Mrsailiek/shan-dataset huggingface dataset:
ၸႄႈဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇ (လပွတ္တာမြို့နယ် ; Labutta Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈလပုတ်ႉတႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ ၸႄႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းပျိၼ်ႇၸလူႇ
ဝဵင်းပျိၼ်ႇၸလူႇ (ပြင်စလူမြို့ ; Pyinsalu) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလပုတ်ႉတႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၵျုၼ်း
ၸႄႈဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၵျုၼ်း (မော်လမြိုင်ကျွန်းမြို့နယ် ; Mawlamyinegyun Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈလပုတ်ႉတႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၵျုၼ်းယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵျူင်ႇမငေး
ဝဵင်းၵျူင်ႇမငေး (ကျုံမငေးမြို့; ဍုၚ်ကြုၚ်မ္ၚိုလ် Kyonmangay) ၼႆ့ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝႃးၶႄႇမ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းထူးၵျီး
ဝဵင်းထူးၵျီး (ထူးကြီးမြို့ ; Tugyi) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းဢိင်ႇၵပူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းပႅတ်ႉယႄး
ဝဵင်းပႅတ်ႉယႄး (ဘက်ရဲမြို့ ; Batye) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵျၢၼ်ႇၶိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉ၊ [[ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ]၊ [[မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]ယဝ်ႉ။
ဝဵင်းဢထွင်ႇ
ဝဵင်းဢထွင်ႇ (အထောင်မြို့) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵျူင်ႇပျေႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းဢတူၵ်ႉ
ဝဵင်းဢတူၵ်ႉ (အသုတ်မြို့ ; Ah Thoke) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းယေႇၵျီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇလိုဝ်း
ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇလိုဝ်း (ကလေးခရိုင် ; Kale District) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီး ၽၢႆႇတူၵ်းသုတ်း တီႈ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်း 3 ၸႄႈဝဵင်းသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵၢတ်ႇလိုဝ်းယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ မီး 508,015 ၵေႃႉ ယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း.
ၸႄႈဝဵင်း ၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇလိုဝ်းၼႆႉ မီးၼင်ႇ ၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
 - ၸႄႈဝဵင်းၵၢတ်ႇလိုဝ်း
 - ၸႄႈဝဵင်းၵလေးဝ
 - ၸႄႈဝဵင်းမၢင်းၵၢင်း
လႅၼ်လိၼ် ၸိူဝ်းဢိူမ်ႈၸပ်း.
တီႈၽၢႆႇတူၵ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇလိုဝ်းၼၼ်ႉ မီး ၸႄႈတွၼ်ႈၾလမ်း (ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း)၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလဵၵ်း၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇ၊ ၽၢႆႇၸၢင်း ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈတွၼ်ႈမူင်ႇယႂႃႇ လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉၵေႃး (ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း) ယဝ်ႉ။
လွင်ႈၵိူဝ်းယမ်.
တီႈၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇလိုဝ်းၼႆႉ မီးသႃႇသၼႃႇၵိူဝ်းယမ်း ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ လႄႈ ၽႃႇသႃႇၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ ဢွင်ႈတီႈ ၸၢဝ်းၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇဢၼ်ယူႇၼမ်သေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ဝဵင်းၵၢတ်ႇလိုဝ်းၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃး တီႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ တီႈ တႃႁၢၼ်း ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ပဵၼ် ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုဝ်ႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းမီႇၸူဝ်း ၶဝ်ၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းၵိူဝ်းယမ် ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၼႆႉ မီးမွၵ်ႈ 99% ယဝ်ႉ။ တီႈတႃႁၢၼ်းၼၼ်ႉ ၵျွင်းၽြႃးၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ မီး 50 ပၢႆယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၵၢတ်ႇလိုဝ်း
ၸႄႈဝဵင်းၵၢတ်ႇလိုဝ်း (ကလေးမြို့နယ် ; Kale Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇလိုဝ်း၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်း ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵၢတ်ႇလိုဝ်းယဝ်ႉ။
ၸႄႈတွၼ်ႈမတူႇပီႇ
ၸႄႈတွၼ်ႈမတူႇပီႇ (မတူပီခရိုင် ; Matupi District) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ် ဢၼ်မီးတႂ်ႈမိုဝ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းတတ်ႉသေ ထိုင်ပီ 2017 လႆႈပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈႁင်းၶေႃ မႃးယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ တီႈၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၼႆႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း မီး ၸႄႈတွၼ်ႈ 3 ၸႄႈတွၼ်ႈသေ ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်မႃး 4 ၸႄႈတွၼ်ႈယူႇယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း.
မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း တီႈၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းတတ်ႉၼႆႉ ဢဝ်တင်း ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းတတ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႇပႅတ်ႉလႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတူႇပီႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းပလႅတ်ႉဝ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢႃႇယုႇသၽႃးပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ တႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း ၸႄႈဝဵင်းပလႅတ်ႉဝ လႆႈတွင်ႈထၢမ်ၼႂ်းသၽႃးဝႃႈ ၸွင်ႇမီးဢမ်ႇမီး ၶပ်ႉမၢႆ တွၼ်ႈတႃႇယုၵ်ႉဢဝ် ၸႄႈဝဵင်းပလႅတ်ႉဝ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၼၼ်ႉသေ လုၵ်ႉတီႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း(သၽႃး)မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် လႆႈယွၼ်းတၢင်းႁၼ်ထိုင် ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ တီႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၸႄႈမိူင်း ၸမ်ႉ ဢမ်ႇဢုပ်ႇဢူဝ်း လွင်ႈတႃႇဢဝ် ပလႅတ်ႉဝ ယုၵ်ႉပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈ ထုၵ်ႇဢမ်ႇထုၵ်ႇၼၼ်ႉသေ လႆႈၸႅၵ်ႇသဵင်တႅပ်းတတ်း ဝႃႈ ၼႂ်းၵႃႈ ၸႄႈဝဵင်းမတူႇပီႇ လႄႈ ပလႅတ်ႉဝ ၼၼ်ႉ ဝဵင်းလႂ်တေလီယုၵ်ႉပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ၼႆလႄႈ မတူႇပီႇ လႆႈ 11 သဵင်၊ ပလႅတ်ႉဝ လႆႈ 9 သဵင်ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ လုမ်းၸဝ်ႈၸွမ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း သေ မိူဝ်ႈပီ 2017 ၼၼ်ႉ လႆႈပွင်ႇလႅင်းထိုင် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဝႃႈ တွၼ်ႈတႃႇ တၢင်ႇမၢႆ လွင်ႈဝႃႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈၽွတ်ႈႁႅၼ်း ၼႂ်းၵႃႈ 4 ၸႄႈဝဵင်း တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းတတ်ႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ် ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းတတ်ႉ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းပလႅတ်ႉဝ သေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းတတ်ႉ၊ ဢဝ်တင်း ၸႄႈတွၼ်ႈမတူႇပီႇ လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈပလႅတ်ႉဝသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမတူႇပီ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ႁိုဝ်ၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈပီ တေႃႇထိုင် ပီ 2018 ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ဢွင်ႈတီႈလိၼ်သေ ၸိူဝ်းပဵၼ် လုမ်းၸၼ်ႉၸႄႈတွၼ်ႈလႄႈ ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶဝ် ၵေႃႈ ပႆႇၸၢင်းပၼ်ၵၢၼ်သေ လႆႈပိုတ်ႇၽုၺ်ႇဝႆႉၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉ တီႈလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း.
ၸႄႈဝဵင်း ၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမတူႇပီႇၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
 - ၸႄႈဝဵင်းမတူႇပီႇ
 - ၸႄႈဝဵင်းပလႅတ်ႉဝ
ၸႄႈဝဵင်းၵလေးဝ
ၸႄႈဝဵင်းၵလေးဝ (ကလေးဝမြို့နယ် ; Kalewa Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇလိုဝ်း၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵလေးဝယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵလေးဝ
ဝဵင်းၵလေးဝ (ကလေးဝမြို့ ; Kalewa) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၵလေးဝ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇလိုဝ်း၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၵလေးဝၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၼမ်ႉၶၢင်တွင်း လႄႈ ၼမ်ႉမျိတ်ႉတႃႇ ၸႄႈတွၼ်ႈၶၢင်တွင်းပွတ်းၼိူဝ် ႁူမ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၸွမ်းသၢႆတၢင်းၼမ်ႉၶၢင်တွင်း (ၼမ်ႉၶျိၼ်းတႂိၼ်း) ဝႃႈ ဝဵင်းၵလေးဝၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၽၢႆႇၶႂႃ ၼမ်ႉၶၢင်တွင်း ဢၼ်မီး ၽၢႆႇၸၢၼ်းဝဵင်းၵိၼ်းတတ်ႉ ယၢၼ် 40 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းၵလေးဝ တီႈၸႄႈဝဵင်းၵလေးဝတင်းဢၼ်ၼႆႉ မီးဝႆႉ တီႈ တိၼ်လွႆ သၼ်လွႆပွတ်းတူၵ်းသေ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ်တႃႇတင်းပီၼႆႉ မီးမွၵ်ႈ 70 ၼိဝ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၵလေးဝၼႆႉ ဝၢႆးသေ လႆႈၵဵပ်းဢဝ် သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း မိူဝ်ႈပီ 1901 ၼၼ်ႉသေ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းမႃးယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈ ဝဵင်းၵလေးဝ ၼႆႉ မီး 2230 (ပီ 1953) ယဝ်ႉ။
ၼမ်ႉမျိတ်ႉတႃႇၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လုၵ်ႉတီႈ ထုင်ႉလွႆၶျၢင်းသေ လႆလူင်းမႃးလႄႈ လုၵ်ႉတီႈဝဵင်းၵလေးဝယဝ်ႉ ဢဝ်တင်းသၢႆတၢင်းၼမ်ႉသေ ၸၢင်ႈၵႂႃႇမႃးလႆႈၸူး ၸႄႈတွၼ်ႈၶၢင်တွင်းပွတ်းတႂ်ႈ ပွတ်းၼိူဝ် လႄႈ ၸၢင်ႈၵႂႃႇမႃးလႆႈၸူး မိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းၵၢင်သေဢမ်ႇၵႃး တင်းထုင်ႉသၼ်လွႆၶျၢင်းၵေႃႈ ၸၢင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇၵႂႃႇမႃး ငၢႆႈလူမ်ယူႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၽၵ်းတူပွတ်းတူၵ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်ပဵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းၵႄႈလွႆတူပ်းမိုဝ်း ႁွင်ႉ သဵၼ်ႈတၢင်းၵႄႈလွႆမၼိပူရၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီး ဝဵင်းၵလေးဝ သေ လတ်း တူပ်းမိုဝ်း လႄႈ ပလႄးသေ ၸၢင်ႈႁွတ်ႈၽႅဝ်ထိုင် ဝဵင်းလူင်ဢိၼ်ႇၽႃႇ တီႈ ၸႄႈမိူင်းမၼိပူႇရၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းၵႄႈလွႆဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ တႄႇဢဝ် ပီ 1942 သေ လႆႈမႄးႁဵတ်းပဵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉၵႃးမႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်ယဝ်ႉတူဝ်ႈယဝ်ႉ ဝဵင်းၵလေးဝၼႆႉ လွင်ႈသိုဝ်ႉလွင်ႈၶၢႆ ၼႂ်းမိူင်းၼွၵ်ႈမိူင်း လႆႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးလႄႈ ပဵၼ်ဝဵင်းလူင် ဢၼ်ႁုၼ်ႈမုၼ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၶၢင်တွင်းပွတ်းၼိူဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းယူႇသဝ်းတီႈဝဵင်းၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႃးၵၢၼ်သူၼ်သေ ၵူၼ်းမၢၵ်ႈ ၵူၼ်းမီးငိုၼ်းၶဝ်တႄႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်မႆႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵၢင်း
ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵၢင်း (မင်းကင်းမြို့နယ် ; Minkin Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇလိုဝ်း၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမိူင်းၵၢင်းယဝ်ႉ။
ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ
ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ (ကသာခရိုင် ; Katha District) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်တူၵ်းၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇသုတ်း တီႈ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်း 7 ၸႄႈဝဵင်းသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵၢတ်ႇသႃယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃၼႆႉ မီး 860,360 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း.
ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
 - ၸႄႈဝဵင်းၵၢတ်ႇသႃ
 - ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈမွၵ်ႇ
 - ၸႄႈဝဵင်းဢၢင်းတေႃႇ
 - ၸႄႈဝဵင်းၵေႃလၢင်း
 - ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ၵႆႇၽူႈ
 - ၸႄႈဝဵင်းတီႈၶင်ႉ
 - ၸႄႈဝဵင်းဝဵင်းသိူဝ်
ၸႄႈဝဵင်းၵၢတ်ႇသႃ
ၸႄႈဝဵင်းၵၢတ်ႇသႃ (ကသာမြို့နယ် ; Katha ; Kaatsaa) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီး ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵၢတ်ႇသႃယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵၢတ်ႇသႃ
ဝဵင်းၵၢတ်ႇသႃ (ကသာမြို့ ; Katha ; Kaatsaa) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၵၢတ်ႇသႃ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၵၢတ်ႇသႃဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼိူဝ်ၽင်ႇၽၢႆႇတူၵ်း ၼမ်ႉၵဵဝ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းတႃႈႁိူဝ်းသေ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း၊ တၢင်းလူတ်ႉၵႃး မႃးႁူပ်ႉၵၼ်ယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတႃႈႁိူဝ်းမိၼ်သေတႃႉ ဢမ်ႇပေႃးမီးႁိူဝ်းမိၼ်လူင်းမၢၼ်ႇ။ ဢၼ်ပဵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ၵၢတ်ႇသႃ-မၢၼ်ႈမွၵ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁဵတ်းဝႆႉယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈ.
ဝဵင်းၵၢတ်ႇသႃၼႆႉ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇသေ ပေႃးၵႂႃႇၸွမ်းတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းၼႆႉ ႁိုင်ၶၢဝ်းတၢင်း 12 ၸူဝ်ႈမူင်းယဝ်ႉ။ လႆႈလုၵ်ႉတီႈ ၼပႃး ဢၼ်ပဵၼ်ဝဵင်းတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းႁူပ်ႉၵၼ် ဢၼ်မီးၽၢႆႇတူၵ်း ဝဵင်းၵၢတ်ႇသႃၼၼ်ႉသေ ၶီႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ တီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ မီးတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းၽေ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ၼပႃး ၵႂႃႇၸူး ၵၢတ်ႇသႃၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႈဢဝ် ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးသေ ၵႂႃႇၸူးလႆႈ ၵၢတ်ႇသႃယဝ်ႉ။ ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီး ဝဵင်းမၢၼ်ႈမေႃႇ ၽၢႆႇၼိူဝ်ၼမ်ႉသေ ၸွမ်းသၢႆတၢင်း ၼမ်ႉၵဵဝ်သေ လွင်ႈလူင်းထိုင်ၸူး ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ပၢတ်ႉၸ်ၵႃး ဢၼ်လဵၼ်ႈ တႃႈလိူဝ်ႇ ၵၢတ်ႇသႃၵမ်းသိုဝ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉယဝ်ႉ။
ၾိင်ႈၾႃႉ.
ဝဵင်းၵၢတ်ႇသႃၼႆႉ မီးၾိင်ႈၾႃႉပွတ်းမႆႈ (tropical savanna climate)ယဝ်ႉ။ တၢင်ႉလူမ်းမႆႈ တႃႇတင်းပီၼႆႉ မီးဝႆႉ လုၵ်ႉဢဝ် ဢုၼ်ႇ တေႃႇ မႆႈ ယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ တေႃႇ လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇၼႆႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းၵတ်း ဢၼ်တေႃႉတႄႉၵတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ၾိင်ႈၾႃႉဢၼ်ၵတ်းႁႅင်ႈႁွင်ႈ (ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ တေႃႇ လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်)သေ ဢၼ်ပဵၼ် ၾိင်ႈၾႃႉ မႆႈဢုၼ်ႇမိုၵ်းယမ်း (ဢေႇပရႄႇ တေႃႇ လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ) ၵေႃႈမီးဝႆႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး.
ဝဵင်းၵၢတ်ႇသႃၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ႁင်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃသေ ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ မီးသွင်ၸႄႈဝဵင်းယဝ်ႉ။ တီႈၵၢတ်ႇသႃၼႆႉ မီးဝႆႉ လုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈတင်းၼမ်သေ ၵူၼ်းၸိူဝ်းယူႇသဝ်းမႃးႁူဝ်တီးမၼ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၵူႈတီႈတီႈ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉသေ ၼႂ်းၵႃႈၶဝ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵမ်ႉၼမ်တႄႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းမီးပိုၼ်း ဢၼ်ယၢမ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပုၼ်ႈၽွင်း ပဵၼ် ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်မိူင်း မႃးၵႃႈတီႈ ထၢၼ်ႈၽွင်းလူင်သေဢၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ငၢၼ်းပိူင်လူင် တီႈဝဵင်းၵၢတ်ႇသႃၼႆႉ ပဵၼ် ၵၢၼ်ငၢၼ်းပႃ လႄႈ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ထူဝ်ႇလႅင်ၵမ်ႇယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းၵၢတ်ႇသႃၼႆႉ လွင်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶဝ်ႈ ႁၢမ်ႉဢေႇသေ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းလႄႈ လႆႈပိုင်ဢိင်ၼိူဝ် လွင်ႈဢဝ် ၶဝ်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉမႃးတီႈ ၸႄႈဝဵင်း ဢၢင်းတေႃႇ၊ ၵေႃလၢင်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈလွၵ်းၸိူင်း တီႈၼႂ်းပပ်ႉၸိူင်း Burmese Days ႁင်း George Orwell.
ဝဵင်းၵၢတ်ႇသႃၼႆႉ တီႈတူင်ႇဝူင်းလိၵ်ႈလၢႆးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းႁူႉၼမ်ႉဝႃႈ ပဵၼ်ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတတႃး ဢၼ်လႆႈဝူၼ်ႉၽၢမ်း ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးပဵၼ် ဝဵင်း တီႈၼႂ်းလွၵ်းၸိူင်း ပပ်ႉၸိူင်း "Burmese Days" (1934) ဢၼ်ပဵၼ် ၸိူင်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းႁင်း George Orwell ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူဝ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ Orwell ၼႆႉ မၼ်းယၢမ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၽၢႆႇတႂ်ႈမိုဝ်းတပ်ႉပလိၵ်ႈဢႅၼ်ႇၽႃႇရႃႇဢိၼ်ႇတိယ တီႈ ဝဵင်းၵၢတ်ႇသႃ မိူဝ်ႈ 1926-27 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပရိတ်ႉတိတ်ႉၶလၢပ်ႉ (ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်တႅၼ်းၼတ်ႉၶလၢပ်ႉ)၊ ႁူင်းပလိၵ်ႈ လႄႈ ၶွၵ်ႈ တီႈ ဢၼ်တႅမ်ႈပႃးဝႆႉၼႂ်း ပပ်ႉၸိူင်းၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉဢႅဝ်ႇလႄႇတူၺ်းလႆႈယူႇ တေႃႇထိုင် ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵပ်းၵၢႆႇလွင်ႈၼႆႉသေ ၸၢင်ႈလူတူၺ်းလႆႈ တီႈၵႂၢင်ႈမၼ်း တီႈ "Finding George Orwell in Burma" ႁင်း Emma Larkin ၼၼ်ႉယူႇ။ ၵၢတ်ႇသႃၼႆႉ မၼ်းၵပ်းၵၢႆႇၵၼ်တင်း ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈမၢၼ်ႈ သူၺ်ႇဢုတွင်း၊ တေႃႇတႃႇသူၺ်ႇ၊ တဵၵ်ႉပၢၼ်ႇမူးတိၼ်ႇ လႄႈ ၵျေႃႇၺဵင်း ဢၼ်ပဵၼ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် AFPFL တီႈ Stable faction ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၵေႃလၢင်း
ၸႄႈဝဵင်းၵေႃလၢင်း (ကောလင်းမြို့နယ် ; Kawlin Township ; Zewaeng Kaulaang) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵေႃလၢင်းယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူ် တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း တႃႈလိူဝ်ႇ-ၸႄႈၼႃးသေ ပိူင်ႇဝႆႉ တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းပိူင်လူင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ တႃႇမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းၼိူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝဵင်း ယၢၼ် 14 လၵ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ သဵၼ်ႈတၢင်းၵႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် သူၺ်ႇပူဝ်ႇ-ၸႄႈၼႃးယဝ်ႉ။ ပိူင်လူင်မၼ်း ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈယဝ်ႉ။ လူတ်ႉလဵၼ်းၽႂ်း ၵေႃလၢင်း-တႃႈလိူဝ်ႇ၊ သၢႆလူတ်ႉၵႃး တင်းၼမ်ၵေႃႈ လဵၼ်ႈပၼ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ဝဵင်းသိူဝ်၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းလႃႉ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇၵႆႇၽူႈ သေ ၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇၼႆႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈဝဵင်းတီႈၶင်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 145,297 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီး 21,431 သေ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းၵမ်ႉၼမ်ႉ 123,866 ၼၼ်ႉတႄႉ ယူႇတီႈဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၸၢႆးၼႆႉ မီး 69,782 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းယိင်းၼႆႉ မီး 75,515 လႄႈ ၼၢင်းယိင်းတိူဝ်းၼမ်ဝႆႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵေႃလၢင်း
ဝဵင်းၵေႃလၢင်း (ကောလင်းမြို့ ; Kawlin) ; Kaulaang) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၸႄႈဝဵင်းၵေႃလၢင်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃလၢင်း (မိူဝ်ႇပႆႇထိုင် ပီ 2019 ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ) တီႈ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းၼိူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈယၢၼ်ၵႆ သဵၼ်ႈတၢင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် သူၺ်ႇပူဝ်ႇ-ၸႄႈၼႃး 14 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၵေႃလၢင်းၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း တႃႈလိူဝ်ႇ-ၸႄႈၼႃး ဢၼ်မီးၽၢႆႇတူၵ်း ဝဵင်းတီႈၶင်ႉယၢၼ် 40 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈမီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၼႃႈလိၼ်ပဵင်းသေတႃႉ ႁိမ်းႁွမ်ႈၵူႈၽၢႆႇၼႆႉ လွႆလွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵေႃလၢင်းၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈ မီး 1888 လွၵ်းၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇသေ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း မီးမွၵ်ႈ 145,297 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ ၵူၼ်းယူႇသဝ်း မီး 21441 ၵေႃႉသေ ဢၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းၵမ်ႉၼမ် 123866 ၼႆႉ ယူႇသဝ်းတီႈ ဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၸၢႆးၼႆႉ မီး 69782 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၼၢင်းယိင်းၼႆႉ မီး 75515 ၵေႃႉလႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၼၢင်းယိင်း တိူဝ်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ပဵၼ်ပၢင်ႇတူင်ႈၼႃး ဢၼ်ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ပၢင်ႇၵေႃလၢင်းၼႆယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၵေႃလၢင်းၼႆႉ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်မၢၼ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈပၼ်ၵၢၼ် ၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်းသေၵေႃႈ ဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈ ဝဵင်းၵဝ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်တီႈ ဝၢၼ်ႈလူင်(ယႂႃႇမ) ဢၼ်မီးၽၢႆႇတူၵ်းဝဵင်းၵေႃလၢင်း ယၢမ်းလဵဝ် ဢၼ်ယၢၼ် မွၵ်ႈ ၼိုင်ႈလၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၵေႃလၢင်းယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ဢဝ် ၼွင်ႈၸၢၼ်း လႄႈ ၼွင်ႁွင်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ 2 ဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်သေ တႄႇတင်ႈဝဵင်းမႃးယဝ်ႉ။
မီးဝႆႉ ႁူင်းယႃ 1 ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် 3 ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် 1 ႁူင်း၊ ၵၢတ်ႇ 2 ၵၢတ်ႇယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉၵႃး ဢၼ်ဢွၵ်ႇ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝဵင်း ဢၼ်ၵၢႆၸူး သဵၼ်ႈတၢင်းလူင် တႃႈလိူဝ်ႇ-ၸႄႈၼႃး လႄႈ ဝဵၼ်ႈတၢင်းဢွၵ်ႇ ၽၢႆႇၸၢၼ်းဝဵင်း ဢၼ်ၵၢႆႇၸူး သဵၼ်ႈတၢင်းၵၢၼ်ႉပလူႇ-တႃႈလိူဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈပွႆး ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းၵူႈပီပီၼၼ်ႉ ပွႆးၽြႃးလွႆၵုပ်း (ၶမွၵ်ႉတွင်ႇ)ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်လိုဝ်းလင်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ တႆးလႅင် တီႈမၢၼ်ႈမွၵ်ႇ၊ မိူင်းယၢင်း၊ မိူင်းၵွင်း၊ ႁူဝ်ပၢင်ႇ လႄႈ ၶမ်းတီး ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ်လွႆ ဢၼ်လိုဝ်းလင်တီႈဝဵင်းၼၼ်ႉလႄႈ ၵူႈဝၼ်းၵူႈဝၼ်းၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းဝႆၽြႃး တီႈၸမ်တီႈၵႆ၊ ၵူၼ်းၶိုၼ်ႈလွႆတႃႇပၢႆးယူႇလီ၊ ၽူႈလဵၼ်ႈႁႅင်းၸိူဝ်းၶီႇလႅင် ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။
ၵူၼ်ႇသိၼ်ဢၼ်ဢွၵ်ႇပိူင်လူင်ၼႆႉ ပဵၼ် ၶဝ်ႈသၢၼ်သေ ၵႃႉၶၢႆၵုၼ်ႇသိၼ်တင်း ၽႃၵၢၼ်ႉ၊ ၸႄႈၼႃး၊ မိူင်းၵွင်း ၸိူဝ်းပဵၼ်ထုင်ႉပွတ်းၼိူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တီႈဝဵင်းၵေႃလၢင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ မႆႉမွၵ်ႇသွမ်၊ မႆႉသၵ်း လႄႈ ၶမ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ လိူင်ႇၼမ်သေ ဢၼ်ပဵၼ် ႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈၵျွၵ်ႉပထူဝ်း ဢၼ်ပဵၼ် ႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈႁုင်ၶမ်း ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ တီႈ ၽၢႆႇပၢၼ်ႉပူၺ်းၵူင်း တီႈပူၼ်ႉ ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတၢၼ်း/ဝၢၼ်ႈၶၢၼ်ႇတႃႇ ဢၼ်မီး ၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈ ပွတ်းတူၵ်း တီႈ ႁိမ်းႁွင်ႈဢူၵ်ႉၵၢၼ်ႇ သျၢၼ်းၵလူင်းၼၼ်ႉ ၶုတ်းလႆႈၶမ်းယဝ်ႉ။ တီႈလွႆတိတ်ႉၸေး ဢၼ်မီးတီႈ လႅၼ်လိၼ် ၵေႃလၢင်းလႄႈ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ၵႆႇၽူႈ ဢၼ်ဢွၵ်ႇ လိၼ်ဢၼ်ၶမ်းၶဝ်ႈပႃးၼမ်ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႆႈမႆႈၸႂ်ၽေးလိၼ်ၵူၼ်ႇလႄႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၶဝ် ဢမ်ႇပၼ်ၶႂင်ႉ ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် တွၼ်ႈတႃႇ ၶုတ်းၶမ်း တီႈလွႆၼၼ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းတီႈၶင်ႉ
ၸႄႈဝဵင်းတီႈၶင်ႉ (ထီးချိုင့်မြို့နယ် ; Htigyaing Township ; Zewaeng Tikang) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းတီႈၶင်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉႁိမ်းၸမ် လႅၼ်လိၼ်မိူင်းတႆးသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတီႈၶင်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ထိူၼ်တူဝ်သတ်းလွတ်ႈၽေး ဢိၼ်းတွင်ႇ လႄႈ ထိူၼ်ႇတူဝ်သတ်းလွတ်ႈၽေး ၵျွၵ်ႉတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ပွတ်းဢွၵ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းယဝ်ႉ။
ဝဵင်းတီႈၶင်ႉ
ဝဵင်းတီႈၶင်ႉ (ထီးချိုင့်မြို့ ; Htigyaing ; Tikang) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတီႈၶင်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ တီႈၼိူဝ်ၵွင်းသုင်ဢွၼ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈ ၽင်ႇၽၢႆႇၶႂႃ ၼမ်ႉၵဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် တႄႇသိမ်းဢဝ် မိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃႇမႃးယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်မၢၼ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉ ဝဵင်းတီႈၶင်ႉၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမျႃႉတွင်ႇ ဢၼ် ၶုၼ်ၽွင်းမျႃႉတွင်ႇၽွင်းငမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ တေႃႇထိုင် ပီၶရိတ်ႉ 1892 ၼၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းတီႈၶင်ႉၼႆႉ တိုၵ်ႉၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်းၼႃႈလိၼ်မျႃႉတွင်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼႂ်းပီၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ ဢဝ် ၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ၼႃႈလိၼ်မျႃႉတွင်ႇသေ ဢဝ်ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း ၼႃႈလိၼ်ၵၢတ်ႇသႃလႄႈ ၸင်ႇဝႆႉပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းတီႈၶင်ႉ ဢၼ်မီးတႂ်ႈ ၼႃႈလိၼ်ၵၢတ်ႇသႃၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 1956 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၸႄႈဝဵင်းတီးၶင်ႉပတ်ႉပိုၼ်ႉၼၼ်ႉ လႅပ်ႈတေမီး 34500 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း (ၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉ) ပီ 1941 ဝႃႈတႄႉ မီး 29595 ၵေႃႉၼႆယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းတီႈၶင်ႉၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်း တႆး၊ မၢၼ်ႈ လႄႈ ၶႄႇ ဢွၼ်ၵၼ်ယူႇသဝ်းၸွမ်းၵၼ်ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် လွႆပႅၼ်ၵၢၼ်ႉၵေႃးၼႆႉ လတ်းၵႂႃႇ ပွတ်းႁွင်ႇ ၸႄႈဝဵင်းတီႈၶင်ႉသေ မီးတေႃႇထိုင် ဝဵင်းတီႈၶင်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉႁွင်ႈ၊ တိုင်း၊ ၼွင်တင်းၼမ်လႄႈ ၸၢင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် တိၺွပ်းပႃယူႇတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၵုၼ်ႇသိၼ်ဢၼ်ဢွၵ်ႇပိူင်လူင် တီႈ ၸႄႈဝဵင်းတီႈၶင်ႉၼႆႉ ပဵၼ် ပႃၼဝ်ႈ၊ ပႃႁႅင်ႈယဝ်ႉ။ တီႈၼႃႈလိၼ်ပဵင်းၼၼ်ႉတႄႉ ဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းၼႃးယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵဝ်ႇ.
တီႈၼႂ်းထုင်ႉတီႈၶင်ႉၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ဝဵင်းၵဝ်ႇ 4 ဝဵင်း တူင်ႇငႄႇ၊ ၵႂၼ်းပွင်ႇ၊ မျႃႉတွင်ႇ၊ ၶျုၼ်းတွင်ႇ ၸိူဝ်းဢၼ်ယၢမ်ႈပဵၼ် တပ်ႉၵင်ႈမႃး မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵၢပ်ႈပၢၼ်ၵုင်းပွင်ႇၼၼ်ႉ မျႃႉတွင်ႇ လႄႈ ဝဵင်းၶျုၼ်းတွင်ႇၼႆႉ လိုဝ်းလင်မႃးယဝ်ႉ။ မျႃႉတွင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶုၼ်သီႇပေႃႉလႄႈ ၸဝ်ႈၼၢင်းၸုၽယႃးလၢတ်ႉၶဝ် လႆႈၵိၼ်ယဝ်ႉ။ ၶျုၼ်းတွင်ႇၼႆႉ လႆႈလူႉႁၢမ်းၵႂႃႇ မိူဝ်ႈပီ 1878 မိူဝ်ႈ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ပႆႇလူႉၼၼ်ႉသေ ၵိုတ်းပဵၼ်ဝႆႉၼင်ႇ ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇၵူၺ်းယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ၵႆႇၽူႈ
ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ၵႆႇၽူႈ (ပင်လယ်ဘူးမြို့နယ် ; Pinlebu Township ; Zewaeng Paangkaiphu) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပၢင်ၵႆႇၽူႈယဝ်ႉ။
ဝဵင်းပၢင်ၵႆႇၽူႈ
ဝဵင်းပၢင်ၵႆႇၽူႈ (ပင်လယ်ဘူးမြို့ ; Pinlebu ; Paangkaiphu) ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ၵႆႇၽူႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽဵဝ်ႈတီႈလိၼ် တွၼ်ႈတႃႇတင်ႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ၸူးလႆႈႁၼ် ၵႆႇၽူႈ တူဝ်ၼိုင်ႈသေ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ပၢင်ၵႆႇၽူႈ ၼႆယဝ်ႉ။
ဝဵင်းပၢင်ၵႆႇၽူႈ ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၼမ်ႉမူး ဢၼ်မီး ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ဝဵင်းၵေႃလၢင်း ယၢၼ်မွၵ်ႈ 25 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တင်း ဝဵင်းသိူဝ် ၸမ်ႉ ဢဝ်တၢင်းလူတ်ႉၵႃး ဢၼ်မီးတၢင်းယၢဝ်း 41 လၵ်းၼၼ်ႉသေၵေႃႈ ၵၢႆႇသိုပ်ႇၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေတၢင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီး သဵၼ်ႈတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇသင်လႄႈ ဢမ်ႇပေႃးၵိုၼ်းတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း မွၵ်ႈ သွင်ႁဵင်ပၢႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1891 ၼၼ်ႉ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် သိမ်းဢဝ် ထုင်ႉဝဵင်းသိူဝ်သေ ဢဝ် ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ၵႆႇၽူႈၼႆႉ သႂ်ႇၶဝ်ႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းဝဵင်းသိူဝ်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ဝၢႆးသေ သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်ယဝ်ႉတူဝ်ႈယဝ်ႉ ၶိုၼ်းၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထုင်ႉဝဵင်းသိူဝ်သေ ဢဝ်သႂ်ႇ တီႈၼႂ်း ထုင်ႉၵေႃလၢင်းယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ၵႆႇၽူႈၼႆႉ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇပုၼ်ႉ ၼမ်ႉမူးယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈမွၵ်ႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းလႃႉ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းၽွင်းပၢင်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလဵၵ်း ယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ၵႆႇၽူႈၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈ မီးတၢင်းၵႂၢင်ႈ 1367 လွၵ်းလၵ်းသေတႃႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ဝဵင်းတႄႉ မီး 0.02 လွၵ်းလၵ်းၵူၺ်း။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ဢွၵ်ႇ ၶဝ်ႈသၢၼ်၊ ၸိုၼ်း လႄႈ ၵိူဝ် ယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ငၢၼ်းမႆႉ ၵေႃႈ မီးဝႆႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈမွၵ်ႇ
ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈမွၵ်ႇ (ဗန်းမောက်မြို့နယ် ; Banmauk Township ; Zewaeng Maanmauk) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမၢၼ်ႈမွၵ်ႇယဝ်ႉ။
မၢၼ်ႈမွၵ်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမၢၼ်ႈမွၵ်ႇ (ဗန်းမောက်မြို့ ; Banmauk ; Maanmauk) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈမွၵ်ႇ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈထုင်ႉၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်း တႆးလႅင်၊ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၵၼၢၼ်း၊ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၵတူး ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇသဝ်းယဝ်ႉ။ ဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းၵၢၼ်သူၼ်ၵၢၼ်ၼႃးသေ ဝၢႆးသေ ပီ 1975 မႃး ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ် ၶုတ်းၶမ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ၼႆႉ ၶူဝ်းႁေႈပိူင်လိူင်း ဢွၵ်ႇလိူင်ႇယဝ်ႉ။ လဵၵ်းလိူင်း၊ မေႃႇၸိုၼ်း၊ မေႃႇတွင်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈမီးဝႆႉယဝ်ႉ။ ၶမ်းၽိူၵ်ႇၵေႃႈ ဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈၸိူဝ်းဢၼ်လႅပ်ႈတေဢွၵ်ႇ ၵႅဝ်ႈသႅင်ၵေႃႈ မီးဝႆႉယဝ်ႉ။ ၽြႃးဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းတႄႉ ပဵၼ် လွႆၸၢင်ႉလူင် ဢၼ်မီးၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်းဝဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသြႃႇဝေႇသုၶီ ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ယဝ်ႉ။ ၽြႃးထမ်ႈ (ဢုမိၼ်ႇလႅင်ႇ) လႄႈ ၽြႃးၵျူင်းတွင်ႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇၸၢၼ်း တီႈၸမ်ဝဵင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ထုင်ႉဢၼ်ႁဵတ်း မႆႉသၵ်းယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈသၢၼ်ၵေႃႈ ဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။ ၵမ်ႉၼမ် ပဵၼ်ၵူၼ်းၵိူဝ်းယမ် ပုတ်ႉထယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းၵတူး ဢၼ်ၵိူဝ်းယမ် ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၵေႃႈ မီးဝႆႉယူႇ ၵမ်ႈၽွင်ႈ။
ၸႄႈဝဵင်းဝဵင်းသိူဝ်
ၸႄႈဝဵင်းဝဵင်းသိူဝ် (ဝန်းသိုမြို့နယ် ; Wuntho Township ; Zewaeng Waengsoe) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းသိူဝ်ယဝ်ႉ။
ဝဵင်းသိူဝ်
ဝဵင်းသိူဝ် (ဝန်းသိုမြို့ ; Wuntho ; Waengsoe) ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းဝဵင်းသိူဝ်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ တီႈၼိူဝ် သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း တႃးလိူဝ်ႇ-ၸႄႈၼႃးသေ ပဵၼ်ဝဵင်း တီႈလူတ်ႉလဵၼ်းၵိုတ်းလိုဝ်ႈယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းဢၢင်းတေႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းဢၢင်းတေႃႇ (အင်းတော်မြို့နယ် ; Indaw Township ; Aangtau Township) ၼႆႉ ပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်း ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းဢၢင်းတေႃႇယဝ်ႉ။
ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉပလူႇ
ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉပလူႇ (ကန့်ဘလူခရိုင် ; Kanbalu District ; Zetaun Kaanpalu) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃး ၸႄႈဝဵင်း 4 ၸႄႈဝဵင်းသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းလႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၸႄႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းယေႇဢူး ၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇ သေ ၶိုၼ်းၽွတ်ႈႁႅၼ်း ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်မႂ်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉပလူႇယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း.
ၸႄႈဝဵင်း ၸိူဝ်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉပလူႇၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
 - ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇ
 - ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းလႃႉ
 - ၸႄႈဝဵင်းတၸႄႇ
 - ၸႄႈဝဵင်းယေႇဢူး
ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇ
ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇ (ကန့်ဘလူမြို့နယ် ; Kanbalu Township) ; Zewaeng Kaanpalu) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉပလူႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇ
ဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇ (ကန့်ဘလူမြို့ ; Kanbalu ; Kaanpalu) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉပလူႇ တီႈ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ၸႄႈၵႅင်း-ၸႄႈၼႃး ဢၼ်မီး ၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇ ယၢၼ် 46 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းၶိၼ်ႇဢူး လႄႈ ဝၢၼ်ႈသီႇသူင်ႇၵျီး။ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ႁွင်ႈတွင်းယူႇ။ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မီး ၼမ်ႉၵဵဝ်။ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းလႃႉ လႄႈ သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်ၶၢင်တွင်းပွတ်းၼိူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈႁွင်ႈၵၢၼ်လူတ်ႉလဵၼ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ် တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈလဵၵ်ႉယႂ်ႇ လႄႈ ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၽၢႆႇလူတ်ႉလဵၼ်းၶဝ် ယူႇသဝ်းဝႆႉတင်းၼမ်သေ ဢၼ်ပဵၼ် ႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈႁူဝ်လူတ်ႉလဵၼ်းၵေႃႈ မီးဝႆႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ဢၼ်ပဵၼ် ႁွင်ႈၵၢၼ်ပလိၵ်ႈလူတ်ႉလဵၼ်း လႄႈ ႁူင်းယႃ ႁွင်ႈၵၢၼ်လူတ်ႉလဵၼ်းၵေႃႈ မီးပႃးဝႆႉယဝ်ႉ။ 
ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇသေ မီးဝႆႉ လုမ်းၸႄႈဝဵင်း၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်ပလိၵ်ႈ၊ တိူၵ်ႈသူင်ႇလိၵ်ႈ၊ ႁူင်းယႃ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ၸၼ်ႉငဝ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ၵၢတ်ႇ လႄႈ လုမ်းၽူႈၵွၼ်းပႃႇထိူၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမီးဝႆႉၼႂ်း ပႃႇထိူၼ်ႇလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵၢၼ်ငၢၼ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈ မၢၵ်ႇတဝ်ႈၶဝ်ႈၼမ်ႉ ဢမ်ႇပေႃးမီး။ ၵၢၼ်မႆႉ (ပွတ်းမႆႉ မွၼ်တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း) ၼၼ်ႉၵူၺ်းပဵၼ်ၵၢၼ်ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈ။ တီႈထုင်ႉၵၢၼ်ႉပလူႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းလႃႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈ ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇၼႆ့ မီး 1536 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီးမွၵ်ႈ 73521 သေ မွၵ်ႈ 13585 ၼႆႉ ပဵၼ် မၢၼ်ႈမုတ်ႇသလိၼ်ႇယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇၼႆ့ လင်ႁိူၼ်းမီး မွၵ်ႈ 600 ၼၼ်ႉသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းယူႇသဝ်း မွၵ်ႈ 3000 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈ မျေႇတူး၊ သႃးၵူင်း၊ သႃးၵၢႆး၊ ထူးၵျီး၊ ဝႅတ်ႉတူဝ်း၊ ၶျိၼ်ႇမျိတ်ႉၵျိၼ်း၊ ၵျီႇၸု လႄႈ ငႃးယႃႇၼႄး၊ တပႂႅတ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတၢႆႇၼၼ်ႉ မၢၼ်ႈမုတ်ႇသလိၼ်ႇ ယူႇၼမ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ 
ၵွင်းမူးသူၺ်ႇၵူႇၵျီး ဢၼ်မီးတီႈဝဵင်းမျေႇတူးၼၼ်ႉ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းသေ ပေႃးထိုင် လိူၼ်သီႇၼႆ ၸတ်းႁဵတ်းပွႆးၽြႃးယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇမၢၵ်ႇတႅင်တႅင် ၸိူဝ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼႆႉ ၶဝ်ႈ၊ ထူဝ်ႇ၊ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ၊ ငႃး၊ ထူဝ်ႇလိၼ်၊ မၢၵ်ႇၶိူဝ်၊ မၢၵ်ႇၶိူဝ်သူမ်ႈ၊ ဢုၼ်၊ ထၢၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်မႆႉတႄႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇၼႆႉ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇဝႃႈ ဢွၵ်ႇထၢၼ်ႇႁိၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၶဝ်ႈဝႃႈတႄႉ ထၢၼ်ႇႁိၼ်ၼၼ်ႉ ဢႃႇယုတိုၵ်ႉၼုမ်ႇႁႅင်းလႄႈ ပႆႇထုၵ်ႇလီဢဝ်ၸႂ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၽၢႆၼမ်ႉၵႃႇပူဝ်း ဢၼ်ပဵၼ်သၢႆၸႂ်တႃႇ ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပိူဝ်ႇ တင်းဢၼ်ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ထုင်ႉၵၢၼ်ႉပလူႇယဝ်ႉ။ လႆႈဢိင်ၽၢႆႇၼၼ်ႉသေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းလႃႉ
ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းလႃႉ (ကျွန်းလှမြို့နယ် ; Kyunhla Township ; Zewaeng Kyunlaa) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉပလူႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵျုၼ်းလႃႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး.
တီႈၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းလႃႉၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ၊ ၵၢၼ်တိၺွပ်းပႃ၊ ၵၢၼ်မႆႉ၊ ၵၢၼ်ၶမ်း လႄႈ ၵၢၼ်ၶုတ်းၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်း.
 - ၽၢႆၼမ်ႉတၽၢၼ်းသဵၵ်ႉ
 - ၸၼ်ႉၸွမ်ပုတ်ႉထ သီႇတၵူႇ
ၸႄႈဝဵင်းတၸႄႇ
ၸႄႈဝဵင်းတၸႄႇ (တန့်ဆည်မြို့နယ် ; Taze Township ; Zewaeng Taze) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉပလူႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတၸႄႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းတၸႄႇ
ဝဵင်းတၸႄႇ (တန့်ဆည်မြို့ ; Taze ; Taze) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတၸႄႇ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈၵၢၼ်ႉပလူႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းယေႇဢူး ယၢၼ်မွၵ်ႈ 14 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တင်း တႃးလူတ်ႉလဵၼ်းထၢၼ်းတပိၼ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈၼိူဝ် သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ၸႄႈၵႅင်း-ၸႄႈၼႃးသေ ၵႆၵၼ် မွၵ်ႈ 12 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တင်း ၸႄႈဝဵင်းယေႇဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းလႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵလေးဝ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ လႅၼ်လိၼ် ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းႁူႉၼမ်ဝႃႈ ပဵၼ်လိၼ်တီႈၵိူတ်ႇ ဢမၢတ်ႈလူင် ဢူးပေႃႇဢူးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းတၸႄႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢွၼ်ႇသေ လင်ႁိူၼ်းၵူၼ်း မီးမွၵ်ႈ 800 လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးမွၵ်ႈ 3000 ၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵမ်ႉၼမ် ပဵၼ်ၵူၼ်းႁဵတ်းၵိၼ်ၵၢၼ်ၼႃးယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်မေႃႈလိၼ်ၵေႃႈ ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်သေ ၽႄႈပၼ်လႆႈတႃႇတင်း ၸႄႈဝဵင်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပဵၼ်ဝဵင်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇဝဵင်းၼိုင်ႈလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁူဝ်ႉဝဵင်းၵဝ်ႇ၊ ၽြႃးၵွင်းမူးၵဝ်ႇတင်းၼမ်လႄႈ မီးၼွင်ၵႂၢင်ႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ တီႈပိုၼ်ႉလင်ႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉတႄႉ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၶဝ်ႈ လႄႈ ထူဝ်ႇယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈ တင်းၼမ်ႉမူးသေ ၵႆၵၼ် မွၵ်ႈ 4 လၵ်းၵူၺ်းၼႆသေတႃႉ ဢမ်ႇမီးႁွင်ႈၶုတ်း ဢၼ်ၵၢႆႇဢဝ်ၼမ်ႉလႆႈ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီး 613 လွၵ်းလၵ်းသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ မွၵ်ႈ 60000 ၼႆႉယဝ်ႉ။
ပွႆး.
ၵူႈပီၵူႈပီ ပေႃးထိုင် လိူၼ်သိပ်းသွင်မႂ်ႇ (10)ၶမ်ႈတေႃႇ (15) ၶမ်ႈၼႆႉ မီးပွႆးၽြႃးသူၺ်ႇၵတေႃႉသေ ပဵၼ်ပွႆးၽြႃးဢၼ်ၵူၼ်းတီႈၸမ်တီႈၵႆ မႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းယေႇဢူး
ၸႄႈဝဵင်းယေႇဢူး (ရေဦးမြို့နယ် ; Yay-U ; Zewaeng Yae-U) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉပလူႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းယေႇဢူးယဝ်ႉ။
ဝဵင်းယေႇဢူး
ဝဵင်းယေႇဢူး (ရေဦးမြို့ ; Ye-U ; Yae-U) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းယေႇဢူး ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉပလူႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 
ပထဝီႇၼႃႈလိၼ်.
ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဝဵင်းယေႇဢူးၼၼ်ႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈဝဵင်းၶိၼ်ႇဢူး၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း ၸမ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းတီႇပႄးယိၼ်း၊ ၽၢႆႇတူၵ်း ၸႄႈဝဵင်းမၢင်းၵၢင်း၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇၸမ်ႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈဝဵင်းတၸႄႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၼႃႈဢွၵ်ႇၼႃႈတူၵ်း တၢင်းၵႂၢင်ႈ မီး (20) လၵ်း၊ ၼႃႈႁွင်ႇၼႃႈၸၢၼ်း တၢင်းၵႂၢင်ႈမီး (19) လၵ်းသေ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်သုင် ၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ (350) ထတ်းယဝ်ႉ။ ဢေႇရိယႃႇ လွၵ်းလၵ်း မီး (557.85) ဢေႇၵ လႄႈ ဢေႇရိႇယႃႇဢေႇၵ မီး (377027) ယဝ်ႉ။
ၾိင်ႈၾႃႉ.
ပဵၼ်ၾိင်ႈၾႃႉ ဢၼ်ႁႅင်ႈႁွင်သေ ၽူၼ်ဢေႇၼမ်ႉၶၢၼ်ၸႂ်ယဝ်ႉ။ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ်ဢၼ်မႃးတင်းပီၼႆႉ မီး (35.51) ၼိဝ်ႉယဝ်ႉ။
သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း ၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇ.
ဝဵင်းယေႇဢူးၼႆႉ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၼႆႉ မီးသဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉၵႃး ၸူးထိုင် ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၸူး ဝဵင်းတၸႄႇ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၸူး ဝဵင်းၶိၼ်ႇဢူး လႄႈ ဝဵင်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း တီႈၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းဢၼ်သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း တူၵ်းၵၢင်လီယဝ်ႉ။ မီးသၢႆလူတ်ႉၵႃး ဢၼ် ၵူၼ်းမိူင်းၶဝ် ၶီႇၵႂႃႇမႃးလႆႈလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇၵႂႃႇမႃး မိူင်းတႂ်ႈ မိူင်းၼိူဝ်ၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၵႂႃႇငၢႆႈမႃးငၢႆးယဝ်ႉ။ သၢႆလူတ်ႉ ၸိူဝ်းလဵၼ်ႈပၼ် ယေႇဢူး-မူင်ႇယႂႃႇ-တႃႈလိူဝ်ႇ၊ ယေႇဢူး-သူၺ်ႇပူဝ်ႇ-တႃႈလိူဝ်ႇ၊ ယေႇဢူး-တၸႄႇ-ၵျုၼ်းလႃႉ၊ ယေႇဢူး-တႃႈၵုင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈမီးဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် သၢႆတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ၶၢဝ်းတၢင်းပွတ်း ဢၼ်လဵၼ်ႈပၼ် ၶိၼ်ႇဢူး-ယေႇဢူး-တိၼ်းတဵင်ႇယၢၼ်ႇ ၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးပႆႇၺႃႇ.
တႄႇဢဝ် ပီ 2006 တေႃႇထိုင် ပီ 2011 (6) ပီထပ်းၵၼ် လႆႈ (သူးထိၼိုင်ႈ) တီႈ လွင်ႈတွပ်ႇလိၵ်ႈၸၼ်ႉသိုပ်း ၼႂ်းၵႃႈ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
 - ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် (3) ႁူင်း
 - ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် (ၽႄ) (3) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် (ၽၢၵ်ႈ) (1) ႁူင်း
 - ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် (4) ႁူင်း
 - ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် (ၽႄ) (8) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် (1) ႁူင်း
 - ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ (112) ႁူင်း
 - မူႇၵျူဝ်ႇ (1) ႁူင်း
 - ပၢင်သွၼ်ပၢႆႇ ၵမ်ႉထွၵ်ႈပၢႆးပႆႇၺႃႇ (31) ႁူင်း
ပၢႆးယူႇလီ.
 - ႁူင်းယႃၶဝ်ႈၵူႇ (100) (1) ႁူင်း
 - ႁူင်းယႃၸႄႈတွၼ်ႈ ၶဝ်ႈၵူႇ (16) (1) ႁူင်း
 - ႁွင်ႈယႃ ယႃႈယႃၼႂ်းမိူင်း (1) တီႈ
 - ႁွင်ႈယႃဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ (5) တီႈ
 - ႁွင်ႈယႃဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၽႄ (25) တီႈ
 - ႁွင်ႈယႃ မႄႈ လႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ (1) တီႈ
 - ႁွင်ႈယႃသုၼ်ႇတူဝ်လဵဝ် (12) တီႈ
ဢွင်ႈတီႈလီၶဝ်ၸႂ်.
ၵျွင်းၽြႃးၸိူဝ်းလိုဝ်းလင် တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းယေႇဢူးၼႆႉ ပဵၼ် ၵွင်းမူးၵဝ်ႇၵႄႇ ဢၼ်မီးတီႈ ဝၢၼ်ႈၽလၢၼ်ႇၵူင်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၸႃႇတိတီႈၵိူတ်ႇ ၼၢၼ်းမတေႃႇမႄႇၼု၊ ၵျွၵ်းဢုတ်ႇ ၼၢၼ်းမတေႃႇမႄႇၼု ဢၼ်မီးတီႈ ဝၢၼ်ႈမျိၼ်းပွၵ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းၸႃႇတိ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်.
 - ၼၢၼ်းမတေႃႇမႄႇၼု
 - မေႃတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ထိၼ်ႇလိၼ်း
 - မေႃတႅမ်ႈၽဵင်း တေႃႇတီႇဝေႇ
ၸႄႈတွၼ်ႈၶမ်းတီႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈၶမ်းတီႈ (ခန္တီးခရိုင် ; Hkamti District ; Zetaun Khamti) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈသၼ်လွႆၼႃႇၵသေ တႄႇဢဝ် ပီ 1965၊ လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ (22) ဝၼ်းသေ လႅၵ်ႈလၢႆႈၸိုဝ်ႈပဵၼ်ဝႃႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၶမ်းတီႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸႄႈတွၼ်ႈၶမ်းတီႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ၼႂ်းၵႃႈ (38) ၸႄႈဝဵင်း တီႈ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းၼိူဝ်ၼၼ်ႉ ဢၼ်ၼိုင်ႈသေ တၢင်းၵႂၢင်ႈ မီး (12660) လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။
ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၶမ်းတီႈၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၶမ်းတီႈယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈတွၼ်ႈၶမ်းတီႈၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸႄႈတွၼ်ႈၽႄႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၽႄ လႁႄႇ (ဢမ်ႉပေႃႇ) ၼႆသေ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၸႄႈဝဵင်း ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလေႇသျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းလႁႄႇ (ဢမ်ႇပေႃႇ) လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၼၢၼ်းယုၼ်း ႁႃႈၸႄႈဝဵင်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၸႄႈတွၼ်ႈၶမ်းတီႈ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 ၼၼ်ႉသေ မီးဝႆႉ 423,283 ၵေႃႉ ယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းလေႇသျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းလႁႄႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၼၢင်းယုၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးတီႈၼႂ်း ၼႃႈလိၼ် ၼႃႇၵ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၶမ်းတီႈ
ၸႄႈဝဵင်းၶမ်းတီႈ (ခန္တီးမြို့နယ် ; Hkamti Township ; Zewaeng Khamti) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၶမ်းတီႈ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၶမ်းတီႈယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း
ၸႄႈဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း (ဟုမ္မလင်းမြို့နယ် ; Homalin Township ; Zewaeng Hungmaaklaang) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၶမ်းတီႈ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်းယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉ ဢၼ်လႆလတ်း ၸႄႈဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်းၼႆႉ ဢၼ်လုၵ်ႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇ လႆႇၸူး ၽၢႆႇၸၢၼ်း ၼမ်ႉၶၢင်တွင်း လႄႈ ဢၼ်လုၵ်ႉ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ လႆႇလူင်း ၽၢႆႇတူၵ်းၼႆႉ ၼမ်ႉဢုရု ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉဢုရုၼႆႉ လႆၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း ၼမ်ႉၶၢင်တွင်း တီႈႁိမ်းဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း
ဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း (ဟုမ္မလင်းမြို့ ; Homalin ; Hungmaaklaang) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၶမ်းတီႈ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉသေ မီးဝႆႉ တီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၽၢႆႇသၢႆႉ ၼမ်ႉၶၢင်တွင်းလႄႈ တင်း ဝဵင်းၵိၼ်းတတ်ႉသေ ၵႆယၢၼ် 130 လၵ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးၶၢဝ်းၽူၼ်မႃး ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး ၸၢင်ႈၵႂႃႇမႃးႁွတ်ႈၽႅဝ်လႆႈထိုင်တီႈ ႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်သၢႆတၢင်းၼမ်ႉဝႃႈ တင်း ဝဵင်းပၶူၵ်ႉၵူႇသေ ၵႆယၢၼ် 397 လၵ်းယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း တိူင်းၽႄႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၶမ်းတီႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပီ 1899 ၼၼ်ႉ ဢဝ် ဝၢၼ်ႈၼွင်ပၵျိတ်ႉ ဢိၵ်ႇပႃး ဝၢၼ်ႈႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်းသေ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ် မၵ်းမၼ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပဵၼ်ဝဵင်း။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဝေႃးႁၢၼ် "ႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း" ၼႆႉ တိုၼ်းပဵၼ် ၶေႃႈၵႂၢမ်းၽႃႇသႃႇတႆးယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ လုမ်းၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵၢၼ်ၽွင်းငမ်း၊ လုမ်းၶုၼ်ၵွၼ်းပၢႆးပႆႇၺႃႇၸႄႈဝဵင်း၊ လုမ်းၵႃႉၶၢႆ၊ ဢွင်ႈတပ်ႉပလိၵ်ႈ၊ လုမ်းပႃႇထိူၼ်ႇ၊ လုမ်းၶုၼ်ၵွၼ်း လွင်ႈၵူတ်ႇထတ်းသဵၼ်ႈမၢႆၵူၼ်းၶဝ်ႈၵူၼ်းဢွၵ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်ႈ ၸႄႈဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း မိူဝ်ႈပီ 1972 ၼၼ်ႉ လႆႈလၢမ်းဝႃႈ မီး 91000 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ လႆႈပိုတ်ႇလုမ်းဝုၼ်ႇထွၵ်ႉသေၵေႃႈ လႆႈပၵ်းပဵၼ်လုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈ ပွတ်းၼိူဝ်ၶၢင်တွင်းယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပၢၼ်ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇ ပီ 1957 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသြႃႇပတဵင်ႇ ဢူးဝိမလ လႆႈႁွတ်ႈၽႅဝ်သၼ်လွႆၼႃႇၵ တႃႇပူၵ်းပွင်သႃႇသၼႃႇၼၼ်ႉ ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး ၶၢင်တွင်း-ႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်းၼႆႉ လႆႈဢွၵ်ႇတီႈ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇသေ လႆႈႁေႃႈၵႂႃႇ ပၶူၵ်ႉၵူႇ၊ မူင်ႇယႂႃႇ၊ ၵၼီႇ၊ မိူင်းၵၢင်း၊ ၵလေးဝ၊ မေႃႇလဵၵ်း၊ ၽွင်းပၢင်ႇ၊ ႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း ပဵၼ်ဝၼ်းပဵၼ်ဝၼ်းသေ လႆႈၼွၼ်းၸွမ်းတၢင်းဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ၽူႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်း.
 - မေႃတႅမ်ႈလိၵ်ႈ လႆႈသူးလိၵ်ႈလၢႆး သၼ်လွႆၼႃႇၵ မွင်ႇၸိၼ်ႇၵျီႇ (ဝၢၼ်ႈမွင်းၶမ်း)
ၸႄႈဝဵင်းၸႄႈၵႅင်း
ၸႄႈဝဵင်းၸႄႈၵႅင်း (စစ်ကိုင်းမြို့နယ် ; Sagaing Township ; Zewaeng Zekeng) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၵႅင်း၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၸႄႈၵႅင်းယဝ်ႉ
ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းမူႇ
ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းမူႇ (မြင်းမူမြို့နယ် ; Myinmu Township ; Zewaeng Myinmu) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၵႅင်း၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမျိၼ်းမူႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းမျိၼ်းမူႇ
ဝဵင်းမျိၼ်းမူႇ (မြင်းမူမြို့ ; Myinmu ; Myinmu) ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်ႇမူႇ၊ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၵႅင်း၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းရူတ်ႉလဵၼ်း၊ ရူတ်ႉၵႃး ဢၼ်ၵႂႃႇ ၸႄႈၵႅင်း မူင်ႇယႂႃႇၼၼ်ႉလႄႈ လွင်ႈၵၢၼ်သိုဝ်ႉၵၢၼ်ၶၢႆ ပဵၼ်ဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ၸႄႈၵႅင်းၼႆ ၵႆယၢၼ် 36 လၵ်းသေ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ တႃႈလိူဝ်ႇ (မၢၼ်းတလေး) ၼႆ ၵႆယၢၼ် 48 လၵ်းယဝ်ႉ။ ပဵၼ် တႃႈၼမ်ႉ ဢၼ်ႁိူဝ်းၵႂႃႇမႃး တႃႇလိူဝ်ႇ မျိၼ်းၶျၢၼ်ႇယင်ႉၵိုတ်းယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမျိၼ်းမူႇၼႆ့ မီးဝႆႉတီႈ ၵူတ်ႉၵႅပ်ႈမၢႆသွင် ႁင်းၼမ်ႉၵဵဝ်သေ မီးဝႆႉ တီႈ ၽင်ႇၽၢႆႇၶႂႃႇယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းမျိၼ်းမူႇၼၼ်ႉ ၼမ်ႉၵဵဝ်ၼႆႉ လႆဢဝ် east to west ယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းမျွင်ႇ
ၸႄႈဝဵင်းမျွင်ႇ (မြောင်မြို့နယ် ; Myaung Township ; Zewaeng Myaung) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၵႅင်း၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမျွင်ႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းမျွင်ႇ
ဝဵင်းမျွင်ႇ (မြောင်မြို့ ; Myaung ; Myaung) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျွင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၵႅင်း၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း တီႈ ပွတ်းၼိူဝ် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ တီႈၼိူဝ်ၽင်ႇၽၢႆႇၶႂႃ ၼမ်ႉၵဵဝ် တီႈၵူတ်ႉ ၼမ်ႉၵဵဝ် လႄႈ ၼမ်ႉၶၢင်တွင်း ႁူပ်ႉၵၼ် ဢၼ်မီး ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း ဝဵင်းမျိၼ်းမူႇ ယၢၼ် 14 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းမျွင်ႇယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈ ၸႄႈဝဵင်းမျွင်ႇၼႆႉ မီး 179 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းလူင်း ၶျွင်းဢူး မယူဝ်းၵူင်းၼၼ်ႉ လတ်းၵႂႃႇ ဝဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တီႈၼွင်လူင်ၽၢႆႇႁွင်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉၽၢႆလူင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ႁႄႉဝႆႉ ယႃႇႁႂ်ႈၼမ်ႉၶဝ်ႈၼႂ်းဝဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး မျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ-တႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ ၶဝ်ႈယင်ႉတီႈဝဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ လုမ်းၸႄႈဝဵင်း၊ ႁွင်ႈပလိၵ်ႈ၊ ႁူင်းယႃ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် ၸၸိူဝ်းပဵၼ် ယူင်ႉသၢင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈတွၼ်ႈတူပ်းမိုဝ်း
ၸႄႈတွၼ်ႈတူပ်းမိုဝ်း (တမူးခရိုင် ; Tamu District ; Zetaun Topmue) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီး တီႈ သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ် မျၢၼ်ႇမႃႇ- ဢိၼ်းတီးယႃး ဢၼ်မီးတီႈ ပွတ်းတူၵ်း ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတႄႉ -
 - ၸႄႈဝဵင်းတူပ်းမိုဝ်း
 - ၸႄႈဝဵင်းၽႄ ၶမ်းပတ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈ ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတူပ်းမိုဝ်းယဝ်ႉ။ ဝဵင်းတူပ်းမိုဝ်း ဢၼ်ပဵၼ် ဝဵင်းလႅၼ်လိၼ်ၼႆႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်တင်း လွၵ်းဝဵင်း ဝဵင်းမူဝ်ႇရေး၊ ၸႄႈမိူင်းမၼိပူႇရ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်း တီႈဢၼ်ၵႃႉၶၢႆသၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ် ၼမ်ႉသေပိူၼ်ႈ တင်း ဢိၼ်းတီးယႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တီႈပိုၼ်ႉတီႈၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၶမ်းပတ်း၊ ဝဵင်းမျူဝ်ႉတိတ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းတူပ်းမိုဝ်း
ၸႄႈဝဵင်းတူပ်းမိုဝ်း (တမူးမြို့နယ် ; Tamu Township ; Zewaeng Topmue) ၼႆ့ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈတူပ်းမိုဝ်း၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းတူပ်းမိုဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈ လႅၼ်လိၼ် မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးသေ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဝဵင်းတူပ်းမိုဝ်း၊ ဝဵင်းၶမ်းပတ်း လႄႈ ဝဵင်းမျူဝ်ႉတိတ်ႉ သေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတူပ်းမိုဝ်းယဝ်ႉ။
ၸႄႈတွၼ်ႈမူင်ႇယႂႃႇ
ၸႄႈတွၼ်ႈမူင်ႇယႂႃႇ (မုံရွာခရိုင် ; Monywa District ; Zetaun Mongywaa) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ထုင်ႉပွတ်းတႂ်ႈ ၶူင်ႈ ၼမ်ႉၶၢင်တွင်း ဢၼ်မီးပွတ်းၸၢၼ်း ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈတွၼ်ႈမူင်ႇယႂႃႇၼႆႉ ၵမ်ႉၼမ် ပဵၼ်ပၢင်ႇပဵင်း ဢၼ်ၸၢင်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈလႆႈ သေ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းသတ်ႉသေပိူၼ်ႈ တီႈၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်းယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇဢမ်ႇၵႃး မိူဝ်ႈပၢၼ် ၶုၼ်မၢၼ်ႈမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၵေႃႉၸၢႆးႁၢၼ် ၵေႃႉၸၢႆးငၢၼ်၊ လုၵ်ႈသိုၵ်းႁၢၼ် ဢွၵ်ႇၼမ်ၼႃႇလႄႈ သမ်ႉပေႃးႁွင်ႉဝႃႈ ၸႄႈတွၼ်ႈလုၵ်ႈသိုၵ်းၼႆလႄႈသင်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၶၢင်တွင်းပွတ်းတႂ်ႈ ၼႆသေ မိူဝ်ႈ ပၢၼ်ၵုင်းပွင်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ႁႅင်းၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇတပ်ႉမၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ ပိူင်တႅၵ်ႈမၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် ႁူဝ်သိုၵ်းလူင် ပၼ်ထုလ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်မႃး မိူဝ်ႈ သိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉမၢၼ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ (1824-26)ၼၼ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းဝႃႈၸႃႇတိ ဝၢၼ်ႈငပယိၼ်း ဢိူင်ႇဢလူင်ႇ တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၶၢင်တွင်းပွတ်းတႂ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ ၽိုၼ်မၢႆ ပၢၼ်ၵုင်းပွင်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၵႃႈတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၶၢင်တွင်းပွတ်းတႂ်ႈၼႆႉ လႆႈထုၵ်ႇပွႆႇၵႂႃႇႁၢပ်ႇၵၢၼ်တီး ဝၢင်းႁေႃၶမ်း၊ ၸိူဝ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၽူႈၵႅမ်တူဝ် သၢႆႉၶႂႃ လႄႈ တီႈ တပ်ႉႁိူဝ်းၶုၼ်ႁေႃၶမ်း၊ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ၸႄႈတွၼ်ႈမူင်ႇယႂႃႇ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈပိူင်လူင် တွၼ်ႈတႃႇ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ လႄႈ တွၼ်ႈတႃႇ ႁဵတ်းၵုၼ်ႇသိၼ်ဢွၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃး.
 - ၸႄႈဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ
 - ၸႄႈဝဵင်းဢယႃႇတေႃႇ
 - ၸႄႈဝဵင်းပုတလိၼ်ႇ
 - ၸႄႈဝဵင်းၶျွင်းဢူး
ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈ.
ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်တူၵ်းတီႈလီသေဢမ်ႇၵႃး ၼႂ်းၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်းတၢင်းတိူင်းၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ဝဵင်းၸိူဝ်းယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်လႆႈလၢမ်းတူၺ်း မိူဝ်ႈပီ 2009 ၼၼ်ႉ ၼပ်ႉသွၼ်ႇတူၺ်းဝႃႈ တေမီးယူႇ မွၵ်ႈ (202,983) ၼႆယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ၸၼ်ႉၸွမ်မူင်ႇယႂႃႇ၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးမူင်ႇယႂႃႇ၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးၸၢင်ႈ (မူင်ႇယႂႃႇ)၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ (မူင်ႇယႂႃႇ)၊ ၶေႃးလဵၵ်ႉပၢႆးပႆႇၺႃႇမူင်ႇယႂႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ပဵၼ်ဝဵင်းလူင် ဢၼ်ပဵၼ်ၵၢင်ၵႅၼ်တွၼ်ႈတႃႇ ပၢႆးပႆႇၺႃႇၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်းယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ဢၼ်ပဵၼ် ၽြႃးၸုၵ်း ႁၢင်ႈၸဝ်ႈပုတ်ႉထ ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၽြႃးၸုၵ်းၽေႃးထိတထွင်ႇ၊ ဢၼ်ပဵၼ် ၵွင်းမူးသမ်ႇပူၵ်ႉတေႇ ဢၼ်ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်မိူင်းယၢင်း ဢတိၵ်ႉထၢၼ်ႇသေတႄႇမႃး၊ ၵွင်းမူးသူၺ်ႇၸီးၶူင်ႇမူင်ႇယႂႃႇ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ လႄႈ ၵွင်းမူးယွၼ်းသူးတဵမ်ထူၼ်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပဵၼ် တၢင်းလီၼႃးမုၼ် ၶုၼ်ဢႃႇသေႃးၵ၊ ၵျွင်းလႄႇတီႇ ဢၼ် ၸဝ်ႈသြႃႇလႄႇတီႇ ထင်သဝ်းမႃးၼၼ်ႉလႄႈ ၵူၼ်းၵူႈတီႈတီႈၵူႈလႅၼ်လႅၼ် ဢွၼ်ၵၼ်မႃးဝႆႉမႃးသႃသေ ၵိုၼ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းတၢင်ႇၸိူဝ်း.
ဝဵင်းတၢင်ႇၸိူဝ်း ၸိူဝ်းဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈတီႈၼႂ်း ပိုၼ်ႉတီႈၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းဢယႃႇတေႃႇ၊ ဝဵင်းပုတလိၼ်ႇ၊ ဝဵင်းၶျွင်းဢူး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပုတလိၼ်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ တႂိၼ်းတွင်ႇ ဢၼ်ဢွၵ်ႇ တဝ်းၶဵဝ်သွမ်ႇ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၸပီႇရူႇလၢႆးၼႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းပုတလိၼ်ႇ
ၸႄႈဝဵင်းပုတလိၼ်ႇ (ဘုတလင်မြို့နယ် ; Budalin Township ; Puthalin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမူင်ႇယႂႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမၢၼ်ႈသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပုတလိၼ်ႇယဝ်ႉ။
ဢၼ်ပဵၼ် ၶၢပ်ႈတူဝ်ၵူၼ်း ပၢၼ်တွင်း လႄႈ ၶူဝ်းၵဝ်ႇမွၼ်ႇမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁႃႁၼ်တီႈ ၸႄႈဝဵင်းပုတလိၼ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1998-99 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပိုတ်ႇဝႆႉႁွင်းၼႄတီႈႁိမ်း ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇၵၢၼ်ႇၼၼ်ႉသေ ဢဝ် ၶူဝ်းၵဝ်ႇမွၼ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ၵမ်ႈၽွင်ႈ လႄႈ ဢဝ်လုပ်ႇၶၢပ်ႈတူဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႄဝႆႉယူႇ။
ဢၼ်ပဵၼ် တဝ်းၶဵဝ်သွမ်ႇသၽႃႇဝ ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈ တႂိၼ်းတွင်ႇ တီႈၸႄႈဝဵင်းပုတလိၼ်ႇၼၼ်ႉ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ 
တႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈ ပီ 1988 သေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇတဝ်းၶဵဝ်သွမ် မွၵ်ႈ 150 တၢၼ်ႇၼၼ်ႉသေ ထိုင်ပီ 2014 မႃး လႆႈၵိုတ်းလွင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးယဝ်ႉ။
ဝဵင်းပုတလိၼ်ႇ
ဝဵင်းပုတလိၼ်ႇ (ဘုတလင်မြို့ ; Budalin ; Puthalin) ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းပုတလိၼ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမူင်ႇယႂႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၶၢင်တွင်းပွတ်းတႂ်ႈၼၼ်ႉသေ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ ယၢၼ်မွၵ်ႈ 20 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉၵွင်းဢွၼ်ႇၵူၺ်းသေ ၵွင်းလွႆဢၼ်သုင်သေပိူၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် လွႆသူၺ်ႇပူဝ်ႇ (1449 ထတ်း) လႄႈ လွႆလုၵ်း (တႂိၼ်းတွင်ႇ) (1125 ထတ်း) ယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇႁွင်ႇ ၸႄႈဝဵင်းပုတလိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼႆႉ ၼၼ်ႉ မီး ၼမ်ႉမူး ဢၼ်ၶၼ်ႈပၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈၶၢင်တွင်းပွတ်းတႂ်ႈ လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းၼႆႉ မီး ၼမ်ႉၶၢင်တွင်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၵိတ်ႉၸီႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းပုတလိၼ်ႇၼႆႉ ၼႂ်းၵႃႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၶၢင်တွင်းပွတ်းတႂ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၵိုၼ်းသေပိူၼ်ႈသေ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်တူၵ်း ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ တီႈၸႄႈတွၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းတင်းဢၼ်ၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈမီး 451 လွၵ်းလၵ်းသေ ဢိူင်ႇပူႇႁဵင် မီး 49 ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ မီး 175 ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်လႆႈႁူႉ လိုၼ်းသုတ်းၼႆႉ မီး 70,162 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမီးတီႈ ၽူၼ်ဢေႇၼမ်ႉၶၢၼ်ၸႂ်လႄႈ တီႈၸႄႈဝဵင်းပုတလိၼ်ႇၼႆႉ ၽူၼ်ဢမ်ႇႁၢမ်ႉဢေႇသေ ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းမႆႈမႃး မႆႈႁွၼ်ႉဝႆႉသေ ပေႃးၶၢဝ်းၵတ်းမႃး ၵတ်းယဵၼ်လီယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းပုတလိၼ်ၼႆႉ လႆႈတႄႇႁဵတ်းမႃး မိူဝ်ႈပီ 1894 သေ၊ လႆႈၸႅၵ်ႇဢဝ် ၸႄႈဝဵင်းၵူႇတေႃႇတင်းဢၼ် လႄႈ ပွတ်းတွၼ်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈ တီႈၸႄႈဝဵင်းဢယႃႇတေႃႇ သေ လႆႈၽွတ်ႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းပုတလိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းရူတ်ႉၵႃး၊ ရူတ်ႉလဵၼ်း မူင်ႇယႂႃႇ-ယေႇဢူး (ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇ) သေ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမီး ဢွင်ႈတီႈပိုၼ်ႉလင် ၸိူဝ်းပဵၼ် ၺွင်ႇၵၢၼ်ႇ၊ မွင်းထွင်ႇ၊ သၶုတ်ႉတၼႄႇ၊ ငပယိၼ်း၊ မျူဝ်ႉတိတ်ႉ ၸၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် မၢၵ်ႇၼမ်ႉၶဝ်ႈတႅင် ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈ ထုင်ႉၼမ်ႉဢေႇ မိူၼ်ၼင်ႇ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ၊ ထူဝ်ႇ၊ ၵုၺ်၊ ၼမ်ႉထၢၼ်၊ ၼမ်ႉမၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၵ်ႇ၊ သိုဝ်ႉၶၢႆၵၼ်လႄႈ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၵိုၼ်းဝဵင်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
ဝဵင်းပုတလိၼ်ႇၼႆႉ ပေႃးဢဝ်တၢင်းရူတ်ႉလဵၼ်းဝႃႈ တင်း ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇသေ ၵႆၵၼ် 22 လၵ်း၊ တင်း ဝဵင်းယေႇဢူး ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉပလူႇၼၼ်ႉ ၵႆၵၼ် မွၵ်ႈ 35 လၵ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်တၢင်းရူတ်ႉၵႃးဝႃႈ တင်းမူင်ႇယႂႃႇသေ ၵႆၵၼ် 21 လၵ်းသေ တင်းဝဵင်းယေႇဢူးၼႆႉ ၵႆၵၼ် မွၵ်ႈ 33 လၵ်းယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး တင်းၵူႇတေႃႇ ဢၼ်ၵႆၵၼ် 12 လၵ်း၊ တင်းၺွင်ႇၵၢၼ်ႇ ဢၼ်ၵႆၵၼ် 5 လၵ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉတၢင်းရူတ်ႉၵႃးယဝ်ႉ။
တီႈၸႄႈဝဵင်းပုတလိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၽြႃးယၢၼ်ႇဢွင်ႇမျိၼ်ႇ လႄႈ ၼွင်လူင် ဢၼ်ဝႃႈ ဢဝ်တင်းၶေႃႈမူင် ၶုၼ်သီႇရထမ်ႇမသေႃးၵသေ တႄႇဝႆႉဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၼွင်လူင် ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈ ၵၢၼ်ႇတေႃႇၵျီးဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၼႃႈတႃဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
လုၵ်ႉတီႈဝဵင်းပုတလိၼ်ႇသေ ၶူးမေႃလိၵ်ႈလႆႈမီးမႃးၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၶူင်ႇမိၼ်းၵျီး ဢူးပျေႉၵျေႃႇ ဢၼ်ပျုႉၵျၢမ်း ဢိၵ်ႉထိတုၵ်ႉၸၼ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈဝၢၼ်ႇၺွင်ႇၵၢၼ်ႇ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပုတလိၼ်ႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသြႃႇၺွင်ႇၵၢၼ်ႇ ဢူးပူၵ်ႉ၊ တီႈဝၢၼ်ႈမွင်းထွင်ႇ ၼၼ်ႉ ၸဵင်ႇတၵျေႃႇတူႇ ဢူးဢေႃး၊ တိူၵ်ႈဝုၼ်ႇတႂိၼ်းတိၼ်း မႁႃႇၸီႇတူႇ၊ တၢၼ်ႇၶျူဝ်ႇဢူးလႃႉ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇၵွၼ်းသႃႇသၼႃႇမွင်းထွင်ႇ ၸၸိူဝ်းပဵၼ် ၶူးမေႃလိၵ်ႈ ဢွၵ်ႇတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ဝၢၼ်ႈငပယိၼ်း ဢၼ်မီးတီႈၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၸႃႇတိလိၼ်ၵိူတ်ႇ ၶုၼ်သိုၵ်းလူင် မႁႃႇပၼ်ႇထုလယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ထုင်ႉပုတလိၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်တီႈလိၼ် ဢၼ်ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇ ၽူႈမီးၼမ်ႉၵတ်ႉတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ (မုံရွာမြို့နယ် ; Monywa Township ; Zewaeng Mongywaa) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမူင်ႇယႂႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်း ငဝ်ႈငိုၼ်းတိူင်းသိုၵ်းၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်းယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းဢယႃႇတေႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းဢယႃႇတေႃႇ (အရာတော်မြို့နယ် ; Ayadaw Township ; Zewaeng Ayaatau) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမူင်ႇယႂႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းဢယႃႇတေႃႇယဝ်ႉ။ 
မိူဝ်ႈပီ 1986 ၼၼ်ႉ လႆႈသူးပၢႆးယူႇလီ သႃႇသႃႇၵႃႇဝႃႇ ဢၼ်ၸုမ်းပၢႆးယူႇလီလုမ်ႈၾႃႉ ပၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပဵၼ်ၸႃႇတိလိၼ်ၵိူတ်ႇ ၸဝ်ႈသြႃႇပူၵ်းပွင်သႃႇသၼႃႇသၼ်လွႆ ဢူးဢူၵ်ႉတမ၊ မေႃပၢၼ်းသီလူင် ဢူးတၢၼ်းၵျွႆႇ၊ မေႃတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ပူဝ်းလႅင်ႇ၊ မေႃတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၺူဝ်ႇထုၼ်းလူႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းဢယႃႇတေႃႇ
ဝဵင်းဢယႃႇတေႃႇ (အရာတော်မြို့ ; Ayadaw ; Ayaatau) ၼႆ့ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမူင်ႇယႂႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းၼိူဝ်သေ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းဢယႃႇတေႃႇယဝ်ႉ။ မီႈဝႆႉတီႈ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ ယၢၼ် 27 လၵ်းၼၼ်ႉသေ လုၵ်ႉတီႈ မူင်ႇယႂႃႇသေ မီးတၢင်းရူတ်ႉၵႃးယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈ ထုင်ႉၽူၼ်ဢေႇၼမ်ႉၶၢၼ်ၸႂ်သေ ပေႃးၶၢဝ်းမႆႈမႃး မႆႈႁွၼ်ႉဝႆႉသေ ၼမ်ႉၵေႃႈၶၢၼ်ၸႂ်လႄႈ လႆႈဢွၼ်ၵၼ် ပိုင်ႈဢိင် ၼွင်ႉၼမ်ႉ ၸိူဝ်းၶုတ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းယူႇတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵမ်ႉၼမ်ၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႃးသေ ဢွၼ်ၵၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ၊ ထူဝ်ႇ၊ ငႃး လႄႈ ၵုၺ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ႁဵတ်းဢုမ်မေႃႈ လႄႈ ၵၢႆၸၢင်ႈလဵၵ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁဵတ်းယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 1953 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈ ဝဵင်းဢယႃႇတေႃႆၼႆႉ မီး 2444 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းဢယႃႇတေႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉၼႃႈလိၼ် သၢမ်တွၼ်ႈယဝ်ႉ။
ꧡတ်တၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (21) ၼၢင်းၽီ လူႇတၢၼ်းၸွင်ႈ
ꧡတ်တၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (21) ၼၢင်းၽီ လူႇတၢၼ်းၸွင်ႈ.
585။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
586။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်း တူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
587။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
580။ ၶႃႈၼၢင်းယၢမ်ႈလႆႈလူႇတၢၼ်း ၸွင်ႈ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်မႃး တုင်းသွမ်း ၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ပ။
ဢုပႃႁၼၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (22)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇတၢၼ်း ၶႅပ်းတိၼ်
ဢုပႃႁၼၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (22)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇတၢၼ်း ၶႅပ်းတိၼ်.
 - 586။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
 - 587။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်း တူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
 - 588။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 589။ ၶႃႈၼၢင်းယၢမ်ႈလႆႈလူႇတၢၼ်း ၶႅပ်းတိၼ် တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်မႃး တုင်းသွမ်း ၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ပ။
ပူဝၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (23)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇတၢၼ်း ၶဝ်ႈမုၼ်း
ပူဝၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (23)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇတၢၼ်း ၶဝ်ႈမုၼ်း.
 - 594။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
 - 595။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်း တူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
 - 596။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 597။ ၶႃႈၼၢင်းယၢမ်ႈလႆႈလူႇတၢၼ်း ၶဝ်ႈမုၼ်း တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်မႃး တုင်းသွမ်း ၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ပ။
မေႃၻၵၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (24)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇတၢၼ်း ၶဝ်ႈမုၼ်းၼူတ်ႈ
35- မေႃၻၵၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (24)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇတၢၼ်း ၶဝ်ႈမုၼ်းၼူတ်ႈ.
 - 602။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
 - 603။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်း တူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
 - 604။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 605။ ၶႃႈၼၢင်းယၢမ်ႈလႆႈလူႇတၢၼ်း ၶဝ်ႈမုၼ်းၼူတ်ႈ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်မႃး တုင်းသွမ်း ၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ၵွပ်ႈၵုသူဝ်ႇၵၢမ်ႇ ဢၼ်လႆႈလူႇတၢၼ်း ၶဝ်ႈမုၼ်းၼူတ်ႈၼႆႉလႄႈ လႆႈမႃးႁွတ်ႈ ထိုင် သုၵတိမိူင်းၽီသေ လႆႈၸူမ်းသိူဝ်းယဝ်ႉ။
 - 606။ တူၺ်းႁၢင်ႈႁေႃဝိမၢၼ်ႇၵဝ်ၶႃႈလႄႈ။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼၢင်းၽီ ဢၼ်မီးႁၢင်ႈၽၢင် တဵမ်တၼ်းၸႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ ၶိုၵ်ႉတွၼ်းလိူဝ်သေ ၼၢင်းၽီဢလုမ်းဢလၢင်း ႁဵင်ၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူၺ်းႁၼ်ထိုင် ၽွၼ်းလီၵုသူဝ်ႇတႃႉ။
 - 607။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇၼႃးမုၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉသေ ၶႃႈၼၢင်းၸင်ႇမႃးမီး ငဝ်းတူဝ်ႁိူဝ်ႈလႅင်းပိူင်း ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပ။ ၵွပ်ႈၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉသေ ဢူငဝ်းၶႃႈႁဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်း ပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၶႃႈဢေႃႈ။
သၵ်ၶလိၵႃၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (25)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇတၢၼ်း ၶႅပ်းၼမ်ႉဢွႆႈ
36- သၵ်ၶလိၵႃၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (25)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇတၢၼ်း ၶႅပ်းၼမ်ႉဢွႆႈ.
 - 610။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
 - 611။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်း တူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
 - 612။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 613။ ၶႃႈၼၢင်းယၢမ်ႈလႆႈလူႇတၢၼ်း ၶႅပ်းၼမ်ႉဢွႆႈ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်မႃး တုင်းသွမ်း ၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ပ။
 - 614။ တူၺ်းႁၢင်ႈႁေႃဝိမၢၼ်ႇၵဝ်ၶႃႈလႄႈ။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼၢင်းၽီ ဢၼ်မီးႁၢင်ႈၽၢင် တဵမ်တၼ်းၸႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ ၶိုၵ်ႉတွၼ်းလိူဝ်သေ ၼၢင်းၽီဢလုမ်းဢလၢင်း ႁဵင်းၵေႃႉၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ တူၺ်းႁၼ်ထိုင် ၽွၼ်းလီၵုသူဝ်ႇတႃႉ။
 - 615။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇၼႃးမုၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉသေ ၶႃႈၼၢင်းၸင်ႇမႃးမီး ငဝ်းတူဝ်ႁိူဝ်ႈလႅင်းပိူင်း ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပ။ ၵွပ်ႈၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉသေ ဢူငဝ်းၶႃႈႁဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်း ပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၶႃႈဢေႃႈ။
 - 617။ လႆႈႁၼ် ၸိူဝ်းၼၢင်းၽီၶဝ် ဢၼ်မီးဢူငဝ်းတၼ်းၸႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ဢၼ်ၵဝ်လႆႈ ႁွတ်ႈၽႅဝ်မႃး မိူင်းၽီတႃဝတိမ်ႇသႃႇၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈႁွတ်ႈၽႅဝ်လီယဝ်ႉ။ ၼႃႈမိူင်းလႅင်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၼႃႈ မိူင်းလႅင်းလီတႄႉယဝ်ႉ။ ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ဢၼ်ၵဝ်လုၵ်ႉတိုၼ်ႇမႃးၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈလုၵ်ႉတိုၼ်ႇလီတႄႉယဝ်ႉ။
 - 618။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ လႆႈထွမ်ႇငိၼ်း တြႃးၵုသူဝ်ႇၼၢင်းၽီၶဝ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ လွင်ႈလူႇတၢၼ်းၼၼ်ႉ လႄႈသင်၊ လွင်ႈတိုဝ်းၵမ်လီၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ လွင်ႈပႂ်ႉပႃးသိၼ်ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ လွင်ႈသင်ႇသွၼ် ဢိၼ်ႇတရေႇ ၼၼ်ႉလႄႈသင် (ၵဝ်) တေႁဵတ်းၵၢၼ်လီၵုသူဝ်ႇတင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးႁွတ်ႈၽႅဝ်တီႈ ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉၸိုင် ဢမ်ႇလႆႈၶီမႆႈသင်ယဝ်ႉ။ ၵဝ်ၸမ်ႉ တေႁဵတ်းၵုသူဝ်ႇတင်းၼမ်သေ တေၵႂႃႇတီႈၼိပ်ႉ ပၢၼ်ႇ တီႈဢမ်ႇလႆႈၶီမႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ(ၼႆ သြႃႇၵုတ်ႉတိလ ဝႃႈၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ)။
ၵုတ်တိဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ႁႃႈ သုတ်းယဝ်ႉ။
ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလဵၵ်း
ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလဵၵ်း (မော်လိုက်ခရိုင် ; Mawlaik District ; Zetaun Mauleik) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၵၢင်ၵႅၼ် ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်း 2 ၸႄႈဝဵင်းသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမေႃႇလဵၵ်းယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ႁိူၼ်းပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းတီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလဵၵ်းၼႆႉ မီးယူႇ 163,896 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း.
ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလဵၵ်းၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
 - ၸႄႈဝဵင်းမေႃႇလဵင်း
 - ၸႄႈဝဵင်းၽွင်းပၢင်ႇ
လႅၼ်လိၼ်ၸိူဝ်းဢိူမ်ႈၸပ်း.
ဢွင်ႈတီႈၸိူဝ်းဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလဵၵ်းၼႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ၸႄႈတွၼ်ႈၶမ်းတီႈ၊ ၽၢႆႇတူၵ်း မီး ၸႄႈတွၼ်ႈတူပ်းမိုဝ်း၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇလိုဝ်း၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇ လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းမေႃႇလဵၵ်း
ၸႄႈဝဵင်းမေႃႇလဵၵ်း (မော်လိုက်မြို့နယ် ; Mawlaik Township ; Zewaeng Maulaek) ၼႆ့ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလဵၵ်း၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမေႃႇလဵၵ်းယဝ်ႉ။
ဝဵင်းမေႃႇလဵၵ်း
ဝဵင်းမေႃႇလဵၵ်း (မော်လိုက်မြို့ ; Mawlaik ; Maulaek) ၼႆ့ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီး တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမေႃႇလဵၵ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလဵၵ်း၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း သေ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၽၢႆႇတူၵ်း ၼမ်ႉၶၢင်တွင်းယဝ်ႉ။ ပေႃးၸွမ်းသၢႆတၢင်းၼမ်ႉၼႆ တင်း ဝဵင်းပၶူၵ်ႉၵူႇသေ ၵႆယၢၼ် 255 လၵ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပဵၼ် ဝဵင်းတႃႈႁိူဝ်းလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇၵႂႃႇမႃးၼႆႉ လႆႈပိုင်ႈဢိင်သၢႆတၢင်းၼမ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမေႃႇလဵၵ်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပဵၼ် တႃးႁိူဝ်းလႄႈ လႄႈ မီးဝႆႉ လုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသေ ႁူမ်ႈဝႃႈ တူၵ်းၵၢင်သေတႃႉ လင်ႁိူၼ်းၵူၼ်းဢမ်ႇပေႃးမီးၼမ်။ ဝဵင်းမေႃႇလဵၵ်းၼႆႉ တင်းၽင်ႇၼမ်ႉသေ ၵႆယၢၼ် မွၵ်ႈ 2 လၵ်းၼၼ်ႉသေ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈသၼ်လွႆဢွၼ်ႇလႄႈ ႁူမ်ႈဝႃႈ ၼိူဝ်ႉပႃလိူင်ႇသေတႃႉ ၶဝ်ႈဢၼ်ဢွၵ်ႇ ဢမ်ႇၵုမ်ႇထူၼ်ႈလႄႈ လႆႈပိုင်ႈဢိင် ပွတ်းတႂ်ႈယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းမေႃႇလဵၵ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၵၢတ်ႇ ႁႃႈဝၼ်း ၼိုင်ႈၵၢတ်ႇယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမေႃႇလဵၵ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈလူင် ဢၼ်လင်ႁိူၼ်းၼမ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 1981 မႃး ၶၢႆႉဢဝ် လုမ်းဢယေးပႅင်ႇ လုၵ်ႉဢဝ် ဝဵင်းၵိၼ်းတတ်ႉ ၸူး မေႃႇလဵၵ်းလႄႈ လႆႈပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈယဝ်ႉ။
ၸွမ်းၼင်ႇဝႃႈ မေႃႇလဵၵ်းၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ် ဢၼ်ဢွၵ်ႇ လဵၵ်း၊ ၶမ်း၊ ထၢၼ်ႇႁိၼ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်တႄႇဝဵင်းၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ယၢမ်ႈမီးမႃး ဝၢၼ်ႈမေႃႇလူးယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵုင်းပွင်ႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်း ဢၼ်ၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်းၶမ်းပတ်း ဢုပ်ႉပိူင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၶုၼ်သီႇပေႃႉ ပႃးၵႂႃႇယဝ်ႉ တီႈထုင်ႉမေႃႇလဵၵ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ် လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉဢင်းၵိတ်ႉယဝ်ႉ။ ပူဝ်ႇလႄႇ လႄႈ ၶုၼ်ၸၢႆးသူၺ်ႇၶျူဝ်းၽျူႇၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ဢၼ်လိုဝ်းလင်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1888 ပီႁူဝ်တေး ပၢၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇၼၼ်ႉ လႆႈၸႅၵ်ႇထုင်ႉၶၢင်တွင်း ႁဵတ်းပဵၼ်သွင်တွၼ်ႈယဝ်ႉ ဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃးသေ ဢၼ်ပဵၼ် လုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈၶၢင်တွင်းပွတ်းၼိူဝ်ၼၼ်ႉ ဝႆႉတီႈၵိၼ်းတတ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ထိုင်ပီ 1916 မႃး လႆႈၶၢႆႉသေ ပိုတ်ႇတီႈ မေႃႇလဵၵ်းယဝ်ႉ။ ပီ 1924 ၼၼ်ႉ လႆႈတႄႇပိုတ်ႇ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် တီႈဝဵင်းမေႃႇလဵၵ်းယဝ်ႉ။