Penjanaan Ringkasan Isi Utama Berita Bahasa Melayu berdasarkan Ciri Kata (Generation of News Headline for Malay Language based on Term Features)

Teknik ringkasan isi utama merupakan satu proses penyulingan maklumat penting daripada wacana untuk menghasilkan satu ayat tunggal yang mewakili isi utama penulisan. Dalam konteks wacana Bahasa Melayu, kajian bidang ini terlalu sedikit dan tertumpu kepada kaedah penterjemahan mesin. Kajian ini dibahagikan kepada tiga fasa iaitu analisis korpus wacana berita, pembangunan teknik ringkasan isi utama dan penilaian kualiti hasil ringkasan. Kajian bertujuan untuk membangunkan teknik ringkasan isi utama dengan menggabungkan kaedah statistik dan linguistik. Kaedah statistik digunakan untuk menentukan kata signifikan dan ayat terpenting berdasarkan konsep pemberat. Kaedah linguistik pula digunakan untuk meningkatkan ketepatannya. Korpus wacana berita Bahasa Melayu terdiri daripada 140 wacana berita berserta ringkasan rujukan tunggal. Hasil analisis korpus wacana berita mendapati isi utama penulisan berita dapat ditentukan berdasarkan empat ciri iaitu lokasi kedudukan kata dalam ayat, kedudukan dua ayat pertama wacana berita, kata berjenis akronim dan kata mewakili nama individu. Kata signifikan dengan isi utama penulisan teks ditentukan berdasarkan nilai pemberat kata. Nilai ditentukan dengan menggabungkan nilai frekuensi kata dalam dokumen dan kedudukan kata dalam ayat. Dua ayat pertama dalam dokumen berita Bahasa Melayu dikenalpasti sebagai calon ayat terbaik bagi pengecaman ayat terpenting. Hasil penilaian menunjukkan peratus min ketepatan pengecaman ayat terpenting adalah 82.9% dan min kualiti ringkasan isi utama yang dijanakan masing-masing ialah kejituan (0.3194), dapatan semula (0.5656), skor-F (0.4012), ROUGE-N (0.5656), ROUGE-L (0.3392), ROUGE-W (0.1186) dan ROUGE-S (0.1232). Kesimpulannya pertimbangan faktor bahasa dalam pembangunan teknik ringkasan isi utama mampu menghasilkan ringkasan yang berkualiti daripada aspek bahasa dan darjah ketepatan yang lebih baik. Kata Kunci : peringkasan teks; kaedah tanpa seliaan; ciri kata; berita Bahasa Melayu ABSTRACT Headline generation is an information extraction process to generate a single sentence that represents the content of a text. In Malay language context, research in this area is limited to machine translation approaches. This study is divided into three phases: analysis of news discourse, development of headline generation technique and evaluation of the quality of generated headlines. The study aims to develop headline using statistical and linguistic methods. The statistic method used to identify significant words and sentences based in term weighting approach. The linguistic method is used to increase its preciseness. 140 news and their corresponding headlines model were constructed. Analysis of the news collection shows that the main idea of written text can be identified based on four characteristics: word location in sentences, sentence location in texts, acronym word types and words that represent the person name. Significant words with main idea of written text are determined based on the words weighted values. The values are determined by combining the frequency of words and word location in sentences. The content of the first two sentences are suitable candidates for recognising important sentences in text. Results showed that mean percentage for important sentence recognition 82.9%, mean quality of generated headlines are 0.3194 (precision), 0.5656 (recall), 0.4012 (F-measure), 0.5656 (ROUGE–N), 0.3392 (ROUGE–L), 0.1186 (ROUGE–W) and 0.1232 (ROUGE–S). In conclusion, the consideration of language factors in headline generation technique is capable of producing quality headlines with higher degree of fidelity as compared to the compared benchmarks. Keywords : text summarisation; unsupervised approach; term features; Malay news article