CELEX: 62015CJ0135
Rinviju għal deċiżjoni preliminari
Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili
Dritt applikabbli għall-kuntratt ta’ xogħol
Regolament (KE) Nru 593/2008
Artikolu 28
Kamp ta’ applikazzjoni ratione temporis
Artikolu 9
Kunċett ta’ “regoli mandatorji”
Applikazzjoni tar-regoli mandatorji ta’ Stati Membri għajr l-Istat tal-forum
Leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li tipprevedi tnaqqis tas-salarji fis-settur pubbliku minħabba kriżi baġitarja
Dmir ta’ kooperazzjoni leali

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 4(3) TUE kif ukoll tal-Artikolu 9(3) u tal-Artikolu 28 tar-Regolament (KE) Nru 593/2008 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-17 ta’ Ġunju 2008, dwar il-liġi applikabbli għall-obbligazzjonijiet kuntrattwali (Ruma I) (
ĠU 2008, L 177, p. 6
, u rettifika
ĠU 2009, L 309, p. 87
, iktar ’il quddiem ir-“Regolament Ruma I”), li ssostitwixxa, bejn l-Istati Membri u skont il-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 24 tiegħu, il-Konvenzjoni dwar il-liġi applikabbli għall-obbligi kuntrattwali miftuħa għall-firma f’Ruma fid-19 ta’ Ġunju 1980 (
ĠU C 169, 8.7.2005, p. 10
, iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni ta’ Ruma”).
Din it-talba ġiet ippreżentata fil-kuntest ta’ kawża bejn ir-Republik Griechenland (ir-Repubblika Ellenika) u Grigorios Nikiforidis, ċittadin Grieg impjegat bħala għalliem fi skola primarja Griega f’Nürnberg (il-Ġermanja), dwar, b’mod partikolari, it-tnaqqis tas-salarju gross tiegħu, wara l-adozzjoni mir-Repubblika Ellenika, ta’ żewġ liġijiet intiżi li jnaqqsu d-defiċit pubbliku tagħha.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
Ir-Regolament Ruma I
Il-premessi 6, 7, 16 u 37 tar-Regolament Ruma I huma fformulati kif ġej:
“ (6)
Il-funzjonament korrett tas-suq intern jeħtieġ li r-regoli tal-konflitt tal-liġijiet fis-seħħ fl-Istati Membri jindikaw l-istess liġi nazzjonali, irrispettivament mill-pajjiż tal-qorti li fiha tiġi preżentata l-azzjoni, sabiex jitjiebu l-prevedibbiltà tar-riżultat tal-litigazzjoni, iċ-ċertezza ġuridika u l-moviment liberu tas-sentenzi.
(7)
L-ambitu sostantiv u d-dispożizzjonijiet ta’ dan ir-Regolament għandhom ikunu konsistenti mar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 44/2001 tat-22 ta’ Diċembru 2000 dwar ġurisdizzjoni u rikonoxximent u eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali [(
ĠU 2001, L 12, p. 1
)] (‘Brussell I’) u r-Regolament (KE) Nru 864/2007 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-11 ta’ Lulju 2007 dwar il-liġi applikabbli għall-obbligazzjonijiet mhux kuntrattwali (‘Ruma II’) [
ĠU 2007, L 199, p. 40
)].
[...]
(16)
Sabiex jagħtu kontribut għall-għan ġenerali ta’ dan ir-Regolament – iċ-ċertezza ġuridika – fiż-żona ta’ ġustizzja Ewropea, ir-regoli ta[’] konflitt tal-liġijiet għandhom ikunu ta’ livell għoli ta’ prevedibbiltà. Madankollu, il-qrati għandhom iżommu grad ta’ diskrezzjoni sabiex jiddeterminaw il-liġi li tippreżenta l-eqreb rabtiet mas-sitwazzjoni.
[...]
(37)
Konsiderazzjonijiet ta’ interess pubbliku jiġġustifikaw li l-qrati ta’ l-Istati Membri jingħataw il-possibbiltà li, f’ċirkostanzi eċċezzjonali, jiġu applikati eċċezzjonijiet ibbażati fuq l-ordni pubbliku u fuq dispożizzjonijiet obbligatorji prevalenti. Il-kunċett ta’ ‘dispożizzjonijiet obbligatorji prevalenti’ għandu jkun distint mill-espressjoni ‘dispożizzjonijiet li ma jistgħux jiġu derogati bi ftehim’ u għandu jkollu interpretazzjoni iktar ristretta.”
L-Artikolu 3 tar-Regolament Ruma I jipprovdi:
“1.   Kuntratt għandu jkun regolat mil-liġi magħżula mill-partijiet. L-għażla għandha ssir espressament jew tkun manifestata b’mod ċar permezz tat-termini tal-kuntratt jew taċ-ċirkostanzi tal-każ. Bl-għażla tagħhom, il-partijiet jistgħu jagħżlu l-liġi applikabbli għat-totalità jew għal parti biss tal-kuntratt.
2.   Il-partijiet jistgħu jiftiehmu f’kull mument li jissuġġettaw il-kuntratt għal liġi diversa minn dik li preċedentement kienet tirregolah, kemm jekk bħala riżultat ta’ għażla preċedenti taħt dan l-Artikolu kif ukoll bħala riżultat ta’ dispożizzjonijiet oħra ta’ dan ir-Regolament. Kwalunkwe bidla, fir-rigward tal-liġi applikabbli, li ssir wara l-konklużjoni tal-kuntratt, m’għandhiex tippreġudika l-validità formali tal-kuntratt taħt l-Artikolu 11 jew tinċidi fuq id-drittijiet ta’ persuni terzi.
3.   Fejn l-elementi l-oħra kollha rilevanti għas-sitwazzjoni fil-ħin ta’ l-għażla jinsabu f’pajjiż divers mill-pajjiż li tiegħu intgħażlet il-liġi, l-għażla tal-partijiet m’għandhiex tippreġudika l-applikazzjoni ta’ dispożizzjonijiet tal-liġi, ta’ dak il-pajjiż l-ieħor, li ma jistgħux jiġu derogati bi ftehim.
4.   Fejn l-elementi l-oħra kollha li jkunu rilevanti għas-sitwazzjoni fil-ħin ta’ l-għażla jinsabu f’wieħed jew aktar Stati Membri, l-għażla tal-partijiet tal-liġi applikabbli diversa minn dik ta’ Stat Membru m’għandhiex tippreġudika l-applikazzjoni ta’ dispożizzjonijiet tal-liġi Komunitarja, fejn xieraq, kif implimentati fl-Istat Membru tal-forum, li ma jistgħux jiġu derogati bi ftehim.
5.   L-eżistenza u l-validità tal-kunsens tal-partijiet fir-rigward ta’ l-għażla tal-liġi applikabbli għandhom jiġu determinati skond id-dispożizzjonijiet ta’ l-Artikoli 10, 11 u 13.”
L-Artikolu 8 tar-Regolament Ruma I, intitolat “Kuntratti individwali ta’ impjieg”, jipprovdi:
“1.   Kuntratt individwali ta’ impjieg għandu jkun regolat mil-liġi magħżula mill-partijiet skond l-Artikolu 3. Madankollu, tali għażla ma tistax twassal li ċċaħħad l-impjegat mill-protezzjoni mogħtija lilu permezz ta’ dispożizzjonijiet li ma jistgħux jiġu derogati bi ftehim taħt il-liġi li, fin-nuqqas ta’ għażla, kienet tkun applikabbli skond il-paragrafi 2, 3 u 4 ta’ dan l-Artikolu.
2.   Sa fejn il-liġi applikabbli għall-kuntratt individwali ta’ l-impjieg ma ntgħażlitx mill-partijiet, il-kuntratt għandu jkun regolat mil-liġi tal-pajjiż li fih jew, fin-nuqqas ta’ dan, li minnu l-impjegat abitwalment jeżerċita l-impjieg tiegħu fl-eżekuzzjoni tal-kuntratt. Il-pajjiż li fih ix-xogħol abitwalment jitwettaq m’għandux jitqies li nbidel jekk il-persuna tiġi impjegata temporanjament f’pajjiż ieħor.
3.   Fejn il-liġi applikabbli ma tkunx tistà tiġi determinata skond il-paragrafu 2, il-kuntratt għandu jkun regolat mil-liġi tal-pajjiż fejn ikun jinsab in-negozju li fih ġie impjegat.
4.   Fejn mit-totalità taċ-ċirkostanzi jirriżulta li l-kuntratt ta’ impjieg ikun aktar marbut ma’ pajjiż divers minn dak indikat fil-paragrafu 2 jew [3], għandha tapplika l-liġi ta’ dak il-pajjiż l-ieħor.”
L-Artikolu 9 tar-Regolament Ruma I, intitolat “Dispożizzjonijiet obbligatorji prevalenti”, jipprovdi:
“1.   Id-dispożizzjonijiet obbligatorji prevalenti huma dispożizzjonijiet li r-rispett tagħhom huwa meqjus bħala kruċjali minn pajjiż għas-salvagwardja ta’ l-interessi pubbliċi tiegħu, bħall-organizzazzjoni politika, soċjali jew ekonomika tiegħu, tant li dawn ikunu applikabbli fi kwalunkwe sitwazzjoni li taqa’ fl-ambitu tagħhom, irrispettivament mill-liġi applikabbli għall-kuntratt skond dan ir-Regolament.
2.   Xejn f’dan ir-Regolament m’għandu jirrestrinġi l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet obbligatorji prevalenti tal-liġi tal-forum.
3.   Jista’ jingħata effett lid-dispożizzjonijiet obbligatorji prevalenti tal-liġi tal-pajjiż fejn l-obbligazzjonijiet li jirriżultaw mill-kuntratt jkunu jridu jitwettqu jew ikunu twettqu, sa fejn dawn dispożizzjonijiet obbligatorji prevalenti jagħmlu illegali t-twettiq tal-kuntratt. Sabiex jiġi deċiż jekk għandux jingħata effett lil dawn id-dispożizzjonijiet, għandhom jitqiesu n-natura u l-għan tagħhom kif ukoll il-konsegwenzi li ġejjin mill-applikazzjoni jew min-nuqqas ta’ applikazzjoni tagħhom.”
L-Artikolu 10 tal-imsemmi regolament, intitolat “Kunsens u validità materjali”, jipprovdi:
“1.   L-eżistenza u l-validità ta’ kuntratt jew ta’ dispożizzjoni ta’ kuntratt għandhom jiġu determinati mil-liġi li tkun applikabbli għalih taħt dan ir-Regolament kieku l-kuntratt jew id-dispożizzjoni kienu validi.
2.   Madankollu, sabiex parti tistabbilixxi li ma tkunx tat il-kunsens tagħha, tista’ tirriferi għal-liġi tal-pajjiż li fih ikollha r-residenza abitwali tagħha jekk miċ-ċirkostanzi jirriżulta li ma jkunx raġonevoli li jiġi determinat l-effett tal-komportament ta’ tali parti skond il-liġi speċifikata fil-paragrafu 1.”
Taħt it-titolu “Applikazzjoni temporali”, l-Artikolu 28 tal-istess regolament, jipprovdi:
“Dan ir-Regolament għandu japplika għal kuntratti konklużi wara is-17 ta’ Diċembru 2009.”
Id-Deċiżjoni 2010/320/UE
Fl-10 ta’ Mejju 2010, il-Kunsill adotta d-Deċiżjoni 2010/320/UE indirizzata lir-Repubblika Ellenika bil-għan li ssaħħaħ u tapprofondixxi s-sorveljanza fiskali u li tavża lill-Greċja biex tieħu miżuri għat-tnaqqis tad-defiċit, liema miżuri huma meqjusa neċessarji sabiex tiġi rimedjata s-sitwazzjoni ta’ defiċit eċċessiv (
ĠU 2010, L 145, p. 6
u rettifika
ĠU 2011, L 209, p. 63
).
L-Artikolu 2 tad-Deċiżjoni 2010/320 kien jeżiġi li dan l-Istat Membru jadotta, matul is-snin 2010 u 2011, riforma tal-leġiżlazzjoni salarjali fis-settur pubbliku, billi jinkludi, b’mod partikolari, l-introduzzjoni ta’ prinċipji unifikati u ta’ skeda sabiex tiġi stabbilita tabella tas-salarji unifikata u kkonsolidata fis-settur pubbliku, b’remunerazzjonijiet li jirriflettu l-produttività u l-kompiti.
Id-Deċiżjoni 2010/320 ġiet abrogata bid-Deċiżjoni tal-Kunsill 2011/734/UE, tat-12 ta’ Lulju 2011, indirizzata lir-Repubblika Ellenika bl-għan li ssaħħaħ u tapprofondixxi s-sorveljanza fiskali u li tavża lill-Greċja biex tieħu miżuri għat-tnaqqis tad-defiċit, liema miżuri huma meqjusa neċessarji sabiex tiġi rimedjata s-sitwazzjoni ta’ defiċit eċċessiv (riformulazzjoni) (
ĠU 2011, L 296, p. 38
).
Il-Konvenzjoni ta
’ Ruma
Taħt it-titolu “Regoli mandatarji”, l-Artikolu 7 tal-Konvenzjoni ta’ Ruma jipprovdi kif ġej:
“1.   Fejn tkun applikata skond din il-Konvenzjoni il-liġi ta’ pajjiż, ir-regoli mandatarji tal-liġi ta’ pajjiż ieħor li miegħu s-sitwazzjoni jkollha rabta mill-qrib jistgħu jingħataw effett, jekk u sakemm, skond il-liġi ta’ dan l-aħħar pajjiz, dawk ir-regoli għandhom ikunu applikati tkun liema tkun il-liġi applikabbli għall-kuntratt. Fil-kunsiderazzjoni dwar [jekk] ir-regoli mandatarji jingħatawx effett, għandhom jitqiesu n-natura u l-għan tagħhom u l-effetti tagħhom jekk ikunu applikati jew jekk ma jkunux applikati.
2.   Xejn f’din il-Konvenzjoni m’għandu jżomm l-applikazzjoni tar-regoli tal-liġi tal-forum f’sitwazzjoni fejn dawn ikunu mandatarji irrispettivament mil-liġi li tapplika mod ieħor għall-kuntratt.”
L-Artikolu 17 tal-imsemmija konvenzjoni jistabbilixxi:
“Din il-Konvenzjoni għandha tapplika fi Stat Kontraenti għal kuntratti magħmulin wara d-data li fiha din il-Konvenzjoni tkun daħlet fis-seħħ għal dak l-Istat.”
Id-drittijiet nazzjonali
Id-dritt Ġermaniż
Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li, sad-dħul fis-seħħ tar-Regolament Ruma I, l-Artikoli 27
et seq
tal-Einführungsgesetz zum Bürgerlichen Gesetzbuch (liġi introduttorja għall-kodiċi ċivili, iktar ’il quddiem l-“EGBGB”) kienu jikkostitwixxu r-regoli tad-dritt internazzjonali privat Ġermaniż fil-qasam tar-relazzjonijiet kuntrattwali. Skont il-qorti tar-rinviju, l-Artikolu 34 tal-EGBGB essenzjalment ma kienx jipprekludi t-teħid inkunsiderazzjoni ta’ regoli mandatorji barranin, minn tal-inqas bħala punti ta’ fatt, fil-kuntest ta’ regoli ġuridiċi tad-dritt sostantiv “li jeħtieġu iktar preċiżjoni”.
Id-dritt Grieg
Waqt il-kriżi marbuta mal-finanzjament tad-dejn pubbliku Grieg, ir-Repubblika Ellenika adottat il-Liġi 3833/2010 dwar miżuri urġenti sabiex tingħeleb il-kriżi tal-finanzi pubbliċi (FEK A’ 40/15.03.2010, iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 3833/2010”). L-Artikolu 1 ta’ din il-liġi, li daħal fis-seħħ fl-1 ta’ Jannar 2010, jipprevedi t-tnaqqis ta’ 12 % mill-benefiċċji ta’ kwalunkwe tip, mill-kumpens u mir-remunerazzjonijiet ta’ uffiċjali u ta’ impjegati ta’ awtoritajiet pubbliċi. Dan it-tnaqqis japplika wkoll għall-persunal li jkollu relazzjoni ta’ xogħol irregolata mid-dritt privat ma’ awtorità pubblika u jipprevali fuq kwalunkwe dispożizzjoni ta’ ftehim kollettiv, ta’ deċiżjoni arbitrali jew ta’ kuntratt ta’ xogħol individwali.
Barra minn hekk, ir-Repubblika Ellenika adottat il-Liġi Nru 3845/2010 intitolata “Miżuri għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-mekkaniżmu ta’ appoġġ għall-ekonomija Griega tal-pajjiżi membri taż-żona tal-euro u tal-Fond Monetarju Internazzjonali” (FEK A’ 65/6.05.2010, iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 3845/2010”). L-Artikolu 3 ta’ din il-liġi, li daħal fis-seħħ fl-1 ta’ Ġunju 2010, essenzjalment jipprevedi tnaqqis ġdid ta’ 3 % mir-remunerazzjonijiet tal-impjegati msemmija fl-Artikolu 1 tal-Liġi Nru 3833/2010.
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
B’effett mis-sena 1996, G. Nikiforidis ilu impjegat, bħala għalliem, fi skola primarja li tinsab f’Nürnberg u li hija ġestita mir-Repubblika Ellenika. Matul il-perijodu bejn ix-xahar ta’ Ottubru 2010 u x-xahar ta’ Diċembru 2012, ir-Repubblika Ellenika naqqset bi EUR 20262.32 ir-remunerazzjoni grossa ta’ G. Nikiforidis, li qabel kienet ikkalkolata konformement mad-dritt Ġermaniż dwar in-negozjar kollettiv, minħabba l-adozzjoni, mil-leġiżlatur Grieg, tal-Liġijiet Nri 3833/2010 u 3845/2010. Dawn il-liġijiet kienu intiżi li jimplementaw il-ftehimiet li r-Repubblika Ellenika kienet ikkonkludiet mal-Kummissjoni Ewropea, mal-Bank Ċentrali Ewropew u mal-Fond Monetarju Internazzjonali (NU) kif ukoll id-Deċiżjoni 2010/320.
G. Nikiforidis ressaq kawża fil-Ġermanja fejn talab remunerazzjoni addizzjonali għall-perijodu bejn Ottubru 2010 u Diċembru 2012 kif ukoll ir-rendikonti tar-remunerazzjoni.
Il-Bundesarbeitsgericht (qorti industrijali federali, il-Ġermanja) ċaħad l-eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà mqajma mir-Repubblika Ellenika, ibbażata fuq l-immunità ta’ din tal-aħħar, peress li r-relazzjoni ta’ xogħol inkwistjoni fil-kawża prinċipali kienet irregolata mid-dritt privat. Barra minn hekk, huwa rrileva li l-Liġijiet Nri 3833/2010 u 3845/2010 jnaqqsu s-salarji tal-impjegati kollha tas-servizz pubbliku tar-Repubblika Ellenika, indipendentement minn jekk dawn l-impjegati jeżerċitawx il-funzjonijiet tagħhom fit-territorju Grieg jew barra mill-Greċja. Huwa qies li d-dispożizzjonijiet rilevanti ta’ dawn il-liġijiet kienu jissodisfaw id-definizzjoni ta’ regoli mandatorji fis-sens tad-dritt internazzjonali privat.
Skont il-Bundesarbeitsgericht (qorti industrijali federali), huwa neċessarju, għall-eżitu tal-kawża prinċipali, li jiġi ddeterminat jekk il-Liġijiet Nri 3833/2010 u 3845/2010 jistgħux japplikaw direttament jew indirettament għal relazzjoni ta’ xogħol eżerċitata fil-Ġermanja u suġġetta għad-dritt Ġermaniż, li ma jawtorizzax, fin-nuqqas ta’ modifika tal-kuntratt jew ta’ Änderungskündigung (notifika ta’ emenda), tnaqqis ta’ remunerazzjonijiet simili għal dak li kienet irrikorriet għalih ir-Repubblika Ellenika. Din il-qorti rrilevat f’dan il-kuntest li, jekk ir-Regolament Ruma I ma kienx applikabbli għall-kawża prinċipali, l-Artikolu 34 tal-EGBGB kien jawtorizzaha tieħu inkunsiderazzjoni r-regoli mandatorji ta’ Stat ieħor.
Billi jqis li l-mument li fih jiġi konkluż kuntratt ta’ xogħol, fis-sens tal-Artikolu 28 tal-istess regolament, jista’ jkun is-suġġett ta’ interpretazzjonijiet differenti, speċjalment fil-każ ta’ relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien twil, l-imsemmija qorti tqis li huwa neċessarju li jiġi ddeterminat jekk din id-dispożizzjoni tikkonċernax biss il-konklużjoni inizjali tal-kuntratt jew jekk tistax ukoll tinkorpora ċerti bidliet fir-relazzjoni ta’ xogħol bħal modifika kuntrattwali tar-remunerazzjoni grossa jew tal-obbligu tax-xogħol jew anki l-kontinwazzjoni tax-xogħol wara terminazzjoni tal-kuntratt jew ta’ interruzzjoni oħra fl-eżekuzzjoni tal-kuntratt. Il-Bundesarbeitsgericht (qorti industrijali federali) jenfasizza f’dan ir-rigward li, f’dan il-każ, l-aħħar modifika bil-miktub tal-kuntratt tax-xogħol kienet miftiehma fl-2008.
Barra minn hekk, din il-qorti tistaqsi jekk l-Artikolu 9(3) tar-Regolament Ruma I għandux jiġi interpretat ristrettivament fis-sens li jistgħu jiġu invokati biss ir-regoli mandatorji tal-Istat tal-forum jew tal-Istat tal-eżekuzzjoni tal-kuntratt jew ikunx possibbli li jittieħdu inkunsiderazzjoni r-regoli mandatorji ta’ Stat Membru ieħor.
Fl-aħħar nett, kemm fil-każ li fih id-dispożizzjonijiet preċedenti tad-dritt internazzjonali privat Ġermaniż ikunu japplikaw kif ukoll fil-każ li fih ikun hemm lok li jsir użu mill-Artikolu 9(3) tal-imsemmi regolament, u indipendentement minn jekk din l-aħħar dispożizzjoni tipprekludix jew le t-teħid inkunsiderazzjoni tar-regoli mandatorji ta’ Stat Membru għajr dak tal-Istat tal-forum jew dak tal-post tal-eżekuzzjoni tal-kuntratt, il-Bundesarbeitsgericht (qorti industrijali federali) tistaqsi dwar il-konsegwenzi tal-implementazzjoni tad-dmir tal-kooperazzjoni leali, stabbilit fl-Artikolu 4(3) TUE, fuq is-soluzzjoni tat-tilwima fil-kawża prinċipali. Skont din il-qorti, dan ir-rekwiżit jista’ jagħti lok għal obbligu ta’ sostenn tar-Repubblika Ellenika fl-implementazzjoni tal-ftehimiet li hija kkonkludiet mal-Kummissjoni, mal-Fond Monetarju Internazzjonali (NU) u mal-Bank Ċentrali Ewropew u tad-Deċiżjoni 2010/320, billi jittieħdu inkunsiderazzjoni l-Liġijiet Nri 3833/2010 u 3845/2010 fil-kuntest tal-kawża prinċipali.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Bundesarbeitsgericht (qorti industrijali federali) iddeċiediet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
L-Artikolu 28 tar-Regolament Ruma I dwar ir-relazzjonijiet tax-xogħol japplika biss jekk ir-relazzjoni legali ġiet stabbilita permezz ta’ kuntratt ta’ xogħol miftiehem wara s-16 ta’ Diċembru 2009, jew anki jekk ikun hemm il-kunsens sussegwenti tal-partijiet fil-kuntratt, kemm jekk ir-relazzjoni ta’ xogħol tagħhom tinbidel jew tkompli mingħajr bdil, jeffettwa l-applikabbiltà tar-Regolament?
2)
L-Artikolu 9(3) tar-Regolament Ruma I waħdu jeskludi l-applikazzjoni diretta tar-regoli mandatorji tal-pulizija ta’ Stat terz fejn l-obbligi bbażati fuq il-kuntratt ma għandhomx jiġu eżegwiti jew ma ġewx eżegwiti, jew jeskludi wkoll it-teħid inkunsiderazzjoni indirett tad-dritt tal-Istat li l-liġi tiegħu tirregola l-kuntratt?
3)
Il-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali stabbilit fl-Artikolu 4(3) TUE għandu sinjifikat legali fir-rigward ta’ deċiżjoni tal-qrati nazzjonali li tapplika direttament jew indirettament ir-regoli mandatorji tal-pulizija ta’ Stat Membru ieħor?”
Fuq id-domandi preliminari
Fuq l-ewwel domanda
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk l-Artikolu 28 tar-Regolament Ruma I għandux jiġi interpretat fis-sens li d-dispożizzjonijiet ta’ dan ir-regolament japplikaw biss għal relazzjonijiet ta’ xogħol stabbiliti abbażi ta’ kuntratt konkluż wara s-16 ta’ Diċembru 2009 jew fis-sens li japplikaw ukoll għal relazzjonijiet ta’ xogħol konklużi mhux iktar tard minn din id-data u li bihom il-partijiet jaqblu li jkomplu, wara l-imsemmija data, bi jew mingħajr modifika.
Għandu jiġi rrilevat li l-Artikolu 28 tar-Regolament Ruma I jipprovdi li dan ir-regolament japplika għal kuntratti konklużi b’effett mis-17 ta’ Diċembru 2009, mingħajr ma jistabbilixxi distinzjoni bejn it-tipi differenti ta’ kuntratti li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni
ratione materiae
tal-imsemmi regolament. Għaldaqstant, ir-relazzjonijiet ta’ xogħol li tirreferi għalihom l-ewwel domanda jaqgħu wkoll taħt din id-dispożizzjoni.
Fil-każ ineżami, mill-indikazzjonijiet mogħtija mill-qorti tar-rinviju jirriżulta li l-kuntratt ta’ xogħol inkwistjoni fil-kawża prinċipali ġie inizjalment konkluż matul is-sena 1996, jiġifieri qabel ma beda japplika r-Regolament Ruma I.
Fid-dawl ta’ din il-kjarifika, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, mir-rekwiżiti kemm tal-applikazzjoni uniformi tad-dritt tal-Unjoni kif ukoll tal-prinċipju ta’ ugwaljanza jirriżulta li t-termini ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni li ma tagħmel ebda riferiment espliċitu għad-dritt tal-Istati Membri sabiex jiġu stabbiliti t-tifsira u l-portata tagħha, għandhom normalment jiġu interpretati awtonomament u uniformament fl-intier tal-Unjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas-17 ta’ Lulju 2008, Kozłowski,
C‑66/08
,
EU:C:2008:437
, punt
, u tal-24 ta’ Mejju 2016, Dworzecki,
C‑108/16 PPU
,
EU:C:2016:346
, punt
).
Peress li l-Artikolu 28 tar-Regolament Ruma I ma jagħmel ebda riferiment għad-dritt tal-Istati Membri, dan għandu għalhekk jiġi interpretat awtonomament u uniformament.
Din il-konklużjoni ma hijiex invalidata mill-Artikolu 10 tar-Regolament Ruma I li jipprovdi li l-kwistjonijiet marbuta mal-eżistenza u mal-validità ta’ kuntratt jew ta’ dispożizzjoni tiegħu huma suġġetti għal-liġi li tkun applikabbli bis-saħħa ta’ dan ir-regolament jekk il-kuntratt jew id-dispożizzjoni jkunu validi. Fil-fatt, din id-dispożizzjoni, li ma taqax fil-kamp ta’ applikazzjoni
ratione temporis
tar-Regolament Ruma I, ma hijiex rilevanti fil-kuntest tar-risposta li għandha tingħata għall-ewwel domanda.
Skont l-Artikolu 28 tar-Regolament Ruma I, dan huwa intiż li japplika biss għal relazzjonijiet kuntrattwali mnissla mill-kunsens reċiproku tal-partijiet kontraenti, li mmaterjalizza b’effett mis-17 ta’ Diċembru 2009.
Minkejja dan, sabiex tingħata risposta għall-ewwel domanda, għandu jiġi ddeterminat jekk modifika ta’ kuntratt ta’ xogħol konkluża wara s-17 ta’ Diċembru 2009, miftiehma bejn il-partijiet ta’ dan il-kuntratt b’effett minn din id-data, tistax twassal għall-fatt li kuntratt ta’ xogħol ġdid ikun ġie konkluż bejn dawn il-partijiet b’effett mill-imsemmija data, fis-sens tal-Artikolu 28 tar-Regolament Ruma I, b’mod li l-imsemmi kuntratt ikun jaqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni
ratione temporis
ta’ dan ir-regolament.
F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li l-leġiżlatur tal-Unjoni eskluda li r-Regolament Ruma I ikollu applikazzjoni immedjata li permezz tagħha l-effetti futuri ta’ kuntratti konklużi qabel is-17 ta’ Diċembru 2009 jkunu jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu.
Fil-fatt, filwaqt li l-proposta tal-Kummissjoni COM(2005) 650 finali, tal-15 ta’ Diċembru 2005, għal regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-liġi applikabbli għall-obbligi kuntrattwali (Ruma I) kienet tipprevedi l-inklużjoni fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-imsemmi regolament ta’ “obbligi kuntrattwali li joħorġu qabel id-dħul fl-applikazzjoni tiegħu”, ir-riferiment għal dawn tal-aħħar ġie ssostitwit, fl-Artikolu 28 tar-Regolament Ruma I, b’riferiment għal “kuntratti” konklużi b’effett mis-17 ta’ Diċembru 2009. Filwaqt li r-riferiment, propost mill-Kummissjoni, għal obbligi kuntrattwali mnissla wara li beda japplika l-imsemmi regolament, kien ikopri, minbarra l-kuntratti konklużi wara li beda japplika, l-effetti futuri ta’ kuntratti konklużi qabel tali applikazzjoni, jiġifieri obbligi mnissla minn dawn l-aħħar kuntratti wara li beda japplika, dan ma huwiex il-każ tat-termini tal-Artikolu 28 tar-Regolament Ruma I, li jirreferu esklużivament għal kuntratti konklużi b’effett mis-17 ta’ Diċembru 2009, data li fiha beda japplika dan ir-regolament skont l-Artikolu 29 tiegħu. Isegwi li, kuntrarjament għal dak li tipprevedi l-qorti tar-rinviju, kull kunsens tal-partijiet kontraenti, wara s-16 ta’ Diċembru 2009, li titkompla l-eżekuzzjoni ta’ kuntratt konkluż preċedentement ma jistax ikollu l-effett li jrendi r-Regolament Ruma I applikabbli għal din ir-relazzjoni kuntrattwali, mingħajr ma jikser ir-rieda espressa b’mod ċar mil-leġiżlatur tal-Unjoni.
Din l-għażla tkun kompromessa jekk kwalunkwe modifika, anki jekk minima, magħmula mill-partijiet, b’effett mis-17 ta’ Diċembru 2009, fir-rigward ta’ kuntratt inizjalment konkluż qabel din id-data, tkun suffiċjenti sabiex dan il-kuntratt jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-regolament.
Barra minn hekk, ikun kontra l-prinċipju ta’ ċertezza legali u, partikolarment, sfavorevoli għall-prevedibbiltà tal-eżitu tal-kawżi u għaċ-ċertezza tad-dritt applikabbli, li skont l-Artikolu 6 tar-Regolament Ruma I, jikkostitwixxu għan tiegħu, jekk jitqies li kull modifika li ssir lil kuntratt inizjali konkluż bi ftehim reċiproku, b’effett mis-17 ta’ Diċembru 2009, twassal sabiex dan il-kuntratt jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-regolament u, fl-aħħar mill-aħħar, tissuġġetta tali kuntratt għal regoli oħra ta’ kunflitt tal-liġijiet għajr dawk applikabbli meta dan kien inizjalment konkluż.
Min-naħa l-oħra, ma huwiex eskluż, kif irrilevat il-Kummissjoni fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, li kuntratt, konkluż qabel is-17 ta’ Diċembru 2009, ikun suġġett għal modifika, b’effett minn din id-data, li tkun ġiet miftiehma bejn il-partijiet kontraenti, tant kbira li tagħti lok mhux għal sempliċi aġġornament jew adattament tal-imsemmi kuntratt, iżda għall-ħolqien ta’ relazzjoni ġuridika ġdida bejn dawn il-partijiet kontraenti, b’mod li l-kuntratt inizjali jkollu jitqies li ġie ssostitwit b’kuntratt ġdid, konkluż b’effett mill-imsemmija data, fis-sens tal-Artikolu 28 tar-Regolament Ruma I.
Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tiddetermina jekk, fil-każ ineżami, il-kuntratt konkluż bejn G. Nikiforidis u l-persuna li timpjegah kienx suġġett għal modifika, b’effett mis-17 ta’ Diċembru 2009, miftiehma bejn il-partijiet kontraenti, ta’ tali portata. Fin-nuqqas ta’ dan, ir-Regolament Ruma I ma jkunx applikabbli għall-kawża prinċipali.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, ir-risposta li għandha tingħata għall-ewwel domanda għandha tkun li l-Artikolu 28 tar-Regolament Ruma I għandu jiġi interpretat fis-sens li relazzjoni kuntrattwali ta’ xogħol konkluża qabel is-17 ta’ Diċembru 2009 taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-regolament biss jekk din ir-relazzjoni tkun ġiet suġġetta, bl-effett ta’ kunsens reċiproku tal-partijiet kontraenti li mmaterjalizza b’effett minn din id-data, għal modifika tant kbira li jkollu jitqies li ġie konkluż kuntratt ta’ xogħol ġdid b’effett mill-imsemmija data, aspett li għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju.
Fuq it-tieni u t-tielet domandi
Permezz tat-tieni u tat-tielet domanda, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi, minn naħa, jekk l-Artikolu 9(3) tar-Regolament Ruma I għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi regoli mandatorji, għajr dawk tal-Istat tal-forum jew tal-Istat li fih għandhom jiġu jew ġew eżegwiti l-obbligi li jirriżultaw mill-kuntratt, milli jittieħdu inkunsiderazzjoni, direttament jew indirettament, mill-qorti tal-forum skont id-dritt nazzjonali applikabbli għall-kuntratt, u min-naħa l-oħra, liema huma r-rekwiżiti li jistgħu jirriżultaw mill-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali, stabbilit fl-Artikolu 4(3) TUE, fir-rigward tat-teħid inkunsiderazzjoni, dirett jew indirett, ta’ dawn ir-regoli mandatorji oħra, mill-qorti tal-forum.
Skont l-Artikolu 9(1) tal-imsemmi regolament, regola mandatorja hija dispożizzjoni imperattiva li l-osservanza tagħha titqies li hija kruċjali għal pajjiż fis-salvagwardja tal-interessi pubbliċi tiegħu, tant li huma applikabbli għal kull sitwazzjoni li taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu, irrispettivament mil-liġi applikabbli għall-kuntratt skont l-istess regolament. Il-paragrafu 2 ta’ dan l-artikolu jipprovdi li d-dispożizzjonijiet tar-Regolament Ruma I ma jipprekludux l-applikazzjoni ta’ regoli mandatorji tal-Istat tal-forum. Il-paragrafu 3 tal-imsemmi artikolu jipprovdi li l-qorti tal-forum tista’ tagħti effett lil regoli mandatorji tal-pajjiż li fih għandhom jiġu jew ġew eżegwiti l-obbligi li jirriżultaw mill-kuntratt, sa fejn l-imsemmija regoli mandatorji jrendu l-eżekuzzjoni tal-kuntratt illegali. Il-paragrafu 3 jispeċifika wkoll li qabel ma tiddeċiedi li tagħti effett lil dawn ir-regoli mandatorji tal-aħħar, il-qorti tal-forum għandha tieħu inkunsiderazzjoni n-natura u l-għan tagħhom kif ukoll il-konsegwenzi tal-applikazzjoni jew le tagħhom.
Sabiex tiġi ddeterminata l-portata preċiża tal-Artikolu 9 tal-imsemmi regolament, għandu jiġi rrilevat li mill-Artikolu 3(1), u, fir-rigward partikolarment ta’ kuntratti ta’ xogħol, mill-Artikolu 8(1) tal-istess regolament jirriżulta li l-awtonomija tar-rieda tal-partijiet ta’ kuntratt fir-rigward tal-għażla tal-liġi applikabbli tikkostitwixxi l-prinċipju ġenerali stabbilit mir-Regolament Ruma I.
L-Artikolu 9 tar-Regolament Ruma I jidderoga mill-imsemmi prinċipju tal-għażla libera tal-liġi applikabbli mill-partijiet tal-kuntratt. Din l-eċċezzjoni għandha l-għan, kif espost fil-premessa 37 ta’ dan ir-regolament, li tippermetti, f’ċirkustanzi eċċezzjonali, lill-qorti tal-forum tieħu inkunsiderazzjoni aspetti ta’ interess pubbliku.
Bħala miżura derogatorja, l-Artikolu 9 tal-imsemmi regolament għandu jkun suġġett għal interpretazzjoni stretta (ara, b’analoġija, is-sentenza tas-17 ta’ Ottubru 2013, Unamar,
C‑184/12
,
EU:C:2013:663
, punt
).
Barra minn hekk, mix-xogħol preparatorju ta’ dan ir-regolament jirriżulta li l-leġiżlatur tal-Unjoni ried jillimita d-disturb tas-sistema tal-kunflitt tal-liġijiet ikkawżat bl-applikazzjoni ta’ regoli mandatorji għajr dawk tal-Istat tal-forum. Għaldaqstant, filwaqt li l-proposta tal-Kummissjoni COM(2005) 650 finali pprevediet mill-ġdid il-possibbiltà, ipprovduta fil-Konvenzjoni ta’ Ruma, li jingħata effett lil regoli mandatorji ta’ Stat li għandu rabtiet mill-qrib mal-kuntratt ikkonċernat, din il-possibbiltà tneħħiet mil-leġiżlatur tal-Unjoni [ara abbozz tar-rapport tal-Parlament Ewropew dwar il-proposta tar-regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-liġi applikabbli għall-obbligi kuntrattwali (Ruma I), 2005/0261(COD), p. 16].
Barra minn hekk, il-possibbiltà li l-qorti tal-forum tapplika regoli mandatorji tal-ordinament ġuridiku ta’ Stati Membri għajr dawk li hemm riferiment espress għalihom fl-Artikolu 9(2) u (3) tar-Regolament Ruma I tista’ tikkomprometti t-twettiq sħiħ tal-għan ġenerali tiegħu li, skont il-premessa 16 ta’ dan ir-regolament, huwa ċ-ċertezza legali fl-ispazju tal-ġustizzja Ewropew.
Fil-fatt, aċċettazzjoni tal-fatt li l-qorti tal-forum għandha tali possibbiltà żżid n-numru ta’ regoli mandatorji applikabbli b’deroga għar-regola ġenerali stabbilita fl-Artikolu 3(1) tal-imsemmi regolament u, partikolarment, għal kuntratti ta’ xogħol, fl-Artikolu 8(1) tal-istess regolament u għaldaqstant, tkun ta’ natura li taffettwa l-prevedibbiltà ta’ regoli sostantivi applikabbli għall-kuntratt.
Fl-aħħar nett, ir-rikonoxximent li l-qorti tal-forum għandha l-possibbiltà tapplika, skont id-dritt applikabbli għall-kuntratt, regoli mandatorji oħra għajr dawk previsti fl-Artikolu 9 tal-imsemmi regolament, jista’ jaffettwa l-għan tal-Artikolu 8 tar-Regolament Ruma I, intiż li tiġi ggarantita, sa fejn huwa possibbli, l-osservanza tad-dispożizzjonijiet li jiżguraw il-protezzjoni tal-ħaddiem previsti fid-dritt tal-pajjiż li fih huwa jeżerċita’ l-attivitajiet professjonali tiegħu (ara, b’analoġija, is-sentenza tal-15 ta’ Marzu 2011, Koelzsch,
C‑29/10
,
EU:C:2011:151
, punt
).
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li l-enumerazzjoni mill-Artikolu 9 tar-Regolament Ruma I ta’ regoli mandatorji li jistgħu jingħataw effett mill-qorti tal-forum hija eżawrjenti.
Isegwi li l-Artikolu 9 tar-Regolament Ruma I għandu jiġi interpretat fis-sens li jeskludi li l-qorti tal-forum tista’ tapplika, bħala regoli ġuridiċi, regoli mandatorji għajr dawk tal-Istat tal-forum jew tal-Istat li fih għandhom jiġu jew ġew eżegwiti l-obbligi li jirriżultaw mill-kuntratt. Konsegwentement, sa fejn, skont il-qorti tar-rinviju, il-kuntratt ta’ xogħol ta’ G. Nikiforidis ġie eżegwit fil-Ġermanja u l-qorti tar-rinviju hija Ġermaniża, din tal-aħħar ma tistax, fil-każ ineżami, tapplika, direttament jew indirettament, regoli mandatorji li tirreferi għalihom fit-talba għal deċiżjoni preliminari.
Min-naħa l-oħra, l-Artikolu 9 tal-imsemmi regolament ma jipprekludix it-teħid inkunsiderazzjoni, bħala punt ta’ fatt, ta’ regoli mandatorji ta’ Stat għajr l-Istat tal-forum jew l-Istat li fih għandhom jiġu jew ġew eżegwiti l-obbligi li jirriżultaw mill-kuntratt, sa fejn dan huwa pprovdut minn regola sostantiva tad-dritt applikabbli għall-kuntratt, skont id-dispożizzjonijiet tal-istess regolament.
Fil-fatt, ir-Regolament Ruma I jarmonizza r-regoli ta’ kunflitt tal-liġijiet fir-rigward tal-obbligi kuntrattwali u mhux tar-regoli sostantivi tad-dritt tal-kuntratti. Sa fejn dawn tal-aħħar jipprovdu li l-qorti tal-forum tieħu inkunsiderazzjoni, bħala punt ta’ fatt, regola mandatorja tal-ordinament ġuridiku ta’ Stat Membru ieħor għajr l-Istat tal-forum jew l-Istat tal-eżekuzzjoni tal-obbligi kuntrattwali, l-Artikolu 9 tal-imsemmi regolament ma jistax jostakola lill-qorti adita milli tieħu inkunsiderazzjoni dan il-punt ta’ fatt.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk il-Liġijiet Nri 3833/2010 u 3845/2010 jistgħux jittieħdu inkunsiderazzjoni fil-kuntest tal-evalwazzjoni tal-fatti tal-kawża ineżami li huma rilevanti fid-dawl tad-dritt sostantiv applikabbli għall-kuntratt ta’ xogħol inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
L-eżami tal-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali, stabbilit fl-Artikolu 4(3) TUE, ma jippermettix li tintlaħaq konklużjoni differenti. Fil-fatt, dan il-prinċipju ma jawtorizzax lil Stat Membru jevita l-obbligi li huma imposti fuqu mid-dritt tal-Unjoni u għaldaqstant ma huwiex ta’ natura li jippermetti lill-qorti tar-rinviju tinjora l-fatt li l-enumerazzjoni tar-regoli mandatorji li jistgħu jingħataw effett minnha, kif esposta fl-Artikolu 9 tar-Regolament Ruma I, hija eżawrjenti, sabiex tagħti effett, bħala regoli ġuridiċi, lil regoli mandatorji Griegi inkwistjoni fil-kawża prinċipali (ara, b’analoġija, is-sentenza tat-23 ta’ Jannar 2014, Manzi u Compagnia Naviera Orchestra,
C-537/11
,
EU:C:2014:19
, punt
).
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, ir-risposta li għandha tingħata għat-tieni u għat-tielet domandi għandha tkun li l-Artikolu 9(3) tar-Regolament Ruma I għandu jiġi interpretat fis-sens li jeskludi li regoli mandatorji għajr dawk tal-Istat tal-forum jew tal-Istat li fih għandhom jiġu jew ġew eżegwiti l-obbligi li jirriżultaw mill-kuntratt, jistgħu jiġu applikati, bħala regoli ġuridiċi, mill-qorti tal-forum, iżda ma jipprekludix it-teħid inkunsiderazzjoni minn din tal-aħħar ta’ tali regoli mandatorji oħra bħala punt ta’ fatt sa fejn dan huwa pprovdut mid-dritt nazzjonali applikabbli għall-kuntratt, skont id-dispożizzjonijiet ta’ dan ir-regolament. Din l-interpretazzjoni ma hijiex ikkonfutata mill-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali stabbilit fl-Artikolu 4(3) TUE.
Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, minbarra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.

Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Awla Manja) taqta’ u tiddeċiedi:

1)
L-Artikolu 28 tar-Regolament (KE) Nru 593/2008 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-17 ta’ Ġunju 2008, dwar il-liġi applikabbli għall-obbligazzjonijiet kuntrattwali (Ruma I) għandu jiġi interpretat fis-sens li relazzjoni kuntrattwali ta’ xogħol konkluża qabel is-17 ta’ Diċembru 2009 taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-regolament biss jekk din ir-relazzjoni tkun ġiet suġġetta, bl-effett ta’ kunsens reċiproku tal-partijiet kontraenti li mmaterjalizza minn din id-data, għal modifika tant kbira li jkollu jitqies li ġie konkluż kuntratt ta’ xogħol ġdid b’effett mill-imsemmija data, aspett li għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju.

2)
L-Artikolu 9(3) tar-Regolament Nru 593/2008 għandu jiġi interpretat fis-sens li jeskludi li regoli mandatorji għajr dawk tal-Istat tal-forum jew tal-Istat li fih għandhom jiġu jew ġew eżegwiti l-obbligi li jirriżultaw mill-kuntratt, jistgħu jiġu applikati, bħala regoli ġuridiċi, mill-qorti tal-forum, iżda ma jipprekludix it-teħid inkunsiderazzjoni minn din tal-aħħar ta’ tali regoli mandatorji oħra bħala punt ta’ fatt sa fejn dan huwa pprovdut mid-dritt nazzjonali applikabbli għall-kuntratt, skont id-dispożizzjonijiet ta’ dan ir-regolament. Din l-interpretazzjoni ma hijiex ikkonfutata mill-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali stabbilit fl-Artikolu 4(3) TUE.

Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Ġermaniż.