CELEX: 62017CJ0648
Προδικαστική παραπομπή
Υποχρεωτική ασφάλιση της αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία αυτοκινήτων οχημάτων
Οδηγία 72/166/ΕΟΚ
Άρθρο 3, παράγραφος 1
Έννοια του όρου “κυκλοφορία οχημάτων”
Ατύχημα στο οποίο εμπλέκονται δύο οχήματα σταθμευμένα σε χώρο σταθμεύσεως
Υλική ζημία προκληθείσα σε όχημα από επιβαίνοντα παρακείμενου οχήματος κατά το άνοιγμα της θύρας του

Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 72/166/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 24ης Απριλίου 1972, περί εναρμονίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών των σχετικών με την ασφάλιση της αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία αυτοκινήτων οχημάτων και με τον έλεγχο της υποχρεώσεως προς ασφάλιση της ευθύνης αυτής (ΕΕ ειδ. έκδ. 06/001, σ. 136, στο εξής: πρώτη οδηγία).
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της «BTA Baltic Insurance Company» AS, πρώην «Balcia Insurance» SE (στο εξής: BTA), και της «Baltijas Apdrošināšanas Nams» AS (στο εξής: BAN) με αντικείμενο την απόδοση από την ΒΑΝ του ποσού της ασφαλιστικής αποζημιώσεως που κατέβαλε η BTA σε έναν από τους πελάτες της.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Η οδηγία 2009/103/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Σεπτεμβρίου 2009, σχετικά με την ασφάλιση της αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία αυτοκινήτων οχημάτων και τον έλεγχο της υποχρεώσεως προς ασφάλιση της ευθύνης αυτής (
ΕΕ 2009, L 263, σ. 11
), κατήργησε μεταξύ άλλων την πρώτη οδηγία και τη δεύτερη οδηγία 84/5/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 30ής Δεκεμβρίου 1983, για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών των σχετικών με την ασφάλιση της αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία αυτοκινήτων οχημάτων (
ΕΕ 1984, L 8, σ. 17
, στο εξής: δεύτερη οδηγία). Εντούτοις, δεδομένου του χρόνου των πραγματικών περιστατικών της υποθέσεως της κύριας δίκης, η υπόθεση αυτή εξακολουθεί να διέπεται από τις καταργηθείσες οδηγίες.
Το άρθρο 1 της πρώτης οδηγίας όριζε τα εξής:
«Κατά την έννοια της παρούσης οδηγίας:
[…]
2.
ως “ζημιωθείς” νοείται το πρόσωπο το οποίο δικαιούται αποκαταστάσεως της ζημίας που προεκλήθη από οχήματα[·]
[…]».
Κατά το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής:
«Κάθε κράτος μέλος λαμβάνει, υπό την επιφύλαξη εφαρμογής του άρθρου 4, όλα τα απαραίτητα μέτρα ώστε η αστική ευθύνη, η σχετική με την κυκλοφορία οχημάτων με συνήθη στάθμευση στο έδαφός του να καλύπτεται από ασφάλιση. Η έκταση της καλυπτόμενης ευθύνης και οι όροι και συνθήκες της καλύψεως καθορίζονται με βάση τα μέτρα αυτά.»
Το άρθρο 2, παράγραφος 1, της δεύτερης οδηγίας προέβλεπε τα εξής:
«Κάθε κράτος μέλος λαμβάνει τα απαραίτητα μέτρα προκειμένου κάθε διάταξη του νόμου ή συμβατική ρήτρα που περιλαμβάνεται σε ασφαλιστήριο συμβόλαιο εκδιδόμενο σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 1, της [πρώτης οδηγίας] και αποκλείει την ασφάλιση της χρήσης ή της οδήγησης οχημάτων από πρόσωπα:
–
στα οποία δεν έχει επιτραπεί ρητά ή σιωπηρά η χρήση ή η οδήγηση,
ή
–
τα οποία δεν διαθέτουν άδεια οδηγήσεως του σχετικού οχήματος,
ή
–
τα οποία δεν έχουν συμμορφωθεί με τις εκ του νόμου υποχρεώσεις τεχνικού χαρακτήρα που αφορούν την κατάσταση και την ασφάλεια του εν λόγω οχήματος,
να θεωρείται, για την εφαρμογή του άρθρου 3, παράγραφος 1, της [πρώτης οδηγίας], ανίσχυρη όσον αφορά την προσφυγή τρίτων θυμάτων ατυχήματος.
[…]»
Το άρθρο 3 της ως άνω οδηγίας όριζε τα εξής:
«Τα μέλη της οικογενείας του ασφαλισμένου, του οδηγού ή κάθε άλλου προσώπου το οποίο φέρει σε περίπτωση ατυχήματος την αστική ευθύνη η οποία καλύπτεται από την ασφάλιση του άρθρου 1, παράγραφος l, δεν μπορούν να αποκλειστούν, λόγω του δεσμού συγγένειας, από το δικαίωμα ασφάλισης για τις σωματικές βλάβες τους.»
Το λεττονικό δίκαιο
Το άρθρο 1 του Sauszemes transportlīdzekļu īpašnieku civiltiesiskās atbildības obligātās apdrošināšanas likums (νόμου περί υποχρεωτικής ασφαλίσεως της αστικής ευθύνης των κυρίων αυτοκίνητων οχημάτων με τον οποίον μεταφέρονται στην εσωτερική έννομη τάξη η πρώτη και η δεύτερη οδηγία, στο εξής: νόμος περί υποχρεωτικής ασφαλίσεως) ορίζει τα εξής:
«Για τους σκοπούς του παρόντος νόμου, νοούνται ως:
[…]
2.
ασφαλιστικός κίνδυνος: τροχαίο ατύχημα για το οποίο προβλέπεται η καταβολή ασφαλιστικής αποζημιώσεως.
[…]»
Το άρθρο 3 του νόμου αυτού προβλέπει τα εξής:
«1.   Αντικείμενο της υποχρεωτικής ασφαλίσεως είναι η αστική ευθύνη του κυρίου ή του νομίμου κατόχου του οχήματος (στο εξής: αστική ευθύνη του κυρίου) για τις ζημίες που προκαλούνται σε τρίτους από τροχαίο ατύχημα.
2.   Κάθε κύριος οχήματος οφείλει να ασφαλίζει την αστική ευθύνη του κυρίου σε σχέση με κάθε όχημα που χρησιμοποιείται για οδική κυκλοφορία διά της συνάψεως της αντίστοιχης συμβάσεως ασφαλίσεως. […]»
Το άρθρο 18 του εν λόγω νόμου προβλέπει τα εξής:
«Σε περίπτωση επελεύσεως του ασφαλιστικού κινδύνου, ο ασφαλιστής που ασφάλισε την αστική ευθύνη του κυρίου του οχήματος που προκάλεσε τη ζημία […] αποζημιών[ει], εντός των ορίων της ευθύνης του ασφαλιστή, τις […] ζημίες οι οποίες προκλήθηκαν σε τρίτο από τροχαίο ατύχημα.»
Κατά το άρθρο 25, παράγραφος 1, του ίδιου νόμου:
«Η περιουσιακή ζημία τρίτου σε τροχαίο ατύχημα είναι η ζημία η οποία προκαλείται:
1)
λόγω ζημίας ή ολικής καταστροφής οχήματος·
[…]».
Το άρθρο 31, παράγραφος 10, του νόμου περί υποχρεωτικής ασφαλίσεως ορίζει τα εξής:
«Εάν άλλη ασφαλιστική εταιρία αποζημιώσει τις προκληθείσες ζημίες βάσει συμβάσεως προαιρετικής ασφαλίσεως, ο ασφαλιστής που ασφάλισε την αστική ευθύνη του κυρίου του οχήματος που προκάλεσε τη ζημία σε τροχαίο ατύχημα […] αποδίδει το ποσό της υπολογισθείσας και καταβληθείσας βάσει των διαδικασιών που προβλέπονται στον παρόντα νόμο αποζημιώσεως.»
Το άρθρο 1 του Ceļu satiksmes likums (νόμου περί οδικής κυκλοφορίας) έχει ως εξής:
«Στον παρόντα νόμο χρησιμοποιούνται οι ακόλουθοι όροι:
[…]
5)
οδική κυκλοφορία: σχέσεις που ανακύπτουν από τη μετακίνηση διά των οδών μετά ή άνευ οχημάτων
[…]
7)
τροχαίο ατύχημα: ατύχημα που συμβαίνει κατά την οδική κυκλοφορία, στο οποίο συμμετέχει τουλάχιστον ένα όχημα και συνεπεία του οποίου φυσικό πρόσωπο χάνει τη ζωή του ή υφίσταται σωματική βλάβη ή προκαλείται ζημία στην περιουσία φυσικού ή νομικού προσώπου ή στο περιβάλλον, καθώς και ατύχημα που συμβαίνει σε άλλο τόπο στον οποίο είναι εφικτή η κυκλοφορία με όχημα και στο οποίο συμμετέχει όχημα.»
Το άρθρο 44 του νόμου αυτού προβλέπει τα εξής:
«1.   Οι ζημίες που προκαλούνται λόγω παραβάσεως του παρόντος νόμου ή άλλης νομοθεσίας για την οδική ασφάλεια αποζημιώνονται.
2.   Για τις ζημίες που προκαλούνται από τη χρήση οχήματος ευθύνεται ο κύριος ή ο κάτοχος αυτού, εκτός εάν αυτός αποδεικνύει ότι οι ζημίες είναι αποτέλεσμα ανωτέρας βίας, δόλου ή βαριάς αμέλειας του ίδιου του ζημιωθέντος ή άλλης περιστάσεως η οποία, βάσει της νομοθεσίας, απαλλάσσει από την ευθύνη.
[…]»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
Στις 24 Οκτωβρίου 2008, ο επιβαίνων επί οχήματος σταθμευμένου σε χώρο σταθμεύσεως υπεραγοράς (στο εξής: πρώτο όχημα), ανοίγοντας την πίσω δεξιά θύρα του, προκάλεσε ζημία στο πίσω αριστερό φτερό του παρακείμενου οχήματος (στο εξής: δεύτερο όχημα).
Ο κύριος του δευτέρου οχήματος και ο οδηγός του πρώτου οχήματος συμπληρώσαν στον τόπο του ατυχήματος φιλική δήλωση τροχαίου ατυχήματος με την οποία ο οδηγός του πρώτου οχήματος παραδέχθηκε την υπαιτιότητά του και επιβεβαίωσε ότι ο επιβαίνων επί του πρώτου οχήματος χτύπησε με τη θύρα του οχήματος αυτού το δεύτερο όχημα.
Η BTA είχε συνάψει σύμβαση προαιρετικής ασφαλίσεως με τον κύριο του δευτέρου οχήματος. Η αστική ευθύνη από την κυκλοφορία του πρώτου οχήματος ήταν ασφαλισμένη στην BAN.
Η BTA κατέβαλε στον πελάτη της, κύριο του δευτέρου οχήματος, βάσει της συμβάσεως ασφαλίσεως που είχε συνάψει μαζί του, το ποσό των 47,42 λεττονικών λατς (LVL) (περίπου 67,47 ευρώ) που αντιστοιχούσε στις δαπάνες αποκαταστάσεως των ζημιών που προκλήθηκαν στο όχημα αυτό, κατόπιν αφαιρέσεως του ποσού της απαλλαγής. Η εταιρία αυτή, εν συνεχεία, κάλεσε την BAN να της αποδώσει τις δαπάνες στις οποίες είχε, κατά τα ανωτέρω, υποβληθεί.
Η BAN αρνήθηκε να αποδώσει τις δαπάνες αυτές για τον λόγο ότι ατύχημα που συνέβη μεταξύ δύο ακινητοποιημένων οχημάτων δεν μπορεί να θεωρηθεί ως «ασφαλιστικός κίνδυνος», κατά την έννοια του νόμου περί υποχρεωτικής ασφαλίσεως.
Κατόπιν αυτού, η BTA ενήγαγε την BAN ζητώντας την απόδοση της αποζημιώσεως την οποία είχε καταβάλει στον κύριο του δευτέρου οχήματος. Το πρωτοβάθμιο και το δευτεροβάθμιο δικαστήριο δέχθηκαν την αγωγή της.
Κατόπιν αναιρέσεως που άσκησε η BAN, το Augstākā tiesa (Ανώτατο Δικαστήριο, Λεττονία), με απόφαση της 28ης Μαρτίου 2014, αναίρεσε την κατ’ έφεση εκδοθείσα απόφαση λόγω ελλείψεως αιτιολογίας.
Αποφαινόμενο κατόπιν αναπομπής, το Rīgas apgabaltiesas Civillietu tiesas kolēģija (περιφερειακό δικαστήριο της Ρίγας, τμήμα αστικών υποθέσεων, Λεττονία) απέρριψε, με απόφαση της 20ής Μαΐου 2014, την αγωγή της ΒΤΑ με το σκεπτικό ότι τροχαίο ατύχημα υφίσταται μόνον εάν τουλάχιστον ένα από τα εμπλεκόμενα οχήματα είναι εν κινήσει και ότι, ως εκ τούτου, ο ασφαλιστικός κίνδυνος για τον οποίον είχε συναφθεί ασφαλιστήριο συμβόλαιο με την BAN δεν επήλθε εν προκειμένω. Το εν λόγω δικαστήριο έκρινε, περαιτέρω, ότι την αστική ευθύνη για τις ζημίες που προκλήθηκαν στο δεύτερο όχημα δεν φέρει ο οδηγός του πρώτου οχήματος, αλλά ο επιβαίνων επ’ αυτού.
Η BTA άσκησε αναίρεση κατά της αποφάσεως αυτής ενώπιον του Augstākā tiesa (Ανωτάτου Δικαστηρίου). Προς στήριξη της αιτήσεώς της αναιρέσεως, υποστηρίζει, μεταξύ άλλων, ότι η ερμηνεία της εννοίας του «ασφαλιστικού κινδύνου» από το Rīgas apgabaltiesas Civillietu tiesas kolēģija (περιφερειακό δικαστήριο της Ρίγας, τμήμα αστικών υποθέσεων) είναι αντίθετη προς τον σκοπό της προστασίας των θυμάτων των ατυχημάτων που προκαλούνται από τα αυτοκίνητα οχήματα, τον οποίο επιδιώκει η νομοθεσία της Ένωσης περί ασφαλίσεως της αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία τους, ότι η χρήση ενός τέτοιου οχήματος μπορεί να εμπίπτει στην έννοια της «κυκλοφορίας οχημάτων» ακόμη και όταν το όχημα είναι εν στάσει και ότι, δεδομένου ότι ο κύριος οχήματος ευθύνεται για τις ζημίες που προκαλούνται σε τρίτους από τους επιβαίνοντες επ’ αυτού στο πλαίσιο της χρήσεώς του, οι ζημίες αυτές καλύπτονται από την ασφάλιση της αστικής ευθύνης για το όχημα αυτό.
Το αιτούν δικαστήριο διερωτάται εάν το άνοιγμα της θύρας σταθμευμένου οχήματος συνιστά «χρησιμοποίηση οχήματος η οποία ανταποκρίνεται στη συνήθη χρήση του οχήματος αυτού», κατά την έννοια της αποφάσεως της 4ης Σεπτεμβρίου 2014, Vnuk (
C‑162/13
,
EU:C:2014:2146
), και εάν εμπίπτει, κατά συνέπεια, στην έννοια της «κυκλοφορίας οχημάτων» του άρθρου 3, παράγραφος 1, της πρώτης οδηγίας.
Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει, συναφώς, ότι ο ευρύς ορισμός της εννοίας αυτής από το Δικαστήριο στην εν λόγω απόφαση συνηγορεί υπέρ της καταφατικής απαντήσεως στο ερώτημα αυτό. Συγκεκριμένα, κατά το δικαστήριο αυτό, η επιβίβαση και η αποβίβαση των επιβαινόντων επί οχήματος αποτελούν τρόπο χρήσεώς του, και δεν μπορεί το όχημα να αξιοποιηθεί πλήρως εάν οι επιβαίνοντες παραμένουν επ’ αυτού.
Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως στο ερώτημα αυτό, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται εάν η έννοια του όρου «κυκλοφορία οχημάτων» του άρθρου 3, παράγραφος 1, της πρώτης οδηγίας καλύπτει επίσης τις περιπτώσεις χρήσεως του οχήματος από επιβαίνοντα.
Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, κατά το άρθρο 1, σημείο 2, της πρώτης οδηγίας, η έννοια του «ζημιωθέντος», κατά την οδηγία αυτή, καλύπτει κάθε πρόσωπο το οποίο δικαιούται αποκαταστάσεως της ζημίας που προκλήθηκε από όχημα. Προσθέτει ότι το άρθρο 3, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας αναφέρεται στην «κυκλοφορία» των οχημάτων και όχι αποκλειστικώς στην ευθύνη των οδηγών.
Εξάλλου, το εν λόγω δικαστήριο επισημαίνει ότι το Δικαστήριο διευκρίνισε, με την απόφαση της 4ης Σεπτεμβρίου 2014, Vnuk (
C‑162/13
,
EU:C:2014:2146
), ότι ο χρησιμοποιούμενος στην εν λόγω διάταξη όρος «κυκλοφορία οχημάτων» καλύπτει κάθε χρησιμοποίηση οχήματος η οποία ανταποκρίνεται στη συνήθη χρήση του οχήματος αυτού. Εν προκείμενω, το άνοιγμα των θυρών οχήματος προς αποβίβαση ή επιβίβαση συνιστά τέτοιου είδους χρησιμοποίηση.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Augstākā tiesa (Ανώτατο Δικαστήριο) αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Έχει το άρθρο 3, παράγραφος 1, της [πρώτης οδηγίας] την έννοια ότι εμπίπτει στον όρο “κυκλοφορία οχημάτων” κατάσταση όπως η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης, ήτοι το άνοιγμα των θυρών σταθμευμένου οχήματος;
2)
Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως στο πρώτο ερώτημα, έχει το άρθρο 3, παράγραφος 1, της [πρώτης οδηγίας] την έννοια ότι εμπίπτει στον όρο “κυκλοφορία οχημάτων” κατάσταση όπως η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης, ήτοι κατάσταση στην οποία η ζημία στην ιδιοκτησία τρίτου προκαλείται από τη χρησιμοποίηση του οχήματος από επιβαίνοντα;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Με τα ερωτήματά του, τα οποία πρέπει να εξεταστούν από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ερωτά, κατ’ ουσίαν, εάν το άρθρο 3, παράγραφος 1, της πρώτης οδηγίας έχει την έννοια ότι ο όρος «κυκλοφορία οχημάτων», ο οποίος χρησιμοποιείται στη διάταξη αυτή, καλύπτει την περίπτωση κατά την οποία επιβαίνων επί οχήματος σταθμευμένου σε χώρο σταθμεύσεως, ανοίγοντας τη θύρα του εν λόγω οχήματος, χτύπησε το όχημα το οποίο ήταν σταθμευμένο δίπλα σε εκείνο στο οποίο επέβαινε και του προκάλεσε ζημία.
Επ’ αυτού, πρέπει να υπομνησθεί ότι ο προσδιορισμός του περιεχομένου της εννοίας της «κυκλοφορίας οχημάτων» του άρθρου 3, παράγραφος 1, της πρώτης οδηγίας δεν μπορεί να αφεθεί στη διακριτική ευχέρεια κάθε κράτους μέλους, αλλά η έννοια αυτή συνιστά αυτοτελή έννοια του δικαίου της Ένωσης που πρέπει να ερμηνεύεται, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, υπό το πρίσμα, ιδίως, του πλαισίου στο οποίο εντάσσεται η διάταξη αυτή και των σκοπών που επιδιώκονται με το νομοθέτημα του οποίου αποτελεί μέρος (αποφάσεις της 4ης Σεπτεμβρίου 2014, Vnuk,
C‑162/13
,
EU:C:2014:2146
, σκέψεις
και
, καθώς και της 28ης Νοεμβρίου 2017, Rodrigues de Andrade,
C‑514/16
,
EU:C:2017:908
, σκέψη
).
Εν προκειμένω, η νομοθεσία της Ένωσης σχετικά με την ασφάλιση της αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία οχημάτων επιδιώκει, αφενός, να διασφαλισθεί η ελεύθερη κυκλοφορία τόσο των οχημάτων που σταθμεύουν συνήθως στο έδαφος της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και των προσώπων που επιβαίνουν σε αυτά και, αφετέρου, να διασφαλισθεί ότι τα θύματα των ατυχημάτων που προκαλούνται από τα οχήματα αυτά θα έχουν παρόμοια μεταχείριση, ανεξάρτητα από τον τόπο στον οποίο συνέβη το ατύχημα εντός της Ένωσης (βλ., υπό την έννοια αυτή, αποφάσεις της 23ης Οκτωβρίου 2012, Marques Almeida,
C‑300/10
,
EU:C:2012:656
, σκέψη
· της 4ης Σεπτεμβρίου 2014, Vnuk,
C‑162/13
,
EU:C:2014:2146
, σκέψη
, και της 28ης Νοεμβρίου 2017, Rodrigues de Andrade,
C‑514/16
,
EU:C:2017:908
, σκέψη
).
Επιπλέον, από την εξέλιξη της νομοθεσίας αυτής καθίσταται προφανές ότι ο νομοθέτης της Ένωσης εξακολούθησε να επιδιώκει, και μάλιστα σε ακόμη μεγαλύτερο βαθμό, την επίτευξη του σκοπού της προστασίας των θυμάτων των ατυχημάτων που προκαλούνται από τα οχήματα αυτά (αποφάσεις της 4ης Σεπτεμβρίου 2014, Vnuk,
C‑162/13
,
EU:C:2014:2146
, σκέψεις
έως
, καθώς και της 28ης Νοεμβρίου 2017, Rodrigues de Andrade,
C‑514/16
,
EU:C:2017:908
, σκέψη
).
Υπό το πρίσμα των ανωτέρω εκτιμήσεων, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι το άρθρο 3, παράγραφος 1, της πρώτης οδηγίας πρέπει να ερμηνεύεται υπό την έννοια ότι ο χρησιμοποιούμενος στην εν λόγω διάταξη όρος «κυκλοφορία οχημάτων» δεν περιορίζεται στις περιπτώσεις οδικής κυκλοφορίας, ήτοι στην κυκλοφορία σε δημόσια οδό, αλλά καλύπτει κάθε χρήση οχήματος η οποία ανταποκρίνεται στη συνήθη λειτουργία του οχήματος αυτού (αποφάσεις της 4ης Σεπτεμβρίου 2014, Vnuk,
C‑162/13
,
EU:C:2014:2146
, σκέψη
, και της 28ης Νοεμβρίου 2017, Rodrigues de Andrade,
C‑514/16
,
EU:C:2017:908
, σκέψη
).
Συναφώς, το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει ότι, στο μέτρο που τα κατ’ άρθρον 1, σημείο 1, της πρώτης οδηγίας αυτοκίνητα οχήματα, ανεξαρτήτως των χαρακτηριστικών τους, μπορούν συνήθως να χρησιμεύσουν ως μέσα μεταφοράς, εμπίπτει στην εν λόγω έννοια οποιαδήποτε χρήση ενός οχήματος ως μέσου μεταφοράς (απόφαση της 28ης Νοεμβρίου 2017, Rodrigues de Andrade,
C‑514/16
,
EU:C:2017:908
, σκέψεις
και
).
Εν προκειμένω, πρέπει να θεωρηθεί ότι η ενέργεια του ανοίγματος της θύρας ενός οχήματος συνιστά χρήση του η οποία συνάδει με τη λειτουργία του ως μέσου μεταφοράς, στον βαθμό που επιτρέπει, μεταξύ άλλων, την επιβίβαση και την αποβίβαση των προσώπων ή τη φόρτωση και την εκφόρτωση των αγαθών που πρόκειται να μεταφερθούν ή που μόλις μεταφέρθηκαν με το όχημα αυτό.
Το συμπέρασμα αυτό δεν επηρεάζεται από το γεγονός ότι τα επίμαχα στην κύρια δίκη οχήματα ήσαν, κατά τον χρόνο του ατυχήματος, εν στάσει και ότι ευρίσκονταν σε χώρο σταθμεύσεως.
Πράγματι, υπενθυμίζεται, αφενός, ότι το γεγονός ότι το εμπλεκόμενο στο ατύχημα όχημα ήταν εν στάσει κατά τον χρόνο επελεύσεως του ατυχήματος δεν αποκλείει, αυτό καθαυτό, ότι η χρήση του οχήματος αυτού κατά τον χρόνο αυτόν μπορεί να εμπίπτει στη λειτουργία του ως μέσου μεταφοράς και, κατά συνέπεια, στην έννοια της «κυκλοφορίας οχημάτων» του άρθρου 3, παράγραφος 1, της πρώτης οδηγίας (απόφαση της 28ης Νοεμβρίου 2017, Rodrigues de Andrade,
C‑514/16
,
EU:C:2017:908
, σκέψη
). Πάντως, το άνοιγμα των θυρών γενικώς πραγματοποιείται μόνον όταν τα οχήματα είναι εν στάσει.
Εξάλλου, το Δικαστήριο έχει επίσης διευκρινίσει ότι ούτε το κατά πόσον ο κινητήρας του οχήματος ήταν ή όχι σε λειτουργία κατά τον χρόνο της επελεύσεως του ατυχήματος αποτελεί καθοριστικό στοιχείο (απόφαση της 28ης Νοεμβρίου 2017, Rodrigues de Andrade,
C‑514/16
,
EU:C:2017:908
, σκέψη
).
Όσον αφορά, αφετέρου, το γεγονός ότι τα επίμαχα στην κύρια δίκη οχήματα ευρίσκονταν σε χώρο σταθμεύσεως, υπενθυμίζεται ότι το περιεχόμενο της εννοίας του όρου «κυκλοφορία οχημάτων» κατά το άρθρο 3, παράγραφος 1, της πρώτης οδηγίας δεν εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά του εδάφους επί του οποίου χρησιμοποιείται το όχημα αυτό (βλ., συναφώς, αποφάσεις της 28ης Νοεμβρίου 2017, Rodrigues de Andrade,
C‑514/16
,
EU:C:2017:908
, σκέψη
, και της 20ής Δεκεμβρίου 2017, Núñez Torreiro,
C‑334/16
,
EU:C:2017:1007
, σκέψη
).
Όσον αφορά το γεγονός ότι το ατύχημα της υποθέσεως της κύριας δίκης απορρέει από ενέργεια όχι του οδηγού του πρώτου οχήματος, αλλά άλλου προσώπου που επέβαινε επ’ αυτού, επισημαίνεται, κατ’ αρχάς, ότι το άρθρο 3, παράγραφος 1, της πρώτης οδηγίας ορίζει γενικώς ότι από ασφάλιση πρέπει να καλύπτεται «η αστική ευθύνη, η σχετική με την κυκλοφορία οχημάτων με συνήθη στάθμευση στο έδαφός του [στο έδαφος κάθε κράτους μέλους]».
Ως εκ τούτου, εν αντιθέσει προς τη θέση που διατύπωσε η Πολωνική Κυβέρνηση σε σχέση με την απάντηση που πρέπει να δοθεί στο δεύτερο ερώτημα, ούτε η διάταξη αυτή ούτε οι λοιπές διατάξεις των σχετικών με την υποχρεωτική ασφάλιση οδηγιών περιορίζουν την κάλυψη της υποχρεωτικής ασφαλίσεως στην αστική ευθύνη συγκεκριμένης κατηγορίας προσώπων, όπως είναι ο οδηγός του οχήματος.
Αντιθέτως, το άρθρο 2, παράγραφος 1, της δεύτερης οδηγίας, που κάνει λόγο περί «της χρήσης ή της οδήγησης οχημάτων», και το άρθρο 3 της οδηγίας αυτής, που κάνει λόγο περί «οδηγού ή κάθε άλλου προσώπου το οποίο φέρει σε περίπτωση ατυχήματος την αστική ευθύνη η οποία καλύπτεται από την [υποχρεωτική] ασφάλιση», υποδηλώνουν ότι η εν λόγω ασφάλιση αφορά την αστική ευθύνη που προκύπτει όχι μόνον από την οδήγηση των οχημάτων, αλλά και από άλλες χρήσεις αυτών και από χρήσεις των οχημάτων που πραγματοποιούνται από άλλα πρόσωπα εκτός του οδηγού.
Περαιτέρω, από τη νομολογία που παρατίθεται στις σκέψεις 34 και 35 της παρούσας αποφάσεως προκύπτει ότι εμπίπτει στην έννοια της «κυκλοφορίας οχημάτων» του άρθρου 3, παράγραφος 1, της πρώτης οδηγίας «κάθε» χρήση οχήματος η οποία ανταποκρίνεται στη συνήθη λειτουργία του, ήτοι στη λειτουργία του ως μέσου μεταφοράς.
Συναφώς, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι η εν λόγω χρήση των οχημάτων δεν περιορίζεται στην οδήγησή τους, αλλά περιλαμβάνει ενέργειες που, όπως αυτή που αναφέρεται στη σκέψη 36 της παρούσας αποφάσεως, εκτελούνται συνήθως και από τους επιβαίνοντες.
Τέλος, υπενθυμίζεται ότι η νομοθεσία της Ένωσης σχετικά με την ασφάλιση της αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία οχημάτων αντιτίθεται στον αποκλεισμό της υποχρεώσεως του ασφαλιστή να αποζημιώσει το θύμα τροχαίου ατυχήματος στο οποίο εμπλέκεται ασφαλισμένο όχημα όταν το ατύχημα αυτό προκλήθηκε από πρόσωπο το οποίο δεν είναι το πρόσωπο το οποίο αφορά το ασφαλιστήριο συμβόλαιο (βλ., συναφώς, απόφαση της 1ης Δεκέμβριου 2011, Churchill Insurance Company Limited και Evans,
C‑442/10
,
EU:C:2011:799
, σκέψεις
έως
και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Από τις ανωτέρω σκέψεις προκύπτει ότι το γεγονός ότι το ατύχημα της υποθέσεως της κύριας δίκης απορρέει από ενέργεια όχι του οδηγού του πρώτου οχήματος, αλλά ενός επιβαίνοντος επ’ αυτού δεν αποκλείει, αυτό καθαυτό, ότι η χρήση του οχήματος αυτού κατά τον χρόνο αυτόν μπορεί να εμπίπτει στη λειτουργία του ως μέσου μεταφοράς και, κατά συνέπεια, στην έννοια της «κυκλοφορίας οχημάτων» κατά το άρθρο 3, παράγραφος 1, της πρώτης οδηγίας.
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, στα υποβληθέντα ερωτήματα προσήκει η απάντηση ότι το άρθρο 3, παράγραφος 1, της πρώτης οδηγίας έχει την έννοια ότι ο όρος «κυκλοφορία οχημάτων», ο οποίος χρησιμοποιείται στη διάταξη αυτή, καλύπτει την περίπτωση κατά την οποία επιβαίνων επί οχήματος σταθμευμένου σε χώρο σταθμεύσεως, ανοίγοντας τη θύρα του εν λόγω οχήματος, χτύπησε το όχημα το οποίο ήταν σταθμευμένο δίπλα σε εκείνο στο οποίο επέβαινε και του προκάλεσε ζημία.
Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (έκτο τμήμα) αποφαίνεται:

Το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 72/166/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 24ης Απριλίου 1972, περί εναρμονίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών των σχετικών με την ασφάλιση της αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία αυτοκινήτων οχημάτων και με τον έλεγχο της υποχρεώσεως προς ασφάλιση της ευθύνης αυτής, έχει την έννοια ότι ο όρος «κυκλοφορία οχημάτων», ο οποίος χρησιμοποιείται στη διάταξη αυτή, καλύπτει την περίπτωση κατά την οποία επιβαίνων επί οχήματος σταθμευμένου σε χώρο σταθμεύσεως, ανοίγοντας τη θύρα του εν λόγω οχήματος, χτύπησε το όχημα το οποίο ήταν σταθμευμένο δίπλα σε εκείνο στο οποίο επέβαινε και του προκάλεσε ζημία.

(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η λεττονική.