Mrsailiek/shan-dataset huggingface dataset:
တူၼ်ႈၶူးတူယႃး ၸဝ်ႈပၺ်ႇၺႃႇသႃႇမိ
ၶိုၼ်ႈပဵၼ်သၢင်ႇ.
ပီ 1320 လိူၼ် 5 မႂ်ႇ 10 ၶမ်ႈ ဢဝ်ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ၽတ်ႉတၼ်ႇတ ဢိၼ်ႇတႃႇၸၵ်ႉၵ ၵျွင်းၸွမ်မူၼ်း ႁဵတ်းပဵၼ် ဢုပတ်ႉၸၢႆး၊ ပေႃႈမႄႈပီႈၼွင်ႉ ဝၢၼ်ႈၼႃးတင်းသဵင်ႈ ၶဝ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈတႃႇၼၶူဝ်းၶွင်သီႇပိူင်ယဝ်ႉ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်သၢင်ႇ တီႈၵျွင်းတူယႃး ဝၢၼ်ႈၵုင်းၵျွင်း ဝဵင်းၵဵင်းတုင်ယဝ်ႉ။
ပီ 1324 ၽၢတ်ႇယၢၼ် ၵျွင်းတူယႃး ၵဵင်းတုင်သေ ၵႂႃႇသိုပ်ႇသွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ်လိၵ်ႈထမ်း တီႈၵျွင်းသူၺ်ႇၵူႇ ဝဵင်းၺွင်ႇသူၺ်ႇ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ဝဵင်းၼွင်ႁူၺ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 
ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸၢင်း.
ပီၵေႃးၸႃႇ 1331 ၼီႈ လိူၼ် 6 မႂ်ႇ 10 ၶမ်ႈ တမ်ႈတီႈ သိမ်ႇၵျွင်းမွၵ်ႇမႆႇ ဝဵင်းၵဵင်းတုင် ဢဝ်ၸဝ်ႈသြႃႇၽတ်ႉတၼ်ႇတ ဢိၼ်ႇတႃႇၸၵ်ႉၵ ၵျွင်းၸွမ်မူၼ်း ႁဵတ်းပဵၼ်ဢုပတ်ႉၸၢႆး၊ ဢဝ်ၸဝ်ႈသြႃႇ မုၼိၼ်ႇတ ၵျွင်းမွၵ်ႇမႆႇ ဝဵင်းၵဵင်းတုင် ႁဵတ်းပဵၼ် ဢၼုသႃႇသၼႃႇ ႁူမ်ႈပႃး ၵႃႇရၵသင်ႇၶႃႇ 9 သေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸၢင်းယဝ်ႉ။ တၵႃႇၸၢင်းတႄႉပဵၼ် လုင်းၸၢင်းဢုၼ်ႇ ပႃႈၸၢင်းၶမ်း လုင်းၸၢင်းမၢတ်ႈ ပႃႈၸၢင်းပွၵ်း မူႇပီႈၸုမ်းၼွင်ႉ ဝၢၼ်ႈၼႃး ၵဵင်းတုင်ယဝ်ႉ။ 
ပေႃႈထၢပ်ႈၵၢမ်ႇ မႄႈယေႃးမုၼ်.
 - ပေႃႈၸၢင်းဢူင်းပုၼ်ႉ မႄးၸၢင်းသႅင် ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈလၢၼ် ဝၢၼ်ႈၸေးၸု ၵဵင်းတုင်
 - မႄႈၸၢင်းလီ (ၼၼ်ႇတိ) ၶဝ်ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈလၢၼ် ဝၢၼ်ႈဝတ်ႉဢိၼ်း ၵဵင်းတုင်
 - မႄႈပႃႈသႅင် (သိုဝ်းလိုဝ်း) လုၵ်ႈယိင်းၼၢင်းၼွႆႉ ၶဝ်မူႇပီႈၸုမ်းၼွင်ႉ ဝၢၼ်ႈၵုင်းၵျွင်း ၵဵင်းတုင်
 - မႄႈပႃႈဢိၼ်ႇၼွႆႉ ၸၢႆးၵႅဝ်ႈ ၼၢင်းသႅင်ၸွႆႉ ၶဝ်ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈလၢၼ် ဝၢၼ်ႈၵုင်းၵျွင်း ၵဵင်းတုင်
 - ဦးကြည်မောင် ဒေါ်နန်းကိန်ခမ်း မိသားစု တောင်ကြီးမြို့။
ၸၼ်ႉလိၵ်ႈ ဢၼ်ဢွင်ႇမႃး.
 - ပီ 1323 ၸၼ်ႉမူႇလ ပွႆးထၢမ်တွပ်ႇလိၵ်ႈ ၵျွင်းထမ်ႇမေႃးတယ ဝဵင်းၵဵင်းတုင်။
 - ပီ 1325 – 1330 ၸၼ်ႉ ပထမ, ၻုတိယ, တတိယ, ၸတုတ်ထ, ပၺ်ၸမ, သတ်ႉထမ ပွႆးထၢမ်လိၵ်ႈ ဝိၼယႃႇၻိၼုၵ်ႉၵႁ ဝဵင်းယွင်ႁူၺ်ႈ။
 - ပီ 1326 – 1330 ၸၼ်ႉဢွၼ်ႇ၊ ၸၼ်ႉၵၢင်၊ ၸၼ်ႉလူင် ပွႆးထၢမ်လိၵ်ႈ ပထမပျၢၼ်ႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ။
 - 1331 – 1335 ၸၼ်ႉထမ်ႇမႃႇၸရိယ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ။ ၸၼ်ႉထမ်ႇမႃႇၸရိယ ပွႆးထၢမ်လိၵ်ႈ ဝိၼယႃႇတိၼုၵ်ႉၵႁဢၽိဝံသ ဝဵင်းယွင်ႁူၺ်ႈ။
 - ပီ 1977 ၸၼ်ႉၵဝ်ႈ၊ ပွႆးထၢမ်လိၵ်ႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၼုမ်ႇ ၵၢင်ၶမ်ႈ၊ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ။
 - ပီ 1980 ၸၼ်ႉသိပ်း ပွႆးထၢမ်လိၵ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မိူင်းမၢၼ်ႈ။ ပႃးလၢဝ်ၸွင်ႈ ပထဝီႇ (ပၢႆးလိၼ်)။
 - ပီ 1981 – 1984 ဢွင်ႇပူၼ်ႉ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးၸႂ် ပီၼိုင်ႈ၊ ပီသွင်၊ ပီသၢမ်၊ ပီသီႇသေ ႁပ်ႉလႆႈၸုမ်ႈ B.A ပၢႆးၸႂ် တီႈပွႆးထၢမ်လိၵ်ႈ ၸၼ်ႉၸွမ် ရတၼႃႇပူင်ႇ ဝဵင်းလိူဝ်ႇ၊ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မိူင်းမၢၼ်ႈ။
ၸဝ်ႈသြႃႇဢၼ်ပူင်သွၼ်လိၵ်ႈပၼ်ၸဝ်ႈမႃး.
• ၸဝ်ႈသြႃႇဝိၸေႇယျ ၵျွင်းတူယႃး ဝဵင်းၵဵင်းတုင်။
• ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ပၼ်ႇတိတ ၵျွင်းလူင်သီႇရိၼေႃႇ ဝဵင်းၵဵင်းတုင်။
• ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ဝိလႃႇသႃႇၽိဝံသ တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈသူၺ်ႇၵူႇ ဝဵင်းယွင်ႁူၺ်ႈ။
• ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်မႁိၼ်တ တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈလႅင်ႇၵျူႇ ဝဵင်းယွင်ႁူၺ်ႈ။
• ၸဝ်ႈၶူးသူႇရိယ၊ ၸဝ်ႈၶူးတိလေႃးၵသႃႇရ၊ ၸဝ်ႈၶူးၵဝိထၸ၊ ၸဝ်ႈၶူးမေႇထႃႇၼၼ်ႇတ တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈသူၺ်ႇၵူႇ ဝဵင်းယွင်ႁူၺ်ႈ။
ၵျွင်းလႄႈတိူၵ်ႈသွၼ်လွၵ်ႈ ဢၼ်လႆႈယူႇမႃး.
 - 1320 – 1323 ၵျွင်းတူယႃး ဝဵင်းၵဵင်းတုင်။
 - 1324 – 1334 တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈသူၺ်ႇၵူႇ ဝဵင်းယွင်ႁူၺ်ႈ။
 - 1336 – 1337 ၵျွင်းဝေႇလုဝၼ်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ။
 - 1338 – 1339 ၵျွင်းသိမ်ႇ ဝဵင်းလိူဝ်ႇ။
 - 1340 ႁဵတ်းပဵၼ် ၸဝ်ႈၵွၼ်းၵျွင်း ၵျွင်းတူယႃး ဝဵင်းၵဵင်းတုင်။
ပပ်ႉလိၵ်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး.
 - ပပ်ႉၾိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ၽၢႆတႆး ထၢမ်တွပ်ႇ
 - ပပ်ႉထမ်ႇမၸၵျႃႇလႄႈ ဢၼတ်ႉတလၵ်ႉၶၼႃႇ ၽၢႆႇတႆး
 - ပပ်ႉရႁၢၼ်းယိပ်းတိုဝ်း (ပွၵ်ႈထူၼ်ႈၼိုင်ႈ)
 - ပပ်ႉရႁၢၼ်းယိပ်းတိုဝ်း (ပွၵ်ႈထူၼ်ႈသွင်)
 - ပပ်ႉၵႂၢမ်းဝႆႈၸဝ်ႈသြႃႇၽြႃး (ပႃႇလိတူဝ်တႆး)
 - ပပ်ႉပိုၼ်း ၵျွင်းတူယႃး ဝဵင်းၵဵင်းတုင်
 - ပပ်ႉၸၢတ်ႈၸဝ်ႈ 550 ၸၢတ်ႈမၢႆ 6 (ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ)
 - ပပ်ႉၸၢတ်ႈၸဝ်ႈ 550 ၸၢတ်ႈမၢႆ 1 (ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ)
ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း
ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း (ဗဟန်းမြို့နယ်), (Bahan Township), (Zewaeng Pahaan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၵၢင်ဝဵင်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းတူၵ်းတႃႈၵုင်ႈ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ပႁၢၼ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ တီႈမီးလိၼ်လိူင် ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၼႆႉ တီႈထုင်ႉပႁၢၼ်းၼႆႉ လဵပ်ႈပဵၼ်ပိုၼ်ႉတီႈဢွၵ်ႈ ၵၢၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ တီႈထုင်ႉပႁၢၼ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉပၢႆးၸဝ်ႉၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉပဵၼ်တီႈ ပႃႇထိူၼ်ႇၵွင်းလွႆဝႆႉယူႇ။ 
လၢႆးၽွတ်ႈႁႅၼ်း.
တင်းမူတ်း ဢဝ် ပွၵ်ႉ (22) ပွၵ်ႉသေၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းမယၢၼ်းၵူင်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းယၢၼ်ႇၵိၼ်း၊ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းၵမႃႇယုတ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၽၢႆႇတၢင်းၸၢၼ်း မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတွင်ႇၺုၼ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ၊ ၸၼ်ႉၵၢင်၊ ၸၼ်ႉသုင် တင်းမူတ်း မီး (21) ႁူင်းယဝ်ႉ။
ယူင်ႉသၢင်ႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်.
ယူင်ႉသၢင်ႈ ၸိူဝ်းၼႄဝႆႉ ၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်းယဝ်ႉ။
ပႃတုၵ်ႉၶ
ဢၼ်ပဵၼ် ၽၵ်းပႃတုၵ်ႉၶၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် တၢင်းၽၵ်း ၵူၼ်းၼႂ်းၼွင်ၶဝ်မဵဝ်းၼိုင်ႈလႄႈ တေလႆႈႁၼ် တီႈမိူင်းတႆးလႄႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပွတ်းၼိူဝ်။
ၵီးၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃး.
 - ပႃတီႇလႃးပီးယႃး (ပႃးၶႆႇ)
 - မၢၵ်ႇၶိူဝ်သူမ်ႈ
 - ၶိင်
 - တူၼ်ႈၽၵ်းမီႇၶဵဝ်
 - မၢၵ်ႇၽဵတ်း
 - မၢၵ်ႇၽႃႈ
 - ၽၵ်းမီႇႁေႃ(ၽၵ်းလူဝ်)
လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးႁုင်.
ဢဝ်ပႃ တီႇလႃးပီးယႃးဢၼ်သုၵ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉသေ မႃးၽႃႇတွင်ႉမၼ်း။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်ၶႆႇၼႂ်းတွင်ႉမၼ်းၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇဝႆႉႁင်းမၼ်း။ ဢဝ်ၶႆႇပႃၼၼ်ႉ ဢွင်ႇလေႃး မၢၵ်ႇၶိူဝ်သူမ်ႈ ဢၼ်ၽၵ်ႉဝႆႉ ဢိၵ်ႇတင်း ၽၵ်းမီႇၶဵဝ်၊ ၶိင် ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ပေႃးဝႃႈ ဢွင်ႇၶႆႇပႃၼၼ်ႉယဝ်ႉၼႆ ၶိုင်ႈၼိုင်ႈၼႆႉ ဢဝ်သႂ်ႇပၼ်ၼႂ်းတွင်ႉပႃသေ ၼင်ႇႁိုဝ်မၼ်းတေဢမ်ႇၶိုၼ်းဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ဢဝ်တွၵ်ႇသေ မတ်ႉတူဝ်ပႃၼၼ်ႉလႄႈ။ ပေႃးယဝ်ႉ ဢဝ်ပႃၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းၶူဝ်ႈၼႂ်းၼမ်ႉမၼ်းမႆႈမႆႈ။ ပေႃးပႃၼၼ်ႉ ႁၢမ်ႇလိူင်မႃးၼႆ ၶိုၼ်းဢဝ်ပႃၼၼ်ႉဢွၵ်ႇသေၵေႃႈ ဢဝ် ၶႆပႃဢွင်ႇဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉ ၶိုင်ႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ထွၵ်ႇသႂ်ႇၼိူဝ်ပႃးၼၼ်ႉၼႆ တေလႆႈမႃး ၽၵ်းပႃတုၵ်ႉၶ ႁွမ်ႁွမ်ဢွၼ်ႇမီႇၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ တႃႇတေႁဵတ်းၼမ်ႉၽိတ်ႉ ၵိၼ်ၵိုၵ်းမၼ်းတႄႉၵေႃႈ ဢဝ် ၽၵ်းမီႇႁူဝ်လႅင်၊ မၢၵ်ႇၽဵတ်းၶဵဝ် တင်းမၢၵ်ႇၽႃႈ တမ်လေႃးၵၼ်သေၵေႃႈ ၵိၼ်ၵိုၵ်းၵႂႃႇလႆႈယူႇ။
ပႃႇရမီႇ သိပ်းပိူင်
 - တႃႇၼပႃႇရမီႇ လူႇတၢၼ်းပၼ်မႅင်ႇ
 - သီႇလပႃႇရမီႇ တႅင်ႇၵျၢင်ႉၵမ်သိၼ်
 - ၼိၵ်ႉၶမပႃႇရမီႇ ၶိၼ်ၸႂ်ဢွၵ်ႇပူၼ်ႉ
 - ပႆႇၺႃႇပႃႇရမီႇ ဝူၼ်ႉပွင်ႇလူင်ႉၸေး
 - ဝီႇရိယပႃႇရမီႇ လေးမိုင်ႉႁဵတ်းၼူၵ်ႇ
 - ၶၼ်ႇတီႇပႃႇရမီႇ တူၵ်ႇယိူၼ်ႉၵၼ်ႈႁႅင်း
 - သတ်ႉထႃႇပႃႇရမီႇ ပႅင်းၵႂၢမ်းၼင်ႇဝႃႈ
 - ဢထိတ်ႉထၢၼ်ႇပႃႇရမီႇ ၵႃႈဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈ
 - မဵတ်ႉတႃႇပႃႇရမီႇ ပၼ်ႈၸႂ်ႁၵ်ႉၼမ်
 - ဢုပဵၵ်ႉၶႃႇပႃႇရမီႇ ယမ်ဝႃႈတိူင်းမၼ်း <br>
ၽွမ်ႉတၼ်းၵူႈလွင်ႈ ၊ ဢမ်ႇၶွင်ႈဢမ်ႇၶမ် <br> 
ၵွႆႈၸမ်မၢၵ်ႈၽူဝ်ႇ ၊ ၵႃႈလူဝ်ႇၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ <br>
ဢေႇၵၢၼ်ႇဢမ်ႇႁၢင်ႉယဝ်ႉ။ 
ဢၼ်ၸၼ်ႉၶူဝ်းၶွင် ၼွၵ်ႈတူဝ်သေ ထႅမ်သၢင်ႈတိုဝ်းၵမ်းၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ "ပႃႇရမီႇသိပ်းပႃး" ယဝ်ႈ။ ဢၼ်ၸုၼ်ႉတူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇ ပဵၼ်ပွတ်းပဵၼ်တွၼ်ႈသေ ထႅမ်သၢင်ႈတိုဝ်းၵမ်ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ "ပုပႃႉပႃႇရမီႇသိပ်းပိူင်" ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၸုၼ်ႉသၢႆၸႂ်သေ ထႅမ်သၢင်ႈတိုဝ်းၵမ်ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉ "ပရမၢတ်ႉထႃႉပႃႇရမီႇသိပ်းပိူင်" ယဝ်ႈ။
ပႃႇရမီႇသိပ်းပိူင်၊ ဝွၵ်း
ပႃႇရမီႇသိပ်းပိူင်.
 - ၻႃၼပႃရမီ = လူႇတၢၼ်းပၼ်မႅင်ႇ
 - သီလပႃရမီ = တႅင်ႇၵျၢင်ႉၵမ်သိၼ်
 - ၼိၵ်ၶမပႃရမီ = ၶိၼ်ၸႂ်ဢွၵ်ႇပူၼ်ႉ
 - ပၺ်ၺႃပႃရမီ = ဝူၼ်ႉပွင်ႇလူင်ႉၸေး
 - ဝီရိယပႃရမီ = လေးမိုင်ႉႁဵတ်းၼူၵ်ႇ
 - ၶၼ်တီပႃရမီ = တူၵ်ႇယိူၼ်ႉၵၼ်ႈႁႅင်း
 - သၸ်ၸႃပႃရမီ = ပႅင်းၵႂၢမ်းၼင်ႇဝႃႈ
 - ဢꩪိတ်ꩩႃၼပႃရမီ = ၵႃႈဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈ
 - မေတ်တႃပႃရမီ = ပၼ်ႈၸႂ်ႁၵ်ႉၼမ်
 - ဢုပဵၵ်ၶႃပႃရမီ = ယမ်ဝႃႈတိူင်းမၼ်း <br>
ၽွမ်ႉတၼ်းၵူႈလွင်ႈ၊ ဢမ်ႇၶွင်ႈဢမ်ႇၶမ် <br>
ၵွႆႈၸမ်မၢၵ်ႈၽူဝ်ႇ၊ ၵႃႈလူဝ်ႇၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ <br>
ဢေႇၵၢၼ်ႇ ဢမ်ႇႁၢင်ႉယဝ်ႉ။ ။
ၸိၼ်ႇၸမႃႇၼဝိၵႃႇ
တြႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈတူဝ်ထူပ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇႁူႉႁၼ်ဢဝ်ႁင်ႈၵွႆးလႄႈ ပေႃးတိုဝ်းၵမ်တေႃႈလဵဝ် မီးၽွၼ်းလီတေႃႈလဵဝ်လႄႈ ၸင်ႇၽႄႈတိူၼ်းၵႂႃႇသေ မီးၽွၼ်းလီတႃႇၵူၼ်းတင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၵူၼ်းၽိုၵ်းသႃတိုဝ်းၵမ် ၵၢၼ်ဝိပသ်သၼႃႇၼႆႉ ၼမ်တိူဝ်းမႃးတိၵ်းတိၵ်း။ ယၢမ်းၼၼ် ၵိူင်းလၢႆလၢႆၵိူင်း ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ်ငဝ်ႈၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉတၢင်းယုမ်ႇယမ်ႁၼ်ၽိတ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵူၼ်ႇလႅဝ်ပင်းယၢႆႈမႃး။ လၢပ်ႈလႃႇၽလႄႈ ဢူဢၢႆဢၼ်ယၢမ်ႈလႆႈမီးမႃးဢွၼ်တၢင်းၵေႃႈ တူၵ်းမေႃႈမႃး ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ သြႃႇလူင်ၵိူင်းၸိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇဝႆႉၸႂ်သူၺ်ႈၼိူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈမႃး။ ၵူၺ်းၵႃႈ သမ်ႉမႅၼ်ႈၽွင်းယၢမ်း ဢၼ်ဢမ်ႇႁႄႉႁၢမ်ႈလႆႈ လွင်ႈၵုင်ႇမုၼ်ဢူဢၢႆလိုဝ်းလင် ၽြႃးပဵꧣ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၾိင်ႈယၢမ်ႈတၢင်းလီပုတ်ႉထၸဝ်ႈလႆႈၸွပ်ႈႁဵဝ်ႇလူႉလႅဝ်တႄႉ တေၸၢင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈလႆႈလွင်ႈၼႆႉသေ ႁဝ်းၵေႃႈ တေမိူၼ်မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းယူႇၼႆ သြႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈၸင်ႇႁၼ်ထိုင်ၼင်ႇၼႆ။ တင်းသဵင်ႈၵေႃႈ လႆႈၸႂ်ၸႁၼ်ထိုင်ဢၼ်ၼၼ်ႉလႄႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁၢႆလၢႆးတႃႇတေႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၾိင်ႈယၢမ်ႈတၢင်းၵမ်သီႇလပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ၸွပ်ႈႁဵဝ်ႇလူႉလႅဝ်။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၸင်ႇၵႂႃႇႁၼ် ၸိၼ်ႇၸမႃႇၼဝိၵႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၼၢင်းယိင်းသၢဝ်းၼၢဝ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ တႃႇတေၼႄၼမ်ႉတူဝ်ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၶဝ်။ မၼ်းၼၢင်းၼႆႉ ႁၢင်ႈၾၢင်ငၢမ်းလဝ်းၼုမ်ႇၼုတ်းလီသေ လူင်ႉလႅၼ်ႇၽၢႆႇဢိတ်ႉထယမႃႇယႃႇၼၼ်ႉၵေႃႉၼိုင်ႈ။ သြႃႇလူင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇၽႅၼ်ၵၢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်းၼၢင်း မိူဝ်းတီႈၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇ ၶၢဝ်းဢမ်ႇလီၵႂႃႇမႃးၼၼ်ႉသေ ပေႃးမိူင်ႈထၢမ်ႁႂ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ - ၵႂႃႇၼွၼ်းၸွမ်းရႁၢၼ်းၵေႃႉတမဢၼ်မီးတီႈၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇၼၼ်ႉမႃးဢိူဝ်း ၼႆ။ ၼင်ႇၶဝ်ၸႂ်ႉၼၼ်ႉ ၸိၼ်ႇၸမႃႇၼၵေႃႈ ႁဵတ်းၸွမ်းၵမ်းလဵဝ်။ ၽိူဝ်ႇႁိုင်ႁိုင်မႃး ၶဝ်ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ပွႆႇၶၢဝ်ႇဝႃႈ မၼ်းၼၢင်းၸပ်းတူဝ်ပႃးတွင်ႉတင်း ရႁၢၼ်းၵေႃးတမယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆႉ။ ပေႃးပူၼ်ႉသေ ပႅတ်ႇလိူၼ်ၵဝ်ႈလိူၼ်ၵေႃႈ ၸိၼ်ႇၸမႃႇၼၸင်ႇၶဝ်ႈၵႂႃႇတီႈၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇယူယဝ်ႉ။<br>
<br>
မႅၼ်ႈၽွင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၵ်ႉႁေႃးတြႃးၼႄ ရႁၢၼ်းၶဝ်လႄႈ ၽုင်ၵူၼ်းတင်းၼမ်ယူႇ။ ၸိၼ်ႇၸမႃႇၼၼႆႉ ဢဝ်ၶႅပ်းပႅၼ်ႈမတ်ႉၸပ်းပုမ်မၼ်းသေ ႁဵတ်းၼင်ႇပႃးတွင်ႉတူဝ်လူင်ဝႆႉယဝ်ႉ ၵႂႃႇၸူးတမ်ႈတီႈပႃႈၼႃႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ "ပုၼ်ႈတႃႇလုၵ်ႈဢွၼ် ဢၼ်တေၵိူတ်ႇမႃးၼႆႉ သူဢမ်ႇၶပ်းၶိုင်ပၼ်သင်ဝႆႉ၊ ပေႃးပႆႇမီးၶိူင်ႈၶူဝ်းသင်ၵေႃႈ ၵႂႃႇႁႃယွၼ်းတီႈ ၵူၼ်းမီးၸိူဝ်းပဵၼ်ဢူၺ်းလီသူ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ" မၢပ်ႇမႂ်လၢတ်ႈၸႃႉလၢတ်ႈလၢႆတေႃႇၼင်ႇၼႆ။<br>
<br>
ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတႄႉ ပုၼ်ႈတႃႇဢၼ်မႃးမၢပ်ႇမႂ်ၸႂ်းသွၼ်ႈၼၼ်ႉ ၼႂ်းၵႄႈၵူၼ်းၼမ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇတူင်ႉတိုၼ်ႇသင်သေဢိတ်း။ ပၢႆမီးၵရုၼႃႇသေ "ၼွင်ႉယိင်းဢိူၺ်း လွင်ႈပဵၼ်တႄႉမီးတႄႉမၼ်း ဢၼ်မႂ်းလၢတ်ႈယူႇၼႆႉ မီးၵဝ်ႇလႄႈမႂ်းၵွႆးဢိူဝ်ႈတေႁူႉ" ပူင်လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။<br>
<br>
ၸိၼ်ႇၸမႃႇၼၵေႃႈ ၸင်ႇၶိုၼ်းဝႃႈတီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဝႃႈ "ၸႂ်ႈဢိူဝ်ႈ လွင်ႈႁႃးသွင်ၵေႃႉၼႆႉ လိူဝ်သေႁႃးၽႂ်တေႁူႉၸွမ်းလႃႇ၊ သူၼႆႉ မေႃၵျေႃႇၵွႆး၊ ဢမ်ႇမေႃဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ" ႁိုတ်းႁၢတ်ႇၸၢတ်ႇသဵင်သႂ်ႇၼင်ႇၼႆ။ လၢတ်ႈၸႃႉလၢတ်ႈလၢႆတေႃႇတၢၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸိၼ်ႇၸမႃႇၼလႆႈႁၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၼင်ႈယူႇဝႆႉၼိမ်ၼိမ်လႄႈ ၸင်ႇတူၵ်းၸႂ်တိုၼ်ႇၽၢၼ်ႈၵူဝ်ႁေမႃးသေ သင်ႇတင်းတူဝ်။ ၸိူၵ်ႈဢၼ်မတ်ႉဝႆႉၶႅပ်းပႅၼ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇယၢၼ်းလူင်းမႃးသေ ၶႅပ်းပႅၼ်ႈၸင်ႇသဵၼ်တူၵ်းလူင်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၵူၼ်းတင်းလၢႆၵေႃႈ ၸင်ႇပွင်ႉလႃႇႁိုတ်းထႃႉ ၸိၼ်ႇၸမႃႇၼယူႇယဝ်ႉ။ တႃႇၸူဝ်ႈပၢၼ်မၼ်းၼၢင်းတႄႉ ၵွႆႁၢင်မၼ်းတေႁၢင်ႈၸႃႉယဝ်ႉ။ တႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတႄႉ ဢမ်ႇမီးၽေးၶႅၼ်သင်မႃးတုမ်ႉတိူဝ်ႉလႆႈ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဢၼ်ပဵၼ် ၽူႈလွတ်ႈယၢၼ် ၵိလေႇသႃႇသေ ႁူႉႁၼ်ထိုင်တင်းသဵင်ႈတႄႉ ယူႇဝႆႉတဵတ်ႇတဵတ်ႇယဵၼ်ယဵၼ်ၵွႆး။ ပဵၼ်ၽူႈမျၢတ်ႈၵေႃႉမီးပၺ်ႇၺႃႇလူင် ဢၼ်မေႃယူႇလူၺ်ႈၺၢၼ်ႇၽႃႇၵၢင်ဝၢင်းၶိုင်ႈ၊ တေႃႇလွင်ႈသႄႉသွမ်းလႄႈ လွင်ႈယေႃးဢၢမ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ယဝ်ႉ။ မီးၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇသေ ၵႆယၢၼ် 40 လၵ်းယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇၼိူဝ် မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ် ယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်း တွၼ်ႈတႃႇ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူးသေ တၢင်းၵႂၢင်ႈၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီး 800 လွၵ်းလၵ်းပၼ်ႇမူၼ်းယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႈလႆႈႁိၼ်ၶၢဝ် တီႈလွႆႁိၼ်ၶၢဝ်ႇသေ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်း ႁူၼ်ႁၢင်ႈၽြႃး၊ လိၵ်ႈၶႅပ်းႁိၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး (Singu), (စဉ့်ကူမြို့နယ်) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢေႃႈ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူးယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ (Sintgaing), (စဉ့်ကိုင်မြို့) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်ႉလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ သေ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ဢၼ်မီး ၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ ယၢၼ်ၵႆ 10 လၵ်းယဝ်ႉ။ ဝဵင်းဢၼ်လိုဝ်းလင် ဝဵင်းၼိုင်ႈ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပလဵၵ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လုၵ်ႉဢဝ် ပလဵၵ်ႉသေ ႁဵတ်းတၢင်းၽႄလူတ်ႉလဵၼ်း ၸူးမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇလႄႈ ၸင်ႇလႆႈလိုဝ်းလင်ၵူၼ်းၵိုၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပလဵၵ်ႉၼႆႉ မီးႁိမ်းၶူဝ်တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ ဝဵင်းလိူဝ်ႇ ဢၼ်လတ်းၶၢမ်ႈ မႄႈၼမ်ႉမျိတ်ႉငႄႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ် သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ၼပ်ႉႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 1953 ၼၼ်ႉၼႆ မီးမႃး 1721 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢေႃႈ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ ယဝ်ႉ။
ၸုမ်းတႆးသူင်ၸႂ် ၶွမ်ပိဝ်ႇတိူဝ်ႇ
ၸၸၸုၸုမ်းတႆးသူင်ၸႂ် ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတိူဝ် SIIT - Shan Institute of Information Technology ၼႆ့ လႆႈပူၵ်းတင်ႈပဵၼ်ၸုမ်းမႃး မိူဝ်ႈ 1.9.2012 ၼၼ့်ၶႃႈ။ မိူဝ်ႈတေႇ ပူၵ်းတင်ႈၸုမ်းမႃး လႆႈဢဝ် ၽူႈၼၢမ်းႁူဝ် (9) ၵေႃ့သေတေႇတင်ႈမႃးယူႇ။
ၽူႈၼၢမ်းႁူဝ် ၸူပ်ႈၼိုင်ႈ.
 - ၸဝ်းသြႃႇသုဝရ (မၢဝ်းၶမ်း) - ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ
 - ၸဝ်ႈသြႃႇသုၶမ်း - ဝဵင်းတၢင့်ယၢၼ်း
 - ၸဝ်ႈၼၼ်ႇတသႃႇမိ - ဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး
 - ၸၢႆးၶမ်းၼုတ်း - ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး
 - ၸၢႆးသၢမ်ထုၼ်း - ဝဵင်းၵဵင်းတုင်
 - ၸၢႆးပႃ့ထုၼ်း - ဝဵင်းမိူင်းယႆ
 - ၸၢႆးၸိုၼ်ႈတီႇတီႇသူင်ႇ - ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ
 - ၸၢႆးမွၼ်းၶမ်း - ဝဵင်းၼမ့်လၼ်ႈ
 - ၸၢႆးသႅင်မိူင်း - ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ
လႆႈတမ်းဝၢင်း ၼႃႈၵၢၼ်တႃႇ ၼႂ်းပီ 2010-2011 သေတေႁဵတ်းၵၢၼ်မႃး.
1. တေၶူင်ႊသၢင်ႈပူၵ်းတမ်းလႆႈ လၵ်းၸဵင် လွၵ်းမိုဝ်းတႆး (Standard Shan Keyboard Layout) ႁႂ်ႈမၼ်းပဵၼ်ပိူင်လဵဝ်ၵၼ်။
2. တေၶူင်ႊသၢင်ႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇပၼ်လႆႈ (Typing Tutor) ၽၢႆႇတႆး ႁႂ်ႈလႆႈၽိုၵ်း လၵ်းၸဵင်လွၵ်းမိုဝ်းတႆး ဢၼ်မႂ်ႇမႂ်ႇ။
3. ဢိင်ၼိူဝ် Unicode 6.0 သေ တေၶူင်ႊသၢင်ႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇပၼ်လႆႈ Shan Unicode။
4. တေၶူင်ႊသၢင်ႈ Fonts Converter တႃႇတေဢဝ် Fonts လိၵ်ႈတႆး ၶၢႆ့လၢႆႈၸူးတေႃႇၵၼ်။
5. တေႁဵတ်းဢွၵ်ႇ Mozilla Firefox လႄႈ Open Office ႁႂ်ႈမၼ်းပဵၼ်ၾၢႆႇတႆး။
6. တေၶူင်ႊသၢင်ႈ ဝႅပ့်သၢႆ့သ်(Web Site)လႄႈ တီႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် (Forum) ၼိူဝ်ဢိၼ်ႇထႃႊၼႅတ့် (Internet)။
ယိူင်းဢၢၼ်း ၸုမ်း SIIT.
1 . တွၼ်ႈတႃႇတေဢဝ် ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ ၶွမ်ႊၽိဝ်ႊထိူဝ်ႊသေ ၸုင်ၸၼ်ပီႈၼွင့်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး ႁႂ်ႈႁူ့ပွင်ႇတႃလႅင်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ။
2 . တွၼ်ႈတႃႇတေၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇပၼ် ၼမ့်ၵတ့်ၵူၼ်း (HR) ပုၼ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း၊ ၸိူဝ့်ၶိူဝ်း၊ သႃႇသၼႃႇလႄႈ ၼႂ်းၵႄႈၵူၼ်းၼုမ်ႇတႆး။
3 . တွၼ်ႈတႃႇတေဢဝ် ဢၢႆႊထီႊ (IT) ပဵၼ်ပိုၼ့်သေ ပူၵ်းပွင်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ႁႂ်ႈၶိုတ်းၸၼ့် ၸွမ်းလူၵ်ႈၵမ်ႇၾႃႇ။
ၼႃႈၵၢၼ် (ၶၢဝ်းယၢဝ်း)
1. တေၶတ်းၸႂ် ပိုၼ်ဢွၵ်ႇလႆႈ (News Letters) ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပၢႆးဢၢႆႊထီႊ။
2. တေၶတ်းၸႂ် ႁဵတ်းပွင်ပၼ်လႆႈ ပၢင်ႁူပ့်ထူပ်း၊ ပၢင်သွၼ် ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈဢၢႆႊထီႊ၊ တွၼ်ႈတႃႇၽူႈၶဝ်ႈၸႂ် ပၢႆးၶွမ်ႊၽိဝ်ႊထိူဝ်ႊ။
3. တေၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈပူၵ်းပွင်လႆႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၽၢႆႇၽိုၵ်းသွၼ်ပၼ် ပၢႆးၶွမ်ႊၽိဝ်ႊထိူဝ်ႊ။
ၸုၼ်ႇၸႅၵ်ႉ ရူးသူဝ်း
ၸုၼ်ႇၸႅၵ်ႉ ရူးသူဝ်း
မိူင်းသုၺ်ႉတ်သိူဝ်ႇလႅၼ်ႇ
JEAN-ACQUES ROUSSEAU
(1712-1778) Switzerland
မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၼႂ်းပၢႆးဝူၼ်ႉၵိူင်းၶရဵတ်ႉ ၵႄႇလ်ဝိၼ်းၼိသ်ႉတ် (Calvinist) ၶဝ်ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ပိူင်ပဵၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ၶဝ်ၼႆ့ မေႃၶၢၼ်ႉ၊ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁဵၼ်း၊ ဢမ်ႇၶႂ်ႈသွၼ်သင်၊ ၵွပ်ႈၼၼ် ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီတမ်းၸႂ် ယုမ်ႇယမ်ၼိူဝ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်၊ ထုၵ်ႇလီ တဵၵ်းၽိုၵ်းပၼ်ၶဝ် ႁၢဝ်ႉႁၢဝ်ႉႁႅင်းႁႅင်းၼႆယဝ်ႉ။
ၵေႃႉဢၼ် ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉႁၼ်ထိုင်ၸိူင်ႉၼၼ်သေ သမ်ႉႁၼ်ပိၼ်ႇၽူၼ်ႇပႅတ်ႈတၢင်းဝူၼ်ႉ လၢႆးၼင်ႇၼၼ်တႄႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉလူင် ရူးသူဝ်း (ROUSSEAU) ယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈ ႁပ်ႉႁၼ်ဝႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ တိုၼ်းမီးၸႂ် ၶႂ်ႈႁဵၼ်းႁူႉယူႇ တႃႇသေၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် တႃႇၶဝ်တေၸၢင်ႈႁဵၼ်းဢဝ်လီလီၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီႁၢင်ႈႁႅၼ်းပၼ် တူင်ႇဝူင်းႁိမ်းႁွမ်း ဢၼ်သၢင်ႇထုၵ်ႇၶႅမ်ႉလႅပ်ႈသေ ဢမ်ႇထုၵ်ႇ လီမီးႁူင်းႁဵၼ်း၊ ႁွင်ႈႁဵၼ်းသင်ၼႆယဝ်ႉ။
ရူးသူဝ်း ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ပိူင်ပဵၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ လၢႆၶူပ်ႇတေႃႇထိုင်လၢႆၶူပ်ႇ တေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ မုၼ်းလႅင်းႁိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆ မီးဝႆႉၶၢဝ်းယၢမ်းၶၵ်ႉတွၼ်ႈမၼ်း တွၼ်ႈလႂ်တွၼ်ႈၼၼ်ႉၼႆယူႇ။ ၵူၺ်းၷႃႈ ပၢၼ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉၸိုင် ၵူၼ်းတင်းၼမ်သမ်ႉ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ပိူင်ပဵၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇပိူင်ႈၵၼ်သင်တင်းၵူၼ်းလူင်ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းပၢၼ် မိူဝ်ႈၼၼ်ႉၼႆႉ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လွင်ႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵေႃႈ တိုၼ်းပႆႇမီးပၢႆးႁူႉသင်သေ ၵူၺ်းႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် မိူၼ်ၵူၼ်းလူင်၊ ဢမ်ႇပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တင်းၵူၼ်းလူင်ဢီႈသင် ၼႆယဝ်ႉ။
ရူးသူဝ်း (ROUSSEAU) တႄႉ ႁၼ်ဝႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တင်း ၵူၼ်းလူင်တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈ သေဢမ်ႇၵႃး မီးပႃးပိူင်ပဵၼ် ဢၼ်တေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမုၼ်းလႅင်းမႃးထႅင်ႈ တင်းၼမ်တင်းလၢႆၼႆလူးၵွၼ်ႇ။ မၼ်းၸဝ်ႈ တိုၵ်းသူၼ်းပၼ်ႁႅင်းဝႃႈ ပေႃးၶႂ်ႈႁႂ်ႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ ႁဵၼ်းပၢႆးၽႃႇသႃႇ မိူၼ်ၼင်ႇ ပၢႆးၼပ်ႉ၊ ပၢႆးသၢႆႈ၊ ပၢႆးၼင်ႇလိၼ်ပထဝီႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၸိုင် ထုၵ်ႇလီလႆႈပႂ်ႉ ႁႂ်ႈဢႃႇယုမၼ်းထိုင် (12) ၶူပ်ႇယဝ်ႉ ၸင်ႇထုၵ်ႇလီပၼ် လဵပ်ႈႁဵၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၽွင်းဢႃႇယု ပႆႇထိုင် (12) ၶူပ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ထုၵ်ႇလီပၼ်ၶဝ် ႁဵတ်းထူပ်းတူဝ်ထူပ်းမိုဝ်း ဢွၼ်တၢင်းသေ ပႆႇထုၵ်ႇလီသွၼ်ပၼ် တီႇဢူဝ်ႇရီႇၶဝ်၊ လိၵ်ႈၶဝ်ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ် မၼ်းၸဝ်ႈႁပ်ႉႁၼ်ပိူင်ယႂ်ႇလူင်ထႅင် ဢၼ်ၼိုင်ႈတႄႉၸိုင် လွၵ်းလၢႆးၵပ်းသိုပ်ႇ သိူၵ်ႈသမ်ႇတေႃႇ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီဢဝ်တၢင်းႁၵ်ႉ မဵတ်ႉတႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်းၵူၺ်းသေ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢႃႇၼႃႇလႃးလႃးၼႆယူႇယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၸေႇယႃႇသီႇရိ
ၸႄႈဝဵင်းၸေႇယႃႇသီႇရိ ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးတီႈၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဢိင်ၼိူဝ် သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉၼႆ တီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸေႇယႃႇသီႇရိ ၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 111,256 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် လိူၼ်ထူၼ်ႈၼိုင်ႈ တီႈ ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း Gregorian လႄႈ Julian ယဝ်ႉ။
ဝၼ်းပွႆး.
ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 1 ဝၼ်း.
 - ပီမႂ်ႇၼိုင်ႈဝၼ်း - New Year's Day
ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်း.
 - ဝၼ်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃး (မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇ)
 - ဝၼ်းလိၵ်ႈၵူၼ်းတႃမွတ်ႇလုမ်ႈၾႃႉ - World Braille Day
ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 5 ဝၼ်း.
 - ဝၼ်းပီမႂ်ႇယၢင်း 
ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 7 ဝၼ်း.
 - ဝၼ်းၶရဵတ်ႉသမၢတ်ႉ ၶေႃႉတိတ်ႉၶရဵတ်ႉသျၢၼ်ႇ
ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 11 ဝၼ်း.
 - ဝၼ်းတဝ်ႉတဵမ်ၵၼ်ၼႂ်းငၢၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ - International Parity at Work Day 
ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 18 ဝၼ်း.
 - ဝၼ်းသႃႇသၼႃႇၵိူဝ်းယမ်လုမ်ႈၾႃႉ - International Religion Day
ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 23 ဝၼ်း.
 - ဝၼ်းလွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ - International Freedom Day
ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 26 ဝၼ်း.
 - ဝၼ်းတမ်ႇငႃႈလုမ်ႈၾႃႉ - International Fisherman Day
 - ဝၼ်းပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ သိင်ႇဝႅတ်ႇလွမ်ႉလုမ်ႈၾႃႉ - International Environmental Education Day
 - ဝၼ်းၵၢၼ်ၵဵပ်းၶွၼ်ႇၵုၼ်ႇသိၼ်ၼမ်းၶဝ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ - International Customs Day
ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 27 ဝၼ်း.
 - ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၶုၵ်းထူပ်း ၵူၼ်းၸိူဝ်းလႆႈထုၵ်ႇၶႃႈတၢႆ ႁႂ်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းမူၺ်ႉႁၢႆ - International Holocaust Remembrance Day
 - ဝၼ်းၾႃႉၵၢင်ႁၢဝ်လုမ်ႈၾႃႉ - International Outer Space Day (UN)
ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 28 ဝၼ်း.
 - ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ လူတ်းၵၢၼ်ပွႆႇဢၢႆၵႂၼ်း - International Reducing CO2 Emissions Day
ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 29 ဝၼ်း.
 - ဝၼ်းဢေႃႇသတရေႇ
 - ဝၼ်းၶုၼ်သမတ (မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး)
ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 30 ဝၼ်း.
 - ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ သၢၼ်ၶတ်း လွင်ႈၽိတ်းၵၼ်သေ ႁႂ်ႈငမ်းယဵၼ် - International of Nonviolence and Peace Day
ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 31 ဝၼ်း.
 - ဝၼ်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵၢင်လၢႆ (လုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁေႈႁွၼ်ႈ) - Street Children's Day
ငဝ်ႈ.
 - လိူၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ
→ ၵႂႃႇၸူး လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
ၸၼ်ႉသိုၵ်း
ၸၼ်ႉသိုၵ်း.
 - ၼုမ်ႇႁၢၼ်
 - ၵေႃႉႁၢၼ်= တပ်သား = private
 - ႁူဝ်ႁၢၼ် = ဒုတိယတပ်ကြပ် = Lance corporal 
 - ႁူဝ်သိုၵ်း = တပ်ကြပ် = corporal 
 - ႁူဝ်သိုၵ်းလူင် = တပ်ကြပ်ကြီး = Sergeant 
 - ႁူဝ်သိုၵ်းလူင်တပ်ႉၽႄ = တပ်ခွဲတပ်ကြပ်ကြီး = Company Quarter Master Sergeant
 - ၵႅမ်ၶုၼ်ႁၢၼ်ထၢၼ်ႈသွင် = ဒုတိယအရာခံဗိုလ် = Warrant Officer II
 - ၵႅမ်ၶုၼ်ႁၢၼ် = အရာခံဗိုလ် = Warrant Office I
 - ၶုၼ်ႁၢၼ် = ဒုတိယဗိုလ် = Second Lieutenant 
 - ၶုၼ်သိုၵ်း = ဗိုလ် = Lieutenant 
 - ၶုၼ်သိုၵ်းလူင် = ဗိုလ်ကြီး = Captain 
 - ၸဝ်ႈႁၢၼ် = ဗိုလ်မှူး= Major
 - ၸဝ်ႈသိုၵ်း = ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး
 - ၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင် = ဗိုလ်မှူးကြီး = Colonel
 - ၸွမ်ႁၢၼ် = ဗိုလ်မှူးချုပ် = Brigadier General 
 - ၸွမ်သိုၵ်း = ဗိုလ်ချုပ်= Major General 
 - ၵႅမ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင် = ဒုတိယဗိုလ်ချူပ်ကြီး = Lieutenant General 
 - ၸွမ်သိုၵ်းလူင် = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး = General 
 - ၵႅမ်ၸိၵ်းသိုၵ်း = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး = Vice Senior General 
 - ၸိၵ်းသိုၵ်း = ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး = Senior General 
 - ၸွမ်ပွင်သိုၵ်း = တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်
ၸႄႈတွၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆး
ၸႄႈတွၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆး.
 - ၸႄႈတွၼ်ႈ တူၼ်ႈတီး (5) ၸႄႈဝဵင်း
 - ၸေႈတွၼ်ႈ လွႆလႅမ် (7) ၸေႈဝဵင်း
 - ၸေႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း (4) ၸေႈဝဵင်း
 - ၸေႈတွၼ်ႈ လႃႈသဵဝ်ႈ (4) ၸေႈဝဵင်း
 - ၸေႈတွၼ်ႈ မူႇၸေႈ (3) ၸေႈဝဵင်း
 - ၸေႈတွၼ်ႈ ၵျွၵ်းမႄး (6) ၸေႈဝဵင်း
 - ၸေႈတွၼ်ႈ ၵုၼ်လူင် (1) ၸေႈဝဵင်း
 - ၸေႈတွၼ်ႈ ၵဵင်းတုင် (4) ၸေႈဝဵင်း
 - ၸေႈတွၼ်ႈ မိူင်းသၢတ်ႇ (3) ၸေႈဝဵင်း
 - ၸေႈတွၼ်ႈ တႃႈၶီႈလဵၵ်း (1) ၸေႈဝဵင်း
 - ၸေႈတွၼ်ႈ မိူင်းၽျၢၵ်ႈ (2) ၸေႈဝဵင်း
<br>
<br>
ၸႄႈတွၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဢိင်ၼိူဝ်သဵၼ်ႈမၢႆၶေႃႈမုၼ်း မိူဝ်ႈ လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 2014 ၼၼ်ႉသေ တီႈၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼႆႉ ၸႄႈတွၼ်ႈ မီးၵႂႃႇ 74 ၸႄႈတွၼ်ႈၶႃႈဢေႃႈ။
ၸႄႈတွၼ်ႈ ၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်း လႄႈ ၸႄႈတိူင်း.
ပွတ်းၵၢင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ.
ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း.
 - ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉၵေႃး
 - ၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်း
 - ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းပူး
 - ၸႄႈတွၼ်ႈပၶူၵ်ႉၵူႇ
 - ၸႄႈတွၼ်ႈတယႅတ်ႉ
ၸႄႈတိူင်း တႃႈလိူဝ်ႇ.
 - ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ
 - ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ
 - ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
 - ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
 - ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး
 - ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး
 - ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း
ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇ.
 - ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းႁွင်ႇၼေႇပျီႇတေႃႇ
 - ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းၸၢၼ်းၼေႇပျီႇတေႃႇ
ပွတ်းဢွၵ်ႇမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ.
ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်.
 - ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆၵေႃႇ
 - ၸႄႈတွၼ်ႈပေႃႇလၶႄး
ၸႄႈမိူင်းတႆး.
မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ.
 - ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းတုင်
 - ၸႄႈတွၼ်မိူႈင်းသၢတ်ႇ
 - ၸႄႈတွၼ်မိူႈင်းၽျၢၵ်ႈ
 - ၸႄႈတွၼ်တႃႈႈၶီႈလဵၵ်း
မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ.
 - ၸႄႈတွၼ်ႈၵုၼ်လူင်
 - ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉမႄး
 - ၸႄႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈ
 - ၸႄႈတွၼ်ႈလဝ်ႉၵႆႇ
 - ၸႄႈတွၼ်ႈမူႇၸေႈ
 - ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းမိတ်ႈ
 - ၸႄႈတွၼ်ႈႁူဝ်ပၢင် (ၼႃႈလိၼ် ဝ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ)
 - ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၵ်ႇမင်ႉ (ၼႃႈလိၼ် ဝ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ)
မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း.
 - ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း
 - ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်
 - ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီး
ပွတ်းတႂ်ႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ.
ၸႄႈၸိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ.
 - ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ
 - ၸႄႈဝဵင်းႁိၼ်းတတႃႉ
 - ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ
 - ၸႄႈတွၼ်ႈမဢူႇပိၼ်ႇ
 - ၸႄႈဝဵင်းၽျႃႇပူင်ႇ
 - ၸႄႈတွၼ်လႈပုတ်ႉတႃႇ
ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်.
ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်ပွတ်းဢွၵ်ႇ.
 - ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်
 - ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇ
ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်ပွတ်းတူၵ်း.
 - ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇ
 - ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႇယႃႇဝတီႇ
ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ.
 - ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းတူၵ်းတႃႈၵုင်ႈ
 - ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းဢွၵ်ႇတႃႈၵုင်ႈ
 - ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းႁွင်ႇတႃႈၵုင်ႈ
 - ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းၸၢၼ်းတႃႈၵုင်ႈ
ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈ
 ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်း ဢၼ်ပၵ်းဝႆႉလုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်သုင်သုတ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ တွၼ်ႈတႃႇ ၼႃႈလိၼ်ၼိုင်ႈဢၼ် ဢမ်ႇၼၼ် တွၼ်ႈတႃႇ ၸႄႈမိူင်းၼိုင်ႈဢၼ် ဢမ်ႇၼၼ် တွၼ်ႈတႃႇ မိူင်းၼိုင်ႈမိူင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ မိူင်းၵမ်ႈၽွင်ႈၸမ်ႉ ၼင်ႇႁိုင်တေဢမ်ႇမီး လွင်ႈႁူမ်ႇငမ်းၵၼ် ၼႂ်းၵႄႈ ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ၊ ၽၢႆႇတတ်းသိၼ် လႄႈ ၽၢႆႇသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း ၼႆသေ တွၼ်ႈတႃႇ ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ ဝႆႉဝဵင်းၼိုင်ႈ၊ တွၼ်ႈတႃႇ ၽၢႆႇပၵ်းလုမ်းၸွမ်ထတ်းသိၼ် ဝႆႉဝဵင်းၼိုင်ႈ၊ တွၼ်ႈတႃႇ သၽႃး ဝႆႉဝဵင်းၼိုင်ႈၼႆသေ ၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇဝႆႉႁင်းၽႂ်မၼ်းၸိူင်ႉၼၼ်ႉယဝ်။ (တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း - မိူင်းဢႃႇၽရိၵၸၢၼ်း)
ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈၸိူဝ်းဢၼ်ယႂ်ႇသေပူၼ်ႈ ၵူႈမိူင်းမိူင်း.
 ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈၸိူဝ်းဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ၵႃႈတီႈၵူႈမိူင်းမိူင်း (ဢိင်ၼိူဝ် တၢင်းၼမ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းသေ)--
 - ဢႃႇၽရိၵ ဝဵင်းၶၢႆရူဝ် (၇,၉၃၃,၂၃၆)
 - ဢေးသျႃး ဝဵင်းထူဝ်ၶျူဝ် (၁၂,၇၉၀,၀၀၀)
 - ယူႇရူဝ်းပႃႇ ဝဵင်းမေႃႇသၵူဝ်ႇ (၂၀,၆၅၄,၀၀၀)
 - ဢႃႇမႄႇရီႉၵႃႉ ပွတ်းႁွင်ႇ ဝဵင်းမႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇ (၈,၆၅၈,၅၇၆)
 - ဢူဝ်းသႅၼ်းၼီႇယႃႇ ဝဵင်းဝႄႇလိၼ်ႇတၢၼ်ႇ (၄၄၅,၄၀၀)
 - ဢႃႇမႄႇရီႉၵႃႉ ပွတ်းၸၢၼ်း ဝဵင်းပူဝ်ႇၵူဝ်ႇတႃႇ (၇,၅၅၄,၀၀၀)
 - မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ယူႇရူဝ်းပႃႇ : ဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ (၈,၂၇၈,၂၅၁)
ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ်ၸၼ်ႉဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဝႃႈၼႆ ပဵၼ်ၸၼ်ႉသၢမ်သေ ပဵၼ်ၸၼ်ႉၽၢႆႇတႂ်ႈ ဢိူင်ႇ ၶႃႈဢေႃႈ။ ဢိင်ၼိူဝ်သဵၼ်ႈမၢႆၶေႃႈမုၼ်း ၶွင် ၸုမ်းၸတ်းၵၢၼ်လွၼ်ႉၶၢဝ်ႇမျၢၼ်ႇမႃႇ (MIMU) မိူဝ်ႈ လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 2014 ၼၼ်ႉသေ တီႈၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼႆႉ ၸႄႈဝဵင်း မီးၵႂႃႇ 330 ၸႄႈဝဵင်းၶႃႈဢေႃႈ။
ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း (စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး), (Sagaing Region), (Zetoeng Zekeng) ၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ႁူမ်ႈ မီး ၃၆၅၃၄ လွၵ်းလၵ်းသေ ၼႂ်းၵႃႈ ၸႄႈတိူင်း ၇ ဢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၵႂၢင်ႈသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၸႄႈတိူင်း ဢၼ်ယၢဝ်း ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ပွတ်းၵၢင်မိူင်းမၢၼ်ႈ တေႃႇပေႃးထိုင် သၢပ်ႇပွတ်းႁွင်ႇ ၼၼ်ႉသေ ၸိူဝ်းပဵꧣ် ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းတႆး၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ လႄႈ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႇႁွင်ႇ ၂၁ တီႇၵရီႇ ၃၀ မိတ်ႉၼိတ်ႉ တေႃႇ လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႇဢွၵ်ႇ ၉၄ တီႇၵရီႇ တေႃႇ ၉၇ တီႇၵရီႇ ၃၇ မိတ်ႉၼိတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈလူင်ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇယဝ်ႉ။
ၾိင်ႈၾႃႉ.
တီႈၼႃႈလိၼ်ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ၸိူဝ်းမီးၼႃႈလိၼ်သၼ်လွႆ လႄႈ တီႈၼႃႈလိၼ်ထုင်ႉပဵင်းၼႆႉ မီးၾိင်ႈၾႃႉဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ယဝ်ႉ။
တီႈ ပတ်ႉၵႂၢႆႇ လႄႈ တီႈသၼ်လွႆၼႃႇၵ ၼၼ်ႉ တၢင်ႉမႆႈၼႆႉ မီးထိုင် တၢင်ႉၼမ်ႉၶႅင်ယဝ်ႉ။ တၢင်ႉမႆႈၽတ်ႉၽဵင်ႇၼႆႉ တီႈတႅမ်ႇသုတ်းမီး တေႃႇထိုင် 40 တီႇၵရီႇ ၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉသေ တီႈဢၼ်ပဵၼ် ထုင်ႉမႆႈ ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ ၼႆႉ တၢင်ႉမႆႈၶၢဝ်းမႆႈသုတ်း မီးတေႃႇထိုင် 110 တီႇၵရီႇၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉယဝ်ႉ။ တီႈထုင်ႉပွတ်းၵတ်းၼၼ်ႉ တၢင်ႉမႆႈ ဢၼ်သုင်သုတ်းၼႆႉ မီႈ 50 တီႇၵရီႇၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉယဝ်ႉ။
တီႈထုင်ႉၼႃႈလိၼ်ပွတ်းႁွင်ႇၼႆႉ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ် ၵႆႉလႆႈ 80 ၼိဝ်ႉတေႃႇ 100 ၼိဝ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ တီႈထုင်ႉၼႃႈလိၼ်ပွတ်းၸၢၼ်းတႄႉ ၵူၺ်းလႆႈ မွၵ်ႈ 40 ၼိဝ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ်ၽတ်ႉၽဵင်ႇ တီႈဝဵင်းလူင် ဢၼ်ပဵၼ်ၽတ်ႉၽဵင်ႇတႃႇၼိုင်ႈပီၼႆႉ တီႈ ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ 31 ၼိဝ်ႉ၊ တီႈဝဵင်းၸႄႈၵႅင်း 34 ၼိဝ်ႉ လႄႈ တီႈ ဝဵင်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇ 36 ၼိဝ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် ယွၼ်ႉ တီႈ ပၢၵ်ႇပၢင်လၢႆပင်းၵလႃး ၵႆႉပဵၼ် လူမ်းလႅင်ႉလႄႈ ၽူၼ်ၵႆႉၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။
ၸႄႈလူင်.
ၸႄႈလူင် ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅရ်ႇၼႆႉ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ ပဵၼ် ဝဵင်းၸႄႈၵႅင်းသေတႃႉ ထိုင်ဝၢႆးလင် ပီ 2002 မႃး လႆႈဢဝ်လုမ်းၸိူဝ်ႉမီးၸၼ်ႉ ၸႄႈတိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင် လုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင် လႆႈၶၢႆႉၵႂႃႇၸူး ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ တီႈဢၼ်မီး ငဝ်ႈငုၼ်းတိူင်းသိုၵ်းၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း၊ ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ.
တီႈၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်းၼႆႉ ဢဝ် ၸႄႈတွၼ်ႈ (10) ၸႄႈတွၼ်ႈသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။
 - ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇလိုဝ်း
 - ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ
 - ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉပလူႇ
 - ၸႄႈတွၼ်ႈၶမ်းတီႈ
 - ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလဵၵ်း
 - ၸႄႈတွၼ်ႈမူင်ႇယႂႃႇ
 - ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၵႅင်း
 - ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇ
 - ၸႄႈတွၼ်ႈတူပ်းမိုဝ်း
 - ၸႄႈတွၼ်ႈယိၼ်းမႃႇပိၼ်ႇ
 - ၼႃႈလိၼ် ၼႃႇၵ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်း (37) ၸႄႈဝဵင်း၊ ဝဵင်း (46) ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ (233) ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ (1785) ဢိူင်ႇ လႄႈ ဝၢၼ်ႈ (5907) ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈၸိူဝ်းလီၶဝ်ႈၸႂ်.
 - ႁိင်ႇလူင်မိၼ်းၵုၼ်း (ႁိင်ႇဢၼ်ဢွၵ်ႇသဵင်ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ)
 - ၽြႃးလူင်ၵျွၵ်ႉၵႃႇသူၺ်ႇၵူႇၼီႇ (ကျောက်ကာရွှေဂူနီဘုရားကြီး)
 - ၵွင်းမူးသမ်ႇပူၵ်ႉတေႇ (မိုးညှင်းသမ္ဗုဒေဘုရား)
 - လေးၵျုၼ်းၸႅတ်ႉၵျႃႇယႅတ်ႉတေႃႇမူႇ(လေးကျွန်းစကြာ ရပ်တော်မူဘုရားကြီး)
 - တႂိၼ်းတွင်ႇ (တွင်းတောင်)
 - ဢလွင်းတေႃႇ ၵၢတ်ႉသၽ (အလောင်းတော် ကဿဖ)
 - ပွႆးပီမႂ်ႇၼႃႇၵ (နာဂနှစ်သစ်ကူးပွဲ)
 - ဝၢၼ်ႈၽလၢၼ်ႇၵူင်ႇ (ၸႃႇတီႇ ၼၢၼ်းမတေႃႇမႄႇၼု)
ၸႅၵ်ႇၽႄပူႇၸေႃႇထၢတ်ႈတထႃႇၵတၸဝ်ႈ
ပေႃးပူၼ်ႉသေ ၶမ်ႈလိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်းယဝ်ႉ မိူဝ်ႈၽွင်းမိူင်းပႆႇလႅင်းၼၼ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်မီးဢႃႇယုယႂ်ႇပႅတ်ႇသိပ်းၼၼ်ႉ တေဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းဢွၼ်ၵၼ်သေ တဵတ်ႇယဵၼ်ယူႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ဢွၵ်ႇၸႂ်မႃးလွင်ႈၼိုင်ႈသေ ၸင်ႇလဝ်ႈလၢတ်ႈတီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ "ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႈၶႃႈ၊ ပေႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယဝ်ႉ ၶၢပ်ႈတူဝ်ဢုတုၸ ရုပ်ႈၵလၢပ်ႈၸဝ်ႈႁဝ်းၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈတေလႆႈႁဵတ်းႁိုဝ်တီႈၶႃႈ" ၼႆ။<br>
<br>
ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇယုမ်ႇသေ "လုၵ်ႈႁၵ်ႉဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ၊ ၶပ်းၶိုင်ႁဵတ်းၸွမ်းဢၼ်ႁဵတ်းပၼ် ဢုတုၸရုပ်ႈၵလၢပ်ႈၶုၼ်ၸၵျဝတေးၼၼ်ႉလႄႈ၊ ၸဝ်ႈတႄႉ သွၵ်ႈႁႃၵျၢင်ႉၵမ်တြႃးဢၼ်ထွတ်ႈမျၢတ်ႈၼၼ်ႉၵွႆးလႄႈ"<br>
<br>
ဝၢႆးသေသၢင်းၵျူဝ်ႇယဝ်ႉ တေဢဝ်ထၢတ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ထႃႇပၼႃႇၵေႃႇၵွင်းမူး တီႈသဵၼ်ႈတၢင်းသီႇဢၼ် သုမ်ႇၺႃးၵၼ်ၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းမီးသတ်ႉထႃႇတြႃးၶဝ်သမ်ႉ တေပူႇၸေႃသေ ၽႄႈတိူၼ်းၵုသူဝ်ႇဢိူဝ်ႈ။ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸူမ်းသိူဝ်းသေ ၼပ်ႉယမ်ၵိူဝ်းလီလႄႈ တေလႆႈၽွၼ်းလီလေႃးၵီႇ၊ လေႃးၵုတ်ႉတရႃႇဢိူဝ်ႈ။<br>
<br>
ၶၢဝ်းၶမ်ႈလိူၼ်ႁူၵ်းမၼ်းၸမ်သုတ်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ ၸူဝ်ႈပၢၼ်ၽဝၵမ်းလိုၼ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ သုတ်းသဵင်ႈသေ ဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၸဝ်ႈမႁႃႇၵသ်သပၽႅဝ်မႃးသေ ၸင်ႇဢဝ်ၶၢပ်ႈတူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈပူႇၸေႃႇတင်းၵွင်ၾႆးယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈၾႆးမွတ်ႇယဝ်ႉ ၶုၼ်မၼ်ႇလၶဝ် သိမ်းဢဝ်ထၢတ်ႈၸဝ်ႈ တႃႇတေ ထႃႇပၼႃႇၵေႃႇၵွင်းမူး မိူင်းၶဝ်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၵူၺ်းၵႃႈ ၶုၼ်ဢၸႃႇတသၢတ်ႈတိူင်းမႃႇၵထ လႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ႇဢၼ်ၼႆႉသေ ၸင်ႇႁွင်ႉဢဝ်တပ်ႉသိုၵ်းမၼ်းယဝ်ႉ ၶိုၼ်ႈၼႃႈၸူးၵုသိၼႃႇရုင်ႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ၸင်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ထၢတ်ႈၸဝ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇပဵၼ်မၼ်းၵေႃႉပိူင်ႇ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၶၢဝ်ႇငၢဝ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼႆႉ ၸွတ်ႇၽႄႈလၢမ်းၵႂႃႇၵူႈတီႈၵူႈတၢင်းယဝ်ႉ။ ၶုၼ်လိတ်ႉသဝီႇ မိူင်းဝေႇသႃႇလီႇၶဝ်၊ ၶုၼ်သႃႇၵီႇ မိူင်းၵပ်ႉပိလဝၢတ်ႈၶဝ်၊ ၶုၼ်ၵႃပုလိ တိူင်းဢၼ်ႇလပ်ႉပ၊ ၶုၼ်ၵေႃးလိယ ဝၢၼ်ႈရႃႇမၶဝ်၊ ပရမ်ႇမၼ တူိင်းဝေႇထတီႇပၶဝ်လႄႈ ၶုၼ်မၼ်ႇလ မိူင်းပႃႇဝႃႇၶဝ်ၵေႃႈ ထၢတ်ႈၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇပဵၼ်ၶဝ်ပိူင်ႇ ဝႃႈၼႆသေ ႁၢင်ႈသိုၵ်းၶိုၼ်ႈမႃး ႁင်းၽႂ်မၼ်းယဝ်ႉ။ ၽွင်းငဝ်းလၢႆးပဵၼ်ၸူိင်ႉၼၼ်ယူႇ ပရမ်ႇမၼ တေႃးၼ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ပၼ်ႁႃတေဢမ်ႇၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢဝ် ထၢတ်ႈၸဝ်ႈၸႅၵ်ႇ ႁဵတ်းပဵၼ်ပႅတ်ႇၵွင်သေ ၽႄမႅင်ႇၶုၼ်မိူင်းၶဝ်ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈၽႅဝ်ၶိုၼ်းမိူင်းၶဝ်ယဝ်ႉၵေႃႈ ၸင်ႇဢဝ်ထၢတ်ႈၸဝ်ႈ ထႃႇပၼႃႇၵွင်းမူး တီႈသဵင်ႈတၢင်းသီႇဢၼ်တေႃႇသုမ်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉသေ ၽႄႈတိူၼ်းၵၢၼ်ၵုသူဝ်ႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၸိူဝ်းမႂ်းၸႂ်သတ်ႉထႃႇၶဝ်ၵေႃႈ တေဢဝ်မွၵ်ႇယႃႈ၊ ၼၢမ်ႇသႃႇသေ လူႇတၢၼ်းပူႇၸေႃႇယဝ်ႉ လႆႈၽွၼ်းလꩮီတႃႇၸူဝ်ႈပၢၼ်ၶဝ်ၵႂႃႇ ၶၢဝ်းယၢဝ်းယူႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ
ဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ (ညောင်လေးပင်မြို့), (Nyaunglaypin), (Nyaunglepin) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်းဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇပွတ်းဢွၵ်ႇ လႄႈ ၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇပွတ်းတူၵ်း၊ ထုင်ႉၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းဝႃႈ လုၵ်ႉတီႈပႃႇၵိူဝ် ၵႆယၢၼ် 46 လၵ်း၊ လုၵ်ႉတီႈတႃႈၵုင်ႈ ၵႆယၢၼ် 93 လၵ်း ယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းလူင် တႃႈၵုင်ႈ-တႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ လတ်းၵႂႃႇၼႂ်းၵၢင်ဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈငဝ်ႈၸိုင်ႈ သိုဝ်ႉၶၢႆၶဝ်ႈသၢၼ် တႃႇပွတ်းႁွင်ႇပႃႇၵိူဝ်လႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၵူၼ်းၵိုၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈပီ 1953 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းဢၼ်ယႂ်ႇၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီးၵႂႃႇမွၵ်ႈ 12155 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တီႈဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇၼႆႉ မီးၸုမ်းမျူႇၼီႇၸီႇပႄႇသေ လႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈ လွင်ႈၵၢၼ်ၼႂ်းဝဵင်းယဝ်ႉ။ တီႈထုင်ႉၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပွတ်းတူၵ်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းတႅၵ်ႉဢူး ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ပွတ်းဢွၵ်ႇၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ ပတ်ႉပိုၼ်ႉၼႆႉ ပိူင်လူင်မၼ်း ဢွၼ်ၵၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းပွတ်းဢွၵ်ႇၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇၼႆႉၸမ်ႉ ယွၼ်ႉမၼ်းပဵၼ် ထုင်ႉၵွင်းလွႆ၊ သၼ်လွႆဝႆႉလႄႈ ႁူမ်ႈဝႃႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႆႈၼႆသေတႃႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ႁၢမ်ႉဢႄႇဝႆႉယဝ်ႉ။
မီးဝႆႉတၢင်းၽႄလူတ်ႉလဵၼ်း ဢၼ်တေၵႂႃႇၸူး မတွၵ်ႉ ဢၼ်မီးတီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ ၵႆယၢၼ်မွၵ်ႈ 12 လၵ်း ၼႉၼ်ႉသေ၊ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈမတွၵ်ႉ ၶိုၼ်းၶၢမ်ႈမႄႈၼမ်ႉၸိတ်ႉတွင်းၼႆ ၽႅဝ်ၵႂႃႇ ဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းလႄႈ မီးဝႆႉယူင်ႉသၢင်ႈၸိူဝ်းပဵၼ် လုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ႁူင်းႁဵၼ်း၊ ႁူင်းယႃ၊ ၵၢတ်ႇ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉသေ ပဵၼ်ဢၼ်ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ်ထုင်ႉဢၼ်ဢွၵ်ႇၶဝ်ႈၼမ်သေ ယွၼ်ႉမီးပႃးတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းတၢင်းလူတ်ႉၵႃးၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ လွင်ႈၵႃႉၶၢႆႇၵေႃႈလီယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ယႂ်ႇထီႉသၢမ် တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်ယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ
 
ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ (ညောင်လေးပင်မြို့နယ်), (Nyaunglaypin Township), (Zewaeng Nyaunglepin) ၼႆ့ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃး ဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ၊ ဝဵင်းမတွၵ်ႉ လႄႈ ဝဵင်းပျုၼ်ႇတၢၼ်ႇသႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ ယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝဵင်းၺွင်ႇဢူး (ညောင်ဦးမြို့), (Nyaung-U), (Nyaung-U) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ထုင်ႉပူးၵမ်ႇ ဢၼ်မီး ပွတ်းၸၢၼ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇၼၼ်ႉသေ၊ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်ၽင်ႇ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်ယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းထုင်ႉပူးၵမ်ႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဝဵင်းပူးၵမ်ႇလႄႈ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်းယဝ်ႉ။ ၽၢင်ႈႁၢင်ႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵꧣ် ၵွင်းမူးသူၺ်ႇၸီးၶူင်ႇ ယဝ်ႉ။
ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဝဵင်းၺွင်ႇဢူး ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 1953 ၼၼ်ႉ မီး 9,416 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၶွမ်ႇမတီႇႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ တႃႇ ဝဵင်းၺွင်ႇဢူးၼႆႉ လႆႈၽွတ်ႈႁဵၼ်းမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 1903 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၺွင်ႇဢူးၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းတႃႈႁိူဝ်းသိူၵ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းလၢဝ်းမိူင်း ၶဝ် မႃးဢႅဝ်ႇလႄႇ ဝဵင်းၵဝ်ႇပူးၵမ်ႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇၼိူဝ် ဝဵင်းပူးၵမ်ႇ ယၢၼ် သီႇလၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈထုင်ႉပူးၵမ်ႇၼႆႉ ယွၼ်ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်ၶူဝ်းယုၼ်းဢွၵ်ႇသေ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ထူဝ်လိၼ်ဢွၵ်ႇၼမ်လႄႈ မီးဝႆႉ ၸၢၵ်ႈၼမ်ႉမၼ်းတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး
ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး (ညောင်ဦးခရိုင်), (Nyaung-U District) ၼႆႉ ပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ တီႈပွတ်းၵၢင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉဝႃႈ မီးၵႂႃႇ 239,713 ၵေႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း.
ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူးၼႆႉ ၸႄႈဝဵင်းပူးၵမ်ႇ (ၺွင်ႇဢူး) လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး (Nyaung-U), (ညောင်ဦးမြို့နယ်) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢေႃႈ။ 
တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း ပူးၵမ်ႇ (ၺွင်ႇဢူး) ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဝဵင်းသွင်ဝဵင်း။ ၼၼ်ႉတႄႉပဵၼ်
 - ဝဵင်းပူးၵမ်ႇ
 - ဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၻုၸရိူၵ်ႈ သိပ်းပိူင်
တူဝ်ႁဵတ်းဢမ်ႇလီ၊ သူပ်းလၢတ်ႈဢမ်ႇလီ၊ ၸႂ်ဝူၼ်ႉဢမ်ႇလီၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၻုၸရိူၵ်ႈယဝ်ႉ။ (ၻု=ဢၼ်ဢမ်ႇလီ။ ၸရိတ = လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈတိုဝ်းၵမ်)
ၻုၸရိူၵ်ႈ ၵႃႇယၵၢမ်ႇသၢမ်ပိူင်.
 - ပႃၼႃတိပႃတ = လွင်ႈဢဝ်တၢႆတူဝ်ၸႂ်ပိူၼ်ႈ။
 - ဢၻိၼ်ၼႃၻႃၼ = လၵ်ႉဢဝ်ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ၸဝ်ႈပိူၼ်ႈ ဢမ်ႇဢဝ်တူဝ်လႄႈသူပ်း ၶႂၢင်ႉပၼ်။
 - ၵႃမေသုမိၸ်သႃၸႃရ = ၽိတ်းၽႅၵ်ႇလွင်ႈၵႃႇမၵုင်ႇ။
ၻုၸရိူၵ်ႈ ဝၸီႇၵၢမ်ႇသီႇပိူင်.
 - မုသႃဝႃၻ = လွင်ႈလၢတ်ႈပႅတ်ႉလႅတ် ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ။
 - ပိသုၼဝႃႇၸႃ = လွင်ႈလၢတ်ႈသေႃႇယူင်းပိူၼ်ႈ ၽိတ်းၽႅၵ်ႇၵၼ်၊ လၢတ်ႈသႄႇသႄႇတမ်တမ် ႁႂ်ႈၵေႃႉႁၵ်ႉၵၼ် တႅၵ်ႇယၢႆႈၽၢတ်ႇၵၢၼ်။
 - ၽရုသဝႃၸႃ = လွင်ႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်းႁၢႆႉၵႂၢမ်းၵျၢမ်း။
 - သမ်ၽပ်ပလႃပ = လွင်ႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်းပဝ်ႇၵႂၢမ်းၽၢင်း။
ၻုၸရိူၵ်ႈမၼေႃးၵၢမ်ႇသၢမ်ပိူင်.
 - ဢၽိၸ်သႃ = လွင်ႈဝူၼ်ႉၵႅၵ်းႁႂ်ႈၶူဝ်းၶွင်ပိူၼ်ႈ မႃးပဵၼ်ၶွင်ႁဝ်း။
 - ၿယႃပႃၻ = လွင်ႈၶႂ်ႈႁႂ်ႈပိူၼ်ႈ တၢႆလုသုမ်း။
 - မိၸ်သႃၻိꩦ်ꩧိ = လွင်ႈဢဝ်ၽိတ်း (ဢမ်ႇယုမ်ႇၵၢမ်ႇလႄႈ ၽွၼ်းလီၽွၼ်းႁၢႆႉၵၢမ်ႇ။<br><br>
သိပ်းပိူင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်း ၸၢင်ႈႁႂ်ႈႁွတ်ႈထိုင် ဢပႄႇလႄႈ ႁွင်ႉဝႃႈ ဢၵုသလၵမ်ႇမပထ ၼႆယဝ်ႉ။<br>
ၼႂ်းၵႃႈ ဢၵုသူဝ်ႇၵၢမ်ႇသိပ်းပိူင်ၼႆႉ ၵၢမ်ႇမိၸ်ႉသႃႇၻိꩦ်ꩧိ (ဢၼ်ဢမ်ႇယုမ်ႇၵၢမ်ႇလႄႈ ၽွၼ်းၵၢမ်ႇ)ၼၼ်ႉ တၢင်းၽိတ်းယႂ်သေပိူၼ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၸပ်းပႅၼ်းၼိူဝ်ဢယူႇ မိၸ်ႉသႃႇယႂ်ႇတၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈ သင်တၢႆၵႂႃႇၸိုင် တၵ်းလႆႈထိုင် ငရၢႆးပႅင်ႈၼင်ႇ ၸပ်းပႅၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၵမ်ႇၽႃႇလုသေ ၽႆးမႆႈၵမ်ႇၽႃႇလႄႈ သတ်ႉတဝႃႇၶဝ် ၽႅဝ်မိူဝ်း မိူင်းသၢင်သေတႃႉ ၵေႃႉဢၼ်မီး ဢယူႇမိၸ်ႉသႃႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈလွတ်ႈငရၢႆး၊ လႆႈသိုပ်ႇၶၢမ်ႇငရၢႆးထႅင်ႈၼႆ ၼႂ်းၽိုၼ်ၼႂ်းၵျၢမ်း လၢတ်ႈၼႄဝႆႉ တႅၵ်ႇတႅၵ်ႇလႅင်းလႅင်းယူႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၵေႃႉဢၼ်ပႆႇမီးၸႂ် မၼ်ႈၵိုမ်းတီႈၼိူဝ် တၢင်းဢဝ်ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ(ဢယူႇမၢၼ်ႇ)ၼၼ်ႉၸိုင် ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီယူႇတိူဝ်ႈလူၺ်ႈ မိၸ်ႉသႃႇၻိꩦ်ꩧိၶဝ်ၼႆ ႁေႃးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ဢူမ်သူပ်း.
 - ဢဝ်တၢႆလႄႈလၵ်ႉ ၊ မၵ်ႉၽိတ်းၵႃႇမ ၊ ၵႃႇယၵၢမ်ႇသၢမ်ပိူင်။
 - လႅၼ်သူၼ်လၢတ်ႈၵျၢမ်း ၊ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းၽၢင်းပဝ်ႇ ၊ သီႇၽဝ်ႇဝၸီႇၵၢမ်ႇ။
 - ဝူၼ်ႉႁိမ်ၶူဝ်းၶွင် ၊ ၶႂ်ႈပွင်ဢဝ်တၢႆ ၊ ယုမ်ႇမၢႆမိၸ်ႉၸႃႇ ၊ သၢမ်ထႃႇမၼေႃးၵၢမ်ႇ။
 - ၻုၸရိူၵ်ႈသိပ်းၸွင်ႈ ၊ လွင်ႈဢဝ်မိၸ်ႉသႃႇ၊ တၢႆၵႂႃႇငရၢႆး၊ ၵမ်ႇၽႃႇၽႆးမႆႈ၊ တေႃႈပႆႇလႆႈဢွၵ်ႇ၊ တေႃလွၵ်ႇဢဝီႇၸိ၊ တိတ်ႉထိမိၸ်ႉသႃႇ၊ ယႂ်ႇၼႃႇတၢင်းၽိတ်းလူင်သေပိူၼ်ႈ။
ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး (Natogyi), (နွားထိုးကြီးမြို့နယ်) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢေႃႈ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီးယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီးၼႆႉ မီးၼႂ်းႄၵႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႉ (21) တီႇၵရီႇ (17) မိတ်ႉၼိတ်ႉ (34) ၸႅတ်ႉၵၢၼ်ႉ လႄႈ (21) တီႇၵရီႇ (38) မိတ်ႉၼိတ်ႉ (42) ၸႅတ်ႉၵၢၼ်ႉ၊ လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႉဢွၵ်ႇ (95) တီႇၵရီႇ (27) မိတ်ႉၼိတ်ႉ (54) ၸႅတ်ႉၵၢၼ်ႉ လႄႈ (95) တီႇၵရီႇ (58) မိတ်ႉၼိတ်ႉ (32) ၸႅတ်ႉၵၢၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈ ၼႃႈဢွၵ်ႇၼႃႈတူၵ်း မီး (30) လၵ်း (3) ၽႃႇလူင်ႇ၊ ၼႃႈႁွင်ႇၼႃႈၸၢၼ်း (22) လၵ်း (2) ၽႃႇလူင်ႇသေ တၢင်းၵႂၢင်ႈ မီး (481.2) လွၵ်းလၵ်းပၼ်ႇမူၼ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ဢေႇၵမၼ်းဝႃႈ မီးၵႂႃႇ (၃၀၇၉၆၈) ဢေႇၵ ယဝ်ႉ။
တီႈၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီႈၼႆႉ မီး ပွၵ်ႉလူင် (6) ပွၵ်ႉ လႄႈ ပွၵ်ႉဢွၼ်ႇ (2) ပွၵ်ႉ။ ဢိူင်ႇ မီး (86) ဢိူင်ႇ လႄႈ ဝၢၼ်ႈ မီး (186) ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။
ၽၢႆႇတူၵ်းၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး လႄႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းဝၼ်းတုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ ယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉၵႃး မျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ-တႃႈလိူဝ်ႇ လႄႈ မီးၼိူဝ်သၢႆတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ပူးၵမ်ႇ-တႃႈလိူဝ်ႇသေ မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ ယၢၼ်ၵႆ 19 လၵ်းယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈပိူင်လူင်မၼ်းပဵၼ် ၵုၺ်၊ ထၢၼ် လႄႈ ထူဝ်ႇၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း။ တီႈၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီးၼႆ့ ပဵၼ်တီႈဢၼ် ႁိၼ်ဢိၼ်ႇၵျိၼ်း ဢၼ်ဢႃႇယုယႂ်ႇလႄႈ ဢၼ်ၼမ်ႉၸႂ်ႉလီ ဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။
ယၢမ်းလဵဝ် ဢၼ်ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းၽႂ်းလူင် တႃႈၵုင်ႈ-တႃႈလိူဝ်ႇၼၼ်ႉ ႁဵတ်းလတ်းၵႂႃႇႁိမ်း ဝၢၼ်ႈပျိၼ်ႇၸီႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးၵႂႃႇၸွမ်း တၢင်းသိုပ်ႇၸႄႈတွၼ်ႈၼႆ ၵႂႃႇၽႅဝ်တီႈ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်ၵူႈမိူင်းမိူင်း တႃႈလိူဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽြႃးဢၼ်တၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ တီႈၼႂ်းဝဵင်းၼူဝ်းၵျီးၼႆႉ ပဵၼ် ၽြႃးသျိၼ်ႇပိၼ်ႇတႃႇတုၼ်းဢူးယဝ်ႉ။ ပွႆးၽြႃးၼႆႉ ႁဵတ်း လိူၼ်သၢမ်မႂ်ႇ (1) ၶမ်ႈ တေႃႇထိုင် လိူၼ်သၢမ်မူၼ်းယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၼမ်ႉတိုၵ်း
ဝဵင်းၼမ်ႉတိုၵ်း (na᷇m tɯ́k); (နမ့်တစ်မြို့), (Namtit), (Namtuek) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၼႂ်း တိူင်းဝႃႉၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၼမ်ႉတိုၵ်းယဝ်ႉ။
ၼမ်ႉတူၵ်းတၢတ်ႇၽွင်
ၼမ်ႉတူၵ်းတၢတ်ႇၽွင်
ၼမ်ႉတူၵ်းတၢတ်ႇၽွင်ၼႆႉလုၵ်ႉတီႈၼမ်ႉသီႇႁိူင်ႈေသလူင်းၵႂႃႇႁိမ်းဝၢၼ်ႈၼွင်ၵႂၢင် ဝၢၼ်ႈၵွင်းလၢင်း ၶၢႆးသိမ်ႇ ဝၢၼ်ႈႁုင်းလၢႆး ဝၢၼ်ႈၶႆႉ ဝၢၼ်ႈၼႃးပုင်ႇ ၼႃးႁဵဝ်း သိုပ်ႇၸူးဝၢၼ်ႈပုင်ႇဝူဝ်း ဝၢၼ်ႈပဵင်းထွၼ်ႇ ႄလႈဝၢၼ်ႈၼမ်ႉၵိၼ်
လီ ေသလႆလူင်းၸူးၼမ်ႉတူႈၽၢႆႇၸၢၼ်းဝၢၼ်ႈၼမ်ႉၵိၼ်လီၼၼ်ႉၶႃႈယဝ်ႉ။ တႃႇေတလႆလူင်းၸူးၼမ်ႉတူႈၼၼ်ႉေၵႃႈယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈပဵၼ်လွႆသုင်ၸၼ်းႄလႈလႆႈလႆတူၵ်းတၢင်ႉလွႆဝႆႉသၢမ်တီႈေသၸင်ႇလႆႈပဵၼ်မႃးၼမ်ႉတူၵ်း
တၢတ်ႇသၢမ်ဢၼ်သၢမ်တီႈဝႆႉယူႇၶႃႈေဢႃႈ။
ဝဵင်းၼမ်ႉတူႈ
ဝဵင်းၼမ်ႉတူႈ (na᷇m tu᷆), (နမ္မတူမြို့), (Namtu), (Namtu) ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉတူႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉတူႈဢေႃႈ။
ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉတူႈ
ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉတူႈ (na᷇m tu᷆), (နမ္မတူမြို့နယ်), (Namtu Township), (Zewaeng Namtu) ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းၼမ်ႉတူႈယဝ်ႉ။
ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း ၼမ်ႉတူႈ.
 - ဝဵင်းၼမ်ႉတူႈ
ဝဵင်းၼမ်ႉသၼ်ႇ
ဝဵင်းၼမ်ႉသၼ်ႇ (na᷇m sàn), (နမ့်ဆန်မြို့), (Namhsan), (Namsan) ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉသၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး၊ ၼႃႈလိၼ်ပလွင်ႈၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။
ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉသၼ်ႇ
ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉသၼ်ႇ (na᷇m sàn), (နမ့်ဆန်မြို့နယ်), (Namhsan Township), (Zewaeng Namsan) ၼႆႉပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်ပလွင်ႈၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းၼမ်ႉသၼ်ႇယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈသီႇတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈသီႇတေႃး (ဆီတောရွာ, Sitaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူင်ႇၺိၼ်းသဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵူင်ႇၺိၼ်းသဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈၵူင်ႇၺိၼ်းသဵၵ်ႉ (ဂုံညှင်းဆိပ်ရွာ, Gonhnyinseik) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူင်ႇၺိၼ်းသဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၸူင်ႇၸိၼ်ႇၽျႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈၸူင်ႇၸိၼ်ႇၽျႃး (စုံစင်ဖျားရွာ, Sonsinhpyar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸူင်ႇၸိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၸူင်ႇၸိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈၸူင်ႇၸိၼ်ႇ (စုံစင်ရွာ, Sonsin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸူင်ႇၸိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမေႃႇသျီႇၵူး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈမေႃႇသျီႇၵူး (မော်ရှီကူးရွာ, Mawsheeku) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸေႃႇၽျႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၸေႃႇၽျႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈၸေႃႇၽျႃး (စော်ဖျားရွာ, Sawhpyar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸေႃႇၽျႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉလေႇၵႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉလေႇၵႃး (စကျောက်လှေကားရွာ, Kyaukhlaykar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸေႃႇၽျႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပူၵ်ႉၵၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈပူၵ်ႉၵၢႆး (ဘုတ်ကိုင်းရွာ, Bokekaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသိၼ်ႇၵူး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇၵူး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇၵူး (ဆင်ကူးရွာ, Sinku) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသိၼ်ႇၵူး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇၸိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇၸိၼ်ႇ (ညောင်ဇင်ရွာ, Nyaungzin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၸိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတီႇတုတ်ႉပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈတီႇတုတ်ႉပျိၼ်ႇ (တီတွတ်ပြင်ရွာ, Titutpyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတီႇတုတ်ႉပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၸိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၸိၼ်း (တောင်ဇင်းရွာ, Taungzin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပတတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပတတ်ႉၶျွင်းလေး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈပတတ်ႉၶျွင်းလေး (ပဒတ်ချောင်းလေးရွာ, Padutcahunglay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပတတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပတတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈပတတ်ႉၶျွင်း (ပဒတ်ချောင်းရွာ, Padutcahung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပတတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ထၢၼ်ၽႄ ပၢႆးယူႇလီဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ႁိူၼ်း မီး 258 ႁိူၼ်း၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း မီးယူႇ 1514 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပတွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈပတွၵ်ႉ (ပဒေါက်ရွာ, Padauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပတွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ႁိူၼ်း မီး 151 ႁိူၼ်း၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း မီးယူႇ 947 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းၶျီႇသျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းၶျီႇသျွင်ႇ (ပန်းချီရှောင်ရွာ, Panchishaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းၶျီႇသျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ႁိူၼ်း မီး 271 ႁိူၼ်း၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း မီးယူႇ 1186 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၶျွၵ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈၶျွၵ်ႉၶျွင်း (ချောက်ချောင်းရွာ, Chaukchaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်းၽျူႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပိတၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈပိတၢႆႇ (ပိတိုင်ရွာ, Pitaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်းၽျူႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်းၽျူႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်းၽျူႇၵျီး (ပြင်းဖြူကြီးရွာ, Pyinhpyugyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်းၽျူႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵပတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈၵပတ်ႉ (ကဘတ်ရွာ, Kabat) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်းၽျူႇတႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်းၽျူႇတႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်းၽျူႇတႃး (ပြင်းဖြူသားရွာ, Pyinhpyuthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်းၽျူႇတႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ႁိူၼ်း မီးယူႇ 239 ႁိူၼ်း၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1114 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းပျိၼ်ႇ (ပန်းပြင်ရွာ, Panpyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပဵင်းတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမႄးၼႄႇဢူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈမႄးၼႄႇဢူဝ်း (မဲနယ်အိုးရွာ, Meneioe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပဵင်းတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပဵင်းတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈပဵင်းတေႃး (ပိန်းတောရွာ, Peintaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပဵင်းတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ႁိူၼ်း မီးယူႇ 820 ႁိူၼ်း၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ႁူမ်ႈ 3359 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇၸွႆႇၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇၸွႆႇၶျွင်း (ဆင်စွယ်ချောင်းရွာ, Sinsweichaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပႄးတႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇမႃႉတၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇမႃႉတၢၼ်း (ဆင်မတန်းရွာ, Sinmatan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပႄးတႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတၶုၼ်ႇတၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈတၶုၼ်ႇတၢႆႇ (တံခွန်တိုင်ရွာ, Takhuntaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပႄးတႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပေႇတၶႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈပေႇတၶႅတ်ႉ (ပေတခက်ရွာ, Paytakhet) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပႄးတႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပႄးဝ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈပႄးဝ (ပဲဝရွာ, Pewa) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပႄးတႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမၢၼ်ႇဢွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈမၢၼ်ႇဢွင်ႇ (မန်အောင်ရွာ, Manaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပႄးတႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈယၢၼ်ႇဢွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈယၢၼ်ႇဢွင်ႇ (ရန်အောင်ရွာ, Yanaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပႄးတႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈသျိတ်ႉတွင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈသျိတ်ႉတွင်ႇၵျီး (ရှစ်တောင်ကြီးရွာ, Shittaunggyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပႄးတႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈလဵၵ်ႉလႃႉဢၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈလဵၵ်ႉလႃႉဢၢႆႇ (လိပ်လှအိုင်ရွာ, Leikhlaaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပႄးတႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပႄးတႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈပႄးတႅတ်ႉ (ပဲဒက်ရွာ, Pedet) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပႄးတႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ႁိူၼ်း မီးယူႇ 1199 ႁိူၼ်း လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းယူႇသဝ်း မီးယူႇ 5869 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတဵင်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈတဵင်ႇၵူင်း (သိမ်ကုန်းရွာ, Theinkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းတပ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတိတ်ႉတူဝ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈတိတ်ႉတူဝ်ႇၵူင်း (သစ်တိုကုန်းရွာ, Thittokone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းတပ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဝိၼ်းဝ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈဝိၼ်းဝ (ဝင်းဝရွာ, Winwa) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းတပ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဝႄးယိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈဝႄးယိတ်ႉ (ဝဲရစ်ရွာ, Weayit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းတပ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမိၼ်းတပ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈမိၼ်းတပ်ႉ (မင်းဒပ်ရွာ, Mindat) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းတပ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ႁိူၼ်း မီး 717၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 3110 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉဢၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉဢၢႆႇ (ကျောက်အိုင်ရွာ, Kyaukaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမႄႇၵႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမႄႇၵႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈမႄႇၵႄး (မယ်ကဲရွာ, Meike) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမႄႇၵႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ႁိူၼ်း မီးယူႇ 294 ႁိူၼ်း၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 1546 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵထွင်းၼီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈၵထွင်းၼီႇ (ကထောင်းနီရွာ, Kahtaungni) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျၢၼ်ႇမႃႇပဢေႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵမႃႇဢၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈၵမႃႇဢၢႆႇ (ကမာအိုင်ရွာ, Kamaraing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျၢၼ်ႇမႃႇပဢေႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵိၼ်းပူင်းၶျူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈၵိၼ်းပူင်းၶျူင်ႇ (ကင်းပုန်းခြုံရွာ, Kinponechon) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျၢၼ်ႇမႃႇပဢေႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈသီႇတေႃးၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈသီႇတေႃးၵျီး (ဆီတောကြီးရွာ, Sitawgyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျၢၼ်ႇမႃႇပဢေႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပဢေႃႉ (ဢွၵ်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈပဢေႃႉ (ဢွၵ်ႇ) (ပအော့(အရှေ့)ရွာ, Paawt(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျၢၼ်ႇမႃႇပဢေႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇပဢေႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇပဢေႃႉ (မြန်မာပအော့ရွာ, Myanmarpaawt) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျၢၼ်ႇမႃႇပဢေႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ႁိူၼ်း မီး 625၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 2886 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်းပူး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်းပူး (အင်းပူးရွာ, Innpu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇရငႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈရငႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈရငႄး (ရငဲရွာ, Yaenge(Yange)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇရငႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈယၢၼ်ႇတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈယၢၼ်ႇတွင်ႇ (ရန်တောင်ရွာ, Yantaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယၢၼ်ႇတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈယေႇၶျူဝ်ႇၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈယေႇၶျူဝ်ႇၶျွင်း (ရေချိုချောင်းရွာ, Yaechochaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇၶျူဝ်ႇၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ႁိူၼ်း မီး 119၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 501 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈယေႇပူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈယေႇပူႇ (ရေပူရွာ, Yaepu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇပူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ႁိူၼ်း မီး 95၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 552 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျွႆးၸပ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈၵျွႆးၸပ်ႉ (ကျွဲဇပ်ရွာ, Kywezat) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလပ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇၵျၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇၵျၢၼ်း (ဆင်ကြန်းရွာ, Sinkyan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလပ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈလပ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈလပ (လဘရွာ, Laba) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလပ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ႁိူၼ်း မီး 774၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 3675 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတိၼ်းၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈတိၼ်းၵျုၼ်း (သင်းကျွန်းရွာ, Thinkyun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတိၼ်းၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ႁိူၼ်း မီး 601၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 2624 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတယႅတ်ႉၼၶႂႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈတယႅၼ်ႉၼၶႂႃႉ (သရက်နှစ်ခွရွာ, Thayethnitkhwa) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတယႅၼ်ႉၼၶႂႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ႁိူၼ်း မီး 549၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 2364 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျွႆးၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈၵျွႆးၶျၢၼ်ႇ (ကျွဲခြံရွာ, Kywechan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႄးၶျွင်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဝိၼ်းၵၽေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈဝိၼ်းၵၽေႃႇ (ဝင်းကဖော်ရွာ, Winkahpaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႄးၶျွင်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတႄးၶျွင်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈတႄးၶျွင်းၵျီး (သဲချောင်းကြီးရွာ, Theachaunggyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႄးၶျွင်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ႁိူၼ်း မီးယူႇ 923၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 4407 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတၶႂႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတၶႂႃႉ (ကျောက်တခွရွာ, Kyauktakhwa) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိတ်ႉဢိတ်ႉ (ၵရိၼ်ႇပဢေႃႉ)၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၺဵင်းၶျၢၼ်းယေး (1)၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈၺဵင်းၶျၢၼ်းယေး (1) (ငြိမ်းချမ်းရေး(၁)ရွာ, Nyeinchanyay(1)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိတ်ႉဢိတ်ႉ (ၵရိၼ်ႇပဢေႃႉ)၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပဢေႃႉၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈပဢေႃႉၶျွင်း (ပအော့ချောင်းရွာ, Paawtchaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိတ်ႉဢိတ်ႉ (ၵရိၼ်ႇပဢေႃႉ)၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။