Mrsailiek/shan-dataset huggingface dataset:
လႃႉမူဝ်းဢွင်ႇ
ဢူးလႃႉမူဝ်းဢွင်ႇ (ၵိူတ်ႇ 1965 တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 22) ဝၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်တိုၵ်ႉႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင်း ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၸေ ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၸႄႈတိူင်း မၢၼ်းၵျေႃႇၼီႇ ထွၼ်တူဝ်ဢွၵ်ႇယဝ်ႉ ပီ 2018 လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 18 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ ၸိုင်ႈမိူင်း ဢူးထိၼ်ႇၵျေႃႇ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈပၼ်ၵၢၼ် မႃးယဝ်ႉ။ ဢူးလႃႉမူဝ်းဢွင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵႅမ်ၽူႈၼၢမ်း ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းမျၢၼ်ႇဢွင်ႇယဝ်ႉ။
ၸၢတ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈၸဝ်ႉလႄႈ ပၢႆးပႆႇၺႃႇ.
ဢူးလႃႉမူဝ်းဢွင်ႇ ၼႆႉ ဢူးၵျီႇဝိၼ်း၊ တေႃႇထူၺ်းယီႇၶဝ်ႈ ၵိူတ်ႇမႃး မိူဝ်ႈ ပီ 1965 လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 22 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ 1983 ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ယေႇသိၼ်းသေ ပီ 1991 ၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူးၽၢႆႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈ (B.Ag) မႃးယဝ်ႉ။
ႁဵတ်းၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်း.
မိူဝ်ႈ ပၢင်တူင်ႉၼိုင် 1988 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽူႈၼၢင်း ၸုမ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်း ထုင်ႉတပျေႇၵူင်းသေ လႆႈၶဝ်ႈၸူး ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1989 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈသွမ်ႈ 2012 ၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းပဵၼ် ၽူႈၼၢမ်း တွၼ်ႈတႃႇ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ တေဢွင်ႇပႄႉ တီႈ ထုင်ႉတပျေႇၵူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ 2015 ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈၶဝ်ႈၶႄႉၶဵင်ႇတီႈ ၶဵတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ မၢႆ ၁ တီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျၢၼ်ႇဢွင်ႇသေ လႆႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈ ပဵၼ် တႅၼ်းၽွင်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇမႃးယဝ်ႉ။
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်း ႁင်း ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ တေႃႇလႄႉလႄႉမေႃႇ ပဵၼ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၽႃဢၢင်ႇ
ဝဵင်းၽႃဢၢင်ႇ (Hpa-an), (ဘားအံမြို့) ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈႁင်း ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီပူၼ်ႉမႃး (၁၀၀၀) ပၢႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇ ဢၼ်မီးလင်ႁိူၼ်းၵူၼ်း မွၵ်ႇ (၂၀၀) ဢၼ်မီးယူႇတီႇ ၽင်ႇ မႄႈၼမ်ႉၶူင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းၽႃဢၢင်ႇၼႆႉ လွႆဢၼ်လိုဝ်းလင်ၼႆႉ ပဵၼ် လွႆၸွႆးၵပိၼ်ႇ ယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်လွႆၼၼ်ႉ တႄႇဝႆႉ ၵွင်းမူးၸွႆးၵပိၼ်ႇသၢၼ်ႇတေႃႇသျိၼ်ႇ ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈဝဵင်းၽႃဢၢင်ႇသေ တီႈၽၢႆႇၼိူဝ်မႄႈၼမ်ႉၶူင်း ယၢၼ်မွၵ်ႈပႅတ်ႇလၵ်း တီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇလွႆၵေႃႉၵုၼ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ထမ်ၵေႃႉၵုၼ်းယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆတူၵ်း ၽႃဢၢင်ႇ ယၢၼ် (၁၂) လၵ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ထမ်ႈပယိၼ်ႇၵျီႇ (ထမ်ႈပယိၼ်ႉၺီႇ)ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတႂ်ႈထမ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းဝႆႉ ၼွင်ၼမ်ႉဢုၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၵႄး ၼမ်ႉဢုၼ်ႇ ၼမ်ႉၵတ်းၼႆႉ ၶၢင်းၵၼ်သေ လႆလူင်းဝႆႉသေတႃႉ လႆႈႁၼ် ဢၼ်ပဵၼ် ၼမ်ႉဢုၼ်ႇၼမ်ႉၵတ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလေႃးၵၼ်ဝႆႉ။
သၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ.
 - တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်ၽႃဢၢင်ႇ
 - လူတ်ႉလႅၼ်ႈတီႈၵႆ
 - သၢႆတၢင်းၼမ်ႉ
လွင်ႈၵိူဝ်းယမ်.
ၽႃႇလႃႇၵိူဝ်းယမ်ပိူင်လူင်ၼႆႉ ပဵၼ် ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇသေ ဢၼ်ပဵၼ်ထီႉသွင်တႄႉ ပဵၼ် ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်လဵၼ်ႈႁႅင်း.
ပၢင်ႇလဵၼ်ႈႁႅင်း ၽႃဢၢင်ႇ ၼႆႉ ပဵၼ်ပၢင်ႇလဵၼ်ႈ ဢၼ်ၸႂ်ႉတႃႇ လွင်ႈၵၢၼ်လဵၼ်ႈႁႅင်းၵူႈလွင်ႈသေ မီးဝႆႉတီႈဝဵင်း ၽႃဢၢင်ႇယဝ်ႉ။ ၸုမ်းမၢၵ်ႇၼင် ၸွႆးၵပိၼ်ႇယူႇၼၢႆႉတႅတ်ႉ ၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းပိုၼ်ႉဝဵင်း တီႈ ဝဵင်းၽႃဢၢင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးပႆႇၺႃႇ.
 - ၸၼ်ႉၸွမ်ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ (ၽႃဢၢင်ႇ)
 - ၶေႃးလဵၵ်ႉပၢႆးပႆႇၺႃႇၽႃဢၢင်ႇ
 - ၸၼ်ႉၸွမ်ၽႃဢၢင်ႇ
 - ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးၸၢင်ႈ (ၽႃဢၢင်ႇ)
 - ႁူင်းႁဵၼ်းၽိုၵ်း မေႃလုမ်းလႃး ၽႃဢၢင်ႇ
ၸႄႈဝဵင်းၽႃဢၢင်ႇ
ၸႄႈဝဵင်းၽႃဢၢင်ႇ ၼႆႉ ပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၽႃဢၢင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 19
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 19 (1801 ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 1 - 1900 တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 31) ၼႆႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်း ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇသပဵင်ႇ၊ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ၊ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇရူဝ်ႇမႅၼ်ႇ လႄႈ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇမႅၵ်ႇႁႄႇ ၶဝ်ၵူၼ်ႇလႅဝ်ယဝ်ႉ။ ၼၼ်ႉ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇဢင်းၵိတ်ႉ၊ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇရသျႃး၊ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ၊ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇၵျႃႇမၢၼ်ႇ၊ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇၵျႃႇပၢၼ်ႇၶဝ် တိူဝ်းဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇၾရၢင်ႇသဵတ်ႈတူၵ်းသုမ်းယဝ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ရသျႃး လႄႈ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ၼႆ့ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇမီးဢေႃးၸႃႇဢၢမ်းၼၢၵ်ႈ ၸိၵ်းၸွမ်ႈ တီႈၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇယဝ်ႉ။ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇရသျႃးၼႆႉ ၵႂၢင်ႈထိုင်မႃး ပွတ်းၵၢင်လႄႈ ပွတ်းဢွၵ်ႇ ဢေးသျႃးယူႇယဝ်ႉ။ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ႈၵေႃႈ တိူဝ်းၶႂၢၵ်ႈၸူးထိုင် ၶၼေႇတႃႇ၊ ဢေႃးသတြေးလျႃႉ၊ ဢႃႇၽရီၵၸၢၼ်း လႄႈ ဢိၼ်းတီးယႃးၸိူဝ်း ၼႆႉယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇသုတ်းမႃး ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ၼႆႉ ၼႂ်းၵႃႈ ၵွင်းလိၼ်ၵမ်ႇၽႃႇ ႁႃႈပုၼ်ႈ ၼႆႉ ၶဝ်ႈၵုမ်းၵမ်လႆႈ တႃႇပုၼ်ႈၼိုင်ႈသေ ၼႂ်းၵႃႈႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၵမ်ႇၽႃႇ သီႇပုၼ်ႈၼႆ့ ၶဝ်ၵုမ်းၵမ်မႃးလႆႈ တႃႇ ပုၼ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ဢီႇလႅတ်ႇထရေႃးၼိတ်ႉ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢွၵ်ႇပေႃႇမႃး ၼႂ်း ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 19ၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် တႄႇလီႇၵရၢပ်ႉ၊ မေႃႉၸ်ၶူတ်ႉ လႄႈ ဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈတိတ်းတေႃႇ တႄႇလီႇၾူင်း ၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆႉ လႆႈႁဵတ်းမႃး မိူဝ်ႈပီ 1876 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင် 1878 ၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး ဢွမ်ၾႆးဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢၼ်ၸႂ်ႉလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈၵူတ်ႇၶူၼ်ႉႁႃ ပၢႆးသၢႆႊ လႄႈ လွင်ႈၶူင်သၢင်ႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁႅင်းၾႆးၾႃႉ၊ ပၢႆးၼပ်ႉ၊ ပၢႆးႁၢင်ႈတူဝ်၊ ပၢႆးထၢတ်ႈ လႄႈ ပၢႆးတူဝ်မီးၸႂ် ၼႆႉ ၼႂ်း ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 19ၼႆႉ တိူဝ်းတွၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ မႃးၽႂ်းၽႂ်းယဝ်ႉ။ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၶေႃႈၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇ ပၢႆးမေႃ 20 ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉပၢႆးၸၢၵ်ႈ ၼႆႉ ပဵၼ်မႃးတီႈ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉသေ ၸွတ်ႇတူဝ်ႈၸူးထိုင် ၵုၼ်ရူးရူပ်ႉ၊ ဢမေႇရိၵႁွင်ႇ လႄႈ ၵျႃႇပၢၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၼႂ်း ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 19 ၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈ ရူးရူပ်ႉ ၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ် 200 လၢၼ်ႉ ၵျွၵ်းၽႅဝ်ထိုင် 400 လၢၼ်ႉပၢႆယဝ်ႉ။ 
ယွၼ်ႉတႄႇသိုပ်ႇမိုတ်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်းသေ လွၵ်းလၢႆးၵႂႃႇမႃး လႆႈလႅၵ်ႈလၢႆးမႃး ပဵၼ်မဵဝ်းပဵၼ်ဢၼ်ယဝ်ႉ။ ပိူင်ႇယူႇသဝ်းၵူၼ်းၼႂ်းဝဵင်းၵေႃႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးသေ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း 1 လၢၼ်ႉ တိူဝ်းၶိုၼ်ႈမႃးထိုင် 6.7 လၢၼ်ႉသေ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၵူၼ်းယူႇသဝ်းၼမ်သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပီႁူဝ်ႁဵင်
ပီႁူဝ်ႁဵင် ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ၽႃႇသႃႇလႅတ်ႇတိၼ်ႇဝႃႈ လုၵ်ႉတီႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်း "mille" ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ လူင်းပဵၼ်မႃးသေ မိူၼ်ၵၼ်တင်ႈ ပီ 1000 ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် ပီႁူဝ်ႁဵင်ၼႆႉ ဢဝ်တီႈတႄႇမၼ်းပဵၼ်ပိုၼ်ႉသေ ၵႆႉၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈ 1050 ယဝ်ႉ။ တီႈ "ပိူင်ၼပ်ႉဢၢၼ်ႇ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၼၢၵ်ႈၶၢတ်ႈ" ၼၼ်ႉ ဢဝ် တူဝ်ၼပ်ႉ တႄႇတီႈ "0"ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ပီႁူဝ်ႁဵင်ၼႆႉ တႄႇတီႈ x000 သေ တေသုတ်းတီႈ x999 ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ထိုင် ပီ 2000 ၼၼ်ႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ပီႁူဝ်ႁဵင် ဢၼ်မႂ်ႇသေ လႆႈမီးၶေႃႈထဵင်ၵၼ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။
ၻုတိယၵုၼ်ꩦလီဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လႆႈလူႇၶဝ်ႈသွမ်း ၼမ်ႉဝၢၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်း တီႈဢၵ်ႉၵသႃႇဝၵ
9 - ၻုတိယၵုၼ်ꩦလီဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လႆႈလူႇၶဝ်ႈသွမ်း ၼမ်ႉဝၢၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်း တီႈဢၵ်ႉၵသႃႇဝၵ.
 ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်လႆႈဝႆႈသႃ ဢၷ်ၷသႃဝၵသွင်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ ပဵၼ်ၸႂ်သတ်ႉထႃႇသေ လႆႈဢဝ်ၶဝ်ႈသွမ်း ၼမ်ႉဝၢၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်း လူႇတၢၼ်းလႄႈ တမ်ႈတီႈႁေႃဝိမၢၼ် ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶၢႆးမိူၼ်ၼင်ႇ လိူၼ်မူၼ်း ဢၼ်လႆႈတိုဝ်းဝႆႉ တွင်ႇႁူႁၢင်ႈလီ
 - 1101။ ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်ၼုင်ႈမႆဝႆႉ ၽႃႈယၢၵ်ႈတၼ်းသႃႇ ဢၼ်ပၵ်းဝႆႉ မွၵ်ႇၵူႈပိူင်ပိူင်သေ ၼုင်ႈဝႆႉၶႅမ်ႉလႅပ်ႈ၊ ဢၼ်ႁၢင်ႈၶိူင်ႈဝႆႉ တီႈၶူၼ်ႁူဝ်ၶူၼ်ၵၢင်း၊ ဢၼ်ႁွႆႈတိုဝ်းဝႆႉ ၶိူင်ႈႁွႆႈတိုဝ်း ဢၼ်မီး ဢလုမ်းဢလၢင်းတင်းၼမ်သေ သဝ်းယူႇဝႆႉ တီႈႁေႃဝိမၢၼ်ႇၽီၼႆႉ ၶိုၵ်ႉၶၢႆးဝႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ လိူၼ်မူၼ်းယဝ်ႉ။
 - 1102။ သဵင်တိင်ႇၽီၶဝ်ၵေႃႈ ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ လီထွမ်ႇတႄႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၼၢင်းၽီဢွၼ်ႇ ႁူၵ်းသိပ်းပၢႆသီႇၵေႃႉ ဢၼ် ယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ႁေႃပၢႆလႅမ်၊ ဢၼ်ၽိုၵ်းဝႆႉႁဵၼ်းဝၢႆႉ တၢင်းမေႃလီငၢမ်း ဢၼ်မီးသၽေႃးၸႂ်လီ ဢၼ်မီးၸီးၸိမ်ႇ ဢၼ်ယူႇသဝ်းတမ်ႈတီႈ မိူင်းၽီတႃႇဝတိမ်ႇသႃႇၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ၵႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉၵႂၢမ်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမႂ်း လႆႈမူၼ်ႈတူၼ်ႈ ၸႂ်ယဝ်ႉ။
 - 1103။ မႂ်းၶုၼ်ၽီ ဢၼ်ဢႃႇၼုၽေႃႇ ၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇဢိူၺ်း မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်း ၵုသူဝ်ႇ လၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇႁိုဝ်ၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆး ဢၼ်လႂ်သေ လႆႈမႃးမီး ဢူငဝ်းႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ် ၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇႁိုဝ်သေလႄႈ ဢူငဝ်းမႂ်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၸွတ်ႇၵႂႃႇ ၵူႈၼႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။ (ၼႆ ၸဝ်ႈ မွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ ထၢမ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ)။
 - 1104။ ၶုၼ်ၽီၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸူမ်းၸူမ်းသိူဝ်းသိူဝ်းသေ ၶိုၼ်းဢဝ်လွင်ႈ ဢဝ်တၢင်းမၼ်း တွပ်ႇလၢတ်ႈၶေႃႈ ထၢမ် ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။
 - 1105။ ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ တမ်ႈတီႈ မိူင်းၵူၼ်း မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႆႈႁၼ်လႆႈဝႆႈ (ဢၵ်ႉၵသႃႇဝၵ)သွင်ၸဝ်ႈ ဢၼ်မီးသိၼ်၊ ဢၼ်တၢင်းႁူႉၺၢၼ်ႇဝိတ်ႉၸႃႇလႄႈ တၢင်းတိုဝ်းၵမ် ၸရၼတဵမ်ထူၼ်ႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ဢၼ်မီး ဢလုမ်းဢလၢင်းၼမ် ဢၼ်တၼ်ႇႁႃႇသဵင်ႈသေ ႁွတ်ႈၽႅဝ်ထိုင်(ဢရႁတ်တၽူဝ်ႇ)သေ လႆႈမီးၸႂ်ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ် ဢဝ်ၶဝ်ႈသွမ်းလႄႈသင် ၼမ်ႉဝၢၼ်လႄႈသင် သၢင်ႇၵၢၼ်းတင်းၼမ်လႄႈသင် လူႇတၢၼ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
 - 1106။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇၼၼ်လႄႈ ၶႃႈၸင်ႇမႃးလႆႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပ။ ဢူငဝ်းၶႃႈႁဝ်းၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ၵႃႈၼႃႈၵူႈၽၢႆႇယဝ်ႉဢေႃႈ။ (ၼႆ တွၵ်ႇၵႂႃႇၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ)။
 ပꩩမၵုၼ်ꩦလီဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ၵဝ်ႈ သုတ်းယဝ်ႉ။
ပႃယႃသိဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လႆႈလူႇ ၶဝ်ႈသွမ်း ၼမ်ႉဝၢၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်း
10 - ပႃယႃသိဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လႆႈလူႇ ၶဝ်ႈသွမ်း ၼမ်ႉဝၢၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်း.
 ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်ယၢမ်ႈပဵၼ် ၽူႈၵႅမ်တူဝ် ၶုၼ်ပႃႇယႃႇသိၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈ လႆႈႁၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ်ၸိုင် မီးၸႂ် ၼပ်ႉယမ်ႁၵ်ႉသႃသေ ဢဝ်ၶဝ်ႈသွမ်း ၼမ်ႉဝၢၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်းလူႇတၢၼ်းလႄႈ လႆႈၵႂႃႇၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ ႁေႃဝိမၢၼ်ႇ ဢၼ်မိူၼ် ႁေႃသုထမ်ႇမႃႇ
 - 1108။ (ၶုၼ်ၽီ) ဢၼ်ပဵၼ် ႁေႃၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်း ၸရွပ်ႈသုထမ်ႇမႃႇ တီႈၽီၶဝ် ၵုမ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ မီးဢိူဝ်ႈ။ တမ်ႈတီႈ ႁေႃသုထမ်ႇမႃႇၼၼ်ႉ ၽီတင်းလၢႆ ဢွၼ်ၵၼ်ၸုတွမ်ၵၼ်ယဝ်ႉ။ ႁေႃဝိမၢၼ်ႇမႂ်းၼႆႉၵေႃႈ မိူၼ်တီႈ ၽီၶဝ် တုမ်ၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉလႄႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ် ၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ်ဝႆႉယဝ်ႉ။
 - 1109။ မႂ်းၶုၼ်ၽီ ဢၼ်ဢႃႇၼုၽေႃႇ ၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇဢိူၺ်း မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်း ၵုသူဝ်ႇ လၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇႁိုဝ်ၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးဢၼ်လႂ်သေ လႆႈမႃးမီး ဢူငဝ်းႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ် ၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆး ၼင်ႇႁိုဝ်သေလႄႈ ဢူငဝ်းမႂ်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၸွတ်ႇၵႂႃႇ ၵူႈၼႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။ (ၼႆ ၸဝ်ႈ ၵုမႃႇရၵတ်ႉသပ ထၢမ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ)။
 - 1104။ ၶုၼ်ၽီၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸူမ်းၸူမ်းသိူဝ်းသိူဝ်းသေ ၶိုၼ်းဢဝ်လွင်ႈ ဢဝ်တၢင်းမၼ်း တွပ်ႇလၢတ်ႈၶေႃႈ ထၢမ် ၸဝ်ႈၵုမႃႇရၵတ်ႉသပၵႂႃႇယဝ်ႉ။
 - 1111။ ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ တမ်ႈတီႈ မိူင်းၵူၼ်းၼၼ်ႉ ၶႃႈတပႄး လႆႈပဵၼ်မႃး ၽူႈၵႅမ်တူဝ် ၶုၼ်ပႃယႃႇသိရႃၸၺ်ၺ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ (ၸၢႆးဢုတ်ႉတရ)ၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ၶႃႈပဵၼ် ၵေႃႉၽူႈၸႅၵ်ႇၽႄ လူႇတၢၼ်းပၼ် ၶူဝ်းလူႇ ဢၼ်လႆႈမႃး ၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ၶႃႈတပႄး ႁၵ်ႉသႃ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်မီးသိၼ်မၼ်ႈၵိုမ်းၼၼ်ႉဢေႃႈ။ မီးၼမ်ႉၸႂ် ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ် သႂ်သေ ၶဝ်ႈသွမ်းလႄႈသင်၊ ၼမ်ႉဝၢၼ်လႄႈသင်၊ သၢင်ႇၵၢၼ်းလႄႈသင် လႆႈလူႇတၢၼ်းမႃး ၼပ်ႉၼပ်ႉယမ်ယမ်ယဝ်ႉ။
 - 1112။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇၼၼ်လႄႈ ၶႃႈၸင်ႇမႃးလႆႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပ။ ဢူငဝ်းၶႃႈႁဝ်းၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ၵႃႈၼႃႈၵူႈၽၢႆႇယဝ်ႉဢေႃႈ။ (ၼႆ တွပ်ႇၵႂႃႇၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ)။
ပႃယႃသိဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သိပ်း သုတ်းယဝ်ႉ။
ပႃယႃသိဝၷ် ႁူဝ်ႁူၵ်း သုတ်းယဝ်ႉ။
ၸိတ်တလတႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လုမ်းလႃးပေႃႈမႄႈ လူႇတၢၼ်း ၶဝ်ႈသွမ်း ၼမ်ႉဝၢၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်း
1 - ၸိတ်တလတႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လုမ်းလႃးပေႃႈမႄႈ လူႇတၢၼ်း ၶဝ်ႈသွမ်း ၼမ်ႉဝၢၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်း.
 ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်လႆႈ လူႁၼ်လုမ်းလႃး ပေႃႈမႄႈသွင်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမီး တီႈဢိင်ပိုင်ႈၵိူဝ်းလီ၊ ဢၼ်ႁၵ်ႉသႃ ၽူႈမီးသိၼ်သေ လႆႈလူႇတၢၼ်း ၶဝ်ႈသွမ်း ၼမ်ႉဝၢၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်းလႄႈ လႆႈၵႂႃႇၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ ႁေႃဝိမၢၼ်ႇ ဢၼ်ငၢႆးမိူၼ်ၼင်ႇ ႁေႃၸိတ်ႉတလတႃႇ ၶိုၵ်ႉၶၢႆးလူင်
 - 1114။ (ၶုၼ်ၽီ) ၸိူင်ႉၼင်ႇ သူၼ်သိူဝ်းၸိတ်ႉတလတႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်သူၼ်ၵႅဝ်ႈ ၽီတႃႇဝတိမ်ႇသႃႇၶဝ် ဢၼ်ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ယူႇၼၼ်ႉ ႁေႃဝိမၢၼ်ႇမႂ်းၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ဝႆႉ ၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ်ယူႇယဝ်ႉ။
 - 1115။ မႂ်းၶုၼ်ၽီ ဢၼ်ဢႃႇၼုၽေႃႇ ၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇဢိူၺ်း မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်း ၵုသူဝ်ႇ လၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇႁိုဝ်ၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆး ဢၼ်လႂ်သေ လႆႈမႃးမီး ဢူငဝ်းႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ် ၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆး ၼင်ႇႁိုဝ်သေလႄႈ ဢူငဝ်းမႂ်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၸွတ်ႇၵႂႃႇ ၵူႈၼႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။ (ၼႆ ၸဝ်ႈ မွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ ထၢမ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ)။
 - 1116။ ၶုၼ်ၽီၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸူမ်းၸူမ်းသိူဝ်းသိူဝ်းသေ ၶိုၼ်းဢဝ်လွင်ႈ ဢဝ်တၢင်းမၼ်း တွပ်ႇလၢတ်ႈ ၶေႃႈထၢမ် ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။
 - 1117။ (ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢၼ်ၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇ) မိူဝ်ႈတီႈ မိူင်းၵူၼ်းၼၼ်ႉ ၶႃႈတပႄး လႆႈပဵၼ် ၵူၼ်းၸၢႆး တုၵ်ႉယၢၵ်ႈၶၢၼ်ၸႂ် ဢၼ်ဢမ်ႇမီး တီႈဢိင်ပိုင်ႈၵိူဝ်းလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈလူႁၼ်လုမ်းလႃႈ ႁႃလဵင်ႉ ပေႃႈမႄႈၵူၼ်းထဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၶႃႈတပႄး ႁၵ်ႉသႃ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်မီးသိၼ်မၼ်ႈၵိုမ်းၼၼ်ႉဢေႃႈ။ မီးၼမ်ႉၸႂ် ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ်သေ ၶဝ်ႈသွမ်းလႄႈသင်၊ ၼမ်ႉဝၢၼ်လႄႈသင်၊ သၢင်ႇၵၢၼ်းတင်းၼမ်လႄႈသင် လႆႈလူႇတၢၼ်းမႃး ၼပ်ႉၼပ်ႉယမ်ယမ်ယဝ်ႉ။
 - 1118။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇၼၼ်လႄႈ ၶႃႈၸင်ႇမႃးလႆႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပ။ ဢူငဝ်းၶႃႈႁဝ်းၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ၵႃႈၼႃႈၵူႈၽၢႆႇယဝ်ႉဢေႃႈ။ (ၼႆ တွပ်ႇၵႂႃႇၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ)။
ၸိတ်တလတႃဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ႁႅၵ်ႈသုတ်းယဝ်ႉ။
ၼၼ်ၻၼဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႁၼ်လုမ်းလႃး ပေႃႈမႄႈ
2 - ၼၼ်ၻၼဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႁၼ်လုမ်းလႃး ပေႃႈမႄႈ.
 ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်လႆႈ လူႁၼ်လုမ်းလႃး ပေႃႈမႄႈသွင်ၸဝ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ လႆႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ ႁေႃဝိမၢၼ်ႇ ၸဵတ်းပၢၵ်ႇလင် ဢၼ်သဝ်မၼ်း ပဵၼ်သႅင်ပတ်ႉတမျႃး ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶၢႆးမိူၼ်ၼင်ႇ သူၼ်သိူဝ်းၼၼ်ႇတဝၼ်ႇ
 - 1120။ (ၶုၼ်ၽီ) ၸိူင်ႉၼင်ႇ သူၼ်သိူဝ်းၸိတ်ႉတလတႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်သူၼ်ၵႅဝ်ႈ ၽီတႃႇဝတိမ်ႇသႃႇၶဝ် ဢၼ်ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ယူႇၼၼ်ႉ ႁေႃဝိမၢၼ်ႇမႂ်းၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ဝႆႉ ၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ်ယူႇယဝ်ႉ။
 - 1121။ မႂ်းၶုၼ်ၽီ ဢၼ်ဢႃႇၼုၽေႃႇ ၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇဢိူၺ်း မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်း ၵုသူဝ်ႇ လၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇႁိုဝ်ၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးဢၼ်လႂ်သေ လႆႈမႃးမီး ဢူငဝ်းႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ် ၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇႁိုဝ်သေလႄႈ ဢူငဝ်းမႂ်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၸွတ်ႇၵႂႃႇ ၵူႈၼႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။ (ၼႆ ၸဝ်ႈ မွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ ထၢမ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ)။
 - 1122။ ၶုၼ်ၽီၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸူမ်းၸူမ်းသိူဝ်းသိူဝ်းသေ ၶိုၼ်းဢဝ်လွင်ႈ ဢဝ်တၢင်းမၼ်း တွပ်ႇလၢတ်ႈ ၶေႃႈထၢမ် ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။
 - 1123။ (ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢၼ်ၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇ) မိူဝ်ႈတီႈ မိူင်းၵူၼ်းၼၼ်ႉ ၶႃႈတပႄး လႆႈပဵၼ် ၵူၼ်းၸၢႆး တုၵ်ႉယၢၵ်ႈၶၢၼ်ၸႂ် ဢၼ်ဢမ်ႇမီး တီႈဢိင်ပိုင်ႈၵိူဝ်းလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈလူႁၼ်လုမ်းလႃႈ ႁႃလဵင်ႉ ပေႃႈမႄႈၵူၼ်းထဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၶႃႈတပႄး ႁၵ်ႉသႃ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်မီးသိၼ်မၼ်ႈၵိုမ်းၼၼ်ႉဢေႃႈ။ မီးၼမ်ႉၸႂ် ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ် သႂ်သေ ၶဝ်ႈသွမ်းလႄႈသင်၊ ၼမ်ႉဝၢၼ်လႄႈသင်၊ သၢင်ႇၵၢၼ်းတင်းၼမ်လႄႈသင် လႆႈလူႇတၢၼ်းမႃး ၼပ်ႉၼပ်ႉယမ်ယမ်ယဝ်ႉ။
 - 1124။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇၼၼ်လႄႈ ၶႃႈၸင်ႇမႃးလႆႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပ။ ဢူငဝ်းၶႃႈႁဝ်းၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ၵႃႈၼႃႈၵူႈၽၢႆႇယဝ်ႉဢေႃႈ။ (ၼႆ တွၵ်ႇၵႂႃႇၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ)။
 ၼၼ်ၻၼဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သွင် သုတ်းယဝ်ႉ။
မၼိထူၼဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လႆႈလူႇၶူဝ် လႆႈၽုၵ်ႇတူၼ်ႈမႆႉ
3 - မၼိထူၼဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လႆႈလူႇၶူဝ် လႆႈၽုၵ်ႇတူၼ်ႈမႆႉ.
 ၶုၼ်ၽီ မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းလူႇ ၶူဝ်၊ လႆႈၽုၵ်ႇ တူၼ်ႈမွၵ်ႇတူၼ်ႈမၢၵ်ႇ တီႈၼႂ်းထိူၼ်ႇ၊ လႆႈ ႁၵ်ႉသႃ ၽူႈမီးသိၼ်ထမ်း၊ လႆႈလူႇတၢၼ်းယိုၼ်ႈမႅင်ႇလႄႈ လႆႈမႃးၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ ႁေႃပြသၢတ်ႈၸဵတ်းပၢၵ်ႇ ဢၼ်မီး သဵင်တွႆႇၽီၵူႈပိူင်ပိူင်
 - 1126။ (ၶုၼ်ၽီ) ႁေႃဝိမၢၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်သဝ်သႅင်လႅင်ၼႆႉ သုင်တႄႉယဝ်ႉ။ တၢင်းသုင်မၼ်း မီး သိပ်းသွင်ယူႇၸၼႃႇယဝ်ႉ။ ႁေႃပြသၢတ်ႈပၢႆလႅမ် ၵႂၢင်ႈၵူင်လူင် ၸဵတ်းပၢၵ်ႇလင် ဢၼ်ဢဝ်ပတ်းလမ် ႁဵတ်းပဵၼ်သဝ်မၼ်းၼၼ်ႉ ပိုၼ်ႉသိူဝ်ႇမၼ်း ဢဝ်ၶႅပ်းၶမ်း သိူဝ်ႇဝႆႉလႄႈ ၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉတႄႉတႄႉ။
 - 1127။ (မႂ်းၶုၼ်ၽီၸမ်ႉ) ယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ႁေႃဝိမၢၼ်ႇၼၼ်ႉသေ သူတ်ႉၵေႃႈ သူတ်ႉ ၵိၼ်ၵေႃႈ ၵိၼ်ယဝ်ႉ။ သဵင်တိင်ႇၽီၶဝ်ၵေႃႈ ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ လီထွမ်ႇတႄႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၼၢင်းၽီဢွၼ်ႇ ႁူၵ်းသိပ်းပၢႆသီႇၵေႃႉ ဢၼ်ယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ႁေႃပၢႆလႅမ်၊ ဢၼ်ၽိုၵ်းဝႆႉႁဵၼ်းဝၢႆႉတၢင်းမေႃလီငၢမ်း ဢၼ်မီးသၽေႃးၸႂ်လီ ဢၼ်မီးၸီးၸိမ်ႇ ဢၼ်ယူႇသဝ်းတမ်ႈတီႈ မိူင်းၽီတႃႇဝတိမ်ႇသႃႇၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ၵႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉၵႂၢမ်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမႂ်း လႆႈမူၼ်ႈတူၼ်ႈၸႂ်ယဝ်ႉ။
 - 1128။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးဢၼ်လႂ်သေ လႆႈမႃးမီး ဢူငဝ်းႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇႁိုဝ်သေလႄႈ ဢူငဝ်းမႂ်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၸွတ်ႇၵႂႃႇ ၵူႈၼႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။ (ၼႆ ၸဝ်ႈ မွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ ထၢမ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ)။
 - 1130။ ၶုၼ်ၽီၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸူမ်းၸူမ်းသိူဝ်းသိူဝ်းသေ ၶိုၼ်းဢဝ်လွင်ႈ ဢဝ်တၢင်းမၼ်း တွပ်ႇလၢတ်ႈၶေႃႈ ထၢမ် ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။
 - 1131။ (ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢၼ်ၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇ) မိူဝ်ႈတီႈ မိူင်းၵူၼ်းၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈ တၢင်းထိူၼ်ႇၼၼ်ႉ ၶႃႈလႆႈႁဵတ်းၶူဝ် လူႇတၢၼ်းဢေႃႈ။ တူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်လႆႈႁူမ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၽုၵ်ႇမႃးဢေႃႈ။ ၶႃႈတပႄး ႁၵ်ႉသႃ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်မီးသိၼ်မၼ်ႈၵိုမ်းၼၼ်ႉဢေႃႈ။ မီးၼမ်ႉၸႂ် ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ် သႂ်သေ ၶဝ်ႈသွမ်းလႄႈသင်၊ ၼမ်ႉဝၢၼ်လႄႈသင်၊ သၢင်ႇၵၢၼ်းတင်းၼမ်လႄႈသင် လႆႈလူႇတၢၼ်းမႃး ၼပ်ႉၼပ်ႉယမ်ယမ်ယဝ်ႉ။
 - 1132။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇၼၼ်လႄႈ ၶႃႈၸင်ႇမႃးလႆႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပ။ ဢူငဝ်းၶႃႈႁဝ်းၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ၵႃႈၼႃႈၵူႈၽၢႆႇယဝ်ႉဢေႃႈ။ (ၼႆ တွပ်ႇၵႂႃႇၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ)။
မၼိထူၼဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သၢမ်သုတ်းယဝ်ႉ။
သုဝၼ်ၼဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လႆႈၸႂ်ႉႁဵတ်းလူႇၵျွင်း လူႇမွၵ်ႇၼၢမ်ႇသႃႇ
4 - သုဝၼ်ၼဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လႆႈၸႂ်ႉႁဵတ်းလူႇၵျွင်း လူႇမွၵ်ႇၼၢမ်ႇသႃႇ.
 ၶုၼ်ၽီ မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်း ၸႂ်ႉပိူၼ်ႈႁဵတ်း ၵျွင်း လူႇပၼ်ၽြႃးသေ တၢမ်တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ သမ်ႉဢဝ်မွၵ်ႇၼၢမ်ႇသႃႇ ၼမ်ႉႁွမ်ၼၢမ်ႇသႃႇ လူႇတၢၼ်းလႄႈ တမ်ႈတီႈ မိူင်းၽီတႃႇဝတိမ်ႇသႃႇ တီႈၸိၵ်းလွႆၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ ႁေႃဝိ မၢၼ်ႇ ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆး မိူၼ်ၼင်ႇ ၶုၼ်ဝၼ်းၼၼ်ႉ
 - 1134။ (ၶုၼ်ၽီ) ႁေႃဝိမၢၼ်ႇမႂ်း ဢၼ်မီးၼိူဝ်ပၢႆလွႆၼၼ်ႉ ငဝ်းမၼ်း ႁိူဝ်ႈၵႂႃႇၵူႈပႃႈယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၼႅင်ႈၶမ်းသေ ယင်မုင်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၼႅင်ႈၶမ်း ဢၼ်မီးႁိင်ႇၼၼ်ႉ ယင်ၵင်ႈမုင်းဝႆႉယဝ်ႉ။
 - 1135။ (ႁေႃဝိမၢၼ်ႇၼၼ်ႉ) သဝ်မၼ်းတင်းသဵင်ႈ ပဵၼ်သဝ်ပႅတ်ႇၼႃႈဝႆႉသေ ဢဝ်သႅင်ပတ်းလမ် ႁဵတ်းဝႆႉ ယဝ်ႉ။ (တမ်ႈတီႈ သဝ်ပႅတ်ႇၼႃႈၼၼ်ႉ) ၼိုင်ႈၼႃႈၼိုင်ႈၼႃႈၼႆႉ ဢဝ်ၵႅဝ်ႈသႅင်ရတၼႃႇ ၸဵတ်းပိူင် ႁၢင်ႈၶိူင်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။
 - 1136။ ဢဝ်သႅင်ပတ်းလမ်လႄႈသင်၊ ဢဝ်ၶမ်းသွၼ်းလႄႈသင်၊ ဢဝ်ၽၢၼ်ႇၵႅဝ်ႈလႄႈသင်၊ ဢဝ်ငိုၼ်းမဝ်ႈလႄႈသင်၊ ဢဝ်သႅင်လႅင်လၢႆးလႄႈသင်၊ ဢဝ်သႅင်ၶႆႇမုၵ်ႈလႄႈသင်၊ ဢဝ်ပတ်ႉတမျႃးသႅင်လႅင်ႈလႄႈသင် ႁၢင်ႈၶိူင်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။
 - 1137။ ၼႃႈလိၼ်မၼ်းၼၼ်ႉ လၢၵ်ႇလၢႆးတႄႉတႄႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမူၼ်ႈၸႂ်တႄႉယဝ်ႉ။ (ႁေႃဢၼ်ၼၼ်ႉ လိၼ်မၼ်း ပဵၼ်လိၼ်သႅင်ပတ်ႉတမျႃး)သေ မုၼ်ႈဢမ်ႇၸၢင်ႈၸပ်း၊ (ယွၼ်ႉၵုသူဝ်ႇၽၢၼ်ႇပဵၼ်လႄႈ) ၵွၼ်သဝ်ၶမ်း ၶိုဝ်ႇသဝ်ၶမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ (ဢဝ်ရတၼႃႇၵႅဝ်ႈသႅင်ၸဵတ်းပိူင်) မမ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။
 - 1138။ ႁေႃဝိမၢၼ်ႇၼၼ်ႉ တင်းသီႇၼႃႈသီႇၽၢႆႇ ၽၢၼ်ႇသၢင်ႈပဵၼ်ဝႆႉ သႃလႃးယၢဝ်းၶူဝ်လႆယၢဝ်း ၵၢႆႇၶိုၼ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ (ႁေႃဝိမၢၼ်ႇၼၼ်ႉ) လုၵ်းၶွင်ႉမၼ်း ဢဝ်ရတၼႃႇၵူႈပိူင်ပိူင် ႁဵတ်းဝႆႉသဵင်ႈသဵင်ႈလႄႈ ၶိုၵ်ႉၶၢႆးမိူၼ်ၼင်ႇ ၶုၼ်ဝၼ်းယဝ်ႉ။
 - 1139။ ႁၢဝ်းသႃလႃး တင်းသီႇၽၢႆႇ ဢၼ်သႅၼ်းမၼ်းမိူၼ်ၵၼ် ယၢဝ်းမၼ်းမိူၼ်ၵၼ် ဢၼ်ဢဝ်လၵ်းသဝ် ၸဵၼ်ႈႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ငဝ်းမၼ်းႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ တင်းသီႇၼႃႈသီႇၽၢႆႇယဝ်ႉ။
 - 1140။ (ၶုၼ်ၽီ) မႂ်းၶုၼ်ၽီ ဢၼ်မီးငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းတင်းၼမ်ၼၼ်ႉ ငၢႆးမိူၼ်ၼင်ႇ ငဝ်းၶိုၵ်ႉၶၢႆး ၶုၼ်ဝၼ်း တႄႉတႄႉယဝ်ႉ။
 - 1141။ ၽွၼ်းလီဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၽွၼ်းလီတႃႇၼ မႂ်းၶုၼ်ၽီႁႃႉ။ ဢမ်ႇၼၼ် ပဵၼ်ၽွၼ်းလီ ၵုသူဝ်ႇသီႇလႁႃႉ။ ဢမ်ႇၼၼ် ပဵၼ်ၽွၼ်းလီ လႆႈႁွမ်းမိုဝ်းဝႆႈႁႃႉ။ ၵဝ်ထၢမ်မႂ်းယူႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼၼ်ႉ တွပ်ႇမႃးလႄႈ (ၼႆ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉ ၵလၢၼ်ႇ ထၢမ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ)
 - 1142။ ၶုၼ်ၽီၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸူမ်းၸူမ်းသိူဝ်းသိူဝ်းသေ ၶိုၼ်းဢဝ်လွင်ႈ ဢဝ်တၢင်းမၼ်း တွပ်ႇလၢတ်ႈ ၶေႃႈထၢမ် ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။
 - 1143။ (ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ) တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းဢၼ်ထၵဝိၼ်ႇတ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၶႃႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ ပုၼ်ႈတႃႇ တေႁဵတ်းၵျွင်းလူႇတၢၼ်းပၼ် မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢၼ်ႁူႉႁၼ်တင်းသဵင်ႈ၊ ဢၼ်ပဵၼ် ဢူၺ်းသေႈ ၶုၼ်ဝၼ်းၼၼ်ႉ တၢမ်တူဝ်ၶႃႈ ဢဝ်မိုဝ်းၸီႉၼႄသေ ၸႂ်ႉႁဵတ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
 - 1144။ တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းဢၼ်ထၵဝိၼ်ႇတၼၼ်ႉ ၶႃႈတပႄး မီးၼမ်ႉၸႂ် ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ်သေ ဢဝ် ၼၢမ်ႇသႃႇလႄႈသင်၊ မွၵ်ႇလႄႈသင်၊ ဢူၼ်ၼၢမ်ႇသႃႇမႂ်ႇလႄႈသင်၊ ၵျွင်းလႄႈသင် လႆႈလူႇတၢၼ်း မုၼ်ၶမ်းၽြႃးယဝ်ႉ။ (ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ) ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼၼ်ႉသေ ၶႃႈမႃးလႆႈၽွၼ်းလီၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ မိူင်းၽီတႃႇဝတိမ်ႇသႃႇၼၼ်ႉ ၶႃႈမႃးလႆႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ လွင်ႈႁၢၼ်ႉၸႂ် ပဵင်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။
 - 1145။ တမ်ႈတီႈ သူၼ်သိူဝ်းၼၼ်ႇတဝၼ်ႇ ဢၼ်မီးသဵင်ဝၢၼ်ၼူၵ်ႉ ၵူႈပိူင်ပိူင် ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸႂ်သိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼၢင်းၽီဢွၼ်ႇၶဝ် ၵႃႈၼႄ ႁွင်ႉၵႂၢမ်းၼႄသေ ဢုမ်ႇလွမ်ႉ လႆႈမူၼ်ႈသိူဝ်းယဝ်ႉ (ၼႆ လၢတ်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉ)။
သုဝၼ်ၼဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သီႇ သုတ်းယဝ်ႉ။
ဢမ်ၿဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇၼမ်ႉဢၢပ်ႇ ပၼ်ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇ
5 - ဢမ်ၿဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇၼမ်ႉဢၢပ်ႇ ပၼ်ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇ.
 ၶုၼ်ၽီ ၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇ မိူဝ်ႈပဵၼ် ၵူၼ်းပႂ်ႉသူၼ်မၢၵ်ႇမူင်ႈၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇ ယေႃးၶိင်းမႃး လႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ် တေယူတ်းယႃ လွင်ႈႁွၼ်ႉမႆႈၼႆ ၸင်ႇလူႇတၢၼ်းပၼ်ၸဝ်ႈ ၼမ်ႉဢၢပ်ႇ တမ်ႈတီႈ ႁိမ်းငဝ်ႈတူၼ်ႈမႆႉ မၢၵ်ႇမူင်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လူႇတၢၼ်း ၼမ်ႉဢၢပ်ႇ တမ်ႈတီႈ ႁိမ်းငဝ်ႈတူၼ်ႈမၢၵ်ႇမူင်ႈလႄႈ လႆႈလူႇတၢၼ်းၼမ်ႉ ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ လႆႈႁူတ်းတူၼ်ႈမၢၵ်ႇမူင်ႈၼႆသေ ၼႃႈၵၢၼ် ယဝ်ႉၸွမ်းၵၼ် တင်းသွင်ပိူင်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၵုသူဝ်ႇၵၢမ်ႇၼၼ်ႉလႄႈ တမ်ႈတီႈ ႁေႃဝိမၢၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်သဝ်သႅင်ပတ်ႉတမျႃးၼၼ်ႉ လႆႈမႃးၸၢမ်ႇပူၺ်ႈလူၺ်ႈ သဵင်တူႇရိယႃႇၽီ ၼၢင်းၽီယူႇ။
 - 1146။ ႁေႃဝိမၢၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်သဝ်သႅင်လႅင်ၼႆႉ သုင်တႄႉယဝ်ႉ။ တၢင်းသုင်မၼ်း မီး သိပ်းႁူၵ်းယူႇၸၼႃႇယဝ်ႉ။ ႁေႃပြသၢတ်ႈပၢႆလႅမ် ၵႂၢင်ႈၵူင်လူင် ၸဵတ်းပၢၵ်ႇလင် ဢၼ်ဢဝ်ပတ်းလမ် ႁဵတ်းပဵၼ်သဝ်မၼ်းၼၼ်ႉ ပိုၼ်ႉသိူဝ်ႇမၼ်း ဢဝ်ၶႅပ်းၶမ်း သိူဝ်ႇဝႆႉလႄႈ ၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉတႄႉတႄႉ။
 - 1147။ (မႂ်းၶုၼ်ၽီၸမ်ႉ) ယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ႁေႃဝိမၢၼ်ႇၼၼ်ႉသေ သူတ်ႉၵေႃႈ သူတ်ႉ ၵိၼ်ၵေႃႈ ၵိၼ်ယဝ်ႉ။ သဵင်တိင်ႇၽီၶဝ်ၵေႃႈ ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ လီထွမ်ႇတႄႉယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ ႁေႃဝိမၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၵႃႇမၵုင်ႇႁႃႈပိူင် ဢၼ်ပဵၼ်ဢရသႃႇၽီၶဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼၢင်းၽီၶဝ် ဢၼ်ၼုင်ႈၶူဝ်းၶမ်းတင်းသဵင်ႈၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၵႃႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
 - 1148။ မႂ်းၶုၼ်ၽီ ဢၼ်ဢႃႇၼုၽေႃႇ ၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇဢိူၺ်း မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်း ၵုသူဝ်ႇ လၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇႁိုဝ်ၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးဢၼ်လႂ်သေ လႆႈမႃးမီး ဢူငဝ်းႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ် ၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇႁိုဝ်သေလႄႈ ဢူငဝ်းမႂ်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၸွတ်ႇၵႂႃႇ ၵူႈၼႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။ (ၼႆ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ ထၢမ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ)။
 - 1149။ ၶုၼ်ၽီၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸူမ်းၸူမ်းသိူဝ်းသိူဝ်းသေ ၶိုၼ်းဢဝ်လွင်ႈ ဢဝ်တၢင်းမၼ်း တွပ်ႇလၢတ်ႈ ၶေႃႈထၢမ် ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။
 - 1150။ ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ႁၢင်ၶၢဝ်းမႆႈ မိူဝ်ႈလိူၼ်ပႅတ်ႇ ၽွင်းလႅတ်ႇမႆႈႁႅင်းၼႃႇၼၼ်ႉ ၶႃႈတပႄး လႆႈၵိၼ်ၸၢင်ႈ ႁူတ်းပၼ် သူၼ်မၢၵ်ႇမူင်ႈပိူၼ်ႈဢေႃႈ။
 - 1151။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၶႃႈတပႄး တိုၵ်ႉႁူတ်းတူၼ်ႈမၢၵ်ႇမူင်ႈယူႇၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇ ယေႃးၶိင်း မႃးသေ ၸင်ႇဝႆႈလဝ်ႈ မၼ်းၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ ၶႃႈတပႄး ၶႂ်ႈလူႇတၢၼ်း ၼမ်ႉဢၢပ်ႇပၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈဢေႃ။ ဢၼ်လႆႈလူႇတၢၼ်း ၼမ်ႉဢၢပ်ႇပၼ် ၸဝ်ႈႁဝ်းၼႆႉ တေပဵၼ်ၽွၼ်းလီ ႁွပ်ႇႁွင်ႈပၼ် ၶႃႈတပႄးယူႇဢေႃႈ ၼႆယဝ်ႉ။
 - 1154။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶႂ်ႈႁွပ်ႇႁွင်ႈၶႃႈတပႄးလႄႈ ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇ ၸင်ႇဝၢင်းသပိတ်ႈ လွၼ်ႈသၢင်ႇၵၢၼ်းယဝ်ႉ ၼုင်ႈသၢင်းပိူင်ႇၽိုၼ်လဵဝ်သေ ၼင်ႈပၼ် တမ်ႈတီႈ တႂ်ႈတူၼ်ႈမၢၵ်ႇမူင်ႈယဝ်ႉ။
 - 1155။ ၵူၼ်းၸၢႆး ဢၼ်ပႂ်ႉသူၼ်မၢၵ်ႇမူင်ႈၼၼ်ႉ မီးၼမ်ႉၸႂ်ၼပ်ႉယမ်သေ ၸင်ႇႁႂ်ႈၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇ ဢၼ်ၼုင်ႈသၢင်းပိူင်ႇ ၽိုၼ်လဵဝ် ဢၼ်ၼင်ႈႁိမ်း ႁူမ်ႈမၢၵ်ႇမူင်ႈၼၼ်ႉ ဢၢပ်ႇၼမ်ႉၸိုၼ်ႈၸိုၼ်ႈသႂ်သႂ်ယဝ်ႉ။
 - 1156။ ၵူၼ်းပႂ်ႉသူၼ်မၢၵ်ႇမူင်ႈၼၼ်ႉ ႁဵတ်ႈၼၼ်သေ သူၼ်မၢၵ်ႇမူင်ႈၵေႃႈ ႁူတ်းၼမ်ႉယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၵေႃႈ ႁႂ်ႈဢၢပ်ႇၼမ်ႉၵႂႃႇယဝ်ႉ။ မၼ်းၸင်ႇၸူမ်းသိူဝ်း ဝူၼ်ႉဝႃႈ ၵဝ်ၼႆႉၵေႃႈ လႆႈႁဵတ်းတၢင်းလီၼႆႉ တင်းၼမ်ယဝ်ႉၼႆသေ ပဵၼ်ၸႂ်ပီႇတိ ၸွတ်ႇတင်းတူဝ်ယူႇယဝ်ႉ။
 - 1157။ မိူဝ်ႈပဵၼ်ပၢၼ် ၵူၼ်းပႂ်ႉသူၼ်မၢၵ်ႇမူင်ႈၼၼ်ႉ ၵူၺ်းလႆႈမီး ၵုသူဝ်ႇတၢင်းလီဢွၼ်ႇ မွၵ်ႈၶၼၢႆႉၵူၺ်းၶႃႈ။ ပေႃးဝႃႈ ၸုၼ်ႉၶၼ်ႇထႃႇၵူၼ်းယဝ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်ၼၼ်ႉသေ (ၶႃႈတပႄး) လႆႈမႃးပဵၼ် တမ်ႈတီႈ မိူင်းၽီတႃႇဝတိမ်ႇသႃႇ ဢၼ်လီမူၼ်ႈၸႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 1158။ တမ်ႈတီႈ သူၼ်သိူဝ်းၼၼ်ႇတဝၼ်ႇ ဢၼ်ၵိုၵ်းပႃး သဵင်ၼူၵ်ႉၵူႈပိူင်ပိူင် ဢၼ်လီမူၼ်ႈသိူဝ်းၸႂ်ၼၼ်ႉ ၼၢင်းၽီဢွၼ်ႇၶဝ် ၵႃႈၵေႃႈၵႃႈ ႁွင်ႉၵေႃႈ ႁွင်ႉၵႂၢမ်းသေ ဢွၼ်ၵၼ် ဢုမ်ႇလွမ်ႉမူၼ်ႈၸႂ်ပၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ (ၼႆ လဝ်ႈလၢတ်ႈ ၵွႃႇၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ)။
ဢမ်ႇပဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ႁႃႈ သုတ်းယဝ်ႉ။
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလႅတ်ႇတိၼ်ႇ "centum" ၼႆသေ ပွင်ႇဝႃႈ "ၼိုင်ႈပၢၵ်ႇ" ၼႆယဝ်ႉ။ တူဝ်ႈယေႃႈမၼ်းတႄႉ c သေ ၵဵပ်းဢဝ်တီႈ "Century" ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ ၵႆႉဢဝ်ၸႂ်ႉ 17 ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 20 ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 1 ၼႆႉ တႄႇတီႈ ပီ 1 ၸၼ်ႇၼဝႃႇရီႇ 1 ဝၼ်းသေ မူတ်းသဵင်ႈတီး ပီ 100 တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 31 ဝၼ်းယဝ်ႉ။ လၢႆးၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 2ၼႆႉ တႄႇတီး ပီ 101 သေ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 3ၼႆႉ တႄႇတီႈ ပီ 201 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ "ႁူဝ်ပၢၵ်ပီ သုၼ်" (AD 0) ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇမီး။ တႄႇၼပ်ႉၵၢၼ်ႇ တီႈ AD 1 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သဵၼ်ႈမၢႆ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ
ၼႃႈလိၵ်ႈဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၼႃႈလိၵ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆ လွင်ႈတၢင်းၸိူဝ်းပဵၼ်မႃး တီႈ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ လႄႈ ပီႁူဝ်ႁဵင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တႃႇသိုပ်ႇၵၢႆႇလူတူၺ်း.
 - သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ႁဵင်ပီ
 - သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်သိပ်းပီ 
 - သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ပီ
သဵၼ်ႈမၢႆ ပီႁူဝ်ႁဵင်
ဢၼ်ၼႆႉၼႆႉ ပဵၼ် ပွင်ႈၵႂၢမ်း ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈလွင်ႈတၢင်း ပီႁူဝ်ႁဵင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸိူဝ်းပူၼ်ႉမႃး.
ပီႇၸီႇ.
 - ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်ႁဵင် 10
 - ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်ႁဵင် 9
 - ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်ႁဵင် 8
 - ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်ႁဵင် 7
 - ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်ႁဵင် 6
 - ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်ႁဵင် 5
 - ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်ႁဵင် 4
 - ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်ႁဵင် 3 
 - ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်ႁဵင် 2
 - ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်ႁဵင် 1
ဢေႇတီႇ.
 - ပီႁူဝ်ႁဵင် 1
 - ပီႁူဝ်ႁဵင် 2
 - ပီႁူဝ်ႁဵင် 3 (ပီႁူဝ်ႁဵင် ယၢမ်းလဵဝ်)
မိူဝ်းၼႃႈ.
 - ပီႁူဝ်ႁဵင် 4
 - ပီႁူဝ်ႁဵင် 5
 - ပီႁူဝ်ႁဵင် 6
 - ပီႁူဝ်ႁဵင် 7
 - ပီႁူဝ်ႁဵင် 8
 - ပီႁူဝ်ႁဵင် 9
 - ပီႁူဝ်ႁဵင် 10
တႃႇသိုပ်ႇၵၢႆႇလူတူၺ်း.
 - သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ပီ
 - သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်သိပ်းပီ
 - သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ
ပီႁူဝ်ႁဵင် 1
ပထမ ပီႁူဝ်ႁဵင် ၼႆႉ တီႈပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ၵျူႇလီႇယႅၼ်ႇၼၼ်ႉ တႄႇတီႈ 1 ဢေႇတီႇ၊ ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 1 ဝၼ်းသေ သုတ်းသဵင်ႈတီႈ 1000 ဢေႇတီႇ၊ တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 31 ဝၼ်းယဝ်ႉ။ ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ႁူဝ်ႁဵၼ်ပီ ၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢၼ်မီး ၶၢဝ်းတၢင်း 1000 ပီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပထမ ပီႁူဝ်ႁဵင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၽွင်း ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇရေႃးမ ၽႅဝ်ႁွတ်ႈၸိၵ်းၸွမ်ယဝ်ႉ။ ၽႃႇသႃႇၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၵေႃႈ ယႂ်ႇၼမ်မႃးသေ ပွတ်းတူၵ်း ရူးရူပ်ႉၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းဝိတ်ႉၶဵင်းၶဝ် ပဵၼ်ယႂ်ႇယဝ်ႉ။ ပွတ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇ ပၢႆႇၸၼ်ႇတၢႆးၶဝ် ပဵၼ်ယိုင်ႈယႂ်ႇသေ တီႈဢႃႇၽရိၵႁွင်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းသီၶမ်း တွၼ်ႈတႃႇ ဢိတ်ႉသလၢမ်းမိတ်ႉၶဝ်ယဝ်ႉ။ ထိုင် ပွတ်းၵၢၼ် ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 7 မႃး မူဝ်ႇႁႃႇမႅတ်ႉ လႆႈပဵၼ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၽႃႇသႃႇဢိတ်ႇသလၢမ်ႇမႃးသေ ဝၢႆးမၼ်းသဵင်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉ ၽႃႇသႃႇဢိတ်ႇသလၢမ်ႇၵေႃႈ ၶႂၢၵ်ႈၵႂၢင်ႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။
တီႈၵုၼ်ဢေးသျႃးပွတ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၶၢဝ်းယၢမ်း ၽႃႇသႃႇပုတ်ႉထ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈမိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉ ဢဝ်ၸၢဝ်းၶုၼ်ၵျိၼ်ႇ တႅၼ်းတၢင်တီႈ ၸၢဝ်းၶုၼ်ႁၢၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ
ဢၼေၵဝၼ်ၼဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်လႆႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းမႃး ၸဵတ်းပီ
8 - ဢၼေၵဝၼ်ၼဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်လႆႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းမႃး ၸဵတ်းပီ.
 ၶုၼ်ၽီ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၽြႃး သုမေႇထႃႇၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်သႃႇဝၵၽြႃးသေ ႁဵတ်းရႁၢၼ်း ၸဵတ်းပီယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢဝ်ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယဝ်ႉ လႆႈမီးၸႂ်ၼပ်ႉယမ်သေ လႆႈၵႂႃႇဝႆႈသႃ ထၢတ်ႈၵွင်းမူးၸဝ်ႈလႄႈ လႆႈမႃးၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ ႁေႃဝိမၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးႁၢင်ႈၽၢင် ၵူႈပိူင်ပိူင် လႆႈမူၼ်ႈသိူဝ်းၸႂ် မိူၼ်ၼင်ႇ ၶုၼ်ၽီလူင် သုၼိမ်မိတၼၼ်ႉ
 - 1199။ ၶုၼ်ၽီ မႂ်း ၶိုၼ်ႈယူႇၼိူဝ် ႁေႃဝိမၢၼ်ႇ လၢၵ်ႇလၢႆး ဢၼ်မီး ႁၢင်ႈၽၢင်ၵူႈပိူင်ပိူင်၊ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးတၢင်းမႆႈ တၢင်းၶီသင်သေ ၼၢင်းၽီဢွၼ်ႇတင်းၼမ် ဢုမ်ႇလွမ်ႉဝႆႉ လႆႈၵျေႃႇသိူဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇ ၶုၼ်ၽီလူင်သုၼိမ်မိတၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 1200။ ၶုၼ်ၽီ လွင်ႈဢလုမ်းဢလၢင်းၼမ်လႄႈသင်၊ လွင်ႈၽုင်းၵၢမ်ႇယႂ်ႇလႄႈသင်၊ လွင်ႈဢႃႇၼုၽေႃႇယႂ်ႇ လႄႈသင်၊ ၽီဢၼ်မိူၼ်မႂ်း ဢမ်ႇမီးယဝ်ႉ။ ဢၼ်တေလိူဝ်တွၼ်းမႂ်းၼၼ်ႉ ၶႅၼ်းဢမ်ႇမီးလႆႈ တီႈလႂ်ယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ၽီ မိူၼ်ၼင်ႇ ၽီတင်းသဵင်ႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၼပ်ႉယမ်ႁၵ်ႉသႃ ဝႆႈသႃ ၶုၼ်လိူၼ်ၼင်ႇၼၼ် ၽီတႃႇဝတိမ်ႇသႃႇၶဝ်တင်းသဵင်ႈ ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ႁူမ်ႈတုမ်ၵၼ် မႃးဝႆႈသႃမႂ်းၶုၼ်ၽီယဝ်ႉ။ ၼၢင်းၽီဢွၼ်ႇမႂ်း ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မႃးဢုမ်ႇလွမ်ႉသေ ၵႃႈၵေႃႈ ၵႃႈၼႄ၊ ႁွင်ႉၵႂၢမ်းၵေႃႈ ႁွင်ႉၵႂၢမ်းၼႄယဝ်ႉ။ ဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈမႂ်း ႁူမ်ၸူမ်းယဝ်ႉ။
 - 1201။ မႂ်းၶုၼ်ၽီ ဢၼ်ဢႃႇၼုၽေႃႇ ၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇဢိူၺ်း မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်း ၵုသူဝ်ႇ လၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇႁိုဝ်ၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးဢၼ်လႂ်သေ လႆႈမႃးမီး ဢူငဝ်းႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ် ၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇႁိုဝ်သေလႄႈ ဢူငဝ်းမႂ်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၸွတ်ႇၵႂႃႇ ၵူႈၼႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။ (ၼႆ ၸဝ်ႈ မွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ ထၢမ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ)။
 - 1202။ ၶုၼ်ၽီၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸူမ်းၸူမ်းသိူဝ်းသိူဝ်းသေ ၶိုၼ်းဢဝ်လွင်ႈ ဢဝ်တၢင်းမၼ်း တွပ်ႇလၢတ်ႈ ၶေႃႈထၢမ် ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။
 - 1203။ ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ ၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ ၶႃႈတပႄးလႆႈပဵၼ် သႃႇဝၵ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးသုမေႇထႃႇမႃး တီႈၶႃႈဢေႃ။ ပဵၼ်ပုထုၸၼ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃးၼၼ်ႉဢေႃႈ။ လႆႈႁဵတ်း ရႁၢၼ်း ၸဵတ်းပီၶႃႈဢေႃႈ။
 - 1204။ ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ ၶႃႈတပႄး လႆႈဢဝ်ၸႂ် ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ် ဝႆႈသႃ ထၢတ်ႈၵႅဝ်ႈၸေႇတီႇ မုင်းၵင်ႈ ယင်ႉၶမ်း မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢၼ်မီး ၻႃၻိၷုၼတဵမ်ထူၼ်ႈ၊ ဢၼ်ၶၢမ်ႈပူၼ်ႉလွတ်ႈ ဢေႃးၶႃႉၼမ်ႉသီႇမႄႈ၊ ဢၼ်ၶဝ်ႈၸၢမ်ႇ ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ၊ ဢၼ်ပဵၼ် သြႃႇၵူၼ်းၽီသၢင်ၼၼ်ႉဢေႃႈ။
 - 1205။ ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ ၽွင်းၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ လွင်ႈလူႇတၢၼ်းၵေႃႈ ၶႃႈတပႄး ဢမ်ႇလႆႈ ယိုၼ်ႈလူႇသင် မႃးၶႃႈ။ ၶူဝ်းလူႇ တႃႇတေလူႇၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးသင်ၶႃႈ။ ၵူၺ်းလႆႈ တိုၵ်းသူၼ်းပိူၼ်ႈဝႃႈ တမ်ႈတီႈ ထၢတ်ႈသရီၸဝ်ႈ ဢၼ် ၵိုင်ႇလီပူႇၸေႃႇဝႆႈသႃၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ဝႆႈသႃ ပူႇၸေႃႇတႃႉ။ ပေႃးပူႇၸေႃႇဝႆႈသႃ ထၢတ်ႈသရီၼႆႉၸိုင် တေႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းၽီယူႇယဝ်ႉၼႆ လႆႈတိုၵ်းသူၼ်း ႁႂ်ႈပိူၼ်ႈလူႇမႃး ၼင်ႇၼႆၵူၺ်းၶႃႈဢေႃႈ။
 - 1206။ ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ ၶႃႈတပႄး ၵူၺ်းလႆႈႁဵတ်းမႃး ၵုသူဝ်ႇဢၼ်ဢမ်ႇမီး တၢင်းၽိတ်းသင်ၼင်ႇၼၼ် ၵူၺ်းၶႃႈဢေႃႈ။ တၢမ်တူဝ် လႆႈမႃး ၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ လွင်ႈသိူဝ်းသႃႇၽီယဝ်ႉ။ ၶႃႈတပႄး လႆႈၸူမ်းၽႂ်ႇလိူဝ်သေ ၽီတႃႇဝတိမ်ႇသႃႇၶဝ် တီႈၶႃႈဢေႃႈ၊ ၽွၼ်းလီ ၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမူတ်းဢမ်ႇသဵင်ႈလႆႈၶႃႈယဝ်ႉ (ၼႆ တွပ်ႇၵႂႃႇၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ)။
ဢၼေၵဝၼ်ၼဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ပႅတ်ႇ သုတ်းယဝ်ႉ။
ပီႁူဝ်ႁဵင် 2
ပီႁူဝ်ႁဵင် ထူၼ်ႈသွင် ၼႆႉ တီႈပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ၵရီႇၵေႃႉရီးယၢၼ်းၼၼ်ႉ တႄႇတီႈပီ 1001 ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 1 ဝၼ်း တေႃႇ ပီ 2000 တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 31 ဝၼ်းယဝ်ႉ။
ပီႁူဝ်ႁဵင် 2 ၼႆႉ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇမုၼ်ႇၵူဝ်း၊ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၺၢၼ်ႇပၢႆးႁူႉ၊ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ၊ ပၢႆးၸၢၵ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ၊ မီးၽွၼ်းပၢႆးသၢႆႈ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 19-20၊ ပၢႆးပႆႇၺႃႇ ႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး၊ ပႆႇၺႃႇပၢႆးယႃႈယႃ လႄႈ လွင်ႈသမ်းၶဵမ် ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈမီးမႃးျဝ်ႉ။ တီႈပၢင်သိုၵ်းပၢင်တိုၵ်းၼႆႉ ဢဝ်ၶိူင်ႈလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈ ဢၼ်ၸႂ်ႉပၢႆးပႆႇၺႃႇ ၼိဝ်ႇၵလီးယႃးသေ ၸႂ်ႉတိုဝ်းတီႈ သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇမႃး။ တွၼ်ႈတႃႇ ႁဵတ်းသၢင်ႈ လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၸုမ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ လႆႈပေႃႇပဵၼ်မႃးသေ မေႃယႃ၊ ၽူႈလုမ်းလႃးၵူၼ်းပဵၼ်ၶဝ်ၼႆႉ ဝႆႉၼမ်ႉၼၵ်းၼိူဝ် လွင်ႈယူတ်းယႃ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၶၼ်ႈလႅၼ်လိၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈပၢႆးသၢႆႈၶဝ်ၼႆႉ ႁဵတ်းသၢင်ႈ လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၺၼတၢင်းမေႃမႃးသေ ၵူၼ်း ဢဝ်တိၼ်ၵႂႃႇတမ်းတီႈၼိူဝ် လိူၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၼႂ်း 20 ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇပတ်ႉပိုၼ်ႉၼႆႉၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ဝူၼ်ႉၶူင်သၢင်ႈ ပၢႆးသၢင်ႈမႂ်ႇသေ တီႈၽၢႆႇပၢႆးပႆႇၺႃႇၼၼ်ႉ ၵူႈမိူင်းၵူႈမိူင်း ဢွၼ်ၵၼ် လႅၵ်ႈလၢႆႈတၢင်းႁူႉၵၼ်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ရေႇတီႇယူဝ်ႇ၊ တႄႇလီႇဝီးသျိၼ်း၊ ဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း မိတ်ႉၼိတ်ႉဢွၼ်ႇၵေႃႈ တူဝ်ႈၸွတ်ႈလႆႈတင်းၵမ်ႇၽႃႇသေ ပၢႆးလႃႈ 20 ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီမႃးၼႆႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ် ၵူၼ်းဢၢၼ်ႁူဝ်ႁဵၼ်လၢၼ်ႉမၼ်း မေႃပႆႇၺႃႇမႃးျဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉၵေႃႈ တိူဝ်းလိူဝ်ၼမ်မႃး 2 ပုၼ်ႈ လိူဝ်သေ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး 7 ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1700 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမီး 300 မီႇလီႇယႅၼ်ႇသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တိူဝ်းၼမ်မႃး ထိုင် 1000 - 600 မီႇလီႇယႅၼ်ႇယဝ်ႉ ထိုင်ပီ 2000 မႃး ႁွတ်ႈထိုင် 6 ပီႇလီႇယႅၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၽွၼ်းမၼ်းတႄႉ လွင်ႈၽၢၼ်ဢိုပ်းယၢၵ်ႈၼမ်မႃး၊ ၵမ်ႇၽႃႇလူင်ၵေႃႈ မႆႈႁွၼ်ႉမႃး လႄႈ ၸိူဝ်းၽၼ်း လႆႈၶွႆႈႁၢႆၵႂႃႇၼႆသေ လႆႈပဵၼ်လွင်ႈတၢင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။
ပီႁူဝ်ႁဵင် 3
သၢမ် ပီႁူဝ်ႁဵင် ၼႆႉ တီႈ ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ၵရီႇၵေႃႉရီယၼ်း ၼၼ်ႉ တႄႇတီႈ ပီ 2001 ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 1 ဝၼ်း သေ တေသုတ်းသဵင်ႈတီႈ ပီ 3000 တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 31 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ ပဵၼ် ႁူဝ်ႁဵင်းပီ ယၢမ်းလဵဝ် လႄႈ ပီႁူဝ်ႁဵင် ထူၼ်ႈသၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢွမ်ၶၢဝ်းယၢမ်း.
 - 2109 ဢေႇပရႄႇ 27 - ပဵၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်း ဢၼ်ယိူင်းဢၢၼ်း တွၼ်ႈတႃႇၶိုၼ်းၶုတ်းဢဝ် ဢွမ်ၶၢဝ်းယၢမ်း (Time capsule) ဝၢႆးႁိုင်ပၢၵ်ႇပီ ဢၼ်တႄႇၽင်ဝႆႉ မိူဝ်ႈ ပီ 2009၊ ဢႄႇပရႄႇ 27 တီႈ ၽၢႆႇတႂ်ႈ ၽၢၵ်ႈ ယူင်ႉသၢင်ႈ ပၢင်ဢူဝ်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸၼ်ႉၸွမ် ရုတ်ႉၵျႃးၸ်၊ တီႈ ၸႄႈမိူင်းၼိဝ်းၵျႃႇၸီႇ၊ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ။
 - 2968 - တီႈလၵ်းသဝ်ႁိၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်း ပၢၵ်ႇပီ ႁီႇလီႇယႅမ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈ ဢမႃႇရီးလူဝ်ႇ၊ တီႈ ၸႄႈမိူင်းတႅၵ်ႉသတ်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဢွမ်ၶၢဝ်းယၢမ်း သီႇဢွမ်သေ တႄႇဢဝ် ပီ 1976 ၽွင်းၶဝ် တႄႇၶတ်းသေႃး ဢၼ်ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းၼၼ်ႉသေ ယိူင်းဢၢၼ်းတႃႇပိုတ်ႇ ပေႃးႁိုင် ႁဵင်ပီ ၼႆယဝ်ႉ။
သဵၼ်ႈမၢႆ ပီႁူဝ်သိပ်း
ဢၼ်ၼႆႉၼႆႉ ပဵၼ်သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်သိပ်းပီ ဢၼ်တႄႇ ပီႇၸီႇ 2 ႁူဝ်ႁဵင်းပီ တေႃႇ ဢေႇတီႇ 3 ႁူဝ်ႁဵင်ပီသုတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တႃႇသိုပ်ႇၵၢႆႇလူတူၺ်.
 - သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ပီ
 - သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ
 - သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ႁဵင်ပီ
သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ပီ
တီႈၼႃႈလိၵ်ႈၼႆႉ လႆႈႁဵတ်းသဵၼ်ႈမၢႆဝႆႉ တႃႇ ၼိုင်ႈပီ ၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။
တႃႇသိုပ်ႇၵၢႆႇလူတူၺ်း.
 - သဵၼ်ႈမၢႆ ပီႁူဝ်သိပ်း 
 - သဵၼ်ႈမၢႆ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 
 - သဵၼ်ႈမၢႆ ပီႁူဝ်ႁဵင်
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 1
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 1 ၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ၵျူႇလီႇယႅၼ်ႇဝႃႈ တႄႇဢဝ်တီႈ ဢေႇတီႇ 1 တေႃႇ ဢေႇတီႇ 100 ပဵၼ် ၶၢဝ်းယၢမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇၼၼ်ႉ ရူးရူပ်ႉ၊ ဢႃႇၾရိၵႁွင်ႇ လႄႈ ဢႃႇၾရိၵတူၵ်းၼႆႉ တူၵ်းတႂ်ႈမိုဝ်း ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇရူမ်းမႃးယဝ်ႉ။ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 1 ၼႆႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းသီၶမ်းတွၼ်ႈတႃႇ ၸဝ်ႈဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇၶဝ်ယဝ်ႉ။ ၽႃႇသႃႇၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၼႆႉ ပေႃႇပဵၼ်မႃးၼႂ်း ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 1 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈမိူင်းၶႄႇၼႆႉ ၶိူဝ်းႁိူၼ်းႁၢၼ်ႇ ၽွင်းငမ်းမႃးယဝ်ႉ။
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 2
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 2 ၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ၵျူႇလီႇယႅၼ်ႇဝႃႈ တႄႇတီႈ ပီ 101 တေႃႇထိုင် ပီ 200 ယဝ်ႉ။ ပွတ်းၸဝ်ႉ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 2ၼၼ်ႉ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇရူမ်းၼႆႉ မီးတႂ်ႈၽွင်းငမ်း Trajan ၸဝ်ႈဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇသေ လႆႈၶႂၢၵ်ႈၼႃႈလိၼ်မႃးယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၵျူးၶဝ်ၼႆႉ ထုၵ်ႇၶၢႆႉဢွၵ်ႇၵႃႈတီႈ ဝဵင်းၵျေႇရုၸလိၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းၽႅဝ်ၵၢင် ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 2 ၼၼ်ႉ တီႈမိူင်းၶႄႇၵေႃႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၶိူဝ်းႁိူၼ်းႁၢၼ်ႇၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈထိင်းဝႆႉ ႁႂ်းဢႃႇၼႃႇမၼ်ႈၵိုမ်း တီႈ ၵုင်ၵၢင်ဢေးသျႃးၼၼ်ႉၼႆသေတႃႉၵေႃႈ ၽွင်းၽႅဝ်ၵၢင် တုတိယ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 2 မႃးၼၼ်ႉ လႆႈယူပ်ႈယွမ်းမႃးယဝ်ႉ။
သတ်းၻဝႃႇ
သတ်းၻဝႃႇ(Animal) မီးတူဝ်မီးၸႂ်ယူးၶႄးရိဢူၻ်ႇလၢႆသိၼ်းလ်ၼႂ်းၶွပ်ႇလႅၼ်လိၼ် Animalia (ဢမ်ႇၼၼ်ႁွင်ႉ မေးၻႃးသူဝ်း) ၽႅၼ်တူဝ် (body plan) ของพวกมันสุดท้ายคงที่เมื่อพัฒนา แม้สัตว์บางชนิดมีกระบวนการการเปลี่ยนสัณฐานภายหลังในช่วงชีวิต สัตว์ส่วนใหญ่เคลื่อนที่ได้ สัตว์ทุกชนิดต้องกินสิ่งมีชีวิตอื่นหรือผลิตภัณฑ์ของสิ่งมีชีวิตเพื่อการดำรงชีพ (สิ่งมีชีวิตสร้างอาหารเองไม่ได้)
ไฟลัมสัตว์ที่รู้จักกันดีที่สุดปรากฏในบันทึกฟอสซิลเป็นสปีชีส์ภาคพื้นสมุทรระหว่างการระเบิดแคมเบรียน (Cambrian explosion) ประมาณ 542 ล้านปีก่อน สัตว์แบ่งเป็นกลุ่มย่อยหลายกลุ่ม บางกลุ่ม เช่น สัตว์มีกระดูกสันหลัง (นก สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม สัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก สัตว์เลื้อยคลาน ปลา) มอลลัสกา (หอยกาบ หอยนางรม ปลาหมึก หมึกสาย หอยทาก) สัตว์ขาปล้อง (กิ้งกือ ตะขาบ แมลง แมงมุม แมงป่อง ปู ล็อบสเตอร์ กุ้ง) สัตว์พวกหนอนปล้อง (ไส้เดือนดิน ปลิง) ฟองน้ำ และแมงกะพรุน สิ่งมีชีวิตอาณาจักรนี้มีจำนวน8.1.3.2.1.7หลายล้านกว่าชนิด
တူၺ်းထႅင်ႈ.
 - ၸိုဝ်ႈသတ်းၻဝႃႇ
 - 11 ၶၵ်ႉသုင်သုတ်းသတ်းၻဝႃႇၶွင်လုမ်ႈၽႃႉတီႈယၢမ်ႈၸႂ်ႉၼႂ်းမူႇၸုမ်းသိုၵ်းႁၢၼ်
ၶေႃႈမုၼ်းတၢင်ႇတီႈ.
 - မႄႈႁၢင်ႈ:Eol
 - Tree of Life Project
သုၼိၵ်ၶတ်တဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်လၢႆႈမွၵ်ႇၽြႃး
11. သုၼိၵ်ၶတ်တဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်လၢႆႈမွၵ်ႇၽြႃး.
 ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်လႆႈပတ်းၽဵဝ်ႈမွၵ်ႇ ၸိူဝ်းမၢၵ်ႇမိူဝ်ဝႆႉ တီႈၼိူဝ်ထၢတ်ႈၵွင်းမူး ၽြႃးၵတ်ႉသပသေ ၶိုၼ်းမႄး ဝႆႉဝၢင်းပၼ်လီလီလႄႈ လႆႈမႃးၸၢမ်ႇပူၺ်ႈလူၺ်ႈ ႁေႃဝိမၢၼ်ႇသဝ်သႅင်လႅင် ဢိၵ်ႇႁေႃပြသၢတ်ႇၸဵတ်းပၢၵ်ႇလင် ဢၼ်သဝ်မၼ်းပဵၼ် သႅင်ပတ်းလမ် ဢၼ်သဵင်တူႇရိယႃႇၽီ မီးဝႆႉၵူႈပိူင်သေ လႆႈသိူဝ်းသႃႇၼၼ်ႉ
 - 1282။ (ၶုၼ်ၽီ) ႁေႃဝိမၢၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်သဝ်သႅင်လႅင်ၼႆႉ သုင်တႄႉယဝ်ႉ။ တၢင်းသုင်မၼ်း မီးသိပ်းႁူၵ်း ယူႇၸၼႃႇယဝ်ႉ။ ႁေႃပြသၢတ်ႈပၢႆလႅမ် ၵႂၢင်ႈၵူင်လူင် ၸဵတ်းပၢၵ်ႇလင် ဢၼ်ဢဝ်ပတ်းလမ် ႁဵတ်းပဵၼ်သဝ်မၼ်းၼၼ်ႉ ပိုၼ်ႉသိူဝ်ႇမၼ်း ဢဝ်ၶႅပ်းၶမ်း သိူဝ်ႇဝႆႉလႄႈ ၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉတႄႉတႄႉ။
 - 1283။ (မႂ်းၶုၼ်ၽီၸမ်ႉ) ယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ႁေႃဝိမၢၼ်ႇၼၼ်ႉသေ သူတ်ႉၵေႃႈ သူတ်ႉ ၵိၼ်ၵေႃႈ ၵိၼ်ယဝ်ႉ။ သဵင်တိင်ႇၽီၶဝ်ၵေႃႈ ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ လီထွမ်ႇတႄႉယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ ႁေႃဝိမၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၵႃႇမၵုင်ႇႁႃႈပိူင် ဢၼ်ပဵၼ်ဢရသႃႇၽီၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼၢင်းၽီၶဝ် ဢၼ်ၼုင်ႈၶူဝ်းၶမ်းတင်းသဵင်ႈၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၵႃႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
 - 1284-5။ မႂ်းၶုၼ်ၽီ ဢၼ်ဢႃႇၼုၽေႃႇ ၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇဢိူၺ်း မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်း ၵုသူဝ်ႇ လၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇႁိုဝ်ၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးဢၼ်လႂ်သေ လႆႈမႃးမီး ဢူငဝ်းႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇႁိုဝ်သေလႄႈ ဢူငဝ်းမႂ်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၸွတ်ႇၵႂႃႇ ၵူႈၼႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။ (ၼႆ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ ထၢမ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ)။
 - 1286။ ၶုၼ်ၽီၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸူမ်းၸူမ်းသိူဝ်းသိူဝ်းသေ ၶိုၼ်းဢဝ်လွင်ႈ ဢဝ်တၢင်းမၼ်း တွပ်ႇလၢတ်ႈ ၶေႃႈထၢမ် ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။
 - 1287။ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ၽူႈမီးၽုင်းယႂ်ႇတီႈၶႃႈ မိူဝ်ႈၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈ ထၢတ်ႈၵွင်းမူး ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵတ်ႉသပ ၸဝ်ႈၽူႈဢၼ်မေႃလၢတ်ႈ ၵႂၢမ်းလီၼၼ်ႉ ၶႃႈတပႄး လႆႈၵႂႃႇမႄးတမ်းၶိုၼ်း မွၵ်ႇဢၼ်မၢၵ်ႇမိူဝ်ဝႆႉၼၼ်ႉလႄႈ မႃးလႆႈ ၽုင်းတၼ်းၶူဝ်း ယႂ်ႇၼင်ႇၼႆတီႈၶႃႈယဝ်ႉ။ မီးဢႃႇၼုၽေႃႇ ထွတ်ႈမျၢတ်ႈတႄႉယဝ်ႉ။ ၵႃႇမၵုၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်မႃး တီႈၽီၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ တဵမ်ထူၼ်ႈတႄႉယဝ်ႉ။
 - 1288။ ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼၼ်ႉသေ ၶႃႈလႆႈမႃးမီး ဢူငဝ်းႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ် ၼင်ႇၼႆၶႃႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇၼႆသေ တမ်ႈတီႈၼႆႈ ၶႃႈမႃးလႆးမီးလွင်ႈၽွၼ်းလီ တဵမ်ထူၼ်ႈ ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼၼ်ႉသေ တမ်ႈတီႈ ၶႃႈတပႄးၼႆႉ ၸီးၸိမ်ႇတင်းသဵင်ႈ ဢၼ်ၸႂ်မုင်ႈမွင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႃး သဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။
 - 1289။ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢၼ်ဢႃႇၼုၽေႃႇယႂ်ႇ ၶႃတပႄး တွပ်ႇလၢတ်ႈပၼ် ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၶႃႈတ ပႄး ပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇမႄးတမ်းဝႆႉပၼ်မွၵ်ႇ ၸိူဝ်းဢၼ်မၢၵ်ႇမိူဝ်ဝႆႉၼၼ်ႉသေ လႆႈႁဵတ်းၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉမႃးဢေႃႈ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉသေ လႆႈမႃးမီး ၽုင်းတၼ်းၶူဝ်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉသေ ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းၶႃႈတပႄးၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇၵူႈၼႃႈၵူႈၽၢႆႇယဝ်ႉ။ <br>
သုၼိၵ်ၶတ်တဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သိပ်းဢဵတ်း သုတ်းယဝ်ႉ။ <br>
သုၼိၵ်ၶိတ်တဝၷ် ႁူဝ်ၸဵတ်း သုတ်းယဝ်ႉ။<br>
ထုၵ်ႇလီဝႃႈပၼ် ဝၷ်ႁူဝ်သၢမ် ၵူၼ်းၸၢႆးၶဝ်ယူႇယဝ်ႉ <br>
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 3
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 3 ၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ် ဢေႇတီႇ 201 တေႃႇ 300 ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇၼႆႉ တီႈ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇရူမ်းၼႆႉ ပဵၼ်သိုၵ်းၼႂ်းမိူင်းသေ ပဵၼ်လွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈမႃးယဝ်ႉ။ တီႈမိူင်းပႃႇသျႃးၼၼ်ႉ Sassanid ဢၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇ ၽွင်းငမ်းယဝ်ႉ။ တီႈမိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်း ၽွင်းငမ်း မိူင်းသၢမ်မိူင်းယဝ်ႉ။
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 4
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 4 ၼႆႉ တႄႇတီႈ ဢေႇတီႇ 301 တေႃႇထိုင် ပီ 400 ပဵၼ် ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၶၢဝ်းၸဝ်ႉ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇၼၼ်ႉ တီႈမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၼၼ်ႉ မႁႃႇၵွၼ်ႇၸတႅတ်ႉသတိၼ်း ၵေႃႉၽွင်းငမ်း ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇရူမ်းမႃးသေ ပဵၼ်ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်ႈသုတ်း ဢၼ်ၶၢႆႉၸူး ၽႃႇသႃႇၶရိတ်ႉယၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 5
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 5 ၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ၵျူႇလီႇယႅၼ်ႇဝႃႈ တႄႇတီႈ ဢေႇတီႇ 401 သေ သုတ်းတီႈ ပီ 500 ယဝ်ႉ။ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ တွၼ်ႈတႃႇ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇရူမ်း မိူင်းဝၼ်းတူၵ်းတႄႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းမူၺ်ႉယဝ်ႉ။ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းမႃး ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇၼႆႉ လႆႈလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ ဢေႇတီႇ 417 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈမိူင်းၶႄႇၵေႃႈ ပွတ်းႁွင်ႇ ပွတ်းၸၢၼ်းၼႆသေ တႅၵ်ႇပဵၼ်သွင်တွၼ်ႈၵႂႃႇသေ တင်းသွင်ပႃႈသွင်ၽၢႆၼႆႉ ၶဝ်မၵ်းမၼ်ႈတူဝ်ၶဝ်ဝႃႈ ပဵၼ်ၸဝ်ႈဢႅမ်ႇပႃႇရၢႇ ၼႆယဝ်ႉ။
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 6
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 6 ၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ၵျူႇလီယႅၼ်ႇဝႃႈ တႄႇတီး ဢေႇတီႇ 501 တေႃႇ 600 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈပွတ်းဝၼ်းတူၵ်းၼႆႉ တႄႇ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၵၢင်ယဝ်ႉ။ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ ဢၼ်ပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇရူမ်း လႆႈလူႉလႅဝ်မႃးယဝ်ႉ ရူးရူပ်ႉ ၼႆႉ ပဵၼ်မႃး မိူင်းၵျႃႇမၢၼ်ႇ ဢၼ်မၢၵ်ႈမီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းယၢမ်းၼၼ်ႉ Justinian ဢၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇရူမ်းၼႆႉ ၶိုၼ်းၶတ်းၸႂ် ဢၢင်ႈတင်ႈ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇရူမ်း တီႈပွတ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇရူမ်း ဢၼ်ပဵၼ်ပၢၼ်သီၶမ်း ထူၼ်ႈသွင်ၼႆႉ လႆႈၽႅဝ်ၸိၵ်းၽႅဝ်ၸွမ်မႃးတႂ်ႈ မိုဝ်း Sassanid ဢၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၵၢင်ဢမေႇရိၵၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်း ၽိင်ႈငႄႈ မႃႇယႃႇ ၶဝ် ႁိူဝ်ႈႁိူင်းယဝ်ႉ။
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 7
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 7 ၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ၵျူႇလီႇယႅၼ်ႇ ဝႃႈ တႄႇတီႈ ဢေႇတီႇ 601 တေႃႇ 700 ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းမူႇသလိၼ်ႇ ဢၼ် မူဝ်ႇႁႃႇမႅတ်ႉ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇ ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်တင်း ဢႃႇရတ်ႉဝီးယႃးၼႆသေ လႆႈတႄႇမိူဝ်ႈ ပီ 622 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ မူဝ်ႇႁႃႇမႅတ်ႉ သဵင်ႈၵႂႃႇသေ မိူဝ်ႈပီ 632 ၼၼ်ႉ ၽႃႇသႃႇဢမ်ႇၸလၢၼ်ႇၼႆႉ ၽႅဝ်ႈႁွတ်ႈထိုင် ၵုၼ်ပႅၼ်ဢႃႇရီႇဝီးယႅၼ်းယဝ်ႉ။ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 7ၼႆႉ ဢမ်ႇၸလၢၼ်ႇၶဝ် ၶဝ်ႈသိမ်းဢဝ် မိူင်းပႃႇသျႃးသေ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇ Sassanid လႆႈတူၵ်းသုမ်းမႃးယဝ်ႉ။ သိမ်းဢဝ်ပႃး သီးရီးယႃး၊ ပလႅတ်ႉၸတၢႆး၊ ဢႃႇမေးၼီးယႃး လႄႈ ဢမေႇရိၵႁွင်ႇယဝ်ႉ။ ၽွင်း ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇဢႃႇရတ်ႉ ဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇၸၼ်ႇၸိၼ်ႇတၢႆးၼႆႉ လႆႈဝဝ်းသဝ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 8
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 8 ၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ၵျူႇလီႇယႅၼ်ႇဝႃႇ တႄႇတီႈ 701 တေႃႇ 800 ယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇပွတ်းၵၢင်ၼၼ်ႉ ဢမေႇရိၵႁွင်ႇ လႄႈ သၢပ်ႇၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ၵုၼ်ပႅၼ်ဢႃႇပႃႇရီယၼ်းၼၼ်ႉ တူၵ်းတႂ်ႈမိုဝ်း ဢိတ်ႇသလၢမ်းမိတ်ႉ ဢႃႇရတ်ႉၶဝ်ၵႂႃႇ ၽႂ်းၽႂ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇပၼ်ၸၼ် လႄႈ ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈၶဝ်လႄႈ လွင်ႈဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇဢႃႇရတ်ႉၶဝ် ၶႂၢၵ်ႈၼႃႈလိၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈၵိုတ်းၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 1 ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 8 သဵင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈ ယူးရူပ်ႉၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းဝိတ်ႉၶဵင်းၶဝ်ၼႆ့ ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်း ပၢင်ႇလၢႆၼႂ်းလိၼ်သေ လႆႈၶဝ်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်ၸူး မိူင်းၸိူဝ်းလမ်ႇလွင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၵျပၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ် ၼႃႇရႃႇၵႃႇၵ တၢင်ႇယဝ်ႉ။
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 9
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 9 ၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ၵျူႇလီႇယႅၼ်ႇဝႃႈ တႄႇ 801 တေႃႇ 900 ယဝ်ႉ။ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ၼႆႉ လႆႈၶၢမ်ႇလွင်ႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းဝိတ်ႉၶဵင်းၶဝ် ႁူမ်ႇငမ်းတင်းၼမ်သေ ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ပၢၼ်ဝိတ်ႉၶဵင်းၼႆယဝ်ႉ။ ဝိတ်ႉၶဵင်းၶဝ်ၼႆ့ ပူၼ်ႉပႅၼ်ၼႃႈလိၼ်ထိုင် ဢၢႆႇယႃႇလၢၼ်ႇ၊ သၵွင်ႉတလၢၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 10
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 10 ၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵျူႇလီႇယႅၼ်ႇဝႃႈ တႄႇတီႈ 901 တေႃႇ 1000 ယဝ်ႉ။ ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ပီလိုၼ်းသုတ်းႁင်း 1 ႁူဝ်ႁဵင်ပီယဝ်ႉ။ တီႈမိူင်းၶႄႇၼႆႉ ၶိူဝ်းႁိူၼ်းသွင်ႇ ၽွင်းငမ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်လွင်ႈၼပ်ႉသွၼ်ႇဝႃႈ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 10ၼႆႉ ပဵၼ်ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ ဢၼ်ၵူၼ်းတၢႆဢေႇသေပိူၼ်ႈ ယွၼ်ႉလူၺ်ႈပၢင်ႇသိုၵ်း ဢၼ်ႁိုင် 3000 ပီႇၸီႇပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇပၼ်ၸိၼ်ႇတၢႆးၼႆႉ ႁွတ်ႈၽႅဝ်ၸိၵ်းၽႅဝ်ၸွမ်ယဝ်ႉ။
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 11
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 11ၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵျူႇလီႇယႅၼ်ႇဝႃႈ တႄႇတီႈ 1001 တေႃႇ 1100 ယဝ်ႉ။ ၼၼ်ႉၼႆႉ ပဵၼ် ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီထူၼ်ႈသွင် တီႈ 2 ႁူဝ်ႁဵင်ပီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 11ၼႆႉ ပဵၼ်ပၢၼ် ၶုၼ်ရႁၢၼ်းပူၵ်ႉၶဝ် ႁူမ်ႇငမ်းယဝ်ႉ။ တီႈမိူင်းၶႄႇၼႆႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်း ၶိူဝ်းႁိူၼ်းသွင်ႇ လႄႈ တီႈမိူင်းဢိတ်ႉသလၢမ်းမိတ်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်း ပၢႆးသၢႆႊပဵၼ် ၶၢဝ်းသီၶမ်းယဝ်ႉ။
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 12
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 12 ၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ၵျူႇလီႇယႅၼ်ႇဝႃႈ တႄႇတီႈ 1101 တေႃႇ ပီ 1200 ယဝ်ႉ။ ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇထူၼ်ႈသၢမ် တီႈ 2 ႁူဝ်ႁဵင်ပီယဝ်ႉ။ တီႈၵမ်ႇပေႃးတီးယႃးၼၼ်ႉ တႄႇတင်ႈ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇၶႃႇမႃႇယဝ်ႉ။
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 13
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 13 ၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ၵျူႇလီႇယႅၼ်ဝႃႈ တႄႇတီႈ 1201 တေႃႇ 1300 ယဝ်ႉ။ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇမုၼ်ႇၵူဝ်ႇၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ် ဢေးသျႃးဝၼ်းဢွၵ်ႇ ႁွတ်ႈၽႅဝ်ထိုင် ပွတ်းၵၢင်ယူးရူပ်ႉယဝ်ႉ။
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 14
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 14 ၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ၵျူႇလီႇယႅၼ်ႇဝႃႈ တႄႇတီႈ ပီ 1301 တေႃႇ ပီ 1400 ယဝ်ႉ။ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇမုၼ်ႇၵူဝ်ႇၼႆႉ ႁႅင်းဢေႇမႃးသေ မုၼ်ႇၵူဝ်းလီးယႃးၶဝ်ၼႆ့ ထွႆဢွၵ်ႇၵႃႈတီႈ မိူင်းၶႄႇယဝ်ႉ။ တီႈ ယူးရူပ်ႉၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တၢင်းပဵၼ်မႄးတေႇသေ ၵူၼ်းလႆႈတၢႆၵႂႃႇ 75 လၢၼ်ႉတေႃႉ 200 လၢၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ သဵင်ႈၵၢမ်ႇယဝ်ႉ တီႈ ဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇ လႄႈ ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ် ပၢင်တိုၵ်းပၢၵ်ႇပီယဝ်ႉ။
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 15
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 15 ၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ၵျူႇလီႇယႅၼ်ႇဝႃႈ တႄႇတီႈ ပီ 1401 တေႃႇထိုင် ပီ 1500 ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် မိူင်းၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း Constantinople ႁင်း ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇပၼ်ၸိၼ်ႇတၢႆးၼၼ်ႉ ၶၢႆႉၸူး ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇ Ottoman သေ ပဵၼ်ၶၢဝ်းဝၼ်းၸၢႆႉ တွၼ်ႈတႃႇ ပၢၼ်ၵၢင်ပၼ်ႇၸိၼ်ႇတၢႆးယဝ်ႉ။ 
ၵူၼ်းယူးရူပ်ႉမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၶဝ်ၼႆႉ ၶဝ်သွၵ်ႈႁၼ်လွၵ်းလၢႆးမႂ်ႇတႃႇၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆၵုၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၸႂ်ႉတင်းသၢႆတၢင်းပၢင်ႇလၢႆႇသေ ဝၢႆႇႁူဝ်ၸူး ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၶူၼ်ႉႁႃသေ ပဵၼ်တိုဝ်ႉတၢင်း တွၼ်ႈတႃႇၶႂၢၵ်ႈၼႃႈလိၼ် ပေႃႇထူႇၵီႇ လႄႈ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇသပဵင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ပၢင်တိုၵ်းပၢၵ်ႇပီၼၼ်ႉ သုတ်းတူဝ်ႈတီႈ ပွႆးတိုၵ်း Castillon ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 16
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 16 ၼႆ့ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ၵျူႇလီႇယႅၼ်ႇဝႃႈ တႄႇတီႈ 1501 တေႃႇ 1600 ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈပၢႆးပိုၼ်းၶဝ်ဝႃႈတႄႉ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 16ၼႆႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်း ၽိင်ႈငႄႈမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၶဝ် ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ၸပဵင်ႇ လႄႈ ပေႃႇတူႇၵီႇၶဝ်ၼႆႉ ဢဝ်တင်းသၢႆတၢင်းၼမ်ႉသေ ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတင်းၸွတ်ႇတူဝ်ႈၵမ်ႇၽႃႇယဝ်ႉ။ ၼႃႈလိၼ်တီႈ ၵမ်ႇၽႃႇမႂ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇႁင်း ၸပဵင်ႇ လႄႈ ပေႃႇတူႇၵီႇယဝ်ႉ။ ပေႃႇတူႇၵီႇၼႆ့ ပဵၼ် ၵူၼ်းၵႃႉပၢင်ႇလၢႆႇပိူင်လူင် တွၼ်ႈတႃႆ ဢေးသျႃး လႄႈ ဢႃႇၾရိၵယဝ်ႉ။ တီႈၼႃးလိၼ်ၽၢႆႇဢွၵ်ႇပွတ်းၵၢင်ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇ Ottoman သိုပ်ႇယိုင်ႈယႂ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵေႃပႃးၼီးၵတ်ႉၼႆ့ မၼ်းတၢင်ႇလၢတ်ႈ လွင်ႈ လူၵ်ႈဢၼ်ဢဝ် လႅတ်ႇပဵၼ်ၵၢင်ၵႅၼ်ၼၼ်ႉသေ ထုၵ်ႇသၢၼ်ၶတ်းႁၢဝ်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းႁႅင်းယဝ်ႉ။ တီးမူႇမုၵ်ႉၸုမ်းၽုင်လၢဝ် ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ် သူႇပႃႇၼူဝ်ႇဝႃႇ SN 1572 ယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တေႃႇလမီႇ လႄႈ ဢရိတ်ႉၸ်တူဝ်ႇတႄႇၶဝ်ၼႆႉ ႁႂ်ႈဝၢႆႇႁူဝ်ၸူး လွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉပၢႆးသၢႆႊ တီႈ ပၢႆးလိူၼ်လၢဝ်ယူႇယဝ်ႉ။
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 17
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 17 ၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ၵျူႇလီယႅၼ်ႇဝႃႈ တႄႇတီး 1601 တေႃႇ 1700 ယဝ်ႉ။ တီႈယူးရူပ်ႉၼႆႉ ၽႅဝ်ႁွတ်ႈထိုင် ပၢႆးၸဝ်ႉၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇသေ ၸဝ်ႈပၢႆးပိုၼ်းၶဝ်ဝႃႈတႄႉ ပၢင်တိုၵ်း ဢၼ်ယိုင်ႈယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ပၢင်တိုၵ်းသၢမ်သိပ်းပီၼႆယဝ်ႉ။ ၽွင်းပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇသုတ်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းယူးရူပ်ႉၶဝ်ၼႆ့ ယွၼ်ႉလွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ၸဝ်ႈပၢႆးသၢႆႊဢွၼ်တၢင်းသုတ်း လႄႈ လွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉပၢႆးသၢႆႊသေ လႆႈႁူႉပွင်ႇ လွင်ႈ လေႃႇၵမ်ႇသမ်ႇ၊ ၽႆးၾႃႉ၊ တႄႇလီႇၸၵူၵ်ႉ၊ မႅၵ်ႇၶရူဝ်ႇၸၵူၵ်ႉ၊ ၵႄးၵုလတ်ႉ၊ ႁႅင်းၸၼ် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ၊ ၼိယႃႇမလွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ႁင်း ၼိဝ်ႇတၢၼ်ႇ၊ ႁႅင်းတဵၵ်းလူမ်း၊ ၸၢၵ်ႈၼပ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ ၸဝ်ႈပၢႆးသၢႆႊၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃး ၵႄႇလီႇလီႇယူဝ်ႇ၊ ၵျူဝ်းႁၼ်ၵပ်ႉပလႃႇ၊ ႁၢႆးၵျိၼ်း၊ ရေႃးပတ်ႉႁုတ်ႉ၊ ဢၢႆးသႅတ်ႉၼိဝ်ႇတၢၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်း လွင်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉ၊ ၽဵင်း၊ ပၢႆးမူၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇယဝ်ႉ။
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 18
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 18 ၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ၵရီႇၵေႃႉရီးယႅၼ်းဝႃႈ တႄႇတီး 1701 တေႃႇထိုင် 1800 ယဝ်ႉ။ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 18ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ လႄႈ လွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၾရၢင်ႇသဵတ်ႈလႄႈ လႆႈပဵၼ်တိုဝ်ႉတၢင်းပွင်ႇလႅင်းၸူး ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၺၢၼ်ႇဢွၵ်းဢေႃႇပိုတ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉပၢႆးၸၢၵ်ႈ တီႈမိူင်းဢင်းၵိတ်ႉၼႆႉ လႆႈတႄႇမႃး မိူဝ်ႈပီ 1770 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉဢမေႇရိၵၢၼ်ႇလႄႈ လႆႈပွႆႇၽႃႇႈပႅၻ်ႈ ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ ဢမေႇရိၵႁွင်ႇ တင်းၼမ်သေ ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်း ပဵၼ်မႃး မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ဢၼ်တိုၵ်ႉႁႃလႆႈ လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ဢၼ်ဢဝ် ဢၢႆၵႂၼ်းၼမ်ႉမႆႈသေ ႁေႃႈလႆႈၼၼ်ႉတႄႉ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 18ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ သိူင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉလွင်ႈယူႇသဝ်းၵူၼ်း လႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးယဝ်ႉ။
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 22
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 22 ၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ၵရီႇၵေႃႉရီးယႅၼ်းဝႃႈ တႄႇတီႈ 2101 ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 1 ဝၼ်း တေၢႆထိုင် 2200 တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 31 ဝၼ်းယဝ်ႉ။
ပၢႆးၸၢင်ႈ ၸိူဝ်းလၢမ်းဝႆႉတူၺ်း.
 - ယူင်ႇၸၢၵ်ႈၼိဝ်းၵလီးယႃး Oldbury ဢၼ်မီးတီႈ ဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇၼၼ်ႉ တႄႇၽဵဝ်ႈလွင်ႈမူတ်းသႂ်ႇ မိူဝ်ႈ ပီ 2012 ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉသေ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈၼၼ်ႉ လႆႈၶပ်ႉဝႆႉ တႃႇယဝ်ႉတူဝ်ႈ ၼႂ်း ပီ 2092-2101 ၼႆယဝ်ႉ။
 - ၸွမ်းလူၺ်ႈ documentary ဢၼ်ပဵၼ် "Extreme Engineering" ႁင်း Discovery Channel ၼၼ်ႉဝႃႈတႄႉ ဢၼ်ပဵၼ် ယူင်ႉသၢင်ႈ Shimizu Mega-City Pyramid ႁင်းၵျပၢၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ လႆႈၶပ်ႉၶိုင်တႃႇယဝ်ႉတူဝ်ႈၼႆယဝ်ႉ။
 - ပီ 2200 ၼႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇ လွင်ႈတၵ်ႉလၢတ်ႈ ၵႃႇတႃႇၶျီႇၸၵေးဝႃးတႄႉ ၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ တေပဵၼ် မုၵ်ႉၸုမ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈထီႉၼိုင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။
မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းတႂ်ႈ
မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းတႂ်ႈ ၼႆႉ ပဵၼ် ထုင်ႉပွတ်းတႂ်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ထုင်ႉသူပ်းၼမ်ႉ ဢေႇယႃႇဝတီႇ လႄႈ ၸႄႈမိူင်းထုင်ႉသၢပ်ႇၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇယဝ်ႉ။
တီႈၼႂ်းၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ပေႃးၶဝ်ႁွင်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းၼိူဝ်ၼႆႉ ႁွင်ႉဝႃႈ (အညာသား)ၼႆသေ ၵူၼ်းၸိူဝ်းတီႈ မိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းတႂ်ႈၼၼ်ႉၸမ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ (အောက်သား) ၼႆယဝ်ႉ။
ၶေႃႈၵႂၢမ်းၼၼ်ႉ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ၸႄႇႁွင်ႉမႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆး သိုၵ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈမၢၼ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယဝ်ႉတူဝ်ႈယဝ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1852 ၼၼ်ႉ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် သိမ်းဢဝ် မိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းတႂ်ႈသေ ဢၼ်ပဵၼ် မိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းၼိူဝ်တႄႉ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈၶဝ် ၽွင်းငမ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ပိုၼ်းဝႃႈ ၵမ်ႉၼမ်ပဵၼ် မၢၼ်ႈသေ တီႈမိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းတႂ်ႈၼႆႉ မိူဝ်ႈပႆႇထိုင် ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 19 ၼၼ်ႉ ပဵၼ် တီႈဢၼ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်း ၵႂၢမ်းမွၼ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇၼၼ်ႉ ဢဝ်ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း ထုင်ႉသၼ်လွႆသေ ဝႆႉပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ တႃႇဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
တီႈၸိူဝ်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃး.
 - ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ
 - ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ
 - ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း
 - ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ
 - ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ
 - ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်
 - ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ၸိူဝ်းတႃႇသိုပ်ႇလူတူၺ်း.
 - မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းၼိူဝ်
 - ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႈ
ဝဵင်းထွၵ်ႉၵျၢၼ်ႉ
ဝဵင်းထွၵ်ႉၵျၢၼ်ႉ (ထောက်ကြံ့မြို့ ; Htauk Kyant) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတူင်ႇ၊ ပွတ်းႁွင်ႇတႃႈၵုင်ႈ တီႈ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မွင်ႇမွင်ႇၸူဝ်း
ဢူးမွင်ႇမွင်ႇၸူဝ်း ၼႆ့ ပဵၼ် ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ပုၼ်ၽွင်း ၶုၼ်ပွင်ဝဵင်း တီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် ဝဵင်းလူင်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ တီႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ တႄႇဢဝ် ပီ 2016 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 5 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉဢဝ် တႃႈၶုၼ် ၶုၼ်ပွင်ဝဵင်း လႄႈ ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၵေႃႇမတီႇ ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ ပဵၼ် ၶူးမေႃလူင်ၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်လိုဝ်ႈၵၢၼ်မႃးတီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး တႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 
ဢူးမွင်ႇမွင်ႇၸူဝ်းၼႆႉ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ မိူဝ်ႈပီ 1951 လိူၼ်မေႇ 15 ဝၼ်းသေ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူးပၢႆးမၢၵ်ႈမီး (Bachelor of Economics) ၵႃႈတီႈၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးတႃႈၵုင်ႈ မိူဝ်ႈပီ 1973 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵွင်းမူၵၢမ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵွင်းမူၵၢမ်ႇ (ကောင်းမူကံရွာ၊ Kaunghmukan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇပတၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193845 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇပတၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1662 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1532 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3194 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်းၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်းၵၢၼ်ႇ (အင်းကံရွာ၊ Innkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇပတၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193846 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇပတၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1662 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1532 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3194 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ (အောင်ပင်သာရွာ၊ Aungpinthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇပတၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193843 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇပတၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1662 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1532 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3194 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇတႃႇ (အောင်သာရွာ၊ Aungthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇပတၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193844 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇပတၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1662 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1532 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3194 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇပတၢႆႇ (ဢွၵ်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇပတၢႆႇ (ဢွၵ်ႇ) (ရွှေပဒိုင် (အရှေ့)ရွာ၊ Shwepadaing(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇပတၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193847 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇပတၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1662 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1532 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3194 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇပတၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇပတၢႆႇ (ရွှေပဒိုင်ရွာ၊ Shwepadaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇပတၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193842 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇပတၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1662 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1532 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3194 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇပိၼ်ႇ၊ သျၢၼ်းတႄး
ဝၢၼ်ႈၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇပိၼ်ႇ (ကုက္ကိုပင်ရွာ၊ Kokekopin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194009 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1189 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1293 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2482 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵူၺ်းၵူင်း၊ သျၢၼ်းတႄး
ဝၢၼ်ႈၵူၺ်းၵူင်း (ဂွေးကုန်းရွာ၊ Gwaykone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194008 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1189 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1293 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2482 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈသႄႇၵျႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈသႄႇၵျႃး (ဆည်ကြားရွာ၊ Sekyar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194011 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1189 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1293 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2482 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈထဵင်ႇတေႃးဢၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈထဵင်ႇတေႃးဢၢႆႇ (ထိန်တောအိုင်ရွာ၊ Hteintawaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194007 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1189 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1293 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2482 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉ၊ သျၢၼ်းတေႃး
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉ (ရွာသစ်ရွာ၊ Ywarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194012 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1189 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1293 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2482 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတႃႇဢေး၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတႃႇဢေး (ရွာသာအေးရွာ၊ Ywartharaye) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194010 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1189 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1293 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2482 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈသျၢၼ်းတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈသျၢၼ်းတႄး (ရှမ်းတဲရွာ၊ Shante) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194006 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1189 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1293 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2482 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇဢူး၊ သျၢၼ်းမငႄႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇဢူး (ကန်ဦးရွာ၊ Kanu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းမငႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194021 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းမငႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1308 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1481 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2789 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၶျွင်းၵႂႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၶျွင်းၵႂႃႉ (ချောင်းဂွရွာ၊ Chaunggwa) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းမငႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194016 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းမငႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1308 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1481 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2789 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵူၺ်းၵူင်း၊ သျၢၼ်းမငႄႇ
ဝၢၼ်ႈၵူၺ်းၵူင်း (ဂွေးကုန်းရွာ၊ Gwaykone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းမငႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194017 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းမငႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1308 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1481 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2789 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵၢတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢတ်ႉၵူင်း (ဂါတ်ကုန်းရွာ၊ Gatkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းမငႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194014 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းမငႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1308 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1481 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2789 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇလႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇလႄႇ (ညောင်လည်ရွာ၊ Nyaunglel) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းမငႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194015 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းမငႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1308 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1481 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2789 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဝႃးယူင်ႇၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈဝႃးယူင်ႇၸု (ဝါးရုံစုရွာ၊ Waryonsu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းမငႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194020 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းမငႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1308 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1481 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2789 ၵေႃႉယဝ်ႉ။