Causal Model of Elderly Thais’ Self-Management Behaviors of Pre-dialysis Chronic Kidney Disease

บทคดยอ การศกษาเชงพรรณนาแบบภาคตดขวางครงนมวตถประสงคเพอทดสอบปจจยทมอทธพล ทางตรงและทางออมตอการจดการตนเองของผสงอายไทยทเปนโรคไตเรอรงระยะกอนการบำบดทดแทนไต โดยแบบจำลองสมมตฐานเชงสาเหตในการศกษานใชแนวคดการจดการตนเองในโรคไต เรอรงของเคอรทนและมาเปสและทฤษฎสมรรถนะแหงตนของแบนดรา กลมตวอยางถกคดเลอกโดย วธการสมแบบหลายขนตอน คอ ผสงอายทเปนโรคไตเรอรงระยะท 3 ถง 5 กอนการบำบดทดแทนไตจำนวน 216 ราย ทมาตรวจตามนดทคลนกอายรกรรมในแผนกผปวยนอกของโรงพยาบาลสงกด กระทรวงสาธารณสขระดบปฐมภม 4 แหง และระดบทตยภม 2 แหงในสองจงหวดเขตภาคกลาง การเกบขอมลใชแบบสอบถามจำนวน 8 ฉบบ การวเคราะหขอมลใชสถตเชงพรรณนา สถตสหสมพนธเพยรสน และสถตการวเคราะหโมเดลสมการโครงสราง ผลการศกษาแบบจำลองเชงสาเหตของพฤตกรรมการจดการตนเองโดยปจจย 6 ปจจย ประกอบดวย สมรรถนะแหงตน การทำหนาทดานรางกายในการทำกจวตรประจำวนขนสง ความรเกยวกบโรคไตเรอรง การสนบสนนจากครอบครวการทำหนาทดานสตปญญาและการสนบสนนจากบคลากรสขภาพสามารถอธบายความแปรปรวนของพฤตกรรมการจดการตนเองของผสงอายไทยทเปนโรคไตเรอรงระยะกอนการบำบดทดแทนไตไดรอยละ 47.23 โดยสมรรถนะแหงตน การทำหนาทดานรางกายในการทำ กจวตรประจำวนขนสง ความรเกยวกบโรคไตเรอรง และการสนบสนนจากครอบครวมอทธพลโดยตรงทางบวกตอพฤตกรรมการจดการตนเองอยางมนยสำคญทางสถต (p < .05) สวนการทำหนาทดานสตปญญาและการสนบสนนจากบคลากรสขภาพมอทธพลโดยออมทางบวกตอ พฤตกรรมการจดการตนเองโดยผานสมรรถนะแหงตนอยางมนยสำคญทางสถต (p < .05) นอกจากน สมรรถนะแหงตนเปนปจจยสอกลางระหวางพฤตกรรมการจดการตนเองและปจจยทำนายอน คำสำคญ: การจดการตนเอง/ ผสงอายโรคไตเรอรงระยะกอนการบำบดทดแทนไต แบบจำลองเชงสาเหตAbstractThis cross-sectional, predictive study aimed to examine factors, directly andindirectly, affecting elderly Thais’ self-management behaviors of pre-dialysis chronickidney disease. A hypothesized causal model, based on Curtin and Mapes’s frameworkfor self-management in chronic kidney disease and Bandura’s self-efficacy theory, wasused to guide the study. Multistage random sampling was employed to obtain 216elderly Thais with pre-dialysis chronic kidney disease from six outpatient clinics in fourpublic primary hospitals and two secondary hospitals located within two central Thaiprovinces. Data were collected, via eight instruments, and analyzed using descriptivestatistics, Pearson’s product moment correlation coefficient and structural equationmodeling using the Generalized Least Squares technique in the LISREL program.The results indicated six significant predictors (self-efficacy, physical function ininstrumental activities of daily living, knowledge about chronic kidney disease, socialsupport from family, cognitive function and social support from health care providers)explained 47.23% of variance in the subjects’ self-management behavior. The subjects’self-efficacy, instrumental activities of daily living, chronic kidney disease knowledge andsocial support from family had a direct positive effect on their self-management behavior.The subjects’ cognitive function and social support from health care providers werefound to have an indirect positive effect on the subjects’ self-management behavior viaself-efficacy. Moreover, the subjects’ self-efficacy was found to be a mediator betweenself-management behavior and the other predictors.Key words: Self-management; Elderly Thais; Pre-dialysis chronic kidney disease; Causal model