Mrsailiek/shan-dataset huggingface dataset:
မလ်လိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ ဢၼ်လႆႈလူႇ ၽႃႈဝၢတ်ႈ မႁႃႇလတႃႇ
8. မလ်လိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ ဢၼ်လႆႈလူႇ ၽႃႈဝၢတ်ႈ မႁႃႇလတႃႇ.
 - 658။ ၼၢင်းၽီဢွၼ်ႇ ဢၼ်ၼုင်ႈဝႆႉသိူဝ်ႈၶူဝ်းလိူင်မိူၼ်ၶမ်း၊ ဢၼ်ၼုင်ႈဝႆႉ ၽႃႈယၢၵ်ႈတၼ်းသႃႇ လိူင်မိူၼ်ၶမ်း မႂ်းၼၢင်းၼႆႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇၼုင်ႈၶူဝ်းသီၶမ်း ဢၼ်ႁၢင်ႈလီႁၢင်ႈငၢမ်းဝႆႉၼၼ်ႉသေ တႃႉ (တူဝ်မႂ်းၼၢင်းၼႆႉ)ပေႃးႁၢင်ႈ လီႁၢင်ႈလဝ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
 - 659။ ၼၢင်းၽီဢွၼ်ႇ ဢၼ်တိုဝ်းဝႆႉဝႅၼ်ၶမ်း၊ ဢၼ်တိုဝ်းဝႆႉ ပၢၼ်းၵုမ်းၶမ်း၊ ဢၼ်ၼုင်ႈဝႆႉ ၽႃႈသဵၼ်ႈမႆၶမ်း ဢၼ်မီးဝႆႉမွၵ်ႇၵႅဝ်ႈသႅင်ၵူႈပိူင်ပိူင် (မႂ်းၼၢင်းၽီ) ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈသင်ၼေႃး။
 - 660။ (ၼၢင်းၽီဢွၼ်ႇ တူင်ႇမွၵ်ႇဢၼ်ႁၢင်ႈၶိူင်ႈဝႆႉ တီႈတူဝ်မႂ်းၼၢင်းၼၼ်ႉ) ဢဝ်ၶမ်းမဝ်ႈသေ ႁဵတ်းဝႆႉယဝ်ႉ၊ ဢဝ်သႅင်လႅင်သေ ႁဵတ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်သႅင်ၶႆႇမုၵ်ႈသေ ႁဵတ်းဝႆႉယဝ်ႇ။ ဢဝ်ပတ်းလမ်သေ ႁဵတ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်သႅင် လႅင်သႅင်လၢႆးသေ ႁဵတ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်သႅင်မူၼ်ႇ ဢၼ်မိူငၼ် မၢၵ်ႇတႃၵႃဢိုဝ်ႈၼၼ်ႉႁဵတ်းဝႆႉလႄႈ လၢၵ်ႇလၢႆးယူႇတႄႉယဝ်ႉ။
 - 661။ ၼႂ်းၵႃႈ တူင်ႇမွၵ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တူင်ႇမွၵ်ႇ မၢင်ဢၼ်ၼႆႉ မီးသဵင်မိူၼ်ၼင်ႇ သဵင်ၼူၵ်ႉယုင်း သဵင်လီ သဵင်ဝၢၼ်တႄႉယဝ်ႉ။ မီးသဵင်လီသဵင်ဝၢၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ သဵင်ၶုၼ်ၼူၵ်ႉႁၢင်းသႃႇယဝ်ႉ။ မီးသဵင်လီသဵင်ဝၢၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ သဵင်ၼူၵ်ႉၵရဝဵၵ်ႉယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ တူင်ႇမွၵ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈငိၼ်းလီသဵင်ဝၢၼ် မိူၼ်ၼင်ႇပိူၼ်ႈတွႆႇ သဵင်ၵွင်တူႇရိယႃႇ ဢၼ်မီးဢင်ႇၵႃႇႁႃႈပိူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 662။ လေႃႉရထႃးမႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ ၵျႃႉတႄႉတႄႉ။ ထုၵ်ႇၸႂ်တႄႉတႄႉ။ ဢဝ်ၵႅဝ်ႈသႅင်ၵူႈပိူင်ပိူင် ႁဵတ်းဝႆႉလႄႈ လၢၵ်ႇလၢႆးတႄႉတႄႉ။ (မၢၵ်ႇလေႃႉ ၶႃလေႃႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ) ႁၢင်ႈၶိူင်ႈဝႆႉၵူႈပိူင်ပိူင်လႄႈ ၶႅၼ်းၵျႃႉတႄႉတႄႉ။
 - 663။ ၼၢင်းၽီ ဢၼ်ႁၢင်ႈလီမိူၼ်ၼင်ႇ ၶမ်းၸဵၼ်ႈဝႆႉသေ မီးဝႆႉယူႇၼိူဝ်လေႃႉရထႃးၼၼ်ႉ မႂ်းၼၢင်းၼႆႉ ဢဝ်ငဝ်းတူဝ်မႂ်ႈသေ ႁိူဝ်ႈႁႅင်းလႅင်းသႂ်ႇ ၼိူဝ်လိၼ်မိူင်းယူႇယဝ်ႉ။ ၽွၼ်းလီဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵၢမ်ႇၵုသူဝ်ႇ ဢၼ်လႂ်ၼေႃး။ ၵဝ်ထၢမ်မႂ်းၼၢင်းယူႇယဝ်ႉ။ တွပ်ႇပၼ်မႃးလႄႈ (ၼႆ ၸဝ်ႈၼႃႇရတ ထၢမ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ)။
 - 664။ (ၶႃႈၼၢင်း) မီးၸႂ်ၸေႇတၼႃႇ ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ် လႆႈဢဝ် ၽႃႈဝၢတ်ႈ မႁႃႇလတႃႇတၼ်းသႃႇ ဢၼ်ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ သေႃးဝၼ်ႇၼၸႃႇလ ဢၼ်ဢဝ် မႆၶမ်း သွႆႉၽွတ်ႈဝႆႉ သႅင်ပတ်ႉတမျႃး၊ သႅင်ၶႆႇမုၵ်ႈၵူႈပိူင်ပိူင်သေ လူႇတၢၼ်းႁူမ်ႇပၼ် တမ်ႈတီႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢၼ်ဢမ်ႇမီးတီႈတႅၵ်ႈ၊ ဢၼ်မီး ၵုင်ႇၵျေးၸူးတဵမ်ထူၼ်ႈ ၸဝ်ႈၽူႈဢၼ် ၶဝ်ႈသူႇၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 665။ ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ ၶႃႈၼၢင်းလႆႈႁဵတ်းၵၢမ်ႇၵုသူဝ်ႇ ဢၼ်မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၶဝ်ၸဝ်ႈ ယွင်ႈယေႃးၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇတေဢမ်ႇလႆႈမီး လွင်ႈၶီၼႅင်သင်၊ ဢမ်ႇမီးတၢင်းၶႆႈတၢင်းပဵၼ်သင်သေ လႆႈၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇယူႇတီႈၶႃႈဢေႃႈ (တွပ်ႇလၢတ်ႈၵႂႃႇၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ)။
မလ်လိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ပႅတ်ႇ သုတ်းယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၽွင်းပၢင်ႇ
ၸႄႈဝဵင်းၽွင်းပၢင်ႇ (ဖောင်းပြင်မြို့နယ် ; Paungbyin Township ; Zewaeng Phaungpaan) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလဵၵ်း၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၽွင်းပၢင်ႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၽွင်းပၢင်ႇ
ဝဵင်းၽွင်းပၢင်ႇ (ဖောင်းပြင်မြို့ ; Paungbyin ; Phaungpaang) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၽွင်းပၢင်ႇ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလဵၵ်း၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၽၢႆႇသၢႆႉ ၼမ်ႉၶၢင်တွင်းသေ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းမေႃႇလဵၵ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၵႆယၢၼ် (78) လၵ်းသေ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်းၼႆႉ မီးၽၢႆႇၸၢၼ်း ၵႆယၢၼ် (64) လၵ်းယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းၽွင်းပၢင်ႇၼႆႉ တီႈၼိူဝ်ၽင်ႇ ၼမ်ႉၶၢင်တွင်း တင်းသွင်ၽၢႆႇ၊ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ လႄႈ ၵႄႈလွႆ သၼ်လွႆၽၢႆႇတူၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တင်းၵႂၢင်ႈ ၸႄႈဝဵင်းတင်းဢၼ်ၼႆႉ မီး 2917 လွၵ်းလၵ်းသေ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 1953 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တင်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီး 35499 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၽွင်းပၢင်ႇၼႆႉ မီး 1307 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
လိူဝ်သေ တီႈပၢင်ႇပဵင်းၼႃႈလိၼ်တႅမ် ဢၼ်မီးတၢင်းၵႂၢင်ႈ မွၵ်ႈ 2 လၵ်း တီႈၽင်ႇၼမ်ႉၶၢင်တွင်းၼၼ်ႉသေ ဢၼ်ပဵၼ်ပွတ်းၽၢႆႇၼႂ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ သၼ်လွႆတႅမ်ႇလႄႈ ပႃႇထိူၼ်ႇ မႆႉသၵ်းသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်မႆႉတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၽွင်းပၢင်ႇၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၼမ်ႉၶၢင်တွင်းသေတႃႉ ၼမ်ႉတိုၼ်ႈလႄႈ ပေႃးၶၢဝ်းမႆႈၼႆႉ ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး ၸၢင်ႈႁွတ်ႈၽႅဝ်လႆႈထိုင် ဝဵင်းၵိၼ်းတတ်ႉၼၼ်ႉသေ ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်ၽူၼ် ၸင်ႇၸၢင်ႈၽႅဝ်လႆႈထိုင် ႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်းလႄႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ တေလႆႈၸၢင်ႈပိုင်ႈဢိင် သၢႆတၢင်းၼမ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇတင်းပီ။ ပေႃးဢဝ်ပေးဢဝ်ႁိူဝ်းဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ၸၢင်ႈၵႂႃႇမႃးလႆႈယူႇ။ လုၵ်ႉဢဝ်တီႈ ဝဵင်းၽွင်းပၢင်ႇတေႃႇထိုင် ဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်းၼႆႉ မီးဝႆႉသၢႆတၢင်းၵွင်းလိၼ်ယဝ်ႉ။
မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၸၢင်ႉႁွင်ႉ
မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၸၢင်ႉႁွင်ႉ.
မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ ဢၼ်ၽဵတ်းသေပိူၼ်ႈ ဢၼ်လိူတ်ႇသေပိူၼ်ႈ ဢၼ်ႁၢင်ႈၸႃႉသေပိူၼ်ႈ ဢၼ်ၵိၼ်ၼၢၼ်းသဵင်ႈသေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၸၢင်ႉႁွင်ႉယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉဢွၼ်ႇမဵဝ်းၼိုင်ႈ (မၢၵ်ႇၽိတ်ႉသႅင်း)ၼၼ်ႉ ထၢင်ႇဝႃႈ မၼ်းလုၵ်ႈလဵၵ်ႉၼႃႇသေ တေဢမ်ႇၽဵတ်းၼႆ ၵလႃးမႃးၵိၼ်ၺႃး ႁႅင်ႉၽဵတ်းယွၼ်ႈလိၼ်ႉၼႃႇလႄႈ ၵလႃးပေႃးဢွၵ်ႇသဵင်ဢၢမ်းဝႃး ဢေႃ ၼႆၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ "မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၵလႃးဢေႃ" ၼႆၼင်ႇၼၼ် မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၸၢင်ႉႁွင်ႉၼႆႉ ၽဵတ်းတၢၼ်ႇလႂ်ၼႆ ၸၢင်ႉၵိၼ်ၺႃး ၸၢင်ႉယင်းႁွင်ႉလႄႈ တႆးႁဝ်း ၸင်ႇတၢင်ႇၸိုဝ်ႈမၼ်းဝႃႈ "မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၸၢင်ႉႁွင်ႉ"ၼႆယူႇ။ 
ၽၢင်ႁၢင်ႈ.
ႁၢင်ႈၽၢင်မၼ်းတႄႉ ဢမ်ႇႁၢင်ႈလီ ဢမ်ႇလဝ်းလီ၊ ႁူထုမ်ႉယုမ်ႉ ငေႃးလုၼ်ႉၵုၼ်ႉဝႆႉ။ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉယၢဝ်း၊ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸၢဝ်း မၢၵ်ႇၽိတ်ႉႁူႇ ၸၢဝ်းမၢၵ်ႇၽိတ်ႉ ဢၼ်ၽဵတ်းလိူၼ်ႇႁႅင်းၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ တၢင်းၽဵတ်းမၼ်းၼၼ်ႉ ၵႂႃႇယိပ်းမၢၵ်ႇမၼ်းၵူၺ်းၵေႃႈ မိုဝ်းၼႆႉ ပေႃးလိူတ်ႇမႆႈမႃးယူႇ၊ မိုဝ်းဢၼ်ၵႂႃႇယိပ်းမၢၵ်ႇၽိတ်ႉၸၢင်ႉႁွင်ႉၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈ ၶိုၼ်းမႃးယိပ်းၼႃႈ ယိပ်းတႃႁဝ်းၸိုင် တၵ်းတေၽဵတ်းလိူတ်ႇၵႂႃႇသေ ၼႃႈတႃ တၵ်းလႅင်မႆႈႁၢဝ်ႉဝႆႉယူႇ။
ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ.
ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ မၢၵ်ႈၽိတ်ႉၸၢင်ႉႁွင်ႉၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ဢမ်ႇၵႂၢင်ႈၶႂၢင်တၢၼ်ႇ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉတၢင်ႇၸိူဝ်း။ လၢႆးၽုၵ်ႇမၼ်းတႄႉ ဢဝ်ၸိူဝ်ႉမၼ်း ဝၢၼ်ႇသေ ၸင်ႇၵွႆႈ ၶၢႆႉတူၼ်ႈၵႃႈဢွၼ်ႇမၼ်း ၽုၵ်ႇဢဝ်။
ၸႂ်ႉတိုဝ်း.
ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်း ၸိူဝ်းမၢၵ်ႉၽဵတ်းလိူဝ်ၼၼ်ႉတႄႉ ပေႃးလႆႈၵိၼ် မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၸၢင်ႉႁွင်ႉၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေတိူဝ်ႉယိၼ်ႉမၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ တႆးႁဝ်းတႄႉ ဢဝ်ႁဵတ်း မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ ၵိၼ်ၵပ်းၶဝ်ႈၽၵ်းယူႇ။ မၢင်ၸိူဝ်း ဢဝ်တၢၵ်ႇႁႅင်ႈ ၽႅၼ်ၶႃႇ မၼ်ႉပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်း ၸိူဝ်းမၢၵ်ႉၽဵတ်းလိူဝ်ၼၼ်ႉတႄႉ ပေႃးလႆႈၵိၼ် မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၸၢင်ႉႁွင်ႉၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေတိူဝ်ႉယိၼ်ႉမၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ တႆးႁဝ်းတႄႉ ဢဝ်ႁဵတ်း မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ ၵိၼ်ၵပ်းၶဝ်ႈၽၵ်းယူႇ။ မၢင်ၸိူဝ်း ဢဝ်တၢၵ်ႇႁႅင်ႈ ၽႅၼ်ၶႃႇ မတ်ႉၸိူၵ်ႈဝႆႉသေ ပေႃးလူဝ်ႇသႂ်ႇၽၵ်းမႃး ၸင်ႇဢဝ်မႃးၸုမ်ႇသႂ်ႇ မေႃႈၼမ်ႉၽၵ်း ၼိုင်ႈၵမ်း သွင်ၵမ်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၼမ်ႉၽၵ်း ၽဵတ်းယူႇ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ႁဵတ်းၽွင်ႁႅင်ႈ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢဝ်ၽွင်ႁႅင်ႈၼၼ်ႉ ၶူဝ်ႈမၼ်းသေ ၸႂ်ႉတိုဝ်း မိူဝ်ႈတေၵိၼ်ယႅမ်ႉ။
မၢၵ်ႇၽႆး
မၢၵ်ႇၽႆး.
မၢၵ်ႇၽႆးၼႆႉ ၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်းၶဝ် ႁွင်ႉဝႃႈ pierardia sapota သေ ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈ ႁွင်ႉဝႃႈ ကနစိုးသီး။
ၵူၼ်းႁဝ်း ၵႆႉတၵ်ႉၵၼ်ဝႃႈ မၢၵ်ႇဢၼ်မႆႈသေပိူၼ်ႈ ပဵၼ်မၢၵ်ႇသင်ၼႆလႄႈ ၶေႃႈတွပ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉဝႃႈ "မၢၵ်ႇၽႆး"ၼႆယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၽႆးၼႆႉ ၸဵမ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူၼ်းလူင် ဢွၼ်ၵၼ် ယၢမ်ႈၵိၼ်တူၺ်းလႄႈ ဢွၼ်ႁူႉၸၵ်းၵၼ် ၵမ်ႉပႃႈၼမ်။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၽႆးၼႆႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်းတူၼ်ႈၶဵဝ်တႃႇသေႇလႄႈ ဢွၵ်ႇၸွမ်း ဢွင်ႈတီႈ ၽူၼ်တူၵ်းၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းသုင်တူၼ်ႈမၼ်း တေသုင်မွၵ်ႈ 40 ထတ်းတေႃႇ 50 ထတ်း၊ လမ်းမၼ်း တေမီးယူႇမွၵ်ႈ 3 ထတ်းတေႃႇ 5 ထတ်း။ ၼိူဝ်ႉမႆႉမၼ်း ပဵၼ်သီၵမ်ႇလႅင်သေ ၵႅၼ်ႇၶႅင်ဝႆႉယူႇတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ။ ၶၢဝ်းလိူၼ်သီႇၼႆႉ မွၵ်ႇမၼ်းမွၵ်ႇမႃးသေ ၶၢဝ်းလိူၼ်ႁႃႈ လိူၼ်ႁူၵ်းၸိုင် မၢၵ်ႇမၼ်းသုၵ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်းမၢၵ်ႇၽႆးသုၵ်းၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈ တူၼ်ႈမၼ်း သမ်ႉပေႃးယွႆႉပူင်ႈယူင်ႈပၢင်ႈယၢင်ႈ လီၵေႃႈလီတူၺ်း လႆႈႁၼ်ၼင်ႇၼၼ် ၼမ်ႉလၢႆးပေႃးပုၼ်းၸွမ်းယူႇ။ မၢၵ်ႇၽႆးၼႆႉ မၢၵ်ႇပဵၼ်ပူၵ်ႉပဵၼ်ဝႃ ၸိူင်ႉၼင်ႇ မၢၵ်ႇဢိတ်ႇၼၼ်ႉလႄႈ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ႁွင်ႉဝႃႈ burma grape မၢၵ်ႇဢိတ်ႇမၢၼ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။
လၢႆးၽုၵ်ႇလၢႆးသွမ်ႈ.
မိူင်းမၢၼ်ႈမိူင်းတႆးတႄႉ ၵူၺ်းႁူႉဢဝ် ၸိူဝ်ႉမၼ်း ၽုၵ်ႇသေ ပႂ်ႉၵိၼ်မၢၵ်ႇမၼ်းလၢႆလၢႆၵူၺ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵုၼ်ဢိၼ်ႇတိယပွတ်းဢွၵ်ႇတၢတ်ႉၶျ်ၼၼ်ႉတႄႉ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၽႆးၼႆႉ ၶဝ်ၵပ်းတူၼ်ႈမၼ်းသေ ၽုၵ်ႇဢဝ်။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၽႆးၼႆႉတႄႉ မႆႉမၼ်း ဢမ်ႇပေႃးၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်းတီႈလႂ်လႄႈ တေလႆႈဝႃႈ ၵူၺ်းၽုၵ်ႇ ပႂ်ႉၵိၼ်မၢၵ်ႇမၼ်းၵူၺ်းၼႆယူႇ။
လၢႆးၵိၼ်.
မၢၵ်ႇၽႆးၼႆႉ ၽွင်းမိူဝ်ႈမၼ်း ပႆႇမၢၵ်ႇၼၼ်ႉ သီမၼ်းၶဵဝ်ဝႆႉသေ ပေႃးဝႃႈ မၢၵ်ႇမႃးၸိုင် ပိူၵ်ႇဢၼ်ႁေႃႇမၢၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ လိူင်မႃး။ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ပဵၼ်သီလႅင်ၶွင်ႇ။ သင်ဝႃႈ ၵွၵ်းပႅတ်ႈ ပိူၵ်ႇႁေႃႇမၼ်းၼၼ်ႉၸိုင် ၼႂ်းမၼ်း တေမီးဝႆႉ သၢမ်ၵိပ်ႇ၊ ၼႂ်းၼိုင်ႈၵိပ်ႇ သမ်ႉမီး ၸိူဝ်ႉၵႅၼ်ႇမၼ်း ၼိုင်ႈမဵတ်ႉ။ ဢရသႃႇမၼ်းတႄႉ မီးသွင်ပိူင် 1. ဢၼ်သူမ်ႈလႄႈ 2. ဢၼ်ဝၢၼ်။
မၢၵ်ႇၽႆးလႄႈ ပၢႆးယူႇလီ.
ၶၢဝ်းႁူဝ်ၽူၼ် ပဵၼ်ၶၢဝ်းမၢၵ်ႇၽႆးမၢၵ်ႇသုၵ်းလႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် ၵႆႉလေႇၵိၼ် မၢၵ်ႇၽႆးၼမ်ပူၼ်ႉလႄႈ ၵႆႉၸၢင်ႈပဵၼ် တွင်ႉၸဵပ်းတွင်ႉၶိုၼ်ႈတွင်ႉၵႂႃႇလႄႈ ၵူၼ်းလူင်ၶဝ် ထုၵ်ႇလီတူၺ်းထိုင်ၶဝ် ယႃႇပေပၼ်ၶဝ်ၵိၼ် ၼမ်ၼႆယူႇ။
မၢၵ်ႇႁွတ်ႈ
မၢၵ်ႇႁွတ်ႈ.
မၢၵ်ႇႁွတ်ႈၼႆႉ ၸိုဝ်ႈထိူၼ်ႇမႆႉမၼ်းဝႃႈ the purging croton, (croton tiglium) ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ကနခို ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈတေဢမ်ႇယၢမ်ႈႁၼ်တူၼ်ႈမၼ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈဝႃႈ မၢၵ်ႇႁွတ်ႈၼႆႉ ၸိူဝ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ တွင်ႉၵႂႃႇပေႃႈမေႃးသေႃႉသေႃႉၼႆလႄႈသင် တေယၢမ်ႈႁူႉ ယၢမ်ႈငိၼ်းယူႇ။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇႁွတ်ႈၼႆႉ ငဝ်ႈမူႇလမၼ်း ဢွၵ်ႇမႃးတီႈ ၵုၼ်ပသျူးသေ တမ်ႈတီႈ မိူင်းမၢၼ်ႈမိူင်းတႆးၵေႃႈ လႆႈႁၼ်မီးဝႆႉ တင်းၼမ်တင်းလၢႆ။
တူၼ်ႈမၢၵ်ႇႁွတ်ႈ.
တူၼ်ႈမၢၵ်ႇႁွတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်းတူၼ်ႈၶဵဝ်တႃႇသေႇသေ တၢင်းသုင်တေမီးမွၵ်ႈ 15 ထတ်း တေႃႇ 20 ထတ်း၊ လမ်းယႂ်ႇမၼ်း တေမီးမွၵ်ႈ 1 ထတ်း တေႃႇ သွင်ထတ်းၶိုင်ႈ။ ၼင်ႁေႃႇတူၼ်ႈမၼ်း လဝ်းလီသေ မီးသီမူၼ်ႇသဝ်ႈဝႆႉ။ ၼိူဝ်ႉမႆႉမၼ်း ပဵၼ်ၼိူဝ်ႉၽိူၵ်ႇသေ ၵႅၼ်ႇၶႅင်လီ။ မႂ်မၼ်း ယၢဝ်းဝႆႉလွတ်ႈလွတ်ႈ။ ၶၢဝ်းလိူၼ်သိပ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းမွၵ်ႇမၼ်းမွၵ်ႇ။ မၢၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်မၢၵ်ႇပိူၵ်ႇလိူမ်ႈ၊ ႁၢင်ႈၽၢင်မၼ်း ပဵၼ်သၢမ်လဵမ်ႈ ၼႂ်းမၼ်းမီးၸိူဝ်ႉသေ တေယႂ်ႇတၢၼ်ႇ ၶိုင်ႈထတ်း ငၢႆးမိူၼ် မဵတ်ႉထူဝ်ႇလိၼ်။ ၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇႁွတ်ႈၼႆႉ မေႃႁဵတ်းႁႂ်ႈ တွင်ႉၵႃႇလူင်လူင်လၢင်လၢင်လႄႈ ပိူၼ်ႈဢဝ်ႁဵတ်း ယႃႈၶျႃးတွင်ႉယဝ်ႉ။
မၢတ်ႉၶျ်
မၢတ်ႉၶျ် ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် လိူၼ်ထူၼ်ႈသၢမ် တီႈ ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း Gregorian လႄႈ Julian ယဝ်ႉ။
ဝၼ်းပွႆး.
မၢတ်ႉၶျ် 1 ဝၼ်း.
 - ဝၼ်းၵႅတ်ႇၵင်ႈသုၼ်ႇၵူၼ်းမိူင်းလုမ်ႈၾႃႉ - World Civil Defence Day
မၢတ်ႉၶျ် 2 ဝၼ်း.
 - ဝၼ်းၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃး (မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇ)
မၢတ်ႉၶျ် 3 ဝၼ်း.
 - ဝၼ်းသတ်းပႃႇလုမ်ႈၾႃႉ - World Wildlife Day (UN)
မၢတ်ႉၶျ် 8 ဝၼ်း.
 - ဝၼ်းၼၢင်းယိင်းလုမ်ႈၾႃႉ - International Women's Day
မၢတ်ႉၶျ် 15 ဝၼ်း.
 - ဝၼ်းတိတ်းတေႃႇလုမ်ႈၾႃႉ - World Contact Day
 - ဝၼ်းသုၼ်ႇလႆႈလုၵ်ႈၵႃႉလုမ်ႈၾႃႉ - World Consumer Rights Day
မၢတ်ႉၶျ် 20 ဝၼ်း.
 - ဝၼ်းမူၼ်ႈသိူဝ်းလုမ်ႈၾႃႉ - International Day of Happiness (UN)
 - ဝၼ်းၵူၼ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ - International Day of Francophonie
 - ဝၼ်းၼူၵ်ႉၸွၵ်ႇလုမ်ႈၾႃႉ - World Sparrow Day
မၢတ်ႉၶျ် 21 ဝၼ်း.
 - ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ သၢၼ်ၶတ်း လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄၸၢဝ်းၶိူဝ်း - International Day for the Elimination of Racial Discrimination
 - ဝၼ်းဝွၵ်းလုမ်ႈၾႃႉ - World Poetry Day
 - ဝၼ်းပႃႇမႆႉလုမ်ႈၾႃႉ - International Day of Forests
 - ဝၼ်းၵူၼ်းတုၵ်ႉၵတႃႇလုမ်ႈၾႃႉ - World Puppetry Day
မၢတ်ႉၶျ် 22 ဝၼ်း.
 - ဝၼ်းၼမ်ႉလုမ်ႈၾႃႉ - World Water Day
မၢတ်ႉၶျ် 23 ဝၼ်း.
 - ဝၼ်းပၢႆးၾိင်ႈၾႃႉဢုတုလုမ်ႈၾႃႉ - World Meteorological Day 
မၢတ်ႉၶျ် 24 ဝၼ်း.
 - ဝၼ်းတၢင်းပဵၼ်ပွတ်ႇလုမ်ႈၾႃႉ - World Tuberculosis Day
 - ဝၼ်းလွင်ႈၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ ၵူႊမိူင်းမိူင်း ပုၼ်ႈတႃႇ ၽူႈၶွင်ႈမၢပ်ႇ ၸိူဝ်းလႆႈထုၵ်ႇပူၼ်ႉပႅၼ် သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ တုမ်ႉတိူဝ်ႉ ၵုင်ႇမုၼ်ၵူၼ်း လႄႈ ၺႃးလၢႆးႁုၵ်းႁၢႆႉ
မၢတ်ႉၶျ် 25 ဝၼ်း.
 - ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၶုၵ်းထူပ်း ၵူၼ်းၸိူဝ်း လႆႈပဵၼ်ယိူဝ်ႇ ၸိူဝ်းတူၵ်းပဵၼ်ၶႃႈလိပ်း လႄႈ ၼႂ်းၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆၶႃႈလိပ်း ၶၢမ်ႈပၢင်ႇလၢႆႇဢႅတ်ႇလႅၼ်းတိၵ်ႈ - International Day of Remembrance of the Victims of Slavery and the Transatlantic Slave Trade 
 - ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၶုၵ်းထူပ်း ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၸိူဝ်းလႆႈထုၵ်ႇ တီႉၵမ် လႄႈ ႁၢႆလိပ်းၵႂႃႇ
မၢတ်ႉၶျ် 27 ဝၼ်း.
 - ဝၼ်းၵူႈမိူင်းမိူင်း ပိုတ်ႇဝူင်ႈၵၢၼ်ငိုၼ်းတွင်းလုမ်ႈၾႃႉ - International launch of Global Money Week
 - ဝၼ်းႁူင်းၵႃႈၸိူင်းလုမ်ႈၾႃႉ - World Theatre Day
 - ဝၼ်းတပ်ႉမတေႃႇ (မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇ)
ဝၼ်းသုၵ်း ဝူင်ႈထီႉသၢမ်.
 - ဝၼ်းၼွၼ်းလပ်းလုမ်ႈၾႃႉ - World Sleep Day
ငဝ်ႈ.
 - လိူၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ
← ၵႂႃႇၸူး လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ <br>
→ ၵႂႃႇၸူး လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
ဝဵင်းမၢၼ်ႈတူင်ႈ
ဝဵင်းမၢၼ်ႈတူင်ႈ (mɑ᷆n to᷆ŋ), (မန်တုံ), (Manton), (Maantong) ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈတူင်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၾိင်ႈၾႃႉ.
Захарченский светофорный диван otel de Черкизово, улица Захаровская 33. 45°24'8.07"N, 116°13'58.55"E
klimat de primorskow. teplota tela de Chevrna in Zhotovoya, Coldna tela de Listopad-Travna, temperatura tela viso dnievna de 27 °C tela Sepnya, nizo nochna de -19 °C tela Berezina.
ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈတူင်ႈ
ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈတူင်ႈ (mɑ᷆n to᷆ŋ), (မန်တုံမြို့နယ်), (Manton Township), (Zewaeng Maantong) ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်ပလွင်ႈၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းမၢၼ်ႈတူင်ႈယဝ်ႉ။
ဝဵင်းမၢၼ်ႈတူၼ်း
ဝဵင်းမၢၼ်ႈတူၼ်း (mɑ᷆n tón; မန်တွန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း မီးၼႂ်း တိူင်းဝႃႉၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉဢေႃႈ။
ဝဵင်းမၢၼ်ႈပဵင်း
ဝဵင်းမၢၼ်ႈပဵင်း (mɑ᷆n péŋ), (မဘိမ်း), (Mabein), (Maanbaeng) ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈပဵင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈပဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈပဵင်း (mɑ᷆n péŋ), (မဘိမ်းမြို့နယ်), (Mabein Township), (Zewaeng Maanbaeng) ၼႆႉပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းမိတ်ႈ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းမၢၼ်ႈပဵင်းယဝ်ႉ။
ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း မၢၼ်ႈပဵင်း.
 - ဝဵင်းမၢၼ်ႈပဵင်း
ဝဵင်းမၢၼ်ႈမေႃႇ
ဝဵင်းမၢၼ်ႈမေႃႇ (ဗန်းမော်မြို့, Bhamo) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈမၢႆသွင် တီႈ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်သေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈလႄႈ မီးဝႆႉတီႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းၸႄႈၼႃး ယၢၼ် ၁၁၅ လၵ်းသေ၊ တင်းသၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်ၶႄႇ ယၢၼ်ၵၼ် ၄၀ လၵ်းယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ မႄႈၼမ်ႉတႃပဵင် လႄႈ မႄႈၼမ်ႉၵႅဝ်ႁူပ်ႉၵၼ်ၼၼ်ႉ ယၢၼ်ၵႆ ၅၃ လၵ်းယဝ်ႉ။ ဝဵင်းလၢႆႇၸႃႇ ဢၼ်တီႈ KIO ၶဝ်ပၵ်းယူႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ မၢၼ်ႈမေႃႇ လႄႈ ၸႄႈၼႃးသေ မီးဝႆႉတီႈ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ မၢၼ်ႈမေႃႇ ယၢၼ်ႇ ၄၀ လၵ်းယဝ်ႉ။
မၢၼ်ႈဝဵင်းလူင်
တီႈပၵ်းသဝ်းလႄႈ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း ၵပ်းသိုပ်ႇ.
မၢၼ်ႈဝဵင်းလူင် ၼႆႉမီးဝႆႉယူႇတီႈၼႂ်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႊမျၢၼ်ႇမႃႇ၊ ၸေႊမိူင်းၶၢင် ၊ၸေႊတွၼ်ႊမၢၼ်ႈမေႃႇသေတိတ်းၸပ်းဝႆႉ တင်းၸေႊမိူင်းတႆး လႄႈ မိူင်းၶႄႇယူႇၶႃႈဢေႃႈ။ ပၵ်းသဝ်းဝႆႉယူႇတီႈ ၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်း ဝဵင်းမၢၼ်ႈမေႃႇလႄႈ ဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း ယူႇယဝ်ႉသေ မီးတီႈ သၢႆၼၢင်ႁွင်ႇ 23 တီႇၵရီႇ 49 မိၼိတ်ႉ 23 တီႇၵရီႇ 35 မိၼိတ်ႉ လႄႈ သၢႆၶႂၢင်ဢွၵ်ႇ 97 တီႇၵရီႇ 35 မိၼိတ်ႉ 97 တီႇၵရီႇ 56 မိၼိတ်ႉ ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ ။မၢၼ်ႈဝဵင်းလူင် ၼႆႉ ယၢၼ်ၵႆၵၼ်တင်း ဝဵင်းမၢၼ်ႈမေႃႇ 59 လၵ်းၶႃႈဢေႃႈ။ ၸဵင်ႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ယၢၼ်ၵၼ်တင်း ၼွင်တဝ်းမွၵ်ႈ 4 လၵ်းသေ ၽၢႆႇဝၼ်းဢွၵ်ႇသမ်ႉ ယၢၼ်ၵၼ်တင်း ဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း ဝႆႉယူႇ 5 လၵ်းယူႇယဝ်ႉ။
သဵၼ်ႈတၢင်းပွတ်ႈတွၼ်ႈ မၢၼ်ႈဝဵင်းလူင် တေႉမႄးသိူဝ်ႇပဵၼ်တၢင်း ႁိၼ်ယဝ်ႉၵႂႃႇမိူဝ်ႈပီ 2019 ၼႆႉယဝ်ႉ။
ၶိူဝ်းၵူၼ်း.
တီႈမၢၼ်ႈဝဵင်းလူင်ၼႆႉ မီးၶိူဝ်းၵူၼ်းယူႇသဝ်းဝႆႉ 6 ၸၢဝ်းၶိူဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇ တႆး၊ ၶႄႇ၊ ၶၢင်၊ လီႈသေႃး၊ မၢၼ်ႊ၊ ၵလႃး ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး.
ပိူင်ယႂ်ႇမၼ်းတေႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႆႊၵၢၼ်ၼႃး လႄႈ ၵႃႉၶၢႆၸွမ်းၵၢတ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႂ်ႉၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ၶိုတ်းၵၢပ်ႈသေ ၽုၵ်ႇသွမ်းႁႆႊၼႃးသေ ပေႃးလႆႈၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၼမ်မႃးၸိုင် တေႃႉၶဝ်ႈ ၶၢႆၼႂ်းမိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉၶႃႈယဝ်ႉ။ ႁိမ်းႁွမ်းၼိူဝ်လွႆပႃႇထိူၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉသမ်ႉ ၽုၵ်ႈသူၼ်ယၢင်ႊတင်ႊ လႄႈ ၶဝ်ႈၽႃႉ ဝႆႉယူႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ႁဵတ်းၵၢၼ် လၵ်ႉတေႃႉမႆႉ၊တေႃႉဝူင်းၵႂၢႆး ဢၼ်ဢဝ်မႃးတၢင်း မိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းတူၵ်း လႄႈ ၽဝ်ထၢၼ်ႇ သေၶဝ်ႈၶၢႆၼႂ်းမိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းမၢၼ်ႈၵၢင်
ဝဵင်းမၢၼ်ႈၵၢင် (mɑ̌n kɑ̌ŋ), (မန်ကန်မြို့), (Mankan), (Maankhaang) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပၢင်သၢင်း၊ တိူင်းဝႃႉၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ၶႃႈဢေႃႈ။ ။
ဝဵင်းမၢၼ်ႈႁဵဝ်း
ဝဵင်းမၢၼ်ႈႁဵဝ်း (ma᷆n héo); မန်ဟျှိုး), (Manhlyoe), (Maanhaeo ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမူႇၸေႊ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမူႇၸေႊ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။
ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း
ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း (မကွေးတိုင်းဒေသကြီး), (Magway Region ဢမ်ႇၼၼ် Magwe Region) (Zetoeng Makoi) ပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၵၢင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်းၼႆႉ ၼႂ်းၵႃႈ တိူင်းၸဵတ်းတိူင်း ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် တိူင်းထိသွင် ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈသေ တၢင်းၵႂၢင်ႈမၼ်း မီး ယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈလႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်.
ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်းၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းၵၢင် မီးၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႉ 18 တီႇၵရီႇ 50 မိတ်ႉၼိတ်ႉ လႄႈ 22 တီႇၵရီႇ 47 မိတ်ႉၼိတ်ႉ၊ လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႉဢွၵ်ႇ 93 တီႇၵရီႇ 47 မိတ်ႉၼိတ်ႉ လႄႈ 95 တီႇၵရီႇ 55 မိတ်ႉၼိတ်ႉ သေ ၸိူဝ်းပဵꧣ် ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ, ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း လႄႈ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်းၼႆႉ မီး 17,305 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။
ၽၢင်ၼႃႈလိၼ်လႄႈ လွင်ႈၼမ်ႉလႆ.
ၸိူဝ်းပဵၼ်ပွတ်းၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ် ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ပဵင်းသေ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၽၢႆႇပွတ်းတူၵ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈလဵင်ႉၼမ်ႉတႃႇ သၼ်လွႆရၶႅင်ႇ ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ဝဵင်းမိၼ်းပူး ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ထုင်ႉလိၼ်ပဵင်းယဝ်ႉ။ မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်ၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ်ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၵႂႃႇၽၢႆၸၢတ်းသေ လႆလတ်းၵႂႃႇၼႂ်းၵၢင် ၸႄႈတိူင်းယဝ်ႉ။ ႁွင်ႈလူင်ၸိူဝ်းလႆၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်ၼႆႉ ပိၼ်းၶျွင်း၊ ယိၼ်းၶျွင်း၊ တွင်းတေၶျွင်း ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၸိူဝ်းလုၵ်ႉၽၢႆႇတူၵ်း လႆၶဝ်ႈၼႆႉ မႄႈၼမ်ႉၶျိၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸလိၼ်းၶျွင်း၊ မူင်းၶျွင်း၊ မၢၼ်းၶျွင်း၊ မိၼ်းတူင်းၶျွင်း ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၾိင်ႈၾႃႉယႃႇသီႇ.
ပဵၼ်ထုင်ႉၶူင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ပွတ်းၵၢင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇလႄႈ ၽူၼ်ဢေႇတႄႉတႄႉသေ မီးၾိင်ႈၾႃႉ မႆႈႁဝ်ႉႁႅင်းယဝ်ႉ။
ၸႄႈလူင်.
ၸႄႈလူင် ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်းၼႆႉပဵၼ် ဝဵင်းမၵူၺ်း ယဝ်ႉ။
ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း၊ ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ.
တီႈ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်းၼႆႉ မီးၸႄႈတွၼ်ႈ (5) ဢၼ်ယဝ်ႉ။
 - ၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်း
 - ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းပူး
 - ၸႄႈတွၼ်ႈပၶူၵ်ႉၵူႇ
 - ၸႄႈတွၼ်ႈတယႅတ်ႉ
 - ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉၵေႃး
ၸႄႈဝဵင်း (25) ဢၼ်.
 - ၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်း (6) ၸႄႈဝဵင်း
 - ၸႄႈဝဵင်းမၵူၺ်း 
 - ၸႄႈဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်း 
 - ၸႄႈဝဵင်းၶျွၵ်ႉ 
 - ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႂိၼ်းၵျီး 
 - ၸႄႈဝဵင်းမျူဝ်ႉတိတ်ႉ 
 - ၸႄႈဝဵင်းၼၢတ်ႉမွၵ်ႉ
 - ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းပူး (5) ၸႄႈဝဵင်း
 - ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းပူး (သၵု) 
 - ၸႄႈဝဵင်းပုၼ်ႉၽျူႇ 
 - ၸႄႈဝဵင်းငၽႄး 
 - ၸႄႈဝဵင်းသလိၼ်း 
 - ၸႄႈဝဵင်းသေႇတုၵ်ႉတရႃႇ
 - ၸႄႈတွၼ်ႈပၶူၵ်ႉၵူႇ (5) ၸႄႈဝဵင်း
 - ၸႄႈဝဵင်းမျႅင်ႇ 
 - ၸႄႈဝဵင်းပၶူၵ်ႉၵူႇ 
 - ၸႄႈဝဵင်းပွၵ်ႉ 
 - ၸႄႈဝဵင်းသဵၵ်ႉၽျူႇ 
 - ၸႄႈဝဵင်းယေႇသၵျူဝ်ႇ
 - ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉၵေႃး (3) ၸႄႈဝဵင်း
 - ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႉၵေႃး 
 - ၸႄႈဝဵင်းထီးလိၼ်း 
 - ၸႄႈဝဵင်းသေႃး
 - ၸႄႈတွၼ်ႈတယႅတ်ႉ (6) ၸႄႈဝဵင်း
 - ၸႄႈဝဵင်းဢွင်ႇလၢၼ်ႇ 
 - ၸႄႈဝဵင်းၵၢမ်ႇမ 
 - ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းတူင်း 
 - ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းလႃႉ 
 - ၸႄႈဝဵင်းသိၼ်ႇပွင်ႇဝႄး 
 - ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉ
ဝဵင်းမီး (30) ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉမီး (184) ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇမီး (1535) ဢိူင်ႇ လႄႈ ဝၢၼ်ႈ မီးၵႂႃႇ (4798) ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းမၵူၺ်း
ၸႄႈဝဵင်းမၵူၺ်း (မကွေးမြို့နယ်), (Magway Township), Zewaeng Makoi) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်း။ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမၵူၺ်း ယဝ်ႉ။
ၶွပ်ႇၼႃႈလိၼ်.
ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းမၵူၺ်းဝႆႉယူႇ။
 - ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်း
 - ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ မီး ၼၢတ်ႉမွၵ်ႉ
 - ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မီး မျူဝ်ႉတိတ်ႉ
 - ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ မီး တွင်ႇတႂိၼ်းၵျီး
 - ၽၢႆႇတူၵ်း မီး မိၼ်းလႃႉ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းပူး
 - ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း မီး ပႂိၼ်ႉၽျူႇ
မႁႃႇမႃႇယႃႇတေႇဝီႇ ၼွၼ်းၾၼ်
ၸွမ်းၼင်ႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႇပင်ႇၵရႃႇ ပၼ်ပျႃႇတိတ်ႉၼၼ်ႉသေ ၽွင်းယၢမ်းလၢႆၵမ်ႇၽႃႇ ဢၼ်ဢေႃးဢမ်ႇၼပ်ႉဢၢၼ်ႇလႆႈၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ၸူဝ်ႈပၢၼ်ၽဝ ဢမ်ႇၼပ်ႉဢၢၼ်ႇလႆႈသေ ထႅမ်သၢင်ႈပႃႇရမီႇသိပ်းပိူင် (ပုၼ်ႈတႃႇလွတ်ႈဢွၵ်ႇသမ်ႇသရႃႇၼၼ်ႉ ထႅမ်သၢင်ႈပႃႇရီႇ ႁႂ်ႈပေႃးတဵမ်ထူၼ်ႈသေ ၼမ်ႉၵတ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ) ၵေႃႈ တဵမ်ထူၼ်ႈသေ ၸဝ်ႈရသေးသုမေႇထႃႇၼႆႉ လႆႈၵႂႃႇပဵၼ်ၶုၼ်ၽီ သေတၵေတု တီႈမိူင်းၽီၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼိုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ပႃႇရမီႇသိပ်းပိူင် ဢၼ်ၸဝ်ႈထႅမ်သၢင်ႈမႃးတႄႉ 
 - တႃႇၼပႃႇရမီႇ
 - သီႇလပႃႇရမီႇ
 - ၼိၵ်ႉၶမပႃႇရမီႇ
 - ပၺ်ႇၺႃႇပႃႇရမီႇ
 - ဝီႇရိယပႃႇရမီႇ
 - ၶၼ်ႇတီႇပႃႇရမီႇ
 - သတ်ႉၸႃႇပႃႇရမီႇ
 - ဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇပႃႇရမီႇ
 - မႅတ်ႉတႃႇပႃႇရမီႇ
 - ဢုပႅၵ်ႉၶႃႇပႃႇရမီႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
တႃႇတေပဵၼ်ၽြႃးသပ်ႉပၺ်ႇၺုတၼၼ်ႉ ထႅမ်သၢင်ႈပႃႇရမီႇသိပ်းပိူင် ဢၼ်လူဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉတူဝ်ႈသေ ဝၢႆးၽဝၶုၼ်ၽီယဝ်ႉ ၽဝၼေႃႇၶမ်းၽြႃးၸဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၽဝၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း ၼႂ်းသမ်ႇသရႃႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းတႄႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၽဝၼၼ်ႉ တေလႆႈပဵၼ်ၽြႃး သမ်ႇမႃႇသမ်ႇပေႃးထိ ဢၼ်လႆႈသပ်ႉပၺ်ႇၺုတၺၢၼ်ႇႁင်းၵွႆးသေ တေလွတ်ႈဢွၵ်ႇပူၼ်ႉသမ်ႇသရႃႇ ဢၼ်လႆႈၵိူတ်ႇလႆႈတၢႆၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၶုၼ်ၽီသေႇတၵေတုၼႆႉ လိူၵ်ႈႁႃဢွင်ႈတီႈ၊ လိူၵ်ႈႁႃၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း၊ လိူၵ်ႈႁႃၶၢဝ်းယၢမ်း ပုၼ်ႈတႃႇၽဝၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ လိူၵ်ႈႁႃတႃႇတေ ၶဝ်ႈယူႇၼႂ်းၵူင်တွင်ႉမႄႈၸဝ်ႈ တႃႇၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၼၢင်းၶၢဝ်းႁူဝ် ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် သီႇရိသုတ်ႉထေႃးတၼ ၶိူဝ်းသၵျ သႃႇၵီႇဢၼ်ပဵၼ်မႁႃႇမႃႇယႃႇတေႇဝီႇၼႆႉ ၼွၼ်းယူႇၼႂ်းၶွင်ႉၼွၼ်းၸဝ်ႈၼၢင်းၼၼ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼွၼ်းလပ်းယူႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇၼွၼ်းၾၼ်ႁၼ်ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၸၢင်ႉၽိူၵ်ႇလူင် ဢၼ်မီးၾၢင်ႁၢင်ႈၶုၼ်ၸၢင်ႉသတ်ႉတၢၼ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈတူဝ်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ဢဝ်ငူင်းမၼ်းယုၵ်ႉဢဝ်မွၵ်ႇမူဝ်ၶၢဝ် ဢၼ်ႁၢင်ႇလီၼႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၽႅဝ်မႃးၼႂ်းၶွင်ႉၼွၼ်းသေ ပၼ်ႇလဵပ်ႈၸဝ်ႈၼၢင်းမႁႃႇမႃႇယႃႇတေႇဝီႇသၢမ်ႁွပ်ႈယဝ်ႉ ၶုပ်ႉၶဝ်ႇၸူးၸဝ်ႈၼၢင်းယူႇ၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇၼွမ်းႊႁူဝ်ၸူးၸဝ်ႈၼၢင်းသေ ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းၵူင်တွင်ႉၸဝ်ႈၼၢင်းမႁႃႇမႃႇယႃႇတေႇဝီႇ ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ပုၼ်ႈတႃႇလႆႈလႄႇသၼ်ႇထေႇၼႂ်းၵူင်တွင်ႉပွၵ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ပွၵ်ႈၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း တႃႇၼေႃႇၶမ်းၽြႃးပုတ်ႉထၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၽွင်းယၢမ်းမီးယူႇၼႂ်း သၼ်ႇထေႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼၢင်းမႁႃႇမႃႇယႃႇတေႇဝီႇၼႆႉ ဝႄႈၵမ်လွင်ႈၶုၼ်ႉႁၼ်ၵႃႇမဢႃႇရုမ်ႇ တင်ႈလူင်သေ ၸွမ်းပၵ်းပိူင်ပိင်းၺၢပ်ႈၵူႈဢၼ် ဢၼ်ထုၵ်ႇလီလႆႈၸွမ်းၼၼ်ႉသဵင်ႈသဵင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ၼမ်ႉသႃမူးၸႃး ႁဵတ်းဝၢတ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ထုင်းၾိင်ႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းသႃႇမၼ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵိုတ်းယိုဝ်းဝႆႉတင်းမူတ်း။ ၸဝ်ႈၼၢင်းမႁႃႇမႃႇယႃႇတေႇဝီႇၼႆႉ လူင်ႉလႅၼ်ႇ လူလွမ် လုမ်းလႃးလုၵ်ႈလၢင်းၸဝ်ႈၼၢင်း ဢၼ်လႆႈပႃးဝႆႉ သိပ်းလိူၼ်လုမ်းလုမ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
မႁႃႇယႃႇၼ
တီႈပွင်ႇ "ၿုၻ်ꩪ" ၼၼ်ႉ ပွင်ႇဝႃႈ "ၵေႃႉဢၼ်တိုၼ်ႇၸိုၼ်ႈ" ဢမ်ႇၼၼ် "ၵေႃႉဢၼ်လႆႈၺၢၼ်ႇတၢင်းလႅင်း" ၼႆယဝ်ႉ။ ၵေႃႉဢၼ်တႄႇတင်ႈ ဝႃႇတပုတ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈပၢႆးပိုၼ်းၶဝ် ၼပ်ႉသွၼ်ႇဝႃႈ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ ၿီႇၸီႇ 623 သေ မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ် ၽဝၵူၼ်း တေႃႇထိုင် ၿီႇၸီႇ 594 ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၿီႇၸီႇ 594 ၽွင်းဢႃႇယုႇ 29 ၼၼ်ႉ တႄႇၵျၢင်ႉၵမ်တြႃးသေ ထိုင်မႃး ၿီႇၸီႇ 588 ၽွင်းဢႃႇယု 35 ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် မုၼ်သုင်ၽြႃးယဝ်ႉ။ 
ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၵိူတ်ႇ မိူဝ်ႈၿီႇၸီႇ 623.
မႁႃႇယႃႇၼ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈ ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ ပွတ်းႁွင်ႇယဝ်ႉ။ ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ သႃႇသၼႃႇ ပွတ်းၸၢၼ်းလႄႈ သႃႇသၼႃႇ ပွတ်းႁွင်ႇၼႆယူႇ၊ သႃႇသၼႃႇ ပွတ်းၸၢၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ၸုမ်းထေႇရဝႃႇတသေ သႃႇသၼႃႇ ပွတ်းႁွင်ႇတႄႇ ပဵၼ်ၸုမ်း မႁႃႇယႃႇၼ။ လွင်ႈဢၼ်တႅၵ်ႇၵၼ် ပဵၼ်ၵႂႃႇ ပွတ်းႁွင်ႇ ပွတ်းၸၢၼ်းၼၼ်ႉ တႄႇမႃးမိူဝ်ႈတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၽြႃးဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယဝ်ႉ ထႅင်ႈ 4 လိူၼ် ၸဝ်ႈမႁႃႇၵသ်သပ ဢွၼ်ႁူဝ် ဢိင်ပိုင်ႈ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းဢၸႃႇတသတ်ႈသေ တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်းမၢႆၼိုင်ႈသေ တေႃႇထိုင် ၼႂ်း 100 ပီၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႆႇမီး ၸုမ်း(ၵိူင်း) ဢၼ်တႅၵ်ႇၵၼ်။ ပေႃးဝႃႈ ပၢၵ်ႇပီတဵမ်မႃး ဢိင်ပိုင်ႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၵႃႇလႃႇသေႃးၵသေ ၸဝ်ႈမႁႃႇယသ ဢွၼ်ႁူဝ် သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ် တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယဝ်ႉ။
ၵမ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် ဝိၼႆး ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်လႄႈ ရႁၢၼ်းလတ်ႉသဝီႇ မိူင်းဝေႇသႃႇလီႇၶဝ် မိုၼ်ႇပႃး ၸင်ႇၵႂႃႇႁဵတ်း သင်ႇၵႃႇယၼႃႇ တီႈမိူင်းၵေႃးသမ်ႇပီႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇၼၼ်ႉ ၸုမ်းၸဝ်ႈမႁႃႇယသၶဝ်ၸဝ်ႈတႄႉ ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇဝိၼႆး ဢၼ်ၸဝ်ႈမႁႃႇၵသ်သပၶဝ် တမ်းဝၢင်းမႃးၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၽူႈၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ပၢင်တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇၵေႃႈ ဢဝ်ၸဝ်ႈတူၼ်လူင် ဢၼ်သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်လိူၵ်ႈသေ ၶဝ်ႈပႃး တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇၵႂႃႇလႄႈ ၸင်ႇႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸုမ်းထေႇရဝႃႇတ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸုမ်းရႁၢၼ်းဝိတ်ႉၸီႇ ဝေႇသႃႇလီၶဝ်တႄႉ ၶဝ်သမ်ႉဝႃႈ သင်ႇၶႃႇၶဝ်ၸဝ်ႈမီးၼမ်ၼႆလႄႈမီးၼမ်ၼႆလႄႈ ၸင်ႇႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ "ၸုမ်းမႁႃႇသိင်ၵီႇတိ" ၼႆယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်ၼၼ်ႉမႃး ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ၸင်ႇတႅၵ်ႇပဵၼ် သွင်ၸုမ်းၵႂႃႇယူႇ။
ၸႄႈဝဵင်းမႁႃႇဢွင်ႇမျေႇ
ၸႄႈဝဵင်းမႁႃႇဢွင်ႇမျေႇ (မဟာအောင်မြေမြို့နယ်), (Maha Aungmye Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၵူၼ်းယူႇသတ်ႉသေ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီး ၽၢႆႇၸၢၼ်း ၵၢင်ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတူၵ်းမၼ်းမီး မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းၶျၢၼ်းဢေးတႃႇၸၢၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယူႇ။ ၸၼ်ႉၸွမ်ဝဵင်းလိူဝ်ႇ ၼႆႉၵေႃႈ မီးၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမႁႃႇဢွင်ႇမျေႇၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈလိုဝ်းလင်.
 - ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈလိူဝ်ႇ (မန္တလေးတက္ကသိုလ်)
 - ႁူင်းယႃ ပၢႆးယူႇလီၸႂ် (မန္တလေး စိတ်ကျန်းမာရေးဆေးရုံ)
ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း
ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇ (Waanmaue, wɑ᷆n màɯ, ဝမ်မိုင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပုၼ်းထုၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ဝဵင်းမႃႉတွၵ်ႉ
ဝဵင်းမႃႉတွၵ်ႉ (မဒေါက်မြို့), (Madauk), (Maadauk) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဝဵင်းၼိူင်ႈယဝ်ႉ။
မႃႉတွၵ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇဝဵင်းၼိူင်ႈသေ တိုၼ်းလိုဝ်းလင်မႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်မိုဝ်းၶုၼ်မွၼ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မႃႉတွၵ်ႉၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ၸိုဝ်ႈမွၼ်း ကမာဍိုတ် (သဵင်ဢွၵ်ႇ ၵမႃႇတွၵ်ႉ) သေလူင်းမႃးယဝ်ႉ။ ၵမႃႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၼွင်၊ တွၵ်ႉဢွၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ဢုတ်ႇၼႆလႄႈ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ၼွင်ဢုတ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵမႃႇတွၵ်ႉၼႆႉ မၢၼ်ႊၶဝ်ၸူးႁွင်ႉဝႃႈ ပဵၼ် မႃႉတွၵ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။
မႃႉတွၵ်ႉလႄႈ သူၺ်ႇၵျိၼ်ႇ ၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ဝဵင်းၽႂ်ႇဝဵင်းမၼ်းသေတႃႉၵေႃႈ ၵႆႉႁွင်ႉၵိုၵ်းၵၼ်ဝႃႈ သူၺ်ႇၵျိၼ်ႇမတွၵ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈ သူၺ်ႇၵျိၼ်ႇလႄႈ မတွၵ်ႉၼႆႉ ၵႆယၢၼ်ၵၼ်မွၵ်ႈ 2 လၵ်းၵူၺ်းၼႆသေတႃႉၵေႃႈ မႄႈၼမ်ႉၸိတ်ႉတွင်း ၶႅၼ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ၶူၼ်တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ လႄႈ မတွၵ်ႉၼႆႉ ယၢဝ်း 11.25 လၵ်းယဝ်ႉ။
မႅင်းၸလၢင်း
မီင်းၸလၢင်းၼႆႉ လႆႈႁၼ်မီးဝႆႉ တမ်ႈတီႈ ထုင်ႉမႆႈၼၼ်ႉၵူၺ်းလႄႈ တမ်ႈတီႈ မိူင်းၵတ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇမိူင်း ပရိတ်ႉတဵင်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉ ၵူၺ်းလႆႈႁၼ် မႅင်းၸလၢင်း တူဝ်လဵၵ်ႉၼွႆႉဢွၼ်ႇ ဢိတ်းဢွတ်းၵူၺ်း။ မႅင်းၸလၢင်း ဢၼ်မီးတီႈ မိူင်းပရိတ်ႉတဵင်ႇၼၼ်ႉ ၶဝ်မေႃႁႃၺွပ်းၵိၼ် မူင်ႈမႅင်း ဢၼ်မႃးယႃႉတဝ် တူၼ်ႈၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ်ၼၼ်ႉလႄႈ တေလႆႈဝႃႈ ၶဝ်ပဵၼ်ဢူၺ်းလီၵူၼ်းႁဵတ်းသူၼ်ၼႆယူႇ။
မႅင်းၸလၢင်း တူဝ်ယႂ်ႇတူဝ်လူင်တႄႉ လႆႈႁၼ်တမ်ႈတီႈ ၵုၼ်ယွႆႈဢွၼ်ႇ ဢိၼ်ႇတိယလႄႈ ဢမေႇရၵပွတ်းၸၢၼ်းၼၼ်ႉသေ မၢင်တူဝ် ယၢဝ်းပဵၼ် 18 ထတ်းလူးၵွၼ်ႇ။ မႅင်းၸလၢင်းၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ႁၢႆႉလိူဝ်ယူႇတႄႉ။ ပေႃးၶဝ် ဢဝ်ၵိၼ်မူင်ႈမႅင်းၼႆ ၶဝ်ဢဝ်ၵွင်ႉၼၢမ်ၶဝ် တမ်တႅင်းသႂ်ႇပိူၼ်ႈ ႁႂ်ႈတၢႆသေ ၸင်ႇတေၵိၼ် ၼိူဝ်ႉၼင်ပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၵွင်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းႁႅင်းၼႃႇလႄႈ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ သတ်းမၢင်ၸိူဝ်း တၢႆၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ ၺႃးမႅင်းၸလၢင်း ၶူပ်းၼႆၸိုင် ၵူၼ်းႁဝ်းၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇသၢၵ်ႈသႃႇ။
မႅင်းၸလၢင်းၼႆ့ တူဝ်မၼ်းယၢဝ်းသေ သမ်ႉမီးပွင်ႈဝႆႉ။ တမ်ႈတီႈ ၼိုင်ႈပွင်ႈၼၼ်ႉ သမ်ႉမီး တိၼ်သွင်ၶွၼ်။ တူဝ်မႅင်းၸလၢင်းၼႆႉ ၵႆႉလေႇမီးယူႇ 23 ပွင်ႈ။ ယွၼ်ႉၼၼ် တိၼ်မႅင်းၸလၢင်းၵေႃႈ တေႃႈမီးယူႇ 46 ၶွၼ်။ မႅင်းၸလၢင်းၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်မႅင်းတိၼ်ၼမ်။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပွင်ႈတူဝ်ၶဝ် ပွင်ႈၼိုင်ႈတင်း ပွင်ႈၼိုင်ႈ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်လႄႈ တိၼ်ၶဝ် ၶွၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ ၶွၼ်ၼိုင်ႈၵေႃႈ လဵၵ်ႉယႂ်ႇမၼ်း ဢမ်ႇတၢၼ်ႇၵၼ်။ မႅင်းဢၼ်တိၼ်ၼမ်ၼႆႉ ပဵၼ်မႅင်းၸလၢင်းလႄႈ မူင်ႈၶွပ်ႇမေႃးယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မူင်ႈၶွပ်ႇမေႃႈၼႆႉ ဢမ်ႇၽႂ်ႈၽၢႆတၢၼ်ႇ မႅင်းၸလၢင်း။ တိၼ်မႅင်းၸလၢင်း ၽၢႆႇၼႃႈသုတ်းသုတ်း သွင်ၶွၼ်ၼၼ်ႉ ပၢႆမၼ်းမီးၵွင်ႉၼင်ႇၵၼ်။ တမ်ႈတီႈ ၼိူဝ်ၵွၵ်းႁူဝ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉသၢႆတႃႇတေဢဝ် ဢႃႇရူင်ႇသေ တူင်ႉၼိုင်ဝႆႉယူႇတႃႇသေႇ။ ၶဝ်ဢဝ် ဢႃႇရူင်ႇၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉမိူၼ်ၼင်ႇ သၢႆတႃၶဝ်ယဝ်ႉ။ 
ငူးၼႆႉ တူဝ်ယႂ်ႇတၢၼ်ႇလႂ်ယႂ်ႇ တိုၼ်းဢမ်ႇပႄႉလႆႈ မႅင်းၸလၢင်း။ ဢွင်ႈတီႈ မီးမႅင်းၸလၢင်းၼၼ်ႉ ငူးဢမ်ႇလႃႈလီႈမီးၼႆယဝ်ႉ။ ပိူၼ်ႈဝႃႈ ပေႃးဢဝ်ၵုပ်း ႁူမ်ႇဝႆႉငူးသေ သမ်ႉဢဝ် မႅင်းၸလၢင်း မႃးတႆႇၸွမ်း ၶွပ်ႇၵုပ်း မွၵ်ႈသွင်သၢမ်ႁွပ်ႈၵေႃႈ ငူးၼၼ်ႉ တၢႆပႅတ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းမၢင်ၸိူဝ်း ယုမ်ႇဝႆႉဝႃႈ မႅင်းၸလၢင်းၼႆႉ ပေႃးမၼ်း တူဝ်ယႂ်ႇမႃးၸိုင် တီႈၵွၵ်းႁူဝ်မၼ်းၼၼ်ႉ မီးသႅင်ၵတ်ႉၼႆယဝ်ႉ. ၵွပ်ႈၼၼ် ပေႃးမႅင်းၸၢင်း တူဝ်ယႂ်ႇမႃးၸိုင် ၾႃႉၸွမ်းၾႃႇ တိၵ်းတိၵ်းၼႆယဝ်ႉ။ မႅင်းၸလၢင်းၼႆႉ ပႄႉငူးသေတႃႉ မၼ်းသမ်ႉ ဢမ်ႇပႄႉလႆႈၵႆႇ။
မႆႉသဝ်ႁိူၼ်းၵူၼ်းၵူႈပွၵ်ႈတိုဝ်းၵမ်
 - သဝ်ၶိတ်းပူၵ်း - ပၢႆလူင်းၵဝ်ႉၶိုၼ်ႈ။ (ဢမ်ႇလီ)
 - သဝ်တေႃးၵၼ် - ပၢႆတေႃႇပၢႆသိုပ်ႇၵၼ်။ (ဢမ်ႇလီ)
 - သဝ်တွၵ်ႈၵၼ် - ၵဝ်ႉတေႃႇၵဝ်ႉတေႃႇၵၼ်။ (ဢမ်ႇလီ)
 - သဝ်သွင်တေႃႇ - သၢမ်တွၼ်ႈသိုပ်ႇၵၼ်။ (ဢမ်ႇလီ)
 - သိုပ်ႇသဝ်ၵဝ်ႇမႂ်ႇ - ၵဝ်ႇဝႆႉတႂ်ႈ၊ မႂ်ႇဝႆႉၼိူဝ်။
 - တႅပ်းပၢႆသဝ် - ယႃႇဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း၊ ယႃႇပၼ်ပိူၼ်ႈ။
 - သဝ်လူင်-သဝ်ပႄ ပေႃးပဵၼ်မႂ်ႇႁႂ်ႈႁဵင်းဢၼ်ၵဝ်ႇ။
 - သဝ်လူမ်ႉလုၵ်ႉ - သဝ်တႅပ်းယဝ်ႉ ဢမ်ႇထိုင်သၢမ်ဝၼ်း မႃးႁဵတ်းၵမ်းလဵဝ်။
မႆႉဢမ်ႇလီႁဵတ်းသဝ်ႁိူၼ်း
 - သဝ်လမ် - မႆႉမွၵ်ႇလမ် မႂ်လမ်။
 - မႆႉလွၼ်ပူၵ်ႇ - ဢွၵ်ႇၼိူဝ်လွၼ်ပူၵ်ႇ။
 - မႆႉသဵင်ငႅဝ် - မိူဝ်ႈပွမ်ႈ ၼူၵ်ႉလၢင်းတ ႁဵတ်းႁၢင်း။
 - မႆႉၼၵႃး - ဢၼ်ၶိူဝ်းၶိုၼ်ႈ။
 - မႆႉလၢၵ်ႈလူမ်ႉ - မိူဝ်ႈတႅပ်းဢမ်ႇပုတ်း မိူဝ်ႈလၢၵ်ႈၶၢတ်ႇ။
 - မႆႉၽီလူး - ငဝ်ႈလဵၵ်ႉ ပၢႆယႂ်ႇ။
 - မႆႉပၢႆပုတ်း - တႅပ်းလူမ်ႉ ပၢႆႁၵ်း။
 - မႆႉၶၢမ်ႈတၢင်း - မႆႉဢဝ်ပၢႆၶၢမ်ႈတၢင်း။
 - မႆႉၼိဝ်ႉ၊ မႆႉတွင်း၊ မႆႉၺွင်ႇ၊ မႆႉႁုင်း။
 - မႆႉတၢင်ႇၵွင်ၽိုၼ်း - ပွမ်ႈလူမ်ႉဢမ်ႇထိုင်လိၼ်။
ဝၢၼ်ႈမႆႉဢုၼ်လဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း
ဝၢၼ်ႈမႆႉဢုၼ်လဝ်း (Mai-unlao, ma᷇i ǔn láu, မအွန်လောင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမႆႉဢုၼ်လဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းယမႄးတိၼ်းယဝ်ႉ။
ယသေႃႇထရႃႇၶႆႈၼႄလွင်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ပၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းရႃႇႁုလႃႇ
ၸဝ်ႈၼၢင်းယသေႃႇတရႃႇၼႆႉ ၸီႉၼႄတူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ယေႃးၶိင်းမႃးတုင်းသွမ်း တင်းသင်ႇၶႃႇၶဝ်ၼၼ်ႉသေ လၢတ်ႈတီႈလုၵ်ႈမၼ်း ရႃႇႁုလႃႇဝႃႈ -<br>
<br>
ဢေသ ႁိ တုယံ ပိတႃ ၼရသီႁေႃ<br>
လုၵ်ႈႁၵ်ႉရႃႇႁုလႃႇဢိူၺ်း၊ ၸဝ်ႈဢၼ်ႁတ်းႁၢၼ်ၼင်ႇသၢင်ႇသီႈသေ ယၢင်ႈပႆၵႂႃႇတင်းၼႃႈသုတ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈပေႃႈ လုၵ်ႉႁၵ်ႉၵဝ်ဢိူဝ်ႈ။<br>
<br>
ဢႃယတယုတ်တသုသꧣ်ꩪိတ ၼႃသေႃ<br>
ၶူႈၼင်တီႈၼႃႈတႃၸဝ်ႈၼၼ်ႉ သဵမ်ႈယၢဝ်းဝႆႉသေ ႁၢင်ႈလီဝႆႉဢိူဝ်ႈ။<br>
<br>
ၵေႃပမုၶေႃ ဢꧤိၼီလ သုၼိတ်တေႃ<br>
ၸဝ်ႈဢၼ်မီးမၢၵ်ႇတႃလမ်ႁၢင်ႈလီ ဢၼ်မိူၼ်ငၢႆးတႃဝူဝ်းလႅင်ဢွၼ်ႇဢိူဝ်ႈ။<br>
<br>
ဢိတ်ၻꩪၼူဢꧤိၼီလ ꧤမုၵေႃ<br>
ပႃႈၼိူဝ်မၢၵ်ႇတႃၸဝ်ႈၼၼ်ႉ မီးၶူၼ်တႃမွင်ႉၼင်ႇမႄႈၵၢင်ႇဝႆႉဢိူဝ်ႈ။<br>
<br>
ဝꩦ်ꩦ သုဝꩦ်ꩦ သုသꧣ်ꩩိတၷီဝေႃ၊<br>
မီႈၵၢၼ်ႈၶေႃး ဢၼ်ၵူမ်ႁၢင်ႈလီသေ ပႃးသၢႆႁူႇဢွၼ်ႇ ဢၼ်သပ်ႉပၢႆႇဝႆႉၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ၊<br>
<br>
သီႁ ႁၼု မိၷရႃꩡ သရီရေႃ၊<br>
ၵၢင်းၸဝ်ႈၵေႃႈ ၵႅၼ်ႇၶႅင်ၼင်ႇသၢင်ႇသီႈၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။<br>
<br>
ၵၼ်ၸၼသုၸ်သဝိဢုတ်တမဝꧣ်ၼေႃ<br>
ၽိဝ်ၼိူဝ်ႉၼင်ႇၸဝ်ႈၵေႃႈ ႁၢင်ႈလီသေ လိူင်မိူၼ်ၶမ်းဝႆႉဢိူဝ်ႈ။<br>
<br>
ဢၼ်ၸၼဝꧣ်ꧣသုၼီလ သုၵေသေႃ၊<br>
ၶူၼ်ႁူဝ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ လမ်ဝႆႉၵွမ်းငွမ်းဢိူဝ်ႈ<br>
<br>
ၵၼ်ၸၼ ပꩦ်ꩦ ဝိသုၻ်ꩪ ၼလႃတေႃ၊<br>
ၼႃႈၽၵ်ႇၸဝ်ႈၵေႃႈ မိူၼ်ၼင်ႇၶႅပ်းၶမ်းပႃႉဝႆႉသေ ၵဵင်ႈလိူမ်ႈဢွၵ်ႇသီၶမ်းဝႆႉဢိူဝ်ႈ။<br>
<br>
ဢေႃသꩪိ ပꧣ်ꩦႃရ သုၻ်ꩪ သုဢုꧣ်ၼေႃ<br>
ၵႄႈၵၢင်မၢၵ်ႇတႃၸဝ်ႈသွင်ႁူၺ်ႇၼၼ်ႉ မီးၾႆ ဢုၼ်ၼလံု ဢၼ်ႁိူဝ်ႈသွင်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်ၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။
<br>
ပုꧣ်ꧣသ သင်ၵၼၽေႃ မုၶဝꧣ်ၼေႃ၊<br>
ၼႃႈတႃၸဝ်ႈၼႆႉ တဵမ်ၽဵင်ႇၼင်ႇလုၵ်ႈလိူၼ်မူၼ်း ဢၼ်တဵၵ်းမၢႆဝႆႉတီႈၵၢင်ႁၢဝ်ၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။<br>
<br>
ၻေဝႃၼရႃၼ ပယေႃ ၼရၼႃႇၷေႃ၊<br>
ၸဝ်ႈၼႆႉ ပဵꧣ်တီႈၶုၼ်ၵူၼ်း၊ ၶုၼ်ၽီ၊ ၶုၼ်ၼၵ်ႉၵႃးၶဝ် ႁၵ်ႉသႃပႅင်းၵိုမ်းၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။<br>
<br>
ၶတ်တိယ သမ်ꧤဝ ဢၷ်ၷၵုလီၼေႃး၊<br>
ၸဝ်ႈၼႆႉ ၵိူတ်ႇလဵင်ႉမႃးတီႈၶိူဝ်းၶတ်ႉတိယလႄႈ ပဵၼ်ၶိူဝ်းဢၼ်မျၢတ်ႈတွၼ်းသုင်ဢိူဝ်ႈ။<br>
<br>
ၻေဝၼုသ်သ ၼမသိတ ပၻေႃ၊<br>
တိၼ်သွင်ၶွၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ပဵꧣ်တီႈဢၼ် ၵူၼ်းတင်းၽီၶဝ် ဢုမ်ႈပႅင်းၵူမ်ႈၵွမ်းၼွမ်းဝႆႈ ၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။<br>
<br>
သီလ သမႃꩪိ ပတိꩦ်ꩦိတ ၸိတ်တေႃ၊<br>
ၸႂ်ၸဝ်ႈၼႆႉ တိုၼ်းၸုၵ်းမၼ်ႈၼိူဝ် သီႇလ၊ သမႃႇထိဝႆႉဢိူဝ်ႈ။<br>
<br>
ၵꩡ်သတိ ၼီလပထေဝိယၸတ်ၻေႃ၊ တရၷꧣႃပရိဝတꩧိတေရူပေႃ၊<br>
ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ဢၼ်ပႆႇၵႂႃႇၼႂ်းသင်ႇၶႃႇၶဝ်လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ၼင်ႇလၢဝ်ဢွၼ်ႇၶဝ် လွမ်ႉႁွပ်ႈလုၵ်ႈလိူၼ် ၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ်ၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ<br>
<br>
သႃဝၵ မꩡ်ၸျတေႃ သမꧣိၼ်ၻေႃ၊<br>
သႃႇဝၵ သမၼၶဝ် လွမ်ႉႁွပ်ႈၸဝ်ႈပေႃးတဵမ်ဝႆႉဢိူဝ်ႈ<br>
<br>
လေႃးၵႁိတႃယ ၵတေႃ ၼရဝိရေႃ၊<br>
ၸဝ်ႈၼႆႉ ပုၼ်ႈတႃႇၽွၼ်းလီလေႃးၵသေ ႁတ်းႁတ်းႁၢၼ်ႈႁၢၼ် ပႆယၢင်ႈလတ်းၽၢႆႈၵႂႃႇ ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ၵူၼ်းၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။<br>
<br>
ဢေသ ႁိ တုယံ ၼရသီႁေႃ၊<br>
လုၵ်ႈႁၵ်ႉရႃႇႁုလႃႇဢိူၺ်း၊ ၸဝ်ႈဢၼႁတ်းႁၢၼ်ၼင်ႇၶုၼ်သၢင်ႇသီႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပေႃႈၸဝ်ႈလုၵ်ႈႁၵ်ႉၵဝ်ယဝ်ႉ။<br>
(ဝိၼယ ပိတၵ သႃရတ်ထၻီၼီတၵႃ၊ 3-221-23)<br>
<br>
ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ဢွၼ်ႁူဝ်သင်ႇၶႃႇတင်းလၢႆသေ မိူဝ်ႈမႃးတုင်းသွမ်းၼၼ်ႉ ယသေႃႇတရႃႇၼႆႉ ၸူမ်းသိူဝ်းၼႃႇသေ ၸင်ႇၵပ်းသိုပ်ႇပၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၽူဝ်မၼ်းၼၢင်းမႃး လႄႈတင်းရႃႇႁုလႃႇ။ ပေႃးတူၺ်းဢဝ်တီႈၼႆႈၵေႃႈ ၸဝ်ႈၽူဝ်ၵေႃႉဢၼ် ပိုၼ်ႉပွႆႇၼႃႈႁေႃတေႃႁိူၼ်းသေ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈတၢင်းၶီငဝ်သင်ယွၼ်ႉမၼ်းသေဢမ်ႇၵႃး ၵွပ်ႈပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ်ၽွၼ်းလီၶူင်းၵၢင်လႄႈ ယင်းပၢႆႁပ်ႉႁွင်းဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ်ၸွမ်းလူးၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၶႆႈမွၵ်ႇၼႄလွင်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ၼင်ႇဢၼ်ၼႂ်းၸႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢဝ်ၵုင်ႇဢဝ်မုၼ်ၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈႁႂ်လုၵ်ႈၸၢႆး ရႃႇႁုလႃႇၵေႃႈ ဢဝ်ၵုင်ႇဢဝ်မုၼ်ၸွမ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ယေးငိုၼ်း ဢိၼ်းဝႃႉ
အင်းဝဘဏ်သည် ပုဂ္ဂလိကဘဏ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး တပ်မတော်နှင့် တပ်မတော်မှ အငြိမ်းစားအရာရှိများ အဓိကပိုင်ဆိုင်ကြသော မြန်မာ့စီးပွားရေး ကော်ပိုရေးရှင်း(MEC) မှ ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အင်းဝဘဏ်ကို မြန်မာ့စီးပွါးရေး ကော်ပိုရေးရှင်း၏ ငွေကြေးဆိုင်ရာ စီမံခန့်ခွဲမှုအတွက် အဓိကအသုံးပြုသည်။ ရုံးချုပ်မှာ အမှတ်(၅၅၄/၅၅၆)၊ ကုန်သည်လမ်းနှင်(၃၅)လမ်းထောင့်၊ ကျောက်တံတားမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်တိုင်း ဒေသကြီး၊ အမှတ်(၅၅၀/၅၅၂)၊ ကုန်သည် လမ်းနှင့်(၃၆)လမ်းထောင့်၊ကျောက်တံတား မြို့နယ်၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး တွင် တည်ရှိသည်။ 
ပိုၼ်း.
အင်း၀ဘဏ်လီမိတက်ကို မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်၏ ၁၅.၅.၁၉၉၇ ရက်စွဲပါ လိုင်စင်အမှတ် - မဗပ/ပီ - ၂၀(၅)(၉၇) ဖြင့်ရင်းနှီးမြှူပ်နှံဘဏ် (သို့မဟုတ်) ဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်အဖြစ် ၁၉၉၇ခု နိ၀င်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်တည်ထောင်ခဲ့ပါသည်။ ဘဏ်ခွဲ ၃၅ ဘဏ်ထိ တိုးချဲ့ခဲ့ပြီး ဖြစ်ပါသည်။ 
ၼႃႈၵၢၼ်.
 - ငွေစုဘဏ်လုပ်ငန်း
 - ငွေလွှဲလုပ်ငန်း
 - Electronic Banking
 - ချေးငွေလုပ်ငန်း
 - International Banking
 - တပ်မတော်ပြန်တမ်းဝင်အရာရှိများအတွက်လစာငွေပေးခြင်း
ယေးငိုၼ်း ၵမ်ႇပေႃးၸ
ယေးငိုၼ်း ၵမ်ႇပေႃးၸ (တူဝ်ပွတ်း : KBZ) ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ယေးငိုၼ်း ဢၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ယေးငိုၼ်း ၵမ်ႇပေႃးၸၼႆႉ တႄႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈ ပီ 1994 လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 1 ဝၼ်း ၵႃႈတီႈ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး ၸိုင်ႈမိူင်းတႆးဢေႃႈ။ ယေးငိုၼ်းၵမ်ႇပေႃးၸၼႆႉ ဢူးဢွင်ႇၵူဝ်ႇဝိၼ်း ၵေႃႉပိူင်ႇငမ်းဝႆႉသေ ပဵၼ် ယေးငိုၼ်းဢၼ် မၼ်းၸၢင်ႈၸႂ်ႉလႆႈ ၶႅပ်းၸၢႆႇငိုၼ်း ၶရႅတ်ႉတိတ်ႉ ၵၢတ်ႉၼႆဢေႃႈ။
မိူဝ်ႈပီ 2010 ၼၼ်ႉ ယေးငိုၼ်းၵမ်ႇပေႃးၸၼႆႉ ၶဝ်ႈသျႄႇယႃႇၵၼ်တင်း သၢႆႁိူၼ်းမိၼ်မျၢၼ်ႇမႃႇ (မြန်မာ့လေကြောင်း) ဝႆႉ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 80 ဢေႃႈ။ ပီႈ 2011 မႃး တေၵပ်းသိုပ်ႇတင်း Air KBZ သေ သိုပ်ႇၶႂၢၵ်ႈၼႃႈၵၢၼ် ၸူး သၢႆႁိူၼ်းမိၼ် ၵူႈမိူင်းမိူင်းယူႇ။
ဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်း
ဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်း (ရေနံချောင်းမြို့), (Yenangyaung), (Yaenaankhyaung) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်း, ၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်း, ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း, မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ သေဢမ်ႇၵႃး ဝၢႆးသေပၢၼ်သိုၵ်းယဝ်ႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၶုၼ်ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်းလႄႈ ဝုၼ်ႇလူင်ၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်းမႃးယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်ၽင်ႇမႄႈၼမ်ႉၵဵဝ် ၽၢႆႇဢွၵ်ႇသေ တင်း ဝဵင်းမၵူၺ်း ၼႆႉ ၵႆယၢၼ်ၵၼ် 29 လၵ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ဝဵင်းသဵၵ်ႉတႃႇၵုၼ်းထွၵ်ႉ၊ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႈၶိုၼ်းပဵၼ်မႃး ဝဵင်းယေၼၼ်ႉတႃႇသေ ဝၢႆးလင်ၸင်ႇၶိုၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်မႃး ဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်း ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းယူႇတီႈၼိူဝ်ဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉ မၼ်းၵႂႃႇ 45,120 ၵေႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၵႂႃႇမီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၵွင်းလွင် ဢၼ်ဢမ်ႇၽဵင်ႇၵၼ်လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်တၢင်းဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းဝဵင်းၼႆႉ ဢၼ်ၶိုၼ်ႈဢၼ်လူင်း ၼမ်ဝႆႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်းၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ဢွၵ်ႇၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်ၼမ်သေပိူၼ်ႈ တီႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီးၵၢၼ်ငၢၼ်းၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်လႄႈ ဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်းၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၵိုၼ်းသေပိူၼ်ႈ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ထၢင်ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်ၼၼ်ႉ တေလႆႈၵႂႃႇႁၼ်တီႈ ထုင်ႉလွတ်ႈၽေး လႄႈ တႂိၼ်းၵူင်း ဢၼ်ယၢၼ်ၵႆတင်း ဝဵင်း မွၵ်ႈသၢမ်လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ ၼႃႈလိၼ်ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ် တီႈ ယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်းၼႆႉ မွၵ်ႈ 80 လၵ်းၼႆသေတႃႉ တီႈၼႃႈလိၼ်ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်ဢၼ်တႄႉမၼ်း မီးမွၵ်ႈ သၢမ်လၵ်းၼႆႉၵူၺ်း။ တီႈဢေႇရိယႃႇဢၼ်ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်ဢွၵ်ႇၼမ်တႄႉတႄႉ ၼႆႉ မီး 1 1/4 လွၵ်းလၵ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵၢၼ်ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ႁူင်းၵၢၼ်ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ် ပီႇဢူဝ်ႇၸီႇ လႄႈ ဢိၵ်ႇတင်း ႁူင်းၵၢၼ်ၶွမ်ႇပၼီႇၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် ယိပ်းၵမ်ႁဵတ်းၵၢၼ်မႃး ၶၢဝ်းတၢင်းႁိုင်သေ ထိုင်မႃး ပီ 1954 တင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇလႄႈ ၶွမ်ႇပၼီႇပီႇဢူဝ်ႇၸီႇၶဝ် ၸင်ႇႁဵတ်းႁူမ်ႈၵၼ်မႃးယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ထိုင်ပၢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇမႃး လႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်းငူပ်ႉငိၵၼ်တင်း ႁူင်းၵၢၼ်ၶွမ်ႇမၼီႇၼွၵ်ႈမိူင်းဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ သုၼ်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ႁႂ်ႈမႅၼ်ႈၸွမ်းၶႂၢင်ႇတြႃးမၼ်းသေ ၶိုၼ်းသိုဝ်ႉဢဝ်လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁူင်းၵၢၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တႄႇဢဝ် ပီ 1963 လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 1 ဝၼ်းမႃးသေ လႆႈၶိုၼ်းပဵၼ် ၶွင်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း မျၢၼ်ႇမႃႇမႃးတင်းမူတ်းတင်းသဵင်ႈယူႇယဝ်ႉ။
ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇၶိုၼ်းႁုင်ၼႆ လႆႈဢဝ်လွတ်ႇလူင်သေ လုၵ်ႉတီႈယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်း သူင်ႇပၼ်ၸူးတီႈ ဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇပုၼ်ႉ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ဢဝ်သႂ်ႇၼႂ်းၶွင်ႉႁိူဝ်းလူင်သေၵေႃႈ ၸူးဢဝ်ႁိူဝ်းဢီးသေ သူင်ႇဢဝ်ယဝ်ႉ။ ဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပဵၼ်ဝဵင်းတႃႈႁိူဝ်းသေဢမ်ႇၵႃး တွၼ်ႈတႃႇၵႂႃႇမႃးၸူးတင်း ဝဵင်းမၵူၺ်း၊ ဝဵင်းၶျွၵ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးတၢင်းလူတ်ႉၵႃး ၵပ်းသိုပ်ႇဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ငဝ်ႈၸိုင်ႈတီႈဢၼ်ဢွၵ်ႇၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ယူင်ႉသၢင်ႈဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်၊ လုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ႁူင်းႁဵၼ်း၊ ႁူင်းယႃၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်းၼႆႉ မီးၵွင်းမူးၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽြႃးၼၢမ်ႇၸၼေႇ၊ ၵွင်းမူးသူၺ်ႇပူင်ႇတႃႇ လႄႈၵွင်းမူးပိၼ်းၸႅၵ်ႉၵလၢၼ်ႇပျႃႉ (ၽြႃးပိၼ်း) ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်း
 ၸႄႈဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်း (ရေနံချောင်းမြို့နယ်), (Yenangyaung Township), (Zewaeng Yaenaankyaung) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်း ဢၼ်မီးတီႈပွတ်းၵၢင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်းယဝ်ႉ။
ယဵၼ်ႇငႄႈ
ယဵၼ်ႇငႄႈ.
ယဵၼ်ႇငႄႈ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ယူႇ ႁိမ်းႁွမ်းၵၼ် ၵေႃႉၵေႃႇသၢင်ႈႁဵတ်းပဵၼ်မႃးၵူၺ်း။ ယဵၼ်ႇငႄႈဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းၵေႃႈပဵၼ် လွၵ်းလၢႆးပူၵ်းပွင်ၵူၺ်း ပိူင်ၼိုင်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၼႂ်းၵႄႈတူင်ႇဝိူင်းၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ ၸိူဝ်းဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ၵႂႃႇမႃးလႄႈသင်၊ ၸိူဝ်းဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈယူႇလွင်ႈၵိၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင် မၼ်းၵေႃႈ ပဵၼ်ပိူင်ယဵၼ်ႇငႄႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈယူႇ။ 
တီႈယဵၼ်ႇငႄႈၼႆႉ ပေႃးမႃးတူၺ်း တေလႆႈႁၼ် ၵၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ပိူင်လူင်မၼ်း မီးယူႇ သၢမ်ဢၼ်။
 - ယဵၼ်ႇငႄႈ မၢႆႇၼိုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ယဵၼ်ႇငႄႈၸၼ်ႉသုင်၊ မၼ်းတေၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ႁွႆးမိုဝ်း ပၢႆးမွၼ်း၊ လွင်ႈယူႇသဝ်း ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈသုင် ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
 - ယဵၼ်ႇငႄႈ မၢႆသွင်ၼႆႉၸမ်ႉ မၼ်းတေပဵၼ် လွင်ႈတၢင်းႁူႉ၊ လွင်ႈယုမ်ႇယမ်၊ မၢႆ/ႁွႆး ဢၼ်ၸႂ်ႉသေဢၼ်ဢၼ် တွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼိုင်ႈၶိူဝ်း၊ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈၵူၼ်းယဝ်ႉ။
 - ယဵၼ်ႇငႄႈ မၢႆသၢမ်ၼႆႉ မၼ်းတေပဵၼ် တၢင်းယိူင်းဢၢၼ်း ပဝ်ႉမၢႆတႃႇ မူႇၸုမ်း တူင်ႇဝိူင်းၵူၼ်း၊ လွင်ႈႁၼ်ထိုင်၊ ၵႃႈၶၼ်၊ လွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆး ၽိင်ႈထုင်း ဢဝ်ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ မၵ်းမၢႆယဝ်ႉ။
ပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈလီလႆ တွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းၼိုင်ႈၵေႃႉတႄႉ ယဵၼ်ႇငႄႈဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ မူႇၸုမ်းဢၼ်ၼိုင်ႈလႄႈဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ တူင်ႇဝိူင်းဢၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ ၸုမ်းၼိုင်ႈလႄႈ ၸုမ်းၼိုင်ႈၵေႃႈ မီးဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်လႆႈ၊ မီးလွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ဝႆႉလႄႈ ယဵၼ်ႇငႄႈဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢိင်ၼိူဝ် သၢႆငၢႆႁိမ်းႁွမ်းသေၵေႃႈ ၸၢင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ယူႇယဝ်ႉ။
ယဵၼ်ႇငႄႈ ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ.
ယဵၼ်ႇငႄႈ ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီ မၢႆတွင်းဝႆႉယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ 
 - လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ တီႈႁိူၼ်း (32) မဵဝ်း
 - လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ တီႈႁူင်းႁဵၼ်း (14) မဵဝ်း
 - လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ ၸွမ်းတၢင်း (14) မဵဝ်း
 - လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ ၽွင်းလဵၼ်ႈ (10) မဵဝ်း
 - လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ မိူဝ်ႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း (11) မဵဝ်း
 - လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ (21) မဵဝ်း
ၸႄႈဝဵင်းယွင်ႁူၺ်ႈ
ၸႄႈဝဵင်းယွင်ႁူၺ်ႈ (jɔ̌ŋ hǒi); (ညောင်ရွှေမြို့နယ်), (Nyaung Shwe Township), (Zewaeng Yaunghoi) ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းယွင်ႁူၺ်ႈယဝ်ႉ။။
ၼွင်ႁၢႆးယႃႈ (ၼွင်ဢိၼ်းလေး) ဢၼ်ပဵၼ်တီႈၸၼ်ၸႂ် ၵူၼ်းလေႇမိူင်း ၸဵမ်ၼႂ်းမိူင်းၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် ၶဝ်ႈၸႂ်ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉပွတ်းၸၢၼ်း ၸႄႈဝဵင်းယွင်ႁူၺ်ႈယဝ်ႉ။ ထိူၼ်ႇတူဝ်သတ်းလွတ်ႈၽေး ၼွင်ႈႁၢႆးယႃႈ ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းယွင်ႁူၺ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်လွင်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၽၢႆၶုၼ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းဢၼ်ပႃး တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း ယွင်ႁူၺ်ႈ.
 - ဝဵင်းယွင်ႁူၺ်ႈ
ယွတ်ႈသိုၵ်း၊ ၸဝ်ႈ
ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်.
ၼႃႈႁိူၼ်း = တႄႇၼႃႈႁိူၼ်းၵိုၵ်းၼၢင်းလႃႉၵီႇ၊ မီးလုၵ်ႈႁူမ်ႈၵၼ်(3)ၵေႃႉ၊ ဝၢႆး (MTA)တႅၵ်ႇၵေႃႈ ၼႃႈႁိူၼ်းလႆႈတႅၵ်ႇသေ ၽၢတ်ႇယၢၼ်ၵၼ် ယွၼ်ႉလႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းပဵၼ်ယႂ်ႇ ၼမ်လိူဝ်သေၵၢၼ်ၼႃႈႁိူၼ်း။
သိုပ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈတႄႇၼႃႈႁိူၼ်းႁူမ်ႈၵၼ်တၢင်း ၼၢင်းလိူၼ်ၶမ်း သေ မီးလုၵ်ႈႁူမ်ႈၵၼ် ၸၢႆး(1)ၵေႃႉ ယိင်း(1)ၵေႃႉ။
ၵၢၼ်ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ = ၼုင်ႈလိူင်ပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇ ယူႇတီႈဝတ်ႉၵၢင်မိူင်း ၵေႇသီႇ ႁဵၼ်းလိၵ်ႈႁိုင်(3)ပီ၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈမိူင်းယႆၢး မိူင်းၼၢင်းသေ သိုပ်ႇႁဵၼ်းထိုင်ၸၼ်ႉ(6)
တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင်ၵေႇသီႇ။
ၸႄႈဝဵင်းၸႄႈၼႃး
ၸႄႈဝဵင်းၸႄႈၼႃး (မြစ်ကြီးနားမြို့နယ်), (Myitkyina township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဝဵင်းၸႄႈၼႃး လႄႈ ဝဵင်းသိၼ်ႇပူဝ်ႇသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၸႄႈၼႃးယဝ်ႉ။
ၸႄႈတွၼ်ႈၽႃဢၢင်ႇ
ၸႄႈတွၼ်ႈၽဢၢၼ်ႇ (ဘားအံခရိုင်), (Hpa-An District) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢိင်လူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 ၼၼ်ႉသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမီးမႃး ၇၈၃,၁၀၁ ၵေႃႉ ယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း.
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၽဢၢၼ်ႇၼႆႉ မီးၼင်ႇ ၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
 - ၸႄႈဝဵင်းၽဢၢၼ်ႇ
 - ဝဵင်းၽဢၢၼ်ႇ
 - ၸႄႈဝဵင်းလႅင်းပွႆႉ
 - ဝဵင်းလႅင်းပွႆႉ
 - ဝဵင်းပၢႆႇၵျူင်ႇ
 - ဝဵင်းသျၢၼ်းယႂႃႇတိတ်ႉ
 - ၸႄႈဝဵင်းတၢၼ်ႇတွင်ႇၵျီး
 - ဝဵင်းတၢၼ်ႇတွင်ႇၵျီး
 - ဝဵင်းတၢၼ်ႇတွင်ႇ
 - ဝဵင်းလဵၵ်ႉတူဝ်ႇ
 - ဝဵင်းပေႃးၵလိ
ၸႄႈဝဵင်းၽႃပုၼ် မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ၽဢၢၼ်ႇၼၼ်ႉ တႄႇဢဝ် ပီ 2011 ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇသေ ၶိုၼ်းၽွတ်ႈႁႅၼ်းပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈၽႃပုၼ် ဢၼ်မႂ်ႇမႃးယဝ်ႉ။
ၸႄႈတွၼ်ႈႁႃးၶႃး
ၸႄႈတွၼ်ႈႁႃးၶႃး (ဟားခါးခရိုင်), (Hakha district) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ပၢင်ၵုမ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2012 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉသေ လႆႈတႅပ်းတတ်း ဢဝ် ၸႄႈဝဵင်းႁႃးၶႃး လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းထၢၼ်တလၢၼ် ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၽလၢၼ်း ၼၼ်ႉ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းၸႄႈတွၼ်ႈမႂ်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈႁႃးၶႃးမႃးယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈႁႃးၶႃး ဢိင်လူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ မီးမႃး ၉၈,၆၂၉ ၵေႃႉ ယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း.
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈႁႃးၶႃးၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
 - ၸႄႈဝဵင်းႁႃးၶႃး
 - ဝဵင်းႁႃးၶႃး
 - ၸႄႈဝဵင်းထၢၼ်တလၢၼ်
 - ဝဵင်းထၢၼ်တလၢၼ်
ၸႄႈဝဵင်းႁႃးၶႃး
ၸႄႈဝဵင်းႁႃးၶႃး (ဟားခါးမြို့နယ်), (Hakha Townshiop) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈႁႃးၶႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းႁႃးၶႃးယဝ်ႉ။
ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလမႅင်ႇ
ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလမႅင်ႇ (မော်လမြိုင်ခရိုင်), (Mawlamyine District) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလမႅင်ႇ ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉ မီးမႃး ၁,၂၂၉,၉၆၆ ၵေႃႉ ယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း.
ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းပႃးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလမႅင်ႇ ၼႆႉ မီးၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
 - ၸႄႈဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ
 - ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး
 - ၸႄႈဝဵင်းၶျွင်းသူင်ႇ
 - ၸႄႈဝဵင်းတၢၼ်ႇၽျူႇၸယႅတ်ႉ
 - ၸႄႈဝဵင်းမုတူင်ႇ
 - ၸႄႈဝဵင်းယေး
ၸႄႈဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ
ၸႄႈဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ (မော်လမြိုင်မြို့နယ်), (Mawlamyine Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလမႅင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း ၼၼ်ႉၶႃႈ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ ၶႃႈဢေႃႈ။
ၸႄႈဝဵင်းၸိတ်ႉတူၺ်ႇ
ၸႄႈဝဵင်းၸိတ်ႉတူၺ်ႇ (စစ်တွေမြို့နယ်), (Sittwe Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၸိတ်ႉတူၺ်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၸိတ်ႉတူၺ်ႇယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၶျီႇၽုၺ်ႇ
ၸႄႈဝဵင်းၶျီႇၽုၺ်ႇ (ချီဖွေမြို့နယ်), (Chipwi Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၶႃႈဢေႃႈ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၶျီႇၽုၺ်ႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဝဵင်းၶျီႇၽုၺ်ႇ လႄႈ ဝဵင်းပၢင်ႇဝႃႇ သေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၶျီႇၽုၺ်ႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၶျီႇၽုၺ်ႇ
ဝဵင်းၶျီႇၽုၺ်ႇ (ချီဖွေမြို့, Chipwi) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းမီးၸၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်သေ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်ၽင်ႇၽၢႆႇဢွၵ်ႇမႄႈၼမ်ႉမေႇၶ ဢၼ်ယၢၼ်ၵႆတင်း ဝဵင်းၸႄႈၼႃး ၈၈ လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တင်း ဝဵင်းပၢင်ႇဝႃႇ ဢၼ်ပဵၼ် ဝဵင်းသၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ် ၶႄႇ-မၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ ယၢၼ်ၵႆ ၄၀ လၵ်းယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ လေႃးၶွင်၊ ထေႃႇၵေႃႉ၊ ဝဵင်းလေႃႉသေႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ဢဝ်တင်းရူတ်ႉၵႃးသေ ၵွင်ႉသိုပ်ႇၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။
ၽၢႆႇၸၢၼ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်တၢင်းရူတ်ႉၵႃးသေ သိုပ်ႇၵၼ်ဝႆႉတင်း ဝဵင်းၸႄႈၼႃးယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇၸၢၼ်းဝဵင်းၶျီႇၽုၺ်ႇ ယၢၼ်မွၵ်ႈ ၆ လၵ်းၼ တီႈႁိမ်းဝၢၼ်ႈၼၢၼ်းဢူးၼၼ်ႉ မီးႁူင်းၸၢၵ်ႈၾႆးၾႃႉႁႅင်းၼမ်ႉ (ႁႅင်းၸၢၵ်ႈ - ၉၉ မႅၵ်ႇၵႃႇဝတ်ႉ) ဢၼ်ၶွမ်ႇပၼီႇၶႄႇၸီႇၽီဢၢႆႇ ပိူင်ႇသေ တီးၼိူဝ် မႄႈၼမ်ႉမေႇၶ ဢၼ်မီးၽၢႆႇႁွင်ႇ ၶျီႇၽုၺ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉ ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၾႆးၾႃႉႁႅင်းၼမ်ႉ (၃၄၀၀ မႅၵ်ႇၵႃႇဝတ်ႉ) ယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းသေႃႉလေႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းသေႃႉလေႃႇ (ဆော့လော်မြို့နယ်, Hsawlaw Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းသေႃႉလေႃႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းသေႃႉလေႃႇ
ဝဵင်းသေႃႉလေႃႇ (ဆော့လော်မြို့, Hsawlaw) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းသေႃႉလေႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်သေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်း ႁင်း ၸႄႈဝဵင်းသေႃႉလေႃႇယဝ်ႉ။
ၽြႃးၵူႉတူဝ်ႇတေႃႇ (ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ)
ၽြႃႈၵူႉတူဝ်ႇတေႃႇ ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ လွႆမၢၼ်းတလေးသေ ပဵၼ်ၼႃးမုၼ် ၶုၼ်မင်းတုင်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီမိူင်းမၢၼ်ႈ ၁၂၂၄ လိူၼ်ပႅတ်ႇၼၼ်ႉ ၶုၼ်မင်းတုင်း လႆႈတႄႇၽြႃးၼႆႉမႃးသေ ၵိူဝ်းယမ်မႃး ၸိုဝ်ႉမၼ်းဝႃႈ မႁႃႇလေႃးၵမႃႇရၸဵင်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ မီးႁူဝ်ႉ သၢမ်ၸၼ်ႉသေ တီႈသိူဝ်ႇၽႃႇတိၼ် မီး ၆၅ သွၵ်ႇသေ၊ တၢင်းသုင် မီး ၅၀ သွၵ်ႇ ၁ ၶိုပ်ႈ ၄ ၼိဝ်ႉယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈ.
ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ မီးၵၢၼ်ႁဵတ်းမႆႉ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး တေးမုင်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ တိၼ်လွႆမၢၼ်းတလေး၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇမီး လိၼ်တပ်ႉ ပူင်းတေႃႇတူဝ်းယႅတ်ႉ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီးတေႃးၼပႂႃးယႅတ်ႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပီမိူင်းမၢၼ်ႈ ၁၂၃၀ လိူၼ်ႁူၵ်းမႂ်ႇ ၁ ၶမ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈတႄႇၶႅပ်း -
 - ၶႅပ်းႁိၼ် ဝိၼႄး ၅ ၵျၢမ်း၊ တႃႇ (၁၁၁) ၶႅပ်း၊
 - ၶႅပ်းႁိၼ် ဢၽိထမ်ႇမႃႇ ၇ ၵျၢမ်း၊ တႃႇ (၂၀၈) ၶႅပ်း၊
 - ၶႅပ်းႁိၼ် သုၵ်ႇတၢၼ်ႇပႃႇလိၸဝ်ႈ၊ တႃႇ (၄၀၁) ၶႅပ်း တင်းမူၼ်း လႆႈၵေႃႇႁဵတ်း ၵွင်းမူးထမ်ႇမ မႃး (၇၂၉) သူႇယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၽြႃးဢၼ် ၶႅပ်းႁိၼ်ၼမ်သေ ဢွၼ်ၵၼ်လၢတ်ႈဝႃႈ ပဵၼ် ပပ်ႉဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းဢိၼ်ႇၸၢင်းယၢင်ႇ
ၸႄႈဝဵင်းဢိၼ်ႇၸၢင်းယၢင်ႇ (အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်, Injangyang Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းဢိၼ်ႇၸၢင်းယၢင်ႇ ၶႃႈဢေႃႈ။
ၶွပ်ႇလႅၼ်လိၼ်.
ၸႄႈဝဵင်းဢိၼ်ႇၸၢင်းယၢင်ႇၼႆႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈဝဵင်းၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
 - ၽၢႆႇတူၵ်း လႄႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၸႄႈဝဵင်းသုမ်ႇပရႃႇပုမ်ႇ၊
 - ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းသေႃႉလေႃႇ၊
 - ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းၶျီႇၽုၺ်ႇ၊
 - ၽၢႆႇၸၢၼ်း ၸႄႈဝဵင်းဝဵင်းမႂ်ႇ၊
 - ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း ၸႄႈဝဵင်းၸႄႈၼႃး
ဝဵင်းဢိၼ်ႇၸၢင်းယၢင်ႇ
ဝဵင်းဢိၼ်ႇၸၢင်းယၢင်ႇ (အင်ဂျန်းယန်မြို့ , Injangyang) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းဢိၼ်ႇၸၢင်းယၢင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၶႃႈဢေႃႈ။
တႄႇပဵၼ်မႃး.
ဢိၼ်ႇၸၢင်းယၢင်ႇ ၼႆႉ ပေႃးဢဝ်ၵႂၢမ်းတႆးဝႃႈ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ဢိၼ်ႇၸၢင်း = ဢိၼ်ႇၸၢင်းတူးဝႃး၊ ယၢင်ႇ=ထုင်ႉပဵင်း ၼႆသေ တေလႆႈဝႃႈ "ထုင်ႉပဵၼ် ဢၼ်ဢိၼ်ႇၸၢင်းတူႇဝႃးၶဝ်တႄႇမႃး" ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ပႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်တူးဝႃးၶဝ် ၸႅၵ်ႇၼႃႈလိၼ်သေ ဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ထိုင် 1920 တဵမ် ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် လႆႈၶဝ်ႈမႃး ၼႃႈလိၼ်လွႆသၢမ်ၸဵင်ႇ (ပိုၼ်ႉတီႈၶဝ်ႁွင်ႉ မလိဢိုၼ်မၢႆဝလွင်ႇ၊ ယၢမ်းလဵဝ် ဢိၼ်ႇၸၢင်းယၢင်ႇ) သေ ဢဝ် ၽူႈၵွၼ်းလွႆ ဢိၼ်ႇရေႃႇၵွင်ႇ လႄႈ ၽူႈၵွၼ်းလွႆ ဢိၼ်ႇၸၢင်းယၢင်ႇ ဝႆႉတႂ်ႈမီး ၽူႈၵွၼ်းသၼ်လွႆ သုမ်ႇပရၢႇပုမ်ႇသွင်ႇ သေၵေႃႈ ႁႂ်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇ မီးမႃး (၃၉၄) ဝၢၼ်ႈ၊ ဢိူင်ႇ မီးမႃး (၁၀၀) ဢိူင်ႇၼႆယဝ်ႉ။
ပၢၼ်လၢၵ်ႈထၢၵ်ႈတေႃႇလၢၼ်ႇယေးၶွင်ႇၸီ ပီ 1965၊ ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ (၁) ၼၼ်ႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်ၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်းမႃးယဝ်ႉ။ လုမ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ပၵ်းဝႆႉတီႈ ဝၢၼ်ႈဢိၼ်ႇၸၢင်းယၢင်ႇ တီႈၽူႈၵွၼ်းလွႆ ပၵ်းမႃးၼၼ်ႉသေ ၶႂ်ႈၶိုၼ်းႁွင်ႉပဵၼ် ဝဵင်းဢိၼ်ႇၸၢင်းယၢင်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်.
လွႆငေႃႉပုမ်ႇ.
မီးဝႆႉတီႈၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်းသေ ပဵၼ်လွႆမၢၵ်ႇႁိၼ် တၢင်းသုင်မီး (၄၅၀၀) ထတ်းယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇမိူၼ်တင်းလွႆတၢင်ႇၸိူဝ်းသေ ပဵၼ်လွႆသွင်လုၵ်ႈၶၼ်ႈၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။
လွႆပုမ်ႇပႃပုမ်ႇ.
မီးဝႆႉၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝဵင်းသေ တၢင်းသုင် မီး (၂၈၉၆) ထတ်းယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၼႆႉ ၸၼ်းပေႃးၼင်ႇသၢမ်ၸဵင်ႇတင်ႈသေတႃႉ ထႅင်ႈၽၢႆႇၼိုင်ႈတႄႉ လုၵ်ႉဢဝ်တိၼ်လွႆတေႃႇၸိၵ်းလွႆ ၸၢင်ႈၶိုၼ်ႈလႆႈငၢႆႈငၢႆႈယူႇယဝ်ႉ။
လွႆပုမ်ႇလမ်ႇပုမ်ႇ.
တၢင်းသုင်မီး (၅၄၀၅) ထတ်းသေ သၢင်ႇထုၵ်ႇတွၼ်ႈတႃႇႁဵတ်း ဢွင်ႈတီႈၼိူဝ်လွႆယဝ်ႉ။ ၽၢင်ႁၢင်ႈမၼ်းၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ်တိၼ်လွႆတေႃႇ ၸိၵ်းလွႆ ပဵၼ်ဢၼ်ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈသေ တူၼ်ႈပႅၵ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢွၵ်ႇဝႆယဝ်ႉ။ တူဝ်သတ်း ၼင်ႇ ၵႂၢင်၊ တိုင်၊ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆႉယဝ်ႉ။
ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆၼွၵ်ႈ.
 - Satellite map at Maplandia.com
ၸႄႈဝဵင်းတႃႈၼၢႆး
ၸႄႈဝဵင်းတႃႈၼၢႆး (တနိုင်းမြို့နယ်, Tanai Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းတႃႈၼၢႆးၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဝဵင်းတႃႈၼႃး လႄႈ ဝဵင်းသျိၼ်ႇပူၺ်ႇယၢင်ႇ သေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတႃႈၼၢႆးယဝ်ႉ။
ဝဵင်းတႃႈၼၢႆး
ဝဵင်းတႃႈၼၢႆး (တနိုင်းမြို့, Tanai) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတႃႈၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ႁင်း ၸႄႈဝဵင်ႈတႃႈၼၢႆးယဝ်ႉ။
ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆၼွၵ်ႈ.
 - ႁၢင်ႈၽႅၼ်ႇလိၼ်ၵၢင်ႁၢဝ် တီႈ Maplandia.com
ဝဵင်းသျိၼ်ႇပူၺ်ႇယၢင်ႇ
ဝဵင်းသျိၼ်ႇပူၺ်ႇယၢင်ႇ (ရှင်ဗွေယန်မြို့, Shingbwiyang) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်းၽႄ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတႃႈၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
ၸႄႈဝဵင်းဝဵင်းမႂ်ႇ
ၸႄႈဝဵင်းဝဵင်းမႂ်ႇ (ဝိုင်းမော်မြို့နယ်, Waengmaue Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမႂ်ႇ (ဝႅင်းမေႃႇ)ယဝ်ႉ။
ဝဵင်းမႂ်ႇ
ဝဵင်းမႂ်ႇ (ဝိုင်းမော်မြို့, Waengmaue) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းဝဵင်းမႂ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉၽင်ႇၽၢႆႇပုၼ်ႉ ဝဵင်းၸႄႈၼႃး ယၢၼ် ၆ လၵ်းသေ မီးဝႆႉတီႈၽင်ႇ မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ယူႇပဵၼ်ပိူင်လူင်မၼ်းယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း.
မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ဝဵင်းမႂ်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းၵွင်း လႄႈ ပဵၼ် တႃႈၼမ်ႉၵႃႉၶၢႆၵုၼ်ႇတင်း မိူင်းၶႄႇလႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၵူၼ်းၵိုၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီ 1810 ၼႆႉ ၽူႈၵွၼ်းဝဵင်း ဝဵင်းမႂ်ႇ လႄႈ တႆးၶဝ် ႁူမ်ႈၵၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉလႄႈ ၶုၼ်ၵွၼ်းမၢၼ်ႈမေႃႇ လႆႈဢဝ်ဢဵၼ်ႁႅင်းသေ ၵႂႃႇတိုၵ်းလႄႈ ဝဵင်းမႂ်ႇ လႆႈလူႉမႃးယဝ်ႉ။
သၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇ.
သဵၼ်ႈတၢင်းလူင် ၸႄႈၼႃး-ထဵင်ႇၶျူင်း သဵၼ်ႈတၢင်းပႆသီႇသဵၼ်ႈၼႆႉ လႆႈလတ်း ဝဵင်းမႂ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ်ၸႄႈၼႃး ပေႃးဝႃႈ ၶႂ်ႈၵႂႃႇ သတူင်း၊ ၶျီႇၽုၺ်ႇ၊ လေႃးၶွင်ႇၸိူဝ်းၼႆႉၸိုင် လႆႈလတ်း ဝဵင်းမႂ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉ ၸႄႈၼႃး - လၢႆႇၸႃႇ - မၢၼ်ႈမေႃႇ - ၼမ်ႉၶမ်းၼႆႉ လႆႈလတ်း ဝဵင်းမႂ်ႇ ၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းသၢင်ႇၽူဝ်ႇ
ဝဵင်းသၢင်ႇၽူဝ်ႇ (ဆင်ဘိုမြို့, Saangpho (Hsinbo)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၸႄႈၼႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။ မီးဝႆႉတီႈ ယၢၼ်ၵႆ ၁၄ လၵ်း တင်း မႄႈၼမ်ႉၵႅပ်ႈမၢႆၼိုင်ႈ မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 2002 မႃး ထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ဝဵင်းမႃးယဝ်ႉ။
သဵၼ်ႈသၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ.
ဢဝ်ၸွမ်သၢႆတၢင်းၼမ်ႉသေ ၵႂႃႇၸူးလႆႈ ၸႄႈၼႃးသေ၊ ဢဝ်တင်းႁိူဝ်းဢွၼ်ႇ၊ ၶိူင်ႈရူတ်ႉလႅၼ်ႈၼိူဝ်ၼမ်ႉသေၵေႃႈ ၵႂႃႇမႃးလႆႈၸူး မၢၼ်ႈမေႃႇ၊ ဝဵင်းမၢၼ်ႈမေႃႇ လႆႈယူႇ။ ယမၢ်းလဵဝ်တႄႉ တႃႇၵႂႃႇၸူး ႁူဝ်ပၢင်ႇ ဢၼ်မီးတီႈၼိူဝ် တၢင်းရူတ်ႉၵႃး၊ ရူတ်ႉရဵၼ်း မၢၼ်းတလေး-ၸႄႈၼႃးၼၼ်ႉလႄႈသင် တႃႇၵႂႃႇၸူး ဝဵင်းလၢႆႇၸႃႇ ၼၼ်ႉၼႆ လႆႈႁဵတ်းတၢင်းရူတ်ႉၵႃးဝႆႉယဝ်ႉ။
ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း လႄႈၵူၼ်းၶိူဝ်း.
ၵမ်ႉၼမ် ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႆႈၼႃးယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ယူႇပဵၼ်ပိူင်လူင်မၼ်းယဝ်ႉ။
ဝဵင်းသတူင်း
ဝဵင်းသတူင်း ဢမ်ႇၼၼ် ဝဵင်းသတွင်ႇ (ဆဒုံးမြို့ (ဢမ်ႇၼၼ်) ဆဒေါင်မြို့, Sadon (or) Sadung) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း မီးၸၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းၽႄဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်ႈ ၸႄႈဝဵင်းဝဵင်းမႂ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် သၼ်လွႆ ဢၼ်မီးတၢင်းသုင် ၄၀၀၀ ထတ်းပၢႆ ဢၼ်မီးဝႆႉ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝဵင်းၸႄႈၼႃး ယၢၼ်ၵႆ မွၵ်ႈ ၄၀ လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ် ၾိင်ႈၶၢဝ်းၽဵင်ႇ ဝဵင်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် သၢႆတၢင်း ဢၼ်လုၵ်ႉ ၸႄႈၼႃးၵႂႃႇ ၸိၵ်းလွႆၵမ်ႇပၢႆႇတီႇ တီႈသၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်ၶႄႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈပၵ်းလုမ်း ၶုၼ်ပွင်သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ် ဢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ သၼ်လွႆၶၢင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵမ်ႇပၢႆႇတီႇ
ဝဵင်းၵမ်ႇပၢႆႇတီႇ (ကန်ပိုက်တီမြို့, Kanpaiti) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းၽႄဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းဝဵင်းမႂ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းပၢင်ႇဝႃႇ
ဝဵင်းပၢင်ႇဝႃႇ (ပန်ဝါမြို့, Paangwaa) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းသၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ် ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၶျီႇၽုၺ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်ၽင်ႇ မႄႈၼမ်ႉမေႇၶသေ တင်း ဝဵင်းၶျီႇၽုၺ်ႇ ၼႆႉ ယၢၼ်ၵၼ် ၄၀ လၵ်းယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းပၢင်ႇဝႃႇၼႆႉ တပ်ႉသိုၵ်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇမႂ်ႇ မိူင်းၶၢင် (NDA-K) ဢၼ် ဢူးသၶူၵ်ႉတဵင်ႉယိင်းဢွၼ်ႁူဝ် ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ် တပ်ႉၸုမ်းပႂ်ႉလႅၼ်လိၼ်မိူင်း ၼၼ်ႉ ပၵ်းဝႆႉယဝ်ႉ။
ၼႃႈလိၼ်ပထဝီႇ.
ဝဵင်းပၢင်ႇဝႃႇၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈမီး လွၵ်းလၵ်း ၁၃၅၅ လၵ်း သေ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး မိူင်းၶႄႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းဝဵင်းမႂ်ႇ လႄႈ မိူင်းၶႄႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်း လႄႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းၶျီႇၽုၺ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ဢိူမ်ႉၸပ်းၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ သၼ်လွႆပၢၼ်းတၢပ်ႈလွႆၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉလႄႈ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးမီး ၼႃႈလိၼ်ပဵင်းယဝ်ႉ။
ၾိင်ႈၶၢဝ်း.
ယွၼ်ႉမီးၾိင်ႈၶၢဝ်းဢၼ်ၵတ်းယဵၼ်ဝႆႉယူႇတင်းပီလႄႈ တၢင်ႉလူမ်းမႆႈဢၼ်သုင်သုတ်းၼႆႉ ၵူၺ်းမီး ၁၈ တီႇၵရီႇသႄးသီးယႅတ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးၶၢဝ်းၵတ်းမႃး တိူဝ်းၵတ်းႁႅင်းသေ တၢင်ႉလူမ်းမႆႈ ဢၼ်တႅမ်ႇသုတ်းၼႆႉ ယွမ်းလိူဝ်တၢင်ႉၼမ်ႉၶႅင် (-၁၈) တီႇၵရီႇသႄးသီးယႅတ်ႉသေ ၼမ်ႉၶႅင်ဝႆႉတင်းဝဵင်းယူႇယဝ်ႉ။ 
လွင်ႈၵူၼ်းယူႇသဝ်း.
တီႈဝဵင်းပၢင်ႇဝႃႇၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶၢင် ဢၼ်ပဵၼ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်း လေႃႇဝေႃႇ၊ လႃၶျဵၵ်ႉ၊ လိသေႃး ၸိူဝ်းၼႆႉ ယူႇသဝ်းၵမ်ႉၼမ်သေ ၼႂ်းၵႃႈႁူဝ်ႁိူၼ်းၵူၼ်း ၁၇၀ ပၢႆၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ ၁၁၀၀ ပၢႆယဝ်ႉ။ တီႈဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းၵူၼ်း မီးယူႇ ၁၂၀၀ ပၢႆသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း မီးယူႇ ၆၉၀၀ ပၢႆလႄႈ တီႈဝဵင်းပၢင်ႇဝႃႇၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းႁူမ်ႈ မီးယူႇ ၈၀၀၀ ပၢႆယဝ်ႉ။ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ပဵၼ်ၵူၼ်းၵိူဝ်းယမ် ၽႃႇသႃႇၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး.
ၵမ်ႉၼမ် ႁဵတ်းၵၢၼ်ၶုတ်းၶူဝ်းႁႄႈယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈ မီးလိၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈသေတႃႉ ၵူၺ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈ မၢၵ်ႇၵိၼ်ဢိတ်းဢွတ်းသေ ၵမ်ႉၼမ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈမၢၵ်ႇဝၢဝ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပဵၼ်ဝဵင်းသၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်လႄႈ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ပဵၼ်ယႂ်ႇယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈလိုဝ်းလင်.
မီးဝႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ၊ ၸၼ်ႉၵၢင်၊ ၸၼ်ႉသုင် သၢမ်ႁူင်းႁဵၼ်းသေ ပၢင်ႇလဵၼ်ႈႁဵင်ႈ မၢၵ်ႇၼင်ႇ မီးဝႆႉ ပၢင်ႇၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ႁူင်းယႃလူင်ပၢင်ႇဝႃႇ ဢၼ်ၵူႇၶဝ်ႈ (၂၅) လုၵ်ႈၼၼ်ႉသေ ၸိူဝ်းပဵၼ်တီႈဝၢၼ်ႈ လၼ်ႇၵျေႃး၊ သျီးၵျႅၼ်ႇ၊ လုပီၵျႅၼ်း၊ ၽီမေႃ ၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ မီးႁွင်ႈၽႄပၢႆးယူႇလီ ၼိုင်ႈတီႈၼိုင်ႈဢၼ်ယဝ်ႉ။ တပ်ႉႁၢၼ်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ၊ လဝၵ၊ ၵေႃဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း၊ ၼတလ၊ ၽၢႆႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈ၊ ၽၢႆႇသဵၼ်ႈမၢႆၵၢၼ်လိၼ်၊ ၽၢႆႇၵေႃႇသၢင်ႈ၊ ၽၢႆႇပၢႆးပႆႇၺႃႇ၊ ၽၢႆႇပၢႆးယူႇလီ၊ ၽၢႆႇပၢႆးၵပ်းသိုပ်ႇ၊ လဵင်ႉ/ယႃတူဝ်သတ်း၊ ႁူင်းပွႆႇႁၢင်ႈ၊ ၽၢႆႇၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ၊ ၽၢႆႇၾႆးၾႃႉ၊ ၽၢႆႇတပ်ႉဢဝ်ၶၢဝ်၊ ၼၵတ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မီးဝႆႉယူႇ ၁၇ ၸုမ်းယဝ်ႉ။
မီးဝႆႉ ၵွင်းမူးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ သွင်သူႇလႄႈ ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈလင်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးၸမ်ႇပူႇၺဵင်း ဢၼ်မီးတီႈ ပွၵ်ႉ (၁) တီႈၼိူဝ်ဝဵင်း၊ ၵျွင်ႈမုၼ်ၸဝ်ႈမျူဝ်ႉဢူး လႄႈ ၵျွင်းၽြႃးၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၸဵင်ႉၽေႃးၶႅတ်ႉတလိတ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်တီႈဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ယဝ်ႉ။