Mrsailiek/shan-dataset huggingface dataset:
ၽၵ်းမီႇႁေႃ
ၽၵ်းမီႇႁေႃ ၼႆႉ ပဵၼ်ယႃႈယႃတႆး လႄႈ ပဵၼ်ၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ် မဵဝ်းၼိုင်ႈ။ ၵႆႉၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းတၢင်းၵိၼ်လၢႆလၢႆမဵဝ်း ဢမ်ႇဝႃႈ တၢင်းၵိၼ်တႆး လႄႈ တၢင်းၵိၼ်ဢိၼ်းတီးယႃး။ ၽၵ်းၵၢတ်ႇၼႆႉ မီးၸိုဝ်ႈၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဢၼ်ၵႆႉႁူႉၵၼ်ထႅင်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ၽၵ်းၵၢတ်ႇၽိူၵ်ႇ (ဢူဝ်ႇတၼ်ႇထႃႇၼီႇ) ၽၵ်းၵၢတ်ႇၶႄႇ (ၵုင်းထဵပ်ႈ၊ ၵၢင်မိူင်း)၊
ၽၢင်ႁၢင်ႈတူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈတွၵ်ႇ.
ၽၵ်းၵၢတ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်တူၼ်ႈယိူဝ်ႈယႃႈ ဢၼ်ယႂ်ႇ သုင် 30-60 ၸိၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ မီးဢၢႆႁွမ်ႁႅင်း။ မၼ်းမီး ၽိဝ်ၼင် ဢၼ်မီးတႂ်ႈလိၼ် ဢၼ်ပဵၼ် ၵွၼ်ႈသီ လႄႈ တၢင်းယၢဝ်းမၼ်း မီး 2-4 ၸိၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇသေ ဢဝ်ၽိဝ်ၼင် သီၶဵဝ် ဢမ်ႇၼၼ် သီၶဵဝ် သီၶဵဝ် 3-4 ၸၼ်ႉ ဢၼ်ၸၢင်ႊ ၽဵဝ်ႈဢွၵ်ႇလႆႈၼၼ်ႉ ႁူမ်ႇဝႆႉ။ ၼိုင်ႈလုၵ်ႈလႂ် မီးၵွၼ်ႈ 6-10 ၵွၼ်ႈ။ ၵွၼ်ႈသီၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ၵွၼ်ႈမႂ်မႆႉဢွၼ်ႇသေ ဢွၵ်ႇမႃး။ တူၼ်ႈမၼ်း ယွမ်းလူင်းၵႂႃႇ တင်းၼမ်။ မႂ်မၼ်း ဢၼ်ငၢႆႈငၢႆႈ ဢွၵ်ႇမႃးတီႈလိၼ်သေ ၶပ်ႉၵၼ် လႅၵ်ႈလၢႆႈၵၼ် ၽဵင်ႇၽဵင်ႇ ၵႅပ်ႈ ၵႂၢင်ႈ 0.5-2.5 cm ယၢဝ်း 30-60 cm ၸဵင်ႇမၼ်း ၸဵင်ႇမၼ်း ၸဵင်ႇမၼ်း ၼိမ်သဝ်း လႄႈ ၽွတ်ႈပဵၼ် ၵွၵ်းႁူဝ် ၸွမ်းတၢင်းယၢဝ်းမႂ်မၼ်း။ ငဝ်ႈမၼ်းၼႆႉ ၽႅပ်ႉဝႆႉသေ ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ႁဵတ်းပဵၼ် တူင်ႇဝူင်း ႁိမ်းႁွမ်း မႂ်မႆႉဢွၼ်ႇ လႄႈ ၵွၼ်ႈမွၵ်ႇသေ ပဵၼ်မႃး တူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ တူၼ်ႈမႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိၵ်းမႂ်မၼ်း ပဵၼ်သီၶဵဝ်သေ သီမၼ်း ၸင်ႇႁၢႆၵႂႃႇလွႆးလွႆး တေႃႇထိုင် ငဝ်ႈမၼ်း။ ၽႃႈႁူမ်ႇ လႅင်းၾႆး ပဵၼ်သီၶဵဝ် ဢမ်ႇၼၼ် သီၶဵဝ် သီၶဵဝ်။ မွၵ်ႇၵွၼ်ၼႆႉ ပဵၼ် umbel ဢၼ်ပႃး ၾႆးမႆႈ ဢၼ်ပဵၼ်ႁၢင်ႈမူၼ်းဢွၼ်ႇ တင်းၼမ် ဢၼ်ဢဝ်မွၵ်ႇလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉ ဢိတ်းဢွတ်း မႃးလေႃးၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးမွၵ်ႇၵွၼ်ယႂ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈ ယၢဝ်း 7.5 - 10 ၸိၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ ဢၼ်မၢင် ဢၼ်ၸႅင်ႈလႅင်း ဢၼ်ႁႅင်ႈ ဢၼ်မီးၵႂၢမ်း ဢၼ်ၸိၵ်းၸွမ် ဢၼ်ႁူမ်ႇဝႆႉ ၽိဝ်မွၵ်ႇ မိူဝ်ႈမၼ်းတိုၵ်ႉပဵၼ် ၵွၼ်ႈမွၵ်ႇၼၼ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မိူဝ်ႈမွၵ်ႇမၼ်း ဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ၽိဝ်ၼင်မၼ်း ပိုတ်ႇသေ ႁွႆႈလူင်း တႃႇတေၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် မွၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွၼ်ႈမွၵ်ႇမၼ်း ပဵၼ်ၵွၼ်ႈမွၵ်ႇ ဢၼ်လႅပ်ႈ ပဵၼ်ၵွၼ်ႈ ဢၼ်ၵႅၼ်ႇၶႅင် ယၢဝ်း 40 - 60 ၸိၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ။ မွၵ်ႇမၼ်း တဵမ်ထူၼ်ႈလီ မီးၵွၼ်ႈ 6 ၵွၼ်ႈ ဢၼ်ၽၢတ်ႇၵၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ဢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉ တီႈငဝ်ႈမၼ်း။
ၽွၼ်းလီ.
ၸွႆႈႁေႉလွင်ႈတွင်ႉၵႂ်ႈတွင်ႉပွင်းတူၼ်ႉၶီႈႁၢၵ်ႈ ၸွႆႈႁေႉပၼ်ၶႆမၼ်းၼႂ်းသဵၼ်ႈလိူတ်ႈ ယူတ်းယႃပၼ် ႁွႆးၸဵပ်းႁွႆးယဵၼ်း ၸွႆႈႁေႉၵင်ႈပၼ် လူမ်းႁူဝ်ၸႂ်ၶိုၼ်ႈ လႄႈ ၼိူဝ်ႉၼဝ်ႈ(ၵႅၼ်ႇသႃႇ)(มะเร็ง)
ဝဵင်းတီးမေႃႉသူဝ်ႇ
ဝဵင်းတီးမေႃႉသူဝ်ႇ (ဒီမောဆိုးမြို့, Demoso) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတီးမေႃႉသူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတီးမေႃႉသူဝ်ႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၽရူးသူဝ်ႇ
ဝဵင်းၽရူးသူဝ်ႇ (ဖရူဆိုမြို့, Hpruso) ၼႆႉမီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၽရူးသူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ႁင်း ၸႄႈဝဵင်းၽရူးသူဝ်ႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းသျႃးတေႃး
ဝဵင်းသျႃးတေႃး (ရှားတောမြို့, Shadaw) ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းသျႃးတေႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ႁင်း ၸႄႈဝဵင်းသျႃးတေႃးယဝ်ႉ။
ၸႄႈတွၼ်ႈဝေႃးလၶႄႉ
ၸႄႈတွၼ်ႈဝေႃးလၶႄႉ (ဘော်လခဲခရိုင်, Bawlakhe District) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်ႈ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ မီး ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း 42,859 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်း ၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ ၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၽႃသွင်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းမႄႈၸႄႉယဝ်ႉ။
ပထဝီႇၼႃႈလိၼ်.
ဢွင်ႈတီႈ လႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်.
ၸႄႈတွၼ်ႈဝေႃးလၶႄႉၼႆ့ မီးဝႆႉတီႈပွတ်းၸၢၼ်း ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်သေ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၼႆႉ မီး သေ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႉႁွင်ႇ 18 တီႇၵရီႇ 29 မိတ်ႉၼိတ်ႉ လႄႈ 19 တီႇၵရီႇ 20 မိတ်ႉၼိတ်ႉ၊ လွင်ႈၵျီႇတုတ်ႉဢွၵ်ႇ 96 တီႇၵရီႇ 56 မိတ်ႉၼိတ်ႉ လႄႈ 97 တီႇၵရီႇ 50 မိတ်ႉၼိတ်ႉယဝ်ႉ။
လႅၼ်လိၼ်.
ၸႄႈတွၼ်ႈဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး မိူင်းထႆး၊ ၽၢႆႇတူၵ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၽဢၢၼ်ႇ (ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ) လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆၶေႃ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ၸႄႈတွၼ်ႈၽႃပွၼ် (ၸႄႈမိူင်းယၢင်း) လႄႈ မိူင်းထႆး၊ ၽၢႆႇႁွင်ႈၸမ်ႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆၶေႃယူႇယဝ်ႉ။
ၼႃႈလိၼ်.
ၸႄႈတွၼ်ႈဝေႃးလၶႄႉၼႆ့ ၵွင်းလွႆၼမ်လိူင်ႇလႄႈ ၼႃႈလိၼ်ပဵင်း ဢမ်ႇပေႃးမီးၼမ်။ မီးဝႆ့တီႈၼိူဝ် ၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ ၽတ်ႉၽဵင်ႇ 452 ထတ်း တေႃႇ 1450 ထတ်းယဝ်ႉ။ လွႆဢၼ်သုင်သုတ်းၼႆႉ ပဵၼ်လွႆၽီ (ၼၢတ်ႉတွင်ႇ) ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၽႃသွင်သေ တၢင်းသုင်မီး 8607 ထတ်းယဝ်ႉ။
ၵေးၼမ်ႉ.
ႁွင်ႈၼမ်ႉၵေးၼမ်ႉ ဢၼ်လႆၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ ၼမ်ႉပွၼ် (ပုၼ်ၶျွင်း) ဢၼ်တႄႇႁူဝ်မႃးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းသျႃးတေႃး သေ လတ်းၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉ၊ ၼမ်ႉမႄႈပၢႆ လႄႈ ၼမ်ႉၶူင်း ဢၼ်လႆၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၽေယႂႃႇတိတ်ႉ၊ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၽႃသွင်းၼႆႉ ၼမ်ႉထူး (ထူးၶျွင်း) လႄႈ ၼမ်ႉၶူင်း၊ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမႄႈၸႄႉၼႆႉ ပဵၼ် ၼမ်ႉမႄႈၸႄႉ ယဝ်ႉ။
ၾိင်ႈၾႃႉ.
တီႈၸႄႈတွၼ်ႈဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ မီးၾိင်ႈၾႃႉမုၼ်းသုၼ်းမႆႈလိူတ်ႇသေ တၢင်ႉမႆႈဢၼ်သုင်သုတ်းၼႆႉ မီး 43 တီႇၵရီႇသႅၼ်ႇတီႇၵရဵတ်ႉ လႄႈ တၢင်ႉမႆႈ ဢၼ်တဵမ်ႇသုတ်းၼႆႉ မီး 7 တီႇၵရီႇသႅၼ်ႇတီႇၵရဵတ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ်ဢၼ်မႃးတႃႇသေႇၼႆႉ မီး 24.08 ၼိဝ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉ
ၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉ (ဘော်လခဲမြို့နယ်, Bawlakhe Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈဝေႃးလၶႄႉ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉ လႄႈ ဝဵင်းယႂႃႇတိတ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉယဝ်ႉ။
ပထဝီႇၼႃႈလိၼ်.
ဢွင်ႈတီႈ လႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်.
ၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉ ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႉႁွင်ႇ 18 တီႇၵရီႇ 30 မိတ်ႉၼိတ်ႉ တေႃႇ 19 တီႇၵရီႇ 14 မိတ်ႉၼိတ်ႉ လႄႈ လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႉဢွၵ်ႇ 96 တီႇၵရီႇ 57 မိတ်ႉၼိတ်ႉ တေႃႇ 97 တီႇၵရီႇ 50 မိတ်ႉၼိတ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ မီး ယဝ်ႉ။
လႅၼ်လိၼ်.
ၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉၼႆ့ ၽၢႆႇႁွင်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းလွႆၶေႃ၊ ၸႄႈဝဵင်းတီးမေႃႉသူဝ်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းသျႃးတေႃး၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းသျႃးတေႃး လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းမႄႈၸႄႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၽႃသွင်း၊ ၽၢႆတၢင်းတူၵ်း ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈဝဵင်းၽႃသွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၽရူးသူဝ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၼႃႈလိၼ်.
ၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉ ၼႆႉ မီးဝႆႉ တီႈၼိူဝ်သုင်ၼႃႈပၢင်ႇလၢႆႇ 542 ထတ်းသေ ပဵၼ်ထုင်ႉၶူင်ႈ ဢၼ်ၵွင်းလွႆလွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵႄးၼမ်ႉ.
ၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉၼႆ့ ႁွင်ႈၼမ်ႉၵႄးၼမ်ႉဢမ်ႇပေႃးမီးၼမ်သေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁွင်ႈၼမ်ႉၵႄးၼမ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ်ၽၢႆႇႁွင်ႇ လႆလူင်းၽၢႆႇၸၢၼ်းယဝ်ႉ။ ႁွင်ႈဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းတႄႉ ပဵၼ်ၼမ်ႉပွၼ်သေ လုၵ်ႉဢဝ်ၽၢႆႇႁွင်ႇ လႆလူင်းၽၢႆႇၸၢၼ်းသေ လတ်းၵႂႃႇႁိမ်းဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၾိင်ႈၾႃႉ.
ၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ မီးၾိင်ႈၾႃႉမႆႈလိူတ်ႇႁႅင်ႈႁွင်သေ တၢင်ႉလူမ်းမႆႈ ဢၼ်သုင်သုတ်းၼႆႉ မီး 43 တီႇၵရီႇသႅၼ်ႇတီႇၵရဵတ်ႉ လႄႈ တၢင်ႉလူမ်းမႆႈ ဢၼ်တႅမ်ႇသုတ်းၼႆႉ ပဵၼ် 7 တီႇၵရီႇသႅၼ်ႇတီႇၵရဵတ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ်ၵမ်ႉၼမ်တႄႉ ပဵၼ် 35 ၼိဝ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈၵူၼ်းယူႇသဝ်း.
ၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉ ၼႆႉ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 8,480 ၵေႃႉသေ တေႃႇထိုင် ပီ 2017 ၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီႈ 7,508 ယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ မီး 2,913 ၵေႃႉသေ၊ တီႈထုင်ႉဝၢၼ်ႈဢိူင်ႇ မီး 3,760 သေ တီႈ ၼိူဝ်ဝဵင်းယႂႃႇတိတ်ႉၼႆႉ မီး 835 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တီႈၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်း ယၢင်းလႅင်၊ တႆး၊ မၢၼ်ႈ၊ ယၢင်း၊ ၶျၢင်း လႄႈ ရၶႅင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ ယူႇသဝ်းဝႆႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးပႆႇၺႃႇ.
တီႈၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉ ၼႆႉ ဢမ်ႇပႆႇမီး ႁူင်းႁဵၼ်းပူင်သွၼ်ပႆႇၺႃႇၸၼ်ႉသုင်။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁူင်းႁဵၼ်းပၢႆးပႆႇၺႃႇပိုၼ်ႉထၢၼ်တႄႉ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် 1 ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်ၽႄ 2 ႁူင်း၊ ႁူင်းႁႅၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ 20 ႁူင်း လႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ႈၼႃႈၸၼ်ႉငဝ်ႈ မီး 8 ႁူင်းယဝ်ႉ။
ပၢႆးယူႇလီ.
တီႈၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ မီး ႁူင်းယႃၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၵူႇၶဝ်ႈ 50 ႁူင်းၼိုင်ႈ၊ ႁူင်းယႃပိုၼ်ႉတီႈ ဢၼ်ၵူႇၶဝ်ႈ 16 ႁူင်းၼိုင်ႈ၊ ႁွင်ႈပၢႆးယူႇလီဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ 2 ႁွင်ႈ၊ ႁွင်ႈပၢႆးယူႇလီၽႄဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ 15 တီႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း.
တီႈၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း တွၼ်ႈတႃႇၵႂႃႇမႃးၼႆႉ သၢႆတၢင်းၼမ်ႉ၊ သၢႆတၢင်းလူမ်း၊ သၢႆတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်းဢမ်ႇမီးသေ မီးဝႆႉ တၢင်းရူတ်ႉၵႃးဢၼ်လဵဝ်ယဝ်ႉ။
ဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉ
ဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉ (ဘောလခဲမြို့, Bawlakhe Town) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈ ႁင်း ၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈဝေႃးလၶႄႉ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် သၢႆတၢင်းရူတ်ႉၵႃး လွႆၶေႃ-မေႃႇၶျီသေ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းလွႆၶေႃ ၽၢႆယၢၼ်း ယၢၼ် 50၊ ပေႃးလုၵ်ႉ ဝဵင်းမေႃႇၶျီ ဝၢၼ်ႈတႂ်ႈ ၽၢႆႈႁွင်ႇ ယၢၼ်ၵႆ 43 လၵ်းသေ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၽၢႆႇတူၵ်း ၼမ်ႉပွၼ်ယဝ်ႉ။
ဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ ၼႃႈတၢင်းဢွၵ်ႇတေႃႇတၢင်းတူၵ်း မီးတၢင်းၵႂၢင်ႈၶိုင်ႈလၵ်းၼိုင်ႈသေ ၼႃႈတၢင်းၸၢၼ်းတေႃႇတၢင်းႁွင်ႇ မီးတၢင်းၵႂႃႇ လၵ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းယူႇၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ ၵမ်ႉၼမ် ပဵၼ် ယိၼ်းတလႄး လႄႈ ယၢင်းလႅင် သေ ဢွၼ်ၵၼ်ၵိူဝ်းယမ် ပုတ်ႉထ လႄႈ ၽီယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း.
ၽူႈၵေႃႉဢၼ်တႄႇတင်ႈ ထုင်ႉဝေႃးလၶႄႉ မႃးၼႆ့ ပဵၼ် ၸဝ်ႈၽလူင် ပထမ ၽပၢၼ်ႉမိၼ်း (ၽူဝ်းပျႃး) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁွင်ႉၵိုၵ်းွမ်းလူၺ်ႈ ႁွင်ႈတပေႃးသျႃႇ လႄႈ ႁွင်ႈတၶႄးသျႃႇတီႈၵၢင်ဝဵင်းၼၼ်ႉသေ ပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်မႃး လုၵ်ႉဢဝ်ပေႃးတၶႄး ယဝ်ႉ ပဵၼ်မႃး ဝေႃးၶၶႄႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းယိၼ်းလႄးဝႃႈ ႁွင်ႈတပေႃးသျႃႇ ၼႆႉ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ႁွင်ႈမႄႈၼႆသေ ႁွင်ႈတၶႄးသျႃႇၼႆႉ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ႁွင်ႈပေႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ ပေႃးတၶႄး ဢမ်ႇၼၼ် ဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ တေၸၢင်ႈဝႃႈပဵၼ် ဝဵင်းပေႃႈမႄႈ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇတႄႉ ပဵၼ်ဝဵင်းၸဝ်ႈၽဢုပ်ႉပိူင်ႇယဝ်ႉ။ ပီ 1960 ၼၼ်ႉ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်ၼႆႉ ၼၸေႃးၽျႃႇတူး ဢၼ်ပဵၼ် ႃႈလိၼ်ၸဝ်ႈၽဢုပ်ႉပိူင်ႇ 3 ထုင်ႉၼၼ်ႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈမူၼ်ႉမႄးၽွတ်ႈႁဵၼ်းပဵၼ် 6 ၸႄႈဝဵင်းသေ ထုင်ႉဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ လႆႈႁၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ထုင်ႉဝေႃးလၶႄႉပွတ်းၸၢၼ်းၼႆႉ ဢဝ်သႂ်ႇတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၽႃသွင်းသေ ဢၼ်ပဵၼ် ထုင်ႉဝေႃးလၶႄႉပွတ်းႁွင်ႇၼႆႉ ဢၼ်သႂ်ႇတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတီးမေႃႉသူဝ်ႇသေၵေႃႈ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းမႃးယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး လႄႈ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း.
တီႈၼိူဝ်ဝဵင်း လႄႈ ႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇ မႆႉသၵ်း၊ ငႃး၊ ၵုၺ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ငၢၼ်းဢၼ်ၵူၼ်းဝဵင်းၶဝ်ႁဵတ်းတႄႉ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆၵုၼ်ႇသိၼ် လႄႈၵၢၼ်ႁႆႈယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇၵႂႃႇမႃးတႄႉ လႆႈၸႂ်ႉတၢင်းလူတ်ႉၵႃး လွႆၶေႃ-မေႃႇၶျီ ယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်.
ယူင်ႉသၢင်ႈဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်တႄႉ ၵွင်းမူးသူႇၼိုင်ႈ လႄႈ ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈလင်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် တုတိယ ၽပၢၼ်ႉမိၼ်း ၵေႃႇတႄႇမႃးသေ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး ဢၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈၽလူင်ၸဝ်ႈၶုၼ်ငႄႇ ၵေႃႇတၢင်ႇထီႈမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁေႃ လႄႈ ၶဵင်ႇၽီ ဢၼ်ပဵၼ်ႁင်း ၸဝ်ႈၽလူင်ဝေႃးလၶႄႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈလူႉလႅဝ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ပွႆးဢၼ်ၵိုၼ်းတီႈ ထုင်ႉ လႄႈ ဝဵင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ် ပွႆး ၵွင်းမူး ဢၼ်လၢတ်ႈမႃးၼၼ်ႉသေ ၸတ်းႁဵတ်းၼႂ်းလိူၼ်သီႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၵႂၢမ်းယိၼ်းတလႄးႁွင်ႉဝႃႈ ပွႆးမႃႇလု ဢမ်ႇၼၼ်ႉ ပွႆးတမ်းၶွၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁဵတ်းၼႂ်း လိူၼ်ႁႃႈ လႄႈသင်၊ ပွႆးသေႃႉတွင်း ႁွင်ႉ ပွႆးႁေႃႇၶဝ်ႈၼဵဝ်ၼၼ်ႉ ၸၼ်းႁဵတ်း ၼႂ်း လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၽႃသွင်း
ဝဵင်းၽႃသွင်း (ဖားဆောင်းမြို့, Hpasawng Town) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၽႃသွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈဝေႃးလၶႄႉ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇသဵၼ်ႈမၢႆ လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ ပီ 2017 ၼၼ်ႉသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းယူႇၼႂ်းဝဵင်း မီး ယူႇ 3,376 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်.
 - ၵူၼ်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈၾႆးၾႃႉႁႅင်းၼမ်ႉ ဝဵင်းၽႃသွင်း
ဝဵင်းမႄႈၸႄႉ
ဝဵင်းမႄႈၸႄႉ (မြန်မာနိုင်ငံ, Mese Town) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းမႄႈၸႄႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈဝေႃးလၶႄႉ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းယႂႃႇတိတ်ႉ (သဵင်မိူၼ် တူၼ်ႈထႅဝ်ပႅၵ်ႇ)
ဝဵင်းယႂႃႇတိတ်ႉ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ၶႂ်ႈပွင်ႇဝႃႈ
 - ယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝဵင်း (မိူင်းၶၢင်)
 - ယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝဵင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈဝေႃးလၶႄႉ
ၸႄႈဝဵင်းလႅင်းပွႆႉ
ၸႄႈဝဵင်းလႅင်းပွႆႉ (လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်, Hlaingbwe Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၽဢၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းလႅင်းပွႆႉၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဝဵင်းလႅင်းပွႆႉ၊ ဝဵင်းပၢႆႇၵျူင်ႇ လႄႈ ဝဵင်းသျၢၼ်းယႂႃႇတိတ်ႉ သေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းလႅင်းပွႆႉ ယဝ်ႉ။
ဝဵင်းလႅင်းပွႆႉ
ဝဵင်းလႅင်းပွႆႉ (လှိုင်းဘွဲ့မြို့, Hlaingbwe Town) ၼႆ့ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းလႅင်းပွႆႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၽဢၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇႁွင်ႈလႅင်းပွႆႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၵိင်ႇမႄႈၼမ်ႉ ၼမ်ႉၵျႅင်း ဢၼ်မီး ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းၽဢၢၼ်ႇ ယၢၼ်ၵႆ 24 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ဝဵင်းၼႆႉ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၽၢႆႇတူၵ်း မီး သီႇၽႃႇလူင်ႇ လႄႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ႁူၵ်းၽႃႇလူင်ႇယဝ်ႉ။
ပထဝီႇလွင်ႈၵူၼ်း.
ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းလႅင်းပွႆႉၼႆႉ မီး 11,511 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းယူႇသဝ်းတီႈ ဝဵင်းလႅင်းပွႆႉၼႆႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ပဵၼ်ၸၢဝ်းပုတ်ႉထ သေတႃႉၵေႃႈ ၸိူဝ်းဢၼ်ၵိူဝ်းယမ် ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ၊ မုတ်ႇသလိမ်ႇ လႄႈ ၸိူဝ်းၵိူဝ်းယမ် ၽီၵေႃႈ မီးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း.
မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး မွၵ်ႈ 150 ပီၼၼ်ႉ ဢၼ်ယၢၼ်ၵႆမွၵ်ႈလၵ်းၼိုင်ႈတင်း ဢွင်ႈတီႈဝဵင်းလႅင်းပွႆႉယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ယၢမ်ႈမီးမႃး ဝဵင်းၵဝ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပၼ်ႇၵရၼ်ႇတူင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်ၼၼ်ႉ ၸွမ်းလူၺ်ႈ ၽူႈႁႅင်းယႂ်ႇၶဝ် ၵႆႉဢွင်ႇပႄႉ ၽူႈႁႅင်းဢေႇၼၼ်ႉလႄႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းထႆး လႆႈၶဝ်တိုၵ်း ပၼ်ႇၵရၼ်ႇတူင်ႇသေ ႁွင်ႉဢဝ်ၵူၼ်းတီႈ ဝဵင်းပၼ်ႇၵရၼ်ႇတူင်ႇၼႆႉ ၶဝ်ႈၵႂႃႇတီႈၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်ထႆးယဝ်ႉ။ ၶႃႈသိုၵ်းၸိူဝ်းဢၼ်ၶဝ်တိၺွပ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ မၵ်းမၼ်ႈၶဝ်ႈပဵၼ် တႂ်ႈမိုဝ်းထႆးသေၵေႃႈ ၶိုၼ်းပွႆႇပၼ်ၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈလွတ်ႈမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၶိုၼ်းၵႂႃႇတင်ႈတီႈ ဢွင်ႈတီႈဝဵင်းၵဝ်ႇပၼ်ႇၵရၼ်ႇတူင်ႇသေ ၶိုၼ်းဢွၼ်ၵၼ် ႁူမ်ႈၵၼ်တင်ႈဝဵင်းတီႈ ဢွင်ႈတီႈဝဵင်းလႅင်းပွႆႉယၢမ်းလဵဝ်သေၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ယူႇသဝ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။
ငဝ်ႈငႃႇၸိုဝ်ႈ.
မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး မွၵ်ႈ 150 ပီၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းဢၼ်ယူႇသဝ်းမႃးတီႈ ဝဵင်းလႅင်းပွႆႉၼႆႉ ပဵၼ် ယၢင်း လႄႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းမွၼ်း ၵူၺ်းသေ ဢွင်ႈတီႈဝဵင်းလႅင်းပွႆႉ ဢၼ်ိၶုၼ်းတႄႇၶိုၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်တီႈ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းမွၼ်း ဝႃႈ "လႅင်းပလွႆး" ၼႆသေ ႁိုင်မႃး ပဵၼ်မႃး "လူဝ်ႇပလွႆး" လႄႈသင်၊ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႈ ပဵၼ်မႃး "လႅင်ပလွႆး"၊ "လႅင်ပွႆး"၊ "လႅင်းပွႆး"၊ "လႅင်းပွႆႉ" ၼႆသေ လႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးၼႆ လႆႈငိၼ်းၵႂၢမ်းၽူႈယႂ်ႇၶဝ် မွၵ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈၼၼ်ယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး.
ၵၢၼ်ငၢၼ်းပိူင်လူင် ဢၼ်ၵူၼ်းဝဵင်းလႅင်းပွႆႉၶဝ်ႁဵတ်းၼႆႉ ဢဝ်မႆႉလွင်ႈၸွမ်းၼမ်ႉလႅင်းပွႆႉသေ လုၵ်ႉတီႈ ႁွင်ႈၵျူင်ႇတူဝ်းတေႃႉထိုင် ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇသေၶၢႆ၊ ႁဵတ်းၵၢၼ်လွင်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵုၼ်ႇသိၼ်ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈ လႅင်းပွႆႉၼႆႉ ပဵၼ် ၶဝ်ႈ၊ ထူဝ်ႇလိၼ်၊ ယႃႈယႃ၊ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ၊ ၼမ်ႉဢွႆႈ၊ မၢၵ်ႇဢုၼ်၊ ၼမ်ႉၽိုင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းၽူၼ်မႃး ဢဝ် ၶဝ်ႈသၢၼ်၊ ၼမ်ႉဢွႆႈ၊ ထူဝ်ႇလိၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ တေႃႉၸွမ်းၼမ်ႉလႅင်းပွႆ့သေ ၵႂႃႇၶၢႆထိုင် ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇယဝ်ႉ။
သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း.
လုၵ်ႉဢဝ်ဝဵင်းလႅင်းပွႆႉ တေႃႇထိုင် ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၼႆႉ ပေႃးဢဝ်တင်းသၢႆတၢင်းၼမ်ႉဝႃႈ ၵႆ 80 လၵ်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ဢမ်ႇၵႂႃႇလႆႈၵမ်းသိုဝ်ႈ။ လုၵ်ႉဢဝ် ၼမ်ႉလႅင်းပွႆႉ လႆႈၵႂႃႇၸူး ၼမ်ႉၵျူင်ႇတူဝ်းဢွၼ်တၢင်းသုၵ်ႉ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႈ ၸင်ႇသိုပ်ႇၵႂႃႇၸူး မေႃႇလမႅင်ႇယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႈၸႂ်ႉႁိူဝ်း လႄႈ ပေးယဝ်ႉ။ ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးလူင်တႄႉ ဢမ်ႇၵႂႃႇလႆႈ။ ပေႃးဢဝ်တၢင်းလိၼ်ဝႃႈ လုၵ်ႉဢဝ် ဝဵင်းလႅင်းပွႆႉ တေႃႇထိုင် ဝဵင်းၽဢၢၼ်ႇ သဵၼ်ႈတၢင်းၵႃး ၵႆ 24 လၵ်းသေ တေႃႇထိုင် ဝဵင်းသူၺ်ႇၵုၼ်း ၵႆ 14 လၵ်း၊ တေႃႇထိုင် ဝၢၼ်ႈပၢႆႇၵျူင်ႇ ၵႆ 12 လၵ်း၊ တေႃႇထိုင် ဝၢၼ်ႈထီလူင် ၵႆ 11 လၵ်းယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်.
တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းလႅင်းပွႆႉၼႆႉ မီးလွႆတေႃးၼ ဢၼ်ဢွၵ်ႇ ဝူႇၽရမ်ႇ၊ ဢႅၼ်ႇထီႇမူဝ်ႇၼီႇ၊ ၸိုၼ်း၊ သွတ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းလႅင်းပွႆႉ၊ တီႈႁိမ်းဝၢၼ်ႈၵေႃႉလႅင်းၼၼ်ႉ မီး ၽြႃးၵျႅၵ်ႉမယေႃး၊ တီႈႁိမ်းဝၢၼ်ႈၵမေႃႉဢၶျူးၼၼ်ႉ မီး ၽြႃးၵျွၵ်ႉပူႇတေႃႇ လႄႈ တီႈႁိမ်းဝၢၼ်ႈဝိၼ်းၸဵင်ႇၼၼ်ႉ မီး ၽြႃးၵျႅၵ်ႉပုယေႃးၸိူဝ်းၼႆႉသေ ပေႃးထိုင် လိူၼ်သီႇမူၼ်းမႃး ၸတ်းႁဵတ်းပွႆးၽြႃးၵျႅၵ်ႉမယေႃးယဝ်ႉ။
ၽႃႇသႃႇယၢင်း
ၽႃႇသႃႈၵႂၢမ်းယၢင်း k ၼႆႉ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်း ဢၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းယၢင်း ဢၼ်မီးမွၵ်ႈၸဵတ်းလၢၼ်ႉၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းလၢတ်ႈၸႃဝႆႉယဝ်ႉ။ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းယၢၼ်းၼႆႉ လွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆၵၼ်တင်း ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်း ၸၢဝ်းၶႄႇ-တိဝႅတ်ႉ ၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးၸႅင်ႈလႅင်းလီ။ ပေႃးတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းယၢင်းၼႆႉ ဢဝ် တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈမၢၼ်ႈသေ ၸႂ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ။ ၽႃႇသႃႈၵႂၢမ်းယၢင်း ပိူင်လူင်မၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉသၢမ်မဵဝ်းသေ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ် ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းယၢင်းသၵေႃး၊ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းယၢင်းပူဝ်း လႄႈ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းပဢူဝ်း ၼႆယဝ်ႉ။ သၵေႃးၼႆႉ မီးလွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်ဝႆႉတင်း ၽႃႇသႃႇယၢင်းလႅင်(ၵယႃး) လႄႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၵယၢၼ်း(ပတွင်ႇ) ယဝ်ႉ။ ပေႃးမႃးၼိူင်းၵၼ်တူၺ်းတင်း ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းယၢင်းတၢင်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တင်း ၸုမ်းၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းၸၢဝ်း ၶႄႇ-တိဝႅတ်ႉသေ မၼ်းပဵၼ်ပိူင် (subject-verb-object) ယဝ်ႉ။ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းၸၢဝ်း ၶႄႇ-တိဝႅတ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ပိူင် (subject–object–verb)ယဝ်ႉ။ ၼၼ်ႉၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလွင်ႈႁူမ်ႇငမ်း ၽႃႇသႃႇမွၼ်း လႄႈ ၽႃႇသႃႇတႆး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၽႃႇသႃႇယၢင်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၶႄႇႁူမ်ႇငမ်းလႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးဝႆႉယဝ်ႉ။
ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၸႂ်ႉၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းယၢင်း.
တီႈၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ ၼႂ်းၵႃႈၵူၼ်းၸႂ်ႉၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းယၢင်းၼႆႉ ၽူႈၸိူဝ်းဢၼ်ၸႂ်ႉ ၵႂၢမ်းယၢင်းသၵေႃးၼႆႉ မီး 1.28 လၢၼ်ႉ၊ ၽူႈၸႂ်ႉၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းယၢင်းပူဝ်းပွတ်းဢွၵ်ႇၼႆႉ မီး မွၵ်ႈ လၢၼ်ႉၼိုင်ႈ လႄႈ ၽူႈၸႂ်ႉ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းယၢင်းပူဝ်း ပွတ်းတူၵ်းၼႆႉ မီးမွၵ်ႈ 210000 ၼႆႉသေ ၽူႈၸိူဝ်းဢၼ်ၸႂ်ႉ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းယၢင်းပႅၵ်ႈတၢင်ႇဢၼ်ၼႆႉ မီးမွၵ်ႈ ႁႃႈသႅၼ်ပၢႆၼႆ လႆႈၼႄဝႆႉတီႈ Ethnologue 16th edition ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
တီႈၼိူဝ် ဢိၼ်ႇတႃႇၼႅတ်ႉ ၼၼ်ႉ မီး ပၵ်းသပ်း ယၢင်း-ဢင်းၵိတ်ႉ ဝႆႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းတၢၼ်ႇတွင်ႇၵျီး
ဝဵင်းတၢၼ်ႇတွင်ႇၵျီး (သံတောင်ကြီးမြို့; Thandanggyi; Taantaungkyi) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတၢၼ်ႇတွင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၽဢၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတၢၼ်ႇတွင်ႇၵျီးယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းတၢၼ်ႇတွင်ႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ လွႆယွၼ်းသူးတဵမ်ထူၼ်ႈ ၼေႃပူပေႃးယဝ်ႉ။
ဝဵင်းတၢၼ်ႇတွင်ႇ
ဝဵင်းတၢၼ်ႇတွင်ႇ (သံတောင်မြို့, Thandaung Town, Taantaung) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းလိုဝ်ႈႁိုဝ်ႉ ဢွၼ်ႇဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတၢၼ်ႇတွင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၽဢၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ ၶဝ်ႈပႃးတီႈၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်သေ ဝဵင်းတၢၼ်ႇတွင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းၼိူဝ်လွႆ ဢွင်ႈတီႈလိုဝ်ႈႁိုဝ်ႉၸႂ် ဢၼ်လဵဝ် ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆ့ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းတွင်ႇငူႇ ယၢၼ် 22 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တီႈမၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၸဵင်ႇလွႆပႅၼ် ဢၼ်မီးတီႈၼိူဝ်သုင် ၼႃႈပၢင်ႇလၢႆႇ 4200 ထတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈႁိမ်းႁွမ်းသိုင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်မီးသူၼ်ပႃႇထိူၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းႁၢင်ႈလီၽိင်ႈတိုၼ်းသၽႃႇဝၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၾိင်ႈၾႃႉတႄႉ ပေႃးဝႃႈပဵၼ်ၶၢဝ်းမႆႈႁႅင်းႁႅင်းၼႆႉ တၢင်ႉလူမ်းမႆႈ ဢမ်ႇပူၼ်ႉ 70 တီႇၵရီႇသႅၼ်ႇတီႇၵရဵတ်ႉ။ ၽွင်းၶၢဝ်းၽူၼ်ၼႆ ၽူၼ်မႃးႁႃႇယႂ်ႇယဝ်ႉ။ ၵုၼ်ႇသိၼ်တႄႉ ဢွၵ်ႇ ၽွင်ၵႃႇၽီႇ၊ ၼဵင်ႈႁႅင်ႈ၊ မွၵ်ႇ လႄႈ မၢၵ်ႇမႆႉမၢၵ်ႇတွၵ်ႈ ယဝ်ႉ။
လုၵ်ႉဢဝ်တွင်ႇငူႇ ၵႂႃႇ တၢၼ်ႇတွင်ႇ မီးတၢင်းလူတ်ႉၵႃး ဢၼ်ယၢဝ်း 28 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တေႃႇထိုင်ႁွင်ႈပသီႇ ဢၼ်ပဵၼ် တွၼ်ႈ 13 လၵ်းဢွၼ်တၢင်းၼႆႉ ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်း ဢၼ်ၵႂႃႇၸူး ဝဵင်းမေႃႇၶျီသေ ပဵၼ်တၢင်းယၢင်ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ်တၢင်းႁွင်ႈပသီသေ ၵႂႃႇၽၢႆႇသၢႆ တေႃႇပေႃးထိုင် တၢၼ်ႇတွင်ႇယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းၽၢႆႇၶႂႃၼႆႉ ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်း ၵႂႃႇ မေႃႇၶျီယဝ်ႉ။
ဝဵင်းလဵၵ်ႉတူဝ်ႇ
ဝဵင်းလဵၵ်ႉတူဝ်ႇ (လိပ်သိုမြို့, Leiktho) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မၼ်းၼ်ႉၸႄႈဝဵင်းၽႄ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတၢၼ်ႇတွင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၽဢၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီး 48,606 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းယူႇၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီး 3,039 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းပေႃးၵလိ
ဝဵင်းပေႃးၵလိ (ဘောဂလိမြို့, Bawgali) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မၼ်းၼ်ႉၸႄႈဝဵင်းၽႄ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတၢၼ်ႇတွင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၽဢၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီး 17,237 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းယူႇၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီး 1,999 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းပၢႆႇၵျူင်ႇ
ဝဵင်းပၢႆႇၵျူင်ႇ (ပိုင်ကျုံမြို့; Paingkyon Town) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းမီးၸၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းၽႄ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၽဢၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၸႄႈဝဵင်းတင်းဢၼ်ၼႆႉ မီး 88,604 ၵေႃႉသေ ၵူၼ်းယူႇၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီး 4,074 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းသျၢၼ်းယႂႃႇတိတ်ႉ
ဝဵင်းသျၢၼ်းယႂႃႇတိတ်ႉ (ရှမ်းရွာသစ်မြို့ ; Shanywathit Town) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်း ဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၽဢၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်မီးတီႈ တၢင်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီးယူႇ 21,735 ၵေႃႉသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီး 531 ယဝ်ႉ။
ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉၵရဵၵ်ႉ
ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉၵရဵၵ်ႉ (ကော့ကရိတ်ခရိုင်) ; (ကီၢ်ကရံၣ်ကီၢ်ရ့ၢ်) ; (Kawkareik District) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉၵရဵၵ်ႉၼႆႉ မီး 474,089 ၵေႃႉ ယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း.
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉၵရဵၵ်ႉၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
 - ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉၵရဵၵ်ႉ
 - ဝဵင်းၵေႃႉၵရဵၵ်ႉ
 - ဝဵင်းၵျူင်ႇတူဝ်း
 - ၸႄႈဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းသဵၵ်ႉၵျီး
 - ဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းသဵၵ်ႉၵျီး
 - ဝဵင်းၽယႃးတူင်းသူႇ
 - ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉတူင်ႇ
ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉၵရဵၵ်ႉ
ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉၵရဵၵ်ႉ (ကီၢ်ကရံၣ်ကီၢ်ဆၣ်) ; (ကော့ကရိတ်မြို့နယ်) ; (Kawkareik Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉၵရဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉၵရဵၵ်ႉၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဝဵင်းၵေႃႉၵရဵၵ်ႉ၊ ဝဵင်းၵျူင်ႇတူဝ်း ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵေႃႉၵရဵၵ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵေႃႉၵရဵၵ်ႉ
ဝဵင်းၵေႃႉၵရဵၵ်ႉ (ကီၢ်ကရံၣ်ဝ့ၢ်ဖိ) ; (ကော့ကရိတ်မြို့) ; (ก่อกะเระ), (Kawkareik Town) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉၵရဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉၵရဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ ယၢၼ်ၵႆမွၵ်ႈ 50 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ ၶိုၼ်ႈၸွမ်း မႄႈၼမ်ႉၵျႅင်း မွၵ်ႈ 40 လၵ်းၼၼ်ႉသေ ပေႃးငွၵ်းၶဝ် ၽၢႆႇ ၵိင်ႈ မႄႈၼမ်ႉႁွင်သယေႃးၼႆ ၽႅဝ်ထိုင် ဝဵင်းၵျူင်ႇတူဝ်းသေ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႈ ၶိုၼ်းၸွမ်းတၢင်းလူတ်ႉၵႃးၼႆ တႃႇၽႅတ်ဝဵင်းၵေႃႉၵရဵၵ်ႉ လႆႈၵႂႃႇမွၵ်ႈ 15 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵေႃႉၵရဵၵ်ႉၼႆႉ တင်း ဝဵင်းမျႃႉဝတီႇ ဢၼ်ပဵၼ်သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ် မျၢၼ်ႇမႃႇ - ထႆး ၼၼ်ႉ ယၢၼ်ၵႆၵၼ် 41 လၵ်းသေ ဢဝ်တၢင်းလူတ်ႉၵႃးသေ ၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ဝဵင်းၵေႃႉၵရဵၵ်ႉၼႆ့ ပဵၼ်ဢွင်ႈတူၵ်းၵၢင် တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈၵႃႉၶၢႆ မျၢၼ်ႇမႃႇ လႄႈ ထႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်း ထႆး၊ တႆး၊ မွၼ်း၊ မၢၼ်ႈ၊ ယၢင်း၊ ၶႄႇ၊ ၵလႃး ၸိူဝ်းၼႆႉ ယူႇသဝ်းသေ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵၼ်းၵၢၼ်ႁႆႈၼႃး သေ ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉယဝ်ႉ။
တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ဝဵင်းၵေႃႉၵရဵၵ်ႉၼႆႉ မီး 3.2 လွၵ်းလၵ်းသေ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 42,950 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉၵရဵၵ်ႉၼႆႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ယၢမ်ႈပဵၼ်မႃး ၸႄႈဝဵင်းႁွင်ႇတယေႃးယဝ်ႉ။ ဢဝ် ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉၵရဵၵ်ႉ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းသဵၵ်ႉၵျီး ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉၵရဵၵ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႇဢဝ် ၸႄႈဝဵင်းသွင်ဢၼ်ၼႆႉ ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီ 1952 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵျူင်ႇတူဝ်း
ဝဵင်းၵျူင်ႇတူဝ်း (ကျုံဒိုးမြို့) ; (Kyondoe Town) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်းၽႄ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉၵရဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းသဵၵ်ႉၵျီး
ၸႄႈဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းသဵၵ်ႉၵျီး (ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်) ; (Kyainseikgyi Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉၵရဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းသဵၵ်ႉၵျီးၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းသဵၵ်ႉၵျီး၊ ဝဵင်းၽယႃးတူင်းသူႇ လႄႈ ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉတူင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းသဵၵ်ႉၵျီးယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း.
ၸႄႈဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းသဵၵ်ႉၵျီးၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵျႅၵ်ႉၶမီႇ ဢၼ်လႆႈပၼ် ဢင်းၵိတ်ႉ ဝၢႆးသေ ပဵၼ် ပၢင်သိုၵ်း ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉ-မၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် ပီ 1991 မႃး ၸႄႈဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းသဵၵ်ႉၵျီးၼႆႉ ၽူႈၵွၼ်းထုင်ႉၵေႃႉၼိုင်ႈ လႆႈဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃး ၼင်ႇၸႄႈတွၼ်ႈၽႄၵေႃႉၵရဵၵ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းသဵၵ်ႉၵျီးၼႆႉ ပႃႇထိူၼ်ႇတၼ်ၼႃသေ ၼိုင်ႈလွၵ်းလၵ်းၼႆႉ ၵူၼ်းၵူၺ်းယူႇ မွၵ်ႈ 20 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ထိုင်ပီ 1955 ၵျူႇလၢႆႇ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ် ၸႄႈဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းသဵၵ်ႉၵျီးၼႆႉ သႂ်ႇၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၽဢၢၼ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ထိုင် ပီ 1962 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 6 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈလုၵ်ႉဢဝ် ၸႄႈတွၼ်ႈၽဢၢၼ်ႇသေ ၶၢႆႉသႂ်ႇၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉၵရဵၵ်ႉယဝ်ႉ။
ငဝ်ႈငႃႇၸိုဝ်ႈ.
လႆႈႁွင်ႉၵိုၵ်း တႃႈမႆႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၽင်ႇ ၼမ်ႉၸမိ ၼၼ်ႉသေ ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁိူဝ်း၊ သၢင်းၽေႃး ဢၼ်ၵႂႃႇမႃးၼႂ်းႁွင်ႈၼၼ်ႉ ၸူးႁွင်ႉဝႃႈ သဵၵ်ႉၵျီး ၼႆသေ ပဵၼ်မႃး ဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းသဵၵ်ႉၵျီး ၼႆယဝ်ႉ။ ၸူးႁွင်ႉၸွမ်းၵၼ်တင်း ဝၢၼ်ႈၵျႃႇဢိၼ်းၵျီး ဢၼ်မီးၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်း ယၢၼ်ႇ 1 လၵ်းၼၼ်ႉလႄႈ တင်း တႃႈမႆႉၽင်ႇၼမ်ႉၸမိၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇလႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းသဵၵ်ႉၵျီးမႃးယဝ်ႉ။
ၼႃႈလိၼ်ပထဝီႇ၊ ဢွင်ႈတီႈ လႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်.
ၸႄႈဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းသဵၵ်ႉၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႉႁွင်ႇ 15 တီႇၵရီႇ 13 မိတ်ႉၼိတ်ႉ 15 ၸႅၵ်ႉၵၢၼ်ႉ လႄႈ 16 တီႇၵရီႇ 02 မိတ်ႉၼိတ်ႉ 00 ၸႅၵ်ႉၵၢၼ်ႉ ၊ လွင်ႈၵျီႇတုတ်ႉ 97 တီႇၵရီႇ 45 မိတ်ႉၼိတ်ႉ 30 ၸႅၵ်ႉၵၢၼ်ႉလႄႈ 98 တီႇၵရီႇ 07 မိတ်ႉၼိတ်ႉ 00 ၸႅၵ်ႉၵၢၼ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႃႈသုင်ပၢင်ႇလၢႆႇၼႆႉ ပဵၼ် သေ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီး ယဝ်ႉ။ ၼႃႈတၢင်းဢွၵ်ႇတေႃႇ တၢင်းတူၵ်း မီး 50 လၵ်းသေ ၼႃႈတၢင်းၸၢၼ်း တေႃႇ တၢင်းႁွင်ႇ မီးတၢင်းယၢဝ်း 82 လၵ်းယဝ်ႉ။
ၼႃႈလိၼ်.
ၸႄႈဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းသဵၵ်ႉၵျီးၼႆႉ ထိူၼ်ႇလွႆၼမ်ၼိုင်ႇသေ တီႈထုင်ႉၵျႅၵ်ႉတူင်ႇ ဢၼ်မီးၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ သၼ်လွႆတေႃးၼ ဢၼ်မီးတၢင်းသုင် 3700 ထတ်း လႄႈ မီးဝႆႉ လွႆပႅၼ်လွႆငေႃးယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် [မၼ်ႉၸမိ]]၊ ၼမ်ႉဝိၼ်းယေႃႇ လႄႈ ၼမ်ႉႁွင်တယေႃး ၸိူဝ်းၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ် တၢင်းၸၢၼ်း လႆၸူးတၢင်းႁွင်ႇယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉၸမိ လႄႈ ၼမ်ႉဝိၼ်းယေႃႇၼႆႉ ႁူမ်ႈၵၼ်တီႈႁိမ်း ဝၢၼ်ႈၶျွင်းၼၶႂႃႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမယေႃး၊ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်းသေ ပဵၼ်မႃး မႄႈၼမ်ႉဢတ်ႉတရၢၼ်ႇ သေၵေႃႈ လႆၶဝ်ႈၼႂ်း ၵူတ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇမူၵ်ႉတမယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းသဵၵ်ႉၵျီး
ဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းသဵၵ်ႉၵျီး (ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့) ; (Kyainseikgyi Town) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်း ၸႄႈဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းသဵၵ်ႉၵျီး ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉၵရဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈဝဵင်းၼႆႉ မီးတီႈတိၼ်လွၼ်ၽၢႆႇႁွင်ႇသုတ်း တီႈ သၼ်လွႆတေႃးၼသေ တင်းၽင်ႇၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မႄႈၼမ်ႉဢတ်ႉတရၢၼ်ႇၼႆႉ ယၢၼ်ၵႆၵၼ် မွၵ်ႈ 2 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းသဵၵ်ႉၵျီးၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်မီး 2810 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းယူႇၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီး 4,428 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း.
ဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းၼႆႉ မီးၵႂၢမ်းဝႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးၶဝ် ၵေႃႉတႄႇတင်ႈမႃးဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတႄႇမၼ်းတႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈလူင် ဢၼ်ၼိုင်ႈသေ ဝၢႆးမႃး ၵိုၼ်းမႃးၵိုၼ်းမႃးလႄႈ ထိုင် ပီ 1908 ၼႆႉ ပေႃးပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၶုၼ်ပွင်ဝဵင်းယူႇယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇတူၵ်းဝဵင်းၼၼ်ႉ မီးၼွင်မူဝ်လူင်ၼွင်ၼိုင်ႈသေ ၸူးႁွၵ်ႉၵိုၵ်းၼွင်ၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇဝႃႈႁွင်ႉပဵၼ် ဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ် ဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်း ယၢၼ် 2 လၵ်း တီႈၼိူဝ် ၽင်ႇ မႄႈၼမ်ႉဢတ်ႉတရၢၼ်ႇၼၼ်ႉ မီးဝၢၼ်ႈၵိုၼ်းဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈသေ ဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ် ဝၢၼ်ႈသဵၵ်ႉၵျီးယဝ်ႉ။ တီႈဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးလုမ်းၶုၼ်ပွင်ဝဵင်၊ တိူၵ်ႈသူင်ႇလိၵ်ႈ ၸၸိူဝ်းပဵၼ် ယူင်ႉသၢင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၵျႃႇဢိၼ်း လႄႈ သဵၵ်ႉၵျီးၼႆႉ မီးၸမ်ၵၼ်လႄႈ ၸင်ႇလႆႈႁွင်ႉဝႃႈ ဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းသဵၵ်ႉၵျီး ၼႆယဝ်ႉ။
သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း.
ဝၢၼ်ႈသဵၵ်ႉၵျီးၼႆႉ ယွၼ်ႉပဵၼ်တႃႈႁိူဝ်းလႄႈ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႉသေ လွင်ႈၸွမ်း သၢႆမႄႈၼမ်ႉဢတ်ႉတရၢၼ်ႇၸိုင် ၸၢင်ႈၽႅဝ်ၸူး မေႃႇလမႅင်ႇ ငၢႆႈငၢႆႈယဝ်ႉ။ ပေႃးလတ်း ဝၢၼ်ႈၵုၼ်၊ ၶျွင်းၼၶႂႃႉ၊ မုတူင်ႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇတူၵ်းၼၼ်ႉၼႆ လုၵ်ႉဢဝ်ဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်း ၸၢင်ႈဢဝ်တၢင်းလူတ်ႉၵႃးသေ ၵႂႃႇၽႅဝ်လႆႈ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇယဝ်ႉ။ မေႃႇလမႅင်ႇလႄႈ ဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ်တၢင်းလူတ်ႉၵႃးၼႆ ၵႆယၢၼ် မွၵ်ႈ 50 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ်ၵျႃႇဢိၼ်း ၵႂႃႇၽၢႆႇႁွင်ႇ ၽႅဝ် ဝဵင်းၵေႃႉၵရဵၵ်ႉလႄႈသင်၊ ၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇၸမ်ႉၵႂႃႇၸူး ၵျႅၵ်ႉတူင်ႇလႄႈသင် မီးသၢႆတၢင်းလိၼ်ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ်ၵျႅၵ်ႉတူင်ႇသေ ပေႃးလတ်းၶၢမ်ႈ သၼ်လွႆတၼိၼ်းတႃႇယီၼႆႉ ၽႅၼ်ထိုင် သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်ထႆးယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် တၢင်းရူတ်ႉလဵၼ်းထႆးမၢၼ်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းမိူဝ်ႈၼႂ်း သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်ၼၼ်ႉ လတ်းၵႂႃႇႁိမ်းဝၢၼ်ႈဢၼၢၼ်းၵႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး.
တီႈၸႄႈဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႆ၊ သူၼ်ထူဝ်ႇ လႄႈ သူၼ်ႇမၢၵ်ႇၸွၵ်းမၢၼ်ႇဝၢၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉဢွၵ်ႇမႆႉသၵ်းဢၼ်လီမၼ်းလႄႈ မိူဝ်ႈပႆႇပဵၼ် သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်ၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁူင်းၵၢၼ်ၶမ်ႇပၼီႇပႆႉ ပူင်ႇပေႇပႃးမႃး၊ မႅၵ်ႇၵရီႇၵႃႇ၊ ၽူးၵႃး ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မႃးပိုတ်ႉ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽႄတီႈ ဝၢၼ်ႈသဵၵ်ႉၵျီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်.
တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီးႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်ယၢင်း ႁူင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵမ်ႉထွၵ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တင်းၵျွင်းၽြႃးၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၵေႃႈ ၵေႃႇၸပ်းၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီး ၽြႃးၵျႅၵ်ႉလွင်ႉ၊ ၽြႃးၽႃးပျႅတ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇၵျႅၵ်ႉတူင်ႇ တီႈၼိူဝ်လွႆတေႃးၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၵွင်းမူး မုလဢိ လႄႈ မုလဢတ်ႉ သွင်သူသေ ပဵၼ်ဢၼ်လိုဝ်းလင်လႄႈ တေလႆႈႁၼ်ပႃး ႁူၼ်ႁၢင်ႈၽြႃးပုတ်ႉထ ဢၼ်ဢွၵ်ႇႁၢင်ႈပၢႆးမွၼ်းလၢႆးမိုဝ်းထႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၽယႃးတူင်းသူႇ
ဝဵင်းၽယႃးတူင်းသူႇ (ဘုရားသုံးဆူမြို့) ; (Payathonzu Town) ; (พะย่าโต้นซู) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်း ဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းသဵၵ်ႉၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉၵရဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းသၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ် ဢၼ်ဢိူမ်ႇၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတီး ၸႄႈတွၼ်ႈသင်ႇၶပူႇရီႇ၊ မိူင်းထႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉတူင်ႇ
ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉတူင်ႉ (ကျိုက်ဒုံမြို့) ; (Kyeikdon Town) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းသဵၵ်ႉၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉၵရဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းၽႄ ဝဵင်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
ၸႄႈတွၼ်ႈၽႃပွၼ်
ၸႄႈတွၼ်ႈၽႃပွၼ် (ဖာပွန်ခရိုင်) ; (Hpapun District) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ၸႄႈဝဵင်းၽႃပွၼ် ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၽႃဢၢင်ႇသေ ထိုင်မႃး ပီ 2011 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇၼၼ်ႉ လႆႈၽွတ်ႈႁႅၼ်းပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈၽႃပွၼ်မႃးယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်မီး တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၽႃပွၼ်ၼၼ်ႉ မီး 35,019 ၵေႃႉ ယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း.
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၽႃပွၼ်ၼႆႉ မီးၼင်ႇ ၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ 
 - ၸႄႈဝဵင်းၽႃပွၼ်
 - ဝဵင်းၽႃပွၼ်
 - ဝဵင်းၵမမွင်း
ၸႄႈဝဵင်းၽႃပွၼ်
 ၸႄႈဝဵင်းၽႃပွၼ် (ဖာပွန်မြို့နယ်) ; (Hpapun Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၽႃပွၼ်၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၽႃပွၼ်ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ဝဵင်း ဝဵင်းၽႃပွၼ် လႄႈ ဝဵင်းၵမမွင်း သေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၽႃပွၼ်ယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၽႃပွၼ်ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၽင်ႇ ၼမ်ႉၶူင်း တီႈ သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ် မိူင်းထႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၽႃပွၼ်ၼႆႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၽႃဢၢင်သေ ထိုင်မႃးပီ 2011 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇၼၼ်ႉ လႆႈၽွတ်ႈႁႅၼ်းပဵၼ်မႃး ၸႄႈတွၼ်ႈၽႃပွၼ်ယူႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵမမွင်း
ဝဵင်းၵမမွင်း (ကမမောင်းမြို့) ; (Kamamaung) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်း ဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၽႃပွၼ်၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈပီ 2014 ၼၼ်ႉသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၸႄႈဝဵင်းၽႄတင်းဢၼ်ၼႆႉ မီးယူႇ 20,895 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီး 13,992 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈတွၼ်ႈမျႃႉဝတီႇ
ၸႄႈတွၼ်ႈမျႃႉဝတီႇ (မြဝတီခရိုင်) ; (Myawaddy District) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉသေ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျႃႉဝတီႇၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး ယူႇ 210,695 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း.
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျႃႉဝတီႇၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
 - ၸႄႈဝဵင်းမျႃႉဝတီႇ
 - ဝဵင်းမျႃႉဝတီႇ
 - ဝဵင်းၸုၵလိ
 - ဝဵင်းဝေႃးလေႇမျႅင်ႇ (ဝဵင်းဝေႃးလေႇ)
ၸႄႈဝဵင်းမျႃႉဝတီႇ
ၸႄႈဝဵင်းမျႃႉဝတီႇ (မြဝတီမြို့နယ်) ; (Myawaddy Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျႃႉဝတီႇ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမျႃႉဝတီႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဝဵင်းမျႃႉဝတီႇ၊ ဝဵင်းၸုၵလိ လႄႈ ဝဵင်းဝေႃးလေႇမျႅင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမျႃႉဝတီႇယဝ်ႉ။
လႅၼ်ႇလိၼ် ၸိူဝ်းဢိူမ်ႈၸပ်းဝႆႉ.
ၸႄႈဝဵင်းမျႃႉဝတီႇတီႇၼႆႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း လႅၼ်လိၼ် ၸိူဝ်းၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
 - ၽၢႆႇတူၵ်း လႄႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း ၸႄႈဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းသဵၵ်ႉၵျီး
 - ၽၢႆႇတူၵ်း ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်တင်း ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉၵရဵၵ်ႉ
 - ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်တင်း ၸႄႈဝဵင်းလႅင်းပွႆႉ
 - ၽၢႆႇၸၢၼ်း၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ လႄႈ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ ဢိူၼ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း မိူင်းထႆး
ဝဵင်းၸုၵလိ
ဝဵင်းၸုၵလိ (စုကလိမြို့) ; (Sukali) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်း ဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျႃႉဝတီႇ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 ၼၼ်ႉသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တင်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီႈ 5,703 ၵေႃႉသေ ၵူၼ်းယူႇၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီး 342 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းဝေႃးလေႇမႅင်ႇ
ဝဵင်းဝေႃးလေႇမႅင်ႇ (ဝေါလေမြိုင်မြို့) ; (Wawlay) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်း ဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျႃႉဝတီႇ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တင်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီးယူႇ 9,213 ၵေႃႉသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီး 3,083 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး
ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး (ကျိုက်မရောမြို့နယ်) ; (Kyaikmaraw Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလမႅင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃးယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး
ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး (ကျိုက်မရောမြို့) ; (Kyaikmaraw) ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလမႅင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇ မႄႈၼမ်ႉဢတ်ႉတရၢၼ်ႇ ဢၼ်မီး ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း ၼၼ်ႇသေ ပေႃးဢဝ်တၢင်းလူတ်ႉၵႃး ၼႆ ၵႆယၢၼ် (15) လၵ်းယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႈဢဝ် ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးသေ ၸွမ်းသၢႆၼမ်ႉဢတ်ႉတရၢၼ်ႇသေ ၽႅဝ်ထိုင်လႆႈ ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃးယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃးၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉၵရဵၵ်ႉ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းသဵၵ်ႉၵျီး ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းမုတူင်ႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းသဵၵ်ႉၵျီး၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၽႃဢၢင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၵျႅၵ်ႉမရေႃးၼႆႉ ပေႃးဢဝ်ၽႃႇသႃႇမွၼ်းၼႆ တႅမ်ႈ ကျော်မရဟ်ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈပွင်ႇတႄႉ ဝႃႈ ပဵၼ် ဝဵင်းဢၼ်မီးၽြႃး ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ၼႆယဝ်ႉ။ ၽြႃးဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ၼႆႉ ပဵၼ် ၽြႃးလူင်ယွၼ်းသူးတဵမ်ထူၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၵျႅၵ်ႉမရေႃးၼၼ်ႉသေ ဢၼ်ပဵၼ်ၵျွင်းတေႃႇ တီႈယွၼ်ႈသူးၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၼၢင်းႁေႃၶမ်းမွၼ်း သျိၼ်ႇၸေႃးပု လႆႈတႄႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈ သၢၵ်ႈၵရိတ်ႉပီမိူင်း 817၊ လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းမူၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူၼ်ႁၢင်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၵျွင်းတေႃႇတီႈယွၼ်းသူးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမိူၼ်တင်း ႁူၼ်ႁၢင်ႈၽြႃးတၢင်ႇၸိူဝ်းသေ လၢၵ်ႇလၢႆးဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈႁူးၶဝ်ႈၽၢႆႇသၢႆႉၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ လိၵ်ႈၶႅပ်းႁိၼ်မွၼ်း ၶႅပ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၵူႈပီၵူႈပီ ပေႃးထိုင် ၶၢဝ်းလိူၼ်ႁႃႈၶိင်ႇသွၼ်းၼမ်ႉၼႆ ၵႆႉဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်း ပွႆးသွၼ်းၼမ်ႉ လႄႈ ပွႆးၽြႃးယွၼ်းသူးတဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵၼ်ယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ႁူင်းတမ်ႇၼူတ်ႇ၊ တိူၵ်ႈသူင်ႇလိၵ်ႈ၊ ၵျွင်းဝတ်ႈ၊ တိူၵ်ႈငိုၼ်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်၊ လုမ်းသဵၼ်ႈမၢႆလိၼ်၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်ပႃႇမႆႉ လႄႈ ႁူင်းယႃ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
တီႈၼိူဝ်ၽင်ႇမႄႈၼမ်ႉ ဢတ်ႉတရၢၼ်ႇ ဢၼ်ယၢၼ်ၵႆႉ တင်းဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး (24) လၵ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ဝၢၼ်ႈယေႇပူႇ (ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉဢုၼ်ႇ) ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမီး ၼွင်ၼမ်ႉဢုၼ်ႇလႄႈ ၸင်ႇလႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉဢုၼ်ႇ (ယေႇပူႇယႂႃႇ) ၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး မီးဝႆႉ လွႆႁိၼ်ထုၼ် မွၵ်ႈ 15 လုၵ်ႈ ဢၼ်ၸၢင်ႈၽဝ်ထုၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၸိူဝ်းႁိမ်းႁွမ်းဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃးၼၼ်ႉၵူၺ်း ဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းၵၢၼ်ထုၼ်သေ တၢင်ႇဝၢၼ်ႈတႄႉ ဢမ်ႇဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်း။ ဢဝ်ထုၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သူင်ႇၸူးထိုင် ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇသေ ၶၢႆယဝ်ႉ။ တီႈဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃႈၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ မၢၵ်ႇလေႃႉတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်တေႃးႁုၵ်ႇၵေႃႈ မီးဢိတ်းဢွတ်းယဝ်ႉ။
တီႈၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃးၼႆႉ ဢိူင်ႇ ၶဝ်ႈပႃး (35) ဢိူင်ႇသေ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်မီး 23300 ဢေႇၵပၢႆယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီး မွၵ်ႈ 195,770 ၵေႃႉသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်း မွၼ်း၊ မၢၼ်ႈ၊ ယၢင်း၊ တႆး၊ တွင်ႇသူႇ၊ ၶႄႇ၊ ၵလႃး ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ယူႇသဝ်းယဝ်ႉ။ ၵမ်ႉၼမ်ပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းမွၼ်းၶဝ်ယူႇသဝ်းယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃးၼႆႉ ပႃႇထိူၼ်ႇၵွင်းလွႆၼမ်လိူင်ႇသေ မီးဝႆႉ သူၼ်ၵႃႇၽီတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ လွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႆႈၼႃးၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ပိူင်လူင်ယဝ်ႉ။ တီႈထုင်ႉၼၼ်ႉၼႆႉ ၶွၼ်ႇမၼ်းလိၼ် ဢမ်ႇပေႃးလီသေဢမ်ႇၵႃး ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၼမ်ႉၵမ်းၵမ်းၵႆႉထူမ်ႈလႄႈ ၵၢၼ်ႁႆႈၼႃးဢမ်ႇပေႃးၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ။
ၸႄႈဝဵင်းၶျွင်းသူင်ႇ
ၸႄႈဝဵင်းၶျွင်းသူင်ႇ (ချောင်းဆုံမြို့နယ်) ; (Chaungzon Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလမႅင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၶျွင်းသူင်ႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၶျွင်းသူင်ႇ
ဝဵင်းၶျွင်းသူင်ႇ (ချောင်းဆုံမြို့) ; (Chaungzon) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၵုၼ်ၽီလူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလမႅင်ႇ၊ ဢၼ်မီးတီႈ ပွတ်းတႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၶျွင်းသူင်ႇ ယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းၶျွင်းသူင်ႇ ၼႆ့ ဢဝ် ဝၢၼ်ႈ 72 ဝၢၼ်ႈသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၵၢင် ထုင်ႉဝူဝ်ႇ ၵုၼ်ၽီလူးသေ တိုၼ်းပဵၼ်မႃး ဝၢၼ်ႈယၢဝ်း ဢၼ်ၵိုၼ်းမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးပႃး လုမ်းၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်း၊ ႁူင်းပလိၵ်ႈ၊ တိူၵ်ႈသူင်ႇလိၵ်ႈ၊ ႁူင်းယႃ လႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႈဢဝ်တၢင်းလူတ်ႉၵႃးသေ ၸၢင်ႈၵႂႃႇၸူးလႆ ဝၢၼ်ႈမူးယိတ်ႉၵလေး ဢၼ်မီးၽၢႆႇၸၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈၵလူၺ် ဢၼ်မီးၽၢႆႇႁွင်ႇ၊ တႃႈႁိူဝ်းၼတ်ႉမေႃႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇသုတ်းသုတ်း သေ လုၵ်ႉဢဝ် ၼမ်ႉမေႃႇ တေႃႇ မေႃႇလမႅင်ႇၼႆႉ မီးႁိူဝ်းၵႂႃႇမႃးယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းၶျွင်းသူင်ႇၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဝၢၼ်ႈယႂႃႇလုတ်ႉ ၊ ဝၢၼ်ႈမုတုၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ၽၢႆႇၵၢၼ်မိုဝ်းယဝ်ႉ။
တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈဝဵင်းၶျွင်းသူင်ႇ ၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈ မီး 2457 လွၵ်းလၵ်းသေတႃႉ ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်ၸၢင်ႈသွမ်ႈၶဝ်ႈၼႆႉ မီး 190 လၵ်းၵူၺ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ယွၼ်ႉ ၶွၼ်ႇလိၼ်ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈလႄႈ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈသၢၼ်လီ ဢွၵ်ႇၼမ် ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းတၢၼ်ႇၽျူႇၸယႅတ်ႉ
ၸႄႈဝဵင်းတၢၼ်ႇၽျူႇၸယႅတ်ႉ (သံဖြူဇရပ်မြို့နယ်) ; (Thanbyuzayat Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလမႅင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတၢၼ်ႇၽျူႇၸယႅတ်ႉယဝ်ႉ။
ဢၼ်ပဵၼ် တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ် ၶုၼ်တၢႆ ဢၼ်ႁဵတ်းမႃး ၼႂ်း သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင် လႄႈ ပႃႇႁဵဝ်ႈသိုၵ်း တၢၼ်ႇၽျူႇၸယႅတ်ႉ ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတၢၼ်ႇၽျူႇၸယႅတ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းမုတူင်ႇ
ၸႄႈဝဵင်းမုတူင်ႇ (မုဒုံမြို့နယ်) ; (Mudon Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆ့ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလမႅင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမုတူင်ႇယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းၸႃႇတိ မိၼ်းၵူဝ်ႇၼႅင်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းမုတူင်ႇ
ဝဵင်းမုတူင်ႇ (မုဒုံမြို့) ; (Mudon) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းမုတူင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလမႅင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း ယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းလူတ်ႉၵႃး တႃႈၵုင်ႈ၊ မေႃႇလမႅင်ႇ၊ တၢၼ်ႇၽျူႇၸယႅတ်ႉ၊ ရေး၊ ထဝႄႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမုတူင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉၵႃး မေႃႇလမႅင်ႇ ၵျႅၵ်ႉၶမီႇ ဢၼ်ယၢၼ်ၵႆ 18 လၵ်း ဢၼ်မီးၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် သဵၼ်ႈတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း မေႃႇလမႅင်ႇ လႄႈ ရေး ဢၼ်ယၢၼ် ၵႆ 15 လၵ်းၼၼ်ႉလႄႈ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း ပဵၼ်ဢၼ်ၵႂႃႇငၢႆႈမႃးငၢႆႈလႄႈ ပဵၼ်ဝဵင်းၵႃႉၶၢႆ တီႈဢၼ်ၵူၼ်းၵိုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းရူတ်ႉၵႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝဵင်းသေ တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇတူၵ်းဝဵင်း သုတ်းသုတ်းယဝ်ႉ။
ငဝ်ႈငႃႇၸိုဝ်ႈ.
ဝဵင်းမုတူင်ႇၼႆႉ ယွၼ်ႉပဵၼ်ဝဵင်းမွၼ်းလႄႈ ပေႃးဢဝ် ၽႃႇသႃႇမွၼ်း ဝႃႈၼႆ (မုဟ်ဍုင်) သဵင်ဢွၵ်ႇဝႃႈ မုတူင်ၼႆႉ မုဟ် ၼႆႉ ပဵၼ်ၽင်ႇ၊ ဍုင် ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း လႄႈ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ဝဵင်းဢၼ်မီးတီႈၽင်ႇ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ပထဝီႇလွင်ႈၵူၼ်း.
ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်မီးတီႈၼိူဝ် ဝဵင်းမုတူင်ႇၼႆႉ မီး 52,514 ၵေႃႉသေ ၵူၼ်းၶိူဝ်း မွၼ်း၊ မၢၼ်ႈ၊ ယၢင်း၊ ၶႄႇ၊ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၵလႃး ၸိူဝ်းၼႆႉ ယူႇသဝ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းမွၼ်းယူႇသဝ်းၼမ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။
တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီးႁွင်ႈၸုမ်းပလိၵ်ႈ၊ တိူၵ်ႈသူင်ႇလိၵ်ႈ၊ လုမ်းၽူႈၵွၼ်းဝဵင်း၊ တိူၵ်ႈငိုၼ်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ လုမ်းသဵၼ်ႈမၢႆလိုၼ်၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇပႃႇမႆႉ လႄႈ ႁူင်းယႃၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းမုတူင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ သူၼ်ၵႃႇၽီတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈသၢၼ်ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းယူႇတီႈသဝဵင်းၼႆႉ ႁဵၼ်းၵၢၼ်ႁႆႈၼႃး၊ ၵၢၼ်တေႃးႁုၵ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉသေ ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇၸိူဝ်းဢွၵ်ႇတႄႉ ပဵၼ် ၶဝ်ႈသၢၼ်၊ ၶႅပ်းယၢင် လႄႈ ၶူဝ်းတေႃးႁုၵ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်.
တီႈဝဵင်းမုတူင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ဢွင်ႈတီႈၸိုဝ်လိုဝ်းလင်သၢမ်တီႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ် ၵၢၼ်ႇတေႃႇၵျီး၊ ၽြႃးၵၢၼ်ႇၵျီး လႄႈ ၵျွင်းတေႃးယၵျူင်းၵျူင်းၵျႃႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ႇတေႃႇၵျီး ဢမ်ႇၼၼ် ၵၢၼ်ႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈ 3 လၵ်းပၼ်ႇမူၼ်းသေ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်မႃးဝႃႈ ပဵၼ်တီႈၼၵႃးၶဝ်ႈ မူၼ်ႈသိူဝ်းဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃးတမ လႆႈထူၼ်ႈ 8 ဝႃႇၼၼ်ႉ ပႃးၸဝ်း ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇၶဝ်သေ ၽႅဝ်ႁွတ်ႈမႃးထိုင်တီႈၼွင်ၼႆႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ လႆႈႁၼ်ရသေးလူင်သေ ယွၼ်ႉတူၺ်းမုင်ႈႁၼ်ထိုင်ၽၢႆႇၼႃးလႄႈ ၸင်ႇလႆႈၸုၼ်ႉထၢၼ်ႈၶူၼ်ႁူဝ်သဵၼ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ဢိၼ်းလႆႈႁူႉလွင်ႈတၢင်းၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇလဝ်ႈလၢတ်ႈ ႁႂ်ႈဢဝ်ထၢတ်ႈသဵၼ်ႈၶူၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ ထႃႇပၼႃႇသေ တႄႇတင်ႈၵွင်းမူးၼႆလႄႈ ၸင်ႇလႆႈတႄႇၵွင်းမူး ၶုၼ်ဢိၼ်းၸၼ်ႉၼိုင်ႈ၊ ၼၵႃးၸၼ်ႉၼိုင်ႈ၊ ၵူၼ်းၸၼ်ႉၼိုင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ၵွင်းမူးထၢတ်ႈတေႃႇၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ႁွင်ႉဝႃႈ ၵွင်းမူးၼၵႃး ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼႆႉမႃး ယွၼ်ႉတႄႇဝႆႉ တီႈႁိမ်းၵၢၼ်ႇတေႃႇၵျီးလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ၽြႃးၵၢၼ်ႇၵျီးၼႆယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ႇၵျီးၼႆႉ တိုၼ်းပဵၼ် ၼွင်လူင် ဢၼ်မီးမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇတင်ႈဝဵင်းမုတူင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တီႈတေႃးရၵျူင်းၵျူင်းၵျႃႉၼၼ်ႉ ၼမ်ႉၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈသုင် လႆလူင်းတီႈတႅမ်ႇဢမ်ႇၶၢတ်ႈလႄႈ မီးဝႆႉႁွင်ႈၼမ်ႉ ၼမ်ႉတူၵ်းၵျူင်းၵျူင်းၵျႃႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉဢိင်လူၺ်ႈႁွင်ႈၼမ်ႉၼၼ်ႉသေ ၵေႃႇသၢင်ႈၵျွင်းတေႃးရဝႆႉလႄႈ ၸူးႁွင်ႉ ၵျွင်းတေႃးရၵျူင်းၵျူင်းၵျႃႉၼႆယဝ်ႉ။ တီႈၵျွင်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသြႃႇပႃးၼိုင်ႈ ယၢမ်ႈယူႇသဝ်းမႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉမီးသိၼ်သီႇလတဵမ်ထူၼ်ႈသေ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ဝႃႈ ပဵၼ်ၸဝ်ႈႁူႉႁၼ်တြႃး ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇလွၼ်ႇၵႂႃၼႆ တူဝ်ၶိင်ႈ ႁၢႆလၢႆၵႂႃႇၵမ်းလဵဝ်လႄႈ သၢင်ႇၵၢၼ်းၸိူဝ်းမႆဝႆႉၼၼ်ႉၵိုတ်းဝႆႉ ဢမ်ႇပႅၵ်ႇႁွႆးၼင်ႇၵိင်းဝႆႉၼၼ်ႉ လႆႁၼ်တေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉၸဝ်ႈသြႃႇၼႆႉလႄႈၵေႃႈ ဝဵင်းမုတူင်ႇၼႆႉ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမုတူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ၶုၼ်မွၼ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၶဝ် ပၵ်းႁၢင်ႈႁေႃမႃးၼႆ ပေႃးတူၺ်းၽႃဝဵင်းဢၼ်မီးတီႈ ထုင်ႉၵွၼ်တူင်ႇ ဢၼ်မီးတေႃႇထိုင် ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁူႉလႆႈယူႇယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းယေး
ၸႄႈဝဵင်းယေး (ရေးမြို့နယ်) ; (Ye Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလမႅင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းယေးၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃး ၸိူဝ်းပဵၼ် ဝဵင်းယေး၊ ဝဵင်းလမႅင်း လႄႈ ဝဵင်းၶေႃးၸႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းယေးယဝ်ႉ။
ဝဵင်းလမၢႆး
ဝဵင်းလမႅင်း (လမိုင်းမြို့ ; Lamaing) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီး ၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်း ဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းယေး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလမႅင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၶေႃးၸႃႇ
ဝဵင်းၶေႃးၸႃႇ (ခေါဇာမြို့ ; Khauzaa) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီး ၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်း ဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းယေး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလမႅင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈတွၼ်ႈသထူင်ႇ
ၸႄႈတွၼ်ႈသထူင်ႇ (သထုံခရိုင် ; Thaton District) ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း ဢၼ်မီး ပွတ်းတႂ်း မိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇဢၼ်ယၢဝ်းၼႃႈၵႂၢင်ႈ တႄႇဢဝ် ၽင်ႇၽၢႆႇသၢႆ ၼမ်ႉၶၢင်တွင်း တေႃႇ ၽင်ႇၽၢႆႇၶႂႃ ၼမ်ႉၶူင်းယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီးဝႆႉ ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၽႃပွၼ်၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းလႅင်းပွႆႉ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၽႃဢၢင်ႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလမႅင်ႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်း မီး ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ် လႄႈ ၵူတ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇမူၵ်ႉတမ ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼႆႉ ဢဝ်တင်း ၼမ်ႉတူင်ႇသမိ လႄႈ ၼမ်ႉၶူင်းပွတ်းတႂ်းလႄႈသင်၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၼၼ်ႉၸမ်ႉ ဢဝ်တင်း ၵူတ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇမူၵ်ႉတမလႄႈသင်၊ ၽၢႆႇၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်တင်းၼမ်ႉၶၢင်တွင်းပွတ်းတႂ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉသေ ပဵၼ်သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်သၽႃႇဝ ၶႅၼ်ႈဝႆႉပၼ်ယဝ်ႉ။
တီႈၽၢႆႇႁွင်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈသထူင်ႇၼႆႉ သၼ်လွႆလိူင်ႇၼမ်သေ ႁွင်ႈၼမ်ႉၵေးၼမ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉၵူႈတီႈယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၵူတ်ႉမူၵ်ႉတမၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ သၼ်လွႆတႆးသုင်၊ ဢမ်ႇၼၼ် ဢၼ်ပဵၼ် သၼ်လွႆဢၼ်လုၵ်ႉတီႈတီႈ သၼ်လွႆၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ ၸိုၼ်းလူင်မႃးၸူးထိုင် ဝဵင်းမူၵ်ႉတမ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ပၢၵ်ႇမႄႈၼမ်ႉၶူင်း ၽၢႆႇၸၢၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈလႄႈ ဝဵင်းသထူင်ႇ ဢၼ်ဢဝ်သၼ်လွႆဝႆႉပဵၼ်ပိုၼ်ႉလင်သေ တႄႇဝႆႉလႄႈ သၼ်လွႆဢၼ်မီးႁိမ်းဝဵင်းသထူင်ႇၼၼ်ႉ ၸူးႁွင်ႉဝႃႈ သၼ်လွႆသထူင်ႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ သၼ်လွႆမူၵ်ႉတမၼႆလႄႈသင် သၼ်လွႆၵလႃးမၼႆၵေႃႈႁွင်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် သၼ်လွႆငႃးလွႆ ဢၼ်ပဵၼ် ဢၼ်သိုပ်ႇ သၼ်လွႆၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼၼ်ႉၼႆႉ ၶဝ်ႈမႃးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသေ ၶိုၼ်းၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ်ငႃးလွႆသွင်ဢၼ်ၸူး ၵျႅၵ်ႉထူဝ်ႇ လႄႈ ပီးလိၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ငႃးလွႆၽၢႆႇတူၵ်းၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ သၼ်လွႆၵေႇလႃႇသ ၼႆယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ.
 - ၸႄႈဝဵင်းသထူင်ႇ
 - ၸႄႈဝဵင်းပွင်ႇ
 - ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉထူဝ်ႇ
 - ၸႄႈဝဵင်းပီးလိၼ်း
ၽေးသၽႃႇဝ.
ၼမ်ႉယႂ်ႇ ပီ 2016.
ပီ 2016 ၽွင်းၶၢဝ်းၽူၼ်ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼမ်ႉလူၵ်ႈ ၼမ်ႉထူမ်ႈသေ လိၼ်ၼႃး 4000 ဢေႇၵပၢႆၼႆႉ လႆႈထုၵ်ႇၼမ်ႉထူမ်ႈမႃးယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ထူမ်ႈလၢႆဝၼ်းၵမ်ႉဢွၼ်ႇၵူၺ်းလႄႈ ဢမ်ႇလႆႈမီး လွင်ႈလူႉသုမ်းသင်မႃး။ 
ၼမ်ႉယႂ်ႇ 2017.
မိူဝ်ႈပီ 2017 တႄႇဢဝ်လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇသေ တီႈ ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉထူဝ်ႇၼႆႉ ၽူၼ်မႃးဢမ်ႇထၢတ်ႈလႄႈ ယွၼ်ႉၼမ်ႉတူၵ်းၸွမ်းလွႆလႄႈ ပွၵ်ႉမၢင်ၸိူဝ်း ၼမ်ႉလႆႈထူမ်ႈမႃး၊ လိၼ်လႆႈၵူၼ်ႇမႃးသေ ႁိူၼ်းၵူၼ်း 7 လင်လႆႈၵူၼ်ႇပင်း၊ ႁိူၼ်း 8 လင် လႆႈလူႉလႅဝ်သေ ဢၼ်ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းတီႈၵႆ တႃႈၵုင်ႈ-မေႃႇလမႅင်ႇၵေႃႈ ၼမ်ႉလႆႈလူၼ်ႉသေ လွင်ႈလူတ်ႉၵႃးၵႂႃႇမႃး သမ်ႉပေႃးလႆႈၵိုတ်းယင်ႉဝႆႉၸူဝ်ႈၶၢဝ်းယၢဝ်ႉ။
တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉထူဝ်ႇၼႆႉ ၵူႈပီၵူႈပီ ၵႆႉလႆႈၶၢမ်ႇတၢမ်ႇလွင်ႈၼမ်ႉယႂ်ႇၼမ်ႉလူၵ်ႈသေတႃႉ ဢၼ်ၵူၼ်းဢၢၼ်ႇႁူဝ်ႁဵင်ပေႃးလႆႈ ၶၢႆႉပၢႆႈ ႁႂ်ႈလွတ်ႈၽေးၼႆႉ ယၢမ်ႈပဵၼ်မႃး မိူဝ်ႈပီ 1997 ၊ 2014 လႄႈ 2015 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းသထူင်ႇ
ၸႄႈဝဵင်းသထူင်ႇ (ဝေင်ꩻနယ်ႏသထွုံႏ ; သထုံမြို့နယ် ; Thaton Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသထူင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းသထူင်ႇယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းပွင်ႇ
ၸႄႈဝဵင်းပွင်ႇ (ပေါင်မြို့နယ် ; Paung Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်ႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသထူင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပွင်ႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းပွင်ႇ
ဝဵင်းပွင်ႇ (ပေါင်မြို့; ပံင် ; Paung) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းပွင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈသထူင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၶႃႈဢေႃႈ။ ၸႄႈဝဵင်းပွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ပွတ်းၸၢၼ်း ၸႄႈဝဵင်းသထူင်ႇသေ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ ၼမ်ႉၶူင်း လႄႈ ၵူတ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇမူၵ်ႉတမယဝ်ႉ။
ဝဵင်းပွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၵုင်းၸိူၼ်း ဢၼ်မီး ၽၢႆႇတူၵ်း သၼ်လွႆမူၵ်ႉတမ ဢၼ်ၵၢႆဝႆႉ ၼႃႈႁွင်ႇၼႃႈၸၢၼ်း တီႈၼႂ်းၵၢင်ၸႄႈဝဵင်းပွင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း ဢၼ်ၵႂႃႇ တႃႈၵုင်ႈ-မေႃႇလမႅင်ႇ ၼႆႉ ႁဵတ်းလတ်းၵႂႃႇတီႈ ဝဵင်းပွင်ႇယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းပွင်ႇၼႆႉ ၵႂၢင်ႈၶႂၢင် 399 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶွၼ်ႇလိၼ်ၽုၼ်ႇလိၼ် ၶႅမ်ႉလႄႈ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ပိူင်လူင် တွၼ်ႈတႃႇ ၸႄႈဝဵင်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်းႁႆႈၼႃးၶႅမ်ႉလႅပ်ႈလႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၵေႃႈၼမ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းတီႈ ဝဵင်းပွင်ႇၼႆႉ မီးယူႇ 29,434 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈသၢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၶူဝ်းဢွၵ်ႇပိူင်လူင် တီႈဝဵင်းပွင်ႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းမူၵ်ႉတမ ဢၼ်ပဵၼ်ဝဵင်းၵဝ်ႇလူင် ဝဵင်းၼိုင်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၼမ်ႉၶူင်း ဢၼ်မီးၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းပွင်ႇသေ ဝၢႆႇၼႃႈၸူး ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမူၵ်ႉတမၼႆ့ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပဵၼ်ဝဵင်းတႃႈႁိူဝ်းသေ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇသိုဝ်ႉၶၢႆမႃးယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉထူဝ်ႇ
ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉထူဝ်ႇ (ကျိုက်ထိုမြို့နယ် ; Kyaikto Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသထူင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉထူဝ်ႇယဝ်ႉ။
ၽေးသၽႃႇဝ.
ၼမ်ႉလူၵ်ႈၼမ်ႉၼွင်း.
မိူဝ်ႈ ပီ 2017 တႄႇဢဝ် လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 20 ဝၼ်းသေ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၽူၼ်မႃး ဢမ်ႇထၢတ်ႇ တီႈၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉထူဝ်ႇၼၼ်ႉလႄႈ ယွၼ်ႉၼမ်ႉၼိူဝ်လွႆလေႃႇလူင်းသေ ပွၵ်ႉမၢင်ၸိူဝ်း ၼမ်ႉလႆႈထူမ်ႈ၊ လိၼ်လႆႈၵူၼ်ႇသေ လင်ႁိူၼ်းၵူၼ်း 7 လင် 8 လင် လႆႈၵူၼ်ႇပင်းလူႉလႅဝ်သေ ဢၼ်ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ-မေႃႇလမႅင်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼမ်ႉလႆႈထူမ်ႈသေ သၢႆတၢင်းလူတ်ႉၵႃး လႆႈၵိုတ်းယင်ႉဝႆႉၸူဝ်ႈၶၢဝ်းမႃးယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ပွၵ်ႉၶႂၢၵ်ႈမႂ်ႇ တီႈ ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉထူဝ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ် ပွၵ်ႉၵေႃႉၸၼႅင်ႇ၊ ပွၵ်ႉၸေႇယႃႇမုၼ်ႇ လႄႈ ပွၵ်ႉသမလ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼမ်ႉထူမ်ႈ မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 20 လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇၼၼ်ႉသေ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ မွၵ်ႈ 4000 ၸမ်ၼႆႉ လႆႈၶၢႆႉဢွင်ႈယူႇ ၸူးတီႈၽူတ်ႇၸွႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼမ်ႉထူမ်ႈ ၼမ်ႉလူၵ်ႈသေ တီႈၵျႅၵ်ႉထူဝ်ႇၼႆႉ လႆႈပိုတ်ႇဢွင်ႇၽူတ်ႇၸွႆႈ 6 ဢၼ်၊ ၵူၼ်း 3916 ၵေႃႉ၊ ဢွင်ႈၽူတ်ႇၸွႆႈလိၼ်ၵုၼ်ႇ 1 ဢၼ်၊ ၵူၼ်း 91 ၵေႃႉၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈမႃးသေႃႉလွတ်ႈၽေးယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် ၵၢင်ဝၼ်း ဝၼ်းထီႉ 25 လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇၼၼ်ႉသေ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၼမ်ႉၶိုၼ်းယွမ်းလူင်းၵႂႃႇလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ပွၵ်ႈၶိုၼ်းႁိူၼ်းၽႂ်မၼ်းယူႇယဝ်ႉ။
တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉထူဝ်ႇၼႆႉ ၵူႈပီၵူႈပီ ၵႆႉလႆႈထူပ်းၽေးၼမ်ႉသေ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈဢၢၼ်ႇႁူဝ်ႁဵင်မၼ်းၵေႃႈ ယၢမ်ႈလႆႈထူပ်းလႆႈပဵၼ်မႃး မိူဝ်ႈ ပီ 1997၊ 2014 လႄႈ 2015 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းပီးလိၼ်း
ၸႄႈဝဵင်းပီးလိၼ်း (ဘီးလင်းမြို့နယ် ; Bilin Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသထူင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပီးလိၼ်းယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵမႃႇဝႅတ်ႉ
ဝဵင်းၵမႃႇဝႅတ်ႉ (ကမာဝက်မြို့) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမုတူင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလမႅင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၸိၼ်းၵျႅၵ်ႉ
ဝဵင်းၸိၼ်းၵျႅၵ်ႉ (ဇင်းကျိုက်မြို့ ; Zin Kyaik) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပွင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈသထူင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းတီႈတီႈ ၽူႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ၽူႈထွင်ႈတဵဝ်း လႄႈ ၶႅၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်း ၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်မႃးဢႅဝ်ႇလႄႇတီႈ ႁွင်ႈလိုဝ်ႈႁိူဝ်ႉသၢင်းၽေႃးႁိၼ် ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈ ဝဵင်းၸိၼ်းၵျႅၵ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းသုဝုၼ်ႇၼဝတီႇ
ဝဵင်းသုဝုၼ်ႇၼဝတီႇ (သုဝဏ္ဏဝတီမြို့) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းသထူင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈသထူင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢဝ် ဢိူင်ႇၵျႅၵ်ႉၵေႃႇ၊ ဢိူင်ႇသိမ်ႇသဵၵ်ႉ လႄႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇၵျႃး မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈၵၼ်သေၵေႃႈ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းပူင်ႇၼႃးၵျုၼ်း
ၸႄႈဝဵင်းပူင်ႇၼႃးၵျုၼ်း (ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ် ; Ponnagyun Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၸိတ်ႉတူၺ်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းၸိတ်ႉတူၺ်ႇ ယၢၼ် (25) လၵ်းယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပူင်ႇၼႃးၵျုၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ဢိူင်ႇ 94 ဢၼ် လႄႈ ဝၢၼ်ႈ မွၵ်ႈ 200 ၼႆႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးပႆႇၺႃႇ.
ႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈ ၸိူဝ်းမီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပူင်ႇၼႃးၵျုၼ်းၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းပူင်ႇၼႃးၵျုၼ်း
ဝဵင်းပူင်ႇၼႃးၵျုၼ်း (ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့ ; Ponnagyun) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းပူင်ႇၼႃးၵျုၼ်း ဢၼ်မီး ပွတ်းၵၢင် ၸႄႈတွၼ်ႈၸိတ်ႉတူၺ်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းပူင်ႇၼႃးၵျုၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်းၵႄႈ မႄႈၼမ်ႉၵလတၢၼ်ႇ လႄႈ မႄႈၼမ်ႉမယူႇ ၼၼ်ႉသေ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် မီး 704 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇၸၢၼ်း ၸႄႈဝဵင်းပူင်ႇၼႃးၵျုၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉႁွင်ႈဢွၼ်ႇ ဢၼ်ၼမ်ႉ ၸၢင်ႈၶိုၼ်ႈၸၢင်ႈယွမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇၼၼ်ႉ ၵွင်းလွႆလိူင်ႇၼမ်ယဝ်ႉ။
ပဵၼ်ဝဵင်းမႃး မိူဝ်ႈပီ 1905 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ဝဵင်းၼႆႉ မီး 0.07 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လူမ်းလႅင်ႉလူင် ဢၼ်ပဝ်ႇထူဝ်း မိူဝ်ႈပီ 1868 ၼၼ်ႉသေ လုၵ်ႉဢဝ်တီႈဝၢၼ်ႈလူင်တၼ်ၶူဝ်း သေ ၶၢႆႉမႃးတႄႇတင်ႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်သုင် ၼႃႈပၢင်ႇလၢႆႇ 8 ထတ်းၵူၺ်း။ တီႈဝဵင်းၼႆႉ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၵွၼ်ႇ ပုင်ႇၼႃးၶဝ် ယူႇသဝ်းမႃးလႄႈ ၸူးလႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဝဵင်းပူင်ႇၼႃးၵျုၼ်း ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 1953 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 780 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်ၼပ်ႉၵူၼ်းယူႇၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီး 10666 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တင်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ 1.33 သႅၼ်ယဝ်ႉ။ 
တွၼ်ႈတႃႇၼမ်ႉၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းဝဵင်းၼႆသေ လႆႈၵေႃႇတင်ႈဝႆႉ ၽၢႆၵူႇဝယဝ်ႉ။ ႁိမ်းႁွမ်း ဝဵင်းပူင်ႇၼႃးၵျုၼ်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၽုၼ်ႇလီသေ ပဵၼ်ထုင်ႉလိၼ်ပဵင်းလႄႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၵုၼ်ႇသိၼ်ပိူင်လူင် ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ၶဝ်ႈသၢၼ်ယဝ်ႉ။ ဢေႇရိယႃႇ ဢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉ 93.58 လွၵ်းလၵ်းသေ၊ ၼွင်လဵင်ႉၵုင်ႈ မီး 453 ၼွင်၊ ဢေႇရိယႃႇတီႈလဵင်ႉတူဝ်သတ်းမီး 7480 ဢေႇၵယဝ်ႉ။ တီႈထုင်ႉ တွင်ႇၽျႃးၶျွင်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇမၢၵ်ႇၽိတ်ႉပွမ်ႈ ဢၼ်ၶႅမ်ႉၶႅမ်ႉယဝ်ႉ။
ၽြႃးၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တီႈဝဵင်းပူင်ႇၼႃးၵျုၼ်းၼႆႉ ပဵၼ် ၽြႃးဢူးယိတ်ႉတွင်ႇ ယဝ်ႉ။ ၸူးႁွင်ႉၵိုၵ်းၽြႃးၼၼ်ႉသေ ဝဵင်းပူင်ႇၼႃးၵျုၼ်းၼႆႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ဝဵင်းဢူးယိတ်ႉတွင်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉၵွင်းမူးထၢတ်ႈၸမျူင်ႇတေႃႇ၊ လွႆပႄးငႃးယႃႇ (ပဵတ်းႁႃႈပၢၵ်ႈ) ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းပွၵ်ႉတေႃး
ဝဵင်းပွၵ်ႉတေႃး (ပေါက်တောမြို့နယ် ; Pauktaw Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၸိတ်ႉတူၺ်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ဢိူင်ႇ 53 ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇ 166 ဝၢၼ်ႈ၊ ဢေႇရိယႃႇ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈ မီး 150 လွၵ်းလၵ်းပၢႆ၊ ၼွင်လဵင်ႉၵုင်ႈ 1610 ၼွင် လႄႈ ဢေႇရိယႃႇလဵင်ႉတူဝ်သတ်း 31913 ဢေႇၵယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈ.
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပွၵ်ႉတေႃး -
ၸႄႈဝဵင်းယတေႉတွင်ႇ
ၸႄႈဝဵင်းယတေႉတွင်ႇ (ရသေ့တောင်မြို့နယ် ; Rethedaung Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၸိတ်ႉတူၺ်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်း ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းယတေႉတွင်ႇယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈ.
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ
ဝဵင်းယတေႉတွင်ႇ
ဝဵင်းယတေႉတွင်ႇ (ရသေ့တောင်မြို့ ; Rethedaung) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇၶႅင်ႇ ဢၼ်မီးပွတ်းတူၵ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉသေ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႉႁွင်ႇ 20.4833333 လႄႈ လွင်ႇၵျီႇၵျုဢွၵ်ႇ 92.75 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းယတေႉတွင်ႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၸိတ်ႉတူၺ်ႇယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းၸိတ်ႉတူၺ်ႇယၢၼ် 37 လၵ်းသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းယတေႉတွင်ႇယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းယတေႉတွင်ႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၼႃႈတီႈပူႇၵႄႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ 74 တီႈ သေ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် မီးဝႆႉ 739 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1961 လိူၼ်မေႇ 30 ၼၼ်ႉ လႆႈတႄႇ လွင်ႈၽွင်းငမ်းလႅၼ်ၶၼ်ႈမေႇယုႇသေ ဢၼ်ပဵၼ် ပွတ်းႁွင်ႇၸႄႈဝဵင်းယတေႉတွင်ႇၼႆႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇဢဝ်သႂ်ႇၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလႅၼ်ၶၼ်ႈမေႇယုမႃးယဝ်ႉ။ ဝဵင်းယတေႉတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၽင်ႇၽၢႆႇသၢႆႉ ယၢၼ်မႄႈၼမ်ႉမယူႇ 18 လၵ်းသေ လုၵ်ႉတီႈဝဵင်းၸိတ်ႉတူၺ်ႇသေ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇ သၢႆတၢင်းၼမ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၽင်ႇ မႄႈၼမ်ႉမယူႇ ၽၢႆႇပုၼ်ႉၽၢႆႇၼၼ်ႉၼႆႉ ဢွၼ်ႁၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆ ပီ (2014) သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 7511 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း.
 - ဝၢၼ်ႈၵျဵင်ႇတႃႇ
 - ဝၢၼ်ႈၵၺိၼ်ႇၶျွင်း (5.1 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ)
 - ဝၢၼ်ႈၵူင်ႇတၢၼ်း (7.2 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ)
 - ဝၢၼ်ႈၵူတွင်ႇ (8.2 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ)
 - ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၶျွင်း (4.1 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ)
 - ဝၢၼ်ႈၶၼွင်းၵျီး (3.7 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ)
 - ဝၢၼ်ႈၶႂႃႉၸူင်ႇ (8.9 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ)
 - ဝၢၼ်ႈၶူၺ်းတွၵ်ႉၶျွင်း (3.9 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ)
 - ဝၢၼ်ႈတွၵ်ႉတူႇၵျီး (3.9 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ)
 - ဝၢၼ်ႈၸပႃးထႃး (6.6 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ)
 - ဝၢၼ်ႈတူင်းပျိၼ်ႇ (3.9 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ)
 - ဝၢၼ်ႈပွင်းၸႃး (7.6 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ)
 - ဝၢၼ်ႈပျိၼ်ႇၶွင်ႇ (3.9 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ)
 - ဝၢၼ်ႈပွၵ်ႉတေႃးၵျီး (5.5 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ)
 - ဝၢၼ်ႈပႃႇထလေႇ (7.9 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ)
 - ဝၢၼ်ႈမိၺူဝ်ႇထွင်ႉ (7.2 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ)
 - ဝၢၼ်ႈမျိၼ်းၽူး (7.9 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ)
 - ဝၢၼ်ႈတွင်းတယႃး (7.4 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ)
 - ဝၢၼ်ႈၼၢၼ်းယႃႇၵူင်း ၽၢႆႇတူၵ်း (10.2 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ)
 - ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇသဵၵ်ႉ (9.1 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ)
မၢႆတွင်း ။ ။ တၢင်းၵႆၸမ်ၼႆႉ ဢဝ်ၸဵင်ႇထတ်းဢၼ်ၸမ်သေပိူၼ်ႈသေ တႅၵ်ႈဝႆႉတီႈၼိူဝ် ႁၢင်ႈၽႅၼ်ႇလိၼ်ယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈ လီၶဝ်ႈၸႂ်.
 - ၸၢၵ်ႈတိၼ်ပႃႇတ (ယတေႉတွင်ႇ)