Mrsailiek/shan-dataset huggingface dataset:
သုၼိၻ်ၻႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီငဝ်းတူဝ်လႅင်း
9-သုၼိၻ်ၻႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီငဝ်းတူဝ်လႅင်း.
 - 258။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းလႅင်းပိူင်း ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼင်ႇၼၼ် ငဝ်းတူဝ်မႂ်း ၼၢင်း ဢၼ်လီႁၢၼ်ႉၸႂ်ၼႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းလႅင်းၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈတၢင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
 - 259။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်းတူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
 - 261။ တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းရႃႇၸၵႁၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉၸၵ်းၸိုဝ်ႈၶႃႈၼၢင်းဝႃႈ မႄႈဢွၵ်ႇ သုၼိတ်ႉတႃႇၼႆယဝ်ႉ။ မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇ လွင်ႈယုမ်ႇယမ်၊ မီးသိၼ်မၼ်ႈ လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် တဵမ်ထူၼ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ မူၼ်ႈၸႂ်လူၺ်ႈၸွမ်း လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄ ယိုၼ်ႈမႅင်ႇပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယူႇတီႈၶႃႈဢေႃႈ။
 - 262။ တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းရႃႇၸၵႁၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉၸၵ်းၸိုဝ်ႈၶႃႈၼၢင်းဝႃႈ မႄႈဢွၵ်ႇ သုၼိတ်ႉတႃႇၼႆယဝ်ႉ။ မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇ လွင်ႈယုမ်ႇယမ်၊ မီးသိၼ်မၼ်ႈ လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် တဵမ်ထူၼ်ႈဝႆႉ ယဝ်ႉ။ မူၼ်ႈၸႂ်လူၺ်ႈၸွမ်း လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄ ယိုၼ်ႈမႅင်ႇပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယူႇတီႈၶႃႈဢေႃႈ။
 - 263။ ဝိသဵတ်ႇမၼ်း မီးၸႂ်ၸိုၼ်ႈသႂ်သေ လႆႈဢဝ်ၽႃႈၽႅၼ်ႇလႄႈသင်၊ သွမ်းလႄႈသင်၊ တီႈၼွၼ်း တီႈယူႇလႄႈသင်၊ ၽႆးလႅင်းလႄႈသင် လူႇတၢၼ်းပၼ် တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်သိုဝ်ႈယူဝ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 264။ မိူဝ်ႈဝၼ်းၽိတ်ႈ လိူၼ်မႂ်ႇသိပ်းသီႇၶမ်ႈ လိူၼ်လပ်းသိပ်းသီႇၶမ်ႈလႄႈသင်၊ ဝၼ်းသိပ်း ႁႃႈၶမ်ႈလႄႈသင်၊ ဝၼ်းပႅတ်ႈၶမ်ႈလႄႈသင် ဝၼ်းၽိတ်ႈပႅတ်ႇၶမ်ႈလႄႈသင် ဝၼ်းဢွၵ်ႇသိၼ်ၼၼ်ႉလႄႈသင် ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ တိုဝ်းၵမ်သိၼ်ပႅတ်ႇ ႁႂ်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈမႃးၶႃႈဢေႃႈ။
 - 265။ ႁပ်ႉသိၼ်ဢုပုတ်ႈယဝ်ႉ။ သိၼ်သီႇလၵေႃႈ ႁႂ်ႈမၼ်ႈၵိုမ်းမႃးတႃႇသေႇယဝ်ႉ။ ပႂ်ႉပႃး(တူဝ် လႄႈသူပ်း)ယဝ်ႉ။ ၸႅၵ်ႇၽႄလူႇတၢၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ (ၵွပ်ႈၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉသေ) ၶႃႈၼၢင်းလႆႈယူႇသဝ်း တီႈႁေႃ ဝိမၢၼ်ႇၼႆႉယဝ်ႉ။
 - 266။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ လွင်ႈဢဝ်တၢႆသၢႆၸႂ်ပိူၼ်ႈၵႄႃႈ ငိူင်ႉဝႄႈယဝ်ႉ။ လွင်ႈလၢတ်ႈမၢပ်ႇပႅတ်ႉလႅၼ် ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ လွင်ႈလၵ်ႉဢဝ် ၶူဝ်းဢၼ်ၸဝ်ႈပိူၼ်ႈဢမ်ႇပၼ်လႄႈသင်၊ လွင်ႈပူၼ်ႉပႅၼ် ၽူဝ်သေ ၵႂႃႇၵူတ်ႉၵူၼ်းၸၢႆးတၢင်ႇၵေႃႉၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ လွင်ႈၵိၼ်လဝ်ႈမဝ်းၵႅပ်ႇလႄႈသင် ငိူင်ႉဝႄႈၵႆၵႆယူႇယဝ်ႉ။
 - 267။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ မူၼ်ႈသူဝ်းလူၺ်ႈ သိၼ်ႁႃႈသိၼ်ႈယဝ်ႉ။ လၵ်းလႅမ်ႁူႉႁၼ် ဢရိယႃႇသတ်ႉ ၸႃႇယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဢုပႃႇသိၵႃႇ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢၼ်မီးၸၵ်ႉၶုႁႃႈပိူင် ဢၼ်မီးဢလုမ်းဢလၢင်းၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 268။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼၼ်ႉသေ ၶႃႈၼၢင်းၸင်ႇတေမႃးမီး ဢူငဝ်းၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆ ယဝ်ႉ။ပ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼၼ်ႉသေ ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းၶႃႈၼၢင်းၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းၸွတ်ႇၵႂႃႇ ၵူႈၼႃႈၵူႈပႃႈယဝ်ႉ။
 သုၼိၻ်ၻႃဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ၵဝ်ႈ သုတ်းယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇတွင်ႇ
ဝဵင်းသူၺ်ႇတွင်ႇ (ရွှေတောင်မြို့နယ် ; Shwedaung Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းသူၺ်ႇတွင်ႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းသူၺ်ႇတွင်ႇ
ဝဵင်းသူၺ်ႇတွင်ႇ (ရွှေတောင်မြို့ ; Shwedaung) ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇတွင်ႇ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီႈဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၼမ်ႉၵဵဝ်သေ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းပျီႇ ယၢၼ်ၵဝ်ႈလၵ်းယဝ်ႉ။
ၼႃႈလိၼ်ပထဝီႇ.
မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းလူတ်ႉၵႃး တႃးၵုင်ႈ-ပျီႇသေ လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၵႆယၢၼ် 169 လၵ်းယဝ်ႉ။ မီးတၢင်းလူတ်ႉၵႃး၊ တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်းလႄႈ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇၶႅမ်ႉလႅပ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း.
ၸွမ်းလူၺ်ႈလႆႈလၢမ်းတူၺ်း မိူဝ်ႈပီ 1956 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇတွင်ႇၼႆႉ မီး 83150 ၵေႃ့သေ ထိုင်ပီ 1963 မႃး သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၼႆႉ မီး 10788 ယဝ်ႉ။
ၾိင်ႈငႄႈ.
ၽြႃးတၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇတွင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ၽြႃးသူၺ်ႇၼၢတ်ႉၼွင်ႇ ဢၼ်မီးတီႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်းဝဵင်း ယၢၼ်သီႇလၵ်း၊ ၽြႃးသူၺ်ႇမေႃႇတေႃး ဢၼ်မီးတီႈ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇဝဵင်း၊ ၽြႃးသူၺ်ႇမျႅတ်ႉမၢၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၽြႃးသႂ်ႇ ၵႅဝ်ႈတႃႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပွႆးၵွင်းမူး ၽြႃးသူၺ်ႇၼၢတ်ႉတွင်ႇ ၼႆႉ ၸတ်းႁဵတ်းၼႂ်း လိူၼ်သီႇၵူႈပီသေ ၵိုၼ်းတႄႉၵိုၼ်းဝႃႈလႄႈ ပေႃးၶဝ်ႈၼႂ်း သဵၼ်ႈမၢႆလူင်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသြႃႇသူၺ်ႇတွင်ႇၵျီးတႄးလေးထတ်ႉ ဢၼ်တႅမ်ႈ ၵျၢမ်းၸိၼတ်ႉထပၵႃႇသၼီႇ လႄႈ ၵျၢမ်းၸွႆႇၸူင်ႇၵျေႃႇထိၼ်ႇ၊ ဢၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ပမေႃႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်မႃး မိူဝ်ႈပၢၼ် ၶုၼ်မင်းတုင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၸႃႇတိ ၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇတွင်ႇၼႆႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး.
ဝဵင်းသူၺ်ႇတွင်ႇၼႆႉ ၽုၼ်ႇလိၼ်ၶႅမ်ႉလီသေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈမွၵ်ႇမၢၵ်ႇ ပဵၼ်လီယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ငၢၼ်းလိုဝ်းလင် တီႈဝဵင်းသူၺ်ႇတွင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ငၢၼ်း ၽႅၼ်ႇမူင်ႈ (ပူဝ်းထႄႇ) (ပိုးထည်) သေ ၽႅၼ်ႇမူင်ႈသူၺ်ႇတွင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ၽႅၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။
တႃႇသိုပ်ႇလူထႅင်ႈ.
 - ၶဝ်ႈသွႆးသူၺ်ႇတွင်ႇ
 - မူင်းႁိၼ်းၶႃးတပိၼ်ႇတႅင်ႇ
ၸႄႈဝဵင်းတႄးၵူင်း
ၸႄႈဝဵင်းတႄးၵူင်း (သဲကုန်းမြို့နယ် ; Thegon Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတႄးၵူင်းယဝ်ႉ။
ဝဵင်းတႄးၵူင်း
ဝဵင်းတႄးၵူင်း (သဲကုန်းမြို့ ; Thegon) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄးၵူင်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်။ မီးဝႆႉတီၼိူဝ် တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇသေ လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၵႆယၢၼ် 141 လၵ်း၊ လုၵ်ႉတီႈပျီႇ ၵႆယၢၼ် 19 လၵ်းယဝ်ႉ။
ၼႃႈလိၼ်ဝဵင်းတႄးၵူင်းၼႆႉ ပဵင်းလီယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ထုင်ႉဢၼ်ၽုၼ်ႇလိၼ်ၶႅမ်ယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီးၼွင်လူင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ဢိၼ်းမ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ ၼႃႈယၢဝ်းမီး သိပ်းလၵ်း၊ ၼႃႈပွတ်း မီးသီႇလၵ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးၶၢဝ်းၽူၼ်မႃး တၢင်းလိုၵ်ႉ မီး (12) ထတ်းသေတႃႉ ပေႃးၶၢဝ်းမႆႈမႃး ႁႅင်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ဝဵင်း ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆ ပီ 1931 ၼၼ်ႉသေ မီးမႃး 299 လွၵ်းလၵ်းသေ ဝၢၼ်ႈ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ 56 ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆလိုၼ်းသုတ်း မိူဝ်ႈပီ 1971 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၸႄႈဝဵင်းတႄးၵူင်းၼႆႉ လႅပ်ႈမီးမွၵ်ႈ (116000) ၵေႃႉၼႆယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းယူႇတီႈၼိူဝ်ဝဵင်း ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်းပီ 1953 သေ မီးမႃး (1505) ၵႃႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းယူႇၼိူဝ်ဝဵင်းလႄႈသင် ၸိူဝ်းယူႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းလႄႈသင် ပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ ၸၢဝ်း ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ၵမ်ႉၼမ်ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းယၢင်း ၸၢဝ်း ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၵေႃႈ မီးဝႆႉ ဢိတ်းဢွတ်းယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းယူႇတီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ၵူၼ်းၵႃႉၵူၼ်းၶၢႆၼမ်သေ တီႈထုင်ႉဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈတႄႉ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၵမ်ႉၼမ်ယဝ်ႉ။
ၵူၼ်ႇသိၼ်ပိူင်လူင် ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ၶဝ်ႈသၢၼ်ယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈပဵၼ်တီႈ ၽူၼ်ဢေႇသေတႃႉ လႆႈပိုင်ႈဢိင် ၼမ်ႉၽူၼ်သေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယဝ်ႉ။ ဢၼ်လႆႈဢဝ် ၼမ်ႉၽၢႆႇသေ ႁဵတ်းႁွင်ႈသႂၢင်းသႂ်ႇသေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇမီး။ ၼႃႈလိၵ်ႈဢၼ်လႆႈၵၢႆႇဢဝ်ၼမ်ႉသေ ႁဵတ်းၼၼ်ႉ မီးဢိတ်းဢွၼ်ႇသေ လႆႈၵၢႆႇဢဝ်ၼမ်ႉတီႈ ဢိၼ်းမယဝ်ႉ။ တီႈဢိၼ်းမ ၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ငၢၼ်းၼွင် တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈသေ ဝၢၼ်ႈလူင်ဢိၼ်းမၼႆႉ ပေႃးဢဝ် တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းတႄးၵူင်းဝႃႈ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈလူင် ဢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၼမ်ယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ဝၢၼ်ႈဢၼ်ၵိုၼ်း သမ်ႉပေႃးၵိုင်ႇဝႃႈ ဝဵင်းဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ် ပတီးၵူင်း လႄႈ သိၼ်ႇမျီးသွႆးယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ ၵွင်းမူးမႁႃႇလႄႇၵၢၼ်ႇ ဢၼ်မီႈ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ၊ ၵွင်းမူးမူဝ်းၵွင်း ဢၼ်မီးၽၢႆႇႁွင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈႁိမ်းၽၢႆႇဢွၵ်ႇၵွင်းမူးမူဝ်းၵွင်း ဢၼ်ပဵၼ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈၸၼ်ႉၵၢင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ယူင်ႉသၢင်ႈ ဢၼ်ယႂ်ႇလူင် တီႈဝဵင်းယဝ်ႉ။ သၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ တႃႇၼႂ်းဝဵင်း ၼွၵ်ႈဝဵင်း ၼႆႉ လႆႈပိုင်ႈဢိင် သဵၼ်ႈတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း၊ ရူတ်ႉၵႃးယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းသႃႇယႃႇဝတီႇ
ၸႄႈဝဵင်းသႃႇယႃႇဝတီႇ (သာယာဝတီမြို့နယ် ; Thayarwaddy Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းသႃႇယႃႇဝတီႇၼႆႉ မီးဝႆ့ ဝဵင်းသႃႇယႃႇဝတီႇ လႄႈ ဝဵင်းတူင်းသႄႇ သေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းသႃႇယႃႇဝတီႇယဝ်ႉ။
ပꩩမꧤိၵ်ၶႃၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီလႆႈလူႇ ၶဝ်ႈသွမ်းၽြႃး
10-ပꩩမꧤိၵ်ၶႃၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီလႆႈလူႇ ၶဝ်ႈသွမ်းၽြႃး.
 - 270။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းလႅင်းပိူင်း ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼင်ႇၼၼ် ငဝ်းတူဝ်မႂ်းၼၢင်း ဢၼ်လီႁၢၼ်ႉၸႂ်ၼႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းလႅင်းၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈတၢင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
 - 271။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်းတူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
 - 273။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 274။ ၸၢတ်ႈၽဝဝၼ်းလင် မိူဝ်ႈၶႃႈၼၢင်း ပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ...။
 - 275။ ၶႃႈၼၢင်း လႆႈႁူပ်ႉၺႃးဝႆႈသႃ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢၼ်ဢမ်ႇမီးမုၼ်ႈၶႆးၵိလေႇသႃႇ ၽိသဵတ်ႇမၼ်း ဢၼ်မီးၸႂ် ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶႃႈၼၢင်း မီးၸႂ်ၼပ်ႉယမ်သေ တၢမ်တူဝ်ၶႃႈၼၢင်း လႆႈဢဝ် ၶဝ်ႈသွမ်း လူႇတၢၼ်းထိုင် တမ်ႈတီႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၼၼ်ႉတီႈၶႃႈယဝ်ႉ။
 - 276။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼၼ်ႉသေ ၶႃႈၼၢင်းၸင်ႇတေမႃးမီး ဢူငဝ်းၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆ ယဝ်ႉ။ပ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼၼ်ႉသေ ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းၶႃႈၼၢင်းၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းၸွတ်ႇၵႂႃႇ ၵူႈၼႃႈၵူႈပႃႈယဝ်ႉ။
ꧤိၵ်ၶႃၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သိပ်း သုတ်းယဝ်ႉ။
ၻုတိယꧤိၵ်ၶႃၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လႆႈလူႇၶဝ်ႈသွမ်း တီႈရႁၢၼ်းတႃႇ
11-ၻုတိယꧤိၵ်ၶႃၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လႆႈလူႇၶဝ်ႈသွမ်း တီႈရႁၢၼ်းတႃႇ.
 - 278။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းလႅင်းပိူင်း ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼင်ႇၼၼ် ငဝ်းတူဝ်မႂ်းၼၢင်း ဢၼ်လီႁၢၼ်ႉၸႂ်ၼႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းလႅင်းၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈတၢင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
 - 279။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်းတူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
 - 281။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ ထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 282။ ၸၢတ်ႈၽဝဝၼ်းလင် မိူဝ်ႈၶႃႈၼၢင်း ပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ...။
 - 283။ ၶႃႈၼၢင်းလႆႈႁူပ်ႉၺႃးဝႆႈသႃ ၸဝ်ႈဢရႁၼ်ႇတႃႇ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးမုၼ်ႈၶႆးၵိလေႇသႃႇ ၽိသဵတ်ႇမၼ်း ဢၼ်မီးၸႂ် ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶႃႈၼၢင်း မီးၸႂ်ၼပ်ႉယမ်သေ တၢမ်တူဝ်ၶႃႈၼၢင်း လႆႈဢဝ် ၶဝ်ႈသွမ်း လူႇတၢၼ်းထိုင် တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈဢရႁၼ်ႇတႃႇၼၼ်ႉတီႈၶႃႈယဝ်ႉ။
 - 284။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼၼ်ႉသေ ၶႃႈၼၢင်းၸင်ႇတေမႃးမီး ဢူငဝ်းၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆ ယဝ်ႉ။ပ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼၼ်ႉသေ ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းၶႃႈၼၢင်းၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းၸွတ်ႇၵႂႃႇ ၵူႈၼႃႈၵူႈပႃႈယဝ်ႉ။
ၻုတိယꧤိၵ်ၶႃၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သိပ်းဢဵတ်း သုတ်းယဝ်ႉ။
ဢုꩮႃရဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လႆႈလူႇၶဝ်ႈမုၼ်းငႃးပႄႉ
1-ဢုꩮႃရဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လႆႈလူႇၶဝ်ႈမုၼ်းငႃးပႄႉ.
 - 286။ ဢလုမ်းဢလၢင်းမႂ်း ၼမ်တွၼ်းတႄႉယဝ်ႉ။ ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းၵေႃႈ ၵျလိူဝ်တႄႉယဝ်ႉ။ ႁိူဝ်ႈ ႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ၵူႈၼႃႈၵူႈၽၢႆႇယဝ်ႉ။ ၼၢင်းၽီ ၶုၼ်ၽီၸိူ ဝ်းႁၢင်ႈၶိူင်ႈႁၢင်ႈၽၢင်ဝႆႉၸိူ ဝ်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၵႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉၵႂၢမ်းတင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။
 - 287။ ၼၢင်းၽီ ၶဝ်လႆႈဝႆႈသႃပူႇၸေႃႇမႂ်းသေ ႁူမ်ၸူမ်းဝႆႉသဵင်ႈယဝ်ႉ။ တႃႇတေပူႇၸေႃႇမႂ်းၼၼ်ႉ ဢွမ်ႇလွမ်ႉဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၼၢင်းၽီႁၢင်ႈငၢမ်း လီယဵမ်ႈလီတူၺ်းဢိူၺ်း... ႁေႃဝိမၢၼ်ႇမႂ်းၼၢင်းၼႆႉ ပဵၼ် ၶမ်းတင်းပိုၵ်းယဝ်ႉ။
 - 288။ မႂ်းၼၢင်း ဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈတၼ်းၸႂ် ၵူႈပိူင်ၼၼ်ႉ ဢုပ်ႉပိူင်ႇလႆႈ ၼၢင်းၽီၶုၼ်ၽီ တင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈႁွတ်ႈထိုင်မႃး တမ်ႈတီႈလီ တီႈမိူင်းၽီသေ မီးဢူမုၼ်ၽုင်းယႂ်ႇတႄႉယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ မိူင်းၽီၼႆႉ မႂ်းၼၢင်း ပဵၼ် ၵေႃႉဢၼ်လႆႈႁူမ်ၸူမ်း မျၢတ်ႈတွၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼၢင်းၽီ ၽွၼ်းလီဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇၵၢမ်ႇ ဢၼ်လႂ်ၼေႃး။ ၵဝ်ထၢမ်မႂ်းယူႇယဝ်ႉ။ တွပ်ႇပၼ်တႃႉ (ၼႆ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ ထၢမ်ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ)
 - 289-90။ တမ်ႈတီႈ မိူင်းၵူၼ်း မိူဝ်ႈၶႃႈၼၢင်းပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်လုၵ်ႈပႂ်ႉ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇမီးသိၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းၵႄႈၵၢင် ၶိင်းပူႇၼၢႆး ဢၼ်ဢမ်ႇယုမ်ႇယမ် ၵုၼ်းမုၼ် ရတၼႃႇသၢမ်ၸဝ်ႈ၊ ဢၼ်ဢမ်ႇယုမ်ႇယမ် ၵၢမ်ႇလႄႈၽွၼ်းၵၢမ်ႇ ဢၼ်ထီႇၼဵဝ်ၼၼ်ႉ ၶႃႈၼၢင်းလႆႈပဵၼ် ၵေႃႉမီးၸႂ်ယုမ်ႇယမ်(သတ်ႉထႃႇ) ၵေႃႉပႂ်ႉပႃးသိၼ် တဵမ်ထူၼ်ႈယဝ်ႉ။ မူၼ်ႈသိူဝ်းၸႂ်လူၺ်ႈ လွင်ႈလူႇတၢၼ်း ယိုၼ်ႈၸႅၵ်ႇ တႃႇသေႇယဝ်ႉ။ ၶႃႈၼၢင်း လႆႈဢဝ် ၶဝ်ႈမုၼ်းငႃးပႄႉ လူႇတၢၼ်းပၼ် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်ယေႃးၶိင်းမႃး တုင်းသွမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 291။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၶႃႈၼၢင်းၸင်ႇလၢတ်ႈတီႈ မႄႈဢွၵ်ႇၼၢႆးဝႃႈ “ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ယေႃးၶိင်း မႃးတီႈႁိူၼ်းၼႆႉဢေႃႈ။ ၶႃႈၼၢင်း မီးၸႂ်ယုမ်ႇယမ် ၼိူဝ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ်လႄႈ တၢမ်တူဝ်ၶႃႈၼၢင်း လႆႈဢဝ် ၶဝ်ႈမုၼ်းငႃးပႄႉ လူႇတၢၼ်းပၼ်ၵႂႃႇၶႃႈယဝ်ႉ”ၼႆယဝ်ႉ။
 - 292။ ပေႃးလၢတ်ႈၵႂႃႇၼင်ႇၼႆ မႄႈဢွၵ်ႇၼၢႆး ၸင်ႇထႃႉလႃႇဝႃႈ “ႁိူၺ်ႉ လုၵ်ႉပႂ်ႉ လွင်ႈဝႃႈ ၶႂ်ႈလူႇတၢၼ်း ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၵဝ်ဢမ်ႇမီးၸႂ်ၶႂ်ႈလူႇ။ မႂ်းၼႆႉ ဢမ်ႇထွမ်ႇၵႂၢမ်းသင်ႇသွၼ် (ၵူၼ်းလူင်)ဢိူဝ်ႈၼႆႉ”ၼႆသေ ထႃႉလႃႇယူႇယဝ်ႉ။
 - 293။ ဝၢႆးသေ ထႃႉလႃႇယဝ်ႉ မႄႈဢွၵ်ႇၼၢႆး ဢွၵ်ႇၸႂ်လမ်တေႃးသသေ ဢဝ်သၢၵ်ႇပေႃႉႁႅမ် ၶႃႈၼၢင်းယဝ်ႉ။ ပေႃႉႁႅမ်ၶႃႈၼၢင်း တေႃႇထိုင် လုပ်ႇႁူဝ်မႃႇ ပေႃးႁၵ်းယဝ်ႉ။ ၶႃႈၼၢင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈ သိုပ်ႇယူႇထႅင်ႈ ႁိုင်ႁိုင်ယဝ်ႉ။
 - 294။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ ၶၼ်ႇထႃႇလုလႅဝ် တၢႆပူၼ်ႉလွတ်ႈတၢင်းတုၵ်ႉၶသေ လႆႈႁွတ်ႈထိုင် ၼႂ်းမူႇၸုမ်းၽီတႃႇဝတိမ်ႇသႃႇယဝ်ႉ။
 - 295။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼၼ်ႉသေ ၶႃႈၼၢင်း ၸင်ႇတေမႃးမီး ဢူငဝ်းၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆ ယဝ်ႉ။ပ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼၼ်ႉသေ ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းၶႃႈၼၢင်းၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းၸွတ်ႇၵႂႃႇ ၵူႈၼႃႈၵူႈပႃႈယဝ်ႉ။
ဢုꩮႃရဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ႁႅၵ်ႈ သုတ်းယဝ်ႉ။
ပလ်လင်ၵဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီပလၢင်ႇၶိုၵ်ႉ
3-ပလ်လင်ၵဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီပလၢင်ႇၶိုၵ်ႉ.
 - 307။ ၼၢင်းၽီ ဢူမုၼ်ၽုင်းယႂ်ႇ။ ပလၢင်ႇၼွၼ်း ၵႂၢင်ႈယႂ်ႇၶိုၵ်ႉလူင် ဢၼ်ဢဝ်ၵႅဝ်ႈသႅင်ငိုၼ်း ၶမ်း ရတၼႃႇ ႁဵတ်းႁၢင်ႈမွၵ်ႇမႂ် လၢၵ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးလၢႆးဝႆႉၼၼ်ႉ ၼႄဢူငဝ်းၵူႈပိူင်ပိူင်ယူႇယဝ်ႉ။
 - 308။ ၼၢင်းၽီဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၵႃႈၵေႃႈၵႃႈ ႁွင်ႉၵေႃႈႁွင်ႉၵႂၢမ်းသေ ဢုမ်ႇလွမ်ႉမႂ်းၼၢင်းဝႆႉ တင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ၸူမ်းၸူမ်းသိူဝ်းသိူဝ်း တင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ၼၢင်းၽီ ဢူမုၼ်ၽုင်းယႂ်ႇ... (မႂ်းၼၢင်းၼႆႉ) ၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းၽီ ယႂ်ႇၶိုၵ်ႉ တဵမ်ထူၼ်ႈတႄႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆး သင်မႃး။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းၼၢင်းသမ်ႉမီး ဢႃႇၼုၽေႃႇႁိူဝ်ႈႁိူင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်းတူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
 - 309။ ၽွင်းမိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်း တမ်ႈတီႈ မိူင်းၵူၼ်းၼၼ်ႉ ၶႃႈၼၢင်းလႆႈပဵၼ် လုၵ်ႈပႂ်ႉ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ၽူႈမၢၵ်ႈမီးဢေႃႈ။ ဢမ်ႇမေႃဢွၵ်ႇၸႂ်လမ်တေႃးသၶႃႈ။ ၸွမ်းၵၢင်ၸႂ်ၸဝ်ႈၽူဝ်ၶႃႈဢေႃႈ။ လွင်ႈႁပ်ႉသိၼ် ၵေႃႈ ဢမ်ႇလိုမ်းသေပွၵ်ႈၶႃႈ။
 - 310။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉလဵၵ်ႉသေတႃႉ ဢမ်ႇမီးၸႂ်ယုတ်ႈမိူၵ်ႈ။ မီးၸႂ်ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ်သေ ႁဵတ်းပၼ်ၵေႃႉပဵၼ်ၽူဝ် ႁႂ်ႈႁၢၼ်ႉၸႂ်ယူႇ။ ၵၢင်ဝၼ်းလႄႈသင် ၵၢင်ၶိုၼ်းလႄႈ သင် တိုၼ်းႁဵတ်းပၼ်လွင်ႈႁၢၼ်ႉၸႂ်ပဵင်းၸႂ်ယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၽူႈမီးသိၼ်မၼ်ႈယဝ်ႉ။
 - 311။ ငိူင်ႉဝႄႈ လွင်ႈဢဝ်တၢႆ သၢႆၸႂ်ပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ လွင်ႈလၵ်ႉၼၼ်ႉ ဢမ်မီး။ မီးလွင်ႈၵႃႇယၵၢမ်ႇ ၸိုၼ်ႈသႂ်ယဝ်ႉ။ မီးတၢင်းတိုဝ်းၵမ် ၸိုၼ်ႈသႂ်ယဝ်ႉ။ လွင်ႈၵိၼ်လဝ်ႈမဝ်းၵႅပ်ႇ ဢမ်ႇမီးမႃး။ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢမ်ႇမၢၼ်ႇဢမ်ႇမႅၼ်ႈ ဢမ်ႇလၢတ်ႈ။ တိုဝ်းၵမ်ၽိူမ်ႉထႅမ် သိၼ်ႁႃႈသဵၼ်ႈယဝ်ႉ။
 - 312-3။ ၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ ၶႃႈၼၢင်းမီးလွင်ႈၸႂ် ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ်သေ မိူဝ်ႈဝၼ်းၽိတ်ႈ လိူၼ်မႂ်ႇသိပ်းသီႇၶမ်ႈ လိူၼ်လပ်းသိပ်းသီႇၶမ်ႈလႄႈသင်၊ ဝၼ်းသိပ်း ႁႃႈၶမ်ႈလႄႈသင်၊ ဝၼ်းပႅတ်ႈၶမ်ႈလႄႈ သင် ဝၼ်းၽိတ်ႈပႅတ်ႇၶမ်ႈလႄႈသင် ဝၼ်းဢွၵ်ႇသိၼ်ၼၼ်ႉလႄႈသင် ၶႃႈၼၢင်းယူႇၸွမ်းသိၼ်ထမ်း သေ ႁၢၼ်ႉၸႂ်ႁၢၼ်ႉၶေႃး တိုဝ်းၵမ်မၼ်ႈပၼ်ႈၵႅၼ်ႇသိၼ်ပႅတ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးတၢင်းၽိတ်း ဢၼ်ပၼ်လွင်ႈ သိူဝ်းသႃႇသေယဝ်ႉ ၵုင်ႇမုၼ် ဢၼ်တိုဝ်းၵမ်တီႈၼိူဝ်ၸဝ်ႈၽူဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ တဵမ်ထူၼ်ႈတီႈၶႃႈယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၵၢင်ၸႂ် ၵေႃႉပဵၼ်ၽူဝ်ယဝ်ႉ။ ပဵၼ်တပႄး မုၼ်ၶမ်းၽြႃးယဝ်ႉ။
 - 314။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉမီးသၢႆၸႂ် တီႈမိူင်းၵူၼ်းၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ လႆႈႁဵတ်းၵုသူဝ်ႇၼင်ႇၼႆလႄႈ ၸင်ႇလႆႈ ၽွၼ်းလီလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၶၼ်ႇထႃႇလူႉလႅဝ်ၸိုင် ထႅင်ႈၸၢတ်ႈၼႃႈၼၼ်ႉ လႆႈမီးဢူမုၼ် ၽုင်းတၼ်းၶူဝ်း တဵမ်ထူၼ်ႈသေ လႆႈႁွတ်ႈထိုင် သုၵတိ တီႈလီယဝ်ႉ။
 - 315။ မီးလွင်ႈတၢင်းသိူဝ်းလူၼ်းၸႂ် လႆႈယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ႁေႃဝိမၢၼ်ႇသေ ၼၢင်းၽီဢွၼ်ႇၶဝ် ဢုမ်ႇလွမ်ႉၶႃႈၼၢင်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ၽီၶဝ် ဢဝ်တင်းဢူငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၶဝ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈၶႃႈၼၢင်း ၵေႃႉဢႃႇယုယၢဝ်း ဢၼ်ႁွတ်ႈၽႅဝ် တီႈႁေႃဝိမၢၼ်ႇ ႁႂ်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်းၸႂ်ယဝ်ႉ။
ပလ်လင်ၵဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သၢမ် သုတ်းယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၵျူဝ်ႉပိၼ်ႇၵွၵ်ႉ
ၸႄႈဝဵင်းၵျူဝ်ႉပိၼ်ႇၵွၵ်ႉ (ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ် ; Gyobingauk Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵျူဝ်ႉပိၼ်ႇၵွၵ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵျူဝ်ႉပိၼ်ႇၵွၵ်ႉ
ဝဵင်းၵျူဝ်ႉပိၼ်ႇၵွၵ်ႉ (ကြို့ပင်ကောက်မြို့ ; Gyobingauk) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၵျူဝ်ႉပိၼ်ႇၵွၵ်ႉ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈတိူဝ် သဵၼ်ႈတၢင်းလူင် တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇသေ တင်းဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ၵႆယၢၼ် 109 လၵ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇတႄႉ ပဵၼ်ဝဵင်းလူင် ဢၼ်ပၵ်းလုမ်းၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်းသေ မိူဝ်ႈပီ 1934 ၊ 1935 ၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈဢဝ်သႂ်ႇၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း ၼႃႈလိၼ် ဝဵင်းၸီးၵူင်းယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉသေၼၼ်ႉ ထိုင်ပီ 1951 မႃး ၶိုၼ်းၽွတ်ႈႁႅၼ်းပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်းယဝ်ႉ။
ဢၼ်ပဵၼ် ၸုမ်းမျူႇၼီႇၸီႇပႄႇ ဝဵင်းၵျူဝ်ႉပိၼ်ႇၵွၵ်ႉၼႆႉ လႆႈတႄႇ မိူဝ်ႈပီ 1894 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ႁူင်းယႃၵူၼ်းမိူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ တႃႈရူတ်ႉရဵၼ်း၊ ၵၢတ်ႇ၊ ၸၢၵ်ႈၶဝ်ႈ၊ ၸၢၵ်ႈမႆႉ လႄႈ ၸုမ်းၶႄၾႆး ဢၼ်ဢဝ်ၼပ်ႉၸႂ်သေ ႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉသေ သၢႆငၢႆဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၵိုၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းၵျူဝ်ႉပိၼ်ႇၵွၵ်ႉၼႆႉ ၼႃႈလိၼ် ဢၼ်ပူႇၵႄႇဢုပ်ႉ မီးယူႇ 52 တွၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးဝႆႉ 117,143 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၼမ်ႉၶၢၼ်ၸႂ်လႄႈ လႆႈၶုတ်း ၼွင်ၼမ်ႉလူင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးၵႂႃႇၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼႆႉ မီးတိၼ်သၼ်လွႆႁႄႉသေ ယၢၼ်မွၵ်ႈ 7 လၵ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉဝၢၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဝၢၼ်ႈမျူဝ်ႉတႂိၼ်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈဝၢၼ်ႈမျူဝ်ႉတႂိၼ်းၼၼ်ႉ ၶုၼ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ယၢမ်ႈၸၢမ်ႇႁၢင်ႈႁေႃမႃး ဝႃႈၼႆသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶူးဝဵင်း၊ ႁူဝ်ႉဝဵင်း၊ ၶဵင်ႇမုင်ႈ လႄႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၵွင်းမူးႁၢမ်းၼၢၼ်းဢူးၸိူဝ်းၼႆႉ တိုၵ်ႉလႆႈႁၼ်ယူႇထိုင် ယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈဝဵင်းၵျူဝ်ႉပိၼ်ႇၵွၵ်ႉ တေႃႇ မျူဝ်ႉတႂိၼ်းၼၼ်ႉ မီး တၢင်းၵႃးယဝ်ႉ။ ပေႃးၵႂႃႇၽၢႆႇတူၵ်းၼႆ မီးဝႆႉ ၼႃႈလိၼ်ဝဵင်းမူဝ်းၺူဝ်ႇယဝ်ႉ။ ပေႃးၵႂႃႇၽၢႆႇၸၢၼ်း မီးၼႃႈလိၼ် ဝဵင်းဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁွင်ႈမျူဝ်ႉလႄႇ လႄႈ ႁွင်ႈၵဝေႇၸု (ႁွင်ႉ) ႁွင်ႈၵမူင်း လႆလတ်းလူင်းယူႇယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး တီႈၽၢႆႇတူၵ်းဝဵင်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၽြႃးမႁႃႇၸၼ်ႇတႃႇသီႇႁ လႄႈ တီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼႆႉ မီႈဝႆႉ ၽြႃးမႁႃႇလေႃးၵသီႇရိသေဢမ်ႇၵႃး တီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ ယၢၼ်ၵႆဝဵင်း မွၵ်ႈ 12 လၵ်းသေ မီးဝႆႉ ၽြႃးလူင် ၵျႃႉၸႂႃႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၶုၼ်ၵျႃႉၸႂႃႇ ပူးၵမ်ႇ တႄႇမႃးၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ပွႆးၽြႃးၵျႃႉၸႂႃႇၼၼ်ႉ ႁဵတ်းၼႂ်း လိူၼ်သီႇသေ ပဵၼ်ပွႆးၵိုၼ်းပွႆးၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၸီးၵူင်း
ၸႄႈဝဵင်းၸီးၵူင်း (ဇီးကုန်းမြို့နယ် ; Zigon Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၸီးၵူင်းယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၸီးၵူင်း
ဝဵင်းၸီးၵူင်း (ဇီးကုန်းမြို့ ; Zigon) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၸီးၵူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၸီးၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် သဵၼ်ႈတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇသေ လုၵ်ႉတီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆ ၵႆယၢၼ် 116 လၵ်း၊ လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းပျီႇၼႆႉ ၵႆယၢၼ် 45 လၵ်းယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ တီႈၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဝဵင်းၸီးၵူင်းၼႆႉ ၸုမ်းမျူႇၼီႇၸီႇပႄႇ ၵေႃႉဢုပ်ႉပိူင်ႇယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီး 15,233 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တီႈၸႄႈဝဵင်းၸီးၵူင်းၼႆႉ ပဵၼ်ထုင်ႉၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈလႄႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်းၶဝ်ႈသၢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ပိူင်လူင်ယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း.
ၸီးၵူင်းၼႆႉ လၢတ်ႈဝႃး တႄႇမႃး မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ 1312 ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ သတူဝ်းဢၼေႃႇယထႃႇ ဢၼ်တႄႇ ဝဵင်းသႃႇယႃႇဝတီႇ (ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတႂိၼ်း ဢၼ်မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၵျူဝ်ႉပိၼ်ႇၵွၵ်ႉ) ၼၼ်ႉ ၽွင်းမၼ်း လဵပ်ႇပၼ်ႇဝဵင်းၵႂႃႇ ၽၢႆႇတူၵ်းၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇတမ်းဢွင်ႈသဝ်းတီႈ ၽင်ႇႁိုၵ်း ဢၼ်တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၶေႃ ဢွၵ်ႇပဵၼ်ထႅဝ်ဝႆႉၼၼ်ႉသေ ၸူးႁွင်ႉဝႃႈ ၸီးၵူင်း (ၵွင်းမၢၵ်ႇၶေႃ)ၼႆယဝ်ႉ။ ၸူးၵေႃႇသၢင်ႈ လိၼ်ဝၢၼ် လႄႈ ၵွင်းမူးမျႃႉတဵင်းတၢၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈငဝ်ႈငႃႇၸီးၵူင်းၼႆႉ မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇ တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်တီႈ ပွၵ်ႉယႂႃႇမ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီ 1877 ၽွင်ပိုတ်ႇ တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇယဝ်ႉ တီႈၸီးၵူင်းၼၼ်ႉ ဝႆႉ တႃႈရူတ်ႉရဵၼ်း ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ လိၵ်ႈ ၶုၼ်ၵမ်ၵၢၼ် ၶွၼ်ႇသဵၼ်ႈမၢႆလိၼ် မၢႆလိၵ်ႈ 25 ဢၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 1878 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 7 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈ ၸီးၵူင်းပဵၼ်ဝဵင်းယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 1953 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၸီးၵူင်းၼႆႉ မီး 7652 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵွင်းမူးမျႃႉတဵင်းတၢၼ်ႇ.
ၵွင်းမူးမျႃႉတဵင်းတၢၼ်ႇ တီႈဝဵင်းၸီးၵူင်းၼႆႉ ပဵၼ် ၵွင်းမူး ၼႃးတႃဝဵင်းသေ ၶုၼ်သၢမ်ဝဵင်း သတူဝ်းၼေႃႇယထႃႇ ၵေႃႉတႄႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီ ၶရိတ်ႉ 1312 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉဢဝ်ၽြႃးဢၼ်ၵိုင်ႇထိူၵ်ႈၵႃႈၶၼ်ၼိုင်ႈသႅၼ် သႂ်ႇထႃႇပၼႃႇဝႆႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈၸိုဝ်ႈဝႃး ၽြႃးမျႃႉတဵင်းတၢၼ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။
ၽူႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်း.
 - ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၸေႇယ
 - ဢမျူဝ်းတႃး ဢူးလႃႉတိၼ်ႇ (ဝၢၼ်ႈတိတ်ႉၼၽႃး)
 - ၵႅမ်ၸွမ်ႁၢၼ် တၢၼ်းတိၼ်ႇ ၶုၼ်ၽွင်းလူင် တီႈ ထၢၼ်ႈၽွင်းလူင် ၽၢႆႇၶူဝ်းႁေႈ
 - တွၵ်ႇတႃႇလႃႉထူး ၽူႈၵွၼ်းႁူင်းႁဵၼ်း ၵျႅတ်ႉသိၼ်ႇၶေႃးလဵၵ်ႉ
 - မေႃလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ၼေႇဢွင်ႇ (တိတ်ႉၼၽႃး)
 - ၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင် ဢွင်ႇၸိၼ်ႇ
 - ၼေႇသျိၼ်ႇၼႄႇ ထုၼ်းတိၼ်ႇ
 - ၸၢႆးၸိူင်း ဢွင်ႇထုၼ်းမျႅင်ႇ
 - တၶိၼ်ႇလႂိၼ်ႇ
 - ယႄးပေႃႇၼေႇဢွင်ႇ
 - ဢူးပႃႉၸီႇ ဝတ်ႉလူင်ႇတေႃႇယ ၵေႃးပၵသူၺ်ႇတၵူင်ႇ
 - ဢူးၺၢၼ်ႇဝိၼ်း ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်းၵဝ်ႇ၊ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်
 - ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၶိၼ်ႇၸေႃႇ (ၸီးၵူင်း)
ဝတ်ထုတ်တမၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီလူႇၽႅၼ်သိူဝ်ႈၶူဝ်း
1-ဝတ်ထုတ်တမၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီလူႇၽႅၼ်သိူဝ်ႈၶူဝ်း.
 - 327။ ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ၵေႃးသိယ... (တမ်ႈတီႈ မုသိလၼၼ်ႉ) ၵဝ် လႆႈသွၼ်ပၼ်မၼ်း တၢင်းမေႃလဵတ်းတိင်ႇ ၸဵတ်းသၢႆ ဢၼ်သဵင်ဝၢၼ် ဢၼ်မေႃၸၼ်ဢဝ်ၸႂ်ပိူၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မုသိလၼၼ်ႉ ႁွင်ႉၵဝ်ၶဵင်ႇတႃႉမၼ်းဝႃႈ (မႃးလႄႈ မႃးၼႄတၢင်းမေႃမႂ်းလႄႈ)ၼႆ တမ်ႈတီႈ ဝၢင်းႁေႃယူႇယဝ်ႉ။ ႁႂ်ႈ(ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်း) လႆႈပဵၼ် တီႈပိုင်ႈဢိင် ၶႃႈႁဝ်းသေၵမ်း။
 - 328။ သြႃႇၵုတ်ႉတိလ ၵဝ်ၼႆႉ တေပဵၼ် တီႈပိုင်ႈဢိင်မႂ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၵဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ် မေႃပူႇၸေႃႇမူးၸႃး တမ်ႈတီႈ သြႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တပႄးမႂ်း (မုသိလ)ၼၼ်ႉ တၵ်းတေ ဢမ်ႇလႆႈပႄႉ မႂ်း။ မႂ်းၵူၺ်းဢိူဝ်ႈ တၵ်းတေလႆႈပႄႉမၼ်း။
 - 329။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းလႅင်းပိူင်း ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼင်ႇၼၼ် ငဝ်းတူဝ်မႂ်းၼၢင်း ဢၼ်လီႁၢၼ်ႉၸႂ်ၼႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းလႅင်းၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈတၢင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
 - 330။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်လႄႈ တမ်ႈတီႈၼႆႈ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈၽွၼ်းလီ တဵမ်ထူၼ်ႈၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
 - 331။ ၼၢင်းၽီ ဢူမုၼ်ၽုင်းယႂ်ႇ ၵဝ်ထၢမ်မႂ်းယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ မႂ်းလႆႈႁဵတ်းၵုသူဝ်ႇ သင်မႃးၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႃးလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းလႅင်း ၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်းတူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
 - 332။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 333။ ၼၢင်းယိင်းၵေႃႉဢၼ် မေႃလူႇတၢၼ်းပၼ် ၽႅၼ်ႇသိူဝ်ႈၶူဝ်းၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းၵူၼ်းၸၢႆးလႄႈသင် ၼႂ်းၵူၼ်းယိင်းလႄႈသင် မျၢတ်ႈတွၼ်းတႄႉယဝ်ႉ။ ၼၢင်းယိင်း ၵေႃႉဢၼ်မေႃလူႇတၢၼ်းပၼ် ၶူဝ်းလူႇဢၼ်လီႁၵ်ႉပႅင်းၼင်ႇၼႆၼၼ်ႉ လႆႈႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းၽီသေ လႆႈမီးလွင်ႈႁၢၼ်ႉၸႂ်ယဝ်ႉ။
 - 334။ တူၺ်း ႁၢင်ႈႁေႃဝိမၢၼ်ႇၵဝ်ၶႃႈလႄႈ။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼၢင်းၽီ ဢၼ်မီးႁၢင်ႈၽၢင် တဵမ်တၼ်းၸႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ ၶိုၵ်ႉတွၼ်းလိူဝ်သေ ၼၢင်းၽီဢလုမ်းဢလၢင်း ႁဵင်းၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူၺ်းႁၼ်ထိုင် ၽွၼ်းလီၵုသူဝ်ႇတႃႉ။
 - 335။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇၼႃးမုၼ် ဢၼ်ၼၼ်ႉသေ ၶႃႈၼၢင်းၸင်ႇမႃးမီး ငဝ်းတူဝ်ႁိူဝ်ႈလႅင်းပိူင်း ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉသေ တမ်ႈတီႈၼႆႈ လႆႈ(သိူဝ်းသႃႇ)တဵမ်ထူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်ၼၼ်ႉလႄႈ ၶႃႈၼၢင်း ၸင်ႇလႆႈပူၺ်ႈလီ(ၸီးၸိမ်ႇ) တင်းသဵင်ႈ ဢၼ်ပဵင်းဢူၵ်းပဵင်းၸႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 336။ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ၽူႈမီးၽုင်းယႂ်ႇတီႈၶႃႈ... ၶႃႈၼၢင်းတွပ်ႇလၢတ်ႈပၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်း ၼင်ႇၼႆဢေႃႈ။ မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ ၶႃႈၼၢင်းလႆႈလူႇတၢၼ်း ၽႅၼ်ႇသိူဝ်ႈၶူဝ်းတီႈၶႃႈဢေႃႈ။ ၵွပ်ႈၵုသူဝ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေလႆႈမီး ဢူငဝ်းႁိူဝ်ႈႁိူင်းၼင်ႇၼႆဢေႃႈ။ ၵွပ်ႈၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉသေ ဢူငဝ်းၶႃႈႁဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်း ပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၶႃႈဢေႃႈ... (လၢတ်ႈၵႂႃႇၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ)။
ၸႄႈဝဵင်းၼတ်ႉတလိၼ်း
ၸႄႈဝဵင်းၼတ်ႉတလိၼ်း (နတ်တလင်းမြို့နယ် ; Nattalin Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၼတ်ႉတလိၼ်းယဝ်ႉ။
ပုပ်ၽုတ်တမၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (1)၊ ၼၢင်းၽီလူႇမွၵ်ႇ
2-ပုပ်ၽုတ်တမၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (1)၊ ၼၢင်းၽီလူႇမွၵ်ႇ.
 - 337။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းလႅင်းပိူင်း ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼင်ႇၼၼ် ငဝ်းတူဝ်မႂ်းၼၢင်း ဢၼ်လီႁၢၼ်ႉၸႂ်ၼႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းလႅင်းၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈတၢင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
 - 330။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်လႄႈ တမ်ႈတီႈၼႆႈ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈၽွၼ်းလီ တဵမ်ထူၼ်ႈၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
 - 331။ ၼၢင်းၽီ ဢူမုၼ်ၽုင်းယႂ်ႇ ၵဝ်ထၢမ်မႂ်းယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ မႂ်းလႆႈႁဵတ်းၵုသူဝ်ႇ သင်မႃးၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႃးလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းလႅင်း ၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်းတူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
 - 332။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 333။ ၼၢင်းယိင်းၵေႃႉဢၼ် မေႃလူႇတၢၼ်းပၼ် မွၵ်ႇၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းၵူၼ်းၸၢႆး လႄႈသင် ၼႂ်းၵူၼ်းယိင်းလႄႈသင် မျၢတ်ႈတွၼ်းတႄႉယဝ်ႉ။ ၼၢင်းယိင်း ၵေႃႉဢၼ်မေႃလူႇတၢၼ်းပၼ် ၶူဝ်းလူႇ ဢၼ်လီႁၵ်ႉပႅင်းၼင်ႇၼႆၼၼ်ႉ လႆႈႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းၽီသေ လႆႈမီးလွင်ႈႁၢၼ်ႉၸႂ်ယဝ်ႉ။
 - 334။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇၼႃးမုၼ် ဢၼ်ၼၼ်ႉသေ ၶႃႈၼၢင်းၸင်ႇမႃးမီး ငဝ်းတူဝ်ႁိူဝ်ႈလႅင်းပိူင်း ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉသေ တမ်ႈတီႈၼႆႈ လႆႈ(သိူဝ်းသႃႇ)တဵမ်ထူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်ၼၼ်ႉလႄႈ ၶႃႈၼၢင်းၸင်ႇလႆႈပူၺ်ႈလီ(ၸီးၸိမ်ႇ) တင်းသဵင်ႈ ဢၼ်ပဵင်းဢူၵ်းပဵင်းၸႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 336။ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ၽူႈမီးၽုင်းယႂ်ႇတီႈၶႃႈ... ၶႃႈၼၢင်းတွပ်ႇလၢတ်ႈပၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်း ၼင်ႇၼႆဢေႃႈ။ မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ ၶႃႈၼၢင်းလႆႈလူႇတၢၼ်း မွၵ်ႇတီႈၶႃႈဢေႃႈ။ ၵွပ်ႈၵုသူဝ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေလႆႈမီး ဢူငဝ်းႁိူဝ်ႈႁိူင်းၼင်ႇၼႆဢေႃႈ။ ၵွပ်ႈၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉသေ ဢူငဝ်းၶႃႈႁဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်း ပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၶႃႈဢေႃႈ... (လၢတ်ႈၵႂႃႇၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ)။
ဝဵင်းၼတ်ႉတလိၼ်း
ဝဵင်းၼတ်ႉတလိၼ်း (နတ်တလင်းမြို့ ; Nattalin) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၼတ်ႉတလိၼ်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းၵႃး တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇၼၼ်ႉသေ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆ ၵႆယၢၼ်မွၵ်ႈ 138 လၵ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပႆႇတႄႇတင်ႈ ဝဵင်းၼတ်ႉတလိၼ်းၼၼ်ႉ ၵူၺ်းမီးဝၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် တိၼ်ႇပၢၼ်းၵူင်း၊ ၵျိၼ်းယႃးၵူင်း၊ ယႂႃႇမ၊ တႃႇၸီႇ၊ ၸီးၵူင်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈႁိမ်းယႂႃႇမၵလေး (ပွၵ်ႉယႂႃႇမ) ၼၼ်ႉ မီးတူၼ်ႈမႆ့ (သခွတ်ပင်) တူၼ်ႈၼိုင်ႈလႄႈ ၶဵင်ႇၽီၶဵင်ႇၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ တႂ်ႈတူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်ပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈ ၶုၼ်သႃႇယႃႇဝတီႇ လႄႈ ၶုၼ်ပျီႇၶဝ် တေႃႇၵႆႇၼၼ်ႉ ၵူၼ်းဢမ်ႇပတ်းဢမ်ႇၽဵဝ်ႈသေ မူတ်းၵဵင်ႈဝႆႉယူႇတႃႇသေႇယဝ်ႉ။ ပဵၼ် ပၢင်ႇ ဢၼ်ၵဵင်ႈပဝ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ် ပၢင်ႇ (တလင်း) ဢၼ်ၽီ (နတ်) ၶဝ်ၽဵဝ်ႈပၼ်လႄႈ ၸူးပဵၼ်မႃး ၼၢတ်ႉတလိၼ်း (နတ်တလင်း) ၼႆယဝ်ႉ။
ၷၼ်ꩪုတ်တမၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (2)၊ ၼၢင်းၽီလူႇၼၢမ်ႇသႃႇ
3-ၷၼ်ꩪုတ်တမၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (2)၊ ၼၢင်းၽီလူႇၼၢမ်ႇသႃႇ.
 - 345။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းလႅင်းပိူင်း ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼင်ႇၼၼ် ငဝ်းတူဝ်မႂ်းၼၢင်း ဢၼ်လီႁၢၼ်ႉၸႂ်ၼႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းလႅင်းၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈတၢင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
 - 346။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
 - 347။ ၼၢင်းၽီ ဢူမုၼ်ၽုင်းယႂ်ႇ ၵဝ်ထၢမ်မႂ်းယူႇယဝ်ႉ။ ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်းတူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
 - 348။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 349။ ၼၢင်းယိင်းၵေႃႉဢၼ် မေႃလူႇတၢၼ်းပၼ် ၼၢမ်ႇသႃႇၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈၼႂ်းၵူၼ်းၸၢႆး လႄႈသင် ၼႂ်းၵူၼ်းယိင်းလႄႈသင် မျၢတ်ႈတွၼ်းတႄႉယဝ်ႉ။ ၼၢင်းယိင်း ၵေႃႉဢၼ်မေႃလူႇတၢၼ်းပၼ် ၶူဝ်းလူႇ ဢၼ်လီႁၵ်ႉပႅင်းၼင်ႇၼႆၼၼ်ႉ လႆႈႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းၽီသေ လႆႈမီးလွင်ႈႁၢၼ်ႉၸႂ်ယဝ်ႉ။
 - 350။ တူၺ်းႁၢင်ႈႁေႃဝိမၢၼ်ႇၵဝ်ၶႃႈလႄႈ။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼၢင်းၽီ ဢၼ်မီးႁၢင်ႈၽၢင် တဵမ်တၼ်းၸႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ ၶိုၵ်ႉတွၼ်းလိူဝ်သေ ၼၢင်းၽီဢလုမ်းဢလၢင်း ႁဵင်းၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူၺ်းႁၼ်ထိုင် ၽွၼ်းလီၵုသူဝ်ႇတႃႉ။
 - 351-2။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇၼႃးမုၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉသေ ၶႃႈၼၢင်းၸင်ႇမႃးမီး ငဝ်းတူဝ်ႁိူဝ်ႈလႅင်းပိူင်း ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပ။ ၵွပ်ႈၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉသေ ဢူငဝ်းၶႃႈႁဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်း ပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၶႃႈဢေႃႈ။
လုတ်တမၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (3)၊ ၼၢင်းၽီလူႇမၢၵ်ႇမႆႉ
4-လုတ်တမၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (3)၊ ၼၢင်းၽီလူႇမၢၵ်ႇမႆႉ.
 - 353။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းလႅင်းပိူင်း ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼင်ႇၼၼ် ငဝ်းတူဝ်မႂ်းၼၢင်း ဢၼ်လီႁၢၼ်ႉၸႂ်ၼႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းလႅင်းၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈတၢင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
 - 354။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
 - 355။ ၼၢင်းၽီ ဢူမုၼ်ၽုင်းယႂ်ႇ ၵဝ်ထၢမ်မႂ်းယူႇယဝ်ႉ။ ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်း တူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
 - 356။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 357။ ၼၢင်းယိင်းၵေႃႉဢၼ် မေႃလူႇတၢၼ်းပၼ် မၢၵ်ႇမႆႉၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈၼႂ်းၵူၼ်းၸၢႆး လႄႈသင် ၼႂ်းၵူၼ်းယိင်းလႄႈသင် မျၢတ်ႈတွၼ်းတႄႉယဝ်ႉ။ ၼၢင်းယိင်း ၵေႃႉဢၼ်မေႃလူႇတၢၼ်းပၼ် ၶူဝ်းလူႇ ဢၼ်လီႁၵ်ႉပႅင်းၼင်ႇၼႆၼၼ်ႉ လႆႈႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းၽီသေ လႆႈမီးလွင်ႈႁၢၼ်ႉၸႂ်ယဝ်ႉ။
 - 358။ တူၺ်းႁၢင်ႈႁေႃဝိမၢၼ်ႇၵဝ်ၶႃႈလႄႈ။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼၢင်းၽီ ဢၼ်မီးႁၢင်ႈၽၢင် တဵမ်တၼ်းၸႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ ၶိုၵ်ႉတွၼ်းလိူဝ်သေ ၼၢင်းၽီဢလုမ်းဢလၢင်း ႁဵင်းၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူၺ်းႁၼ်ထိုင် ၽွၼ်းလီၵုသူဝ်ႇတႃႉ။
 - 359-360။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇၼႃးမုၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉသေ ၶႃႈၼၢင်းၸင်ႇမႃးမီး ငဝ်းတူဝ်ႁိူဝ်ႈလႅင်းပိူင်း ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပ။ ၵွပ်ႈၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉသေ ဢူငဝ်းၶႃႈႁဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်း ပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းလႃႉ (ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ)
ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းလႃႉ (မင်းလှမြို့နယ် ; Minhla) ဢမ်ႇၼၼ် ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းလႃႉ (တႂ်ႈ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမိၼ်းလႃႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းမိၼ်းလႃႉ (ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ)
ဝဵင်းမိၼ်းလႃႉ (မင်းလှမြို့ ; Minhla) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းလႃႉ ဢၼ်မီးဝႆ့ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိၼ်းလႃႉ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတယႅတ်ႉ ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ မိၼ်းလႃႉၼိူဝ် ၼႆသေ ဝဵင်းမိၼ်းလႃႉ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇၼႆႉ ႁွင်ႉဝႃႈ မိၼ်းလႃႉတႂ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။
ဝဵင်းမိၼ်းလႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း တႃးၵုင်ႈ-ပျီႇယဝ်ႉ။ တႃႈရူတ်ႉရဵၼ်း ဝဵင်းမိၼ်းလႃႉၼႆႉ လႆႈပိုတ်ႇမႃး မိူဝ်ႈပီ 1877 ၼၼ်ႉသေ ၶဝ်ႈပဵၼ်ပႃး တႃႈရူတ်ႉရဵၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ၸိူဝ်းဢၼ်တႄႇပိုတ်ႇမႃး ဢွၼ်တၢင်းပိုၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမိၼ်းလႃႉၼႆႉ မီးၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယၢၼ် 91 လၵ်းသေ မီးဝႆႉၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းသႃႇယႃႇဝတီႇ ယၢၼ် 23 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းပျီႇ မီးၽၢႆႇၸၢၼ်း ပေႃးၸွမ်းတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း ၵႆယၢၼ် 70 လၵ်းယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇၼႆႉ လႆႈလတ်း ဝဵင်းမိၼ်းလႃႉၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းၵႃး တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇၼၼ်ႉတႄႉ လတ်း သျၢၼ်းတေႃးၵႂႃႇ ဢၼ်ယၢၼ်ၵၼ်တင်း ဝဵင်း မွၵ်ႈ 2 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တင်းသျၢၼ်းတေႃးသေ ဢဝ် တင်းတၢင်းၵႃးသေ ၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉမိၼ်းလႃႉ ၵႂႃႇ လႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢၼ်းၵေႃႈ မီးတၢင်းၵႃးယဝ်ႉ။ တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉၽၢႆႇသၢႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းၵႃး တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇၼၼ်ႉ မီးၽၢႆႇၶႂႃ တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်းယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ် ဝဵင်းမိၼ်းလႃႉ ၵႂႃႇၸူး မူဝ်းၺူဝ်ႇၵေႃႈ မီးတၢင်းၵႃးယဝ်ႉ။
ဝဵင်းမိၼ်းလႃႉၼႆ့ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တီႈလွင်ႈသိုဝ်ႉၶၢႆၶဝ်ႈသေ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီးၸၢၵ်ႈၶဝ်ႈတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃး ဢမ်ႇမီးၵၢၼ်ငၢၼ်းယႂ်ႇလူင်သေတႃႉ လွင်ႈၵႃႉလွင်ႈၶၢႆတႄႉ မၼ်းၵေႃႈ ၵိုင်ႇလႅပ်ႈတင်းဝဵင်းဢွၵ်ႇတေႃ ႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇယူႇ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 1962 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 7,196 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းမူဝ်းၺူဝ်ႇ
ၸႄႈဝဵင်းမူဝ်းၺူဝ်ႇ (မိုးညိုမြို့နယ် ; Monyo Township) ၼႆ့ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမူဝ်းၺူဝ်ႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းမူဝ်းၺူဝ်ႇ
ဝဵင်းမူဝ်းၺူဝ်ႇ (မိုးညိုမြို့ ; Monyo) ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းမူဝ်းၺူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈတႄႉ မီးဝႆႉ တီႈၼိူဝ် ၼမ်ႉၵဵဝ်သေတႃႉ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ၽႅဝ်ႁွတ်ႈၵႂႃႇတီႈ ယၢၼ်ၵႆတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇၼၼ်ႉ ဝဵင်းမူဝ်းၺူဝ်ႇၵူၺ်း ဢၼ်ဢမ်ႇမီးတီႈၼိူဝ် တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း။
လႅၼ်လိၼ် ဝဵင်းမူဝ်းၺူဝ်ႇၼႆႉ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းၼတ်ႉတလိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၸီးၵူင်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျူဝ်ႉပိၼ်ႇၵွၵ်ႉ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းလႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢၼ်း လႄႈ ၽၢႆႇတူၵ်း မီး ၼမ်ႉၵဵဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶၼ်ႈၶႅၼ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈဝဵင်းမူဝ်းၺူဝ်ႇၼႆႉ မီး 252 လွၵ်းလၵ်းသေ ဝၢၼ်ႈ ၶဝ်ႈပႃး 41 ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။
တီႈပွတ်းတွၼ်ႈ ၸႄႈဝဵင်းမူဝ်းၺူဝ်ႇ ၵမ်ႉၼမ်ၼႆ့ ပဵၼ်ပႃႇထိူၼ်ႇ ဢၼ်ၼမ်ႉထူမ်ႈယဝ်ႉ။ ပွတ်းၽၢႆႇတူၵ်းၼႆႉ ပဵၼ်တီႈဢၼ် လိၼ်ဢုင်တၢင်ႇယဝ်ႉ။ တီႈႁိမ်းၽင်ႇ ဢၼ်ၼမ်ႉထူမ်ႈၼၼ်ႉ တီႈပၢင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ တႅင်တမ်ႇပူႇ၊ တႅင်၊ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ၊ မႆယႃႈ၊ မၢၵ်ႇၶိူဝ်သူမ်ႈ၊ မၢၵ်ႇၶိူဝ် ၸၵႂႃႇ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းမူဝ်းၺူဝ်ႇၼႆ့ မီးဝႆႉ ၼွင်ပႃၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇၼႆႉ ပေႃးဝႃႈ ၵၢၼ်ၼွင်ၼႆႉ တီႈမူဝ်းၺူဝ်ႇၼႆ့ ပဵၼ်ဢၼ်ၵႂၢင်ႈသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၵၢတ်ႇတီႈ ဝဵင်းမူဝ်းၺူဝ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵၢတ်ႇ ဢၼ်ၶၢႆပႃ ၸိူဝ်းတိၺွပ်းလႆႈ ၼမ်ႉၵဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းမူဝ်းၺူဝ်ႇ သေ မီးသဵၼ်ႈတၢင်းၽႅဝ်ထိုင် ဝဵင်းမိၼ်းလႃႉယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းမူဝ်းၺူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ႁူင်းယႃ၊ ႁူင်းႁဵၼ်း၊ လုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉသေတႃႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ယူင်ႉသၢင်ႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်တႄႉ ဢမ်ႇမီးဝႆႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်းပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈ ဝဵင်းမူဝ်းၺူဝ်ႇၼႆႉ မီးယူႇ 9,457ၵေႃႉ
ၸႄႈဝဵင်းလႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢၼ်း
ၸႄႈဝဵင်းလႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢၼ်း (လက်ပံတန်းမြို့နယ် ; Latpadan) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆ့ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းလႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢၼ်းယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပီ 2014 ၼၼ်ႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ် ၼႄၵၢင်ၸႂ် တွၼ်ႈတႃႇ မႄးၾိင်ႈမိူင်းပၢႆးပႆႇၺႃႇ လႄႈ တင်းၵူၼ်းလွမ်ႉႁွပ်ႈ မွၵ်ႈ 200 ၼၼ်ႉ ပလိၵ်ႈၶဝ် ၶတ်းယၢႆႈပၢင် မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 2015 လိူၼ်မၢတ်ႉ 3 ဝၼ်းၼၼ်ႉသေ ၵူၼ်းမွၵ်ႈ 100 ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႉတိၺွပ်းမႃးယဝ်ႉ။
ဝဵင်းလႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢၼ်း
ဝဵင်းလႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢၼ်း (လက်ပံတန်းမြို့ ; Latpadan) ၼႆႉပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းလႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢၼ်းတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၵိုၼ်းသေပိူၼ်ႈ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်းဢၼ်လႆႈၵိုၼ်းၼႆ့ ယွၼ်ႉပဵၼ် ဝဵင်းတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-ပတဵင်ႇ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ လႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢၼ်း ၵႂႃႇ သႃႇသဝေႃး လႄႈ ပဵၼ် တီႈတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇ မႃးႁူပ်ႉၵၼ်ယဝ်ႉ။ တင်း ဝဵင်းသႃႇယႃႇဝတီႇသေ ၵႆယၢၼ်ၵၼ် မွၵ်ႈ 8 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပဵၼ်ဝဵင်း တီႈတၢင်းမႃးႁူပ်ႉၵၼ်လႄႈ လွင်ႈၵႂႃႇလွင်ႈမႃး လွင်ႈသိုဝ်ႉၶၢႆ ငၢႆႈငႅမ်လႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၵိုၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 1969 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 22415 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းတႃႈရူတ်ႉရဵၼ်းယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းၵႄႈ တႃႈၵုင်ႈ လႄႈ ပျီႇၼၼ်ႉသေ မီးဝႆႉ ႁူင်းၵၢၼ်ရူတ်ႉရဵၼ်းသေၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ 
တၢင်းၵႃး ဢၼ်လုၵ်ႉတႃႈၵုင်ႈ ၵႂႃႇပျီႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလတ်းၶဝ်ႈၼႂ်း ဝဵင်းလႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢၼ်းသေ လတ်းၵႂႃႇတီႈ တႃႈသုင် ဢၼ်ပဵၼ်ၵုၼ်ဢွၼ်ႇ ဢၼ်ၵႆတင်းလႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢၼ်း မွၵ်ႈသၢမ်လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းလႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢၼ်းၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆၶဝ်ႈသၢၼ် ပဵၼ်ပိူင်လူင်ယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ႁူင်းယႃ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လႄႈ လုမ်းၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇ
ၸႄႈဝဵင်းဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇ (အုတ်ဖိုမြို့နယ် ; Okpho Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇ
ဝဵင်းဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇ (အုတ်ဖိုမြို့ ; Okpho) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇ ဢၼ်ၽွတ်ႈႁႅၼ်း လိုၼ်းသုတ်း ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ် ဝဵင်းတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇ ဝဵင်းၼိုင်ႈသေ ဢၼ်ပဵၼ် တၢင်းၵႃး တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇၼၼ်ႉၵေႃႈ လတ်းၵႂႃႇ ဝဵင်းဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇသေ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၸွမ်းတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်းၼႆႉ ၵႆယၢၼ် 102 လၵ်းသေ ပေႃးၸွမ်းတၢင်းၵႃးၼႆ ၵႆယၢၼ် 103 လၵ်းယဝ်ႉ။ တင်း ဝဵင်းသႃႇယႃႇဝတီႇတႄႉ ပေႃးဢဝ် တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း ၵႆယၢၼ် 34 လၵ်းသေ ပေႃးဢဝ် တၢင်းၵႃးတႄႉ ၵႆယၢၼ် 35 လၵ်းယဝ်ႉ။
တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ဝဵင်းဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇၼႆ့ မီး 1395 ဢေႇၵသေ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းဢဝ် မိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉသေ လင်ႁိူၼ်းမီး 1400 လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 7,414 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ တီးၼိူဝ်ဝဵင်းတႄႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ ၸၢဝ်းပုတ်ႉထ ၵမ်ႉၼမ်သေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းမိူင်းၼွၵ်ႇ ၼင်ႇ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶႄႇ ၵူၼ်းၶိူဝ်းဢိၼ်းတီးယႃးၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆႉယူႇဢိတ်းဢွတ်းယဝ်ႉ။
မီးဝႆႉ ယူင်ႉသၢင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်း ၸိူဝ်းပဵၼ် လုမ်းၽူႈၼၢမ်း ၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ၊ လုမ်းၽူႈၼၢမ်း ၵၢၼ်ၶွၼ်ႇၼႂ်းမိူင်း ၸႄႈဝဵင်ႈ၊ ဢွင်ႈတပ်ႉၸုမ်းပလိၵ်ႈ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ၵၢၼ်ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ဝဵင်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸုမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇပိုၼ်ႉတီႈၶဝ် ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃးသေ မိူဝ်ႈပီ 1955 ၼၼ်ႉ လႆႈတႄႇတင်ႈ ၶွင်ႇၸီႇဝဵင်းဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇမႃးယဝ်ႉ။
ၽြႃးဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တီႈၼိူဝ်ဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇတႄႉ ၵွင်းမူး လေႃးၵမႃႇရၸိင်ႇ (ၵျွင်းသၢမ်ထၢပ်ႈ)၊ ၽြႃးၸုၵ်း လႄႈ ၽြႃးဢတုမသျိသူးတွင်းပျေႉ (ၵျွင်းလႄႇပျိၼ်ႇ) ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေ သိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉ-မၢၼ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် ယဝ်ႉတူဝ်ႈယဝ်ႉ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် သိမ်းဢဝ် ပွတ်းတႂ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈယဝ်ႉ ထိုင်ပီ 1877 လိူၼ်မေႇၼၼ်ႉ လႆႈပိုတ်ႇ တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇသေ ဝဵင်းဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်မႃး ဝဵင်းတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်ဝဵင်းၼိုင်ႈလႄႈ သၢႆငၢႆဝဵင်းလႆႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ပိုတ်ႇတႃႈရူတ်ႉရဵၼ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၸွမ်းဝဵင်းဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇၼႆႉ ပဵၼ် တူင်းသႄႇ၊ မိၼ်းလႃႉ လႄႈ ၸီးၵူင်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၽွင်းပဵၼ်တႂ်ႈမိုဝ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ ဢဝ်ဝဵင်းဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇၼႆ့ သႂ်ႇၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်ဝဵင်းပွတ်းတူၵ်းမိၼ်းလႃႉသေ ဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇၽႅဝ်ထိုင် ပၢၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃမႃး သၢႆငၢႆၼႃႈလိၼ် ႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးလႄႈ မိူဝ်ႈပီ 1949-50 တဵ႞်ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇယုၵ်ႉတၢင်ႇပဵၼ် ၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်းသေ လႆႈပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းမႃးယဝ်ႉ။
တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈဝဵင်းဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇၼႆႉ မီး 128371 ဢေႇၵသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မိူဝ်ႈပီ 1973 ၼၼ်ႉ မီးယူႇ 90978 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်တူၵ်းတီႈ ၼႃႈလိၼ်တႅမ် ဢၼ်ၽုၼ်ႇလိၼ်လီ တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇလႄႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်းပိူင်လူင်တႄႉ ပဵၼ် ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်မႆႉၵေႃႈ ႁဵတ်းတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ၸၢၵ်ႈၶဝ်ႈလဵၵ်ႉယႂ်ႇ မီးဝႆႉ 13 ဢၼ်သေဢမ်ႇၵႃး ၸၢၵ်ႈမႆႉမီးဝႆႉ 3 ဢၼ်ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၵၢၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ်ၵေႃႈ ႁဵတ်းယဝ်ႉ။
တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းလႄႈ တႃႇၵႂႃႇမႃးတင်းၼွၵ်ႈၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇ ၸၢင်ႈၸႂ်ႉလႆႈ သၢႆတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း လႄႈ တၢင်းၵႃးယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵုၼ်ႇ ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈၸႄႈဝဵင်းဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၶဝ်ႈသၢၼ် လႄႈ မႆႉၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းၼႆႉ ဢဝ်တၢင်ႇတင်း ရူတ်ႉရဵၼ်း တင်းၵႃးသေၵေႃႈ သူင်ႇၸူးထိုင် ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ဢ
ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈသေ လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇသေ ၽူႈလိုဝ်းလင် လႆႈမီးမႃး သၢမ်ၵေႃႉသေ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ပၢႆးမိူင်း ၵလူင်ႇဢူးၸေႃး၊ ၽူႈတႅမ်လိၵ်ႈ ၵျႃႇၼႄႇၵျေႃႇဢူးၶျိတ်ႉမွင်ႇ၊ လႄႈ ၸဝ်ႈပၢႆးမွၼ်းၽဵင်း ၸွင်းဢူးပတၢၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵၺုတ်ႉၵႂိၼ်း
ဝဵင်းၵၺုတ်ႉၵႂိၼ်း (ကညွှတ်ကွင်းမြို့ ; Ka Nyut Kwin) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၽျူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးႁိမ်းႁွမ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း တေႃးၵျွႆးဢိၼ်း လႄႈ ဝဵင်းၽျူး ၸိူဝ်းၼႆ့ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီးတၢင်းၵႃးသိူဝ်ႇယၢင် လႄႈ တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း ႁွတ်ႈၽႅဝ်လႄႈ တႃႇၵႂႃႇမႃးၸူးတၢင်ႇဝၢၼ်ႈတၢင်ႇဝဵင်း ပဵၼ်ဢၼ်ငၢႆႈၸႂ်သေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ် သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းၶႅမ်ႉလႅပ်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းဝဵင်းၵၺုတ်ႉၵႂိၼ်း ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ၼႆ့ ပဵၼ် တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း၊ သူႇရသူၺ်ႇမၢၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
တၢင်းၵႃႈ၊ တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ-ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ လႆႈလတ်း ဝဵင်းၵၺုတ်ႉၵႂိၼ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ် တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်းဝႃႈ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ တေႃႇ ၵၺုတ်ႉၵႂိၼ်းၼႆ ၵႆယၢၼ် 123 လၵ်းျဝ်ႉ။ မီးဝႆႉၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းပႃႇၵႆႇ ယၢၼ် 80 လၵ်းယဝ်ႉ။
ဝဵင်ႈၵၺုတ်ႉၵႂိၼ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈပၢၼ်ႁူဝ်တီးၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ႁဵတ်ႈၵၢၼ်ငၢၼ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ပဵၼ်ပိူင်လူင်သေ ဝၢႆးသေ ႁဵတ်းတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-ဝဵင်းလိူဝ်ႇယဝ်ႉ ၵိုၼ်းမႃးလွႆးလွႆးသေ ပေႃးလႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်ဝဵင်းမႃးယဝ်ႉ။ ပေႃးၸွမ်းတၢင်းၵႃးၼႆ လုၵ်ႉဢဝ်တီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈသေ မီးဝႆႉတီႈ သဝ်လၵ်း 130 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ရသုတ်တမၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (4)၊ ၼၢင်းၽီလူႇတၢၼ်း ဢရသႃႇလီ
5- ရသုတ်တမၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (4)၊ ၼၢင်းၽီလူႇတၢၼ်း ဢရသႃႇလီ.
 - 361။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းလႅင်းပိူင်း ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼင်ႇၼၼ် ငဝ်းတူဝ်မႂ်းၼၢင်း ဢၼ်လီႁၢၼ်ႉၸႂ်ၼႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းလႅင်းၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈတၢင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
 - 362။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
 - 363။ ၼၢင်းၽီ ဢူမုၼ်ၽုင်းယႂ်ႇ ၵဝ်ထၢမ်မႂ်းယူႇယဝ်ႉ။ ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်း တူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
 - 364။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 365။ ၼၢင်းယိင်းၵေႃႉဢၼ် မေႃလူႇတၢၼ်းပၼ် ဢရသႃႇလီၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းၵူၼ်းၸၢႆး လႄႈသင် ၼႂ်းၵူၼ်းယိင်းလႄႈသင် မျၢတ်ႈတွၼ်းတႄႉယဝ်ႉ။ ၼၢင်းယိင်း ၵေႃႉဢၼ်မေႃလူႇတၢၼ်းပၼ် ၶူဝ်းလူႇ ဢၼ်လီႁၵ်ႉပႅင်းၼင်ႇၼႆၼၼ်ႉ လႆႈႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းၽီသေ လႆႈမီးလွင်ႈႁၢၼ်ႉၸႂ်ယဝ်ႉ။
 - 366။ တူၺ်းႁၢင်ႈႁေႃဝိမၢၼ်ႇၵဝ်ၶႃႈလႄႈ။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼၢင်းၽီ ဢၼ်မီးႁၢင်ႈၽၢင် တဵမ်တၼ်းၸႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ ၶိုၵ်ႉတွၼ်းလိူဝ်သေ ၼၢင်းၽီဢလုမ်းဢလၢင်း ႁဵင်းၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူၺ်းႁၼ်ထိုင် ၽွၼ်းလီၵုသူဝ်ႇတႃႉ။
 - 367-368။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇၼႃးမုၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉသေ ၶႃႈၼၢင်းၸင်ႇမႃးမီး ငဝ်းတူဝ်ႁိူဝ်ႈလႅင်းပိူင်း ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပ။ ၵွပ်ႈၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉသေ ဢူငဝ်းၶႃႈႁဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်း ပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၷၼ်ꩪပၺ်ၸင်ၷုလိၵၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လူႇၼၢမ်ႇသႃႇ
6- ၷၼ်ꩪပၺ်ၸင်ၷုလိၵၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လူႇၼၢမ်ႇသႃႇ.
 - 369။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းလႅင်းပိူင်း ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼင်ႇၼၼ် ငဝ်းတူဝ်မႂ်း ၼၢင်း ဢၼ်လီႁၢၼ်ႉၸႂ်ၼႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းလႅင်းၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈတၢင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
 - 370-1။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်း တူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
 - 372။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 373။ တမ်ႈတီႈ ထၢတ်ႈၵွင်းမူး ၽြႃးၵတ်ႉသပၼၼ်ႉ ၶႃႈၼၢင်း လႆႈဢဝ်ၼၢမ်ႇသႃႇ တႃးၽႃႇမိုဝ်းသေ တဵၵ်းလူႇပၼ်မႃးတီႈၶႃႈဢေႃႈ။ ၼၢင်းယိင်း ၵေႃႉဢၼ်မေႃလူႇတၢၼ်းပၼ် ၶူဝ်းလူႇ ဢၼ်လီ ႁၵ်ႉပႅင်းၼင်ႇၼႆၼၼ်ႉ လႆႈႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းၽီသေ လႆႈမီးလွင်ႈႁၢၼ်ႉၸႂ်ယဝ်ႉ။
 - 374။ တူၺ်းႁၢင်ႈႁေႃဝိမၢၼ်ႇၵဝ်ၶႃႈလႄႈ။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼၢင်းၽီ ဢၼ်မီးႁၢင်ႈၽၢင် တဵမ်တၼ်းၸႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ ၶိုၵ်ႉတွၼ်းလိူဝ်သေ ၼၢင်းၽီဢလုမ်းဢလၢင်း ႁဵင်းၵေႃႉၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ တူၺ်းႁၼ်ထိုင် ၽွၼ်းလီၵုသူဝ်ႇတႃႉ။
 - 375။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇၼႃးမုၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉသေ ၶႃႈၼၢင်းၸင်ႇမႃးမီး ငဝ်းတူဝ်ႁိူဝ်ႈလႅင်းပိူင်း ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပ။ ၵွပ်ႈၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉသေ ဢူငဝ်းၶႃႈႁဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်း ပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဢေၵူပေႃသထဝိမႃၼဝတ်ထု (1)၊ ၼၢင်းၽီ ႁပ်ႉသိၼ်ဝၼ်းၼိုင်ႈ
7- ဢေၵူပေႃသထဝိမႃၼဝတ်ထု (1)၊ ၼၢင်းၽီ ႁပ်ႉသိၼ်ဝၼ်းၼိုင်ႈ.
 - 337။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
 - 380။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 381။ ၶႃႈၼၢင်းလႆႈ ႁူပ်ႉႁၼ်ဝႆႈသႃ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၵူၼ်းၸၢႆး ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၶဝ် ၸိူဝ်း ၵႂႃႇတႃႈပႆတၢင်းၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။ ၶႃႈၼၢင်း လႆႈထွမ်ႇငိၼ်းတြႃး ဢၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ႁေႃးလၢတ်ႈၼၼ်ႉသေ လႆႈႁပ်ႉသိၼ်ဝၼ်းၼိုင်ႈဢေႃႈ။
 - 382။ တူၺ်းႁၢင်ႈႁေႃဝိမၢၼ်ႇၵဝ်ၶႃႈလႄႈ။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼၢင်းၽီ ဢၼ်မီးႁၢင်ႈၽၢင် တဵမ်တၼ်းၸႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ ၶိုၵ်ႉတွၼ်းလိူဝ်သေ ၼၢင်းၽီဢလုမ်းဢလၢင်း ႁဵင်းၵေႃႉၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ တူၺ်းႁၼ်ထိုင် ၽွၼ်းလီၵုသူဝ်ႇတႃႉ။
 - 383။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇၼႃးမုၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉသေ ၶႃႈၼၢင်းၸင်ႇမႃးမီး ငဝ်းတူဝ်ႁိူဝ်ႈလႅင်းပိူင်း ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပ။ ၵွပ်ႈၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉသေ ဢူငဝ်းၶႃႈႁဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်း ပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဢုၻၵၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (2)၊ ၼၢင်းၽီ လႆႈလူႇၼမ်ႉ
8 ဢုၻၵၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (2)၊ ၼၢင်းၽီ လႆႈလူႇၼမ်ႉ.
 - 385။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
 - 388။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 389။ မိူဝ်ႈၶႃႈၼၢင်း တိုၵ်ႉမီးဝႆႉတီႈ တႃႈၼမ်ႉၼၼ်ႉ လႆႈမီးၸႂ်သထႃႇ ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ်သေ လႆႈဢဝ်ၼမ်ႉ တႃႇၵိၼ် တႃႇသုၵ်ႈ လူႇတၢၼ်းပၼ် တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းဢေႃႈ။ ၼၢင်းယိင်း ၵေႃႉဢၼ်မေႃလူႇတၢၼ်းပၼ် ၶူဝ်းလူႇ ဢၼ်လီ ႁၵ်ႉပႅင်းၼင်ႇၼႆၼၼ်ႉ လႆႈႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းၽီသေ လႆႈမီးလွင်ႈႁၢၼ်ႉၸႂ်ယဝ်ႉ။
 - 390။ တူၺ်းႁၢင်ႈႁေႃဝိမၢၼ်ႇၵဝ်ၶႃႈလႄႈ။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼၢင်းၽီ ဢၼ်မီးႁၢင်ႈၽၢင် တဵမ်တၼ်းၸႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ ၶိုၵ်ႉတွၼ်းလိူဝ်သေ ၼၢင်းၽီဢလုမ်းဢလၢင်း ႁဵင်းၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူၺ်းႁၼ်ထိုင် ၽွၼ်းလီၵုသူဝ်ႇတႃႉ။
 - 391။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇၼႃးမုၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉသေ ၶႃႈၼၢင်းၸင်ႇမႃးမီး ငဝ်းတူဝ်ႁိူဝ်ႈလႅင်းပိူင်း ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပ။ ၵွပ်ႈၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉသေ ဢူငဝ်းၶႃႈႁဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်း ပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝဵင်းၵေႇတုမတီႇ
ဝဵင်းၵေႇတုမတီႇ (ကေတုမတီမြို့ ; Ketumati) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇငူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢုပꩨ်ꩩႃၼဝိမႃၼဝတ်ထု (3)၊ ၼၢင်းၽီ လုမ်းလႃးၶိင်းပူႇၼၢႆး
9- ဢုပꩨ်ꩩႃၼဝိမႃၼဝတ်ထု (3)၊ ၼၢင်းၽီ လုမ်းလႃးၶိင်းပူႇၼၢႆး.
 - 393။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
 - 386။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 397။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ ဢမ်ႇမီးၸႂ်သူၺ်ႈၼိင်ႈသင်သေ လႆႈလူႁၼ်လုမ်းလႃး ၶိင်းပူႇၼၢႆး ဢၼ်ၸႂ် ႁၢဝ်ႈ ဢၼ်တေႃးသယႂ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သိၼ်သီႇလ ဢၼ်ပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇပၼ် လူင်လိုမ်းမႃးၶႃႈ။
 - 398။ တူၺ်းႁၢင်ႈႁေႃဝိမၢၼ်ႇၵဝ်ၶႃႈလႄႈ။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼၢင်းၽီ ဢၼ်မီးႁၢင်ႈၽၢင် တဵမ်တၼ်းၸႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ ၶိုၵ်ႉတွၼ်းလိူဝ်သေ ၼၢင်းၽီဢလုမ်းဢလၢင်း ႁဵင်းၵေႃႉၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ တူၺ်းႁၼ်ထိုင် ၽွၼ်းလီၵုသူဝ်ႇတႃႉ။
 - 399။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇၼႃးမုၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉသေ ၶႃႈၼၢင်းၸင်ႇမႃးမီး ငဝ်းတူဝ်ႁိူဝ်ႈလႅင်းပိူင်း ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပ။ ၵွပ်ႈၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉသေ ဢူငဝ်းၶႃႈႁဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်း ပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဢပရၵမ်မၵႃရိၼီဝိမႃၼဝတ်ထု (4)၊ ၼၢင်းၽီ ႁဵတ်းၵၢၼ်ပၼ်ပိူၼ်ႈ
10- ဢပရၵမ်မၵႃရိၼီဝိမႃၼဝတ်ထု (4)၊ ၼၢင်းၽီ ႁဵတ်းၵၢၼ်ပၼ်ပိူၼ်ႈ.
 - 401။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
 - 404။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 405။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ လႆႈပဵၼ်ၶႃႈၸႂ်ႉပိူၼ်ႈသေ ႁဵတ်းပၼ်ၵၢၼ်ဢွၼ်ႇၵၢၼ်လူင်ပိူၼ်ႈ ဢမ်ႇၶၢၼ်ႉ ဢမ်ႇဢိူၼ်ယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇဢွၵ်ႇတေႃးသႃႉ။ မၢၼ်ႇမႃႇၼယႂ်ႇလူင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇမီး။ ၶူဝ်းၶွင်ၸဝ်ႈ ၵဝ်ႇ သုၼ်ႇလႆႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢၼ်လႆႈဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵႆႉမေႃၸႅၵ်ႇၽႄပၼ် (ၸိူဝ်းဢၼ်ၶႂ်ႈလႆႈၼၼ်ႉ)ယဝ်ႉ။
 - 406။ တူၺ်းႁၢင်ႈႁေႃဝိမၢၼ်ႇၵဝ်ၶႃႈလႄႈ။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼၢင်းၽီ ဢၼ်မီးႁၢင်ႈၽၢင် တဵမ်တၼ်းၸႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ ၶိုၵ်ႉတွၼ်းလိူဝ်သေ ၼၢင်းၽီဢလုမ်းဢလၢင်း ႁဵင်းၵေႃႉၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ တူၺ်းႁၼ်ထိုင် ၽွၼ်းလီၵုသူဝ်ႇတႃႉ။
 - 407။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇၼႃးမုၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉသေ ၶႃႈၼၢင်းၸင်ႇမႃးမီး ငဝ်းတူဝ်ႁိူဝ်ႈလႅင်းပိူင်း ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပ။ ၵွပ်ႈၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉသေ ဢူငဝ်းၶႃႈႁဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်း ပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၶီရေႃၻၼၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လူႇၶဝ်ႈႁုင်ၼမ်ႉၼူမ်း
11- ၶီရေႃၻၼၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လူႇၶဝ်ႈႁုင်ၼမ်ႉၼူမ်း.
 - 409။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
 - 410။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်း တူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
 - 412။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 413။ ၶႃႈၼၢင်းယၢမ်ႈလႆႈလူႇတၢၼ်း ၶဝ်ႈႁုင်ၼမ်ႉၼူမ်း တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်မႃး တုင်းသွမ်းၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ၵွပ်ႈၵုသူဝ်ႇၵၢမ်ႇ ဢၼ်လႆႈလူႇတၢၼ်း ၶဝ်ႈႁုင်ၼမ်ႉၼူမ်းၼႆႉလႄႈ လႆႈမႃးႁွတ်ႈ ထိုင် သုၵတိမိူင်းၽီသေ လႆႈၸူမ်းသိူဝ်းယဝ်ႉ။
 - 414။ တူၺ်းႁၢင်ႈႁေႃဝိမၢၼ်ႇၵဝ်ၶႃႈလႄႈ။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼၢင်းၽီ ဢၼ်မီးႁၢင်ႈၽၢင် တဵမ်တၼ်းၸႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ ၶိုၵ်ႉတွၼ်းလိူဝ်သေ ၼၢင်းၽီဢလုမ်းဢလၢင်း ႁဵင်းၵေႃႉၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ တူၺ်းႁၼ်ထိုင် ၽွၼ်းလီၵုသူဝ်ႇတႃႉ။
 - 415။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇၼႃးမုၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉသေ ၶႃႈၼၢင်းၸင်ႇမႃးမီး ငဝ်းတူဝ်ႁိူဝ်ႈလႅင်းပိူင်း ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပ။ ၵွပ်ႈၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉသေ ဢူငဝ်းၶႃႈႁဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်း ပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၽႃၼိတၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (1)၊ ၼၢင်းၽီလူႇတၢၼ်း ၼမ်ႉဢွႆႈၶိုၼ်ႈသုမ်ႇ
12- ၽႃၼိတၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (1)၊ ၼၢင်းၽီလူႇတၢၼ်း ၼမ်ႉဢွႆႈၶိုၼ်ႈသုမ်ႇ.
 - 416။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
 - 417။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်း တူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
 - 418။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 419။ ၶႃႈၼၢင်းယၢမ်ႈလႆႈလူႇတၢၼ်း ၶဝ်ႈႁုင်ၼမ်ႉၼူမ်း တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်မႃး တုင်းသွမ်းၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ၵွပ်ႈၵုသူဝ်ႇၵၢမ်ႇ ဢၼ်လႆႈလူႇတၢၼ်း ၶဝ်ႈႁုင်ၼမ်ႉၼူမ်းၼႆႉလႄႈ လႆႈမႃးႁွတ်ႈ ထိုင် သုၵတိမိူင်းၽီသေ လႆႈၸူမ်းသိူဝ်းယဝ်ႉ။
 - 420။ တူၺ်းႁၢင်ႈႁေႃဝိမၢၼ်ႇၵဝ်ၶႃႈလႄႈ။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼၢင်းၽီ ဢၼ်မီးႁၢင်ႈၽၢင် တဵမ်တၼ်းၸႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ ၶိုၵ်ႉတွၼ်းလိူဝ်သေ ၼၢင်းၽီဢလုမ်းဢလၢင်း ႁဵင်းၵေႃႉၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ တူၺ်းႁၼ်ထိုင် ၽွၼ်းလီၵုသူဝ်ႇတႃႉ။
 - 421။ ၶႃႈၼၢင်းယၢမ်ႈလႆႈလူႇတၢၼ်း ၼမ်ႉဢွႆႈၶိုၼ်ႈသုမ်ႇ(တိၼ်ႇလႄး) တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်မႃး တုင်းသွမ်းၼၼ်ႉဢေႃႈ။
 - 422။ တူၺ်းႁၢင်ႈႁေႃဝိမၢၼ်ႇၵဝ်ၶႃႈလႄႈ။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼၢင်းၽီ ဢၼ်မီးႁၢင်ႈၽၢင် တဵမ်တၼ်းၸႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ ၶိုၵ်ႉတွၼ်းလိူဝ်သေ ၼၢင်းၽီဢလုမ်းဢလၢင်း ႁဵင်းၵေႃႉၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ တူၺ်းႁၼ်ထိုင် ၽွၼ်းလီၵုသူဝ်ႇတႃႉ။
 - 423။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇၼႃးမုၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉသေ ၶႃႈၼၢင်းၸင်ႇမႃးမီး ငဝ်းတူဝ်ႁိူဝ်ႈလႅင်းပိူင်း ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပ။ ၵွပ်ႈၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉသေ ဢူငဝ်းၶႃႈႁဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်း ပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝဵင်းသႂႃႇ
ဝဵင်းသႂႃႇ (ဆွာမြို့ ; Swar) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယေႇတႃႇသျေႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၸေႇယဝတီႇ
ဝဵင်းၸေႇယဝတီႇ (ဝဵင်းၸေႇယဝတီႇ ; Zeyawaddy) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၽျူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။
ပိုၼ်း.
ၸေႇယဝတီႇၼႆႉ ၶုၼ်တွင်ႇငူႇ မိၼ်းၵျီးၺူဝ်ႇ ၵေႃႉတင်ႈမႃးယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈဝဵင်းၵႅမ်တွင်ႇငူႇ 52 ဝဵင်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ဝဵင်းၵႅမ်ၽၢႆႇၸၢၼ်း 9 ဝဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၵဝ်ႇ ၸေႇယဝတီႇၼႆႉ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ တႃႈရူတ်ႉရဵꧣ်းၸေႇယဝတီႇသေၼႆ ၵႆယၢၼ်မွၵ်ႈ 4 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ တီႈဝဵင်းၸေႇယဝတီႇၼႆႉ ပၼ်တႃႈၶုၼ်ပူႇၵႄႇဝဵင်းသေ ဢုပ်ႉပိူင်ႇယဝ်ႉ။
ဝၢႆးပၢၼ်ဢႃႇဝ ထိုင်ပၢၼ် မႁႃႇထမ်ႇမရႃႇၸႃႇတိပတိ ၼၼ်ႉ ပူႇၵႄႇဝဵင်း ၼၼ်ႇတသူႇရ ၵေႃႉ ၽွင်းငမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ တီႈ ၸေႇယဝတီႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၼွင်ႉမၼ်း တိင်ႇၵဢွင်ႇ၊ ၼွင်ႉၸၢႆး ယႄးလႃႉၵျေႃႇၶွင်ႇတိၼ်ႇၶဝ် သိုပ်ႇပုတ်ႈယဝ်ႉ။ ပၢၼ် ပူဝ်းတေႃႇၽယႃး ပီ 1784 လိူၼ်မေႇ 23 ၼၼ်ႉ ပူႇၵႄႇဝဵင်း ယႄးလႃႉၵျေႃႇၶွင်ႇ တၢင်ႇသၢၵ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆ ဝဵင်းၸေႇယဝတီႇယဝ်ႉ။
ႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈ.
တီႈၸေႇယဝတီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈၵိူဝ်ဝၢၼ်ႈၸေႇယဝတီႇ (ၸေႇယဝတီႇ) လႄႈ ႁူင်းၷၢၼ်ၸၢၵ်ႈႁုင်လဝ်ႈ ယဝ်ႉ။
ဝဵင်းပဵင်းၸလူၵ်ႉ
ဝဵင်းပဵင်းၸလူၵ်ႉ (ပိန်းဇလုပ်မြို့ ; Pein Za Loke) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးဝႆႉတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီႈဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-ဝဵင်းလိူဝ်ႇယဝ်ႉ။ ပေႃးၸွမ်းသၢႆတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်းသေ ပေႃးလုၵ်ႉဢဝ် ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ တေႃႇထိုင် ဝဵင်းပဵင်းၸလူၵ်ႉၼႆႉ ယၢၼ်ၵႆ 101 လၵ်းယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ ယၢၼ် 9 လၵ်းယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁွင်ႈၵၢၼ်ရူတ်ႉရဵၼ်ႈသေ ဢၼ်ပဵၼ်လွင်ႈရူတ်ႉရဵၼ်းတေႃႇ ရူတ်ႉရဵၼ်းၽႃႇၺႃးၵၼ် ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်တီႈၼႂ်းၵႄႈ ပဵင်းၸလူၵ်ႉ လႄႈ တႃႈရူတ်ႉရဵၼ်းတေႃႇဝိၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းပတီးၵူင်း
ဝဵင်းပတီးၵူင်း (ပုတီးကုန်းမြို့ ; Padigon) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄးၵူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းပွင်းတလႄႇ
ဝဵင်းပွင်းတလႄႇ (ပေါင်းတလည်မြို့ ; Paungdale) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၽတူဝ်ႇ
ဝဵင်းၽတူဝ်ႇ (ဖဒိုမြို့ ; Hpa Do) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၵႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပိုၼ်း.
မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼႆႉ ၽတူဝ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈယၢင်းဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉၵိူင်းသႃႇသၼႃႇၵိူဝ်းယမ်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၽူဝ်းပႅၵ်ႉသၢၼ်ႇၽႅဝ်မႃးသေ ၵေႃႇတင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပေႃးဢဝ် ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းယၢင်းဝႃႈ ၽတူဝ်ႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ဝၢၼ်ႈလူင် ၼႆသေ ဝၢၼ်ႈၽတူဝ်ႇၼႆ့ လုၵ်ႉတီႈ ၽူးသၢၼ်ႇယေႇ ႁွင်ႉ ၽူဝ်းပႅၵ်ႉသၢၼ်ႇ သေ လႆႈႁွင်ႉမၵ်းမၼ်ႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းယူႇသဝ်းတီႈၼႂ်း ပၢင်ႇလူင်ၶဝ် ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်လွတ်ႈၽေးၶဵၼ် ဢၼ်မီးၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉ သေၵေႃႈ ၸူးၵိုၵ်းၸိုဝ်ႈမႃးယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပီ 2015၊ လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ 21 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈၸၼ်ႉ ဝၢၼ်ႈသေ ထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈ ပဵၼ်ဝဵင်းယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၽယႃးၵျီး
ဝဵင်းၽယႃးၵျီး (ဘုရားကြီးမြို့ ; Hpa Yar Gyi) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းမျူဝ်ႉလႃႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇ
ဝဵင်းမျူဝ်ႉလႃႉ (မြို့လှမြို့ ; Myo Hla) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယေႇတႃႇသျေႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇ၊ ဢၼ်မီး ပွတ်းဢွၵ်ႇ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းၵႃး တႃႈၵုင်ႈ-ဝဵင်းလိူဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယေႇတႃႇသျေႇ ဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈသေ ထိုင်ပီ 2016 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 24 ၼၼ်ႉ ၸွမ်းလူၺ်ႈ လိၵ်ႈပူင် ထၢၼ်ၽွင်းလူင်ၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်း မၢႆလိၵ်ႈ 961/2016 သေ ဢဝ် ဢိူင်ႇမျူဝ်ႉလႃႉ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝၢၼ်ႈ 11 ဝၢၼ်ႈ လႄႈ ဢဝ် ဢိူင်ႇငူၺ်ႇတွင်ႇ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃး ဝၢၼ်ႈ 6 ဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈၵၼ်သေ လႅၵ်ႈလၢႆႈမၵ်းမၼ်ႈ ဝဵင်းမျူဝ်ႉလႃႉ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃး ပွၵ်ႉ 5 ပွၵ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းမျူဝ်ႉလႃႉ
ဝဵင်း ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဝဵင်းမျူဝ်ႉလႃႉ ၼၼ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉ သွင်ဝဵင်းဢေႃႈ။
 - ဝဵင်းမျူဝ်ႉလႃႉ၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင် (ၸႄႈမိူင်းၶၢင်)
 - ဝဵင်းမျူဝ်ႉလႃႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇ (ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်)