CELEX: 62019CJ0360
Προδικαστική παραπομπή
Εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας
Οδηγία 2009/72/ΕΚ
Άρθρο 37
Καθήκοντα και αρμοδιότητες της ρυθμιστικής αρχής
Εξωδικαστικός διακανονισμός διαφορών
Έννοια του “μέρους που έχει να υποβάλει καταγγελία”
Καταγγελία υποβληθείσα από τελικό πελάτη κατά διαχειριστή δικτύου μεταφοράς με το οποίο δεν είναι άμεσα συνδεδεμένη η εγκατάσταση του συγκεκριμένου πελάτη
Βλάβη του εν λόγω δικτύου
Έλλειψη συμβατικής σχέσεως μεταξύ του ανωτέρω πελάτη και του διαχειριστή του ανωτέρω δικτύου
Παραδεκτό της καταγγελίας

Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 37, παράγραφος 11, της οδηγίας 2009/72/ЕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2009, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενεργείας και για την κατάργηση της οδηγίας 2003/54/ΕΚ (
ΕΕ 2009, L 211, σ. 55
).
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της Crown Van Gelder BV και της Autoriteit Consument en Markt (ACM) (αρχής για την προστασία των καταναλωτών και της αγοράς, Κάτω Χώρες), σχετικά με απόφαση της τελευταίας με την οποία απορρίφθηκε ως απαράδεκτη η καταγγελία που είχε υποβάλει η ανωτέρω εταιρία κατά της TenneT TSO BV, διαχειρίστριας του εθνικού δικτύου υψηλής ισχύος, κατόπιν βλάβης του δικτύου αυτού.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Οι αιτιολογικές σκέψεις 37, 42, 51 και 54 της οδηγίας 2009/72 έχουν ως εξής:
«(37)
Οι ρυθμιστικοί φορείς ενεργείας θα πρέπει να έχουν εξουσία να εκδίδουν δεσμευτικές αποφάσεις για τις επιχειρήσεις ηλεκτρικής ενεργείας και να επιβάλλουν αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές κυρώσεις σε επιχειρήσεις ηλεκτρικής ενεργείας που αθετούν τις υποχρεώσεις τους ή να προτείνουν στο αρμόδιο δικαστήριο να τους επιβάλει τέτοιες κυρώσεις. […] Οι ρυθμιστικοί φορείς ενεργείας θα πρέπει επίσης να διαθέτουν την εξουσία να συμβάλλουν στην εξασφάλιση υψηλών προτύπων καθολικής και δημόσιας υπηρεσίας σε συμμόρφωση προς το άνοιγμα της αγοράς, την προστασία των ευάλωτων καταναλωτών και την πλήρη αποτελεσματικότητα των μέτρων προστασίας των καταναλωτών. […]
[…]
(42)
Όλοι οι [ενωσιακοί] τομείς της βιομηχανίας και του εμπορίου, συμπεριλαμβανομένων των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, καθώς και όλοι οι πολίτες της Ένωσης που επωφελούνται από τα οικονομικά πλεονεκτήματα της εσωτερικής αγοράς, θα πρέπει να μπορούν να απολαύουν επίσης υψηλού επιπέδου προστασίας του καταναλωτή. […] Οι εν λόγω πελάτες θα πρέπει επίσης να έχουν πρόσβαση σε επιλογή, δίκαιη μεταχείριση, αντιπροσώπευση και μηχανισμούς διακανονισμού διαφορών.
[…]
(51)
Τα συμφέροντα των καταναλωτών θα πρέπει να βρίσκονται στην καρδιά της παρούσας οδηγίας και η ποιότητα εξυπηρέτησης θα πρέπει να αποτελεί κεντρική ευθύνη των επιχειρήσεων ηλεκτρικής ενεργείας. Τα υφιστάμενα δικαιώματα των καταναλωτών θα πρέπει να ενισχυθούν και να διασφαλισθούν, και να περιλαμβάνουν μεγαλύτερη διαφάνεια και εκπροσώπηση. Η προστασία των καταναλωτών θα πρέπει να διασφαλίζει ότι όλοι οι καταναλωτές στο ευρύτερο [ενωσιακό] πλαίσιο απολαμβάνουν τα οφέλη μιας ανταγωνιστικής αγοράς. Τα δικαιώματα των καταναλωτών θα πρέπει να επιβάλλονται από τα κράτη μέλη ή, όταν το κράτος μέλος έχει προβλέψει σχετικά, από τις ρυθμιστικές αρχές.
[…]
(54)
Εγγύηση για μεγαλύτερη προστασία των καταναλωτών αποτελεί η διαθεσιμότητα αποτελεσματικών μέσων διακανονισμού διενέξεων για όλους τους καταναλωτές. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να θεσπίσουν διαδικασίες για τον ταχύ και αποτελεσματικό διακανονισμό των παραπόνων.»
Το άρθρο 1 της οδηγίας αυτής προβλέπει τα εξής:
«Η παρούσα οδηγία θεσπίζει κοινούς κανόνες που αφορούν την παραγωγή, τη μεταφορά, τη διανομή και την προμήθεια ηλεκτρικής ενεργείας, καθώς και την προστασία των καταναλωτών, με στόχο τη βελτίωση και την ολοκλήρωση ανταγωνιστικών αγορών ηλεκτρικής ενεργείας στην [Ευρωπαϊκή Ένωση]. […] Θεσπίζει επίσης υποχρεώσεις καθολικής υπηρεσίας και δικαιώματα των καταναλωτών ηλεκτρικής ενεργείας και αποσαφηνίζει τις υποχρεώσεις του ανταγωνισμού.»
Το άρθρο 2 της εν λόγω οδηγίας περιλαμβάνει τους ακόλουθους ορισμούς:
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, εφαρμόζονται οι ακόλουθοι ορισμοί:
[…]
3.
“μεταφορά”: η μεταφορά ηλεκτρικής ενεργείας μέσω διασυνδεδεμένου συστήματος υπερυψηλής και υψηλής τάσης με σκοπό την παροχή σε τελικούς πελάτες ή σε διανομείς, μη συμπεριλαμβανομένης όμως της προμήθειας·
4.
“διαχειριστής συστήματος μεταφοράς”: κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο το οποίο είναι υπεύθυνο για τη λειτουργία, τη συντήρηση και, αν είναι αναγκαίο, την ανάπτυξη του συστήματος μεταφοράς σε μία δεδομένη περιοχή και, κατά περίπτωση, των διασυνδέσεών του με άλλα συστήματα, και για τη μακροπρόθεσμη ικανότητα του συστήματος να ανταποκρίνεται στην εύλογη ζήτηση μεταφοράς ηλεκτρικής ενεργείας·
[…]
9.
“Τελικός πελάτης”: ο πελάτης που αγοράζει ηλεκτρική ενέργεια για δική του χρήση·
[…]»
Το άρθρο 3 της οδηγίας 2009/72, με τίτλο «Υποχρεώσεις παροχής υπηρεσιών κοινής ωφέλειας και προστασία του πελάτη», προβλέπει στην παράγραφο 7 τα εξής:
«Τα κράτη μέλη λαμβάνουν κατάλληλα μέτρα για την προστασία των τελικών πελατών και, ειδικότερα, μεριμνούν ώστε να υπάρχουν επαρκείς διασφαλίσεις για την προστασία των ευάλωτων καταναλωτών. […] Διασφαλίζουν υψηλά επίπεδα προστασίας των καταναλωτών, ιδίως όσον αφορά τη διαφάνεια σχετικά με […] τους μηχανισμούς επίλυσης διαφορών. […]»
Κατά το άρθρο 12 της οδηγίας αυτής, με τίτλο «Καθήκοντα των διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς»:
«Κάθε διαχειριστής δικτύου μεταφοράς είναι υπεύθυνος για:
α)
τη διασφάλιση της μακροπρόθεσμης ικανότητας του συστήματος να ανταποκρίνεται στην εύλογη ζήτηση για τη μεταφορά ηλεκτρικής ενεργείας, τη λειτουργία, τη συντήρηση και την ανάπτυξη υπό οικονομικά αποδεκτές συνθήκες, ασφαλών, αξιόπιστων και αποτελεσματικών συστημάτων μεταφοράς, λαμβάνοντας δεόντως υπόψη το περιβάλλον·
β)
την εξασφάλιση επαρκών μέσων για την ικανοποίηση των υποχρεώσεων εξυπηρέτησης·
γ)
τη συμβολή στην ασφάλεια του εφοδιασμού μέσω επαρκούς δυναμικού μεταφοράς και αξιοπιστίας του συστήματος·
δ)
τη διαχείριση των ροών ηλεκτρικής ενεργείας στο σύστημα με συνεκτίμηση των ανταλλαγών με άλλα διασυνδεδεμένα συστήματα. Για το σκοπό αυτό, ο διαχειριστής του δικτύου μεταφοράς είναι υπεύθυνος για να εξασφαλίζει την ασφάλεια, αξιοπιστία και αποδοτικότητα του δικτύου και, στα πλαίσια αυτά, για να μεριμνά ώστε να είναι διαθέσιμες όλες οι αναγκαίες βοηθητικές υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένων αυτών που ανταποκρίνονται στη ζήτηση, στο βαθμό που η διαθεσιμότητα αυτή είναι ανεξάρτητη από οιοδήποτε άλλο δίκτυο μεταφοράς με το οποίο το σύστημά του είναι διασυνδεδεμένο·
[…]»
Το άρθρο 32 της εν λόγω οδηγίας, με τίτλο «Πρόσβαση τρίτων», προβλέπει στην παράγραφο 2 τα εξής:
«Ο διαχειριστής του συστήματος μεταφοράς ή διανομής μπορεί να αρνείται την πρόσβαση λόγω έλλειψης χωρητικότητας. […] Οι ρυθμιστικές αρχές όπου τα κράτη μέλη έχουν προβλέψει σχετικά, ή τα κράτη μέλη, εξασφαλίζουν ότι τα κριτήρια αυτά εφαρμόζονται με συνέπεια και ότι ο χρήστης του συστήματος ο οποίος έχει συναντήσει άρνηση πρόσβασης μπορεί να χρησιμοποιήσει διαδικασία διακανονισμού διαφορών. […]»
Το άρθρο 36 της οδηγίας 2009/72, με τίτλο «Γενικοί στόχοι των ρυθμιστικών αρχών», προβλέπει τα εξής:
«Κατά την εκτέλεση των ρυθμιστικών καθηκόντων που προσδιορίζονται στην παρούσα οδηγία, οι ρυθμιστικές αρχές λαμβάνουν όλα τα εύλογα μέτρα προς επίτευξη των κατωτέρω στόχων εντός του πλαισίου των καθηκόντων και εξουσιών τους που καθορίζονται στο άρθρο 37, διαβουλευόμενες στενά με άλλες ενδιαφερόμενες εθνικές αρχές, συμπεριλαμβανομένων των αρχών ανταγωνισμού, κατά περίπτωση, και με την επιφύλαξη των αρμοδιοτήτων τους:
[…]
ζ)
εξασφάλιση ότι οι πελάτες επωφελούνται μέσω της αποδοτικής λειτουργίας των εθνικών αγορών, προαγωγή του ουσιαστικού ανταγωνισμού και βοήθεια στην εξασφάλιση της προστασίας των καταναλωτών·
[…]»
Το άρθρο 37 της οδηγίας 2009/72, με τίτλο «Καθήκοντα και αρμοδιότητες της ρυθμιστικής αρχής», προβλέπει τα εξής:
«1.   Στη ρυθμιστική αρχή ανατίθενται τα εξής καθήκοντα:
[…]
β)
να εξασφαλίζει τη συμμόρφωση των διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς και διανομής και, όπου συντρέχει περίπτωση, των ιδιοκτήτων των συστημάτων, καθώς και όλων των επιχειρήσεων ηλεκτρικής ενεργείας προς τις υποχρεώσεις που υπέχουν από την παρούσα οδηγία και από κάθε άλλη συναφή [ενωσιακή] νομοθεσία, μεταξύ άλλων όσον αφορά διασυνοριακά θέματα·
[…]
η)
να παρακολουθεί τη συμμόρφωση προς και την εξέταση της παρελθούσας απόδοσης των κανόνων ασφαλείας και αξιοπιστίας του δικτύου καθώς και τη θέσπιση ή έγκριση των προτύπων και απαιτήσεων για την ποιότητα της υπηρεσίας και την προσφορά ή συμβολή σε αυτό μαζί με άλλες αρμόδιες αρχές·
[…]
ιγ)
να παρακολουθεί τον χρόνο που χρειάζονται οι διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς και διανομής για τη σύνδεση και τις επισκευές·
ιδ)
να βοηθά ώστε να εξασφαλίζεται, σε συνεργασία με άλλες εμπλεκόμενες αρχές, ότι τα μέτρα προστασίας των καταναλωτών, συμπεριλαμβανομένων όσων εκτίθενται στο παράρτημα Ι, είναι αποτελεσματικά και εφαρμόζονται·
[…]
4.   Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι ανατίθενται στις ρυθμιστικές αρχές οι αρμοδιότητες που τους παρέχουν τη δυνατότητα να εκτελούν ταχέως και αποτελεσματικά τα καθήκοντα που αναφέρονται στις παραγράφους 1, 3 και 6. Για τον σκοπό αυτό, οι ρυθμιστικές αρχές διαθέτουν τουλάχιστον τις ακόλουθες αρμοδιότητες:
α)
να εκδίδουν δεσμευτικές αποφάσεις για τις επιχειρήσεις ηλεκτρικής ενεργείας·
[…]
δ)
να επιβάλλουν αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές κυρώσεις σε επιχειρήσεις ηλεκτρικής ενεργείας οι οποίες δεν συμμορφώνονται προς τις υποχρεώσεις που υπέχουν από την παρούσα οδηγία ή προς τυχόν σχετικές, νομικά δεσμευτικές αποφάσεις των ρυθμιστικών αρχών ή του Οργανισμού ή να προτείνουν σε αρμόδιο δικαστήριο να επιβάλλει τις εν λόγω κυρώσεις. Στις αρμοδιότητες αυτές περιλαμβάνεται η επιβολή ή η πρόταση επιβολής κυρώσεων ύψους έως 10 % του ετήσιου κύκλου εργασιών του διαχειριστή συστήματος μεταφοράς στο διαχειριστή συστήματος μεταφοράς ή έως 10 % του ετήσιου κύκλου εργασιών της κάθετα ολοκληρωμένης επιχείρησης στην κάθετα ολοκληρωμένη επιχείρηση, ανάλογα με την περίπτωση, για τη μη συμμόρφωση προς τις αντίστοιχες υποχρεώσεις που υπέχουν από την παρούσα οδηγία· και
ε)
να διενεργούν έρευνες και να εντέλλονται τη διευθέτηση διαφορών δυνάμει των παραγράφων 11 και 12.
[…]
11.   Οποιοδήποτε μέρος έχει να υποβάλει καταγγελία κατά διαχειριστών δικτύου μεταφοράς ή διανομής που αφορά υποχρεώσεις του διαχειριστή που απορρέουν από την παρούσα οδηγία, μπορεί να υποβάλει την καταγγελία στη ρυθμιστική αρχή, η οποία, ενεργώντας ως αρχή επίλυσης των διαφορών, εκδίδει απόφαση εντός δύο μηνών από τη λήψη της καταγγελίας. Η περίοδος αυτή είναι δυνατό να παραταθεί κατά δύο μήνες όταν οι ρυθμιστικές αρχές ζητούν πρόσθετες πληροφορίες. Η παραταθείσα περίοδος μπορεί να παραταθεί περαιτέρω με τη σύμφωνη γνώμη του καταγγέλλοντος. Η απόφαση της ρυθμιστικής αρχής έχει δεσμευτική ισχύ, εκτός εάν και έως ότου ακυρωθεί κατόπιν προσφυγής.
[…]»
Το ολλανδικό δίκαιο
Το άρθρο 37, παράγραφος 11, της οδηγίας 2009/72 μεταφέρθηκε στο ολλανδικό δίκαιο με το άρθρο 51, παράγραφος 1, του Wet houdende regels met betrekking tot de productie, het transport en de levering van elektriciteit (Elektriciteitswet 1998) [νόμου περί καθορισμού των κανόνων που διέπουν την παραγωγή, προμήθεια και μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας (νόμου του 1998 περί ηλεκτρικής ενέργειας)], της 2ας Ιουλίου 1998 (Stb. 1998, αριθ. 427). Κατά το εν λόγω άρθρο, «οποιοδήποτε μέρος έχει διένεξη με διαχειριστή δικτύου ως προς τον τρόπο με τον οποίον ο τελευταίος ασκεί τα καθήκοντα και τις εξουσίες του ή εκπληρώνει τις υποχρεώσεις που υπέχει από τον παρόντα νόμο μπορεί να υποβάλει καταγγελία στην [ACM]».
Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
Στις 27 Μαρτίου 2015 μια γενική βλάβη στον υποσταθμό υψηλής ισχύος 380 kV του Diemen (Κάτω Χώρες), που αποτελεί μέρος του δικτύου υψηλής ισχύος του οποίου διαχειριστής είναι η TenneT TSO, είχε ως αποτέλεσμα να παραμείνουν χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα για αρκετές ώρες ένα μεγάλο τμήμα της περιφέρειας Noord-Holland (βόρειας Ολλανδίας) και ένα μικρό τμήμα της περιφέρειας Flevoland.
Η βλάβη αυτή είχε ως συνέπεια την πολύωρη διακοπή της μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας στο εργοστάσιο χαρτοποιίας της Crown Van Gelder στο Velsen-Noord (Κάτω Χώρες), το οποίο είναι συνδεδεμένο με το δίκτυο διανομής που διαχειρίζεται η Liander NV και τροφοδοτείται από το δίκτυο υψηλής ισχύος το οποίο διαχειρίζεται η TenneT TSO.
Ισχυριζόμενη ότι υπέστη εξ αυτού του λόγου ζημία, η Crown Van Gelder υπέβαλε καταγγελία ενώπιον της ACM, ζητώντας να αναγνωριστεί ότι η TenneT TSO δεν είχε λάβει όλα τα εύλογα μέτρα προκειμένου να αποφευχθεί η διακοπή της υπηρεσίας μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, και ότι ο σχεδιασμός του δικτύου του υποσταθμού του Diemen δεν πληρούσε τις νόμιμες προδιαγραφές.
Με απόφαση της 30ής Απριλίου 2018, η ACM απέρριψε την καταγγελία αυτή ως απαράδεκτη λόγω του ότι η Crown Van Gelder δεν είχε άμεση σχέση με την TenneT TSO και, ως εκ τούτου, δεν μπορούσε να θεωρηθεί ως μέρος που «έχει διένεξη με διαχειριστή δικτύου», κατά την έννοια του άρθρου 51, παράγραφος 1, του νόμου περί ηλεκτρικής ενέργειας του 1998. Συναφώς, διαπίστωσε ότι το εργοστάσιο της Crown Van Gelder δεν ήταν συνδεδεμένο με το δίκτυο της TenneT TSO, ότι η Crown Van Gelder δεν είχε συνάψει σύμβαση με τον συγκεκριμένο διαχειριστή δικτύου και ότι δεν λάμβανε τιμολόγια από αυτόν.
Η Crown Van Gelder άσκησε προσφυγή κατά της τελευταίας αυτής αποφάσεως ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, του College van Beroep voor het bedrijfsleven (διοικητικού εφετείου αρμόδιου επί οικονομικών υποθέσεων, Κάτω Χώρες).
Όπως εκθέτει το εν λόγω δικαστήριο, οι απόψεις των διαδίκων διίστανται ως προς την ερμηνεία της έννοιας του «μέρους που έχει να υποβάλει καταγγελία», κατά την έννοια του άρθρου 37, παράγραφος 11, της οδηγίας 2009/72. Έχοντας, ιδίως, να επιλύσει το ζήτημα εάν είναι δυνατόν να υποβληθεί καταγγελία από νομικό πρόσωπο στο οποίο ανήκει επιχείρηση συνδεδεμένη στο περιφερειακό δίκτυο, της οποίας η τροφοδοσία ηλεκτρικού ρεύματος διακόπηκε λόγω βλάβης του εθνικού δικτύου που τροφοδοτεί το εν λόγω περιφερειακό δίκτυο, το αιτούν δικαστήριο φρονεί ότι το νόημα της επίμαχης διατάξεως δεν είναι επ’ αυτού του ζητήματος τόσο σαφές ώστε να μην υφίσταται καμία εύλογη αμφιβολία ως προς την ερμηνεία της.
Υπό τις περιστάσεις αυτές, το College van Beroep voor het bedrijfsleven (διοικητικό εφετείο αρμόδιο για οικονομικές υποθέσεις) ανέστειλε τη δίκη και υπέβαλε στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Έχει το άρθρο 37, παράγραφος 11, της οδηγίας 2009/72[…] την έννοια ότι η συγκεκριμένη διάταξη παρέχει το δικαίωμα υποβολής καταγγελίας κατά του διαχειριστή του εθνικού δικτύου (διαχειριστή συστήματος μεταφοράς) και σε ενδιαφερόμενο μέρος το οποίο δεν διαθέτει σύνδεση στο δίκτυο του εν λόγω διαχειριστή εθνικού δικτύου (διαχειριστή συστήματος μεταφοράς), αλλά είναι συνδεδεμένο αποκλειστικά με περιφερειακό δίκτυο (σύστημα διανομής) στο οποίο η μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας σταματά λόγω διακοπής στο εθνικό δίκτυο (σύστημα μεταφοράς) από το οποίο τροφοδοτείται το περιφερειακό δίκτυο (σύστημα διανομής);»
Επί του προδικαστικού ερωτήματος
Με το ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 37, παράγραφος 11, της οδηγίας 2009/72 έχει την έννοια ότι η ρυθμιστική αρχή δύναται να απορρίψει καταγγελία υποβληθείσα από τελικό πελάτη κατά του διαχειριστή δικτύου μεταφοράς κατόπιν βλάβης του εν λόγω δικτύου, προβάλλοντας ως αιτιολογία ότι η εγκατάσταση του τελικού αυτού πελάτη δεν συνδέεται άμεσα με το επίμαχο δίκτυο μεταφοράς αλλά αποκλειστικώς και μόνο με δίκτυο διανομής το οποίο τροφοδοτείται από αυτό.
Δεδομένου ότι το άρθρο 37, παράγραφος 11, της οδηγίας 2009/72 προβλέπει ότι οποιοδήποτε μέρος έχει να υποβάλει καταγγελία κατά διαχειριστών δικτύου μεταφοράς ή διανομής σχετικά με υποχρεώσεις του διαχειριστή που απορρέουν από την παρούσα οδηγία μπορεί να υποβάλει την καταγγελία στη ρυθμιστική αρχή, η οποία, ενεργώντας ως αρχή επίλυσης των διαφορών, εκδίδει απόφαση εντός δύο μηνών από τη λήψη της καταγγελίας, πρέπει, προκειμένου να δοθεί απάντηση στο υποβληθέν ερώτημα, να ερμηνευθεί η έννοια του «μέρους που έχει να υποβάλει καταγγελία».
Κατά πάγια νομολογία, από τις απαιτήσεις τόσο της ομοιόμορφης εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης όσο και της αρχής της ισότητας συνάγεται ότι το γράμμα μιας διατάξεως του δικαίου της Ένωσης που δεν περιέχει καμία ρητή παραπομπή στο δίκαιο των κρατών μελών για τον προσδιορισμό της έννοιας και του περιεχομένου της πρέπει κατά κανόνα να ερμηνεύεται κατά τρόπο αυτοτελή και ενιαίο σε ολόκληρη την Ένωση, με γνώμονα όχι μόνον το γράμμα της, αλλά και το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η διάταξη αυτή καθώς και τον σκοπό που επιδιώκει η οικεία κανονιστική ρύθμιση (απόφαση της 19ης Δεκεμβρίου 2019, GRDF,
C‑236/18
,
EU:C:2019:1120
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Εν προκειμένω, όσον αφορά, καταρχάς, το γράμμα του άρθρου 37, παράγραφος 11, της οδηγίας 2009/72, από αυτό προκύπτει ότι η αρμοδιότητα της ρυθμιστικής αρχής, την οποία προβλέπει η συγκεκριμένη διάταξη, εξαρτάται ρητώς από δύο προϋποθέσεις. Αφενός, η καταγγελία πρέπει να αφορά τον διαχειριστή του δικτύου μεταφοράς ή διανομής. Αφετέρου, η αιτίαση που διατυπώνεται με την καταγγελία αυτή πρέπει να αφορά υποχρεώσεις τις οποίες η οδηγία αυτή επιβάλλει στον διαχειριστή δικτύου.
Αντιθέτως, δεν προκύπτει από το γράμμα του άρθρου 37, παράγραφος 11, της οδηγίας 2009/72 ότι η αρμοδιότητα της ρυθμιστικής αρχής, βάσει της διατάξεως αυτής, εξαρτάται από την ύπαρξη άμεσης σχέσεως μεταξύ του καταγγέλλοντος και του διαχειριστή δικτύου τον οποίον αφορά η καταγγελία.
Συναφώς, επισημαίνεται ότι, αν η έννοια «μέρος που έχει να υποβάλει καταγγελία» ερμηνευόταν κατά τρόπον ώστε να τίθεται τέτοιου είδους προϋπόθεση, θα περιοριζόταν το περιεχόμενο της έννοιας αυτής, ενώ η χρήση της λέξης «οποιοδήποτε» πριν από τον όρο «μέρος» αποτελεί, αντιθέτως, ένδειξη ότι η εν λόγω έννοια πρέπει να ερμηνεύεται ευρέως. Επιπροσθέτως, όπως παρατήρησε ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 30 έως 32 των προτάσεών του, ο όρος «μέρος» δεν παραπέμπει κατ’ ανάγκην μόνο σε συμβαλλόμενο μέρος, αλλά μπορεί να νοηθεί και υπό «διαδικαστική» έννοια, ως αναφερόμενος σε πρόσωπα τα οποία έχουν συμφέρον να υποβάλουν καταγγελία στη ρυθμιστική αρχή. Εξάλλου, σε ορισμένες γλωσσικές αποδόσεις της διατάξεως αυτής, χρησιμοποιούνται άλλοι όροι και όχι ο όρος «μέρος», όπως, φερ’ ειπείν, ο όρος «betroffene» (ενδιαφερόμενο πρόσωπο) στη γερμανική γλώσσα και ο όρος «interessado» (ενδιαφερόμενος) στην πορτογαλική γλώσσα, οι οποίοι δεν αναφέρονται σε συμβαλλόμενο μέρος.
Εν συνεχεία, όσον αφορά το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται το άρθρο 37, παράγραφος 11, της οδηγίας 2009/72, διαπιστώνεται ότι καμία διάταξη της οδηγίας αυτής δεν έχει ως σκοπό να περιορίσει το περιεχόμενο της έννοιας του «μέρους που έχει να υποβάλει καταγγελία» αποκλείοντας από την έννοια αυτήν τα πρόσωπα που δεν έχουν άμεση σχέση με τον οικείο διαχειριστή δικτύου. Αντιθέτως, το άρθρο 32, παράγραφος 2, της ανωτέρω οδηγίας προβλέπει ότι ο χρήστης δικτύου στον οποίο δεν επετράπη η πρόσβαση πρέπει να έχει τη δυνατότητα να κινήσει διαδικασία διακανονισμού διαφορών, καίτοι είναι σαφές ότι στην περίπτωση τέτοιου χρήστη ουδεμία συμβατική σχέση υφίσταται μεταξύ του ενδιαφερομένου και του διαχειριστή δικτύου.
Τέλος, όσον αφορά τους σκοπούς τους οποίους επιδιώκει η οδηγία 2009/72, επισημαίνεται ότι από τις αιτιολογικές σκέψεις 37, 42, 51 και 54, καθώς και από το άρθρο 1 της οδηγίας αυτής προκύπτει ότι σκοπός της είναι να παράσχει στους ρυθμιστικούς φορείς ενέργειας την εξουσία να εγγυώνται την πλήρη αποτελεσματικότητα των μέτρων προστασίας των καταναλωτών, να διασφαλίσει υψηλού επιπέδου προστασία των καταναλωτών και υψηλού επιπέδου μηχανισμούς επιλύσεως των διαφορών για όλους τους τομείς της βιομηχανίας και του εμπορίου και για όλους τους πολίτες της Ένωσης, να θέσει στο επίκεντρό της τα συμφέροντα των καταναλωτών, να εξασφαλίσει ότι οι ρυθμιστικές αρχές, όταν το κράτος μέλος τους έχει αναθέσει την αρμοδιότητα αυτή, μεριμνούν για την προστασία των δικαιωμάτων των καταναλωτών ηλεκτρικής ενέργειας και να προβλέψει αποτελεσματικά μέσα διακανονισμού διαφορών, διαθέσιμα σε όλους τους καταναλωτές.
Ομοίως, το άρθρο 3, παράγραφος 7, της οδηγίας 2009/72 επιβάλλει, μεταξύ άλλων, στα κράτη μέλη την υποχρέωση να διασφαλίζουν υψηλό επίπεδο προστασίας των καταναλωτών, ιδίως όσον αφορά τους μηχανισμούς επιλύσεως διαφορών, και το άρθρο 36, στοιχείο ζʹ, της οδηγίας αυτής αναθέτει στις ρυθμιστικές αρχές την αποστολή να συμβάλουν στη διασφάλιση της προστασίας των καταναλωτών (πρβλ. απόφαση της 23ης Ιανουαρίου 2020, Energiavirasto,
C‑578/18
,
EU:C:2020:35
, σκέψεις
και
).
Για την επίτευξη των σκοπών αυτών, το άρθρο 37, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2009/72 αναθέτει στη ρυθμιστική αρχή την αποστολή να εξασφαλίζει τη συμμόρφωση των διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς και διανομής και, όπου συντρέχει περίπτωση, των ιδιοκτήτων των συστημάτων, καθώς και όλων των επιχειρήσεων ηλεκτρικής ενεργείας προς τις υποχρεώσεις που υπέχουν από την οδηγία αυτή και από κάθε άλλη συναφή ενωσιακή νομοθεσία. Προς τούτο, η ρυθμιστική αρχή έχει μεταξύ άλλων, δυνάμει του άρθρου 37, παράγραφος 4, στοιχεία αʹ, δʹ και εʹ, της ανωτέρω οδηγίας, την εξουσία να λαμβάνει δεσμευτικές αποφάσεις για τις επιχειρήσεις ηλεκτρικής ενέργειας και να επιβάλλει αποτελεσματικές κυρώσεις ή να προτείνει την επιβολή τέτοιων κυρώσεων από αρμόδιο δικαστήριο, ενώ διαθέτει επίσης τις κατάλληλες εξουσίες έρευνας αλλά και τις απαραίτητες ανακριτικές εξουσίες για τη διευθέτηση διαφορών σύμφωνα με το άρθρο 37, παράγραφος 11, της εν λόγω οδηγίας.
Στο πλαίσιο της υποθέσεως της κύριας δίκης, παρατηρείται, επίσης, ότι, κατά το άρθρο 37, παράγραφος 1, στοιχεία ηʹ και ιγʹ, της οδηγίας 2009/72, η ρυθμιστική αρχή έχει ως αποστολή να μεριμνά για την τήρηση των κανόνων που διέπουν την ασφάλεια και την αξιοπιστία του δικτύου, να αξιολογεί τις παρελθούσες επιδόσεις, καθώς και να παρακολουθεί τον χρόνο που χρειάζονται οι διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς και διανομής για τη σύνδεση και τις επισκευές.
Η αναγνώριση, όμως, του δικαιώματος υποβολής καταγγελίας στη ρυθμιστική αρχή δυνάμει του άρθρου 37, παράγραφος 11, της οδηγίας 2009/72 μόνον υπέρ εκείνων των τελικών πελατών που συνδέονται άμεσα με τον διαχειριστή του οικείου δικτύου φαίνεται ότι δεν συνάδει προς τους προαναφερθέντες στις σκέψεις 26 και 27 της παρούσας αποφάσεως σκοπούς, καθόσον περιορίζει την πρόσβαση των καταναλωτών στον μηχανισμό επιλύσεως διαφορών και, ως εκ τούτου, τις δυνατότητες της ως άνω αρχής να εκπληρώσει τα καθήκοντα τα οποία της έχουν ανατεθεί, όπως αυτά εκτέθηκαν στις σκέψεις 28 και 29 της παρούσας αποφάσεως.
Επιπλέον, ειδικώς όσον αφορά τους διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς, επισημαίνεται ότι, όπως τόνισε και ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 47 των προτάσεών του, τα καθήκοντα και οι υποχρεώσεις που τους επιβάλλει η οδηγία 2009/72 δεν αφορούν αποκλειστικά και μόνον τους φορείς των οποίων η εγκατάσταση είναι συνδεδεμένη με το δίκτυό τους. Ειδικότερα, το άρθρο 12, στοιχεία αʹ έως δʹ, της οδηγίας αυτής τους επιβάλλει, μεταξύ άλλων, να εκμεταλλεύονται, να συντηρούν και να αναπτύσσουν, υπό οικονομικώς αποδεκτές συνθήκες, ασφαλή, αξιόπιστα και αποτελεσματικά συστήματα μεταφοράς, να εξασφαλίζουν επαρκή μέσα για την ικανοποίηση των υποχρεώσεων εξυπηρετήσεως, να συμβάλλουν στην ασφάλεια του εφοδιασμού μέσω επαρκούς δυναμικού μεταφοράς και αξιοπιστίας του συστήματος, καθώς και να διαχειρίζονται τις ροές ηλεκτρικής ενέργειας στο σύστημα συνεκτιμώντας τις ανταλλαγές με άλλα διασυνδεδεμένα συστήματα.
Ως εκ τούτου, η αναγνώριση του δικαιώματος υποβολής καταγγελίας στη ρυθμιστική αρχή δυνάμει του άρθρου 37, παράγραφος 11, της οδηγίας 2009/72 μόνον υπέρ εκείνων των τελικών πελατών που έχουν άμεση σχέση με τον διαχειριστή του οικείου συστήματος μεταφοράς περιορίζει ιδίως τη δυνατότητα της ρυθμιστικής αρχής να εκπληρώνει, μέσω της εξέτασης των καταγγελιών των οποίων επιλαμβάνεται, μία από τις αποστολές που της έχει ανατεθεί, και πιο συγκεκριμένα να διασφαλίζει ότι οι διαχειριστές των συστημάτων μεταφοράς τηρούν τις υποχρεώσεις τις οποίες υπέχουν από την οδηγία αυτή.
Από το σύνολο των προεκτεθέντων προκύπτει ότι η έννοια του «μέρους που έχει να υποβάλει καταγγελία» δεν μπορεί να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι προϋποθέτει άμεση σχέση μεταξύ του καταγγέλλοντος και του διαχειριστή του δικτύου μεταφοράς τον οποίον αφορά η καταγγελία.
Επομένως, καίτοι το άρθρο 37 της οδηγίας 2009/72 δεν επιβάλλει στα κράτη μέλη να αναθέτουν στη ρυθμιστική αρχή την αρμοδιότητα για την εξωδικαστική επίλυση των διαφορών μεταξύ των καταναλωτών ηλεκτρικής ενέργειας και των διαχειριστών δικτύου, αλλά τους επιτρέπει να αναθέτουν την εν λόγω αρμοδιότητα σε άλλη αρχή (πρβλ. απόφαση της 23ης Ιανουαρίου 2020, Energiavirasto,
C‑578/18
,
EU:C:2020:35
, σκέψεις
έως
και
), όταν η αρμοδιότητα αυτή ανατίθεται από κράτος μέλος στη ρυθμιστική αρχή, δεν μπορεί να τίθεται ως προϋπόθεση της ασκήσεώς της η ύπαρξη άμεσης σχέσεως μεταξύ του καταγγέλλοντος και του διαχειριστή του δικτύου τον οποίον αφορά η καταγγελία.
Κατά συνέπεια, εφόσον η ρυθμιστική αρχή επιλαμβάνεται καταγγελίας τελικού πελάτη που προβάλλει παράβαση υποχρεώσεων τις οποίες οι διαχειριστές δικτύου μεταφοράς υπέχουν από την οδηγία 2009/72, η ως άνω αρχή δεν μπορεί νομίμως να απορρίψει την καταγγελία αυτή με την αιτιολογία ότι η εγκατάσταση του εν λόγω τελικού πελάτη δεν συνδέεται άμεσα με το συγκεκριμένο δίκτυο μεταφοράς αλλά αποκλειστικώς και μόνο με δίκτυο διανομής το οποίο τροφοδοτείται από αυτό.
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, στο υποβληθέν ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 37, παράγραφος 11, της οδηγίας 2009/72 έχει την έννοια ότι η ρυθμιστική αρχή δεν δύναται να απορρίψει καταγγελία υποβληθείσα από τελικό πελάτη κατά του διαχειριστή δικτύου μεταφοράς κατόπιν βλάβης του εν λόγω δικτύου, προβάλλοντας ως αιτιολογία ότι η εγκατάσταση του τελικού πελάτη δεν συνδέεται άμεσα με το επίμαχο δίκτυο μεταφοράς αλλά αποκλειστικώς και μόνο με δίκτυο διανομής το οποίο τροφοδοτείται από αυτό.
Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σε αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πέμπτο τμήμα) αποφαίνεται:

Το άρθρο 37, παράγραφος 11, της οδηγίας 2009/72/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2009, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενεργείας και για την κατάργηση της οδηγίας 2003/54/ΕΚ, έχει την έννοια ότι η ρυθμιστική αρχή δεν δύναται να απορρίψει καταγγελία υποβληθείσα από τελικό πελάτη κατά του διαχειριστή δικτύου μεταφοράς κατόπιν βλάβης του εν λόγω δικτύου, προβάλλοντας ως αιτιολογία ότι η εγκατάσταση του τελικού πελάτη δεν συνδέεται άμεσα με το επίμαχο δίκτυο μεταφοράς αλλά αποκλειστικώς και μόνο με δίκτυο διανομής το οποίο τροφοδοτείται από αυτό.

(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ολλανδική.