CELEX: 62018CJ0826
Rinviju għal deċiżjoni preliminari
Konvenzjoni ta’ Aarhus
Artikolu 9(2) u (3)
Aċċess għall-ġustizzja
Assenza ta’ aċċess għall-ġustizzja għall-pubbliku minbarra l-pubbliku kkonċernat
Ammissibbiltà tar-rikors suġġetta għall-parteċipazzjoni qabel il-proċess deċiżjonali

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 9(2) tal-Konvenzjoni dwar l-aċċess għall-informazzjoni, il-parteċipazzjoni pubblika fit-teħid ta’ deċiżjonijiet u l-aċċess għall-ġustizzja fi kwistjonijiet ambjentali, iffirmata f’Aarhus (id-Danimarka) fil-25 ta’ Ġunju 1998 u approvata f’isem il-Komunità Ewropea bid-Deċiżjoni tal-Kunsill 2005/370/KE, tas-17 ta’ Frar 2005 (
ĠU 2006, L 164M, p. 17
, iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni ta’ Aarhus”).
Din it-talba ġiet ippreżentata fil-kuntest ta’ kawżi bejn, rispettivament, LB, persuna fiżika, kif ukoll Stichting Varkens in Nood, Stichting Dierenrecht u Stichting Leefbaar Buitengebied, assoċjazzjonijiet għall-protezzjoni tad-drittijiet tal-annimali, minn naħa, u l-College van burgemeester en wethouders van de gemeente Echt-Susteren (il-Kunsill Muniċipali ta’ Echt-Susteren, il-Pajjiżi l-Baxxi) (iktar ’il quddiem il-“Komun ta’ Echt-Susteren”), min-naħa l-oħra, dwar permess mogħti minn dan il-komun lil Sebava BV għall-finijiet tal-kostruzzjoni ta’ bini għat-trobbija tal-ħnieżer.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt internazzjonali
It-tmintax-il premessa tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus turi x-xewqa li mekkaniżmi ġudizzjarji effettivi jkunu aċċessibbli għall-pubbliku, inklużi organizzazzjonijiet, sabiex l-interessi leġittimi tagħhom jiġu mħarsa u l-liġi tiġi infurzata.
L-Artikolu 2 ta’ din il-konvenzjoni, intitolat,”Definizzjonijiet”, jipprovdi, fil-paragrafu 4 tiegħu, li t-terminu “pubbliku” jfisser “persuna fiżika jew ġuridika waħda jew iktar, u konformement mal-leġiżlazzjoni jew prattika nazzjonali, l-assoċjazzjonijiet, l-organizzazzjonijiet jew il-gruppi tagħhom”. [traduzzjoni mhux uffiċjali]
Skont il-paragrafu 5 ta’ dan l-Artikolu 2, l-espressjoni “il-pubbliku kkonċernat” tirreferi għall-“pubbliku li huwa affettwat jew li jista’ jkun affettwat mid-deċiżjonijiet meħuda fil-qasam ambjentali jew li għandu interess li jrid jinvoka fir-rigward tal-proċess deċiżjonali” [traduzzjoni mhux uffiċjali] Dan il-paragrafu 5 jippreċiża li, “għall-għanijiet ta’ din id-definizzjoni, l-organizzazzjonijiet mhux governattivi li jippromwovu l-protezzjoni tal-ambjent u li jissodisfaw ir-rekwiżiti taħt il-liġijiet nazzjonali għandhom jitqiesu li għandhom interess”. [traduzzjoni mhux uffiċjali]
L-Artikolu 3(5) tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus jipprovdi li d-dispożizzjonijiet tagħha ma għandhomx jippreġudikaw id-dritt tal-partijiet li jkomplu japplikaw jew jadottaw, minflok il-miżuri previsti minnha, miżuri li jiżguraw aċċess iktar wiesa’ għall-informazzjoni, parteċipazzjoni ikbar tal-pubbliku fit-teħid ta’ deċiżjonijiet u aċċess iktar wiesa’ għall-ġustizzja fi kwistjonijiet ambjentali.
L-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus, intitolat “Parteċipazzjoni pubblika fid-deċiżjonijiet dwar attivitajiet partikolari”, jipprovdi, fil-paragrafi 1 sa 10 tiegħu:
“1.   Kull Parti:
a)
għandha tapplika d-dispożizzjonijiet ta’ dan l-artikolu meta tkun meħtieġa deċiżjoni dwar jekk għandhomx jiġu awtorizzati jew le attivitajiet proposti tat-tip ta’ attivitajiet elenkati fl-Anness I;
[…]
2.   Meta jinbeda proċess deċiżjonali li jaffettwa l-ambjent, il-pubbliku kkonċernat għandu jiġi informat kif xieraq, b’mod effettiv u fil-ħin mixtieq, permezz ta’ avviż pubbliku jew individwalment, skont il-każ, fil-bidu tal-proċess. L-informazzjoni tikkonċerna b’mod partikolari:
a)
l-attività proposta, inkluża t-talba korrispondenti li dwarha ser tittieħed deċiżjoni;
b)
in-natura tad-deċiżjonijiet jew tal-abbozz ta’ deċiżjoni li jistgħu jiġu adottati;
c)
l-awtorità pubblika responsabbli sabiex tieħu d-deċiżjoni;
d)
il-proċedura prevista, inkluż, fil-każ li din l-informazzjoni tkun tista’ tingħata:
i)
id-data li fiha ser tibda din il-proċedura;
ii)
il-possibbiltajiet disponibbli għall-pubbliku sabiex jipparteċipa fiha;
iii)
id-data u l-post ta’ kwalunkwe smigħ pubbliku ppjanat;
iv)
l-awtorità pubblika li mingħandha jkunu jistgħu jinkisbu d-dettalji rilevanti u li quddiemha jkunu ġew iddepożitati dawn id-dettalji sabiex il-pubbliku jkun jista’ jeżaminahom;
v)
l-awtorità pubblika jew kwalunkwe organu pubbliku kompetenti ieħor li lilhom ikunu jistgħu jintbagħtu osservazzjonijiet jew mistoqsijiet u t-terminu previst għall-komunikazzjoni ta’ osservazzjonijiet jew ta’ mistoqsijiet;
vi)
l-indikazzjoni tal-informazzjoni dwar l-ambjent li tikkonċerna l-attività proposta u li tkun disponibbli; u
e)
il-fatt li l-attività hija s-suġġett ta’ proċedura ta’ evalwazzjoni tal-effetti nazzjonali u transkonfinali fuq l-ambjent.
3.   Fir-rigward tad-diversi stadji tal-proċedura ta’ parteċipazzjoni pubblika, għandhom jiġu previsti termini raġonevoli li jippermettu żmien biżżejjed sabiex il-pubbliku jiġi informat konformement mal-paragrafu 2 iktar ’il fuq u sabiex il-pubbliku jkun jista’ jipprepara u jipparteċipa effettivament fil-ħidma matul il-proċess kollu ta’ teħid ta’ deċiżjonijiet fi kwistjonijiet ambjentali.
4.   Kull Parti għandha tadotta dispożizzjonijiet sabiex il-parteċipazzjoni pubblika tibda mal-bidu tal-proċedura, jiġifieri meta l-għażliet u s-soluzzjonijiet kollha jkunu għadhom possibbli u meta l-pubbliku jkun jista’ jeżerċita influwenza reali.
5.   Kull parti għandha, meta jkun xieraq, tinkoraġġixxi lil kull min għandu l-intenzjoni li jressaq talba għal awtorizzazzjoni, li jidentifika lill-pubbliku kkonċernat, li jinformah dwar is-suġġett tat-talba li huwa jikkunsidra li jressaq u li jkollu diskussjoni miegħu dwar dan is-suġġett qabel ma jressaq it-talba tiegħu.
6.   Kull parti għandha titlob lill-awtoritajiet pubbliċi kompetenti biex jagħmlu mod li l-pubbliku kkonċernat ikun jista’ jikkonsulta permezz ta’ talba, meta d-dritt nazzjonali jeżiġi hekk, u mingħajr ħlas, minn meta tkun disponibbli, l-informazzjoni kollha li jkollha xi rilevanza għall-proċess deċiżjonali msemmi f’dan l-artikolu u li tista’ tinkiseb fil-mument tal-proċedura ta’ parteċipazzjoni pubblika, mingħajr preġudizzju għad-dritt tal-partijiet li jirrifjutaw li jiżvelaw ċerta informazzjoni, f’konformità mal-Artikolu 4(3) u (4). L-informazzjoni rilevanti għandha mill-inqas u mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 4 tinkludi fiha:
a)
deskrizzjoni tas-sit u tal-karatteristiċi fiżiċi u tekniċi tal-attività proposta, inkluża stima tal-iskart u tal-emissjonijiet previsti;
b)
deskrizzjoni tal-effetti sinjifikattivi tal-attività proposta fuq l-ambjent;
c)
deskrizzjoni tal-miżuri maħsuba biex jipprevjenu u/jew inaqqsu dawn l-effetti, inklużi l-emissjonijiet;
d)
sommarju mhux tekniku ta’ dak li ssemma iktar ’il fuq;
e)
deskrizzjoni tal-alternattivi ewlenin studjati mill-awtur tal-applikazzjoni għal awtorizzazzjoni, u
f)
skont il-leġiżlazzjoni nazzjonali, ir-rapporti ewlenin u l-parir maħruġ lill-awtorità pubblika fiż-żmien meta l-pubbliku kkonċernat ikun ġie informat skont il-paragrafu 2;
7.   Il-proċedura ta’ parteċipazzjoni pubblika għandha tipprevedi l-possibbiltà għall-pubbliku li jissottometti bil-miktub jew, skont il-każ, fil-kuntest ta’ smigħ jew ta’ investigazzjoni pubblika li fiha jkun hemm intervent mill-awtur tat-talba għal awtorizzazzjoni, l-osservazzjonijiet, l-informazzjoni, l-analiżi jew l-opinjonijiet kollha li fil-fehma tiegħu jkunu rilevanti fir-rigward tal-attività proposta.
8.   Kull parti għandha tiżgura li, meta tittieħed id-deċiżjoni, ir-riżultati tal-proċedura ta’ parteċipazzjoni tal-pubbliku jkunu debitament meħuda inkunsiderazzjoni.
9.   Kull parti għandha tiżgura wkoll li, ladarba tittieħed id-deċiżjoni mill-awtorità pubblika, il-pubbliku jiġi informat minnufih biha skont il-proċeduri xierqa. Kull parti għandha tikkomunika lill-pubbliku t-test tad-deċiżjoni flimkien mal-motivi u mal-kunsiderazzjonijiet li fuqhom hija bbażata l-imsemmija deċiżjoni.
10.   Kull Parti Kontraenti għandha tipprovdi sabiex, f’każ fejn awtorità pubblika twettaq eżami mill-ġdid jew emenda tal-kundizzjonijiet tal-eżerċizzju tal-attivitajiet li jissemmew fil-paragrafu 1, jiġu applikati
mutatis mutandis
u fejn meħtieġ id-dispożizzjonijiet tal-paragrafi 2 sa 9 ta’ dan l-artikolu.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
L-Artikolu 9 tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus, intitolat “Aċċess għall-ġustizzja”, jipprevedi fil-paragrafi 2 sa 4 tiegħu:
“2.   Kull parti għandha tiżgura li, fil-kuntest tal-leġiżlazzjoni nazzjonali tagħha, il-membri tal-pubbliku kkonċernat
a)
li jkollhom interess ġuridiku suffiċjenti jew, jekk le,
b)
li jinvokaw il-ksur ta’ dritt, meta l-liġi proċedurali amministrattiva ta’ Parti teħtieġ dan bħala kundizzjoni, ikollhom aċċess għal proċedura ta’ stħarriġ quddiem qorti tal-ġustizzja u/jew korp ieħor indipendenti u imparzjali stabbilit bil-liġi, biex jikkontestaw il-legalità sostantiva jew proċedurali ta’ kull deċiżjoni, att jew kull ommissjoni li taqa’ taħt id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 6 u, fejn hu hekk previst mil-liġi nazzjonali u mingħajr preġudizzju għall-paragrafu 3 iktar ’il quddiem, tad-dispożizzjonijiet rilevanti oħrajn ta’ din il-konvenzjoni.
Dak li jikkostitwixxi interess ġuridiku suffiċjenti u ksur tad-dritt għandu jiġi stabbilit skont id-dispożizzjonijiet tad-dritt intern u skont l-għan li l-pubbliku kkonċernat jingħata aċċess wiesgħa għall-ġustizzja fil-kuntest ta’ din il-konvenzjoni. Għal dan l-għan, l-interess ta’ kull organizzazzjoni mhux governattiva li tissodisfa r-rekwiżiti msemmija fil-paragrafu 5 tal-Artikolu 2 għandu jitqies li jkun biżżejjed għall-finijiet tas-subparagrafu (a) iktar ’il fuq. Dawn l-organizzazzjonijiet għandhom ukoll jitqiesu li għandhom drittijiet li jistgħu jkunu miksura għall-finijiet tal-punt (b) iktar ’il fuq.
Id-dispożizzjonijiet ta’ dan il-paragrafu 2 ma jeskludux il-possibbiltà li jiġi ppreżentat rikors preliminari quddiem awtorità amministrattiva u ma jiddispensawx mill-obbligu li jiġu eżawriti r-rimedji amministrattivi qabel ma tiġi istitwita l-proċedura ġudizzjarja meta dan l-obbligu jkun previst fid-dritt intern.
3.   Barra minn hekk, u mingħajr preġudizzju għall-proċeduri ta’ rikors imsemmija fil-paragrafi 1 u 2 iktar ’il fuq, kull Parti għandha tara li l-membri tal-pubbliku li jissodisfaw l-eventwali kriterji previsti mid-dritt nazzjonali tagħha jkunu jistgħu jibdew proċeduri amministrattivi jew ġudizzjarji sabiex jikkontestaw l-atti jew l-ommissjonijiet minn individwi jew minn awtoritajiet pubbliċi li jmorru kontra d-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali dwar l-ambjent.
Barra minn hekk, u mingħajr preġudizzju għall-paragrafu 1, il-proċeduri msemmija fil-paragrafi 1, 2 u 3 iktar ’il fuq għandhom jipprovdu rimedji xierqa u effettivi, inkluż konformità permezz ta’ ordni fejn ikun xieraq, u għandhom ikunu oġġettivi, ekwi u mingħajr dewmien u ma għandhomx jinvovlu spiża projbittiva. […]”
L-Anness I tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus, intitolat “Lista tal-attivitajiet imsemmija fil-paragrafu 1(a) tal-Artikolu 6”, isemmi, fil-punt 15(c) tiegħu, lill-installazzjonijiet għat-trobbija intensiva tal-ħnieżer b’iktar minn 750 post għal ħnieżer femminili.
Id-dritt Olandiż
Skont l-Artikolu 1:2 tal-Algemene wet bestuursrecht (il-Liġi Ġenerali fil-Qasam Amministrattiv, iktar ’il quddiem l-“Awb”), “persuna kkonċernata” tfisser kull persuna “direttament milquta fl-interessi tagħha minn deċiżjoni”.
Mill-Artikolu 3:10 tal-Wet Algemene bepalingen ompevingsrecht (il-Liġi li Tistabbilixxi Dispożizzjonijiet Ġenerali dwar id-Dritt Ambjentali, iktar ’il quddiem il-“Wabo”) jirriżulta li għandha tiġi applikata t-Taqsima 3:4 tal-Awb, dwar il-“proċedura preparatorja uniformi” (iktar ’il quddiem il-“proċedura preparatorja”), għall-adozzjoni ta’ permess ambjentali marbut ma’ attivitajiet ta’ kostruzzjoni u ta’ modifiki ta’ installazzjonijiet, fis-sens tal-Artikolu 2.1(1)(a) u (e) tal-Wabo.
Fil-kuntest ta’ din il-proċedura, l-Artikolu 3:12 tal-Wabo jipprovdi li kulħadd jista’ jippreżenta osservazzjonijiet fir-rigward tal-abbozz ta’ deċiżjoni.
Skont l-Artikolu 6:13 tal-Awb, huma biss il-persuni kkonċernati li ppreżentaw osservazzjonijiet matul il-proċedura preparatorja li jistgħu jippreżentaw rikors kontra d-deċiżjoni adottata fi tmiem din il-proċedura, sakemm ma jkunux jistgħu jiġu kkritikati b’mod raġonevoli li ma għamlux dan. Barra minn hekk, huma ammissibbli biss l-ilmenti diretti kontra l-istess aspetti tad-deċiżjoni kkontestata bħal dawk ikkritikati matul il-proċedura ta’ adozzjoni tagħha.
Mill-Artikolu 8:1 tal-Awb jirriżulta li huma biss il-persuni kkonċernati li jistgħu jippreżentaw rikors kontra d-deċiżjonijiet amministrattivi quddiem qorti amministrattiva.
Il-kawżi prinċipali u d-domandi preliminari
Fit-13 ta’ Ottubru 2016, Sebava ppreżentat lill-Komun ta’ Echt-Susteren applikazzjoni għal permess għall-estensjoni u għall-modifika ta’ maqjel li jinsab f’Koningsbosch (il-Pajjiżi l-Baxxi), sabiex tinbena binja ġdida għal 855 ħanżira femminili u tqal, sabiex jiġu ssostitwiti, fil-binjiet eżistenti, 484 ħnieżer femminili għat-tgħammir b’125 ħnieżer li jwelldu, u sabiex tinbena pista koperta għall-ħnieżer femminili.
Din l-applikazzjoni ġiet sottomessa għall-proċedura preparatorja, li fil-kuntest tagħha l-awtorità kompetenti għandha tadotta abbozz ta’ deċiżjoni dwar l-applikazzjoni għal permess, li fuqu jistgħu jiġu ppreżentati osservazzjonijiet.
F’dan il-kuntest, il-Komun ta’ Echt-Susteren iddeċieda li rapport ta’ impatt fuq l-ambjent ma kienx neċessarju.
Din id-deċiżjoni kif ukoll kopja tal-fajl ta’ notifika u ta’ dokumenti annessi oħra tqiegħdu għad-dispożizzjoni tal-pubbliku, għal konsultazzjoni, fil-bini tal-komun. Ġie ppubblikat avviż fis-Staatscourant van het Koninkrijk der Nederlanden (il-Ġurnal Uffiċjali tar-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi), li jindika li l-imsemmija deċiżjoni kellha titqies bħala att preparatorju, fis-sens tad-dritt Olandiż, u li għalhekk ma setgħetx tkun is-suġġett ta’ azzjoni amministrattiva jew ġudizzjarja, sakemm ma tippreġudikax direttament l-interessi ta’ “persuna kkonċernata”. L-applikazzjoni għal permess kif ukoll ir-reklam tal-abbozz tal-permess ġew ippubblikati wkoll fil-Gemeenteblad van Echt-Susteren (il-bullettin tal-Komun ta’ Echt-Susteren).
Permezz ta’ deċiżjoni tat-28 ta’ Settembru 2017, il-Komun ta’ Echt-Susteren ħareġ il-permess ambjentali mitlub.
LB kif ukoll Stichting Varkens in Nood, Stichting Dierenrecht u Stichting Leefbaar Buitengebied ressqu quddiem ir-Rechtbank Limburg (il-Qorti Distrettwali ta’ Limburg, il-Pajjiżi l-Baxxi) talbiet għall-annullament ta’ dan il-permess.
Fir-rigward tar-rikors ippreżentat minn LB, il-qorti tar-rinviju tqis li dan għandu jiġi miċħud bħala inammissibbli minħabba li LB ma jissodisfax il-kundizzjonijiet sabiex jitqies li huwa “persuna kkonċernata”, fis-sens tad-dritt amministrattiv tal-Pajjiżi l-Baxxi, peress li din ma tgħix fil-viċinanza tal-proġett inkwistjoni fil-kawża prinċipali, iżda f’madwar għoxrin kilometru minnu u peress li għalhekk ma ssofrix personalment l-effetti ambjentali ta’ dan il-proġett. Il-qorti tar-rinviju tindika li l-professjoni ta’ veterinarju ta’ LB ma hijiex biżżejjed sabiex ikun jista’ jiġi rrikonoxxut interess personali u li l-attivitajiet u l-kwalitajiet l-oħra invokati minnha ġew invokati tardivament, wara l-iskadenza tat-terminu għall-preżentata tar-rikors.
Il-qorti tar-rinviju żżid li r-rikors ta’ LB jista’ wkoll jiġi miċħud bħala inammissibbli minħabba li r-rikorrenti ma ppreżentatx osservazzjonijiet kontra l-imsemmi abbozz matul il-proċedura preparatorja.
LB ssostni li għandu jiġi rrikonoxxut lilha l-istatus ta’ “persuna kkonċernata”, fis-sens tad-dritt tal-Pajjiżi l-Baxxi, u li hija ma tistax raġonevolment tiġi kkritikata li ma bagħatitx osservazzjonijiet matul il-proċedura preparatorja, fid-dawl tal-irregolaritajiet imwettqa waqt din il-proċedura. B’mod partikolari, ma ġiex indikat li l-proġett kien jikkonċerna l-estensjoni ta’ maqjel u kienu biss il-“persuni kkonċernati” li ġew mistiedna jissottomettu osservazzjonijiet.
F’dan il-kuntest, il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar il-konformità tal-limitazzjoni tal-aċċess għall-ġustizzja biss għall-“persuni kkonċernati”, fis-sens tad-dritt nazzjonali, mal-Konvenzjoni ta’ Aarhus.
Hija tistaqsi b’mod partikolari jekk l-Artikolu 9(2) ta’ dan il-ftehim għandux jiġi interpretat fis-sens li jeżiġi li persuni li, bħal LB, ma humiex ikkunsidrati bħala “persuni kkonċernati”, fis-sens tad-dritt nazzjonali, u lanqas ma jifformaw parti mill-“pubbliku kkonċernat”, fis-sens tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus, jistgħu madankollu, bħala membru tal-“pubbliku”, fis-sens ta’ din il-konvenzjoni, jinvokaw quddiem qorti eventwali ksur tad-drittijiet mogħtija lilhom mill-Artikolu 6(3) u (7) sa (9) tagħha, li jikkonċerna lill-“pubbliku” u mhux biss lill-pubbliku kkonċernat.
Fir-rigward tal-assoċjazzjonijiet ta’ protezzjoni tal-ambjent, rikorrenti fil-kawża prinċipali, il-qorti tar-rinviju tqis li dawn huma “persuni kkonċernati”, fis-sens tad-dritt nazzjonali, peress li l-benesseri u l-protezzjoni tal-annimali jifformaw parti mis-suġġett statutorju tagħhom u peress li huwa suffiċjentement stabbilit li huma jeżerċitaw attivitajiet konkreti għal dan il-għan.
Madankollu, din il-qorti tqis li r-rikors ta’ dawn l-assoċjazzjonijiet għandu jiġi miċħud bħala inammissibbli minħabba li ma intervjenewx matul il-proċedura preparatorja.
Il-qorti tar-rinviju tistaqsi madankollu jekk din il-kundizzjoni ta’ ammissibbiltà tosservax id-dritt tal-Unjoni u, b’mod partikolari, l-Artikolu 9(2) tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus.
Hija tistaqsi wkoll dwar il-konformità ma’ din id-dispożizzjoni tar-regola tad-dritt tal-Pajjiżi l-Baxxi li tipprovdi li l-ilmenti li ma jirrigwardawx l-aspetti tal-abbozz ta’ deċiżjoni li ġew ikkontestati fil-kuntest tal-proċedura preparatorja huma inammissibbli.
Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li r-Rechtbank Limburg (il-Qorti Distrettwali ta’ Limburg) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1.
Id-dritt tal-Unjoni, u b’mod partikolari l-Artikolu 9(2) tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus għandu jiġi interpretat fis-sens li huwa jipprekludi li l-“pubbliku” (public) (kwalunkwe persuna) jiġi kompletament eskluż mid-dritt ta’ aċċess għall-ġustizzja, sa fejn huwa ma jikkostitwixxix il-pubbliku kkonċernat (public concerned) (persuni interessati)?
2.
Fil-każ ta’ risposta fl-affermattiv għad-domanda 1:
Id-dritt tal-Unjoni, u b’mod partikolari l-Artikolu 9(2) tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus għandu jiġi interpretat fis-sens li minnu jirriżulta li l-“pubbliku” (public) (kwalunkwe persuna) għandu jingħata aċċess għall-ġustizzja meta jiġi allegat ksur ta’ rekwiżiti proċedurali u ta’ drittijiet ta’ parteċipazzjoni favur l-imsemmi pubbliku, kif previsti mill-Artikolu 6 tal-imsemmija konvenzjoni?
F’dan ir-rigward, huwa rilevanti l-fatt li l-membri tal-pubbliku kkonċernat (public concerned) (persuni interessati) għandhom aċċess għall-ġustizzja fuq dan il-punt u jistgħu, barra minn hekk, iressqu lmenti sabiex jikkontestaw il-legalità ta’ att fuq il-mertu?
3.
Id-dritt tal-Unjoni, u b’mod partikolari l-Artikolu 9(2) tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus għandu jiġi interpretat fis-sens li huwa jipprekludi li l-aċċess għall-ġustizzja tal-“pubbliku kkonċernat” (public concerned) (persuni interessati) jiġi suġġett għall-użu tal-possibbiltà ta’ parteċipazzjoni bħal dik prevista mill-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus?
4.
Fil-każ ta’ risposta fin-negattiv għad-domanda 3:
Id-dritt tal-Unjoni, u b’mod partikolari l-Artikolu 9(2) tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus għandu jiġi interpretat fis-sens li huwa jipprekludi dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali li teskludi l-aċċess għall-ġustizzja fir-rigward ta’ deċiżjoni għall-membri tal-“pubbliku kkonċernat” (public concerned) (persuni interessati) li jistgħu raġonevolment jiġu kkritikati li ma ppreżentawx osservazzjonijiet kontra l-abbozz ta’ deċiżjoni (jew uħud mill-aspetti tiegħu)?
5.
Fil-każ ta’ risposta fin-negattiv għad-domanda 4:
Huwa kompletament f’idejn il-qorti nazzjonali li tiddeċiedi, abbażi taċ-ċirkustanzi tal-kawża, fuq it-tifsira tal-espressjoni “li jistgħu raġonevolment jiġu kkritikati” jew hija għandha tosserva, f’dan ir-rigward, ċerti garanziji previsti mid-dritt tal-Unjoni?
6.
Sa liema punt id-domandi 3, 4 u 5 jeżiġu risposta differenti jekk huma jikkonċernaw il-“pubbliku” (public) (kwalunkwe persuna), sa fejn ma huwiex il-“pubbliku kkonċernat” (public concerned) (persuni interessati)?”
Fuq id-domandi preliminari
Fuq l-ewwel u t-tieni domanda
Permezz tal-ewwel u tat-tieni domanda tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk id-dritt tal-Unjoni u, b’mod partikolari, l-Artikolu 9(2) tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus jipprekludux lill-membri tal-“pubbliku” msemmi fl-Artikolu 2(4) ta’ din il-konvenzjoni milli jkollhom aċċess bħala tali għall-ġustizzja, sabiex jikkontestaw deċiżjoni li tidħol fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 6 tagħha.
Preliminarjament, għandu jiġi kkonstatat li l-proġett inkwistjoni fil-kawża prinċipali jidħol fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus.
Il-qorti tar-rinviju tirreferi, fil-fatt, ġustament, għall-Artikolu 6(1)(a) ta’ din il-konvenzjoni, moqri flimkien mal-punt 15 tal-Anness I tagħha, li jsemmi l-installazzjonijiet intiżi għat-trobbija intensiva ta’ ħnieżer li għandhom iktar minn 750 post għall-ħnieżer femminili, fil-proċess ta’ awtorizzazzjoni li l-“pubbliku kkonċernat” jista’ jipparteċipa fihom.
Skont l-Artikolu 9(2) tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus, kull parti għandha tiżgura, fil-kuntest tal-leġiżlazzjoni nazzjonali tagħha, u konformement mal-għan li “l-pubbliku kkonċernat” jingħata aċċess wiesa’ għall-ġustizzja, li l-membri tiegħu li jkollhom interess ġuridiku jew, inkella, li jinvokaw ksur ta’ dritt, meta d-dritt nazzjonali jimponi tali kundizzjoni, ikunu jistgħu jippreżentaw rikors quddiem qorti jew korp indipendenti u imparzjali ieħor sabiex jikkontestaw il-legalità ta’ kull deċiżjoni li tidħol fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 6 ta’ din il-konvenzjoni u, jekk id-dritt nazzjonali jipprevedi dan, tad-dispożizzjonijiet l-oħra tagħha.
Il-parteċipanti fil-fażi bil-miktub quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja rrimarkaw, ġustament, li l-Artikolu 9(2) tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus jirreferi biss għall-“pubbliku kkonċernat”, li huwa ddefinit fl-Artikolu 2(5) ta’ din il-konvenzjoni bħala l-pubbliku affettwat jew li jinsab f’riskju li jiġi affettwat mid-deċiżjonijiet meħuda fil-qasam tal-ambjent jew li għandu interess li jinvokahom fir-rigward tal-proċess deċiżjonali. Din l-aħħar dispożizzjoni tippreċiża li, għall-għanijiet ta’ din id-definizzjoni, l-organizzazzjonijiet mhux governattivi li jippromwovu l-protezzjoni tal-ambjent u li jissodisfaw kull rekwiżit taħt il-liġijiet nazzjonali għandhom jitqiesu li għandhom interess.
Għalhekk, l-Artikolu 9(2) tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus għandu l-għan mhux li jagħti dritt għal azzjoni legali kontra d-deċiżjonijiet u atti oħra li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 6 tagħha, dwar proġetti li huma s-suġġett ta’ parteċipazzjoni pubblika fil-proċess deċiżjonali, lill-pubbliku inġenerali, iżda li jiggarantixxi dan id-dritt lill-membri tal-“pubbliku kkonċernat” biss li jissodisfaw ċerti kundizzjonijiet.
Din l-interpretazzjoni hija kkorroborata mill-istruttura tal-Artikolu 9 tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus, peress li l-paragrafu 3 ta’ dan l-artikolu jipprevedi, min-naħa tiegħu, sistema ta’ aċċess għall-ġustizzja iktar limitata għall-membri tal-“pubbliku” b’mod ġenerali, li tirrifletti għalhekk is-sistema prevista minn din il-konvenzjoni, li tistabbilixxi espliċitament distinzjoni bejn il-“pubbliku” b’mod ġenerali u l-“pubbliku kkonċernat” minn att jew minn operazzjoni.
Għalhekk, huma previsti drittijiet proċedurali speċifiċi għall-membri tal-pubbliku kkonċernat, li huma, bħala prinċipju, l-uniċi msejħa sabiex jipparteċipaw fil-proċess deċiżjonali, sa fejn jifformaw parti miċ-ċirku tal-persuni, li huma l-Istati Membri li għandhom jiddeterminaw b’mod raġonevoli u konformement mal-għan li l-pubbliku kkonċernat jingħata aċċess wiesa’ għall-ġustizzja, li fuqhom l-att jew l-operazzjoni previsti jkollhom jew jista’ jkollhom impatt.
Huwa minnu li l-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus juża diversi drabi t-terminu “pubbliku”. Madankollu, minn qari globali ta’ dan l-artikolu jirriżulta li dan japplika biss għall-“pubbliku kkonċernat”, jiġifieri l-uniku wieħed li l-parteċipazzjoni tiegħu fil-proċess deċiżjonali hija meħtieġa.
Fil-fatt, għalkemm ir-rekwiżiti li jinsabu fil-punt (d)(ii) u (iv) tal-Artikolu 6(2) ta’ din il-konvenzjoni jirreferu speċifikament għal informazzjoni dwar il-“pubbliku”, jirriżulta espliċitament minn dan l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 6(2) li d-dritt għall-informazzjoni li huwa jistabbilixxi huwa ggarantit biss lill-“pubbliku kkonċernat”.
Barra minn hekk, billi jindika li għandhom jiġu previsti termini raġonevoli għall-informazzjoni tal-pubbliku fis-sens tal-Artikolu 6(2) tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus u għall-preparazzjoni u l-parteċipazzjoni effettiva ta’ dan il-pubbliku matul il-proċess deċiżjonali kollu, l-Artikolu 6(3) ta’ din il-konvenzjoni jikkonferma li d-diversi stadji tal-proċedura ta’ parteċipazzjoni tal-pubbliku huma applikabbli għall-pubbliku kkonċernat biss.
Barra minn hekk, għalkemm l-Artikolu 6(4) u (7) tal-imsemmija konvenzjoni jsemmi wkoll il-“pubbliku”, dawn id-dispożizzjonijiet għandhom biss l-għan li jistabbilixxu l-kundizzjonijiet konkreti tal-proċedura ta’ parteċipazzjoni, jiġifieri l-mument meta din il-proċedura għandha tiġi organizzata u l-forma preċiża ta’ din il-parteċipazzjoni, u mhux li tiddefinixxi l-portata tad-dritt tal-pubbliku li jipparteċipa fil-proċeduri msemmija.
Din l-analiżi hija sostnuta mill-fatt li dritt ta’ parteċipazzjoni fil-proċess deċiżjonali ma jistax ikun effettiv mingħajr ma l-persuna kkonċernata jkollha barra minn hekk id-dritt li tiġi informata bil-proġett u bil-proċedura prevista kif ukoll bid-dritt ta’ aċċess għad-dokumenti ta’ informazzjoni, li espliċitament jingħataw biss lill-membri tal-“pubbliku kkonċernat” mill-Artikolu 6(2) u (6) tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus.
Barra minn hekk, għandu jiġi rrilevat li qari tal-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus differenti minn dak imsemmi fil-punt 39 ta’ din is-sentenza jkollu bħala konsegwenza, billi neċessarjament jestendi l-aċċess għall-ġustizzja lill-“pubbliku” kollu sabiex dan jinvoka drittijiet ibbażati fuq dan l-artikolu, li jċaħħad mill-effett utli d-distinzjoni bejn is-sistemi ta’ aċċess għall-qorti previsti rispettivament mill-Artikolu 9(2) u (3) ta’ din il-konvenzjoni.
Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet kollha, għandu jiġi kkonstatat li l-Artikolu 9(2) tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus għandu preċiżament l-għan li jiggarantixxi l-aċċess għall-qorti sabiex jiġi kkontestat att jew deċiżjoni li jidħlu fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 6 ta’ din il-konvenzjoni biss lill-“pubbliku kkonċernat” li josserva ċerti kundizzjonijiet.
Minn dan jirriżulta, mingħajr preġudizzju għall-verifiki fattwali li għandha twettaq il-qorti tar-rinviju, li persuna bħal LB, li ma tifformax parti mill-“pubbliku kkonċernat”, fis-sens tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus, ma tistax tinvoka l-ksur tal-Artikolu 9(2) ta’ din il-konvenzjoni għar-raġuni li hija ma għandhiex aċċess għall-ġustizzja fil-kawża prinċipali.
Madankollu, l-aċċess ta’ tali persuna għall-ġustizzja għandu jkun suġġett għal sistema differenti jekk id-dritt nazzjonali ta’ Stat Membru jagħti lill-pubbliku dritt li jipparteċipa fil-proċess deċiżjonali iktar estiż, b’mod partikolari d-dritt għal informazzjoni dwar proġett b’mod effettiv u fi żmien xieraq, kif jawtorizza l-Artikolu 3(5) tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus, li jipprovdi li l-partijiet għal din tal-aħħar jistgħu jadottaw, fid-dritt nazzjonali tagħhom, miżuri iktar favorevoli minn dawk previsti minn din il-konvenzjoni, bħal miżuri li jiżguraw parteċipazzjoni iktar estiża tal-pubbliku fil-proċess deċiżjonali previst fl-Artikolu 6 ta’ din il-konvenzjoni.
F’dan il-każ, ir-rikorsi ġudizzjarji ppreżentati abbażi ta’ dawn il-miżuri jkunu jaqgħu taħt il-paragrafu 3 tal-Artikolu 9 tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus, li jipprevedi li, mingħajr preġudizzju għall-proċeduri ta’ rikors imsemmija fil-paragrafi 1 u 2 iktar ’il fuq, kull Parti għal din il-konvenzjoni għandha tara li l-“membri tal-pubbliku li jissodisfaw l-eventwali kriterji previsti mid-dritt nazzjonali tagħha” jkunu jistgħu jibdew proċeduri amministrattivi jew ġudizzjarji sabiex jikkontestaw l-atti jew l-ommissjonijiet ta’ individwi jew ta’ awtoritajiet pubbliċi li jmorru kontra d-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali dwar l-ambjent.
Ir-rikorsi msemmija fl-Artikolu 9(3) tal-imsemmija konvenzjoni jistgħu għalhekk ikunu suġġetti għal “kriterji”, li minnhom jirriżulta li l-Istati Membri jistgħu, fil-kuntest tas-setgħa diskrezzjonali mogħtija lilhom f’dan ir-rigward, jistabbilixxu regoli tad-dritt proċedurali dwar il-kundizzjonijiet li għandhom jiġu ssodisfatti sabiex jiġu eżerċitati tali rikorsi (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-20 ta’ Diċembru 2017, Protect Natur-, Arten- und Landschaftsschutz Umweltorganisation,
C‑664/15
,
EU:C:2017:987
, punt
).
Issa, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li d-dritt għal azzjoni legali previst fl-imsemmija dispożizzjoni jitlef kull effett utli jekk, permezz tal-impożizzjoni ta’ tali kriterji, ċerti kategoriji ta’ “membri tal-pubbliku” jiġu mċaħħda minn kull dritt għal azzjoni legali (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-20 ta’ Diċembru 2017, Protect Natur-, Arten- und Landschaftsschutz Umweltorganisation,
C‑664/15
,
EU:C:2017:987
, punti
u
, kif ukoll tat-3 ta’ Ottubru 2019, Wasserleitungsverband Nördliches Burgenland et,
C‑197/18
,
EU:C:2019:824
, punt
).
Minn dan isegwi li l-Artikolu 9(3) tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus jipprekludi li l-membri tal-“pubbliku”, fis-sens tagħha, ma jkun jista’ jkollhom ebda aċċess għall-ġustizzja sabiex jinvokaw drittijiet ta’ parteċipazzjoni fil-proċess deċiżjonali iktar estiż, li jingħataw mid-dritt nazzjonali dwar l-ambjent ta’ Stat Membru.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għall-ewwel u għat-tieni domanda għandha tkun li l-Artikolu 9(2) tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix li l-membri tal-“pubbliku” msemmi fl-Artikolu 2(4) ta’ din il-konvenzjoni ma jkollhomx aċċess bħala tali għal rimedji ġudizzjarji għall-finijiet li jikkontestaw deċiżjoni li tidħol fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 6 tagħha. Min-naħa l-oħra, l-Artikolu 9(3) tal-imsemmija konvenzjoni jipprekludi li dawn il-persuni ma jkunux jistgħu jkollhom aċċess għal rimedju ġudizzjarju sabiex jinvokaw drittijiet biex jipparteċipaw fil-proċess deċiżjonali iktar estiż, li jingħatawlhom biss mid-dritt nazzjonali tal-ambjent ta’ Stat Membru.
Fuq it-tielet sas-sitt domanda
Fid-dawl tal-kawżi prinċipali u tar-risposta mogħtija għall-ewwel u għat-tieni domanda, għandu jiġi kkonstatat li t-tielet sas-sitt domanda jirrigwardaw ir-rikors ta’ organizzazzjonijiet mhux governattivi li jifformaw parti mill-“pubbliku kkonċernat” imsemmi fl-Artikolu 2(5) tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus u li jaqgħu taħt l-Artikolu 9(2) tagħha, kif ukoll ir-rikors ta’ membru tal-“pubbliku” msemmi fl-Artikolu 2(4) ta’ din il-konvenzjoni u li jaqa’ taħt l-Artikolu 9(3) tagħha.
Għaldaqstant, għandu jitqies li, permezz tat-tielet sas-sitt domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 9(2) tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus u l-Artikolu 9(3) tagħha jipprekludux li l-ammissibbiltà ta’ azzjonijiet ġudizzjarji eżerċitati, rispettivament, minn organizzazzjonijiet mhux governattivi, li jifformaw parti mill-“pubbliku kkonċernat”, u minn membru tal-“pubbliku”, fir-rigward, għal dawn l-organizzazzjonijiet, tal-Artikolu 6 ta’ din il-konvenzjoni u, għal dan il-membru tal-“pubbliku”, tad-dritt nazzjonali dwar l-ambjent ta’ Stat Membru, tkun suġġetta għall-parteċipazzjoni tagħhom fil-proċedura preparatorja tad-deċiżjoni kkontestata, sakemm ma jkunx jista’ jiġi lmentat raġonevolment fil-konfront tagħhom il-fatt li dawn ma intervjenewx. Din il-qorti tixtieq tkun taf ukoll jekk dawn id-dispożizzjonijiet jipprekludux li jkunu biss ammissibbli lmenti li jirrigwardaw l-istess aspetti tad-deċiżjoni kkontestata bħal dawk li kienu s-suġġett ta’ osservazzjonijiet tar-rikorrent matul din il-proċedura.
Mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-membri tal-“pubbliku kkonċernat”, fis-sens tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus, għandhom ikunu jistgħu jippreżentaw azzjoni ġudizzjarja kontra l-atti msemmija fl-Artikolu 9(2) ta’ din il-konvenzjoni, ikun xi jkun ir-rwol li setgħu kellhom waqt l-investigazzjoni tat-talba u li l-partijiet għal din il-konvenzjoni ma jistgħux, għaldaqstant, jipprevedu l-inammissibbiltà ta’ tali rikors minħabba li r-rikorrent ipparteċipa fil-proċess deċiżjonali tad-deċiżjoni kkontestata u li seta’ jsostni l-pożizzjoni tiegħu f’din l-okkażjoni (ara, f’dan is-sens, fir-rigward tad-dispożizzjonijiet simili tad-Direttiva tal-Kunsill 85/337/KEE tas-27 ta’ Ġunju 1985 dwar l-istima tal-effetti ta’ ċerti proġetti pubbliċi u privati fuq l-ambjent (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 1, p. 248), is-sentenza tal-15 ta’ Ottubru 2009, Djurgården-Lilla Värtans Miljöskyddsförening,
C‑263/08
,
EU:C:2009:631
, punti
u
).
Il-parteċipazzjoni fil-proċess deċiżjonali fil-qasam tal-ambjent fil-kundizzjonijiet previsti mill-imsemmija konvenzjoni hija fil-fatt distinta mill-eżerċizzju ta’ azzjoni ġudizzjarja u għandha għan differenti minn dak ta’ dan tal-aħħar, peress li dan ir-rikors jista’, jekk ikun il-każ, jiġi ppreżentat kontra d-deċiżjoni meħuda fi tmiem dan il-proċess, b’tali mod li din il-parteċipazzjoni ma taffettwax il-kundizzjonijiet għall-preżentata tal-imsemmi rikors (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-15 ta’ Ottubru 2009, Djurgården-Lilla Värtans Miljöskyddsförening,
C‑263/08
,
EU:C:2009:631
, punt
).
Barra minn hekk, fir-rigward, b’mod partikolari, tal-assoċjazzjonijiet għall-protezzjoni tal-ambjent, għandu jitfakkar li t-tieni u t-tielet sentenza tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 9(2) tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus jipprovdu li l-organizzazzjonijiet mhux governattivi li jissodisfaw il-kundizzjonijiet imsemmija fl-Artikolu 2(5) ta’ din il-konvenzjoni għandhom jitqiesu li għandhom jew interess suffiċjenti jew drittijiet li jistgħu jiġu miksura, skont jekk il-leġiżlazzjoni nazzjonali tagħmilx użu minn waħda jew l-oħra minn dawn il-kundizzjonijiet ta’ ammissibbiltà.
Finalment, għandu jiġi kkonstatat li l-għan li jikkonsisti f’li jiġi żgurat “aċċess wiesa’ għall-ġustizzja”, previst fl-Artikolu 9(2) tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus, u l-osservanza tal-effett utli ta’ din id-dispożizzjoni ma humiex żgurati minn leġiżlazzjoni li tissuġġetta l-ammissibbiltà ta’ rikors ippreżentat minn organizzazzjoni mhux governattiva skont ir-rwol li hija setgħet twettaq jew le matul il-fażi ta’ parteċipazzjoni fil-proċess deċiżjonali, minkejja li din il-fażi ma għandhiex l-istess suġġett bħall-eżerċizzju ta’ azzjoni ġudizzjarja u li l-evalwazzjoni li tali organizzazzjoni għandha fuq proġett tista’, barra minn hekk, tevolvi skont ir-riżultat ta’ dan il-proċess (ara, f’dan is-sens is-sentenza tal-15 ta’ Ottubru 2009, Djurgården-Lilla Värtans Miljöskyddsförening,
C‑263/08
,
EU:C:2009:631
, punti
,
u
).
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li l-Artikolu 9(2) tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus jipprekludi li l-ammissibbiltà tal-azzjonijiet ġudizzjarji li huwa jsemmi, eżerċitati minn organizzazzjonijiet mhux governattivi li jifformaw parti mill-“pubbliku kkonċernat”, fis-sens tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus, tkun suġġetta għall-parteċipazzjoni tagħhom fil-proċess deċiżjonali li wassal għall-adozzjoni tad-deċiżjoni kkontestata.
Il-fatt li din il-kundizzjoni ma tapplikax, skont id-dritt nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali, meta dawn l-organizzazzjonijiet ma jistgħux raġonevolment jiġu kkritikati li ma pparteċipawx fl-imsemmi proċess, ma jistax jiġġustifika soluzzjoni differenti, peress li n-nuqqas ta’ osservanza tal-kundizzjoni ta’ parteċipazzjoni minn qabel huwa biżżejjed, bħala prinċipju, sabiex jiġi prekluż ir-rikors ġudizzjarju tal-imsemmija organizzazzjonijiet.
Min-naħa l-oħra, is-soluzzjoni tkun differenti jekk l-imsemmi rikors jiġi eżerċitat minn membru tal-“pubbliku” fuq il-bażi tad-drittijiet ta’ parteċipazzjoni fil-proċess deċiżjonali ikbar, mogħtija biss mid-dritt nazzjonali dwar l-ambjent ta’ Stat Membru.
F’dan il-każ, kif jirriżulta mill-punt 48 ta’ din is-sentenza, għandu jiġi applikat l-Artikolu 9(3) tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus, li jirregola b’mod iktar flessibbli l-marġni ta’ manuvra tal-partijiet għal din il-konvenzjoni.
B’hekk, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li din id-dispożizzjoni ma tipprekludix, bħala prinċipju, għar-rikorsi kkonċernati minnha, li l-ammissibbiltà tagħhom tkun suġġetta għall-kundizzjoni li r-rikorrent ikun invoka l-oġġezzjonijiet tiegħu fi żmien xieraq sa mill-proċedura amministrattiva, peress li tali regola tista’ tippermetti li jiġu identifikati b’mod iktar rapidu l-punti kontenzjużi u, jekk ikun il-każ, li dawn jiġu solvuti matul il-proċedura amministrattiva, b’tali mod li rikors ġudizzjarju ma jkunx iktar neċessarju (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-20 ta’ Diċembru 2017, Protect Natur-, Arten- und Landschaftsschutz Umweltorganisation,
C‑664/15
,
EU:C:2017:987
, punti
sa
).
F’dawn iċ-ċirkustanzi, minkejja l-fatt li din tikkostitwixxi, bħala prerekwiżit sabiex titressaq azzjoni ġudizzjarja, limitazzjoni tad-dritt għal rimedju effettiv quddiem qorti fis-sens tal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”), il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li tali kundizzjoni tista’ tkun iġġustifikata, konformement mal-Artikolu 52(1) tal-Karta, sa fejn hija prevista mil-liġi, tirrispetta l-kontenut essenzjali tal-imsemmi dritt, tkun neċessarja, fl-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, u tirrispondi b’mod effettiv għal objettivi ta’ interess ġenerali rrikonoxxuti mill-Unjoni Ewropea jew għall-ħtieġa ta’ protezzjoni tad-drittijiet u tal-libertajiet tal-oħrajn (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-20 ta’ Diċembru 2017, Protect Natur-, Arten- und Landschaftsschutz Umweltorganisation,
C‑664/15
,
EU:C:2017:987
, punt
).
Issa, f’dan il-każ, indipendentement mill-kwistjoni dwar jekk hemmx lok li jiġi applikat l-Artikolu 47 tal-Karta għal rimedju ġudizzjarju li jirrigwarda biss id-drittijiet ta’ parteċipazzjoni fil-proċess deċiżjonali ikbar mogħtija biss mid-dritt nazzjonali, jidher li l-kundizzjonijiet stabbiliti fil-punt preċedenti ta’ din is-sentenza huma fi kwalunkwe każ issodisfatti.
Fil-fatt, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li kundizzjoni għall-ammissibbiltà ta’ rikors ibbażata fuq il-parteċipazzjoni qabel il-proċess deċiżjonali hija prevista minn liġi fis-sens tal-Artikolu 47 tal-Karta. Barra minn hekk, din il-kundizzjoni tosserva l-kontenut essenzjali tad-dritt fundamentali għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva, kif stabbilit f’dan l-artikolu, peress li hija ma tikkontestax dan id-dritt bħala tali, iżda timponi biss stadju proċedurali addizzjonali sabiex dan jiġi eżerċitat (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas-27 ta’ Settembru 2017, Puškár,
C‑73/16
,
EU:C:2017:725
, punt
). Barra minn hekk, din tissodisfa l-għan ta’ interess ġenerali mfakkar fil-punt 63 ta’ din is-sentenza u ma jidhirx li jeżisti sproporzjon manifest bejn dan l-għan u l-inkonvenjenzi eventwali kkawżati mill-obbligu ta’ parteċipazzjoni fil-proċedura preparatorja għad-deċiżjoni kkontestata (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas-27 ta’ Settembru 2017, Puškár,
C‑73/16
,
EU:C:2017:725
, punti
,
u
).
Il-fatt li din il-kundizzjoni ma tiġix applikata meta r-rikorrent ma jistax jiġi kkritikat b’mod raġonevoli talli ma pparteċipax fil-proċess deċiżjonali huwa barra minn hekk ta’ natura li josserva r-rekwiżit ta’ proporzjonalità, peress li huwa evalwat skont iċ-ċirkustanzi tal-kawża.
Finalment, ma jidhirx neċessarju li jiġi ddeterminat jekk l-Artikolu 9(2) u (3) tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus jipprekludix li jkunu biss l-ilmenti li jirrigwardaw l-istess aspetti tad-deċiżjoni kkontestata bħal dawk li kienu s-suġġett ta’ osservazzjonijiet min-naħa tar-rikorrenti matul din il-proċedura li jistgħu jiġu kkontestati ġudizzjarjament, peress li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali, fi kwalunkwe każ, ma pparteċipawx fil-proċedura preparatorja.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għat-tielet sas-sitt domanda għandha tkun li l-Artikolu 9(2) tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi li l-ammissibbiltà tal-azzjonijiet ġudizzjarji koperti minnu, eżerċitati minn organizzazzjonijiet mhux governattivi li jifformaw parti mill-“pubbliku kkonċernat”, imsemmi fl-Artikolu 2(5) ta’ din il-konvenzjoni, tkun suġġetta għall-parteċipazzjoni ta’ dawn l-organizzazzjonijiet fil-proċedura preparatorja għad-deċiżjoni kkontestata, anki jekk din il-kundizzjoni ma tapplikax meta dawn ma jistgħux jiġu kkritikati b’mod raġonevoli talli ma pparteċipawx fihom. Min-naħa l-oħra, l-Artikolu 9(3) tal-imsemmija konvenzjoni ma jipprekludix li l-ammissibbiltà ta’ rikors ġudizzjarju kopert minnu tkun suġġetta għall-parteċipazzjoni tar-rikorrent fil-proċedura preparatorja għad-deċiżjoni kkontestata, sakemm dan ma jkunx jista’ raġonevolment jiġi kkritikat, fid-dawl taċ-ċirkustanzi tal-kawża, talli ma jkunx intervjena f’din il-proċedura.
Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.

Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (L-Ewwel Awla) taqta’ u tiddeċiedi:

1)
L-Artikolu 9(2) tal-Konvenzjoni dwar l-aċċess għall-informazzjoni, il-parteċipazzjoni pubblika fit-teħid ta’ deċiżjonijiet u l-aċċess għall-ġustizzja fi kwistjonijiet ambjentali, iffirmata f’Aarhus (id-Danimarka) fil-25 ta’ Ġunju 1998 u approvata f’isem il-Komunità Ewropea bid-Deċiżjoni tal-Kunsill 2005/370/KE tas-17 ta’ Frar 2005, għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix li l-membri tal-“pubbliku” msemmi fl-Artikolu 2(4) ta’ din il-konvenzjoni ma jkollhomx aċċess bħala tali għal rimedji ġudizzjarji għall-finijiet li jikkontestaw deċiżjoni li tidħol fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 6 tagħha. Min-naħa l-oħra, l-Artikolu 9(3) tal-imsemmija konvenzjoni jipprekludi li dawn il-persuni ma jkunux jistgħu jkollhom aċċess għal rimedju ġudizzjarju sabiex jinvokaw drittijiet biex jipparteċipaw fil-proċess deċiżjonali iktar estiż, li jingħatawlhom biss mid-dritt nazzjonali tal-ambjent ta’ Stat Membru.

2)
L-Artikolu 9(2) tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus dwar l-aċċess għall-informazzjoni, il-parteċipazzjoni pubblika fit-teħid ta’ deċiżjonijiet u l-aċċess għall-ġustizzja fi kwistjonijiet ambjentali, iffirmata f’Aarhus fil-25 ta’ Ġunju 1998 u approvata f’isem il-Komunità Ewropea bid-Deċiżjoni tal-Kunsill 2005/370, għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi li l-ammissibbiltà tal-azzjonijiet ġudizzjarji koperti minnu, eżerċitati minn organizzazzjonijiet mhux governattivi li jifformaw parti mill-“pubbliku kkonċernat”, imsemmi fl-Artikolu 2(5) ta’ din il-konvenzjoni, tkun suġġetta għall-parteċipazzjoni ta’ dawn l-organizzazzjonijiet fil-proċedura preparatorja għad-deċiżjoni kkontestata, anki jekk din il-kundizzjoni ma tapplikax meta dawn ma jistgħux jiġu kkritikati b’mod raġonevoli talli ma pparteċipawx fihom. Min-naħa l-oħra, l-Artikolu 9(3) tal-imsemmija konvenzjoni ma jipprekludix li l-ammissibbiltà ta’ rikors ġudizzjarju kopert minnu tkun suġġetta għall-parteċipazzjoni tar-rikorrent fil-proċedura preparatorja għad-deċiżjoni kkontestata, sakemm dan ma jkunx jista’ raġonevolment jiġi kkritikat, fid-dawl taċ-ċirkustanzi tal-kawża, talli ma jkunx intervjena f’din il-proċedura.

Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: l-Olandiż.