Mrsailiek/shan-dataset huggingface dataset:
ဢပုမ်ႇၶုၼ်လိူၼ်ၶုၼ်ဝၼ်း
ဢပုမ်ႇၶုၼ်ဝၼ်းလႄႈၶုၼ်လူမ်း.
မိူဝ်ႈပွၵ်ႈၼိုင်ႈႁိူင်မႃးၼၼ်ႉ ၶုၼ်ဝၼ်းလႄႈၶုၼ်လူမ်း ထႅင်ၵၼ်ဝႃႈၽႂ်ႁႅင်းယႂ်ႇသေၽႂ်ၼႆယူႇ။ၶုၼ်လူမ်း ၸင်ႇဢဝ်ႁႅင်းမၼ်း ႁဵတ်းလူမ်းလႅင်ႉလူင် ၽတ်ႉပဝ်ႇၼႄၶုၼ်ဝၼ်းယူႇ။ ယွၼ်ႉႁႅင်းလူမ်းလူင်မၼ်းၼၼ်ႉလႄႈ တူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈတွၵ်ႇပေႃးလူမ်ႉပေႃးပင်း လင်ႁိူၼ်းပေႃးပင်း လႅင်ႇၼမ်ႉလူင်ပဵၼ်ၵဵၼ်လူင် ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးလူင် ပေႃးပိၼ်ႁႆၢၵွႃႇၼႂ်းၼမ်ႉယူႇ။
ၶုၼ်ဝၼ်းၸင်ႇယွင်ႈယေႃးမၼ်းဝႃႈ "ၵျတေႉ ႁႅင်းယႂ်ႇတေႉ" ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၼႃႇၶုၼ်ဝၼ်းဝႃႈ "ဢမ်ႇမီးဝၼ်းတေပေႉၵဝ်လႆႈ"ၼႆၶိုၼ်းယူႇ။ ၶုၼ်လူမ်းၸင်ႇဢမ်ႇၶႂ်ႈၶျေႃႉသေ လၢတ်ႈဝႃႈ "ပေႃးၼၼ်ၸၢမ်းၼမ်ႉၵတ်ႉၵၼ်လႄႇႁႃး" "ၶုၼ်ဝၼ်းၵေႃႈဝႃႈ မင်လႄႈပေႃးၼၼ်" ၼႆယူႇ ၸင်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ၼႄႈ ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်ၼင်ႈယူႇၼႂ်းၵၢင်ပၢင်ႇၼၼ်ႉ မႃးႁႃးၶေႉၵၼ်ဝႃႈ ၽႂ်တေႁဵတ်းႁႂ်ႈ သိူဝ်ႈၶႅၼ်ယၢဝ်းမၼ်း ပေႃးထွတ်ႇဢွၵ်ႇၵွႃႇၼႆယူႇ။
ၶုၼ်လူမ်းၸင်ႇဢဝ်လူမ်းမၼ်းထူဝ်းပဝ်ႇသႂ်ႇ ၵူၼ်းၵေႃႉၼၼ်ႉယူႇ၊ၵူၼ်းၵေႃႉၼၼ်ႉၵူဝ်သိူဝ်ႈၶႅၼ်ယၢဝ်းမၼ်း ထွတ်ႇဢွၵ်ႇၵွႃႇလႄႈ ဢဝ်မိုဝ်းမၼ်းတိုတ်ႉၸၼ်ဝႆႉပိၵ်ႈသိူဝ်ႈမၼ်း မၼ်ႈမၼ်ႈယူႇ။
ၶုၼ်လူမ်းၶိုၼ်းဢဝ်လူမ်းမၼ်းပဝ်ႇ ပတ်ႉသႂ်ႇထႅင်ႈႁႅင်းႁႅင်းယူႇ ၵူၼ်းၵေႃႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼိုင်ႈၶႅၼ်းဢဝ်မိုဝ်းမၼ်းၸႂ်ဝႆႉသိူဝ်ႈမၼ်းလိူဝ်ၵဝ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၶုၼ်လူမ်းၼၼ်ႉဢဝ်လူမ်းမၼ်း ပတ်ႉသႂ်ႇႁႅင်းၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈ သိုဝ်ႈၶႅၼ်ယၢဝ်းၵူၼ်းၵေႃႉၼၼ်ႉ ယင်းဢမ်ႇထွတ်ႇဢွၵ်ႇလႆႈလႃႈလႃႈလႄႈ ထိုင်တီႈၶုၼ်လူမ်းပေႃးလႆႈယွၼ်းသုမ်းၵွႃႇပႅတ်ႈ။
ၵမ်းၼၼ်ႉ ၶုၼ်ဝၼ်းၸင်ႇဢဝ်တၢင်းမႆႈမၼ်း ႁႅင်းၶိုၼ်ႈၵမ်းလွႆးလွႆး။ ၵူၼ်းၵေႃႉၼၼ်ႉ မႆႈၼႃႇလႄႈၸင်ႇပိုတ်ႇသိူဝ်ႈမၼ်းႁႂ်ႈလႆႈလူမ်းၵတ်းယူႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမႆႈႁႅင်းၼႃႇလႄႈ ၸင်ႇဢမ်ႇၶၢမ်ႇလႆႈသေ ၸင်ႇထွတ်ႇသိူဝ်ႈမၼ်းဢွၵ်ႇယူႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ်ႉသေ ၶုၼ်ဝၼ်းၸင်ႇလႆႈဢွင်ႇပေႉပၢင်ၶႄႉၼၼ်ႉယူႇ။
ၼႂ်းလုၵ်ႈလေႃးၵလူင်ၼႆႉ ၵဝ်ႁႅင်းယႂ်ႇ၊ ၵဝ်မၢၵ်ႈမီးဢိူဝ်ႈၼႆသေ ၵႃႈမီးႁႅင်းသေတႃႉ မင်လွင်ႈမင်ဢၼ်ၼႆႉ ဢၼ်ဢမ်ႇႁဵတ်းလႆႈမီးတၢင်းၼမ်ဢိူဝ်ႈ။ တႃႇတေႁဵတ်းလႆႈၼၼ်ႉတေလႆႈၸႂ်ႉပၢႆးဝူၼ်ႉ။ တႃႇတေမီးပႆၢးဝူၼ်ႉသမ်ႉတေလႆႈသွၼ်ႁဵၼ်းပၺ်ႇၺႃႇယဝ်ႉ။
ၵိလေသႃ (10) ပႃး
ၵိလေသႃ 10 ပိူင်
1.လေႃꧤ - လေႃးၽယႂ်ႇ။
2.တေႃသ - တေႃးသယႂ်ႇ။
3.မေႃႁ - မီးလွင်ႈသုမ်ႇၵုမ်ႈငုမ်းတၼ်။
4.မႃၼ - မႃၼယႂ်ႇ/ၸႂ်ၽႅၼ်သုင်။
5.တိတ်ထိ - ယုမ်ႇၽိတ်းယုမ်ႇပိူင်ႈ။
6.ဝိၸိၵိတ်သႃ - ဢမ်ႇယုမ်ႇၽွၼ်းလီၵၢမ်ႇ။
7.ထိၼ - လွင်ႈၸႂ်ၶၢၼ်ႉဢိူၼ်။
8.ဢုၻ်ꩪၸ်ၸ -လွင်ႈၸႂ်ဢမ်ႇၼိမ်ၽူင်ႉပိဝ်။
9.ဢႁိရိၵ - ဢမ်ႇမေႃလီဢၢႆၵၢၼ်မိူၵ်ႈ။
10.ဢၼွတ်တပ်ပ - ဢမ်ႇမေႃၵူဝ်ၵၢၼ်မိူၵ်ႈ။
ၽိုၼ်ဢိင်-
ပိူင်လိူင်း လၢႆးသွၼ်ၵူၼ်းႁႃႈထၢၼ်ႈ
 - ၵူၼ်းထဝ်ႈ-ဢဝ်တြႃးသွၼ်။
 - မၢဝ်ႇသၢဝ်-ဢဝ်ၵႂၢမ်းလီ/ၵႂၢမ်းႁၵ်ႉပႅင်းသေသွၼ်။
 - သိုၵ်း-ဢဝ်ဢၼႃႇသေသွၼ်။
 - ဝူဝ်းၵႂၢႆး-ဢဝ်ၵိူဝ်သေသွၼ်။
 - လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ-ဢဝ်ပၺ်ၺႃသေသွၼ်။
ၽိုၼ်ဢိင်-?
008 ၵႃႇမၼိ၊ ၸၢတ်ႈ
8- ၸၢတ်ႈၷႃႇမၼိ.
ထွမ်ႇဢဝ်ၵႂၢမ်းသြႃႇ လႆႈသိူဝ်းသႃႇမိူဝ်းၼႃႈ
ဝတ်ႉထု ပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ.
ၽွင်းမိူဝ်ႈမုၼ်ၶမ်းၽြႃး တိုၵ်ႉယူႇသဝ်းတမ်ႈတီႈ ဝတ်ႉꩡေႇတဝၼ်ႇယူႇၼၼ်ႉ ဢိင်ပိုင်ႈလူၺ်ႈ ရႁၢၼ်းဢၼ်ဝီရိယဢေႇၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေႁေႃးလၢတ်ႈ ꩡၢတ်ႈဢၼ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ 
ၶုၼ်ၸၢႆးၷႃႇမၼိၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ထွမ်ႇဢဝ်ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ဢွၼ်လီ ၽွင်းမိူင်းၼေႃႇၶမ်းၽြႃး လႄႈ ၼႂ်းၵႃႈ ၶုၼ်ပၢၵ်ႇပၢႆၵေႃႉၼိုင်ႈၼႆႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ မၼ်းၸၢႆးပဵၼ်ၵေႃႉလဵၵ်ႉသုတ်းသေတႃႉ လႆႈပဵၼ် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၶုၼ်ပီႈမၼ်းပၢၵ်ႇၼိုင်ႈ ဢုမ်လွမ်ႉမၼ်းသေ လႆႈယုၵ်ႉပဵၼ်ၶုၼ် ၽွင်း မိူဝ်ႈယူႇသဝ်း တႂ်ႈၸွင်ႈၽိူၵ်ႇသေ တူၺ်းႁၼ်ထိုင် ၸီးၸိမ်ႇၶုၼ်မၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၶႂ်ႈၼႄဢွၵ်ႇ မွၵ်ႇၶႆႈ ၵုင်ႇၵုၼ်းမုၼ်ငဝ်း သြႃႇမၼ်းလႄႈ ၸင်ႇၶၢၼ်ႁေႃး ၷႃႇထႃႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ-
ပႃႇꩮိ.
 - 8- ဢပိ ဢတရမႃၼႃၼံ၊ ၽလႃသႃဝ သမိꩡ်ꧢတိ။
ဝိပၵ်ၵ်ၿြႁ်မၸရိယေႃသမိ၊ ဢေဝံ ꩡႃၼႃတိ ၷႃမၼိ။
ပိၼ်ႇတႆး.
ၵေႃႉဢၼ် ထွမ်ႇဢဝ် ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ဢွၼ်လီ ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၶဝ်သေ ဢမ်ႇႁိပ်ႈၼႅတ်ႈသေ ႁဵတ်းၼၼ်ႉ ပႅင်ႈၼင်ႇဢၼ်မၼ်း ၶႂ်ႈလႆႈၶႂ်ႈပဵၼ် တၵ်းတဵမ်ထူၼ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၷႃႇမၼိ “ၵဝ်ၼႆႉ မီးဝႆႉ တၢင်းၵျၢင်ႉၵမ် ဢၼ်မီးၽွၼ်းလီတဵမ်ထူၼ်ႈယဝ်ႉယဝ်ႈ”ၼႆ မႂ်းႁူႉထိုင်တႃႉ။
 - ႁူမ်ႈꩡၢတ်ႈ ။ ။ သြႃႇၶုၼ်ၸၢႆးၷႃႇမၼိ မႃးပဵၼ် ၽြႃး။
 - ၶုၼ်ၸၢႆးၷႃႇမၼိၼၼ်ႉ မႃးပဵၼ်ရႁၢၼ်း ဢၼ်ဝီႇရိယယွမ်း။
 - ၵၼ်သွၼ် ။ ။ (1) ပုၼ်ႈတႃႇတေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼႆႉ လွင်ႈဢိင်ပိုင်ႈသြႃႇလီၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပိူင်လူင်မၼ်း။
 (2) ဢၼ်ၸွမ်းၵႂၢမ်းသြႃႇလီၼႆႉ ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းတႃႇၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ။
 - ပႃႇရမီႇ ။ ။ ပၺ်ႇၺႃႇပႃႇရမီႇ။
 - မင်ႇၷလႃႇ ။ ။ “ပၼ်ꩦိတႃၼၺ်ၸ သေဝၼႃ မင်ၷလႃ”။
009 မၶတေႇဝ၊ ၸၢတ်ႈ
9- ၸၢတ်ႈမꧠၻေဝ.
ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပၢႆႈၶဝ်ႈထိူၼ်ႇ ၵွပ်ႈၶူၼ်ႁူဝ်ၶၢဝ်ၼိုင်ႈသဵၼ်ႈ
ဝတ်ႉထု ပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ.
ၽွင်းမိူဝ်ႈမုၼ်ၶမ်းၽြႃး တိုၵ်ႉယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ဝတ်ႉꩡေႇတဝၼ်ႇယူႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ယွင်ႈယေႃးလွင်ႈဢၼ် မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ပၢႆႈၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၼၼ်ႉယူႇ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇၽႅဝ်မႃး တီႈၶဝ်ၸဝ်ႈ ဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်ၼၼ်ႉသေ “ရႁၢၼ်းၶဝ်... ၵဝ်ၽြႃးပၢႆႈၶဝ်ႈထိူၼ်ၼႆႉ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵူၺ်းဢမ်ႇ ၸႂ်ႈ၊ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈပဵၼ် ၶုၼ်မꧠၻေဝၼၼ်ႉၵေႃႈ ပၢႆႈၶဝ်ႈထိူၼ်ႇမႃးယဝ်ႉ” ၼႆသေ ၸင်ႇႁေႃး လၢတ်ႈၼႄ ꩡၢတ်ႈမꧠၻေႇဝ ၼင်ႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ-
ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႉ.
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ တီႈတိူင်းဝိၻေႇႁ၊ မိူင်းမိထိလႃႇၼၼ်ႉ ၶုၼ်မꧠၻေႇဝ ၸွမ်းတြႃးသေ ပဵၼ်ၶုၼ်ယူႇ။ ၸဝ်ႈၶုၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈယူႇသဝ်းမႃး ပၢၼ်ၶုၼ်ၸၢႆးဢွၼ်ႇ ပႅတ်ႇမိုၼ်ႇသီႇႁဵင်ပီ၊ ပၢၼ်ၶုၼ်ၵႅမ်မိူင်း ပႅတ်ႇမိုၼ်ႇသီႇႁဵင်ပီ၊ ပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ပႅတ်ႇမိုၼ်ႇသီႇႁဵင်ပီယဝ်ႉ။
ၶုၼ်လူင်မꧠၻေႇဝၼႆႉ မၼ်းသင်ႇလၢတ်ႈဝႆႉတီႈ ၵူၼ်းလုမ်းလႃးၶူၼ်ႁူဝ်မၼ်း သင်ဝႃႈ ၺႃးႁၼ် ၶူၼ်ႁူဝ်ႁွၵ်ႇမၼ်းၼႆၸိုင် ႁႂ်ႈမွၵ်ႇလၢတ်ႈပၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးဝၼ်းၼိုင်ႈ ဢမ်ႇမုင်ႈဢမ်ႇမွင်းသေ ၵူၼ်းလုမ်းလႃး ၶူၼ်ႁူဝ်မၼ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇလႆႈႁၼ် ၶူၼ်ႁူဝ်ႁွၵ်ႇ သဵၼ်ႈၼိုင်ႈလႄႈ ၸင်ႇထူၺ်ႈသေ ဢဝ်သႂ်ႇပၼ် ၼႂ်းဢူင်ႈမိုဝ်း ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းယဝ်ႉ။
ၽွင်းၼၼ်ႉ ၶုၼ်မꧠၻေႇဝ တိုၵ်ႉတေသိုပ်ႇယူႇသဝ်းလႆႈ ၼႂ်းမိူင်းၵူၼ်း ပႅတ်ႇမိုၼ်ႇသီႇႁဵင်ပီယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးဝႃႈ လႆႈႁၼ် ၶူၼ်ႁူဝ်ႁွၵ်ႇမၼ်းၸဝ်ႈ သဵၼ်ႈၼိုင်ႈၼႆၸိုင် ၼႂ်းၸႂ်မၼ်းၸဝ်ႈ မၢႆၸႂ်ဝႃႈ ၶုၼ်တၢႆ လႅပ်ႈတေမႃးႁွင်ႉ မၼ်းၵႂႃႇ တီႈလဵဝ်ၵမ်းလဵဝ်ၼႆယူႇ။ ထၢင်ႇဝႃႈ တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၵႂႃႇမီးဝႆႉတီႈၼႂ်း သုမ်ႉၽိူဝ်မႆႉၽိူဝ်တွၵ်ႇ ဢၼ်ၽႆးမႆႈၸပ်းဝႆႉၼၼ်ႉသေ တူၵ်းၸႂ်လူင်လူင်လၢင်လၢင်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဝူၼ်ႉႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ “တေႃႇၶူၼ်ႁူဝ် ပေႃးႁွၵ်ႇသေတႃႉ ၵဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇပႆႇပၢၵ်ႈပႅတ်ႈလႆႈ ၵိလေႇသႃႇၸိူဝ်းၼႆႉၵွၼ်ႇလူင်ၼႆႉ”ၼႆယဝ်ႉ။
ၽွင်းမိူဝ်ႈ တိုၵ်ႉဝူၼ်ႉၼင်ႇၼၼ်ယူႇၼၼ်ႉ ၼႂ်းတူဝ်ၸဝ်ႈ မႆႈမိူၼ်ၼင်ႇၽႆး၊ ႁိူဝ်ႇၸဝ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆဢွၵ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ၶုၼ်လူင် ၸင်ႇတႅပ်းတတ်းၸႂ်ဝႃႈ “မိူဝ်ႈၼႆႉ ၵဝ် တေၶဝ်ႈထိူၼ်ႇ ၵႂႃႇႁဵတ်း ရႁၢၼ်းယဝ်ႉ”ၼႆသေ ဢဝ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၶွၼ်ႇငိုၼ်းၶဝ်ႈ ၼိုင်ႈသႅၼ်ၼၼ်ႉ ပၼ်သူးၵူၼ်းလုမ်းလႃး ၶူၼ်ႁူဝ်မၼ်းၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢဝ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ဢၢပ်ႈပၼ် လုၵ်ႈၸၢႆးလူင်ၸဝ်ႈသေ လွင်ႈဢၼ် ၸဝ်ႈလႆႈၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁေႃးလွတ်ႈၷႃႇထႃႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉ ပၼ်ၽွင်းမိူင်းၶဝ်ယဝ်ႉ-
ပႃႇꩮိ.
 - 9- ဢုတ်တမင်ၷရုႁႃ မယႁံ၊ ဢိမေ ꩡႃတႃ ဝယေႃႁရႃ။
ပႃတုꧤူတႃ ၻေဝၻူတႃ၊ ပၿ်ၿꩡ်ꩡႃသမယေႃ မမ။
=ပိၼ်ႇတႆး.
ၽွင်းမိူင်းၶဝ်ဢိူၺ်း... ၵဝ်ၼႆႉ လႆႈတတ်းလတ်းမႃး သၢမ်ပၢၼ်ယဝ်ႉသေ ၶူၼ်ႁူဝ်ႁွၵ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၶဵဝ်ၶုၼ်တၢႆၼၼ်ႉ မႃးမီးထၢင်ႇၸႅင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်း ၵဝ်ထုၵ်ႇလီႁဵတ်းရႁၢၼ်းယဝ်ႉ။
 - ႁူမ်ႈꩡၢတ်ႈ ။ ။ ၶုၼ်မꧠၻေႇဝ မႃးပဵၼ် ၽြႃး။
 - လုၵ်ႈၸၢႆးလူင် မႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈရႃႇႁုလႃႇ။
 - ၵူၼ်းလုမ်းလႃးၶူၼ်ႁူဝ်ၸဝ်ႈ မႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇၻႃႇ။
 - ၵၼ်သွၼ် ။ ။ ႁၼ်ဢၼ်လႂ်ၼႆၵေႃႈ တေႃႈႁႂ်ႈပဵၼ်သင်ႇဝေႇ။
 - ပႃႇရမီႇ ။ ။ ၼဵၵ်ၶမပႃႇရမီႇ။
 - မင်ႇၷလႃႇ ။ ။ “ဢပ်ပမႃၻေႃ ၸ ꩪမ်မေသု မင်ၷလႃ၊ ꩪမ်မႁရိယႃ မင်ၷလႃ”။
013 ၵၼ်ႇတိ၊ ၸၢတ်ႈ
13- ၸၢတ်ႈၵၼ်ႇꩦိ.
ပေႃးၸွမ်းၽၢႆႇၽူႈယိင်း ၸၢင်ႈလူႉလႅဝ်
ဝတ်ႉထုပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ.
ၽွင်းမိူဝ်ႈမုၼ်ၶမ်းၽြႃး တိုၵ်ႉယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ဝတ်ႉꩡေႇတဝၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢိင်ပိုင်ႈလူၺ်ႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇ မေးၵဝ်ႇမၼ်း မႃးႁူၺ်းၵဝ်းၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေႁေႃးꩡၢတ်ႈၵၼ်ႇꩦိၼႆႉယဝ်ႉ။
တီႈၵႂၢင်ႈမၼ်း တူၺ်းဢဝ်ၼႂ်း “ဢꩦ်ꩧၵၼိပၢတ်၊ ꩡၢတ်ႈဢိၼ်တြိယ”ၼၼ်ႉတႃႉ။
ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႉ.
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ တီႈတိူင်းမၷꩪ၊ ဝဵင်းရႃႇꩡၵႁၼၼ်ႉ ၶုၼ်မၷꩪႁဵတ်းၶုၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၶဝ်ႈၼႃး ၵူၼ်းမိူင်းမၷꩪၶဝ် လိူင်မႃးၼၼ်ႉၼႆ တိုင်ၶဝ် ၵႆႉၸၢင်ႈမီးၽေးၶဵၼ်ယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ် ပေႃးတေလွတ်ႈၽေးၶဵၼ်ၼၼ်ႉ တိုင်ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ် ပၢႆႈၵႂႃႇယူႇသဝ်း တီႈတိၼ်လွႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းတိုင်တင်း ၼမ်ၼၼ်ႉ တိုင်ပေႃႈတူဝ်ၼိုင်ႈ ၵႂႃႇမိုတ်ႈၵိုဝ်း တိုင်မႄႈတူဝ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ယူႇၸမ် ဝၢၼ်ႈၵူၼ်းၼၼ်ႉသေ ၽွင်းမိူဝ်ႈ တိုင်ၸိူဝ်းယူႇၸမ်ဝၢၼ်ႈ ၶိုၼ်းဢွၼ်ၵၼ် ပွၵ်ႈမႃး ႁိမ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႆႈမီး ၸႂ်ႁၵ်ႉႁႅင်းပႅင်းယႂ်ႇၼိူဝ် တိုင်မႄႈဢွၼ်ႇတူဝ်ၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇၸွမ်းတိုင်မႄႈဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ မႃးႁိမ်းဝၢၼ်ႈ ၵူၼ်းယဝ်ႉ။ တိုင်မႄႈဢွၼ်ႇၼၼ်ႉဝႃႈ မီးၽေးၶဵၼ်ၼမ်ၼႃႇသေ ႁၢမ်ႈမၼ်းၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇလႆႈ။
ၵူၼ်းမိူင်းမၷꩪၶဝ်ႁူႉဝႃႈ တိုင်ၶဝ် လူင်းလွႆမႃးယဝ်ႉၼႆ ဢွၼ်ၵၼ်ဢဝ်ၵၢင်ႇသေ မႃးပႂ်ႉၸွမ်းတႃႈ ၸွမ်းတၢင်း မူၵ်းယုမ်းဝႆႉယူႇ။ တိုင်မႄႈဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈငိၼ်းဢၢႆသႅဝ်ၵူၼ်းသေ ႁူႉဝႃႈ မူးသိူဝ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ပႂ်ႉဝႆႉယူႇၼႆလႄႈ ၸင်ႇၸႂ်ႉႁႂ်ႈ တိုင်ပေႃႈဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ ၵႂႃႇဢွၼ်တၢင်းယဝ်ႉ။ မူးသိူဝ်းၵေႃႈ ၸင်ႇဢဝ် ၵၢင်ႇမၼ်း ပိုတ်းယိုဝ်းပၼ် တိုင်ပေႃႈ ဢၼ်မႃးဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ လႆႈႁူႉဝႃႈ တိုင်ပေႃႈဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ ၺႃးပိုၼ်ၵၢင်ႇယဝ်ႉၼႆ တိုင်မႄႈဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ ၼႅတ်ႈဢႅၼ်ႇပၢႆႈၽႂ်းၽၢႆ ပေႃးတၢၼ်ႇလူမ်းယဝ်ႉ။
လွင်ႈဢၼ်ပဵၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆၼႆႉ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃး ဢၼ်ပဵၼ် ၶုၼ်ၽီတူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်ယူႇတီႈထိူၼ်ႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈႁၼ်သေ “လွင်ႈဢၼ် တိုင်ပေႃႈဢွၼ်ႇလႆႈလူႉႁၢႆတၢႆၼႆႉ တၢႆယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပေႃႈမႄႈမၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ။ တၢႆယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵႃႇမၷုၼ်ႇယဝ်ႉ”ၼႆသေ ၸင်ႇဢဝ်ၷႃႇထႃႇသၢမ်ႁူဝ်ၼႆႉ သႄႉသွမ်း ႁေႃးလၢတ်ႈယူႇယဝ်ႉ-
ပႃႇꩮိ.
 - 13- ꩪိရတ်ထု ၵၼ်ꩦိၼံ သလ်လံ၊ ပုရိသံ ၷႃꩮႁဝေꩪိၼံ။
ꩪိရတ်ထု တံ ꩡၼပၻံ၊ ယတ်ထိတ်ထီ ပရိၼႃယိၵႃ။
တေ ၸႃပိ ꩪိၵ်ၵတႃ သတ်ထႃ၊ ယေ ဢိတ်ထီၼံ ဝသံ ၷတႃ။
ပိၼ်ႇတႆး.
ဢူဝ်းသူၶဝ်ဢိူၺ်း... ၵူၼ်းၸၢႆးၵေႃႉဢၼ်ပိုတ်းပိုၼ်ၵၢင်ၽၢႆ ပၵ်းသဵပ်ႇသႂ်ႇပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ လီသႄႉ သွမ်းယဝ်ႉ။ ဢိူင်ႇတီႈဢၼ် ၼၢင်းယိင်း ၵွၼ်းဢုပ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်တီႈသႄႉသွမ်းယဝ်ႉ။ သတ်ႉတဝႃႇ ဢၼ်ၸွမ်းၸႂ်ၼၢင်းယိင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်တီႈသႄႉသွမ်းယဝ်ႉ။
 - ႁူမ်ႈꩡၢတ်ႈ ။ ။ ၽီပႂ်ႉတူၼ်ႈမႆႉ မႃးပဵၼ် ၽြႃး။
 - တိုင်ပေႃႈ ဢၼ်ယူႇၼႂ်းထိူၼ်ႇၼၼ်ႉ မႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇသိူဝ်းၸႂ် ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇ။
 - တိုင်မႄႈ ဢၼ်ယူႇၸမ်ဝၢၼ်ႈၵူၼ်းၼၼ်ႉ မႃးပဵၼ် မေးၵဝ်ႇမၼ်း။
 - ၵၼ်သွၼ် ။ ။ (1) မဝ်းမႄႈယိင်းမႄႈယႃႈ၊ ၸၢင်ႈထိုင်တႃႈလူႉသုမ်း။
 (2)တူဝ်ယုင်းဢိၵ်ႇမႅင်းမဝ်ႈ၊ ဝႅၼ်ၶဝ်ႈၽႆးသုမ်းပၢၼ်။
 - ပႃႇရမီႇ ။ ။ ဢုပဵၵ်ႉၶႃႇပႃႇရမီႇ။
 - မင်ႇၷလႃႇ ။ ။ “ပဵၼ်ပꩦိရူပၻေသ မင်ၷလႃ သေ၊ ဢတ်တသမ်မႃပၼိꩪိ မင်ၷလႃလူႉလႅဝ်”။
015 ၶရႃႇတိယ၊ ၸၢတ်ႈ
15- ၸၢတ်ႈၶရႃႇၻိယ.
ဢမ်ႇထွမ်ႇၵႂၢမ်းသြႃႇပေႃႈမႄႈ လႆႈၶမ်ၵႄႈတုၵ်ႉၶ
ဝတ်ႉထုပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ.
ပဵၼ်ၽွင်းမိူဝ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ယူႇသဝ်းတမ်ႈတီႈ ဝတ်ႉၸေႇတဝၼ်ႇ မိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၸဝ်ႈၼိုင်ႈ ဢမ်ႇထွမ်ႇၵႂၢမ်း ၸဝ်ႈဝႃႇယႂ်ႇဝႃႇလူင်ၶဝ်သေ မီးသၽေႃး သင်ႇသွၼ်ယၢပ်ႇဝႆႉ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇႁွင်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၼ်ႉ မႃးထၢမ်သေ လႆႈႁူႉဝႃႈ မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈတႄႉ ၼႆလႄႈ “မႂ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဝႃႈယၢပ်ႇ ဢမ်ႇထွမ်ႇသူပ်းဢဝ်ၵႂၢမ်း ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၶဝ်လႄႈ လႆႈၶမ်ၶိုမ်းသေ လႆႈတၢႆမႃးယဝ်ႉယဝ်ႈ”ၼႆသေ ၸင်ႇၶိုၼ်းႁေႃးၼႄ ၸၢတ်ႈဝၼ်းလင် ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ-
ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႉ.
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၿႃႇရႃႇၼသီႇ ႁဵတ်းၶုၼ်ယူႇ တီႈမိူင်းၿႃႇရႃႇၼသီႇၼၼ်ႉၼၼ်ႉ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃးႁဝ်း ပဵၼ်တိုင်သေ တင်းတိုင်တင်းၼမ် ယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈထိူၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၼွင်ႉယိင်း ၼေႃႇၶမ်းတိုင်ၼၼ်ႉ ဢဝ်လုၵ်ႈမၼ်း မႃးဢၢပ်ႈပၼ် တမ်ႈတီႈ ၼေႃႇၶမ်းတိုင် တမ်ႈတီႈ ပီႈဢၢႆႈမၼ်းသေ ႁႂ်ႈသွၼ်ပၼ် “လၢႆးလိင်ႉတိုင်”ယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၶမ်းတိုင်ၵေႃႈ သင်ႇလၢတ်ႈလၢၼ်မၼ်းဝႃႈ “မႃးႁဵၼ်းသွၼ်ဢဝ် ၶၢဝ်းၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းၼႆႉတႃႉ”ၼႆယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တိုင်ဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ သမ်ႉပေႃးမီးၵႂႃႇ ၸဵတ်းဝၼ်းသေတႃႉ ဢမ်ႇမႃးႁဵၼ်းဢဝ်လႄႈ ၵႂႃႇဢႅဝ်ႇ တီႈၼိုင်ႈယဝ်ႉတီႈၼိုင်ႈသေ ၸင်ႇၵႂႃႇထုၵ်ႇၶိုမ်း မူးသိူဝ်းယဝ်ႉ။ မႄႈတိုင်ဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇၵႂႃႇတမ်ႈတီး ၼေႃႇၶမ်းတိုင်သေ “ပီႈဢၢႆႈလူင်... ၸွင်ႇပႃႈသွၼ်ပၼ် လၢႆးလိင်ႉတိုင် တမ်ႈတီႈ လၢၼ်ပီႈဢၢႆႈလူင်ႁိုဝ်”ၼႆယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇဝႃႈ “ယႃႇပေမႆႈၸႂ်တၢင် လုၵ်ႈၸၢႆးဝႃႈယၢပ်ႇမႂ်းၼၼ်ႉတႃႉ၊ လုၵ်ႈၸၢႆးမႂ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမႃးႁဵၼ်းဢဝ် လၢႆးလိင်ႉတိုင် သေပွၵ်ႈ”ၼႆသေ ၸင်ႇတေလွတ်ႈၵႃႇထႃႇ တီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ-
 - ပႃႇꩮိ
 - 15- ဢꩦ်ꩧၵ်ၶုရံ ၶရႃၻိယေ၊ မိၷံ ဝင်ၵႃတိဝင်ၵိၼံ။
သတ်တႁိ ၵႃလႃတိၵ်ၵၼ်တံ၊ ၼ ၼံ ဢေႃဝၻိတု’သ်သႁေ။
 - ပိၼ်ႇတႆး
 - ၼွင်ႉယိင်း ၶရႃႇၻိယ... တိုင်ဝႃႈယၢပ်ႇဢွၼ်ႇ ဢၼ်မီးၵိပ်ႇပႅတ်ႇဢၼ်၊ ဢၼ်ငဝ်ႈၶဝ် ပၢႆၶဝ် ၵူတ်ႉ၊ ဢၼ်ပူၼ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်းသင်ႇသွၼ် ၸဵတ်းပွၵ်ႈၼၼ်ႉ ၵဝ်ဢမ်ႇသင်ႇသွၼ်လႆႈယဝ်ႉ။
017 မႃႇလုတ၊ ၸၢတ်ႈ
17 ၸၢတ်ႈမႃႇလုတ.
ထွမ်ႇဢဝ်ၵႂၢမ်းၵူၼ်းႁူႉ ၸင်ႇႁူႉဢၼ်ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ
ဝတ်ႉထုပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ.
ꩡၢတ်ႈမႃႇလုတၼႆႉ ဢိင်ပိုင်ႈလူၺ်ႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းလူင်သွင်ၸဝ်ႈသေ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးႁေႃး ၽွင်းမိူဝ်ႈ တိုၵ်ႉယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ဝတ်ႉꩡေႇတဝၼ်ႇ တီႈမိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းလူင် သွင်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈဝတ်ႉၼႂ်းထိူၼ်ႇ တမ်ႈတီႈတိူင်းၵေႃးသလၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သွင်ၶႃ ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ “ၸဝ်ႈၵႃꩮ လႄႈ ၸဝ်ႈၸုၼ်ႇႁ”ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၼ်းၼိုင်ႈ ၸဝ်ႈၸုၼ်ႇႁၸင်ႇထၢမ် ၸဝ်ႈၵႃႇꩮဝႃႈ “ၶၢဝ်းလႂ်ၵတ်းလိူဝ်သေ ၶၢဝ်းလႂ်”ၼႆယူႇ။ ၸဝ်ႈၵႃႇꩮၸင်ႇတွပ်ႇဝႃႈ “လိူၼ်လွင်ႈၵတ်းလိူဝ်” ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸဝ်ႈၸုၼ်ႇႁ ဢမ်ႇႁၢၼ်ႉၸႂ် ၶေႃႈတွပ်ႇဢၼ်ၼၼ်ႉ။ မိူၼ်ၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ ဝၼ်းၼိုင်ႈ ၸဝ်ႈၵႃႇꩮ ၸင်ႇထၢမ်ၸဝ်ႈၸုၼ်ႇႁဝႃႈ “ၶၢဝ်းလႂ်ၵတ်းလိူဝ်ၶၢဝ်းလႂ်”ၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၸုၼ်ႇႁၸင်ႇ တွပ်ႇဝႃႈ “လိူၼ်မႂ်ႇၵတ်းလိူဝ်”ၼႆယဝ်ႉ။ ၶေႃႈတွပ်ႇဢၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸဝ်ႈၵႃလ ဢမ်ႇယုမ်ႇယမ်။
ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၼင်ႇႁိုဝ် ၶေႃႈၶမ်ၸႂ်ၶႃ တေယဵၼ်ႁၢႆၼၼ်ႉ ၶႃသွင်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇၵႂႃႇၸူးတမ်ႈတီႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးသေ ထၢမ်ဝႃႈ “မုၼ်ၶမ်းၽြႃးတီႈၶႃႈ... ၶၢဝ်းလႂ်ၵတ်းလိူဝ်သေ ၶၢဝ်းလႂ်တီႈၶႃႈ”ၼႆယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၸင်ႇဝႃႈ “ၶေႃႈထၢမ်ၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆၼႆႉ ၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇၵေႃႈ ၵဝ်ၽြႃးလႆႈတွပ်ႇပၼ် ၶိူဝ်သွင်ၵေႃႉ မႃးယဝ်ႉယဝ်ႈ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ꧤဝၶၼ်ႈၵၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉလႄႈ သွင်ၶိူဝ် ၸင်ႇဢမ်ႇတွင်းၵႂႃႈ”ၼႆသေ ၶိုၼ်းႁေႃးလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈꩡၢတ်ႈၵွၼ်ႇဝၼ်းလင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ-
ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႉ.
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ တီႈတိၼ်လွႆလုၵ်ႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉ မီးထမ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ။ တီႈၼႂ်းထမ်ႈၼၼ်ႉ မီးသၢင်ႇသီႈ တူဝ်ၼိုင်ႈလႄႈ သိူဝ်တူဝ်ၼိုင်ႈ ႁဵတ်းၵေႃႉၵၼ်သေ ယူႇသဝ်း ထုၵ်ႇမေႃၵၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃး ရသေႉၵေႃႈ ယူႇသဝ်း တီႈႁိမ်းတိၼ်လွႆၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ဝၼ်းၼိုင်ႈ သၢင်ႇသီႈ လႄႈ သိူဝ် ၸင်ႇထဵင်ၵၼ် လွင်ႈၵတ်းၼၼ်ႉယူႇ။ သိူဝ်သမ်ႉဝႃႈ “လိူၼ်လွင်ႈၵတ်းလိူဝ်”ၼႆသေ သၢင်ႇသီႈသမ်ႉဝႃႈ “လိူၼ်မႂ်ႇၵတ်းလိူဝ်”ၼႆယူႇ။ ႁဵတ်းၼၼ် ၼင်ႇႁိုဝ် ၸႂ်ယုမ်ႇၽိတ်းၶဝ်တေ ယဵၼ်ႁၢႆၼၼ်ႉ ၸင်ႇၽႅဝ်ၵႂႃႇ တမ်ႈတီႈ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃးရသေႉသေ ၵႂႃႇတွင်ႈထၢမ်ယဝ်ႉ။
ၼေႃႇၶမ်းရသေႉၵေႃႈ ၸင်ႇဢဝ်ၷႃႇထႃႇ တီႈတႂ်ႈၼႆႉသေ တွပ်ႇပၼ် ၶေႃႈထၢမ်သတ်းသွင်တူဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ-
ပႃႇꩮိ.
 - 17- ၵႃꩮေ ဝႃ ယၻိ ဝႃ ꩡုၼ်ႁေ၊ ယၻႃ ဝႃယတိ မႃလုတေႃ။
 - ဝႃတꩡႃၼိ ႁိ သီတႃၼိ၊ ဢုꧤွတ်ထ မပရႃꩡိတႃ။
ပိၼ်ႇတႆး.
သူၶဝ်ဢိူၺ်း... လွင်ႈၵတ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵွပ်ႈလူမ်းယဝ်ႉ။ လိူၼ်လွင်ႈလႄႈသင် လိူၼ်မႂ်ႇလႄႈသင် ပေႃးလူမ်းထွင်းၼႆ ၵတ်းမႃးယဝ်ႉ။ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပၼ်ႁႃသွင်ဢၼ်ၼႆႉ သွင်ၶိူဝ်ဢမ်ႇသုမ်းသေၵေႃႉ။
 - ႁူမ်ႈꩡၢတ်ႈ ။ ။ ရသေႉ မႃးပဵၼ် ၽြႃး။
 - သိူဝ် မႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈၵႃႇꩮ။
 - သၢင်ႇသီႈ မႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈၸုၼ်ႇႁ။
 - ၵၼ်သွၼ် ။ ။ (1) ၼႂ်းလေႃးၵလူင်ၼႆႉ၊ ၵႆႉမီးတၢင်းႁၼ်ပိူင်ႈ။
 (2) ထွမ်ႇဢဝ်ၵႂၢမ်းၵူၼ်းႁူႉ၊ ၸင်ႇႁူႉဢၼ်ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ။
 - ပႃႇရမီႇ ။ ။ ပၺ်ႇၺႃႇပႃႇရမီႇ။
 - မင်ႇၷလႃႇ ။ ။ ပဵၼ်“သေႃဝၸသ်သတႃ မင်ၷလႃ၊ ပၼ်ꩦိတႃၼၺ်ၸ မင်ၷလႃ”။
019 ဢႃႇယႃႇၸိတၽတ်ႉတ၊ ၸၢတ်ႈ
19-ꩡၢတ်ႈဢႃႇယႃႇၸိတꧤတ်ႉတ.
ဢဝ်တၢႆတူဝ်ပိူၼ်ႈသေ ယႃႇပေႁဵတ်းတၢင်းလူႇ
ဝတ်ႉထုပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ.
ၽွင်းမိူဝ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ဝတ်ႉꩡေတဝၼ်ႇ ဝဵင်းသႃႇဝတ်ႉထိၼၼ်ႉ ဢိင်ပိုင်ႈလူၺ်ႈ လွင်ႈတၢင်း သွင်ႈၽီ(တၢင်ႇၽီ)ၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေႁေႃးလၢတ်ႈ ꩡၢတ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းမိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈ ၸမ်တေၵႂႃႇၵႃႉၵႃႉၶၢႆၶၢႆၼႆ ၶဝ်ၵႆႉဢဝ်တၢႆ တူဝ်သတ်းသေ တၢင်ႇၽီယဝ်ႉ။ သမ်ႉသူးတွင်းဝႃႈ “သင်ဝႃႈ ၸွမ်းတႃႈၸွမ်းတၢင်း ဢမ်ႇမီးၽေးသင်သေ ၵႃႉဢွင်ႇၶၢႆမၢၼ် မႅတ်ႈတွၼ်းၼမ်မႃးၸိုင် တေၶိုၼ်းမႃး တၢင်ႇၽီထႅင်ႈယူႇ”ၼႆယဝ်ႉ။
သူးတွင်းၼင်ႇၼၼ်သေ ပေႃးဝႃႈ ၵႂႃႇၵႃႉဢွင်ႇၶၢႆမၢၼ် လွတ်ႈၽေးၶဵၼ်မႃးၼႆၸိုင် ၸွမ်းၼင်ႇ ဢၼ်ၶဝ်လႆႈဝႆႉ ၵႂၢမ်းမၼ်ႈၵတိဝႆႉၼၼ်ႉ ၸင်ႇထိူဝ်တၢႆ သတ်းတင်းၼမ်တင်းလၢႆသေ တၢင်ႇၽီယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် လႆႈႁၼ်ၼင်ႇၼၼ် ၸင်ႇမႃးတွင်ႈထၢမ် မုၼ်ၶမ်းၽြႃးဝႃႈ လွင်ႈတၢင်ႇၽီၼႆႉ မီးၽွၼ်းလီ ဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီၼႆလႄႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇႁေႃးလၢတ်ႈ လွင်ႈꩡၢတ်ႈၵွၼ်ႇဝၼ်းလင် ၼင်ႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ-
ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႉ.
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ တီႈတိူင်းၵႃႇသိ တီႈဝၢၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမၢၵ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸင်ႇသွင်ႈၽီတၢင်ႇၽီတူၼ်ႈမႆႉၺွင်ႇ တီႈႁိမ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉသေ ပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈၵတိဝႆႉဝႃႈ “သင်ဝႃႈ လွတ်ႈၽေးၶဵၼ် ပဵၼ်ၵၢၼ်ၵႃႉဢွင်ႇၶၢႆမၢၼ် မီးၼမ်ႉမႅတ်ႈၼမ်ႉတွၼ်းမႃး ၼႆၸိုင် တေၶိုၼ်းမႃး သွင်ႈၽီတၢင်ႇၽီထႅင်ႈယူႇ” ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၵႂႃႇၵႃႉၶၢႆၵေႃႈ သမ်ႉပဵၼ်မႃးၸွမ်းၼင်ႇ သူးတွင်းဝႆႉလႄႈ ၸင်ႇဢၢင်ႈၶႃႈႁႅမ်တၢႆ သတ်းတင်းၼမ်သေ ဢၢင်ႈတေမႃးတၢင်ႇၽီ တီႈငဝ်ႈမႆႉၺွင်ႇလႄႈ ၽီပႂ်ႉတူၼ်ႈမႆႉၺွင်ႇ ၸင်ႇမႃး ထၢင်ႇၸႅင်ႈၼႄတူဝ်သေ လွတ်ႈႁေႃးၷႃႇထႃႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ-
ပႃႇꩮိ.
 - 19 - သၸေ မုၸ်ၸေ ပဵၸ်ၸေ မုၸ်ၸေ၊ မုၸ်ၸမႃၼေႃ ႁိ ၿꩡ်ꧢတိ။
 ၼ ႁေဝံ ꩪီရႃ မုၸ်ၸၼ်တိ၊ မုတ်တိ ၿႃလသ်သ ၿၼ်ꩪၼံ။
ပိၼ်ႇတႆး.
ဢူဝ်ၵူၼ်းၸၢႆး... သင်ဝႃႈ ၶႂ်ႈလွတ်ႈယၢၼ် ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈၵႂၢမ်းယိုၼ်ႁပ်ႉၼၼ်ႉၸိုင် လူဝ်ႇလႆႈ ႁဵတ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင် ႁႂ်ႈလွတ်ႈၸၢတ်ႈတေမႃးယဝ်ႉ။ ၶႂ်ႈလွတ်ႈယၢၼ် ၶေႃႈၵႂၢမ်းယိုၼ်ႁပ်ႉၼၼ်ႉသေ သင်ဝႃႈ (ဢဝ်တၢႆတူဝ်ၸႂ်ပိူၼ်ႈ)ၸိုင် တေၵူဝ်ႈၵိူၵ်ႇ ၵၢၼ်ဢမ်ႇလီယဝ်ႉ။ ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၶဝ်ၼႆႉတႄႉ ၶဝ်ဢမ်ႇ ႁဵတ်းႁႂ်ႈလွတ်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၶေႃႈၵႂမ်းယိုၼ်ႁပ်ႉဝႆႉၼင်ႇၼႆ။ ၵူၼ်းမိူၵ်ႈမႂ်ႈၶဝ်ၼႆႉ (ဢဝ်တၢႆတူဝ်ၸႂ်ပိူၼ်ႈသေ) ႁႂ်ႈလွတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်းယိုၼ်ႁပ်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉၸိုင် တေလႆႈၶၢမ်ႇၵူဝ်ႈၵိူၵ်ႇ ၵၢၼ်ဢမ်ႇလီယဝ်ႉ။
 - ႁူမ်ႈꩡၢတ်ႈ ။ ။ ၽီတူၼ်ႈမႆႉ မႃးပဵၼ် ၽြႃး။ 
 - ၵၼ်သွၼ် ။ ။ (1) ဢဝ်တၢႆတူဝ်ပိူၼ်ႈသေ၊ ယႃႇပေပူႇၸေႃႇၽီ။
 (2) ႁဵတ်းၵၢၼ်လွင်ႈမိူၵ်ႈမႂ်ႈ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတႃႇပူၼ်ႉလွတ်ႈ။
 - ပႃႇရမီႇ ။ ။ မဵတ်ႉတႃႇပႃႇရမီႇ။
 - မင်ႇၷလႃႇ ။ ။ ပဵၼ်“ၻႃၼ မင်ၷလႃ။
ၵုရုင်ႇၵမိၵ၊ ၸၢတ်ႈ
21-ꩡၢတ်ႈၵုရုင်ၷမိၵ.
ဝူၼ်ႉၶူၼ်ႉႁၼ်ဝႆႉထႃႈ၊ တၵ်းယၢၼ်ၽႃႈတၢင်းၽိတ်း
ဝတ်ႉထုပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ.
ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းဝတ်ႉဝေႇꩮုဝၼ်ႇလူင်ၼၼ်ႉ ယင်းတိုၵ်ႉပဵၼ် ပၢင်ၵုမ်ၵၼ် ဢၼ်ၵဵဝ်ႇ ၵပ်းလူၺ်ႈ လွင်ႈတြႃးၼၼ်ႉယူႇ။ တီႈၼႂ်းပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ဢုပ်ႇၵၼ်ဝႃႈ “ၸဝ်ႈၻေႇဝၻတ်ႈၼႆႉ ပုၼ်ႈတႃႇ တေႁဵတ်းတီႈမုၼ်ၶမ်းၽြႃးၼၼ်ႉ ပွႆႇၵူၼ်းပိုတ်းၵၢင်ႇသေ မႃးၵေႃႈ ႁဵတ်း၊ ဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်လူင် ၵိင်ႈတူၵ်းသႂ်ႇ ၽြႃးၵေႃႈႁဵတ်း၊ ဢဝ်ၸၢင်ႉꩪၼပႃႇလသေ ပွႆႇၸူးၽြႃးၵေႃႈ ႁဵတ်းယဝ်ႈ”ၼႆသေ ဢွၼ်ၵၼ် ၶႃႉၶၢႆတၢင်ႇတၢင်းၽိတ်း ၸဝ်ႈၻေႇဝၻတ်ႈယူႇ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ႁွတ်ႈၽႅဝ်ထိုင်မႃးသေ လႆႈႁူႉ လွင်ႈဢၼ်ၸဝ်ႈသင်ႇၶႃႇၶဝ် ဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်ယူႇၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ “ၻေႇဝၻတ်ႈၼႆႉ ၸၢတ်ႈၼႆႉၵူၺ်း ဢၢင်ႈဢဝ်ၵဝ်ၽြႃးတၢႆ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ꩡၢတ်ႈၵွၼ်ႇဝၼ်းလင်ၵေႃႈ ယၢမ်ႈၶိုင်ပွင် ဢၢင်ႈဢဝ်ၵဝ်တၢႆမႃးယူႇ ၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ ၼႆသေ ၸင်ႇႁၢင်ႈႁႅၼ်းၷႃႇထႃႇ “ၺႃတမေတံ ၵုရုင် ၷသ်သ”သေ ႁေႃးလၢတ်ႈ လွင်ႈꩡၢတ်ႈၵွၼ်ႇဝၼ်းလင် ၼင်ႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ-
ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႉ.
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈပၢၼ် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၿြႁ်မၻတ်ႈ ဢုပ်ႉမိူင်းၿႃႇရႃႇၼသီႇယူႇၼၼ်ႉ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃးလႆႈပဵၼ် ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၵႂၢင်ယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၶမ်းၵႂၢင်ၼႆႉ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် ၵႆႉမႃးၵိၼ်မၢၵ်ႇၽၢၼ်းဢူမ် တမ်ႈတီႈ တႂ်ႈတူၼ်ႈမၢၵ်ႇၽၢၼ်းဢူမ်ယဝ်ႉ။ ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ မူးသိူဝ်း ဢၼ်ပႂ်ႉၶႄႉလၢင်းၼၼ်ႉ မႃးတူၺ်း ႁွႆးတိၼ် တူဝ်သတ်း တီႈတႂ်ႈ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၽၢၼ်းဢူမ်ၼၼ်ႉသေ လႆႈႁၼ် ႁွႆးတိၼ် ၼေႃႇၶမ်းတိုင် တီႈတႂ်ႈ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၽၢၼ်းဢူမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵွပ်ႈၼၼ် မူးသိူဝ်း ၸင်ႇႁဵတ်းၶႄႉလၢင်းယူႇသဝ်း တီႈၼိူဝ် တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၽၢၼ်းဢူမ်ၼၼ်ႉ ယိပ်းႁွၵ်ႇသေ ပႂ်ႉမိူဝ်ႈတိုင်ၵႂၢင်တေမႃး ၼၼ်ႉယူႇ။
ၶုၼ်တိုင်ၼႆႉ သမ်ႉမီးၺၢၼ်ႇ မေႃဝူၼ်ႉလႆႈၶႆႈၸၢင်ႈယဝ်ႉ။ ပိၵ်ႉသမ်ႉၽႅဝ်မႃး တီႈႁိမ်း တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၽၢၼ်းဢူမ်ၼၼ်ႉသေတႃႉ ဢမ်ႇၵိုင်ႉၵၢင်ႉၶဝ်ႈ တႂ်ႈတူၼ်ႈမၢၵ်ႇၽၢၼ်းဢူမ်သေ လွမ်တူၺ်း ၸွင်ႇတေမီး ၽေးၶဵၼ်ဢမ်ႇမီးၼႆယူႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႆႈႁူႉႁၼ်ဝႃႈ ၵႂၢင်ဢမ်ႇမႃး တႂ်ႈတူၼ်ႈမႆႉၼႆလႄႈ မူးသိူဝ်းၸင်ႇ ဢဝ်မၢၵ်ႇၽၢၼ်းဢူမ်သေ ထိုမ်ႈတူၵ်းၽၢႆႇၼႃႈၵႂၢင်သေ ႁူၺ်းဢဝ်ၵႂၢင်ယူႇ။ ၶုၼ်တိုင် ၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ “မၢၵ်ႇၽၢၼ်းဢူမ် ဢမ်ႇယၢမ်ႈတူၵ်းမႃး ၽၢႆႇၼႃႈၵဝ်သေတႃႉ မိူဝ်ႈၼႆႉ တူၵ်းမႃး တမ်ႈတီႈ ၽၢႆႇၼႃႈၵဝ်ယဝ်ႉ၊ တီႈၼိူဝ်တူၼ်ႈမႆႉၼႆႉ ၶႄးတေမီး မူးသိူဝ်းႁိုဝ်ၵေႃႈဢမ်ႇႁူႉ”ၼႆသေ လွမ်တူၺ်းၵႂႃႇ ၼိူဝ်တူၼ်ႈမႆႉ ၸင်ႇလႆႈႁၼ် မူးသိူဝ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ႁဵတ်းၵဵင်ႈဢမ်ႇႁၼ်သေ ႁဵတ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းတေႃႇ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၽၢၼ်းဢူမ်သေ လၢတ်ႈၶိတ်ႉၵိူမ်ႈလိူမ်ႈတေႃႇ မူးသိူဝ်း ၷႃႇထႃႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ-
ပႃႇꩮိ.
 - 21 - ၺႃတမေတံ ၵုရုင်ၷသ်သ၊ ယံ တဝံ သေပၼ်ၼိ သိယျသိ။
ဢၺ်ၺံ သေပၼ်ၼိ ၷၸ်ꧡႃမိ၊ ၼ မေ တေ ရုၸ်ၸတေ ၽလံ။
ပိၼ်ႇတႆး.
ဢူဝ်! တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၽၢၼ်းဢူမ်... မႂ်းၸိုင် ၸၢင်ႈမေႃပိတ်းဢဝ် မၢၵ်ႇၽၢၼ်းဢူမ်သေ ယၢတ်ႇတူၵ်း မႃးၽၢႆႇၼႃႈလႃႇၼႆႉ။ ၵဝ်တိုင် ႁူႉလွင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉယဝ်ႈ။ ၵဝ်ဢမ်ႇၶႂ်ႈၵိၼ် မၢၵ်ႇၽၢၼ်းဢူမ်မႂ်းယဝ်ႉ။ ၵဝ် တေၵႂႃႇႁႃၵိၼ် မၢၵ်ႇၽၢၼ်းဢူမ် တၢင်ႇတူၼ်ႈယဝ်ႈ။
 - ႁူမ်ႈꩡၢတ်ႈ ။ ။ ၶုၼ်ၵႂၢင် မႃးပဵၼ် ၽြႃး။
 မူးသိူဝ်း မႃးပဵၼ် ၻေႇဝတတ်ႈ။
 - ၵၼ်သွၼ် ။ ။ (1) ထုၵ်ႇလီဝူၼ်ႉလိုၵ်ႉသေ၊ ၸင်ႇတေႁဵတ်းၵၢၼ်ငၢၼ်း။
 (2)ႁၼ်ယိူဝ်ႇဢမ်ႇႁၼ်မဵတ်း၊ ယႃႇပေႁဵတ်းၼင်ႇၼၼ်။
 - ပႃႇရမီႇ ။ ။ ပၺ်ႇၺႃႇပႃႇရမီႇ။
 - မင်ႇၷလႃႇ ။ ။ ပဵၼ်“ဢတ်တသမ်မႃပၼိꩪိ မင်ၵလႃ”။
ၵုၵ်ႉၵုရ၊ ၸၢတ်ႈ
22-ꩡၢတ်ႈၵုၵ်ႉၵုရ.
ပုၼ်ႈပၢင်ႈၶိူဝ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ ၸႂ်လဝ်ႇၸုၼ်ႉသုၼ်ႇတူဝ်
ဝတ်ႉထုပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ.
ၽွင်းမိူဝ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ဝတ်ႉꩡေႇတဝၼ်ႇၼၼ်ႉ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင်ပၼ် ၽွၼ်းလီ ပီႈၼွင်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ ၸင်ႇတေႁေႃးꩡၢတ်ႈၵုၵ်ႉၵုရ ဢၼ် တႄႇ “ယေ ၵုၵ်ၵုရႃ”ၼၼ်ႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ-
ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႉ.
ပဵၼ်ၽွင်း ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၿြႁ်မၻတ်ႈ ႁဵတ်းၶုၼ်ယူႇတမ်ႈတီႈ မိူင်းၿႃႇရႃႇၼသီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၼေႃႇၶမ်းၶုၼ်မႃ ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ မႃတင်းၼမ်သေ ယူႇသဝ်းတမ်ႈတီႈ ပႃႇႁဵဝ်ႈလူင်ဝႆႉယူႇ။ ဝၼ်းၼိုင်ႈ ဝၢႆးသေ ပွၵ်ႈတီႈသူၼ်သိူဝ်းမႃးမိူဝ်း ၸင်ႇဢဝ်လေႃႉရထႃးၶုၼ် မႃးဝႆႉတမ်ႈတီႈ ဝၢင်းႁေႃၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵၢင်ၶမ်ႈ ၽူၼ်လူင်သမ်ႉမႃးယမ်းသႂ်ႇ ၼင် ဢၼ်ႁၢင်ႈၶိူင်ႈဝႆႉ တမ်ႈတီႈလေႃႉရထႃးၼၼ်ႉလႄႈ ဢၢႆမၼ်း ဢွၵ်ႇမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ျွႃ ဢၼ်ၶုၼ်ၶဝ်လဵင်ႉဝႆႉၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ် မႃးၵိၼ် ၼင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း လႆႈႁူႉၼင်ႇၼၼ် ပဵၼ်ဢၼ်ၸႂ်လမ်ၼႃႇသေ ၸင်ႇပၼ်ၶေႃႈပူင်ဝႃႈ “ၵႃႈပဵၼ်မႃ ဢၼ်ႁၼ်တႂ်ႈတႃၼၼ်ႉ ဢဝ်တၢႆတင်းမူတ်းတႃႉ”ၼႆယဝ်ႉ။
ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈၵႂၢမ်းၶုၼ်သေ ၵူၼ်းၶုၼ်ၶဝ်ၵေႃႈ ပႅင်ႈၼင်ႇႁၼ်မႃၼၼ်ႉ ဢဝ်တၢႆမႃတင်းၼမ် ယူႇ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေလွတ်ႈတၢင်းတၢႆၼၼ်ႉ မႃတင်းၼမ်ၵေႃႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ် ပၢႆႈၵႂႃႇၸူးတမ်ႈတီႈ ၶုၼ်မႃသေ လၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၶုၼ်မႃ လႆႈႁူႉလွင်ႈႁၼ်တၢင်းမၼ်း ၵူႈပိူင်ယဝ်ႉၼႆ ၼင်ႇႁိုဝ် ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းမႃၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တင်းသဵင်ႈ တေလွတ်ႈၽေးၶဵၼ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇၵႂႃႇတမ်ႈတီႈ ၽၢႆႇၼႃႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသေ ၸင်ႇၵႂႃႇလၢတ်ႈၸႃတေႃႇ ၶုၼ် ၸွမ်းၼင်ႇ တီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ-
ပႃႇꩮိ.
 - 22 - ယေ ၵုၵ်ၵုရႃ ရႃꩡၵုလမ်ႁိ ဝၻ်ꩪႃ
ၵေႃလေယျၵႃ ဝၼ်ၼၿလူပပၼ်ၼႃ
တေ’မေ ၼ ဝꩡ်ꧢႃ မယ’မသ်မ ဝꩡ်ꧢႃ၊ 
ၼႃယံ သꧠၸ်ၸႃ ၻုၿ်ၿလꧠၢတိၵႃ’ယံ။
ပိၼ်ႇတႆး.
မႃ ၸိူဝ်းဢၼ်ယႂ်ႇတီႈၼႂ်းႁေႃ၊ မႃ ၸိူဝ်းဢၼ်လဵင်ႉတီႈၼႂ်းႁေႃ၊ မႃ ၸိူဝ်းဢၼ်မီးဢဵၼ်ႁႅင်းတဵမ် ထူၼ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈၶၢမ်ႇႁႅမ်တၢႆ။ ၸိူဝ်းႁဝ်းၼႆႉၵူၺ်းယဝ်ႉ လႆႈၶၢမ်ႇႁႅမ်တၢႆ။ ဢၼ်ဢဝ်တၢႆ မႃ ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ဢဝ်တၢႆမႃတင်းသဵင်ႈ။ ဢၼ်ဢဝ်တၢႆမႃ ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် တၢင်းဢဝ်တၢႆ မႃႁႅင်းဢေႇ(ၼႃႈလဵၵ်ႉ) ၼၼ်ႉၵူၺ်းယဝ်ႉ။
ပေႃးဝႃႈ လႆႈငိၼ်းၶေႃႈတြႃးတမ်ႈတီႈ ၶုၼ်မႃၼင်ႇၼႆၸိုင် ၶုၼ်လူင် ၸင်ႇတွင်းပၢၼ်ႇဝႃႈ ႁႂ်ႈၸႅင်ႈ ၼႄပၼ် မႃ ၸိူဝ်းဢၼ်ၵိၼ်ၼင်ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ၶုၼ်မႃ ၸင်ႇပၼ်တၢင်းၶႂ်ႈၸႂ် ႁႂ်ႈဢဝ်ယိူဝ်ႈယႃႈလႄႈ ၼမ်ႉဢွႆႈၵႅင်ႈ လေႃးၵၼ်သေ တိုၵ်းပၼ် မႃ ၸိူဝ်းဢၼ် ၶုၼ်ၶဝ်လဵင်ႉဝႆႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ႁဵတ်းၸွမ်း ၼင်ႇတၢင်းၶႂ်ႈၸႂ် ၶုၼ်မႃၼၼ်ႉၼႆၵေႃႈ မႃ ဢၼ်ၶုၼ်ၶဝ်လဵင်ႉဝႆႉၼၼ်ႉ တင်းသဵင်ႈ ၸင်ႇႁၢၵ်ႈဢွၵ်ႇမႃး ၼင်ယဝ်ႉ။ လႆႈႁၼ်ၼင်ႇၼၼ် ၶုၼ်လူင် ပဵၼ်ဢၼ်ႁၢၼ်ႉၸႂ်တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈသေ ၸင်ႇတေ ဢဝ်ၸွင်ႉၽိူၵ်ႇသေ ပူႇꩡေႃႇပၼ် ၶုၼ်မႃယဝ်ႉ။ ၸင်ႇပၼ်သတ်ႉတဝႃႇတင်းသဵင်ႈ လွတ်ႈၽေးသေ ဢဝ်တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵိၼ်ၼၼ်ႉ လဵင်ႉပၼ်ၶုၼ်မႃလႄႈ လုမ်းလၢင်း မၼ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
 - ႁူမ်ႈꩡၢတ်ႈ ။ ။ ၶုၼ်မႃ မႃးပဵၼ် ၽြႃး။
 ၶုၼ်လူင်ၿႃႇရႃႇၼသီႇ မႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇၻႃႇ။
 - ၵၼ်သွၼ် ။ ။ (1)ပဵၼ်ၶုၼ်ယႃႇလိူၵ်ႈၼႃႈ၊ ဝႆႉၵႃႈၶၼ်တြႃး။
 (2)ပေႃးပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်၊ သုၼ်ႇတူဝ်လူဝ်ႇလႆႈၸုၼ်ႉ။
 - ပႃႇရမီႇ ။ ။ ၶတ်းၸႂ်ပုၼ်ႈတႃႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႄႈ ပဵၼ်ဝီႇရိယပႃႇရမီႇ။
 ဢမ်ႇဝႆႉၸႂ်လမ်တေႃႇၽူႈၶဵၼ်လႄႈ ပဵၼ် ၶၼ်ႇတီႇပႃႇရမီႇ။
 - မင်ႇၷလႃႇ ။ ။ ပဵၼ်“သေႃဝၸသ်သတႃ မင်ၷလႃ၊ ၺႃတၵႃၼၺ်ၸ သင်ၷႁ မင်ၵလႃ။
3 ၸွမ် 7 ၵဵင်း 12 ၽၵ်းတူဝဵင်း ၵဵင်းတုင်
3 ၸွမ် 7 ၵဵင်း 12 ၽၵ်းတူဝဵင်း (ဝဵင်းၵဵင်းတုင်)
3 ၸွမ်.
 - ၸွမ်သၵ်း
 - ၸွမ်မူၼ်း
 - ၸွမ်တွင်း
7 ၵဵင်း.
 - ၵဵင်းဢိၼ်း
 - ၵဵင်းၸၼ်
 - ၵဵင်းငၢမ်း
 - ၵဵင်းလၢၼ်း
 - ၵဵင်းၸၢမ်
 - ၵဵင်းယိုၼ်း
 - ၵဵင်းၶုမ်ႇ (ၵဵင်းပၢဝ်ႉ)
12 ၽၵ်းတူဝဵင်း.
 - ၽၵ်းတူၼွင်လဵၵ်း
 - ၽၵ်းတူ ၼွင်ၽႃ
 - ၽၵ်းတူ ယၢင်းပိူင်ႇ
 - ၽၵ်းတူၵႆႇႁႆႈ
 - ၽၵ်းတူ ယၢင်းၵူင်း
 - ၽၵ်းတူ မင်ႇၵလႃႇ
 - ၽၵ်းတူ ပႃႇလႅင်
 - ၽၵ်းတူ ၵဵင်းလၢၼ်း
 - ၽၵ်းတူ ငၢမ်ႈၽ
 - ၽၵ်းတူ ၽႃယႅင်ႈ
 - ၽၵ်းတူ ၸဵတ်းမိူင်း
 - ၽၵ်းတူ ယၢင်းၶမ်း
ၼွင် 15 ၼွင်.
 - ၼွင်တုင်
 - ၼွင်ယၢင်း
 - ၼွင်ထၢတ်ႈ
 - ၼွင်ၵမ်ႇ
 - ၼွင်ၶႅၵ်း
 - ၼွင်ယႄး
 - ၼွင်လႅင်ႉ
 - ၼွင်ၵႅဝ်ႈ
 - ၼွင်ၶႆႉ
 - ၼွင်ၶမ်း
 - ၼွင်ၵွၼ်ႇ
 - ၼွင်ၽႃ
 - ၼွင်လဵၵ်း
 - ၼွင်ၵႅၼ်ႉ
 - ၼွင်ၶႄႉ
ၵၢတ်ႇ 5 ၵၢတ်ႇ.
 - ၵၢတ်ႇတုင်
 - ၵၢတ်ႇဝုင်ႈ
 - ၵၢတ်ႇတဝ်ႇ
 - ၵၢတ်ႇထၢႆႈ
 - ၵၢတ်ႇၽ
ၸိုဝ်ႈဝဵင်းၵဵင်းတုင်.
 - ၻမ်ႇမိလၢတ်ႇ
 - မိူင်းၸၼ်ႇၻရၵႂၢမ်း
 - မိူင်းဢူင်ႈပူ
 - ၶေႇမႃႇရတ်ႉထ ၸေႇယျသႃႇထိတုၵပုရ
 - မိူင်းၵဵင်းတုင်
ဢႅၼ်ႇတၢၵ်ႈတီးၵႃႈ
လိုမ်ဢႅၼ်ႇတၢၵ်ႈတီးၵႃႈ ပဵၼ်လိုမ်လိၼ်ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈတီႈသုတ်း ထူၼ်ႈထီႈႁႃႈတီႈၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉယဝ်ႉ။ မၢႆၸိၵ်းၸၢၼ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ မီးတီႈလိုမ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢႅၼ်ႇတၢၵ်ႈတီးၵႂ်း မီးတၢင်းလႅၼ်ႊၵႂၢင်ႈႁႃႈလၢၼ်ႉလွၵ်းလၵ်း(12,944,500 ၵီးလူဝ်းမီးတႂ်း)ယဝ်ႉ။ တီႈၼႆႉၼႆႉ ပဵၼ်လႅၼ်ႊတီႈဢၼ်ၵတ်းသေပိူၼ်ႈတီႈသုတ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉယဝ်ႉ။ ၼင်လိၼ်ၼႆႉ လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းမူၺ်ႁႃၶဝ်ထူမ်ဝႆႉတႃႇတၢင်းၼႃမွၵ်ႈယေႈလၵ်းသေ ၽင်မီးယူႇတၢင်းတႂ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးၼႂ်းၶၢဝ်းၵတ်းၼႆ တီႈၼၼ်ႉၵႆႉမီးတၢင်ႉမႆႈ 100 တၢင်ႉၾႃႇရႅၼ်ႇႁၢႆႉၽၢႆႇတႂ်ႈမၢႆသုၼ် (73 သႅၼ်ႇတီႇၵရႅတ်ႉ) ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။
တူၼ်ႈဢွၼ်ႇမၢင်ႊၸိူဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် တူဝ်သတ်း ၶဝ်မၢင်ႊၽွင်ႈၵွၺ်း ၸၢင်ႊၸင်ႈၶၢမ်ႇလႆႈတၢင်းၵတ်းတီႈၼၼ်ႉ။ ပေႃးၶၢဝ်းမႆႈၼႆ တဝ်းၵႆးလႄႈ တူၼ်ႈဢွၼ်ႇဢွၼ်ၶဝ် မၢင်ႊၸိူဝ်းၸၢင်ႊဢွၵ်ႇတီႈဢွင်ႇမၢင်ႊတီႈလႂ်ယူႇ။ တူဝ်သတ်းဢၼ်ယူႇတီႈဢႅၼ်ႇတၢၵ်ႈတိၵ်ႉၼႆ ၶဝ်ၵိၼ်ပႃတင်းတူဝ်သတ်းပၢင်ႇလၢႆလႂ်ယဝ်ႉ။ မူၼ်ႈပၢင်ႇလၢႆၶဝ်၊ ပႃလူင်မိူင်းၶဝ်၊ သမ်ႉတင်း ၼူၵ်ႉၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ လႄႇယူႇၸွမ်းၾၢင်ႇၼမ်ႉ ဢႅၼ်ႇတၢၵ်ႈတီးၵႂ်းယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပီ 1911 ၼီႈၼၼ်ႉ၊ ရူလ်တ်ႉဢမုၼ်ႉသႅၼ်း ပဵၼ်ၵႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈ တႃႇၵႂႃႇၶၢဝ်းတၢင်းႁႂ်ႈထိုင်တီႈပၢႆၸိၵ်းၸၢၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တေႃႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ပွတ်းတွၼ်ႊဢႅၼ်ႇတၢၵ်ႈတီးၵႂ်း ႁမ်ႉၼမ်ၼႆႉ ယင်းပႆႇလႆႈၾၢႆႈႁႃႁၼ်လူးၵွၼ်ႇ။ ၵူၺ်းၼႃႇ ၸဝ်ႈပၢႆးသၢႆႊၶဝ်တႄႉ သိုပ်ႇႁဵတ်းလွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်တေႃႇတီႈလႅၼ်ႊႁႃၵတ်းလူင်ၼႆႉဝႆႉယူႇ။
ၼွၵ်ႈသေတီႈၸိၵ်းလွႆယဝ်ႉ လွႆသုင်မၢင်ႊၸိူဝ်း မူၺ်တင်းႁႃၶဝ် သုမ်ႇႁူမ်ႇ ၼႃႈလိၼ်တီႈ ဢႅၼ်ႇတၢၵ်ႈတီးၵႂ်းဝႆႉ သဵင်ႈသဵင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ပဵတ်းၸဵင်ၶသ် ၵေႃႇႁင်းယူႇၸွမ်း ၾၢင်ႇၼမ်ႉဢႅၼ်ႇ တၢၵ်ႈတီးၵႂ်းယဝ်ႉ။
Arrow Keys
ပေႃးပဵၼ်တီႈ ၽၢင်ၼဵၵ်းၶွမ်း Computer Keyboard ၵမ်ႉပႃႈၼမ်တႄႉ တေလႆႈႁၼ် ပႃးဝႆႉ ၼဵၼ်ပိုၼ် arrow keys သီႇဢၼ်ယဝ်ႉ။ မၼ်းပဵၼ် တွၼ်ႈတႃႇ ၶၢႆႉ ပိုၼ်ၸီႉ cursor ဢမ်ႇၼၼ် insertion point ၼႆဢေႃႈ။ မၼ်းမီးဝႆႉ ပိုၼ်သၢႆႉ၊ ပိုၼ်ၶႂႃ၊ ပိုၼ်တႂ်ႈ၊ ပိုၼ်ၼိူဝ်ၼႆဢေႃႈ။ ပေႃးဝႃႈ မႃးၸႂ်ႉၵိုၵ်းၸွမ်းၵၼ်တင်း ၼဵၼ် Shift, Control ဢမ်ႇၼၼ် Alt (တီႈ PCs) ၼႆ ဢၼ်ပဵၼ် ၼဵၼ်ပိုၼ် arrow keys ၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းတေမီး တီႈပွင်ႇႁင်းမၼ်းၵႂႃႇသေ ၵၢၼ်ၶဝ်ၵေႃႈ တေပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း၊ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၼဵၵ်း Shift + Up-arrow ၼႆ မၼ်းတေဢဝ် ပိုၼ်ၸီႉ pointer ႁဝ်း ၶၢႆႉၵႂႃႇၸူးပၼ် တီႈတင်းၽၢႆႇၼိူဝ် ၼႃႈလိၵ်ႈဢေႃႈ။ ပေႃးပဵၼ်တီႈ ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ Macintoshes ၼႆ ၼဵၼ်ပိုၼ်ၼႆႉ ၸၢင်ႈၸႂ်ႉလႆႈၸွမ်း Shift, Option လႄႈ Command keys ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈလၢႆးႁဵတ်းၵၢၼ် ၼဵၼ်ပိုၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ဢိင်ၼိူဝ် ၽရူဝ်ႇၶႅမ်ႇ ဢၼ်ႁဝ်းၸႂ်ႉသေၵေႃႈ လၢႆးႁဵတ်းၵၢၼ်မၼ်း ၸၢင်ႈတေပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ၵၼ်ၵႂႃႇယူႇ။ ၽရူဝ်ႇၶႅမ်ႇမၢင်ၸိူဝ်းတႄႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႉ ၼဵၼ်ပိုၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၼဵၼ်ပိုၼ် arrow keys ၼႆႉ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈႁွင်ႉဝႃႈ cursor control keys ၼဵၼ်ၵုမ်းၶႃႇသႃႇ ၼႆဢေႃႈ။
တီႈၸႂ်ႉတိုဝ်း.
 - တွၼ်ႈတႃႇၶၢႆႉ ၶႃႇသႃႇ cursor တူဝ်လိၵ်ႈ တီႈၼိူဝ် ၼႃႈၸေႃးၶွမ်း
 - ဢဝ်ၸႂ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်တင်း ၼဵၼ်တၢင်ႇဢၼ်သေ ႁဵတ်းပဵၼ် ၼဵတ်တူဝ်လတ်း shortcut keys။ တူဝ်ယၢင်ႇ ၼဵၵ်းဝႆႉၼဵၼ် Alt key သေ ၼဵၵ်းပၼ် ၼဵၼ်ပိုၼ်သၢႆႉ left arrow key ၼႆ Browser ၶိူင်ႈပိုတ်ႇၼႃႈလိၵ်ႈဝႅပ်ႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းတေၶိုၼ်း ႁူၼ်လင်ၵႂႃႇၸူး ၼႃႈလိၵ်ႈဢၼ်ပူၼ်ႉမႃး။
 - ၸႂ်ႉတိုဝ်း တႃႇၶၢႆႉ တူဝ် character တီႈၼႂ်း ၵဵမ်း game။
 - ၸႂ်ႉတႃႇလိူၵ်ႈတူဝ်လိၵ်ႈ။ တူဝ်ယၢင်ႇ၊ ၼဵၵ်းဝႆႉပၼ် ၼဵၼ် Shift သေၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶႂ်ႈလိူၵ်ႈတူဝ်လိၵ်ႈ ၽၢႆႇလႂ်ၵေႃႈ ၼဵၵ်းပၼ် ၼဵၼ်ပိုၼ်ၽၢႆႇၼၼ်ႉလႄႈ။
 - တွၼ်ႈတႃႇၶၢႆႉ ပိုၼ်ၸီႉၼူဢွၼ်ႇ mouse pointer။ ဢမ်ႇၸႂ်ႉ Mouse သေ ၸႂ်ႉ keyboard ၵေႃႈ ၶၢႆႉလႆႈ ပိုၼ်ၸီႉယူႇ။
 - တွၼ်ႈတႃႇ ၶၢႆႉတူၺ်း ၶႅပ်းႁၢင်ႈ ၽၢႆႇၼႃႈ ၽၢႆႇလင်၊ တၢင်းတႂ်ႈတၢင်းၼိူဝ်။
 - တွၼ်ႈတႃႇၶၢႆႉလၢႆႈ Font, သႅၼ်းၵူႈဢၼ်ဢၼ် ၸိူဝ်းမီးၼႂ်းလွၵ်း Drop down list ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ ၽရူဝ်ႇၶႅမ်ႇမၢင်ၸိူဝ်း ၸႂ်ႉ ပိုၼ်တႂ်ႈ၊ ပိုၼ်ၼိူဝ်၊ မၢင်ၸိူဝ်းၸမ်ႉၸႂ်ႉ ပိုၼ်သၢႆႉ ပိုၼ်ၶႂႃ။
ၶေႃႈမၵ်းမၼ်ႈ မၢႆ (1).
 - Arrow Key = ၼဵၼ်ပိုၼ်
 - Up Arrow = ပိုၼ်ၼိူဝ်
 - Down Arrow = ပိုၼ်တႂ်ႈ
 - Left Arrow = ပိုၼ်သၢႆႉ
 - Right Arrow = ပိုၼ်ၶႂႃ
Character
Character ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် တူဝ်လိၵ်ႈ letter ၊ တူဝ်ၼပ်ႉ number ၊ လွၵ်းပဝ်ႇ space ၊ မၢႆလၢၵ်ႇလၢႆး punctuation mark လႄႈ ဢမ်ႇၼၼ် ပဵၼ် ႁၢင်ႈၼႄ symbol သေဢၼ်ဢၼ် ၸိူဝ်း ဢၼ်ၸၢင်ႈၸၢင်ႈ ပေႃႉလႆႈတီႈၼႂ်း ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။ တူဝ် ယၢင်ႇမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ တူဝ်လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ “computer” ၼႆၼၼ်ႉ မၼ်းတေၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တူဝ်လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ character ပႅတ်ႇတူဝ်။ ဢၼ်ပဵၼ်ပွင်ႈလိၵ်ႈ “Hi there.” ၼၼ်ႉ မၼ်းတေမီး ၵဝ်ႈတူဝ်။ Character ၼိုင်ႈတူဝ်ၼႆႉ မၼ်းတေဢဝ် ဢွင်ႈတီႈ လွၵ်းပဝ်ႇ space မၼ်း ၼိုင်ႈ byte ဢေႃႈ။ ပေႃးၼၼ် ဢၼ်ပဵၼ် “computer” ၼၼ်ႉ မၼ်းတေဢဝ် ဢွင်ႈလွၵ်းပဝ်ႇ ပႅတ်ႇ bytes ယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈမၢႆ တူဝ်လိၵ်ႈ characters ၸိူဝ်းဢၼ်တေၸၢင်ႈ ပေႃႉၼႂ်းၶွမ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်မၵ်းမၢႆဝႆႉတီႈၼႂ်း ASCII လႄႈတင်း extended ASCII ယဝ်ႉ။
ပေႃးမႃးၼိူင်းတူၺ်း တင်းတူဝ်လိၵ်ႈတႆးႁဝ်းၵေႃႈ ႁူႉတေမိူၼ် ၵၼ် ၵူၺ်းယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵ ၼႆၵေႃႈ ပဵၼ် တူဝ်လိၵ်ႈ character ၼိုင်ႈတူဝ်သေ ပေႃးဢဝ်တူဝ်ယၢင်ႇ ၼင်ႇဝႃႈ “တႆး” ၼႆ မၼ်းတေ ၶဝ်ပႃးဝႆႉ တူဝ်လိၵ်ႈ Character သၢမ်တူဝ်။ ၵ ၊ ၵၢႆႇၶိုၼ်း၊ ၸမ်ႈၼႃႈ ၼႆသေ မၼ်းတေမီးဝႆႉ သၢမ်တူဝ်။ ပေႃးဝႃႈပဵၼ်ပွင်ႈ ၵႂၢမ်း ဢၼ်ဝႃႈ “မႂ်ႇသုင်ၶႃႈ” ၼၼ်ႉ မၼ်းတေပႃး တူဝ်လိၵ်ႈ Character သိပ်းဢဵတ်းတူဝ်ဢေႃႈ။ ပေႃးပဵၼ်ၼင်ႇ “ပီမႂ်ႇတႆး 2108” ၼႆၸမ်ႉ မၼ်းတေၶဝ်ႈပႃး တူဝ်လိၵ်ႈ Character သိပ်းသၢမ်တူဝ်ဢေႃႈ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၼႂ်းၵႄႈၵၢင် ပီမႂ်ႇတႆးတင်း 2108 ၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈ ဢဝ် လွၵ်းပဝ်ႇ space သေ ၶႅၼ်ႈဝႆႉ။ ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၼပ်ႉသွၼ်ႇပဵၼ်ဝႃႈ တူဝ်လိၵ်ႈ character တူဝ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
Computer keyboard
ပေႃးဝႃႈတီႈ ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၶီးပူတ်ႉ ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ computer keyboard ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၶိူင်ႈၼင်ႇ ၸၢၵ်ႇပေႃႉလိၵ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ ဢဝ်ၼဵၼ် ဢမ်ႇၼၼ် သေႃးသေ ၶပ်ႉၸႅၼ်ႇဝႆႉ တႃႇႁဵတ်းၼင်ႇ လီႇပႃႇၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် တႃႇႁဵတ်းၼင်ႇ ၼဵၼ်ၶိူင်ႈၽႆးၽႃႉယဝ်ႉ။ <br>
တီႈ ၶီးပူတ်ႉ Keyboard ၼႆႉၵမ်ႉပႃႈၼမ် တေလႆႈႁၼ် ဢဝ်ႁၢင်ႈတူဝ်လိၵ်ႈ ပေႃႉတဵင်ၸပ်းတိတ်းသႂ်ႇဝႆႉ ၼိူဝ်မၼ်းသေ ပေႃးႁဝ်းၼဵၵ်းသႂ်ႇၼိူဝ် ၼဵၼ်ဢၼ် လႂ်ၵေႃႈ ဢၼ်ပဵၼ် ႁၢင်ႈၽၢင်တူဝ်လိၵ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းတေဢွၵ်ႇမႃးပၼ်။ တူဝ်လိၵ်ႈမၢင်တူဝ်ၼႆႉ ပေႃးၼဵၵ်းၵမ်းလဵဝ်ၵေႃႈ မၼ်းတေဢွၵ်ႇပၼ်သေ တႃႇမၢင် တူဝ်ၼႆႉ တၵ်းတေလႆႈၼဵၵ်း ၼဵၼ်လၢႆဢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်သေ မၼ်းၸင်ႇတေဢွၵ်ႇပၼ်ၵေႃႈမီး။ ၼဵၼ်ဢၼ်မီးတီႈၼိူဝ် ၶီးပူတ်ႉ ၽၢင်ၼဵၵ်း ၼႆႉ မၼ်းတေဢဝ် တူဝ်လိၵ်ႈ၊ တူဝ်ၼပ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် ႁၢင်ႈလၢႆး Signs ဢွၵ်ႇပၼ်သေ ပေႃးၼဵၵ်းပၼ်ၼဵၼ်လၢႆဢၼ်ႁူမ်ႈမိူဝ်ႈလဵဝ်ၵၼ်ၸမ်ႉ မၼ်းတေ ႁဵတ်းပဵၼ် ၵၢၼ် မႃးၼိုင်ႈဢၼ် ဢမ်ႇၼၼ် မၼ်းတေပၼ်ၶေႃႈပူင်ၸူး ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ ႁႂ်ႈႁတေ်းပၼ် ၵၢၼ်ႁဝ်းသေလွင်ႈလွင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶိူင်ႈဢဝ်ၶေႃႈမုၼ်းသႂ်ႇၶဝ်ႈ ၼႂ်းၶွမ်း တင်းၼမ်တင်းလၢႆ မိူၼ်ၼင်ႇ mouse, touchscreen, pen devices, character recongnition လႄႈ voice recognition ၸိူဝ်းၼႆႉသေတႃႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၶီးပူတ်ႉ ၽၢင်ၼဵၵ်းၼႆႉ မၼ်းတိုၵ်ႉပဵၼ် ၶိူင်ႈၸႂ်ႉၼမ် တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်း တႃႇဢဝ်ၶေႃႈမုၼ်းသႂ်ႇၶဝ်ႈၸူး တီႈၼႂ်းၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇယူႇ။<br>
ဢၼ်လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၼမ်တႄႉၵေႃႈ ၽၢင်ႈၼဵၵ်း ၶီးပူတ်ႉၼႆႉ ႁဝ်းၶႃးလႆႈၸႂ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇ ႁၢင်ႈတေႃႇၼႃႈ ၵၢၼ်ပေႃႉလိၵ်ႉ text entry interface တွၼ်ႈတႃႇ ပေႃႉ လိၵ်ႈ၊ ပေႃႉတူဝ်ၼပ်ႉ သႂ်ႇၶဝ်ႈၸူး word processor, text editor ဢမ်ႇၼၼ် ၽရူဝ်ၶရႅမ်ႇ တၢင်ႇၸိူဝ်း။ ၼႂ်း ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ ၶိုတ်းၵၢပ်ႈ ယၢမ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉၼႆၸိူဝ်း ပဵၼ် လွင်ႈၼဵၵ်းၼဵၼ် ၽၢင်ၼဵၵ်းၼႆႉ မၼ်းၸႂ်ႉမႃး တွၼ်ႈတႃႇ ၵုမ်းၵမ် သွပ်ႉဝႄးလ်သေၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ မၼ်းၸၢင်ႈဢဝ်ၸႂ်ႉပႃး တႃႇတေလဵၼ်ႈ ၵဵမ်း ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ၊ ၽၢင်ၼဵၵ်း ၶီးပူတ်ႉ မၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်ႁဵတ်းဝႆႉ ႁႂ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း တွၼ်ႈတႃႇ လဵၼ်ႈၵဵမ်း ႁႂ်ႈပေႃးၼဵၵ်းလႆႈ ငၢႆႈငၢႆႈ လူမ်လူမ်ၼႆလူးၵွၼ်ႇ။ ၽၢင်ၼဵၵ်း ၶီးပူတ်ႉၼႆႉ မၼ်းၸၢင်ႈပၼ်ၶေႃႈပူင်ၸူး ပိူင်သၢင်ႈၶွမ်း Operation system တႃႇ ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇသေၵွၼ်ႇ၊ မိူၼ်ၼင်ႇ Windows' Control-Alt-Delete ၼဵၼ်ႁူမ်ႈၵၼ် ၼႆႉယဝ်ႉ။ ၼႆႉ မၼ်းတေႁွင်ႉၼႃႈၵၢၼ် ဝိၼ်းတူဝ်းၶိုၼ်ႈမႃး ဢမ်ႇၼၼ် မၼ်းတေဢိုတ်း ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ။ ဢၼ်ပဵၼ် command-line interface ၼႆႉၵေႃႈ မၼ်းပဵၼ် ႁၢင်ႈတေႃႇၼႃႈ user interface ဢၼ်ၸၢင်ႈလုၵ်ႉတီႈ ၽၢင်ၼဵၵ်း ၶီးပူတ်ႉသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႆယဝ်ႉ။
Coordinated Universal Time
ပဵၼ်လၵ်းၸဵင်ပိူင်လူင် ဢၼ်ၼႄပၼ်ယၢမ်းမူင်းတင်းၵမ်ႇၽႃႇၶႃႈဢေႃႈ။ တူဝ်ပွတ်းမၼ်းဝႃႈ UTC ၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ မၼ်းၸပ်းၸမ်ၵၼ်တင်း လၵ်းယၢမ်းၵရိၼ်းၼိတ်ႉ ဝႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးပဵၼ်တွၼ်ႈပွတ်းဝၼ်းတူၵ်းလူၵ်ႈၼႆႉ ၸႂ်ႉ UTC -12 သေ ပေႃးပဵၼ်တွၼ်ႈပွတ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇလူၵ်ႈၼႆႉ ၸႂ်ႉ UTC +12 ဢေႃႈ။ တွၼ်ႈတႃႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇတႄႉ ပဵၼ် UTC +6:30 ယဝ်ႉ။ 
ဢၼ်ပဵၼ် UTC ၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ သႃႇပိူဝ်ႇ ၵႃႈတီႈဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉဢဝ် ၸႂ်ႉပိူင်လူင်မၼ်းယဝ်ႉ။ ၸႂ်ႉ UTC သေလႄႈ ၶွမ်းၸိူဝ်းမီးၼိူဝ် ဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပေႃးဢဝ်လႆႈ ၶၢဝ်းယၢမ်းမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၼင်ႇတႃႇႁိူဝ်းမိၼ်တေမိၼ်၊ တႃႇၸႂ်ႉၸွမ်း လူတ်ႉတေႃႉသူင်ႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၸႂ်ႉ UTC ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ မၼ်းတႅတ်ႈၼႅတ်ႈလိူဝ်သေ လၵ်းယၢမ်းၵရိၼ်းၼိတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
Digital object identifier
Digital Object Identifier တူဝ်ယေႃႈ DOI ဢၼ်မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ လိၵ်ႈတၢင်ႇမၢႆၽၢင် ၶူဝ်းၶွင် တီႇၵျိတ်ႇတႄႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈတၢင်ႇမၢႆၽၢင်မဵဝ်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၸၢင်ႈမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် လၵ်းၸဵင် ဢၢႆဢႅတ်ႉဢူဝ်ႇ (ISO) တွၼ်ႈတႃႇ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင် တီႇၵျိတ်ႇတႄႇ ၵမ်ႉၼမ် ဢၼ်လႆႈႁၼ်တီႈၼိူဝ်ဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇ ၽိုၼ်လိၵ်ႈၵျႃႇၼႄႇ၊ လိၵ်ႈလဝ်ႈတၢင်ႇ လွင်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉ၊ ပုၵ်ႉလွၼ်ႉၶၢဝ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
Insertion Point
ဢၼ်ပဵၼ် Insertion point ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈ location ဢၼ်မီးတီႈၼိူဝ် ၼႃႈၸေႃး screen ႁဝ်းၼၼ်ႉသေ မၼ်းပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်တေဢဝ် character တူဝ်လိၵ်ႈမႃး ပေႃႉသႂ်ႇ ထႅမ်သႂ်ႇ ၼၼ်ၶႃႈဢေႃႈ။ ဢွင်ႈတီႈၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းတေၸၢင်ႈမီး တီႈၽိုၼ်လိၵ်ႈ text document ၊ ဢွင်ႈလွၵ်းတီႈ ၾွမ်ႇ form field ၊ တီႈလွၵ်းသႂ်ႇ ႁဵင်းလိၵ်ႈ တူဝ်ပိုတ်ႇဝႅပ်ႉ Web browser address bar ဢမ်ႇၼၼ် တေမီးသေတီႈတီႈ တီႈၼိူဝ်ၼႃႈၸေႃး ၸိူဝ်းပဵၼ် တီႈဢၼ်ပေႃႉသႂ်ႇ လိၵ်ႈသေတီႈတီႈယဝ်ႉ။
Insertion point ၼႆႉ မၼ်းတေၵႆႉ လႆႈႁၼ်ၼင်ႇ Cursor ၶႃႇသႃႇ ၽႅပ်ႉယုပ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶႃႇသႃႇၼႆႉ ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈမၼ်းဝႃႈ “I-beam pointer” ၼႆသေ ႁၢင်ႈၽၢင်မၼ်းတႄႉ မိူၼ်ၼင်ႇ တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉ “I” ဢမ်ႇၼၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ သၢႆပူၵ်းတင်ႈ vertical line ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၼဵၵ်း Keyboard သေ ပေႃႉလိၵ်ႈ ၼႆ မၼ်းတေဢွၵ်ႇမႃး ၽၢႆႇၶႂႃ ၶႃႇသႃႇ ၽႅပ်ႉယုပ်းၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ပေႃးႁဝ်းပေႃႉလိၵ်ႈသႂ်ႇၵေႃႈ ဢၼ်ပဵၼ် insertion point ၼႆႉ မၼ်းတေၶၢႆႉၵႂႃႇ ၽၢႆႇၶႂႃ တိၵ်းတိၵ်းယဝ်ႉ။ 
ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၸၢင်ႈၵႂႃႇၼဵၵ်းသေ တီႈတီႈသေၵေႃႈ ၸၢင်ႈၶၢႆႉ လၢႆႈ Insertion point ယူႇ။ ပေႃးပဵၼ် တီႈၼႂ်း လွၵ်းလိၵ်ႈ ဢၼ်ၸၢင်ႈ ပေႃႉလိၵ်ႈသေဢၼ်ဢၼ်လႄႈ ပေႃးပဵၼ် ၼႃႈလိၵ်ႈ word processing ၼႆ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၸၢင်ႈၶၢႆႉလႆႈယူႇ။ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၶၢႆႉမၼ်းၵႂႃႇ တီႈႁိမ်းလႂ်ၵေႃႈ မၼ်းတေႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ထႅမ်သႂ်ႇလိၵ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် delete မွတ်ႇတူဝ်လိၵ်ႈ တီႈႁိမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တဵၵ်းသေ ၼဵၵ်းသေ ၸၼ်မၼ်းၵႂႃႇၼႆ မၼ်းတေႁဵတ်းၵၢၼ် လိူၵ်ႈ ပၼ်တူဝ်လိၵ်ႈဢေႃႈ။ ပေႃး တူဝ်လိၵ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈဝႆႉ ယဝ်ႉၼႆ ဢၼ်ပဵၼ် insertion point ၼၼ်ႉ မၼ်းတေပဵၼ် ဢၼ် တူဝ်ႈတၼ်း ဝႆႉ တႃႇဢဝ်လိၵ်ႈမႃးလႅၵ်ႈလၢႆႈသႂ်ႇယဝ်ႉ။ ပွင်ႇဝႃႈ ၽွင်းတိုၵ်ႉထုၵ်ႇလိူၵ်ႈဝႆႉသေ ပေႃးၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ပေႃႉလိၵ်ႈသႂ်ႇၼႆ မၼ်းတေဢဝ် လိၵ်ႈဢၼ်မႂ်ႇၼၼ်ႉ မႃးတၢင်သႂ်ႇတီႈ လိၵ်ႈ ၸိူဝ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လိူၵ်ႈဝႆႉ ၼၼ်ႉဢေႃႈ။
I-cursor
i-beam cursor ၼႆႉ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ႁွင်ႉဝႃႈ I-beam pointer ၼႆသေ မၼ်းၵေႃႈ မီးၽၢင်ႈႁၢင်ႈၼင်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇ ႁၢင်ႈတူဝ်မႄႈလိၵ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉ "I" ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းတေၼႄပၼ်တီႈ ဢၼ်ၸၢင်ႈ လိူၵ်ႈတူဝ်လိၵ်ႈ၊ ဢၼ်ၸၢင်ႈ ထႅမ်သႂ်ႇ တူဝ်လိၵ်ႈ၊ ဢၼ်ၸၢင်ႈႁဵတ်း လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ တူဝ်လိၵ်ႈၼႆႉဢေႃႈ။ ၶႅပ်းႁၢင်ႈမၼ်းၵေႃႈ ၼႄဝႆႉပၼ် ၼင်ႇတူဝ်ယၢင်ႇမၼ်းဝႃႈ i-cursor ၼႆႉ မၼ်းမိူၼ်ႁိုဝ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
တေႁဵတ်းႁိုဝ်ၸႂ်ႉ I-beam pointer.
တႃႇတေလိူၵ်ႈ တူဝ်လိၵ်ႈ၊ ပွင်ႈလိၵ်ႈတင်း I-beam ၼႆ ၼဵၵ်းပၼ် Double click တီႈၼႂ်းၵၢင် ထႅဝ်လိၵ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် တူဝ်လိၵ်ႈၼၼ်ႉ၊ တႃႇတေလိူၵ်ႈပၼ် ထႅဝ်လိၵ်ႈတင်းထႅဝ် ဢမ်ႇၼၼ် ပွင်ႈလိၵ်ႈတၢင်းပွင်ႈၼႆ ၼဵၵ်းပၼ် ၼဵၼ်မၼ်း သၢမ်ၵမ်းသွၼ်ႉၵၼ်။ တႃႇတေလိူၵ်ႈဢဝ် တွၼ်ႈလိၵ်ႈ သေဢၼ်ၼႆ ၼဵၵ်းၶလိၵ်ႉတီႈ ႁူဝ်ၼႃႈ ထႅဝ်လိၵ်ႈၼၼ်ႉသေ ၼဵၵ်းၸၼ်လၢၵ်ႈပၼ်ၵႂႃႇ တေႃႇထိုင်တီႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶႂ်းလိူၵ်ႈၼၼ်ႉလႄႈ။ လွင်ႈၼဵၵ်းၸၼ် drag ၼၼ်ႉတႄႉ ၸၢင်ႈၼဵၵ်းလႆႈ ၽၢႆသၢႆႉ၊ ၽၢႆႇၶႂႃ၊ တၢင်းတႂ်ႈ၊ တၢင်းၼိူဝ်လႆႈယူႇ။
ဝဵင်းငတယွၵ်ႉ
ဝဵင်းငတယွၵ်ႉ (ငါ့သရောက်မြို့), (Ngathayouk Town),(Ngatayauk) ၼႆႉ ပဵၼ်ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်း ဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ငူး
 - ငူးၶေႃးလႅင်
 - ငူးၶၼ်ႇပွင်ႈ
 - ငူးၶုၼ်
 - ငူးၶွၼ်ႉၵွပ်ႈ
 - ငူးၶွၼ်ႉပွတ်း
 - ငူးၶဵဝ်
 - ငူးၶဵဝ်ႁၢင်လႅင်
 - ငူးၶဵဝ်ႁၢင်ႈႁႅင်ႈ
 - ငူးငၢဝ်ႉ
 - ငူးၸူင်ဢၢင်
 - ငူးၸိုၼ်း
 - ငူးသႃ
 - ငူးသၢႆၵၢင်ႇ
 - ငူးသၢႆသိၼ်ႈ
 - ငူးသိၼ်
 - ငူးတိုင်း
 - ငူးၼမ်ႉ
 - ငူးၽၢႆး
 - ငူးၽတ်ႉၶွၼ်ႉ
 - ငူးလိူမ်
 - ငူးလိူမ်ဢေႃႈ
 - ငူးႁဝ်ႇ
 - ငူးႁဝ်ႇၵၢၵ်ႇ
 - ငူးႁဝ်ႇၸူင်ဢၢင်
 - ငူးႁဝ်ႇမူၼ်ႇ
 - ငူးႁဝ်ႇလမ်
 - ငူးႁဝ်ႇႁွမ်ႈ
 - ငူးဢူင်ႈၼမ်ႉ
ငူးႁဝ်ႇဢၼ်ဢွၵ်ႇတေႃးသယူႇတီႈၼႂ်းထဵင် ဢုရုဝေႇလ
ပုၼ်ႈတႃႇႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်ၽွၼ်းလီ လွင်ႈသိူဝ်းသႃႇငမ်းယဵၼ်ၵူၼ်းတင်းလၢႆၼၼ်ႉ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆႉ ၸင်ႇလႆႈပွႆႇရႁၢၼ်းတႃႇၶဝ် ႁူၵ်းသိပ်းတူၼ် တႃႇတေပိုၼ်ၽႄႈသႃႇသၼႃႇယူႇယဝ်ႉ။ တူဝ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ တႃႇတေပိုၼ်ၽႄႈသႃႇသႃႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇယေႃးၶိင်းဢွၵ်ႇမႃးၽႅဝ်ထိုင် ထိူၼ်ႇဢုရုဝေႇလယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၼိူဝ်ၽင်ႇၼမ်ႉၼေႇရၼ်ႇၸရႃႇၼၼ်ႉ သြႃႇလူင်ဢုရုဝေႇလၵသ်သပတင်းလုၵ်ႈၼွင်ႉမၼ်းႁႃႈပၢၵ်ႇ ယူႇသဝ်းဝႆႉယူႇ။ ပွတ်းတႂ်ႈသမ်ႉ ၼတီႇၵသ်သပ ၵေႃႉပဵၼ်ၼွင်ႉ တင်းလုၵ်ႈၼွင်ႉမၼ်းသၢမ်ပၢၵ်ႇယူႇသဝ်းယူႇ။ ၽၢႆႇႁၢင်ၼမ်ႉၼၼ်ႉ ၵႃႇယႃၵသ်သပၵေႃႉပဵၼ်ၼွင်ႉပၢႆ တင်းလုၵ်ႈၼွင်ႉမၼ်းသွင်ပၢၵ်ႇ ယူႇသဝ်းဝႆႉယူႇ။ ၶဝ်တၢင်းမူတ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ဝႆႉ ၶူၼ်ႁူဝ်ယၢဝ်းသေ ၸွၵ်းမူၺ်းၶူၼ်ႁူဝ်ဝႆႉ။ ၶဝ်တင်းသဵင်ႈ မီးတၢင်းယုမ်ႇယမ်ပူႇၸေႃႇၽီၾႆးလႄႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းပွႆးပူႇၸေႃႇၽီၾႆးယူႇသေႇသေႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ဢုရုဝေႇလၵသ်သပလႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉမၼ်းၼႆႉ ဢမ်ႇယူႇႁူမ်ႈလေႃးတင်းၵူၼ်းဝၢၼ်ႈတၢင်ႇတီႈသေ ယူႇၼႂ်းပရဝုၼ်ႇၶဝ်ယဝ်ႉ ၼႂ်းပရဝုၼ်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉသိုင်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈ။ ပဵၼ်တီႈပူႇၸေႃႇၽီၾႆး။ ၽွင်းမိူဝ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၽႅဝ်မႃးၼၼ်ႉ ၸင်ႇယွၼ်းၶႂၢင်ႉ ႁႂ်းလႆႈၵိုတ်းသဝ်းၼႂ်းသိုင်ႇၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ဢုရုဝေႇလၼႆႉ ယွၼ်ႉဢမ်ႇၶႂ်ႈဝႆႉ သမၼၵေႃႉၼိုင်ႈ ၼႂ်းသိုင်ႇၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈ သိုင်ႇၼၼ်ႉဢမ်ႇပဝ်ႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ႁိမ်းၼၼ်ႉ မီးထဵင်လင်ၼိုင်ႈ၊ သင်ဝႃႈၶႂ်ႈၵိုတ်းသဝ်းၵေႃႈၵိုတ်းသဝ်းတီႈၼၼ်ႉလႄႈ ၼႆသေ ၸင်ႇၸီႉၼႄၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ။ ၼႂ်းထဵင်ၼၼ်ႉ မီးငူးႁဝ်ႇလူင်တိူဝ်ၼိုင်ႈ ၵွင်ႉမၼ်းႁႅင်းၼႃႇ၊ မၼ်းယၢမ်ႈသၵ်းတၢႆၵူၺ်းဢၼ်မႃးၼႂ်းထဵင်ၼၼ်ႉလႄႈ ၾၢင်ႉတူဝ်တႃႉ - ၸင်ႇပၼ်ၵႂၢမ်းၾၢင်ႉတီႈၽြႃးပဵꧣ်ၸဝ်ႈၼင်ႇၼႆ။<br>
<br>
ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇဝႃႈ "ၵဝ်ဢမ်ႇၵူဝ်သႄႈ၊ ၵဝ်တေလိုဝ်ႈသဝ်းတီႈၼၼ်ႈၵႂႃႈ" ၼႆသေ ၽွင်းႁူဝ်ၶမ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇၵႂႃႇၼႂ်းထဵင်ၼၼ်ႉ။ ပေႃးၶဝ်ႈၵႂႃႇၵေႃႈ ငူးႁဝ်ႇလူင်ဢွၵ်ႇတေႃးသသေ ဢဝ်ၵၢပ်ႇၶေႃးမၼ်းၵီႈ၊ ပၼ်သဵင်မေႃးသႃႈသႃႈသီႈသီႈယူႇ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇဢဝ်ၽုၼ်းတၼ်းၶူဝ်းမႅတ်ႉတႃႇ ႁူတ်းယဵၼ်ပၼ်တေႃးသငူဝ်းႁဝ်ႇလူင် ယဵၼ်ႁၢႆၵႂႃႇသေ ၸင်ႇၶဝ်ႈၸၢမ်ႇၸၢၼ်ႇသမႃႇပၢတ်ႈယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ထိုင်ၵၢင်ၼႂ်မိူင်းလႅင်းမႃး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ထၢင်ႇဝႃႈ ငူးႁဝ်ႇၼၼ်ႉ သၵ်းသမၼ ဢၼ်မီးႁၢင်ႈၾၢင်လီယၵ်ႉၼၼ်ႉ တၢႆယဝ်ႉၼႆသေ ၸင်ႇမႃးၽုၺ်ႇတူၺ်းၽၵ်းတူ။ ၶဝ်ၸင်ႇလႆႈႁၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၶဝ်ႈၸၢမ်ႇသမႃႇပၢတ်ႈ ၼိမ်တူဝ်ငမ်းယဵၼ်ယူႇသေ ၽၢႆႈၼႃႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ငူးႁဝ်ႇလူင် ၼွၼ်းၶူတ်းယူႇယဵၼ်ယဵၼ်၊ ၶၢမ်ႇတၢင်းမႅတ်ႉတႃႇၵတ်းယဵၼ် ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၶွတ်ႇၶဵၼ်းႁူမ်ႇငမ်းဝႆႉလႄႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ဢၢမ်းလူင်ဢၢမ်းလၢင်ၵႂႃႇ။ ၵူၼ်းတင်းၼမ်ၵေႃႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ထၢမ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဝႃႈ ၸွင်ႇမီး ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၵူဝ်ႁေငူးႁဝ်ႇၼၼ်ႉ-ၼႆယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ လွင်ႈၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇၼၼ်ႉ သမ်ႉပေႃးႁူႉသဵင်ႈမူတ်းယဝ်ႉ၊ လွတ်ႈယၢၼ်ၵိလေႇသႃႇတင်းမူတ်းယဝ်ႉလႄႈတေႁဵတ်းႁိုဝ်ၵူဝ်ႁႄယဝ်ႉလႃႇ။<br>
<br>
"ရႁၢၼ်းတႃႇမျၢတ်ႈၶဝ်ၼႆႉ တေႃးသလႄႈ လွင်ႈၵူဝ်ႁႄၼၼ်ႉ မွၵ်ႈၽွင်ၼၢႆးဢွၼ်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးယဝ်ႉ" ၸင်ႇဝႃႈဝႆႉၼႂ်းၽလၵီႇတၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ <br>
<br>
သင်ဝႃႈသေၵႃႉၵေႃႉပႃးတေႃးသသေ မႃးလွၵ်ႇငိူတ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸိုင် ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ဢဝ်တြႃးဢုပႅၵ်ႉၶႃႇဢၼ်တူၺ်းႁေၼ်ၽဵင်ႇပဵင်းၼၼ်ႉသေ တုမ်ႉတွပ်ႇၶိုၼ်းၵွႆး။ ယွၼ်ႉပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်လွတ်ႈၵၢင်းလွင်ႈမိုတ်ႈမၵ်ႉတင်းလူင်ယဝ်ႉလႄႈ လွင်ႈၶီငဝ်၊ လွင်ႈၵူဝ်ႁႄၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တိုၼ်းဢမ်ႇမီးယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၽူၼ်မႅတ်ႈတႃႇၵရုၼႃႇၵွႆး တေႁႃႇတူၵ်းလူင်းပၼ်။<br>
<br>
ထမ်မပတ ၊ 215<br>
လွင်ႈမိုတ်ႈမၵ်ႉၼႆႉ ၸၢင်ႈႁႂ်ႈပဵၼ်လွင်ႈၶီငဝ်လႄႈ လွင်ႈၵူဝ်ႁေ။ ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇမီးလွင်ႈမိုတ်ႈမၵ်ႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးတၢင်းၶီငဝ်လႆႈ၊ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ တေႁဵတ်းႁိုဝ်မီးတၢင်းၵူဝ်သင်ယဝ်ႉလႃႇ။
ဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝဵင်းငၸုၼ်ႇ (ငါန်းဇွန်မြို့), (Ngazun) ၼႆ့ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ဝဵင်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းငၸုၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၵႄႈ ဝဵင်းမျိၼ်းမူႇ လႄႈ ဝဵင်းၸႄႈၵႅင်း သေ မီးဝႆႉၼိူဝ်ၽင်ႇၽၢႆႇၸၢၼ်း မႄႈၼမ်ႉၵႅဝ်ယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးမႃးၵိုတ်းယဝ်ႉ။ မီးသၢႆႇတၢင်းလူတ်ႉၵႃး ၵပ်းသိုပ်ႇတင်း ဝဵင်းမျူဝ်ႉတႃႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇၸၢၼ်းၼၼ်ႉလႄႈ လႆႈဝႃႈ မီးလွင်ႈသိုဝ်ႉလွင်ႈၶၢႆသေ ၵိုၼ်းဝႆႉတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီး 58 လွၵ်းလၵ်းပၼ်မူၼ်းယဝ်ႉ။ ငၸုၼ်ႇထေႃႈပၢတ်ႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ ယွၼ်ႉႁွင်ႉၵိုၵ်းတင်း ဝဵင်းငၸုၼ်ႇၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈတႄႉ ထူဝ်ႇ၊ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ၊ ယႃႈ၊ မၢၵ်ႇၽိတ်း ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၶဝ်ႈၵေႃႈ တေႃႉတႄႉ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈဢိတ်းဢွတ်းယူႇ။
ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ (Ngazun), (ငါန်းဇွန်မြို့နယ်) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢေႃႈ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းငၸုၼ်ႇယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတတ်းတႅပ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး
ဝၢၼ်ႈတတ်းတႅပ်း (Tattep, tát tɛ́p, တက်တက်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်ၸိူင်း (ၵႃႇႁႃႉ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ဝဵင်းတတ်ႉၵူင်း
ဝဵင်းတတ်ႉၵူင်း (တပ်ကုန်းမြို့), (Tatkon) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇ ဝဵင်းၼိုင်ႈသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်း တွၼ်ႈတႃႇ ၸႄႈဝဵင်းတတ်ႉၵူင်း ယဝ်ႉ။ ႁွင်ႉဝႃႈ ၼေႇပျီႇတေႃႇ တတ်ႉၵူင်း ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၵိုၼ်းၸွမ်း ပၢင်တၢၼ်ႈၶႆႈ၊ ပၢင်တြႃး၊ ပၢင်လူႇပၢင်တၢၼ်းယဝႉ်။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ဢၼ်ပဵၼ်လွင်ႈသိုဝ်ႉၶၢႆၶဝ်၊ ထူဝ်ႇငႃး၊ ၶူဝ်းၸႂ်ႉပိုၼ်ႉတီႈ၊ မီးပႃးႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶူဝ်းၵိၼ်ၶူဝ်းယမ်ႉ ၶူဝ်းၸႂ်ႉၶူဝ်းတိုဝ်းယဝ်ႉ။ မီးႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ မီးပႃးၵျွင်းတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈပရိယတ်ႉတိ တွၼ်ႈတႃႇ ၼိူဝ်ဝဵင်းသေဢမ်ႇၵႃး ၸိူဝ်းပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁိမ်းႁွမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်လႆႈပိုင်ႈဢိင်သေ ဢွၼ်ၵၼ် သွၼ်တႄႉ သွၼ်ဝႃႈယူႇယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈလိုဝ်းလင် တီႈဝဵင်းတတ်ႉၵူင်းၼႆႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈႁူင်းပွႆႇသဵင်၊ ႁူင်းပွႆႇငဝ်းႁၢင်ႈသဵင်မျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းတတ်ႉၵူင်း
ၸႄႈဝဵင်းတတ်ႉၵူင်း ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးတီႈၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဢိင်ၼိူဝ် သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၸႄႈဝဵင်းတတ်ႉၵူင်းၼႆႉ မီး ၂၁၆,၉၅၀ ၵေႃႉၼႆယဝ်ႉ။
ဝဵင်းတတႃးဢူး
ဝဵင်းတတႃးဢူး (Tada-U), (တံတားဦးမြို့) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်ႉလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး သေ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ သေ မီးဝႆႉႁိမ်း ဝဵင်းၵဝ်ႇ ဢႃႇဝ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးႁိမ်း ႁူဝ်ၶူဝ် (တံတားဦး) လႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႇ ဝၢၼ်ႈတတႃးဢူးၼႆႉသေ ယဵၼ်းပဵၼ်ဝဵင်းမႃးယဝ်ႉ။ တီႈႁိမ်းဝဵင်းတတႃးဢူးၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်ၵူႈမိူင်းမိူင်း (တႃႈလိူဝ်ႇ) ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈတီႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼႆႉယဝ်ႉ။
ပိုၼ်းဝဵင်း.
မိူဝ်ႈ ပထမမိၼ်းၶွင်ႇ တိုၵ်ႉပဵၼ်ပၢၼ် ၸဝ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇ တိုၵ်ႉႁဵၼ်းသွၼ်ပႆႇၺႃႇၼၼ်ႉ တႃႇၶမ်ႈၼိုင်ႈမၼ်းၼွၼ်းၽၼ်လၢၵ်ႇလၢႆး။ မၼ်းလႆႈၼွၼ်းၽၼ်ဝႃႈ မၼ်းဢဝ်သႆႈဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃးၼႂ်းတွင်ႉမၼ်းၼၼ်ႉသေ ၶဵၼ်းဢႃႇဝ ဝႃးၼႆယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇမၼ်းတိုၼ်ႇမႃး မၼ်းၵႂႃႇတၢင်ႇလဝ်ႈသြႃႇဢၼ်သွၼ်ႇပႆၺႃႇပၼ်မၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသြႃႇၸင်ႇၼႅတ်ႈဢဝ်တိၼ်ပိတ်ႉမၼ်းသေ လၢတ်ႈဝႃႈ ပေႃးမႂ်းပဵၼ်ၶုၼ်ဝၢႆးလင်မႃး တွၼ်ႈတႃႇမႂ်း ယႃႇပေႁႂ်ႈလိုမ်းၵဝ်လႄႈ ၵဝ်ၸင်ႇလႆႈပိတ်ႉမႂ်း ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသြႃႇမွၵ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ပေႃႈပဵၼ်ၶုၼ်မႃး တႃႇႁဵတ်းၶူဝ် လုၵ်ႉဢဝ်တီႈဢႃႇဝ လတ်းၶၢမ်ႈဢုၵ်းလုၵ်းဢၼ်ၼမ်ႉထူမ်ႈၼၼ်ႉ ၵႂႃႇၸူး ၸၢမ်ႇၵျွင်း ၼႆယဝ်ႉ။ မိၼ်းသူၺ်ႇၵေႃႈ လႆႈပၼ်ၵတိမႃးသေ ၽိူဝ်ႇပဵၼ်ၶုၼ်မႃးၵေႃႈ ၵၢႆႇၶူဝ်ပၼ် ၸွမ်းၼင်ႇပၼ် ၵႂၢမ်းၵတိမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၵၢႆႇၶူဝ်ၼၼ်ႉသေ ဢၼ်ပဵၼ်ၽၢၵ်ႇႁူဝ်ၶူဝ် (တံတားဦး) တမ်းဝႆႉ (ၽၢႆပုၼ်ႉ ဢႃႇဝ) ၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈႁွင်ႉဝႃႈ ပဵၼ်ဝဵင်းတတႃးဢူး (တံတားဦးမြို့) ႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင် ယၢမ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ယူႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပၢၼ် ပၵျီႈတေႃႇ (ၶုၼ်ၸႄႈၵႅင်း) ၽူႈၵွၼ်းဝဵင်းၸလိၼ်း မွင်ႇဢူဝ်ႇ ၵေႃႉပဵၼ်ၼွင်ႉၸၢႆး ၼၢၼ်းမတေႃႇမႄႇၼု ၼႆႉ မၼ်းႁဵတ်းၶူဝ် လတ်းၶၢမ်ႈ မႄႈၼမ်ႉမျိတ်ႉတေးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉမီးႁိမ်း ႁူဝ်ၶူဝ် ၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈႁွင်ႉဝႃႈ တတႃးဢူး ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢေႃႈ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတတႃးဢူး ယဝ်ႉ။
ဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း (သပိတ်ကျင်း), (Thabeikkyin) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်း တႃႇ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်းယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းႁိူဝ်းသိူၵ်ႈ ဢၼ်မီးၽၢႆႇသၢႆႉၽင်ႇ မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်ယဝ်ႉ။
ပဵၼ်ဝဵင်းၾူၼ်ဢေႇသေ မီးၾိင်ႈၾႃႉယႃႇသီႇမႆႈႁႅင်းယဝ်ႉ။ တၢင်းပီၼႆႉ တၢင်ႉၼမ်ႉၾူၼ် လႆႈ 44 ၼိဝ်ႉၵူၺ်း။ ႁူမ်ႈဝႃႈ မီး လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇၵႂႃႇမႃးတင်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ပွတ်းႁွင်ႇသေတႃႉ ၵူၼ်းယူႇၼႂ်းဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ ၵမ်ႉၼမ်ၵူၺ်း။ 
မိူဝ်ႈပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် တိုၵ်ႉႁႃသိမ်းဢဝ် မိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းၼိူဝ်ၼၼ်ႉ ဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ႁူးၶဝ်ႈဢွၵ်ႇသၢႆတၢင်းၼမ်ႉ ၵႂႃႇၸူး မိူင်းၵုတ်ႈ မေႃႇသႅင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ လူလွမ်ပႂ်ႉတူၺ်း လိၼ်မေႃႇသႅင်ၼႆ လႆႈတမ်းဝႆႉ တပ်ႉသိုၵ်းလႄႈ ပလိၵ်ႈလႄႈ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၼႆႉ ႁူဝ်ႁိူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်းၼမ်သေၼႆႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်းမိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၼႆႉ ပႃးၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇသႅင်သေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၶုၼ်ပွင်ၼႃႈလိၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈၽႄတပဵၵ်ႉၵျိၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼႆႉမႃးၶိုၼ်း လႅၵ်ႈလၢႆႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၽႄတပဵၵ်ႉၵျိၼ်းသေ ဢဝ်သႂ်ႇၶဝ်ႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃႇ မႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼႆ့ ယွၼ်ႉ တပဵၵ်ႉၵျိၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်မႃးၸႄႈဝဵင်း တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇ မႃးသေ ထိုင်မႃး 1965 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ပႃႇ 1 ဝၼ်းမႃး တင်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ သေ ထုၵ်ႇဢဝ်သႂ်ႇၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူးယဝ်ႉ။ ၼႃႈလိၼ်ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ဢမ်ႇမီးၼႃႈလိၼ်ပဵင်းသေ ၽၢႆႇပွတ်းဢွၵ်ႇၼႆႉ သုင်ၶိုၼ်ႈၵႂႃႇၸူး ဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈယဝ်ႉ။ လိၼ်ၽၢႆႇတႂ်ႈ ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ၵမ်ႉၼမ်ပဵၼ်လိၼ်ႁိၼ်ထုၼ်ယဝ်ႉ။
သၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ.
သဵၼ်ႈသၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ ဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်းၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ဢမ်ႇပေႃးႁၢႆႉၸႃႉၼႃႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ တင်း ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇသေ ပေႃးဢဝ် ၶၢဝ်းတၢင်းသၢႆၼမ်ႉဝႃႈ ၵႆယၢၼ် 77 လၵ်းယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ႁိူဝ်းလူင် ဢၼ်ၸုမ်း ၵၢၼ်တေႃႉသူင် သၢႆၼမ်ႉၼႂ်းမိူင်းပိူင်ႇ ဢၼ်လဵၼ်ႈ တႃႈလိူဝ်ႇ မၢၼ်ႈမေႃႇ၊ ၸႄႈၼႃး ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼိုင်ႈဝူင်ႈၼိုင်ႈပွၵ်ႈ မႃးသိူၵ်ႈတီႈ ဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ဢၼ်ပဵၼ် ႁိူဝ်းဢွၼ်ႇ ဢၼ်ၶိုၼ်ႈၶိုၼ်ႈလူင်းလူင်း တႃႈလိူဝ်ႇ တပဵၵ်ႉၵျိၼ်းၵေႃႈမီးယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်တၢင်းလိၼ်ဝႃႈ လုၵ်ႉဢဝ်တီႈ မေႃႇသႅင် ဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ သေ ဢဝ်တၢင်းလူတ်ႉၵႃးဝႃႈ ၵႆယၢၼ် 60 လၵ်း၊ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႈ ၶိုၼ်းၵႂႃႇလႆႈ မိူင်းမိတ်ႈ၊ မၢၼ်ႈမေႃႇ၊ ၸႄႈၼႃး ၶိုၼ်ႈၵႂႃႇၸူး ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇၵႂႃႇလႆႈ ၵျွၵ်းမႄး၊ သီႇပေႃႉ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း (Thabeikkyin), (သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢေႃႈ။ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်တူၵ်းၽၢႆႇႁွင်ႇသုတ်းသုတ်း တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူးယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝဵင်းၼႆႉ မီး မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်ႈၸိၼ်ႉၵူး၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ သေ ၽၢႆႇႁွင်ႇသမ်ႉ ထီႉၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတီး ၸႄႈမိူင်းတႆး ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်းယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ငၢၼ်းပိူင်လူင် ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း ၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈသွမ်ႈ ၶဝ်ႈသေ ၵမ်ႉၼမ် ႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႆႈယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ၼွင်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁဵတ်းယူႇ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ဢမ်ႇမီးပႃႇမႆႉၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇ။ မီးမႆႉမွင်လႄႈ တူဝ်ထၼွင်း ၵမ်ႉၼမ်ၵူၺ်း။ ႁူမ်ႈဝႃႈ မီးၸမ် ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈၼႆသေတႃႉ ႁႂ်ႈၵေႃႈဢွၵ်ႇ ၶူဝ်းသႅင်ၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇပႄႉဢွၵ်ႇၵႃႈႁိုဝ်။ တီႈၵႂၢင်း ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်းၼႆႉ မီး 995 လွၵ်းလၵ်းပၼ်မူၼ်းယဝ်ႉ။
ပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး - တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး
တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး(ပွတ်းႁွင်ႇ) ၼႆႉ ပဵၼ်တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး ဢၼ်ၶဝ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး ၼႃႈလိၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်း မၢႆ 3။ ပဵၼ်တပ်ႉသိုၵ်းဢၼ် တိုၵ်းတေႃးသၢၼ်ၶၼ်းတင်း ၸုမ်း ၼဢၽ လူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈသိုၵ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ။ ပဵၼ်တပ်ႉသိုၵ်း ၽၢႆႇတႂ်ႈပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး။
ပိုၼ်းလင်.
ပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး ၵေႃႇတင်ႈမိူဝ်ႈ 1964။ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး ပွတ်ႇႁွင်ႇ ပဵၼ်တပ်ႉသိုၵ်း ဢၼ်လူင်းလၢႆးမိုဝ်း ဢဝ်ငမ်းယဵၼ်မိူဝ်ႈ 1989 ၼီႈ ဝၢႆးသေ ငူပ်ႉငီႉဢုပ်ႇဢူဝ်းတင်း လူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈသိုၵ်းၼေႇဝိၼ်းသေ လႆႈမီးၸတ်ႉထၢၼ်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႈ ၼႂ်းၼႃႈတီႈတူဝ်ၵဝ်ႇသေ တင်ႈပဵၼ် တွၼ်ႊလိၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းမၢႆ 3 တီႈၼႂ်းၸေႊမိူင်းတႆး။ ၼႂ်းတွၼ်ႊလိၼ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၼမ်ႉၶမ်း၊ လၢင်းၶိူဝ်း၊ သီႇပေႃႇ၊ ၵျွၵ်ႉမႄး၊ မိူင်းသူႈ၊ တၢင်ႉယၢၼ်း၊ မိူင်းယႆ၊ ၵေးသီး လႄႈ ၸေႊဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ။ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး ပွတ်ႇႁွင်ႇ မီးဢဵၼ်ႁႅင်းသိုၵ်းမွၵ်ႇ 4000 ၵေႃႉ။ ဝၢႆးသေလႆႈဢဝ်ငမ်းယဵၼ်တင်း တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႊယဝ်ႉသေတႃႉၵေႃႈ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႊ ယင်းတိုၵ်ႉသိုပ်ႇတိုၵ်းတေႃး ၼႂ်းၼႃႈတီႈတပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇဝႆႉယူႇ။ 
Although the SSA-N is more conciliatory towards the government than other armed Shan independentist groups, in 2005 it abandoned its base rather than disarm. At one point the Burmese government wished the Shan State Army - North to join its border guard force. Two of the three brigades reportedly agreed to join the border guard, while the other refused.
Renewed hostilities.
In 2014 the group has clashed with the Burmese army in Kensi Mansam Township, home to the SSA-N Wanhai headquarters. Also the Burmese military attacked and seized Shan State Army-North Mongsu camp and resumed the fight against the SSA-N Brigade 72 in Kehsi Township.
Organization.
The Shan State Army "North" had originally 3 brigades: 1st, 3rd and 7th, but presently only 1st Brigade is left.
တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင် ၼႆႉမီးတပ်ႉၸုမ်း 3 ဢၼ်။
တပ်ႉၸုမ်းမၢႆ (3) သႅင်ၵႅဝ်ႉ လႄႈ (7) လွႆၽႃ၊ၵႃလိ ၼၼ်ႉ လႆႈဝၢင်းၶိူင်ႈ ယွမ်းႁဵတ်းပီတုၸိတ်ႉၵႂႃႇမိူဝ်ႈ 2009 ယူႇယဝ်ႈ။
ၸႄႈဝဵင်းၻလ
ၸႄႈဝဵင်းၻလ (ဒလမြို့နယ်), (Dala Township), (Zewaeng Dala) ၼႆ့ တင်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ သေ ၶႅၼ်ႈၵၼ်မႄႈၼမ်ႉဢၼ်ၼိုင်ႈၵူၺ်းလႄႈ ပေႃးဢဝ် ႁိူဝ်းသေၶၢမ်ႈၵႂႃႇၼႆ ၽႅဝ်ႁွတ်ႈလႆႈ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 10 မဵတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်မၢၼ်ႊၵူႈပွၵ်ႈတႄႉ ပဵၼ်ဝဵင်းတပ်ႉႁႄႉ ဢၼ်တူၵ်းၽၢႆႇၸၢၼ်းသုတ်းသုတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈတႄႉ ပဵၼ်ဢိူင်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈၵူၺ်းသေ ဝၢႆးၼႆႉ ၸင်ႇမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ 1974 ၼၼ်ႉ ၸူးဢဝ်သႂ်ႇၶဝ်ႈတီႈၼႂ်းၶွပ်ႇလိၼ် ၶွမ်ႇမတီႇ ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၻလၼႆပႉ ၽၢႆႇတူၵ်း မီး ႁွင်ႈၶုတ်းတုၼ်ႇတေး လႄႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇမီး မႄႈၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵပ်းသိုပ်ႇလႆလူင်းယူႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၻလၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈမၼ်းမီး 10.93 လွၵ်းလၵ်းသေ ဢဝ် ပွၵ်ႉ (23) ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ (23)ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ (45) ဝၢၼ်ႈသေၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၻလၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၸၢင်ႈ ၵႂႃႇလႆႈ ဝဵင်းတုၼ်ႇတေး၊ ဝဵင်းၵေႃႉမူး၊ ဝဵင်းၵုၼ်းၶျၢၼ်ႇၵူင်း၊ တေးတယႄး၊ ၽျႃႇပူင်ႇ၊ ၵျႅၵ်ႉလၢတ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
တဝ်းၼွၵ်း
တဝ်းၼွၵ်း.
တၢင်းၵိၼ်တႆးပိူင်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ႁႃၵိၼ်လႆႈငၢႆႈလႄႈမီးၵူႈ ဝၢၼ်ႈၵူႈမိူင်း
မီႇၵီးၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃး.
ႁူဝ်ၶႃႇ တင်းၽၵ်းမီႉၽၵ်းၵီး၊ ဢၼ်ဢမ်ႇယႃႇလွတ်ႈလႆႈၵေႃႈပဵၼ်၊ ၵိူဝ်၊ ၽွင်ဝၢၼ်၊မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ။
လၢႆးႁဵတ်းတဝ်းၼွၵ်း.
တဝ်းမီးယူႇသွင်ပိူင်-
1.ပိူင်ၼိုင်ႈၼႆႉပဵၼ်တဝ်း ဢၼ်ၵႂႃႇပႅၼ်းမႃးသေမႃးႁဵတ်းၵိၼ်ၵမ်းလဵဝ်။
2.ပိူင်သွင်သမ်ႉပဵၼ်တဝ်းဢၼ်ႁဝ်းဢဝ်ႁဵတ်းႁႅင်ႈဝႆႉ(ၵိၼ်ၶိင်ႇလႂ်ၵေႃႈလႆႈ) ဢမ်ႇၼၼ်ၵႂႃႇႁႃသိုဝ်ႉမႃးၸွမ်းၵၢတ်ႇ။
 - လၢႆးႁဵတ်းဢၼ်ထိၼိုင်ႈၼၼ်ႉ-ဢမ်ႇယၢပ်ႇသင် ႁဝ်းဢဝ်တဝ်းၼၼ်ႉမႃး ၶူဝ်ႈသႂ်ႇၵရိယႃႇမၼ်းသေ ပႂ်ႉႁႂ်ႈမၼ်းသုၵ်းၵေႃႈၵိၼ်လႆႈယဝ်ႉ။
 - လၢႆးႁဵတ်းထိသွင်သမ်ႉ-ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈမၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ႁႅင်ႈဝႆႉလႄႈ မိူဝ်ႈႁဝ်းတေၼွၵ်း ဢမ်ႇၼၼ်ၶူဝ်ၵိၼ်ၼၼ်ႉ တေလႆႈဢဝ်ႁၢင်းၾႆး ႁႂ်ႈမၼ်းၶွပ်ႈသေၵွၼ်ႇ
ပေႃးယဝ်ႉၵေႃႈတမ်ပဵၼ်ၽွင်သေ ဢဝ်ၵႂႃႇၼွၵ်းၵိၼ်၊ဢမ်ႇၼၼ်ၶူဝ်ၵိၼ်ၵေႃႈၶႅမ်ႉလႅပ်ႈယဝ်ႉၶႃႈ။
ၸႄႈဝဵင်းတိင်ႇၵၢၼ်းၵျုၼ်း
ဢွင်ႈတီႈ.
ၸႄႈဝဵင်းတိင်ႇၵၢၼ်းၵျုၼ်း (သင်္ဃန်းကျွန်းမြို့နယ်), (Tingangyun Township), (Zewaeng Tingkaankyaun) ၼႆႉ မီးဝႆႉပွတ်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းလၢၼ်းမတေႃႇၼႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇဢူၵ်ႉၵလႃႇပ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းႁွင်ႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းယၢၼ်ႇၵိၼ်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇမူၺ်ႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၵေႇတႃႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
လၢႆးႁွင်ႉ.
ပေႃးဢဝ်ၽႃႇသႃႇမွၼ်းဝႃႈ မီးတီႈပွင်ႇ (သံဃာကျွန်း) ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ 
တိင်ႇၵၢၼ်းၵျုၼ်းၼႆႉ ဢဝ်ပွၵ်ႉ (38) ပွၵ်ႉသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ မီး (40) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢၼ် (4) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် မီး (5) ႁူင်းယဝ်ႉ။
တိတ်ႉထ၊ ၸၢတ်ႈ
25 - ၸၢတ်ႈတိတ်ႉထ.
လူဝ်ႇမေႃႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်းၼင်ႇ ၸရိတ်ႈမၼ်း
ဝတ်ႉထုပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ.
ပဵၼ်ၽွင်းမိူဝ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး တိုၵ်ႉယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ဝတ်ႉꩡေႇတဝၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၼ်း ၼိုင်ႈ ၵႅမ်ၶႂႃမိုဝ်း မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ်တပႄးမၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် လုၵ်ႈၸၢႆးၸၢင်ႈၶမ်း တေႁွတ်ႈထိုင် ဢရႁတ်ႉတၽူလ်ႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇပၼ်ၵမ်ႇမထၢၼ်း ဢသုꧤယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ ၶတ်းၸႂ်ၵၢၼ်တြႃးလႆႈမႃး သီႇလိူၼ်သေတႃႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵမ်ႇမထၢၼ်း ဢမ်ႇမႅၼ်ႈၸရိတ်ႈမၼ်းလႄႈ ၼိမိတ်ႉဢွၼ်ႇၵူၺ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇထၢင်ႇၸႅင်ႈသင်မႃး။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတ ၸင်ႇဢဝ်တပႄးမၼ်း သူင်ႇၵႂႃႇၸူး မုၼ်ၶမ်းၽြႃႈယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢမ်ႇမီး ၺၢၼ်ႇဢႃႇသယႃႇၼုသယ ၺၢၼ်ႇဢၼ်ႁူႉႁၼ် ၵၢင်ၸႂ်ပိူၼ်ႈလႄႈ ၸင်ႇပၼ် ဢသုꧤၵမ်ႇမထၢၼ်း ဢၼ်ဢမ်ႇမႅၼ်ႈ ၸရိတ်ႈတပႄးမၼ်းယဝ်ႉ။ တပႄးမၼ်းၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ၼႂ်းၵႃႈꧤဝႁႃႈပၢၵ်ႇ သမ်ႉယၢမ်ႈ တႄႇသၼ်ႇꩪေႇမႃး တမ်ႈတီႈ ႁိူၼ်းၸၢင်ႈၶမ်းလႄႈ ယၢမ်ႈႁၼ်ၶမ်း ဢၼ်ႁၢင်ႈလီ ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇၼၼ်ႉၵူၺ်း။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇဢဝ် ၺၢၼ်ႇဢႃႇသယႃႇၼုသယ ႁူႉႁၼ် လွင်ႈတၢင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ ထိုင်မႃးတၢမ်းၶမ်ႈ တီႈသူၼ်မၢၵ်ႇမူင်ႈ ၼႂ်းၵၢင်ၼွင်သီႇၸဵင်ႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇၽၢၼ်ႇသၢင်ႈ ႁဵတ်းပဵၼ် မွၵ်ႇမူဝ်လူင် လူင်ႇၼိုင်ႈသေ ႁႂ်ႈယၵ်ႉတူၺ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸင်ႇဢဝ် ဝိပသ်ႉသၼႃႇယၵ်ႉတူၺ်း မွၵ်ႇမူဝ် ဢၼ်မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၽၢၼ်ႇသၢင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ႁူႉထိုင် လွင်ႈဝႃႈ ၺၢၼ်ႇဝိပသ်ႉသၼႃႇ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ၶိုၼ်ႈမႃးလႄႈ ၸင်ႇယူႇသဝ်း တီႈ ၷၼ်ႇꩪၵုꩦီႇသေ လွတ်ႈႁေႃးၷႃႇထႃႇ ဢၼ်တႄႇ “ဢုၸ်ꧢိၼ်ၻ သိၼေႁမတ်ထၼေႃ”ၼၼ်ႉသေ ၸီႉၼႄ တၢင်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၷႃႇထႃႇႁူဝ်ၼၼ်ႉ သုတ်းၼႆ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းဢွၼ်ႇၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈဢရႁၼ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ၶၢဝ်ႇငၢဝ်းဢၼ်ၼႆႉ ၽႄႈၸွတ်ႇႁွတ်ႈၽႅဝ်ၵႂႃႇ ၼႂ်းၵႄႈၵၢင် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ်လႄႈ ၶဝ်ၸဝ်ႈ ၸုသုမ်တုမ်ၵၼ်သေ ယွင်ႈယေႃး “လွင်ႈၽုင်းတၼ်းၶူဝ်း မုၼ်ၶမ်းၽြႃးယႂ်ႇ”ၼႆၼၼ်ႉယူႇ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး လႆႈႁူႉလွင်ႈၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေၶိုၼ်း ႁေႃးမွၵ်ႇ ၶႆႈဢွၵ်ႇၼႄ လွင်ႈ ꩡၢတ်ႈၵွၼ်ႇဝၼ်းလင် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢွၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ-
ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႉ.
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ တီႈမိူင်းၿႃႇရႃႇၼသီႇ ပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၿြႁမၻတ်ႈၼၼ်ႉ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃး ပဵၼ် သြႃႇၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ဝၼ်းၼိုင်ႈ ၵူၼ်းထိင်း မႃႉမင်ႇၷလႃႇၼၼ်ႉ ဢဝ်မႃႉမင်ႇၷလႃႇ လူင်းဢၢပ်ႇၼမ်ႉ တီႈတႃႈၼမ်ႉ ဢၼ်ယၢမ်ႈဢၢပ်ႇယူႇ ၵူႈပွၵ်ႈၼၼ်ႉသေတႃႉ မႃႉမင်ႇၷလႃႇ ဢမ်ႇလူင်းဢၢပ်ႇသေ ၸုၵ်းၸိူဝ်ႈဝႆႉယူႇ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း လႆႈႁူႉလွင်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇၸႂ်ႉႁႂ်ႈ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃး ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇ ၵႂႃႇၸွပ်ႇတူၺ်း လွင်ႈဢၼ် မႃႉမင်ႇၷလႃႇ ဢမ်ႇလူင်း တီႈတႃႈၼမ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၼေႃႇၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ “မႃႉတူဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်မႃႉသိၼ်းꩪေႃးဢိူဝ်ႈ၊ ဢမ်ႇပဵၼ်ရေႃးၵႃႇ သေသမ်ႇသေပိူင်သေ သမ်ႉဢမ်ႇလူင်းဢၢပ်ႇၼမ်ႉၼၼ်ႉတႄႉ တေပဵၼ် ၵွပ်ႈ မႃႉယုတ်ႈတၢင်ႇတူဝ် မႃး ဢၢပ်ႇၼမ်ႉ တီႈတႃႈၼမ်ႉၼႆႉယဝ်ႉ”ၼႆ ၸွမ်းၼင်ႇၵၢင်ၸႂ် မႃႉမင်ႇၷလႃႇၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတိုၵ်းသူၼ်း ႁႂ်ႈၵႂႃႇဢဝ်ဢၢပ်ႇၼမ်ႉပၼ် တီႈတႃႈၼမ်ႉ တၢင်ႇဢၼ်လႄႈ ၸင်ႇလွတ်ႈႁေႃးၷႃႇထႃႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ-
ပႃႇꩮိ.
 25 - ဢၺ်ၺမၺ်ၺေႁိ တိတ်ထေႁိ၊ ဢသ်သံ ပႃယေႁိ သႃရတိ။
 ဢၸ်ၸႃသၼသ်သ ပုရိသေႃ၊ ပႃယႃသသ်သပိ တပ်ပတိ။
ပိၼ်ႇတႆး.
ၵူၼ်းထိင်းမႃႉ... ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵိၼ်ၶဝ်ႈႁုင်ၼမ်ႉၼူမ်းꧠၼႃႇလိူဝ်ၼႃႇလႄႈ ပီးသၼ်းယူႇၸိုင် မၼ်းဢိမ်ႇဢိူဝ်ႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ (ၵွပ်ႈၼႆ မႃႉတူဝ်ၼႆႉ ႁႅင်ႉၵႆႉလႆႈဢၢပ်ႇၼမ်ႉ တီႈတႃႈၼမ်ႉၼႆႉ တႃႇသေႇ လႄႈ မၼ်းတေဢိမ်ႇဢိူဝ်ႇၵႂႃႇယူႇ) ဢဝ်မႃႉမင်ႇၷလႃႇၼႆႉ ၵႂႃႇဢၢပ်ႇၼမ်ႉ တီႈတႃႈၼမ်ႉ တၢင်ႇတီႈတႃႉ။
 - ႁူမ်ႈꩡၢတ်ႈ ။ ။ မႃႉသိၼ်းꩪေႃးေꧤႃးꩡႃႇꩡႃႇၼီႇယ မႃးပဵၼ် ၽြႃး။
 ၶုၼ်လူင်ၿႃႇရႃႇၼသီႇ မႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇၻႃႇ။
 မႃႉမင်ႇၷလႃႇၼၼ်ႉ မႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၼ်ႉ။
 - ၵၼ်သွၼ် ။ ။ (1)လူဝ်ႇလႆႈၸွမ်းလူမ်းပၼ်၊ ဢၼ်ၶဝ်သူႈမိုတ်ႈမၵ်ႉ။
 - ပႃႇရမီႇ ။ ။ ပၺ်ႇၺႃႇပႃႇရမီႇ။
 - မင်ႇၷလႃႇ ။ ။ ပဵၼ်“ၿႃႁုသ်သၸ်ၸ မင်ၵလႃ”။