Mrsailiek/shan-dataset huggingface dataset:
ၵမလႃႇ ႁႄးရိသ်
ၵႃးမလႃ တေႇဝီႇ ႁႄးရိသ် (Kamala Devi Harris ၵိူတ်ႇ 1964၊ ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 20) ၼႆႉ တႄႇဢဝ် ပီ 2017သေ ပဵၼ် ၽူႈတၢင်ၼႃႈၵေႃႉၼိုင်ႈ လႄႈ ပဵၼ် ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်း ဢၼ်ႁၢပ်ႇၵၢၼ် တႅၼ်းၽွင်း သီးၼဵၵ်ႉၸၼ်ႉဢွၼ်ႇ တွၼ်ႈတႃႇ ၸႄႈမိူင်းၵႄႇလီႇၽူဝ်းၼီးယႃး၊ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢႃႇမႄႇရိၵၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 2020 ၼၼ်ႉ ၼ်းၼၢင်းၼႆႉ ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈပဵၼ် ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ ႁင်း ပႃႇတီႇ တီႇမူဝ်ႇၵရႅတ်ႉယဝ်ႉ။
ၵျူဝ်း ပၢႆႇတႅၼ်ႇ လႄႈ ႁႄးရိသ် ၶဝ် လႆႈၶဝ်ႈၶႄႉၶဵင်ႇ ဢွင်ႇပႄႉ တေႃႇၼႄႇ ထရၢမ်ႉ တင်း မၢႆႉပၢၼ်ႉ လႄႈ ပေႃး ပီ 2021၊ ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 20 ဝၼ်းမႃး ပၢႆႇတႅၼ်ႇ လႄႈ ႁႄးရိသ် ၼႆႉ တေၼင်ႈလုမ်း ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် ယဝ်ႉ။
တီႈၼႂ်းပိုၼ်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၼႆႉ ႁႄးရိသ်ၼႆႉ ပဵၼ် ၼၢင်းယိင်းၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢၼ်ပဵၼ်ၼႂ်း ၸၢဝ်းဢႃႇၾရိၵ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ၊ ၸၢဝ်းဢေးသျႃးဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉလႄႈ ၼႂ်းပိုၼ်းယူႇဢႅတ်ႉသ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈ ဢၼ်သုင်သုတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁႄးရိသ် ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ၸၢဝ်း ဢိၼ်းတီးယႃး-တမီးလ် လႄႈ ဢႃႇၾရိၵ-ၵႃႇရိတ်ႉပီႇယႅၼ်ႇသေ လူင်းမႃးၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ် ၵူၼ်းမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ဢၼ်လိူတ်ႈလေႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈထုၵ်ႇႁဵတ်းႁၢႆႉ တီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ၵပူးလ် 2020
မိူဝ်ႈ 2020၊ ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 2 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၵမ်ၵွင်ႈ 3 ၵေႃႉ လႆႈၶဝ်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉတီႈၼႂ်း ဝၢင်း ၸၼ်ႉၸွမ်ၵပူးလ် ဢၼ်မီးတီႈ ဝဵင်းၵပူးလ်၊ မိူင်းဢႃႇၾၵၢၼ်ႇၼီႇသတၢၼ်ႇၼၼ်ႉလႄႈ ယွၼ်ႉလွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၼၼ်ႉသေ ၵူၼ်းလႆႈတၢႆၵႂႃႇ မီး 32 လႄႈ ၵူၼ်းလႆႈတၢင်းၸဵပ်းမၢတ်ႇ မီးၵႂႃႇ 50 ပၢႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ လႆႈပဵၼ်ၵႂႃႇ မွၵ်ႈ ပွတ်းၼႂ် 11 မူင်း ပဵၼ်ၽွင်းၶၢဝ်းယၢမ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ် တေၽႅဝ်မႃးတီႈၼႂ်း ဝၢင်းၸၼ်ႉၸွမ် တွၼ်ႈတႃႇ ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈပၢင်ၵႅဝ်ႈ ပွႆးၶၢႆပပ်ႉဢီးရၢၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽူႈၵမ်ၵွင်ႈ 3 ၵေႃႉ ဢၼ်ႁဵတ်းႁၢႆႉၼၼ်ႉ လႆႈယိုဝ်းၵၼ်တင်း တပ်ႉၸုမ်းၽၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈသေ လႆႈတၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ တပ်ႉဢိတ်ႇသလၢမ်းမိတ်ႉ (Islamic State of Iraq and the Levant – Khorasan Province (ISIL)) လႆႈယိုၼ်ႁပ်ႉဝႃႈ ၶဝ်ပဵၼ် ၵေႃႉမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း လွင်ႈၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။
တႄႇဢဝ် လိူၼ်ပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၼႂ်းၵႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢႃႇၾၵၢၼ်ႇၼီႇသတၢၼ်ႇ၊ တႃႇလီႇပၢၼ်ႇ လႄႈ တပ်ႉဢိတ်ႇသလၢမ်းမိတ်ႉ ၶဝ်ၼႆႉ လႆႈမီး လွင်ႈၶဵင်ႈၶႅင်မႃးသေ ၸင်ႇဝႃႈ လႆႈပဵၼ် လွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၼင်ႇၼႆမႃးယဝ်ႉ။
Fire OS
Amazon Fire OS ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ပိူင်သၢင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်မူဝ်ႇပၢႆး ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ် ဢႅၼ်းတရၢႆႉသေ ၶူင်သၢင်ႈဝႆႉၼၼ်ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ဢမေႇၸူင်ႇ သေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႈဢဝ်ၸႂ်ႉလႆႈတီႈ ၶူဝ်းၶွင်ၶဝ် ၸိူဝ်းပဵၼ် Fire Phone, Kindle Fire, Tablet လႄႈ Fire TV ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ လႆႈၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ပိူင်ၽႄ ဢႅၼ်းတရၢႆႉသေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ Fire OS ၼႆႉ လႆႈယိူင်းၸူး တွၼ်ႈတႃႇ ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ လႄႈ သတူဝ်း ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ဢမေႇၸူင်ႇ ၶဝ် ၵမ်ႉထႅမ်ဝႆႉပၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽၢင်ႁၢင်ႈ.
Fire OS ၼႆႉ ၸႂ်ႉဝႆႉ ၽၢင်ႁၢင်ႈႁင်းၶေႃယဝ်ႉ။ ၽၢင်ႁၢင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ လႆႈႁဵတ်းတီႇသၢႆးဝႆႉ တွၼ်ႈတႃႇၸႂ်ႉလႆႈ လွင်ႈတၢင်းၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ႁင်း ဢမေႇၸူင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ် Amazon Appstore, Amazon Video, Amazon MP3 & Audible, လႄႈ Kindle Store ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈမၼ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တွၼ်ႈ Recent ဢၼ်ၼႄပၼ် လွင်ႈသွပ်ႉၾ်ဝႄးလ် ဢၼ်တိုၵ်ႉဢဝ်ၸႂ်ႉၵႂႃႇလႃႈသုတ်း ၼၼ်ႉလႄႈ ဢိၵ်ႇပႃးလွင်ႈတၢင်းမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်းၸိူဝ်းၼႄပၼ်ဝႆႉၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈတၢင်း apps, games, music, audiobooks, လႄႈ video ဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝႃးသျိၼ်း Fire OS.
ၸိူဝ်းၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉတႄႉ ဢိင်ၼိူဝ် ဝႃးသျိၼ်း ဢႅၼ်းတရၢႆႉသေၵေႃႈ လႆႈၸႅၵ်ႇၼႄဝႆႉပၼ်ယဝ်ႉ။
 - Android 2.3 Gingerbread
 6.3.1
 6.3.2 – longer movie rentals, Amazon cloud synchronization.
 6.3.4 – latest version for Kindle Fire (2011)
 - Android 4.0 Ice Cream Sandwich
 7.5.1 – latest version for Kindle Fire HD 7" (2012)
 8.5.1 – latest version for Kindle Fire HD 8.9" (2012)
 10.5.1 – latest version for Kindle Fire (2012).
 - Android 4.1 Jelly Bean
 3.2.8 – rollback point for Fire HDX (2013).
 3.5.0 – introduces support for Fire Phone; Android 4.2.2 codebase.
 3.5.1 – Fire Phone maintenance version.
 - Android 4.4 KitKat
 4.1.1
 4.5.5.1 
 4.5.5.2 – latest version for tablets released in 2013.
 4.6.6.0 – Fire Phone
 4.6.6.1 – latest version for the Fire Phone.
 - Android 5 Lollipop
 5.0 (Bellini)
 5.0.5.1 – introduction of Fire TV.
 5.0.1
 5.1.1
 5.1.2 (Rootable)
 5.1.2.1
 5.1.4
 5.2.1.0 – Fire TV devices.
 5.2.1.1 
 5.2.1.2 – latest version for First Gen Fire TV devices.
 5.2.4.0 – latest version for Second Gen Fire TV devices.
 5.3.1.0 – latest version for tablets released in 2014 and 2015. (Rootable)
 5.3.1.1 – latest version for tablets in August 2016
 5.3.2.0 – latest version for November 2016
 5.3.2.1 – latest version for December 2016
ၶိူင်ႈ ၸိူဝ်းဢၼ်ၸႂ်ႉဝႆႉ Fire OS.
 - Kindle Fire
 - Fire HD
 - Fire HDX
 - Amazon Fire TV
 - Fire TV Stick
 - Fire Phone
Sublime Text
Sublime Text ၼႆႉ ပဵၼ်သွပ်ႉၾ်ဝႄးရ် မႄးထတ်းၶူတ်ႉ ဢၼ်ဢဝ်တင်း ၽၢင်ႁၢင်ႈပရူဝ်ႇၶရႅမ်းမိင်း (API) သေၵေႃႈ တႅမ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ လႆႈၵမ်ႉထႅမ်ဝႆႉပၼ် တွၼ်ႈတႃႇ တႅမ်ႈလႆႈ ၽႃႇသႃႇပရူဝ်ႇၶရႅမ်းမိင်းတင်းၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး လုၵ်ႉတီႈ ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၶဝ်သေ ၸၢင်ႈသႂ်ႇၸႂ်ႉလႆႈ plugins ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႈမူၼ်ႉမႄးမၼ်းလႆႈ ၸွမ်းၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈ မႂ်ၶႂၢင်းလၢႆႇၸိၼ်ႇသွပ်ႉၾ်ဝႄးရ်ၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ။
ၽၢင်ႁၢင်ႈ.
ၸိူဝ်းပဵၼ်ၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၽၢင်ႁၢင်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ Sublime Text ၵမ်ႉထႅမ်ဝႆႉပၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 - "Goto Anything," ၸၢင်ႈၼႄပၼ်လႆႈၽႂ်းၽႂ်း ၸိူဝ်းပဵၼ် ၾၢႆႇ၊ ႁၢင်ႈမၢႆ၊ ထႅဝ်လိၵ် ၸိူဝ်းၼႆႉ။
 - "Command palette" uses adaptive matching for quick keyboard invocation of arbitrary commands 
 - Simultaneous editing: simultaneously make the same interactive changes to multiple selected areas
 - Python-based plugin API
 - Project-specific preferences
 - Extensive customizability via JSON settings files, including project-specific and platform-specific settings
 - Cross platform (Windows, OS X, Linux)
 - Compatible with many language grammars from TextMate
ဝႃးသျိၼ်း 2.
Sublime Text 2.0.2 ၼႆႉ လႆႈပိုၼ်ၽႄ မိူဝ်ႈ ပီ 2013၊ ၵျူႇလၢႆႇ 8 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် ဝႃးသျိၼ်းမၢႆၼိုင်ႈၼၼ်ႉသေ ဢဝ်တင်း SKinner သေ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ တီႈ ပလွၵ်ႉပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼၼ်ႉၼႆ မၼ်းၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် Retinal display သေ မၼ်းၶဝ်ႈပႃး လၢႆးႁဵတ်းသၢင်ႈ Quick Skip Next ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ႁၢင်ႈၼႃႈ.
Themes 
 - တီႈ Sublime Text ၼႆႉ Themes ၶဝ်ႈပႃးဝႆ 22 မဵဝ်းယဝ်ႉ။ လူတ်ႇလူင်းဢဝ်လႆႈထႅင်ႈၵွၼ်ႇ။ ၸႂ်ႉ Third-party plugins သေၵေႃႈ ၸၢင်ႈမႄးလႆႈ themes ၼင်ႇၸႂ်မီးၼၼ်ႉယူႇ။
 - ယွၼ်ႉၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၵူႈမိုဝ်းဢၼ်လဵၵ်ႉဢွၼ်ႇလႄႈ လုၵ်ႉတီႈ ၸဵင်ႇၼိူဝ်ၽၢႆႇၶႂႃသေ ၸၢင်ႈယွၼ်ႇယွမ်းလွင်ႈႁၼ်လႆႈ ၾၢႆႇဢၼ်ၶႂ်ႈႁဵတ်းၼၼ်ႉယူႇ။ ဢၼ်ပဵၼ်ပွတ်းတွၼ်ႈၾၢႆႇၼၼ်ႉ တေၸၢင်ႈႁၼ်လႆႈတီႈ တွၼ်ႈမႄးထတ်းၼၼ်ႉယူႇ။ တွၼ်ႈတႃႇတူၺ်းလႆႈၾၢႆႇၼႆႉ ၼဵၵ်းသေတူၺ်းလႄႈသင်၊ ၸၼ်သႂ်ႇသေတူၺ်းလႄႈသင် ၸၢင်ႈတူၺ်းလႆႈယူႇ။
Panels, groups and screen modes 
 - တီႈႁၢင်ႈၼႃႈၼၼ်ႉ ၼႄပၼ်လႆႈ ၾၢႆႇသီႇဢၼ်ယဝ်ႉ။ ၾၢႆႇၼိုင်ႈဢၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇပႃးသဵၼ်ႈၵၢၼ်သေၵေႃႈ ၼႄဝႆႉပၼ်လႆႈယူႇ။
ဝႃးသျိၼ်း 3.
ဢၼ်ပဵၼ်ဝႃးသျိၼ်း 3 ၼၼ်ႉ လႆႈၸၢမ်းပိုၼ်ဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 2013၊ ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 19 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတႄႇမၼ်းတႄႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈပၼ်ငိုၼ်းသေ တၢင်ႇမၢႆၽၢင် ၸႂ်ႉ Sublime Text 2 ၼၼ်ႉၵူၺ်း ၸၢင်ႈဢဝ်ၸႂ်ႉလႆႈ။ ထိုင် ပီ 2013၊ ၵျုၼ်ႇ 28 မႃး လႆႈပိုၼ်ၽႄႈပၼ် ၵူၼ်းတင်းလၢႆ ၸႂ်ႉတိုဝ်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ သွပ်ႉၾ်ဝႄးရ် ဢၼ်ဢွၵ်ႇလႃႈသုတ်းၼႆႉတႄႉ တိုၵ်ႉလူဝ်ႇ ၶူတ်ႉမၢႆၽၢင် ယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။
ပိူင်ၽၢင်ႁၢင်ႈပိူင်လူင်သွင်ဢၼ် ႁင်း Sublime Text 3 ၼႆႉ ပဵၼ် symbol indexing လႄႈ pane management ယဝ်ႉ။ symbol indexing ၼႆႉ ပဵၼ်တွၼ်ႈတႃႇ ႁႃသေလူ ၾၢႆႇသေ မၼ်းသၢင်ႈပၼ် index တွၼ်ႈတႃႇ ၽၢင်ႁၢင်ႈ "Goto Definition" and "Goto Symbol in Project" ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
Sublime Text 3 ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ် ၼိမ်မၼ်ႈလီဝႆႉယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 2016၊ မၢတ်ႉၶျ် 22 ၼၼ်ႉ Package Control တႃႇ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 80 ၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈတီႈ ဝႃးသျိၼ်း (3) ယဝ်ႉ။ Sublime Text 3 ၼႆႉ ၸၢင်ႈလူတ်ႇလူင်းဢဝ်လႆႈတီႈ ဝႅပ်ႉသၢႆႉၶဝ်လႆႈယူႇ။
ဢမေႇၸူင်ႇ (ၶွမ်ႇပၼီႇ)
"ၶွမ်ႇပၼီႇ ဢမေႇၸူင်ႇ" ၼႆႉ ပဵၼ် ၶွမ်ႇပၼီႇ AI, Cloud Computing လႄႈ E-commerce ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢမေႇၸူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ၶွမ်ႇပၼီႇ E-commerce လႄႈ Cloud Computing ဢၼ်ယႂ်ႇလိူဝ်ပိူၼ်ႈ တီႈၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵျႅပ်ႉၾ် ပေၸူဝ်ႉသ် ၼႆႈ လႆႈတႄႇတင်ႈ ဢမေႇၸူင်ႇမႃး မိူဝ်ႈ ပီ 1995၊ ၵျူႇလၢႆႇ 5 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ဝၢႆးလင်မႃး ၸိူဝ်းပဵၼ် လွင်ႈလူတ်ႇလူင်းငဝ်းတူင်ႉ / Streaming, လွင်ႈလူတ်ႇလူင်း MP3 / streaming, လွင်ႈလူတ်ႇလူင်း audiobooks / streaming, သွပ်ႉၾ်ဝႄးရ်၊ ၵဵမ်း၊ ၶိူင်ႈဢီလႅတ်ႉထရေႃးၼိတ်ႉ၊ ၶူဝ်းၼုင်ႈတၢင်းမႆ၊ ၶူဝ်းၶွင်ႁိူင်းယေး၊ တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉ၊ တၢင်းလဵၼ်ႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ လႄႈ ၶူဝ်းႁွႆႈၶူဝ်းတိုဝ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸင်ႇၵွႆ ၸေးမႃးယဝ်ႉ။
ဢမေႇၸူင်ႇၼႆႉ မၼ်းပိူင်ႇ တိူၵ်ႈပပ်ႉလိၵ်ႈဢမေႇၸူင်ႇ၊ ၾလိမ်ႇ လႄႈ သတူႇတီႇယူဝ်ႇငဝ်းႁၢင်ႈသဵင်၊ သတူႇတီႇယူဝ်ႇဢမေႇၸူင်ႇ၊ ၶိူင်ႈ Kindle e-readers, Fire tablets, Fire TV, and Echo လႄႈ ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ cloud infrastructure (IaaS and PaaS) ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သႃႇသၼႃႇၵျဵၼ်း
သႃႇသၼႃႇၵျဵၼ်း (Jainism) ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ဝႃႈ ပဵၼ် ထမ်မၵျဵၼ်းၼႆသေ သႃႇသၼႃႇၵိူဝ်းယမ်ဢၼ်ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် သႃႇသၼႃႇဢိၼ်းတီးယႃး မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၵွၼ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
ၸၢဝ်းသိၵ်ႉၶ်
ၽႃႇသႃႇသိၵ်ႉၶ် ၼႆႉ ပဵၼ် သႃႇသၼႃႇၵိူဝ်းယမ် ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃးတီႈ ၸႄႈမိူင်းပၼ်ႇၵျႅပ်ႉ၊ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး မိူဝ်ႈ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 15 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵေႃႉတႄႇတင်ႈတႄႉ ပဵၼ် ၵုရု ၼႃၼႅၵ်ႇ တဵပ်ႉ သေ ဝၢႆးလင်မႃး ၶိုၼ်ယႂ်ႇမႃးထိုင် မီး ၵုရု 10 ၵေႃႉသေ ၵေႃႉဢၼ်လၢတ်ႈႁေႃး ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ သႃႇသၼႃႇၵိူဝ်းယမ် သိၵ်ႉၶ် ဢၼ်ပဵၼ်ၵေႃႉလိုၼ်းသုတ်းၼႆႉ ပဵၼ် ၵုရု ၵူဝ်ႇပိၼ်ႇ သိင်း သေ တွၼ်ႈတႃႇ သိုပ်ႇၵိူဝ်းယမ်ၼႆသေ လႆႈဢဝ် ၵုရု ၵရႅၼ် သႃႁိပ်ႉ တၢင်ႇပဵၼ် ၵုရုယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ ပဵၼ်သႃႇသၼႃႇၵိူဝ်းယမ် ထူၼ်ႈႁႃႈ ဢၼ်ၵူၼ်းၵိူဝ်းယမ်ၼမ်သေပိူၼ်ႈသေ ၵူၼ်းၵိူဝ်းယမ် မီးယူႇ 30 လၢၼ်ႉပၢႆယဝ်ႉ။ ၸႄႈမိူင်းပၼ်ႇၵျႅပ်ႉ၊ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးၼႆႉ ပဵၼ် တီႈဢၼ် ၵူၼ်းၵိူဝ်းယမ် ၽႃႇသႃႇသိၵ်ႉၶ် ၼမ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။
ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸၢဝ်းသိၵ်ႉၶ်ၶဝ်ၼႆႉ လႆႈမၵ်းမၢႆဝႆႉဝႃႈ တေလႆႈမီး ၼမ်ႉၸႂ် ၸဝ်ႈမျၢတ်ႈ သိုၵ်းႁၢၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၼိုင်ႈၵေႃႉၼႆႉ လွင်ႈဢမ်ႇလီတီႈၼႂ်းတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆႉ တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၵေႃႉတေလႆႈ ၵုမ်းထိင်းၼႆသေ တေလႆႈၶတ်းၸႂ် လွင်ႈမူတ်းသႂ် လႄႈ တေလႆႈ ထႅမ်သၢင်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇ ၵုရု ၵရႅၼ် သႃႁိပ်ႉ လႆႈႁေႃးလၢတ်ႈမႃးၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸၢဝ်းသိၵ်ႉၶ် ၼႆႉ လႆႈမၵ်းမၢႆဝႆႉဝႃႈ တေလႆႈမီးတၢင်းႁတ်းႁၢၼ် တွၼ်ႈတႃႇ ၵႅတ်ႇၶႄႁႄႉၵင်ႈပၼ် ၵူၼ်းၸိူဝ်းထုၵ်ႇၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင် ႁူမ်ႈဝႃႈ ၶဝ်ပဵၼ် ၽႃႇသႃႇၸၢဝ်းလႂ်၊ သႃၼိူဝ်လႂ်၊ ၸၢတ်ႈသုင်ၸၢတ်ႈတႅမ်ႇလႂ် သေဢမ်ႇဝႃႈ ၼႆယဝ်ႉ။
ၵုရု (10) ပႃး.
 - ၵုရု ၼႃၼႅၵ်ႇ တဵပ်ႉ (Guru Nanak Dev)
 - ၵုရု ဢမ်မႃး တႃႉသ် (Guru Amar Das)
 - ၵုရု ဢႅင်ၵၢတ်ႉ တဵပ်ႉ(Guru Angad Dev)
 - ၵုရု ရႅမ် တဵပ်ႉ (Guru Ram Das)
 - ၵုရု ဢႃးၸၼ် တဵပ်ႉ(Guru Arjan Dev)
 - ၵုရု ႁႃး ၵူဝ်ႇပိၼ်ႇ (Guru Har Gobind)
 - ၵုရု ႁႃး ရၢႆး (Guru Har Rai) 
 - ၵုရု ႁႃး ၶရိသျၢၼ်း (Guru Har Krishan) 
 - ၵုရု ထႅၵ်ႉ ပႁႃးတိူဝ်ႇ (Guru Tegh Bahadur)
 - ၵုရု ၵူဝ်ႇပိၼ်ႇ သိင်း(Guru Gobind Singh)
 - ၵုရု ၵရႅၼ် သႃႁိပ် (Guru Granth Sahib)
လွင်ႈပိင်းၺၢပ်ႈ ၽႃႇသႃႇသိၵ်ႉၶ်.
 - ဝႄႈလွင်ႈ ၵႅတ်းၶူၼ်ႁူဝ် : ယွၼ်ႉၼပ်ႉယမ်ၼိူဝ် လွင်ႈၽၢၼ်ႇသၢင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမီး တီႈတႅၵ်ႈၼိူဝ် ၼၼ်ႉသေ ဢမ်ႇၵႅတ်းၶူၼ်ႁူဝ်သေၵေႃႈ ဝႆႉမိူၼ်ၼင်ႇၸွမ်း ၽိင်ႈတိုၼ်းမၼ်း။
 - ဝႄႈ လွင်းမဝ်းၵမ် : လွင်ႈၵိၼ်လဝ်ႈ၊ ၵိၼ်ယႃ၊ မႂ်ယႃႈ လႄႈ လွင်ႈမဝ်းၵမ် ၸိူဝ်းဢၼ်ထုၵ်ႇ ႁႄႉႁၢမ်ႈဝႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇ "သိၵ်ႉၶ် ရႃႇႁိတ်ႉ မႃႇယႃႇတႃႇ" ဢၼ်ပဵၼ်ႁင်း ၽႃႇသႃႇသိၵ်ႉၼၼ်ႉ တေလႆႈငိူင်ႉဝႄႈသဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။
 - တေလႆႈဝႄႈ လွင်ႈၵိၼ်ၼိူဝ်ႉ : ၶၢမ်ႇသၢင်ႈယဝ်ႉလႄႈသင်၊ ဢမ်ႇပႆႇလႆႈၶၢမ်ႇသၢင်ႈလႄႈသင် ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸၢဝ်းသိၵ်ႉၶ် ၼႆႉ တေလႆႈငိူင်ႉဝႄႈ လွင်ႈၵိၼ်ၼိူဝ်ႉ (ၼိူဝ်ႉဢၼ်ထိူဝ်ၶေႃး လၢႆး ႁလႃႇ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸုမ်းမၢၵ်ႇၼင် ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဢႃႇၵျႅၼ်ႇတီးၼႃး
ၸုမ်းမၢၵ်ႇၼင် ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဢႃႇၵျႅၼ်ႇတီးၼႃး (Selección de fútbol de Argentina) ၼႆႉ ပဵၼ် ၸုမ်းမၢၵ်ႇၼင် ဢၼ်ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်တူဝ် ဢႃႇၵျႅၼ်ႇတီးၼႃးသေ ပဵၼ်ၸုမ်း ဢၼ်ဢွင်ႇပႄႉၼမ်သေပိူၼ်ႈ တီႈပွႆးမၢၵ်ႇၼင် ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း ၼင်ႇ ဢုရုၵူၺ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵေႃႉ ၵုမ်းထိင်းၸတ်းၵၢၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈလဵၼ်ႈ ပၢင်ႁိူၼ်း ဢႃႇၵျႅႇၼ်ႇတီႈၼႃး ၼႆႉ ပဵၼ် ဢၼ်မီးတီႈ Buenos Aires ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸုမ်းဢႃႇၵျႅၼ်ႇတီးၼႃးၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းမၢၵ်ႇၼင် ဢၼ်မီးၼမ်ႉတိၼ်ၶႅမ်ႉသေပိူၼ်ႈ ၸုမ်းၼိုင်ႈ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉသေ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆ ငဝ်ႈငုၼ်းၾီႇၾႃႇဝႃႈ ပေႃးဢဝ် တင်းၵမ်ႇၽႃႇဝႃႈ ယၢမ်းလဵဝ် မီး ၸၼ်ႉ 7 ၼႆယဝ်ႉ။ ၸုမ်းဢႃႇၵျႅၼ်ႇတီးၼႃးၼႆႉ မိူဝ်ႈပီ 1978 လႄႈ 1986 ၼၼ်ႉ လႆႈဢွင်ႇပႄႉတီႈ ပွႆးၵွၵ်းသူးၵမ်ႇၽႃႇ ၾီႇၾႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈ ပၢင်ၶႄႉၶဵင်ႇဢူဝ်ႇလမ်းပိၵ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 2004 လႄႈ 2008 ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၶႅပ်းသူၶမ်း မႃးယဝ်ႉ။
ဢူဝ်းသီးၼီးယႃး
ဢူဝ်းသီးၼီးယႃး (Oceania; UK ဢမ်ႇၼၼ် US), "Oceanica"') ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈ ဢၼ်ဢဝ်ၵုၼ်ဢွၼ်ႇၵုၼ်ဢီႈ ၸိူဝ်းမၢၵ်ႇမိူဝ်ဝႆႉတီႈ ပၢင်ႇလၢႆႇသမုၵ်ႉတရႃႇၼၼ်ႉ ၸူႉတုမ်ၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးတေလႆႈလၢတ်ႈ ႁႂ်ႈၼႄႉၼွၼ်းလီသေၼၼ်ႉၸိုင် ၸၢင်ႈမၵ်းမၢႆဝႃႈ ပဵၼ်မိူၼ်းမူႇၵုၼ် ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းၵႄႈ ဢႃႇမႄႇရိၵၸၢၼ်း ဢၼ်ၵႃႈတီႈ မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး လႄႈ မိူင်းဢေႃႉသထရေးလီးယႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸုမ်းမၢၵ်ႇၼင် ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဢုရုၵူၺ်း
ၸုမ်းမၢၵ်ႇၼင် ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဢုရုၵူၺ်း ၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းတၢင်တူဝ် မိူင်းဢုရုၵူၺ်း သေ ၶဝ်ႈလဵၼ်ႈၶႄႉၶဵင်ႉ တီး ပွႆးမၢၵ်ႇၼင်ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆ ငဝ်ႈငုၼ်းၾီႇၾႃႇသေ ၸုမ်းဢုရုၵူၺ်းၼႆႉ ၸၼ်ႉၼမ်ႉၵတ်ႉတိၼ် မီးယူႇ မၢႆ 16 ယဝ်ႉ။
တီႈပွႆး ၵွၵ်းသူးၵမ်ႇၽႃႇ ၾီႇၾႃႇ ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸုမ်းဢုရုၵူၺ်းၼႆႉ လႆႈသူး ၶျႅၼ်ႇပီႇယႅၼ်ႇမႃး သွင်ပွၵ်ႈယဝ်ႉ။ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ပၢင်ၶႄႉၶဵင်ႇႁိမ်တီႈ မိူဝ်ႈပီ 1930 တီႈပၢင်ပွႆးၵွၵ်းသူးၵမ်ႇၽႃႇ ဢၼ်ႁဵတ်းတီႈ မိူင်းဢုရုၵူၺ်းၼၼ်ႉ လႆႈၶႄႉၶဵင်ႇၵၼ်တင်း ဢႃႇၵျႅၼ်ႇတီးၼႃး သေ လႆႈဢွင်ႇပႄႉတင်း 4 ၵူဝ်း 2 ၵူဝ်းယဝ်ႉ။ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်တႄႉ ပဵၼ်တင်း ပရႃႇၸီးသေ လႆႈဢွင်ႇပႄႉတင်း 2 ၵူဝ်း 1 ၵူဝ်းယဝ်ႉ။ ၸုမ်းဢုရုၵူၺ်းၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇမီး ၵွၵ်းသူမ်းၵမ်ႇၽႃႇၼၼ်ႉ တီႈပၢင်ပွႆး ဢူဝ်းလမ်းပိၵ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1924 လႄႈ 1928 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸုမ်း ဢၼ် လႆႈၶႅပ်းသူးၶမ်း မႃး သွင်ပွၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တၢင်းပဵၼ်ႁူဝ်ၸႂ်
တၢင်းပဵၼ်ႁူဝ်ၸႂ် ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈတိတ်ႉသျူးၼိူဝ်ႉၼူႁူဝ်ၸႂ်တၢႆ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လွင်ႈလႆလိူတ်ႈ ဢၼ်ၵႂႃႇၵမ်ႉပၼ် ပွတ်းတွၼ်ႈတီႈ ႁူဝ်ၸႂ်ၼၼ်ႉ ယွမ်းဢေႇၵႂႃႇလႄႈသင်၊ ၵိုတ်းၵႂႃႇလႄႈသင်၊ ယွၼ်ႉၵႂႃႇသၢင်ႈၺႃး ၼိူဝ်ႉၼူႁူဝ်ၸႂ် လႄႈ ၸင်လႆႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်မႃးယဝ်ႉ။ ၽၢင်ႁၢင်ႈၼႄတၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ပဵၼ်ၼမ်သေပိူၼ်ႈၼႆႉ ဢူၵ်းၸဵပ်း ဢမ်ႇၼၼ် တီႈၼႃႈဢူၵ်းဢမ်ႇယူႇသႃႇ လႄႈ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႈသေ ၸွတ်ႈၽႄႈထိုင် ႁူဝ်မႃႇ၊ ႁူဝ်ၶႅၼ်၊ ၵွင်းလင်၊ ၶေႃး လႄႈ လုပ်ၵၢင်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵမ်ႉပႃႈၼမ်တႄႉ လွင်ႈၸဵပ်းၵႅၼ်းၼၼ်ႉ ၵႆႉပဵၼ်တီႈ ၼႃႈဢူၵ်းသိုဝ်ႈသိုဝ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ႁိမ်းၶၢင်ႈသေ ၵႆႉႁိူင်လၢႆမဵတ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼႃႈဢူၵ်းဢမ်ႇယူႇသႃႇၼႆႉ ၶႂ်ႈငၢႆးမိူၼ် ဢူၵ်းလိူတ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ယွၼ်ႉ တၢင်းပဵၼ်ထူင်ၶဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢင်ႁၢင်တၢင်းပဵၼ် ထႅင်ႈတၢင်ႇမဵဝ်းၸမ်ႉ ထူၺ်ႈၸႂ်ဢမ်ႇဢိမ်ႇ၊ တူၼ်ႉႁၢၵ်ႈ၊ ယိၼ်းၶႂ်ႈလိုမ်းတူဝ်၊ ႁိူဝ်ႇဢွၵ်ႇ၊ ႁိူဝ်ႉမွႆႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းပဵၼ် တႃႇ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 30 တႄႉ လႆႈႁဵၼ်ၽၢင်ႁၢင်ႈတၢင်းပဵၼ် ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးယဝ်ႉ။ ၽၢင်ႁၢင်ႈတၢင်းပဵၼ် ဢူၵ်းၸဵပ်းၼၼ်ႉ တႄႉ တီႈၼၢင်းယိင်း ဢမ်ႇသူၼႄသေ ၵႆႉလႆႈယိၼ်းပဵၼ် ၶေႃးၸဵပ်း၊ ၶႅၼ်ၸဵပ်း လႄႈ ၽၢင်ႁၢင်ႈႁိူဝ်ႉမွႆႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ ၵူၼ်းလူင် ၸိူဝ်း ဢႃႇယု 75 ၶိုၼ်ႈၼိူဝ်ၼၼ်ႉ တႃႇ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 5 ၼႆႉ လႆႈ ပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ႁူဝ်ၸႂ် ဢၼ်တေႃႉတႄႉၼႄ ၽၢင်ႁၢင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇၼႄၽၢင်ႁၢင်ႈသေဢိတ်းၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉတိတ်ႉသျူးၼိူဝ်ႉၼူႁူဝ်ၸႂ်တၢႆၵႂႃႇသေ ၸၢင်ႈပဵၼ် လွင်ႈႁႅင်းႁဵတ်းၵၢၼ်ႁူဝ်ၸႂ် ယွမ်းၵႂႃႇ၊ လွင်ႈႁူဝ်ၸႂ်ၵိုတ်းၵႂႃႇ ဢမ်ႇၼၼ် ႁူဝ်ၸႂ်ပဵၼ်သျွၵ်ႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လၵ်ႉၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ်.
လွင်ႈၼႃႈဢူၵ်းၸဵပ်းၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈ မၼ်းၽႄႈၸွတ်ႈထိုင် တီႈ ပွတ်းတွၼ်ႈတူဝ်တၢင်ၸိူဝ်းလႄႈသင် ဢမ်ႇၽႄႈၸွတ်ႇလႄႈသင် ၼၼ်ႉၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် လၵ်ႉၶၼႃႇဢၼ်ထၢင်ႇၸႅင်ႈႁင်း လွင်ႈတိတ်ႉသျူးၼိူဝ်ႉၼူႁူဝ်ၸႂ်တၢႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်လၵ်ႉၶၼႃႇတၢင်ႇၸိူဝ်း မၼ်းၼင်ႇ ႁိူဝ်ႇတႅၵ်ႇႁိူဝ်လႆၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈပဵၼ်ပႃးမႃးၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။
လွင်ႈၸဵပ်းၵႅၼ်း.
တီႈ တၢင်းပဵၼ်ႁူဝ်ၸႂ်ၼႆႉ လွင်ႈၼႃးဢူၵ်းၸဵပ်းၵႅၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်လၵ်ႉၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ပဵၼ်ၼမ်သေပိူၼ်ႈသေ ၵႆသပ်းလႅင်းၼႄ လွင်ႈယိၼ်းၵပ်ႉၵႅပ်ႈ၊ မိူၼ်ထုၵ်ႇတဵင်၊ ထုၵ်ႇၺႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၸဵပ်းၵႅၼ်းၼၼ်ႉ ၵမ်ႉၼမ် ၵႆႉၽႄႈၵႂႃႇၸူး ၶႅၼ်ၽၢႆႇသၢႆႉသေ ၸၢင်ႈၽႄႈၸွတ်ႇထိုင်ပႃး လုပ်ႇၵၢင်းတႂ်ႈ၊ ၶေႃး၊ ၶႅၼ်ၽၢႆႇၶႂႃ၊ ၵွင်းလႄႈ လႄႈ တွင်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ရေႃႇၼႄႇတူဝ်ႇ (ၵူၼ်းပိတ်ႇမၢၵ်ႇၼင် ပရႃႇၸီး)
ရေႃႇၼႄႇတူဝ်ႇ လူးဝိတ်ႉ ၼၸႃးရီႇယူဝ်ႇ တေ လီမႃႇ ဢၼ်ၵူၼ်းႁူႉၼမ်ႉဝႃႈ ရေႃႇၼႄႇတူဝ်ႇ (Ronaldo Luís Nazário de Lima) ၼႆႉ ၵိူတ်ႈမိူဝ်ႈ သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 1976 သေ ပဵၼ် ၵူၼ်းၵဝ်ႇလဵၼ်ႈမၢၵ်ႇၼင်ႇ ၵူၼ်းပရႃႇၸီး (ၽူႈလဵၼ်ႈတႅဝ်းၼႃႈ) ၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ပဵၼ် ၽူႈၼၢမ်း၊ ၸဝ်ႈၶွင် ၸုမ်း Real Valladolid ၵလၢပ်ႉ လႃႇ လီၵႃႇ သပဵၼ်ႇၵေႃႈၸႂ်ႈယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈထႅင်ႈမဵဝ်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းႁူႉၸၵ်းၼမ်တႄႉ ပဵၼ် ၽႃႇသႃႇပေႃးတူႉၵၢဝ်ႇ "O Fenômeno"(ၽူႈလီဢၢမ်း - Phenomenon) ၼႆသေ ၼႂ်းၵႃႈ ပိုၼ်းလဵၼ်ႈမၢၵ်ႇၼင်ၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ပဵၼ် ၵူၼ်းလဵၼ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၽူႈလဵၼ်ႈတႅဝ်းၼႃႈ ရေႃႇၼႄႇတူဝ်ႇ ၼႆႉ မၼ်းဢဝ် ၸဵင်ႇမုင်ႈႁၼ်ဢၼ်မႂ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈ ႁႂ်ႈထၢၼ်ႈၽူႈလဵၼ်ႈတႅဝ်းၼႃႈ ပေႃးႁွတ်ႈၽႅဝ်တီႈၼိုင်ႈတီႈသေ သမ်ႉပေႃးမီးလွင်ႈႁူမ်ႇငမ်းၼိူဝ် ၽူႈလဵၼ်ႈတႅဝ်းၼႃႈ ဢၼ်ပေႃႇပဵၼ်မႃး ဝၢႆးလင်မၼ်းၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ သူးယွင်ႈၵုင်ႇ ဢၼ်မၼ်းလႆႈမႃးၼၼ်ႉ သူးၽူႈလဵၼ်ႈမၢၵ်ႇၼင်ၶႅမ်ႉသေပိူၼ်ႈ တႃႇၼိုင်ႈပီ ႁင်း ၾီႇၾႃႇၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈမႃး သၢမ်ၵမ်း၊ သူးမၢၵ်ႇၼင်ၶမ်း လႆႈမႃး သွင်ၵမ်းယဝ်ႉ။
လႃႇ လီၵႃႇ
လႃႇ လီၵႃႇ ၼႆႉ ပဵၼ် ပၢင်ၶႄႉၶဵင်ႇလိၵ်ႉ မၢၵ်ႇၼင်ၸၼ်ႉသုင် သပဵၼ်ႇယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လိၵ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၸုမ်းမၢၵ်ႇၼင်ႇသပဵၼ်ႇ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းၶဝ် မိူၼ်ၼင်ႇ ရီးယႄး မႅတ်ႉတရိတ်ႉ၊ ပႃၸီလူဝ်းၼႃး၊ တီႇပေႃႉတီႇဝူဝ်ႇ၊ သႃႇဝီးလႃး ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၶဝ်ႈၶႄႉၶဵင်ႇယဝ်ႉ။
ဢႅၼ်းတရၢႆႉ (ပိူင်သၢင်ႈၵၢၼ်)
ဢႅၼ်းတရၢႆႉ (ပိူင်သၢင်ႈၵၢၼ်ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈမူဝ်ႇပၢႆး) ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ပိူင်သၢင်ႈၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တွၼ်ႈတႃႇ မူဝ်ႇပၢႆး ဢၼ်ဢိင်ဝႆႉၼိူဝ် ၵႃႇၼႄႇလ်) လိၼ်းၼိတ်ႉသ်သေ လုၵ်ႉတီႈ ၶွမ်ႇပၼီႇ ၵူႇၵိူဝ်ႇ Google လႆႈႁဵတ်းမႃးယဝ်ႉ။ Android Inc.ၼႆႉ ဢႅၼ်ႇတီႇ ရူႇပိၼ်ႇ ၵေႃႇလႆႈတႄႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈ ဢွၵ်ႇထူဝ်ပႃႇ 2003 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီ 2005 မႃး Google လႆႈသိုဝ်ႉဢဝ် Android Inc. မႃးယဝ်ႉ။ ၼၼ်ႉၼႆႉ ၸႂ်ႉတီႈ ၾူင်းၸၼ်ႉသုင်ၵမ်ႉၼမ်သေ ပဵၼ် ပိူင်သၢင်ႈၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈ ၾူင်း ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉယဝ်ႉ။
လုၵ်ႉဢဝ်တီႈ ဢႅၼ်ႇတီႇ ရူႇပိၼ်ႇ ႁင်း ၵူႇၵိူဝ်ႇသေ မိူဝ်ႈ တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 2011 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၸႂ်ႉ ဢႅၼ်းတရၢႆႉၼႆႉ ၼိုင်ႈဝၼ်းၼႆႉ မီးလွင်ႈၵွင်ႉၸူး 7 သႅၼ်ၼႆယဝ်ႉ။
ပိူင်သၢင်ႈၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈ ၸိူဝ်းဢွၵ်ႇမႃးယဝ်ႉၼႆႉ -
 - 2.0/2.1 (Eclair)
 - 2.2 (Froyo) 
 - 2.3 (Gingerbread)
 - 3.0 (Honeycomb)
 - 4.0 (Ice-cream sandwich)
 - 4.1 (Jelly Bean)
 - 4.2 (Jelly Bean)
 - 4.3 (Jelly Bean)
 - 4.4 (KitKat)
 - 5.0 (Lollipop) 
 - 6.0 (Marshmallow) 
 - 7.0 (Nougat) 
 - 8.0 (Oreo) 
 - 9.0 (Pie)
 - 10(Q)
 - 11(R) ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၼိၵ်းၵီႉ မီႇၼၢတ်ႇ
ဢူဝ်ႇၼီႇၵႃႇ ထၢၼ်ႇယႃႇ မႃႇရၢတ်ႇ (Onika Tanya Maraj) ႁိုဝ် ဢၼ်ၵူၼ်းတၢင်းၼမ်ႁူႉၸၵ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၼိၵ်းၵီႉ မီႇၼၢတ်ႇ (Nicki Minaj) ၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်းၸၢဝ်းဢမေႇရိၵၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ။ မၼ်းၼၢင်းၵိူတ်ႇတီႇသႅၼ်းၸဵမ်းသ်၊ ဝဵင်းၽွတ်ႉ-ဢွၾ်ႉ-သပဵၼ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းတရိၼိတႅတ်ႉလႄႈ တူဝ်ႇပေႇၵူဝ်ႇသေ ၶၢႆႉမႃးယူႇသဝ်းၼႂ်းမိူင်းၶႂိၼ်းသ်၊ မိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈဢမေႇရိၵႃႉ မိူဝ်ႈဢသၢၵ်ႈတိုၵ်ႉလႆႈ 5 ပီ။
ဝၢႆးလင်လႆႈဝၢင်းၶၢႆၶႅပ်းၵႂၢမ်း ၼႂ်းပီ 2007 လႄႈ 2009 သေ လႆႈႁူမ်ႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်းလိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ ၸွမ်းၸုမ်းယင်းမၼ်းၼီး ဢႅၼ်ႇထိူဝ်ႇထဵၼ်းမႅၼ်ႉ (Young Money Entertainment)။ မိူဝ်ႈလိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ၊ ပီ 2009 ၼၼ်ႉ မၼ်းၼၢင်းလႆႈဝၢင်းၶၢႆၶႅပ်းၽဵင်းၵႂၢမ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽိင်ႉၶ်ၾရၢႆးၻေး ၼႂ်းလိူၼ်ၼူဝ်ဝႅမ်ႇပႃႇ၊ ပီ 2010 သေ လႆႈတၢင်းဢွင်ႇမၢၼ်ထိုင်တီႈၵႂႃႇၵမ်းလဵဝ်။ ၽဵင်းၵႂၢမ်းမၼ်းၼၢင်း လႆႈၶိုၼ်ႈ ပဵၼ် ထီႉၼိုင်ႈ တီႈၼိူဝ် Billboard 200 လႄႈ လႆႈႁပ်ႉသူးၶိုၵ်ႉတွၼ်းသီၶမ်းၶၢဝ် ၶွင်မုၵ်ႉၸုမ်းတူင်ႉၼိုင်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၾၢႆႇၽဵင်းၵႂၢမ်း မိူင်းဢမေႇရိၵၼ်ႇ (RIAA)။ ဝၢႆးသေဝၢင်းၶၢႆၽဵင်းၵႂၢမ်းဢွၵ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉသေ မၼ်းၼၢင်းလႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်းၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢၼ်မီးၽဵင်းၵႂၢမ်းၶိုၼ်ႈယူႇၸၼ်ႉထီႉၸဵတ်း တီႈၼိူဝ် Billboard Hot 100 မိူဝ်ႈၶၢဝ်းၼၼ်ႉ။ ၽဵင်းၵႂၢမ်းထီႉသွင်မၼ်းၼၢင်း ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ "Your Love" ၼၼ်ႉၵေႃႉ လႆႈၶိုၼ်ႈၽႅဝ်ဝႆႉထီႉၼိုင်ႈ တီႈၼႂ်း Billboard Hot Rap Songs သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်းၼၢင်းလႆႈပဵၼ်မႃး ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်းရႅပ်ႇပႃႇ ၵေႃႉဢမ်ႇလႆႈတၢင်းၵမ်ႉၸွႆႈတီႈၽႂ်သေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၽူႈထႅၼ်ႈမႃးၵေႃႉၼိုင်ႈလႆႈ တႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈပီ 2002 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ ။ မၼ်းၼၢင်းတင်းလႆႈပဵၼ် ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်းၼၢင်းယိင်းၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢၼ်လႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈၼႂ်း MTV's Annual Hottest MC List ။ မၼ်းၼၢင်းလႆႈထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈၸိုဝ်ႈသဵင် တီႈ"Rising Stars" ၼႂ်းပိုၼ်းမၢႆတွင်း Billboard Studio ထႅင်ႈၵွၼ်ႇ။ Album မၢႆသွင်မၼ်းၼၢင်း ဢၼ်ပဵၼ် "Pink Friday: Roman Reloaded" လႆႈဢွၵ်ႇဝၢင်းၶၢႆ မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 3၊ လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ၊ ပီ 2012 ။
ၼႃႈၵၢၼ်ၽဵင်းၵႂၢမ်း.
သဵၼ်ႈမၢႆဢႅလ်ႇပမ်ႇၽဵင်းၵႂၢမ်း ၼိၵ်းၵီႉ မီႇၼၢတ်ႇ.
 - "Pink Friday"(2010)
 - "Pink Friday: Roman Reloaded" (2012)
 - "The Pinkprint" (2014)
 - Queen (2018)
သိုပ်ႇတူၺ်း.
 - ၶွင်ႉယူႇထုပ်ႉ ၼိၵ်းၵီႉမီႇၼၢတ်ႇ Nicki Minaj Official Youtube Channel
 - ၾဵသ်ႉၿုၵ်ႉၶ် ၼိၵ်းၵီႉမီႇၼၢတ်ႇ Nicki Minaj facebookfanpage
 - တႂိတ်ႇတႃႇ ၼိၵ်းၵီႉမီႇၼၢတ်ႇ Nicki Minaj Official Twitter
 - ဢိၼ်ႇသတႃႇၵရႅမ်ႇ ၼိၵ်းၵီႉမီႇၼၢတ်, Nicki Minaj Official Instagram
တီႈပွင်ႇတုင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး
တုင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး ဢမ်ႇၼၼ် တုင်းၶိူဝ်းတႆးၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈမီး 5 ထတ်း တၢင်းသုင်မီး 3 ထတ်း တူင်ႇလိူၼ်မူၼ်းယူႇၼႂ်းၵၢင်ၼၼ်ႉ ၵႂၢင်ႈ 1.5 ထတ်းပၼ်ႇမူၼ်းယဝ်ႉ။
တီႈပွင်ႇ.
တီႈပွင်ႇသီလိူၼ် မွၵ်ႇၼႄလွင်ႈၶိူဝ်းၵူၼ်းမိူင်းတႆးႁဝ်း ပဵၼ်ၶိူဝ်းၵူၼ်းဢၼ်ယူႇၼႂ်းၸုမ်း ၶိူၼ်းမူင်ႇၵူဝ်း မီးၽိဝ်ၼိူဝ်ႉၼင်သီလိူင်ႁိူဝ်ႈလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းတႆး ၵမ်ႉၼမ် ပဵၼ်ၵူၼ်းၵိူဝ်းယမ်ၼပ်ႉထိုဝ် သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<br>
တီႈပွင်ႇသီၶဵဝ် မွၵ်ႇၼႄလွင်ႈ ၼမ်ႉလိၼ်ႁိၼ်ၽႃ တူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈတွၵ်ႇ မွၵ်ႇမၢၵ်ႇလိူင်ႇၼမ် တူၺ်းတၢင်းလႂ်ၵေႃႈ ၶဵဝ်လူင်ၵႂႃႇၵူႈတီႈၸွတ်ႇတူဝ်ႈမိူင်းတႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<br>
တီႈပွင်ႇသီလႅင် မွၵ်ႇၼႄလွင်ႈတူၼ်ႈၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းတႆးႁတ်းႁၢၼ် ပေႃးဢမ်ႇၸိုဝ်ႈဢမ်ႇၸႂ်ႈၸိုင် ဢမ်ႇယွမ်းတေႃႇၽႂ်လႄႈ သမ်ႉၼႄလွင်ႈတူၼ်ႈၸႂ်ဢၼ်ၵႅၼ်ႇၶႅင်မိူၼ်သီလႅင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<br>
လုၵ်ႈလိူၼ်ၶၢဝ်မူၼ်း ၼၼ်ႉ ၼႄႁႂ်ႈႁူႉလွင်ႈႁဵတ်းတၢင်းသၢင်ႈ လွင်ႈလၢတ်ႈတၢင်းၸႃ လွင်ႈမီးၼမ်ႉၸႂ်ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ် ႁၵ်ႉပႅင်းလွင်ႈၵတ်းယဵၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇႁဵတ်းၶဵၼ်တေႃႇၽႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<br>
ဝဵင်းတုၼ်ႇတေး
ဝဵင်းတုၼ်ႇတေး ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတုၼ်ႇတေး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းၸၢၼ်းတႃႈၵုင်ႈ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ပွတ်းတူၵ်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၸွမ်းသၢပ်ႇ မႄႈၼမ်ႉလႅင်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၽႃႇသႃႇမွၼ်းဝႃႈ တုၼ်ႇ-ၵွင်းသူတ်ႇ၊ တေ-ဝၢၼ်ႈ၊ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ဝၢၼ်ႈၵွင်းသူတ်ႇ ၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းတုၼ်ႇတေးၼႆႉ ဝၢၼ်ႈ (220) ဝၢၼ်ႈ၊ ဢိူင်ႇ (65) ဢိူင်ႇ လႄႈ ပွၵ်ႉ (8) ပွၵ်ႉသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။
ပိုၼ်း.
ဝဵင်းတုၼ်ႇတေးၼၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈသေ မီးဝႆႉႁိမ်းၶၢင်ႈ ႁွင်ႈၶုတ်းတုၼ်ႇတေး ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ ပၢၼ်ပူးၵမ်ႇ ၼၼ်ႉ တုၼ်ႇတေးၼႆႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ဝဵင်းတလ ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပႆႇထိုင်ပၢၼ်ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉႁဵတ်းၵၢၼ်မေႃႈလႄႈ ႁွင်ႉဝႃႈ ၵလသပူႇရ ၼႆ ၼႂ်းပိုၼ်းမႂ်ႇပၢၼ်ၶုၼ်ထၢၼ်ႇ ၶဝ်ဝႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ ပၢၼ်ပူးၵမ်ႇ ၼၼ်ႉ ပဵၼ်တႂ်ႈမိုဝ်း ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပူးၵမ်ၶဝ်သေတႃႉ ၽႅဝ်ထို်င်မႃး ပၢၼ်ဢႃႇဝ မႃး ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းႁၢၼ်ႇတႃႇဝတီႇ ၵေႃႉဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ဝဵင်းတလ မိူဝ်ႇၵွၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းတပ်ႉဝဵင်းၼိူင်ႈလႄႈ ႁဵတ်းႁူဝ်ႉၶိုင်ႇၶိုင်ႇၶမ်ႉၶမ်ႉသေ သၢင်ႈဝဵင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း.
ၸဵမ်မိူဝ်ႈတူၵ်းတႂ်ႈမိုဝ်း ဢင်းၵိတ်ႉ ပီ 1952 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၵိင်ႇၸႄႈတွၼ်ႈတၢၼ်ႇလုၼ်ႇ မႃးယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မိူဝ်ႈပီ 1978 ၼၼ်ႉ မီးမႃး 1870 ၵေႃႉသေ ထိုင်မႃး ပီ 1901 ၼၼ်ႉ မီးမႃး 4684 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ႁွင်ႈၶုတ်းတုၼ်ႇတေး.
ႁွင်ႈၶုတ်းတုၼ်ႇတေးၼႆႉ တႄႇပိုတ်မိူဝ်ႈ ပီ 1833 ၼၼ်ႉသေ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ သၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇၵေႃႈ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈမႃးယဝ်ႉ။ တၢင်းယၢဝ်းႁွင်ႈၶုတ်းၼၼ်ႉ မီး 22 လၵ်းသေ ငိုၼ်းသဵင်ႈမႃး 103 သႅၼ်ယဝ်ႉ။
ၵွင်းမူး.
ၽြႃးသူၺ်ႇသၢၼ်ႇတေႃႇ တီႈဝဵင်းတုၼ်ႇတေးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵွင်းမူးၵိုၵ်းပိုၼ်းသူႇၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးပွင်ႇတေႃႇၶျူၵ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၵွင်းမူးလိုဝ်းလင်သူႇၼိူင်ႈ တီႈဝဵင်းတုၼ်ႇတေးၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းတုၼ်ႇတေး
ၸႄႈဝဵင်းတုၼ်ႇတေး (တွံတေးမြို့နယ်), (Twantay Township), (Zewaeng Dundae) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းၸၢၼ်းတႃႈၵုင်ႈ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉၽၢႆႇတူၵ်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ သေ ၶႅၼ်ႈၵၼ်ဝႆႉတင်း မႄႈၼမ်ႉလႅင်ႇ ယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတုၼ်ႇတေး ယဝ်ႉ။ ၽွင်းၶၢဝ်း သၢင်းၵျၢၼ်ႇ ၼၼ်ႉ ၸတ်းႁဵတ်း ပွႆးၽြႃး ၽြႃးသူၺ်ႇသၢၼ်ႇတေႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။။ ဢၼ်ပဵၼ် ႁွင်ႈၶုတ်းတုၼ်ႇတေး ဢၼ်ပဵၼ် ႁွင်ႈၵူၼ်းၶုတ်း ဢၼ်ယၢဝ်းသေပိူၼ်ႈတီႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆႉတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတုၼ်ႇတေးၼႆႉသေ ဢဝ် မႄႈၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈ တင်း မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်သိုပ်ႇပၼ်ဝႆႉသေ တၢင်းယၢဝ်းမီႈ 35 ၶီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇယဝ်ႉ။ မီးၶူဝ်သိူင်းၼိိူင်ႈ ဢၼ်ၵၢႆႇၶၢမ်ႈ ႁွင်ႈၶုတ်းတုၼ်ႇတေးၼၼ်ႉသေ ၼၼ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ ၶူဝ်တုၼ်ႇတေး ၼႆယဝ်ႉ။
လွင်ႈၵူၼ်းယူႇသဝ်း.
တီႈၸႄႈဝဵင်းတုၼ်ႇတေး ၼႆႉ ဝၢၼ်ႈတင်းမူတ်း မီး 220 ဝၢၼ်ႈ၊ ဢိူင်ႇ မီး 65 ဢိူင်ႇသေ ပွၵ်ႉၼိူဝ်ဝဵင်း မီး 8 ပွၵ်ႉယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၸႄႈဝဵင်းတုၼ်ႇတေး မိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉ မီးၵႂႃႇ 226,836 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ
ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းဝဵင်းၼိူင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ (ဢွၼ်တၢင်း ပွတ်းဢွၵ်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈႁၢၼ်ႇတႃႇဝတီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇ ပေႃးဢဝ်ၶၢဝ်းတၢင်းၼိူဝ်လိၼ်ဝႃႈ ၵႆယၢၼ် 22 လၵ်းသေ ၸၢင်ႈဢဝ်လူတ်ႉၵႃးၵႂႃႇမႃးလႆႈယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1928 ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်သေ လတ်းၶၢမ်ႈ ဝဵင်းတႅၵ်ႉၵလႃႉ၊ ဢူင်းၼႄး၊ တၼၢတ်ႉပိၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉသေ ႁဵတ်းတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းထိုင်ၸူး ဝဵင်းၶယၢၼ်းယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1931 မႃး ၸင်ႇလတ်းၶၢမ်ႈဝဵင်းပတူၵ်ႉသေ သိုပ်ႇႁဵတ်းတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း တေႃႇထိုင် ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ် သေ ၸွမ်းတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းမႃးၼႆ ၵႆယၢၼ် 49 လၵ်းသေ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းၶယၢၼ်း မႃးၼႆ ၵႆယၢၼ် 11 လၵ်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းၼၼ်ႉ ၵျပၢၼ်ႇၶဝ် ယႃႉလႅဝ်ပႅတ်ႈ မိူဝ်ႈၼႂ်း သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉ မီးၵႂႃႇ 157,774 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၼ်ပဵၼ်ၸုမ်း မူတ်းသႂ်ႇဝၢၼ်ႈဝဵင်းၵိုၼ်း ၸုမ်းမျူႇၼီႇၸီႇပႄႇ ၼၼ်ႉ လႆႈၽွတ်ႈႁႅၼ်းမႃး မိူဝ်ႈပီ 1920 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ဢမ်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ၸုမ်းမျူႇၼီႇၸီႇပႄႇယဝ်ႉသေ လႅၵ်ႈလၢႆႈႁွင်ႉဝႃႈ ၸုမ်းဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်းၸႄႈဝဵင်း (မြို့နယ်စည်ပင်သာယာရေး) ၼႆသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈၼႃႈၵၢၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉသင်လႄႈ ႁွင်ႉဝႃႈ တူင်းၶႂႃႉ သၢမ်ႈငၢမ်ႈ ၼႆၸိုင် ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမၼ်းၵႂႃႇမီးဝႆႉတီႈ ပၢၵ်ႇႁွင်ႈသၢမ်ႁွင်ႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁွင်ႈမေႃႇဝုၼ်း၊ ႁွင်ႈဢူၵ်ႉၵၢၼ်ႇ၊ ႁွင်ႈၼၢၼ်ႉယေႃး ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈဝႃႈ ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ (သုံးခွမြို့) ၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈသၢၼ် ဢွၵ်ႇၼမ်သေပိူၼ်ႈ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈႁၢၼ်ႇတႃႇဝတီႇၼၼ်ႉလႄႈ ၵၢၼ်ၶဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ပိူင်လူင်မၼ်းယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ၶဝ်ႈယဝ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵၢၼ်ၵိူဝ်၊ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈထူဝ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈႁဵတ်းယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီးႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈၶဝ်ႈ ၸၢၵ်ႈၼမ်ႉမၼ်း သေယဝ်ႉ။
တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ 2 ႁူင်းယဝ်ႉ။ ႁူင်းပလိၵ်ႈ၊ ႁူင်းယႃ၊ ႁူင်းသူင်ႇလိၵ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈမီးယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၽြႃးသွင်သူ ၽြႃးပႅတ်ႇၼႃႈ လႄႈ ၽြႃးတွင်းလူင် ၼႆသေ ဢၼ်ပဵၼ် ၽြႃးတွင်းလူင်ၼႆႉ မီးဝႆႉတၢင်းၶဝ်ႈဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ဝၢၼ်ႈ 1747 ငၺၼ်ႈယဝ်ႉ။ တၢင်းၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈဝဵင်းတင်းဢၼ်ၼႆႉ မီး 8311 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မိူဝ်ႈပီ 1972 ၼၼ်ႉ လၢမ်းဝႃႈ မီး 101000 ၵေႃႉၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵမ်ႉၼမ် ပဵၼ်ၵူၼ်းႁဵတ်းၼႃးသေ ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ
ၸႄႈဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ (သုံးခွမြို့နယ်), (Thone Gwa Township), (Zewaeng Dongkhwaa) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းၸၢၼ်းတႃႈၵုင်ႈ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ ယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၵူတ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇမူၵ်ႉတမႃႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းတူင်ႈတႃႈ
ဝဵင်းတူင်ႈတႃႈ (tǒŋ tɑ᷆), (တုံတာမြို့), (Tong Tar), (Tongtaa) ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပဵင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းတုင်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။
ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီး
ၸေႈတွၼ်ႈတူၼ်းတီး (to᷆n tí), (တောင်ကြီးခရိုင်), (Taunggyi district), (Zetaun Tonti) ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၸေႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ မိူင်းတႆး ပွတ်းၸၢၼ်း ဢၼ်ၼိုင်ႈ။ တၢင်းသုင်တႄႇၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆသေ မီးယူႇ ၄၆၀၆ ထတ်း (၁၄၀၄ မီႇတႃႇ) ဢေႃႈ။ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ဝဵင်းဢၼ်လုမ်းၸေႈတွၼ်ႈပၵ်းသဝ်းဝႆႉ။ ပေႃးဢဝ် သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉဝႃႈၸိုင် ၼႂ်းၵႃႈ ၸေႈတွၼ်ႈ တူၼ်ႈတီးၼႆႉ ႁူဝ်ၵူၼ်း တင်းၼမ်မၼ်း မီးၵႂႃႇ ၁,၆၉၉,၀၈၆ ၵေႃႉ ၼႆၶႃႈဢေႃႈ။ 
ၸိူဝ်းပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ၼင်, ၼွင်ႁၢႆးယႃႈ (ၼွင်ဢိၼ်းလေး) လႄႈ သူၼ်ႇလွတ်ႈၽေး တႃႇတူဝ်သတ်းထိူၼ်ႇ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆႉယူႇ တီႈၼႂ်း ၸေႈတွၼ်ႈ တူၼ်ႈတီးယဝ်ႉ။
ၸေႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း.
ဢၼ်ပဵၼ် ၸေႈဝဵင်းလႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းပႃးတီႈၼႂ်း ၸေႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီးၼႆႉ မီးဝႆႉယူႇ ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၶႃႈယဝ်ႉ။
 - ၸႄႈဝဵင်း တူၼ်ႈတီး
 - ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး
 - ဝဵင်းဢေးတႃႇယႃႇ
 - ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတလူင်းၵျီး
 - ဝဵင်းသူၺ်ႇၺွင်ႇ
 - ၸႄႈဝဵင်း ယွင်ႁူၺ်ႈ
 - ဝဵင်းယွင်ႁူၺ်ႈ
 - ၸႄႈဝဵင်း ၵၢတ်ႇလေႃႉ
 - ဝဵင်းၵၢတ်ႇလေႃႉ
 - ဝဵင်းဢွင်ႇပၢၼ်း
 - ၸႄႈဝဵင်း လွၵ်ႉၸွၵ်ႇ
 - ဝဵင်းလွၵ်ႉၸွၵ်ႇ
 - ဝဵင်းဢၢင်ႇတေႃး
 - ၸႄႈဝဵင်း ၽၢႆၶုၼ်ႇ
 - ဝဵင်းၽၢႆၶုၼ်ႇ
 - ၸႄႈဝဵင်း ႁူဝ်ပူင်း (ၼႃႈလိၼ် ပဢူဝ်း ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ)
 - ဝဵင်းႁူဝ်ပူင်း
 - ၸႄႈဝဵင်း သီႇသႅင်ႇ (ၼႃႈလိၼ် ပဢူဝ်း ၽွမ်းငမ်းႁင်းၶေႃ)
 - ဝဵင်းသီႇသႅင်ႇ
 - ၸႄႈဝဵင်း ပၢင်လွင်း (ၼႃႈလိၼ် ပဢူဝ်း ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ)
 - ဝဵင်းပၢင်လွင်း
 - ဝဵင်းၼွင်တယႃး
 - ၸႄႈဝဵင်း ပၢင်းတရႃႉ (ၼႃႈလိၼ် ထၼု ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ)
 - ဝဵင်းပၢင်းတရႃႉ
 - ၸေႈဝဵင်း ယႂႃႇငၢၼ်ႇ
 - ဝဵင်းယႂႃႇငၢၼ်ႇ (ၼႃႈလိၼ် ထၼု ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ)
ၸႄႈဝဵင်းတူၼ်ႈတီး
ၸႄႈဝဵင်းတူၼ်ႈတီး (to᷆n tí), (တောင်ကြီးမြို့နယ်), (Taunggyi Township), (Zewaeng Tonti) ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီးယဝ်ႉ။။
ဝဵင်း ၸိူဝ်းပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း တူၼ်ႈတီး.
 - ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး
 - ဝဵင်းဢေးတႃႇယႃႇ
 - ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတလူင်းၵျီး
 - ဝဵင်းသူၺ်ႇၺွင်ႇ
တူၼ်ႈၺွင်ႇၽေႃးထိ ဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ
ပေႃးၶၢဝ်းၽူၼ်ၼႆ ႁိမ်းႁွမ်းမိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိၼၼ်ႉ ၽူၼ်လူင်ၵႆႉၵႆႉႁႃႇယႂ်ႇလႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း၊ ၸင်ႇဢဝ်ဝႃႇတီႈၼႂ်းၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇ မိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိယူႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ် ဢဝ်ဝႃႇတီႈၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိၶဝ်သေဢမ်ႇၵႃး ၵူၼ်းမိူင်းႁိမ်းႁွမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၽႅဝ်မႃးတီႈၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်းၽွင်းၼၼ်ႉ တီႈၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇၼႆႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်တင်း ၽိၵ်ႉၶုၼီႇၶဝ်၊ ၼၢႆးၶၢဝ်ၶဝ် ၵူၼ်းႁိူၼ်းၶဝ် ပေႃးၵိုၼ်းလူင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းႁိူၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉမင်ႇၵလႃႇတြႃးမီးမႃးဝႃႈ "ၵႃလေၼ၊ ꩪမ်မသႃဝၼ" မႃးထွမ်ႇငိၼ်းဢဝ်တြႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈသင်၊ "ၵႃလေၼ၊ ꩪမ်မသႃၵတ်သႃ" မႃးတွင်ႈထၢမ် ဢၼ်ၶဝ်ဢမ်ႇသၢင်းလၢင်းၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ၽႅဝ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ပေႃးၶၢဝ်းၽူၼ်ပူၼ်ႉ ၾႃႉလႅတ်ႇၽူၼ်ႁိူင်မႃးတႄႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ သင်ႇၶႃႇၶဝ်ၸဝ်ႈ ဢွၵ်ႇပိုၼ်ၽႄထမ်ႇမတြႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၶဝ် ယေႃးၶိင်းဢွၵ်ႇၵႂႃႇၼၼ်ႉ တီႈၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇၼႆႉ ဢမ်ႇၵိုတ်းၽႂ်ဝႆႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၵျွင်းၵေႃႈပဝ်ႇသူင်ႁူင်သေ တဵတ်ႇယဵၼ်ဝႆႉ။ ၽွင်းယၢမ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ ယင်းဢမ်ႇႁူႉဝႃႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဢမ်ႇယူႇသဝ်းတီႈၵျွင်းၼႆၵွၼ်ႇ။ ပိူင်လူင်မၼ်း ၵူၼ်းၸိူဝ်းယူႇသဝ်းတီႈၵႆၵႆၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁူႉ၊ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တႃႇတေမႃးဝႆႈသႃၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆသေ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးၼိုင်ႈၵေႃႉသွင်ၵေႃႉ၊ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၽႅဝ်မႃးၽေႃႈၽေႃႈၽႄႈၽႄႈလႄႈ ၵူၼ်းၸင်ႇၼမ်တိူဝ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈပႃးၶိူင်ႈၶူဝ်းလူႇတၢင်းတၢၼ်းသေ ၽႅဝ်မႃးတီႈၵျွင်းယဝ်ႉ ၽိူဝ်ႇလႆႈႁူႉဝႃႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဢမ်ႇယူႇသဝ်းတီႈၵျွင်းၼႆ ဢွၼ်ၵၼ်ၸႂ်တူၵ်းသေ ႁိူဝ်ႉမွႆႈၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၸင်ႇဢဝ်ၶိူင်ႈၶူဝ်းလူႇၶဝ်ၵွင်ဝႆႉ ႁိမ်းပၢၵ်ႇၽၵ်းတူၵၼ်ႇထၵုတိ တီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇသဝ်းဢဝ်ၼႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉသေ မိူဝ်းၶိုၼ်းႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်းယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ပေႃးဝႃႈ တၵ်ႉၵႃႇၵျွင်းလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇတိၵ ႁူႉငိၼ်းလွင်ႈၼႆႉယဝ်ႉၵေႃႈ ယိၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ၸႂ်ဢမ်ႇလီတႄႉတႄႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽွင်းၶၢဝ်းၽူၼ်ၼႆ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၶဝ် ဢဝ်ဝႃႇသေ ပေႃးဝႃႈၾႃႉလႅတ်ႇၽူၼ်ႁိူင်မႃး ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၶဝ် ဢွၵ်ႇၵႂႃႇႁႃပိုၼ်ၽႄႈႁေႃးတြႃးလႄႈ ယူႇတီႈၵျွင်းတၵ်ႉၵႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈႁူႉဝႆႉလႄႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈလၢတ်ႈသင်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။<br>
<br>
ၵူၼ်းၸိူဝ်းတေဢၢၼ်ႈမႃးဝႆႈသႃ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ဢမ်ႇလႆႈႁူပ်ႉထူပ်းဝႆႈသႃၵေႃႈ သင်ဝႃႈလႆႈဝႆႈသႃ ႁုၼ်ႁၢင်ႈသေဢၼ်ဢၼ်တႄႉ တေလီဢိူဝ်ႈ ဝူၼ်ႉၼင်ႇၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ တီႈၵျွင်းၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈဝႆႉႁူၼ်ႁၢင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၶႅပ်းႁၢင်ႈသေဢၼ်ဢၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈလဝ်ႈလၢတ်ႈၼႄၵၢင်ၸႂ်မၼ်းၼႆ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တေဢမ်ႇၶႂၢင်ႉပၼ်ၼႆ မၼ်းလွမ်ႁူႉဝႆႉယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၸင်ႇၵႂႃႇယွၼ်းတၢင်းၸွႆႈထႅမ် တမ်ႈတီႈၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇၵေႃႈ ႁူႉဝႃႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဢမ်ႇၶႂၢင်ႉၼႆလႄႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းႁိုဝ်ယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇပူင်လၢတ်ႈဝႃႈ ၵွင်းမူးၸေႇတိယၼႆႉ မီးသၢမ်ဢၼ်သၢမ်မဵဝ်းဢိူဝ်ႈ၊ ဝၢႆးသေ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယဝ်ႉ ထၢတ်ႈၸဝ်ႈဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်ထႃႇပၼႃႇႁဵတ်းၵွင်းမူးၸိုင် ၼၼ်ႉပဵၼ်ၵွင်းမူးသရီႇရထႃႇတု၊ ထႅင်ႈမဵဝ်းၼိုင်ႈၸမ်း - ယိူင်းဢၢၼ်းထိုင်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ၵေႃႇႁဵတ်းၼၼ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ ဢုတိတ်ႉသ၊ ထႅင်ႈမဵဝ်းၼိုင်ႈၸမ်း - ပဵၼ်ၵွင်းမူးပရိၽေႃးၵ ဢၼ်ဢဝ်ၶိူင်ႈၶူဝ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယိပ်းတိုဝ်းသေ ထႃႇပၼႃႇႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ ပူင်လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ တူၼ်ႈၺွင်ႇၽေႃးထိ ဢၼ်လႆႈၺၢၼ်ႇသပ်ႉပၺ်ႇၺတ တႂ်ႈႁူမ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ထွတ်ႈမျၢတ်ႈဢိူဝ်ႈ ပူင်လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆယူႇယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းတေႃးပူင်ႇ
ၸႄႈဝဵင်းတေႃးပူင်ႇ (ဒေါပုံမြို့နယ်), (Dawbon Township), (Zewaeng Daupong) ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၽႃႇသႃႇမွၼ်းဝႃႈ ဒေု-လွႆ၊ ပန်-သီႇ၊ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ လွႆသီႇလုၵ်ႈ ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၽၢႆႇႁွင်ႇၸႄႈဝဵင်းတေႃးပူင်ႇၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းတိင်ႇၵၢၼ်းၵျုၼ်း၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတွင်ႇၺုၼ်ႉ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၵေႇတ လႄႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ပၸုၼ်ႇတွင်ႇၶျွင်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းတေႃးပူင်ႇၼႆႉ ဢဝ် ပွၵ်ႉ (14) ပွၵ်ႉသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢဝ် ၶူဝ်မႁႃႇပၼ်ႇတုလသေ ၵပ်းသိုပ်ႇဝႆႉပၼ် ၸႄႈဝဵင်းတေႃးပူင်ႇ တင်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။
တီႈၸႄႈဝဵင်းတေႃးပူင်ႇ ၼၼ်ႉ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ မီး (12) ႁူင်း၊ ၸၼ်ႉၵၢင်မီး (4) ႁူင်း၊ ၸၼ်ႉသုင် မီး (1) ႁူင်းယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈတဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း
ဝၢၼ်ႈတဵင်း (Waantaeng, wɑ᷆n téŋ, ဝမ်တိန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈတဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ဝဵင်းတွင်ႇငူႇ
ဝဵင်းတွင်ႇငူႇ (တောင်ငူမြို့), (Daungoo), (Taungngu) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇငူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းတွင်ႇငူႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈႁိမ်းၽင်ႇ မႄႈၼမ်ႉၸိတ်ႉတွင်း ဢၼ်မီးၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇသုတ်းသုတ်း တီႈ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းတႃႇ ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈႁိမ်းၽင်ႇတၢင်းလူတ်ႉၵႃး သဵၼ်ႈတၢင်းတႃႈၵုင်ႈ-တႃႈလိူဝ်ႇ မၢႆ(1) ၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးသၢႆတၢင်းလူတ်ႉၵႃး ၵပ်းသိုပ်ႇဝႆႉၸူးတင်း ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ ဝဵင်းတၢၼ်ႇတွင်ႇ လႄႈ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင် ဝဵင်းလွႆၵေႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းၽႂ်း တႃႈၵုင်ႈ-တႃႈလိူဝ်ႇ ၼႆႉ လတ်းၵႂႃႇၽၢႆႇတူၵ်းဝဵင်း ယၢၼ်ၸဵတ်းလၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈသေ ၸွမ်းတၢင်းလူတ်ႉၵႃးၼႆ ယၢၼ် 175 လၵ်းသေ ပေႃးၸွမ်းတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းၼႆႉ ၵႆယၢၼ် 150 လၵ်ႈယဝ်ႉ။
ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိူင်ႈ တီႈၼႂ်းၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်ႇသေ ဝဵင်းၸိူဝ်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတႄႉ ပဵၼ် 
 - ဝဵင်းတွင်ႇငူႇ
 - ဝဵင်းထၢၼ်းတပိၼ်ႇ
 - ဝဵင်းဢုၵ်ႉတႂိၼ်း
 - ဝဵင်းၵျွၵ်ႉၵျီး
 - ဝဵင်းၽျူး
 - ဝဵင်းယေႇတႃႇသျေႇ
တွင်ႇငူႇၼႆႉ ယၢမ်ႈပဵၼ်ဝဵင်းၵဝ်ႇၶုၼ်ႁေႃၶမ်း မႃး ၶုၼ်ပၢင်သိုပ်ႇပၢၼ်လႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်မႃးတီႈၼႂ်း ပိုၼ်းမၢၼ်ႊဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ဝႃႈ ၵေႇတုမတီႇ ၼႆသေ ပေႃးဢဝ်တီႈၼႂ်းပိုၼ်းဝႃႈ ပဵၼ်ပၢၼ်ၼိူင်ႈပၢၼ် ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းမႃးယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵွင်းမူးၵဝ်ႇၵႄႇ၊ ၶူးဝဵင်းလႄႈ ဝဵင်းၵဝ်ႇတွင်ႇငူႇ ႁွင်ႉ ဢေႇတုမတီႇၼႆႉ တိုၵ်ႉလႆႈႁၼ်ယူႇတေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇ
ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇ (တောင်ငူခရိုင်), (Daungoo District), (Zetaun Taungngu) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ် ဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတွင်ႇငူႇ ယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်းၵူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉ မီးၵႂႃႇ 1122678 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း.
ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းဢၼ်မီးတီႈၼႂ်ႈ ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇၼႆႉ မီးၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
 - ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇငူႇ
 - ၸႄႈဝဵင်းယေႇတႃႇသျေႇ
 - ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉၵျီး
 - ၸႄႈဝဵင်းၽျူး
 - ၸႄႈဝဵင်းဢူၵ်ႉတႂိၼ်း
 - ၸႄႈဝဵင်းထၢၼ်းတပိၼ်ႇ
ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇငူႇ
ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇငူႇ (တောင်ငူမြို့နယ်), (Daungoo Township), (Zewaeng Taungngu) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဝဵင်းတွင်ႇငူႇယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႂိၼ်းၵျီး
ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႂိၼ်းၵျီး (တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်), (Taungdwingyi Township), (Zewaeng Daungdwinkyi) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်း, ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း တီႈမွတ်းၵၢင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတွင်ႇတႂိၼ်းၵျီး ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ဝဵင်းၵဝ်ႇ ပျူႇ၊ ဝဵင်းၵဝ်ႇပိၵ်ႉသၼူဝ်း ၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉတီႈႁိမ်း ဝဵင်းတွင်ႇတႂိၼ်းၵျီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႃးလိၼ်ပဵင်းသေ ၶဝ်ႈ၊ ၵျုင်ႇ၊ ဢွႆႈလႄႈ မၢၵ်ႇၼမ်ႉၶဝ်ႈတႅင် တၢင်ႇၸိူဝ်းၵေႃႈ ပဵၼ်လီဝႆႉယဝ်ႉ။
လႅၼ်လိၼ်.
ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႂိၼ်းၵျီးၼႆႉ ၸပ်းဢိူမ်ႈၵၼ်တင်း ၸႄႈဝဵင်းၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
 - ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၸႄႈဝဵင်းမျူဝ်ႉတိတ်ႉ
 - ၽၢႆႇၸၢၼ်း ၸႄႈဝဵင်းသိၼ်ႇပွင်ႇဝႄး
 - ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းလႄႇဝေး လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းတတ်ႉၵူင်း (ၼေႇပျီႇတေႃႇ)
 - ၽၢႆႇတူၵ်း ၸႄႈဝဵင်းမၵူၺ်း။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး.
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးပိူင်လူင် တီႈၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႂိၼ်းၵျီးၼႆႉ ပဵၼ် ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယဝ်ႉ။ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၶဝ်ႈ၊ ထူဝ်ႇၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း၊ ၵျုင်ႇလႄႈ ဢွႆႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇ.
ဝဵင်းတွင်ႇတႂိၼ်းၵျီးၼႆႉ ၽၢႆႇတူၵ်း ဝဵင်းမၵူၺ်း ယၢၼ် (68 ၶီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ / 42 လၵ်း)၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းပျီႇ (162 ၶီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ / 101 လၵ်း) လႄႈ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၼေႇပျီႇတေႃႇ (68 ၶီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ / 42 လၵ်း) သေ ဢဝ်တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း လႄႈ တၢင်းလူတ်ႉၵႃး ၵႂႃႇၸူးလႆႈ ဝဵင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ တင်း ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ 227 ၶီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ လႄႈ တင်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယၢၼ်ၵႆ 365 ၶီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇယဝ်ႉ။ ၶူင်ႇၶိူင်ႈမိၼ် ဢၼ်ၸမ်သုတ်းတႄႉ ပဵၼ် ၶူင်ႇၶိူင်ႈမိၼ်မၵူၺ်း ဢၼ်မီးတီႈ ဝဵင်းမၵူၺ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၾိင်ႈၾႃႉ.
ၶၢဝ်းဢၼ်မႆႈလိူဝ်သုတ်းၼႆႉ ပဵၼ် လိူၼ်ဢေႇပရႄႇသေ တၢင်ႉလူမ်းမႆႈ ၽွင်းၶၢဝ်းယၢမ်းတဵင်ႈဝၼ်း ၽတ်ႉၽဵင်ႇၵၼ်ၼႆႉ မီး 39 တီႇၵရီႇသႅၼ်ႇတီႇၵရဵၵ်ႉယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်းယၢမ်းဢၼ်ၵတ်းသေပိူၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇသေ တၢင်ႉလူမ်းမႆႈ ပွတ်းၶမ်ႈၽတ်ႉၽဵင်ႇၼႆႉ မီး 14 တီႇၵရီႇသႅၼ်ႇတီႇၵရဵၵ်ႉယဝ်ႉ။ လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉၼႆႉ ၽူၼ်မႃးယဝ်ႉ။ လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းႁႅင်ႈႁွင်ယဝ်ႉ။
ဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ (တောင်သာမြို့), (Taungtha) ၼႆ့ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ဝဵင်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းတွင်ႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းလူတ်ႉၵႃး လႄႈ တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း တႃႇၸီႇ-မျိၼ်းၶျၢၼ်ႇသေ ၵႆယၢၼ်တင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ 14 လၵ်းယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈပဵၼ်ဝဵင်းဢွၼ်ႇသေတႃႉ ပဵၼ်ဝဵင်းၵိုၼ်း ဝဵင်းၵႃႉၶၢႆဝဵင်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ဢွၵ်ႇလိုဝ်းလင်တႄႉ ၼမ်ႉထၢၼ်၊ ၼမ်ႉမၼ်း၊ ၵုၺ်၊ ငႃး၊ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႄႈတူင်ႇဝိူင်းၵူၼ်းၵႃႉၶၢႆၶဝ်တႄႉ ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်ဝႆႉ။
တၢင်းၵႂၢင်ႈ ၼႃႈလိၼ် ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇၼႆႉ မီး 516 လွၵ်းလၵ်းပၼ်ႇမူၼ်းသေ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 1953 ၼၼ်ႉ မီးမႃး 5418 ၵေႃႉၼႆယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇဢူၵ်ႉၵလႃႇပ
'ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇဢူၵ်ႉၵလႃႇပ (တောင်ဥက္ကလာပမြို့နယ်), (South Okkalapa Township), (Zewaeng Taung-okkalaapa) ၼႆႉ မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇဢူၵ်ႉၵလႃႇပ ၼႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းမျွၵ်ႉဢူၵ်ႉၵလႃႇပ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းႁွင်ႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းယၢၼ်ႇၵိၼ်း လႄႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းၵမႃႇယုတ်ႉ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းတိင်ႇၵၢၼ်းၵျုၼ်း ယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇဢူၵ်ႉၵလႃႇပ ၼႆႉ ဢဝ်ပွၵ်ႉ (13) ပွၵ်ႉသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၼိုင်ႈ ၼႂ်းၵႃႈၸႄႈဝႄး ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်း တႄႇမႃး မိူဝ်ႈ (၁၉၅၉)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ပွတ်းတွၼ်ႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ဢၼ်မၼ်ႈၵိုမ်းလီဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ လွင်ႈသၢႆႁႅင်းၾႆးၾႃႉ လႄႈ လွင်ႈလွတ်ႇၼမ်ႉၽၢႆႈၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ဢမ်ႇၵပ်းသိုပ်ႇဝႆႉတင်းဝဵင်းလူင်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။
တီႈၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇဢူၵ်ႉၵလႃႇပၼႆႉ မီး ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ (24) ႁူင်း၊ ၸၼ်ႉၵၢင် (1) ႁူင်းလႄႈ ၸၼ်ႉသုင် (3) ႁူင်းယဝ်ႉ။
ဢၼ်ပဵၼ်ႁူင်းယႃ ယူတ်းယႃၶိုၵ်ႉတွၼ်း ႁူင်းယႃၼၢင်းယိင်းလႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉတီႈၸႄႈဝဵင်းၼႆႉယဝ်ႉ။
တၢင်းလူႇ ၵူႈပိူင်ပိူင်
တၢင်းလူႇၸဝ်ႈၽူႈလီၶဝ် မီးႁႃႈပိူင်။ ႁႃႈပိူင်ၼၼ်ႉၸမ်ႉ - <br>
 - သꩪ်ꩪႃၻႃႇၼ
 - သၵ်ႉၵၸ်ႉၸၻႃႇၼ
 - ၵႃႇလၻႃၼ
 - ဢၼုၵႁိတၻႃႇၼ
 - ဢၼုႁၸ်ႉတၻႃႇၼ ပဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
သꩪ်ꩪႃၻႃႇၼ.
ယုမ်ႇယမ်ၵၢမ်ႇလႄႈ ၽွၼ်းလီၵၢမ်ႇသေ လူႇတၢၼ်းပၼ် ၵေႃႉလူႇၶၢမ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်သꩪ်ꩪႃၻႃႇၼယဝ်ႉ။ ၵေႃႉဢၼ်လူႇၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽဝလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ -
 - ၶူဝ်းၶွင်ႇလိူင်ႇၼမ် မၢၵ်ႇမီးလီပဵၼ် ၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇ။
 - မီးၶူဝ်းယိပ်းၶူဝ်းတိုဝ်းၼမ်။
 - လီယဵမ်ႈလီတူၺ်း။
 - ၸႂ်ၸိုၼ်ႈသႂ်လီ။
 - မီးႁၢင်ႈၽၢင် ႁၢင်ႈလီႁၢင်ႈငၢမ်းတဵမ်ထူၼ်ႈယဝ်ႉ။
သၵ်ႉၵၸ်ႉၸၻႃႇၼ.
ၶူဝ်းလူႇၵေႃႈ ႁဵတ်းပဵၼ် ၸိုၼ်ႈၸိုၼ်ႈသႂ်သႂ် ၶႅမ်ႉၶႅမ်ႉလႅပ်ႈလႅပ်ႈသေ ၼပ်ႉၼပ်ႉယမ်ယမ်လူႇတၢၼ်းပၼ် ၵေႃႉဢၼ်လူႇၶၢမ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်သၵ်ႉၵၸ်ႉၸၻႃႇၼယဝ်ႉ။ ၵေႃႉဢၼ်လူႇတၢၼ်းၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽဝလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ -
 - ၶူဝ်းၶွင်လိူင်ႇၼမ် မၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ် ၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇ။
 - မီးၶူဝ်းယိပ်းၶူဝ်းတိုဝ်းၼမ်။
 - လုၵ်ႈလၢင်၊ မေးၼၢင်း ၊ ၶႃႈၸႂ်ႉၵူၼ်းသွႆ ထွမ်ႇသူပ်းဢဝ်ၵႂၢမ်း။
 - မီးၺၢၼ်ႇလႅတ်းၽၢႆ မေႃႁူႉမေႃႁၼ်။
သင်ဝႃႈ ၶူဝ်းလူႇႁဝ်းၼၼ်ႉ ႁဝ်းဢမ်ႇမေႃႁၢင်ႈႁႅၼ်းသေ လူႇၵႂႃႇၸလိူဝ်ႈၸလႃႈ ၵႃႈပွင်ႇၵႃႈပဵၼ်ၼႆၸိုင် မီးၶူဝ်းၶွင်ၼမ်သေတႃႉ လုၵ်ႈလၢင်း၊ မေးၼၢင်း၊ ၶႃႈၸႂ်ႉၵူၼ်းသွႆႁဝ်း ၸၢင်ႈဢမ်ႇထွမ်ႇၵႂၢမ်းႁဝ်း။
ၵႃႇလၻႃႇၼ.
ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်ႁဝ်း လူႇတၢၼ်းၸွမ်းလူၺ်ႈ ၶိင်ႇၶၢဝ်းယၢမ်းမၼ်းၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၵႃႇလၻႃႇၼယဝ်ႉ။ ၵေႃႉဢၼ်လူႇတၢၼ်းၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽဝလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ -
 - ၶူဝ်းၶွင်လိူင်ႇၼမ် မၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ် ၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇ။
 - မီးၶူဝ်းယိပ်းၶူဝ်းတိုဝ်းၼမ်။
 - ၸွမ်းၼင်ႇၶၢဝ်းယၢမ်းသေ လႆႈၽွၼ်းလီတင်းၼမ်။
 - ၽွင်းမိူဝ်ႈႁဝ်း မီးၵၢင်ၸႂ်ၶႂ်ႈလႆႈၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈလႆႈ။
ၵေႃႉဢၼ်လူႇတၢၼ်း ဢမ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်းၶၢဝ်းယၢမ်းၼၼ်ႉ မီးၶူဝ်းၶွင်သေတႃႉ ၶၢဝ်းယၢမ်းဢၼ်ႁဝ်းၶႂ်းလႆႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈလႆႈ။
ဢၼုၵႁိတၻႃႇၼ.
ၶႂ်ႈယုၵ်ႈယွင်ႈထႅမ်ၽိူမ်ႉပၼ် ၵေႃႉဢၼ်လူႇၶၢမ်ႇၼၼ်ႉသေ လူႇတၢၼ်းၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ဢၼုၵ်ႉၵႁိတၻႃႇၼယဝ်ႉ။ ၵေႃႉဢၼ်လႆႈလႊႇတၢၼ်းၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽဝလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ-
 - ၶူဝ်းၶွင်လိူင်ႇၼမ် မၢၵ်ႇမီးလီပဵၼ် ၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇ။
 - မီးၶူဝ်းယိပ်းၶူဝ်းတိုဝ်းၼမ်။
 - ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်လႆႈမႃးၼၼ်ႉ မီးၵၢင်ၸႂ် ၶႂ်ႈယိပ်းတိုဝ်းသေ ယိပ်းတိုဝ်းၵေႃႈ ႁၢၼ်ႉၸႂ်ယဝ်ႉ။
သင်ဝႃႈမီးၸႂ် ဢမ်ႇၶႂ်ႈယုၵ်ႉယွင်ႈၵေႃႉဢၼ်လူႇၶၢမ်ႇၼၼ်ႉသေ လူႇတၢၼ်းၼႆၸိုင် မီးၶူဝ်းၶွင်လီငၢမ်းသေတႃႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈယိပ်းတိုဝ်း၊ ဢမ်ႇၸၢင်ႈယိပ်းတိုဝ်း။ ၵႆႉၸၢင်ႈလႆႈယိပ်းတိုဝ်း ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ဢမ်ႇလီၼၼ်ႉၵူၺ်း။
ဢၼုပႁၸ်ႉၸၻႃႇၼ.
တမ်ႈတီႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇတိူဝ်ႉၶိူၵ်ႈ၊ တမ်ႈတီႈပိူၼ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇတိူဝ်ႉၶိူၵ်ႈသေ လူႇတၢၼ်းၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈဢၼုပႁၸ်ႉၸၻႃႇၼ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵေႃႉဢၼ်လႆႈလူႇတၢၼ်းၼင်ၼၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽဝလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ -
 - ၶူဝ်းၶွင်လိူင်ႇၼမ် မၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ် ၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇ။
 - မီးၶူဝ်းယိပ်းၶူဝ်းတိုဝ်းၼမ်။
 - ၶူဝ်းၶွင်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ၶဵၼ်လူင်ႁႃႈပိူင် ဢမ်ႇယႃႇလႆႈ။
 - လုၵ်ႈလၢင်းႁၢႆႉ ဢမ်ႇမူၺ်ႇဢမ်ႇၵဝ်းလႆႈ။
သင်ဝႃႈလူႇတၢၼ်း ႁႂ်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႄႈ ပိူၼ်ႈၼႆၸိုင် မီးၶူဝ်းၶွင်သေတႃႉ ၶဵၼ်လူင်ႁႃႈပိူင် ၸၢင်ႈယႃႉၵဝ်းတဝ်လႅဝ်လႆႈယဝ်ႉ။
ဢူမ်သူပ်း.
ယုမ်ႇၼပ်ႉႁူႉယုၵ်ႉယွင်ႈ ၊ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈတိူဝ်ႉၽႂ် ၊ မၢႆၸႂ်တွင်းၵၼ်တႃႉ ၊ သပ်ႉပုရိသ ၊ ၻႃႇၼမျၢတ်ႈႁႃႈပိူင်။
တၢင်းသုမ်းၵၢၼ်ႉၶုၼ်သူင်လႄႈ လုၵ်ႈယိင်းမၼ်း
ဝၢႆးသေ လႆႈၺၢၼ်ႇသမ်ႇမႃႇသမ်ႇၽေႃးထိယဝ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ သမ်ႇမႃႇသမ်ႇပုတ်ႉထၼႆႉ မိူဝ်ႈသတ်ႉတႃႇႁထူၼ်ႈႁႃႈၼၼ်ႉ ၼင်ႈယူႇတႂ်ႈငဝ်ႈမႆႉၺွင်ႇ ဢꩡပႃႇလၼၼ်ႉယူႇ။ ၽွင်းယၢမ်းၼၼ်ႉ ၶုၼ်သူင်ၼႆႉ တႃႇတေတွပ်ႇထဵင်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆသေ ၶိုၼ်းမႃးၶိုၼ်း။ "ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆႉ လႆႈလွင်ႈဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈ သမ်ႇသရႃႇသေ ယွၼ်ႉသင်လႄႈ သမ်ႉလႆႈဢဝ်ဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇ တႃႇၶိုၼ်းသွၼ်ပၼ်ပိူၼ်ႈ" ဝႃႈၼႆႁင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ၊ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတႄႉ တဵတ်ႇယဵၼ်သေ သိုပ်ႇၼင်ႈၵၢၼ်တြႃးယူႇ။ ၶုၼ်သူင်ၼႆႉ လႆႈသုမ်းၵၢၼ်ႉထႅင်ႈပွၵ်ႈသွင်လႄႈ ပဵၼ်ၸႂ်တူၵ်းသေ ၵႂႃႈၼင်ႈယူႇတီႈၼိုင်ႈယူႇ။<br>
<br>
လုၵ်ႈယိင်းၶုၼ်သူင် ၸိူဝ်းပဵၼ် တၼ်ႇႁႃႇ၊ ဢရတီႇ(ၻေႃးသ)၊ ရၷႃႇ(ရႃႇၵ) ၶဝ်သၢမ်ၵေႃႉၼႆႉ ၽႅဝ်မႃးတမ်ႈတီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ မႃးႁူၺ်းပၢႆးတင်းမႃႇယႃႇၵူႈပိူင်ပိူင်ယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ၶဝ်ႈၸၢမ်ႇသမႃႇပၢတ်ႈဝႆႉသေ ယင်းဢမ်ႇၽုၺ်ႇမၢၵ်ႇတႃတူၺ်းၶဝ်ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ လုၵ်ႈယိင်းၶုၼ်သူင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ သုမ်းၵၢၼ်ႉသေ ၶိုၼ်းမိူဝ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဢတ်ိတ်ႉထၢၼ်ႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ မိူၼ်သဝ်ႁိၼ်လူင် ဢမ်ႇဝႆ ဢမ်ႇၼိုင် ဢမ်ႇၶွၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸုၵ်းမၼ်ႈၼိူဝ်ပၺ်ႇၺႃႇတဵမ်တဵမ်ထူၼ်ႈထူၼ်ႈယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ဝီတရႃꧤယၵေႃ ꩧိတꩪီမုရုꩡ်ၸတေ၊ (ꧤၵဝတ် ၷီတႃ)<br>
မႁႃမုၼိၼႆႉ ꩧိတꩪ (ဢမ်ႇၼၼ်) ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်မၼ်ႈၼိူဝ်ပၺ်ႇၺႃႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈၸင်ႇပဵၼ် ဝီတရႃႇၵ ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈယိင်းၶုၼ်သူင်ၶဝ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တိုၼ်းဢမ်ႇယွၵ်ႈမွၼ်ႇလႆႈတင်းၵႃႇမရႃႇၵတီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ။ ၵႃႇမရႃႇၵၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽေး ꧤယ လႄႈ ပေႃးဢဝ်ပၺ်ႇၺႃႇထွၼ်ပႅတ်ႈသေ ပဵၼ်ဝႆႉ ဝီတꧤယ ယူႇယဝ်ႉ။ ယင်းဢမ်ႇပဵၼ် ၵေႃးꩪ (ဢမ်ႇၼၼ်) တေႃးသတေႃႇသိုၵ်းၶုၼ်သူင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေဢိတ်း။ ဢဝ်ပၺ်ႇၺႃႇတႅပ်းၶၢတ်ႇႁၢၵ်ႈ ၵေႃးꩪ ယဝ်ႉလႄႈ ပဵၼ် ဝတီၵေႃးꩪ ဝႆႉယူႇ။ ၸဵမ်တူဝ်ႁူဝ်ၸႂ် ၵရုၼႃႇတဵမ်ထူၼ်ႈဝႆႉယူႇလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ မၼ်ႈတီႈပၺ်ႇၺႃႇ (ဢမ်ႇၼၼ်) ꩧိတꩪီ ယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
မိူဝ်ႈပၢၼ်ၽဝဝၼ်းလၼ်ဢၼ်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ပရမ်ႇမၼမႃႇၵမ်ႇထိယၼႆႉ ယၢမ်ႈယိုၼ်ႈယွၼ်း ႁႂ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵူပ်ႉၵူႈတင်းလုၵ်ႈယိင်းမၼ်းၵွၼ်ႇ။ မိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ် ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇလွတ်ႈၵႃႇထႃႇၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉသေ ထဵင်ၶိုၼ်း လွင်ႈယိုၼ်ႈယွၼ်းၼၼ်ႉယူႇ။<br>
<br>
ၻိသွႃၼတꧣ်ၼံ ဢရတိင်ႇၷၼ်ၸ၊ ၼႃႁေႃသိ သၼ်ၻေႃပိ မေထုၼသမိင်<br>
ၵိမေၻိၻံ မုတ်တၵရီသ ပုꧣ်ၼံ၊ ပႃၻႃပိ ၼံ သမ်ၽုသိတံု ၼ ဢိၸ်သေႁိ။ <br>
"ႁၼ်လုၵ်ႈယင်းၶုၼ်သူင် ၸိူဝ်းပဵၼ် တၼ်ႇႁႃႇ၊ ပရတီႇ၊ ရၵႃႇ ၶဝ်သေတႃႉၵေႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်ၵႃႇမရႃႇၵ၊ ပဵၼ်ဢၼ်ႁၼ်ၼင်ႇၽၢႆႈလူင် ၽၢႆႈဢွၼ်ႇသေ ယင်းဢမ်ႇမီးၵၢင်ၸႂ်ၶႂ်ႈဢဝ်တိတ်တိူဝ်ႉၵွၼ်ႇယဝ်ႉ" ၼႆ။
တၢင်းၶၢၼ်ႉလူင် 6 ပိူင်၊ ဝွၵ်း
တၢင်းၶၢၼ်ႉလူင် 6 ပိူင်.
 - ႁႅင်ႉၵတ်းၽႅဝ်ၶၢၼ်ႉၼႅၼ်ႇ
 - ၽွင်းလႅတ်ႇၶႅၼ်ႇၶႂ်ႈၼွၼ်း
 - တဵင်ႈၶိုၼ်းၸွၼ်းသမ်ႉငႅဝ်
 - ပိူဝ်ႈၸဝ်ႉၽႅဝ်လိူၼ်လႅင်း
 - ႁွၼ်ႉဢူၼ်ႈႁႅင်းတွင်ႉမႆႈ
 - ၵိၼ်ဢိမ်ႇသႆႈတွင်ႉၵႂ်ႈ <br>
တင်ႈၸႂ်ၶႂ်ႈဢဝ်ၶိူင်း၊ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းယိူင်းလႄႉၶၢၼ်ႉ <br>
ထတ်းလိူၵ်ႈၽၢၼ်ႉႁူၵ်းလၢႆး၊ ႁဝ်းယိင်းၸၢႆး လူဝ်ႇဝႄႈမၼ်းယဝ်ႉ။
 - ၸဝ်ႈမၢဝ်းလူင် (တၢင်ႉယၢၼ်း)
တၢင်းၶၢၼ်ႉလူင် ႁူၵ်းပိူင်
 - ႁႅင်ႉၵတ်းၽႅဝ်ၶၢၼ်ႉၼႅၼ်ႇ
 - ၽွင်းလႅတ်ႇၶႅၼ်ႇၶႂ်ႈၼွၼ်း
 - တဵင်ႈၶိုၼ်းၸွၼ်းသမ်ႉငႅဝ်
 - ပိူဝ်ႈၸဝ်ႉၽႅဝ်လိူၼ်လႅင်း
 - ႁွၼ်ႉဢူၼ်ႈႁႅင်းတွင်ႉမႆႈ
 - ၵိၼ်ဢိမ်ႇသႆႈတွင်ႉၵႂ်ႈ
တင်ႈၸႂ်ၶႂ်ႈဢဝ်ၶိူင်း၊ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းယိူင်းလႄႉၶၢၼ်ႉ
ထတ်းလိူၵ်ႈၽၢၼ်ႉႁူၵ်းလၢႆး၊ ႁဝ်းယိင်းၸၢႆးလူဝ်ႇဝႄႈမၼ်းယဝ်ႉ။
တၢင်းႁၵ်ႉမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ၊ ပပ်ႉၸိူင်း
ပပ်ႉမၢႆ(1+2).
ပပ်ႉၸိူဝ်း တၢင်းႁၵ်ႉမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼႆ့ ပဵၼ်ပပ်ႉၸိူင်းတႆး ဢၼ် ႁႅင်းသိူဝ်ၶႅင် တႅမ်ႈသေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီ 1988 တမ်ႈတီႈ တိူၵ်ႈပေႃႉလိၵ်ႈ သုၶဝတီႇ ဝဵင်းလိူဝ်ႇ။ ပဵၼ်တူဝ်လိၵ်ႈၸိုၼ်းၶပ်ႉဢဝ်သေ ၸဝ်ႈသြႃႇၼရၼႃႇထ (မူႇၸေႈ) ႁဵတ်းၽူႈဢဝ်ဢွၵ်ႇပၼ် 2000 ပပ်ႉ။ ၸဝ်ႈၼၼ်ႇတေႃးၽႃႇသ (မၢၼ်ႈၸၢမ်မိူင်းမူႉ)၊ ၸဝ်ႈဢၵ်ႉၵထမ်ႇမ (မိူင်းၵိုင်)၊ ၸဝ်ႈဝၼ်ႇၼ (မူႇၸေႈ)ၶဝ် ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၸွႆႈၶပ်ႉတူဝ်ၸိုၼ်း။ ယွၼ်ႉၸိူင်းမၼ်း ယၢဝ်းလႄႈ လႆႈၸႅၵ်ႇႁဵတ်းပဵၼ် သွင်ပပ်ႉ။ ပပ်ႉမၢႆ (2)တႄ့ 1990 ၸင်ႇတေဢွၵ်ႇ။ ယွၼ်ႉပပ်ႉ ဢၼ်သိုပ်ႇမၼ်း ၼၢၼ်းဢွၵ်ႇၼႃႇလႄႈ ၵူၼ်းတူၺ်းမၼ်း မိူၼ်လႆႈၵိၼ်ၶဝ်ႈသွႆး ဝၢၼ်ႇၼိုင်ႈ ပႆႇဢိမ်ႇသေ သင်ႇထႅင်ႈဝၢၼ်ႈမႂ်ႇၵေႃႈ ပႆႇၽႅဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပပ်ႉၸိူင်းႁူဝ်ၼႆႉ လႆႈပဵၼ် ပပ်ႉဢၼ်ထုၵ်ႇၸႂ်တႆးၵႂႃႇပပ်ႉၼိုင်ႈ။
ႁွင်းလင်.
ၸၢႆးလႅင်း ပဵၼ်ၵူၼ်းတၢင်ႉယၢၼ်း ၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉသုင် မေႇမဵဝ်ႉ။ ၼၢင်းၸၢမ်လိုၼ်း ပဵၼ်ၵူၼ်းလႃႈသဵဝ်ႈ။ ယိင်းယိင်း ပဵၼ်ၵူၼ်းမူႇၸေႈ၊ ၸၢႆးပၢင်ႇ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းယႆ။ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ မႃးၺႃးၵၼ် တမ်ႈတီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ဝဵင်းလိူဝ်ႇသေ မွၵ်ႇလၢတ်ႈၼႄပၼ် လွင်ႈပၢၼ် ၽဝႃႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၶဝ်။ ထိုင်တီႈ ၸၢႆးလႅင်းလႄႈ ၼၢင်းၸၢမ်လိုၼ်း ပဵၼ်ၵေႃႉႁၵ်ႉၵၼ်ယဝ်ႉ ပေႃႈမႄႈ ၼၢင်းၸၢမ်လိုၼ်းၶဝ် သမ်ႉတေ ဝၢင်းၼႃႈႁိူၼ်းပၼ်မၼ်းၼၢင်း ၵိုၵ်းတၢင်း ၵူၼ်းတၢင်ႇၵေႃႉလႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ် ၶႃသွင်ၵေႃႉ တေလႆႈထူပ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ ယိင်းယိင်း လႄႈ ၸၢႆးပၢင်ႇၶဝ် လႆႈၸွႆႈထႅမ်ပၼ်ၵႂႃႇၼင်ႇႁိုဝ်ၼႆ တႅမ်ႈသေ ႁၢင်ႈၶိူင်ႈၼႄၵႂႃႇလႄႈ လီလူလီတူၺ်း လီၶဝ်ႈၸႂ် လီမူၼ်ႈၵျေႃႇဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်း
ဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်း (tɑ᷇ŋ jɑ́ŋ); (တန့်ယန်းမြို့), (Tangyan), (Taangyaan) ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢေႃႈ။ ဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်း ဢေႃႈ။
ပီ 2022 လိူၼ်မေႇ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်းၼႆႉ လႆႈယုၵ်ႉၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈတၢင်ႉယၢၼ်းၵႂႃႇယူႇ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်ၸႄႈဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းယႆ သွင်ၸႄႈဝဵင်း ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉယဝ်ႉ။
ပိုၼ်းတၢင်ႉယၢၼ်း.
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ တီႈထုင်ႉတၢင်ႉယၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ တူဝ်ထိူၼ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးလူင်တူဝ်ၼိုင်ႈ၊ မၼ်းၸၢင်ႈ ၽၢၼ်ႇတူဝ်မၼ်း ပဵၼ်သိူဝ် ပဵၼ်ၸၢင်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ၸင်ႇမီး လႃႈထိူၼ်ႇၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်လမ်းယိုဝ်းမၼ်းသေ တီႈၶဝ် မတ်ႉလႆးမၼ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ လၵ်းၸၢင်ႉ၊ တီႈၶဝ် ပၢတ်ႇထိူဝ်ယႃႉၼိူဝ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉ ႁွင်ႉ မိူင်းပၢတ်ႇ၊ တီႈၶဝ် ယႃႉႁူဝ် မၼ်းၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ႁူဝ်ယႃႉၼႆယဝ်ႉ။ တီႈဢၼ်ၶဝ်ၵိၼ် ၼိူဝ်ႉမၼ်းယဝ်ႉသေ တွင်ႉၵႂ်ႈ တွင်ႉယၢၼ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ တွင်ႉယၢၼ်းၼႆသေ ဝၢႆးၼႆႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈ ပဵၼ်ၵႂႃႇ တၢင်ႉယၢၼ်းၼႆယူႇ။
လူင်ၵဝ်ႈလူင် ၼွင်ၵဝ်ႈၼွင်.
ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လူင်ၵဝ်ႈလူင် ၼွင်ၵဝ်ႈၼွင်ၼႆႉ ၵိုၵ်းလူၺ်ႈ ပိုၼ်းၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်ၼူၵ်ႉႁၢင်းသႃႇ (ပဵတ်းႁၢင်းသႃႇ) သေ ပဵၼ်တီႈ ပဵတ်းၶမ်းယူႇသဝ်း ၵိၼ်သၢင်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် တီႈဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်း ပွၵ်ႉသီႇ ၼႂ်းဝၢင်းၵျွင်းဢွင်ႇမင်ႇၵလႃႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇမီးဝႆႆႉ ၵွင်းမူးၼူၵ်ႉႁၢင်းသႃႇ သူႇၼိုင်ႈ။
လူင်ၵဝ်ႈလူင်.
 - လူင်ၵႃ 
 - လူင်ယၢၼ်း 
 - လူင်မူင်ႈ 
 - လူင်ပူင်း 
 - လူင်ႁုင်း 
 - လူင်သိူဝ် 
 - လူင်ၵေႃႇ 
 - လူင်လဵၵ်း 
 - လူင်ပွႆး
ၼွင်ၵဝ်ႈၼွင်.
 - ၼွင်လူင်
 - ၼွင်ပဵတ်း
 - ၼွင်ႁီး
 - ၼွင်မူဝ်
 - ၼွင်ၽႃ
 - ၼွင်ပၼ်း
 - ၼွင်သႂ်
 - ၼွင်ၽႆႇ
 - ၼွင်ၽႅင်
ၸႄႈဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်း
ၸႄႈဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်း (tɑ᷇ŋ jɑ́n), (တန့်ယန်းမြို့နယ်), (Tangyan Township), (Zewaeng Taangyaan) ၼႆႉပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈယဝ်ႉ။
ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း တၢင်ႉယၢၼ်း.
 - ဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်း
တၢမ်တူဝ်တေႇဝတၢတ်ႈ တေၵေႃႉၶႃႈႁႅမ်
ၽႅၼ်ၵၢၼ် ဢၼ်ၶႃႈႁႅမ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်ၵၢၼ်ယဝ်ႉ၊ သမ်ႉလႆႈထိင်းဢိုတ်း ၼင်ႇႁိုဝ်ၶၢဝ်ႇဢၼ်ၼႆႉ တေဢမ်ႇလႆႈႁူဝ်ႈလႄႈ တေႇဝတၢတ်ႈၼႆႉ ၸႂ်တဵၼ်ႈတွၼ်ႇသေ ဢမ်ႇၼိမ်ဢမ်ႇသဝ်းလႆႈယူႇယဝ်ႉ။ ၽႅၼ်ၵၢၼ်ႁႂ်းၸၢင်ႉၼႃႇရႃႇၵီႇရိ ယဵပ်ႇတၢႆၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပဵၼ်ၵၢၼ်လႄႈ တိူဝ်ႉသၢင်ႈမၼ်းတႄႉတႄႉ။ တႅပ်းတတ်းဝႃႈ ပွၵ်ႈၼႆႉတႄႉ တၢမ်တူဝ်တေႇဝတၢတ်ႈ ၵေႃႉတေၶႃႈႁႅမ် ၼႆယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ႁိမ်းဝဵင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇၼၼ်ႉ မီးလွႆၵိတ်ႉၸၵုတ်ႉ ၼႆ။ ၼိူဝ်လွႆၼၼ်ႉ မီးၵျွင်းဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇသဝ်းလႄႈ ပေႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဢွၵ်ႇတုင်းသွမ်းၼႂ်းဝဵင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇယဝ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းယေႃးၶိင်းၶိုၼ်းမႃးၼိူဝ်လွႆၵူႈဝၼ်း ယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးၽႅဝ်ၵၢင်တၢင်းၼႆ ၽြႃးပေၼ်ၸဝ်ႈ ၵႆႉၵႆႉလိုဝ်ႈႁိူဝ်ႉလိုဝ်ႈမွႆႈ၊ တီႈဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵႆႉၵႆႉလိုဝ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈၽႅင်ၵၢၼ်ၶႃႈႁႅမ်ၼႆ တေႇဝတၢတ်ႈၸင်ႇၶပ်းၶိုင်ႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉလပ်ႉလပ်ႉ။ ပေႃးထိုင်ဝၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တေႇဝတၢတ်ႈၼႆႉ ဢီးထွင်းမၢၵ်ႇႁိၼ်လူင် တူၵ်းလူင်းသႂ်ႇၼိူဝ်ၽြႃးပေၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇႁိၼ်လူင်ၼၼ်ႉ ၵိင်ႈလူင်းမႃးၸူးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသိုဝ်ႈသိုဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇထၢင်ႇထိူမ်သေ မၢၵ်ႇႁိၼ်ၼၼ်ႉ ၵႂႃႇၶင်ႉသႂ်ႇမၢၵ်ႇႁိၼ်လူင်သွင်ဢၼ်သေ ၵိုတ်းၵႂႃႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ႁႅင်းလေႃႈမၼ်းႁၢမ်ႉႁႅင်းၼႃႇလႄႈ ၸၢၵ်ႇမၢၵ်ႇႁိၼ်ဢွၼ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈ ၸင်ႇၵႂႃႇတိူဝ်ႉၺႃးသႂ်ႇ တိၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ၸင်ႇမၢၼ်ႉလိူတ်ႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၽွင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းၵႃႇယိၵတုၵ်ႉၶ ယွၼ်ႉမၢၵ်ႇႁိၼ်တိူဝ်ႉၺႃးၼၼ်ႉ တေႇဝတၢတ်ႈၼႆႉ ၽႅၼ်ၵၢၼ်မၼ်းလူႉလႄႈ ၸင်ႇပဵၼ်ၸႂ်ယုင်ႈယင်ႈ ၶီၸႂ်ၶၢၼ်ၸႂ်လူင်လၢင်သေ မိူဝ်းၶိုၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတႄႉ ဢဝ်ၸႂ်ၽဵင်ႇပဵင်း ဢၼ်ပဵၼ်ၸႂ်ဢုပႅၵ်ႉၶႃႇၼၼ်ႉ တူၺ်းတွင်းၸွမ်းတီႈဝေႇတၼႃႇတၢင်းပဵၼ်ၼၼ်ႉယူႇ။ သင်ႇၶႃႇၶဝ်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇပၢင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵႂႃႇတီႈၵျွင်းဢုယိၼ်ႇမၼ်ႇတၵုၼ်ႇꧤိ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢွၵ်ႇၸႂ်ၶႂ်ႈယေႃးၶိင်းၵႂႃႇတီႈၵျွင်း သူၼ်ၸီႇဝၵၼႆလႄႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ပၢင်းၵႂႃႇတီႈၼၼ်ႈယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
သုၶိၼေႃဝ ၶေမိၼေႃ ႁုၼ်တု၊ သၿ်ၿသတ်တႃ ꧤဝၼ်တု၊ သုၶိတတ်တႃ။<br>
မဵတ်တသုတ်တံ
ၸႄႈဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇ
ၸႄႈဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇ (သန်လျင်မြို့နယ်), (Thanlyin), (Zewaeng Taanlin) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းၸၢၼ်းတႃႈၵုင်ႈ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းလၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇ ယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈၸိူဝ်းၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်.
 - ၵွင်းမူးၵျႅၵ်ႉၶွၵ်ႉ (ကျိုက်ခေါက်စေတီတော်)
 - တႃႈႁိူဝ်းတီႇလဝႃႇမျၢၼ်ႇမႃႇ ၵူႈမိူင်းမိူင်း (မြန်မာ့အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သီလဝါ ဆိပ်ကိမ်း)
 - ႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈ ႁုင်ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ် တၢၼ်ႇလိၼ်ႇ (သန်လျင် ရေနံချက်စက်ရုံ)
 - ၸၼ်ႉၸွမ်ပွတ်းဢွၵ်ႇတႃႈၵုင်ႈ (ရန်ကုန် အရှေ့ပိုင်း တက္ကသိုလ်)
 - ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးပႆႇၺႃႇသၢႆၼမ်ႉမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ (မြန်မာနိုင်ငံရေကြောင်းပညာတက္ကသိုလ်)
 - ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးမေႃၵေႃႇသၢင်ႈ (တၢၼ်ႇလိၼ်ႇ) (နည်းပညာတက္ကသိုလ်(သန်လျင်))
 - ၸၼ်ႉၸွမ်တမဝႃႇယမ (တၢၼ်ႇလိၼ်ႇ) (သမဝါယမတက္ကသိုလ်(သန်လျင်))
ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းဢွၵ်ႇ
ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းဢွၵ်ႇ (ဒဂုံမြို့သစ်အရှေ့ပိုင်းမြို့နယ်), (East Dagon Township) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ပွတ်းဢွၵ်ႇသုတ်းသုတ်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းလႄးၵူး၊ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်း မီး တၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းႁွင်ႇ၊ ၽၢႆႇတၢင်းၸၢၼ်းလႄႈ တၢင်းတူၵ်း မီး တၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းၸၢၼ်း ယဝ်ႉ။
တၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းၸၢၼ်းၼႆႉ ဢဝ် ပွၵ်ႉ (54) ပွၵ်ႉလႄႈ ဢိူင်ႇ (3) ဢိူင်ႇသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းႁွင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း ၸိူဝ်းဢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတပ်ႉမတေႃႇ တႄႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီ 1989 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼႆႉ တိုၵ်ႉလုတ်ႈႁၢမ်းဝႆႉ လွင်ႈႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇသေ ပိုၼ်ႉထၢၼ်ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တိုၵ်ႉႁႅင်းဢေႇဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
မီးဝႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ (19) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် (4) ႁူင်းလႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် (2) ႁူင်းယဝ်ႉ။
ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁွင်ႈ ငမူဝ်းယဵၵ်ႉၶျွင်း လႄႈ ပၸုၼ်ႇတွင်ႇၶျွင်း ၼႆႉ လတ်းၶၢမ်ႈလႆလူင်းၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် လူတ်ႉလဵၼ်းပၼ်ႇဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ လႄႈ လူတ်ႉလဵၼ်းမျၢၼ်ႇမႃႇ တင်း လူတ်ႉလဵၼ်းတႃႈၵုင်ႈ-ပႃႇၵိူဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉ မႃးၵိုတ်းလိုဝ်ႈတီႈ တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်း တူဝ်ႉၵျွင်းၵလေး ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းၸၢၼ်း
ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းၸၢၼ်း (ဒဂုံမြို့သစ်တောင်ပိုင်းမြို့နယ်), (South Dagon Township) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇ တၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းၸၢၼ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ တၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းႁွင်ႇ လႄႈ တၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းဢွၵ်ႇ၊ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်း ၸွမ်းသၢႆ ႁွင်ႈပၸုၼ်ႇတွင်ႇ ၼၼ်ႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းတိင်ႇၵၢၼ်းၵျုၼ်း၊ ၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇ မီး မႄႈၼမ်ႉပႃႇၵိူဝ် လႄႈ ၽၢႆႇတၢင်းၸၢၼ်း မီး တႃႈၼမ်ႉတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉ ယဝ်ႉ။
တၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းၸၢၼ်းၼႆႉ ဢဝ် ပွၵ်ႉ (26) ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ(3) ဢိူင်ႇသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း ၸိူဝ်းဢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတပ်ႉမတေႃႇ တႄႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီ 1989 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မီးဝႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ (31) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် (7) ႁူင်းလႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် (3) ႁူင်းယဝ်ႉ။
ၸၼ်ႉၸွမ်ၾိင်ႈငႄႈလႄႈ ပၢႆးမွၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ၵေႃႈ မီးဝႆႉတီႈၸႄႈဝဵင်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းႁွင်ႇ
ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းႁွင်ႇ (ဒဂုံမြို့သစ်မြောက်ပိုင်းမြို့နယ်), (North Dagon Township) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ပွတ်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇလႄႈ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ တၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းႁွင်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ တၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းဢွၵ်ႇ၊ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇဢူၵ်ႉၵလႃႇပ၊ ၽၢႆႇတၢင်းၸၢၼ်း မီး တၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းၸၢၼ်း ယဝ်ႉ။
တၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းၸၢၼ်းၼႆႉ ဢဝ် ပွၵ်ႉ (20) ပွၵ်ႉသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းႁွင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းဢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတပ်ႉမတေႃႇ တႄႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီ 1989 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မီးဝႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ (24) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် (1) ႁူင်းလႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် (4) ႁူင်းယဝ်ႉ။
ၸၼ်ႉၸွမ်တၵူင်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၸၼ်ႉၸွမ် ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ တီႈၼႂ်းဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈပွတ်းၵၢင် ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ (ၼႆႉ ပဵၼ်မိူဝ်ႈပႆႇၸႅၵ်ႇဝႃႈ ၸႄႈဝဵင်းၽၢႆႇဢွၵ်ႇတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းႁွင်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းႁွင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ဢွင်ႈတီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်တၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၽၢႆႇဢွၵ်ႇတၵူၵ်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းႁွင်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။)