Constructing a species database and historic range maps for North American bumble bees (Bombus sensu stricto Latreille) to inform conservation decisions

Amac: Buradaki derleme ile Kuzey Amerika ornegi olan Bombus s. str. altcinsine ait bilgi birikiminin aktarilmasi ve entomoloji koleksiyonlarindaki ornekleri kullanilarak tur veritabanlari olusturma metodunun sunulmasi amaclanmistir. Bombus arilari Kuzey Amerika‟da bulunan hem yabani cicekleri hem de tarimsal urunleri tozlastiran balarisi gibi diger tozlastiricilarin olmadigi yerlerdeki en onemli tozlastiricilardan birisidir. Gecen on yillik donemde en azindan alti Kuzey Amerika bombus arisi (Bombus Latreille 1802) turu onemli anlamda yayilma alaninin daralmasi ya da populasyon azalmasi ile karsi karsiya bulunmakta ve bunlardan birinin (Bombus franklini Franklin 1921) soyu tukenmis te olabilir. Gerec ve Yontem: Muzelerdeki ignelenmis ari ornegi verileri toplanmis ve veritabanina girilmistir. Ornek etiketi uzerinden olabilecek tum veriler, ornegin: toplama tarihi, toplama bolgesi ve toplayici bilgileri toplanmistir. Tarihi orneklerin toplama bolgelerinin enlem, boylam ve rakim verileri cografik bilgi yazilimina girilmistir. Bu veriler kullanilarak bircok entomoloji muzesinde bulunan ornek verileri ile olasi tarihi dagilim haritalari olusturulmustur. Bulgular ve Sonuc: Bu calismada bir ture yogunlasarak, Bombus occidentalis Greene 1858, veri miktarinin artmasi vurgulanmistir. Toplanan veriler 973 den 2928 ornek verilerine cikinca elde edilen haritanin gercege daha yaklastigi gosterilmistir. Ornek sayisinin artmasindaki nedenler arasinda 9 kurulustan ornek elde edilmesi, cok sayida yayina ulasilmasi ve turun yayilis alanindaki bircok farkli bolgeden veri elde edilmesi sayilabilir. Genisletilmis verilerin kullanimi tahmini yayilis alanini genisletmis ve dagilimi uzerinde bulunma olasiligini degistirmistir ki bu da ornegin bir kurulusta tamamlanmamis verilerden olusturdugunu gostermektedir. Altcins icerisindeki diger uc ture Bombus affinis Cresson 1863, B. franklini and Bombus terricola Kirby 1837 ait on dagilim haritalari veritabanlari tam olmamakla beraber bu calismada verilmistir. Bu olusturulan haritalar tarihte var olan ve kullanilan dagilim haritalari ile karsilastirilmistir. Gelecekte tur dagilim degisiklikleri modellemeler ile tahmin edilmekle beraber, bu tahmini dagilim haritalari tehlike altindaki turlerin durumlarinin tespitinin baslatilmasinda ve korunmasinda cok yararli olabilecektir. ġu an Kuzey Amerika‟daki bombus arisi faunasindaki azalmayi aciklayan gecerli hipotezler icerisinde habitat parcalanmasi ve bozulmasi, ve ticari anlamda uretilenlerden gelen patojenler yer almaktadir. Bombus pensylvanicus (DeGeer) 1773 ve Bombus sonorous Say 1837 disindaki dordu risk altinda bulunan turler tek bir altcinse (Bombus sensu stricto Latreille 1801) baglidir. Her bir tur icin, populasyon azalmasi kaydedilmis, fakat ne kadar yayilis alan daralmasi oldugu ve altinda yatan sebepler tam anlamiyla anlasilamamistir. Bu turlerin yayilis alanlarindaki daralmanin calisilabilmesindeki en onemli sinirlama Kuzey Amerikadaki genis dagilim alanindaki tarihsel dagilimin bilinmemesidir. Bu turlerin populasyonlarindaki azalmayi daha detayli calisabilmek ve gelecekteki populasyon takiplerini gerceklestirmek icin tarihsel dagilim haritalarina ihtiyac vardir.