High School Students’ Exercise-Related Stages of Change and Physical Activity Self-Efficacy*

Problem Durumu: Fiziksel aktivite (FA) ve saglik iliskisi farkli boyutlarda arastirilmis ve cocuklarda, genclerde bircok faydasi oldugu kanitlanmistir. Ozellikle obeziteye karsi riskleri azalttigi, diyabet vb. kronik hastaliklari onlemede etkin oldugu, kardiyovaskuler rahatsizliklari azalttigi, kemikleri ve kaslari guclendirdigi gibi akil sagligimizi, ruh halimizi iyilestirdigi, depresyon, endiseyi azalttigi, sosyal iliskileri ve psikolojik iyi olma halimize katkilar sagladigi rapor edilmistir. Ayrica, akademik gelisime olumlu etkileri oldugu belirlenmistir. Buna ragmen, lise yillarinda ogrencilerin FA duzeyi ve spora katilimlari yasa bagli olarak ciddi bir sekilde dusmektedir. Alan yazina baktigimizda erken genclik yillarinda hareketsiz yasam tarzinin arttigi ve ozellikle kiz ogrencilerde daha yuksek oldugu gorulmektedir. Lise ogrencilerinin egzersiz davranisi degisim basamaklari ve FA oz-yeterlik duzeyleri hakkinda ulasilan alan yazinda sinirli bilgi mevcuttur. Arastirmanin Amaci: Bu calismanin amaci lise ogrencilerinin FA katilimda engelleri asmada FA oz-yeterlik ve Egzersiz Davranisi Degisim Basamaklari (EDDB) duzeylerini cinsiyet, yas ve okul turu degiskenleriyle incelemektir. Arastirma sorulari ise; (1) Lise ogrencilerinin EDDB duzeyleri ile cinsiyet, okul turu arasinda fark var midir? , (2) Lise ogrencilerini FA oz-yeterlik ile EDDB arasinda fark var 76 Cevdet CENGIZ - Kubra TILMAC Eurasian Journal of Educational Research 73 (2018) 59-76 midir? , (3) Lise ogrencilerinin FA oz-yeterlik duzeyleri ile cinsiyet, yas, okul turu arasinda fark var midir? seklindedir. Arastirmanin Yontemi: Marmara Bolgesindeki bir il merkezi ve ilceleri secilen calismada farkli okul turlerinde okuyan lise ogrencilerine tarama deseniyle ulasilmistir. Ornekleme yontemi, tabakali ornekleme olup her bir okulda (temsil orani=%25) katilimcilar belirlenmistir. Il Milli Egitim Mudurlugu ve Etik Kurul onayi ile okullara gidilerek uygun saatler belirlenmis ve 21 lise (Il Merkezi=6, Ilceler=15) arastirmaya katilmayi kabul etmistir. Calismanin orneklem sayisi ilde okuyan toplam ogrenci sayisinin (n=22,491) %5’ine ulasmak olmustur. Orneklem sayisi anketler incelenerek bos, yanlis ve eksik olan anketler cikartilarak (n=1283) olarak hesaplanmistir. Katilimcilar “Egzersiz Davranisi Degisim Basamaklari” ile “Fiziksel Aktivite Oz-Yeterlik” anketlerini doldurmustur. Veri analizinde betimleyici istatistik, Pearson Ki-Kare testi ve Cok Yonlu Varyans Analizi [Multivariate Analyses of Variance (MANOVA)] uygulanmistir. Arastirmanin Bulgulari: Veri toplama araci olan fiziksel aktivite oz-yeterlik anketi, acimlayici faktor analizi (n=629) ve dogulayici faktor analizi (n=261) ile gecerlik ve guvenirligi saglanmistir. Elde edilen bulgulara gore (n=393) erkek ogrencilerin kiz ogrencilere gore daha ust egzersiz davranisi degisim basamaklarinda ve yuksek duzeyde FA oz-yeterlik seviyelerinde olduklari gorulmustur. Lise ogrencilerinin egzersiz davranisi degisim basamaklari dagilimlarina baktigimizda: aktif olmayan basamaklarda (negilim-oncesi, egilim ve hazirlik=216, 54.9%) ve aktif basamaklarda (nhareket ve devamlilik= 177, 45.1%) oldugu saptanmistir. Egzersiz davranisi degisim basamaklari ile cinsiyet [EDDB X2(4, n=393) = 14.64, p=0.01] arasinda anlamli fark bulunurken okul turu [X2(20, n=393) = 39.42, p > 0.05] arasinda istatiksel olarak anlamli fark tespit edilmemistir. Yapilan MANOVA analizi sonuclarina gore ise FA oz-yeterlik ile EDDB arasinda fark belirlenmistir (Pillai’s Trace = .09, F(12,678) = 1.92, p . 05). Arastirmanin Sonuclari ve Onerileri: Egzersiz davranisi degisim basamaklari ile arastirmaya katilan ogrencilerin cinsiyetin etkili oldugu belirlenmistir. Kiz ogrencilerin dusuk duzeyde FA katilimda engelleri asmada oz-yeterlik ve egzersiz davranisi degisim alt basamaklarinda olduklari gorulmustur. Ileride yapilacak calismalarda kiz ogrencilerin FA oz-yeterlikleri ve egzersiz davranis niyetleri esas alinarak basamak temelli deneysel arastirmalar onerilmektedir.