Mrsailiek/shan-dataset huggingface dataset:
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇတၶုၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇတၶုၼ်ႇ (တောင်တံခွန်ရွာ၊ Taung Ta Khun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼတ်ႉၵျီးၸိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပွၵ်ႉပိၼ်ႇၵႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈပွၵ်ႉပိၼ်ႇၵႂိၼ်း (ပေါက်ပင်ကွင်းရွာ၊ Pauk Pin Kwin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼတ်ႉၵျီးၸိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၽယႃးတူင်းသူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈၽယႃးတူင်းသူႇ (ဘုရားသုံးဆူရွာ၊ Hpa Yar Thone Su) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼတ်ႉၵျီးၸိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမျိၼ်းၸွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈမျိၼ်းၸွင်း (မြင်းစောင်းရွာ၊ Myin Saung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼတ်ႉၵျီးၸိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၼတ်ႉၵျီးၸိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈၼတ်ႉၵျီးၸိၼ်ႇ (နတ်ကြီးစင်ရွာ၊ Nat Kyi Sin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼတ်ႉၵျီးၸိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမိၼ်းယႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈမိၼ်းယႃႇ (မင်းယာရွာ၊ Min Yar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼတ်ႉတႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတပျေႇၸုၼ်း၊ ၼတ်ႉတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈတပျေႇၸုၼ်း (သဗြေဇွန်းရွာ၊ Tha Byay Zun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼတ်ႉတႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၼတ်ႉတႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈၼတ်ႉတႂိၼ်း (နတ်တွင်းရွာ၊ Nat Twin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼတ်ႉတႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမယိၼ်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈမယိၼ်းၵျီး (မယင်းကြီးရွာ၊ Ma Yin Gyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼပုလႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၼပုလႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈၼပုလႄႇ (နဘုလယ်ရွာ၊ Na Bu Lel) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼပုလႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
မၢႆႉၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ် ၶူဝ်ႇပၢႆးလွတ်ႉ
မၢႆႇၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ် ၶူဝ်ႇပၢႆးလွတ်ႉ ၼႆႉ ပဵၼ် ၽူႈၸွႆႈဢွၵ်းပွမ် (artificial intelligence assistant) ဢၼ် မၢႆႇၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ် လႆႈသိုပ်ႇမိုတ်ႈမႃး ၼင်ႇ ပိင်းၶျႅတ်ႉ (Bing Chat) မိူဝ်ႈ 2023 ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 7 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၢႆႇၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ်ၼႆႉ မၼ်းလႆႈဢဝ် မိၵ်ႈမၢႆ တွၼ်ႈတႃႇ ၶူဝ်ႇပၢႆးလွတ်ႉမၼ်း လၢႆလၢႆမဵဝ်း ႁူမ်ႈၵၼ်မႃး ၼႂ်းလိူၼ် ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ လႄႈ ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ ၼႂ်းပီလဵဝ်ၵၼ်ယဝ်ႉ။
ၽၢင်ႁၢင်ႈ Microsoft Copilot ၼႆႉ မၼ်းၶႂ်ႈငၢႆးမိူၼ်ၵၼ်တင်း ၽၢင်ႁၢင်ႈ ChatGPT လႄႈ တင်းသွင်ဢၼ်ၼႆႉ ၸႂ်ႉဝႆႉ မေႃႇတႄႇ ဢွၵ်းပွမ် GPT-4ယဝ်ႉ။ မၼ်းၸၢင်ႈဢၢင်ႈဢိင် ငိူၼ်ႈငဝ်ႈမၼ်း၊ သၢင်ႈဝွၵ်း လႄႈ ႁဵတ်းလႆႈ ၽဵင်းၵႂၢမ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၸႂ်ႉ တူဝ်သၢင်ႈၶႅပ်းႁၢင်ႈ ၶွင်မၼ်းသေၵေႃႈ ၸၢင်ႈ သၢင်ႈၶႅပ်းႁၢင်ႈ ဢိင်ၼိူဝ်် ၶေႃႈၵႂၢမ်းလိၵ်ႈ ယဝ်ႉ။ Microsoft Copilot ၼႆႉ မၼ်းပွင်ႇလႆႈ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်း လၢႆလၢႆဢၼ် တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
ပိုၼ်း.
မိူဝ်ႈ ပီ 2023 ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 7 ၼၼ်ႉ Microsoft လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇ Bing ဝႃးသျိၼ်ႈမႂ်ႇ။ တီႈ ဝႃးသျိၼ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၶျႅတ်ႉပွတ်ႉမႂ်ႇ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ Bing Chat ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ Bing Chat ၼႆႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇဢဝ်သႂ်ႇပၼ်ပႃးတီႈ Microsoft Edge ယဝ်ႉ။ Microsoft ၼႆႉ လႆႈသၢင်ႈမႃး ၶျႅတ်ႉပွတ်ႉ ငၢႆးမိူၼ်ၵၼ် တွၼ်ႈတႃႇ Microsoft 365 ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ Microsoft 365 Copilot ၼႆယဝ်ႉ။ Microsoft လႆႈသၢင်ႈမႃး ၶျႅတ်ႉပွတ်ႉ တၢင်ႇၸိူဝ်း ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ Windows Copilots ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၵႄႈ သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 2023 လႄႈ ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 2023 ၼၼ်ႉ Microsoft 365 Copilot လႄႈ Windows Copilot ၼႆႉ လႆႈထုၵ်ႇလၢႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ Microsoft Copilot ၼႆယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃႈ ပီ 2023 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 15 မႃး ဢၼ်ပဵၼ် Bing Chat ၼၼ်ႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇလၢႆႈၸႂ်ႉ ပဵၼ် Microsoft Copilot မႃးယဝ်ႉ။
ထိုင် 2023 တီႇသႅမ်ႇပႃႇမႃး Copilot ၼႆႉ ထုၵ်ႇဢဝ် ထႅမ်သႂ်ႇၼႂ်း ၶွင်ထုတ်ႇ Windows 11 တင်းၼမ်သေ ၸႂ်ႉလႆႈ ၾရီး၊ တွၼ်ႈတႃႇ Windows 10 တႄႉ လွင်ႈၵမ်ႉထႅမ်မၼ်း မီးဝႆႉ လွင်ႈမၵ်းၶၼ်ႈဝႆႉ၊ ဝၢႆးလင်တႄႉ တေၽိူမ်ႉသႂ်ႇပၼ်ၵႂႃႇယူႇ။ လိူၼ်ဝၢႆးလင်ၼၼ်ႉ လႆႈပိုၼ် ဢႅပ်ႉ Microsoft Copilot တွၼ်ႈတႃႇ ဢႅၼ်းတရၢႆႉ မႃးယဝ်ႉ။
ၽၢင်ႁၢင်ႈၵၢၼ်.
တီႈၼႂ်ႈ Microsoft Edge ၼၼ်ႉ Copilot ၸၢင်ႈပၼ်လႆႈ လွၼ်ႉၶၢဝ်ႇ တီႈ ဝႅပ်ႉသၢႆႉ ဢၼ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း တိုၵ်ႉပိုတ်ႇတူၺ်းယူႇ တေႃႈလဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၢႆႇၶရူဝ်သွပ်ႉၾ် ၶူဝ်ႇပၢႆးလွတ်ႉ တီႈ ဝိၼ်းတူဝ်းၼႆႉ ၸၢင်ႈၸႂ်ႉမၼ်းလႆႈ တီႈ ပႅၵ်ႈၵၢၼ် (taskbar) သေ မၼ်းၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်ပႃး ဢၼ်ဢဝ်သဵင်သေ ၸႂ်ႉလႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈ မၢႆႇၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ် 364 ၼၼ်ႉ မၢႆႇၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ် ၶူဝ်ႇပၢႆးလွတ်ႉ ၼႆႉ မၼ်းၸၢင်ႈၸွႆႈထႅမ်ပၼ် လွင်ႈသၢင်ႈပၼ် လႄႈ လွင်ႈမႄးထတ်း ပွတ်းတွၼ်ႈ ၶွင် ၼႃႈလိၵ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ။ ၼႆႉမၼ်းၽၢင်ႉပၼ် ၵူၼ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ ဝႃႈ ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၼင်ႇ Office Assistant ဢမ်ႇၼၼ် Clippy ဢၼ်ပဵၼ် ၽၢင်ႁၢင်ႈၵၢၼ်ၵဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်တႃႇၸွႆႈထႅမ် တီႈ ၵၢၼ်ၽိုၼ်လိၵ်ႈ တီႈ မၢႆႇၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ် ဢွပ်ႉၾ်ၾိတ်ႉ (ဢၼ်ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈၵဝ်ႇ မၢႆႇၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ် 365)ၼၼ်ႉယဝ်ႈ။
ၼႃႈလိၵ်ႈ ၸိူဝ်းၵဵဝ်ႇၵပ်း.
 - Cortana
 - ChatGPT
 - Siri
ဝၢၼ်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇသျိၼ်ႇထပီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇသျိၼ်ႇထပီႇ (မြန်မာရှင်တဘီရွာ၊ Myanmar Shin Ta Bi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼၢၼ်းၵျႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၼၢၼ်းၵျႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈၼၢၼ်းၵျႄး (နှမ်းကြဲရွာ၊ Hnan Kye) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼၢၼ်းၵျႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပဝႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈပဝႃႇ (ဘဝါရွာ၊ Ba War) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပရတတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈထႂႅတ်ႉဝ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈထႂႅတ်ႉဝ (ထွက်ဝရွာ၊ Htwet Wa) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပရတတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပရတတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈပရတတ်ႉ (ပရဒတ်ရွာ၊ Pa Ra Dat) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပရတတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပဵင်းသျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈပဵင်းသျွင်ႇ (ပိန်းရှောင်ရွာ၊ Pein Shaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပဵင်းသျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဝႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈဝႅတ်ႉၶျွင်း (ဝက်ချောင်းရွာ၊ Wat Chaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပုၵေႃးၸုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတပျေႇၸုၼ်း၊ ပုၵေႃးၸုၼ်း
ဝၢၼ်ႈတပျေႇၸုၼ်း (သဗြေဇွန်းရွာ၊ Tha Byay Zun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပုၵေႃးၸုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမိၼ်းၻပ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈမိၼ်းၻပ်ႉ (မင်းဒပ်ရွာ၊ Min Dat) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပုၵေႃးၸုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပုၵေႃးၸုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈပုၵေႃးၸုၼ်း (ပုဂေါဇွန်းရွာ၊ Pu Gaw Zun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပုၵေႃးၸုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈၵိၼ်း (ကင်းရွာရွာ၊ Kin Ywar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပလႄးၵူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်းၽျူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်းၽျူႇ (ပြင်းဖြူရွာ၊ Pyin Hpyu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပလႄးၵူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပလႄးၵူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈပလႄးၵူႇ (ပုလဲကူရွာ၊ Pale Ku) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပလႄးၵူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇယိၼ်းဢိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇယိၼ်းဢိၼ်း (တောင်ရင်းအင်းရွာ၊ Taung Yin Inn) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽႃးၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၽႃးၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈၽႃးၶျွင်း (ဖားချောင်းရွာ၊ Hpar Chaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽႃးၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတိၼ်းပေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတိၼ်းပေႃး (ကျောက်သင်္ဘောရွာ၊ Kyauk Thin Baw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽွင်းတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵွင်းမူႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈၵွင်းမူႉ (ကောင်းမှုရွာ၊ Kaung Hmu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽွင်းတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတမိၼ်းသဵၵ်ႉပၢႆႉၸၶၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈတမိၼ်းသဵၵ်ႉပၢႆႉၸၶၢၼ်း (ဓမင်းဆိပ်ပိုက်စခန်းရွာ၊ Kaung Hmu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽွင်းတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမီးတၢႆႇတႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈမီးတၢႆႇတႅတ်ႉ (မီးတိုင်တက်ရွာ၊ Mee Taing Tet) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽွင်းတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမေႃႇၵျီး၊ ၽွင်းတေႃး
ဝၢၼ်ႈမေႃႇၵျီး (မော်ကြီးရွာ၊ Maw Gyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽွင်းတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၽွင်းတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈၽွင်းတေႃး (ဖောင်းတောရွာ၊ Hpaung Taw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽွင်းတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈလႄႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈလႄႇၵျီး (လယ်ကြီးရွာ၊ Lel Gyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းတႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈယေႇငၢၼ်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈယေႇငၢၼ်ႇၵျီး (ရေငံကြီးရွာ၊ Yae Ngan Gyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းတႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမေႃႇၵျီး၊ မိၼ်းတႃး
ဝၢၼ်ႈမေႃႇၵျီး (မော်ကြီးရွာ၊ Maw Gyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းတႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇၸွႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇၸွႆႇ (ဆင်စွယ်ရွာ၊ Sin Swei) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းတႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၶျႅတ်ႉတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈၶျႅတ်ႉတေႃး (ချပ်တောရွာ၊ Chat Taw}) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းတႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမိၼ်းတႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈမိၼ်းတႃး (မင်းသားရွာ၊ Min Thar}) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းတႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမိၶျွင်းလွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈမိၶျွင်းလွင်း (မိကျောင်းလှောင်းရွာ၊ Mi Kyaung Hlaung}) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၶျွင်းလွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵမျၢႆႇသွႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈၵမျၢႆႇသွႆး (ကမြိုင်ဆွဲရွာ၊ Ka Myaing Swea) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမူးတူး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမူးတူး (တူၵ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈမူးတူး (တူၵ်း) (မူးဒူး (အနောက်)ရွာ၊ Mu Du (West)}) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမူးတူး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမူးတူး (ဢွၵ်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈမူးတူး (ဢွၵ်ႇ) (မူးဒူး (အရှေ့)ရွာ၊ Mu Du (East)}) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမူးတူး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၶမွင်းၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈၶမွင်းၶျွင်း (ခမောင်းချောင်းရွာ၊ Kha Maung Chaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမူးတူး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈရလၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈရလၢႆႇ (ရလိုင်ရွာ၊ Ya Laing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမူးတူး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမယၢၼ်းၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈမယၢၼ်းၶျွင်း (မရမ်းချောင်းရွာ၊ Ma Yan Chaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇရႃးၽူး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈရႃးၽူး (မႂ်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈရႃးၽူး (မႂ်ႇ) (ရားဖူး (သစ်)ရွာ၊ Rar Hpu (Thit)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇရႃးၽူး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈရႃးၽူး (ၵဝ်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈရႃးၽူး (ၵဝ်ႇ) (ရားဖူး (ဟောင်း)ရွာ၊ Rar Hpu (Haung)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇရႃးၽူး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၵတိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၵတိၼ်ႇ (ကျောက်ကဒင်ရွာ၊ Kyauk Ka Din) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလေႃႉတၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျွႆးတလိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွႆးတလိၼ်း (ကျွဲတလင်းရွာ၊ Kywe Ta Lin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလေႃႉတၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢလႄႇၸၶၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈဢလႄႇၸၶၢၼ်း (အလယ်စခန်းရွာ၊ Ah Lel Sa Khan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလေႃႉတၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈလေႃႉတၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈလေႃႉတၢႆး (လော့သိုင်းရွာ၊ Lawt Thaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလေႃႉတၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈလႄးသျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈလႄးသျွင်ႇ (လဲရှောင်ရွာ၊ Le Shaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႄးသျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵၺိၼ်ႇဢိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈၵၺိၼ်ႇဢိၼ်း (ကညင်အင်းရွာ၊ Ka Nyin Inn) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝုၼ်ႇၽူဝ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈသၢၼ်းၶျီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈသၢၼ်းၶျီႇ (ဆန်းချီရွာ၊ San Chi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝုၼ်ႇၽူဝ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတူးတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈတူးတွင်ႇ (ဒူးတောင်ရွာ၊ Du Taung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝုၼ်ႇၽူဝ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈရလႄးၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈရလႄးၶျွင်း (ရငဲချောင်းရွာ၊ Ya Nge Chaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝုၼ်ႇၽူဝ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဝုၼ်ႇၽူဝ်ႉ (တူၵ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈဝုၼ်ႇၽူဝ်ႉ (တူၵ်း) (ဝန်ဖို့ (အနောက်)ရွာ၊ Wun Hpoet (West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝုၼ်ႇၽူဝ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဝုၼ်ႇၽူဝ်ႉ (ဢွၵ်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈဝုၼ်ႇၽူဝ်ႉ (ဢွၵ်ႇ) (ဝန်ဖို့ (အရှေ့)ရွာ၊ Wun Hpoet (East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝုၼ်ႇၽူဝ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉဝႅတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉဝႅတ်ႉၵူင်း (ကျောက်ဝှက်ကုန်းရွာ၊ Kyauk Hwet Kone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတိတ်ႉတူဝ်ႇထွင်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဝၼ်းၸွႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈဝၼ်းၸွႆး (ဝမ်းဇွဲရွာ၊ Wan Zwea) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတိတ်ႉတူဝ်ႇထွင်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတိတ်ႉတူဝ်ႇထွင်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈတိတ်ႉတူဝ်ႇထွင်ႉ (သစ်တိုထောင့်ရွာ၊ Thit To Htaunt) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတိတ်ႉတူဝ်ႇထွင်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပေႇတၶႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈပေႇတၶႅတ်ႉ (ပေတခတ်ရွာ၊ Pay Ta Khat) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႄးၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵိၼ်းတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈၵိၼ်းတွင်ႇ (ကင်းတောင်ရွာ၊ Kin Taung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႄးၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျူင်ႇၵၼိ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈၵျူင်ႇၵၼိ (ကျုံကနိရွာ၊ Kyon Ka Ni) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႄးၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျူၺ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈၵျူၺ်းၵူင်း (ကျွေးကုန်းရွာ၊ Kyway Kone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႄးၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵူးတူဝ်ႉတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈၵူးတူဝ်ႉတေႃး (ကူးတို့တောရွာ၊ Ku Toet Taw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႄးၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတလၢႆးမျေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈတလၢႆးမျေႃႇ (တလိုင်းမျှော်ရွာ၊ Ta Laing Hmyaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႄးၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမေႃႇငၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈမေႃႇငၢၼ်း (မော်ငန်းရွာ၊ Maw Ngan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႄးၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတိၼ်ႇၵၢၼ်းတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈတိၼ်ႇၵၢၼ်းတေႃး (သင်္ကန်းတောရွာ၊ Thin Gan Taw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႄးၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတပုတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈတပုတ်ႉၶျွင်း (သဘွတ်ချောင်းရွာ၊ Tha But Chaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႄးၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတႄးၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈတႄးၶျွင်း (သဲချောင်းရွာ၊ Thea Chaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႄးၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇၵူး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇၵူး (ဆင်ကူးရွာ၊ Sin Ku) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇတရႃႇၸႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်ႇၵျီး (ပြင်ကြီးရွာ၊ Pyin Gyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇတရႃႇၸႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈသျိၼ်ႇပျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈသျိၼ်ႇပျၢၼ်ႇ (ရှင်ပြန်ရွာ၊ Shin Pyan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇတရႃႇၸႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်ႇတရႃႇၸႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်ႇတရႃႇၸႃႇ (အိန္ဒရာဇာရွာ၊ Ein Da Rar Zar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇတရႃႇၸႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇပယ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇပယ (တောင်ပယရွာ၊ Taung Pa Ya) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူင်းပိၼ်ႇၵႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈမျွၵ်ႉပယ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈမျွၵ်ႉပယ (မြောက်ပယရွာ၊ Myauk Pa Ya) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူင်းပိၼ်ႇၵႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢူင်းပိၼ်ႇၵႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈဢူင်းပိၼ်ႇၵႂိၼ်း (အုန်းပင်ကွင်းရွာ၊ Ohn Pin Kwin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူင်းပိၼ်ႇၵႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတလၢႆးယႃႇၶျွင်းဝ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈတလၢႆးယႃႇၶျွင်းဝ (တလိုင်းယာချောင်းဝရွာ၊ Ta Laing Yar Chaung Wa) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉတယၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၸုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၸုၼ်း (တောင်စွန်းရွာ၊ Taung Sun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉတယၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈယေႇထႂႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈယေႇထႂႅတ်ႉ (ရေထွက်ရွာ၊ Yae Htwet) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉတယၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢူၵ်ႉတယၢၼ်ႇ (တူၵ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈဢူၵ်ႉတယၢၼ်ႇ (တူၵ်း) (ဥဿရံ (အနောက်)ရွာ၊ U Tha Ran (West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉတယၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢူၵ်ႉတယၢၼ်ႇ (ဢွၵ်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈဢူၵ်ႉတယၢၼ်ႇ (ဢွၵ်ႇ) (ဥဿရံ (အရှေ့)ရွာ၊ U Tha Ran (East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉတယၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈရငႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈရငႄး (ရငဲရွာ၊ Ya Nge) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢေးၵၼိ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဝၸွမ်းတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈဝၸွမ်းတေႃး (ဝဇွမ်းတောရွာ၊ Wa Zwan Taw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢေးၵၼိ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢေးၵၼိ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈဢေးၵၼိ (ဧကနိရွာ၊ Aye Ka Ni) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢေးၵၼိ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈသေးၽျႅတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈသေးၽျႅတ်ႉၵူင်း (ဆေးဖြတ်ကုန်းရွာ, Sayhpyatkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵိၼ်းသျေႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵိၼ်းသျေႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈၵိၼ်းသျေႉ (ကင်းရှေ့ရွာ, Kinshey) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵိၼ်းသျေႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ တင်း ဝဵင်းထဝႄႇ သေ ယၢၼ်ၵၼ်မွၵ်ႈ 12 လၵ်းၼႆႉသေ တင်း ဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း ၼႆႉ ယၢၼ်ၵၼ်မွၵ်ႈ 18 လၵ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵၸိထႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈၵၸိထႄး (ကဇိထဲရွာ, Kazihte) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၸိတတႃးဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵၸိတတႃးဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈၵၸိတတႃးဢူး (ကဇိတံတားဦးရွာ, Kazitadaru) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၸိတတႃးဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ႁိူၼ်း မီးယူႇ 194၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ႁူမ်ႈ မီး 981 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတိၼ်ႇပူင်းၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈတိၼ်ႇပူင်းၶျွင်း (သင်ပုန်းချောင်းရွာ, Thinponechaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၺိၼ်ႇၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈသဵၵ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈသဵၵ်ႉၶျွင်း (ဆိပ်ချောင်းရွာ, Seikchaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၺိၼ်ႇၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵၺိၼ်ႇၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈၵၺိၼ်ႇၶျွင်း (ကညင်ချောင်းရွာ, Kanyinchaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၺိၼ်ႇၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ႁိူူၼ်းႁူမ်ႈ မီး 551၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2826 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပူၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈပူၵ်ႉ (ဘုတ်ရွာ, Boke) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတွႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈပတ်ႉ (ဘတ်ရွာ, Bat) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတွႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵတွႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈၵတွႆး (ကတွဲရွာ, Katwe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတွႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ႁိူၼ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 240၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1237 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပဵင်းၼႄးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈပဵင်းၼႄးၵူင်း (ပိန္နဲကုန်းရွာ, Peinhnekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၼႅတ်ႉသီႇရိ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵၼႅတ်ႉသီႇရိ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈၵၼႅတ်ႉသီႇရိ (ကနက်သီရိရွာ, Kanetthiri) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၼႅတ်ႉသီႇရိ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵမျၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈၵမျၢႆႇ (ကမြိုင်ရွာ, Kamyaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵမျၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ႁိူၼ်းမီး 177၊ ႁူဝ်ၵူၼ်းမီး 777 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ (ကျောက်ဆည်ရွာ, Kyaukse) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ႁိူၼ်းမီး 177၊ ႁူဝ်ၵူၼ်းမီး 777 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၶမွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၶမွၵ်ႉ (ကျောက်ခမောက်ရွာ, Kyaukkhamauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွႆးမိၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျွႆးမိၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈၵျွႆးမိၼ်းၵူင်း (ကျွဲမင်းကုန်းရွာ, Kyweminkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွႆးမိၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵရိၼ်ႇတွင်ႇပျွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈၵရိၼ်ႇတွင်ႇပျွၵ်ႉ (ကရင်တောင်ပျောက်ရွာ, Kayintaungpyauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵရိၼ်ႇတွင်ႇပျွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ႁိူၼ်း မီးယူႇ 84၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ႁူမ်ႈ 419 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတူႇယႄးတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈတူႇယႄးတွင်ႇ (သူရဲတောင်ရွာ, Thuyetaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႃႇဢိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းတေႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းတေႃႉ (ပန်းဒေါ့ရွာ, Pandawt) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႃႇဢိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျႅတ်ႉၸႃးပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈၵျႅတ်ႉၸႃးပျိၼ်ႇ (ကြက်စားပြင်ရွာ, Kyetsarpyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႃႇဢိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျႃႇဢိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈၵျႃႇဢိၼ်း (ကြာအင်းရွာ, Kyarinn) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႃႇဢိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတယႅတ်ႉပိၼ်ႇဢၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈတယႅတ်ႉပိၼ်ႇဢၢႆႇ (သရက်ပင်အိုင်ရွာ, Thayetpinaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶျွင်းဝႃႉပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျွႆးယေႇဢၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈၵျွႆးယေႇဢၢႆႇ (ကျွဲရေအိုင်ရွာ, Kyweyaeaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶျွင်းဝႃႉပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၶျွင်းဝႃႉပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈၶျွင်းဝႃႉပျိၼ်ႇ (ချောင်းဝပြင်ရွာ, Chaungwapyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶျွင်းဝႃႉပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈသီႇတႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈသီႇတႅတ်ႉ (ဆီတက်ရွာ, Sitet) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူင်ႇၺိၼ်းသဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈဢမၢတ်ႈ မိူင်းၼွင်
တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည် မိုင်းနောင်မြို့နယ်၊ ပန်စုံရွာတွင် အဖလုံမန်စံ ၊ အမိနိုင်းမန်စံတို့မှ မြန်မာသက္ကရာဇ်၁၂၁၇-ခုနှစ် ကဆုန်လပြည့်သောကြာနေ့တွင် ဖွားမြင်၍ ငယ်မည် စိုင်းဆိုင် ခေါ်သည်။ အသက် ၆-နှစ်ရွယ် ၊ ပန်စိန်ရွာ ၊ မန်စိန်ကျောင်း ဦးမေဓာထံတွင် ပညာသင်ကြားသည်။
၁၀-နှ စ် သားအရွ ယ် မိဘနှ စ်ပါးက သာသနာဘောင် သွ တ် သွင်းချီးမြှ င် ့ပေး၍ သာမဏေဘွဲ့-ရှ င် သောဘဏ ဖြစ် သည် ။
မန် းစံ မြိ ု့၊ မု ိ င် းနင် းကျောင် းသု ိ ့ ပြောင် းရွေ ့နေထု ိ င် ကာ ဆရာတော် ဦ းနန္ဒ ထံ တွ င် ကဗျာ
လင်္ကာများကို သင်ကြားသည်။ ၁၆-နှစ်ရွယ် လူဝတ်လဲပြီး ပန်စုံရွာမိဘများနှင့်အတူနေထိုင်ပြီး
၁၈-နှစ်တွင် လင်္ကာစကားပြေနှစ်ထွေ ရောစပ်သော "မဟော်သဓာဥမင်ခန်းဖွင့်" ကို ရေးသည်။
ဒေသန္တရဗဟုသုတအဖြစ် အမြို့မြို့အနယ်နယ် လှည့်လည်ရှာဖွေပြီးနောက် သူ့ဘဝထိ
တွေ့ခံစားမှုကို အခြေခံထားပြီး ဘုရားဟောကျမ်းဂန်ဒေသနာတော်များနှင့်ညှိနှိုင်း၍ "သင်္ခါရဓမ္မ
လင်္ကာ"ကျမ်းကို ရေးသားသည်။ ဝတ္ထုပုံပြင်ကျမ်းဂန်များကို တကျမ်းပြီးတကျမ်းရေး၍ စာရေး
ဆရာ "မိန်းနောင်"ဟုလူသိများ ကျော်ကြားလာသည်။
မိုင်းကိုင်စော်ဘွား စဝ်ခွန်မုံက မိုင်းကိုင်မြို့ကို ခေါ်ယူပြီး "ပဏ္ဍိတသုခမိန် "ဘွဲ့နှင်းအပ်
၍ပညာရှိအမတ်ကြီး ခန့်ထားသည်။ မိုင်းနောင်မြို့နယ်သား အမတ်ကြီးဖြစ်၍ "ဦး"ဝေါဟာရဖြစ်သော "ချင်း"ကို နာမည်ရှေ့ကထည့်၍ "ချင်းအမတ်မိန်းနောင်"ဟု ခေါ်ကြသည်။ အဓိပ္ပါယ်
မှာ"အမတ်" ဦးမိုင်းနောင် ဖြစ်သည်။
လွတ်လပ်စွာ စာပေရေးသားလို၍ အမတ်ရာထူးမှ ထွက်ပြီး မြောက်ပိုင်းရှမ်းပြည် သိန္နီ
မြို့သို့ပြောင်းရွေ့နေထိုင်ရာ စော်ဘွားကြီးစဝ်ခွန်ဆန်တုံဟုန်းက မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၆၅-ခုနှစ်
တွင်သိန္နီမြို့၌ စာပုံနှိပ်တိုက် တည်ထောင်ပေးသည်။
အမတ်ကြီး ရေးသားသော စာပေကျမ်းဂန်များအနက်...
 - မဟောသဓာ ဥမင်ဖွင့်ခန်း
 - မဏိကုဏ္ဍလ
 - သင်္ခ ါရဓမ္မ လင်္က ာ
တို့ဖြစ်သည်။ ကျမ်းများသည် အထူးထင်ပေါ်ကျော်ကြားသော ကျမ်းများဖြစ်သည်။
အမတ်ကြီး အသက်(၅၆)နှစ် ၊ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀-ပြည့် တပေါင်းလဆန်း(၄)ရက်
နေ့ ကွ ယ် လွ န် အနိ စ္စ ရောက် သည် ။ အမတ် ကြီ း ကွ ယ် လွ န် သွ ား၍ အု ပ် ချုပ် မည် ့ သူ မရှ ိ သော
ကြောင့်စာပုံနှိပ်တိုက်လုပ်ငန်း ပျက်စီးသွားသည်။
ၸဝ်ႈၶူးမေႃတႆး
ၸဝ်ႈၶူးမေႃတႆး (8) ၸဝ်ႈ.
 - ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင်ထမ်ႇမတိင်ႇၼ။
 - ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင် ပၺ်ႇၺႃႇၽေႃးၵ။
 - ၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ်၊ ၸရေးလၢႆးသႂ်၊ ၸရေးပေႃႈၵူႇ။
 - ၸဝ်ႈဢမၢတ်ႈလူင် မိူင်းၼွင်။
 - ၸဝ်ႈၵေႃးလီႇ မိူင်းပၼ်ႇ။
 - ၸဝ်ႈဝေႃးရၶႄႉ ယွင်ႈႁူၺ်ႇ။
 - ၸဝ်ႈၼေႃႇၶမ်း မိူင်းၼိမ်(မိူင်းၵိုင်)။
 - ၶူးမေႃတႆး ၼၢင်းၶမ်းၵူႇ။
ၸဝ်ႈၸၢႆးပေႃးထိ
ၸဝ်ႈၸၢႆးပေႃးထိ မိူင်းၵေႃးသမ်ႇၽီႇၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ယုမ်ႇယမ်ၵိူဝ်းလီၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈႁဵတ်းႁၢင်ႈႁေႃမႂ်ႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸၢႆးပေႃးထိၸင်ႇမွၵ်ႇပၢင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ သင်ႇၶႃႇၶဝ်မႃးၵိၼ်သွမ်းၼႂ်းႁေႃမႂ်ႇ၊ တီႈၼိူဝ်ၶူဝ်လႆၼၼ်ႉ သိူဝ်ႇဝႆႉတၢၼ်းသိူဝ်းၵုၺ်လႄႈ ၽြႃးပဵꧣ်ၸဝ်ႈ ဢမ်ႇယၢင်ႈတိၼ်ယဵပ်ႇသႂ်ႇၼိူဝ်မၼ်း။ ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇၸင်ႇလၢတ်ႈၼႄတီႈ ၸဝ်ႈၸၢႆးပေႃးထိ ဢၼ်ဢမ်ႇႁူႉတီႈပွင်ႇမၼ်းၼၼ်ႉဝႃႈ - <br>
<br>
"သံႁတု ရႃꩡၵုမႃရ ၻုသ်သၼိ" <br>
လုၵ်ႈၸၢႆးၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢိူၺ်း - ဢဝ်တၢၼ်ႈသိူဝ်းၵုၺ်ၼၼ်ႉၶၢႆႉပႅတ်ႈလႄႈ။<br>
"ၼ ꧤၷဝႃ ၸေလပတိၵံ ဢၵ်ႉၵမိသ်သတိ" <br>
တီႈဢၼ်ဢဝ်ၽႅၼ်ႇၽႃႈသိူဝ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဢမ်ႇယဵပ်ႇ။<br>
"ပၸ်သိမံ ꩡၼတံ တထႃၷတေႃ ဢၼုၵမ်ပပတိ"<br>
ႁဵတ်းၼႆသေ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဝူၼ်ႉသွၼ်ႇပၼ်ထိုင်တႃႇၵူၼ်းမိူဝ်းၼႃႈၶဝ်ယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
သြႃႇၸိူဝ်းၼႄတြႃးမိူဝ်းၼႃႈထႃႇပၢႆၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၶဝ် ဢဝ်လၢႆးၼပ်ႉယမ်ဢၼ်ဢမ်ႇမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉ ပူဝ်ႉသႂ်ႇပၼ် ၵူၼ်းတင်းလၢႆလႄႈ ၸဝ်ႈၸင်ႇဢမ်ႇႁဵတ်းမႅၼ်ႈတၢင်းၽိတ်းၼင်ႇၼၼ်ယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ဝၢႆးသေၵိၼ်သွမ်းယဝ်ႉ ပေႃးထိရႃႇၸၵုမႃႇရထၢမ်သေ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇတွပ်ႇပၼ်ၼင်ႇၼႆ - "ၵေႃႉဢၼ်မျၢတ်ႈတွၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႆႈသွၼ်ႁဵၼ်းထွမ်ႇငိၼ်းဢဝ် မိူဝ်ႈၵၢင်ၼႂ်ၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈၽိုၵ်းသႃတိုဝ်းၵမ်ၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆၸိုင် ပေႃးထိုင်မႃးၵၢင်ၶမ်ႈၼႆလႄႈသင်၊ ၵေႃႉဢၼ်သွၼ်ႁဵၼ်းထွမ်ငိၼ်းဢဝ်ၵၢင်ၶမ်ႈၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈၽိုၵ်းသႃၸိုဝ်းၵမ်ၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်းၼႆၸိုင် ပေႃးထိုင်ၵၢင်ၼႂ်ၼႆ တေႁွတ်ႈၽႅဝ်လႆႈတီႈလွတ်ႈလႅဝ်းငမ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ"။<br>
<br>
ပေႃးငိၼ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈပူင်လၢတ်ႈၼင်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ၸဝ်ႈၸၢႆးပေႃးထိၼႆႉ ယိၼ်းပဵꧣ်ဢၼ်ၸူမ်းသိူဝ်းသေ ၸင်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ - <br>
"ဢႁေႃ ၿုတ်ထေႃ ဢႁေႃꩪမ်ႇမေႃ ဢႁေႃꩪမ်မသ်သ သွၵ်ၶတၵႃ"<br>
<br>
ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆႉ မျၢတ်ႈလိူဝ်တွၼ်းတၢင်ႇတႄႉယဝ်ႉ။ ထမ်ႇမၸဝ်ႈၼႆႉ မျၢတ်ႈလိူဝ်တွၼ်းတၢင်ႇတႄႉယဝ်ႉ။ ထမ်ႇမဢၼ်ႁေႃးဝႆႉလီငၢမ်းၼၼ်ႉ မျၢတ်ႈလိူဝ်တွၼ်းတၢင်ႇတႄႉယဝ်ႉ။<br>
<br>
ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸၢႆးပေႃးထိၸင်ႇလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ "ၶႃႈၸဝ်ႈၶဝ်ၼႆႉ ၽွင်းမိူဝ်ႈတိုၵ်ႉမီးယူႇၼႂ်းတွင်ႉမႄႈၼၼ်ႉ မႄႈၶႃႈၸဝ်ႈၶဝ်ၼႆႉ ၸင်ႇၵႂၢႇတမ်ႈတီႈၽြႃးပေၼ်ၸဝ်ႈသေ "သၼ်ႇထေႇဢၼ်မီးယူႇၼႂ်းတွင်ႉၶႃႈၶဝ်ၼႆႉ သေႃႉႁူမ်ႈသွၼ်ႈတူဝ်ပႃးတႂ်ႈ ပုတ်ႉထံ၊ ထမ်မႆ၊ သင်ၶံၶႃႈယဝ်ႈ။ ၶႅၼ်းတေႃႈၶႂၢင်းပၼ် ႁႂ်ႈမၼ်းလႆႈသေႃႉႁူမ်ႈသေၵမ်းတီႈၶႃႈ" ၸင်ႇလဝ်ႈလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းထိင်းၶႃႈၸဝ်ႈၶဝ်ၵေႃႈ ၸင်ႇၵႂႃႇၸူးတမ်ႈတီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်းသေ လဝ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ "ၸဝ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇ ဢၼ်မႃးၸွမ်းၶႃႈၸဝ်ႈၼႆႉ သေႃႉႁူမ်ႈသွၼ်ႈႁူဝ်ပႃႈတႂ်ႈ ပုတ်ႉထံ၊ ထမ်မႆ၊ သင်ၶံ ၶႃႈဢေႃႈ။ ၶႅၼ်းတေႃႈႁပ်ႉဢဝ်ၸဝ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉသေၵမ်းတီႈၶႃႈ" ၸင်ႇဢၢပ်ႈပၼ်ၼင်ႇၼႆၶႃႈဢေႃႈ။ တေႃႈလဵဝ် ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် တူဝ်ၶႃႈၸဝ်ႈၶဝ်ႈသွၼ်ႈႁူမ်ႈ ပုတ်ႉထံ၊ ထမ်မႆ၊ သင်ၶံ ၶႃႈဢေႃႈ။ ၶႃႈၸဝ်ႈၶဝ် ဢၼ်မႃးတႃႇသွၼ်ႈႁူမ်ႈၼႆႉ ၶႅၼ်းတေႃႈႁပ်ႉပဵꧣ်လုၵ်ႈၼွင်ႉတႃႇယၵႃႇသေၵမ်းတီႈၶႃႈ" လဝ်ႈလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။<br>
(မꩡ်ၸိမၼိၵႃယ၊ ၿေႃꩪိရႃꩡၵုမႃရသုတ်တ)<br>
<br>
ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ဢဝ်လွင်ႈၸီႉၸမ်ႈဢၼ်ၼႆႉသေ ပူင်လၢတ်ႈၾၢင်ႉၵႂၢမ်းဝႃႈ - မိူဝ်းၼႃႈမႃး ထမ်ႇမႃႇၸရိယ ထမ်ႇမၵတိၵၶဝ် ယႃႇပေမၢင်ႇမွင်းသူးလၢပ်ႈသေ ႁေႃးတြႃး၊ ပေႃးမၢင်ႇမွင်းသူးလၢပ်ႈသေ ႁေႃးတြႃးတႄႉ တေတုမ်ႉတိူဝ်ႉၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ တုမ်ႉတိူဝ်ပႃးၽူႈမီးသတ်ႉထႃႇၶဝ်၊ တုမ်ႉတိူဝ်ႉပႃးထမ်ႇမယူႇယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈၼုမ်ႇ၊ ၸဝ်ႈၾလၢႆးၶႃႈ
သရေႇၸီႇသူႇၸဝ်ႈၼုမ်ႇလၢႆးၶႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၽူႈ ဢၼ်လူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ ပၢင်လူင် ၵေႃႉၼိုင်ႈ။
ၸဝ်ႈၼုမ်ႇလၢႆးၶႃႈၼႆႉ ပေႃႈၾၸဝ်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၶုၼ်လၢႆး မႄႈၾၸဝ်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၼၢင်းမွၼ်းသေ ၵိူတ်ႇႁၼ်မႃႈမိူဝ်ႈ 1906 လိူၼ်ဢွၵ်ႉထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ 15 ဝၼ်း တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢႃႇယုၸဝ်ႈ လႆႈ (9) ၶူပ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းလိၵ်ႈမၢၼ်ႈ တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈသေ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၵႂႃႇၶိုၼ်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်းလုၵ်ႈလၢင်း ၸဝ်ႇၾတမ်ႈတီႈ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီးသေ ဢွင်ႇပူၼ်ႉ ၸၼ်ႉ(10)ယဝ်ႉ။
 - 1928 လႆႈၵႂႃႇၶိုၼ်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၽူႈမီးၸၼ်ႉ ၽၢႆႇႁၢၼ် တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းလိူဝ်ႇ။ 
 - 1929 လႆႈၵႂႃႇၶိုၼ်ႈ ၶေႃးလဵၵ်ႉ ပရူဝ်ႇသႄးလ်ထရိမ်ႇၼိၼ်ႇ တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းမိတ်ႉထိလႃႇသေ ၸွႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၼႄႉပႅင်ႇဝုၼ်ႇထွၵ်ႈယဝ်ႉ။ 
 - 1931 သိုပ်ႇပုတ်ႈၼင်ႈႁၢင်ႈႁေႃ ပေႃႈၽၸဝ်ႈ တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ။
မေးၼၢင်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၢင်းသူၺ်ႇဢိင်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် လုၵ်ႈယိင်း ၸဝ်ႈၾၶုၼ်မုင်ႇ မိူင်းၵိုင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼၢင်းမႁႃႇတေႇတီႇၸဝ်ႈသူၺ်ႇဢိင်ႇ ၼွၼ်ႈၽေးၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 1959 ၼၼ်ႉ။
 - ပီ 1940 ၽွင်းသိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇ ပွၵ်ႈသွင်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼုမ်ႇ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းတႆး မၢႆ(13) သေ ပဵၼ်ၵႅမ်ႁူဝ်သိုၵ်း လႆႈၼင်ႈလုမ်း တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းမေႇမဵဝ်ႉ (ဝဵင်းပၢင်ႇဢူး)ယဝ်ႉ။ 
 - 1942 ၵၢပ်ႈပၢၼ် ၵျပၢၼ်ႇၼၼ်ႉ တေႃႇၸဝ်ႈ ပွၵ်ႈမႃးလၢႆးၶႃႈသေ လႆႈၶၢမ်ႇ သိုၵ်းၵျပၢၼ်ႇၶဝ် တိၺွပ်းၵႂႃႇ။ 
 - ထိုင်မႃး 1945 ၽွင်းမိူဝ်ႈ သိုၵ်းမႁႃႇမိတ်ႉၶဝ် ၶဝ်ႈမႃးၼၼ်ႉ တေႃႇၸဝ်ႈ ၸင်ႇၶတ်းၸႂ် ပၢႆႈဢွၵ်ႇလွတ်ႈ တႂ်ႈမိုဝ်းၵျပၢၼ်ႇၶဝ် တီႉၺွပ်းဝႆႉၼၼ်ႉသေ မႃးႁူမ်ႈႁွမ်းၸွမ်း တပ်ႉမႁႃႇမိတ်ႉ 101 ၊ ၶိုၼ်းတိုၵ်းၵျပၢၼ်ႇၶဝ်ယဝ်ႉ။
 - ၽွင်းပီ 1946-47 ၼၼ်ႉ သၢႆငၢႆဝၢၼ်ႈမိူင်း လႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးသေ တႃႇတေဢဝ် လွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃ ႁူမ်ႈလူၺ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် 23 ၸဝ်ႈ မႃးႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ် တင်းဢွင်ႇသၢၼ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼုမ်ႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၵေႃႇမတီႇ ၸုမ်းတႆး (14) ၸဝ်ႈၼၼ်ႉယူႇ၊ 1947 လိူၼ် ၾႅပ်ႉဝရီႇ 12 ဝၼ်း၊ ဝၼ်းဢၼ်လူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼုမ်ႇ ပဵၼ်ၵေႃႉလူင်းလၢႆးမိုဝ်း မၢႆ(5)ယဝ်ႉ။
 - ထိုင်မႃး 1949 မိူင်းမၢၼ်ႈ ပတ်းပိုၼ်ႉ သုၵ်ႉယုင်ႈဢူၼ်ၵဝ်းၼၼ်ႉ သိုၵ်းယၢင်း K.N.D.O ဢွၼ်ႁူဝ်သေ သိမ်းဢဝ် မိူင်းတႆး ပွတ်းႁွင်ႇ၊ ပွတ်းၸၢၼ်း ဢိၵ်ႇပွတ်းဢွၵ်ႇၵမ်ႈၽွင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼုမ်ႇ ၸင်ႇဢွၼ်ဢဝ် ၵူၼ်းမိူင်းလၢႆးၶႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းၼၢႆးသေ ၶိုၼ်းတိုၵ်းဢဝ်ၶိုၼ်း ဝဵင်းလွႆလႅမ်ယဝ်ႉ။ 
လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တႃႇတေၶိုၼ်း သိမ်းဢဝ်လႆႈ ငဝ်ႈၸိုင်ႈဝဵင်းမိူင်းတႆး ဢၼ်ပဵၼ် ဝဵင်းတူၼ်ႈတီးၼၼ်ႉၵေႃႈ တူဝ်ၸဝ်ႈၼုမ်ႇ ႁူမ်ႈႁွမ်းၸွမ်း တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈသေ ၶဝ်ႈပွႆးတိုၵ်း ႁိုင်သီႇလိူၼ် တေႃႇပေႃးၶိုၼ်းသိမ်းလႆႈ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီးယဝ်ႉ။ 
 - 1958 လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၸင်ႇၼွပ်ႇဢၢပ်ႈပၼ် ၸဝ်ႈၼုမ်ႇ ၸုမ်ႈၶမ်းသရေႇၸီႇသူႇယဝ်ႉ။ 
 - ထိုင်မႃး 1980 ၼၼ်ႉၵေႃႈ မိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈ သူဝ်ႇသျႄႇလိတ်ႉ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၸုမ်းၵွင်ႇၸီႇ ၸိုင်ႈမိူင်း ၼွပ်ႇဢၢပ်ႈပၼ် ၸဝ်ႈၼုမ်ႇ ၸုမ်ႈၵုၼ်းမုၼ်မိူင်း (ၸၼ်ႉပထမ) နိုင်ငံတော်ဂုဏ်ရည် (ပထမဆင့်)ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၼုမ်ႇၼႆႉ လႆႈတၢင်တူဝ် မူႇၸုမ်းႁၵ်ႉႁူမ်ၵၼ်သေ လႆႈၵႂႃႇဢႅဝ်ႇ လႆႈၵႂႃႇႁူပ်ႉထူပ်း ၵူၼ်းလူင်ၼွၵ်ႈမိူင်း တမ်ႈတီႈ မိူင်းထႆး၊ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ၊ မိူင်းပြိတိၼ်ႇလႄႈ မိူင်းၶႄႇလႅင်ပုၼ်ႉယဝ်ႉ။ 
 - ၸဝ်ႈၼုမ်ႇ လႆႈၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 1986 လိူၼ် ၵျၼ်ႇၼဝရီႇ (8) ဝၼ်း တမ်ႈတီႈ ႁေႃလၢႆးၶႃႈ ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈပုၼ်ႉယဝ်ႉ
ၸဝ်ႈၼေႃႇၶမ်း
တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည် လွယ်ငင်း၊ ငွေမြို့တော်(ခေါ်) မိုင်းကိုင်မြို့ဇာတိ(မိဘအမည် မသိရ)မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၁၉၈-ခု ၊ နယုန်လတွင် မွေးဖွားသည်။ ရှမ်း-ကဗျာလင်္ကာနှင့် သိုက်သမိုင်းများကို ကောင်းစွာနိုင်နင်းသည်။ စောနော်ခမ်း ပြသမျှ စာပေကျမ်းဂန်များတွင် ကဗျာ့ခဲရာခဲဆစ်များ ပြည့်နှက်ပြီး စာကိုယ်မှာ နုပြောင် ယဉ်ကျေးလှသောကြောင့် ၎င်းကို ရှမ်းပြည် ဦးပုညဟု ခေါ်ကြသည်။
ရာသီဘွဲ့၊ ပန်းဘွဲ့၊ တောတောင်၊ မိုးတိမ်၊ အချောအလှဘွဲ့အမျိုးမျိုး၊ ရာဇဝင်-သိုက်သမိုင်းများစွာတို့ကို ကဗျာလင်္ကာ တန်ဆာဆင်၍ ရေးသားထားသည့် အနက် အထူး ထင်ရှားသော စာပေများမှာ...
 - နယ်နှင်ဒဏ်ခံရစဉ်အခါက သူတည်း တစ်ယောက် ၊ ကောင်းဘို့ရောက်မူ ၊ သူ တစ်ယောက်မှာ ပျက်လင့်ကသာ ဓမ္မတာတည်း...အစရှိသော မျက်ဖြေလင်္ကာ-ကဗျာမျိုးကဲ့သို့ စာပိုဒ်တပိုဒ်တွင်(၉)လုံးစီရှိသော "ကောဝ်မတ်"ခေါ်(၉)လုံးစပ် မျက်ဖြေလင်္ကာနှင့်-
 - ကျီးသဲလေးထပ် ဆရာတော်ဘုရား ရေးသားတော်မူသော "ဇိ နတ္ထပကာသနီ"ကျမ်းကို ပုဒ်ပါဌ် အနေအထား မချွတ်ယွင်းရအောင် နိဒါန်းမှနိဂုံးအထိ ကဗျာလင်္ကာ တန်ဆာဆင်ဖွဲ့နွဲ့ခြယ်မှုန်းထားသော ရှမ်းဘာသာ "ရွှေပြည်ဝမ်" ခေါ်ကျမ်းများ ဖြစ်ပေသည်။
ပညာကျော် ရှမ်းစာဆိုတော်ကြီး စောနော်ခမ်းသည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၈၁-ခုနှစ် အသက်(၈၃)နှစ်တွင် မိုင်းကိုင်မြို့၌ အနိစ္စရောက်သည်။
ၸဝ်ႈၼေႃႇၶမ်း မိူင်းၵိုင်
ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်.
ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ - ၸၢႆးထုၼ်းလႃႉ။
ၸိုဝ်ႈဢူႈ - လုင်းၶုၼ်သၢင်ႇပၺ်ႇၺႃႇ(လုင်းႁဵင်ပၺ်ႇၺႃႇ)။
ၵၢၼ်ႁဵၼ်းလႄႈလွင်ႈတူင်ႉၼိုင်.
မိူဝ်ႈဢယုၸဝ်ႈလႆႈ (7) ၶူပ်ႇ၊ မိူဝ်းယူႇဝတ်ႉမိူင်းၼိမ်၊ ပဵၼ်ၵပ်ႉပီႇဝႃႇၼိုင်ႈ သေယဝ်ႉၸင်ႇၼုင်ႈသၢင်ႇ ၵၢၼ်း၊လႆႈၸိုဝ်ႈ ၸဝ်ႈၼၼ်ႇတီးယ။ သိုပ်ႇႁဵၼ်း ၸၼ်ႉငဝ်ႈ၊ ၸၼ်ႉၵၢင်၊ ၸၼ်ႉသုင်၊ ထိုင်ဢယုၸဝ်ႈ ယႂ်ႇမႃး တၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ်ၵေႃႈယႂ်ႇတိူဝ်းမႃး ႁဵၼ်းဢဝ်သတ်ႉတႃႇ သၢင်းၵျူဝ်ႇ လႄႈလွင်ႈလၢႆးလင်ႇ ၵႃႇလၢႆးၸၢပ်ႈၼမ်ႉၵႂၢမ်း လိၵ်ႈယွႆႈ လိၵ်ႈလူင် ၽိုၵ်းတႅမ်ႈလိၵ်ႈလႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉၸဝ်ႈသေႃး ၽိင်ႇၼ မိူင်းၼွင်ၵေႃႈၶၢႆႉမႃးယူႇႁူမ်ႈလႄႈ ၶုိၼ်ႈလိၵ်ႈၶိုၼ်ႈၶဵင်ႇ သူႇရသတီႇၸွမ်းၵၼ်ယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၶိုၼ်ႈသူႇရသတီႇ ၵိၼ်ဢၢင်းလႄႈဝႆႉၵတိသၸ်ႉၸႃႇၼၼ်ႉ ၵၼ်သၢမ်သဵၼ်ႈ ပႅတ်ႈသွင် သဵၼ်ႈ ၸဝ်ႈၼၼ်ႇတိယတႄႉၵမ်တင်းႁႃႈသဵၼ်ႈ ဢမ်ႇဝႆႉဢမ်ႇၽႃႈသေသဵၼ်ႈလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈၵျႃႉတိူဝ်း လိူဝ်တွၼ်း၊ ၶုၼ်ႁၵ်ႉ ၼၢင်းႁၵ်ႉ ၸုၵ်ႈလၢပ်ႈႁႅင်း၊ ၼမ်ႉၵႂၢမ်းလီ သဵင်လီ ၸိုဝ်ႈယႂ်ႇႁူင်လိုဝ်း တေႃႇယၢမ်း လဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈသေႃးၽိၼ်ႇၼ မိူင်းၼွင် ဢွၵ်ႇၼႂ်းသၢင်ႇၵၢၼ်းဢွၼ်တၢင်း၊ ဝၢႆးလိုၼ်း ၸဝ်ႈၼၼ်ႇ တိယ ၸင်ႇဢွၵ်ႇၼႂ်းသၢင်ႇၵၢၼ်းသေၵႂႃႇၶၢႆလိၵ်ႈ တီႈပွႆးလိူၼ်သီႇမိူင်းၵိုင်၊ လုင်းၵျီးလူၼ်း ပုၵ်ႉၸေႃႇဢဝ်လိၵ်ႈၸဝ်ႈမူႇၼိုင်ႈ သေႁဵတ်းႁႂ်ႈၸိုဝ်ႈသဵင်ၸဝ်ႈလင်ထိုင်ႁူၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းၵိုင်လႄႈ ၸဝ်ႈၾႃႉၶုၼ်သၢင်ႇၵွၼ်း ႁွင်ႉဢဝ်ၸဝ်ႈႁဵတ်းၸရေးဢွၼ်ႇၼႂ်းႁေႃ၊ တင်းၸဝ်ႈၵႅမ်မိူင်းၸဝ်ႈၶုၼ်မုင်ႇ ဢဝ်မိုတ်ႈၵိုဝ်းပဵၼ်ၵႂႃႇဢူၺ်းၵေႃႉလီၵၼ်ယဝ်ႉ။
ဢမ်ႇႁိုင်သင် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမင်းတုင်း ႁွင်ႉဢဝ်ၵႅမ်မိူင်းၸဝ်ႈၶုၼ်မုင်ႇ မိူင်းယူႇၼႂ်းႁေႃၶမ်း တိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ(မၢၼ်းတလေး) ၸင်ႇဢဝ်ၸဝ်ႈၸွမ်းၵႂႃႇႁဵတ်းဢူၺ်းၵေႃႉၵၼ်ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၾႃႉၶုၼ် သၢင်ႇၵွၼ်းၼွၼ်းၽႄးၵႂႃႇပႅတ်ႈလႄႈ၊ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းမင်းတုင်းၶိုၼ်းပၼ်ၸဝ်ႈၵႅမ်မိူင်းမႃးႁဵတ်းၸဝ်ႈ ၾႃႉထႅင်ႈ။ တင်းသွင်ၶိုၼ်းမႃးယူႇၸွမ်းၵၼ်ၼင်ႇၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။
ဢမ်ႇပေႃးႁိုင်ၸဝ်ႈသမ်ႉလႆႈပဵၼ်ပီႈၶိူၺ်ၸဝ်ႈၾႃႉၶုၼ်မုင်ႇလႄႈ ၸင်ႇတၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ-ၸဝ်ႈၼေႃႇ ၶမ်းၼႆယဝ်ႉ။ ပူႇဢွၵ်ႇတင်းသွင်မီးလုၵ်ႈၸၢႆးႁူမ်ႈၵၼ်ၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ-ၸဝ်ႈၶုၼ်လူႇၼႆယဝ်ႉ။
သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်.
ထိုင်မႃးဢႃယုၸဝ်ႈလႆႈ(39)ပီ ပီတႆး-1990ၼီႈ (ပီၶရဵတ်ႈ1896)၊လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းမႂ်ႇ(7)ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းသဝ် သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇ တီႈႁိူၼ်းမၼ်းၸဝ်ႈၼႂ်းဝဵင်းမိူင်းၵိုင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်လိၵ်ႈဢၼ်ၸဝ်ႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇဝႆႉ.
 - လေႃးၵၼီႇတိ။
 - သီႇလဝိၼိယ်သျ။
 - ရႃႇၸႃႇႁီႇတတီႇပၼီႇ။
 - ရႃႇၸေႃးဝႃႇတ။
 - ၸိၼတ်ႉထပၵႃႇသၼီႇ။(ၽၵ်ႉၵႃႇၼႄးမွၵ်ႇမႆလူႇ)။
 - ၸိၼတ်ႉထ ပၵႃႇသၼီႇ သူၺ်ႇပေႇဝၢင်ႇ(ၸဝ်ႈၾႃႉဝၢၼ်ႈၸၢမ် ၵေးသီးလူႇ)။
 - ဝူၺ်ႇသၼ်ႇတြႃႇ ၼမ်ႉၵႂၢမ်းပွတ်း။
 - ဝူၺ်ႇသၼ်ႇတြႃႇ ၼမ်ႉၵႂၢမ်းယၢဝ်း။
 - မႁႃႇၸၼၵ်ႉၵ။
 - ၶၼ်ႇထတီႇပေႇတ သရူႇပၵျၢမ်း။
 - ၶၼ်ႇထတီႇပၼီႇ မႄႇတေႃႇၶျွတ်ႈၶၢၼ်း။
 - ရႃႇႁူႉမႄႇတေႃႇ ယသေႃႇၶျွတ်ႈၶၢၼ်း။
 - တေ၊ ၸ၊ သု၊ ၼေ၊ မ ႁႃႈၽိုၼ်ၸပ်းၵၼ်။
ၼႂ်းလိၵ်ႈလူင်ၼႆႉဢၼ်ပႆႇႁႃႁၼ်မီးထႅင်ႈၵွၼ်ႇယဝ်ႉဝႃႈၼႆ။ လိူဝ်ၼႆႉလိၵ်ႈယွႆႈမီးထႅင်ႈ လိၵ်ႈယၢတ်ႇၼမ်ႉ၊ လိၵ်ႈမၢၵ်ႇသၢင်ႇလွင်း၊ လိၵ်ႈမၢၵ်ႇမိူင်း၊ (ႁွင်ႉရႃႇၸႃႇဝၢင်ႇမိူင်းၼၢႆး)၊ လိၵ်ႈၶဵဝ်ၼၢင်းထီးလႃးတင်း-ၸဝ်ႈ ၾႃႉၵဵင်းၶမ်းလဵၼ်ႈၵၼ်၊ လိၵ်ႈၽၢၵ်ႇတွၼ်ႈ ၼၢင်းမေး မိူဝ်ႈယူႇၵေးသီးသေ ၽၢၵ်ႇတွၼ်ႈၸူးမိူင်းၵိုင် ၸိူဝ်ႉၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈယွႆႈဢွၵ်ႇၼမ်လိူဝ်လိၵ်ႈလူင်ယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈၼၢင်းၶၢင်းႁူဝ် - ၶေႇမႃႇ
ၸဝ်ႈၼၢင်းၶေႇမႃႇ မိူင်းသၵလ ဢၼ်ႁၢင်ႈလီၼႃႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၼၢင်းၶၢင်းႁူဝ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ပိမ်ႇပိသႃႇရ တိူင်းမႃႇၵထ။ ၸဝ်ႈၼၢင်းၶေႇမႃႇၼႆႉ မီးမၢၼ်ႇမႃႇၼ လူၺ်ႈတၢင်းႁၢင်ႈလီမၼ်းၼႃႇ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇယွင်ႈဢၢမ်းလွင်ႈတၢင်းႁၢင်ႈလီမၼ်းၼၢင်းလႄႈ မၼ်းၼၢင်းဢမ်ႇမီးၸႂ်ၶႂ်ႈဝႆႈသႃၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ။<br>
<br>
ၶုၼ်လူင်ပိမ်ႇပိသႃႇရၼႆႉ ၽိုၵ်းသႃတိုဝ်းၵမ်တြႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈပုတ်ႉထသေ လႆႈမီးတၢင်းၵတ်းယဵၼ်ၵႂႃႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၸဵမ်ဢဝ်ၼၢင်းၶၢင်းႁူဝ် ဢိၵ်ႇတင်းၶႆႇသႅင်ၾၼ်းၶမ်းၶဝ်ၵေႃႈ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်းၵတ်းယဵၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၼႆႉ လႆႈႁူႉဝႃႈ ၼၢင်းၶၢင်းႁူဝ်ၶေႇမႃႇ ဢမ်ႇလႆႈၸႂ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်လႆႈထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၼၢင်းၶၢင်းႁူဝ်ၶေႇမႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းသူင်မိုတ်ႈၵီႇတလႄႈ ႁႂ်ႈတႅမ်ႈဝၢၵ်ႇတၢင်းႁၢင်ႈလီဝေႇလုဝၼ်ႇသေ ႁႂ်ႈၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်းၶဝ်ႁွင်ႉ။ ပေႃးလႆႈငိၼ်းဝႃႈ သူၼ်ဝေႇလုဝၼ်ႇၼႆႉ လီသိူဝ်းၸႂ်ပေႃးတၢၼ်ႇမိူင်းၽီၼႆလႄႈ ၼၢင်းၶၢဝ်းႁူဝ်ၶေႇမႃႇၼႆႉ ဢွၵ်ႇၸႂ်ၶႂ်ႈၵႂႃႇမူၼ်ႈသိူဝ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်တေဢမ်ႇႁူပ်ႉၺႃးပုတ်ႉထၽြႃးၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢၢၼ်းၵႂႃႇၽွင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢွၵ်ႇတုင်းသွမ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၶုၼ်လူင်ပိမ်ႇပိသႃႇရၵေႃႈ ၸင်ႇၶပ်းၶိုင်ပၼ် ၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်ၼၢင်းၶၢင်းႁိူဝ်မီးၼၼ်ႉသေယဝ်ႉ ၸင်ႇပွႆႇၼၢင်းၶၢင်းႁူဝ် ဢိၵ်ႇၸိူင်ႉၼၢင်းၶဝ် ၵႂႃႇတီႈသူၼ်လူင်ဝေႇလုဝၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၼၢင်းၶၢင်းႁူဝ်ၶေႇမႃႇၼႆႉ ပၼ်ႇလဵပ်ႈဢႅဝ်ႇတူၺ်း တၢင်းႁၢင်ႈလီသူၼ်ႇဝေႇလုဝၼ်ႇယူႇလႄႈ ၶၢဝ်းယၢမ်းႁဵတ်းႁိုဝ် သဵင်ႈၵႂႃႇပေႃးဢမ်ႇတၼ်းႁူႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းၼၼ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ ꧤိၵ်ႉၶုၶဝ်ၶိုၼ်းတဝ်ႈၽႅဝ်မႃးၼႂ်းသူၼ်ဝေႇလုဝုၼ်ႇ။ ၼၢင်းၶေႇမႃႇၼႆႉ ႁွတ်ႈမႃးၽႅဝ်ပႃႈၼႃႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ဢၼ်ၼင်ႈယူႇတႂ်ႈမႆႉတူၼ်ႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉသေ လႆႈမႃးၸုၼ်ထူပ်းသႂ်ႇ ၽူႈဢၼ်မၼ်းၼၢင်းဢမ်ႇၶႂ်ႈထူပ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတႄႉ ဢဝ်တင်းမႁႃႇၵရုၼႃႇသေ တူၺ်းၼၢင်းၶေႇမႃႇဝႆႉယူႇ။ ၼၢင်းၶၢင်းႁူဝ်ၶေႇမႃႇၼႆႉ ယၢမ်ႈႁၼ်မၢၵ်ႇတႃၸိူဝ်းဢၼ်တၼ်ႇႁႃႇတဵမ်ဝႆႉယူႇၼၼ်ႉၵွႆး၊ တေႃႈလဵဝ် ဢမ်ႇလႆႈႁၼ်ၸႂ်တၼ်ႇႁႃႇၼၼ်ႉ သေပႅၵ်ႉၶႅၵ်းလႅင်။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ယၵ်ႉတူၺ်းၼၢင်းၶေႇမႃႇၵမ်းၼိုင်ႈၵွႆးသေ ၼႄလွင်ႈၸဝ်ႈဢမ်ႇၶဝ်ႈၸႂ်မၼ်းၼၢင်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၼၢင်းၶေႇမႃႇ ၵေႃႉဢၼ်မီးမၢၼ်ႇတၢင်းႁၢင်ႈလီ၊ ၵေႃဢၼ်ၽႂ်ႁၼ်ၵေႃႈ ပေႃးလႆႈမိူၼ်ႇတူၺ်းၼၼ်ႉ ပွၵ်ႈၼႆႉ လႆႈပဵၼ်တၢင်းဢမ်ႇႁၢၼ်ႉၸႂ်မၼ်းၼၢင်းတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇႁေႃးပၼ်တြႃး ၼင်ႇႁိုဝ်ၼၢင်းၶေႇမႃႇတေထွမ်ႇတွင်းပွင်ႇၸႂ်လႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁႂ်ႈၼၢင်းၶေႇမႃႇပေႃးလႆႈႁၼ်ၼၼ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇဢဝ်ၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းၸဝ်ႈ ၽၢၼ်ႇပူင်ၼၢင်းႁၢင်ႈလီ ပေႃးတၢၼ်ႇၼၢင်းၽီၵေႃႉၼိုင်ႈ မႃးဝီးပၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇ။ ၼၢင်းၶေႇမႃႇၸင်ႇတူၵ်းၸႂ်လႆတိုၼ်ႇသေ ၼၢင်းႁၢင်ႈလီပေႃးမႃးပႂ်ႉလုမ်းလႃးယူႇၸိူင်ႉၼႆၼႆႉ တေႁဵတ်းႁိုဝ်ၶႂ်ႈယၵ်ႉတူၺ်းၵဝ်ႇယဝ်ႉလႃႇ - ၸင်ႇဝူၼ်ႉမႅၼ်ႈၼင်ႇၼႆ။<br>
<br>
ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်းၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉဢွၼ်ႇၵွႆး ၼၢင်းၽီႁၢင်ႈလီၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်မၼ်းထဝ်ႈမႃးလွႆးလွႆး။ ၼိူဝ်ႉၼင်ၸွမ်းၼႃႈတႃလႄႈ တူဝ်ၶိင်းမၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ်ႁႅင်ႈႁဵဝ်ႇႁူႇႁမ်းၵႂႃႇလွႆးလွႆးယူႇယဝ်ႉ။ ၸင်ႇပဵၼ်ၼင်ႇၵွင်လုပ်ႇသေ ၵူမ်ႈၵွမ်းလူမ်ႉလူင်းၽေႇလေးၵႂႃႇ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇထူၺ်ႈၸႂ်သေ ၸင်ႇလူမ်ႉၼွၼ်းယဵတ်ႇတၢႆၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၸိတ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း
ဝၢၼ်ႈၸိတ်ႇ (Waanzit, wɑ᷆n ʦìt, ဝမ်စစ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈၸိတ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း
ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း (နမ့်ခမ်းမြို့နယ်), (Namkham Township), (Zewaeng Namkham) ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမူႇၸေႊ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်းယဝ်ႉ။
ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း ၼမ်ႉၶမ်း.
 - ဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း
ဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်
ဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင် (na᷇m ʦɑ̌ŋ), (နမ့်စန်မြို့), (Namsang), (Namzaang) ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုၵ်း ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်ႇၶႃႈဢေႃႈ။ ဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်ၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပွတ်းဢွၵ်ႇၽၢႆၵၢင် မိူင်းတႆးဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈၶႃႈယဝ်ႉ။ တင်း ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး သေ ယၢၼ်ၵႆၵၼ် 72 လၵ်းၶႃႈဢေႃႈ။
ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်
ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင် (na᷇m ʦɑ̌ŋ), (နမ့်စန်မြို့နယ်), (Namsang Township), (Zewaeng Namzaang) ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်ယဝ်ႉ။
ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း ၼမ်ႉၸၢင်.
 - ဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်
 - ဝဵင်းၶူဝ်လမ်
ၼိမိတ်ႈလူင် သီႇပိူင်
ၼေႃႇၶမ်းၽြႃးၸဝ်ႈသိတ်ႉထတ်ႉထၵေႃးတမၼႆႉ မိူဝ်ႈလဵပ်ႈတူၺ်းၼႂ်းဝဵင်းၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ၵူၼ်းထဝ်ႈ၊ ၵူၼ်းပဵၼ်၊ ၵူၼ်းတၢႆ၊ ရႁၢၼ်းလႄႈ လႆႈသၢင်ႇဝေႆၵတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈသေ ၽႃႈဝၢင်းပႅတ်ႈ ၼႃႈႁေႃတေႃႁိူၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇယဝ်ႉ ၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၵႂႃႇ ဝႃႈၼႆ။<br>
<br>
တီႈတႄႉမၼ်း ၼိမိတ်ႈလူင်သီႇပိူင်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇမၢႆဝႃႈ ၸမ်တေၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၸင်ႇႁၼ်ၼႆ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဝႃႈ ၶၢဝ်းၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၵႂႃႇၼၼ်ႉ ဢႃႇယုၸဝ်ႈပေႃးမီး (29) ၶူပ်ႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈပေႃႈလႄႈ ၸဝ်ႈမႄႈသိုပ်ႇ (မႄႈၼႃႉ) မႁႃႇမၸႃႇပတိၵေႃးတမီႇၵေႃႈ ပေႃးမီးဢႃႇယုပႅတ်ႇသိပ်းပၢႆသေ ပဵၼ်ၵူၼ်းထဝ်ႈႁူဝ်ပေႃးႁွၵ်ႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၸၢႆးၼႆႉ ယၢမ်ႈလႆႈႁၼ်ၶဝ် ဢမ်ႇယူႇလီၵိၼ်ဝၢၼ်သေဢမ်ႇၵႃး တေယၢမ်ႈလႆႈႁၼ်ပႃး ၵူၼ်းၼႂ်းႁၢင်ႈႁေႃ ၸိူဝ်းဢမ်ႇယူႇလီလႄႈ ၸိူဝ်းတၢႆၵႂႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။ တီႈပဢႄႇသုတ်းမၼ်း ၸဝ်ႈမႄႈၸဝ်ႈၸၢႆးၼႆႉ ဝၢႆးသေၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈၸဝ်ႈၸၢႆးယဝ်ႉၵေႃႈ ၼွၼ်းၽႄးၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸၢႆးယင်းလႆႈပဵၼ်ၸႂ်ဢမ်ႇလီၸွမ်းတႄႉတႄႉဢမ်ႇၸႂ်ႈႁိုဝ်။<br>
<br>
ဢွၼ်ၵၼ်ထၢင်ႇဝႃႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ၸူဝ်ႈပႆႇထိုင် (29) ၶူပ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတွၼ်ႉယၢမ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းဝဵင်းၼႆယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ဝၢႆးသေပဵၼ်ၽြႃးယဝ်ႉ မိူဝ်ႈႁႃတုင်းသွမ်းၼႂ်းဝဵင်းၵပ်ႉပိလဝၢတ်ႈၼၼ်ႉ ၼၢင်းယသေႃႇတရႃႇ မႄႈရႃႇႁုလႃႇၸင်ႇဝႃႈ "ၸဝ်ႈၸၢႆးဢၼ်ႁၢင်ႈၶိူင်ႈႁၢင်ႈၾၢင် ၶီႇဝေႃးသေ လႄႇလဵပ်ႈၼႂ်းဝဵင်းယၢမ်းၼၼ် တေႃႈလဵဝ် ပဵၼ်ဢၼ်ထႃႁူဝ်လွမ်ႈယဝ်ႉ ၼုင်ႈဝႆသၢင်ၵၢၼ်းလိူင် ပႃးတင်းသီႇပိတ်ႈ ႁႃတုင်းသွမ်းယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ" ပႃးၼႂ်း ဝိၼယပိတၵမႁႃႇဝၵ်ႉၵၸႅင်ႈၼႄဝႃႈ ၸဝ်ႈၸၢႆးယၢမ်ႈလႄႇလဵပ်ႈၼႂ်းဝဵင်းယူႇၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ယၢမ်ႈလႆႈႁၼ်ၼိမိတ်ႈလူင်သီႇပိူင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပွၵ်ႈၵမ်းဢွၼ်တၢင်းတႃႇၸဝ်ႈၸၢႆးဢမ်ႇၸႂ်ႈ။ ဢွၼ်တၢင်းၵေႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈယၢမ်ႈမႃးၼႂ်းဝဵင်းယူႇ။<br>
<br>
ၵူၺ်းၵႃႈ မိူဝ်ႈဝၼ်းၸမ်တေၶဝ်ႈထိူၼ်ႇ၊ မိူဝ်ႈလႆႈႁၼ်ၼိမိတ်ႈလူင်သၢမ်ပိူင်ၼၼ်ႉတႄႉ သတ်းတဝႃႇတင်းလူင်ၼႆႉ တေလႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းတုၵ်ႉၶလူင်ၼႆႉႁႃႉ? ဢမ်ႇမီးတၢင်းတႃႇတေလွတ်ႈဢွၵ်ႇလႆႈ တၢင်းတုၵ်ႉၶလူင်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉႁႃႉ? ဝူၼ်ႉမႅၼ်ႈၼင်ႇၼႆသေ လႆႈၾၢင်ႉမႅၼ်ႈ၊ လႆႈသၢင်ႇဝေႇၵယဝ်ႉ ၸင်ႇၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၵႂႃႇ။<br>
<br>
ယၢမ်းၼၼ်ႉၵမ်းလဵဝ် ၸဝ်ႈၸၢႆးလႆႈႁၼ်ရႁၢၼ်းတူၼ်ၼိုင်ႈ၊ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ယုမ်ႇယမ်ဢဝ်ထုင်းသႃႇမၼလႄႈ လႆႈမီးတၢင်းႁူပ်ႉထူပ်းလွင်ႈယိုၼ်ႈသွမ်း၊ လွင်ႈလူႇသွမ်းတမ်ႈတီႈရႁၢၼ်းသႃႇမၼၶဝ်ယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ သမ်ႉမႅၼ်ႈၽွင်းယၢမ်း တိုၵ်ႉလႆႈသၢင်ႇဝေႇၵယူႇမိူၼ်မိူဝ်ႈဝၼ်းၼႆ့ၼႆႉ လႆႈႁၼ်မႅၼ်ႈရႁၢၼ်းလႄႈ ပုၼ်ႈတႃႇတေဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈ တၢင်းတုၵ်ႉၶလူင်ၼၼ်ႉ သင်ႁဵတ်းၼင်ႇရႁၢၼ်းၼႆႉ ပွႆႇၽႃႈပႅတ်ႈၼႃႈႁေႃတေႃႁိူၼ်းသေ ႁႃလၢႆးမၼ်းၸိုင် ၸင်ႇတေၸၢင်ႈလႆႈယဝ်ႉႉ-ႁူႉႁၼ်ၼင်ႇၼႆ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ တႅပ်းတတ်းဝႃႈ တေပိုၼ်ႉပွႆႇၽႃႈပႅတ်ႈ ၼႃႈႁေႃတေႃႁိူၼ်းသေ ၶဝ်ႈထိူၼ်ႇ - ၼႆယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၵႃႈၶၼ်ၼိမိတ်ႈလူင်သီႇပိူၼ်ၼႆႉ ယႂ်ႇတႄႉတႄႉ။ ယွၼ်ႉၼိမတ်ႈသၢမ်ပဵၼ်ဢၼ်ပဵၼ် ၵူၼ်းထဝ်ႈ၊ ၵူၼ်းပဵၼ်၊ ၵူၼ်းတၢႆသေ ၸင်ႇလႆႈသၢင်ႇဝေႇၵလိုၵ်ႉလိုၵ်ႉလမ်ႇလမ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၼိမ်ိတ်ႈလူင်သၢမ်ပိူင်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈႁွင်ႉဝႃႈ "သင်ဝေၵၼိမိတ်တ" ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လႆႈႁၼ်ၼိမိတ်ႈမၢႆသီႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸင်ႇၶတ်းၸႂ်ၶဝ်ႈထိူၼ်ႇသေ ၶပ်းၶိုင်လႆႈလွင်ႈဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈလႄႈ ၼိမိတ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ "ပꩪႃၼိမိတ်တ" ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၼိမိတ်ႈလူင်သီႇပိူင်ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ၽႃႈဝၢင်းပွႆႇပႅတ်ႈ ၵၢၼ်ၼႃႈႁေႃတေႃႁိူၼ်းသေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်း ဢၼ်ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းထိူၼ်ႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၼိမိတ်တႃ ၸတ်တႃရေႃ ၻိသွႃ ဢသ်သယႃၼေၼ ၼိၵ်ၶမိ ၼႄဝႆႉၼႂ်း ပုတ်ႉထသမ်သပႃႇလိၸဝ်ႈၼင်ႇၼႆ။<br>
<br>
ပေႃးႁၼ်ၼိမိတ်ႈလူင်သီႇပိူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉၵေႃႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ၶီႇတင်းမႃႉၵၼ်ႇတၵသေ ၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။
ၼိူဝ်ႉသူမ်ႈ
ၼိူဝ်ႉသူမ်ႈ.
 - ၼိူဝ်ႉသူမ်ႈမူ
 - ၼိူဝ်ႉသူမ်ႈမူထိူၼ်ႇ
 - ၼိူဝ်ႉသူမ်ႈဝူဝ်း
 - ၼိူဝ်ႉသူမ်ႈၽၢၼ်း
 - ၼိူဝ်ႉသူမ်ႈတၢၵ်ႈ
 - ၼိူဝ်ႉသူမ်ႈဢုၼ်ႇ
ၼုင်ႈဝႆသၢင်ႇၵၢၼ်း ပဵၼ်ရႁၢၼ်းထင်ထိူၼ်ႇ
ၸဝ်ႈသိတ်ႉထတ်ႉထၼႆႉ ၶၢမ်ႈလတ်းၼမ်ႉဢၼေႃႇမႃႇယဝ်ႉ ထွတ်ႇလွၼ်ႈပႅတ်ႈၶူဝ်းၼုင်ႈတၢင်းမႆၶုၼ် တႄႇၸဵမ်ပေႇႁူ ၶူဝ်းႁၢင်ႈၶိူင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ဢဝ်ပၼ်သၼ်ႇတၵယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼုင်ႈဝႆသၢင်ႇၵၢၼ်း ၼင်ႇရႁၢၼ်းသႃႇမၼၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ် တီႈၼႂ်းႁၢင်ႈႁေႃၼၼ်ႉ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၽၢႆၼၵ်ႉၶၢတ်ႈပေႇတၢင်ႇၶဝ်တင်းသဵင်ႈၼႆႉ ၵွႆးပဵၼ်ပရမ်ႇမၼပုၼ်ႇၼႃးၶဝ်ၵွႆး။ ပုၼ်ႇၼႃးၶဝ်ႁႄႉႁၢမ်ႈဝႆႉဝႃႈ သမၼတၢင်ႇၸိူဝ်းတႄႉ ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇလႆႈသွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ်ပေႇတၢင်ႇၼၵ်ႉၶၢတ်ႈလႄႈ လၢႆးမူးၸႃးၾိင်ႈထုင်း။ မီးပၵ်းပိူင်ဝႆႉၼင်ႇၼႆလႄႈ တီႈၼႂ်းႁၢင်ႈႁေႃလႄႈ ၼႂ်းဝဵင်းပတ်းပိုၼ်ႉ ပုၼ်ႇၼႃးၶဝ်ၵမ်ၸိၵ်းမၼ်းဝႆႉ လွင်ႈၵၢၼ်ဢၼ်ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
လွင်ႈယုမ်ႇယမ်ဝႃႇတသမၼ ဢၼ်ၵူၼ်းတင်းလၢႆၼႂ်းႁၢင်ႈႁေႃၶဝ် တိုၼ်းႁပ်ႉဝႆႉၼၼ်ႉတႄႉ တိုၼ်းႁူမ်ႇငမ်းပႃးၼိူဝ်ပုၼ်ႇၼႃးၶဝ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထၼႆႉ မိူဝ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈၼုင်ႈဝႆသၢင်ႇၵၢၼ်း ႁဵတ်းပဵၼ်ရႁၢၼ်းၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၼၼ်ႉ ၸွမ်းဢဝ်ၾိင်ႈထုင်းသမၼသေ ထႃပႅတ်ႈၶူၼ်ႁူဝ်၊ မွႆၵၢင်း၊ ၼူတ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ ၸင်ႇၼုင်ႈသၢင်ႇၵၢၼ်း။ ဝႃႇတသမၼၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ မေႃၼၵ်ႉၶၢတ်ႈပုၼ်ႇၼႃးၶဝ်ၵွႆးၼပ်ႉယမ်၊ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ပုၼ်ႇၼႃးၶဝ် ၸိူဝ်းၸိုဝ်သဵင်လိုဝ်းလင် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼပ်ႉယမ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ဢဝ်ၼိမိတ်ႈဢၼ်ဝႃႈ တေပဵၼ်ၽူႈမျၢတ်ႈတွၼ်းၼႆသေ ပုၼ်ႇၼႃးၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ် ဝႆႉၼမ်ႉၼၵ်းလၵ်ႉၶၼႃႇၸဝ်ႈ (32) ပိူင် ဢၼ်မီးတီႈတူဝ်ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼၼ်ႉတႄႉတႄႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ပေႃးၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထ ၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၵႂႃယဝ်ႉၵေႃႈ ပုၼ်ႇၼႃးလူင် ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈမီးပိုၼ်ႉႁူႉၼၵ်ႉၶၢတ်ႈ မိူင်းၸၵ်ႉၵျႃႇ ဢိၵ်ႇလုၵ်ႈၸၢႆးပုၼ်ႇၼႃး ၽူႈမီးပိုၼ်ႉႁူႉသီႇၵေႃႉၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢွၼ်ၵဝႆႉသၢင်ႇၵၢၼ်းၵမ်းလဵဝ်သေ ၸွမ်းၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းထိူၼ်ႇယဝ်ႉ ၵျၢင်ႉၵမ်တြႃးၸွမ်းယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
တီႈၼႂ်းႁၢင်ႈႁေႃၼၼ်ႉ ဢေႃးၸႃႇပုၼ်ႇၼႃး ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈမီးပိုၼ်ႉႁူႉၽၢႆႇၼၵ်ႉၶၢတ်ႈပေႇတၢင်ႇၶဝ် တိုၵ်ႉႁူမ်ႇငမ်းဝႆႉသေတႃႉၵေႃႈ ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထၼႆႉ မိူဝ်ႈၶၢဝ်ႈထိူၼ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇဢဝ်ထုင်းဝေႇတသေ ဢဝ်ထုင်းသမၼၶဝ်ၵွႆး။ လိူဝ်ၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး မိူဝ်ႈႁႃသြႃႇ တႃႇသွၼ်ပၼ်လွင်ႈၽိုၵ်းၵမ်တြႃးၼၼ်ႉ ယင်းဢမ်ႇၵႂႃႇၸူး ပရမ်ႇမၼ၊ တပသီႇၶဝ်သေ တႅပ်းတတ်းၵႂႃႇၸူးတီႈ သြႃႇလူင် သမၼဢႃႇလႃႇရၵႃႇလႃႇမ ၽူႈဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်ၼႂ်းမိူင်းမႃႇၵထၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ဝၢႆးသေၵၢပႈပၢၼ်ဢႃႇသေႃးၵ ႁိုင်မႃးမွၵ်ႈႁႃႈသိပ်းပီၼၼ်ႉ လူမ်းလႅင်ႉလူင် ဢၼ်ႁၢႆႉၸႃႉ ၽတ်ႉထွင်းထူဝ်းပဝ်ႇပေႃးၸွတ်ႇမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး။ မိူဝ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းၼၼ်ႉ သၢႆလႅင်းထမ်ႇၵေႃႈ မွတ်ႇဝၢႆးႁၢႆလၢႆၵႂႃႇသေ လွၵ်းလၢႆးၵျၢင်ႉၵမ်ၵၢၼ်ဝိပသ်သၼႃႇၵေႃႈ ယင်းဢမ်ႇႁၼ်ၾၼ်ႁၼ်ငဝ်းမၼ်းသင်ယဝ်ႉ။ တေႇသၼႃႇၸဝ်ႈၵေႃႈ ဝွတ်ႈဝွႆးႁၢႆလၢႆၵႂႃႇလွႆးလွႆးသေ လပ်းသိင်ႇလူင် ငိုပ်းတၼ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ မိူင်ႈၽွင်းငဝ်းလၢႆးၸိူင်ႉၼၼ်ၼၼ်ႉ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈတြႃးၸဝ်ႈပုတ်ႉထသေ ဢွၼ်ၵၼ်တႅမ်ႈၽိတ်းၽိတ်းၽူၼ်ၽူၼ်၊ ပိူင်ႈပႅၵ်ႇတင်း ဢၼ်တႄႉမၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇႁူႉလွင်ႈပဵၼ်တႄႉမီးတႄႉမၼ်းသေ တႅမ်ႈယႃႉသႄႇယူင်း ႁႂ်ႈလူႉလႅဝ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းဢၼ်ၽၢမ်းသေ တႅမ်ႈဝႆႉဢၼ်ၼိုင်ႈဝႃႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ၵႂႃႇတီႈၵျွင်းႁိၼ်ႇတူႇတၼ်ႇတရသေ ႁဵၼ်းသွၼ်ဢဝ်တြႃးယဝ်ႉ ၸင်ႇၵႂႃႇၸူးတူၼ်ႈၺွင်ႇၽေႃးထိ ပုတ်ႉထၵႃႇယႃႇသေ ၵျၢင်ႉၵမ်လႄႈ ၸင်ႇပဵၼ်ၽြႃးမႃး ဝႃႈၼႆ။<br>
<br>
မီးၶေႃႈၵႂၢမ်းႁေႃးထႃႈဝႆႉဝႃႈ တၵ်းတေၵီႈလွၼ်ႉပဵၼ်ၽြႃးယူႇဢမ်ႇႁၢင်ႉၼႆသေ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ဢွၵ်ႇမႃးတႃႇသွၵ်ႈႁႃတြႃးၼၼ်ႉ တေၵႂႃႇၸူးတပသီႇၶဝ်ယူႇႁႃႉ? ဢွၼ်ၵၼ်တႅမ်ႈပိုၼ်းၽြႃးၸဝ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးလွၼ်ႉမီးၵႅၼ်သေ ၽၢမ်းလၢမ်းတႅမ်ႈဢဝ်ႁင်းၵွႆးယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၼုမ်ႇ၊ ၸဝ်ႈ
သရေစည်သူစဝ်နွံသည် လဲချား စော်ဘွားကြီး ဖြစ်ပြီး သမိုင်းဝင် ပင်လုံစာချုပ် ရေးထိုးသူ တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။
နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် ပထမဆင့်ရ စဝ်နွံကို လဲချားမြို့ လဲချားဟော်၌ ၁၉၀၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၁၅) ရက်နေ့တွင် လဲချားစော်ဘွားကြီး စဝ်ခွန်လိုင်းနှင့် အမိ စဝ်နန်းဆိုင် မွန်းတို့က မွေးဖွားသည်။ ကိုးနှစ်သား အရွယ်မှ၍ လဲချားမြို့ မြန်မာစာသင်ကျောင်းတွင် ပညာသင်သည်။ ထို့နောက် တောင်ကြီးမြို့ ရှမ်းစော်ဘွားသားမြေးများ ကျောင်းတွင် (၁၀) တန်း အောင်သည် အထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့ ရဲအရာရှိသင်တန်းကျောင်းသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် မိတ္ထီလာမြို့ ပရိုစဲလ်ထရီမ်နင်ကောလိပ်ကျောင်း တွင် ဥပဒေပညာရပ်များကို ဆည်းပူးခဲ့သည်။ ထို့နောက် မိတ္ထီလာမြို့၌ နယ်ပိုင်ဝန်ထောက်အဖြစ် အမှူထမ်းသည်။ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ဖခင် အရိုက်အရာ လဲချားစော်ဘွားကြီး အဖြစ် ခံယူခဲ့သည်။ 
မိုင်းကိုင် စော်ဘွားကြီး စဝ်ခွန်မုံနှင့် မဟာဒေဝီ မြေပိုင်တို့၏ သမီးစဝ်ရွှေအိမ်သည် လဲချားစော်ဘွားကြီး စဝ်နွံ၏ မဟာဒေဝီ ဖြစ်သည်။ မဟာဒေဝီ စဝ်ရွှေအိမ်သည် ၁၉၅၉ ခုနှစ်ကပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
၁၉၄၀ ပြည့်နှစ် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ရှမ်းအပျော်တမ်း တပ်အမှတ် (၁၃) တွင် ဒုတိယဗိုလ်အဖြစ် မေမြို့ (ယခု ပြင်ဦးလွင်)၌ ရုံးစိုက်အမှူထမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဂျပန်ခေတ်တွင် လဲချားမြို့သို့ ပြန်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဖက်ဆစ်ဂျပန်တို့၏ ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ခြင်း ခံရသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် မဟာမိတ်တပ်များ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ဂျပန်၏ ချုပ်နှောင်မှုမှ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်၍ မဟာမိတ် တပ်မဟာ (၁၀၁) နှင့် ပူးပေါင်းကာ ဂျပန်ကို တော်လှန်ခဲ့သည်။
၁၉၄၆ - ၄၇ ခုနှစ်များ၌ အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် လွတ်လပ်သော မြန်မာနိုင်ငံ ပေါ်ပေါက်လာရေးအတွက် ပင်လုံစာချုပ်ကြီး ချုပ်ဆိုရန် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ခေါင်းဆောင်၍ ကိုယ်စားလှယ်ပေါင်း (၂၃) ဦး စုစည်းရာတွင် စဝ်နွံသည် ရှမ်းကော်မတီ၏ အဖွဲ့ဝင် (၁၄) ဦး တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပင်လုံစာချုပ်ကြီးကို ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၂) ရက်နေ့၊ နံနက် ၁၀ နာရီတွင် ချုပ်ဆိုသော အခါ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် အတူ စဝ်နွံသည် အမှတ်စဉ် (၅)၌ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ 
၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ တစ်ဝှမ်းလုံး၌ သောင်းကျန်းသူများ အင်အားကြီးမားခဲ့ရာ ရှမ်းပြည်နယ် ကေ၊ အင်၊ ဒီ၊ အို များက ဦးစီးခေါင်းဆောင်လျက် ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်း၊ အရှေ့ပိုင်းရှိ မြို့အသီးသီးကို သိမ်းပိုက်ထားကြသည်။ ထိုအခြေအနေတွင် လဲချား စော်ဘွားကြီး စဝ်နွံသည် လဲချားနှင့် မိုးနဲ နယ်သူနယ်သား လူထုအများကို လှုံ့ဆော်စည်းရုံးပြီး လွယ်လင်မြို့ကို သောင်းကျန်းသူများလက်မှ ပြန်လည် သိမ်းယူရာတွင် ခေါင်းဆောင်ပါဝင်ခဲ့သည်။
ထို့အပြင် သောင်းကျန်းသူများလက်တွင်းကျရောက်လျက်ရှိသော ရှမ်းပြည်နယ်မြို့တော် တောင်ကြီးမြို့ကို တပ်မတော်နှင့် ပူးပေါင်း၍ လေးလကြာပြန်လည် တိုက်ခိုက်သိမ်းယူရာတွင်လည်း တက်ကြွစွာပါဝင်ခဲ့သည်။
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် စဝ်နွံကို ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရက သရေစည်သူဘွဲ့ ရွှေတံဆိပ်ကို ချီးမြှင့်သည်။ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်ကောင်စီက နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် (ပထမဆင့်) ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ 
စဝ်နွံသည် ချစ်ကြည်ရေးအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဗြိတိန်နိုင်ငံနှင့် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံများသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။
လဲချားစော်ဘွားကြီးဟောင်း စဝ်နွံသည် ၁၉၈၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၈) ရက်နေ့တွင် လဲချားမြို့ လဲချားဟော်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့လေသည်။
ၼူ
ၼူၼႆႉ ပဵၼ်သတ်းဢွၼ်ႇ တူဝ်သီႇတိၼ် မေႃၶူပ်းလူႉယႃႉလႅဝ် ၶူဝ်းၶွင်ၼႂ်းႁိူၼ်း။ ၵူၼ်းဢွၼ်ၵၼ် လီၸင်းၼူသေတႃႉ ဢမ်ႇၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉလႆႈၼူ ႁႂ်ႈႁၢႆလၢႆလႆႈ တေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ။ ၼူၼႆႉ မေႃယႃႇလူႉ ၶူဝ်းပိူၼ်ႈၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ၸၢင်ႈပၼ်ပဵၼ် တၢင်းၶႆႈတၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ၸၢင်ႈၽႄႈၸပ်းၵၼ်ၵွၼ်ႇ။ တၢင်းပဵၼ် ပလိၵ်ႈ ဢၼ်ၸပ်းမႃးတီႈၼူၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈပီၼႆႉ ၵူၼ်းႁဝ်း လႆႈလူႉယွၼ်ႉမၼ်း တင်းၼမ်ယူႇ။ တမ်ႈတီႈ တူဝ်သတ်းဢၼ်လဵင်ႉဝႆႉ တီႈႁိူၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼူသေ ၸၢင်ႈလႆႈတၢင်းပဵၼ် ယူႇယဝ်ႉ။ \
ၼူၵ်ႉတူႈ
ၼူၵ်ႉတူႈၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸၢဝ်း ၵူဝ်ႇရမ်ႇဝီႇၻီႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵႃဢိုဝ်ႈသေ မၼ်းတူဝ်လဵၵ်ႉသေ ၵႃဢိုဝ်ႈဢိတ်းၼိုင်ႈ။ ၵႃဢိုဝ်ႈလႄႈ ၼူၵ်ႉတူႈၼႆႉ ယွၼ်ႉပဵၼ် ၸၢဝ်းလဵဝ်လႄႈ လွင်ႈၵႂႃႇလွင်ႈပႆ လွင်ႈႁႃၵိၼ်ႁႃယႅမ်ႉ ႁၢင်ႈၽၢင်တူင်ႉၼိုင်ၶဝ် ဢမ်ႇပေႃးပိူင်ႈၵၼ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼူၵ်ႉတူႈၼႆႉ မဵဝ်းမၼ်း မီးတင်းၼမ်လႄႈ ၸႅၵ်ႇၽႄယၢပ်ႇဝႆႉယူႇ။ 
ၵူၼ်းႁီႇဝရူးၶဝ် မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ဢဝ်ၸဵၼ် (ပႄႉၸဵၼ်) သေ ပူႇၸေႃႇၽီဝႃႈၼႆႉသေတႃႉ ၸိူဝ်းၵူၼ်းၽၢၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ ၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ သမ်ႉလႆႈ ဢဝ်ၼူၵ်ႉတူႈ ပူႇၸေႃႇၽီၼႆယဝ်ႉ။ ၼူၵ်ႉတူႈၼႆႉ တီႈၼႂ်းလိၵ်ႈသမ်ႇမႃႇၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ ပဵၼ်ၼူၵ်ႉဢၼ်ဢမ်ႇမီးတၢင်းၽိတ်းၼႆယူႇ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းႁီႇဝရူးၶဝ်ၵေႃႈ မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ၼူၵ်ႉတူႈၼႆႉ ပဵၼ်ၼူၵ်ႉၶိုၵ်ႉတွၼ်း ပုၼ်ႈတႃႇၶဝ်ယူႇ၊ ၵၢပ်ႈပၢၼ် ယၢမ်းလဵဝ် ၼူၵ်ႉတူႈၼႆႉ ၵူၼ်းတင်းၵမ်ႇၽႃႇ မၢႆပဵၼ်ဝႃႈ ၼူၵ်ႉငမ်းယဵၼ်ၼႆယူႇ။
ၼူၵ်ႉတူႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းၼႆႉ မီးယူႇ လၢႆလၢႆမဵဝ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ ၼူၵ်ႉတူႈမူၼ်ႇ၊ ၼူၵ်ႉတူႈတွင်း၊ ၼူၵ်ႉတူႈၶေႃးၶဵဝ်ၼႆ မီးတင်းၼမ်။
ၶိူင်ႈဢင်ႇၵႃႇ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸၢႆးၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်ပဵၼ်ၵႂၢမ်းႁၢင်ႈလီသေ ႁွင်ႉဝႃႈ "ၼူၵ်ႉတူႈဢွၼ်ႇ" ၼႆယူႇ။