Mrsailiek/shan-dataset huggingface dataset:
ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ/ၵႂၢမ်းဝႆႈဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇလူႇတူဝ် မိူဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်တြႃး
ဢေႃးတီႈၶႃႈ ၼေႃးတီႈၶႃႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တြႃးထမ်းၸဝ်ႈ သင်ႇၶႃႇတူၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဢတိရတၼႃႇမျၢတ်ႈၸဝ်ႈသၢမ်ပႃးၼႆႉ ၵဝ်ၶႃႈမႃး မူးၸႃးဢဝ်ႁဵတ်း တီႈပိုင်ႈၵိူဝ်းလီသေ တၵ်ႉတေယေႃးဢဝ် ၶၼ်ႇထႃႇႁႃႈႁူဝ် တူဝ်ၸႂ်တင်းသွင် ပွင်ႈႁဵတ်းတႃႇၼ ဢိတ်ႉၸတၶူဝ်းလူႇ ပူႇၸေႃႇဝၢင်းပၼ် တမ်ႈတီႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႈၶႃႈယဝ်ႉ။ ၶႃႈတပႄးၸဝ်ႈၼႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇယူႇလူၺ်ႈ ပမႃႇတတြႃး လူင်တူဝ်လိုမ်းၶိင်းသေ ယူဝ်လႆႈဢဝ်တင်း တူဝ်ႁဵတ်းသူပ်းဝႃႈ ၵႃႈၸႂ်ဝူၼ်ႉၽႅၵ်ႇၼႅၵ်ႇဝူတ်ႈၵေႃႇၵၢမ်ႇ ထုၵ်ႇတၢမ်ႇၽိတ်းမႅၼ်ႈ တမ်ႈတီႈ ၽြႃးတြႃးသင်ႇၶႃႇ သြႃႇပေႃႈမႄႈၸၵႂႃႇ ၸဵမ်ၵႃႈ ဢရိယႃႇ ၽူႈလီၽူႈမျၢတ်ႈ တင်းသဵင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မီးပေႃးၼႆၸိုင် ၵဝ်ၶႃႈ ဢၼုၺၢတ်ႈ ယွၼ်းႁပ်ႉမဵတ်ႉတႃႇ ၵရုၼႃႇႁူမ်ႇပူဢီးလူပွႆႇဝၢင်း ၶႂၢင်ႉလူတ်းပူတ်းပၼ် ႁႂ်ႈဢၼ်ၵၢင်းယၢၼ် တၢင်းၶၢၼ်ဝိပၢၵ်ႈ မၢၵ်ႈဢၼ်ႇတရႄႇ ၽူဝ်ႇဢၼ်ႇတရႄႇ သေၵမ်းတီႈၶႃႈဢေႃႈ။ ဢိၵ်ႇသမ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ပိူၼ်ႈတင်းလၢႆ လႆႈၽိတ်းမႅၼ်ႈၵဝ်ႇၶႃႈသေ ပဵၼ်တၢင်းၽိတ်းဝႆႉ ၵူႈသမ်ႇၵူႈပိူင် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆၵေႃႈ ၵဝ်ၶႃႈတေဝႆႉၸႂ် မဵတ်ႉတႃၵရုၼႃႇ ဢွၼ်ၼႃႈသေ ၶႂၢင်ႉလူတ်းပူတ်းပၼ် သဵင်ႈသဵင်ႈ တီႈၶႃႈယဝ်ႉ။
တင်ႈတႄႇဢဝ် ၶၢဝ်းယၢမ်းၼႆႉၵႂႃႇ တေႃႇႁွတ်ႈမိူဝ်းထိုင် တၢင်းႁိုင်ယၢမ်းၽွင်း () မူင်းတဵမ်တဵမ်ၼႆႉ ၶႃႈတေတမ်းဝႆႉ ဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇ ပတိင်ႇၺိၼ်ႇ ၵႂၢမ်းၼၵ်းမၵ်းမၼ်ႈ ယိူၼ်ႉၵၼ်ႈၶၼ်ႇထီႇ ပႃႇရမီႇၶိုၼ်ႈငၵ်ႉ ယၵ်ႉယူႇႁိုင်ႁိုင်ၼႆႉၸိုင် ပိၵ်ႉသမ်ႉၼိူဝ်ႉၶႂ်ႈယၢတ်ႇယၢတ်ႇ ဢဵၼ်ၶႂ်ႈၶၢတ်ႇၶၢတ်ႇ ၼင်ၶႂ်ႈႁႅင်ႈႁႅင်ႈ လုပ်ႇၶႂ်ႈႁၵ်းႁၵ်း တၵ်းသင်ႉတူဝ်မၼ်ႈ ပၼ်ႈသဝ်းၸႂ်ၼိမ် ၸိမ်ၺၢၼ်ႇတႅတ်ႈၼႅတ်ႈ ပၢၵ်ႈပႅတ်ႈၸႂ်ၶၢၼ်ႉ ၽၢၼ်ႉပႅတ်ႈၸႂ်ငဝ် သူၼ်းဢဝ်ၸေႇတၼႃႇ ဢၼ်ၶဝ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၶုၵ်ႉဝႆႉ ၵႆႉမိုင်ႉ ၸိုင်ႉၼိမ် ၸိမ်ၺၢၼ်ႇ ႁၼ်မၢၼ်ႇဢွၼ်ၼႃႈ ယူႇပႃႈယၵ်ႉၼူဝ် တူၵ်ႇတူၺ်းတူဝ်ၸႂ် လႂ်ၵေႃႈၵိုမ်ႉထင်ႉ ၽင်ႉၽွႆႇၵွပၢၼ် ၶၢၼ်ၶႅၼ်သိုပ်ႇသွၼ်ႉ လွၼ်ႉၵႅၼ်ဢမ်ႇယင်း ၵင်းႁိုဝ်ဢမ်ႇလႆႈ ၶႆႈၸွမ်းတိုၼ်းၶဝ် ၽဝ်ၵၼ်ပဵၼ်လူႉ ၸူႉၵၼ်တႅၵ်ႇယၢႆႈ ယူႇငၢႆႈယူႇယၢပ်ႇ ၵူၺ်ႁၢပ်ႇၶၼ်ႇထႃႇ သတ်ႉၸႃႇတုၵ်ႉၶ သၽႃႇဝၼႂ်းတူဝ် ၵွၵ်းႁူဝ်တေႃႇတိၼ် လိၼ်ၼမ်ႉၽႆးလူမ်း ၶူမ်းၵၢႆးသႅပ်ႇမႆႈ ႁိူဝ်ႇၼႆႉၸိုမ်းယွတ်ႇ တူင်ႉတွတ်ႇၼဵတ်းသၢၼ်ႈ ၶူပ်းငၢၼ်ႈၵူၼ်ႉမူၺ်ႈ ထူၺ်ႈလူမ်းၵပ်ႉႁိပ်ႇ တိပ်ႇၸႂ်လူမ်ၸႂ် လႂ်ၵေႃႈၽုတ်းမႃး တူဝ်တြႃးမၢၼ်ႇမၢၼ်ႇ ဢဝ်ၺၢၼ်ႇယဝ်ႉၽႄႈ ၼႂ်းၵႄႈဢႃႇရုင်ႇ ရုပ်ႈထၢတ်ႈၼၢမ်ႇထၢတ်ႈ ပရမၢတ်ႈၼႆႉသေ ဢၼ်တေၵႄႇၶိုၼ်ႈ ၵႄႇၶိုၼ်ႈမႃးလႄႈ ဝိပသ်ႉသၼႃႇၺၢၼ်ႇ တြႃးထူးၼႆႉၸမ်ႉ ႁႂ်ႈမၼ်းသူၼ်းၸူး ၵုမ်ႉၸွႆႈႁုပ်ႈလႆႈ သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇတိမၢၵ်ႈ သေႃးတႃႇပတ်ႉတိၽူဝ်ႇ သၵတႃႇၵႃႇမိမၢၵ်ႈ သၵတႃႇၵႃႇမိၽူဝ်ႇ လေႃးၵုတ်ႉတရႃႇၺၢၼ်ႇ တူၵ်းမၢး တမ်ႈၵၢင်ဢူၵ်းၼႆႉသေ ထူပ်းႁၼ် ဢႃႇရူင်ႇ ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ သိုဝ်ႈၼႃႈတၼ်းတႃ ၸူဝ်ႈၼင်ႈၶဝ်းယၢမ်း () မူင်းတဵမ်ထူၼ်ႈၼႆႉ ဢေႇၵၢၼ်ႇဢမ်ႇႁၢင်ႉ သေၵမ်းတီႈၶႃႈဢေႃႈ။
ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ/ၵၢၼ်လူင်ႈၼႃႈ မိူဝ်ႈပႆႇႁဵတ်းၵၢၼ်တြႃး
 - တေလႆႈၵၼ်တေႃး ၼပ်ႉယမ်ဝႆႈသႃ ရတၼႃႇသၢမ်ၸဝ်ႈ ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ သြႃႇၽူႈၼႄၵမ်ႇထၢၼ်း။
 - တေလႆႈဝႆႉၸႂ်ၼၵ်းၼၵ်းၸူမ်ၸူမ်သေ ယွၼ်းပူတ်းယွၼ်းၶၢင်း တၢင်းၽိတ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ယႃႇပေႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ် ဢၼ်တပ်ႉမၢၵ်ႈတြႃးၽူဝ်ႇတြႃး။
 - ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵေႃႈ တေလႆႈပူတ်းဝၢင်းၶႂၢင်ႉပၼ် ၸိူဝ်းဢၼ်မီးတၢင်းၽိတ်းတီႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။
 - တေလႆႈလွတ်ႈႁေႃး ၵုင်ႈရတၼႃႇသၢမ်ပိူင်ယဝ်ႉ သူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇထိုင် ဝေႇၼေႇယသတ်ႉတဝႃႇ တင်းသဵင်ႈ။
 - သင်ဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႆႈႁပ်ႉဝႆႉ ၶူးသေပိူင်ပိူင်၊ ဢမ်ႇၼၼ် လႆႈၸၢတ်ႇလႆႈသမ်းလၢႆးဝႆႉ၊ လႆႈၵိၼ်ၶဝ်ႈၽၵ်းမႄႈၽီဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆၸိုင် ၽွင်းယၢမ်းမိူဝ်ႈ ၼင်ႈၵၢၼ်တြႃး ၼင်ႇႁိုဝ်တေဢမ်ႇမီး ဢၼ်ယႃႉဢၼ်ၵဝ်းၼႆ တေလႆႈဝႃႈ "ၽွင်းမိူဝ်ႈၵဝ်ၶႃႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်တြႃး ဝိပသ်ႉသၼႃႇယူႇၼႆႉ ႁႂ်ႈလႆႈယူႇသဝ်း တႂ်ႈငဝ်း ဢၼၼ်ႇတ ႁႃႈၸဝ်ႈသေ ႁဵတ်းလႆႈၵၢၼ်တြႃးၵႂႃႇလီလီငၢမ်းငၢမ်းသေၵမ်း။ ၸိူဝ်းၶုၼ်ၽီ ဢၼ်ပႂ်ႉသီႇၼႃႈမိူင်း ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ ၽီပႂ်ႉသႃႇသၼႃႇ ၽီလီၽီမျၢတ်ႈၶဝ်တင်းသဵင်ႈၵေႃႈ ၶႅၼ်းတေႃႈ ၸွႆႈၵႅတ်ႇၶႄႁႄႉၵင်ႈပၼ် ၶႃႈတပႄးၶဝ်သေၵမ်း။ ၽီဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆၵေႃႈ ၽွင်းယၢမ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ဝိပသ်ႉသၼႃႇတြႃးယူႇၼႆႉ ၶႅၼ်းတေႃႈ ငိူင်ႉဝႄႈပၼ်သေ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ပႂ်ႉႁပ်ႉဢဝ် ၵုသူဝ်ႇ ၵၢၼ်တၢင်းလီ ဢၼ်ၶႃႈတပႄးႁဝ်းၶဝ် ႁဵတ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉသေ ႁႂ်ႈလႆႈမီးတၢင်း တူဝ်ၸႂ်ၵတ်းယဵၼ် ႁႂ်ႈၵၢင်ၸႂ်တဵမ်ထူၼ်ႈသေၵမ်း။
 - သင်ဝႃႈ ၼင်ႈသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်တြႃးဝိပသ်ႉသၼႃႇ ပေႃးၼႆၸိုင် လၢႆးၼင်ႈ မီးသွင်လၢႆး
 - : (ၵ) လၢႆးၼင်ႈ ၶႂၢႆႇၵုတ်ႇ - မိူဝ်ႈၼင်ႈ ၶႂၢႆႇၵုတ်ႇၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ်တေၼင်ႈလႆႈ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈပဵင်းၸႂ်ၼႆ ယႃႇပေဢဝ် တိၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇသွင်ၽၢႆႇ ၶီႇတဵင်ၵၼ်ဝႆႉ။ တေလႆႈဢဝ် တိၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ သွၼ်ႈၼႃႈသွၼ်ႈလင်ၵၼ်သေ ၼင်ႈၵႂႃႇယူႇ။ မေႃဢဝ်ၶွၼ်လႂ် ဢွၵ်ႇတၢင်းၼွၵ်ႈၵေႃႈ ဢဝ်ၶွၼ်ၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇလႆႈယူႇ။ (ၸိူဝ်းယၢမ်ႈၼင်ႈဢဝ်တိၼ် ၶီႇတဵင်ၵၼ်၊ သွၼ်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ ၼင်ႈပႅင်ႈၼင်ႇ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ မေႃၼင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တေႃႈလႆႈယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၼၢင်းယိင်းၵေႃႈ တေႃႈၼင်ႈၶႂၢႆႇၵုတ်ႇလႆႈယူႇ၊ ဢမ်ႇၽိတ်းသင်)
 - : (ၶ) လၢႆးၼင်ႈ ၶုပ်ႉၶဝ်ႇ - လၢႆးၼင်ႈၶုပ်ႉၶဝ်ႇၼႆႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ပဵၼ်ၼၢင်းယိင်းၶဝ်ၵႆႉၼင်ႈလၢႆးၼႆႉယဝ်ႈ။ (ၵူၼ်းၸၢႆးၵေႃႈ ၼင်ႈလႆႈယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ) ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ယၢမ်ႈဢဝ် ၶွၼ်လႂ်ဢွၵ်ႇတၢင်းၼွၵ်ႈၵေႃႈ ဢဝ်ၶွၼ်ၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇသေ ၼင်ႈလႆႈယူႇ။
ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ/လၢႆးသႂ်ႇၸႂ် မိူဝ်ႈတေႁဵတ်းၵၢၼ်တြႃး
မိူဝ်ႈၽွင်း ဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇယဝ်ႉသေ တေသိုပ်ႇၼင်ႈၵၢၼ်တြႃးၼၼ်ႉ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တေလႆႈမီးၺၢၼ်ႇ "ၼႃႇမရူပ ပရိတ်ႉသေတ" ၺၢၼ်ႇဢၼ်တႅပ်းတတ်းႁူႉ ႁဝ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ၼႃႇမပိင်းၺၢတ်ႈ ဝေႃးႁႃႇရပိင်းၺၢတ်ႈဝႃႈၸိုင် မၼ်းပဵၼ် ၵဝ်မႂ်းၶိင်းၼၢႆးယိင်းၸၢႆးယူႇသေတႃႉ ပေႃးဢဝ် သၽေႃးပရမတ်ႉထဝႃႈၸိုင် မၼ်းပဵၼ် ရုပ်ႈၼၢမ်ႇ (တူဝ်ၸႂ်) သွင်ပိူင်ၼႆႉၵူၺ်း။ ၵွပ်ႈၼႆ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ႁဵတ်းၵၢၼ် ဝိပသ်ႉသၼႃႇသေ ယၵ်ႉတြႃးၼႂ်းတူဝ်ယူႇၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇလႆးဝႃႈ ပဵၼ်တူဝ်ၵဝ်၊ တေလႆႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်သၽေႃးရုပ်ႈၼၢမ်ႇ (တူဝ်ၸႂ်)ၵူၺ်း။ တေလႆႈပွင်ႇၸႂ်ဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်သၽေႃး ထၢတ်ႈလူင်သီႇပိူင် ဢၼ်ပဵၼ် ပထဝီႇ၊ ဢႃႇပေႃး၊ တေႇၸေႃး၊ ဝႃႇယေႃး (ထၢၼ်ႈလိၼ်ၼမ်ႉၽႆးလူမ်း) ၼၼ်ႉၵူၺ်းၼႆယူႇ။
ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ/မိူင်ႈၽွင်းလႆႈမႃး သွင်သၢမ်ဝၼ်း
ယေႃးၵီႇ ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်တြႃးၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈ လႆႈမႃး သွင်သၢမ်ဝၼ်းၼႆ တိုၵ်ႉပဵၼ် ၽွင်းယူႇယၢပ်ႇၶၢၼ်ၸႂ်ယဝ်ႈ။ ထၢတ်ႈၸႂ်ၵေႃႈ ၸၢင်ႈတူၵ်း။ တေဢွၵ်ႇၸႂ်ၶႂ်ႈမိူဝ်း၊ တေဢွၵ်ႇၸႂ်ၵူဝ်တြႃးသေ တေမီးၸႂ် ၶႂ်ႈလႄႉလၢႆးၼိုင်ႈယဝ်ႉ လၢႆးသွင်သေ ႁႃတၢင်းမိူဝ်းယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တေသိုပ်ႇဝႆႉၸႂ်ဝႃႈ "ငႃးၸၢင်ႉဢၼ်ပႅၼ်ဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတွၼ်ႉၶိုၼ်းႁူတ်းၶဝ်ႈ" ၼႆသေ တေလႆႈသိုပ်ႇၶတ်းၸႂ်ၵၢၼ်တြႃးၵႂႃႇယူႇ။
ပေႃးပူၼ်ႉၼၼ်ႉသေ လႆႈမႃးသီႇႁႃႈဝၼ်းမႃးၼႆတႄႉ လွင်ႈၼင်ႈၵေႃႈမေႃမႃး၊ လွင်ႈယၵ်ႉၵေႃႈႁူႉမႃး၊ လၢႆးဝႆႉဝၢင်းၵေႃႈ ႁၼ်ၽၢႆႇမၼ်းမႃးယဝ်ႉလႄႈ ထၢတ်ႈၸႂ် တေၶိုၼ်းမီးၸႂ် ၶႂ်ႈလႆႈတြႃးတႃႇတေဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈၼၼ်ႉယူႇ။ ၵွပ်ႈၼႆ ယေႃးၵီႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တေလႆႈမီးၼမ်ႉၸႂ်ၵႅၼ်ႇၶႅင်ယဝ်ႈ။
ယေႃးၵီႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ လွင်ႈမၢႆတွင်းတြႃး လွင်ႈဢဝ်တြႃးသႂ်ႇၸႂ်ၼၼ်ႉ တေလႆႈမီးသတိတြႃးၵူႈၶိင်ႇၵူႈၶၢဝ်းသေ ဢဝ်တြႃးသႂ်ႇၸႂ်ၵူႈၶိင်ႇၵူႈၶၢဝ်းယူႇ။ ယႃႇပေၵယူႇလွၵ်ႇယူႇလၢႆ။ ပေႃးမီးၶၢဝ်းယၢမ်းၼႆၼင်ႈၵေႃႈယဝ်ႉ ၸုၵ်းၵေႃႈယဝ်ႉ၊ ပႆၵေႃႈယဝ်ႉ ႁဵတ်းသင်ၵေႃႈယဝ်ႉ ယႃႇပေဢဝ်ၸႂ် ၽၢတ်ႇတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ သင်ဢမ်ႇၸၢင်ႈတူၺ်းၼႆၸိုင် ဢဝ်ၸႂ်ၸပ်းတီႈ လူမ်းၶဝ်ႈလူမ်းဢွၵ်ႇ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ မၢႆတွင်းသတိၸွမ်း တီႈၼၼ်ႈတႃႉ။
ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ/သတ်ႉၸႃႇသီႇပိူင်
 - ၻုၵ်ၶသၸ်ၸႃ - တူဝ်ၸႂ်ပဵၼ်လူႉ
 - မၵ်ၵသၸ်ၸႃ - လၵ်ႉႁူႉပွင်ႇလႅင်း
 - သမိၻယသၸ်ၸႃ - ၵိလေႇႁႅင်းယူတ်း
 - ၼိရေႃꩪသၸ်ၸႃ - ၶၼ်ႇꩪႃႇမူတ်းယဵၼ်
ၵႂၢမ်းတွင်း - ပဵၼ်လူႉ၊ ႁူႉၸႅင်ႈ၊ ႁႅင်ႈယူတ်း၊ မူတ်းယဵၼ်။
ပဵၼ်လူႉၼႆႉ ပဵၼ် ၻုၵ်ၶသၸ်ၸႃ
ႁူႉၸႅင်ႈၼႆႉ ပဵၼ် မၵ်ၵသၸ်ၸႃ
ႁႅင်ႈယူတ်းၼႆႉ ပဵၼ် သမုၻယသၸ်ၸႃ
မူတ်းယဵၼ်ၼႆႉ ပဵၼ် ၼိရေႃꩪသၸ်ၸႃ
မိူဝ်ႈၽွင်းႁဵတ်းၵၢၼ်ယၵ်ႉ "ပဵၼ်လူႉပဵၼ်လူႉ" ယူႇၼၼ်ႉ သၸ်ႉၸႃႇသီႇဢၼ် မႃးမိူဝ်ႈလဵဝ်ၵၼ်ယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းႁိုဝ်မႃးမိူဝ်ႈလဵဝ်ၵၼ် ပေႃးဝႃႈၼႆၸိုင် တီႈၶၼ်ႇထႃႇ ဢၼ်ၵူၼ်ႉၶိုၼ်ႈၼဵတ်းမူၺ်ႈသၢၼ်ႈယူႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢမ်ႇယူႇသႃႇလႄႈ ပဵၼ်သၽေႃးတုၵ်ႉၶသေ ႁွင်ႉဝႃႈ "တုၵ်ႉၶသတ်ႉၸႃႇ" ယဝ်ႈ။ ၺၢၼ်ႇဢၼ်ႁၼ်ဝႃႈ မၼ်းဢမ်ႇမၼ်ႈဢမ်ႇၵိုမ်း ပဵၼ်ၽႂ်းလူႉၽႂ်း မိူၼ်ၼင်ႇ "ၼမ်ႉလႆၽႆးတိုင်ႈ" ၵမ်းၵမ်းတၢမ်းတၢမ်းၵၼ်ယူႇၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ် သၽေႃး ဝိပတ်ႉသၼႃႇမၢၵ်ႈၺၢၼ်ႇ လႄႈ ႁွင်ႉဝႃႈ "မၵ်ႉၵသတ်ႉၸႃႇ"ယဝ်ႈ။ ပေႃးဝႃႈ ပဵၼ် ဝိပသ်ႉသၼႃႇ မၢၵ်ႇၺၢၼ်ႇသေ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ႁူႉႁၼ်သႂ်ႇၸႂ်ဝႃႈ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈတူဝ်ၵဝ်၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶွင်ၵဝ်၊ မၼ်းဢမ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်း၊ မၼ်းပဵၼ်ပဵၼ်လူႉလူႉ ၵူၺ်းၼႆၼၼ်ႉ ၸႂ်လေႃးၽ၊ တေႃးသ... ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပဵၼ်လႄႈ ပွင်ႇဝႃႈ"သမိတယသတ်ႉၸႃႇ" ႁႅင်ႈယူတ်းၼႆယဝ်ႈ။ ပေႃးဝႃႈ သမုတယမၼ်းပဵၼ် လေႃးၽ၊ တၼ်ႇႁႃႇ ႁႅင်ႈယူတ်းၼႆၸိုင် တႃႇတေၵႂႃႇသိုပ်ႇပၼ် ပဵၼ်ၶၼ်ႇထႃႇတုၵ်ႉၶမိူဝ်းၼႃႈထႅင်ႈၼၼ်ႉ တၵ်းတေမူတ်းယဵၼ်ယူႇ။ လွင်ႈဢၼ် ၶၼ်ႇထႃႇတုၵ်ႉၶမိူဝ်းၼႃႈ မူတ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ "ၼိရေႃးထ" ၼႆသေ "ၼိရေႃးထသတ်ႉၸႃႇ" ၵေႃႈ ပဵၼ်ၸွမ်းၵၼ်ယူႇ။
ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ/ၵမ်းထူပ်းတြႃးထူးၸမ်ႉ
တူဝ်မၼ်ႈၸႂ်ၼိမ် ၸိမ်ၺၢၼ်ႇယၵ်ႉႁူႉ
ပဵၼ်လူႉပိင်းတူဝ် ယိၼ်းၵူဝ်ပွၵ်ႇၽၢၼ်ႈ
လီၸၢၼ်ႈသုတ်းပၵ်း တူဝ်ၼၵ်းၽေးၶဵၼ်
ပုတ်းသဵၼ် သုတ်းယဵၼ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵမ်းထူပ်းတြႃးထူးယဝ်ႉ။
ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ/ဝၢႆးပဵၼ်လူႉသုတ်း
ဝၢႆးပဵၼ်လူႉသုတ်း မၢၵ်ႈၺၢၼ်ႇၽုတ်း ၽူဝ်ႇလုတ်းမႃးၸွမ်းလင်။
ဝၢႆးလင်ၽူဝ်ႇသွၼ်ႉ ၺၢၼ်ႇၶုၵ်းထွၼ်ႉ ၸွတ်ႇလွၼ်ႉပဵၼ်လူႉထင်။
သင်သိုပ်ႇၶတ်းၸႂ် ၶမ်ႈဝၼ်းၼႂ် ၼႂ်းၸႂ်ယႃႇပေၵႂင်။
ဢမ်ႇမိူၼ်ႁူဝ်ႁႅၵ်ႈ ဝႆႉၶၼ်ႇထီႇ ယေႃးၵီႇၶတ်းၸႂ်မင်။
သိုပ်ႇယိူၼ်ႉၵၼ်ႈတူၺ်း ပဵၼ်လူႉၵူၺ်း လိုပ်ႈလူၺ်းႁႂ်ႈသုတ်းလင်တႃႉ။
ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ/ဝိပသ်ႉသၼႃႇမၵ်ႈႁႃႈပိူင်
 - သမ်ႇမႃႇသတိ = ၶုၵ်းၶွပ်ႈၵိုၵ်းဝႆႉ
 - သမ်ႇဝႃႇဝႃႇလႃႇမ = ၵႆႉၶတ်းၸႂ်မိုင်ႉ
 - သမ်ႇမႃႇသမ်ႇမႃႇထိ = ၸိုင်ႉသဝ်းၸႂ်ၼိမ်
 - သမ်ႇမႃႇသင်ႇၵပ်ႉပ = ၸိမ်ၺၢၼ်ႇယၵ်ႉပၼ်
 - သမ်ႇမႃႇၻိတ်ႉထိ= ႁၼ်ၸႅင်ႈပဵၼ်လူႉ။
ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ/လၵ်ႉၶၼႃႇသၢမ်ပိူင်
 - ၽင်ႉၽွႆႇၵွႆပၢၼ် = ဢၼိၸ်ႉၸလၵ်ႉၶၼႃႇ
 - ၶၢၼ်ၶဵၼ်ၸွတ်ႇလွၼ်ႉ = ၻုၵ်ႉၶလၵ်ႉၶၼႃႇ
 - လွၼ်ႉၵဵၼ်ႇဢမ်ႇယင်ၵင်းႁိုဝ် ဢမ်ႇလႆႈ = ဢၼတ်ႉတလၵ်ႉၶၼႃႇ။
 - ဢၼိၸ်ႉၸ = ဢမ်ႇမၼ်ႈ
 - ၻုၵ်ႉၶ = ၶၢၼ်ၶဵၼ်
 - ဢၼတ်ႉတ = ပဵၼ်ၽိင်ႈၵၢင်းယၢၼ်ဢမ်ႇလႆႈ - ၼႆႉ ပဵၼ် လွၼ်ႉမၼ်းထမ်း ဝိပသ်ႉသၼႃႇဢႃႇရုင်ႇယဝ်ႉ။
ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ/ၶၼ်ႇထႃႇႁႃႈပိူင်
 - ရူပၵ်ၶၼ်ꩪႃ သၽေႃးမၼ်း ၽိုတ်ႉဢုင်း
 - ဝေၻၶၼ်ꩪႃ သၽေႃးမၼ်း တုင်းၵိၼ်
 - သၺ်ၺၵ်ၶၼ်ꩪႃ သၽေႃးမၼ်း ၶိၼ်တွင်း
 - သင်ၶႃရၵ်ၶၼ်ꩪႃ သၽေႃးမၼ်း ထွင်းသူၼ်း
 - ဝိၺ်ၺၢၼၵ်ၶၼ်ꩪႃ သၽေႃးမၼ်း လူၼ်းႁူႉ။
ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ/တႃႇၸဵဝ်းလႆႈမၢၵ်ႈဢင်ႇၵႃႇႁႃႈပိူင်
 - ၽူႈလီဢိင်ၸမ်
 - ယမ်ထွမ်ႇငိၼ်းထမ်း
 - တမ်းၸႂ်ၵျၢင်ႉၼူၵ်ႇ
 - တူၵ်ႇတူၺ်းတူဝ်ၸႂ်
 - လႂ်ပဵၼ်လူႉႁၼ် - ၶဝ်ႁႃႈဢၼ် ပၼ်လီၸဵဝ်းလႆႈမၢၵ်ႈ။
ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ/ပၢၵ်ႈၼႄလွင်ႈၵျၢင်ႉထမ်း
<poem>
ယေႃးၵီတင်းၼမ်၊ လဝ်ႇပႅင်းၵမ်၊ ၵႂၢမ်းယမ်သြႃႇပၢၵ်ႈ။
ၼႂ်းတူဝ်ၼႆႉၸိုင်၊ တူင်ႉတွတ်ႇၼိုင်၊ ၺၢၼ်ႇထိုင်တၵ်းတူၵ်းသၢၵ်ႈ။
ယၵ်ႉယူႇႁိုင်ႁိုင်၊ ယႃႇပေၼိုင်၊ ၸဵဝ်းထိုင်တီႈၽူဝ်ႇမၢၵ်ႈ။
ၵုမ်ႇၽိုၼ်ႉၵုမ်ႇၼိုင်၊ ပေႃးၼႆၸိုင်၊ ၶမ်ႁိုင်ၼႂ်းတုၵ်ႉယၢၵ်ႈ။
ၸဵပ်းမႃးၵႃႈႁိုဝ်၊ ယိူၼ်ႉၸႂ်ထိုဝ်၊ ၼႃထိုဝ်ၶၼ်ႇထီႇၽၢၵ်ႈ။
ပေႃးႁဵတ်းပွင်ပႅင်၊ လႆႈၶိုၼ်းၼႅင်၊ ထမ်းသႅင်ဢမ်ႇမႃးသၢၵ်ႈ။
ဝေႇတၼႃႇၽုတ်းပၼ်၊ ၺၢၼ်ႇထူပ်းႁၼ်၊ ဝႆးၶၼ်ပဵၼ်လူႉငၢၵ်ႈ။
ယေႃးၵီႇမေႃမႄ၊ ထၵ်းၽုတ်းၼႄ၊ ၵူဝ်ႁႄသွတ်ႉသႅတ်ႉထၢၵ်ႈ။
ၶတ်းၸႂ်ယၵ်ႉၼူၵ်ႇ၊ သတိတူၵ်ႇ၊ ၼႂ်းမူၵ်ႇတူဝ်တုၵ်ႉယၢၵ်ႈ။
ပဵၼ်လူႉပိင်းတူဝ်၊ ၺၢၼ်ႇဢွၼ်ႁူဝ်၊ ငိၼ်းၵူဝ်ၽူဝ်ႇမၢၵ်ႈ။
ပေႃးပဵၼ်လူႉသုတ်း၊ မၢၵ်ႈၺၢၼ်ႇၽုတ်း၊ တႅပ်းပုတ်းၵိလေႇႁၢၵ်ႈ။
တုၵ်ႉယၢၵ်ႈၽေးၶဵၼ်၊ ထၢတ်ႇယူတ်းယဵၼ်၊ ၵမ်းပဵၼ်ၸႂ်ၽူဝ်ႇမၢၵ်ႈ။
ၵတ်းယဵၼ်ငၢၼ်းငၢၼ်း၊ ၸႂ်သိူဝ်းလၢၼ်း၊ ထိုင်ၶၢၼ်းၺၢၼ်ႇႁွတ်ႈၽၢၵ်ႈ။
ပူင်တူဝ်ပူင်ၸႂ်၊ ၵျႃႉၸိုၼ်ႈသႂ်၊ ႁႂ်ၽႂ်ၶႂ်ႈဢုပ်ႇသၢၵ်ႈ။
ၸူမ်းလူင်ၸူမ်းလၢင်၊ ဢုပ်ႇပၢင်ပၢင်၊ တိုၼ်းၸၢင်လၢးၵဝ်ထၢၵ်ႈယဝ်ႉၼေႃး။
</poem>
ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ/ၵျၢင်ႉထူပ်းထမ်းထၢၼ်ႈၼိူဝ်
<poem>
တူဝ်မၼ်ႈၸႂ်ၼိမ်၊ ၺၢၼ်ႇယၵ်ႉၸိမ်၊ ႁိမ်ၵၼ်ၽၼ်ႉၼူတ်ႈသႆႈ။
တူင်ႉတွတ်ႇၼဵတ်းသၢၼ်ႈ၊ ပိုဝ်းပွၵ်ႇၽၢၼ်ႈ၊ ၶူပ်းငၢၼ်ႈၸဵမ်းလိူတ်ႇမႆႈ။
ၼၵ်းၼွင်ႇၸွင်ႇၸၼ်၊ ယွၼ်ႈထိုင်ၵၼ်၊ ဢဵၼ်ယၼ်ပွင်ႇဢွၵ်းၶႆႈ။
ၶူပ်းသႅပ်ႇၵၢႆးၸူင်၊ ၼၵ်းၼဵၼ်လူင်၊ ၵႂႃႇၸွမ်းၵူင်လွတ်ႇသႆႈ။
ၵူၼ်ႉမူၺ်ႈႁုတ်ႉၸွၵ်း၊ ယွၼ်ႈၽႅဝ်ဢွၵ်း၊ ၵူႈငွၵ်းဢဵၼ်သႅပ်ႇမႆႈ။
ၵူင်ဢဵၼ်ဢွၵ်းလုပ်ႇ၊ ထၢတ်းလူမ်းၸုပ်ႇ၊ ၽႆးႁုပ်ႇႁၢဝ်ႉႁႅင်းၼႆႈ။
ၶၢၼ်ၶဵၼ်သိုပ်ႇသွၼ်ႉ၊ ပိင်းၸွတ်ႇလွၼ်ႉ၊ ပိူဝ်ႈယွၼ်ႉၶၼ်ႇထီႇလႆႈ။
ၵပ်ႉႁိပ်ႇတိပ်ႇႁုတ်ႈ၊ ၸႂ်လၼ်ႇလုတ်ႈ၊ တႅၼ်းပုတ်ႈၸႂ်မႂ်ႇၵႆႈ။
ၵိလေႇႁၢၵ်ႈလိုၵ်ႉ၊ ၵျၢင်ႉၺၢၼ်ႇၶိုၵ်ႉ၊ ၽရိုၵ်ႉပုတ်းၶၢတ်ႇလႆႈ။
ႁၢၵ်ႇၶၢတ်ႇႁူင်တၢႆ၊ ၸိူဝ်းၶဵၼ်ႁၢႆ၊ ထိုင်ပၢႆပူၼ်ႉလွတ်ႈမႆႈ။
ၽျၢင်းသွမ်းၸႂ်မဵၼ်၊ ပုတ်းတူၵ်းယဵၼ်၊ ယဵၼ်ပဵၼ်ၸႂ်သွင်ႇတႆႈ။
တူဝ်လႅင်းၸႂ်လႅင်း၊ ဢူမုၼ်ႁႅင်း၊ ၽီသၢင်ပႅင်းမူပ်ႇဝႆႈ။
ၵတ်းၸႂ်ယဵၼ်ၸႂ်၊ ၶမ်ႈဝၼ်းၼႂ်၊ ၸိုၼ်ႈသႂ်ႇဢမ်ႇၶီမႆႈသင်ယဝ်ႉ...။
မုၼ်ဢူၺ်ႉ မုၼ်ၼေႃး။
</poem>
ၶေႃႈမၢႆ - လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ႁွင်ႉဝႃႈ "ဝေႇတၼႃႇတၢင်းၼႂ်း" ၼႆယဝ်ႈ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မၼ်းၵိၼ်းၸႂ်ၼႃႇလႄႈ ၵေႃႉဢၼ် သမႃႇထိႁႅင်းယႂ်ႇၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈႁၼ်ပႃး ႁၢင်ႈၽၢင်ဢႃႇရူင်ႇၵႂႃႇယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ယႃႇပေၸႂ်ၸပ်း ဢႃႇရူင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈသိုပ်ႇတူၺ်း သၽေႃးတြႃး ဢၼ်ပဵၼ်ဢၼ်လူႉမၼ်းၼၼ်ႉတိၵ်းတိၵ်းၵူၺ်း။ ပေႃးၸၼ်ႉတြႃး သုင်မႃးၼႆ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း တေမႃးၶွတ်ႇယွတ်ႈ တမ်ႈတီႈ မၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ် (ႁၻယဝတ်ထု) ၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ တေပဵၼ်မၢၵ်ႇၸႂ်မႆႈ၊ ၸႂ်ၵပ်ႉ၊ ၸႂ်တိပ်ႇ၊ ၸႂ်ႁုတ်ႉ၊ မၢၵ်ႇၸႂ်ၸဵပ်း၊ မၢၵ်ႇၸႂ်မူၺ်ႈ... ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ။ လွင်ႈဢၼ် ပွင်ႈလုပ်ႇၵပ်းလုပ်ႇတေႃႇၶိုၼ်ႈမူၺ်ႈ၊ ႁူၺ်ႇတႃမူၺ်ႈ၊ ၼႂ်းဢွၵ်းၼႂ်းလုပ်ႇၵူၼ်ႉတေႃႇထိုင် ဝေႇတၼႃႇမႃးပဵၼ်တီႈမၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်ၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ "ဝေႇတၼႃႇတၢင်းၼႂ်း" သဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႈ။ တမ်ႈတီႈဝေႇတၼႃႇတၢင်းၼႂ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ယေႃးၵီႇႁဝ်းၶဝ် တေလႆႈဝႆႉၶၼ်ႇထီႇယႂ်ႇယႂ်ႇ၊ ၸုၼ်ႉႁတ်းႁတ်းသေ တေႃႇသူႈၶတ်းၸႂ်ၵႂႃႇ တေႃႇပေႃးထိုင်တီႈယွတ်ႈႁွတ်ႈတီႈပၢႆယူႇ။
မၢႆတွင်း - လွင်ႈဝေႇတၼႃႇတၢင်းၼႂ်းၼႆႉ တေဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၵူႈၵေႃႉသေတႃႉ တီႈၼႆႈတႄႉ ဢဝ်လွင်ႈဝေႇတၼႃႇၸဝ်ႈသြႃႇလွႆႁၢင်း ၽၻ်ၻၼ်တၵၼ်တဝ ဢႃႇယု 103 ၼၼ်ႉသေ တႅမ်ႈၼႄ ႁႂ်ႈပၼ်ပႁုသုတ တၢင်းႁူႉ ပုၼ်ႈတႃႇယေႃးၵီႇၶဝ်ၵူၺ်း။ ၵူႈၵေႃႉ ၵူႈတေပဵၼ်ၼၼ် တေပဵၼ်မိူၼ်ၵၼ်ၼႆတႄႉ ဢမ်ႇဝႃႈ။ သင်ဝႃႈသေၵေႃႉၵေႃႉ ပဵၼ်မႃး ယႃႇပေႁႂ်ႈလႆႈမီး တၢင်းၶမ်ၸႂ်ၼၼ်ႉၼႆသေ ၸင်ႇလႆႈပၼ်သတိဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႈ။
ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ/ပေႃးၶႂ်ႈၸဵဝ်းထူပ်းတြႃး
လူဝ်ႇၽိုၵ်းၵျၢင်ႉ ႁႂ်ႈတူဝ်မၼ်ႈၸႂ်ၼိမ် ၸိမ်ၺၢၼ်ႇယၵ်ႉၽႄႈ ယူႇႁိုင်ႁိုင် ယႃႇပေၼိုင်ပေႃးၼႆၸိုင် မၼ်းၸဵဝ်းလႆႈတြႃးယူႇယဝ်ႉ။
= ပႆဢဝ်ၵေႃႈ 2 မူင်း
= ၸုၵ်းဢဝ်ၵေႃႈ 2 မူင်း
= ၼင်ႈဢဝ်ၵေႃႈ 2 မူင်း
= ၼွၼ်းဢဝ်ၵေႃႈ 2 မူင်း... ၼွၵ်ႈသေၼႆႉ ပေႃးလိူဝ်လႆႈၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈ ၶႅၼ်းလီယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ယႃႇပေႁႂ်ႈယွမ်း 2 မူင်း။
ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ/ပဵၼ်လူႉ
ပဵၼ်လူႉၼႆႉ မီး 2 ပိူင်
 - တူဝ်ပဵၼ်လူႉ
 - ၸႂ်ပဵၼ်လူႉ
တူဝ်ပဵၼ်လူႉ.
တူဝ်ပဵၼ်လူႉ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉၸမ်ႉ ၸွမ်းတူဝ်ၸွမ်းၶိင်းႁဝ်း၊ ၸွမ်ၽိဝ်ၼိူဝ်ႉၽိဝ်ၼင်ႁဝ်း၊ ဢဝ်ၸဵမ်ၸိၵ်းႁူဝ်တေႃႇပၢႆတိၼ် ၵူႈတီႈၼၼ်ႉ သင်ႁဝ်းဢဝ်ၸႂ်ၺၢၼ်ႇႁဝ်း ယၵ်ႉထွမ်ႇပႂ်ႉတူၺ်းမၼ်းၼႆၸိုင် မၼ်းမီးတၢမ်ႇမွၼ်ႈယွပ်ႉယွပ်ႉယႅပ်ႉယႅပ်ႉ၊ ၼဵတ်းထိတ်းထိတ်းထွၼ်းထွတ်း၊ ၶူမ်းလိတ်းလိတ်းလွတ်းလွတ်း၊ သႅပ်ႇဝီႈဝီႇဝေႃႈဝေႃႈ၊ ၵၢႆးသွပ်ႉသွပ်ႉသႅပ်ႉသႅပ်ႉ၊ သၢၼ်ႈၽိုၼ်းၽိုၼ်းၽၢၼ်းၽၢၼ်း၊ တႆႇလွမ်လွမ်လႅမ်လႅမ်၊ ၸွမ်းၼိူဝ်ၼိူဝ်ႉတႂ်ႈၼင်ႁဝ်းၼၼ်ႉလႂ် သၽေႃးပဵၼ်လူႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ မီးယူႇ ၵူႈၶၢဝ်းယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ ၺၢၼ်ႇဝိပသ်ႉသၼႃႇႁဝ်းယႂ်ႇမႃးၼႆ ၶႅၼ်းႁၼ်ၸႅူင်ႈလီယဝ်ႉ။
ၽွင်းမိူဝ်ႈႁၼ်ပဵၼ်လူႉ ၸွတ်ႇတင်းတူဝ်ၵိုၼ်းယူႇဢိုၵ်ႉဢိုၵ်ႉၼႆၸိုင် သိုပ်ႇယၵ်ႉတူၺ်းၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်းတႃႉ ယႃႇပေပေႃးၵၢၼ်တြႃးၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။ သၽေႃးဢၼ်တႆႇတႆႇသၢၼ်ႈသၢၼ်ႈမွၼ်ႈယွပ်ႉယွပ်ႉယႅပ်ႉယႅပ်ႉၸွမ်းတူဝ်ႁဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ် သၽေႃးတြႃးပဵၼ်လူႉ တီႈတူဝ်ၼႆ လူဝ်ႇလႆႈတွင်းမၢႆပွင်ႇၸႂ်ဝႆႉယဝ်ႉ။
ၸႂ်ပဵၼ်လူႉ.
ၸႂ်ပဵၼ်လူႉ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉၸမ်ႉ ၸႂ်ႁဝ်းၼႆႉ ၼိုင်ႈၵမ်းဝူၼ်ႈၼိုင်ႈလၢႆး၊ ယူႇထႅင်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ သမ်ႉပေႃးၶိုၼ်းဝူၼ်ႉပဵၼ်ထႅင်ႈ မဵဝ်းၼိုင်ႈ ႁဵတ်းၼႆ ၸႂ်ၵဝ်ႉယဝ်ႉၸႂ်မႂ်ႇ ပုတ်ႈလၢႆႈထႆႇထွၵ်ႇၵၼ်ယူႇ ၶိူဝ်းၶိူဝ်းယႂ်းယႂ်း ဢမ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်းလႄႈ ၸႂ်ၼၼ်ႉ ဢၼ်ၼိုင်ႈလူႉၵႂႃႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈပဵၼ်မႃးတိၵ်းတိၵ်း။ ၼႆႉပဵၼ်သၽေႃး ၸႂ်ပဵၼ်လူႉယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႈယၵ်ႉၸႂ်ပဵၼ်လူႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႃးၸႂ်သင်ၼႆၵေႃႈ လူဝ်ႇလႆႈႁူႉၸွမ်းတိၵ်းတိၵ်းယူႇ။ ၸႂ်ဢၼ်ႁူႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸႂ်ဝိပသ်ႉသၼႃႇမၢၵ်ႈယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ်ယၵ်ႉတူၺ်း ၸႂ်ပဵၼ်လူႉၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၸိတ်ႉတႃႇၼုပတ်ႉသၼႃႇ သတိပတ်ႉထၢၼ်ႇၼႆသေ ပဵၼ်ပုၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းၺၢၼ်ႇလႅတ်းၶဝ်ၵူၺ်း။
ၸႂ်ႁဝ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ်ၺၢၼ်ႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဝႃႈၸိုင် ၸူဝ်ႈၽႅပ်ႉတႃလဵတ်းမိုဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ယဝ်ႉလူႉယဝ်ႉၵႂႃႇ ၵုတေႇၼိုင်ႈသႅၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸႂ်ႁဝ်းၼႆႉ မၼ်းၽႂ်းၼႃႇၽႅဝ်လႄႈ ၵူၼ်းယူဝ်းယူဝ်း ၵူၼ်းၺၢၼ်ႇဢမ်ႇလႅၼ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇ တႃႇတေတူၺ်းၸႂ်သေ ႁဵတ်းၸိတ်ႉတႃႇၼုပတ်ႉသၼႃႇ။
ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ/လူဝ်ႇလႆႈသတိ
ၽွင်းမိူဝ်ႈယၵ်ႉတြႃးယူႇၼၼ်ႉ ဢႃႇရုင်ႇသင်သေဢမ်ႇဝႃႈ ႁၢင်ႈၽြႃႈၵေႃႈယဝ်ႉ၊ ႁၢင်ႈရႁၢၼ်းတႃႇၶဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ၊ ႁၢင်ႈၽီၶဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ၊ ႁၢင်ႈၸိူဝ်းဢၼ်ႁၼ်မႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်တြႃးတုတြႃးပွမ်ၵူၺ်း။ တေဢမ်ႇလႆႈၸူမ်းသေ ႁပ်ႉၶၢမ်ႇမၼ်းလႃးလႃး၊ တေလႆႈသတိႁူႉဝႃႈ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈတြႃးတႄႉ မၼ်းပဵၼ်ဢႃႇရုင်ႇၵူၺ်းၼႆသေ တေဢမ်ႇလႆႈတူၺ်းမၼ်း။ တေလႆႈယႃႉပႅတ်ႈပၢၵ်ႈပႅတ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈမၼ်းဢမ်ႇႁၢႆ တိုၵ်ႉႁၼ်ယူႇတိၵ်းတိၵ်းၼႆၸိုင် မိုၼ်းတႃပႅတ်ႈၼိုင်ႈၵႅပ်ႉသေ ၶိုၼ်းမႄးသွၵ်ႈႁႃတူၺ်း သၽေႃးပဵၼ်လူႉ ၼႂ်းတူဝ်တႃႉ။ (ပေႃးတူၺ်းၸွမ်း ဢႃႇရုင်ႇၼၼ်ႉၼႆၸိုင် ၸၢင်ႈယွင်ႇယဝ်ႉ)။
ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ/မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉႁဵတ်းၵၢၼ်တြႃးယူႇၼၼ်ႉ
တီႈၵဝ်ႇလူဝ်ႇတူၺ်းၸမ်ႉ ပဵၼ်လူႉ ပဵၼ်လူႉ ၵူၺ်း။
တီႈဝႆႉဝၢင်းၸႂ်ၵဝ်ၸမ်ႉ တိူင်းမၼ်း တိူင်းမၼ်း ၵူၺ်း။
ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ/ဢၼ်ၵူၼ်းႁဝ်းဝႄႈဢမ်ႇလွတ်ႈ
ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ ဢၼ်ႁဝ်းဝႄႈဢမ်ႇလွတ်ႈလႆႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်တၢင်းတၢႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၸွင်တေမေႃတၢႆႁိုဝ်။ ပေႃးၶႂ်ႈမေႃတၢႆၼႆၸိုင် မိူဝ်ႈပႆႇတၢႆၼႆႉ ၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ဝိပသ်ႉသၼႃႇတႃႉ။ ၵၢၼ်ဝိပသ်ႉသၼႃႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ၽိုၵ်းတၢႆယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်သင်သေဢမ်ႇဝႃႈ ပေႃးဢမ်ႇၽိုၵ်းၼႆ တိုၼ်းတေဢမ်ႇမေႃ။ ပေႃးၽိုၵ်းၼႆတႄႉ ႁူႉၵႃႈတေမေႃယူႇ။
မိူၼ်ၼင်ႇ ၵူၼ်းၽိုၵ်းလုၺ်းၼမ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ မိူဝ်ႈတႄႇၽိုၵ်းၼၼ်ႉတႄႉ မၢင်ၵမ်းၵေႃႈ တေၸူမ်၊ မၢင်ၵမ်းၵေႃႈ တေႃႈတေၵႅၼ်ႉယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးၽိုၵ်းၵႂႃႇၽိုၵ်းမႃး ႁူႉၵႃႈတေမေႃလုၺ်းၼမ်ႉမႃးယူႇ။ တႃႇတေတၢႆၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶႅၼ်းတေႃႈၽိုၵ်းဝႆႉတႃႉ။
ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ/တၢင်းၶၢၼ်ႉလူင်ႁူၵ်းပိူင်
 - ႁႅင်ႉၵတ်းၽႅဝ်ၶၢၼ်ႉၼႅၼ်ႇ
 - ၽွင်းလႅတ်ႇၶႅၼ်ႇၶႂ်ႈၼွၼ်း
 - တဵင်းၶိုၼ်းၸွၼ်းဢမ်ႇငႅဝ်
 - ပိူဝ်ႈၸဝ်ႉၽႅဝ်လိူၼ်လႅင်း
 - ႁွၼ်ႉဢူၼ်ႈႁႅင်းတွင်ႉမႆႈ
 - ၵိၼ်ဢိမ်ႇသႆႈတွင်ႉၵႂ်ႈ
တင်ႈၸႂ်မႂ်ႈဢဝ်ိၶူင်း၊ လၢၢတ်ႈၵႂၢမ်းလိူင်းလႄႇၶၢၼ်ႉ၊ ထတ်းလိူၵ်ႈၽၢၼ်ႉႁူၵ်းလၢႆး၊ ႁဝ်းယိင်းၸၢႆးလူဝ်ႇဝႄႈမၼ်းယဝ်ႉ။
ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ/ၵိလေႇသႃႇသိပ်းပိူင်
ၵိလေႇသႃႇသိပ်းႁူဝ် ၊ တမ်းၼႂ်းတူဝ်ႁၵ်ႉၸွတ်ႇ
သမ်ႉလမ်းၵွတ်ႇၼွၵ်ႈႁဝ်း ၊ ၵုမ်ႇမဝ်းထူင်ႇထဵဝ်ႈ
လီပတ်းၽဵဝ်ႈၼႂ်းဝၼ်း ၊ ယႃဢဝ်မၼ်းႁဵတ်းပူဝ်ႇတႃႉ...။
 - လေႃၽ = ၸႂ်လူဝ်ႇၽႂ်ႇၽိူဝ်းလၢမ်း
 - ၻေႃသ = ႁၢႆႉၸႂ်ၵျၢမ်းၽိတ်းၸွတ်ႇ
 - မေႃႀ = တူမ်းသုၼ်ႇမွတ်ႇလမ်တၼ်
 - မႃၼ = သမ်ႇပိုဝ်းၶၼ်ၵွင်ႇၶိုၼ်ႈ
 - ၻိတ်ထ = ဢဝ်ၽိတ်းလိုၼ်ႈၸေးႁဵင်း
 - ဝိၸိၵိၸ်သႃ = ယုမ်ႇယူဝ်းယဵင်းဢမ်ႇတႅတ်ႈ
 - ထိၼ = ငိုပ်းငဝ်ပႅတ်ႈသုမ်းယၢမ်း
 - ဢုၻ်ႉထၸ်ၸ = ၸႂ်ပိဝ်လၢမ်းၸွတ်ႇၸိုင်ႈ
 - ဢႁိရိၵ = ဢမ်ႇဢၢႆလိုင်ႈၵၢၼ်လိူင်း
 - ဢၼွတ်ႉတပ်ႉပ = ဢမ်ႇၵူဝ်ၶိူင်းလွင်ႈမိူၵ်ႈ
လီတတ်းလိူၵ်ႈဝၼ်းငၢႆး ႁဝ်းယိင်းၸၢႆးငိူင်ႉပႅတ်ႈ ႁႂ်ႈႁဵတ်းၼႅတ်ႈလၼ်းၵၼ်း တႅပ်းႁၢၵ်ႈမၼ်းၶၢတ်ႇမူၺ်ႉသေတႃႉ။
ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ/ႁဵင်းၵၢတ်ႈပႅတ်ႇပိူင်
 - ပဵၼ်လွင်ႈသဝ်းထင်ယူႇ မိူင်းထိူၼ်ႇဝၢၼ်ႈၸွၵ်ႉ
 - ၼွၵ်ႈၼႆႉ သီႇၽုင်ႇဢရူႇပ
 - သူပ်းဢႃႇႁူၼူၵ်ႇၵိူတ်ႇပႃး
 - ဢၼ်မႃးပဵၼ်သၢင်ႇဢသႆႇၺသၢတ်ႈ
 - ၸၢတ်ႈၸၢဝ်းၻိတ်ႉထိ ဢယူႇမိတ်ႉသႃႇ
 - ပိတ်ႉတႃႁၢႆ ၽီၽဵတ်ႇၵူႈၶိူဝ်း
 - ၸိူဝ်းပဵၼ်တူဝ်သတ်းတင်းသဵင်ႈ
 - ဢၼ်ၵဵင်ႈတူၵ်းၸူမ်သူႇ ယူႇထင်းငရၢႆး
ၸဢၼ်ပၢႆးၼႄပႅတ်ႇတီႈၼႆႉ ပဵၼ်ႁဵင်းၵၢတ်ႈပႅတ်ႇတီႈ ဢမ်ႇတူၵ်းတြႃးလႆႈလွၼ်ႉလွၼ်ႉယဝ်ႉ။
တႃႇတွင်း - 
ငရၢႆး သတ်း ပိတ်ႉတႃႇ၊ ဢၺၺ်သႃႇ၊ ဢရူပႃႉ ၵူၼ်းတၼ်။
ၵႆယၢၼ်ဝဵင်းၼႃႇ၊ ၵူၼ်းမိၸ်ႉꧡႃႇ ၊ ႁဵင်းၵၢတ်ႈတႃႇပႅတ်ႇဢၼ်။
ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ/ၶူဝ်းၶွင်ၵူၼ်းလီၸဵတ်းပိူင်
 - သၻ်ꩪႃ = ၼမ်ႉၸႂ်ယုမ်ႇယမ်
 - သီလ = ၵမ်သိၼ်မၼ်ႈၽဵင်ႇ
 - သုတ = ၶဵင်ႇႁူႉငိၼ်းႁၼ်
 - ၸႃၵ = ပၼ်ၸုၼ်ႉႁတ်းၼႅၼ်ႇ
 - ပၺ်ၺႃ = ၶႅၼ်ႇလူင်ႉထမ်းၸွမ်
 - ႁိရိ = လွမ်ဢၢႆလွင်ႈမိူၵ်ႈ
 - ဢွတ်ဢပ်ပ = လိူၵ်ႈၵူဝ်ၵၢၼ်လိူင်း 
လဝ်ႇၸႂ်ယိူင်း သႅင်ၵိုင်ႇမိူင်းႁႂ်ႈလႆႈသိမ်းဝႆႉတႃႉ။
ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ/ပၢၼ်ၼဝမၵ်ႉၶၼ
ဢၼ်လွတ်ႈ ႁဵင်းၵၢတ်ႈပႅတ်ႇပိူင်ၼႆႉသေ လႆႈမႃးပဵၼ် ၵူၼ်းၸၢဝ်းပုတ်ႉ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇၽြႃးၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်း ဢၼ်ထူပ်းၺႃး ၵၢပ်ႈပၢၼ် ၼဝမၵ်ႉၶၼ ၼႆသေ ပဵၼ်ၵူၼ်းၵၢမ်ႇယႂ်ႇမုၼ်သုင်တႄႉတႄႉ ၼႆယဝ်ႈ။
ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ/ပႃႇရမီႇသိပ်းပိူင်
 - ၻႃၼပႃရမီ = လၢၼ်ႇတၢၼ်းပၼ်မႅင်ႇ
 - သီလပႃရမီ = တႅင်ႇၵျၢင်ႉၵမ်သိၼ်
 - ၼိၵ်ၶမပႃရမီ = ၶိၼ်ၸႂ်ဢွၵ်ႇပူၼ်ႉ
 - ပၺ်ၺႃပႃရမီ = ဝူၼ်ႉပွင်ႇလူင်ႉၸေး
 - ဝီရိယပႃရမီ = ၽေမိုင်ႉႁဵတ်းၼူၵ်ႇ
 - ၶၼ်တီပႃရမီ = တူၵ်ႇယိူၼ်ႉၵၼ်ႈႁႅင်း
 - သၸ်ၸႃပႃရမီ = ပႅင်းၵႂၢမ်းၼင်ႇဝႃႈ
 - ဢꩪိꩨ်ꩧႃၼပႃရမီ = ၵႃႈဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈ
 - မဵတ်တႃပႃရမီ = ပၼ်ႈၸႂ်ႁၵ်ႉၼမ်
 - ဢုပဵၵ်ၶႃပႃရမီ = ယမ်ဝႃႈတိူင်းမၼ်း
ၽွမ်ႉတၼ်းၵူႈလွင်ႈ၊ ဢမ်ႇၶွင်ႈဢမ်ႇၶမ်၊ ၵွႆႈၸမ်မၢၵ်ႈၽူဝ်ႇ၊ ၵႃႈလူဝ်ႇၼိပ်ႇပၢၼ်ႇ၊ ဢေႇၵၢၼ်ႇဢမ်ႇႁၢင်ႉယဝ်ႉ။
ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ/ၵႂၢမ်းၶုၵ်းၶူၼ်ႉၵူႈဝၼ်း
ဝၼ်းၼိုင်ႈပူၼ်ႉၵႂႃႇ ၸမ်မႃးၼႃႇ ၸမ်ပႃႇႁဵဝ်ႈၶုၼ်တၢႆ။
ၸမ်သေၵေႃႈလၢႆး ၵူႈယိင်းၸၢႆး သိုပ်ႇမၢႆးၵျေႃႇသုတ်းသၢႆ။
ပေႃးၵုမ်ႇၵျေႃႇၸိုင် တေႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းႁိုင်ငရၢႆးၽႆးဢၢႆ။
မိူဝ်ႈပႆႇထဝ်ႈၼႆႉ လီႁဵတ်းဝႆႉ တၢင်းလီၼႆႉၼမ်ၼမ်။
မိူဝ်ႈပႆႇၸဵပ်းၼႆႉ လီႁဵတ်းဝႆႉ တၢင်းလီၼႆႉ ၼမ်ၼမ်။
မိူဝ်ႈပႆႇတၢႆၼႆႉ လီႁဵတ်းဝႆႉ တၢင်းလီၼႆႉၼမ်ၼမ်။
ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ/ၵႂၢမ်းသူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇ
မဵတ်ႉတႃႇဝႆႉဝၢင်း၊ ၵူႈၶုၼ်ၼၢင်း၊ ႁႂ်ႈၵၢင်းလွတ်ႈတၢင်းပဵၼ်။
မဵတ်ႉတႃႇၸႂ်ႁဝ်း၊ ႁူမ်ႈႁွမ်းပဝ်း၊ ႁႂ်ႈသဝ်းလွတ်ႈၽေးၶဵၼ်။
သတ်ႉတဝႃႇတင်းၸိူဝ်း၊ ႁႂ်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်း၊ တွၼ်းတိူဝ်းၸိုၼ်ႈၵတ်းယဵၼ်။
ၸဝ်ႈတႃႇၼတင်းၸိူဝဝ်း၊ ႁႂ်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်း၊ တွၼ်းတိူဝ်းၸိုၼ်ႈၵတ်းယဵၼ်။
ဝေႇယႃႇဝၸ်ႉၸတင်းၸိူဝ်း၊ ႁႂ်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်း၊ တွၼ်းတိူဝ်းၸိုၼ်ႈၵတ်းယဵၼ်။
ပိူၼ်ႈသူင်ႇယိုၼ်းမႃး၊ မဵတ်ႉတႃႇတြႃး၊ ႁဝ်းႁႃးႁပ်ႉၵတ်းယဵၼ်။
ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ/ၵႂၢမ်းၶုၵ်းၶူၼ်ႉမိူဝ်ႈၵိၼ်
ဢေႃႇၸႃႇၶဝ်ႈသွမ်း သုင်းၸွမ်းၼႆၵႂႃႇ ပုၼ်ႇတႃႇႁဵတ်းသိူဝ်း ၵိူဝ်းယဝ်ႉယွၵ်ႇၵၼ် လွၼ်ႈဢၼ်မၢၼ်ႇယႂ်ႇ သႂ်ႇၶႂ်ႈႁၢင်ႈလဝ်း ႁဝ်းသုင်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ပုၼ်ႇႁႂ်ႈၶၼ်ႇထႃႇ ယူႇၵႂႃႇၼိမ်ယဵၼ် ဢၼ်ပဵၼ်ထၢတ်ႈတြႃး သီႇပႃးၽဵင်ႇၵၼ် လွင်ႈဢၼ်တေႃႉတႄႉ ၵႅတ်ႇႁႄႉႁိူဝ်ႉမွႆႈ ပုၼ်ႈၸွႆႈသႃႇသၼႃႇ ပုၼ်ႈတႃႇယုၵ်ႉယွင်ႈ ၵျၢင်ႉလွင်ႈတင်းသွင် ၸႂ်ထွင်ထတ်းသိၼ် ၸင်ႇၵိၼ်သုင်းတီႈၶႃႈယဝ်ႉ။
ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ/ၵႂၢမ်းၽႄၵုသူဝ်ႇ
ၵုသူဝ်ႇမီးတီႈၼႆႈ မီးယႂ်ႇမီးၼမ် ႁဝ်းၶႃႈသြႃႇတၵႃႇ လႆႈထၢပ်ႈပႃႇရမီႇမႃး လၢႆသႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇ တင်းသဵင်ႈတင်းလူင်ၼႆႉ ၸဵမ်ၽီၸဵမ်သၢင် ၸဵမ်သတ်းၸဵမ်ၵူၼ်း ဝေႇၼေႇယ သတ်ႉတဝႃႇ ၼႂ်းၸၵျဝလႃႇ ဢၼၼ်တၸၵျဝလႃႇ တင်းသဵင်ႈ ၶႅၼ်းတေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း သႃႇထုဢၼုမေႃးတၼႃႇ လႆႈႁပ်ႉၵုသူဝ်ႇၽွၼ်းလီၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်သဵင်ႈသဵင်ႈ သေၵမ်းတီႈၶႃႈၼေႃႈ။
တႃႇၼမျၢတ်ႈ သီႇလမျၢတ်ႈ ၽဝၼႃႇမျၢတ်ႈ ႁဝ်းၸဝ်ႈၶႃႈ တင်းသဵင်ႈတင်းလူင် ယႃႇတူၵ်းႁူင်ႈတူၵ်းႁၢႆ ၽီႁိမ်ဢမ်ႇလႆႈ ၵူၼ်းႁိမ်ဢမ်ႇလႆႈ သတ်ႉတဝႃႇႁိမ်ဢမ်ႇလႆႈ ယွၼ်းၽၢၵ်ႇၽင်ဝႆႉ ၼႂ်းမၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်ႁဝ်းၶႃႈ တေႃႇတဝ်ႉႁွတ်ႈ တီႈယွတ်ႈသိူဝ်းသႃႇ ဢမတႃႇ ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼ တီႈၵတ်းယဵၼ် သေၵမ်းတီႈၶႃႈၼေႃႈ။
ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ/ဝႃးသျိၼ်း ဢၼ်ၽိမ်းဢွၵ်ႇလႆႈ
 
= ၵႂၢမ်းၵၼ်တေႃး ရတၼႃႇသၢမ်ၸဝ်ႈ =
= ၵႂၢမ်းၵၼ်တေႃး ရတၼႃႇသၢမ်ၸဝ်ႈ =
= သိၼ်ႁႃႈပိူင် =
= သိၼ်ပႅတ်ႇပိူင် =
= ဝတ်ႈယေႃးၵီႇႁႃႈပိူင် =
= ၵႂၢမ်းဝႆႈဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇလူႇတူဝ် မိူဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်တြႃး =
= ၵၢၼ်လူင်ၼႃႈ မိူဝ်ႈပႆႇႁဵတ်းၵၢၼ်တြႃး =
= လၢႆးသႂ်ႇၸႂ် မိူဝ်ႈတေႁဵတ်းၵၢၼ်တြႃး =
= မိူင်ႈၽွင်းလႆႈမႃး သွင်သၢမ်ဝၼ်း =
= ၶတ်းၸႂ်ႁႃ ႁႂ်ႈႁၼ်ပဵၼ်လူႉ =
= သတ်ႉၸႃႇသီႇပိူင် =
= ၵမ်းထူပ်းတြႃးထူးၸမ်ႉ =
= ဝၢႆးပဵၼ်လူႉသုတ်း =
= ဝိပသ်ႉသၼႃႇမၵ်ႈႁႃႈပိူင် =
= လၵ်ႉၶၼႃႇသၢမ်ပိူင် =
= ၶၼ်ႇထႃႇႁႃႈပိူင် =
= တႃႇၸဵဝ်းလႆႈမၢၵ်ႈဢင်ႇၵႃႇႁႃႈပိူင် =
= ပၢၵ်ႈၼႄလွင်ႈၵျၢင်ႉထမ်း =
= ၵျၢင်ႉထူပ်းထမ်းထၢၼ်ႈၼိူဝ် =
= ပေႃးၶႂ်ႈၸဵဝ်းထူပ်းတြႃး =
= ပဵၼ်လူႉ =
= လူဝ်ႇလႆႈသတိ =
= မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉႁဵတ်းၵၢၼ်တြႃးယူႇၼၼ်ႉ =
= ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်တြႃးဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ =
= ဢၼ်ၵူၼ်းႁဝ်းဝႄႈဢမ်ႇလွတ်ႈ =
= တၢင်းၶၢၼ်ႉလူင်ႁူၵ်းပိူင် =
= ၵိလေႇသႃႇသိပ်းပိူင် =
= ၶူဝ်းၶွင်ၵူၼ်းလီၸဵတ်းပိူင် =
= ႁဵင်းၵၢတ်ႈပႅတ်ႇပိူင် =
= ပၢၼ်ၼဝမၵ်ႉၶၼ =
= ပႃႇရမီႇသိပ်းပိူင် =
= ၵႂၢမ်းၶုၵ်းၶူၼ်ႉၵူႈဝၼ်း =
= ၵႂၢမ်းသူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇ =
= ၵႂၢမ်းၶုၵ်းၶူၼ်ႉမိူဝ်ႈၵိၼ် =
= ၵႂၢမ်းၽႄၵုသူဝ်ႇ =
= ၵႂၢမ်းတၢင်ႇသွမ်း =
= ယေႃးၵီႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ =
ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ/ယေႃးၵီႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ
ယေႃးၵီႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပေႃးယူႇဝႆႉၵေႃႉလဵဝ် ပဵၼ်တြႃး။
ပေႃးယူႇၸွမ်းသွင်ၵေႃႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၵႃး။
ပေႃးယူႇၸွမ်သၢမ်ၵေႃႉ သၢမ်ၵေႃႉၶိုၼ်ၼိူဝ် ဢမ်ႇမီးၵႃႈၶၼ် သေပႅၵ်ႉသေပျႃး။။
ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ/ၵႂၢမ်းတၢင်ႇသွမ်း
ဢၸိၼ်ႇတေယ - ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်းၼႆႉ တီႈၶႃႈၸမ်ႉ၊ ရူပဝႃ - ႁၢင်ႈၽၢင်တွၼ်းတၢင်ႇလိူဝ် ၼိူဝ်ပိူၼ်ႈတင်းသဵင်ႈလႄႈ၊ ၺႃႇၼဝႃ-ၺၢၼ်ႇပႆႇၺႃႇၸဝ်ႈ ႁူႉႁၼ်ၽႂ်းၽၢႆလႄႈ၊ ဢိၻ်ႉꩪိမႃ - ဢူငဝ်းၸဝ်ႈႁဝ်း တွၼ်းၵႄးလိူဝ် ၼိူဝ်ပိူၼ်ႈတင်းသဵင်ႈလႄႈ၊ မိၼိꧤၵဝႃႇ - သုင်ႇသုတ်းတီႈၶႃႈယဝ်ႉ။ သမ်မႃသမ်ၿုတ်ႉꩪႃၸ - တမ်ႈတီႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵူႈၸဝ်ႈၸဝ်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈသူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်းၵႂႃႇ ၼမ်လိူဝ်သေ မဵတ်ႉႁိၼ်မဵတ်ႉသၢႆး ၼမ်ႉၵၢင်းၵႃႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ပၸ်ႉၸေၵၿုတ်ႉꩪႃၸ - တမ်ႈတီႈ ပၸ်ႉၸေႇၵၿုတ်ႉꩪႃ ၵူႈၸဝ်ႈၸဝ်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈသူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်းၵႂႃႇ ၼမ်လိူဝ်သေ မဵတ်ႉႁိၼ်မဵတ်ႉသၢႆး ၼမ်ႉၵၢင်းၵႃႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ဢရႁၼ်တၸ - တမ်ႈတီႈ ရႁၢၼ်းတႃႇ ၵူႈၸဝ်ႈၸဝ်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈသူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်းၵႂႃႇ ၼမ်လိူဝ်သေ မဵတ်ႉႁိၼ်မဵတ်ႉသၢႆး ၼမ်ႉၵၢင်းၵႃႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ꩪမ်မသ်သ - တမ်ႈတီႈတြႃးထမ်းၸဝ်ႈ ပႅတ်ႇမိုၼ်ႇသီႇႁဵင် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ သံၶသ်သ - တမ်ႈတီႈ ဢရိယႃႇသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ သမုတိသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈတင်းသဵင်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ဢုၻ်ႉၻိသ်ႉသ - ယိူင်းၸူးသေလႄႈ၊ ၸေႇတိယသ်သ - တမ်ႈတီႈ ꩪႃႇတုၸေႇတီႇ၊ ꩪမ်မၸေႇတီႇ၊ ဢုၻ်ႉၻိသ်ႉသၸေႇတီႇ၊ ပရိꧤေႃးၵၸေႇတီႇ သီႇၸဝ်ႈတိူဝ်းၼၼ်ႉ၊ ဝၼ်ၼ ၷၼ်ꩪရသ သမ်ပၼ်ၼႃၵတံ - ႁၢင်ၽၢင် ဢၢႆႁွမ် ၸဵမ်းဝၢၼ် တဵမ်ထူၼ်ႈပဵင်းလီလႄႈ၊ ဢိမံပိၼ်ꩨပႃတံဝႃ - ၶဝ်ႈသွမ်းၼႆႉလႄႈသင်၊ ဢုၻၵံဝႃ - ၼမ်ႉၵိၼ်ၼမ်ႉသုင်းၼႆႉလႄႈသင်၊ ဢၷ်ႉၵိၻီပံဝႃ - ၽႆးတဵၼ်းလႅင်းၼႆႉလႄႈသင်၊ ပုပ်ၿံဝႃ - မွၵ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင်၊ ၽလံဝႃ - မၢၵ်ႇမႆႉၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင်၊ ꧤေႃၸၼံဝႃ - ꧤေႃးၸၼ်ႇၼႆႉလႄႈသင်၊ ၻေမ ပူꩡေႇမ - ပူႇၸေႃႇလူႇတၢၼ်းသဵင်ႈသဵင်ႈတီႈၶႃႈယဝ်ႉ။ ဢိတံ မေ ပုၺ်ၺံ - တၢင်းလီႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ၊ ဢႃသဝၵ်ၶယႃ - တမ်ႈတီႈဢႃႇသဝေႃးတြႃး မူၺ်ႉမူတ်းယူတ်းၵဵင်ႈၼၼ်ႉ၊ ဢႃဝႁံ ႁေတု - ႁႂ်ႈလႆႈ ဢွၼ်ပူၼ်ႉဢွၼ်လွတ်ႈ ဢွၼ်ႁွတ်ႈဢွၼ်ထိုင် မၢၵ်ႈၺၢၼ်ႇၽူဝ်ႇၺၢၼ်ႇ ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ တီးၵတ်းယဵၼ် သေၵမ်းတီႈၶႃႈဢေႃႈ။
ဢိၻံ မေ ပုၺ်ၺံ - တၢင်းလီႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ၊ ၼိပ်ႉၿႃၼသ်သ - တမ်ႈတီႈ မၢၵ်ႈၺၢၼ်ႇၽူဝ်ႇၺၢၼ်ႇ ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇတီႈၵတ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉ၊ ပၸ်ၸယေႃး ႁေႃတု - ႁႂ်ႈလႆႈ ၵုမ်ႉၵႅမ် ထႅမ်ၸွႆႈသေၵမ်း တီႈၶႃႈဢေႃႈ။
ဢိတံ ပုၺ်ၺꧤႃၷံ သၿ်ၿ သတ်တႃၼံ ၻေမ ꧤႃꩡေမ - ၵုသူဝ်ႇမီးတီႈၼႆႈ မီးယႂ်ႇမီးၼမ် ႁဝ်းၶႃႈသြႃႇတၵႃႇ လႆႈထၢပ်ႇပႃႇရမီႇမႃး လၢႆသႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇ တင်းသဵင်ႈတင်းလူင်ၼႆႉ ၸဵမ်ၽီၸဵမ်သၢင် ၸဵမ်သတ်းၸဵမ်ၵူၼ်း ဝေႇၼေႇယသတ်ႉတဝႃႇ ၼႂ်းၸၵျဝလႃႇ ဢၼ်ၼၼ်ႇတၸၵျဝလႃႇ တင်းသဵင်ႈ ၶႅၼ်းတေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း သႃႇထုဢၼုမေႃးတၼႃႇ လႆႈၶၢမ်ႇၵုသူဝ်ႇၽွၼ်းလီ ၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ် သဵင်ႈသဵင်ႈ သေၵမ်းတီႈၶႃႈၼေႃႈ။
ပပ်ႉၽဵင်းၵႂၢမ်း/ၸၢႆးမီးမေးယဝ်ႉၵေႃႈ
 - တႅမ်ႈ - ၸၢႆးမူး
 - ႁွင်ႉ - ၸၢႆးမူး
Key - C<br>
Beat -
ၸၢႆးမီးမေးယဝ်ႉၵေႃႈ.
Intro - 
 - 1st Verse
သၢႆတႃလၵ်ႉလွမ် ယၵ်ႉတူၺ်းသူ
ၵၢင်ၸႂ်လၵ်ႉလွမ်ႁၵ်ႉပႅင်းသူ
မွၵ်ႇၵူႇထႅင်ႈမႂ်ႇ လိူင်ႈတၢင်းႁၵ်ႉ
ၸၢႆးမီးမေးယဝ်ႉၵေႃႈ...။
 - 2nd Verse
သင်သူၽွမ်ႉသွၼ်တၢင်းႁၵ်ႉတႄႉ 
သင်သူႁၵ်ႉတေဢဵၼ်းဢၢၼ်းၼႄ
ၵိူတ်ႇတႄႇထႅင်ႈမႂ်ႇၼႃႈႁိူၼ်းယေး
ၸၢႆးမီးမေးယဝ်ႉၵေႃႈ...။
 - Chorus
ဢမ်ႇဢဝ်သူႁဵတ်းၼွင်ႉၼွႆႉတၢမ်းပၢႆ
ထူပ်းၺႃးတၢင်းဢၢႆ ၸၢႆႇမိူဝ်ႇၸၢၼ်ႈတၢင်းႁၵ်ႉ
ယုမ်ႇယမ်ၶေႃႈႁတ်း ၵႂၢမ်းတတ်းသဵၼ်ႈၸႂ်
ၼႂ်းဢူၵ်းၸၢႆးၸိုင် ၵိုင်ႇထုၵ်ႇၶိုင်ႁိပ်ႈဝႆး...။
 - 3rd Verse
တေပဵၼ်ၸွမ်းႁိုဝ် ၸင်းၸၢႆးႁိုဝ်
တေထဵင်ႁဝ်းႁိုဝ် ၽွမ်ႉႁဝ်းႁိုဝ်
ပိုတ်ႇဢွၵ်ႇလၢတ်ႈမွၵ်ႇလႄႈၼၢင်းဢိူၺ်း
ၸၢႆးမီးမေးယဝ်ႉၵေႃႈ...။
ပပ်ႉၽဵင်းၵႂၢမ်း/ငဝ်းႁၵ်ႉၽၢမ်းတႃ
 - တႅမ်ႈ - Austin Khur
 - ႁွင်ႉ - ၵဵင်ၶမ်း
Key - <br>
Beat -
ငဝ်းႁၵ်ႉၽၢမ်းတႃ.
Intro - G/ Bm/ C/ G-D/ Em/ Bm/ Am/ D/
 - 1st Verse
မိူၼ်ငဝ်းႁၵ်ႉဢၼ်ၽၢမ်းတႃ 
ၶဵၼ်လူင်တိတ်းၸပ်းႁူၵ်ႉႁၢႆႉဝၼ်းလင် ၵုမ်ႇၸပ်းၸွမ်းႁွမ်းတူဝ်
ဢၼ်ပူၼ်ႉၵေႃႈၵိုင်ႇဝၢင်းပွႆႇ 
ယၢၼ်ႁိုင်ယဝ်ႉပိုၼ်းၸဝ်ႉမိူဝ်ႈသိုၼ်း မိူၼ်ၶဵၼ်မႃး ၸူၵ်းဢူၵ်းတႅင်းၸႂ်
 - Pre Chorus
မိူၼ်ႁၢင်ႈသဵင်သူ မႃးသွပ်ႉသႅပ်ႉႁိမ်းႁူၼၢင်း 
ဝၢႆႇတူၺ်းတၢင်းလႂ်ၵေႃႈ ႁၼ်ငဝ်းယွၵ်ႇတႃမၢင်ၵမ်းၵူၺ်း
ယူႇယၢပ်ႇဢိူဝ်ႈ ယွၼ်ႉဢူၵ်းႁွၼ်ႉမႆႈလိူတ်ႇၸႂ် 
တဵတ်ႇသီးယိူၼ်ႉဢမ်ႇလႆႈ ဢွၵ်ႇပဵၼ်မဵတ်ႉၼမ်ႉတႃငၢႆႈ
 - Chorus
တၢင်းႁၵ်ႉႁဵဝ်ႇႁႅင်ႈ မိူင်းၶူင်းၵၢင်ဢမ်ႇၸႅင်ႈလႅင်းသႂ်
ၽႂ်တေၸွမ်းႁူႉပွင်ႇထႅင်ႈ ႁႅင်းႁၵ်ႉဢေႇမွင်ၸႂ်ႁိူဝ်ႉဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ
ၶႂၢၼ်ၾၼ်ႁၵ်ႉပေႃးၶႂ်ႈၽၢတ်ႇပၢႆႈ ပၢႆႈႁၵ်ႉပွမ်ၺႃးလွၵ်းလိင်ႉလႅၼ်သူ
ၵႅၼ်ႇလီဢၢမ်းၼမ်ႉငိူဝ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ မေႃပႆႇလၢပ်ႇယဝ်ႉတွင်းတၢႆ
ႁၵ်ႉသုတ်းသၢႆၸႂ် လူမ်းထူၺ်ႈၸႂ်ၸမ်ၶႂ်ႈၵိုတ်းမွတ်ႇ
ၶွတ်ႇၸႂ်ႁၵ်ႉမၼ်ႈၵႅၼ်ႇၵေႃႈ ဝၢႆးလင်ၸဵပ်းမၢတ်ႇၸူမ်ၶိုမ်းႁၵ်ႉသူ
ၾၼ်သီၶမ်းႁိူၼ်းႁၵ်ႉဢွၼ်ႇႁၢမ်း မိူင်းၶူင်းၵၢင်ဢူၼ်ဢၢၼ်သုၵ်ႉၸႂ်
ထိုင်ၶၢဝ်းတၢင်းမိူဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉ တေၸူမ်ႁၢႆၸွမ်းၽဝဢၼ် ပၢၼ်သုမ်းႁၵ်ႉႁိုဝ်
 - Solo - G/ Bm/ C/ D/ Em/ Bm/ Am/ Am.D.B
 - Pre Chorus
 - Chorus
ပပ်ႉၽဵင်းၵႂၢမ်း/ၸႂ်ထိုင်မိူင်းပၼ်ႇ
 - တႅမ်ႈ - ၸၢႆးမူး
 - ႁွင်ႉ - ၸၢႆးမူး
Key - C<br>
Beat -
ၸႂ်ထိုင်မိူင်းပၼ်ႇ.
Intro - C/G/C/F/Dm-C G/C 2
 - 1st Verse
လီမူၼ်ႈလီသိူဝ်းလီၵျေႃႇ လိၼ်မိူင်းလူင်ၼၢင်းယီႈသႅင်ၵေႃႇႁဝ်း
ပဵၼ်ပွႆးပဵၼ်လၢမ်းၵူႈပီ ႁိုဝ်မီးလွင်ႈတၢင်းလႆႈၶီမႆႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈပၢၼ်ဢွၼ်ႇ
ၶိင်ႇသွၼ်လိၵ်ႈလၢႆးပဵၼ်မၢဝ်ႇႁၢႆး ၸၢႆးလႅပ်ႈ မီးၸူႉလူဝ်လူဝ်
 - 2nd Verse
လိၼ်တီႈၽင်ႁူၵ်ႉၽင်ႁႄႇ ပၢၼ်ၸၢတ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉၵႆႉလႄႇမိူင်း
ပီယၢဝ်းယဝ်ႉၶၢဝ်းၵေႃႈႁိုင် လႆႈသွင်ႉပၢႆႈမႃးၸွႆႈၶိုင်လူၺ်ႈ ၽွၼ်းပုၼ်ႈၼိူဝ်မႃႇ
တႃႇၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းပိူင်းပၢင်ႇမႃး ၵတ်းယဵၼ် ၽေးပၢႆႈၶဵၼ်ႁၢႆ
 - Chorus
ၸႂ်ထိုင်ဝတ်ႉၽြႃး ၵျွင်းလူင်မူၺ်ႇတေႃႇ ၸႂ်ထိုင်ထႅင်ႈၵွင်းမူး ၼၢင်းယီႈသႅင်ၵေႃႇ
ၸႂ်ထိုင်တီႈႁူင်းႁဵၼ်း ႁဝ်းသွၼ်ပိင်ႇၺႃႇ ၸႂ်ထိုင်တီႈႁဝ်းႁႃး ၵႆႉၼင်ႈဢုပ်ႇၵၼ်
တႂ်ႈငဝ်ႈမႆႉသၢမ်သႃ ထူင်ပပ်ႉဝၢင်းယဝ်ႉ ၼင်ႈသေႃႉႁိမ်းၵၼ် လၢတ်ႈၵႂၢမ်းႁၵ်ႉဢွၼ်ႇႁဝ်းၸူးၵၼ်
 - 3rd Verse
တေၵတ်းယဵၼ်ဝၼ်းၼိုင်ႈယူႇ တေလႆႈၽႅဝ်ၶိုၼ်းႁိမ်းၵၼ်ယူႇၼႃႈ
ထဝ်ႈယဝ်ႉၵေႃႈပေႃးၶိုၼ်းထူပ်းသူ သင်ၸူႉငဝ်ႈႁဝ်းႁၢမ်းၸဝ်ႈၽူဝ်ၼႆ ဢၢၼ်းၶႂ်ႈတေႇမႂ်ႇ
ၸွင်ႇၵၢင်ၸႂ်ၼၢင်းမိူၼ်ၼင်ႇၸၢႆး ၵေႃႉၶၢမ်ႈ ၶူင်းပႅတ်ႈသူႁိုဝ်
ပပ်ႉႁဵၼ်း ၾိင်ႈပိူင်ပၢၼ်မႂ်ႇ ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းမိူင်းတႆး
ပပ်ႉႁဵၼ်း ၾိင်ႈပိူင်ပၢၼ်မႂ်ႇ ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းမိူင်းတႆး
လမ်းၼႂ်း.
 - /ၵႂၢမ်းၼမ်း/ 
 - /ၵၢၼ်ၵူၼ်း/ 
 - /လွင်ႈၵိၼ်ယႅမ်ႉ/ 
 - /လွင်ႈလၢတ်ႈၸႃ/ 
 - /လွင်ႈယူႇလီ/ 
 - /လွင်ႈၼုင်ႈဝႆ/ 
 - /လွင်ႈယူႇသဝ်း/ 
 - /လွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း/ 
 - /လွင်ႈၵႂႃႇပႆ/ 
 - /လွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်လဵင်ႉတွင်ႉ/ 
 - /လွင်ႈသိူၵ်ႈသမ်ႇ (တွၼ်ႈၼိုင်ႈ)/ 
 - /လွင်ႈသိူၵ်ႈသမ်ႇ (တွၼ်ႈသွင်)/
ပပ်ႉႁဵၼ်း ၾိင်ႈပိူင်ပၢၼ်မႂ်ႇ ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းမိူင်းတႆး/ၵႂၢမ်းၼမ်း
လွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈၼႆႉ ၽႂ်ၽႂ်ၵေႃႈၶႂ်ႈလႆႈ၊ ဢၼ်ဢမ်ႇၶႂ်ႈလႆႈ လွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈဢမ်ႇမီးၽႂ်၊ ၵူၼ်းမိူင်းတႆး ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵေႃႈ ၶႂ်ႈလႆႈ လွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈ ၶိုတ်းပဵင်းမိူၼ်ပိူၼ်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။
ၼင်ႇႁိုဝ်တေလႆႈမီး လွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈၼၼ်ႉသမ်ႉ ၸဵမ်လွင်ႈယူႇ-ၼုင်ႈ-ၵိၼ်-ႁဵတ်းသၢင်ႈ-ၵႂႃႇပႆ-ၸိူဝ်းၼႆႉ တေလႆႈမီးပၵ်းပိူင်။
ပေႃးမီးပၵ်းပိူင်ယဝ်ႉ ၸွင်ႇတေမီးလွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈႁိုဝ်?၊ ၼႆႉပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်လီထၢမ်။
ၵူၺ်းၵႃႈသတ်ႉၸႃႇၼႂ်းလေႃးၵၶူင်းၵၢင်ၼႆႉ တိုၼ်းမီးဝႆႉဝႃႈ- မီးပၵ်းပိူင်ၸင်ႇတေမီးလွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ တီႈတႅၵ်ႈ တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်းတႄႇဢဝ်ၵူၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇယၢမ်ႈႁၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမႄႇရိၵၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ပေႃးဢွၼ်ၵၼ်ယၢမ်ႈႁူႉငိၼ်းဝႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းဢမႄႇရိၵၢၼ်ႇၼႆႉ ထၢင်ႇႁၢင်ႈသေပိူၼ်ႈၼႆယဝ်ႉ။
ၵူၺ်းၵႃႈ ၶဝ်ထၢင်ႇႁၢင်ႈယွၼ်ႉပိူဝ်ႈသင်?၊ ၵွပ်ႈဝႃႈ ၶဝ်မီးပၵ်းပိူင်လူင် ဢၼ်ဝႃႈ မၢႆမီႈၸိုင်ႈမိူင်း (Constitution) ႁူမ်ႇငမ်းဝႆႉသေ ၵူၼ်းမိူင်းၶဝ်တင်းလၢႆၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းၸွမ်း ပၵ်းပိူင်လီငၢမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပီႈၼွင်ႉၶႄႇၶဝ်ၵေႃႈ ပိူၼ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ၊ ၵွပ်ႈဝႃႈ ၶဝ်ႈမီး ၾိင်ႈယူႇ-ၵိၼ်-ၼုင်ႈဝႆ-ၵႂႃႇမႃး ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ပဵၼ်ပၵ်းပဵၼ်ပိူင်။
ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇသင်ႇသွၼ်ဝႆႉဝႃႈ - “မီးပၵ်းပိူင်ၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈလီ“ ၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ -
 - ၸုမ်းၸိူဝ်းတေယွမ်းႁပ်ႉဝႃႈပဵၼ်ႈလီ။
 - ၸုမ်းၸိူဝ်းတေလႆႈယူႇ ၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းဝႃႇ။
 - ၸုမ်းၸိူဝ်းတေၸၢင်ႈတဵၵ်းၸိူဝ်း ဢမ်ႇၸွမ်းပၵ်းပိူင် ႁႂ်ႈၸွမ်းပၵ်းပိူင်မႃး။
 - ၸိူဝ်းဢၼ်မီးပၵ်းပိူင်ယဝ်ႉၵေႃႈ တေၸၢင်ႈယူႇၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇ။
 - ၸိူဝ်းပႆႇၼပ်ႉထိုဝ်ၵေႃႈ တေၼပ်ႉထိုဝ်ၸုမ်းၸိူဝ်းတူဝ်ၵဝ်ႇမႃး။
 - ၸိူဝ်းၼပ်ႉထိုဝ်ဝႆႉၵွၼ်ႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ ယိင်ႈၶႅၼ်းတေၼပ်ႉထိုဝ်မႃး။
 - တေၸၢင်ႈယုၵ်ႉယွင်ႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်းၵူႈပိူင်ပိူင် ႁႂ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်။
တင်ႈဢဝ်ၸဵမ်မိူဝ်ႈၼႆႉၵႂႃႇလႄႈ ၸင်ႇလႆႈပိုင်ႈဢိင်ၾိင်ႈထုင်းၵဝ်ႇတႆး ဢၼ်လီငၢမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မႃးႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ် တင်းဢၼ်လူဝ်ႇမီး လူဝ်ႇပဵၼ် ၼႂ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇယၢမ်းလဵဝ် ၼင်ႇဢၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၶဝ်ၸဝ်ႈ သင်ႇသွၼ်ပွၼ်ႈပၼ်ၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇလႆႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇမႃး ပပ်ႉပၵ်းပိူင်ၾိင်ႈထုင်းပၢၼ်မႂ်ႇႁဝ်းယဝ်ႉ။
ဢွၼ်ၵၼ်ထတ်းသၢင်တူၺ်းသေ ဢၼ်လီၼႆႉဢဝ်ၸႂ်ႉ၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်းလီမႃးလိူဝ်ႇၵဝ်ႇ၊ ဢၼ်ပႆႇလီၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်းလီထႅင်ႈ ႁႂ်ႈပေႃး ‘လီသေဢွၼ် တွၼ်းသေၵဝ်ႇ’ သေၵမ်း။
မိူဝ်ႈလႂ်လႄႈ တႆးပဵၼ်တႆးမႂ်ႇယဝ်ႉ မိူင်းႁဝ်းဢၼ်ယၢပ်ႇၵိၼ်းၶၢၼ်ၸႂ် တူၵ်းတႅမ်ႇယူႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁူႉတၵ်းတေပဵၼ်မိူင်းမႂ်ႇ ဢၼ်ထၢင်ႇႁၢင်ႈၵတ်းယဵၼ် လႄႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇဢမ်ႇႁၢင်ႉ။
ယွၼ်းၶွပ်ႈၸႂ်တၢင်ႇမုၼ်ၼိူဝ်ပပ်ႉ “မင်ႇၵလႃႇသုတ်ႈပႃႇလိ ၽႄတႆး“ တင်း “သိင်ႇၵႃႇလေႃးဝႃႇတသုတ်ႈ လင်ႇၵႃႇၽၢႆႇတႆး“ “သိူၵ်ႈပိုၼ်းၽြႃး“ ဢၼ်ဝဵင်းပၢင်လူင်ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1990 လႄႈ ပပ်ႉ “ယဵၼ်ႇငႄႈမိူင်းတႆးႁိူဝ်ႈႁိူင်းဝႆး“ ဢၼ် ပေႃႈလုင်းတၢင်းၵႄးတႅမ်ႈၼၼ်ႉ ယႂ်ႇယႂ်ႇၼမ်ၼမ်သေ။
ၵေႃပွင်ၵၢၼ်ပပ်ႉႁဵၼ်း
ၶွမ်ႇမတီႇပၢႆးပၼ်ႇၺႃႇၸိုင်ႈတႆး
ပပ်ႉႁဵၼ်း ၾိင်ႈပိူင်ပၢၼ်မႂ်ႇ ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းမိူင်းတႆး/ၵၢၼ်ၵူၼ်း
ၼႂ်းၵႃႈၵၢၼ်ၵူၼ်းႁဝ်းတင်းသဵင်ႈတင်းလၢႆၼႆႉ ပေႃးႁုပ်ႈတူၺ်းၸိုင် မီးသၢမ်လွင်ႈၵူၺ်း။
ပဵၼ်-ၵၢၼ်ၸႂ်၊ ၵၢၼ်သူပ်း လႄႈ ၵၢၼ်တူဝ်ယဝ်ႉ။
 - ၵၢၼ်ၸႂ်ၼႆၵေႃႈ တေမီး - လွင်ႈသႂ်ႇၸႂ်၊ ဝူၼ်ႉၶႆႈ၊ တႅပ်းတတ်း လႄႈ တိုဝ်းၵမ်။
 - ၵၢၼ်းသူပ်းၼႆၵေႃႈ တေမီး - ၵိၼ်ယႅမ်ႉ လႄႈ လၢတ်ႈၸႃ။
 - ၵၢၼ်တူဝ်ၼႆၵေႃႈ တေမီး - ၶပ်ႉၶိုင်လွင်ႈယူႇလီ၊ ၼုင်ႈဝႆ၊ ယူႇသဝ်း၊ ၵႂႃႇပႆ၊ လဵပ်ႈႁဵၼ်းပိုၼ်ႉႁူႉတၢင်းမေႃ၊ ႁဵတ်းၵၢၼ် လဵင်ႉတွင်ႉ လႄႈ သိူၵ်ႈသမ်ႇၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၵၼ် - ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵႂႃႇ။
ၵၢၼ်ၸႂ်ဢၼ်ၽူႈဢၢၼ်ႇလိၵ်ႈႁဝ်းၶဝ် ထုၵ်ႇလီလႆႈသႂ်ႇၸႂ် ဝူၼ်ႉၶႆႈ တႅပ်းတတ်းၼၼ်ႉၸမ်ႉ - လွင်ႈတၢင်းဢၼ်တၢင်ႇလဝ်ႈ ၼႄၵႂႃႇၼႂ်းၵႂၢမ်းၼမ်းၼႆႉ မၼ်းၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈၼမ်ၵႄႇၵႃႈႁိုဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သင်ဝႃႈၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈၼမ်ယူႇ၊ ၵႂၢမ်းသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်းၼႆႉတိုၼ်းဢမ်ႇၽိတ်းၼႆၵေႃႈလီ လႆႈတိုဝ်းၵမ်ပၢႆးဝူၼ်ႉႁၼ် ဢၼ်ၼႆႉသေၶပ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင်ၵၢၼ်သူပ်းလႄႈၵၢၼ်ၸႂ်ႁဝ်းၵႂႃႇႁႂ်ႈပေႃးပဵၼ်ပၵ်းပဵၼ်ပိူင်မႃး ႁႂ်ႈပေႃးပဵၼ်ၽိင်ႈပဵၼ်ထုင်းမႃး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶေႃႈထၢမ်.
 - ၸဝ်ႈၵဝ်ႇႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ
 - :- ပေႃးမီးပၵ်းပိူင်ၸိုင်တေယၢပ်ၵိၼ်းယူႇၼႄႇ?။
 - :- ပေႃးမီးပၵ်းပိူင်ၸင်ႇတေမီးလွင်ႈထင်ႇႁၢင်ႈၼႄႇ?။
 - :- ဢမ်ႇတၢပ်ႈဢၢၼ်ၸႂ်ၼိူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ၊ သႂ်ႇၸႂ်ဝူၼ်ႉၶႆႈလီလီသေတွပ်ႇၵႄႈၼႄတႃ.?
 - ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၸၼ်ထိုင်ဝႃႈၵႃးပဵၼ်ၾိင်ႈထုင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆႉ-
 - :- လူဝ်ႇၵဵပ်းႁွမ်ထိင်းသိမ်းဝႆႉၼႄႇ?။
 - :- လူဝ်ႇပိုၼ်ႉပႅတ်ႈသေဢဝ်ဢၼ်မႂ်ႇလုမ်းလုမ်းၼႄႇ?။ 
 - :- လူဝ်ႇၵဵပ်းႁွမ်ထိင်းသိမ်းဝႆႉဢၼ်လီသေဢဝ်ၶွင်မႂ်ႇဢၼ်လူဝ်ႇမီးလူဝ်ႇလႆႈလူဝ်ႇပဵၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႄႇ?။ ၼႄလွင်ႈတၢင်းသေတွပ်ႇပၼ်တႃႉ။
 - ၵၢၼ်ၸႂ်၊ ၵၢၼ်သူပ်း၊ ၵၢၼ်တူဝ် ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းတႆးႁဝ်း လူဝ်ႇပူၵ်းပွင်ၵႂႃႇၼႆႉ ထုၵ်ႇလီပူၵ်းပွင်ၾၢႆႇလႂ်လၢႆလၢႆလႄႈၸိူင်ႉႁိုဝ်?။
ပပ်ႉႁဵၼ်း ၾိင်ႈပိူင်ပၢၼ်မႂ်ႇ ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းမိူင်းတႆး/လွင်ႈၵိၼ်ယႅမ်ႉ
ပုၼ်ႈတႃႇတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေလူႇလီမီးႁႅင်းၼၼ်ႉ လွင်ႈၵိၼ်ယဵမ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၶိူင်ႈၵမ်ႉၸွႆႈဢၼ်ၼိုင်ႈ။
ႁႂ်ႈၶုၵ်းၸႂ်ႈလႆႈၵႂၢမ်းပူႇမွၼ်ႇၶဝ်ဝႃႈ_ “ႁႂ်ႈၵိၼ်တႃႇယူႇ၊ ယႃႇယူႇတႃႇၵိၼ်” ၼႆၼၼ်ႉၽွင်ႈ။
လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈ.
 - သွင်ႇၽႆးလူဝ်ႇလႆႈမူတ်းသႂ် လႄႈ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈ၊ ႁႂ်ႈမီးၼမ်ႉၵုမ်ႇလူမ်ႈတႃႇၸႂ်ႉသွႆ၊ မီးႁွင်ႈၼမ်ႉလၢႆႇၼမ်ႉဝူၺ်ႇ လီလီ ယႃႇႁႂ်ႈမီးဢၢႆမဵၼ်ၼဝ်ႈ ပဵၼ်တီႈယုင်းၶႆႇ လႄႈ တီႈၽႄႈၸိူဝ်ႉတၢင်းပဵၼ်။
 - တေလႆႈမီးတၢင်းၵိၼ်ပိုၼ်ႉၶၢမ်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇၶဝ်ႈသၢၼ်၊ ၵိူဝ်၊ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ၊ ထူဝ်ႇၼဝ်ႈ၊ ၼမ်ႉမၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႂ်းသွင်ႇၽႆးၵုမ်ႇလူမ်ႈတႃႇသေႇ၊ တေလႆႈမေႃၵဵပ်းသိမ်းႁႂ်ႈမီးပၵ်းမီးပိူင် ဢဝ်ငၢႆႈ၊ ယိပ်းငၢႆႈ၊ ႁႃငၢႆႈ။
 - လူဝ်ႇမီးတီႈသိမ်းၽၵ်း ယႃႇႁႂ်ႈမႅၼ်းမူၼ်းမႃးတွမ် ၼူမႃးယႃႉလႆႈ၊ ၶဝ်ႈမဵၼ်ၽၵ်းၼဝ်ႈလူဝ်ႇဢဝ်ပႅတ်ႈ ၵမ်းလဵဝ်။ ဢမ်လီဢဝ်မႃးၵိၼ်။
 - ၵိၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်းၽွင်းယၢမ်း - (လီသေပိူၼ်ႈၼႆႉ ၵိၼ်မိူဝ်ႈၶဝ်ႈၽၵ်းတိုၵ်ႉဢုၼ်ႇ)။
 - လဵပ်ႈႁဵၼ်းၽိုၵ်း လၢႆးမိုဝ်ႉၵႅင် ၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း၊ ႁႂ်ႈလီၵိၼ် လႄႈ ႁႂ်ႈပဵၽွၼ်းလီတႃႇလွင်ႈယူႇလီ၊ ႁႂ်ႈမေႃႁဵတ်း လႄႈ ၵဵပ်းသိမ်းဝႆႉတၢင်းၵိၼ်ဢၼ်ဝႆႉလႆႈႁိုင်၊ မိူၼ်ၼင်ႇ ၽၵ်းသူမ်ႈယႅၼ်ႈ၊ ထူဝ်ႇၼဝ်ႈၶႅပ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵုမ်ႇလူမ်ႈ။
 - ယႃႇပေမၵ်ႉမဵဝ်းလဵဝ် ၵိၼ်မဵဝ်းလဵဝ်၊ လူဝ်ႇမေႃထတ်းသၢင်ႈၵိၼ်ၸေးၸေး၊ ၸွင်ႇမၼ်းပႃးထၢတ်ႈဢၼ် တူဝ်ၵူၼ်းႁဝ်းမိူၼ်ၼင်ႇထၢတ်ႈၼိူဝ်ႉ၊ ထၢတ်ႈၵိူဝ်၊ ထၢတ်ႈဝိတ်ႇတိူဝ်ႇမိၼ်ႇ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ၊ ၵွပ်ႈၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ်ၼႆႉ မီးဝိတ်ႉတိူဝ်ႇမိၼ်ႇၼမ်လႄႈ လီလႆႈၵိၼ်ၼမ်ၼမ်။
 - ၵိၼ်ၼိူဝ်ႉ လူဝ်ႇမေႃလိူၵ်ႈသေၵိၼ် ဢမ်လီၵိၼ်လိပ်း ၵွပ်ႈမၼ်းမီးၸိူဝ်ႉယေႃးၵႃႇလႄႈ တူဝ်ၸွၼ်ၵိၼ် (PARASITE)။
 - ၵိၼ်ၼမ်ႉဢၼ်မူတ်းသႂ် ပေႃးပဵၼ်လႆႈၵိၼ်ၼမ်ႉဢုၼ်ႇၼမ်ႉမႆႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၼမ်ႉၽူတ်ႉၵတ်းၼမ်ႉဢၼ် ထွင်သႂ်ႇဝႆႉ၊ ပေႃးတေၵိၼ် ၽၵ်းလိပ်းၽၵ်းၶဵဝ်ဢဝ်ၼမ်ႉဢုၼ်ႇၵတ်းသုၵ်ႈယဝ်ႉၸင်ႇၵွႆႈၵိၼ်၊ မၼ်းၸၢင်ႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈလွင်ႈၽႄႈတိူၼ်းရေႃးၵႃႇ ဢၼ်ၸၢင်ႈၸပ်းၽႄႈၼၼ်ႉယွမ်းဢေႇၵႂႃႇ။
 - လူဝ်ႇၵိၼ်မၢၵ်ႇမႆႉမၢၵ်ႇတွၵ်ႇၼမ်ၼမ် ၵွပ်ႈမၼ်းမီးဝိတ်ႉတိူဝ်ႇမိၼ်ႇ လႄႈ ၸွႆႈပၼ်ႁႅင်းတွင်ႉသႆႈ၊ ၸၢင်ႈ ယွႆႈတၢင်းၵိၼ်ငၢႆႈငၢႆႈမႃႈလႄႈ ဢမ်ႇၵႆႉပဵၼ်တွင်ႉၸဵပ်းတွင်းလူမ်းတွင်ႉပိၵ်ႉ။
 - တၢင်းၵိၼ်သင်ၵေႃႈလီ ယႃႇၵိၼ်လူၼ်ႉၵိၼ်လိူဝ်၊ မၼ်းၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈတွင်ႉသႆႈပဵၼ်ရေႃးၵႃႇ၊ ၵဵဝ်ႉၵိၼ် ယွႆႈယွႆႈႁႂ်ႈသႆႈႁဝ်းပေႃးသိုပ်ႇၶိုတ်ႈလႅဝ်လႆႈငၢႆႈငၢႆႈၸွမ်း။
 - လူဝ်ႇမေႃလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၾိင်ႈၵိၼ်ပိူၼ်ႈသေ ၽိုၵ်းယိပ်းၽိုၵ်းၸႂ်ႉ လၢႆးမိုဝ်း၊ လၢႆးထူႇ၊ လၢႆးၸေႃႉ၊ ၸေႃႉငႅမ်ႈၸေႃႉၶႅမ်း၊ မိတ်ႈလႄႈ လၢႆးလိူၵ်ႈတီႈၼင်ႈ တီႈသုင်တီႈတႅမ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ႁႂ်ႈပေႃးၶဝ်ႈပိူၼ်ႈ၊ ယႃႇႁႂ်ႈပဵၼ်တီႈ ၶတ်းတႃလႄႈတီႈပိူၼ်ႈလီႁင်ႈ။
 - ၵိၼ်ႁႂ်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇ ၸွမ်းလွင်ႈမၢၵ်ႈမီးတူဝ်ၵဝ်ႇ။
 - ၵိၼ်ႁႂ်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇ ၸွမ်းပိူင်ၵူၼ်း လႄႈ မၢႆမီႈၸိုင်ႈမိူင်ႈ၊ တေဢမ်ႇလႆႈတိတ်းယႃႈမဝ်ႈၵမ် တေဢမ်လႆႈ ၵိၼ်လဝ်ႈလူၼ်ႉလိူဝ်။
 - သုၵ်ႈလၢင်ႉမိုဝ်း ဢွၼ်တၢင်းတေၵိၼ်ၶဝ်ႈတႃႇသေႇ၊ ၽွင်းယၢမ်းၵိၼ်ၶဝ်ႈယူႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလီၶႆႈၶိူဝ်းလီမိူဝ်ႇလီႁင်ႈ၊ လွင်ႈလီၸႂ်လဵၵ်ႉၶေႃးၶူမ်၊ ဢမ်ႇလီယဝ်ႉယွၵ်ႇၵၼ်၊ ဢမ်လီထင်ႇၶီႈမုၵ်ႈ၊ ထူမ်ႇၶီႈၶၢၵ်ႇၶီႈတိူဝ်ႇ၊ ပေႃးဢမ်ႇယိူၼ်ႉလႆႈ ႁႂ်ႈလုၵ်ႉၵႂႃႇထင်ႇၵႂႃႇထူမ်ႇ ၼွၵ်ႈမူႇၶဝ်ႈႁၢမ်ႇၵႆၵႆ။ ပေႃးတေၶီႈၸၢမ်ၵေႃႈၵူမ်ႈ ႁူဝ်တူမ်းသူပ်း၊ ဝၢႆလင်ပၼ်ယိင်ႈၶႅၼ်းလီ။
 - ဢမ်လီဢဝ်တၢင်းၵိၼ်ဢၼ်ယင်းတိုၵ်ႉမႆႈယူႇၼၼ်ႉ သႂ်ႇပႃးၼႂ်းထူင်ယၢင်(plastic)လႄႈၸေႈဢၼ်မီး ၼမ်ႉမိုၵ်ႉတႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ၊ ၵွပ်ႈဝႃႈမၼ်းၸၢင်ႈၸိူမ်ႈလူင်းၼႂ်းတၢင်းၵိၼ် လႄႈ ပဵၼ်ၽေးတႃႇတူဝ်ႁဝ်း။
ၶေႃႈထၢမ်.
 - ၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ - “ႁႂ်ႈၵိၼ်တႃႇယူႇ-ယႃႇယူႇတႃႇၵိၼ်”(To eat to live and not to live to eat) ၼႆႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇပွင်ႇၸႂ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်?။ သပ်းလႅင်းၼႄတီႈဢေႇသုတ်းသၢမ်ထႅဝ်?။
 - ၼင်ႇႁိုဝ်လွင်ႈၵိၼ်ယႅမ်ႉပေႃးတေပဵၼ်ဢၼ်ၵမ်ႉၸွႆႈ
 - :- တႃႇႁႂ်ႈမီးဢဵၼ်မီးႁႅင်း
 - :-တႃႇပဵၼ်ၵၢၼ်ပဵၼ်ငၢၼ်းလႄႈ
 - :-တႃႇမိုတ်းၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်ၼၼ်ႉထုၵ်ႇလီၶပ်းႁႅၼ်းၶိုင်ပွင်ၼင်ႇႁိုဝ်?။
ပပ်ႉႁဵၼ်း ၾိင်ႈပိူင်ပၢၼ်မႂ်ႇ ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းမိူင်းတႆး/လွင်ႈလၢတ်ႈၸႃ
ၶေႃႈပွၼ်ႈၸႂ်.
သူပ်းလီသဵင်ဝၢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်မင်ႇၵလႃႇၼႆယဝ်ႉ၊ ၵႂၢမ်းဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်း ဢွၼ်လၢတ်ႈၼႆႉ မီးသွင်ပိူင်ၵူၺ်း။
 - ၵႂၢမ်းဢၼ်ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ၊ မီးၽွၼ်းလီ၊ ပိူၼ်ႈထုၵ်ႇၸႂ်။ 
 - ၵႂၢမ်းဢၼ်ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ၊ မီးၽွၼ်းလီ၊ ပိူၼ်ႈဢမ်ႇထုၵ်ႇၸႂ်။ တေလႆႈလၢတ်ႈသွင်ပိူင်ႈၼႆယဝ်ႉ။
တီႈဢၼ်ၵူၼ်းႁဝ်းယူႇၼႂ်းၶွပ်ႈဝူင်းၼိုင်ႈဢၼ်ၼႆႉ ပေႃးမီးၵူၼ်းသွင်ၵေႃႉၵေႃႈ ႁူႉမီးၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ်လူၺ်ႈ သူပ်းၵႂၢမ်းယဝ်ႉ။
ၵွပ်ႈၼႆၸင်ႇမီးမႃးၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ-“လူမ်ႇတိၼ်ၸၢင်ႈၵၢၼ်းလႆႈ၊ လူမ်ႇၵႂၢမ်းဢမ်ႇဢဝ်လႆႈၶိုၼ်း” “မေႃလၢတ်ႈပဵၼ်သထေး၊ ဢမ်ႇမေႃလၢတ်ႈပဵၼ်ၽေး” “ႁၵ်ႉၵၼ်ၵေႃႈယွၼ်ႉသူပ်းဢွၼ်ႇၼႆႉ၊ ၸင်းၵၼ်ၵေႃႈယွၼ်ႉသူပ်းဢွၼ်ႇၼႆႉ” ၸိူဝ်းၼႆႉမီးမႃး၊ ၸင်ႇဝႃႈလွင်ႈလၢတ်ႈၸႃၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းတႆးၵူႈၵေႃႉလီလႆႈ သႂ်ႇၸႂ်တႄႉတႄႉယူႇ။
လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈ.
 - မီးလွင်ႈသင်သေဢမ်ႇဝႃႈ လီလႆႈဝႆႉၸႂ်ၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်သေ လၢတ်ႈၸႃသဵင်ၸႅင်ႈၶေႃႈတႅၵ်ႇလႅင်း။
 - လၢတ်ႈၸႃၸွမ်းဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈလူၺ်ႈတြႃး၊ ႁဝ်းၼင်ႇၵၼ်ဢမ်ႇလီလႆႈလၢတ်ႈ ႁႂ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈပေႃးလႆႈလူႉသုမ်းတႅၵ်ႇယၢႆႈ ယွၼ်ႉလူၺ်ႈသူပ်းၵႂၢမ်းႁဝ်း။
 - တေလႆႈလၢတ်ႈၸႃႇၸွမ်း ၽၢင်ႁၢင်ႈဢၼ်ယဵၼ်ႇငႄႈဢွမ်ႈပွမ်ႈ၊ သဵင်ဢူၼ်ႈဢွၼ် ဢမ်ႇထိူင်းဢမ်ႇဝႆး လၢတ်ႈႁႂ်ႈလီမိုတ်ႈလီပႅင်း။
 - လၢတ်ႈၸႃႁႂ်ႈႁူႉတီႈသုင်တီႈတဵမ်ႇ ႁႂ်ႈတူၺ်းၵူၼ်း၊ တူၺ်းတီႈ၊တူၺ်းၶၢဝ်းယၢမ်း(ၵႃလ-တေႇသ-ပုၵ်ႉၵၸ)။
 - လၢတ်ႈၸႃႇၸွမ်းလိူင်ႈၼၵ်းလိူင်ႈမဝ် ၸိုဝ်ႈၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈၸႂ်ႈ၊ ဢမ်ႇလူဝ်ႇမႄႇၵႂၢမ်းၶႃႉၸိုဝ်ႈၶၢႆသဵင်။
 - လၢတ်ႈၸႃႁႂ်ႈမီးၼမ်ႉမီးတူဝ် ၵႂၢမ်းဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီၸၢင်ႈပဵၼ်ၽွၼ်းၸႃႉၼၼ်ႉ ဝႆႉသတိသေငိူင်ႉဝႄႈ။
 - ႁႂ်ႈႁူႉၽွၼ်းလီၽွၼ်းၸႃႉ မီးလွင်ႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၼိူဝ်ၵႂၢမ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇတေလၢတ်ႈ လၢတ်ႈလိတ်ႈၵႂႃႇသေ ဢမ်ႇႁပ်ႉၶိုၼ်ႈုၼ်ႈၽွၼ်းၼိူဝ်ၵႂၢမ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆႉ တေဢမ်လႆႈမီး။
 - ၵႂၢမ်းၼႆႉ လီလႆႈဝူၼ်ႉၶႆႈႁိဝ်ႈၸင်ႈတႅၵ်ႈယင်ႇတူၺ်းယဝ်ႉ ၸင်ႇလၢတ်ႈ။
ၶေႃႈထၢမ်.
 - ယွၼ်ႉဢမ်ႇမေႃလၢတ်ႈလႄႈပဵၼ်ၽေးၼႆႉ ၸွင်ႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇယၢမ်ႈထူပ်းယၢမ်ႈငိၼ်း?။ ၶႆႈၼႄဢိတ်းၼိုင်ႈ။
 - ယွၼ်ႉမေႃလၢတ်ႈလႄႈပဵၼ်ၵူၼ်းလီၵႂႃႇၼႆႉ ယၢမ်ႈထူပ်းယၢမ်းငိၼ်းႁူႉႁၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်?။
 - ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၼႆႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႆႈလူဢၢၼ်ႇလိၵ်ႈၶေႃၼႄႉၼမ်းၸိၸမ်ႈၼႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ ႁၼ်ထိုင်ၸိူင်ႉႁိုဝ် တႅမ်ႈၼႄတီႈၵေႇသုတ်းသၢမ်ထႅဝ်တႃႉ။
ပပ်ႉႁဵၼ်း ၾိင်ႈပိူင်ပၢၼ်မႂ်ႇ ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းမိူင်းတႆး/လွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း
ၶေႃႈပွၼ်ႈၸႂ်.
"ဗာဟုသစ္စဉ္စ သိပ္ပဉ္စ၊ ဝိနယောစ သုသိက္ခိတော" ႁူႉၸွတ်ႇၶႂၢင်ၵႂၢင်ႈ မေႃသၢင်ႈမေႃပွင် ႁွမ်းသွင်ပၵ်းပိူင်လႆႈၼႆႉ ပဵၼ်ဝႆႉမင်ႇၵလႃႇလူင်ယဝ်ႉ။
တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းၼိုင်ႈၵေႃႉ ပေႃးတေလႆႈယူႇၵတ်းယဵၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၵႂႃႇ ၼႂ်းၶွပ်ႇဝူင်းၵူၼ်းဢၼ်ၼိုင်ႈၼႆႉ ပၢႆးဝူၼ်ႉ ပၢႆးလၢတ်ႈ ပၢႆးႁဵတ်း ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈဢၼ်ၶွပ်ႇဝူင်းၵူၼ်း ယိပ်းတိုဝ်ႈယူႇလႄႈ လီယိပ်းတိုဝ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ ႁူႉလႆႈလၢတ်ႈၼႄ ႁဵၼ်းၼႄၵႂႃႇ ၸဵမ်မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉမိူဝ်ႈလႅင်။ မၼ်းၸင်ႇတေမီး တၢင်းၸပ်းယၢမ်ႈသေ ယိပ်းတိုဝ်းၵႂႃႇလႆႈ လႄႈ ပဵၼ်ၽွၼ်းလီတႃႇတူဝ်မၼ်း ဢိၵ်ႇၶွပ်ႇဝူင်းၵူၼ်းဢၼ်မၼ်းယူႇသဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈ.
 - ပေႃႈမႄႈ လႄႈ ၽူႈယိပ်း ထိင်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼႆႉ တေလႆႈပဵၼ်ၶူးသွၼ်ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းသ ေႁႂ်ႈပေႃးမီးၸႂ်သိုဝ်ႈ ၸႂ်ၽႃႇၵၢင်ဝၢင်းၶိုင်ႈ ၸႂ်ႁၵ်ႉတြႃးမႅၼ်ႈႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ၽႅၼ်ႇလိၼ်ၽႃႇသႃႇ ၾိင်ႈငႄႈ လႄႈ သႃႇသၼႃႇ တီႈၵိူဝ်းလီတူဝ်ၵဝ်ႇဢိၵ်ႇပႃးၸႂ်ႁတ်းႁၢၼ်။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ လႆႈၽိုၵ်းပၼ်ၵႂႃႇ ႁႂ်ႈပေႃးမေႃၵိၼ်မေႃယူႇ မေႃၼုင်ႈမေႃၸွႆႈႁဵတ်းၵၢၼ်ႁိူၼ်း မေႃလၢတ်ႈမေႃသိူၵ်ႈသမ်ႇ မီးၸႂ်ၶႂ်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းတၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ်ၵႂႃႇ။
 - ပေႃးထိုင်ၸူဝ်ႈၶူပ်ႇၸဵမ်ယႂ်ႇယဝ်ႉ လီလႆႈသူင်ႇႁူင်းႁဵၼ်း ဢမ်ႇၼၼ်ဝတ်ႉၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ ႁႂ်ႈပေႃးႁူႉမေႃလိၵ်ႈလၢႆးၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ႁႂ်ႈမီးၸႂ်ပိုင်ႈဢိင်တူဝ်ၵဝ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းလီ ၵူၼ်းမီးၸႂ်ၽႃႇၵၢင်ဝၢင်းၶိုင်ႈမီးပၵ်းပိူင်ၵႂႃႇ။ ၼင်ႇဢၼ်ဢင်ႇၵႃႇၶိူင်ႈပိူင်ဢၼ်ၼႄမႃးတီႈၶေႃႈ(1)ၼၼ်ႉၵေႃႈႁႂ်ႈလႆႈသိုပ်ႇၽႄႈတိူၼ်းၵႂႃႇၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း။
 - ထိုင်မႃးဢႃႇယုသႅၼ်းႁၢတ်ႈႁၢႆးယဝ်ႉ ႁႂ်ႈလႆႈသိုပ်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းၼႃႈၵၢၼ်လဵင်ႉတွင်ႉၶဝ်ၵႂႃႇ။
 - ပၼ်ႇၺႃႇဢၼ်ဝႃးၼႆႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈသုတ်းတိူၵ်ႈလႄႈ တီႈလမ်ႇလွင်ႈသုတ်းသုတ်းၼၼ်ႉ ၶေႃႈယိူင်းမၢႆ ၶွင်ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတႃႇႁႂ်ႈႁူႉဝႆႉမေႃဝႆႉလၢႆလၢႆ၊ လူဝ်ႇလႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၵႂႃႇလႄႈ ပိုတ်ႇဝႆႉတူဝ်ႁဝ်းၸႂ်ႁဝ်း ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃႈတေလႆႈမႃးထႅင်ႈ တၢင်းႁူႉတၢင်းမေႃဢၼ်တေသၢင်ႇထုၵ်ႇ တႃႇတူဝ်ၵဝ်ႇ ဢိၵ်ႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းတူဝ်ၵဝ်ႇ သေႇသေႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသင်ႇသွၼ်ဝႆႉၼႆႉ ပၵ်းပိူင်(သီႇလ)ပဵၼ်ငဝ်ႈငႃႇမူႇလယဝ်ႉ။ မီးပၵ်းပိူင် ၸင်ႇမီးၸႂ်ၼိမ်သဝ်း(သမႃႇထိ)လႆႈ။ မီးၸႂ်ၼိမ်သဝ်းယဝ်ႉ ၸင်ႇမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ(ပၼ်ႇၺႃႇ)လႆႈၼၼ်ႉလႄႈ ၽိုၵ်းသွၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း တီႈလႂ်ၵေႃႈတိုၼ်းဢမ်ႇလူဝ်ႇလႆႈမဝ်မၢင်လွင်ႈ “ပၵ်းပိူင်” လႃးလႃး။
 - ၵၢပ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ် တႃႇလုၵ်ႈႁဵၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၵႂႃႇမိူဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉ ပေႃးမႄႈလႄႈၶူးသွၼ် တိုၼ်းလူဝ်ႇသႂ်ႇၸႂ် သွၼ်ပၼ်လိၵ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ လႄႈ ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ တႄႉတႄႉ။
ၶေႃႈထၢမ်.
 - တႃႇတေလဵပ်ႈႁဵၼ်းႁူႉမေႃ လႄႈ ၸပ်းယၢမ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းၸၢတ်ႈပၢၼ်တူဝ်ၵဝ်ႇၼႆႉ
 - : - လိၵ်ႈလၢႆးပၢႆၵမ်လူဝ်ႇႁဵၼ်းမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ၊
 - : - တြႃးလူဝ်ႇႁဵၼ်းမိူဝ်ႈၵႄႇၼႆၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇႁၼ်ထိုင်ၸိူင်ႉႁိုဝ်?။ သပ်းလႅင်းၼႄတႃႉ?။
 - ငဝ်ႈငႃႇပိုၼ်ႉထၢၼ် ၶွင် ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းႁူႉႁၼ်ၼမ်ႉၵတ်ႉၼႆႉပဵၼ်သင်?။
 - ပေႃးမီးပၵ်းပိူင်ၸိုင် ႁိူၼ်းၵေႃႈတေပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်း၊ ပေႃးဢမ်ႇမီးပၵ်းပိူင်ၸိုင် ႁူင်းႁဵၼ်းၵေႃႈဢမ်ႇပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းၼႆၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇႁၼ်ထိုင်ၸိူင်ႉႁိုဝ်?။
 - ၼွၵ်ႈသေပၵ်းပိူင်ၼၼ်ႉ တႃႇတေလဵပ်ႈႁဵၼ်းႁူႉမေႃ လူဝ်ႇမီးငဝ်ႈငႃႇပိုၼ်ႉထၢၼ်သင်?။
 - ဢမ်ႇသႂ်ႇၸႂ်သႂ်ႇၶေႃးၼႂ်းၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းသေ ႁူႉမေႃၼၼ်ႉၸွင်ႇပဵၼ်လႆႈ?။
 - လွင်ႈႁူႉမေႃၼႆႉ ၸွင်ႇယဝ်ႉတီႈၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းလႆႈ?။
 - ၵၢပ်ႈပၢၼ်တေႃႈလဵဝ် ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေလိုမ်းၸႂ်ဢၼႃႇၵၢတ်ႈမိူင်းၼႃႈၶွင်တူဝ်ၵဝ်ႇၵႂႃႇလႆႈၼၼ်ႉ-လူဝ်ႇႁူႉမေႃသင်လၢႆလၢႆ?။
ပပ်ႉႁဵၼ်း ၾိင်ႈပိူင်ပၢၼ်မႂ်ႇ ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းမိူင်းတႆး/လွင်ႈၵႂႃႇပႆ
ၶေႃႈပွၼ်ႈၸႂ်.
ၵူၼ်းႁဝ်းတေတိတ်းတေႃႇၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ်လႄႈသင် ႁဵတ်းသၢင်ႈၵၢၼ်ငၢၼ်းလႄႈသင်၊ ယူႇတီႈလဵဝ်ဢမ်ႇလႆႈ၊ လူဝ်ႇလႆႈၵႂႃႇလႆႈပႆ။ ၵႂႃႇပႆဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလိူင်ႈလဵၵ်ႉ။ “ၵိၼ်ဢမ်ႇထုၵ်ႇၼိုင်ႈၵမ်း ၵႂႃႇဢမ်ႇထုၵ်ႇၼိုင်ႈယၢင်ႈ” ၼႆၼၼ်ႉလႄႈ လွင်ႈၵႂႃႇပႆၼႆႉၵူၼ်းႁဝ်းဢမ်ႇလီဝႆႉမဝ်မၢင်။
လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈ.
 - ၶိူင်ႈဢၼ်ၵူၼ်းႁဝ်းၸႂ်ႉတိုဝ်း တႃႇၵႂႃႇတႃႈပႆတၢင်းၼၼ်ႉ မီးလေႃႉ၊ ႁိူဝ်းမိၼ်၊ သတ်းၶီႇ၊ သတ်းတၢင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈတေၸႂ်ႉမဵဝ်းလႂ်ၵေႃႈ လူဝ်ႇၾၢင်ႉသတိ တႃႇလွတ်ႈၽေးဢွၼ်တၢင်း။ ၵွပ်ႈၼႆ ၵႂႃႇတႃႈပႆတၢင်းၼႆႉ ဢမ်ႇဝႃႈပႆလိၼ်ၶီႇၵႃး လူဝ်ႇႁူႉပၵ်းပိူင်သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း၊ တွၼ်ႈလႂ်တႃႇပႆလိၼ် တွၼ်ႈလႂ်တႃႇၸႂ်ႉၶိူင်ႈလူတ်ႉ။ တီႈလႂ်လူဝ်ႇႁေႃႈထိူင်း ၶူဝ်တင်းၼႃႈၶၢမ်ႇၼမ်ႉၼၵ်းလႆႈၵႃႈႁိုဝ်?။ တင်ႈဢဝ်ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵႂႃႇ။
 - : ပေႃးပႆတၢင်း တေလႆႈပႆယဵၼ်ႇငႄႈလီငၢမ်း၊ ၼၢင်းယိင်းပေႃးတေၵဵပ်းၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်တူၵ်းၼိူဝ်ပိုၼ်ႉလိၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်လီၸုၵ်းသေၵဵပ်း၊ ႁႂ်ႈၼင်ႈလူင်းသေၵဵပ်း။
 - : ပႆၸွမ်းတၢင်းလႄႈ ၵႄႈၵူၼ်းၼမ် ဢမ်ႇလီလုတ်ႇလႅၼ်းယႃႈ၊ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈပိူၼ်ႈမဵၼ်လႄႈ ဢၢႆၵႂၢၼ်းလႅၼ်းယႃႈ ၸပ်းပိူၼ်ႈလႆႈတၢင်းပဵၼ်၊ ၸၢင်ႈပဵၼ်ၽေးတေႃႇပိူၼ်ႈၵူၼ်းႁိမ်းႁွမ်း။
 - : သင်ဝႃႈႁဝ်းလႆႈၼင်ႈၵႂႃႇၼိူဝ်လူတ်ႉသေ မီးၼၢင်းယိင်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူၼ်းထဝ်ႈၶဝ် လႆႈၸုၵ်းယူႇၸိုင် ႁဝ်းထုၵ်ႇလီလႆႈလုၵ်ႉပၼ် ႁႂ်ႈပိူၼ်ႈလႆႈၼင်ႈ။
 - ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေႁူႉၶိူင်ႈမၢႆ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းသေ ႁဵတ်းၸွမ်းလႆႈၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈၼၼ်ႉ တေလႆႈ သွၼ်တီႈႁူင်ႈႁဵၼ်းၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး လီပိုတ်ႇပၢင်သွၼ်ပၼ်တႃႇၼႂ်းပွၵ်ႉၼႂ်းဝၢၼ်ႈ။
 - သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းၵူၼ်းၵႂႃႇပႆၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း တႃႇတေႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်းပဵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းလီလွတ်ႈၽေး။ ပေႃးမီးတေႃ လူဝ်ႇၶုတ်းပႅတ်ႈ။ မီးလုၵ်းလူဝ်ႇထူမ်ပႅတ်ႈ။ ၵူႈၵေႃႉလီ ဢွၼ်ၵၼ်ၸွႆႈလုမ်းလႃးလႄႈ ၶႂၢၵ်ႈယႂ်ႇႁႂ်ႈတၢင်းလီသေၵဝ်ႇ။ ပေႃးမီးႁွင်ႈၼမ်ႉၼမ်ႉႁိမ်းတၢင်းၵေႃႈ လူဝ်ႇမေႃလုမ်းလႃး ႁႂ်ႈၼမ်ႇၸၢင်ႈလႆၵႂႃႇလႆႈလီလီ၊ ယႃႇႁႂ်ႈ ထူမ်ႈတၢင်းယႃႉတၢင်း။ ပေႃးၼမ်ႉၶၢမ်ႈတၢင်းၵေႃႈ လူဝ်ႇၸွႆႈၵၼ်ႁဵတ်းၶူဝ်ပၼ်။ ပဵၼ်ၵၢၼ်ၵူၼ်း တင်းၼမ်လူဝ်ႇလႆႈၽွမ်ႉၵၼ်ၼႄၼမ်ႉၸႂ်ယဝ်ႉ။
ၶေႃႈထၢမ်.
 - ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈၵႂႃႇပႆၼႆႉ မီးလၢႆးၵႂႃႇပႆၸိူင်ႉႁိူဝ်လွၼ်ႉလွၼ်ႉ? (ပႆတၢင်းၶီႇလေႃႉၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵႂႃႇ)
 - ၼႂ်းၵႃႈလၢႆးၵႂႃႇပႆၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇမေႃဝႆႉဢၼ်လႂ်?၊ ဢၼ်မေႃထႅင်ႈမဵဝ်းလႂ်လၢႆလၢႆ?
 - ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈတမ်းဝႆႉပၵ်းပိူင်ၵေႃႈ လွင်ႈၵႃးလူတ်ႉၽႃႇၵူၼ်းတၢႆ ၼႂ်းၶူးယႂ်ႇဝဵင်းလူင်ၶဝ်ၼႆႉမီးယူႇ ၵူႈမိုဝ်ႉၵူႈဝၼ်း၊ လွင်ႈၼႆႉပဵၼ်ယွၼ်ႉသင်?။ လွင်ႈၼႆႉ တေၸၢင်ႈၵႅတ်ႇၶႄႁႄႉၵင်ႈလႆႈၸိူင်ႉႁိုဝ်? တွပ်ႇၵႄႈတူၺ်းတႃႉ။
ဢပုမ်ႇပွတ်းလႄႈၵႂၢမ်းၵပ်းထုၵ်ႇ/ၵ သုမ်းပိူၼ်ႈၼႃႈတူႇ ၵ မျၢတ်ႈၶႂ်ႈယူႇၸံ
မိူင်ႈၵွၼ်ႇ မီးၵူၼ်းၵေႃႉ ႞ ၵႂႃႇၵႃႉထင်ႁိုင်ၵိုတ်းမိုင် ယူႇမိူင်းပိူၼ်ႈ ပေႃးလႆႈၶူပ်ႈပီပၢႆပၢႆ သၢႆတၢင်းၵေႃႈ ဢံႇပွင်ႇ ၶၢဝ်ႇငၢဝ်းၵေႃႈ ဢံႇထိုင် ႁိုင်ၵေႃႈႁိုင်ယဝ်ႉ လုၵ်ႈလၢင်းၼၢင်းမေးမၼ်းၵေႃႈ မုင်ႈမွင်းယူႇၵူႈဝၼ် ၵူႈၶိုၼ်း၊ ထိုင်မႃး ယၢမ်းႁူဝ်ၶမ်ႈ ၶမ်ႈ ႞ ၼၼ်ႉ မၼ်းၵေႃႈ မႅၵ်ႇတင်း ၵၢၼ်းလႅမ်ႈၼိုင်ႈ ၼုင်ႈတင်းၶူဝ်း ယွၵ်းယွၵ်းဢွၼ်ႇ ဝႆၸိူၼ်းဝႆၸၢၼ်း ၸၢႆႉဢိူၼ်း ၸၢႆႉဢၢၼ်းပွၵ်ႈမႃးထိုင်ႁိူၼ်းယဝ်ႉ။
ၼၢႆးလူင်မၼ်း လႄႈ လုၵ်ႈလၢင်းဢွၼ်ႇမၼ်း ဢွၼ်ၵၼ် ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း သံႉပေႃးမႃး လွမ်ႉႁွပ်ႈတူဝ်မၼ်းသေလႄႈ ပေႃးႁဝ်းမႃးယဝ်ႈ ပေႃႈႁဝ်းမႃးယဝ်ႈၼႆလူင်ယူႇ၊ ၼၢႆးလူင်မၼ်း ထၢမ်ဝႃႈ "သူၵႂႃႇၵႃႉ ႁိုင်ဝႃႈႁိုဝ် ပေႃးထၢၼ်ႇၼႆႉ ႁဝ်းမႄႈလုၵ်ႈ ဢွၼ်ၵၼ် မွင်းတၢင်းသူယူႇ ၵူႈဝၼ်းၵူႈဝၼ်း သူလႆႈသင်မႃးတွၼ်ႈႁဝ်းၼေႃ ၶိင်းၼႆႉ" မၼ်းၵေႃႈဝႃႈ "ၸၢင်ႈလႆႈသင်မႃး မႅၵ်ႇၵၢၼ်းလၢႆ ပွၵ်ႈၵႃႉဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၼႃႇ လႆႈၵၢၼ်းပဝ်ႇမႃးၵွႆးဢိူဝ်ႈ" 
"ဢလူဝ်ႉလူဝ်ႉ႟ ပိူၼ်ႈၵႂႃႇၵၵေႃႈ ႁဝ်းၵႂႃႇၵ ၵလၢႆလၢႆဝႃႈၵ ငိုၼ်းၵဝ်ႇၶျလုမ်းၸွမ်း၊ ၵ ယေႈပီၵိၼ်ယေႈဝၼ်း ႁဵတ်းသင်ဢံႇတၼ်းပိူၼ်ႈ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်သူၼႆႉယဝ်ႉယူဝ်ႉ၊ ၶွင်ၽၢၵ်ႇတၢင်းတွၼ်ႈဢွၼ်ႇ တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉဢွၼ်ႇသင်ၵေႃႈ ပေႃးဢံႇၸၢင်ႈသိုဝ်ႉမႃးၸူးလုၵ်ႈၸူးမေး၊ ဢံႇၵိုင်ႇတၢင်းႁဝ်းပႂ်ႉမွင်း ၵူႈဝၼ်းၵူဝၼ်းဝၼ်း၊ ယႃႇပေယူႇၸံလႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ မဵၼ်ဢၢႆႁိူဝ်ဢၢႆၶႆးၼႃႇ လူင်းၵႂႃႇလဵၼ်ႈတႂ်ႈလၢင်ႈလႄႈ ၶဝ်ႈၶံႈၵေႃႈ သူပေႃးၵိၼ်ယဝ်ႉယဝ်ႉလူင် ၵႂႃႇ ၵႂႃႇ ၵႂႃႇ။
ၼၢႆးလူင်မၼ်းၵေႃႈ ဝၢႆႇၼႃႈၶဝ်ႈၸွၵ်ႉသေယဝ်ႉ ၸုပ်ႇပၢၵ်ႇၸလႅတ်း ဝႆႉၼႃႈတူႇလူင်ယူႇ၊ သူပႆႇလိၼ်ၵိၼ်ၶဝ်ႈမႃးယူဝ်း ၼႆႉၵေႃႈ ဢံႇထၢမ်၊ ဢိုဝ်ႉ ပိူၼ်ႈမီးၽူဝ်ႁဝ်းမီးၽူဝ် တလီၵူဝ်ပဵၼ် မေးၶဝ်ထႅင်ႈၸၢတ်ႈၼႃႈလူးၵွၼ်ႇ၊ ဢိမ်ႇသၢမ်ပိူင် - ဢိမ်ႇပိူင် ႞ ၽူဝ်ၵိၼ်ယႃႈ၊ ဢိမ်ႇပိူင် ႞ ၽူဝ်ၵႂႃႇၵႃႉၼၢၼ်းမႃး၊ ဢိမ်ႇပိူင် ႞ ၽူဝ်ႁဵတ်းၼႃးဢံႇလႆႈၶဝ်ႈ။ ဢဝ်ၽူဝ် ပေႃးလီၵေႃႈ ပဵၼ်ၽူဝ် ပေႃးဢံႇလီၵေႃႈ တႃႉလီၵူဝ်လႃႈ -ႁိုဝ်ႉ- ဝႃႈၼႆသေ သွင်ႉလူင်းႁိူၼ်းၵႂႃႇၶႃႉ ၸိုဝ်ႈၽူဝ်မၼ်းယူႇႁိူၼ်းတၢင်းတူၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ထိုင်ၶၢဝ်းလပ်းသိင်ႇၸွမ်ႉႁွမ်ႉမႃး - "သုၵ်ႈတိၼ်သုၵ်ႈမိုဝ်းသူလႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးသုၵ်ႈယဝ်ႉ ၶဝ်ႈမိူဝ်းၼႂ်း လုၵ်းၼွၼ်းသဵင်ႈသဵင်ႈ ၽႂ်ယႃႇပေယူႇၵႃႈၼွၵ်ႈ ႁဝ်းၵူဝ်ၽဵတ်ႇၵူၼ်းၵႃႉ ၶဝ်ႈမိူဝ်း ၶဝ်ႈမိူဝ်းဝႃႈၼႆသေ တွၵ်ႇသႄႈၽၵ်းတူ တရၢၵ်ႉတရၢၵ်ႉတရၢၵ်ႉ ၶဝ်မႄႈလုၵ်ႈ ဢုပ်ႇၵၼ်ယူႇ ဢိၼ်းဢွၼ်းဢိၼ်းဢွၼ်း တေၼွၼ်းၵေႃႈ ၽြႃးပေႃးဢံႇတၼ်းဝႆႈယဝ်ႉ။
ထိုင်ယၢမ်းလိုၵ်းမႃးတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼွၼ်းလပ်းသဵင်ႈယဝ်ႉ သေႇၶျွင်ႉသေႇၶျႃႇ - ၽၵ်းၵႃႇပီႈၵူၼ်းၵႃႉ ၸင်ႇၸႃႉပွၵ်ႈမႃးမႂ်ႇၶဝ် ဢၼ်ၵိုတ်းယူႇ တီႈၼွၵ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇမႃးၶပ်းၶိုင်ပၺႃႇမၼ်း - ထွၼ်ႇသႄႈၵၢၼ်းသေယဝ်ႉ ထွၵ်ႇတူၵ်းတီႈၵၢင်ႁိူၼ်း၊ ၵရူင်းၵရၢင်းၵရိၼ်း ပဵၼ်ငိုၼ်း ပဵၼ်ၶမ်း ပဵၼ်သႅင် သံႉပေႃးၶဵဝ် - လႅင် - လိူင်ၽိူၵ်ႇ - သွမ်ႇ မၢၵ်ႇမိူဝ်ဝႆႉတၢင်းႁွင်ႈၼိူဝ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ - ၽူၼ်ငိုၼ်းၽူၼ်ၶံးတူၵ်းယဝ်ႉႁေးၼႆလႄႈ။
ၼၢႆးလူင်မၼ်းၵေႃႈ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉႁိပ်ႈၼႅတ်ႈ ၽုတ်ႇၽၢတ်ႇလုၵ်ႉမႃး ထွတ်ႇသႄႈၽၵ်းတူၵရိူင်း ၵရၢင်း - မၼ်းၼၢင်း ယႅင်ႇသိၼ်ႈ ၽၢႆႉပၢၵ်ႇမူၵ်ႇသေယဝ်ႉ တိုပ်ႈတိၼ်လူင်ဢွၵ်ႇၵႂႃႇယဵဝ်ႈၵၢင်ၸၢၼ်းၼၼ်ႉသေယဝ်ႉဝႃႈ "ဢလူဝ်ႉ မိူဝ်ႈၼႆႉ တွင်ႉၾႃႉပၢင်ႇလၢဝ်ႁၢင်ႇၸၢႆႇဝၢႆး တႃႉဢွၵ်ႇၸႂ်ၶႂ်ႈၼွၼ်းႁိမ်း ၵူၼ်းၸၢႆးႁႄလႃႈ ဝႃႈၼႆသေ ၶိုၼ်းတိုပ်ႈတိၼ်ၶဝ်ႈႁိူၼ်းမႃး ပရၢင်ႉ ပရၢင်ႉ ပရၢင်ႉ ႁိူဝ်ႇ လူမ်ႉတၢႆ ဢလၢင်ႉၵၢင်ႉ ႁိမ်းၸဝ်ႈၵႅမ်မိူင်းႁဝ်းၼႆႉယဝ်ႉႁေး ဢႁႅမ်ႉ - ဢႁႅမ်ႉ ၶႅမ်ႉတႄႉဢိူဝ်ႈၵံးၼႆႉ။
←လမ်းၼႂ်း
ဢပုမ်ႇပွတ်းလႄႈၵႂၢမ်းၵပ်းထုၵ်ႇ/ၶႂ်ႈၸဵဝ်း ႁႂ်ႈၵၢၼ်း ၶႂ်ႈၼၢၼ်း ႁႂ်ႈလႅၼ်ႈ
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၵွၼ်ႇ - ပိူၼ်ႈဢံႇႁွၼ်ႇၽိတ်းၵၼ် ဢံႇတွၼ်ႉ ၵိၼ်ၼိူဝ်ႉၵၼ် - ယၢမ်းၼၼ် ၵႃႈပဵၼ်သိူဝ်လူင် ၸူင် ဢၢင် ယီး ယိူင်း ၸၢင်ႉ မႃႉ သၢင်ႇသီႈ မီထိူၼ်ႇ လႄႈ တူဝ်မိၼ် တူဝ်ၵၢၼ်း ၽၢၼ်း ၵႂၢင် ပၢင်တၢႆး ၸၢတ်ႇၶၢႆး မူ မႃ ၵႃလံ လၢင်းတႃႉ ၸႃႉၸဵမ်ၼူၵ်ႉဢွၼ်ႇၼူၵ်ႉလူင် ၶဝ်ဢၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းပွႆးလူင် ၸဵတ်းဝၼ်းၸဵတ်းၶိုၼ်း ၵိုၼ်းၵေႃႈၵိုၼ်းတႄႉတႄႉ။
ၸၢင်ႉလူင်ႁဵတ်းၵေႃႉႁွင်ႉသေႃႇ ပေႃႉမွင်းမေႃး တရူင်းတရူင်း - ထွမ်ႇထွမ်ႇ႟ ယၢမ်းၽွင်းပွႆးလူင်ႁဝ်းၼႆႉ ၽႂ်ယႃႇပေၽိတ်းၵၼ် - ၽႂ်ႁၼ်ၽႂ်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈမီးၸႂ်မဵတ်ႃႇ -ၽႂ်မီးပၺႃႇသင်ၵေႃႈ - မႃးၶေႉၶဵင်ႇၵၼ် လီလီငၢမ်းငၢမ်း - ၸၢမ်းႁႅင်းၵၼ်၊ လႅၼ်ႈၶေႉၵၼ် ဝႅၼ်ၶေႉၵၼ်၊ လံၼံႉလုၺ်းၼံႉၶေႉၵၼ် - မိၼ်တႅမ်ႇမိၼ်သုင်ၶေႉၵၼ် ၶႅမ်ႉၶႅမ်ႉ႟ တရူင်းရူင်း
ယၢံးၼၼ် ၸိူဝ်းလႅၼ်ႈၵေႃႈလႅၼ်ႈ ၸိူဝ်းဝႅၼ်ၵေႃႈဝႅၼ် ၸိူဝ်းမိၼ်ၵေႃႈမိၼ် ၶေႉၵၼ် ၵူႈသံႇၵူႈပိူင် ပၢင်တၢႆးတႄႉ လႅပ်ႈတေဢံႇပႄႉပိူၼ်ႈၸိူဝ်းတူဝ်ယႂ်ႇ တူဝ်လူင်ၼၼ်ႉ မၼ်းၸင်ႇ ၵႂႃႇႁၼ်တဝ်ႇ မၼ်းဝႃႈ "ႁႃးလႅၼ်ႈၶေႉၵၼ်ႁိုဝ်း လုင်းတဝ်ႇ?"
တဝ်ႇၵေႃႈဝႃႈ "ဢိူဝ်ႈ ၶေႉၸၢမ်းတူၺ်းလႄႈ ထုင်းၵႂၢမ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇဝႃႈ ၶႂ်ႈၸဵတ်းႁႂ်ႈၵၢၼ်း ၶႂ်ႈၼၢၼ်းႁႂ်ႈလႅၼ်ၼႆ ဢံႇၸႂ်ႈႁိုဝ် - ၶေႉၵၼ်ၵေႃႈ မႂ်းသုမ်းႁႃးဢိူဝ်ႈ" ပၢင်တႆး ၶႂ်ႈၶူဝ်ၼႃႇၼႃႇ - 
"ပုၼ်ႈတႃႇတေသုမ်းၼႆႉ ဢံႇထၢင်ႇလႃးလႃး ပေႃးႁႃးလႅၼ်ႈၶေႉၵၼ်တႄႉ - ၵဝ်ယင်းတႃႉ ၼွၼ်းဝၼ်း သွင်သၢမ်တိုၼ်ႇ ၸင်ႇၶေႉၵေႃႈ ပႄႉဢိူဝ်ႈ မႃးလႄႈမႃးလႄႈ ၶေႉမိူဝ်ႈလဵဝ်"
ၼိုင်ႈ-သွင်-သၢမ် ယၢမ်းၼၼ် ၶဝ်လႅၼ်ႈၶေႉၵၼ် တၢင်းဝႆး ပၢင်တၢႆးသံႉပေႃးၶၼ်သေလူမ်းယဝ်ႉ - မၼ်းဢႅၼ်ႇၵႂႃႇ ၸူဝ်ႈယႃႇပလူင် ႞ ဝၢႆႇတူၺ်းမႃးတၢင်းလင် - တေႃႈယင်းပႆႇႁၼ်တဝ်ႇ၊ ၽဝ်ႇၼၼ်ႉ သံႉဢႅၼ်ႇၵႂႃႇထႅင်ႈ သၢမ်ႁူၺ်ႈ သၢမ်ၵုင်ၵုင်း ႁွင်ႉဝႃႈ - ႁိူဝ်း လုင်းတဝ်ႇ - မႂ်းမီးယူႇတီႈလႂ် - ၼႆၵေႃႈ ဢံႇငိၼ်းသဵင်ၽႂ် တွပ်ႇၶိုၼ်းမႃး မၼ်းၵေႃႈဝႃႈ တႃႉၵဝ်ၼွၼ်းဝၼ်းပႂ်ႉမၼ်း သွင်သၢမ်တိုၼ်ႇၵေႃႈ ပႄႉလီလီယူႇ ၼႆလႄႈ ၼွၼ်းလပ်းဝႆႉယဝ်ႉ။
တဝ်ႇတႄႉ ဢံႇၵိုတ်းဢံႇလိုဝ်ႈ - ၵႂႃႇသိုဝ်ႈသိုဝ်ႈ ဢံႇဝၢႆႇတူၺ်းၽႂ် ယၢင်ႈ ႞ ယဝ်ႉ ယၢင်ႈ ႞ ဝႃး ႞ ယဝ်ႉ ဝႃး ႞ ၶပ်ႉၶၢဝ်းၵႂႃႇလွႆးလွႆး တေႃႇပေႃးၽႅဝ်ပွႆး တီႈပၢင်ႇၶေႉၶဵင်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ပၢင်တၢႆးတႄႉ ပိူဝ်ႈမၼ်းလႅၼ်ႈၶိုၼ်ႈႁူၺ်ႈလူင်းၵွင်း ယၢမ်းၽွင်းၼွၼ်းၼၼ်ႉ လပ်းလီၼႃႇၼႃႇ တေႃႇထိုင် ဝၼ်းၸၢႆႉလူင်း ၸင်ႇၽုတ်ႇၽၢတ်ႇလုၵ်ႉမႃးတူၺ်း ၽၢႆႇၼႃႈၽၢႆႇလင် တႃသံႉၵႂင်ယဝ်ႉလႄႈ - လႅၼ်ႈၶုၼ်ႇၶိုၼ်းတင်းၵဝ်ႇ - ၵႂႃႇထိုင်တီႈမၼ်း ႁူပ်ႉတဝ်ႇ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉသေယဝ်ႉ သံႉၶုၼ်ႇၶိုၼ်းမႃး - ဢႅၼ်ႇဝႆးဢႃးလႃး ပႃးလႃး ၽိူဝ်ႇမၼ်းထိုင်မႃးၼႂ်းပွႆး သံႉပေႃး တူၵ်းလိုၼ်းတဝ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။
ယၢမ်းၼၼ် တဝ်ႇၵေႃႈ ယုမ်ႉသၢႆႉဝၢႆႈလႅင်ႈ - မိုဝ်းတဝ်ႉဢႅင်ႈတိၼ်ယၼ်ၶႃၵၢင်ႇသေယဝ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ ပီႈသၢင်ႇပၢင်တၢႆးၶဝ် - ပဵၼ်ႁိုဝ်ဢေးၵံးၼႆႉ ႁဝ်းတႄႉ လိုဝ်ႈႁိူဝ်ႉႁိူဝ်ပေႃးယဵၼ်ထင်တီႈ - ၶီႈႁဝ်းသံႉပေႃးၵတ်းယဝ်ႉ တၢင်းၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈမိူၼ်တဝ်ႇဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ႁုႁိုဝ်ႉၵံးၼႆႉ၊ ၼႂ်းလေႃးၵလူင်ၼႆႉ ၽူႈဢံႇသုတ်ႈဢံႇႁူၼ် တေႁူင်ႁၢင်း - ၽူႈဢံႇသႂၢင်းၵိၼ်ပိူၼ်ႈတေတူၵ်းတႅမ်ႇဢိူဝ်ႈ ဢၢႆႈႁူတင်ႈႁူတွပ်း႟။
←လမ်းၼႂ်း
ဢပုမ်ႇပွတ်းလႄႈၵႂၢမ်းၵပ်းထုၵ်ႇ/ၼၢင်းယိင်းမေႃလၢတ်ႈ မႅၼ်ႈထၢတ်ႈၸႂ်လီ
ၵူၼ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ၵေႃႉ ႞ - ၵႂႃႇႁႃၽိုၼ်းၼႂ်းထိူၼ်ႇ မၼ်းၽၼ်းမႆႉတူၼ်ႈ ႞ တႅပ်းပဵၼ်သွင်ပွတ်း မႄးလၢၼ်းၵိင်ႇလၢၼ်းၶႃႈယဝ်ႉလီလီ ယုၵ်ႉမႅၵ်ႇတၢင်ႇမႃႇ ပွၵ်ႈမႃးၸွမ်းတၢင်း - ၵွႆႈမႃးၵွႆႈၼၵ်း ႁူဝ်မႃႇၵေႃႈၸဵပ်း တိၼ်ၵေႃႈၸဵပ်း လႅတ်ႇမႆႈႁိူဝ်ႇၼႆႈ ပင်းတူၵ်းပင်းတူၵ်း ဢလူဝ်ႉ႟... ၵဝ်ၼႆႉ ပေႃးၸၢင်ႈယူႇ ၼိူဝ်ဝတ်ႉၼိူဝ်ၵျွင်း - ၼုင်ႈၽႃႈလိူဝ်သၢင်ႇၵၢၼ်း ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵမ်ႇမထၢၼ်း ၽႃႇဝၼႃႇယူႇလီလီယဝ်ႉ - သမ်ႉထႂၢၵ်ႈလူင်းမႃးႁဵတ်းသင် - ၵမ်းၼႆႉမႃးၶတ်း ၼႃႈႁိူၼ်းလူင်လင် ႞ - လူဝ်ႇႁႃၶဝ်ႈႁႃငိုၼ်းႁႃၽိုၼ်းႁႃၼမ်ႉ - သံႉလႆႈပဵၼ်လုၵ်ႈမၢၼ်ႈၶုၼ် - ပဵၼ်တၵႃႇၸဝ်ႈမုၼ် - ပီႈႁွင်ႉၼွင်ႉႁႃ - ၶႅၵ်ႇလီပၢင်ၸႃႉၼႃႈမၢၼ်ႈ ၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႈလူဝ်ႇထၢမ်း - ၵဝ်ၼႆႉႁႃတုၵ်ႉၶႃႉသႂ်ႇတူဝ်ၵူၺ်းလူင်...
ၽိတ်းယဝ်ႉ ၽိတ်းယဝ်ႉ ပေႃးပဵၼ်ၼႆႉ လူဝ်ႇမိူဝ်းၽိတ်းၵၼ်တင်း မႄႈယိင်းသေယဝ်ႉ ပႅတ်ႈၵၼ်ၶၢတ်ႇၶၢတ်ႇ ၽၢတ်ႇၵၼ်လၼ်သွင်ႉ ၶိုၼ်းမိူဝ်း ႁဵတ်းတပႄး ၸဝ်ႈမုၼ်ထႅင်ႈလီယဝ်ႉ - ဝူၼ်ႉလူင်မႃးၸွံးတၢင်း ၽိူဝ်ႇထိုင်ႁိူၼ်းမႃး - ၸွႆႉၶၢင်းၼၢင်းမေးဢွၼ်ႇမၼ်း သမ်ႉမေႃႁဵတ်းလေႃးၵဝၢတ်ႈ လၢတ်ႈယုမ်ႉယုမ်ႉ ဢလူဝ်ႉ... ၸဝ်ႈတီႈႁၵ်ႉၼၢင်းပႅင်း - ပႄႉမႃးႁႅင်းထၢၼ်ႇၼႆႉ - မႅၵ်ႇမႆႉၵေႃႈပႄႉမႃးဢဝ်လႅမ်ႈယႂ်ႇလႅမ်ႈလူင် - ၼၢင်းၼွင်ၵူဝ် ဢဵၼ်တွင်ႉပီႈလူႉဢိူဝ်ႈ ဢဝ်မႃးဝၼ်းဢိတ်းဢိတ်းလႄႈ - မႃးမႃး ႁဝ်းသုၵ်ႈပၼ်တိၼ်သူၸဝ်ႈ - ႁဝ်းၵၼ်ႁုင်ၶဝ်ႁုင်ၽၵ်း ဝၢၼ်ဝၢၼ်သေ ပႂ်ႉမုင်ႈမွင်းတၢင်းသူဝႆႉ တင်းၼႂ်ၵေႃႈၼႆႉ... တၢင်ႇပွၵ်ႈယႃႇပေမႅၵ်ႇမႃးလႅမ်ႈယႂ်ႇၼႃႇ - ယႃႇပေမႃးလႃႈလႃႈ ၸိူင်ႉၼႆၼႃႈသူ႟။
ၵူၼ်းၸၢႆးလူင်တၼ်ႇႁဝ်းၼႆႉ သူဢမ်ႇတၢပ်ႈမႆႈၸႂ်ၸွမ်း ပေႃးၵွမ်ႉမႆႉဢွၼ်ႇ တၢၼ်ႇၼႆႉၵွႆး - ဢမ်ႇပွင်ႇၶရႃႇသင် - မိူဝ်ႈၽုၵ်ႈ ယင်းတေၵႂႃႇမႅၵ်ႇမႃး ပွတ်းငဝ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉ ၼၵ်းသေၼႆႉ သွင်ပုၼ်ႈၵွၼ်ႇဢိူဝ်ႈသူၶႂ်ႈႁု - တႃႇဝူၼ်ႇပုၼ်ႈၽွၼ်း တွၼ်ႈႁႃႈလဵင်ႉလုၵ်ႈမေးၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ႁဝ်းလူင်သူၵေႃႈ - ဝႃႈၼႆ ဢုပ်ႇၵၼ် ယၢမ်းဢၼ်သုၵ်ႈတိၼ်သီမိုဝ်း ပၼ်မၼ်းၼၼ်ႉ -
ၽိူဝ်ႇထိုင် မိူဝ်ႈၵိၼ်ၶဝ်ႈပႃးၵေႃႈ တေႃႈယင်းဢမ်ႇတၼ်းၶုၵ်းၸႂ်လႆႈ - တၢင်းၶႆႈၸႂ် ဢၼ်မၼ်းဝူၼ်ႉမႃးၸွမ်းတၢင်းၼၼ်ႉ ၵၼ်ႉၼႅတ်ႉယိပ်းဢဝ်ၶဝ်ႈ ဢဝ်ၽၵ်းသႂ်ႇသူပ်းၶူပ်းယႅမ်ႉ ထွမ်ႇဢရသႃႇမၼ်းသေလႄႈဝႃႈ - မႄႈၸဝ်ႈႁိူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ ၵႆႉၵေႃႈၵႆႉ ပၢၵ်ႈၵေႃႈၸၢင်ႈ - ႁၢင်ႈၵေႃႈငၢမ်း - လၢတ်ႈၵႂၢမ်းၵေႃႈမေႃၼႃႇ ႁုင်ၶဝ်ႈႁုင်ၽၵ်းၵေႃႈ ဢရသႃႇမၼ်းၶႅမ်ႉဝႃႈၶႅမ်ႉ - ႁဝ်းသမ်ႉပေႃး ဢမ်ႇၶႂ်ႈၽၢတ်ႇ ဢမ်ႇၶႂ်ႈယၢၼ်သူ သေဢိတ်းယဝ်ႉ - "ဢေႃး... ၼၢင်းယိင်းမေႃလၢတ်ႈ - မႅၼ်ႈထၢတ်ႈၸႂ်လီ တႄႉတႄႉယဝ်ႉ။"
ၵွင်ဝီႇၶီႇပပ်ႉ/ထၢၼ်
This is a list of , which are further subdivided into on which which books can be found. Our twelve departments are: Computing, Engineering, Help, Humanities, Languages, Mathematics, Miscellaneous, Recreational activities, Science, Social sciences, Standard curricula, and Wikijunior; we also have a . 
Most departments have a top-level shelf shown under for , and then more-specific top-level shelves below that. Feel free to explore!
လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဝီႇၶီႇပပ်ႉ
လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဝီႇၶီႇပပ်ႉ
ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်း ဢၼ်ငဝ်ႈငႃႇလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈ ဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း ဝီႇၶီႇပပ်ႉ
တၢင်းယိူင်းဢၢၼ်း ၶွင်ပပ်ႉဢၼ်ၼႆႉၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် တႃႇၸိၼမ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တီႈ ၶၢဝ်းတၢင်း ဝီႇၶီႇပပ်ႉၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ် တႄႇပဵၼ် ၽူႈဢၢၼ်ႇလိၵ်ႈ တေႃႇ ပေႃးပဵၼ်မႃႈ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ လႄႈသိုပ်ႇၵႂႃႇၼၼ်ႉ တွၼ်ႈလႂ်တွၼ်ႈၼၼ်ႉၼႆႉ မၼ်းတေပိုတ်ႇၼႄပၼ်ဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ထုၵ်ႇလီႁူႉဢီႈသင် တွၼ်ႈတႃႇ ၶၢဝ်းတၢင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။
တွၼ်ႈ 1 သိုပ်ႇမိုတ်ႈ
/ၵဵဝ်ႇၵပ်းပပ်ႉ/
/ဝီႇၶီႇပပ်ႉ ၼႆႉ ပဵၼ်ဢီႈသင်/
/ၵၢၼ်တင်ႈ ဢၶွင်ႉၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း/
/လွင်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်း လႄႈ လွင်ႈၽွမ်ႉၸႂ်/
/ပေႃႇလသီႇ လႄႈ လၵ်းၼမ်း/
Wikibooks Stacks/Departments
ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ် သဵၼ်ႈမၢႆ ၶွင် ၊ ၸိူဝ်းဢၼ်တေၸႅၵ်ႇပဵၼ် တီႈဢၼ်တေၸၢင်ႈ ႁၼ်လႆႈ ပပ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းႁွင်ႈၵၢၼ်ႁဝ်းၶႃႈ သိပ်းသွင်ႁွင်ႈၼႆႉ ပဵၼ် လွင်ႈၶွမ်း၊ လွင်ႈဢိၼ်ႇၵျိၼ်ႇၼီႇယႃႇ၊ လွင်ႈၸွႆႈထႅမ်၊ ပၢႆးမၼုတ်ႉသ၊ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်း၊ ပၢႆးၼပ်ႉ၊ ၵူႈသမ်ႇသႅၼ်ပိူင်၊ ၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင် လိုဝ်ႈႁိူဝ်ႉလိုဝ်ႈၸႂ်၊ ပၢႆးသၢႆ၊ ပၢႆးသၢႆ တူင်ဝိူင်းၵူၼ်း၊ လၵ်းသုတ်ႇ လၵ်းၸဵင်၊ လႄႈ ဝီႇၶီႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ ႁဝ်းၶႃႈမီးပႃး ပႃးၵွၼ်ႇ။
တီႈႁွင်ႈၵၢၼ် ၵမ်ႉပႃႈၼမ်ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၶဵင်ႇ ထၢၼ်ႈသုင် ဢၼ်ၽၢႆႇတႂ်ႈမၼ်း ၼႄဝႆႉတွၼ်ႈတႃႇ ၊ လႄႈ ၶဵင်ႇထၢၼ်ႈသုင် ဢၼ်တိူဝ်း ၸႅၵ်ႇတူဝ် ၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉ။ ၶဝ်ႈႁႃတူၺ်း လွတ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းလႅဝ်း လႆႈယူႇ။
ၵွင်ဝီႇၶီႇပပ်ႉ/လွင်ႈထိင်းသိမ်း
Pardon the bare walls here. For now we only have lists of things to deal with by hand; once we get better tools on-line for assisting these tasks, we hope to make the place more presentable.
 - ၼႃႈလိၵ်ႈ ၸိူဝ်းတိုၵ်ႉတုၵ်းယွၼ်းဝႆႉ လွင်ႈသူၼ်ၸႂ်
 -