CELEX: 62017CJ0058
Προδικαστική παραπομπή
Περιβάλλον
Σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Οδηγία 2003/87/ΕΚ
Άρθρο 10α
Μεταβατικοί κανόνες για την εναρμονισμένη δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής
Περίοδος 2013-2020
Απόφαση 2011/278/ΕΕ
Άρθρο 3, στοιχείο ηʹ
Έννοια του όρου “υποεγκατάσταση εκπομπών διεργασίας”
Εκπομπές από την καύση ατελώς οξειδωμένου άνθρακα
Υγρά κατάλοιπα
Δεν περιλαμβάνονται

Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 3, στοιχείο ηʹ, της αποφάσεως 2011/278/ΕΕ της Επιτροπής, της 27ης Απριλίου 2011, σχετικά με τον καθορισμό ενωσιακών μεταβατικών κανόνων για την εναρμονισμένη δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής κατ’ εφαρμογή του άρθρου 10α της οδηγίας 2003/87/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (
ΕΕ 2011, L 130, σ. 1
).
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της INEOS Köln GmbH (στο εξής: INEOS) και της Bundesrepublik Deutschland (Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας), εκπροσωπούμενης από την Umweltbundesamt (Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Περιβάλλοντος), με αντικείμενο την απόρριψη της αιτήσεως της INEOS για δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου (στο εξής: δικαιώματα εκπομπής) σε σχέση με εκπομπές από την καύση ατελώς οξειδωμένου άνθρακα περιεχομένου σε υγρά κατάλοιπα.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Οι οδηγίες 2003/87/ΕΚ και 2009/29/ΕΚ
Η οδηγία 2003/87/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Οκτωβρίου 2003, σχετικά με τη θέσπιση συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου εντός της Κοινότητας και την τροποποίηση της οδηγίας 96/61/ΕΚ του Συμβουλίου (
ΕΕ 2003, L 275, σ. 32
), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2009/29/ΕΚ, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Απριλίου 2009 (
ΕΕ 2009, L 140, σ. 63
) (στο εξής: οδηγία 2003/87), προβλέπει στο άρθρο 10α, το οποίο επιγράφεται «Μεταβατικοί κοινοτικοί κανόνες για εναρμονισμένη δωρεάν κατανομή», τα εξής:
«1.   Μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2010, η Επιτροπή πρέπει να υιοθετήσει πλήρως εναρμονισμένα μέτρα εφαρμογής που θα ισχύουν σε ολόκληρη την Κοινότητα για την κατανομή των δικαιωμάτων […]
[…]
Τα μέτρα που αναφέρονται στο πρώτο εδάφιο καθορίζουν, στον βαθμό που αυτό είναι εφικτό, κοινοτικής εμβέλειας εκ των προτέρων δείκτες αναφοράς, ούτως ώστε να διασφαλίσουν ότι η κατανομή πραγματοποιείται κατά τρόπο που παρέχει κίνητρα για μειώσεις των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και τεχνικές αποδοτικές, λαμβάνοντας υπόψη τις αποδοτικότερες τεχνικές, υποκατάστατα, εναλλακτικές διαδικασίες παραγωγής, υψηλής απόδοσης συμπαραγωγή ενεργείας, αποδοτική ανάκτηση ενεργείας από απαέρια, χρήση βιομάζας και δέσμευση και αποθήκευση CO
, όπου διατίθενται τέτοιου είδους εγκαταστάσεις, καθώς και ότι δεν παρέχουν κίνητρα για αύξηση των εκπομπών. […]
[…]
11.   Με την επιφύλαξη του άρθρου 10β, η ποσότητα των δωρεάν κατανεμητέων δικαιωμάτων δυνάμει των παραγράφων 4 έως 7 του παρόντος άρθρου για το 2013 αντιστοιχεί σε 80 % της ποσότητας που καθορίζεται σύμφωνα με τα μέτρα που αναφέρονται στην παράγραφο 1. Στη συνέχεια, η δωρεάν κατανομή μειώνεται ισόποσα ετησίως έως ότου φτάσει στο 30 % το 2020 με στόχο να καταστεί μηδενική το 2027.
[…]»
Στην αιτιολογική σκέψη 23 της οδηγίας 2009/29 αναφέρονται τα ακόλουθα:
«Η μεταβατική δωρεάν κατανομή στις εγκαταστάσεις θα πρέπει να προβλέπεται μέσω εναρμονισμένων κοινοτικών κανόνων (“εκ των προτέρων δείκτες αναφοράς”) ούτως ώστε να ελαχιστοποιούνται οι στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό [στην] Κοινότητα. Οι κανόνες αυτοί θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις αποδοτικότερες τεχνικές σε ό,τι αφορά τα αέρια θερμοκηπίου και την ενέργεια, τα υποκατάστατα, τις εναλλακτικές διαδικασίες παραγωγής, τη χρήση βιομάζας, τις ανανεώσιμες πηγές ενεργείας και τη δέσμευση και αποθήκευση CO
. Οι κανόνες αυτοί δεν θα πρέπει να παρέχουν κίνητρα για την αύξηση των εκπομπών […]. Οι εναρμονισμένοι αυτοί κανόνες μπορούν επίσης να λαμβάνουν υπόψη τις εκπομπές που έχουν σχέση με τη χρήση καυσίμων απαερίων των οποίων η παραγωγή είναι αναπόφευκτη κατά τη βιομηχανική διεργασία· σε σχέση με αυτό, οι κανόνες μπορούν να προβλέπουν την κατανομή δωρεάν δικαιωμάτων σε φορείς εκμετάλλευσης εγκαταστάσεων που χρησιμοποιούν τα εν λόγω απαέρια ή σε φορείς εκμετάλλευσης εγκαταστάσεων από όπου παράγονται τέτοιου είδους αέρια.[…]»
Η απόφαση 2011/278
Με την απόφαση 2011/278, η Επιτροπή καθόρισε, δυνάμει του άρθρου 10α της οδηγίας 2003/87, τις εναρμονισμένες βάσεις επί των οποίων τα κράτη μέλη πρέπει να υπολογίζουν, κάθε έτος, τον αριθμό των δωρεάν κατανεμητέων δικαιωμάτων εκπομπών σε κάθε εγκατάσταση ευρισκόμενη στο έδαφός τους.
Οι αιτιολογικές σκέψεις 1, 8, 12 και 32 της αποφάσεως αυτής έχουν ως εξής:
«(1)
Το άρθρο 10α της οδηγίας [2003/87] ορίζει ότι τα πλήρως εναρμονισμένα μέτρα εφαρμογής, που θα ισχύουν σε ολόκληρη την Κοινότητα, για τη δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής πρέπει να καθορίζουν, στον βαθμό που αυτό είναι εφικτό, εκ των προτέρων δείκτες αναφοράς, ούτως ώστε να διασφαλίσουν ότι η δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής πραγματοποιείται κατά τρόπο που παρέχει κίνητρα για μειώσεις των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, και ενεργειακά αποδοτικές τεχνικές, λαμβάνοντας υπόψη τις αποδοτικότερες τεχνικές, υποκατάστατα, εναλλακτικές διαδικασίες παραγωγής, υψηλής απόδοσης συμπαραγωγή θερμότητας-ηλεκτρικής ενέργειας, αποδοτική ανάκτηση ενέργειας από απαέρια, χρήση βιομάζας και δέσμευση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα, όπου διατίθενται τέτοιου είδους εγκαταστάσεις, και να μην παρέχουν κίνητρα για αύξηση των εκπομπών. […]
[…]
(8)
Για τον προσδιορισμό των τιμών των δεικτών αναφοράς, η Επιτροπή χρησιμοποίησε ως σημείο αφετηρίας τον αριθμητικό μέσο όρο των επιδόσεων στο πεδίο των αερίων του θερμοκηπίου του 10 % των εγκαταστάσεων που είχε την υψηλότερη ως προς τα αέρια του θερμοκηπίου απόδοση το 2007 και το 2008, για το οποίο έχουν συλλεχθεί δεδομένα. Επιπλέον, σύμφωνα με το άρθρο 10α παράγραφος 1 της οδηγίας [2003/87], η Επιτροπή εξέτασε, για όλους τους τομείς για τους οποίους προβλέπεται δείκτης αναφοράς προϊόντος στο παράρτημα I –βασιζόμενη σε συμπληρωματικές πληροφορίες από διάφορες πηγές και σε ειδική μελέτη, στο πλαίσιο της οποίας αναλύθηκαν οι αποδοτικότερες τεχνικές και το δυναμικό μείωσης σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο– το κατά πόσον η συγκεκριμένη αφετηρία αντικατοπτρίζει επαρκώς τις αποδοτικότερες τεχνικές, υποκατάστατα, εναλλακτικές διαδικασίες παραγωγής, την υψηλής απόδοσης συμπαραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας-θερμότητας, την αποδοτική ανάκτηση ενέργειας από απαέρια, τη χρήση βιομάζας και τη δέσμευση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα, όπου διατίθενται τέτοιου είδους εγκαταστάσεις. […]
[…]
(12)
Αν δεν είναι εφικτή η συναγωγή δείκτη αναφοράς προϊόντος, αλλά υπάρχουν αέρια του θερμοκηπίου επιλέξιμα για δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής, τα εν λόγω δικαιώματα πρέπει να κατανέμονται βάσει γενικών εφεδρικών προσεγγίσεων. Για τη μεγιστοποίηση των μειώσεων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και της εξοικονόμησης ενέργειας, τουλάχιστον για μέρη των σχετικών διεργασιών παραγωγής, αναπτύχθηκε ιεραρχική κατάταξη τριών εφεδρικών προσεγγίσεων. Ο δείκτης αναφοράς θερμότητας εφαρμόζεται σε διεργασίες με κατανάλωση θερμότητας, όταν χρησιμοποιείται μετρήσιμος θερμοφορέας. Ο δείκτης αναφοράς καυσίμου εφαρμόζεται όταν καταναλώνεται μη μετρήσιμη ενέργεια. […] Για τις εκπομπές διεργασίας, τα δικαιώματα εκπομπής πρέπει να κατανέμονται βάσει των ιστορικών εκπομπών. Προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι η δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων για τις εν λόγω εκπομπές παρέχει επαρκή κίνητρα για μειώσεις των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και να αποφευχθεί η διαφορετική μεταχείριση των εκπομπών διεργασίας για τις οποίες κατανέμονται δικαιώματα βάσει των ιστορικών εκπομπών από εκείνες που περικλείονται εντός των ορίων συστήματος ενός δείκτη αναφοράς προϊόντος, το ιστορικό επίπεδο δραστηριότητας κάθε εγκατάστασης πρέπει να πολλαπλασιάζεται επί συντελεστή 0,9700 για τον καθορισμό του αριθμού των δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπής.
[…]
(32)
Ενδείκνυται επίσης να συνεκτιμώνται στους δείκτες αναφοράς προϊόντος η αποδοτική ανάκτηση ενέργειας από απαέρια και οι εκπομπές που σχετίζονται με τη χρήση τους. Για τον σκοπό αυτό, στον προσδιορισμό των τιμών των δεικτών αναφοράς για προϊόντα κατά την παραγωγή των οποίων σχηματίζονται απαέρια, ελήφθη υπόψη σε μεγάλο βαθμό η περιεκτικότητα των εν λόγω απαερίων σε άνθρακα. Όταν απαέρια εξάγονται από τη διεργασία παραγωγής εκτός των ορίων συστήματος του οικείου δείκτη αναφοράς προϊόντος και υποβάλλονται σε καύση για την παραγωγή θερμότητας εκτός των ορίων συστήματος μιας διεργασίας που καλύπτεται από δείκτη αναφοράς, όπως ορίζεται στο παράρτημα I, οι σχετικές εκπομπές πρέπει να λαμβάνονται υπόψη με την κατανομή πρόσθετων δικαιωμάτων εκπομπής βάσει του δείκτη αναφοράς θερμότητας ή καυσίμου. Με γνώμονα τη γενική αρχή σύμφωνα με την οποία δεν πρέπει να κατανέμονται δωρεάν δικαιώματα εκπομπής σε σχέση με την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, για την αποφυγή αδικαιολόγητων στρεβλώσεων του ανταγωνισμού στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας που παρέχεται σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις και λαμβάνοντας υπόψη την εγγενή τιμή του διοξειδίου του άνθρακα στην ηλεκτρική ενέργεια, είναι σκόπιμο, όταν εξάγονται απαέρια από τη διεργασία παραγωγής εκτός των ορίων συστήματος του οικείου δείκτη αναφοράς προϊόντος και υποβάλλονται σε καύση για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, να μην κατανέμονται πρόσθετα δικαιώματα πέραν του μεριδίου της περιεκτικότητας των απαερίων σε άνθρακα που έχει συνεκτιμηθεί στον σχετικό δείκτη αναφοράς προϊόντος.»
Το άρθρο 3 της αποφάσεως 2011/278, με τίτλο «Ορισμοί», έχει ως εξής:
«Για τους σκοπούς της παρούσας απόφασης ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:
[…]
η)
“υποεγκατάσταση εκπομπών διεργασίας”: […] οι εκπομπές που οφείλονται στην καύση ατελώς οξειδωμένου άνθρακα, ο οποίος έχει παραχθεί μέσω των κάτωθι δραστηριοτήτων, με σκοπό την παραγωγή θερμότητας, μετρήσιμης ή μη, ή ηλεκτρικής ενέργειας, υπό τον όρο ότι αφαιρούνται οι εκπομπές που θα προέκυπταν από την καύση ποσότητας φυσικού αερίου ισοδύναμης με το ενεργειακό περιεχόμενο του καιόμενου ατελώς οξειδωμένου άνθρακα:
[…]
iv)
χημικές συνθέσεις όπου το ανθρακικό υλικό συμμετέχει στην αντίδραση, για άλλους πρωταρχικούς σκοπούς πλην της παραγωγής θερμότητας,
[…]».
Το άρθρο 6 της αποφάσεως 2011/278, με τίτλο «Διαίρεση σε υποεγκαταστάσεις», προβλέπει τα εξής:
«1.   Για τους σκοπούς της παρούσας απόφασης, τα κράτη μέλη διαιρούν κάθε εγκατάσταση που είναι επιλέξιμη για δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής βάσει του άρθρου 10α της οδηγίας [2003/87] σε μία ή περισσότερες από τις ακόλουθες υποεγκαταστάσεις, όπως απαιτείται:
α)
υποεγκατάσταση δείκτη αναφοράς προϊόντος·
β)
υποεγκατάσταση δείκτη αναφοράς θερμότητας·
γ)
υποεγκατάσταση δείκτη αναφοράς καυσίμου·
δ)
υποεγκατάσταση εκπομπών διεργασίας.
[…]»
Το άρθρο 10 της αποφάσεως 2011/278, με τίτλο «Κατανομή σε επίπεδο εγκατάστασης», ορίζει τα εξής:
«1.   Βάσει των δεδομένων που έχουν συλλεχθεί σύμφωνα με το άρθρο 7, τα κράτη μέλη υπολογίζουν, για κάθε έτος, τον αριθμό των δικαιωμάτων εκπομπής που κατανέμονται δωρεάν, από το 2013 και έπειτα, σε κάθε κατεστημένη εγκατάσταση στην επικράτειά τους σύμφωνα με τις παραγράφους 2 έως 8.
2.   Για τον υπολογισμό αυτό, τα κράτη μέλη προσδιορίζουν πρώτα τον προκαταρκτικό ετήσιο αριθμό δικαιωμάτων εκπομπής που κατανέμονται δωρεάν για κάθε υποεγκατάσταση χωριστά ως εξής:
[…]
β)
για:
[…]
iii)
την υποεγκατάσταση εκπομπών διεργασίας, ο προκαταρκτικός ετήσιος αριθμός δικαιωμάτων εκπομπής που κατανέμονται δωρεάν για ένα δεδομένο έτος αντιστοιχεί στο γινόμενο του ιστορικού επιπέδου δραστηριότητας που σχετίζεται με διεργασία επί τον συντελεστή 0,9700.»
Το γερμανικό δίκαιο
Το άρθρο 9, παράγραφος 1, του Treibhausgas-Emissionshandelgesetz (νόμου περί εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου), της 21ης Ιουλίου 2011 (
BGBl
. 2011 I σ. 1475), προβλέπει ότι στους φορείς εκμεταλλεύσεως εγκαταστάσεων κατανέμονται δωρεάν δικαιώματα εκπομπής σύμφωνα με τις αρχές του άρθρου 10α της οδηγίας 2003/87 και της αποφάσεως 2011/278.
Το άρθρο 2, σημείο 17, της Verordnung über die Zuteilung von Treibhausgas-Emissionsberechtigungen in der Handelsperiode 2013 bis 2020 (κανονιστικής πράξεως σχετικά με την κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου για την περίοδο εμπορίας 2013 έως 2020), της 26ης Σεπτεμβρίου 2011 (
BGBl
. 2011 Ι, σ. 1921, στο εξής: ZuV 2020), ορίζει την έννοια του όρου «απαέρια» ως εξής:
«μείγμα αερίων το οποίο περιέχει ατελώς οξειδωμένο άνθρακα ως υποπροϊόν διεργασιών κατά το σημείο 29, στοιχείο b, με αποτέλεσμα το χημικό ενεργειακό περιεχόμενο να επαρκεί για την αυτοτελή καύση χωρίς την προσθήκη επιπλέον καυσίμου ή, σε περίπτωση αναμείξεως με καύσιμα υψηλότερης θερμογόνου δυνάμεως, για τη σημαντική συμβολή στη συνολική παροχή ενέργειας».
Κατά το άρθρο 2, σημείο 29, της ZuV 2020, ως «υποεγκατάσταση εκπομπών διεργασίας» νοούνται:
«[…]
b)
οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα οι οποίες προκύπτουν εκτός των ορίων του συστήματος υποεγκαταστάσεως που διαθέτει δείκτη εκπομπών ανά προϊόν, ως αποτέλεσμα των ακόλουθων διεργασιών:
[…]
dd)
χημικές συνθέσεις όπου το ανθρακικό υλικό συμμετέχει στην αντίδραση, για άλλους πρωταρχικούς σκοπούς πλην της παραγωγής θερμότητας·
[…]
c)
οι εκπομπές που οφείλονται στην καύση ατελώς οξειδωμένου άνθρακα, ο οποίος έχει παραχθεί στο πλαίσιο των παρατιθέμενων υπό στοιχείο b) διεργασιών με σκοπό την παραγωγή θερμότητας, μετρήσιμης ή μη, ή ηλεκτρικής ενέργειας, υπό τον όρο ότι αφαιρούνται οι εκπομπές που θα προέκυπταν από την καύση ποσότητας φυσικού αερίου ισοδύναμης με το τεχνικώς δυνάμενο να χρησιμοποιηθεί ενεργειακό περιεχόμενο του καιόμενου ατελώς οξειδωμένου άνθρακα.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
Η INEOS είναι φορέας εκμεταλλεύσεως ενός πετροχημικού βιομηχανικού συγκροτήματος, το οποίο περιλαμβάνει διάφορες εγκαταστάσεις παραγωγής βασικών οργανικών χημικών προϊόντων, στις οποίες εντάσσεται και μια βιομηχανική μονάδα παραγωγής θερμότητας. Η συγκεκριμένη μονάδα εφοδιάζει το συγκρότημα αυτό με ατμό παραγόμενο από καύση, μεταξύ άλλων, υγρών καταλοίπων και απαερίων, τα οποία αποτελούν υποπροϊόντα των παραγωγικών διεργασιών που συντελούνται στις εγκαταστάσεις παραγωγής χημικών προϊόντων του συγκροτήματος.
Στις 23 Ιανουαρίου 2012, η INEOS ζήτησε από την Deutsche Emissionshandelsstelle (Γερμανική Υπηρεσία Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπής, στο εξής: DEHSt) τη δωρεάν χορήγηση δικαιωμάτων εκπομπής δυνάμει του άρθρου 9, παράγραφος 1, του νόμου περί εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου, για την περίοδο εμπορίας 2013-2020. Η αίτηση αυτή αφορούσε, μεταξύ άλλων, μια υποεγκατάσταση εκπομπών διεργασίας από την καύση ατελώς οξειδωμένου άνθρακα παραγόμενου από διαδικασία χημικής συνθέσεως, στο πλαίσιο της οποίας το ανθρακικό υλικό συμμετέχει στην αντίδραση για άλλους πρωταρχικούς σκοπούς πλην της παραγωγής θερμότητας.
Με απόφαση της 19ης Φεβρουαρίου 2014, η DEHSt αρνήθηκε να χορηγήσει δωρεάν δικαιώματα για τις εκπομπές διεργασίας από την καύση υγρών καταλοίπων, με την αιτιολογία ότι το άρθρο 2, σημείο 29, στοιχείο c, της ZuV 2020 εφαρμόζεται μόνο στην περίπτωση απαερίων.
Η ενδικοφανής προσφυγή που άσκησε η INEOS κατά της αποφάσεως αυτής απορρίφθηκε από την DEHSt για τον ίδιο λόγο, με απόφαση της 14ης Σεπτεμβρίου 2015.
Στις 29 Σεπτεμβρίου 2015, η INEOS άσκησε ενώπιον του Verwaltungsgericht Berlin (διοικητικού πρωτοδικείου Βερολίνου, Γερμανία) προσφυγή κατά των αποφάσεων αυτών, προβάλλοντας, μεταξύ άλλων, ότι ούτε το άρθρο 2, σημείο 29, στοιχείο c, της ZuV 2020 ούτε το άρθρο 3, στοιχείο ηʹ, της αποφάσεως 2011/278 αναφέρουν τη φυσική κατάσταση της ύλης –στερεή, υγρή ή αέρια– του ατελώς οξειδωμένου άνθρακα και ότι από κανένα στοιχείο δεν μπορεί να συναχθεί ότι οι διατάξεις αυτές εφαρμόζονται μόνο στην περίπτωση απαερίων, όπως αυτά ορίζονται στο άρθρο 2, σημείο 17, της ZuV 2020. Ένας τέτοιος περιορισμός δεν προκύπτει ούτε από το πνεύμα ούτε από τον σκοπό της επίμαχης εθνικής νομοθεσίας. Για τη βιώσιμη διαχείριση των πόρων, τόσο τα υγρά κατάλοιπα όσο και τα απαέρια πρέπει να χρησιμοποιούνται για την ανάκτηση της ενέργειας αντί της παροχετεύσεως ή καύσεώς τους.
Κατά την άποψη της DEHSt, αντιθέτως, από το άρθρο 10α, παράγραφος 1, τρίτο εδάφιο, πρώτη περίοδος, της οδηγίας 2003/87 και από την αιτιολογική σκέψη 23 της οδηγίας 2009/29 συνάγεται ότι μόνον οι εκπομπές που οφείλονται στην καύση ατελώς οξειδωμένου άνθρακα από απαέρια θεμελιώνουν αξίωση δωρεάν χορηγήσεως δικαιωμάτων εκπομπής.
Το αιτούν δικαστήριο διερωτάται, συνεπώς, εάν η καύση ατελώς οξειδωμένου άνθρακα από υγρά κατάλοιπα μπορεί να οδηγήσει στη δωρεάν χορήγηση δικαιωμάτων εκπομπής.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Verwaltungsgericht Berlin (διοικητικό πρωτοδικείο Βερολίνου) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Έχει η απόφαση 2011/278 […] την έννοια ότι ο όρος “υποεγκατάσταση εκπομπών διεργασίας” κατά το άρθρο 3, στοιχείο ηʹ, της αποφάσεως αυτής περιλαμβάνει μόνο τις περιπτώσεις που ο ατελώς οξειδωμένος άνθρακας βρίσκεται σε αέρια κατάσταση ή καλύπτει και τις περιπτώσεις που ο ατελώς οξειδωμένος άνθρακας βρίσκεται σε υγρή κατάσταση;»
Επί του προδικαστικού ερωτήματος
Με το ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί εάν το άρθρο 3, στοιχείο ηʹ, της αποφάσεως 2011/278 έχει την έννοια ότι αποκλείει εθνική ρύθμιση, όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, η οποία δεν περιλαμβάνει στην έννοια του όρου «υποεγκατάσταση εκπομπών διεργασίας», κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου από την καύση ατελώς οξειδωμένου άνθρακα σε υγρή κατάσταση.
Για την εξέταση του ερωτήματος αυτού πρέπει να υπομνησθεί, καταρχάς, ότι η οδηγία 2003/87 έχει ως αντικείμενο τη θέσπιση ενός συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής, το οποίο αποσκοπεί στη μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα σε επίπεδο που να εμποδίζει κάθε επικίνδυνη ανθρωπογενή διατάραξη του κλιματικού συστήματος με απώτερο σκοπό την προστασία του περιβάλλοντος (βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 8ης Μαρτίου 2017, ArcelorMittal Rodange και Schifflange,
C-321/15
,
EU:C:2017:179
, σκέψη
).
Το σύστημα αυτό στηρίζεται σε μια οικονομικού χαρακτήρα λογική, η οποία ενθαρρύνει κάθε μετέχοντα στο εν λόγω σύστημα να εκπέμπει ποσότητα αερίων θερμοκηπίου μικρότερη από την ποσότητα που καλύπτουν τα αρχικώς χορηγηθέντα σ’ αυτόν δικαιώματα, προκειμένου να μεταβιβάζει το πλεόνασμα δικαιωμάτων σε άλλον μετέχοντα, ο οποίος έχει παραγάγει ποσότητα εκπομπών μεγαλύτερη από την ποσότητα που καλύπτουν τα δικαιώματα που του έχουν χορηγηθεί (βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 8ης Μαρτίου 2017, ArcelorMittal Rodange και Schifflange,
C-321/15
,
EU:C:2017:179
, σκέψη
).
Σκοπός της οδηγίας 2003/87 είναι ειδικότερα να μειωθούν, έως το 2020, οι συνολικές εκπομπές αερίων θερμοκηπίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης τουλάχιστον κατά 20 % σε σχέση με τα επίπεδα του 1990, με αποτελεσματικό τρόπο από πλευράς κόστους (απόφαση της 8ης Σεπτεμβρίου 2016, E.ON Kraftwerke,
C‑461/15
,
EU:C:2016:648
, σκέψη
).
Για τον σκοπό αυτό, το άρθρο 10α της οδηγίας 2003/87 προβλέπει, για τις εγκαταστάσεις σε ορισμένους τομείς δραστηριότητας, τη δωρεάν χορήγηση δικαιωμάτων εκπομπής των οποίων η ποσότητα, σύμφωνα με την παράγραφο 11 της διατάξεως αυτής, μειώνεται σταδιακά κατά την περίοδο 2013-2020, με στόχο να καταστεί μηδενική το 2027 (βλ., συναφώς, αποφάσεις της 8ης Σεπτεμβρίου 2016, E.ON Kraftwerke,
C-461/15
,
EU:C:2016:648
, σκέψη
, και της 26ης Οκτωβρίου 2016, Yara Suomi κ.λπ.,
C-506/14
,
EU:C:2016:799
, σκέψη
).
Σύμφωνα με το άρθρο 10α, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/87, η Επιτροπή θέσπισε, με την απόφαση 2011/278, τους εναρμονισμένους ενωσιακούς κανόνες για τη δωρεάν χορήγηση δικαιωμάτων εκπομπής. Αυτοί οι εναρμονισμένοι κανόνες συγκεκριμενοποιούν τη σημαντική απαίτηση περιορισμού στο ελάχιστο των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού εντός της εσωτερικής αγοράς (απόφαση της 22ας Ιουνίου 2016, DK Recycling und Roheisen κατά Επιτροπής,
C-540/14 P
,
EU:C:2016:469
, σκέψη
).
Από την παράγραφο 2 του εν λόγω άρθρου 10α προκύπτει ότι η Επιτροπή καθορίζει, στο πλαίσιο αυτό, δείκτες αναφοράς ανά κλάδο ή ανά επιμέρους κλάδο (βλ., συναφώς, απόφαση της 8ης Σεπτεμβρίου 2016, Borealis κ.λπ.,
C-180/15
,
EU:C:2016:647
, σκέψη
).
Όπως προκύπτει από το άρθρο 10, παράγραφοι 1 και 2, της αποφάσεως 2011/278, τα κράτη μέλη υπολογίζουν τον προκαταρκτικό ετήσιο αριθμό δικαιωμάτων εκπομπής που κατανέμονται δωρεάν διά του πολλαπλασιασμού των εν λόγω δεικτών αναφοράς με το ιστορικό επίπεδο δραστηριότητας κάθε υποεγκαταστάσεως. Προς τούτο, οφείλουν, κατά το άρθρο 6 της αποφάσεως αυτής, να διακρίνουν τις υποεγκαταστάσεις ανάλογα με τη δραστηριότητά τους, προκειμένου να διαπιστώσουν εάν πρέπει να προσδιοριστεί «δείκτης αναφοράς προϊόντος», «δείκτης αναφοράς θερμότητας» ή «δείκτης αναφοράς καυσίμου» ή και κάποιος άλλος ειδικός συντελεστής για τις «υποεγκαταστάσεις εκπομπών διεργασίας» (απόφαση της 8ης Σεπτεμβρίου 2016, Borealis κ.λπ.,
C-180/15
,
EU:C:2016:647
, σκέψη
).
Συναφώς, το Δικαστήριο έχει επισημάνει ότι οι περιεχόμενοι στο άρθρο 3 της αποφάσεως 2011/278 ορισμοί των υποεγκαταστάσεων με δείκτη αναφοράς προϊόντος, με δείκτη αναφοράς θερμότητας, με δείκτη αναφοράς καυσίμου και με εκπομπές διεργασίας αλληλοαποκλείονται (απόφαση της 8ης Σεπτεμβρίου 2016, Borealis κ.λπ.,
C-180/15
,
EU:C:2016:647
, σκέψη
).
Όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 12 της αποφάσεως 2011/278, μόνο σε περίπτωση κατά την οποία δεν είναι εφικτός ο υπολογισμός δείκτη αναφοράς προϊόντος, υπάρχουν όμως εκπομπές αερίων θερμοκηπίου επιλέξιμες για δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής, πρέπει τα δικαιώματα αυτά να κατανέμονται βάσει τριών εφεδρικών προσεγγίσεων, κατά τη διαμορφωθείσα ιεραρχική κατάταξη, για τη μεγιστοποίηση των μειώσεων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και της εξοικονομήσεως ενέργειας τουλάχιστον για ορισμένα μέρη των σχετικών διεργασιών παραγωγής (βλ., συναφώς, απόφαση της 8ης Σεπτεμβρίου 2016, Borealis κ.λπ.,
C-180/15
,
EU:C:2016:647
, σκέψεις
και
).
Περαιτέρω, όσον αφορά τον χαρακτηρισμό «υποεγκαταστάσεις εκπομπών διεργασίας», ο χαρακτηρισμός αυτός χωρεί μόνο για την παραγωγή ορισμένων τύπων ειδικών εκπομπών που προβλέπονται ρητώς στο άρθρο 3, στοιχείο ηʹ, σημεία i έως vi, της ίδιας αποφάσεως (απόφαση της 8ης Σεπτεμβρίου 2016, Borealis κ.λπ.,
C-180/15
,
EU:C:2016:647
, σκέψη
).
Εν προκειμένω, πρέπει να εξεταστεί εάν οι εκπομπές από την καύση ατελώς οξειδωμένου άνθρακα περιεχομένου σε υγρά κατάλοιπα μπορούν να ληφθούν υπόψη ως εκπομπές διεργασίας, κατά την έννοια του άρθρου 3, στοιχείο ηʹ, σημείο iv, της αποφάσεως 2011/278, για τη δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής, δυνάμει του άρθρου 10 της αποφάσεως αυτής.
Συναφώς, πρέπει να επισημανθεί ότι το άρθρο 3, στοιχείο ηʹ, σημείο iv, της αποφάσεως 2011/278 ορίζει την έννοια του όρου «υποεγκατάσταση εκπομπών διεργασίας» ως τις «εκπομπές που οφείλονται στην καύση ατελώς οξειδωμένου άνθρακα […] [από] χημικές συνθέσεις όπου το ανθρακικό υλικό συμμετέχει στην αντίδραση, για άλλους πρωταρχικούς σκοπούς πλην της παραγωγής θερμότητας»«υπό τον όρο ότι αφαιρούνται οι εκπομπές που θα προέκυπταν από την καύση ποσότητας φυσικού αερίου ισοδύναμης με το ενεργειακό περιεχόμενο του καιόμενου ατελώς οξειδωμένου άνθρακα».
Όπως ορθώς επισημαίνουν η Γερμανική Κυβέρνηση και η Επιτροπή, από τη διατύπωση αυτή δεν συνάγεται καμία καθοριστική ένδειξη για τη φυσική κατάσταση στην οποία πρέπει να βρίσκεται ο «ατελώς οξειδωμένος άνθρακας», που αναφέρεται στη διάταξη αυτή, προκειμένου οι εκπομπές που οφείλονται στην καύση του να μπορούν να ληφθούν υπόψη ως εκπομπές διεργασίας για τη δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής.
Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει, κατά πάγια νομολογία, να ληφθούν υπόψη η γενική οικονομία της οδηγίας 2003/87 και της αποφάσεως 2011/278 καθώς και οι σκοποί που αυτές επιδιώκουν (βλ. κατ’ αναλογία, μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 27ης Ιουνίου 2013, Malaysia Dairy Industries,
C-320/12
,
EU:C:2013:435
, σκέψη
, και της 11ης Νοεμβρίου 2015, Tecom Mican και Arias Domínguez,
C‑223/14
,
EU:C:2015:744
, σκέψη
και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Όσον αφορά, πρώτον, τη γενική οικονομία της οδηγίας 2003/87 και της αποφάσεως 2011/278, διαπιστώνεται, ευθύς εξαρχής, ότι οι εκπομπές από την καύση ατελώς οξειδωμένου άνθρακα λαμβάνονται υπόψη, όπως ήδη συνάγεται από τις σκέψεις 25 έως 31 της παρούσας αποφάσεως, για δύο λόγους στο πλαίσιο ενός ειδικού καθεστώτος, καθόσον οι εκπομπές αυτές συνεκτιμώνται, αφενός, με σκοπό την εφαρμογή των μεταβατικών κανόνων της δωρεάν κατανομής δικαιωμάτων εκπομπής και, αφετέρου, ως έσχατη εφεδρική προσέγγιση και δη ως εκπομπές διεργασίας. Συνεπώς, το άρθρο 3, στοιχείο ηʹ, σημείο iv, της αποφάσεως 2011/278 δεν μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο διασταλτικής ερμηνείας [βλ., κατ’ αναλογία, απόφαση της 7ης Απριλίου 2016, Holcim (Romania) κατά Επιτροπής,
C-556/14 P
, μη δημοσιευθείσα,
EU:C:2016:207
, σκέψη
].
Περαιτέρω πρέπει να επισημανθεί ότι τόσο η οδηγία 2003/87, ειδικότερα δε το άρθρο 10α, παράγραφος 1, τρίτο εδάφιο, και η αιτιολογική σκέψη 23 της οδηγίας 2009/29, όσο και η απόφαση 2011/278, ιδίως δε οι αιτιολογικές σκέψεις 1, 8 και 32, αναφέρουν την αποδοτική ανάκτηση ενέργειας, ως σκοπό τον οποίο επιδιώκουν οι κανόνες της δωρεάν κατανομής δικαιωμάτων εκπομπής, μόνο σε σχέση με τα απαέρια.
Συναφώς, από τις διατάξεις αυτές προκύπτει ότι, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η INEOS, ο εν λόγω σκοπός επιδιώκεται στο πλαίσιο της δωρεάν κατανομής δικαιωμάτων εκπομπής, όχι μόνο για την ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται από απαέρια, αλλά και για όλα εν γένει τα προϊόντα και τις διεργασίες που μπορούν να θεμελιώσουν αξίωση κατανομής δικαιωμάτων.
Συγκεκριμένα, το Δικαστήριο έχει αποφανθεί ότι οι δείκτες αναφοράς προϊόντος λαμβάνουν υπόψη την αποδοτική ανάκτηση ενέργειας από απαέρια και από εκπομπές συνδεόμενες με τη χρήση των αερίων αυτών και ότι, για τον σκοπό αυτό, ελήφθη υπόψη σε μεγάλο βαθμό η περιεκτικότητα των εν λόγω απαερίων σε άνθρακα κατά τον προσδιορισμό των τιμών των δεικτών αναφοράς που αφορούν προϊόντα κατά την παραγωγή των οποίων σχηματίζονται απαέρια (αποφάσεις της 8ης Σεπτεμβρίου 2016, Borealis κ.λπ.,
C-180/15
,
EU:C:2016:647
, σκέψη
, και της 26ης Οκτωβρίου 2016, Yara Suomi κ.λπ.,
C-506/14
,
EU:C:2016:799
, σκέψη
).
Εξάλλου, πρέπει να παρατηρηθεί ότι, τόσο στο έγγραφο που επιγράφεται «Guidance Document n
o
2 on the harmonized free allocation methodology for the EU-ETS post 2012 (Guidance on allocation methodologies)» [κατευθυντήριο έγγραφο αριθ. 2 για την εναρμονισμένη μέθοδο δωρεάν κατανομής στην Ευρωπαϊκή Ένωση μετά το 2012 (οδηγός των μεθοδολογιών κατανομής)], σελίδα 22, της 14ης Απριλίου και της 29ης Ιουνίου 2011, όσο και στο έγγραφο με τίτλο «Guidance Document n
o
8 on the harmonized free allocation methodology for the EU-ETS post 2012 – Waste gases and process emissions sub-installation» (κατευθυντήριο έγγραφο αριθ. 8 για την εναρμονισμένη μέθοδο δωρεάν κατανομής στην Ευρωπαϊκή Ένωση μετά το 2012 – απαέρια και υποεγκαταστάσεις εκπομπών διεργασίας), σελίδες 4 έως 6, της 14ης Απριλίου και της 6ης Σεπτεμβρίου 2011, τα οποία έχουν δημοσιευθεί στον ιστότοπο της Επιτροπής, η Επιτροπή αναφέρεται μόνο στις εκπομπές από την καύση ατελώς οξειδωμένου άνθρακα που περιέχεται στα απαέρια.
Μολονότι τα έγγραφα αυτά δεν είναι νομικώς δεσμευτικά, συνιστούν εντούτοις συμπληρωματικές ενδείξεις που αποσαφηνίζουν τη γενική οικονομία της οδηγίας 2003/87 και της αποφάσεως 2011/278 (βλ., συναφώς, απόφαση της 8ης Σεπτεμβρίου 2016, Borealis κ.λπ.,
C-180/15
,
EU:C:2016:647
, σκέψεις
και
).
Επιβάλλεται η διαπίστωση ότι καμία διάταξη της οδηγίας 2003/87 ή της αποφάσεως 2011/278 δεν κάνει, αφετέρου, λόγο για την αποδοτική ανάκτηση ενέργειας από τη χρήση υγρών καταλοίπων που περιέχουν ατελώς οξειδωμένο άνθρακα.
Όσον αφορά, δεύτερον, τους σκοπούς που επιδιώκει η ρύθμιση αυτή, πρέπει να παρατηρηθεί ότι το άρθρο 10α, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/87 και η απόφαση 2011/278 αποσκοπούν, στο πλαίσιο της επιτεύξεως των σκοπών που μνημονεύονται στις σκέψεις 22 έως 24 της παρούσας αποφάσεως, στο να ενθαρρύνουν τη μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου και τη βελτίωση της ενεργειακής αποδόσεως, με προσφυγή στις πλέον αποτελεσματικές τεχνικές, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγεται η αποδοτικότερη ανάκτηση ενέργειας από απαέρια, όταν τέτοιου είδους μέσα είναι διαθέσιμα και δεν ενθαρρύνουν την αύξηση των εκπομπών (βλ., συναφώς, αποφάσεις της 8ης Σεπτεμβρίου 2016, Borealis κ.λπ.,
C-180/15
,
EU:C:2016:647
, σκέψη
, και της 26ης Ιουλίου 2017, ArcelorMittal Atlantique και Lorraine,
C-80/16
,
EU:C:2017:588
, σκέψη
).
Πράγματι, όπως έχει επισημάνει το Δικαστήριο, όταν τα απαέρια είναι αναπόφευκτο υποπροϊόν της παραγωγής, η ανάκτηση των αερίων αυτών, τόσο από οικονομικής όσο και από οικολογικής απόψεως, είναι σαφώς προτιμότερη από την καύση τους σε πυρσούς καύσεως (βλ., συναφώς, απόφαση της 26ης Ιουλίου 2017, ArcelorMittal Atlantique και Lorraine,
C-80/16
,
EU:C:2017:588
, σκέψη
).
Η ίδια αυτή εκτίμηση περιλαμβάνεται και στην αιτιολογική σκέψη 23 της οδηγίας 2009/29, η οποία προβλέπει ότι λαμβάνονται υπόψη οι εκπομπές που οφείλονται στη χρήση καυσίμων απαερίων, των οποίων η παραγωγή είναι αναπόφευκτη κατά τη βιομηχανική διεργασία.
Πράγματι, όπως προκύπτει από τις γραπτές παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν στο Δικαστήριο, τα απαέρια που προέρχονται από τη βιομηχανική παραγωγή δεν μπορούν να αποθηκευτούν, με αποτέλεσμα, σε περίπτωση μη καύσεώς τους, να διαφεύγουν ελεύθερα στην ατμόσφαιρα και, συνεπώς, να εκλύουν αναπόφευκτα σ’ αυτήν τα αέρια θερμοκηπίου που περιέχουν. Είναι, όμως, δεδομένο ότι η καύση αυτών των αερίων καταλήγει, κατά κανόνα, σε μείωση τέτοιου είδους εκπομπών αερίων θερμοκηπίου.
Αντιθέτως, δεν αμφισβητείται ότι τα υγρά κατάλοιπα αυτά καθαυτά δεν παράγουν αέρια θερμοκηπίου παρά μόνον, ενδεχομένως, σε ελάχιστες ποσότητες. Όπως υπογραμμίζει η ίδια η INEOS, οι εκπομπές αερίων θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα οφείλονται στην καύση των υγρών καταλοίπων και όχι στα εν λόγω κατάλοιπα αυτά καθαυτά. Οι εκπομπές αυτές είναι, ωστόσο, δυνατό να αποφευχθούν, μεταξύ άλλων, με διαδικασίες διαχωρισμού ή επεξεργασίας.
Επομένως, αντιθέτως προς την καύση απαερίων, η καύση υγρών καταλοίπων αυξάνει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.
Υπό τις συνθήκες αυτές, η συνεκτίμηση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου από την καύση απαερίων που περιέχουν ατελώς οξειδωμένο άνθρακα συνάδει πλήρως προς τους σκοπούς που επιδιώκουν η οδηγία 2003/87 και η απόφαση 2011/278, καθόσον οι εκπομπές αυτές είναι αναπόφευκτες και η καύση των αερίων αυτών οδηγεί εν γένει σε μείωσή τους, ενώ, αντιθέτως, αν λαμβάνονταν υπόψη οι εκπομπές αερίων θερμοκηπίου από την καύση υγρών καταλοίπων που περιέχουν ατελώς οξειδωμένο άνθρακα, τούτο θα αντέβαινε στους σκοπούς αυτούς, διότι οι εν λόγω εκπομπές θα αυξάνονταν ενώ μπορούν να αποφευχθούν.
Κατά συνέπεια, τόσο από τη γενική οικονομία της οδηγίας 2003/87 και της αποφάσεως 2011/278 όσο και από τους επιδιωκόμενους με αυτές σκοπούς προκύπτει ότι οι εκπομπές από την καύση ατελώς οξειδωμένου άνθρακα περιεχομένου σε υγρά κατάλοιπα δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη ως εκπομπές διεργασίας, κατά την έννοια του άρθρου 3, στοιχείο ηʹ, σημείο iv, της αποφάσεως 2011/278, για τη δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής, δυνάμει του άρθρου 10 της αποφάσεως αυτής.
Βάσει των προεκτεθέντων, στο υποβληθέν ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 3, στοιχείο ηʹ, της αποφάσεως 2011/278 έχει την έννοια ότι δεν αποκλείει εθνική ρύθμιση, όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, η οποία δεν περιλαμβάνει στην έννοια του όρου «υποεγκατάσταση εκπομπών διεργασίας», κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου από την καύση ατελώς οξειδωμένου άνθρακα σε υγρή κατάσταση.
Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (έκτο τμήμα) αποφαίνεται:

Το άρθρο 3, στοιχείο ηʹ, της αποφάσεως 2011/278/ΕΕ της Επιτροπής, της 27ης Απριλίου 2011, σχετικά με τον καθορισμό ενωσιακών μεταβατικών κανόνων για την εναρμονισμένη δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής κατ’ εφαρμογή του άρθρου 10α της οδηγίας 2003/87/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, έχει την έννοια ότι δεν αποκλείει εθνική ρύθμιση, όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, η οποία δεν περιλαμβάνει στην έννοια του όρου «υποεγκατάσταση εκπομπών διεργασίας», κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου από την καύση ατελώς οξειδωμένου άνθρακα σε υγρή κατάσταση.

(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.