CELEX: 62020CJ0713
Προδικαστική παραπομπή
Κοινωνική ασφάλιση των διακινούμενων εργαζομένων
Κανονισμός (ΕΚ) 883/2004
Άρθρο 11, παράγραφος 3, στοιχεία αʹ και εʹ
Πρόσωπο που κατοικεί σε κράτος μέλος και ασκεί μισθωτή δραστηριότητα σε άλλο κράτος μέλος
Σύμβαση (συμβάσεις) εργασίας συναφθείσα (‑ες) με μία μόνον εταιρία προσωρινής απασχόλησης
Τοποθετήσεις για εργασία προσωρινής απασχόλησης
Ενδιάμεσα διαστήματα
Προσδιορισμός της εφαρμοστέας νομοθεσίας κατά τα χρονικά διαστήματα μεταξύ των τοποθετήσεων για εργασία προσωρινής απασχόλησης
Λύση της σχέσης εργασίας

Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 11, παράγραφος 3, στοιχεία αʹ και εʹ, του κανονισμού (ΕΚ) 883/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2004, για το συντονισμό των συστημάτων κοινωνικής ασφάλειας (
ΕΕ 2004, L 166, σ. 1
, και διορθωτικό
ΕΕ 2004, L 200, σ. 1
).
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο δύο ένδικων διαφορών, εκ των οποίων η πρώτη μεταξύ του Raad van bestuur van de Sociale verzekeringsbank (διοικητικού συμβουλίου του ιδρύματος κοινωνικών ασφαλίσεων, Κάτω Χώρες) (στο εξής: SVB) και της X και η δεύτερη μεταξύ του Y και του SVB, σχετικά με την άρνηση του τελευταίου να χορηγήσει στους X και Y κοινωνικές παροχές δυνάμει του ολλανδικού συστήματος κοινωνικής ασφάλισης.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Ο κανονισμός 883/2004, ο οποίος τέθηκε σε ισχύ στις 20 Μαΐου 2004, έχει ως αντικείμενο τον συντονισμό των εθνικών συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης. Σύμφωνα με το άρθρο 91, ο εν λόγω κανονισμός εφαρμόζεται από την ημερομηνία έναρξης ισχύος του κανονισμού (ΕΚ) 987/2009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Σεπτεμβρίου 2009, για καθορισμό της διαδικασίας εφαρμογής του κανονισμού αριθ. 883/2004 (
ΕΕ 2009, L 284, σ. 1
), ήτοι από την 1η Μαΐου 2010.
Το άρθρο 1 του κανονισμού 883/2004 έχει ως εξής:
«Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού, νοούνται ως:
α)
“μισθωτή δραστηριότητα”: η δραστηριότητα ή η ισοδύναμη κατάσταση την οποία θεωρεί ως τέτοια η νομοθεσία κοινωνικής ασφάλειας του κράτους μέλους στο οποίο ασκείται η εν λόγω δραστηριότητα ή υφίσταται η ισοδύναμη κατάσταση·
β)
“μη μισθωτή δραστηριότητα”: η δραστηριότητα ή η ισοδύναμη κατάσταση την οποία θεωρεί ως τέτοια η νομοθεσία κοινωνικής ασφάλειας του κράτους μέλους στο οποίο ασκείται η εν λόγω δραστηριότητα ή υφίσταται η ισοδύναμη κατάσταση·
[…]».
Ο τίτλος II του ως άνω κανονισμού, ο οποίος επιγράφεται «Προσδιορισμός της εφαρμοστέας νομοθεσίας», περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, το άρθρο 11, το οποίο φέρει τον τίτλο «Γενικοί κανόνες» και προβλέπει στις παραγράφους 1 έως 3 τα εξής:
«1.   Τα πρόσωπα στα οποία εφαρμόζεται ο παρών κανονισμός υπάγονται στη νομοθεσία ενός και μόνον κράτους μέλους. Η νομοθεσία αυτή προσδιορίζεται σύμφωνα με τον παρόντα τίτλο.
2.   Για τους σκοπούς εφαρμογής του παρόντος τίτλου, τα πρόσωπα που λαμβάνουν παροχές σε χρήμα λόγω ή συνεπεία μισθωτής ή μη μισθωτής τους δραστηριότητας, θεωρούνται ότι ασκούν τη δραστηριότητα αυτή. Τούτο δεν ισχύει για συντάξεις αναπηρίας, γήρατος ή επιζώντων ούτε για συντάξεις λόγω εργατικού ατυχήματος ή επαγγελματικής ασθένειας ούτε για παροχές ασθένειας σε χρήμα που καλύπτουν περίθαλψη απεριορίστου διαρκείας.
3.   Με την επιφύλαξη των άρθρων 12 έως 16:
α)
το πρόσωπο που ασκεί μισθωτή ή μη μισθωτή δραστηριότητα σε κράτος μέλος, υπάγεται στη νομοθεσία του εν λόγω κράτους μέλους·
β)
ο δημόσιος υπάλληλος υπάγεται στη νομοθεσία του κράτους μέλους στο οποίο ανήκει η υπηρεσία που τον απασχολεί·
γ)
το πρόσωπο το οποίο λαμβάνει παροχές ανεργίας σύμφωνα με το άρθρο 65, δυνάμει της νομοθεσίας του κράτους μέλους κατοικίας, υπάγεται στη νομοθεσία του εν λόγω κράτους μέλους·
δ)
το πρόσωπο που καλείται ή καλείται εκ νέου να εκτελέσει στρατιωτική θητεία ή πολιτική υπηρεσία σε κράτος μέλος, υπάγεται στη νομοθεσία του εν λόγω κράτους μέλους·
ε)
οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο, στο οποίο δεν εφαρμόζονται οι διατάξεις των στοιχείων α) έως δ), υπάγεται στη νομοθεσία του κράτους μέλους κατοικίας, με την επιφύλαξη άλλων διατάξεων του παρόντος κανονισμού που του εξασφαλίζουν παροχές δυνάμει της νομοθεσίας ενός ή περισσότερων άλλων κρατών μελών.»
Το ολλανδικό δίκαιο
Ο AOW
Το άρθρο 6, παράγραφοι 1 και 3, του Algemene Ouderdomswet (γενικού νόμου περί ασφαλίσεως γήρατος), της 31ης Μαΐου 1956 (Stb. 1956, αριθ. 281), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών των κύριων δικών (στο εξής: AOW), προβλέπει τα ακόλουθα:
«1.   Κατά τις διατάξεις του παρόντος νόμου, ασφαλισμένος είναι όποιος δεν έχει ακόμη συμπληρώσει την ηλικία συνταξιοδότησης, και
a.
είναι κάτοικος ημεδαπής,
b.
δεν είναι κάτοικος ημεδαπής αλλά υπόκειται σε φόρο εισοδήματος για την παρεχόμενη στις Κάτω Χώρες ή εντός της ηπειρωτικής υφαλοκρηπίδας εργασία.
[…]
3.   Κατά παρέκκλιση από τις παραγράφους 1 και 2, η κατηγορία των ασφαλισμένων προσώπων μπορεί να διευρυνθεί ή να περιοριστεί με γενικό διοικητικό μέτρο.»
Το άρθρο 6a του AOW ορίζει τα εξής:
«Κατά παρέκκλιση, εφόσον συντρέχει περίπτωση, από το άρθρο 6 και από τις διατάξεις που θεσπίστηκαν βάσει του άρθρου αυτού,
a.
ασφαλισμένος θεωρείται επίσης εκείνος του οποίου η ασφάλιση δυνάμει του παρόντος νόμου απορρέει από την εφαρμογή διατάξεων διεθνούς συμβάσεως ή αποφάσεως διεθνούς οργανισμού,
b.
δεν θεωρείται ασφαλισμένος εκείνος επί του οποίου, βάσει διεθνούς συμβάσεως ή αποφάσεως διεθνούς οργανισμού, έχει εφαρμογή η νομοθεσία άλλου κράτους.»
Από το άρθρο 13, παράγραφος 1, του AOW προκύπτει ότι στο ποσό της σύνταξης εφαρμόζεται μείωση 2 % για κάθε ημερολογιακό έτος κατά το οποίο ο δικαιούχος της σύνταξης δεν ήταν ασφαλισμένος μετά τη συμπλήρωση του 15ου έτους αλλά πριν από τη συμπλήρωση του 65ου έτους της ηλικίας του.
Ο AKW
Το άρθρο 6 του Algemene Kinderbijslagwet (γενικού νόμου περί οικογενειακών επιδομάτων), της 26ης Απριλίου 1962 (Stb. 1962, αριθ. 160), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών των κύριων δικών (στο εξής: AKW), επαναλαμβάνει, με πανομοιότυπη διατύπωση, το γράμμα του άρθρου 6 του AOW.
Το άρθρο 6a του AKW ορίζει τα εξής:
«Κατά παρέκκλιση, εφόσον συντρέχει περίπτωση, από το άρθρο 6 και από τις διατάξεις που θεσπίστηκαν βάσει του άρθρου αυτού:
a)
ασφαλισμένος θεωρείται επίσης εκείνος του οποίου η ασφάλιση δυνάμει του παρόντος νόμου απορρέει από την εφαρμογή διατάξεων διεθνούς συμβάσεως ή αποφάσεως διεθνούς οργανισμού·
b)
για τους σκοπούς του κεφαλαίου 3 του παρόντος νόμου, ως “ασφαλισμένος” νοείται επίσης το πρόσωπο που δεν είναι ασφαλισμένο και έχει αποκτήσει δικαίωμα επί οικογενειακής παροχής κατά την έννοια του κανονισμού [883/2004]·
c)
πρόσωπο που υπάγεται στη νομοθεσία άλλου κράτους δυνάμει διεθνούς συμβάσεως ή αποφάσεως διεθνούς οργανισμού δεν θεωρείται ασφαλισμένος.»
Το BUB
Το άρθρο 6 του Besluit uitbreiding en beperking kring van verzekerden volksverzekeringen 1999 (διατάγματος του 1999 για τη διεύρυνση και τον περιορισμό των υπαγομένων στο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης), της 24ης Δεκεμβρίου 1998 (Stb. 1998, αριθ. 746) (στο εξής: BUB), με τίτλο «Προσωρινή διακοπή της εργασίας στις Κάτω Χώρες», προβλέπει τα εξής:
«Παραμένει ασφαλισμένος στην κοινωνική ασφάλιση όποιος δεν κατοικεί στις Κάτω Χώρες αλλά εργάζεται αποκλειστικά στις Κάτω Χώρες και του οποίου η εργασία διακόπτεται προσωρινά:
a.
λόγω ασθένειας, αναπηρίας, εγκυμοσύνης, μητρότητας ή ανεργίας, ή
b.
λόγω άδειας, απεργίας ή ανταπεργίας.»
Οι διαφορές των κύριων δικών και τα προδικαστικά ερωτήματα
Η υπόθεση σχετικά με την Χ
Από τις 14 Ιανουαρίου 2013, η X, Ολλανδή υπήκοος κάτοικος Γερμανίας, άρχισε να ασκεί μισθωτή δραστηριότητα στις Κάτω Χώρες μέσω εταιρίας προσωρινής απασχόλησης. Η σύμβαση εργασίας που συνήφθη με την εταιρία αυτή προέβλεπε ότι η σχέση εργασίας θα άρχιζε κατά τον χρόνο της πραγματικής ενάρξεως της εργασίας και θα λυόταν αυτοδικαίως μόλις, κατόπιν αιτήματος του έμμεσου εργοδότη, θα έπαυε η εν λόγω εργασία.
Στο πλαίσιο της συμβάσεως αυτής, η εταιρία προσωρινής απασχόλησης προέβη σε πλείονες τοποθετήσεις της Χ, μεταξύ των οποίων μεσολαβούσαν χρονικά διαστήματα από τα οποία το μεγαλύτερο διήρκεσε από τις 19 Οκτωβρίου 2013 έως τις 30 Μαρτίου 2014 και τα μικρότερα από τις 20 έως τις 25 Σεπτεμβρίου 2014, καθώς και από τις 23 έως τις 28 Ιανουαρίου 2015.
Κατά τα ενδιάμεσα χρονικά διαστήματα, η Χ ήταν εθελόντρια στις Κάτω Χώρες και ασκούσε μη αμειβόμενα καθήκοντα συναφή με τη φροντίδα οικογενειών. Εκτελούσε επίσης οικιακές εργασίες για τους υιούς της, για τις οποίες έλαβε πολύ χαμηλή αμοιβή.
Με απόφαση της 6ης Ιουλίου 2015, το SVB κοινοποίησε στην Χ, κατόπιν αιτήσεώς της, ενημερωτικό σημείωμα σχετικά με τη σύνταξη που εδικαιούτο δυνάμει του AOW, από το οποίο προκύπτει ότι, στις 30 Ιανουαρίου 2015, η ενδιαφερομένη είχε συγκεντρώσει το 82 % της πλήρους συντάξεως γήρατος βάσει του AOW. Το SVB θεώρησε συναφώς ότι, ως κάτοικος Γερμανίας, η Χ ήταν ασφαλισμένη βάσει του ολλανδικού συστήματος κοινωνικής ασφάλισης μόνον κατά τη διάρκεια των περιόδων όπου είχε πράγματι εργαστεί για την εταιρία προσωρινής απασχόλησης στις Κάτω Χώρες, αλλά όχι κατά τα χρονικά διαστήματα που μεσολάβησαν μεταξύ των επιμέρους τοποθετήσεών της ως προσωρινά απασχολούμενης.
Κατόπιν απόρριψης ως αβάσιμης της διοικητικής της ένστασης κατά της ως άνω αποφάσεως, με απόφαση του SVB της 21ης Δεκεμβρίου 2015, η Χ προσέφυγε ενώπιον του rechtbank Amsterdam (πρωτοδικείου Άμστερνταμ, Κάτω Χώρες).
Με απόφαση της 3ης Οκτωβρίου 2016, το εν λόγω δικαστήριο διέταξε το SVB να λάβει εκ νέου απόφαση. Το δικαστήριο αυτό, παραπέμποντας στην απόφαση της 23ης Απριλίου 2015, Franzen κ.λπ. (
C‑382/13
,
EU:C:2015:261
), έκρινε ότι τα ενδιάμεσα χρονικά διαστήματα που μεσολαβούσαν μεταξύ των τοποθετήσεων της Χ ως προσωρινά απασχολούμενης έπρεπε να θεωρηθούν ως περίοδοι άδειας ή ανεργίας κατά την έννοια του άρθρου 6 του BUB και, επομένως, κατά τα εν λόγω ενδιάμεσα χρονικά διαστήματα, η Χ υπαγόταν στην ολλανδική νομοθεσία.
Το SVB άσκησε έφεση κατά της ως άνω αποφάσεως ενώπιον του Centrale Raad van Beroep (εφετείου επί υποθέσεων κοινωνικής ασφάλισης και δημόσιας διοίκησης, Κάτω Χώρες), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου στην υπό κρίση υπόθεση.
Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, στο μέτρο που η Χ δεν συμπλήρωσε περίοδο ασφαλίσεως στη Γερμανία, δεν μπορεί να αξιώσει σύνταξη γήρατος στο εν λόγω κράτος μέλος.
Η υπόθεση σχετικά με τον Y
Από τις 16 Ιουλίου 2007, ο Y, Πολωνός υπήκοος που κατοικεί με την οικογένειά του στην Πολωνία, άρχισε να ασκεί μισθωτή δραστηριότητα στις Κάτω Χώρες μέσω εταιρίας προσωρινής απασχόλησης, με την οποία συνήψε διαδοχικές συμβάσεις εργασίας μεταξύ των οποίων μεσολαβούσαν πλείονα ενδιάμεσα χρονικά διαστήματα.
Στις 20 Ιουλίου 2015, ο Υ συνήψε με την εν λόγω εταιρία σύμβαση εργασίας ορισμένου χρόνου διάρκειας οκτώ μηνών, η οποία προέβλεπε ότι, σε περίπτωση που έπαυε η εργασία στον έμμεσο εργοδότη, ο Y θα όφειλε, κατά τη διάρκεια της εν λόγω συμβάσεως, να αποδεχθεί κατάλληλη εργασία αναπλήρωσης και ότι, σε περίπτωση άρνησης από πλευράς του ή εάν δεν ήταν πλέον διαθέσιμος προς εργασία, θα επερχόταν η λύση της συμβάσεως. Αφ’ ης στιγμής ανέκυψε η τελευταία αυτή περίσταση, η εν λόγω σύμβαση έληξε στις 31 Δεκεμβρίου 2015.
Ο Y, ο οποίος δεν είχε εργασθεί από την 1η Ιανουαρίου έως τις 7 Φεβρουαρίου 2016, συνήψε, στις 8 Φεβρουαρίου 2016, νέα σύμβαση εργασίας με την ίδια εταιρία.
Με απόφαση της 29ης Μαρτίου 2016, το SVB γνωστοποίησε στον Y ότι δεν εδικαιούτο επίδομα τέκνων δυνάμει του ολλανδικού συστήματος κοινωνικής ασφάλισης για τους μήνες Ιανουάριο και Φεβρουάριο του 2016, εφόσον δεν ασκούσε επαγγελματική δραστηριότητα στις Κάτω Χώρες την πρώτη εργάσιμη ημέρα καθενός από τους μήνες αυτούς.
Κατόπιν απόρριψης της διοικητικής του ένστασης με απόφαση του SVB της 20ής Μαΐου 2016, ο Y άσκησε προσφυγή ενώπιον του rechtbank Amsterdam (πρωτοδικείου Άμστερνταμ).
Με απόφαση της 5ης Ιανουαρίου 2017, το δικαστήριο αυτό απέρριψε την προσφυγή ως αβάσιμη. Το εν λόγω δικαστήριο έκρινε ότι η σύμβαση εργασίας της 20ής Ιουλίου 2015 είχε λυθεί κατά το χρονικό διάστημα μεταξύ 1ης Ιανουαρίου και 7ης Φεβρουαρίου 2016 και διευκρίνισε ότι δεν είχε αποδειχθεί ότι στο πλαίσιο της συμβάσεως αυτής είχε προβλεφθεί άδεια μετ’ αποδοχών ή άνευ αποδοχών. Επομένως, το χρονικό αυτό διάστημα δεν μπορούσε να συνιστά προσωρινή διακοπή της εργασίας, κατά την έννοια του άρθρου 6 του BUB.
Ο Υ άσκησε έφεση κατά της ως άνω αποφάσεως ενώπιον του Centrale Raad van Beroep (εφετείου επί υποθέσεων κοινωνικής ασφάλισης και δημόσιας διοίκησης), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου.
Κοινές σκέψεις επί των δύο υποθέσεων των κύριων δικών
Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι οι X και Y ήταν ασφαλισμένοι δυνάμει, αντιστοίχως, του AOW και του AKW κατά τις περιόδους των τοποθετήσεών τους ως προσωρινά απασχολούμενων στις Κάτω Χώρες και ότι οι διαφορές των κύριων δικών αφορούν το ζήτημα του κατά πόσον η υπαγωγή τους στην ολλανδική κοινωνική ασφάλιση έπαυσε κατά τα ενδιάμεσα χρονικά διαστήματα που παρεμβάλλονται μεταξύ των εν λόγω τοποθετήσεων. Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι, για τον σκοπό αυτό, είναι αναγκαίο να προσδιοριστεί η εφαρμοστέα κατά τα εν λόγω χρονικά διαστήματα νομοθεσία δυνάμει του κανονισμού 883/2004.
Υπενθυμίζει συναφώς ότι, κατά το άρθρο 11, παράγραφος 1, του κανονισμού 883/2004, τα πρόσωπα στα οποία εφαρμόζεται ο κανονισμός υπάγονται στη νομοθεσία ενός και μόνον κράτους μέλους, η οποία προσδιορίζεται σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 11, παράγραφος 3, του εν λόγω κανονισμού.
Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι, προκειμένου να τύχει εφαρμογής το άρθρο 11, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 883/2004, πρέπει να υφίσταται δραστηριότητα ή ισοδύναμη κατάσταση, κατά την έννοια του άρθρου 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού, την οποία θεωρεί ως τέτοια η νομοθεσία κοινωνικής ασφάλισης του κράτους μέλους στο οποίο ασκείται η εν λόγω δραστηριότητα ή υφίσταται η ισοδύναμη κατάσταση.
Πλην όμως, εν προκειμένω, οι καταστάσεις των X και Y κατά τα χρονικά διαστήματα που παρεμβάλλονται μεταξύ των τοποθετήσεών τους ως προσωρινά απασχολούμενων δεν συνιστούν μισθωτές δραστηριότητες, κατά την έννοια του άρθρου 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 883/2004. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα από το ολλανδικό δίκαιο, οι δραστηριότητες που άσκησε η Χ στις Κάτω Χώρες κατά τα εν λόγω ενδιάμεσα χρονικά διαστήματα δεν μπορούν να θεωρηθούν ως μισθωτές δραστηριότητες. Ομοίως, δυνάμει του ολλανδικού δικαίου, ο Y δεν άσκησε μισθωτή δραστηριότητα κατά τα εν λόγω ενδιάμεσα χρονικά διαστήματα διότι η σύμβαση εργασίας του είχε ήδη λυθεί. Επιπλέον, όσον αφορά τον Υ, δεν είχε συμφωνηθεί σε προγενέστερο χρόνο άδεια άνευ αποδοχών και η από 8 Φεβρουαρίου 2016 σύμβαση εργασίας συνήφθη για περίοδο υπερβαίνουσα την αρχικώς προβλεφθείσα με την προηγούμενη σύμβαση εργασίας ημερομηνία λήξης.
Το αιτούν δικαστήριο διερωτάται, επομένως, αν οι καταστάσεις των X και Y κατά τα χρονικά διαστήματα που παρεμβάλλονται μεταξύ των τοποθετήσεών τους ως προσωρινά απασχολούμενων μπορούν να θεωρηθούν ως «ισοδύναμ[ες] κατ[αστάσεις]», κατά την έννοια του άρθρου 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 883/2004.
Επισημαίνει, συναφώς, ότι δεν υφίστατο πλέον σχέση εργασίας κατά τα χρονικά διαστήματα που μεσολάβησαν μεταξύ των τοποθετήσεων των X και Y ως προσωρινά απασχολούμενων, με αποτέλεσμα αυτοί να μην μπορούν να θεωρηθούν, κατά τη διάρκεια των εν λόγω περιόδων, ως εργαζόμενοι υπό την έννοια του ολλανδικού δικαίου.
Το αιτούν δικαστήριο προσθέτει ότι, όπως συνάγεται από την απόφαση της 19ης Σεπτεμβρίου 2019, van den Berg κ.λπ. (
C‑95/18 και C‑96/18
,
EU:C:2019:767
), το κράτος μέλος απασχολήσεως δεν υποχρεούται να υπαγάγει στην κοινωνικοασφαλιστική νομοθεσία του τον διακινούμενο εργαζόμενο που κατοικεί στο έδαφος άλλου κράτους μέλους για τις περιόδους κατά τις οποίες αυτός υπόκειται, δυνάμει του τίτλου II του κανονισμού 883/2004, στην κοινωνικοασφαλιστική νομοθεσία του τελευταίου αυτού κράτους μέλους, ακόμη και αν η εν λόγω νομοθεσία δεν απονέμει στον εργαζόμενο αυτόν κανένα δικαίωμα σε σύνταξη γήρατος ή στα οικογενειακά επιδόματα. Επομένως, το γεγονός ότι οι ενδιαφερόμενοι δεν δικαιούνταν παρόμοιες παροχές στο κράτος μέλος κατοικίας τους δεν ασκεί επιρροή.
Εντούτοις, το αιτούν δικαστήριο διατηρεί αμφιβολίες ως προς το κατά πόσον η εφαρμοστέα νομοθεσία κατά τα χρονικά διαστήματα που μεσολάβησαν μεταξύ των τοποθετήσεων των Χ και Y ως προσωρινά απασχολούμενων πρέπει να προσδιορίζεται βάσει του άρθρου 11, παράγραφος 3, στοιχείο εʹ, του κανονισμού 883/2004.
Υποστηρίζει, συναφώς, ότι κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, και ιδίως τη σκέψη 50 της αποφάσεως της 23ης Απριλίου 2015, Franzen κ.λπ. (
C‑382/13
,
EU:C:2015:261
), η οποία εκδόθηκε στο πλαίσιο του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, όπως τροποποιήθηκε και ενημερώθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 118/97 του Συμβουλίου, της 2ας Δεκεμβρίου 1996 (
ΕΕ 1997, L 28, σ. 1
), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) 1992/2006 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 2006 (
ΕΕ 2006, L 392, σ. 1
), και η οποία θα μπορούσε να εφαρμοστεί στο πλαίσιο του κανονισμού 883/2004, τα πρόσωπα που ασκούν κατά κανόνα την επαγγελματική τους δραστηριότητα σε κράτος μέλος εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 11, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 883/2004 καθ’ ό χρόνο δεν έχουν παύσει οριστικά ή προσωρινά την οικεία δραστηριότητα και εξακολουθούν να υπόκεινται στη νομοθεσία αυτή και τις ημέρες κατά τις οποίες δεν ασκούν πραγματικά τη συγκεκριμένη δραστηριότητα. Συνακόλουθα, το γεγονός ότι υφίσταται σχέση εργασίας δεν είναι καθοριστικό στοιχείο συναφώς. Ως εκ τούτου, το αιτούν δικαστήριο δεν αποκλείει το ενδεχόμενο τα χρονικά διαστήματα που παρεμβάλλονται μεταξύ των τοποθετήσεων των X και Y, και ιδίως της X, ως προσωρινά απασχολούμενων να μη συνιστούν πραγματικά παύση της μισθωτής δραστηριότητάς τους στις Κάτω Χώρες. Διερωτάται ως προς τα κρίσιμα στοιχεία που πρέπει να ληφθούν υπόψη συναφώς, ιδίως ως προς την ημερομηνία από την οποία πρέπει να θεωρηθεί ότι ένα πρόσωπο ως προς το οποίο δεν υφίσταται πλέον σχέση εργασίας, όπως είναι η X ή ο Υ, έπαυσε τη δραστηριότητά του στο κράτος μέλος απασχολήσεως.
Εντούτοις, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι από τη σκέψη 51 της ως άνω αποφάσεως προκύπτει επίσης ότι ένα πρόσωπο υπόκειται εκ προοιμίου στη νομοθεσία του κράτους κατοικίας αν δεν παρέχει αμειβόμενη εργασία και δεν διατηρεί σχέση εργασίας, ακόμη και αν έπαυσε μόνον προσωρινά τη δραστηριότητά του στο κράτος απασχολήσεως, με μοναδική εξαίρεση την περίπτωση όπου ο ενδιαφερόμενος λαμβάνει παροχή κατά την έννοια του άρθρου 11, παράγραφος 2, του κανονισμού 883/2004.
Κατόπιν των ανωτέρω, το Centrale Raad van Beroep (εφετείο επί υποθέσεων κοινωνικής ασφάλισης και δημόσιας διοίκησης) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
1)
Έχει το άρθρο 11, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 883/2004 την έννοια ότι όταν εργαζόμενος κατοικεί σε κράτος μέλος και εργάζεται στο έδαφος άλλου κράτους μέλους δυνάμει συμβάσεως προσωρινής απασχόλησης βάσει της οποίας η σχέση εργασίας λύεται με τη λήξη της τοποθέτησης του προσωρινά απασχολουμένου και συνεχίζεται ακολούθως, ο εν λόγω εργαζόμενος εξακολουθεί να υπόκειται στη νομοθεσία του τελευταίου αυτού κράτους μέλους κατά τη διάρκεια των ενδιάμεσων περιόδων, εφόσον δεν έχει παύσει προσωρινά την εν λόγω εργασία;
2)
Ποιοι είναι οι κρίσιμοι παράγοντες βάσει των οποίων μπορεί να διαπιστωθεί, σε τέτοιου είδους περιπτώσεις, κατά πόσον υφίσταται προσωρινή παύση της δραστηριότητας;
3)
Πόσος χρόνος πρέπει να παρέλθει για να μπορεί να θεωρηθεί –υπό την επιφύλαξη συγκεκριμένων ενδείξεων περί του αντιθέτου– ότι εργαζόμενος, ο οποίος δεν έχει πλέον σύμβαση εργασίας σε ισχύ, έχει παύσει προσωρινά τη δραστηριότητά του στο κράτος απασχόλησης;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Με τα τρία προδικαστικά ερωτήματα, τα οποία πρέπει να εξεταστούν από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 11, παράγραφος 3, στοιχεία αʹ και εʹ, του κανονισμού 883/2004 έχει την έννοια ότι πρόσωπο το οποίο κατοικεί σε κράτος μέλος και ασκεί δραστηριότητα, στο πλαίσιο τοποθετήσεων μέσω εταιρίας προσωρινής απασχόλησης εγκατεστημένης σε άλλο κράτος μέλος, ως προσωρινά απασχολούμενος εργαζόμενος στο έδαφος αυτού του άλλου κράτους μέλους υπόκειται, κατά τα ενδιάμεσα χρονικά διαστήματα που παρεμβάλλονται μεταξύ των εν λόγω τοποθετήσεών του ως προσωρινά απασχολούμενου, στην εθνική νομοθεσία του κράτους μέλους απασχολήσεώς του ή έχει την έννοια ότι το πρόσωπο αυτό υπόκειται, κατά τα εν λόγω ενδιάμεσα χρονικά διαστήματα, στην εθνική νομοθεσία του κράτους μέλους της κατοικίας του.
Κατά πάγια νομολογία, οι διατάξεις του τίτλου ΙΙ του κανονισμού 883/2004, στον οποίο εντάσσεται το άρθρο του 11, παράγραφος 3, αποτελούν ολοκληρωμένο και ομοιόμορφο σύστημα κανόνων συγκρούσεως νόμων, σκοπός του οποίου είναι η υπαγωγή των εργαζομένων που διακινούνται εντός της Ένωσης στο σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως ενός μόνον κράτους μέλους, ώστε να αποτρέπονται η σώρευση εφαρμοστέων εθνικών νομοθεσιών και οι εξ αυτής δυνάμενες να ανακύψουν περιπλοκές (πρβλ. απόφαση της 20ής Μαΐου 2021, FORMAT Urządzenia i Montaże Przemysłowe,
C‑879/19
,
EU:C:2021:409
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Προς τούτο, το άρθρο 11, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 883/2004 θέτει την αρχή κατά την οποία το πρόσωπο που ασκεί μισθωτή ή μη μισθωτή δραστηριότητα σε κράτος μέλος υπάγεται στη νομοθεσία περί κοινωνικής ασφάλισης του εν λόγω κράτους μέλους.
Όπως επισήμανε και ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 63 των προτάσεών του, η ύπαρξη τέτοιας σχέσης εργασίας παύει να είναι κρίσιμη μόνο στην εξαιρετική περίπτωση του άρθρου 11, παράγραφος 2, του κανονισμού 883/2004, η οποία εξομοιώνει προς τα πρόσωπα που ασκούν μισθωτή ή μη μισθωτή δραστηριότητα τα πρόσωπα που λαμβάνουν παροχή σε χρήμα λόγω ή συνεπεία της δραστηριότητας αυτής.
Εν προκειμένω, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι, κατά τα χρονικά διαστήματα που μεσολάβησαν μεταξύ των τοποθετήσεών τους για εργασία προσωρινής απασχόλησης, οι X και Y δεν επωφελήθηκαν των πλεονεκτημάτων που προβλέπονται στο άρθρο 11, παράγραφος 2, του κανονισμού 883/2004.
Επομένως, είναι σημαντικό να καθοριστεί αν πρέπει να θεωρηθεί, για τους X και Y, ότι άσκησαν, κατά τα εν λόγω ενδιάμεσα χρονικά διαστήματα, μισθωτή ή μη μισθωτή δραστηριότητα, κατά την έννοια του άρθρου 11, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 883/2004.
Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί ότι στο άρθρο 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 883/2004 ορίζεται ως «μισθωτή δραστηριότητα» η δραστηριότητα ή η ισοδύναμη κατάσταση την οποία θεωρεί ως τέτοια η νομοθεσία κοινωνικής ασφάλισης του κράτους μέλους στο οποίο ασκείται η εν λόγω δραστηριότητα ή υφίσταται η ισοδύναμη κατάσταση.
Εν προκειμένω, από τη δικογραφία που έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο προκύπτει ότι η Χ ασκούσε τη δραστηριότητά της βάσει συμβάσεως προσωρινής απασχόλησης ορισμένου χρόνου, περιέχουσα ρήτρα δυνάμει της οποίας η σχέση εργασίας θα άρχιζε με την πραγματική έναρξη της δραστηριότητάς της και θα έληγε κατά την παύση της δραστηριότητας αυτής. Επομένως, κατά τα χρονικά διαστήματα που μεσολάβησαν μεταξύ των τοποθετήσεών της ως προσωρινά απασχολούμενης, δεν υφίστατο σχέση εργασίας μεταξύ της X και της εταιρίας προσωρινής απασχόλησης.
Επιπλέον, μολονότι, κατά τα διαστήματα αυτά, η Χ ήταν εγγεγραμμένη σε πλείονες ολλανδικές εταιρίες προσωρινής απασχόλησης, δεν υπήρξε καμία τοποθέτησή της ως προσωρινά απασχολούμενης για λογαριασμό των τελευταίων. Ως προς τις εθελοντικές δραστηριότητες και τις δραστηριότητες εκτέλεσης οικιακών εργασιών που άσκησε η Χ στις Κάτω Χώρες κατά τα εν λόγω ενδιάμεσα χρονικά διαστήματα, αρκεί η επισήμανση ότι οι δραστηριότητες αυτές δεν μπορούν, κατά το αιτούν δικαστήριο, να θεωρηθούν ως μισθωτή δραστηριότητα ή ως ισοδύναμη κατάσταση, κατά την έννοια της ολλανδικής νομοθεσίας.
Όσον αφορά τον Y, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι άσκησε τη δραστηριότητά του για λογαριασμό εταιρίας προσωρινής απασχόλησης με σύμβαση εργασίας ορισμένου χρόνου η οποία άρχισε στις 20 Ιουλίου 2015 και έληξε στις 31 Δεκεμβρίου 2015 και ότι συνήψε με την ίδια εταιρία νέα σύμβαση εργασίας η οποία άρχισε στις 8 Φεβρουαρίου 2016. Συνακόλουθα, κατά το χρονικό διάστημα μεταξύ των δύο αυτών συμβάσεων, ήτοι από την 1η Ιανουαρίου έως τις 7 Φεβρουαρίου 2016, είχε λυθεί η σχέση εργασίας μεταξύ του Υ και της εταιρίας προσωρινής απασχόλησης.
Επομένως, λόγω της παύσεως της επαγγελματικής δραστηριότητάς τους, οι X και Y δεν ασκούσαν, κατά τα χρονικά διαστήματα που μεσολάβησαν μεταξύ των τοποθετήσεών τους ως προσωρινά απασχολούμενων, μισθωτή δραστηριότητα ούτε βρίσκονταν σε ισοδύναμη κατάσταση, κατά την έννοια της ολλανδικής νομοθεσίας. Κατά συνέπεια, οι X και Y δεν ενέπιπταν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 11, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 883/2004, οπότε δεν υπέκειντο στην ολλανδική νομοθεσία.
Η ως άνω διαπίστωση δεν αναιρείται από την απόφαση της 23ης Απριλίου 2015, Franzen κ.λπ. (
C‑382/13
,
EU:C:2015:261
), στην οποία παραπέμπουν η Επιτροπή και το αιτούν δικαστήριο. Πράγματι, στις σκέψεις 50 και 51 της αποφάσεως αυτής, το Δικαστήριο έκρινε ότι η νομοθεσία του κράτους μέλους απασχολήσεως εξακολουθεί να εφαρμόζεται καθ’ ό χρόνο ο ενδιαφερόμενος ασκεί την επαγγελματική του δραστηριότητα στο έδαφος του κράτους μέλους αυτού ενώ, αντιθέτως, τα πρόσωπα τα οποία έχουν παύσει την επαγγελματική τους δραστηριότητα οριστικά ή προσωρινά υπόκεινται στη νομοθεσία του κράτους μέλους στο οποίο κατοικούν. Επομένως, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 82 και 84 των προτάσεών του, για την εφαρμογή της νομοθεσίας του κράτους μέλους απασχολήσεως απαιτείται πάντοτε η ύπαρξη συνεχιζόμενης σχέσης εργασίας. Οι συγκεκριμένοι τρόποι παροχής εργασίας, όπως το γεγονός ότι η εργασία παρέχεται με μειωμένο ωράριο ή περιστασιακά ή ότι αναστέλλονται οι συγκεκριμένες υποχρεώσεις που απορρέουν από αυτήν, δεν ασκούν επιρροή, εφόσον δεν επηρεάζουν τον συνεχιζόμενο χαρακτήρα της σχέσης εργασίας.
Υπό τις συνθήκες αυτές, και λαμβανομένης υπόψη της περιεχομένης στη σκέψη 48 της παρούσας αποφάσεως διαπιστώσεως, κατά τα χρονικά διαστήματα που μεσολάβησαν μεταξύ των τοποθετήσεών τους ως προσωρινά απασχολούμενων, οι X και Y ενέπιπταν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 11, παράγραφος 3, στοιχείο εʹ, του κανονισμού 883/2004, το οποίο συνιστά κανόνα υπολειμματικού χαρακτήρα, εφαρμοζόμενο σε όλα τα πρόσωπα που βρίσκονται σε κατάσταση η οποία δεν ρυθμίζεται ειδικά από άλλες διατάξεις του εν λόγω κανονισμού με τον οποίο καθιερώνεται ένα ολοκληρωμένο σύστημα για τον προσδιορισμό της εφαρμοστέας νομοθεσίας (πρβλ. απόφαση της 8ης Μαΐου 2019, Inspecteur van de Belastingdienst,
C‑631/17
,
EU:C:2019:381
, σκέψη
).
Συγκεκριμένα, η εν λόγω διάταξη προβλέπει ότι οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο, στο οποίο δεν εφαρμόζονται οι διατάξεις των στοιχείων αʹ έως δʹ της εν λόγω παραγράφου, υπάγεται στη νομοθεσία του κράτους μέλους κατοικίας, με την επιφύλαξη άλλων διατάξεων του κανονισμού που του εξασφαλίζουν παροχές δυνάμει της νομοθεσίας ενός ή περισσότερων άλλων κρατών μελών. Έχει δε εφαρμογή τόσο στα πρόσωπα τα οποία έχουν οριστικά σταματήσει την επαγγελματική δραστηριότητά τους όσο και σε εκείνα τα οποία απλώς σταμάτησαν προσωρινά τη δραστηριότητά τους (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 11ης Νοεμβρίου 2004, Adanez-Vega,
C‑372/02
,
EU:C:2004:705
, σκέψη
).
Εν προκειμένω, όμως, η κατάσταση των X και Y κατά τα χρονικά διαστήματα που μεσολάβησαν μεταξύ των τοποθετήσεών τους ως προσωρινά απασχολούμενων δεν αντιστοιχούσε ούτε στην προβλεπόμενη από το άρθρο 11, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 883/2004 περίπτωση, όπως εκτέθηκε στις σκέψεις 45 έως 48 της παρούσας αποφάσεως, ούτε σε εκείνες του άρθρου 11, παράγραφος 3, στοιχεία βʹ έως δʹ, του ως άνω κανονισμού, οι οποίες αφορούν τους δημοσίους υπαλλήλους, τους ανέργους και τα πρόσωπα που καλούνται ή καλούνται εκ νέου να εκτελέσουν στρατιωτική θητεία ή πολιτική υπηρεσία.
Κατά συνέπεια, στα προδικαστικά ερωτήματα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 11, παράγραφος 3, στοιχεία αʹ και εʹ, του κανονισμού 883/2004 έχει την έννοια ότι πρόσωπο το οποίο κατοικεί σε κράτος μέλος και ασκεί δραστηριότητα, στο πλαίσιο τοποθετήσεων μέσω εταιρίας προσωρινής απασχόλησης εγκατεστημένης σε άλλο κράτος μέλος, ως προσωρινά απασχολούμενος εργαζόμενος στο έδαφος αυτού του άλλου κράτους μέλους υπόκειται, κατά τα ενδιάμεσα χρονικά διαστήματα που παρεμβάλλονται μεταξύ των εν λόγω τοποθετήσεών του, στην εθνική νομοθεσία του κράτους μέλους στο οποίο κατοικεί, εφόσον, δυνάμει της συμβάσεως προσωρινής απασχόλησης, λύεται η σχέση εργασίας κατά τα εν λόγω ενδιάμεσα χρονικά διαστήματα.
Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους των κύριων δικών τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (δεύτερο τμήμα) αποφαίνεται:

Το άρθρο 11, παράγραφος 3, στοιχεία αʹ και εʹ, του κανονισμού (ΕΚ) 883/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2004, για το συντονισμό των συστημάτων κοινωνικής ασφάλειας,

έχει την έννοια ότι:

πρόσωπο το οποίο κατοικεί σε κράτος μέλος και ασκεί δραστηριότητα, στο πλαίσιο τοποθετήσεων μέσω εταιρίας προσωρινής απασχόλησης εγκατεστημένης σε άλλο κράτος μέλος, ως προσωρινά απασχολούμενος εργαζόμενος στο έδαφος αυτού του άλλου κράτους μέλους υπόκειται, κατά τα ενδιάμεσα χρονικά διαστήματα που παρεμβάλλονται μεταξύ των εν λόγω τοποθετήσεών του, στην εθνική νομοθεσία του κράτους μέλους στο οποίο κατοικεί, εφόσον, δυνάμει της συμβάσεως προσωρινής απασχόλησης, λύεται η σχέση εργασίας κατά τα εν λόγω ενδιάμεσα χρονικά διαστήματα.

(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ολλανδική.