CELEX: 62020CJ0024
Skarga o stwierdzenie nieważności
Decyzja (UE) 2019/1754
Przystąpienie Unii Europejskiej do Aktu genewskiego porozumienia lizbońskiego w sprawie nazw pochodzenia i oznaczeń geograficznych
Artykuł 3 ust. 1 TFUE
Wyłączna kompetencja Unii
Artykuł 207 TFUE
Wspólna polityka handlowa
Aspekty handlowe własności intelektualnej
Artykuł 218 ust. 6 TFUE
Prawo inicjatywy Komisji Europejskiej
Zmiana wniosku Komisji przez Radę Unii Europejskiej
Artykuł 293 ust. 1 TFUE
Stosowanie
Artykuł 4 ust. 3, art. 13 ust. 2 i art. 17 ust. 2 TUE
Artykuł 2 ust. 1 TFUE
Zasady kompetencji powierzonych, równowagi instytucjonalnej i lojalnej współpracy

W skardze Komisja Europejska wnosi o częściowe stwierdzenie nieważności decyzji Rady (UE) 2019/1754 z dnia 7 października 2019 r. w sprawie przystąpienia Unii Europejskiej do Aktu genewskiego porozumienia lizbońskiego w sprawie nazw pochodzenia i oznaczeń geograficznych (
Dz.U. 2019, L 271, s. 12
; zwanej dalej „zaskarżoną decyzją”).
I.

Ramy prawne
A.

Prawo międzynarodowe
1.

Konwencja paryska
Konwencja paryska o ochronie własności przemysłowej została zawarta w Paryżu w dniu 20 marca 1883 r.; została ona ostatnio zrewidowana w Sztokholmie w dniu 14 lipca 1967 r. i zmieniona w dniu 28 września 1979 r. (
Recueil des traités des Nations unies
, vol. 828, nr 11851, s. 305, zwana dalej „konwencją paryską”). Wszystkie państwa członkowskie Unii Europejskiej są stronami tej konwencji.
Artykuł 1 konwencji paryskiej stanowi w szczególności, że państwa, w których stosuje się tę konwencję, tworzą związek ochrony własności przemysłowej, a przedmiot ochrony stanowią patenty na wynalazki, wzory użytkowe, wzory przemysłowe, znaki towarowe, nazwy handlowe, oznaczenia pochodzenia lub nazwy pochodzenia, jak również zwalczanie nieuczciwej konkurencji.
Zgodnie z art. 19 tej konwencji państwa będące stronami tej konwencji zastrzegają sobie prawo zawierania oddzielnie między sobą porozumień szczególnych w sprawach ochrony własności przemysłowej.
2.

Porozumienie lizbońskie
Porozumienie lizbońskie o ochronie i międzynarodowej rejestracji nazw pochodzenia zostało podpisane w dniu 31 października 1958 r., zmienione w Sztokholmie w dniu 14 lipca 1967 r. i następnie w dniu 28 września 1979 r. (
Recueil des traités des Nations unies
, vol. 828, nr 13172, s. 205, zwane dalej „porozumieniem lizbońskim”). Stanowi ono porozumienie szczególne w rozumieniu art. 19 konwencji paryskiej, do którego może przystąpić każde państwo będące stroną tej konwencji.
Stronami porozumienia lizbońskiego jest siedem państw członkowskich Unii, a mianowicie Republika Bułgarii, Republika Czeska, Republika Francuska, Republika Włoska, Węgry, Republika Portugalska i Republika Słowacka. Unia z kolei nie jest stroną wspomnianego porozumienia, do którego mogą przystępować tylko państwa.
Zgodnie z art. 1 porozumienia lizbońskiego państwa, do których ma ono zastosowanie, ustanawiają związek szczególny (zwany dalej „związkiem szczególnym”) w ramach związku ochrony własności przemysłowej utworzonego na mocy konwencji paryskiej i zobowiązują się do ochrony, na swoim terytorium i na warunkach określonych w tym porozumieniu, nazw pochodzenia produktów z pozostałych państw tego związku szczególnego, uznanych i chronionych na tej podstawie w państwie pochodzenia i zarejestrowanych w Biurze Międzynarodowym Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO).
3.

Akt genewski
Artykuł 21 aktu genewskiego porozumienia lizbońskiego w sprawie nazw pochodzenia i oznaczeń geograficznych (
Dz.U. 2019, L 271, s. 15
, zwanego dalej „aktem genewskim”), zatytułowany „Członkostwo w związku lizbońskim”, stanowi:
„Umawiające się strony są członkami tego samego związku szczególnego, którego członkami są państwa będące stronami porozumienia lizbońskiego [w oryginalnym brzmieniu z dnia 31 października 1958 r.] lub [porozumienia lizbońskiego zrewidowanego w Sztokholmie w dniu 14 lipca 1967 r. i zmienionego w dniu 28 września 1979 r.], bez względu na to, czy są one stronami porozumienia lizbońskiego [w oryginalnym brzmieniu z dnia 31 października 1958 r.] lub [porozumienia lizbońskiego zrewidowanego w Sztokholmie w dniu 14 lipca 1967 r. i zmienionego w dniu 28 września 1979 r.]”.
Artykuł 22 aktu genewskiego, zatytułowany „Zgromadzenie związku szczególnego”, w ust. 4 stanowi:
„ [Podejmowanie decyzji przez zgromadzenie]
a)
Zgromadzenie dąży do podejmowania decyzji jednomyślnie.
b)
Jeżeli decyzja nie może zostać podjęta jednomyślnie, wówczas decyzję w tej sprawie podejmuje się przez głosowanie. W takim przypadku:
(i.)
każda umawiająca się strona będąca państwem ma jeden głos i głosuje wyłącznie we własnym imieniu; oraz
(ii.)
każda z umawiających się stron będąca organizacją międzyrządową może brać udział w głosowaniu zamiast swoich państw członkowskich, dysponując liczbą głosów równą liczbie swoich państw członkowskich, które są stronami niniejszego aktu. Żadna taka organizacja międzyrządowa nie bierze udziału w głosowaniu, jeżeli jedno z jej państw członkowskich korzysta ze swojego prawa głosu i odwrotnie.
[…]”.
Artykuł 28 aktu genewskiego, zatytułowany „Strony niniejszego aktu”, w ust. 1 stanowi:
„ [
Kwalifikowalność
] Z zastrzeżeniem postanowień art. 29 oraz ust. 2 i 3 niniejszego artykułu
(i.)
każde państwo będące stroną konwencji paryskiej może podpisać niniejszy akt i zostać jego stroną;
(ii.)
[…]
(iii.)
każda organizacja międzyrządowa może podpisać niniejszy akt i zostać jego stroną, pod warunkiem że co najmniej jedno państwo członkowskie tej organizacji międzyrządowej jest stroną konwencji paryskiej oraz pod warunkiem że organizacja międzyrządowa oświadcza, iż została należycie upoważniona, zgodnie ze swoimi procedurami wewnętrznymi, do stania się stroną niniejszego aktu oraz iż na podstawie traktatu ustanawiającego danej organizacji międzyrządowej ma zastosowanie ustawodawstwo, zgodnie z którym w odniesieniu do oznaczeń geograficznych można uzyskać regionalne tytuły przyznające ochronę”.
B.

Prawo Unii
1.

Zaskarżona decyzja
Zgodnie z motywem 6 zaskarżonej decyzji:
„Aby Unia mogła właściwie wykonywać swoją wyłączną kompetencję w odniesieniu do obszarów objętych aktem genewskim oraz swoje funkcje w kontekście jej kompleksowych systemów ochrony nazw pochodzenia i oznaczeń geograficznych produktów rolnych, Unia powinna przystąpić do aktu genewskiego i stać się umawiającą się stroną tego aktu”.
Artykuł 1 akapit pierwszy tej decyzji stanowi:
„Niniejszym zatwierdza się w imieniu Unii przystąpienie Unii Europejskiej do [aktu genewskiego]”.
Artykuł 3 wspomnianej decyzji stanowi:
„Niniejszym upoważnia się państwa członkowskie, które sobie tego życzą, do – zależnie od przypadku – ratyfikowania aktu genewskiego lub przystąpienia do niego, wraz z Unią i w interesie Unii oraz przy pełnym poszanowaniu jej wyłącznej kompetencji”.
Artykuł 4 tej decyzji stanowi:
„1.   Na forum związku szczególnego Unia i państwa członkowskie, które ratyfikowały akt genewski lub przystąpiły do niego zgodnie z art. 3 niniejszej decyzji, są reprezentowane przez Komisję zgodnie z art. 17 ust. 1 TUE. Unia jest odpowiedzialna za zapewnienie wykonywania praw i obowiązków przez Unię i państwa członkowskie, które ratyfikują akt genewski lub do niego przystąpią zgodnie z art. 3 niniejszej decyzji.
[…]
2.   Unia głosuje na forum zgromadzenia związku szczególnego, a państwa członkowskie, które ratyfikowały akt genewski lub do niego przystąpiły, nie wykonują swojego prawa głosu”.
2.

Rozporządzenie (UE) 2019/1753
Artykuł 11 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1753 z dnia 23 października 2019 r. w sprawie działań Unii po jej przystąpieniu do Aktu genewskiego porozumienia lizbońskiego w sprawie nazw pochodzenia i oznaczeń geograficznych (
Dz.U. 2019, L 271, s. 1
), zatytułowany „Przepisy przejściowe dotyczące nazw pochodzenia pochodzących z państw członkowskich, które zostały już zarejestrowane na mocy porozumienia lizbońskiego”, w ust. 1 stanowi:
„W odniesieniu do każdej nazwy pochodzenia produktu pochodzącej z państwa członkowskiego, które jest stroną porozumienia lizbońskiego, chronionej na mocy jednego z rozporządzeń, o których mowa w art. 1 niniejszego rozporządzenia, zainteresowane państwo członkowskie, na podstawie wniosku osoby fizycznej lub prawnej, o której mowa w art. 5 ust. 2 ppkt (ii) aktu genewskiego, lub beneficjenta określonego w art. 1 ppkt (xvii) aktu genewskiego, lub z własnej inicjatywy, dokonuje wyboru, czy wystąpić z wnioskiem o:
a)
rejestrację międzynarodową tej nazwy pochodzenia na mocy aktu genewskiego, jeżeli zainteresowane państwo członkowskie ratyfikowało akt genewski lub przystąpiło do niego na podstawie upoważnienia, o którym mowa w art. 3 [zaskarżonej decyzji]; albo
b)
anulowanie rejestracji tej nazwy pochodzenia w rejestrze międzynarodowym.
[…]”.
II.

Okoliczności powstania sporu
We wrześniu 2008 r. zgromadzenie związku szczególnego powołało grupę roboczą, której zadaniem było przygotowanie rewizji mającej na celu ulepszenie porozumienia lizbońskiego i uczynienie go atrakcyjniejszym, przy jednoczesnym zachowaniu jego zasad i celów.
Delegacje 28 państw będących stronami porozumienia lizbońskiego oraz dwie delegacje zwane „specjalnymi”, w tym delegacja Unii i pewna liczba delegacji zwanych „obserwatorami”, zostało wezwanych do uczestnictwa w konferencji dyplomatycznej w Genewie w dniach od 11 do 21 maja 2015 r. w celu rozpatrzenia i przyjęcia projektu zmienionego porozumienia lizbońskiego przygotowanego przez tę grupę roboczą.
W związku z uczestnictwem Unii w tej konferencji dyplomatycznej Komisja przyjęła w dniu 30 marca 2015 r. zalecenie w sprawie wydania decyzji Rady Unii Europejskiej upoważniającej do rozpoczęcia negocjacji dotyczących zmienionego porozumienia lizbońskiego w sprawie nazw pochodzenia i oznaczeń geograficznych. W zaleceniu tym Komisja zwróciła się w szczególności do Rady o to, by ta oparła swoją decyzję na art. 207 TFUE oraz art. 218 ust. 3 i 4 TFUE, biorąc pod uwagę wyłączną kompetencję przyznaną Unii w art. 3 ust. 1 TFUE w dziedzinie wspólnej polityki handlowej.
W dniu 7 maja 2015 r. Rada przyjęła decyzję 8512/15 upoważniającą do otwarcia negocjacji dotyczących zmienionego porozumienia lizbońskiego o nazwach pochodzenia i oznaczeniach geograficznych w zakresie kwestii objętych kompetencją Unii. Wbrew zaleceniom Komisji decyzję tę oparto na art. 114 TFUE oraz na art. 218 ust. 3 i 4 TFUE.
W dniu 20 maja 2015 r. na konferencji dyplomatycznej wspomnianej w pkt 17 niniejszego wyroku przyjęto akt genewski, który otwarto do podpisu następnego dnia. Na mocy art. 28 ust. 1 ppkt (iii) tego aktu każda organizacja międzyrządowa może podpisać wspomniany akt i zostać jego stroną.
W wyroku z dnia 25 października 2017 r., Komisja/Rada (Zmienione porozumienie lizbońskie) (
C‑389/15
,
EU:C:2017:798
), Trybunał orzekł, że negocjacje dotyczące aktu genewskiego należą do wyłącznej kompetencji, jaką w dziedzinie wspólnej polityki handlowej, o której mowa w art. 207 ust. 1 TFUE, art. 3 ust. 1 TFUE przyznaje Unii. W konsekwencji Trybunał stwierdził nieważność decyzji 8512/15, utrzymując jednocześnie w mocy jej skutki do chwili wejścia w życie, w rozsądnym terminie, który nie powinien przekroczyć sześciu miesięcy od daty ogłoszenia owego wyroku, nowej decyzji Rady opartej na art. 207 i 218 TFUE.
W dniu 5 marca 2018 r. Rada wyciągnęła skutki z owego wyroku, przyjmując, na podstawie art. 207 TFUE w związku z art. 218 ust. 3 i 4 TFUE, decyzję (UE) 2018/416 upoważniającą do otwarcia negocjacji dotyczących zmienionego porozumienia lizbońskiego w sprawie nazw pochodzenia i oznaczeń geograficznych (
Dz.U. 2018, L 75, s. 23
).
W dniu 27 lipca 2018 r. Komisja przedstawiła wniosek dotyczący decyzji Rady w sprawie przystąpienia Unii Europejskiej do Aktu genewskiego porozumienia lizbońskiego w sprawie nazw pochodzenia i oznaczeń geograficznych [dokument COM(2018) 350 final], na podstawie art. 207 i art. 218 ust. 6 lit. a) TFUE. Biorąc pod uwagę wyłączną kompetencję Unii w zakresie negocjacji tego aktu, we wniosku tym przewidziano, że przystępuje do niego jedynie Unia.
W dniu 15 marca 2019 r. Rada przekazała Parlamentowi Europejskiemu projekt decyzji Rady w sprawie przystąpienia Unii do aktu genewskiego, upoważniając wszystkie państwa członkowskie, które wyrażą taką wolę, do przystąpienia do tego aktu wraz z Unią. W dniu 16 kwietnia 2019 r. Parlament zatwierdził ten projekt decyzji.
Ponieważ Komisja nie poparła wspomnianego projektu, w dniu 7 października 2019 r. Rada przyjęła zaskarżoną decyzję jednomyślnie, zgodnie z art. 293 ust. 1 TFUE.
W oświadczeniu wpisanym do protokołu Rady dotyczącego przyjęcia tej decyzji Komisja, po pierwsze, podważyła możliwość upoważnienia wszystkich państw członkowskich Unii, które wyrażą taką wolę, do ratyfikacji aktu genewskiego lub przystąpienia do niego wraz z Unią, i po drugie, potwierdziła, że mogłaby zaakceptować upoważnienie siedmiu państw członkowskich, które od dłuższego czasu są stronami porozumienia lizbońskiego i już zarejestrowały liczne prawa własności intelektualnej na podstawie tego porozumienia, do przystąpienia do aktu genewskiego w interesie Unii.
Unia przystąpiła do aktu genewskiego w dniu 26 listopada 2019 r.
III.

Żądania stron i postępowanie przed Trybunałem
Komisja wnosi do Trybunału o:
–
stwierdzenie nieważności art. 3 zaskarżonej decyzji;
–
stwierdzenie nieważności art. 4 zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim zawiera on odniesienia do państw członkowskich lub, tytułem żądania ewentualnego, o stwierdzenie nieważności art. 4 w całości, jeżeli odniesienia do państw członkowskich nie dają się oddzielić od pozostałej części artykułu;
–
utrzymanie w mocy skutków uchylonych części zaskarżonej decyzji, w szczególności wszelkich przypadków korzystania z udzielonego na podstawie art. 3 upoważnienia przed dniem wydania wyroku przez państwa członkowskie, które są obecnie stronami porozumienia lizbońskiego, do czasu wejścia w życie, w rozsądnym terminie, nieprzekraczającym sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku, decyzji Rady; oraz
–
obciążenie Rady kosztami postępowania.
Odrębnym pismem, złożonym w sekretariacie Trybunału w dniu 15 kwietnia 2020 r., Rada podniosła zarzut niedopuszczalności, zgodnie z art. 151 § 1 regulaminu postępowania przed Trybunałem.
Komisja przedłożyła swoje uwagi w przedmiocie tego zarzutu w dniu 18 maja 2020 r.
Postanowieniem Trybunału z dnia 6 października 2020 r. połączono rozpatrzenie wspomnianego zarzutu z badaniem sprawy co do istoty.
Rada wnosi do Trybunału o:
–
odrzucenie skargi w całości jako niedopuszczalnej;
–
tytułem żądania ewentualnego – oddalenie skargi w całości jako bezzasadnej; oraz
–
obciążenie Komisji kosztami postępowania.
Postanowieniami prezesa Trybunału z dnia 17 grudnia 2020 r. Królestwo Belgii, Republika Czeska, Republika Grecka, Republika Francuska, Republika Chorwacka, Republika Włoska, Węgry, Królestwo Niderlandów, Republika Austrii i Republika Portugalska zostały dopuszczone do sprawy w charakterze interwenientów popierających żądania Rady.
IV.

W przedmiocie skargi
A.

W przedmiocie dopuszczalności
1.

Argumentacja stron
Na poparcie podniesionego zarzutu niedopuszczalności, do którego przyłączają się w istocie państwa członkowskie będące interwenientami, Rada przypomina, że stwierdzenie częściowej nieważności aktu Unii jest możliwe jedynie wtedy, gdy przepisy, o których stwierdzenie nieważności wniesiono, mogą zostać oddzielone od pozostałych przepisów tego aktu.
Co się tyczy w pierwszej kolejności żądania stwierdzenia nieważności art. 3 zaskarżonej decyzji, Rada podnosi, że artykuł ten nie może być oddzielony od pozostałych przepisów tej decyzji, bez zmiany jej istoty. Po pierwsze, wspomniany art. 3, rozpatrywany w związku z art. 1 wspomnianej decyzji, w którym zatwierdzono przystąpienie Unii do aktu genewskiego, ma na celu zagwarantowanie prawidłowego wykonywania przez Unię jej wyłącznej kompetencji zewnętrznej w dziedzinach objętych tym aktem, umożliwiając jej dysponowanie prawem głosu w zgromadzeniu związku szczególnego. Ze względu na to, że zgodnie z art. 22 ust. 4 lit. b) ppkt (ii) aktu genewskiego każda organizacja międzyrządowa będąca stroną tego aktu może brać udział w głosowaniu zamiast swoich państw członkowskich, dysponując liczbą głosów równą liczbie swoich państw członkowskich, stwierdzenie nieważności art. 3 zaskarżonej decyzji pozbawiłoby Unię prawa głosu w tym zgromadzeniu i, w konsekwencji, wszelkiej możliwości prawidłowego wykonania jej wyłącznej kompetencji w dziedzinach objętych aktem genewskim, co uczyniłoby pozostałą część tej decyzji niezgodną z jej przedmiotem i zamierzonymi celami.
Po drugie, w zakresie, w jakim art. 3 zaskarżonej decyzji umożliwia siedmiu państwom członkowskim Unii będącym umawiającymi się stronami porozumienia lizbońskiego zostanie stronami aktu genewskiego, tenże art. 3 gwarantuje starszeństwo i ciągłość ochrony nazw pochodzenia już zarejestrowanych w tych państwach członkowskich na podstawie porozumienia lizbońskiego.
Ponadto, Rada jest zdania, że żądanie Komisji mające na celu utrzymanie w mocy skutków uchylonych części tej decyzji w odniesieniu do wszystkich państw członkowskich wykazuje, że art. 3 wspomnianej decyzji nie może być oddzielony od pozostałych przepisów tej decyzji.
W drugiej kolejności, co się tyczy żądania stwierdzenia nieważności części art. 4 zaskarżonej decyzji odnoszących się do państw członkowskich, Rada jest zdania, że części te nie mogą być oddzielone od art. 3 tej decyzji i że, w konsekwencji, żądanie to jest – z tych samych względów, co przytoczone w odniesieniu do żądania stwierdzenia nieważności tego art. 3 – niedopuszczalne.
Na poparcie zarzutu niedopuszczalności Rady Republika Włoska dodaje, że niezgodnie z wymogami wymienionymi w art. 21 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej skarga nie jest skierowana przeciwko Parlamentowi i Radzie, lecz jedynie przeciwko tej ostatniej, podczas gdy zgodnie z art. 218 ust. 6 lit. a) ppkt (iii) TFUE Parlament wyraził zgodę na przyjęcie zaskarżonej decyzji, jak wynika to zresztą z jej preambuły. Procedura przewidziana w art. 218 ust. 6 TFUE wymaga zaś prawdziwego współdecydowania Rady i Parlamentu, ponieważ bez jego zgody Rada nie może ani obradować, ani przyjąć decyzji.
Komisja kwestionuje tę argumentację i twierdzi, że jej skarga jest dopuszczalna.
2.

Ocena Trybunału
Aby orzec w przedmiocie zarzutu niedopuszczalności podniesionego przez Radę, należy rozpatrzyć na wstępie powołany przez Republikę Włoską argument, zgodnie z którym skarga Komisji jest niedopuszczalna ze względu na to, że jest skierowana jedynie przeciwko Radzie.
W tym względzie należy przypomnieć, że skarga o stwierdzenie nieważności na podstawie art. 263 TFUE powinna być skierowana przeciwko instytucji, która przyjęła zaskarżony akt, i że taka skarga jest niedopuszczalna jako skierowana przeciwko innej instytucji (wyrok z dnia 11 września 2003 r., Austria/Rada,
C‑445/00
,
EU:C:2003:445
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
W niniejszym wypadku z samego tytułu zaskarżonej decyzji wynika, że została ona przyjęta przez Radę, a ponadto jest bezsporne, że decyzja ta – ponieważ dotyczy ona zawarcia umowy międzynarodowej – została przyjęta na podstawie art. 218 ust. 6 TFUE.
Na mocy tego przepisu wyłącznie Rada jest uprawniona do przyjęcia decyzji dotyczącej zawarcia umowy międzynarodowej. Jak w istocie wskazał rzecznik generalny w pkt 48 opinii, okoliczność, że w art. 218 ust. 6 akapit drugi lit. a) TFUE przewidziano, że w określonych wypadkach Rada przyjmuje taką decyzję po uzyskaniu zgody Parlamentu, nie może podważyć tego stwierdzenia, ponieważ takiej zgody nie można mylnie utożsamiać z samym aktem dotyczącym zawarcia umowy, w odniesieniu do którego w art. 218 ust. 6 akapit pierwszy TFUE przewidziano przyjęcie wyłącznie przez Radę.
W tych okolicznościach słusznie, zgodnie z art. 297 ust. 2 akapit pierwszy TFUE – na mocy którego akty o charakterze nieustawodawczym, które nie wskazują adresata, są podpisywane przez przewodniczącego instytucji, która je przyjęła – zaskarżona decyzja została podpisana wyłącznie przez przewodniczącego Rady, a podpis ten identyfikuje w ten sposób autora tej decyzji.
W związku z tym argument Republiki Włoskiej należy oddalić.
Co się tyczy argumentacji Rady, należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału stwierdzenie częściowej nieważności aktu Unii jest możliwe jedynie wtedy, gdy przepisy, o których stwierdzenie nieważności wniesiono, mogą zostać oddzielone od pozostałych przepisów tego aktu. Ta przesłanka nie jest spełniona w sytuacji, gdy częściowe stwierdzenie nieważności aktu skutkuje zmianą jego istoty. Co się tyczy sprawdzenia możliwości oddzielenia kwestionowanych przepisów, wymaga ono zbadania zakresu wspomnianych przepisów, aby móc ocenić, czy stwierdzenie ich nieważności zmieniałoby ducha i istotę zaskarżonego aktu (wyroki: z dnia 16 lipca 2015 r., Komisja/Rada,
C‑425/13
,
EU:C:2015:483
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 9 listopada 2017 r., SolarWorld/Rada,
C‑205/16 P
,
EU:C:2017:840
, pkt
,
i przytoczone tam orzecznictwo).
Trybunał uściślił również, że kwestia, czy stwierdzenie częściowej nieważności aktu Unii zmienia jego istotę, stanowi kryterium obiektywne, a nie subiektywne związane z wolą polityczną instytucji, która wydała ten akt (wyrok z dnia 26 kwietnia 2022 r., Polska/Parlament i Rada,
C‑401/19
,
EU:C:2022:297
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
W niniejszym wypadku, jak wskazał rzecznik generalny w pkt 39 opinii, istota zaskarżonej decyzji polega na przystąpieniu Unii do aktu genewskiego, zatwierdzonego w imieniu Unii na mocy art. 1 tej decyzji.
Motyw 6 wspomnianej decyzji stanowi bowiem, że „[a]by Unia mogła właściwie wykonywać swoją wyłączną kompetencję w odniesieniu do obszarów objętych aktem genewskim oraz swoje funkcje w kontekście jej kompleksowych systemów ochrony nazw pochodzenia i oznaczeń geograficznych produktów rolnych, Unia powinna przystąpić do aktu genewskiego i stać się umawiającą się stroną tego aktu”.
W art. 2 i 5 tej decyzji określono praktyczne warunki tego przystąpienia.
Otóż, jak przyznaje sama Rada, jedynie w celu rozwiązania określonych trudności, które jej zdaniem mogłyby wynikać ze wspomnianego przystąpienia, w art. 3 zaskarżonej decyzji upoważniono państwa członkowskie, które wyrażają taką wolę, do ratyfikacji aktu genewskiego lub przystąpienia do niego. W art. 4 tej decyzji przedstawiono wyjaśnienia dotyczące reprezentacji Unii i państw członkowskich, które ratyfikowałyby ten akt lub przystąpiłyby do niego w ramach związku szczególnego, a także odpowiedzialności Unii w dziedzinie wykonywania praw i przestrzegania obowiązków Unii i tych państw członkowskich wynikających ze wspomnianego aktu.
I tak, na mocy tego art. 3 i 4 umożliwiono państwom członkowskim, które wyrażą taką wolę, ratyfikację aktu genewskiego lub przystąpienie do niego wraz z Unią. Z fakultatywnego charakteru takiego przystąpienia lub ratyfikacji wynika zaś, że art. 1 zaskarżonej decyzji może wywołać skutki w sytuacji, w której żadne państwo członkowskie nie skorzystałoby z możliwości określonej we wspomnianych art. 3 i 4.
Nawet jeśli, jak twierdzi Rada, taka sytuacja wywarłaby wpływ na możliwość uczestniczenia przez Unię w głosowaniu w ramach zgromadzenia związku szczególnego, a także na zagwarantowanie starszeństwa i ciągłości ochrony nazw pochodzenia zarejestrowanych w państwach członkowskich na podstawie porozumienia lizbońskiego, nie wywarłaby ona wpływu na znaczenie prawne art. 1 zaskarżonej decyzji i nie podważyłaby przystąpienia Unii do aktu genewskiego, które, jak podkreślono w pkt 49 niniejszego wyroku, stanowi istotę tej decyzji.
Z powyższego wynika, że przepisy zaskarżonej decyzji, o których stwierdzenie nieważności wniosła Komisja, mogą być oddzielone od pozostałych przepisów tej decyzji.
Wbrew temu, co twierdzi Rada, powyższego stwierdzenia nie podważa okoliczność, że Komisja wniosła o utrzymanie w mocy skutków części zaskarżonej decyzji, których stwierdzenia nieważności domaga się w odniesieniu do państw członkowskich będących stronami porozumienia lizbońskiego. Okoliczność ta nie wywiera bowiem żadnego wpływu na możliwość oddzielenia przepisów tej decyzji, których stwierdzenia nieważności zażądano, i, w konsekwencji, na dopuszczalność skargi.
W świetle powyższych rozważań podniesiony przez Radę zarzut niedopuszczalności należy oddalić.
B.

Co do istoty
Na poparcie skargi Komisja podnosi dwa zarzuty.
1.

W przedmiocie zarzutu pierwszego
Zarzut pierwszy dotyczy naruszenia art. 218 ust. 6 i art. 293 ust. 1 TFUE, zasady kompetencji powierzonych przewidzianej w art. 13 ust. 2 TUE, a także zasady równowagi instytucjonalnej i prawa inicjatywy Komisji.
a)

Argumentacja stron
W pierwszej kolejności Komisja podnosi, że nie proponowała i w żadnym wypadku nie zaakceptowała upoważnienia państw członkowskich do ratyfikacji aktu genewskiego lub przystąpienia do niego, lecz jedynie proponowała przystąpienie Unii do niego. Nawet jeśli, zgodnie z art. 293 ust. 1 TFUE, Rada może zmienić wniosek Komisji, stanowiąc jednomyślnie, w niniejszym wypadku nie istnieje żaden wniosek mający na celu upoważnienie państw członkowskich do ratyfikacji aktu genewskiego lub przystąpienia do niego i nie może on zatem być zmieniony. Odmienne stwierdzenie skutkowałoby tym, że Rada mogłaby, stanowiąc jednomyślnie, dokonać jakiegokolwiek dodatku we wniosku Komisji, niezależnie od przedmiotu tego wniosku. Orzecznictwo wymaga zaś, by wszelka zmiana wniosku Komisji była analizowana w świetle „przedmiotu” i „celu” tego wniosku. Faktycznie, dodając do przystąpienia Unii ogólne upoważnienie do przystąpienia państw członkowskich, Rada przyjęłaby, w tym samym „formalnym” akcie, drugą odrębną decyzję, której nie wskazano we wniosku Komisji.
W drugiej kolejności Komisja kwestionuje w replice przyczyny wskazane przez Radę w celu uzasadnienia zmiany wniosku Komisji, a mianowicie konieczność zapewnienia, by Unia dysponowała prawem głosu w zgromadzeniu związku szczególnego, a także zachowanie starszeństwa i ciągłości ochrony nazw pochodzenia zarejestrowanych na podstawie porozumienia lizbońskiego w siedmiu państwach członkowskich, które były już stronami tego ostatniego.
Po pierwsze, upoważnienie państw członkowskich do ratyfikacji aktu genewskiego lub przystąpienia do niego nie gwarantuje, że uprawnienie to będzie wykonywane ani, w konsekwencji, że Unia będzie dysponowała prawem głosu w zgromadzeniu związku szczególnego. W każdym wypadku nie należy oceniać zbyt wysoko znaczenia tego prawa głosu. Zgromadzenie związku szczególnego rozstrzyga bowiem jedynie kwestie administracyjne i to, w większości przypadków, w drodze konsensusu.
Po drugie, co się tyczy starszeństwa i ciągłości ochrony nazw pochodzenia zarejestrowanych na podstawie porozumienia lizbońskiego, mające zastosowanie reguły mogłyby być interpretowane w sposób umożliwiający uwzględnienie tych nazw pochodzenia. W każdym wypadku, co się tyczy kwestii dotyczącej jedynie siedmiu państw członkowskich będących stronami porozumienia lizbońskiego, wystarczyłoby nieprzystąpienie przez nie do aktu genewskiego, tak aby porozumienie lizbońskie nadal miało do nich zastosowanie i aby to starszeństwo i ciągłość były zagwarantowane.
Republika Włoska podniosła przede wszystkim, że zarzut pierwszy jest bezpodstawny ze względu na to, że art. 293 ust. 1 TFUE nie ma zastosowania do procedury uregulowanej w art. 218 TFUE. Z tego ostatniego postanowienia wynika bowiem, że przewidziana w nim procedura opiera się na decyzji Rady przyjętej na podstawie „zalecenia” Komisji, które zgodnie z art. 288 TFUE jest aktem niemającym mocy wiążącej. Rada dysponuje zatem szerokimi uprawnieniami w zakresie uwzględniania, oddalania lub zmiany zalecenia Komisji dotyczącego negocjowania i następnie zawierania umowy. W szczególności decyzja w sprawie zawarcia umowy jest regulowana art. 218 ust. 6 TFUE, który stanowi, że Rada przyjmuje tę decyzję „na wniosek negocjatora”. Komisja bierze udział w tej procedurze zawierania umowy nie jako taka, lecz jedynie jako negocjator umowy. I tak, wniosek Komisji w ramach wspomnianej procedury, która jest przystosowana do szczególnego charakteru umów międzynarodowych, nie jest porównywalny z wnioskiem określonym w art. 293 ust. 1 TFUE.
W pierwszej kolejności zdaniem Rady Trybunał w swoim orzecznictwie uznał istnienie przesłanki formalnej i przesłanki materialnoprawnej, jakie Rada musi przestrzegać, gdy zmienia wniosek Komisji w rozumieniu art. 293 ust. 1 TFUE.
Co się tyczy przesłanki formalnej, gdy Komisja nie wyraża zgody na zmianę dokonaną przez Radę, Rada musi stanowić jednomyślnie. W niniejszym wypadku Rada przestrzegała tego wymogu, zmieniając jednomyślnie wniosek Komisji.
Co się tyczy przesłanki materialnoprawnej, Rada nie powinna uniemożliwiać realizacji celów zamierzonych we wniosku Komisji. W szczególności zmiany dokonane we wniosku powinny nadal być objęte jego zakresem stosowania określonym przez Komisję. Sytuacja taka miałaby miejsce, gdyby Rada przestrzegała zamierzeń Komisji i nie zmieniała ani przedmiotu, ani celu wniosku.
Rada wskazuje, że w niniejszym wypadku w uzasadnieniu wniosku wspomnianego w pkt 23 niniejszego wyroku Komisja wskazała, że „[a]by Unia mogła właściwie wykonywać wyłączną kompetencję w odniesieniu do aktu genewskiego […] i swoje funkcje w kontekście jej kompleksowych systemów ochrony oznaczeń geograficznych produktów rolnych, [Unia] powinna zostać umawiającą się stroną”. Rada podkreśla również, że, jak stanowi motyw 6 zaskarżonej decyzji, „[a]by Unia mogła właściwie wykonywać swoją wyłączną kompetencję w odniesieniu do obszarów objętych aktem genewskim oraz swoje funkcje w kontekście jej kompleksowych systemów ochrony nazw pochodzenia i oznaczeń geograficznych produktów rolnych, Unia powinna przystąpić do aktu genewskiego i stać się umawiającą się stroną tego aktu”.
A zatem Rada jest ograniczona celem zamierzonym we wniosku Komisji. Otóż zdaniem Rady, jeśli ten wniosek nie zostałby zmieniony, nie umożliwiałby on osiągnięcia tego celu na dwóch płaszczyznach: po pierwsze, Unia nie dysponowałaby prawem głosu w zgromadzeniu związku szczególnego i, po drugie, starszeństwo oznaczeń geograficznych zarejestrowanych na podstawie porozumienia lizbońskiego przez siedem państw członkowskich będących stronami tego porozumienia wygasłoby w następstwie rejestracji ex novo, przez Unię, jako nową umawiającą się stronę związku szczególnego, oznaczeń geograficznych na podstawie aktu genewskiego.
W drugiej kolejności Rada podnosi, że zaakceptowanie argumentu Komisji wskazanego w pkt 60 niniejszego wyroku, zgodnie z którym przyjęcie decyzji Rady zmieniającej wniosek Komisji byłoby równoznaczne z brakiem wniosku, pozbawiłoby istoty przyznane Radzie w art. 293 ust. 1 TFUE prawo do zmiany, pozbawiając to postanowienie wszelkiej skuteczności.
W trzeciej kolejności Rada wskazuje, że wbrew temu, co twierdzi Komisja, nie przyjęła dwóch decyzji za pomocą tego samego „aktu formalnego”, z których jedna byłaby oparta na wniosku Komisji, a druga nie. Zmiana dokonana przez Radę w art. 3 zaskarżonej decyzji nie ma na celu upoważnienia państw członkowskich do przystąpienia do aktu genewskiego, aby mogły one wykonać ich kompetencje, lecz zapewnienie pełnej realizacji przedmiotu i celu tego wniosku, tak aby Unia mogła skutecznie działać w zgromadzeniu związku szczególnego i chronić interesy państw członkowskich. W tym kontekście Rada przypomina, że upoważnienie udzielone państwom członkowskim jest przyznawane „przy pełnym poszanowaniu […] wyłącznej kompetencji [Unii]”. Ponadto w celu zagwarantowania jednolitej reprezentacji międzynarodowej Unii i jej państw członkowskich Rada powierzyła Komisji reprezentowanie Unii oraz każdego państwa członkowskiego zamierzającego skorzystać z tego upoważnienia.
W tym względzie Republika Austrii wskazuje, że upoważnienie państw członkowskich do przystąpienia do aktu genewskiego przy pełnym poszanowaniu wyłącznej kompetencji Unii, lecz bez przystąpienia Unii do tego aktu, byłoby pozbawione sensu. Zgodnie z art. 4 zaskarżonej decyzji to do Unii należy bowiem zapewnienie wykonywania praw i poszanowania obowiązków Unii i państw członkowskich, które ratyfikowały akt genewski lub do niego przystąpiły, i to wyłącznie Unia głosuje w ramach zgromadzenia związku szczególnego, zaś państwa członkowskie, które ratyfikowały akt genewski lub do niego przystąpiły, nie wykonują prawa głosu.
W czwartej kolejności Rada jest zdania, że oświadczenie Komisji wspomniane w pkt 26 niniejszego wyroku, zgodnie z którym mogłaby ona zaakceptować upoważnienie siedmiu państw członkowskich, które od dłuższego czasu są stronami porozumienia lizbońskiego i już zarejestrowały liczne prawa własności intelektualnej na podstawie tego porozumienia, do przystąpienia do aktu genewskiego w interesie Unii, jest ważne co najmniej z trzech powodów. Po pierwsze, poprzez to oświadczenie Komisja przyznała, że upoważnienie udzielone przez Radę państwom członkowskim, lub co najmniej niektórym z nich, jest w interesie Unii. Po drugie, Komisja zaakceptowała w sposób dorozumiany zastosowanie przez Radę tego upoważnienia poprzez zmianę wniosku Komisji. Po trzecie, Komisja przyznała, że takie upoważnienie jest możliwe w dziedzinie objętej wyłączną kompetencją Unii.
Republika Czeska i Republika Portugalska kwestionują twierdzenie Komisji, zgodnie z którym porozumienie lizbońskie nadal miałoby zastosowanie do siedmiu państw członkowskich, które są jego umawiającymi się stronami, jeśli nie przystąpiłyby one do aktu genewskiego, zapewniając zatem ciągłość ochrony już zarejestrowanych oznaczeń geograficznych. W art. 11 rozporządzenia 2019/1753 przewidziano bowiem, co się tyczy przepisów przejściowych dotyczących nazw pochodzenia państw członkowskich już zarejestrowanych na podstawie porozumienia lizbońskiego, rejestrację międzynarodową tych nazw pochodzenia na podstawie aktu genewskiego, pod warunkiem że dane państwo członkowskie ratyfikowało akt genewski lub przystąpiło do niego na mocy upoważnienia wskazanego w art. 3 zaskarżonej decyzji.
b)

Ocena Trybunału
W zarzucie pierwszym Komisja podnosi w istocie, że zmieniając wniosek Komisji poprzez wprowadzenie przepisu upoważniającego państwa członkowskie, które wyrażą taką wolę, do przystąpienia do aktu genewskiego, Rada działała bez jakiejkolwiek inicjatywy ze strony Komisji i naruszyła w ten sposób art. 218 ust. 6 oraz art. 293 ust. 1 TFUE, a także równowagę instytucjonalną wynikającą z art. 13 ust. 2 TUE.
1)

W przedmiocie możliwości stosowania art. 293 ust. 1 TFUE
Na wstępie należy rozpatrzyć podniesiony przez Republikę Włoską argument, zgodnie z którym art. 293 ust. 1 TFUE nie ma zastosowania do decyzji takiej jak zaskarżona decyzja, przyjętej na podstawie art. 218 ust. 6 TFUE, ponieważ ów art. 293 ust. 1 TFUE ma zastosowanie jedynie do przyjęcia aktów w ramach działań wewnętrznych Unii.
Z samego brzmienia art. 293 ust. 1 TFUE wynika, że gdy na mocy traktatów Rada stanowi na wniosek Komisji, może ona zmienić wniosek, stanowiąc jednomyślnie, z wyjątkiem wypadków wskazanych w niektórych przepisach traktatu FUE wspomnianych w tym art. 293 ust. 1 TFUE.
Otóż, po pierwsze, art. 218 TFUE nie wskazano wśród tych przepisów.
Po drugie, jak wskazał w istocie rzecznik generalny w pkt 61 opinii, art. 293 ust. 1 TFUE ma zastosowanie do wszystkich aktów prawnych Unii, dla których przyjęcia Rada stanowi na wniosek Komisji, niezależnie od kwestii, czy akty te są objęte działaniami wewnętrznymi Unii lub jej działaniami zewnętrznymi. W szczególności nic w brzmieniu tego przepisu nie umożliwia wyłączenia możliwości jego stosowania do procedury przyjęcia decyzji opartej na art. 218 ust. 6 TFUE, pod warunkiem że, gdy Rada przyjmuje taką decyzję, stanowi ona na wniosek Komisji.
Jest prawdą, że zgodnie z art. 218 ust. 6 TFUE Rada przyjmuje decyzję dotyczącą zawarcia umowy na wniosek negocjatora.
Jednakże ze względu na to, że na mocy art. 218 ust. 3 TFUE Rada wyznaczyła Komisję jako negocjatora, stanowi ona zatem koniecznie na wniosek Komisji w ramach przyjęcia takiej decyzji.
Z powyższego wynika, że art. 293 ust. 1 TFUE ma zastosowanie, gdy Rada, stanowiąc na wniosek Komisji, przyjmuje decyzje na podstawie art. 218 ust. 6 TFUE. W konsekwencji należy oddalić argument Republiki Włoskiej.
2)

W przedmiocie podnoszonego naruszenia art. 293 ust. 1 TFUE
Aby ocenić, czy w niniejszym wypadku Rada naruszyła art. 293 ust. 1 TFUE, należy przypomnieć, że przepis ten powinien być rozpatrywany w świetle art. 13 ust. 2 TUE, zgodnie z którym każda instytucja Unii działa w granicach uprawnień przyznanych jej na mocy traktatów, zgodnie z procedurami, na warunkach i w celach w nich określonych. Postanowienie to stanowi wyraz zasady równowagi instytucjonalnej, charakterystycznej dla struktury instytucjonalnej Unii, która oznacza, że każda instytucja wykonuje swoje kompetencje z poszanowaniem kompetencji pozostałych instytucji (wyrok z dnia 2 września 2021 r., EPSU/Komisja,
C‑928/19 P
,
EU:C:2021:656
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Artykuł 13 ust. 2 TUE stanowi ponadto, że instytucje Unii lojalnie ze sobą współpracują.
W tym kontekście należy wskazać, że zgodnie z art. 17 ust. 2 zdanie drugie TUE akty Unii inne niż akty ustawodawcze są przyjmowane na wniosek Komisji, jeżeli traktaty tak stanowią.
Jak wspomniano w pkt 80 i 81 niniejszego wyroku, z art. 218 ust. 3 i 6 TFUE wynika, że decyzja dotycząca zawarcia rozpatrywanej umowy międzynarodowej została przyjęta na wniosek Komisji jako wyznaczonego negocjatora.
Trybunał uściślił już zaś, że prawo inicjatywy przyznane Komisji w art. 17 ust. 2 zdanie drugie TUE nie ogranicza się do przedstawienia wniosku. Na mocy tego uprawnienia co do zasady do Komisji, która zgodnie z art. 17 ust. 1 TUE wspiera ogólny interes Unii i podejmuje w tym celu odpowiednie inicjatywy, należy decyzja o przedstawieniu bądź nieprzedstawieniu wniosku ustawodawczego i w danym wypadku określenie jego przedmiotu, celu i treści, zaś dopóki Rada nie podjęła działań, Komisja może zmienić swój projekt, a nawet w razie potrzeby wycofać go (zob. podobnie wyrok z dnia 14 kwietnia 2015 r., Rada/Komisja,
C‑409/13
,
EU:C:2015:217
, pkt
,
).
Wykonywanie przez Komisję prawa inicjatywy jest zatem nierozerwalnie związane z jej funkcją dotyczącą wspierania ogólnego interesu, o której mowa w art. 17 ust. 1 TUE.
Artykuł 293 TFUE nadaje temu prawu inicjatywy prawodawczej podwójną gwarancję.
Po pierwsze, jak wskazano w pkt 77 niniejszego wyroku, art. 293 ust. 1 TFUE przewiduje, że jeżeli na mocy traktatów Rada stanowi na wniosek Komisji, może ona zmienić ten wniosek wyłącznie jednomyślnie, z wyjątkiem przypadków przewidzianych w postanowieniach TFUE, które są wymienione w tym artykule.
Po drugie, na podstawie art. 293 ust. 2 TFUE, dopóki Rada nie podjęła działań, Komisja może zmienić swój projekt w każdej chwili w toku procedur prowadzących do przyjęcia aktu Unii.
W art. 293 TFUE zapewniono zatem poszanowanie zasady równowagi instytucjonalnej, równoważąc w szczególności kompetencje Komisji, na podstawie art. 17 ust. 2 TUE, z kompetencjami Rady przewidzianymi w art. 16 ust. 1 TUE, co skutkuje tym, jak wskazano w pkt 83 niniejszego wyroku, że każda z instytucji wykonuje swoje kompetencje z poszanowaniem kompetencji pozostałych instytucji.
Z powyższego wynika w szczególności, że prawo do dokonania zmiany przez Radę nie może obejmować umożliwienia jej przeinaczenia wniosku Komisji w sposób, który stanowi przeszkodę w realizacji celów, jakiemu ma on służyć, i który pozbawia go zatem racji bytu (zob., co się tyczy wycofania wniosku dotyczącego aktu ustawodawczego, wyrok z dnia 14 kwietnia 2015 r., Rada/Komisja,
C‑409/13
,
EU:C:2015:217
, pkt
).
Trybunał orzekł, że sytuacja taka nie ma miejsca, gdy zmiany dokonane przez Radę we wniosku Komisji nie wykraczają poza przedmiot tego wniosku ani nie zmieniają jego celu (zob. podobnie wyroki: z dnia 30 maja 1989 r., Komisja/Rada,
355/87
,
EU:C:1989:220
, pkt
; a także z dnia 11 listopada 1997 r., Eurotunnel i in.,
C‑408/95
,
EU:C:1997:532
, pkt
).
Należy zatem zbadać, czy zmiana dokonana jednomyślnie przez Radę we wniosku Komisji wskazanym w pkt 23 niniejszego wyroku, wprowadzająca przepis upoważniający państwa członkowskie, które wyrażą taką wolę, do ratyfikacji aktu genewskiego lub przystąpienia do niego, przeinaczyła przedmiot lub cel tego wniosku w sposób, który stanowi przeszkodę w realizacji celów, jakiemu ma on służyć.
W tym względzie należy przypomnieć, że przedmiotem wspomnianego wniosku jest przystąpienie samej Unii do aktu genewskiego i że celem tego wniosku było, jak wynika z jego uzasadnienia wskazanego w pkt 68 niniejszego wyroku, umożliwienie Unii prawidłowego wykonania jej wyłącznej kompetencji w dziedzinach objętych tym aktem.
Otóż w tym względzie należy w pierwszej kolejności wskazać, że w art. 3 ust. 1 lit. e) TFUE przyznano Unii wyłączną kompetencję w dziedzinie wspólnej polityki handlowej. Zgodnie z art. 207 ust. 1 TFUE ta wspólna polityka handlowa jest oparta na jednolitych zasadach, w szczególności w odniesieniu do handlowych aspektów własności intelektualnej, i jest prowadzona zgodnie z zasadami i celami działań zewnętrznych Unii.
Trybunał miał już możliwość uściślić w istocie, że akt genewski, po pierwsze, zasadniczo powinien ułatwić i uregulować wymianę handlową między Unią a państwami trzecimi, oraz po drugie, że może on mieć bezpośredni i natychmiastowy wpływ na tę wymianę, w związku z czym jego negocjowanie jest objęte kompetencją wyłączną [zob. podobnie wyrok z dnia 25 października 2017 r., Komisja/Rada (Zmienione porozumienie lizbońskie),
C‑389/15
,
EU:C:2017:798
, pkt
).
W drugiej kolejności, zgodnie z art. 2 ust. 1 TFUE, jeżeli traktaty przyznają Unii wyłączną kompetencję w określonej dziedzinie, jedynie Unia może stanowić prawo oraz przyjmować akty prawnie wiążące.
W postanowieniu tym dodano jednak, że państwa członkowskie mogą w szczególności stanowić prawo oraz przyjmować akty prawnie wiążące w takiej dziedzinie jedynie wtedy, gdy zostały upoważnione do tego przez Unię.
W tym względzie z orzecznictwa Trybunału wynika, że zasada powierzenia kompetencji, o której mowa w art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 i 2 TUE, oraz ramy instytucjonalne określone w art. 13–19 TUE, aby umożliwić Unii wykonywanie kompetencji przyznanych jej w traktatach, stanowią szczególne cechy Unii i jej prawa dotyczące struktury konstytucyjnej Unii [zob. podobnie opinia 2/13 (przystąpienie Unii do EKPC) z dnia 18 grudnia 2014 r.,
EU:C:2014:2454
, pkt
].
Decyzja o przyznaniu państwom członkowskim takiego upoważnienia wywiera zaś wpływ na szczegółowe warunki wykonywania wyłącznych kompetencji przyznanych Unii w traktatach w zakresie, w jakim umożliwia ona wykonywanie przez państwa członkowskie kompetencji, jaką w traktatach przyznano wyłącznie Unii i jaką powinna ona co do zasady wykonywać sama.
Z powyższego wynika, że taka decyzja wyraża precyzyjny i alternatywny wybór polityczny między z jednej strony wykonywaniem przez samą Unię wyłącznej kompetencji przyznanej jej w traktatach w określonej dziedzinie a z drugiej strony upoważnieniem państw członkowskich przez Unię do wykonywania tej kompetencji.
Taki wybór jest objęty oceną interesu ogólnego Unii przez Komisję w celu zdefiniowania jak najwłaściwszych inicjatyw mających na celu wspieranie tego interesu ogólnego, z którą to oceną, jak uściślono w pkt 88 niniejszego wyroku, prawo inicjatywy, przyznane tej instytucji w art. 17 ust. 2 TUE, jest nierozerwalnie związane.
W konsekwencji zmiana Rady zmierzająca do upoważnienia państw członkowskich do wykonywania wyłącznej kompetencji Unii przeinaczyłaby sam cel wniosku Komisji wyrażający się w wyborze, by Unia sama wykonywała tę kompetencję.
W niniejszym wypadku wniosek Komisji miał właśnie umożliwić Unii przystąpienie do aktu genewskiego, który w istocie przyznał Unii możliwość stania się członkiem związku szczególnego, podczas gdy porozumienie lizbońskie umożliwiało przystąpienie wyłącznie państwom i, w konsekwencji, samodzielne wykonywanie wyłącznej kompetencji w dziedzinach objętych aktem genewskim. Nie tylko we wniosku tym nie przewidziano upoważnienia państw członkowskich, które wyrażą taką wolę, do ratyfikacji aktu genewskiego lub przystąpienia do niego, lecz w ramach negocjacji Komisja jasno wyraziła swój sprzeciw wobec takiego upoważnienia o charakterze ogólnym, pomimo że, jak wynika z oświadczenia wspomnianego w pkt 26 niniejszego wyroku, nie sprzeciwiła się ona przystąpieniu siedmiu państw członkowskich.
Zmiana dokonana przez Radę skutkowała zaś przyjęciem art. 3 zaskarżonej decyzji, w którym upoważniono państwa członkowskie, które sobie tego życzą, do ratyfikowania aktu genewskiego lub przystąpienia do niego.
W konsekwencji należy stwierdzić, że zmiana ta przeinacza przedmiot i cel wniosku Komisji.
Wbrew temu, co twierdzi Rada, stwierdzenie to nie może być podane w wątpliwość przez okoliczność, że upoważnienie przewidziane w art. 3 zaskarżonej decyzji jest przyznawane „przy pełnym poszanowaniu […] wyłącznej kompetencji [Unii]” i że, zgodnie z art. 4 tej decyzji, w celu zagwarantowania jednolitej reprezentacji Unii i jej państw członkowskich Rada powierzyła Komisji reprezentowanie Unii i każdego państwa członkowskiego zamierzającego skorzystać z tego upoważnienia.
Pomimo uregulowania w zaskarżonej decyzji wykonywania przez państwa członkowskie, które ratyfikowały akt genewski lub do niego przystąpiły, uprawnień przyznanych tym państwom członkowskim w owym akcie, poprzez skorzystanie z tego upoważnienia wspomniane państwa członkowskie wykonałyby, jako suwerenne podmioty prawa międzynarodowego obok Unii, wyłączną kompetencję Unii, co uniemożliwiłoby jej samodzielne wykonanie tej kompetencji.
Nie mogą również uzasadnić zmiany dokonanej przez Radę jej argumenty wskazane w pkt 61–63 niniejszego wyroku, dotyczące konieczności zapewnienia, by Unia dysponowała prawem głosu w zgromadzeniu związku szczególnego, a także zachowania starszeństwa i ciągłości ochrony nazw pochodzenia zarejestrowanych na podstawie porozumienia lizbońskiego w siedmiu państwach członkowskich, które są już jego stroną.
Ewentualne trudności, jakie Unia mogłaby napotkać na płaszczyźnie międzynarodowej przy wykonywaniu swoich kompetencji wyłącznych, lub skutki, jakie to wykonywanie wywiera na zobowiązania międzynarodowe państw członkowskich, nie mogą, jako takie, upoważnić Rady do zmiany wniosku Komisji w stopniu przeinaczającym jego przedmiot lub cel, naruszając w ten sposób równowagę instytucjonalną, której poszanowanie ma zapewnić art. 293 TFUE.
W świetle powyższych rozważań należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja została przyjęta z naruszeniem art. 293 ust. 1 TFUE rozpatrywanego w związku z art. 13 ust. 2 TUE, w związku z czym należy uwzględnić zarzut pierwszy.
2.

W przedmiocie zarzutu drugiego
Zarzut drugi opiera się na naruszeniu art. 2 ust. 1 i art. 207 TFUE oraz na naruszeniu obowiązku uzasadnienia.
Ponieważ zarzut ten został podniesiony przez Komisję posiłkowo, a zarzut pierwszy został uwzględniony, nie ma potrzeby badania zarzutu drugiego.
W świetle powyższych rozważań należy uwzględnić skargę i stwierdzić częściową nieważność zaskarżonej decyzji, zgodnie z żądaniem Komisji. Co się tyczy w szczególności art. 4 zaskarżonej decyzji, należy stwierdzić nieważność tego przepisu, zgodnie z żądaniem podniesionym tytułem głównym przez Komisję, jedynie w zakresie, w jakim zawiera on odniesienia do państw członkowskich, ponieważ odniesienia te mogą być oddzielone od pozostałej części tego przepisu.
C.

W przedmiocie wniosku o utrzymanie w mocy skutków zaskarżonej decyzji
Zgodnie z art. 264 akapit pierwszy TFUE, jeżeli skarga jest zasadna, Trybunał orzeka o nieważności danego aktu.
Zgodnie z art. 266 akapit pierwszy TFUE w przypadku orzeczenia o nieważności aktu przyjętego przez instytucję instytucja ta jest zobowiązana do podjęcia środków, które zapewnią wykonanie wyroku Trybunału.
W tym kontekście zgodnie z art. 264 akapit drugi TFUE Trybunał może, jeśli uzna to za niezbędne, wskazać, które skutki aktu, o którego nieważności orzekł, powinny być uważane za ostateczne.
Z powyższego uprawnienia można skorzystać ze względów związanych z pewnością prawa, w szczególności gdy stwierdzenie nieważności decyzji przyjętej przez Radę w ramach procedury negocjacji i zawarcia umów międzynarodowych określonych w art. 218 TFUE może prowadzić do podważenia udziału Unii w umowie międzynarodowej lub w jej wdrażaniu, choć kompetencja Unii do podpisania wskazanej umowy nigdy nie została podana w wątpliwość [zob. analogicznie wyrok z dnia 25 października 2017 r., Komisja/Rada (Zmienione porozumienie lizbońskie),
C‑389/15
,
EU:C:2017:798
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo].
Komisja wnosi do Trybunału o zastosowanie art. 264 akapit drugi TFUE w celu złagodzenia skutków częściowego stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. W tym względzie Komisja wskazuje, że mogłaby, wyjątkowo, zaakceptować kompromis przewidujący, że siedem państw członkowskich będących aktualnie stronami porozumienia lizbońskiego przystąpi do aktu genewskiego, aby uniknąć problemów związanych z ciągłością uprawnień. Ponadto zdaniem Komisji w zakresie, w jakim art. 4 zaskarżonej decyzji obejmuje także inne aspekty, których nie kwestionowano jako takich i które są istotne dla prawidłowego wdrożenia aktu genewskiego przez Unię, istotne jest utrzymanie w mocy jego skutków do chwili jego zastąpienia przez nowy przepis.
W konsekwencji, jak wskazano w pkt 28 niniejszego wyroku, Komisja wnosi do Trybunału o utrzymanie w mocy skutków uchylonych części zaskarżonej decyzji, w szczególności wszelkich przypadków korzystania z udzielonego na podstawie art. 3 upoważnienia przed dniem wydania wyroku przez państwa członkowskie, które są obecnie stronami porozumienia lizbońskiego, do czasu wejścia w życie, w rozsądnym terminie, nieprzekraczającym sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku, decyzji Rady zastępującej zaskarżoną decyzję.
Rząd francuski przyłącza się do tego żądania, które jego zdaniem opiera się na istnieniu ważnych względów związanych z pewnością prawa, ponieważ podważenie uczestnictwa w akcie genewskim państw członkowskich będących stronami porozumienia lizbońskiego mogłoby wywrzeć poważne negatywne skutki dla właścicieli nazw pochodzenia zarejestrowanych przez te państwa na podstawie porozumienia lizbońskiego.
Rada jest zdania, że wspomniane żądanie jest niedopuszczalne ze względu na to, że poprzez to żądanie Komisja dąży faktycznie do uzyskania nie tylko utrzymania w mocy skutków zaskarżonej decyzji, lecz również zmiany tej decyzji.
W tym względzie należy wskazać, że poprzez swoje żądanie Komisja dąży do tymczasowego utrzymania w mocy skutków uchylonych części zaskarżonej decyzji.
O ile jest prawdą, że uwzględnienie tego żądania prowadziłoby w praktyce do tymczasowej zmiany zakresu skutków tej decyzji, o tyle taka konsekwencja jest w istocie związana z wykonywaniem przez Trybunał kompetencji przyznanej mu w art. 264 akapit drugi TFUE.
Z powyższego wynika, że żądanie utrzymania w mocy skutków uchylonych części zaskarżonego aktu jest dopuszczalne.
Co się tyczy istoty sprawy, należy przyznać, że zachowanie starszeństwa i ciągłości ochrony nazw pochodzenia zarejestrowanych na podstawie porozumienia lizbońskiego w siedmiu państwach członkowskich będących już stronami tego porozumienia jest w szczególności niezbędne, zgodnie ze wskazaną w art. 4 ust. 3 TUE zasadą lojalnej współpracy między Unią a państwami członkowskimi, aby chronić prawa nabyte wynikające z tych rejestracji krajowych.
W konsekwencji należy utrzymać w mocy skutki uchylonych części zaskarżonej decyzji jedynie w zakresie, w jakim dotyczą one państw członkowskich, które w dniu ogłoszenia niniejszego wyroku skorzystały już z upoważnienia przewidzianego w art. 3 tej decyzji, do ratyfikacji aktu genewskiego lub przystąpienia do niego wraz z Unią, do czasu wejścia w życie, w rozsądnym terminie, nieprzekraczającym sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku, nowej decyzji Rady.
W przedmiocie kosztów
Zgodnie z art. 138 § 1 regulaminu postępowania przed Trybunałem kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę.
Ponieważ w niniejszej sprawie Komisja wniosła o obciążenie Rady kosztami postępowania, a Rada przegrała sprawę, należy obciążyć ją kosztami postępowania poniesionymi przez Komisję.
Ponadto zgodnie z art. 140 § 1 regulaminu postępowania państwa członkowskie, które przystąpiły do sprawy w charakterze interwenientów, pokrywają własne koszty.
W konsekwencji należy obciążyć Królestwo Belgii, Republikę Czeską, Republikę Grecką, Republikę Francuską, Republikę Chorwacji, Republikę Włoską, Węgry, Królestwo Niderlandów, Republikę Austrii i Republikę Portugalską ich własnymi kosztami.

Z powyższych względów Trybunał (wielka izba) orzeka, co następuje:

1)
Stwierdza się nieważność art. 3 i, w zakresie, w jakim zawiera on odniesienia do państw członkowskich, art. 4 decyzji Rady (UE) 2019/1754 z dnia 7 października 2019 r. w sprawie przystąpienia Unii Europejskiej do Aktu genewskiego porozumienia lizbońskiego w sprawie nazw pochodzenia i oznaczeń geograficznych.

2)
Skutki części przepisów decyzji 2019/1754, których nieważność stwierdzono, zostają utrzymane w mocy jedynie w zakresie, w jakim dotyczą one państw członkowskich, które w dniu ogłoszenia niniejszego wyroku skorzystały już z upoważnienia przewidzianego w art. 3 tej decyzji, do ratyfikacji Aktu genewskiego porozumienia lizbońskiego w sprawie nazw pochodzenia i oznaczeń geograficznych lub przystąpienia do niego wraz z Unią Europejską, do czasu wejścia w życie, w rozsądnym terminie, nieprzekraczającym sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku, nowej decyzji Rady Unii Europejskiej.

3)
Rada Unii Europejskiej zostaje obciążona kosztami postępowania.

4)
Królestwo Belgii, Republika Czeska, Republika Grecka, Republika Francuska, Republika Chorwacji, Republika Włoska, Węgry, Królestwo Niderlandów, Republika Austrii i Republika Portugalska pokrywają własne koszty.

Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: angielski.