RAZLIKE U ISHODU BOLESTI IZMEĐU OBOLELIH OSOBA S PRVIM I PONOVNIM MOŽDANIM UDAROM NAKON DVE GODINE PRAćENJA DIFFERENCES IN THE OUTCOME OF DISEASE BETWEEN PATIENTS DIAGNOSED WITH 1 st AND RECURRENT STROKE AFTER TWO YEARS OF MONITORING

Neurološki poremećaji uobičajeni su u svetu, bez obzira na rasu, nacionalnost, starost, pol, obrazovanje ili socijalni status. Oni su glavni uzrok ljudske patnje i smrti. Teret neuroloških poremećaja u zajednici obično snosi deo stanovništva starije od 65 godina. Prema najnovijim podacima Svetske zdravstvene organizacije (SZO), milijardu stanovnika u svetu (jedan od šest ljudi) boluje od neuroloških poremećaja, a godišnje ih umre oko 6,8 miliona (jedan od hiljadu ljudi). U Evropi je, po procenama, u 2004. godini ekonomska cena neuroloških oboljenja bila oko 139 milijardi evra [1]. U poređenju s drugim bolestima, moždani udar (MU) najčešći je neurološki poremećaj i najčešći uzrok teškog invaliditeta [1]. Prema najnovijim podacima SZO, u svetu od ukupnog broja obolelih od moždanog udara (15 miliona) godišnje umre trećina to jest pet miliona ljudi, dok još toliko njih nastavlja život s različitim stepenom invaliditeta, opterećujući tako porodicu i celokupnu zajednicu [2]. SZO predviđa da će se na globalnom nivou povećati DALI (kombinovani pokazatelj prevremene smrtnosti i nesposobnosti) od moždanog udara sa 38 miliona u 1990. na procenjenih 68 miliona u 2020. godini [2]. Istraživanja u genetici moždanog udara pokazala su napredak u prevenciji i tretmanu ove neurološko-vaskularne bolesti. Brz razvoj u dijagnostici, pre svega upotreba magnetne rezonancije (MR) i kompjuterizovane tomografske angiografije, omogućio je rano otkrivanje promena na krvnim sudovima mozga i primenu savremene terapije u okviru preporučenog vremenskog intervala od oboljenja [1]. Kod osoba obolelih od moždanog udara registrovan je visok stepen mortaliteta, a najviši je u prvih mesec dana bolesti, čak do 16% [3]. Ne samo što je reč o bolesti s visokim stepenom mortaliteta nego je podjednako ozbiljno i to što ovo neurološko oboljenje prati i najviši stepen invaliditeta [4]. Pretpostavlja se da polovina obolelih nastavlja život s različitim stepenom invalidnosti – trećina bolesnika ima lak funkcionalni deficit, trećina srednjetešku onesposobljenost, dok ostali imaju težak invaliditet [5,6]. Rana, organizovana i jasno orijentisana medicinska rehabilitacija nakon moždanog udara daje korisne rezultate i kontinuirano funkcionalno poboljšanje, te većini osoba koje su bile žrtve MU omogućava povratak aktivnom nezavisnom životu u zajednici i doprinosi njegovom kvalitetu [7]. Moždani udar karakteriše ponovno javljanje. Stopa ponavljanja na kraju prve godine iznosi 10–18%, na kraju druge godine 16–26%, a nakon treće godine 20– 34%. Tokom pet godina trećina bolesnika nakon prvog doživljava ponovni moždani udar. Najčešće se ponavljaju aterotrombolitički infarkti mozga, zatim hemoragije mozga, a najređe mali lakunarni infarkti [6,8]. Kod osoba s recidivom moždanog udara registrovan je veći broj umrlih i viši stepen invaliditeta nego kod onih s prvim registrovanim MU, u istom periodu od nastanka oboljenja [9]. U Srbiji, kao i u drugim istočnoevropskim zemljama, zatim onima nastalim od republika bivšeg Sovjetskog Saveza i nerazvijenim zemljama incidencije od cerebrovaskularnih bolesti još uvek su u poDom zdravlja Doljevac, Doljevac1 Originalni naučni rad Klinički centar Niš Original study Institut za javno zdravlje Niš2 UDK 616.831-005.1-036.8 Dom zdravlja Despotovac, Despotovac3 DOI: 10.2298/MPNS1202023A