Lactoferrin - a multipotential protein.

Laktoferyna (LF) jest glikoprotein1 wi1¿1c1 ¿elazo, nale¿1c1, obok transferyny surowiczej i owotransferyny, do rodziny transferyn. Po raz pierwszy obecnoæ LF stwierdzono w mleku, a do tej pory wykryto j1 w wielu narz1dach (nerki, pêcherzyk ¿ó3ciowy, p3uca, trzustka, prostata, pêcherzyki nasienne, jelita, w1troba), w b3onach surowiczych i ich wydzielinach (wytwarzana przez komórki epitelialne), w siarze, linie, 3zach, nasieniu, wydzielinie pochwy, p3ynie maziówkowym, a tak¿e w drugorzêdowych ziarnistociach granulocytów obojêtnoch3onnych ssaków. W niskich stê¿eniach obecna jest tak¿e w osoczu krwi, dok1d dostaje siê w wyniku spontanicznego uwolnienia z granulocytów. Poziom LF w osoczu ulega znacznemu wzrostowi w stanach zapalnych i schorzeniach t3a zakanego (z 0,2 do 200 μg/ml), za drastycznie spada u chorych z objawami AIDS. W terminalnym stadium AIDS spadek ten skorelowany jest w czasie ze zwiêkszon1 wra¿liwoci1 chorych na zaka¿enia oportunistyczne. Laktoferyna wydzielana jest równie¿ przez gruczo3y b3ony luzowej szyjki macicy. Jej stê¿enie w wydzielinie pochwy waha siê znacznie (nawet 20-krotnie) w ró¿nych fazach cyklu. Poziom LF nie ulega zmianom jedynie u kobiet stosuj1cych hormonaln1 antykoncepcjê, co sugeruje hormonaln1 kontrolê jej poziomu w drogach rodnych. Podobnie koncentracja LF w mleku ssaków jest zmienna i zale¿y od fazy laktacji. Poziom LF w dojrza3ym mleku ulega w czasie trwania laktacji 7-krotnemu spadkowi w porównaniu z poziomem notowanym w siarze. Jak dot1d nie stwierdzono obecnoci tego bia3ka w mleku psów i szczurów (1, 11, 12, 18, 19, 28, 29). Laktoferyna jest monomerycznym, dodatnio na3adowanym bia3kiem o masie cz1steczkowej 80 kDa, zbudowanym z 692 aminokwasów. Z3o¿ona jest z pojedynczego 3añcucha polipeptydowego zwiniêtego w dwa kuliste p3aty (Ni C-), po31czone regionem zawiasowym. Ka¿dy p3at laktoferyny jest zdolny do wi1zania jednego atomu pierwiastka z grupy metali. Najczêciej przy31czanymi jonami s1 Fe lub Fe, ale opisywano równie¿ wi1zanie jonów Cu, Zn, Mn. Laktoferyna mo¿e wystêpowaæ w dwóch formach: apo(wolnej) i holo(zwi1zanej z jonami pierwiastków z grupy metali), przy czym w stanie naturalnym w organizmie zwykle jest tylko czêciowo wysycona ¿elazem (w 15-20%). Szczególnie wa¿nym fragmentem LF, ze wzglêdu na jego zdolnoæ do wchodzenia w interakcje ze strukturami powierzchniowymi komórek organizmu, bakterii, grzybów, jak te¿ cz1steczek wirusowych, jest jej dodatnio na3adowany N-koñcowy fragment. Laktoferyny izolowane od ró¿nych gatunków ssaków wykazuj1 wysoki stopieñ homologii budowy (6, 23, 28). Nadmiar LF jest szybko usuwany z kr1¿enia g3ównie przez makrofagi i monocyty. Komórki te posiadaj1 receptory o wysokim powinowactwie, dziêki którym przekszta3caj1 zwi1zane z LF ¿elazo w ferrytynê. Zjawisku temu towarzyszy rozk3ad LF. Badania farmakokinetyczne przeprowadzone na myszach i szczurach wykaza3y szybki wychwyt laktoferyny z krwi przez w1trobê, za co odpowiedzialne s1 zarówno hepatocyty, jak i komórki Kupfera. Jednak¿e podawanie wysokich dawek tego bia3ka skutkowa3o utrzymywaniem siê podwy¿szonego poziomu LF w plazmie krwi. Dodatkowo Laktoferyna  bia3ko multipotencjalne