CELEX: 62020CJ0077
Προδικαστική παραπομπή
Κοινή αλιευτική πολιτική
Κανονισμός (ΕΚ) 1224/2009
Σύστημα ελέγχου της τηρήσεως των κανόνων της κοινής αλιευτικής πολιτικής
Χρήση επί αλιευτικού σκάφους εξοπλισμού που μπορεί να κατατάσσει αυτομάτως τους ιχθύες βάσει μεγέθους
Άρθρο 89
Μέτρα για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης
Άρθρο 90
Ποινικές κυρώσεις
Αρχή της αναλογικότητας

Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία της αρχής της αναλογικότητας, του άρθρου 49, παράγραφος 3, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης) καθώς και των άρθρων 89 και 90 του κανονισμού (ΕΚ) 1224/2009 του Συμβουλίου, της 20ής Νοεμβρίου 2009, περί θεσπίσεως κοινοτικού συστήματος ελέγχου της τήρησης των κανόνων της κοινής αλιευτικής πολιτικής, τροποποιήσεως των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 847/96, (ΕΚ) αριθ. 2371/2002, (ΕΚ) αριθ. 811/2004, (ΕΚ) αριθ. 768/2005, (ΕΚ) αριθ. 2115/2005, (ΕΚ) αριθ. 2166/2005, (ΕΚ) αριθ. 388/2006, (ΕΚ) αριθ. 509/2007, (ΕΚ) αριθ. 676/2007, (ΕΚ) αριθ. 1098/2007, (ΕΚ) αριθ. 1300/2008, (ΕΚ) αριθ. 1342/2008 και καταργήσεως των κανονισμών (ΕΟΚ) αριθ. 2847/93, (ΕΚ) αριθ. 1627/94 και (ΕΚ) αριθ. 1966/2006 (
ΕΕ 2009, L 343, σ. 1
, και διορθωτικό
ΕΕ 2018, L 122, σ. 36
).
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας κινηθείσας κατά του K. M., πλοιάρχου αλιευτικού σκάφους, λόγω κατοχής στο σκάφος αυτό εξοπλισμού που μπορούσε να κατατάσσει αυτομάτως βάσει μεγέθους ρέγγες, σκουμπριά και σαυρίδια, χωρίς ο εξοπλισμός αυτός να είναι εγκατεστημένος στο σκάφος κατά τρόπο που να εξασφαλίζεται η άμεση κατάψυξη και να μην είναι δυνατή η απόρριψη θαλάσσιων οργανισμών στη θάλασσα.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Ο κανονισμός (ΕΚ) 850/98
Το άρθρο 19α του κανονισμού (ΕΚ) 850/98 του Συμβουλίου, της 30ής Μαρτίου 1998, για τη διατήρηση των αλιευτικών πόρων μέσω τεχνικών μέτρων προστασίας των νεαρών θαλάσσιων οργανισμών (
ΕΕ 1998, L 125, σ. 1
), όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό (ΕΕ) 227/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Μαρτίου 2013 (
ΕΕ 2013, L 78, σ. 1
) (στο εξής: κανονισμός 850/98), που φέρει τον τίτλο «Απαγόρευση διαλογής αλιευμάτων ανώτερης κατηγορίας», έχει ως εξής:
«1.   Στις περιοχές 1, 2, 3 και 4, απαγορεύεται, κατά τις αλιευτικές δραστηριότητες, η απόρριψη ειδών υποκείμενων σε ποσοστώσεις τα οποία μπορούν να εκφορτώνονται νομίμως.
2.   Οι διατάξεις της παραγράφου 1 ισχύουν με την επιφύλαξη των υποχρεώσεων που καθορίζονται στον παρόντα κανονισμό ή σε οποιανδήποτε άλλη πράξη της Ένωσης περί αλιείας.»
Το άρθρο 32 του ως άνω κανονισμού, που φέρει τον τίτλο «Περιορισμοί στη χρήση εξοπλισμού αυτόματης κατάταξης», προβλέπει τα εξής:
«1.   Τα αλιευτικά σκάφη απαγορεύεται να φέρουν ή να χρησιμοποιούν εξοπλισμό που μπορεί να κατατάσσει αυτόματα, βάσει του μεγέθους ή του φύλου, ρέγγα, σαυρίδι ή σκουμπρί.
2.   Πάντως η μεταφορά και η χρήση του εξοπλισμού αυτού επιτρέπεται υπό την προϋπόθεση ότι:
α)
το σκάφος δεν φέρει ούτε χρησιμοποιεί ταυτόχρονα συρόμενα αλιευτικά εργαλεία με μέγεθος ματιών μικρότερο των 70 χιλιοστόμετρων ή ένα ή περισσότερα κυκλικά δίχτυα (γρι-γρι) ή παρόμοια αλιευτικά εργαλεία
ή
β)
i)
το σύνολο των αλιευμάτων, το οποίο επιτρέπεται νομίμως να διατηρείται επί του σκάφους, διατηρείται κατεψυγμένο, τα κατατασσόμενα ψάρια καταψύχονται αμέσως μετά την κατάταξη και κανένα κατεψυγμένο ψάρι δεν απορρίπτεται εκτός από τις περιπτώσεις που προβλέπονται στο άρθρο [19]
και
ii)
ο εξοπλισμός είναι εγκατεστημένος στο σκάφος κατά τρόπο που να εξασφαλίζεται ή άμεση κατάψυξη και να μην είναι δυνατή η απόρριψη.
3.   Τα σκάφη που επιτρέπεται να αλιεύουν στη Βαλτική Θάλασσα, τα Belts και το Sound μπορούν να φέρουν εξοπλισμό αυτόματης κατάταξης και σε άλλες ζώνες των κοινοτικών υδάτων εφόσον διαθέτουν σχετική ειδική άδεια αλιείας.
Στην ειδική άδεια αλιείας προσδιορίζονται τα είδη, οι ζώνες, οι χρονικές περίοδοι και οι τυχόν άλλες απαιτούμενες προϋποθέσεις για τη χρήση του εξοπλισμού κατάταξης και την κατοχή του επί του σκάφους.»
Ο κανονισμός (ΕΚ) 1005/2008
Το άρθρο 3 του κανονισμού (ΕΚ) 1005/2008 του Συμβουλίου, της 29ης Σεπτεμβρίου 2008, περί δημιουργίας κοινοτικού συστήματος πρόληψης, αποτροπής και εξάλειψης της παράνομης, λαθραίας και άναρχης αλιείας, τροποποίησης των κανονισμών (ΕΟΚ) αριθ. 2847/93, (ΕΚ) αριθ. 1936/2001 και (ΕΚ) αριθ. 601/2004 και κατάργησης των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 1093/94 και (ΕΚ) αριθ. 1447/1999 (
ΕΕ 2008, L 286, σ. 1
), που φέρει τον τίτλο «Αλιευτικά σκάφη που επιδίδονται σε [παράνομη, λαθραία και άναρχη] αλιεία», έχει ως εξής:
«1.   Υπάρχει υποψία ότι αλιευτικό σκάφος επιδίδεται σε [παράνομη, λαθραία και άναρχη] αλιεία εάν έχει αποδειχτεί ότι, κατά παράβαση των μέτρων διατήρησης και διαχείρισης που ισχύουν στην οικεία περιοχή:
[…]
ε)
χρησιμοποίησε αλιευτικά εργαλεία απαγορευμένα ή μη τηρούντα τις διατάξεις, ή
[…]
2.   Οι δραστηριότητες της παραγράφου 1 θεωρούνται ως σοβαρές παραβάσεις σύμφωνα με το άρθρο 42 ανάλογα με τη σοβαρότητα της συγκεκριμένης παράβασης η οποία καθορίζεται από την αρμόδια αρχή του κράτους μέλους, βάσει κριτηρίων όπως η προκληθείσα ζημία, το κόστος της, η έκταση της παράβασης, ή η επανάληψή της.»
Το άρθρο 42 του κανονισμού 1005/2008, που φέρει τον τίτλο «Σοβαρές παραβάσεις», ορίζει τα εξής:
«1.   Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού, ως σοβαρές παραβάσεις νοούνται:
α)
οι δραστηριότητες που θεωρούνται ότι συνιστούν [παράνομη, λαθραία και άναρχη] αλιεία σύμφωνα με τα κριτήρια του άρθρου 3·
[…]
2.   Τη σοβαρότητα της παράβασης καθορίζει η αρμόδια αρχή κράτους μέλους λαμβάνοντας υπόψη τα κριτήρια του άρθρου 3 παράγραφος 2.»
Το άρθρο 44 του ως άνω κανονισμού, που φέρει τον τίτλο «Κυρώσεις για σοβαρές παραβάσεις», προβλέπει τα εξής:
«1.   Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε, στο φυσικό πρόσωπο που διέπραξε ή στο νομικό πρόσωπο που κρίθηκε υπεύθυνο σοβαρής παράβασης, να επιβάλλονται αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές διοικητικές κυρώσεις.
2.   Τα κράτη μέλη επιβάλλουν μέγιστη κύρωση τουλάχιστον ίση προς το πενταπλάσιο της αξίας των αλιευτικών προϊόντων που προέρχονται από τη διάπραξη σοβαρής παράβασης.
Σε περίπτωση επανειλημμένης σοβαρής παράβασης εντός χρονικού διαστήματος πέντε ετών, τα κράτη μέλη επιβάλλουν μέγιστη κύρωση τουλάχιστον ίση προς το οκταπλάσιο της αξίας των αλιευτικών προϊόντων που προέρχονται από τη διάπραξη σοβαρής παράβασης.
Κατά την επιβολή των εν λόγω κυρώσεων τα κράτη μέλη λαμβάνουν υπόψη και την αξία της ζημίας των αλιευτικών πόρων και του θαλάσσιου περιβάλλοντος που αφορούν.
3.   Τα κράτη μέλη μπορούν επιπλέον ή εναλλακτικά να επιβάλλουν αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές ποινικές κυρώσεις.»
Το άρθρο 45, σημείο 3, του εν λόγω κανονισμού, που φέρει τον τίτλο «Συνοδευτικές κυρώσεις», προβλέπει τα εξής:
«Οι κυρώσεις που προβλέπονται στο παρόν κεφάλαιο μπορούν να συνοδεύονται από άλλες κυρώσεις ή μέτρα και ιδίως:
[…]
3)
τη δήμευση των απαγορευμένων εργαλείων, αλιευμάτων ή αλιευτικών προϊόντων,
[…]».
Ο κανονισμός 1224/2009
Οι αιτιολογικές σκέψεις 2, 38 και 39 του κανονισμού 1224/2009 έχουν ως εξής:
«(2)
Δεδομένου ότι η επιτυχία της κοινής αλιευτικής πολιτικής εξαρτάται από την εφαρμογή ενός αποτελεσματικού συστήματος ελέγχου, τα μέτρα που προβλέπονται στον παρόντα κανονισμό αποσκοπούν στη θέσπιση ενός κοινοτικού συστήματος ελέγχου, επιθεώρησης και επιβολής, με μια συνολική και ολοκληρωμένη προσέγγιση σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας, ώστε να εξασφαλίζεται η συμμόρφωση με όλους τους κανόνες της κοινής αλιευτικής πολιτικής και να καταστεί δυνατή η βιώσιμη εκμετάλλευση των έμβιων υδρόβιων πόρων μέσω της κάλυψης όλων των πτυχών της πολιτικής.
[…]
(38)
Οι υπήκοοι κρατών μελών θα πρέπει να αποτρέπονται από τη διάπραξη παραβάσεων των κανόνων της κοινής αλιευτικής πολιτικής. Επειδή τα μέτρα που λαμβάνονται για τον κολασμό των παραβάσεων των κανόνων αυτών διαφέρουν ευρέως μεταξύ των κρατών μελών, προκαλώντας έτσι διακρίσεις και στρέβλωση του ανταγωνισμού για τους αλιείς[,] και δεδομένου ότι η απουσία αποτρεπτικών, αναλογικών και αποτελεσματικών κυρώσεων σε ορισμένα κράτη μέλη μειώνει την αποτελεσματικότητα των ελέγχων, ενδείκνυται να εισαχθούν διοικητικές κυρώσεις σε συνδυασμό με ένα σύστημα σώρευσης μορίων για σοβαρές παραβάσεις για ένα πραγματικά αποτρεπτικό αποτέλεσμα.
(39)
Η συχνότητα μεγάλου αριθμού σοβαρών παραβάσεων των κανόνων της κοινής αλιευτικής πολιτικής εντός των υδάτων της Κοινότητας ή από κοινοτικές επιχειρήσεις οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο μη αποτρεπτικό επίπεδο των κυρώσεων […] που προβλέπονται στη εθνική νομοθεσία όσον αφορά τις σοβαρές παραβάσεις των εν λόγω κανόνων. Η αδυναμία αυτή επιτείνεται λόγω των μεγάλων διαφορών μεταξύ των κυρώσεων που προβλέπονται στα διάφορα κράτη μέλη, κάτι που ενθαρρύνει τις [παρανομούσες] επιχειρήσεις να αναπτύσσουν δραστηριότητες σε ύδατα ή στην επικράτεια των κρατών μελών με τις χαμηλότερες κυρώσεις. Κατά συνέπεια, ενδείκνυται να συμπληρωθούν τα μέγιστα επίπεδα κυρώσεων για τις σοβαρές παραβάσεις των κανόνων της κοινής αλιευτικής πολιτικής, τα οποία προβλέπονται στο άρθρο 44 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1005/2008 [με] αποτρεπτικές κυρώσεις, λαμβάνοντας υπόψη τη φύση της ζημίας, την αξία των αλιευτικών προϊόντων που προκύπτουν ως συνέπεια της σοβαρής παράβασης που διαπράχθηκε, την οικονομική κατάσταση του δράστη και την τυχόν επανάληψη παράβασης. Πρέπει επίσης να προβλεφθούν άμεσα μέτρα επιβολής και συμπληρωματικά μέτρα.»
Το άρθρο 1 του ως άνω κανονισμού προβλέπει ότι αυτός […] «θεσπίζει κοινοτικό σύστημα για τον έλεγχο, την επιθεώρηση και την επιβολή […] προκειμένου να εξασφαλιστεί η συμμόρφωση με τους κανόνες της κοινής αλιευτικής πολιτικής.»
Το άρθρο 89, παράγραφοι 1 έως 3, του κανονισμού 1224/2009, που φέρει τον τίτλο «Μέτρα για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης», έχει ως εξής:
«1.   Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν τη συστηματική λήψη κατάλληλων μέτρων, συμπεριλαμβανομένων των διοικητικών μέτρων ή ποινικών διαδικασιών σύμφωνα με την εθνική τους νομοθεσία, κατά των φυσικών ή νομικών προσώπων που εικάζεται ότι έχουν παραβεί οιαδήποτε διάταξη των κανόνων της κοινής αλιευτικής πολιτικής.
2.   Το συνολικό ύψος των κυρώσεων και των συνοδευτικών κυρώσεων υπολογίζεται, σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις της εθνικής νομοθεσίας, με τέτοιον τρόπο ώστε να εξασφαλίζεται ότι αφαιρούν ουσιαστικά από τους υπευθύνους το οικονομικό όφελος που προκύπτει από την παράβασή τους με την επιφύλαξη του θεμιτού δικαιώματος για την άσκηση του επαγγέλματός τους. Οι κυρώσεις αυτές πρέπει επίσης να είναι σε θέση να παράγουν αποτελέσματα ανάλογα προς τη σοβαρότητα των εν λόγω παραβάσεων, αποθαρρύνοντας ουσιαστικά περαιτέρω παραβάσεις παρόμοιου τύπου.
3.   Τα κράτη μέλη δύνανται να εφαρμόσουν σύστημα βάσει του οποίου τα επιβαλλόμενα πρόστιμα είναι ανάλογα προς τον κύκλο εργασιών του νομικού προσώπου ή προς τα οικονομικά οφέλη που αποκόμισε ή επρόκειτο να αποκομίσει διαπράττοντας την παράβαση.»
Το άρθρο 90 του ως άνω κανονισμού, που φέρει τον τίτλο «Κυρώσεις που επιβάλλονται για σοβαρές παραβάσεις», προβλέπει τα εξής:
«1.   Επιπροσθέτως των διατάξεων του άρθρου 42 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1005/2008, οι ακόλουθες δραστηριότητες θεωρούνται επίσης σοβαρές παραβάσεις […]:
[…]
γ)
η μη εκφόρτωση υπαγόμενων σε ποσόστωση ειδών τα οποία αλιεύθηκαν κατά τη διάρκεια αλιευτικής δραστηριότητας, εκτός αν η εκφόρτωση θα ήταν αντίθετη στις υποχρεώσεις που προβλέπουν οι κανόνες της κοινής αλιευτικής πολιτικής για τα αλιεύματα ή τις αλιευτικές ζώνες όπου εφαρμόζονται οι εν λόγω κανόνες.
2.   Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε, στο φυσικό πρόσωπο που διέπραξε σοβαρή παράβαση ή στο νομικό πρόσωπο που κρίθηκε υπεύθυνο σοβαρής παράβασης, να επιβάλλονται αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές διοικητικές κυρώσεις, σύμφωνα με την κλίμακα των προβλεπόμενων κυρώσεων και των μέτρων που προβλέπονται στο κεφάλαιο IX του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1005/2008.
3.   Με την επιφύλαξη των διατάξεων του άρθρου 44 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1005/2008, τα κράτη μέλη επιβάλλουν πραγματικά αποτρεπτική κύρωση, η οποία υπολογίζεται καταλλήλως επί της αξίας των αλιευτικών προϊόντων που προέκυψαν από τη διάπραξη σοβαρής παράβασης.
4.   Κατά τον καθορισμό της κύρωσης, τα κράτη μέλη λαμβάνουν επίσης υπόψη την αξία της ζημίας των αλιευτικών πόρων και του θαλάσσιου περιβάλλοντος, αντίστοιχα.
5.   Τα κράτη μέλη μπορούν, επιπλέον, ή εναλλακτικά, να επιβάλλουν αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές ποινικές κυρώσεις.
6.   Οι κυρώσεις που προβλέπονται στο παρόν κεφάλαιο είναι δυνατόν να συνοδεύονται από άλλες κυρώσεις ή μέτρα, ειδικότερα από εκείνες που περιγράφονται στο άρθρο 45 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1005/2008.»
Το ιρλανδικό δίκαιο
Σύμφωνα με το άρθρο 14, παράγραφος 3, του Sea Fisheries and Maritime Jurisdiction Act 2006 (νόμου του 2006 περί θαλάσσιας αλιείας και θαλάσσιας δικαιοδοσίας, στο εξής: νόμος του 2006), σε περίπτωση παράβασης των κανονιστικών αποφάσεων που εκδίδονται δυνάμει του εν λόγω άρθρου, σχετικά με σκάφος θαλάσσιας αλιείας ή επ’ αυτού ευρισκόμενα αλιευτικά εργαλεία ή αλιευτικό εξοπλισμό, μπορεί να ασκηθεί δίωξη κατά του πλοιάρχου. Το άρθρο 14, παράγραφος 4, του νόμου του 2006 προβλέπει ότι, σε περίπτωση ποινικής δίωξης, εναπόκειται στον κατηγορούμενο να αποδείξει ότι μπορεί να τύχει εφαρμογής του οποιουδήποτε λόγου απαλλαγής τον οποίο επικαλείται.
Το άρθρο 28 του νόμου του 2006 αφορά τα πρόστιμα για ορισμένες παραβάσεις. Τα πρόστιμα αυτά εξαρτώνται από τη φύση της παράβασης και από το αν η ποινική διαδικασία είναι συνοπτική ή προϋποθέτει απαγγελία κατηγορίας για κακουργηματικές πράξεις. Στο ιρλανδικό νομικό σύστημα, η συνοπτική ποινική διαδικασία είναι διαδικασία που διεξάγεται χωρίς ενόρκους ενώπιον ενός και μόνον δικαστή. Η διαδικασία αυτή αφορά μόνον τα αδικήματα μικρής βαρύτητας. Τα σοβαρότερα αδικήματα δικάζονται κατόπιν απαγγελίας κατηγορίας για κακουργηματικές πράξεις και με σύμπραξη ενόρκων.
Για την περίπτωση καταδίκης για αδίκημα κακουργηματικού χαρακτήρα, το άρθρο 28, παράγραφος 1, του νόμου του 2006 και ο περιλαμβανόμενος σε αυτό πίνακας 1 καθορίζουν το ανώτατο πρόστιμο, αλλά πάντως το δικαστήριο μπορεί να επιβάλει μικρότερο πρόστιμο. Το ανώτατο πρόστιμο καθορίζεται με βάση το μέγεθος του σκάφους. Το πρόστιμο του άρθρου αυτού δεν μπορεί να συνδυάζεται με διοικητικό πρόστιμο ή στερητική της ελευθερίας ποινή.
Το άρθρο 28, παράγραφος 5, του νόμου του 2006 προβλέπει ότι, σε περίπτωση που ένα πρόσωπο καταδικάζεται για αδίκημα του νόμου αυτού το οποίο διώκεται σε βαθμό κακουργήματος, τα αλιεύματα και τα απαγορευμένα ή μη τηρούντα τις διατάξεις αλιευτικά εργαλεία που ανευρίσκονται στο οικείο σκάφος μπορούν να κατασχεθούν ως έννομη συνέπεια της καταδίκης. Κατά το άρθρο 28, παράγραφος 5, στοιχείο βʹ, του εν λόγω νόμου, η κατάσχεση αυτή είναι υποχρεωτική σε περίπτωση καταδίκης για την πλειονότητα των παραβάσεων του νόμου του 2006, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται το αδίκημα για το οποίο καταδικάστηκε ο εκκαλών της κύριας δίκης. Το δικαστήριο μπορεί πάντως να αποφασίσει να μη διατάξει κατάσχεση σε περίπτωση καταδίκης για παράβαση των άρθρων 8 ή 9 του νόμου αυτού, τα οποία αφορούν την παράνομη παρουσία ενός σκάφους στην αποκλειστική οικονομική ζώνη της Ιρλανδίας.
Το άρθρο 28, παράγραφος 6, του νόμου του 2006 θεσπίζει τους κανόνες σχετικά με την κατάσχεση σε περίπτωση καταδίκης κατόπιν συνοπτικής ποινικής διαδικασίας. Η κατάσχεση ανάγεται στη διακριτική ευχέρεια του δικαστηρίου σε περίπτωση που πρόκειται για την πρώτη παράβαση ή σε περίπτωση καταδίκης για παράβαση των άρθρων 8 ή 9 του νόμου του 2006. Αντιθέτως, είναι υποχρεωτική από τη δεύτερη καταδίκη και εφεξής, εκτός αν πρόκειται για καταδίκη λόγω παράβασης των ανωτέρω άρθρων 8 ή 9.
Το άρθρο 28, παράγραφος 7, του νόμου του 2006 προβλέπει ότι, επιπλέον του προστίμου και της κατάσχεσης, το δικαστήριο δύναται να ανακαλέσει ή να αναστείλει την άδεια του οικείου σκάφους.
Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
Στις 11 Φεβρουαρίου 2015 ιρλανδικό πολεμικό πλοίο, το οποίο πραγματοποιούσε περιπολία κατ’ ενάσκηση των καθηκόντων του προστασίας της θαλάσσιας αλιείας, σταμάτησε εν πλω εντός της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης της Ιρλανδίας αλιευτικό σκάφος νηολογημένο στο Ηνωμένο Βασίλειο, πλοίαρχος του οποίου ήταν ο K. M.
Κατόπιν ελέγχου του αλιευτικού σκάφους, διαπιστώθηκε ότι ευρισκόταν σε αυτό εξοπλισμός που μπορούσε να κατατάσσει ρέγγες, σκουμπριά και σαυρίδια βάσει μεγέθους, χωρίς ο εξοπλισμός αυτός να είναι εγκατεστημένος στο σκάφος κατά τρόπο που να εξασφαλίζεται η άμεση κατάψυξη και να μην είναι δυνατή η απόρριψη θαλάσσιων οργανισμών στη θάλασσα. Το ιρλανδικό πολεμικό ναυτικό εκτίμησε ότι ο τρόπος με τον οποίο είχε εγκατασταθεί ο εξοπλισμός αυτός δημιουργούσε υπόνοιες ότι το επίμαχο σκάφος επιδιδόταν σε παράνομη αλιευτική δραστηριότητα, καλούμενη «διαλογή αλιευμάτων ανώτερης κατηγορίας», η οποία συνίσταται στην επιλογή του καλύτερου αλιεύματος και στην απόρριψη του υπολοίπου στη θάλασσα.
Δεδομένου ότι η κατοχή επί του σκάφους και η χρήση εξοπλισμού του είδους αυτού απαγορεύονται τόσο από το άρθρο 32, παράγραφος 1, του κανονισμού 850/98 όσο και από την ιρλανδική νομοθεσία, ήτοι τη Sea Fisheries (Technical Measures) Regulations 2013 [κανονιστική απόφαση του 2013 περί θαλάσσιας αλιείας (τεχνικά μέτρα)] και το άρθρο 14 του νόμου του 2006, στις 27 Ιουλίου 2015 ο K. M. καταδικάστηκε από το Cork Circuit Criminal Court (πλημμελειοδικείο Cork, Ιρλανδία), έχοντας κριθεί ένοχος για κατοχή του εν λόγω εξοπλισμού με απόφαση του σώματος των ενόρκων της 16ης Ιουνίου 2015, σύμφωνα με την κατηγορία που είχε απαγγείλει ο Director of Public Prosecutions (προϊστάμενος της εισαγγελίας, Ιρλανδία). Στον K. M. επιβλήθηκε πρόστιμο ύψους 500 ευρώ, σε συνδυασμό με κατάσχεση των αλιευμάτων, εκτιμώμενης αξίας 344000 ευρώ, και κατάσχεση του μη τηρούντος τις διατάξεις αλιευτικού εργαλείου, εκτιμώμενης αξίας 55000 ευρώ.
Ο K. M. άσκησε έφεση κατά της καταδικαστικής αποφάσεως ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου επικρίνοντας τη βαρύτητα της επιβληθείσας κύρωσης, ιδίως όσον αφορούσε την κατάσχεση των αλιευμάτων και του μη τηρούντος τις διατάξεις αλιευτικού εργαλείου.
Το αιτούν δικαστήριο διερωτάται ως προς τη συμβατότητα με τον κανονισμό 1224/2009 και με την αρχή της αναλογικότητας, που κατοχυρώνεται στο άρθρο 49, παράγραφος 3, του Χάρτη, εθνικής διατάξεως η οποία προβλέπει, ως κύρωση σε περίπτωση σοβαρής παράβασης των κανόνων για την κοινή αλιευτική πολιτική, όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, την υποχρεωτική κατάσχεση των αλιευμάτων και των απαγορευμένων ή μη τηρούντων τις διατάξεις αλιευτικών εργαλείων που ανευρίσκονται στο σκάφος.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Court of Appeal (εφετείο, Ιρλανδία) αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Βάσει εφαρμογής της κοινής αλιευτικής πολιτικής και των διατάξεων του άρθρου 32 του κανονισμού […] 850/98 και στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας η οποία έλαβε χώρα προς επιβολή των διατάξεων αυτών, συνάδει διάταξη της εθνικής νομοθεσίας η οποία προβλέπει, σε περίπτωση καταδίκης για αδίκημα κακουργηματικού χαρακτήρα, επιπλέον του προστίμου, υποχρεωτική κατάσχεση του συνόλου των ιχθύων και των αλιευτικών εργαλείων που ανευρίσκονται στο σκάφος το οποίο αφορά η παράβαση, με τον κανονισμό […] 1224/2009, και ιδίως τα άρθρα 89 και 90, καθώς και με την αρχή της αναλογικότητας που κατοχυρώνεται από τις Συνθήκες […] και το άρθρο 49, παράγραφος 3, του [Χάρτη];»
Επί του προδικαστικού ερωτήματος
Με το προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν τα άρθρα 89 και 90 του κανονισμού 1224/2009, εξεταζόμενα υπό το πρίσμα της αρχής της αναλογικότητας που κατοχυρώνεται στο άρθρο 49, παράγραφος 3, του Χάρτη, πρέπει να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική διάταξη η οποία προβλέπει, ως κύρωση για παράβαση του άρθρου 32 του κανονισμού 850/98, όχι μόνον την επιβολή προστίμου αλλά και την υποχρεωτική κατάσχεση των αλιευμάτων και των απαγορευμένων ή μη τηρούντων τις διατάξεις αλιευτικών εργαλείων που ανευρίσκονται στο οικείο σκάφος.
Καταρχάς, διαπιστώνεται ότι ο κανονισμός 850/98, στον οποίο παραπέμπει η απόφαση περί παραπομπής, καταργήθηκε από τις 14 Αυγούστου 2019 με τον κανονισμό (ΕΕ) 2019/1241 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Ιουνίου 2019, σχετικά με τη διατήρηση αλιευτικών πόρων και την προστασία θαλάσσιων οικοσυστημάτων μέσω τεχνικών μέτρων, την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 1967/2006 και (ΕΚ) αριθ. 1224/2009 του Συμβουλίου και των κανονισμών (ΕΕ) αριθ. 1380/2013, (ΕΕ) 2016/1139, (ΕΕ) 2018/973, (ΕΕ) 2019/472 και (ΕΕ) 2019/1022 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και την κατάργηση των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 894/97, (ΕΚ) αριθ. 850/98, (ΕΚ) αριθ. 2549/2000, (ΕΚ) αριθ. 254/2002, (ΕΚ) αριθ. 812/2004 και (ΕΚ) αριθ. 2187/2005 του Συμβουλίου (
ΕΕ 2019, L 198, σ. 105
, και διορθωτικό
ΕΕ 2019, L 231, σ. 31
). Πάντως, αφ’ ης στιγμής ο κανονισμός 850/98 ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης, έχει εφαρμογή στη διαφορά αυτή.
Από το άρθρο 1 του κανονισμού 1224/2009, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα της αιτιολογικής σκέψεως 2 του ίδιου κανονισμού, προκύπτει ότι, λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι η επιτυχία της κοινής αλιευτικής πολιτικής εξαρτάται από την εφαρμογή ενός αποτελεσματικού συστήματος ελέγχου, ο κανονισμός αυτός αποσκοπεί στη θέσπιση ενός συστήματος ελέγχου, επιθεώρησης και επιβολής, με μια συνολική και ολοκληρωμένη προσέγγιση σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας, ώστε να εξασφαλίζεται η συμμόρφωση με όλους τους κανόνες της κοινής αλιευτικής πολιτικής και να καταστεί δυνατή η βιώσιμη εκμετάλλευση των έμβιων υδρόβιων πόρων μέσω της κάλυψης όλων των πτυχών της πολιτικής αυτής.
Συναφώς, η αιτιολογική σκέψη 38 του εν λόγω κανονισμού διευκρινίζει ότι η απουσία αποτρεπτικών, αναλογικών και αποτελεσματικών κυρώσεων σε ορισμένα κράτη μέλη μειώνει την αποτελεσματικότητα των ελέγχων.
Πράγματι, η υποχρέωση των κρατών μελών να μεριμνούν ώστε οι παραβάσεις των κανόνων της κοινής αλιευτικής πολιτικής να επισύρουν αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές κυρώσεις έχει ουσιώδη σημασία (πρβλ. απόφαση της 29ης Οκτωβρίου 2009, Επιτροπή κατά Ιταλίας,
C‑249/08
, μη δημοσιευθείσα,
EU:C:2009:672
, σκέψη
71 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία
).
Στο πλαίσιο αυτό, τα άρθρα 89 και 90 του κανονισμού 1224/2009 αναθέτουν στα κράτη μέλη τη μέριμνα να διασφαλίζουν τη λήψη κατάλληλων μέτρων για τον κολασμό των παραβάσεων των κανόνων της κοινής αλιευτικής πολιτικής. Χωρίς να επιβάλλουν συγκεκριμένες κυρώσεις, τα άρθρα αυτά καθορίζουν ορισμένα κριτήρια τα οποία πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τα κράτη μέλη καθώς και την αρχή ότι οι κυρώσεις αυτές πρέπει να είναι αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές.
Ιδίως, το άρθρο 89, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού προβλέπει την υποχρέωση των κρατών μελών να προβαίνουν στη συστηματική λήψη κατάλληλων μέτρων, συμπεριλαμβανομένων των διοικητικών μέτρων ή ποινικών διαδικασιών σύμφωνα με την εθνική τους νομοθεσία, κατά των φυσικών ή νομικών προσώπων που εικάζεται ότι έχουν παραβεί οιαδήποτε διάταξη των κανόνων της κοινής αλιευτικής πολιτικής.
Το άρθρο 89, παράγραφος 2, του κανονισμού 1224/2009 διευκρινίζει ότι το συνολικό ύψος των κυρώσεων και των συνοδευτικών κυρώσεων υπολογίζεται, σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις της εθνικής νομοθεσίας, με τέτοιον τρόπο ώστε να εξασφαλίζεται ότι αυτές αφαιρούν ουσιαστικά από τους υπευθύνους το οικονομικό όφελος που προκύπτει από την παράβασή τους, με την επιφύλαξη του θεμιτού δικαιώματος για την άσκηση του επαγγέλματός τους, και ότι οι κυρώσεις αυτές πρέπει να είναι σε θέση να παράγουν αποτελέσματα ανάλογα προς τη σοβαρότητα των εν λόγω παραβάσεων, αποθαρρύνοντας ουσιαστικά περαιτέρω παραβάσεις παρόμοιου τύπου. Όπως προκύπτει από το άρθρο 89, παράγραφος 3, του ως άνω κανονισμού, για την εκτίμηση της αναλογικότητας του προστίμου, τα κράτη μέλη μπορούν να λαμβάνουν υπόψη ορισμένα στοιχεία, μεταξύ των οποίων ο κύκλος εργασιών του νομικού προσώπου ή τα οικονομικά οφέλη που αποκόμισε ή επρόκειτο να αποκομίσει διαπράττοντας την παράβαση.
Το άρθρο 90 του κανονισμού 1224/2009 αφορά τις σοβαρές παραβάσεις. Δυνάμει της παραγράφου του 1, ερμηνευόμενης υπό το πρίσμα της αιτιολογικής σκέψεως 39 του κανονισμού 1224/2009, προκειμένου να καθορίσει τη σοβαρότητα της παράβασης, η αρμόδια αρχή του κράτους μέλους λαμβάνει υπόψη κριτήρια όπως είναι η φύση της ζημίας, το κόστος της, η οικονομική κατάσταση του παραβάτη και η έκταση της παράβασης ή η επανάληψή της. Η διάταξη αυτή παραπέμπει επίσης στις δραστηριότητες που προβλέπονται στο άρθρο 42, σε συνδυασμό με το άρθρο 3, του κανονισμού 1005/2008, που μπορούν να αποτελούν σοβαρές παραβάσεις και στις οποίες περιλαμβάνεται η χρήση απαγορευμένων ή μη τηρούντων τις διατάξεις αλιευτικών εργαλείων όπως το επίμαχο στην κύρια δίκη.
Όσον αφορά τις κυρώσεις, από το άρθρο 90, παράγραφος 3, του κανονισμού 1224/2009 προκύπτει ότι τα κράτη μέλη υποχρεούνται να επιβάλλουν πραγματικά αποτρεπτική κύρωση, η οποία υπολογίζεται καταλλήλως επί της αξίας των αλιευτικών προϊόντων που προέκυψαν από τη διάπραξη σοβαρής παράβασης. Συναφώς, το άρθρο 90, παράγραφος 4 του ως άνω κανονισμού διευκρινίζει ότι, κατά τον καθορισμό της κύρωσης, τα κράτη μέλη οφείλουν επίσης να λαμβάνουν υπόψη την αξία της ζημίας των αλιευτικών πόρων και του θαλάσσιου περιβάλλοντος, αντίστοιχα. Εξάλλου, κατά το άρθρο 90, παράγραφος 5, του εν λόγω κανονισμού, τα κράτη μέλη μπορούν, επιπλέον ή εναλλακτικά, να επιβάλλουν αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές ποινικές κυρώσεις.
Επομένως, τηρουμένων των ορίων αυτών, όπως προκύπτουν από τα άρθρα 89 και 90 του κανονισμού 1224/2009, στα κράτη μέλη καταλείπεται διακριτική ευχέρεια για την επιλογή των κυρώσεων.
Ως προς το ζήτημα αυτό, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, ελλείψει εναρμόνισης σε ενωσιακό επίπεδο στον τομέα των κυρώσεων που επιβάλλονται, τα κράτη μέλη παραμένουν αρμόδια να επιλέγουν τις κυρώσεις που θεωρούν κατάλληλες. Οφείλουν, πάντως, να ασκούν την αρμοδιότητα αυτή τηρώντας το δίκαιο της Ένωσης και τις γενικές αρχές του και, κατά συνέπεια, την αρχή της αναλογικότητας (απόφαση της 16ης Ιουλίου 2015, Chmielewski,
C‑255/14
,
EU:C:2015:475
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Ειδικότερα, τα διοικητικά ή κατασταλτικά μέτρα που προβλέπονται από την εθνική νομοθεσία δεν πρέπει να υπερβαίνουν τα αναγκαία όρια για την επίτευξη των σκοπών που θεμιτώς επιδιώκονται με τη σχετική νομοθεσία (απόφαση της 16ης Ιουλίου 2015, Chmielewski,
C‑255/14
,
EU:C:2015:475
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Εξάλλου, η αυστηρότητα των κυρώσεων πρέπει να συνάδει προς τη σοβαρότητα των παραβάσεων τις οποίες αυτές κολάζουν, ιδίως διασφαλίζοντας όντως ένα αποτρεπτικό αποτέλεσμα, τηρουμένης της γενικής αρχής της αναλογικότητας (απόφαση της 16ης Ιουλίου 2015, Chmielewski,
C‑255/14
,
EU:C:2015:475
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Μολονότι στο αιτούν δικαστήριο εναπόκειται να εκτιμήσει αν, εν προκειμένω, σε σχέση με την παράβαση που διέπραξε ο K. M., η υποχρεωτική κατάσχεση των αλιευμάτων και των απαγορευμένων ή μη τηρούντων τις διατάξεις αλιευτικών εργαλείων, επιπλέον του προστίμου, τελεί σε αναλογία προς την επίτευξη του θεμιτού σκοπού που επιδιώκεται με την κατά το άρθρο 32, παράγραφος 1, του κανονισμού 850/98 απαγόρευση του εξοπλισμού κατάταξης, εντούτοις το Δικαστήριο μπορεί να παράσχει σε αυτό όλα τα σχετικά με το δίκαιο της Ένωσης ερμηνευτικά στοιχεία βάσει των οποίων μπορεί να κρίνει κατά πόσον συντρέχει τέτοια περίπτωση (πρβλ. απόφαση της 28ης Ιανουαρίου 2016, Laezza,
C‑375/14
,
EU:C:2016:60
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Συναφώς, πρέπει να εξεταστεί μήπως η αυστηρότητα της κύρωσης την οποία προβλέπει η εθνική ρύθμιση υπερβαίνει τα όρια του κατάλληλου και αναγκαίου μέτρου για την επίτευξη των σκοπών που θεμιτώς επιδιώκονται από την επίμαχη νομοθεσία (πρβλ. απόφαση της 9ης Μαρτίου 2010, ERG κ.λπ.,
C‑379/08 και C‑380/08
,
EU:C:2010:127
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Επιπλέον, όπως έχει κρίνει το Δικαστήριο, πρέπει ιδίως να επαληθευτεί ότι, για τα πρόσωπα που ασκούν αλιευτική ή συναφή δραστηριότητα, υφίσταται σοβαρός κίνδυνος να αποκαλυφθούν οι παραβάσεις των κανόνων της κοινής αλιευτικής πολιτικής και οι υπεύθυνοι να υποστούν προσήκουσες κυρώσεις (πρβλ. απόφαση της 12ης Ιουλίου 2005, Επιτροπή κατά Γαλλίας,
C‑304/02
,
EU:C:2005:444
, σκέψη
).
Όσον αφορά τον σκοπό που επιδιώκεται με την κατά το άρθρο 32 του κανονισμού 850/98 απαγόρευση του εξοπλισμού κατάταξης, επισημαίνεται ότι η διάταξη αυτή, η οποία αποσκοπεί στη διατήρηση των αλιευτικών πόρων μέσω τεχνικών μέτρων προστασίας των νεαρών θαλάσσιων οργανισμών, απαγορεύει την ύπαρξη ή τη χρήση τέτοιου εξοπλισμού επί του σκάφους, εκτός αν αυτός διασφαλίζει την άμεση κατάψυξη των αλιευμάτων και εμποδίζει την απόρριψη θαλάσσιων οργανισμών στη θάλασσα. Σκοπός της προβλεπόμενης στην εν λόγω διάταξη απαγόρευσης είναι ιδίως να παρεμποδίσει μια πρακτική που συνίσταται στη διατήρηση των πλέον κερδοφόρων ειδών και στην απόρριψη των υπολοίπων ειδών στη θάλασσα με σκοπό τη διαλογή αλιευμάτων ανώτερης κατηγορίας, την οποία απαγορεύει το άρθρο 19α του ως άνω κανονισμού.
Κατ’ αυτόν τον τρόπο, το άρθρο 32 του κανονισμού 850/98 επίσης επιδιώκει τον σκοπό που συνίσταται, αφενός, στην αποσόβηση του κινδύνου να μη δηλωθούν ορισμένες ποσότητες ιχθύων που απορρίπτονται και πεθαίνουν, οι οποίες, κατά συνέπεια, δεν προσμετρώνται στο ποσοστό χρησιμοποίησης των ποσοστώσεων, γεγονός που συνεπάγεται κίνδυνο υπεραλίευσης, και, αφετέρου, στην προοδευτική εξάλειψη των απορρίψεων των ανεπιθύμητων αλιευμάτων στη θάλασσα προκειμένου να διασφαλιστεί η μακροπρόθεσμη περιβαλλοντική βιωσιμότητα των αλιευτικών δραστηριοτήτων.
Η υποχρεωτική κατάσχεση των αλιευμάτων και των απαγορευμένων ή μη τηρούντων τις διατάξεις αλιευτικών εργαλείων προβάλλει ικανή να αποτρέψει τους ενδιαφερομένους από το να παραβιάσουν την κατά το άρθρο 32, παράγραφος 1, του κανονισμού 850/98 απαγόρευση του εξοπλισμού κατάταξης, στερώντας τους τα παρανόμως αποκτώμενα κέρδη τα οποία θα μπορούσαν να αποκομίσουν σε διαφορετική περίπτωση, καθώς και τη δυνατότητα να εξακολουθήσουν να χρησιμοποιούν τέτοιον εξοπλισμό.
Ειδικότερα, όπως υπογράμμισε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με τις παρατηρήσεις της, η κατάσχεση των αλιευμάτων έχει ως αποτέλεσμα να αφαιρεί από τους υπευθύνους το αδικαιολόγητο οικονομικό όφελος που απορρέει από τη διαπραχθείσα παράβαση, πράγμα το οποίο δεν μπορεί να εξασφαλίσει από μόνο του το πρόστιμο. Όσον αφορά την κατάσχεση του απαγορευμένου ή μη τηρούντος τις διατάξεις αλιευτικού εργαλείου, το οποίο ευρίσκεται επί αλιευτικού σκάφους με σκοπό την τέλεση παράνομης δραστηριότητας, όπως ο εξοπλισμός τον οποίο απαγορεύει το άρθρο 32, παράγραφος 1, του κανονισμού 850/98, διαπιστώνεται ότι η υποχρεωτική κατάσχεση συνιστά κύρωση αποτελεσματική και ανάλογη προς τον σκοπό που επιδιώκει η παραβιασθείσα νομοθεσία.
Συναφώς, επισημαίνεται ότι το άρθρο 90, παράγραφος 6, του κανονισμού 1224/2009 ορίζει ότι οι εκεί προβλεπόμενες κυρώσεις είναι δυνατόν να συνοδεύονται από άλλες κυρώσεις ή μέτρα, ειδικότερα από εκείνες που περιγράφονται στο άρθρο 45 του κανονισμού 1005/2008. Το δε σημείο 3 του τελευταίου άρθρου προβλέπει ακριβώς μια συμπληρωματική κύρωση όπως η δήμευση των απαγορευμένων εργαλείων, αλιευμάτων ή αλιευτικών προϊόντων.
Εν προκειμένω, από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι το πρόστιμο που επιβλήθηκε στον K. M. ανέρχεται σε 500 ευρώ, ενώ τα αλιεύματα επί του αλιευτικού σκάφους είχαν αξία 344000 ευρώ και η αξία του μη τηρούντος τις διατάξεις αλιευτικού εργαλείου εκτιμήθηκε στα 55000 ευρώ. Από τις γραπτές παρατηρήσεις της Ιρλανδίας προκύπτει επίσης ότι το ανώτατο ύψος των προστίμων που μπορούν να επιβάλουν τα δικαστήρια στο πλαίσιο παράβασης όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη ανέρχεται, σύμφωνα με το ιρλανδικό δίκαιο, σε 10000 ευρώ, 20000 ευρώ ή 35000 ευρώ, αναλόγως του μεγέθους του οικείου σκάφους.
Αν όμως η επιβολή των προστίμων αυτών αποτελούσε τη μόνη κύρωση για το συγκεκριμένο είδος παράβασης, δεν είναι βέβαιον ότι θα αφαιρούνταν ουσιαστικά από τους υπευθύνους το οικονομικό όφελος που προκύπτει από την παράβασή τους. Μια τέτοια κύρωση δεν θα ήταν επομένως ούτε αποτελεσματική ούτε αποτρεπτική.
Προκειμένου να εκτιμηθεί η αναλογικότητα της κύρωσης, πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη η σχέση μεταξύ του ύψους του επιβλητέου προστίμου και του οικονομικού οφέλους που προκύπτει από τη διαπραχθείσα παράβαση, προκειμένου να αποθαρρύνονται οι υπεύθυνοι από τη διάπραξη τέτοιων παραβάσεων, καθώς και, σύμφωνα με το άρθρο 90, παράγραφος 3, του κανονισμού 1224/2009, η αξία των αλιευτικών προϊόντων που προέρχονται από τη διάπραξη σοβαρής παράβασης.
Εξάλλου, αν, όπως συνέβη στην υπόθεση της κύριας δίκης, επιβληθεί πρόστιμο στον πλοίαρχο του αλιευτικού σκάφους, ο οποίος δεν είναι ιδιοκτήτης του, μπορεί, αφενός, η ως άνω κύρωση να μην έχει κανένα αποτρεπτικό αποτέλεσμα για τον ιδιοκτήτη και, αφετέρου, ο ιδιοκτήτης αυτός να διατηρήσει το οικονομικό όφελος των αλιευμάτων που αποκτήθηκαν κατά παράβαση του άρθρου 32 του κανονισμού 850/98 και να εξακολουθήσει να κατέχει, τον απαγορευόμενο από τη διάταξη αυτή εξοπλισμό, με σκοπό ενδεχομένως να τον χρησιμοποιήσει.
Ομοίως, υπό την επιφύλαξη των εξακριβώσεων στις οποίες οφείλει να προβεί το αιτούν δικαστήριο, βάσει του άρθρου 28 του νόμου του 2006 η κύρωση διαμορφώνεται ανάλογα με τη σοβαρότητα της παράβασης, όπως αυτή καθορίζεται από τις ιρλανδικές αρχές. Ειδικότερα, όπως εξηγεί η Ιρλανδία με τις παρατηρήσεις της, οι κυρώσεις εξαρτώνται από τη φύση της παράβασης, συμπεριλαμβανομένου του ζητήματος αν πρόκειται για συνοπτική ποινική διαδικασία, η οποία διεξάγεται χωρίς ενόρκους, ενώπιον ενός και μόνον δικαστή και αφορά αδικήματα μικρής βαρύτητας, ή για ποινική διαδικασία που προϋποθέτει απαγγελία κατηγορίας για σοβαρότερα αδικήματα και στην οποία συμπράττουν ένορκοι. Όταν ένα πρόσωπο καταδικάζεται, η κατάσχεση των αλιευμάτων και των απαγορευμένων ή μη τηρούντων τις διατάξεις αλιευτικών εργαλείων είναι υποχρεωτική για ορισμένες παραβάσεις τις οποίες προβλέπει ο εν λόγω νόμος, αλλά το δικαστήριο μπορεί να αποφασίσει να μη διατάξει κατάσχεση για ορισμένες από τις παραβάσεις αυτές ή σε περίπτωση που πρόκειται για την πρώτη παράβαση. Το δικαστήριο δύναται επίσης να επιβάλει αυστηρότερη κύρωση και να ανακαλέσει ή να αναστείλει την άδεια του οικείου σκάφους.
Επομένως, δεδομένης της σοβαρότητας της παράβασης και του επιδιωκόμενου με το άρθρο 32 του κανονισμού 850/98 σκοπού και υπό την επιφύλαξη των εξακριβώσεων σχετικά με το γενικό επίπεδο των κύριων και των παρεπόμενων κυρώσεων του ιρλανδικού δικαίου, στις οποίες οφείλει να προβεί το αιτούν δικαστήριο, η υποχρεωτική κατάσχεση των αλιευμάτων και των απαγορευμένων ή μη τηρούντων τις διατάξεις αλιευτικών εργαλείων είναι αναγκαία ώστε να αφαιρεθεί από τους υπευθύνους το οικονομικό όφελος που προκύπτει από την παράβαση. Η κατάσχεση αυτή έχει επίσης αποτρεπτικό αποτέλεσμα.
Ως εκ τούτου, μια τέτοια κύρωση είναι σύμφωνη προς τα κριτήρια του άρθρου 89, παράγραφος 2, του κανονισμού 1224/2009, κατά τα οποία πρέπει να αφαιρείται ουσιαστικά από τους υπευθύνους το οικονομικό όφελος που προκύπτει από την παράβασή τους και οι κυρώσεις πρέπει να είναι σε θέση να παράγουν αποτελέσματα ανάλογα προς τη σοβαρότητα των εν λόγω παραβάσεων, αποθαρρύνοντας ουσιαστικά περαιτέρω παραβάσεις παρόμοιου τύπου.
Εξάλλου, το εθνικό δικαστήριο οφείλει να εκτιμήσει τις ενδεχόμενες επιπτώσεις της κύρωσης για τον υπεύθυνο όσον αφορά το θεμιτό δικαίωμά του για την άσκηση του επαγγέλματός του, σύμφωνα με το άρθρο 89, παράγραφος 2, του κανονισμού 1224/2009. Συναφώς, ο K. M. υποστηρίζει, στις γραπτές παρατηρήσεις του ενώπιον του Δικαστηρίου, ότι η κατάσχεση των αλιευμάτων και των απαγορευμένων ή μη τηρούντων τις διατάξεις αλιευτικών εργαλείων έχει πολύ σοβαρές συνέπειες για τη φήμη και το επαγγελματικό του μέλλον, ότι δεν είχε την πρόθεση να παραβεί τους εν λόγω κανόνες προκειμένου να αντλήσει όφελος και ότι δεν είχε διαπράξει προηγουμένως άλλες παραβάσεις. Η εξέταση των στοιχείων αυτών εναπόκειται όμως στο αιτούν δικαστήριο.
Υπενθυμίζεται εξάλλου ότι το άρθρο 90, παράγραφος 1, του κανονισμού 1224/2009 αναφέρει μεν ορισμένα κριτήρια τα οποία μπορούν να λαμβάνουν υπόψη οι αρμόδιες αρχές του κράτους μέλους για να εκτιμήσουν τη σοβαρότητα μιας παράβασης, πλην όμως η διάταξη αυτή πρέπει να ερμηνεύεται σε συνδυασμό με την αιτιολογική σκέψη 39 του εν λόγω κανονισμού, η οποία διευκρινίζει ότι τα κριτήρια αυτά αποσκοπούν στη θέσπιση κυρώσεων με αποτρεπτικό χαρακτήρα. Πάντως, λαμβανομένου υπόψη του είδους των επίμαχων κυρώσεων και καθόσον δεν υπάρχουν σχετικές αναφορές στο κείμενο του κανονισμού, υπενθυμίζεται ότι το γεγονός ότι οι κυρώσεις τις οποίες επιβάλλουν τα κράτη μέλη πρέπει να ανταποκρίνονται στην αρχή της αναλογικότητας δεν σημαίνει ότι, κατά την εφαρμογή του εν λόγω άρθρου 90, παράγραφος 1, οι αρχές αυτές οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη τις ειδικές και συγκεκριμένες περιστάσεις κάθε υπό κρίση περιπτώσεως ούτε ότι πρέπει υποχρεωτικώς να λαμβάνουν υπόψη το ζήτημα του δόλου ή της υποτροπής (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 16ης Ιουλίου 2015, Chmielewski,
C‑255/14
,
EU:C:2015:475
, σκέψεις
και
).
Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω, στο υποβληθέν ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι τα άρθρα 89 και 90 του κανονισμού 1224/2009, εξεταζόμενα υπό το πρίσμα της αρχής της αναλογικότητας που κατοχυρώνεται στο άρθρο 49, παράγραφος 3, του Χάρτη, πρέπει να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι, υπό την επιφύλαξη των εξακριβώσεων στις οποίες οφείλει να προβεί το αιτούν δικαστήριο, δεν αντιτίθενται σε εθνική διάταξη η οποία προβλέπει, ως κύρωση για παράβαση του άρθρου 32 του κανονισμού 850/98, όχι μόνον την επιβολή προστίμου αλλά και την υποχρεωτική κατάσχεση των αλιευμάτων και των απαγορευμένων ή μη τηρούντων τις διατάξεις αλιευτικών εργαλείων που ανευρίσκονται στο οικείο σκάφος.
Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (έκτο τμήμα) αποφαίνεται:

Tα άρθρα 89 και 90 του κανονισμού (ΕΚ) 1224/2009 του Συμβουλίου, της 20ής Νοεμβρίου 2009, περί θεσπίσεως κοινοτικού συστήματος ελέγχου της τήρησης των κανόνων της κοινής αλιευτικής πολιτικής, τροποποιήσεως των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 847/96, (ΕΚ) αριθ. 2371/2002, (ΕΚ) αριθ. 811/2004, (ΕΚ) αριθ. 768/2005, (ΕΚ) αριθ. 2115/2005, (ΕΚ) αριθ. 2166/2005, (ΕΚ) αριθ. 388/2006, (ΕΚ) αριθ. 509/2007, (ΕΚ) αριθ. 676/2007, (ΕΚ) αριθ. 1098/2007, (ΕΚ) αριθ. 1300/2008, (ΕΚ) αριθ. 1342/2008 και καταργήσεως των κανονισμών (ΕΟΚ) αριθ. 2847/93, (ΕΚ) αριθ. 1627/94 και (ΕΚ) αριθ. 1966/2006, εξεταζόμενα υπό το πρίσμα της αρχής της αναλογικότητας που κατοχυρώνεται στο άρθρο 49, παράγραφος 3, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, πρέπει να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι, υπό την επιφύλαξη των εξακριβώσεων στις οποίες οφείλει να προβεί το αιτούν δικαστήριο, δεν αντιτίθενται σε εθνική διάταξη η οποία προβλέπει, ως κύρωση για παράβαση του άρθρου 32 του κανονισμού (ΕΚ) 850/98 του Συμβουλίου, της 30ής Μαρτίου 1998, για τη διατήρηση των αλιευτικών πόρων μέσω τεχνικών μέτρων προστασίας των νεαρών θαλάσσιων οργανισμών, όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό (ΕΕ) 227/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Μαρτίου 2013, όχι μόνον την επιβολή προστίμου αλλά και την υποχρεωτική κατάσχεση των αλιευμάτων και των απαγορευμένων ή μη τηρούντων τις διατάξεις αλιευτικών εργαλείων που ανευρίσκονται στο οικείο σκάφος.

(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η αγγλική.