လွႆပူပ်ႉပႃး
လွႆပူပ်ႉပႃး ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ မျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သၼ်လွႆဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ ပဵၼ် လွႆၽႆးၵဝ်ႇဢၼ်ၼိုင် ဢၼ်ပႅၼ်ဢွၵ်ႇဝႆႉတီႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇသုတ်း ၶွင် သၼ်လွႆပႃႇၵိူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လီပွင်ၸႂ်ဝႆႉ.
တီႈၼိူဝ် ၸိၵ်းလွႆၼႆႉ တေလႆႈႁၼ် မီး ၵွင်းမူး ၵျွင်းၽြႃး ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ႁိမ်းႁွမ်းတႄႉ ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈလွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈတိၼ်လွႆ ပူပ်ႉပႃးၼၼ်ႉ တေလႆႈႁၼ် ႁူၼ်ႁၢင်ႈ ၽီမႁႃႇၵီႇရိ 37 ပႃးယဝ်ႉ။ ၽီးၸိူဝ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း မိူဝ်ႈပွတ်းၸဝ်ႉၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈမႃးသေ မိူဝ်ႈၶဝ်ႇပႆႇတႄႇ လွင်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၼၼ်ႉ ၶဝ်လႆႈပူႇၸေႃႇတွင်ႈထၢမ်ၽီၸိူဝ်းၼၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။
ပူပ်ႉပႃးၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ၵႂၢမ်း Sanskrit ဝႃႈ ပဵၼ် မွၵ်ႇၼႆသေ တီႈၼၼ်ႈၼႆႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေလႆႈႁၼ် ဢဝ်မွၵ်ႇပဝ်း သႂ်ႇၼႂ်းတဝ်ႈသေၶၢႆႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၸၢင်ႈသိုဝ်ႉႁဵတ်းပဵၼ် ၶူဝ်းၶွင်ၽၢၵ်ႇ မၢႆတွင်းႁွတ်ႈၽႅဝ် ပူပ်ႉပႃး။
ၵႂႃႇၸူး.
ၵၢင်ၵႅၼ် ၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇ တွၼ်ႈတႃႇ လွႆပူပ်ႉပႃးၼႆႉ ပဵၼ်တီး ဝဵင်းႁိမ်းႁွမ်း 1 ၵျွၵ်ႉပတွင်းယဝ်ႉ။
 - ပူးၵမ်ႇ – ၵူၼ်းၵမ်ႉၼမ်တႄႉ လုၵ်ႉတီး ပူးၵမ်ႇသေ မႃးဢႅဝ်ႇလႄႇ လွႆပူပ်ႉပႃး ၵႂႃႇဝၼ်းမႃးဝၼ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉမၼ်းၵူၺ်းၵႆ မွၵ်ႈ 50 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇၼႆႉသေ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သၢႆငၢႆႈသဵၼ်ႈတၢင်း လႄႈ လူတ်ႉသေလႄႈ တႃႇတေၽႅဝ်ပူပ်ႉပႃးၼႆႉ မၼ်းႁိုင်ယူႇ 90 တႃ ၼႆႉယဝ်ႉ။ လူတ်ႉၵႃးပိုၼ်ႉတီႈ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ တႃႈလူတ်ႉၵႃးပၢတ်ႉသ်ႁၢႆးဝေး ၺွင်ႇဢူးၼၼ်ႉ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း ၼိုင်ႈသၢႆၼႆႉ လႆႈပၼ် 1,000-1,500 ၵျၢပ်ႈယဝ်ႉ။ ယႃႇပေၵႂႃႇထွမ်ၵႂၢမ်း ၵူၼ်းႁေႃႈထႅၵ်ႇၸီႇၶဝ်၊ ၶဝ်တေဝႃႈ ၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းၼႆႉ လူတ်ႉၵႃးပိုၼ်ႉတီႈ ဢမ်ႇလဵၼ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ႁူင်းႁႅမ်း ၶပ်ႉၶိုင်ပၼ် တႃႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ဢမ်ႇၼၼ် တီႈၼႂ်းၵၢတ်ႇ ၺွင်ႇဢူးၼႆႉ တႃႇပွၵ်ႈၶိုၼ်း ၼိုင်ႈၵေႃႉ တေလႆႈပၼ် 4,000-6,000 ၵျၢပ်ႈ။ ပေႃးဢဝ် လူတ်ႉၵႃးထႅၵ်ႇၸီႇတႄႉ ၼမ်ႉတွၼ်းမၼ်း တေၸၢင်ႈၵိုတ်းသေ ၶဝ်ႈ ဢႅဝ်ႇတီႈ ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇ ၸိူဝ်းမီးၸွမ်းတၢင်းၼၼ်ႉသေ ၶၼ်မၼ်းတႄႉ တေမီးမွၵ်ႈ 30,000 ၵျၢပ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
 - မၵူၺ်း – ပဵၼ်တီႈတၢင်းၽႄ သၢႆၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇ တွၼ်ႈတႃႇ မျွၵ်ႉဢူး လႄႈ ပျီႇ။ လုၵ်ႉတီး ၵျွၵ်းပတွင်း။ တၢင်းႁိုင် 2-3 မူင်း။
 - တႃႈလိူဝ်ႇ – လုၵ်ႉတီႈ မဵၵ်ႉထီႇလႃႇ လႄႈ ၵျွၵ်းပတွင်းသေၵႂႃႇ။ တၢင်းႁိုဝ် 4-6 ၸူဝ်ႈမူင်း၊ ၵႃႈၶၼ်တေမီး 5,000-6,000 ၵျၢပ်ႈ။
 - တႃႈၵုင်ႈ – လူတ်ႉပၢတ်ႉ ဢၼ်လဵၼ်ႈၸူး ဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉတင်းၼမ်၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃး မၼ်းပဵၼ်ဝဵင်းတၢင်းၽေ ဢၼ်ၵႂႃႇၸူး ပူးၵမ်ႇ လႄႈ ဝဵင်းလူင် တၢင်ႇၸိူဝ်း။ လူတ်ႉပၢတ်ႉဢၼ်ဢွၵ်ႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆႉ ပဵၼ် 18:00 သေ တၢင်းႁိုင် 10½ မူင်း၊ ၶၼ်မၼ်းမီးယူႇ 10,000 ၵျၢပ်ႈ ယဝ်ႉ။
မျွၵ်ႉဢူး (လႄႈ ၸိတ်ႉတူၺ်ႇ) – ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၸၢင်ႈၶီႇလူတ်ႉပၢတ်ႉ ဢၼ်ၽႅဝ် ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇၵမ်းသိုဝ်ႈ (08:00 & 10:00, 19 မူင်း) ဢၼ်ၵႂႃႇတီႈ ၵျွၵ်ႉပတွင်းသေၵႂႃႇ ဢမ်ႇၼၼ် ၶီႇလူတ်ႉပၢတ်ႉၵႂႃႇ မၵူၺ်း (09:00 & 12:00, 16 မူင်း) သေ သိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ၸွမ်း လူတ်ႉဝႅတ်ႉ၊ ပိၵ်ႉၵပ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် လူတ်ႉပၢတ်ႉတၢင်ႇၸိူဝ်း။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၶိုၼ်ႈလူတ်ႉပၢတ်ႉၼၼ်ႉ ထၢမ်ႁႂ်ႈၼႄႉၼွၼ်းဝႃႈ တေၽႅဝ်ၵျွၵ်ႉပတွင်းယူႇႁိုဝ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉလႄႈ။
လိူဝ်သေၼၼ်ႉထႅင်ႈ၊ လူတ်ႉလဵၼ်းပူးၵမ်ႇ ဢၼ်လုၵ်ႉတီး တႃႈၵုင်ႈမႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵိုတ်းတီႈ ၵျွၵ်ႉပတွင်းယဝ်ႉ။ ဢွၵ်ႇယၢၼ်တီႈတႃႈၵုင်ႈမႃး 16:00 မူင်းသေ ႁွတ်ႈ တီႈၵျွၵ်ႉပတွင်း ထႅင်ႈဝၼ်းၼိုင်ႈ 07:40 မူင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထၢၼ်ႈၸၼ်ႉသုင် ဢၼ်ပႃးတီႈၼွင်း လႆႈပၼ် 16,500 ၵျၢပ်ႈ၊ ထၢၼ်ႈၸၼ်ႉသုင် ဢၼ်ပဵၼ်တင်ႇၼင်ႈ 12,000 ၵျၢပ်ႈသေ ထၢၼ်ႈယူဝ်းယူဝ်း ဢၼ်ပဵၼ်တင်ႇၼင်ႈတႄႉ 4,500 ၵျၢပ်ႈယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ပျီႇသေၵေႃႈ တေၸၢင်ႈမီး လူတ်ႉလဵၼ်းယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ တေမီးၸွမ်း ရႃႇသီႇလႂ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ထၢမ်တူၺ်းတီး တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းပိုၼ်ႉတီႈလႄႈ။
ၸွၼ်ႇ.
ၵူၼ်းၸိူဝ်းမႃးဢႅဝ်ႇလႄႇ ၵမ်ႉၼမ်တႄႉ ဢွၼ်ၵၼ်လိုဝ်ႈသဝ်း တီႈ 2 ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ တိၼ်လွႆပူပ်ႉပႃး တီႈတၢင်းၽေ ဢၼ်ၸမ် သဵၼ်ႈတၢင်းလူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼၼ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉ လၢၼ်ႉတင်းၼမ်၊ တီႈလိုဝ်ႈသွင်း လႄႈ တီႈၸၢင်ႈလိူၵ်ႈ ၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ပေႃးပႆႇဢဝ် တေမီး 3.4 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ ၵႂႃႇၸူး ဝၢၼ်ႈတီႈဝႆႈၽြႃး လႄႈ ၵျွင်းၽြႃး ၼၼ်ႉ တေႁိုင်ယူႇ ပွၵ်ႈၸူဝ်ႈမူင်းၼႆႉ။ ပေႃးၶီႇလူတ်ႉၶိူင်ႈထႅၵ်ႇၸီႇၼႆ တေလႆႈပၼ်ယူႇ 1,000 ၵျၢပ်ႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးႁူမ်ႈၵၼ်ၶီႇၼႆ တေဢမ်ႇလႆႈပၼ်လိူဝ် 300-500 ၵျၢပ်ႈ ။
တူၺ်း.
ၼိူဝ်လွႆပူၵ်ႉပႃး။ တႃႇၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ တီႈၼိူဝ်ၸိၵ်းလွႆၼႆႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လူဝ်ႇလႆႈ ထွတ်ႇၶႅပ်းတိၼ်၊ သွၵ်းတိၼ်၊ မူင်တိၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉသေ တေလႆႈၶိုၼ်ႈၸွမ်း ၶူဝ်လႆ တႃႇ 777 ယၢင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းတၢင်းၶိုၼ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈႁၼ် လိင်းတင်းၼမ် သေ ပႂ်ႉယွၼ်းတၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉယဝ်ႉ။ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် ၶဝ်ၶႂ်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉ ႁိမ်ၶူဝ်းၶွင်ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဢႅပ်ႇငိုၼ်း၊ မၢၵ်ႇႁူဝ်၊ ၵႅဝ်ႈတႃ၊ ထူင်ပႃး ၸိူဝ်းၼႆႉ ၽၢင်ႉလီလီ။ ယွၼ်ႉလိင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ တီႈလိၼ် မၢင်တီႈၼႆႉ ၵူဝ်ႈၵိူဝ်ႇဝေႇႁၢင်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈဢၼ်ၵူၼ်းလူႇၶၢမ်ႇၶဝ် ပႂ်ႉၼၼ်ႉတႄႉ ၶဝ်ၽဵဝ်ႈပတ်းၵဵင်ႈသႂ်သေတႃႉ တီႈဢၼ်ဝေႇႁၢင်ႈၵေႃႈ မီးယူႇတင်းၼမ်။ ပႃးၸေႈၸဵတ်ႉဢၼ်ယမ်းၵႂႃႇသေ ပေႃးၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေၶိုၼ်းဢွၵ်ႇယၢၼ်ၼႆ လူဝ်ႇလႆႈၸဵတ်ႉတိၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သိုဝ်ႉ.
တီႈလွႆပူၵ်ႉပႃး ပိူင်လူင်မၼ်း တီႈၵျွင်းၽြႃးၼၼ်ႉ ၵမ်ႉၼမ်ၼႆႉ ပဵၼ် ၵူၼ်းၼႂ်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးလူႇမႃးဝႆႈသေ ၶူဝ်းၶွင်ၸိူဝ်းတမ်းၶၢႆၼၼ်ႉၵေႃႈ တွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ်တႄႉ တေဢမ်ႇပေႃး လီၶဝ်ႈၸႂ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၸိူဝ်းဢၼ်တမ်းၶၢႆတႄႉ ပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ သႃႇသၼႃႇၵိူဝ်းယမ်၊ ယႃႈယႃၽိင်ႈထုင်း၊ တဝ်ႈမွၵ်ႇ လႄႈ မွၵ်ႇ တႃႇလူႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၵူၺ်း။ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၸၢင်ႈသိုဝ်ႈ ဢၼ်ဝၢၼ် လႄႈ လဝ်ႈ ၵႃႈတီႈ လၢၼ်ႉဢွၼ်ႇ ၸိူဝ်းမီးၸွမ်းတၢင်းၵႂႃႇၸူး လွႆၼၼ်ႉ။
ၵိၼ်.
တီႈဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈ တိၼ်လွႆၼၼ်ႉ မီးဝႆႉလၢၼ်ႉတၢင်းၵိၼ်ဢွၼ်ႇ ၵမ်ႈၽွင်ႈသေ တီႈၼၼ်ႈၼႆႉ တေၸၢင်ႈၵိၼ် တၢင်းၵိၼ်ပိုၼ်ႉတီႈ လႄႈ တေလႆႈႁၼ် ၵူၼ်းၶၢႆမၢၵ်ႇမႆႉတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်ၶိုတ်းၵၢပ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ တေၸၢင်ႈလႆႈတီႈ Popa Mountain Resort သေ ပဵၼ်တီႈဢၼ် ၵူၼ်းထွင်ႈတဵဝ်း မိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၶဝ် ၵိၼ်ယဝ်ႉ။
ဢွၵ်ႉ.
မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ပၢႆတၢင်းႁူဝ်ၶမ်ႈ။ ပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈလီလႂ် ဢွင်ႈတီႈၶဵင်ႇၽီၼၼ်ႉတႄႉ မၼ်းၶႂၢင်းပၼ် ႁႂ်းလႆႈတူၺ်း တၢင်းႁၢင်ႈလီ လႅတ်ႇၶဝ်ႈ ၽွင်းႁူဝ်ၶမ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သိုပ်ႇၵႂႃႇထႅင်ႈ.
ၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ပူၵ်ႉပႃးမႃးၵမ်ႉၼမ်ၼႆႉ ပဵၼ်တီႈ ၵျွၵ်ႉပတွင်းယဝ်ႉ။
 - ပူးၵမ်ႇ – ပဵၼ်တီႈ ဢၼ်ၸၼ်ၸႂ်သေပိူၼ်ႈ တီႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ လႄႈ ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈပႃး တီႈၼႂ်း ဢေးသျႃး ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။ တၢင်းႁိုင် 1½ မူင်း၊ 1,000-1,500 ၵျၢပ်ႈ။
 - မၵူၺ်း – ပဵၼ်တီႈၽႄ ၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇ တႃႇၵႂႃႇၸူး မျွၵ်ႉဢူး လႄႈ ပျီႇ။ တၢင်းႁိုင် 2-3 မူင်း။
 - တႃႈလိူဝ်ႇ – ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တႃႇ ၶူဝ်ဢူးပဵင်ႇ၊ သုၵ်ႈၼႃးၽြႃးမႁႃႇမုၼိ လႄႈ ၶီႇလူတ်ႉလဵၼ်းၶိုၼ်ႈလွႆ။ လူတ်ႉပၢတ်ႉၸ် လုၵ်ႉတီႈ ၵျွၵ်ႉပတွင်း သေ လတ်းၵႂႃႇ မဵၵ်ႉထီႇလႃႇ။ တၢင်းႁိုင် 4-6 ၸူဝ်ႈမူင်း၊ 5-6,000 ၵျၢပ်ႈ။
 - တႃႈၵုင်ႈ – တီႈဢေႇသုတ်း ၼိုင်ႈဝၼ်း လူတ်ႉဢွၵ်ႇၼိုင်ႈလမ်း။ တၢင်းႁိုင် 10½ မူင်း၊ 24,000 ၵျၢပ်ႈ။
 - မျွၵ်ႉဢူး (လႄႈ ၸိတ်ႉတူၺ်ႇ) – မျွၵ်ႉဢူးၼႆႉ ပဵၼ်တီႈ တႃႇဢႅဝ်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်း မိူင်းၶုၼ်ႁေႃၶမ်းရၶႅင်ႇ လိုၼ်းသုတ်း လႄႈ ၽိင်ႈထုင်းၶဝ်။ မီးလူတ်ႉပၢတ်ႉၸ် ဢၼ်လူတ်ႉတီႈ ၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၵမ်ႉၼမ်တႄႉ လုၵ်ႉတီး တႃႈလိူဝ်ႇမႃးသေ ၵႂႃႇမျွၵ်ႉဢူး။ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၸၢင်ႈၶီႇလူတ်ႉပၢတ်ႉၸ် ၵႂႃႇတီး မၵူၺ်းသေ ၶိုၼ်းလၢႆႈလူတ်ႉ ဢၼ်ၵႂႃႇၸူး မျွၵ်ႉဢူး (ဢမ်ႇၼၼ် ၸိတ်ႉတူၺ်ႇ) ဢၼ်မီးတီႈႁိၼ်း ၶူဝ်ၶၢမ်ႈၼမ်ႉၵဵဝ် ဢမ်ႇၼၼ် မီးတီႈ ၽၢႆႇၼႃႈ လၢၼ်ႉၾႅတ်ႉသျိၼ်ႇ K.H.M။ တၢင်းႁိုင် 18-22 ၸူဝ်ႈမူင်း သေ တေတူၵ်းၸူဝ်ႈ 25-27,000 ၵျၢပ်ႈ။
ဢၼ်လိူဝ်မၼ်းတႄႉ ဢၼ်ပဵၼ်လူတ်ႉလဵၼ်းၶမ်ႈ ပူးၵမ်ႇ-တႃႈၵုင်ႈ ၼၼ်ႉ ၵိုတ်းတီႈ ၵျွၵ်ႉပတွင်း။ လုၵ်ႉတီႈ ၵျွၵ်ႉပတွင်း ဢွၵ်ႇ ၶၢဝ်း 18:00 သေ ၽဵဝ်တီႈတႃႈၵုင်ႈ 10:30 မူင်း ထႅင်ႈဝၼ်းၼိုင်ႈ။ ပေႃးပဵၼ် တဵဝ်းထၢၼ်ႈသုင် ဢၼ်ပႃးတီႈၼွၼ်းၼႆ လႆႈပၼ် 16,500 ၵျၢပ်ႈ၊ တဵဝ်းထၢၼ်ႈသုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် တီႈၼင်ႈ ၸမ်ႉ လႆႈပၼ် 12,000 ၵျၢပ်ႈသေ ပေႃးပဵၼ် တဵဝ်းယူဝ်းယူဝ်းတႄႉ လႆႈပၼ် 4,500 ၵျၢပ်ႈယဝ်ႉ။
လူတ်ႉလဵၼ်းၵႂႃႇၸူး ပျီႇ ၵေႃႈ တေၸၢင်ႈမီးယူႇ။ ထၢမ်တူၺ်းတီႈ တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်း ၵျွၵ်ႉပတွင်း လႄႈ။