ၸဝ်ႈၶႂၢၼ်မိူင်း
ၸႃႇတိတီႈၵိူတ်ႇ.
ၸဝ်ႈၶႂၢၼ်မိူင်း ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈပီ 12.8.1946 တီႈဝၢၼ်ႈဝႄးတွင်ႉ ၸႄႈဝဵင်းၽိဝ်း တိူင်းပႃႇၵိူဝ်သေ ပဵၼ်တႆးၽိဝ်း။ ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၸၢႆးၵျေႃႇမျိၼ်ႉ။ 
ၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်း.
ၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်း တီႈဝဵင်းၽိဝ်း ဢွင်ႇၸၼ်ႉသိပ်းယဝ်ႉ ၶိုၼ်းလႆႈၵႂႃႇၶိုၼ်ႈ ၸၼ်ႉၸွမ် တီႈတႃႈၵုင်ႈ တွပ်ႇၸၼ်ႉ BSC. ပီလိုၼ်းသုတ်းယဝ်ႉၵေႃႈ ၸွမ်းၸၢႆးၶမ်းၸိုၼ်ႈ (တူၼ်ႈတီး) ၶိုၼ်ႈမႃးမိူင်းတႆးၵမ်းလဵဝ်။ ၵၢင်ၸႂ်တႄႉ ဢၢၼ်းၶႂ်ႈ မႃးႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပၼ် ၼႂ်းမိူင်းတႆး။
မႃးယူႇႁိူၼ်း ၸၢႆးၶမ်းၸိုၼ်ႈ တီႈတူၼ်ႈတီးသေ ပႂ်ႉထွမ်ႇၶၢဝ် မၢႆဢွင်ႇ တီႈၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈယူႇ။ (ၸၢႆးၶမ်းၸိုၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ပီႈဢၢႆႈ ၼၢင်းယွတ်ႈၼု "ၶိူဝ်းသႅၼ်"ၼၼိႉယဝ်ႉ၊ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၼၢင်းယွတ်ႈၼု တိုၵ်ႉလႆႈ ဢႃႇယု မွၵ်ႈ 7 ၶူပ်ႇ)။ မၼ်းၸၢႆးယူႇႁိူၼ်း ၸၢႆးၶမ်းၸိုၼ်ႈၶဝ် သွင်လိူၼ်ပၢႆ ၽိူဝ်လႆႈႁူႉဝႃႈ ဢွင်ႇၸၼ်ႉၸွမ်ယဝ်ႉ ၸင်ႇၵႂႃႇ ယွၼ်းၼႃႈၵၢၼ် တမ်ႈတီႈ လုမ်းပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ မိူင်းတႆးလႄႈ ၼႃႈၵၢၼ် ၸၢႆးၵျေႃႇမျိၼ်ႉ ၸင်ႇတူၵ်း တီႈမိူင်းယႆယဝ်ႉ။ ၸၢႆးၶမ်းၸိုၼ်ႈ ဢွၼ်ဢဝ် ၸၢႆးၵျေႃႇမျိၼ်ႉ မႃးထိုင်လႃႈသဵင်ႈ။ မႃးလိုဝ်ႈႁိူၼ်း ၸၢႆးၵျီး ၼၢင်းမွၼ်းၸိင်ႇၶဝ်။ ၼၢင်းမွၼ်းၸိၵ်ႇ သမ်ႉပဵၼ် ၼွင်ႉယိင်း ၸၢႆးၶမ်းၸိုၼ်ႈလႄႈ ၼၢင်းမွၼ်းၸိင်ႇ ၸင်ႇၸႂ်ႉ ၽူဝ်မၼ်း ၸၢႆးၵျီး ၵႂႃႇသူင်ႇ ၸၢႆးၵျေႃႇမျိၼ်ႉ မိူင်းယႆယဝ်ႉ။
လုၵ်ႉမေႃသွၼ် ပဵၼ်ၵႂႃႇ မေႃလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ.
လႆႈမႃးႁဵတ်း မေႃသွၼ် တီႈၵျွင်းပၺ်ႇၺႃႇ မိူင်းယႆယဝ်ႉ။ (မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မိူင်းယႆ တိုၵ်ႉမီးႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ၵၢင်ၵူၺ်း)
မိူဝ်ႈႁဵတ်းမေႃသွၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်းၸၢႆး ဢွၼ်ႁူဝ် ပီႈၼွင်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းယႆ ႁဵတ်းပွႆးဝၼ်းၶိူဝ်းတႆးလႄႈ မၢၼ်ႈႁႃတၢင်းၽိတ်း ၶိုင်ၶႂ်ႈၺွပ်းမေႃသွၼ်ၸၢႆးၵျေႃႇမျိၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၸၢႆးၵျေႃႇမိၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈၶၢမ်ႇမၢၼ်ႈၺွပ်းၸွၵ်းၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈ၊ ယွၼ်ႉဢမ်ႇၶႂ်ႈၶၢမ်ႇ လွင်ႈတဵၵ်းတဵင်လႄႈ ပိူင်ၼိုင်ႈ ယွၼ်ႉလၢႆပိူင်လၢႆလွင်ႈသေ ၸင်ဢွၼ် လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄးမၼ်း သၢဝ်းၵေႃႉ ပၢႆႈၶဝ်ႈထိူၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းတပႄးသၢဝ်းၵေႃႉၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵၢႆႇၾႃႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃး ၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈၼႂ်းသိုၵ်းၵေႃႈ ၸင်ႇတၢင်ႇဝႃႈ ၶႂၢၼ်မိူင်းၼႆယဝ်ႉ။ 
ႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း.
ပီ 1969 ၸဝ်ႈၶႂၢၼ်မိူင်း တႄႇၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈႁဵတ်းသိုၵ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး SSA တီႈၸဝ်ႈၸၢင်ႉ ယွင်ႁူၺ်ႈ တီႈၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ၊ မိူဝ်ႈဢွၼ်ၼႃႈ 1982 ၼၼ်ႉလႆႈၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၼႂ်းၶွမ်ႇမတီႇၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်တပ်ႉသိုၵ်း SSA ။
ပီ 1984 မိူဝ်ႈၸဝ်ႈၸၢမ်မႂ်ႇ ၽူႈၵွၼ်းသိုၵ်း SSA ၼႃႈတီႈပွတ်းၸၢၼ်း ၶဝ်ႈႁူမ်ႈႁွမ်းတပ်ႉသိုၵ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸိုင်ႈတႆး SURA ဢၼ်ပဵၼ်မႃးယွၼ်ႉလူၺ်ႈ ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်း ယိုၼ်းမိုဝ်း လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶႂၢၼ်မိူင်း ၸဝ်ႈၵမ်ႉၶိူဝ်း ၸဝ်ႈသႅင်ၸိုၼ်ႈ သၶႁ လႆႈၶဝ်ႈမႃးႁူမ်ႈၸွမ်း။
ဝႆၢးသွင်ၸုမ်း ႁူမ်ႈၵၼ်လႄႈ လႆႈမႄးၶွတ်ႇၽွတ်ႈပဵၼ် တပ်ႉသိုၵ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတႆး TRA ယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၶႂၢၼ်မိူင်း လႆႈႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်း ၾႆၢႇၵၢၼ်မိူင်းလႄႈၵၢၼ်သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ ႁူမ်ႈၵၼ်တင်းၸဝ်ႈသႅင်ၸိုၼ်ႈ သၶႁ ၊ ၸဝ်ႈပိုၼ်ၶမ်း ၊ ၸဝ်ႈၵၢၼ်းယွတ်ႈ လႄႈ ၶူးၸႆၢးမူး ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ။
ပီ 1985 တပ်ႉသိုၵ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈတႆး SUA ၸဝ်ႈၶုၼ်သႃႇဢွၼ်ႁူဝ် ၶဝ်ႈႁူမ်ႈႁွမ်း TRA သေလႅၵ်ႈလႆၢႈပဵၼ်မႃး တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းတႆး MTA ၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်း ႁူဝ်ပဝ်ႈၾႆၢႇၸုမ်းပႆၢးမိူင်း ႁဵတ်းသၢင်ႈၵၢၼ်ငၢၼ်းၵၢၼ်ပႆၢးမိူင်းမႃး။ 
ပီႊ 1985 ဝၢႆးတင်ႈပဵၼ်မုၵ်ႉၸုမ်းတပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းတႆး (MTA) ယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶႂၢၼ်မိူင်း လႆႈၶၢႆႉၵႂႃႇႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽူႈၼမ်းၼႂ်း SSRC တီႈငဝ်ႈၸိုင်ႈႁူဝ်မိူင်း(မိူင်းမႂ်ႇ) ပဵၼ်တင်းၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းသူၼ်းတုမ် ၼႂ်းမိူင်းလႄႈ ၽူႈၵုမ်းႁွင်ႈၵၢၼ်ၾၢႆႇပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၵွၼ်းၶေႃလႄႈၸိူင်းလႅဝ်း။ ၽွင်းမိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်း ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ၊ ၸဝ်ႈၶုၼ်သႃႇ တင်းၸဝ်ႈၸၢမ်မႂ်ႇပဵၼ်ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ။ ဝၢႆးၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်း သဵင်ႈၵၢမ်ႇယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၶုၼ်သႃႇ ၶိုၼ်ႈပုတ်ႈယဝ်ႉ။ ပီ 1988 တီႈႁူဝ်မိူင်း ႁဵတ်းပွႆးပီမႂ်ႇတႆးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶႂၢၼ်မိူင်း ၵေႃႉဢွၼ်ႁူဝ်ႁဵတ်းယဝ်ႉ။
ၽွင်းယူႇႁူဝ်မိူင်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶႂၢၼ်မိူင်း တႄႇၼႃႈႁိူၼ်းၵိုၵ်း ၼၢင်းလၢဝ်ၶမ်း (မိူင်းၼၢႆး) မီးလုၵ်ႈၸၢႆး 1 ၸၢႆး လုၵ်ႈယိင်း 2 ၵေႃႉ။
ႁူဝ်သိုၵ်းယၢင်း ပူဝ်ႇမျႃႉ ယွင်ႈၸဝ်ႈၶႂၢၼ်မိူင်း.
မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၼႂ်းၸုမ်း SSA ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽူႈတၢင်တူဝ်ၸုမ်းသေ လႆႈၵႂႃႇၶိုၼ်ႈပၢင်ၵုမ် တီႈငဝ်ႈၸိုင်ႈ တပ်ႉသိုၵ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉယၢင်း KNU ၼၼ်ႉ ၵူႈမူႇၵူႈၸုမ်း ဢွၼ်ၵၼ် ႁွတ်ႈမႃးသေ လၢတ်ႈၼႄ ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၽႂ်မၼ်း။ ၸဝ်ႈၶႂၢၼ်မိူင်းၵေႃႈ မီးၼႂ်းႁွင်ႈပၢင်ၵုမ်ၸွမ်းပိူၼ်ႈ။ ၽွင်ႈမိူဝ်ႈ ၽူႈတၢင်တူဝ် ၸုမ်းပဢူဝ်း ၶုၼ်ၵျေႃႉၶႅင်ႇ လၢတ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ “ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉပဢူဝ်းၼႆႉ လႆႈလုၵ်ႉၽိုတ်ႉတႆးသေ ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇမႃး”ၼႆယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶႂၢၼ်မိူင်း ၸၼ်ၵွင်ႈပွတ်းမၼ်း ဢွၵ်ႇသေ ထုပ်ႉၽိူၼ်ၽၢႆႇၼႃႈမၼ်းႁႅင်းႁႅင်း။ ပိူၼ်ႈၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် တူၺ်းမၼ်းတႃပေႃးလိူမ်ႈၵႂႃႇသဵင်ႈ။ ၸဝ်ႈၶႂၢၼ်မိူင်း ႁွင်ႉလၢတ်ႈသဵင်ႁႅင်းႁႅင်းဝႃႈ “ၶုၼ်ၵျေႃႉၶႅင်ႇ မႂ်းပဵၼ်ၽူႈတၢင်တူဝ်ၵေႃႉၼိုင်ႈၼႆႉ မႂ်းတူၺ်းတူၺ်းသေ လၢတ်ႈလူး ၵႂၢမ်းမႂ်းၼႆႉ၊ မႂ်းဝႃႈ ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉသူၼၼ်ႉ သူလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ပတေႇသရိတ်ႉႁႃႉ? ဢမ်ႇၼၼ် သူလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတႆးႁႃႉ? ႁဝ်းသိုၵ်းတႆးၵေႃႈ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ ၸဝ်ႈပတေႇသရိတ်ႉဢိူဝ်ႈ မႂ်းႁူႉ၊ ပေႃးမႂ်းဝႃႈ သူလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတႆးၼႆတႄႉ ပေႃးၽႅဝ်မိူင်းတႆး ႁဝ်းမိူဝ်းႁႆႇႁူဝ်ၵၼ်ၼႃႇ” ၸဝ်ႈၶႂၢၼ်မိူင်းလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆသေ လုၵ်ႉဢွၵ်ႇႁွင်ႈပၢင်ၵုမ်မႃးယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းလူင် ၼႂ်းၸုမ်းယၢင်း ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် မႃးဝွၼ်းမၼ်း ႁွင်ႉမၼ်း ၶဝ်ႈၶိုၼ်းပၢင်ၵုမ်ၵေႃႈ မၼ်းဢမ်ႇၶဝ်ႈၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ ၵမ်းလိုၼ်း ဝၢႆးပၢင်ၵုမ်ယဝ်ႉ ၶုၼ်ၵျေႃႇၶႅင်ႇၵေႃႈ ၶိုၼ်းမႃး ၼွမ်းတူဝ် လၢတ်ႈဝႃႈ မၼ်းယွၼ်းတွင်းပၢၼ်ႇ လွင်ႈမၼ်း လႆႈလၢတ်ႈၽိတ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈꧠႂၢၼ်မိူင်းၼႆႉ ပဵၼ်တႆးၽိဝ်း၊ မီးၸႂ် ႁၵ်ႉတႆးလိူဝ်တွၼ်းသေ တႆးမိူင်းတႆးၵွၼ်ႇ။ မိူဝ်ႈတႄႇမႃး မိူင်းတႆး မၼ်းၵူၺ်း ၵႅင်ႇၽၢႆႇတႆး ၸွမ်းၼင်ႇ တႆးထုင်ႉပဵင်းလၢတ်ႈၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တၢင်းၶတ်းၸႂ်မၼ်း တၢင်းလဵပ်ႈႁဵၼ်းမၼ်းသေ ၵမ်းလိုၼ်းမႃး လၢတ်ႈၵႂၢမ်းတႆးၵေႃႈ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ၊ တႅမ်ႈလိၵ်ႈတႆးၵေႃႈ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ တႄႉတႄႉ။ ဝၢႆးသေ မုင်ႈၼႃႈၸူး လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်သေ ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်း ၸဝ်ႈၶုၼ်သႃႇ ၸဝ်ႈၸၢမ်မႂ်ၶဝ် မႃးၽွမ်ႉၵၼ် တင်ႈပဵၼ် တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းတႆး M.T.A တီႈႁူဝ်မိူင်း၊ မိူဝ်ႈၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ယၢင်း K.N.U ပူဝ်ႇမျႃႉ မႃးထူပ်းၶုၼ်သႃႇၼၼ်ႉ မၼ်းလၢတ်ႈတီႈၶုၼ်သႃႇဝႃႈ “ၸဝ်ႈႁဝ်း လႆႈၽူႈႁတ်းႁၢၼ် ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၸဝ်ႈၶႂၢၼ်မိူင်းၼႆႉ မီးသုၼ်ႇလီတႄႉ” ၼႆယဝ်ႉ။ 
လိုဝ်ႈၵၢၼ်သိုၵ်း ႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းလႄႈ ၵၢၼ်ၶိူဝ်း.
ပီ 1996 ၶုၼ်သႃႇ ၶုၼ်သႅင် ၾႃႉလင် ဢွၼ်ဝၢင်းၶိူင်းပၼ်မၢၼ်ႈ တီႈႁူဝ်မိူင်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶႂၢၼ်မိူင်း ၸဝ်ႈၸၢမ်မႂ်ႇ ၸဝ်ႈၼေႃႈမိူင်းၶွၼ်းလႄႈၽူႈမီးၸၼ်ႉယႂ်ႇ လႆၢၸဝ်ႈ ၵႃႈလႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးၸွမ်းသေ လႆႈၵိုတ်းလိုဝ်ႈ ၽဝသိုၵ်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵႂႃႇသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်သုၼ်ႇတူဝ် ၸွႆႈၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လိၵ်ႈလႆၢးၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်း။ ၸဝ်ႈၶႂၢၼ်မိူင်း လႆႈဢွၼ်ႁူဝ် တင်ႈမူႇဝၢၼ်ႈဢေးသႃႇယႃႇ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၸႄႈဝဵင်းၵၢတ်ႇလေႃႉယဝ်ႉ ဢၢၼ်းႁွင်ႉ
ဢဝ်ၵူၼ်းသိုၵ်း MTA ၵဝ်ႇ မႃႈႁူမ်ႈ ယူႇသဝ်းၸွမ်းၵၼ်၊ ၵွႆး ဢမ်ႇမီးၽႂ်မႃးယူႇ ၵွပ်ႈၵႆဝဵင်း ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉယၢပ်ႇယၢၵ်ႈၵိၼ်းၸႂ်။
ဝၢႆးလိုဝ်ႈၵၢၼ်သိုၵ်း ယူႇတီႈတူၼ်ႈတီးသေတ လူဝ်ႇလႆႈၸွႆႈ ထႅမ်ၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈ ၸဝ်ႈၶႂၢၼ်မိူင်း ၶတ်းၸႂ် ပွင်ပဵၼ်ၵႂႃႇတင်းၼမ်။ ၵူၼ်းသိုၵ်း ၽူႈမီးၸၼ်ႉ ၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းတႆး ၸိူဝ်းဢၼ်မၢၼ်ႈတီႉ ၺွပ်းဝႆႉၵမ်ႈၽွင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸဝ်ႈၶႂၢၼ်မိူင်း ၶဝ်ႈၸူး ၵူၼ်းလူင်မၢၼ်ႈသေ ၶိုၼ်းဢဝ်ဢွၵ်ႇၶွၵ်ႈမႃးၵေႃႈ မီးတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
မၼ်းၸဝ်ႈ ယူႇပဵၼ်တီႈၵိူဝ်းၵုမ်ပၼ်တၢင်းႁူႉၵူၼ်းၸုပ်ႈသႅၼ်းလင်မႃး လႄႈယၢမ်ႈလႆႈပဵၼ်ပႃး ႁူဝ်ပဝ်ႈၵေႃႈလိၵ်ႈလႆၢး ၾိင်ႈငႄႈတႆးဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊ 
ဝၢႆးသေ မုၵ်ႉၸုမ်း RCSS/SSA ဢၼ်ၸဝ်ႈ
ယွတ်ႈသိုၵ်း ဢွၼ်ႁူဝ် ၵေႃႇတင်ႈမႃးမိူဝ်ႈ 1996-1999 ယဝ်ႉသေ ဝၢႆးဢဝ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ်
တင်းတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇဢွၼ်ႁူဝ် မိူဝ်ႈပီႊ 2011 တေႃႇထိုင် 2021 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶႂၢၼ်မိူင်း ၶဝ်ႈၸွႆႈပဵၼ် တီႈၵိူဝ်းၵုမ်မႃးသေ ၸွႆႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ 
ဢဝ်ၸဵမ်လွင်ႈၽွမ်ႇႁူမ်ႈၵူၼ်းမိူင်းတႆး၊ လွင်ႈငမ်းယဵၼ်မိူင်းတႆး လႄႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ တင်ႈၸႂ်တင်ႈၶေႃးၸွႆႈထႅမ် ၵူႈၽၢႆႇၽၢႆႇဢမ်ႇၵိုတ်းဢမ်ႇလ်ိုဝ်ႈ။ မၢင်ပွၵ်ႈလႆႈႁပ်ႉမွပ်ႈမၢႆပဵၼ်ၽူႈတၢင်တူဝ် ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်း ၵႂႃႇဢုပ်ႇဢူဝ်း လွင်ႈငမ်းယဵၼ်မိူင်းတႆး တီႈၼေႇပျီႇတေႃႇထႅင်ႈၸိူင်ႉၼႆ။
တႄႇဢဝ်ပီ 2019 တေႃႇထိုင် ပီ 2021 ႁပ်ႉဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၾိင်ႈငႄႈတႆး ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပဵၼ် ၼႃႇယၵ ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၾိင်ႈငႄႈတႆး ဝဵင်းတူၼ်ႈတီးၵႂႃႇ။
ထိုင်မႃးပီႊ 2022 လႆႈလိုဝ်ႈ ၵၢၼ်မိူင်းၵႂႃႇသေတႃႉ ႁဵတ်းၽူႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် လွင်ႈၽွမ်ႇႁူမ်ႈမိူင်းတႆး၊ လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ဢၼ်ထုၵ်ႇလီပဵၼ် ႁူမ်ႈတင်းလွင်ႈတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဢၼ်ထုၵ်ႇလီ
ၵေႃႇသၢင်ႈၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။
မိူဝ်ႈၵေႃႇတင်ႈ ၶွမ်ႊမတီႇၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိုင်ႈတႆး (CSSU)ၵေႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႉၼိုင်ႈသေ မိူဝ်ႈၽူႈၼမ်းတႆး 2 ပႃႇတီႇ 2 တပ်ႉသိုၵ်းႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ် ၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈၶဝ်ႈတူင်ႉၼိုင်ၸွမ်း တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယူႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ ပႆႇလုသဵင်ႈၼႆႉ လႆႈႁၼ်ၵႆႉတႅမ်ႈလိၵ်ႈပိတ်းပွတ်း ပဵၼ်ၶေႃႈသွၼ်ၸႂ် ၶေႃႈၶႆႈၸႂ် ၶေႃႈၶုၵ်းဝူၼ်ႉ လႄႈတၢင်းႁၼ်ထိုင် တွၼ်ႈတႃႇၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ‌လႄႈပုၼ်ႈတႃႇၵၢၼ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈ ‌‌တၢင်ႇသႂ်ႇၼိူဝ်ၾဵတ်ႉၿုၵ်ႉသုၼ်ႇတူဝ်မၼ်းၸဝ်ႈ Loongkhwan Murng (Loong Khwan) ၼၼ်ႉမီးမႃးတင်းၼမ်ယူႇ။ 
ႁပ်ႉပဵၼ်တီႈၵိူဝ်းၵုမ်ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၾိင်ႈငႄႈတႆး ဝဵင်တွင်ၵီႈ (ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး) ၵွႆးဢမ်ႇၵႃး ယင်းႁပ်ႉပဵၼ်ပႃး တီႈၵိူဝ်းၵုမ် မုၵ်ႉၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇတႆး (TYO) ထႅင်ႈယူႇယဝ်ႈ။
ၸဝ်ႈၶႂၢၼ်မိူင်း ၽူႈႁူမ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈတႆးလႆၢပၢၼ် တႄႇပၢၼ် SSA / TRA / MTA / RCSS (ပဵၼ်ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ်) လႄႈ ပဵၼ်ၽူႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇပပ်ႉပိုၼ်းတႆးၸိုဝ်ႈလိုဝ်း "ပိုၼ်းမိူင်းတႆး လႄႈ ၵၢၼ်ပႆၢးမိူင်းမိူင်းတႆး" လႆႈလပ်းလုၶွႆႈၵႂႃႇလူၺ်ႈတၢင်းပဵၼ်ၵူၼ်းထဝ်ႈ ၽွင်းဢႃယု 79 ပီ တီႈႁူင်းယႃ ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ မိူဝ်ႈယၢမ်းၼႂ်ၸဝ်ႉမိူဝ်ႈ (29.11.2025) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။