Molecular characterization of Clinostomum spp. infecting cultured Snakeskin gourami (Trichopodus pectoralis) in Thailand

THAI) เอสเค อนิจามามุล อสิลาม : การระบุชนิดพยาธิ Clinostomum spp. ที่ตรวจพบในฟาร์มปลาสลิด (Trichopodus pectoralis) ด้วยวธิีทางอณูชวีวิทยาในประเทศไทย. ( Molecular characterization of Clinostomum spp. infecting cultured Snakeskin gourami (Trichopodus pectoralis) in Thailand) อ. ที่ปรกึษาหลัก : ปิยนนัท์ ทวถีาวรสวัสดิ์, อ. ที่ปรึกษาร่วม : ชาญณรงค ์รอดคํา พ ย า ธิ ใ บ ไ ม้ ช นิ ด C l in o s t o m u m s p p . เ ป็ น ป ร สิ ต ที่ ส ํา คั ญ ใน ก า ร น ํา โ ร ค ใน ป ล า น้ ํา จื ด ทั่ ว ไ ป ซ่ึ ง มี พ ย า ธิ นี้ ค ว า ม เ ฉ พ า ะ เ จ า ะ จ ง ต่ อ โ ฮ ส ต์ ต่ ํา แ ล ะ พ บ ว่ า มี ก ร ะ จ า ย ท า ง ภู มิ ศ า ส ต ร์ อ ย่ า ง ก ว้ า ง ข ว า ง การวิเคราะห์ข้อมูลทางสัณฐานวิทยาและในระดับอณูชีวโมเลกุลของพยาธิ Clinostomum พบว่ามีความหลากหลายในพยาธิชนิดนี้ อย่างไรก็ตามการรายงานในระดับโมเลกุลของพยาธิ Clinostomum spp. ในการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ําในประเทศไทยยังไม่ค่อยมีรายงานมากนัก ปลาสลิด ( Trichopodus pectoralis ) เป็นปลาน้ําจืดที่ เพาะเลี้ยงในประเทศไทย และมีความสําคัญอย่างมากในทางเศ รษฐกิจ สําหรับการศึกษาครั้งนี้ มุ่งเน้นไปที่การอธิบายการพบพยาธิใบไม้ Clinostomum ในช่องท้องของปลาสลิด และรายงานความชุกของปรสิต ชนิดนี้จากเขตภาคกลางของประเทศไทย ปลาสลิดในช่วงอายุ 4 ถึง 8 เดือน จํานวน 260 ตัว ได้มาจากจังหวัด สมุทรสาคร สมุทรสงคราม สมุทรปราการ และกาญจนบุรีในภาคกลางของประเทศไทย ทําการวัดความยาวโดยรวมและ น้ําหนักตัวของปลาสลิด ตรวจดูภายในตัวปลาสลิด แ ล ะ พ บ ร ะ ย ะ เม ต ร้ า เซ อ ร์ ค า ร์ เ รี ย ข อ ง พ ย า ธิ ใบ ไม้ ช นิ ด C. piscidium ภ า ย ใน ใน ช่ อ ง ท้ อ ง ข อ ง ป ล า ส ลิ ด ที่ ติ ด เชื้ อ พยาธิถูกตรวจพบไม่ว่าจะอยู เ่ป็นอิสระหรือที เ่กาะติดกบัเนื อ้เยื่อไขมันและ เยื่อหุ้มชั้นนอกของอวัยวะภายใน พบว่ามีความชุกรวมอยู่ที่ 13.35 % และพบสัดส่วนของการพบพยาธิใบไม้ชนิดนี้ ในปลาสลิดตัวเมียที่นํามาศึกษาจากฟาร์มสูงกว่าในปลาสลิดตัวผู้อย่างมีนัยสําคัญทางสถิติ (P<0.05) และเมื่อ เปรียบเทียบกับปลาที่ไม่เป็นโรค ปลาที่ติดเชื้อจะมีน้ําหนักตัวน้อยกว่าปลาปกติมาก ทําให้เห็นลักษณะปลาที่ติดพยาธิ ผอมกว่าอย่างเห็นได้ชัด (P<0.05) การตรวจทางจุลพยาธิวิทยาพบรูปแบบการร่องรอยของการเคลื่อนที่สีขาว บนเซลล์ตับและม้าม และเมื่อตรวจสอบร่องรอยของการเคลื่อนที่ในเนื้อเยื่อส่วนของเนื้อตับเป็นลักษณะเป็นเนื้อตาย เกิดขึ้นที่บริเวณ hepatocentralell แ ล ะ มี ลั ก ษ ณ ะ ข อ ง เ ลื อ ด อ อ ก ที่ ล้ อ ม ร อ บ ด้ ว ย ชั้ น ข อ ง ม า โ ค ร ฟ า จ แ ล ะ เ ซ ล ล์ เ ยื่ อ บุ ผิ ว ร่ ว ม ด้ ว ย ก า ร ติ ด เ ม ต า เซ อ ร์ ค า เ รี ย นี้ ท ํา ใ ห้ เนื้ อ เ ยื่ อ ตั บ ข อ ง โ ฮ ส ต์ เ สี ย ห า ย ส่ ง ผ ล ใ ห้ เ ม แ ท บ อ ลิ ซึ ม ข อ ง ตั บ ถู ก ท ํา ล า ย เป็นผลให้ปลามีอัตราการเจริญเติบโตที ช่้าลงและนํา้หนักตัวลดลงนอกจากนี ก้ารจําแนกลักษณะทางสณัฐานวิทยาและทางอณชูีวโมเลกุลของพยา ธิ นี้ ไ ด้ ด ํา เนิ น ก า ร โด ย ใช้ ข้ อ มู ล ใ น ส่ ว น ข อ ง 1 8 S rD N A แ ล ะ in t e rn a l -t r a n s c r ib e d s p a c e r ( IT S 1 แ ล ะ ITS2) โดยนําผลที่ได้มาเทียบเคียงในส่วนของ 18S rDNA ในโปรแกรม BLAST แสดงให้เห็นว่าพยาธิชนิดนี้ มีความคล้ายคลึงกันกับ C. piscidium (FJ970655) 100% ที่พบในปลาสลิด (Colisa fasciata) จากอินเดีย และมีความคล้ายคลึงกันกับพยาธิกลุ่ม Clinostomum อื่นๆ ในประเทศออสเตรเลีย สหรัฐอเมริกา จีน อิสราเอล และอิตาลี ที่ 90 –98% เป็นต้น นอกจากนี้ข้อมูลลําดับนิวคลี โอไทด์ของ ITSยั งเผย ให้ เห็ นความคล้ ายคลึ งกัน ขอ งลําดั บ 100% กั บ C. pisicidium ที่ แยก ได้ จ ากปลาสลิดจากอิ น เดี ย เช่น เดี ย วกั น และจากการวิเคราะห์แผนภูมวิิวัฒนาการใน การศึกษานี้จึงเป็นการรายงานการจําแนกในระดับอณชูีวโมเลกุลของพยาธิใบไม้ชนิด C. piscidium เป็นครั้งแรก ที่มีการเพาะเลี้ยงปลาสลิดในประเทศไทย สาขาวิชา วิทยาศาสตรท์างการสัตวแพทยแ์ละเทคโนโลยี ลายมอืชื่อนิสิต . ปีการศึกษา 2565 ลายมอืชื่อ อ. ที่ปรกึษาหลัก . ลายมอืชื่อ อ. ที่ปรกึษาร่วม .