ဝဵင်းပတဵင်ႇ
ဝဵင်းပတဵင်ႇ (ပုသိမ်မြို့ ; Pathein) ၼႆ့ ပဵၼ်ဝဵင်း ပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ် ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼမ်ၵူၼ်းယူႇသဝ်း မီးမွၵ်ႈ 300,000 ပၢႆသေ မီးဝႆႉၽၢႆတူၵ်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ တၢင်းၵႆ 118 လၵ်းယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈႁိမ်းၽင်ႇမႄႈၼမ်ႉငဝုၼ်ႇသေ ႁူမ်ႈဝႃႈမၼ်းၵႆႇၵၼ်တင်း ပၢၵ်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ 75 လၵ်းသေတႃႉ ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးလူင်လတ်းပၢင်ႇလၢႆႇ ၸၢင်ႈၶဝ်ႈမႃးလႄႈ လႆႈဝႃႈပဵၼ်ဝဵင်းသၢပ်ႇပၢင်ႇလၢႆ ဢၼ်တူၵ်းၼႂ်းဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈတီႈၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းၶိူဝ်း လႄႈ ၽႃႇသႃႇၵိူဝ်ႈယမ်.
ဝဵင်းပတဵင်ႇၼႆႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပဵၼ်ၼႃးလိၼ်မွၼ်းၶဝ် ပိူင်ႇမႃးသေတႃႉ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းမွၼ်း ၶဝ် ယူႇသဝ်းဝႆႉ မီးဢိတ်းဢွတ်းသေ ၵမ်ႉၼမ် ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၵူၼ်းၶိူဝ်းရၶႅင်ႇ လႄႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းယၢင်း ၶဝ်ၵေႃႈ ယူႇသဝ်းတင်းၼမ်သေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်း ဢိၼ်းတီးယႃး၊ ၶႄႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ယူႇသဝ်းဢိတ်းဢွတ်းယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၵမ်ႉၼမ် တီႈ ဝဵင်းပတဵင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်း ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇသေ ၵူၼ်းၶိူဝ်းယၢင်း ဢၼ်ပဵၼ် ၸၢဝ်းၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ ၵႅတ်ႉတလိတ်ႉ လႄႈ ၼိတ်ႉၶျိၼ်း ၵေႃႈ မီးတင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ႁိၼ်ႇတူႇ လႄႈ မူႇသလိၼ်ႇ ၶဝ်ၵေႃႈ မီးဝႆႉယူႇဢိတ်းဢွတ်းယဝ်ႉ။
တီႈတင်ႈဝဵင်း.
ဝဵင်းပတဵင်ႇၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် မီးမွၵ်ႈ 12 လွၵ်းလၵ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇၵျုႁွင်ႇ 16 တီႇၵရီႇ 46 မိတ်ႉၼိတ်ႉ လႄႈ လွင်ႇၵျီႇၵျုဢွၵ်ႇ 94 တီႇၵရီႇ 43 မိတ်ႉၼိတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၼမ်ႉပတဵင်ႇ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ တင်း ၽၢႆႇတူၵ်းတင်းသွင်ၽၢႆႇသေ တီႈပွတ်းၽၢႆႇဢွၵ်ႇမႄႈၼမ်ႉၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ လုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လႄႈ ၵၢတ်ႇလူင် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ပွၵ်ႉၸိူဝ်းလိုဝ်းလင် တီႈဝဵင်ႈပတဵင်ႇၼႆႉ ဢတႄႇၵျီး၊ တလၢႆးၶျွင်း၊ ယူဝ်းတယႃးၵူင်း၊ မယၢၼ်းၶျူဝ်ႇၵူင်း၊ ဢတီးၸု ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းလူင် တီႈဝဵင်းၼႆႉ ၶၢင်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၽင်ႇၼမ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ငၢၼ်းၵုၼ်ႇသိၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး.
ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇၼႆႉ ယွၼ်ႉပဵၼ်ယူင်ၶဝ်ႈလူင် မိူင်းမၢၼ်ႈလႄႈ ဝဵင်းပတဵင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢင်ၵႅၼ် တီႈဢိတ်ႇၶဝ်ႈ၊ တီႈတၢင်ႇသူင်ႇၶဝ်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၶူၵ်ႉၸၢၵ်ႈၶဝ်ႈ၊ ယူင်ႉသၢင်ႈတီႈသိမ်းၶဝ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ၼမ်လိူင်ႇယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈသၢၼ်ၸိူဝ်ႈဢိတ်ႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ ဢဝ်တေႃႉတင်း တၢင်းၼမ်ႉ၊ တၢင်းလိၼ်သေၵေႃႈ သူႇၸူး တႃႈၵုင်ႈ လႄႈ မိူင်းမၢၼ်ႈပတ်ႉပိုၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႈၼမ်ႉပတဵင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်တႃႈၼမ်ႉပိူင်လူင် တွၼ်ႈတႃႇၵုၼ်ႇၶဝ်ႈ ၵုၼ်ႇဢွၵ်ႇ တႃႇၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး တီႈဝဵင်းပတဵင်ႇၼႆႉ မီးႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈၵႅဝ်ႈ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပိူင်ႇသေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶူဝ်းၵႅဝ်ႈၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းသေၵေႃႈ ပိုၼ်ၽႄယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵၢၼ်ငၢၼ်းဢွၼ်ႇ ၵၢၼ်ငၢၼ်း ၸွင်ႈပတဵင်ႇ၊ ၵၢၼ်ငၢၼ်း ပႃၼဝ်ႈပႃႁႅင်ႈ၊ ၼမ်ႉပႃၸဵမ်းၸိူဝ်းၼႆႉသေဢမ်ႇၵႃး ၵၢၼ် ႁႃႇလဝႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁုၼ်ႈမုၼ်ႈျဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇတေႃႉသူင်ႇ.
ယွၼ်ႉပဵၼ်ၵုၼ်ပၢၵ်ႇမႄႈၼမ်ႉလႄႈ မႄႈၼမ်ႉ၊ ႁွင်ႈၼမ်ႉ၊ ၼွင်ၸိူဝ်းၼႆႉ လိူင်ႇၼမ်သေ ဢၼ်ပဵၼ် ၶၢဝ်းတၢင်းၼမ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလႆႈပိုင်ႈဢိင် သၢႆတၢင်းၼမ်ႉပဵၼ်ပိူင်လူင် လႄႈ ပေႃးၸႃႇဢဝ် တီႈထုင်ႉလိၼ်ပဵင်းတၢင်ႇတီႈတႄႉ ဢၼ်ပဵၼ် သၢႆတၢင်းလိၼ်ၼႆႉ ႁၢမ်ႉတူၵ်းလိုၼ်းဝႆႉဢိတ်းဢိတ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈမီး တၢင်းလူတ်ႉရဵၼ်း၊ လူတ်ႉၵႃး ဢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ် ဝႆႉတင်း ဝၢၼ်ႈဝဵင်းၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇၼႆႉသေတႃႉ ၸၢင်ႈၵႂႃႇမႃးၸွမ်းသၢႆတၢင်းၼမ်ႉ ဢၼ်ၵႂႃႇတႃႈၵုင်ႈ ဢၼ်လႆႈၼွၼ်းၼိုင်ႈၶိုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 15 ပီၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႆႉ လႆႈႁဵတ်းတၢင်း၊ ႁဵတ်းၶူဝ် ယဝ်ႉတူဝ်ႈမႃးလႄႈ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း လႄႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်းထွင်ႈတဵဝ်းၵေႃႈ လႆႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ သၢႆလူတ်ႉၵႃး ဢၼ်လဵၼ်ႈၸူး ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉ မီးမႃးတင်ၼမ်သေ ၶၢဝ်းယၢမ်းၵႂႃႇမႃးၼႆႉ ႁိုင်မွၵ်ႈ 4 ၸူဝ်ႈမူင်းၵူၺ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ သၢႆတၢင်းလူမ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်ပတဵင်ႇသေ ပဵၼ်မဵဝ်းသိူဝ်ႇၵုၼ်ႇၵရိတ်ႉသေ တၢင်းယၢဝ်းမီး 4400 ထတ်းယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ သၢႆလူမ်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေၵေႃႈ လဵၼ်ႈၶၢဝ်းတၢင်းႁိူဝ်းမိၼ် တႃႈၵုင်ႈ - ပတဵင်ႇပၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်သၢႆတၢင်းၼမ်ႉၵေႃႈ ၵူၼ်းတိုၵ်ႉၸႂ်ႉၼမ်ယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။
ပၢႆးယူႇလီ လႄႈ ပၢႆးလဵၼ်ႈ.
တီႈဝဵင်းပတဵင်ႇၼႆႉ မီး ပၢင်ႇလဵၼ်ႈ ပတဵင်ႇယဝ်ႉ။ ပၢင်ႇလဵၼ်ႈ ပတဵင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ပၢင်ႇလဵၼ်ႈ ၸႂ်ႉတႃႇၵူႈမဵဝ်းယဝ်ႉ။ ၵမ်ႉၼမ်ႉ လဵၼ်ႈမၢၵ်ႇၼင်သေ ပဵၼ်ပၢင်ႇႁိူၼ်း ႁင်း ၸုမ်းမၢၵ်ႇၼင် ဢေႇယႃႇဝတီႇယူႇၼၢႆႉတႅတ်ႉ ယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၸုမ်းမၢၵ်ႇၼင် ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆ့ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ တႄႇတင်ႈ မျၢၼ်ႇမႃႇ ၼေႇသျိၼ်ႇၼႄႇလိၵ်ႉၼၼ်ႉသေ တၢင်တူဝ် ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇယဝ်ႉ။
ၸၼ်ႉၸွမ် လႄႈ ၶေႃးလဵၵ်ႉ.
 - ၸၼ်ႉၸွမ်ပတဵင်ႇ
 - ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးပႆႇၺႃႇ(ပတဵင်ႇ)
 - ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးၸၢင်ႈ(ပတဵင်ႇ)
 - ၸၼ်ႉၸွမ်ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ(ပတဵင်ႇ)
ဢွင်ႈတီႈၸိူဝ်းလီၶဝ်ႈၸႂ် တီႈၼႂ်းဝဵင်း.
ၵွင်းမူးသူၺ်ႇမုၼေႃး.
ၽြႃးသူၺ်ႇမုၼေႃးၼႆႉ ၶုၼ်သီႇရိထမ်ႇမႃႇသေႃးၵ လႆႈတႄႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီသႃႇသၼႃႇ 218 လိူၼ်သီႇမူၼ်း ၽွင်းၵူပ်းၵိၼ်လိူၼ်ၼၼ်ႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်သီႇရိထမ်ႇမႃႇသေႃးၵ ၽွင်းတႄႇတင်ႈၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၵွင်းမူးသူၺ်ႇဢႃႇၼႃႇၼႆသေ ထိုင် ပီ 457 ၶုၼ်ဢလွင်ႈၸီႇတူႇ ၶိုၼ်းမႄးၵုမ်းယဝ်ႉ ၶိုၼ်းတၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵွင်းမူးထူႇပႃႇရူင်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီ 625 မႃး ၶုၼ်သမူၵ်ႉတၵေႃသ လႄႈ မႄးၼၢင်း ဢူင်ႇမႃႇတၢၼ်ႇတီႇ ၶဝ် ၶိုၼ်းၶႂၢင်ႈမႄးၵုမ်းသေ ၶိုၼ်းပၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ သူၺ်ႇမုၼေႃး ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေ ပၢင်သိုၵ်း ဢင်းၵိတ်ႉ-မၢၼ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇသေ ဝဵင်းပတဵင်ႇၵေႃႈ လႆႈတူၵ်းတႂ်ႈမိုဝ်း ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ႈယဝ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၶုၼ်သိုၵ်း ဢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ႈ ပၼ်ၵၢၼ်လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ထဝ်ႈဝၢၼ်ႈထဝ်ႈၼႃး ၸၢဝ်းပုတ်ႉထၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ထိင်းသိမ်းတူၺ်းထိုင် ၵိူဝ်းယမ်မႃးယဝ်ႉ။ တေႃႇထိုင် ယၢမ်းလဵဝ် ၵွင်းမူး ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈလိၼ်တေႃႇ ငဝ်ႈထီး 77 သွၵ်ႇ၊ တၢင်းသုင်ထီႈ 23 သွၵ်ႈသေ ႁူမ်ႈ မီး 100 သွၵ်ႈ၊ တၢင်းယႂ်ႇပၼ်ႇႁွပ်ႈ မီႈ 207 သွၵ်ႈ၊ ၶွပ်ႇတိၼ် မီး 272 သွၵ်ႈသေ ဢဝ်တင်း ပီသႅင်၊ ထီးငိုၼ်းထီးၶမ်း တင်း ၶူဝ်းၵႅဝ်ႈသႅင်ငိုၼ်းၶမ်း ႁၢင်ႈၶိုင်ႈသေၵေႃႈ လႆႈၶႂၢၵ်ႈသေ မႄးၵုမ်းမႃးယဝ်ႉ။
ၵွင်းမူးၽွင်ႇတေႃႇဢူး လေးၵျုၼ်းယၢၼ်ႇဢွင်ႇ.
မီးဝႆႉတီႈ ႁူဝ်ၼမ်ႉသႂ် ဝဵင်းပတဵင်ႇသေ မိူဝ်ႈၽွင်းၶုၼ်ဢလွင်းၸီႇတူႇ ပၼ်ႇမိူင်းသေ တႄႇၽႅဝ်ႇတီႈၼၼ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈၵေႃႇၵွင်းမူးဝႆႉလႄႈ ၸူးလႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽွင်ႇတေႃးဢူး ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမီး ၼွင်ၼမ်ႉသႂ် လႄႈ ၼွင်ၼမ်ႉၶုၼ်သေ ၸူးႁွင်ႉၵိုၵ်းၼၼ်ႉသေ ႁွင်ႉဝႃႈ ၽြႃးၼမ်ႉသႂ်ၼမ်ႉၶုၼ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။
သူၼ်မွၵ်ႇဢူးယဵၼ်ႇၵၢၼ်ႇသႃႇယႃႇ.
ပဵၼ်သူၼ်မွၵ်ႇ ဢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉႁိမ်းၶၢင်ႈၼွင်သၢမ်ၸၼ်ႉ ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈႁိမ်းၸၼ်ႉၸွမ်ပတဵင်ႇၼၼ်ႉသေ မီးဝႆႉ ႁွင်ႈၼႄ လႄႈ ပၢင်ႇလဵၼ်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈလီၶဝ်ႈၸႂ် ၸိူဝ်းမီးႁိမ်းႁွမ်းဝဵင်း.
ပွႆးၽြႃးမေႃႇတိၼ်ႇၸုၼ်း.
ပေႃးၶီႇႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးသေ လွင်ႈလူင်းၸွမ်း သၢႆၼမ်ႉငဝုၼ်ႇၼႆႉ တေၽႅဝ်ႇၵႂႃႇ ၵုၼ်ယွၼ်ႇမေႃႇတိၼ်ႇၸုၼ်း ဢၼ်မီးတီႈ ပၢၵ်ႇပၢင်ႇလၢႆႇၵပ်ႉပလီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူႈပီၵူႈပီ ပေႃးထိုင် ၶၢဝ်းလိူၼ်သၢမ် (ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ၊ မၢတ်ႉၶျ်) ၶၢဝ်းၼမ်ႉတူၵ်းၼၼ်ႉ ၵႆႉႁဵတ်းပွႆးၽြႃးမေႃႇတိၼ်ႇၸုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းသုမ်ႉႁဵတ်းသွမ်းသေ ၶၢႆပႃးၶူဝ်းဢွၵ်ႇပၢင်ႇလၢႆႇယဝ်ႉ။
ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇၶျွင်းတႃႇ.
ပဵၼ်ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ဢွင်ႈတီႈလိုဝ်ႈသဝ်း ဢၼ်မီးတီႈၵႆယၢၼ်တင်း ဝဵင်းပတဵင်ႇ မွၵ်ႈ 40 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇၼၼ်ႉၵူၺ်းသေ ၵူၼ်းတႄႇႁူႉၼမ်မႃး မိူဝ်ႈ ပီ 1990 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးႁူင်းလႅမ်း ဢၼ်ၵႃႈၶၼ်ႈမီးၵူႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈသေ မီးပႃးလၢၼ်ႉတၢင်းၵိၼ်ပၢင်ႇလၢႆႇယဝ်ႉ။
ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇငူၺ်ႇသွင်ႇ.
ပဵၼ်ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ တီႈလိုဝ်ႈႁိူဝ်ႉ ဢၼ်တႄႇပိုတ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 2000 သေ လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းပတဵင်ႇသေ ၵႆယၢၼ် 48 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း သဵၼ်ႈမၢႆၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ဢၼ်ႁၢင်ႈလီသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ မီးပႃးႁူင်းလႅမ်းလူင် ဢၼ်မီးၸၼ်ႉ လၢဝ်ႁႃႈလူင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။