Mrsailiek/shan-dataset huggingface dataset:
ဝၢၼ်ႈတိုင်းၽၵ်းႁိ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး
ဝၢၼ်ႈတိုင်းၽၵ်းႁိ (Tuengphakhi, Teik Hpak Ti, တိတ်ဖတ်တိ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်တဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၶူၵ်ႉၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး
ဝၢၼ်ႈၶူၵ်ႉၼမ်ႉ (Waankhoknam, Wan Hkoke Nam, ဝမ်ခုတ်နမ့်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်တဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉမ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉမ (Namma, Nam Mat, နမ့်မတ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်တဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈပႃႇႁ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး
ဝၢၼ်ႈပႃႇႁ (Paahaa, Par Ha, ပါဟ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်တဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉႁူၺ်ႈၶူၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈၶူၵ်ႉ (Hoikhok, Nam Hka Lauk, နမ့်ခလောက်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်တဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၵုင်းတွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး
ဝၢၼ်ႈၵုင်းတွင်း (Kungtaung, Kone Tawng, ကုန်းတောင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်တဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈဝဵင်းႁိၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး
ဝၢၼ်ႈဝဵင်းႁိၼ် (Waenghin, Wein Hin, ဝိန်ဟင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်တဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼႃးၶႆႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး
ဝၢၼ်ႈၼႃးၶႆႉ (Naakhai, Nar Hkaik, နားခိုက်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်တဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈၶဵတ်ႇၸူႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈၶဵတ်ႇၸူႉ (Hoikhaetzu, Hwum Chike Su, ဟွမ်ချိုက်စု) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်တဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼွင်ၼိူမ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး
ဝၢၼ်ႈၼွင်ၼိူမ်း (Naungnoem, Nawng Nein, နောင်နိမ်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်တဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၼွင်ႁီး၊ ဢိူင်ႇ
ဢိူင်ႇၼွင်ႁီး ၼႆႉ ပဵၼ်ဢိူင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်ႁီး.
 - ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉတွင်း
 - ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉၵွၵ်ႇ
 - ဝၢၼ်ႈလွႆသၢႆး (ဢိူင်ႇၼမ်ႉတွင်း၊ မိူင်းၼၢႆး)
 - ဝၢၼ်ႈတိုဝ်ႉႁုင်း
 - ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉဢုၼ်ႇ (ဢိူင်ႇၼမ်ႉတွင်း၊ မိူင်းၼၢႆး)
 - ဝၢၼ်ႈပႃႇႁ (ဢိူင်ႇၼမ်ႉတွင်း၊ မိူင်းၼၢႆး)
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉတွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉတွင်း (Namtaung, Nam Kwang, နမ့်ကောင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်ႁီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉၵွၵ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး
ဝၢၼ်ႈၵွၵ်ႇ (Namkauk, Nam Kauk, နမ့်ကောက်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်ႁီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈလွႆသၢႆး၊ ဢိူင်ႇၼမ်ႉတွင်း
ဝၢၼ်ႈလွႆသၢႆး (Lauisaai, Loi Hseng, လွယ်ဆိုင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်ႁီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈတိုဝ်ႉႁုင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး
ဝၢၼ်ႈတိုဝ်ႉႁုင်း (Tuehung, Ti Huong, တီဟုန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်ႁီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉဢုၼ်ႇ၊ ဢိူင်ႇၼမ်ႉတွင်း
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉဢုၼ်ႇ (Nam-Aun, Nam Aun, နမ့်အွန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်ႁီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈပႃႇႁ၊ ဢိူင်ႇၼမ်ႉတွင်း
ဝၢၼ်ႈပႃႇႁ (Paahaa, Par Ha, ပါဟ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်ႁီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၼႃးပေႃႉ၊ ဢိူင်ႇ
ဢိူင်ႇၼႃးပေႃႉ ၼႆႉ ပဵၼ်ဢိူင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးပေႃႉ.
 - ဝၢၼ်ႈၼႃးပေႃႉ
 - ဝၢၼ်ႈပၢင်ယၢဝ်း
ဝဵင်းၼႃးဝီး
ဝဵင်းၼႃးဝီး (nɑ́ wí), (နားဝီးမြို့), (Narwi), (Naawi) ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼႃးဝီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းမႂ်ႇ၊ တိူင်းဝႃႉၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။
ဝဵင်းၼႃးၽၢၼ်း
ဝဵင်းၼႃးၽၢၼ်း (nɑ́ pʰɑ́n), (နားဖန်းမြို့), (Narphan), (Naaphaan) ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼႃးၽၢၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၵ်ႇမင်ႉ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။
ၸႄႈဝဵင်းၼႃးၽၢၼ်း
ၸႄႈဝဵင်းၼႃးၽၢၼ်း (nɑ́ pʰɑ́n), (နားဖန်းမြို့နယ်), (Narphan Township), (Zewaeng Naaphaan) ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း တိူင်းဝႃႉၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းၼႃးၽၢၼ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉတႄႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈဢေႃႈ။ မိူဝ်ႈပႆႇထိုင် ပီ 1995 ၼႆႉ တီႈၸႄႈဝဵင်းၼႃးၽၢၼ်းၼႆႉ ႁူဝ်ၼမ်ၵူၼ်း မီး 48,466 ၵေႃႉသေ ၼႂ်းၼၼ်ႉၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဝႃႉ မီးၵႂႃႇ 37,024 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တွၼ်ႈတႃႇ သိုပ်ႇတူၺ်းထႅင်ႈ.
 - Myanmar States/Divisions & Townships Overview Map
 - Matman Township - Shan State - Mimu
ၼႃႇရႃႇၵီႇရိ
တေႇဝတၢတ်ႈ (တေဝဝတ်ႉတ)ၼႆႉ ၽႄႈတိူၼ်းလွင်ႈၵျၢင်ႉၵမ်သမထ (တြႃးၸၢၼ်ႇ)ၼၼ်ႉလႄႈ လႆႈတၼ်းၶူဝ်းဢၼ်လီဢၢမ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ မႃႇၼမၼ်းၵေႃႈ ယိုင်ႈၶိုၼ်ႈသုင်မႃးတိၵ်းတိၵ်းသေ မီးၵၢင်ၸႂ်ဢၼ်ၶႂ်ႈပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်းၼႃႈမူႇၸုမ်းသင်ႇၶႃႇၼၼ်ႉ ႁၢဝ်ႉႁႅင်းၼႃႇ။ ပေႃႈဝႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်မႃးၸွမ်းၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်မၼ်းၼႆ မၼ်းၸင်ႇတႅပ်းတတ်းၸတ်းၵၢၼ်တႃႇၶႃႈႁႅမ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၸတ်းၵၢၼ်ႁဵတ်းတေႃႇသွင်ပွၵ်ႈသွင်ၵမ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်ဢၼ်ထိုင်တီႈလႄႈ ၸင်ႇၸတ်းၵၢၼ်ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ်ႉ မီးၸၢင်ႉႁႅင်းလူင် ၼႃႇရႃႇၵီႇရိ ဢၼ်မူင်တူၵ်းဢွၵ်ႇသေ ၸႂ်ႁၢႆႉလိူင်းယူႇၼၼ်ႉတူဝ်ၼိုင်ႈ။ မီးၽေးတႃႇၵူၼ်းတင်းၼမ်လႄႈ ၸင်ႇလႆႈမတ်ႉမၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ တေႇဝတၢတ်ႈၼႆႉ လွမ်လွမ်ၵႂႃႇႁူၺ်းၵူၼ်းထိင်းၸၢင်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပွႆႇပၼ်ၼိူဝ်သၢႆတၢင်း ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတေမႃးတုင်းသွမ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ဢဵၼ်းဢၢၼ်းႁႂ်ႈၸၢင်ႉၼၼ်ႉယဵပ်ႇသႂ်ႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၵူၼ်းထိင်းၸၢင်ႉၶဝ်ၵေႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇ တေႇဝတၢတ်ႈၸီႉသင်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ ၸင်ႇပွႆႇၸၢင်ႉလူင်ၵႂႃႇၸွမ်းတၢင်း ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတေမႃးၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၼႃႇရႃႇၵီႇရိၵေႃႈ လေႃႈပုင်ႈလူင်မႃးၸူးၽၢႆႇၼႃႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ရႁၢၼ်းၶဝ်လဝ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ ႁႂ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈငိူင်ႉဝႄႈၼႆသေတႃႉၵေႃႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတႄႉ သိုပ်ႇယေႃးၶိင်းၵႂႃႇႁဵတ်းၼၼ်ယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၸၢင်ႉလူင်ၵေႃႈ ပူၵ်းငူင်းမၼ်း၊ ဢဝ်ဝႂ်ႁူမၼ်း ၽတ်ႉၽၢပ်ႈၽၢပ်ႈသေ ႁွင်ႉသႅၼ်ႇသဵင်လင်ယဝ်ႉ ၶဝ်ႈမႃးၸူးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႉၼၼ်ႉ ၸႂ်လမ်ဝႆႉလႄႈ ၸႂ်တူင်ႉတဵၼ်ႈတွတ်ႇဝႅၼ်သေ ပဵၼ်တုၵ်ႉၶယူႇႁင်းမၼ်း။ ၵရုၼႃႇမႅတ်ႉတႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇသူင်ႇၼၢႆပိုၼ်ႈၽႄႈၸူးၸၢင်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ပေႃးဝႃႈႁွၼ်ၼမ်ႉမႅၼတ်ႉတႃႇၽၢင်ႇၽၢပ်ႈထိုင်ၸၢင်ႉၵႂႃႇၼႆၵေႃႈ ၸၢင်ႉလူင်ၸင်ႇဢဝ်တေႃးသမၼ်းယေႃႈယွမ်းလူင်းသေ တဵတ်ႇယဵၼ်ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
မႃးမူးၸႃးၸမ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ဢဝ်ငူင်းမၼ်းဝၢင်းသိူဝ်ႇယဝ်ႉ ၶုပ်ႉၶဝ်ႇၸူးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇႁဵတ်းၼၼ်။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇဢဝ်ၽႃႇမိုဝ်းလုပ်ႈပၼ်ၵွၵ်းႁူဝ်မၼ်း၊ ၸၢင်ႉလူင်ၵေႃႈ ဢဝ်ငူင်းမၼ်းတၢဝ်းဢဝ် လိၼ်ႁိမ်းတိၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸုၵ်းဝႆႉၼၼ်ႉသေ ဢဝ်ၽူႇပိုၼ်သႂ်ႇၼိူဝ်ၵွၵ်းႁူဝ်မၼ်းမၼ်းၶိုၼ်း။ ယၵ်ႉလူတူၺ်းၼႃႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ သုတ်ႉထွႆလင်ၵႂႃႇ တေႃႇပေႃးဢမ်ႇမုင်ႈႁၼ်ၼႃႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၼမ်ႉၵတ်ႉမႅတ်ႉတႃႇသေ ဢွင်ႇပႄႉတေႃးသၼႆႉ ၸင်ႇၸႅတ်ႈၸၢင်ႇပဵၼ်ဢၼ်လီထီႉသုတ်းယဝ်ႉ။<br>
<br>
"မိတ်တမ်ၿုသေၵ ဝꩡိၼႃ ꩡိတွႃ မုၼိတ်ၻေႃ" (ꩡယ မင်ၵလ ဢꩦ်ꩧၷႃထႃ)<br>
<br>
ဢဝ်ၵရုၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးသင်တႅၵ်ႈလႆႈၼၼ်ႉသေ ဢွင်ႇပႄႉၸၢင်ႉလူင်ၼႃႇရႃႇၵီရိယဝ်ႉ။<br>
<br>
"သၿ်ၿေၻသၿလူပေတႃ ဝေသႃရꩡ်ၸေႁု ပႃၷတေႃ"<br>
(ꩪမ်မဝၼ်ၻႃၼႃ ဢႃတႃၼႃတိယသုတ်တ)<br>
<br>
ၵရုၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးသင်တႅၵ်ႈလႆႈၼၼ်ႉ ဢဝ်ၽူၼ်မႅတ်ႉတႃႇတူၵ်းႁူတ်းပၼ်ၼိူဝ်ၸၢင်ႉလူင်ၼႃႇရႃႇၵီႇရိယူယဝ်ႉ။
ၼႃႈလိၼ် ထၼု ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
ဢိင်ၼိူဝ် (ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) အရ ပုဒ်မ ၅၆။(ခ)) သေလႄႈ ၸႄႈဝဵင်းသွင်ဢၼ် ဢၼ်ပႃးယူႇ ၼႂ်းမိူင်းတႆးၼၼ်ႉ မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈပဵၼ် ၼႃႈလိၼ် ထၼု ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း.
 - 
တီႈၼႂ်း ၼႃႈလိၼ် ထၼု ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃၼၼ်ႉ မၼ်းပႃးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်းတရႃႉလႄႈ ၸႄႈဝဵင်းယႂႃႇငၢၼ်ႇ သွင်ၸႄႈဝဵင်းသေ၊ တီႈ ၸႄႈဝဵင်းယႂႃႇငၢၼ်ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ႁိူၼ်းမီးၵႂႃႇ ၁၈,၃၄၈ လင်သေ၊ ႁူဝ်ၵူၼ်း မီးယူႇ ၈၂,၅၃၂ ယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်း ပၢင်းတရႃႉၸမ်ႉ ႁူဝ်ႁိူၼ်း မီးၵႂႃႇ ၁၇,၅၄၄ လင်လႄႈ ႁူဝ်ၵူၼ်း မီးယူႇ ၇၉,၃၀၃ ၵေႃႉၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးမႃးတူၺ်း ၸႄႈဝဵင်းယႂႃႇငၢၼ်ႇလႄႈ ၸႄႈဝဵင်း ပၢင်းတလႃႉၼႆႉၼႆ တေလႆႈႁၼ် တီႈ ၸႄႈဝဵင်ႈယႂႃႇငၢၼ်ႇ လင်ႁိူၼ်း ၼမ်လိူဝ် ၸႄႈဝဵင်းပၢင်းတရႃႉ 1465 လင်လႄႈ ႁူဝ်ၵူၼ်း 2650 ၵေႃႉၼႆယဝ်ႉ။
ၼႃႈလိၼ် ပလွင်ႈ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
ၼႃးလိၼ်ပလွင်ႈၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ (Palaung Self-Administered Zone), (ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ)ၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ် လၵ်းမိူင်း 2008 သေ ဢဝ်ၸႄႈဝဵင်းသွင်ဢၼ် ဢၼ်မီးၼႂ်းမိူင်းတႆးသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ ဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ 
ၸွမ်းလူၺ်ႈ ၾိင်ႈမိူင်း လၵ်းမိူင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မျၢၼ်ႇမႃႇ (ပီ 2008) ဢၼ်ပဵၼ် တွၼ်ႈ ၅၆(ဃ)ၼၼ်ႉ ဢၼ် ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉသၼ်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈတူင်ႈ ၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းတႆးၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈၵၼ်သေ မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ၼႃးလိၼ် ပလွင်ႈ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း.
-
ၼႃႈလိၼ် ပဢူဝ်း ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
ဢိင်ၼိူဝ် (ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) အရ ပုဒ်မ ၅၆။(ဂ)) သေလႄႈ ဢဝ်ၸႄႈဝဵင်းသၢမ်ဢၼ် ဢၼ်မီးၼႂ်းမိူင်းတႆး ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼၼ်ႉ မၵ်းမၼ်ႈပၼ်ဝႃႈ ႁႂ်ႈပဵၼ် ၼႃႈလိၼ် ပဢူဝ်း ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ ၼႆယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း.
<br>
 -
ၼႃႈလိၼ် ၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
ၼႃးလိၼ်ၵူဝ်းၵၢင်ႉၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ (Kokang Self-Administered Zone, ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသ)ၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ် လၵ်းမိူင်း 2008 သေ ဢဝ်ၸႄႈဝဵင်းသွင်ဢၼ် ဢၼ်မီးၼႂ်းမိူင်းတႆးသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ ဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ 
ၸွမ်းလူၺ်ႈ ၾိင်ႈမိူင်း လၵ်းမိူင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မျႅၼ်ႇမႃႇ (ပီ 2008) ဢၼ်ပဵၼ် တွၼ်ႈ 56 (င)ၼၼ်ႉ ဢၼ် ၸႄႈဝဵင်းၵုင်းၸၢင်ႉ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းလဝ်ႉၵႆႇ ၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းတႆးၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈၵၼ်သေ မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ၼႃးလိၼ် ၵူဝ်းၵၢင်ႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း.
 -
ၼႃႈလိၼ် ၼႃႇၵ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
ၼႃႈလိၼ် ၼႃႇၵ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ (နာဂ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသ), (Naga Self-Administered Zone) ၼႆႉ ဢိင်လူၺ်ႈ လၵ်းမိူင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မိူင်းမၢၼ်ႈ (ပီ ၂၀၀၈) တွၼ်ႈ ၅၆ (ခ)သေ ပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်းဢၼ်ဢဝ် ၸႄႈဝဵင်းလႁႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလႄႇသျီး လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၼၢၼ်းယုၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း ၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃး.
-
ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇ
ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇ (Naypyidaw Union Territory, နေပြည်တော်)ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ တီႈၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ် ဢၼ်ပဵၼ်ဝဵင်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဝဵင်းၼေႇပျီႇတေႃႇ ပၵ်းသဝ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈတွၼ်ႈ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်း.
ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇၼႆႉ လႆႈၽွတ်ႈႁႅၼ်းမႃးၼင်ႇ ၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
မီးဝႆႉ ၸႄႈတွၼ်ႈ (၂) ၸႄႈတွၼ်ႈယဝ်ႉ။
 - ၸႄႈတွၼ်ႈတႅၵ်ႉၶိၼ
 - ၸႄႈတွၼ်ႈဢုၵ်ႉတရ
ၸႄႈဝဵင်း ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ (၈) ၸႄႈဝဵင်းသေ တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈ တႅၵ်ႉၶိၼ ၼၼ်ႉၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ
 - ၸႄႈဝဵင်းၸမ်ႇပူႇသီႇရိ
 - ၸႄႈဝဵင်းတၵ်ႉၶိၼႃႇသီႇရိ
 - ၸႄႈဝဵင်းပၢင်မၢၵ်ႇၼႃႉ(ပျိၼ်းမၼႃး)
 - ၸႄႈဝဵင်းလႄႇဝေး
တီႈၸႄႈတွၼ်ႈဢုၵ်ႉတရ ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ
 - ၸႄႈဝဵင်းၸေႇယႃႇသီႇရိ
 - ၸႄႈဝဵင်းတတ်ႉၵူင်း
 - ၸႄႈဝဵင်းဢုတ်ႉတရသီႇရိ
 - ၸႄႈဝဵင်းပုပ်ႉပသီႇရိ
လႆႈၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဝဵင်း (၈) ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ (၅၇) ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ (၁၈၇) ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ (၇၉၅) ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။
လွင်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ.
ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇၼႆႉ မီးတႂ်ႈၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢေႃႈ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၶွင်ႇၸီႇၼေႇပျီႇတေႃႇ ၼၼ်ႉ လႆႈၽွတ်းႁႅၼ်းၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ႁူဝ်ပဝ်ႈၵေႃႉၼိူင်ႈ၊ ၽူႈၼမ်းၼႂ်းၵေႃႉၼိူင်ႈလႄႈ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၶွင်ႇၸီႇ ၵဝ်ႈၵေႃႉ ၶႃႈဢေႃႈ။
ၼႃႈလိၼ်လႄႈ တိူင်း ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ ၼႂ်းမိူင်းတႆး
ၼႃႈလိၼ် ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ.
 - ၼႃႈလိၼ် ထၼု ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
 - ၼႃႈလိၼ် ပဢူဝ်း ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
 - ၼႃႈလိၼ် ပလွင်ႈ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
 - ၼႃႈလိၼ် ၵူဝ်းၵၢင်ႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
တိူင်း ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ.
 - တိူင်း ဝႃႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
ၼႃးလိၼ်ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ ဢမ်ႇၼၼ် တိူင်းၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ႁွင်ႉၵိုၵ်းၼႃႈလိၼ် ဢၼ်မီးၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ "ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ" မီးဝႆႉ ႁႃႈဢၼ် ႄလႈ "တိူင်းၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ" မီးဝႆႉ ဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။
ၸုမ်းၵွၼ်းၵၢၼ် ၼႃးလိၼ်ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ.
ပဵၼ်ၸုမ်း ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ၊ ၽၢႆႇမၵ်းမၼ်ႈပၵ်းပိူင် ယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၸုမ်းၵွၼ်းၵၢၼ် ႁဵတ်းပဵၼ်ငဝ်ႈသေ လႆႈၽွတ်းႁႅၼ်းဝႆႉ ၵေႃႇမတီႇပွင်ၵၢၼ်ပိုၼ်ႉတီႈယဝ်ႉ။
ၸိူဝ်းလီတူၺ်း ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇၵၼ်.
လႅၼ်လိၼ်ၽွင်းငမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၼႃႈႁိူၼ်း (႔) မဵဝ်း
ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ တႅၵ်ႈၼိူင်းဝႆႉ ၽူဝ်လႄႈမေး မီး (4) ပိူင်ယဝ်ႉ။ <br>
ၼိုင်ႈ - ၽူဝ်မိူၼ်ၵူၼ်းတၢႆလႄႈ ယူႇၸွမ်းမေး ၵေႃႉမိူၼ်ၵူၼ်းတၢႆ။<br>
သွင် - ၽူဝ်မိူၼ်ၵူၼ်းတၢႆလႄႈ ယူႇၸွမ်းမေး ၵေႃႉမိူၼ်ၼၢင်းၽီ၊<br>
သၢမ် - ၽူဝ်မိူၼ်ၶုၼ်ၽီလႄႈ ယူႇၸွမ်းမေး ၵေႃႉမိူၼ်ၵူၼ်းတၢႆ၊<br>
သီႇ - ၽူဝ်လႄႈတင်းမေး မိူၼ်ၶုၼ်ၽီ ၼၢင်းၽီ ယူႇၸွမ်းၵၼ် ၼႆယဝ်ႉ။<br>
ၼႂ်းၽူဝ်လႄႈမေးၼၼ်ႉ တင်းသွင်ပူႇဢွၵ်ႇ ႁဵတ်းၵၢၼ် ဢဝ်တူဝ်ၸႂ်ပိူၼ်ႈတၢႆ၊ လၵ်ႉၶူဝ်းၶွင်ပိူၼ်ႈ၊ ႁူမ်ႈၵႃႇမၽိတ်းၸွမ်းပၵ်းပိူင်၊ ပႅတ်ႉလႅၼ်ပိူၼ်ႈ၊ သူႇယႃႈ တေႃႇလွင်း ၵိၼ်လဝ်ႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႃႉ ယႃႈမဝ်းၵမ်၊ ၸႂ်ၵူတ်ႉ၊ ၶႃႈၶိူဝ်းပိူၼ်ႈ၊ ထီႇၼဵဝ်၊ ဢမ်ႇမေႃၼပ်ႉယမ် ၽူႈမီးၵုင်ႇမုၼ် ၼင်ႇၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ပုၼ်ႇၼႃးၶဝ်လႄႈ မေႃႁဵတ်း ၵၢၼ်ဢမ်ႇလီတၢင်းလူင်ၼၼ်ႉ မၼ်းမိူၼ်ၵူၼ်းတၢႆယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။<br>
လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ သိုပ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ၽူဝ်လႄႈမေးတင်းသွင်ၼႆႉ မေႃပွင်ၵၢၼ်လီႁူမ်ႈၵၼ်၊ မီးၼမ်ႉၸႂ်လီမိူၼ်ၵၼ် မီးၶေႃႈယုမ်ႇယမ်ၼိူဝ်ၵၼ် ၵၢၼ်ၼႂ်းလေႃးၵၵေႃႈ မေႃသၢင်ႈလီ ၵၢၼ်ၼႂ်းထမ်ႇမၷေႃႈ မေႃႁဵတ်းမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ၽူဝ်မေးသွင်ၵေႃႉၼႆႉ မိူၼ်ၶုၼ်ၽီလႄႈ ၼၢင်းၽီယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။
ၼႃႈႁူဝ်ႁႅၵ်ႈ
<templatestyles src="ၼႃႈႁူဝ်ႁႅၵ်ႈ/style.css" />
ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး ႁပ်ႉတွၼ်ႈယူႇဢေႃႈ။
ၼႆႉပဵၼ် ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢၼ်ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ ။
ယၢမ်းၼႆႉ လိၵ်ႈႁွမ်တွမ် ၽႃႇသႃႇတႆး မီးၵႂႃႇ ႁူဝ်ယဝ်ႉ။
လိၵ်ႈႁွမ်တွမ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်း
ၶၢဝ်ႇ
ၶႅပ်းႁၢင်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း တႃႇမိူဝ်ႈၼႆႉ
လွင်ႈဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး
ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး ၼႆႉ ပဵၼ်ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢၼ်ၵူၼ်းတင်းၼမ် ႁူမ်ႈၵၼ် တႅမ်ႈထတ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႂ်ႉတိုဝ်းဝႆႉ ဝႅပ်ႇယၢင်ႇ ဝႅပ်ႉသၢႆႉ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ဝီႇၶီႇ ၼၼ်ႉသေ သၢင်ႈႁႂ်ႈ တႃႇၵူၼ်းတင်းၼမ် ႁူမ်ႈၵၼ် တႅမ်ႈထတ်းလႆႈၼၼ်ႉ။ ၵူၼ်းတင်းၼမ် ဢွၼ်ၵၼ် တႅမ်ႈထတ်းမူၼ်ႉမႄးသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး တိူဝ်းလီသေဢွၼ် တွၼ်းလိူဝ်သေၵဝ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ တီႈ ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးတႆးၼႆႉ တေလႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၾွၼ်ႉၸိူဝ်းဢၼ် သၢင်ႈၸွမ်း လၵ်းၸဵင်ယူႇၼီႇၶူတ်ႉ 5.2 သေ တႅမ်ႈလႆႈ ထတ်းလႆႈယူႇဢေႃႈ။
တၢင်းၸွႆႈထႅမ်
တၢင်ႇပိုၼ်ႉတီႈ ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး
ၶူင်းၵၢၼ်ပီႈၼွင်ႉ ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး
ၽႃႇသႃႇ ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး
__NOEDITSECTION__
ၼႃႈႁူဝ်ႁႅၵ်ႈ/sandbox
ပွႆးလိူၼ်သီႇမိူင်းၵိုင်
 ပွႆးလိူၼ်သီႇမိူင်းၵိုင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၽိင်ႈထုင်း ဢၼ်ၵိုၵ်းၵပ်းမိူင်းၵိုင်မႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇပုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ပွႆးဢၼ် ပီႈၼွင်ႉၼႂ်းဝဵင်းၼွၵ်ႈဝဵင်း ဢွၼ်ၵၼ် မႃးတၢင်ႇသွမ်းၽြႃး တီႈမူၺ်ႇတေႃႇလူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ပွႆးဢၼ် မီးမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈၽ၊ ပဵၼ်ပွႆးဢၼ် ပဵၼ် မၢႆတွင်း ဝၼ်းမူၺ်ႇတေႃႇ လႄႈ ၽြႃးၶိုၼ်းသိုဝ်ႈလႄႈ ၸင်ႇမီးမႃး ထိုင်ပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ်ယူႇယဝ်ႉ။
ၽိင်ႈထုင်းတႆး ႑႒ လိူၼ်
လိူၼ်ၸဵင်.
 - ပီမႂ်ႇတႆး၊ လၵ်းၼီႈပီတႆး၊ လူႇၶဝ်ႈမႂ်ႇ၊ ၶဝ်ႈလၢမ်ထုပ်ႉ၊ ၶဝ်ႈလၢမ်မုၼ်း၊ ႁွင်ႉၽၼ်ၶဝ်ႈ၊ သွင်ႈပူႇၸႃႇၶၢႆႇၼၢႆးၸႃႇၶၢႆႇ
လိူၼ်ၵမ်.
 - ပွႆးပွင်လွင်ႈဝၢတ်ႈ၊ ႁဵတ်းၶဝ်ႈပုၵ်း (ၶဝ်ႈတမ်ငၢႆး)၊ ၵမ်ဢဝ်ၽူဝ်ဢဝ်မႄး
လိူၼ်သၢမ်.
 - လူႇၵွင်လူဝ်၊ ႁဵတ်းၶဝ်ႈယႃႇၵူႉ
လိူၼ်သီႇ.
 - ပွႆးၽြႃးလိူၼ်သီႇၽီပၢင်း၊ ပွႆးၶိုၼ်ႈထၢတ်ႈ
လိူၼ်ႁႃႈ.
 - သၢင်းၵျၢၼ်ႇတူၵ်း၊ ၵုင်းသွၼ်း၊ သွၼ်းၼမ်ႉၽြႃး၊ သွၼ်းတိၼ်သွၼ်းမိုဝ်း ၵူၼ်းထဝ်ႈ၊ ၵူၼ်းၼုမ်ႇႁူတ်းၼမ်ႉၵၼ်၊ ၵၼ်ႇတေႃး ၵူၼ်းထဝ်ႈၸဝ်ႈၸွမ်၊ ႁဵတ်းၶဝ်ႈမုၼ်းႁေႃႇ (ၸွၵ်း-ဢႅပ်း) တူၵ်းသူး၊ ၸႃႇတီႇၵွင်သၢႆး၊ မူၵ်ႇၼမ်ႉမူၵ်ႇသၢႆး၊ မႆႉၵမ်ႉ၊ ပွႆးႁၢင်ၼမ်ႉ (လၢင်ႉၵျွင်း)၊ ပွႆးၼူၽႆး၊ လူႇၸႂ်ဝၢၼ်ႈ
လိူၼ်ႁူၵ်း.
 - သွၼ်းၼမ်ႉၽြႃး ၺွင်ႇၽေႃးထိ၊ လူႇတၢၼ်းသွမ်းဢလွင်းပႃၸွၼ်ႈ၊ လူႇၶဝ်ႈတူမ်ႈလႅမ်၊ သုတ်ႇထမ်းမႁႃသမယ၊ လူႇသလၢၵ်ႇ (ပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်း)
လိူၼ်ၸဵတ်း.
 - မႄးဝၢၼ်ႈမႄႈမိူင်း၊ ၶိုၼ်ႈၸဝ်ႈမိူင်း
လိူၼ်ပႅတ်ႇ.
 - လူႇမွၵ်ႇၶဝ်ႈဝႃႇ၊ ႁႅတ်းႁူဝ်သိၼ်၊ လူႇသၢင်ႇၵၢၼ်းၶၢမ်ႇၽူၼ်၊ လိူၼ်ပႅတ်ႇမူၼ်း (ဢဝ်ဢေးလႅင်ၶဝ်ႈၵူၺ်)
လိူၼ်ၵဝ်ႈ.
 - လူႇႁေႃၽိူၵ်ႇႁေႃၶၢဝ်
 - တဵတ်ႈထမ်းၸဝ်ႈဝူၺ်ႇသၼ်ႇတရႃႇ (ပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်း)
 - တၢင်ႇသွမ်းတေႃႇလၢဝ်ဝီးတဵင်ႈ
လိူၼ်သိပ်း.
 - လူႇမႁႃႇတူၵ်ႈ (ၸူၵ်းၵဵပ်း)
 - မႄႈပီတၢႆလိူၼ်သိပ်း၊ ႁဵတ်းတၢင်ႈႁႅၵ်ႈ၊ တႆႈတဵၼ်းပၼ်ႁႆႈၼႃး၊
 - တႆႈတဵၼ်းပႅၵ်ႇၽုင်၊ ဢၢပ်ႇၼမ်ႉမႄႈပီ၊ ႁႅၼ်းသွမ်းတၢင်တူဝ်၊
 - သႂ်ႇၶဝ်ႈယၢတ်ႇၼမ်ႉ၊ သႂ်ႇၶဝ်ႈမူႈၸႃး (ပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်း)
လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်း.
 - ပွႆးဢွၵ်ႇဝႃႇ၊ ၶဵင်ႇတၢင်ႇပုတ်ႈ၊ ပွႆးၽြႃးလူင်းမိူင်း၊ တႆႈတဵၼ်းမွၵ်ႇမူဝ်၊ ၵႃႈၼူၵ်ႉၵႃႈတူဝ်း၊ လူႇတုင်းတမ်းၶွၼ်ႇ၊ ၵၼ်တေႃးၵူၼ်းထဝ်ႈ
လိူၼ်သိပ်းသွင်.
 - လူႇတၢၼ်းသၢင်ႇၵၢၼ်းၵထိၼ်ႇ၊ လူႇတဵၼ်းႁဵင်၊ ပွႆးႁူင်းၽႆးမိၼ်၊ တၢင်ႇသွမ်းၸဝ်ႈဢုပၶုတ်ႉ၊ ပွႆးဝူင်းၵူတ်း (ဝၢင်ႇၵပႃႇ)၊ ပွႆးယုၵ်ႉယွင်ႈၶူးမေႃတႆး
ၽိၵ်ႉၶု မႁိၼ်ႇတ
ဝၢႆးသေ ဝိတတူႇပလႄႈ ၵူၼ်းသိုၵ်းမၼ်း လႆႈတၢႆယွၼ်ႉတၢမ်ႇၽေးသၽႃႇဝတိုၼ်းလၢႆႈယဝ်ႉ မႁႃႇၼၢမ်ႇၵေႃႈ ၸင်ႇဢွၵ်ႇမႃးတီႈ ဢၼ်ပႅပ်ႉမႅပ်းယူႇၼၼ်ႉသေ ဢွၼ်ဢဝ်ပီႈၼွင်ႉတိုၼ်းၶိူၼ်းမၼ်း ၵႂႃႇယူႇတီႈ ဝီႇတိတ ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ တီႈၼၼ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈၵူၼ်းၸၢဝ်းပုတ်ႉထၶဝ်ယူႇထင်ယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢႃႇသေႃးၵလႄႈ ဝေႇတိတ်ႉသတေႇဝီႇ ၶဝ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉၸဝ်ႈပေႃႈပၼ်ၶႂၢင်ႉလႄႈ ၵူပ်ႉၵူႈပဵၼ်ႁိူၼ်းၵၼ်၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈပေႃႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ပိၼ်ႇထုသႃႇရ ၸင်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈဢႃႇသေႃးၵ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ဢဝၼ်ႇတိယူႇယဝ်ႉ။ ၵိူတ်ႇလဵင်ႉႁၼ်ၼႃႈ လုၵ်ႈၸၢႆး မႁိၼ်ႇတလႄႈ လုၵ်ႈယိင်းၸဝ်ႈ သင်ႇၶမိတ်ႉတ တီႈဝဵင်းဢုတ်ႉၸၼီႇ ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ယၢမ်းၼၼ် တႃႇတေသွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ်ပၺ်ႇၺႃႇ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈမႁႃႇမွၵ်ႉၵလိပုတ်ႉတတိသ်သၼၼ်ႉ ၸင်ႇပွႆႇလုၵ်ႈၸၢႆးမႁိၼ်ႇတလႄႈ လုၵ်ႈယိင်းၸဝ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်သင်ႇၶမိတ်ႉတ ၵႂႃႇမိူင်းလူင်ပႃႇတလိပုတ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈၸၢႆးဢိၵ်ႇလုၵ်ႈယိင်းတင်းသွင်ၼေႃႇ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇလႅၼ်ႇမေႃပၺ်ႇၺႃႇတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၶုၼ်လူင်ဢႃႇသေႃးၵ ၸင်ႇလဝ်ႈလၢတ်ႈထၢမ်ထိုင် တမ်ႈတီႈၸဝ်ႈမႁႃႇမွၵ်ႉၵလိပုတ်ႉတတိသ်သဝႃႈ "ပုၼ်ႈတႃႇသႃႇသၼႃႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ လူႇတၢၼ်းတႃႇၼမႃးတင်းၼမ်ယဝ်ႉလႄႈ ၶႃႈႁဝ်းၼႆႉ ၸွင်ႇပႃႈပဵၼ်ၽူႈသိုပ်ႇၶူဝ်းၵိုတ်းၶွင်ပူၺ်ႈသႃႇသၼ ပဵၼ်မႁႃႇဢုပႃႇသိၵႃႇၶႃႈႁႃႉ" ၼႆလႄႈ ၸဝ်ႈမႁႃမွၵ်ႉၵလိပုတ်ႉတတိသ်သ ၸင်ႇတွပ်ႇဝႃႈ "ပႆႇပဵၼ်၊ ၽူႈသိုပ်ႇၶူဝ်းၵိုတ်းၶွင်ပူၺ်ႈသႃႇသၼဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပေႃးဢဝ်လုၵ်ႈၸၢႆး (ဢမ်ႇၼၼ်) လုၵ်ႈယိင်းၶဝ်ႈၼႂ်းသႃႇသၼႃႇ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ မႁႃႇဢုပႃႇသိၵႃႇဢိူဝ်ႈ" ၼႆယဝ်ႉ။ ယၢမ်းၼၼ် ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးလႄႈ လုၵ်ႈယိင်းၸဝ်ႈတင်းသွင် ပေႃးတူဝ်ႈတၼ်းတႃႇၶဝ်ႈၼႂ်းသႃႇသၼႃႇယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၵေႃႉပꧣႂ်လုၵ်ႈၸၢႆးမႁိၼ်ႇတၼႆႉ ဝၢႆးႁဵတ်းရႁၢၼ်းယဝ်ႉ ၶတ်းၸႂ်ၸွမ်းလွၵ်းလၢႆးပၢႆးဢၼ် ၸဝ်ႈမႁႃႇမၵ်ႉၵလိပုတ်ႉတတိသ်သ သင်ႇသွၼ်ႇပၼ်ဝိပသ်သၼႃႇတြႃးၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ႁၢဝ်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းႁႅင်းလႄႈ လႆႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇ။<br>
<br>
ၶုၼ်လူင်ဢႃႇသေႃးၵၼႆႉ ဢဝ်ဢေႃးဝႃႇတ ၸဝ်ႈမႁႃႇမွၵ်ႉၵလိပုတ်ႉတတိသ်သသေ ၼင်ႇႁိုဝ်သႃႇသၼႃႇ တေႁိူဝ်ႈႁိူင်း ၽႄႈလၢမ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇပွႆႇထမ်ႇမတူႇတ ၸဝ်ႈသင်ႇၶႃႇၶဝ် ပိုၼ်ၽႄႈၼႂ်းမိူင်း ၽႃႇရတၵူႈၸိုင်ႈမိူင်းယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈမႁိၼ်ႇတၵေႃႈ ၸွမ်းလင်ရႁၢၼ်းႁႃႈပၢၵ်ႇသေ တႃႇပိုၼ်ၽႄႈသႃႇသၼႃႇၼႆလႄႈ ၽႅဝ်မႃးမိူင်းသီႇရိလင်းၵႃယူႇယဝ်ႉ၊ ယူႇသဝ်းတႂ်ႈႁူမ်ႈမႄႈလိူၼ်ပၢႆသေ ၸင်ႇယေႃးၶိင်းၵႂႃႇ မိူင်းသီႇရိလင်းၵႃယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ယၢမ်းၼၼ်ႉၶုၼ်လူင်ပီႇယတတ်ႉသီႇတိတ်သ ဢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇမိူင်းသီႇရိလင်းၵႃၼႆႉ ပဵၼ်ဢူၺ်းလီတင်းၶုၼ်လူင်ဢႃႇသေႃးၵယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၸွႆႈထႅမ်ပၼ် လွင်ႈႁပ်ႉႁွင်းၸဝ်ႈမႁိၼ်ႇတ ဢိၵ်ႇသင်ႇၶႃႇၶဝ်ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပီႇယတတ်ႉသီႇတိသ်သၼႆႉ ပုၼ်ႈတႃႇရႁၢၼ်းၶဝ် ပေႃးတေလႆႈယူႇသဝ်းၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢဝ်ထိူၼ်ႇလူင်မၼ်းၸဝ်ႈ မေႇဝၼ်ႇၼၼ်ႉ လူႇတၢၼ်းပၼ်တီႈၸဝ်ႈမႁိၼ်ႇတ။ တီႈၼၼ်ႈၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ တိသ်သရႃႇမ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ တီႈၼၼ်ႈၼၼ်ႉ ဢဝ်ၸွမ်းတၢင်းႁၼ်ထိုင် ၸဝ်ႈမႁိၼ်ႇတသေ ၶုၼ်လူင်ဢႃႇသေႃးၵ ၸင်ႇဢဝ်ထၢတ်ႈသရီႇရၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈထႃႇပၼႃႇသေ တႄႇတင်ႈၵေႃႇၵွင်းမူး ထႃႇတု ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ တီႈၼၼ်ႈၼၼ်ႉ ၽွင်းၼႂ်းဝႃႇဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်ၶေႃႈလႆႈၸႂ် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပီႇယတတ်ႉသီႇတိသ်သသေ ၸဝ်ႈမႁိၼ်ႇတ ၸင်ႇၼုင်ႈပၼ်ရႁၢၼ်းၶိူဝ်းၶတ်ႉတိယ 62 တူၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ သွၼ်ပၼ်တြႃးဝိပသ်သၼႃႇလႄႈ လႆႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇၵူႈၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၵၢၼ်ထမ်ႇမတူႇတၸဝ်ႈမႁိၼ်ႇတမိူင်းသီႇရိလင်းၵႃၼၼ်ႉ လႅင်းထမ်ႇမထွင်ႇပိူင်းပၼ်ၵူၼ်းတင်းလၢႆ တေႃႇထိုင်ပီသွင်ႁဵင်သီႇပၢၵ်ႇၽၢႆႇၼႆႉ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းသီႇရိလင်းၵႃၶဝ်ၵေႃႈ ၸင်ႇၼွပ်ႇယိုၼ်ႈဢၢပ်ႈၸုမ်ႈၶူး တီႇပၸေႃးတိၽူႇတ ပၼ်ၸဝ်ႈထမ်ႇမတူႇတမႁိၼ်ႇတယူႇယဝ်ႉ။ ႁၢၼ်ႇတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ၼပ်ႉမ်ၵိူဝ်းလီတင်းၸိုဝ်ႈသဵင်ၸုမ်ႈၶူးမၼ်းၸဝ်ႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ၽီလူးဢႃႇလႃႇဝၵ
ၽီလူးလူင်ဢႃႇလႃႇဝၵၼႆႉ တၼ်းၶူဝ်းတေႇဝဢိတ်ႉထိပၢတ်ႈမၼ်းတဵမ်ထူၼ်ႈ။ ယွၼ်ႉတၼ်းၶူဝ်းဢိတ်ႉထိပၢတ်ႈမၼ်းသေ မၢၼ်ႇမႃႇၼမၼ်းၵေႃႈ ၽႅၼ်သုင်ၼႃႇ။<br>
<br>
မီးပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယေႃးၶိင်းၵႂႃႈ မိူင်းဢႃႇလႃႇဝီႇသေ ၵႂႃႇယူႇသဝ်းၼႂ်းသိုင်ႇႁေႃဢႃႇလႃႇဝၵၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ဢႃႇလႃႇဝၵၼႆႉ ၽိူဝ်ႇမၼ်းၽႅဝ်မႃးသိုင်ႇႁေႃမၼ်း၊ မၼ်းလႆႈႁၼ်ၶႅၵ်ႇၼႃႈမႂ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈၼင်ႈဝႆႉယူႇ ၼႂ်းသိုင်ႇႁေႃမၼ်းလႄႈ ယိၼ်းပဵၼ်ၸႂ်လမ်တေႃးသတႄႉတႄႉ။ ဢွၵ်ႇတေႃးသၼႃႇသေ ၸင်ႇဝႃႈႁင်းတီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ "ႁိူၺ်း ရႁၢၼ်း- ဢွၵ်ႇၵႂႃႇတီႈသိုင်ႇၵဝ်ၼႆႉၵမ်းလဵဝ်လူး" ႁိုတ်းႁၢတ်ႇၸၢတ်ႇသဵင်သႂ်ႇၼင်ႇၼႆ။<br>
<br>
ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈဝႃႈ "လီယဝ်ႉတၵ်ႉၵႃႇ" ဝႃႈၼႆသေ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇၼႂ်းသိုင်ႇႁေႃၽီလူး။<br>
<br>
ယူႇၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉၼိုင်ႈ ၽီလူးဢႃႇလႃႇဝၵသမ်ႉဝႃႈထႅင်ႈ "ႁိူၺ်ႉ ရႁၢၼ်းလူင်ၵေႃးတမ ၶိုၼ်းၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းသိုင်ႇႁေႃၼႆႉလူး" ဝႃႈၼႆလႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈဝႃႈ လီယဝ်ႉတၵ်ႉၵႃႇ ဝႃႈၼႆသေ ၶိုၼ်းၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းသိုင်ႇႁေႃ။<br>
<br>
ၽီလူးဢႃႇလႃႇဝၵၼႆႉ ၸႂ်ႉၶဝ်ႈဢွၵ်ႇသွင်သၢမ်ၵမ်း။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ဢဝ်ၸႂ်မႁႃႇၵရုၼႃႇၼၢမ်းၼႃႈသေ ဢဝ်ၸႂ်ဢူၼ်ႈၸႂ်ဢွၼ်ႇ ၸွမ်းပၼ်ၵၢင်ၸႂ်ၽီလူးယဝ်ႉ ၶဝ်ႈၶဝ်ႈဢွၵ်ႇဢွၵ်ႇယူႇႁဵတ်းၼၼ်။<br>
<br>
ၽီလူးဢႃႇလႃႇဝၵၼႆႉ မိူဝ်ႈၵမ်းထီႉသီႇၼၼ်ႉ "ႁိူၺ်း ရႁၢၼ်းဢိူၺ်း ဢွၵ်ႇၵႂႃႇၼႂ်းသိုင်ႇႁေႃၼႆႉလႃႈ" ၸင်ႇႁိုတ်းႁၢတ်ႇၸၢတ်ႇသဵင်သႂ်ႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ "တၵ်ႉၵႃႇၽီလူးဢႃႇလႃႇဝၵဢိူၺ်း ပွၵ်ႈၼႆႉတႄႉ ၵဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢမ်ႇဢွၵ်ႇယဝ်ႉ၊ မႂ်းၶႂ်ႈႁဵတ်းၸိုင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈ ႁဵတ်းလႃႈ" ၸင်ႇၼိမ်သဵင်သေ ပူင်လၢတ်ႈပုတ်းၶၢတ်ႇတေႃႇၼင်ႇၼၼ်။<br>
<br>
ၽီလူးဢႃႇလႃႇဝၵၼႆႉ ပေႃးလႆႈႁၼ်ၼမ်ႉၸႂ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼိမ်ႈမၼ်ႈပုတ်းၶၢတ်ႇၸိူင်ႉၼၼ်ၵေႃႈ တူၵ်းၸႂ်လႆတိုၼ်ၵႂႃႇ။ တေပဵၼ်ၽူႈဢၼ်မီးၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇသုင်ထွတ်ႈမျၢတ်ႈသေ တေမီးပၺ်ႇၺႃႇၺၢၼ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈဝႆႉၵႂႃႈ ၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈၼင်ႇၼႆယူႇ။<br>
<br>
ၶႂ်းၸၢမ်းတူၺ်း ၸွင်ႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၽူႈမီးၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇသုင်ထွတ်ႈမျၢတ်ႈဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉလႄႈ ၽီလူးၸင်ႇဝႃႈ "ၵဝ်တေထၢမ်ၸဝ်ႈ ၶေႃႈထၢမ်ပၼ်ႁႃ၊ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇတွပ်ႈလႆႈၼႆၸိုင် ၵဝ်တေႁဵတ်းႁႂ်ႈၸႂ်ၸဝ်ႈ လႆႈယွင်ႇမႃႈ၊ ၵဝ်တေႁဵတ်းႁႂ်ႈမၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်ၸဝ်ႈၵႅၵ်ႇလႅဝ်၊ ၵဝ်တေၵမ်တိၼ်ၸဝ်ႈ ဝိုတ်ႉထိုမ်ႈၵႂႃႇၽၢႆႇပုၼ်ႉၽင်ႇၼမ်ႉၵင်းၵႃ" ၸင်ႇလွၵ်ႇငိူတ်ႈၼင်ႇၼႆ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇဝႃႈ "တႄႇမိူင်းသၢင်၊ မိူင်းၽီ ၼႂ်းၶူင်းလေႃးၵလူင်ၼႆႉ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ၽူႈလႂ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸႂ်ၵဝ်ႇယွင်ႇမႃႈလႆႈ၊ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ၽူႈလႂ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈမၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်ၵဝ်တႅၵ်ႇလႅဝ်လႆႈ၊ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ၽူႈလႂ် ၸၼ်တိၼ်ၵဝ်ဝိုတ်ႉထိုမ်ႈၵႂႃႇၽင်ႇၽၢႆႇပုၼ်ႉၼမ်ႉၵင်းၵႃလႆႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၼ်မႂ်းၶႂ်ႈထၢမ်ပၼ်ႁႃၼၼ်ႉ တွင်ႈထၢမ်မႃးလႄႈ" ပူင်လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။<br>
<br>
ၽီလူးလူင်ဢႃႇလႃႇဝၵၵေႃႈ ၸင်ႇတွပ်ႇထၢမ် ၶေႃႈထၢမ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်း ထမ်ႇမတြႃးၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇတွပ်ႇၵႄႈပၼ်ၶေႃႈထၢမ်ဢႃႇလႃႇဝၵ ႁႂ်ႈပေႃးႁၢၼ်ႉၸႂ်ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးလႆႈငိၼ်းၶေႃႈတွပ်ႈၵႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ဢႃႇလႃႇဝၵၼႆႉ ၸင်ႇပွင်ႇၸႂ်ဝႃႈ ၽြႃႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၽူႈလၢႆထမ်ႇမတႃႇ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ဢႃႇလႃႇဝၵၼႆႉ ပေႃးဝႃႈ လႆႈထွမ်ႇငိၼ်းဢဝ် ထမ်ႇမတြႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇပဵၼ်မႃးလုၵ်ႈၼွင်ႉသႃႇဝၵၵေႃႉၼိုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၼႄပၼ်သဵၼ်တၢင်းတႃႇတေလွတ်ႈဢွၵ်ႇသမ်ႇသရႃႇၼၼ်ႉ သုတ်းယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ ဢႃႇလႃႇဝၵၼႆႉ ၸင်ႇလွတ်ႈယၢၼ်မၢၼ်ႇမႃႇၼမၼ်းလုမ်းလုမ်းယူႇယဝ်ႉ။ မၼ်းၵေႃႈ ၸင်ႇထိင်းၵမ်လႆႈတူဝ်ႁူဝ်ၸႂ်မၼ်းသေ လႆႈတၢင်းၵတ်းယဵၼ်ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။
ၽူၼ်
ၽူၼ်.
ၼမ်ႉၽူၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် မဵတ်ႉၼမ်ႉ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈၼိူဝ် ၵၢင်ႁၢဝ်သေ တူၵ်းလူင်းမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းလဵၵ်ႉတၢင်းယႂ်ႇမၼ်းတႄႉ တေမီးမွၵ်ႈ 0.5 မီႇလီႇမီႇတႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ မီး 0.2 မီႇလီႇမီႇတႃႇ တေႃႇ 0.45 မီႇလီႇမီႇတႃႇၼႆ မၼ်းတေလႆႈဝႃႈ ၽူၼ်ယွႆး ၼႆယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉၽူၼ်ၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ မၼ်းလုၵ်ႉတီႈ သမ်ႇသရႃႇၼမ်ႉ မႃးယဝ်ႉ။ ၽူၼ်လူင် ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် သၢႆငၢႆ ဢၼ်ၽူၼ်ၵိုင်ႉၵၢင်ႉမႃးႁႅင်းႁႅင်းသေ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ႈၼႂ်းၶူင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ၼမ်ႉၸၢင်ႈတဵမ်ၵႂႃႇ၊ ၼမ်ႉၸၢင်ႈယႂ်ႇမႃး။ ပေႃးဝႃႈၽူၼ်မႃးႁႅင်းႁႅင်းၼႆ ၼမ်ႉၸၢင်ႈယႂ်ႇသေ ႁိူၼ်းယေးဢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၸၢင်ႈလူႉလႅဝ်သေ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်း ပဵၼ်သတ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈလူႉႁၢႆတၢႆၸွမ်းယွၼ်ႉမၼ်းယဝ်ႉ။
ၼႃႈလိၵ်ႈၽၢႆႇၼွၵ်ႈ.
အက်စစ်မိုး
ၽူႈမိူၵ်ႈမႂ်ႈ-တေႇဝတၢတ်ႈ
ၸဝ်ႈၸၢႆးတေႇဝတၢတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၶုၼ်ႁေႃၶမ်း သုပ်ႉပပုတ်ႉထ မိူင်းၵေႃးလိယယဝ်ႉ။ မၼ်းပဵၼ်ၼွင်ႉၸၢႆး ၸၢဝ်းၼၢင်းယသေႃႇတရႃႇယဝ်ႉ။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇ ယႂ်ႇႁူမ်ႈၵၼ်မႃးတင်းၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထၵေႃႈ ၼမ်ႉၸႂ်ၶႃသွင်ၵေႃႉ တိုၼ်းဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်၊ သၢၼ်ၶတ်းၵၼ်ဝႆႉယူႇ။ သိတ်ႉထတ်ႉထၼႆႉ မီးၼမ်ႉၸႂ်သုင်ၸႂ်မျၢတ်ႈသေတႃႉၵေႃႈ တေႇဝတၢၼ်ႈသမ်ႉ မီးၼမ်ႉၸႂ်တႅမ်ႇယေႃႈ။ သိတ်ႉထတ်ထၼႆ့ မီးၸႂ်ဢီးလူႁၵ်ႉပႅင်းသေ သိုဝ်ႈသႂ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈ တေႇဝတၢတ်ႈသမ်ႉ ဢမ်ႇမီးၸႂ်ဢီးလူႁၵ်ႉပႅင်းသေ ၵွႆးမီးၸႂ်မိူၵ်ႈမႂ်ႈ။<br>
<br>
ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထ ဢၼ်မေႃဢီးလူၼႆႉ ႁဵၼ်းဢဝ်တၢင်းမေႃပိုၼ်ၵၢင်ႇသေတႃႉၵေႃႈ ဢမ်ႇႁႂ်ႈၵႂႃႇတုမ်ႉတိူဝ်ႉသၢႆၸႂ်ပိူၼ်ႈသင်သေ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇမေႃလႅၼ်ႇမႃး။ တေႇဝတၢတ်ႈတႄႉ ပိုတ်းယိုဝ်းၶႃႈႁႅမ်ၼူၵ်ႉ ဢၼ်မိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၽိုၵ်းမႃးတၢင်းမေႃပိုၼ်ၵၢင်ႇယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
မီးပွၵ်ႈၼိုင်ႈ တေႇဝတၢတ်ႈၼႆႉ ဢဝ်ၵၢင်ႇမၼ်း ပိုတ်းယိုဝ်းသႂ်ႇ ႁၢၼ်ႇတူဝ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်တိုၵ်ႉမိၼ်ယူႇ၊ ႁၢၼ်ႇတူဝ်ၼၼ်ႉ ၸပ်းတိူဝ်ႉၺႃးပိုၼ်ၵၢင်ႇသေ သဵၼ်တူၵ်းမႃးတီႈ တိတ်ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထယူႇယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ သိတ်ႉထတ်ႉထလႆႈႁၼ်ႁၢၼ်ႇ ဢၼ်မၢတ်ႇၸဵပ်းဝႆႉၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇယိၼ်းဢီးလူၼႃႇသေ ၸၼ်ဢွၵ်ႇပိုၼ်ၵၢင်ႇပၼ်လွႆးလွႆးယဝ်ႉ၊ မႄးသုၵ်ႈသီပၼ်ႁွႆးမၢတ်ႇၸဵပ်းမၼ်း။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ သိုပ်ႇယူတ်းယႃပၼ် ႁႂ်ႈႁၢၼ်ႇပေႃးလႆႈပဵၼ်တူဝ်ၸိုၼ်ႈၶႅၼ်းလီမႃးၶိုၼ်းယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ဢၼ်ၸဝ်ႈသိတ်ႉထတ်ႉထ လုမ်းလႃးၶႄပၼ်ႁၢၼ်ႇယူႇ ႁဵတ်းၼၼ်ၼ်ႉ တႄႇဝတၢတ်ႈ ဢမ်ႇႁၢၼ်ႉၸႂ်သေဢိတ်း။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ တေႇဝတၢတ်ႈၼႆႉ ၸင်ႇၵႂႃႇၸူးတီႈၸဝ်ႈသိတ်ႉထတ်ထသေ တင်းၸႂ်လမ် တင်းယွၼ်းၶိုၼ်းႁၢၼ်ႇဢၼ်မၼ်း ယိုဝ်းတူၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၸဝ်ႈသိတ်ႉထတ်ႉထ ဢမ်ႇၸွမ်းပၼ်လႆႈ လွင်ႈယိုၼ်ႈယွၼ်းတေႇဝတၢတ်ႈလႄႈ လိူင်ႈၼႆႉ လႆႈၽႅဝ်ၵႂႃႇတီႈၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်ၶဝ် တႃႇတႅပ်းတတ်းပၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်ၶဝ် ၸင်ႇတႅပ်းတတ်းဝႃႈ ၽူႈၵဵဝ်ႇၶႄသၢႆၸႂ်ၼႆႉ မျၢတ်ႈတွၼ်းလိူဝ် ၽူႈၶႃႈႁႅမ်သၢႆၸႂ်ၼႆသေ ႁၢၼ်ႇမၢတ်ႇၸဵပ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်ပၼ်ၸဝ်ႈသိတ်ႉထတ်ႉထယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ယွၼ်ႉတႅပ်းတတ်းၼင်ႇၼၼ်လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတေႇဝတၢတ်ႈ ၸႂ်လမ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်းတႄႉတႄႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းႁိုဝ်လႆႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။ တေႇဝတၢတ်ႈၼႆႉ ႁၢၼ်ႉတေႃႇၸဝ်ႈသိတ်ႉထတ်ႉထပဵၼ်ၽြႃးမႃးၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉဝႆႉၸႂ်တေႃႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။
ၽူႈသိၼ်ႁိူင်း ၵႃႇလတေႇဝလ (ဢသိတၻေဝလ)
မီးပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၸဝ်ႈရသေးသိၼ်ႁိူင်းၵႃႇလတေႇဝလၼႆႉ ပဵၼ်ရႃႇၸပုႁေႃးႁိတ်ႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် ၼႂ်းၵႄႈမိူင်းသၵျလႄႈ ၵေႃးလိယ။ တင်းသွင်မိူင်းဢွၼ်ၵၼ်ၼပ်ႉယမ်မူးၸႃးမၼ်းတႄႉတႄႉ။<br>
<br>
မၼ်းၼႆႉပဵၼ်မရမ်ႇမၼ (Brahmana) သေတႃႉၵေႃႈ ၾိင်ႈသႃႇမၼႁူမ်ႇငမ်းမၼ်းဝႆႉ။ သွၼ်ႁဵၼ်ဢဝ် လၢႆးၸၢၼ်ႇပႅတ်ႇၸၼ်ႉ သုတ်းသဵင်ႈလႄႈ ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်ယွၼ်ႉဢူႁိၵ်ႈတၼ်းၶူဝ်းမၼ်းတႄႉတႄႉ။<br>
<br>
တီႈႁေႃၶမ်း ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမိူင်းသၵျ ဢၼ်ပဵၼ်သုတ်ႉထေႃးတၼ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉမၼ်း မီးမႃးၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထၼႆလႄႈ ဢဝ်ဢူႁိၵ်ႈတၼ်းၶူဝ်းမၼ်းသေ တူၺ်းၵႂႃႇ လႆႈႁၼ်ၽီတေႇဝႃႇၶဝ် မူၼ်ႈသိူဝ်းယူႇဝႆႉလႄႈ ၸင်ႇမႃးထူပ်းၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသေ ၶႂ်ႈထူပ်းႁၼ်ပႃး ၸဝ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈႁၼ်ၸဝ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ၾၢင်ႁၢင်ႈလၵ်ႉၶၼႃႇမႁႃႇပူႇရိသ တီႈတူဝ်ႈၸဝ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇလႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵေႃႉၼႆႉ တၵ်းတေပဵၼ်ၽြႃးဢမ်ႇႁၢင်ႉ - ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ ၸူမ်းသိူဝ်းသေ ၶူဝ်ႇယူႇ၊ ပေႃးလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၽြႃးပေႃးၼႆၸိုင် ၵူၼ်းတင်းၼမ်တင်းလၢႆ တေမီးပုၼ်ႈပၢင်ႈၽွၼ်းလီယႂ်ႇၼမ်သေ တေလွတ်ႈဢွၵ်ႇသမ်ႇသရႃႇယဝ်ႉ။ - ဝႃႈၼႆသေ တင်းၶီတင်းႁႆႈယူႇ။ လွင်ႈဢၼ်လႆႈႁႆႈၼၼ်ႉတႄႉ ၽွင်းယၢမ်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၽြႃး သမ်ႇမႃႇသမ်ႇပုတ်ႉထၼၼ်ႉ တူဝ်မၼ်းတေဢမ်ႇမီးယဝ်ႉ၊ ယွၼ်ႉမၼ်းဢမ်ႇတၼ်းၶိုတ်းလႆႈလွၵ်းလၢႆးဢၼ်တေဢွၵ်ႇသမ်ႇသရႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၽွင်းယၢမ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၶုၵ်းၸႂ်လႆႈလၢၼ်မၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် ၼႃႇလၵပုၼ်ႇၼႃးၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇၵႂႃႇၸူးၼႃႇလၵပုၼ်ႇၼႃးသေ ပႂ်ႉတေႃႇၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ပေႃးပဵၼ် ၽြႃးမႃးႁိုင် 935) ပီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၵီႈလွၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ လႆႈထွမ်ႇတွင်းတိုဝ်းၵမ်တြႃးဝိပသ်သၼႃႇၸဝ်ႈလႄႈ လႆႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇယဝ်ႉ ၸင်ႇလွၼ်ႇၵႂႃႇ။<br>
<br>
ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတီႈၼႂ်း ၽၵဝတ်ၵီႇတႃႇ (10၊ 13) ၼၼ်ႉၼႄဝႆႉဝႃႈ ရသေးၵႃႇလတေႇဝလၼႆႉ ပဵၼ်ၵေႃႉထုၵ်ႇလီၵိူဝ်းယမ် ပဵင်းၼင်ႇရသေး ၼႃႇရတလႄႈ ရသေးပျႃႇသၶဝ် ၼႆယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၽွင်းမိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ပရမ်ႇမၼ ၸိူဝ်းမီးဝႃႇတႁၢႆႉလိူင်း၊ ၸိူဝ်းမီးၵၢင်ၸႂ်တိုၼ်ႈတႅမ်ႇၶဝ် မီးတင်းၼမ်ဝႆႉယူႇ။ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထၢင်ႇဝႃႈ ၾိင်ႈထုင်းသႃႇမၼၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်တႅမ်ႇယေႃႈၼႆယူႇယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ လႆႈႁၼ်ပႃးပရမ်ႇမၼ ၸိူဝ်းမီးၵၢင်ၸႂ်ၵႂၢင်ႈ ၵၢင်ၸႂ်လီတင်းၼမ်ယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၶဝ်ယင်းပၢႆယွင်ႈဢၢမ်းၾိင်ႈသႃႇမၼၵွၼ်ႇ။ ၶဝ်ယင်းဢွၼ်ၵၼ်ၵိူဝ်းယမ် ၼပ်ႉသၢင်ႈၸဝ်ႈပုတ်ႉထယူႇယဝ်ႉ။
ၽူႈၸၢႆးၼုမ်ႇ ယသ
"ဢေႃး-တုၵ်ႉၶၶၢၼ်ၸႂ်လူင်ဢိူၺ်း"<br>
<br>
သဵင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်သဵၼ်ဢၼ်လႆႈငိၼ်း ၽၢႆႇတၢင်းၼွၵ်ႈထိူၼ်ႇမိၵတႃႇဝုၼ်ႇ ဢၼ်တိုင်ၶဝ်မူၼ်ႈသိူဝ်း ဢၼ်မီးတီႈဢိသိပတၼၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ယၢမ်းႁူဝ်ၼႂ်ၼႃႈမိူင်းသႂ် ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၽၢႆႈသၢင်းၵျၢၼ်ႇယူႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸင်ႇဢဝ်ၺၢၼ်ႇသေ ႁူႉဝႃႈ ပဵၼ်သဵင်ၽူႈၸၢႆးၼုမ်ႇယသ ဢိူဝ်ႈ-ၼႆ။ "ၽူႈၸၢႆးၼုမ်ႇယသၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးသုၸႃႇတႃႇ ဢၼ်လူႇတၢၼ်းၼွပ်ႇဢၢပ်ႈၶၼႃႇၶဝ်ႈၼမ်ႉၼူမ်းၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ၵဝ်ၽြႃး ဢမ်ႇၵိၼ်သင်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈပေႃးယူႇလႆႈၸဵတ်းဝၼ်း ၸဵတ်းတီႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ တေႃႈလဵဝ်မၼ်းၼႆႉ လႆႈထူပ်းတၢင်းတုၵ်ႉၶၶၢၼ်ၸႂ်ယူႇ"။<br>
<br>
ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆႉ ၵိုတ်းလွင်ႈၽၢႆႈသၢင်းၵျၢၼ်ႇယဝ်ႉ ၼင်ႈယူႇတီႈၼိုင်ႈသေ ၸင်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ "ၽူႈၸၢႆးၼုမ်ႇသယ၊ မႃးတီႈၼႆႈလႄႈ၊ တီႈၼႆႈၼႆႉ ဢမ်ႇမီးတၢင်းတုၵ်ႉၶၶၢၼ်ၸႂ်သင်" ပူင်ၼင်ႇၼႆ၊ ယသၼႆႉ မွင်းလႆႈငိၼ်းသဵင်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸူမ်းသိူဝ်းသေ မႃးၸမ်တမ်ႈတီႈၽြႃးပဵꧣ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ ၸင်ႇမႃးၶုပ်ႉဝႆႈ။ ၽူႈၸၢႆးၼုမ်ႇသယၼႆႉ ပႃႇရမီႇ ဢၼ်ထႅမ်မႃးလၢႆလၢႆၽဝၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵႄႇထူၼ်ႈလီယဝ်ႉသေ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇႁူႉႁၼ်ဝႃႈ တေႃႈလဵဝ် ထုၵ်ႇပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇယဝ်ႉသေ ၽြႃးပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇယဝ်ႉ ၼႆလႄႈ ၸင်ႇသၢင်းလၢင်းႁေႃးၼႄ သဵၼ်ႈတၢင်းမၢၵ်ႈၵၢင်ႇပႅတ်ႇပိူင်ယူႇယဝ်ႉ။ လႆႈၶုၺ်ႉႁၼ်ႁူႉထိုင်သၽေႃးဢၼိတ်ႉၸလီငၢမ်းသေ (ဢုပၻႃဝယ ꩪမ်မိၼေႃ) လွင်ႈပဵၼ်လူႉမွတ်ႇႁၢႆၵေႃႈ လႆႈၶုၺ်ႉႁၼ်ႁူႉထိုင်ယူႇယဝ်ႉ။ (ဢုပ်ပꩡ်ꩡိတွႃ ၼိရုတ်ꩡၼ်တိ) မၼ်းၼႆႉ လႆႈႁူပ်ႉႁၼ်ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇႁူဝ်တီးမၼ်းသေ ပဵၼ်သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ယၢမ်းၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ ၵေႃႉပဵၼ်ပေႃႈ ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃးႁႃလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၼၼၼ်ႉ ၸင်ႇၽႅဝ်မႃးသူၼ်လူင်တိုင်။ ပုတ်ႉထႁေႃးၼႄပၼ်တြႃးပေႃႈယသၶဝ်ထႅင်ႈ။ ပေႃႈယသၶဝ်ၵေႃႈ လႆႈၶုၺ်ႉႁၼ်ႁူႉထိုင်လွင်ႈပဵၼ်လူႉသေ ၸင်ႇပဵၼ်သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇၵႂႃႇထႅင်ႈ။ ယသၼႆႉ ၽွင်းမိူဝ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁေႃးၼႄ တြႃးပေႃႈမၼ်းယူႇၼၼ်ႉ သိုပ်ႇတူၺ်းတွင်းၵျၢင်ႉၵမ်ဝိပသ်သၼႃႇလႄႈ လႆႈပဵꧣ်ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇ။ ပေႃႈၶဝ်ၼႆႉ ပေႃးဝႃႈလႆႈႁူႉလွင်ႈၼႆႉယဝ်ႉ ယိၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ၸူမ်းသိူဝ်းလူင်လၢင်သေ ၸင်ႇၽိတ်ႈပၢင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တႃႇမႃးဢဝ်သွမ်းတမ်ႈတီႈႁိူၼ်းမၼ်းသေ ၶဝ်တၢင်းႁေႃတင်းႁိူၼ်းၵေႃႈ ၸင်ႇႁပ်ႉပဵၼ်သႃႇဝၵပုတ်ႉထၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆႉ ယေႃးၶိင်းၽႅဝ်ႁိူၼ်းပေႃႈယသၶဝ်ယဝ်ႉ ႁေႃးပၼ်တြႃးမႄႈမၼ်းလႄႈ မေးမၼ်းသေ ၶႃသွင်ၵေႃႉၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇၵႂႃႇ။ တႃႇၼၶဝ်ႈသွမ်းၼမ်ႉၼူမ်း ဢၼ်သုၸႃႇတႃႇလူႇတၢၼ်းၼၼ်ႉ မီးၽွၼ်းလီယႂ်ႇၼမ်တႄႉတႄႉ။<br>
<br>
ဝၢႆးသေၽြႃးၿဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ ပၼ်ႇၸဝၵ်ႉၵီႇႁႃႈၸဝ်ႈယဝ်ႉ ယသၼႆႉ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇ ၸဝ်ႈတူၼ်ထီႉၸဵတ်းယဝ်ႉ။ ပေႃႈမႄႈလႄႈ မေးမၼ်းၵေႃႈ ပဵၼ်သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈသုတ်းယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၸိူဝ်းပဵၼ်ဢူၺ်းလီသယသီႇသိပ်းႁႃႈၵေႃႉ ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈၵူၼ်းၵႃႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁူႉငိၼ်းလွၵ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈယႂ်ႇလူင် ၸူဝ်ႈပၢၼ်ၽဝယသသေ ၶဝ်ၵေႃႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်မႃးတမ်ႈတီႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈယဝ်ႉ မႃးဝွၼ်ႈႁူမ်ႈတရၼႃႇၵႅဝ်ႈမျၢတ်ႈ သၢမ်ပိူင်ယူႇယဝ်ႉ။ၶဝ်တင်းသဵင်ႈၵေႃႈ ယွၼ်ႉပႃႇရမီႇၶဝ်ဝၼ်းလင် တိုၼ်းတဵမ်ထူၼ်ႈဝႆႉလႄႈ ဢွၵ်ႇပူၼ်ႉမူၼ်ႉလွတ်ႈတုၵ်ႉၶ၊ တၢင်းၶၢၼ်ၸႂ်တင်းလူင်သေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇ။ ပၼ်ႇၸဝၵ်ႉၵီႇႁႃႈၸဝ်ႈလႄႈ ယသပႃးတင်းၵူၼ်းၵႃႉႁႃႈသိပ်းၵေႃႉ ႁူမ်ႈတၢင်းသဵင်ႈ မီးရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇႁူၵ်းသိပ်းတူၼ်ယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢမ်ႇႁူႉသင်သေ မၢပ်ႇမႂ်ဝႃႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ယိပ်းၵမ်ဝႃႇတဢၼ်ႁၢႆႉၸႃႉၼႆၼၼ်ႉ သင်ၶဝ်လႆႈႁူႉလွင်ႈတြႃးမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉၼႆၸိုင် ယင်းတေဢမ်ႇမၢပ်ႇမႂ်သင်ယဝ်ႉ။ သင်ၶဝ်လႆႈႁူႉႁၼ်ယဝ်ႉတႄႉၸိုင် ၶဝ်တလႆႈၼႅင်ၸႂ်ၶိုၼ်းယူႇ ဢမ်ႇႁၢင်ႉယဝ်ႉ။
ၽူႈၼၢမ်း သၽႃးၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ
ၽူႈၼၢမ်း သၽႃး ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ (အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ), (Speaker of the Amyotha Hluttaw) ၼႆႉ ပဵၼ် ၽူႈၼၢမ်း သၽႃး ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ယဝ်ႉ။
ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ယူႇသဝ်းၵူၺ်းႁင်းၶေႃ
ၼႂ်းမူႇၸုမ်းၽိၵ်ႉၶုၵေႃးသမ်ႇပီႇ ယွၼ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်းဢွၼ်ႇၶေႃႈၼိုင်ႈၵွႆးသေ ၶဝ်တႅၵ်ႇၵၼ်ဝႆႉ။ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႉယႂ်ႇမႃးသေ ထိုင်တီႈလႆႈၽိတ်းၽႅၵ်ႇၵၼ် ပေႃးတႅၵ်ႇၵၼ်ၵႂႃႇပဵၼ်သွင်ၸုမ်းယူႇယဝ်ႉ။ ဢွၼ်ၵၼ်ၸီႉၼႄလွင်ႈတၢင်းၽိတ်းၽႂ်မၼ်းလႄႈ လွင်ႈတႅၵ်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ေၽးတႃႇသႃႇသၼႃႇၸဝ်ႈ ဢၼ်ႁိူဝ်ႈႁိူင်းယူႇၼၼ်ႉတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။<br>
<br>
ပေႃးဝႃႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႆႈႁူႉထိုင်လွင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸင်ႇယေႃးၶိင်းၵႂႃႇၵေႃးသမ်ႇပီႇသေ ၵႄႈလိတ်ႈပၼ်တင်းသွင်ၸုမ်း။ တူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢဝ်မႅတ်ႉတႃႇ၊ ၵရုၼႃႇသေ သင်ႇသွၼ်ၶဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇထွမ်ႇတုင်းဢဝ်သေၸုမ်း။ ယွၼ်ႉမၢၼ်ႇမႃႇၼႁူမ်ႇငမ်းဝႆႉလႄႈ တၢင်းႁူႉၶဝ် ၸင်ႇဝဝ်းမွင်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇဝႃႈ ႁႂ်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်၊ ႁႂ်ႈမိူၼ်ၼမ်ႉၼူမ်းလႄႈ ၼမ်ႉလေႃးၵၼ်၊ ႁႂ်းၶဝ်ႈၵၼ်မိူၼ်ၼၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈ တေလႆႈပွႆႇဝၢင်းၶႂၢင်းလွတ်ႈပၼ်ၵၼ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈ မၢၼ်ႇမႃႇၼၶဝ် သုမ်ႇငမ်းဝႆႉလႄႈ လွင်ႈႁၵ်ႉသႃၶဝ်ၵေႃႈ ႁၢႆလၢႆၵႂႃႇသေ ၾႆးတေႃးသၵွႆး လုပ်ႉႁုပ်ႇမႆႈႁုမ်းဝႆႉ။<br>
<br>
ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ယူႇသဝ်းၵွႆးႁင်းၶေႃ တီႈႁူမ်ႈမႆႉပဝ်း ဢၼ်မီးႁိမ်းၵျွင်းသၢင်ႇၶၢမ်း ၼႂ်းထိူၼ်ရၵ်ႉၶိတ ဢၼ်ၸမ်ဝႃႈပႃႇလိလေႇယၵ ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းယၢမ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႉပၢႆးလူင် ၵွၼ်းၽုင်တူဝ်ၼိုင်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇၽႅဝ်မႃးၼႂ်းထိူၼ်ႇၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ႁိမ်းႁွမ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇသဝ်းၼၼ်ႉ ထၢတ်ႈဢၼၼ်ႇတမႅတ်ႉတႃႇႁူမ်ႇငမ်းဝႆႉလႄႈ ၸင်ႇၵတ်းယဵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႉပၢႆးလူင်တူဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ သမ်ႉသူင်ႁိမ်းႁွမ်းၸိူင်ႉၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ ၸင်ႇဢဝ်ငူင်းမၼ်းသေ တၵ်းၼမ်ႉလႄႈ ဢဝ်မၢၵ်ႇဝၢၵ်ႈတၢင်းၵိၼ် မႃးၼွပ်ႇယိုၼ်ႈၵူႈဝၼ်းၵူႈဝၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းယေႃးၶိင်းမႃးတီႈၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇ မိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းတင်းၼမ်ၵေႃႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇပူႇၸေႃႇဝႆႈသႃၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ။<br>
<br>
ဢုပႃႇသၵႃႇ ၸိူဝ်းယူႇၼႂ်းမိူင်းၵေႃးသမ်ႇပီႇၶဝ် ပေႃးဝႃႈလႆႈႁူႉငိၼ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ လႆႈယူႇသဝ်းၵွႆးႁင်းၶေႃယဝ်ႉ ယေႃးၶိင်းဢွၵ်ႇၵႂႃႇၶိုၼ်းၼႆၵေႃႈ ယိၼ်းပဵၼ်ၸႂ်ဢမ်ႇလီလူင်လၢင်ယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၶဝ်ၸင်ႇၵိုတ်းယိုတ်းပႅတ်ႈ လွင်ႈလူႇတၢၼ်းၶဝ်ႈသွမ်းတီႈၽိၵ်ႉၶုသွင်ၸုမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽိၵ်ႉၶုၶဝ်သွင်ၸုမ်းၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်မႃးၸူးတီႈၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇႁေႃးၼႄတေႇသၼႃႇလွင်ႈဝႃႈ ပေႃးတႅၵ်ႇယၢႆႈၵၼ်ၼႆ တေလႆႈႁဵတ်းႁိုဝ် ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၸင်ႇတမ်းဝၢင်းပၵ်းပိူင်မၼ်း။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၽိၵ်ႉၶုၶဝ်ၸင်ႇလႆႈႁူႉႁၼ် ဢၼိတ်ႉၸလူၺ်ႈတင်းၺၢၼ်ႇပၺ်ႇၺႃႇဝိပသ်သၼႃႇယူႇယဝ်ႉ။ တင်းသွင်ၽၢႆႇသွင်ၸုမ်းၵေႃႈ လႆႈလွတ်ႈၵၢင်းတေႃးသသေ ၽႄႈတိူၼ်းမႅတ်ႉတႃႇတေႃႇၵၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ လႆႈလွတ်ႈၵၢင်းယၢၼ်တင်းလွင်ႈၽိတ်းၽႅၵ်ႇမေႃးမႄးၵၼ်ယူႇယဝ်ႉ။
ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ယေႃးၶိင်းမႃး ၵပ်ႉပိလဝတ်ႉ
ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသုတ်ႉထေႃးတၼၼႆႉ လႆႈငိၼ်းဝႃႈ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈ သိတ်ႉထတ်ႉထၼႆႉ ပဵၼ်ၽြႃးပုတ်ႉထၵႂႃႇယဝ်ႉ၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမၢၵ်ႇလေႃႉထမ်ႇမပၼ်ႇယဝ်ႉ၊ ၵသ်သပၶဝ်ပီႈၼွင်ႉလႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉၶဝ်တင်းသဵင်ႈ ဢွၼ်ၵၼ်သေႃႉႁူမ်ႈငဝ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈယဝ်ႉ၊ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပိမ်ႇပိသႃႇရမႃႇၵထၵေႃႈ လူႇတၢၼ်းသူၼ်မႆႉၵူင်လူင် ဝေႇလုဝၼ်ႇၼၼ်ႉ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၼႂ်းၸူဝ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းဢမ်ႇႁိုင်သင်ၼၼ်ႉ လႆႈငိၼ်းဝႃႈ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း လႆႈၶိုၼ်ႈသုင်မျၢတ်ႈတွၼ်းၵႂႃႇၼႆလႄႈ ၵေႃႉပဵၼ်ပေႃႈ ယိၼ်းပဵꧣ်ဢၼ်ၸူမ်းသိူဝ်းႁၢၼ်ႉၸႂ်လူင်လၢင်တႄႉတႄႉ။ ၶႂ်ႈဝႆႈသႃလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၼႃႇယဝ်ႉ၊ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၸင်ႇၸႂ်ႉၽွင်းမိူင်းမၼ်းၵဝ်ႈၵေႃႉၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈၵႂႃႇၵမ်းၵေႃႉၵေႃႉသေ ႁႂ်ႈပၢင်းလုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽူႈၵေႃႉလႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းပဵၼ်လႆႈ။ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း ၸင်ႇပွႆႇၵႃႇလုတႃႇယီႇ ၵေႃႉပဵꧣ်လုၵ်ႈၸၢႆးၽွင်းမိူင်းလူင်မၼ်းၸဝ်ႈၵႂႃႇ။ ၵႃႇလုတႃႇယီႇၼႆႉ ၵိူတ်ႇၽၢၵ်ႈတင်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ။ ပေႃးၵႃႇလုတႃႇယီႇၽိတ်ႈပၢင်းၵေႃႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇတေယေႃးၶိင်းယဝ်ႉ။<br>
<br>
ယေႃးၶိင်းၽႅဝ်မႃးၵပ်ႉပိလဝတ်ႉယဝ်ႉ ၵၢင်ၼႂ်ၸဝ်ႈၸဝ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ တင်းလုၵ်ႈၼွင်ႉသင်ႇၶႃႇၶဝ်သေ ၼင်ႇႁိုဝ်ၵူၼ်းတင်းၼမ် ပေႃးလႆႈႁဵၻ်းၵၢၼ်ၵုသူဝ်ႇတၢင်းလီၼၼ်ႉ ႁႃတုင်းသွမ်းႁိူၼ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ ႁိူၼ်းၼိုင်ႈယူႇ။ မိူဝ်ႈၸဝ်ႈပေႃႈသုတ်ႉထေႃးထၼလႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ႇလွင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ယိၼ်းပဵၼ်ၸႂ်ဢမ်ႇလီတႄႉတႄႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၸင်ႇၽိတ်ႈပၢင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ သင်ႇၶႃႇၶဝ် တႃႇမႃးဢဝ်သွမ်းတီႈႁၢင်ႈႁေႃယူႇယဝ်ႉ။ ၶႆႇသႅင်ၾၼ်းၶမ်းတင်းသဵင်ႈၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးဝႆႈသႃၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ။ ယသေႃႇထရႃႇတႄႉ ဢမ်ႇမႃး။ ယင်းသင်ႇၵႂၢမ်းမႃးၵွႆးဝႃႈ သင်ဝႃႈမၼ်းၼၢင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵေႃႉမီးၸႂ်လီၸႂ်မျၢတ်ႈၼႆ ၽြႃးပဵꧣ်ၸဝ်ႈ ၵေႃႉတေယေႃးၶိင်းမႃးတီႈမၼ်း-ၼႆ။ ပေႃႈၶၢဝ်းၼၼ်ႉၸင်ႇ မၼ်းတေဝႆႈသႃၼႆယဝ်ႉ။<br>
<br>
လပ်ႉလွင်းတႄႉယဝ်ႉ။ ယသေႃႇတရႃႇၼႆႉ မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ၸႂ်လီၸႂ်မျၢတ်ႈတႄႉတႄႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇယေႃးၶိင်းမႃးတီႈ ၶွင်ႉၼၢင်းယသေႃႇတရႃႇယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ယသေႃႇတရႃႇၼႆႉ ပဵꧣ်ၼၢင်းယိင်းမျၢတ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈသေ မီးသတ်ႉၸႃႇႁၵ်ႉၸဝ်ႈၽူဝ်တႄႉတႄႉ။ ပိူၼ်ႈတႄႉ ဢွၼ်ၵၼ်သႄႉၼႄးဝႃႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇမီးတၢင်းဢီးလူ ဢမ်ႇမီးတၢင်းမေႃသွၼ်ႇတူဝ်သေ ၼႆလႄႈသင်၊ ၸဝ်ႈၸၢႆးပိုၼ်ႉပွႆႇၵႂႃႇပႅတ်ႈလႄႈ ယသေႃႇတရႃႇၼႆႉ လႆႈၶီငဝ်မွင်ၸႂ်ၼႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ။ တီးၼႂ်းပိတၵၢတ်ႈၵူႈဢၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႃးယသေႃႇတရႃႇၶီငဝ်မွင်ၸႂ်သင်တီႈလႂ်။<br>
<br>
မိူဝ်ႈၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထ တေၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈပူၵ်းတိုၼ်ႇယသေႃႇတရႃႇသေ မွၵ်ႇလၢတ်ႈၼႄၼၼ်ႉတႄႉၸႂ်ႈယူႇ။ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းသၢင်းလၢင်းယူႇ။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ယသေႃႇတရႃႇတေမႆႈမႆႈႁႆႈႁႆႈသေ ႁၢမ်ႈၸဝ်ႈဢမ်ႇၸႂ်ႈ။<br>
<br>
ပေႃးလုၵ်ႈရႃႇႁုလႃႇတိုၼ်ႇ ပေႃႈၸဝ်ႈသုတ်ႉထေႃးတၼလႄႈ ၸဝ်ႈမႄႈမႁႃႇပၸႃႇပတိၵေႃႈ တေတိုၼ်ႇ၊ ငဝ်းလၢႆးပဵၼ်ၼင်ၼၼ်ၼၼ်ႉ တႃႇသိတ်ႉထတ်ႉထတေဢွၵ်ႇႁၢင်ႈႁေႃၼႆႉ တေယၢပ်ႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။<br>
<br>
ပေႃးယူႇတီႈယသေႃႇတရႃႇသေတူၺ်းၸိုင် ဢၼ်သိတႉ်ထတ်ထဢွၵ်ႇၵႂႃႇၶဝ်ႈထိူၼ်ႇ (ပိုၼ်ႉပွႆႇႁိူၼ်းယေး)ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇထၢင်ႇထိူမ်သေပဵၼ်မႃး။ ၶႃသွင်ၵေႃႉ တိုၼ်းပဵၼ်သဵင်လဵဝ်ၵၼ်၊ ယူႇၸွမ်းၵၼ်မူၼ်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်းသိူဝ်း ၶၢဝ်းတၢင်းသိပ်းသၢမ်ပီ တိုၼ်းႁူၸႂ်ႉၵေႃႉၼိုင်ႈယူႇ။<br>
<br>
သႅၼ်းဢႃႇယုသၢဝ်းၵဝ်ႈဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈသႅၼ်း ဢမ်ႇပႆႇၵႄႇထူၼ်ႈ ပႆႇပႄႉတူဝ်၊ ၶႃသွင်ၵေႃႉ မီးတၢင်းမေႃဝူၼ်ႉၼပ်ႉသွၼ်ႇယဝ်ႉ၊ ၶႃၼင်ႇၵၼ် ၶႄးဢုပ်ႇဢူဝ်းတိူင်ႇပၢင်ႇၵၼ် လွင်ႈတေဢွၵ်ႇၵႂႃႇၶဝ်ႈထိူၼ်ႇယူႇ။ ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထၼႆႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်ၸၵ်ႉၵျႃႇဝတေး၊ ၶႂ်ႈပဵၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၵွႆးယဝ်ႉ၊ ပေႃးပဵၼ်ၽြႃးၸဝ်ႈပုတ်ႉထ ၸင်ႇတေၸၢင်ႈၵဵဝ်ႇၶႄဢဝ်ၵူၼ်းႁိူၼ်းမၼ်း ဢိၵ်ႇပႃးသတ်ႉတဝႃႇ ဢၼ်ဢမ်ႇၼမ်ႉဢၢၼ်ႇလႆႈၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈသမ်ႇသရႃႇဝူတ်ႈတုၵ်ႉၶၶၢၼ်ၸႂ်လူင်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၸေႇတၼႃႇၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထ ဢၼ်ၶႂ်ႈၸွႆႈထႅမ်ၵူၼ်းတင်းလၢႆ ဢွၵ်ႇလွတ်ႈသမ်ႇသရႃႇၼၼ်ႉ ယသေႃႇတရႃႇတေႁဵတ်းႁိုဝ်ယႃႉၵဝ်းလႃႇ။ ဢၼ်ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထ ၶတ်းၸႂ်ပုၼ်ႈတႃႇလွင်ႈၵတ်းယဵၼ်သတ်းတဝႃႇတင်းလူင်ၼၼ်ႉ ယသေႃႇတရႃႇ တေႁဵတ်းႁိုဝ်သေ သၢၼ်ၶတ်းလႃႇ။
ၽြႃးသၢဝ်းပႅတ်ႇ
ၽြႃးသၢဝ်းပႅတ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းၼမ်ၽြႃး ဢၼ်တႄႇဢဝ် ၽြႃးၻီပင်ႇၵရႃႇ တေႃႇပေႃး ႁွတ်ႈထိုင် ၽြႃးၵေႃးတမ ဢၼ်မီးၵႂႃႇ 28 ဢူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 
ၽြႃး ဢၼ်ပဵၼ်ပူၼ်ႉၵႂႃႇ.
ပေႃးဢဝ် ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇဝႃႈၸိုင် ၽြႃးဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးသူႇလဵဝ် ဢူင်းလဵဝ်ၵူၺ်း၊ ၸဝ်ႈၽူႈမီး ပႃႇရမီႇသိပ်းပိူင်တဵမ်ထူၼ်ႈသေ ပဵၼ်ၽြႃးၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၼမ်လိူဝ်သေ ၽွင်ႁိၼ်ၽွင်သၢႆး မဵတ်ႉႁိၼ်မဵတ်ႉသၢႆး ၼမ်ႉၵင်းၵႃႇယဝ်ႉ။
ပိုၼ်း ၽြႃးၵူႈဢူင်းဢူင်း.
 - ပေႃးလုၵ်ႉၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉသေ ၼပ်ႉဢၢၼ်ႇၵႂႃႇ ဢမ်ႇလႆႈၼၼ်ႉ ၽြႃးတၼ်ႁင်ၵရႃႇ၊ ၽြႃးမေꩪင်ၵရႃႇ၊ ၽြႃးသရၼင်ၵရႃႇ၊ ၽြႃးၻီႇပင်ႇၵရႃႇ ၶဝ်ၸဝ်ႈသီႇဢူင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၽြႃးၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ သႃႇရမၼ်တၵမ်ႇၽႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - ဝၢႆးလင် ၽြႃးတီႇပင်ႇၵရႃႇယဝ်ႉသေ တီႈသႃႇရၵမ်ႇၽႃႇၼၼ်ႉ ၽြႃးၵေၢၼ်တၺ်ၺ ဢူင်းလဵဝ် ပဵၼ်ၽြႃးၵႂႃႇသေ ၽူတ်ႇဢဝ် ဝေႇၼေႇယ သတ်ႉတဝႃႇ ၶဝ်ႈႁွတ်ႈထိုင် ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယဝ်ႉ။
၃။ ထိုဒီပင်္ကရာမြတ်စွာဘုရားနှင့် ကောဏ္ဍညမြတ်စွာဘုရားတို့၏ အကြား၌ ကမ္ဘာတို့ကို ဂဏန်း (သင်္ချာ)အားဖြင့် မရေတွက်နိုင်ကုန်။
၄။ ကောဏ္ဍညမြတ်စွာဘုရား၏ နောက်အဖို့၌ မင်္ဂလမည်သော မြတ်စွာဘုရားသည် ပွင့်တော်မူ၏၊ ထိုမြတ်စွာဘုရားတို့၏ အကြား၌လည်း ကမ္ဘာတို့ကို ဂဏန်း (သင်္ချာ) အားဖြင့် မရေတွက်နိုင်ကုန်။
၅။ မင်္ဂလမြတ်စွာဘုရားသည် လည်းကောင်း၊ သုမနမြတ်စွာဘုရားသည် လည်းကောင်း၊ ရေဝတမြတ်စွာဘုရားသည် လည်းကောင်း၊ သောဘိတမြတ်စွာ ဘုရားသည် လည်းကောင်း စက္ခု (ငါးမျိုး) ရှိတော်မူကုန်သော အလင်းရောင်ကို ပြုတော်မူတတ်ကုန်သော ထိုမြတ်စွာဘုရားတို့သည်လည်း တစ်ခုသော သာရမဏ္ဍကမ္ဘာ၌ ပွင့်တော်မူကြကုန်၏။
၆။ သောဘိတမြတ်စွာဘုရား၏ နောက်အဖို့၌ များသော အခြံအရံရှိသော အနောမဒဿီ မြတ်စွာဘုရားသည် ပွင့်တော်မူ၏၊ ထိုမြတ်စွာဘုရားတို့၏ အကြား၌လည်း ကမ္ဘာတို့ကို ဂဏန်း (သင်္ချာ) အားဖြင့် မရေတွက်နိုင်ကုန်။
ၽွၼ်းလီၼမ်ႉသိပ်းပိူင်
ၽွၼ်းလီ လႆႈလူႇၼမ်ႉ သိပ်းပိူင်.
 - လႅတ်းၽၢႆ။
 - ၶၢဝ်ႇလိုဝ်းလင်။
 - မူတ်းသႂ်။
 - လွတ်ႈၽေးလွင်ႈဢိုပ်းယၢၵ်ႈ။
 - ၵူၼ်းလွမ်ႉႁွပ်ႈၼမ်။
 - ဢသၢၵ်ႈယၢဝ်း။
 - ႁၢင်ႈၽၢင်လဝ်း။
 - ဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇ။
 - ပႆႇၺႃႇလႅတ်းၽၢႆ။
 - မၢၵ်ႇမီးလီပဵၼ်။
ၽၢၵ်ႈၼွင်၊ ၸဝ်ႈ
ၸဝ်ႈၽၢၵ်ႈၼွင်.
ၸဝ်ႈၽၵ်ႈၼွင်ၼႆႉ ၵူၼ်းသူင်လိၵ်ႈ လင်ႇၵႃႇလူင်ၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ပဵၼ် “ၸဝ်ႈၶူးမေႃ” တူၼ်ၼိုင်ႈ ၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ ဢၼ်ဝႃႈ ‘’’ ၸဝ်ႈၽၢၵ်ႈၼွင်‘’’ ၼႆၼၼ်ႉ ၸပ်းလူၺ်ႈ ၸိုဝ်ႈတီႈယူႇ ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ ယူႇသဝ်ႈၵၢမ်ႉၼမ်သေ တႅမ်ႈလိၵ်ႈယဝ်ႉ။ “လႅၼ်ၼွင်” ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ “ၽၢၵ်ႇပုၼ်ႉၼွင်” ပွင်ႇဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ တီႈယူႇမၼ်းၸဝ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈႁူႉဝႃႈ မီးႁိမ်း ဝဵင်းမိူင်းၵိုင်သေ ပေႃးလုၵ်ႉ ၼႂ်းဝဵင်းၵႂႃႇၸူးၼႆ ယွၼ်ႉပူၼ်ႉၼွင်ယဝ်ႉ ၸင်ႇထိုင်လႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ “ၽၢၵ်ႇပုၼ်ႉၼွင်” ၼႆယဝ်ႉ။ 
ၸိုဝ်ႈမိူဝ်းလဵၵ်ႉမၼ်းၸဝ်ႈတႄႉ ဢမ်ႇပႆႇလႆႈႁၼ်မႅၼ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸိုဝ်ႈၵျွင်းမၼ်းၸဝ်ႈတႄႉ လႆႈႁူႉဝႃႈ “ဢရိယ” ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ မၢင်ၽိုၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ “ဢရိယသုၶမိင်ႇ မွင်ႇၸိင်ႇၵျွင်းယွတ်ႈ” ၼႆလူင်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉမၼ်းၸဝ်ႈ လႅပ်ႈတေပဵၼ် “မွင်ႇၸိင်ႇ” ယူႇ။ မၼ်းၸဝ်ႈ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1224 ၼီႈ ၼၼ်ႉသေ သဵင်ႈၵႂၢမ်ႇၵႂႃႇ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1275 ၼီႈ ၼႂ်းလိူၼ် 12 ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ လႆႈႁူႉဝႃႈ ပဵၼ် ၵူၼ်းတၢင်း ဝၢၼ်ႈၸၢမ်ၵေးသီး ၼႆသေတ ၵူၺ်းၵႃႈ ဝၢၼ်ႈၸႃႇတိမၼ်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်ပွၵ်ႉလႂ်၊ ဝၢၼ်ႈလႂ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇလႆႈႁူႉထိုင်၊ လွင်ႈဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းတၢင်း ဝၢၼ်ႈၸၢမ်ၵေးသီးၼၼ်ႉတႄႉ ၼႂ်းလိၵ်ႈ ရႃႇၸႃႇၼုသႃႇသၼ ဢၼ်ၸဝ်ႈၽမိူင်းၵိုင် တုၵ်းယွၼ်းလႄႈ မၼ်းၸဝ်ႈ တႅမ်ႈပၼ်ၼၼ်ႉ ပႅၵ်ႈၼိုင်ႈပႃးဝႃႈ “သႃႇသၼႃႇတေႃႇၽြႃး ၼင်ႇႁိုဝ်တၵ်းႁိူင်းတၵ်းထုၼ်း ၸင်ႇတၵ်းတႅၵ်ႈတုၼ်းတွင်းပၢၼ်ႇ မီးၵႃႈဢမိင်ႉတေႃႇလူင် ပူင်မႃးတီႈၶႃႈ ပႆႇၺႃႇသျိ ၵဝိတၶုၼ်ႇ ၶျိတ်ႉၵျုၼ်ႇၸူမ်းႁိုင် မိုင်းၵုင်ၵူၼ်းသေး ၸရေးလႅၼ်ၼွင် လိူင်တွင်ဝႂ်သၢင်း ၶိူဝ်းယၢင်းၸၢမ်ၽိူဝ် ဝဵင်းၼိူဝ်ၵေးသီး မႃးမီးႁိမ်းတိၼ် မႃးၵိၼ်မုၼ်သူး” ၼႆလူင်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈ ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ တႅမ်ႈဝႆႉ ဢၼ်လႆႈႁၼ် မီး 13 ၽိုၼ် ၼင်ႇၼႄဝႆႉ တီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
 - ရႃႇၸႃႇၼုသႃႇသၼ၊ ၸဝ်ႈၽလူင်မိူင်းၵိုင် တုၵ်းယွၼ်း။
 - မၢၼ်ႇၼၢၼ်းရႃႇၸဝၢင်ႇ၊ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1244 ႁဵင်လူင်လွႆႁိူင်း မိူင်းလၢဝ်း ဝႆႈလဝ်ႈ။
 - ၵမ်ႇၽီႇရတ်ႉထတေသၼႃႇ ပထမတွႆး၊ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1277 ၼီႈ၊ ၽြႃးတၵႃႇ ယွတ်ႈသႅင်၊ ၸဝ်ႈပီႈၼၢင်းလိူၼ် မိူင်းၵိုင် ဝႆႈလဝ်ႈ။
 - ၵလျႃႇၼၵျၢင်ႉၸႅၼ်ႇ၊ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1264 ၼီႈ၊ ၽြႃးတၵႃႇၸေႇယ ၼၢင်းၶမ်းသႂ် မိူင်းၵိုင် ဝႆႈလဝ်ႈ။
 - ထမ်ႇမပတ၊ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1274၊ ၸဝ်ႈပေႃႈလၢမ်ႈလူင် ရႃႇၸဝၢတ်ႈဢုၵ်ႉ၊ မိူင်းၵိုင် ဝႆႈလဝ်ႈ။
 - ထမ်ႇမသႃႇရၼယ တီႇပၼီႇ၊ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1264 ၼီႈ၊ လုင်းၵျွင်းၸိင်ႇတႃႇ မိူင်းၵိုင် ဝႆႈလဝ်ႈ။
 - ၼိပ်ႉပႃႇၼမၵ်ႉၵၵထႃႇ ပထမတွႆး၊ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1272 ၼီႈ၊ ၵျွင်းတၵႃႇၶမ်းၼေႃႇ ၼၢင်းၸိင်ႇ တူင်ႇလၢဝ်း ဝႆႈလဝ်ႈ။
 - ၸိတ်ႉတသမ်ႇၽူႇတၸၢတ်ႈ၊ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1274 ၼီႈ၊ ၵျွင်းတၵႃႇၸိတ်ႉတ၊ တၢႆႈဝဵင်းမိူင်းၵိုင် ဝႆႈလဝ်ႈ။
 - ယသေႃႇထရႃႇ ၵတေႃႉၶၢၼ်း၊ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1271 ၼီႈ၊ ၼၢင်းမျၸိင်ႇ လုၵ်ႈယိင်းၸဝ်ႈၼေႃႇၶမ်း ဝႆႈလဝ်ႈ။
 - သုၵ်ႈသီႇလၶၢၼ်း တွႆးငဝ်ႈ၊ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1275 ၼီႈ၊ မႄႈသၢင်ႇၼၢင်းၶျိင်ႇသူၺ် ဝႆႈလဝ်ႈ။
 - သမ်ႇသႃႇရမွၵ်ႉၶၼိပ်ႉပိၼ်ႇတသျုၽွႆႇ၊ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1272 ၼီႈ၊ ၶိင်းၵျွင်းတၵႃႇ ၶမ်းဢူ၊ လၢႆးၶႃႈ ဝႆႈလဝ်ႈ။
 - မလယထေႇ၊ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႆ 1272 ၼီႈ၊ လုင်းလွႆၸႃႇတီႇ ၵျွင်းၶမ်း၊ လွႆလႅင် မိူင်းၵိုင် ဝႆႈလဝ်ႈ။
 - သုထမ်ႇမလင်ႇၵႃႇရ၊ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1272 ၼီႈ၊ သၢင်ႇမူး ၼၢင်းႁိူၼ်း မိူင်းၵိုင် ဝႆႈလဝ်ႈ။
လိၵ်ႈ 13 ၽိုၼ်ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈႁိူၼ်း လုင်းၸၢင်းပၺ်ႇၺႃႇ မိူင်းၵိုင်ယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ တႅမ်ႈဝႆႉၼႆႉ မီး 13 ၽိုၼ် ဝႃႈၼႆသေတႃႉၵေႃႈ ဢၼ်ပႆႇႁၼ် ထၢင်ႇတေမီးထႅင်ႈယူႇ တင်းၼမ်။ မိူၼ်ၼင်ႇ လိၵ်ႈသၢင်းၵျၢၼ်ႇ မိူင်းၵိုင်ၵေႃႈ လႆႈႁူႉဝႃႈ ပဵၼ်မၼ်းၸဝ်ႈတႅမ်ႈဝႆႉ ၼႆၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၽၢႆၶုၼ်ႇ
ဝဵင်းၽၢႆၶုၼ်ႇ (pʰɑ̌i kʰùn; ဖယ်ခုံမြို့) ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၽၢႆႇၶုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း တွၼ်ႈတႃႇ ၸႄႈဝဵင်းၽၢႆႇၶုၼ်ႇဢေႃႈ။
သၢႆပိုၼ်း.
ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ဝႃႈ ၽၢႆၶုၼ်ႇ ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်း "ၽၢႆၶုၼ်" သေပဵၼ်မႃးယဝ်ႉ။ 
ဝၢၼ်ႈမႆႉလိူဝ်ႇ ဢၼ်ယၢင်းလႅင်ၶဝ်ႁွင်ႉဝႃႈ တၵူးမေႃႇလႄးၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇတူၵ်း ၼမ်ႉႁွင်ႈၽီလူးသေ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈယၢင်းလႅင်ဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈၾၶုၼ်ယူင်ႇ ႁွတ်ႈထိုင်မႃး တမ်ႈတီႈ ဝၢၼ်ႈမႆႉလိူဝ်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈ တူၺ်းႁၼ်ၵႂႃႇ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼမ်ႉၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈႁၼ်ဝႃႈ တေၸၢင်ႈမႄႇႁဵတ်းပဵၼ် ၼႃးတင်းၼမ်ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇမီးၵၢင်ၸႂ် ၶႂ်ႈမႄႇၶႂၢၵ်ႈၼႃးသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် ၼႂ်းမိူင်းမၼ်းၸဝ်ႈ လိူင်ႇမၢၵ်ႈယူႇ။
မၼ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း တႃႇတေလႆႈၼမ်ႉ လဵင်ႉၼႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။ မၼ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇတဵင်ၽၢႆ ၼမ်ႉၽီလူး ဢၼ်မီးၽၢႆႇတူၵ်း လွႆပၢၼ်းၸုင်ႇသေ ႁဵတ်းႁွင်ႈမိူင် ႁႂ်ႈလႆႈၼမ်ႉၼႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီးမႃးၼႃးၼမ်လႄႈ ၶဝ်ႈၵေႃႈ လိူင်ႇမၢၵ်ႈမႃးတႄႉတႄႉယူႇ။ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၼပ်ႉယမ်ႁၵ်ႉႁွမ်မၼ်းၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၶုၼ်ယူင်ႇၵေႃႈ ၵႆႉၵႆႉမႃးလိုဝ်ႈသဝ်း တမ်ႈတီႈ ဝၢၼ်ႈမႆႉလိူဝ်ႇလႄႈ ၸင်ႇႁဵတ်းဝႆႉ ႁေႃၸူဝ်ႈၶၢဝ်းယဝ်ႉ။ ဝၢၼ်ႈဢၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸင်ႇဢဝ်လွင်ႈဢၼ် ၸဝ်ႈၾၸဝ်ႈၶုၼ် မႃးႁဵတ်းၽၢႆပၼ်လႄႈ ၸင်ႇႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ "ဝၢၼ်ႈၽၢႆၶုၼ်" ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးမႃး ၸင်ႇပဵၼ်ၵႂႃႇ "ၽၢႆၶုၼ်ႇ"ယဝ်ႉ။ 
လၢႆးပၵ်းသဝ်းဢွင်ႈတီႈဝဵင်း.
ၸႄႈဝဵင်းၽၢႆၶုၼ်ႇၼႆႉ မီးၼႂ်း ၵႄႈၵၢင် လွင်းတီႇၵျုတ်ႉၽၢႆႇဢွၵ်ႇ 96 လႄႈ 97 တီႇၵရီႇ၊ ၼႂ်းၵႄႈၵၢင် လတ်ႉတီႇၵျုတ်ႉႁွင်ႇ 3 လႄႈ 20 တီႇၵရီႇသေ မီးၼႂ်း မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်းယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇၸႄႈဝဵင်း မီးၸႄႈဝဵင်းပၢင်လွင်း (လွႆလူင်)လႄႈ ယွင်ႁူၺ်ႈ (ၼွင်ႁူၺ်ႈ)၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇသမ်ႉမီး ၸႄႈဝဵင်းသီႇသႅင်ႇ (သထုင်ႇဢွၼ်ႇ)၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း သမ်ႉမီး ၸႄႈဝဵင်ႈလွႆၵေႃႇ (လွႆၶေႃ) ၼႂ်းမိူင်းယၢင်းလႅင် (ၵယႃး)သေ ၽၢႆႇႁွင်ႇ သမ်ႉမီး ၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉ (ႁွင်ႉ) တီႇမေႃးသူဝ်ႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းသမ်ႉမီး ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ (ၵယိၼ်ႇ)လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇငူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၢၼ်ႇတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျိၼ်းမၼႃး (ပဵင်းမၢၵ်ႇၼႃႉ)ယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈ ၸႄႈဝဵင်းၽၢႆၶုၼ်ႇ မီးယူႇ 815 လၵ်းပၼ်ႇမူၼ်း။
ၸႄႈဝဵင်းၽၢႆၶုၼ်ႇ
ၸႄႈဝဵင်းၽၢႆၶုၼ်ႇ (pɑ̌i kʰùn), (ဖယ်ခုံမြို့နယ်), (Pekon Township), (Zewaeng Phaaikhon) ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းၽၢႆႇၶုၼ်ႇယဝ်ႉ။။
ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း ၽၢႆၶုၼ်ႇ.
 - ဝဵင်းၽၢႆၶုၼ်ႇ
ၽၵ်းသႃႈ
ၽၵ်းသႃႈ.
 - ၵျႃႇသၢၼ်ႇသႃႈ
 - ၶမ်ႉသႃႈ
 - ၶဝ်ႈသဵၼ်ႈသႃႈ
 - ၶူမ်သၢမ်လွႆသႃႈ
 - ၶႆႇၵႆႇသႃႈ
 - ၶႆႇမႅင်းမၼ်းသႃႈ
 - သႃႈၶူမ်
 - သႃႈတပ်းလူႈ
 - တႅင်သႃႈ
 - ထူဝ်ႇၼဝ်ႈသႃႈ
 - ထူဝ်ႇပူင်သႃႈ
 - ထူဝ်ႇၽူးၽိူၵ်ႇသႃႈ
 - ထူဝ်ႇၽူးသႃႈ
 - ထူဝ်ႇယၢဝ်းသႃႈ
 - ၼိူဝ်ႉၵႆႇသႃႈ
 - ၼိူဝ်ႉမူသႃႈ
 - ပႃသူမ်ႈသႃႈ
 - ပီၵူၺ်ႈသႃႈ
 - ၽၵ်းၵုမ်ႇသႃႈ
 - ၽၵ်းၶၢမ်းသႃႈ
 - ၽၵ်းၼွၵ်ႇသႃႈ
 - ၽၵ်းၼွႆးသႃႈ
 - ၽၵ်းလႅင်သႃႈ
 - မူသူၼ်းသႃႈ
 - မူႇလႃႇသႃႈ
 - မုၵ်းၶႅပ်းသႃႈ
 - မၢၵ်ႇၶိူဝ်သႃႈ
 - မၢၵ်ႇၶိူဝ်သူမ်ႈသႃႈ
 - မၢၵ်ႇၽၢင်သႃႈ
 - မၢၵ်ႇမူင်ႈသႃႈ
 - မၢၵ်ႇလိူင်ႇၵႃသႃႈ
 - မၢၵ်ႇသၢင်းၽေႃးသႃႈ
 - ႁဵပ်းႁိၼ်သႃႈ
 - ဢီႇမဵတ်ႈသႃႈ
ၽၵ်းဢွင်ႇ
ၽၵ်းဢွင်ႇ.
 - သူမ်ႈၵႅင်းဢွင်ႇ
 - သူမ်ႈၶွၼ်ဢွင်ႇ
 - ၼိူဝ်ႉသူမ်ႈဢွင်ႇ
 - ၽၵ်းသူမ်ႈပူဢွင်ႇ
 - မၢၵ်ႇၵႅင်းဢွင်ႇ
 - မၢၵ်ႇလွတ်ႇဢွင်ႇ
 - ယႃႈၶူမ်ဢွင်ႇ
ၽၵ်းၵူဝ်ႈ
ၽၵ်းၵူဝ်ႈ.
 - ၶိင်ၵူဝ်ႈ
 - ထူဝ်ႇယၢဝ်းၵူဝ်ႈ
 - ၼေႃႇၵူဝ်ႈ
 - ၼဵင်ႈၵူဝ်ႈ
 - ၽၵ်းၵိူဝ်ၵူဝ်ႈ
 - ၽၵ်းၵၢတ်ႇၵူဝ်ႈ
 - ၽၵ်းၸႅၼ်ႇၵူဝ်ႈ
 - ၽၵ်းၼၢမ်ၵူဝ်ႈ
 - ၽၵ်းႁႃႈၵူဝ်ႈ
 - ၽၵ်းႁိၵူဝ်ႈ
 - ၽွင်ၼင်ၵူဝ်ႈ
 - ၽိူဝ်မူင်ႈၵူဝ်ႈ
 - မွၵ်ႇၸလီႇၵူဝ်ႈ
 - မွၵ်ႇထူဝ်ႇသူမ်ႈၵူဝ်ႈ
 - မုၵ်းၽွင်ၵူဝ်ႈ
 - မၢၵ်ႇလၢင်းၵူဝ်ႈ
 - မၢၵ်ႇသၢင်းၽေႃးၵူဝ်ႈ
 - ႁဵဝ်းၵူဝ်ႈ
ၽၵ်းၵၢတ်ႇ
ၽၵ်းၸိူဝ်းဢဝ်ၽၵ်းၵၢတ်ႇႁဵတ်း.
 - ၽၵ်းၵၢတ်ႇသူမ်ႈ
 - ၽၵ်းၵၢတ်ႇၸေႃး
 - ၽၵ်းၵၢတ်ႇၵႅင်
 - ၽၵ်းၵၢတ်ႇၵူဝ်ႈ
 - ဢီႈမဵတ်ႈ - ဢီႇၸေႃႉ
 - ၽၵ်းၵပ်း
 - ၽၵ်းၵၢတ်ႇ လႃႈလေး (ၶူင်ႉၶၢင်ႉ)
 - သူမ်ႈထၢင်ႈ
ၽၵ်းၵၢတ်ႇၸေႃး
ၽၵ်းၵၢတ်ႇၸေႃးဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ၽၵ်းတႆး။ ၽၵ်းဢၼ်ႁဝ်းတေၵႆႉၵႆႉလႆႈႁၼ်၊ လႆႈငိၼ်း၊ လႆႈၸိမ်း လႆႈၵိၼ်။ ပဵၼ်ၽၵ်း ဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးယၢၼ်ႁူ ယၢၼ်သူပ်း ၵူၼ်းပႃႈၼမ်။
ၽၵ်းၵၢတ်ႇၸေႃး မီးလၢႆမဵဝ်း.
 - ၽၵ်းၵၢတ်ႇၸေႃးသူမ်ႈ
 - ၽၵ်းၵၢတ်ႇၸေႃးဝၢၼ်
 - ၽၵ်းၵၢတ်ႇၸေႃးၸၢႆ(ၸေး)
 - ၽၵ်းၵၢတ်ႇၸေႃးမိူတ်ႇၼိူဝ်ႉ(ဢီး)
ၵပ်းၵိုၵ်း.
 - ထူဝ်လိၼ်ၶူဝ်ႈ
 - ၼမ်ႉၽိတ်ႉၽၵ်းၵီး
ၽၵ်းၸေႃး
ၽၵ်းၸေႃး ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၽၵ်းဢၼ်လႆႈသႂ်ႇသူမ်ႈၶႅၼ်ႇၶႅၼ်ႇသေ တင်ႈႁိုင်ႁိုင် ႁႂ်ႈၼမ်ႉမၼ်းပေႃးႁႅင်ႈသွင်ၼမ်ႉ သၢမ်ၼမ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၼႃႇ ၸေႃးမီးသွင်ပိူင် - ၸေႃးသူမ်ႈ လႄႈ ၸေႃးဝၢၼ်။ ပေႃးသႂ်ႇၼမ်ႉဢွႆႈၼမ်ႉထၢၼ် ဢၼ်ဝၢၼ်သေပိူင်ပိူင်ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ "ၸေႃးဝၢၼ်" ။ ပေႃးလႆႈသႂ်ႇသူမ်ႈ သႂ်ႇၵိူဝ် သႂ်ႇၼမ်ႉသေ ၸေႃးလၢႆလၢႆၼၼ်ႉၸိုင် လႆႈဝႃႈ ၸေႃးသူမ်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ၽၵ်းၸေႃးၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈသႂ်ႇထူဝ်ႇၼဝ်ႈ။ 
ၽၵ်းၸေႃး.
 - ထူဝ်ႇယၢဝ်းၸေႃး
 - ၼိူဝ်ႉမူၸေႃး
 - ၼေႃႇၸေႃး
 - ပႃၸေႃး
 - ၽၵ်းၵမ်ႇၸွၼ်းၸေႃး
 - ၽၵ်းၵုတ်ႇၸေႃး
 - ၽၵ်းၼွႆးၸေႃး
 - ၽၵ်းၼၢမ်ၸေႃး
 - ၽၵ်းပၵ်ႉၸေႃး
 - ၽၵ်းလႅင်ၸေႃး
 - ၽၵ်းသဵဝ်ႈၸေႃး
 - ၽၵ်းႁိၸေႃး
 - မူသူၼ်းၸေႃး
 - မူႇလႃႇၸေႃး
 - ယွတ်ႈမၢၵ်ႇမူပ်ႇၸေႃး
ဝၢၼ်ႈၽႃလဵပ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး
ဝၢၼ်ႈၽႃလဵပ်ႈ (Phaalaep, pʰɑ̌ le᷆p, ဖါလစ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵုင်းလူမ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၽႅၼ်ႇတီႈ ၵူးၵႄႇ
Google Maps ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ Web mapping ၶွင် ၶွမ်ႇပၼီႇ Google ဢၼ်ၼိုင်ႈသေ မၼ်းႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ် ၽႅၼ်ႇတီႈလၢဝ်ထိမ်း ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ တၢင်း တွၼ်ႈတႃႇၽူႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း၊ လူတ်ႉၵႃး၊ လူတ်ႉၶိူင်ႈ၊ ပႆႇတိၼ် ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ Google Maps ၼႆႉ တႄႇပိုတ်ႇတၢင်ႇမႃး မိူဝ်ႈ လိူၼ်ၾႅပ်ႉဝႃႇရီႇ ပီ 2005 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ Google Maps ၼႆႉ မၼ်းၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် API လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဝႅပ်ႉသၢႆထူၼ်ႈသၢမ် third-part ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈႁဵတ်း embedded သေၵေႃႈ ၸႂ်ႉလႆႈမႃးယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ ၽူႈတႂ်ႉတိုဝ်းတင်းလူမ်ႈၾႃႉ ပေႃးတေၶဝ်ႈႁူမ်ႈမႃးလႆႈၼႆ ဢဝ် Google Map Maker သေ ႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။ Google Map ၼႆႉ ပဵၼ်ၽၢင်ယႅမ်ႈဢၼ်လႆႈ ၵူမ်ႈတူၺ်းတၢင်းတႂ်ႈ (လၢႆးၼူၵ်ႉႁၼ်) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးပဵၼ်ၽၢင်ယႅမ်ႈတီႈဝဵင်းယႂ်ႇဝဵင်းလူင်ၼႆ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၶႅပ်းႁၢင်ႈလၢဝ်ထိမ်း ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈၵၢင်ႁၢဝ်သေထႆႇဝႆႉတီႈ တၢင်းသုင် လုၵ်ႉဢဝ် 800 ထတ်း တေႃႇ 1500 ထတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶႅပ်းႁၢင်ႈလၢဝ်ထိမ်းၵမ်ႉပႃႈၼမ်ၼႆႉ တႃႇတေယုၵ်ႉသုင်ၶိုတ်းဝၼ်းမၼ်းၼႆႉ ၵႆႉႁိုင်မွၵ်ႈ သၢမ်ပီၼႆႉယဝ်ႉ။ Google Maps ၼႆႉ ယွၼ်ႉၸႂ်ႉဝႆႉ Mecrator projection လႄႈ ၼႃႈလိၼ်ၸိူဝ်းမီးတီႈၸဵင်ႇၵၢၼ်းလူၵ်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၼႄပၼ်လႆႈ တႅတ်ႈတႅတ်ႈတေႃးတေႃး။ Google Maps ဢၼ်တေၸၢင်ႈၸႂ်ႉလႆႈတီႈ ၶွမ်းတၢင်ႇၽိူၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈမူၼ်ႉမႄးႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးမိူဝ်ႈပီ 2013 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇၾူင်းမိုဝ်းထိုဝ်တႄႉ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးပၼ် မိူဝ်ႈပီ 2008 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ပီ 2013 ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် Google Maps ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆ app ဢၼ်ၵူၼ်းၼႂ်းလူၵ်ႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼမ်သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 2012 ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ႁူင်းၵၢၼ် ၶွမ်ႇပၼီႇ Google လႆႈပိုၼ်ၶၢဝ်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ် တွၼ်ႈတႃႇ ထႆႇပၼ်ႁၢင်ႈ Google Maps ၼႆႉ မီး 7,100 ၵေႃႉ ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။
မိၼ်ႉ
မိၼ်ႉ(Turmeric).
 - Botany Term : Curcuma longa Linn
 - Species/Family : Zingiberaceae
ၽၢင်ႁၢင်ႈ.
 - တူၼ်ႈ 
ပဵၼ်တူၼ်ႈလေႃးမႆသေ တၢင်းသုင်မီးမွၵ်ႈ 4-5 ထတ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်မၼ်းမီးႁၢင်ႈ မူၼ်းလၢဝ်ႈလၢဝ်ႈမိူၼ် ၶႆႇပဵတ်းယဝ်ႉ။ ၼိူဝ်ႉၽၢႆႇတၢင်းၼႂ်း ႁူဝ်မၼ်းၼႆႉ မီးသီႁိူဝ်ႈလႅင်းဝႆႉ။ မဵဝ်းမိၼ်ႉၼႆႉ မီး 7 မဵဝ်းသေ ပေႃးဝႃႈတေၽေႃႇၸၢပ်ႈယႃႈယႃၼႆ ၵူၺ်းၸႂ်ႉ မိၼ်ႉယူဝ်းယူဝ်းၼႆႉၵူၺ်း။
 - မႆ 
ပႆမႆမၼ်းၼႆႉ တၢင်းယၢမ်းမၼ်းၽဵင်ႇၵၼ်တင်း မႆမၼ်းယဝ်ႉ။ တီႈမႆမၼ်းၼၼ်ႉ ငဝ်ႈတေႃႇပၢႆ မီးႁွင်ႈဝႆႉ။ မႆမၼ်းၼႆႉ ယၢဝ်းၸွတ်ႈလွတ်ႈဢွတ်ႇသေ ပၢႆမၼ်းလႅမ်သေ ငဝ်ႈမၼ်းလဵၵ်ႉယဝ်ႉ။ ၽင်ႇမႆမၼ်းၼႆႉ ၽဵင်ႇၵၼ်ယဝ်ႉ။ ဢဵၼ်မႆမၼ်းၼႆႉ ႁၼ်ၸႅင်ႈလီ။ႁၼ်ၸႅင်ႈလီ။
 - မွၵ်ႇ 
မီးသီလိူင်ၼုမ်ႇယဝ်ႉ။ ၵႆႉမွၵ်ႉ လိူၼ်ၸဵတ်းလိူၼ်ပႅတ်ႇယဝ်ႉ။
 - "'တွၼ်ႈဢၼ်ဢဝ်ၸႂ်ႉလႆႈ"
ႁူဝ်မၼ်း။
တီႈၸိူဝ်းႁၼ်လႆႈ ၼႂ်းမိူင်း.
 - လၢႆးဢွၵ်ႇ 
ဢွၵ်ႇလႆႈ တီႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပတ်ႉပိုၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းၼိူဝ် တီးၼႂ်းထိူၼ်ႇၼိူဝ်လွႆၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ဢွၵ်ႇႁင်းမၼ်းယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းတွၼ်ႈတႃႇ ၵႃႉၶၢႆၵၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ ႁဵတ်းသူၼ်မၼ်းသေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈဢဝ်ယဝ်ႉ။
 - လၢႆးၽုၵ်ႇ 
လႆႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶိင်ယဝ်ႉ။
လၢႆးၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်း.
 - ၼမ်ႉၵတ်ႉ
ပေႃးဢဝ်ၵျၢမ်းယႃႈယႃဝႃႈ မိၼ်ႉၼႆႉ မႆႈယဝ်ႉ။ မီးၼမ်ႉဝၢၼ် ႁိုၼ်းဝႆႉ။ ႁၢမ်ႉမီးသၢႆၶူမ်သေ မီးၼမ်ႉဝၢၼ်မၼ်းဝႆႉ။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တူဝ်ဢုၼ်ႇ။ မၼ်းၼမ်ႉၵတ်ႉမႆႈယဝ်ႉ။ ပေႉလူမ်း။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၽႆးႁူင်းၶဝ်ႈ မႆႈလီလႄႈ တၢင်းပဵၼ်လွင်ႈ တွင်ႉၵမ်ႉတွင်ႈယိုင်ႈ ၼႆႉႁၢႆလႆႈ။
 - လၢႆးၸႂ်ႉ(ႁူဝ်ႁၢၵ်ႈ)
 - မိၼ်ႉၼႆႉ ၸၢင်ႈယူတ့်ယႃလႆႈ တၢင်းပဵၼ်ၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းသေ ပဵၼ်ယႃႈယႃဢႃႇယုယၢဝ်းယိုၼ်းလႄႈ လိုဝ်းလင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်မိၼ်ႉၼႆႉ ႁဵတ်းယႃႈငၢၼ်းၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း၊ ယႃႈယႃ ယႃတႃၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း၊ ယႃႈယႃ တွင်းဢဵဝ်ႈတွင်ႈၼွင်ႇၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း၊ ယႃႈယႃတႃးၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
 - ၽွင်းပႃးတွင်ႉၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈၼၢဝ်၊ ပေႃးၵိူတ်ႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇယဝ်ႉ ပဵၼ်လိူတ်ႈၶိုၼ်ႈ၊ လိူတ်ႈၼဝ်ႈၵိုတ်းဝႆႉ၊ လိူတ်ႈဢမ်ႇသႅၼ်ႈသႂ်၊ ဝၢႆးသေၵိူတ်ႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇယဝ်ႉ ဢမ်ႇပၢင်ႇလႅင်းလီ၊ ၼိူဝ်ႉၵတ်းလၢင်ႈ၊ ၼူမ်းငၢၼ်ႈ၊ ၼူမ်းၵႆႈ၊ ၶူမ်း ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ ဢဝ်မိၼ်ႉႁဵတ်းၽွင်သေ ၼွၵ်းတင်းၼမ်ႉယဝ်ႉ တႃးပၼ်၊ ၵိၼ်ပၼ်၊ ႁဵတ်းၸွၵ်းၼူမ်ပၼ်၊ ဢဝ်တူမ်ႈတင်းၼမ်ႉဢုၼ်ႇသေ ဢၢပ်ႇပၼ်၊ ႁဵတ်းၸွၵ်းဢုပ်ႉပၼ် ၸမ်ႈပၼ်ၼႆ တၵ်းႁၢႆလီငၢမ်းယဝ်ႉ။
 - တၢင်းပဵၼ်ႁူင်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ဢမ်ႇသႅၼ်ႈသႂ်၊ ႁူၺ်ႇတႃၶိုၼ်ႈ၊ ပဵၼ်ဝတ်းပဵၼ်ၼၢဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢဝ်မိၼ်ႉႁဵတ်းၽေႃႇပဵၼ်ယႃႈယႃသေ ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈယူႇယဝ်ႉ။
 - ပေႃးႁိူၵ်ႇၵႆႈ၊ ၶဵဝ်ႈၸဵပ်း၊ ၶဵဝ်ႈၶိုၼ်ႈၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢဝ်ၽွင်မိၼ်ႉသေ ၽေႃႇတင်းၼမ်ႉဢုၼ်ႇသေ ဢူမ်ဝႆႉပၼ်၊ သႂ်ႇၵိူဝ်ၼၵ်းၼၵ်းသေၵိၼ်၊ ဢဝ်ဢုမ်ႇဝႆႉပၼ်တီႈ ငဝ်ႈၶဵဝ်ႈသေၵေႃႈ ၸၢင်ႈႁၢႆယူႇ။
 - မိၼ်ႉၼႆႉ ပေႃးဢႆ၊ ပေႃးႁူဝ်ၸႂ်ၵပ်ႉ၊ ပေႃးတွင်ႉႁေႈ တွင်ႉၼွင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈၸၢင်ႈႁၢႆၸၢင်ႈၶႅၼ်းယူႇယဝ်ႉ။
 - ဢဝ်ၵိူဝ်သႂ်ႇၼႂ်းမိၼ်ႉသေ ၵိၼ်ပၼ် ၼိုင်ႈဝၼ်းသၢမ်ပွၵ်ႈၼႆ ၸိူဝ်းပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်လူမ်းထူဝ်းလူမ်းသေႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ယူတ်းႁၢႆလႆႈယဝ်ႉ။
 - ၸိူဝ်းပဵၼ်ပူမ်ၸဵပ်း၊ ၸဵပ်းမၢတ်ႇ၊ ၸဵပ်းတၢင်းၼႂ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢဝ်မိၼ်ႉလေႃးတင်းထုၼ်သေ တႃးပၼ်၊ ပေႃးတီႈၸဵပ်းဢွၵ်ႇလိူတ်ႈၼမ်ၵေႃႈ ဢဝ်ၽွင်မိၼ်ႉထုၵ်းတႃးပၼ်ၼႆ ၸၢင်ႈယူတ်းႁၢႆလႆႈယဝ်ႉ။
 - ဢဝ်မိၼ်ၼႆႉလေႃးၵွၼ်ႈၵိူဝ်ဝၢၼ်လႅင်သေ ၵိၼ်ၸွမ်း ၼမ်ႉသုၵ်ႈၶဝ်ႈၼႆ ၸၢင်ႈယူတ်းႁၢႆလႆႈ လွင်ႈပဵၼ်ႁိၼ် တီႈၼႂ်းႁူင်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇယဝ်ႉ။
 - ဢဝ်ၽွင်မိၼ်ႉ၊ ၼမ်ႉမၢၵ်ႇၶၢမ်၊ ၼမ်ႉၽိုင်ႈသၢမ်မဵဝ်းၵိၼ်လေႃးၵၼ်ၼႆ ဢၼ်ပဵၼ် ယဵဝ်ႈၵႅတ်း၊ ယဵဝ်ႈမႆႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ယဵဝ်ႈၼႆႉ ယူတ်းႁၢႆလႆႈယဝ်ႉ။
 - ဢဝ်ႁူဝ်မိၼ်ႉ ထိူဝ်ႁဵတ်းၶႅပ်းမၢင်မၢင်ယဝ်ႉတၢၵ်ႇလႅတ်ႇ၊ ၵိၼ်လေႃးၼမ်ႉၽိုင်ႈ ၼိုင်ႈပွၵ်ႈသၢမ်ၶႅပ်း ၼိုင်ႈဝၼ်းၵိၼ်ၼိုင်ႈပွၵ်ႈၼႆ တၢင်းပဵၼ်ႁူင်းၶဝ်ႈၸဵပ်း ၸၢင်ႈႁၢႆယူႇယဝ်ႉ။
မုၵ်ႉၸုမ်း လူလွမ်ပႂ်ႉပႃးသင်ႇၶၸဝ်ႈ (ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ)
မုၵ်ႉၸုမ်း လူလွမ်ပႂ်ႉပႃး သင်ႇၶၸဝ်ႈ ၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်း သင်ႇၶတႆး ဢၼ်မီးဝႆႉယူႇ တီႈဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇယဝ်ႉ။
မုၵ်ႉၸုမ်းၶႅၵ်ႇလီပၢင်ၸႃႉ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး (ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ)
ပဝ်ႉမၢႆမုၵ်ႉၸုမ်း.
 - ပီႈၼွင်ႉၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး ၸိူဝ်းဢၼ်ယူႇသဝ်းဝႆႉ တီႈၼႂ်းဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ ၽႃႇသႃႇလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ၊ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈၵေႃႉၼိုင်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ ႁၵ်ႉပဵင်းၼင်ႇ ပီႈဢွၵ်ႇၼွင်ႉပဵၼ်ၵၼ်၊ တွၼ်ႈတႃႇ လူလွမ်ၸွႆႈထႅမ်ၵၼ်။
 - ပေႃးပဵၼ် ပီႈၼွင်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး တီႈဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ မီးလွင်ႈၶႅၵ်ႇလီပၢင်ၸႃႉ မႃး ႁႂ်ႈၸၢင်ႈဢဝ်တူဝ်ဢဝ်ၸႂ်သေၵေႃႈ ၸွႆႈထႅမ်ၵၼ်။
 - သင်ၸိူဝ်ႉပီႈၼွင်ႉတီႈၵႆ ဢၼ်ဢမ်ႇမီး သၢႆငိုၼ်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတီႈဝဵင်းလိူဝ်ၼႆႉ လႆႈမႃးထူပ်းၺႃး လႆႈမီးမႃးပၢင်ၸႃႉလႄႈ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ပွင်ႇၶၢဝ်ႇၸူးတီႈ ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်မႃးၼႆ ႁႂ်ႈပေႃးၸၢင်ႈၸွႆႈလႆႈ ပႅင်ႈၼင်ႇၸွႆႈလႆႈၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။