Mrsailiek/shan-dataset huggingface dataset:
ဝၢၼ်ႈၼၵပရၢဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၼၵပရၢဝ်း (နကပရောင်းရွာ၊ Nakaparaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇꧤူင်ႇၶုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈꧤူင်ႇၶုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈꧤူင်ႇၶုၼ်း (ဘုန်ခွန်းရွာ၊ Bonkhun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇꧤူင်ႇၶုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျႃးၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵျႃးၶျွင်း (ကျားချောင်းရွာ၊ Kyarchaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၼူဝ်းယူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျၢၼ်ႇၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵျၢၼ်ႇၶျွင်း (ကျားချောင်းရွာ၊ Kyarchaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၼူဝ်းယူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျွႆးၵူး၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵျွႆးၵူး (ကျွဲကူးရွာ၊ Kyweku) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၼူဝ်းယူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၶယုၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၶယုၵူင်း (ခရုကုန်းရွာ၊ Khayukone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၼူဝ်းယူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၶႄးၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၶႄးၶျွင်း (ခဲချောင်းရွာ၊ Khechaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၼူဝ်းယူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၶျွင်းၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၶျွင်းၸု (ချောင်းစုရွာ၊ Chaungsu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၼူဝ်းယူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇငႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇငႄႇ (တောင်ငယ်ရွာ၊ Taungnge) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၼူဝ်းယူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈထွင်ႇၶမႅတ်ႉ၊ မၼူဝ်းယူင်း
ဝၢၼ်ႈထွင်ႇၶမႅတ်ႉ (ထောင်ခမက်ရွာ၊ Htaungkhamet) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၼူဝ်းယူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပူင်ႇၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈပူင်ႇၶျွင်း (ပုံချောင်းရွာ၊ Ponchaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၼူဝ်းယူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၽႅတ်ႉတေႃးၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၽႅတ်ႉတေႃးၶျွင်း (ဖက်တောချောင်းရွာ၊ Hpettawchaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၼူဝ်းယူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမၼူဝ်းလႃးၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈမၼူဝ်းလႃးၵျီး (မနိုးလားကြီးရွာ၊ Manoelargyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၼူဝ်းယူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမၼူဝ်းလႃးငႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈမၼူဝ်းလႃးငႄႇ (မနိုးလားငယ်ရွာ၊ Manoelarnge) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၼူဝ်းယူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတႃႇ (ရွာသာရွာ၊ Ywartharywar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၼူဝ်းယူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈလၼ်ႇပုၼ်ႇငၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈလၼ်ႇပုၼ်ႇငၢၼ်း (လန်ပွန်ငန်းရွာ၊ Lanpunngan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၼူဝ်းယူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈလႄႇမယူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈလႄႇမယူဝ်း (လယ်မရိုးရွာ၊ Lelmayoe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၼူဝ်းယူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈလႂႃႉၸႃႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈလႂႃႉၸႃႇၵူင်း (လွှစာကုန်းရွာ၊ Hlwasarkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၼူဝ်းယူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတႅတ်ႉၵႄႇပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈတႅတ်ႉၵႄႇပျိၼ်ႇ (သက်ကယ်ပြင်ရွာ၊ Thetkeipyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၼူဝ်းယူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢူင်းပိၼ်ႇၵႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈဢူင်းပိၼ်ႇၵႂိၼ်း (အုန်းပင်ကွင်းရွာ၊ Ohnpinkwin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၼူဝ်းယူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမၼူဝ်းယူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈမၼူဝ်းယူင်း (မနိုးရုံးရွာ၊ Manoeyone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၼူဝ်းယူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇမေႃႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇမေႃႇၵျီး (ကံမော်ကြီးရွာ၊ Kanmawgyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမတေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်းတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်းတေႃး (ကမ်းတောရွာ၊ Kantaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမတေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၶျွင်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၶျွင်းၵျီး (ချောင်းကြီးရွာ၊ Chaunggyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမတေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမီးတၢႆႇတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈမီးတၢႆႇတေႃး (မီးတိုင်တောရွာ၊ Meetaingtaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမတေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈလၢၼ်းဝိ၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈလၢၼ်းဝိ (လမ်းဝိရွာ၊ Lanwi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမတေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမတေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈမတေႇ (မသေရွာ၊ Mathay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမတေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵၿျႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵၿျႃႉ (ကဗျရွာ၊ Kabya) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇငၢၼ်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵၿျႃႉၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵၿျႃႉၶျွင်း (ကဗျချောင်းရွာ၊ Kabyachaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇငၢၼ်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵုၼ်ႇတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵုၼ်ႇတွင်ႇ (ကွန်တောင်ရွာ၊ Kuntaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇငၢၼ်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇၵူင်း (ညောင်ပင်ကုန်းရွာ၊ Nyaungpinkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇငၢၼ်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈယေႇငၢၼ်ႇတွင်ႇငႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈယေႇငၢၼ်ႇတွင်ႇငႄႇ (ရေငံတောင်ငယ်ရွာ၊ Yaengantaungnge) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇငၢၼ်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဝႅတ်ႉၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈဝႅတ်ႉၵျုၼ်း (ဝက်ကျွန်းရွာ၊ Wetkyun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇငၢၼ်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတႄးတၢၼ်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈတႄးတၢၼ်းၵျီး (သဲတန်းကြီးရွာ၊ Theatangyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇငၢၼ်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတႄးတၢၼ်းငႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈတႄးတၢၼ်းငႄႇ (သဲတန်းငယ်ရွာ၊ Theatannge) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇငၢၼ်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢၺိၼ်းꧡူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈဢၺိၼ်းꧡူင်ႇ (အညင်းဆုံရွာ၊ Ahnyinson) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇငၢၼ်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈယေႇငၢၼ်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈယေႇငၢၼ်ႇၵျီး (ရေငံကြီးရွာ၊ Yaengangyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇငၢၼ်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်းၸွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်းၸွၵ်ႉ (ကမ်းစောက်ရွာ၊ Kansauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇၷႄးၺူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇၷႄးၺူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇၷႄးၺူဝ်ႇ (ရွှေဂဲညိုရွာ၊ Shwegenyo) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇၷႄးၺူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျဵင်ႇမႄးတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵျဵင်ႇမႄးတွင်ႇ (ကြိမ်မဲတောင်ရွာ၊ Kyeinmetaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇႁၢၼ်ႇၵပျူႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈယေႇတႂိၼ်းၵၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈယေႇတႂိၼ်းၵၢၼ်း (ရေတွင်းကမ်းရွာ၊ Yaetwinkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇႁၢၼ်ႇၵပျူႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈႁၢၼ်ႇၵပျူႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈႁၢၼ်ႇၵပျူႉ (ဟန်ကပြုရွာ၊ Hankapyu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇႁၢၼ်ႇၵပျူႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵယၢႆႇတၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵယၢႆႇတၢႆႇ (ကရိုင်တိုင်ရွာ၊ Kayaingtaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢတႂိၼ်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈထွင်ႇမုၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈထွင်ႇမုၼ်ႇ (ထောင်မွန်ရွာ၊ Htaungmun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢတႂိၼ်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢတႂိၼ်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈဢတႂိၼ်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း (အတွင်းဘုတ်ပြင်းရွာ၊ Ahtwinbokepyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢတႂိၼ်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပလႄးၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈပလႄးၵျုၼ်း (ပုလဲကျွန်းရွာ၊ Palekyun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢလႄႇမၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢလႄႇမၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈဢလႄႇမၢၼ်ႇ (အလယ်မန်ရွာ၊ Ahlelman) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢလႄႇမၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၼီႇပႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၼီႇပႃး (နီပါးရွာ၊ Nipar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူင်းတေႃးၵၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပႃႇၸတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈပႃႇၸတ်ႉၵူင်း (ပါစပ်ကုန်းရွာ၊ Parsatkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူင်းတေႃးၵၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 20
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 20 ၼႆႉ တႄႇမႃး ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 1, ပီ 1901 သေ မူတ်းသဵင်ႈမႃး တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 31, ပီ 2000 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇလိုၼ်းသုတ်း တွၼ်ႈတႃႇ 2 ၸူဝ်ႈႁဵင်ပီသေ ဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉဝႃႈ ပဵၼ်ပီ 1900 ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ တီႈ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 20ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်လွင်ႈတၢင်း ၸိူဝ်းပဵၼ် သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈၼိုင်ႈ၊ သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်၊ သိုၵ်းယဵၼ်၊ ႁႅင်းထၢတ်ႈၼိဝ်ႇၵလီးယႃး၊ ပိူင်ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ၊ လွင်ႈတူၵ်းသုမ်းၶူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ၊ လွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၾႃႉမိုၼ်ႇမုင်ႈ၊ ပၢႆးပႆႇၺႃႇ ၽၢႆႇၵပ်းသိုပ်ႇ၊ လွင်ႈယွၼ်ႇယမ်း လွင်ႈယၢၵ်ႈၽၢၼ်၊ လွင်ႈႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တိူဝ်းလိူဝ်မႃး၊ လွင်ႈပိူင်ၽိင်ႈတိုၼ်း လူႉလႅဝ်မႃး ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ ဢႃႉယုႉၽတ်ႉၽဵင်ႇၼႆႉ ဢဝ်တင်းၵမ်ႇၽႃႇသေ ဝႆႉပဵꧣ် 70 လႄႈ တိူဝ်းလိူဝ်မႃး 40 ပီသေ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 1927 မႃး ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်မီး 2 ပီႇလီႇယႅၼ်ႇ ၼၼ်ႉ ထိုင်မႃး ပီ 1999 ၼၼ်ႉ တိူဝ်းလိူဝ်ၶိုၼ်ႈမႃးထိုင် 6 ပီႇလီႇယႅၼ်ႇ ယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၶယၢၼ်း
ၸႄႈဝဵင်းၶယၢၼ်း (ခရမ်းမြို့နယ်), (Khayan Township), (Zewaeng Khayaan) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၶယၢၼ်းယဝ်ႉ။
ၶဝ်ႈတမ်ငႃး
ၶဝ်ႈတမ်ငႃး.
ပေႃးႁဵတ်းၶဝ်ႈတမ်ငႃးတေလႆႈမီး။
 - ၶဝ်ႈၼဵဝ် ၶဝ်ႈၼဵဝ်တေမီးယူႇသွင်မဵဝ်း 1ၶဝ်ႈၼဵဝ်ယူဝ်းယူဝ်း 2 ၶဝ်ႈၼဵဝ်လမ် (ၶဝ်ႈသႅင်) ၵျိူၵ်ႈဢၼ်လႂ်ၵေႃႈဢဝ်ဢၼ်ၼၼ်ႉၸွမ်းၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်ၽႂ်မၼ်း။
 - ငႃးမူၼ်း ငႃးမူၼ်းၼႆႉပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းၵတ်းမႃးယဝ်ႉၼႆတေမီးၶၢႆဝႆႉယူႇၼႂ်ၵၢတ်ႇၵူႈတီႈၼႂ်းမူင်းတႆး ပေႃးဝႃႈဢမ်ႇၸႂ်ႈၶၢဝ်းၵတ်းၼႆတႄႉတေဢမ်ႇမီးၶၢႆ ၶႃးမူၼ်းၼႆႉမီးဢၢႆႁွမ်ထုၵ်ႇၸႂ်လီတေႉတေႉ။ လၢႆးႁဵတ်းၶဝ်ႈတမ်ငႃး။
လၢႆးႁဵတ်း.
 - ဢဝ်ၶဝ်ႈၼဵဝ်ဢၼ်မႃႇဝႆႉၼၼ်ႉမႃးၼိုင်ႈႁႂ်ႈသုၵ်း။
 - ဢဝ်ငႃးမူၼ်းဢၼ်တၢၵ်ႇလႅတ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉမႃးသႂ်ႇၼႂ်းမေႃႈသေၶူဝ်ႈၾႆးသေၶူၼ်းပၼ်းယႃႇႁႂ်ႈမၼ်းၶႅမ်ႈ ပေႃးဝႃႈငႃးမူၼ်းသုၵ်းယဝ်ႉဢဝ်သႂ်ႇၼႂ်းၶူၵ်ႉသေတမ်ႁႂ်ႈပဵၼ်ၽွင် သႂ်ႇၵိူဝ်ပၼ်ဢိတ်းဢွတ်း ပေႃးယဝ်ႉၵေႃႈ တၵ်းဢွၵ်ႇဝႆႉသေၵွၼ်ႇ။
 - ပေႃးၶဝ်ႈၼဵဝ်ဢၼ်ၼိုင်ႈဝႆႉယူႇၼၼ်ႉသုၵ်းယဝ်ႉၵေႃႈဢဝ်သႂ်ႇၼႂ်းၶူၵ်ႉသေတမ် ယဝ်ႉၵေႃႈဢဝ်ငႃးဢၼ်တမ် ဝႆႉယဝ်ႉၼၼ်ႉသႂ်ႇပၼ်ၵမ်းဢိတ်းဢိတ်းသေတမႁႂ်ႈၶဝ်ႈၵၼ် ပေႃးတမ်ယဝ်ႉမူတ်းယဝ်ႉၵေႃႈဢဝ်သႂ်ႇဝႆႉၼႂ်း ပၢၼ်ႉသေႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်ၶႅပ်းဝႆႉ။ လၢႆးၵိၼ်ၶဝ်ႈတမ်ၶႃး။
လၢႆးၵိၼ်.
 - ပေႃးတမ်ယဝ်ႉၵိၼ်ဢၼ်ဢုၼ်ႇဢုၼ်ႇမၼ်းၵေႃႈဝၢၼ် ပေႃးမၼ်းၵတ်းယဝ်ႉဢဝ်ႁၢင်းၾႆး(ၸီႇၾႆး)သေၵိၼ် ၵေႃႈဝၢၼ် မၼ်းလႅပ်ႈၵၼ်တင်းၶၢဝ်းၵတ်းလီၼႃႇ သင်ဝႃႈဢမ်ႇၶႂ်ႈၸီႇၾႆးၵိၼ်ၼႆၵေႃႈ ဢဝ်မိတ်ႈထိူဝ်ႁဵတ်း ပွတ်းသေၶူဝ်ႈၼမ်ႉမၼ်းဢဝ်ၵေႃႈလႆႈ ၵိၼ်ၵပ်းၵိူဝ်ဝၢၼ်ဢမ်ႇၼၼ်ၵိၼ်ၵပ်းၼမ်ႉၼူမ်းဢူၼ်(ၼူႉသီႇ)ဢၼ်ဝႃႈ ၼၼ်ႉၵေႃႈသမ်ႉၶႅၼ်းဝၢၼ်ထုၵ်ႇၸႂ်ၶႃႈယဝ်ႉ။
ၶဝ်ႈထိူၼ်ႇမႆႉၽႃၶိူဝ်း
ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထၼႆႉ မိူဝ်ႈဝၼ်းဢၼ်တႅပ်းတတ်းဝႃႈ တေပိုတ်ႉပႅတ်ႈၼႃႈႁေႃတေႃႁိူၼ်းၼႆၼၼ်ႉ ၼၢင်းယေႃႇတရႃႇ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈလုၵ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ရႃႇႁုလႃႇယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၶၢဝ်းၵၢင်ၶမ်ႈ၊ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ၼင်ႈၼိမ်ယူႇၼႂ်းလွင်ႉၵႃႈဝႅၼ် ႁွင်ႉမေႃသေႃၵႂၢမ်းယူႇၼၼ်ႉၵႅပ်ႉၼိုင်ႈ။ ၼၢင်းယိင်းၵႃႈဝႅၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈၵႃႈဝႅၼ်ႁွင်ႉၵႂၢမ်းတေႃႇပေႃးလိုၵ်းလႄႈ ႁိူဝ်ႉမွႆႈၼႃႇသေ ဢွၼ်ၵၼ်ၼွၼ်းလပ်းၵႂႃႇ။ သိူဝ်ႈၶူဝ်းၶဝ်ၵေႃႈ ယုင်ႈယၢင်ႈၽူတ်းၽၢတ်းဝႆႉယူႇ။ လႆႈႁၼ်လွင်ႈလီၸႂ်သဵင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၼႂ်းၸႂ်ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ယုပ်းၼဵတ်းတိုၼ်ႈၽၢၼ်ႈ လီၸၢၼ်ႈမိူဝ်ႇမႃးၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ တႅပ်းတတ်းတႃႇပွႆႇၽႃႈ ၼႃႈႁၢင်ႈႁေႃၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸူဝ်ႈပႆႇဢွၵ်ႇၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇဝူၼ်ႉလႆႈဝႃႈ ထုၵ်ႇလီငွၵ်ႈတူၺ်းလုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈ ဢၼ်တိုၵ်ႉၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမႃး ၼႆယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ၵႂႃႇၸူးတီႈၶွင်ႉၼွၼ်းသေ ယုၵ်ႉဢဝ်ၽႃႈၵင်ႈၶိုၼ်ႈယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈႁၼ် ၼၢင်းယသေႃႇတရႃႇတင်းလုၵ်ႈၸၢႆးဢွၼ်မၼ်း ရႃႇႁုလႃႇ ဢွၼ်ၵၼ်ၼွၼ်းလပ်းဝႆႉယူႇ။ မိုဝ်းၼၢင်းယသေႃႇတရႃႇၼႆႉ ၵွတ်ႇဝႆႉႁူဝ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၼႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ယင်းဢမ်ႇလႆႈယၵ်ႉႁၼ်ၼႃႈလုၵ်ႈၸၢႆးလီလီ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ယွၼ်ႉလွင်ႈၼၼ်ႉသေ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီပူၵ်းတိုၼ်ႇၼၢင်းယသေႃႇတရႃႇ ၸဝ်ႈၸၢႆးႁၼ်ထိုင်ၼင်ႇၼႆ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ယသေႃႇတရႃႇတိုၼ်ႇမႃးၼႆ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵေႃႈတေတိုၼ်ႇမႃးၸွမ်း။ သင်ဝႃႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇတိုၼ်ႇမႃးၸွမ်း ယွၼ်ႉသဵင်ႁႆႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇသေ ၸဝ်ႈပေႃႈသုတ်ႉထေႃးထၼလႄႈ ၸဝ်ႈမႄႈမႁႃႇပၸႃႇပတိၶဝ်ၵေႃႈ တေတိုၼ်ႇမႃး။ ၽူႈၸၢႆးၽူႈယိင်းၸိူဝ်းပဵၼ်ၽူႈၵႅမ်တူဝ်လႄႈ ၸိူင်ႉၼၢင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တေတိုၼ်ႇမႃး။ တေပဵၼ်မႃးလွင်ႈဢူၼ်ဢၢၼ်မေႃးမႄးလႄႈ လွင်ႈယုင်ႈယၢင်ႈယဝ်ႉ။<br>
<br>
လွင်ႈတၢင်းယိူင်းဢၢၼ်းၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ဢၼ်ဢၢၼ်းဢွၵ်ႇယၢၼ်ႁၢင်ႈႁေႃၼၼ်ႉၵေႃႈ တေလူႉမူတ်းယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ဝၢႆးသေ ယၵ်ႉငွၵ်ႈတူၺ်းလုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈ - ရႃႇႁုလႃႇယဝ်ႉၵေႃႈ ဢွၵ်ႇယၢၼ်ႁၢင်ႈႁေႃၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ဝၢႆးသေပဵၼ်ၽြႃး လႆႈသပ်ႉပၺ်ႇၺုတၺၢၼ်ႇမႃးၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေထူပ်းလုၵ်ႈၸၢႆး တႅပ်းတတ်းၼင်ႇၼႆ၊ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ၶီႇတင်းမႃႉၵၼ်ႇတၵယဝ်ႉ ပႃးဢဝ်တင်းၽွင်းမိူင်းသၼ်ႇတသေ ဢွၵ်ႇယၢၼ်ႁၢင်ႈႁေႃၵႂႃႇ။<br>
<br>
ၽွင်းယၢမ်းဢွၵ်ႇႁၢင်ႈႁေႃၼၼ်ႉ ၶုၼ်သူင်ၼႆႉ ၸွမ်းႁွင်ႉဢဝ်ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈသေ ယိုၼ်ႈယွၼ်းဝႃႈ ယႃႇႁႂ်ႈဢွၵ်ႇၵႂႃႇၼႆ။ ပေႃးထႅင်ႈဝူင်ႈၼိုင်ႈၼႆၸိုင် ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈတေပဵၼ် ၶုၼ်ၸိၵ်းၸွမ်ၸၵ်ႉၵျႃႇယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။ ပေႃးပဵၼ်ၶုၼ်ၸၵ်ႉၵျႃႇလူင်ၼႆ တေႁဵတ်းပၼ်ၽွၼ်းလီဢီႈသင်လႄႈ တေၸွႆႈထႅမ်ပၼ်ဢီႈသင်လႆႈတႃႇသတ်းတဝႃႇတင်းလၢႆ။<br>
<br>
ၵူၺ်းၵႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆႉ သင်ဝႃႈဢွၵ်ႇယၢၼ်ႁၢင်ႈႁေႃယဝ်ႉ ၵီႈလွၼ်ႉပဵၼ်ၽြႃးမႃးၼႆ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တေၸွႆႈထႅမ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႆႈႁူဝ်တီးမၼ်း။ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတေလႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇလွင်ႈၵိူတ်ႇ၊ လွင်ႈတၢႆလႄႈ သမ်ႇသရႃႇ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆႉ လွၵ်းလၢႆးဢၼ်လွတ်ႈဢွၵ်ႇယၢၼ်ၽဝသမ်ႇသရႃႇၼၼ်ႉ သင်သင်ႇသွၼ်ပၼ် သတ်းတဝႃႇတင်းလၢႆၼႆ ၶဝ်ၵေႃႈတေဢွၵ်ႇလွတ်ႈလႆႈ လွင်ႈၵိူတ်ႇလွင်ႈတၢႆလႄႈ သမ်ႇသရႃႇလူင်ၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ဢၼ်မျၢတ်ႈတွၼ်း ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်လူင်ဢၼ်ၼႆႉ သင်ဝႃႈဢဝ်တႅၵ်ႈၼိူင်းၵၼ်တင်း တၢင်းၵျေႃႇၵႃႇမၵုင်ႇဢႃႇရုပ်ႁၢင်ႈႁေႃၼၼ်ႉၸိုင် တၢင်းၵျေႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လဵၵ်ႉတႅမ်ႇတႄႉတႄႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ဢၼ်ၶုၼ်သူင် လဝ်ႈလၢတ်ႈတႃႇႁႂ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်ၸၵ်ႉၵျႃႇၼၼ်ႉ ဝိုတ်ႉထိုမ်ႈပႅတ်ႈမိူၼ်ၼင်ႇ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇထူမ်ႇၼမ်ႉလၢႆးပႅတ်ႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
လွင်ႈၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၵႂႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ယိူင်းမၢႆဢၼ်ၼိုင်ႈဢၼ်လဵဝ် တႃႇၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ဢွၵ်ႇယၢၼ်ၵႂႃႇတင်းၸိုင်ႈမိူင်းသၵျႃႉ (Sakya Kingdom)သေ ၶၢမ်ႈလတ်းၼမ်ႉဢၼေႃႇမႃႇယဝ်ႉ ၽႅဝ်ႇၵႂႃႇၸင်ႇၼမ်ႉၽၢႆႇပုၼ်ႉ ၸင်ႇၵိုတ်းလိုဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။
ၶဝ်ႈမၼ်းၶႆ
ပါဝင်သောပစ္စည်းများ (လူ ၁ဝ ဦးစာ).
ပေါ်ဆန်းမွှေး(ဆန်ဟောင်း) - နို့ဆီဘူး ၆ ဘူး
ပဲနီလေး - ၁ဝ ကျပ်သား
ရေအေး - နို့ဆီဘူး ၁ဝ ဘူး
ထောပတ် - ရ ၁/၂ ကျပ်သား
ဆီ - ၂ ၁/၂ ကျပ်သား
သစ်ကြံပိုး(၂” အရွယ်) - ၂ ခေါက်
ကရဝေးရွက် - ၆ ရွက်
လေးညှင်းပွင့် - ၆ ပွင့်
ဖာလာစေ့ - ၆ စေ့
သကြား - စားပွဲဇွန်း ၃ ဇွန်း
ဆား - လက်ဖက်ဇွန်း ၂ ဇွန်း
ပြုလုပ်ပုံ အဆင့်ဆင့်.
ဆန်ကို ရေဖြင့် နှစ်ကြိမ်ခန့် လျင်မြန်စွာ ဆေးပြီး ရေစစ်ပါ။ ပဲနီလေးကို အမှိုက် သန့်စင်အောင် ရေဆေးပြီး ရေစစ်ပါ။ အိုးတစ်လုံးဖြင့် ရေဆူအောင် တည်ပြီး ဆန်နှင့် ပဲနီလေးထည့်ပါ။ ရေပြန်ဆူ၍ ဆန်ကြောတင်းလာလှျင် ဆန်သားမာမာ အနေအထား၌ ချ၍ ငှဲ့ပါ။ ချက်မည့်အိုးတွင် ထောပတ်နှင့် ဆီကို ပူအောင် လုပ်ပါ။
အငွေ့ထွက်၍ ပူလာလှျင် သစ်ကြံပိုး၊ ကရဝေး၊ လေးညှင်း၊ ဖာလာထည့်ပြီး ဆီသတ်ပါ။ ရေငှဲ့ပြီး ထမင်းအိုးထဲသို့ သကြား၊ ဆား ထည့်မွှေပါ။ အပေါ်မှ နေ၍ ထောပတ် အမွှေး အကြိုင် ဆီနှံ့အောင်လောင်း ခပ်ဖွဖွမွှေပါ။ အဖုံးပိတ်ပြီး အောက် မီးရှိန်လှျော့ပါ။
အငွေ့ထွက်လျှင် အဖုံးဖွင့်ပြီး အသာအယာမွှေကာ အထက်အောက် လှန်ပါ။ အိုးကို ဖိုပေါ်တွင် အိုးနားပတ်လည် အစွန်းများ မီးရှိန်မျှတစွာ ရရန် အကြိမ်ကြိမ် လှည့်ပတ်ပေးပါ။ ခေတ္တမှျ လှည့်ပေးလျှင် ထမင်းနပ်ပြီ ဖြစ်ပါသည်။
ၶိုၼ်းယေႃးၶိင်းမႃး တိူင်းမႃႇၵထ
ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈသိတ်ႉထတ်ႉထၼႆႉ ပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈဝႆႉတီႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ပိမ်ႇမိသႃႇရဝႃႈ ပေႃးလႆႈၺၢၼ်ႇသပ်ႉပၺ်ႇၺုတယဝ်ႉ တေယေႃးၶိင်းမႃးဝဵင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇ တိူင်းမႃႇၵထၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ပႃးဢဝ်တင်းသင်ႇၶႃႇ (1003) ၸဝ်ႈသေ ၸင်ႇယေႃးၶိင်းမႃး ဝဵင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပိမ်ႇပိသႃႇရၵေႃႈ ပေႃးဝႃႈလႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ႇငၢဝ်းဢၼ်ၼႆႉယဝ်ႉ တင်းၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းသေ ၵႂႃႇပႂ်ႉႁပ်ႉႁွင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၵူၼ်းတိူင်းမႃႇၵထၶဝ်ၵမ်ႈၼမ်ၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉ ဢုရုဝေႇလၵသ်သပယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸႂ်ၶဝ် ပဵꧣ်ဢၼ်ဢမ်ႇသၢင်းလၢင်းဝႆႉ။ ၶဝ်ဝူၼ်ႉဝႃႈ - ရႁၢၼ်းၵေႃးတမၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉဢုရုၵသ်သပႁႃႉ၊ ဢမ်ႇၼၼ် ဢုရုၵသ်သပၼႆႉ ထႃႁူဝ်သေ ပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉ ရႁၢၼ်းၵေႃးတမၵႂႃႇယဝ်ႉႁိုဝ် ၼႆယူႇ။<br>
<br>
လွင်ႈၼႆႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇထၢမ်ၼႄတီႈ ဢုရုဝေႇလၵသ်သပ မၼ်းၸင်ႇႁွမ်းမိုဝ်းဝႆႈသႃယဝ်ႉ "ၶႃႈႁဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႈၶႃႈဢေႃႈ၊ ပွႆႇၽႃႈၼႃႈႁိူဝ်းသေ မႃးႁဵတ်းရသေးယဝ်ႉၵေႃႈ ယင်းပႆႇတိုတ်းၶၢတ်ႇလႆႈ ဢႃႇရုမ်ႇၵႃႇမၵုၼ်ႇ၊ တႃႇၸၢတ်ႈတေမႃး တေလႆႈၽႅဝ်မိူင်းၽီ ၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ ၵႃႇမၵုၼ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈႁဵၻ်းလၢႆးပူႇၸေႃႇၵူႈပိူင်ပိူင်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဝၢႆးသေ လႆႈႁူပ်ႉထူပ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ ယွၼ်ႉတၢင်းသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ၶႃႈႁဝ်းၼႆႉ တိုတ်းၶၢတ်ႇပႅတ်ႈလႆႈ ၸႂ်ၵႃႇမၵုၼ်ႇသေဢမ်ႇၵႃး ပၢႆတိုတ်းၶၢတ်ႇလႆႈပႃး လေႃးၽ၊ တေႃးသ၊ မေႃးႁလႄႈ ဢတ်ႉတၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵွၼ်ႇၶႃႈဢေႃႈ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼၼ်လႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃးတမၼႆႉ ပဵၼ်သြႃႇၶႃႈၸဝ်ႈၶဝ် ဢၼ်မီးမႁႃႇၵရုၼႃႇၼၼ်ႉသေ ၶႃႈႁဝ်းၵေႃႈ ပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉ ဢၼ်မေႃႁူႉၵေးၸူးတြႃးၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။ ယွၼ်ႉၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈသေ ၶႃႈႁဝ်းၼႆႉ လႆႈၸုၵ်းမၼ်းၼိူဝ် သီႇလ၊ သမႃႇထိ၊ ပၺ်ႇၺႃႇသေ လႆးပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇ ၵိုမ်းမၼ်ႈလူၺ်ႈ ပၺ်ႇၺႃႇယူႇၼၼ်ႉၶႃႈယဝ်ႉ။ တေႃႈလဵဝ် ပုၼ်ႈတႃႇၵႃႇမၵုၼ်ႇဢႃႇရုမ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁဵတ်းဢွင်ႈပူႇၸေႃႇသေဢမ်ႇၵႃး ၸႂ်ဢၼ်မိုတ်ႈမၵ်ႉၵႃႇမၵုၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ယင်းဢမ်ႇမးသေပႅၵ်ႉၶႅၵ်းလႅင်ယဝ်ႉၶႃႈ။ ၵၢင်ယၢၼ်တင်း လွင်ႈတိတ်းႁွႆႈ ဢၼ်ဝႃႈၵဝ် လုၵ်ႈၼွင်ႉၵဝ် ၼႆၼၼ်ႉသေ ၵၢင်းယၢၼ်တင်း လွင်ႈယုင်ႈယၢင်ႈယွၼ်ႉၸႂ်တိတ်းႁွႆႈၵဝ်၊ ၶွင်ၵဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉလႄႈ လႆႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇ ၵေႃႉဢၼ်ၸုၵ်းမၼ်ႈၼိူဝ်ပၺ်ႇၺႃႇ၊ ၵေႃႉဢၼ်လႆႈၶုၺ်ႉႁၼ်ၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ယူႇၼၼ်ႉၶႃႈယဝ်ႉ"။<br>
<br>
ယၢမ်းၼၼ် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပိမ်ႇပိသႃႇရ တင်းၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၶဝ် ၸင်ႇလႆႈႁူႉဝႃႈ ၵေႃႉဢၼ်ၶဝ်ၼပ်ႉယမ် ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ဢၼ်ပဵၼ်ဢုရုဝေႇလၵသ်သပၼႆႉ ၸွမ်းဢဝ်ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၽြႃးၸဝ်ႈသေ လႆႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇယဝ်ႉ - ၼႆယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၶုၼ်လူင်ၸင်ႇၽိတ်ႈပၢင်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈလႄႈ တင်းသင်ႇၶႃႇ တႃႇမႃးဢဝ် သွမ်းယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၵိၼ်သွမ်းယဝ်ႉ ၸင်ႇႁေႃးပၼ်တြႃးတီႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းလႄႈ ၶႆႇသႅင်ၾၼ်းၶမ်း ဢိၵ်ႇပႃးၵူၼ်းၼႂ်းႁၢင်ႈႁေႃယူႇယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၼႆႉ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ သင်ႇၶႃႇၶဝ်ယူႇသဝ်းတီႈဝဵင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇလႄႈ ၸင်ႇလဝ်ႈလၢတ်ႈ ႁႂ်ႈလူႇၶၢမ်ႇဢဝ်သူၼ်ဝေႇလုဝုၼ်ႇၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႈ သူၼ်လူင်ဝေႇလုဝၼ်ႇၵေႃႈ ၸင်ႇပဵၼ်ဝိႁၢရ်ႇလူင်တႃႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ ရႁၢၼ်းၶဝ် ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ၸင်ႇဢဝ်ဝႃႇထူၼ်ႈသွင် တမ်ႈတီႈဝိႁၢရ်ႇဝေႇလုဝၼ်ႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
Keymagic
KeyMagic ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် Unicode Keyboard Input Customizer ၊ မၼ်းပဵၼ် တူဝ်ထတ်းသၢင်ႈ ၸတ်းၵၢၼ် တွၼ်ႈတႃႇ smart kyeboard input ဢၼ်တႃႇၸႂ်ႉ လိၵ်ႈၽႃႇသႃႇ ၵူႈၶိူဝ်းၶိူဝ်း။ ယဝ်ႉၵေႃႈ KeyMagic ၼႆႉမၼ်းပဵၼ် Opensource project လႄႈ ၽူႈလႂ်ၽႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ၸၢင်ႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ၸွမ်းၵၼ် ႁႂ်ႈပေႃးႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ။
ၽၢင်ႁၢင်ႈ KeyMagic.
 - ႁဵတ်း Design ဝႆႉ တွၼ်ႈတႃႇပေႃႉလႆႈ လိၵ်ႈၸိူဝ်းယၢပ်ႇယဵၼ်းသုၵ်ႉသၵ်ႉ Complex Scripts.
 - တီႈလွၵ်းၽၢင်ၼဵၵ်း Keyboard layout ၼၼ်ႉၵေႃႈ မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ hotkeys.
 - ႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈၼိူဝ် ဢႅပ်ႇပရီႇၶိူဝ်းသျိၼ်း တီႈၼိူဝ် ပိူင်သၢင်ႈၵူႈဢၼ်ဢၼ်၊ ႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈ ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင်
 - မိူၼ်ၼင်ႇတီႈ Microsoft Office (Words, Excel, Powerpoint)
 - မိူၼ်ၼင်ႇတီႈ Adobe photoshop, In-design, illustrator
 - မိူၼ်ၼင်ႇတီႈ Mozilla Firefox, Google Chrome, Apple Safari, Internet Explorer
 - တွၼ်ႈတႃႇထႅမ်သႂ်ႇ၊ တတ်းသၢင်ႈ၊ ထွၼ်ပႅတ်ႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် Keyboard layouts ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸႂ်ႉဝႆႉပၼ် GUI လႄႈ ၽူႈလႂ်ၽႂ်သေဢမ်ဝႃႈ ၸၢင်ႈၸတ်းၵၢၼ်လႆႈ ငၢႆႈငၢႆႈ။
 - ၸၢင်ႈဢူၼ်းသႂ်ႇလႆႈ keyboard layouts တင်းၼမ်
 - ပႃးဝႆႉပႃး ႁၢင်ႈၽၢင်ၼဵၵ်းၼႃႈၸေႃး On-screen Keyboard
 - ၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် ပိူင်သၢင်ႈၶွမ်း ၵူႈပိူင်ပိူင်: Windows, MacOSX လႄႈ Linux.
တူၺ်းတီႈ လွၵ်းလၢႆး ဢူၼ်းသႂ်ႇ သေၵေႃႈ တႄႇၸႂ်ႉ KeyMagic ၵႂႃႇ ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉလႄႈ...
ၶီႇလူဝ်ႇၵရမ်ႇ
ကီလိုဂရမ် ဆိုသည်မှာ ဒြပ်ထု ၏ မက်ထရစ် ယူနစ် ဖြစ်သည်။
၁ ကီလိုဂရမ် သည် ၂.၂ ပေါင် ထက် အနည်းငယ်မျှသာ ပိုသည်။
၁၀၀၀ ကီလိုဂရမ် သည် ၁ တန် နှင့် ညီမျှသည်။
ရေ ၁ လီတာ သည် အမြင့် သုံည (ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်) နှင့် အပူချိန် ၃.၉၈° စင်တီဂရိတ် ရှိသော ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေတွင် ၁ ကီလိုဂရမ် အတိအကျ နီးပါး ရှိသည်။
သို့သော် ဤ အဓိပ္ပာယ် မှာ ၁၇၉၅ တွင် ဖွင့်ဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ဆိုခဲ့သည့် အတိုင်း ကီလိုဂရမ် သည် ဒြပ်ထု ၏ ယူနစ်ဖြစ်သည်။ အရပ်စကား ဖြင့် မည်မျှလေးသနည်း ကို တိုင်းတာခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဤနားလည်မူသည် သိပ္ပံနည်းကျ အားဖြင့် မမှန်ပေ။ အလေးချိန်သည် ကြီးမားသော အရာဝတ္ထု တစ်ခုခု ၏ ဆွဲငင်အားပေါ်မူတည် ပြီး ဒြပ်ထု သည် မည်သည့်နေရာမဆို မူလ အတိုင်းဖြစ်သည်။ ဆွဲငင်အား မရှိသလောက် နေရာတွင် ဒြပ်ထုများသည် အလေးချိန်မဲ့နီးပါး ဖြစ်သည်ကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် သိနိုင်သည်။
နူန်းစံမီ ကီလိုဂရမ် ကို ပလက်တီနမ် − အီရစ်ဒီယမ် ဒြပ်ရော ဖြင့်ပြုလုပ်ထားပြီး ပါရီ တွင်သိမ်းဆည်းထားသည်။
ၶီႉတုင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸွမ်ပိဝ် မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႊ သူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉမျၢၼ်ႇမႃႇ.
တႃႈယိူင်း
 - သီလႅင် ပွင်ႇဝႃႈႁတ်းႁၢၼ် ၊
 - သီၶၢဝ် ပွင်ႇဝႃႈ ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ်၊
 - လၢဝ်ၽိူၵ်ႇ 14 လုၵ်ႈဢၼ်ၽဵင်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉ ပွင်ႇဝႃႈ ၸေႊမိူင်းလႄႈ ၸေႊတိူင်း 14 ဢၼ်၊
 - တူၼ်ႈၶဝ်ႈ ပွင်ႇဝႃႈ ၸဝ်ႈႁႆႊၸဝ်ႈၼႃး။
 - တူင်ႇၶဵဝ်ႈလဵၵ်း ပွင်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၼ် ၼႆယဝ်ႉ။
ၸွမ်ပိဝ် မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႊ ၸွမ်ၸိုင်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇ.
တႃႈယိူင်း
ၸွမ်ပိဝ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႊ ၸွမ်ၸိုင်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ သၢမ်သီယဝ်ႉ။
 - သီလိူင်ၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈ ပိင်ႇၺႃႇ၊ ၽႃႇသႃႇ လႄႈ သႃႇသၼႃႇ တေႁိူင်ႈႁိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - သီၶဵဝ်ၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈ ၶဝ်ႈၼမ်ႉ ဝူဝ်းၵႂၢႆး တေလိူင်ႇတေၼမ်။
 - သီလႅင်ၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈ ၽႂ်ႁၼ်ၵေႃႉ ၸႂ်တေႁတ်းတေႁၢၼ်ၼႆယဝ်ႉ။
ၶီႉတုင်း၊ တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းတႆး MTA
ၶီႉတုင်း(ဢမ်ႇၼၼ်) ၸွမ်ပိဝ် တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းတႆးၼႆႉ ပိုၼ်ႉလင်မၼ်း ပဵၼ်တွင်ႉၾႃႉသွမ်ႇ၊ သမ်ႉမီးလွႆသီလိူင်သၢမ်လုၵ်ႈ၊ ၸဵင်ႇၼိူဝ်ၽၢႆႇသၢႆႉ မီးလၢဝ်သီၶၢဝ် လုၵ်ႈၼိုင်ႈသေ ပဵၼ်မႃး မိူဝ်ႈပီ 1964 ၼၼ်ႉ တပ်ႉသိုၵ်းတႆးႁူမ်ႈပွင်း Shanland United Army ဢၼ်ၸဝ်ႈၶုၼ်သႃႇတင်ႈမႃး တီႈလွႆမေႃႇတႄႇယိပ်းမႃး။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈ သိုၵ်းသၢမ်ၸုမ်း TRC (Tai Revolutionary Council) ဢၼ်ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်း ဢွၼ်ႁူဝ်၊ SSA-S ဢၼ်ၸဝ်ႈၸၢမ်မႂ်ႇ ဢွၼ်ႁူဝ်၊ SUA ဢၼ်ၸဝ်ႈၶုၼ်သႃႇဢွၼ်ႁူဝ် မႃးႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်။ သိုပ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်း တေႃႇထိုင် 7.1.1996။ 
ၾႃႉသွမ်.
ၾႃႉသွမ်ႇၼႆႉ မၢႆထိုင်ဝႃႈ ၵူၼ်းယူႇတႂ်ႉလုမ်ႈၾႃႉ တၵ်းတေလႆးမီး လွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်။
လွႆသၢမ်လုၵ်ႈ.
လွႆမိူင်းတႆး၊ မၢႆထိုင်ဝႃႈ ၸုမ်းၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်းSURA၊ ၸဝ်ႈၸၢမ်မႂ်ႇSSA-S၊ ၸဝ်ႈၶုၼ်သႃႇ SUA သၢမ်ၸုမ်း ႁူမ်ႈၵၼ်။
လၢဝ်ၽိူၵ်ႇ.
မၢႆထိုင်ဝႃႈ လွတ်ႈလႅဝ်း ၸၼ်ႉသုင်
ၶီႉတုင်းၸေႊမိူင်းရၶႅင်ႇ
 - ရခိုင်ပြည်နယ်အလံကို ရှေးခေတ်ကပင် အသုံးပြုခဲ့သော အောင်လံ၏ အခြေခံအမှတ်အသားကို မူတည်ခဲ့ကြပါသည်၊၊
 - အောင်လံအတိုင်းအတာမှာ ခေတ်အဆက်ဆက်က အသုံးပြုခဲ့သော အောင်လံ၊ ကောင်းရှည်ရေအတွက်နှင့် အခုခေတ်ကိုက်ညီအောင် အသုံးပြုနိုင်ဖို့အတွက် မူလအတိုင်းအတာကိုမှီပြီး အချိုးအစားအလိုက် ပြုပြင်ခဲ့ကြသည်။ မူလအတိုင်းအတာ အချိုးအစားမှာ အလျား ကိုးတောင် အနံ ခြောက်တောင် ဖြစ်ပါသည်။
 - အောင်လံ၏ အရောင်အဆင်းကို မူလရောင်စုံအတိုင်း အတည်ပြုခဲ့ကြပါသည်။ မူလရောင်စဉ် အဆင်းမှာ ဖြူရောင်ထက်ဝက်နှင့် အနီရောင်ထက်ဝက်ဖြစ်သည်။ အပေါ်ပိုင်းထက်ဝက်မှာ အဖြူရောင်ဖြစ်ပြီး အောက်ပိုင်းထက်ဝက်မှာ အနီရောင်ဖြစ်ပါသည်။
 - အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက်မှာ အပေါ်ပိုင်းအဖြူရောင်သည် ရခိုင်အမျိုးသားတို့၏ ဖြူစင်ရေးစိတ်ဓါတ်ရှိခြင်း၊ အမျိုးသီလနှစ်ဌာနကို စောင့်ထိန်းခြင်း၊ ဖြူစင်ဖြောင့်မတ်ရေး စိတ်ရှိခြင်းနှင့် ဖြူစင်တည်ကြည်စောင့်ထိန်းအပ်ရေး ကိုယ်ကျင့်တရားရှိခြင်းများ ဖြစ်သည်။ အနီရောင်၏ သဘောမှာ ရဲရင့်တည်ကြည်ရေး သတ္တိနှင့် ခိုင်ခံ့တည်ကြည်ရေး ဇာတိသွေး၊ ဇာတိမာန် ရှိခြင်းများကို ဖော်ဆောင်ပါသည်။
ဝၢၼ်ႈၶုမ်ဢုတ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း
ဝၢၼ်ႈၶုမ်ဢုတ်ႇ (Kum-ùt, kʰǔm ùt, ခွံအွတ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၶုၼ်ထီး၊ လုင်း
ၶုၼ်ထီး (1920-1998).
လုင်းၶုၼ်ထီးၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်တႆး ၵေႃႉၼိုင်ႈသေ လႆႈလူင်း လၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ ပၢင်လူင်မႃး၊ မၼ်းပဵၼ် လုၵ်ႈၸၢႆး လုင်းၶုၼ်ၸၢမ်ႇ ပႃႈၼၢင်းၸၢမ်ႇသေ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ မိူဝ်ႈပီ 1920 လိူၼ်မၢတ်ႉ 25 ဝၼ်း တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း၊ ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ဢၢႆႈၶႅင်းၼႆသေ မီးပီႈၼွင်ႉ ႁူမ်ႈတွင်ႉ ႁႃႈၵေႃႉလႄႈ မၼ်းပဵၼ် ၵေႃႉမၢႆသၢမ်။ မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ လႆႈၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်း ၵူႇသျိၼ်ႇ တီႈပၢင်လူင် တူၼ်ႈတီး လႄႈ တႃႈၵုင်ႈသေ ဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉသိပ်း တမ်ႈတီႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၵူႇသျိၼ်ႇ ဢလူင်ႇ (ဢထၵ 4 ဢလူင်ႇ) တႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ သိုပ်ႇၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ် ဢွင်ႇပူၼ်ႉ (I.S.C) ပီၼိုင်ႈဢုပၸႃႇပၢႆးသၢႆႊသေ ပဵၼ်သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင် ၵျပၢၼ်ႇၶဝ်ႈမိူင်းမႃးလႄႈ ဢမ်ႇသိုပ်ႇၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းလႆႈယဝ်ႉ။ 
မိူဝ်ႈပီ 1943 လုင်းၶုၼ်ထီး ၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းၸုမ်း ၵူၼ်းၼုမ်ႇဢေးသျႃးသေ ၵႂုႇၶိုၼ်ႈပၢင်ၽိုၵ်းၽွၼ်ႉ တမ်ႈတီႈ ငဝ်ႈၸိုင်ႈၵူၼ်းၼုမ်ႇဢေးသျႃး တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈသဵၼ်ႈတၢင်း ၵူဝ်ႉမိၼ်းၵူဝ်ႉၶျိၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇမႃးႁဵတ်း ၽူႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽၢႆႇသူၼ်းတုမ် ၵူၼ်းၼုမ်ႇဢေးသျႃး မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း၊ ပွတ်းဢွၵ်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1944 လိူၼ်ဢေႇပိူဝ်ႇ 23 တေႃႇထိုင် 25 ဝၼ်း တမ်ႈတီႈ ပၢင်ၵုမ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇဢေးသျႃး ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်း တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီးၼၼ်ႉ လုင်းၶုၼ်ထီး ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈသေ ႁပ်ႉဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇဢေးသျႃးယဝ်ႉ။
ပုၼ်ႈတႃႇ မိူင်းတႆး တေလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼၼ်ႉ လုင်းၶုၼ်ထီး ၶဝ်ႈပဵၼ် ၽူႈပွင်ၵၢၼ်ၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ တႄႇဢဝ် မိူဝ်ႈၼၼ်ႉမႃး လုင်းၶုၼ်ထီး လႆႈဢွၵ်ႇသူၼ်းတုမ် လွင်ႈသၢၼ်ၶတ်း ၶုၼ်ဢႅင်းၵလဵတ်ႈသေ တႃႇတေ ဢဝ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ မၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ 1947 တႄႇဢဝ် လိူၼ်ၾႅပ်ႉၽေႃႇဝႃႇရီႇ 8 ဝၼ်း တေႃႇထိုင် 12 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လုင်းၶုၼ်ထီး လႆႈတၢင်တူဝ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးသေ လူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင် ဢၼ်ၵိုၵ်းပိုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇယႃႉပႅတ်ႈ ၸုမ်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း လႄႈ ၸုမ်းၶွၼ်ႇၵရႅတ်ႉ မိူင်းတႆးသေ တႄႇတင်ႈပဵၼ် ၸုမ်းငဝ်ႈၸိုင်ႈ လွတ်ႈလႅဝ်း ၵူၼ်းမိူင်း မိူင်းတႆးယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸုမ်းၼၼ်ႉ လုင်းၶုၼ်ထီး ၶဝ်ႈပဵၼ် ၽူႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း တႃႇၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈယဝ်ႉ။
1948 လိူၼ်ၵျၼ်ႇၼဝရီႇ 4 ဝၼ်း ဝၢႆးသေ လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃယဝ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ဢူးပသူၺ်ႇ ငဝ်ႈၸိုင်ႈ ၽသပလ ပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၼၼ်ႉသေ ဢူးတိၼ်ႇဢေး (မိူင်းတႆး) လႄႈ လုင်းၶုၼ်ထီး လႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း တူင်ႉၼိုင်ႈ လွင်ႈသၢၼ်ၶတ်း ၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်း ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈသေ ၶိုင်သၢင်ႈႁၢင်ႈပွင် တႃႇၸွႆႈထႅမ် ၵူၼ်းမိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း ဢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈလႄႈ လႆႈလုၵ်ႉတီႈ ၵဵင်းတုင် ထိုင်ၵႂႃႇ မိူင်းၵွၵ်ႇယဝ်ႉ။
လုင်းၶုၼ်ထီးၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင်မႃး ၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈ ထိုင်မႃး 1980 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ 7 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ ၼွပ်ႇဢၢပ်ႈပၼ် သူးၵုၼ်းမုၼ်ၸိုင်ႈမိူင်း (ၸၼ်ႉပထမ)ယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1998 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လုင်းၶုၼ်ထီး သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇသေ ၵိုတ်းဝႆႉ မေးၼၢင်းတေႃႇမမၵျီး လႄႈ လုၵ်ႈၸၢႆး ၸၢႆးၶမ်းပၢင်၊ ၸၢႆးၶမ်းလႅင်ယဝ်ႉ။
ၶုၼ်ထုၼ်းဢူး
ၶုၼ်ထုၼ်းဢူးၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်းတႆး ဢၼ်လႆႈထုၵ်ႇ ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႊ သႂ်ႇၶွၵ်ႈဝႆႉ ပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်။ ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ ငဝ်ႈငုၼ်းတီႇမူဝ်ႇၵရေႇၸီႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး။
ပီႈၼွင်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း.
ၶုၼ်ထုၼ်းဢူးၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး ၸဝ်ႈၵျႃႇၸုင်ႇ လႄႈ ၸဝ်ႈသူၺ်ႇယူင်ႇ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ တီႈဝဵင်းသီႇပေႃႉ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 11 လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပိူဝ်ႇ 1943။ ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၼႅင်ႇၼႅင်ႇ ႁိုဝ် Noel။ ၸဝ်ႈၵျႃႇၸုင်ႇသမ်ႉပဵၼ် လုၵ်ႈၸၢႆး ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႉ ၸဝ်ႈဢူဝ်ႇသေ ယၢမ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် တႃႊၶုၼ် ၽူႈပွင်ၵၢၼ်၊ ၽူႈၵႂၢၼ်းၸေႊတွၼ်ႊ။ ၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင် ၾႅတ်ႇရလ်ႇ မိူဝ်ႈ 1960 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပဵၼ် ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်း ၵေႃၶိတ်ႇတႅမ်ႈပိူင်ၾႅတ်ႇရလ်ႇမႃး။ ဢၢဝ်ၶုၼ်ထုၼ်းဢူး ၵေႃႉပဵၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႉ ၸဝ်ႈၵျႃႇသႅင်ႇတႄႉ ႁၢႆလၢႆႊၵႂႃႇ မိူဝ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းယိုတ်းဢႃႇၼႃႇ မိူဝ်ႈ 1962။
ပၢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း.
မိူဝ်ႈ 1949 ၼၼ်ႉ တႄႇၶဝ်ႈႁူင်းႁဵၼ်း St. Elbert ဝဵင်းပၢင်ႇဢူးသေ ဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ဢွၼ်ႇ မိူဝ်ႈ 1955။ မိူဝ်ႈ 1956 ၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈႁဵၼ်းတီႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၵမ်ႇပေႃးၸ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီးယဝ်ႉ ဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉသိပ်း မိူဝ်ႈ 1962။ တီႈတူၼ်ႈတီးၼၼ်ႉ ၶုၼ်ထုၼ်းဢူး ၶဝ်ႈတူင်ႉၼိုင်ၸွမ်း ၸုမ်းတႆးၼုမ်ႇမႃး။ တႄႇမိူဝ်ႈ 1964 ၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ ႁဵၼ်းပၢႆးပၵ်းပိူင်ၾိင်ႈမိူင်း တေႃႇထိုင်ပီသွင်။ မိူဝ်ႈပၢၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၼၼ်ႉ ထွၼ်တူဝ်ဢွၵ်ႇၸုမ်းတႆးၼုမ်ႇသေ ႁၢပ်ႇပဵၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၾိင်ႈငႄႈတႆး တီႈၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ။
ၼႃႈၵၢၼ်ႁၢပ်ႇၵိုတ်ႉမႃး.
တႄႇမိူဝ်ႈ 1967 တေႃႇထိုင် 1974၊ လႆႈႁၢပ်ႇ ပဵၼ်ၽူႈမၢႆ တီႈၽွင်းတၢင်ၾၢႆႇၵၢၼ်သိုၵ်း မိူင်းမၢၼ်ႈ တီႈမိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျိူဝ်း။ တႄႇမိူဝ်ႈ 1984 တေႃႇထိုင် 2005 တူဝ်တႅၼ်း Overseas Courier Service ၶွင်မိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ။
ၼႃႈႁေႃတေႃႁိူၼ်း.
မိူဝ်ႈ 1975 ၼၼ်ႉ လႆႈသွၼ်ႉမိင်ႈၵၼ်တင်း တေႃႇဝူၺ်ႇဝူၺ်ႇလုၼ်ႇ ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် တီႈလုမ်းၽွင်းတၢင် တီႈမိူင်းမလေးသျိူဝ်းသေ မီးလုၵ်ႈၸၢႆး ၶုၼ်ဢူးလုၼ်ႇ လႄႈ ၼၢင်းဢႄႇၵီႇ သွင်ၵေႃႉ။
ၾၢႆႇတူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်မိူင်း.
မိူဝ်ႈ 1989 ပဵၼ် ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်းၵူႊလွင်ႈလွင်ႈ ပႃႇတီႇႁူဝ်သိူဝ် (ႁိုဝ်) ငဝ်ႈငုၼ်းတီႇမူဝ်ႇၵရေႇၸီႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး (SNLD) မႃးသေ တီႈပၢင်ၵုမ်လူင် ၵူႊၸေႊဝဵင်း ပႃႇတီႇႁူဝ်သိူဝ် မိူဝ်ႈ 1990 ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈပဵၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈပႃႇတီႇ။ မိူဝ်ႈၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ 1990 ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈပဵၼ် တႅၼ်းၽွင်း ၶဵတ်ႇသဵင်မၢႆ(1) ၸေႊဝဵင်းသီႇပေႃႉ။ တီႈပၢင်တုမ်လူင်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းမိူဝ်ႈ 1993 ၼၼ်ႉဢွၼ်ႁူဝ် ၸုမ်းတူဝ်တႅၼ်း ပႃႇတီႇႁူဝ်သိူဝ်သေ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်း တႃႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူႊၸုမ်း တေလႆႈမီးသုၼ်ႇလႆႈ တႅပ်းတတ်းလႆႈႁင်းၶေႃ လႄႈ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈႁႂ်ႈၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်။ တႄႇပီၼႆႉ ႁိၵ်ႈႁွင်ႉတုၵ်းယွၼ်း တႃႇသၢမ်ၶႃၵဵင်း (ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႊ၊ ၸုမ်းတီႇမူဝ်ႇၵရေႇၸီႇ၊ ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶဝ်) ဢုပ်ႇဢူဝ်းငူပ်ႉငီႉၵၼ်ၼၼ်ႉမႃးတႃႇသေႇ။ မိူဝ်ႈ 1996 ၼၼ်ႉတႄႉ မုင်ႈမွင်း တႃႇႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်လႆႈ တီႈၵၼ်တွၼ်ႊ လိၵ်ႈလၢႆး လႄႈ ၾိင်ႈငႄႈ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၸုမ်းသိုၵ်းငမ်းယဵၼ်တႆး (တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး လႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး) ၶဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈၵေႃႇတင်ႈမႃး ၵေႃႁူမ်ႈသၢင်ႈၸိုင်ႈတႆး။ မိူဝ်ႈ 2002 ၼၼ်ႉ ယိူင်းဢၢၼ်းတႃႇ ႁႂ်ႈၵူႊမိူင်းမိူင်း ႁူႉထိုင် ၵၢင်ၸႂ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ဢွၼ်ႁူဝ်ၽွတ်ႈႁႅၼ်း ၸုမ်းဢူၺ်းလီၸၢဝ်းၶိူဝ်း (UNA) မႃး။ မိူဝ်ႈ 2004 ၼၼ်ႉ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈဢုပ်ႇၵုမ်မႃး မိူဝ်ႈ 1993 တေႃႇ 1996 ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁၼ် ပဵၼ်ၼမ်ႉပဵၼ်တူဝ်လႄႈၸင်ႇ ဢမ်ႇယွမ်းၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ပႃးၸွမ်းၼႂ်းပၢင်တုမ်လူင်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႊ ၶိုၼ်းၸတ်းႁဵတ်းၼၼ်ႉ။ မိူဝ်ႈ 2005 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇၼၼ်ႉတႄႉ လႆႈထုၵ်ႇၵုမ်းၵမ် ၵွပ်ႈၵၢၼ်တႃႇၽွတ်ႈႁႅၼ်း ၸုမ်းၵိူဝ်းၵုမ်ၸိုင်ႈတႆး ဢၼ်ဢမ်ႇၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်တင်း ပႃႇတီႇႁူဝ်သိူဝ်ၼၼ်ႉ။ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 3 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပိူဝ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇပၼ်တၢမ်ႇၶွၵ်ႈ 93 ပီသေ သူင်ႇၵႂႃႇထိုင် ၶွၵ်ႈပူႇတႂ်း။
ၶုၼ်သၢင်ႇႁၢႆႉ၊ သႅၼ်ဝီ
ၶုၼ်သၢင်ႇႁၢႆႉ.
ၶုၼ်သၢင်ႇႁၢႆႉၼႆႉ ပဵၼ်ႁူဝ်သိုၵ်း ၼႂ်းႁေႃသႅၼ်ဝီ၊ မၼ်းၼႆႉ မီးၼမ်ႉၸႂ်သိုဝ်ႈ၊ ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈဢမ်ႇၶၢမ်ႇ၊ မီးၼမ်ႉၸႂ် ႁၵ်ႉသႃၵူၼ်းမိူင်း၊ ၵွပ်ႈၼၼ် ပဵၼ်ႁူဝ်သိုၵ်းႁတ်းႁၢၼ် ဢၼ်ႁတ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉပႅတ်ႈ လွင်ႈတဵၵ်းတႅင်၊ ၸင်ႇလႆႈႁူမ်ႈမိုဝ်း ၵွင်ႉႁႃ ၽူႈႁတ်းႁၢၼ် ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်းသေ ၵိုၵ်းပိုၼ်း မိူင်းသႅၼ်ဝီ။ ပေႃးလၢတ်ႈ ၶိူဝ်းၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်းၸိုင် သင်ဢမ်ႇပႃး လွင်ႈၶုၼ်သၢင်ႇႁၢႆႉၵေႃႈ ဢမ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈၼင်ႇၼၼ် ပေႃးလၢတ်ႈၶိူဝ်း ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်းၵေႃႈ တေႃႈတေလႆႈပႃႈ ၶိူဝ်းၶုၼ် သၢင်ႇႁၢႆႉယူႇ။
AD 1850 ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းဢႃႇဝ ပၵၢၼ်ႇမိၼ်း ၶၢၼ်းႁႂ်ႈ ဝုၼ်ႇမွင်ႇပေႃႇလႃႇ ၶိုၼ်ႈမိူဝ်း ႁဵတ်း မဵဝ်ႉဝုၼ်ႇ (ၶုၼ်ပႂ်ႉပဵင်း) သႅၼ်ဝီယူႇယဝ်ႉ။ လိူၼ် 12 မႂ်ႇ 14 ၶမ်ႈ မွင်ႇပေႃႇလႃႇ ၽႅဝ်သႅၼ်ဝီယဝ်ႉ ၸင်ႇပူဝ်ႇမွင်ႇထူၺ်း ၵူႈသိုၵ်းမၼ်း မိူဝ်းၶိုၼ်းဢႃႇဝယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး လိူၼ်ၸဵင် မွင်ႇပေႃႇလႃႇလႄႈ ပူဝ်ႇသၢင်ႇႁၢႆႉ (ၶိူဝ်းသႅင်ဢူမိူင်း သႅၼ်ဝီ) ၽိတ်းၵၼ်သေ ႁဵတ်းသိုၵ်းတေႃႇၵၼ်ယဝ်ႉ။ ပူဝ်ႇသၢင်ႇႁၢႆႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉဝႃႈ ပဵၼ်ႁူဝ်သိုၵ်းလူင်ၼႂ်းဝဵင်းသေ လႆႈႁူႉလွင်ႈ ႁၼ်တၢင်းၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ဢၼ်မၢၼ်ႈၵမ်းၵမ်းမႃးပႄႉၵိၼ်၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉၵေႃႈ ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇၽႅဝ်။ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈ ၶၢၼ်းသင်မႃးၵေႃႈ ႁဵတ်းၸွမ်းတိၵ်းတိၵ်း။ ပေႃးလူဝ်ႇငိုၼ်း သမ်ႉၶၢၼ်းၵူၼ်းမိူင်း၊ ၵူၼ်းမိူင်းတုၵ်ႉၶၵေႃႈ ထိုင်ၸႂ်ၽွင်းမိူင်း၊ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ႁူဝ်သိုၵ်းလူင် သၢင်ႇႁၢႆႉ ထိုင်တီႈ ပေႃးလႆႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶိုၼ်း ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈ၊ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉပႃး ၸဝ်ႈၾႃႉတႆး ၸိူဝ်းသွၼ်ႈတႂ်ႈ ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မိူင်းတႆးပတ်းပိုၼ်ႉ ဢမ်ႇၽွမ်ႉၵၼ်မႃးလႄႈ တႆး။ၸင်ႇဢမ်ႇပႄႉလႆႈၶဝ် သေပွၵ်ႈ။
ထိုင်မႃး AD 1852 ၶုၼ်ဝဵင်းမွင်ႇပေႃႇလႃႇ ၸပ်းတၢင်းပဵၼ်သေ လႆႈတၢႆလႃႈသဵဝ်ႈ။ ပူဝ်ႇသၢင်ႇႁၢႆႉ ၵႂႃႇၽဵဝ်ႈသိမ်းဢဝ် ဢယႃႇ(ၸၼ်ႉၵၢၼ်) ၶုၼ်ဝဵင်းမွင်ႇပေႃႇလႃႇသေ မႃးႁဵတ်းၶုၼ် ဝဵင်းသႅၼ်ဝီသေ ၽွင်းငမ်းပႂ်ႉမိူင်းယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးမွင်ႇပေႃႇလႃႇတၢႆယဝ်ႉ ပၵၢၼ်ႇမိၼ်း ၶၢၼ်းၸႂ်ႉ ဝုၼ်ႇမွင်ႇၵျွၵ်ႉ မႃးႁဵတ်းၶုၼ် သႅၼ်ဝီလႄႈ လိူၼ်သိပ်းသွင်မူၼ်း မွင်ႇၵျွၵ်ႉၽႅဝ်မႃး သႅၼ်ဝီ။ တီႈႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ မီးလွင်ႈႁိမ် ဢႃႇၼႃႇၵၼ်လႄႈ AD 1832 လိူၼ်သၢမ်ၼၼ်ႉ မင်းတုင်းလႄႈ ၼွင်ႉၸၢႆးမၼ်း ၸူဝ်းၵၼ် ပၢႆႈဢွၵ်ႇႁေႃ ၵႂႃႇယူႇၵျွၵ်ႉမျွင်း၊ ႁွမ်သိုၵ်း တေၽိုၼ်ႉၶိုၼ်း ပၵၢၼ်ႇမိၼ်းၼႆယူႇယဝ်ႉ။ သိူဝ်ၸၢမ်ႇၾႃႉ ဢၼ်လႆႈတူၵ်းၶွၵ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ပွႆႇၵူၼ်းမၼ်း ၵႂႃႇႁဵတ်းသိုၵ်းၸွႆႈ ၸဝ်ႈမင်းတုင်း။ ထိုင်မႃး AD 1853 လိူၼ်သီႇၸိုင် ပၵၢၼ်ႇမိၼ်း လႆႈလူင်းႁၢင်ႈႁေႃသေ ၸဝ်ႈမင်းတုင်း ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈယဝ်ႉ။
ၶုၼ်ၽွင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းပိုၼ်ႉမိူင်း
ၶုၼ်ၽွင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းပိုၼ်ႉမိူင်း (တိုင်းရင်းသားရေးရာဝန်ကြီး) ပဵၼ် ၶုၼ်ၽွင်း ဢၼ်လႆႈထုၵ်ႇပၼ်ပုၼ်ၽွင်း တွၼ်ႈတႃႇတူၺ်းထိုင်ၵႅတ်ႇၶႄပၼ် သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းပိုၼ်ႉမိူင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းလႄႈၸႄႈတိူင်း၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လၢႆးၽွတ်ႈႁႅၼ်း.
လုၵ်ႉတီႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း သေ ၼႂ်းၵႃႈ တႅၼ်းၽွင်းၸိူဝ်းထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇၼၼ်ႉ မီး ၶုၼ်ၽွင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းပိုၼ်ႉမိူင်း ၂၉ ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၶုၼ်ၽွင်း ယၢမ်းလဵဝ်.
တီႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၂၀၁၅ ၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ၶုၼ်ၽွင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းပိုၼ်ႉမိူင်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ပႃႇတီႇ NLD ဢွင်ႇပႄႉၵမ်ႉပႃႈၼမ်ယဝ်ႉ။
ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းလူင် ဢၼ်ၸၼ်ၸႂ်ၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလႆႈ
ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈပိုင်ႈဢိင်သေၵေႃႉၵေႃႉ သေဢၼ်ဢၼ်။<br>
ၼၺ်ၺသ်သ ပုရိသေႃ သိယႃ၊<br>
ၼၺ်ၺံ ၼိသ်သယ ꩡီဝေယျႃ၊<br>
သေၵေႃႉၵေႃႉၼႆႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီမိူၼ်ၶႃႈသေ ပိုင်ႈဢိင်တၢင်ႇၵေႃႉ။<br>
ၶုၻ်ၻၵၼိၵႃယ၊ ဢုၻႃၼပႃလိ၊<br>
ꩡၸ်ၸၼ်ၻဝၷ်ၵေႃ၊ သတ်တꩡꩦိလသုတ်တ ၼႃႈလိၵ်ႈ(155)<br>
<br>
ၵူၼ်းမိူင်းသၵျ ဢၼ်ယူႇတႂ်ႈၶုၼ်ၵေႃးသလၼႆႉ ၶဝ်ဢမ်ႇပိုင်ႈဢိင်တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ ၶဝ်ဢမ်ႇၼပ်ႉယမ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁူႉဝႆႉယူႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈတိူင်းဝႃႇၸီႇ ဢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းယူႇၼၼ်ႉ ၵႂႃႇပဵၼ်တႂ်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမႃႇၵထ။ ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸီႉၸမ်ႈၼႄပၵ်းပိူင်ၶုၼ် တေလႆႈၸွမ်းၸဵတ်းပိူင် တႃႇဝႃႇၸီႇၶဝ်ယၢမ်းၼၼ်ႉ တေႃႇယၢမ်းလဵဝ် တိုၵ်ႉထုၵ်ႇလီႁဵတ်းၸွမ်းယူႇ။<br>
<br>
ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ တိုၼ်းဝႆႉလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းၸိုင်ႈမိူင်းၼႃႇ။ မိူင်းၼိုင်ႈဢၼ်ၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေဢမ်ႇတူၵ်းတႂ်ႈပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁေႃးၼႄ ဢၼ်တေလႆႈႁဵတ်းၸွမ်း ၸဵတ်းပိူင် ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
တီႈႁူးၼႃႈၽၵ်းတူၶဝ်ႈလႅၼ်လိၼ်ၼၼ်ႉ တေလႆႈပၵ်းလၵ်းသဝ်လူင်ဢၼ်ၵိုမ်းၶိူင်ႇ၊ လၵ်းသဝ်လူင်ၼၼ်ႉ ၸၢင်ႉပၢႆးလူင်ၵေႃႈ ယႃႇႁႂ်ႈထူၺ်ႈၸၼ်ဢွၵ်ႇလႆႈ။ ပေႃးယဝ်ႉ တေလႆႈမီးၼမ်ႉႁွပ်ႈၶူးဝဵင်း၊ တပ်ႉမႃႉ၊ တပ်ႉလေႃႉမႃႉသေ ဢမ်ႇၵႃး တေလႆႈမီးပႃးတပ်ႉၶႅၼ်ႇ တႅဝ်းၼႃႈသိုၵ်းယဝ်ႉ။ သိုၵ်းဢၼ်ပႂ်ႉၽၵ်းတူဝဵင်းၼၼ်ႉ တေလႆႈႁတ်းႁၢတ်၊ တေလႆႈမီးၶိူင်ႈလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇ ဢိၵ်ႇပႃးၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢႃႇသေႃးၵၼႆႉ ဝၢႆးသေ တိုၵ်းသိမ်းဢဝ် တိူင်းၵႃႇလင်ႇၵယဝ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈမႃးသေ ၸင်ႇတႅပ်းတတ်းမၵ်းၸႂ်ဝႃႈ တေဢမ်ႇသိမ်းဢဝ်မိူင်းလႂ်ထႅင်ႈယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢႃႇသေႃးၵၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ်တေၵႅတ်ႇၶႄလႆႈ ၶဵင်တၢင်ႇမိူင်း ပေႃးတေဢမ်ႇမႃးတိုၵ်းသိမ်းဢဝ်မိူင်းမၼ်းလႆႈၼၼ်ႉ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းၶပ်ႉၶိုင်ယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းၶပ်းၶိုင်ၼင်ႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသင်ႇၼၼ်ႉသေ တင်ႈတပ်ႉ၊ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းတပ်ႉပႆတိၼ်၊ တပ်ႉမႃ့၊ တပ်ႉၸၢင်ႉလႄႈ တပ်ႉလေႃႉမႃ့ ႁႂ်ႈပေႃးၶႅမ်ႉလႅပ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ တၢင်ႇမိူင်းၵေႃႈႁူႉဝႃႈ ဢႃႇသေႃးၵႁၢင်ႈႁႅၼ်းသိုၵ်းမၼ်းဝႆႉၸိူင်ႉၼၼ်လႄႈ ဢမ်ႇႁတ်းၶဝ်မႃးတိုၵ်းမႃးသိမ်းဢဝ်။ ၵူၼ်းတၢင်ႇမိူင်းၵေႃႈ ၸင်ႇပၵ်းသဝ်ႁိၼ်ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်သေ တႅမ်ႈၶႅၵ်းဝႆႉၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
သေႃ ဢတ်ထိ ဢၼုသေႃၸၼ ၻေဝၼပရိယသ ဝိၸိၼိတိဢလိၵၼိ၊<br>
<br>
ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢႃႇသေႃးၵၼႆႉ ဝၢႆးသေ တိုၵ်းပႄႉႁုပ်ႈသိမ်းဢဝ်လႆႈ တိူင်းၵႃႇလင်ႇၵယဝ်ႉၵေႃႈ လႆႈတၢင်းၼႅင်ၸႂ် လႆႈတၢင်းမွင်ၸႂ်တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ မၼ်းၸင်ႇတႅပ်းတတ်းဝႃႈ ၵၢၼ်ၽိတ်း ဢၼ်မိူၵ်ႈမႂ်ႈ ႁၢႆႉလိူင်းၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ ဝၢႆးမႃး တိုၼ်းတေဢမ်ႇႁဵတ်းထႅင်ႈယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။ ယူႇတီႈမၼ်းသေ ဢမ်ႇၶႂ်ႈဢဝ်လၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈပေႉၵိၼ်ၽႂ်၊ ၶႂ်ႈဢဝ်တြႃးထမ်ႇမသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတူၼ်တူဝ်ႁူဝ်ၸႂ်ပိူၼ်ႈငမ်းယဵၼ်ၵူၺ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၸင်ႇတႅမ်ႈၶႅၵ်းဝႆႉလိၵ်ႈၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
လꩪ ၽေႃတိ ပြိတိ ꩪမ်မဝꩡယသ်ပိ၊<br>
<br>
ၵဝ်ၸဝ်ႈၼႆႉ လႆႈတၢင်းဢွၵ်ႇပႄႉလူၺ်ႈတင်းတြႃးထမ်ႇမလႄႈ လႆႈတၢင်းသိူဝ်းသႃႇတႄႉယဝ်ႉ။ ၽူႈဢၼ်ဢွင်ႇပႄႉလူၺ်ႈတင်းတြႃးထမ်ႇမၼႆႉ မင်ႇၵလႃႇလွင်ႈလီတင်းလူင်တိုၼ်းၸုမ်ႇၵူႈတဵမ်ႈထူၼ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈလွင်ႈဢွင်ႇပႄႉၼႆႉ ပဵၼ်ပုၼ်ႈတႃႇၸိုင်ႈမိူင်းႁိမ်းႁွမ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႄႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းသိုပ်တင်းၼမ်တင်းလၢႆယူႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၶူဝ်လမ်
ဝဵင်းၶူဝ်လမ် (kʰǒ lǎm), (ခိုလမ်မြို့), (Kho Lam), (Kholam) ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။
ၶူဝ်းလၼီႇ
ၶူဝ်းလၼီႇ(Colony).
ႁွင်ႉဢၼ်ပဵၼ်မိူင်းႁူမ်ႈၸႂ်ႉ တႂ်ႈမိုဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်မိူင်း ဢင်းၵိတ်ႉ(ပရိတ်ႉတိတ်ႉ)၊ တၢတ်ႉၶျ်၊ သပဵၼ်ႇ၊ ပေႃႇတူႇၶီႇ ၸိူဝ်းၼႆ့ ၶဝ်ၵႂႃႇသွၵ်ႈႁႃၼႃႈလိၼ်တီႈၼႂ်း ပၢင်ႇလၢႆသေ ဢဝ် မိူင်းၸိူဝ်းပဵၼ်တီႈၵုၼ်ဢေးသျႃး၊ ရူးရူပ်ႉ၊ ဢႃႇၾရိၵၸၢၼ်း၊ ၵုၼ်ဢႃႇၾရိၵ ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁဵတ်းပဵၼ်မိူင်းတႂ်ႈမိုဝ်းၶဝ်သေ ၸုပ်ႇလိူတ်ႈၽွင်းငမ်းယဝ်ႉ။ ဢဝ်လွင်ႈတိုၵ်းသိုၵ်းလႄႈသင်၊ သိုဝ်ႉဢဝ်လႄႈသင်၊ လႅၵ်ႈၵၼ်ၵူးၵၼ်လႄႈသင်၊ ၶဝ်ၵႅဝ်းၸွမ်ၼႂ်း ၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းပိူၼ်ႈလႄႈသင်၊ ပိုၼ်ၽႄႈသႃႇသၼႃႇလႄႈသင်၊ ၶႂၢင်ႈၼႃႈလိၼ်ၸိူင်ႉၼၼ်လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် မိူင်းဢၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းဢေႇၼႆႉ လႆႈပဵၼ် မိူင်းၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းဢႅမ်ႇၽႃႇရႃႇ ၸိူဝ်းပဵၼ် မိူင်းလူင်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်မိူင်းဢၼ်ထုၵ်ႇသႂ်ႇတႂ်ႈမိုဝ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်ပိူင်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်းၶူဝ်းလၼီႇသေၵေႃႈ ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်းမႃးႁင်းၶေႃယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေသိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ ၸိူဝ်းပဵၼ်မိူင်းၶူဝ်းလၼီႇၵမ်ႉၼမ် လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်မိူင်း ဢၼ်တိုၵ်ႉပဵၼ် ၶူဝ်းလၼီႇ ၼၼ်ႉၵေႃႈ တိုၵ်ႉမီးဝႆႉယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။
ၶူဝ်းၶွင်ၵူၼ်းလီ ၸဵတ်းပိူင်
 - သၻ်ထႃ = ၼမ်ႉၸႂ်ယုမ်ႇယမ်
 - သီလ = ၵမ်သိၼ်မၼ်ႈၽဵင်ႇ
 - သုတ = ၶဵင်ႇႁူႉငိၼ်းႁၼ်
 - ၸႃၵ = ပၼ်ၸုၼ်ႉႁတ်းၼဵၼ်ႇ
 - ပၺ်ၺႃ = ၶႅၼ်ႇလူင်ႉထမ်းၸွမ်
 - ႁိရ = လွမ်ဢၢႆလွင်ႈမိူၵ်ႈ
 - ဢွတ်ဢပ်ပ = လိူၵ်ႈၵူဝ်ၵၢၼ်လိူင်း
လဝ်ႇယႂ်ယိူင်း သႅင်ၵိုင်ႇမိူင်းႁႂ်ႈလႆႈသိမ်းဝႆႉတႃႉ။
ၶူဝ်ၵိုတ်ႈ
ၶူဝ်ၵိုတ်ႈၼႆႉ မီးၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းမၢၼ်းတလေး - လႃႈသဵဝ်ႈ၊ ၵႆယၢၼ်ၵၼ်တင်း တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်မွၵ်ႈ (7) လၵ်း။ တႄႇၵေႃႇတင်ႈမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ 1899 (ပီတႆး 1993 ၼီႈ) သေယဝ်ႈတူဝ်ၼႂ်းပီၶရိတ်ႉ 1900 (ပီတႆး 1994 ၼီႈ)။ ၸင်ႇတႄႇၸႂ်ႉတိုဝ်းမိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ 1903 (ပီတႆး 1997 ၼီႈ)။ ပဵၼ်ၶူဝ် ဢၼ်ၵၢႆႇဝႆႉၼႂ်းၵႄႈၵၢင် လၢၼ်းၽႃၸၼ်းသွင်ၽၢႆႇၼႂ်းႁူၺ်ႈၵိုတ်ႈ ဢၼ်မီးတၢင်းယၢဝ်း 300 ထတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၵေႃႈသၢင်ႈဝႆႉၼႂ်းႁိမ်းႁွမ်း ႁူၺ်ႈၵိုတ်ႈလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ၶူဝ်ၵိုတ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 
ၶေႃႈမုၼ်းၶူဝ်ၵိုတ်ႈ.
တၢင်းယၢဝ်းၶူဝ်ၵိုတ်ႈ မီးထိုင် 2,260 ထတ်း။ တၢင်းသုင်ၶူဝ်ၵိုတ်ႈသမ်ႉ လုၵ်ႉတၢင်းၼိူဝ် တႅၵ်ႈလူင်းၽႅဝ် ၽိဝ်ၼမ်ႉႁွင်ႈတၢင်းတႂ်ႈၼၼ်ႉၸိုင် မီးထိုင် 1,100 ထတ်း။ ၶိူင်ႈၵေႃႈသၢင်ႈသမ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းလဵၵ်း ဢၼ်မီးၼမ်ႉၼၵ်း 4,300 တၼ်ႇလႄႈ လဵၵ်းမႆႇၼႃးမွၵ်ႈၼိုင်ႈလၢၼ်ႉ (1,000,000) လူၼ်ႈသေ ၵေႃႈသၢင်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ၶူဝ်ၵိုတ်ႈၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းဝႆႉ လူၼ်ႈလဵၵ်းလူင် ယၢဝ်း 120 ထတ်း (10) လူၼ်ႈ၊ လူၼ်ႈလဵၵ်းလူင် ယၢဝ်း 60 ထတ်း (16) လူၼ်ႈလႄႈ သဝ်တုမ်လဵၵ်း (16) သဝ်သေ ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။
ပိုၼ်းၶူဝ်ၵိုတ်ႈ.
ၶူဝ်ၵိုတ်ႈမိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပဵၼ်ၶူဝ်ဢၼ်သုင်သုတ်း ထီႉသွင်လႄႈ ၸင်ႇပေႃးၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ 1897 ၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ ယိုင်းဢၢၼ်းတႃႇသၢင်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ဝဵင်းလိူဝ်ႇ (မၢၼ်းတလေး) - ဝၢၼ်ႈမေႃႇသေ သမ်ႉၶႂ်ႈသိုပ်ႇၵေႃႇသၢင်ႈပႃး သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ဝဵင်းလိူဝ်ႇ - ၵုၼ်လူင်ၼႆလႄႈ ၸင်ႇတႄႇၵေႃႇသၢင်ႈ တီႈႁူၺ်ႈၵိုတ်ႈၼႆႉဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵေႃႇသၢင်ႈၶူဝ်ၵိုတ်ႈ.
ၶူဝ်ၵိုတ်ႈၼႆႉ မီးၼႂ်းၵႄႈသဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ဝဵင်းလိူဝ်ႇ - ၵုၼ်လူင် ဢၼ်ၵႆယၢၼ်တင်း တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ် လၵ်းမၢႆ ၄၆၃/၀-၉ ။ ၶူဝ်ၵိုတ်ႈၼႆႉ လ ၶမ်ႇပၼီႇၾၢႆႇၵေႃႇၵၢႆႇ ပိၼ်ႇသီႇဝီးၼီးယႃးလႄႈ မေႇရီႇလၼ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းဢမေႇရိၵၼ်ႇ ၶဝ်မႃးၵေႃႈသၢင်ႈပၼ်။ ၵႃႊၸႂ်ႉၸၢႆႇ ၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈၶူဝ်ၵိုတ်ႈတင်းမူတ်း တူၵ်းမႅၼ်ႈငိုၼ်းမၢၼ်ႊ 1,698,200 ၵျၢပ်ႈ။
ၶူဝ်ၵိုတ်ႈၼႆႉ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉပဵၼ်ၶူဝ်ဢၼ်ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်းဝႆႉတႃႇ ၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇႁႄႈ ၼႂ်းႁူင်းၵၢၼ်ၶုတ်ႉမေႃႇႁႄႈၼမ်ႉတူႈ။ ၵွပ်ႈၼႆ ပဵၼ်ဝႆႉၶူဝ်ဢၼ်ၵမ်ႉၸွႆႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းဝႆႉတေႉတေႉ။ မိူဝ်ႈသိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ၼၼ်ႉ သိုၵ်းမႁႃႇမိၵ်ႈၶဝ် ၶတ်းၸႂ်ယႃႉလူႉပႅတ်ႈၶူဝ်ၵိုတ်ႈၼႆႉ။ ပွၵ်ႈၵမ်း႞ၼၼ်ႉ ယႃႉလူႉလႆႈ လၵ်းသဝ်ၶူဝ်ၵိုတ်ႈ မၢႆ-2 လႄႈ မၢႆ-5 ၵွၺ်း။ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်သမ်ႉ သိုၵ်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ ၸင်ႇဢဝ်မၢၵ်ႇမႃးပွႆႇၽၢႆႇတႂ်ႈၶူဝ်လႄႈ လၵ်းသဝ်ၶူဝ်ၵိုတ်ႈ မၢႆ - 9၊ 10၊ 11 လႄႈ 12 ။ ယၢမ်းၼၼ်ႉ လၵ်းသဝ်မၢႆ- 9 လႆႈႁၵ်းၵႂႃႇဢိတ်းဢီႈ။ လၵ်းသဝ်မၢႆ- 10လႄႈ 12 လႆႈႁၵ်းလူမ်ႉၵႂႃႇ။ လၵ်းသဝ်မၢႆ-11 သမ်ႉတိၼ်သဝ်ၶၢတ်ႇၵႂႃႇသေတႃႉ ဢမ်ႇႁၼ်လူမ်ႉ။ လူၼ်ႈလဵၵ်းယၢဝ်းပွင်း 120 ထတ်း မွၵ်ႈ (4) ဢၼ်မီးၽၢႆႇၼိူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈတူၵ်းၽႅဝ်လိၼ်မႃးမူတ်းယဝ်ႉ။
ၶိုၼ်းမႄးၵေႃႇသၢင်ႈၶူဝ်ၵိုတ်ႈ.
ဝၢႆးသေမိူင်းမၢၼ်ႈလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၶမ်ႇပၼီႇၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် ယိူင်းဢၢၼ်းတေမႃးမႄးၵေႃႇသၢင်ႈၶူဝ်ၵိုတ်ႈၼႆႉသေတႃႉ ၵွပ်ႈၵႃႊၸႂ်ႉၸၢႆႇ တေတူၵ်းမႅၼ်ႈငိုၼ်းၼမ်လႄႈ လႆႈၵိုတ်းယင်ႉၵႂႃႇ။ ႁွင်ႈၵၢၼ်လူတ်ႉလဵၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ၸင်ႇလႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းသေ မူၼ်ႉမႄးၸွမ်းၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။
ၼႃႈၵၢၼ်မူၼ်ႉမႄးၵေႃႇသၢင်ႈၶူဝ်ၵိုတ်ႈၼႆႉ တႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ 1948၊ လိူၼ်မေႇသေတႃႉ ယွၼ်ႉၶူဝ်ၵေႃႇၵၢႆႇ တႃႇဢဝ်မႃးၸႂ်ႉတိုဝ်းလႄႈ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းၵႂႃႇမႃးယၢပ်ႇလႄႈ ၸင်ႇလႆႈယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်းလိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ၊ ပီၶရိတ်ႉ 1951 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶူဝ်ၵိုတ်ႈၼႆႉ ထိုင်ယၢမ်းတေႃႈလဵဝ် တိုၵ်ႉပဵၼ်ၶူဝ်လူတ်ႉလဵၼ်း ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇဝႆႉၼိူဝ်ၵမ်ႇၽႃႇသေ ပဵၼ်ၶူဝ်လဵၵ်းဢၼ်ယႂ်ႇသုတ်း ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႊမျႅၼ်ႇမႃႇဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ၶူးမေႃတႆးၸဝ်ႈၵေႃးလီႇ မိူင်းပၼ်ႇ
ၵၢၼ်ႁဵၼ်းလႄႈလွင်ႈတူင်ႉၼိုင်.
မိူဝ်ႈဢယုၸဝ်ႈလႆႈ (8)ၶူပ်ႇ၊ ၶိုၼ်ႈယူႇဝတ်ႉ(ၵျွင်း)ဝၢၼ်ႈၸွၵ်ႉ ၼွင်ၶဝ်ႈလၢမ်၊ ပဵၼ်ၵပ်ႉပီႇဝႃႇၼိုင်ႈ ၼုင်ႈသၢင်ႇသေ လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၵေႃးလိယ ၼႆယဝ်ႉ၊ မိူဝ်ႈဢယုၸဝ်ႈထူၼ်ႈတဵမ်သၢဝ်းယဝ်ႉ ၶဝ်ႈသိမ်ႇ ပဵၼ်ၸၢင်း၊ ႁဵၼ်ႈဢဝ်တၢင်းမေႃတီႈၸဝ်ႈၶူးလူင်သေ ပေႃးယဝ်ႉၶၢႆႉၵႂႃႇၶိုၼ်ႈလိၵ်ႈထႅင်ႈတီႈ ၸဝ်ႈတူၼ် ၶူးလူင်ဝတ်ႉၼႃးဢိင်ႇ။ ၵႃႈပဵၼ်ထမ်းတႆး၊ ထမ်းယူၼ်းၼၼ်ႉၸဝ်ႈလႆႈမူတ်းယဝ်ႉ၊ တႃႇၶိုၼ်ႈထႅင်ႈ သတ်ႉတႃႇ သၢင်းၵျူဝ်ႇ ထမ်းပိတၵတ်ႈၼၼ်ႉ သမ်ႉၶၢႆႉၵႂႃႇယူႇဝတ်ႉၽွင်ႇတေႃႇဢူး ဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ပေႃး သုတ်းယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၸင်ႇၶၢႆႉလူင်းမိူင်းမၢၼ်ႈ၊ မိူဝ်းယူႇဝတ်ႉ (မိၼ်းဝၼ်ႇတိူၵ်ႈ) တီႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ(မၢၼ်း တလေး) လႆႈဝႃႇၼိုင်ႈ၊ ဢွၵ်ႇႁႅင်ႈမႃး ၽွင်းလိူၼ်သၢမ် ပိူၼ်ႈႁဵတ်းပွႆး ထၢမ်-တွပ်ႇ လိၵ်ႈလႄႈၸဝ်ႈ တွပ်ႇလႆႈထိၼိုင်ႈ၊ ၶႅမ်ႉလီတွၼ်းပိူၼ်ႈတင်းသဵင်ႈ၊ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း မင်းတုင်း ပေႃးတွၼ်ႈသူးသေ ယွၼ်းႁဵတ်းပေႃႈဢွၵ်ႇၸဝ်ႈလူးၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။
ၼႂ်းပီလဵဝ်ၵၼ် ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈ ပႃႈၵျွင်းသႅင် ဢမ်ႇယူႇလီလႄႈ မီးၵူၼ်းၸွမ်းၽိတ်ႈပၢင်းၸဝ်ႈ ၶိုၼ်းမိူဝ်းမိူင်းပၼ်ႇသေ ပေႃးၸဝ်ႈၽႅဝ်ယဝ်ႉ လႆႈလၢတ်ႈတေႃႇၵၼ်တင်းမႄႈလၢႆႊၵမ်းၵွႆးသေ၊ ပႃႈၵျွင်းသႅင်ၵေႃႈ ပူတ်းၸႂ်လပ်းတႃ လိုမ်းမိူင်းၵႂႃႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။
ၸင်ႇၼႆႉၸဝ်ႈလႆႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ(သုတ်ႉတ မိူင်းပၼ်ႇ၊ ဢမ်ႇၼၼ်- သုတ်ႉတ ၵေႃးလီႇ)ၼၼ်ႉလူႇၸွမ်းမႄႈၵူၼ်းထဝ်ႈယဝ်ႉ၊ ပပ်ႉၼႆႉမီးမႃးတေႃႇယၢမ်းလဵဝ်ယူႇ။ ၸဝ်ႈၶိုၼ်းဢွၵ်ႇဢႅဝ်ႇ ၸွတ်ႇၸေးၼႂ်းမိူင်းတႆး ႁဝ်း လႆႈထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလၢႆႊသမ်ႇသႅၼ်ပိူင်လႄႈ ၸဝ်ႈၸင်ႇဢွၵ်ႇႁဵတ်းၵူၼ်းႁိူၼ်းသေ၊ တေႇ ၼႃႈႁိူၼ်းယူႇတီႈ “ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇမူင်ႈၶႃၵႂၢႆး’’ ၼႂ်းမိူင်းပၼ်ႇ။ ပေႃးၶၢဝ်းႁႅင်ႈမႃႈၸဝ်ႈသိုပ်ႇဢွၵ်ႇႁႃတႅမ်ႈ လိၵ်ႈသေ၊ ၶၢဝ်းႁုိဝ်ႉသမ်ႉၶိုၼ်းယူႇတီႈႁိူၼ်းႁဵတ်းၼၼ်တေႃႇထဝ်ႈ။
သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်.
ၸဝ်ႈလႆႈသဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇ ၽွင်းဢယုၸဝ်ႈလႆႈ(73)ပီ မိူဝ်ႈပီတႆး-2035 ၼီႈ (ပီၶရဵတ်ႈ1896)၊ လိူၼ်သိပ်းသွင်မႂ်ႇ(15) ၶမ်ႈ ဝၼ်းၸၼ်တၢမ်းၶမ်ႈ တီႈ ႁိူၼ်းၸဝ်ႈ ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇမူင်ႈၶႃၵႂၢႆး ႁိမ်းဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်လိၵ်ႈဢၼ်ၸဝ်ႈတႅမ်ႈဝႆႉ.
တင်းသဵင်ႈ မီး(200)လိူဝ်ꧦ၊ တီႈလိၵ်ႈၸဝ်ႈၵေႃးလီႇ မီးၼမ်သုတ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ႁိူၼ်းပူႇႁဵင်သေႃးၸိင်ႇ၊ ပွၵ်ႉၵၢတ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈတူၼ်ႈႁုင်း၊ ၵဵင်းတွင်းယဝ်ႉ။
ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 0
ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 0 ၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ဝၼ်းဢၼ်ပႃးတီႈ ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းေသ မၼ်းပဵၼ် ဢၼ်ၸႂ်ႉတီႈ ပၢႆးၼၢတ်ႈၶၢတ်ႈ လႄႈ ပၢႆးသွပ်ႉၾ်ဝႄးရ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ
လွင်ႈၸႂ်ႉတီႈ သွပ်ႉၾ်ဝႄးရ်.
တီႈ Microsoft Excel ၼၼ်ႉ တီႈ ဢၼ်ပဵၼ် ဝၼ်း 0 တီႈ 1900 date format ၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ် 1900 ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 0 ယဝ်ႉ။
တႃႇသိုပ်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း.
 - မၢတ်ႉၶျ် 0
 - ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 30
မၢတ်ႉၶျ် 0
မၢတ်ႉၶျ် 0 ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ဝၼ်းထိႁၢင်ႈငဝ်းဢၼ်ၼိုင်ႈၵွၼ်းသေ မၼ်းၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝၼ်း ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈၵႂႃႇတီႈ လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ တီႈပီဝႃႇထၢပ်ႈၼၼ်ႉသေ ၵႆႉၸႂ်ႉတီႈ ပၢႆးၼၢတ်ႈၶၢတ်ႈ လႄႈ ပၢႆးသွပ်ႉၾ်ဝႄးရ်ယဝ်ႉ။ 
တႃႇသိုပ်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း.
 - ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 0
 - ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 30
ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 30
ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 30 ၼႆႉ လႆႈႁၼ်တီႈ ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းမၢင်ဢၼ်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ တီႈ ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဢၼ်ပႃး 28 ဝၼ်းဢမ်ႇၼၼ် 29 ဝၼ်း ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼၼ်ႉတႄႉ ဢၼ်ႁၼ်ပႃးဝႆႉ။ ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 30 ဝၼ်းၼႆႉ ၵႆႉလႄႇၸႂ်ႉတၢင် ဝၼ်းဢၼ်လႆႈၸဵပ်းသႅပ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇသုတ်းတူဝ်ႈလႆႈ၊ မဵဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇပဵၼ်မႃးလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တႃႇသိုပ်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း.
 - ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 0
 - မၢတ်ႉၶျ် 0
ၸႄႈဝဵင်းၵုင်းၸၢင်ႉ
ၸႄႈဝဵင်းၵုင်းၸၢင်ႉ ၼႆႉ ပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်မီးတႂ်ႈ ၼႃႈလိၼ် ၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵုင်းၸၢင်ႉ ယဝ်ႉ။
ၼႃႈလိၼ်.
ၸႄႈဝဵင်းၵုင်းၸၢင်ႉၼႆႉ လႅၼ်လိၼ် ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈဝဵင်းလဝ်ႉၵႆႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈတၢင်းသုင်ၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ သေ ၵွင်းလွႆၼမ်ဝႆႉယဝ်ႉ။
ၵေႃႇမသျိၼ်ႇ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်
ၵေႃႇမသျိၼ်ႇ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (Union Election Commission၊ တူဝ်ယေႃႈ UEC) ၼႆႉ ပဵၼ် ၵေႃႇမသျိၼ် ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ တီႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ သေ မီးပုၼ်ႈၽွၼ်း တွၼ်ႈတႃႇ ၼၢမ်းၼႃႈၸတ်းႁဵတ်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈႁင်း မိူင်းမၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၵေႃႇမသျိၼ်ႇၼႆႉ လႆႈႁဵတ်းၵၢၼ် တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈထတ်းသၢင်ႈတၢင်ႇမၢႆၽၢင် တႅၼ်းၽွင်း လႄႈ ပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်းယဝ်ႉ။ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၵေႃႇမသျိၼ်ႇ (18) ၵေႃႉၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇပၼ်ၵၢၼ် မိူဝ်ႈ ပီ 2010၊ မၢတ်ႉၶျ် 11 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပိုၼ်း.
မိူဝ်ႈ ပီ 2010၊ မၢတ်ႉၶျ် 8 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇ မၢႆႈမီၾိင်ႈမိူင်း ၵေႃႇမသျိၼ်ႇ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေ လႆႈဢဝ် သုၼ်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈ ဢၢပ်ႈၼွပ်ႇပၼ် ၵေႃႇမသျိၼ်ႇ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မႃးယဝ်ႉ။
ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း.
ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၵေႃႇမသျိၼ်ႇ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢဝ်တၢင်းၶေႃႈမၵ်းမၢႆၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈသေ လိူၵ်ႈတၢင်ႇယဝ်ႉ။
 - တေလႆႈပဵၼ် ၵူၼ်းဢႃႇယု 50 ၶိုၼ်ႈၼိူဝ်
 - တေလႆႈပဵၼ် ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ၶၢဝ်ႇလိုဝ်းလင်လူၺ်ႈ ၸိုဝ်ႈသဵင်လီ
 - တေလႆႈပဵၼ် ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်မီး သိၵ်ႈၶႃႇ၊ သမႃႇထိ လႄႈ တူဝ်ထူပ်းၼမ်
 - တေလႆႈပဵၼ် ၵူၼ်းပႂ်ႉပႃးၵတိသႅတ်ႉၸႃႇ ၼိူဝ်ၵူၼ်းမိူင်း
 - တေလႆႈပဵၼ် ၵေႃႉဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈတင်း ပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်းဢၼ်လႂ်
 - တေလႆႈပဵၼ် ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇႁၢပ်ႇၵၢၼ်လုမ်းသင်
ၸုမ်း ပီ 2010.
ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၵေႃႇမသျိၼ်ႇ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်ထုၵ်ႇ ၼႅင်ႇငၢၼ်ႇတေႃႇ ဢေးၶျၢၼ်းတႃႇယႃႇယေး ၼိၼ်ႉ ၽုၼ်ႉၽျူဝ်းယေးၶွင်ႇၸီႇ လႆႈပၼ်ပုၼ်ၽွင်း မိူဝ်ႈ ပီ 2010၊ မၢတ်ႉၶျ် 11 ဝၼ်းၼၼ်ႉ - 
 - ဢူးၸူဝ်းတဵင်း (ၽူႈၼၢမ်း)
 - ဢူးဢိၼ်ႇၸေႃႇၼေႃႇ (ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း)
 - ဢူးၶိၼ်ႇမွင်ႇၼု (ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း)
 - ဢူးၸေႃးပလႅင်ႇ (ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း)
 - တွၵ်ႇတႃႇပႃႉမွင်ႇ (ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း)
 - ဢူးၺုၼ်ႉတိၼ်ႇ (ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း)
 - ဢူးမွင်ႇတႃႇလႃႉ (ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း)
 - တွၵ်ႇတႃႇၸၢႆးၶမ်းလႅင် (ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း)
 - ဢူးဢွင်ႇမျိၼ်ႉ (ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း)
 - ဢူးမျိၼ်ႉၼႅင်ႇ (ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း)
 - တွၵ်ႇတႃႇတိၼ်ႇဢွင်ႇဢေး (ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း)
 - တေႃႇၶိၼ်ႇလႃႉမျိၼ်ႉ (ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း)
 - တွၵ်ႇတႃႇတေႃႇမျိၼ်ႉၵျီႇ (ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း)
 - ဢူးတႃႇဢူး (ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း)
 - တွၵ်ႇတႃႇမွင်ႇထူး (ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း)
 - ဢူးတႃႇထေး (ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း)
 - ဢူးဝိၼ်းၵျီႇ 
 - ဢူးဝိၼ်းၵူဝ်ႇ (ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်း)
ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ယၢမ်းလဵဝ်.
ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၵေႃႇမသျိၼ်ႇ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ် ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ ပၼ်ၵၢၼ် မႃး မိူဝ်ႈ 2016၊ မၢတ်ႉၶျ် 30 ၼၼ်ႉ -
 - ဢူးလႃႉတဵင်း (ၽူႈၼၢမ်း)
 - ဢူးဢွင်ႇမျိၼ်ႉ (ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း)
 - ဢူးၸူဝ်းယႄႇ (ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း)
 - ဢူးထုၼ်းၶိၼ်ႇ (ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း)
 - ဢူးလႃႉတိၼ်ႉ (ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း)
 - ဢူးမျိၼ်ႉၼႅင်ႇ
 - ဢူးတၢၼ်းထေး
 - ဢူးၺုၼ်ႉၸဵင်ႇ
 - ဢူးတႅတ်ႉထုၼ်း
 - ဢူးမျိၼ်ႉဢွင်ႇ
 - ဢူးၸေႃးတႄႇၼီႇယႄႇၵျီႇ
 - ဢူးဢွင်ႇၸူဝ်းဝိၼ်း
 - ဢူးမိၼ်းသူၺ်ႇ
 - ဢူးသူၺ်ႇတိၼ်ႉလႂိၼ်ႇ
ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်လုမ်းၸွမ်ၸိုင်ႈ
ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်လုမ်းၸွမ်ၸိုင်ႈ (ထႅင်ႈလၢႆးၼိုင်ႈ လုမ်းၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ၊ Office of the President of the Republic of the Union of Myanmar) ၼႆႉ ပဵၼ် လုမ်း ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ ႁၢပ်ႇၵၢၼ် တီႈ ထၢၼ်ၽွင်းလူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပိုၼ်း.
လႆႈတႄႇၽွတ်ႈႁႅၼ်း မိူဝ်ႈပီ 2011 ၽွင်းလုၵ်ႉဢဝ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်း လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ် လွင်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇႁဵတ်းသၢင်ႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်းလွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်း၊ တွၼ်ႈတႃႇႁပ်ႉႁွင်းၸတ်းႁဵတ်း ပၢင်ပွႆလဵၼ်ႈႁႅင်း ဢေးသျႃးၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ 2013 လႄႈ တွၼ်ႈတႃႇ ႁပ်ႉႁွင်းၸတ်းႁဵတ်း ပၢင်ၵုမ်ထႅၼ်ႈ ဢႃႇၸီႇယႅၼ်ႇ 2014 ၼၼ်ႉသေ ပီ 2012၊ သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 4 ၼၼ်ႉ ဢဝ် ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်လုမ်းၸွမ်ၸိုင်ႈၼႆႉ လႆႈၶႂၢၵ်ႈႁဵတ်းပဵၼ် ထၢၼ်ၽွင်းလူင် 6 ဢၼ်ယဝ်ႉ။ ပီ 2013၊ ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 9 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈဢူးတဵင်းၸဵင်ႇ ဢဝ် ဢူးယႄးထုတ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၵႅမ်ၽွင်းလူင်တီႈ ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၼၼ်ႉ ပၼ်ၵၢၼ်ပဵၼ် ၽူႈမီးသုၼ်ႇလၢတ်ႈ ႁင်း လုမ်းၸွမ်ၸိုင်ႈ ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ဢူးၸေႃႇထေး ၶုၼ်ပွင်ၵၢၼ်လုမ်းၸွမ်ၸိုင်ႈ လႆႈသိုပ်ႇဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ထိုင်ပၢၼ် ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ ဢူးထိၼ်ႇၵျေႃႇၼၼ်ႉ လႆႈယွၼ်ႇယွမ်းပဵၼ် ထၢၼ်ၽွင်းလူင်ဢၼ်လဵဝ်ၵူၺ်းသေ တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ လႆႈပဵၼ် ၽွင်းလူင်မႃးယဝ်ႉ။
ပိူင်ၽွတ်ႈႁႅၼ်း.
 - ၸုမ်းလုမ်းၽွင်းလူင်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်
 - လုမ်းၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈၵွၼ်း
 - လုမ်းၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ (1) ၵွၼ်း
 - လုမ်းၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ (2) ၵွၼ်း
 - ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင်ပၢႆးမိူင်း လႄႈ ပၢႆးႁူမ်ႇလူမ်ႈ
 - ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
 - ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင် လွင်ႈၵူၼ်း လႄႈ ၾိင်ႈငႄႈ
 - ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင် ၵၢၼ်တမ်းၽႅၼ် လႄႈ ၵၢၼ်ငိုၼ်းတွင်း
 - ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင် ႁိူၼ်းၵႅဝ်ႈ
 - ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင် ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၽၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈ
 - ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင် ၽၢႆႇၶူၼ်ႉၶႂႃႉ၊ ၽၢႆႇပိုၼ်ၶၢဝ်ႇ လႄႈ ၽၢႆႇလိူၵ်ႈတိူင်ႇ
ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ် ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ (2011-2016).
မိူဝ်ႈပၢၼ် ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ ဢူးတဵင်းၸဵင်ႇၼၼ်ႉ လႆႈပၼ်ၵၢၼ် ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ်ၽၢႆ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး၊ ၽၢႆႇသႃႇသၼႃႇ၊ ၽၢႆႇၾိင်ႈမိူင်း၊ ၽၢႆႇပၢႆးပႆႇၺႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 2011၊ ဢႄႇပရႄႇ 19 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈပၼ်ၵၢၼ် ၵူၼ်း 9 ၵေႃႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၵိူဝ်းၵုမ် ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပီ 2014 ၵျုၼ်ႇ 18 ၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ် ဢူးမျိၼ်ႉမွင်ႇ လႄႈ ဢူးၸဵင်ႇဝိၼ်းဢွင်ႇၶဝ် ပၼ်ၵၢၼ်ပဵၼ် ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇယူႇယဝ်ႉ။
ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ်ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ တေႃႇထိုင် ပီ 2014 ၼႆႉ ပဵၼ်ၼင်ႇၸိူဝ်းၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
 - ပၢႆးမိူင်း: ဢူးၵူဝ်ႇၵူဝ်ႇလႅင်ႇ
 - ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး: ဢူးမျိၼ်ႉ
 - ၾိင်ႈမိူင်း: ဢူးၸိတ်ႉဢေး
 - ၽၢႆႇသႃႇသၼႃႇ: ဢူးမျိၼ်ႉမွင်ႇ
 - ပၢႆးပႆႇၺႃႇ: တေႃႇယိၼ်ႇယိၼ်ႇၼွႆႇ
ႁိူၼ်းၵႅဝ်ႈၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ (ၼေႇပျီႇတေႃႇ)
ႁိူၼ်းၵႅဝ်ႈၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင် ပဵၼ်ႁိူၼ်းၵႅဝ်ႈ ဢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ ယိူင်းဢၢၼ်းတႃႇႁႂ်ႈပဵၼ် ႁိူၼ်းယူႇ လႈ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၽူႈၼၢမ်း ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁိူၼ်းၵႅဝ်ႈၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင် ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇ ယဝ်ႉ။ တီႈႁိူၼ်းၵႅဝ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉဢွင်ႈၶၢၼ်း 100 ပၢႆသေ ဢဝ် ၶူးဝဵင်း လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉသေ တွၼ်ႈတႃႇတေ လတ်းၶၢမ်ႈၶူးဝဵင်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၶူဝ် သေယဝ်ႉ။
သဵၼ်ႈမၢႆ ၽူႈဢွင်ႇပႄႉ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ၊ 2020 တီႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
သဵၼ်ႈမၢႆဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်သဵၼ်ႈမၢႆတႅၼ်းၽွင်း ဢၼ်လႆႈဢွင်ႇပႄႉမႃးတီႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ၊ 2020 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
Visual Studio Code
Visual Studio Code ၼႆႉ ပဵၼ် source code editor ဢၼ် ႁဵတ်းဝႆႉတွၼ်ႈတႃႇ ဝိၼ်းတူဝ်း၊ လိၼ်းၼိတ်ႉ၊ မႅၵ်ႉဢူဝ်ႇဢႅတ်ႉသ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈမၼ်းၼႆႉ လႆးၵမ်ႉထႅမ်ဝႆႉပၼ် debugging, embedded Git control, GitHub, syntax highlighting, snippets, code refactoring ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ဢၼ်ပဵၼ် Git ၵေႃႈ ၽင်သႂ်ႇပႃးမႃးၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် themes, keyboard shortcuts, preferences လႄႈ extension ဢၼ်မၼ်းၸႂ်ႉဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းႁဵတ်းဝႆႉပၼ် ႁႂ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈလႆႈယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် source code မၼ်းၼႆႉ ပဵၼ် free and open source သေ ဢဝ်တင်း မႂ်လၢႆႇၸိၼ်ႇ MIT သေၵေႃႈ ပိုၼ်ၽႄႈဝႆႉယဝ်ႉ။