Mrsailiek/shan-dataset huggingface dataset:
ရႁၢၼ်းပႅတ်ႇမဵဝ်း
ရႁၢၼ်း 8 မဵဝ်း.
1. ဢေႁိꧤိၵ်ၶုပသမ်ပၻႃ ရႁၢၼ်း ဢၼ်ၽြႃးႁွင်ႉၶဝ်ဝႃႈ “ဢေႁိꧤိၵ်ၶု” ၼႆသေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းၵႂႃႇ။ (ၸိူဝ်းၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇၶဝ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈမႃးႁပ်ႉဢဝ်တြႃး ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ တူၼ်တူဝ် ၽြႃးယိုၼ် ႁပ်ႉပဵၼ်တပႄးသေ ႁပ်ႉႁွင်ႉ “ဢေႁိꧤိၵ်ၶု = မႃးလႄႈ ရႁၢၼ်း” ၼႆသေ ပဵꧣ်ရႁၢၼ်းၵႂႃႇ) <br>
2. သရၼၷမၼူပသမ်ပၻႃ လွတ်ႈႁေႃးႁပ်ႉဢဝ် သရၼၵုင်ႇသၢမ်ပိူင်သေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်း။ (ပၢၼ်ၽြႃး မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢၼုၺၢတ်ႈပၼ်ဝႃႈ “ၸိူဝ်းၶႂ်ႈပဵၼ် ရႁၢၼ်းၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈၶဝ် လွတ်ႈႁေႃး သရၼၵုင်ႇ သၢမ်ပႃးသေ ႁပ်ႉပဵၼ်ရႁၢၼ်းလႆႈယူႇ”ၼႆလႄႈ ၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈလွတ်ႈႁေႃး သရၼၵုင်ႇသၢမ်ၵမ်းသေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းၵႂႃႇ) <br>
3. ဢေႃဝႃတပꩦိၷ်ၷႁꧣူပသမ်ပၻႃ ႁပ်ႉဢဝ် ဢေႃးဝႃႇတ တီႈၽြႃးသေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်း။ (ၸဝ်ႈမႁႃႇၵတ်ႉသပ ဢွၵ်ႇၽၢတ်ႇယၢၼ်ႁိူၼ်း မႃးႁူပ်ႉၽြႃး လႆႈမႃးထွမ်ႇၶေႃႈဢေႃးဝႃႇတၽြႃးသေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းၵႂႃႇ) <br>
4. ပၺ်ႁႃၿျႃၵရꧣူပသမ်ပၻႃ တွပ်ႇပၼ် ၶေႃႈထၢမ်တွပ်ႇသေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်း။ (ၸဝ်ႈသၢင်ႇသေႃးပႃႇၵ ဢႃႇယု တိုၵ်ႉလႆႈ ၸဵတ်းၶူပ်ႇၵူၺ်းသေတ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တွပ်ႇလႆႈ ၶေႃႈထၢမ်ၸိူဝ်းပဵၼ် “ဢေၵံ ၼႃႇမ ၵိံ - ၼိုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ဢီႈသင်? သၿ်ၿေသတ်တႃ ဢႃႁႃရၻ်ꩪိၵႃ - ၼိုင်ႈၼႆႉ ၵႃႈပဵၼ်သတ်ႉတဝႃႇ တင်းသဵင်ႈ လႆႈဢိင်ပိုင်ႈ ဢႃႇႁႃႇရ”ၼႆလႄႈ ၽြႃးႁပ်ႉပဵၼ် ရႁၢၼ်းၵႂႃႇ) <br>
5. ၷရုꩪမ်မ ပꩦိၷ်ၷႁၼူပသမ်ပၻႃ ႁပ်ႉဢဝ် ၶေႃႈထမ်းယိုၼ်ၼၵ်း ၵရုထမ်ႇမ ပႅတ်ႇပိူင်သေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်း။ (မႄႈၼႃႉၵေႃးတမီႇၶႂ်ႈပဵၼ် ရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၼႃႇလႄႈ ၵႂႃႇယွၼ်းတီႈၽြႃး၊ ၽြႃးၸင်ႇတမ်းဝၢင်း ၶေႃႈထမ်းယိုၼ်ၼၵ်း ၵရုထမ်ႇမပႅတ်ႇပိူင် ပေႃးတေတိုဝ်းၵမ်လႆႈၸိုင် တေႁပ်ႉပဵၼ်ရႁၢၼ်းၼႆလႄႈ မႄႈၼႃႉၵေႃးတမီႇၵေႃႈ ႁပ်ႉသေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းယိင်း ၽိၵ်ႉၶုၼီႇၵႂႃႇ) <br>
6. ၻူတေၼူပသမ်ပၻႃ လုၵ်ႉတီႈ ၽူႈတၢင်တူဝ် မွၵ်ႇလၢတ်ႈသေ ႁပ်ႉပဵၼ်ရႁၢၼ်း။ (မႄႈမွၵ်ႇယႃႈ ဢꩦ်ꩧၵႃသိၵႃ မၼ်းၼၢင်းယွၼ်းပဵၼ် ရႁၢၼ်း၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီးတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ တႃႇတေမႃးလႄႈ ၽူႈတၢင်တူဝ် မႃးဝႆႈလဝ်ႈတီႈၽြႃးသေ ႁပ်ႉပဵၼ်ရႁၢၼ်းယိင်းၵႂႃႇ) <br>
7. ဢၻ်ꩪဝႃၸိၵူပသမ်ပၻႃ ၸုမ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၶဝ် ဢဝ်ၺၢတ်ႈပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၵမ်ႇမဝႃႇသၢမ်ပွင်ႈ ႁူမ်ႈၵၼ်ပဵၼ် သီႈပွၵ်ႈ (ၺၢတ်တိၸတုတ်ထၵမ်မဝႃႇ) ဢိၵ်ႇ ၸုမ်းရႁၢၼ်းၵူၼ်းၸၢႆးၵေႃႈ လႆႈဢဝ် ၺၢတ်ႈပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၵမ်ႇမဝႃႇသၢမ်ပွင်ႈ ႁူမ်ႈၵၼ်ပဵၼ် သီႈပွၵ်ႈ (ၺၢတ်တိၸတုတ်ထၵမ်မဝႃႇ)၊ လႆႈႁဵတ်းၼႆ လႆႈဢဝ် ၺၢတ်ႈၵမ်ႇမဝႃႇ ပႅတ်ႇပွၵ်ႈ လွတ်ႈႁေႃးမၵ်းမၼ်ႈပၼ်သေ ပဵၼ်မႃးရႁၢၼ်း။ (လိူဝ်သေ မႄႈၼႃႉၵေႃးတမီႇ ရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၶဝ်ၼႆႉ လႆႈဢဝ် ၺၢတ်ႈၵမ်ႇမဝႃႇ ပႅတ်ႇပွၵ်ႈ လွတ်ႈႁေႃးမၵ်းမၼ်ႈသေ ပဵၼ်မႃး ၵူႈၸဝ်ႈ) <br>
8. ၺတ်တိၸတုတ်ထ ၵမ်မူပသမ်ပၻႃ ၸုမ်းရႁၢၼ်းၵူၼ်းၸၢႆးၶဝ် ဢဝ်ၺၢတ်ႈပွၵ်ႈၼိုင်ႈ၊ ၵမ်ႇမဝႃႇသၢမ်ပွၵ်ႈ ႁွမ်ႈၵၼ် ပဵၼ်သီႇပွၵ်ႈ (ၺၢတ်တိၸတုတ်ထၵမ်မဝႃ) လွတ်ႈႁေႃးပၼ်သေ ပဵၼ်မႃးရႁၢၼ်း။ (ရႁၢၼ်းၵူၼ်းၸၢႆးၶဝ် တႃႇတေလႆႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈၶၢမ်ႇၽတ်းႁေႃးမၵ်းမၼ်ႈပၼ် ၺၢတ်တိၸတုတ်ထၵမ်မဝႃသေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႈ) <br>
ၼႂ်းပႅတ်ႇမဵဝ်းၼၼ်ႉ မၢႆ 1,3,4,5 ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်တူၼ်တူဝ်ၽြႃး ၵေႃႉဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ် ရႁၢၼ်းယဝ်ႈ။ <br>
ၼႂ်းပႅတ်ႇမဵဝ်းၼၼ်ႉ ဢေႁိꧤိၵ်ၶုပသမ်ပၻႃ၊ သရၼၷမၼူပသမ်ပၻႃ၊ ဢေႃဝႃတပꩦိၷ်ၷႁꧣူပသမ်ပၻႃ၊ ပၺ်ႁႃၿျႃၵရꧣူပသမ်ပၻႃ လႄႈ ၺတ်တိၸတုတ်ထ ၵမ်မူပသမ်ပၻႃ ၶဝ်ႁႃႈဢၼ်ၼႆႉ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ရႁၢၼ်းၵူၼ်းၸၢႆးယဝ်ႈ။ ၷရုꩪမ်မ ပꩦိၷ်ၷႁၼူပသမ်ပၻႃ၊ ၻူတေၼူပသမ်ပၻႃ လႄႈ ဢၻ်ꩪဝႃၸိၵူပသမ်ပၻႃ ၶဝ်သၢမ်ပိူင်ၼႆႉ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းယဝ်ႈ။<br>
ၼႂ်းဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇ ရႁၢၼ်းၵူၼ်းၸၢႆး ႁႃႈမဵဝ်းၼၼ်ႉ ၽၢႆႇၼိူဝ်သီႇဢၼ်တႄႉ ပဵၼ်မိူဝ်ႈ ပၢၼ်ၽြႃးၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးယဝ်ႉလႄႈ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ၵိုတ်းဝႆႉ ၺတ်တိၸတုတ်ထ ၵမ်မူပသမ်ပၻႃ ဢၼ်ဢဝ်ပဵၼ် ရႁၢၼ်းၵူၼ်းၸၢႆးၼၼ်ႉ ပိူင်လဵဝ်ၵူၺ်းယဝ်ႈ။
ရႁၢၼ်းဢေႁိၽိၵ်ႉၶု
ရႁၢၼ်း ဢေႁိၽိၵ်ႉၶု 28,647 ၸဝ်ႈ.
ၼႂ်းၵႃႈ ရႁၢၼ်းပႅတ်ႇမဵဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ရႁၢၼ်းဢေႁိၽိၵ်ႉၶုယဝ်ႈ။ ဢေႁိ - ပွင်ႈဝႃႈ “မႃး”၊ ꧤိၵ်ၶု- ပွင်ႇဝႃႈ “ရႁၢၼ်း”။ တူၼ်တူဝ်ၽြႃးၵေႃးတမ ၵေႃႉႁွင်ႉဝႃႈ “ရႁၢၼ်း မႃးလႄႈ မႃးတိုဝ်းၵမ် တြႃးဢၼ်ႁူဝ်ႁၢင်ၵၢင်လီၼၼ်ႉတ” ၼႆသေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းဢေႁိၽိၵ်ႉၶုၵႂႃႇ။ <br>
တႃႇတေပဵၼ် ရႁၢၼ်းဢေးႁိၽိၵ်ႉၶုၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ၸဝ်ႈလႆႈမီးပႃႇရမီႇဝၼ်းလင် ဢၼ်ၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇ လႆႈလူႇတၢၼ်းဝႆႉ ၽႃႈလိူင်သၢင်ႇၵၢၼ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇတေပဵၼ်လႆႈယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸဝ်ႈၿႃႇႁိယၻႃႇလုၸရိယၼၼ်ႉ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇယဝ်ႉသေတ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၼႂ်းသမ်ႇသရႃႇ ဢမ်ႇလႆႈလူႇတၢၼ်းၽႃႈလိူင်သၢင်ႇၵၢၼ်းလႄႈ ဢမ်ႇထိူၵ်ႈလႆႈပဵၼ် ရႁၢၼ်းဢေႁိၽိၵ်ႉၶု။ <br>
လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၶဝ်ၸဝ်ႈ တိုၼ်းတေပဵၼ် ၵေႃႉႁူႉႁၼ်တြႃးသတ်ႉၸႃႇ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၽတ်ႉတဝၵ်ႉၵီႇ ၶဝ်သၢမ်သိပ်းပီႈၼွင်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႁႃၼၢင်းယိင်း ဢၼ်လၵ်ႉၶူဝ်းၶဝ်ပၢႆႈ၊ ၶဝ်ၵႂႃႇၺႃးၽြႃး၊ ၽြႃးႁေႃးတြႃးပၼ်ၶဝ်သေ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ပဵၼ်သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ပဵၼ် သၵတႃႇၵၢမ်ႇ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈပဵၼ် ဢၼႃႇၵၢမ်ႇသေ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁွင်ႉဢေႁိၽိၵ်ႉၶုသေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းၵႂႃႇ။ ၸဝ်ႈမႁႃႇၵပ်ႉပိၼၶဝ်ၸဝ်ႈ 1000 ၵေႃႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆးထွမ်ႇတြႃး ပဵၼ်သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇယဝ်ႉ ၽြႃးၸင်ႇတေ ႁွင်ႉဢေႁိၽိၵ်ႉၶုသေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းၵႂႃႇ။ မၢင်ၸဝ်ႈမၢင်ပႃးၵေႃႈ လုၵ်ႉတီႈၽဝၵူၼ်းႁိူၼ်း လႆႈထွမ်ႇတြႃးၽြႃးယဝ်ႉ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇလႄႈ ၽြႃးႁွင်ႉ ဢေႁိၽိၵ်ႉၶုသေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းၵႂႃႇ။ <br>
ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇ ပုတ်ႉထၽြႃးၵေႃးတမၼႆႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢၼ်တူၼ်တူဝ် မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ႁွင်ႉဝႃႈ ဢေႁိၽိၵ်ႉၶုသေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းမႃးၼၼ်ႉ ပေႃးတူၺ်း တီႈၼႂ်းဝိၼယပိတၵၢတ်ႈၸိုင် လႆႈႁၼ် မီးဝႆႉ 1,344 ၸဝ်ႈ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉပဵၼ်-
 - ပၺ်ႇၸဝၵ်ႉၵီႇ 5 ၸဝ်ႈ
 - လုၵ်ႈသထေးမိူင်းပႃႇရႃႇၼသီႇ ၸၢႆးယသလႄႈ ဢူၺ်းၵေႃႉမၼ်း 55 ၸဝ်ႈ
 - လုၵ်ႈႁူမ်ႈဢူႈ ဢမ်ႇႁူမ်ႈမႄႈ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၵေႃးသလ ၸုမ်းၽတ်ႉတဝၵ်ႉၵီႇ 30 ၸဝ်ႈ
 - ၸုမ်းရသေႉသၢမ်ပီႈၼွင်ႈ ဢုရုဝေလၵတ်ႉသပ၊ ၼတီႇၵတ်ႉသပ၊ ၵယႃႇၵတ်ႉသပ 1,000 ၸဝ်ႈ
 - ၸုမ်းဢၵ်ႉၵသႃႇဝၵ ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇၶဝ် 250 ၸဝ်ႈ
 - ၸဝ်ႈဢင်ႇၵုလိမႃႇလ 1 ၸဝ်ႈ ႁူမ်ႈၵၼ် 1,344 ၸဝ်ႈ။ <br>
တီႈၼႂ်းသုတ်ႈတၼ်ႇတပိတၵၢတ်ႈ ၼႂ်းၼိၵႃႇယၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် 27,303 ၸဝ်ႈ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်-
 - ၸုမ်းပုၼ်ႇၼႃးသေလၶဝ် 300 ၸဝ်ႈ
 - ၸုမ်းၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း မႁႃႇၵပ်ႉပိၼ မိူင်းၵုၵ်ႉၵုတဝတီႇ 1,000 ၸဝ်ႈ
 - ၵူၼ်းမိူင်းၵပိလဝၢတ်ႈ ဢၼ်ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းသုတ်ႉထေႃးထၼ ၸႂ်ႉမႃးပၢင်းၽြႃး သိပ်းၸုပ်ႈ 10,000 ၸဝ်ႈ
 - ၸုမ်းပုၼ်ႇၼႃး ပႃႇရႃႇယၼိၵၶဝ် 16,000 ၸဝ်ႈ ႁူမ်ႈၵၼ် ပဵၼ်ၵႂႃႇ 27,303 ၸဝ်ႈ။ <br>
ပေႃးဢဝ် သဵၼ်ႈမၢႆ တီႈၼႂ်းဝိၼယပိတၵၢတ်ႈ 1,344 ၸဝ်ႈလႄႈ သဵၼ်ႈမၢႆ တီႈၼႂ်း သုတ်ႉတၼ်ႇတပိတၵၢတ်ႈ 27,303 ၸဝ်ႈ မႃးလေႃးၵၼ်ၸိုင် ပဵၼ်ၵႂႃႇ 28,647 ၸဝ်ႈယဝ်ႉ။
လွင်ႈယိုဝ်းတီႈပၢင်ၵုမ် တေႃႇၼႄႇထရမ်ႉ 2024
မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 13/07/2024 ၼၼ်ႉ ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈၵဝ်ႇ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ တေႃႇၼႄႇ ထရမ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇယိုဝ်းသႂ်ႇ တီႈႁူၽၢႆႇၶႂႃ ၽွင်းပဵၼ်လွင်ႈယိုဝ်းၵၼ် တီႈပၢင်ၵႅဝ်ႈ တီႈၸႄႈဝဵင်း Connoquenessing ဢၼ်မီးၽၢႆႇတူၵ်း ဝဵင်း ပတ်ႉလႃႇ ၸႄႈမိူင်း ပႅၼ်ႇသီႇလ်ဝေးၼီးယႃး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽၢႆႇပၵ်းပိူင်မၢႆမီႈ လႄႈ ၽူႈတႃႁၼ် လၢတ်ႈဝႃႈ ၽူႈထၢင်ႇထိူမ် ဢၼ်ယိုဝ်းၼၼ်ႉ ယိုဝ်းဢွၵ်ႇမႃး တီႈၼိူဝ်လင်ၶႃးႁိူၼ်း ၽၢႆႇၼွၵ်ႈ ဢွင်ႈတီႈ ပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ လူၺ်ႈၸႂ်ႉၵွင်ႈ သေ ၵွၼ်ႇၼႃႈ ဢၼ်လႆႈထုၵ်ႇ ဢဝ်တၢႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇပေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇပေႃႇ (တောင်ပေါ်ရွာ၊ Taungpaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸၼ်ႇၻဝုတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇၸၼ်ႇၻဝုတ်ႉၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 4967 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 24963 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမယိၼ်းငႄႇၽျႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈမယိၼ်းငႄႇၽျႃး (မရင်းငယ်ဖျားရွာ၊ Mayinngehpyar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸၼ်ႇၻဝုတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇၸၼ်ႇၻဝုတ်ႉၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 4967 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 24963 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈယေႇမျိတ်ႉၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈမယိၼ်းငႄႇၽျႃး (ရေမြစ်ကြီးရွာ၊ Yaemyitgyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸၼ်ႇၻဝုတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇၸၼ်ႇၻဝုတ်ႉၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 4967 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 24963 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇၻူး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇၻူး (ရွှေဒူးရွာ၊ Shwedu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸၼ်ႇၻဝုတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇၸၼ်ႇၻဝုတ်ႉၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 4967 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 24963 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇပေး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇပေး (ရွှေပေးရွာ၊ Shwebay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸၼ်ႇၻဝုတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇၸၼ်ႇၻဝုတ်ႉၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 4967 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 24963 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉ (ရွာသစ်ရွာ၊ Ywarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸၼ်ႇၻဝုတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇၸၼ်ႇၻဝုတ်ႉၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 4967 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 24963 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတႃရမႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈတႃႇရမႄး (သာရမဲရွာ၊ Tharrame) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸၼ်ႇၻဝုတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇၸၼ်ႇၻဝုတ်ႉၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 4967 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 24963 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၸၼ်ႇၻဝုတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၸၼ်ႇၻဝုတ်ႉ (စန္ဒဝတ်ရွာ၊ Sandawut) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸၼ်ႇၻဝုတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇၸၼ်ႇၻဝုတ်ႉၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 4967 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 24963 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ႁူဝ်ၼႃႈပႃႇတီႇႁႅင်းၵၢၼ် (ယူႇၶေႇ)
ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ပႃႇတီႇႁႅင်းၵၢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၼႃႈတီႈသုင်သုတ်း ၼႂ်းပႃႇတီႇႁႅင်းၵၢၼ် မိူင်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ။ ၵေႃႉဢၼ်ယိပ်းၵမ်ဝႆႉ ၼႃႈတီႈၼႆႉ ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႁေႃၶမ်း ပရိတ်ႈတဵၼ်ႇ ၶီႇယႃႇသတႃႇမႃႇ သေ လႆႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 4 April 2020 ဝၢႆးသေ မၼ်းလႆႈဢွင်ႇပေႉ တီႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ပႃႇတီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမိၼ်းတၢင်း(တူၵ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈမိၼ်းတၢၼ်း(တူၵ်း) (မင်းသန်း (အနောက်)ရွာ၊ Minthan(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸလုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၸလုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၸလုၼ်း (စလွန်းရွာ၊ Salun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸလုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸလုၼ်း လႄႈ မိၼ်းတၢၼ်းတူၵ်း ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၽႅၼ်ၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈမျႃႉၸဵင်းယွင်ႇ 16 ဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ လင်ႁိူၼ်းမီးယူႇ 156 ႁိူၼ်းသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 836 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတႃႇရၽျႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈတႃႇရၽျႅတ်ႉ (ကောင်းမှုသာရဖျက်ရွာ'၊ Kaunghmutharrahpyet) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၺႅတ်ႉ (ၵရိၼ်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇတၺႅတ်ႉ (ၵရိၼ်ႇ)ၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 556 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 2870 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမꩡေႃးၽျႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈမꩡေႃးၽျႃး (မဇောဖျားရွာ၊ Mazawhpyar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၺႅတ်ႉ (ၵရိၼ်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇတၺႅတ်ႉ (ၵရိၼ်ႇ)ၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 556 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 2870 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်ႇၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်ႇၶျွင်း (ပြင်ချောင်းရွာ၊ Pyinchaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၺႅတ်ႉ (ၵရိၼ်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇတၺႅတ်ႉ (ၵရိၼ်ႇ)ၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 556 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 2870 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၻႃးတူၺ်းပတွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၻႃးတူၺ်းပတွၵ်ႉ (ဒါးသွေးပိတောက်ရွာ၊ Darthwaypitauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၺႅတ်ႉ (ၵရိၼ်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇတၺႅတ်ႉ (ၵရိၼ်ႇ)ၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 556 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 2870 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတၺႅတ်ႉၵရိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈတၺႅတ်ႉၵရိၼ်ႇ (တညက် (ကုရင်)ရွာ၊ Tanyet(Kayin)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၺႅတ်ႉ (ၵရိၼ်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇတၺႅတ်ႉ (ၵရိၼ်ႇ)ၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 556 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 2870 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽႃႇသႃႇၵႃႇတူႇ
ၵႃႇတူႇ(ၵႃႇတူႇ:)ၼႆႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်း Sino-Tibetan ၵိင်ႇၽႄ သၢၵ်ႇ ဢၼ်လၢတ်ႈၵၼ် ၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇၵၢႆး၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ လူၺ်ႈၵူၼ်းၵႃႇတူႇ။ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၸမ်ႉ သႅတ်ႉတႃး၊ မိူင်းမၢဝ်း၊ လႄႈ မၢဝ်ႇတဵၵ်ႉ [ႁၢႆလၢႆ]၊ ဢၼ်မီးၽူႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်း တင်းမူတ်း 30,000 ၵေႃႉ။ ၽႃႇသႃႇၵႃႇတူႇၼႆႉ လႆႈဝႃႈပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢၼ်တေႁၢႆလၢႆၵႂႃႇ၊ လႄႈ ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်တင်း ၵႂၢမ်းၵၼၼ် လႄႈ ၵႂၢမ်းသၢၵ်ႇ။
တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈ.
ၵႃႇတူႇ မီးတူဝ်မႄႈလိၵ်ႈ 19 တူဝ်
ဝၢၼ်ႈၵျွင်းတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၵျွင်းတွင်ႇ (ကျောင်းတောင်ရွာ၊ Kyaungtaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၺႅတ်ႉ (ၵလႃး)၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇတၺႅတ်ႉၵလႃးၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1244 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 6390 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၸႃးမျဵင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၸႃးမျဵင်ႇ (စားမြိန်တောင်ရွာ၊ Sarmyeintaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၺႅတ်ႉ (ၵလႃး)၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇတၺႅတ်ႉၵလႃးၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1244 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 6390 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈꩡဝႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈꩡဝႄး (ဇဝဲရွာ၊ Zawea) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၺႅတ်ႉ (ၵလႃး)၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇတၺႅတ်ႉၵလႃးၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1244 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 6390 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတႃႇတမၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈတႃႇတမၢႆး (တာသမိုင်းရွာ၊ Tarthamaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၺႅတ်ႉ (ၵလႃး)၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇတၺႅတ်ႉၵလႃးၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1244 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 6390 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပလူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈပလူင်း (ပလုံးရွာ၊ Pulone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၺႅတ်ႉ (ၵလႃး)၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇတၺႅတ်ႉၵလႃးၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1244 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 6390 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢၼွၵ်ႉပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈဢၼွၵ်ႉယႅတ်ႉ (ႁွင်ႉ) ဝၢၼ်ႈပၢၼ်ၸႅတ်ႉ (အနောက်ရပ် (ခ) ပန်စက်ရွာ၊ Ahnaukyat(Panset)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၺႅတ်ႉ (ၵလႃး)၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇတၺႅတ်ႉၵလႃးၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1244 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 6390 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵိၼ်းတပ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၵိၼ်းတပ်ႉ (ကင်းတပ်ရွာ၊ Kintat) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတူင်းၿျေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇတူင်းၿျေႃးၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1123 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 6021 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၶျွင်းဝ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၶျွင်းဝ (ချောင်းဝရွာ၊ Chaungwa) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတူင်းၿျေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇတူင်းၿျေႃးၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1123 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 6021 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၶျွင်းဝပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၶျွင်းဝပျိၼ်ႇ (ချောင်းဝပြင်ရွာ၊ Chaungwapyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတူင်းၿျေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇတူင်းၿျေႃးၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1123 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 6021 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမေႃႇတယူၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈမေႃႇတယူၵ်ႉ (မော်တရုပ်ရွာ၊ Mawtayoke) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတူင်းၿျေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇတူင်းၿျေႃးၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1123 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 6021 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇပု၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇပု (တောင်ပုရွာ၊ Taungpu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတူင်းၿျေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇတူင်းၿျေႃးၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1123 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 6021 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတူင်းၿျေႃးငႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈတူင်းၿျေႃးငႄႇ (တုံးဗျောငယ်ရွာ၊ Tonebyawnge) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတူင်းၿျေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇတူင်းၿျေႃးၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1123 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 6021 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတူင်းၿျေႃးၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈတူင်းၿျေႃးၵျီး (တုံးဗျောကြီးရွာ၊ Tonebyawgyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတူင်းၿျေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇတူင်းၿျေႃးၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1123 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 6021 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်ႇၵျီး (ပြင်ကြီးရွာ၊ Pyingyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတူင်းၿျေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇတူင်းၿျေႃးၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1123 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 6021 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၽယႃးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၽယႃးၵူင်း (ဘုရားကုန်းရွာ၊ Hpayarkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတူင်းၿျေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇတူင်းၿျေႃးၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1123 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 6021 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈလႃႉတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈလႃႉတႃႇ (လသာရွာ၊ Lathar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတူင်းၿျေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇတူင်းၿျေႃးၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1123 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 6021 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈငႃးဢိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈငႃးဢိၼ်း (ငါးအင်းရွာ၊ Ngarinn) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပိၼ်းဢူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈၶဝ်တႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ “ၻႃးဢိၼ်း“ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇပိၼ်းဢူဝ်ႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 691 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 3373 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၸလိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၸလိၼ်း (ဆလင်ရွာ၊ Salin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပိၼ်းဢူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇပိၼ်းဢူဝ်ႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 691 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 3373 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပိၼ်းဢူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈပိၼ်းဢူဝ်ႇ (ပင်းအိုရွာ၊ Pinoh) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပိၼ်းဢူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇပိၼ်းဢူဝ်ႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 691 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 3373 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တဝၼ်း ဝိႁူဝ်ၶရတ်ႉ
တဝၼ်း ဝိႁူဝ်ၶရတ်ႉ (ตะวัน วิหครัตน์; ႁူႉဝႃႈထႅင်ႈ တေ (เต), ၵိူတ်ႇ 20 ၸူႇလၢႆႇ 1991) ၼႆႉ ပဵၼ် ၸၢႆးၸိူင်းထႆး၊ ၽူႈၼမ်းပၢင်ႇ လႄႈ ၸၢႆးငၢမ်း တီႈ ၵုင်းထဵပ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ် လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵဝ်ႇ ၵေႃႉ႞။ တဝၼ်ႇ တႄႇပဵၼ် ၽူႈၼမ်းပၢင် ပၢင်ပွႆး "" မိူဝ်ႈပီ 2014.
ဝၢၼ်ႈပယၢၼ်းပိၼ်ႇၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈမယၢၼ်းပိၼ်ႇၶျွင်း (မရမ်းပင်ချောင်းရွာ၊ Mayanpinchaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပꧢုပ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇပꧢုပ်ႉၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 510 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 2545 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပꧡုပ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈပꧢုပ်ႉ (ပဆွပ်ရွာ၊ Pasut) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပꧢုပ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇပꧢုပ်ႉၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 510 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 2545 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵိၼ်းၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၵိၼ်းၶျွင်း (ကင်းချောင်းရွာ၊ Kinchaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇပပျိၼ်ႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 816 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 4257 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျႅတ်ႉမႃႉဢူၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၵျႅတ်ႉမႃႉဢူၵ်ႉ (ကြက်မအုပ်ရွာ၊ Kyetmaoke) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇပပျိၼ်ႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 816 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 4257 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျႅတ်ႉမႃႉဢူၵ်ႉၽျႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၵျႅတ်ႉမႃႉဢူၵ်ႉၽျႃး (ကြက်မအုပ်ဖျားရွာ၊ Kyetmaokehpyar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇပပျိၼ်ႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 816 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 4257 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတီႇၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈတီႇၶျွင်း (တီချောင်းရွာ၊ Tichaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇပပျိၼ်ႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 816 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 4257 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈပပျိၼ်ႇ (ပပြင်ရွာမရွာ၊ Papyinywarma) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇပပျိၼ်ႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 816 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 4257 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပပျိၼ်ႇၽျႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈပပျိၼ်ႇၽျႃး (ပပြင်ဖျားရွာ၊ Papyinhpyar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇပပျိၼ်ႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 816 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 4257 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပဵင်းၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈပဵင်းၶျွင်း (ပိန်းချောင်းရွာ၊ Peinchaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇပပျိၼ်ႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 816 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 4257 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပပျိၼ်ႇဢထႅတ်ႉၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈပပျိၼ်ႇဢထႅတ်ႉၸု (ပပြင်အထက်စုရွာ၊ Papyinahhtetsu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇပပျိၼ်ႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 816 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 4257 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈꧤူၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈꧤူၵ်ႉ (ဘုတ်ရွာ၊ Boke) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇပပျိၼ်ႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 816 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 4257 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈရႃႇꩡꧤႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈရႃႇꩡꧤႃႇ (ရာဇဘာရွာ၊ Yarzabar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇပပျိၼ်ႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 816 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 4257 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်ႇမထီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်ႇမထီး (အင်မထီးရွာ၊ Inmahtee) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇပပျိၼ်ႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 816 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 4257 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတွင်ႇ (ကျောင်းတောင်ရွာ၊ Kyaungtaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်းငႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇပျိၼ်းငႄႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 431 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 2349 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈꧡၢၼ်ႇလႃႉတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈꧡၢၼ်ႇလႃႉတွင်ႇ (ဆံလှတောင်ရွာ၊ Sanhlataung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်းငႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇပျိၼ်းငႄႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 431 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 2349 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
လိၵ်ႈမွၼ်း
တူဝ်လိၵ်ႈမွၼ်း(အက္ခရ်မန်listen;, မွန်အက္ခရာlisten;, อักษรมอญlisten)ၼႆႉ ပဵၼ်တူဝ်လိၵ်ႈ ပရႁိတ ဢႃႇပူႇၵိတႃႇ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း တႃႇတႅမ်ႈ ၽႃႇသႃႇမွၼ်း။ ပဵၼ်တူဝ်ယင်ႇ လိၵ်ႈမွၼ်း-မၢၼ်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉမႃးတီႈ လိၵ်ႈပလဝၵရၼ်ႇထ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး ပွတ်းႁွင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးပိုၼ်း.
လိၵ်ႈမၢႆတွင်း မွၼ်ႇ ဢၼ်ၸဝ်ႉသေပိူၼ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးဝၼ်းထီႉ တင်းမူတ်းၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇ ပၢႆးပိုၼ်းၵဝ်ႇ တႅမ်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ ထူၼ်ႈ 6 CE ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်လႆႈႁၼ် တီႈၼၶွၼ်းပထူမ် လႄႈ တီႈသႃႇရႃႇပူႇရီႇ (ၼႂ်းမိူင်းထႆး)။ ၶႅပ်းႁိၼ် ထႃႇရႃႇၵူတ်ႉ ဢၼ်လႆႈႁၼ်တီႈမိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းတႂ်ႈ လႆႈထုၵ်ႇတႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ ပဵၼ်မိူဝ်ႈႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီမိူင်းထူၼ်ႈ 6 CE ဢမ်ႇၼၼ် ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီမိူင်းထူၼ်ႈ 11 CE။ လိၵ်ႈႁိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တႅမ်ႈဝႆႉ လိၵ်ႈၵရၼ်ႇတႃႇ၊ လိၵ်ႈၵရၼ်ႇတႃႇၼႆႉ ၵႆႉႁွင်ႉဝႃႈ ပႃႇလဝႃႇ ဢမ်ႇၼၼ် ၵႃႇတမ်ႇပႃႇ။ ပဵၼ်လိၵ်ႈ ပွတ်းႁွင်ႇ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး မိူဝ်ႈႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ ထူၼ်ႈႁူၵ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ၼိုင်ႈသေ ပဵၼ်လိၵ်ႈ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းမႃး မိူဝ်ႈၸဝ်ႉ မိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူဝ်လိၵ်ႈၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းၵၢၼ်တႅမ်ႈလိၵ်ႈပႃႇလိၵမ်ႈၼမ် ပဵၼ်လိၵ်ႈပုတ်ႉထ ဢၼ်လႆႈႁၼ် ၼႂ်းဝဵင်းၵဝ်ႇ မွၼ်း သထုင်ႇ လႄႈ ဝဵင်းၵဝ်ႇ ဝဵင်းပျူႉၵဝ်ႇ သီႇရိၵသေတ တင်းသွင်ဝဵင်း။ လိၵ်ႈမွၼ်း လႄႈ လိၵ်ႈမၢၼ်ႈ ပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ လိၵ်ႈၵရၼ်ႇထႃႇၼႆႉသေ ၽႄႈတိူၼ်းမႃး။ လၢႆးမၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးၼၼ်ႉ မိူၼ်ၵၼ်တင်း လိၵ်ႈၵႃႇဝီႇ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉ ၼႂ်းၸေႃႇဝႃႇၵဝ်ႇၼၼ်ႉတႄႉတႄႉ။ လိၵ်ႈပႃႇလႃႇဝႃႇ-ၵရၼ်ႇတႃႇ ၼႂ်းၸေႊဝႃႇၼႆႉ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး ပဵၼ်မႃး လိၵ်ႈၵႃႇဝီႇ မိူဝ်ႈႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 8 သေတႃႉ ဢွင်ႇသၢၼ်းထွင်ႇ ထဵင်ဝႃႈ ဢမ်ႇမီးလၵ်းထၢၼ် ဢမ်ႇၼၼ် လၵ်းထၢၼ် ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်တင်း လိၵ်ႈၵဝ်ႇ ၻဝႃႇရဝတီႇ မွၼ်း လႄႈ လိၵ်ႈမွၼ်း-မၢၼ်ႈၼၼ်ႉ။
တီႈသထုင်ႇ လႄႈ ႁိမ်းႁွမ်းမၼ်း မိူင်းမၢၼ်ႈတႂ်ႈၼႆႉ လႆႈႁၼ် လိၵ်ႈႁိၼ်မွၼ်း တင်းၼမ်။ ဢမ်ႇမီးဝၼ်းထီႉ တင်းမူတ်း။ ႁႄႇရီႇ လီႊယိူဝ်ႊၼႅတ်ႉ သျွတ်ႉတူဝ်ႇ လႄႈ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇတၢင်ႇၸိူဝ်း ပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၶဝ် တီႈႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီထူၼ်ႈသိပ်းဢဵတ်း ၵူၺ်းၵႃႈ ၶဝ်ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈ ၸဝ်ႉလိူဝ်ၼၼ်ႉယူႇ။ ၸွမ်းၼင်ႇ ၵၢၼ်ထတ်းသၢင် ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ၶႅပ်းႁၢင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တင်းမူတ်း ပဵၼ်ၶွင်မွၼ်းၵဝ်ႇ: ပိူင်လူင်မၼ်း လိၵ်ႈဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉ ၼိူဝ်ၶူဝ်းၼုင်ႈ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ တီႈထမ်ႈၵူဝ်ႇၵူၼ်ႇ လႄႈ လိၵ်ႈဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ သွင်ဢၼ် ဢၼ်ပဵၼ် ထရၢပ်ႉ လႄႈ ပၼ်ႇၻိတ်ႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လၢႆးတႅမ်ႈလိၵ်ႈမၼ်းၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ်တင်း လိၵ်ႈႁိၼ် တီႇၼႃႇယႃႇ မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ 760 ဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉ လိၵ်ႈသၼ်ႇၵရိတ်ႉ ဢၼ်ပႃးလိၵ်ႈၵႃႇဝီႇ ၸေႃႇဝႃႇၵဝ်ႇၼၼ်ႉတႄႉတႄႉ။ လိၵ်ႈႁိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပေႃးဢဝ်ပိူင်တမ်းလိၵ်ႈ လႄႈ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ၶွင်မွၼ်းၵဝ်ႇ။ မွၼ်းၵဝ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်မိူဝ်ႈ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 5 တေႃႇထိုင် ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 12 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပၢၼ်ၼႆႉ တူဝ်လိၵ်ႈမွၼ်း ၸႅၵ်ႇၽႄလႆႈ သွင်သၢမ်မဵဝ်း မိူၼ်ၵၼ်သေတႃႉ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈတႄႉ ဢမ်ႇပေႃးပိူင်ႈၵၼ်။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ဝႃႈ ၸဵတ်း ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ လိၵ်ႈႁိၼ် ၽရႃႇပထူမ် (ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 6) ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၻွမ်ႊပူဝ်ႊ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ပႃႇၵၼ်ႇ (ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 12) ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ် (ၻွမ်ႊပူဝ်ႊ ဒုံပေါဟ်) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပၢၼ် တႄႇဢဝ် ဝၢႆးလင် ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 12 တေႃႇထိုင် ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 13 ၼၼ်ႉ မွၼ်းၵဝ်ႇ လႆႈလႅၵ်ႈလၢႆႊ လူၺ်ႈ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ သေ ပဵၼ်မႃး မွၼ်းၵၢင် လွႆးလွႆးယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းမွၼ်းၵၢင်ၼႆႉ မီးလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈသဵင်လူင် ဢၼ်သဵင်ယၢဝ်း ၵႂၢမ်းမွၼ်းၵဝ်ႇ လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်သဵင်ပွတ်း။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ 'ၻွမ်ႊပူဝ်ႊ ဒုံပေါဟ်' (တႃႇၸဵတ်း) ၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႃး 'တႃႈပႃ ထပဟ်' ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သဵင်ယၢဝ်း ‘ဢူ’ ၼၼ်ႉ လႆႈၶၢႆႉၵႂႃႇ။
တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈ.
တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈမွၼ်းၼႆႉ မီးတူဝ်မႄႈလိၵ်ႈ 35 တူဝ် (ပႃးတူဝ်မႄႈလိၵ်ႈသုၼ်) မိူၼ်ၼင်ႇ တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈ ဢၼ်ပႃးၼႂ်း တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈ ဢၼ်လူမ်းထူၺ်ႈၸႂ်ၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉ သီၶဵဝ်:
လိၵ်ႈမွၼ်း-မၢၼ်ႈ
တူဝ်လိၵ်ႈမွၼ်း-မၢၼ်ႈ (မွန်မြန်မာအက္ခရာlisten; အက္ခရ်မန်ဗၟာ, listen, อักษรมอญพม่าlisten; ႁွင်ႉထႅင်ႈဝႃႈ လိၵ်ႈမွၼ်း, လိၵ်ႈမွၼ်းၵဝ်ႇ လႄႈ လိၵ်ႈမၢၼ်ႈ) ၼႆႉ ပဵၼ်တူဝ်လိၵ်ႈ abugida ဢၼ်လုၵ်ႉမႃးတီႈ တူဝ်လိၵ်ႈ Pallava Grantha မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးပွတ်းၸၢၼ်း လႄႈ ဝၢႆးမႃး မိူင်းဢေးသျႃးၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ။ ပဵၼ်ငဝ်ႈၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉတူဝ်မႄႈလိၵ်ႈ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း တႃႇၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ မၢၼ်ႈ၊ မွၼ်း၊ တႆး၊ ရၶႅင်ႇ၊ ၸိင်ႇၽူဝ်ႇ လႄႈ ၵရဵင်း ပၢၼ်မႂ်ႇ။
တူဝ်လိၵ်ႈ.
ဢၼ်ၼႄဝႆႉပႃႈတႂ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈမွၼ်း 35 တူဝ်။
ဝၢၼ်ႈတပ်ႉတွင်ႇ၊ ပျိၼ်းငႄႇ
ဝၢၼ်ႈတပ်ႉတွင်ႇ (တပ်တောင်ရွာ၊ Tattaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်းငႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇပျိၼ်းငႄႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 431 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 2349 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမေႃႇတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈမေႃႇတွင်ႇ (မော်တောင်ရွာ၊ Mawtaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်းငႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈၶဝ်တႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ "မေႃႉတွင်ႇ၊ မေႃးတွင်ႇ၊ မူဝ်ႉတွင်ႇ" ၼႆယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇပျိၼ်းငႄႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 431 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 2349 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈယိၼ်းဢူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈယိၼ်းဢူင်ႇ (ရင်းအုံရွာ၊ Yinohn) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်းငႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇပျိၼ်းငႄႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 431 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 2349 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈသျွင်ႇတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈသျွင်ႇတႄး (ရှောင်တဲရွာ၊ Shaungte) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်းငႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇပျိၼ်းငႄႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 431 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 2349 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတႅတ်ႉလႅတ်ႉငႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈတႅတ်ႉလႅတ်ႉငႄႇ (တက်လက်ငယ်ရွာ၊ Tetletnge) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပတွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇပတွင်းၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 872 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 4436 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇပလႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇပလႄး (တောင်ပုလဲရွာ၊ Taungpale) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပတွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇပတွင်းၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 872 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 4436 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈသျၢၼ်းတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈသျၢၼ်းတွင်ႇ (ရှမ်းတောင်ရွာ၊ Shantaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပတွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇပတွင်းၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 872 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 4436 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပတွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈပတွင်း (ပသောင်းရွာ၊ Pathaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပတွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇပတွင်းၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 872 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 4436 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတႅတ်ႉၵႄႇၵျိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈတႅတ်ႉၵႄႇၵျိၼ်း (သက္ကယ်ကျင်းရွာ၊ Thetkeikyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းတၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇမိၼ်းတၢၼ်းၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 305 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 1579 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမယိၼ်းငႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈမယိၼ်းငႄႇ (မရင်းငယ်ရွာ၊ Mayinnge) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းတၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇမိၼ်းတၢၼ်းၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 305 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 1579 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမိၼ်းတၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈမိၼ်းတၢၼ်း (မင်းသန်းရွာ၊ Minthan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းတၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇမိၼ်းတၢၼ်းၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 305 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 1579 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵိၼ်းတပ်ႉ၊ မꩡေႃး
ဝၢၼ်ႈၵိၼ်းတပ်ႉ (ကင်းတပ်ရွာ၊ Kintat) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမꩡေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇမꩡေႃးၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1610 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 8382 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၶူင်ႇမေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၶူင်ႇမေႃႇ (ခုံမော်ရွာ၊ Khonmaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမꩡေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇမꩡေႃးၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1610 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 8382 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇပု၊ မꩡေႃး
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇပု (တောင်ပုရွာ၊ Taungpu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမꩡေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇမꩡေႃးၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1610 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 8382 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၸူဝ်းသျႃး ၼႄႇလ်သၼ်ႇ ၶူႇသျိင်း
Dr Rev. J. N. Cushing [Josiah Nelson Cushing / ၸူဝ်းသျႃး ၼႄႇလ်သၼ်ႇ ၶူႇသျိင်း] ၼႆႉ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ လိူၼ်မေႇ ဝၼ်းထိ 4 ပီ 1840 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃႈမၼ်း ပဵၼ် ဢႄးလ်ၾိတ်ႉ ၼႄႇလ်သၼ်ႇ ၶူႇသျိင်း လႄႈ မႄႈမၼ်း ပဵၼ် သျႃးလွတ်ႉ ဢႄႇဝႃႇရီႇ ၾူတ်ႉသတႃႇ။ ၻွၵ်ႉတိူဝ်ႇၶူႇသျိင်း ပဵၼ်ၽူႈတႅမ်ႈပပ်ႉလႆၢးၵႂႃႇသတ်ႉတႃႇတႆး ၽႆၢႇဢင်းၵိတ်း ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း (1871) လႄႈ ပပ်ႉပိုတ်ႇတႅတ်ႈ သျၢၼ်း-ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း (1881)။ ယဝ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ၵျၢမ်းလိၵ်ႈႁူဝ်းလီး (Holy Bible) ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇတႆးလႂ်ယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈသဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ် မိူဝ်ႈပီ 1905။
ဝၢၼ်ႈထူင်ႇယၢႆႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈထူင်ႇယၢႆႉ (ထုံရိုက်ရွာ၊ Htonyaik) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမꩡေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇမꩡေႃးၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1610 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 8382 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်ႇၶျွင်း၊ မꩡေႃး
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်ႇၶျွင်း (ပြင်ချောင်းရွာ၊ Pyinchaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမꩡေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇမꩡေႃးၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1610 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 8382 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈꧤၢၼ်ႇမႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈꧤၢၼ်ႇမႄး (ဘန်မဲရွာ၊ Banme) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမꩡေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇမꩡေႃးၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1610 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 8382 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမꩡေႃးပျိၼ်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈမꩡေႃးပျိၼ်ႇၵျီး (မဇောပြင်ကြီးရွာ၊ Mazawpyingyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမꩡေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇမꩡေႃးၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1610 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 8382 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမယိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈမယိၼ်း (မရင်းရွာ၊ Mayin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမꩡေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇမꩡေႃးၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1610 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 8382 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမတေႇတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈမတေႇတွင်ႇ (မသေတောင်ရွာ၊ Mathaytaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမꩡေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇမꩡေႃးၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1610 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 8382 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမေႃႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈမေႃႇၵျီး (မော်ကြီးရွာ၊ Mawgyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမꩡေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇမꩡေႃးၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1610 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 8382 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉမႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉမႄး (မလက်မဲရွာ၊ Letme) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမꩡေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇမꩡေႃးၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1610 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 8382 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဝၢႆးတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈဝၢႆးတွင်ႇ (ဝိုင်းတောင်ရွာ၊ Waingtaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမꩡေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇမꩡေႃးၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1610 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 8382 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈတၵၢၼ်ႇ (သကန်ရွာ၊ Thakan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမꩡေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇမꩡေႃးၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1610 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 8382 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတႅတ်ႉၵၢၼ်းပိၼ်ႇထွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈတႅတ်ႉၵၢၼ်းပိၼ်ႇထွၵ်ႉ (သက္ကန်းပင်ထောက်ရွာ၊ Thatkanpinhtauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမꩡေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇမꩡေႃးၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1610 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 8382 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵူင်းၽွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၵူင်းၽွၵ်ႉ (ကုန်းဖောက်ရွာ၊ Konehpauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျဵၵ်ႉတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇမျဵၵ်ႉတွင်ႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 7537 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 43721 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵႂႅတ်ႉတိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၵႂႅတ်ႉတိတ်ႉ (ကွက်သစ်ရွာ၊ Kwetthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျဵၵ်ႉတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇမျဵၵ်ႉတွင်ႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 7537 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 43721 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျၢၼ်ႇတေႃး၊ မျဵၵ်ႉတွင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵျၢၼ်ႇတေႃး (ကြံတောရွာ၊ Kyantaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျဵၵ်ႉတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇမျဵၵ်ႉတွင်ႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 7537 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 43721 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတယူၵ်ႉတၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈတယူၵ်ႉတၢၼ်း (တရုပ်တန်းရွာ၊ Tayoketan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျဵၵ်ႉတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇမျဵၵ်ႉတွင်ႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 7537 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 43721 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတေႃးထႂိၼ်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈတေႃးထႂိၼ်ႇၵျီး (တောထွင်ကြီးရွာ၊ Tawhtwingyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျဵၵ်ႉတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇမျဵၵ်ႉတွင်ႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 7537 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 43721 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈꧤူၵ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈꧤူၵ်ႉၶျွင်း (ဘုတ်ခေါင်းရွာ၊ Bokekhaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျဵၵ်ႉတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇမျဵၵ်ႉတွင်ႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 7537 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 43721 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၽယႃးၵၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၽယႃးၵၢႆႇ (ဘုရားကိုင်ရွာ၊ Hpayarkaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျဵၵ်ႉတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇမျဵၵ်ႉတွင်ႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 7537 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 43721 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈလၢၼ်းမႃႉပၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈလၢၼ်းမႃႉပၢႆး (လမ်းမပိုင်းရွာ၊ Lanmapaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျဵၵ်ႉတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇမျဵၵ်ႉတွင်ႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 7537 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 43721 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပိုၼ်းၽြႃး ၸဝ်ႈၵေႃးတမ/တွၼ်ႈ 7
တၢင်းႁဵတ်းသၢင်ႈၸဝ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇၼိုင်ႈပီ
 - ႁူဝ်ဝႃႇ
 - ဢွၵ်ႇဝႃႇ
 - သၢႆငၢႆလႅၼ်လိၼ်တြႃး
 - ပႂ်ႉယူႇမုင်ႈမွင်း ႁပ်ႉႁွင်းဢၼ်တေၵီႈ
←လမ်းၼႂ်း
ပိုၼ်းၽြႃး ၸဝ်ႈၵေႃးတမ/တွၼ်ႈ 8
ႁူဝ်ပိုင်းငဝ်ႈလမ်း မုၼ်ၶမ်းၽြႃး
 - ဝႃႇထူၼ်ႈၼိုင်ႈ
 - ၸွမ်ငၢၼ်သၢမ်ၸဝ်ႈ သိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းသႃႇသၼႃႇ
 - ၶူးလၢႆးပၢႆးႁူၺ်းလၵ်းလႅမ်လႄႈၸႂ်ႁၢၼ်
 - ၵၢၼ်သိုၵ်းပွႆႇၽႃႈ ဝၢႆႇၼႃႈၸူးၽြႃး
 - ပေႃႈၸဝ်ႈမႃးပၢင်း လၢင်းလုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈ
 - ၵျွၵႂႃႇတီႈ ႁေႃၼၢင်းယသေႃႇထရႃႇ
 - ႁဵတ်းပိူင်တီႈတူၺ်း ႁူၺ်းဢဝ်ၼွင်ႉလႄႈလုၵ်ႈၼႄ
 - ဝႃႇထူၼ်ႈသွင် တီႈရႃႇၸၵျူဝ်ႇ
 - ႁေႃးတြႃးလုမ်းလႃးလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ
 - ၽြႃးလႄႈ သထေးဢၼႃႇပိၼ်ႇ
 - ပွႆးလူႇတီႈယူႇၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇ
 - ဝႃႇထူၼ်ႈသၢမ် တီႈဝေႇလုဝၼ်ႇ
 - ႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ် ပုၼ်ႈပၢင်ႈၵူၼ်းမိူင်းဝေႇသႃႇလီႇ
 - ဝႃႇထူၼ်ႈသီႇ
 - လုၵ်ႉတီႈသိုၵ်း ပိုတ်ႇၵီႈလွင်ႈငိမ်းယဵၼ်
 - ဝႃႇထူၼ်ႈႁႃႈ
 - ႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ် ပုၼ်ႈပၢင်ႈမႄႈၼႃႉၸဝ်ႈ
 - ၸၼပတၵလျႃႇၼီႇ ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းသႃႇသၼႃႇ
 - ၼၢင်းယသေႃႇထရႃႇ ၶဝ်ႈၼႂ်းသႃႇသၼႃႇ
 - ၽူႈမႃးၶဵင်ႇၶႄႉ ၸဝ်ႈဢွင်ႇပေႉ
 - ဝႃႇထူၼ်ႈႁူၵ်း
 - သပိတ်ႈဝႆႉၼိူဝ်ပၢႆမႆႉလႄႈ ၸဝ်ႈပိၼ်ႇတေႃးလ
 - ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်း တၼ်းၶူဝ်းၸဝ်ႈ
 - ဝႃႇထူၼ်ႈၸဵတ်း
 - ပွႆးၵၼ်ႇတေႃးပူႇၸႃႇ ၶၢဝ်းဢွၵ်ႇဝႃႇ
←လမ်းၼႂ်း
ပိုၼ်းၽြႃး ၸဝ်ႈၵေႃးတမ/တွၼ်ႈ 9
ၵၼ်ၼိုင်ႈ
 - ၸိင်ႇၸမႃႇၼလႄႈသုၼ်ႇတရီႇ
 - ဢၼ်ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၽြႃးဢမ်ႇႁႂ်ႈၵူမ်ႈၶၢမ်ႇ
 - ဝႃႇထူၼ်ႈပႅတ်ႇ ထိူၼ်ႇၽႄႇသၵလ
 - ဝႃႇထူၼ်ႈၵဝ်ႈ ၵေႃးသမ်ႇပီႇ
 - လွင်ႈတၢင်းလႃႇ ၼၢင်းမႃႇၵၼ်ႇတီႇ
 - ရႁၢၼ်းၶဝ် ၽိတ်းၽႅၵ်ႇတႅၵ်ႇယၢႆႈၵၼ်
 - ဝႃႇထူၼ်ႈသိပ်း ထိူၼ်ႇပလလႄး
 - ၶွမ်ႈသပိတ်ႈ ၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃ
 - ၵေႃႉဢၼ်ထုၵ်ႇလီသႄႉသွမ်းၵေႃႈ သႄႉသွမ်း
 - ဝႃႇသိပ်းဢဵတ်း ဝၢၼ်ႈပုင်ႇၼႃး
 - ဝႃႇ 12 ဝေႇရၺ်ႇၸႃႇ
 - ၵိၼ်ၽွင်ၶဝ်ႈသၢၼ် ၶတ်းၸႂ်ၵၢၼ်တြႃး
 - 13 ဝႃႇ ၸႃႇလိၵႃႇ
 - 14 ဝႃႇ သႃႇဝတ်ႉထိ
 - ၶုၼ်သူင်လူင်မႃးယႃႉရႃႇႁူႉလႃႇ
 - 15 ဝႃႇ ၼိၵြေႃးထႃႇ
 - ဢဝ်ၵူၼ်းမိူင်းဢႃႇလဝီႇ ၶဝ်လွတ်ႈၽေး
 - 16 ဝႃႇ ဢႃႇလဝီႇ
 - 17 ဝႃႇ ဝေႇလုဝၼ်ႇ
 - ၼႄပၼ်ႁႂ်ႈႁၼ် တြႃးတူဝ်ထူပ်း
 - လဵင်ႉၶဝ်ႈၵူၼ်းၽၢၼ် သိုပ်ႇၼႃႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ
 - 18 ဝႃႇ လွႆၸႃႇလိယ
 - 19 ဝႃႇ လွႆၸႃႇလိယ
 - 20 ဝႃႇ တီႈရႃႇၸၵျူဝ်ႇ
တူဝ်သွမ်ၼူမ်း
တူဝ်သွမ်ၼူမ်း
ၶေႃႈပိုတ်ႇ.
ပိုတ်ႇတီႈပွင်ႇတေႃႇ ပၢႆးလႅင်ႊသတ်း (ၾၢႆႇတူဝ်သွမ်ၼူမ်း)။ ပိုတ်ႇပွင်ႇတေႃႇ ပၢႆးလႅင်ႊသတ်း (ၾၢႆႇတူဝ်သွမ်ၼူမ်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ပပ်ႉၾၢႆႇပၢႆးသၢႆႊဢၼ်ၼိူင်ႈ၊ ဢၼ်သိုပ်ႇမိုတ်ႈၶႆႊၼႄပၼ် လွင်ႈပၢႆး တူဝ်ၸႂ်၊ တွၼ်ႊၾၢႆႇပၢႆးလႅင်ႊသတ်း၊ ၵိင်ႇၽႄၾၢႆႇတူဝ်သွမ်ၼူမ်းၼၼ်ႉ ပပ်ႉၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ၼႂ်းတူဝ်မီးၸႂ် တင်းလူင်ၼၼ်ႉ တူဝ်သတ်းၶဝ်ၼႆႉ တူဝ်ၼိူင်ႈၶၢႆႉပႆလႅၵ်ႈလၢႆႊဢွၼ်ႈတီႈလႆႈ၊ မီးလွင်ႈမေႃတုမ်ႉတွပ်ႇတေႃႇၶိုၼ်းႁိမ်းႁွမ်းမၼ်း လၢၵ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးလၢႆးယဝ်ႉ။ ၼႂ်းတူဝ်သတ်းတင်းလူင်ၼၼ်ႉသမ်ႉ တူဝ်သွမ်ၼူမ်းၶဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်တူဝ်ၸႂ် ဢၼ်သႅၼ်းထၢၼ်ႈသုင် မေႃဢွမ်ႇမေႃပႅင်း၊ မေႃၸွႆႈၵၼ်ၵူၵၼ်တူၺ်းထိုင်ၵၼ်တင်းတၢင်းႁၵ်ႉၽႂ်ႇ။ ၵူၼ်းႁဝ်းၵေႃႈ ပဵၼ် တူဝ်းသတ်းၼႂ်းၸုမ်း တူဝ်သွမ်ၼူမ်းလႄႈ၊ ႁူႉတေႃႇႁူႉ လီလႆႈႁူႉပႃးလွင်ႈတူဝ်ႇၵဝ်ႇ၊ ၶိူဝ်းၸိူဝ်းၸမ်တင်းတူဝ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉလိူဝ် ၸင်ႇတေထုၵ်ႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၵွၺ်းႁူႉလွင်ႈပိူၼ်ႈသေ ဢမ်ႇႁူႉလွင်ႈႁဝ်းၼႆႉ တူၺ်းဢဝ်တီႈ လႅၼ်ႊတီႈၼႃႈလိၼ် လွင်ႈတၢင်းလႂ်ၵေႃႈယဝဝ်ႉ တိုၼ်းဝႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ငိူဝ်ႈ ဢၼ်ပွၺ်ႇႁႂ်ႈၶိူဝ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ တူၵ်းႁၢႆၼၼ်ႉလၢႆးလဵဝ်ၵွၺ်းယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၾိင်ႈတႅၵ်ႈမၼ်းတႄႉ ႁႂ်ႈႁူႉလွင်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇ ယဝ်ႉသမ်ႉ ၸင်ႇသိုပ်ႇႁူႉပႃးလွင်ႈတၢင်ႇတူဝ်ၶဝ်ၼႆ တေတိူဝ်းလီ တိူဝ်းထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ တင်းလၢႆးတၢင်း ဢၼ်ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈမၼ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼႆ ၼႂ်းၵႃႊတၢင်းႁူႉပၢႆးသၢႆႊမီးၵူႈမဵဝ်းၼၼ်ႉ ႁဝ်းတႄႇဢဝ်တီႈ တၢင်းႁူႉၾၢႆႇလႅင်ႈတူဝ်သဝတ်း ဢၼ်ပႃးဝႆႉ ၶိူဝ်းၵူၼ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈတူဝ်သွမ်ၼူမ်းၼႆႉသေ တႄႇ လဵပ်ႈႁဵၼ်းၵႂႃႇ ပေႃးၼႆ တေတိူဝ်းသၢင်ႇထုၵ်ႇယူႇ။ ပပ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၽိုၼ် ဢွၼ်တႄႇၼႃႈသိူဝ်ႇပိုၼ်ႉပၼ်ၵွၺ်းလႄႈ ၶႂ်ႈပဵင်းၸႂ်ၽူႈလူၶဝ်ၶႂ်ႈပဵၼ်ၸင်ႇတေၸၢင်ႊပဵၼ်လႆႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းဝႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈ မီးဝႆႉ ဢိတ်းၼိူင်ႈတႄႇၼႃႈၼႆႉ တေၶႅၼ်းသေ ဢမ်ႇမီးသေဢိတ်းၼၼ်ႉယူႇ။ ႁႂ်ႈပပ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းတႄႇပႅင်ႈ တိုၼ်းလၢင်းတၢင်ႈႁူႉ တႃႇၽုၺ်ႇလႆႈတႃတၢင်းသွင်ႁူၺ်ႇ၊ တႃႇတူၺ်းၸမ်တေႃႇတႆးဢွၼ်ႇလႆႈသေ မေႃႁၼ်ၵႆယၢဝ်းတေႃႇလုမ်ႈၾႃႉၵႂႃႇလႆႈၼၼ်ႉၽွင်ႈယူႇပေႃးၼႆတႄႉ၊ တၵ်းတေလႆႈဝႃႈ...ယူႇယဝ်ႉ။
လုင်းၸၢႆးၾႃႈ
လမ်းၼႂ်း.
 ၵူဝ်ႇဢႃးလႃး
 ၵႂၢႆးၼွၵ်ႇ
 ၵူၼ်းၸၢႆး လႄႈ ၵူၼ်းယိင်း
 ၵႂၢင်ၸႆး
 ၵႂၢင်ၵူင်းလူင်
 ၶျိမ်းပႅၼ်းသီး
 ၶၢၼ်ႉဢိူင်
 ၶူၼ်ၼင်
 ၸွၼ်ႈ
 ၸၢင်ႉ
 ၸူင်လူင်
 သိူဝ်
 သိူဝ်ၶူး
 သိူဝ်ၸုမ်ႈပၢင်ႇ
 သိူဝ်ၸုမ်ႈလူင်
 သၢင်ႇသီႈ
 သၢင်ႇသီႈလွႆ
 တူဝ်သွမ်ၼူမ်း
 တူဝ်ႊထူင်
 တူဝ်ႊသူပ်းပဵတ်း
 တူဝ်ႊပၢၵ်ႇလူင်
 တွၼ်ႇႁၢင်လၢမ်ႈ
 တိုင်ၵႂၢင်
 တိုင်လႅၼ်ႊႁႃ
 ၼူ လႄႈ ၼူပုၵ်း
 ၼႆႇ
 ပႃၶႃႇ ပႃငၢဝ်း
 ပႃလူင်မိူင်း
 ပႄႉ
 ပုမ်ထွင်း
 ပုမ်ထွင်းႁၢင်ၼူ
 ပၢင်တၢႆး
 ပူင်းလဝ်းလိၼ်
 ပပ်ႈပုၼ်း
 မႃ
 မႃလႆး (မႃၼႆး)
 မႃၼၼ်း
 မႃပၢင်ႇ
 မႃလိၼ်
 မႃႉ
 မႃႉလၢႆး
 မႃႉၵုင်
 မီၵႂၢႆး
 မီၵူၼ်း
 မီၵူၼ်း (ၵူဝ်းရိလ်းလႂ်း)
 မီတႃတူင်ႇ
 မီႁၢင်ပူင်းလၢႆး
 မေႈၸဵၼ်
 မူ လႄႈ မူထိူၼ်ႇ
 မူၵိၼ်ႇၼီႇ (မူဢွမ်ႈဢွၼ်ႇ)
 မႅဝ်း
 မဵၼ်ႈ
 မူၼ်ႈငႃး
 မူၼ်ႈပၢင်ႇလၢႆႇ
 မူၼ်ႈလမ်ႊပႃ
 မိင်ႇ (ဝိင်ႇလႅင်ႉ)
 ယီးလၢႆးၶေႃးယၢဝ်း
 ယိူင်း
 ယႅၵ်ႉ (ဝူဝ်းလွႆ)
 လႃးမႃး
 လိၼ်ႈၶူၼ်
 လင်လၢႆး (ၸိတ်းသႅဝ်)
 လိင်း
 ဝူဝ်း
 ႁဵၼ်လွႆ
 ႁွၼ်လိၼ်
တူဝ်သွမ်ၼူမ်း/တိုင်လႅၼ်ႊႁႃ
တိုင် ပဵၼ် ၸုမ်းၸိူဝ်းၼႂ်းၶိူဝ်းမုင်ႉၵႂၢင်ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ၶဝ်ၼႆႉ ပဵၼ် ၶိူဝ်းၵႂၢင်ဢၼ်လဵဝ် ဢၼ်ၸၢင်ႊ သွၼ်လႆႈလဵင်ႉငႄႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တိုင်ၶဝ်ယူႇတီႈ ယေႃးရွပ်ႉၽၢႆႇႁွင်ႇ၊ ဢေးသီးယႂ်း၊ တင်း ဢမႄးရီးၵႂးႁွင်ႇလႂ်ယဝ်ႉ။ တီႈဢမႄးရီးၵႂ်း ႁွင်ႇၼႆ ၶဝ်ၼႆႉ သမ်ႉႁူႉၸၵ်းဝႃႈ ပဵၼ် ၵရီးပူဝ်းၼႆယဝ်ႉ။ တိုင်ၶဝ်ၼႆႉ ၸၢင်ႊယူႇလႆႈတီႈ ၾိင်ႈၾႃႉဢၼ်ၵတ်းတေႉတေႉၼၼ်ႉလႂ်ယဝ်ႉ။ ၶဝ်မီးၶူၼ်ယၢဝ်းၼင်ၼႃ၊ တင်းတိၼ်ၵိပ်ႇဢႃႈလူင်လၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵမ်ႉၵႅမ်ပၼ်ႁႂ်ႈၶဝ်ၵႂႃႇပႆလႆႈ တီႈၼိူဝ် လိၼ်ဢူၼ်ႈလႅၼ်ႊႁႃၵိတ်း တင်း တီႈ မူၺ်ႁႃလိုၵ်ႉၼႃႇၶဝ်လႆႈယဝ်ႉ။ တိုင်တူဝ်ပေႃႈၶဝ်ၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ် ၸုၵ်းသုင်ထိုင် မွၵ်ႈ သီထတ်း (1.2 မီးတႂ်း) တေႃႇ တီႈႁူဝ်မႃႇၶဝ်သေ ၸၢင်ႊမီး ၼမ်ႉၼၵ်းမွၵ်ႈ 250-ပွင်ႇ (113 ၵီးလူဝ်းၵရႅမ်း)ယဝ်ႉ။ တိုင်ၶဝ်ၼႆႉ မဵဝ်းလဵဝ်ၵွၺ်း ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၵႂၢင် ဢၼ်တူဝ်ပေႃႈ ဢိၵ်ႇတူဝ်မႄႈတင်းသွင်မဵဝ်းမီးၶဝ်သႅမ်း တိုင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ထွၺ်ႇၶဝ်သႅမ်းၶဝ်ပႅတ်ႈ မိူဝ်ႈၼႂ်းၶၢဝ်းၵတ်းယဝ်ႉ။ ၸင်ႇသမ်ႉၶိုၼ်းဢွၵ်ႇထႅင်ႈဢၼ်မႂ်ႇ။ ပေႃးဝႃႈ မိူဝ်ႈၸမ်ၶဝ်ႈၶၢဝ်းၵတ်းမႃးၼၼ်ႉၼႆ တိုင်တူဝ်ပေႃႈၶဝ် ၵႆႉၵႆႉဢဝ် ၶဝ်သေ တေႃးၵၼ်တႃႇလႆႈတၢင်းမၢင်ႇတီႈတူဝ်မႄႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တိုင်ၶဝ်ၼႆႉ လႆႈလဵင်ႉငႄႈမႃးၵေႃႈ ႁိုင်ဢၢၼ်ႇလၢႆႁဵင်ပီႊယဝ်ႉ။ လႅပ်ႈပ်ၶဝ် ဢၼ်ယူႇၽၢႆႇႁွင်ႇ ယေႃးရွပ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉၸႂ်ႉတိုင်ၸိူဝ်းၼႆႉ တႃႇတေႃႉသူင်ႇၶဝ်ယူႇ။ တႃႇလၢၵ်ႈၶူဝ်းၶိူင်ႈၼၵ်းၼႃၶဝ်လႂ်၊ တႃႇတၢင်းၵိၼ်ၶဝ်လႂ်၊ သမ်ႉတႃႇဢဝ်ၼင်ၼႃၶဝ်လႂ်ၵေႃႈပႃးယဝ်ႉ။
 - တိုင်ၶဝ်ၼႆႉ ၵႆႉၵႆႉၵႂႃႇ တၢင်းတင်းမုၵ်ႉယႂ်ႇၸုမ်းလူင်ယဝ်ႉ။ ပေႃၽႅဝ်ၶၢဝ်းႁုၼ်ႈမႃးၼႆ ၶဝ်တေၶၢႆႉပႆၵႂႃႇ ၸူးလႅၼ်ႊႁွင်ႇ (တီႈမူၺ်ႁႃ) လႅၼ်ႊတီႈႁိမ်းၾၢင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇၸိူဝ်းၼႆႉသေ၊ ဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ်တီႈၶဝ် သႆႉၵိၼ်တူၼ်ႈဢွၼ်ႇဢွၼ်ႇၶဝ်လႄႈ ယိူဝ်ႈယႃႈ ၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးၶၢဝ်းၵတ်းမႃးသမ်ႉ ၶဝ်ၵိၼ်တဝ်းၵႆးတင်း ၸၢမ်းႁိၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉလႂ်ယဝ်ႉ။
←တိုင်ၵႂၢင် ● ၼူ လႄႈ ၼူပုၵ်း→
တူဝ်သွမ်ၼူမ်း/တိုင်ၵႂၢင်
တိုင်ၵႂၢင် ၶဝ်ပဵၼ်တူဝ်သွမ်ၼူမ်း ၵိုၵ်းၵၢႆႇပပီႈၼွင်ႉၵၼ်တင်း ဝူဝ်းၵႂၢႆးၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်မီးတိၼ် ဢၼ်ပႃးၵိပ်ႇသေ တူဝ်ပေႃႈၶဝ် ၵမ်ႈၼမ်ၼမ်သမ်ႉ ဢွၵ်ႇမီးၶဝ်ၶႅမ်းယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၶိူဝ်းတိုင်ၵႂၢင်ၶဝ် မီး 50 ပၢႆၶိူဝ်းယူႇယဝ်ႉ။ တူဝ်ဢၼ်လဵၵ်ႉသေပိူၼ်ႈထီႈသုတ်းသမ်ႉ ပဵၼ်ၵႂၢင်ပူးတူး တီႈဢမႄႇရီႇၵႅၼ်ႇၸၢၼ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၵူၺ်းမီး တၢင်းသုင် 12 ပႅၵ်ႉ (30-သႅၼ်းတီးမီးတႂ်း)ၵွၺ်းယဝ်ႉ။ တူဝ်ဢၼ်ယႂ်ႇလူင်သေပိူၼ်ႈ ထီႈသုတ်းသမ်ႉ ပဵၼ်ၵႂၢင်ၵူင်းလူင် မုသ်ႉဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ၸၢင်ႊသုင်လႆႈတေႃႇ ၸဵတ်းထတ်း (21-မီးတႂ်း)ယဝ်ႉ။
ပေႃးတူဝ်သတ်းတၢင်ႇၸိူဝ်းၶဝ် ၶဝ်တိုၵ်းတေႃႇၶဝ်မႃးၼႆ တိုင်တူဝ်ပေႃးၶဝ် ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶဝ်ၶႅမ်းၶဝ် တႃႇႁေႉၵင်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇၶဝ်ယဝ်ႉ။ တိုင်ၵႂၢင်တူဝ်ပေႃႈၶဝ်ၼႆႉ ၶဝ်ၼင်ႇၵၼ်ၵေႃႈ ပတ်ႉတေႃးၵၼ် ယွၼ်ႉတႃႇ တူဝ်မႄႈၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးၽႅဝ်ၶၢဝ်း တေၶဝ်ႈၵတ်းမႃးၼႆ ၵႂၢင်တူဝ်ပေႃႈၶဝ်ၶႅမ်းၶဝ်သေ၊ ပေႃးၽႅဝ်ၶၢဝ်းႁုၼ်ႈမႃးၼႆ ၸင်ႇၶိုၼ်းဢွၵ်ႇထႅင်ႈဢၼ်မႂ်ႇမႂ်ႇယဝ်ႉ။
 - မိူၼ်ၵၼ်တင်း ဝူဝ်းၵႂၢႆးၶဝ်ယဝ်ႉ၊ တိုင်ၵႂၢင်ၶဝ်ၵေႃႈ ၵွၺ်းၵိၼ်တူၼ်ႈၵွၺ်းယဝ်ႉ။ ယဝ်ႉသမ်ႉပဵၼ် တူဝ်ၵဵဝ်ႉဢိူင်ႈဢိူဝ်ႈ။ ၼႆႉမၼ်းပွင်ႇဝႃႈ ၶဝ်ၵဵဝ်ႉယႅမ်ႉတၢင်းၵိၼ်ၶဝ် လၢႆပွၵ်ႈလၢႆၵမ်း ၸူဝ်ႊပႆႇတၼ်းလႅဝ်လႅၵ်ႇလီၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ဢေၵႂၢင်ဢွၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ သမ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ ၾွၼ်းသ် ၼႆယဝ်ႉ။
 - တိုင်ၵႂၢင်ၶဝ်ၼႆႉ လီႁၵ်ႉပိူၼ်ႈတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ၸၢင်ႊဝႅၼ်ဝူင်သေ ပၼ်ႇလိမ်ႇၵႂႃႇလႆႈတီႈသုင် ၼႂ်းလူမ်းၼၼ်ႉလႂ်ယဝ်ႉ။
←တွၼ်ႇႁၢင်လၢမ်ႈ ● တိုင်လႅၼ်ႊႁႃ→
တူဝ်သွမ်ၼူမ်း/တူဝ်သွမ်ၼူမ်း
တူဝ်သွမ်ၼူမ်း ပဵၼ်တူဝ်သတ်း ဢၼ်မီးၶူၼ်ၼင် ဢမ်ႇၼၼ် ၶူၼ်(ႁူဝ်)(မွၺ်) တီႈပွတ်း တွၼ်ႊတူဝ်ၶိင်းမၢင်ႊတတီႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူဝ်သွမ်ၼူမ်းတင်းလူင်ၼႆႉ တၵ်းလႆႈသုတ်ႇလူမ်းထူၺ်ႈၸႂ်ယဝ်ႉ။ ၶဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်တူဝ်သတ်း မဵဝ်းလဵဝ် ဢၼ်ဢဝ်ၼမ်ႉၼူမ်း ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ၼမ်ႉယၢင် ၼႂ်းတူဝ်ၶိင်းမႄႈၶဝ်သေ ပဵၼ်မႃးၼၼ်ႉႁေ လဵင်ႉသွမ်ပၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸႂ်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဢမ်ႇပႃးမီးၼမ်ႉၼူမ်းမႄႈၼႆ တူဝ်ၵိၼ်ၼူမ်းဢွၼ်ႇၶဝ် တေတၢႆယူႇယဝ်ႉ။ မႃႉၶဝ်၊ မိင်ႇၶဝ်၊ တူဝ်ႊပုမ်ထွင်းၶဝ်၊ တင်းပႃလူင်မိူင်းၶဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉတင်းသဵင်ႈ ပဵၼ်တူဝ်သွမ်ၼူမ်းယဝ်ႉ။ မႃၶဝ်လႂ်၊ မႅဝ်းၶဝ်လႂ်၊ ၼူၶဝ်လႂ်၊ ၸၢင်ႉၶဝ်လႂ် ဢိၵ်ႇတူဝ်ၵူၼ်းၶူင်းၵၢင်ႁဝ်းၵေႃႈ ၸႂ်ႈယဝ်ႉ။ တူဝ်သွမ်ၼူမ်းၶဝ်ၼႆႉ လႆႈႁၼ်ၶဝ် တီႈၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉႁမ်ႉၶႂ်ႈၵူႊပွတ်းတွၼ်ႊယူႇယဝ်ႉ။ တၢင်းယႂ်ႇဢွၼ်ႇၶဝ်ၼႆၵေႃႈ လုၵ်ႉတီႈ ၼူဢွမ်ႈ ၸၢင်ႉငႃႇဢွၼ်ႇ တေႃႇထိုင် ပႃလူင်မိူင်းသီသွမ်ႇ တူဝ်ယႂ်ႇလူင်လၢင်၊ ဢၼ်မၢင်ႊပွၵ်ႈပေႃးၽႅဝ်ထိုင်တၢင်းယၢဝ်း တေႃႇ 100-ထတ်း (30-မီးတႂ်း) လိူဝ်ၼၼ်ႉလႂ်ယဝ်ႉ။
တူဝ်သွမ်ၼူမ်းၶဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်တူဝ်မီးလုပ်ႇသၼ်လင်၊ ပွင်ႇဝႃႈ ၶဝ်မီးလုပ်ႇၶႅင်ၵမ်ႉဝႆႉတၢင်းလင်ၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်တင်ႈသဵင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်တူဝ်လိူတ်ႈဢုၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၼႆႉသမ်ႉပွင်ႇဝႃႈ လူမ်းတၢင်ႉမႆႉတီႈ တူဝ်ၶဝ်ၼႆႉ ၽၢႆတၢင်းၼွၵ်ႈ ၶႂ်ႈပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ မၼ်းသဝ်းတီႈလီမွၵ်ႈၶႂ်ႈမိူၼ်ၵၼ်ဝႆႉတႃႇသေႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူဝ်သွမ်ၼူမ်းၶဝ်တင်းသဵင်ႈၼႆႉ မီးပွတ်ႇလႄႈ ႁူႉၵႃႊ တေလႆႈသုတ်ႇဢဝ်လူမ်းယဝ်ႉ။ တေႃႈပႃလူင်မိူင်း တင်းမူၼ်ႈပၢင်ႇလၢႆႇၶဝ်ၵေႃႈ တၵ်းလႆႈ ၶိုၼ်ႈမႃး တီႈၼႃႈၼမ်ႉ တႃႇသုတ်ႇလူမ်းယဝ်ႉ။
တူဝ်သွမ်ၼူမ်းၶဝ် ႁမ်ႉၶႂ်ႈတင်းသဵင်ႈၼႆႉ ၵိူတ်ႇလဵင်ႉလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် တူဝ်ၶီးမၼ်းယဝ်ႉ။ တူဝ်သွမ်ၼူမ်းၵမ်ႉၼမ်ၼမ်ၶဝ်ၵေႃႈ ဢွမ်ႇတမ်းၶႆႇမိူၼ်ၼင်ႇၼူၵ်ႉၶဝ်၊ မႅင်းၶဝ်၊ တူဝ်ထူတူဝ်ၵၢၼ်းၶဝ်မၢင်ႊၽွင်ႈလႄႈ တင်းပႃၵမ်ႈၼမ်ၼမ်ၶဝ် ႁဵတ်းၼၼ်သႄႈ။ ၵူၺ်းၵႃႊ တူဝ်သူပ်းပဵတ်း (ပလႃႇတီႇပသ်ႉ) လိၼ်ႈၶူၼ်သပိၼ်းၼီးၶဝ်ၼႆႉသမ်ႉ ပဵၼ်တူဝ်သွမ်ၼူမ်း ဢၼ်တမ်းၶႆႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တူဝ်သွမ်ၼူမ်း တူဝ်ပဵၼ်မႄႈ တင်း တူဝ်ပဵၼ် ပေႃႈၶဝ်လႂ်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်တူၺ်းထိုင် တူဝ်ဢေဢွၼ်ႇၶဝ်ယူႇ။ တူဝ်ဢွၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ ၸူဝ်ႊၶဝ်ပႆႇၽၢတ်ႇယၢၼ်တင်း မႄးၶဝ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၶဝ်တေလႆႈမေႃႁႃတၢင်းၵိၼ် တင်း ၵိၼ်လႆႈတၢင်းၵိၼ် ဢၼ်ၵႅၼ်ႇၶဝ်လႂ်ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။
ၼႂ်းၵႃႊတူဝ်သတ်းတင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ တူဝ်သွမ်ၼူမ်းၶဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်လႅၼ်ႇၵတ်ႉသေပိူၼ်ႈ သုတ်းယဝ်ႉ။ တူဝ်သွမ်ၼူမ်း မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ပႃပေႃႇပွသ်ႉသ်လႂ်၊ လိင်းလႂ်၊ မႃလႂ်၊ တင်းၸၢင်ႉၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸၢင်ႊၽိုၵ်းပၼ်ၶဝ်လႆႈ တႃႇႁႂ်ႈမေႃတွင်းတေႃႇၶေႃႈပူင်ၸီႉသင်ႇလႄႈ တႃႇႁဵတ်းသၢင်ႈ ၼေတၢင်းတူင်ႉၵူႊလၢႆမဵဝ်းၼၼ်ႉၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။
 - မူၼ်ႈဝႅတ်ႉတႅလ်းၶဝ်ၼႆႉ ၸၢင်ႊယူႇလႆႈတႂ်ႈၼမ်ႉတေႃႇတၢင်းႁိုင် မွၵ်ႈ 45-မဵတ်ႉ ၼႃႉတေႃႇ ၶဝ်ၶိုၼ်းလႆႈၶိုၼ်ႈမႃး ဢဝ်လူမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - ပႃလူင်မိူင်းၶဝ် ပင်ႈလမ်ႈၶဝ်ႈၼမ်ႉသမုတ်ႉၵႂႃႇလႆႈ လိုၵ်ႉလိုၵ်ႉယဝ်ႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶဝ်တၵ်း တေလႆႈၶိုၼ်ႈမႃး ၶိုၼ်းဢဝ်လူမ်းတႃႇၵမ်းလႂ်ၵမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - ၼူဢွမ်ႈၸၢင်ႉငႃႇဢွၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်တူဝ်သွမ်ၼူမ်း လဵၵ်ႉသေပိူၼ်ႈသုတ်းၼႆႉ ၵွၺ်းမီးမွၵ်ႈသွင်ပႅၵ်ႉ (5.1 သႅၼ်းတီးမီးတႂ်း)ၵွၺ်းယဝ်ႉ။
←သၢင်ႇသီႈလွႆ ● တူဝ်ႊထူင်→
တူဝ်သွမ်ၼူမ်း/တူဝ်ႊထူင်
တူဝ်ႊထူင် ပဵၼ် ၶိူဝ်းသွမ်ၼူမ်း ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ မႃးသုပ်းပီလ်းသ် ဢၼ်ၸၢင်ႊႁၼ်လႆႈတီႈ ဢွသ်ႉထရေးလီးယႂ်းတင်း ၵုၼ်ၼမ်ႉၸိူဝ်းႁိမ်းႁွမ်းမၼ်း၊ တင်း တီႈ ဢမႄးရီးၵႂ်းႁွင်ႇ၊ ၵၢင် လႄႈ ၸၢၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်ႉၸၢဝ်းၶဝ် မီးမဵဝ်းမၼ်း 250-လိူဝ်သေ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃး ပုမ်ထွင်းၵႅင်းၵရူးၶဝ်၊ ၵူဝ်ႇဢႃးလႃးၶဝ်၊ မႃလႆးတသ်ႉမဵၼ်းၼီးယၼ်းၶဝ် လႄႈ ဢွပ်ႈပွသ်ႈသမ်ႇၶဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉလႂ်ယူႇယဝ်ႉ။
တူဝ်ႊထူင် ဢၼ်မႄႈၶဝ် ၵမ်ႈၼမ်ၼမ်ၼႆႉ လဵင်ႉလူပၼ်ဢေဢွၼ်ႇၶဝ် တီႈၼႂ်းထူင်ထွင်း ဢၼ်မီး တွၼ်ႊၽၢႆႇတႂ်ႈ တူဝ်ၶိင်းၶဝ်ၼၼ်ႉသေ ႁႂ်ႈယႂ်ႇမႃႈယဝ်ႉ။ ဢေဢွၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ ပေႃးႁူႉဝႃႈၵိူတ်ႇမႃးယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ ၶဝ်ၶၢႆႉၶဝ်ႈၵႂႃႇယူႇတီႈၼႂ်း ထူင်ထွင်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းထူင်ထွင်းၼႆႉ ၶဝ်လႆႈၵိၼ်ၼူမ်းတီႈမႄႈၶဝ်ယဝ်ႉ။ ၶဝ်တေယူႇဝႆႉတီႈၼႂ်းၼႆႉ တေႃႇၶဝ်ပေႃး ၸၢင်ႊပေႉတူဝ် လဵင်ႉလူတူၺ်းထိုင်တူဝ်ၵဝ်ႇၶဝ်လႆႈၶိုၼ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ မိူၼ်လၢႆးၼႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ တူဝ်ႊထူင်ဢွၼ်ႇ (မႃးသုပ်းပီလ်း)ၶဝ် ဢၼ်ဢမ်ႇမီး ထူင်ထွင်းၼၼ်ႉ ဢဝ်တူဝ်ၶဝ် ၸပ်းသႂ်ႇ တီႈၼမ်ႉၼူမ်းမႄႈၶဝ် တေပၼ်ၼၼ်ႉသေယဝ်ႉ လႆႈၶၢမ်ႇလဵင်ႉယႂ်ႇမႃး တႃႇလၢႆလၢႆဝူင်ႈတေႉၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ဢေဢွၼ်ႇတူဝ်သွမ်ၼူမ်းတၢင်ႇၸိူဝ်းၶဝ် ၵမ်ႈၼမ်ၼမ်ၼႆႉ လႆႈမူႈယႂ်ႇမႃးၼႂ်း တူဝ်ၶိင်းမႄႈၶဝ်သေ ပေႃးဝႃႈ ၵိူတ်ႇယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ ၶဝ်ပေႃးမုၼ်းယႂ်ႇတဵမ်လီဝႆႉယဝ်ႉ။ တူဝ်ႊထူင် (မႃးသုပ်းပီလ်) ဢၼ်ၸင်ႇၵိူတ်ႇမႂ်ႇမႃးၶဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇမီးတၢင်းမုၼ်းယႂ်ႇလီဢီႈသင်သေ သမ်ႉလဵၵ်ႉယဝ်ႉ။
 - ဢေလႅင်တူဝ်ႊထူင်မႃးသုပ်းပီလ်းၶဝ်ၼႆႉ မၢင်ႊပွၵ်ႈၵွၺ်းမီးမွၵ်ႈ သီႇပုၼ်ႈၼိူင်ႈပုၼ်ႈ ပႅၵ်ႉမိုဝ်း (0.6 သႅၼ်းတီးမီးတႂ်း) ၵွၺ်းယဝ်ႉ။ တေႃႇၶဝ်ပေႃးပေႉတူဝ်ၶဝ်လႆႈယူႇယဝ်ႉၵေႃႈ ဢေပုမ်ထွင်းဢွၼ်ႇၶဝ်လႄႈ ၶိူဝ်းမႃသုပ်းပီလ်း (တူဝ်ႊထူင်)ၶဝ်ၼႆႉ ၶဝ်တေၵႆႉမႃးၸူးၶိုၼ်း ထူင်ထွင်းမႄႈၶဝ်ယူႇတိၵ်းတိၵ်းယဝ်ႉ။
←တူဝ်သွမ်ၼူမ်း ● တူဝ်ႊသူပ်းပဵတ်း→