ပိူင်ၸဝ်ႈဢၢမ်းၼၢတ်ႈသိုၵ်း
ပိူင်ၸဝ်ႈဢၢမ်းၼၢတ်ႈသိုၵ်း ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ် ပိူင်ၸဝ်ႈဢၢမ်းၼၢတ်ႈ လႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်း ဢၼ်ဢဝ်ဢၢမ်းၼၢတ်ႈ တပ်ႉသိုၵ်းသေ ယိပ်းၵၼ်ၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်းႁင်း ဝၼ်းမိူင်းယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈဢၢမ်းၼၢတ်ႈပိူင်ဢၼ်ၼႆႉတႄႉ ပဵၼ် ၸွမ်ႁၢၼ်ဢၼ်တႃႈၶုၼ်ယႂ်ႇ ၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇသၢၼ်ၶတ်းပိူင်ဢၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈသိုၵ်းသေ ၵူၼ်းမိူင်းၶဝ်ၵေႃႉယိပ်းၵမ်ဝႆႉယဝ်ႉ။
မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် ပိူင်ၸဝ်ႈဢၢမ်းၼၢတ်ႈသိုၵ်းၼႆႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၶႃႇၵီႇသတူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ (khakistocracy) ၼႆယဝ်ႉ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ၵႃႇၵီႇသတူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ (kakistocracy) ႁွင်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈႇ ဢၼ်ၵူၼ်းဢမ်ႇမီးၼမ်ႉၵတ်ႉတဵမ်ထူၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႉဢုပ်ႉပိူင်ႇ လႄႈ ၵႃႇၵီႇ (ၶႃႇၵီႇ) (Khaki) ၼႆႉ ပဵၼ် သီဢၼ်လုၵ်ႈသိုၵ်းၶဝ်ၼုင်ႈ ဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ပဵၼ်မႃးယဝ်ႉ။
လၢႆးတႄႇပဵၼ်မႃး.
ပိူင်ၸဝ်ႈဢၢမ်းၼၢတ်ႈသိုၵ်း ၼႆႉ မၼ်းတႄႇပဵၼ်မႃးတီႈ "coup d'état" ႁွင်ႉ လွင်ႈပၢၵ်ႈပႅတ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ။ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် ႁူမ်ႈဝႃႈမီးလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵူၼ်းမိူင်းယူႇသေတႃႉ ဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇတပ်ႉသိုၵ်းၵေႃႈ မီးဝႆႉယူႇ။ ပေႃးပဵၼ်သၢႆငၢႆမဵဝ်းၼၼ်ၼႆႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼႆႉ လႆႈၸွမ်းၸႂ်ပၼ် တပ်ႉသိုၵ်း ဢမ်ႇၼၼ် ဢၢမ်းၼၢတ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼႆႉ ၵႆႉလေႇသဝ်ႈဝဝ်းမႃးယဝ်ႉ။ လၵ်းထၢၼ်မၼ်းတႄႉ မိူဝ်ႈပၢၼ် သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈၼိုင်ႈ တီႈမိူင်းဝူင်ႉၵျႃႇမၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸွမ်ႁၢၼ်ၵျႃႇမၢၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ဢၢမ်းၼၢတ်ႈၶဝ် ယင်းယႂ်ႇလိူဝ်သေ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ဝီႇလ်ႁၢမ်ႇ (Kaiser Wilhelm II) ၵွၼ်ႇ။ ဝၢႆးလင် 1931 ၼၼ်ႉ တီႈ မိူင်းဝူင်ႉၵျႃႇပၢၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁူမ်ႈဝႃႈ တပ်ႉသိုၵ်းၼႆႉ ဢမ်ႇပူတ်းပႅတ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသေတႃႉ ၶဝ်ႈယင်းၸၢင်ႈၸႂ်ႉဢၢမ်းၼၢတ်ႈဝီႇတူဝ်ႇမႃးယူႇ။
ၸဝ်ႈဢၢမ်းၼၢတ်ႈသိုၵ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈၶဝ်ၶိုၼ်းၽွတ်ႈႁႅၼ်းပၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵူၼ်းမိူင်းသေတႃႉ ၶဝ်သိုပ်ႇႁဵတ်းပဵၼ် ၽူႈယႂ်ႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸွမ်ႁၢၼ်တီႈ မိူင်းပႃႇၵိတ်ႈသတၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် Muhammad Zia-ul-Haq (1977-1988) လႄႈ Pervez Musharraf (1999-2008) ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်ဢဝ် တႃႈၶုၼ်ၶဝ်ႈ ၶႂၢၵ်ႈပဵၼ်ထိုင် ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းယဝ်ႉ။
ၼႄလွင်ႈတၢင်းဝႃႈ.
ၸိူဝ်းပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢၢမ်းၼၢတ်ႈသိုၵ်းၼႆႉ ၶဝ်ၼႄလွင်ႈတၢင်း ဢၼ်လႆႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၼႆႉ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၼိမ်သဝ်း၊ ၶႂ်ႈၵႅတ်ႇၶႄႁႄႉၵၼ် လွင်ႈဢၼ်တေပဵၼ်ၽေးတေႃႇၵူၼ်းမိူင်း ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈဢၢမ်းၼၢတ်ႈသိုၵ်းတင်းသဵင်ႈၼႆႉ ၶဝ်ဢဝ်လွင်ႈတၢင်း Martial law ႁွင်ႉ တပ်ႉသိုၵ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉ တီႈ သၢႆငၢႆၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉဝၢၼ်ႈမိူင်းသေၵေႃႈ သိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈယဝ်ႉ။
ၼိူင်းၵၼ်တူၺ်းတင်း ပိူင်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း.
ပိူင်ၸဝ်ႈဢၢမ်းၼၢတ်ႈသိုၵ်း လႄႈ ပိူင်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၼႆႉ ၶႂ်ႈငၢႆးမိူၼ်ၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ပိူင်တင်းသွင်ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းမီးတူဝ်ထူပ်း လွင်ႈၵၢၼ်သိုၵ်း ဢမ်ႇၼၼ် ပဵၼ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၽၢႆႇတပ်ႉသိုၵ်းယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၵူၼ်းဢၼ်တေသိုပ်ႇပုတ်ႈတီႈၶဝ်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈသွၼ်ၵၢၼ်သိုၵ်းယဝ်ႉ။
ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈပိူင်လူင်မၼ်းတႄႉ တီႈပိူင်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၼႆႉ ၸၢင်ႈလိူၵ်ႈဢဝ် လုၵ်ႈလၢင်းၶဝ် တႅၼ်းတၢင်တီႈယဝ်ႉ။ တီႈ ပိူင်ၸဝ်ႈဢၢမ်းၼၢတ်ႈသိုၵ်းၸမ်ႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈယိုၼ်ႈဢၢပ်ႈပၼ်ၸိူင်ႉၼၼ်ႉ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ယိုၼ်ႈဢၢပ်ႈပၼ်ၼင်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ဢၢမ်းၼၢတ်ႈၶဝ်ၼႆႉ သဝ်ႈဝဝ်းမႃးယဝ်ႉ။ လၵ်းထၢၼ်မၼ်းတႄႉ ၼပူဝ်လီယႅၼ်ႇ ၼႆႉ ဝၢႆးသေ မၼ်းပူတ်းပႅတ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၾရၢင်ႇသဵတ်ႈယဝ်ႉ မၼ်းႁပ်ႉပဵၼ် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမိူင်းၾရၢင်ႇသဵတ်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵမ်ႉထႅမ် ပိူင်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၾရၢင်ႇသဵတ်ႈၶဝ်လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းတီႈယူးရူပ်ႉၼႆႉ ဢမ်ႇႁပ်ႉယိုၼ်ဝႃႈ ၼပူဝ်လီယႅၼ်ႇ ပဵၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း။
မိူင်းၸဝ်ႈဢၢမ်းၼၢတ်ႈ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း.
ဢႃႇၾရိၵ.
 - (1965–1976 1992–1994 2019)
 - (1963–1964 1965–1968 1969–1970 1972–1975)
 - (1966–1980 1980–1982 1982–1983 1983–1987 1987–2014)
 - (1966–1974 1976–1979 1987–1992)
 - (1966–1979 1981–1986 2003–2005 2013–2014)
 - (1975–1979 1982–1990)
 - (1990–1994)
 - (1999–2002)
 - မိူင်းႁူမ်ႈပွင်လူၺ်ႈၵူၼ်းလၢႆ တီႇမူဝ်ႇၶရႅတ်ႉတိၵ်ႉ ၶွၼ်းၵူဝ်ႇ (1965–1997)
 - (1968–1969 1977–1979)
 - (1999–2000)
 - (1953–1956 1981–2011 2011–2012 2013–2015)
 - (1979–1992)
 - (1974–1991)
 - (1994–1996)
 - (1966–1969 1972–1975 1975–1979 1981–1993)
 - (1984–1990 2008–2010)
 - (1980–1984 1999 2003 2012)
 - (1986–1991 1991-1993 2014)
 - (1980–1986 1990–1994 1994-1995 1995-1996 1996-1997 2003–2006)
 - (1969–1977)
 - (1972–1975)
 - (1968–1991 1991-1992 2012 2020 2020–present)
 - (1978–1979 1979–1992 2005–2007 2008–2009)
 - (1974–1987 1987-1989 1996 1999 2010–2011)
 - (1966–1979 1983–1999)
 - (1973–1975)
 - (1995 2003)
 - (1967–1968 1992 1992–1996 1996 1997–1998)
 - (1969–1991)
 - (1958–1964 1969–1971 1985–1986 1989–1993 2019-present)
 - (1967–1979)
 - (1987–1994)
 - (1987–2011)
 - (1971–1979 1985 1985–1986)
 - (1990–1994 1994)
 - (2017–2018)
ဢမႄႇရိၵ.
 - (1835–1852 1930–1932 1943–1946 1955–1958 1966–1973 1976–1983)
 - (1839–1843 1848 1857–1861 1861 1864–1871 1876–1879 1899 1920–1921 1930–1931 1936–1940 1943–1946 1951–1952 1964–1969 1969–1979 1980–1982)
 - (1889–1894 1930 1964–1985)
 - (1924–1925 1925 1927–1931 1932 1973–1990)
 - (1854 1953–1958)
 - (1868–1870 1876–1882 1917–1919)
 - (1933 1952–1959)
 - (1899 1930–1961 1963–1966)
 - (1876–1883 1935–1938 1947 1963–1966 1972–1979 2000)
 - (1885–1911 1931–1979 1979–1982)
 - (1931–1944 1944–1945 1954–1957 1957–1966 1970–1986)
 - (1983)
 - (1950–1956 1956–1957 1986–1990 1991–1994)
 - (1933–1949 1956–1957 1963–1971 1972–1982 2009–2010)
 - (1821–1822 1835–1846 1876–1880 1884–1911 1913–1914 1964–1982)
 - (1937–1979 1979–1985)
 - (1903–1904 1968–1989)
 - (1940–1948 1954–1989)
 - (1842–1844 1865–1867 1872 1879–1881 1914–1915 1930–1939 1948–1956 1962–1963 1968–1980 1992–2000)
 - (1980–1991)
 - (1865–1868 1876–1879 1933–1938 1973–1985)
 - (1858–1859 1859–1861 1861–1863 1908–1935 1948–1958)
ဢေးသျႃး.
 - ဢႃႇၾၵၢၼ်ႇၼီႇသတၢၼ်ႇ (1978)
 - (၊ ၊ 2021- ယၢမ်းလဵဝ်)
 - (1970–1975)
 - (1928–1975)
 - (1967–1998)
 - ဢီႇရၢၼ်း (1953–1957 1978–1979)
 - (1933–1934 1937–1938 1934-1935 1949-1950 1936 1941 1952–1953 1958–1963 1963–1968 1968–1979)
 - ၵျႃႇပၢၼ်ႇ (1185–1868 1931-1940 1940–1945)
 - (1170–1270)
 - (1170–1270 1961–1963 1963-1972 1981–1987)
 - (1959–1960)
 - (1988–1990)
 - (1988–1989)
 - (1958–1969 1969–1971 1977–1988 1999–2008)
 - ၾီႇလိပ်ႈပိၼ်း (1898, 1972–1981)
 - (1949 1951–1953 1953-1954 1961–1963 1963 1963-1966 1966-1970 1970–2000)
 - (1933 1947–1957 1959–1963 1963–1973 1977–1979 2006–2008 2014–2019)
 - (1963-1967)
 - (1962–1967 1974–1977 1977–1978 1978 1978–1982)
ယူးရူပ်ႉ.
 - (1923–1926 1934–1935 1944–1946)
 - (1974)
 - ယူႇၼၢႆႉတႅတ်ႉ ၶိင်းတမ်း (1653–1659)
 - (1799–1814 1852–1870 1870–1871 1940-1942)
 - (1992)
 - (1916–1918 1945)
 - (1925–1926 1936–1941 1967–1974)
 - (1926–1935 1981–1983)
 - (1926–1933 1974–1975)
 - (1941–1944)
 - (1922–1943 1943–1945)
 - (1918–1920 1991)
 - (1957)
 - (1808–1810 1923–1930 1936–1975)
 - (1913–1918 1921–1927 1960–1961 1971-1973 1980–1983 1997-1999)
ဢူဝ်းသီးၼီးယႃး.
 - (1987-1999၊ 2006-2014)