Mrsailiek/shan-dataset huggingface dataset:
ဝၢၼ်ႈမႃႇလၵႃႇၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈမႃႇလၵႃႇၶျွင်း (မာလကာချောင်းရွာ, Marlakarchaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိတ်ႉဢိတ်ႉ (ၵရိၼ်ႇပဢေႃႉ)၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမီးလွင်ႇၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈမႃႇလၵႃႇၶျွင်း (မီးလောင်ချောင်းရွာ, Meelaungchaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိတ်ႉဢိတ်ႉ (ၵရိၼ်ႇပဢေႃႉ)၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇဢုၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇဢုၶျွင်း (ရွှေဥချောင်းရွာ, Shweuchaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိတ်ႉဢိတ်ႉ (ၵရိၼ်ႇပဢေႃႉ)၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈလႄႇပျိၼ်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈလႄႇပျိၼ်ႇၵျီး (လယ်ပြင်ကြီးရွာ, Lelpyingyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိတ်ႉဢိတ်ႉ (ၵရိၼ်ႇပဢေႃႉ)၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်းမႃႉၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်းမႃႉၶျွင်း (အင်းမချောင်းရွာ, Innmachaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိတ်ႉဢိတ်ႉ (ၵရိၼ်ႇပဢေႃႉ)၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢိတ်ႉဢိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈဢိတ်ႉဢိတ်ႉ (အစ်အစ်ရွာ, Aitait) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိတ်ႉဢိတ်ႉ (ၵရိၼ်ႇပဢေႃႉ)၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ႁိူၼ်း မီး 907၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းယူႇသဝ်း မီး 4807 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢဵင်ႇသျေႉပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈဢဵင်ႇသျေႉပျိၼ်ႇ (အိမ်ရှေ့ပြင်ရွာ, Einsheypyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢဵင်ႇသျေႉပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ႁိူၼ်း မီး 168၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းယူႇသဝ်း မီး 924 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢွၵ်ႉတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈဢွၵ်ႉတယႅတ်ႉၶျွင်း (အောက်သရက်ချောင်းရွာ, Aukthayetchaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢွၵ်ႉတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ႁိူၼ်း မီး 447၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းယူႇသဝ်း မီး 2117 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢူၵ်ႉတူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈဢူၵ်ႉတူႇ (ဥတ္တူရွာ, Oketu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉတူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ႁိူၼ်း မီး 559၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းယူႇသဝ်း မီး 2487 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵၺူင်ႇၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈၵၺူင်ႇၵျုၼ်း (ကညုံကျွန်းရွာ၊ Kanyonkyun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၺူင်ႇၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵထွင်းၼီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈၵထွင်းၼီႇ (ကထောင်းနီရွာ၊ Kahtaungni) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵထွင်းၼီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဝႅတ်ႉတႃးၵိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈဝႅတ်ႉတႃးၵိၼ်ႇ (ဝက်သားကင်ရွာ၊ Wettharkin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတႅတ်ႉၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇတူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇတူင်း (ညောင်တုန်းရွာ၊ Nyaungdon) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတႅတ်ႉၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵတႅတ်ႉၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈၵတႅတ်ႉၵျီး (ကဒက်ကြီးရွာ၊ Kadetgyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတႅတ်ႉၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵတႅတ်ႉငႄႇသဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈၵတႅတ်ႉငႄႇသဵၵ်ႉ (ကဒက်ငယ်ဆိပ်ရွာ၊ Kadetngeseik) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတႅတ်ႉငႄႇသဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်းၵျီး (အင်းကြီးရွာ၊ Inngyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵမျေႃးၵိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈသွၵ်ႉၵျႃႇပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈသွၵ်ႉၵျႃႇပျိၼ်ႇ (သောကြာပြင်ရွာ၊ Thaukkyarpyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵမျေႃးၵိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈထဵင်ႇတိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈထဵင်ႇတဵတ်ႉ (ထိန်သစ်ရွာ၊ Hteinthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵမျေႃးၵိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵမျေႃးၵိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈၵမျေႃးၵိၼ်း (ကမြောကင်းရွာ၊ Kamyawkin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵမျေႃးၵိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢပူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈဢပူႇ (အဘူရွာ၊ Ahbu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵမျေႃးၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈသဵၵ်ႉပိၼ်ႇဢိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈသဵၵ်ႉပိၼ်ႇဢိၼ်း (ဆိပ်ပင်အင်းရွာ၊ Seikpininn) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵမျေႃးၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇၵူး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇၵူး (ဆင်ကူးရွာ၊ Sinku) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵမျေႃးၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵမျေႃးၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈၵမျေႃးၵျီး (ကမြောကြီးရွာ၊ Kamyawgyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵမျေႃးၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
တိၵ်ႉတွၵ်ႉ
တိၵ်ႉတွၵ်ႉ ၼႆႉ တီႈမိူင်းၶႄႇ ဢၼ်ပဵၼ် တူဝ်ႇယိၼ်း<ref name="citizenlab/tiktok-douyin"></ref> (c=抖音) ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ ႁူတ်ႉ ဝီႇတီႇဢူဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် ငဝ်းတူင်ႉပွတ်း ၶႄႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၶွင် ပၢႆႉတၼ်ႉꩡ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းႁဵတ်းႁူတ်ႉပၼ် ဝီႇတီႇဢူဝ်ႇ ဢၼ်ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၶဝ် တၢင်ႇၶိုၼ်ႈမႃး ဢၼ်မီးတၢင်းယၢဝ်း 3 ၸႅတ်ႉၵၢၼ်ႉ တေႃႇ 10 မိတ်ႉၼိတ်ႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပၢႆႉတၼ်ႉꩡ်
ပၢႆႉတၼ်ႉꩡ် () ၼႆႉ ပဵၼ် ႁူင်းၵၢၼ်ပၢႆးၸၢင်ႈ ဢိၼ်ႇတႃႇၼႅတ်ႉၶႄႇ ဢၼ်ပၵ်းလုမ်းငဝ်ႈၸိုင်ႈဝႆႉတီႈ ပေႇၸိင်း လႄႈ ႁူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉတီႈၼႂ်း မူႇၵုၼ် ၶေးမႅၼ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵရိၼ်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈၵရိၼ်ႇၵျီး (ကရင်ကြီးရွာ၊ Kayingyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉသိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်ႇၵျီး၊ ၵျွၵ်ႉသိၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်ႇၵျီး (ပြင်ကြီးရွာ၊ Pyingyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉသိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမေႃႇရိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈမေႃႇရိတ်ႉ (မော်ရစ်ရွာ၊ Mawyit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉသိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတပေႃႉသဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈတပေႃႉသဵၵ်ႉ (သဘော့ဆိပ်ရွာ၊ Thabawtseik) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉသိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉသိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉသိၼ်ႇ (ကျောက်ဆင်ရွာ၊ Kyauksin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉသိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဝႄးမၵၢႆႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈဝႄးမၵၢႆႉ (ဝဲမကိုက်ရွာ၊ Weamakaik) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇထွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇထွၵ်ႉ (ဆင်ထောက်ရွာ၊ Sinhtauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၸုၼ်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈၸုၼ်ႇၵျီး (စွန်ကြီးရွာ၊ Sungyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၶျွင်းၽျႃးၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈၶျွင်းၽျႃးၵျီး (ချောင်းဖျားကြီးရွာ၊ Chaunghpyargyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတႂိၼ်း (ကျောက်တွင်းရွာ၊ Kyauktwin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်းၵၼီႇတႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်းၵၼီႇတႂိၼ်း (အင်းဂနီတွင်းရွာ၊ Innganitwin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉၼီႇမေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၼီႇမေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၼီႇမေႃႇ (ကျောက်နီမော်ရွာ၊ Kyauknimaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉၼီႇမေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျႅတ်ႉလုတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈၵျႅတ်ႉလုတ်ႉ (ကြက်လွှတ်ရွာ၊ Kyethlut) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉမတ်ႉတတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉမတ်ႉတတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉမတ်ႉတတ်ႉ (ကျောက်မတ်တတ်ရွာ၊ Kyaukmattat) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉမတ်ႉတတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတိၼ်ႇပုၼ်းၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈတိၼ်ႇပုၼ်းၵျုၼ်း (သင်ပုန်းကျွန်းရွာ၊ Thinponekyun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉဝုတ်ႉပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈငယႄးၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈငယႄးၶျွင်း (ငရဲချောင်းရွာ၊ Ngayechaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉဝုတ်ႉပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉဝုတ်ႉပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉဝုတ်ႉပျိၼ်ႇ (ကျောက်ဝပ်ပြင်ရွာ၊ Kyaukwutpyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉဝုတ်ႉပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမဵင်းမၶျေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈမဵင်းမၶျေႃး (မိန်းမချောရွာ၊ Meinmachaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉယႅတ်ႉတႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျႅတ်ႉယႅတ်ႉတႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈၵျႅတ်ႉယႅတ်ႉတႂိၼ်း (ကြက်ယက်တွင်းရွာ၊ Kyetyettwin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉယႅတ်ႉတႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမႄးဢူဝ်ႇၼွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈမႄးဢူဝ်ႇၼွၵ်ႉ (မဲအိုနောက်ရွာ၊ Meohnauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶမွင်းတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈထဵင်ႇတႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈထဵင်ႇတႂိၼ်း (ထိန်တွင်းရွာ၊ Hteintwin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸၶၢၼ်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၶမွင်းတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈၶမွင်းတွင်ႇ (ခမောင်းတောင်ရွာ၊ Khamaungtaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸၶၢၼ်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၽႂႃးပူၵ်ႉပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈၽႂႃးပူၵ်ႉပျိၼ်ႇ (ဖွားဘုတ်ပြင်ရွာ၊ Hpwarbokepyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸၶၢၼ်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဢိင်ႇသၼ်ႇ ႁႂႃးလျႅၼ် 2024
မိူဝ်ႈ ပီ 2024 ဢေႇပရႄႇ 3 ဝၼ်း ၶၢဝ်းယၢမ်း 07:58:11 NST (23:58:11 UTC တီႈ ဢေႇပရႄႇ 2), 7.4 ဢိင်ႇသၼ်ႇ ၵႂႃႇ south-southwest of ဝဵင်းလူင်ႁႂႃးလျႅၼ်၊ မိူင်းႁႂႃးလျႅၼ်၊ ထၢႆႇဝၢၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈဢေႇသုတ်းမၼ်း ၵူၼ်းဢၼ်လႆႈလုတၢႆၵႂႃႇ မီး 13 ၵေႃႉလႄႈ ၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈ တၢင်းၸဵပ်းမၢတ်ႇ မီးၵႂႃႇ 1,100 ၵေႃႉ။ ဝၢႆးသေ ဢိင်ႇသၼ်ႇ ၸီးၸီ 1999 ယဝ်ႉ ၼႆႉပဵၼ် ဢိင်ႇသၼ်ႇဢၼ်ယႂ်ႇသုတ်း တီႈ ထၢႆႇဝၢၼ်းသေ ဝၢႆးဢိင်ႇသၼ်ႇၵေႃး မီး ၽၢႆႇၼိူဝ် Mw 5.0.
ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းၸဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းၸဵၵ်ႉ (ပန်းစိပ်ရွာ၊ Panseik) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸၶၢၼ်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတေႃးသျေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈတေႃးသျေႇ (တောရှည်ရွာ၊ Tawshey) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸၶၢၼ်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၸုၼ်ႇတွင်ႇမေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈၸုၼ်ႇတွင်ႇမေႃႇ (စွန်တောင်မော်ရွာ၊ Suntaungmaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸၶၢၼ်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၸၶၢၼ်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈၸၶၢၼ်းၵျီး (စခန်းကြီးရွာ၊ Sakhangyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸၶၢၼ်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပဵင်းသျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈပဵင်းသျွင်ႇ (ပိန်းရှောင်ရွာ၊ Peinshaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸိတ်ႉပျႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၸိတ်ႉပျႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈၸိတ်ႉပျႄး (စစ်ပြဲရွာ၊ Sitpyea) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸိတ်ႉပျႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပိၼ်ႇလႄႇၵၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈပိၼ်ႇလႄႇၵၢၼ်း (ပင်လယ်ကမ်းရွာ၊ Pinlelkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸၢၼ်းလၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျူင်းၵၼၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈၵျူင်းၵၼၢၼ်း (ကျုံးဂဏန်းရွာ၊ Kyoneganan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸၢၼ်းလၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၸၢၼ်းလၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈၸၢၼ်းလၢၼ်း (စမ်းလှမ်းရွာ၊ Sanhlan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸၢၼ်းလၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်ႇၵျီး၊ ၸလုတ်ႉ
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်ႇၵျီး (ပြင်ကြီးရွာ၊ Pyingyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸလုတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၸလုတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈၸလုတ်ႉ (ဇလွတ်ရွာ၊ Zalut) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸလုတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်းပူး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်းပူး (အင်းဘူးရွာ၊ Innbu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺိၼ်ႇမေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈယိၼ်ႇပူၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈယိၼ်ႇပူၵ်ႉ (ရင်ဘုတ်ရွာ၊ Yinboke) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺိၼ်ႇမေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၺိၼ်းမေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈၺိၼ်းမေႃႇ (ညင်းမော်ရွာ၊ Nyinmaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺိၼ်ႇမေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတီႇၸိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈတီႇၸိတ်ႉ (တီဇစ်ရွာ၊ Tizit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺိၼ်ႇမေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတဝိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈတဝိၼ်ႇ (သဝင်ရွာ၊ Thawin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတေႃးၵျႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတေႃးၵျႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈတေႃးၵျႄး (တောကျဲရွာ၊ Tawkye) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတေႃးၵျႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇမိၼ်းပျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇမိၼ်းပျွင်ႇ (တောင်မင်းပြောင်ရွာ၊ Taungminpyaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇမိၼ်းပျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
လွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈ ဢိတ်ႇသရေး–ပႃးလဵတ်ႈသတၢႆး
တီႈၵႃႇၸႃႇ မိူဝ်ႈၼႆႉၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸုမ်းၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉႁႃးမၢတ်ႉသ်ၶဝ် လႆႈဢဝ် မၢၵ်ႇရွၵ်ႉၵႅတ်ႉ ပိုတ်းယိုဝ်းထပ်ၵၼ်လႄႈ တီႈၼႂ်းမိူင်းဢိတ်ႇသရေးပတ်ႉပိုၼ်ႉ လႆႈငိၼ်းသဵင်ပၼ်ၽၢင်ႉ ပေႃးမေႃးၼၼ်ႈၵႂႃႇသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဢဝ် မၢၵ်ႇရွၵ်ႉၵႅတ်ႉ ပိုတ်းယိုဝ်းသေလႄႈ ၶၢဝ်ႇဢၼ်ဝႃႈ ၵူၼ်းလႆႈလုတၢႆၼၼ်ႉတႄႉ ပႆႇႁၼ်လႆႈငိၼ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ တီႈၵႃႇၸႃႇၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် တပ်ႉဢိတ်ႇသရေးၶဝ်ၵေႃး တွၼ်ႈတႃႇ ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉပႅတ်ႈ ႁႃးမၢတ်ႉသ်ၶဝ်ၼႆႉသေ တိုၵ်ႉၶဝ်ႈတိုၵ်းယူႇသေ ၽၢႆႇႁႃးမၢတ်ႉသ်ၶဝ်ၵေႃႈ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇတိုၵ်း ဢိတ်ႇသရေးၶိုၼ်းယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။
တီႈၵႃႇၸႃႇၼၼ်ႉ တပ်ႉဢိတ်ႇသရေးၶဝ် တိုၵ်းႁၢင်ႈတပ်ႉလိၼ် တပ်ႉၵၢင်ႁၢဝ်သေ လေႃႇတိုၵ်းယူႇသေ၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဢဝ်ႁိူဝ်းမိၼ်းတိုၵ်းသေ မိူဝ်ႈလိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 7 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉႁႃးမၢတ်ႉသ် ၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၶဝ်ႈတိုၵ်းတီႈ မိူင်းဢိတ်ႇသရေး ပွတ်းၸၢၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈလုတၢႆၵႂႃႇၼႆ မီးလွင်ႈပိုၼ်ၶၢဝ်ႇဢွၵ်ႇဝႆႉယူႇ။ Adel Mesmah ၵေႃႉဢၼ်လႆႈတၢႆၵႂႃႇၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ႁႃးမၢတ်ႉသ်ၶဝ် ၸိူဝ်းဢၼ်တိုၵ်းတင်း တပ်ႉဢိတ်ႇသရေး ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢိတ်ႇသရေးၶဝ် ၶဝ်ႈတိုၵ်းၶိုၼ်း တီႈၵႃႇၸႃႇလႄႈ ၵူၼ်း လႆႈလုတၢႆၵႂႃႇ 21,800 ၵေႃႉၼႆ ၽၢႆႇထၢၼ်ၽွင်းလူင်ပၢႆးယူႇလီ ႁႃးမၢတ်ႉသ်ၶဝ် လႆႈမွၵ်ႇလၢတ်ႈဝႆႉယူႇ။ ၼႂ်းၵႃႈ ၸိူဝ်းလႆႈတၢႆၵႂႃႇၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇၸႅၵ်ႇၼႄဝႆႉႁူဝ်ၼပ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်း လႄႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉသေတႃႉ ၼႂ်းၵႃႈ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 70 ၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈတၢႆၵႂႃႇၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၼၢင်းယိင်း လႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁႃးမၢတ်ႉသ်ၶဝ် တိုၵ်ႉသိုပ်ႇၺွပ်းဝႆႉ တူဝ်ယိူဝ်ႇ 129 ၵေႃႉသေ၊ တပ်ႉသိုၵ်းဢိတ်ႇသရေးၶဝ်ၵေႃႈ လၢတ်ႈဝႃႈ ၼႂ်းၵႃႈ ၶၢဝ်းတၢင်းပၢင်တိုၵ်းၼႆႉ ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၽၢႆႇသိုၵ်း ဢၼ်လႆႈလုတၢႆၵႂႃႇ မီးယူႇ 172 ၵေႃႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
IATA
ၸိုဝ်ႈ ၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ်ၼႆႉ ၵမ်ႉၼမ် ၵႆႉဢဝ် ၶူတ်ႉသေ တၢင်တူဝ် ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃး ၶူတ်ႉ IATA လႄႈ ၶူတ်ႉ ICAO ဢၼ်ၵူၺ်းမီး တူဝ်လိၵ်ႈလၢႆတူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈႁူႉၶဝ် ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်း တွၼ်ႈတႃႇ တီႈၶႂ်ႈၵႂႃႇ၊ တႃႇမၢႆႈတီႈဝႆႉ ဢမ်ႇၼၼ် တႃႇလၢတ်ႈတေႃႇၵၼ်။
IATA.
International Air Transport Association ၼႆႉ မၵ်းမၼ်ႈပၼ် ၶူတ်ႉဢၼ်ပႃးတူဝ်လိၵ်ႈသၢမ်တူဝ် လႄႈ ၶူတ်ႉဢၼ်ပႃးတူဝ်လိၵ်ႈသွင်တူဝ် တွၼ်ႈတႃႇ သၢႆၵၢၼ်မိၼ်လူင် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ တင်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် မၼ်းမီး ဢၼ်လဵဝ် ဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်၊ ဢၼ်ၸႂ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇမႂ်တိုၼ်း၊ တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈသင်ႇတီႈၼင်ႈ သၢႆၵၢၼ်မိၼ် လႄႈ တႃႇပႃႉၸပ်းတီႈၼိူဝ် ထူင်ၶူဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၼၼ်ႉမၼ်းၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်း တွၼ်ႈတႃႇႁူႉဝႃႈ ၶူတ်ႉၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတေဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇၸူးၼၼ်ႉ :
 - ဝဵင်းလူင်မၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ တီႈၼႂ်းဝဵင်း ဢိၵ်ႇ ၼွၵ်ႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ၶဝ်မီးဝႆႉ ၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် လၢႆဢၼ်ယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၼႆႉ ၶဝ်ပၼ်ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ ၶူင်ႇႁိူင်းမိၼ်လူင်သၢမ်ဢၢၼ် — (), (), () — လႄႈ ထႅင်ႈသၢမ်ဢၼ်။ တီႈၼၼ်ႈၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၶူတ်ႉ ဢၼ်ႁူမ်ႇငမ်းပၼ်လႆႈ ၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် တင်းႁူၵ်းဢၼ်၊ ပေႃးမႃးႁုပ်ႈသေတူၺ်းၼႆ ၼႆႉ မၼ်းၶႅပ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇၸႂ်ႉ ၽွင်းၶူၼ်ႉႁႃ သၢႆၵၢၼ်မိူၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - သၢႆၵၼ်မိၼ် မၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႆႉ ၵဝ်းႁႂ်ႈၵႂင်တင်း ၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ်ႇဢွၼ်ႇ တင်း ဝဵင်းလူင်။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၼႆႉ မၼ်းတိူဝ်းၸမ် လၢၵ်ႈၸိမ်ႇပၢၵ်ႈ သေ ၼႆသေတႃႉ ၵူၼ်းၼႂ်းလွၵ်းၵၢတ်ႇၼႆႉ ၶဝ်သိူဝ်းၶၢႆ သၢႆၵၢၼ်မိၼ် "Frankfurt" ဢၼ်လူင်းတီႈ Hahn ယဝ်ႉ။ ၼႆႉ မၼ်းမီးဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်ၵၼ်တင်း ပႃႇၸီႇလူဝ်းၼႃး ၵမ်ႈၽွင်ႈသေတႃႉ Weeze ၼႆႉတႄႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ Düsseldorf ။
 - ဝဵင်းလူင်မၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်မီး ၸိုဝ်ႈဢၼ်တၢင်တူဝ် ၼႆႉ ပၼ်ၸိုဝ်ႈဝႆႉ တွၼ်ႈတႃႇ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ မၼ်းမီးတီႈ ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်းၵၼ်။ လႄႈ ၼႆႉ ၶဝ်ၸႅၵ်ႇဝႆႉ ၵၢင်ၶမ်ႈ လႄႈ ၵၢင်ဝၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၶၢဝ်းမႆႈ လႄႈ ၶၢဝ်းၵတ်း ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၶဝ်ၸႅၵ်ႇဝႆႉ ၶိုင်ႈၵမ်ႇၽႃႇ။ တီႈသုတ်းမၼ်းတႄႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေဢမ်ႇၶႂ်ႈၽိတ်းပိူင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ။
 - ၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် မၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉၸမ်ႉ မီးၸိုဝ်ႈဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈ တီႈပၼ်ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈတႄႉ ဝဵင်းမၼ်းပႅၵ်ႇၵၼ်ယူႇ။ ၶူတ်ႉၼၼ်ႉ မၼ်းၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်း တႃႇၼႄႉၼွၼ်းပၼ် လွင်ႈဝႃႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ မီးမႂ်တိုတ်း ဝဵင်းဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈမၼ်း ဢၼ် ဢေးၵျႅၼ်ႉဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၶဝ် တေဢမ်ႇထွမ်ႇၽိတ်း Calgary () ၼင်ႇ Cagliari () ၼႆႉပဵၼ် တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်းယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၼၼ် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေၵႂႃႇၸူး ၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် ဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈမၼ်း ၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် ဢမ်ႇၼၼ် လႄႈ ၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈ ပႅၵ်ႇၵၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ၸိုဝ်ႈမိူၼ်ၵၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ ၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် Alexander the Great (ဢမ်ႇၼၼ်)
ၸႄႈမိူင်းၵရပီႇ
ၸႄႈမိူင်းၵရပီႇ (จังหวัดกระบี่) ၼႆႉ ပဵၼ်ပၢႆတၢင်း ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ဢၼ်မီးတီႈ ပၢင်လၢႆႇဢႅၼ်တမႅၼ်ႇ တီႈၼႂ်း မိူင်းထႆး ပွတ်းၸၢၼ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းလူင်.
 - 1 ဢၢဝ်ႇၼၢင်း — ပဵၼ် ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇသုတ်း ၶွင် ၵရပီႇ၊ ဢၼ်ပဵၼ် ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇယၢဝ်း ဢၼ်မီးတူၼ်ႈပေႇ ၶပ်ႉၵၼ်လူင်ၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 2 ႁႅတ်ႉယၢဝ်း ("ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇယၢဝ်း") — ပဵၼ်ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇလိုၼ်းသုတ်း ဢၼ်ပႆႇလႆႈတိူဝ်ႉသင်သေဢိတ်း တီႈၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၵရပီႇ၊ လႄႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ ဢၼ်မီးတီႈမုင်ႈသႃႇ တႃႇတူၺ်း လွႆၸုမ်ႈ လႄႈ ၽႃႁိၼ် ဢၢဝ်ႇၼၢင်း
 - 3 ဝဵင်းၵရပီႇ — ပဵၼ်ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈ ၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ လႄႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ၶဝ်ႈၸူးၼႂ်းၼႃးလိၼ်ၼမ်သေပိူၼ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ ၸိူဝ်းၶီႇႁိူဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၸိူဝ်းၶီႇႁိူဝ်းမိၼ်မႃး
 - 4 ႁၢႆးလႄႈ — မၵႃႇ ဢၼ်ၵၢၼ်းၶိုၼ်းမၢၵ်ႇႁိၼ် ၶွင် မိူင်းထႆး၊ ပဵၼ်ၵုၼ်ယွၼ်ႇ ဢၼ်မီး ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇဢွၼ်ႇ တင်းၼမ်
 - 5 တွၼ်ႈသၢႆ — တီႈၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်ၼႆႉ မီးပင်ႇၵလူဝ်ႇ ဢၼ်ၵႃႈၶၼ်ထုၵ်ႇ၊ မၼ်းၵႆၵၼ်တင်း ထူဝ်းရိတ်ႉလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းပႅၵ်ႉၽႅၵ်ႇၵႃႇၶဝ် တိူဝ်းလႆႈၸႂ်သေ ပႆတိၼ်ၵႂႃႇၸူး ႁၢႆးလႄႈ ငၢႆႈငၢႆႈ
ပၢႆတၢင်း တၢင်ႇၸိူဝ်း.
 - 1 ပၢၼ်းဢၢဝ်ႇလိုၵ်း - ထမ်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈ ၸိူဝ်းဢၼ်မီႈတီႈၼႆႈၼႆႉ ၵိုင်တၢင်းၵႂႃႇဢႅဝ်ႇလႄႇယူႇ။
ၵေႃႇႁွင်ႈ - မူႇၵုၼ်ႇ ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်းၵႄႈ ၵရပီႇ လႄႈ ၵေႃႇယၢဝ်း၊ ဢၼ်ပဵၼ် ၵူၼ်းလူင်ၼၼ်ႉတႄႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼွင်ႁၢင်ႈလီလႄႈ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တွၼ်ႈတႃႇ ႁိူဝ်းၵယၵ်ႉ
 - 2 ၵေႃႇၸမ် — တွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းသွၵ်ႈႁႃ ဢၼ်ၶႂ်ႈယူႇယဵၼ်ယဵၼ်တႄႉ ၼႆႉပဵၼ် တီႈဢၼ် ၵတ်းယဵၼ်၊ တဵတ်ႇယဵၼ်လီ
 - 3 ၵေႃႇလၼ်ႈတႃ — ၵုၼ်ဢၼ်တဵတ်ႇယဵၼ်၊ ပဵၼ်တီႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇမႂ်ႇ တွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းၸိူဝ်းႁၼ်ဝႃႈ ဢၢဝ်ႇၼၢင်း/ႁၢႆးလႄႈ ၼႆႉ ထူဝ်းရိတ်ႉၵိုၼ်းၼႃႇ
 - 4 ၵေႃႇငႆ — ပဵၼ်ပွတ်းတွၼ်ႈ ၶွင် ၸႄႈမိူင်းၵရပီႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ လုၵ်ႉတီႈ တရင်း သေၵေႃႈ ၸၢင်ႈႁွတ်ႈၽႅဝ်လႆႈယူႇ ငၢႆႈငၢႆႈ
 - 5 ၵေႃႇၽီၽီ — ပဵၼ်သူၼ်ၼမ်ႉဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ၶွင်မိူင်းထႆး ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်မႃးထႆႇငဝ်းတူင်ႉ The Beach ၼၼ်ႉယဝ်ႉ
 - 6 ၵေႃႇပေႃးတ - ထူဝ်းရိတ်ႉၶဝ် ႁူႉဝႃႈ "ၵုၼ် 4 ၵုၼ်"၊ မၼ်းပဵၼ် မူႇၵုၼ် ဢၼ်မီးႁိမ်း ဢၢဝ်ႇၼၢင်း လႄႈ ႁၢႆးလႄႈ
 - 7 ၵေႃႇပေႃး — ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ထွင်ႈတဵဝ်းသၽႃႇဝႁိမ်းႁွမ်း ဢၼ်မီးၸမ် ၵေႃႇလၼ်ႈတႃ
 - 8 ၵေႃႇသီႇပေႃးယႃႈ — ဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ မိူင်းထႆး ဢၼ်မီး လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼၶၢၼ်ႇတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈၼၶၢၼ်ႇတေႃး (နခံတောရွာ၊ Nakhantaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼၶၢၼ်ႇတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈသျၢၼ်းမေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈသျၢၼ်းမေႃႇ (ရှမ်းမော်ရွာ၊ Shanmaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၺိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပၺိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈပၺိတ်ႉ (ပညစ်ရွာ၊ Panyit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၺိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမျွင်းပွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈမျွင်းပွၵ်ႉ (မြောင်းပေါက်ရွာ၊ Myaungpauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းတလႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျေးၼူၵ်ႉပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈၵျေးၼူၵ်ႉပျိၼ်ႇ (ကျေးနှုတ်ပြင်ရွာ၊ Kyaynokepyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းတလႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းတလႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းတလႄး (ပန်းဒလဲရွာ၊ Pandale) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းတလႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈငပိတႅတ်ႉၸၶၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈငပိတႅတ်ႉၸၶၢၼ်း (ငပိတက်စခန်းရွာ၊ Ngapitetsakhan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းတႅတ်ႉဢိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇသဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇသဵၵ်ႉ (ညောင်ပင်ဆိပ်ရွာ၊ Nyaungpinseik) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းတႅတ်ႉဢိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းတႅတ်ႉဢိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းတႅတ်ႉဢိၼ်း (ပန်းဒက်အင်းရွာ၊ Pandetinn) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းတႅတ်ႉဢိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၼတ်ႉၸိၼ်ႇသျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈၼတ်ႉၸိၼ်ႇသျွင်ႇ (နတ်စင်ရှောင်ရွာ၊ Natsinshaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်ႇၵျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမျႃႉၶႃးပတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈမျႃႉၶႃးပတ်ႉ (မြခါးပတ်ရွာ၊ Myakharpat) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်ႇၵျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်ႇၵျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်ႇၵျွင်း (ပြင်ကျောင်းရွာ၊ Pyinkyaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်ႇၵျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်ႇၵျီးၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်ႇၵျီးၵျုၼ်း (ပြင်ကြီးကျွန်းရွာ၊ Pyingyikyun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်ႇၵျီးၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်းထဵင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်းထဵင်ႇ (ပြင်းထိန်ရွာ၊ Pyinhtein) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်းထဵင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတလၢႆးမေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈတလၢႆးမေႃႇ (တလိုင်းမော်ရွာ၊ Talaingmaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းယႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈထဵင်ႇလႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈထဵင်ႇလႄႇ (ထိန်လယ်ရွာ၊ Hteinlel) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းယႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမိၼ်းယႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈမိၼ်းယႅတ်ႉ (မင်းရပ်ရွာ၊ Minyat) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းယႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပိၼ်ႇလႄႇၸၶၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈပိၼ်ႇလႄႇၸၶၢၼ်း (ပင်လယ်စခန်းရွာ၊ Pinlelsakhan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမွင်းမၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမွင်းမၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈမွင်းမၵၢၼ်ႇ (မောင်းမကန်ရွာ၊ Maungmakan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမွင်းမၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇပုၼိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇပုၼိတ်ႉ (ဆင်ပုနစ်ရွာ၊ Sinpunit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျူဝ်ႉႁွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတွင်းသျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈတွင်းသျွင်ႇ (ဒေါင်းရှောင်ရွာ၊ Daungshaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျူဝ်ႉႁွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမျူဝ်ႉႁွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈမျူဝ်ႉႁွင်း (မြို့ဟောင်းရွာ၊ Myohaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျူဝ်ႉႁွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇႁွင်းဝ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇႁွင်းဝ (ရွာဟောင်းဝရွာ၊ Ywarhaungwa) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇႁွင်းဝ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈလေးတုၼ်းၶၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈလေးတုၼ်းၶၢၼ်ႇ (လေးသွန်းခံရွာ၊ Laythunkhan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလေးတုၼ်းၶၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
မိူင်းတိင်
မိူင်းတိင် ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းတီႈၼိုင်ႈ၊ မီးၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵိုင်ႇမ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယူႇၼၼ်ႇ၊ မိူင်းၶႄႇ။ မိူင်းတိင်ၼႆႉ ၼႂ်းပိုၼ်းမၢၼ်ႈၶဝ်တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ "မိုင်းတိမ်" ၼႆသေ ၼႂ်းၽႅၼ်ႇထိၵူႇၵႂ်းတႄႉ လႆႈႁၼ်ၶႄႇၶဝ်တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ 孟定镇 ၼႆသေ ဢဝ်တူဝ်လိၵ်ႈရူဝ်းမၼ်ႊတႅမ်ႈၸွမ်းဝႃႈ Mengdingzhen ဢၼ်မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ဝဵင်းမိူင်းတိင် (镇 = zhen = ဝဵင်း) ၼႆယူႇယဝ်ႉ။
ပိုၼ်း.
ၸဝ်ႈၶူးမေႃလိၵ်ႈတႆး ၸဝ်ႈထမ်ႇမတိင်ႇၼ (ထမ်မတိၼ်ၼ) ၵိူတ်ႇတီႈဝၢၼ်ႈၶၢင်၊ ၸႄႈႁၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇမိူင်းတိင် မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉမွၵ်ႈ 1542။
မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပတုင်ႇမိၼ်း (ဗဒုံမင်း) ၼႂ်းပီၵေႃးၸႃႇ ၁၁၆၈ လိူၼ် 6 မႂ်ႇ 2 ၶမ်ႈ (ပီၶရိတ်ႉ 1807) ၼၼ်ႉ ၶုၼ်မၢၼ်ႈလႄႈၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းတိင် မီးလွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇပဵၼ်ဢူၺ်းလီၵၼ်။
Xian autonome dai et va de Gengma
ၸႄႈဝဵင်းၵိုင်ႇမႃႉတႆး လႄႈ ဝႃႉ (ဢင်းၵိတ်ႉ Gengma Dai and Va Autonomous County) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဝဵင်းလၢၼ်ႇၵၢၼ်း၊ ၽၢႆႇတူၵ်း ၸႄႈတွၼ်ႈယူႇၼၼ်ႇ၊ မိူင်းၶႄႇ။
ပိုၼ်း.
ၸိုဝ်ႈ Gengma လုၵ်ႉတီႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်း Pali "Sinthunath" ဢၼ်ပွင်ႇဝႃႈ တီႈဢၼ်ၵူၼ်းၸွမ်းမႃႉၽိူၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းႁွင်ႉဝႃႈ ဝဵင်းဢၼ်ၼႆႉ ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈပၢၼ် Hongwu ၶွင် Dynasty Ming ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႄႈ တႅမ်ႈဝႆႉၼိူဝ်ၼႃႈၼႃႈ "ပိုၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ" Kung Ma လၢတ်ႈ
ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းလူင် ၼႂ်းႁူဝ်ပဝ်ႈ Gengma ပဵၼ် Tai လႄႈ Wa။ ၵူၼ်းၶိူဝ်း Tai တီႈၼႆႈၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ Mao Luang (Mong Mao) သေ ၶၢႆႉမႃး မိူဝ်ႈႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီထူၼ်ႈ 14 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ဢဝ် ၽိင်ႈထုင်း Mao Luang ၶဝ်မႃးၸွမ်း။ ၵူၼ်းၶိူဝ်း Wa ၶဝ်ယူႇသဝ်းဝႆႉတီႈပွတ်းတွၼ်ႈလွႆလႄႈ ဢမ်ႇမီးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၶဝ်။
မိူဝ်ႈပီ 1988 ၼၼ်ႉ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉလူၺ်ႈ ငလျင်လိၼ် ဢၼ်ႁႅင်းႁႅင်းသွင်ဢၼ်။ မၼ်းတၢႆၵူၼ်းတင်းမူတ်း 939 ၵေႃႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးလွင်ႈလူႉသုမ်းၼမ်ၼမ်။ 
ၸဝ်ႈၾႃႉ.
ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇပဵၼ် Sinthunath ဢၼ်ပွင်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းတီႈလိၼ် ၵေႃႉဢၼ်ထူပ်းၽႅဝ်ပေႃႈလိူတ်ႈၽိူၵ်ႇၼၼ်ႉ ၵေႃႉဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ Mong Kying Keng Hkam ဢၼ်ပွင်ႇဝႃႈ တီႈလိၼ်ဢၼ်မီးၶိူင်ႈၶိူင်ႈၶၢႆၶမ်းလႄႈ ၶူဝ်းၶွင်ၶမ်း"တီႈဢၼ်မီး ၶူဝ်းၶွင်ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ လႄႈ ၶူဝ်းၶွင်ၶမ်း"
ၸၢဝ်းၶိူဝ်း Tai လႄႈ Wa၊ Tai ၶဝ်လုၵ်ႉတီႈ Mong Mao ၶဝ်လုၵ်ႉမႃးမိူဝ်ႈႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 14 ၶဝ်ဢဝ်ၾိင်ႈထုင်းလႄႈ ၾိင်ႈထုင်း Mong Mao မႃးတီႈၼႆႈလႄႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်း Wa ၶဝ်ယူႇၼိူဝ်လွႆသုင်သေ မီးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉ။ 
ၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉ
1) ၶမ်းသိူဝ်ၾႃႉ 1397-1452 
2) Hkam Kyoeng Hpa (Hkam Hso) 1452-1472 လုၵ်ႈ 
3) Hkam Piam Hpa (Hkama Piam) 1472-1502 လုၵ်ႈ
4) Hkam Zin Hpa (Hcam Ching) 1503-1557 လုၵ်ႈ
5) Hkam Phing Hpa 1557-1601 လုၵ်ႈ
6) Hkam Moen Hpa 1601-1614 လုၵ်ႈ
7) Hkam Ming Hpa 1614-1633 လုၵ်ႈ
8) Hkam Xiao Li 1633-1659 ၽွင်းလူင်၊ မေး Hkam Ming Hsa 
(9) Hkam Mai Hpa 1659-1693 လုၵ်ႈ
10) Hkam Chawng Hpa (လုင်း) 1472-1699 လုၵ်ႈ
11) Hkam Chawn Hpa (လုမ်း) 1700-1732 လုၵ်ႈ
12) Hkam Kai Hpa (လုၵ်း) 1732-1765 လုၵ်ႈ
13) Hkam Hpa (လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ) 1765-1771 လုၵ်ႈ
14) Hkam Cha Cha Cha Chawn Hpa Chawn (လုင်းၸၢႆး) 1771-1803 လုင်း
15) Hkam Yan Chao 1803－1808 3rd son
16) Hkam Kyang Hpa 1808－1820 son
17) Hkam Htiet Hpa 1820－1825 2nd bro of Hkam Yan Chao
18) Shamawali 1825－1836 regent mother of Hkam Yan Chao
19) Hkam Earn Phai 1836－1851 nephew of Hkam Yan Chao
20) Hkam Earn Hso 1852－1858 bro
21) Hkam Long Chang 1858－1897 2nd son
22) Hkam Fu Hpa 1897－1915 son
23) Hkam Kaw Hpa 1915－1933 son
24) Hkam Chi Hpa 1933－1950 5th bro
ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်း.
ၸႄႈဝဵင်းၵိုင်ႇမႃႉ လႄႈ ဝႃႉ ဢၼ်ၵုမ်းၵမ်တူဝ်ၵဝ်ႇၼႆႉ မီး 4 ဝဵင်း၊ 4 ၸႄႈဝဵင်းလႄႈ 1 ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း
 - 4 ဝဵင်း
ဝၢၼ်ႈတယႄႇၵႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈတယႄႇၵႂိၼ်း (ဒရယ်ကွင်းရွာ၊ Dayeikwin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝေႇတီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဝေႇတီႇၵၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈဝေႇတီႇၵၢၼ်း (ဝေဒီကမ်းရွာ၊ Waydikan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝေႇတီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဝေႇတီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈဝေႇတီႇ (ဝေဒီရွာ၊ Waydi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝေႇတီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉပူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉပူင်ႇ (ကျောက်ပုံရွာ၊ Kyaukpon) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၵျႅတ်ႉတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈရပႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈရပႄး (ရဘဲရွာ၊ Rabe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၵျႅတ်ႉတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉၵူင်း (ရွာသစ်ကုန်းရွာ၊ Ywarthitkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၵျႅတ်ႉတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈလႄႇလႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈလႄႇလႃႉ (လယ်လှရွာ၊ Lelhla) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၵျႅတ်ႉတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတၵျႅတ်ႉတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈတၵျႅတ်ႉတေႃး (သကျက်တောရွာ၊ Thakyettaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၵျႅတ်ႉတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈယပႄးဢိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈယပႄးဢိၼ်း (ရဘဲအင်းရွာ၊ Yabeinn) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပျေႇသျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတၢၼ်ႇလျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈတၢၼ်ႇလျိၼ်ႇ (သံလျှင်ရွာ၊ Thanlyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပျေႇသျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈႁိၼ်းၶျူဝ်ႇတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈႁိၼ်းၶျူဝ်ႇတေႃး (ဟင်းချိုတောရွာ၊ Hinchotaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပျေႇသျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတပျေႇသျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈတပျေႇသျွင်ႇ (သပြေရှောင်ရွာ၊ Thapyayshaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပျေႇသျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်ႇသတီႇမေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်ႇသတီႇမေႃႇ (ပဉ္စသီမော်ရွာ}ပဉ္စသီမော်ရွာ, Pyinsathimaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပျႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမႄးမေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈမႄးမေႃႇ (မဲမော်ရွာ၊ Memaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပျႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတပျႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈတပျႃႇ (သဗျာရွာ၊ Thabyar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပျႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်းဝုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်းဝုၼ်း (အင်းဝန်းရွာ၊ Innwun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႃႇယႃႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတႄးပူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈတႄးပူင်ႇ (သဲပုံရွာ၊ Theapon) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႃႇယႃႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတႃႇယႃႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈတႃႇယႃႇၵူင်း (သာယာကုန်းရွာ၊ Tharyarkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႃႇယႃႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၺေႃးပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈၺေႃးပိၼ်ႇ (ညောပြင်ရွာ၊ Nyawpyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢၢဝ်ႉၵျွၵ်ႉဝုတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢၢဝ်ႉၵျွၵ်ႉဝုတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈဢၢဝ်ႉၵျွၵ်ႉဝုတ်ႉ (အောက်ကျောက်ဝပ်ရွာ၊ Aukkyaukwut) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢၢဝ်ႉၵျွၵ်ႉဝုတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵၻႅတ်ႉငႄႇသဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈၵၻႅတ်ႉငႄႇသဵၵ်ႉ (ကဒက်ငယ်ဆိပ်ရွာ၊ Kadetngeseik) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢၢဝ်ႉယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၽျူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၽျူႇ (ကျောက်ဖြူရွာ၊ Kyaukhpyu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢၢဝ်ႉယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵေႃႉဢိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈၵေႃႉဢိၼ်း (ဂေါ့အင်းရွာ၊ Gawtinn) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢၢဝ်ႉယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈထဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈထဵင်ႇၵျီး (ထိန်ကြီးရွာ၊ Hteingyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢၢဝ်ႉယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပဵင်းၼႄးတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈပဵင်းၼႄးတေႃး (ပိန္နဲတောရွာ၊ Peinhnetaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢၢဝ်ႉယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢၢဝ်ႉယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈဢၢဝ်ႉယေႇၽျူႇ (အောက်ရေဖြူရွာ၊ Aukyaehpyu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢၢဝ်ႉယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵူင်းၸယႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈၵူင်းၸယႅတ်ႉ (ကုန်းဇရပ်ရွာ၊ Konezayat) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်းၸၢဝ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၺိၼ်းဝ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈၺိၼ်းဝ (ညင်းဝရွာ၊ Nyinwa) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်းၸၢဝ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမၵျုၼ်းမေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈမၵျုၼ်းမေႃႇ (မကျွန်းမော်ရွာ၊ Makyunmaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်းၸၢဝ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈရပျေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈရပျေႃး (ရပြောရွာ၊ Yapyaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်းၸၢဝ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်းၸၢဝ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်းၸၢဝ်ႉ (အင်းဇောက်ရွာ၊ Innzauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်းၸၢဝ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ၵျႅမ်မၼၢႆႇ (ၶျႅတ်ႉပွတ်ႉ)
ၵျႅမ်မၼၢႆႇ, ဢၼ်မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ႁူႉဝႃႈ Bard, ၼႆႉ ပဵၼ် သၢႆသိုပ်ႇၽၼ်း ဢွၵ်းပွမ် ၶျႅတ်ႉပွတ်ႉ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ၵူႇၵႄႇလ် ၶူင်သၢင်ႈဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢၻႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈဢၻႂိၼ်း (အဒွင်းရွာ၊ Ahdwin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉၽျႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ လင်ႁိူၼ်းမီး 1281၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 6301 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇယႃႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇယႃႇၵျီး (တောင်ယာကြီးရွာ၊ Taungyargyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉၽျႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ လင်ႁိူၼ်းမီး 1281၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 6301 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢထူးꧡဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈဢထူးꧡဵၵ်ႉ (အထူးဆိပ်ရွာ၊ Ahhtuseik) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉၽျႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ တီႈဝၢၼ်ႈ ဢထူးꧡဵၵ်ႉၼႆႉ မီးႁွင်ႈၵၢၼ်ၽႄ ပၢႆးယူႇလီယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ လင်ႁိူၼ်းမီး 1281၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 6301 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဝုၼ်ႇၽူဝ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈဝုၼ်ႇၽူဝ်ႉ (အဒွင်းရွာ၊ Wunhpoet) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉၽျႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ လင်ႁိူၼ်းမီး 1281၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 6301 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵꧤိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၵꧤိၼ်း (ကဘင်းရွာ၊ Kabin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉၽျႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ လင်ႁိူၼ်းမီး 1281၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 6301 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈလုတ်ႉလုတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈလုတ်ႉလုတ်ႉ (လွတ်လွတ်ရွာ၊ Lutlut) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉၽျႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ လင်ႁိူၼ်းမီး 1281၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 6301 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၽျႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၽျႃႇ (ကျောက်ဖျာရွာ၊ Kyaukhpyar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉၽျႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ လင်ႁိူၼ်းမီး 1281၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 6301 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၶူဝ်ၵျွႆးၵူး-ၵျွၵ်ႉၽျႃႇ တၢင်းယၢဝ်း 3612 ဢၼ်ပဵၼ် ပႅၵ်ႇလဵၵ်း+ဢႃႇၸီႇၸီႇ ၼႆႉ ႁဵတ်းယဝ်ႉမိူဝ်ႈ ပီ 2000-2003 သေ ရူတ်ႉၵႂႃႇမႃးလႆႈယဝ်ႉ။ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးၸၢင်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၼႃႈလိၼ်တၢင်းၵႂၢင်ႈ 107 ဢေႇၵသေ ပီ 2019 ၼၼ်ႉ ၶူးသွၼ် မီး 90 ပၢႆ၊ လုၵ်ႈႁဵၼ်း မီး 700 ပၢႆယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ဢလၵ(ၵျွၵ်ႉၽျႃႇ)သေ လုၵ်ႈႁဵၼ်းမီး 100 ပၢႆ၊ မေႃသွၼ် မီး 10 ပၢႆယဝ်ႉ။ တီႈၵျွၵ်ႉၽျႃႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽႄ ပၢႆးယူႇလီယဝ်ႉ။
မိူင်းလိူၼ်း
"ၶေႃႈမႆၢ- ၽိုၼ်လိၵ်ႈ လွင်ႈမိူင်းလိူၼ်းၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉသေပိၼ်ႇဝႆႉ လူဝ်ႇလႆႈမႄးထတ်းမႄးၵႄႈယူႇ။" 
မိူင်းလိူၼ်း (Mong Lon, Manglon, Manglun) ၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်မီးၼႂ်းမိူင်းတႆး ၸိုင်ႈမိူင်းပွတ်းႁွင်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႈ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းပဵၼ်မိူင်းၶွင်ၵူၼ်းၶိူဝ်းဝဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ဢၼ်မီးလွႆ၊ ပႃးၸွမ်းလွႆၼမ်ႉၶူင်း လႄႈ ၼမ်ႉၶႃႇ ဢၼ်ၶဝ်ႈၸူးၼမ်ႉၶူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းမီးၼႃႈလိၼ်မွၵ်ႈ 7770 km2 လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းဢၼ်ၶပ်ႉၶိုင်ဝႆႉမိူဝ်ႈ 1911 ၼၼ်ႉ မီး 40,000 ၵေႃႉၼႆယဝ်ႉ။
မိူင်းလိူၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ 21° 30′ တေႃႇထိုင် 23° N ဢမ်ႇၼၼ် 100 လၵ်း၊ ၸွမ်းမႄႈၼမ်ႉၶူင်း၊ ဢၼ်ၸႅၵ်ႇၸေႈမိူင်းဝႆႉပဵၼ်ပွတ်းဢွၵ်ႇ လႄႈ ပွတ်းတူၵ်း။ ၵူၼ်းယူႇတီႈ ပွတ်းဢွၵ်ႇမိူင်းလိူၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸၢဝ်းဝႃႉၶဝ်ယူႇသဝ်းဝႆႉသေ ပွတ်းတူၵ်း မိူင်းလိူၼ်းၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ် ပဵၼ်ၵူၼ်းတႆး ၶဝ်ယူႇသဝ်းဝႆႉယဝ်ႉ။
ပိုၼ်း.
လွင်ႈပိုၼ်း Manglon မိူဝ်ႈၼႃႈႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီထူၼ်ႈ 19 ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁူႉသင်။ ၼႃႈလိၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ Jambularattha ၸွမ်းၼင်ႇလွင်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ။
Sawbwa ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တီႈမိူင်း Manglon ပဵၼ် Ta Ang ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် Wa ၵေႃႉပဵၼ် tributary to Hsenwi State မိူဝ်ႈ 1814 ၊ သိုပ်ႇၵုမ်းၵမ်ၼႃႈလိၼ်မၼ်း။ ပွတ်းဢွၵ်ႇမိူင်းဝႃႉၼႆႉ ၵႆႉလႆႈထုၵ်ႇ ၽူႈၵွၼ်းၸိူင်း ဝႃႉၶဝ် ၶဝ်ႈတိုၵ်းယူႇယဝ်ႉ။ ဝဵင်းလူင်၊ Takut ၼၼ်ႉ မီးတီႈၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်း Pangyang လႄႈ မီးဝႆႉၼိူဝ်လွႆဢၼ်သုင် 6,000 ပေၼိူဝ်ၼမ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ Sawbwa ၼႆႉပဵၼ် Wa ဢၼ်ဢဝ်လၢႆးၶွင် Shan ၸဝ်ႈၾႃႉ။ မၼ်းမီးဢုပ်ႉပိူင်ႇၼိူဝ် ၸႄႈမိူင်းသွင်ဢၼ်၊ Mot Hai ၽၢႆႇႁွင်ႇ လႄႈ Maw Hpa ၽၢႆႇၸၢၼ်း။ Wa of Mang Lon လႆႈၵိုတ်းလိုဝ်ႈလွင်ႈႁႃႁူဝ် ၵူၼ်းတင်းၼမ်ယုမ်ႇယမ်ပုတ်ႉထ။
ၵမ်ႈၽွင်ႈ ၸိုင်ႈမိူင်း Wa ဢၼ်ႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉ လႆႈၸတ်းၵၢၼ်ဝႆႉ လူၺ်ႈ Sawbwa ၊ ၽူႈၼမ်း Shan ဢၼ်ယူႇသဝ်းတီႈ Mang Lon ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းဝူင်ႈဝၢင်ႈသွင်ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီထူၼ်ႈ 19 ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ တီႈမိူင်းမၢၼ်ႈၶဝ် ထတ်းသၢင်ဝႃႈ ၼႃႈလိၼ် Wa ၼႆႉ မီးတီႈၵႆယၢၼ်လႄႈ တႃႇတေၶဝ်ႈလႆႈၼၼ်ႉ ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလႄႈ၊ လိူဝ်သေ Mang Lon ၶဝ်ဢမ်ႇပၼ်ၸႄႈမိူင်း Wa ၶဝ်ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၽွင်းငမ်း၊ လႅၼ်လိၼ်မၼ်းတင်းမိူင်းၶႄႇ ဢမ်ႇလႆႈမၵ်းမၼ်ႈ။ လွင်ႈၼႆႉ မၼ်းထုၵ်ႇလီပဵၼ် တွၼ်ႈတႃႇ Wa ၶဝ်ယူႇ၊ ၵွပ်ႈဝႃႈ ၶဝ်လႆႈထုၵ်ႇလီလႆႈယူႇႁင်းၵူၺ်း။
ဝႃႉၼႆႉ မီးဢေႇတီႈ ဝႃႉပွတ်းတူၵ်း၊ ဝႃႉဢၼ် Shans ပဵၼ်ႁူဝ်ၵူၼ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ မီးၵူၼ်းၶိူဝ်း Palaungs၊ Chinese လႄႈ Yanglam လိူဝ်သေ Lahu။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၼႂ်း East Mang Lon ၼႆႉ ပဵၼ် Wa ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ Shans ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈလွႆ။ ၼႃႈလိၼ်သွင်ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်တီႈလိၼ်ဢၼ်မီးလွႆ; တီႈလိၼ်ဢၼ်တႅမ်ႇဢၼ်လဵဝ်ဢၼ်မီးၸွမ်းႁိမ်းႁွမ်း ၼမ်ႉမႄႈၼမ်ႉ ၼႂ်းလွႆ, လႄႈ တီႈၼႆႈ Shans လႆႈယူႇသဝ်းဝႆႉ။ တီႈ Nawng Hkam လႄႈ Mong Kao တီႈ West Mang Lon ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉတီႈယူႇသၢင်ႈၵိၼ်သဝ်း လႄႈ လၢၼ်ႉၵၢတ်ႇဢၼ်မီးလွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ။
ၽူႈၵွၼ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ.
ၽူႈၵွၼ်းၸိူင်း Manglon ၶဝ် လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး Saopha ။ ၼႂ်းၵႄႈ ပီ 1870 လႄႈ 1892 မိူင်းမၢဝ်းၼႆႉ လႆႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ် East လႄႈ West Manglön ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈၽႃႉ.
 - 1814 - 1822 Hsö Hkam (Ta Awng) (သဵင်ႈၵၢမ်ႇမိူဝ်ႈ 1822) 
 - 1822 - 1852 Sao Hkun Sang (Khun Sing) (သဵင်ႈၵၢမ်ႇမိူဝ်ႈ 1852) 
 - 1852 - 1853 ဢူးယႃႇရႃႇၸႃႇ (ဢူပႃႇယႃႇၸႃႇ) (သဵင်ႈမုၼ်မိူဝ်ႈ 1854) 
 - 1853 - 1860 Naw Hpa (Nawpha) (သဵင်ႈၵၢမ်ႇမိူဝ်ႈ 1860) 
 - 1860 - 1919 Sao Tön Hsang (Tun Sang) (ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ 1831 - တၢႆမိူဝ်ႈ 1919) (1870-1892, တီႈ East Manglön) 
 - 1870 - 1877 Hsang Kyaw (တီႈ West Manglön) 
 - 1877 - 1892 Sao Maha (တီႈ West Manglön) 
 - 1919 - 1952 Sao Man Laik
 - 1919 - 1946 Sao Hka Nan -Regent (ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ 1892 - တၢႆမိူဝ်ႈ 1946)
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၺူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၺူဝ်ႇ (တောင်ညိုရွာ၊ Taungnyo) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၢဝ်းသျေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇယႃႇထႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇယႃႇထႄး (တောင်ယာထဲရွာ၊ Taungyarhte) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၢဝ်းသျေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတပ်ႉတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈတပ်ႉတွင်ႇ (တပ်တောင်ရွာ၊ Tattaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၢဝ်းသျေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈၶဝ်တႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ "ၵတ်ႉတွင်ႇ" ၼႆယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်းတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်းတွင်ႇ (ပြင်းတောင်ရွာ၊ Pyintaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၢဝ်းသျေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတၢဝ်းသျေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈတၢဝ်းသျေႇ (တောင်းရှည်ရွာ၊ Taungshey) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၢဝ်းသျေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ႁိူၼ်းမီး 609 ႁိူၼ်သေ ႁူဝ်ၵူၼ်း မီးယူႇ 2914 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၶျွင်းတူးငႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၶျွင်းတူးငႄႇ (ချောင်းတူးငယ်ရွာ၊ Chaungtunge) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵလႂိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီီီီီီီီႈၼႂ်းဢိူင်ႇၵလႂိၼ်ႇတင်းသဵင်ႈၼႆႉ ႁူဝ်ႁိူၼ်းမီး 4505 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 23356 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတေႃးယၵျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈတေႃးယၵျွင်း (တောရကျောင်းရွာ၊ Tawyakyaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵလႂိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီီီီီီီီႈၼႂ်းဢိူင်ႇၵလႂိၼ်ႇတင်းသဵင်ႈၼႆႉ ႁူဝ်ႁိူၼ်းမီး 4505 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 23356 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတွင်းပျူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈတွင်းပျူဝ်ႇ (တောင်ပြိုရွာ၊ Taungpyo) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵလႂိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီီီီီီီီႈၼႂ်းဢိူင်ႇၵလႂိၼ်ႇတင်းသဵင်ႈၼႆႉ ႁူဝ်ႁိူၼ်းမီး 4505 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 23356 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈယေႇပူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈယေႇပူင်း (ရေပုန်းရွာ၊ Yaepone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵလႂိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီီီီီီီီႈၼႂ်းဢိူင်ႇၵလႂိၼ်ႇတင်းသဵင်ႈၼႆႉ ႁူဝ်ႁိူၼ်းမီး 4505 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 23356 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢၢဝ်ႉသဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈဢၢဝ်ႉသဵၵ်ႉ (အောက်ဆိပ်ရွာ၊ Aukseik) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵလႂိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီီီီီီီီႈၼႂ်းဢိူင်ႇၵလႂိၼ်ႇတင်းသဵင်ႈၼႆႉ ႁူဝ်ႁိူၼ်းမီး 4505 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 23356 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျၢၼ်ႇတေႃး၊ ၵလႂိၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵျၢၼ်ႇတေႃး (ကြံတောရွာ၊ Kyantaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵလႂိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီီီီီီီီႈၼႂ်းဢိူင်ႇၵလႂိၼ်ႇတင်းသဵင်ႈၼႆႉ ႁူဝ်ႁိူၼ်းမီး 4505 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 23356 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၸူင်ႇၶွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၸူင်ႇၶွင်း (စုံခေါင်းရွာ၊ Sonkhaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵလႂိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီီီီီီီီႈၼႂ်းဢိူင်ႇၵလႂိၼ်ႇတင်းသဵင်ႈၼႆႉ ႁူဝ်ႁိူၼ်းမီး 4505 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 23356 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈသျႃးတေႃးဝ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈသျႃးတေႃးဝ (ရှားတောဝရွာ၊ Shartawwa) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵလႂိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီီီီီီီီႈၼႂ်းဢိူင်ႇၵလႂိၼ်ႇတင်းသဵင်ႈၼႆႉ ႁူဝ်ႁိူၼ်းမီး 4505 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 23356 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈသျၢၼ်းၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈသျၢၼ်းၶျွင်း (ရှမ်းချောင်းရွာ၊ Shanchaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵလႂိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီီီီီီီီႈၼႂ်းဢိူင်ႇၵလႂိၼ်ႇတင်းသဵင်ႈၼႆႉ ႁူဝ်ႁိူၼ်းမီး 4505 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 23356 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵလႂိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၵလႂိၼ်ႇ (ကလွင်ရွာ၊ Kalwin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵလႂိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီီီီီီီီႈၼႂ်းဢိူင်ႇၵလႂိၼ်ႇတင်းသဵင်ႈၼႆႉ ႁူဝ်ႁိူၼ်းမီး 4505 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 23356 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတိၼ်ႇၵထီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈတိၼ်ႇၵထီး (သင်ကထီးရွာ၊ Thinkahtee) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵႁၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၽီႇလႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၽီႇလႃႇ (တောင်ဖီလာရွာ၊ Taunghpilar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵႁၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈꩡေႇတဝုၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈꩡေႇတဝုၼ်ႇ (ဇေတဝန်ရွာ၊ Zaytawun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵႁၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵႁၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၵႁၢၼ်း (ကဟန်းရွာ၊ Kahan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵႁၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ လင်ႁိူၼ်း မီး 511 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 2598 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၽျူႇတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၽျူႇတွင်ႇ (ကျောက်ဖြူတောင်ရွာ၊ Kyaukhpyutaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸၼ်ႇၻဝုတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျွႆးၵူး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၵျွႆးၵူး (ကျွဲကူးရွာ၊ Kyweku) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸၼ်ႇၻဝုတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵွၼ်းတီးၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၵွၼ်းတီးၶျွင်း (ကွမ်းသီးချောင်းရွာ၊ Kuntheechaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸၼ်ႇၻဝုတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ၵႂၢမ်းၶီႇဢူင်ႈၸႃး
ၵႂၢမ်းၶီႇဢူင်ႈၸႃး.
ဢုတ်းဢူင်ႈၸႃး မၢႆႇပႃးသူမ်ႈ
သူမ်ႈၶႆႇၶွၼ်း ၶွၼ်းလုၵ်ႉမႃႈ
မႃႈတိုဝ်းၵိုဝ် မိုဝ်ႇတိုဝ်းၵႂၢႆး
ပၢင်တၢႆးၶိုၼ်ႈလွႆၸေႃႇ ၼေႃႇမႆႉသၢင်း
မၢၵ်ႇလၢင်းႁူင်ႈ မၢၵ်ႇမူင်ႈၶီး
ပႃးၶီးႁႅင်ႈ ပႃႈၶီႈႁဵဝ်ႇ
ၼူၵ်ႉၵဵဝ်ႇထူဝ် ၽၵ်းလူဝ်ၸေႈ
မေႈၶုၼ်သၢင်ႇ သၢင်ႇဝၢႆးႁိူဝ်း
ႁိူဝ်းၵူင်ႇၵၢဝ် ၵၢဝ်ၼၢင်းလူင်
ၵၢဝ်ၼၢင်းဢွၼ်ႇ ဢွၼ်သွၼ်ၶႅၼ်ႉ
ၶႅၼ်ႉႁေႃႈၵႆႇ သႆႇႁေႃႈၵႂၢႆး
ၸုၵ်ႈၸၢႆးပူႇလၢဝ်းဝၢင်ႈ
လုၵ်ႈၸၢင်ႈပူႇလၢဝ်းလီး
မၢၵ်ႇႁိမ်ႁီးထႅတ်ႉထႅတ်ႉ ႁူၺ်းႁူၺ်း။
တႃႈသူပ်းတဵင်း
=တႃႈသူပ်းတဵင်း=
တႃႈ.
တႃႈဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈၶိူင်ႈၶီႇ မႃးလိုဝ်ႈၵိုတ်းသူင်ႇၵူၼ်း ႁပ်ႉၵူၼ်းသေ ပဵၼ်လႆႈ ႁိမ်းၽင်ႇတၢင်းၵႃးလႄႈ ႁိမ်းၽင်ႇၼမ်ႉႁွင်ႈ ဢိၵ်ႇ ၽင်ႇၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ၊။
သူပ်း.
သူပ်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈႁွင်ႈၼမ်ႉဢွၼ်ႇ မႃးပွင်ႇသႂ်ႇ ၵေးၼမ်ႉလူင်။
တဵင်း.
တဵင်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈမႄႈၼမ်ႉဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉတၢင်း မိူင်းၵိုင်သေ လႆလတ်းၸႄႈဝဵင်းလွႆလႅမ် လၢင်းၶိူဝ်းသေ မႃးပွင်ႇသႂ်ႇၼမ်ႉၶူင်း၊ တီဢၼ်ၼမ်ႉတဵင်း မႃးပွင်ႇသႂ်ႇ ၼမ်ႉၶူင်းၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ သူပ်းတဵင်းယဝ်ႉ။
ထိုင်မႃး ပီၶရိတ်ႉ 1999-2000 ၸဝ်ႈၼေႃႈမိူင်းၶွၼ်း ၸဝ်ႈသိုၵ်းမႁႃႇၵျႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၸုမ်းၵူၼ်းၵဝ်ႇ MTA မႃးတႄႇပိုတ်ႇၽုၺ်ႇ (1.4.2000) ဢဝ်ႁိူဝ်းမႃးၶၢတ်ႈႁဵတ်းပလူင်ႈသေ ႁပ်ႉဢဝ် ၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇၶၢမ်ႈၶူင်း မိူဝ်းၸူး ဝဵင်းႁူဝ်မိူင်း ဢၼ်ယၢမ်ႈပဵၼ် ငဝ်ႈၸိုင်ႈတပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းတႆး MTA မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်သႃႇ။ လုၵ်ႉတီႈႁူဝ်မိူင်း မိူဝ်းထိုင်လႆႈ မႄႈႁွင်ႈသွၼ် ၼႂ်ႈမိူင်းထႆးယဝ်ႉ။
တႃႈသူပ်းတဵင်းၼႆႉ ပဵၼ်တႃႈၶၢမ်ႈၶူင်း ဢၼ်လုၵ်ႉဢဝ် မိူင်းထႆး မႄႈႁွင်ႈသွၼ် ဢဝ်ၶူဝ်းမိူင်းထႆး ၶၢမ်ႈမႃး ၽၢႆႇတူၵ်းၶူင်း ပွင်ႇထိုင် လၢင်းၶိူဝ်း မွၵ်ႇမႆႇ မိူင်းၼၢႆး လွႆလႅမ် ၼမ်ႉၸၢင် တူၼ်ႈတီးပုၼ်ႉယူႇ။
မိူဝ်ႈတႃႈသူပ်းတဵင်း ပႆႇပိုတ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈၶၢမ်ႈတီႈတႃႈႁူၺ်ႈပုင်ႇ ႁိမ်းၼႃးၵူင်း ၶၢမ်ႈမိူဝ်းတၢင်း ပႅတ်ႇငွၵ်း မိူဝ်းထိုင်ႁူဝ်မိူင်းယဝ်ႉ။ တႃႈႁူၺ်ႈပုင်ႇၼႆႉ မီးၽၢႆႇၼိူဝ်တႃႈသူပ်းတဵင်းသေ တႃႈႁူၺ်ႈၶႃးသမ်ႉ မီးၽၢႆႇတႂ်ႈတႃႈသူပ်းတဵင်းယဝ်ႉ။
ၵုၼ်ႇၶူဝ်း ဢၼ်လုၵ်ႉၽၢႆႇတူၵ်းၶူင်း မႃးၶၢမ်ႈတႃႈသူပ်းတဵင်းၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ၶိူင်ႈၵိၼ်ယႅမ်ႉ ၵူႈပိူင် ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ ဝူဝ်းၵႂၢႆးၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းၸႂ်ႉတိုဝ်း မိူင်းထႆး ၵူႈပိူင်ပိူင်ၵေႃႈ လတ်းၶၢမ်ႈတႃႈသူပ်းတဵင်းသေ လႆႈဝႃႈပဵၼ် တႃႈၶူဝ်းၶၢမ်ႈၼမ်ႉၶူင်းတႃႈၼိုင်ႈယူႇ။
ပီ 2021 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝိမ်ႇပိူဝ်ႇ တႃႇတေၵၢႆႇၶူဝ်လူင်ၶၢမ်ႈ ၼမ်ႉၶူင်း တီႈတႃႈသူပ်းတဵင်းၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းတႆး တူၵ်းလူင်းပၼ် ၽႅၼ်ၵၢၼ်ယဝ်ႉသေ တႄႇႁဵတ်း ပိုၼ်ႉထၢၼ်ၶူဝ်ၵႂႃႇယူႇ။