ANKARA İLİNDEKİ VEREM SAVAŞI DİSPANSERLERİNDE TEDAVİ ALAN TÜBERKÜLOZ HASTALARINDA DAMGALANMA

Giris ve Amac: Tuberkuloz; bulasici ve tedavisi uzun suren bir hastaliktir. Tuberkuloz tum kronik hastaliklarda oldugu gibi, bireyi sadece fiziksel olarak degil, ruhsal ve sosyal yonden de etkileyen bir saglik sorunudur. Toplumun tuberkuloza karsi korkusu ve onyargisi nedeniyle hastalar toplum tarafindan dislanmakta ve damgalanma deneyimi yasayabilmektedir. Damgalanma, hastalarin saglik kurumuna basvurmasini, hastalara tani konulmasini geciktirebilmekte, tani konulmus hastalarin da tedaviye uyumunu olumsuz etkileyebilmektedir. Bu nedenle arastirmamiz tuberkuloz hastalarinin damgalanma duzeyini ve etkileyen faktorleri belirlemek amaciyla yapilmistir. Gerec ve Yontem: Arastirma kesitsel ve tanimlayici olup evreni, Ankara ili verem savas dispanserlerine kayitli 468 tuberkuloz hastasindan olusmaktadir. Calismaya 03.09. 2012 ve 31.01. 2013 tarihleri arasinda dispanserde ayaktan tedavi goren, 18 yas ustu, en az 15 gun antituberkuloz ilac tedavisi almis ve psikiyatrik tanisi olmayan 129 tuberkuloz hastasi alinmistir. Verilerin toplanmasinda “Genel Bilgi Formu” ve “Tuberkulozlu Hastalarda Stigma Olcegi (THSO) kullanilmistir. Kullandigimiz olcekte damgalanma yerine, damgalanmanin ingilizcedeki karsiligi olan stigma kullanildigindan olcekte ve alt boyutlarinda stigma sozcugu kullanilmistir. Calismadan elde edilen verilerin degerlendirilmesi amaciyla SPSS (Statistical Package for Social Sciences) version 15 kullanilmistir Olcegin genelinde Cronbach alfa degeri 0.880 bulunmustur. Butun istatistiksel analizlerde onemlilik seviyesi olarak p<0.05 degeri kabul edilmistir. Arastirmanin yapilabilmesi icin Gazi Universitesi Etik Kurulu’ndan ve Saglik Bakanligi Turkiye Halk Sagligi Kurumu Bulasici Hastalik Kontrol Programlari Baskan Yardimciligi Tuberkuloz Daire Baskanligi’ndan yazili izin alinmistir. Arastirmaya katilacak kisilerin kimlikleri gizli tutulmus ve formlar gonullu tuberkuloz hastalarina uygulanmistir. Bulgular: Arastirmamiza katilan hastalarin %50.4’u kadin, %60.5’i akciger tuberkulozudur. Calismamizda, hastalarin olcek genelinden aldiklari ortalama puan =69.6±12.6 olup, hastalarin yarisindan fazlasinin (%53.4) damgalanma duzeyleri yuksek bulunmustur. Olcekte hastalarin aldiklari en yuksek puan ortalamasi “Hissedilen Stigma” (=29.9±6.3) alt boyutunda, en dusuk puan ortalamasi “Aile/Arkadas Iliskisi” (=11.3±3.8) alt boyutundadir. Hastalarin %67.4’u evli olup medeni durum ile THSO’nin “Aile/Arkadas Iliskileri” alt boyutu damgalanma puani arasinda anlamli iliski bulunmustur (p<0.05). Evli ve dul olanlarin bekâr olanlara gore “Aile/Arkadas Iliskisi” alt boyutu damgalanma puanlarinin yuksek oldugu saptanmistir. Hastanin mesleginin damgalanma duzeyini etkiledigi tespit edilmistir (p<0.05). Serbest meslek sahibi hastalarin THSO genelinden aldiklari ortalama puan; ev hanimi, memur, isci hastalarin aldiklari damgalanma puanindan anlamli derecede yuksek bulunmustur. Sonuc ve Oneriler: Hastalarin olcek genelinden aldiklari ortalama puan 69.6 olup hastalarin yarisindan fazlasinin (%53.4) damgalanma duzeyleri yuksek bulunmustur. Medeni durum ve meslegin damgalanma duzeyini etkiledigi tespit edilmistir. Hastalarin damgalanma duzeylerini en aza indirmek icin saglik hizmeti sunanlarin; damgalanma ve damgalanmayi etkileyen faktorleri degerlendirmesi, toplumun onyargisini eritecek stratejik yollari belirlemesi, gerek egitimlerin yapilmasini saglayarak gerekse basin ve yayin organlarini kullanarak toplumu tuberkuloz konusunda bilinclendirmesi etkili olabilir. Hastalarin damgalanma korkusunu azaltmak amaciyla hastanin aile ve arkadas cevresi ile sosyal yonden desteklenmesi, hastaya damgalanmayla bas etme yeteneginin kazandirilmasi dolayisiyla hasta guclendirmenin saglanmasi icin calismalar yapilabilir. Saglik kurumlarinda calisan saglik personeline ozellikle hemsirelere tuberkulozda damgalanmanin onlenmesi hakkinda hizmet ici egitim verilmesinin, egitilen hemsirelerin de kisi tani aldiktan sonra hasta bireye ve ailesine hastalik ve hastaliga ozgu damgalanmanin onlenmesi hakkinda egitim vermesinin faydali olabilecegini dusunmekteyiz. Anahtar Kelimeler: Halk Sagligi, Tuberkuloz, Damgalanma, Hemsirelik. Yazarlarin tumunun bu calisma ile ilgisi olabilecek bicimde her hangi bir kurum ya da kurulusla cikar iliskisi yoktur.