Anl›k Maksimum Ak›m Miktarlar›n›n Taflk›n Frekans Analizinde Kullan›lmas›

Girifl Taflk›n, ani ve fliddetli yamur veya kar erimeleri so- nucunda akarsu ak›fl›n›n birdenbire artmas› ve ender rast- lanan yuksek deerlere ulaflmas› olarak tan›mlanabilir (1). Akarsular uzerinde duflunulen su yap›s› taflk›n karakteris- tikleri ise taflk›n hidrolojisi cal›flmalar› yap›larak belirlenir. Taflk›n hidrolojisi su yap›lar›n›n boyutland›r›lmas›nda ve ekonomisinde onemli bir rol oynad›¤› gibi yap›lan tesisle- rin emniyetinin salanmas› icin de buyuk onem arz eder. Turkiye akarsular›nda ak›mlar› gozlemede kullan›lan ak›m gozlem istasyonlar›n›n yeterli s›kl›kta kurulmamas› ve kay›t suresinin istatistiksel cal›flmalara imkan verecek olcude uzun olmamas› gibi nedenlerden dolay› ak›mlarda zamanla gorulebilecek gidifl, ba¤›ml›l›k ve heterojenliin su kaynaklar›n›n plan, proje ve iflletilmesinde gozonune al›nmas› gerekmektedir. Rastgele olarak ortaya c›kan bu tur hidrolojik olaylar doadaki bir cok deiflkenlerden et- kilenirler ve bu deiflkenlerin birbirlerini ne olcude etkile- dikleri kesin olarak belirlenememektedir. Dolay›s›yla, do- ¤ada oluflan baz› olaylar›n deterministik kanunlar› kesin olarak belirlenememektedir. Bu tur olaylar olas›l›k kural- lar›na bal› olarak meydana geldikleri icin olas›l›k teorisi ve istatistik kurallar›na gore analiz edilirler. Bununla bir- likte; istatistiksel analizlerde, gidifl, ba¤›ms›zl›k ve homo- jenliin belirlenmesi icin bircok da¤›l›m orneindeki s›f›r ve alternatif hipotezleri belirlemek zordur. Bu yuzden, bafllang›c da¤›l›m› ve dier ozelliklerin belirlenmesine ge- rek duyulmayan parametrik olmayan testlerin kullan›lma- s› gerekir (2). Ozet: Taflk›n frekans analizlerinde, ak›m gozlem istasyonlar›nda gunluk, ayl›k ve y›ll›k maksimum ak›fllar olarak okunan, rastgele ka- rakterli ve gelecekte alacaklar› deerler sadece olas›l›k ve istatistik kurallar› ile belirlenebilen hidrolojik veriler kullan›labilmektedir. Bu verilerin sistem simulasyonunda ve frekans analizlerinde kullan›labilmeleri icin birbirinden ba¤›ms›z, homojen ve rastgele ozellik gostermesi gerekmektedir. Bu cal›flma ile, ornek bir havzada gozlenmifl ak›m miktarlar›n›n bu tur analizlerde kullan›labilmeleri icin yap›lmas› gereken on inceleme aflamalar› ve bu amacla kullan›labilecek baz› temel istatistiksel analiz teknikleri incelenmifltir. Bu ana- liz teknikleri, Orta Anadolu Kapal› Havzas›'nda bulunan ak›m gozlem istasyonlar›nda olculen y›ll›k anl›k maksimum ak›fl verilerine uy- gulanm›fl ve sonuclar % 5 onem duzeyine gore test edilerek ak›fllar›n eilimleri belirlenmifltir. Use of Peak Discharges in Flood Frequency Analyses Abstract: Hydrological data such as daily, monthly, and yearly peak discharge rates, . etc., are being used in flood frequency analy- ses. Because the phenomena have inherent random character, the value to be observed in the future can only be determined by pro- babilistical and statistical laws. This kind of data should show independent, homogeneous and random behavior so that it can be used in the simulation and frequency analyses. In this study, initial stage studies needed to be done and some simple basic statistical analy- sis techniques have been examined so that observed discharge data in an example river basin could be used in this kind of analyses. These analyses techniques were applied to annual peak discharge data recorded by flow gauging stations in Middle Anatolian Closed Watershed and flow's trends were determined by testing results at 5 percent confidence level.