ပိုၼ်းၸရေးလူင်လႃႉထုၼ်း
ၸဝ်ႈၸရေးလႃႉထုၼ်း
လုင်းၸရေးလထုၼ်း (ၸရေးလႃႉထုၼ်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈသူင်တႅမ်ႈလိၵ်ႈ လူင်လင်ႇၵႃႇတႆး ဢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၸဝ်ႈၼိုင်ႈ ၼႂ်းၵၢပ်ႈပၢၼ် ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ22 ၼႆႉယဝ်ႉ။ မၼ်း ၸဝ်ႈတႅမ်ႈလင်ႇၵႃႇၼႆႉ ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇပေႃးမီးၽႂ်မိူၼ် မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈ မိူၼ်လႆႈၵေႃႈ တေပဵၼ်ၵမ်ႈဢႄႇ ၵူၺ်းၼႆ ယူႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၸရေး မေႃတႅမ်ႈလိၵ်ႈလူင်လင်ႇၵႃႇတႆး ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉၼႆႉ ၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈပဵၼ်မူႇ လႄႈသင် ၼႂ်းၽိုၼ်ဢေႃးၽႃႇမင်ႇၵလႃႇ လႄႈသင်၊ ၼႂ်းလိၵ်ႈမၢၵ်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်းလႄႈသင်၊ ၼႂ်း လိၵ်ႈမၢၵ်ႇ ၵျွင်းထၢတ်ႈၵွင်းမူး လႄႈသင်၊ တေလႆႈႁၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်မၼ်းၸဝ်ႈတႅမ်ႈဝႃႈ ပၢႆၵမ် ၸရေးလႃႉထုၼ်း၊ ၸရေးၵမ်ႉၶိူဝ်း၊ ၸရေးလၢဝ်လႅင်၊ ၸရေးၼၼ်ႇတိယ၊ ၸရေးႁၢႆးပႃ၊ ၸိူဝ်း ၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼႆ ၼင်ႇႁိုဝ်တေႁူႉလႅင်းလီ ႁဝ်းမႃးတူၺ်း ပိုၼ်းၵႅပ်ႈမၼ်း လႄႈ လွၵ်း တႅမ်ႈလင်ႇၵႃႇမၼ်း ၼမ်ႉၵႂၢမ်းမၼ်း ပပ်ႉဢၼ်မၼ်းတႅမ်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉမွၵ်ႈၵႃႈႁိုဝ်ၼႆ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 
တီႈယူႇထင်သဝ်း
ၸရေးလူင်လႃႉထုၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၸရေးၵမ်ႉၶိူဝ်း၊ ၸရေးလၢဝ်လႅင်၊ ၸရေးၼၼ်ႇတိယ၊ ၸရေးႁၢႆးပႃ ၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈ ပူႇလွႆၶမ်းမူးပၢၼ်း ၼၢႆးလွႆသွႆႈလဵၵ်ႉ၊ ၵိူတ်ႇတီႈဝၢၼ်ႈလွႆၶူး၊ ဢိူင်ႇ ႁၢႆးပႃ၊ ၸေႈဝဵင်းမိူင်းသူႈ၊ မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း၊ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ ပီတႆး 2049၊ ပီသႃႇသၼႃႇ- 2498 ဝႃႇ၊ ပီၵေႃးၸႃႇ 1316 ၼီႈ၊ လိူၼ်ႁူၵ်းမႂ်ႇ (13)ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းသဝ်၊ ဝၼ်းထိ 15-5-1954 ယဝ်ႉ။ မီးပီႈၼွင်ႉ ႁူမ်ႈတွင်ႉလဵဝ်ၵိၼ် 9 ၵေႃႉ၊ ပဵၼ်ၵေႃႉထူၼ်ႈ (5)ယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၸၢႆးထုၼ်း ယႂ်ႇမႃးႁွင်ႉၸၢႆးလႃႉထုၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ 
ၼႃႈၵၢၼ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ
ပေႃးမဵဝ်းတေပဵၼ်ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ တိုၼ်းလႅၼ်ႇမႃးၸဵမ်လဵၵ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸရေးလႃႉ ထုၼ်းၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵေႃႉလဵၵ်ႉ (6-7)ပီၼၼ်ႉ ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈ သွၼ်ပၼ်လိၵ်ႈတႆး လႄႈ ၸဵမ်မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ လႆႈမေႃလိၵ်ႈတႆး မေႃလူ မေႃတႅမ်ႈ မေႃႁေႃး လႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢႃႇယုလႆႈ(8)ၶူပ်ႇ ယူႇႁူင်း ႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ၊ ႁဵၼ်းဢဝ်လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ လိၵ်ႈမၢၼ်ႈ၊ ၼႂ်းပီ 1962-64 ပၢၼ်ၸဝ်ႈၽႃႉ ဝၢင်း ဢၢမ်းၼၢတ်ႈလႄႈ ပၢၼ်မၢၼ်ႈ ယိုတ်းမိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1965 ၽွင်းဢႃႇယု လႆႈ(10)ပီ လႆႈပဵၼ်ၵပ်ႉပီႇ တီႈ ၸဝ်ႈသြႃႇၵွၼ်းတိၼ်ႇၺ ၵျွင်းႁၢႆးပႃ၊ မိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1966 ၽွင်းဢႃႇယုလႆႈ (11)ပီ လႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ်သၢင်ႇသႃႇမၼေႇ တမ်ႈတီႈၸဝ်ႈသြႃႇၵွၼ်းတိၼ်ႇၺ ၵျွင်းႁၢႆးပႃသေ လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈသၢင်ႇၼၼ်ႇတိယ၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈသွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ် ပၺ်ႇၺႃႇ တၢင်းမေႃ ၽၢႆႇလေႃးၵုတ်ႈတရႃႇ တီႈၸဝ်ႈသြႃႇ ပၼ်ႇတိတ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇ(ဢူးၽူဝ်း)၊ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ပၺ်ႇၺႃႇၽေႃးၵႃၽိထၸ (မႁႃႇၼႃႇယၵလူင်သင်ႇၶၸိုင်ႈတႆး ပႃးထူၼ်ႈၼိုင်ႈ) ၵျွင်းယုမ်း ပွင်ႇ မိူင်းသူႈ၊ ၽွင်းမႃးယူႇသဝ်းတီႈ ဝတ်ႉပိတၵၢတ်ႈ ဝဵင်းပၢင်လူင်၊ ၶၢဝ်းယၢမ်းသွင်ပီ၊ ဝၢႆး ၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းတပေးၸဝ်ႈသြႃႇပၼ်ႇတိတ (ဢၵ်ႉၵမႁႃႇပၼ်ႇတိတ) မိူင်းၼွင် ၼိုင်ႈပီ၊ လႆႈပဵၼ်တပေးၸဝ်ႈသြႃႇၺႃႇၼသမ်ႇ ၽႃႇရ (ဢၵ်ႉၵမႁႃႇပၼ်ႇတိတ- မႁႃႇၼႃႇယ ၵလူင် သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး ပႃးထူၼ်ႈ (4) ၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈပီ၊ လႆႈသွၼ်ႁဵၼ်းတၢင်း ႁူႉၸုတၢင်းမေႃ မိူၼ်ၼင်ႇ သတ်ႉတႃႇ၊ သၢင်းၷျူဝ်ႇ၊ ဝိၼႄး၊ သုတ်ႈတၢၼ်ႇ၊ ဢၽိ ထမ်ႇမႃႇ၊ ဢလင်ႇၵႃႇ၊ သၢၼ်းၵျၢမ်း၊ ၶၢဝ်းတၢင်း သီႇပီ (1971-1974) လႆႈၶတ်းၸႂ် ဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉ ၸတုတ်ထ (ပၢင်လူင်) ၸၼ်ႉဢွၼ်ႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶူးသွၼ်ၽူႈၸိုဝ်ႈယႂ်ႇ
ႁူမ်ႈငဝ်းၶူးမႃးသြႃႇၼႆႉ ၵတ်းယဵၼ်ဝႆႉ ၼႆၼၼ်ႉလႄႈ သြႃႇၶူးသွၼ် ဢၼ်လႆႈသွၼ်း ႁူမ်ႈၽူၺ်း ၶဝ်ၸဝ်ႈသေ သွၼ်ဢဝ်တၢင်းႁူႉမေႃၼၼ်ႉ မီးၼင်ႇ 1-ၸဝ်ႈသြႃႇၵွၼ်း တိၼ်ႇၺ ၵျွင်းႁၢႆးပႃ၊ 2-ၸဝ်ႈသြႃႇပၼ်ႇတိတ၊ 3-ၸဝ်ႈသြႃႇဢူးၽူဝ်း၊ 4-ၸဝ်ႈသြႃႇ ပၺ်ႇၺႃႇၽေႃးၵ မိူင်းသူႈ၊ 5-ၸဝ်ႈသြႃႇပၼ်ႇတိတ မိူင်းၼွင်၊ 6-ၸဝ်ႈသြႃႇ ၺႃႇၼ သမ်ႇၽႃႇရ ပိတၵၢတ်ႈပၢင်လူင်၊ 7-ၸဝ်ႈသြႃႇၵေႃးဝိတ၊ 8-ၸဝ်ႈသြႃႇၸိၼ်ႇတိ(ႁူဝ် ပူင်း) 9- ၸဝ်ႈသြႃႇၵလျႃႇၼ (မိူင်းၵၢဝ်)၊ 10-ၸဝ်ႈသြႃႇရေႇဝတ(မိူင်းၵိုင်)၊ 11- ၸဝ်ႈသြႃႇပၼ်ႇတိတ (ဝၢင်ႈမိူင်း မိူင်းၵိုင်)၊ 12-ၸဝ်ႈၸၢင်း ၵွၼ်းတိၼ်ႇၺ (မိူင်းပၼ်ႇ)၊ 13-ၸဝ်ႈၸၢင်းၵေႃးဝိတ (ၵူတ်ႉၶၢႆ)၊ 14-ၸဝ်ႈၸၢင်းဝိမလၽိၵ်ႉၶု (မိူင်း သူႈ) ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၽဝရႁၢၼ်း
မိူဝ်ႈဢႃႇယု(20)ပီၼၼ်ႉ ၵေႃႉပဵၼ်ပီႈၶူၺ်ပီႈၼၢင်း ပေႃးၸၢင်းၼၼ်ႇတ+မႄႈၸၢင်းၼၢင်းပွႆး ဝၢၼ်ႈၸၢင်ႈၶမ်း၊ ဝဵင်းပၢင်လူင်၊ ၸင်ႇႁဵတ်းပဵၼ်တၵႃႇ လူႇတၢၼ်း ပၸ်ၸေးသီႇပိူင်သေယဝ်ႉ မီးသြႃႇၸဝ်ႈလူင် ၵေႃးဝိတ (ၽူႈမၢႆလူင် သင်ႇၶၸိုင်ႈတႆး) ႁဵတ်းပဵၼ်ဢုပၸ်ၸေႇသြႃႇသေ ဢဝ်ႁဵတ်းရႁၢၼ်းတီႈၼႂ်းသိမ်ႇ ၶၼ်ႇတ ၵျွင်းပိတၵၢတ်ႈ ဝဵင်းပၢင်လူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ပီ 1976 သြႃႇၸဝ်ႈဝိမလၽိၵ်ႉၶု ၸင်ႇႁွင်ႉဢဝ်ၸဝ်ႈၸၢင်းၼၼ်ႇတိယ ၵႂႃႇပႂ်ႉၵျွင်းမၼ်းၸဝ်ႈ တီႈၵဵင်းတုင် ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵျွင်းမွၵ်ႇမႆႇ (ၸဝ်ႈၽႃႉမွၵ်ႇမႆႇ ပၢႆႈႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈသေ မႃးယူႇၵဵင်း တုင်လႄႈ တင်ႈၵျွင်းဝႆႉ သႂ်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵျွင်းမႆႇ) ၵွင်းမူးၶမ်း ၵၢင်ဝဵင်းၵဵင်းတုင် မီးႁိမ်း ဝတ်ႉမိူင်း ပဵင်း (မိူင်းလီပဵင်းၸႂ်- ထၢတ်ႈသူးယွၼ်းတဵမ်ထူၼ်ႈ ၸဝ်ႈၽႃႉၵေႃႇတင်ႈဝႆႉ) ဢၼ်မီး ၼႃႈၽၵ်း တူႁေႃ ဝၢႆႇမႃးၸူးၵျွင်း၊ လႆႈမႃးပႂ်ႉပၼ်ၵျွင်းမွၵ်ႇမႆႉ တီႈၵဵင်းတုင်ၼႆႉ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇပီ လီငၢမ်း လႄႈ ၸင်ႇလႆႈမႃးႁူပ်ႉထူပ်း ႁၢင်ႉဢွၼ်ႇၽူဝ်ပၢႆႈ မၢႆႈဢွၼ်ႇၽူဝ်တၢႆ ဢၼ်ႁၢင်ႈလဝ်း သမ်ႉယူႇ ၼွင်ယေး ဢသၢၵ်ႈ(18)ပီ သမ်ႉပဵၼ်မၢႆႈလႄႈ လီဢေးလူ မီးမဵတ်ႉတႃႇယႂ်ႇတေႃႇၵၼ် ၸင်ႇ ဢၼ်ထႂၢၵ်ႈလူင်းၵျွင်း မိူဝ်းပွင်းႁူမ်ႈႁိူၼ်း ၸွမ်းမႄႈမၢႆႈဢွၼ်ႇ ၼၢင်းယူင်းတၢၼ်း ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် တီႈၼႂ်းပပ်ႉပိုၼ်းၵႅပ်ႈ လင်ႇၵႃႇ(10)ၸၢတ်ႈလူင်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇဝႃႈ “ထၢင်ႇတေ လႆႈမူၼ်ႈလႆႈလူၼ်း- ထႂၢၵ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်း၊ ႁွတ်ႈၽႄဝ်ၵဵင်းတုင်- ယူဝ်တေလႆႈသုင် သမ်ႉလႆႈၶမ် ဢုင်၊ ဢဝ်တီႈလႂ် ဝႆႉတီႈၼၼ်ႈ ၸင်ႇလႆႈမၼ်ႈပိူင်တၢင်း၊ ႁၢပ်ႇမႆႉႁႃတီႈဝၢင်း ပႆတၢင်း ႁႃတီႈ လိုဝ်ႈ၊ ၵဝ်ႇပိူၼ်ႈၵေႃႈ မႂ်ႇႁဝ်း ပေႃးသဝ်းႁူမ်ႈၵၼ် တၵ်းႁၼ်လွင်ႈသိူဝ်းမူၼ်ႈ” ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ ဢႃႇယု (26)ပီၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵၢင်ၸႂ်ၶႆႈပဵၼ်ၸရေး ၶႂ်ႈလႆႈၸိုဝ်ႈၸရေးၼႆလႄႈ ၸင်ႇလႆႈ ၶိုၼ်းမႃးဝၢင်းသိၵ်ႉၶႃႇ တမ်ႈတီႈသြႃႇသမႃး ၸဝ်ႈသြႃႇၺႃႇၼသမ်ႇၽႃႇရ လႄႈ ၸဝ်ႈသြႃႇၵလျႃႇ ၼ ဝတ်ႉပိတၵၢတ်ႈ ဝဵင်းပၢင်လူင်ယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၼႂ်းလိၵ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇမၢၵ်ႇဝႆႉဝႃႈ “မုၼ်ၸဝ်ႈ ထႂၢၵ်ႈ ပဵၼ်ၸရေး သထေးထႂၢၵ်ႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းၽၢၼ် ပေႃးၶိုၼ်းမႄးႁဵတ်း ၸင်ႇတေလီမႃး” ၼႆ ယူႇယဝ်ႉ။ 
ၵွပ်ႈပႃးဝႃႇသၼႃႇ မေႃလင်ႇၵႃႇ
 ၵၢၼ်ပဵၼ်မႃး ၽူႈမေႃႁေႃးလင်ႇၵႃႇလိၵ်ႈလူင်၊ တႅမ်ႈလင်ႇၵႃႇလိၵ်ႈလူင်မႃးၼႆႉ ၸရေး လထုၼ်း ၶႅမ်ႉတွၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈၵေႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ ပၢၼ်မိူဝ်ႈယူႇၵျွင်း ၽွင်းဢႃႇယု(11)ၶူပ်ႇ ၵွပ်ႈမေႃ လိၵ်ႈတႆးၸဵမ်လဵၵ်ႉလႄႈ ၸဝ်ႈသြႃႇသွၼ်ပၼ် လၢႆးႁေႃးလိၵ်ႈလူင်၊ လင်ႇၵႃႇလူင်၊ သွင်ၵိဝ် သၢမ် ၵိဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉၵူႈဝၼ်းယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်ၶၢဝ်းၵၢင်ၼႂ် 9 မူင်း ထိုင် 10 မူင်း၊ ႁေႃးလိၵ်ႈသင်ၵေႃႈ ယဝ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈႁေႃးဢွၵ်ႇသဵင်ၵူၺ်း၊ ၶတ်းၸႂ်ႁေႃးသေ ၽိုၵ်းတႅမ်ႈၸွမ်း လိၵ်ႈဢွၼ်ႇ လိၵ်ႈလူင် ဢလွင်း ဢပုမ်ႇ ၼမ်ႉၵႂၢမ်းပွတ်း ၼမ်ႉၵႂၢမ်းယၢဝ်း လင်ႇၵႃႇ သွင်ၵိဝ် သၢမ်ၵိဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉ မေႃႁေႃး လႆႈလီလီယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ၸဵမ်မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ ပေႃးလႆႈၸပ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ “ၸဝ်ႈသၢင်ႇဢွၼ်ႇ ၸရေး ပီႈသၢင်ႇဢွၼ်ႇၸရေး ပီႈသၢင်ႇဢွၼ်ႇ ပႆႇမီးမေး၊ ၸဝ်ႈသၢင်ႇဢွၼ်ႇၸရေး ၸဝ်ႈသၢင်ႇ ဢွၼ်ႇႁၢမ်းၵေႃႉသွၼ်ႈႁိူၼ်းယေး” ၼႆမႃးယူႇယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉလူၺ်ႈဝႃႇသၼႃႇ ၺႃးသြႃႇလင်ႇၵႃႇလီ
 ယွၼ်ႉတၢင်းသူင်ဝႃႇသၼႃႇသေ ပဵၼ်မႃးမေႃတႅမ်ႈလင်ႇၵႃႇလူင်ၼႆယဝ်ႉ။ တႃႇတေမေႃ တႅမ်ႈမႃးလင်ႇၵႃႇလူင်ၼႆႉ မိူဝ်ႈဢႃႇယု (21)ပီၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁူပ်ႉထူပ်းသြႃႇၸရေးလူင် သၢင်ႇမွင်ႇ ဝၢၼ်ႈပၢင်ၼွင် မိူင်းၼၢင်း၊ သြႃႇၸရေးလူင် တမ်းဝၢင်းပိူင်လင်ႇၵႃႇ လၢႆးၵႂႃႇ “ႁၼ် ႁွတ်ႈ ၵႂႃႇ မႃး” ၼႆသေ မေႃထိုင်တီႈလီလီ ၸင်ႇ လႆႈႁဵတ်း ၶူးသွၼ်လင်ႇၵႃႇ ၸႂ်ႉလၢႆးၵႂႃႇဢၼ်ၼႆႉသေ ဢဝ် သွၼ်မႃးပၢင်သွၼ်လင်ႇၵႃႇ (40) တီႈပၢႆယူႇယဝ်ႉ။
လီဢၢမ်းၼႃႇ လၢႆးတႅမ်ႈလင်ႇၵႃႇ
 ၸရေးလူင်လႃႉထုၼ်း၊ ႁွင်ႉ ၸရေးၵမ်ႉၶိူဝ်း၊ ၸရေးလၢဝ်လႅင်၊ ၸရေးၼၼ်ႇတိယ၊ ၸရေးႁၢႆးပႃၼႆႉ တႅမ်ႈလင်ႇၵႃႇ ဢမ်ႇသူႈမိူၼ်ၽႂ်ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈတႅမ်ႈလင်ႇၵႃႇၼႆႉ တေမီးလင်ႈလီဢၢမ်းယူႇ မိူၼ်ၼင်ႇ ပေႃးမၼ်းၸဝ်ႈတႅမ်ႈလင်ႇၵႃႇၼႆ 1- တေဢမ်ႇပႃးၵႂၢမ်း မၢၼ်ႈသေၶေႃႈ၊ 2-တႅမ်ႈၵႂၢမ်းတႆးၵူၺ်း၊ 3-တႅမ်ႈသဵင်တႆးလွၼ်ႉလွၼ်ႉ၊ 4- ၸွၼ်ႉဢဝ်ပႃးသဵင် တႆးဢၼ်ယူႇၸမ်ၵၼ် ငၢႆးၵၼ်၊ 5- တေၵႂႃႇၸွမ်းပိူင်ပႃႇလိ၊ 6-ၵွႃႇၸွမ်းပိူင် ဢတ်ထၵထႃႇ၊ ႁဵတ်းလင်ႇလႃႇ ႁႂ်ႈပိူၼ်ႈလူငၢႆႈ ဝူၼ်ႉငၢႆႈ ႁႃတီႈပွင်ႇငၢႆႈ ၶဝ်ႈၸႂ်ငၢႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၸင်ႇဝႃႈ လင်ႇၵႃႇ ၸရေးလထုၼ်း ၼႆႉ ဢမ်ႇပႃးၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈ တၢၼ်ႈၵႂၢမ်းတႆးၵူၺ်းၼႆ ၸင်ႇလႆႈဝႃႈ လီ ဢၢမ်း ၼမ်ႉၵတ်ႉၸရေးမေႃတႅမ်ႈလိၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (ၸရေး မိူဝ်ႈၼၼ်ႉလႄႈ မိူဝ်ႈလဵဝ် ပေႃး တႅမ်ႈလိၵ်ႈၶၢဝ် ဢလွင်း ပိုၼ်ႈႁူႉၼႆ တိုၼ်းသႂ်ႇပႃးၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈ ယူႇၼႆ ႁၼ်ယူႇတင်းၼမ်)။ 
ၼမ်ႉၵႂၢမ်းလင်ႇၵႃႇ
ၸင်ႇၼႆႉ တိသရၼမ်ႇ ဢႁမ်ႇၶႃႈၼိုင်ႈ ပိုင်ႈတႂ်ႈၽြႃးရတၼႃႇ တြႃးရတၼႃႇ သင်ႇၶႃႇရတၼႃႇ မႃႇတႃႇပိတု ဢႃႇၸရိယ ၶႃႈမႃးၶုပ်ႉတွႃႉႁွမ်းသွၵ်ႇ ၽိူၼ်မွၵ်ႇယေႃးၵၢပ်ႈ ယိုၼ်ႈဢၢပ်ႈပူႇၸေႃႇ မုၼ်ၼေႃႇၵုင်ႇတၢင်ႇ သႂ်ၸၢင်ႇတင်းႁႃႈ ၵူမ်ႈၼႃႈဝၢၼ်းၵၢဝ်ႇ ၶႃႈတၵ်းပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၸၢပ်ႈၽႃႇ လင်ႇၵႃႇၵႂၢမ်းမႅၼ်ႈ ၶေႃႈလႅၼ်ႈၸွမ်းလမ်ႇ ထမ်ႇမမ်ႇၵႂၢမ်းၶေႃႈၵျႃႉ ဝေႃးႁႃႇရဢွၵ်ႇၶႆႈ ၸင်ႇၼႆႈ ၽွၼ်ႈယႂ်ႇ- လင်ႇၵႃႇမႂ်ႇ- ၵႂၢမ်းၸၢပ်ႈၸပ်းၸုင်- ၵၼ်ႇထႃႇရမ်ႇၽ ၼၼ်ႇတိယဢွၵ်ႇၸိုဝ်ႈ ၽွၼ်ႇလိုဝ်ႈသဝ်းယူႇ တီႈထႃႇၼူႇ လိၼ်တွၼ်ႈပွတ်းၸဝ်ႈၵဵင်းတုင်ယဝ်ႉ၊-
 ပေႃးမႃးတူၺ်း လင်ႇၵႃႇတီႈၼႆႈ ၵႂၢမ်းဝႆႈၽြႃးမၼ်းၵူၺ်း ယင်းဢမ်ႇႁၼ်ပႃးၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈသေ ၶေႃႈ ၵူၺ်းႁၼ်ပႃးပႃႇလိလု လႄႈ ၵႂၢမ်းတႆးလၢႆလၢႆၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၸရေးၶဝ်မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵေႃႈ ပေႃး တႅမ်ႈလင်ႇၵႃႇၼႆ ဢမ်ႇပႃးၵွၢမ်းမၢၼ်ႈၼႆ ဢမ်ႇမေႃႁိုဝ်ၵေႃႈဢမ်ႇႁူႉ ပေႃးလႆႈပႃးၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈၼႆ လင်ႇၵႃႇၸွင်ႇၶိုၵ်ႉၼႆယူဝ်ႉ ထၢင်ႇတႄႉ။ ၵူၺ်းၸရေးလထုၼ်း တႅမ်ႈလင်ႇၵႃႇ ဢၼ်ၸဝ်ႈၶူးမေႃ လူင် တွၵ်ႉတိူဝ်ႇ ၶမ်းမၢႆ ထမ်ႇမသႃႇမိ ၽိတ်ႈပၢင်းႁႂ်ႈတႅမ်ႈ လင်ႇၵႃႇလူင်တႆး ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ သိပ်းၸၢတ်ႈၼၼ်ႉ လၢတ်ႈၼႄဝႆႉယူႇ ဝႃႈဢမ်ႇပႃးၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ လင်ႇၵႃႇဢၼ်ၼႆႉ တေမီးယူႇ (6)ပပ်ႉသေ ဢမ်ႇလေႃးၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈသေၶေႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ၶႆႈသင်ႇၸဝ်ႈ ၸရေး ၸိူဝ်းတေတႅမ်ႈလင်ႇၵႃႇၼႆႉ ႁႂ်ႈတူၺ်းဝႆႉလၢႆးၸရေးလူင်လႃႉထုၼ်းတႅမ်ႈသေ ဝႄႈပႅတ်ႈ ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ လီလိူဝ်ပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။
ၼႃႈႁိူၼ်းမၼ်ႈၼဵဝ် မီးၵေႃႉလဵဝ်
 ၸရေးလထုၼ်းၼႆႉ ဝၢႆးသေထႂၢၵ်ႈ လၢႆႈၶၢပ်ႈၵူၼ်းၵျွင်းယဝ်ႉ မႃးႁူမ်ႈပွင်းၵၼ်တင်း ၼၢင်းယူင်းတၢၼ်း ဝၢၼ်ႈၼွင်ယေး ဝဵင်းၵဵင်းတုင် ၸွႆႈၵၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉ ၵႃႉၶၢႆ ၵၢတ်ႇတႂ်ႈၵၢတ်ႇၼိူဝ် ၼႂ်းၵၢတ်ႇၼႂ်းသႃးသေ မီးမႃးလုၵ်ႈလၢင်း ႁူမ်ႈၵၼ် 3 ၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၼႃႈၵၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ်
 လုင်းၸရေးလႃႉထုၼ်းၼႆႉ လိူဝ်သေ ၼႃႈၵၢၼ်ဢၼ်တႅမ်ႈလိၵ်ႈလူင်လင်ႇၵႃႇယဝ်ႉ ယင်းၼႃႈၵၢၼ်ဢၼ်လဵင်ႉလူၼႃႈႁိူၼ်းထႅင်ႈယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးတႄႇၼႃႈႁိူၼ်းယဝ်ႉ ႁဵတ်း ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆသႅင် မိူင်းၵုတ်ႈ၊ မေးသမ်ႉၶၢႆၶူဝ်း သိုဝ်ႉၵၢတ်ႇၼိူဝ် ၶၢႆၵၢတ်ႇတႂ်ႈ၊ သိုဝ်ႉၵၢတ်ႇဝဵင်း ၶၢႆ ၵၢတ်ႇၼွၵ်ႈဝဵင်းၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်လႆႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇယႃႈယႃၽွင်ပိုၼ်ႉမိူင်း ယႃငၢၼ်းလူင် ပႂ်ႉႁိူၼ်း လႄႈ ယႃၵႄႈထႅင်ႈလၢႆလၢႆမဵဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇလိူဝ်ပိူၼ်ႈတႄႉ ပဵၼ် ယႃႈငၢၼ်းလူင်ပႂ်ႉႁိူၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 
ပပ်ႉလိၵ်ႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇ ဢဝ်မႃးလၢတ်ႈမွၵ်ႇ
1- လင်ႇၵႃႇ သၢႆၸႂ်ၶိူဝ်း လင်ႇၵႃႇလူင် ပၢၼ်မႂ်ႇ တႅမ်ႈမိူဝ်ႈပဵၼ်မုၼ်ၸၢင်း ၽွင်းပီ 1979၊ ပၢၼ်ယူႇမုၵ်ႉတႆးၼုမ်ႇၵဵင်းတုင်၊ ပိုၼ်ဢွၵ်ႇၶႅပ်းၶူၺ်ႇၸၢၵ်ႈၶႂၢၵ်ႈသဵင်။
2- သိူၵ်ႈပိုၼ်း ၼွင်ၵႅဝ်းမိူင်းၼၢႆး လင်ႇၵႃႇလူင်သၢမ်ၵိဝ်ယၢဝ်း ပီၶရဵတ်ႈ 1980။
3- သိူၵ်ႈပိုၼ်းၽြႃးလိၼ်ၼဵဝ် လင်ႇၵႃႇသၢမ်ၵိဝ်ယၢဝ်း၊ ပီၶရဵတ်ႈ 1983။
4- ၽိုၼ်လိၵ်ႈ ၵႂၢမ်းပၼ်ပၺ်ႇၺႃႇၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈဢဵတ်ႇသ်ႇ ပီၶရဵတ်ႈ 1996။
5- သိူၵ်ႈပိုၼ်း ၵွင်းမူးထၢတ်ႈၸႅတ်ႈ မူၺ်ႇတေႃႇႁူဝ်လိုင်း လင်ႇၵႃႇၵႂၢမ်းလူင်၊ ပီ 1997။
6- ၽိုၼ်လိၵ်ႈ ဢေႃးပႃႇမင်ႇၵလႃႇ၊ သိူၵ်ႈပိုၼ်းၸဝ်ႈသြႃႇ၊ သိူၵ်ႈပိုၼ်းသႃႇသၼႃႇ၊ သိူၵ်ႈ ပိုၼ်းရႁၢၼ်းသင်ႇၶႃႇ ၸဝ်ႈဢွင်ႇလိၵ်ႈ၊ ႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်း၊ ပၢင်ပွႆးသႃႇသၼႃႇ၊ ပိုၼ်းၵျွင်း၊ ယွင်ႈယေႃး ၸၵႂႃႇ တင်းၼမ် (40)ၽိုၼ်လိူဝ်ယူႇယဝ်ႉ။
7- လင်ႇၵႃႇလူင်ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈသိပ်းၸၢတ်ႈ ပပ်ႉမၢႆၼိုင်ႈ ၸၢတ်ႈၸဝ်ႈတေႇမိယ၊ ၸဝ်ႈမႁႃၸၼၵ၊ ၸဝ်ႈၼေႇမိ၊ ၸၢတ်ႈသုဝၼ်ႇၼသျႃႇမ၊ ပီၶရဵတ်ႈ 2014။
8- လင်ႇၵႃႇလူင်ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈသိပ်းၸၢတ်ႈ ပပ်ႉမၢႆသွင် ၸၢတ်ႈမႁေႃႇသထႃႇ မၢႆၼိုင်ႈ၊ ပီၶရဵတ်ႈ 2022။
9- လင်ႇၵႃႇလူင်ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈသိပ်းၸၢတ်ႈ ပပ်ႉမၢႆသၢမ် ၸၢတ်ႈမႁေႃႇသထႃႇ မၢႆသွင်၊ ပီၶရဵတ်ႈ 2023။
10- လင်ႇၵႃႇလူင်ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈသိပ်းၸၢတ်ႈ ပပ်ႉမၢႆသီႇ ၸၢတ်ႈပုရိတၢတ်ႈ၊ ၸၢတ်ႈ ၸၼ်ႇတၵုမႃႇ၊ ၸၢတ်ႈၼႃႇရတ၊ ၸၢတ်ႈဝိထူႇရ သီႇၸၢတ်ႈႁူမ်ႈၵၼ် ပီ 2024။
11- လင်ႇၵႃႇလူင်ၼေႃႇလွင်ႈၸဝ်ႈသိပ်းၸၢတ်ႈ ပပ်ႉမၢႆႁႃႈ ၸၢတ်ႈဝေႇသၼ်ႇတရႃႇ မၢႆ ၼိုင်ႈ၊ ပီၶရဵတ်ႈ 2025။ 
12- လင်ႇၵႃႇလူင်ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈသိပ်းၸၢတ်ႈ ပပ်ႉမၢႆႁူၵ်း ၸၢတ်ႈဝေႇသၼ်ႇတရႃႇ မၢႆသွင် ပီၶရဵတ်ႈ 2026 
တင်းသဵင်ႈ ဢၼ်လႆႈႁႃႁၼ်လႆႈ လႆႈထွမ်ႇလႆႈငိၼ်းၵၼ်ၼႆႉ ႁၼ်မီးၵႃႈၼႆႈယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်=
ၸၢတ်ႈၸဝ်ႈဝေႇသၼ်ႇတရႃႇ ပပ်ႉမၢႆသွင်၊ ၸဝ်ႈၸရေးလထုၼ်း ၵဵင်းတုင် တႅမ်ႈ၊ တႅမ်ႈႁၢင်ႈ ၸၢႆးထုၼ်းလႃႉ (မေႃမိုဝ်းတႆး)၊ သႅၼ်းပပ်ႉ မႅၵ်ႉၵၸိၼ်း၊ ဢိတ်ႇတီႈ ၸႃႇပေႇလေႃးၵ တႃႈၵုင်ႈ၊ ပီ ၶရဵတ်ႈ 2026။