တူၼ်ၶူး ၸဝ်ႈဝိၸႃႇရၼ
✍ ပိုၼ်းၵႅပ်ႈ ✍
ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ဝိၸႃရꧣ
တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈလူင် - ဝတ်ႉပိတၵၢတ်ႈ
ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင်သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး ဝဵင်းပၢင်လူင် 
ꩡႃတိတီႈသဝ်း သြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်းၶႃႈ
 သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ꧤၻ်ၻၼ်တဝိၸႃရꧣ ႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး လုင်းၸၢင်းၵူမ်း+ပႃႈၸၢင်းၼုမ်ႇ။ တီႈ ယူႇ-ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉမေႃႇငိုၼ်း(ဢၼ်ယၢမ်းလဵဝ်ႁွင်ႉ-ဝၢၼ်ႈၼွင်ဢိူင်ႇ)၊ ဢိူင်ႇႁၢႆးၽၵ်း-ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်၊ မိူင်းတႆး ပွတ်းၸၢၼ်းသေ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမႃး မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ(1325)ၼီႈ၊ လိူၼ်ၵမ်မႂ်ႇ(11)ၶမ်ႈ-ဝၼ်းပုတ်ႉ၊ မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ (29/December/1963)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ မီးဝႆႉပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉၵၼ်(8)ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ ပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉၵၼ်(8)ၵေႃႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ဝႆႉၵေႃႉမၢႆထူၼ်ႈ(5)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပီၶိုၼ်ႈယူႇၵျွင်း ပဵၼ်သၢင်ႇပဵၼ်လွင်း
 ထိုင်မႃး ပီၵေႃးၸႃႇ(1334)ၼီႈ၊ မိူဝ်ႈဢႃႇယုၸဝ်ႈလႆႈ(9)ၶူပ်ႇၼၼ်ႉ ပေႃႈမႄႈသွင်ၸဝ်ႈ ဢဝ်မိူဝ်းဢၢပ်ႈ ပၼ်တမ်ႈတီႈ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်သေႃၼၼ်ၻိ-ဝတ်ႉၼမ်ႉမေႃႇငိုၼ်း၊ဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင် ႁဵတ်းၵပ်ႉပီႇသေ သွၼ်ဢဝ်ပိုၼ်ႉ ထၢၼ်ပၺ်ႇၺႃႇ ၸိူဝ်းပဵၼ် - မႄႈလိၵ်ႈတႆး၊ သၢင်ႇတိုဝ်းၵမ်၊ ပရိတ်ႈလူင်၊ မင်ၷလႃသုတ်ႈ၊ သိင်ၵႃလေႃဝႃၻသုတ်ႈ၊ သိူၵ်ႈပိုၼ်းၽြႃး တႄႇၵွႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ႁဵတ်းၵပ်ႉပီႇလႆႈဝႃႇၼိုင်ႈယဝ်ႉၼၼ်ႉ ထိုင်မႃး ပီၵေႃးၸႃႇ (1335)ၼီႈ၊ လိူၼ်(4)မူၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉဢဝ် ပၸ်ၸယႃၼုၷ်ၷႁ တီႈလုင်းၸၢင်းဢိင်ႇတိ+မႄႈပႃႈၸၢင်းၼု (ၶဝ် တင်းႁိူၼ်း) ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉမေႃႇငိုၼ်း၊ ဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင် ႁဵတ်းသၢင်ႇလွင်းသေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇသႃမꧣေ တမ်ႈတီႈ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်သေႃၼၼ်ၻိ - ဝတ်ႉၼမ်ႉမေႃႇငိုၼ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်သေႃၼၼ်ၻိၵေႃႈ မႄးတၢင်ႇ ၸိုဝ်ႈမႂ်ႇ သႂ်ႇပၼ်ၸိုဝ်ႈၵျွင်းဝႃႈ “ၸဝ်ႈသၢင်ႇဝိလိၼ်ၻ”ၼႆယဝ်ႉ။
ဢွၵ်ႇဝၢၼ်ႈၵိူတ်ႇၵွႃႇ ႁႃသွၼ်ပၺ်ႇၺႃႇ
 ထိုင်မႃး ပီၵေႃးၸႃႇ(1336)ၼီႈ၊ လိူၼ်(4)လွင်ႈ(3)ၶမ်ႈၼၼ်ႉ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်သေႃၼၼ်ၻိ ဢွၼ်ဢဝ် ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ႁဝ်း မႃးဢၢပ်ႈထိုင်တီႈ ဝတ်ႉပိတၵၢတ်ႈ-ဝဵင်းပၢင်လူင်သေ မႄးလႅၵ်ႈၸိုဝ်ႈမႂ်ႇသႂ်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ “ၸဝ်ႈသၢင်ႇ ဝိၸႃရꧣ”ၼႆယဝ်ႉ။ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ယူႇသဝ်းၼႂ်းဝတ်ႉပိတၵၢတ်ႈ-ဝဵင်းပၢင်လူင်ၼႆႉသေ သိုပ်ႇႁဵၼ်းသွၼ် ဢဝ်လိၵ်ႈထႅင်ႈလႄႈ လႆႈဢွင်ႇပူၼ်ႉ ၸၼ်ႉမူႇလ၊ ၸၼ်ႉပထမ၊ ၸၼ်ႉၻုတိယ၊ ၸၼ်ႉတတိယ ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ပီၵေႃးၸႃႇ(1341)ၼီႈ၊ ဝၢႆးပွႆးၶူၼ်ႉၶႆႈတႅမ်ႈတွပ်ႇလိၵ်ႈ ပရိယတ်တိသၻ်ထမ်မပႃလၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ-တူင်ႇဝဵင်း ပၢင်လူင်ယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸၢင်းၸၼ်ၻိမႃ(မိူင်းၼၢင်း) ဢွၼ်ဢဝ် ၸဝ်ႈသြႃႇႁဝ်းၼႆႉ ၵွႃႇဢၢပ်ႈထိုင်တမ်ႈတီး ၸဝ်ႈ သြႃႇလူင်သၼ်တႃꩪိၵ-ၵျွင်းတဵင်ႇတွင်ႇ၊ဝဵင်းတူၼ်ႈတီးသေ ႁဵၼ်းသွၼ်ဢဝ်လိၵ်ႈထမ်းထႅင်ႈလႄႈ ပီၵေႃးၸႃႇ (1342)ၼီႈၼၼ်ႉ ဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉပထမငယ်တန်း။ ပီၵေႃးၸႃႇ(1343)ၼီႈၼၼ်ႉ ဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉပထမလတ် တန်းယူႇယဝ်ႉ။
ပီၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸၢင်း ရႁၢၼ်းတူၼ်မျၢတ်ႈ
 ထိုင်မႃး ပီၵေႃးၸႃႇ(1344)ၼီႈ၊ လိူၼ်(11)လွင်ႈ(6)ၶမ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉဢဝ်ပၸ်ၸယႃၼုၷ်ၷႁ တီႈလုင်း ၸၢင်းဢိင်ႇတိ+မႄႈပႃႈၸၢင်းၼု ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉမေႃႇငိုၼ်း(ၼွင်ဢိူင်ႇ)၊ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ဢိၼ်ၻ-ဝတ်ႉသုတွင်းပျေႉ၊ ဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး သမ်ႉႁဵတ်းပဵၼ် သြႃႇဢုပသေႇသေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ရႁၢၼ်း တီႈၼႂ်းသိမ်ႇလူင်ၶၼ်ႇတ- ဝတ်ႉဢူးယဵၼ်ႇ၊ ဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
သိုပ်ႇသွၼ်ပၺ်ႇၺႃႇ ပုၼ်ႈတႃႇတၢင်းႁု
 ဝၢႆးသေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်သမꧣ-ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းယဝ်ႉၼၼ်ႉ ထိုင်မႃး ပီၵေႃးၸႃႇ(1345)ၼီႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသြႃႇပၺ် ၺႃသီရိ-ၵျွင်းၼႃးလွႆ၊ဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး ဢွၼ်ဢဝ်သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်း ၵွႃႇဢၢပ်ႈတီႈ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ဢရိယဝံသ-ဝတ်ႉ မင်ၷလႃသုၶပႃꩮိတၵ်ၵသူဝ်ႇ၊ ဝဵင်းတႃႇမူၺ်ႇ - တိူင်းတႃႈၵုင်ႈသေ သွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ်လိၵ်ႈထမ်းထႅင်ႈလႄႈ ဢွင်ႇ ပူၼ်ႉၸၼ်ႉပထမကြီးတန်း မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ(1346)ၼီႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ပီၵေႃးၸႃႇ(1347)ၼီႈ ၶၢႆႉၵွႃႇယူႇတီႈၵျွင်း လူင် ဝဵင်းမင်ၷလႃတွင်ႇၺုၼ်ႉ-တိူင်းတႃႈၵုင်ႈသေ သိုပ်ႇႁဵၼ်းဢဝ်လိၵ်ႈ ၸၼ်ႉၶူးသွၼ် တႃႇပီၼိုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။
 ထိုင်မႃး ပီၵေႃးၸႃႇ(1348)ၼီႈ၊ လိူၼ်(8)မႂ်ႇ (8)ၶမ်ႈၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမႃးႁဵတ်းၸဝ်ႈၶူးသွၼ် ၼႂ်းဝတ်ႉပိတ ၵၢတ်ႈ-ဝဵင်းပၢင်လူင် တႃႇ(2)ပီသေ၊ ထိုင်မႃး ပီၵေႃးၸႃႇ(1350)ၼီႈၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းၵွႃႇသွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ်လိၵ်ႈထႅင်ႈ တီႈ ဝတ်ႉၵျၶၢတ်ႈဝႅင်း-ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ် လႆႈဝႃႇၼိုင်ႈ။ ပီၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဝႃႈ ငဝ်းလၢႆးဝၢၼ်ႈမိူင်းသုၵ်ႉယုင်ႈ ဢမ်ႇၼိမ်သဝ်း လႄႈ ဢမ်ႇပဵၼ်တွပ်ႇလိၵ်ႈသေ လႆႈမႃးယူႇၶိုၼ်းတီႈ ဝတ်ႉပိတၵၢတ်ႈ - ဝဵင်းပၢင်လူင် ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။
 တႄႇဢဝ် ပီၵေႃးၸႃႇ(1351)ၼီႈ တေႃႇထိုင် ပီ(1356)ၼီႈ လႆႈႁပ်ႉပဵၼ်ၸဝ်ႈပွင်ၵၢၼ်၊ ပီၵေႃးၸႃႇ(1357) ၼီႈ တေႃႇထိုင် ပီ(1370)ၼီႈၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၼႂ်းၵျွင်း၊ တႄႇဢဝ် ပီၵေႃးၸႃႇ(1371)ၼီႈၼၼ်ႉ မႃး တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ လႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ် ပꩪႃၼၼႃယၵ ၸဝ်ႈၵွၼ်းဝတ်ႉ(ၼင်ႈၵျွင်း)- ၵျွင်းပိတၵၢတ်ႈ ဝဵင်း ပၢင်လူင်ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။
တီႈယူႇတၼ်းသဝ်း သြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်းယူႇသၢင်ႈ 
 သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ယၢမ်ႈယူႇသဝ်းမႃးၼႂ်းၵျွင်း -
1. ဝတ်ႉၼမ်ႉမေႃႇငိုၼ်း-ဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်၊
2. ဝတ်ႉပိတၵၢတ်ႈ-ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင်သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး ဝဵင်းပၢင်လူင်၊
3. ဝတ်ႉတဵင်ႇတွင်ႇ-ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊
4.ဝတ်ႉထမ်ႇမႃႇလင်ႇၵႃႇရ လႄႈ ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသုၶပႃႇလိတၵ်ၵသူဝ်ႇ-ဝဵင်းတႃႇမူၺ်ႇ တိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊
5. ဝတ်ႉၵျွင်းလူင်-ဝဵင်းမင်ႇၵလႃႇတွင်ႇၺုၼ်ႉ တိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊
6. ဝတ်ႉၵျၶၢတ်ႈဝႅင်း-ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ် တိူင်းပႃႇၵိူဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၸိုဝ်ႈသြႃႇၶူးဝႃး ယၢမ်ႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈမႃး 
သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ယၢမ်ႈလႆႈသွၼ်ဢဝ်တၢင်းႁုတၢင်းမေႃ လိၵ်ႈလၢႆးပၢႆပေႇမႃးတမ်ႈ တီႈ-
1.ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်သေႃၼၼ်ၻိ-ဝတ်ႉၼမ်ႉမေႃႇငိုၼ်း၊ ဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်၊
2.ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၺႃꧣသမ်ꧤႃရ လႄႈ ၸဝ်ႈၶူးသွၼ်ၶဝ် ၼႂ်း-ဝတ်ႉပိတၵၢတ်ႈ၊ ဝဵင်းပၢင်လူင်၊
3.ၸဝ်ႈသြႃႇသၼ်တႃꩪိၵ လႄႈ ၸဝ်ႈၶူးသွၼ်ၶဝ် ၼႂ်း-ဝတ်ႉတဵင်ႇတွင်ႇ၊ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊
4.ၸဝ်ႈသြႃႇဢရိယဝံသ လႄႈ ၸဝ်ႈၶူးသွၼ်ၶဝ် ၼႂ်း-ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသုၶပႃလိတၵ်ၵသူဝ်ႇ၊ ဝဵင်းတႃႇမူၺ်ႇ တိူင်း တႃႈၵုင်ႈ၊
5.ၸဝ်ႈသြႃႇꩡေႃတိပႃလ လႄႈ ၸဝ်ႈၶူးသွၼ်ၶဝ် ၼႂ်း-ဝတ်ႉၵျၶၢတ်ႈဝႅင်း၊ ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ဢွင်ႇလိၵ်ႈဢွင်ႇလၢႆး လွင်ႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ
 သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းၼႆႉ ဢွင်ႇပူၼ်ႉ -
 ၸၼ်ႉမူႇလ တေႃႇထိုင် ၸၼ်ႉꧡꩦ်ꩧ ၼႂ်းပၢင်ပွႆးၶူၼ်ႉၶႆႈတႅမ်ႈတွပ်ႇလိၵ်ႈပရိယတ်တိသၻ်ꩪမ်မပႃလၵႅၼ်ႇ ၸဝ်ႈၸိုင်ႈတႆး- ဝဵင်းပၢင်လူင်။
 ၸၼ်ႉဢွၼ်ႇ၊ ၸၼ်ႉၵၢင် လႄႈ ၸၼ်ႉလူင် ၼႂ်းပၢင်ထၢမ်လိၵ်ႈပႃလိပထမပျၢၼ်ႇ- လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ၼႃႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ ၸဝ်ႈၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းၵွႃႇ
(ၵ) ၽၢႆႇလိၵ်ႈလၢႆး
 သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ တႄႇဢဝ်ပီၵေႃးၸႃႇ(1348)ၼီႈၼၼ်ႉမႃး ႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ပူင်သွၼ် ပၼ်လိၵ်ႈလၢႆးပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ပၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉတပေး ၵူႈပီၵူႈပီ ဢမ်ႇမီးမိူဝ်ႈယင်ႉလိုဝ်ႈ သေပီသေ၊ မိူဝ်ႈပူင်သွၼ်ပၼ် ၼၼ်ႉၼႆၵေႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်လုၵ်ႈၼွင်ႉတပေး ပေႃးတေပွင်ႇၸႂ်လႆႈလီꧦၼၼ်ႉ ဝႆႉၸႂ်ၸေတၼႃလီꧦသေဢမ်ႇၵႃး ဝႆႉၼမ်ႉ ၼၵ်းလိၵ်ႈလၢႆးတႄႉꧦဝႃႈꧦသေ ပူင်သွၼ်ပၼ်ၵွႃႇယူႇယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ပပ်ႉလိၵ်ႈပပ်ႉလၢႆး ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇၼႂ်း ၵၢၼ်ႁဵၼ်းမိူဝ်ႈၵၢပ်ႈပၢၼ် လၵ်းသုတ်ႇၵဝ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တႅမ်ႈဢွၵ်ႇပၼ်ထႅင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ တႃႇ တေပေႃႉဢွၵ်ႇ ပပ်ႉလိၵ်ႈပပ်ႉလၢႆးၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ယၢပ်ႇၵိၼ်းဝႆႉတႄႉꧦ။ တႃႇတေပေႃႉပပ်ႉလိၵ်ႈပပ်ႉလၢႆးၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ် ပေႃးတေ ငၢႆႈလူမ်ၸႂ်ၼႆလႄႈ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ(1353)ၼီႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသြႃႇႁဝ်းၵွႃႇသိုဝ်ႉ ၸၢၵ်ႈဢိတ်ႇလိၵ်ႈတီႈ ဝဵင်း တႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉမႃးသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင်ၵွႃႇယူႇယဝ်ႉ။
သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ယၢမ်ႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇပပ်ႉလိၵ်ႈ-
1.တီႈပွင်ႇလႅင်း ဝိၼယ သၻ်ၻႃ သင်ၷႁ ၸၼ်ႉတုတိယ၊(တႅမ်ႈဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ-1358 ၼီႈ)
2.တီႈပွင်ႇလႅင်း သၻ်ၻႃ သင်ၷႁ ၸၼ်ႉတတိယ၊(တႅမ်ႈဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ-1364 ၼီႈ)
3.ၵဵပ်းတီႈလႆႈတူဝ်တြႃး တိၵမႃတိၵႃၽၢႆႇတႆး ၸၼ်ႉတတိယ၊(တႅမ်ႈဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ-1349 ၼီႈ)
4.ပပ်ႉထမ်း ထမ်ႇမပတ တွႆး(1)၊(တႅမ်ႈဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ-1350 ၼီႈ) ၸိူဝ်းၼႆႉသေဢမ်ႇၵႃး -
လႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းႁဵတ်းဢွၵ်ႇပပ်ႉလိၵ်ႈ -
1.သၢႆလႅင်း ပိတၵၢတ်ႈ မၢႆ(1)၊
2.သၢႆလႅင်း ပိတၵၢတ်ႈ မၢႆ(2)၊
3.ယွတ်ႈမႂ်ႇ မၢႆ(1)၊
4.ယွတ်ႈမႂ်ႇ မၢႆ(2) လႄႈ ပပ်ႉသွၼ်ႁဵၼ်း ဢၼ်ယိပ်းတိုဝ်း ၼႂ်းပၢင်ပွႆးၶူၼ်ႉၶႆႈတႅမ်ႈတွပ်ႇလိၵ်ႈ ပရိယတ်တိသၻ် ꩪမ်မပႃလၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈၸိုင်ႈတႆး မိူဝ်ႈပၢၼ်လၵ်းသုတ်ႇၵဝ်ႇၼၼ်ႉ တင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။
လိူဝ်သေၼၼ်ႉ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ -
ပီၵေႃးၸႃႇ(1353)ၼီႈ တေႃႇယၢမ်းလဵဝ် လႆႈႁပ်ႉပဵၼ်ၵႅမ်ၽူႈမၢႆ ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင်သင်ႇၶႃႇ ၸိုင်ႈတႆး။
ပီၵေႃးၸႃႇ(1356)ၼီႈ တေႃႇယၢမ်းလဵဝ် လႆႈႁပ်ႉပဵၼ်ၵႅမ်ၽူႈမၢႆ ပၢင်ပွႆးပရိယတ်တိသၻ်ꩪမ်မပႃလၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ၸိုင်ႈတႆး- ဝဵင်းပၢင်လူင်။
ပီၵေႃးၸႃႇ(1358)ၼီႈ တေႃႇထိုင် ပီ(1382)ၼီႈ ပဵၼ်ၽူႈမၢႆလူင် ၸုမ်းသင်ႇၶႃႇၼႃႇယၵၸႄႈဝဵင်း- ဝဵင်းလွႆလႅမ် ၼႆႉ ယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ယွင်ႈၵုင်ႇယေႃးမုၼ် ၽူႈၶုၼ်ၸူမ်းၼွပ်ႇဢၢပ်ႈ
 ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသင်ႇၶႃႇသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင် ၼႃႈၵၢၼ်သႃႇ သၼႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ၼႂ်းဝတ်ႉပိတၵၢတ်ႈ၊ ဝဵင်းပၢင်လူင် ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင် လီလိူဝ်တိူဝ်းတွၼ်းမႃးတႄႉꧦလႄႈ ယူႇတီႈ ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင်သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး ႁူမ်ၸူမ်းဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ်ယႂ်ႇꧦၼမ်ꧦသေ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ(1375)ၼီႈ၊ လိူၼ် ၵမ်မႂ်ႇ(11)ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းသဝ်- ဝၼ်းထိ(11/January/2014)ၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈယုၵ်ႉယွင်ႈၼွပ်ႇဢၢပ်ႈၵၢပ်ႈပၼ် ဢၼ် ပဵၼ်ၶႅပ်းဝႂ်ယွင်ႈၵုင်ႇယေႃးမုၼ် ၸဝ်ႈၽူႈပွင်ၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
လိူဝ်ၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ယွၼ်ႉဝႃႈ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ တဵမ်ထူၼ်ႈလူၺ်ႈ ၷꧣႃၸရိယၵုင်ႇ၊ ပရိယတ်တိ ဝိသႃရၻၵုင်ႇ၊ သံꧠၷꧣႃဝိရေႃꩪၼၵုင်ႇ၊ လꩡ်ꩡိ ပေသလ သိၵ်ၶႃၵႃမၵုင်ႇၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ ထိုင်မႃး ပီၵေႃးၸႃႇ (1376)ၼီႈ လိူၼ်ၵမ်မႂ်ႇ(15)ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းထိ(4/January/2015)ၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇ ၼွပ်ႇဢၢပ်ႈပၼ်ၸုမ်ႈၶူး“ၷၼ်ထဝႃၸၵပꧣ်ꩨိတ” ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
(ၶ) ၽၢႆႇၵေႃႇသၢင်ႈၼႂ်းၵၢၼ်ႇၼႂ်းၵျွင်း
 ၼင်ႇႁိုဝ်ၼႃႈၵၢၼ်ႇတႃၵျွင်း ပေႃးတေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၵွႃႇဝၼ်းတႃမိူဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉ တႄႇဢဝ်မိူဝ်ႈ ပီၵေႃးၸႃႇ(1353)ၼီႈၼၼ်ႉမႃး ႁၢၼ်ႉတေႃႇယၢမ်းလဵဝ် သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းလႆႈၶတ်းၸႂ် ဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႇသၢင်ႈ ၼႂ်း ၵၢၼ်ႇၼႂ်းၵျွင်း တင်းၼမ်တင်းလၢႆတႄႉꧦဝႃႈꧦယူႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ဝူၼ်ႉတူၺ်းမၢင်ၵမ်းတႄႉ လႅပ်ႈတေဢမ်ႇၸႂ်ႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇၼႆယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးတူၺ်းဢဝ်ဢၼ်တေႉꧦမၼ်းတႄႉ လွင်ႈသၢင်ႈၵၢၼ်ႇ ၵျွင်းၽွင်သႅင် ၵွင်းမူးၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇဢၼ်ၼိုင်ႈယူႇတႄႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း သၢမ်သိပ်းပီပၢႆꧦ မႃးၼႆႉ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်း လႆႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႇသၢင်ႈမႃးတင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ-
1.သၢင်ႉႁူဝ်ႉၽႃဢုတ်ႇ လွမ်ႉဝၢင်းၵျွင်းသီႇၼႃႈၼႆႉ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းၶႃႈ ဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ(13-54)ၼီႈ၊
2.ၵျွင်းရူပႃယတၼ(2)ၸၼ်ႉလင်ၵဝ်ႇ ဢၼ်သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်း ဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ(1356)ၼီႈ ၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းထူၵ်းယၵွႃႇသေ၊ ထိုင်မႃး ပီၵေႃးၸႃႇ(1385)ၼီႈၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်း တႄႇၸၵေႃႇသၢင်ႈပူၵ်းႁဵတ်း လင်မႂ်ႇဢၼ်တိုၵ်ႉၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉထႅင်ႈယူႇ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။
3.ၵျွင်းသၻ်ၻႃယတၼ(ၵျွင်းယွတ်ႈ)-(3)ၸၼ်ႉၼႆႉ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းၶႃႈ ဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ (1370)ၼီႈ၊
4.ၵျွင်းၷၼ်ꩪႃယတၼၼႆႉ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းၶႃႈ ဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ(1364) ၼီႈ၊
5.ၵျွင်းရသႃႇယတၼ(ၵျွင်းသုင်းသွမ်း)လင်ၵဝ်ႇဢၼ်လႆႈထူၵ်းယၵွႃႇ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ(1378)ၼီႈၼႆႉ သြႃႇၸဝ်ႈ လူင်ႁဝ်းၶႃႈ ဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ(1350)ၼီႈ၊
6.ၵျွင်းꩪမ်မႃယတၼ/ႁူင်းထမ်းလူင်သုဝၼ်ၼၽူမိပီၵွၼ်းၶမ်းၼႆႉ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းၶႃႈ ဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ(1362)ၼီႈ၊
7.ၵျွင်းꩪမ်မသုၶၼႆႉ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းၶႃႈ ဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ(1358)ၼီႈ၊
8.ၵျွင်းပီၵွၼ်းသႅင်ၼႆႉ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းၶႃႈ လႆႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ(1361) ၼီႈ၊
9.ၵျွင်းသတိသမ်ပၸဵၼ်ႇၼႆႉ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းၶႃႈ ဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ (1358)ၼီႈ၊
10.ၵျွင်းꩪမ်မႃလင်ၷႃရၼႆႉ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်း ဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ(1360)ၼီႈ၊
11.ၵျွင်းၽသ်သႃယတၼ(ၵျွင်းဝၢၼ်ႈယိူင်း)ၼႆႉ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်း ဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ(1371) ၼီႈ၊
12.ၵျွင်းꩪမ်မꩡေတီ(ၵျွင်းၼွင်လႅင်)ၼႆႉ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းၶႃႈ လႆႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ(1368) ၼီႈ၊
13.ၵျွင်းမိူင်းၵိုင်ၼႆႉ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းၶႃႈ ဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ(1356)ၼီႈ၊
14.ၵျွင်းႁူင်းယႃသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၼႆႉ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်း ဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ(1370)ၼီႈ၊
15.ၵျွင်းပြၢမ်မဝိႁႃရၼႆႉ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်း ဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ(1372)ၼီႈ၊
16.ၵျွင်းဢꧤိꧤႃယတၼ(ၵျွင်းသၼ်လွႆၵုၼ်ပွၼ်)ၼႆႉ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်း ဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ (1373)ၼီႈ၊
17.ၵျွင်းၸလွပ်ႈသုꩪမ်မႃၼႆႉ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းၶႃႈ ဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ(1367)ၼီႈ၊
18. ၵျွင်းꩪမ်မႃꩪိပတိၼႆႉ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းၶႃႈ ဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ(1372) ၼီႈ၊
19.လုမ်းသင်ႇၶႃႇ-ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင်သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆးၼႆႉ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပီ ၵေႃးၸႃႇ(1375) ၼီႈ၊
20.ၵျွင်းသၢႆလႅင်းသႃႇသၼႃႇ-ပၺ်ၺႃသမ်ꧤႃရပꧣ်ꩨိတၼႆႉ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်း ဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပီ ၵေႃးၸႃႇ(1377)ၼီႈ၊ 
21.ၵျွင်းရသႃယတၼ(ၵျွင်းသုင်းသွမ်း)လင်မႂ်ႇၼႆႉ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းၶႃႈ ဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ (1382)ၼီႈ၊
22.ၵျွင်းꩪမ်မဝိꩡယၼႆႉ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းၶႃႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ(1383) ၼီႈ၊
24. ၵျွင်းၵုၼဝတီၼႆႉ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းၶႃႈ ဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ(1385)ၼီႈ၊
လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ၼွင်ၸဝ်ႈဢုပၵုတ်ႈ၊ ၸလွပ်ႈၼၢႆးသိၼ်၊ ၵုတိ၊ ႁွင်ႈဢၢပ်ႇၼမ်ႉ လႄႈ သိူဝ်ႇဝၢင်းၵျွင်း တႄႇၵွႃႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းၶႃႈ ဢွၼ်ႁူဝ်သေ ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉတင်းၼမ် တင်းလၢႆယူႇယဝ်ႉ။
(င) ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်း
 တီႈဝတ်ႉပိတၵၢတ်ႈ-ဝဵင်းပၢင်လူင်ၼႆႉ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်ၸိူဝ်းမႃးယူႇသဝ်းသေ ႁဵၼ်းသွၼ်ဢဝ် လိၵ်ႈလၢႆး တၢင်းႁုတၢင်းမေႃၼၼ်ႉ ပႃးပွင်းမၼ်း ၸဵတ်းပၢၵ်ႇ/ပႅတ်ႇပၢၵ်ႇပႃးၵေႃႈ ယၢမ်ႈမီးမႃးယဝ်ႉ။ တႃႇတေဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်း တူၺ်းထိုင်လူလွမ် ၵူၼ်းၸဵတ်းပၢၵ်ႇပႅတ်ႇပၢၵ်ႇၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇငၢႆႈꧦ။ လွၵ်းလၢႆးဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်း သြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်းၶႃႈ ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈသင်ႇၶၸဝ်ႈ မေႃဢွမ်ႇလွမ်ႈၽွမ်ႉၵၼ်သေ ယူႇသဝ်းၸွမ်းၵၼ်ၵွႃႇလႆႈၵတ်းꧦယဵၼ်ꧦယူႇယဝ်ႉ။ ဢၼ် ပဵၼ်လႆႈၸိူင်ႉၼႆၼႆႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဝႃႈ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ မီးၼမ်ႉၸႂ်လီ ၸေႇတၼႃႇလီ ၶၼ်ႇတီႇတြႃးၵေႃး ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ်သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၼႂ်းၵၢၼ်ႇၼႂ်းၵျွင်း ပေႃးတေၽွမ်ႉသဵင်ပဵင်း ပၢၵ်ႇၵၼ်သေ ယူႇသဝ်းၸွမ်းၵၼ်ငၢႆႈၼၼ်ႉ ဢဝ်တင်းလွင်ႈယူႇသဝ်း ဢၼ်လီဢၼ်မျၢတ်ႈ ပြၢႁ်မဝိႁႃရ(ပျၢမ်ႇမ ၸူဝ်ႇ)တြႃး လႄႈ လွင်ႈယုၵ်ႉယွင်ႈသင်ႇၷႁဝတ်ႉထုသီႇပိူင်သေလႄႈ ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်း ယူႇသဝ်းၵိၼ်သၢင်ႈ ၸွမ်း လုၵ်ႈၼွင်ႉတပေးယူႇယဝ်ႉ။
ပြၢႁ်မဝိႁႃရ
1.မဵတ်တႃ
 သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းၶႃႈလႄႈ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈတင်းၼမ် ယူႇႁူမ်ႈႁွမ်းၸွမ်းၵၼ်ၼႆႉ သြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်း ဝႆႉမိူၼ်ၼင်ႇ ပီႈဢွၵ်ႇၼွင်ႉပဵၼ်ၵၼ်သေ ယူႇသဝ်းယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၼိုင်ႈ လႄႈ ၸဝ်ႈၼိုင်ႈ ၼင်ႇႁိုဝ် ပေႃးတေမီးမဵတ်ႉတႃႇတေႃႇၵၼ် ႁၵ်ႉႁူမ်ၸူမ်းပႅင်းၵၼ်၊ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈတႅၵ်ႇၸတ်ႉၵၼ် မေႃးမႄးႁင်းၵၼ် ၸင်းၵၼ်/ဢမ်ႇထုၵ်ႇ မႅၼ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ သြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်း ဢဝ်တင်းၸႂ်မဵတ်ႉတႃႇသေၵႆႉꧦလၢတ်ႈၸႃ သင်ႇသွၼ်ပၼ်ယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈပၼ်ႁႃ ပေႃႇပဵၼ်မႃးသေၸိူဝ်ႉသေပိူင်ၼႆ ၼင်ႇႁိုဝ် တေထုၵ်ႇလီၵၼ်ၼၼ်ႉ “ႁႂ်ႈမီးၶၼ်ႇထီႇတြႃးယိူၼ်ႉၵၼ်ႈတေႃႇၵၼ်”ၼႆ ၵေႃႈ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်း ပၼ်ၾၢင်ႉသတိယူႇတႃႇသေႇယဝ်ႉ။
2.ၵရုၼႃ
 မိူဝ်ႈယူႇဢမ်ႇလီ ၵိၼ်ဢမ်ႇဝၢၼ် ၺႃးတၢင်းတုၵ်ႉၶ ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၶၢၼ်ၸႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်း ဝႆႉၸႂ် ၵရုၼႃသေ တူၺ်းထိုင်လုမ်းလႃးပၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဢမ်ႇမီးၸႂ်ၵရုၼႃၸိုင် ၸႂ်ၶႂ်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်ပႄႉၵိၼ်ၵၼ် ၸၢင်ႈပေႃႇပဵၼ်မႃး၊ ၼင်ႇႁိုဝ်ၸဝ်ႈၼိုင်ႈလႄႈၸဝ်ႈၼိုင်ႈ တေဢမ်ႇ မီးလွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈ သြႃႇလူင်ႁဝ်း ဝႆႉၸႂ်ၵရုၼႃသေ ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်း ယူႇသဝ်းၸွမ်းလုၵ်ႈၼွင်ႉတပေးယဝ်ႉ။
3. မုၻိတႃ
 သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ် ၸဝ်ႈၼိုင်ႈလႄႈၸဝ်ႈၼိုင်ႈ တေမီးလွင်ႈႁၼ်လီၼိူဝ်ၵၼ်၊ ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇႁၼ်ၽိတ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ ၵႆႉဢဝ်လွင်ႈႁူမ်ၸူမ်းၸွမ်းမုတိတႃတြႃးၼႆႉ သင်ႇသွၼ် လၢတ်ႈၸႃယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ သေတူၼ်သေၸဝ်ႈမီးတၢင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇမႃးလႄႈသင်၊ မီးလၢပ်ႈသပၵႃႇလိူင်ႇၼမ်မႃးလႄႈသင်၊ မီးၽုင်းယႂ်ႇၵၢမ်ႇယႂ်ႇ မႃးလႄႈသင်၊ မီးၵုင်ႇမီးမုၼ်မႃးလႄႈသင်၊ ၸဝ်ႈသြႃႇႁဝ်း မီးလွင်ႈႁူမ်ၸူမ်းၸွမ်းသေ “ပေႃးဝႃႈ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈႁူမ် ၸူမ်းၸွမ်းၵၼ်ၼႆ ၸႂ်သီႈၵေႉႁႄႈတႃ ၸၢင်ႈပေႃႇပဵၼ်မႃး”ၼႆၵေႃႈ သင်ႇသွၼ်ပၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ သြႃႇၸဝ်ႈ လူင်ႁဝ်း တိုဝ်းၵမ်ၸွမ်း မုတိတႃတြႃးလႄႈ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈယူႇသဝ်းၸွမ်းၵၼ်ၵေႃႈ မီးတၢင်းသိူဝ်းၸႂ်ယဝ်ႉ။
4.ဢုပဵၵ်ၶႃ
 ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ဝႆႉၸႂ်လီသေ ၵုမ်းထိင်းယူႇသေတၵေႃႈ မၢင်ၵေႃႉမၢင်လႂ် ၸၢင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈယူႇ။ ပေႃးပဵၼ်ၸိူင်ႉ ၼၼ်မႃးၼႆ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်း သင်ႇသွၼ်လၢႆပွၵ်ႈလၢႆၵမ်းယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇလႆႈၵေႃႈ “ဢဝ်ၵၢမ်ႇမၼ်းဝႃႈလႃႈ”ၼႆ သေ ဝႆႉၸႂ်ဢုပဵၵ်ၶႃယူႇယဝ်ႉ။
 ထႅင်ႈပိူင်ၼိုင်ႈ ၸဝ်ႈသြႃႇႁဝ်းၼႆႉ ဢဝ်တင်းသင်ႇၵႁဝတ်ႉထုသီႇပိူင်သေ ၵုမ်းထိင်းလုၵ်ႈၼွင်ႉတပေးယဝ်ႉ။
1.ၻႃၼ- သင်ဝႃႈၶူဝ်းၵိၼ်ၶူဝ်းယႅမ်ႉ ၶူဝ်းၼုင်ႈၶူဝ်းဝႆ ပေႃႇမႃးၼႂ်းၵၢၼ်ႇၼႂ်းၵျွင်းၵေႃႈ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ႁဝ်း ဢဝ်လူႇ ဢဝ်တၢၼ်းဢဝ်ယိုၼ်ႈဢဝ်ပၼ် ဢမ်ႇထီႇဢမ်ႇၼဵဝ်။
2.ပေယျဝၸ်ၸ- တီႈၼိူဝ်တပေးတပၢၼ်းရႁၢၼ်းသင်ႇၶႃႇတင်းၼမ်ၵေႃႈ ဢဝ်တင်းၵႂၢမ်းလီသဵင်ဝၢၼ်ဢူၼ်ႈ ဢွၼ်ႇၼူးၺၢမ်း ဢၼ်ၶဝ်ႈသုꧤႃသိတမင်ၷလႃတြႃးၼၼ်ႉသေလႄႈ ၵပ်းသိုပ်ႇ လၢတ်ႈၸႃယဝ်ႉ။
3.ဢတ်ထႃၼၸရိယ- တီႈၼိူဝ်တပေးတပၢၼ်းရႁၢၼ်းသင်ႇၶႃႇတင်းၼမ်ၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇ သုင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်ၸေႇတၼႃႇဝႆႉတင်းၼႃႈသေ လၢတ်ႈပၼ်သွၼ်ပၼ် ႁဵတ်းပၼ်ၽွၼ်းလီၶဝ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ။
4.သမႃၼတ်တတႃ- တင်းတူဝ်ပိူၼ်ႈတူဝ်ႁဝ်း ၸဝ်ႈသြႃႇႁဝ်း မေႃဝႆႉၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ် ဢမ်ႇလူလၢႆႁဵတ်းၸ ဢမ်ႇႁဵတ်း လႆႈတီႈၼိူဝ် တပေးတၵႃႇ၊ မေႃတူၺ်းပုၼ်ႈပိူၼ်ႈပုၼ်ႈႁဝ်း၊ ဢမ်ႇဝႆႉမၢၼ်ႇမႃႇၼၼိူဝ်တပေးတပၢၼ်းရႁၢၼ်း သင်ႇၶႃႇလႄႈ လွင်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်း သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းၼႆႉ တိူဝ်းတွၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
 လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၼႂ်းၵၢၼ်ႇၼႂ်းၵျွင်း သင်ဝႃႈမီးမႃးၸဝ်ႈဢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ မီးတၢင်းယၢမ်ႈလီ ဢၼ်ထုၵ်ႇလီ ယုၵ်ႉယွင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ယုၵ်ႇယွင်ႈၵွႃႇယူႇယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ မီးမႃး ၸဝ်ႈဢၼ်ႁၢႆႉမိူၵ်ႈလိူင်း ဝႃႈယၢပ်ႇသွၼ်ယၢပ်ႇၼၼ်ႉ ၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီလႆႈပၼ်တၢမ်ႇၼင်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈ ပၼ်တၢမ်ႇယူႇယဝ်ႉ။
လၢႆပီပူၼ်ႉမႃး သြႃႇႁဝ်းႁႃးဢွၵ်ႇလဵပ်ႈ
သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ပုၼ်ႈတႃႇတေမီးတၢင်းႁုၼမ် တၢင်းႁၼ်ၵႂၢင်ႈ တႃႇပူၵ်းပွင်ပၼ် ၽႃႇသႃႇ/သႃႇသ ၼႃႇ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းႁဝ်းၵွႃႇၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈလႆႈဢွၵ်ႇလႄႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းမႃး ၸဵမ်ၼွၵ်ႈမိူင်းၼႂ်းမိူင်း မိူၼ်ၼင်ႇ-
1.မိူင်းထႆး
2.မိူင်းသီရိလင်ၵႃ
3.မိူင်းသိင်ႇၵပူဝ်ႇ
4.မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ
5.မိူင်းၼီႇပေႃး
6.မိူင်းၶႄႇ
7.မိူင်းလၢဝ်း
8.မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇ - (8)မိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၼႃႈၵၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ် ဢမ်ႇပၼ်ယဵဝ်ဝွတ်ႈ
 သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ယၢမ်းလဵဝ်ႁၢပ်ႇဝႆႉၼႃႈၵၢၼ်လူင်-
1.ပꩪႃၼၼႃယၵ-ၸဝ်ႈၵွၼ်းၵျွင်း ဝတ်ႉပိတၵၢတ်ႈ - ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင်သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး၊ ဝဵင်းပၢင်လူင်။
2.ၵႅမ်ၽူႈမၢႆ ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင်သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး။
3.ၵႅမ်ၽူႈမၢႆ ပၢင်ပွႆးၶူၼ်ႉၶႆႈတႅမ်ႈတွပ်ႇလိၵ်ႈ ပရိယတ်တိသၻ်ꩪမ်မပႃလၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈၸိုင်ႈတႆး-ဝဵင်းပၢင်လူင် ၸိူဝ်း ၼႆႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင် "- ပပ်ႉမၢႆတွင်းဝၼ်းၵိူတ်ႇ ပီၵွၼ်းၶမ်း ၸဝ်ႈသြႃႇဝိၸႃရꧣ ဝတ်ႉပိတၵၢတ်ႈ-ငဝ်ႈငုၼ်း မုၵ်ႉၸုမ်းလူင် သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး၊ ဝဵင်းပၢင်လူင်။ "
 - "ပိုၼ်းၵႅပ်ႈလႄႈတၢင်းႁၼ်ထိုင်သြႃႇၸဝ်ႈ (12)တူၼ် ႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်း။"
ယိူင်းဢၢၼ်းသြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းၶႃႈ
"ႁဵတ်းႁႂ်ႈလိၵ်ႈလၢႆး ၽႃႇသႃႇ သႃႇသၼႃႇ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ဝၢၼ်ႈမိူင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်"။
တၢင်းႁၼ်ထိုင် လႄႈ ၶေႃႈသင်ႇထိုင်
ၵူၼ်းႁဝ်းၼိုင်ႈၵေႃႉၼႆႉ ပိူင်လူင်မၼ်း လူဝ်ႇမီးၼမ်ႉၸႂ်လီ၊ ဢၵျၢင်ႉတၢင်းၵမ်လီၵူၺ်း။ ပေႃးတၢင်းၵမ်သီႇလ မၼ်ႈၵိုမ်းၵေႃႈ ၽဝႁဝ်း ၶိုင်ႈၼိုင်ႈတႄႉ တဵမ်ထူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဢမ်ႇမီးဢၵျၢင်ႉတၢင်းၵမ်လီၸိုင် ၶႅၼ်ႇလိၵ်ႈၵတ်ႉ လၢႆးၵႃႈႁိုဝ် မေႃသင်ၵေႃႈယဝ်ႉ ၽႂ်ဢမ်ႇၵျိူၵ်ႈဢမ်ႇလူဝ်ႇ။ ၵၢပ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ လႆႈႁိမ်ၵိၼ်ႁိမ်ယူႇလၢႆလၢႆလႄႈ ဢမ်ႇလူဝ်ႇယူႇပႅတ်ႈလၢႆ။ လူဝ်ႇမီး လ(3)တူဝ် လႅတ်း၊ လၵ်း၊ လီ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ လူဝ်ႇလႆႈလႅတ်း၊ လူဝ်ႇလႆႈလၵ်း၊ လူဝ်ႇလႆႈလီယဝ်ႉ။ "သႃသၼတ်ထိတိယႃ ပၼ ပရိယတ်တိယေဝ ပမႃၼံ" ၸွမ်းၼင်ႇၵျၢမ်းၵျၢၼ်ႇ ဝႃႈမႃးၼင်ႇၼႆလႄႈ ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်းဝႆႉပၼ် ပရိတ်ယတ်ႉတိသႃႇသၼႃႇ၊ ပတိပတ်ႉတိသႃႇသၼႃႇ၊ ပတိ ဝေႇထသႃႇသၼႃႇ၊ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇသၢမ်ပိူင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ပရိယတ်ႉတိသႃႇသၼႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်လမ်ႇ လွင်ႈလိူဝ်ပိူၼ်ႈတင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ဢမ်ႇမီးပရိယတ်ႉတိသႃႇသၼႃႇၵေႃႈ ဢၼ်ၵိုတ်းသႃႇသၼႃႇ သွင်ပိူင် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေမွတ်ႇဝွတ်ႈႁၢႆလၢႆၵႂႃႇႁင်းမၼ်းၵူၺ်းယဝ်ႉ။ တီႈတႅၵ်ႈမၼ်းၸိုင် မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇတူၼ်ႈမႆႉလူင် ဢၼ် လိပ်းၶဵဝ်လီယူႇၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈဢမ်ႇမီးႁၢၵ်ႈ ဢၼ်ၸၼ်ဢဝ်ထၢတ်ႈၼမ်ႉၼၼ်ႉ မႃးလဵင်ႉတူၼ်ႈလမ်းမၼ်းၸိုင် ဢမ်ႇႁိုင်သင် တေၸဵဝ်းႁဵဝ်ႇႁႅင်ႈတၢႆၵႂႃႇဢမၢၼ်ႇဢမ်ႇႁၢင်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼၼ်လႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ပရိယတ်ႉတိသႃႇသ ၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်မိူၼ်ၼင်ႇႁၢၵ်ႈမႆႉလူင်ၼၼ်ႉ ပေႃးတေဢမ်ႇလႆႈႁူင်ႈႁၢႆဝၢႆးဝွတ်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉ ရႁၢၼ်းသင်ႇၶႃႇ ၸဝ်ႈ ၸင်ႇလႆႈၽုၺ်ႇတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈလူင်သေ ဢွၼ်ၵျၢၵ်ႈ၊ ဢူမ်ဢၢၼ်ႇသွၼ်ႁဵၼ်းၵၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈမီးရ ႁၢၼ်းသင်ႇၶႃႇ ၵျၢၵ်ႈဢူမ်ဢၢၼ်ႇပျၢၼ်ႇဝႆႉၵေႃႈ ဢၼ်ပဵၼ်တြႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁေႃးဝႆႉလႄႈ ၼိၵႄႇငႃႈယၢတ်ႈ ပိတ ၵၢတ်ႈသၢမ်ၵွင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တေဢမ်ႇႁူင်ႈႁၢႆလၢႆသေ သႃႇသၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တေမၼ်ႈၵိုမ်းယိုၼ်းယၢဝ်းၵႂႃႇ တေႃႇထိုင် (5000) ပီမိူင်းယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈမီးရႁၢၼ်းသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ ဢၼ်လူင်ႉလႅၼ်ႇၵျၢမ်းလိၵ်ႈပိတၵၢတ်ႈသေ ႁေႃးသွၼ်ၵၼ်ၵေႃႈ သႃႇသၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တေႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇမိူဝ်းၼႃႈတိၵ်းတိၵ်းယူႇယဝ်ႉ။ တႃႇတေယုၵ်ႉ ယွင်ႈႁွင်ႈသုင် သႃႇသၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ မီးရႁၢၼ်းသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈလၢႆလၢႆၵူၺ်းၵေႃႈ ပႆႇတဵမ်ထူၼ်ႈ၊ ၼင်ႇႁိုဝ် ပေႃးတေတဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉ သြႃႇလႄႈတၵႃႇ တေလႆႈဢိင်လင် ၽင်ၼွင်ႇၵၼ်သေလႄႈ ႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။
ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇႁေႃးဝႃႈ- “သၵႃရႃ ဢၼႃၵႃရႃၸ၊ ဢုꧤေႃ ဢၺ်ၺေႃၺ ၼိသ်သိတႃ။
ဢႃရႃထယၼ်တိ သၻ်ꩪမ်မံ၊ ယေႃယၵ်ၶေမံ ဢၼုတ်တရံ” ၼႆယဝ်ႉ။ သၵႃရႃၸ-ဢၼ်တႄႇၼႃႈႁေႃတေႃႁိူၼ်း လႄႈ တၵႃႇၸၢႆး တၵႃႇယိင်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ဢၼႃၵႃရႃၸ-ဢၼ်ဢမ်ႇတႄႇၼႃႈႁေႃတေႃႁိူၼ်းလႄႈ ရ ႁၢၼ်းသင်ႇၶႃႇ သြႃႇၸဝ်ႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ဢုꧤေႃ-သြႃႇလႄႈ တၵႃႇတင်းသွင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၸမ်ႉ၊ ဢၺ်ၺေႃ ၺ ၼိသ်သိတႃ-သြႃႇလႄႈတၵႃႇဢိင်လင်ၽင်ၼွင်ႇၽွမ်ႉသဵင်ပဵင်းပၢၵ်ႇၵၼ်သေလႄႈ၊ ဢၼုတ်တရံ-ဢမ်ႇမီးတီႈ တႅၵ်ႈ မျၢတ်ႈသုင်လိူဝ်ပိူၼ်ႈလႄႈ၊ ယေႃၵၵ်ၶေမံ-တီႈယေႃးၵသီႇပိူင် သဵင်ႈယူတ်းမူတ်းမွတ်ႇယဵၼ်ႁၢႆပဵၼ်လႄႈ၊ သၻ်ꩪမ်မံ-ပရိယတ်ႉတိသတ်ႉထမ်မ ပတိဝေႇထသတ်ႉထမ်မဢၼ်ဝႃႈလႄႈ တီႈသႃႇသၼႃႇသၢမ်ပိူင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ၊ ဢႃရႃထယၼ်တိ-တေလႆႈႁွတ်ႈထိုင် ဢရႁတ်ႉတၽူဝ်ႇ တီႈဢၼ်ႁဝ်းလူဝ်ႇၼၼ်ႉယူႇ ဢမ်ႇႁၢင်ႉယဝ်ႉ။ ။ 
"ၽိုၼ်ဢိင်- ပိုၼ်းၵႅပ်ႈလႄႈတၢင်းႁၼ်ထိုင်သြႃႇၸဝ်ႈ (12)တူၼ် ႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်း။"