CELEX: 62019CJ0641
Προδικαστική παραπομπή
Προστασία των καταναλωτών
Οδηγία 2011/83/ΕΕ
Άρθρο 2, σημείο 11, άρθρο 14, παράγραφος 3, και άρθρο 16, στοιχείο ιγʹ
Εξ αποστάσεως σύμβαση
Παροχή ψηφιακού περιεχομένου και ψηφιακών υπηρεσιών
Δικαίωμα υπαναχωρήσεως
Υποχρεώσεις του καταναλωτή σε περίπτωση υπαναχωρήσεως
Προσδιορισμός του καταβλητέου από τον καταναλωτή ποσού για τις παροχές οι οποίες πραγματοποιήθηκαν πριν από την άσκηση του δικαιώματος υπαναχωρήσεως
Εξαίρεση από το δικαίωμα υπαναχωρήσεως σε περίπτωση παροχής ψηφιακού περιεχομένου

Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 2, σημείο 11, του άρθρου 14, παράγραφος 3, και του άρθρου 16, στοιχείο ιγʹ, της οδηγίας 2011/83/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2011, σχετικά με τα δικαιώματα των καταναλωτών, την τροποποίηση της οδηγίας 93/13/ΕΟΚ του Συμβουλίου και της οδηγίας 1999/44/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και την κατάργηση της οδηγίας 85/577/ΕΟΚ του Συμβουλίου και της οδηγίας 97/7/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (
ΕΕ 2011, L 304, σ. 64
).
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της EU, ως καταναλώτριας, και της PE Digital GmbH, σχετικά με το ποσό που οφείλεται στην ως άνω εταιρία κατόπιν της ασκήσεως από την EU του δικαιώματος υπαναχωρήσεως από τη σύμβαση που συνήψε με την εταιρία αυτή.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Οι αιτιολογικές σκέψεις 4, 19 και 50 της οδηγίας 2011/83 έχουν ως ακολούθως:
«(4)
[…] Η εναρμόνιση ορισμένων πτυχών των εξ αποστάσεως […] συναπτόμενων συμβάσεων είναι αναγκαία για την προαγωγή μιας πραγματικής εσωτερικής αγοράς των καταναλωτών που επιτυγχάνει τη σωστή ισορροπία μεταξύ υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών και ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων, εξασφαλίζοντας παράλληλα την τήρηση της αρχής της επικουρικότητας.
[…]
(19)
Ως ψηφιακό περιεχόμενο νοούνται τα δεδομένα που παράγονται και παρέχονται υπό ψηφιακή μορφή, όπως τα προγράμματα υπολογιστών, οι εφαρμογές, τα παιχνίδια, η μουσική, τα βίντεο ή τα κείμενα, ανεξάρτητα από το εάν η πρόσβαση σε αυτά γίνεται με μεταφόρτωση ή ροή δεδομένων, με υλικό μέσο ή με άλλα μέσα. Οι συμβάσεις για την παροχή ψηφιακού περιεχομένου θα πρέπει να υπάγονται στο πεδίο της παρούσας οδηγίας. […] [Ο]ι συμβάσεις για ψηφιακό περιεχόμενο που δεν παρέχεται σε υλικό μέσο δεν θα πρέπει να θεωρούνται, για τον σκοπό της παρούσας οδηγίας, ούτε συμβάσεις πώλησης ούτε συμβάσεις παροχής υπηρεσιών. Για τέτοιες συμβάσεις, ο καταναλωτής θα πρέπει να διαθέτει δικαίωμα υπαναχώρησης, εκτός κι αν δέχθηκε να ξεκινήσει η εκτέλεση της σύμβασης εντός της διορίας υπαναχώρησης και αποδέχθηκε ότι θα απoλέσει κατά συνέπεια το δικαίωμα υπαναχώρησης από τη σύμβαση. […]
[…]
(50)
Αφενός, ο καταναλωτής θα πρέπει να χρησιμοποιεί το δικαίωμά του υπαναχώρησης ακόμα και σε περίπτωση που έχει ζητήσει την παροχή υπηρεσιών πριν από τη λήξη της περιόδου υπαναχώρησης. Αφετέρου, εάν ο καταναλωτής κάνει χρήση του δικαιώματός του υπαναχώρησης, θα πρέπει να διασφαλίζεται η κατάλληλη πληρωμή του εμπόρου για την υπηρεσία που έχει παράσχει. Ο υπολογισμός του αναλογούντος ποσού θα πρέπει να στηρίζεται στη συμπεφωνημένη στη σύμβαση τιμή, εκτός κι αν ο καταναλωτής αποδείξει ότι η συνολική αυτή τιμή είναι αφ’ εαυτής δυσανάλογη, οπότε το προς πληρωμή ποσό θα πρέπει να υπολογισθεί βάσει της αγοραίας αξίας της υπηρεσίας που παρασχέθηκε. Η αγοραία αξία θα πρέπει να προσδιορίζεται μέσω της σύγκρισης της τιμής μιας ισοδύναμης υπηρεσίας που προσφέρθηκε από άλλους παρόχους την εποχή που συνήφθη η σύμβαση. Θα πρέπει συνεπώς ο καταναλωτής να ζητά την παροχή των υπηρεσιών πριν από τη λήξη της περιόδου υπαναχώρησης με ρητό αίτημα και, στην περίπτωση συμβάσεων εκτός καταστήματος, πάνω σε σταθερό μέσο. Ομοίως, ο έμπορος θα πρέπει να ενημερώνει τον καταναλωτή πάνω σε σταθερό μέσο για τυχόν υποχρεώσεις πληρωμής του αναλογούντος ποσού για τις υπηρεσίες που έχουν ήδη παρασχεθεί. […]»
Κατά το άρθρο 2 της οδηγίας αυτής, το οποίο επιγράφεται «Ορισμοί»:
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:
[…]
6)
“σύμβαση παροχής υπηρεσιών”: κάθε σύμβαση πλην σύμβασης πώλησης βάσει της οποίας ο έμπορος παρέχει ή αναλαμβάνει να παράσχει υπηρεσία στον καταναλωτή, ο δε καταναλωτής καταβάλλει ή αναλαμβάνει να καταβάλει το τίμημα·
[…]
11)
“ψηφιακό περιεχόμενο”: δεδομένα που παράγονται και παρέχονται σε ψηφιακή μορφή·
[…]»
Το άρθρο 7 της εν λόγω οδηγίας, το οποίο επιγράφεται «Τυπικές απαιτήσεις για συμβάσεις εκτός εμπορικού καταστήματος», προβλέπει στην παράγραφο 3 τα εξής:
«Εφόσον ο καταναλωτής επιθυμεί η παροχή υπηρεσιών ή η παροχή νερού, φυσικού αερίου ή ηλεκτρικής ενέργειας, όταν δεν διατίθενται προς πώληση σε περιορισμένο όγκο ή σε καθορισμένη ποσότητα, ή η παροχή τηλεθέρμανσης να άρχεται στη διάρκεια της περιόδου υπαναχώρησης που προβλέπεται στο άρθρο 9 παράγραφος 2, ο έμπορος απαιτεί από τον καταναλωτή να καταθέσει τη ρητή αίτησή του πάνω σε σταθερό μέσο.»
Το άρθρο 9 της ίδιας οδηγίας, με τίτλο «Δικαίωμα υπαναχώρησης», προβλέπει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Εκτός εάν ισχύουν οι εξαιρέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 16, ο καταναλωτής διαθέτει προθεσμία 14 ημερών για να υπαναχωρήσει από την εξ αποστάσεως σύμβαση ή τη σύμβαση εκτός εμπορικού καταστήματος χωρίς να αναφέρει τους λόγους και χωρίς καμία επιβάρυνση πέρα από τις προβλεπόμενες στο άρθρο 13 παράγραφος 2 και στο άρθρο 14.»
Το άρθρο 14 της οδηγίας 2011/83, με τίτλο «Υποχρεώσεις του καταναλωτή σε περίπτωση υπαναχώρησης», προβλέπει τα εξής:
«[…]
3.   Εάν ο καταναλωτής ασκήσει το δικαίωμα υπαναχώρησης αφού έχει κάνει αίτηση σύμφωνα με το άρθρο 7 παράγραφος 3 ή το άρθρο 8 παράγραφος 8, οφείλει ο καταναλωτής να καταβάλει στον έμπορο, σε σύγκριση με την πλήρη κάλυψη της σύμβασης, ένα ποσό ανάλογο προς τα παρασχεθέντα μέχρι τη στιγμή που ο καταναλωτής ενημέρωσε τον έμπορο ότι θα ασκήσει το δικαίωμα υπαναχώρησης. Το αναλογούν ποσό που ο καταναλωτής οφείλει να καταβάλει στον έμπορο υπολογίζεται βάσει της συνολικής τιμής που είχε συμφωνηθεί στη σύμβαση. Εάν η συνολική τιμή είναι υπερβολική, το αναλογούν ποσό θα πρέπει να υπολογιστεί βάσει της αγοραίας αξίας των παρασχεθέντων.
4.   Ο καταναλωτής δεν επιβαρύνεται:
α)
για την παροχή υπηρεσιών, την παροχή νερού, φυσικού αερίου ή ηλεκτρικής ενέργειας, εάν δεν διατίθενται προς πώληση σε περιορισμένο όγκο ή σε καθορισμένη ποσότητα, ή για παροχή τηλεθέρμανσης, εν μέρει ή εν όλω, κατά τη διάρκεια της περιόδου υπαναχώρησης, εφόσον:
i)
ο έμπορος έχει παραλείψει να παράσχει τις πληροφορίες που προβλέπονται στο άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχεία ηʹ ή ιʹ, ή
ii)
ο καταναλωτής δεν έδωσε την προηγούμενη ρητή συγκατάθεσή του να ξεκινήσει η εκτέλεση της σύμβασης στη διάρκεια της προθεσμίας υπαναχώρησης που προβλέπεται στο άρθρο 7, παράγραφος 3, και στο άρθρο 8, παράγραφος 8, ή
β)
για την εν όλω ή εν μέρει παροχή ψηφιακού περιεχομένου που δεν παραδίδεται πάνω σε υλικό μέσο, εφόσον:
i)
ο καταναλωτής δεν έδωσε την προηγούμενη ρητή συγκατάθεσή του να ξεκινήσει η εκτέλεση της σύμβασης πριν από το τέλος της 14ήμερης περιόδου που προβλέπεται στο άρθρο 9,
ii)
ο καταναλωτής δεν αναγνώρισε ότι χάνει το δικαίωμα υπαναχώρησης όταν έδινε τη συγκατάθεσή του ή
iii)
ο έμπορος έχει παραλείψει να παράσχει την επιβεβαίωση που προβλέπεται στο άρθρο 7 παράγραφος 2 ή στο άρθρο 8 παράγραφος 7.
[…]»
Το άρθρο 16 της οδηγίας αυτής, με τίτλο «Εξαιρέσεις από το δικαίωμα υπαναχώρησης», ορίζει τα εξής:
«Τα κράτη μέλη δεν παρέχουν το δικαίωμα υπαναχώρησης που προβλέπεται στα άρθρα 9 έως 15 για τις εξ αποστάσεως και εκτός εμπορικού καταστήματος συναπτόμενες συμβάσεις, όσον αφορά τα ακόλουθα:
[…]
ιγ)
την προμήθεια ψηφιακού περιεχομένου μη παρεχόμενου πάνω σε υλικό μέσο, εάν η εκτέλεση ξεκίνησε με την προηγούμενη ρητή συγκατάθεση του καταναλωτή και την επιβεβαίωση εκ μέρους του ότι χάνει έτσι το δικαίωμά του υπαναχώρησης.»
Το γερμανικό δίκαιο:
Το άρθρο 312f, παράγραφος 3, του Bürgerliches Gesetzbuch (αστικού κώδικα, στο εξής: BGB) ορίζει το ψηφιακό περιεχόμενο ως «δεδομένα μη ενσωματωμένα σε υλικό φορέα τα οποία παράγονται και παρέχονται σε ψηφιακή μορφή».
Το άρθρο 356, παράγραφος 5, του BGB, με τίτλο «Δικαίωμα υπαναχωρήσεως από συμβάσεις εκτός εμπορικού καταστήματος και συμβάσεις εξ αποστάσεως», ορίζει τα εξής:
«Όσον αφορά σύμβαση παροχής ψηφιακού περιεχομένου μη ενσωματωμένου σε υλικό φορέα, το δικαίωμα υπαναχωρήσεως αποσβέννυται και στην περίπτωση κατά την οποία ο επιχειρηματίας έχει αρχίσει να εκτελεί τη σύμβαση, ενώ ο καταναλωτής
1.
έχει δώσει ρητώς τη συγκατάθεσή του ώστε ο επιχειρηματίας να αρχίσει να εκτελεί τη σύμβαση πριν από τη λήξη της προθεσμίας υπαναχωρήσεως και
2.
έχει επιβεβαιώσει ότι έλαβε γνώση του ότι, δίνοντας τη συγκατάθεσή του, χάνει το δικαίωμα υπαναχωρήσεως κατά το χρονικό σημείο εκτελέσεως της συμβάσεως.»
Το άρθρο 357, παράγραφοι 8 και 9, του BGB έχουν ως εξής:
«(8)   Όταν ο καταναλωτής υπαναχωρήσει από σύμβαση παροχής υπηρεσιών ή προμήθειας ύδατος, φυσικού αερίου ή ηλεκτρικής ενέργειας που αφορά μη καθορισμένες ποσότητες ή απεριόριστο όγκο ή παροχή τηλεθερμάνσεως, ο καταναλωτής οφείλει να καταβάλει αποζημίωση για την παροχή μέχρι την υπαναχώρηση, όταν ο καταναλωτής έχει ρητώς απαιτήσει από τον επιχειρηματία να αρχίσει να εκπληρώνει την παροχή πριν από τη λήξη της προθεσμίας υπαναχωρήσεως. Το δικαίωμα που απορρέει από την πρώτη περίοδο υφίσταται μόνον αν ο επιχειρηματίας έχει δεόντως ενημερώσει τον καταναλωτή, σύμφωνα με το άρθρο 246a, πρώτο τμήμα, παράγραφος 2, πρώτη περίοδος, σημεία 1 έως 3, του Einführungsgesetz zum Bürgerlichen Gesetzbuch (εισαγωγικού νόμου του αστικού κώδικα). Όσον αφορά τις συμβάσεις εκτός εμπορικού καταστήματος, το δικαίωμα που απορρέει από την πρώτη περίοδο υφίσταται μόνον αν ο καταναλωτής έχει εκφράσει τη βούλησή του, κατά την έννοια της πρώτης περιόδου, σε σταθερό φορέα. Κατά τον υπολογισμό της αποζημιώσεως, πρέπει να λαμβάνεται ως βάση η συμπεφωνημένη συνολική τιμή. Αν η συμπεφωνημένη συνολική τιμή είναι υπερβολικά υψηλή, η αποζημίωση πρέπει να υπολογίζεται βάσει της αγοραίας αξίας της πραγματοποιηθείσας παροχής.
(9)   Αν ο καταναλωτής υπαναχωρήσει από σύμβαση που αφορά την παροχή ψηφιακού περιεχομένου μη ενσωματωμένου σε υλικό φορέα, δεν υποχρεούται να καταβάλει αποζημίωση.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
Η PE Digital, εταιρία εδρεύουσα στη Γερμανία, εκμεταλλεύεται τον ιστότοπο συναντήσεων «Parship» (www.parship.de). Προτείνει στους χρήστες της δύο τύπους συνδρομής, ήτοι τη δωρεάν συνδρομή, η οποία καθιστά δυνατή την πολύ περιορισμένη επαφή με άλλους χρήστες και τη λεγόμενη «premium» συνδρομή για χρονικό διάστημα 6, 12 ή 24 μηνών. Η τελευταία αυτή συνδρομή παρέχει στους χρήστες τη δυνατότητα να έρχονται σε επαφή, κατά τη διάρκεια της συνδρομής τους, με όλα τα άλλα μέλη «premium», ήτοι με περισσότερους από 186000 χρήστες στη Γερμανία, και να ανταλλάσσουν πληροφορίες και εικόνες μαζί τους.
Η συνδρομή «premium» περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τη λεγόμενη εγγύηση «επαφής», η οποία εξασφαλίζει την πραγματοποίηση ορισμένου αριθμού επαφών με άλλους χρήστες. Ειδικότερα, θεωρείται ως επαφή κάθε απάντηση σε μήνυμα που απέστειλε ο οικείος χρήστης την οποία αυτός αναγιγνώσκει, καθώς και κάθε μήνυμα που έλαβε ο χρήστης αυτός, κατόπιν του οποίου ανέγνωσε και αντήλλαξε τουλάχιστον δύο μηνύματα με άλλον χρήστη.
Κατά μέσο όρο, αποστέλλονται και λαμβάνονται 31,3 μηνύματα κατά την πρώτη εβδομάδα της συνδρομητικής περιόδου «premium», 8,9 μηνύματα κατά τη δεύτερη εβδομάδα, 6,1 μηνύματα κατά την τρίτη εβδομάδα, 5,1 μηνύματα κατά την τέταρτη εβδομάδα και λιγότερα από 5 μηνύματα από την πέμπτη εβδομάδα.
Σε κάθε συνδρομητή αποστέλλεται αυτομάτως, αμέσως μετά την εγγραφή του, μια επιλογή προτάσεων συναντήσεως στο ίδιο ομόσπονδο κράτος, η οποία καταρτίζεται βάσει ενός τεστ προσωπικότητας διάρκειας 30 περίπου λεπτών, που αφορά τα χαρακτηριστικά, τις συνήθειες και τα ενδιαφέροντα που έχουν σημασία όσον αφορά τις συναντήσεις. Σε περίπτωση δωδεκάμηνης συνδρομής «premium», η επιλογή αυτή αντιστοιχεί ήδη στο ήμισυ περίπου όλων των προτάσεων συναντήσεως που λαμβάνει ο συνδρομητής κατά τη διάρκεια της συναφθείσας συμβάσεως. Ο αλγόριθμος για το τεστ προσωπικότητας δημιουργήθηκε και αναπτύχθηκε υπό τις οδηγίες πτυχιούχου ψυχολόγου. Οι συνδρομητές «premium» λαμβάνουν το αποτέλεσμα του τεστ που παράγεται μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή, υπό τη μορφή «εκθέσεως αναλύσεως της προσωπικότητας» εκτάσεως 50 σελίδων, την οποία μπορούν να αποκτήσουν οι συνδρομητές που έχουν τη «βασική» συνδρομή έναντι πληρωμής, ως μερική παροχή.
Στις 4 Νοεμβρίου 2018 η EU, ως καταναλώτρια, συνήψε με την PE Digital σύμβαση για δωδεκάμηνη συνδρομή «premium» έναντι 523,95 ευρώ (στο εξής: επίμαχη σύμβαση). Η τιμή αυτή ήταν πάνω από δύο φορές υψηλότερη από εκείνη που χρέωνε η PE Digital σε ορισμένους άλλους χρήστες της για σύμβαση της ίδιας διάρκειας συναφθείσα κατά το ίδιο έτος. Σύμφωνα με τις απαιτήσεις του άρθρου 246a, πρώτο τμήμα, παράγραφος 2, πρώτη περίοδος, σημεία 1 και 3, του εισαγωγικού νόμου του αστικού κώδικα, η PE Digital ενημέρωσε την EU για το δικαίωμά της υπαναχωρήσεως και η τελευταία επιβεβαίωσε στην PE Digital ότι έπρεπε να αρχίσει να εκπληρώνει την προβλεπόμενη από την εν λόγω σύμβαση παροχή πριν από τη λήξη της προθεσμίας υπαναχωρήσεως.
Δεδομένου ότι η EU υπαναχώρησε από την επίμαχη σύμβαση στις 8 Νοεμβρίου 2018, η PE Digital της χρέωσε συνολικό ποσό ύψους 392,96 ευρώ ως αποζημίωση.
Με αγωγή που άσκησε ενώπιον του Amtsgericht Hamburg (ειρηνοδικείου Αμβούργου, Γερμανία), η EU ζήτησε την επιστροφή του συνόλου των ποσών που καταβλήθηκαν στην PE Digital.
Το αιτούν δικαστήριο, στηριζόμενο στο έγγραφο καθοδηγήσεως της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με την οδηγία 2011/83, το οποίο καταρτίστηκε τον Ιούνιο του 2014, και ειδικότερα στο σημείο 6.5.1 του εγγράφου αυτού, το οποίο αφορά το άρθρο 14, παράγραφος 3, της οδηγίας, εκτιμά ότι, όταν η συνολική παροχή περιλαμβάνει αυτοτελείς μερικές παροχές, οι οποίες, σύμφωνα με τη σύμβαση, δεν παρέχονται όλες ταυτόχρονα, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η διάρκεια εκάστης από τις μερικές αυτές παροχές για τον υπολογισμό του ύψους της αμοιβής που οφείλεται στον έμπορο.
Όσον αφορά τον υπολογισμό «ποσο[ύ] ανάλογο[υ] προς τα παρασχεθέντα μέχρι τη στιγμή που ο καταναλωτής ενημέρωσε τον έμπορο ότι θα ασκήσει το δικαίωμα υπαναχώρησης»«σε σύγκριση με την πλήρη κάλυψη της σύμβασης», κατά την έννοια του άρθρου 14, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/83, το αιτούν δικαστήριο προτίθεται να λάβει υπόψη όχι μόνον την παροχή που πραγματοποίησε ο έμπορος, αλλά και την αξία της πραγματοποιηθείσας παροχής από την οποία ωφελήθηκε ο καταναλωτής.
Κατά το αιτούν δικαστήριο, η αμοιβή την οποία ο καταναλωτής υποχρεούται να καταβάλει στον έμπορο σε περίπτωση υπαναχωρήσεως από τη συναφθείσα σύμβαση, σύμφωνα με το άρθρο 14, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/83 και το άρθρο 357, παράγραφος 8, του BGB, πρέπει να υπολογιστεί, πρώτον, αφού γίνει διάκριση μεταξύ των διαφόρων μερικών παροχών που προβλέπει η σύμβαση. Δεύτερον, η τιμή των διαφόρων μερικών παροχών πρέπει να καθορισθεί λαμβανομένης υπόψη της αξίας τους για τον μέσο καταναλωτή, υπό το πρίσμα του σκοπού της εν λόγω συμβάσεως, με τη χρήση στατιστικών σχετικών με τη συμπεριφορά των καταναλωτών. Τρίτον, πρέπει να υπολογιστούν τα στοιχεία του καταβλητέου ποσού για τις διάφορες μερικές παροχές, βάσει, αφενός, του όγκου των ήδη γενόμενων μερικών παροχών και, αφετέρου, της αξίας των γενόμενων παροχών. Τέταρτον, με το άθροισμα των κατ’ αυτόν τον τρόπο υπολογισθέντων ποσών προκύπτει το ποσό που οφείλεται συνολικώς από τον καταναλωτή.
Συναφώς, η διαβίβαση της εκθέσεως αναλύσεως της προσωπικότητας στην αρχή της εκτελέσεως της επίμαχης συμβάσεως θα μπορούσε, εντούτοις, ως χωριστή μερική παροχή, να χαρακτηρισθεί παροχή ψηφιακού περιεχομένου μη παρεχόμενου επί υλικού μέσου, πράγμα που θα συνεπαγόταν την εφαρμογή των κατά παρέκκλιση διατάξεων του άρθρου 14, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, σημείο ii, και του άρθρου 16, στοιχείο ιγʹ, της οδηγίας 2011/83, καθώς και του άρθρου 356, παράγραφος 5, και του άρθρου 357, παράγραφος 9, του BGB.
Εντούτοις, η ερμηνεία αυτή θα είχε ως αποτέλεσμα να μην αναγνωρισθεί στον καταναλωτή δικαίωμα υπαναχωρήσεως και, ως εκ τούτου, θα προσέβαλε τα δικαιώματά του.
Εξάλλου, αναφερόμενο στο άρθρο 14, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/83, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα της αιτιολογικής της σκέψεως 50, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι τυχόν συνολική τιμή η οποία είναι διπλάσια της τιμής που χρεώνεται σε άλλους χρήστες για την ίδια παροχή δεν είναι «υπερβολική», κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, εφόσον υπολείπεται της αγοραίας αξίας της παρασχεθείσας υπηρεσίας ή αν την υπερβαίνει κατ’ ελάχιστον μόνον.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Amtsgericht Hamburg (ειρηνοδικείο Αμβούργου) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Πρέπει το άρθρο 14, παράγραφος 3, της οδηγίας [2011/83], λαμβανομένης υπόψη της αιτιολογικής σκέψεως 50 της ίδιας οδηγίας, να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι το καταβλητέο από τον καταναλωτή “ποσό” το οποίο πρέπει να είναι “σε σύγκριση με την πλήρη κάλυψη της σύμβασης […] ανάλογο προς τα παρασχεθέντα μέχρι τη στιγμή που ο καταναλωτής ενημέρωσε τον έμπορο ότι θα ασκήσει το δικαίωμα υπαναχώρησης” πρέπει, σε περίπτωση συμβάσεως κατά το περιεχόμενο της οποίας δεν οφείλεται ενιαία παροχή αλλά συνολική παροχή αποτελούμενη από μερικές παροχές, να υπολογιστεί αμιγώς pro rata temporis, όταν ο καταναλωτής πληρώνει μεν για τη συνολική παροχή pro rata temporis, αλλά οι μερικές παροχές εκπληρώνονται με διαφορετική ταχύτητα;
2)
Πρέπει το άρθρο 14, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/83 να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι το καταβλητέο από τον καταναλωτή “ποσό” το οποίο πρέπει να είναι “σε σύγκριση με την πλήρη κάλυψη της σύμβασης […] ανάλογο προς τα παρασχεθέντα μέχρι τη στιγμή που ο καταναλωτής ενημέρωσε τον έμπορο ότι θα ασκήσει το δικαίωμα υπαναχώρησης” πρέπει να υπολογιστεί αμιγώς pro rata temporis, ακόμη και όταν μία (μερική) παροχή εκπληρώνεται μεν σε συνεχή βάση, αλλά έχει υψηλότερη ή χαμηλότερη αξία για τον καταναλωτή κατά την έναρξη του χρόνου ισχύος της συμβάσεως;
3)
Πρέπει το άρθρο 2, σημείο 11, της οδηγίας 2011/83 και το άρθρο 2, σημείο 1, της οδηγίας (ΕΕ) 2019/770 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Μαΐου 2019, [σχετικά με ορισμένες πτυχές που αφορούν τις συμβάσεις για την προμήθεια ψηφιακού περιεχομένου και ψηφιακών υπηρεσιών (
ΕΕ 2019, L 136, σ. 1
),] να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι μπορούν να αποτελούν “ψηφιακό περιεχόμενο” κατ’ άρθρο 2, σημείο 11, της οδηγίας 2011/83 και κατ’ άρθρο 2, σημείο 1, της οδηγίας 2019/770 ακόμη και εκείνα τα αρχεία που παρέχονται ως μερική παροχή στο πλαίσιο συνολικής παροχής που εκπληρώνεται ιδίως ως “ψηφιακή υπηρεσία” κατ’ άρθρο 2, σημείο 2, της οδηγίας 2019/770, με αποτέλεσμα να δύναται ο έμπορος να επιτύχει την απόσβεση του δικαιώματος υπαναχωρήσεως σε σχέση με τη μερική παροχή σύμφωνα με το άρθρο 16, στοιχείο ιγʹ, της οδηγίας 2011/83, ο δε καταναλωτής, σε περίπτωση που ο έμπορος δεν επιτύχει το ανωτέρω, να δύναται να υπαναχωρήσει από τη σύμβαση συνολικά, χωρίς να οφείλει να καταβάλει ποσό αποζημιώσεως για την εν λόγω μερική παροχή, λόγω του άρθρου 14, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, σημείο ii, της οδηγίας 2011/83;
4)
Πρέπει το άρθρο 14, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/83, λαμβανομένης υπόψη της αιτιολογικής σκέψεως 50 της οδηγίας αυτής, να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι η συμβατικώς συμπεφωνημένη συνολική τιμή κατά το άρθρο 14, παράγραφος 3, τρίτη περίοδος, της οδηγίας 2011/83 είναι “υπερβολική”, όταν είναι σημαντικά υψηλότερη από τη συνολική τιμή που συμφωνήθηκε με άλλον καταναλωτή για παροχή όμοιας κατά το περιεχόμενο υπηρεσίας από τον ίδιο έμπορο, για την ίδια διάρκεια συμβάσεως και επίσης υπό τις ίδιες λοιπές προϋποθέσεις;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του πρώτου και του δευτέρου ερωτήματος
Με το πρώτο και το δεύτερο ερώτημά του, τα οποία πρέπει να εξεταστούν από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 14, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/83 έχει την έννοια ότι, για τον καθορισμό του αναλογούντος ποσού που πρέπει να καταβάλει ο καταναλωτής στον έμπορο, όταν ο καταναλωτής αυτός έχει ρητώς ζητήσει να αρχίσει η εκτέλεση της συναφθείσας συμβάσεως κατά τη διάρκεια της προθεσμίας υπαναχωρήσεως και υπαναχωρεί από τη σύμβαση, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το συμπεφωνημένο στην εν λόγω σύμβαση τίμημα για το σύνολο των παροχών που προβλέπει η σύμβαση και να υπολογίζεται το οφειλόμενο ποσό pro rata temporis ή εάν πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το γεγονός ότι μία από τις παροχές προς τον καταναλωτή που αποτελούν αντικείμενο της συμβάσεως πραγματοποιήθηκε στο σύνολό της πριν από την υπαναχώρηση του τελευταίου.
Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί ότι, κατά το άρθρο 14, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/83, όταν ο καταναλωτής ο οποίος ζήτησε από τον έμπορο να αρχίσει η εκτέλεση της συμβάσεως πριν από την παρέλευση της προθεσμίας υπαναχωρήσεως ασκήσει το δικαίωμά του υπαναχωρήσεως στο πλαίσιο αυτό, υποχρεούται να καταβάλει στον εν λόγω έμπορο, «σε σύγκριση με την πλήρη κάλυψη της σύμβασης, ένα ποσό ανάλογο προς τα παρασχεθέντα μέχρι τη στιγμή που ο καταναλωτής ενημέρωσε τον έμπορο ότι θα ασκήσει το δικαίωμα υπαναχώρησης». Η διάταξη αυτή διευκρινίζει επίσης ότι το «αναλογούν ποσό που ο καταναλωτής οφείλει να καταβάλει […] υπολογίζεται βάσει της συνολικής τιμής που έχει συμφωνηθεί στη σύμβαση».
Το αναλογούν ποσό που πρέπει να καταβάλει ο καταναλωτής σύμφωνα με το άρθρο 14, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/83 πρέπει να υπολογίζεται, κατ’ αρχήν, λαμβανομένων υπόψη όλων των παροχών που αποτελούν το αντικείμενο της συμβάσεως, ήτοι της κύριας παροχής και των παρεπόμενων παροχών που είναι αναγκαίες για την εξασφάλιση της κύριας αυτής παροχής. Πράγματι, όταν τα συμβαλλόμενα μέρη προβλέπουν μια τιμή για τις πραγματοποιούμενες παροχές, η τιμή αυτή αντιστοιχεί, κατ’ αρχήν, στο σύνολο των παροχών αυτών, τόσο της κύριας όσο και των παρεπόμενων.
Μόνον στην περίπτωση κατά την οποία η σύμβαση προβλέπει ρητώς ότι μία ή περισσότερες από τις παροχές πραγματοποιούνται εξ ολοκλήρου από την έναρξη της εκτελέσεως της συμβάσεως, αυτοτελώς, έναντι τιμήματος που πρέπει να καταβληθεί χωριστά, μπορεί ο καταναλωτής να αποφασίσει έχοντας επίγνωση της καταστάσεως αν πρέπει να ζητήσει ρητώς, σύμφωνα με το άρθρο 7, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/83, να αρχίσει ο έμπορος την παροχή των υπηρεσιών κατά τη διάρκεια της προθεσμίας ασκήσεως του δικαιώματος υπαναχωρήσεως. Επομένως, μόνον σε μια τέτοια περίπτωση πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το σύνολο της τιμής που προβλέπεται για μια τέτοια παροχή κατά τον υπολογισμό του ποσού που οφείλεται στον έμπορο κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 14, παράγραφος 3, της οδηγίας αυτής.
Η ερμηνεία που γίνεται δεκτή στις σκέψεις 28 και 29 της παρούσας αποφάσεως ανταποκρίνεται στον εκτιθέμενο στην αιτιολογική σκέψη 4 της οδηγίας 2011/83 σκοπό της επιτεύξεως της σωστής ισορροπίας μεταξύ ενός υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών και της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 23ης Ιανουαρίου 2019, Walbusch Walter Busch,
C‑430/17
,
EU:C:2019:47
, σκέψη
, της 27ης Μαρτίου 2019, slewo,
C‑681/17
,
EU:C:2019:255
, σκέψη
, καθώς και της 10ης Ιουλίου 2019, Amazon EU,
C‑649/17
,
EU:C:2019:576
, σκέψη
).
Εν προκειμένω, όμως, η επίμαχη σύμβαση δεν προέβλεπε χωριστή τιμή για οποιαδήποτε παροχή η οποία να μπορεί να θεωρηθεί ως δυνάμενη να διαχωριστεί από την προβλεπόμενη στη σύμβαση αυτή κύρια παροχή.
Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, στο πρώτο και στο δεύτερο ερώτημα προσήκει η απάντηση ότι το άρθρο 14, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/83 έχει την έννοια ότι, για τον καθορισμό του αναλογούντος ποσού που πρέπει να καταβάλει ο καταναλωτής στον έμπορο, όταν ο καταναλωτής αυτός έχει ρητώς ζητήσει να αρχίσει η εκτέλεση της συναφθείσας συμβάσεως κατά τη διάρκεια της προθεσμίας υπαναχωρήσεως και υπαναχωρεί από τη σύμβαση, πρέπει, κατ’ αρχήν, να λαμβάνεται υπόψη το συμπεφωνημένο στην εν λόγω σύμβαση τίμημα για το σύνολο των παροχών που αποτελούν το αντικείμενο της συμβάσεως και να υπολογίζεται το οφειλόμενο ποσό pro rata temporis. Μόνον στην περίπτωση κατά την οποία η συναφθείσα σύμβαση προβλέπει ρητώς ότι μία ή περισσότερες από τις παροχές πραγματοποιούνται εξ ολοκλήρου από την έναρξη της εκτελέσεως της συμβάσεως, αυτοτελώς, έναντι τιμήματος που πρέπει να καταβληθεί χωριστά, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το σύνολο του τιμήματος που προβλέπεται για μια τέτοια παροχή κατά τον υπολογισμό του ποσού που οφείλεται στον έμπορο κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 14, παράγραφος 3, της οδηγίας αυτής.
Επί του τέταρτου ερωτήματος
Με το τέταρτο ερώτημά του, το οποίο πρέπει να εξεταστεί κατά δεύτερον, το αιτούν δικαστήριο ερωτά, κατ’ ουσίαν, ποια είναι τα κριτήρια που πρέπει να εφαρμοσθούν προκειμένου να εκτιμηθεί αν η συνολική τιμή είναι υπερβολική, κατά την έννοια του άρθρου 14, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/83.
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, κατά τη διάταξη αυτή, «[ε]άν η συνολική τιμή είναι υπερβολική, το αναλογούν ποσό θα πρέπει να υπολογιστεί βάσει της αγοραίας αξίας των παρασχεθέντων».
Η εν λόγω διάταξη πρέπει να ερμηνευθεί υπό το πρίσμα της αιτιολογικής σκέψεως 50 της οδηγίας 2011/83, κατά την οποία η αγοραία αξία πρέπει να προσδιορίζεται μέσω της συγκρίσεως της τιμής μιας ισοδύναμης υπηρεσίας παρεχόμενης από άλλους εμπόρους κατά τον χρόνο συνάψεως της συμβάσεως.
Επομένως, όλες οι περιστάσεις που σχετίζονται με την αγοραία αξία της παρεχόμενης υπηρεσίας είναι κρίσιμες για την εκτίμηση του ενδεχομένως υπερβολικού χαρακτήρα της συνολικής τιμής, ήτοι η σύγκριση τόσο με την τιμή που ζητεί ο οικείος έμπορος από άλλους καταναλωτές υπό τις ίδιες συνθήκες όσο και με την τιμή ισοδύναμης υπηρεσίας που παρέχεται από άλλους εμπόρους.
Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, στο τέταρτο ερώτημα προσήκει η απάντηση ότι το άρθρο 14, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/83, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα της αιτιολογικής της σκέψεως 50, έχει την έννοια ότι, προκειμένου να εκτιμηθεί αν η συνολική τιμή είναι υπερβολική, κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η τιμή της υπηρεσίας που προσφέρει ο οικείος έμπορος σε άλλους καταναλωτές υπό τις ίδιες συνθήκες καθώς και η τιμή της ισοδύναμης υπηρεσίας που παρέχεται από άλλους εμπόρους κατά τον χρόνο συνάψεως της συμβάσεως.
Επί του τρίτου ερωτήματος
Με το τρίτο ερώτημά του, το οποίο πρέπει να εξεταστεί τελευταίο, το αιτούν δικαστήριο ερωτά, κατ’ ουσίαν, ποια είναι η συνέπεια που πρέπει να συναχθεί, όσον αφορά τον καθορισμό του ποσού που πρέπει να καταβάλει ο καταναλωτής στον έμπορο, σύμφωνα με το άρθρο 14, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/83, από το γεγονός ότι μία από τις παροχές που αποτελούν το αντικείμενο της συναφθείσας συμβάσεως αφορά την παροχή ψηφιακού περιεχομένου μη παρεχόμενου επί υλικού μέσου, παροχή σε σχέση με την οποία ο καταναλωτής δεν μπορεί να υπαναχωρήσει, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 16, στοιχείο ιγʹ, της οδηγίας αυτής.
Όπως προκύπτει από την απόφαση περί παραπομπής, η παροχή που αποτελεί το αντικείμενο του τρίτου ερωτήματος συνίσταται στη διαβίβαση στον καταναλωτή της εκθέσεως αναλύσεως της προσωπικότητας περί της οποίας γίνεται λόγος στη σκέψη 15 της παρούσας αποφάσεως.
Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν ασκεί επιρροή, στην υπόθεση της κύριας δίκης, το άρθρο 16, στοιχείο ιγʹ, της οδηγίας 2011/83, δυνάμει του οποίου τα κράτη μέλη δεν προβλέπουν δικαίωμα υπαναχωρήσεως όσον αφορά τις εξ αποστάσεως συμβάσεις για την παροχή ψηφιακού περιεχομένου μη παρεχόμενου επί υλικού μέσου, αν η εκτέλεση έχει αρχίσει με τη ρητή προηγούμενη συγκατάθεση του καταναλωτή, ο οποίος έχει επίσης αναγνωρίσει ότι θα απολέσει τοιουτοτρόπως το δικαίωμά του υπαναχωρήσεως.
Όσον αφορά το «ψηφιακό περιεχόμενο», υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 2, σημείο 11, της οδηγίας 2011/83 δίδει τον εξής ορισμό: «δεδομένα που παράγονται και παρέχονται σε ψηφιακή μορφή».
Όπως εκτίθεται στην αιτιολογική σκέψη 19 της οδηγίας αυτής, «[ω]ς ψηφιακό περιεχόμενο νοούνται τα δεδομένα που παράγονται και παρέχονται υπό ψηφιακή μορφή, όπως τα προγράμματα υπολογιστών, οι εφαρμογές, τα παιχνίδια, η μουσική, τα βίντεο ή τα κείμενα, ανεξάρτητα από το εάν η πρόσβαση σε αυτά γίνεται με μεταφόρτωση ή ροή δεδομένων, με υλικό μέσο ή με άλλα μέσα».
Tο άρθρο 16, στοιχείο ιγʹ, της οδηγίας 2011/83, το οποίο εισάγει εξαίρεση από το δικαίωμα υπαναχωρήσεως, πρέπει, ως διάταξη του δικαίου της Ένωσης η οποία περιορίζει τα δικαιώματα που παρέχονται με σκοπό την προστασία των καταναλωτών, να ερμηνεύεται στενά [βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 14ης Μαΐου 2020, NK (Σχεδιασμός μονοκατοικίας),
C‑208/19
,
EU:C:2020:382
, σκέψεις
και
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
Υπό τις συνθήκες αυτές, διαπιστώνεται ότι μια υπηρεσία, όπως αυτή που παρέχεται από τον επίμαχο στην κύρια δίκη ιστότοπο συναντήσεων, η οποία παρέχει στον καταναλωτή τη δυνατότητα να δημιουργεί, να επεξεργάζεται ή να αποθηκεύει δεδομένα σε ψηφιακή μορφή ή να έχει πρόσβαση σε αυτά, και καθιστά δυνατή την ανταλλαγή ή κάθε άλλη αλληλεπίδραση με δεδομένα σε ψηφιακή μορφή τα οποία αναρτώνται ή δημιουργούνται από τον καταναλωτή ή από άλλους χρήστες της υπηρεσίας αυτής, δεν μπορεί να θεωρηθεί, αυτή καθ’ εαυτήν, ως παροχή «ψηφιακού περιεχομένου», υπό την έννοια του άρθρου 16, στοιχείο ιγʹ, της οδηγίας 2011/83, ερμηνευόμενου σε συνδυασμό με το άρθρο 2, σημείο 11, της οδηγίας αυτής και υπό το πρίσμα της αιτιολογικής σκέψεως 19 της ίδιας οδηγίας.
Ομοίως, η κατάρτιση, στο πλαίσιο ιστοτόπου συναντήσεων, εκθέσεως αναλύσεως της προσωπικότητας, όπως η μνημονευόμενη στη σκέψη 15 της παρούσας αποφάσεως, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι εμπίπτει στην εξαίρεση του άρθρου 16, στοιχείο ιγʹ, της οδηγίας 2011/83, ερμηνευόμενου σε συνδυασμό με το άρθρο της 2, σημείο 11.
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, στο τρίτο ερώτημα προσήκει η απάντηση ότι το άρθρο 16, στοιχείο ιγʹ, της οδηγίας 2011/83, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με το άρθρο της 2, σημείο 11, έχει την έννοια ότι η κατάρτιση, από ιστότοπο συναντήσεων, εκθέσεως αναλύσεως της προσωπικότητας βάσει ενός τεστ προσωπικότητας διενεργηθέντος από τον ιστότοπο αυτόν δεν συνιστά παροχή «ψηφιακού περιεχομένου», κατά την έννοια της διατάξεως αυτής.
Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (έκτο τμήμα) αποφαίνεται:

1)
Το άρθρο 14, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/83/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2011, σχετικά με τα δικαιώματα των καταναλωτών, την τροποποίηση της οδηγίας 93/13/ΕΟΚ του Συμβουλίου και της οδηγίας 1999/44/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και την κατάργηση της οδηγίας 85/577/ΕΟΚ του Συμβουλίου και της οδηγίας 97/7/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, έχει την έννοια ότι, για τον καθορισμό του αναλογούντος ποσού που πρέπει να καταβάλει ο καταναλωτής στον έμπορο, όταν ο καταναλωτής αυτός έχει ρητώς ζητήσει να αρχίσει η εκτέλεση της συναφθείσας συμβάσεως κατά τη διάρκεια της προθεσμίας υπαναχωρήσεως και υπαναχωρεί από τη σύμβαση, πρέπει, κατ’ αρχήν, να λαμβάνεται υπόψη το συμπεφωνημένο στην εν λόγω σύμβαση τίμημα για το σύνολο των παροχών που αποτελούν το αντικείμενο της συμβάσεως και να υπολογίζεται το οφειλόμενο ποσό pro rata temporis. Μόνον στην περίπτωση κατά την οποία η συναφθείσα σύμβαση προβλέπει ρητώς ότι μία ή περισσότερες από τις παροχές πραγματοποιούνται εξ ολοκλήρου από την έναρξη της εκτελέσεως της συμβάσεως, αυτοτελώς, έναντι τιμήματος που πρέπει να καταβληθεί χωριστά, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το σύνολο του τιμήματος που προβλέπεται για μια τέτοια παροχή κατά τον υπολογισμό του ποσού που οφείλεται στον έμπορο κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 14, παράγραφος 3, της οδηγίας αυτής.

2)
Το άρθρο 14, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/83, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα της αιτιολογικής της σκέψεως 50, έχει την έννοια ότι, προκειμένου να εκτιμηθεί αν η συνολική τιμή είναι υπερβολική, κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η τιμή της υπηρεσίας που προσφέρει ο οικείος έμπορος σε άλλους καταναλωτές υπό τις ίδιες συνθήκες καθώς και η τιμή της ισοδύναμης υπηρεσίας που παρέχεται από άλλους εμπόρους κατά τον χρόνο συνάψεως της συμβάσεως.

3)
Το άρθρο 16, στοιχείο ιγʹ, της οδηγίας 2011/83, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με το άρθρο της 2, σημείο 11, έχει την έννοια ότι η κατάρτιση, από ιστότοπο συναντήσεων, εκθέσεως αναλύσεως της προσωπικότητας βάσει ενός τεστ προσωπικότητας διενεργηθέντος από τον ιστότοπο αυτόν δεν συνιστά παροχή «ψηφιακού περιεχομένου», κατά την έννοια της διατάξεως αυτής.

(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.