Mrsailiek/shan-dataset huggingface dataset:
ဝဵင်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇ
ဝဵင်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇ (ရွှေဘိုမြို့ ; Shwebo ; sʰòi bò) ၼႆ့ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇ လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် ပဵၼ်တီႈဢၼ် တႄႇ ၸိူဝ်ႉႁိူၼ်းၶုၼ်ၵုင်းပွင်ႇ ၊ ပၢၼ်ၵုင်းပွင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း.
မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် သဵၼ်ႈတၢင်းလူင်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် တႃးလိူဝ်ႇ-ၸႄႈၼႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ၵႆယၢၼ် 79 လၵ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်တင်းရူတ်ႉၵႃးသေၵႂႃႇၼႆႉ လႆႈၵႂႃႇမွၵ်ႈ 4 ၸူဝ်ႈမူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းရူတ်ႉလဵၼ်း တႃႈလိူဝ်ႇ-ၸႄႈၼႃး ၼႆႉ လတ်းၵႂႃႇတီႈဝဵင်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇယဝ်ႉ။ တင်း ဝဵင်းၵျွၵ်ႉမျွင်း ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼိူဝ်ၽင်ႇၼမ်ႉၵဵဝ်ၼၼ်ႉ ၵႆယၢၼ်ၵၼ် 17 လၵ်းသေ ဢဝ်တၢင်းသိူဝ်ႇႁိၼ် လႄႈသင်၊ တင်းဝဵင်းယေႇဢူး ဢၼ်မီးတီႈၼိူဝ် ၼမ်ႉမူး ဢၼ်ၵႆယၢၼ် 24 လၵ်းၼၼ်ႉ ဢဝ် သဵၼ်ႈတၢင်းသိူဝ်ႇႁိၼ်သေ ၵပ်းသိုပ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ တႃႇၵႂႃႇ ၽၢႆႇႁွင်ႇ လႄႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈၸႂ်ႉ သဵၼ်ႈတၢင်း ဢၼ်ႁဵတ်းဝႆႉ တီးၼိူဝ်ၽင်ႇ ႁွင်ႈၶုတ်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉသေ ၸၢင်ႈၵႂႃႇမႃးယဝ်ႉ။ ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ သူၺ်ႇပူဝ်ႇမျွၵ်ႉလႅတ်ႉ (မိုဝ်းႁွင်ႇ)၊ သူၺ်ႇပူဝ်ႇတွင်ႇလႅတ်ႉ (မိုဝ်းၸၢၼ်း)ၼႆယဝ်ႉ။ သူၺ်ႇပူဝ်ႇမျွၵ်ႉလႅတ်ႉ ၼႆႉ ၽႅဝ်ထိုင် ၽၢႆၵႃႇပူဝ်းသေ သူၺ်ႇပူဝ်ႇတွင်ႇလႅတ်ႉၼႆႉ ႁွတ်ႈၽႅဝ်ထိုင် ဝဵင်းဝႅတ်ႉလႅတ်ႉယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈၸိူဝ်းလိုဝ်းလင်.
ဝဵင်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ်ဝဵင်းလူင် ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းမႃး မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်မၢၼ်ႈၶဝ်လႄႈ မီးဝႆႉၵွင်းမူးတင်းၼမ် ဢၼ်ၶုၼ်မၢၼ်ႈၶဝ်တႄႇမႃးၼၼ်ႉသေ မီးပႃးယူင်ႉသၢင်ႈမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵွင်းမူးၶမ်း ႁွင်ႉ ၵွင်းမူးၸဵင်ႇဝဵင်း ဢၼ် ဢလွင်းမိၼ်းတယႃးတႄႇမႃး၊ ၵွင်းမူးသူၺ်ႇၶျႅတ်ႉတူဝ်ႇ၊ ၵွင်းမူးသူၺ်ႇတၢၼ်ႇသႃႇ လႄႈ ၶုမ်ႇလုပ်ႇဢလွင်းမိၼ်းတယႃး ၸၸိူဝ်းၼႆႉ လိုဝ်းလင်ယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇ မွၵ်ႈၼိုင်ႈလၵ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၼွင်မႁႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ဢၼ်ဢလွင်းမိၼ်းတယႃး ႁဵတ်းၽၢႆႁႄႉမႃးၼၼ်ႉ လီမူၼ်ႈၸႂ်သေ တီႈပၼ်ႇႁွပ်ႇၼွင်ၼၼ်ႉ မီးပႃႇတူၼ်ႈထၢၼ်ယဝ်ႉ။ တီႈ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းၼၼ်ႉ မွၵ်ႈလၵ်းပၢႆၶိုင်ႈၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ "တတ်ႉၵူင်း" ဢၼ်သိုၵ်းၶဝ်ယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈတတ်ႉၵူင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၼင်ႇဝဵင်းတူဝ်ႇယၢင်ႇဝဵင်းၼိုင်ႈသေ မီးဝႆႉ ယူင်ႉသၢင်ႈ ဢၼ်ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈတႃႇပၢႆးယူႇလီ၊ ပဵၼ်ယူင်ႉသၢင်ႈ တႅဝ်းသိုၵ်း လႄႈ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈသိုၵ်းၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပႆႇပဵၼ် သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင် တီႈတတ်ႉၵူင်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်းပၢႆးမေႃႇၽၢႆႇတႅၵ်ႈလိၵ်ႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇတင်းမိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၵေႃႈမိူၼ်ၼင်ႇတင်း တတ်ႉၵူင်းၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ မီးဝႆႉ ယူင်ႉသၢင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ မီးဝႆႉ ႁိူၼ်းတီႈ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၶဝ်ယူႇသဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ "ပူဝ်ႇၵူင်း" ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈပူဝ်ႇၵူင်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ လုမ်းႁွင်ႈၶုတ်း လႄႈ လုမ်းႁွင်ႈၵၢၼ်ယူင်ႉသၢင်ႈ လႄႈ မီးပူဝ်ႇတႄးၸႅတ်ႉသျိၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
 - ႁၢင်ႈႁေႃ သူၺ်ႇပူင်ႇရတၼႃႇမင်ႇၵလႃႇ
 - လိၼ်ဢွင်ႇမၢၼ်
 - ၼွင်မႁႃႇၼၼ်ႇတႃႇ
 - ၽၢႆၵႃႇပူဝ်း
 - ၽၢႆတၽၢၼ်းသဵၵ်ႉ
ၽြႃးလႄႈၵွင်းမူး.
 - ၵွင်းမူးၸဵင်ႇဝဵင်း (ၵွင်းမူးမေႃႇတေႃးမျိၼ်ႇတႃႇ)
 - ၵွင်းမူးၶျၢၼ်းတႃႇယ ၶျၢၼ်းတႃႇၵျီး (ၵူၼ်းဝဵင်းၶဝ် ႁွင်ႈဝႃႈ ၽြႃး ၼႆၵူၺ်း)
 - ၵွင်းမူးသူၺ်ႇတၢၼ်ႇသႃႇ
 - ၵွင်းမူးသူၺ်ႇတူဝ်ႇၶျႅတ်ႉ
 - ၵွင်းမူးၼိပ်ႉပၢၼ်ႇသဵၵ်ႉဢူး
 - ၽြႃးသူၺ်ႇတဵင်ႇတေႃႇ (ဢမ်ႇၼၼ်) ၽြႃးလိၼ်ဢွင်ႇမၢၼ်သၢင်ႇၶ
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး.
တီႈၽၢႆႇၸၢၼ်းဝဵင်း၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းၸိူဝ်းၼႆႉ မီးတူင်ႈၼႃးလူင်သေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈ၊ ထူဝ်ႇ၊ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃး ၽုၼ်ႇလိၼ် ဢမ်ႇပေႃးၶႅမ်ႉထၢၼ်ႇ ၵုၼ်သူပ်းၼမ်ႉၼႆသေတႃႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ လႆႈၵိၼ်ၼမ်ႉတီႈ ၽၢႆ၊ ႁွင်ႈၶုတ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တဵမ်တဵမ်ထူၼ်ႈထူၼ်ႈလႄႈ မၢၵ်ႇတဝ်ႈၶဝ်ႈၼမ်ႉဢွၵ်ႇလီယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းဝႅတ်ႉလႅတ်ႉ
ဝဵင်းဝႅတ်ႉလႅတ်ႉ (ဝက်လက်မြို့နယ် ; Wetlet Township ; zɛ᷆ wéŋ wɛ᷇t lɛ᷇t) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းဝႅတ်ႉလႅတ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵဝ်ႇႁၢၼ်ႇလိၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် ဝဵင်းမိူင်းပျူႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းဝႅတ်ႉလႅတ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈတႄႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈ ဢေႇတီႇ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 1 ၼၼ်ႉသေ လႆႈပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ လႄႈ ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ မိူဝ်ႈၼႂ်း ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 8 လႄႈ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 8 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 2014 လိူၼ်ၵျုၼ် ၼၼ်ႉ ဝဵင်းၵဝ်ႇႁၢၼ်ႇလိၼ်း ၼႆႉ ဢိၵ်ႇတင်း ဝဵင်းၵဝ်ႇဝိသၼူဝ်း လႄႈ ဝဵင်းၵဝ်ႇသရေႇၶိတ်ႉတရႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈ ပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈၶူဝ်းပူၺ်ႈလုမ်ႈၾႃႉယဝ်ႉ။</ref>
ဝဵင်းဝႅတ်ႉလႅတ်ႉ
ဝဵင်းဝႅတ်ႉလႅတ်ႉ (ဝက်လက်မြို့ ; Wetlet ; ⱳɛ᷇t lɛ᷇t) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃး တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းဝႅတ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းဢွၼ်ႇ ဝဵင်းၼိုင်ႈသေ ၵူၼ်းယူႇသဝ်းဝႆႉ မီးမွၵ်ႈ ႁႃႈသႅၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းဝႅတ်ႉလႅတ်ႉၼႆႉ ဢဝ်တင်း ဝၢၼ်ႈ 70 ပၢႆသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉသေ မီးဝႆႉ တီႈ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼမ်ႉၵဵဝ်၊ ၽၢႆႇတူၵ်းၼမ်ႉမူး၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း ၸႄႈဝဵင်းၸႄႈၵႅင်း လႄႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းဝႅတ်ႉလႅတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းရူတ်ႉလဵၼ်း တႃႈလိူဝ်ႇ-ၸႄႈၼႃးသေ ဝၢၼ်ႈလႃႉတေႃး ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်ၸွမ်း လွင်ႈလၢတ်ႈတၢင်းၸႃ ပေႃးၵိုၵ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵႂၢမ်းၵူၼ်းလႃႉတေႃးၼႆၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်တၢင်း ရူတ်ႉၵႃး တႃႈလိူဝ်ႇ-ၸႄႈတၼႃး ဢၼ်မီးယၢၼ်ၵႆ 8 လၵ်းတင်း ဝဵင်းဝႅတ်ႉလႅတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းဝႅတ်ႉလႅတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇ ယၢၼ် 17 လၵ်းသေ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်တၢင်း ရူတ်ႉလဵၼ်းယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းဝႅတ်ႉလႅတ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် တႄႇသိမ်းမိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းၼိူဝ်ၼၼ်ႉ ဢွင်ႈတီႈ ဝဵင်းဝႅတ်ႉလႅတ်ႉယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဝႆႉ ဝၢၼ်ႈဝႅတ်ႉလႅတ်ႉဢွၼ်ႇၵူၺ်းသေ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းသျဵင်းမၵႃးယဝ်ႉ။ မွၵ်ႈမိူဝ်ႈပီ 1898-99 ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းယဝ်ႉ တၢင်းရူတ်ႉလဵၼ်း ၸႄႈၵႅင်း-ၸႄႈၼႃးသေ ၵူၼ်းတီႈ သျဵင်းမၵႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၶၢႆႉမႃးၸူး ဝၢၼ်ႈဝႅတ်ႉလႅတ်ႉ ဢၼ်မီးတီႈႁိမ်းၽင်ႇတၢင်း ရူတ်ႉလဵၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ လုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လႆႈလုၵ်ႉဢဝ် သျဵင်းမၵႃးသေ ၶၢႆႉမႃးၸူး ဝႅတ်ႉလႅတ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီ 1906 မႃး ၽိူဝ်ႇလႆႈႁဵတ်း ႁွင်ႈၶုတ်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇယဝ်ႉၼႆ ဝဵင်းဝႅတ်ႉလႅတ်ႉၼႆႉ တိူဝ်းၵိုၼ်းမႃးယဝ်ႉ။
တၢင်းၵႂၢင်ႈ ၸႄႈဝဵင်းဝႅတ်ႉလႅတ်ႉ တင်းဢၼ်ၼႆႉ မီး 512 လွၵ်းလၵ်းသေ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဝၢၼ်ႈ မွၵ်ႈ 90 ဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တၢင်းလီႁွင်ႈၶုတ်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉသေ တိူဝ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈလႆႈ တင်းၼမ်လႄႈ တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၼမ်သေပိူၼ်ႈ ယဝ်ႉ။ ငႃး၊ ထူဝ်ႇလိၼ်၊ ၵုၺ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢွၵ်ႇတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းဝႅတ်ႉလႅတ်ႉၼႆႉ ၵၢၼ်ငၢၼ်းၵေႃႈႁဵတ်းဝႆႉလႄႈ ဝၢၼ်ႈႁၢၼ်ႇလိၼ်းၵျီးၼႆႉ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ၸွမ်းၵၢၼ်ၵိူဝ်ယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ တီႈဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် သွင်ဢၼ်သေ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ် ႁၢၼ်ႇလိၼ်း လႄႈ ၼွင်လူင်ၵတူး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽူႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်.
 - ၸဝ်ႈသြႃႇမႁႃႇၵၼ်ႇထႃႇရူင်ႇ ဢသျိၼ်ႇၸၼၵႃႇၽိဝမ်ႇသ (ဝၢၼ်ႈသရၢႆႇ)
 - ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ သပျေႇၺူဝ်ႇမွင်ႇဢူး (ယိၼ်းတေႃး)
ၸႄႈဝဵင်းၼၢၼ်းယုၼ်း
ၸႄႈဝဵင်းၼၢၼ်းယုၼ်း (နန်းယွန်းမြို့နယ် ; Nanyun Township ; zɛ᷆ wéŋ nɑ́n jún) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၼႃႈလိၼ် ၼႃႇၵ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၼၢၼ်းယုၼ်းယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၼၢၼ်းယုၼ်း
ဝဵင်းၼၢၼ်းယုၼ်း (နန်းယွန်းမြို့ ; Nanyun ; nɑ́n jún) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၼၢၼ်းယုၼ်း၊ ၼႃႈလိၼ် ၼႃႈၵ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 
ဝဵင်းၼၢၼ်းယုၼ်းၼႆႉ ပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်မီး ၽၢႆႇႁွင်ႇသုတ်း တီႈၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1946 ၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ် ဢူးသုမ်ပေႃး ပဵၼ်ၽူႈဢုပ်ႉပႃႇထိူၼ်ႇ တီႈၼၢၼ်းယုၼ်းယဝ်ႉ။ ၽိူဝ် ဢူးသုမ်ႇပေႃး လႆႈသဵင်ႈၵႂႃႇ တီႈႁူးၵွင်း မိူဝ်ႈ 1954 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 13 ၼၼ်ႉၼႆ လႆႈဢဝ် ၼၢၼ်းယုၼ်းၼႆႉ ဝႆႉတႂ်ႈမိုဝ်း ၵႃႇမၢႆးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်သၢၼ်ၶတ်းသေတႃႉ ၶဝ်ႈပႃးၵႂႃႇတီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်းယဝ်ႉ။
ၼၢၼ်းယုၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်တီႈၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႃႇၵၶဝ် ယူႇသေ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈ ၼႃႈလိၼ် ၼႃႇၵ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 2010 ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 14-16 ၼၼ်ႉ တီႈ ဝဵၼ်းၼၢၼ်းယုၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၶမ်းတီႈ ၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်း ပွႆးပီမႂ်ႇၼႃႇၵ ပဵၼ်ပွၵ်ႉၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းလႄႇသျီး
"'ၸႄႈဝဵင်းလႄႇသျီး" (လေရှီးမြို့နယ် ; Leshi Township ; zɛ᷆ wéŋ lɛ̀ sʰʨí) ၼႆႉ ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၼႃႈလိၼ် ၼႃႇၵ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းလႄႇသျီးယဝ်ႉ။
ဝဵင်းလႄႇသျီး
ဝဵင်းလႄႇသျီး (လေရှီးမြို့ ; Leshi ; lɛ̀ sʰí) ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်း ၸႄႈဝဵင်းလႄႇသျီး၊ ၼႃႈလိၼ် ၼႃႇၵ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈႁိမ်းၸမ် လႅၼ်လိၼ် မိူင်းဢိၼ်ႇတိယၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီး ဝၢၼ်ႈထမၢၼ်ႇသီႇ သေ မီးတၢင်းၵႃး ၵၢႆႇသိုပ်ႇၸူး ဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်းယဝ်ႉ။
လႄႇသျီးဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ လုၵ်ႉတီး ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းၵတႄး လၢႆႇသျီးၼႆသေ မၼ်းတီႈပွင်ႇဝႃႈ ပဵၼ်တီႈၼႃႈလိၼ် ၽုၼ်ႇလိၼ်မၼ်းလိၼ်ႁႅင်ႈၼႆယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေ မိူင်းမၢၼ်ႈတင်းမိူင်း တူၵ်းတႂ်းမိုဝ်းဢင်းၵိတ်ႉယဝ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1917 ၼၼ်ႉ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ၶဝ်ႈမႃးတီႈၼႂ်းၼႃႈလိၼ်လႄႇသျီးသေ ဢဝ်တပ်ႉ တမ်းတီႈ ထဵင်ႇၵူတ်ႉ ဢၼ်မီးတီႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်းလႄႇသျီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1923 လႆႈလုၵ်ႉဢဝ် ထဵင်ႇၵူတ်ႉ ၶၢႆႉၸူး လႄႇသျီးသေ မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ဝဵင်းယဝ်ႉ။
ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ၸွမ်းလူၺ်ႈ လၵ်းမိူင်း 2008 သေ မိူဝ်ႈ 2008 လိူၼ်မေႇ 29 ၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ် ၸႄႈဝဵင်း လႄႇသျီး၊ လႁႄႇ လႄႈ ၼၢၼ်းယုၼ်း 3 ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ႁူမ်ႈၵၼ်သေ မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ၼႃႈလိၼ် ၼႃႇၵ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃယဝ်ႉ။
တတိယၼႃၷဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇၵျွင်းမုင်းမႂ်ဢွႆႈ
12 - တတိယၼႃၷဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇၵျွင်းမုင်းမႂ်ဢွႆႈ.
 ၶုၼ်ၽီ ပဵၼ်လႆႈတၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈ ႁဵတ်းလူႇ ၵျွင်းမုင်းမႂ်ဢွႆႈ၊ ၵျွင်းမုင်းၶႃး၊ ၵျွင်းမုင်းၽႅၼ်ႇလႄႈ ၽွၼ်းလီမၼ်း တမ်ႈတီႈ မိူင်းၽီတႃႇဝတိမ်ႇသႃႇၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇပဵၼ် ၸၢဝ်းၽီသုထမ်ႇမႃႇ လႆႈၶီႇၸၢင်ႉၽိူၵ်ႇၵႂႃႇၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ်သေ ဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇလွင်ႈဢဝ် တူႇရိယႃႇၵူႈပိူင်ပိူင် ပူႇၸေႃႇၼၼ်ႉ
 - 976။ ဢၼ်လႆႈၶီႇၸၢင်ႉၽိူၵ်ႇၽီသေ ၵႂႃႇၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ် ဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇ လွင်ႈဢဝ်တူႇရိယႃႇ ပူႇၸေႃႇႁူၼ်ႈမေႃး ယူႇၼႆႉ မႂ်းပဵၼ်ၽႂ်ၼေႃး။
 - 977။ မႂ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၽီ ၸတုမႁႃႇရၢတ်ႉႁိုဝ်ႉ၊ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၽီ ၵၼ်ႇထပ်ႉပႁိုဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၼၼ် ပဵၼ်ၶုၼ် ဢိၼ်း ဢၼ်ၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇ ယၢမ်ႈႁဵတ်း ၵၢၼ်တၢင်းလူႇမႃးၼၼ်ႉႁိုဝ်ႉ။ ဢမ်ႇႁူႉလႄႈ ၸင်ႇထၢမ်မႂ်းယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းႁဝ်း တေလႆႈႁဵတ်းႁိုဝ် ႁူႉမႂ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼေႃး (ၼႆ ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈ ထၢမ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ)။
 - 978။ ၵဝ်ၶႃႈၼႆႉ ၽီၸတုမႁႃႇရၢတ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ။ ၸၢဝ်းၽီၵၼ်ႇထပ်ႉပၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ။ ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်း ဢၼ်ၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇ ယၢမ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်တၢင်းလူႇမႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ။ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၽီ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ သုထမ်ႇမႃႇ တီႈမိူင်းၽီ တႃႇဝတိမ်ႇသႃႇၼၼ်ႉ ၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
 - 979။ ႁႂ်ႈလႆႈယွၼ်းထၢမ် မႂ်းဢၼ်ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽီသုထမ်ႇမႃႇ ဢၼ်ပိူၼ်ႈႁွမ်းမိုဝ်းဝႆႈမႂ်းၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ။ မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းၵၢမ်ႇဢီႈသင်မႃးသေ လႆႈမႃးပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၽီ သုထမ်ႇမႃႇၼႆႉၼေႃး (ၼႆ ထၢမ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ)။
 - 980။ ၵျွင်းဢၼ်မုင်းမႂ်ဢွႆႈလႄႈသင်၊ ၵျွင်းဢၼ်မုင်းၶႃးလႄႈသင်၊ ၵျွင်းဢၼ်မုင်းၽႅၼ်ႇလႄႈသင် ၵေႃႉၼၼ်ႉ ၵိုင်ႇလီလူႇတၢၼ်းယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ ၵျွင်းသၢမ်မဵဝ်းၼႆႉ သင်ဝႃႈ ၵေႃႉၼၼ်ႉ လႆႈလူႇတၢၼ်း သေမဵဝ်းမဵဝ်းၸိုင် ၸၢင်ႈလႆႈပဵၼ် ၸၢဝ်းၽီသုထမ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ (ၼႆ တွပ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ)။
တတိယၼႃၷဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သိပ်းသွင် သုတ်းယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵျွၵ်ႉမျွင်း
ဝဵင်းၵျွၵ်ႉမျွင်း (ကျောက်မြောင်းမြို့ ; Kyaukmyaung ; kyɔ᷇k myɔ́ŋ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီး ၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်းဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၶမ်းပတ်း
ဝဵင်းၶမ်းပတ်း (ခမ်းပါတ်မြို့ ; Khampat ; kʰám pát) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်းၽႄဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတူပ်းမိုဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတူပ်းမိုဝ်း၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းသွမ်ႇမရႃႇ
ဝဵင်းသွမ်ႇမရႃႇ (ဆွမ္မရာမြို့ ; Saummaraa ; sɔ̀m ma rɑ̀) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မၼ်းၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်း ဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလႄႇသျီး၊ ၼႃႈလိၼ် ၼႃႇၵ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းထၢၼ်ႇပႃႇၶူၺ်ႇ
ဝဵင်းထၢၼ်ႇပႃႇၶူၺ်ႇ (ထန်ပါခွေမြို့ ; Thaanpaakhoi ; tʰɑ̀n pɑ̀ kʰòi) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်း ဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလႁႄႇ၊ ၼႃႈလိၼ် ၼႃႇၵ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းတူင်ႁီး
ဝဵင်းတူင်ႁီး (ဒုံဟီးမြို့ ; Tonghi ; tòŋ hí) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်း ဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼၢၼ်းယုၼ်း၊ ၼႃႈလိၼ် ၼႃႇၵ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းပၢင်သေႃး
ဝဵင်းပၢင်သေႃး (ပန်ဆောင်မြို့ ; Pangsau ; pɑ̌ŋ sɔ́) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼၢၼ်းယုၼ်း၊ ၼႃႈလိၼ် ၼႃႇၵၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 2004 ၼၼ်ႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်းၽႄယဝ်ႉ။
ဝဵင်းမူဝ်ႇပၢႆးလုတ်ႉ
ဝဵင်းမူဝ်ႇပၢႆးလုတ်ႉ (မိုပိုင်းလွတ်မြို့ ; Mopaailut ; mò pɑ́i lɔ᷇t) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းၸႄႈဝဵင်းၽႄဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလႄႇသျီး၊ ၼႃႈလိၼ် ၼႃႇၵ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းမျူဝ်ႉတိတ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတူပ်းမိုဝ်း
ဝဵင်းမျူဝ်ႉတိတ်ႉ (မြို့သစ်မြို့ ; Myothit ; myo᷆ ti᷇t) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်း ဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတူပ်းမိုဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတူပ်းမိုဝ်း၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မျူဝ်ႉတိတ်ႉ (သဵင်မိူၼ် တူၼ်ႈထႅဝ်ပႅၵ်ႇ)
ဝိၼ်းမျိၼ်ႉ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ၶႂ်ႈပွင်ႇဝႃႈ
 - မျူဝ်ႉတိတ်ႉ၊ ဝဵင်း
 - မျူဝ်ႉတိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်း
 - မျူဝ်ႉတိတ်ႉ၊ ဝဵင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတူပ်းမိုဝ်း
ဝဵင်းသူၺ်ႇပျီႇဢေး
ဝဵင်းသူၺ်ႇပျီႇဢေး (ရွှေပြည်အေးမြို့ ; Shwepyiaye ; sʰòi pyí aé) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၶမ်းတီႈ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပꩪမဢၷႃရိယဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လႆႈလူႇၶဝ်ႈသွမ်း ၼမ်ႉဝၢၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်း
1 - ပꩪမဢၷႃရိယဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လႆႈလူႇၶဝ်ႈသွမ်း ၼမ်ႉဝၢၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်း.
 ၶုၼ်ၽီ မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ တင်းၽူဝ်တင်းမေး မိူၼ်ၼင်ႇ ၼွင်ၼမ်ႉၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ်သေ လႆႈလူႇတၢၼ်း သွမ်း၊ ၼမ်ႉဝၢၼ်၊ သၢင်ႇၵၢၼ်းမႃးလႄႈ လႆႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ မိူင်းၽီတႃႇဝတိမ်ႇသႃႇ 
 - 1048။ ႁေႃဝိမၢၼ်ႇမႂ်းၼႆႉ မီးဝႆႉၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ်သေ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းလႅင်း မိူၼ်ၼင်ႇ သူၼ်သိူဝ်းၸိတ်ႉတလတႃႇ တီႈမိူင်းၽီ တႃႇဝတိမ်ႇသႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 1049။ ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်မီးၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇ တဵမ်ထူၼ်ႈ မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ မႂ်းလႆႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၵူသူဝ်ႇလၢၵ်ႇ လၢႆးမႃးၼင်ႇႁိုဝ်ၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇႁိုဝ်သေ လႆႈမႃးမီး ဢူၽုင်းႁိူဝ်ႈႁိူင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇႁိုဝ်သေ ငဝ်းတူဝ်မႂ်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းလႅင်းၵႂႃႇ ၵူႈၼႃႈၼေႃး (ၼႆ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ ထၢမ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ)။
 - 1050။ ၶုၼ်ၽီၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸူမ်းၸူမ်းသိူဝ်းသိူဝ်းသေ ၶိုၼ်းဢဝ်လွင်ႈ ဢဝ်တၢင်းမၼ်း တွပ်ႇလၢတ်ႈၶေႃႈ ထၢမ် ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။
 - 1051။ ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ မိူဝ်ႈတီႈမိူင်းၵူၼ်းၼၼ်ႉ တူဝ်ၶႃႈတပႄးလႄႈသင်၊ မေးၶႃႈတပႄးလႄႈသင် ႁိူၼ်းႁႃးသွင်ၵေႃႉၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ၼမ်ႉမေႃ တႃႇ(ရႁၢၼ်းၵူၼ်းၸၢႆး ရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၶဝ်) ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼၼ်ႉၶႃႈယဝ်ႉ။ မီးၸႂ် ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ်သေ ၶဝ်ႈသွမ်းလႄႈသင်၊ ၼမ်ႉဝၢၼ်လႄႈသင်၊ ၸိူဝ်းသၢင်ႇၵၢၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင် လူႇတၢၼ်း ၵႂႃႇ ၼပ်ႉၼပ်ႉယမ်ယမ်ယဝ်ႉ။
 - 1052။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼၼ်ႉသေ ၶႃႈလႆႈမႃးမီး ဢူငဝ်းၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပ။ ဢူငဝ်းၶႃႈႁဝ်း ၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ၵႃႈၼႃႈၵူႈၽၢႆႇယဝ်ႉဢေႃႈ။ (ၼႆ တွၵ်ႇၵႂႃႇၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ)။
ပꩪမဢၷႃရိယဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ပိုင်ႈ သုတ်းယဝ်ႉ။
ၻုတိယဢၷႃရိယဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇတၢၼ်းၶဝ်ႈသွမ်း ၼမ်ႉဝၢၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်း
2 - ၻုတိယဢၷႃရိယဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇတၢၼ်းၶဝ်ႈသွမ်း ၼမ်ႉဝၢၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်း.
 ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်လႆႈလူႇတၢၼ်းၵႂႃႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇဢၼ်ဝႃႈမႃးပႃႈၼိူဝ်ၼႆႉသေ လႆႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈသိူဝ်းသႃႇၽီယူႇ
 - 1054။ ႁေႃဝိမၢၼ်ႇမႂ်းၼႆႉ မီးဝႆႉၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ်သေ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းလႅင်း မိူၼ်ၼင်ႇ သူၼ်သိူဝ်းၸိတ်ႉတလတႃႇ တီႈမိူင်းၽီ တႃႇဝတိမ်ႇသႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 1055။ ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်မီးၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇ တဵမ်ထူၼ်ႈ မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ မႂ်းလႆႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၵူသူဝ်ႇလၢၵ်ႇ လၢႆးမႃးၼင်ႇႁိုဝ်ၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇႁိုဝ်သေ လႆႈမႃးမီး ဢူၽုင်းႁိူဝ်ႈႁိူင်း ၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇႁိုဝ်သေ ငဝ်းတူဝ်မႂ်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းလႅင်းၵႂႃႇ ၵူႈၼႃႈၼေႃး (ၼႆ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ ထၢမ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ)။
 - 1056။ ၶုၼ်ၽီၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸူမ်းၸူမ်းသိူဝ်းသိူဝ်းသေ ၶိုၼ်းဢဝ်လွင်ႈ ဢဝ်တၢင်းမၼ်း တွပ်ႇလၢတ်ႈၶေႃႈ ထၢမ် ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။
 - 1057။ ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ မိူဝ်ႈတီႈမိူင်းၵူၼ်းၼၼ်ႉ တူဝ်ၶႃႈတပႄးလႄႈသင်၊ မေးၶႃႈတပႄးလႄႈသင် ႁိူၼ်း ႁႃးသွင်ၵေႃႉၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ၼမ်ႉမေႃ တႃႇ(ရႁၢၼ်းၵူၼ်းၸၢႆး ရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၶဝ်) ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼၼ်ႉၶႃႈယဝ်ႉ။ မီးၸႂ် ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ်သေ ၶဝ်ႈသွမ်းလႄႈသင်၊ ၼမ်ႉဝၢၼ်လႄႈသင်၊ ၸိူဝ်းသၢင်ႇၵၢၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင် လူႇတၢၼ်းၵႂႃႇ ၼပ်ႉၼပ်ႉယမ်ယမ်ယဝ်ႉ။
 - 1058။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼၼ်ႉသေ ၶႃႈလႆႈမႃးမီး ဢူငဝ်းၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပ။ ဢူငဝ်းၶႃႈႁဝ်း ၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ၵႃႈၼႃႈၵူႈၽၢႆႇယဝ်ႉဢေႃႈ။ (ၼႆ တွပ်ႇၵႂႃႇၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ)။
ၻုတိယဢၷႃရိယဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သွင် သုတ်းယဝ်ႉ။
ၽလၻႃယၵဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇမၢၵ်ႇမူင်ႈ
3 - ၽလၻႃယၵဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇမၢၵ်ႇမူင်ႈ.
 ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်လႆႈဢဝ် မၢၵ်ႇမူင်ႈသီႇလုၵ်ႈ လူႇတၢၼ်း တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇသေ လႆႈၵႂႃႇၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ ႁၢင်ႈႁေႃ ဝိမၢၼ်ႇ ဢၼ်သဝ်မၼ်းပဵၼ် သႅင်လႅင်ပတ်ႉတမျႃးၼၼ်ႉ
 - 1060။ ႁေႃဝိမၢၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်သဝ်သႅင်လႅင်ၼႆႉ သုင်တႄႉယဝ်ႉ။ တၢင်းသုင်မၼ်း မီးသိပ်းႁူၵ်းယူႇၸၼႃႇ ယဝ်ႉ။ ႁေႃပြသၢတ်ႈပၢႆလႅမ် ၵႂၢင်ႈၵူင်လူင် ၸဵတ်းပၢၵ်ႇလင် ဢၼ်ဢဝ်ပတ်းလမ် ႁဵတ်းပဵၼ်သဝ်မၼ်းၼၼ်ႉ ပိုၼ်ႉသိူဝ်ႇမၼ်း ဢဝ်ၶႅပ်းၶမ်း သိူဝ်ႇဝႆႉလႄႈ ၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉတႄႉတႄႉ။
 - 1061။ (မႂ်းၶုၼ်ၽီၸမ်ႉ) ယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ႁေႃဝိမၢၼ်ႇၼၼ်ႉသေ သူတ်ႉၵေႃႈ သူတ်ႉ ၵိၼ်ၵေႃႈ ၵိၼ်ယဝ်ႉ။ သဵင်တိင်ႇၽီၶဝ်ၵေႃႈ ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ လီထွမ်ႇတႄႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၼၢင်းၽီဢွၼ်ႇ ႁူၵ်းသိပ်းပၢႆသီႇၵေႃႉ ဢၼ်ယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ႁေႃပၢႆလႅမ်၊ ဢၼ်ၽိုၵ်းဝႆႉႁဵၼ်းဝၢႆႉတၢင်းမေႃလီငၢမ်း ဢၼ်မီးသၽေႃးၸႂ်လီ ဢၼ်မီးၸီးၸိမ်ႇ ဢၼ်ယူႇသဝ်းတမ်ႈတီႈ မိူင်းၽီတႃႇဝတိမ်ႇသႃႇၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ၵႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉၵႂၢမ်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမႂ်း လႆႈမူၼ်ႈတူၼ်ႈၸႂ်ယဝ်ႉ။
 - 1062။ မႂ်းၶုၼ်ၽီ ဢၼ်ဢႃႇၼုၽေႃႇ ၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇဢိူၺ်း မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်း ၵုသူဝ်ႇ လၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇႁိုဝ်ၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးဢၼ်လႂ်သေ လႆႈမႃးမီး ဢူငဝ်းႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ် ၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇႁိုဝ်သေလႄႈ ဢူငဝ်းမႂ်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၸွတ်ႇၵႂႃႇ ၵူႈၼႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။ (ၼႆ ၸဝ်ႈ မွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ ထၢမ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ)။
 - 1063။ ၶုၼ်ၽီၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸူမ်းၸူမ်းသိူဝ်းသိူဝ်းသေ ၶိုၼ်းဢဝ်လွင်ႈ ဢဝ်တၢင်းမၼ်း တွပ်ႇလၢတ်ႈ ၶေႃႈထၢမ် ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။
 - 1064။ ၵေႃႉဢၼ်လူႇတၢၼ်း မၢၵ်ႇမႆႉၼၼ်ႉ လႆႈမီးၸႂ်ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ် ၼပ်ႉယမ် ၵေႃႉမီးတၢင်းတိုဝ်းၵမ် ၸိုၼ်ႈသႂ်လႄႈ လႆႈၽွၼ်းလီၵုသူဝ်ႇယႂ်ႇမၢၵ်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵေႃႉၼၼ်ႉ လႆႈႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းၽီသေ လႆႈမူၼ်ႈသိူဝ်းတမ်ႈ တီႈ တႃႇဝတိမ်ႇသႃႇယဝ်ႉ။ လႆႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈလူၺ်ႈ ၽွၼ်းလီ ယႂ်ႇမၢၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 1065။ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းမျၢတ်ႈ ၶႃႈတပႄး ယၢမ်ႈလႆႈဢဝ် မၢၵ်ႇမူင်ႈသီႇလုၵ်ႈ လူႇတၢၼ်းပၼ် ၸဝ်ႈႁဝ်းမႃးဢေႃႈ။ 
 - 1066။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၵေႃႉဢၼ်ၶႂ်ႈလႆႈ လွင်ႈသိူဝ်းသႃႇၵူၼ်းလႄႈသင်၊ ၶႂ်ႈလႆႈ လွင်ႈသိူဝ်းသႃႇၽီလႄႈသင်၊ ၶႂ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းႁၢင်ႈလီၶိုၵ်ႉတွၼ်း တီႈမိူင်းၵူၼ်းလႄႈသင် ထုၵ်ႇလီလူႇတၢၼ်း မၢၵ်ႇမႆႉတႃႇသေႇယဝ်ႉ။
 - 1067။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇၼၼ်လႄႈ ၶႃႈၸင်ႇမႃးလႆႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပ။ ဢူငဝ်းၶႃႈႁဝ်းၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ၵႃႈၼႃႈၵူႈၽၢႆႇယဝ်ႉဢေႃႈ။ (ၼႆ တွပ်ႇၵႂႃႇၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ)။
ၽလၻႃယၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သၢမ်သုတ်းယဝ်ႉ။
ပꩪမဢုပသ်သယၻႃယၵဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇၵျွင်း
4 - ပꩪမဢုပသ်သယၻႃယၵဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇၵျွင်း.
 ၶုၼ်ၽီ မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းပႃးၼိုင်ႈ လႆႈႁဵတ်းၵျွင်းလူႇလႄႈသင်၊ လႆႈလူႇတၢၼ်း ၶဝ်ႈသွမ်း၊ ၼမ်ႉဝၢၼ်၊ သၢင်ႇၵၢၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ တမ်ႈတီႈ ၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ် လႆႈမႃးမီးႁေႃဝိမၢၼ်ႇ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ် မိူၼ်ၼင်ႇၶုၼ်လိူၼ်သေ လႆႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈယူႇ
 - 1069။ ၶုၼ်ၽီ ႁေႃဝိမၢၼ်ႇၶုၼ်လိူၼ်ၼၼ်ႉ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းၸိုၼ်ႈသႂ် ဢမ်ႇမီးမွၵ်ႇၵုမ်ႈ သုမ်ႇငိုပ်းတၼ်သင်သေ ႁွၼ်ႈယူႇ ၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ်ၼင်ႇၼၼ် ႁေႃဝိမၢၼ်ႇမႂ်းၵေႃႈ မီးၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ်သေ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
 - 1070။ မႂ်းၶုၼ်ၽီ ဢၼ်ဢႃႇၼုၽေႃႇ ၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇဢိူၺ်း မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်း ၵုသူဝ်ႇ လၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇႁိုဝ်ၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးဢၼ်လႂ်သေ လႆႈမႃးမီး ဢူငဝ်းႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ် ၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇႁိုဝ်သေလႄႈ ဢူငဝ်းမႂ်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၸွတ်ႇၵႂႃႇ ၵူႈၼႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။ (ၼႆ ၸဝ်ႈ မွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ ထၢမ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ)။
 - 1071။ ၶုၼ်ၽီၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸူမ်းၸူမ်းသိူဝ်းသိူဝ်းသေ ၶိုၼ်းဢဝ်လွင်ႈ ဢဝ်တၢင်းမၼ်း တွပ်ႇလၢတ်ႈ ၶေႃႈထၢမ် ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။
 - 1072။ ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ တမ်ႈတီႈမိူင်းၵူၼ်းၼၼ်ႉ ၶႃႈတပႄးလႄႈသင် မေးၶႃႈတပႄးလႄႈသင် လႆႈလူႇ တၢၼ်းပၼ် ၵျွင်းဢွၼ်ႇလင်ၼိုင်ႈ တႃႇၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ၽူႈၵိုင်ႇႁပ်ႉတၢင်းပူႇၸေႃႇမူးၸႃးၼၼ်ႉ ၶႃႈဢေႃႈ။ မီးၸႂ်ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ်သေ ၶဝ်ႈသွမ်းလႄႈသင်၊ ၼမ်ႉဝၢၼ်လႄႈသင်၊ သၢင်ႇၵၢၼ်းတင်းၼမ်လႄႈသင် လႆႈလူႇမႃး ၼပ်ႉၼပ်ႉယမ်ယမ်ယဝ်ႉ။
 - 1073။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇၼၼ်လႄႈ ၶႃႈၸင်ႇမႃးလႆႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပ။ ဢူငဝ်းၶႃႈႁဝ်းၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ၵႃႈၼႃႈၵူႈၽၢႆႇယဝ်ႉဢေႃႈ။ (ၼႆ တွပ်ႇၵႂႃႇၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ)။
ပꩪမဢုပသ်သယၻႃယၵဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သီႇ သုတ်းယဝ်ႉ။
ၻုတိယဢုပသ်သယၻႃယၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇၵျွင်း
5 - ၻုတိယဢုပသ်သယၻႃယၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇၵျွင်း.
ၶုၼ်ၽီ မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းပႃးၼိုင်ႈ လႆႈႁဵတ်းၵျွင်းလူႇလႄႈသင်၊ လႆႈလူႇတၢၼ်း ၶဝ်ႈသွမ်း၊ ၼမ်ႉဝၢၼ်၊ သၢင်ႇၵၢၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ တမ်ႈတီႈ ၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ် လႆႈမႃးမီးႁေႃဝိမၢၼ်ႇ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ် မိူၼ်ၼင်ႇၶုၼ်လိူၼ်သေ လႆႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈယူႇ
 - 1075။ ၶုၼ်ၽီ ႁေႃဝိမၢၼ်ႇၶုၼ်ဝၼ်းၼၼ်ႉ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းၸိုၼ်ႈသႂ် ဢမ်ႇမီးမွၵ်ႇၵုမ်ႈ သုမ်ႇငိုပ်းတၼ်သင်သေ ႁွၼ်ႈယူႇ ၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ်ၼင်ႇၼၼ် ႁေႃဝိမၢၼ်ႇမႂ်းၵေႃႈ မီးၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ်သေ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
 - 1076။ မႂ်းၶုၼ်ၽီ ဢၼ်ဢႃႇၼုၽေႃႇ ၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇဢိူၺ်း မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်း ၵုသူဝ်ႇ လၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇႁိုဝ်ၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးဢၼ်လႂ်သေ လႆႈမႃးမီး ဢူငဝ်းႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ် ၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇႁိုဝ်သေလႄႈ ဢူငဝ်းမႂ်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၸွတ်ႇၵႂႃႇ ၵူႈၼႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။ (ၼႆ ၸဝ်ႈ မွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ ထၢမ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ)။
 - 1077။ ၶုၼ်ၽီၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸူမ်းၸူမ်းသိူဝ်းသိူဝ်းသေ ၶိုၼ်းဢဝ်လွင်ႈ ဢဝ်တၢင်းမၼ်း တွပ်ႇလၢတ်ႈ ၶေႃႈထၢမ် ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။
 - 1078။ ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ တမ်ႈတီႈမိူင်းၵူၼ်းၼၼ်ႉ ၶႃႈတပႄးလႄႈသင် မေးၶႃႈတပႄးလႄႈသင် လႆႈလူႇ တၢၼ်းပၼ် ၵျွင်းဢွၼ်ႇလင်ၼိုင်ႈ တႃႇၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ၽူႈၵိုင်ႇႁပ်ႉတၢင်းပူႇၸေႃႇမူးၸႃးၼၼ်ႉ ၶႃႈဢေႃႈ။ မီးၸႂ်ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ်သေ ၶဝ်ႈသွမ်းလႄႈသင်၊ ၼမ်ႉဝၢၼ်လႄႈသင်၊ သၢင်ႇၵၢၼ်းတင်းၼမ်လႄႈသင် လႆႈလူႇမႃး ၼပ်ႉၼပ်ႉယမ်ယမ်ယဝ်ႉ။
 - 1079။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇၼၼ်လႄႈ ၶႃႈၸင်ႇမႃးလႆႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပ။ ဢူငဝ်းၶႃႈႁဝ်းၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ၵႃႈၼႃႈၵူႈၽၢႆႇယဝ်ႉဢေႃႈ။ (ၼႆ တွပ်ႇၵႂႃႇၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ)။
 ၻုတိယဢုပသ်သယၻႃယၵဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ႁႃႈ သုတ်းယဝ်ႉ။
ꧤိၵ်ၶႃၻႃယၵဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇၶဝ်ႈသွမ်းတႃႇၼိုင်ႈ
6 - ꧤိၵ်ၶႃၻႃယၵဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇၶဝ်ႈသွမ်းတႃႇၼိုင်ႈ.
 ၶုၼ်ၽီ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢၼ်တွင်ႉမႆႈၶဝ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈလူႇတၢၼ်းပၼ် ၶဝ်ႈ သွမ်း တႃႇၼိုင်ႈလႄႈ လႆႈမႃးၸၢမ်ႇပူၺ်ႇ ႁေႃဝိမၢၼ်ႇပြသၢတ်ႈၸဵတ်းပၢၵ်ႇလင် ဢၼ်ပဵၼ်သဝ်သႅင်ၼၼ်ႉ
 - 1081။ (ၶုၼ်ၽီ) ႁေႃဝိမၢၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်သဝ်သႅင်လႅင်ၼႆႉ သုင်တႄႉယဝ်ႉ။ တၢင်းသုင်မၼ်း မီးသိပ်းသွင်ယူႇၸၼႃႇယဝ်ႉ။ ႁေႃပြသၢတ်ႈပၢႆလႅမ် ၵႂၢင်ႈၵူင်လူင် ၸဵတ်းပၢၵ်ႇလင် ဢၼ်ဢဝ်ပတ်းလမ် ႁဵတ်းပဵၼ်သဝ်မၼ်းၼၼ်ႉ ပိုၼ်ႉသိူဝ်ႇမၼ်း ဢဝ်ၶႅပ်းၶမ်း သိူဝ်ႇဝႆႉလႄႈ ၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉတႄႉတႄႉ။
 - 1082။ ၶုၼ်ၽီဢၼ်ဢႃႇၼုၽေႃႇ ၽုင်းယႂ်ႇ။ ၵဝ်ထၢမ်မႂ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်း ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇႁိုဝ်ၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇႁိုဝ်သေ မႂ်းမႃးလႆႈမီး ၽူင်းတၼ်းၶူဝ်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇႁိုဝ်သေ ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းမႂ်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ၵူႈၼႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး (ၼႆ ၸဝ်ႈမွၵ်ႇၵလၢၼ်ႇ ထၢမ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ)။
 - 1083။ ၶုၼ်ၽီၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸူမ်းၸူမ်းသိူဝ်းသိူဝ်းသေ ၶိုၼ်းဢဝ်လွင်ႈ ဢဝ်တၢင်းမၼ်း တွပ်ႇလၢတ်ႈၶေႃႈ ထၢမ် ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။
 - 1084။ မိူဝ်ႈၽဝၵူၼ်းၼၼ်ႉ ၶႃႈတပႄး လႆႈႁၼ် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၸဝ်ႈၼိုင်ႈ ဢၼ်ႁိူဝ်ႉဢူၼ်ႈ တွင်ႉမႆႈၶဝ်ႈသွမ်းၼႃႇၼၼ်ႉ ၶႃႈတပႄး လႆႈလူႇၶဝ်ႈသွမ်းတႃႇၼိုင်ႈဢေႃႈ။ ပွၵ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၶဝ်ႈၽၵ်းသွမ်း တဵမ်ထူၼ်ႈမႃး ၶႃႈဢေႃႈ။
 - 1085။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇၼၼ်လႄႈ ၶႃႈၸင်ႇမႃးလႆႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပ။ ဢူငဝ်းၶႃႈႁဝ်းၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ၵႃႈၼႃႈၵူႈၽၢႆႇယဝ်ႉဢေႃႈ။ (ၼႆ တွၵ်ႇၵႂႃႇၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ)။
ꧤိၵ်ၶႃၻႃယၵဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ႁူၵ်း သုတ်းယဝ်ႉ။
ယဝႃလၵဝိမႃၼဝတ်ထု၊ၶုၼ်ၽီ လူႇတၢၼ်း ၶဝ်ႈသႃလီး
7 - ယဝႃလၵဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇတၢၼ်း ၶဝ်ႈသႃလီး.
 ၶုၼ်ၽီ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵူၼ်း ၽွင်းမိူဝ်ႈ ပႂ်ႉသူၼ်ၶဝ်ႈသႃလီးယူႇၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ် ၶဝ်ႈသႃလီး လူႇတၢၼ်းပၼ် တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၸဝ်ႈၼိုင်ႈလႄႈ လႆႈမႃးၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ ႁေႃဝိမၢၼ်ႇ သဝ်သႅင်ယူႇ-
 - 1087။ ႁေႃဝိမၢၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်သဝ်သႅင်လႅင်ၼႆႉ သုင်တႄႉယဝ်ႉ။ ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇ ႁိုဝ်သေ လႆႈမႃးမီး ဢူငဝ်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ ။ ဢူငဝ်းမႂ်းၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ၵူႈၼႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။ (ၼႆ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉ ၵလၢၼ်ႇ ထၢမ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ)။
 - 1089။ ၶုၼ်ၽီၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸူမ်းၸူမ်းသိူဝ်းသိူဝ်းသေ ၶိုၼ်းဢဝ်လွင်ႈ ဢဝ်တၢင်းမၼ်း တွပ်ႇလၢတ်ႈ ၶေႃႈထၢမ် ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။
 - 1090။ ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ တမ်ႈတီႈ မိူင်းၵူၼ်း မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ ၶႃႈပဵၼ် ၵူၼ်းပႂ်ႉသူၼ် ၶဝ်ႈသႃလီႈပိူၼ်ႈဢေႃႈ။ (ၽွင်းၼၼ်ႉ) ၶႃႈတပႄး လႆႈႁၼ်လႆႈဝႆႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢၼ်ဢမ်ႇမီး မုၼ်ႈၶႆးၵိလေႇသႃႇ ဢၼ်ဢမ်ႇမီး ၸႂ် ၶုၼ်ႇသဝ်ႈဝဝ်းလမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 1091။ ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ ၶႃႈတပႄး မီးၸႂ်ၼပ်ႉယမ်ၸိုၼ်ႈသႂ်သေ တၢမ်တူဝ် လႆႈဢဝ်ၶဝ်ႈမုၼ်းသႃလီး ပုၼ်ႈတႃႇၶႃႈၼၼ်ႉ လူႇတၢၼ်းပၼ်ဢေႃႈ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶႃႈတပႄး လႆႈလူႇတၢၼ်း ၶဝ်ႈသွမ်းသႃလီးၼၼ်ႉလႄႈ လႆႈႈမႃးၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ သူၼ်သိူဝ်းၼၼ်ႇတဝၼ်ႇၼႆႉယဝ်ႉ။
 - 1092။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇၼၼ်လႄႈ ၶႃႈၸင်ႇမႃးလႆႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပ။ ဢူငဝ်းၶႃႈႁဝ်းၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ၵႃႈၼႃႈၵူႈၽၢႆႇယဝ်ႉဢေႃႈ။ (ၼႆ တွပ်ႇၵႂႃႇၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ)။
ယဝပႃလၵဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ၸဵတ်း သုတ်းယဝ်ႉ။
ပꩪမၵုၼ်ꩦလီဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇၶဝ်ႈသွမ်း ၼမ်ႉဝၢၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်း
8 - ပꩪမၵုၼ်ꩦလီဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇၶဝ်ႈသွမ်း ၼမ်ႉဝၢၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်း.
 ၶုၼ်ၽီ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႆႈႁၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢၼ်မီးသိၼ်သီႇလ၊ သမႃႇထိ ပၺ်ႇၺႃႇတဵမ်ထူၼ်ႈသေ လႆႈလူႇတၢၼ်း ၶဝ်ႈသွမ်း ၼမ်ႉဝၢၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်းသေ လႆႈမီးဢူငဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇလိူၼ်မူၼ်း ဢၼ်လႆႈယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ႁေႃဝိမၢၼ်ႇ ဢၼ်တိုဝ်းတွင်ႇႁူ၊
 - 1094။ ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်ၼုင်ႈမႆဝႆႉ ၽႃႈယၢၵ်ႈတၼ်းသႃႇ ဢၼ်ပၵ်းဝႆႉ မွၵ်ႇၵူႈပိူင်ပိူင်သေ ၼုင်ႈဝႆႉၶႅမ်ႉလႅပ်ႈ၊ ဢၼ်ႁၢင်ႈၶိူင်ႈဝႆႉ တီႈၶူၼ်ႁူဝ်ၶူၼ်ၵၢင်း၊ ဢၼ်ႁွႆႈတိုဝ်းဝႆႉ ၶိူင်ႈႁွႆႈတိုဝ်း ဢၼ်မီးဢလုမ်းဢလၢင်းတင်းၼမ်သေ သဝ်း ယူႇဝႆႉ တီႈႁေႃဝိမၢၼ်ႇၽီၼႆႉ ၶိုၵ်ႉၶၢႆးဝႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ လိူၼ်မူၼ်းယဝ်ႉ။
 - 1095။ သဵင်တိင်ႇၽီၶဝ်ၵေႃႈ ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ လီထွမ်ႇတႄႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၼၢင်းၽီဢွၼ်ႇ ႁူၵ်းသိပ်းပၢႆသီႇၵေႃႉ ဢၼ်ယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ႁေႃပၢႆလႅမ်၊ ဢၼ်ၽိုၵ်းဝႆႉႁဵၼ်းဝၢႆႉ တၢင်းမေႃလီငၢမ်း ဢၼ်မီးသၽေႃးၸႂ်လီ ဢၼ်မီးၸီးၸိမ်ႇ ဢၼ်ယူႇသဝ်းတမ်ႈတီႈ မိူင်းၽီတႃႇဝတိမ်ႇသႃႇၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ၵႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉၵႂၢမ်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမႂ်း လႆႈမူၼ်ႈတူၼ်ႈ ၸႂ်ယဝ်ႉ။
 - 1096။ မႂ်းၶုၼ်ၽီ ဢၼ်ဢႃႇၼုၽေႃႇ ၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇဢိူၺ်း မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်း ၵုသူဝ်ႇ လၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇႁိုဝ်ၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးဢၼ်လႂ်သေ လႆႈမႃးမီး ဢူငဝ်းႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ် ၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇႁိုဝ်သေလႄႈ ဢူငဝ်းမႂ်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၸွတ်ႇၵႂႃႇ ၵူႈၼႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။ (ၼႆ ၸဝ်ႈ မွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ ထၢမ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ)။
 - 1097။ ၶုၼ်ၽီၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸူမ်းၸူမ်းသိူဝ်းသိူဝ်းသေ ၶိုၼ်းဢဝ်လွင်ႈ ဢဝ်တၢင်းမၼ်း တွပ်ႇလၢတ်ႈ ၶေႃႈထၢမ် ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။
 - 1098။ ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ တမ်ႈတီႈ မိူင်းၵူၼ်း မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႆႈႁၼ်လႆႈဝႆႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢၼ်မီးသိၼ်၊ ဢၼ်တၢင်းႁူႉၺၢၼ်ႇဝိတ်ႉၸႃႇလႄႈ တၢင်းတိုဝ်းၵမ် ၸရၼတဵမ်ထူၼ်ႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ဢၼ်မီး ဢလုမ်းဢလၢင်းၼမ် ဢၼ်တၼ်ႇႁႃႇသဵင်ႈသေ ႁွတ်ႈၽႅဝ်ထိုင်(ဢရႁတ်တၽူဝ်ႇ)သေ လႆႈမီးၸႂ်ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ် ဢဝ်ၶဝ်ႈသွမ်းလႄႈသင် ၼမ်ႉဝၢၼ်လႄႈသင် သၢင်ႇၵၢၼ်းတင်းၼမ်လႄႈသင် လူႇတၢၼ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
 - 1099။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇၼၼ်လႄႈ ၶႃႈၸင်ႇမႃးလႆႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပ။ ဢူငဝ်းၶႃႈႁဝ်းၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ၵႃႈၼႃႈၵူႈၽၢႆႇယဝ်ႉဢေႃႈ။ (ၼႆ တွပ်ႇၵႂႃႇၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ)။
ပꩪမၵုၼ်ꩦလီဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ပႅတ်ႇ သုတ်းယဝ်ႉ။
လၢႆးပိုၼ်မဵတ်ႉတႃႇ သိပ်းဢဵတ်းပိူင် ဢၼ်မႃးၼႂ်း မဵတ်ႉတႃႇသုတ်ႈ
သပ်ႉပသင်ႇၵႁမဵတ်ႉတႃႇ (1) ပိူင်.
 1. သတ်ႉတဝႃႇတၢင်းသဵင်ႈလႂ် ၊ ၶမ်ႈဝၼ်းၼႂ် ၊ တူဝ်ၸႂ်ႁႂ်ႈသိူဝ်းသႃႇ။<br>
ၽေးၶဵၼ်သၢင်းလၢင်း ၊မႆႈၸႂ်ၵၢင်း ၊ လွတ်ႈတၢင်းလွင်ႈတုၵ်ႉၶႃႇ။
ၻုၵမဵတ်ႉတႃႇၽႃႇဝႃႇၼႃႇ (4) ပိူင်.
 2. ၸိူဝ်းဢၼ်မေႃၵူဝ် ၊ ဢမ်ႇမေႃၵူဝ် ၊ တူဝ်ၸႂ်ႁႂ်းသိူဝ်းသႃႇ။
ၽေးၶဵၼ်သၢင်းလၢင်း ၊မႆႈၸႂ်ၵၢင်း ၊ လွတ်ႈတၢင်းလွင်ႈတုၵ်ႉၶႃႇ။
 3. ၸိူဝ်းဢၼ်ႁၼ်တူဝ် ၊ ဢမ်ႇႁၼ်တူဝ် ၊ တူဝ်ၸႂ်ႁႂ်းသိူဝ်းသႃႇ။
ၽေးၶဵၼ်သၢင်းလၢင်း ၊မႆႈၸႂ်ၵၢင်း ၊ လွတ်ႈတၢင်းလွင်ႈတုၵ်ႉၶႃႇ။
 4. ၸိူဝ်းမီးၵႆလႂ် ၊ မီးၸမ်လႂ် ၊ တူဝ်ၸႂ်ႁႂ်းသိူဝ်းသႃႇ။
ၽေးၶဵၼ်သၢင်းလၢင်း ၊မႆႈၸႂ်ၵၢင်း ၊ လွတ်ႈတၢင်းလွင်ႈတုၵ်ႉၶႃႇ။
 5. ၸိူဝ်းၸၢတ်ႈသုတ်းလႂ် ၊ ဢမ်ႇသုတ်းလႂ် ၊ တူဝ်ၸႂ်ႁႂ်းသိူဝ်းသႃႇ။
ၽေးၶဵၼ်သၢင်းလၢင်း ၊မႆႈၸႂ်ၵၢင်း ၊ လွတ်ႈတၢင်းလွင်ႈတုၵ်ႉၶႃႇ။
တိၵမဵတ်ႉတႃႇၽႃႇဝႃႇၼႃႇ (3) ပိူင်.
 6. တူဝ်ပွတ်းယၢဝ်းလႂ် ၊ ပၢၼ်ၵၢင်လႂ် ၊ တူဝ်ၸႂ်ႁႂ်းသိူဝ်းသႃႇ။
ၽေးၶဵၼ်သၢင်းလၢင်း ၊မႆႈၸႂ်ၵၢင်း ၊ လွတ်ႈတၢင်းလွင်ႈတုၵ်ႉၶႃႇ။
 7. တူဝ်လဵၵ်ႉယႂ်ႇလႂ် ၊ ပၢၼ်ၵၢင်လႂ် ၊ တူဝ်ၸႂ်ႁႂ်းသိူဝ်းသႃႇ။
ၽေးၶဵၼ်သၢင်းလၢင်း ၊မႆႈၸႂ်ၵၢင်း ၊ လွတ်ႈတၢင်းလွင်ႈတုၵ်ႉၶႃႇ။
 8. တူဝ်ပီးယွမ်လႂ် ၊ ပၢၼ်ၵၢင်လႂ် ၊ တူဝ်ၸႂ်ႁႂ်းသိူဝ်းသႃႇ။
ၽေးၶဵၼ်သၢင်းလၢင်း ၊မႆႈၸႂ်ၵၢင်း ၊ လွတ်ႈတၢင်းလွင်ႈတုၵ်ႉၶႃႇ။
ဢႁိတႃႇပၼယၼ မဵတ်ႉတႃႇၽႃႇဝႃႇၼႃႇ (3) ပိူင်.
 9. ၵူၼ်းႁဝ်းၼင်ႇၵၼ် ၊ ၵူတ်ႉတေႃႇၵၼ် ၊ ႁႂ်ႈဢၼ်ယၢၼ်ၵၢင်းၵႂႃႇ။
 10. ထၢင်ႇလဵၵ်ႉတေႃႇၵၼ် ၊ ၸိူင်ႉၼင်ႇၼၼ် ၊ ႁႂ်ႈဢၼ်ယၢၼ်ၵၢင်းၵႂႃႇ။
 11. ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵၼ်ၽၢၼ် ၊ ၸိူင်ႉၼင်ႇၼ် ၊ ႁႂ်ႈဢၼ်ယၢၼ်ၵၢင်းၵႂႃႇ
တီႈပွင်ႇ.
 1. ၵႃႈပဵၼ်သတ်ႉတဝႃႇတင်းသဵင်ႈ တူဝ်ၸႂ်သွင်ပိူင် ႁႂ်ႈၵတ်းယဵၼ်သေၵမ်း။
 ႁႂ်ႈၽေးၶဵၼ်တၢင်းသဵင်ႈ မူတ်းၵဵင်ႈသေၵမ်း၊ ႁႂ်းၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇသေၵမ်း။
 2. (ၵ) ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈတိုၵ်ႉမီးၻေႃးသယူႇလႄႈ ပုထုၸၼ်ႇ ၊ သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇ ၊ သၵၻႃႇၵၢမ်ႇ ၊ ဢၼ်မေႃၵူဝ် ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ
(ၶ) ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဢမ်ႇမီးၻေႃးသယဝ်ႉလႄႈ ဢၼႃႇၵမ်ႇ ၊ ရႁၢၼ်းတႃႇ ဢၼ်ဢမ်ႇမေႃၵူဝ်ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈတူဝ်ၸႂ်သွင်ပိူင် ၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇသေၵမ်း။
 3. သတ်ႉတဝႃႇ ဢၼ်ဢဝ်တႃႁဝ်းႁၼ်လႄႈသင်၊ ဢမ်ႇႁၼ်လႄႈသင် ႁႂ်ႈတူဝ်ၸႂ်သွင်ပိူင် ၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇသေၵမ်း။
 4. သတ်ႉတဝႃႇ ဢၼ်ယူႇၵႆႁဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ဢၼ်ယူႇၸမ်ႁဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင် ႁႂ်ႈတူဝ်ၸႂ်သွင်ပိူင် ၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇသေၵမ်း။
 5. ရႁၢၼ်းတႃႇ ဢၼ်ၸၢတ်ႈၽဝသုတ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ပုထုၸၼ်ႇသၵတႃႇၵၢမ်ႇ ဢၼႃႇၵၢမ်ႇ ဢၼ်ၸၢတ်ႈပႆႇသုတ်းၼၼ်ႉလႄႈသင် ႁႂ်ႈတူဝ်သွင်ပိူင် ၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇသေၵမ်း။
 6. သတ်ႉတဝႃႇ ဢၼ်တူဝ်ယၢဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ဢၼ်တူဝ်ပွတ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ဢၼ်တူဝ်ဢမ်ႇပွတ်းဢမ်ႇယၢဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင် ႁႂ်ႈတူဝ်ၸႂ်သွင်ပိူင် ၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇသေၵမ်း။
 7. သတ်ႉတဝႃႇ ဢၼ်တူဝ်ယႂ်ႇၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ဢၼ်တူဝ်လဵၵ်ႉၼွႆႉလႄႈသင်၊ ဢၼ်တူဝ်ဢမ်ႇလဵၵ်ႉဢမ်ႇယႂ်ႇၼၼ်ႉလႄႈသင် ႁႂ်ႈတူဝ်ၸႂ်သွင်ပိူင် ၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇသေၵမ်း။
 8. သတ်ႉတဝႃႇ ဢၼ်တူဝ်ပီးၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ဢၼ်တူဝ်ယွမ်ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ဢၼ်တူဝ်ဢမ်ႇပီးဢမ်ႇယွမ်ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ႁႂ်ႈတူဝ်ၸႂ်သွင်ပိူင် ၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇသေၵမ်း။
 9. လွင်ႈၵူတ်ႉလႅၼ်ၵၼ် ဢၼ်ပဵၼ် ငိူၼ်ႈတုၵ်ႉၶၼၼ်ႉ ႁႂ်းၵၢင်းယၢၼ်သေၵမ်း။
 10. လွင်ႈထၢင်ႇလဵၵ်ႉၵၼ် ဢၼ်ပဵၼ်ငိူၼ်ႈတုၵ်ႉၶၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈၵၢင်းယၢၼ်သေၵမ်း။
 11. လွင်ႈၶႂ်ႈႁႂ်ႈပိူၼ်ႈတုၵ်ႉၶၶၢၼ်ၸႂ်ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈၵၢင်းယၢၼ်သေၵမ်း။
လၢႆးဝႆႈၽြႃး
ပေႃးဝႃႈ ၵႂႃႇတီႈၸမ် ၽြႃးလႄႈ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်ၼႆၸိုင် တေလႆႈႁွမ်းမိုဝ်းဝႆႈဝႆႉ ယူႇသဝ်းတီႈလွတ်ႈတၢင်းၽိတ်းႁူၵ်းပိူင် " ၸမ် ၊ ၵႆ ၊ ၼႃႈ ၊ လင် ၊ သုင် ၊ တႅမ်ႇ " ၼၼ်ႉသေ လူဝ်ႇလဝ်ႈလၢတ်ႈသင်ၵေႃႈၸင်ႇတေလဝ်ႈလၢတ်ႈယဝ်ႉ။ <br>
ပေႃးဝႃႈ လဝ်ႈလၢတ်ႈယဝ်ႉၼႆ တေလႆႈဝႆႈသေ ၸင်ႇတေလႆႈ ပွၵ်ႈမိူဝ်း။ ၽွင်းမိူဝ်ႈပွၵ်ႈမိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တေဢမ်ႇလႆႈ ၵွင်လင်ပၼ် ၽြႃးလႄႈ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်သေမိူဝ်း။ တေလႆႈႁွမ်းမိုဝ်း ႁူၼ်လင်သီႇႁႃႈယၢင်ႈသေ ၸင်ႇတေလႆႈ ဝၢႆႇမိူဝ်းယဝ်ႉ။
လွင်ႈဝႆႈသႃ သၢမ်ပိူင်.
 - ဢဝ်တူဝ်သေ ဝႆႈသႃလူၺ်ႈလွင်ႈထိတိူဝ်ႉႁႃႈပိူင် (ၵႃယဝၼ်ၻၼႃ)
 - ဢဝ်သူပ်းဝႃႈသေ ဝႆႈသႃ (ဝၸီႇဝၼ်ၻၼႃ)
 - ဢဝ်ၸႂ်သေ ဝႆႈသႃႈ (မၼေႃဝၼ်ၻၼႃ)
လွင်ႈထိတိူဝ်ႉႁႃႈပိူင်.
တေလႆႈဢဝ် ႁူဝ်ၶဝ်ႇသွင်ၶဝ်ႇ၊ မိုဝ်းသွင်ၽၢႆႇ ၊ ၼႃႈၽၢၵ်ႇထိတိူဝ်ႉလိၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ၽၢၵ်ႈသေ ဝႆႈသႃၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈလွင်ႈထိတိူဝ်ႉႁႃႈပိူင်ယဝ်ႉ။<br>
ဢူမ်သူပ်း - တိၼ်ႁူဝ်ၶဝ်ႇထိတမ်း ၊ သွင်မိုဝ်းလမ်းထိတႅတ်ႈ ၊ ၼႃႈၽၢၵ်ႇၼႅတ်ႈထိၸွမ်း ၊ လၢႆးၶုပ်ႉၵွမ်းႁႃႈယိူင်ႈ။
လွင်ႈၸုၵ်းသေဝႆႈ.
ၸဝ်ႈတႃႈၸွမ်းတၢင်း ပေႃးဝႃႈႁူပ်ႉထူပ်းၺႃး ရႁၢၼ်းၶဝ်ၼႆၸိုင် တေလႆႈပူတ်းမၢၵ်ႇႁူဝ် ၶဵၼ်းႁူဝ် ထွတ်ႇၶႅပ်းတိၼ်ယဝ်ႉ ၸုၵ်းႁွမ်းမိုဝ်းတၢင်ႇႁူဝ် ဢဝ်တူဝ်ၼူပ်ႇၽၢႆႇၼႃႈသေ ဝႆႈသႃယဝ်ႉ။
လွင်ႈၼင်ႈသေဝႆႈ.
သင်ဝႃႈပဵၼ်ၵူၼ်းၸၢႆးၼႆ ၼင်ႈၵွင်ႇယွင်ႇ၊ သင်ဝႃႈပဵၼ်ၼၢင်းယိင်းၼႆ ၼင်ႇၶုပ်ႉၶဝ်ႇသေ တေလႆႈဝႆႈလူၺ်ႈ လွင်ႈထိတိူဝ်ႉႁႃႈပိူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ဝႆႈၽြႃးၼၼ်ႉ တေလႆႈၶုပ်ႉဝႆႈဢွၼ်တၢင်း။ ၽွင်းမိူဝ်ႈၶုပ်ႉဝႆႉၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ တီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။<br>
ဗုဒ္ဓံ ပူဇေမိ - ဗုဒ္ဓံ - တမ်ႈတီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ၊ ပူဇေမိ - ပူႇၸေႃႇဝႆႈသႃႈ တီႈၶႃႈယဝ်ႉ။<br>
ဓမ္မံ ပူဇေမိ - ဓမ္မံ - တမ်ႈတီႈတြႃးတေႃႇၸဝ်ႈၼၼ်ႉ၊ ပူဇေမိ - ပူႇၸေႃႇဝႆႈသႃႈ တီႈၶႃႈယဝ်ႉ။<br>
သံဃံ ပူဇေမိ - သံဃံ - တမ်ႈတီႈသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၼၼ်ႉ၊ ပူဇေမိ - ပူႇၸေႃႇဝႆႈသႃႈ တီႈၶႃႈယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ
ၸႄႈဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ (lɑ́i kʰɑ᷆), (လဲချားမြို့နယ်), (Laihka Township), (Zewaeng Laaikhaa) ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်းသေ တၢင်းၵႂၢင်ႈလွၵ်းလၵ်း 1559 ယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈ တၢင်းသုင်ၼႃႈပၢင်ႇလၢႆႇ 3186 ထတ်း (971 မီႇတႃႇ) ဢေႃႈ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ် ၸႄႈဝဵင်းလၢႆးၶႃႈၼႆႉပွတ်းႁွင်ႇမၼ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵိုင် လႄႈ ဝဵင်းမိူင်းၼွင်၊ ပွတ်းဢွၵ်ႇၸမ်ႉ မီးၵဵင်းၶမ်းလႄႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး တင်း ထုင်ႉမိူင်းပွၼ်၊ ပွတ်းတူၵ်းၸမ်ႉမီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းႁူဝ်ပူင်း လႄႈ ဝဵင်းလွၵ်ႉၸွၵ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းလၢႆးၶႃႈၼႆႉ မီးဝၢၼ်ႈ 651 ဝၢၼ်ႈသေ လင်ႁိူၼ်း မီးၵႂႃႇ 6764 လင်လႄႈ ဢိင်ၼိူဝ်သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း မိူဝ်ႈပီ 1938 ၼၼ်ႉ တၢင်းၼမ်ႁူဝ်ၵူၼ်း မီးၵႂႃႇ 36,319 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ ၼႆႉ မၼ်းငဝ်ႈဝဵင်း ၸႄႈဝဵင်းလၢႆးၶႃႈသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၽူႈၵွၼ်းဝဵင်းပၵ်းဝႆႉသေ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်း လွႆလႅမ် - သီႇပေႃႉယဝ်ႉ။ တင်းလွႆလႅမ်သေ မီးၽၢႆႇႁွင်ႇ ၵႆယၢၼ် 38 လၵ်းယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေ ၸဝ်ႈၽၶဝ် ၸူၼ်ႉဢၢမ်းၼၢၵ်ႈသေ တီႈၼႂ်းမိူင်းတႆးၵေႃႈ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းလၢႆးဢုပ်ႉပိူင်ႇၼင်ႇ မိူင်းတႂ်ႈသေ မၵ်းမၼ်ႈ ၸႄႈတိူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၵိင်ႇၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼႆသေ ဢဝ် ၽူႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၸႄႈတိူင်း၊ ၽူႈၵွၼ်းၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၽူႈၵွၼ်းဝဵင်းၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉသေ ဢုပ်ႉပိူင်ႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈၼႆႉ ယၢမ်းလဝေ် ဝဵင်းၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်၊ ၵိင်ႇၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်သေ မိူဝ်ႈပီ 1970 တဵမ်ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼမ်ၵူၼ်း မီးမႃး 44,000 ယဝ်ႉ။
ၼႃႈလိၼ်ႈဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ ၵဝ်ႈပုၼ်ႈၸဵတ်းပုၼ်ႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ပဵင်းသေ ဢွၼ်ၵၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်းဝဵင်းၼၼ်ႉ မၼ်းမီးဝႆႉ သၼ်ႇလွႆသေ ၵူၼ်းႁဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃးၶဝ် ယူႇသဝ်းသေ ႁဵတ်းၵိၼ်ၵၢၼ်ႁႆႈၵၢၼ်ၼႃးယဝ်ႉ။ ဢွၼ်ၵၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈတင်းၼမ်သေ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇဢွႆႈ၊ မၢၵ်ႇၸွၵ်း လႄႈ ၼဵင်ႈၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းလဵၵ်းလႄႈ ၶူဝ်းယူၼ်းဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈ ၸႄႈဝဵင်းလၢႆးၶႃႈၼႆႉ မီးၸိုဝ်ႈသဵင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ 
ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ.
 - ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ
လၢႆးႁွင်ႉ ၽူႈဢုပ်ႉပိူင်ႇတႆးႁဝ်း ၵူႈပွၵ်ႈ
 - ပေႃႈၸဝ်ႈႁိူၼ်း ဢုပ်ႉႁိူၼ်း 1 လင်၊
 - 10 လင်ႁိူၼ်း ပဵၼ် 1 ၵႄႇ၊
 - 10 ၵႄႇ ပဵၼ် 1 ၵၢင်ႉ၊
 - 10 ၵၢင်ႉ ပဵၼ် 1 ႁဵင်၊
 - 10 ႁဵင် ပဵၼ် 1 ၾႃႉ (ၼိုင်ႈၸွင်ႈ)၊
 - 10 ၾႃႉ ပဵၼ် 1 ႁေႃၶမ်း၊
 - 10 ႁေႃၶမ်း ပဵၼ် 1 ဝူင်ႉ (ႁေႃသႅင်)
လၵ်းသဝ်ႁိၼ် ပၢင်လူင်
လၵ်းသဝ်ႁိၼ်ပၢင်လူင်ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း ဝဵင်းပၢင်လူင်။ ဢွင်ႈလၵ်းသဝ်ႁိၼ်တီႈလဵဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈတမ်းၽိူၼ် ဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်းလႄႈ ၽူႈတၢင်တူဝ် ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းလူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင် မိူဝ်ႈ 1947 လိူၼ်ၾႅပ်ႉဝရီႇ 12 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ လူင်းလၢႆးမိုဝ်းယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်လႄႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဢိၵ်ႇ ၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်း ဢွၼ်ၵၼ် မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ် တီႈမၢႆတွင်းၼႆသေ တူဝ်ၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်း တမ်းဝၢင်းပၼ် မၢၵ်ႇဢုတ်ႇၵႅဝ်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉတႄႉ ဢွင်ႈတီႈၼၼ်ႈ ဢဝ်သဝ်မႆႉ သပျေႇ ဢၼ်သုင်မွၵ်ႈ 12 ထတ်း(ft) ပၵ်းသေ ႁဵတ်းပဵၼ် တီႈမၢႆတွင်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1951 ၵိၼ်မိူင်း ၸဝ်ႈမဵဝ်ႉၸႃးလူင် လုင်းၸၢမ်ႇမျ ၸင်ႇယိူင်းဢၢၼ်းဝႃႈ ၶႂ်ႈႁဵတ်းပဵၼ် သဝ်ႁိၼ်မၼ်ႈမၼ်ႈၵိုမ်းၵိုမ်းၼႆလႄႈ ၸင်ႇၸၢင်ႈဢဝ် မေႃၵေႃႇလုင်းထူၺ်း ဢွၼ်ႁူဝ်ႁဵတ်းယဝ်ႉ။ ၵႃႈၸၢင်ႈမၼ်း တမ်းပၼ်ငိုၼ်း 4100 ၵျၢပ်ႈ။ ၶဝ်တႄႇ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၶဝ် မိူဝ်ႈ 1951 လိူၼ်ၸၼ်ႇၼဝရီႇ 15 ဝၼ်းၼႆယဝ်ႉ။
 - တၢင်းသုင်လၵ်း လၢဝ်ၵၢင်ၼၼ်ႉ မီး 31 ထတ်း (ft)
 - တၢင်းသုင်လၵ်း လၢဝ်ဢွၼ်ႇ ႁႃႈလႅမ်ႈၼၼ်ႉ မီး 9 ထတ်း(ft) 
 - ငဝ်ႈသဝ်ႁိၼ်ၼၼ်ႉ ပၼ်ႇမူၼ်းမၼ်း မီး 14 ထတ်း (ft) သေ သုင်ၶိုၼ်ႈၽၢႆႇၼိူဝ် 6 ထတ်း (ft) ၸူမ်ၶဝ်ႈၼႂ်းလိၼ်ၵေႃႈ 6 ထတ်း ၼင်ႇၵဝ်ႇ။
 - ၼႃႈပိုၼ်ႉပၼ်ႇမူၼ်း ပိုၼ်ႉမၼ်းမီး 18 ထတ်း(ft)သေ ၸူမ်ၶဝ်ႈၼႂ်းလိၼ် 6 သိၵ်ႈ(ins) ပႅၼ်ဢွၵ်ႇလိၼ် 6 သိၵ်ႈ(ins)
 - ၼႂ်းၵၢင်မၼ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်မႆႉပဝ်း 5 ပႅၵ်ႉ(ins) ပၼ်ႇမူၼ်း၊ ဢၼ်ယၢဝ်း 18 ထတ်းလႄႈ ထႅင်ႈမႆႉပဝ်းလႅမ်ႈၼိုင်ႈ ယၢဝ်း 24 ထတ်း ဢဝ်ၵပ်းၵၼ်သေ ႁဵတ်းၵႅၼ်ၵၢင်မၼ်းဝႆႉ။ ၸင်ႇဢဝ် မၢၵ်ႇႁိၼ်လႄႈ လိၼ်ပုၼ်လေႃးထုၼ်သေ လေႃႇသႂ်ႇ ႁႂ်ႈပဵၼ်မႃး လၵ်းသဝ်ႁိၼ်။
 - တီႈလၵ်းလၢဝ်ဢွၼ်ႇ ႁႃႈဢၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ ဢဝ်လွတ်ႇလဵၵ်း ၼိုၵ်ႈၵျၢပ်ႈ ႁႃႈလႅမ်ႈ ဢၼ်ယၢဝ်း 9 ထတ်း(ft) သႂ်ႇဝႆႉၵႅၼ်ၵၢင်မၼ်း။
 - တီႈငဝ်ႈသဝ်ႁိၼ်ၼၼ်ႉ တႅမ်ႈလိၵ်ႈမၢၼ်ႈဝႆႉဝႃႈ ပြည်မတောင်တန်း ပူးပေါင်းရေးစာချုပ် ကျောက်တိုင် ၼႆသေ လိၵ်ႈဢၼ်ၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈတႄႇႁဵတ်းသဝ်ႁိၼ်ၸိုင် လိၵ်ႈမၼ်း တႅမ်ႈဝႆႉ ၼႃႈၽၢႆႇႁွင်ႇ မၢႆထိုင်ဝႃႈ ၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်း ဝၢႆႇၼႃႈတၢင်းႁွင်ႇသေ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းတီႈပၢင်ၵုမ် မိူဝ်ႈ 1947 လိူၼ် ၾႅပ်ႉဝရီႇ 12 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1971 ၼီႈ ၼႂ်းလိူၼ်ၸၼ်ႇၼဝရီႇ ၸုမ်းၽၢႆႇၵေႃႇသၢင်ႈမႄးတၢင်း (ဆောက်လုပ်ရေးကော်ပိုရေးရှင်း) ၶဝ် မႃးမူၼ်ႉမႄး လၵ်းသဝ်ႁိၼ်ၼႆသေ ၶိုၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈ ဢဝ်တူဝ်လိၵ်ႈမႃးတႅမ်ႈ ၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇ။
 - ၵေႃႉဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႇသၢင်ႈ လၵ်းသဝ်ႁိၼ်ပၢင်လူင်ၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်မေႃၵေႃႇ လုင်းထူၺ်း၊ ၸၢႆးပုင်ႇၺ၊ ၸၢႆးဢေႃးပႃႇ၊ ၵျေႃႇတိၼ်ႉ၊ ၺီႇလ၊ ဢွင်ႇပုၼ်ႉ လႄႈ ၵၢၼ်ႇၶျႃး။
ဝဵင်းလႁႄႇ
ဝဵင်းလႁႄႇ (လဟယ်မြို့ ; Lahe ; lǎ hɛ̀) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းလႁႄႇ၊ ၼႃးလိၼ် ၼႃႇၵ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်ႇ၊ မိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လႁႄႇ ၼႆႉ ၸူးႁွင်ႉၵိုၵ်းတင်းၸိုဝ်ႈ ပူႇၵႄႇၼႃႇၵ ဢီႇၼွႆႇလႁႄႇ သေ ၸင်ႇလႆႈႁွင်ႉဝႃႈ လႁႄႇ ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1967-68 ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၾိင်ႈၾႃႉႁၢဝ်ႈႁႅင်းသေ လႆႈပဵၼ်တၢင်းၸဵပ်းတၢင်းၼၢဝ်ၼမ်လႄႈ လႆႈဢွၼ်ၵၼ် ႁႃဢွင်ႈမႂ်ႇသေ ဢၼ်ပဵၼ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႃႇၵလႅင်ၼွင်ၼႆႉ လႆႈၵႂႃႇလိူၵ်ႈဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်မီးတူၼ်ႈမႆႈႁႅင်ႈ ဢၼ်ၶွၵ်ႇမၼ်းၵွၵ်းဝႆႉၼၼ်ႉသေ ၸူးလႆႈတႄႇဝၢၼ်ႈသေ ႁွင်ႉဝႃႈ ဝၢၼ်ႈပီးၵူႇ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ပူႇၵႄႇဝၢၼ်ႈပီးၵူႇၼႆႉ ပဵၼ် ဢီႇၼွႆႇလႁႄႇ ယဝ်ႉ။
လႁႄႇ ဢၼ်မီးဝႆ့တီႈၼိူဝ် တၢင်းသုင်ၽိဝ်ၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ 4,313 ထတ်းၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈဝႃႈပဵၼ်ထုင်ႉၼိူဝ်လွႆသေတႃႉ မီးဝႆႉတီႈၼႃႈလိၼ်ပဵင်းတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇတေႇ ဝဵင်းၶမ်းတီႈ သေၵေႃႈ ၵႂႃႇလႆႈ လႁႄႇယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတၢင်းလူတ်ႉၵႃးဢမ်ႇပႆႇမီးၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇတေႇသေၵေႃႈ လႆႈဢဝ်မႃႉလႃးၸိူဝ်းၼႆႉ တၢင်ႇၵုၼ်ႇသိၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်း ၶမ်းတီႈ သိၼ်ႇတေႇ လႁႄႇ ၼႆႉ ၵႆ 59 လၵ်းယဝ်ႉ။ လႆႈႁဵတ်းတၢင်းၼႆႉမႃး မိူဝ်ႈပီ 1952 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီ 1990 မႃးၶိုၼ်းမႄးတၢင်းသေ ထိုင်မႃး 1992 တႄႉ ၸၢင်ႈတေႃႉသူင်ႇၵုၼ်ႇသိၼ်လႆႈ ငၢႆႈငၢႆႈလူမ်လူမ်ယူႇယဝ်ႉ။
ၼႂ်းၵႄႈ သိၼ်ႇတေႇလႄႈ လႁႄႇ ၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈၵႆယၢၼ် 53 လၵ်းၵူၺ်းၼႆသေတႃႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းတၢင်း လႆႈၶီႇလူတ်ႉၵႃးတင်းဝၼ်း တီႈၼိူဝ်သၼ်လွႆၼႃႇၵၼၼ်ႉသေ လႆႈလတ်းၶၢမ်ႈၵွင်းလွႆထဵင်ႇၺူဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းလႁႄႇ
ၸႄႈဝဵင်းလႁႄႇ (), (Lahe Township), (Zewaeng Lahe) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၼႃႈလိၼ် ၼႃႇၵ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းလႁႄႇယဝ်ႉ။
လႃႈသဵဝ်ႈ၊ ယွင်ႁူၺ်ႈ ၸိုဝ်ႈၼႆႉပွင်ႇဝႃႈသင်?
ပၢႆႉႁပ်ႉတွၼ်ႈၶဝ်ႈမိူင်း “ ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ” ဢၼ်မၢၼ်ႊ ပိၼ်ႇဝႆႉတီႈပွင်ႇဝႃႈ “လားရှိုး” ဢမ်ႇၼၼ် “ပွႆးၼႄမႃႉလေႃႈ” တီႈပွင်ႇၵႂၢမ်းတႆးပဵၼ် “ ဝဵင်းဢၼ်မီး တေႃႇၼႃႈတင်း လွႆဢၼ်မီးၼူၵ်ႉယဵဝ်ႈ ၼမ်လၢႆ” ၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉပဵၼ် လႃႈသဵဝ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ယၢမ်ႈမီး ႁၢင်ႊၵွင်ၵူၼ်ႈယၢဝ်းဝႆႉ တင်းသွင်ၽၢႆႇ၊ ယၢမ်းလဵဝ် ႁဵတ်းပဵၼ်ႁၢင်ႊႁူင်းၶဝ်ႈတႅၼ်းဝႆႉ။
ၵူၼ်းမိူင်းတႆး ႁွင်ႉၸဝ်ႈၵဝ်ႇဝႃႈ “ တႆး” ၼႆသေ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၼႆႉ ငၢႆးတင်းၵႂၢမ်းထႆး ၵူၺ်းၵႃႊ တူဝ်လိၵ်ႈလၢႆးတႅမ်ႈသမ်ႉ ငၢႆးလိၵ်ႈမၢၼ်ႊ။
မိူဝ်ႈႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ လိၵ်ႈတႆးၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ်တေသွၼ် ၼႂ်းၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ၊ မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ ဢုပ်ႈပိူင်ႇၼၼ်ႉ တႄႇမီးမႃးလွင်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ တၢင်းၼွၵ်ႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႊ ၵွပ်ႈတႆးႁဝ်း ဢမ်ႇမီးပိူင်သွၼ်၊ တူဝ်လိၵ်ႈ သဵင်ဢွၵ်ႇတၢႆတူဝ် လႄႈ ပပ်ႉလိၵ်ႈတႆး၊ ၵွပ်ႈၼႆ ပဵၼ်တၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ တႃႇဢဝ်ပဵၼ်ပိူင်သွၼ် ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း။ 
တႄႇဢဝ်ပီ 1950 မႃးၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈၶတ်းၸႂ် မူၼ်ႉမႄးတႅမ်ႈၶိုၼ်း လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ ၼင်ႇႁိုဝ်တေၸႂ်ႉတိုဝ်းငၢႆႈလႄႈ မီးပပ်ႉႁဵၼ်း ၸႂ်ႉတိုဝ်းပဵၼ် ပိူင်ၵၢၼ်သွၼ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ယွၼ်ႉသို်ၵ်းမၢၼ်ႈ ႁုပ်ႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇ ဝၢၼ်ႈမိူင်း မိူဝ်ႈပီး 1962 လႄႈ လွင်ႈၶိုၼ်းမူၼ်ႉမႄးၸႂ်ႉတိုဝ်း တမ်းဝၢင်းပိူင်၊ လိၵ်ႈလၢႆးတႆးၵေႃႈ လႆႈၵိုတ်းၵႂႃႇပႅတ်ႈ၊ တႄႇဢဝ်ၼၼ်ႉမႃး သိုၵ်းမၢၼ်ႈလႆႈၸႂ်ႉ ႁႂ်ႈၵူႈႁူင်းႁဵၼ်းၼႂ်းမိူင်းတႆး တင်းသဵင်ႈ ႁဵၼ်းလိၵ်ႈမၢၼ်ႊ - ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႊ သိုပ်ႇမႃးထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ်။
ဝၼ်းမိူဝ်ႈလဵဝ် ၼင်ႇႁိုဝ်လိၵ်ႈလၢႆးတႆး တေဢမ်ႇႁၢႆၼၼ်ႉ ၸုမ်းသင်ႇၶႃႇ လႄႈ ၶူးသွၼ် ၽူႈမီးၼမ်ႉၸႂ်ၶဝ် ၶတ်းၸႂ် ပိုတ်ႇပၢင်သွၼ်လိၵ်ႈတႆး မိူၼ်ၼင်ႇ ပၢင်သွၼ်လိၵ်ႈတႆး ၶၢဝ်းမႆႈ၊ ၵူၺ်ႈၵႃႊ ပၢင်သွၼ်လိၵ်ႈတႆးၼႆႉ လႆႈလၵ်ႉသွၼ် တီႈလပ်ႉႁူလပ်ႉတႃ သင်ထိုင်ႁူ ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႊၶဝ်ၸိုင် မေႃသွၼ်ၶဝ် တေၸၢင်ႊထုၵ်ႇတီႉယွပ်း။
ၵွပ်ႈၼၼ် ယၢမ်းလိၵ်ႈလၢႆး ဢၼ်တႅမ်ႈၸွမ်ႈပၢႆႉ ၸွမ်းဝဵင်း ၼႂ်းၵႄႈၵူၼ်းတင်းၼမ် ၵူႊတီႈၼႆႉ တေလႆႈႁၼ် ပဵၼ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႊၵူၺ်း။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ သဵင်ဢွၵ်ႇၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈလႄႈ ၵႂၢမ်းတႆးၼႆႉ တီႈပွင်ႇလႄႈသဵင်ဢွၵ်ႇမၼ်း ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်လႄႈ ပေႃးဝႃႈ မၢၼ်ႊဢဝ်ၸိုဝ်ႈသဵင်တႆးၼႆႉ ၵႂႃႇပိၼ်ႇပဵၼ် သဵင်ဢွၵ်ႇမၢၼ်ႈၼႆၸိုင် တီႈပွင်ႇမၼ်း ၸၢင်ႈပိူင်ႈၵၼ်ၵႂႃႇ ပဵၼ်တၢင်ႇၸိူဝ်ႉတၢင်ႇပိူင်ပႅတ်ႈ။ 
ၸိုဝ်ႈဢၼ်ပိၼ်ႇတႅမ်ႈဝႆႉ ပဵၼ်ၽၢႆႇဢင်းၵိတ်ႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်ၵႂႃႇပိၼ်ႇ ပဵၼ်သဵင်မၢၼ်ႈၵေႃႈ မီးတင်းၼမ်။
ယွင်ႁူၺ်ႈ.
ၸိုဝ်ႈဝဵင်းတႆး ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ “ယွင်ႁူၺ်ႈ” ၼႆႉ ၵႂၢမ်းတႆးပွင်ႇဝႃႈ “ႁူၺ်ႈဢၼ်မီး မၢၵ်ႇၼမ်ႉၶဝ်ႈပူင်းလီ” ၼႆၼၼ်ႉ မၢၼ်ႊၶဝ်သမ်ႉတႅမ်ႈဝႃႈ “ ညောင်ရွှေ” ၼႆသေ တီႈပွင်မၼ်းၵေႃႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ် “တူၼ်ႈမႆႉၺွင်ႇၶမ်း” ၼႆယူႇ။ လွင်ႈၶဝ်ပိၼ်ႇ လႅၵ်ႈလၢႆႈၶေႃႈၵႂၢမ်း ႁႂ်ႈပေႃးမီးသဵင်ဢွၵ်ႇ မၢၼ်ႊၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေလီထွမ်ႇ ၶဝ်ႈႁူၵူႊၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ မိူၼ်ၼင်ႇၸိုဝ်ႈဢၼ်ပႃး “မိူင်း” ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵေႃႈ ထုၵ်ႇပိၼ်ႇတႅမ်ႈပဵၼ် “ မိုင်း” ၼႆသေ ပွင်ႇဝႃႈ “ မၢၵ်ႇပွမ်း(မၢၵ်ႇမႅင်း)” ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸိုဝ်ႈမိူင်းလႄႈ ဝဵင်းၼႂ်းမိူင်းတႆး ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈမၢၼ်ႊ ဢၼ်ဢမ်ႇမီး မၢင်ႇၵလႃႇလီ။
ၸႄႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈ
ၸေႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈ (lɑ᷆ sʰe᷆u); (လားရှိုးခရိုင်), (Lashio District), (Zetaun Laashaeo) ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၸေႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ မိူင်းတႆး ပွတ်းႁွင်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈ။ တၢင်းသုင်တႄႇၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆသေ မီးယူႇ ၂၈၃၅ ထတ်း (၈၆၄ မီႇတႃႇ) ဢေႃႈ။ ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ဝဵင်းဢၼ်လုမ်းၸေႈတွၼ်ႈပၵ်းသဝ်းဝႆႉ။ ပေႃးဢဝ် သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉဝႃႈၸိုင် ၼႂ်းၵႃႈ ၸေႈတွၼ်ႈ လႃႈသဵဝ်ႈၼႆႉ ႁူဝ်ၵူၼ်း တင်းၼမ်မၼ်း မီးၵႂႃႇ ၆၀၉,၈၈၁ ၵေႃႉၼႆၶႃႈဢေႃႈ။ 
ၸေႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း.
ဢၼ်ပဵၼ် ၸေႈဝဵင်းလႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းပႃးတီႈၼႂ်း ၸေႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉယူႇ ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၶႃႈယဝ်ႉ။
 - ၸႄႈဝဵင်း လႃႈသဵဝ်ႈ
 - ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ
 - ၸႄႈဝဵင်း တၢင်ႉယၢၼ်း
 - ဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်း
 - ၸႄႈဝဵင်း သႅၼ်ဝီ
 - ဝဵင်းသႅၼ်ဝီ
 - ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းယႆ
 - ဝဵင်းမိူင်းယႆ
ၸႄႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ
ၸႄႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ (lɑ᷆ sʰe᷆u); (လားရှိုးမြို့နယ်), (Lashio township), (Zewaeng Laashaeo) ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းလႃႈသဝေ်ႈယဝ်ႉ
ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း လႃးသဵဝ်ႈ.
 - ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ
ၸႄႈဝဵင်းလႃႉတႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းလႃႉတႃႇ (လသာမြို့နယ်), (Latha Township), (Zewaeng Laataa) ၼႆႉ မီးဝႆႉၽၢႆတူၵ်း ပွတ်းၵၢင် ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတူၵ်းၸႄႈဝဵင်းလႃႉတႃႇၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းလၢၼ်းမတေႃႇ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းပပႄးတၢၼ်း၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းသဵၵ်ႉၵၢၼ်း လႄႈ မႄႈၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈ၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းလႃႉတႃႇၼႆႉ မီး ပွၵ်ႉ (10) ပွၵ်ႉ၊ ႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉငဝ်ႈ (3) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် (1) ႁူင်းလႄႈ မီး ႁူင်းႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် (2) ႁူင်းယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းလၢၼ်းမတေႃႇလႄႈ ၸႄႈဝဵင်းလႃႉတႃႇၼႆႉ ပဵၼ်တႅဝ်းၵၢတ်ႇၶႄႇ တႃႇဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။
ယူင်ႉသၢင်ႈ ၸိူဝ်းၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်.
ယူင်ႉသၢင်ႈၸိူဝ်းဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလႃႉတႃႇ ဢၼ်ၼႄဝႆႉၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၼႆႉ ထိင်းသိမ်းဝႆႉပဵၼ် ၶူဝ်းပူၺ်ႈၵဝ်ႇမွၼ် တီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၶႃႈဢေႃႈ။
ၸႄႈဝဵင်းလႄးၵူး
ၸႄႈဝဵင်းလႄးၵူး (လှည်းကူးမြို့နယ်), (Hlegu Township), (Zewaeng leku) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းႁွင်ႇတႃႈၵုင်ႈ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းလႄးၵူး ယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈသေ ပဵၼ်ထုင်ႉဢၼ်ၵူၼ်းၵိုၼ်းထုင်ႉၼိူင်ႈယဝ်ႉ။
သဵၼ်ႈတၢင်းၽႂ်းလူင် တႃႈၵုင်ႈ-တႃႈလိူဝ်ႇ ၼႆႉ လႆႈလတ်း ၸႄႈဝဵင်းလႄးၵူးၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ၶွပ်ႇလႅၼ်လိၼ်.
ၽၢႆႇတူၵ်းၸႄႈဝဵင်းလႄးၵူး ၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းမေႃႇပီႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းတႅၵ်ႉၵျီး၊ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇၸမ်ႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းပႃႇၵိူဝ် (ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်)၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းမျွၵ်ႉဢူၵ်ႉၵလႃႇပ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းႁွင်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းဢွၵ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၸပ်းဢိူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
လႄႇဝေး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းလႄႇဝေး (lɛ̀ wé), (လယ်ဝေးမြို့), (Lewe) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇ သေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်း တႃႇ ၸႄႈဝဵင်းလႄႇဝေးယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈမီးမွၵ်ႈ သီႇလၵ်းပၼ်ႇမူၼ်းၼႆႉသေ မီးဝႆႉတီႈ ၽၢႆတၢင်းတူၵ်း ၵႆယၢၼ် ဝဵင်းပၢင်မၢၵ်ႇၼႃႉ 10 လၵ်းယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ပၢင်မၢၵ်ႇၼႃႉ - ၵျွၵ်ႉပတွင်းသေ သဵၼ်တၢင်းလူင်လူတ်ႉၵႃး တႃႈၵုင်ႈ-တႃႈလိူဝ်ႇၵေႃႈ လတ်းၶၢမ်ႈဝဵင်းလႄႇဝေးၵႂႃႇလႄႈ ပဵၼ်ဝဵင်းၵိုၼ်းၵႃႉၶၢႆဝဵင်းၼိုင်ႈသေ ပဵၼ်ဝဵင်းၵၢင်ၵႅၼ် ဢၼ်ၵႃႉၶၢႆၶဝ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း.
မိူဝ်ႈပီမိူင်း 191 ၼၼ်ႉ မီးၵူၼ်းဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ မွင်ႇၼွႆႉ ၼၼ်ႉ မႃႇတႄႇတင်ႈဝဵင်းလႄႇဝေးၵႃႈတီႈၼိူဝ် ၵုင်းဢၼ်ၼိုင်ႈသေ ဝဵင်းလႄႇဝေးၼႆႉ မိူဝ်ႈငဝ်ႈငႃႇမၼ်း ႁွင်ႉဝႃႈ ဝဵင်းငၼွႆႉၵူင်း (ငနွဲ့ကုန်းမြို့), ဝဵင်းငၼွႆႇၵူင်း (ငနွယ်ကုန်းမြို့) ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႉသေ သမ်ႉၶိုၼ်းပဵၼ်ၵႂႃႇ ဝဵင်းဝႃးၼွႆၵူင်း (ဝါးနွယ်ကုန်း) ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းၵဝ်ႇဝႃးၼွႆႇၵူင်းၼႆႉ မီးတီႈ ၵုင်းဝဵင်း (မျူဝ်ႉၵူင်း-မြို့ကုန်း) ဢၼ်မီးၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း ဝဵင်းလႄႇဝေးယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈဝဵင်းၵဝ်ႇၼႆႉ ၼႃႈၵႂၢင်ႈတၢင်းဢွၵ်ႇတၢင်းတူၵ်း မီး တႃႇ (100)၊ တၢင်းယၢဝ်းထတ်း မီး 1050 သေ ၼႃႈႁွင်ႇၼႃႈၸၢၼ်း တႃႇ (80) မီးတၢင်းယၢဝ်း 840 ထတ်းယဝ်ႉ။ ၽႃႇဝဵင်းၼႆႉ သုင်မွၵ်ႈ 15 ထတ်းၼၼ်ႉသေ ၽၢႆႇၼွၵ်ႈႁူဝ်ႉဝဵင်းၼၼ်ႉ ၶုတ်းၶူးဝဵင်းဝႆႉသေ ထုၵ်ႇတႅမ်ႈမၢႆဝႆႉတီႈၼႂ်း ပိုၼ်းရႃႇၸဝၢင်ႈမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉႁွင်ႉၸွမ်းၸိုဝ်ႈငၼွႆႇ ၵေႃႉဢၼ်တႄႇတင်ႈဝဵင်းမႃးၼၼ်ႉသေ လႅၵ်ႈလၢႆႈႁွင်ႉမႃးပေႃးလႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဝႃးၼွႆႉၵူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပီမိူင်းမၢၼ်ႈ ၁၉၁ ၼၼ်ႉ မိၼ်းၼၵႃး ၼႆႉ ပဵၼ်မျူဝ်ႉၸႃးဝႃးၼွႆႇၵူင်းသေၵေႃႈ ဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇထိုင် ပီမိူင်း ၂၀၂ မႃး မိၼ်းၼၵႃးၼႆႉ လႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းတွင်ႇတႂိၼ်းၵျီးလႄႈ ၸင်ႇဢဝ် ဢမၢတ်ႈဢူးသူၺ်ႇလူႇ ႁဵတ်းပဵၼ်မျူဝ်ႉၸႃး ဝဵင်းဝႃးၼွႆႇၵူင်းယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ဝဵင်းဝႃးၼွႆႇၵူင်းၼႆႉ ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ် မျူဝ်ႉၸႃး ၶုၼ်ပွင်ဝဵင်းၶဝ် ၵေႃႉဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃးယဝ်ႉ။
တႄႇဢဝ် ပီမိူင်း ၁၇၈၈ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ၼႆႉ ၸင်ႇၸပ်းၸိုဝ်ႈမႃးဝႃႈ ဝဵင်းလႄႇဝေးၼႆႉယဝ်ႉ။ ဝေႃးႁၢၼ်ၸိုဝ်ႈဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၵႆႉလႅၵ်ႈလၢႆႈၸွမ်းမႃး ၵၢပ်ႈလႂ်ပၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီမိူင်း ၈၉၂ ဢၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈမႄႈ တပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီး ဢၼ်သိမ်းဢဝ် ႁေႃၶမ်းၵေႇတုမတီႇ တွင်ႇငူႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်း ပူႇၵႄႇဝဵင်းငၼွႆႇၵူင်းယဝ်ႉ။
တႄႇဢဝ်ဝၢႆးသေ ၶိုၼ်းၶုတ်း ၼွင်သိၼ်ႇဢူင်ႇ (ဆင်အုံကန်) ဢမ်ႇၼၼ် ၼွင်ပျီႇလူင်းၶျၢၼ်းတႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉၼႆ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းလႄႇဝေးၼႆႉ ၽၢႆႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်မႃးသေ တီႈဝဵင်းလႄႇဝေးၼႆႉ မီးမႃး ၸၢၵ်ႈၶဝ်ႈ၊ ၸၢၵ်ႈမႆႉ၊ ၸၢၵ်ႈၼမ်ႉမၼ်း ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉမီးပႃႇမႆႉထိူၼ်ႇ ၸမ်ဝဵင်းလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵၢၼ်မႆႉၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်မႃးယူႇယဝ်ႉ။ ဢိင်ၼိူဝ် သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ ၂၀၁၄ ၼၼ်ႉသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးဝႆႉ ၂၈၄,၁၄၄ ၵေႃႉယဝ်ႉ။
လႄႇဝေး၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းလႄႇဝေး ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃး တီႈၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဢိင်ၼိူဝ် သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉၼႆ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး ၂၈၄,၁၄၄ ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇတႃႇယႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇတႃႇယႃႇ (လှိုင်သာယာမြို့နယ်), (Hlaingtharyar Township), (Zewaeng Lengtaayaa) ၼႆႉ မီးဝႆႉပွတ်းတူၵ်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇလႄႈ ၽၢႆႇတူၵ်း ၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇတႃႇယႃႇၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်ႈထၢၼ်းတပိၼ်ႇ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၸွမ်းၶႅပ်ႇ မႄႈၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းဢိၼ်းၸဵင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမယၢၼ်းၵူင်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းတုၼ်ႇတေး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇတႃႇယႃႇၼႆႉ ၽွတ်ႇႁႅၼ်း ၶဝ်ႈပႃး ပွၵ်ႉ (20) ပွၵ်ႉ လႄႈ ဢိူင်ႇ (9) ဢိူင်ႇ ယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼႆႉၼႆႉ မိူဝ်ႈ ပီ (1980) ဢၼ်ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ၸိူဝ်းဢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်း ၶဝ် တႄႇတင်ႈမႃး ဝဵင်းမႂ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၸူင်ႇပၢႆးၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈ ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၸူင်ႇပၢႆးၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈ လႅင်ႇတႃႇယႃႇ (လှိုင်သာယာစက်မှုဇုံ)၊ ပတေႇတႃႇမျူဝ်ႉတေႃႇဢဵင်ႇယႃႇ (ပဒေသာပင်မြို့တော်အိမ်ရာ)၊ ပၢၼ်းလႅင်ႇဢဵင်ႇယႃႇ (ပန်းလှိုင်အိမ်ရာ) ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆ့တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼႆႉ ဢဝ် ၶူဝ်ပၢၼ်းလႅင်ႇ သေ ၵၢႆႇၸူး ၸႄႈဝဵင်းတုၼ်ႇတေး သေ တွၼ်ႈတႃႇၸူးတၢင်ႇၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ဢဝ် ၶူဝ်ဢွင်ႇၸေႇယႃႉ လႄႈ ၶူဝ်ပယိၼ်ႉၼွင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ သိုပ်ႇဝႆႉပၼ်ယဝ်ႉ။
တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇတႃႇယႃႇၼႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈမီး (46) ႁူင်း၊ ၸၼ်ႉၵၢၼ် မီး (8) ႁူင်း၊ ၸၼ်ႉသုင်မီး (4) ႁူင်းယဝ်ႉ။
ဢၼ်ပဵၼ် ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးၵေႃႇသၢင်ႈ ပွတ်းတူၵ်းတႃႈၵုင်ႈ YTU ၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉယဝ်ႉ။
လႅင်ႊလၢဝ်
ပၢႆးလႅင်ႊလၢဝ်ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ပၢႆးသၢႆႊၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ် ဢၼ်ပဵၼ်ပၢႆးႁဵၼ်းလွင်ႈၶူင်းၾႃႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇ လွင်ႈလိူၼ်၊ လွင်ႈလူၵ်ႈ၊ လွင်ႈလၢဝ်၊ လွင်ႈၼႅပ်ႇပူႇလႂ်ႇ၊ လႄႈ လွင်ႈတၢင်းၸၢင်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ပၢႆးႁဵၼ်းဢၼ်ၵွင်ႉတင်းတင်း ပၢႆးလႅင်ႊတူဝ်ႁၢင်ႊ၊ ပၢႆးပိုတ်ႇထၢတ်ႈ၊ ပၢႆးၼပ်ႉသွၼ်ႇ၊ လႄႈ လၢႆႊႁၢင်ႊၶွင်ၶူဝ်းၸွင်ႈ၊ ၽိင်ႈဢၼ်ၵိူတ်ႇပဵၼ်ယူႇတၢင်းၼွၵ်ႈလႅင်ႊလူမ်းလုမ်ႈၾႃႉ ႁူမ်ႈပႃးတင်း လၢဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းလူင်၊ လွင်ႈသၢႆးလႅင်းၵႃႇမႃႇ၊ လႄႈ လွင်ႈၾူင်းသၢႆပိုၼ်ႉလင်လႅင်ႊၾႃႉ။ ပၢႆးဢၼ်ၵဵဝ်ႇတင်းပၢႆးလႅင်ႊလၢဝ်သေ သမ်ႉပိူင်ႈပႅၵ်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉၸမ်း ပဵၼ် ပၢႆးလႅင်ႊၾႃႉ (cosmology) ဢၼ်ပဵၼ် ပၢႆးႁဵၼ်းလွင်ႈၾႃႉမိုၼ်ႇမုင်ႊတင်းလုမ်ႈ။ 
ပၢႆးလႅင်ႊလၢဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ပၢႆးႁဵၼ်းလၢႆးသၢႆႊ ဢၼ်ၵဝ်ႇၵႄႇႁိုင်ႁီးသေပိူၼ်ႈဢၼ်ၼိူင်ႈ ၼႂ်းပၢႆသၢႆႊတင်းလၢႆ။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈမိုၼ်ႉသိုၼ်းၵွၼ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ၸၢဝ်းဢီႇၸိပ်ႉ၊ ၸၢဝ်းပေႇပီႇလူၼ်ႇ၊ ၸၢဝ်းရိၵ်ႉ၊ ၸၢဝ်းၶႄႇ၊ ၸၢဝ်းဢိၼ်းတီးယႂ်း၊ ၸၢဝ်းဢီႇရၢၼၼ်ႇလႄႈ ၸၢဝ်းမႃႇယႃႇၶဝ် လဵပ်ႈႁဵၼ်းလွင်ႈၾႃႉၵၢင် ႁၢဝ်ယၢမ်းၵၢင်ၶိုၼ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢႆးလႅင်ႊလၢဝ်ပႆႇပဵၼ်မႃးပၢႆးသၢႆႊပၢၼ်မႂ်ႇၼၼ်ႉ မီးၵၢၼ်ၶူင်ႊသၢင်ႈဢွၵ်ႇမႃးသႅင်ၸၢဝ်ႇမုင်ႊ(telescop)။ ပေႃးတေၶႆႊၶိုၼ်းပိုၼ်းပဵၼ်မႃးမၼ်းၸိုင် ပၢႆးလႅင်ႊလၢဝ်ၵေႃႈ လႆႈမီးပိူင်ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းတင်းၼမ်တင်းလၢႆ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ပၢႆးလႅင်ႊတႅၵ်ႈလၢဝ်၊ ပၢႆးတႅၵ်ႈတၢင်ႉမိူင်း၊ ပၢႆးလဵပ်ႈႁဵၼ်း လႅင်ႊလၢဝ်၊ လႄႈ ၵၢၼ်ႁဵၼ်းပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း။ ၵူၺ်းၼႃႇ ပၢႆးလႅင်ႊလၢဝ်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉၼႆႉ ပိူင်လူင်မၼ်း ပၵ်းၸႂ်ၼိူဝ် ပၢႆးတူဝ်ႁၢင်ႊလႅင်ႊလၢဝ်(astrophysics)။
ဝတ်ႈတပႄး ႁႃႈပိူင်
ၵႆႉလႅတ်းမဝ်ယႃႇလိုဝ်ႈ ၊ ထွမ်ႇၶေႃႈသိုဝ်ႈၵႂၢမ်းသွၼ်
ဢွၵ်ႇႁပ်ႉတၵ်ႉႁူဝ်တၢင်း ၊ ယူႇဢိင်ႇၶၢင်းလဵင်ႉလူမ်ႈ
ၶတ်းၸႂ်ႁဵၼ်းပၺႃႇ ၊ ၵၢၼ်ဝတ်ႈတႃႇတပႄး ႁႃႈယိူင်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
 - ထွမ်ဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်သြႃႇသွၼ်ပၼ်။
 - ပေႃးဝႃႈသြႃႇမႃးၼႆ ႁပ်ႉႁူမ်ၸူမ်းတွၼ်ႈ။
 - ယူႇဢိူမ်ႈသဝ်းၸမ်သြႃႇ။
 - ယူႇၸမ်သြႃႇသေ ႁဵၼ်းပၼ်ၵၢၼ်ဢွၼ်ႇၵၢၼ်လူင်။
 - လိၵ်ႈဢၼ်သြႃႇသွၼ်ပၼ်ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမႃးၶုၵ်းၶူၼ်ႉဝူၼ်ႉၶွပ်ႈ ဢူမ်ဢၢၼ်ႇႁႂ်းလႆႈ။
ဝတ်ႈတၵႃႇ ႁႃႈပိူင်
ၸႂ်ႁၵ်ႉမီးမဵတ်ႉတႃႇ ၊ တူဝ်ႁၵ်ႉၵႂႃႇၸူမ်းႁဵတ်း
သူပ်းပၢၵ်ႇႁၵ်ႉၸူမ်းယေႃး ၊ ၼင်ႇၸႂ်ၸေႃးမွၵ်ႇၽိတ်ႈ
ၵႃႈမီးႁႅင်းလူႇၵႂႃႇ ၊ ဝတ်ႈတၵႃႇႁဵတ်း မီးႁႃႈယိူင်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
 - တေလႆႈဝႆႉၸႂ်မဵတ်ႉတႃႇ တမ်ႈတီႈရႁၢၼ်းသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်။
 - ၼႃႈၵၢၼ်ပုၼ်ႈတႃႇ ရႁၢၼ်းသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႆႉၸႂ် မဵတ်ႉတႃႇၸေႇတၼႃႇသေ ႁဵတ်းပၼ်။
 - တေလႆႈမိုတ်ႈမိုတ်ႈၵိုဝ်းၵိုဝ်း လၢတ်ႈၵႂၢမ်းလီၵႂၢမ်းၼပ်ႉယမ် တေလႆႈၽိတ်ႈမွၵ်ႇဝႆႉ။
 - ၶႂ်ႈလႆႈသင်ၵေႃႈလၢတ်ႈၶႃႈလႄႈ ၼႆ တေလႆႈၽိတ်ႈမွၵ်ႇဝႆႉ။
 - ပႅင်ႈၼင်ႇပွင်ပဵၼ်လႆႈၼၼ်ႉ တေလႆႈလူႇတၢၼ်း။
ဝတ်ႈပေႃႈမႄႈ ႁႃႈပိူင်
ႁႄႉၵင်ႈလွင်ႈတၢင်းၶီ ၊ ၶိူင်ႈၵၢၼ်လီၸႂ်သၢင်ႈ
ၸႂ်ႉတိုၵ်းႁဵၼ်းပၺႃႇ ၊ ၽႄဢုၸ်ႉၸႃႇပၼ်တိုၼ်း
ပွင်ႇမႅင်ႇၼႃႈႁိူၼ်းယေး ၊ ဝတ်ႈလႃၽေးႁႃႈယိူင်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
<br>
 - ၵႅတ်ႇၶေႁေႉၵင်ႈပၼ် လွင်ႈဢမ်ႇလီ။
 - ၸီႉသင်ႇၼႄပၼ် လွင်ႈလီ။
 - သွၼ်ပၼ်ပၺႃႇတၢင်းမေႃ။
 - ပၼ်ငိုၼ်းတိုၼ်းတႃႇတေႁဵတ်းၵိၼ်ၵၢၼ်။
 - ၵူပ်ႉၵူႈမႅင်ႇပၼ်။
ဝတ်ႈပေႃႈလဵင်ႉ ႁႃႈပိူင်
လဵင်ႉတဵမ်ၶေႃးဢိမ်ႇၼႅၼ်ႈ ၊ ၶပ်ႉမႅင်ႇမႅၼ်ႈၵၢၼ်ငၢၼ်း
မိူဝ်ႈၸဵပ်းသႅပ်ႇယႃၵၼ် ၊ တၢင်းၵိၼ်ပၼ်ၽဵင်ႇသဵင်ႈ
ထိုင်ယၢမ်းႁႂ်ႈပွႆႇၵႂႃႇ ၊ ဝတ်ႈတႃႇပေႃႈမႄႈလဵင်ႈႁဵတ်းႁႃႈယိူင်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
 - လဵင်ႉလူပၼ် ၶႃႈၸႂ်ႉၵူၼ်းသွႆ ႁႂ်ႈဢိမ်တဵမ်ထူၼ်ႈ။
 - ၸႂ်ႉႁႂ်ႈၶဝ်ႁဵတ်း ၵၢၼ်ဢၼ်ၶဝ်ပွင်ပဵၼ်လႆႈၼၼ်ႉၵူၺ်းသေ တေလႆႈမီးၶၢဝ်းယၢမ်း ဢၼ်သၢင်ႇထုၵ်ႇတႃႇၶဝ်။
 - ၽွင်းဢမ်ႇယူႇလီၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ်တေယူႇလီ တေလႆႈယူတ်းယႃပၼ်။
 - ပေႃးဝႃႈ လႆႈမႃးတၢင်းၵိၼ် ဢၼ်ၶႅမ်ႉဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးၼႆၸိုင် ၸႅၵ်ႇၽႄပၼ်ၵၼ်။
 - ဝၼ်းယႂ်ႇဝၼ်းလူင် ၊ ဝၼ်းသိၼ်ဝၼ်းထမ်း၊ ဝၼ်းဢိုတ်းၵၢၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇလႆႈၸႂ်ႉႁဵတ်းၵၢၼ်သင်သေ တေလႆႈဝၢင်းၶႂၢင်ႉပၼ်။
ဝတ်ႈမေး ႁႃႈပိူင်
ၶိုင်ပွင်လွင်ႈႁိူၼ်းယေး ၊ ၸၢႆႇပၸ်ႉၸေးဢွမ်ႇဢီႈ
ယႃႇလၢဝ်းၽိတ်းၵႃႇမေႇ ၊ ၸႂ်ႁၵ်ႉသေႇပႅင်းၶိူဝ်း
ယႃႇၶၢၼ်ႉၼႃႇဢိူၼ်ဢၢၼ် ၊ မီးၵၢၼ်တႃႇၼၢင်းမေးႁႃႈယိူင်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
 - ႁဵတ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင် ၵၢၼ်ၼႂ်းႁိူၼ်း ႁႂ်ႈၶႅမ်ႉလႅပ်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇ။
 - ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ၸဝ်ႈၽူဝ် ဢၢပ်ႈပၼ်မႃးၼၼ်ႉ သိမ်းပႅင်းမၢႆတွင်းဝႆႉလီလီ။
 - ဢမ်ႇၽိတ်းၽႅၵ်ႇပူၼ်ႉပႅၼ် ၵူၼ်းၸၢႆးတၢင်ႇၵေႃႉ။
 - ပီႈၼွင်ႉၽၢႆၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ ပီႈၼွင်ႉၽၢႆႇၽူဝ်ၼၼ်ႉ ယိုၼ်ႇမႅင်ႇပၼ်ၽဵင်ႇၵၼ်။
 - ၼႃႈၵၢၼ်ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ လူဝ်ႇလူင်ႉလႅၼ်သေ တေဢမ်ႇလႆႈၶၢၼ်ႉဢိူၼ်။
ဝတ်ႈရႁၢၼ်း ႁူၵ်းပိူင်
ႁႄႉၶႄၵၢၼ်မိူၵ်ႈမၢပ်ႇ ၊ ၸႂ်ယွင်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်လီ
ၸႂ်မဵတ်ႉတႃႇသွၼ်းယမ်း ၊ ႁေႃးၼႄထမ်းမႂ်ႇထႅင်ႈ
ငိၼ်းယဝ်ႉႁႂ်ႈလႅင်းပွင်ႇ ၊ ပၢၵ်ႈၼႄဝွင်ႇမိူင်းၽီ
ဝတ်ႈတႃႇၸဝ်ႈမုၼ်းၵျွင်း ၊ ႁူၵ်းပိူင်မႅတ်ႇၵမ်တွင်းၵူႈမိူဝ်ႈၼႆယဝ်ႉ။
 - ႁေႃးလၢတ်ႈသင်ႇသွၼ်ပၼ် ယႃႇပေႁႂ်ႈႁဵတ်းလွင်ႈဢမ်ႇလီ။
 - ႁေႃးလၢတ်ႈသင်ႇသွၼ်ပၼ် ႁႂ်ႈႁဵတ်းလွင်ႈလီ။
 - ႁေႃးလၢတ်ႈသင်ႇသွၼ်ပၼ် တြႃးဢၼ်မႂ်ႇ။
 - ႁေႃးလၢတ်ႈသင်ႇသွၼ်ပၼ်ၶိုၼ်း တြႃးဢၼ်ယၢမ်ႈထွမ်ႇၼၼ်ႉ။
 - ႁေႃးလၢတ်ႈၼႄလၢႆးပၼ် တႃႇတေႁွတ်ႈထိုင်မိူင်းၽီ။
 - ဝႆႉၸႂ်မဵတ်ႉတႃႇဢွၼ်ၼႃႈသေ သင်ႇသွၼ်ဢွၼ်လီပၼ်တၵႃႇၶဝ်။
ဝတ်ႈလုၵ်ႈလဵင်ႉ ႁႃႈပိူင်
ၼွၼ်းတူၵ်းလိုၼ်းလင်ယဝ်ႉ ၊ လုၵ်ႉထႃႈၸဝ်ႉဢွၼ်တၢင်း
ပၼ်ဝႆႉၸင်ၵွႆႈဢဝ် ၊ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၶဝ်ၵုမ်ႇထူၼ်ႈ
ယွင်ႈဢၢမ်းၸဝ်ႈလီၼႃႇ ၊ ဝတ်ႈတႃႇၶႃႈၵူၼ်း မီးႁႃႈယိူင်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
 - ၼွၼ်းတူၵ်းလိုၼ်း ၊ ၼွၼ်းဝၢႆးလင်။
 - လုၵ်ႈၸဝ်ႉသေပိူၼ်ႈ။
 - တေလႆႈဢဝ် ဢၼ်ၸဝ်ႈၶွင်ပၼ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း။
 - ၼႃႈၵၢၼ်ပေႃႈလဵင်ႉၸဝ်ႈၶွင်ႁဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၶူဝ်ႇဢမ်ႇၵၢတ်ႈသေ တေလႆႈဝႆႉၸေတၼႃႇလီသေ ႁဵတ်းပၼ်။
 - တေလႆႈလၢတ်ႈ ၵုင်ႇၵုၼ်းမုၼ်ငဝ်းပေႃႈလဵင်ႉၵူၺ်း။
ဝတ်ႈလုၵ်ႈလၢင်း ႁႃႈပိူင်
လဵင်ႉလႃၽေးၵုင်ႇၵႂၢင်ႈ ၊ ၶတ်းသၢင်ႈၼႃႈၵၢၼ်ပွင်
ႁႂ်ႈၵိုင်ႇပုတ်ႈႁိူၼ်းယေး ၊ လူႇပၼ်ၸေးၸႅၵ်ႇႁွတ်ႈ
တူၺ်းလူၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၵႂႃႇ ၊ ဝတ်ႈတႃႇလုၵ်ႈလၢင်းႁဵတ်းႁႃႈယိူင်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ 
 - လွင်ႈႁဵတ်းလဵင်ႉလူပေႃႈမႄႈ။
 - လွင်ႈႁဵတ်းပၼ် ၵၢၼ်ပေႃႈမႄႈ။
 - လွင်ႈထွမ်ႇသူပ်းဢဝ်ၵႂၢမ်းပေႃႈမႄႈသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်ထိူၵ်ႈၶၢမ်ႇဢဝ် ၶူဝ်းမွၼ်ႇ(ဢမူၺ်ႇ)ပေႃႈမႄႈ။ (ပေႃးဢမ်ႇထွမ်ႇၵႂၢမ်းပေႃႈမႄႈၼႆၸိုင် ဢမ်ႇထိူၵ်ႈၶၢမ်ႇဢဝ် ၶူဝ်းမွၼ်ႇပေႃႈမႄႈ)
 - ပေႃးဝႃႈပေႃႈမႄႈသဵင်ႈၸူဝ်ႈသုတ်းပၢၼ်ၵႂႃႇၼႆၸိုင် ယိူင်းၸူးပေႃႈမႄႈသေ ႁဵတ်းတၢင်းလူႇတၢင်းတၢၼ်းပၼ်ပေႃႈမႄႈ။
 - လွင်ႈပႂ်ႉထိင်းငိူၼ်ႈၶိူဝ်းၽႃႇသႃႇ သႃႇသၼႃႇပေႃႈမႄႈ။
ဝတ်ႈသြႃႇ ႁႃႈပိူင်
သွၼ်မႅင်ႇလွင်ႈႁူႉႁၼ် ၊ လၢတ်ႈပၼ်လွင်ႈလီၸႃႉ
တၢင်းမေႃယႃႇသိူင်ႇလွင်ႈ ၊ ၶိူင်ႈၵိတ်ႇၶွင်ႈႁႄႉပၼ်
သူင်ႇႁွတ်ႈတီႈလီသဝ်း ၊ ဝတ်ႈႁဝ်းသြႃႇမီးႁႃႈယိူင်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
 - သွၼ်ပၼ် ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇႁူႉၼၼ်ႉ သဵင်ႈသဵင်ႈ။
 - ပၼ်ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ဢေႃးဝႃႇၻသေ မူၼ်ႉမႄးပၼ်။
 - သွၼ်ပၼ်ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇမေႃႇၼၼ်ႉသဵင်ႈသဵင်ႈ။
 - ၼင်ႇႁိုဝ်တပေး တေဢမ်ႇထူပ်းၽေးၼၼ်ႉ ၵႅတ်ႇၶႄပၼ်တႃႉ။
 - သိုပ်ႇသူင်ႇပၼ်တမ်ႈတီႈ ၶူးသွၼ်ဢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇသေၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။
ဝတ်ႈဢူၺ်းလီဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇၵျေးၸူး ႁႃႈပိူင်
ပႂ်ႉလူမိူဝ်ႈလိုမ်းၵႂႃႇ ၊ ပႂ်ႉတႃႇၶိူင်ႈၶူဝ်းလဵင်း
ႁႄႉၸွႆႈလွင်ႈတၢင်းၵူဝ် ၊ ၽေးၺႃးတူဝ်ဢမ်ႇၽႃႈ
ယွင်ႈၶိူဝ်းလုၵ်ႈလၢၼ်ၵႂႃႇ ၊ ဝတ်ႈတႃႇၵေႃႉသေႈႁဵတ်းႁႃႈယိူင်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
 - လူႁၼ်တူၺ်းပၼ် ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်လိုမ်းဝႆႉၼၼ်ႉ။
 - လူလွမ်ပႂ်ႉပႃးပၼ် ၶူဝ်းၶွင်ဢူၺ်းၵေႃႉႁဝ်း။
 - ၽွင်းမိူဝ်ႈဢူၺ်းလီႁဝ်းထူပ်းၽေးၶဵၼ် ႁႂ်ႈပဵၼ်တီႈၸႂ်ယႂ်ႇပိုင်ႈဢိင်။
 - ၽွင်းမိူဝ်ႈထူပ်းၽေးၶဵၼ်တုၵ်ႉယၢၵ်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပၢႆႈပႅတ်ႈၵၼ်။
 - လုၵ်ႈသိုပ်ႇလၢၼ် ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ် လွင်ႈမိုတ်ႈၵိုဝ်းၵၼ် ယႃႇပၼ်ႁၢႆသေ ၸွႆႈထႅမ်ၵၼ်။