Mrsailiek/shan-dataset huggingface dataset:
ဝၢၼ်ႈၼႃးဢုင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၼႃးဢုင် (Naa-Ung, Nar Ong, နားအုံ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၵုၼ်မၢၵ်ႇၶိူဝ်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵုၼ်မၢၵ်ႇၶိူဝ် (Kunmaakkhoe, Kun Ma Hkay, ကွန်မခေ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈတိုဝ်ႉၼဵဝ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈတိုဝ်ႉၼဵဝ်ႉ (Tuenaeo, Ti Nu, တိနု) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၽၢႆႁိၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၽၢႆႁိၼ် (Phaaihin, Hpai Tin, ဖိုင်တင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼႃးလေႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၼႃးလေႃႉ (Naalau, Nar Lwat, နားလော့) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၵုၼ်ၶၢၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵုၼ်ၶၢၼ် (Kunkhaan, Kun Hkan, ကွန်ခန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈႁူဝ်ၼွင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈႁူဝ်ၼွင် (Honaung, Ho Nawng, ဟိုနောင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼႃးၵူတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၼႃးၵူတ်ႉ (Waannaakot, Wan Nar Kut, ဝမ်နားကွတ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
သူၼ်မွၵ်ႇမႁႃႇပၼ်ႇတုလ
သူၼ်မွၵ်ႇ မႁႃႇပၼ်တုလ ၼႆႉ ပဵၼ်တီႈလိုဝ်ႈႁိူဝ်ႉလိုဝ်ႈၸႂ်လိုဝ်းလင် တီႈတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇ မီး သဵၼ်ႈတၢင်းမႁႃႇပၼ်ႇတုလ၊ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်း မီး သဵၼ်ႈတၢင်းၽြႃးသူးလေႇ၊ ၽၢႆႇတၢင်းၸၢၼ်း မီး သဵၼ်ႈတၢင်းၵူင်ႇတႄႇ လႄႈ ၽၢႆႇတၢင်းႁွင်ႇ မီး သဵၼ်ႈတၢင်းမႁႃႇပၼ်ႇတုလ ယဝ်ႉ။ တီႈႁိမ်းႁွမ်းသူၼ်မွၵ်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၽြႃးသူးလေႇ၊ ႁူင်းႁေႃၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈ၊ ယူင်ႉသၢင်ႈၸွမ်လုမ်းတတ်းသိၼ်ၵဝ်ႇ၊ ၵျွင်းၽြႃးၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ ဢေးဝုၼ်ႇၵေလိ လႄႈ လုမ်းၽွင်းမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ၵဝ်ႇ၊ ယူင်ႉသၢင်ႈငဝ်ႈၸိုင်ႈယေးငိုၼ်း ၵဝ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1948 ၽွင်းၶိုၼ်းလႆႈ လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃႈတီႈ ပရိတ်ႉတိတ်ႉ သေ ဢၼ်ပဵၼ် သဝ်ႁိၼ်မၢႆတွင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း သူၼ်မွၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သူၼ်မွၵ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈယွင်ႈၵုင်ႇမုၼ် ႁူဝ်သိုၵ်းလူင် မႁႃႇပၼ်ႇတုလ ဢၼ်ၶၢမ်ႇၸုၼ်ႉဢသၢၵ်ႈသေ ၶဝ်ႈပၢင်တိုၵ်း ဢင်းၵိတ်ႉ-မၢၼ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ (1824-1826) ၼၼ်ႉသေ လႆႈတၢင်ႇၸိုဝ်ႈၵိုၵ်းဝႆႉၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း.
မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ ၸိူဝ်းမိူဝ်ႈပီ 1867၊ 1871 ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မေႇၵျႃႇၵျႅၼ်ႇၼရႄႇ ဢႄးလ်ပတ်ႉၽၢႆႉ (Albert Fytche) လႆႈမႄးတမ်းလွၵ်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈသေ မူၼ်ႉမႄးဝဵင်းမႃးလႄႈ ၸူးႁွၵ်ႉၵိုၵ်းၸိုဝ်ႈမၼ်းသေ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ၽၢႆႉသၵွႆး (Fytche Square) ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈတႄႉ ႁူႉဝႃႈပဵၼ် တႅင်ႉသၵွႆး (Tank Square) ၼႆသေ ပဵၼ်တီႈလိၼ်ၶၢႆး ဢွင်ႈတီႈပဝ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈၵူၺ်း။ ဝၢႆးမႃး ၸင်ႇၶိုၼ်းမႄးထတ်းလွၵ်း ၽဵဝ်ႈသိမ်းႁဵတ်းပဵၼ် တီႈၵူၼ်းမိူင်း လိုဝ်ႈႁိုဝ်ႉလိုဝ်ႈၸႂ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ၶွမ်ႇပၼီႇဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ဢၼ်မၢၵ်ႇမီးဢၼ်ၼိုင်ႈၼႆႉ ဢဝ်ႁူၼ်ႁၢင်ႈႁိၼ်ၶၢဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ႁူၼ်ႁၢင်ႈ ၼၢင်းႁေႃၶမ်း ဝိတူဝ်ႇရိယ ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းပဵၼ်ၶူဝ်းတွၼ်ႈလႄႈ မိူဝ်ႈပီ 1896 ၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ်ဝႆႉ တီႈၼႂ်းၵၢင်သူၼ်မွၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေပီ 1935 မႃး ယွၼ်ႉၼမ်ႉၸႂ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ႁၢဝ်ႁႅင်းမႃးလႄႈ ၸင်ႇလႆႈလၢႆႈၸိုဝ်ႈလွၵ်းပၢင်ႇၼၼ်ႉဝႃႈ လွၵ်းပၢင်ႇပၼ်ႇတုလ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈ ႁူဝ်ၶမ်ႈမႃး တီႈၼႂ်းသူၼ်ႇမွၵ်ႇၼၼ်ႉ မီးၸုမ်းႁႆႇတိုင်ႈၵွင်ႈ ဢင်ၵိတ်ႉၵူၺ်း လႆႈလဝ်ႇမူၼ်ႈ သေ ဝၢႆးၼႆမႃး ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈၸင်ႇၵွႆႈလႆႈ လဝ်ႇမူၼ်ႈယဝ်ႉ။
မၵသ၊ ၸၢတ်ႈ
44 - ꩡၢတ်ႈမၵသ.
ဢူၺ်းၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇမီးပႆႇၺႃႇၼၼ်ႉ လီၵူဝ်သေ ၽူႈၶဵၼ်ဢၼ်မီးပႆႇၺႃႇ
ဝတ်ႉထု ပၸ်ၸုပ်ႉပၼ်ႇ.
ၽွင်းမိူဝ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး တိုၵ်ႉဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇ တီႈ ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈ တီႈၼႂ်းတိူင်း မၷꩪၼၼ်ႉ ဢိင်ပိုင်ႈလူၺ်ႈ လွင်ႈတၢင်းၵူၼ်းမိူၵ်ႈသေ ၸင်ႇတေႁေႃးလၢတ်ႈ ၸၢတ်ႈဢၼ်ၼႆႉယဝ်ႉ။
ဝၼ်းၼိုင်ႈ ၵူၼ်းမိူၵ်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်ၶဝ် တမ်ႈတီႈ ၵၢင်ဝၢၼ်ႈၶဝ် ၼၼ်ႉယူႇ။ တီႈပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ၸင်ႇၵုမ်ၵၼ်ဝႃႈ “ၽွင်းမိူဝ်ႈ ႁဝ်းၵႂႃႇႁဵတ်းၵၢၼ် တီႈၼႂ်းထိူၼ်ႇၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ယုင်း လိူၵ်ႇ ၶူပ်းႁဝ်းၼႃႇလႄႈ ၵၢၼ်ႁဝ်းလူႉၼႃႇ။ ၵွပ်ႈၼႆ ဢွၼ်ၵၼ် ႁၢင်ႈႁႅၼ်းၵၢင်ႇ၊ ပိုၼ်လၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉမႃး ႁင်းၽႂ်မၼ်းတႃႉ ႁဝ်းတေတိုၵ်းယုင်း၊ လိူၵ်ႇဢိူဝ်ႈ” ၼႆယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ် ၶဝ်ဢဝ်ပိုၼ်ၵၢင်ႇ ပိုတ်းယုင်း ပိုတ်းလိူၵ်ႇသေ ၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ပိုတ်းၸပ်းၵၼ်လႄႈ မၢတ်ႇတိူဝ်ႉၸဵပ်း လႆႈတၢင်းတုၵ်ႉၶသေ ၵႂႃႇၼွၼ်းမၢၵ်ႇမိူဝ်ယူႇ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ယဝ်ႉ။
မုၼ်ၶမ်းၽြႃးႁွမ်းလူၺ်ႈ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ် ယႆၵၼ် မႃးတုင်းသွမ်း ၼႂ်းဝၢၼ်ႈလႄႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းမီးပႆႇၺႃႇတၢင်းႁူႉၼၼ်ႉတႄႉ ဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းသုမ်ႉသႃလႃး တမ်ႈတီႈ ၽၵ်းတူၶဝ်ႈဝၢၼ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉသေ လူႇတၢၼ်း မုၼ်ၶမ်းၽြႃးလႄႈ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်ယဝ်ႉ ၼင်ႈဝႆႈသႃၽြႃးယူႇ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၸင်ႇထၢမ် ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းမီးပႆႇၺႃႇတၢင်းႁူႉၼၼ်ႉဝႃႈ “ၵူၼ်းမၢတ်ႇၸဵပ်း ၸိုင်ပႄႉမႃးၼမ် တၵႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ် ပဵၼ်သင်”ၼႆလႄႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းမီးတၢင်းႁူႉၼၼ်ႉ ၸင်ႇတွပ်ႇဝႃႈ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵႂႃႇတိုၵ်းၵၼ် တင်းယုင်းလိူၵ်ႇလႄႈ ၸင်ႇလႆႈပဵၼ်ၼႆတီႈၶႃႈ ၼႆလႄႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇႁေႃးလၢတ်ႈၼႄ ၸၢတ်ႈဝၼ်း လင်ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။-
ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႉ.
တီႈမိူင်းၿႃႇရၼသီႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၿြႁမၻတ်ႈ ပဵၼ်ၶုၼ်ၼင်ႈႁေႃၼၼ်ႉ ၼေႃႇလွင်း ၽြႃးႁဝ်း ပဵၼ်ၶိူဝ်းၵူၼ်းၵႃႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ တီႈတိူင်းၵႃသိ ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉ မေႃမိုဝ်း ၶဝ်တင်းၼမ် ယူႇသဝ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ မေႃမိုဝ်းတင်းၼမ်ၼၼ်ႉ မေႃမိုဝ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈမၼ်း တိုၵ်ႉ ၸဵၼ်ႈမႆႉယူႇ ၸင်ႇမီးလိူၵ်ႇတူဝ်ၼိုင်ႈ မႃးၶူပ်း ၵွၵ်းႁူဝ်မၼ်း။ မၼ်းၸဵပ်းမိူၼ်ၼင်ႇ ပိူၼ်ႈဢဝ် ႁွၵ််ႇ မႃးတႅၵ်းၵွၵ်းႁူဝ်မၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵမ်းၼၼ်ႉ မေႃမိုဝ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇဝႃႈတီႈလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း “လုၵ်ႈၸၢႆး လိူၵ်ႇလူင် ၶူပ်းၵွၵ်းႁူဝ်ၵဝ် ဢိူဝ်ႈ၊ မႂ်းလိုပ်ႈပႅတ်ႈလူး”ၼႆယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ၸင်ႇဝႃႈ “ပေႃႈ ပႂ်ႉၵမ်းၼိုင်ႈလႄႈ၊ တေႁႅမ်လိူၵ်ႇတူဝ် ၼႆႉပႅတ်ႈ ႁႂ်ႈမၼ်းတၢႆၵမ်းလဵဝ်လႆ”ၼႆယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၼေႃႇလွင်းၽြႃး ၵူၼ်းၵႃႉၵေႃႈ မႃးၸွမ်း ၼႃႈၵၢၼ်မၼ်းသေ ၽႅဝ်မႃး တီႈၼၼ်ႈဝႆႉယူႇ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႈမိူၵ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးတၢင်းႁူႉၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢဝ် တႃမၢတ်ႇလူင်သေ ထုပ်ႉတႅၼ်ႇပၼ် လိူၵ်ႇ ဢၼ်ၸပ်းဝႆႉ တီႈၵွၵ်းႁူဝ်ဢူႈမၼ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၸူးဢဝ် ၵွၵ်း ႁူဝ်ဢူႈမၼ်း တႅၵ်ႇလႅဝ်ပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လုၵ်ႈၸၢႆးမိူၵ်ႈမၼ်းလႄႈ မေႃမိုဝ်းလူင် ၸင်ႇတၢႆထင်တီႈ ၵႂႃႇၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၼေႃႇလွင်းၽြႃး ၵူၼ်းၵႃႉလႆႈႁၼ်ၼင်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ၸင်ႇလွတ်ႈႁေႃး ၵႃႇထႃႇ တီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ပႃႇꩮိ.
44။ သေယျေႃ ဢမိတ်တေႃ မတိယႃ ဢုပေတေႃ၊
 ၼ တဝေဝ မိတ်တေႃ မတိဝိပ်ပႁီၼေႃ။
 “မၵသံ ဝꩪိသ်သ”ၼ်တိ ႁိ ဢေꩮမူၷေႃ၊
 ပုတ်တေႃ ပိတု ဢၿ်ꧤိၻႃ ဢုတ်တမင်ၵံ။
ပိၼ်ႇတႆး.
ၽူႈၶဵၼ် ဢၼ်မီးပႆႇၺႃႇတၢင်းႁူႉၼၼ်ႉ ယင်းမႅတ်ႈလူးၵွၼ်ႇ။ ဢူၺ်းၵေႃႉ ဢၼ်ဢမ်ႇမီး တၢင်း ႁူႉပႆႇၺႃႇၼၼ်ႉ တိုၼ်းဢမ်ႇမႅတ်ႈ။ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးသေတႃႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ငိူၼ်ႈသိူၼ်ႈလႄႈ ဢၢင်ႈတေဢဝ် တၢႆလိူၵ်ႇ ဝႃႈၼႆသေတႃႉ ၸင်ႇၵႂႃႇၽႃႇႁူဝ်ပေႃႈမၼ်းယဝ်ႉ။
 - ႁူမ်ႈꩡၢတ်ႈ ။ ။ ၵူၼ်းၵႃႉ ၽူႈမီးပႆႇၺႃႇၼၼ်ႉ မႃးပဵၼ် ၽြႃး။
 - ၵၼ်သွၼ် ။ ။ (1) ဢူၺ်းၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇမီးပႆႇၺႃႇတၢင်းမေႃၼၼ်ႉ လီၵူဝ်သေ ၽူႈၶဵၼ်ဢၼ်
 မီး ပႆႇၺႃႇတၢင်းႁူႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 (2) ၵၢၼ်ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈသေတႃႉ သင်ဝႃႈ တၢင်းႁဵတ်းဢမ်ႇၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈၼႆၸိုင် 
 လႆႈမႆႈလိူတ်ႇမိူၼ်ၽႆးယဝ်ႉ။
 - ပႃႇရမီႇ ။ ။ ပၺ်ႇၺႃႇပႃႇရမီႇ။
 - မင်ႇၷလႃႇ ။ ။ “ပၼ်ꩦိတႃၼၺ်ၸ မင်ႇၷလႃႇ၊ ဢသေဝၼႃ ၸ ၿႃလႃၼ မင်ႇၷလႃႇ” လူႉလႅဝ်။
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈႁိၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈႁိၼ် (Hoihin, Hway Hint, ဟွေဟင့်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၵုင်းလႅင်၊ ဢိူင်ႁူဝ်လွႆ
ဝၢၼ်ႈၵုင်းလႅင် (Kungleng, Kone Lai, ကုံးလိုင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈလွႆၶူၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈလွႆၶူၵ်ႉ (Lauikhok, Loi Hkoke, လွိုင်ခုတ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈပဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈပဵင်း (Waanpaeng, Wan Pying, ဝမ်ပြိန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇလၢင်း (လွႆသၢဝ်)၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇလၢင်း (လွႆသၢဝ်) (Maaklaang (Lauisaao), Mat Lan (Loi Saow), မတ်လန်း (လွိုင်ဆောင်)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၶူင်ႈမၢၵ်ႇမူၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၶူင်ႈမၢၵ်ႇမူၼ်ႇ (Khongmaakmon, Hko Mat Mun, ခိုမတ်မွန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၵုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း (Kungmaaklaang, Kone Mat Lan, ကုန်းမတ်လန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈမႄႈလွၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈမႄႈလွၼ်ႇ (Melaun, Mye Lun, မြဲလွန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇ၊ လွႆတင်ႈ
ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇ (လွႆတင်ႈ) (Waanmaue (Lauitang), Wan Mai (Loi Tan), ဝမ်မိုင် (လွိုင်တန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼွင်ပီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၼွင်ပီႇ (Naungpi, Nawng Pi, နောင်ပီ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈလုၵ်းမၢၵ်ႇဢူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈလုၵ်းမၢၵ်ႇဢူဝ်း (Lukmaak-O, Loke Me Oe, လုပ်မဲအိုး) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၵုၼ်ႁူဝ်ပုမ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵုၼ်ႁူဝ်ပုမ်း (Waankunhopum, Wan Kun Ho Pong, ဝမ်ကွန်ဟိုပုံး) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇ၊ ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ
ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇ (Waanmaui, Wan Mai, ဝမ်မိုင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၵၢင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢင် (Waankaang, Wan Kan, ဝမ်ကန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼႃးယွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၼႃးယွင်း (Naayaung, Yawng Yaw, ရောင်းရော) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈမွင်းလဝ်း (သေးတၢၼ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈမွင်းလဝ်း (သေးတၢၼ်း) (Maunglao (Saetaan), Mawng Lawt (Zay Tan), မောင်းလော့ (စျေးတန်း)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၸၢႆးႁုပ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၸၢႆးႁုပ်ႇ (Zaaihup, Sai Hoke, စိုင်းဟုတ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၵျွင်းၶမ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွင်းၶမ်း (Kyaungkham, Kyawng Hkam, ကျောင်းခမ်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈမႆႉၼိဝ်ႉ၊ ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ
ဝၢၼ်ႈမႆႉၼိဝ်ႉ (Mainio, Maik Nu, မိုက်နု) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼႃးလေႃႉ၊ ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ
ဝၢၼ်ႈၼႃးလေႃႉ (Naalau, Naw Lawt, နားလော့) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇလၢင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇလၢင်း (Maaklaang, Mat Lan, မတ်လန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈပၢင်တွင်း၊ ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ
ဝၢၼ်ႈပၢင်တွင်း (Paangtaung, Pang Tawng, ပန်တောင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈထမ်ႈလိၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈထမ်ႈလိၼ် (Thamlin, Kan Lin, ကန်လင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈလုၵ်းမၢၵ်ႇၽႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈလုၵ်းမၢၵ်ႇၽႆး (Lukmaakphai, Long Mat Hpai, လုံမတ်ဖိုင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၼွင်ဢိၼ်းလျႃး
ၼွင်ဢိၼ်းလျႃး (အင်းလျားကန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈလိုဝ်ႈႁိူဝ်ႉၸႂ် ဢၼ်လိုဝ်းလင် ဢၼ်မီးတီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈဝႃႈ မီးၸမ်တီႈၵၢင်ဝဵင်းသေ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး သဵၼ်ႈတၢင်းလူင်ပႃႇရမီႇ၊ ၽၢႆတူၵ်းမီး သဵၼ်ႈတၢင်းပျီႇ၊ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်းမီး သဵၼ်ႈတၢင်းဢိၼ်းလျႃး ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉသေ၊ ၽၢႆႇတၢင်းၸၢၼ်း မီးသဵၼ်ႈတၢင်း ဢၼ်ၵႂႃႇၸူး ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈလႄႈ ၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇ မီး သဵၼ်ႈတၢင်းၽြႃးၵပႃႇဢေး ယဝ်ႉ။ တီႈႁိမ်းႁွမ်းၼွင်ဢိၼ်းလျႃးၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ႁိူၼ်း ဢူးၼေႇဝိၼ်း၊ ႁိူၼ်း ၵလူင်ႇဢူးၸေႃး၊ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ၵလၢပ်ႉ၊ ႁူင်းလႅမ်း ဢိၼ်းလျႃးလဵၵ်ႉ၊ မရီႇၼႃႇႁွၵ်ႉၸ်၊ သူၼ်မွၵ်ႇ မျႃႉၵျုၼ်းတႃႇ၊ ႁိူၼ်းၼၢႆးဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ၊ လုမ်းၽွင်း ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ၊ ဢွင်ႈလိုဝ်ႈသဝ်းၸိုင်ႈမိူင်း ၸဵင်းလႄႉၵၢၼ်ႇတႃႇ၊ ပူၵ်ႉၵလၢပ်ႉ၊ ၸုမ်းႁိူဝ်းယွတ်ႈ တႃႈၵုင်ႈ၊ သူၼ်မွၵ်ႇ ၸဵင်းလၢၼ်းၸူဝ်ႇပျေႇ၊ ၼွင်လုၺ်းၼမ်ႉ ၸၼ်ႉၸွမ်၊ ဢၢႆႇၽီႇၸီႇ၊ ၽင်ၼွင်ဢိၼ်းလျႃး ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ဢၼ်မီးတီႈၼိူဝ် သဵၼ်ႈတၢင်းပျီႇ၊ လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁိူၼ်းယႂ်ႇႁိူၼ်းလီၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း.
မိူဝ်ႈပီ 1882 လႄႈ 1883 ၼၼ်ႉ ဢိင်းၵိတ်ႉ ၶဝ် လႆႈသၢင်ႈမႃး တွၼ်ႈတႃႇပၼ်ၼမ်ႉ တီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇၽႄပၼ်ၼမ်ႉၼႆ လုၵ်ႉတီႈ ၼွင်ဢိၼ်းလျႃး ၵၢႆႇလွတ်ႇၸူး ၵၢၼ်ႇတေႃႇၵျီး ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ
သူၼ်မွၵ်ႇၼွင်ဢိၼ်းလျႃး.
သူၼ်မွၵ်ႇၼွင်ဢိၼ်းလျႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇတူၵ်း ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈသေ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈတႄႉ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ တွၼ်ႈတႃႇ ၵေႃႉၵူႈၸၼ်ႉၸွမ်ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ၵႆႉမႃးထႆႇငဝ်းတူင်ႉမၢၼ်ႈ၊ ၽဵင်းၵႂၢမ်းၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶႅၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ်ၵေႃႈ လူၺ်းၼမ်ႉ၊ ၶီႇႁိူဝ်းယွတ်ႈ လႄႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်လဵၼ်ႈသေ ပဵၼ်တီႈ ၸုမ်းႁိူဝ်းယွတ်ႈ တႃႈၵုင်ႈ မီးဝႆႉၵေႃႈၸႂ်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 2009 လိူၼ်မေႇၼၼ်ႉ ၵျွၼ်ႇ ဝီႇလီႇယႅၼ်ႇ ယႅတ်ႉတေႃး ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ လုၺ်းၼမ်ႉလတ်းၶၢမ်ႈ ၼွင်ဢိၼ်းလျႃးသေၵေႃႈ ၶဝ်ၸူးထိုင် ႁိူၼ်းၼၢႆးဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သဵင်မိူၼ် တူၼ်ႈထႅဝ်ပႅၵ်ႇ
ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်သဵင်မိူၼ်သေတႃႉ ပဵၼ်ဢၼ်တူၼ်ႈထႅဝ်ပႅၵ်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ဝေႃးႁၢၼ် သဵင်မိူၼ် တူၼ်ႈထႅဝ်ပႅၵ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ၸိူဝ်းဢၼ်ၵမ်ႉထႅမ်ႈပၼ် တွၼ်ႈတႃႇႁႂ်ႈလၢႆးလေႃးတူဝ်လိၵ်ႈ မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ပိၼ်ႈၽူၼ်မၼ်းတႄႉ ပဵၼ် တူၼ်ႈထႅဝ်မိူၼ် သဵင်ပႅၵ်ႇ ယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ႇတေႃႇၵျီး(တႃႈၵုင်ႈ)
တီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၼွင်ၵၢၼ်ႇတေႃႇၵျီး ၼႆႉ ပေႃးဝႃႈ ၼွင်ဢိၼ်းလျႃးယဝ်ႉ ပဵၼ်ၼွင် ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ထီႉသွင်ယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၽြႃးသူၺ်ႇတၵူင်ႇသေ တင်းၼွင်ဢိၼ်းလျႃးၼႆႉ ဢဝ် လွတ်ႇၼမ်ႉသေ သိုပ်ႇၵၢႆႇၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပီ ၁၁၄၇ (ပီမိူင်း?၊ ပီၵေႃးၸႃႇ?) မိူဝ်ႈပၢၼ်လၢၵ်ႈထၢၵ်ႈ ပူဝ်းတေႃႇၽယႃးၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၽွင်းတႃႈၵုင်ႈ ဢူးသူၺ်ႇယေး ၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းယူႇသဝ်းၼႂ်းဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ပေႃးတေလႆႈ ၼမ်ႉသႅၼ်ႈၼမ်ႉသႂ်ၼႆ ၸင်ႇတႄႇၶူတ်းမႃးယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၼွင် ဢၼ်ၶုတ်းဝႆႉတႃႇ၊ ၸၢင်ႉ။ မႃႉ၊ ဝူဝ်း၊ ၵႂၢႆး ဢၼ်လဵင်ႉဝႆႉ တွၼ်ႈတႃႇ ၵႅတ်ႇၶႄၽေးဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵၢၼ်ႇတေႃႇၵလေး ၼႆယဝ်ႉ။
လႆႈသၢင်ႈမႃး တွၼ်ႈတႃႇ ပၼ်ၼမ်ႉ တီႈ လိၼ်တပ်ႉ ၽၢႆႉဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၶူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ ဢင်းၵိတ်ႉ ဢၼ်မီးတီႈ ၵၢင်ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉသေ လႆႈလၢမ်းတူၺ်း တေမီး တၢင်းၵႂၢင်ႈ 5 လၵ်း လႄႈ 8 ၶီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တီႈႁိမ်းႁွမ်းၵၢၼ်ႇတေႃႇၵျီး ဢၼ်မီး 150 ဢေႇၵၼၼ်ႉ တႃႇ 110 ဢေႇၵၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် မျေႇပတေႇတႃႇၵျုၼ်း၊ သူၼ်မွၵ်ႇပူဝ်ႇၶျူၵ်ႉ၊ ၵရဝဵၵ်ႉ၊ ပၵၢၼ်ႇလူင်းၵျုၼ်း၊ ၶျိတ်ႉတူႇမျႃးၵျုၼ်း (ၵုၼ်ၵေႃႉႁၵ်ႉ)၊ သူၼ်သတ်း#သူၼ်သတ်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ သူၼ်သတ်းဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ]]၊ ႁွင်ႈၼႄပႃ၊ လုမ်းၽွင်းတၢင်မိူင် လႄႈ ႁူင်းလႅမ်းၸၼ်ႉသုင် လႄႈ ႁူင်းယႃ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇလႄႈ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ သဵၼ်ႈတၢင်းၼတ်ႉမွၵ်ႉ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ သဵၼ်ႈတၢင်းပႁၢၼ်း၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီးဝႆႉ သဵၼ်ႈတၢင်းၵၢၼ်ႇယဵၵ်ႉတႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပၢၼ် ပူဝ်ႇၶျူၵ်ႉၶိၼ်ႇၺုၼ်ႉ ၼၼ်ႉ လႆႈၸတ်းႁဵတ်း ပၢင်ပွႆးၽၢႆးႁိူဝ်း ၽိင်ႈမၢၼ်ႈ ၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းမႃးယဝ်ႉ။ ၵရဝဵၵ်ႉ ၵေႃႈ တီႈႁိမ်းႁွမ်းၵၢၼ်ႇတေႃႇၵျီးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပီ 2010 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 16 ဝၼ်း ၽွင်းၶၢဝ်းသၢင်းၵျၢၼ်ႇ တၢမ်းၶမ်ႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉမၢၵ်ႇတႅၵ်ႇ သၢမ်လုၵ်ႈလႄႈ ၵူၼ်းလႆႈတၢႆၵႂႃႇ 24 ၵေႃႉသေ ၵူၼ်း 60 ပၢႆလႆႈတၢင်းၸဵပ်းမၢတ်ႇမႃးယဝ်ႉ။
ၼွင်တႅတ်ႉတေး
ၼွင်တႅတ်ႉတေး.
ၼွင်တႅတ်ႉတေး (တက်သေးအင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ၼွင်လူင် ဢၼ်လိုဝ်းလင် တီႈ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၼွင် ဢၼ် သူၺ်ႇတၶျွင်း၊ တိင်ႇၵၸႃႇၶျွင်း ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆၶဝ်ႈၼႂ်းမၼ်းယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း တၢၼ်ႇလႅတ်ႉမေႃႇပွၵ်ႉၸၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၶျၢၼ်းမျႃႉတႃႇၸီႇ ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1997 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ် ၽႅၼ်ၵၢၼ် ၵၢၼ်ႇတေႃႇၵျီးတႃႇလိူဝ်ႇ သေၵေႃႈ လႆႈမူၼ်ႉမႄးမႃးယဝ်ႉ။
Wikimedia Commons
Wikimedia Commons (ဢမ်ႇၼၼ် Commons) ၼႆႉ ပဵၼ် ႁွင်ႈၼႄဢွၼ်ႇလၢႆး ဢၼ်ၸူႉႁွမ်တွမ်ဝႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶႅပ်းႁၢင်ႈ၊ သဵင် လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် မီႇတီႇယႃႇတၢင်ႇၸိူဝ်း ဢၼ်ၸၢင်ႈၸႂ်ႉလႆႈလွတ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းလႅဝ်းၼၼ်ႉသေ ပဵၼ် ပရေႃးၵျႅတ်ႉ ၶွင် ဝီႇၶီႇမီႇတီႇယႃႇ ၾွင်ႇတေးသျိၼ်း ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
ၸိူဝ်းပဵၼ်ၾၢႆႇ ဢၼ်မီးတီႈ Wikimedia Commons ၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈဢဝ်ၵႂႃႇၸႂ်ႉလႆႈ ၵႃႈတီႈ ဝီႇၶီႇမီႇတီႇယႃႇ ပရေႃးၵျႅတ်ႉတင်းသဵင်ႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး၊ ဝီႇၶီႇပပ်ႉ၊ ဝီႇၶီႇၵူႈမိုဝ်းဢွၵ်ႇတၢင်း၊ ဝီႇၶီႇၸိူဝ်ႉၽၼ်း၊ ဝီႇၶီႇငဝ်ႈငႃႇ၊ လႄႈ ဝီႇၶီႇၶၢဝ်ႇ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပီ 2018 ၼၼ်ႉ တီႈၼိူဝ် Wikimedia Commons ၼႆႉ ၾၢႆႇမီႇတီႇယႃႇတင်းသဵင်ႈ မီးယူႇ 48 လၢၼ်ႉပၢႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 2013 လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇၼၼ်ႉ တီႈ Commons ၼႆႉ မီးလွင်ႈမႄးထတ်း ထိုင် 100,000,000 ၵမ်းမႃးယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း.
ပရေႃးၵျႅတ်ႉၼႆႉ Erik Moller ၵေႃႇတၢင်ႇလဝ်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီ 2004 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် ၼၼ်ႉသေ ထိုင် ပီ 2004 လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 7 ဝၼ်းမႃး တႄႇပိုတ်ႇတၢင်ႇမႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပႆႇမီး Commons ၼၼ်ႉ ၾၢႆႇၸိူဝ်းဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်ၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်တၢင်ႇႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်း တီႈဝီႇၶီႇၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇႁႂ်ႈယွၼ်ႇယွမ်းလႆႈ လွင်ႈၾၢႆႇမိူၼ်ၵၼ် သွၼ်ႉၵၼ်တီႈ သၢႆႉၽႃႇသႃႇၶေႃႈၷႂၢမ်းလႄႈ တီႈဝီႇၶီႇမီႇတီႇယႃႇ ပရေႃးၵျႅတ်ႉ ၼႆလႄႈ ၸင်လႆႈတႄႇတင်ႈမႃးယဝ်ႉ။
ၸိူဝ်းပဵၼ်ပရေႃးၵျႅတ်ႉၽႃၽေ (တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း တၢတ်ႉၶျ်၊ သုၺ်းတိၼ်ႇ၊ တဵင်းမၢတ်ႉ၊ ၼေႃႉဝူၺ်ႇ၊ သပဵၼ်ႇ၊ ပိတ်ႉၶီႇ၊ ပူဝ်းလႅၼ်ႇ၊ ၶျၢတ်ႉ လႄႈ သလူဝ်ႇဝႅၼ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးၼႆႉ) ၶဝ်ဢဝ် ၾၢႆႇမီႇတီႇယႃႇၶဝ် ၶၢႆႉၶိုၼ်ႈၼိူဝ် Commons မႃးသေ ၶဝ်ၵိုတ်းလိုဝ်ႈ လွင်ႈတၢင်ႇၼိူဝ် ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးပိုၼ်ႉတီႈၶဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇတီး ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးဢင်းၵိတ်ႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ယွၼ်ႉမီးလွင်ႈ တိူင်ႇလၢတ်ႈၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ သုၼ်ႇၸဝ်ႈၶွင်လႄႈ ၸင်ႇလႆႈ သိုပ်ႇထိင်းဝႆႉ သိုပ်ႇပၼ်သုၼ်ႇ တၢင်ႇၾၢႆႇၸိူဝ်း ဢၼ် Commons ဢမ်ႇႁပ်ႉပၼ်ဝႆႉလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပိူင်ၵၢၼ်.
ၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်း Wikimedia Commons ၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်လႆႈ ၼင်ႇ ယေးယွင်မီႇတီႇယႃႇ "ဢၼ်တေၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်လႆႈ ယေးယွင်ၵွင်ၵၢင် တွၼ်ႈတႃႇ ပရေႃးၵျႅတ်ႉၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း ၶွင် ဝီႇၶီႇမီႇတီႇယႃႇ ၾွင်ႇတေးသျိၼ်း လႄႈ တွၼ်ႈတႃႇ ဢဝ်ၸႂ်ႉလႆႈ မီႇတီႇယႃႇ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ပၢႆးပႆႇၺႃႇ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇၸဝ်ႈၶွင် ဢၼ်ၸႂ်ႉလႆႈ လွတ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းလႅဝ်းၼၼ်ႉ" ၼႆယဝ်ႉ။ "ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ပၢႆးပႆႇၺႃႇ" ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈပွင်ႇႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ "တွၼ်ႈတႃႇၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် တႃႇမီးတၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ်၊ တွၼ်ႈတႃႇ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈပူင်သွၼ်၊ တွၼ်ႈတႃႇပိုတ်ႇပၼ်ပၢႆးႁူႉ" ၼႆယဝ်ႉ။
တီႈ Wikimedia Commons ၼႆႉ ၸိူဝ်းဢၼ်ပဵၼ် ဢၼ်မီးသုၼ်ႇၸဝ်ႈၶွင်၊ ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ မႂ်ၶႂၢင်း ဢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈ၊ ဢၼ်ပဵၼ်တႃႇၸႂ်ႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး၊ ၾၢႆႇၸိူဝ်းဢၼ် သိုပ်ႇသေၶူင်သၢင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇတၢင်ႇၶိုၼ်ႈ။ ယွၼ်ႉလွင်ႈတၢင်းဢၼ်ၼႆႉလႄႈ Wikimedia Commons ၼႆႉ တိုၼ်းလူတ်ႇတၢင်ႇၶိုၼ်ႈပၼ် ၾၢႆႇ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇၸဝ်ႈၶွင်ၼၼ်ႉတႃႇသေႇသေ တိုၼ်းဝႃႉ ယႃႉပႅတ်ႈ လွင်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇၸဝ်ႈၶွင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းမႂ်ၶႂၢင်း ဢၼ်ႁပ်ႉပၼ်လႆႈၼႆႉ မႂ်ၶႂၢင်း , Attribution and Attribution/ShareAlike ၊ ၶဝ်ႈပႃး ၸိူဝ်းပဵၼ် လွင်ႈတၢင်းဢၼ်လႆႈလၢႆ လႄႈ မႂ်ၶၢင်းသွပ်ႉၾ်ဝႄးလ်ဢၼ်လႆႈလၢႆ တင်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
တူဝ်ၼပ်ႉလွင်ႈတၢင်း.
"ငဝ်ႈငႃႇ: "
 - ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 30၊ 2006 - ၾၢႆႇမီႇတီႇယႃႇ 1 လၢၼ်ႉ
 - သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 2၊ 2009 - ၾၢႆႇမီႇတီႇယႃႇ 5 လၢၼ်ႉ
 - ဢေႇပရႄႇ 15၊ 2011 - ၾၢႆႇမီႇတီႇယႃႇ 10 လၢၼ်ႉ
 - တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 4၊ 2012 - ၾၢႆႇမီႇတီႇယႃႇ 15 လၢၼ်ႉ
 - ၵျူႇလၢႆႇ 14၊ 2013 - လွင်ႈမႄးထတ်းႁူမ်ႈ 100,000,000
 - ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 25၊ 2014 - ၾၢႆႇမီႇတီႇယႃႇ 20 လၢၼ်ႉ
 - ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 13၊ 2016 - ၾၢႆႇမီႇတီႇယႃႇ 30 လၢၼ်ႉ
 - သၢႆမၢႆယၢမ်းလဵဝ် -
ပရေႃးၵျႅတ်ႉ ဝီႇၶီႇမီႇတီႇယႃႇ
ပရေႃးၵျႅတ်ႉ ဝီႇၶီႇမီႇတီႇယႃႇ (Wikimedia project) ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ် ၵၢၼ်ၵေႃႇငဝ်ႈ ဝီႇၶီႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈသေ း ပဵၼ်ၸုမ်းဢၼ်လႆႈတႄႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီ 2003 တႄႇတင်ႈမႃးတီႈ ဝဵင်းသၼ်ႇၾရၢၼ်ႇသိတ်ႉၸ်ၵူဝ်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းၵႄႇလ်ၽူဝ်းၼီးယႃး ၼၼ်ႉသေ လုၵ်ႉတီႈ ဝီႇၶီႇမီႇတီႇယႃႇ ၾွင်ႇတေးသျိၼ်းၵေႃႉ ၸတ်းၵၢၼ်မၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈၾွင်ႇတေးသျိၼ်းသေ လႆႈၸတ်းၵၢၼ် ပရေႃးၵျႅတ်ႉတင်းၼမ် ၸိူဝ်းပဵၼ် သွပ်ႉၾ်ဝႄးလ်ၸႂ်ႉလႆႈလၢႆ လႄႈ ဢိၵ်ႇတင်း ပရေႃးၵျႅတ်ႉလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
သဵၼ်ႈမၢႆ.
လွင်ႈဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈ လွၵ်းသဵၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၼင်ႇၸွမ်း ၶပ်ႉမၢႆ ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
ပရေႃးၵျႅတ်ႉသွပ်ႉၾ်ဝႄးလ် လႄႈ ပရေႃးၵျႅတ်ႉၽၢႆႇလင် တၢင်ႇၸိူဝ်း.
 - မီႇတီႇယႃႇဝီႇၶီႇ – a free software open source wiki package and its documentation
 - Phabricator – A bug tracker and project management system for MediaWiki
 - Wikitech – ၽိုၼ်လိၵ်ႈပၢႆးၸၢင်ႈ ဝီႇၶီႇမီႇတီႇယႃႇ
 - Wikimedia Tool Labs (a.k.a. WMFLabs, Tool Labs, WikiLabs, Labs) – Server environment for supporting development and operations engineering
 - Test Wikipedia – တႃႇၸၢမ်းတူၺ်း လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈသွပ်ႉၾ်ဝႄးလ်
 - Server status – ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈပိူင်လူင် - သၢႆငၢႆပိူင်ပဵၼ်ယမၢ်းလဵဝ် တီႈ ဝီႇၶီႇမီႇတီႇယႃႇၾွင်ႇတေးသျိၼ်း
 - WikiStats – သဵၼ်ႈမၢႆၶေႃႈမုၼ်း ဝီႇၶီႇမီႇတီႇယႃႇ
 - Wikimedia Mailservices – သဵၼ်ႈမၢႆၽူတ်ႉဝီႇၶီႇမီႇတီႇယႃႇ
တႃႇတူၺ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း.
 - သဵၼ်ႈမၢႆ ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး
 - သဵၼ်ႈမၢႆ ဝီႇၶီႇ
မိူင်းပူပ်း၊ ဢိူင်ႇ
ဢိူင်ႇမိူင်းပူပ်း ၼႆႉ ပဵၼ်ဢိူင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမိူင်းပူပ်း.
 - ဝၢၼ်ႈမႆႉၵၢင်း
 - ဝၢၼ်ႈမႆႉလိူဝ်ႇ
 - ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉမေႃႇဝၢၼ်
 - ဝၢၼ်ႈၵုင်းသႃႇ
 - ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈလမ်ၵုင်း
 - ဝၢၼ်ႈၵုင်းပဝ်း
 - ဝၢၼ်ႈၶူဝ်သၢႆး
 - ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈလမ်လၢင်ႇ
ဝၢၼ်ႈမႆႉၵၢင်း၊ ဢိူင်ႇမိူင်းပူပ်း
ဝၢၼ်ႈမႆႉၵၢင်း (Maikaang, Maik Kan, မိုက်ကန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမိူင်းပူပ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈမႆႉလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈမႆႉလိူဝ်ႇ (Mailoe, Maik Lay, မိုက်လေ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမိူင်းပူပ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉမေႃႇဝၢၼ်၊ ဢိူင်ႇမိူင်းပူပ်း
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉမေႃႇဝၢၼ် (Nammauwaan, Nam Waw Wan, နမ့်ဝေါ်ဝမ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမိူင်းပူပ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၵုင်းသႃႇ၊ ဢိူင်ႇမိူင်းပူပ်း
ဝၢၼ်ႈၵုင်းသႃႇ (Kungsaa, Kone Thar, ကုန်းသာ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမိူင်းပူပ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈလမ်ၵုင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈလမ်ၵုင်း (Hoilamkung, Hway Lan Kone, ဟွေလံကုန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမိူင်းပူပ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၵုင်းပဝ်း၊ ဢိူင်ႇမိူင်းပူပ်း
ဝၢၼ်ႈၵုင်းပဝ်း (Kungpao, Kone Pawng, ကုန်းပေါင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမိူင်းပူပ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၶူဝ်သၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၶူဝ်သၢႆး (Khosaai, Hko Hse, ခိုဆဲ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမိူင်းပူပ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈလမ်လၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈလမ်လၢင်ႇ (Hoilamlaang, Hway Lan Long, ဟွေလံလုံ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမိူင်းပူပ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၵၢၼ်ႇတေႃႇၵျီး သူၼ်ပၢႆးမွၵ်ႇတူၼ်ႈ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ
ၵၢၼ်ႇတေႃႇၵျီး သူၼ်ပၢႆးမွၵ်ႇတူၼ်ႈ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ (ကန်တော်ကြီး အမျိုးသား ရုက္ခဗေဒ ဥယျာဉ်) (ၸိုဝ်ႈငဝ်ႈတိုၼ်း သူၼ်ပၢႆးမွၵ်ႇတူၼ်ႈ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ (အမျိုးသား ရုက္ခဗေဒ ဥယျာဉ်) ၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈမၼ်းမီး 177 ႁႅတ်ႇထႃႇသေ တင်း ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယၢၼ်ၵႆၵၼ် 44 လၵ်း (69) ၶီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇသေ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်တၢင်းသုင်ၼႃႈပၢင်ႇလၢႆႇ 3605 ထတ်း (1000 မီႇတႃႇ) မီးဝႆႉတီႈ ဝဵင်းပၢင်ႇဢူးလူင် (မေႇမျဵဝ်ႉ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ု
ပိုၼ်း.
သူၼ်ဢူးယဵၼ်ႇဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ မိူဝ်ႈပီ 1915 ၼၼ်ႉ ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၽၢႆႇပႃႇထိူၼ်ႇ ဢင်းၵိတ်ႉ ဢႄးလႅတ်ႉရူဝ်ႇၵျႃႇ Alex Roger) ၼႆႉ လႆႈတႄႇ သူၼ်ပၢႆးမွၵ်ႇတူၼ်ႈမေႇမျဵဝ်ႉၼၼ်ႉ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈသူၼ်ၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈတႄႇမၼ်းမီး ဢေႇၵ 20 (120000 လွၵ်းမီႇတႃႇ)သေ ဢဝ်တၢင်းၸွႆႈထႅမ် ၽူႈသူင်လုမ်းလႃးသူၼ်မွၵ်ႇ လေႇတီႇ Charlotte Wheeler Cuffe သေၵေႃႈ လႆႈယိူင်ႈ သူၼ်မွၵ်ႇၶိဝ်းၵႃးတႅၼ်း တီႈမိူင်းဢင်းၵိတ်ႉသေ တႄႇတင်ႈမႃးယဝ်ႉ။
ထိုင် ပီ 2917 မႃး ဢၼ်ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၶူဝ်ႇလူဝ်းၼီႇ ဢင်းၵိတ်ႉ မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်သေ ထိုင်မႃး ပီ 1924 ၼၼ်ႉ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပဵၼ် သူၼ်မွၵ်ႇ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တူၺ်းထိုင်ထိင်းသိမ်း ၼႆယဝ်ႉ။ ထိုင် 1942 လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်း လုၵ်ႉတီႈ ထၢၼ်ၽွင်းလူင်ၽၢႆႇပႃႇထိူၼ်ႇသေ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် "ထိူၼ်ႇလွတ်ႈၽေး မႃးယဝ်ႉ။ ပီ 2000 တဵမ် လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ပျူဝ်ႇၶျူၵ်ႉမူးၵျီး တၢၼ်းသူၺ်ႇ လႆႈလႅၵ်ႈလၢႆႈႁွင်ႉပဵၼ်ဝႃႈ ၵၢၼ်ႇတေႃႇၵျီး သူၼ်ႇပၢႆးမွၵ်ႇတူၼ်ႈ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ (ကန်တော်ကြီး အမျိုးသား ရုက္ခဗေဒ ဥယျာဉ်) မႃးယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵုင်းတိုင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵုင်းတိုင်း (Kungtueng, Kone Tein, ကုန်းတိန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼႃးသၢႆးဢွၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၼႃးသၢႆးဢွၼ်ႇ (Naasaai-Aun, Nar Se Aum, နားဆဲအွမ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈၵႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈၵႆႇ (Waanhoikai, Wan Hway Keit, ဝမ်ဟွေကဲ့) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၵုၼ်မူင်ႈ၊ ဢိူင်ႇၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵုၼ်မူင်ႈ (Kungmong, Kun Mont, ကွန်မုန့်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၵုင်း၊ ဢိူင်ႇၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵုင်း (Waankung, Wan Kone, ဝမ်ကုန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈပၢင်သၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈပၢင်သၢၼ်း (Paangsaan, Pang Sang, ပန်ဆန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၵွင်းၶႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵွင်းၶႃး (Kaungkhaa, Kawng Hkar, ကောင်းခါး) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈလုၵ်းၼႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈလုၵ်းၼႃး (Luknaa, Loke Nu, လုပ်နု) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈလိူဝ်ႇ (Hoiloe, Hway Lay, ဟွေလေ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈမိူင်းယုမ်း (ဝၢၼ်ႈဢွၵ်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈမိူင်းယုမ်း (Moengyum, Mong Ywin, မိုင်းယွင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၵုၼ်ၶၢၼ်၊ ဢိူင်ႇၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵုၼ်ၶၢၼ် (Kunkhaan, Kun Hkan, ကွန်ခန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၵွင်းမူးၽိူၵ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵွင်းမူးၽိူၵ်ႇ (Kaungmuphoek, Kawng Mu Hpeik, ကောင်းမူးဖိတ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼႃးငႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၼႃးငႄး (Naange, Nar Nye, နားငြဲ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈႁူဝ်လိုင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈႁူဝ်လိုင်း (Holueng, Ho Lein, ဟိုလိန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇ၊ ဢိူင်ႇၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇ (Waanmaue, Ywar Thit, ရွာသစ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈႁူဝ်တႅၼ်ႈ၊ ဢိူင်ႇၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈႁူဝ်တႅၼ်ႈ (Hoten, Ho Tint, ဟိုတင့်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼႃးလိၼ်း၊ ဢိူင်ႇၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၼႃးလိၼ်း (Naalin, Nar Lin, နားလင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼွင်ၶမ်း၊ ဢိူင်ႇၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၼွင်ၶမ်း (Naungkham, Nawng Hkam, နောင်ခမ်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၵျွင်း၊ ဢိူင်ႇၸၢင်ႈသႅင်
ဝၢၼ်ႈၵျွင်း (Waankyaung, Way Kawng, ဝမ်ကျောင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႈသႅင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ (Waanmaakkaa, ဝမ်မကာ, မကာ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႈသႅင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉဢုၼ်ႇ၊ ဢိူင်ႇၸၢင်ႈသႅင်
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉဢုၼ်ႇ (Nam-Aun, Nam Aum, နမ့်အွမ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႈသႅင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈလွႆလႅမ်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈလွႆလႅမ် (Loilem, Loi Len, လွိုင်လင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႈသႅင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈမိူင်းယုမ်း (ဝၢၼ်ႈတူၵ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈမိူင်းယုမ်း (Moengyum, Mong Ywim, မိုင်းယွင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႈသႅင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼႃးသၢႆး (ၼိူဝ်)၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၼႃးသၢႆး (ၼိူဝ်) (Naasaai (Noe), Nar Hsai Nay, နားဆိုင်းနေ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႈသႅင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼႃးလိၼ်း၊ ဢိူင်ႇၸၢင်ႈသႅင်
ဝၢၼ်ႈၼႃးလိၼ်း (Naalin, Wan Nar Lin, ဝမ်နားလင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႈသႅင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼႃးသၢႆး (တႂ်ႈ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၼႃးသၢႆး (တႂ်ႈ) (Naasaai (Taue), Nar Hsai Taue, နားဆိုင်းတိုက်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႈသႅင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈပူင်းလဝ်း၊ ဢိူင်ႇၸၢင်ႈသႅင်
ဝၢၼ်ႈပူင်းလဝ်း (Ponglao, Pong Law, ပုံးလော) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႈသႅင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၵၢင်ၼႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢင်ၼႃး (Kaangnaa, Kaangnaa, ကန်နား) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႈသႅင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈထီႇရိဢွၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈထီႇရိဢွၼ်ႇ (Thiri-Aun, Thiri-Aun, ထီရိအွမ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈပူးထူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈပူးထူဝ်ႇ (Putho, Putho, ပူးထို) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉယၢင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉယၢင်း (Namyaang, Namyaang, နမ့်ယန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼွင်မီလႆႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၼွင်မီလႆႈ (Naungmilai, Naungmilai, နောင်မီလိုက်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼွင်တဝ်းဝၵ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၼွင်တဝ်းဝၵ်း (Naungtaowak, Naungtaowak, နောင်တောင်းဝက်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉၽၵ်းပႅင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉၽၵ်းပႅင်း (Namphakpeng, Namphakpeng, နမ့်ဖက်ပျိုင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼွင်ႁီး၊ ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၼွင်ႁီး (Naunghi, Naunghi, နောင်ဟီး) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈတိုဝ်ႉၽၵ်းၼၢမ်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈတိုဝ်ႉၽၵ်းၼၢမ် (Tuephaknaam, Tuephaknaam, တိဖက်နမ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈတိုဝ်ႉဢွင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈတိုဝ်ႉဢွင် (Tue-Aung, Tue-Aung, တိအောင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈပူႇယႃႈၸၢင်ႉ (ဢွၵ်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈပူႇယႃႈၸၢင်ႉ (ဢွၵ်ႇ) (Puyaazaang (Auk), Puyaazaang (Auk), ပူရာစန့် (အရှေ့)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈငူဝ်ႇရဵင်ႇ (ၸၢၼ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈငူဝ်ႇရဵင်ႇ (ၸၢၼ်း) (Ngoraeng (Zaan), Ngoraeng (South), ငိုရိန် (တောင်)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈပူင်းလိၼ်လႅင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈပူင်းလိၼ်လႅင် (Ponglinleng, Pong Lin Leng, ပုန်းလိန်လျန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈထီႇရိသုင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈထီႇရိသုင် (Thirisung, Thi Ri Sung, ထီရိဆုန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈပၢင်တၶႂႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈပၢင်တၶႂႃး (Paangtakhwaa, Pang Ta Khwaa, ပန်တခွား) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈပၢင်ႇသႃႇယႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈပၢင်သႃႇယႃႇ (Paangsaayaa, Paang Saa Yaa, ပြင်သာယာ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈမႆႉဢွတ်ႇဢႅတ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈမႆႉဢွတ်ႇဢႅတ်ႇ (Mai-Aut-Aet, Mai Aut Aet, မိုက်အွတ်အက်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈပူႇၸဝ်ႈဢႃႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈပူႇၸဝ်ႈဢႃႇ (Pusao-Aa, Pu Sao Aa, ပူစောက်အာ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈသၢႆးငိုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈသၢႆးငိုၼ်း (Saainguen, Saai Nguen, ဆိုင်းငင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇသုၶ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇသုၶ (Aungsukha, Aung Sukha, အောင်သုခ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၵုင်းပဝ်း၊ ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၵုင်းပဝ်း (Kungpao, Kung Pao, ကုန်းပေါင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈငူဝ်ႇရဵင်ႇ (ႁွင်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈငူဝ်ႇရဵင်ႇ (ႁွင်ႇ) (Ngoraeng (Haung), Ngo Raeng (North), ငိုရိန် (မြောက်)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈပူႇယႃႈၸၢင်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈပူႇယႃႈၸၢင်ႉ (Puyaazaang, Pu Yaa Zaang, ပူရာစန့်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈထီႇဝႃးၽေႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈထီႇဝႃးၽေႃႉ (Thiwaaphau, Thi Waa Phau, ထီဝါးဖော့) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈလွႆၶႂၢင် (ၼိူဝ်)၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈလွႆၶႂၢင် (ၼိူဝ်) (Lauikwaang (Noe), Laui Kwaang (Upper), လွိုင်ခွင် (ပေါ်)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၵုင်းၵၢတ်ႇ၊ ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၵုင်းၵၢတ်ႇ (Kungkaat, Kung Kaat, ကုန်းကတ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၶူးဝဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၶူးဝဵင်း (Khuwaeng, Khu Waeng, ခူးဝိန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းတၢင်ႇ (Paantaang, Paan Taang, ပန်းတန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၵမ်ႉၵေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵမ်ႉၵေႃႇ (Kamkau, Kam Kau, ကံကော်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈပူင်းမီ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈပူင်းမီ (Pongmi, Pong Mi, ပုံးမီ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈမႆႉၵၢင်း၊ ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ
ဝၢၼ်ႈမႆႉၵၢင်း (Maikaang, Mai Kaang, မိုက်ကန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၵွင်းမူးပုတ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵွင်းမူးပုတ်း (Kaungmuput, Kaung Mu Put, ကောင်းမူးပွတ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈထီႇရိတႂ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈထီႇရိတႂ်ႈ (Thiritaue, Hti Ri Nawng, ထီရိနောင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈပၢင်ဝွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈပၢင်ဝွင်ႇ (Paangwaung, Paang Waung, ပန်ဝေါင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈလွႆတႂ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈလွႆတႂ်ႈ (Lauitaue, Laui Taue, လွိုင်တိုက်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈမႆႉမူင်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈမႆႉမူင်ႈ (Maimong, Mai Mong, မိုက်မုံ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈလွႆၼူၵ်ႉမႄႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈလွႆၼူၵ်ႉမႄႈ (Lauinokme, Laui Nok Me, လွိုင်နုတ်မယ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈႁႅင်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈႁႅင်ႈ (Waanheng, Wan Heng, ဝမ်ဟျိုင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈမႆႉဢႅတ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈမႆႉဢႅတ်ႇ (Mai-Et, Mai Et, မိုက်အက်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၵုင်းလူင်၊ ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၵုင်းလူင် (Kunglong, Kung Long, ကုန်းလုံ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈလွႆၶႂၢင် (တႂ်ႈ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈလွႆၶႂၢင် (တႂ်ႈ) (Lauikhwaang (Taue), Laui Khwaang (Down), လွိုင်ခွင် (အောက်)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈမူင်ႈႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈမူင်ႈႁူဝ်ၼမ်ႉ (Waanmonghonam, Wan Mong Ho Nam, ဝမ်မုံဟိုနမ့်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼႃးၼွႆႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈၼႃးၼွႆႉ (Naanaui, Naa Naui, နားနွဲ့) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼွင်မူဝ်၊ ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၼွင်မူဝ် (Naungmo, Naung Mo, နောင်မို) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ရေႃးႁိၼီႇ၊ ၸၢတ်ႈ
45 - ၸၢတ်ႈရေႃးႁိၼီႇ.
ၸေႇတၼႃႇမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈယူႇသေတႃႉ ပေႃးဝႃႈ တၢင်းႁဵတ်းဢမ်ႇမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၸိုင် 
ဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီသင်
ဝတ်ႉထု ပၸ်ၸုပ်ႉပၼ်ႇ.
ၽွင်းမိူဝ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး တိုၵ်ႉယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇ ဢၼ်သထေးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇ ႁဵတ်းလူႇဝႆႉၼၼ်ႉ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈ ၶႃႈယိင်းဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ရေႃးႁိၼီႇၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇ တေႁေႃးၼႄ ၸၢတ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ဝၼ်းၼိုင်ႈ ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ်မႄႈ ၶႃႈယိင်းရေႃးႁိၼီႇၶဝ်ၼၼ်ႉ ပေႃႉၶဝ်ႈယူႇတမ်ႈတီႈပိူၼ်ႈပေႃႉ ၶဝ်ႈၼၼ်ႉသေ ပွၵ်ႈမႃးမိူဝ်းႁိူၼ်း မႃးၼွၼ်းဝႆႉယူႇ။ မႅင်းမူၼ်း မႃးတွမ်မႄႈထဝ်ႈၼၼ်ႉ သမ်ႉပေႃး တၢၼ်ႇ ပိူၼ်ႈဢဝ်ၶဵမ်မႃးၸီးတႅင်ႈယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ မႄႈထဝ်ႈၸင်ႇ ၸႂ်ႉရေႃးႁိၼီႇလိုပ်ႈပႅတ်ႈ မႅင်းမူၼ်း ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈယိင်းမၼ်း ရႃးႁိၼီႇၵေႃႈ ဢၢင်ႈတေႁႅမ်တၢႆ မႅင်းမူၼ်းဝႃႈၼႆ ၸင်ႇဢဝ်သၢၵ်ႇသေ ႁႅမ်မႄႈ ထဝ်ႈလႄႈ မႄႈထဝ်ႈၵေႃႈ တၢႆထင်တီႈၵႂႃႇ တီႈၼၼ်ႈၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။
သထေးလူင် လႆႈႁူႉထိုင် လွင်ႈၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေၵႂႃႇ လဝ်ႈလၢတ်ႈထိုင် တမ်ႈတီႈမုၼ်ၶမ်းၽြႃးလႄႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၸင်ႇဝႃႈ “သထေးလူင် ၶႃႈယိင်းၵေႃႉၼႆႉ ဢဝ်သၢၵ်ႇသေ ႁႅမ်တၢႆ မႄႈမၼ်းၼင်ႇၼႆၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၵႃး ၸၢတ်ႈၼႆႉၵူၺ်း၊ ၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇဝၼ်းလင်ၵေႃႈ ယၢမ်ႈပဵၼ်မႃးယူႇယဝ်ႉ”ၼႆသေ ၸင်ႇတေႁေႃးလၢတ်ႈၼႄ ၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇဝၼ်းလင်ယူႇယဝ်ႉ-
ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႈ.
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ တီႈမိူင်းၿႃႇရႃႇၼသီႇၼၼ်ႉ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ပြႁမၻတ်ႈ ပဵၼ်ၶုၼ်ဢုပ်ႉမိူင်းယူႇၼၼ်ႉ ၼေႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈႁဝ်း ပဵၼ်သထေး တီႈမိူင်းၿႃႇရႃႇၼသီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈႁိူၼ်းသထေးလူင်ၼၼ်ႉ မီးၶႃႈယိင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ရေႃးႁိၼီႇ။ မႄႈၶႃႈယိင်းၵေႃႉၼႆႉ ၸင်ႇၵႂႃႇၼွၼ်း တမ်ႈတီႈ ၶူၵ်ႉမွင်း ဢၼ်ၶႃႈယိင်းၶဝ် တမ်ၶဝ်ႈၼၼ်ႉလႄႈ မႅင်းမူၼ်း တွမ်မႄႈမၼ်းယူႇ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇၸႂ်ႉဝႃႈ “လုၵ်ႈယိင်း... လိုပ်ႈမႅင်းမူၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉလူး”ၼႆယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႈယိင်းမၼ်း ၸင်ႇဢဝ်သၢၵ်ႇသေ ႁႅမ်ပၼ်မႅင်းမူၼ်းႁႅင်းႁႅင်း ၸင်ႇၵႂႃႇႁႅမ်ၺႃးမႄႈမၼ်းလႄႈ ၸူးဢဝ်မႄႈမၼ်း တၢႆၵႂႃႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၼေႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈ လႆႈႁူႉငိၼ်းလွင်ႈၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေလွတ်ႈႁေႃး ၵႃႇထႃႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ပႃႇလိ.
45 ။ သေယျေႃ ဢမိတ်တေႃ မေꩪႃဝီ ၊ ယၺ်ၸေ ၿႃလႃ’ၼုၵမ်ပၵေႃ။ <br>
ပသ်သ ရေႃႁိၼိၵံ ꩡမ်မိံ ၊ မႃတရံ ႁၼ်တွႃၼ သေႃၸတိ။
ပိၼ်ႇတႆး.
ၽူႈၶဵၼ်ဢၼ်မီးပႆႇၺႃႇတၢင်းႁူႉၼၼ်ႉ ယင်းမႅတ်ႈလူးၵွၼ်ႇ။ ဢူၺ်းၵေႃႉ ဢၼ်ဢမ်ႇမီး တၢင်း ႁူႉပႆႇၺႃႇၼၼ်ႉ တိုၼ်းဢမ်ႇမႅတ်ႈ။ ဢွၼ်ၵၼ်တူၺ်း ရေႃးႁိၼီႇ ၽူႈမိူၵ်ႈမႂ်ႈၼၼ်ႉတႃႉ။ (ႁေႃးႁိၼီႇ ၼႆႉ) ဢဝ်တၢႆမႄႈမၼ်းသေ လႆႈၼႅင်ၸႂ်ယူႇယဝ်ႉ။
 - ႁူမ်ႈꩡၢတ်ႈ <br>
သထေးလူင် ၿႃႇရႃႇၼသီႇၼၼ်ႉ မႃးပဵၼ် ၽြႃး။ <br>
ၶႃႈသထေးရေႃးႁိၼီႇၼၼ်ႉ မႃးပဵၼ်ၶႃႈယိင်းရေႃးႁိၼီႇ သထေးလူင်ဢၼႃႇ ထပိၼ်ႇ။ <br>
မႄႈရေႃးႁိၼီႇၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ မႃးပဵၼ်မႄႈရေႃးႁိၼီႇၸၢတ်ႈၼႆႉ။ <br>
 - ၵၼ်သွၼ်
 - ထုၵ်ႇလီ ႁဵတ်းၵေႃႉ ၵူၼ်းဢၼ်မီးပႆႇၺႃႇတၢင်းႁူႉၼၼ်ႉၵူၺ်း။
 - ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်းသေတႃႉ ပေႃးဢမ်ႇမီးပႆႇၺႃႇၼႆ ဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီပုၼ်ႈ တႃႇမႄႈ။
 - ၵၢၼ်ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈသေတႃႉ သင်ဝႃႈ တၢင်းႁဵတ်းဢမ်ႇၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈၼႆၸိုင် ဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီ။<br>
 - ပႃႇရမီႇ ။ ။ ပၺ်ႇၺႃႇပႃႇရမီႇ။<br>
 - မင်ႇၷလႃႇ ။ ။ “ၿႃႁုသ်သၸ်ၸ မင်ႇၷလႃႇ၊ ပၼ်ꩦိတႃၼၺ်ၸ မင်ႇၷလႃႇ၊”လူႉလႅဝ်။
သၢၼ်း မၢႆႉၶရူဝ်ႇ ၸိတ်ႉသတမ်ႇ
သၢၼ်း မၢႆႉၶရူဝ်ႇ ၸိတ်ႉသတမ်ႇ (Sun Microsystems) ၼႆႉ ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ် ၶမ်ႇပၼီႇၽႄ ႁင်း ဢေႃႇရၶႄး ၵေႃႇပူဝ်ႇရေးသျိၼ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သၢၼ်း မၢႆႉၶရူဝ်ႇ ၸိတ်ႉသတမ်ႇ (Sun Microsystems) ၼႆႉ ပဵၼ် ၶမ်ႇပၼီႇ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ဢၼ်ဢၼ် ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ IT (Information Technology) လႄႈ ၶၢႆပႃး ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ၊ ၶိူင်ႈၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ၊ သွပ်ႉၾ်ဝႄးလ် ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ IT (Information Technology) သေလႄႈ သၢၼ်း မၢႆႉၶရူဝ်ႇ ၸိတ်ႉသတမ်ႇ (Sun Microsystems) ၼႆႉ ၶူင်သၢင်ႈမႃး Java Programming, Solaris operating system လႄႈ Network File System (NFS) ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ သၢၼ်း မၢႆႉၶရူဝ်ႇ ၸိတ်ႉသတမ်ႇ (Sun Microsystems) ၼႆႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးမႃး ၸိူဝ်းပဵၼ် Unix, RISC processors, thin client computer လႄႈ virualized computer ၸၵႂႃႇ ၸိူဝ်းပဵၼ် key computing technologies ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။ သၢၼ်း မၢႆႉၶရူဝ်ႇ ၸိတ်ႉသတမ်ႇ (Sun Microsystems) ၼႆႉ လႆႈတႄႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈ ပီ 1982 ၼီႈ၊ လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 24 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
Python (programming language)
Python ၼႆႉပဵၼ် high-level programming language ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼမ်ၼၼ်ႉၶႃႈယဝ်ႉ။ လၢႆးၵေႃႇသၢင်ႈ သၽေႃးတြႃး ၽရူဝ်ႇၶႅမ်ႇ Python ၼႆႉ ဝႆႉပိူင်လူင် တွၼ်ႈတႃႇ ၼမ်ႉၵတ်ႉႁဵတ်းၵၢၼ် လႄႈ တွၼ်ႈတႃႇဢၢၼ်ႇလူငၢႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် Core syntax Python လႄႈ semantics ၼႆႉ ပဵၼ် minimalist သေ မီးဝႆႉ ယေးယွင် standard library ဢၼ်ၸေးၸုင်ႇယဝ်ႉ။ Python ၼႆႉ လွင်ႈဢဝ် whitespace ၸႂ်ႉပဵၼ် block delimiter ၼႂ်းၵႄႈ programming languageၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸႂ်ႉ unittest သေ ၸၢင်ႈႁဵတ်းလႆႈ Test case ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ႁဵတ်းလႆႈၼင်ႇၼၼ်ႇလႄႈ ၸၢင်ႈဢဝ် ၽရူဝ်ႇၶႅမ်ႇသေ ၵူတ်ႇထတ်းလႆႈ ၸိူဝ်းဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ယူႇၵျုပ်ႉ
ယူႇၵျုပ်ႉ (Youtube) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝႅပ်ႉသၢႆႉ ဢၼ်ဢဝ် ၾၢႆႇငဝ်းတူင်ႉပွတ်းဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ လူတ်ႇတၢင်ႇၶိုၼ်းၸူး တီႈၼိူဝ် ၼႅင်ႈ (ဢိၼ်ႇထႃၼႅတ်ႉ)သေ ပဵၼ်ဢၼ်ၸၢင်ႈတူၺ်းလႆႈ လၢႆလၢႆယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ် ဝႅပ်ႉသၢႆႉၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် ငဝ်းတူင်ႉ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ပၢႆးၸၢင်ႈ၊ ပိုၼ်ႉႁူႉ ၼႂ်းၵႄႈပိုၼ်ႉတီႈ၊ ၽဵင်းၵႂၢမ်း၊ ငဝ်းတူင်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉၵမ်ႉၼမ်သေ၊ ပဵၼ်ဝႅပ်ႉသၢႆႉ ဢၼ်ပၼ်ပိုၼ်ႉႁူႉလႆႈတင်းၼမ် တွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းၼုမ်ႇ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်ယဝ်ႉ။ ၼင်ႇသၢႆငၢႆယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ယူႇၵျုပ်ႉ ၼႆႉ Google ၵေႃႉပိူင်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ယူႇၵျုပ်ႉၼႆႉ ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်ငဝ်ႈငႃႇ တီႈပေႇပႄႇ ၶဝ် လႆႈၵေႃႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈ ပီ 2005 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 2006 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ ၵူႇၵႄႇ လႆႈသိုဝ်ႉဢဝ်တင်း 1.65 ပီႇလီႇယႅၼ်ႇယဝ်ႉ။ တီႈဝႅပ်ႉသၢႆႉ ယူႇၵျုပ်ႉၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈလူတ်ႇၶိုၼ်ႈလႆႈ ၾၢႆႇငဝ်းတူင်ႉ ၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းသေ၊ ၸၢင်ဢဝ် ၾၢႆႇငဝ်းတူင်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸႅၵ်ႇၸူးပၼ် ၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း၊ ပၼ်မၢႆ၊ တၢင်ႇမၢႆတွင်း ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၶဝ်ႈတူၺ်း၊ ၸၢင်ႈပၼ် တၢင်းၶႆႈၸႂ် ၶေႃႈႁၼ်ထိုင် တီႈ ၾၢႆႇငဝ်းတူင်ႉ ၸၵႂႃႇ ယွၼ်ႉ ပၢႆးၸၢင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၵူၼ်းလႆႈၸႂ် တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
လွင်ႈလူတ်းပႅတ်ႈ.
ယူႇၵျုပ်ႉၼႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်းၵမ်ႉပႃႈၼမ် လႄႈ မိူင်းၵမ်ႈၽွင်ႈ လႆႈႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ပဵၼ် ဝႅပ်ႉသၢႆႉ ဢၼ်ဢမ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈသေ လႆႈႁဵတ်းဝႆႉ လွင်ႈလူတ်းပႅတ်ႈ ယဝ်ႉ။
Programming language
Programming language (ၽႃႇသႃႇၶေႃႈၵႂၢမ်း တမ်းၶပ်ႉမၢႆ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇၶေႃႈၵႂၢမ်းတူၵ်းပိူင် ဢၼ်ၵူၼ်းပွင်ႇၸႂ်ငၢႆႈ ဢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈၸွမ်းပိူင် ဢၼ်တႃႇပၼ် ၶေႃႈၸီႉသင် ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႂ်ႉ Programming Language သေၵေႃႈ ၸၢင်ႈၵုမ်းၵမ်လႄႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈၸၢၵ်ႈသေ ဢဝ် algorithms သေၵေႃႈ ၸၢင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈလႆႈ ဢွၵ်းပွမ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
Programming Languages ၸိူဝ်းၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ် C, C++, C#, Java, Python, Ruby, PHP ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ Programming Language ၵမ်ႉၼမ်ၼႆႉ ၵေႃႈၶဝ်ႈတင်းတိုဝ်းတီႈၽႂ်ႇ ႁင်းမၼ်းယူႇယဝ်ႉ။
ပိုၼ်း.
ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ တီႇၵျိတ်ႉတႄႇ ပႆႇဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ ၸၢၵ်ႈ ဢၼ်ၸၢင်ႈၸၼ်တမ်းၶပ်ႉမၢႆ လႆႈဢွၵ်ႇမႃးယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။ မိူဝ်ႈပီ သၢၵ်ႈၵရဵတ်ႈ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ ၵဝ်ႈၼၼ်ႉ တီႈဝဵင်းပၵ်ႉၵတႅတ်ႈ တီႈဢၼ်တေလႆႈဝႃႈ တီႈတၢင်းႁၼ်ပိုၼ်ႉႁူႉ ၸူႉတုမ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ မူႇသႃႇၶဝ်ပီႈၼွင်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၶူႈသၢင်ႈမႃး ၸၢၵ်ႈဢၼ်ပဝ်ႇပီႇလႆႈႁင်းမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶွင်ႇၸီႇၼေႇပျီႇတေႃႇ
ၶွင်ႇၸီႇၼေႇပျီႇတေႃႇ (Naypyidaw Council) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်း ဢၼ်မီးၽၢႆႇတႂ်ႈ လွင်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ သေ ပဵၼ်ၸုမ်း ဢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၸတ်းၵၢၼ် ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇ ယဝ်ႉ။
ၶွင်ႇၸီႇၼႆႉ ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ ၵေႃႉၽွတ်ႈႁႅၼ်းသေ ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈၵေႃႉလိူၵ်ႈဢဝ် ၵူၼ်းမိူင်း လႄႈ ၽူႈတႅၼ်းတၢင်တူဝ်တပ်ႉမတေႃႇ ၶဝ်ႈပဵၼ် ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၶွင်ႇၸီႇယဝ်ႉ။ ၶွင်ႇၸီႇၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်လႆႈလဝ်ႈတၢင်ႇတီႈ ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ ၵေႃႉဢွၼ်ႁူဝ်ယဝ်ႉ။ ၶွင်ႇၸီႇၼေႇပျီႇတေႃႇၼႆႉ လႆႈဢဝ် ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်း၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်ဢွၼ်ႁူဝ် ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ၽၢၵ်ႈၵၼ်သေ ၽူႈယႂ်ႇၽၢႆႇ ႁွင်ႈၵၢၼ်ဢွၼ်ႁူဝ် ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၵူႈလွင်ႈလွင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ပႃး ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်း ၶွင်ႇၸီႇၼေႇပျီႇတေႃႇယဝ်ႉ။
ၸုမ်းလိူၵ်ႈတၢင်ႇၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ
Big textၸုမ်းလိူၵ်ႈတၢင်ႇၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ (Presidential Electoral College) ၼႆႉ ဢဝ်တင်းတႅၼ်းၽွင်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉသေ ပဵၼ်ၸုမ်း ဢၼ်လႆႈလိူၵ်ႈတၢင်ႇ ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပိူင်ၽွတ်ႈႁႅၼ်း.
ၸုမ်းလိူၵ်ႈတၢင်ႇ ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈၼႆႉ ဢဝ်တင်း တႅၼ်းၽွင်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် သၢမ်ၸုမ်းသေၵေႃႈ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
 - ၸုမ်းတႅၼ်းၽွင်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸိူဝ်းထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇမႃးတီႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း ဢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉမၼ်းမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ (လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ)
 - ၸုမ်းတႅၼ်းၽွင်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸိူဝ်းထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇမႃးတီႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ် ၸႄႈဝဵင်းလႄႈသင်၊ ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ် ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းလႄႈသင် ဢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉမၼ်းမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ (လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း)
 - ၸုမ်းတႅၼ်းၽွင်း တူဝ်တႅၼ်း တပ်ႉမတေႃႇ ဢၼ်ၸွမ်ပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်း လႆႈလဝ်ႈတၢင်ႇသဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈသဵင် တွၼ်ႈတႃႇ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းသွင်ဢၼ် ၼင်ႇၼႄမႃးၽၢႆႇၼိူဝ်ၼၼ်ႉ
လွင်ႈလဝ်ႈတၢင်ႇ လႄႈ လွင်ႈလိူၵ်ႈတၢင်ႇ ပီ 2011.
ၼႂ်းၵႃႈ ၸုမ်းသၢမ်ၸုမ်းၼၼ်ႉ လႆႈလဝ်ႈတၢင်ႇ ၼေႃႇၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ ၸုမ်းၵေႃႉၵေႃႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၸုမ်းလိူၵ်ႈတၢင်ႈ ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃး တႅၼ်းၽွင်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇၵွႆႈ ပၼ်သဵင်တႃႇၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ ၼႂ်းၵႃႈ ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ သၢမ်ၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ ဢၼ်လႆႈသဵင်ၼမ်သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ ပဵၼ် ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းသေ ၵေႃႉဢၼ်လႆႈ သဵင်ၼမ်ထီႉသွင်ၼႆႉ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ (၁) လႄႈသင်၊ ၵေႃႉဢၼ်လႆႈ သဵင်ၼမ်ထီႉသၢမ်ၼႆႉ ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇပဵၼ် ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ (၂) ၼႆယဝ်ႉ။
ပီ 2011.
ဝၢႆးသေ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 2010 ယဝ်ႉ ထိုင် ပီ 2011 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ ဝၼ်းတီႈ 4 ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၸုမ်းတႅၼ်းၽွင်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း လႆႈ လဝ်ႈတၢင်ႇ ဢူးတဵင်းၸဵင်ႇလႄႈသင်၊ ၸုမ်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ၸမ်ႉ လႆႈ လဝ်ႈတၢင်ႇ မေႃယႃၸၢႆးမွၵ်ႇၶမ်း လႄႈသင်၊ ၸုမ်းတႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇၶဝ်ၸမ်ႉ လႆႈလဝ်ႈတၢင်ႇ ဢူးတိၼ်ႇဢွင်ႇမျိၼ်ႉဢူး လႄႈသင် ဢွၼ်ၵၼ် လဝ်ႈတၢင်ႇ ၼေႃႇၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမႃးယဝ်ႉ။ လႆႈပၼ်သဵင်လႄႈ လိူၵ်ႈတၢင်ႇၵႃႈတီႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေ ဢူးတဵင်းၸဵင်ႇ လႆႈသဵင်ၼမ်သေပိူၼ်ႈလႄႈ လႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၵေႃႉထူၼ်ႈႁူၵ်းသေ၊ ဢူးတိၼ်ႇဢွင်ႇမျိၼ်ႉဢူးၸမ်ႉ လႆႈသဵင်ၼမ်ထီႉသွင်လႄႈ လႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ (၁) လႄႈသင်၊ မေႃယႃၸၢႆးမွၵ်ႇၶမ်းၸမ်ႉ လႆႈသဵင်ၼမ်ထီႉသၢမ်လႄႈ လႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ (၂) မႃးယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 2012 လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ (၁) ဢူးတိၼ်ႇဢွင်ႇမျိၼ်ႉဢူးၼႆႉ ယွၼ်ႉလူၺ်ႈပၢႆးယူႇလီၼႆလႄႈ လႆႈထွၼ်တူဝ်ဢွၵ်ႇၵႂႃႇသေ မေႃယႃၸၢႆးမွၵ်ႇၶမ်း ၸင်ႇလႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ (၁) မႃးသေ ၸုမ်းတႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ ၶဝ်ၸင်ႇလႆႈလိူၵ်ႈတၢင်ႇ ဢူးၺၢၼ်ႇထုၼ်း ဢၼ်ယၢမ်ႈပဵၼ် ၽူႈပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်း တပ်ႉမတေႃႇ (ၼမ်ႉ) ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ (၂)ယူႇယဝ်ႉ။
ပီ 2016.
 - လွင်ႈလိူၵ်ႈတၢင်ႇ ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ (2016 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 11)
 - လွင်ႈလိၵ်ႈတင်ႈ ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ (2016 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 11)
 - လွင်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈ ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ [တပ်ႉမတေႃႇ] (2016 လိူၼ်မတ်ႉၶျ်)
 - လွင်ႈလိူၵ်ႈတၢင်ႇ ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ ၵမ်းလိုၼ်းလင် (2016 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 15)
တီႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်း မိူဝ်ႈ ပီ 2016 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် ၼၼ်ႉ ဢူးထိၼ်ႇၵျေႃႇ လႆႈသဵင် ၃၆၀ သေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ၊ ၵေႃႉထူၼ်ႈၵဝ်ႈ သေ ဢူးမျိၼ်ႉသူၺ်ႇၸမ်ႉ လႆႈၶႅပ်းသဵင် ၂၁၃ သေ ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ (၁) လႄႈသင်၊ ဢူးႁိၼ်ႇၼရီႇပၼ်ႇထီးယူႇ ၸမ်ႉ လႆႈသဵင် ၇၉ သေ ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇပဵၼ် ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ (၂) မႃးယဝ်ႉ။
ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼႆႉ ပဵၼ် ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈသုင်သုတ်းထီႉသွင် တီႈ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈဢၼ်ၼႆႉ ဢဝ် လၵ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ (၂၀၀၈) သေ တႄႇမၵ်းမၼ်ႈပၼ်ၵၢၼ် မႃးသေ မီးဝႆႉ တႂ်ႈမိုဝ်း ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈဢၼ်ၼႆႉ တႄႇမႃး မိူဝ်ႈပီ 2011 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 30 ၼၼ်ႉသေ ပဵၼ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ထီႉသွင် တီႈၸိုင်ႈမိူင်းယဝ်ႉ။ တီႈၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈပၼ်ၵၢၼ် ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈဝႆႉ တႃႇသွင်ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တႃႇတူၺ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း.
 - ပၢႆးမိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈ
 - ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
 - သဵၼ်ႈမၢႆ ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈ
 - ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမၢၼ်ႈ