Mrsailiek/shan-dataset huggingface dataset:
ဢၽိၼ်ႇႁ၊ ၸၢတ်ႈ
26 - ꩡၢတ်ႈဢꧤိၼ်ႇႁ.
သတ်းဢွၼ်ႇၶဝ်ၼႆၵေႃႈ ၊ တေႃႈတုၵ်ႉယၢၼ်ၵေႃႉႁၵ်ႉ
ဝတ်ႉထုပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ.
ၽွင်းမိူဝ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ယင်းတိုၵ်ႉမီးယူႇၼၼ်ႉ တီႈမိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိ ၸင်ႇမီးတႆးၵေႃႉမိုတ်ႈ ၵိုဝ်းႁၵ်ႉႁွမ်ၵၼ် သွင်ၵေႃႉ။ ၼႂ်းၶဝ်သွင်ၵေႃႉၼၼ် ၵေႃႉၼိုင်ႈ မႃးပဵၼ်ရႁၢၼ်း တမ်ႈတီႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းလူင်ၼၼ်ႉ ၵႆႉၵႆႉၵႂႃႇၵိၼ်သွမ်း တမ်ႈတီႈႁိူၼ်း တႆးၵေႃႉမၼ်းသေ ဝၢႆးၵိၼ်သွမ်းယဝ်ႉ ပေႃးဝႃႈ ၶိုၼ်းပွၵ်ႈမိူဝ်းတီႈဝတ်ႉၼႆ တႆးၵေႃႉၵူၼ်းႁိူၼ်းမၼ်း သမ်ႉၶိုၼ်းၸွမ်းမႃး တီႈဝတ်ႉသေ မႃးဢုပ်ႇၵၼ်တင်းဝၼ်း တေႃႇထိုင်တၢမ်းၶမ်ႈ ၸင်ႇပွၵ်ႈမိူဝ်းႁိူၼ်းယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ် ၶႃသွင်ၵေႃႉ ႁၵ်ႉပႅင်းမိုတ်ႈၵိုဝ်းၵၼ် ၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ႁူႉထိုင်သေ ၸင်ႇတေ ႁေႃးလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈꩡၢတ်ႈၵွၼ်ႇဝၼ်း လင်ၶႃၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ-
ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႉ.
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇႁိုင်လွၼ်ႇပူၼ်ႉမႃး ၶုၼ်လူင် မိူင်းၿႃႇရႃႇၼသီႇ ပၢၼ်ၶုၼ်ၿြႁ်မၻတ်ႈၼၼ်ႉ ၼေႃႇ ၶမ်းၽြႃး လႆႈပဵၼ် ၽွင်းမိူင်းလူင် တမ်ႈတီႈ ၶုၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ မႃတူဝ်ၼိုင်ႈ ၵႂႃႇတီႈၶွၵ်ႈၸၢင်ႉသေ ၵႂႃႇၵိၼ်သၢၵ်ႈ ဢၼ်ၵိုတ်းတီႈၸၢင်ႉၼၼ်ႉလႄႈ တင်းၸၢင်ႉမင်ႇၷလႃႇ ၸူးဢဝ် မိုတ်ႈၵိုဝ်းႁၵ်ႉႁွမ်ၵၼ် ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ႁိုင်မႃး ၶႃသွင်တူဝ်ၼၼ်ႉ တူဝ်ၼိုင်ႈလႄႈတူဝ်ၼိုင်ႈ မိုတ်ႈၵိုဝ်းႁၵ်ႉႁွမ်ၵၼ် သမ်ႉပေႃး ဢမ်ႇၽၢတ်ႇၵၼ်လႆႈယဝ်ႉ။ ဝၼ်းၼိုင်ႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸင်ႇမႃးသိုဝ်ႉဢဝ်မႃ တမ်ႈတီႈ ၵူၼ်းထိင်းၸၢင်ႉၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႉမင်ႇၷလႃႇၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈ ဢမ်ႇလႆႈႁၼ်မႃၼႆ တၢင်းၵိၼ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇၵိၼ်၊ ၼမ်ႉၵေႃႈဢမ်ႇၵိၼ်သေ ငဝ်မိုင်ဝႆႉယူႇ။
ၶုၼ်လူင် လႆႈႁူႉလွင်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇၸႂ်ႉႁႂ်ႈ ၽွင်းမိူင်းၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇ ၵႂႃႇၸွပ်ႇၸႅတ်ႈတူၺ်းသေ ႁႂ်ႈမႃးလၢတ်ႈၶိုၼ်း တီႈႁေႃၶမ်းယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူင်း ၸင်ႇၸွပ်ႇတူၺ်း လွင်ႈၸၢင်ႉမင်ႇၷလႃႇသေ မႃးလၢတ်ႈထိုင် တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ၸွမ်းၼင်ႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ-
ပႃႇꩮိ.
 27 - ၼႃလံ ၵၿꩮံ ပၻႃတဝေ၊ ၼ ၸ ပိၼ်ꩦံ ၼ ၵုသေ ၼ ꧠံသိတံု။
 ပၺႃမိ ဢꧤိၼ်ႁၻသ်သၼႃ၊ ၼႃၷေႃ သၼေႁမၵႃသိ ၵုၵ်ၵုရေ။
ပိၼ်ႇတႆး.
ၶုၼ်လူင်... ၸၢင်ႉမင်ႇၷလႃႇၼႆႉ ၶဝ်ႈလႄႈသင်၊ ပၼ်ႈၶဝ်ႈလႄႈသင်၊ ယိူဝ်ႈလႄႈသင် ဢမ်ႇ ၸၢင်ႈဢဝ်ၵိၼ်သင်ယဝ်ႉ။ (တူဝ်မၼ်းၵေႃႈ) ဢမ်ႇၸၢင်ႈတူင်ႉၼိုင် ပွတ်ႈထူသင်ယဝ်ႉ။ ၶႃႈထၢင်ႇတႄႉ ၸၢင်ႉမင်ႇၷလႃႇၼႆႉ ၶႂ်ႈႁၼ်မႃယူႇသေႇသေႇ (ဢမ်ႇႁၼ်ဢမ်ႇယူႇလႆႈ)ၼႆယဝ်ႉ။
ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ လွင်ႈၸီႉသင်ႇ ၽွင်းမိူင်း ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇသေႃႇဝႃႈ “မႃ ဢၼ်ပဵၼ် ဢူၺ်းၵေႃႉၸၢင်ႉမင်ႇၷလႃႇၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ မႃးသိုဝ်ႉၵႂႃႇၼႆယဝ်ႉ။ ၵေႃႉဢၼ်ႁပ်ႉၶၢမ်ႇဝႆႉ မႃတူဝ်ၼၼ်ႉ တေၺႃး တၢမ်ႇၶုၼ်ယူႇယဝ်ႉ”ၼႆလႄႈ ၵေႃႉသိုဝ်ႉမႃၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းပွႆႇပၼ်မႃ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မႃတူဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပေႃးဝႃႈ လွတ်ႈမႃးၼႆ ၸင်ႇလႅၼ်ႈၵႂႃႇၸူး ဢူၺ်းၵေႃႉၸၢင်ႉမၼ်း ၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႉမင်ႇၷလႃႇၵေႃႈ ၸူမ်းသိူဝ်းသေ ၸင်ႇတေၶိုၼ်းၵိၼ် တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း လႆႈႁူႉလွင်ႈၼၼ်ႉၼႆ ၸင်ႇယွင်ႈယေႃး ၽွင်းမိူင်း ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇဝႃႈ “ယင်းမီးၺၢၼ်ႇတၢင်းႁူႉ ၵၢင်ၸႂ်သတ်းၶဝ်လူးၵွၼ်ႇၼေႃ”ၼႆသေ ၸင်ႇပၼ်လုမ်းလၢင်း တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
ႁူမ်ႈꩡၢတ်ႈ ။ ။ 
ၽွင်းမိူင်းၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၼၼ်ႉ မႃးပဵၼ် ၽြႃး။
ၶုၼ်လူင်ၿႃႇရႃႇၼသီႇ မႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇၻႃႇ။
ၸၢင်ႉမင်ႇၷလႃႇ မႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းလူင်။
မႃ မႃးပဵၼ် ဢူၺ်းၵေႃႉၸဝ်ႈရႁၢၼ်းလူင်။
ၵၼ်သွၼ် ။ ။ 
(1) ယႃႈယႃလႄႈရေႃးၵႃႇ ၊ ပၼ်ၵႂႃႇမႅၼ်ႈၸဵဝ်းႁၢႆ။
(2) ႁၵ်ႉမိုတ်ႈၵၼ်ၸၢတ်ႈၼႆႉ၊ တိုၼ်းပဵၼ်ဝႆႉၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇ။
ပႃႇရမီႇ ။ ။ ပၺ်ႇၺႃႇပႃႇရမီႇ။
မင်ႇၷလႃႇ ။ ။ ပဵၼ်“ၿႃႁုသ်သၸ်ၸ မင်ၷလႃ”။
ဢႃႇယတၼ သိပ်းသွင်ပိူင်
ဢႃႇယတၼ (12) ပိူင်.
 - ဢႃႇယတၼ တၢင်းၼႂ်း (6) ပိူင်
 - ဢႃႇယတၼ တၢင်းၼွၵ်ႈ (6) ပိူင်
ဢႃႇယတၼ တၢင်းၼႂ်း (6) ပိူင်.
 - ၸၵ်ၶု = တႃသႂ် (ရုပ်ႈ)
 - သေႃတ = ႁူသႂ် (ရုပ်ႈ)
 - ꧠႃၼ = ၶူလင်သႂ် (ရုပ်ႈ)
 - ꩡိဝ်ႁႃ = လိၼ်ႉသႂ် (ရုပ်ႈ)
 - ၵႃယ = တူဝ်သႂ် (ရုပ်ႈ)
 - မၼ = ၸႂ် (ၼၢမ်ႇ)
ဢႃႇယတၼ တၢင်းၼွၵ်ႈ (6) ပိူင်.
 - ရူပ = ႁၢင်ႈ (ရုပ်ႈ)
 - သၻ်ၻ = သဵင် (ရုပ်ႈ)
 - ၷၼ်ꩪ = ဢၢႆ(သႅဝ်) (ရုပ်ႈ)
 - ရသ = ဢရသႃႇ (ရုပ်ႈ)
 - ၽေꩦ်ꩧၿ်ၿ = တီႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉ (ရုပ်ႈ)
 - ꩪမ်မ = တီႈဝူၼ်ႉ (ရုပ်ႈ+ၼၢမ်ႇ)
ဢႃႇလႃႇရ ၵႃႇလႃႇမ
ၸဝ်ႈသိတ်ႉထတ်ႉထၼႆႉ ႁူႉဝႃႈ ဝတ်ႉၵျွင်းရသေးလူင် ဢႃႇလႃႇရၵႃႇလႃႇမၼႆႉ မီးတီႈၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်း ဢၼ်လုၵ်ႉမိူင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇၵႂႃႇ ၵယႃႇ(ဢုရုဝေႇလ)ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇၵႂႃႇႁႂ်ႈပေႃးၽႅဝ်တီႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သြႃႇလူင်ဢႃႇလႃႇရၵႃႇလႃႇမၵေႃႈ ပေႃးလႆႈႁၼ်သိတ်ႉထတ်ႉထၼႆ ယိၼ်းၸူမ်းလူင်လၢင်သေ ၸင်ႇသွၼ်ၼႄပၼ်ၸၢၼ်ႇ (ၸႃႇၼ) ၸဵတ်းၸၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။<br>
ၸၢၼ်ႇၸဵတ်းၸၼ်ႉ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ -<br>
1။ ၸၢၼ်ႇၸၼ်ႉၼိုင်ႈ - ႁႂ်ႈဢဝ်ၸႂ်ပၵ်းသႂ်ႇတီႈဢႃႇရုမ်ႇၵမ်ႇမထၢၼ်းၼၼ်ႉၼႆသေတႃႉၵေႃႈ ၸႂ်ဢၼ်တိုၼ်းမီးဝႆႉယူႇဢွၼ်တၢင်းတႄႉ တိုၵ်သိုပ်ႇမေႃမီးဝႆႉယူႇ။ ယၢမ်းၼၼ်ႉ ၸႂ်ၼႆႉ ၵၢင်းလွတ်းတင်း ဢႃႇရုမ်ႇၵႃႇမၵုင်ႈလႄႈ ၸႂ်ဢၵုသူဝ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။ လႆႈၶုၼ်ႉႁၼ်ပီႇတိသေႃးမၼဝ်သၶဝ် ႁူမ်ႇမုင်းဝႆႉယူႇ။ ပီႇတိသေႃးမၼသ်သၶဝ်ၼႆႉ ၽႄႈၸိုမ်းၸွတ်ႇတင်းတူဝ်ဝႆႉယူႇ။<br>
<br>
2။ ၸၢၼ်ႇၸၼ်ႉသွင် - ၸႂ်ဢၼ်တိုၼ်းမီးဝႆႉယူႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တိုၼ်းႁၢႆလၢႆၵႂႃႇလုမ်းလုမ်း။ လႆႈသမႃႇထိမႃးလႄႈ လႆႈသိုပ်ႇၶုၺ်ႉႁၼ် ပီႇတိသေႃးမၼသ်သၶဝ် ႁူမ်ႇမုင်းတင်းတူဝ်း။ ၽွင်းယၢမ်းပဵၼ်ၸိူင်ႉၼၼ်ယူႇၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈထၢင်ႇထိူမ်းၽိတ်းဝႃႈ ၸေႇတသိၵၶဝ်တၢင်းမူတ်း မွတ်ႇယဵၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ ၼႆ။ ငဝ်းလၢႆးၸိူင်ႉၼၼ်ၼၼ်ႉ ယင်းပႆႇပူၼ်ႉလွတ်ႈရုပ်ႈတင်းၼၢမ်ႇၵွၼ်ႇ။ မီးထႅင်ႈၸၢၼ်ႇဢၼ်သုင်လိူဝ်ၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ။<br>
<br>
3။ ၸၢၼ်ႇၸၼ်ႉသၢမ် - ၶၢဝ်းယၢမ်းၼၼ်ႉ ၸိတ်ႉတပသ်သတိ မွတ်ႇႁၢႆၵႂႃႇသေ ၵိုတ်းၵႃႇယပသ်သတိၵွႆးယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
4။ ၸၢၼ်ႇၸၼ်ႉသီႇ - တုၵ်ႉၶတေႃးမၼသ်သလႄႈ သုၶသေႃးမၼသ်သၶဝ် မွတ်ႇႁၢႆသေ တေၵိုတ်းဝႆႉသတိလႄႈ ၸႂ်ဢုပႅၵ်ႉၶႃႇဢေးၵၵ်ႉၵတႃႇ ၵွႆးယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
5။ ၸၢၼ်ႇၸၼ်ႉႁႃႈ - ၸႂ်ၸၢၼ်ႇ ဢႃႇၵႃႇသႃႇၼၼ်ၸယတၼ ပဵၼ်ပေႃႇဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
6။ ၸၢၼ်ႇၸၼ်ႉႁူၵ်း - ၸႂ်ၸၢၼ်ႇဝိၺ်ၺႃၼၼ်ၸယတၼ ပဵၼ်ပေႃႇဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
7။ ၸၢၼ်ႇၸၼ်ႉၸဵတ်း - ဢမ်ႇမီးတႃႇတူၺ်းတွင်းသင်ယဝ်ႉလႄႈ သမႃႇထိၵေႃႈႁႅင်းယႂ်ႇၵႄႇၶႅင်မႃးတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ ၸႂ်ၸၢၼ်ႇ ဢႃႇၵိၼ်ၸၺ်ၺႃယတၼ ပဵၼ်ပေႃႇဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ယွၼ်ႉၵုသူဝ်ႇၵၢမ်ႇဝၼ်းလင် လၢႆလၢႆပၼ် ၸဝ်ႈသိတ်ႉထတ်ႉထ လႆႈၽိုၵ်းသႃတိုဝ်းၵမ်မႃးလႄႈ ဢၼ်သြႃႇလူင်ဢႃႇလႃႇရၵႃႇလႃႇမ သွၼ်ပၼ်တင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁဵၼ်းဢဝ်ၸဵတ်းဝၼ်းၵွႆးသေ မေႃမႃးသေင်ႈသဵင်ႈယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
သြႃႇလူင်ဢႃႇလႃရၵႃႇလႃႇမၵေႃႈ ယိၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ၸူမ်းသိူဝ်းတႄႉတႄႉ။ ၵူၼ်းမႃးႁဵၼ်းသွၼ်တီႈမၼ်းၵေႃႈ ၼမ်ၼႃႇသေ ၵေႃႉလဵဝ်ဢမ်ႇသွၼ်ပၼ်လႆႈလႄႈ ၸင်ႇယိုၼ်ႈယွၼ်း ႁႂ်ႈၸဝ်ႈသိတ်ႉထတ်ႉထႁဵတ်းၵူၼ်းထႅမ်ၸွႆႈသွၼ်ပၼ်ၼႆယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
သိတ်ႉထတ်ႉထၼႆႉ တၢင်ႇၵေးၸူးယႂ်ႇၼမ်ၼိူဝ် ဢႃႇလႃႇရၵႃႇလႃႇမသေ လွင်ႈယိုၼ်ႈယွၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇႁပ်ႉလႆႈ။ မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ဢွၵ်ႇမႃးတႃႇႁႃ သတ်ႉၸႃႇတြႃး ဢၼ်သုတ်းယွတ်ႈႁွတ်ႈပၢႆမၼ်းၼႆလႄႈ ၸူဝ်ႈၵႃႈယင်းပႆႇႁူႉႁၼ်လႆႈသတ်ႉၸႃႇတြႃးၼၼ်ႉ လွင်ႈသွၼ်ပၼ်ဢၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇႁဵတ်းပၼ်လႆႈ - လၢတ်ႈၶိုၼ်းၼင်ႇၼႆ။<br>
<br>
ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸင်ႇဢွၵ်ႇၵႂႃႇၸူးၵျွင်းဝတ်ႉဢုတ်ႉတၵရႃႇမပုတ်ႉတ ဢၼ်သွၼ်ပၼ်ပၺ်ႇၺႃႇၸၼ်ႉသုင်လိူဝ်ၼႆႉ ဢၼ်မီးတီႈၼိူဝ်သၢႆသဵၼ်ႈတၢင်း သုတ်းဢၼ်ၵႂႃႇၵယႃႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ဢႃႇၸၺ်ႇၺ၊ ၸၢတ်ႈ
24 - ဢႃၸၺ်ၺၸၢတ်ႈ.
ထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၵေႃႈ၊ တေႃႈဢမ်ႇယွမ်းဝီႇရိယ
ဝတ်ႉထုပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ.
ပၸ်ႉၸုပၼ်ႇဝတ်ႉထုလႄႈ ဢတိတ်ႉဝတ်ႉထုတင်းသွင်ဢၼ် ၼႂ်းꩡၢတ်ႈဢၼ်ၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ် တင်းꩡၢတ်ႈေꧤႃးꩡႃႇꩡႃႇၼီယၼၼ်ႉ တင်းသွင်ဢၼ်ယဝ်ႉ။ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၶုၼ်ႁၢၼ်မႃႉလႄႈ ၶုၼ်ႁၢၼ်လေႃႉမႃႉၵူၺ်း။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ် လေႃႉမႃႉလႄႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈမႃႉတူဝ်လဵဝ် ၸိူင်ႉၼင်ႇၸၢတ်ႈၽေႃးၸႃႇၸႃႇၼီႇယ ၼၼ်ႉသေ သမ်ႉပဵၼ်မႃႉသွင်တူဝ် ပီႈၼွင်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈမႃႉသွင်တူဝ်ၼႆႉ ၽွင်းမိူဝ်ႈၶဝ်ႈတိုၵ်း တပ်ႉၸုမ်းႁူၵ်း ၺွပ်းတီႉဢဝ်ၶုၼ်ထီႉႁူၵ်းၼၼ်ႉ မႃႉတူဝ်ပီႈၸင်ႇၺႃးမၢတ်ႇတိူဝ်ႉၸဵပ်းၵႂႃႇသေ ဢၢင်ႈလႅၵ်ႈ လၢႆႈမႃႉတၢင်ႇတူဝ်သေတႃႉ ဢမ်ႇၶၢမ်ႇလႅၵ်ႈသေ မႃႉတူဝ်ပီႈၸင်ႇၵႂႃႇလၢတ်ႈတီႈ ၶုၼ်ႁၢၼ်လေႃႉမႃႉ ႁႂ်ႈ သိုပ်ႇၸႂ်ႉမၼ်းၵႂႃႇၼႆ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၸင်ႇလၢတ်ႈႁေႃးၵႂႃႇၼင်ႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ-
ပႃႇꩮိ.
 - 24 - ယၻႃ ယၻႃ ယတ်ထ ယၻႃ၊ ယတ်ထ ယတ်ထ ယၻႃ ယၻႃ။
ဢႃꩡၺ်ၺေႃ ၵုရုတေ ဝေၷံ၊ ႁႃယၼ်တိ တတ်ထ ဝႃꩮဝႃ။
 - ပိၼ်ႇတႆး
ၶုၼ်ႁၢၼ်လေႃႉမႃႉ... မိူဝ်ႈလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ၊ တီႈလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ၊ ၶၢဝ်းယၢမ်းလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ၊ ပၢင်သိုၵ်းတီႈလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ၊ လႆႈမၢတ်ႇတိူဝ်ႉၸဵပ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈဢမ်ႇဝႃႈ မႃႉႁတ်းႁၢၼ်ၼႆႉၵူၺ်း ၶတ်း ႁႅင်းပွင်ပဵၼ်လႆႈ။ တႃႇတေၶတ်းႁႅင်းပွင်ပဵၼ်ၼင်ႇၼႆၼၼ်ႉ မႃႉၶုၺ်ႈမႃႉၺၢမ်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉ တၢင်းၶတ်းႁႅင်း ၶဝ် ယူပ်ႈယွမ်းယူႇယဝ်ႉ။ (ၵွပ်ႈၼႆ ဢဝ်လေႃႉမႃႉၼၼ်ႉ မႃးႁၢင်ႈပၼ်ၵဝ်တႃႉ)။
 - ႁူမ်ႈꩡၢတ်ႈ ။ ။ မႃႉတူဝ်ပီႈ မႃးပဵၼ် ၽြႃး။
 ၶုၼ်လူင်ၿႃႇရႃႇၼသီႇ မႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇၻႃႇ။
 - ၵၼ်သွၼ် ။ ။ (1) လွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇတုၵ်ႉယၢၵ်ႈ၊ ဢဝ်ဝီႇရိယသေပၢၵ်ႈ။
 (2)တေႃႇထိုင်ၸမ်တေတၢႆ ၊ ယႃႇပၼ်ႁၢႆဝီႇရိယ။
 - ပႃႇရမီႇ ။ ။ ဝီႇရိယပႃႇရမီႇ။
 - မင်ႇၷလႃႇ ။ ။ ပဵၼ်“ဢတ်တသမ်မႃပၼိတ မင်ၷလႃ”။
ဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်း
ဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်း.
ဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်လိုမ်လိၼ် ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ထူၼ်ႈသွင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းမီး လႅၼ်ႊၵႂၢင်ႈတႃႇ 11,707,000 လွၵ်းလၵ်း (30,308,252 လွၵ်းလၵ်းၵီႇလူဝ်ႇမီႇတိူဝ်ႇ)။ ၼမ်ႉၵႄးၼၢႆးလ်ဢၼ်မီးတီႈ ဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼမ်ႉၵႄး ဢၼ်ယၢဝ်းသေပိူၼ်ႈတီႈသုတ်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉယဝ်ႉ။ ပႃႇႁၢတ်ႇသၢႆးလူင် ဢၼ်ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈတီႈသုတ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ် သႁႃးရႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးတီႈဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်းၼႆႉ ၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။
ဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်း လႆႈႁွင်ႉဝႃႈ ပဵၼ် လိုမ်လိၼ်ၵူၼ်းလမ်ၶဝ်ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1800 ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းယူးရူပ်ႉၶဝ် ၸင်ႇတႄႇၾၢႆႇႁၼ်မႃး။ မိူင်းဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်း ၵမ်ႈၼမ်ၼမ် ၵႆႉယၢမ်ႈပဵၼ်မႃး မိူင်းႁၢႆးတီႈၶိူဝ်းယူးရူပ်လၢႆလၢႆမိူင်းၶဝ် တေႃႇပေႃးထိုင် 1950 ၸိူဝ်းၼႆႉၵွၼ်ႇလႂ်ယဝ်ႉ။ ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉတႄႉ ၸိုင်ႈမိူင်းဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်း ဢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃႈၵေႃႈ မီးမႃးတင်းၼမ်လၢႆတေႉယူႇယဝ်ႉ။
ဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်းၼႆႉ မီးၾိင်ႈၾႃႉ ဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်လၢႆလၢႆမဵဝ်း၊ ဢိၵ်ႇ မဵဝ်းသႅၼ်းလိၼ်လၢႆမဵဝ်းတေႉတေ့။ ပႃႇႁၢတ်ႇသၢႆးလူင်ၶဝ်သမ်ႉ ႁႅင်ႈသေပဵၼ်မုၼ်ႈသၢႆးယဝ်ႉ။ မႃလိၼ်လႄႈ ပၢင်တၢႆးဢွၼ်ႇၶဝ် ယူႇတီႈၼၼ်ႈ။ တီႈဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်းပွတ်းဝူင်ႈၵၢင်ႊသမ်ႉ မီးပႃႇထိူၼ်ႇ သတ်ႉၼႃလူင်သေ မႆႈၵေႃႈမႆႈ ၾူၼ်ၵေႃႈၼမ်။ လိင်း၊ ၶျႅမ်းပႅၼ်းသီးၶဝ်တင်း မီးၵူၼ်းလူင် ၵူဝ်းရိလ်းလႂ်းသမ်ၶဝ်ယူႇတီႈၼၼ်ႈယဝ်ႉ။ တူဝ်သတ်း ဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်း ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆး (ဢမ်ႇသူႇလႆႈႁၼ်ၶဝ်)တင်းၼမ်လၢႆၶဝ် သမ်ႉယူႇတီႈလႅၼ် ၵႂၢင်ႇပႃႇလိူင်းလူင်လၢင် ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ လိၼ်ပၢင်ႇပႃႇယိူဝ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉလႂ်ယဝ်ႉ။ တူဝ်ၼႂ်းၶဝ်မၢင်ၸိူဝ်းသမ်ႉ ပဵၼ်ၼင်ႇ ၵႂၢင်ၸႆး၊ မႃႉလၢႆး၊ ယီးလၢႆးၶေႃႈယၢဝ်း၊ သၢင်ႇသီ၊ ၸၢင်ႉတင်းၸူင်လူင်ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူင်းဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်းၼႆႉ လႅၼ်ႊႁိူၼ်းတီႈယူႇတႃႇတူဝ်ၼူၵ်ႉမႃႉ၊ လႅၼ်းၼမ်ႉ၊ ငူးႁဝ်ႇၵၢၵ်ႇ တင်းလိူမ်ၼႃႈလႅမ်ၶဝ်ၵေႃႈ ၸႂ်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းထွင်ႈထဵဝ်ႈ တႃႇထၢႆႇႁၢင်ႊ ပႃႇထိူၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးထိုင် ဢႅၾ်ႉရီးၶိူသ်းပွတ်းၵၢင်လႄႈ ပွတ်းၸၢၼ်းတႃႇလႆႈတူၺ်းႁၼ် ၾိင်ႈပိူင် တူဝ်ႁၼ် ၾိင်ႈပိူင်တူဝ်ၸႂ်ပႃႇလိူင်းၶဝ်ယဝ်ႉ။
လႅၼ်ႊမုင်ႈသႃႇ ဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်းၼႆႉသမ်ႉ လီဢၢမ်းဝႆႉ။ ၸိၵ်းလွႆလူင် လွႆၵိလ်းမီးမၢၼ်းၸႃးရူဝ်း ဢၼ်မီးတီႈတၢၼ်းသၢၼ်းၼီးယႂ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးထၢင်ႇၸႅင်ႈလူင်လၢင်ဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ မၼ်းပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်သုင်သေပိူၼ်ႈတီႈသုတ်းတီႈဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်းယဝ်ႉ။ မီးတၢင်းသုင် 19,340 ထတ်း(5895 မီႇတိူဝ်ႇ)ယဝ်ႉ။
ၵပိလဝၢတ်ႈ၊ မိူင်း
ၵပိလဝၢတ်ႈ.
မိူင်းၵပိလဝၢတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် သုတ်ႉထေႃးတၼ ဢၼ်ပဵၼ် ဢူႈၼေႃႇၶမ်းၽြႃး သိတ်ထတ်ႉထ (ၸဝ်ႈသီႇထၢတ်ႈ) ဢုပ်ႉပိူင်ႇငမ်းၸိုင်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၵွၼ်ႇ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယၼႆႉ မီးဝႆႉ တူင်း 16 တိူင်း၊ မိူင်း 20 မိူင်းသေ ၵပိလဝၢတ်ႈၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းတိူင်းသၵ်ႉၵ၊ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ် ၶိူဝ်းသႃႇၵီႇၶဝ် ၵွၼ်းၸိုင်ႈဝႆႉ။
ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၶူင် ဢူၵ်ႉၵႃႇၵၼႆႉ မၼ်းပူင်ၶေႃႈပူင်ပၼ် လုၵ်ႈၸၢႆးလုၵ်ႈယိင်းမၼ်း ႁႂ်ႈၵႂႃႇယူႇသဝ်း ၼႂ်းထိူၼ်ႇႁိမဝၼ်ႇတႃႇလႄႈ လုၵ်ႈယိင်းလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇႁွတ်ႈထိုင်မႃး တမ်ႈတီႈ ၵျွင်းၸဝ်ႈရသေႉ ၵပိလယူႇသဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ၶဝ်ပီႈၼွင်ႉ ၸင်ႇႁပ်ႉဢဝ် ၶေႃႈသင်ႇသွၼ် တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရသေႉသေ တႄႉတင်ႈဝဵင်း တမ်ႈတီႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢိင်ပိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈရသေႉၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတၢင်ႇၸိုဝ်ႈမိူင်းၶဝ်ဝႃႈ မိူင်းၵပိလဝၢတ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 
ၼမ်ႉႁွင်ႈ ရေႃးႁိၼီႇၼႆႉ လႆၵႂႃႇၼႂ်းၵႄႈၵၢင် မိူင်းသႃႇၵီႇၶဝ် ဢၼ်ပဵၼ် မိူင်းၵပိလဝၢတ်ႈလႄႈ မိူင်းၵေႃးလိယၼၼ်ႉယူႇ။ မိူဝ်ႈပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 6 ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၶရိတ်ႉပႆႇပေႃႇၼၼ်ႉ မိူင်းၵပိလဝၢတ်ႈၼႆႉ ၶုၼ်ၶဝ် ပၼ်ႇပုတ်ႈၵၼ်သေ ဢုပ်ႉပိူင်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်းသေ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃးၵိူတ်ႇၼၼ်ႉ သမ်ႉၺႃးမႅၼ်ႈ ပေႃႈမၼ်းၸဝ်ႈ ၶုၼ်သုတ်ႉထေႃးတၼ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်။ ႁူဝ်ႉဢုတ်ႇၶူးဝဵင်းၼၼ်ႉ သုင်မီး 18 သွၵ်ႇၼႆ မီးတီႈမၢႆတွင်းဝႆႉယူႇ။ ဝၢႆးသေ ၸဝ်ႈၶုၼ်ၸၢႆးသီႇထၢတ်ႈ ဢွၵ်ႇထိူၼ်ႇၵႂႃႇႁဵတ်း ရႁၢၼ်းသေ ႁူႉႁၼ်တြႃးသတ်ႉၸႃႇ ပဵၼ်ၽြႃးမႃးၼၼ်ႉ ပေႃႈမၼ်းၸဝ်ႈ ၸႂ်ႉတပႄးမၼ်း မႃးၽိတ်ႈပၢင်း လၢႆပွၵ်ႈလၢႆလႂ်လႄႈ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ၸင်ႇလုၵ်ႉတီႈ မိူင်းရႃႇၸၵျုဝ်ႇသေ ယေႃးၶိင်းမိူဝ်းၵႂႃႇတီႈ မိူင်းၵပိဝၢတ်ႈ မိူဝ်းႁေႃးတြႃးၽူတ်ႇဢဝ် ပီႈၼွင်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းမၼ်းယဝ်ႉ။
ၽြႃးပွၵ်ႈမႃးမိူင်း.
ပုၼ်ႈတႃႇ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး တေယေႃးၶိင်းမိူဝ်း မိူင်းၵပိလဝၢတ်ႈၼၼ်ႉ ၽွင်းမိူင်းၵႃႇလုတႃႇယီႇ (ၽူႈၵိူတ်ႇၽၢၵ်ႈၸဝ်ႈ) လႆႈဢဝ် ၵႃႇထႃႇႁူၵ်းသိပ်းသေ ၽိတ်ႈပၢင်းၼႆ ၼႂ်းလိၵ်ႈထမ်း ဝႃႈမႃးၼင်ႇၼႆ။ ပေႃးဝႃႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးႁွတ်ႈၽႅဝ်ထိုင် မိူင်းၵပိလဝၢတ်ႈၵေႃႈ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈၼႄၽူင်းတၼ်းၶူဝ်း ၽႆးၼမ်ႉတင်းသဵင်ႈ ႁေႃးၼႄပိုၼ်းဝၼ်းလင် ၸႃႇတၵသိပ်းၸၢတ်ႈ ဢိၵ်ႇပႃး ၸၢတ်ႈၸဝ်ႈဝေႇသၼ်ႇတရႃႇသေ ႁၵ်းပႅတ်ႈ မၢၼ်ႇမႃႇၼ ၶုၼ်သႃႇၵီႇၶဝ်ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၼွင်ႉၸၢႆးၸဝ်ႈ ဢၼ်ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၶုၼ်ၸၢႆးၼၼ်ႇတ (ႁူမ်ႈဢူႈ ဢမ်ႇႁူမ်ႈမႄႈ) ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ လုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈ ရႃႇႁုလႃႇၼၼ်ႉလႄႈသင် မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢဝ်ၶူဝ်းမွၼ်ႇသႃႇသၼႃႇ ပၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ၸိူင်ႉၼင်ႇ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ႁွတ်ႈၽႅဝ်ထိုင် မိူင်းၵပိလဝၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ ဝၢႆးလင်ၼႆႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းယေႃးၶိင်းမႃး တင်းၼမ်ၼႆ ၼႂ်းလိၵ်ႈထမ်းပိတၵၢတ်ႈ လၢတ်ႈၼႄဝႆႉယူႇ။ ဢၼ်ထၢင်ႇၸႅင်ႈလီ ပွၵ်ႈၼိုင်ႈတႄႉ မိူင်းၵပိလဝၢတ်ႈလႄႈ မိူင်းၵေႃးလိယ ႁိမ်ၼမ်ႉၼႃးၵၼ်သေ ဢၢင်ႈတေပဵၼ် သိုၵ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး လႆႈယေႃးၶိင်း မႃးႁေႃးတြႃးပၼ်ၶဝ်။ ထႅင်ႈပွၵ်ႈၼိုင်ႈတႄႉ တႃႇတေႁႄႉၵင်ႈပၼ် ၽေးၶဵၼ် ၶုၼ်ဝိတတူႇပလႄႈ ယေႃးၶိင်းႁွတ်းၽႅဝ်မႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မၢႆတွင်း ၵပိလဝၢတ်ႈ.
ပီၶရိတ်ႈ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 4 လႄႈ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 7 ၼၼ်ႉ မုၼ်ၸဝ်ႈၶႄႇ ၾႃႈႁီႇယၢၼ်ႇလႄႈ ႁူႇဢိၼ်ႇၸၢင်း ႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းၵပိလဝၢတ်ႈသေ တႅမ်ႈဝႆႉ တီႈမၢႆတွင်း ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ သႃႇသၼႃႇဢၼ်ၶႃႁၼ်မႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ သူၼ်ပဝ်း လုမ်ႇပိၼီႇ ႁိမ်းဝဵင်းၵပိလဝၢတ်ႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် ဢသေႃးၵ ပၵ်းဝႆႉ လၵ်းသဝ်ႁိၼ် လုမ်ႇပိၼီႇသဝ်ၼိုင်ႈ။ ဝဵင်းၵဝ်ႇ ၵပိလဝၢတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်တီႈလႂ်တႄႉတႄႉၼႆ ပႆႇလၢတ်ႈလႆႈသေတႃႉ ဢွၼ်ၵၼ် လၢမ်းႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ပဵၼ်ၼႂ်းမိူင်းၼီႇပေႃး တမ်ႈတီႈ ဝၢၼ်ႈပိပႃႇရႃႇဝႃႇၼၼ်ႉၼႆယူႇ။ တမ်ႈတီႈၼၼ်ႉ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ် ၶုတ်းလႆႈ မေႃႈလိၼ် ဢၼ်ပႃးၸိုဝ်ႈ ၵပ်ႉပီႇလဝၢတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၵမႃႇယုတ်ႉ
ၸႄႈဝဵင်းၵမႃႇယုတ်ႉ (ka mɑ̀ yɔ᷇t), (ကမာရွတ်မြို့နယ်), (Kamaryut Township) ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇပွတ်းၵၢင် ၵၢင်ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈၶေႃႈၵႂၢမ်းဝေႃးႁၢၼ်မွၼ်း (က္မာရတ်) ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ လူင်းမႃးဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၽႃႇသႃႇမွၼ်းဝႃႈ (က္မာ) ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၼွင်ယွင်ၼမ်ႉ၊ (ရတ်) ၵႅဝ်ႈ၊ ၸင်ႇမီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ၼွင်ၵႅဝ်ႈ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ မၢႆထိုင် ၼွင်ဢိၼ်းလျႃး ယဝ်ႉ။ ပွၵ်ႉဢၼ်မီးတီႈႁိမ်း ၼွင်ဢိၼ်းလျႃးၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ၵမႃႇယုတ်ႉ ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၵမႃႇယုတ်ႉၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမွၼ်းၶဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ဝၢၼ်ႈလူင် ဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတႂ်ႈမိုဝ်း ဝဵင်းတၵူင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢႆးၸဝ်ႈၵၢပ်ႈပၢၼ်ၵူင်းပွင်ႇၼၼ်ႉၵေႃႉ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇမီးပဵၼ်ဝၢၼ်ႈဝႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ပၢၼ်သိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉ-မၢၼ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ ပီ ၁၈၂၄ လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ ၈ ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်း တပ်ႉႁႄႉၵမႃႇယုတ်ႉမႃးသေ ၽွင်းလူင်သၢမ်ပႃး ဢူးယၢၼ်ႇဢွင်ႇ၊ ဝုၼ်ႇထွၵ်ႈ ဢူးသူၺ်ႇမိၼ်း လႆႈတူၵ်းသုမ်းယဝ်ႉ။
ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၸႄႈဝဵင်းၵမႃႇယုတ်ႉၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျိမျိၼ်ႇတႅင်ႇ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ၼွင်ဢိၼ်းယႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းမယၢၼ်းၵူင်း၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းၸၢၼ်းၶျွင်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵမႃႇယုတ်ႉၼႆႉ မီးပွၵ်ႉ (၁၀) ပွၵ်ႉ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ (၁၂)ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် (၂) ႁူင်းလႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် (၅) ႁူင်းယဝ်ႉ။
ဢၼ်ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းပိူင်လူင် တီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်းပျီႇ ၼၼ်ႉၵေႃႈ လတ်းၵႂႃႇတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးမေႃယႃ (1) တႃႈၵုင်ႈ၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး တႃႈၵုင်ႈ၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးပႆႇၺႃႇ တႃႈၵုင်ႈ၊ ၸၼ်ႉၸွမ်သွၼ်ၵႆ (တႃႈၵုင်ႈ)၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၽိုၵ်းတီႇတီႇၸီႇ၊ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸုမ်း ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၽၢႆႇပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ၊ ၵၢတ်ႇသိၼ်ႇမလၢႆႉ၊ ၵျႅၼ်းသျိၼ်းသၵွႆးသႅၼ်ႇတႃႇ၊ လႄးတၢၼ်းသႅၼ်ႇတႃႇ၊ ၸဵင်ႇၵေႇႁႃႇ(လႄးတၢၼ်း) ၸိူဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ယူင်ႉသၢင်ႈ ၸိူဝ်းၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်.
ယူင်ႉသၢင်ႈၸိူဝ်းဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵမႃႇယုတ်ႉ ဢၼ်ၼႄဝႆႉၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၼႆႉ ထိင်းသိမ်းဝႆႉပဵၼ် ၶူဝ်းပူၺ်ႈၵဝ်ႇမွၼ် တီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၶႃႈဢေႃႈ။
ၽူႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်.
 - ပူဝ်ႇၸေႃးဢွင်ႇ ၽူႈၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ယႄးပေႃႇတူင်းၵျဵၵ်ႉ (သျၢၼ်းၸူႉယႅတ်ႉ) (ရှမ်းစုရပ်)
 - ပူဝ်ႇၸေႃးၼွင်ႇ ၽူႈၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ယႄးပေႃႇတူင်းၵျဵၵ်ႉ (သျၢၼ်းၸူႉယႅတ်ႉ) (ရှမ်းစုရပ်)
 - ပူဝ်ႇမူဝ်းၺူဝ်ႇ ၽူႈၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ယႄးပေႃႇတူင်းၵျဵၵ်ႉ
 - ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ တၢၼ်းသူၺ်ႇ
 - ၸၢႆးဢဵၵ်ႇငဝ်းတူင်ႉ ဢၶႄးတမီႇ တဵင်းမွင်ႇ
ၵရဝေး
ပိုၼ်းၵရဝေး.
ၵရဝေးၼႆႉ ၵူၼ်းႁဝ်း ဢွၼ်ၵၼ် ႁူႉႁၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ်မႃႈ ၸဵမ်မိူဝ်ႈမိုၼ်ႉသိုၼ်းၵွၼ်ႇ။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ၿီႇၸီႇ 2000 မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉ မၼ်းလုၵ်ႉတၢင်ႇတီႈတၢင်ႇတၢင်းသေ ၶဝ်ႈႁွတ်ႈထိုင်မႃး ၼႂ်းမိူင်း ဢီႇၵျိပ်ႉ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ထၢင်ႇထိူမ်ဝႃႈ မၼ်းလုၵ်ႈမိူင်းၶႄႇမႃးၼႆယူႇ။ ၵရဝေးၼႆႉ ပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင် ၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇပိူင်ၼိုင်ႈ၊ ၵၢပ်ႈဝၢၼ်ႈပၢၼ်မိူင်းၵူႈပွၵ်ႈ ဢွၼ်ၵၼ်ဝႆႉၼၵ်းဝႃႈ ပဵၼ်ၶွင်ၽၢၵ်ႇတွၼ်ႈၶူဝ်းၶုၼ်၊ ပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင်လီ ဢၼ်ၽီပၼ်မႃးၼႆယူႇ။ 
တူၼ်ႈၵရဝေးၼႆႉ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈမိူင်းတႆႈ ဢွၵ်ႇၵူႈတီႈယူႇသေတႃႉ ဢၼ်ဢွၵ်ႇၼမ်တႄႉ ပဵၼ်ၽၢႆႇၸၢၼ်း တၼၢင်းသႃႇရီႇ။ တူၼ်ႈၵရဝေးၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸၢဝ်း မႆမဵၼ်ႁိူတ်ႈသေ တူၼ်ႈမၼ်းၵေႃႈ တေႃႈမိူၼ် မႆႉမဵၼ်ႁိူတ်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။ တၢင်းသုင်မၼ်း တေသုင်မွၵ်ႈ 30 တေႃႇ 40 ထတ်း။ တမ်ႈတီႈ မိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းၼိူဝ်ၼၼ်ႉ မီးတူၼ်ႈၵရဝေးထႅင်ႈမဵဝ်းၼိုင်ႈ မႂ်မၼ်းၼၼ်ႉ မိူၼ်ႁၢင်ႈႁွၵ်ႇသေ ၶွပ်ႈဝႆႉ။
ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉၵေႃႉ ဢမ်ႇယၢမ်ႈႁၼ် တူၼ်ႈၵရဝေးသေတႃႉ မႂ်ႁႅင်ႈမၼ်းတႄႉ တေယၢမ်ႈႁၼ်ယူႇ။ တေယၢမ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇ။ တႃႇတေႁဵတ်း ႁွမ်ၽၵ်းၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉမႂ်ၵရဝေး။ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းၶဝ်ႈထေႃးပၢတ်ႈ (ၼိူၺ်း)၊ ၶဝ်ႈၶမ်း (ဒါန်ပေါက်) ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႃး မႂ်ၵရဝေး ဢမ်ႇပဵၼ်။ တႃႇတေႁဵတ်း ယႃႈယႃၵေႃႈ တေႃႈလႆႈပႃး ၵရဝေးယူႇယဝ်ႉ။ 
ၼိူဝ်ႉမႆႉၵရဝေးၼႆႉ ပဵၼ်သီလိူင်ၵမ်ႇဝႆႉဢိတ်းဢိတ်းသေ မီးဢၢႆသႅဝ်ႁွမ် ၸမုင်ႇ။ ၼိူဝ်ႉမႆႉမၼ်း ၵႅၼ်ႇၶႅင်ဝႆႉ တၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ သမ်ႉႁၢင်ႈလီဝႆႉလႄႈ ဢဝ်ႁဵတ်းႁိူၼ်းသေဢမ်ႇၵႃး ဢဝ်ႁဵတ်းပႅၼ်ႈ၊ တူႈသႂ်ႇၶူဝ်း၊ တိူၵ်ႈသႂ်ႇၶူဝ်း ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶိူင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းႁိူၼ်းၼၼ်ႉယူႇ။ ၼိူဝ်ႉမႆႉၵရဝေးၼႆႉ ထုၵ်ႇလီ ဝႆႉႁႂ်ႈၼိူဝ်ႉမၼ်းတၢႆယဝ်ႉသေၵွၼ်ႇ ၸင်ႇၵိုင်ႇလီဢဝ်ၸႂ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးတေႁဵတ်းၼႆ ဝႆႉႁႂ်ႈမၼ်း ႁႅင်ႈၵႂႃႇႁင်းၵူၺ်းၼႆတႄႉ မၼ်းမေႃၵူတ်ႉငေႃးၵႂႃႇလႄႈ ၵိုင်ႇလီ ၼိုင်ႈသေ ဝႆႉႁႂ်ႈမၼ်းႁႅင်ႈယဝ်ႉ ၸင်ႇထုၵ်ႇလီ ဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇယဝ်ႉ။
ၵဝိထၸ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇ
ပိုၼ်းၵႅပ်ႈလႄႈ တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၸဝ်ႈသြႃႇ ၽတ်ႉတၼ်တ ၵဝိထၸ "မႁႃသတ်ႉထမ်မၸေႃးတိၵထၸ" ၊ တိူၵ်ႈသွၼ်ထမ်းၵျွင်းတွင်ႇပွၵ်ႉ၊ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ၊ မိူင်းမွၼ်း ၶႃႈဢေႃႈ။
ပေႃႈမႄႈလႄႈတီႈၵိူတ်ႇ.
ၸိုဝ်ႈပေႃႈပဵၼ် လုင်းပုၼ့်၊ ၸိုဝ်ႈမႄႈပဵၼ် ပႃႈယွတ်ႈ (ႁွင်ႉ) ပႃႈမျႃႉယဵၼ်ႇ၊ မီးပီႈၼွင်ႉ 8 ၵေႃႉ၊ ၸဝ်ႈပဵၼ်ၵေႃႉထူၼ်ႈ 6၊ ဝၢၼ်ႈတေႃႉသၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး ၊ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇဢေႃႈ။
ၶိုၼ်ႈပဵၼ်သၢင်ႇ.
ၸဝ်ႈသြႃႇဢုၵ်ႉၵမ်သ၊ ၵျွၵ်းဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇ၊ ဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ႁဵတ်းပဵၼ်သြႃႇ ဢုပတ်ႉသၢႆး၊ ႁပ်ႉဢဝ်ပတ်ႉၸေးသီႇပိူင် ဢူးၸၢမ်ႇဝိၼ်း ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈသျၢမ်းတေႃး၊ ဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈသေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇမႃးယဝ်ႉ။
ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸၢင်း.
ပီၵေႃးၸႃႇ 1347 ၼီႈ၊ လိူၼ် 6 မႂ်ႇ 14 ၶမ်ႈ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇဝိမလ၊ ၵျွင်းဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇ၊ ဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ႁဵတ်းပဵၼ်သြႃႇ ဢုပတ်ႉသၢႆး၊ ႁပ်ႉဢဝ် ဢူးမွင်ႇၵျီး၊ တေႃႇၶိၼ်ႇတၢၼ်းဢေး ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈ ပဵၼ်ပေႃႈဢွၵ်ႇမႄႈယေႃးသေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၸၢင်းမႃးယဝ်ႉ။
ၸုမ်ႈၶူးဢၼ်လႆႈႁပ်ႉ.
 - သႃသၼထၸထမ်မႃၸရိယ၊ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ
 - M.A Sri Lanka
ၼႃႈၵၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်၊ ဢွၼ်တၢင်း.
 - ၸဝ်ႈၸတ်းၼႃႈၵၢၼ် ၵျွင်းတွင်ႇပွၵ်ႉ၊ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ၊ မိူင်းမွၼ်း
 - ပဵၼ်ၶူးသွၼ် တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈပုပ်ႉၽႃႇရူင်ႇ၊ ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်၊ တိူင်းပႃႇၵိူဝ်
 - ပဵၼ်ၽူႈၵွၼ်းဝတ်ႉ တမ်ႈတီႈ ၵျွင်းၵၢင်ပၢင်တီး ၼွင်ပိင်၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး (ပီ 2016)
 - ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းပၢႆးႁူမ်ႇလူမ်ႈ ပၢင်ၶူၼ်ႉၶႆႈလိၵ်ႈဝိၼယၼုၵ်ႉၵႁ ပတ်းပိုတ်ႉၵိူင်းသုထမ်မႃႇ၊ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ၊ မိူင်းမွၼ်း။
 - ၶဝ်ႈပဵၼ် ၽူႈၸွႆႈထႅမ် ပိၼ်ႇပိတၵၢတ်ႈတႆး ပုၼ်ႈတႃႇ တူဝ်ပႃႇလိတႆး။
ၸုမ်ႈၵုၼ်းဢၼ်ယၢမ်ႈလႆႈႁပ်ႉ.
 - "ၵၼ်ထဝႃၸၵပၼ်တိတ"၊ ပီၶရဵတ်ႉ 2006 ၼီႈ
 - "မႁႃႇသတ်ႉထမ်မၸေႃးတိၵထၸ"၊ ပီၶရဵတ်ႉ 2015 ၼီႈ
ၶေႃႈတိုၵ်းသူၼ်း.
တၢမ်ၼင်ႇႁႅင်းတူဝ် ႁႅင်းၸႂ် ႁႅင်းတၢင်းမေႃမီးၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ ၵၼ်ထထူရ လွင်ႈသွၼ်ႁဵၼ်းႁေႃးဝႃႈတႅမ်ႈမၢႆ၊ ဝိပတ်ႉသၼႃႇထူရ လွင်ႈၽိုၵ်းၵျၢင်ႉၵမ်ၸႂ် မၼ်ႈၵိုမ်း ႁူႉႁၼ်တိုၼ်းပဵၼ် တုၵ်ႉၶ၊ ဢၼတ်ႉတသေ ႁႂ်ႈသႃႇသၼႃႇ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ဝၼ်းတႃမိူဝ်းၼႃႈ ၵူႈၸဝ်ႈၵူႈတူၼ်ၵူႈပႃးသေၵမ်းတီႈၶႃႈ။
တီႈယူႇသဝ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်.
ႁူမ်ႈႁွမ်းၸွမ်းၼႃႈၵၢၼ် ၽႃႇသႃႇ သႃႇသၼႃႇ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ တင်းၸဝ်ႈၶူးဝိၸိၼ်တႃႇ လႄႈ ၸဝ်ႈၶူးဝိၸိတ်ႉတႃၽိပႃႇလသေ ယူႇသဝ်းတီႈၵျွင်းတွင်ႇပွၵ်ႉ၊ ဝဵင်းမေႃႇလႅမ်ႇ၊ မိူင်းမွၼ်းသေ ပီ 2016 ၸဝ်ႈသြႃႇၼွင်ပိင် ၵျွင်းၵၢင်ပၢင်တီး ဢူးၼေမိၼ်ႇတ လွၼ်ႇၵႂႃႇလႄႈ သင်ႇၶႃႇ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး ၸင်ႇလႆႈၸႂ်ၵၼ် ၵႂႃႇပၢင်းဢဝ် ၸဝ်ႈဝိထၸ မႃးၼင်ႈၵျွင်းၵၢင်ပၢင်တီး တီႈတေၶဝ်ႈၵႂႃႇ ဝၢၼ်ႈၼွင်ပိင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵဝ
ဝဵင်းၵဝ (ကဝမြို့), (Kawa), (Kawa) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၵဝသေ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၼမ်ႉၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မႄႈၼမ်ႉပႃႇၵိူဝ် ဢၼ်မီးၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်သေ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ် ယဝ်ႉ။
သၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇ.
ပေႃးဝႃႈၵႂႃႇတင်းတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-ပႃႇၵိူဝ်သေ ပေႃးလူင်းတီႈတႃးလူတ်ႉလဵၼ်းထူင်းၵျီးသေ ပေႃးၵႂႃႇၸွမ်းတၢင်းယၢင် မွၵ်ႈလၵ်းၼိူင်ႈသေ ပေႃးလတ်းၶၢမ်ႈၶူဝ် ဢၼ်ႁဵတ်းၶၢမ်ႈဝႆႉ မႄႈၼမ်ႉပႃႇၵိူဝ်ၼႆ ၸၢင်ႈၵႂႃႇၸူးၽၢႆႇ ဝဵင်းၵဝ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်လူတ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် လူတ်ႉၶိူင်ႈၵႂႃႇၼႆ လုၵ်ႉတီႈဝဵင်းဢိၼ်းတၵေႃႇ ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼိူဝ်တၢင်းလူတ်ႉၵႃးလူင် တႃႈၵုင်ႈ-ပႃႇၵိူဝ်သေ ၵႂႃႇလႆႈၸွမ်း သဵၼ်ႈတၢင်း ဢိၼ်းတၵေႃႇ-ထူင်းၵျီး-ၵဝ လႆႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈလုၵ်ႉတီႈ ပႃႇၵိူဝ်ၵႂႃႇၼႆ ၵႂႃႇလႆႈၸွမ်းတၢင်း ပႃႇၵိူဝ်-တႅၵ်ႉၵလ-ဢူင်းၼႄး-ၵဝ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢိင်ၼိူဝ် သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉၼႆ မီးၵႂႃႇ 17,396 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ငဝ်ႈငႃႇၸိုဝ်ႈ.
ၵဝ ၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈၸိုဝ်ႈမွၼ်း (ၵဝ) သေ လူင်းမႃးယဝ်ႉ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ မိင်ႇ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၵႂႃႇတင်ႈဝၢၼ်ႈ တီႈထုင်ႉဢၼ်မီးမိင်ႇၼၼ်ႉလႄႈ ဝၢႆးၼႆႉပဵၼ်မႃးဝဵင်းၵဝယဝ်ႉ။
ပထဝီႇလွင်ႈၵူၼ်း.
မိူဝ်ႈပီ ၁၉၅၃ ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 2336 ၵေႃႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
တီႈၸႄႈဝဵင်းၵဝၼႆႉ မီးဢိူင် ဢၼ်ပူႇၵႄႇဢုပ်ႉ 93 ဢိူင်ႇယဝ်ႉ။ ဝၢၼ်ႈတမၢၼ်ႇသဵၵ်ႉ ဢၼ်တူၵ်းၽၢႆႇဢွၵ်ႇသုတ်းသုတ်းၸႄႈဝဵင်းၵဝၼႆႉ ၸပ်းဢိူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉတင်း ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇယဝ်ႉ။ ဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉၼႆ့ မီးဝႆႉတေႃႇၼႃႈတင်း လွႆၵေႇလႃႇသ၊ လွႆၵျႅၵ်ႉထီးယူဝ်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈတထူင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး.
ၸႄႈဝဵင်းၵဝၼႆႉ ပဵၼ်ထုင်ႉပဵင်းဝႆႉ ပတ်ႉပိုၼ်ႉလႄႈ ၸၢင်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈလႆႈ တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယူႇယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းၵဝၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ မႄႈၼမ်ႉၸိတ်ႉတွင်း လႄႈ မႄႈၼမ်ႉပႃႇၵိူဝ်ယဝ်ႉ။ တီႈဢၼ်ၸမ်ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈႁုင်လႆႈၵိူဝ်ယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ထူင် လႄႈ ၽႃႈတူင်ႇ ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈၵဝၼၼ်ႉ ၵူၼ်းႁူႉၼမ်ဝႃႈ ထူင်ၵဝ ၼႆယဝ်ႉ။
ၽူႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်.
 - တၵူင်ႇဢူးထုၼ်းမျိၼ်ႉ (မႄႇတီႇလၵၢၼ်ႇ)
 - ၶျိတ်ႉၸၢၼ်ႇဝိၼ်း (ယိတ်ႉၵၢၼ်ႇၵျီးယႂႃႇ)
 - ဢူးသူၺ်ႇဢွင်ႇ (မႁႃႇဝဵၵ်ႉၸႃႇ၊ ဝဋံသကာသိရောမဏိ) (ၽလေး)
 - ၸၢႆးငဝ်း မျိၼ်ႉဢွင်ႇ (တႅၵ်ႉၵလ)
 - ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၶျိတ်ႉဝႂိၼ်းၺုၼ်ႉ
 - မွင်ႇမွင်ႇၽျူႇ
 - Nay Min (Actor) - Thakala
ၸႄႈဝဵင်းၵဝ
ၸႄႈဝဵင်းၵဝ (ကဝမြို့နယ်), (Kawa Township), (Zewaeng Kawa) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဝဵင်းၵဝယဝ်ႉ။
ၵိလေႇသႃႇသိပ်းပိူင်၊ ဝွၵ်း
ၵိလေႇသႃႇသိပ်းပိူင်.
ၵိလေႇသႃႇသိပ်းႁူဝ်၊ တမ်ႈၼႂ်းတူဝ်ႁၵ်ႉၸွတ်ႇ
သမ်ႉလၢမ်းၵွတ်ႇၼွၵ်ႈႁဝ်း၊ ၵုမ်ႇဢဝ်မဝ်းထူင်ႇထဵဝ်ႈ
လီပတ်းၽဵဝ်ႈၼႂ်ဝၼ်း၊ ယႃႇဢဝ်မၼ်းႁဵတ်းပူဝ်ႇတႃႉ . . .။
လေႃးၽ = ၵျိူၵ်ႈလူဝ်ႇၽႂ်ႇၵိူဝ်းလၢမ်း 
တေႃးသ = ႁၢႆႉၸႂ်ၵျၢမ်းၽိတ်းၸွတ်ႇ
မေႃးႁ = တူမ်းသုမ်ႇမွတ်ႇလမ်တၼ်
မႃႇၼ = သမ်ႇပိုဝ်းၶူၼ်သၢႆႇငႅၼ်ႈ 
တိတ်ႉထိ = ဢဝ်ၽိတ်းမႅၼ်ႈၵူႈႁဵင်း 
ဝိၸိၵိတ်ႉသႃႇ = ယုမ်ႇယူဝ်းယဵင်းဢမ်ႇတႅတ်ႈ 
ထိၼ = ငိုပ်းငဝ်ပႅတ်ႈသုမ်းယၢမ်း 
ဢုၻ်ႉꩪတ်ႉသ= ၸႂ်ပိဝ်လၢမ်းၸွတ်ႇၸိုင်ႈ 
ဢႁိရိၵ = ဢမ်ႇဢၢႆႇလိုင်ႈၵၢၼ်လိူင်း
ဢၼွတ်ႉတပ်ႉပ = ဢမ်ႇၵူဝ်ၶိူင်းလွင်ႈမိူၵ်ႈ
လီထတ်းလိူၵ်ႈဝၼ်းငၢႆး၊ ႁဝ်းယိင်းၸၢႆးငိူင်ႉပႅတ်ႈ
ႁႂ်ႈႁဵတ်းၼႅတ်ႈလၼ်းၵၼ်း၊ တႅပ်းႁၢၵ်ႈမၼ်း ၶၢတ်ႇမူၺ်ႉသေတႃႉ။
 - ၸဝ်ႈမၢဝ်းလူင်
ၵိုတ်းပႅတ်ႈလွင်ႈၵျၢင်ႉၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယ
မိူဝ်ႈၵၢပ်ႈပၢၼ်ၼင်ႇၼၼ် သႃႇမၼ၊ မရမ်ႇမၼ၊ ရသေးၶဝ်ၵမ်ႈၽွင်ႈၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ပႆတၢင်းပိူင်ႈဝွင်ႇဝႆႉ။ ဢမ်ႇႁၼ်မႅၼ်ႈဢၵုသူဝ်ႇ ဢၼ်ထင်ဢွင်းယူႇတီႈ ဢၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉ၊ ဢၼ်ႇႁၼ်ႇမႅၼ်ႈၵုသူဝ်ႇ ဢၼ်ထင်ဢွင်းယူႇတီႈၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉ။ ႁဵတ်းမႅၼ်ႈၵၢၼ်ဢၵုသူဝ်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈထူပ်းၽွၼ်းၸႃႉ၊ ႁဵတ်းမႅၼ်ႈၵၢၼ်ၵုသူဝ်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈထူပ်းၽွၼ်းလီ - ဢွၼ်ၵၼ်ယုမ်ႇယမ်ၼင်ႇၼႆ။ ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ်ၽႅဝ်ယူႇၼိူဝ် သဵၼ်ႈတၢင်း ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်းထမ်ႇမၼၼ်ႉလုမ်းလုမ်းယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၶမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆ့ ဢမ်ႇၶၢမ်ႇသဵင်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းၸွမ်းၶဝ်ယဝ်ႉ။<br>
<br>
ပရမ်ႇၵၼၵမ်ႈၽွင်းတႄႉ ႁဵတ်းဝၢတ်ႈ၊ သူးတွင်း၊ ၵိူဝ်းလီ၊ ပူႇၸေႃႇၽီသေ ဢဝ်ၵၢၼ်ၶဝ်သုၵ်ႉယူႇ။ လွင်ႈၶဝ်လႆႈႁဵတ်းၸိူင်ႉၼၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်တႃႇၽႅဝ်ႁွတ်ႈၽုင်ႇၶူင်းသၢင် ၿြမ်ႇမၼႆယူႇ။ ငဝ်းလၢႆးဢၼ်ႇတိမ(ၼိပ်ႇပၢၼ်ႇ) ဢၼ်လွတ်ႈယၢၼ်ၽုင်ႇတင်းလူင်ၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈယိူင်းမၢႆတႃႇၶဝ်၊ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ၸင်ႇပဵၼ်လွင်ႈၸႂ်သဵင်ႈၶဝ်တႄႉတႄႉ။<br>
<br>
လႆႈၵျၢင်ႉၵမ်လၢႇးလႆႈၸၢၼ်ႇတီႈၵိူင်းသမၼၶဝ်မႃးယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇလိူဝ်လႆႈၸၢၼ်ႇပႅတ်ႇၸၼ်ႉ။ လၢႆးၵျၢင်ႉၵမ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈပေႃးၽိုၵ်းမေႃမႃးယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇလိူဝ်လႆႈၼၼ်ႉ။ ၸၢၼ်ႇၸၼ်ႉပႅတ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်သုင်သုတ်း၊ ဢၼ်ယၢပ်ႇသုတ်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလွတ်ႈလႆႈလႅၼ်ၶွပ်ႇၸႃႇတိ ဢမ်ႇလွတ်ႈလႆႈလႅၼ်ၶွပ်ႇဢၼိတ်ႉၸ။ ဢဝ်ၸၢၼ်ႇၼၼ်ႉသေ ဢမ်ႇဢဝ်လႆႈထၢတ်ႈၵတ်းယဵၼ်း ဢမတ ဢၼ်ယၢၼ်ၽုင်ႇတင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ။<br>
<br>
ၵူၺ်းၵႃႈ ၵိူင်းသမၼၵိူင်းၼိုင်ႈတႄႉ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ဢတ်ႉတၵိလေႇမထႃႇၼုယေႃးၵ ၶႃႈတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေယဝ်ႉ ၸင်ႇတႅပ်းၶၢတ်ႇလႆႈၵိလေႇသႃႇ ဢၼ်ဝူၺ်ႇႁင်ႈတင်းမူတ်း ၼႆယဝ်ႉ။ ဢဝ်လၢႆးၼႆႉသေ ၸင်ႇၸၢင်ႈလႆႈထၢတ်ႈၵတ်းယဵၼ် ဢမတ ဢၼ်ယၢၼ်လွတ်ႈၽုင်ႇတင်းသဵင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ၶႂ်ႈလႆႈထၢတ်ႈ ဢမတ ၼၼ်ႉ၊ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၸင်ႇၵျၢင်ႉၵမ်တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇ (ပဵၼ်တၢင်းၵျၢင်ႉၵမ်ယၢပ်ႇယဵၼ်းၼႃႇ တႃႇၵူၼ်းထမ်ႇမတႃႇ၊ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၶဝ်ၵွႆး ၵျၢင်ႉၵမ်လႆႈ)ႁိုင်ႈထူၼ်ႈႁူၵ်းပီလုမ်းလုမ်းယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၵိၼ်တၢင်းၵိၼ်သင်သေ တေႃႇပေႃးၵိုတ်းၼင်ႁွႆႈလုပ်ႇၵွႆး။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ဢမ်ႇမီးႁႅင်းသေ သမ်ႉပေႃးဢမ်ႇပႆတၢင်းလႆႈယဝ်ႉ။ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် ဢၢင်ႈလုၵ်ႉၸုၵ်းၼႆသေ လႆႈလူမ်ႉတူၵ်းၵႂႃႇ။ ၵျၢင်ႉၵမ်ႁူၵ်းပီလုမ်းလုမ်းသေ ဢမ်ႇၽႅဝ်လႆႈတီႈယိူင်းမၢႆလႄႈ ၸင်ႇၵိုတ်းပႅတ်ႈလၢႆးၵျၢင်ႉၵမ်ဢၼ်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵျၢင်ႉၵမ်လၢႆးပၢင်ၵၢင် (မꩡ်ၸိမပတိပၻႃ)သေ ၸင်ႇၶိုၼ်းၵိၼ်တၢင်းၵိၼ်ယဝ်ႉ။ ယၢမ်းၼၼ် ပၼ်ႇၸဝၵ်ႉၵီႇႁႃႈၸဝ်ႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၽူႈၵျၢင်ႉၵမ်ၵၢၼ်တြႃးႁူမ်ႈၵၼ်တင်း ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇသဵင်ႈၸႂ်ၼိူဝ် ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၵႂႃႇ။ ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ်ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈပိူင်ႈတၢင်းယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈသမ်ႇမႃႇသမ်ႇပုတ်ႉထယဝ်ႉ - ဝႃႈၼႆ။<br>
<br>
တေႃႇပၼ်ႇၸဝၵ်ႉၵီၶဝ် ပိုၼ်ႉပွႆႇပႅတ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈၵႂႃႇသေတႃႉၵေႃႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ယင်းဢမ်ႇတိူဝ်ႉၼိူဝ်ႉသင်၊ သိုပ်ႇပႆၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းပၢၼ်ၵၢင်သေ ႁႃတုင်းသွမ်းၵိၼ်ယူႇႁဵၼ်းၼၼ်ယဝ်ႉ။
ၵိူတ်ႇလဵင်ႉႁၼ်ၼႃႈ
ၼေႃႇၶမ်းၽြႃးၸဝ်ႈၼႆႉ တႄႇသၼ်ႇထေႇၼႂ်းၵူင်တွင်ႉ ၸဝ်ႈၼၢင်းမႁႃႇမႃႇယႃႇတေႇဝီႇသေ ပေႃးထူၼ်ႈသိပ်းလိူၼ်ၵေႃႈ ၸဝ်ႈမႄႈမႃႇယႃႇတေႇဝီႇၼႆႉ ဢွၵ်ႇၸႂ်ၶႂ်ႈၵႂႃႇမိူဝ်းမိူင်းတေႇဝတႁ တီႈၸဝ်ႈပေႃႈၸဝ်ႈမႄႈၼၢင်းယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶုၼ်လူင်သုတ်ႉထေႃးတၼၵေႃႈ ၸွမ်းပၼ်ၵၢင်ၸႂ်ၼၢင်းၶၢင်းႁူဝ်သေ ၶပ်းၶိုင်ပၼ်လေႃႉမႃႉ ဢၼ်မႃႉယၢင်းပႅတ်ႇတူဝ် ၸၼ်လၢၵ်ႈၼၼ်ႉ ပၼ်တႃႇၵႂႃႇမႃးငၢႆႈလူမ်ၸႂ်ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၵေႃႈ ႁႂ်ႈၼၢင်းမႃႇယႃႇတေႇဝီႇ ၶိုၼ်ႈၶီႇၼိူဝ်ဝေႃးသေ တႃႇသိုပ်ႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢဝ်ဝႆႉပၼ်ၸွမ်းၽွင်းမိူင်း ၸိူင်ႉၼၢင်းၽူႈၸမ်တူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ ၶိုၼ်းၶဝ်ႈမိူဝ်းဝဵင်းလူင် ၵပိလဝတ်ႉယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၼႂ်းၵႄႈ တေႇဝတႁလႄႈ မိူင်းၵပိလဝတ်ႉၼႆႉ သူၼ်ပႃႇမႆႉပဝ်းလူင် လုပ်ႇပိၼီႇၵေႃႈ မွၵ်ႇပဝ်းဢွၼ်ႇၶဝ် ပေႃးၵီႈလွၼ်ႉတဵမ်တူၼ်ႈသေ ႁၢင်ႈလီဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈမႄႈမႃႇယႃႇတေႇဝီႇၼႆႉ ၽႅဝ်ႇၵႂႃႇတီႈၼႂ်းသူၼ်လုမ်ႇပိၼီႇသေ ပေႃးဝႃႈမုင်ႈႁၼ်တူၼ်ႈမႆႉပဝ်း ဢၼ်မွၵ်ႇပဝ်းၶဝ် ပေႃးၵီႈလွၼ်ႉတဵမ်တူၼ်ႈမၼ်းယူႇၼၼ်ႉၵေႃႈ လူင်းဝေႃးမႃးသေ ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းလူင်ထိူၼ်ပႃႇမႆႉပဝ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်းဢၼ်တိုၵ်ႉပၼ်ႇဢႅဝ်ႇၸွမ်းၼႂ်းသူၼ်ၼၼ်ႉ ယၢမ်းတိုၵ်ႉၼူဝ်ႇဢဝ်ၵိင်ႇမႆႉပဝ်းၵိင်ႇၼိုင်ႈ လူမ်းၵမ်ႇမၸ ၼႂ်းၵူင်တွင်ႉ တူင်ႉမႃး/ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၵူၼ်းၸွႆႈလႄႈ ၽူႈၵႅမ်တူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် မႃးၵင်ႈယင်ပၼ်ၽႃႈၵင်ႈ လွမ်ႉႁွပ်ႈပၼ် ၸဝ်ႈၼႃးမႃႇယႃႇတေႇဝီႇသေ ၵႂႃႇယမ်တူဝ်ပႂ်ႉဝႆႉ တီႈႁၢပ်ႉၵႆၵႆၸဝ်ႈၼၢင်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၸိူင်ႉၼၢင်းလုမ်းလၢင်းၶဝ်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးလုမ်းလႃးပၼ်လႄႈ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း ၸဝ်ႈၼၢင်းမႃႇယႃႇတေႇဝီႇ ၸင်ႇၵိူတ်ႇလဵင်ႉႁၼ်ၼႃႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈႁဝ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈႁၵ်ႉဢၼ်ပဵၼ် ၼေႃႇၶမ်းၽြႃးၸဝ်ႈၼႆႉ ပေႃးၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇမႃးၼႂ်း ၵူင်တွင်ႉမႄႈယဝ်ႉ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉ ယၢင်ႈတိၼ်ၵႂႃႇၼႃႈတၢင်းႁွင်ႇသေ ၶၢၼ်ပၢၵ်ႇဝႃႈၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
(1) "ဢၵ်ၵေႃႁမသ်မိ လေႃၵသ်သ" (ၵဝ်ၼႆႉ မျၢတ်ႈတွၼ်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႂ်းလေႃးၵ)<br>
(2) "ꩡိတ်ꩪေႃးႁမသ်မိ လေႃၵသ်သ" (ၵဝ်ၼႆႉ ၶႅၼ်ႇလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႂ်းလေႃးၵ)<br>
(3) 'သိတ်ꩪေႃႁမသ်မိ လေႃၵသ်သ" (ၵဝ်ၼႆႉ ၶိုၵ်ႉတွၼ်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႂ်းလေႃးၵ)<br>
<br>
ပဵၼ်ၶေႃႈၶၼ်ပၢၵ်ႇ ဢၼ်တူၵ်းထုၵ်ႇမႅၼ်ႈလီတႄႉတႄႉ။ ၵွပ်ႈသင်ပႃးၼႆၸိုင် ယၢမ်းတေႃႈလဵဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇမီးၽႂ်တွၼ်ႉယၢမ်ႈထႅမ်ပႃႇရမီႇသိပ်းပိူင် ပေႃးမိူၼ်ၼင်ႇမၼ်းၸဝ်ႈ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႇၼၼ်လႄႈ မျၢတ်ႈတွၼ်းလိူဝ်၊ ၶႅၼ်ႇတွၼ်းလိူဝ်၊ ၶိုၵ်ႉတွၼ်းလိူဝ်ၵူၼ်း၊ ၽီလႄႈ သၢင်ၶဝ်ယူႇယဝ်ႉ။ သိုပ်ႇသေ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈဝႃႈ - <br>
(4) "ဢယ မၼ်တိမႃ ꩡႃတ" (ပတိသၼ်ႇထေႇဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း)<br>
(5) 'ၼၼ်ထိ ၻႃၼိ ပုၼꧤဝေႃတိ" (ဢမ်ႇပဵၼ်ၽဝထႅင်ႈပွၵ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ)<br>
ၶၼ်ပၢၵ်ႇၶေႃႈၵႂၢမ်းသတ်ႉၸႃႇ ဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵုင်းသႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း
ဝၢၼ်ႈၵုင်းသႃႇ (လၢင်းၶိူဝ်း) (Kungsaa, wɑ᷆n sʰɑ̀, ကုန်းဆာ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈၸိတ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ဝဵင်းၵုင်းၸၢင်ႉ
ဝဵင်းၵုင်းၸၢင်ႉ (kúŋ ʦɑ᷇ŋ); (ကုန်းကြမ်းမြို့), (Konkyan), (Kungzaang) ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵုင်းၸၢင်ႉ၊ ၼႃႈလိၼ်ၵူဝ်းၵၢင်ႉၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။
ၵုင်းၸၢင်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၵုင်းၸၢင်ႉ (kúŋ ʦɑ᷇ŋ; ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်) ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်ၵူဝ်းၵၢင်ႉၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းၵုင်းၸၢင်ႉယဝ်ႉ။
ပထဝီႇ.
ၸႄႈဝဵင်းၵုင်းၸၢင်ႉၼႆႉ လႅၼ်လိၼ်ၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈဝဵင်းလဝ်ႉၵႆႇ ဝႆႉဢေႃႈ။ မီးဝႆႉယူႇတီႈ ၼႃႈသုင်ပၢင်ႇလၢႆႇ သေ ၵုင်း လွႆၼမ်လိူင်ႇဝႆႉဢေႃႈ။
ဝဵင်းၵုၼ်လူင်
ဝဵင်းၵုၼ်လူင် (kǔŋ lǒŋ), (ကွမ်းလုံမြို့), (Kunlong)) ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵုၼ်လူင်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၵုၼ်လူင်ဢေႃႈ။
ဝဵင်းၵုၼ်လူင်ၼႆႉ မီဝႆႉ 23 25' 00" N and 98 39' 00" E တီႈႁိမ်းၽင်ႇၶူင်းသေ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇလူၺ်ႈ မီးၶူဝ်လူင် ဢၼ်ၵၢႆႇၶၢမ်ႈ ၼမ်ႉၶူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ထႅင်ႈပိူင်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်လူၺ်ႈ ပၢင်တိုၵ်း 42 ဝၼ်း ဢၼ်သိုၵ်းပႃႇတီႇ ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉလႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တိုၵ်းၵၼ် မိူဝ်ႈပီ 1971 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝိမ်ႇပိူဝ်ႇ တေႃႇထိုင် 1972 လိူၼ်ၵျၼ်ႇၼဝရီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈတွၼ်ႈၵုၼ်လူင်
ၸေႈတွၼ်ႈၵုၼ်လူင် (kǔŋ lǒŋ, ကွမ်းလုံခရိုင်, Kunlong District, (Zetaun Kunlong) ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၸေႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ မိူင်းတႆး ပွတ်းႁွင်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈ။ တၢင်းသုင်တႄႇၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆသေ မီးယူႇ 1604 ထတ်း (489 မီႇတႃႇ) ဢေႃႈ။ ဝဵင်းၵုၼ်လူင် ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ဝဵင်းဢၼ်လုမ်းၸေႈတွၼ်ႈပၵ်းသဝ်းဝႆႉသေ ၼႂ်းၸေႈတွၼ်ႈ ၵုၼ်လူင်ၼႆႉ ၵူၺ်းမီးဝႆႉ ၸေႈဝဵင်းၵုၼ်လူင် ဝဵင်းလူင်ၵူၺ်း။ ပေႃးဢဝ် သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉဝႃႈၸိုင် ၼႂ်းၵႃႈ ၸေႈတွၼ်ႈ ၵုၼ်လူင်ၼႆႉ ႁူဝ်ၵူၼ်း တင်းၼမ်မၼ်း မီးၵႂႃႇ 58,768 ၵေႃႉၼႆၶႃႈဢေႃႈ။ 
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း.
ဢၼ်ပဵၼ် ၸေႈဝဵင်းလႄႈ ဝဵင်း ဢၼ်ပႃးတီႈၼႂ်း ၸေႈတွၼ်ႈၵုၼ်လူင်ၼႆႉ မီးဝႆႉယူႇ ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၶႃႈယဝ်ႉ။
 - ၸႄႈဝဵင်း ၵုၼ်လူင်
 - ဝဵင်းၵုၼ်လူင်
ၸႄႈဝဵင်းၵုၼ်လူင်
ၸႄႈဝဵင်းၵုၼ်လူင်ၼႆႉ (kǔŋ lǒŋ, (ကွမ်းလုံမြို့နယ်), (Kunlong Township) ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵုၼ်လူင်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းၵုၼ်လူင်ယဝ်ႉ။
ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း ၵုၼ်လူင်.
 - ဝဵင်းၵုၼ်လူင်
ဝၢၼ်ႈၵုၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း
ဝၢၼ်ႈၵုၼ် (Waankun, wɑ᷆n kǔn, ဝမ်ကွန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပုၼ်းထုၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၵုၼ်ၶၢတ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း
ဝၢၼ်ႈၵုၼ်ၶၢတ်ႇ (Kunkʰɑ̀t, wɑ᷆n kǔŋ kʰɑ̀t) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၵုၼ်ၶၢၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း
ဝၢၼ်ႈၵုၼ်ၶၢၼ် (Kungkhaan, kǔn kʰɑ̌n, ကွန်ခမ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ဝဵင်းၵုၼ်ႁဵင်
ဝဵင်းၵုၼ်ႁဵင် (kǔn héŋ), (ကွန်ဟိန်းမြို့), (Kunhing), (Kunhaeng) ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵုၼ်ႁဵင်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၵုၼ်ႁဵင်ၶႃႈဢေႃႈ။ ဝဵင်းၵုၼ်ႁိင်း ၼႆၵေႃႈ ႁွင်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၵုၼ်ႁဵင်
ၸႄႈဝဵင်းၵုၼ်ႁဵင် (kǔn hěn), (ကွန်ဟိန်းမြို့နယ်), (Kunhing Township), (Zewaeng Kunhaeng) ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵုၼ်ႁဵင်ယဝ်ႉ။
ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း ၵုၼ်ႁဵင်.
 - ဝဵင်းၵုၼ်ႁဵင်
 - ဝဵင်းၵႃႇလိ
ဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆ
ဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆ (ko᷇t kʰɑ̌i); (ကွတ်ခိုင်မြို့), (Kutkai), (Kotkhaai) ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမူႇၸေႊ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။ ဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းသေ ၵႆယၢၼ်ၵၼ်တင်း ဝဵင်းသႅၼ်ဝီ (16) လၵ်း၊ တင်း ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈတႄႉ ၵႆယၢၼ်ၵၼ် (48) လၵ်းသေ ဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆၼႆႉ မီးၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ - မိူင်းၶႄႇယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် ဝဵင်းသႅၼ်ဝီ တေႃႇထိုင် ဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆၼႆႉ ပဵၼ်သၢႆတၢင်း ၶိုၼ်ႈလွႆလၢႆလၢႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1950 ၼၼ်ႉ လင်ႁိူၼ်းၵူၼ်း မီး မွၵ်ႈ 600 လင်သေ ႁူဝ်ၼမ်ၵူၼ်း မီးမႃး 6000 ၵေႃႉ ၼႆႉၼႆယဝ်ႉ။
ၸိုင်ႈပႅင်း ဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆၼႆႉတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ဝဵင်းလွႆသၢမ်သိပ်း။ ယွၼ်ႉဝႃႈ တီႈၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ႁိမ်းဝဵင်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ လွႆသၢမ်သိပ်း ဢၼ်ၶပ်ႉယႆ တွၼ်ႇယႅၼ်းၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉ ၵူႈသိုပ်ႇသိုပ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ၵူတ်ႉၶၢႆၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၼႄႇမိူင်းသႅၼ်ဝီယဝ်ႉ။ ၵႃႈၵွၼ်ႇတွၼ်းဢွၼ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇ တီႈၵူၼ်းၶွၼ်ႈၵၼ် သိုဝ်ႉၶၢႆၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ်သေ ဝၢႆးလင်မႃး ၵူၼ်းၶွၼ်ႈမႃးသေ ပဵၼ်ဝၢၼ်းယႂ်ႇမႃး တၢၼ်ႇတၢၼ်ႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈ 1953 ၼၼ်ႉ လင်ႁိူၼ်းမီးမွၵ်ႈ 600 လင် ၵူၼ်းယူႇသဝ်း မီးမွၵ်ႈ 6000 ၵေႃႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ယူႇသဝ်းတႄႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ပဵၼ်ၶၢင် လႄႈ ပလွင်ႈ (တဢၢင်း)ယဝ်ႉ။ တႆး၊ လီးသူး၊ ၶႄႇ ၵလႃးၵေႃႇရၶႃးၵေႃႈ မီးဝႆႉၵမ်ႈၽွင်ႈယူႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈလွႆသုင်သေ ဢမ်ႇပေႃးမီးၼႃးလႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆၼႆႉ ဝၢၼ်ႈတႆး ဢမ်ႇမီးၼမ်။ ဢွင်ႈတီႈ မီးၼႃးၸိူဝ်း ဝၢၼ်ႈမေႃႇႁၢၼ်၊ မိူင်းယု၊ ထုင်ႉမိူင်းၸီး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈတႆးယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈၶၢင် ဝၢၼ်ႈတဢၢင်းၵမ်ႉပႃႈၼမ်။ မိူဝ်ႈပီ 1950 ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ၶပ်ႉမၢႆ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်သေ လႆႈဢဝ် ၶၢင်တီႈၵူတ်ႉၶၢႆ တင်းၼမ်တင်းလၢႆၼႆႉ ၶၢႆႉၵႂႃႇ သၢပ်ႇႁူဝ်ၵွင်း ၼႂ်းၸႄႈမိူင်းၶၢင် ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းယၢင်း (မိူင်းၵႃယၢင်း)ပုၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆ
ၸႄႈဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆ (ko᷇t kɑ̌i); (ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်), (Kutkai Township), (Zewaeng Kotkaai) ၼႆႉပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမူႇၸေႈ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆယဝ်ႉ။ ဝဵင်းလုၵ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉ ၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းၵႃး ဢၼ်လုၵ်ႉလႃႈသဵဝ်ႈ ၵႂႃႇမူႇၸႄႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵႆယၢၼ် ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ 48 လၵ်း၊ ၵႆယၢၼ် ဝဵင်းမူႇၸႄႈ 62 လၵ်းယဝ်ႉ။ ၸိုင်ႈပႅင်း ဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆၼႆႉတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ဝဵင်းလွႆသၢမ်သိပ်း။ ယွၼ်ႉဝႃႈ တီႈၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ႁိမ်းဝဵင်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ လွႆသၢမ်သိပ်း ဢၼ်ၶပ်ႉယႆ တွၼ်ႇယႅၼ်းၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉ ၵူႈသိုပ်ႇသိုပ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ၵူတ်ႉၶၢႆၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၼႄႇ မိူင်းသႅၼ်ဝီယဝ်ႉ။ ၵႃႈၵွၼ်ႇတွၼ်းဢွၼ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇ တီႈၵူၼ်းၶွၼ်ႈၵၼ် သိုဝ်ႉၶၢႆၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ်သေ ဝၢႆးလင်မႃး ၵူၼ်းၶွၼ်ႈမႃးသေ ပဵၼ်ဝၢၼ်းယႂ်ႇမႃးတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ 
မိူဝ်ႈ 1953 ၼၼ်ႉ လင်ႁိူၼ်းမီးမွၵ်ႈ 600 လင် ၵူၼ်းယူႇသဝ်း မီးမွၵ်ႈ 6000 ၵေႃႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ယူႇသဝ်းတႄႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ပဵၼ်ၶၢင် လႄႈ ပလွင်ႈ (တဢၢင်း)ယဝ်ႉ။ တႆး၊ လီးသူး၊ ၶႄႇ ၵလႃးၵေႃႇရၶႃးၵေႃႈ မီးဝႆႉၵမ်ႈၽွင်ႈယူႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈလွႆသုင်သေ ဢမ်ႇပေႃးမီးၼႃးလႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆၼႆႉ ဝၢၼ်ႈတႆး ဢမ်ႇမီးၼမ်။ ဢွင်ႈတီႈ မီးၼႃးၸိူဝ်း ဝၢၼ်ႈမေႃႇႁၢၼ်၊ မိူင်းယု၊ ထုင်ႉမိူင်းၸီး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈတႆးယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈၶၢင် ဝၢၼ်ႈတဢၢင်းၵမ်ႉပႃႈၼမ်။ မိူဝ်ႈပီ 1950 ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ၶပ်ႉမၢႆ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်သေ လႆႈဢဝ် ၶၢင်တီႈၵူတ်ႉၶၢႆ တင်းၼမ်တင်းလၢႆၼႆႉ ၶၢႆႉၵႂႃႇ သၢပ်ႇႁူဝ်ၵွင်း ၼႂ်းၸႄႈမိူင်းၶၢင် ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းယၢင်း (မိူင်းၵႃယၢင်း)ပုၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း ၵူတ်ႉၶၢႆ.
 - ဝဵင်းၵူၼ်ႉၶၢႆ
 - ဝဵင်းမိူင်းငႄးလူင် (တႃႉမိူင်းငႄး)
ပထဝီႇ.
လႅၼ်လိၼ် ဢၼ်ၸပ်းၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉ တီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇတႄႉ ပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈလဝ်ႉၵႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလဝ်ႉၵႆႇ ဢေႃႈ။ ၽၢႆႇႁွင်ႉၸမ်ႉ ၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈဝဵင်းမူႇၸေႈ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၸမ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းၵုၼ်လူင် တင်း ၼမ်ႉၶူင်း၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၸမ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းသႅၼ်ဝီ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းၸမ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉတူႈ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆႇၼႆႉ လႆႈတႄႇၽွတ်ႈႁႅၼ်းမႃး မိူဝ်ႈပီ 1972၊ လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 15 ဝၼ်းၼၼ်ႉသေ ၶဝ်ႈပႃး ပွၵ်ႉ 6 ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ 75 ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ 640 ဝၢၼ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈမၼ်းတႄႉ မီး 7.06 လွၵ်းလၵ်းဢေႃႈ။
ၾိင်ႈၾႃႉ.
ၾူၼ်ၵႆႉတူၵ်း တႄႇဢဝ် လိူၼ်မေႇ တေႃႇ လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇလႄႈ ၼိူင်ႈပီၼႆႉ တၢင်ႉၼမ်ႉၾူၼ် မီး 70 ၼဵဝ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉယူႇ တီႈၼႃႈတၢင်းသုင်ပၢင်ႇလၢႆႇ 4400 ထတ်းသေ တၢင်ႉလူမ်းမႆႈ ဢမ်ႇတွၼ်ႉယၢမ်းပူၼ်ႉ 30 တီႇၵရီႇသိၼ်ႇတီႇၵရဵတ်ႉသေပွၵ်ႈ။
ၽၢႆႇၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ.
ၼႂ်းဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆႇၼႆႉ မီးႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် 4 လင်၊ ၵိင်ႇႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် 1 လင်၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် 5 လင်၊ ၵိင်ႇႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် 3 လင်၊ ႁူင်းႁဵၼ်းပူၼ်ႉၸၼ်ႉငဝ်ႈ 20 လင် လႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ 102 လင်ဢေႃႈ။ ႁူင်းယႃၵူႇၶဝ်ႈ 25 မီး 2 လင်၊ ႁူင်းယႃၵူႇၶဝ်ႈ 16 မီး 3 လင်၊ ႁူင်းပၢႆးယူႇလီဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ မီး 7 လင်၊ ၵိင်ႇႁူင်းပၢႆးယူႇလီဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ မီး 35 လင် လႄႈ ႁူင်းပၢႆးယူႇလီဢိူင်ႇ မီး 2 လင်ယဝ်ႉ။
ၵူဝ်ႇဢႃးလႃး
ၵူဝ်ႇဢႃးလႃး (Koala) ၼႆႉ ပဵၼ် ၶိူဝ်းတူဝ်မႃးသုပ်းပီလ်း ဢွသ်ႈထရေးလီးယၼ်း ၸိူဝ်းၶိူဝ်း ဢၼ်လႆႈတူၺ်း မိူၼ်ႁၢင်ႊ မီထဝ်ႈဢွၼ်ႇ ဢၼ်မီးၶူၼ်ၼင်ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈၶိူဝ်းငိူၼ်ႈ ပီႈၼွင်ႉတီႈမီသႄႈ။ မႃးသုပ်းပီလ်းတူဝ်မႄႈၶဝ်ႈၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ်တင်း ၵူဝ်ႇဢႃးလႃးတင်း တူဝ်ထူင်ပုမ်ထွင်းၶဝ်ယဝ်ႉ၊ ၶဝ်မီးထူင်ထွင်းဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇတီႈတွင်ႉပုမ်ၶဝ်၊ ဢၼ်ၶဝ်ၸႂ်ႉတႃႇပႃးဢဝ်တူဝ်ဢေ၊ လုၵ်ႈၶဝ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<br>
ၵူဝ်ႇဢႃးလႃးဢယႂ်ႇထူၼ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ၼိူင်ႈၼႆႉ တေမီးတၢင်းယၢဝ်း မွၵ်ႈသွၵ်ႇထတ်း (61-သႅၼ်းတီးမီးတႂ်း)သေ ဢမ်ႇမီးႁၢင်သင်။ မၼ်းၸႂ်ႉၸၢႆႇၶၢဝ်းယၢမ်းၸူဝ်ႈၸၢတ်ႈမၼ်း ၵမ်ႈၼမ်ၼမ် ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ယူႇတီႈၼႂ်း တူၼ်ႈမႆႉၵွၺ်းယဝ်ႉ။ ၶဝ်မီးၼဵပ်ႉႁႅင်းယႂ်ႇ တႃႇၵွပ်ႈၵၢၼ်းၶိုၼ်ႈလႄႈ ဝၵ်ႉၸပ်းလႆႈ တီးပိူၵ်ႇၼင်မႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးၶၢဝ်းၵၢင်ဝၼ်းၼႆ ၶဝ်ၶူတ်းသေၼွၼ်း တီႈတူၼ်ႈမႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးၶမ်ႈမႃး ၸင်ႇဢွၵ်ႇႁႃတႃႇၵိၼ်ယဝ်ႉ။ ၵူဝ်ႇဢႃးလႃးၶဝ် ၵိၼ်မႂ်မႆႉတီႈ တူၼ်ႈမႆႉၼၢင်းလဝ်းမဵဝ်းလဵဝ်ၵွၺ်းယဝ်ႉ။ <br>
 - မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼိူင်ႈၼၼ်ႉ တီႈဢွသ်ႉထရေးသီးယႂ်းၼႆႉ ၵူဝ်ႇဢႃးလႃးၶဝ် မီးၼမ်တေႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵူၼ်းႁဝ်းသမ်ႉ ဢဝ်ၶဝ်တၢႆပႅတ်ႈတင်းၼမ်လၢႆယဝ်ႉ။ ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉတႄႉ ၶဝ်ၼႆႉလႆႈ ဢဝ်ပိူင်မီႈသေႁႄႉၵင်ႈဝႆႉပၼ်ယူႇယဝ်ႉ။
 - မိူၼ်ၼင်ႇ မႃးသုပ်းပီလ်းၶဝ်တင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ ဢေၵူဝ်ႇဢႃးလႃးဢွၼ်ႇၶဝ်ၵေႃႈ ယူႇတီႈတႂ်း ထူင်ထွင်းမႄႈၶဝ် တႃႇသေၶၢဝ်းယူႇယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၵူဝ်ႇၵူဝ်းၵျုၼ်း
ၸႄႈဝဵင်းၵူဝ်ႇၵူဝ်းၵျုၼ်း (ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်), (Coco Island Township), (Zewaegn Kokokyun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၵုၼ်ၵူဝ်ႇၵူဝ်း လႄႈ ပႃႇလီႇပႃႇလႄႉ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝငဵ်ငးၼႆႉ မီးပွၵ်ႉသွင်ဢၼ်သေ ယွၼ်ႉမၼ်းၵႆယၢၼ်ၵၼ်တိူင်း မႄႈမိူင်းမျၢၼ်ႈမႃႇဝႆႉလႄႈ လွင်ႈႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇဢေႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ပွၵ်ႉဢၼ်မီးတီႈၵုၼ်ပႃႇလီပႃႇလႄႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်လဵၵ်ႉသေပိူၼ်ႈသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၵူၺ်းမီးမွၵ်ႈ 50 ၵေႃႉၼႆႉၵူၺ်း။ တီႈပွၵ်ႉၵူဝ်ႇၵူဝ်းၵျုၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ ယွၼ်ႉမီးယူင်ႉသၢင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈဝႆႉလႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 1900 ၼႆႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမၵျီးၵျႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈမၵျီးၵျႅတ်ႉ (မကြီးကြပ်ရွာ၊ Magyikyat) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမႃႉၵျီးၵျႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192275 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမႃႉၵျီးၵျႅတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1635 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2038 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3673 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵႃႇမ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵႃႇမ (ကာမရွာ၊ Karma) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမႃႉၵျီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192248 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမႃႉၵျီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1052 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1237 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2289 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမႃႉၵျီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈမႃႉၵျီႇ (မဂျီရွာ၊ Magyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမႃႉၵျီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192247 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမႃႉၵျီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1052 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1237 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2289 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမိၼ်းၼေႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈမိၼ်းၼေႇၵူင်း (မင်းနေကုန်းရွာ၊ Minnaykone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းၼေႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192229 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းၼေႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1052 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1237 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2289 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈထၼွင်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈထၼွင်းၵူင်း (ထနောင်းကုန်းရွာ၊ Htanaungkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမယူဝ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192280 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမယူဝ်းၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 459 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 618 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1077 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမယူဝ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈမယူဝ်းၵူင်း (မရိုးကုန်းရွာ၊ Mayoekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမယူဝ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192279 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမယူဝ်းၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 459 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 618 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1077 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈထၼွင်းပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈထၼွင်းပိၼ်ႇ (ထနောင်းပင်ရွာ၊ Htanaungpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျူဝ်ႉတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192209 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျူဝ်ႉတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4090 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4873 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 8963 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၼတ်ႉၸဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၼတ်ႉၸဵင်း (နတ်စိမ်းရွာ၊ Natsein) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျူဝ်ႉတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192208 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျူဝ်ႉတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4090 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4873 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 8963 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢွၵ်ႉယူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈဢွၵ်ႉယူဝ်း (အောက်ရိုးရွာ၊ Aukyoe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျူဝ်ႉတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192210 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျူဝ်ႉတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4090 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4873 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 8963 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမျူဝ်ႉတႃႇ (တူၵ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈမျူဝ်ႉတႃႇ (တူၵ်း) (မြို့သာ (အနောက်)ရွာ၊ Myothar(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျူဝ်ႉတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192207 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျူဝ်ႉတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4090 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4873 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 8963 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမျူဝ်ႉတႃႇ (ဢွၵ်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈမျူဝ်ႉတႃႇ (ဢွၵ်ႇ) (မြို့သာ (အရှေ့)ရွာ၊ Myothar(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျူဝ်ႉတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192206 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျူဝ်ႉတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4090 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4873 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 8963 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပွၵ်ႉတေႃးၶျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈပွၵ်ႉတေႃးၶျွင်ႇ (ပေါက်တောချောင်ရွာ၊ Pauktawchaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမူဝ်းတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192284 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမူဝ်းတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1165 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1439 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2604 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမူင်းတွင်ႇယႂႃႇမ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈမူဝ်းတွင်ႇယႂႃႇမ (မိုးတောင်ရွာမရွာ၊ Moetaungywarma) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမူဝ်းတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192282 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမူဝ်းတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1165 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1439 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2604 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇလီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇလီႇ (ရွှေလီရွာ၊ Shweli) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမူဝ်းတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192282 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမူဝ်းတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1165 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1439 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2604 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈလႄႇၶျိၼ်းဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈလႄႇၶျိၼ်းဢူး (လယ်ချင်းဦးရွာ၊ Lelchinu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမူဝ်းတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192283 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမူဝ်းတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1165 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1439 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2604 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမူဝ်းတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈမူဝ်းတွင်ႇ (မိုးတောင်ရွာ၊ Moetaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမူဝ်းတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192281 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမူဝ်းတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1165 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1439 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2604 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇတွင်ႇ (ရွှေတောင်ရွာ၊ Shwetaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192215 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 566 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 672 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1238 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇပူဝ်ႇ (ၸၢၼ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇပူဝ်ႇ (ၸၢၼ်း) (ရွာဘို (တောင်)ရွာ၊ Ywarbo(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇပူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192260 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇပူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 759 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 919 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1678 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇပူဝ်ႇ (ႁွင်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇပူဝ်ႇ (ႁွင်ႇ) (ရွာဘို (မြောက်)ရွာ၊ Ywarbo(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇပူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192259 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇပူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 759 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 919 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1678 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈထၢၼ်းၸိၼ်ႇလႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈထၢၼ်းၸိၼ်ႇလႃႉ (ထန်းဇင်လှရွာ၊ Htanzinhla) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192185 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတိတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1385 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1655 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3040 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈထမိၼ်းသၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈထမိၼ်းသၢႆႇ (ထမင်းဆိုင်ရွာ၊ Htaminsaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192184 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတိတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1385 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1655 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3040 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပွၵ်ႉဢၢႆႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈပွၵ်ႉဢၢႆႇၵူင်း (ပေါက်အိုင်ကုန်းရွာ၊ Paukaingkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192182 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတိတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1385 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1655 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3040 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၽယႃးထူး၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၽယႃးထူး (ဘုရားထူးရွာ၊ Hpayarhtu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192183 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတိတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1385 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1655 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3040 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇလႃႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇလႃႉၵူင်း (ရွာလှကုန်းရွာ၊ Ywarhlakone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192181 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတိတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1385 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1655 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3040 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉ (ရွာသစ်ရွာ၊ Ywarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192180 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတိတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1385 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1655 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3040 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႉလၢၼ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႉလၢၼ်ႉ (ကန့်လန့်ရွာ၊ Kantlant) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇၸိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192266 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇၸိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1416 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1707 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3123 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇတႃႇ (ကန်သာရွာ၊ Kanthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇၸိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192267 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇၸိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1416 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1707 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3123 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမျွၵ်ႉၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈမျွၵ်ႉၵျုၼ်း (မြောက်ကျွန်းရွာ၊ Myaukkyun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇၸိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192268 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇၸိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1416 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1707 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3123 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈယေႇၸိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈယေႇၸိၼ်း (ရေဇင်းရွာ၊ Yaezin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇၸိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192265 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇၸိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1416 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1707 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3123 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပေးတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈပေးတွင်ႇ (ဘေးသောင်ရွာ၊ Baythaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇလႄႇတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192250 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇလႄႇတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1555 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1877 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3432 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈယၵ်ႉၶႃႉတီႇပ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈယၵ်ႉၶႃႉတီႇပ (ယက္ခဒီပရွာ၊ Yetkhadipa) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇလႄႇတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192252 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇလႄႇတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1555 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1877 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3432 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈလင်ႇၵႃႇတီႇပ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈလင်ႇၵႃႇတီႇပ (လင်္ကာဒီပရွာ၊ Linkardipa) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇလႄႇတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192251 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇလႄႇတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1555 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1877 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3432 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇတႃႇ (အောင်သာရွာ၊ Aungthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇလႄႇတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192253 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇလႄႇတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1555 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1877 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3432 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇသုၶ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇသုၶ (အောင်သုခရွာ၊ Aungthukha) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇလႄႇတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218299 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇလႄႇတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1555 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1877 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3432 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈယေႇလႄႇတွင်ႇ (တူၵ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈယေႇလႄႇတွင်ႇ (တူၵ်း) (ရေလယ်သောင် (အနောက်)ရွာ၊ Yaelelthaung(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇလႄႇတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192254 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇလႄႇတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1555 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1877 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3432 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈယေႇလႄႇတွင်ႇ (ဢွၵ်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈယေႇလႄႇတွင်ႇ (ဢွၵ်ႇ) (ရေလယ်သောင် (အရှေ့)ရွာ၊ Yaelelthaung(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇလႄႇတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192249 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇလႄႇတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1555 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1877 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3432 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတႄႇပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈတႄႇပိၼ်ႇ (တယ်ပင်ရွာ၊ Teipin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၵျိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192274 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၵျိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2064 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2305 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4369 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉပၵျိၼ်း (ၸၢၼ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉပၵျိၼ်း (ၸၢၼ်း) (လက်ပကျင်း (တောင်)ရွာ၊ Letpakyin(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၵျိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192272 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၵျိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2064 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2305 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4369 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉပၵျိၼ်း (ႁွင်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉပၵျိၼ်း (ႁွင်ႇ) (လက်ပကျင်း (မြောက်)ရွာ၊ Letpakyin(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၵျိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192273 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၵျိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2064 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2305 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4369 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉပၢၼ်ႇတႃႇမျွၵ်ႉၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉပၢမ်ႇတႃႇမျွၵ်ႉၵျုၼ်း (လက်ပံသာမြောက်ကျွန်းရွာ၊ Letpantharmyaukkyun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၢမ်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192264 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၢမ်ႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 552 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 667 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1219 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉပၢမ်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉပၢမ်ႇတႃႇ (လက်ပံသာရွာ၊ Letpanthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၢမ်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192263 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၢမ်ႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 552 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 667 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1219 ၵေႃႉယဝ်ႉ။