Mrsailiek/shan-dataset huggingface dataset:
ဝၢၼ်ႈမၵျီးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈမၵျီးၵူင်း (မကျီးကုန်းရွာ၊ Magyikone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထုၼ်းတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192173 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထုၼ်းတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 645 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 796 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1441 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈထုၼ်းတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈထုၼ်းတႃႇ (ထွန်းသာရွာ၊ Htunthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထုၼ်းတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192172 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထုၼ်းတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 645 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 796 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1441 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၼတ်ႉၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၼတ်ႉၵျီး (နတ်ကြီးရွာ၊ Natgyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼတ်ႉၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192278 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼတ်ႉၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1358 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1548 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2906 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျွႆးၵူး၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွႆးၵူး (ကျွဲကူးရွာ၊ Kyweku) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192162 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1610 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1954 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3564 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၸတေး၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၸတေး (စတေးရွာ၊ Satay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192165 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1610 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1954 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3564 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၸီႇၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၸီႇၵၢၼ်ႇ (စီကန်ရွာ၊ Sikan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192168 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1610 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1954 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3564 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈသေးၶိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈသေးၶိၼ်း (ဆေးခင်းရွာ၊ Saykhin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192166 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1610 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1954 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3564 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈထၢၼ်းလေးပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈထၢၼ်းလေးပိၼ်ႇ (ထန်းလေးပင်ရွာ၊ Htanlaypin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192159 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1610 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1954 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3564 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၼတ်ႉတႃးတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၼတ်ႉတႃးတေႃး (နတ်သားတောရွာ၊ Natthartaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192160 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1610 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1954 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3564 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉၵူင်း (ရွာသစ်ကုန်းရွာ၊ Ywarthitkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192161 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1610 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1954 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3564 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈလႄႇၵျီးတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈလႄႇၵျီးတႃႇ (လယ်ကြီးသာရွာ၊ Lelgyithar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192164 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1610 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1954 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3564 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢူၵ်ႉၼႄးပူၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈဢူၵ်ႉၼႄးပူၵ်ႉ (အုတ်နှဲဘုတ်ရွာ၊ Okehneboke) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192163 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1610 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1954 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3564 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢေးလႃႉယူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈဢေးလႃႉယူဝ်း (အေးလှရိုးရွာ၊ Ayehlayoe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192167 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1610 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1954 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3564 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈပၢၼ်း (ပန်းရွာ၊ Pan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192158 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1610 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1954 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3564 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျိၼ်းတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵျိၼ်းတႃႇ (ကျင်းသာရွာ၊ Kyinthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်းလႃႉတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192222 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်းလႃႉတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1073 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1231 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2304 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျွင်းၵူင်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွင်းၵူင်းၵျီး (ကျောင်းကုန်းကြီးရွာ၊ Kyaungkonegyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်းလႃႉတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192223 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်းလႃႉတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1073 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1231 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2304 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉပၢၼ်ႇၵႃးယႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉပၢၼ်ႇၵႃးယႃး (လက်ပံကားယားရွာ၊ Letpankaryar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်းလႃႉတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192221 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်းလႃႉတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1073 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1231 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2304 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတပျေႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈတပျေႇတႃႇ (သပြေသာရွာ၊ Thapyaythar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်းလႃႉတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192224 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်းလႃႉတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1073 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1231 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2304 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်းလႃႉတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်းလႃႉတေႃး (ပျင်းလှတောရွာ၊ Pyinhlataw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်းလႃႉတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192220 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်းလႃႉတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1073 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1231 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2304 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပွၵ်ႉၸဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈပွၵ်ႉၸဵင်း (ပေါက်စိမ်းရွာ၊ Pauksein) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပွၵ်ႉၸဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192228 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပွၵ်ႉၸဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 423 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 539 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 962 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၽျူႇတႂိၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၽျူႇတႂိၼ်းၵူင်း (ဖြူတွင်းကုန်းရွာ၊ Hpyutwinkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽျူႇတႂိၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192234 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၽျူႇတႂိၼ်းၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 308 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 363 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 671 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ (ညောင်လေးပင်ရွာ၊ Nyaunglaypin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမႃႉၵျီးၵျႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192277 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမႃႉၵျီးၵျႅတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1635 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2038 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3673 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၽွင်းၵတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၽွင်းၵတေႃး (ဖောင်းကတောရွာ၊ Hpaungkataw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမႃႉၵျီးၵျႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192276 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမႃႉၵျီးၵျႅတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1635 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2038 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3673 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ႁူင်းႁဵၼ်းမႄႈ
ဢၼ်ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ႁူင်းႁဵၼ်းမႄႈ ဢမ်ႇၼၼ် ႁူင်းႁဵၼ်းမိူဝ်ႈဢွၼ်ႇ ၼၼ်ႉ ၶေႃႈၵႂၢမ်းငဝ်ႈတိုၼ်းမၼ်းၼႆႉ ပဵၼ် ၶေႃႈၵႂၢမ်းၽႃႇသႃႇလႅတ်ႇတိၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈ "Alma mater" ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၽႃႇသႃႇလႅတ်ႇတိၼ်ႇဝႃႈ "alma" ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မီးတီႈပွင်ႇဝႃး "ဢၼ်ႁႂ်ႈဢႁႃႇရတဵမ်ထူၼ်ႈ" ဢမ်ႇၼၼ် "ဢၼ်ႁၵ်ႉႁွမ်ပႅင်း" ဝႃႈၼႆသေ "mater" ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉၸမ်ႉ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ "မႄႈ" ၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် တူဝ်တၢင်ၼမ် ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းဢေႇတႄႉ ပဵၼ် "almae matres" ၼႆယဝ်ႉ။
ပွင်ႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၼႆႉတႄႉ မိူဝ်ႈၵၢပ်ႈပၢၼ်ရေႃးမၶဝ် ပၢၼ် () ၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶုၼ်ၽီမႄႈ () ပိူင်လူင်မၼ်း မၢႆထိုင် ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸီးရိတ်ႉ () ဢမ်ႇၼၼ် ၸိတ်ႉပီႇလီ ()၊ ၼၼ်ႉသေ ဝၢႆး ၽႃႇသႃႇၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ ႁုမ်ႈမုၼ်းမႃး လႆႈမၢႆထိုင် ၸဝ်ႈမႄႈမေႇရီႇ () ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်ၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ်မႃးၸမ်ႉ ပွင်ႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၼႆႉ ဢဝ်ၸႂ်ႉတီႈတူင်ႇဝူင်းပၢႆးပႆႇၺႃႇသေ မၢႆထိုင် ႁူင်းႁဵၼ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၶိုၼ်ႈမႃး၊ ႁူင်းႁဵၼ်းဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူးမႃး၊ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶေႃးလဵၵ်ႉ၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၽူႈၼၢမ်း သၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်
ၽူႈၼၢမ်း သၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼႆႉ ပဵၼ် ၽူႈၼၢမ်း သၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
လွင်ႈလိူၵ်ႈတၢင်ႇ.
ၽွင်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉ တႄႇၸတ်းႁဵတ်း သၽႃးၵူၼ်းမိူင်း လႄႈ သၽႃးၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈသေ ဢွၼ်ၵၼ်လိူၵ်ႈ ၽူႈၼၢမ်း လႄႈ ၵႅမ်ၽူႈၼၢမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် ဢႃႇယုၸူဝ်ႈၶၢဝ်း သၽႃးၵူၼ်းမိူင်းတႄႇသေ တေႃႇထိုင် ဝၼ်းႁိုင် ၃၀ လိူၼ်ၼၼ်ႉ ၽူႈၼၢမ်း သၽႃးၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ လႄႈ ၵႅမ်ၽူႈၼၢမ်းၶဝ်ၼႆ့ လႆႈႁၢပ်ႇပႃးၵၢၼ်ပုၼ်ႈၽွင်း ၽူႈၼၢမ်း လႄႈ ၵႅမ်ၽူႈၼၢမ်း သၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ယဝ်ႉ။ ဢၼ်တႃႇ ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းဢၼ်ၵိုတ်းလိူဝ်ၼၼ်ႉ ၽူႈၼၢမ်း သၽႃးၵူၼ်းမိူင်း လႄႈ ၵႅမ်ၽူႈၼၢမ်းၶဝ် လႆႈၶိုၼ်းသိုပ်ႇ ႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပုၼ်ႈၽွင်း ၽူႈၼၢမ်း သၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၽူႈၼၢမ်း သၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆ့ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ တွၼ်ႈတႃႇႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပုၼ်ၽွၼ်းယဝ်ႉၼႆၸိုင် ဢၼ်ပဵၼ် ၵႅမ်ၽူႈၼၢမ်း ၼႆႉ လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပုၼ်ႈၽွင်း ၽူႈၼၢမ်းၵႂႃႇ ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းယဝ်ႉ။
မၢၼ်းဝိၼ်းၶႅင်ႇတၢၼ်း
မၢၼ်းဝိၼ်းၶႅင်ႇတၢၼ်း (ၵိူတ်ႇ 1952 ဢေႇပရႄႇ 23) ၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း၊ ၽူႈတၢင်ၼႃႈ လႄႈ ၽူႈၼၢမ်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ပီ 2015 ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈၶႄႉၶဵင်ႇတီႈ ၶဵတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ ၈ တီႈ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းသေ လႆႈဢွင်ႇပႄႉမႃးယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လၢၼ် ၵူၼ်းႁၢတ်းငၢၼ် ႁူဝ်ၼႃႈလူင် ၽွင်းလူင် မၢၼ်းပၶႅင်ႇ ယဝ်ႉ။
လႆႈသွၼ်ဢဝ် ပႆႇၺႃႇမႃးတီႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် ဝၢၼ်ႈယူင်ႇတလိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းႁိၼ်းတတႃႉ လႄႈ တီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ဝဵၵ်ႉၸႃႇလႄႈ တဵၵ်ႉပၢၼ်ႇတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် ပီ 1977 မႃး လႆႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၽူႈတၢင်ၼႃႈမႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ပီ 1990 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၵေႃၵမ်ၵၢၼ် တီႈ ပႃႇတီႇငဝ်ႈငုၼ်းယၢင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (UKL) လႄႈသင်၊ ပဵၼ် ၽူႈၶဝ်ႈၵေႃၵမ်ၵၢၼ် တီႈ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ႈၼႃႈၸၼ်ႉပၢႆးပႆႇၺႃႇ ပိုင်ႈႁႅင်းတူဝ်ၵဝ်ႇ တီႈ ဝဵင်းၵျူင်ႇပျေႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၼၼ်ႇတၵျေႃႇၸႂႃႇ
ဢူးၼၼ်ႇတၵျေႃႇၸႂႃႇ (ၵိူတ်ႇ 1950 သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 2) ၼႆႉ လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွင်း ၵႅမ်ၽူႈၼၢမ်း တီႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်းမႃး တႄႇဢဝ် ပီ 2011 လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 31 တေႃႇ ပီ 2016 လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 29 ဝၼ်းယဝ်ႉ။ လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွင်း ၽူႈၼၢမ်း တီႈ ၵေႃၵမ်ၵၢၼ်သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမႃးယဝ်ႉ။ ပေႃႈမၼ်းတႄႉ ပဵၼ် ၵႅမ်ၸွမ်ႁၢၼ် (လိုဝ်ႈ) ၸီႇတူႇတိၼ်ႇၽေႇယဝ်ႉ။
ထုၼ်းထုၼ်းဢူး (ၸွမ်သိုင်ႇၾိင်ႈ ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်)
ဢူးထုၼ်းထုၼ်းဢူး ၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈယႂ်ႇ တီႈ လုမ်းၸွမ်သိုင်ႇၾိင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၶႃႈဢေႃႈ။ မိူဝ်ႈပၢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢူးတဵင်းၸဵင်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႃး ၵႅမ်ၸွမ်သိုင်ႇၾိင်ႈယဝ်ႉ။
လုမ်းတတ်းသိၼ် မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်
လုမ်းတတ်းသိၼ် မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼႆႉ ၼႂ်းၵႃႈ လုမ်းတတ်းသိၼ်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ ပဵၼ် လုမ်းတတ်းသိၼ် ဢၼ်ၸၼ်ႉသုင်သုတ်းယဝ်ႉ။ လုမ်းတတ်းသိၼ် မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ် လၵ်းမိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ (2008)သေၵေႃႈ တႄႇတင်ႈမႃးယဝ်ႉ။ လုမ်းတတ်းသိၼ် မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉ ဢိၵ်ႇပႃး ၸွမ်တတ်းသိၼ် တီႈဢေႇသုတ်း ၶဝ်ႈပႃးၽူႈတတ်းသိၼ် ၇ ၵေႃႇ တေႃႇ တီႈၼမ်သုတ်း ၁၁ သေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ (ယၢမ်းလဵဝ် မီးဝႆႉ ၽူႈတတ်းသိၼ် ၇ ၵေႃႉၵူၺ်း။) ၽူႈတတ်းသိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ လဝ်ႈတၢင်ႇၸိုဝ်ႈသဵင်သေ ဢဝ် လွင်ႈမၵ်းမၼ်ႈ တီႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ယဝ်ႉ ၸင်ႇမၵ်းမၼ်ႈပၼ်ၵၢၼ်ယဝ်ႉ။ ဢိင်လူၺ်ႈၾိင်ႈမိူင်းၶူဝ်းၸၢမ်ႇ (အဆောင်အယောင်ဥပဒေ) သေ မၼ်းမီးသုၼ်ႇ ၸၢမ်ႇပဵင်းၵၼ်တင်း ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈတတ်းသိၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉ လႆႈၸၢမ်ႇသုၼ်ႇ ပဵင်းၵၼ်တင်း ၵႅမ်ၽွင်းလူင်ယဝ်ႉ။
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ၼႆႉ ပဵၼ် ၸုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ တီႈ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တွၵ်ႇတႃႇၸေႃႇမျိၼ်ႉမွင်ႇ ၼႆႉ ပဵၼ် ႁူဝ်ၼႃႈ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ယဝ်ႉ။ လုမ်းၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၸဵင်ႇ သဵၼ်ႈတၢင်း ၆၄ လႄႈ ၂၄ တီႈ ပွၵ်ႉၸေႇယႃႇပူင်ႇ၊ ၼၢၼ်းတေႃႇသျေႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းဢွင်ႇမျေႇတႃႇၸၢၼ်ႇ၊ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ (2010–2016).
ၽွင်းလူင် တီႈ ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၽူင်းၸေႃႇႁၢၼ်ႇၼႆႉ လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်မႃး တႄႇ ပီ 2010 တေႃႇ 2012 ယဝ်ႉ။
ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ
ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ၼႆႉ ပဵၼ် ၽူႈယႂ်ႇ တီႈ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇယဝ်ႉ။
လုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ.
လုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸႄႈတိူင်းၼႆႉ ပဵၼ်တီႈၼႂ်းဝၢၼ်း လုမ်းတတ်းသိၼ်ၸႄႈတိူင်း မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းဝၢင်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဢွင်ႇမျေႇတႃႇၸၢၼ်ႇ၊ တီႈ သဵၼ်ႈတၢင်း ၆၄ လႄႈ ၆၅၊ ၼႂ်းၵႄႈ သဵၼ်ႈတၢင်း ၂၃ လႄႈ ၂၄ သေ တီႈၼႂ်းဝၢင်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ လုမ်းၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ လုမ်းၶုၼ်ၵွၼ်းၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ၸႄႈတိူင်း၊ ႁိူၼ်းၸွမ်ၽွင်းလူင် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
တႃႇသိုပ်ႇလူထႅင်ႈ.
 - ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ
 - လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ
 - ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း တီႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း တီႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၸႄႈမိူင်း လႄႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၸႄႈတိူင်း ၼႆႉ ပဵၼ် ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၸၼ်ႉသုင်သုတ်း တီႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸႄႈမိူင်း ဢမ်ႇၼၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸႄႈတိူင်း ဢၼ်မီးတီႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢိင်ၼိူဝ် လၵ်းမိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၸႄႈမိူင်း လႄႈ ၸႄႈတိူင်းၼႆႉ ၽွတ်ႈႁႅၼ်း ၸုမ်းလူင်ပွၸိုင်ႈၸႄႈမိူင်း လႄႈ ၸႄႈတိူင်းသေ လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း ပိုၼ်ဢွၵ်ႇ ၾိင်ႈမိူင်း ၸိူဝ်းဢၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း မၵ်းမၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၼမ်ႉၵတ်ႉ.
တွၼ်ႈတႃႇ တႃႈၶုၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၸႄႈမိူင်း လႄႈ ၸႄႈတိူင်းၼႆႉ တေလႆႈမီး ဢႃႇယု ၃၅ ၶိုၼ်ႈၼိူဝ်သေ တေလႆႈမီး ၼမ်ႉၵတ်ႉ တႅၼ်းၽွင်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႈၶုၼ်ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ မၵ်းမၼ်ႈပၼ်ၵၢၼ်ယဝ်ႉ။
လုမ်း ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ.
ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ၸႄႈမိူင်း / ၸႄႈတိူင်းၼႆႉ ပဵၼ် လုမ်း ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်း / ၸႄႈတိူင်းယဝ်ႉ။
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းတႆး
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းတႆး ၼႆႉ ပဵၼ် ၸုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်း ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ ၸွမ်ၽွင်းလူင် တွၵ်ႇတႃႇလိၼ်းထုတ်ႉ ၵေႃႉဢွၼ်ႁူဝ်ယဝ်ႉ။
လိၼ်းထုတ်ႉ
ဢူးလိၼ်းထုတ်ႉ ၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ် မေႃယႃၶဵဝ်ႈသေ ပဵၼ်မႃး ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ယမၢ်းလဵဝ်တႄႉ တိုၵ်ႉႁၢပ်ႇၵၢၼ်ဝႆႉ ပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် တီႈ မိူင်းတႆးယဝ်ႉ။
ၸၢတ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈၸဝ်ႉ လႄႈ ပၢႆးပႆႇၺႃႇ.
ဢူးလိၼ်းထုတ်ႉၼႆႉ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈပီ 1960 ၵႃႈတီႈ ၵျိမျိၼ်ႇတႅင်ႇ၊ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈႁဵၼ်းဢဝ် ပၢႆးတူဝ်ၸႂ် လႄႈ ပႆႇၺႃႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၵႃႈတီႈ ၶေႃးလဵၵ်ႉပိုၼ်ႉတီႈပတဵင်ႇသေ ထိုင် ပီ 1980 မႃး လႆႈတႄႇႁဵၼ်းဢဝ် ပၢႆးပႆႇၺႃႇၽၢႆႇၶဵဝ်ႈယဝ်ႉ။ ပီ 1988 ၼၼ်ႉ လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပဵၼ် မေႃယႃၶဵဝ်ႈ တီႈ ဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆ တီႈ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇၼၼ်ႉသေ ထိုင် ပီ 1994 လႆႈၶၢႆႉႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸူးတီႈ ႁူင်းယႃၵူၼ်းမိူင်း လႃႈသဵဝ်ႈယဝ်ႉ။ ပီ 2006 ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉမၼ်းထဵင်ၶိုၼ်း တႃႇ ၶၢႆႉၵၢၼ်ၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉတႃႈၶုၼ်လႄႈ လႆႈထုၵ်ႇၵိုတ်းလိုဝ်ႈ မႂ်ၶႂၢင်းယူတ်းယႃမၼ်းယဝ်ႉ။
ၵမ်ႉထႅမ်မႃး NLD.
တႄႇဢဝ် မၼ်းလႆႈႁၼ် ၼၢႆးဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇ မွၵ်ႇလၢတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်းတီႈ ပျီႇတုယိၼ်ႇပျိၼ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1988 သေၵေႃႈ မၼ်းလႆႈ ၵမ်ႉထႅမ် ဢမျူဝ်းတႃး တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ မၼ်းလိုဝ်ႈၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ ပီ 2015 မၼ်းလႆႈၶဝ်ႈၼႂ်း ဢမျူဝ်းတႃး တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ မႃးယဝ်ႉ။
ပၢင်းတၢင်ႇ၊ ဢိူင်ႇ
ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ (ပန်းတန်ကျေးရွာအုပ်စု), (Paang Taang Village Track) ၼႆႉ ပဵၼ်ဢိူင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၽႃၸၢၼ်းႁူဝ်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၽႃၸၢၼ်းႁူဝ် (Phaazaanho, Phaa Zaan Ho, ဖာစန်းဟို) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈပူင်းဢေႃႈ (ထိူၼ်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈပူင်းဢေႃႈ (ထိူၼ်ႇ) (Pong-Au (Thoen), Pong Au (Thoen), ပုံးအော (ဝါးတော)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈတွင်ၵႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၵႆး (Taungkai, Taung Kai, တောင်ကိုင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၽႃၸၢၼ်းထိူၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၽႃၸၢၼ်းထိူၼ်ႇ (Phaazaanthoen, Phaa Zaan Thoen, ဖါစန်းဝါးတော) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၽႃၸၢၼ်းပူႇတ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၽႃၸၢၼ်းပူႇတ (Phaazaanputa, Phaa Zaan Puta, ဖါစန်းပူတ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈမေႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈမေႃႉ (Waanmau, Waan Mau, မော့) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈမွၵ်ႇၽႃၸၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၽႃၸၢၼ်းမွၵ်ႇ (Phaazaanmauk, Phaa Zaan Mauk, မောက်ဖါစန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈပူင်းဢေႃႈ (ၼိူဝ်)၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈပူင်းဢေႃႈ (ၼိူဝ်) (Pong-Au (Noe), Pong Au (North), ပုံးအော် (မြောက်)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈပူင်းဢေႃႈ (တႂ်ႈ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈပူင်းဢေႃႈ (တႂ်ႈ) (Pong-Au (Taue), Pong Au (South), ပုံးအော (တောင်)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉပႅၼ်ႈ (တႂ်ႈ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉပႅၼ်ႈ (တႂ်ႈ) (Nampen (Taue), Nam Pen (South), ထိပျဉ် (တောင်)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၽႃၸၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၽႃၸၢၼ်း (Phaazaan, Phaa Zaan, ဖါစန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၵဵင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵဵင် (Waankaeng, Waan Kaeng, ကြင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉပႅၼ်ႈ (တူၵ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉပႅၼ်ႈ (တူၵ်း) (Nampen (tok), Waan Pen (West), ထိပျဉ် (နောက်)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၽႃၸၢၼ်လွႆႁူဝ်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၽႃၸၢၼ်းလွႆႁူဝ် (Phaazaanlauiho, Phaa Zaan Laui Ho, ဖါစန်းလွိုင်ဟို) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈပၢင်းတၢင်ႇ (Paantaang, Paan Taang, ပန်းတန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈလွႆတႂ်ႈ၊ ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ
ဝၢၼ်ႈလွႆတႂ်ႈ (ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ) (Lauitaue, Laui Taue, လွိုင်တိုက် (လွိုင်တောင်)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼွင်ယူၺ်ႉ၊ ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၼွင်ယူၺ်ႉ (ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ) (Naungyoi, Naung Yoi, နောင်ယွေ့ (ယွေး)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈငူဝ်ရဵင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈငူဝ်ရဵင် (Ngoraeng, Ngo Raeng, ငိုရိမ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈလွႆသၢမ်သိပ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈလွႆသၢမ်သိပ်း (Lauisaamsip, Laui Saam Sip, လွိုင်ဆမ်ဆစ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈပၢင်တၶႂႃး၊ ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ
ဝၢၼ်ႈပၢင်တၶႂႃး (ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ) (Paangtakhwaa, Pyin Ta Khwar, ပြင်တခွါ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၶိူဝ်းဝူဝ်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၶိူဝ်းဝူဝ် (Khoewo, Khoe Wo, ခေးဝို (ခိုဗို)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈတတွင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈတတွင် (Tataung, Ta Taung, တတောင် (နားထောင်)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉပႅၼ်ႈ (ဢွၵ်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉပႅၼ်ႈ (ဢွၵ်ႇ) (Nampen (Auk), Nam Pen (East), နမ့်ပျဉ် (အရှေ့)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈပိၼ်တၶႂႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈပၢင်တၶႂႃး (Paangtakhwaa, Pin Ta Khwar, ပင်တခွား) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ဢိူင်ႇ
ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင် (ကဒူးကြီး), (Koentulong Village Track) ၼႆႉ ပဵၼ်ဢိူင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၸိုဝ်ႉၸ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၸိုဝ်ႉၸ (Waanzueza, Wan Zue Za, ဝမ်စီစ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၾႆးမႆႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၾႆးမႆႈ (Waanfaimai, Waan Fai Mai, ဝမ်ဖိုင်းမိုက် (ဒုံမေခိုး)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉဢွၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉဢွၼ်ႇ (Nam-Aun, Nam Aun, နမ့်အွမ် (ထီပြေး)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼွင်လေႉယီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၼွင်လေႉယီး (Naunglaeyi, Naung Lae Yi, နောင့်လေ့ယီး) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၵိဝ်းတဝိ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵိဝ်းတဝိ (Kiotawi, Kio Ta Wi, ကျူတဝိ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉတႃႈလီႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉတႃႈလီႈ (Namtaali, Nam Taa Li, နမ့်တာလီ (ထီတာလီ)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈပၢင်ယွၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈပၢင်ယွၼ်း (Paangyaun, Paang Yaun, ပန်ယွန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈၽႃ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈၽႃ (Hoiphaa, Hoi Phaa, ဟွေဖာ (ဟမ်ဘာ)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉသပေႇ၊ ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉသပေႇ (Namsapae, Nam Sa Pae, နမ့်စပေ (ထိတဖြေ)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇ (ဢွၵ်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇ (ဢွၵ်ႇ) (Waanmaak (Auk), Waan Maak (East), ဝမ်မတ် (ဗန်းမတ်)(အရှေ့)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇ (ၵျွင်းၼႃး)၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇ (ၵျွင်းၼႃး) (Waanmaak (Kyaungnaa), Waan Maak (Kyaung Naa), ဝမ်မတ် (ဗန်းမတ်)(ကျောင်းနား)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈမႆႉတိုၼ်းလွၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈမႆႉတိုၼ်းလွၼ်း (Maituenlaun, Mai Tuen Laun, မိုက်တိမ်းလွမ်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈလွတ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈလွတ်ႇ (Hoilaut, Hoi Laut, ဟွေလွှတ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈၶွႆႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈၶွႆႈ (Hoikhaui, Hoi Khaui, ဟိုခွယ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈသထေး၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈသထေး (Waansathae, Waan Sa Thae, ဝမ်ဆဌေး) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇ (တူၵ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇ (တူၵ်း) (Waanmaak(tok), Waan Maak (West), ဝမ်မတ် (ဗန်းမတ်)(နောက်)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈတေႃးၶူဝ်ႇမူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈတေႃးၶူဝ်ႇမူဝ်ႇ (Taukhomo, Tau Kho Mo, ဒေါ်ခိုမို) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈလွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈလွႆ (Waanlaui, Waan Laui, ဝမ်လွိုင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈတိုင်းယၢင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈတိုင်းယၢင်း (Hoituengyaang, Hoi Tueng Yaang, ဟွေတိန်းယန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈတေႃႉတၽုၺ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈတေႃႉတၽုၺ်း (Tautaphui, Tau Ta Phui, ဒေါက်တဖွီ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈပၢင်မွၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈပၢင်မွၼ်း (Paangmaun, Paang Maun, ပန်မွန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈလေႃးၵႃႇယႄႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈလေႃးၵႃႇယႄႉ (Laukaaye, Lau Kaa Ye, ဒေါခိုရဲ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈမႆႉႁႆး၊ ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်
ဝၢၼ်ႈမႆႉႁႆး (Maihai, Mai Hai, မိုက်ဟိုင်း (ဒုံမိုက်ဟဲ)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼွင်ယႃႈသၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၼွင်ယႃႈသၢႆး (Naungyaasaai, Naung Yaa Saai, နောင်ယာဆိုင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼႃးပႃႇပူႉ (ယၢင်းလႅင်)၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၼႃးပႃႇပူႉ (ယၢင်းလႅင်) (Naapaapu, Naa Paa Pu, နားပါပု (ကယား)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈမူင်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈမူင်ႈ (Hoimong, Hoi Mong, ဟွေမုန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈၽႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈၽႄႇ (Hoiphe, Hoi Phe, ဟွေဖယ် (ဟိုဖယ်)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈလုၵ်းသွမ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈလုၵ်းသွမ်ႇ (Luksaum, Luk Saum, လုပ်ဆွမ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈတေႃးတမ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈတေႃးတမ (Tautama, Tau Ta Ma, ဒေါတမ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈတွင်ၽႃ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈတွင်ၽႃ (Hoitaungphaa, Hoi Taung Phaa, ဟွေတောင်ဖါ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈလေႃးသေႃႇလႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈလေႃးသေႃႇလႄး (Lausaule, Lau Sau Le, လောဆော်လဲ (ထိုသိုလယ်)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈတႃႈသႄးလႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈတႃႈသႄးလႄး (Taasele, Taa Se Le, တာဆဲလဲ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈသွင်ၵႄး၊ ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်
ဝၢၼ်ႈသွင်ၵႄး (Saungke, Saung Ke, ဆောင်ကျဲ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼႃးႁီး၊ ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်
ဝၢၼ်ႈၼႃးႁီး (Naahi, Nai Hi, နားဟီး) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈပၢင်ပႅၵ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈပၢင်ပႅၵ်ႇ (Paangpek, Paang Pek, ပန်ပျိုက် (ပန်မန်)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈလွႆလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈလွႆလူင် (Lauilong, Laui Long, လွိုင်လုံ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈလိုင်းသႃႇယႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈလိုင်းသႃႇယႃႇ (Luengsaayaa, Lueng Saa Yaa, လိမ်းဆာယာ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၽႃလွမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၽႃလွမ်ႉ (Phaalaum, Phaa Laum, ဖါလွမ့်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼွင်လွင်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၼွင်လွင်ႉ (Naunglaung, Naung Laung, နောင်လောင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၵုင်းၼိူဝ်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵုင်းၼိူဝ် (Kungnoe, Kung Noe, ကုန်းနေ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈပူင်ႇၸူၵ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈပူင်ႇၸူၵ်း (Pongzauk, Pong Zauk, ပုံစုတ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၵႄးၶုၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵႄးၶုၼ်ႇ (Kekhun, Ke Khun, ကျဲခွန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈသေးတၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈသေးတၢၼ်း (Saetaan, Se Taan, စျေးတန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၵုင်းလူမ်း၊ ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်
ဝၢၼ်ႈၵုင်းလူမ်း (Kunglom, Kung Lom, ကုန်းလုံး) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈပၢင်ၵႅင်း၊ ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်
ဝၢၼ်ႈပၢင်ၵႅင်း (Paangkeng, Paang Keng, ပန်ကျိုင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈလုၵ်းသွမ်ႇ (ဝၢၼ်ႈပူင်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈလုၵ်းသွမ်ႇ (Luksaum, Luk Saum, လုပ်ဆွမ် (ဝမ်ပုံ)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼွင်လႅင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၼွင်လႅင်း (Naungleng, Naung Leng, နောင်လိုင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼႃးပႃႇပူႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၼႃးပႃႇပူႉ (Naapaapu, Naa Paa Pu, နားပါပု) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈလႆႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈလႆႈ (Hoilai, Hoi Lai, ဟွေလိုက်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈပၢင်ငွၵ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈပၢင်ငွၵ်း (Paangngauk, Paang Ngauk, ပန်ငေါက်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၵွင်းပၢၼ်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵွင်းပၢၼ်းတၢင်ႇ (Kaungpaantaang, Kaung Paan Taang, ကောင်းပန်းတန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈတူပ်ႉသွၵ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈတူပ်ႉသွၵ်ႇ (Topsauk, Top Sauk, တုပ်ဆောက်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼွင်ၼိူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၼွင်ၼိူဝ်လွႆ (Naungnoelaui, Naung Noe Laui, နောင်နေလွိုင် (နောင်ကောင်တီ)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉပႃတႅပ်း (ဢွၵ်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉပႃတႅပ်း (ဢွၵ်ႇ) (Nampaatep, Nam Paa Tep (West), နမ့်ပါတက် (နောက်)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉပႃတႅပ်း (ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉပႃတႅပ်း (ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇ) (Nampaatep, Nam Paa Tep, နမ့်ပါတက် (ဝမ်အွမ်)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈတၶူဝ်းၽုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈတၶူဝ်းၽုၼ်း (Takhophun, Ta Kho Phun, တခိုးဖွန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈၶႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈၶႃး (Hoikhaa, Hoi Khaa, ဟွေခါး) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈပၢင်လၢင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈပၢင်လၢင်း (Paanglaang, Paang Laang, ပန်လန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉမူၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉမူၼ်ႇ (Nammon, Nam Mon, နမ့်မွန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈတိုင်းယၢင်း (ယၢင်းလႅင်)၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈတိုင်းယၢင်း (ယၢင်းလႅင်) (Hoituengyaang, Hoi Tueng Yaang, ဟွေတိန်းယန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈပၢင်ၶၢမ်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈပၢင်ၶၢမ် (Paangkhaam, Paang Khaam, ပန်ခန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈမႆႉသၵ်းၸေး၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈမႆႉသၵ်းၸေး (Maisakzae, Mai Sak Zae, မိုက်ဆပ်စေး (မိုက်ရှားစေး)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉပႃတႅပ်း (ဝၢၼ်ႈလူင်)၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉပႃတႅပ်း (ဝၢၼ်ႈလူင်) (Nampaatep (Waanlong), Nam Paa Tep (Waan Long), နမ့်ပါတက် (ဝမ်လုံ)(ဒုံတံ)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်းၶၢင် ၼႆႉ ပဵၼ် ၸုမ်းၽၢႆႇၽွင်းငမ်း တီႈၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼႆႉ ၸွမ်ၽွင်းလူင် တွၵ်ႇတႃႇၶႅတ်ႉဢွင်ႇ ၵေႃႉဢွၼ်ႁူဝ်ယဝ်ႉ။
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ (2016 - ယၢမ်းလဵဝ်).
လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ.
မိူဝ်ႈ ပီ 2019 လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 18 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်ၽွင်းလူင် လႆႈႁွင်ႉ ၽွင်းလူင် 3 ၵေႃႉ ႁူပ်းထူပ်းသေၵေႃႈ ဝႃႈ ပဵၼ် ၶေႃႈၸီႉသင်ႇ ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ်ၸိုင်ႈမိူင်း ၼႆသေ ႁႂ်ႈၶဝ်ထွၼ်တူဝ်ဢွၵ်ႇသေယဝ်ႉ လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 21 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈၶႂၢင်းပၼ် ႁႂ်ႈ ဢူးမျႃႉတဵင်း တင်း တွၵ်ႇတႃႇတိၼ်းလႂိၼ် ထွၼ်တူဝ်ဢွၵ်ႇတီႈ တႃႈၶုၼ်သေ ဢူး H လႃႉဢွင်ႇ တႄႉ လႆႈထုၵ်ႇၵိုတ်းလိုဝ်ႈ ၼႃႈၵၢၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၼႆ လုမ်းၸွမ်ၸိုင်ႈသေၵေႃႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇမႃးယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပီ 2019 လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တီႈလုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၸႄႈမိူင်းၶၢင် လႆႈၸတ်းႁဵတ်း ပၢင်ၵုမ်ၽိသဵတ်ႇသေ ၸဝ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ ဢူးဝိၼ်းမျိၼ်ႉ သူင်ႇလိၵ်ႈလဝ်ႈတၢင်ႇမႃး တႃႇႁႂ်ႈဢဝ် ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ၊ ၵၢၼ်ၾႆးၾႃႉ လႄႈ ၵၢၼ်ႁူင်းငၢၼ်း ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈၸႅၵ်ႇႁဵတ်း ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သွင်ဢၼ် ဢၼ်ပဵၼ် ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ လႄႈ ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်းၾႆးၾႃႉ လႄႈ ၵၢၼ်ႁူင်းငၢၼ်း ၼႆသေတႃႉ ၶေႃႈလဝ်ႈတၢင်ႇၼႆႉ လႆႈသုမ်းၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းတႄႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ပဵၼ် ၵူၼ်းၽၢႆႇၼွၵ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ထိုင် လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 30 ဝၼ်းမႃး လႆႈဢဝ် ၵူၼ်းသၢမ်ၵေႃႉ ၵႃႈတီႈၼႂ်း တႅၼ်းၽွင်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၼၼ်ႉ မၵ်းမၼ်ႈပၼ်ၵၢၼ် ၽွင်းလူင်မႃးယဝ်ႉ။
ၶႅတ်ႉဢွင်ႇ
ဢူးၶႅတ်ႉဢွင်ႇ ၼႆႉ ပဵၼ် ၵေႃႉဢၼ်ႁၢပ်ႇဢဝ်ပုၼ်ႈၽွင်း ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၵႃႈတီး ၸႄႈမိူင်းၶၢင်ယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ ပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶၢင် ၸၢဝ်းၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈသေ မိူဝ်ႈမၼ်းပႆႇႁဵတ်းၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်းၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်မႃး မေႃယႃၽၢႆႇၶဵဝ်ႈယဝ်ႉ။ တီႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ 2015 ၼၼ်ႉ မၼ်းလုၵ်ႉတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸေႊၼႃးသေ ၶဝ်ႈၶႄႉၶဵင်ႇလႄႈ လႆႈဢွင်ႇပႄႉမႃးယဝ်ႉ။
တင်းပီႈဢၢႆႈသေ လႆႈပဵၼ်ၽူႈၶႄႉၶဵင်ႇၵၼ်မႃး.
ဢူးၶႅတ်ႉထဵင်ႇၼၢၼ်း ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ် ပီႈဢၢႆႈ ဢူးၶႅတ်ႉဢွင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း ၶၢင်ၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ပဵၼ် တႅၼ်းၽွင်းၵဝ်ႇ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၼိူဝ်မႃးယဝ်ႉ။ ဢူးၶႅတ်ႉဢွင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ဢမျူဝ်းတႃး တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉသေ ယွၼ်ႉလႆႈဢွင်ႇပႄႉတီႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈမႃးယဝ်ႉ ၵေႃႉပဵၼ် ပီႈဢၢႆႈၸမ်ႉ ပဵၼ် ၽူႈၶဝ်ႈပႃႇတီႇ ပျီႇထွင်ႇၸုၵျၢၼ်ႉၶႅင်ႇယေးၼိၼ်ႉ ၽုၼ်ႉၽျူဝ်းယေးပႃႇတီႇ လႄႈ မိူဝ်ႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 2015 ၼၼ်ႉ လႆႈသုမ်းမႃးယဝ်ႉ။
ၸၢၼ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း.
ဢူးၶႅတ်ႉဢွင်ႇၼႆႉ မိူဝ်ႈမႆႇထိုင် ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ မိူဝ်ႈၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 2015 ၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၽူႈၶဝ်ႈပႃႇတီႇလႂ်မႃး။ ထိုင် ပီ 2015 လႆႈပဵၼ် ၽူႈၶဝ်ႈပႃႇတီႇ ဢမျူဝ်းတႃး တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉမႃးယဝ်ႉ။ ဢူးၶႅတ်ႉဢွင်ႇၼႆႉ မီး လုၵ်ႈၸၢႆးသွင်ၵေႃႉ လႄႈ လုၵ်ႈယိင်းသွင်ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင် ၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းၽွင်းငမ်း ႁင်း ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼႃႈ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ဢူးဢႄႇလ်ၽွင်းသျူဝ်ႇယဝ်ႉ။ လုမ်းၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ သဵၼ်ႈတၢင်းၵၼ်ႇတရဝတီႇ၊ တီႈပွၵ်ႉၼွင်ယႃး(ၶ)၊ ၸႄႈဝဵင်းလွႆၶေႃ၊ ဝဵင်းလွႆၶေႃ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်းယၢင်း
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်းယၢင်း ပဵၼ်ၸုမ်းၽွင်းငၢမ်း ႁင်း ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼႆႉ ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၼၢင်းၶိၼ်ႇထူၺ်းမျိၼ်ႉ ၵေႃႉ ဢွၼ်ႁူဝ်ယဝ်ႉ။
ၼၢင်းၶိၼ်ႇထူၺ်းမျိၼ်ႉ
တေႃႇၼၢင်းၶိၼ်ႇထူၺ်းမျိၼ်ႉ (ၵိူတ်ႇ 1954 မေႇ 10) ၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပဵၼ်ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် ဢၼ်ပဵၼ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်းယၢင်း၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ ၼႂ်းၵႃႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၸိူဝ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ် တီႈ ၸႄႈမိူင်း ၸႄႈတိူင်း ဢၼ်ပဵၼ် ၼႂ်း ၼၢင်းယိင်းသွင်ၵေႃႉၼၼ်ႉ ပႃးမၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
ၸၢတ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈၸဝ်ႉ.
တေႃႇၼၢင်းၶိၼ်ႇထူၺ်းမျိၼ်ႉ ၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်း ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ၸႄႈမိူင်းၶၢင် တွၵ်ႇတႃႇၸေႃးလႃႉထုၼ်း လႄႈ တေႃႇဢမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ ပဵၼ် ၽူႈႁပ်ႉလႆႈၸုမ်ႈၶူး ပႃႇရၵူႇၽၢႆႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီးယဝ်ႉ။
ပၢႆးမိူင်း.
ယွၼ်ႉမၼ်းလႆႈၶဝ်ႈပႃးတီႈ ပၢင်ပွႆးၼႄၵၢင်ၸႂ် လုၵ်ႈႁဵၼ်း ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ လႄႈ တေႃႇၼၢင်းၶိၼ်ႇထူၺ်းမျိၼ်ႉၼႆႉ လႆႈထုၵ်ႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မျၢၼ်ႉမႃႇသျူဝ်ႇသျႄႇလိတ်ႉလၢၼ်းၸိၼ်ႇပႃႇတီႇ ၶဝ်ႈ တိၺွပ်းသႂ်ႇၶွၵ်ႈ မိူဝ်ႈပီ 1975 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းၼၢင်း တိုၵ်ႉပဵၼ် လုၵ်ႈႁဵၼ်းပီသွင်သေ တိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းတီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးတႃႈၵုင်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 1978 လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇၶွၵ်ႈမႃးယဝ်ႉ။
ပီ 1988 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 190 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၽွင်းမႃး တွၼ်ႈတႃႇ ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ ဝၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၅၁ ပီ ၵႃႈတီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇတိၺွပ်းထႅင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ မၼ်းၼၢင်း လႆႈထုၵ်ႇၺွပ်းၶင်ဝႆႉတီႈ ႁူင်းပလိၵ်ႈ ဝဵင်းတထူင်ႇသေ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၽၢႆႇၸွပ်ႇ တပ်ႉမတေႃႇ ဢၼ်ပၵ်းယူႇတီႈ ဝဵင်းၽဢၢၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈတိၺွပ်းမၼ်းၼၢင်းမႃးယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၽၢႆႇၸွပ်ႇၶဝ်ၼႆႉ လႆႈၸွမ်းငွႆးလင်မၼ်းၼၢင်းမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ မၼ်းၼၢင်းဢွၵ်ႇႁိူၼ်းမႃးၼၼ်ႉသေ တေႃႇပေႃးထိုင် တီႈ ႁူင်းပလိၵ်ႈတထူင်ႇၼၼ်ႉ လႆႈသွၵ်ႈႁႃထူင်မၼ်းၼၢင်းသေ ႁူမ်ႈပၼ်ၶိုၼ်းပၼ်သေတႃႉ ၶူဝ်းၶွင်ၵမ်ၽွင်ႈၼႆႉ လႆႈႈႁၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉ။ လႆႈမီးလွင်ႈထဵင်ၵၼ်ၶိုၼ်းတင်း ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈသေ ယွၼ်ႉၸီးၸွႆးဝႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈႁၢမ်ႈတၢပ်ႈၵၢၼ်ဝတ်ႉတြႃးၼႆသေ ထိုင်ပေႃးလႆႈတဵၵ်းလူမ်ႉၼိူဝ်လိၼ်သေ တိၺွပ်းမၼ်းယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈဝၼ်းၼိုင်ႈမႃး လုၵ်ႉတီႈ လုမ်းတတ်းသိၼ်တူင်ႇသေ ဢဝ်တင်း တွၼ်ႈယႃႇၸတၢတ်ႉ ၃၅၃ သေၵေႃႈ ပၼ်တၢမ်ႇၶွၵ်ႈ ၂ ပီယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇလႆႈပၼ်ၶႂၢင်ႈ ႁႂ်ႈမၼ်းၶၢတ်ႇ ၽူႈတၢင်ၼႃႈသေဢမ်ႇၵႃး တွၼ်ႈတႃႇလၢတ်ႈဢွၵ်ႇ သၢၵ်ႈသေႇၵေႃႈ ဢမ်ႇပၼ်ႁွင်ႉၽႂ်မႃး။
တီႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ 1990 ၼၼ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇ ဢွင်ႈတီႈတႅၼ်းၽွင်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်းၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈၶဝ်ႈၶႄႉတီႈ ၶဵတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ မၢႆ ၃ တီႈ ၸႄႈဝဵင်းၽဢၢၼ်ႇ မႃးသေ လႆႈသဵင် ၁၈,၄၂၃ (၇၄%) သေ ဢွင်ႇပႄႉမႃးသေတႃႉ ဢမ်ႇလႆႈႁဵတ်း တႅၼ်းၽွင်းသၽႃး မႃး။ ဝၢႆးသေ လွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ 8888ယဝ်ႉ မၼ်းၸူးဢွၵ်ႇၵၢၼ်တီႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၶွၼ်ႇၼႂ်းမိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်လွင်ႈလၢတ်ႈ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉဝႃႈ မၼ်းၼၢင်းၼႆႉ ထုၵ်ႉႁၢင်ႈႁႅဝ်ႉတိၺွပ်ႉၼႆသေ ယွၼ်ႉလႆႈထဵင်လႆႈမေႃးၵၼ်တင်း ၸွမ်ႁၢၼ်မွင်ႇၵျီႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၽၢႆႇၸွပ်ႇၼၼ်ႉ ဝႃးၼႆယဝ်ႉ။ ပီ 1992 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ တီႈ ပၢင်ၵုမ်လူင် ဢၼ် ၼႅင်ႇငၢၼ်ႇတေႃႇ ငဵင်ႇဝတ်ႉပိပျႃးမူႉ တီႇသွၵ်ႉယေးဢၽွႆႉ (နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့) ၸတ်းႁဵတ်းၼၼ်ႉ မၼ်း တၢင်တူဝ် ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉသေ ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈမႃးယဝ်ႉ။
တေႃႇၼၢင်းၶိၼ်ႇထူၺ်းမျိၼ်ႉၼႆႉ မိူဝ်ႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈသွမ်ႈ 2012 ၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းဢွင်ႇပႄႉမႃးသေ ထိုင် ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ 2015 မႃးၵေႃႈ မၼ်းဢွင်ႇပႄႉမႃးထႅင်ႈယဝ်ႉ။ တီႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 2015 ၼၼ်ႉ မၼ်းတၢင်တူဝ် ၸႄႈဝဵင်းၽဢၢၼ်ႇသေ လႆႈဢွင်ႇပႄႉပဵၼ် တႅၼ်းၽွင်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းယၢင်းသေ လႆႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၸႄႈမိူင်းယၢင်းယူႇယဝ်ႉ။
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း ၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းၽွင်းငၢမ်း ႁင်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ယဝ်ႉ။ ၸွမ်ၽွင်းလူင် သလၢႆးလႅင်လွႆ ၵေႃႉဢွၼ်ႁူဝ် ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ။
သလၢႆးလႅင်လွႆ
သလၢႆးလႅင်လွႆ (Salai Lian Luai) ၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ်ပဵၼ် ၽူႈလူင်ႉလႅင်ႇၾိင်ႈမိူင်းသေ ပဵၼ်မႃး ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်းသေ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်တိုၵ်ႉႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပုၼ်ႈၽွင်း ၸွမ်ၽွင်းလူင် တီႈၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း ယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူးၾိင်ႈမိူင်း ၵႃႈတီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ မႃးယဝ်ႉ။
မၼ်းၼႆႉ လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၼင်ႇၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၵၢၼ်ၾိင်ႈမိူင်း တီႈလုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တီႈ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း လႄႈ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်လႆႈႁဵတ်းၵၢၼ် ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႃး တီႈၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းၼႆႉ ပဵၼ် ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၽၢႆႇၾိင်ႈမိူင်း တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈတူပ်းမိုဝ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ႁဵတ်းၵၢၼ် ပၢႆးမိူင်း.
မိူဝ်ႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ 2015 ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ၶဵတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ မၢႆ ၂ ၸႄႈဝဵင်းၽလၢၼ်း သေ လႆႈၶဝ်ႈလိူၵ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ တႅၼ်းၽွင်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း မႃးသေ လႆႈၶဝ်ႈၶႄႉၶဵင်ႇၼင်ႇ ၽူႈၶဝ်ႈမႂ်ႇ တီႈပႃႇတီႇ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ၶရေႇၸီႇဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉသေ လႆႈဢွင်ႇပႄႉမႃးယဝ်ႉ။
ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈသုၼ်ႇတူဝ်.
သလၢႆးလႅင်လွႆၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶျၢင်းၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇယဝ်ႉ။
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း ၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းၽွင်းငၢမ်း ႁင်း ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ယဝ်ႉ။ ၸွမ်ၽွင်းလူင် တွၵ်ႇတႃႇဢေးၸၢၼ်ႇ ၵေႃႉဢွၼ်ႁူဝ် ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ။
ဢေးၸၢၼ်ႇ
တွၵ်ႇတႃႇဢေးၸၢၼ်ႇ (ၵိူတ်ႇ 1954 ဢေႇပရႄႇ 4) ၼႆႉ ပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းမွၼ်း၊ ၵူၼ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် တီႈ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း တႄႇဢဝ် ပီ 2017 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 1 ဝၼ်းမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸၢတ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈၸဝ်ႉ လႄႈ ပၢႆးပႆႇၺႃႇ.
တွၵ်ႇတႃႇဢေးၸၢၼ်ႇၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ပေႃႈ ဢူးၵျေႃႇၸၢၼ်ႇ လႄႈ မႄႈ တေႃႇယိၼ်ႇမျႃႉသေ လႆႈၵိူတ်ႇမႃးတီႈ ဝဵင်းမူႉတူင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈႁဵၼ်းဢဝ်ပၢႆးပႆၺႃႇမႃး ၵႃႈတီႈ မူႉတူင်ႇ၊ ဝဵင်းတၢၼ်ႇၽျူႇၸယႅတ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူးမေႃယႃ M.B.,B.S wD; ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးမေႃယႃ (၂) တႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။
လွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် ပၢႆးမိူင်း.
တွၵ်ႇတႃႇဢေးၸၢၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ၽူႈၶဝ်ႈၵေႃၵမ်ၵၢၼ်ငဝ်ႈၸိုင်ႈ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ပဵၼ် ၽူႈၼၢမ်း ပႃႇတီႇဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉထူဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ လႆႈတၢင်ႇမၢႆၽၢင်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်မႃး မိူဝ်ႈပီ 1988 ၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈဢွၼ်ႁူဝ် ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ ၵႃႈတီႈၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉထူဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တွၵ်ႇတႃႇဢေးၸၢၼ်ႇၼႆႉ မိူဝ်ႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ 1990ၼၼ်ႉ ပဵၼ်တႅၼ်းၽွင်း ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ ဢၼ်ဢွင်ႇပႄႉမႃးၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ထိုင် ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ 2015မႃးၵေႃႉ လုၵ်ႉတီႈ ၶဵတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ မၢႆ ၂ တီႈၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉထူဝ်ႇသေ လႆႈဢွင်ႇပႄႉ ပဵၼ်မႃး တႅၼ်းၽွင်းတီႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းမွၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈပၼ်ၵၢၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင်.
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း ဢူးမိၼ်းမိၼ်းဢူး လႆႈထွၼ်တူဝ်ဢွၵ်ႇတႃႈၶုၼ် ယွၼ်ႉၵၢင်ၸႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေလႄႈ ဢွင်ႈတီႈၸွမ်ၽွင်းလူင် ဢၼ်လွတ်ႈပဝ်ႇဝႆႉယူႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ ဢူးထိၼ်ႇၵျေႃႇ လႆႈလဝ်ႈတၢင်ႇၸိုဝ်ႈသဵင်သေ ပီ 2017 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 1 ဝၼ်း တီႈ ပၢင်ၵုမ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၸႄႈမိူင်းမွၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈပၼ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ ၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းၽွင်းငမ်း ႁင်း ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ ၸွမ်ၽွင်းလူင် ဢူးၺီႇပူႉ ၵေႃႉဢွၼ်ႁူဝ် ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ။
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ (2016 - ယၢမ်းလဵဝ်).
ပီ 2018 လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီ 18 လႆႈၵိုတ်းလိုဝ်ႈ ပုၼ်ႈၽွၼ်းၼႃႈၵၢၼ် ဢူးမိၼ်းဢွင်ႇ ၽွင်းလူင်ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၺီႇပူႉ (ၸွမ်ၽွင်းလူင်)
ဢူးၺီႇပူႉ ၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၽူႈတၢင်ၼႃႈ လႄႈ ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ ယၢမ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ႈ တိုၵ်ႉႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပုၼ်ၽွင်း ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၵေႃႉထူၼ်ႈသၢမ် ႁင်း ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ 2015 ၼၼ်ႉ လႆႈလုၵ်ႉတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵႂႃႉသေ ၶဝ်ႈၶႄႉၶဵင်ႇလႄႈ လႆႈဢွင်ႇပႄႉမႃးသေ လိူၼ်မၢတ်ႉ 30 ၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင်မႃးယဝ်ႉ။
ၸၢတ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈၸဝ်ႈ လႄႈ ၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်း.
ဢူးၺီႇပူႉၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်း ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ တီႈ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇယဝ်ႉ။ ပီ 1983 ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈသေ ႁပ်ႉလႆႈၸုမ်ႈၶူး ပၢႆးပႆႇၺႃႇသိုင်ႇၾိင်ႈသေ တေႃႇထိုင် ပီ 1988 ၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၽၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈမႃးယဝ်ႉ။ လႆႈႁဵတ်းၵၢၼ် ၽူႈမၢႆ ၵႃႈတီႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇသၢႆလိၼ်သေ ထိုင် ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ 1990 မႃး လႆႈၶဝ်ႈၶႄႉၶဵင်ႇသေ ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇမႃးသေတႄႉ ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇႁဵတ်းပဵၼ် တႅၼ်းၽွင်းမႃး။ တီႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 2015 ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵႂႃႇသေ ၶဝ်ႈၶေႉၶဵင်ႇသေ လႆႈဢွင်ႇပႄႉမႃးယဝ်ႉ။
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း ၼႆႉ ပဵၼ် ၸုမ်းၽွင်းငမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ ႁင်းၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ တွၵ်ႇတႃႇမျိၼ်ႉၼႅင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ။
မျိၼ်ႉၼႅင်ႇ
ဢူးမျိၼ်ႉၼႅင်ႇ ၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း လႄႈ ၵူၼ်းတူၵ်းၶွၵ်ႈၵဝ်ႇယွၼ်ႉၵၢၼ်မိူင်း ၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈပဵၼ် တူဝ်တႅၼ်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ တီႈ ၶဵတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ ၃ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ 1990 ၼၼ်ႉ လႆႈႁူဝ်ၼပ်ႉသဵင် ၃၀,၆၂၈ (၇၆%) သေ လႆႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈပဵၼ် တူဝ်တႅၼ်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်းမႃးယဝ်ႉ။
ဢူးမျိၼ်ႉၼႅင်ႇၼႆႉ လႆႈၸုမ်ႈၶူးမေႃယႃမႃး တီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးမေႃယႃႇဝဵင်းလိူဝ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1981 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
1990 လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇတိၺွပ်းသေ ယွၼ်ႉလူၺ်ႈ ၵၢၼ်ၽိတ်းၾိင်ႈ တွၼ်ႈ ၁၂၂ လႄႈ ထုၵ်ႇၺႃးတၢမ်ႇၶွၵ်ႈ ၂၅ ပီယဝ်ႉ။
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း ၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းၽွင်းငမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ ႁင်း ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၶႃႈဢေႃႈ။ တွၵ်ႇတႃႇဢွင်ႇမူဝ်းၺူဝ်ႇ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ။
ဢွင်ႇမူဝ်းၺူဝ်ႇ
တွၵ်ႇတႃႇ ဢွင်ႇမူဝ်းၺူဝ်ႇ ၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈသေ၊ ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်တိုၵ်ႉႁၢပ်ႇပုၼ်ႈၽွင်း ၸွမ်ၽွင်းလူင် တီႈ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း ၶႃႈဢေႃႈ။ မိူဝ်ႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ 2015 ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ သေ ၶဝ်ႈၶႄႉၶဵင်ႇလႄႈ မိူဝ်ႈပီ 2016 ၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင်မႃးယူႇယဝ်ႉ။
ၸၢတ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈၸဝ်ႉ လႄႈ ပၢႆးပႆႇၺႃႇ.
တွၵ်ႇတႃႇဢွင်ႇမူဝ်းၺူဝ်ႇလႆႈ လႆႈႁပ်ႉဢဝ် ၸုမ်ႈၶူးမေႃယႃမႃးတီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးမေႃယႃ တႃႈၵုင်ႈ မိူဝ်ႈပီ 1982 ၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈပီ 1984 ၼၼ်ႉ တႄႇပိုတ်ႇၽုၺ်ႇႁွင်ႈယႃသုၼ်ႇတူဝ်မႃးယဝ်ႉ။
ပၢင်လိူၵ်တင်ႈ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း.
မၼ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ 1990 ၼၼ်ႉ လႆႈႁူဝ်ၼပ်ႉသဵင် ၇၄% သေၵေႃႈ လႆႈဢွင်ႇပႄႉမႃးယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ထိုင် ပီ 1998 ၼႂ်းၵႃႈ တႅၼ်းၽွင်း ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ ၸိူဝ်းထုၵ်ႇထိင်းၶမ်ဝႆႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးမၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ပီ 2001 ၶိုၼ်းလွတ်ႈဢွၵ်ႇမႃးသေ မိူဝ်ႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ 2012 ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇပဵၼ် တူဝ်တႅၼ်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်းမႃးယဝ်ႉ။
ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 2015.
မိူဝ်ႈပၢင်လိူၵ်ႈတင် 2015 ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပႂိၼ်ႉၽျူႇသေ ၶဝ်ႈၶေႉၶဵင်ႇလႄႈ လႆႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ပီ 2016 ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈပၼ်ၵၢၼ်ပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်းယဝ်ႉ။
ၸေႃႇမျိၼ်ႉမွင်ႇ
ဢူးၸေႃႇမျိၼ်ႉမွင်ႇ ၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း လႄႈ ၽူႈၶမ်ၶွၵ်ႈၵၢၼ်မိူင်းၵဝ်ႇ ၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် လုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇပဵၼ် တႅၼ်းၽွင်း တႃႇ ၸႄႈဝဵင်ႈဢမရပူႇရ ၵႃႈတီႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇသေ ဝၢႆးမႃး ထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈပၼ်ၵၢၼ် ပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ 1990 ၼၼ်ႉ လႆႈသဵင် တင်းၼမ် ၂၁,၁၁၉ (၆၆%) သေၵေႃႈ ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈပဵၼ် တႅၼ်းၽွင်း တႃႇ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်းမႃးယဝ်ႉ။
ၸၢတ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ.
ပီ 1979 ၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူးမေႃယႃ မႃး ၵႃႈတီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးမေႃယႃ ဝဵင်းလိူဝ်ႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်မႃးတီႈ ႁူင်းယႃယႂႃႇတိတ်ႉၵျီး ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း ၼၼ်ႉသေ တႄႇဢဝ် ပီ 1983 တေႃႇ 1988 လႆႈႁဵတ်းပဵၼ် ၶူးလၢႆးၽၢႆႇထၢတ်ႈ တီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ဝဵင်းလိူဝ်ႇ မႃးယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်း.
မိူဝ်ႈ ပီ 1990 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 22 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၵၢၼ်ၾိတ်းၾိင်ႈ တွၼ်ႈ ၁၂၂ သေ ထုၵ်ႇတိၺွပ်း ၺႃးတၢမ်ႇၶွၵ်ႈ ၂၅ ပီယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ႁဵတ်းပပ်ႉမႅၵ်ႉၵၸိၼ်း ပီၵွၼ်းသႅင် ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ ၇၅ ပီတဵမ်ၼႆလႄႈ 1996 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် ၼၼ်ႉ ဢဝ်ၾိင်ႈမိူင်းဢယေးပေႃႇဢႅၵ်ႉ 1950 သေၵေႃႈ ၶိုၼ်းထုၵ်ႇပၼ်တၢမ်ႇၶွၵ်ႇထႅင်ႈ တႃႇ ၇ ပီယဝ်ႉ။ လႆႈထူၵ်းၶွၵ်ႈ တီႈ ၶွၵ်ႈ ၸေႊၼႃး ႁိုင် ၁၉ ပီသေၵေႃႈ ထိုင် ပီ 2009 ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 21 ဝၼ်းမႃး လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇမႃးယဝ်ႉ။
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်
 ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ် ၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းၽွင်းငမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ ႁင်း ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ယဝ်ႉ။ ၸွမ်ၽွင်းလူင် ဢူးဝိၼ်းတဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ။
ဝိၼ်းတဵင်း
ဢူးဝိၼ်းတဵင်း ၼႆႉ ပဵၼ်ဢိၼ်ႇၵျိၼ်ႇၼီႇယႃႇ ၸဝ်ႈပၢႆးမေႃၵေႃႇသၢင်ႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ၸႄႇႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်မႃး မိူဝ်ႈပီ 2016 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸၢတ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈၸဝ်ႉ လႄႈ ပၢႆးပႆႇၺႃႇ.
ဢူးဝိၼ်းတဵင်းၼႆႉ လႆႈတီႇပလူဝ်ႇမႃႇ AGTI လႄႈ တင်းၸုမ်ႈၶူးဢိၼ်ႇၵျိၼ်ႇၼီႇယႃႇ မႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပႆႇႁဵတ်း ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း တွၼ်ႈတႃႇ ၸႄႈဝဵင်းယေႇတႃႇသျေႇၼၼ်ႉ ႁဵတ်းမေႃမိုဝ်းသေ ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉမႃးယဝ်ႉ။
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ ၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်း ႁင်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ ဢူးၽျူဝ်းမိၼ်းတဵင်း ပဵၼ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ။
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ ၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်း ၽွင်းငမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ ႁင်း ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၶႃႈဢေႃႈ။ ဢူးလႃႉမူဝ်းဢွင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ။