CELEX: 62021CJ0411
Προδικαστική παραπομπή
Άρθρο 56 ΣΛΕΕ
Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών
Υπηρεσίες δημιουργίας και παραγωγής κινηματογραφικών και οπτικοακουστικών έργων
Πάροχοι υπηρεσιών συνδρομητικής τηλεόρασης
Συνδρομητικό τέλος οφειλόμενο από τους παρόχους υπηρεσιών συνδρομητικής τηλεόρασης
Διάθεση των εσόδων από το τέλος
Περιορισμός
Υπερβολικά αβέβαια και έμμεσα αποτελέσματα

Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 56 ΣΛΕΕ.
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ του Instituto do Cinema e do Audiovisual, IP (Ινστιτούτου κινηματογράφου και οπτικοακουστικών μέσων, στο εξής: ICA), και της NOWO Communications SA (στο εξής: NOWO), σχετικά με την επιβολή τέλους οφειλόμενου από τους παρόχους υπηρεσιών συνδρομητικής τηλεόρασης.
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
Σύμφωνα με τον Lei n.
o
55/2012 – Princípios de ação do Estado no quadro do fomento, desenvolvimento e proteção da arte do cinema e das atividades cinematográficas e audiovisuel (νόμο 55/2012 – Αρχές κρατικής δράσης στο πλαίσιο της προώθησης, της ανάπτυξης και της προστασίας της τέχνης του κινηματογράφου και των κινηματογραφικών και οπτικοακουστικών δραστηριοτήτων) (
Diário da República
αριθ. 173/2012, σειρά I, της 6ης Σεπτεμβρίου 2012), το ICA είναι ο φορέας που παρέχει στήριξη, μεταξύ άλλων οικονομική, στην κινηματογραφική και οπτικοακουστική δραστηριότητα.
Η στήριξη αυτή χρηματοδοτείται, μεταξύ άλλων, από τα έσοδα από το ετήσιο συνδρομητικό τέλος που οφείλουν οι πάροχοι υπηρεσιών συνδρομητικής τηλεόρασης δυνάμει του άρθρου 10, παράγραφος 2, του νόμου αυτού (στο εξής: συνδρομητικό τέλος), καθώς και από το τέλος μετάδοσης διαφημίσεων που προβλέπει το άρθρο 10, παράγραφος 1, του εν λόγω νόμου.
Τον Αύγουστο του 2013 το ICA, ως οργανισμός επιφορτισμένος με την είσπραξη του συνδρομητικού τέλους, απαίτησε από τη NOWO, πάροχο υπηρεσιών συνδρομητικής τηλεόρασης, την καταβολή ποσού 886042,50 ευρώ για το τέλος αυτό.
Η NOWO προσέφυγε κατά της πράξης επιβολής του ως άνω τέλους ενώπιον του Tribunal Administrativo e Fiscal de Almada (διοικητικού και φορολογικού δικαστηρίου Almada, Πορτογαλία) επικαλούμενη, κατ’ ουσίαν, την αντίθεση του συνδρομητικού τέλους προς το δίκαιο της Ένωσης.
Το ανωτέρω δικαστήριο δέχθηκε την προσφυγή της NOWO και έκρινε ότι, λαμβανομένων υπόψη του σκοπού και των χαρακτηριστικών του καθεστώτος στήριξης της κινηματογραφικής και οπτικοακουστικής δραστηριότητας, το καθεστώς αυτό αντιβαίνει στο άρθρο 56 ΣΛΕΕ. Έκρινε, ειδικότερα, ότι τα έσοδα από την είσπραξη του συνδρομητικού τέλους αποσκοπούν αποκλειστικά στη χρηματοδότηση της προώθησης και της διάδοσης των πορτογαλικών κινηματογραφικών έργων, με αποτέλεσμα η διάθεση των εσόδων αυτών να μειώνει το κόστος της εγχώριας παραγωγής σε σχέση με το κόστος της αλλοδαπής παραγωγής και, κατά συνέπεια, να επάγεται έμμεση δυσμενή διάκριση σε βάρος της διασυνοριακής παροχής των οικείων υπηρεσιών σε σχέση με την εγχώρια παροχή τους.
Το ICA άσκησε αναίρεση κατά της απόφασης αυτής ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, υποστηρίζοντας ότι το συνδρομητικό τέλος είναι σύμφωνο με το δίκαιο της Ένωσης, στο μέτρο που, μεταξύ άλλων, δεν αντιβαίνει στο άρθρο 56 ΣΛΕΕ.
Συναφώς, προβάλλει ότι δεν υφίσταται κανένα διασυνοριακό στοιχείο που να δικαιολογεί την εφαρμογή του άρθρου 56 ΣΛΕΕ, δεδομένου ότι η δραστηριότητα παροχής υπηρεσιών συνδρομητικής τηλεόρασης περιορίζεται στην πορτογαλική επικράτεια. Επιπλέον, το πρωτοβάθμιο δικαστήριο στηρίχθηκε σε εσφαλμένη παραδοχή, κατά την οποία το συνδρομητικό τέλος αποσκοπεί αποκλειστικά στη χρηματοδότηση της προώθησης και της διάδοσης των πορτογαλικών κινηματογραφικών έργων, ενώ από τη χρηματοδότηση αυτή επωφελούνται και τα ευρωπαϊκά έργα. Τέλος, το ICA φρονεί ότι, ακόμη και αν τα έσοδα από το τέλος αυτό προορίζονταν για τη χρηματοδότηση εθνικών έργων, ελλείψει αποδείξεως ότι οι πάροχοι τηλεοπτικών υπηρεσιών ευνοούν την απόκτηση εθνικών έργων εις βάρος ευρωπαϊκών έργων λόγω της χρηματοδότησης και της στήριξης που παρέχονται στα εθνικά έργα, δεν μπορεί να συναχθεί ότι το επίμαχο τέλος είναι αντίθετο προς το δίκαιο της Ένωσης.
Το αιτούν δικαστήριο κρίνει αναγκαίο να υποβάλει προδικαστικό ερώτημα στο Δικαστήριο, στο μέτρο που υπάρχουν σοβαρές αμφιβολίες ως προς τη συμβατότητα του συνδρομητικού τέλους με το άρθρο 56 ΣΛΕΕ.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Supremo Tribunal Administrativo (Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο, Πορτογαλία) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Δύναται το άρθρο 10, παράγραφος 2, του [νόμου 55/2012], εάν ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι το προβλεπόμενο από αυτό τέλος προορίζεται αποκλειστικώς για τη χρηματοδότηση της προώθησης και διάδοσης πορτογαλικών κινηματογραφικών και οπτικοακουστικών έργων, να επάγεται έμμεση διάκριση εις βάρος της παροχής υπηρεσιών μεταξύ κρατών μελών έναντι της αντίστοιχης εθνικής παροχής υπηρεσιών, καθ’ ο μέρος καθιστά την παροχή υπηρεσιών μεταξύ κρατών μελών δυσχερέστερη από την αμιγώς εσωτερική παροχή υπηρεσιών σε κράτος μέλος, κατά παράβαση των διατάξεων του άρθρου 56 ΣΛΕΕ;
2)
Δύναται η απάντηση στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα να είναι διαφορετική εάν ληφθεί υπόψη ότι ίδια ή παρόμοια συστήματα με αυτό του νόμου 55/2012 υφίστανται σε άλλα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 56 ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική νομοθεσία η οποία θεσπίζει τέλος με σκοπό τη χρηματοδότηση της προώθησης και της διάδοσης κινηματογραφικών και οπτικοακουστικών έργων.
Πρώτον, επισημαίνεται ότι το ερώτημα αυτό στηρίζεται στην παραδοχή ότι τα έσοδα από το συνδρομητικό τέλος που θεσπίστηκε με το άρθρο 10, παράγραφος 2, του νόμου 55/2012 διατίθενται για τη χρηματοδότηση της προώθησης και της διάδοσης των πορτογαλικών κινηματογραφικών και οπτικοακουστικών έργων.
Εντούτοις, από τη δικογραφία που υποβλήθηκε στο Δικαστήριο προκύπτει ότι, αφενός, η συγκεκριμένη ερμηνεία δεν προκύπτει με σαφήνεια από τις διατάξεις του ως άνω νόμου και, αφετέρου, η εν λόγω ερμηνεία του εθνικού δικαίου αμφισβητείται, ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, από το ICA και, στο πλαίσιο της παρούσας διαδικασίας, τόσο από το ICA όσο και από την Επιτροπή.
Υπενθυμίζεται συναφώς ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, για τα σχετικά με την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης ερωτήματα που έχει υποβάλει το εθνικό δικαστήριο, εντός του πραγματικού και κανονιστικού πλαισίου το οποίο έχει προσδιορίσει με δική του ευθύνη και την ακρίβεια του οποίου δεν οφείλει να ελέγξει το Δικαστήριο, ισχύει τεκμήριο λυσιτελείας (απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2015, Târşia,
C‑69/14
,
EU:C:2015:662
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Ειδικότερα, δεν απόκειται στο Δικαστήριο, στο πλαίσιο του κατά το άρθρο 267 ΣΛΕΕ συστήματος δικαστικής συνεργασίας, να διακριβώνει ή να θέτει εν αμφιβόλω την ακρίβεια της εκ μέρους του εθνικού δικαστηρίου ερμηνείας εθνικών διατάξεων, δεδομένου ότι η ερμηνεία αυτή εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα των εθνικών δικαστηρίων. Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο οφείλει, οσάκις αποφαίνεται προδικαστικώς επί ερωτημάτων που του υποβάλλει εθνικό δικαστήριο, να δέχεται την ερμηνεία του εθνικού δικαίου, όπως αυτή παρατίθεται από το οικείο δικαστήριο (απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2015, Târşia,
C‑69/14
,
EU:C:2015:662
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Κατά συνέπεια, η ερμηνεία του εθνικού δικαίου στην οποία προέβη το αιτούν δικαστήριο, ιδίως όσον αφορά τη διάθεση των εσόδων από το συνδρομητικό τέλος, δεν μπορεί να αμφισβητηθεί από το Δικαστήριο.
Δεύτερον, στο πλαίσιο της διαδικασίας ενώπιον του Δικαστηρίου, η Επιτροπή και η Ελληνική Δημοκρατία επισήμαναν ότι, στο μέτρο που από την πορτογαλική νομοθεσία δεν προκύπτει ρητώς ότι τα έσοδα που προέρχονται από το συνδρομητικό τέλος προορίζονται αποκλειστικά για την προώθηση των πορτογαλικών κινηματογραφικών και οπτικοακουστικών δραστηριοτήτων, το τέλος αυτό πρέπει να εξεταστεί υπό το πρίσμα άλλων διατάξεων του δικαίου της Ένωσης και όχι του άρθρου 56 ΣΛΕΕ. Επομένως, αφενός, κατά την Επιτροπή, το συνδρομητικό τέλος αποτελεί μέρος καθεστώτος ενισχύσεων για τα οπτικοακουστικά έργα κατά την έννοια του άρθρου 54 του κανονισμού (ΕΕ) 651/2014 της Επιτροπής, της 17ης Ιουνίου 2014, για την κήρυξη ορισμένων κατηγοριών ενισχύσεων ως συμβατών με την εσωτερική αγορά, κατ’ εφαρμογήν των άρθρων 107 και 108 [ΣΛΕΕ] (
ΕΕ 2014, L 187, σ. 1
). Αφετέρου, κατά το εν λόγω θεσμικό όργανο και την Ελληνική Δημοκρατία, το συνδρομητικό τέλος είναι σύμφωνο με την οδηγία 2010/13/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 10ης Μαρτίου 2010, για τον συντονισμό ορισμένων νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την παροχή υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων (οδηγία για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων) (
ΕΕ 2010, L 95, σ. 1
), οι διατάξεις της οποίας επιτρέπουν στα κράτη μέλη να επιβάλλουν χρηματοδοτικές συνεισφορές στους παρόχους υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων που είναι εγκατεστημένοι στο έδαφός τους, αν τα συλλεγόμενα κεφάλαια αποσκοπούν στην υποστήριξη της παραγωγής ευρωπαϊκών έργων.
Συναφώς, είναι αληθές ότι, κατά πάγια νομολογία, το γεγονός ότι το αιτούν δικαστήριο διατύπωσε προδικαστικό ερώτημα μνημονεύοντας ορισμένες μόνο διατάξεις του δικαίου της Ένωσης δεν εμποδίζει το Δικαστήριο να παράσχει όλα τα στοιχεία ερμηνείας που θα μπορούσαν να είναι χρήσιμα για την επίλυση της υποθέσεως ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, είτε μνημονεύονται τα στοιχεία αυτά στα προδικαστικά ερωτήματα είτε όχι (απόφαση της 7ης Μαρτίου 2017, X και X,
C‑638/16 PPU
,
EU:C:2017:173
, σκέψη
).
Ωστόσο, πρέπει να υπομνησθεί ότι απόκειται αποκλειστικά στο αιτούν δικαστήριο να οριοθετήσει το αντικείμενο των ερωτημάτων που προτίθεται να υποβάλει στο Δικαστήριο. Συγκεκριμένα, απόκειται αποκλειστικά στα εθνικά δικαστήρια που έχουν επιληφθεί της διαφοράς και οφείλουν να αναλάβουν την ευθύνη εκδόσεως της σχετικής δικαστικής αποφάσεως να εκτιμήσουν, λαμβανομένων υπόψη των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών γνωρισμάτων κάθε υποθέσεως, τόσο το αν απαιτείται προδικαστική απόφαση για την έκδοση της δικής τους αποφάσεως όσο και το αν είναι λυσιτελή τα ερωτήματα που υποβάλλουν στο Δικαστήριο (απόφαση της 11ης Ιουλίου 2013, Belgian Electronic Sorting Technology,
C‑657/11
,
EU:C:2013:516
, σκέψη
).
Μολονότι δεν αποκλείεται οι διατάξεις του κανονισμού 651/2014 και της οδηγίας 2010/13 να είναι κρίσιμες για την προώθηση των κινηματογραφικών και οπτικοακουστικών έργων και για τη χρηματοδότηση των έργων αυτών, εντούτοις δεν απόκειται στο Δικαστήριο να τροποποιήσει το αντικείμενο της υπό κρίση αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως με την οποία το αιτούν δικαστήριο, προκειμένου να εκτιμήσει αν το συνδρομητικό τέλος είναι σύμφωνο με το άρθρο 56 ΣΛΕΕ, περιορίστηκε να ζητήσει από το Δικαστήριο την ερμηνεία της τελευταίας αυτής διάταξης.
Όσον αφορά την ερμηνεία της εν λόγω διάταξης, υπενθυμίζεται ότι, κατά το άρθρο 56 ΣΛΕΕ, οι περιορισμοί της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών στο εσωτερικό της Ένωσης απαγορεύονται όσον αφορά τους υπηκόους των κρατών μελών που είναι εγκατεστημένοι σε κράτος μέλος άλλο από εκείνο του αποδέκτη της παροχής.
Συνιστούν περιορισμούς της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών τα εθνικά μέτρα που απαγορεύουν, παρακωλύουν ή καθιστούν λιγότερο ελκυστική την άσκηση της ελευθερίας αυτής (απόφαση της 3ης Μαρτίου 2020, Google Ireland,
C‑482/18
,
EU:C:2020:141
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Τέλος, από τη νομολογία του Δικαστηρίου απορρέει ότι περιορισμός της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών δεν μπορεί να γίνει δεκτός παρά μόνον αν με αυτόν επιδιώκεται θεμιτός σκοπός συμβατός προς τη Συνθήκη ΛΕΕ και αν δικαιολογείται από επιτακτικούς λόγους γενικού συμφέροντος, εφόσον, σε μια τέτοια περίπτωση, είναι πρόσφορος για την εξασφάλιση της υλοποίησης του επιδιωκόμενου σκοπού και δεν βαίνει πέραν αυτού που είναι αναγκαίο για την επίτευξή του (απόφαση της 18ης Ιουνίου 2019, Αυστρία κατά Γερμανίας,
C‑591/17
,
EU:C:2019:504
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Υπενθυμίζεται επίσης ότι, κατά πάγια νομολογία, η ελευθερία παροχής υπηρεσιών ισχύει τόσο υπέρ του παρέχοντος τις υπηρεσίες όσο και υπέρ του αποδέκτη των υπηρεσιών (απόφαση της 8ης Σεπτεμβρίου 2009, Liga Portuguesa de Futebol Profissional και Bwin International,
C‑42/07
,
EU:C:2009:519
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Εν προκειμένω, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν το συνδρομητικό τέλος περιορίζει την παροχή υπηρεσιών εντός της Ένωσης, στο μέτρο που η διάθεση των εσόδων από το τέλος αυτό για την παραγωγή και την προώθηση πορτογαλικών κινηματογραφικών και οπτικοακουστικών έργων μειώνει το κόστος των υπηρεσιών που παρέχουν πάροχοι εγκατεστημένοι στην Πορτογαλία και καθιστά τις υπηρεσίες αυτές ελκυστικότερες σε βάρος των υπηρεσιών που παρέχονται από παρόχους εγκατεστημένους σε άλλα κράτη μέλη.
Συναφώς, επιβάλλεται η διαπίστωση, πρώτον, ότι τόσο οι πάροχοι υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων όσο και οι πάροχοι υπηρεσιών συνδρομητικής τηλεόρασης, όπως η NOWO, είναι, στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων τους, αποδέκτες υπηρεσιών παραγωγής κινηματογραφικών και οπτικοακουστικών έργων και μπορούν να επικαλεστούν το άρθρο 56 ΣΛΕΕ.
Δεύτερον, από τα στοιχεία που παρέσχε το αιτούν δικαστήριο προκύπτει ότι το άρθρο 10, παράγραφος 2, του νόμου 55/2012 έχει ως αντικείμενο όχι τη ρύθμιση των υπηρεσιών παραγωγής κινηματογραφικών και οπτικοακουστικών έργων, αλλά την επιβολή τέλους στους παρόχους υπηρεσιών συνδρομητικής τηλεόρασης, σκοπός του οποίου είναι η χρηματοδότηση της προώθησης και της διάδοσης τέτοιων έργων.
Πάντως, από πάγια νομολογία προκύπτει ότι δεν προσκρούει στην απαγόρευση του άρθρου 56 ΣΛΕΕ εθνική νομοθεσία η οποία δεν σκοπεί στη ρύθμιση των προϋποθέσεων που αφορούν την άσκηση της παροχής υπηρεσιών των οικείων επιχειρήσεων, τα δε περιοριστικά αποτελέσματα που θα μπορούσε να έχει επί της ελεύθερης παροχής των υπηρεσιών είναι υπερβολικά αβέβαια και έμμεσα για να μπορεί η υποχρέωση την οποία θεσπίζει να θεωρηθεί ικανή να αποτελέσει εμπόδιο στην ανωτέρω ελευθερία (απόφαση της 27ης Απριλίου 2022, Airbnb Ireland,
C‑674/20
,
EU:C:2022:303
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Εν προκειμένω, αφενός, ελλείψει διευκρινίσεων ως προς το συνολικό ύψος των εσόδων από το συνδρομητικό τέλος και λαμβανομένου υπόψη ότι τα έσοδα από το τέλος αυτό προορίζονται για τη στήριξη της παραγωγής κινηματογραφικών και οπτικοακουστικών έργων σε ολόκληρο τον οικονομικό αυτόν τομέα, δεν αποδεικνύεται ότι το εν λόγω τέλος έχει περιοριστικά αποτελέσματα στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών.
Κατ’ αρχάς, λαμβανομένης υπόψη της δικογραφίας που υποβλήθηκε στο Δικαστήριο, δεν είναι δυνατόν να υπολογιστεί αριθμητικώς το συνολικό ποσό της στήριξης για τη δημιουργία και την παραγωγή κινηματογραφικών και οπτικοακουστικών έργων που χρηματοδοτείται από τα έσοδα που αποφέρει το συνδρομητικό τέλος. Από τη δικογραφία που υποβλήθηκε στο Δικαστήριο προκύπτει απλώς ότι, εν προκειμένω, το ποσό του τέλους αυτού που επιβλήθηκε στη NOWO ανέρχεται για το έτος 2013 στα 886042,50 ευρώ, τα δε έσοδα από το εν λόγω συνδρομητικό τέλος πρέπει να διατίθενται προς στήριξη του τομέα της κινηματογραφικής και οπτικοακουστικής παραγωγής στο σύνολό του και το ποσό αυτό πρέπει να εκτιμάται με βάση το συνολικό κόστος παραγωγής των κινηματογραφικών και οπτικοακουστικών έργων.
Επισημαίνεται, περαιτέρω, ότι για την παραγωγή κινηματογραφικού ή οπτικοακουστικού έργου απαιτείται η συνδρομή πολλών διαφορετικών παρόχων υπηρεσιών, οι οποίοι δραστηριοποιούνται σε διαφορετικά στάδια της παραγωγής και προσφέρουν διακριτές υπηρεσίες.
Τέλος, δεδομένου ότι τα έσοδα από το συνδρομητικό τέλος κατανέμονται κατά μη προκαθορισμένο τρόπο, δεν μπορεί να υποστηριχθεί ότι κάθε παραγόμενο έργο επωφελείται από το τέλος αυτό.
Επομένως, η χρηματοδοτική στήριξη, της οποίας το συνολικό ποσό δεν είναι καθορισμένο, κατανέμεται με μη προκαθορισμένο τρόπο μεταξύ σημαντικού αριθμού κινηματογραφικών και οπτικοακουστικών παραγωγών και παρόχων υπηρεσιών που δραστηριοποιούνται σε διάφορα στάδια της παραγωγής, με αποτέλεσμα η επίδραση της στήριξης αυτής στην τιμή των υπηρεσιών παραγωγής κινηματογραφικών και οπτικοακουστικών έργων να πρέπει να θεωρηθεί, λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων που έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο, αβέβαιη ή ακόμη και υποθετική.
Αφετέρου, η τιμή δεν αποτελεί τη μόνη κρίσιμη μεταβλητή για την απόκτηση κινηματογραφικών και οπτικοακουστικών έργων.
Πράγματι, η επιλογή ενός φορέα παροχής τηλεοπτικών υπηρεσιών να αποκτήσει κινηματογραφικά ή οπτικοακουστικά έργα εξαρτάται επίσης από πολιτιστικούς παράγοντες, ιδίως από τις ιδιαιτερότητες που επικρατούν σε κάθε κράτος μέλος καθώς και από τις προσδοκίες του κοινού.
Ως εκ τούτου, λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων που έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο δεν μπορεί να αποδειχθεί ότι η διάθεση των εσόδων από το συνδρομητικό τέλος έχει ως συνέπεια την ευνοϊκή μεταχείριση των υπηρεσιών παραγωγής πορτογαλικών κινηματογραφικών και οπτικοακουστικών έργων εις βάρος των υπηρεσιών που παρέχονται από παρόχους εγκατεστημένους σε άλλα κράτη μέλη, οπότε, υπό τις συνθήκες αυτές, τα ενδεχόμενα αποτελέσματα που θα μπορούσε να έχει το συνδρομητικό τέλος όσον αφορά την παροχή υπηρεσιών παραγωγής οπτικοακουστικών και κινηματογραφικών έργων πρέπει να θεωρηθούν υπερβολικά αβέβαια και έμμεσα για να συνιστούν περιορισμό κατά την έννοια του άρθρου 56 ΣΛΕΕ.
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των ανωτέρω σκέψεων, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 56 ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι δεν αντιτίθεται σε εθνική νομοθεσία η οποία θεσπίζει τέλος με σκοπό τη χρηματοδότηση της προώθησης και της διάδοσης κινηματογραφικών και οπτικοακουστικών έργων, εφόσον τα ενδεχόμενα αποτελέσματα του εν λόγω τέλους επί της ελεύθερης παροχής των υπηρεσιών παραγωγής τέτοιων έργων είναι υπερβολικά αβέβαια και έμμεσα για να συνιστούν περιορισμό κατά την έννοια της διάταξης αυτής.
Επί του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος
Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν το γεγονός ότι υφίστανται συστήματα πανομοιότυπα ή παρόμοια με αυτό που προβλέπει ο νόμος 55/2012 σε άλλα κράτη μέλη της Ένωσης μπορεί να μεταβάλει την απάντηση στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα.
Το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα στηρίζεται στην παραδοχή ότι το συνδρομητικό τέλος εμπίπτει στην απαγόρευση του άρθρου 56 ΣΛΕΕ. Από την απάντηση όμως που δόθηκε στο πρώτο ερώτημα προκύπτει ότι, λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων που έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο, τούτο δεν συμβαίνει εν προκειμένω. Επομένως, παρέλκει η απάντηση στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα.
Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (έβδομο τμήμα) αποφαίνεται:

Το άρθρο 56 ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι δεν αντιτίθεται σε εθνική νομοθεσία η οποία θεσπίζει τέλος με σκοπό τη χρηματοδότηση της προώθησης και της διάδοσης κινηματογραφικών και οπτικοακουστικών έργων, εφόσον τα ενδεχόμενα αποτελέσματα του εν λόγω τέλους επί της ελεύθερης παροχής των υπηρεσιών παραγωγής τέτοιων έργων είναι υπερβολικά αβέβαια και έμμεσα για να συνιστούν περιορισμό κατά την έννοια της διάταξης αυτής.

(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η πορτογαλική.