Mrsailiek/shan-dataset huggingface dataset:
ဝဵင်းယေႇၼီႇ
ဝဵင်းယေႇၼီႇ (ရေနီမြို့ ; Yae Ni) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယေႇတႃႇသျေႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇ ဢၼ်မီးပွတ်းဢွၵ်ႇ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယေႇတႃႇသျေႇ ဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈသေ ထိုင်ပီ 2016 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 24 ၼၼ်ႉ ၸွမ်းလူၺ်ႈ လိၵ်ႈပူင် ထၢၼ်ၽွင်းလူင်ၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်း မၢႆလိၵ်ႈ 961/2016 သေ ဢဝ်ဢိူင်ႇယေႇၼီႇၼႆႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ဝဵင်းယေႇၼီႇ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃး ပွၵ်ႉ 4 ပွၵ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းတႅၵ်ႉၵလ
ဝဵင်းတႅၵ်ႉၵလ (သက္ကလမြို့ ; Thet Ka La) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵဝ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပထဝီႇ.
မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႉႁွင်ႇ 16 တီႇၵရီႇ 55 မိတ်ႉၼိတ်ႉ 84 ၸႅၵ်ႉၵၢၼ်ႉ လႄႈ လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႉဢွၵ်ႇ 94 တီႇၵရီႇ 35 မိတ်ႉၼိတ်ႉ 32 ၸႅၵ်ႉၵၢၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႃႈယၢဝ်း တၢင်းဢွၵ်ႇတၢင်းတူၵ်း မီး (1.5) လၵ်း သေ ၼႃႈယၢဝ်း ႁွင်ႇတေႃႇၸၢၼ်း မီး (1) လၵ်းယဝ်ႉ။ ဢေႇရိယႃႇတၢင်းၵႂၢင်း မီး 6.72 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ ဝဵင်းတႅၵ်ႉၵလ ၼႆ့ မီးဝႆႉတီႈသုင် ၼႃႈပၢင်ႇလၢႆႇ (13.38)ထတ်းယဝ်ႉ။
လႅၼ်လိၼ်.
ၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝဵင်းတႅၵ်ႉၵလၼႆႉ မီးဝႆႉ ဝၢၼ်ႈၵတိတ်ႉပိၼ်ႇ လႄႈ ဝၢၼ်ႈတၵေႃးၵၼူၵ်ႉ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ဝၢၼ်ႈမႅၵ်ႉၵပိၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်းသမ်ႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းဝႆႉတင်း ဝၢၼ်ႈၶမုၼ်ႇၵၢၼ်ႇၵျီႈ သေ ၽၢႆႇႁွင်ႉသမ်ႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ဝၢၼ်ႈမုတု ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၼႃႈလိၼ်.
ဝဵင်းတႅၵ်ႉၵလၼႆ့ မီးဝႆႉ ၼႃႈလိၼ်ပဵင်း လႄႈ ႁွင်ႈၼမ်ႉမႄႈၼမ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၼမ်ႉ.
ဝဵင်းတႅၵ်ႉၵလ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵဝ ၼႆႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်တင်း ၼမ်ႉၸဵမ်း ၼမ်ႉၸိတ်ႉတွင်းသေ ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁွင်ႈၵၢမ်ႇဢွင်ႇ လႄႈ ႁွင်ႈတၢၼ်ႇတိၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ႁူမ်ႈၵၼ်တီႈဝၢၼ်ႈတယႅတ်ႉၵူင်းသေ လႆႈၶဝ်ႈတီႈ ဝဵင်းတႅၵ်ႉၵလယဝ်ႉ လုၵ်ႉတီႈႁွင်ႈသႄႇမယဝ်ႉ ၶိုၼ်းလႆၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း ၼမ်ႉပႃႇၵိူဝ် လႄႈသင်၊ လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းတႅၵ်ႉၵလယဝ်ႉ လႆႈၸူး ဝဵင်းၶယၢၼ်း ယၢၼ် (30) လၵ်းသေ လႆၶဝ်ႈၼႂ်းႁွင်ႈၸဵင်းလၢၼ်းယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁွင်ႈ၊ မႄႈၼမ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ ၵူၺ်းလႆႈၼမ်ႉ တႄႇဢဝ်ၶၢဝ်းၽူၼ် တေႃႇ ႁူဝ်လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇၵူၺ်းသေ ပေႃးဝႃႈ ထိုင်ၶၢဝ်းႁႅင်ႈမႃး ၼမ်ႉႁႅင်ႈသေ ဢဝ်ၸႂ်ႉႁဵတ်းပဵၼ်တၢင်းၵႃးျဝ်ႉ။ ပေႃးၶၢဝ်းၽူၼ်မႃး လႆႈၼမ်ႉဝၢၼ်သေ ပေႃးၶၢဝ်ႈမႆႈမႃးတႄႉ လုၵ်ႉတီႈႁွင်ႈၸဵင်းလၢၼ်း (30)လၵ်းၼၼ်ႉသေ မီးသၢႆငၢႆ ၸၢင်ႈလႆႈၼမ်ႉဝၢၼ်ယဝ်ႉ။
ၾိင်ႈၾႃႉ.
ဝဵင်းတႅၵ်ႉၵလၼႆႉ မီးၾိင်ႈၾႃႉမႆႈႁွၼ်ႉမိုၵ်းယမ်းသေ တၢင်ႉလူမ်းမႆႈ ဢၼ်သုင်သုတ်းၼႆႉ မီး (40 C) သေ တၢင်ႉလူမ်းမႆႈ ဢၼ်တႅမ်ႇသုတ်းၼႆႉ မီး (14 C)ယဝ်ႉ။
တူၼ်ႈမႆႉ ၸိူဝ်းဢွၵ်ႇသၽႃႇဝ.
တီႈဝဵင်းတႅၵ်ႉၵလၼႆႉ မီးဝႆႉ တူၼ်ႈမႆႉၸိူဝ်းဢၼ်ဢွၵ်ႇသၽႃႇဝမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ မႆႉၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇ၊ တူၼ်ႈမႆႉၺွင်ႇ၊ တူၼ်ႈသပေႇ၊ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇဢုၼ်၊ တူၼ်ႈထၢၼ်၊ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇမူင်ႈ၊ တူၼ်ႈၸဵင်ႇပၢၼ်း၊ တူၼ်ႈမွၵ်ႇၸလီ၊ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႅင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽူႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်.
 - မျိၼ်ႇဢွင်ႇ(ၸၢႆးငဝ်း)
 - မူဝ်ႉမူဝ်ႉမျိၼ်ႇဢွင်ႇ (ၼၢင်းငဝ်း)
 - ၼေႇမိၼ်း (ၸၢႆးငဝ်း)
ဝဵင်းဢိၼ်းတၵေႃႇ
ဝဵင်းဢိၼ်းတၵေႃႇ (အင်းတကော်မြို့ ; Inn Ta Kaw) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢိၼ်းတၵေႃႇ ၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ၸိုဝ်ႈမွၼ်း ဢိၼ်ႇတၵွင်ႇ (သဵင်ဢွၵ်ႇ ဢၢၼ်းတၵေႃး) သေ လူင်းပဵၼ်မႃးသေ ဢၢၼ်း ၼႆႉ ပဵၼ် တၵေႃးၼႆႉ ပဵၼ် ၵႄးၼမ်ႉၼႆႉသေ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ၼွင်ၵႄးၼမ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ဢိၼ်းတၵေႃႇ ၸူး ဝဵင်းၵဝ ၼႆႉ ဢဝ်တၢင်းၵႃးသေ သိုပ်ႇၵၢႆႇဝႆႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းဢိၼ်းမ
ဝဵင်းဢိၼ်းမ (အင်းမမြို့ ; Inma) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႄးၵူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပဵၼ် ဝၢၼ်ႈဢိၼ်းမပွတ်းဢွၵ်ႇ တီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႄးၵူင်းသေ ထိုင် ပီ 2016 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇယုၵ်ႉပဵၼ် ဝဵင်းမႃးယဝ်ႉ။
ဝဵင်းဢုသျိတ်ႉပိၼ်ႇ
ဝဵင်းဢုသျိတ်ႉပိၼ်ႇ (ဥသျှစ်ပင်မြို့ ; Oke Shit Pin) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပၢၼ်းတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ (ထားဝယ်မြို့နယ် ; Dawei Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဝဵင်းထဝႄႇ လႄႈ ဝဵင်းမႅတ်ႉတႃႇသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းထဝႄႇယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း (လောင်းလုံးမြို့နယ် ; Launglong Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းလွင်းလူင်းယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်းၼႆႉ တင်း ဝဵင်းထဝႄႇသေ ၵႆယၢၼ်ၵၼ် မွၵ်ႈ 18 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းလွင်းလူင်း
ဝဵင်းလွင်းလူင်း (လောင်းလုံးမြို့ ; Launglong) ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ပွတ်းတႂ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၵုၼ်ပႅၼ် ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်းၵႄႈ ပၢၵ်ႇၵႂၢင်ႈမႄႈၼမ်ႉထဝႄႇ လႄႈ ဢၢဝ်ႇပၢင်ႇလၢႆႇပင်းၵလႃး၊ ပၢင်ႇလၢႆႇၵပ်ႉပလီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းလွင်းလူင်းၼႆ့ မီးဝႆႉတီႈ လုၵ်ႉဢဝ်တီႈၵၢင်ၵုၼ်ပႅၼ် တႄႇဢဝ် တီႈပၢႆႇပၢၵ်ႈၵႂၢင်ႈမႄႈၼမ်ႉ ယၢၼ် 20 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပဵၼ်ပွတ်းၵုၼ်လႄႈ ၵွင်းလွႆဢမ်ႇပေႃးၼမ်။ ၵၢၼ်ပိူင်လူင် ၸိူဝ်းၵူၼ်းယူႇသဝ်းၶဝ် ႁဵတ်းတႄႉ ပဵၼ် ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယဝ်ႉ။ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်း လႅမ်ႈၾႆး ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ လႅမ်ႈၵၺိၼ်ႇ ဢၼ်ဢဝ် မၼ်းၵၺိၼ်ႇသေ ႁဵတ်းၼၼ်ႉတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ သၢတ်ႇၵျၢမ်းၵေႃး ၽွတ်ႈယဝ်ႈ။ တီႈဝၢၼ်ႈၸိတ်ႉပျႄး ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်းၼၼ်ႉ ႁုင်ၵိူဝ်ယဝ်ႈ။ ၵၢၼ်ငၢၼ်း ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈတႄႉ ပဵၼ် ၵၢၼ်တမ်ႇငႃႈယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၸိူဝ်းယူႇတီႈၼိူဝ်ဝဵင်း ၼႆႉ မီးယူႇ 5,334 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ လွင်းလူင်းၼႆႉ မိူဝ်ႈ ပီ 1901 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ် ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းယူႇသဝ်း မီး 1461 ၵေႃႉၵူၺ်း။ တင်းပၢၵ်ႇမႄႈၼမ်ႉထဝႄႇသေ ယၢၼ်ၵၼ် 20 လၵ်းၼႆႉၵူၺ်း။ 
ၽူႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်.
ၸႃႇတိလွင်းလူင်း
 - ၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင်ပထူး (ဝၢၼ်ႈလေးသုၼ်းၶၢၼ်ႇ)
 - မေႃမိုဝ်း ဢူးႁၢၼ်ႇတိၼ်ႇ (ဝၢၼ်ႈၺိၼ်းမေႃႇ)
 - မွင်ႇမုၼ်ႇၼွႆႇ (သူၺ်ႇဝႄႇ)
ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း (သရက်ချောင်းမြို့နယ် ; Thayetchaung Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်းယဝ်ႉ။
ဢုၸ်ꧡုၶၼ်ꩦိၵၻႃယိၵႃဝတ်ထု (2)၊ ၼၢင်းၽီလူႇလႅမ်ႈဢွႆႈ
13-ဢုၸ်ꧡုၶၼ်ꩦိၵၻႃယိၵႃဝတ်ထု (2)၊ ၼၢင်းၽီလူႇလႅမ်ႈဢွႆႈ.
 - 426။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
 - 427။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်း တူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
 - 428 ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 429။ ၶႃႈၼၢင်းယၢမ်ႈလႆႈလူႇတၢၼ်း လႅမ်ႈဢွႆႈ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်မႃး တုင်းသွမ်း ၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ပ။
တိမ်ၿရုသၵၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (3)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇတၢၼ်း မၢၵ်ႇတတ်းတဝ်ႇ
14- တိမ်ၿရုသၵၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (2)၊ ၼၢင်းၽီလူႇလႅမ်ႈဢွႆႈ.
 - 434။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
 - 435။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်း တူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
 - 436 ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 437။ ၶႃႈၼၢင်းယၢမ်ႈလႆႈလူႇတၢၼ်း မၢၵ်ႇတတ်းတဝ်ႇ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်မႃး တုင်းသွမ်းၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ပ။
ၵၵ်ၵႃရိၵၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (4)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇတၢၼ်း တႅင်ၸိင်
15- ၵၵ်ၵႃရိၵၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (4)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇတၢၼ်း တႅင်ၸိင်.
 - 442။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
 - 443။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်း တူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
 - 444 ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 445။ ၶႃႈၼၢင်းယၢမ်ႈလႆႈလူႇတၢၼ်း တႅင်ၸိင်(တၶႂႃးငသိတ်ႉ) တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်မႃးတုင်းသွမ်းၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ပ။
ဢေꩮႃၵုၵၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (5)၊ ၼၢင်းၽီလူႇ တႅင်သင်ႉ
16- ဢေꩮႃၵုၵၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (5)၊ ၼၢင်းၽီလူႇ တႅင်သင်ႉ.
 - 450။ င်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
 - 451။ ပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်း တူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
 - 452။ ပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 453။ ၶႃႈၼၢင်းယၢမ်ႈလႆႈလူႇတၢၼ်း တႅင်သင်ႉ(တၶႂႃးငၵျွင်ႇ) တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်မႃး တုင်းသွမ်းၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ပ။
ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ (ရေဖြူမြို့နယ်၊ Yabyu Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းယေႇၽျူႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝဵင်းယေႇၽျူႇ (ရေဖြူမြို့ ; Yebyu) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ပွတ်းတႂ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇၼိူဝ် ဝဵင်းထဝႄႇ ယၢၼ်မွၵ်ႈ 10 လၵ်းၼၼ်ႉသေ မီးတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၼမ်ႉထဝႄႇယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇၼႆ့ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်တူၵ်း ၽၢႆႇႁွင်ႇသုတ်း တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇသေ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် မီး 1582 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ မီးၼႃႈလိၼ်ပူႇၵႄႇ 35 ဢၼ်ယဝ်ႉ။ ယေႇၽျူႇၼႆႉ မိူဝ်ႈပီ 1901 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈလူင် ဢၼ်မီးၵူၼ်း 269 ၵေႃႉၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 4,744 ၵေႃႉ ယဝ်ႉ။ တီႈဝၢၼ်ႈၼပူးလႄႇ ဢၼ်မီးႁိမ်း ဝဵင်းယေႇၽျူႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၸၢၵ်ႈတေႃႇပုတ်ႉထ သူႇၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇၼႆႉ ပဵၼ်ထုင်ႉ ဢၼ်ၵမ်ႉလင်တွၼ်ႈတႃႇ ဝဵင်းထဝႄႇ ထုင်ႉၼိုင်ႈသေ ဢွၵ်ႇၶဝ်ႈသၢၼ်၊ မႆႉသၵ်း လႄႈ ၶူဝ်းႁေႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ငၢၼ်းပိူင်လူင် တီႈထုင်ႉၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်သွမ်ႈၶဝ်ႈယဝ်ႉ။ တီႈထၢင်ၶုတ်းၶူဝ်းႁေႈ တီႈထုင်ႉယေႇၽျူႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢွၵ်ႇၶူဝ်းႁေႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ဝလ်လိၽလၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (6)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇမၢၵ်ႇပၵ်ႉ
17- ဝလ်လိၽလၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (6)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇမၢၵ်ႇပၵ်ႉ.
 - 458။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
 - 459။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်း တူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
 - 460။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 461။ ၶႃႈၼၢင်းယၢမ်ႈလႆႈလူႇတၢၼ်း မၵ်ႇပၵ်ႉ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်မႃး တုင်းသွမ်းၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ပ။
ၽႃရုသၵၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (7)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇတရေႃႇ
18- ၽႃရုသၵၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (7)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇတရေႃႇ.
 - 466။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
 - 467။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်း တူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
 - 468။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 469။ ၶႃႈၼၢင်းယၢမ်ႈလႆႈလူႇတၢၼ်း တရေႃႇ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်မႃး တုင်းသွမ်း ၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ပ။
ႁတ်ထပ်ပတႃပၵၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (8)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇမေႃႈၽႆး
19- ႁတ်ထပ်ပတႃပၵၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (8)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇမေႃႈၽႆး.
 - 474။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
 - 475။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်း တူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
 - 476။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 477။ ၶႃႈၼၢင်းယၢမ်ႈလႆႈလူႇတၢၼ်း မေႃႈၽႆး တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်မႃး တုင်းသွမ်း ၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ပ။
ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းၸု
ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းၸု (ကျွန်းစုမြို့နယ် ; Kyunsu Township) (ဢမ်ႇၼၼ် ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်းမေႃႇ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵျုၼ်းၸုယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းမီး ၽၢႆႇတူၵ်း၊ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း၊ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း ဝဵင်းမျဵၵ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ပွတ်းတွၼ်ႈၵမ်ႉၼမ် တီႈ မျဵၵ်ႉၵျုၼ်းၸု ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆ့ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းၸုယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၵျုၼ်းၸုၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၵုၼ်ၵၢၼ်းမေႃႇ၊ မီးဝႆႉတီႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း ဝဵင်းမျဵၵ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တီႈၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းၸုၼႆႉ ၵုၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉသႅၼ်းၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းသေ ၵုၼ်တင်းသဵင်ႈ မီးမွၵ်ႈ 800 ၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်း Geography of South Tenasserim and Mergui archipelago by Mr. H.L Chhibber ၼၼ်ႉဝႃႈဝႆႉတႄႉ ၵုၼ်တင်းသဵင်ႈ မီး 900 ပၢႆၼႆယဝ်ႉ။ ၵုၼ်ၵတၢၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၵုၼ်ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ တီႈ မျဵၵ်ႉၵျုၼ်းၸုၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈမီး 170 လွၵ်းလၵ်းၼၼ်ႉသေ မီးဝႆ့ ၽၢႆႇတူၵ်းဝဵင်းမျဵၵ်ႉ ယၢၼ်မွၵ်ႈ 10 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵုၼ်ဢၼ်ယႂ်ႇထူၼ်ႈသွင်ၼႆႉ ပဵၼ် ၵုၼ်ၵႅတ်ႉတရိၼ်းသေ ပႃႇထိူၼ်ႇႁူမ်ႇဝႆႉသေ တီႈၽင်ႇၼမ်ႉၼၼ်ႉ မီးပႃႇလမုယဝ်ႉ။ ၵုၼ်တၢင်ႇၸိူဝ်း ဢၼ်လိုဝ်းလင်တႄႉ -
 - ၵုၼ်လၢၼ်ႇပိ
 - ၵုၼ်လႅတ်ႉၸုတ်ႉဢေႃႇ
 - ၵုၼ်ပျိၼ်ႇၸၵု
 - ၵုၼ်တယေႃးတႁၢၼ်ႇ
 - ၵုၼ်ၵုၼ်းတီး
သၢႆပိုၼ်း.
ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းၸုၼႆႉ လႆႈၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇ တီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1990 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵျုၼ်းၸု
ဝဵင်းၵျုၼ်းၸု ဢမ်ႇၼၼ် ဝဵင်းၵၢၼ်းမေႃႇ (ကျွန်းစုမြို့ ; Kyunsu) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢွၼ်ႇဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်မီး တီႈ မျဵၵ်ႉၵျုၼ်းၸု ပွတ်းၸၢၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းၸု၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ တီႈၼိူဝ်ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၵုၼ်ၵၢၼ်းမေႃႇ၊ တီႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း ဝဵင်းမျဵၵ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ (မြိတ်မြို့နယ် ; Myeik Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမျဵၵ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းပလေႃး
ၸႄႈဝဵင်းပလေႃး (ပုလောမြို့နယ် ; Palaw Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းပလေႃးၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃး ဝဵင်းပလ၊ ဝဵင်းပလေႃး လႄႈ ဝဵင်းပလွၵ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပလေႃးယဝ်ႉ။
ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆ မိူဝ်ႈပီ 2011 ၼၼ်ႉသေ တီႈၸႄႈဝဵင်းပလေႃးၼႆႉ မီးႁူင်းယႃၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၵူႇၶဝ်ႈ 50 ၼၼ်ႉ ဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ ႁူင်းယႃဢိူင်ႇ ဢၼ်ၵူႇၶဝ်ႈ 16 ၼၼ်ႉ 16 ဢၼ်၊ ႁွင်ႈပၢႆးယူႇလီ မႄႈ လႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ ႁွင်ႈပၢႆးယူႇလီႇၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ ႁွင်ႈပၢႆးယူႇလီဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ ႁူၵ်းဢၼ်လႄႈ ႁွင်ႈပၢႆးယူႇလီၽႄဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ မီး 15 ဢၼ်ယဝ်ႉ။
ဝဵင်းပလေႃး
ဝဵင်းပလေႃး (ဝဵင်းပလေႃး ; Palaw) ၼႆ့ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းပလေႃး ဢၼ်ပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းတူၵ်း ၽၢႆႇႁွင်ႇသုတ်း တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တင်း ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇသေ လႅၼ်လိၼ် ဢိူပ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းပလေႃးၼႆႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပဵၼ်ဢိူင်ႇဢွၼ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈၵူၺ်းသေတႃႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်း ၶူဝ်းႁေႈ ႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးသေ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈသုင်မႃးသေ ပဵၼ်မႃး ၸႄႈဝဵင်းယူႇယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈဝဵင်းပလေႃးၼႆႉ မီး 1151 လွၵ်းလၵ်းသေ ပဵၼ်ဝဵင်းၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ဢၼ်မီး ၽၢႆႇၸၢၼ်း ၼမ်ႉပလေႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ပႃႇထိူၼ်ႇၼႃ လႄႈ ဢၼ်ၵွင်းလွႆၼမ်လိူင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ႁူဝ်တီးၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ မိူဝ်ႈမွၵ်ႈ ပီ 1840 ၼၼ်ႉ တီႈဝၢၼ်ႈပလေႃးၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း မွၵ်ႇ 2000 ၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1865 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်တႃႈႁိူဝ်း ဢၼ်လုၵ်ႉ မေႃႇလမႅင်ႇသေ သွင်ဝူင်ႈၸင်ႇမႃးၼိုင်ႈပွၵ်ႈၼၼ်ႉ မႃးသိူၵ်ႈယဝ်ႉ။ ၼႃႈလိၼ်ပူႇၵႄႇဢုပ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးမွၵ်ႈ (30)ၼၼ်ႉသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆ ပီ 2014 ၼၼ်ႉ မီးယူႇ 18,936 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပလေႃး (ပုလေႃး) ၼႆႉ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်း ပသျူး (မလေး)သေ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ၵုၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းပသျူးၶဝ် ယူႇသဝ်းသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵုၼ်ႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႆႉဝႃႈ ပုလေႃးၵျၢၼ်ႇၵိတ်ႉ၊ ပုလေႃးတုၼ်ႇတုၼ်ႇ (ပလူင်းတူင်းတူင်း)၊ ပုလေႃးယေႇမီးယ၊ ပုလေႃးပႃႇလီ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈဢပုမ်ႇဝႃး ၽီလူးၸိူဝ်းယူႇသဝ်းတီး ၵုၼ်ၽီလူးၼၼ်ႉ ဝၢႆးမႃး ၶၢႆႉမႃးတီႈ ပလေႃးသေ မႃးပၵ်းႁၢင်ႈႁေႃ တီႈဝၢၼ်ႈၼၢၼ်းတွင်ႇၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။
ဝၢႆးပၢၼ်ပူးၵမ်ႇၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၶုၼ်ထႆး ဢၼ်တႄႇဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇၼၼ်ႉ ၽွင်းမိူဝ်ႈတင်ႈဝဵင်းၼၼ်ႉ သႂ်ႇပႃး ဝဵင်းၵႅမ်သေယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်းထႆၶဝ် ၽွင်းငမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၢၼ်တွင်ႇငူႇ လႄႈ ပၢၼ်ၵူင်းပွင်ႇၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ဢၼ်ၶုၼ်မၢၼ်ႈၶဝ်ႈ ပိူင်ႇသေတႃႉ ၵူၺ်းပဵၼ်ဝဵင်း လတ်းၵႂႃႇလတ်းမႃး ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵၢၼ်သိုၵ်းၼၼ်ႉၵူၺ်း။
ဝဵင်းပလေႃး ၼႆႉ မီးဝႆႉၼိူဝ် တၢင်းၵႃး ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းထဝႄႇ ၵႂႃႇ ဝဵင်းမျဵၵ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းထဝႄႇ ၵႆယၢၼ် 92 လၵ်းသေ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းမျဵၵ်ႉၼႆ ၵႆယၢၼ် 56 လၵ်းယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပလေႃးၼႆႉ ယွၼ်ႉမီးဝႆႉတီႈ ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇလႄႈ တင်း ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ၊ ဝဵင်းမျဵၵ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ ၸၢင်ႈဢဝ် ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးသေ ၵႂႃႇမႃးလႄႈ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈတွၼ်ႈတႃႇ ၵၢၼ်ၵႃႉၵၢၼ်ၶၢႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ဢွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇသၢႆလူမ်းၼၼ်ႉ လႆႈတႄႇတင်ႈမိူဝ်ႈပီ 1898 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ တီႈၶူဝ်းႁေႈဢွၵ်ႇလႄႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်းၶူဝ်းႁေႈ လႄႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၸမ်ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇလႄႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်း လွင်ႈႁုင်ၵိူဝ်၊ လွင်ႈၺွပ်းပႃ သေဢမ်ႇၵႃး ၵၢၼ်ငၢၼ်း ပႃၼဝ်ႈ၊ ပႃႁႅင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁုၼ်ႈမုၼ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီးၸၢၵ်ႈတေႃႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈလွႆၸၢၵ်ႈတေႃႇၵပႃႇလႃႉ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇၸၢၼ်းဝဵင်းပလေႃး ယၢၼ် 12 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ (ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ; Tanintharyi Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇယဝ်ႉ။
ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း
ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း (ကော့သောင်းခရိုင် ; Kawthaung District) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်းၼႆႉ မီး 221,277ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း.
ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်းၼႆႉ မီးၼင်ႇ ၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
 - ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉတွင်း
 - ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉတွင်း
ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉတွင်း (ကော့သောင်းမြို့နယ် ; Kawthaung Township ; เกาะสอง) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉတွင်းၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဝဵင်းၵေႃႉတွင်း လႄႈ ဝဵင်းၶမွၵ်ႉၵျီး ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵေႃႉတွင်းယဝ်ႉ။
သႃၵမုꩨ်ꩩိၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (9)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇၽၵ်းၼိုင်ႈၵမ်
20- သႃၵမုꩨ်ꩩိၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (9)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇၽၵ်းၼိုင်ႈၵမ်.
 - 482။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
 - 483။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်း တူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
 - 484။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 485။ ၶႃႈၼၢင်းယၢမ်ႈလႆႈလူႇတၢၼ်း ၽၵ်းမွၵ်ႈၵမ်ၼိုင်ႈ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်မႃး တုင်းသွမ်း ၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ပ။
ပုပ်ၽၵမုꩨ်ꩩိၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (10)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇမွၵ်ႇၼိုင်ႈၵမ်
21- ပုပ်ၽၵမုꩨ်ꩩိၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (10)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇမွၵ်ႇၼိုင်ႈၵမ်.
 - 490။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
 - 491။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်း တူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
 - 492။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 493။ ၶႃႈၼၢင်းယၢမ်ႈလႆႈလူႇတၢၼ်း မွၵ်ႇမွၵ်ႈၵမ်ၼိုင်ႈ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်မႃး တုင်းသွမ်း ၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ပ။
မူလၵၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (11)၊ ၼၢင်းၽီလူႇ တၢင်းၵိၼ်ႁၢၵ်ႈမႆႉ
22- မူလၵၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (11)၊ ၼၢင်းၽီလူႇ တၢင်းၵိၼ်ႁၢၵ်ႈမႆႉ.
 - 498။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
 - 499။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်း တူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
 - 500။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 501။ ၶႃႈၼၢင်းယၢမ်ႈလႆႈလူႇတၢၼ်း (တၢင်းၵိၼ်)ႁၢၵ်ႈမႆႉ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်မႃး တုင်းသွမ်း ၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ပ။
ၼိမ်ၿမုꩨ်ꩩိၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (12)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇယွတ်ႈမႆႉသလဵင်း
23- ၼိမ်ၿမုꩨ်ꩩိၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (12)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇယွတ်ႈမႆႉသလဵင်း.
 - 506။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
 - 507။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်း တူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
 - 508။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 509။ ၶႃႈၼၢင်းယၢမ်ႈလႆႈလူႇတၢၼ်း ယွတ်ႈမႆႉသလဵင်း(တမႃႇ)မွၵ်ႈၵမ်ၼိုင်ႈ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်မႃး တုင်းသွမ်း ၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ပ။
ဢမ်ၿၵၺ်ꩡိၵၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (13)၊ ၼၢင်းၽီ ယၢမ်ႈလူႇ ၼမ်ႉထူဝ်ႇသွၵ်းသူမ်ႈ
24- ဢမ်ၿၵၺ်ꩡိၵၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (13)၊ ၼၢင်းၽီ ယၢမ်ႈလူႇ ၼမ်ႉထူဝ်ႇသွၵ်းသူမ်ႈ.
 - 474။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
 - 475။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်း တူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
 - 476။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 477။ ၶႃႈၼၢင်းယၢမ်ႈလႆႈလူႇတၢၼ်း မေႃႈၽႆး တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်မႃး တုင်းသွမ်း ၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ပ။
ၻေႃၼိၼိမ်မꩡ်ꩡၼိၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (14)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇၼမ်ႉမၼ်းငႃး
25- ၻေႃၼိၼိမ်မꩡ်ꩡၼိၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (14)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇၼမ်ႉမၼ်းငႃး.
 - 522။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
 - 523။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်း တူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
 - 524။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 525။ ၶႃႈၼၢင်းယၢမ်ႈလႆႈလူႇတၢၼ်း ၼမ်ႉမၼ်းငႃး တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်မႃး တုင်းသွမ်း ၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ပ။
ၵႃယၿၼ်ꩪၼၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (15)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇတၢၼ်း သၢႆႁတ်ႉဢႅဝ်
26- ၵႃယၿၼ်ꩪၼၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (15)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇတၢၼ်း သၢႆႁတ်ႉဢႅဝ်.
 - 530။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
 - 531။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်း တူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
 - 432။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 533။ ၶႃႈၼၢင်းယၢမ်ႈလႆႈလူႇတၢၼ်း သၢႆႁတ်ႉဢႅဝ် (သၢႆၶႃႇပၢၼ်း) တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်မႃး တုင်းသွမ်း ၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ပ။
ဢံသၿၻ်ꩪၵၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (16)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇတၢၼ်းၽႅၼ်ႇပၢတ်ႈမႃႇ
27- ဢံသၿၻ်ꩪၵၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (16)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇတၢၼ်းၽႅၼ်ႇပၢတ်ႈမႃႇ.
 - 538။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
 - 539။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်း တူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
 - 540။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 541။ ၶႃႈၼၢင်းယၢမ်ႈလႆႈလူႇတၢၼ်း ၽႅၼ်ႇပၢတ်ႈမႃႇ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်မႃး တုင်းသွမ်း ၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ပ။
ဢႃယေႃၵပꩦ်ꩦၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (17)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇတၢၼ်းၽႅၼ်ႇဝဵၼ်း
24- ဢမ်ၿၵၺ်ꩡိၵၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (13)၊ ၼၢင်းၽီ ယၢမ်ႈလူႇ ၼမ်ႉထူဝ်ႇသွၵ်းသူမ်ႈ.
 - 546။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
 - 547။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်း တူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
 - 548။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 549။ ၶႃႈၼၢင်းယၢမ်ႈလႆႈလူႇတၢၼ်း ၽႅၼ်ႇဝဵၼ်း တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်မႃး တုင်းသွမ်း ၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ပ။
ဝိꩪူပၼၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (18)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇဝီးသီႇၸဵင်ႇ
29- ဝိꩪူပၼၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (18)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇဝီးသီႇၸဵင်ႇ.
 - 554။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
 - 555။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်း တူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
 - 556။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 557။ ၶႃႈၼၢင်းယၢမ်ႈလႆႈလူႇတၢၼ်း ဝီးသီႇၸဵင်ႇ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်မႃး တုင်းသွမ်း ၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ပ။
တႃလဝၼ်ꩦၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (19) ၼၢင်းၽီ လူႇတၢၼ်းဝီးထၢၼ်
30- တႃလဝၼ်ꩦၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (19)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇတၢၼ်းဝီးထၢၼ်.
 - 562။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
 - 563။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်း တူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
 - 564။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - 565။ ၶႃႈၼၢင်းယၢမ်ႈလႆႈလူႇတၢၼ်း ဝီးထၢၼ် တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်မႃး တုင်းသွမ်း ၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ပ။
ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း (ဘုတ်ပြင်းမြို့နယ် ; Bokpyin Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်းၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ဝဵင်းပျီႇၵျီးမၢၼ်ႇတႅင်ႇ လႄႈ ဝဵင်းၵရသူႇရိ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်းယဝ်ႉ။
ဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း (ဘုတ်ပြင်းမြို့ ; Bokpyin) ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ပွတ်းတႂ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇတၼိၼ်းတႃႇယီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ဝဵင်းၼႆႉ မီး 2371 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။
တီႈၸႄႈဝဵင်းတင်းဢၼ်ၼႆႉ ထိူၼ်ႇလွႆၼမ်လိူင်ႇသေ တီႈၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇၼၼ်ႉ မီးထိူၼ်ႇလမုဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇၼႆ့ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ် ၵုၼ်တိုၼ်ႈလႄႈ ႁိူင်းသၢင်းၽေႃးလူင် ဢမ်ႇၸၢင်ႈၶဝ်ႈၸူးလႆႈ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးဢွၼ်ႇၼၼ်ႉၵူၺ်း ၸၢင်ႈၶဝ်ႈၸူးလႆႈ ဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်းယဝ်ႉ။ တီႈၼမ်ႉသႂ် ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းၵႄႈၵုၼ် ဢၼ်ပႃႇမႆႉၼႃ ဢၼ်မီးယၢၼ်ၵႆတင်း ဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း မွၵ်ႈ 40 လၵ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈ လမ်ႁႃပလႄးယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇၸၢၼ်း ၸမ်ဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်းၼၼ်ႉ မီးမေႃႇႁဵၵ်ႇသေ မီးတၢင်းလိၼ် ထိုင်တီႈထုင်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈသၢႆတၢင်းၼမ်ႉ ငၢႆႈငႅမ်ႈလႄႈ သၢႆတၢင်းလိၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးၸႂ်ႉမႅၼ်ႈ။ တီႈၸွမ်းသၢပ်ႇၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ လႄႈ မလေး (ပသျူး) ၶဝ်ယူႇသဝ်းသေ ၸွမ်းသၢပ်ႇမႄႈၼမ်ပ ဢၼ်တူၵ်းၽၢႆႇၼႂ်းၼၼ်ႉတႄႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းထႆးၶဝ်ယူႇသဝ်းသေ တီႈၼိူဝ်လွႆၼႆႉ ယၢင်းၶဝ်ယူႇသဝ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈထႆးၶဝ် ပိူင်ႇထုင်ႉမျဵၵ်ႉၼၼ်ႉ ꧤူၵ်ႉပျိၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈထိုင်တီႈမႃးသေတႃႉ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ဢမ်ႇပေႃးၵိုၼ်းယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းတီႈၼိူဝ် ဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်းၼႆႉ မီး 5,384 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ꧤူၵ်ႉပျိၼ်းၼႆႉပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်လိုဝ်းလင်မႃး မိူဝ်ႈ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 16 ၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝႆႉ ဝၢၼ်ႈလူင် ဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဢွၵ်ႇၶူဝ်းႁေႈႁဵၵ်ႇယဝ်ႉ။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းတၢင်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶႄႇၶဝ် ၶုတ်းထၢင်ႈႁဵၵ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1912 ၼၼ်ႉ တီႈ ꧤူၵ်ႉပျိၼ်းၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 800 ၵေႃႉၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵရသူႇရိ
ဝဵင်းၵရသူႇရိ ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းၽႄဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ပွတ်းတႂ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵလဵင်ႇဢွင်ႇ
ဝဵင်းၵလဵင်ႇဢွင်ႇ (ကလိန်အောင်မြို့ ; Kaleinaung Subtownship) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်းၽႄ ဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ပွတ်းတႂ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵလဵင်ႇဢွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ႁိမ်းၽင်ႇၽၢႆႇတူၵ်း ႁင်း ၼမ်ႉထဝႄႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈႁိမ်းၸမ်ၵလဵင်ႇဢွင်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ဝဵင်းၵဝ်ႇဢွင်ႇသႃႇဝတီႇ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ၵွင်းလွႆလꧦင် ဢၼ်မီးၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉၽြႃးႁႃႈသူႇယဝ်ႉ။ တီႈၵလဵင်ႇဢွင်ႇၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၶုတ်းလႆႈ ၶႅပ်းႁိၼ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ဢၼ်ပႃးဝႆႉၶႂၢင်ႇၼၢတ်ႈၶၢတ်ႈ လႄႈ တွၼ်ႈတႃႇ ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းပိုၼ်းၵဝ်ႇၵႄႇၶဝ်တႄႉ ပဵၼ်တိုဝ်ႉတၢင်းလီ တွၼ်ႈတႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၶမွၵ်ႉၵျီး
ဝဵင်းၶမွၵ်ႉၵျီး (ခမောက်ကြီးမြို့ ; Khamaukkyi) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်းၽႄ ဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ပွတ်းတႂ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းပလ
ဝဵင်းပလ (ပလမြို့ ; Pala) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပလေႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ပွတ်းတႂ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပလေႃးသေ ထိုင် ပီ 2016 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ လႆႈထုၵ်ႇယုၵ်ႉပဵၼ် ၸၼ်ႉ ဝဵင်း မႃးယဝ်ႉ။
ဝဵင်းပလွၵ်ႉ
ဝဵင်းပလွၵ်ႉ (ပလောက်မြို့ ; Palauk) ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်း ဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပလေႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ပွတ်းတႂ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းတင်းသဵင်ႈ တီႈ ၸႄႈဝဵင်းၽႄပလွၵ်ႉ ၼႆႉ မီး 36,554 ၵေႃႉသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းပလွၵ်ႉၼႆႉ မီး 6,176 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်း.
 - "Palauk Map — Satellite Images of Lanywa" Maplandia World Gazetteer
ဝဵင်းပျီႇၵျီးမၢၼ်ႇတႅင်ႇ
ဝဵင်းပျီႇၵျီးမၢၼ်ႇတႅင်ႇ (ပြည်ကြီးမဏ္ဍိုင်မြို့) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ပွတ်းတႂ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းမႅတ်ႉတႃႇ
ဝဵင်းမႅတ်ႉတႃႇ (မေတ္တာမြို့ ; Myitta Subtownship) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်းၽႄ ဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ပွတ်းတႂ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ
ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ (ပုသိမ်ခရိုင် ; Pathein District) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ၼႂ်းၵႃႈ ၸႄႈတွၼ်ႈ 6 ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ ပွတ်းတႂ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇၼႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမဢူႇပိၼ်ႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်း မီး ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ လႄႈ ပၢင်ႇလၢႆႇပင်းၵလႃး၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း ၸမ်ႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ပၢင်ႇလၢႆႇၵပ်ႉပလီႇ ယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇၼႆႉ မီး 4208.42 လွၵ်းလၵ်း (10,900 လွၵ်းၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ) သေ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မိူဝ်ႈပီ 2014 ၼၼ်ႉသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 1,627,586 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း.
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇၼၼ်ႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
 - ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇ
 - ဝဵင်းပတဵင်ႇ
 - ဝဵင်းသူၺ်ႇတွင်ႇယၢၼ်ႇ
 - ဝဵင်းငူၺ်ႇသွင်ႇ
 - ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႇၵျီးထွင်ႉ
 - ဝဵင်းၵၢၼ်ႇၵျီးထွင်ႉ
 - ၸႄႈဝဵင်းတႃႇပွင်း
 - ဝဵင်းတႃႇပွင်း
 - ၸႄႈဝဵင်းငပုတေႃး
 - ဝဵင်းငပုတေႃး
 - ဝဵင်းငယူၵ်ႉၵွင်း
 - ဝဵင်းႁၢႆးၵျီးၵျုၼ်း
 - ၸႄႈဝဵင်းၵျူင်ႇပျေႃႇ
 - ဝဵင်းၵျူင်ႇပျေႃႇ
 - ၸႄႈဝဵင်းယေႇၵျီႇ
 - ဝဵင်းယေႇၵျီႇ
 - ဝဵင်းငတၢႆးၶျွင်း
 - ၸႄႈဝဵင်းၵျွင်းၵူင်း
 - ဝဵင်းၵျွင်းၵူင်း
ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇ
ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇ (ပုသိမ်မြို့နယ် ; Pathein Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပတဵင်ႇယဝ်ႉ။
လွင်ႈၵူၼ်းယူႇသဝ်း.
တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၼႆႉ ဝၢၼ်ႈ မီး 236 ဝၢၼ်ႈသေ ဢိူင်ႇ ၶဝ်ႈပႃး 60 ဢိူင်ႇယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႇၵျီးထွင်ႉ
ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႇၵျီးထွင်ႉ (ကန်ကြီးထောင့်မြို့နယ် ; Kangyidaunt Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵၢၼ်ႇၵျီးထွင်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းသူၺ်ႇတွင်ႇယၢၼ်ႇ
ဝဵင်းသူၺ်ႇတွင်ႇယၢၼ်ႇ (ရွှေသောင်ယံမြို့ ; Shwetaungyan) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇၶျွင်းတႃႇသေ ၵႆယၢၼ် မွၵ်ႈ ပႅတ်ႈလၵ်းၼၼ်ႉသေ တီႈမၼ်းၵေႃႈ မီးဝႆႉ ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ဢၼ်ႁၢင်ႈလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းငူၺ်ႇသွင်ႇ
ဝဵင်းငူၺ်ႇသွင်ႇ (ငွေဆောင်မြို့ ; Ngwesaung) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီး ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇငူၺ်ႇသွင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵၢၼ်ႇၵျီးထွင်ႉ
ဝဵင်းၵၢၼ်ႇၵျီးထွင်ႉ (ကန်ကြီးထောင့်မြို့ ; Kangyidaung) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႇၵျီးထွင်ႉ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ ပွတ်းတႂ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းတႃႇပွင်း
ၸႄႈဝဵင်းတႃႇပွင်း (သာပေါင်းမြို့နယ် ; Thabaung) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်ႈပၵ်းလုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတႃႇပွင်းယဝ်ႉ။
ဝဵင်းတႃႇပွင်း
ဝဵင်းတႃႇပွင်း (သာပေါင်းမြို့ ; Thabaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတႃႇပွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ ပွတ်းတႂ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၽၢႆႇၶႂႃ ၼမ်ႉငဝုၼ်ႇ(ပတဵင်ႇ)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းပတဵင်ႇၵႂႃႇၽၢႆႇၸၢၼ်း ပေႃးဢဝ် ၶၢဝ်းတၢင်းၼမ်ႉဝႃႈ ၵႆယၢၼ် 25 လၵ်းယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းတႃႈႁိူဝ်း ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၼမ်ႉငဝုၼ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းၵႄႈ ဝဵင်းပတဵင်ႇ လႄႈ ဝဵင်းငတၢႆးၶျွင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈလႆႈႁွင်ႉ ဝဵင်းတႃႇပွင်း ၼႆႉ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ ဢွင်ႈတီႈဝဵင်းတႃႇပွင်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မၼ်းၸမ်ၵၼ်တင်း တိၼ်လွႆ သၼ်လွႆရၶႅင်ႇလႄႈ တူဝ်ထိူၼ်ႇၶဝ် ႁူမ်ႈၵၼ်ယူႇသဝ်းလႄႈ ၸူးႁွင်ႉၵိုၵ်းၸွမ်းၼၼ်ႉဝႃႈ တူဝ်ထိူၼ်ႇတင်းသဵင်ႈ (သားပေါင်း)ၼႆသေ ဝၢႆးမႃး ပဵၼ်တႃႇပွင်းမႃးၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၸွမ်းလူၺ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းယၢင်း ၸိူဝ်းယူႇသဝ်းႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉဝႃႈ ပေႃးဢဝ် ၽႃႇသႃႇယၢင်းဝႃႈ ႁွင်ႉဝႃႈ တေႃႇပူဝ်းသေ ပဵၼ်မႃး တႃႇပွင်းၼႆယဝ်ႉ။
တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ဝဵင်းတႃႇပွင်းၼႆႉ ၼႃႈယၢဝ်းမီး လၵ်းပၢႆၶိုင်ႈသေ ၼႃႈပွတ်း မီး ၶိုင်ႈလၵ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၵမ်ႉၼမ်တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ ၸၢဝ်းပုတ်ႉထသေ ၵူၼ်းၶိူဝ်းယၢင်း ပဵၼ်ဢၼ်ၼမ်ႉထူၼ်ႈသွင်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႃႇပွင်းလႄႈ မီးဝႆႉလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈဝဵင်းယဝ်ႉ။
တီႈဝဵင်းတႃႇပွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉလုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇပိုၼ်ႉတီႈ၊ ဢွင်ႈတပ်ႉၸုမ်းပလိၵ်ႈ၊ ႁူင်းယႃ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉသေဢမ်ႇၵႃး ႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉငဝ်ႈတေႃႇ ၸၼ်ႉသုင် မီးဝႆႉ သၢမ်ႁူင်းယဝ်ႉ။ ယူင်ႉသၢင်ႈမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ မိၼ်းၵျွင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းတႃႇပွင်းၼႆႉ မီးၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတူၵ်း မီး ငၢပ်ႇပၢင်ႇလၢႆႇပင်းၵလႃး၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ လႄႈ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းၵျွင်းၵူင်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျူင်ႇပျေႃႇ၊ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း လႄႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇၼၼ်ႉ မီး ၸႄႈတွၼ်ႈတၢၼ်ႇတွႆး တီႈ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၽႄငတၢႆးၶျွင်း တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇသေ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။
တီႈၽၢႆႇတူၵ်း ၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ငႃးလွႆ ၵွင်းလွႆၵႃႈတီႈ သၼ်လွႆရၶႅင်ႇၼႆ့ လုၵ်ႉဢဝ်တင်းၽၢႆႇႁွင်ႇသေ ၵၢႆၶဝ်ႈမႃးလႄႈ ၼႃႈလိၼ်ပဵၼ်ဢၼ်ဢမ်ႇပဵင်းဝႆႉ။ ပွတ်းၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဢၼ်မီးဝဵင်းတႃႇပွင်းၼႆႉတႄႉ ပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်တႅမ်ႇၼႃႈလိၼ်ပဵင်းယဝ်ႉ။
တီႈၼႃႈလိၼ်တႅမ်ႇ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝငေ်ႈၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈ ပဵၼ်ပိူင်လူင်သေ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉၶူၵ်ႉၸၢၵ်ႈၶဝ်ႈ မီးဝႆႉတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ထူဝ်ႇလိၼ်၊ ၵၢၼ်သူၼ်၊ ၵၢၼ်ၼွင် ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁဵတ်းယဝ်ႉ။ တီႈဢၼ်ၵိုတ်းလိူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ပႃႇထိူၼ်ႇၼႂ်းၶွပ်ႇၸိူၵ်ႈ ၼွၵ်ႈၶွပ်ႇၸိူၵ်ႈသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶူဝ်းၶွင်မႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၵုၼ် ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယဝ်ႉ။
တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းတႃႇပွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၵွင်းမူးႁၢမ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ၵႃႈတီႈ ဝၢၼ်ႈၽြႃးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈၽြႃးဢူးပွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈၽြႃးၼီႇဢူၵ်ႉသျိတ်ႉ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ပႆႇမီးၵူၼ်းၶူၼ်ႉၶႂႃႉ။ ပွႆးဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ်ပွႆးၽြႃးတွင်ႇၺူဝ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈ ငႃးလွႆသၼ်လွႆရၶႅင်ႇ ဢၼ်ၵႆယၢၼ်ၵၼ်တင်း ဝဵင်းတႃႇပွင်း ၸဵတ်းလၵ်းၼၼ်ႉသေ ပွႆးၽြႃးၼႆႉ ၸတ်းႁဵတ်းၼႂ်း လိူၼ်ႁႃႈ ၵူႈပီၵူႈပီယဝ်ႉ။
တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈဝဵင်းတႃႇပွင်းၼႆႉ မီး 781 လွၵ်းလၵ်းသေ ဢိူင်ႈၶဝ်ႈပႃး 71 ဢၼ်ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 1971 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 108,000 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ ၸၢဝ်းပုတ်ႉထ ၼမ်ႉသေပိူၼ်ႈသေ ၵူၼ်းၶိူဝ်းယၢင်း ၼမ်ထူၼ်ႈသွင်ယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းမိူင်းၼွၵ်ႈ ၶႄႇ၊ ၵလႃး ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆႉဢိတ်းဢွတ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း တႃႇၵႂႃႇမႃး ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ လႆႈၸႂ်ႉ ၼမ်ႉငဝုၼ်ႇ လႄႈ ႁွင်ႈဢွၼ်ႇႁွင်ႈယႂ်ႇတၢင်ႇၸိူဝ်းယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းငပုတေႃး
ၸႄႈဝဵင်းငပုတေႃး (ငပုတောမြို့နယ်; Ngapudaw Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းငပုတေႃးယဝ်ႉ။
ဝဵင်းငပုတေႃး
ဝဵင်းငပုတေႃး (မြန်မာနိုင်ငံ ; Ngapudaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၼမ်ႉငဝုၼ်ႇ ဢၼ်မီး ၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းပတဵင်ႇ ယၢၼ် 16 လၵ်း၊ မီးဝႆႉ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းသေ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီး 1439 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ ပွတ်းတူၵ်း လႄႈ ပွတ်းၸၢၼ်း ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်တင်း ပၢင်ႇလၢႆႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းယူႇသဝ်းတီႈၼၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ ၸၢဝ်းပုတ်ႉထယဝ်ႉ။
ထိုင်ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် သိမ်းဢဝ် ပွတ်းတႂ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢိၵ်ႇပႃး ပႃႇၵိူဝ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၽွငင်းၼၼ်ႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းၶျွင်းတႃႇ ဢိၵ်ႇပႃး ၵျဵင်ႇတလီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ လႆႈယႃႉပႅတ်ႈ ၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉသေ ဢဝ် ထုင်ႉငၢၼ်ႇၶျွင်း လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈငယူၵ်ႉၵွင်း သွင်ဢၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈသႂ်ႇၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းငပုတေႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ လႆႈၵမ်းၵမ်း လႅၵ်ႈလၢႆႈ လႅၼ်လိၼ် ၸႄႈဝဵင်းငပုတေႃးမႃးယဝ်ႉ။
ပထဝီႇလွင်ႈၵူၼ်း.
တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းငပုတေႃးၼႆႉ မီးၵၢၼ်ငၢၼ်း ၶဝ်ႈ၊ ၵိူဝ်၊ မႆႉ လႄႈ ပႃၼဝ်ႈပႃႁႅင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၵဵပ်းမွၵ်ႇႁိၼ်ၼမ်ႉ လႄႈ မီးပႃး ၵၢၼ်ငၢၼ်းတိၺွပ်းပႃသၢၼ်ႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ငၢၼ်းပႃၼဝ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈဝၢၼ်ႈ ပျိၼ်ႇၶယႅင်ႇ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇသေ တီႈၵုၼ်မဵင်းမလႃႉ ၼၼ်ႉ မီးၵုၼ်ႁၢတ်ႇသၢႆးတဝ်ႇ ဢၼ်ဢွၵ်ႇၶႆႇတဝ်ႇတင်းၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇဢၼ်ဢွၵ်ႇ ၸိူဝ်းၼင်ႇၽၢႆႇၼိူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈတၢင်ႇၶၢႆႇၸူး ပတဵင်ႇလႄႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။
ၵွင်ႈမူးသူၺ်ႇမျိၼ်ႇတိၼ်ႇ လႄႈ သိမ်ႇရႁၢၼ်းတႃႇ ၼႆႉ ပဵၼ်ယူင်ႉသၢင်ႈ ဢၼ်လိုဝ်းလင် တီႈဝဵင်းငပုတေႃးယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၵုၼ်ႁၢႆးၵျီး ဢၼ်ပဵၼ်တီႈ ဢင်းၵိတ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၽူႈတႄႇတင်ႈၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇၶဝ် ထုၵ်ႇ မၢၼ်ႈၶဝ်ဢဝ်တၢႆႇတင်းၼမ် မိူဝ်ႈပၢၼ် ဢူးဢွင်ႇၸေႇယၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ တီႈၼိူဝ်တၢင်း လုၵ်ႉငပုတေႃး ၵႂႃႇ ၽြႃးမေႃႇတိၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽြႃးမေႃႇတိၼ်ႇ ဢၼ်ဢလွင်းၸီႇတူႇ တႄႇတင်ႈမႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၵွင်းမူး ဢၼ်လိုဝ်းလင် တီႈ ငပုတေႃးယဝ်ႉ။ ၽြႃးမေႃႇတိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ တီႈႁိမ်း ၵုၼ်ပႅၼ်မေႃႇတိၼ်ႇၸုၼ်း ဢၼ်ယၢၼ်ၵႆ 40 လၵ်းတင်း ဝဵင်းငပုတေႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပွႆးၽြႃးၼႆႉ ၸတ်းႁဵၼ်းၼႂ်း လိူၼ်သီႇ ၵူႈပီၵူႈပီယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းလုၵ်ႉတီး ၸႄႈဝဵင်းငပုတေႃး၊ ပတဵင်ႇ၊ မျွင်းမျႃႉ၊ ၵႂႃႉ ၸၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်မႃး ပွႆးၽြႃးယဝ်ႉ။
ဝဵင်းငယူၵ်ႉၵွင်း
ဝဵင်းငယူၵ်ႉၵွင်း (ငရုတ်ကောင်းမြို့ ; Ngayokkaung) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငပုတေႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းႁၢႆးၵျီးၵျုၼ်း
ဝဵင်းႁၢႆးၵျီးၵျုၼ်း (ဟိုင်းကြီးကျွန်း ; Hainggyikyun) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငပုတေႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉသေ မီးတီႈသူပ်းပၢင်ႇလၢႆႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းပတဵင်ႇ ယၢၼ် 60 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢင်ႁၢင်ႈၵုၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ် သၢမ်ၸဵင်ႇ ဢၼ်ၼၼ် မီးႁၢင်ႈ 'ပ' ဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ဢွၵ်းလွၵ်း လိူၼ်မႂ်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉၽၢႆႇ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်းယဝ်ႉ။ သၢင်ႇထုၵ်ႇတွၼ်ႈတႃႇ ႁိူဝ်းၶဝ် ၵိုတ်းယင်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ မီးဝၢၼ်ႈ ပျိၼ်ႇၶယႅင်ႇယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇတူၵ်း လႄႈ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၶျွင်း၊ ဝၢၼ်ႈၶမွၵ်ႉမေႃႇ လႄႈ ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇၵျႅင်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉငဝုၼ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းၵႄႈ ၵုၼ်ႇႁၢႆးၵျီး လႄႈ ဝၢၼ်ႈမၶွၵ်ႉမေႃႇၼၼ်ႉ ၵႅပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ တၢင်းၽၢႆႇၼႂ်း ၼႆယဝ်ႉ။ သူပ်းၼမ်ႉငဝုၼ်ႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ၵႂၢင်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ တၢင်းၽၢႆႇၼွၵ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးလူင် ဢၼ်တၢင်ႇၶဝ်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ပၢင်ႇလၢႆႇသေ ၶဝ်ႈၸူး ဝဵင်းပတဵင်ႇၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉ တၢင်းၽၢႆႇၼွၵ်ႈသေ ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၵႂႃႇမႃးယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၶႂ်ႈၵိုတ်းတီႈ ႁၢႆးၵျီးၵျုၼ်းၼႆၸိုင် လုၵ်ႉတီႈ တၢင်းၽၢႆႇၼွၵ်ႈသေ လႆႈငွၵ်းၶဝ်ႈတၢင်ၽၢႆႇၼႂ်း ဢိတ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးၼၼ် တေႁွတ်ႈၽႅဝ် ဢွင်ႈတီႈ ပ ဢၼ်လၢတ်ႈမႃးဝႃႈ ဢၼ်ပဵၼ်တီႈသၢင်ႇထုၵ်ႇ တွၼ်ႈတႃႇႁိူဝ်းၵိုတ်းယင်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁၢႆးၵျီးၵျုၼ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈၵူႈပွင်ႈ ႁွင်ႉဝႃႈ ၵုၼ်ၼႃႇၵရသႃႇၵီႇ ၼႆယဝ်ႉ။
ပထဝီႇ.
ၽၢႆႇၸၢၼ်းႁၢႆးၵျီးၵျုၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ပၢင်ႇလၢင်ႇလူင်ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇၵုၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ် သၼ်လွႆလူင်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ သၼ်လွႆလူင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁႄႉပၼ် လူမ်းႁႅင်းယႂ်ႇ ၵႃႈတီႈပၢင်ႇလၢႆႇၼၼ်ႉလႄႈ ဢွင်ႈတီႈတႃႈႁိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈတမ်းၸႂ်တႃႇ ပိူမ်းၼမ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်းၵုၼ်ၼၼ်ႉ မီးၼႃႈလိၼ် ဢၼ်ပဵင်းလီသေ ဝၢၼ်ႈႁၢႆးၵျီးၼႆႉ လႆႈတင်ႈဝႆ့တီႈၼႃႈလိၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈႁိမ်းႁွမ်းပၼ်ႇႁွပ်ႈဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇဢုၼ်၊ တူၼ်ႈမႆႉ လႄႈ ၼႃး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈႁၢႆးၵျီးၵျုၼ်း တွၼ်ႈတႃႇ တေႃႉသူင်ႇၵုၼ်ႇၸူၼ်း မိူင်းမၢၼ်ႈပတ်ႉပိုၼ်ႉၼႆ့ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း ၶႅမ်ႉလီယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉၸွမ်းၼမ်ႉငဝုၼ်ႇသေ ၸၢင်ႈၶိုၼ်ႈၸူး ဝဵင်းပတဵင်ႇလႄႈ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႈယဝ်ႉ ၸၢင်ႈဢဝ်ၵုၼ်ႇသိၼ်တၢင်ႇၸူး မိူင်းမၢၼ်ႈပတ်ႉပိုၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ မိူဝ်ႈႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 18 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ၼႆ့ ၵႃႈတီႈ ဝဵင်းပတဵင်ႇၼၼ်ႉ ဝႆႉတိူၵ်ႈၵုၼ်ၽႄ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈတီႈႁွင်ႈတႅတ်ႉၵႄႇတွင်ႇသေ ၵႂႃႇတီႈဝဵင်းလတ်ႉပုတ်ႉတႃႇယဝ်ႉ ၸၢင်ႈပိုၼ်ၽႄၵုၼ်ႇတီႈ ၼိူဝ် ၵုၼ်သူပ်းၼမ်ႉတင်းဢၼ်ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ပေႃးငွၵ်းတီႈမေႃႇတိၼ်ႇၸုၼ်းၼႆ ၸၢင်ႈၵႂႃႇ ႁွတ်ႈၽႅဝ်ထိုင် ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၵျူင်ႇပျေႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းၵျူင်ႇပျေႃႇ (ကျုံပျော်မြို့နယ်; Kyonpyaw Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵျူင်ႇပျေႃႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵျူင်ႇပျေႃႇ
ဝဵင်းၵျူင်ႇပျေႃႇ (ကျုံပျော်မြို့ ; Kyonpyaw) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျူင်ႇပျေႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းယေႇၵျီႇ
ၸႄႈဝဵင်းယေႇၵျီႇ (ရေကြည်မြို့နယ် ; Yekyi) ၼႆႉ ပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းယေႇၵျီႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းယေႇၵျီႇ
ဝဵင်းယေႇၵျီႇ (ရေကြည်မြို့ ; Yekyi) ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းယေႇၵျီႇ၊ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ ပွတ်းတႂ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းငတၢႆးၶျွင်း
ဝဵင်းငတၢႆးၶျွင်း (ငသိုင်းချောင်းမြို့ ; Ngathaingchaung) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းၽႄဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းယေႇၵျီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၽင်ႇၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၼမ်ႉငဝုၼ်ႇ ဢၼ်မီး ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ တီႈၵႆယၢၼ်တင်း ဝဵင်းပတဵင်ႇ 48 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီး 345 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။
ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်းပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 89,030 ၵေႃႉသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းယူႇၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီး 18,743 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၵမ်ႉၼမ်တႄႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈၸၢဝ်းပုတ်ႉထယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈ ဝဵင်းငတၢႆးၶျွင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ် ပွတ်းလိၼ်တႅမ်ႇသေ ပေႃးၶၢဝ်းၽူၼ်မႃး ၼင်ႇႁိုဝ်ၼမ်ႉတေဢမ်ႇထူမ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းတေးဢၼ်သုင်သေ ႁႄႉဝႆႉယဝ်ႉ။ တေးမႃးၸိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးလတ်းၵႂႃႇတီႈၼႂ်းဝဵင်းလႄႈ ပေႃးမီးပွၵ်ႉဢၼ်ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ တႃႇတၢၼ်းၵျီး (တႅဝ်းတေးလူင်) ၼႆယဝ်ႉ။ တႅဝ်းတေးၼၼ်ႉ တႄႇဢဝ်ၽင်ႇၼမ်ႉငဝုၼ်ႇသေ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝဵင်းလႄႈ ယၢဝ်းတေႃႇပေႃးထိုင် ႁိၼ်းတတႃႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1923 ၼၼ်ႉ တေးဢၼ်မီး ၽၢႆႇၼိူဝ် ဝဵင်းငတၢႆးၶျွင်း ယၢၼ်သၢမ်လၵ်းၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈၵူၼ်ႇသေ ဝဵင်းငတၢႆးၶျွင်း လႆႈထူပ်းၽေးၼမ်ႉမႃးယဝ်ႉ။
ဝဵင်းငတၢႆးၶျွင်းၼႆႉ တင်း ဝဵင်းယေႇၵျီႇ ဢၼ်မီးတီႈၼိူဝ် တၢင်းလူတ်ႉရဵၼ်း ႁိၼ်းတတႃႉ - ပတဵင်ႇၼၼ်ႉသေ ၵႆယၢၼ်ၵၼ် 6 လၵ်းယဝ်ႉ။ မီးတၢင်းလူတ်ႉၵႃး ၽႅဝ်ထိုင် ဝဵင်းၵျူင်ႇပျေႃႇ၊ ဝဵင်းၵျွင်းၵူင်း၊ ဝဵင်းထၼုၽျူႇ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ မီးသၢႆတၢင်းၼမ်ႉၸူႈထိုင် တင်း ဝဵင်းႁိၼ်းတတႃႉ၊ ဝဵင်းလေးမျႅတ်ႉၼႃႇ၊ ဝဵင်းတႃႇပွင်း၊ ဝဵင်းပတဵင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ၼမ်ႉငဝုၼ်ႇ တီးၽၢႆႇၼိူဝ် ဝဵင်းငတၢႆးၶျွင်းၼၼ်ႉသေ တီႈၼိူဝ်ႁွင်ႈဢွၼ်ႇ ဢၼ်ၽႄဢွၵ်ႇၵႂႃႇၽၢႆႇတူၵ်းၼၼ်ႉ မီးဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၶျွင်းယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉသေ ပေႃးလတ်းၶၢမ်ႈသၼ်လွႆၽၢႆႇတူၵ်းၼၼ်ႉသေ ၸၢင်ႈႁွတ်ႈၽႅဝ်ထိုင် ဝဵင်းၵႂႃႉ ဢၼ်မီးတီႈ သၢပ်ႇၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇရၶႅင်ႇယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈသၢၼ်၊ ထူဝ်ႇၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း၊ မႆယႃႈလူင်၊ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ် ၶူဝ်းၵုၼ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငတၢႆးၶျွင်းယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇသေ ဢၼ်ပဵၼ် ၼိူဝ်ႉႁႅင်ႈ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၶူဝ်းႁႅင်ႈၽၢႆႇတူၵ်းၼၼ်ႉ တၢင်ႇၸွမ်းတၢင်းလိၼ်သေၵေႃႈ တၢင်ႇၶၢႆႇၸူးထိုင် ဝဵင်းငတၢႆးၶျွင်းယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈၽင်ႇဝဵင်းငတၢႆးၶျွင်းသေ မုင်ႈတူၺ်းၽၢႆႇတူၵ်းၼႆၸိုင် တေလႆႈႁၼ် သၼ်လွႆရၶႅင်ႇ ဢၼ်ငိုမ်ႉဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပီႈ 1923 မွၵ်ႈၼၼ်ႈၼႆႉ လႆႈၶၢႆႉဢဝ် လုမ်းတတ်းသိၼ်ႇ တီႈ ဝဵင်းငတၢႆးၶျွင်း ၵႂႃႇၸူး ဝဵင်းယေႇၵျီႇယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈ တီႈဝဵင်းငတၢႆးၶျွင်းၼႆႉ ဢမ်ႇမီးလုမ်းတတ်းသိၼ်ႇသေတႃႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁွင်ႈပလိၵ်ႈ၊ ႁူင်းယႃ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်၊ လုမ်းမျူႇၼီႇၸီႇပႄႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉသေ ပဵၼ်ဢၼ်ၵူၼ်းၵိုၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇဝဵင်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၵွင်းမူးလူင် လေႃးၵမႃႇရၸဵင်ႇသေ တီႈႁိမ်းႁွမ်းၵွင်းမူးၼၼ်ႉ မီး ၵျွင်းမၢၼ်ႇၵဵဝ်ႈ၊ ၵျွင်းသူၺ်ႇယေးသွင်ႇ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉပဵၼ် ယူင်ႉႁၢင်ႈၽၢင်ငဝ်း ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပွႆးဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းငတၢႆးၶျွင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပွႆးၽြႃးသီႇတႃႆ ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းတီႈ ဝၢၼ်ႈလူင်ၵူင်းပျိၼ်ႇ ဢၼ်မီး ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ဝဵင်းငတၢႆးၶျွင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸူးဢိင်လူၺ်ႈ ၽြႃးသီႇတႃႇ၊ ၵွင်းမူးပၵ်းလိၼ် ဢၼ်မီးတၢင်းသုင် 50 ထတ်း လႄႈ ၶဵင်ႇၽီႇ သီႇတႃႇ သွင်ပီၼွင်ႉၼၼ်ႉသေ ၵူႈပီၵူႈပီ တႄႇ မွၵ်ႈလိူၼ်သိပ်းမႂ်ႇ 14 ၶမ်ႈသေ ၸတ်းႁဵတ်းပွႆးၽြႃးတႃႇ သၢမ်ဝၼ်းလႄႈ ၵူၼ်းတီး ဝဵင်းငတၢႆးၶျွင်း လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်တီႈ ဝၢၼ်ႈဝဵင်းႁိမ်းႁွမ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ဢဝ် ႁိူဝ်းဢွၼ်ႇသေ ႁွတ်ႈၽႅဝ်မႃးယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၵျွင်းၵူင်း
ၸႄႈဝဵင်းၵျွင်းၵူင်း (ကျောင်းကုန်းမြို့နယ် ; Kyaunggon Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီး တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵျွင်းၵူင်းယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵျွင်းၵူင်း
ဝဵင်းၵျွင်းၵူင်း (ကျောင်းကုန်းမြို့ ; Kyaunggon) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၵျွင်းၵူင်း၊ ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉ
ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉ (ဟင်္သာတခရိုင် ; Hinthada District) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ၼႂ်းၵႃႈ ၸႄႈတွၼ်ႈ 6 ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ ပွတ်းတႂ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉသေ ပဵၼ် ထုင်ႉၵုၼ်သူပ်းၼမ်ႉ ဢေႇယႃႇဝတီႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းႁိၼ်းတတႃႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 1,136,653 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း.
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
 - ၸႄႈဝဵင်းႁိၼ်းတတႃႉ
 - ဝဵင်းႁိၼ်းတတႃႉ
 - ၸႄႈဝဵင်းၸလုၼ်ႇ
 - ဝဵင်းၸလုၼ်ႇ
 - ၸႄႈဝဵင်းလေးမျႅတ်ႉၼႃႇ
 - ဝဵင်းလေးမျႅတ်ႉၼႃႇ
 - ၸႄႈဝဵင်းမျၢၼ်ႇဢွင်ႇ
 - ဝဵင်းမျၢၼ်ႇဢွင်ႇ
 - ဝဵင်းၵၼွင်ႇ
 - ၸႄႈဝဵင်းၵျၢၼ်ႇၶိၼ်း
 - ဝဵင်းၵျၢၼ်ႇၶိၼ်း
 - ၸႄႈဝဵင်းဢိင်ႇၵပူႇ
 - ဝဵင်းဢိင်ႇၵပူႇ
ၸႄႈဝဵင်းႁိၼ်းတတႃႉ
ၸႄႈဝဵင်းႁိၼ်းတတႃႉ (ဟင်္သတမြို့နယ် ; Hinthada Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းႁိၼ်းတတႃႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းႁိၼ်းတတႃႉ
ဝဵင်းႁိၼ်းတတႃႉ (ဟင်္သာတမြို့ ; Hinthada) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၸလုၼ်ႇ
ၸႄႈဝဵင်းၸလုၼ်ႇ (ဇလွန်မြို့နယ် ; Zalun Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၸလုၼ်ႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၸလုၼ်ႇ
ဝဵင်းၸလုၼ်ႇ (ဇလွန်မြို့ ; Zalun) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၸလုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးတီႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈသေ မီးဝႆႉ တီႈၽင်ႇၽၢႆႇတူၵ်း ၼမ်ႉၵဵဝ်ယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ တီႈၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းႁိၼ်းတတႃႉ ယၢၼ် မွၵ်ႈ 16 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ဝဵင်းၸလုၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈၽွတ်ႈႁႅၼ်း ၸုမ်းမျူႇၼီႇၸီႇပႄႇ မႃး မိူဝ်ႈပီ 1886 ၼၼ်ႉသေ ဝၢၼ်းမႃး ၶိုၼ်းသႂ်ႇၶဝ်ႈၼႂ်း ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇယူႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵုင်းပွင်ႇ၊ လၢၵ်ႈထၢၵ်ႈၶုၼ်သႃႇယႃႇဝတီႇၼၼ်ႉ ဝဵင်းၸလုၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆၸႄႈဝဵင်း (32) ၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉဝႃႈ ၵျႅၵ်ႉတေႃႇ သမ်ႇမၢၼ်ႇတပူႇရ ၸရုၼ်ႇ၊ ၸလုၼ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ထိုင်ပၢၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇမႃး ယွၼ်ႉၼမ်ႉၵဵဝ် သေးၵိၼ်လႄႈ ၶိုင်ႈဝဵင်းၼႆႉ လႆႈပႃးၵႂႃႇၼႂ်းၼမ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈ ၽၢႆၼမ်ႉသေ လႆႈၶၢႆႉဢဝ်ဝဵင်းယူႇၽၢႆႇၼႂ်း ၽၢႆႇၼမ်ႉယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉၵဵဝ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉလႆလူင်ၼႂ်းၵၢင်ဝဵင်းလႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ်ဝႆႉသွင်ၽၢၵ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ တီႈပွတ်းတူၵ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ငၢၼ်း ၼႃးပိူင်လူင်ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇပွတ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႃး ၵၢၼ်သူၼ်သေဢမ်ႇၵႃး ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမီးၼွင်သေလႄႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်းၼွင်ၵေႃႈ ႁဵတ်းပႃးယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းယူႇသဝ်းၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ ၵမ်ႉၼမ်သေ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းယၢင်းၵေႃႈ ယူႇသဝ်းဝႆႉတင်းၼမ်ယူႇ။
တီႈဝဵင်းၸလုၼ်ႇၼႆ့ ဢၼ်ပဵၼ် ၽြႃးမၢၼ်ႇဢွင်ႇမျိၼ်ႇ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၽြႃးလူင်ပွၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်လိုဝ်းလင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1838 ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ဢူးသူၺ်ႇပႂိၼ်ႉသေ တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းမိူင်း ပေႃးတေလႆႈ ဝႆႈသႃၵိူဝ်းယမ်ၼႆသေ လႆႈလေႃႇလွင်း ၽြႃးတွင်းသူႇၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 1852 ၽွင်းသိုၵ်း ဢင်းၵိတ်ႉမၢၼ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ႈ ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ တပ်ႉၽၢႆႇဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ၼႆႉ ဢဝ်ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးသေ တၢင်ႇဢဝ် ၽြႃးတွင်းလူင်ၼၼ်ႉၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ထိုင် 1893 မႃး ၶိုၼ်းဢဝ် ၽြႃးတွင်းလူင်ၼၼ်ႉ သူင်ႇၶိုၼ်းထိုင် ဝဵင်းၸလုၼ်ႇယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် ၶၢဝ်းယၢမ်းၼၼ်ႉမႃးသေ ၸူးလိုဝ်းလင် ဝႃႈ ၽြႃးလူင်ပွၵ်ႈမိူင်းၼႆယဝ်ႉ။ ၽြႃးဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းထႅင်ႈၼႆႉတႄႉ ပဵၼ် ၵွင်းမူးသူၺ်ႇယိၼ်ႇဢေးယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၸလုၼ်ႇၼႆႉ ယွၼ်ႉပဵၼ် ဝဵင်းတႃႈႁိူဝ်းလႄႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်ႁိူဝ်း ၸိူဝ်းလုၵ်ႉ ႁိၼ်းတတႃႉမႃး လႄႈ ၸိူဝ်းလုၵ်ႉတီႈ တႃႈၵုင်ႈမႃးၼၼ်ႉ မႃးၵိုတ်းယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇ ဢၼ်ဢွၵ်ႇပိူင်လူင်မၼ်းၼႆႉ ပဵၼ် ၶဝ်ႈသၢၼ်ယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႆႈၶၢမ်ႇၺႃးတၢမ်ႇ ၼမ်ႉထွင်း ၽင်ႇႁိုၵ်းၵူၼ်ႇသေ ဝဵင်းၸလုၼ်ႇၼႆႉ လႆႈၶၢႆႉၶဝ်ႈၼႂ်း ၽၢႆႇၵွင်း လၢႆပွၵ်ႈလၢႆၶႃႇယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီး 276 လွၵ်းလၵ်းသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 1953 ၼၼ်ႉ မီး 898 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပိူင်ၽွတ်ႈႁႅၼ်းၸႄႈဝဵင်း.
မီးဝႆ့ ပွၵ်ႉ (5) ပွၵ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ
 - ပွၵ်ႉလၢၼ်းမတေႃႇၸၢၼ်း
 - ပွၵ်ႉလၢၼ်းမတေႃႇႁွင်ႇ
 - ပွၵ်ႉၵၢၼ်းၼႃး
 - ပွၵ်ႉသၢၼ်ႇတၢၼ်း
 - ပွၵ်ႉၺွင်ႇပိၼ်ႇၸေး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်.
တီႈဝဵင်းၸလုၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ဢွင်ႈတီႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈတီႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်တီႈၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်တီႈ ဢၼ်လီလႄႇလၢဝ်းသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။
 - ၽြႃးလူင်ပွၵ်ႈမိူင်း မၢၼ်ႇဢွင်ႇမျိၼ်ႇ
 - ၶဵဝ်ႈငႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ
 - ၵွင်းမူးဢူးသီႇလ
 - ၽြႃးသူၺ်ႇၺဵင်းဢေး
တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉ.
တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တီးၼႃႈလိၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ -
 - ထူဝ်ႇၶူဝ်ႈမပေႇတႃႇ
 - ၶိင်ၵူဝ်ႈၸိၼ်ႇမိၼ်း
 - ၵူၺ်ႈၶူဝ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၶူဝ်းၵုၼ်ႇဢၼ်ဢွၵ်ႇပိုၼ်ႉတီႈ.
 - ၶဝ်ႈသၢၼ်
 - ထူဝ်ႇၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း
 - ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ
 - မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ
 - သၢၼ်ႇၽိဝ်
ၸႄႈဝဵင်းလေးမျႅတ်ႉၼႃႇ
ဝဵင်းလေးမျႅတ်ႉၼႃႇ (လေးမျက်နှာမြို့နယ် ; Lemyethna Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းလေးမျႅတ်ႉၼႃႇယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းမျၢၼ်ႇဢွင်ႇ
ၸႄႈဝဵင်းမျၢၼ်ႇဢွင်ႇ (မြန်အောင်မြို့နယ် ; Myanaung Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမျၢၼ်ႇဢွင်ႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းမျၢၼ်ႇဢွင်ႇ
ဝဵင်းမျၢၼ်ႇဢွင်ႇ (မြန်အောင်မြို့ ; Myanaung) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းမျၢၼ်ႇဢွင်ႇ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ပွတ်းတူၵ်း ၼမ်ႉၵဵဝ်၊ မီးဝႆႉတီႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းၵျၢၼ်ႇၶိၼ်း ယၢၼ်ပႅတ်ႇလၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး ဢၼ်ၵႂႃႇမႃး ပွတ်းတႂ်ႈပွတ်းၼိူဝ် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉ ၵိုတ်းဝႄႉသေ ပဵၼ်ဝဵင်းတႃႈလူတ်ႉလဵၼ်း ဢၼ်မီးႁိမ်းၽင်ႇတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ႁိၼ်းတတႃႉ-ၵျၢၼ်ႇၶိၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းမျၢၼ်ႇဢွင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၵိုၼ်းသေပိူၼ်ႈထူၼ်ႈသွင် တီႈၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁူင်းယႃ၊ လုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ တပ်ႉၸုမ်းပလိၵ်ႈ၊ လႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆႉယဝ်ႉ။ တႄႇမိူဝ်ႈပီ 1886 သေ လႆႈၽွတ်ႈႁႅၼ်းၸုမ်းမျူႇၼီႇၸီႇပႄႇသေၵေႃႈ လႆႈႁဵတ်းၵၢၼ် ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း တႃႇဝဵင်းမႃးယဝ်ႉ။
ဝဵင်းမျၢၼ်ႇဢွင်ႇၼႆႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းမွၼ်းၶဝ် လႆႈတႄႇတင်ႈမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ 1250 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵူႇထုတ်ႉၼႆသေ ထိုင်ပၢၼ်ဢလွင်းၽယႃး (ပီၶရိတ်ႉ 1754) မႃး ၸင်ႇမႄးပၼ်ၸိုဝ်ႈမႂ်ႇဝႃႈ မျၢၼ်ႇဢွင်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမျၢၼ်ႇဢွင်ႇၼႆႉ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉပဵၼ်ၸိုဝ်ႈ ၵူႇထုတ်ႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်မႃးၼႂ်းပိုၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်း မၢၼ်ႈ လႄႈမွၼ်း ပဵၼ်သိုၵ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ တီႈဝဵင်းၵူႇထုတ်ႉၼႆႉ လႆႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်ႉၸွမ်းသၢႆတၢင်းၼမ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉၼႆႉ ယၢမ်ႈပဵၼ်ဝဵင်းတပ်ႉၵင်ႈ တႃႇမွၼ်းၶဝ်ယဝ်ႉ။
တီႈၼႂ်းထုင်ႉမျၢၼ်ႇဢွင်ႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃး ၸႄႈဝဵင်းမျၢၼ်ႇဢွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျၢၼ်ႇၶိၼ်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းဢိင်ႇၵပူႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇပိူင်လူင် ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈ ဝဵင်းမျၢၼ်ႇဢွင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၶဝ်ႈသၢၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1964 ၼၼ်ႉ လႆႈၶုတ်းႁၼ် ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်တီႈ ဝဵင်းမျၢၼ်ႇဢွင်ႇသေ လႆႈႁၢင်ႈႁႅၼ်းတႃႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇ တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 1963 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းတီႈဝဵင်းမျၢၼ်ႇဢွင်ႇၼႆႉ မီး 12126 ၵေႃႉယဝ်ႉ။