CELEX: 62019CJ0504
Rinviju għal deċiżjoni preliminari
Superviżjoni bankarja
Riorganizzazzjoni u stralċ ta’ istituzzjonijiet ta’ kreditu
Direttiva 2001/24/KE
Miżura ta’ riorganizzazzjoni ta’ istituzzjoni ta’ kreditu meħuda minn awtorità tal-Istat Membru ta’ oriġini
Trasferiment ta’ drittijiet, assi jew obbligi fuq ‘istituzzjoni tranżitorja’
Trasferiment mill-ġdid lill-istituzzjoni ta’ kreditu suġġetta għall‑miżura ta’ riorganizzazzjoni
Artikolu 3(2)
Lex concursus
Effett ta’ miżura ta’ riorganizzazzjoni fi Stati Membri oħra
Rikonoxximent reċiproku
Artikolu 32
Effetti ta’ miżura ta’ riorganizzazzjoni fuq kawża pendenti
Eċċezzjoni għall-applikazzjoni tal-lex concursus
L-ewwel paragrafu tal‑Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea
Protezzjoni ġudizzjarja effettiva
Prinċipju ta’ ċertezza legali

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2001/24/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑4 ta’ April 2001 fuq ir-riorganizzazzjoni u l-istralċ ta’ istituzzjonijiet ta’ kreditu (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 4, p. 15), tal-Artikolu 2 TUE, tal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”) kif ukoll tal-prinċipju ġenerali ta’ ċertezza legali.
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ kawża bejn, minn naħa, il-Banco de Portugal, il-Fundo de Resolução (iktar ’il quddiem il-“Fond ta’ Riżoluzzjoni”) u Novo Banco SA, Sucursal en España (iktar ’il quddiem “Novo Banco Spanja”), u, min-naħa l-oħra, VR, dwar talba għal annullament ta’ kuntratt ta’ bejgħ ta’ azzjonijiet preferenzjali akkwistati minn din tal-aħħar.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
Il-premessi 3, 4, 6, 7, 11, 16, 23 u 30 tad-Direttiva 2001/24 huma fformulati kif ġej:
“(3)
Din id-Direttiva tifforma parti tal-qafas leġislattiv tal-Komunità mwaqqaf mid-Direttiva 2000/12/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill ta’ l‑20 ta’ Marzu 2000 dwar l-adozzjoni u l-eżerċizzju tan-negozju ta’ istituzzjonijiet ta’ kreditu [(Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Volum 3, p. 272)]. Isegwi minn dan li, waqt li qed jaħdmu, istituzzjoni ta’ kreditu u l-friegħi tagħha jiffurmaw entità waħda soġġetta għas-superviżjoni ta’ l-awtoritajiet kompetenti ta’ l-Istat fejn ingħatat l-awtorizzazzjoni valida ġewwa l-Komunità kollha.
(4)
Ikun partikolarment mhux mixtieq li titneħħa din l-għaqda bejn istituzzjoni u l-friegħi tagħha fejn jeħtieġ li jkunu adottati miżuri ta’ riorganizzazzjoni jew jinbdew proċeduri ta’ l-istralċ.
[…]
(6)
L-awtoritajiet amministrattivi u ġudizzjarji ta’ l-Istat Membru ta’ oriġini għandhom ikollhom is-setgħa waħedhom li jiddeċiedu u jimplimentaw il-miżuri ta’ riorganizzazzjoni provduti fil-liġi u l-prattiċi fis-seħħ f’dak l-Istat Membru. Minħabba d-diffikultà li jkunu armonizzati l-liġijiet u l-prattiki ta’ l-Istati Membri, huwa meħtieġ li jkun stabbilit rikonoxximent reċiproku minn Stati Membri tal-miżuri meħuda minnhom kollha biex jerġgħu jsiru vijabbli l-istituzzjonijiet ta’ kreditu li tkun aworizzat.
(7)
Huwa essenzjali li jkun garantit li l-miżuri ta’ riorganizzazzjoni adottati mill-awtoritajiet amministrattivi u ġudizzjarji ta’ l-Istat Membru ta’ oriġini u l-miżuri adottati minn persuni jew korpi appuntati minn dawk l-awtoritajiet biex jamministraw dawk il-miżuri ta’ riorganizzazzjoni, inkluż miżuri li jinvolvu l-possibbiltà ta’ sospensjoni ta’ ħlasijiet, sospensjoni ta’ miżuri esekuttivi jew tnaqqis ta’ talbiet u kull miżura oħra li tista’ taffettwa jeddijiet eżistenti ta’ terzi persuni, huma effettivi fl-Istati Membri kollha.
[…]
(11)
Jeħtieġ li terzi persuni jkunu nnotifikati bl-implimentazzjoni tal-miżuri ta’ riorganizzazzjoni fl-Istati Membri fejn jinsabu l-friegħi meta dawn il-miżuri jistgħu jfixklu l-eżerċizzju ta’ uħud mid-drittijiet tagħhom.
[…]
(16)
Trattament ugwali ta’ kredituri jeħtieġ li l-istituzzjoni tal-kreditu tkun stralċjata skond il-prinċipji ta’ l-unità u l-universalità, li jeħtieġu li l-awtoritajiet amministrattivi u ġudizzjarji ta’ l-Istat Membru ta’ oriġini ikollhom ġurisdizzjoni waħedhom u d-deċiżjoniiet tagħhom jkunu rikonoxxuti u li jkunu kapaċi li jipproduċu fl-Istati Membri kollha l-oħra, mingħajr xi formalità, l-effetti mogħtiha lilhom bil-liġi ta’ l-Istat Membru ta’ l-oriġini, ħlief fejn din id-Direttiva tipprovdi mod ieħor.
[…]
(23)
Għalkemm huwa importanti li jkun segwit il-prinċipju li l-liġi ta’ l-Istat Membru ta’ oriġini tiddetermina l-effetti kollha tal-miżuri ta’ riorganizzazzjoni u l-proċeduri ta’ l-istralċ, kemm proċedurali u sostantivi, huwa meħtieġ ukoll li wieħed iżomm f’moħħu li dawk l-effetti jistgħu jikkonfliġġu mar-regoli li huma normalment applikabbli fil-kuntest ta’ l-attività ekonomika u finanzjarja ta’ l-istituzzjoni ta’ kreditu konċernata u l-friegħi tagħha fi Stati Membri oħra. F’xi każijiet ir-riferenza għal-liġi ta’ Stat Membru ieħor tirrappreżenta kwalifika inevitabbli tal-prinċipju li għandha tapplika l-liġi ta’ l-Istat Membu ta’ l-oriġini.
[…]
(30)
L-effetti ta’ miżuri ta’ riorganizzazzjoni jew proċeduri ta’ stralċ fuq kawża pendenti huma determinati bil-liġi ta’ l-Istat Membru fejn il-kawża hija pendenti bħala eċċezzjoni għall-applikazzjoni tal-
lex concursus
. L-effetti ta’ dawk il-miżuri u proċeduri fuq azzjonijiet individwali ta’ infurzar li joħorġu minn dawn il-kawżi għandhom ikunu ggvernati mil-liġi ta’ l-Istat Membru ta’ l-origini, skond ir-regola ġenerali stabbilita minn din id-Direttiva. […]”
L-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 2001/24 jistabbilixxi:
“Din id-Direttiva għandha tapplika għall-istituzzjonijiet ta’ kreditu u l-friegħi tagħhom mwaqqfa fl-Istati Membri tagħhom li ma jkunux dawk fejn jinsabu l-uffiċċji prinċipali, kif definiti fil-punti (1) u (3) ta’ l-Artikolu 1 tad-Direttiva 2000/12/KE, bla ħsara għall-kondizzjonijiet u eżenzjonijiet provduti fl-Artikolu 2(3) ta’ dik id-Direttiva. […]”
Konformement mas-seba’ inċiż tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2001/24, il-“miżuri ta’ riorganizzazzjoni” għandhom ifissru “miżuri li huma maħsuba biex jippreservaw jew iġibu lura s-sitwazzjoni finanzjarja ta’ istituzzjoni ta’ kreditu u li tista’ taffettwa d-drittijiet pre-eżistenti ta’ terzi, inkluż miżuri li jinvolvu l-possibbiltà ta’ sospensjoni ta’ ħlasijiet, sospensjoni ta’ miżuri ta’ infurżar jew tnaqqis ta’ talbiet”.
L-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva, intitolat “Adozzjoni ta’ miżuri ta’ riorganizzazzjoni – liġi applikabbli”, jipprevedi:
“1.   L-awtoritajiet amministrattivi jew ġudizzjarji ta’ l-Istat Membru ta’ oriġini għandhom ikunu waħedhom mogħtija s-setgħa li jiddeċiedu fuq l-implimentazzjoni ta’ miżura ta’ riorganizzazzjoni jew iżjed f’istituzzjoni ta’ kreditu, inkluż friegħi stabbiliti fi Stati Membri oħra.
2.   Il-miżuri ta’ riorganizzazzjoni għandhom ikunu applikati skond il-liġijiet, ir-regolamenti u l-proċeduri applikabbli fl-Istat Membru ta’ oriġini, sakemm ma jkunx provdut mod ieħor f’din id-Direttiva.
Għandhom ikunu effettivi għal kollox skond il-leġislazzjoni ta’ dak l-Istat Membru ġewwa l-Komunità kollha mingħajr kull formalità oħra, inkluż kontra terzi f’Istati Membri oħra, ukoll fejn ir-regoli ta’ l-Istat Membru ospitanti applikabbli għalihom ma jipprovdux għal dawk il-miżuri jew jagħmlu l-implimentazzjoni tagħhom soġġetta għall-kondizzjonijiet li ma jintlaħqux.
Il-miżuri ta’ riorganizzazzjoni għandhom ikunu effettivi ġewwa l-Komunità kollha ladarba jidħlu fis-seħħ fl-Istat Membru fejn ikunu ittieħdu.”
Skont l-Artikolu 32 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Kawżi pendenti”:
“L-effetti ta’ miżuri ta’ riorganizzazzjoni jew proċeduri ta’ stralċ fuq kawża pendenti dwar beni jew dritt li minnhom l-impriża ta’ l-assigurazzjoni tkun ġiet svestita għandhom ikunu iggvernati biss bil-liġi ta’ l-Istat Membru fejn il-kawza hija pendenti.”
Id-dritt Spanjol
Il-Ley 6/2005 sobre saneamiento y liquidación de las entidades de crédito (il-Liġi 6/2005 dwar il-Miżuri ta’ Riorganizzazzjoni u l-Istralċ ta’ Istituzzjonijiet ta’ Kreditu), tat‑22 ta’ April 2005 (BOE Nru 97, tat‑23 ta’ April 2005, p. 13912), ittrasponiet id-Direttiva 2001/24 fl-ordinament ġuridiku Spanjol.
L-Artikolu 19(1) ta’ din il-liġi jipprevedi:
“Meta tkun ġiet adottata miżura ta’ riorganizzazzjoni jew tkun infetħet proċedura ta’ stralċ kontra istituzzjoni ta’ kreditu approvata fi Stat Membru tal-Unjoni Ewropea li jkollha mill-inqas fergħa waħda jew li tipprovdi servizzi fi Spanja, din il-miżura jew proċedura tipproduċi mingħajr ebda formalità oħra l-effetti kollha tagħha fi Spanja, hekk kif din tipproduċi l-effetti tagħha fl-Istat Membru li fih il-miżura tkun ġiet adottata jew il-proċedura miftuħa”.
Il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
Fl‑10 ta’ Jannar 2008, VR ikkonkludiet kuntratt ma’ Banco Espírito Santo, Sucursal en España (iktar ’il quddiem “BES Spanja”), li permezz tiegħu hija akkwistat azzjonijiet preferenzjali mill-istabbiliment ta’ kreditu Islandiż Kaupthing Bank għal ammont ta’ madwar EUR 166000 (iktar ’il quddiem il-“kuntratt ta’ bejgħ ta’ azzjonijiet”). F’dak iż-żmien, BES Spanja kienet il-fergħa Spanjola tal-bank Portugiż Banco Espírito Santo (iktar ’il quddiem “BES”).
Fil-kuntest tad-diffikultajiet finanzjarji serji ta’ BES, il-bord tad-diretturi ta’ Banco de Portugal adotta, permezz ta’ deċiżjoni tat‑3 ta’ Awwissu 2014, emendata bid-deċiżjoni tal‑11 ta’ Awwissu 2014 (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni tax-xahar ta’ Awwissu 2014”), miżuri msejħa “ta’ riżoluzzjoni” ta’ din l-istituzzjoni ta’ kreditu.
Permezz ta’ din id-deċiżjoni, il-Banco de Portugal iddeċieda li joħloq “bank tranżitorju” jew “istituzzjoni tranżitorja”, bl-isem Novo Banco SA, fejn ġew ittrasferiti l-assi, l-obbligi u oġġetti oħra mhux ta’ assi ta’ BES deskritti fl-Anness 2 tal-imsemmija deċiżjoni.
Dan l-Anness 2 kien isemmi ċerti obbligi li kienu esklużi mit-trasferiment lil Novo Banco u li, għaldaqstant, baqgħu fl-assi ta’ BES. Fost dawn l-obbligi hemm dawk elenkati fil-punt (b)(v) tal-ewwel paragrafu tal-imsemmi Anness 2, jiġifieri “kull responsabbiltà jew kontinġenza, b’mod partikolari dawk li jirriżultaw minn frodi jew minn ksur ta’ dispożizzjonijiet jew deċiżjonijiet regolamentari, kriminali jew amministrattivi” [traduzzjoni mhux uffiċjali].
Wara t-trasferiment imsemmi fil-punt 12 ta’ din is-sentenza, Novo Banco Spanja żammet ir-relazzjoni kummerċjali li VR kienet stabbilixxiet ma’ BES Spanja, dwar id-depożitu u l-ġestjoni tat-titoli li kienu s-suġġett tal-kuntratt ta’ bejgħ ta’ azzjonijiet, u kompliet tirċievi l-kummissjoni marbuta ma’ dawn is-servizzi.
Fl‑4 ta’ Frar 2015, VR ippreżentat rikors quddiem il-Juzgado de Primera Instancia de Vitoria (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Vitoria, Spanja) kontra Novo Banco Spanja intiż, prinċipalment, li tinkiseb in-nullità tal-kuntratt ta’ bejgħ ta’ azzjonijiet, minħabba nuqqas ta’ kunsens, kif ukoll ir-rimbors tal-ammont investit jew, sussidjarjament, ix-xoljiment tal-imsemmi kuntratt minħabba ksur tal-obbligi ta’ diliġenza, ta’ lealtà u ta’ informazzjoni kif ukoll il-kundanna ta’ dan l-istabbiliment bankarju għad-danni.
Quddiem dik il-qorti, Novo Banco Spanja oġġezzjonat peress li ma kellhiex
locus standi in judicio
għaliex, bis-saħħa tal-Anness 2 tad-deċiżjoni tax-xahar ta’ Awwissu 2014, ir-responsabbiltà allegata kienet tikkostitwixxi obbligu li ma kienx ġie ttrasferit lilha.
Permezz ta’ sentenza tal‑15 ta’ Ottubru 2015, il-Juzgado de Primera Instancia de Vitoria (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Vitoria) laqgħet it-talba ta’ VR, billi qieset li dan l-obbligu kien ġie trażmess lil Novo Banco bis-saħħa tad-deċiżjoni tax-xahar ta’ Awwissu 2014. Skont dik il-qorti, il-kunsens ta’ VR kien ivvizzjat fil-mument tal-konklużjoni tal-kuntratt ta’ bejgħ ta’ azzjonijiet, sa fejn hija kellha 68 sena f’dak il-mument, ma kellha ebda għarfien finanzjarju u ma kinitx ġiet informata b’mod adegwat minn BES Spanja dwar in-natura u r-riskji marbuta mal-azzjonijiet preferenzjali li hija kienet akkwistat. L-imsemmija qorti għaldaqstant iddikjarat il-kuntratt ta’ bejgħ ta’ azzjonijiet null u mingħajr effett u kkundannat lil Novo Banco Spanja sabiex tirrimborsa lil VR il-prezz sħiħ tax-xiri.
Novo Banco Spanja appellat minn dik is-sentenza quddiem l-Audiencia Provincial de Álava (il-Qorti Provinċjali ta’ Álava). Fil-mori tal-kawża, hija ppreżentat żewġ deċiżjonijiet adottati mill-Banco de Portugal fid‑29 ta’ Diċembru 2015 (iktar ’il quddiem id-“deċiżjonijiet tad‑29 ta’ Diċembru 2015”).
Minn dawn id-deċiżjonijiet, kif ippreżentati mill-qorti tar-rinviju, jirriżulta li l-punt (b)(vii) tal-ewwel paragrafu tal-Anness 2 tad-deċiżjoni tax-xahar ta’ Awwissu 2014 issa kellu jiġi fformulat kif ġej: “Kull obbligu, garanzija, responsabbiltà jew kontinġenza waqt il-kummerċjalizzazzjoni, l-intermedjazzjoni finanzjarja, il-proċedura ta’ sottoskrizzjoni u d-distribuzzjoni ta’ strumenti finanzjarji maħruġa minn kwalunkwe entità” [traduzzjoni mhux uffiċjali]. Ġie ppreċiżat ukoll, f’dik l-okkażjoni, li “b’mod partikolari, sa minn dakinhar, l-obbligi segwenti ta’ BES ma ġewx trażmessi lil Novo Banco: […] iii) il-kumpens kollu relatat man-nuqqas ta’ osservanza ta’ kuntratti (xiri ta’ assi immobbli u oħrajn) iffirmati u konklużi qabel it‑3 ta’ Awwissu 2014; […] vi) il-kumpens u l-krediti kollha li jirriżultaw mill-annullament ta’ tranżazzjonijiet li BES wettqet bħala fornitur ta’ servizzi finanzjarji jew ta’ investiment; u vii) kull responsabbiltà li hija s-suġġett ta’ waħda mill-proċeduri deskritti fl-Anness I” [traduzzjoni mhux uffiċjali]. Fost il-proċeduri msemmija f’dan l-Anness I hemm l-azzjoni mressqa minn VR.
Barra minn hekk, id-deċiżjonijiet tad‑29 ta’ Diċembru 2015 jipprevedu li, “[s]a fejn l-assi, l-obbligi jew komponenti li ma jappartjenux lill-assi, konformement mal-punti preċedenti, li kellhom jibqgħu fl-assi ta’ BES ġew
de facto
ttrasferiti lil Novo Banco, b’din id-deċiżjoni dawn l-assi, l-obbligi jew il-komponenti li ma jappartjenux lill-assi huma, b’effett mit‑3 ta’ Awwissu 2014 (fit‑20.00) ittrasferiti mill-ġdid minn Novo Banco lil BES” [traduzzjoni mhux uffiċjali].
Peress li l-Audiencia Provincial de Álava (il-Qorti Provinċjali ta’ Álava) ċaħdet l-appell ippreżentat minn Novo Banco Spanja, din tal-aħħar ippreżentat rikors straordinarju minħabba difett proċedurali quddiem il-qorti tar-rinviju, it-Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema, Spanja). Il-Banco de Portugal u l-Fond ta’ Riżoluzzjoni tħallew jintervjenu insostenn tat-talbiet ta’ Novo Banco Spanja. Dawn il-partijiet iqisu li din tal-aħħar ma kellhiex tiġi rrikonoxxuta bħala konvenuta fil-kawża prinċipali, peress li l-obbligu inkwistjoni ma kienx ġie ttrasferit lil Novo Banco u li, anki li kieku kien ġie ttrasferit, dan l-obbligu kien, sussegwentement, ġie ttrasferit mill-ġdid lil BES skont id-deċiżjonijiet tad‑29 ta’ Diċembru 2015. Dawn il-partijiet jallegaw ukoll li, skont l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2001/24, dawn id-deċiżjonijiet jipproduċu, mingħajr ebda formalità oħra, l-effetti tagħhom fl-Istati Membri kollha.
Il-qorti tar-rinviju tikkunsidra li d-deċiżjonijiet tad‑29 ta’ Diċembru 2015 ma humiex intiżi biss sabiex jiċċaraw id-deċiżjoni tax-xahar ta’ Awwissu 2014, iżda jemendawha b’effett retroattiv. Għalhekk, bis-saħħa tad-deċiżjonijiet tad‑29 ta’ Diċembru 2015, ir-responsabbiltà fir-rigward ta’ VR, li tirriżulta mill-kuntratt ta’ bejgħ ta’ azzjonijiet, li d-deċiżjoni tax-xahar ta’ Awwissu 2014 kienet ittrasferiet lil Novo Banco, ġiet ittrasferita mill-ġdid lil BES b’effett retroattiv mit‑3 ta’ Awwissu 2014.
Il-qorti tar-rinviju ma għandhiex dubji dwar il-possibbiltà li miżura ta’ riorganizzazzjoni meħuda mill-awtorità pubblika kompetenti tal-Istat Membru ta’ oriġini jista’ jkollha effetti retroattivi, fatt li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà rrikonoxxiet fis-sentenza tal‑24 ta’ Ottubru 2013, LBI (
C‑85/12
,
EU:C:2013:697
), u lanqas ma tikkontesta l-possibbiltà li obbligazzjonijiet trażmessi lil Novo Banco jiġu trażmessi mill-ġdid lil BES. Għall-kuntrarju, hija tistaqsi jekk l-emendi, fil-mertu, li seħħew bl-adozzjoni tad-deċiżjonijiet tad‑29 ta’ Diċembru 2015, għandhomx jiġu rrikonoxxuti fil-proċeduri ġudizzjarji pendenti, mibdija qabel l-adozzjoni tagħhom.
F’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, fir-rigward tar-rekwiżit ta’ effettività tal-protezzjoni ġudizzjarja tad-drittijiet ta’ VR li jirriżulta mill-ewwel paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta kif ukoll mill-prinċipju ta’ ċertezza legali inerenti għall-Istat tad-dritt, dwar il-fondatezza tat-teżi ta’ Novo Banco Spanja, tal‑Banco de Portugal u tal-Fond ta’ Riżoluzzjoni, li jgħid li, anki jekk il-qorti tar-rinviju tikkonferma s-sentenza tal-Audiencia Provincial de Álava (il-Qorti Provinċjali ta’ Álava), din il-konferma tkun mingħajr effett jew tkun ineffettiva, peress li permezz tad-deċiżjonijiet tad‑29 ta’ Diċembru 2015, l-obbligu inkwistjoni, fi kwalunkwe każ, ġie ttrasferit mill-ġdid fl-assi ta’ BES b’effett mit‑3 ta’ Awwissu 2014.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema) iddeċidiet li tissospendi l-proċedura quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“Interpretazzjoni tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva [2001/24] li tippreżumi r-rikonoxximent ta’ effetti, fil-proċeduri ġudizzjarji pendenti fi Stati Membri oħra, mingħajr formalitajiet oħra, ta’ deċiżjoni tal-awtorità amministrattiva kompetenti tal-Istat [Membru] ta’ oriġini intiża li temenda, b’effett retroattiv, il-kuntest ġuridiku eżistenti meta tressqu l-proċeduri u li timplika li s-sentenzi ġudizzjarji li jmorru kontra dak previst f’din id-deċiżjoni l-ġdida jsiru ineffettivi, hija kompatibbli mad-dritt fundamentali għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva stabbilit fl-Artikolu 47 [tal-Karta], mal-prinċipju tal-Istat tad-dritt stabbilit fl-Artikolu 2 [TUE] u mal-prinċipju ġenerali ta’ ċertezza legali?”
Fuq id-domanda preliminari
Kunsiderazzjonijiet preliminari
Qabel kollox, għandu jiġi osservat, kif ġie rrilevat fil-punt 22 ta’ din is-sentenza, li mit-talba għal deċiżjoni preliminari jirriżulta li l-qorti tar-rinviju titlaq mill-premessa li d-deċiżjonijiet tad‑29 ta’ Diċembru 2015 emendaw id-deċiżjoni tax-xahar ta’ Awwissu 2014, b’mod partikolari billi ttrasferixxew lil BES, b’effett retroattiv, ir-responsabbiltà eventwali ta’ Novo Banco li fuqha hija bbażata l-azzjoni ta’ VR.
L-eżattezza ta’ din il-premessa ġiet ikkontestata minn Novo Banco, mill-Banco de Portugal u mill-Fond ta’ Riżoluzzjoni kif ukoll mill-Gvern Portugiż. F’dan ir-rigward, huma jsostnu li d-deċiżjonijiet tad‑29 ta’ Diċembru 2015 ma jbiddlux id-deċiżjoni tax-xahar ta’ Awwissu 2014, iżda li huma biss jiċċaraw din tal-aħħar u, għaldaqstant, li l-esklużjoni, tal-parametri tal-assi u tal-obbligi ttrasferiti lil Novo Banco, tar-responsabbiltà eventwali li fuqha hija bbażata l-azzjoni ta’ VR tirriżulta minn miżuri ta’ riorganizzazzjoni adottati mhux fil-kuntest ta’ proċedura ġudizzjarja pendenti, iżda qabel il-preżentata tar-rikors ta’ VR, fl‑4 ta’ Frar 2015.
Madankollu, ma hijiex il-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tevalwa l-portata tad-deċiżjonijiet tad‑29 ta’ Diċembru 2015, peress li d-domandi dwar l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni magħmula mill-qorti nazzjonali fil-kuntest leġiżlattiv u fattwali ddefinit minnha u taħt ir-responsabbiltà tagħha, kuntest li ma huwiex il-kompitu tal-Qorti tal-Ġustizzja li tivverifika l-eżattezza tiegħu, jibbenefikaw minn preżunzjoni ta’ rilevanza (sentenza tat‑30 ta’ April 2020, Blue Air – Airline Management Solutions,
C‑584/18
,
EU:C:2020:324
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
Għalhekk, sabiex tingħata risposta għad-domanda magħmula, wieħed għandu jitlaq mill-premessa li d-deċiżjonijiet tad‑29 ta’ Diċembru 2015 emendaw effettivament, b’effett retroattiv, id-deċiżjoni tax-xahar ta’ Awwissu 2014 u li dawn ingħataw fil-kuntest ta’ proċedura ġudizzjarja pendenti, peress li VR ippreżentat ir-rikors tagħha quddiem il-Juzgado de Primera Instancia de Vitoria (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Vitoria) fl‑4 ta’ Frar 2015.
Fit-tieni lok, skont ġurisprudenza stabbilita, fil-kuntest tal-proċedura ta’ kooperazzjoni bejn il-qrati nazzjonali u l-Qorti tal-Ġustizzja stabbilita mill-Artikolu 267 TFUE, huwa l-obbligu ta’ din tal-aħħar li tagħti lil qorti nazzjonali risposta utli li tippermettilha taqta’ l-kawża li jkollha quddiemha. Barra minn hekk, jista’ jkun meħtieġ li l-Qorti tal-Ġustizzja tieħu inkunsiderazzjoni regoli tad-dritt tal-Unjoni li l-qorti nazzjonali ma tkunx għamlet riferiment għalihom fil-formulazzjoni tad-domanda tagħha. Minn din il-perspettiva, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha, jekk ikun il-każ, tifformula mill-ġdid id-domandi magħmula lilha (sentenzi tat‑13 ta’ Settembru 2016, Rendón Marín,
C‑165/14
,
EU:C:2016:675
, punt
; tat‑8 ta’ Ġunju 2017, Freitag,
C‑541/15
,
EU:C:2017:432
, punt
; u tas‑17 ta’ Diċembru 2020, Generalstaatsanwaltschaft Berlin (Estradizzjoni lejn l-Ukraina),
C‑398/19
,
EU:C:2020:1032
, punt
).
F’dan il-każ, għalkemm id-domandi tal-qorti tar-rinviju jirrigwardaw l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2001/24, għandu jiġi rrilevat, fid-dawl ta’ dak li ġie ppreċiżat fil-punt 26 ta’ din is-sentenza u mfakkar fil-punt 29 ta’ din l-istess sentenza, li l-Artikolu 32 ta’ din id-direttiva, sa fejn jintroduċi eċċezzjoni għall-imsemmi Artikolu 3(2), fir-rigward tad-dritt applikabbli għall-effetti tal-miżuri ta’ riorganizzazzjoni fuq kawżi pendenti, huwa rilevanti għall-finijiet tar-risposta li għandha tingħata lill-qorti tar-rinviju.
Fuq il-mertu
Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet preliminari, hemm lok li jiġi kkunsidrat li, permezz tad-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 3(2) u l-Artikolu 32 tad-Direttiva 2001/24, moqrija fid-dawl tal-prinċipju ta’ ċertezza legali u tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta, għandhomx jiġu interpretati fis-sens li huma jipprekludu r-rikonoxximent, mingħajr kundizzjoni oħra, fi proċedura ġudizzjarja fuq il-mertu pendenti fi Stat Membru li ma huwiex l-Istat Membru ta’ oriġini, li tirrigwarda obbligu, li tneħħa minn istituzzjoni ta’ kreditu wara l-ewwel miżura ta’ riorganizzazzjoni meħuda f’dan l-Istat tal-aħħar, filwaqt li dan l-obbligu ġie fdat mill-ġdid lil din l-istituzzjoni ta’ kreditu permezz tat-tieni miżura ta’ riorganizzazzjoni, b’effett retroattiv, għal data qabel il-ftuħ ta’ tali proċedura, peress li tali rikonoxximent iwassal lill-istituzzjoni ta’ kreditu li lilha jkun ġie ttrasferit l-obbligu permezz tal-ewwel miżura biex titlef, b’effett retroattiv, il-
locus standi in judicio
tagħha għall-finijiet ta’ din il-proċedura pendenti, u għalhekk iqiegħed fid-dubju deċiżjonijiet ġudizzjarji diġà mogħtija favur ir-rikorrenti li kienu s-suġġett tal-istess proċedura.
F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li, kif jirriżulta b’mod partikolari mill-premessi 4 u 16 tagħha, id-Direttiva 2001/24 hija bbażata fuq il-prinċipji ta’ unità u ta’ universalità u tistabbilixxi bħala prinċipju r-rikonoxximent reċiproku tal-miżuri ta’ riorganizzazzjoni u ta’ proċeduri ta’ stralċ kif ukoll tal-effetti tagħhom.
Fil-fatt, bis-saħħa tal-Artikolu 3(2) ta’ din id-direttiva, il-miżuri ta’ riorganizzazzjoni jiġu, bħala prinċipju, applikati skont il-liġi tal-Istat Membru ta’ oriġini. Barra minn hekk, mit-tieni subparagrafu ta’ din id-dispożizzjoni jirriżulta, minn naħa, li tali miżuri jirriproduċu l-effetti tagħhom skont il-leġiżlazzjoni ta’ dan l-Istat fl-Unjoni kollha mingħajr kull formalità oħra, inkluż kontra terzi fl-Istati Membri l-oħra, ukoll fejn ir-regoli tal-Istat Membru ospitanti applikabbli għalihom ma jipprovdux għal dawk il-miżuri jew jagħmlu l-implimentazzjoni tagħhom suġġetta għall-kundizzjonijiet li ma humiex issodisfatti. Min-naħa l-oħra, konformement mat-tielet subparagrafu tal-imsemmija dispożizzjoni, il-miżuri ta’ riorganizzazzjoni jipproduċu l-effetti tagħhom fl-Unjoni kollha malli dawn il-miżuri jipproduċu l-effetti tagħhom fl-Istat Membru ta’ oriġini. Dawn id-dispożizzjonijiet jipprevedu għalhekk li, bħala prinċipju, il-
lex concursus
tirregola l-miżuri ta’ riorganizzazzjoni tal-istituzzjonijiet ta’ kreditu kif ukoll l-effetti tagħhom (sentenza tal‑24 ta’ Ottubru 2013, LBI,
C‑85/12
,
EU:C:2013:697
, punt
).
Madankollu, hekk kif jirriżulta espressament mill-premessa 23 tad-Direttiva 2001/24, dawn l-effetti jistgħu jmorru kontra r-regoli normalment applikabbli fil-kuntest tal-attività ekonomika u finanzjarja tal-istituzzjoni ta’ kreditu u tal-fergħat tagħha fl-Istati Membri l-oħra. Għaldaqstant, ir-riferiment għal-liġi ta’ Stat Membru ieħor tirrappreżenta, f’ċerti każijiet, eċċezzjoni indispensabbli għall-prinċipju ta’ applikabbiltà tal-liġi tal-Istat Membru ta’ oriġini.
Għalhekk, b’eċċezzjoni għall-applikazzjoni tal-
lex concursus
, id-Direttiva 2001/24 tipprevedi, fl-Artikolu 32 tagħha, li l-effetti ta’ miżuri ta’ riorganizzazzjoni fuq kawża pendenti li tikkonċerna assi jew dritt li jitneħħa lill-istituzzjoni ta’ kreditu huma rregolati esklużivament mil-liġi tal-Istat Membru li fih tkun pendenti dik il-kawża (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑24 ta’ Ottubru 2013, LBI,
C‑85/12
,
EU:C:2013:697
, punti
u
).
Issa, fl-ewwel lok, mill-formulazzjoni ta’ dan l-Artikolu 32 jirriżulta li l-applikazzjoni tal-eċċezzjoni li huwa jipprevedi teħtieġ li jiġu ssodisfatti tliet kundizzjonijiet kumulattivi.
L-ewwel, dawn għandhom ikunu miżuri ta’ riorganizzazzjoni fis-sens tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2001/24, li huwa l-każ, f’dan il-każ, peress li, kif ġie kkonstatat fil-punt 26 ta’ din is-sentenza, id-deċiżjonijiet tad‑29 ta’ Diċembru 2015 huma intiżi li jippreżervaw jew jistabbilixxu mill-ġdid is-sitwazzjoni finanzjarja ta’ istituzzjoni ta’ kreditu.
It-tieni, għandu jkun hemm kawża pendenti. F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet, billi bbażat ruħha fuq il-premessa 30 tad-Direttiva 2001/24, li għandha ssir distinzjoni bejn il-kawżi pendenti u l-azzjonijiet għal eżekuzzjoni forzata individwali, li jirriżultaw minn dawn il-kawżi, u li t-termini “kawżi pendenti”, fis-sens tal-Artikolu 32 ta’ din id-direttiva, ikopru biss il-proċeduri fuq il-mertu (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑24 ta’ Ottubru 2013, LBI,
C‑85/12
,
EU:C:2013:697
, punti
u
).
F’dan il-każ, hekk kif jirriżulta mid-deċiżjoni tar-rinviju, minn naħa, il-proċedura inkwistjoni fil-kawża prinċipali, mibdija minn VR kontra Novo Banco Spanja, sa fejn din tikkonċerna azzjoni għal nullità, jew, sussidjarjament, għal xoljiment, tal-kuntratt ta’ bejgħ ta’ azzjonijiet, għandha titqies li hija proċedura fuq il-mertu. Min-naħa l-oħra, id-deċiżjonijiet tad‑29 ta’ Diċembru 2015 ġew adottati wara l-bidu tal-proċedura mibdija minn VR fl‑4 ta’ Frar 2015 quddiem il-Juzgado de Primera Instancia de Vitoria (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Vitoria) u, għaldaqstant, f’mument meta din il-proċedura kienet diġà pendenti.
It-tielet, il-kawża pendenti għandha tikkonċerna “beni jew dritt li minnhom l-impriża ta’ l-assigurazzjoni tkun ġiet svestita”. F’dan ir-rigward, għalkemm ċerti verżjonijiet lingwistiċi tal-Artikolu 32 tad-Direttiva 2001/24 huma fformulati b’mod li jissuġġerixxu li huma biss l-assi li huma koperti minn din il-kundizzjoni, f’oħrajn minn dawn il-verżjonijiet, din id-dispożizzjoni, din hija fformulata b’mod iktar wiesa’, kif irrilevat l-Avukata Ġenerali, essenzjalment, fil-punt 38 tal-konklużjonijiet tagħha. Għalhekk, f’każ ta’ tali diverġenza, l-imsemmija dispożizzjoni għandha għaldaqstant tiġi interpretata skont l-istruttura ġenerali u l-għan tal-leġiżlazzjoni li tifforma parti minnha (ara f’dan is-sens, is-sentenza tas‑26 ta’ Jannar 2021, Hessischer Rundfunk,
C‑422/19
,
EU:C:2021:63
, punt
).
Fir-rigward tal-għan tal-Artikolu 32 tad-Direttiva 2001/24, mill-premessi 23 u 30 ta’ din tal-aħħar jirriżulta li din id-dispożizzjoni hija intiża, bħala attenwazzjoni indispensabbli għall-applikazzjoni tal-
lex concursus
li għaliha din tagħmel eċċezzjoni, li tissuġġetta l-effetti ta’ miżuri ta’ riorganizzazzjoni jew ta’ proċeduri ta’ stralċ fuq kawża pendenti għal-liġi tal-Istat Membru li fih dik il-kawża tkun pendenti, fid-dawl tal-fatt li dawn l-effetti jistgħu jkunu f’kunflitt mar-regoli normalment applikabbli fil-kuntest tal-attività ekonomika u finanzjarja tal-istabbiliment ta’ kreditu u tal-fergħat tagħha fl-Istati Membri l-oħra. Issa, ma jkunx koerenti, fir-rigward ta’ tali għan, li jiġu esklużi mill-applikazzjoni ta’ din il-liġi l-effetti prodotti minn miżuri ta’ riorganizzazzjoni fuq kawża pendenti meta din l-istanza tikkonċerna eventwali responsabbiltajiet li, permezz ta’ tali miżuri ta’ riorganizzazzjoni, ikunu ġew ittrasferiti lil entità oħra.
Għalhekk, għandu jiġi kkunsidrat li l-Artikolu 32 tad-Direttiva 2001/24 għandu japplika għall-kawża pendenti dwar wieħed jew iktar mill-assi tal-istituzzjoni ta’ kreditu, li jaqgħu kemm taħt l-assi kif ukoll taħt l-obbligi, li jkunu s-suġġett ta’ miżuri ta’ riorganizzazzjoni adottati (ara, b’analoġija, is-sentenza tas‑6 ta’ Ġunju 2018, Tarragó da Silveira,
C‑250/17
,
EU:C:2018:398
, punt
).
Issa, f’dan il-każ, il-kawża pendenti tikkonċerna r-responsabbiltà eventwali marbuta mal-konklużjoni tal-kuntratt ta’ bejgħ ta’ azzjonijiet, li tikkostitwixxi obbligu mill-assi ta’ BES Spanja li kien is-suġġett tal-miżura ta’ riorganizzazzjoni adottata mill-Banco de Portugal fix-xahar ta’ Awwissu 2014 u li tneħħiet minn BES Spanja, fis-sens tal-Artikolu 32 tad-Direttiva 2001/24, peress li din il-miżura ġiet emendata retroattivament bid-deċiżjonijiet tad‑29 ta’ Diċembru 2015.
Fid-dawl ta’ dawn l-elementi, jidher li t-tliet kundizzjonijiet kumulattivi stabbiliti minn dan l-Artikolu 32 huma ssodisfatti fil-kawża prinċipali.
Fit-tieni lok, fir-rigward tal-portata tal-effetti tal-miżuri ta’ riorganizzazzjoni rregolati mil-liġi tal-Istat Membru li fih il-kawża hija pendenti, għandu jitqies li l-liġi ta’ dan l-Istat Membru tirregola l-effetti kollha li tali miżuri jista’ jkollhom fuq tali kawża, kemm jekk dawn l-effetti jkunu proċedurali jew sostanzjali.
Fil-fatt, minn naħa, la mill-Artikolu 32 tad-Direttiva 2001/24 u lanqas mill-premessa 30 tagħha ma jirriżulta li l-leġiżlatur tal-Unjoni kellu l-intenzjoni li jillimita l-applikazzjoni ta’ din l-eċċezzjoni biss għall-effetti proċedurali ta’ miżura ta’ riorganizzazzjoni. Min-naħa l-oħra, il-premessa 23 ta’ din id-direttiva, li, hekk kif jirriżulta mill-punt 35 ta’ din is-sentenza, tiġġustifika r-riferiment għal-liġi ta’ Stat Membru li ma huwiex l-Istat Membru ta’ oriġini, bħala kwalità indispensabbli għall-prinċipju ta’ applikabbiltà tal-liġi tal-Istat Membru ta’ oriġini, ma tillimitax ruħha li ssemmi l-effetti proċedurali, iżda tindika li kemm dawn tal-aħħar kif ukoll l-effetti sostanzjali tal-miżuri ta’ riorganizzazzjoni jistgħu jkunu f’kunflitt mar-regoli normalment applikabbli fil-kuntest tal-attività ekonomika u finanzjarja tal-istituzzjoni u ta’ kreditu u tal-fergħat tagħha fl-Istati Membri l-oħra.
Barra minn hekk, għandu jiġi ppreċiżat li, sa fejn, kif jirriżulta mill-kliem tal-Artikolu 32 tad-Direttiva 2001/24 u tal-premessa 30 tagħha, il-liġi tal-Istat Membru li fih il-kawża tkun pendenti tirregola biss l-effetti ta’ dawn il-miżuri għall-finijiet tal-imsemmija kawża, l-applikazzjoni ta’ dan l-artikolu f’sitwazzjoni bħal dik fil-kawża prinċipali ma tistax tikkontesta l-validità tad-deċiżjonijiet tad‑29 ta’ Diċembru 2015 bħala tali.
Konsegwentement, mill-Artikolu 3(2) u mill-Artikolu 32 tad-Direttiva 2001/24 jirriżulta li l-effetti, kemm proċedurali kif ukoll sostanzjali, ta’ miżura ta’ riorganizzazzjoni fuq proċedura ġudizzjarja pendenti fuq il-mertu huma esklużivament dawk iddeterminati mil-liġi tal-Istat Membru li fih din il-proċedura tkun pendenti.
Din l-interpretazzjoni tapplika wkoll fid-dawl tal-prinċipju ġenerali ta’ ċertezza legali u tad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva, iggarantit mill-ewwel paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta.
F’dan ir-rigward, l-ewwel, fir-rigward tal-prinċipju ta’ ċertezza legali, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, dan il-prinċipju jeżiġi, minn naħa, li d-dispożizzjonijiet legali jkunu ċari u preċiżi u, min-naħa l-oħra, li l-applikazzjoni tagħhom tkun prevedibbli għall-partijiet fil-kawża, b’mod partikolari meta jista’ jkollhom konsegwenzi sfavorevoli fuq l-individwi u l-impriżi. B’mod partikolari, l-imsemmi prinċipju jeżiġi li leġiżlazzjoni tippermetti lill-partijiet ikkonċernati jkunu jafu b’eżattezza l-portata tal-obbligi li hija timponi fuqhom u li dawn tal-aħħar ikollhom il-possibbiltà li jkollhom għarfien tad-drittijiet u tal-obbligi tagħhom mingħajr ambigwità u jaġixxu konsegwentement (tal‑11 ta’ Lulju 2019, Agrenergy u Fusigano Due,
C‑180/18, C‑286/18 u C‑287/18
,
EU:C:2019:605
, punti
u
kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà fakkret li l-prinċipju ta’ ċertezza legali japplika b’rigorożità partikolari fil-każ ta’ leġiżlazzjoni li tista’ tinvolvi konsegwenzi finanzjarji (sentenza tal‑21 ta’ Ġunju 2007, ROM‑projecten,
C‑158/06
,
EU:C:2007:370
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
F’dan il-każ, anki jekk VR kellha, fil-mument meta hija ressqet il-kawża tagħha quddiem il-Juzgado de Primera Instancia de Vitoria (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Vitoria) kontra Novo Banco Spanja, fl‑4 ta’ Frar 2015, l-elementi kollha neċessarji sabiex tieħu konjizzjoni sħiħa ta’ deċiżjoni dwar l-introduzzjoni ta’ tali kawża, kif ukoll sabiex tidentifika b’ċertezza l-persuna li kontriha din tal-aħħar kellha tiġi diretta u, b’mod partikolari, il-fatt li miżura ta’ trażmissjoni mill-ġdid, minn Novo Banco lil BES, tar-responsabbiltà marbuta mal-kuntratt ta’ bejgħ ta’ azzjonijiet kienet għad tista’ sseħħ u tipproduċi effetti retroattivi, xorta jibqa’ l-fatt li VR ma kinitx f’pożizzjoni, ladarba titressaq l-azzjoni tagħha imma qabel ma tittieħed deċiżjoni finali dwarha, li tantiċipa l-implimentazzjoni ta’ din l-aħħar possibbiltà u li konsegwentement tieħu l-miżuri tagħha.
Għalhekk, ir-rikonoxximent, fil-kawża prinċipali, tal-effetti tad-deċiżjonijiet tad‑29 ta’ Diċembru 2015, li jistgħu jkunu tali li jikkontestaw d-deċiżjonijiet ġudizzjarji diġà meħuda favur VR, li għadhom is-suġġett ta’ kawża pendenti, u li jintilef b’mod retroattiv mill-konvenuta l-
locus standi in judicio
tagħha għall-finijiet tal-azzjoni mressqa mir-rikorrenti, jikser il-prinċipju ta’ ċertezza legali.
F’dak li jirrigwarda, it-tieni, l-evalwazzjoni ta’ tali rikonoxximent fir-rigward tad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva, iggarantit mill-Artikolu 47 tal-Karta, l-ewwel paragrafu ta’ dan l-artikolu jipprovdi li kull persuna li d-drittijiet u l-libertajiet tagħha ggarantiti mid-dritt tal-Unjoni jkunu nkisru għandha d-dritt għal rimedju effettiv quddiem qorti skont il-kundizzjonijiet previsti f’dan l-artikolu.
Barra minn hekk, bis-saħħa tal-Artikolu 52(1) tal-Karta, jista’ jkun hemm biss limitazzjonijiet għall-eżerċizzju tad-drittijiet u tal-libertajiet iggarantiti minnha jekk kemm‑il darba, l-ewwel, dawn il-limitazzjonijiet ikunu previsti mil-liġi, it-tieni, ikunu josservaw il-kontenut essenzjali tad-drittijiet u tal-libertajiet inkwistjoni u, it-tielet, li b’osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, dawn ikunu meħtieġa u jissodisfaw effettivament għanijiet ta’ interess ġenerali rrikonoxxuti mill-Unjoni jew il-ħtieġa ta’ protezzjoni tad-drittijiet u tal-libertajiet ta’ ħaddieħor (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2020, État luxembourgeois (Dritt għal azzjoni ġudizzjarja kontra talba għal informazzjoni fil-qasam tat-tassazzjoni),
C‑245/19 u C‑246/19
,
EU:C:2020:795
, punt
).
Mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-effettività tal-istħarriġ ġudizzjarju ggarantit mill-ewwel paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta teżiġi, b’mod partikolari, li l-persuna kkonċernata tkun tista’ tiddefendi d-drittijiet tagħha fl-aħjar kundizzjonijiet possibbli u li tiddeċiedi, b’għarfien sħiħ tal-kunsiderazzjonijiet kollha involuti, jekk huwiex utli li tadixxi lill-qorti li għandha ġurisdizzjoni b’azzjoni diretta kontra entità partikolari (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑8 ta’ Mejju 2019, PI,
C‑230/18
,
EU:C:2019:383
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
F’dan il-każ, għandu jiġi kkonstatat li l-azzjoni li VR ippreżentat quddiem il-qrati Spanjoli hija, b’mod partikolari, ibbażata fuq dritt iggarantit mid-dritt tal-Unjoni, konformement mal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta, sa fejn hija tinvoka d-dritt li ma jiġix invokat fil-konfront tagħha, għall-finijiet ta’ din l-azzjoni, ir-rikonoxximent tal-effetti ta’ miżuri ta’ riorganizzazzjoni meta tali rikonoxximent jikser id-dispożizzjonijiet relattivi previsti mid-Direttiva 2001/24.
Mill-proċess li għandha l-Qorti tal-Ġustizzja quddiemha, jirriżulta li kemm waqt il-preżentata, fl‑4 ta’ Frar 2015, tar-rikors ta’ VR kontra Novo Banco Spanja, kif ukoll meta s-sentenza tal‑15 ta’ Ottubru 2015 ingħatat mill-Juzgado de Primera Instancia de Vitoria (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Vitoria) li laqgħet l-imsemmi rikors, id-deċiżjonijiet tad‑29 ta’ Diċembru 2015 kienu għadhom ma ġewx adottati.
Konsegwentement, jidher li VR kellha raġun tindirizza r-rikors tagħha kontra Novo Banco Spanja, li dak iż-żmien kienet il-parti li setgħet titressaq quddiem qorti għar-responsabbiltà inerenti għall-konklużjoni tal-kuntratt ta’ bejgħ ta’ azzjonijiet ma’ VR. Fil-fatt, VR ma setgħetx tippreżenta, f’dak iż-żmien, rikors kontra BES Spanja, peress li, kif ikkonstatat il-qorti tar-rinviju, id-deċiżjoni tax-xahar ta’ Awwissu 2014 kienet ittrasferixxiet minn BES lil Novo Banco din ir-responsabbiltà.
Ċertament, id-Direttiva 2001/24 ma tipprekludix lill-Istat Membru ta’ oriġini milli jemenda, anki b’effett retroattiv, is-sistema legali applikabbli għall-miżuri ta’ riorganizzazzjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑24 ta’ Ottubru 2013, LBI,
C‑85/12
,
EU:C:2013:697
, punt
).
Madankollu, f’dan il-każ, għandu jiġi enfasizzat li, kif jirriżulta mill-punti 26 u 29 ta’ din is-sentenza, id-deċiżjonijiet tad‑29 ta’ Diċembru 2015, li emendaw, b’effett retroattiv, id-deċiżjoni tax-xahar ta’ Awwissu 2014, u b’mod partikolari l-imputazzjoni tar-responsabbiltà inerenti għall-konklużjoni tal-kuntratt ta’ bejgħ ta’ azzjonijiet ma’ VR, saru fil-kuntest ta’ proċedura ġudizzjarja pendenti, li ġiet introdotta sabiex tiġi kkonstatata tali responsabbiltà. Fil-fatt, dawn id-deċiżjonijiet huma intiżi preċiżament sabiex jirrendu ineffettiva s-sentenza tal-Juzgado de Primera Instancia de Vitoria (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Vitoria) tal‑15 ta’ Ottubru 2015, billi jikkontestaw l-interpretazzjoni li dik il-qorti tat tad-deċiżjoni tax-xahar ta’ Awwissu 2014. Hekk kif jirriżulta mill-punt 19 ta’ din is-sentenza, huma jirreferu espressament għall-azzjoni mressqa minn VR sabiex jistabbilixxu, kuntrarjament għal dik is-sentenza, li r-responsabbiltà li tista’ tirriżulta minn din l-azzjoni ma kinitx għaddiet minn BES lil Novo Banco.
Issa, li jiġi aċċettat li miżuri ta’ riorganizzazzjoni meħuda mill-awtorità kompetenti tal-Istat Membru ta’ oriġini wara l-preżentata ta’ tali rikors u għal tali sentenza u li jkollhom bħala konsegwenza li jibdlu, b’effett retroattiv, il-kuntest ġuridiku rilevanti sabiex tiġi deċiża l-kawża li tkun tat lok għal dan ir-rikors, jew saħansitra direttament is-sitwazzjoni legali li hija s-suġġett ta’ din it-tilwima, jistgħu jwasslu lill-qorti adita tiċħdu, jikkostitwixxi limitazzjoni għad-dritt għal rimedju effettiv, fis-sens tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta, anki jekk tali miżuri, ma humiex, bħala tali, kuntrarji għad-Direttiva 2001/24, hekk kif imfakkar fil-punt 61 ta’ din is-sentenza.
Barra minn hekk, tali konklużjoni ma tistax tiġi invalidata mill-fatt li l-kawża prinċipali kienet għadha ma ntemmitx permezz ta’ deċiżjoni definittiva fil-mument meta ttieħdu d-deċiżjonijiet tad‑29 ta’ Diċembru 2015, u lanqas mill-fatt, enfasizzat mill-Gvern Portugiż fir-risposti tiegħu għad-domandi bil-miktub tal-Qorti tal-Ġustizzja u waqt is-seduta, li VR kellha d-dritt li tikkontesta dawn l-istess deċiżjonijiet quddiem il-qrati Portugiżi f’terminu ta’ tliet xhur mill-pubblikazzjoni tagħhom fuq is-sit internet tal-Banco de Portugal.
F’dan l-aħħar rigward, għandu jiġi rrilevat li l-possibbiltà li jiġi ppreżentat rikors għal annullament tad-deċiżjonijiet tad‑29 ta’ Diċembru 2015 quddiem il-qrati Portugiżi ma hijiex rilevanti f’dan il-kuntest, sa fejn il-kwistjoni f’dan il-każ tirrigwarda n-natura effettiva tar-rikors diġà ppreżentat minnha kontra Novo Banco Spanja quddiem il-qrati Spanjoli kompetenti.
Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għad-domanda magħmula għandha tkun li l-Artikolu 3(2) u l-Artikolu 32 tad-Direttiva 2001/24, moqrija fid-dawl tal-prinċipju ta’ ċertezza legali u tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta, għandhom jiġu interpretati fis-sens li huma jipprekludu r-rikonoxximent, mingħajr kundizzjoni oħra, fi proċedura ġudizzjarja fuq il-mertu pendenti fi Stat Membru li ma huwiex l-Istat Membru ta’ oriġini, li tirrigwarda obbligu, li tneħħa minn istituzzjoni ta’ kreditu wara l-ewwel miżura ta’ riorganizzazzjoni meħuda f’dan l-Istat tal-aħħar, filwaqt li dan l-obbligu ġie fdat mill-ġdid lil din l-istituzzjoni ta’ kreditu permezz tat-tieni miżura ta’ riorganizzazzjoni, b’effett retroattiv, għal data qabel il-ftuħ ta’ tali proċedura, peress li tali rikonoxximent iwassal lill-istituzzjoni ta’ kreditu li lilha jkun ġie ttrasferit l-obbligu permezz tal-ewwel miżura biex titlef, b’effett retroattiv, il-
locus standi in judicio
tagħha għall-finijiet ta’ din il-proċedura pendenti, u għalhekk iqiegħed fid-dubju deċiżjonijiet ġudizzjarji diġà mogħtija favur ir-rikorrenti li kienu s-suġġett ta’ din l-istess proċedura.
Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.

Għal dawn il-motivi, il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tielet Awla) taqta’ u tiddeċiedi:

L-Artikolu 3(2) u l-Artikolu 32 tad-Direttiva 2001/24/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑4 ta’ April 2001 fuq ir-riorganizzazzjoni u l-istralċ ta’ istituzzjonijiet ta’ kreditu, moqrija fid-dawl tal-prinċipju ta’ ċertezza legali u tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, għandhom jiġu interpretati fis-sens li huma jipprekludu r-rikonoxximent, mingħajr kundizzjoni oħra, fi proċedura ġudizzjarja fuq il-mertu pendenti fi Stat Membru li ma huwiex l-Istat Membru ta’ oriġini, li tirrigwarda obbligu, li tneħħa minn istituzzjoni ta’ kreditu wara l-ewwel miżura ta’ riorganizzazzjoni meħuda f’dan l-Istat tal-aħħar, filwaqt li dan l-obbligu ġie fdat mill-ġdid lil din l-istituzzjoni ta’ kreditu permezz tat-tieni miżura ta’ riorganizzazzjoni, b’effett retroattiv, għal data qabel il-ftuħ ta’ tali proċedura, peress li tali rikonoxximent iwassal lill-istituzzjoni ta’ kreditu li lilha jkun ġie ttrasferit l-obbligu permezz tal-ewwel miżura biex titlef, b’effett retroattiv, il-
locus standi in judicio
tagħha għall-finijiet ta’ din il-proċedura pendenti, u għalhekk iqiegħed fid-dubju deċiżjonijiet ġudizzjarji diġà mogħtija favur ir-rikorrenti li kienu s-suġġett ta’ din l-istess proċedura
.

Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: l-Ispanjol.