EUSKAL GRAMATIKA PROZESATZEN: HASTAPENETAKO

After a brief introduction to ERP methods in the study of language, we report some recent results from a set of experiments investigating morphosyntactic processing in Basque. First we report results from experiments that focus on word-order processing, with special attention to verb medial sentences, where subjects show no preference for either SVO or OVS orders, in contrast with the sharp asymmetry found in SOV versus OSV orders in previous work. Second, we report results from a set of conductual and ERP experiments targeted to explore object agreement, which suggest that it is neurocognitively distinct from subject agreement. 1. Sarrera: hizkuntzalaritza eta neurozientziaren arteko zubia eraikitzen Azken hogei urteotan, (neuro)zientzia kognitiboak osatzen dituzten alorretan aurre ra pen handiak egin dira giza hizkuntzaren oinarrizko diseinu-ezaugarriak zein diren eta hizkuntza garunean nola itxuratu eta prozesatzen den ulertzeko bidean. Ildo honi jarraiki, gure lanak hizkuntzalaritza teorikoa eta metodologia esperimentala uztartzen ditu, hizkuntzaren ikerketan aurrera egiteko asmoz. Garunean mota desberdinetako hizkuntzak nola itxuratzen eta prozesatzen diren argitzen lagundu nahi dugu, gai hori argitzen den neurrian argituko baita zertan bereizten diren, bereizten badira, hizkuntzaren euskarri neuraletako eta prozesamenduko egitura edo mekanismo unibertsalak batetik, eta hizkuntzen ezaugarrien araberakoak diren gertakariak bestetik. Ikerketa-alor honek, beraz, hizkuntzalaritza teorikoaren eta hizkuntzaren neurokognizioaren ikerketaren arteko zubia eraikitzen laguntzeko xedea du. Gizakion garuna eta nerbio-sistema askotariko informazioa prozesatzeaz ar du ratzen da. Hizkuntza bera, izan ere, mekanismo biologikoen bidez prozesatzen dugu. Belarrietatik edota begietatik sartzen zaigun hizkuntz informazioak sortzen dituen eragiketa kognitiboek gure garunaren lana islatzen dute. Hizkuntz eragiketen euskarri fisikoak (sare neuralak) ezagutzeko eta ulertzeko sortzen ditugun modeloak eta teoriak, bada, garunarekin uztartu behar ditugu, han baitu egoitza giza hizkuntzak. Hizkuntzari buruzko teoria zientifikoek egiten dituzten iragarpenak garunaren lanean nola gauzatzen diren aztertzeko gai izan behar dugu (Münte et al. 2000). Egungo hizkuntzalaritza teorikoa eta prozesamenduari buruzko hipotesiak eskutik [ASJU, XLIII, 2009, 553-564] 554 ITZIAR LAKA, ADAM ZAWISZEWSKI, KEPA ERDOZIA doaz beren helburuen atzetik. Izan ere, hizkuntz prozesamenduak hizkuntzaren itxurapen neurala eta erabilera azaldu nahi badu, hizkuntzaren ezagutza erabiltzen dugunenean gertatzen diren prozesu kognitibo (Chomsky 1986) eta biologikoen berri eman beharko du (Grodzisnky 2003) nahitaez. 2. Jarduera elektrikoa gogo-funtzioen erakusgarri Garuneko neurona taldeen jarduera post-sinaptikoek potentzia elektrikoen aldaketak eragiten dituzte; potentzia elektrikoaren aldaketa horiek neurtzen baditugu, garunaren konputazioa aztertzeko bide bat daukagu. Karga elektroestatikoa materiaren oinarrizko ezaugarri bat da; elektrikoki kargatutako gorputzak, protoiez, elektroiez, eta ioiez osatuta daude. Karga elektrikoak mugitzen direnean korron te elektrikoak sortzen dira (Münte et al. 2000). Korronte elektriko horiek zelulen barnerako eta kanporako isurian zehar erraz eroaten dira. Isuri horretan, elektrikoki kargatutako ioiak lerratzen dira, dipoloak osatuz. Baina nola aldatzen da gure garuneko neurona multzoek sortzen duten korronte elektrikoa? Neurona gehienek antzeko funtzionamendua dute, ioien aurrean zelulamintza nahikoa iragazgaitza baita. Hala ere, sinapsien ondorioz neurotransmisoreek zenbait proteinen ioiak zelula mintzetan lerratu eta neurona barrura igarotzen dituzte. Ioiek, zelulan sartzean, zelulen karga elektrikoaren polaritatea aldatzen dute; polaritate positiboa zuen dipoloari polaritate negatiboa ematen diote eta alderantziz. Ondorioz, buruko larru-azal gaineko elektrodoek antzematen dituzten dipoloen polaritate-aldaketak, neuronen jarduera post-sinaptikoaren ondorioa dira. Beraz, ioien kontzentrazio-maila neuronen mintzen artean igarotzean sortzen den korronte ioni ko mikroskopiko primarioak sortzen ditu buru-azalean makro-elektrodoen bidez grabatzen diren potentzialak. Buruko larru-azalean hautematen diren potentzialek generadore neuroe lek tri koak sortzen dituzte, eta horiexek dira dipoloak hain zuzen. Dipolo-eremuen indarrak eta norabideak zerikusia dute generadore neuroelektrikoak antzemateko orduan. Adibidez, dipoloak alde guztietarantz lerratzen badira, larru-azalean kokatzen den elektrodoak ezingo du jarduera neurofisiologikoa antzeman (1A irudia). Aldiz, dipoloak denak batera norabide berean lerratuz gero, korronte elektrikoa erraz hauteman ahalko da (1B irudia).