CELEX: 62015CJ0670
Προδικαστική παραπομπή
Χώρος ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης
Πρόσβαση στη δικαιοσύνη επί διασυνοριακών διαφορών
Οδηγία 2003/8/ΕΚ
Κοινοί ελάχιστοι κανόνες περί του ευεργετήματος πενίας που παρέχεται στο πλαίσιο τέτοιων υποθέσεων
Πεδίο εφαρμογής
Κανονιστική ρύθμιση κράτους μέλους προβλέπουσα τη μη απόδοση των εξόδων μεταφράσεως των απαραίτητων δικαιολογητικών εγγράφων για την εξέταση της αιτήσεως παροχής του ευεργετήματος πενίας

Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία των άρθρων 1 και 2 της οδηγίας 2003/8/ΕΚ του Συμβουλίου, της 27ης Ιανουαρίου 2003, για βελτίωση της πρόσβασης στη δικαιοσύνη επί διασυνοριακών διαφορών μέσω της θέσπισης στοιχειωδών κοινών κανόνων σχετικά με το ευεργέτημα πενίας στις διαφορές αυτές (
ΕΕ 2003, L 26, σ. 41
, και διορθωτικό
ΕΕ 2003, L 32, σ. 15
).
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαδικασίας κινηθείσας από τον Jan Šalplachta σχετικά με την καταβολή οφειλόμενων μισθών από την Elektroanlagen & Computerbau GmbH, πρώην εργοδότριά του.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Οι αιτιολογικές σκέψεις 5, 6, 18 και 23 της οδηγίας 2003/8 έχουν ως εξής:
«(5)
Η παρούσα οδηγία αποσκοπεί στην προώθηση της εφαρμογής της αρχής της παροχής ευεργετήματος πενίας σε διασυνοριακές διαφορές, σε όσους δεν διαθέτουν επαρκείς πόρους, εφόσον το ευεργέτημα αυτό είναι αναγκαίο για να εξασφαλισθεί αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη. Το γενικώς αναγνωρισμένο δικαίωμα πρόσβασης στη δικαιοσύνη επιβεβαιώνεται επίσης από το άρθρο 47 του [Χά]ρτη [των] [Θ]εμελιωδών [Δ]ικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
(6)
Η έλλειψη πόρων ενός προσώπου που εμπλέκεται σε μία διαφορά, είτε ως ενάγων είτε ως εναγόμενος, όπως και οι δυσχέρειες που προκύπτουν από τον διασυνοριακό χαρακτήρα μιας διαφοράς, δεν θα πρέπει να εμποδίζουν την αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη.
[…]
(18)
Ο περίπλοκος χαρακτήρας και οι διαφορές μεταξύ των δικαστικών συστημάτων των κρατών μελών, καθώς και τα έξοδα που συνδέονται με το διασυνοριακό χαρακτήρα διαφοράς, δεν θα πρέπει να εμποδίζουν την πρόσβαση στη δικαιοσύνη. Θα πρέπει, επομένως, το ευεργέτημα πενίας να καλύπτει τις δαπάνες που συνδέονται άμεσα με το διασυνοριακό χαρακτήρα της διαφοράς.
[…]
(23)
Εφόσον το ευεργέτημα πενίας παρέχεται από το κράτος μέλος στο οποίο εδρεύει το δικαστήριο ή στο οποίο πρέπει να εκτελεσθεί μια απόφαση, και δεν αφορά την παροχή νομικών συμβουλών πριν από τη δίκη, εάν ο αιτών το ευεργέτημα πενίας δεν έχει την κατοικία ή τη συνήθη διαμονή του στο κράτος μέλος στο οποίο εδρεύει το δικαστήριο, το κράτος μέλος αυτό πρέπει να εφαρμόζει τη δική του νομοθεσία, τηρώντας παράλληλα τις αρχές της παρούσας οδηγίας.»
Το άρθρο 1 της οδηγίας 2003/8, με τίτλο «Στόχοι και πεδίο εφαρμογής», ορίζει τα εξής:
«1.   Η παρούσα οδηγία αποσκοπεί στη βελτίωση της πρόσβασης στη δικαιοσύνη επί διασυνοριακών διαφορών, μέσω της θέσπισης στοιχειωδών κοινών κανόνων σχετικά με το ευεργέτημα πενίας σε παρόμοιες διαφορές.
2.   Η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται, σε διασυνοριακές διαφορές, επί αστικών και εμπορικών υποθέσεων ανεξαρτήτως της φύσεως του δικαστηρίου ή δικαιοδοτικού οργάνου. Δεν καλύπτει, ιδίως, φορολογικές, τελωνειακές ή διοικητικές υποθέσεις.
3.   Στην παρούσα οδηγία, ως “κράτη μέλη” νοούνται τα κράτη μέλη πλην της Δανίας.»
Το άρθρο 2 της οδηγίας αυτής, με τίτλο «Διασυνοριακές διαφορές», ορίζει τα εξής:
«1.   Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, μια διαφορά νοείται ως διασυνοριακή όταν το μέρος το οποίο αιτείται ευεργέτημα πενίας στο πλαίσιο της παρούσας οδηγίας, έχει την κατοικία ή τη συνήθη διαμονή του σε άλλο κράτος μέλος από εκείνο στο οποίο εδρεύει το δικαστήριο ή εκείνο όπου θα εκτελεσθεί η απόφαση.
2.   Το κράτος μέλος όπου έχει την κατοικία του ο διάδικος προσδιορίζεται βάσει του άρθρου 59 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 44/2001 του Συμβουλίου, της 22ας Δεκεμβρίου 2000, για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις [
ΕΕ 2001, L 12, σ. 1
)].
3.   Το κρίσιμο χρονικό σημείο για να καθορισθεί εάν πρόκειται για διασυνοριακή διαφορά, είναι ο χρόνος υποβολής της αίτησης, σύμφωνα με την παρούσα οδηγία.»
Το άρθρο 3 της εν λόγω οδηγίας, με τίτλο «Δικαίωμα ευεργετήματος πενίας», έχει ως εξής:
«1.   Φυσικά πρόσωπα τα οποία εμπλέκονται σε διαφορά εμπίπτουσα στην παρούσα οδηγία, δικαιούνται να λαμβάνουν κατάλληλο ευεργέτημα πενίας προκειμένου να εξασφαλίσουν αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις που προβλέπει η παρούσα οδηγία.
2.   Το ευεργέτημα πενίας θεωρείται κατάλληλο όταν εξασφαλίζει:
α)
την παροχή νομικών συμβουλών με σκοπό να επιτευχθεί διευθέτηση της διαφοράς πριν γίνει προσφυγή ενώπιον δικαστηρίου·
β)
νομική αρωγή και εκπροσώπηση ενώπιον του δικαστηρίου, καθώς και απαλλαγή του δικαιούχου από τα δικαστικά έξοδα ή συμβολή στην κάλυψή τους, συμπεριλαμβανομένων των εξόδων που αναφέρονται στο άρθρο 7 και των αμοιβών προσώπων στα οποία δίδει το δικαστήριο εντολή να προβούν σε ενέργειες κατά τη δίκη.
Σε κράτη μέλη στα οποία ο ηττηθείς διάδικος βαρύνεται με τα έξοδα του αντιδίκου, εάν ο ηττηθείς είναι ο δικαιούχος, το ευεργέτημα πενίας καλύπτει τα έξοδα που επιδικάστηκαν στον αντίδικο εάν θα τα εκάλυπτε και στην περίπτωση που ο δικαιούχος είχε την κατοικία ή τη συνήθη διαμονή του στο κράτος μέλος στο οποίο εδρεύει το δικαστήριο.
[…]»
Το άρθρο 5 της οδηγίας 2003/8, με τίτλο «Προϋποθέσεις που αφορούν τους οικονομικούς πόρους», προβλέπει, στις παραγράφους 1 και 2, τα εξής:
«1.   Τα κράτη μέλη παρέχουν το ευεργέτημα πενίας στα πρόσωπα που αναφέρονται στην παράγραφο 1 του άρθρου 3, τα οποία δεν μπορούν, εν μέρει ή εν όλω να αντιμετωπίσουν τα δικαστικά έξοδα που αναφέρονται στην παράγραφο 2 του άρθρου 3, λόγω της οικονομικής τους κατάστασης, ώστε να εξασφαλίζεται η πραγματική δυνατότητα πρόσβασης των προσώπων αυτών στη δικαιοσύνη.
2.   Η οικονομική κατάσταση ενός προσώπου κρίνεται από την αρμόδια αρχή του κράτους μέλους στο οποίο εδρεύει το δικαστήριο, βάσει διαφόρων αντικειμενικών παραγόντων, όπως το εισόδημα, η περιουσία ή η οικογενειακή κατάσταση, συμπεριλαμβανομένης της εκτίμησης των πόρων των προσώπων που εξαρτώνται οικονομικώς από τον αιτούντα.»
Το άρθρο 7 της ίδιας οδηγίας, με τίτλο «Έξοδα που συνδέονται με το διασυνοριακό χαρακτήρα της διαδικασίας», ορίζει τα εξής:
«Το ευεργέτημα πενίας που παρέχεται από το κράτος μέλος στο οποίο εδρεύει το δικαστήριο καλύπτει τα ακόλουθα έξοδα που συνδέονται άμεσα με το διασυνοριακό χαρακτήρα της διαφοράς:
α)
διερμηνεία·
β)
μετάφραση των εγγράφων που απαιτούνται από το δικαστήριο ή την αρμόδια αρχή και προσκομίζει ο δικαιούχος, τα οποία είναι απαραίτητα για την επίλυση της διαφοράς και
γ)
έξοδα μετακίνησης στα οποία υποβάλλεται ο αιτών, εφόσον η αυτοπρόσωπη παρουσία στο δικαστήριο των προσώπων που συνδέονται με την υποστήριξη του αιτήματος του αιτούντος επιβάλλεται από το δίκαιο ή από το δικαστήριο του εν λόγω κράτους μέλους και το δικαστήριο αποφασίσει ότι τα εν λόγω πρόσωπα δεν είναι δυνατό να μετάσχουν άλλως στη διαδικασία κατά τρόπο ικανοποιητικό για το δικαστήριο.»
Το άρθρο 8 της οδηγίας 2003/8, με τίτλο «Έξοδα που καλύπτονται από το κράτος μέλος κατοικίας ή συνήθους διαμονής», προβλέπει τα εξής:
«Το κράτος μέλος, στο οποίο έχει την κατοικία του ή τη συνήθη διαμονή του ο αιτών, παρέχει, όπως ορίζεται στο άρθρο 3 παράγραφος 2, το ευεργέτημα πενίας που είναι απαραίτητο για την κάλυψη:
α)
εξόδων λόγω αρωγής από επιτόπιο δικηγόρο ή άλλο πρόσωπο που έχει, εκ του νόμου, το δικαίωμα παροχής νομικών συμβουλών, τα οποία προέκυψαν στο εν λόγω κράτος μέλος, μέχρι να υποβληθεί η αίτηση για την παροχή ευεργετήματος πενίας, σύμφωνα με την παρούσα οδηγία, στο κράτος μέλος στο οποίο εδρεύει το δικαστήριο·
β)
της μετάφρασης της αίτησης και των απαραίτητων δικαιολογητικών εγγράφων κατά την υποβολή της αίτησης στις αρχές του εν λόγω κράτους μέλους.»
Το άρθρο 12 της οδηγίας αυτής, με τίτλο «Αρχή που χορηγεί ευεργέτημα πενίας», ορίζει τα εξής:
«Το ευεργέτημα πενίας χορηγείται ή απορρίπτεται από την αρμόδια αρχή του κράτους μέλους όπου εδρεύει το δικαστήριο, υπό την επιφύλαξη του άρθρου 8.»
Το άρθρο 13 της εν λόγω οδηγίας, με τίτλο «Υποβολή και διαβίβαση των αιτήσεων ευεργετήματος πενίας», έχει ως εξής:
«1.   Οι αιτήσεις παροχής ευεργετήματος πενίας μπορούν να υποβάλλονται:
α)
είτε στην αρμόδια αρχή του κράτους μέλους στο οποίο ο αιτών έχει την κατοικία του ή τη συνήθη διαμονή του (διαβιβάζουσα αρχή)·
β)
είτε στην αρμόδια αρχή του κράτους μέλους όπου εδρεύει το δικαστήριο ή όπου πρόκειται να εκτελεσθεί η απόφαση (παραλαμβάνουσα αρχή).
2.   Οι αιτήσεις παροχής του ευεργετήματος πενίας συμπληρώνονται και τα δικαιολογητικά έγγραφα μεταφράζονται:
α)
στην επίσημη γλώσσα ή μία από τις γλώσσες του κράτους μέλους της αρμόδιας παραλαμβάνουσας αρχής, εφόσον πρόκειται για γλώσσα των οργάνων της [Ένωσης]· ή
β)
σε άλλη γλώσσα την οποία το συγκεκριμένο κράτος μέλος έχει δηλώσει ότι μπορεί να αποδεχθεί, σύμφωνα με το άρθρο 14, παράγραφος 3.
[…]
4.   Η αρμόδια διαβιβάζουσα αρχή συνδράμει τον αιτούντα ούτως ώστε η αίτησή του να συνοδεύεται από όλα τα δικαιολογητικά έγγραφα που γνωρίζει ότι απαιτούνται προκειμένου να κριθεί η αίτηση. Συνδράμει επίσης τον αιτούντα παρέχοντας κάθε απαραίτητη μετάφραση των δικαιολογητικών εγγράφων, σύμφωνα με το άρθρο 8, στοιχείο β’.
Η αρμόδια διαβιβάζουσα αρχή διαβιβάζει την αίτηση στην αρμόδια παραλαμβάνουσα αρχή του άλλου κράτους μέλους εντός προθεσμίας 15 ημερών από την ημερομηνία παραλαβής της αίτησης δεόντως συμπληρωμένης σε μία από τις γλώσσες που αναφέρονται στην παράγραφο 2 και των δικαιολογητικών εγγράφων, μεταφρασμένων, κατά περίπτωση, σε μία από αυτές τις γλώσσες.
[…]
6.   Τα κράτη μέλη δεν δύνανται να εισπράττουν αμοιβή για υπηρεσίες που παρέχονται σύμφωνα με την παράγραφο 4. […]»
Το γερμανικό δίκαιο
Το άρθρο 114, παράγραφος 1, του Zivilprozessordnung (κώδικα πολιτικής δικονομίας), ως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της υποθέσεως της κύριας δίκης (στο εξής: ZPO), ορίζει τα εξής:
«Σε διάδικο, ο οποίος εξαιτίας της προσωπικής και οικονομικής του καταστάσεως αδυνατεί να καταβάλει ολικώς, μερικώς ή σε δόσεις τα δικαστικά έξοδα, παρέχεται, κατόπιν αιτήσεως, το ευεργέτημα πενίας, εφόσον η σκοπούμενη προσφυγή στη δικαιοσύνη ή δικαστική υπεράσπιση έχει αρκετές πιθανότητες ευδοκιμήσεως και δεν υφίστανται ενδείξεις στρεψοδικίας. Για το ευεργέτημα πενίας σε διασυνοριακές διαφορές εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης ισχύουν επίσης τα άρθρα 1076 έως 1078.»
Το άρθρο 117 του ZPO προβλέπει τα εξής:
«(1)   Η αίτηση παροχής του ευεργετήματος πενίας υποβάλλεται ενώπιον του δικάζοντος δικαστηρίου· […]
(2)   Η αίτηση συνοδεύεται από δήλωση του διαδίκου σχετικά με την προσωπική και οικονομική του κατάσταση (οικογενειακή κατάσταση, επάγγελμα, περιουσία, εισόδημα και βάρη), καθώς και από τα σχετικά δικαιολογητικά έγγραφα. […]»
Το άρθρο 1076 του ZPO ορίζει τα εξής:
«Για το ευεργέτημα πενίας σε διασυνοριακές διαφορές εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σύμφωνα με την οδηγία [2003/8], ισχύουν τα άρθρα 114 έως 127a, εφόσον δεν ορίζεται διαφορετικά.»
Το άρθρο 1078 του ZPO έχει ως εξής:
«(1)
Για την παραλαβή των αιτήσεων παροχής ευεργετήματος πενίας επί διασυνοριακών διαφορών αρμόδιο είναι το δικάζον δικαστήριο ή το δικαστήριο εκτελέσεως. Οι αιτήσεις πρέπει να συμπληρώνονται στη γερμανική γλώσσα και τα δικαιολογητικά έγγραφα πρέπει να συνοδεύονται από γερμανική μετάφραση. […]
[…]»
Το άρθρο 184, πρώτη περίοδος, του Gerichtsverfassungsgesetz (νόμου για την οργάνωση των δικαστηρίων), ως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της υποθέσεως της κύριας δίκης, έχει ως εξής:
«Η επίσημη γλώσσα των δικαστηρίων είναι η γερμανική.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
Από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι, με δικόγραφα της 24ης Σεπτεμβρίου 2013 και της 21ης Οκτωβρίου 2013, ο J. Šalplachta, κάτοικος Τσεχικής Δημοκρατίας, άσκησε ενώπιον του Arbeitsgericht Zwickau (δικαστηρίου εργατικών διαφορών του Zwickau, Γερμανία) αγωγή με σκοπό να υποχρεωθεί η Elektroanlagen & Computerbau να του καταβάλει οφειλόμενους μισθούς. Στο πλαίσιο της αγωγής του, ο αναιρεσείων της κύριας δίκης ζήτησε επίσης την παροχή του ευεργετήματος πενίας για την πρωτοβάθμια διαδικασία.
Με δικόγραφο της 27ης Νοεμβρίου 2013, ο αναιρεσείων της κύριας δίκης ζήτησε την επέκταση του ευεργετήματος πενίας στα έξοδα μεταφράσεως προς τη γερμανική γλώσσα των εγγράφων που αφορούν το εισόδημά του και τα περιουσιακά του στοιχεία, η οποία είχε πραγματοποιηθεί από επαγγελματικό μεταφραστικό γραφείο της Δρέσδης (Γερμανία).
Με διάταξη της 8ης Απριλίου 2014, το Arbeitsgericht Zwickau (εργαστήριο εργατικών διαφορών του Zwickau) χορήγησε το ευεργέτημα πενίας για την πρωτοβάθμια διαδικασία, αρνούμενο να επεκτείνει το ευεργέτημα αυτό στα έξοδα μεταφράσεως των εν λόγω εγγράφων.
Η έφεση που άσκησε ο αναιρεσείων της κύριας δίκης κατά της αρνήσεως αυτής απορρίφθηκε από το Landesarbeitsgericht Chemnitz (ανώτερο δικαστήριο εργατικών διαφορών του Chemnitz, Γερμανία) με απόφαση της 15ης Απριλίου 2015. Το δικαστήριο αυτό επισήμανε, μεταξύ άλλων, ότι, σύμφωνα με τις διατάξεις της οδηγίας 2003/8, η ανάληψη των εξόδων μεταφράσεως των δικαιολογητικών εγγράφων για την υποβολή αιτήσεως παροχής ευεργετήματος πενίας χορηγείται όταν η αίτηση αυτή κατατίθεται ενώπιον της διαβιβάζουσας αρχής κατά την έννοια του άρθρου 13, παράγραφος 1, στοιχείο α’, της οδηγίας αυτής, ήτοι της αρμόδιας αρχής του κράτους μέλους στο οποίο ο αιτών έχει την κατοικία του ή τη συνήθη διαμονή του. Αντιθέτως, οι διατάξεις αυτές δεν προβλέπουν την ανάληψη των εξόδων αυτών όταν η αίτηση κατατίθεται, όπως εν προκειμένω, απευθείας ενώπιον της παραλαμβάνουσας αρχής κατά την έννοια του άρθρου 13, παράγραφος 1, στοιχείο β’, της εν λόγω οδηγίας, ήτοι της αρμόδιας αρχής του κράτους μέλους όπου εδρεύει το δικαστήριο ή όπου πρόκειται να εκτελεσθεί η απόφαση.
Εξάλλου, σύμφωνα με το εν λόγω δικαστήριο, κατ’ εφαρμογήν των άρθρων 114 και 1078 του ZPO, το ευεργέτημα πενίας περιλαμβάνει μόνον τα απτόμενα της ένδικης διαδικασίας έξοδα. Επομένως, το ευεργέτημα αυτό δεν καλύπτει τα έξοδα μεταφράσεως των εγγράφων που θα προσκομιστούν στο πλαίσιο της διαδικασίας εξετάσεως της αιτήσεως παροχής ευεργετήματος πενίας, καθόσον τα έξοδα αυτά λογίζεται ότι έχουν πραγματοποιηθεί εκτός της ένδικης διαδικασίας.
Ο αναιρεσείων της κύριας δίκης άσκησε αναίρεση κατά της αποφάσεως αυτής ενώπιον του Bundesarbeitsgericht (ομοσπονδιακού δικαστηρίου εργατικών διαφορών, Γερμανία). Το δικαστήριο αυτό κρίνει ότι βάσει της οδηγίας 2003/8 δεν μπορεί να καθοριστεί με επαρκή σαφήνεια αν, και κατά πόσον, το κράτος μέλος όπου εδρεύει το δικαστήριο πρέπει να αναλάβει τα έξοδα μεταφράσεως των δικαιολογητικών εγγράφων για την υποβολή αιτήσεως παροχής ευεργετήματος πενίας, όταν, όπως στην υπόθεση της κύριας δίκης, ο αιτών το ευεργέτημα πενίας έχει ο ίδιος αναθέσει τη μετάφραση των εγγράφων αυτών σε τρίτον και υπέβαλε την αίτησή του απευθείας ενώπιον του αρμόδιου να κρίνει επί της ουσίας την υπόθεση δικαστηρίου, το οποίο είναι επίσης αρμόδιο να αποφανθεί επί της εν λόγω αιτήσεως ως διαβιβάζουσα αρχή κατά την έννοια του άρθρου 13, παράγραφος 1, στοιχείο β’, της οδηγίας αυτής. Ωστόσο, παρατηρεί ότι η άρνηση επεκτάσεως του ευεργετήματος πενίας στα έξοδα μεταφράσεως των εγγράφων αυτών, ακόμη και αν υποτεθεί ότι συνιστά περιορισμό στην αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη, επιδιώκει θεμιτό σκοπό, ήτοι την απαλλαγή του Δημοσίου του κράτους μέλους όπου εδρεύει το δικαστήριο από τα έξοδα τα οποία πρέπει μάλλον να επιβαρύνουν το κράτος μέλος εντός του οποίου ο αιτών έχει την κατοικία ή τη νόμιμη διαμονή του.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Bundesarbeitsgericht (ομοσπονδιακό δικαστήριο εργατικών διαφορών) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Επιτάσσει το δικαίωμα φυσικού προσώπου σε αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη, επί διασυνοριακής διαφοράς, κατά την έννοια του άρθρου 1 και του άρθρου 2 της οδηγίας 2003/8, το παρεχόμενο από την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας ευεργέτημα πενίας να καλύπτει τα έξοδα μεταφράσεως της δηλώσεως και των δικαιολογητικών εγγράφων για την υποβολή της αιτήσεως παροχής του ευεργετήματος πενίας, εάν ο αιτών, συγχρόνως με την άσκηση αγωγής, υποβάλλει ενώπιον του αρμοδίου δικαστηρίου, [το οποίο] συνιστά επίσης παραλαμβάνουσα αρχή κατά την έννοια του άρθρου 13, παράγραφος 1, στοιχείο β’, της οδηγίας [αυτής], αίτημα παροχής ευεργετήματος πενίας, και έχει ο ίδιος αναθέσει τη μετάφρασή του σε τρίτον;»
Επί του προδικαστικού ερωτήματος
Με το ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινισθεί αν τα άρθρα 3, 8 και 12 της οδηγίας 2003/8, λαμβανόμενα υπόψη από κοινού, έχουν την έννοια ότι το ευεργέτημα πενίας που παρέχεται από το κράτος μέλος στο οποίο εδρεύει το δικαστήριο, και στο οποίο φυσικό πρόσωπο που έχει την κατοικία του ή τη συνήθη διαμονή του σε άλλο κράτος μέλος υπέβαλε αίτηση παροχής ευεργετήματος πενίας στο πλαίσιο διασυνοριακής διαφοράς, περιλαμβάνει και τα έξοδα μεταφράσεως των απαραίτητων δικαιολογητικών εγγράφων για την εξέταση της εν λόγω αιτήσεως, στα οποία υποβλήθηκε το πρόσωπο αυτό.
Παρατηρείται συναφώς ότι, δυνάμει της αιτιολογικής σκέψεως 5, η οδηγία 2003/8 αποσκοπεί στην προώθηση της παροχής του ευεργετήματος πενίας σε διασυνοριακές διαφορές, επί αστικών και εμπορικών υποθέσεων, για να εξασφαλισθεί σε όσους δεν διαθέτουν επαρκείς πόρους αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη, σύμφωνα με το άρθρο 47, τρίτο εδάφιο, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων.
Πράγματι, κατά την αιτιολογική σκέψη 6 της οδηγίας αυτής, η έλλειψη οικονομικών πόρων ενός προσώπου που εμπλέκεται σε διαφορά, όπως και οι δυσχέρειες που προκύπτουν από τον διασυνοριακό χαρακτήρα της διαφοράς, δεν θα πρέπει να εμποδίζουν την αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη.
Συναφώς, από την εν λόγω οδηγία προκύπτει ότι τα γλωσσικά εμπόδια δεν πρέπει να παρακωλύουν τη δυνατότητα προσώπου το οποίο έχει την κατοικία ή τη συνήθη διαμονή του σε άλλο κράτος μέλος εκτός από αυτό όπου εδρεύει το δικαστήριο να ασκήσει πλήρως τα δικαιώματά του ενώπιον των δικαστηρίων άλλου κράτους μέλους όταν η γλώσσα διαδικασίας του τελευταίου αυτού κράτους μέλους είναι διαφορετική από τη γλώσσα του πρώτου κράτους μέλους. Η απαίτηση αυτή αφορά επίσης τα έγγραφα και τα δικαιολογητικά τα οποία, λόγω του διασυνοριακού χαρακτήρα της διαφοράς, έχουν συνταχθεί σε άλλη γλώσσα από τη γλώσσα διαδικασίας και πρέπει, συνεπώς, να μεταφραστούν.
Στο πλαίσιο αυτό, το άρθρο 3, παράγραφοι 1 και 2, της εν λόγω οδηγίας διασφαλίζει το δικαίωμα κάθε φυσικού προσώπου που εμπλέκεται σε διασυνοριακή διαφορά, επί αστικών και εμπορικών υποθέσεων, να λαμβάνει «κατάλληλο» ευεργέτημα πενίας.
Όσον αφορά τη διαδικασία υποβολής αιτήσεως παροχής ευεργετήματος πενίας, προς διασφάλιση της αποτελεσματικής προσβάσεως στη δικαιοσύνη, το άρθρο 13, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/8 προβλέπει ότι ο αιτών το ευεργέτημα πενίας έχει στη διάθεσή του δύο επιλογές, καθόσον μπορεί να υποβάλει την αίτηση παροχής ευεργετήματος πενίας είτε στην αρμόδια αρχή του κράτους μέλους στο οποίο έχει την κατοικία του ή τη συνήθη διαμονή του, η οποία ορίζεται, στο άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο α’, της οδηγίας αυτής, ως η διαβιβάζουσα αρχή, είτε στην αρμόδια αρχή του κράτους μέλους όπου εδρεύει το δικαστήριο ή όπου πρόκειται να εκτελεσθεί η απόφαση, η οποία ορίζεται, στο άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο β’, της εν λόγω οδηγίας, ως η παραλαμβάνουσα αρχή.
Όσον αφορά την έκταση του ευεργετήματος πενίας, καταρχάς, το άρθρο 3, παράγραφος 2, της οδηγίας 2003/8 ορίζει ότι το ευεργέτημα αυτό θεωρείται «κατάλληλο» εφόσον διασφαλίζει στον αιτούντα την παροχή νομικών συμβουλών με σκοπό να επιτευχθεί διευθέτηση της διαφοράς πριν γίνει προσφυγή ενώπιον δικαστηρίου, νομική αρωγή και εκπροσώπηση ενώπιον του δικαστηρίου, καθώς και απαλλαγή του δικαιούχου από τα δικαστικά έξοδα ή συμβολή στην κάλυψή τους, συμπεριλαμβανομένων, ανά περίπτωση, των εξόδων του αντιδίκου σε περίπτωση κατά την οποία ο ηττηθείς είναι ο δικαιούχος του ευεργετήματος πενίας.
Περαιτέρω, σύμφωνα με το άρθρο 7 της οδηγίας αυτής, το ευεργέτημα πενίας που χορηγείται στο κράτος στο οποίο εδρεύει το δικαστήριο περιλαμβάνει τα έξοδα που συνδέονται άμεσα με τον διασυνοριακό χαρακτήρα της διαφοράς, ήτοι τα έξοδα διερμηνείας, τα έξοδα μεταφράσεως των εγγράφων που απαιτεί το δικαστήριο ή η αρμόδια αρχή και προσκομίζονται από τον δικαιούχο, τα οποία είναι απαραίτητα για την επίλυση της διαφοράς, καθώς και τα τυχόν έξοδα μετακινήσεως στα οποία πρέπει να υποβληθεί ο αιτών.
Τέλος, το άρθρο 8 της εν λόγω οδηγίας, με τίτλο «Έξοδα που καλύπτονται από το κράτος μέλος κατοικίας ή συνήθους διαμονής», προβλέπει ότι το κράτος μέλος αυτό αναλαμβάνει την κάλυψη των εξόδων λόγω αρωγής από επιτόπιο δικηγόρο ή άλλο πρόσωπο που έχει, εκ του νόμου, το δικαίωμα παροχής νομικών συμβουλών, τα οποία προέκυψαν στο εν λόγω κράτος μέλος, μέχρι να υποβληθεί η αίτηση για την παροχή ευεργετήματος πενίας στο κράτος μέλος στο οποίο εδρεύει το δικαστήριο, καθώς και τα έξοδα μεταφράσεως της αιτήσεως παροχής ευεργετήματος πενίας και των απαραίτητων δικαιολογητικών εγγράφων για την εξέτασή της, όταν υποβάλλεται στις αρχές του κράτους μέλους της κατοικίας ή της συνήθους διαμονής.
Εν προκειμένω, το αιτούν δικαστήριο υποβάλλει την παρούσα αίτηση προδικαστικής αποφάσεως λόγω των αμφιβολιών του όσον αφορά τον προσδιορισμό του κράτους μέλους το οποίο πρέπει να εξασφαλίσει την κάλυψη των εξόδων μεταφράσεως των απαραίτητων δικαιολογητικών εγγράφων για την εξέταση της αιτήσεως παροχής ευεργετήματος πενίας, όταν ο αιτών το ευεργέτημα πενίας έχει κάνει χρήση της επιλογής του άρθρου 13, παράγραφος 1, στοιχείο β’, της οδηγίας 2003/8, υποβάλλοντας την αίτηση αυτή απευθείας στην παραλαμβάνουσα αρχή.
Πρώτον, διαπιστώνεται ότι το ευεργέτημα πενίας το οποίο μπορεί να παρασχεθεί σε κάθε φυσικό πρόσωπο που εμπλέκεται σε διασυνοριακή διαφορά, πρέπει, κατά το γράμμα του άρθρου 3, παράγραφος 2, της εν λόγω οδηγίας, να είναι «κατάλληλο ευεργέτημα» προκειμένου να εξασφαλίσει αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη.
Η αίτηση όμως παροχής ευεργετήματος πενίας, ανεξαρτήτως της υποβολής της ενώπιον της διαβιβάζουσας ή της παραλαμβάνουσας αρχής, όπως επισήμανε, κατ’ ουσίαν, ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 42 των προτάσεών του, συνιστά προϋπόθεση για την αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη την οποία επιδιώκει να διασφαλίσει η οδηγία αυτή, συμφώνως προς το άρθρο 47, παράγραφος 3, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων.
Στο πλαίσιο αυτό, παρατηρείται ότι τα δικαιολογητικά έγγραφα για την υποβολή της αιτήσεως παροχής του ευεργετήματος πενίας έχουν, στο σύστημα της οδηγίας 2003/8, ιδιαίτερη σημασία. Πράγματι, σύμφωνα με το άρθρο 5, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής, το ευεργέτημα πενίας παρέχεται στα πρόσωπα τα οποία δεν μπορούν, εν μέρει ή εν όλω, να αντιμετωπίσουν τα δικαστικά έξοδα λόγω της οικονομικής τους καταστάσεως. Δυνάμει του άρθρου 5, παράγραφος 2, της εν λόγω οδηγίας, η οικονομική κατάσταση ενός προσώπου κρίνεται από την αρμόδια αρχή του κράτους μέλους στο οποίο εδρεύει το δικαστήριο, βάσει διαφόρων αντικειμενικών παραγόντων, όπως το εισόδημα, η περιουσία ή η οικογενειακή κατάσταση. Επομένως, αν ο αιτών δεν προσκομίσει ορισμένα έγγραφα πιστοποιούντα την προσωπική και οικονομική του κατάσταση, η αίτηση παροχής του ευεργετήματος πενίας δεν μπορεί να γίνει δεκτή. Συνεπώς, τα εν λόγω έγγραφα συνιστούν προαπαιτούμενο για την παροχή του ευεργετήματος πενίας.
Δεύτερον, υπενθυμίζεται ότι, δυνάμει του άρθρου 12 της οδηγίας 2003/8, σε συνδυασμό με την αιτιολογική σκέψη 23 αυτής, το ευεργέτημα πενίας χορηγείται ή απορρίπτεται από το κράτος μέλος όπου εδρεύει το δικαστήριο «υπό την επιφύλαξη του άρθρου 8» της οδηγίας.
Για τους σκοπούς της υποθέσεως της κύριας δίκης, παρατηρείται ότι, σύμφωνα με το άρθρο 8, στοιχείο β’, της εν λόγω οδηγίας, το κράτος μέλος στο οποίο ο αιτών το ευεργέτημα πενίας έχει την κατοικία του ή τη συνήθη διαμονή του παρέχει το ευεργέτημα πενίας που είναι απαραίτητο για την κάλυψη των εξόδων μεταφράσεως της αιτήσεως παροχής του ευεργετήματος και των απαραίτητων δικαιολογητικών εγγράφων για την εξέτασή της, «κατά την υποβολή της αίτησης στις αρχές του εν λόγω κράτους μέλους».
Στο πλαίσιο αυτό, η διευκρίνιση της τελευταίας περιόδου του άρθρου 8, στοιχείο β’, της οδηγίας 2003/8 έχει την έννοια ότι δεν διατυπώνει προϋπόθεση την οποία πρέπει να πληροί, σε κάθε περίπτωση, ο αιτών το ευεργέτημα πενίας ώστε να εξασφαλίσει την κάλυψη των εξόδων αυτών, αλλά απλώς προσδιορίζει ότι ο δικαιούχος μπορεί να εξασφαλίσει την κάλυψη των εν λόγω εξόδων στο κράτος μέλος της κατοικίας ή συνήθους διαμονής του χωρίς ωστόσο να αποκλείεται η ανάληψη των εξόδων αυτών όταν, όπως στην υπόθεση της κύριας δίκης, η αίτηση υποβάλλεται στο κράτος μέλος στο οποίο εδρεύει το δικαστήριο.
Με άλλα λόγια, όπως επισήμανε, κατ’ ουσίαν, ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 53 των προτάσεών του, το άρθρο 8, στοιχείο β’, της οδηγίας 2003/8 έχει την έννοια ότι προβλέπει –ως εξαίρεση από τον γενικό κανόνα που επιβάλλει την ανάληψη των απτομένων του διασυνοριακού χαρακτήρα της διαφοράς εξόδων από το κράτος μέλος στο οποίο εδρεύει το δικαστήριο– την κάλυψη από το κράτος μέλος κατοικίας ή συνήθους διαμονής των εξόδων μεταφράσεως της αιτήσεως παροχής του ευεργετήματος πενίας και των απαραίτητων δικαιολογητικών εγγράφων για την εξέτασή της.
Τρίτον, διαπιστώνεται ότι ο αποκλεισμός της αναλήψεως, από το κράτος μέλος στο οποίο εδρεύει το δικαστήριο, των εξόδων που άπτονται της μεταφράσεως των απαραίτητων δικαιολογητικών εγγράφων για την εξέταση αιτήσεως παροχής ευεργετήματος πενίας προσκρούει στους επιδιωκόμενους με την οδηγία 2003/8 σκοπούς, όπως αναφέρθηκαν στις σκέψεις 25 έως 27 της παρούσας αποφάσεως, σχετικά με την αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη επί διασυνοριακών διαφορών, εφόσον θα έπληττε τον αιτούντα το ευεργέτημα πενίας στην περίπτωση κατά την οποία θα αποφάσιζε να υποβάλει την αίτηση παροχής του ευεργετήματος απευθείας ενώπιον της παραλαμβάνουσας αρχής.
Πράγματι, όπως προκύπτει από τη σκέψη 29 της παρούσας αποφάσεως, το άρθρο 13 της οδηγίας 2003/8 παρέχει στον αιτούντα το ευεργέτημα πενίας την επιλογή μεταξύ δύο εναλλακτικών και μη ιεραρχημένων λύσεων, επιτρέποντάς του να υποβάλει την αίτηση παροχής του ευεργετήματος πενίας είτε ενώπιον της διαβιβάζουσας είτε ενώπιον της παραλαμβάνουσας αρχής.
Στο πλαίσιο αυτό, αν τα έξοδα που άπτονται της μεταφράσεως των απαραίτητων δικαιολογητικών εγγράφων για την εξέταση αιτήσεως παροχής ευεργετήματος πενίας αναλαμβάνονταν μόνον όταν ο αιτών το ευεργέτημα πενίας απευθύνεται στις αρμόδιες αρχές του κράτους μέλους της κατοικίας ή της συνήθους διαμονής του, τούτο θα συνεπαγόταν, κακώς, ότι η παροχή του ευεργετήματος πενίας σχετικά με τα έξοδα αυτά εξαρτάται από τη δικονομική επιλογή του ενδιαφερομένου και θα καθιστούσε άνευ αντικειμένου το άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο β’, της οδηγίας 2003/8, το οποίο προβλέπει τη δυνατότητα υποβολής της αιτήσεως παροχής του ευεργετήματος πενίας απευθείας στην παραλαμβάνουσα αρχή.
Επιπλέον, όπως τόνισε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 46 των προτάσεών του, η εξαίρεση αυτή μπορεί να καταλήξει σε επαχθέστερη δικονομική λύση για τον αιτούντα το ευεργέτημα πενίας. Πράγματι, αντί να υποβάλει την αίτησή του περί παροχής του ευεργετήματος πενίας απευθείας ενώπιον του δικαστηρίου που είναι αρμόδιο για να κρίνει επί της ουσίας τη διαφορά, ο εν λόγω αιτών θα υποχρεούνταν να κινήσει δύο διαφορετικές διαδικασίες, την πρώτη ενώπιον του αρμόδιου δικαστηρίου του κράτους μέλους εκδικάσεως της υποθέσεως, προκειμένου να διασφαλίσει την τήρηση των δικονομικών προθεσμιών, και τη δεύτερη ενώπιον των αρχών του κράτους μέλους της κατοικίας ή της συνήθους διαμονής του, προκειμένου να επιτύχει την επιστροφή των απτομένων με την αίτηση παροχής του ευεργετήματος πενίας εξόδων.
Επομένως, η κατάσταση αυτή θα αποτελούσε εμπόδιο στην άσκηση του δικαιώματος σε αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη του προσώπου που εμπλέκεται σε διασυνοριακή διαφορά, το οποίο δεν διαθέτει τους απαραίτητους πόρους για να αντιμετωπίσει τα δικαστικά έξοδα και βρίσκεται σε δυσχερέστερη θέση λόγω του διασυνοριακού χαρακτήρα της εν λόγω διαφοράς.
Διευκρινίζεται περαιτέρω ότι η οδηγία 2003/8 καλείται, σύμφωνα με τον τίτλο της, «[να βελτιώσει την] πρόσβαση στη δικαιοσύνη επί διασυνοριακών διαφορών» αντικαθιστώντας το σύστημα συνεργασίας στον τομέα της νομικής συνδρομής, που είχε θεσπιστεί με την ευρωπαϊκή συμφωνία του Συμβουλίου της Ευρώπης για τη διαβίβαση των αιτήσεων δικαστικής αρωγής, υπογραφείσα στο Στρασβούργο στις 27 Ιανουαρίου 1977, η οποία προέβλεπε μηχανισμούς κοινοποιήσεως και διαβιβάσεως, χωρίς ωστόσο να εξετάζει το ζήτημα της εκτάσεως του ευεργετήματος πενίας στο κράτος όπου εδρεύει το δικαστήριο.
Κατόπιν των προεκτεθέντων, στο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι τα άρθρα 3, 8 και 12 της οδηγίας 2003/8, λαμβανόμενα υπόψη από κοινού, έχουν την έννοια ότι το ευεργέτημα πενίας που παρέχεται από το κράτος μέλος στο οποίο εδρεύει το δικαστήριο, και στο οποίο φυσικό πρόσωπο που έχει την κατοικία ή τη συνήθη διαμονή του σε άλλο κράτος μέλος υπέβαλε αίτηση παροχής ευεργετήματος πενίας στο πλαίσιο διασυνοριακής διαφοράς, περιλαμβάνει και τα έξοδα μεταφράσεως των απαραίτητων δικαιολογητικών εγγράφων για την εξέταση της εν λόγω αιτήσεως, στα οποία υποβλήθηκε το πρόσωπο αυτό.
Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πέμπτο τμήμα) αποφαίνεται:

Τα άρθρα 3, 8 και 12 της οδηγίας 2003/8/ΕΚ του Συμβουλίου, της 27ης Ιανουαρίου 2003, για βελτίωση της πρόσβασης στη δικαιοσύνη επί διασυνοριακών διαφορών μέσω της θέσπισης στοιχειωδών κοινών κανόνων σχετικά με το ευεργέτημα πενίας στις διαφορές αυτές, λαμβανόμενα υπόψη από κοινού, έχουν την έννοια ότι το ευεργέτημα πενίας που παρέχεται από το κράτος μέλος στο οποίο εδρεύει το δικαστήριο, και στο οποίο φυσικό πρόσωπο που έχει την κατοικία ή τη συνήθη διαμονή του σε άλλο κράτος μέλος υπέβαλε αίτηση παροχής ευεργετήματος πενίας στο πλαίσιο διασυνοριακής διαφοράς, περιλαμβάνει και τα έξοδα μεταφράσεως των απαραίτητων δικαιολογητικών εγγράφων για την εξέταση της εν λόγω αιτήσεως, στα οποία υποβλήθηκε το πρόσωπο αυτό.

(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.