Mrsailiek/shan-dataset huggingface dataset:
ဝၢၼ်ႈလုၼ်းၸဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈလုၼ်းၸဵင်း (လွန်းစိမ်းရွာ၊ Lunsein) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတမူၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇတမူၵ်ႉၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 977 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 4532 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
မိူင်းၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢႅၼ်ႇၵုၺ်ႇလႃႇ
မိူင်းၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢႅၼ်ႇၵုၺ်ႇလႃႇ ၼႆႉ ပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈႁပ်ႉႁွင်းဝႆႉ ဢၼ်မီးတီႈၵုၼ်ဢႅၼ်ႇၵုၺ်ႇလႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ၶိုၼ်းၵုမ်းၵမ်မႃး တႄႇဢဝ် 11/07/1967 တေႃႇထိုင် 19/3/1969 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢႄးလ်တႃးၼီႇ
 ဢႄးလ်တႃးၼီႇ (ˈ ; Aurigny fr; label=Auregnais) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇသုတ်း ၶွင် မူႇၵုၼ်ၶျႅၼ်ႇၼႄႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းပဵၼ် ပွတ်းတွၼ်ႈၶွင် ပီးလိဝိၵ်ႉ ၶွင် ၵႂၢၼ်းသီ ဢၼ်ပဵၼ် ဢၼ်ပိုင်ႈဢိင် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းယၢဝ်းမၼ်း မီး လႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈမၼ်း မီး ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပၢင်ၸူင်
ပၢင်ၸူင်၊ ဝၢၼ်ႈ (wàn påŋ soŋ, Wan Pang Song, ဝမ်ပန်စုံ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပုင်ႇဝူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း ၵျွၵ်းမႄး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ ၵျွၵ်းမႄး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
သၢႆပိုၼ်း.
ဝၢၼ်ႈပၢင်ၸူင် ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈဢၼ်ယၢဝ်း တႄႇၼႃႈဝၼ်းတူၵ်းၸူးၼႃႈဝၼ်းဢွၵ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈပၢင်ၸူင် ၸႅၵ်ႇဝႆႉပဵၼ်သၢမ်ပွၵ်ႉ၊ ၼႃႈဝၼ်းတူၵ်း ၼႃႈလိၼ်တေသုင်ၵႂႃႇလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈပွၵ်ႉၼိူဝ် သိုပ်ႇမႃးပွၵ်ႉၵၢင် လႄႈပွၵ်ႉတႂ်ႈ (ဢမ်ႇၼၼ်) ဢၼ်ယူႇၶႅပ်ႇဝၢၼ်ႈတၢင်းႁွင်ႇၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉမီးလုၵ်ႈလွႆတူၼ်းဢိူမ်ႈၶႅပ်ႇၸပ်းဝၢၼ်ႈဝႆႉသေ ပဵၼ်တီႈၵိုင်ႇလႅပ်ႈတင်း ၸဝ်ႈဝၢၼ်ႈၸဝ်ႈမိူင်းယူႇသဝ်းလႄႈ ၸင်ႇမီးႁေႃၸဝ်ႈမိူင်းလွႆတူၼ်းသေ သၢႆၼၼ်ႉၵေႃႈၸင်ႇၸပ်းဝႃႈပွၵ်ႉလွႆတူၼ်း လႄႈ ၽၢႆၸၢၼ်းဝၢၼ်ႈ ၸုမ်းဢၼ်ယူႇၶၢင်ႈၽၢႆႇၸၢၼ်းမူႇဝၢၼ်ၼၼ်ႉ ၵမ်ႉၼမ်လုၵ်ႉမႃးတၢင်း ဝၢၼ်ၵဝ်ႇၶၢႆးလူင် ပၢင်ၵႅင်း ဢၼ်ထုၵ်ႇ သိုၵ်းမၢၼ်ႈလိုပ်ႈႁေႃႈၶၢႆႉဝၢၼ်ႈ ပၢၼ်တႅပ်းသီႇတႅပ်းၼၼ်ႉမႃးယူႇသဝ်းဝႆႉလႄႈ ပွတ်းၼၼ်ႉၸင်ႇမီးၸဝ်ႈမိူင်းပၢင်ၵႅင်း မႃးၸွမ်းသေ မီးဝႆႉႁေႃၸဝ်ႈမိူင်းပၢင်ၵႅင်းလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉပွၵ်ႉပၢင်ၵႅင်း ပွၵ်ႉတႂ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးတူၼ်ႈမႆႉၸူင်လူင်ၼၼ်ႉတႄႉ တေပဵၼ်ငဝ်တႄႇ မူႇဝၢၼ်ႈလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈဝၢၼ်ႈပၢင်ၸူင်ယူႇယဝ်ႉ 
ၶိူဝ်းၵူၼ်းလႄႈ သႃႇသၼႃႇ.
ၸဝ်းၶိူဝ်းတႆး
ၵိူဝ်းယမ်ၽႃႇသႃႇ ထေႇရဝႃႇတ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ လႄႈ ၵိူဝ်းယမ်ၽီႄ
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလႄႈၶူဝ်းၵုၼ်ႇၵႃႉၶၢႆ.
ဢၼ်လႆႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈသေၶၢႆဢွၵ်ႇ
တေမီး၊ၶဝ်ႈၶေႇ၊ထူဝ်ႇႁေႉ၊ထူဝ်ႇလိၼ်၊ၶဝ်ႈ၊ငႃးလမ်ၸႃႉၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ
ၵၼ်တေႃႉသူင်ႇလႄႈပၢႆးၵပ်းသိုပ်ႇ.
ဝၢၼ်ပၢင်ၸူင်ၼႆႉ တိတ်းၸပ်းဝႆႉ သဵၼ်ႈတၢင်းလူင် တွင်ႇၶျေႇ
ဝတ်ႉပၢင်ၸူင်
ဝတ်ႉပၢင်ၸူင် (wât paŋ soŋ, Waat Pang Song, ဝပ့်(တ်)ပန်စုံ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝတ်ႉ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဝၢၼ်ႈပၢင်ၸူင်၊ ဢိူင်ႇပုင်ႇဝူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း ၵျွၵ်းမႄး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ပိုၼ်းၵႅပ်ႈဝတ်ႉပၢင်ၸူင်.
ဝတ်ႉပၢင်ၸူင် ဝတ်ႉမႂ်ႇပၢင်ၸူင်ၼႆႉ မီးဝႆႉၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇဝၢၼ်ႈပၢင်ၸူင် ဢၼ်ယူႇၼႂ်းၵႄႈဝၢၼ်ႈၼမ်ႉႁူး ဝၢၼ်ႈလွႆၸွင်ႈ ဝၢၼ်ႈၵျွင်းၶမ်း၊ ဝတ်ႉပၢင်ၸူင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၼႂ်းဝၢၼ်ႈပၢင်ၸူင်၊ မူႇဝၢၼ်ႈလွႆၸွင်ႈ၊ ဢိူင်ႇပုင်ႇဝူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း ၵျွၵ်းမႄး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး
ဝၢၼ်ႈတမူၵ်ႉထဵင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈတမူၵ်ႉထဵင်ႇ (သမုတ်ထိန်ရွာ၊ Thamokehtein) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတမူၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇတမူၵ်ႉၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 977 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 4532 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢလွင်းၽယႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈဢလွင်းၽယႃး (အလောင်းဘုရားရွာ၊ Ahlaunghpayar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတမူၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇတမူၵ်ႉၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 977 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 4532 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇꩡေႇယႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇꩡေႇယႃႉ (အောင်ဇေယျရွာ၊ Aungzayya) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတမူၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇတမူၵ်ႉၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 977 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 4532 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵိၼ်းꧡူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၵိၼ်းꧡူဝ်း (ကင်းဆိုးရွာ၊ Kinsoe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇၷမေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇဢိၼ်ႇၷမေႃႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1598 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 8068 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵရမႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၵရမႄး (ကရမဲရွာ၊ Karame) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇၷမေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇဢိၼ်ႇၷမေႃႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1598 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 8068 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵလိၼ်ႇပၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၵလိၼ်ႇပၢၼ်း (ကလင်ပန်းရွာ၊ Kalinpan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇၷမေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇဢိၼ်ႇၷမေႃႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1598 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 8068 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵလႃးတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၵလႃးတွင်ႇ (ကုလားတောင်ရွာ၊ Kulartaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇၷမေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇဢိၼ်ႇၷမေႃႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1598 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 8068 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပဵင်းၼႄးၼွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈပဵင်းၼႄးတွင်ႇ (ပိန္နဲတောင်ရွာ၊ Peinhnetaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇၷမေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇဢိၼ်ႇၷမေႃႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1598 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 8068 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၵျီး (တောင်ကြီးရွာ၊ Taunggyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇၷမေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇဢိၼ်ႇၷမေႃႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1598 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 8068 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၻလသျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၻလသျွင်ႇ (ဒလရှောင်ရွာ၊ Dalashaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇၷမေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇဢိၼ်ႇၷမေႃႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1598 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 8068 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈယိၼ်းတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈယိၼ်းတွင်ႇ (ရင်းတောင်ရွာ၊ Yintaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇၷမေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇဢိၼ်ႇၷမေႃႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1598 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 8068 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်ႇၷမေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်ႇၷမေႃႇ (ရင်းတောင်ရွာ၊ Yintaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇၷမေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇဢိၼ်ႇၷမေႃႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1598 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 8068 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၽျူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၽျူႇ (ကျောက်ဖြူရွာ၊ Kyaukhpyu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢလႄႇၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇဢလႄႇၶျွင်းၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 615 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 3001 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမိၼ်းပျိၼ်ႇ၊ ဢလႄႇၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈမိၼ်းပျိၼ်ႇ (မင်းပြင်ရွာ၊ Minpyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢလႄႇၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇဢလႄႇၶျွင်းၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 615 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 3001 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢလႄႇၶျွင်းၽျႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈဢလႄႇၶျွင်းၽျႃး (အလယ်ချောင်းဖျားရွာ၊ Ahlelchaunghpyar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢလႄႇၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇဢလႄႇၶျွင်းၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 615 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 3001 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢလႄႇၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈဢလႄႇၶျွင်း (အလယ်ချောင်းရွာ၊ Ahlelchaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢလႄႇၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇဢလႄႇၶျွင်းၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 615 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 3001 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
လၵ်းၸဵင်ၶၢဝ်းယၢမ်း မျၢၼ်ႇမႃႇ
လၵ်းၸဵင်ၶၢဝ်းယၢမ်း မျၢၼ်ႇမႃႇ (မြန်မာ စံတော်ချိန်, mjəmà sàɰ̃dɔ̀dʑèiɰ̃), ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ Burma Standard Time (BST), ၼႆႉ ပဵၼ် လၵ်းၸဵင်ၶၢဝ်းယၢမ်း တီႈ မျၢၼ်ႇမႃႇ သေ ၸဝ်ႉလိူဝ် 6.5 ၸူဝ်ႈမူင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လၵ်းၸဵင်ၶၢဝ်းယၢမ်း မျၢၼ်ႇမႃႇ (MMT)ၼႆႉ ၼပ်ႉသွၼ်ႇၸွမ်း ပိုၼ်ႉထၢၼ် 97°30′E longitude. MMT ၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းတႃႇတၢင်းပီ၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ မျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ ဢမ်ႇပႂ်ႉပႃး ။
ဝၢၼ်ႈၵေႃႉမပျိၼ်း (တူၵ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈၵေႃႉမပျိၼ်း (တူၵ်း) (ကော့မပြင်း (အနောက်)ရွာ| Kawtmapyin(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵေႃႉမပျိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵေႃႉမပျိၼ်း (ဢွၵ်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈၵေႃႉမပျိၼ်း (ဢွၵ်ႇ) (ကော့မပြင်း (အရှေ့)ရွာ၊ Kawtmapyin(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵေႃႉမပျိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပဝတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈပဝတ်ႉ (ပဝတ်ရွာ၊ Pawut) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵေႃႉမပျိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၽူဝ်းၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈၽူဝ်းၵျုၼ်း (ဖိုးကျွန်းရွာ၊ Hpoekyun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵေႃႉမပျိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတိၼ်းꧤေႃးၶူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈတိၼ်းꧤေႃးၶူင်ႇ (သင်္ဘောခုံရွာ၊ Thinbawkhon) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵေႃႉမပျိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတိၼ်းꧤေႃးၼၢၼ်း (တူၵ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈတိၼ်းꧤေႃးၼၢၼ်း (တူၵ်း) (သင်္ဘောနန်း (အနောက်)ရွာ၊ Thinbawnan(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵေႃႉမပျိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတိၼ်းꧤေႃးၼၢၼ်း (ဢွၵ်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈတိၼ်းꧤေႃးၼၢၼ်း (ဢွၵ်ႇ) (သင်္ဘောနန်း (အရှေ့)ရွာ၊ Thinbawnan(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵေႃႉမပျိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈႁဵင်းလတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈႁဵင်းလတ်ႉ (ဟိန်းလတ်ရွာ၊ Heinlat) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵေႃႉမပျိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢထႅတ်ႉၵုၼ်းတီးတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈဢထႅတ်ႉၵုၼ်းတီးတေႃး (အထက်ကွမ်းသီးတောရွာ, Ahhtetkuntheetaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတလူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝိၼေး
ဝိၼေး ပိတၵၢတ်ႈ ပဵၼ်တွၼ်ႈၼိုင်ႈၼႂ်းပိတၵၢတ်သၢမ်ၵွင် ဢၼ်ပဵၼ်ၶေႃႈႁၢမ်ႈဢၼ်ပုတ်ႉထၶမ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဝၢင်းဝႆႉပၼ်သင်ႇၶႃႇရႁၢၼ်းၸဝ်ႈၶဝ်၊ ဢၼ်ပဵၼ်လွင်ႈၵျၢင်ႉၵမ်သူပ်း တူဝ် ႁူဝ် ၸႂ် တႃႇတတ်းပႅတ်ႈၵိလေႇသႃႇ လေႃးၽ တေႃးသ မေႃးႁ လႆႈငၢႆႈ တႃႇပဵၼ်လွင်ႈၵျၢင်ၵမ်ၵမ်ႉၸွႆႈတႃႇႁႂ်ႈလႆႈၼိပ်ႉပၢၼ်ႇပိူင်ၼိုင်ႈ၊ တႃႇလွင်ႈၵတ်းယဵၼ်မူႇသင်ႇၶႃႇပိူင်ၼိုင်ႈ၊ တႃႇပဵၼ်လွင်ႈၵျၢင်ႉၵမ်လီ ပဵၼ်တီႈၼပ်ႉထိုဝ်မိူဝ်ႈတၵ်ႉၵႃႇသတ်ႉထႃးၶဝ်ႁၼ်ပိူင်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
ဝိၼေး ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ လႆႈပိင်းၺၢပ်ႈ (ႁၢမ်ႈ) သင်ႇၶႃႇရႁၢၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉ မီး 2 ပိူင်– 
 - ပုတ်ႉထပိင်းၺၢတ်ႈ ပဵၼ်ၶေႃႈႁၢမ်ႈဢၼ်ၽြႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈပိင်းၺၢတ်ႈဝႆႉ ပေႃးရႁၢၼ်းပႃးလႂ်ႁဵတ်းၽိတ်းမႅၼ်ႈ တေလႆႈႁပ်ႉတၢင်းၽိတ်း ၸွမ်းၼင်ႇဢႃႇပၢတ်ႈ ဢၼ်ဝၢင်း ဝႆႉယဝ်ႉ။ 
 - ဢၽိသမႃၸႃရ ပဵၼ်လွင်ႈတိုဝ်းၵမ်လီ ၾိင်ႈယၢမ်ႈ လီ ဢၼ်လဵၵ်ႉယွႆႈ တႃႇႁႂ်ႈပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်လီၼမ်ႉယမ် ဢၼ်ၵိုင်ႇငၢမ်ႇၸွမ်းပုၵ်ႉၵူဝ်ႇ ဢၼ်လႆႈပဵၼ်သင်ႇၶႃႇရႁၢၼ်း ဢၼ်တၵႃႇၶဝ် ၼပ်ႉယမ်ႉဝႆသႃတၢင်ႇသုင်ယဝ်ႉ၊ လွင်ႈတိုဝ်း ၵမ်လီၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မီးမိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ လွင်ႈထႃ ႁူဝ်၊ လွင်ႈ ၵႅတ်းၵၢပ်ႇၼဵပ်ႉမိုဝ်း၊ လွင်ႈဢၢပ်ႇၼမ်ႉ၊ လွင်ႈၼုင်ႈႁူမ်ႇ၊ လွင်ႈပႆ၊ လွင်ႈၼင်ႈ၊ လွင်ႈၼွၼ်း၊ လွင်ႈသုင်းသွမ်း ၸၵႂႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ၊ ၶေႃႈတိုဝ်းၵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈလၢတ်ႈဝႆႉ လွင်ႈထုၵ်ႇဢႃႇပၢတ်ႈ ၼႂ်းဝိၼေးပိတၵၢတ်ႈ ဝႆႉထၢင်ႇၸႅင်ႈ၊ ၵူၺ်းပေႃးသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈလႂ်ၽိတ်း မႅၼ်ႈၵေႃႈ ထုၵ်ႇဢႃႇ ပၢတ်ႈမဝ် မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ တုၵ်ႉၵၢတ်ႈ ဢႃႇပၢတ်ႈ လႄႈ ထူင်ႇလၸီးၽွင်ႈယဝ်ႉ။
ဝိၼေးရႁၢၼ်း 227.
 - ပႃႇရႃႇၸိၵ 4 ပိူင် 
 - သင်ႇၶႃႇတိသိၵ်ႈ 13
 - ဢၼိယတ 2 ပိူင်
 - ၼိတ်ႉသၵ်ႉၵီႇပႃႇၸိတ်ႈ 30
 - သုတ်ႉထပႃႇၸိတ်ႈ 92 
 - ပႃႇတိတေႇသၼီႇ 4
 - သေႇၶိယ 75
 - ဢထိၵရၼ 7
ပႃႇရႃႇၸိၵ 4 ပိူင်
 - ဢမ်ႇလီႁွမ်းသွင် ႁူးၶီႈ၊ ႁူးယဵဝ်ႈ၊ ႁူးသူပ်း၊ သၢမ် တီႈယဝ်ႉ။
 - ဢမ်ႇလီလၵ်ႉၶူဝ်းပိူၼ်ႈ (ဢုတ်ႉၸႃႇ) ပိူၼ်ႈဢၼ် တၢၼ်ႇမၢတ်ႈ- တၢၼ်ႇမၢတ်ႈၼိုင်ႈၶိုၼ်ႈၼိူဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - ဢမ်ႇလီဢဝ်တၢႆၵူၼ်း တႄႇဢဝ်ၼႂ်းသၢၼ်ႇထေႇ တေႃႇထိုင် ၸူဝ်းဢႃႈသၢၵ်ႈသုတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - ႁဝ်းဢမ်ႇလႆႈသၢၼ်ႇမၢၵ်ႈၽူဝ်ႇသင်သေ ဢမ်ႇလီ ဢုပ်ႇၽၢဝ်းဝႃႈႁဝ်းလႆႈယဝ်ႉ။
ၸၼႆႉပဵၼ်ပႃႇရႃႇတိၵ 4 ပိူင်၊ ပေႃးႁဵတ်းမႅၼ်ႈ တူၵ်းပႃႇရႃႇၸိၵ ဢမ်ႇပဵၼ်ရႁၢၼ်းယဝ်ႉ။
သင်ႇၶႃႇတိသိၵ်ႈ 13
 - ဢမ်ႇလီတင်ႈၸႂ်ႁဵတ်း ဢဝ်ၼမ်ႉၸိူဝ်ႉ (သုၵ်ႉၵ) ဢွၵ်ႇ။
 - ဢမ်ႇလီလုပ်ႈၵမ်းထိတိူဝ်ႉႁွပ်ႇဢုမ်ႈၽူႈယိင်း။ 
 - ဢမ်ႇလီဢုပ်ႇသၢဝ်၊ ဢုပ်ႇၼၢင်းယိင်းၼုမ်ႇၶဝ် လၢတ်ႈၵႂၢမ်း တႂ်ႈသိၼ်ႈ တႂ်ႈသိူဝ်ႈ။
 - ဢမ်ႇလီလူႇၶၢမ်ႇ ၵၢၼ်မေႇထုင်ႇႁွမ်းသွင်။
 - ဢမ်ႇလီႁဵတ်းၶဵဝ်ပိူၼ်ႈ။
 - ဢမ်ႇလီႁဵတ်ႈၵျွင်း ယူႇႁင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ လိူဝ်သေၼႃႈ ယၢဝ်းသိပ်းသွင်ၶိုပ်ႈ ၼႃႈပွတ်းၸဵတ်းၶိုပ်ႈ တေလႆႈ ပၢင်းသင်ႇၶႃႇ မႃးသမ်ႇမုတ်ႈပၼ်တီႈမၼ်း။
 - ပေႃးႁဵတ်းၵျွင်းလူင် ဢၼ်မီးတၵႃႇ၊ တေလႆႈပၢင်း သင်ႇၶႃႇ မႃးၼေပၼ်တီႈမၼ်း- တေဢမ်ႇလႆႈ ႁဵတ်းတီႈဝၢင်းၵျွင်းၵႅပ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးပိၼ်ႇႁူဝ် လေႃႉလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - ဢမ်ႇမီးငဝ်ႈႁၢၵ်ႈ လွင်ႈႁၼ်လွင်ႈငိၼ်း လွင်ႈလီ ထၢင်ႇၽိတ်းသင်သေ ဢမ်ႇလီဢဝ်ပႃႇရႃႇၸိၵမၢပ်ႇ မႂ် (ၸုတ်ႈၸွႆး) ပိူၼ်ႈ။
 - ဢမ်ႇမီးငဝ်ႈႁၢၵ်ႈ လွင်ႈႁၼ်လွင်ႈငိၼ်း လွင်ႈလီ ထၢင်ႇပိူင်ႈသင်သေ ဢမ်ႇလီဢဝ်သၢႆငၢႆဢွၼ်ႇသေ ပိူင်ပိူင် မၢပ်ႇမႂ်ပႃႇရႃႇၸိၵသႂ်ႇပိူၼ်ႈ။
 - ဢမ်ႇလီယတဝ် ႁႂ်ႈသင်ႇၶႃႇတႅၵ်ႇယၢႆႈၵၼ်။
 - ဢမ်ႇလီပၼ်ႁႅင်း ၸဝ်ႈဢၼ်ယသင်ႇၶႃႇတႅၵ်ႇယၢႆႈ ၵၼ်။
 - ပေႃးပိူၼ်ႈဢဝ်သိၵ်ႇၶႃႇပုၵ်ႈ သင်ႇသွၼ်ပၼ်ႁဝ်း- သူယႃႇပေမႃးသင်ႇသွၼ်ၵဝ် ဝႃႈၼႆပၼ်ပိူၼ်ႈသေ ႁဵတ်းရႁၢၼ်းဝႃႈယၢပ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလီႁဵတ်း။
 - ဢမ်ႇလီယလႅဝ်သတ်ႉထႃႇတြႃးတၵႃႇၶဝ် ႁဵတ်း ၵု လတူသၵ ဢၼေသၼ ယဝ်ႉ။
ၸဢၼ်ဝႃႈမႃး 13 ပိူင်ၼႆႉ - ပဵၼ်သင်ႇၶႃႇတိ သိၵ်ႈဢႃႇပၢတ်ႈယဝ်ႉ၊ ပေႃးႁဵတ်းၽိတ်းမႅၼ်ႈ တေလႆႈၶဝ်ႈၵျၢင်ႉၵမ်ဝၢတ်ႈၸင်ႇႁၢႆယဝ်ႉ။
ဢၼိယတ 2 ပိူင်
 - ရႁၢၼ်းသေၸဝ်ႈ– ၵႂႃႇၼင်ႈႁူမ်ႈၸွမ်း တၵ်ႉၵႃႇ ယိင်းလပ်ႉတႃသေ– တၵ်ႉၵႃႇဢၼ်မီးသိၼ်ထမ်း ၼၼ်ႉသမ်ႉႁၼ်မႅၼ်ႈသေ– မႃးလၢတ်ႈလႄႈပေႃး ရႁၢၼ်းၸဝ်ႈၼၼ်ႉ– ႁပ်ႉၶၢမ်ႇဢဝ်ဢႃႇပၢတ်ႈ ဢၼ်လႂ်ၵေႃႈ ထုၵ်ႇဢဝ်ဢၼ်ၼၼ်ႉသေ လၢတ်ႈ ပၼ်ယဝ်ႉ။
 - ရႁၢၼ်းသေၸဝ်ႈ– ၵႂႃႇၼင်ႈႁူမ်ႈလူၺ်ႈ တၵ်ႉၵႃႇ ယိင်း တီႈၵႆပိူၼ်ႈသေ တၵ်ႉၵႃႇဢၼ်မီးသိၼ်ထမ်း ၼၼ်ႉသမ်ႉ ႁၼ်မႅၼ်ႈသေ မႃးလၢတ်ႈလႄႈ– ရ ႁၢၼ်းၸဝ်ႈၼၼ်ႉ– ႁပ်ႉၶၢမ်ႇဢဝ် ဢႃႇပၢတ်ႈ ဢၼ်လႂ်ၵေႃႈ ထုၵ်ႇဢဝ်ဢႃႇပၢတ်ႈ ဢၼ်ၼၼ်ႉ လၢတ်ႈပၼ်ယဝ်ႉ။
ဢထိၵရၼ 7
တႃႇဢဝ် ၵထိၵရုင်းယဵၼ်ႈႁၢႆၼၼ်ႉ တေလႆႈဢဝ်– 
 - သမ်မုၶႃဝိၼေး– ဢဝ်တေႃႇၼႃႈၵၼ်သေ ယဵၼ်ႁၢႆ။
 - သတိဝိၼေး– ၽူႈဢၼ်ဢမ်ႇႁူႉလႄႈ– လႆႈဝႃႈတီႈ ရႁၢၼ်းတႃႇၼၼ်ႉ ပၼ်သတိမၼ်းသေ ယဵၼ်ႁၢႆ။
 - ဢမူလႁႃႇဝိၼေး– ၽူႈဢၼ်ၵႂႃႇၸႂ်ႉ ဝႃႈႁင်းရႁၢၼ်း ယွင်ႇၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈမၼ်းႁဵတ်းၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇႁူႉ တူဝ်လႄႈ ႁဵတ်းမႅၼ်ႈဢိူဝ်ႈ– မၼ်းဢမ်ႇၽိတ်းဝႃႈ ၼႆႉသေ ဢဝ်ယဵၼ်ႁၢႆ။
 - ပတိၺႃႇယ ဢႃရေတပ်ႉပ– ၸွမ်းၼင်ႇ မၼ်းႁပ်ႉ ၶၢမ်ႇသေ ယဵၼ်ႁၢႆ။
 - တေၽုၺ်ယသိၵႃ– ၸွမ်းဢဝ် ထမ်ႇမဝႃႇတီႇတၢင်း ၼမ် သေ ယဵၼ်ႁၢႆ။
 - တတ်သပႃပိယသိၵႃ– ၸွမ်းဢဝ် ဝႃႇသၼႃႇလွင်ႈ မိူၵ်ႈမႂ်ႈမၼ်းသေ ယဵၼ်ႁၢႆ။
 - တိၼ ဝတ်တႃရဢ– ဢၵျၢင်ႉဢမ်ႇလီ ဢၼ်ဢွၼ် ၵၼ်ယၢမ်ႈႁဵတ်းမႃးၼၼ်ႉ ဢဝ်ဢၵျၢင်ႉလီ ႁူမ်ႇႁၢမ်ႇ သေ ယဵၼ်ႁၢႆယဝ်ႉ။
ပႃႇတိတေႇသၼီႇ 4
 - မိူဝ်ႈၵႂႃႇသုင်းသွမ်း ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉ– လႆႈၵႂႃႇႁပ်ႉ ၶၢမ်ႇဢဝ် ၶဝ်ႈသွမ်း၊ ၽၵ်းသွမ်း၊ တၢင်းၵိၼ်၊ တၢင်း ယႅမ်ႉ ၵႃႈၼႂ်းမိုဝ်းရႁၢၼ်းယိင်း– ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈပီႈ ၼွင်ႉသေၵိၼ်သုင်းၼၼ်ႉ– ထုၵ်ႇပႃႇတိတေႇသ ၼီႇဢႃႇပၢတ်ႈယဝ်ႉ။
 - မိူဝ်ႈၵႂႃႇသုင်းသွမ်း ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉ– သင်ဝႃႈရ ႁၢၼ်းယိင်းၶဝ် ၵႂႃႇၶိုင်ပွင်– သပိတ်ႈလုၵ်ႈၼႆႉသႂ်ႇ ၽၵ်းလႄႈ၊ သပိတ်ႈလုၵ်ႈၼႆႉ သႂ်ႇၶဝ်ႈလႄႈ၊ ဝႃႈၼႆ ယူႇၼၼ်ႉ ႁဝ်းတေလႆႈလိုပ်ႈဢွၵ်ႇၵႂႃႇသေယဝ်ႉ၊ ပေႃးႁဝ်းဢမ်ႇႁတ်းလိုပ်ႈၸိုင်– ထုၵ်ႇပႃႇတိတေႇသ ၼီႇဢႃႇပၢတ်ႈယဝ်ႉ၊ တေလႆႈလဝ်ႈလၢတ်ႈတေႇသ ၼႃႇ တီႈၼၼ်ႈၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။
 - တီႈႁိူၼ်းတၵႃႇဢၼ်ဢမ်ႇမီးသင်သေ သတ်ႉထႃႇ သမ်ႉယႂ်ႇၼၼ်ႉ သင်ႇၶႃႇၶဝ်တေလႆႈသမ်ႇမုတ်ႈဝႆႉ ပၼ် ပေႃးမၼ်းဢမ်ႇပၢင်း– ၽႂ်တေဢမ်ႇလႆႈၵႂႃႇ ႁိူၼ်းမၼ်းဝႃႈၼႆသေ– မၼ်းၵေႃႈဢမ်ႇလႆႈၽိတ်ႈ သင်တီႈႁဝ်းလႄႈ ႁဝ်းယူႇလီယူႇသေ လႆႈဢဝ်မိုဝ်း ႁပ်ႉၶၢမ်ႇဢဝ် တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉသေ ၵိၼ်သုင်း ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇပႃႇတိတေႇသၼီႇဢႃႇပၢတ်ႈယဝ်ႉ၊ တေလႆႈလဝ်ႈလၢတ်ႈတေႇသၼႃႇတီႈၼၼ်ႈၵမ်း လဵဝ်ယဝ်ႉ။
 - ရႁၢၼ်းဢၼ်ယူႇၵျွင်းထိူၼ်ႇ ဢၼ်မီးၽေးရၢၼ်ႇ (ၵူၼ်းၸူၼ်) ၼၼ်ႉ၊ လွင်ႈမၼ်းမီးၽေးရၢၼ်ႇ ၼၼ်ႉ ႁဝ်းဢမ်ႇလၢတ်ႈတၵႃႇၶဝ်ဝႆႉသေ တၵႃႇၶဝ် သမ်ႉလႆႈၵႂႃႇသူင်ႇၶဝ်ႈသွမ်းၽႅဝ်ၵျွင်းသေ– လႆႈဢဝ် မိုဝ်းႁဝ်း ႁပ်ႉၶၢမ်ႇဢဝ်တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉ ၼႂ်း ဝၢင်းၵျွင်းသေ ၵိၼ်သုင်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇပႃႇတိတေႇသ ၼီႇဢႃႇပၢတ်ႈယဝ်ႉ၊ ထုၵ်ႇလဝ်ႈလၢတ်ႈတေႇသၼႃႇ ၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈႁတ်ႉထိၼၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈႁတ်ႉထိၼၼ်ႇ (ဟတ္ထိနံရွာ၊ Hathtinan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတလူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမျေႇမဢူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈမျေႇမဢူင်ႇ (မြေမအုံရွာ၊ Myaymaohn) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတလူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၼွင်ꧤႂႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈၼွင်ꧤႂႃး (နောင်ဘွားရွာ၊ Naungbwar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတလူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇပဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇပဵင်း (တောင်ပိန်းရွာ၊ Taungpaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတလူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျွႆးၶယၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွႆးၶယၢၼ်ႇ (ကျွဲခရံရွာ၊ Kywekhayan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတလူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျဵင်ႇၶျွင်းဝ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈၵျဵင်ႇၶျွင်းဝ (ကြိမ်ချောင်းဝရွာ၊ Kyeinchaungwa) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတလူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျွင်းတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွင်းတွင်ႇ (ကျောင်းတောင်ရွာ၊ Kyaungtaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတလူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတလူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတလူင်း (ကျောက်တလုံးရွာ၊ Kyauktalone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတလူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢေးတႃႇယႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈဢေးတႃႇယႃႇ (အေးသာယာရွာ၊ Ayetharyar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶျွင်းလမု၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢေးမုၼ်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈဢေးမုၼ်ႇတႃႇ (အေးမွန်သာရွာ၊ Ayemonthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶျွင်းလမု၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတပလတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈတပလတ်ႉ (တပလပ်ရွာ၊ Tapalat) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶျွင်းလမု၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၶျွင်းၼွၵ်ႉပျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈၶျွင်းၼွၵ်ႉပျၢၼ်ႇ (ချောင်းနောက်ပြန်ရွာ၊ Chaungnaukpyan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶျွင်းလမု၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၶျွင်းလမု၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈၶျွင်းလမု (ချောင်းလမုရွာ၊ Chaunglamu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶျွင်းလမု၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢၻွင်းငွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈဢၻွင်းငွၵ်ႉ (ကဒွင်းငေါက်ရွာ၊ Kadwinngauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇꩡဝႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတိၼ်းꧤေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတိၼ်းꧤေႃး (ကျောက်သင်္ဘောရွာ၊ Kyaukthinbaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇꩡဝႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၸတုၿလ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈၸတုၿလ (စတုဗလရွာ၊ Satubala) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇꩡဝႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈꧡိၼ်ႇၻိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈꧡိၼ်ႇၻိၼ်ႇ (ဆင်ဒင်ရွာ၊ Sindin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇꩡဝႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈꩡပျႄးငႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈꩡပျႄးငႄႇ (ဇပြဲငယ်ရွာ၊ Zapyenge) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇꩡဝႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈꩡဝႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈꩡဝႄး (ဇဝဲရွာ၊ Zawea) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇꩡဝႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၻူးၵျူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈၻူးၵျူဝ်း (ဒူးကျိုးရွာ၊ Dukyoe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇꩡဝႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်ႇဝုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်ႇဝုၼ်း (ပြင်ဝန်းရွာ၊ Pyinwun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇꩡဝႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၽႃႇၼီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈၽႃႇၼီႇ (ဖာနီရွာ၊ Hparni) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇꩡဝႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၽႅတ်ႉပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈၽႅတ်ႉပျိၼ်ႇ (ဖက်ပြင်ရွာ၊ Hpetpyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇꩡဝႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈယေႇၶၢၼ်ႇၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈယေႇၶၢၼ်ႇၶျွင်း (ရေခံချောင်းရွာ၊ Yaykhanchaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇꩡဝႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈလျေႃႇဢူၵ်ႉပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈလျေႃႇဢူၵ်ႉပျိၼ်ႇ (လျှော်အုပ်ပြင်ရွာ၊ Hlyawokepyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇꩡဝႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
တိပ်ႉသိၵ်ႉၶ်
တိပ်ႉသိၵ်ႉၶ် (DeepSeek, c=) ၼႆႉ ပဵၼ် ဢၼ် ပူၵ်းပွင် (LLM) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၵ်းတင်ႈဝႆႉတီႈ သေ မၼ်းပဵၼ် ၶွင် လႄႈ လႆႈငိုၼ်းၵမ်ႉၸွႆႈတီႈ ၸုမ်းၵွင်တိုၼ်းၵၢင် ၶႄႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၽူႈႁူမ်ႈၵေႃႇတင်ႈ ဢၼ်တႄႇတင်ႈ ၶွမ်ႇပၼီႇမႃး မိူဝ်ႈပီ 2023 ၼၼ်ႉသေ မၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်ဝႆႉၼင်ႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျဵင်ႇၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈၵျဵင်ႇၶျွင်း (ကြိမ်ချောင်းရွာ၊ Kyeinchaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇၵႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵုၺ်ႇၼၢႆႇတေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈၵုၺ်ႇၼၢႆႇတေႃႇ (ကွီနိုင်တော်ရွာ၊ Kwinaingtaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇၵႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျွႆးထဵင်းၵႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွႆးထဵင်းၵႂိၼ်း (ကျွဲထိန်းကွင်းရွာ၊ Kywehteinkwin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇၵႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇ (ညောင်ပင်ရွာ၊ Nyaungpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇၵႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတမူၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈတမူၵ်ႉ (တမုတ်ရွာ၊ Tamoke) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇၵႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈထူင်ႇတေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈထူင်ႇတေႃႇ (ထုံတော်ရွာ၊ Htontaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇၵႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈထူင်ႇမၶႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈထူင်ႇမၶႃႇ (ထုံမခါရွာ၊ Htonmakhar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇၵႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပျူဝ်ႉဢၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈပျူဝ်ႉဢၢႆႇ (ပျို့အိုင်ရွာ၊ Pyoaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇၵႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမူၵ်ႉꧡဵၵ်ႉၵႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈမူၵ်ႉꧡဵၵ်ႉၵႂိၼ်း (မုတ်ဆိပ်ကွင်းရွာ၊ Mokeseikkwin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇၵႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတꧤေႃႉလဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈတꧤေႃႉလဵၵ်ႉ (သဘော့လိပ်ရွာ၊ Thabawtleik) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇၵႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢၼွၵ်ႉၵွၵ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈဢၼွၵ်ႉၵွၵ်ႉၵူင်း (အနောက်ကောက်ကုန်းရွာ၊ Ahnaukkaukkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇၵႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇၵႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇၵႂိၼ်း (ညောင်ပင်ကွင်းရွာ၊ Nyaungpinkwin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇၵႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵူဝ်းဢိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈၵူဝ်းဢိၼ်း (ကိုးအင်းရွာ၊ Koeinn) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၵူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၸယိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၸယိတ်ႉ (ကျောက်စရစ်ရွာ၊ Kyauksayit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၵူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၸယိတ်ႉ (တူၵ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၸယိတ်ႉ (တူၵ်း) (ကျောက်စရစ် (အနောက်)ရွာ၊ Kyauksayit(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၵူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၸပႄႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈၸပႄႇၵူင်း (စံပယ်ကုန်းရွာ၊ Sabaikone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၵူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတၢႆႉၵၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈတၢႆႉၵၢၼ်း (တိုက်ကမ်းရွာ၊ Taikkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၵူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမယိၼ်းၵျီး၊ တၵူႇ
ဝၢၼ်ႈမယိၼ်းၵျီး (မရင်းကြီးရွာ၊ Mayingyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၵူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမႄႇငေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈမႄႇငေႃး (မယ်ငေါရွာ၊ Meingaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၵူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမျႃႉယႃႇၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈမျႃႉယႃႇၶျွင်း (မြရာချောင်းရွာ၊ Myayarchaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၵူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇမ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇမ (ရွာမရွာ၊ Ywarma) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၵူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၼႃႇႁရိၼ်ႇ
ဝဵင်းၼႃႇႁရိၼ်ႇ (နှာဟရိန်မြို့, Hnaing ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းထၢၼ်တလၢၼ်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈႁႃးၶႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ယဝ်ႉ။
ဝဵင်းလၢႆလႅၼ်းပီ
ဝဵင်းမတူႇပီႇ (လိုင်လင်းပီမြို့, Lailenpi, Lialaipi) ၼႆႉ မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမတူႇပီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းတတ်ႉ၊ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း၊ တီႈပွတ်းတူၵ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းလဝ်ႉၵႆႇ
ၸႄႈဝဵင်းလဝ်ႉၵႆႇ ၼႆႉ ပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်မီးတႂ်ႈ ၼႃႈလိၼ် ၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းလဝ်ႉၵႆႇ ယဝ်ႉ။
ၼႃႈလိၼ်.
ၸႄႈဝဵင်းလဝ်ႉၵႆႇၼႆႉ မီးတၢင်းသုင် ၼိူဝ်ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ 3,100 ထတ်း (940 မီႇတႃႇ) ၼႆယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၼႆႉ မီး316.96 လွၵ်းလၵ်း (820.9 လွၵ်းၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ) ယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းလဝ်ႉၵႆႇၼႆႉ တီႈၽၢႆႇႁွင်ႇ မီးဝႆႉ မိူင်းၶႄႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၵုင်းၸၢင်ႉ၊ တီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မီးဝႆ မိူင်းၶႄႇ၊ တီႈၽၢႆႇၸၢၼ်း မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းၵုၼ်လူင်၊ တီႈၽၢႆႇတူၵ်း မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆ ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။
ဢိင်ႇသၼ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႈ 2025
မိူဝ်ႈ ပီ 2025 မၢတ်ႉၶျ် 28 ဝၼ်း ၶၢဝ်းယၢမ်း 12:50:54 (06:20:54 UTC မၢတ်ႉၶျ် 29)ၼၼ်ႉ ၽႅၼ်ႇလိၼ်ဝႆ ဢၼ်မီး ႁႅင်း 7.7–7.9၊ ၼႂ်ႈ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမၢၼ်ႈသေ သုၼ်ၵၢင်မၼ်း ၸမ်ဝဵင်းၵၼ်တင်း ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ဝဵင်းယႂ်ႇသုတ်း တီႈသွင် ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ဢိင်ႇသၼ်ႇ ဝဵင်းပၢင်ႇဢူးလူင် မိူဝ်ႈ 1912 ယဝ်ႉ ၼႆႉပဵၼ် ဢိင်ႇသၼ်ႇဢၼ်ယႂ်ႇသုတ်း တီႈ မိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉသေ ၵူၼ်းတၢႆၼမ်သေပိူၼ်ႈ တီႈသွင် ၼႂ်းပိုၼ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႈသေ ၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ် လွင်ႈလၢမ်းၶၢတ်ႈၼိူဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 ဢိင်ႇသၼ်ႇၼႆႉ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ မီးလွင်ႈလူႉသုမ်းၼမ်သေ မိူင်းႁိမ်းႁွမ်း တီႈ မိူင်းထႆးၵေႃႈ မီးလွင်ႈလူႉသုမ်းၼမ် ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈ မိူင်းၶႄႇၵေႃႈ ႁိူၼ်းယေးလူႉၵွႆၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇ၊ တီႈ ၊ မိူင်းဝႅတ်ႉၼမ်း ၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁိူၼ်းတိူၵ်ႈ မွၵ်ႈ 400 လိူဝ်ၼႆႉ လႆႈၺႃးၽွၼ်းယွၼ်ႈမၼ်းပႃးယူႇယဝ်ႉ။
ဢိင်ႇသၼ်ႇၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းတၢႆၵမ်းသိုဝ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ မီး 5,352 ၵေႃႉ၊ ၼႂ်းမိူင်းထႆး မီး 60 ၵေႃႉသေ တီႈမိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းသမ်ႉ ၵူၼ်းတၢႆယွၼ်ႉတူၵ်းၸႂ် 1 ၵေႃႉ။ ၵူၼ်းမၢတ်ႇၸဵပ်း မီးထိုင် 11,400 ၵေႃႉ လႄႈ ၵူၼ်းႁၢႆလၢႆၵႂႃႇထႅင်ႈ ၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇမၼ်း ပႃးၸဵမ် တီႈၵုင်းထဵပ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ လႄႈ မိူင်းထႆး တင်းသွင်မိူင်း ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢိင်ႇသၼ်ႇၵႂႃႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်း ၶဝ် ဝႆႈၽြႃးလႄႈ လွင်ႈၵူၼ်ႇပင်းၵျွင်းပလီႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸၢဝ်းမူႇသလိမ်ႇ လႆႈတၢႆၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇမၼ်းယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ဝိႁၢရ် ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ လႄႈ ၵျွင်းၽြႃး ဢိၵ်ႇပႃး ၸေႇတီႇၵွင်းမူး 8,300 လင်လိူဝ် လႆႈလူႉၵွႆယွၼ်ႉဢိင်ႇသၼ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ပၢင်တိုၵ်းၼႂ်းမိူင်း ဢၼ်တိုၵ်ႉပဵၼ်ယူႇ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ တႃႇၸွႆႈထႅမ် ၽေးၶဵၼ် လႄႈ တႃႇပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၶေႃႈမုၼ်း ႁၢဝ်ႈႁႅင်းမႃး။ ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ဢိင်ႇသၼ်ႇ ဢၼ်ၵူၼ်းတၢႆၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ဝၢႆးသေ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈတမ်းဝၢင်း လႅင်လိၼ်.
မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ သီႇဢၼ် ၸိူဝ်းပဵၼ် (ၶိပ်းလိၼ်၊ ၶႅပ်းလိၼ်၊ ၶႅပ်းလိၼ် လႄႈ ၶႅပ်းလိၼ်) ၼၼ်ႉသေ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီးလၢႆးၵၢၼ်ပၢႆးလိၼ် ဢၼ်တူင်ႉတိုၼ်ႇလႄႈ လႆႈထုၵ်ႇမီးလွင်ႈတုမ်ႉတေႃႇၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် တီႈၽင်ႇၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၵႂႃႇၸွမ်း ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇရၶႅင်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉထႅင်ႈ ၶႅပ်းလိၼ် ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁွႆးလိူၼ်ႈလူင်ၼႆႉႁဵတ်းပဵၼ် လႅၼ်လိၼ် ၼႂ်းဢႄႈ ၶႅပ်းလိၼ် ဢိၼ်းတီးယႃး လႄႈ ၶႅပ်းလိၼ်ၿႃးမႃး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ်တီႈ ၶႅပ်းလိၼ် ဢၼ်မီးတီႈပၢင်ႇလၢႆႇဢႅၼ်ႇတမ်ႇမၼ်ႇသေ ၵႂႃႇၽၢႆႇႁွင်ႇ 870 လၵ်းၼႆ မီးဝႆႉ ႁွႆးလိူမ်ႈၸႄႈၵႅင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶႅပ်းလိၼ် Burma လႄႈ ၶႅပ်းလိၼ် Sunda သွင်ၶႅပ်းၼႆႉ ထူၺႃးၵၼ်သေ ၼိုင်ႈပီၼႆႉ လိူၼ်ႈၵႂႃႈ 18-49 mm ယဝ်ႉ။ ႁွႆးလိူမ်ႈၸႄႈၵႅင်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ မၼ်းလတ်းၵႂႃႇတႂ်ႈ ဝဵင်းလူင်မိူင်းမၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ ၼေႇပျီႇတေႃႇ၊ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ ဢိင်ႇသၼ်ႇ ဢၼ်မီးလွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉႁၢဝ်ႈႁႅင်းၼၼ်ႉ ၵမ်းၵမ်းၵႆႉပဵၼ်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈႁွႆးလိူမ်ႈၸႄႈၵႅင်းလႄႈ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၵေႃႈ ယၢမ်ႈပဵၼ်မႃး ဢိင်ႇသၼ်ႇလူင်သေ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ 1839 ၊ မေႇ ၊ တီႇသႅမ်ႇပႃႇ (7.3 & 7.5) ၊ (7.5) ၊ (7.3 & 7.7) ၊ (7.0)၊ 1991 (6.9) ၊ (6.9) ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
BonBon Girls 303
BonBon Girls 303 () တီႈ ဝီးတီးဢူဝ်း တႅၼ်ႇသႅၼ်ႇ လႄႈ ဝႃႇၸီႇဝႃႇ ဢႅၼ်ႇတႄႇတႅၼ်း ၸတ်းၵၢၼ်ဝႆႉ။ ၸုမ်းၼၼ်ႉ မီးၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၸဵတ်းၵေႃႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၶျူဝ်ႇလီႇၵေႃး၊ၸၢဝ်းယူဝ်ႇ၊ဝၢင်းယီႇၸိၼ်ႇ၊ၶျႅၼ်းၸူဝ်ႇသျွၼ်ႇ၊
ၸုမ်းၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇမႃးမိူဝ်ႈ ဝၼ်းထီႊ 11 ၊ လိူၼ် August ၊ ပီႊ 2020 ၊ လူၺ်ႈ EP "ပၵ်းပိူင်ၶွင် မၢၵ်ႇဢူမ်ၶႅင်" သေ လႆႈယႃႉပႅတ်ႈမိူဝ်ႈ ဝၼ်းထီႊ 4 ၊ လိူၼ် July ၊ ပီႊ 2022 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
Pokémon
ၽူဝ်ႇၶျီႇမွၼ်ႇ (ポケモン, Pokemon) ၼႆႉ ပဵၼ် ၶွမ်ႇပၼီႇ သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ ဢၼ် ၶွမ်ႇပၼီႇ ၽူဝ်ႇၶျီႇမွၼ်ႇ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၶွင် သေ ပဵၼ် သႃႇတူဝ်ႇသျီႇ တႃႇၸီႇရီႇ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး မိူဝ်ႈပီႊ 1995 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းဢဝ် တူဝ်သတ်း ဢၼ်ဝူၼ်ႉဢဝ် ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ "Pokémon" ၼၼ်ႉ ပဵၼ်သုၼ်ၵၢင်သေ ၵူၼ်းႁဝ်း တိၺွပ်းသေ ၽိုၵ်းၽွၼ်ႉ တႃႇတေ တိုၵ်းတေႃးၵၼ် လူၺ်ႈ လွင်ႈတိုၵ်းတေႃး လၢႆလၢႆမဵဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽရႅၼ်ႇသဵတ်ႈၼႆႉ တႄႇမႃးတီႈ ၵဵမ်းသွင်ဢၼ် ဢၼ်ပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇ တွၼ်ႈတႃႇ ၵဵမ်း Boy ဢၼ်ပဵၼ် မူႇမၼ်းၼၼ်ႉသေ ဢၼ် Game Freak ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးသေ ဢၼ် Nintendo ပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် ၽရႅၼ်ႇသီႇၼႆႉ ၶႂၢၵ်ႈၵႂႃႇထိုင် ၵဵမ်း၊ ၶႅပ်းဝႂ် ဢၼ်ၵဵပ်းလႆႈ၊ ၸိူင်းငဝ်းတူင်ႉ ဢိၵ်ႇပႃး ၸိူင်းငဝ်းတူင်ႉ၊ Pokémon ၼႆႉ ပဵၼ် ၵဵမ်း ဝီးတီးဢူဝ်း ဢၼ် ဢွင်ႇမၢၼ် လႄႈ မီး ၼမ်ႉတွၼ်း ၼမ် သေပိူၼ်ႈ ၼႂ်း လုမ်ႈၾႃႉ ၼႆႉ ယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပီႊ 2006 ၼၼ်ႉ ၸုမ်းၽရႅၼ်ႇသီႇ လႆႈႁဵတ်းပွႆး ၶွပ်ႈတဵမ် 10 ပီႊယဝ်ႉ။ လွင်ႈၶၢႆၵဵမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ (ပႃးၸဵမ်ၵဵမ်းၶွၼ်ႉသိူဝ်ႇႁိူၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ Hey You, Pikachu! တွၼ်ႈတႃႇ Nintendo 64) ၼၼ်ႉ လႆႈၶၢႆဝႆႉ 200 လၢၼ်ႉလိူဝ်လိူဝ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ ပီႊ 2005 ၼၼ်ႉ ၶွမ်ႇပၼီႇ 4Kids Entertainment ဢၼ်ပၼ်ၶႂၢင်ႉ တႃႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၸိူင်းဢၼိမေးသျိၼ်းၼၼ်ႉ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ၶဝ်လႆႈၸႂ်ၵၼ်ဝႃႈ တေဢမ်ႇႁဵတ်းမႂ်ႇ လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ တႃႇတၢင်တူဝ် ၸိူင်းငဝ်းတူင်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ Pokémon USA Inc. (မိူဝ်ႈလဵဝ်ပဵၼ် ၶွမ်ႇပၼီႇ Pokémon ၵူႊမိူင်းမိူင်း) ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈၸုမ်း ၶွမ်ႇပၼီႇ Pokémon မိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇၼၼ်ႉ မႃးတူၺ်းထိုင် မၢႆၾၢင် Pokémon တင်းမူတ်း ဢၼ်မီးၼွၵ်ႈမိူင်း ဢေးသျႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တေႃႇထိုင် ပီႊ 2024 ၼၼ်ႉ ၸုမ်း Pokémon ၶဝ် လႆႈႁွမ်ဝႆႉ ၵႃႊၶၼ် တေႃႇလႃႇ 100 ပီႇလီႇယၼ်ႇ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။
ၼမ်ႉပႃတႅပ်း (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉပႃတႅပ်း (ဢွၵ်ႇ) (Nampaatep, Nam Paa Tep (West), နမ့်ပါတက် (နောက်)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၼမ်ႉပႅၼ်ႈ (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉပႅၼ်ႈ (တူၵ်း) (Nampen (tok), Waan Pen (West), ထိပျဉ် (နောက်)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၼမ်ႉပႅၼ်ႈ (တႂ်ႈ)၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉပႅၼ်ႈ (တႂ်ႈ) (Nampen (Taue), Nam Pen (South), ထိပျဉ် (တောင်)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၼမ်ႉပႅၼ်ႈ (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉပႅၼ်ႈ (ဢွၵ်ႇ) (Nampen (Auk), Nam Pen (East), နမ့်ပျဉ် (အရှေ့)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၼမ်ႉမူၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉမူၼ်ႇ (Nammon, Nam Mon, နမ့်မွန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၼမ်ႉမေႃႇဝၢၼ်၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢိူင်ႇမိူင်းပူပ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ)
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉမေႃႇဝၢၼ် (Nammauwaan, Nam Waw Wan, နမ့်ဝေါ်ဝမ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမိူင်းပူပ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၼမ်ႉယၢင်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉယၢင်း (Namyaang, Namyaang, နမ့်ယန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၼမ်ႉလွတ်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလွတ်ႈ (Namlaut, Nam Lut Ywar Ma, နမ့်လွတ်ရွာမ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၼမ်ႉသပေႇ၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်)
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉသပေႇ (Namsapae, Nam Sa Pae, နမ့်စပေ (ထိတဖြေ)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၼမ်ႉဢုၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢိူင်ႇၸၢင်ႈသႅင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ)
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉဢုၼ်ႇ (Nam-Aun, Nam Aum, နမ့်အွမ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႈသႅင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၼမ်ႉဢွၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉဢွၼ်ႇ (Nam-Aun, Nam Aun, နမ့်အွမ် (ထီပြေး)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၼမ်ႉၽၵ်းပႅင်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉၽၵ်းပႅင်း (Namphakpeng, Namphakpeng, နမ့်ဖက်ပျိုင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၽူၺ်း ၽူၺ်း
ၽူၺ်းၽူၺ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼၢင်းငၢမ်း ထႆႇပိုၼ်ၶၢဝ်ႇ လႄႈ ၼၢင်းၸိူင်း ၸိုဝ်ႈလင်မိူင်းမၢၼ်ႊ ၵေႃႉ႞။ မၼ်းၼၢင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼၢင်းငၢမ်းၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၸိူင်းငဝ်းတူင်ႉ မိူင်းမၢၼ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ။ မၼ်းၼၢင်းပဵၼ် ပီႈၼွင်ႉၶႅၼ်ႈတွင်ႉၵၼ်တၢင်း ၼၢင်းၸိူင်း ဝတ်ႉမူင်ႇသူၺ်ႇယီႇ ။
__LEAD_SECTION__.
ၽူၺ်းၽူၺ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼၢင်းငၢမ်း ထႆႇပိုၼ်ၶၢဝ်ႇ လႄႈ ၼၢင်းၸိူင်း ၸိုဝ်ႈလင်မိူင်းမၢၼ်ႊ ၵေႃႉ႞။ မၼ်းၼၢင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼၢင်းငၢမ်းၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၸိူင်းငဝ်းတူင်ႉ မိူင်းမၢၼ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ။ မၼ်းၼၢင်းပဵၼ် ပီႈၼွင်ႉၶႅၼ်ႈတွင်ႉၵၼ်တၢင်း ၼၢင်းၸိူင်း ဝတ်ႉမူင်ႇသူၺ်ႇယီႇ ။
မႃႇတိၼ်ႇၼိၵ်ႉ
မႃႇတိၼ်ႇၼိၵ်ႉ (ˌ fr; label=Martinican Creole or Matnik; Kalinago: Madinina or Madiana) ၼႆႉ ပဵၼ် ၵုၼ် ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၶွင် ၊ တီႈၼႂ်း ပွတ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶၢဝ်းယၢမ်းတီႈယူးရူပ်ႉ
ယူးရူပ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸူၼ်ႇၶၢဝ်းယၢမ်း ၸဵတ်းတီႈ (တႄႇဢဝ် တေႃႇထိုင်)၊ ဢမ်ႇပႃးၶၢဝ်းယၢမ်းၶၢဝ်းမႆႈ (ၼႂ်းၵႃႈၼၼ်ႉ တႃႇ 5 ဢၼ်ၼႆႉ တေလႆႈႁၼ်ၼိူဝ်ၽႅၼ်ႇလိၼ်၊ ဢိၵ်ႇတင်း ဢၼ်မီး ၸူၼ်ႇၽၢႆႇတူၵ်းထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ပႃး ဢႃႇၸူဝ်ႇရႅတ်ႉ၊ လႄႈ ၼႃႈလိၼ်ပွတ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၵႂၢင်ႈၶႂၢင် တီႈၼႃႈလိၼ် ဢူဝ်ႇရႄႇလ် မိူင်းရတ်ႈသျႃး လႄႈ ပွတ်းတွၼ်ႈ ယူးရူပ်ႉ မိူင်းၵႃႇၸၢၵ်ႈသတၼ်ႇ)။
ဝၢၼ်ႈတၵူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈတၵူႇ (တကူရွာ၊ Taku) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၵူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတၵူႇ (ဢွၵ်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈတၵူႇ (ဢွၵ်ႇ) (တကူ(အရှေ့)ရွာ၊ Taku (East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၵူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတၵူႇငႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈတၵူႇငႄႇ (တကူငယ်ရွာ၊ Takunge) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၵူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈလမၢႆးၵေႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈလမၢႆးၵေႃႉ (လမိုင်းကော့ရွာ၊ Lamaingkawt) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၵူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဝၢၼ်းၼႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈဝၢၼ်းၼႃႇ (ဝမ်းနာရွာ၊ Wannar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၵူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဝၢၼ်းၼႃႇၵေႃႇပတိတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈဝၢၼ်းၼႃႇၵေႃႇပတိတေႃး (ဝမ်းနာကော်ပတိတောရွာ၊ Wannarkawpatitaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၵူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတၢၼ်ႇတၢႆႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈတၢၼ်ႇတၢႆႉ (သံတိုက်ရွာ၊ Thantaik) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၵူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်းသျေႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်းသျေႇၵူင်း (အင်းရှည်ကုန်းရွာ၊ Innsheykone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၵူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်းပႃးၼီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်းပႃးၼီႇ (ကမ်းပါးနီရွာ၊ Kanbarni) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၼိၼ်းတႃႇယီႇꧡိၼ်ႇၶျေႇၽူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၸတဵင်ႇတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈၸတဵင်ႇတွင်ႇ (စတိန်သောင်ရွာ၊ Sateinthaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၼိၼ်းတႃႇယီႇꧡိၼ်ႇၶျေႇၽူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၿေႃးတိၵၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈၿေႃးတိၵၢၼ်း (ဗောဓိကမ်းရွာ၊ Bawdikan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၼိၼ်းတႃႇယီႇꧡိၼ်ႇၶျေႇၽူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈꧤၢၼ်းတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈꧤၢၼ်းတႄး (ဘန်းသဲရွာ၊ Banthea) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၼိၼ်းတႃႇယီႇꧡိၼ်ႇၶျေႇၽူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမမတွင်ႇ (တူၵ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈမမတွင်ႇ (တူၵ်း) (မမသောင် (အနောက်)ရွာ၊ Mamathaung(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၼိၼ်းတႃႇယီႇꧡိၼ်ႇၶျေႇၽူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမမတွင်ႇ (ဢွၵ်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈမမတွင်ႇ (ဢွၵ်ႇ) (မမသောင် (အရှေ့)ရွာ၊ Mamathaung(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၼိၼ်းတႃႇယီႇꧡိၼ်ႇၶျေႇၽူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမယိၼ်းၵျီး၊ တၼိၼ်းတႃႇယီႇꧡိၼ်ႇၶျေႇၽူင်း
ဝၢၼ်ႈမယိၼ်းၵျီး (မရင်းကြီးရွာ၊ Mayingyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၼိၼ်းတႃႇယီႇꧡိၼ်ႇၶျေႇၽူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမျူဝ်ႉတူႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈမျူဝ်ႉတူႇၵျီး (မြို့သူကြီးရွာ၊ Myothugyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၼိၼ်းတႃႇယီႇꧡိၼ်ႇၶျေႇၽူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈလႄႇတွင်ႇယႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈလႄႇတွင်ႇယႃႇ (လယ်တောင်ယာရွာ၊ Leltaungyar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၼိၼ်းတႃႇယီႇꧡိၼ်ႇၶျေႇၽူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢွၵ်ႉၵိၼ်း (တူၵ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈဢွၵ်ႉၵိၼ်း (တူၵ်း) (အောက်ကင်း (အနောက်)ရွာ၊ Aukkin(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၼိၼ်းတႃႇယီႇꧡိၼ်ႇၶျေႇၽူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢွၵ်ႉၵိၼ်း (ဢွၵ်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈဢွၵ်ႉၵိၼ်း (ဢွၵ်ႇ) (အောက်ကင်း (အရှေ့)ရွာ၊ Aukkin(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၼိၼ်းတႃႇယီႇꧡိၼ်ႇၶျေႇၽူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢွၵ်ႉၵိၼ်းၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈဢွၵ်ႉၵိၼ်းၵျုၼ်း (အောက်ကင်းကျွန်းရွာ၊ Aukkinkyun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၼိၼ်းတႃႇယီႇꧡိၼ်ႇၶျေႇၽူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢွၵ်ႉၵိၼ်းဢွၵ်ႉပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈဢွၵ်ႉၵိၼ်းဢွၵ်ႉပျိၼ်ႇ (အောက်ကင်းအောက်ပြင်ရွာ၊ Aukkinaukpyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၼိၼ်းတႃႇယီႇꧡိၼ်ႇၶျေႇၽူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢေႃႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈဢေႃႇၵျီး (အော်ကြီးရွာ၊ Awgyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၼိၼ်းတႃႇယီႇꧡိၼ်ႇၶျေႇၽူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢူင်းပိၼ်ႇၵႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈၵူင်းပိၼ်ႇၵႂိၼ်း (အုန်းပင်ကွင်းရွာ၊ Ohnpinkwin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၼိၼ်းတႃႇယီႇꧡိၼ်ႇၶျေႇၽူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢုယိၼ်ႇၵၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈဢုယိၼ်ႇၵၢၼ်း (ဥယျာဉ်ကမ်းရွာ၊ Uyinkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၼိၼ်းတႃႇယီႇꧡိၼ်ႇၶျေႇၽူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵမ်ႇမလၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈၵမ်ႇမလၢႆး (ကမ္မလိုင်းရွာ၊ Kanmalaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတမူၵ်ႉၶျူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉမီးၵျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉမီးၵျွင်း (ကျောက်မီးကျောင်းရွာ၊ Kyaukmeekyaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတမူၵ်ႉၶျူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈထူင်ႇတၢၼ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈထူင်ႇတၢၼ်ႉ (ထုံသန့်ရွာ၊ Htonthant) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတမူၵ်ႉၶျူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈꧤၢၼ်းတႄး၊ တမူၵ်ႉၶျူင်း
ဝၢၼ်ႈꧤၢၼ်းတႄး (ဘန်းသဲရွာ၊ Banthea) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတမူၵ်ႉၶျူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇဢိၼ်းတေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇဢိၼ်းတေႃႇ (မြန်မာအင်းတော်ရွာ၊ Myanmarinntaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတမူၵ်ႉၶျူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈယေႇၽျူႇ (ရေဖြူရွာ၊ Yayphyu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတမူၵ်ႉၶျူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈသျၢၼ်းဢိၼ်းတေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈသျၢၼ်းဢိၼ်းတေႃႇ (ရှမ်းအင်းတော်ရွာ၊ Shaninntaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတမူၵ်ႉၶျူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတိတ်ႉတပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈတိတ်ႉတပိၼ်ႇ (သစ်တစ်ပင်ရွာ၊ Thittitpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတမူၵ်ႉၶျူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတမူၵ်ႉၶျူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈတမူၵ်ႉၶျူင်း (တမုတ်ချုံးရွာ၊ Tamokechone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတမူၵ်ႉၶျူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵွင်းမူႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈၵွင်းမူႉ (ကောင်းမှုရွာ၊ Kaunghmu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပဝ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျုၼ်းသျေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈၵျုၼ်းသျေႇ (ကျွန်းရှည်ရွာ၊ Kyunshey) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပဝ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၶျွင်းတႃႇဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈၶျွင်းတႃႇဢူး (ချောင်းသာဦးရွာ၊ Chaungtharu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပဝ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈထွၵ်ႉမ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈထွၵ်ႉမ (ထောက်မရွာ၊ Htaukma) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပဝ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပဝထႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈပဝထႄး (ပဝထဲရွာ၊ Pawahte) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပဝ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပဝထဵင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈပဝထဵင်ႇ (ပဝထိန်ရွာ၊ Pawahtein) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပဝ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
သၢႆၶဵဝ် (ဢိသရေး)
သၢႆၶဵဝ် ဢမ်ႇၼၼ် ၶႅပ်ႇလႅၼ်ႊလိၼ် လွင်ႈၵိုတ်းတိုၵ်းမိူဝ်ႈ 1949 ၼၼ်ႉ ပဵၼ် သၢႆလႅၼ်ႊလိၼ် ဢၼ်လႆႈတမ်းဝၢင်းဝႆႉၼ်ႂး လိၵ်ႈ ႁူမ်ႈမၢႆလွင်ႈၵိုတ်းတိုၵ်း မိူဝ်ႈ 1949 ၼ်ႂးၵႄႈတပ်ႉသိုၵ်း ဢိသရေး လႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းႁိမ်းႁွမ်းမၼ်း(ဢီႇၵျိပ်ႉ၊ ၵျေႃႇတၢၼ်ႇ၊ လႅပ်ႉပၢၼ်ႇ၊ လႄႈ သီးရီးယႃး) ဝႆးသေ ပၢင်တိုၵ်း ဢႃႇရၢပ်ႉ-ဢိတ်ႉသရေး မိူဝ်ႈပီႊ 1948 ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ မၼ်းႁဵတ်းပဵၼ်ၶႅပ်ႇလႅၼ်ႊလိၼ် "ဢၼ်တႄႉ" ၶွင်ၸိုင်ႈမိူင်းဢိတ်ႉသရေး တႄႇမိူဝ်ႈပီႊ 1949 တေႃႇထိုင် ပၢင်တိုၵ်းႁူၵ်းဝၼ်း မိူဝ်ႈပီႊ 1967 ၼၼ်ႉသေ သိုပ်ႇတၢင်တူဝ် ၶႅပ်ႇလႅၼ်ႊလိၼ်ဢၼ်လႆႈထုၵ်ႇႁပ်ႉၶၢမ်ႇဝႆႉၸၼ်ႉလုမ်ႈၾႃႉၶွင် ဢိတ်ႉသရေး ဢၼ်မီး ၼႃႈလိၼ်ပႃႇလႅတ်ႉသတၢႆး သွင်ဢၼ် ဢၼ်ပဵၼ် ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇဝၼ်းတူၵ်း လႄႈ သၢႆၵႃႇၸႃႇၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ 
သၢႆၶဵဝ်ၼႆႉ ယိူင်းဢၢၼ်းဝႆႉမိူၼ်ၼင်ႇ သၢႆမၵ်းၶၢၼ်း လိူဝ်သေပဵၼ်လႅၼ်ႊလိၼ်ဢၼ်မၼ်ႈၵိုမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ ၵိုတ်းတိုၵ်း 1949 ၼၼ်ႉ ၸႅင်ႈလႅင်းလီ (ၸွမ်းၼင်ႇ ဢႃႇရၢပ်ႉၶဝ် ၶတ်းၸႂ်) ဝႃႈ ၶဝ်ဢမ်ႇႁဵတ်း လႅၼ်လိၼ် ဢၼ်တေမၼ်ႈၵိုမ်း။ ပိူင်တႅၵ်ႈမၼ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ ဢီႇၵျိပ်ႉ–ဢိသရေး လၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ "ထႅဝ်မၵ်းၶႅၼ်ႈ ၵိုတ်းတိုၵ်း ၼႆႉဢမ်ႇထုၵ်ႇလီဝူၼ်ႉသွၼ်ႇမိူၼ်ၼင်ႇ လႅၼ်ႊလိၼ်ၵၢၼ်မိူင်း ဢမ်ႇၼၼ် လႅၼ်ႊလိၼ် လႄႈ လႆႈမၵ်းၶၢၼ်းဝႆႉ လူၺ်ႈဢမ်ႇမီးလွင်ႈၸပ်းၸဵင်ႇၼိူဝ်သုၼ်ႇလႆႈ၊ လွင်ႈတုၵ်းယွၼ်း လႄႈ ၼႃႈတီႈၶွင်ၽၢႆႇလ်ႂသေဢမ်ႇဝႃႈ တီႈ ၵိုတ်းတိုၵ်း ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၶေႃႈထၢမ်ဢၼ်သုတ်းသဵင်ႈၶွင် ပႃႇလႅတ်ႉသတၢႆး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။" ၶေႃႈမိူၼ်ၵၼ်ၼႆႉ မီးဝႆႉၼႂ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ လွင်ႈၵိုတ်းတိုၵ်း ဢၼ်လႆႈတူၵ်းလူင်းၵၼ်ဝႆႉ တင်း ၵျေႃႇတၢၼ်ႇ လႄႈ သီးရီးယႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၵၼ်တၢင်း မိူင်းလႅပ်ႉပၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႃးၶေႃႈတမ်းဝၢင်းၸိူင်ႉၼၼ်သေ လႆႈထုၵ်ႇႁပ်ႉႁွင်းဝႆႉမိူၼ်ၼင်ႇ ၶႅပ်ႇလႅၼ်ႊလိၼ်ၵူႈမိူင်းမိူင်း ၼ်ႂးၵႄႈ ဢိသရေးလႄႈ မိူင်းလႅပ်ႉပၢၼ်ႇၼၼ်ႉသေ မၢၵ်းမၢၼ်ႈဝႆႉဝႃႈ တပ်ႉသိုၵ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉတေထွၼ်ဢွၵ်ႇၵႂႃႇတီႈလႅၼ်ႊလိၼ် ဢိသရေး–လႅပ်ႉပၢၼ်ႇၼၼ်ႉၵူၺ်း။
သၢႆၶဵဝ်ၼႆႉ ၵႆႉႁွင်ႉဝႃႈ "လႅၼ်လိၼ်ၸမ် 1967" ဢမ်ႇၼၼ် "လႅၼ်ႊလိၼ် 1967" လူၺ်ႈၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႄႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸိုင်ႈမိူင်းတင်းၼမ်၊ ပႃးၸဵမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈၵဝ်ႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် United States Barack Obama, ၸွမ်ၸိုင်ႈပႃႇလိၸိတ်ႈတၢၼ်ႇ Mahmoud Abbas, ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ (UN) ၼႂ်းလိၵ်ႈလၢႆးဢမ်ႇမီးလွင်ႈၸွမ်းမၢႆ၊ လႄႈ ၼႂ်းၶေႃႈတႅပ်းတတ်းပၢင်ၵုမ်လူင် UN။ ၸိုဝ်ႈဢၼ်ၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ မဵတ်ႉသီၶဵဝ် ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း တႃႇၸၼ်သၢႆ ၼိူဝ်ၽႅၼ်ႇလိၼ် ၽွင်းဢုပ်ႇဢူဝ်း လွင်ႈၵိုတ်းတိုၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝႆးသေ ပၢင်တိုၵ်းႁူၵ်းဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ၼႃႈလိၼ်ဢၼ် ဢိသရေးၶဝ် သိမ်းဢဝ်ဝႆႉ လိူဝ်သေ သၢႆၶဵဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈဝႆႉဝႃႈ ပဵၼ်းၵျေႇရုသလႅမ်ႇပွတ်းဢွၵ်ႇ၊ ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇပွတ်းတူၵ်း၊ ၵႃႇၸႃႇ သထရိပ်ႉ၊လႄႈ လွႆၵူဝ်ႇလႅၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၼႃႈလိၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵႆႉႁွင်ႉဝႃႈ ၼႃႈလိၼ်ဢၼ်-ဢိသရေးၶဝ် သိမ်းဝႆႉၼႆ ယဝ်ႉ။ ၵုၼ်ယွၼ်ႇ သႆၼၢႆး ဢၼ်လႆႈထုၵ်ႇယိုတ်းဢဝ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၶိုၼ်းဢဝ်မႃးပၼ် မိူင်းဢီႇၵျိပ်ႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်တွၼ်ႈၼိုင်ႈ ၼႂ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆလွင်ႈငမ်းယဵၼ် မိူဝ်ႈပီႊ 1979 ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။
ၸႅၵ်ႉ ၶရႅၵ်ႉၵႃႇ
ၸေႃႇၶျႃႇရီႇ မၢႆၶျႄး ၶရႅၵ်ႉၵႃႇ (ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ 1/3/1981) ၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈလဵၼ်ႈၸိူင်းပျၢၵ်ႈ ဢမႄႇရီႇၵၼ်ႇ လႄႇ ၽူႈႁဵတ်းၸိူင်း။ မၼ်းပဵၼ်ၽူႈၵေႃႇတင်ႈ ၸုမ်းၸိူင်းပျၢၵ်ႈ "The Whitest Kids U' Know" သေ လဵၼ်ႈၸိူင်းပျၢၵ်ႈ "Friends with Benefits၊ Guys with Kids၊" လႄႇ "Wrecked"။ မၼ်းတႅမ်ႈၼမ်းၸိူင်း ၸိူင်းဢၼ်လီၵူဝ် "ဢၼ်ပဵၼ် ပႃႇပႃႇရီႇယၼ်ႇ" (2022) လႄႈ "ဝီႇပၢၼ်ႇ" (2025) ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
သၢႆၶဵဝ် (ဢိတ်ႉၸရေး)
သၢႆၶဵဝ်ၼႆႉ မၢႆထိုင် သၢႆလႅၼ်ႊလိၼ် လိူဝ်သေ လႅၼ်ႊလိၼ် ဢၼ်မၼ်ႈၵိုမ်း ၼႂ်းၵႄႈ တပ်ႉသိုၵ်း ဢိသရေး လႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းႁိမ်းႁွမ်းမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ၶၢမ်ႈသၢႆလႅၼ်လိၼ် တင်းမူတ်း လႆႈထုၵ်ႇ ၸုမ်းၵုမ်းၵမ် လွင်ႈၵိုတ်းတိုၵ်း ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ႁၢမ်ႈတၢပ်ႈ လႄႈ ပႂ်ႉတူၺ်းဝႆႉ။ ၵမ်ႈၼမ်တႄႉ ၶေႃႈၵႂၢမ်းၼႆႉ ၸ်ႂႉတိုဝ်းတီႈ လႅၼ်ႊလိၼ်ၼ်ႂးၵႄႈ ဝဵင်းၵျေႇရုတ်ႉသလိမ်ႇ ဢၼ် ၸေႃႇတၢၼ်ႇ ၵုမ်းၵမ်ဝႆႉ လႄႈ ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇပွတ်းတူၵ်း လႄႈ ဢိသရေးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၸၼ်ႁၢင်ႊသဵၼ်ႈၶဵဝ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်တႅၼ်းတီႈ သဵၼ်ႈၸႅၵ်ႇၽႄ ဢၼ် ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ တၢင်ႇၼႄဝႆႉလႄႈ ပၼ်သဵင်ၵၢင်ၸ်ႂ တီႈၼ်ႂးၽႅၼ်ၵၢၼ်ၸႅၵ်ႇၽႄ မိူဝ်ႈပီႊ 1947 လႄႈ ဢၼ်ဢိသရေး လႆႈႁပ်ႉၶၢမ်ႇဝႆႉ တီႈၼ်ႂး ၶေႃႈပိုၼ်ၽဝ်ႇလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ ဢိသရေးၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ပႃႇလႅတ်ႉသတၢႆး လႄႈ ဢႃႇရၢပ်ႉၶဝ် လႆႈပႄႇပႅတ်ႈ လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄ မိူင်းပႃႇလႅတ်ႉသတၢႆး ဢၼ်လူဝ်ႇလႆႈ ႁဵတ်းသၢင်ႈ တႃႇ သေႇၼၼ်ႉ ၵမ်းၵမ်းယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပီႊ 1967 ၼၼ်ႉ ဝႆးသေ ဢိသရေးၶဝ် သိမ်းဢဝ် ၼႃႈလိၼ်တၢင်းမူတ်း လိူဝ်သေ ဢီႇမရီႇယႅတ်ႉ ထရၢၼ်ႇၸေႃႇတၢၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ပႃႇလႅတ်ႉသတၢႆး ဢၼ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ဢိၵ်ႇပႃး ၼႃႈလိၼ်တၢင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သၢႆလႅၼ်ႊလိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵဵဝ်ႇၵွင်ႉၵၼ်တၢင်းၵၢၼ်သိုၵ်းသေ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈသၢႆၶဵဝ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတႅတ်ႈၼႅတ်ႈမႃးယဝ်ႉ။
ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ဢိသရေးၶဝ် ယၢမ်ႈထဵင်ၵၼ် ၸွမ်းၼင်ႇပိူင်မၼ်းဝႃႈ သၢႆၶဵဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇမီးတီႈပွင်ႇၽၢႆႇမၢႆမီႈၼႆသေတႃႉ သၢႆၶဵဝ်ၼႆႉ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇမီးတီႈပွင်ႇ ၽၢႆႇၵၢၼ်မိူင်း၊ ဢိသရေးၶဝ် ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ၼႃႈလိၼ်ဢၼ်ပူၼ်ႉလိူဝ် သၢႆၶဵဝ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမိူၼ်ၼင်ႇ ၼႃႈလိၼ်ဢၼ်မီးၼ်ႂးသၢႆၶဵဝ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ဢၼ်လႆႈထုၵ်ႇသိမ်းဝႆႉ လႄႈ ၶဝ်ဢမ်ႇလႆႈၶဝ်ႈပႃးၼ်ႂး လွၵ်းပိူင်ၵၢၼ်မိူင်းလႄႈ လွင်ႈၽွင်းငမ်းၵူၼ်းမိူင်း ဢိသရေးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႃႈလိၼ်ၸိူဝ်းဢၼ်ပူၼ်ႉလိူဝ် သၢႆၶဵဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇ တပ်ႉသိုၵ်းဢိသရေးၶဝ် ဢုပ်ႉပိူင်ႇဝႆႉ ဢမ်ႇၼၼ် ဝႆးလိုၼ်းမႃး ၽူႈမီးဢၢမ်းၼၢတ်ႈ ပႃႇလႅတ်ႉသတၢႆးၶဝ် ၵေႃႈ ဢုပ်ႉပိူင်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ လွင်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ၸွမ်းၼင်ႇ တီႈယူႇတၼ်းသဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈတႅပ်းတတ်းၸွမ်း သၢႆၶဵဝ် ဢိၵ်ႇပႃး ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၵူၼ်းပၢႆႈၽေး ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။
လွင်ႈဢၼ် ၶႂၢၵ်ႈလႅၼ်လိၼ် ဝဵင်းလူင် ၵျေႇရုတ်ႉသလိမ်ႇ မိူဝ်ႈပီႊ 1980 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ် ဢမ်ႇပႃးၼႂ်း ၼႃႈတီႈၼႆႉ။ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ဝဵင်းၵျေႇရုတ်ႉသလိမ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ပွတ်းတွၼ်ႈဢၼ်ၼိူင်ႈၼ်ႂးၼႃႈလိၼ်ဢၼ်ပူၼ်ႉလိူဝ်သဵၼ်ႈသၢႆၶဵဝ် ဢၼ် ၵျေႃႇတၢၼ်ႇဢုပ်ႉပိူင်ႇဝႆႉတေႃႇထိုင်ပီႊ 1967 ၼၼ်ႉသေတႃႉ ၊ ဢိသရေးပိုၼ်ၽဝ်ႇ ၵျေႇရုတ်ႉသလိမ်ႇ "တဵမ်ထူၼ်ႈလႄႈ ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်" ႁ်ႂႈပဵၼ်ဝဵင်းလူင်ၶွင်ဢိသရေး ၸွမ်းၼင်ႇပၢၵ်းပိူင် ငဝ်ႈငႃႇ ၵျေႇရုတ်ႉသ လိမ်ႇ မိူဝ်ႈပီႊ 1980 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈႁပ်ႉႁွင်း တီႈၸိုင်ႈမိူင်းလႂ် ဢမ်ႇၼၼ် တီႈ ၶွင်ႇသီႇႁူမ်ႇလူမ်ႈ ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ (UN) ။ သၢႆၶဵဝ် ဢၼ်မီးတၢင်းဝူၼ်ႉၼၼ်ႉ သိုပ်ႇၸႅၵ်ႇၽႄ ဝဵင်းၵျေႇရုတ်ႉသလိမ်ႇ တီႈလႅၼ်လိၼ် ဝဵင်းၵျေႇရုတ်ႉသလိမ်ႇပွတ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။
လွႆၵူဝ်ႇလႅၼ်ႇ ပဵၼ်လွင်ႈယူပ်ႈယွမ်းထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်လႆႈထုၵ်ႇ ဢိသရေးၶဝ် ဢဝ်မႃးႁူမ်ႈၵၼ် လူၺ်ႈ ပၵ်းပိူင် လွႆၵူဝ်ႇလႅၼ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1981 ။ ၶွင်ႇသီႇႁူမ်ႇလူမ်ႈ ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ လွင်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီသင်သေ ဢမ်ႇမီးၽွၼ်းယွၼ်ႈ ၽၢႆႇမၢႆမီႈ ၸၼ်ႉလုမ်ႈၾႃႉသင်။
ဝၢၼ်ႈပဝယႂႃႇမ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈပဝယႂႃႇမ (ပဝရွာမရွာ၊ Pawaywarma) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပဝ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပဝတႅတ်ႉၵႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈပဝတႅတ်ႉၵႄႇ (ပဝသက်ကယ်ရွာ၊ Pawathetkei) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပဝ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပဵင်းတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈပဵင်းတေႃး (ပိန်းတောရွာ၊ Peintaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပဝ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၽူဝ်းမႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈၽူဝ်းမႄး (ဖိုးမဲရွာ၊ Hpoeme) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပဝ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။