CELEX: 62016CJ0568
Προδικαστική παραπομπή
Υπηρεσίες πληρωμών
Οδηγία 2007/64/ΕΚ
Άρθρο 3, στοιχεία εʹ και ιεʹ
Άρθρο 4, σημείο 3
Παράρτημα
Σημείο 2
Πεδίο εφαρμογής
Εκμετάλλευση τερματικών πολλαπλών χρήσεων που παρέχουν δυνατότητα αναλήψεως μετρητών σε αίθουσες τυχηρών παιγνίων
Συνεπής χαρακτήρας της πρακτικής ποινικής καταστολής την οποία εφαρμόζουν οι εθνικές αρχές
Δήμευση των ποσών που αποκτήθηκαν με αξιόποινη πράξη
Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Άρθρο 17

Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 3, στοιχεία εʹ και ιεʹ, και του άρθρου 4, σημείο 3, της οδηγίας 2007/64/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Νοεμβρίου 2007, για τις υπηρεσίες πληρωμών στην εσωτερική αγορά, την τροποποίηση των οδηγιών 97/7/ΕΚ, 2002/65/ΕΚ, 2005/60/ΕΚ και 2006/48/ΕΚ, και την κατάργηση της οδηγίας 97/5/ΕΚ (
ΕΕ 2007, L 319, σ. 1
), σε συνδυασμό με το σημείο 2 του παραρτήματος της οδηγίας αυτής, καθώς και του άρθρου 17 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας κινηθείσας κατά του Faiz Rasool ως διαχειριστή της Rasool Entertainment GmbH (στο εξής: RE), για τον λόγο ότι εγκατέστησε, στις αίθουσες παιγνίων τις οποίες εκμεταλλεύεται η εταιρία αυτή, τερματικά πολλαπλών χρήσεων που παρέχουν δυνατότητα αναλήψεως μετρητών, χωρίς να διαθέτει την άδεια παροχής υπηρεσιών πληρωμών την οποία απαιτεί η γερμανική νομοθεσία που μεταφέρει την οδηγία 2007/64 στο εσωτερικό δίκαιο.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Η οδηγία 2007/64 καταργήθηκε και αντικαταστάθηκε από την οδηγία (ΕΕ) 2015/2366 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Νοεμβρίου 2015, σχετικά με υπηρεσίες πληρωμών στην εσωτερική αγορά, την τροποποίηση των οδηγιών 2002/65/ΕΚ, 2009/110/ΕΚ και 2013/36/ΕΕ και του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1093/2010 και την κατάργηση της οδηγίας 2007/64/ΕΚ (
ΕΕ 2015, L 337, σ. 35
), με ισχύ από 13 Ιανουαρίου 2018. Δεδομένης όμως της ημερομηνίας των επίμαχων στην κύρια δίκη πραγματικών περιστατικών, πρέπει να ληφθεί υπόψη η οδηγία 2007/64. Οι αιτιολογικές σκέψεις 6, 20, 22, 26, 36 και 54 της οδηγίας 2007/64 είχαν ως εξής:
«(6)
Το νομικό αυτό πλαίσιο […] δεν χρειάζεται να καλύπτει τα πάντα. Το πεδίο εφαρμογής του θα πρέπει να περιορίζεται στους παρόχους υπηρεσιών πληρωμών με κύρια δραστηριότητα την παροχή υπηρεσιών πληρωμών στους χρήστες των υπηρεσιών αυτών. Ούτε άλλωστε ενδείκνυται η εφαρμογή του σε υπηρεσίες όπου η μεταφορά χρηματικών ποσών από τον πληρωτή στο δικαιούχο ή η μεταφορά τους εκτελούνται αποκλειστικά με χαρτονομίσματα και κέρματα ή όταν η μεταφορά βασίζεται σε έντυπη επιταγή, συναλλαγματική, γραμμάτιο ή άλλα μέσα, και έντυπα παραστατικά ή κάρτες με τα οποία χρεώνεται ο πάροχος υπηρεσιών πληρωμών ή κάποιος άλλος για να θέσει τα χρήματα στη διάθεση του δικαιούχου. […]
[…]
(20)
Δεδομένου ότι καταναλωτές και επιχειρήσεις δεν βρίσκονται στην ίδια θέση, δεν χρειάζονται το ίδιο επίπεδο προστασίας. Ενώ είναι σημαντικό να διασφαλίζονται τα δικαιώματα του καταναλωτή με διατάξεις από τις οποίες δεν επιτρέπεται παρέκκλιση με σύμβαση, είναι λογικό να αφήνονται οι επιχειρήσεις και οι οργανώσεις να συμφωνούν διαφορετικά. […]
[…]
(22)
Οι καταναλωτές θα πρέπει να προστατεύονται από αθέμιτες και παραπλανητικές πρακτικές σύμφωνα με την οδηγία 2005/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Μαΐου 2005, για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές των επιχειρήσεων προς τους καταναλωτές στην εσωτερική αγορά (
ΕΕ 2005, L 149, σ. 22
), καθώς και την οδηγία 2000/31/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 8ης Ιουνίου 2000, για ορισμένες νομικές πτυχές των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, ιδίως του ηλεκτρονικού εμπορίου, στην εσωτερική αγορά (“οδηγία για το ηλεκτρονικό εμπόριο”) (
ΕΕ 2000, L 178, σ. 1
) και την οδηγία 2002/65/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Σεπτεμβρίου 2002, σχετικά με την εξ αποστάσεως εμπορία χρηματοοικονομικών υπηρεσιών προς τους καταναλωτές (
ΕΕ 2002, L 271, σ. 16
), όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 2005/29 […]
[…]
(26)
Η παρούσα οδηγία θα πρέπει να προβλέπει το δικαίωμα του καταναλωτή να του παρέχονται δωρεάν οι σχετικές πληροφορίες προτού δεσμευθεί από οποιαδήποτε σύμβαση υπηρεσίας πληρωμών. Ο καταναλωτής θα πρέπει επίσης να μπορεί να ζητήσει προηγούμενη πληροφόρηση καθώς και τη σύμβαση-πλαίσιο σε έντυπη μορφή, δωρεάν, σε οποιαδήποτε στιγμή κατά τη διάρκεια της συμβατικής σχέσης, έτσι ώστε να μπορεί να συγκρίνει τις υπηρεσίες των παρόχων υπηρεσιών πληρωμών και τους όρους τους και, σε περίπτωση διαφοράς, να εξακριβώνει τα συμβατικά δικαιώματα και υποχρεώσεις του. […]
[…]
(36)
Η παρούσα οδηγία θα πρέπει να καθορίζει κανόνες για επιστροφή χρημάτων προκειμένου να προστατεύονται οι καταναλωτές όταν η εκτελούμενη πράξη πληρωμής υπερβαίνει το ευλόγως αναμενόμενο ποσό. […]
[…]
(54)
Για την αποτελεσματική εφαρμογή της παρούσας οδηγίας και την παρακολούθηση της προόδου προς την εγκαθίδρυση μιας ενιαίας αγοράς πληρωμών, η Επιτροπή θα πρέπει να αναλάβει να εκπονήσει έκθεση τρία έτη μετά την εκπνοή της προθεσμίας ενσωμάτωσης της παρούσας οδηγίας. Όσον αφορά την παγκόσμια ολοκλήρωση των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και την εναρμονισμένη προστασία των καταναλωτών, […] κεντρικά σημεία της επανεξέτασης θα πρέπει να είναι και η ενδεχόμενη ανάγκη να επεκταθεί το πεδίο εφαρμογής και στα εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης νομίσματα […]»
Το άρθρο 1, παράγραφος 1, της ως άνω οδηγίας είχε ως εξής:
«Η παρούσα οδηγία θεσπίζει τους κανόνες σύμφωνα διά των οποίων τα κράτη μέλη διακρίνουν τις ακόλουθες έξι κατηγορίες παρόχων υπηρεσιών πληρωμών:
[…]
δ)
ιδρύματα πληρωμών κατά την έννοια της παρούσας οδηγίας·
[…]»
Το άρθρο 3 της εν λόγω οδηγίας όριζε, αντιστοίχως στα στοιχεία του εʹ και ιεʹ, ότι η οδηγία αυτή δεν εφαρμοζόταν ούτε «σε υπηρεσίες κατά τις οποίες καταβάλλονται μετρητά από τον δικαιούχο στον πληρωτή ως μέρος πράξης πληρωμής, κατόπιν ρητής αίτησης του χρήστη της υπηρεσίας πληρωμών αμέσως πριν την εκτέλεση πράξης πληρωμής μέσω πληρωμής για την αγορά αγαθών ή υπηρεσιών» ούτε «σε υπηρεσίες παρόχων για την ανάληψη μετρητών μέσω αυτόματων ταμειολογιστικών μηχανών οι οποίοι ενεργούν εξ ονόματος ενός ή περισσότερων εκδοτών καρτών και οι οποίοι δεν είναι συμβαλλόμενα μέρη της σύμβασης-πλαισίου με τον πελάτη που αναλαμβάνει μετρητά από λογαριασμό πληρωμών, εφόσον οι πάροχοι αυτοί δεν παρέχουν άλλες υπηρεσίες που αναφέρονται στο παράρτημα».
Το άρθρο 4, σημείο 3, διευκρίνιζε ότι, για τους σκοπούς της οδηγίας αυτής, ως «υπηρεσίες πληρωμών» νοούνταν «οι επιχειρηματικές δραστηριότητες που αναφέρονται στο παράρτημ[ά]» της.
Κατά το άρθρο 4, σημείο 4, της οδηγίας 2007/64, «ιδρύματα πληρωμών» ήταν «τα νομικά πρόσωπα που έχουν άδεια, σύμφωνα με το άρθρο 10, να παρέχουν και να εκτελούν υπηρεσίες πληρωμών σε ολόκληρη την [Ένωση]».
Το άρθρο 4, σημείο 14, της ως άνω οδηγίας προέβλεπε ότι «λογαριασμός πληρωμής» ήταν «ο λογαριασμός που τηρείται στο όνομα ενός ή περισσοτέρων χρηστών υπηρεσιών πληρωμών και χρησιμοποιείται για την εκτέλεση πράξεων πληρωμών».
Κατά το άρθρο 10, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας, τα κράτη μέλη απαιτούσαν από τα ιδρύματα πληρωμών που σκόπευαν να παρέχουν υπηρεσίες πληρωμών να λάβουν άδεια ως ιδρύματα πληρωμών πριν αρχίσουν την παροχή των υπηρεσιών πληρωμών.
Το σημείο 2 του παραρτήματος της οδηγίας 2007/64 χαρακτήριζε ως «υπηρεσία πληρωμών» μεταξύ άλλων την υπηρεσία «που επιτρέπ[ει] τις αναλήψεις μετρητών από λογαριασμό πληρωμών, καθώς και όλες [τις] δραστηριότητες που απαιτούνται για την τήρηση λογαριασμού πληρωμών».
Το γερμανικό δίκαιο
Η οδηγία 2007/64 μεταφέρθηκε στο γερμανικό δίκαιο ιδίως με τον Gesetz über die Beaufsichtigung von Zahlungsdiensten (νόμο για την εποπτεία των υπηρεσιών πληρωμών), της 25ης Ιουνίου 2009 (στο εξής: νόμος για την εποπτεία των υπηρεσιών πληρωμών). Το άρθρο 1, παράγραφος 1, του ως άνω νόμου χαρακτηρίζει ως «παρόχους υπηρεσιών πληρωμών» τα πιστωτικά ιδρύματα, τα ιδρύματα ηλεκτρονικού χρήματος, την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, τα ομόσπονδα κράτη, τους ΟΤΑ καθώς και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, την Deutsche Bundesbank [Γερμανική Ομοσπονδιακή Τράπεζα] και τις λοιπές κεντρικές τράπεζες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κατά το σημείο 5 του εν λόγω άρθρου 1, παράγραφος 1, οι επιχειρήσεις οι οποίες, έστω και αν δεν περιλαμβάνονται μεταξύ των οντοτήτων αυτών, παρέχουν υπηρεσίες πληρωμών με σκοπό την επίτευξη κέρδους ή σε τέτοια έκταση που να προϋποθέτει εμπορικώς οργανωμένη επιχειρηματική δραστηριότητα συνιστούν επίσης παρόχους υπηρεσιών πληρωμών. Οι επιχειρήσεις αυτές λογίζονται ως «ιδρύματα πληρωμών».
Κατά το άρθρο 1, παράγραφος 10, του εν λόγω νόμου, υπηρεσίες στο πλαίσιο των οποίων «καταβάλλονται μετρητά από τον δικαιούχο στον πληρωτή ως μέρος πράξης πληρωμής, κατόπιν ρητής αίτησης του χρήστη της υπηρεσίας πληρωμών αμέσως πριν την εκτέλεση πράξης πληρωμής μέσω πληρωμής για την αγορά αγαθών ή υπηρεσιών» δεν συνιστούν υπηρεσίες πληρωμών. Η δε εξαίρεση του άρθρου 3, στοιχείο ιεʹ, της οδηγίας 2007/64 επαναλαμβάνεται, με αντίστοιχη διατύπωση, στο άρθρο 1, παράγραφος 10, σημείο 14, του νόμου αυτού.
Κατά το άρθρο 8, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, του νόμου για την εποπτεία των υπηρεσιών πληρωμών, το ίδρυμα πληρωμών πρέπει να λάβει γραπτή άδεια από τον Bundesanstalt für Finanzdienstleistungsaufsicht (Ομοσπονδιακό Οργανισμό Εποπτείας των Χρηματοοικονομικών Υπηρεσιών, Γερμανία) προκειμένου να μπορεί να παράσχει υπηρεσίες πληρωμών στη γερμανική επικράτεια.
Κατά το άρθρο 31, παράγραφος 1, του ως άνω νόμου, όποιος παρέχει υπηρεσίες πληρωμών χωρίς να έχει λάβει την άδεια του άρθρου 8, παράγραφος 1, του νόμου αυτού διώκεται ποινικώς.
Το άρθρο 73 του Strafgesetzbuch (Ποινικού Κώδικα) προβλέπει τα εξής:
«1.   Στην περίπτωση που έχει διαπραχθεί παράνομη πράξη και εφόσον ο δράστης ή ο συνεργός απέκτησε οτιδήποτε με σκοπό την εκτέλεση της πράξεως ή από την εκτέλεσή της, ο δικαστής διατάσσει τη δήμευση του αποκτηθέντος, εκτός αν η πράξη αυτή δημιούργησε υπέρ του θιγόμενου δικαίωμα η άσκηση του οποίου θα αποστερούσε τον δράστη ή τον συνεργό από την αξία των όσων απέκτησε από την πράξη αυτή.
2.   Η διαταγή της δήμευσης καλύπτει και τους συλλεγέντες καρπούς. Μπορεί επίσης να καλύπτει τα πράγματα τα οποία απέκτησε ο δράστης ή ο συνεργός από την εκποίηση του αποκτηθέντος πράγματος ή σε αντικατάστασή του κατόπιν καταστροφής, βλάβης ή αφαιρέσεώς του ή λόγω κτηθέντος δικαιώματος».
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
Ο F. Rasool είναι ο διαχειριστής της RE, η δραστηριότητα της οποίας συνίσταται στην εκμετάλλευση, στη Γερμανία, δύο αιθουσών παιγνίων που διαθέτουν παιγνιομηχανήματα με κερματοδέκτη. Μέχρι το τέλος του 2012, η RE έθετε στη διάθεση των πελατών των αιθουσών παιγνίων τερματικά πολλαπλών χρήσεων στα οποία αυτοί μπορούσαν να ανταλλάσσουν τραπεζογραμμάτια με κέρματα και να αποσύρουν μετρητά με τη χρεωστική τους κάρτα και τον αντίστοιχο προσωπικό αριθμό αναγνωρίσεως (κωδικό PIN) που τους είχαν χορηγηθεί από την τράπεζά τους.
Οι πράξεις και οι συναλλαγές που πραγματοποιούνταν μέσω των τερματικών αυτών διεκπεραιώνονταν από την εταιρία Telecash, η οποία ενεργούσε ως εξωτερικός πάροχος υπηρεσιών (στο εξής: διαχειριστής δικτύου). Ο διαχειριστής δικτύου ήταν ο κύριος των τερματικών πολλαπλών χρήσεων και τα εκμίσθωνε στη RE.
Μέχρι τον Μάιο του 2011, οι αναλήψεις πραγματοποιούνταν ως εξής. Ο διαχειριστής δικτύου, κατόπιν της εισαγωγής του κωδικού PIN, ήλεγχε την επαρκή κάλυψη του τραπεζικού λογαριασμού του πελάτη και, σε καταφατική περίπτωση, επέτρεπε την ανάληψη μετρητών. Ο διαχειριστής δικτύου φρόντιζε επίσης για την επιστροφή στη RE των ποσών που απέσυραν κάθε φορά οι πελάτες. Η RE δεν ελάμβανε αμοιβή για την τοποθέτηση των τερματικών πολλαπλών χρήσεων και κατέβαλλε στον διαχειριστή δικτύου το ποσό των 0,13 ευρώ ανά συναλλαγή καθώς και πάγια μηνιαία αμοιβή ύψους 48 ευρώ. Κατ’ ουσίαν, μοναδική δραστηριότητα της RE ήταν ο εφοδιασμός των τερματικών πολλαπλών χρήσεων με μετρητά.
Από τον Ιούνιο του 2011, κατόπιν τροποποιήσεως της εθνικής νομοθεσίας και προκειμένου να μπορέσει να εξακολουθήσει να παρέχει την υπηρεσία αναλήψεως χρημάτων χωρίς να έχει άδεια παρόχου υπηρεσιών πληρωμών, η RE τροποποίησε εν μέρει τον τρόπο λειτουργίας των εγκατεστημένων στις αίθουσες παιγνίων τερματικών πολλαπλών χρήσεων κατά τρόπον ώστε αυτά να προσφέρουν μια δυνατότητα η οποία αποκαλείται «cash back». Στο πλαίσιο αυτό, οι πελάτες μπορούσαν πλέον να αποσύρουν χρήματα από τα τερματικά πολλαπλών χρήσεων μόνον εφόσον ταυτοχρόνως αγόραζαν ένα κουπόνι ύψους 20 ευρώ που παρείχε το δικαίωμα εισαγωγής κερμάτων στα παιγνιομηχανήματα. Το ποσό αυτό χρεωνόταν στους λογαριασμούς των πελατών από την τράπεζά τους, επιπλέον του ποσού των μετρητών που απέσυραν.
Εκτιμώντας ότι, έστω και με αυτούς τους όρους λειτουργίας, η RE έπρεπε να χαρακτηριστεί ως «ίδρυμα πληρωμών» που έχρηζε της αντίστοιχης άδειας, η Staatsanwaltschaft Stuttgart (εισαγγελία Στουτγάρδης, Γερμανία) άσκησε ποινική δίωξη κατά του F. Rasool ως διαχειριστή της RE, για τον λόγο ότι εν γνώσει του και χωρίς άδεια είχε παράσχει υπηρεσίες πληρωμών κατά παράβαση του άρθρου 8 του νόμου για την εποπτεία των υπηρεσιών πληρωμών. Επί τη βάσει του άρθρου 73 του Ποινικού Κώδικα, η ως άνω εισαγγελία ζήτησε τη δήμευση του συνόλου των ποσών που είχαν πιστωθεί στη RE από τις διάφορες τράπεζες των πελατών οι οποίοι είχαν πραγματοποιήσει αναλήψεις. Το ποσό αυτό ανερχόταν στα 1096290 ευρώ. Με απόφαση της 11ης Μαρτίου 2015, το αιτούν δικαστήριο, το Amtsgericht Nürtingen (ειρηνοδικείο Nürtingen, Γερμανία), αθώωσε τον F. Rasool, εκτιμώντας ότι δεν παρείχε υπηρεσίες πληρωμών κατά την έννοια του νόμου για την εποπτεία των υπηρεσιών πληρωμών.
Κατά της αποφάσεως αυτής, η εισαγγελία Στουτγάρδης άσκησε αναίρεση ενώπιον του Oberlandesgericht Stuttgart (εφετείου Στουτγάρδης, Γερμανία), το οποίο, με απόφαση της 18ης Μαρτίου 2016, αναίρεσε την από 11 Μαρτίου 2015 απόφαση του αιτούντος δικαστηρίου, ιδίως με το σκεπτικό ότι έστω και αν η εκμετάλλευση των τερματικών πολλαπλών χρήσεων δεν συνιστούσε την κύρια δραστηριότητα της RE, αυτή δεν μπορούσε να εκφύγει της κατά το άρθρο 8, παράγραφος 1, του νόμου για την εποπτεία των υπηρεσιών πληρωμών υποχρεώσεως λήψεως αδείας. Η υπόθεση αναπέμφθηκε συνεπώς ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου.
Υπ’ αυτές τις συνθήκες, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά, πρώτον, ότι η δραστηριότητα της RE εμπίπτει στην εξαίρεση του άρθρου 3, στοιχείο ιεʹ, της οδηγίας 2007/64, ειδικότερα διότι η εταιρία αυτή, αφενός, δεν ήταν «συμβαλλόμενο μέρος της σύμβασης-πλαισίου με τον πελάτη που αναλαμβάνει μετρητά από λογαριασμό πληρωμής», κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, και επίσης δεν είχε συνάψει σύμβαση με τις τράπεζες των πελατών της που απέσυραν χρήματα μέσω των τερματικών πολλαπλών χρήσεων. Αφετέρου, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι ουδείς λόγος προστασίας των καταναλωτών δεν φαίνεται να δικαιολογεί την υποχρέωση της RE να λάβει άδεια παροχής υπηρεσιών πληρωμών, δεδομένου ότι μοναδική ενέργειά της ήταν ο εφοδιασμός των τερματικών πολλαπλών χρήσεων με μετρητά.
Δεύτερον, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι, εν πάση περιπτώσει, μετά τη μετάβαση στο σύστημα cash back, η δραστηριότητα της RE εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 3, στοιχείο εʹ, της οδηγίας 2007/64 και κατά συνέπεια η δραστηριότητα αυτή δεν χρήζει αδείας.
Τρίτον, το αιτούν δικαστήριο ερωτά το Δικαστήριο, αφενός, αν η παρεχόμενη από τη RE υπηρεσία μπορεί να χαρακτηρισθεί ως «υπηρεσία πληρωμών», ιδίως στο μέτρο που οι δραστηριότητες της εταιρίας αυτής επέτρεπαν, κατά την έννοια του σημείου 2 του παραρτήματος της οδηγίας 2007/64, τις αναλήψεις μετρητών από λογαριασμό πληρωμών.
Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο διαπιστώνει ότι, βεβαίως, ο εφοδιασμός των τερματικών πολλαπλών χρήσεων με μετρητά, στον οποίο προέβαινε η RE, παρείχε στους πελάτες των αιθουσών παιγνίων την πρακτική δυνατότητα αναλήψεως μετρητών. Πλην όμως, κατά το αιτούν δικαστήριο, ο όρος «επιτρέπουν» του σημείου 2 του παραρτήματος της οδηγίας 2007/64 δεν μπορεί να καλύψει δραστηριότητες, όπως αυτή την οποία ασκούσε εν προκειμένω η RE, έχουσες καθαρά βοηθητικό χαρακτήρα σε σχέση με τις υπηρεσίες πληρωμών τις οποίες παρέχει μια τράπεζα, δηλαδή τις υπηρεσίες που επιτρέπουν το άνοιγμα ενός λογαριασμού και την πραγματοποίηση τραπεζικών πράξεων από τον λογαριασμό αυτό μέσω χρεωστικής κάρτας, και εκείνες τις οποίες παρέχει μια εταιρία, όπως ο διαχειριστής δικτύου, που διασυνδέει τα τερματικά πολλαπλών χρήσεων με τους τραπεζικούς λογαριασμούς των πελατών.
Αφετέρου, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται σχετικά με τη δυνατότητα χαρακτηρισμού της προσαπτόμενης στη RE δραστηριότητας ως «υπηρεσίας πληρωμών» αφ’ ης στιγμής η δραστηριότητα αυτή συνιστούσε υπηρεσία παρεχόμενη δωρεάν στους πελάτες των αιθουσών παιγνίων. Ειδικότερα, μια τέτοια δωρεάν υπηρεσία είχε καθαρά βοηθητικό χαρακτήρα σε σχέση με την κύρια δραστηριότητα της RE, δηλαδή την εκμετάλλευση των αιθουσών παιγνίων, με συνέπεια να μην πληροί την προϋπόθεση του άρθρου 4, σημείο 3, της οδηγίας 2007/64, κατά την οποία η δραστηριότητα του παρόχου πρέπει να έχει επιχειρηματικό χαρακτήρα.
Τέταρτον, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται μήπως η διαδικασία την οποία κίνησε η εισαγγελία Στουτγάρδης παραβιάζει τις αρχές της νομολογίας του Δικαστηρίου κατά τις οποίες οι κρατικές παρεμβάσεις στον τομέα των τυχηρών παιγνίων δεν δικαιολογούνται στην περίπτωση που το οικείο κράτος μέλος δεν τηρεί συστηματική και συνεπή πολιτική ανταποκρινόμενη σε επιτακτική ανάγκη, όπως είναι η προστασία του καταναλωτή. Εξάλλου, η δίωξη αυτή είναι αυθαίρετη, εφόσον η παράνομη παροχή μιας υπηρεσίας αναλήψεως χρημάτων, όπως αυτή την οποία προσέφερε η RE, σπανίως διώκεται ποινικώς.
Πέμπτον και τελευταίο, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται κατά πόσον η εισαγγελία Στουτγάρδης μπορούσε, δεδομένης της κατοχυρούμενης από το δίκαιο της Ένωσης αρχής της ασφάλειας δικαίου, να ζητήσει, βάσει του άρθρου 73 του Ποινικού Κώδικα, τη δήμευση του συνόλου των ποσών που καταβλήθηκαν στους πελάτες των αιθουσών παιγνίων μέσω των τερματικών πολλαπλών χρήσεων.
Υπ’ αυτές τις συνθήκες, το Amtsgericht Nürtingen (ειρηνοδικείο Nürtingen) αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Πρέπει το άρθρο 3, στοιχείο ιεʹ, της οδηγίας [2007/64] να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι η υφιστάμενη εντός λειτουργούσας βάσει κρατικής παραχωρήσεως αίθουσας παιγνίων δυνατότητα αναλήψεως μετρητών, με χρήση χρεωστικής κάρτας και PIN, από αυτόματη ταμειολογιστική μηχανή που είναι συγχρόνως και μηχάνημα ανταλλαγής χρημάτων, αποτελεί, λαμβανομένου υπόψη ότι η τραπεζική εκκαθάριση των λογαριασμών πραγματοποιείται από εξωτερικό πάροχο υπηρεσιών (τον «διαχειριστή δικτύου») και η καταβολή στον πελάτη πραγματοποιείται μόνον όταν ο διαχειριστής δικτύου, κατόπιν ελέγχου της επαρκούς καλύψεως του τραπεζικού λογαριασμού, αποστείλει σχετικό κωδικό εγκρίσεως στο τερματικό, ενώ ο φορέας εκμεταλλεύσεως της αίθουσας παιγνίων απλώς εφοδιάζει το πολλαπλών χρήσεων μηχάνημα ανταλλαγής χρημάτων με μετρητά και πιστώνεται, από την τράπεζα στην οποία έχει το λογαριασμό του ο πελάτης που πραγματοποιεί την ανάληψη, με το ισόποσο της αναλήψεως, δραστηριότητα εμπίπτουσα στο άρθρο 3, στοιχείο ιεʹ, της οδηγίας, με αποτέλεσμα να μην απαιτείται άδεια για την άσκησή της;
2)
Σε περίπτωση που η περιγραφόμενη στο πρώτο ερώτημα δραστηριότητα δεν εμπίπτει στο άρθρο 3, στοιχείο ιεʹ, της οδηγίας [2007/64]:
Πρέπει το άρθρο 3, στοιχείο εʹ, της οδηγίας [2007/64] να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι η περιγραφόμενη στο πρώτο ερώτημα δυνατότητα αναλήψεως μετρητών με χρήση PIN αποτελεί δραστηριότητα εμπίπτουσα στη διάταξη αυτή, όταν ταυτοχρόνως με την ανάληψη των μετρητών δημιουργείται κουπόνι ύψους 20 ευρώ το οποίο πρέπει να εξαργυρώνεται στον υπεύθυνο εποπτείας της αίθουσας παιγνίων προκειμένου αυτός να εισαγάγει κέρματα σε παιγνιομηχάνημα;
Σε περίπτωση που η περιγραφόμενη στο πρώτο και στο δεύτερο ερώτημα δραστηριότητα δεν αποτελεί δραστηριότητα η οποία εξαιρείται από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας δυνάμει του άρθρου της 3, στοιχείο ιεʹ και/ή στοιχείο εʹ:
3)
α)
Πρέπει το σημείο 2 του παραρτήματος της οδηγίας [2007/64] να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι η περιγραφόμενη στο πρώτο και στο δεύτερο ερώτημα δραστηριότητα του φορέα εκμεταλλεύσεως της αίθουσας παιγνίων αποτελεί υπηρεσία πληρωμών για την οποία απαιτείται άδεια, μολονότι ο φορέας εκμεταλλεύσεως της αίθουσας παιγνίων δεν τηρεί λογαριασμό του πελάτη που αποσύρει χρήματα;
3)
β)
Πρέπει το άρθρο 4, σημείο 3, της οδηγίας [2007/64] να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι η περιγραφόμενη στο πρώτο και στο δεύτερο ερώτημα δραστηριότητα του φορέα εκμεταλλεύσεως της αίθουσας παιγνίων αποτελεί υπηρεσία πληρωμών κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, στην περίπτωση που ο φορέας εκμεταλλεύσεως της αίθουσας παιγνίων παρέχει την υπηρεσία δωρεάν;
Σε περίπτωση που το Δικαστήριο κρίνει ότι η προεκτεθείσα δραστηριότητα αποτελεί υπηρεσία πληρωμών για την οποία απαιτείται άδεια:
4)
Πρέπει το δίκαιο της Ένωσης και η οδηγία [2007/64] να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι αντιτίθεται στην επιβολή ποινικών κυρώσεων λόγω της εκμεταλλεύσεως πολλαπλών χρήσεων τερματικού αναλήψεως χρημάτων, σε μια περίπτωση με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της υπό κρίση υποθέσεως, εφόσον παρόμοια τερματικά ήταν ή είναι εν λειτουργία χωρίς άδεια σε πολυάριθμες λειτουργούσες βάσει κρατικής παραχωρήσεως αίθουσες παιγνίων, καθώς και σε λειτουργούντα βάσει κρατικής παραχωρήσεως και εν μέρει και υπό κρατική εκμετάλλευση καζίνο, χωρίς η αρμόδια για τη χορήγηση των αδειών εποπτική αρχή να προβάλλει αντιρρήσεις;
Σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως και στο τέταρτο ερώτημα:
5)
Πρέπει η οδηγία [2007/64] και οι αρχές του δικαίου της Ένωσης περί ασφάλειας και σαφήνειας του δικαίου, καθώς και το άρθρο 17 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι, σε μια περίπτωση με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της υπό κρίση υποθέσεως, αντιτίθενται σε διοικητική και δικαστική πρακτική κατά την οποία περιέρχονται στο Δημόσιο (“δήμευση”) τα χρηματικά ποσά τα οποία ο φορέας εκμεταλλεύσεως της αίθουσας παιγνίων έλαβε, μέσω υπηρεσίας που του παρασχέθηκε από τον διαχειριστή του δικτύου, από τους πελάτες τράπεζας που απέσυραν, με χρήση χρεωστικής κάρτας και PIN, τα μετρητά, με τα οποία ο εν λόγω φορέας εφοδίαζε τα πολλαπλών χρήσεων τερματικά, και/ή κουπόνια προκειμένου να μπορέσουν να τα χρησιμοποιήσουν στα αυτόματα παιγνιομηχανήματα, μολονότι τα πιστωθέντα ποσά αντιστοιχούν μόνο στα ποσά τα οποία οι πελάτες έλαβαν από τα τερματικά αυτά σε μετρητά καθώς και σε κουπόνια που προορίζονταν να χρησιμοποιηθούν στα αυτόματα παιγνιομηχανήματα;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του τρίτου ερωτήματος
Με το τρίτο ερώτημα, το οποίο πρέπει να εξετασθεί πρώτο, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 4, σημείο 3, της οδηγίας 2007/64, σε συνδυασμό με το σημείο 2 του παραρτήματος της οδηγίας αυτής, πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι υπηρεσία αναλήψεως μετρητών την οποία παρέχει στους πελάτες του φορέας εκμεταλλεύσεως αιθουσών παιγνίων μέσω εγκατεστημένων στις εν λόγω αίθουσες τερματικών πολλαπλών χρήσεων συνιστά «υπηρεσία πληρωμών», κατά την έννοια της ως άνω οδηγίας, όταν ο εν λόγω φορέας εκμεταλλεύσεως παρέχει την υπηρεσία αυτή δωρεάν, δεν διενεργεί καμία πράξη στους λογαριασμούς πληρωμών των εν λόγω πελατών, οι δε δραστηριότητες που ασκεί στο πλαίσιο αυτό περιορίζονται στο να καθιστά διαθέσιμα και να εφοδιάζει με μετρητά τα τερματικά αυτά.
Συναφώς, το άρθρο 4, σημείο 3, της οδηγίας 2007/64, σε συνδυασμό με το σημείο 2 του παραρτήματος της οδηγίας αυτής, χαρακτηρίζει ως «υπηρεσία πληρωμών» μια επιχειρηματική δραστηριότητα που επιτρέπει τις αναλήψεις μετρητών από λογαριασμό πληρωμών καθώς και όλες τις δραστηριότητες που απαιτούνται για την τήρηση λογαριασμού πληρωμών.
Εν προκειμένω, χωρίς να χρειάζεται να διαπιστωθεί αν η επίμαχη στην κύρια δίκη υπηρεσία συνιστούσε, δεδομένου του φερόμενου δωρεάν χαρακτήρα της, επιχειρηματική δραστηριότητα της RE, επισημαίνεται ότι, κατά την απόφαση περί παραπομπής, η εταιρία αυτή περιοριζόταν στο να μισθώνει και να εγκαθιστά στις αίθουσές της παιγνίων τα τερματικά πολλαπλών χρήσεων καθώς και στο να τα εφοδιάζει με μετρητά.
Μολονότι όμως τα ανωτέρω συνιστούσαν προκαταρκτικές ενέργειες συνδεόμενες με τις πράξεις που διενεργούνταν στους λογαριασμούς πληρωμών των πελατών των αιθουσών παιγνίων, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι οι εν λόγω πράξεις διενεργούνταν από εξωτερικό πάροχο, ήτοι από τον διαχειριστή δικτύου. Ειδικότερα, αυτός προέβαινε στη διασύνδεση μεταξύ των τερματικών πολλαπλών χρήσεων και του τραπεζικού λογαριασμού των πελατών αυτών, δι’ αναγνωρίσεως της χρεωστικής τους κάρτας και του κωδικού τους PIN, καθιστώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο δυνατή την ανάληψη μετρητών.
Υπ’ αυτές τις συνθήκες, δεν μπορεί να κριθεί ότι υπηρεσία όπως αυτή την οποία προσέφερε η RE μέσω τερματικών πολλαπλών χρήσεων επέτρεπε τις «αναλήψεις μετρητών από λογαριασμό πληρωμών», κατά την έννοια του σημείου 2 του παραρτήματος της οδηγίας 2007/64. Εξάλλου, το Δικαστήριο δεν διαθέτει στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η εταιρία αυτή προέβαινε, σε σχέση με την υπηρεσία αυτή, σε «όλες [τις] δραστηριότητες που απαιτούνται για την τήρηση λογαριασμού πληρωμών», κατά την έννοια της διατάξεως αυτής.
H εκτίμηση αυτή επιβεβαιώνεται, πρώτον, από την ερμηνεία του πλαισίου στο οποίο εντάσσονται το άρθρο 4, σημείο 3, της οδηγίας 2007/64 και το σημείο 2 του παραρτήματος της οδηγίας αυτής.
Ειδικότερα, από την αιτιολογική σκέψη 6 της ως άνω οδηγίας προκύπτει ότι αυτή δεν προβαίνει σε πλήρη εναρμόνιση του τομέα των υπηρεσιών πληρωμών. Συγκεκριμένα, κατά την ως άνω αιτιολογική σκέψη, το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2007/64 θα πρέπει να περιορίζεται στους παρόχους υπηρεσιών πληρωμών με «κύρια δραστηριότητα» την παροχή υπηρεσιών πληρωμών στους χρήστες των υπηρεσιών αυτών.
Υπό την επιφύλαξη όμως της εκτιμήσεως που πρέπει να διενεργήσει συναφώς το αιτούν δικαστήριο, από την ενώπιον του Δικαστηρίου δικογραφία προκύπτει ότι κύρια δραστηριότητα της RE ήταν η εκμετάλλευση αιθουσών παιγνίων, στο πλαίσιο δε αυτό οι σχετικές με τα τερματικά πολλαπλών χρήσεων πράξεις αποτελούσαν μια καθαρά βοηθητική προς την εν λόγω δραστηριότητα υπηρεσία.
Δεύτερον, εφόσον η RE δεν διενεργούσε καμία πράξη σχετική με τους λογαριασμούς των πελατών των αιθουσών παιγνίων, ο χαρακτηρισμός μιας υπηρεσίας αναλήψεως μετρητών, όπως η προσφερόμενη από τη RE, ως «υπηρεσίας πληρωμών» κατά την έννοια της οδηγίας 2007/64 δεν δικαιολογείται από απαιτήσεις προστασίας του καταναλωτή ως αποδέκτη υπηρεσιών πληρωμών, όπως οι απαιτήσεις αυτές προκύπτουν από τις αιτιολογικές σκέψεις 20, 22, 26, 36 και 54 ως άνω οδηγίας.
Κατόπιν όλων των ανωτέρω σκέψεων, στο τρίτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 4, σημείο 3, της οδηγίας 2007/64, σε συνδυασμό με το σημείο 2 του παραρτήματος της οδηγίας αυτής, πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι υπηρεσία αναλήψεως μετρητών την οποία παρέχει στους πελάτες του φορέας εκμεταλλεύσεως αιθουσών παιγνίων μέσω εγκατεστημένων στις εν λόγω αίθουσες τερματικών πολλαπλών χρήσεων δεν συνιστά «υπηρεσία πληρωμών», κατά την έννοια της ως άνω οδηγίας, όταν ο εν λόγω φορέας εκμεταλλεύσεως δεν διενεργεί καμία πράξη στους λογαριασμούς πληρωμών των εν λόγω πελατών, οι δε δραστηριότητες που ασκεί στο πλαίσιο αυτό περιορίζονται στο να καθιστά διαθέσιμα και να εφοδιάζει με μετρητά τα τερματικά αυτά.
Επί του πρώτου, του δευτέρου, του τετάρτου και του πέμπτου ερωτήματος
Δεδομένης της απαντήσεως που δόθηκε στο τρίτο ερώτημα, παρέλκει η απάντηση στο πρώτο, στο δεύτερο, στο τέταρτο και στο πέμπτο προδικαστικό ερώτημα.
Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πέμπτο τμήμα) αποφαίνεται:

Το άρθρο 4, σημείο 3, της οδηγίας 2007/64/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Νοεμβρίου 2007, για τις υπηρεσίες πληρωμών στην εσωτερική αγορά, την τροποποίηση των οδηγιών 97/7/ΕΚ, 2002/65/ΕΚ, 2005/60/ΕΚ και 2006/48/ΕΚ, και την κατάργηση της οδηγίας 97/5/ΕΚ, σε συνδυασμό με το σημείο 2 του παραρτήματος της οδηγίας αυτής, πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι υπηρεσία αναλήψεως μετρητών την οποία παρέχει στους πελάτες του φορέας εκμεταλλεύσεως αιθουσών παιγνίων μέσω εγκατεστημένων στις εν λόγω αίθουσες τερματικών πολλαπλών χρήσεων δεν συνιστά «υπηρεσία πληρωμών», κατά την έννοια της ως άνω οδηγίας, όταν ο εν λόγω φορέας εκμεταλλεύσεως δεν διενεργεί καμία πράξη στους λογαριασμούς πληρωμών των εν λόγω πελατών, οι δε δραστηριότητες που ασκεί στο πλαίσιο αυτό περιορίζονται στο να καθιστά διαθέσιμα και να εφοδιάζει με μετρητά τα τερματικά αυτά.

(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.