ပပ်ႉႁဵၼ်း ၾိင်ႈပိူင်ပၢၼ်မႂ်ႇ ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းမိူင်းတႆး/လွင်ႈၼုင်ႈဝႆ
ၶေႃႈပွၼ်ႈၸႂ်.
ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ လၢတ်ႈႁင်း ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇ လႄႈ ပၼ်ၵႂၢမ်းသင်ႇသွၼ်ဝႆႉဝႃႈ "ၼုင်ႈဝႆဢွမ်ႈပွမ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ပိူင်ၵူၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ" ၼႆယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် ပေႃးတေထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်းလွင်ႈယူႇလီတူဝ်ၵဝ်ႇ၊ သရေႇၵူၼ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ၊ ၵုင်ႇမုၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းတူဝ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉ လွင်ႈၼုင်ႈဝႆ ပဵၼ်ၶိူင်ႈၵမ်ႉၸွႆႈဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈ.
 - ပေႃးတေၼုင်ႈဝႆၸွမ်း ၶိူင်ႈၼုင်ႈပၢၼ်ၵွၼ်ႇ ၸွမ်းၼင်ႇၾိင်ႈၵဝ်ႇထုင်းမွၼ်ႇၸိုင်၊ ႁူႉတေသၢၼ်ၶတ်းပႃး ၵၢပ်ႈဝၢၼ်ႈပၢၼ်မိူင်းယၢမ်းလဵဝ်၊ ၵွပ်ႈၼႆၶူဝ်းၼုင်ႈပၢၼ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉ
 - : (ၵ) လီလႆႈဝႆႉၼႂ်းႁူင်းၼႄၶူဝ်းၵိုၵ်းပိုၼ်း၊
 - : (ၶ) ဝၼ်းယႂ်ႇဝၼ်းလူင် ဝၼ်းသၢင်ႇထုၵ်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ်ဢွၵ်ႇဢဝ်ၼုင်ႈႁူမ်ႇ ဢွၵ်ႇၼႄၵူၼ်းမိူင်းၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ပေႃးလႆႈႁၼ်လႄႈႁၵ်ႉသႃပႅင်းၵိုမ်းဝႆႉ။
 - ၼုင်ႈဝႆ ၼင်ႇႁိုဝ်တေသၢင်ႇထုၵ်ႇၸွမ်းၾိင်ႈထုင်း လႄႈ ဢမ်ႇသၢၼ်ၶတ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း။ တီႈတႅၵ်ႈတူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း -
 - : (ၵ) ၵူၼ်းၸၢႆးၼုင်ႈၵူၼ်ၶႃလီႇယဝ်ႉသႂ်ႇသိူဝ်ႈတႅၵ်ပုမ်။
 - : (ၶ) ၵူၼ်းယိင်းၼုင်ႈၶူဝ်းတႆးပၢၼ်မႂ်ႇယဝ်ႉသႂ်ႇၵုပ်းယေႃး- ၸိူဝ်းၼႆႉလႂ် ၸၢင်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇယူႇ။
 - (ၵ) ဢမ်ႇလီပႅတ်ႈ ၶူဝ်းၼုင်ႈၶူဝ်းဝႆ ဢၼ်ၵိုၵ်းၶိူဝ်းၾိင်ႈထုင်းၽႂ်မၼ်း။
 - : (ၶ) ၼုင်ႈဝႆ ႁႂ်ႈပေႃးမႅၼ်ႈ သၽႃႇဝပၢၼ်လႂ်ပၢၼ်ၼၼ်ႉ၊ ႁႂ်ႈမႅၼ်ႈသီမႅၼ်ႈဢႃႇယူႉတူဝ်ၵဝ်ႇ။ ပေႃးၵႂႃႇပွႆးလၢမ်း(ၶႅၵ်ႇလီ) ဢမ်ႇလီၼုင်ႈၶူဝ်းလမ်မူတ်းမူတ်း၊ ၵွပ်ႈမၼ်းဢွၵ်ႇတီႈပွင်ႇဝႃႈ(သဝ်းမွင်)၊ ပေႃးၵႂႃႇ ပၢင်ၸႃႉ ဢမ်ႇလီၼုင်ႈၶူဝ်းသီႁိူဝ်ႈလၢႆးမွၵ်ႇ၊ သီလႅင်ပွင်ႇဝႃႈႁတ်းႁၢၼ်၊ သီၶွင်ႇပွင်ႇဝႃႈႁၵ်ႉပႅင်းၸိူဝ်းၼႆႉ လူဝ်ႇလႆႈဝႆႉသတိ၊ ၶူဝ်းၼုင်ႈၼွၼ်းဢမ်ႇလီၼုင်ႈဢွၵ်ႇလႄႇ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းၶူင်ႇ။
 - : (င) ၼုင်ႈဝႆ ႁႂ်ႈပေႃးမႅၼ်ႈၸွမ်း လွင်ႈယူႇလီတူဝ်ၵဝ်ႇ။
 - : (ၸ) ၼုင်ႈဝႆ ႁႂ်ႈပေႃးမႅၼ်ႈ ဢုတုၶၢဝ်းၵတ်းၶၢဝ်းမႂ်ႈၶၢဝ်းၽူၼ်။
 - : (သ) ႁႂ်ႈမီးတၢင်းၵႅပ်ႈလႅပ်ႈလိူမ်ႈလႆႇ။
 - : (ၺ) ၼုင်ႈၶူဝ်း ဢၼ်ၵိုင်ႇလႅပ်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇ လႄႈ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၼႃႈၵၢၼ်တူဝ်ၵဝ်ႇ၊ မိူၼ်ၼင်ႇၶူဝ်းသိုၵ်း၊ ပလိၵ်ႈ၊ ၶူဝ်းၼုင်ႈၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၼႂ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈဢဝ်မႃးၼုင်ႈ။ ၸၢင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈမၢႆမီႈ၊ ဢမ်ႇလီႁူမ်ႈၶူဝ်းၼုင်ႈၵၼ် ၸၢင်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ၽိဝ်ၼင်ၵၼ်။
 - ၶူဝ်းၼုင်ႈ လူဝ်ႇၵႆႉသၵ်ႉ၊ ယႃႇႁႂ်ႈမၼ်းမဵၼ်ၶႆးၼုၵ်ႈၵူဝ်ႈ၊ သၵ်ႉသေတၢၵ်ႇႁႅင်ႈယဝ်ႉ တူပ်ႉဝႆႉလီလီ၊ ပေႃးပဵၼ်လႆႈ ဢဝ်မေႃႈၾႆးတၢတ်ႈဝႆႉၶႅၼ်းလီ၊ ၶူဝ်းတၢတ်ႈၼႆႉ လီၼုင်ႈဢမ်ႇၵႃႈ ၵႅတ်ႇၶႄရေႃးၵႃႇ ၽိဝ်ၼင်ဢမ်ႇႁႂ်ႈၸပ်း၊ ပိူၼ်ႈတူၺ်းၵေႃႈၶႅပ်ႉလႅပ်ႈ၊ မိူၼ်ပိူၼ်ႈဝႃႈ ၵႆႇႁၢင်ႈလီပိူဝ်ႈၶူၼ် ၵူၼ်းႁၢင်ႈလီ ပိူဝ်ႈၶိူင်ႈ၊ ပေႃးၶူၼ်ၵႆႇဢမ်ႇလိူမ်ႈမိူၼ်ၼူၵ်ႉၼၢဝ်၊ ပေႃၶူဝ်းဢမ်ႇၶႅမ်ႉလႅပ်ႈၵေႃႈမိူၼ်ၵူၼ်းၶေႃႉယဝ်ႉ။
 - တိုဝ်းၶႅပ်းတိုဝ်းသွၵ်း လႄႈ မူၵ်ႇႁူဝ်ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈမၼ်းသၢင်ႇထုၵ်ႇၸွမ်းတီႈမၼ်း၊ ႁႂ်ႈႁူႉတီႈလႂ်လီတိုဝ်း တီႈလႂ်လီထွတ်ႇလီပူတ်း၊ တီႈတႅၵ်ႈမၼ်း ပေႃးၶဝ်ႈႁိူၼ်း လူဝ်ႇပူတ်းမူၵ်ႇႁူဝ်၊ ပေႃးၵႂႃႇလုမ်းၸၢႆး တေလႆႈတိုဝ်းသွၵ်းၵႂႃႇ၊ ပေႃးၶိုၼ်ႈဝတ်ႉၶိုၼ်ႈၵျွင်းတေလႆႈထွတ်ႇသွၵ်းထွတ်ႇၶႅပ်း။
 - ႁဵတ်းႁၢင်ႈလုပ်ႈမုၼ်ႈတႃးၽွင်ၵေႃႈ လူဝ်ႇႁႂ်ႈမႅၼ်ႈၸွမ်းၽွင်းယၢမ်းလႄႈတီႈယူႇ၊ ဢမ်ႇလီတႃးမုၼ်ႈၼႃႇၽႅဝ် တႃးသူပ်းလႅင်ၼႃႇၽႅဝ်၊ တႅမ်ႈၵိဝ်ႉ(ၶူၼ်တႃ)ၼႃၼႃႇၽႅဝ်၊ ပေႃးဢမ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇ ထၢင်ႇတေ ႁၢင်ႈလီသမ်ႉႁၢင်ႈၸႃႉ သုမ်းငိုၼ်း လႄႈ ပိူၼ်ႈလူမဝ်ထၢင်ႇလဵၵ်ႉပႃး၊ ဢမ်ႇလီသုမ်းယၢမ်း သုမ်းငိုၼ်းသေ မိုင်ႉၶႄႉၵၼ်ၼုင်ႈၶူဝ်းႁၢင်ႈလီၵၼ်၊တၢင်းႁၢင်ႈလီဢၼ်ဝႃးၼႆႉ မီးတီႈသၢင်ႇထုၵ်ႇတႃ ဢမ်ၸိုဝ်ႈမီးတီႈၵႃႈၶၼ်ၵူၼ်း၊ တၢင်းႁၢင်ႈလီပၢၼ်ၼိုင်ႈၼႆႉၸၢင်ႈပဵၼ် တၢင်းႁၢင်ႈၸႃႉတႃႇ ပၢၼ်ၼိုင်ႈၼႆၼၼ်ႉ မီးသၢၵ်ႈသေႇဝႆႉၼမ်ယူႇ။
 - ပေႃးတေသႂ်ႇၶူဝ်းငိုၼ်း၊ ၶူဝ်းသႅင်၊ ၶူဝ်းၶမ်း လူဝ်ႇမေႃတူၺ်းတီႈမၼ်း၊ ပေႃးသႂ်ႇတိုဝ်းဢမ်ႇမႅၼ်ႈတီႈ မၼ်းၸၢင်ႈပဵၼ်ၽေးသႂ်ႇတူဝ်တႄႉတႄႉ၊ ယႃႇပေသႂ်ႇၶူဝ်းၶမ်းပၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ဢၼ်ပႆႇမေႃၵွၼ်းပေႉတူဝ်ၼၼ်ႉလႃးလႃး၊ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈတၢင်းယၢမ်းၶဝ်လူႉ လႄႈ ပဵၼ်ၽေးတေႃႇၶဝ်။
ၶေႃးထၢမ်.
 - ၼင်ႇႁိုဝ်လွင်ႈၼုင်ႈဝႆတႆးၼႆႉ
 - : - ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၵေႃႈႁႂ်ႈမႅၼ်ႈ၊
 - : - တင်းၾိင်ႈတႆးၵေႃႈႁႂ်ႈထုၵ်ႇၼၼ်ႉ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ယိင်း/ၸၢႆး ထုၵ်ႇလီၼုင်ႈဝႆၸိူင်ႉႁိုဝ်?။
 - ၸၢႆးတႆးၼႆႉ ၸွင်ႇထုၵ်ႇလီၼုင်ႈၽႃႈတူင်ႇတႃႇသေႇယူႇၼႄႇ?။ ပေႃးၼုင်ႈ တေလႆႈၼုင်ႈယၢမ်းလႂ်၊ တီႈလႂ်ၵူၺ်း ၵွပ်ႈသင်?။
 - သိူဝ်ႈတႅၵ်ႇပုင်ဢၼ်မၢၼ်ႈ/တႆးၶဝ်ၼုင်ႈယူႇၼႆႉ လႆႈႁူႉဝႃႈ ပဵၼ်ၶူဝ်းၽႂ်တႄႉတႄႉ၊ ဝႃႈလႃးပဵၼ်ၶူဝ်း ဢၼ်တႆး-မၢၼ်ႈႁူမ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉၼႄႇ?။ သပ်းလႅင်းၼႄတႃႉ။
 - ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈၼုင်ႈဝႆတႆးႁဝ်းပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇႁၼ်ထိုင်လွင်ႈလီ/ၸႃႉၸိူင်ႉႁိုဝ်?၊ လီမူၼ်ႉမႄးပူၵ်းပွင်ၸိူင်ႉႁိုဝ်?။