ၼွင်မွၼ်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼွင်မွၼ်ၼႆႉ ၵႆယၢၼ်ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ သိပ်းႁူၵ်းလၵ်းသေ မီးဝႆႉၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းလူင် လႃႈသဵဝ်ႈ-တႃႈလိူဝ်ႇ၊ ယၢမ်ႈပဵၼ်ဝၢၼ်ႈမျူဝ်ႉၸႃး ဢိူင်ႇယႂ်ႇ (ယူႇၽၢႆႇတႂ်ႈၽွင်းငမ်းၸဝ်ႈၾႃႉသႅၼ်ဝီ) မိူင်းသႅၼ်ဝီမႃးဢိူင်ႇၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး ဢၼ်ၵိူဝ်းယမ်ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇယူႇသဝ်းဝႆႉတင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။<br>
လႆႈငိၼ်း ၵႂၢမ်းၵူၼ်းထဝ် မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၶဝ်လၢတ်ႈ "ၼႃးၵဝ်ႈတူင်၊ ၵတူဝ်ႉၵဝ်ႈမွဝင်ႇ၊ ၼွင်သွင်ႇၵဝ်ႈလုၵ်ႈ၊ ၽၵ်းသၢမ်ယွတ်ႈ၊ ၼူၵ်ႉသွင်တူဝ်၊ မွၵ်ႇၼိုင်ႈလူင်ႇ၊ ႁိူၼ်းၼိုင်ႈလင်၊ ၼၢင်းႁၢၼ်ၼိုင်ႈၵေႃႉ" ၼႆယဝ်ႉ။
ၼႃးၵဝ်ႈတူင်ႈ.
 - ၼႃးမူၼ်း
 - ၼႃးၽွတ်ႉ
 - ၼႃးယႃႈမ
 - ၼႃးမၢၵ်ႇၶေႃ (ၶိုၼ်ႈၵျႂင်းတူၼ်ႈၵႅင်း)
 - ၼႃးသင်ႈ (ၶိုၼ်ႈၵျွင်းတူၼ်ႈၵႅင်း)
 - ၼႃးလၢင်း (ၶိုၼ်ႈၵျွင်းၼႃးလၢင်း)
 - ၼႃးလႆ (ၶိုၼ်ႈၵျွင်းမွၵ်ႇလွၼ်ႉ)
 - ၼႃးႁိပ်ႇ (ၶိုၼ်ႈၵျွင်းမွၵ်ႇတွင်း)
 - ၼႃးလွႆ (ၶိုၼ်ႈၵျွင်းမွၵ်ႇတွင်း)
ၵတူဝ်ႉၵဝ်ႈမွင်ႇ (တႃႈၼမ်ႉၵဝ်ႈတီႈ).
 - ဝၢၼ်ႈတႃႈမိုၼ်ႈ
 - ဝၢၼ်ႈတႃႈတီး
 - ဝၢၼ်ႈတႃႈပုတ်း
 - ဝၢၼ်ႈတႃႈမွၼ်း
 - ဝၢၼ်ႈတႃႈႁၢင်းသႃႇ
 - ဝၢၼ်ႈတႃႈႁၢတ်ႇ
 - ဝၢၼ်ႈတႃႈလူင်
 - ဝၢၼ်ႈတႃႈၵိုတ်ႈ
 - ဝၢၼ်ႈတႃႈသၢႆးၶၢဝ်
ပဵၼ် 9 တႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ဝၼ်ၢႈတႃႈမိုၼ်ႈၼႆႉ မိူဝ်ႈၵူႈပွင်ႈပွၵ်ႈ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈယႂ်ႇဝၢၼ်ႈလူင် မီး ၽြႃးၽုတ်း (ၽြႃးမေႇပွၵ်ႈ) ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉသေဢမ်ႇၵႃး မီးပႃးၵၢတ်ႇႁႃႈဝၼ်း ႁႃႈဝၼ်းပဵၼ်ၵၢတ်ႇလႄႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉၸၵ်းဝႃႈ ၵၢတ်ႇတႃႈမိုၼ်ႈ ၼႆၵၼ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။ တေႃႈလဵဝ်တႄႉ ၵျွင်းၵေႃႈႁၢမ်း ဝၢၼ်ႈၵေႃႈပဵၼ်သူၼ်မၢၵ်ႇၵဵင်သူၼ်ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇၵႂႃႇမူတ်းယဝ်ႉ။<br>
<br>
ဝၢၼ်ႈတႃႈတီးၼႆႉ တေႃႉတႄႉၵိုတ်းလင်ႁိူၼ်း သိပ်းႁိူၼ်းပၢႆပၢႆ မွၵ်ႈၶၼႆႉၵူၺ်း ပဵၼ်တၵ်ႉၵႃႇႁူဝ်ၶိုၼ်ႈၵျွင်းသြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်းဝတ်ႉၸေႈဢႅၼ်ႇၼႃးလၢင်း ဢိူင်ႇၼွင်မွၼ် တူင်ႇဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ၊ ဢၼ်ၵိုတ်းၸဵတ်းတႃႈၼၼ်ႉတႄႉ သင်ၽႂ်ၽူႈလႂ်ႁူႉၸႅင်ႈလႅင်းလီၼႆၵေႃႈ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇတႅမ်ႈမၢႆ တၢင်ႇပိုၼ်းဝႆႉသေၵမ်း။
ၼွင်သွင်ႇ ၵဝ်ႈလုၵ်ႈ.
 - ဝၢၼ်ႈၼွင်မွၼ်
 - ဝၢၼ်ႈၼွင်လၢင်း
 - ဝၢၼ်ႈၼွင်ၵႂၢႆး
 - ဝၢၼ်ႈၼွင်ၽေႃႉ
 - ဝၢၼ်ႈၼွင်ၶုၼ်ႇ
 - ဝၢၼ်ႈၼွင်မူဝ်
 - ဝၢၼ်ႈၼွင်ႁဵဝ်း
 - ဝၢၼ်ႈၼွင်ၶၢႆး ၼႆ မီးၼွင်ၵဝ်ႈလုၵ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈလူင်ၼွင်မွၼ်ၼႆႉၸမ်ႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈလူင်ၶၢမ်ႇငဝ်ႈ ဢၼ်မီးၵျွင်းၸဝ်ႈမုၼ်သွၼ်လိၵ်ႈ ႁဵၼ်းထမ်း တေႃႇႁၢၼ်ႉယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉသေ ႁူဝ်ၶိုၼ်ႈၵျွင်းၼွင်မွၼ်ၼႆႉ မီးဝႆႉ (11) ဝၢၼ်ႈ-
 - ဝၢၼ်ႈလူင်ၼွင်မွၼ်
 - ဝၢၼ်ႈၼွင်လၢင်း
 - ဝၢၼ်ႈၵွင်းႁုင်း
 - ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉထၢၼ်ႈမ
 - ဝၢၼ်ႈၵွင်းသပ်ႉပေႇ
 - ဝၢၼ်ႈၼႃးၽွၼ်ႉ
 - ဝၢၼ်ႈပႃၶီး
 - ဝၢၼ်ႈၼႃးမူၼ်း
 - ဝၢၼ်ႈၼႃးယႃမ
 - ဝၢၼ်ႈၽၵ်းတူပ်း
 - ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉႁွမ်ႈ ၼႆသေ ၸဵမ်ဝၢၼ်ႈလဵၵ်ႉဢိၵ်ႇယႂ်ႇ မီးသိပ်းဢဵတ်းဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၼွင်လူင် ၼွင်မွၼ် ဢၼ်ၵို်ၵ်းပိုၼ်းၼၼ်ႉၸမ်ႉ မီးၽၢႆႇၸၢၼ်းၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ၊ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵျွင်းလူင်ၼွင်မွၼ် သမ်ႉမီးဝႆႉထၢတ်ႈၸႅတ်ႈၵႂင်းမူးၵဝ်ႇၵႄႇ သိပ်းပႅတ်ႇဢု်ငး မီးၸဵမ်ၵုင်းၵမ်ႉၵေႃႇၵတ်းယဵၼ် ပဵၼ်တီႈၵျွင်းၵဝ်ႇ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ တိုၼ်းမီးဝႆႉ ႁၢၼ်ႉတေႃႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆယဝ်ႉ။<br>
3. ဝၢၼ်ႈၼွင်ၵႂၢႆး<br>
4. ဝၢၼ်ႈၼွင်ၶုၼ်ႇ<br>
5. ဝၢၼ်ႈၼွင်ၽေႃႉ သၢမ်ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉၸမ်ႉ မီးႁူဝ်ၶိုၼ်ႈ ၵျွင်းႁင်းၶေႃၽႂ်မၼ်းယူႇ တေႃႇထိုင် ယၢမ်းလဵဝ်<br>
6. ဝၢၼ်ႈၼွင်မူဝ်<br>
7. ဝၢၼ်ႈၼွင်ၶဵဝ်<br>
8. ဝၢၼ်ႈၼွင်ႁဵဝ်း<br>
9. ဝၢၼ်ႈၼွင်ၶၢႆး သီႇၼွင် သီႇဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉၸမ်ႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။<br>
ၽၵ်းသၢမ်ယွတ်ႈ.
 - ဝၢၼ်ႈၽၵ်းတူပ်း
 - ဝၢၼ်ႈၽၵ်းၼၢမ်
 - ဝၢၼ်ႈၽၵ်းၶႅမ်း
ၼူၵ်ႉသွင်တူဝ်.
 - ဝၢၼ်ႈၼူၵ်ႉၵူတ်း
 - ဝၢၼ်ႈၼူၵ်ႉၵိုဝ်း
ဝၢၼ်ႈၼူၵ်ႉၵူတ်းၼႆႉ မီးၵျွင်းလူင်ၵဝ်ႇၵႄႇ ၵိုၵ်းပိုၼ်းႁိုင်မွၼ်ႇသေ မီးဝႆႉၼႂ်းဢိူင်ႇၼွင်မွၼ်တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။
မွၵ်ႇၼိုင်ႈလူင်ႇ.
 - ဝၢၼ်ႈမွၵ်ႇတွင်း
ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈယႂ်ႇလူင် မီးၵျွင်းၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉတႄႉဝႃႈသေ မီးၼႂ်းဢိူင်ႇၼွင်မွၼ် (ၸမ်ၽင်ႇၼမ်ႉမ ၼမ်ႉပွင်ႈ)ယူႇယဝ်ႉ။
ႁိူၼ်းၼိုင်ႈလင်.
 - ဝၢၼ်ႈႁိူၼ်းလွၼ်ႉ
ဝၢၼ်ႈႁိူၼ်းလွၼ်ႉၼႆႉ မီးၽြႃးၽုတ်းလိၼ် ၽြႃးဢိၼ်ႊသၢၼ်သွင်ဢုင်းလႄႈ ၽြႃးၵဝ်ႇၵႄႇမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ တင်းၼမ်တင်းလၢႆယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈသြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်း ဝိꧤသ်ႉသၼ ဝတ်ႉပိတၵၢတ်ႈ ဝဵင်းတူၼႈတီး ၵႆႉမႃးႁေႃးတြႃးတီႈၵျွင်းမွၵ်ႇလွၼ်ႉယၢမ်းၼၼ် မၼ်းၸဝ်ႈမႃးလၢႆႈပၼ်ၸိုဝ်ႈမႂ်ႇ သႂ်ႇပၼ်ၸိုဝ်ႈလီသေ ႁႂ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ၵျွင်းမွၵ်ႇလွၼ်ႉ (သၻ်ꩪမ်မမႃႇလ မွၵ်ႇလွၼ်ႉ) ၼႆ မိူဝ်ႈပၢၼ်သြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်းပꧣ်ꩨဝၼၼ်ႉ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ၼၢင်းႁၢၼ်ၵေႃႉၼိုင်ႈ (မႄႈႁၢၼ်ၵေႃႉၼိုင်ႈ).
 - ဝၢၼ်ႈမႄႈႁၢၼ်ႇ
ဝၼ်ၢႈမႄႈႁၢၼ်ႇတေႃႈလဵဝ်ၼႆ့ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇဢွၼ်တၢင်း ပိူၼ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ဝၢၼ်ႈမႄႈႁၢၼ်ၼႆသေ ပဵၼ်တၵ်ႉၵႃႇႁူဝ်ၶိုၼ်ႈၵျွင်း သြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်းၵျွင်းလွႆလွမ်ႉယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။