The Relationship Between Workers’ Financial Participation in Companies and Economic Results

Abstract It is known that workers’ financial participation, primarily in the form of wider participation of employees in profits and ownership, has been used in enterprises from many years, but in practice the period of implementation of different forms of financial participation has taken place only in the last four decades. Workers’ participation in decision-making has a longer tradition, so it is well described in the literature, and its impact on the results achieved by companies are known through the many research projects conducted by researchers around the world and through detailed reports. Financial participation has not been the focus of so many papers, so the knowledge and information from this area is incomplete. This is because of the lack of comprehensive studies on the various forms of participation, their irregularity, the lack of cooperation between states in the exchange of information concerning the number of implemented solutions, etc. Of course, it is not possible to include all of the companies in research and the results cannot be generalized due to the different conditions and selection criteria in particular countries. Also, the ambiguous interpretation of the term “financial participation” by different authors and different institutions does not allow for setting up and developing the output database necessary to conduct the research and carry out comparisons. In the literature, programs of financial participation are treated as an incentive system, without taking into account the wider context and the relationships between these programmes and the results achieved by the company. This contribution aims to give some theoretical and scientific examples, which, by virtue of their nature and severity can contribute to the possible diverse research solutions to the problems facing businesses, especially in today's dynamic, global economy. After forty years of empirical research on the benefits of the implementation of various programmes of financial participation, the information provided, in principle, only in the form of reports, is not sufficient to express opinions on the development of forms of participation. At the same time, it is concluded that the programmes of financial participation have had a positive effect on the results achieved by companies, especially in terms of social benefits. Arriving at the above opinion has been additionally impeded by the different attitudes of the social partners to the issue of participation and participatory approaches, the absence of explicit data showing the relationship between implemented financial schemes and financial results, changes in the competitive position of enterprises, etc. The outlined theory concerning how the workers’ ownership affects economic performance achieved by a company unfortunately has not changed. This article is not to bring about fundamental changes, but to find new threads or directions of deliberation. Streszczenie Partycypacja finansowa pracowników, znana głównie pod postacią szeroko rozumianego udziału pracowników w zyskach oraz własności przedsiębiorstw, jest jak wiadomo, stosowana w przedsiębiorstwach od bardzo wielu lat, jednak koncentrując uwagę na czasach współczesnych, okres wdrażania rozwiązań z zakresu partycypacji finansowej to zaledwie 4 ostatnie dekady. Udział pracowników w podejmowaniu decyzji ma dłuższą tradycję, dzięki czemu został dosyć szczegółowo opisany w literaturze, a jego wpływ na wyniki osiągane przez przedsiębiorstwa nie podlega w zasadzie dyskusji i jest znany dzięki wielu badaniom prowadzonym przez naukowców na całym świecie i szczegółowym raportom. Partycypacja finansowa nie doczekała się tylu opracowań, toteż wiedza i informacja z tego zakresu są niepełne. Przyczyną tego stanu rzeczy jest m.in. brak kompleksowych badań na temat poszczególnych form partycypacji finansowej, ich nieregularność, brak współpracy pomiędzy państwami w zakresie wymiany informacji dotyczącej ilości wdrażanych rozwiązań partycypacyjnych itp. Oczywiście należy zdawać sobie sprawę, że objęcie badaniami wszystkich przedsiębiorstw nie jest możliwe, a uogólnianie wyników na wszystkie przedsiębiorstwa i wszystkie kraje nie wydaje się wskazane z racji odmiennych uwarunkowań i kryteriów doboru. Niejednoznaczna interpretacja terminu „partycypacja finansowa” przez różnych autorów i różne instytucje również nie pozwala na stworzenie i opracowanie wyjściowej bazy zmiennych, niezbędnej do prowadzenia badań i dokonywania porównań. Niejednokrotnie programy partycypacji finansowej traktowane są w literaturze jako element systemu motywacyjnego bez szerszego kontekstu i zależności pomiędzy tymi programami a rezultatami osiąganymi przez przedsiębiorstwa. Wszystko to powoduje, że celowe wydaje się zasygnalizowanie pewnych wątków teoretycznych i badawczych, które z racji swojej istoty i ważności mogą uzupełnić lukę informacyjną i przyczynić się do ewentualnej zmiany kierunku poszukiwań rozwiązań problemów stojących przed przedsiębiorstwami, zwłaszcza w dobie dynamicznej, globalnej gospodarki, stawiającej przed firmami nowe wyzwania. Po około czterdziestu latach prowadzenia badań empirycznych na temat korzyści z tytułu wdrażania programów partycypacji finansowej, informacje dostarczane w zasadzie tylko w formie raportów z badań nie są wystarczające do podjęcia jednoznacznej opinii na temat rozwoju form partycypacji finansowej, chociaż jednocześnie stwierdza się, że programy partycypacji finansowej wywierają pozytywny wpływ na rezultaty osiągane przez przedsiębiorstwa, zwłaszcza, jeżeli chodzi o rezultaty społeczne. Uzyskanie powyższej opinii jest dodatkowo utrudnione ze względu na wspomniany różny stosunek partnerów społecznych do problemu partycypacji i rozwiązań partycypacyjnych, brak jednoznacznych danych, na ile wdrażane programy finansowe przyczyniają się do zmiany wyników finansowych, zmiany pozycji konkurencyjnej przedsiębiorstw itp. Nakreślona teoria dotycząca tego, w jaki sposób własność pracownicza wpływa na wyniki ekonomiczne osiągane przez przedsiębiorstwa niestety nie zmieniła się. Oczywiście nie chodzi o to, aby zmieniła się diametralnie, ale o to, aby doszły nowe wątki lub zmienił się kierunek rozważań. Celem artykułu jest zaprezentowanie wybranych poglądów na temat postrzegania mechanizmów i zależności pomiędzy pracowniczą partycypacją finansową a wynikami przedsiębiorstw. Z racji, niewątpliwe większej popularności programów udziału we własności, skoncentrowano się na pokazaniu wielopłaszczyznowych zależności pomiędzy własnością pracowniczą, a osiągnięciami ekonomicznymi oraz wykazaniu, że mechanizmy oddziaływań własności pracowniczej na produktywność mają charakter złożonych interakcji.