Examining Mental Health Professionals’ Social Justice Attitudes in Turkey

Problem Durumu: Ruh sagligi uzmanlari her gecen gun daha fazla oranda farkli kulturel ozelliklere sahip olan bireylerle calismaktadir. Bu durum ruh sagligi uzmanlarinin cok kulturluluk, sosyal adalet ve hak savunuculugu gibi guncel bir takim yeterliklere sahip olmalarini zorunlu kilmaktadir. Dezavantajli gruplar sunulan hizmetlerden ve var olan olanaklardan toplumdaki diger bireyler kadar yararlanamamaktadir. Hak savunuculugu esit oranda hizmetlere erisimi icin dezavantajli gruplar adina mucadele etmektir. Bu rol ve sorumluluk ruh sagligi uzmanlarinin guncel sorumluluklarinin basinda yer almaktadir. Turkiye’de ruh sagligi alaninda hak savunuculugu ve sosyal adalet ile ilgili arastirma oldukca sinirlidir. Temel bir sorumluluk ve rol olarak tanimlanan hak savunuculugu sosyal adalet tutumu ile dogrudan iliskilidir. Bu baglamda Turkiye’deki ruh sagligi uzmanlarinin sosyal adalet tutumlarinin irdelenmesi onemli gorulmektedir. Arastirmanin Amaci: Bu arastirmanin amaci Turkiye’deki ruh sagligi uzmanlarinin sosyal adalet tutumlarinin incelenmesidir. Cok kulturlu psikolojik danisma yaklasiminin tarihsel surecinde bazi uzmanlar cok kulturluluk konusunda duyarliliga sahipken, bazi uzmanlarin cesitlilik konularina mesafeli olduklari ve hatta calismalarinda bu konulara yer vermedikleri gorulmustur. Ruh sagligi uzmaninin farkindaligi cok kulturlu psikolojik danisma yeterliliklerinin temelini olusturmaktadir. Farkli kulturel ozelliklere sahip bireylere ruh sagligi hizmeti sunacak ruh sagligi uzmanlarinin kendi tutum, davranis ve degerlerinin farkinda olmasi on kosuldur. Bu baglamda bu arastirmada ruh sagligi uzmanlarinin sosyal adalet tutumlari kisisel degiskenler olarak ele alinan adil dunya inanci, acik gorusluluk, sosyal baskinlik yonelimi ve ahlâki kimlik baglaminda incelenmistir. Arastirmanin Yontemi: Arastirmaya Turkiye genelinden 232 ruh sagligi (149 psikolojik danisman ve 83 psikolog) uzmani katilmistir. Katilimci psikiyatrist sayisinin az olmasi nedeniyle (n = 24), psikiyatristlerin verileri analizlere dahil edilmemistir. Arastirmaya katilan ruh sagligi uzmanlarinin % 72.4’u kadin, % 27.6’si erkektir. Arastirma cevrimici olarak sosyal medya ve derneklerin iletisim gruplari araciligiyla yurutulmustur. Arastirmanin verisi Sosyal Adalet Olcegi, Acik Gorusluluk Olcegi, Sosyal Baskinlik Yonelimi Olcegi, Adil Dunya Inanci Olcegi ve Ahlâki Kimlik Olcegi ile toplanmistir. Arastirmada kume analizi kullanilmistir. Arastirmanin Bulgulari: Kume analizi sonucunda uc temel kategori ortaya cikmistir. Sosyal baskinlik yonelimi, adil dunya inanci puani dusuk, ahlâki kimlik ve acik Dilek Yelda KAGNICI – Serkan DENIZLI Eurasian Journal of Educational Research 75 (2018) 19-36 35 gorusluluk puani yuksek olan ruh sagligi uzmanlari “duyarli”; sosyal baskinlik yonelimi ve adil dunya inanci puani yuksek, ahlâki kimlik ve acik gorusluluk puani dusuk olan ruh sagligi uzmanlari “kati”; sosyal baskinlik yonelimi, adil dunya inanci, ahlâki kimlik ve acik gorusluluk puani dusuk olan ruh sagli uzmanlari ise “ilgisiz” olarak tanimlanmistir. ANOVA sonuclarina gore sosyal adalet alt olceginde bu uc kategori arasinda istatistik acidan anlamli farkliliklar bulunmustur (F (2,229) = 18.19, p < . 01). “Duyarli” ruh sagligi uzmanlarinin sosyal adalet tutum puanlarinin diger ruh sagligi uzmanlarindan yuksek oldugu gorulmustur. Benzer sekilde algilanan davranissal kontrol alt olceginde de bu uc kategori arasinda istatistik acidan anlamli farkliliklar bulunmustur (F (2, 229) = 27.17, p < . 01). “Duyarli” ruh sagligi uzmanlarinin algilanan davranissal kontrol alt olcegi puanlarinin diger ruh sagligi uzmanlarindan yuksek oldugu sonucuna ulasilmistir. Davranissal niyet alt olceginde de bu uc kategori arasinda istatistik acidan anlamli farkliliklar bulunmustur (F (2, 229) = 16.47, p < . 01). “Duyarli” ruh sagligi uzmanlarinin niyet alt olcegi puanlarinin diger ruh sagligi uzmanlarindan yuksek oldugu sonucuna ulasilmistir. Oznel normlar alt olceginde ise anlamli bir farklilik bulunmamistir. Arastirmanin Sonuclari ve Onerileri: Arastirmanin bulgularina gore “duyarli” olan ruh sagligi uzmanlarinin sosyal adalet tutum puanlari “kati” ve “ilgisiz” ruh sagligi uzmanlarindan daha yuksek bulunmustur. Sonuclar incelendiginde Turkiye’deki ruh sagligi uzmanlarinin bir kisminin kulturel konularda “kati” bir kisminin ise “ilgisiz” oldugu gorulmustur. Kati olarak nitelendiren grubun sosyal baskinlik yoneliminin ve adil dunya inancinin yuksek olmasi, yani toplumda yasayan bazi gruplarin digerlerinden daha ustun oldugunu ve herkesin hak ettigi sekilde yasadigini dusunmeleri oldukca dusundurucudur. Bu grubun ayni zamanda acik gorusluluk ve ahlâki kimlik puanlari da dusuk cikmistir. Tum bu bulgular birlikte degerlendirildiginde toplumdaki tum gruplara ruh sagligi hizmeti sunma gorevi ustlenmis olan bir grup ruh sagligi uzmaninin bazi kulturel gruplari daha ustun gorebilecegi; dezavantajli gruplarin karsilastiklari ayrimci tutumlari bir sekilde hak ettiklerini dusunebilecegi; farkliliklar karsisinda acik goruslu olamayabilecegi ve ahlâki acidan olmasi beklenen duzeyde gelisemedigi gibi bir olasilik ortaya cikmaktadir. Yine bulgular incelendiginde bir grup ruh sagligi uzmaninin ise “ilgisiz” oldugu gorulmustur. Her iki grubun da dezavantajli gruplarla calisma konusunda yetersiz kalma olasiliklarinin oldukca yuksek oldugu aciktir. Toplumdaki tum bireylerin etkili bir sekilde ruh sagligi hizmetlerinden faydalanmalari gerekmektedir. Bunun icinde ruh sagligi hizmeti sunan uzmanlarin farklilik konusunda duyarli, bilgili ve farkliliklara sahip bireylerle calisabilecek yeterlige sahip olmasi gerekmektedir. Bu konuda ruh sagligi egitimcilerine ciddi sorumluluklar dusmektedir. Ozellikle gerek psikoloji gerekse psikolojik danisma egitiminde cok kulturluluk ve sosyal adalet konularina yer verilmeli ve ruh sagligi uzmanlari farkli kulturel ozelliklere sahip danisanlara ve gruplara ruh sagligi hizmeti sunabilecek yeterliklerle donatilmalidir.