ဝၼ်းဝႃႊလႅၼ်ႊထၢႆႊၼ်
ဝၼ်းဝႃႊလႅၼ်ႊထၢႆႊၼ် ပဵၼ်ဝၼ်းတၢင်းႁၵ်ႉဢၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈ(ၶရိသ်ႉထဵၼ်ႊ)ၵေႃႉၼိုင်ႈ ၽူႈၸိုဝ်ႈ- ဝႃႊလႅၼ်ႊ ထိၼသ်ႊ(Priest Valentinous) ဝႆႉၼိူဝ်ၵူၼ်းႁၵ်ႉၵၼ်(မၢဝ်ႇသၢဝ်ၵူႈႁၵ်ႉၵၼ်) မိူဝ်ႈပူၼ်ႉ မႃးမွၵ်ႈပီၶရိသ်ႊတ် 270 ၼီႈၼၼ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၶုၼ်ၵရိၵ်ႊၸဝ်ႈၶလေႃးတိဢုသ်ႊ(Cluadius) တူၼ် ထူၼ်ႈ (2) မိူင်းၵရိၸ်ႊႁၢမ်ႈမုၼ် ၸဝ်ႈၶရိသ်ႉတ်ၶဝ် ႁဵတ်းပၢင်ၵိၼ်ၶႅၵ်ႇၵူပ်ႉၵူႈပၼ်ၵူႈမၢဝ်ႇ သၢဝ် ၵွပ်ႈပဵၼ်ၽွင်းမီးသိုၵ်းသိူဝ်၊ ၵူဝ်ဢမ်ႇမီးၵူၼ်းႁဵတ်း သိုၵ်း။ မုၼ်ၸဝ်ႈဝႃႊလႅၼ်ႊထိၼသ်ႊ သမ်ႉ လၵ်ႉႁဵတ်းပၼ်ပၢင်ၵိၼ်ၶႅၵ်ႇၵူႈမၢဝ်ႇသၢဝ်လႄႈၺႃးတူသ်ႈတၢမ်ႇတၢႆ။ မိူဝ်ႈၽွင်းယူႇၼႂ်းၶွၵ်ႈၶင်ၼၼ်ႉ သမ်ႉလႆႈ ႁၵ်ႉမႅၼ်ႈလုၵ်ႈယိင်းလဝ်းၽူႈ ၵုမ်းၶွၵ်ႈၶင်ၵေႃႉၼိုင်ႈၸိုဝ်ႈ ၼၢင်းၵျူႊ လိဢႄႊ(Julie)သေ မိူဝ်ႈဝၼ်း ၶုၼ်ၵရိၸ်ႊၶဝ်ပၼ်တၢမ်ႇတၢႆတီႈမၼ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝၼ်းတီႈ 14 လိူၼ်ၾႅပ်ႊပိဝ်ႊရီႊ။ ဝၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈသင်ႇတၢႆတီႈၵေႃႉႁၵ်ႉမၼ်းၼၢင်းၵျူႊလိဢႄႊယဝ်ႉ လူင်းလၢႆးမိုဝ်း ဝႃႈ- ၵေႃႉႁၵ်ႉမႂ်း ဝႃႊလႅၼ်ႊထၢႆးၼ်(Valentine, your lover) ၼႆ။ ဝၢႆးမၼ်းတၢႆယဝ်ႉလၢႆသိပ်းပီ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢေးလူမၼ်း၊ ၼပ်ႉယမ်တၢင်း ႁၵ်ႉမၼ်း ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်မၵ်းမၼ်ႈဢဝ်ဝၼ်းဢၼ်မၼ်း တၢႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝၼ်းတၢင်းႁၵ်ႉ(loving day or affectionate day)ၼႆသေ ဢဝ်ၵုၼ်းမုၼ်တၢင်း ႁၵ်ႉမၼ်းမႃး။ ယူႇမႃးဢၢၼ်ႇႁူဝ်သွင်ပၢၵ်ႇ ပီလိူဝ် မႃးၼႂ်း 21 ႁူဝ်ပၢၵ်ႇၸဵင်ပီၼႆႉ ၸင်ႇဢဝ်ယဵၼ်းမႃး ပဵၼ်ဝၼ်းတၢင်းႁၵ်ႉ ၶွင်ၼုမ်ႇသၢဝ်တင်း လုမ်ႈၾႃႉၸိူင်ႉၼႆ။
<br>
ဝၼ်းတၢင်းႁၵ်ႉၼုမ်ႇသၢဝ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး ပဵၼ်ဝၼ်းလိူၼ်သၢမ်မႂ်ႇသၢမ်ၶမ်ႈ။ ဝၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဝၼ်း ဢၼ်ၶုၼ်သၢမ်လေႃး ၵဵင်းတွင်း ပူတ်းပႅတ်ႈသၢႆၸႂ်တၢႆၸွမ်းၵေႃႉႁၵ်ႉမၼ်းၼၢင်းဢူဝ်ႈပဵမ်ႇမိူင်းၵိုင်ၼႆ ၼၼ်ႉၵေႃႈၵူၼ်းၼုမ်ႇသၢဝ်တႆးႁဝ်း ပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ် လီႁူႉၸွမ်းယူႇ။ ၽူႈႁူႉၶဝ်ႁၼ်ဝႃႈ- လိူင်ႈၶုၼ်သၢမ် လေႃး ၼၢင်းဢူဝ်ႈပဵမ်ႇၼႆႉပဵၼ်တၢင်းႁၵ်ႉ ဢၼ် ၼႄလွင်ႈတုၵ်းယွၼ်းႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းတင်းယိင်း လႄႈၸၢႆးၼႂ်းၾိင်ႈၵူၼ်း(ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း) မိူဝ်ႈလိူၵ်ႈႁႃၵူႈႁူမ်ႈထူၺ်ႈၸႂ်ၼၼ်ႉယူႇ-ၼႆ။
<br>
ဢႃးၸၢၼ်ၼၢင်းပၶွင်ႊ ၼိမ်ႈမႁေမိၼ်ႊ (ၸဝ်ႈပိုၼ်းထႆး) လၢတ်ႈဝႃႈ- ဝၼ်းလိူၼ်သၢမ်မႂ်ႇသၢမ် ၶမ်ႈၼႆႉလီဢဝ်ပဵၼ် ဝၼ်းတၢင်းႁၵ်ႉၶွင်ၵူၼ်းၼုမ်ႇသၢဝ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးသေ ယုၵ်ႉယွင်ႈတၢင်းႁၵ်ႉ ၶုၼ်သၢမ်လေႃး+ ၼၢင်းဢူဝ်ႈပဵမ်ႇ သွင်မၢဝ်ႇသၢဝ်ၶဝ်ၵႂႃႇယူႇ။ ႁႂ်ႈတွင်းငၢႆႈၼႆႉယင်းလီႁွင်ႉဝႃႈ- ဝၼ်း ဢူဝ်ႈပဵမ်ႇ+ သၢမ်လေႃး (U Piam+Sarmlaw Day)ၼႆပွတ်းပွတ်းၵၼ်-ၼႆ။
<br>
ဝၼ်းဝႃႊလႅၼ်ႊထၢႆးၼ်(ၾရင်ႊ)တင်းဝၼ်းဢူဝ်ႈပဵမ်ႇသၢမ်လေႃး(တႆး) ပီပွင်းမၼ်းဢမ်ႇပၢႆႈပိူင်ႈၵၼ်။ သွင်ပၢၵ်ႇပီ ၼင်ႇၵၼ်လႄႈ ၼပ်ႉဝႃႈပဵၼ်ပၢၼ်လဵဝ်ၵၼ်ၼႆၵေႃႈယင်းတေလႆႈ။ ၵွႆးၵႃႈတၢႆယွၼ်ႉတၢင်း ႁၵ်ႉသေတႃႉ လွင်ႈတၢင်း ၶဝ်တၢႆဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်။ ဝႃႊလႅၼ်ႊထိယသ်ႊ- ထုၵ်ႇတူသ်ႈတၢမ်ႇတၢႆ ဢမ်ႇ ၸႂ်ႈတၢႆယွၼ်ႉတၢင်း ႁၵ်ႉၵမ်းသိုဝ်ႈ(မၢဝ်ႇၵွႆး တၢႆ သၢဝ်ဢမ်ႇတၢႆ)။ ၵွႆးယွၼ်ႉမၼ်းႁဵတ်းပၼ်တၢင်းႁၵ်ႉၵူႈ မၢဝ်ႇသၢဝ်ၶဝ်သေလၢႆႈထုၵ်ႇတူသ်ႈတၢမ်ႇတၢႆလႄႈ လူၺ်ႈ တၢင်းဢွမ်ႈယဝ်ႉလႆႈဝႃႈတၢႆယွၼ်ႉတၢင်းႁၵ်ႉ ၼႆယူႇ(ဢမ်ႇၸႂ်ႈယွၼ်ႉတၢင်းႁၵ်ႉတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ-ပဵၼ်တၢင်း ႁၵ်ႉပိူၼ်ႈ တၢင်ႇၵေႃႉ)။
<br>
ဢူဝ်ႈပဵမ်ႈ-သၢမ်လေႃး- တၢႆယွၼ်ႉတၢင်းႁၵ်ႉ လူၺ်ႈလၵ်းၵၢၼ်ၾိင်ႈၵူၼ်းမိပ်ႇငႅၼ်း။ တၢႆယွၼ်ႉတၢင်း ႁၵ်ႉဢၼ်ၸိုၼ်ႈ သႂ်တင်းၼုမ်ႇလႄႈသၢဝ် ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းႁၵ်ႉသုၼ်ႇတူဝ်၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတၢင်းႁၵ်ႉပိူၼ်ႈ တၢင်ႇၵေႃႉ။ ၼႆႉၼႄဝႃႈပဵၼ် တၢင်းႁၵ်ႉဢၼ်တေႃႇသူႈ(သၢၼ်ၶတ်း)ၾိင်ႈၵူၼ်းမၢင်ယၢင်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇ မႅၼ်ႈၸွမ်းလၵ်းထမ်း(non-justice) ၼၼ်ႉလႄႈ လႆႈဝႃႈပဵၼ်မႄႈပိူင်(တူဝ်ယၢင်ႇ)တေႃႇသူႈ၊ ၵၢၼ်တိုၵ်းသူၼ်းႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းၼႂ်းၾိင်ႈၵူၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ၸၼ်ႉယိင်းတင်းၸၢႆးၼႆၼၼ်ႉယူႇ။ ၼႆႉ မၼ်းၼႄဝႃႈဝၼ်းတၢင်းႁၵ်ႉတႆး ၼၵ်းလိုၵ်ႉလိူဝ်သေဝၼ်း တင်း တၢင်းႁၵ်ႉလုမ်ႈၾႃႉတႄႉတႄႉ။
<br>
ၸွင်ႇပဵၼ်မႄႈပိူင်(တူဝ်ယၢင်ႇ)ၵၢၼ်သၢၼ်ၶတ်း(တေႃႇသူႈ) ဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈႁိုဝ် ? ၸွင်ႇ(ပဵၼ် တူဝ်ယၢင်ႇ)လီယိူင်ႈႁိုဝ် ? ၵဵဝ်ႇတင်းလွင်ႈၼႆႉၶေႃႈဢၼ်လီဝူၼ်ႉတႄႉ တၢင်းဢၢၼ်းပၢႆးတိုၵ်းလီ၊ ၵွႆး တၢင်းႁဵတ်းလၢႆးတိုၵ်းၽိတ်းဝႆႉ။ ပၢႆးတိုၵ်း- ဢၢၼ်းတေႃႇသူႈၾိင်ႈၵူၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇမႅၼ်ႈလၵ်းထမ်း။ ၾိင်ႈၵူၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း၊ ဢမ်ႇတြႃးတေႃႇ ယိင်းၸၢႆးၼႂ်းၵၢၼ်လိူၵ်ႈၵူႈႁူမ်ႈၼႃႈႁိူၼ်း တႃယေး ပဵၵ်ႉဝႃႈယူႇၼႂ်းတႃၶၢႆႇမဵတ်ႉတႃႇယူႇၵေႃႈယႃႇ။ ၵွႆးၵေႃႈ လၢႆးတိုၵ်း သမ်ႉႁႅမ်တူဝ်တၢႆသၢၼ်ၶတ်း လူၺ်ႈႁၢမ်းသတိ ႁၢမ်းပၺ်ႇၺႃႇ၊ တၢင်ႇလၢႆးမီးတင်းၼမ်သမ်ႉဢမ်ႇႁႃႁႂ်ႈႁၼ်။ လၢႆးၼႆႉ ပဵၼ်လၢႆး မီးပၼ်ႁႃလႄႈဢမ်ႇႁႃလၢႆးၵႄႈလိတ်ႈသေႁႅမ်တူဝ်တၢႆလူၺ်ႈၼီပၼ်ႁႃ(ႁႅမ်တူဝ်တၢႆပၢႆႈပၼ်ႁႃ)၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ တူဝ်ယၢင်ႇ(မႄႈပိူင်)ဢၼ်လီယိူင်ႈတႃႇၾိင်ႈၵူၼ်း။
<br>
ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ဝၼ်းတၢင်းႁၵ်ႉ(ဝၼ်းဝႃႊလႅၼ်ႊထၢႆးၼ်-ဝၼ်းဢူဝ်ႈပဵမ်ႇသၢမ်လေႃး)ၵူႈပီ ၶေႃႈ ဢၼ်ၸၢႆးၼုမ်ႇ-ယိင်းသၢဝ်ၶဝ်လီဝႄႈၵႆၵႆၼႆႉ- ပႆႇတၼ်းယင်ႇႁူႉၼမ်ႉၸႂ်ၵၼ်လႄႈ မွပ်ႈတူဝ်မွပ်ႈၸႂ် ႁႂ်ႈၵၼ်တင်းပိုၵ်း၊ ယွၼ်ႉတၢင်း ႁၵ်ႉလူႉပင်း(ဢူၵ်းႁၵ်း)ၵွႆးလႄႈ ႁႅမ်တူဝ်တၢႆၼႄၵၼ်(ၼႄလွင်ႈ ငိူဝ်ႈငႃႉ-လွင်ႈဢမ်ႇတဵမ်ပျႃးတူဝ်ၵဝ်ႇ)၊ ၵႂႃႇၸွမ်းႁႅမ် တၢႆၵေႃႉႁၵ်ႉၵဝ်ႇႁဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် မၢဝ်ႇသၢဝ် ၸူႉႁၵ်ႉၵဝ်ႇႁဝ်း ဢဝ်ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ဢၼ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇသၢဝ်ၶဝ်လီမီးဝႆႉ ၼႂ်းတူဝ်ၼႂ်းၸႂ်၊ လီဢဝ် ၸွမ်းတိုဝ်းၸွမ်းယူႇတႃႇသေႇၼႆႉသမ်ႉ- မီးသတိ(ဢမ်ႇလူင်တူဝ်လိုမ်းၶိင်း)၊ မီးဝိရိယ (ဢမ်ႇ ယူႇ မဝ်ၵိၼ်မၢင်)၊ မီးသမႃႇထိ(ထူပ်းပၼ်ႁႃသင်ၵေႃႈ ဝႆႉၸႂ်ယဵၼ်-ဝႆႉၸႂ်ၼိမ်-တင်ႈၸႂ်မၼ်ႈသေႁႃလၢႆး ၵႄႈလိတ်ႈ)၊ မီးပၺ်ႇၺႃႇ(ဝူၼ်ႉသွၼ်ႇႁႂ်ႈၸွတ်ႇတူဝ်ႈမိူဝ်ႈထူပ်းပၼ်ႁႃသေလွင်ႈလွင်ႈ)။ ဢဝ်သီႇၶေႃႈၸိူဝ်းဝႃႈမႃးၼႆႉ မႃးႁူမ်ႈပဵၼ် ပိုၼ်ႉထၢၼ်ၸႂ်သတ်ႉထႃႇ(တၢင်းယုမ်ႇယမ်၊ တၢင်းဢၢၼ်းႁဵတ်း၊ တၢင်းတေႁဵတ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ) သေ ဝူၼ်ႉလၢတ်ႈႁဵတ်း ဢဝ်ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၼႆႉပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢၼ်လီႁဵတ်းလႄႈဢၼ်ဢမ်ႇလီႁဵတ်း ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းၼုမ်ႇသၢဝ် ၶဝ်ၼႂ်းဝၼ်းတၢင်းႁၵ်ႉပီ 2018 ၼႆႉႁူမ်ႈတင်းမိူဝ်းၼႃႈၶၢဝ်းၵႆၸိူင်ႉၼႆ။
<br>
မွၵ်ႇၼၢင်းသီ(မွၵ်ႇၵုလၢပ်ႇ) ပဵၼ်မွၵ်ႇလိုဝ်းၸိုဝ်ႈ(popular) ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းၼုမ်ႇ-ၵူၼ်းသၢဝ်ၶဝ် မိူဝ်ႈ ဝၼ်းတၢင်း ႁၵ်ႉၼႆႉ။ ၵွပ်ႈဝႃႈၵူၼ်းၶိူဝ်းၵရိၵ်ႊၶဝ်ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ- မွၵ်ႇၼၢင်းသီ(မွၵ်ႈၵုလၢပ်ႇ)ၼႆႉၼၢင်း ၼူၵ်ႉၵိၼ်ႇၼရီႇမႃးတၢႆ ၵိူတ်ႇၼႆသေ ဢဝ်ပဵၼ်မဵတ်ႇမၢႆတၢင်းႁၵ်ႉ(တူဝ်တႅၼ်းတၢင်းႁၵ်ႉ) ပုၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းမီးၸႂ်တၢင်းႁၵ်ႉၸိုၼ်ႈသႂ်ၶဝ်ဝႃႈၼႆ။ ၼၢင်းယိင်းၵူၼ်းၸၢဝ်းသုမေႊရိၼ်ႊ မိူင်းၵရိၸ်ႊၶဝ် ၸင်ႇဢဝ်ပဵၼ်မွၵ်ႇ ႁဵတ်းႁၢင်ႈဝႆႉတႅၼ်းတၢင်းႁၵ်ႉ တၢင်းပႅင်းၶဝ် ၼႆယူႇ။ ၼၢင်းၼူၵ်ႉၵိၼ်ႇၼရီႇၼၼ်ႉ မၼ်းထုၵ်ႇၼၢင်းၽီၶရေႃႊဢရိသ်ႉဢဝ်တၢႆ မိူဝ်ႈမၼ်းၸမ်တေတၢႆၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈယွၼ်းၽွလ်း (ႁၢင်ႈလီ)တီႈၶုၼ်ၽီဢၽူဝ်ႊရူဝ်ႊတၢႆႉသေ ၵွပ်ႈတေတၢႆၵိူတ်ႇ ပဵၼ်မွၵ်ႇၼၢင်းသီ (မွၵ်ႇၵုလၢပ်ႇ) လႄႈ ယွၼ်းတၢင်ႇၸိုဝ်ႈမွၵ်ႇဝႃႈ- မွၵ်ႇရူဝ်ႊသႃႊ(Rosa- Rose)ၸိူင်ႉၼႆ။ ထိုင်မႃးပီၶရိသ်ႉတ်ႁူဝ်ပၢၵ်ႇၸဵင်ပီ 19 ၼႂ်းပၢၼ်ၶုၼ်ၼပူဝ်ႊရိဢင်ႊ တူၼ်တီႈ (1) ဢၼ်ပဵၼ်ၶုၼ်မိူင်းၾရိဢွင်ႉ(ၾရင်ႊသဵသ်ႊ)ၼၼ်ႉ ၼင်းမိူင်းလူင်ၼၢင်း ၸူဝ်ႊသၾိၼ်ႊၼႆႉ လႆႈၸူဝ်းပိူၼ်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၸိူဝ်ႉၽၼ်းမွၵ်ႇၼၢင်းသီ(မွၵ်ႇၵု လၢပ်ႇ)လႄႈလႆႈထူပ်းႁၼ် ၽၼ်းမွၵ်ႇ ၼၢင်းသီ(မွၵ်ႇၵုလၢပ်ႇ)မီးၼမ်ထိုင် 1,500 သႅၼ်း(မျဵဝ်း)ၼႆယူႇ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ပေႃးထိုင်ဝၼ်း တၢင်းႁၵ်ႉ (ဝၼ်း ဝႃႊရႅၼ်ႊထၢႆႊၼ် ဢၼ်လိူၼ်ၾႅပ်ႊပိဝ်ႊရီႊ 14 ဝၼ်း)ၵူႈပီၼႂ်းပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ် ၸင်ႇဢဝ်မွၵ်ႇၼၢင်းသီ(မွၵ်ႇၵုလၢပ်ႇ) ၾၢၵ်ႇၵၼ်တွၼ်ႈၵၼ်ၼႄဝႃႈပဵၼ် မွၵ်ႇမဵတ်ႇမၢႆတၢင်းႁၵ်ႉၸိူင်ႉၼႆ။
<br>
ၶွင်ၾၢၵ်ႇဝၼ်းတၢင်းႁၵ်ႉ(ပီ 2018)
<br>
ႁၵ်ႉဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ လီႁၵ်ႉၸွမ်းလၵ်းၵၢၼ်ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉ- ယုမ်ႇယမ်ၼမ်ႉၸႂ်ၵၼ်(သတ်ႉထႃႇ)၊ ႁူႉဝႃႈဢၼ်လႂ်ၽိတ်း ဢၼ်လႂ်ထုၵ်ႇ(ပၺ်ႇၺႃႇ)၊ မီးၸႂ် ပိၼ်ႇပႆႇၸွႆႈထႅမ်ၵၼ်(မဵတ်ႉတႃႇ)လႄႈမီးၸႂ်ဢူတ်းယိူၼ်ႉတေႃႇၵၼ်(ၶၼ်ႇတီႇ)။ ၼႆႉၸင်ႇပဵၼ်တၢင်း ႁၵ်ႉတႄႉ၊ (လပ်းႁူလပ်းတႃမွပ်ႈတူဝ်မွပ်ႈၸႂ်ႁႂ်ႈၵၼ်၊ ႁပ်ႉတၢႆတၢင်ၵၼ်၊ ႁပ်ႉတၢႆယၢမ်ႇၵၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတၢင်းႁၵ်ႉတႄႉ၊ ပဵၼ်တၢင်းႁၵ်ႉၵူၼ်းပူၼ်ႉပႅၼ်ၾိင်ႈၵူၼ်း၊ ၵူၼ်းယွင်ႇ- ပုထုၸ်ႉၸၼူဝ်း ဢုမ်မတၵူဝ်- ၶဝ်ၵွႆး) = ဢိင်ၼႂ်းထမ်မပတ ။