Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
සංඛ්‍යානය ඇසුරින් තෝරාගත් නියැදියේ දත්ත රැස් කිරීමේ ක්‍රමවේදයේ සසම්භාවී බව ගණනය කිරීමත්, ඒ සඳහා සංශෝධන සිදු කිරීමත් කළ හැක
එමෙන්ම වඩාත් නිරවද්‍ය පරීක්ෂණ සැලසුම් කිරීම ද සංඛ්‍යානය ඇසුරින් කළ හැකිය
(“පර්යේෂණ සැලසුම්කරණය” බලන්න) මේ ආකාර සසම්භාවී තත්ත්ව තේරුම් ගැනීම සඳහා භාවිතා වන ප්‍රධානතම ගණිතමය සංකල්පය සම්භාවිතාවයි. ගණිතමය සංඛ්‍යානය (සංඛ්‍යානවාදය ලෙස ද හැඳින්වේ) යනු සංඛ්‍යානයේ සෛද්ධාන්තික පදනම පරික්ෂා කිරීම සඳහා සම්භාවිතාවාදය සහ විශ්ලේෂණය භාවිතා කෙරෙන ව්‍යවහාරික ගණිත ක්ෂේත්‍රයයි
ඕනෑම සංඛ්‍යාන ක්‍රමවේදයක භාවිතය වලංගු වන්නේ සලකනු ලබන පද්ධතිය හෝ ගහණය ගණිතමය ක්‍රමයේ මූලික උපකල්පනවලට අනුරූප වන විට පමණි
සංඛ්‍යානයේ අවභාවිත හේතුවෙන් විස්තර කිරීමේ සහ අර්ථ දැක්වීමේ සියුම් එහෙත් බරපතල ගැටලු ඇති විය හැකිය
මෙම වැරදි කෙතරම් සියුම් විය හැකි ද යත් ඇතැම් විට අත්දැකීම් සපිරි වෘත්තීය සංඛ්‍යානවේදීන් අතින් මෙවන් වැරදි සිදු විය හැකිය
එමෙන්ම සමාජ ප්‍රතිපත්ති වෛද්‍යමය ක්‍රියාකාරකම් සහ එවැනි ව්‍යුහවල විශ්වාසනීයත්වය වැනි කරුණුවලට බලපෑම් කළ හැකි බැවින් මේවා බරපතල වැරදි ද විය හැක
සංඛ්‍යාන ක්‍රමවේද නිවැරදිව යොදා ඇති විට පවා ලැබෙන ප්‍රතිඵල අර්ථ දැක්වීම විශේෂඥ දැනුමක් නොමැති අයෙකුට ඉතා අපහසු කාර්යයක් විය හැකිය
උදාහරණයක් ලෙස දත්ත තුළ අඩංගු කිසියම් රටාවක වැදගත්කම, එනම් එය කෙතරම් දුරට නියැදියේ ඇති සසම්භාවී විචල්‍ය නිසා ඇති වූවක් ද යන්න, සමාන පුද්ගලයෙකු සහජයෙන් නිර්ණය කළහොත් එය නිවැරදි අගය සමඟ එකඟ නොවීමේ ප්‍රවනතාවක්ය
එදිනෙදා ජීවිතයේ දී පුද්ගලයෙකුට තොරතුරු සමඟ ගණුදෙණු කිරීමේ දී අවශ්‍ය වන සංඛ්‍යානමය හැකියාවක් (සහ සංශයවාදී බව) සංඛ්‍යානමය සාක්ෂරතාව ලෙස හැඳින්වේ
සටහන් 

{|

ගණිතය
නියමයන්
“ඇකිලීස් සහ ඉබ්බා” හි එක් යෙදුමක් මෙහි දැක්වෙන අතර අනෙකුත් යෙදුම් සඳහා “ඇකිලීස් සහ ඉබ්බා” පැහැදිලි කිරීම් බලන්න
ඊතල විරුද්ධාභාසිකයේ එක් යෙදුමක් මෙහි දැක්වේ
වෙනත් යෙදුම් සඳහා “ඊතල විරුද්ධාභාසය පැහැදිලි කිරීම” බලන්න
අපට සංවේදනය වන්නා වූත් අප විශ්වාස කරන්නා වූත් බහු විවිධත්වයට සහ වෙනස් වීමට සැබෑ පැවැත්මක් නොමැති බවත්, විශේෂයෙන්ම චලනය හුදෙක් මායාවක් වන බවත් ප්‍රකාශ කෙරෙන පැමිනිඩේස්ගේ ‘සියල්ල එකම වේ’ - ("all is one") යන මතවාදයට සහාය පළ කරමින් එහිලා සීනෝ විසින් ඉදිරිපත් කළ ගැටලු සමූහයක් සීනෝ විරුද්ධාභාසය නම් වේ
වෙනත් දාර්ශනිකයන් පැමිනිඩේස්ගේ මතයට එරෙහිව විරුද්ධාභාස නිර්මාණය කිරීම සීනෝ මෙම විරුද්ධාභාර නිර්මාණය කිරීමට හේතු වූ බව පොදු මතය වේ
එබැවින් මෙම විරුද්ධාභාස ඔස්සේ සීනෝ උත්සාහ කරනුයේ බහුවිවිධත්වය පිළිගැනීම ඒකීයත්වය පිළිගැනීමට ද වඩා හාස්‍යජනක බව පෙන්වීම යැයි සිතිය හැකිය
අප සීනෝ විරුද්ධාභාස විශ්වාසය කරයි නම් පැමිනිඩේස්ගේ මතවාදය අප වඩාත් වැදගත් කොට සැලකිය යුතු යැයි වරක් ප්ලේටෝ ප්‍රකාශ කර ඇත
දැනට ඉතිරි වී ඇති සීනෝ විරුද්ධාභාසය (ඇරිස්ටෝටල්ගේ “Physics” සහ සිම්ප්ලිසිස්ගේ “commentary thereon” තුළ අන්තර්ගත) අටෙන් කිහිපයක්ම බොහෝ දුරට එකිනෙකට සම ආකාර ගනී
තවද අතීතයේ පවා ඒවා නිෂ්ප්‍රභා කිරීම ඉතා පහසු යැයි සලකන ලදී
සීනෝ විරුද්ධාභාසය අතරින් වඩාත් ශක්තිමත් සහ ප්‍රසිද්ධ වන “ඇකිලීස් සහ ඉබ්බා” “ද්විධාකරණ තර්කය” සහ ඊතලයක ගමන් මග පිළිබඳව තර්කය වඩාත් සවිස්තරව පහත ඉදිරිපත් කර ඇත
“reductio ad absurdum” හෙවත් විසංවාදයෙන් ඔප්පු කිරීමේ ක්‍රමය සඳහා මුල්ම ආදර්ශයක් සීනෝ විරුද්ධාභාස ලෙස සැලකිය හැකි වේ
සොක්‍රටීස් විසින් යොදාගත් තර්කන ක්‍රමයට මූලාංගයන් මේවා මඟින් සපයන ලද බවත් සැලකේ.

සීනෝ විරුද්ධාභාසය ආදී සහ මධ්‍යතන යුගවල දාර්ශනිකයන්ට දැඩි ගැටලුවක් වූ අතර ඒවා සඳහා යෝජනා වූ බොහෝ විසඳුම් අසතුටුදායක බව ඔවුන් විසින් සොයාගන්නා ලදී
කලනය භාවිතයෙන් ඉදිරිපත් කර ඇති වඩාත් නූතන විසඳුම් සතුටුදායක බව සමස්තයක් ඉංජිනේරුවන්ගේ හා ගණිතඥයන්ගේ පිළිගැනීමට ලක්ව ඇත
නමුත් මෙම විරුද්ධාභාස සම්පූර්ණයෙන්ම විසඳා ඇති බව පිළිගැනීමට වර්තමානයේ පවා බොහෝ දර්ශනවාදීයෝ මැලිකමක් දක්වති
ඒ අතරම මෙම විරුද්ධාභාස සම්බන්ධයෙන් ක්‍රියා කිරීමට උත්සාහ කිරීම බොහෝ බුද්ධිමය සොයා ගැනීම්වලට හේතු වී ඇති බව ද ඔවුහු පෙන්වා දෙති
වර්තමානයේ පවා මෙම විරුද්ධාභාසවල විවිධ විචලනයන් (තොම්සන් ලාම්පුව බලන්න) පැහැදිලි කිරීමේ දී අප යොදා ගන්නා තර්කයේ යම් වැරදි තිබේ ද , එසේ නම් ඒ මොනවාද යන්න පිළිබඳ තාවකාලික හෝ ගැටලු සහගත තත්ත්ව ඇතිවීම සිදු වේ
මෙම විරුද්ධාභාසයන්හි උපත යම්තාක් දුරට අපැහැදිලි වේ
ෆැවෝරින්ස්ට අනුව “ඇකිලීස් සහ ඉබ්බා” නම් තර්කය මුල්වරට යොදාගෙන ඇත්තේ සීනෝගේ ගුරුවරයා වූ පැමිනිඩේස් බව ඩයෝජීනස් ලාටියස් පවසයි
නමුත් පසුකාලීනව විරුද්ධාභාස සීනෝගේ නිර්මාණ බව ලාටියස් විසින්ම ප්‍රකාශ කර ඇත
ගුණ

e−1/x²  යන ශ්‍රිතය x = 0 දී විශ්ලේෂී නොවේ
ටේලර් ශ්‍රේණිය අනන්යව ශ්‍රන්‍ය වන නමුත්, ශ්‍රිතය ශුන්‍ය නොවේ
සියලුම x අගයයන් සඳහා මෙම ශ්‍රේණිය අන්තරවල දී (a − r, a + r) අභිසාරී වේ නම් සහ ඓක්‍යය f(x) ට සමාන වේ නම්, එම f(x) ශ්‍රිතය අන්තරවලදී (a − r, a + r) විශ්ලේෂී වේ යැයි කියනු ලැබේ
මෙය ඕනෑම r  අගයක් සඳහා සත්‍ය වේ නම් එම ශ්‍රිතයට අඛණ්ඩ ශ්‍රිතයක් යැයි කියනු ලැබේ
එම ශ්‍රේණිය අභිසාරී වේ දැයි පරීක්ෂා කිරීමට, ඇතැමෙක් සාමාන්‍යයෙන් ටේලර්ගේ නියමයේ ඉතිරි පද වෙනුවෙන් තක්සේරු කිරීම් භාවිතා කරයි
ශ්‍රිතයක් අර්ථ දැක්වෙන්නේ (විශ්ලේෂී වන්නේ) එය බල ශ්‍රේණියක් ලෙස ඉදිරිපත් කළ හැකි නම් සහ එනම් පමණි
එම බල ශ්‍රේණියේසංගුණක, ඉහත දක්වා ඇති ටේලර් සූත්‍රයේ දී ඇති ඒවා වීම අනිවාර්ය වේ
එවැනි බල  ශ්‍රේණියක නිරූපණයේ වැදගත්කම අඩු තරමින් සිව් ආකාර වේ
පළමු වැන්න, බල ශ්‍රේණියක  අවකලනය හා අනුකලනය පදයෙන් පදය ඉදිරිපත් කළ හැකි වන අතර මෙතැන් පටන් එය විශේෂයෙන් පහසු වේ
දෙවැන්න, පවතින සංකීර්ණ විශ්ලේෂණයේ සම්පූර්ණ යාන්ත්‍රණය නිර්මාණය කළ හැකි, සංකීර්ණ මට්ටමක් තුළ දී විවෘත ප්‍රාන්තයක අර්ථ දක්වා ඇති , පූර්ණරූපී ශ්‍රිතයක් බවට , විශ්ලේෂී ශ්‍රිතයක් අද්විතීය ලෙස විහිදුවාලිය හැක
තෙවැන්න, සම්පූර්ණ වශයෙන්ම වාගේ ශ්‍රිත අගයයන් ගණනය කිරීමට (ලුප්ත) ශ්‍රේණිය භාවිතා කළ හැක
(බොහෝ විට, බහු පදය චෙබයිෂි ආකෘතිය බවට අලුතෙන් සකස් කර එය ක්ලෙන්ෂෝ ගණිත ක්‍රමය භාවිතයෙන් ගණනය කිරීම මගිනි)
සිව්වැන්න , බොහෝ විට බල ශ්‍රේණි නිරූපණයක දී වීජ ගණිතමය ක්‍රියාවලින් වඩාත් පහසුවෙන් සිදු කරගත හැක
උදාහරණයක් ලෙස, ඉයුලර් සමීකරණයේ සරලතම සාධනය, සයින්, කොස් හා ඝාකීය ශ්‍රිතවලට ටේලර් ශ්‍රේණි ව්‍යාප්ත වීම භාවිතා කරයි
මෙය හරාත්මක විශ්ලේෂණය වැනි ක්ෂේත්‍රවල මූලික වැදගත්කමේ ප්‍රතිඵලයකි
ටේලර් ශ්‍රේණිය අභිසාරී වන නමුත්, f(x) ට සමාන නොවන, අපරිමිත ලෙස අවකලනය කළ හැකි f(x)  ශ්‍රිතවලට උදාහරණ ඇති බව සලකන්න
උදාහරණයක් ලෙස   මගින් සවිස්තරාත්මකව අර්ථ දක්වා ඇති ශ්‍රිතය, x ≠ 0  සහ f(0) = 0 නම් විශ්ලේෂී නොවන සරල ශ්‍රිතයකට උදාහරණයකි
x = 0  දී එහි සියලුම ව්‍යුත්පන්නයන් ශුන්‍ය වේ
x ≠ 0  වන සෑම අගයකටම ශ්‍රිතය ශූන්‍ය නොවුවත්, f(x)   හි ටේලර් ශ්‍රේණිය , ශුන්‍යයේදී  සෑම තැනකම ශුන්‍ය වේ
මෙම විශේෂ ව්යාධි විද්‍යාව, සංකීර්ණ විශ්ලේෂණයේ දී ටේලර් ශ්‍රේණිය හිංසාවට ලක් කරන්නේ නැත
එහි දී ටේලර් ශ්‍රේණියක අභිසාරී වන ප්‍රදේශය සෑම විටම සංකීර්ණ මට්ටමක ඇති තැටියකි
( හැකිනම්, ශුන්‍ය අරයක් ඇති) තව ද ටේලර් ශ්‍රේණිය අභිසාරී වන තැන දී එය ශ්‍රිතයේ අගයට අභිසාරී වේ
තාත්වික සංඛ්‍යා (z)  , අතාත්වික අක්ෂයක් ඔස්සේ ශුන්‍ය කරා ළඟා වෙන්නාක් මෙන් e−1/z² ශුන්‍ය කරා ළඟා නොවන බව සලකන්න
මේ නිසා, මෙම ශ්‍රිතය සංකීර්ණ මට්ටමේ ඇති ශ්‍රිතයක් මෙන් සන්තතික නොවේ
තාත්වික සීමාවක දී අර්ථ දක්වා ඇති, අපරිමිත ලෙස අවකලනය කළ හැකි, ශ්‍රිතයක ටේලර් ශ්‍රේණිය තුළ , තාත්වික සහ සංකීර්ණ සංඛ්‍යාවල සෑම අනුත්‍රමයකටම සංගුණක ලෙස පෙනී සිටීමට හැකි වූ තැන් පටන්, ටේලර් ශ්‍රේණියක අභිසාරීතාවයේ අරය ශුන්‍ය විය හැක
එහි ටේලර් ශ්‍රේණියක සෑම තැනකදීම ශුන්‍ය අභිසාරීතාවයේ අරයක් ඇති, තාත්වික සීමාවක දී අර්ථ දක්වා ඇති අපරිමිත ලෙස අවකලනය කළ හැකි ශ්‍රිත පවා ඇත
ඇතැම් ශ්‍රිත, ඒවාට අපරිමිත අගයක් ඇති ස්ථානයක් පවතින නිසා ටේලර් ශ්‍රේණි ලෙස ලිවිය නොහැක
මෙවැනි තත්ත්වවලදී, විවිධ  x අගයයන්වල සෘණ බලයන්ට ද අයෙක් ඉඩ ලබා දේ නම්, යමෙකුට බොහෝ විට තවමත් ශ්‍රේණි ව්‍යාප්තිය සම්පූර්ණ කරගත හැක
ලෝරන්ට් ශ්‍රේණිය බලන්න
උදාහරණයක් ලෙස   ලෝරන්ට් ශ්‍රේණියක් ලෙස ලිවිය හැක
අවකල සමීකරණවලට විසඳුම් වන ටේලර් ශ්‍රේණි සොයා ගැනීමේ දී , පාර්කර් සොචෙයිල්ඩ් ක්‍රමය නූතන දියුණුවකි
මෙම ගණිත ක්‍රමය පිකාඩ් පුනඃකරණයේ විහිදුවීමකි
org/wiki/Taylor_series#Properties
ජූසෙප්පේ ලොඩොවීකෝ ලග්රේන්ජියා යන නමින් උපත ලැබූ ජෝසැෆ් ලුවී ලග්රේන්ජ් (1736 ජනවාරි 25 – 1813 අප්‍රේල් 10) ඉතාලි ජාතික ගණිතඥයෙක් හා තාරකා විද්‍යාඥයෙක් විය
ඔහුගේ ජීවිතයෙන් බොහෝ කාලයක් ඔහු ප්‍රංශයේ ජීවත් වූ අතර සියලුම විශේෂණ ක්ෂේත්‍රවලට, සංඛ්‍යාවාදයට, සම්භාව්‍ය හා අභ්‍යාවකාශ යාන්ත්‍ර විද්‍යාවට කැපී පෙනෙන දායකත්වයක් ලබා දුන්නේය
යුලර්ගේ සහ ඩි ඇලෙම්බර්ට්ගේ නිර්දේශය මත, යුලර් වෙනුවට ,1766 දී , බර්ලින් නුවර පිහිටි විද්‍යාවන් පිළිබඳ ඇකඩමියේ ගණිතය පිළිබඳ අධ්‍යක්ෂකවරයා ලෙස ලැෆ් රේන්ජ් පදවි ප්‍රාප්තිය ලැබුවේය
විශාල වැඩ කොටසක් ඉදිරිපත් කරමින්, විද්‍යා‍වන් පිළිබඳ ප්‍රංශ ඇකඩමියේ ත්‍යාගයන් කිහිපයක් දිනා ගනිමින් ඔහු එහි වසර 20කට වඩා වැඩි කලක් වාසය කළේය
ලැග් රේන්ජ්ගේ විශ්ලේෂණ යාන්ත්‍ර විද්‍යාව පිළිබඳ විධිමත් ශාස්ත්‍රීය නිබන්ධනය (විශ්ලේෂී යාන්ත්‍ර විද්‍යාව - මිකැනික් ඇනලයිටික්, සංස්කරණ 4, වෙළුම් 2 , ප්‍රංශය (Gauthier-Villars et fils, 1888-89) බර්ලිං නුවර දී ලියූ අතර ප්‍රථමයෙන් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද්දේ 1788 දීය
නිවුටන්ගෙන් පසුව සම්භාව්‍ය යාන්ත්‍ර විද්‍යාවට ඉතා සම්පූර්ණ සැලකිල්ලක් මෙහි දී දක්වන ලදී
තවද 19 වැනි ශත වර්ෂයේ දී ගණිතමය භෞතික විද්‍යාවේ දියුණුව සඳහා මූලාරම්භයක් ද ඇති කරන ලදී
තූරීන් නුවර ඉතාලි ජාතික දෙමාපියන්ට දාව ජියෝසෙෆි ලොඩොවිකෝ ලැග් රෙන්ජියා උපත ලැබීය
ඔහුට පිය පාර්ශවයෙන් ප්‍රංශ ජාතික මුතුන් මිත්තෝ සිටියහ
1787 දී ඔහු ප්‍රංශ ඇකඩමියේ සාමාජිකයෙක් බවට පත් වූ අතර ඔහු , ඔහුගේ ජීවිතයේ අවසානය තෙක් ප්‍රංශයේ ම රැඳුණි
එම නිසා විකල්පයක් ලෙස ලැග් රේන්ජ් ප්‍රංශ හා ඉතාලි ජාතික විද්‍යාඥයෙක් ලෙස සලකනු ලැබේ
ලැග් රේන්ජ් රුසියානු විප්ලවයෙන් දිවි ගලවා ගත් අතර 1794 දී ආරම්භ කෙරිණි
ඉකෝල් බහු තාක්ෂණික ආයතනයේ එතැන් පටන් ගැටලු විසඳීමේ දී ශ්‍රිතවාදය, සීමාව, සාන්ත්‍යය හා කලනය භාවිතය ( විශ්ලේෂණය) පිළිබඳ පළමු මහාචාර්යවරයා බවට පත් විය
නැපෝලියන් විසින් කීර්තිමත් සේනාව අතරට ලැග් රේන්ජ් නම් කරන ලද අතරම 1808 දී අධිරාජ්‍යයේ වංශවතෙක් බවට ද පත් කළේය
ඔහු 1813 දී මිය ගිය පසු පැන්තියොන්හි දී භූමදාන කරන ලදී
ගණිතයේ දී ද්විපද ප්‍රමේයය ලෙස හැඳින්වෙන්නේ ඓක්‍යයන්ගේ බලයන්හි ප්‍රසාරණයක් ලබා දෙන වැදගත් සුත්‍රයකි
එහි සරලම ආකාරය පහත දැක්වේ
n සෘණ නොවන නිඛිලයක් වන ඕනෑම විටෙක සංඛ්‍යාව ද්විපද සංගුණකය වන (තේරුම් ශ්‍රිතය ඇසුරිනි) අතර n
මඟින් n හි ක්‍රමාරෝපිත දැක්වේ
මෙම සමීකරණය සහ ද්විපද සංගුණකයන්ගේ ත්‍රිකෝණාකාර සැකැස්ම පිළිබඳ ගෞරවය 17 වැනි සියවසේ දී එය විස්තර කළ බ්ලේස් පැස්කල්ට හිමිවේ යැයි සැලකේ. නමුත් ඔහුට පෙර විසූ බොහෝ ගණිතඥයින් මේ සම්බන්ධව දැනුවත් අය වුහ
13 වැනි සියවසේ විසු චීන ගණිතඥ යැන්ග් හුයි ,11 වැනි සියවසේ විසූ පර්සියානු ගණිතඥ පින්ගාලා යන අය පැස්කල්ගේ ප්‍රතිඵලවලට සමාන ප්‍රතිඵල ව්‍යුත්පන්න කිරීමට සමත් වූ අය වෙති
උදාහරණ ලෙස 2 ≤ n ≤ 5 වන අවස්ථා සලකමු
1 වැනි සමීකරණය x සහ y තාත්වික හෝ සංකීර්ණ සංඛ්‍යා වන ඕනෑම විටෙක වලංගු වන අතර තවදුරටත් සාධාරණීකරණය කළ විට xy = yx වන ආකාරයට අර්ධ වලයක අවයවක් වන ඕනෑම x සහ y සංඛ්‍යා යුගලක් සඳහා වලංගු වේ
(ප්‍රමේයය තවදුරටත් සාධාරණීකරණය කළ හැකිය
සංඝටතාව අත්‍යාවශ්‍ය නොවන බව නිරීක්ෂණය කරන්න
එය විකල්පයක් පමණි)HARI

සටහන් 

{|
වීජ ගණිතය
ගණිතමය ප්‍රමේයයන්
සාධනය අඩංගු ලිපි
ප්‍රකෘති ලඝුගණක විධිමත් ලෙස බහුවලයික ලඝුගණක යනු පාදය e වු ලඝුගණකයි
මෙහි e යනු 2.718281828459 ට ආසන්න අපරිමිත නියතයකි
වඩා සරලව x සංඛ්‍යාවේ ප්‍රකෘති ලඝුගණකය යනු x ට සමාන වීම සදහා e නැංවිය යුතු බලයයි
උදාහරණයක් ලෙස e හි ප්‍රකෘති ලඝුගණකය 1 ක් වේ
මන්ද e1 = e බැවිනි
1 හි ප්‍රකෘති ලඝුගණකය o වේ
ඒ e0 = 1 වන බැවිනි
සියලු ධන තාත්වික සංඛ්‍යා x සදහා ප්‍රකෘති ලඝුගණකය 1 සිට x දක්වා y = 1/t වක්‍රය යට වර්ග ඵලය ලෙස අර්ථ දැක්විය හැකි අතර ශුන්‍ය නොවන සංකිර්ණ සංඛ්‍යා සදහාද ඉහත පරිදිම අර්ථ දැක්විය හැකිවේ
පහත සර්වසාම්‍යයන්ට අනුව ප්‍රකෘති ලඝුගණක ශ්‍රිතය ඝාතිය ශ්‍රිතයේ ප්‍රතිලෝම ශ්‍රිතය ලෙසද අර්ථ දැක්විය හැකිය
වෙනත් ආකාරයකට ප්‍රකෘති ලඝුගණක ශ්‍රිතය, ධන තාත්වික සංඛ්‍යා කුලක‍යේ  සිට සියලු තාත්වික සංඛ්‍යා කුලකයට සමක්ෂේපයකි
වඩාත් පැහැදිලි ලෙස එය ආකලනය යටතේ වු තාත්වික සංඛ්‍යා ඛාණ්ඩයකට ගුණනය කළ විට තාත්වික සංඛ්‍යා ඛාණ්ඩයකින් වු සමරූපතාවයක් ඇතිවේ
මෙම ශ්‍රිතයෙන් එය නිරූපණය කළ හැකිය
එමෙන්ම ලඝුගණක ‍e ට පමණක් නොව 1 හැර අනෙක් ඕනෑම ධන පාදයකටද අර්ථ දැක්විය හැකිය
මෙය නොදන්නා දෙය වෙනත් රාශියක ඝාතයක් ලෙස ඇතිවිට ගැටලු විසදීමේදී ප්‍රයෝජනවත් වේ
බ්ලේස් පැස්කල් (1623 ජුනි 19 , 1662 අගෝස්තු 19) ප්‍රංශ ජාතික ගණිතඥයෙක්, භෞතිකවාදියෙකු හා ආගමික දර්ශනවාදියෙකු වේ
ඔහු කුඩා කළ අසිරිමත් දරුවකු විය
ඔහු තම පියාගෙන් අධ්‍යාපනය ලබා ගත්තේය
පැස්කල්ගේ මුල් වැඩ කටයුතු සිදු වූයේ ස්වාභාවික හා ව්‍යවහාරික විද්‍යාවෙනි
එහිදී ඔහුගේ වැදගත්ම ඉදිරිපත් කිරීම වූයේ ඔහු විසින් නිර්මාණය කළ යාන්ත්‍රික ගණක යන්ත්‍රයයි
තවද තරල පිළිබඳ හැදෑරීම් හා ඉවාන්ගෙලිස්ටා ටොරිශෙලිගේ පීඩනය හා රික්තය පිළිබඳ මූලධර්මය පැහැදිලි කිරීම ද අයත් වේ
මෙහි දී පැස්කල් විද්‍යාත්මක ක්‍රමය ආරක්ෂා කර ගනිමින් එම ලිපි ලිවීය
මූලික වශයෙන් පැස්කල් ගණිතඥයෙකි
ඔහුගේ උදව්වෙන් පරීක්ෂණවල නව ප්‍රධාන දොරටු දෙකක් විවෘත විය
ඔහු ඉතා සිත් ගන්නා ශාස්ත්‍රීය නිබන්ධන කිහිපයක්ම ප්‍රක්ෂේපී ජ්‍යාමිතිය පිළිබඳව වයස අවුරුදු 16 දී ලිවීය
පසුව පියරේ ඩී ෆර්මාට් හා එක් වී නූතන වාණිජ විද්‍යාවේ හා සමාජ විද්‍යාවේ ගොඩනැගීමට හේතු වූ සම්භාව්‍යතා සිද්ධාන්තයන් සොයා ගන්නා ලදී
මෙම විශ්මය ජනක සොයා ගැනීම්වලින් අනතුරුව 1654 අග භාගයේ දී ඔහු තම විද්‍යාත්මක කටයුතු අත්හැර දර්ශනවාදය හා සිද්ධාන්තමය කරුණු සෙවීය
මෙම කාලය තුළදී ඔහු අතින් සිදු වූ ප්‍රධාන කටයුතු දෙකක් නම්  Lettres provinciales හා Penses ය
පැස්කල් තම ජීවිතය පුරාම අයහපත් සෞඛ්‍ය තත්වයෙන් පීඩා විඳි අතර ඔහු තම 39 වන උපන්දිනයෙන් මාස දෙකකට පසු මිය ‍ගියේය
ආශ්‍රිත
 Expected value
 Gambler's ruin
 Pascal's barrel
 Pascal distribution
 Pascal's mugging
 Pascal's pyramid
 Pascal's simplex
 Problem of points
 Scientific revolution
 List of pioneers in computer science
 List of works by Eugène Guillaume

මූලාශ්‍ර

භාහිර සබැඳි

 Oeuvres complètes, volume 2 (1858) Paris
Libraire de L Hachette et Cie, link from HathiTrust
The Correspondence of Blaise Pascal in EMLO

 
 Penses de Blaise Pascal
Renouard, Paris 1812 (2 vols
) ()
 Discussion of the Pascaline, its history, mechanism, surviving examples, and modern replicas at http
//things-that-count
net 
 Pascal's Memorial in orig
French/Latin and modern English, trans
Elizabeth T
Biography, Bibliography
(in French)
 
 BBC Radio 4. In Our Time
Blaise Pascal featured on the 500 French Franc banknote in 1977.
 Blaise Pascal's works
text, concordances and frequency lists
 
 Etext of Pascal's Penses (English, in various formats)
 Etext of Pascal's Lettres Provinciales (English)
 Etext of a number of Pascal's minor works (English translation) including, De l'Esprit gomtrique and De l'Art de persuader
1623 උපත්
1662 මරණ

 
1623 births
1662 deaths
Writers from Clermont-Ferrand
French Roman Catholic writers
17th-century French writers
17th-century male writers
17th-century French mathematicians
17th-century philosophers
Aphorists
Christian apologists
Christian humanists
Roman Catholic mystics
Critics of atheism
Converts to Roman Catholicism
Fluid dynamicists
French mathematicians
French philosophers
French physicists
17th-century French theologians
17th-century Christian mystics
Hypochondriacs
Jansenists
Probability theorists
Catholic philosophers
17th-century Roman Catholics
Burials at Saint-tienne-du-Mont
Cartesianism
Scientists from Clermont-Ferrand
සමායුක්ත ගණිතයේ දී සංයෝජනයක් යනු අනන්‍ය ප්‍රමාණවල පටිපාටිගත නොවූ (අපටිපාටිගත) කුලකයකි
(පටිපාටිගත එකතුවක් සංස්කරණයක් නම් වේ) සියලු අනන්‍ය අවයව ඇතුළත් කුලක S හි අවයව ඇතුළත් උප කුලකයකි
සංයෝජනයක අවයවවල අනුපිළිවෙල වැදගත් නොවේ
(සමාන අවයව එකිනෙකට වෙනස් පිළිවෙලට සකස් කර ඇති ලැයිස්තු දෙකක් එකම සංයෝජනයක් ලෙස සැලකේ) තවද සංයෝජනයක අවයව පුනරාවර්තනය විය නොහැක
(එනම් ඕනෑම අවයවයක් අනන්‍ය එක් වරක් පමණක් සඳහා වේ
) මෙය පුනරාවර්තනයකින්/ ප්‍රතිස්ථාපනයකින් තොරව ලිවීම යැයි කියනු ලැබේ
මීට හේතුව සංයෝජන ඒවා තුළ අඩංගු අවයව අනුව අර්ථ දක්වනු ලැබීමයි
එබැවින් (1,1,2) යන කුලකයක (2,1,1) යන කුලකයන් එකම සංයෝජනයකි
උදාහරණයක් ලෙස කාඩ් 52 ක කාඩ් කුට්ටමකින් ඕනෑම කාඩ් 5ක් වලංගු සංයෝජනයක් සෑදීමට යොදා ගත හැකිය
කාඩ්වල අනුපිළිවෙල වැදගත් නොවන අතර කාඩ් පුනරාවර්තනය විය නොහැකිය
k- සංයෝජනයක් (නැතහොත් k- උපකුලකයක්) යනු අවයව k- ප්‍රමාණයක් ඇති උප කුලකයකි
අවයව n ප්‍රමාණයක් ඇති S කුලකයකින් (ප්‍රමාණය n වේ) තැනිය හැකි k- සංයෝජන (එක එකක ප්‍රමාණය k- වේ) සංඛ්‍යාව ද්වි පද සංගුණකයෙන් ලබා ගත හැකිය
(මෙය තේරුම් ශ්‍රිතය ලෙස ද හැඳින්වේ)
        

මෙහි n යනු අපට තෝරාගැනීමට දී ඇති වස්තු සමූහයේ විශාලත්වයයි
k- යනු අප තෝරාගත යුතු වස්තු සංඛ්‍යාවයි. n
මඟින් සංඛ්‍යාත්මක අගය ලැබේ
උදාහරණයක් ලෙස කාඩ් 52 සම්මත කාඩ් කුට්ටමක් යොදා ගෙන තැනිය හැකි කාඩ් පහේ අත් ගණන පහත පරිදි ගණනය කළ හැකිය
පුනරාවර්තන සහිතව සංයෝජන ගණන පහත ලෙස ගණනය කළ හැකිය
උදාහරණයක් ලෙස කිසියම් ඇණවුම් පතක ඔබට තෝරාගත හැකි ඩෝනට් වර්ග 10 ක් තිබේ නම් ඔබට ඩෝනට් තුනක් අවශ්‍ය නම්  (10 + 3 − 1)
(10 − 1)
= 220 සමීකරණයට අනුව ඔබට තෝරා ගැනීම් කළ හැකි ක්‍රම 220ක් පවතී
(බහු කුලක බලන්න)
සංයෝජනයක් යනු කුලක විභාගයේ විශේෂ අවස්ථාවකි
වඩාත් නිවැරදිව කියතොත් මෙහිදී සිදු වන්නේ කුලකයක් k- සහ n − k ප්‍රමාණයේ කුලක දෙකකට වෙන් කිරීමකි
n ඉතා විශාල වූ විට ඉහත ක්‍රම මඟින් n
ගණනය කිරීම ප්‍රායෝගික නොවන බැවින් ඒ සඳහා පහත ඇල්ගොරිතමය යොදාගත හැක
උදා - 

 
k  යොදා ගත් විට ලැබෙන අගයටම සමාන අගයක් n − k  යොදාගත් විට ද ලැබෙන බැවින් k,  n ගෙන් අර්ධයකට වඩා විශාල වන විට ගණනය සඳහා k වෙනුවට n − k යොදා ගැනීම වඩා පහසු විය හැක
සටහන් 

 
{|

Combination
|-
ගණිතයෙහි, ෆිබොනාච්චි සංඛ්‍යා හෝ  ෆිබොනාච්චි අනුක්‍රම හෝ  ෆිබොනාච්චි ශ්‍රේණි යනු පහත  නිඛිල අනුක්‍රමය  අනුගමනය කරන සංඛ්‍යා වෙයි
හෝ, විකල්ප වශයෙන්,

අර්ථ දැක්වීම අනුව, ෆිබොනාච්චි අනුක්‍රමයෙහි පළමු සංඛ්‍යා දෙක 0 සහ 1 (විකල්ප වශයෙන්, 1 සහ 1) වන අතර, එක් එක් අනුයාත සංඛ්‍යාව පෙර සංඛ්‍යා දෙකෙහි එකතුව වෙයි
ගණිතමය භාෂිතය අනුව, Fn යන  ෆිබොනාච්චි සංඛ්‍යා අනුක්‍රමය අර්ථ දැක්වෙන්නේ පහත පුනරාවර්තන සම්බන්ධය පරිදීය

මෙහ සන්තති අගයයන්
පළමු ආකාරයෙහිදී

වන අතර, දෙවන ආතාරයෙහිදී

වෙයි
ෆිබොනාච්චි ලෙසින්ද හැඳින්වුනු පීසාහී ලියොනාර්ඩෝ අනුව යමින් ෆිබොනාච්චි අනුක්‍රමය නම් තබා ඇත
පෙරදී  ඉන්දියානු ගණිතයෙහි මෙම අනුක්‍රමය විස්තර කර තුබුණද, ෆිබොනාච්චිගේ  1202 ග්‍රන්ථය ලිබර් අබාසි තුලින් මෙම අනුක්‍රමය බටහිර යුරෝපීය ගණිතය වෙතට හඳුන්වා දෙන ලදි
සටහන්

 

සංඛ්‍යා
ෆිබොනාච්චි සංඛ්‍යා
ගණිතය
රන්මය නියමය, දින දර්ශන අධ්‍යයනයේ දී සහ තාරකා විද්‍යාවේ දී වර්ෂ නිරූපණයට ගන්නා රන්මය සංඛ්‍යා, අන්ත දෙකක් අතර ‍පවතින ඉතා යෝග්‍ය මධ්‍යන්‍ය හෙවත් රන්මය මධ්‍යන්‍ය දර්ශනවේදය , යනාදිය සමඟ පටලවා නොගත යුතුය
රන්මය ඡේදයක් යනු රන්මය අනුපාතයට අනුව දෙකට බෙදා ඇති රේඛා ඛණ්ඩයකි
රේඛා ඛණ්ඩයේ මුළු දිග වන a+b , දිගින් වැඩි ඡේදය වන , a ට දරන අනුපාතය , a  වඩාත් කුඩා ඡේදය වන b දරණ අනුපාතයට සම වේ
ගණිත සහ කලා ක්ෂේත්‍රවලදී සලකනු ලබන අගයන් දෙකක් සඳහා ඒවායේ ඓක්‍යය ඒවා අතරින් විශාල අගයට දරන අනුපාතය, විශාල අගය කුඩා අගයට දරන අනුපාතය, සමාන වේ නම් එම අගයයන් රන්මය අනුපාතයෙන් පවතී යැයි කියනු ලැබේ
රන්මය අනුපාතයේ අගය 1.6180339887 පමණ වේ
අවම වශයෙන් පුනරුද සමයේ පටන් බොහෝ කලාකරුවන් හා ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පීන් සිය ක්‍රියාකාරකම් සඳහා රන්මය අනුපාතයට ආසන්න අගයයන් භාජක කර ඇත
මෙම යෙදුම් අතර රන්මය සෘජුකෝණාස්‍රය වැඩි වශයෙන් දැකගත හැකි අතර එහි දිගු පාදය කෙටි පාදයට දරන අනුපාතය රන්මය අනුපාතයට සම වේ
මෙසේ රන්මය අනුපාතය යෙදීම කලාත්මකව වඩාත් ආකර්ශනීය බව විශ්වාස කෙරුණි
රන්මය අනුපාතයේ අනන්‍ය හා ආකර්ශණීය ගුණ හේතුවෙන් ගණිතඥයින් විසින් ද එය අධ්‍යයනය කර ති‍බේ
රන්මය අනුපාතය ගණිතමය නියතයක් ලෙස ප්‍රකාශ කළ හැකි අතර සාමාන්‍යයෙන්  (ෆයි) නම් ග්‍රීක අක්ෂරයේ නිරූපණය කෙරේ
ඉහත රන්මය ඡේදයේ රූප සටහන මඟින් මෙම නියතය අර්ථ දැක්වීමට යෙදෙන ජ්‍යාමිතික සම්බන්ධතාව ආදර්ශනය කෙරේ
වීජ ගණිතය ඇසුරෙන් රන්මය අනුපාතය පහත පරිදි ප්‍රකාශ කළ හැක
මෙම සමීකරණ‍යේ විසඳුම සඳහා පහත දැක්වෙන අනන්‍ය ධන වීජ ගණිතමය අපරිමේය සංඛ්‍යාව ලැබේ
රන්මය අනුපාතය වෙනුවෙන් හෝ ආශ්‍රිතව යෙදෙන අනෙක් වචන අතරට රන්මය ඡේදය (ලතින් බසින් sectio aurea) රන්මය මධ්‍යන්‍යය, රන්මය සංඛ්‍යාව සහ ෆයි ( ) නම් ග්‍රීක අක්ෂරය යනාදිය අයත් වේ
ආද්‍යත්ත හා මධ්‍යන්‍ය අනුපාතය, මධ්‍ය ඡේදය , දිව්‍යමය සමානුපාතය (ඉතාලි බසින් proporzione divina) දිව්‍යමය ඡේදය (ලතින් බසින් sectio divina) රන්මය සමානුපාතය, රන්මය කැපුම සහ ෆීඩියාස්ගේ මධ්‍යන්‍යය යනාදිය මේ හා සම්බන්ධව හමුවන අනෙකුත් යෙදුම් අතර වේ
සටහන් 

 
{|

|-
|මෙම ලිපිය ඉංග්‍රීසි විකිපීඩීයාව ආශ්‍රයෙන් සිංහල භාෂාවට පරිවර්තනය කරන ලද්දකි
|-
| 
Golden_ratio
|-
ගණිතය
මෙය අභයගිරි උත්තර මහා චෛත්‍ය නමින්ද හඳුන්වනු ලබයි
වළගම්බා රජතුමා විසින් මෙම ස්තූපය ඉදිකර ඇත
ව.113 - 411 පාහියන් හිමියෝ පවසති
පසු කාලීන ග්‍රන්තයක් වන සද්ධර්මරත්නාකරයහි සඳහන් වන පරිදි මෙහි සර්වඥධාතු තැන්පත් කළ වෘෂභ‍යෙකුගේ හැඩයෙන් යුතු කරඬුවක් නිදන් කර ඇත
ශ්‍රී ලංකාවේ අනුරාධපුරයේ, අභයගිරි දාගැබ පිහිටා ඇත්තේය
ළුණළුළුඅනුරාධපුර නගරයේ උතුරු දෙසට වන්නට, මහා පවුරුවලින් ද අලංකාර පොකුණු වලින්ද කැටයම් කරන ලද ගරාදි වැට සහ සඳකඩ පහණ යනාදිය පිරිවරා අභයගිරි දාගැබ පිහිටා ඇත
අභය දාගැබ වටා උතුරු ආශ්‍රමය හෙවත් උත්තර විහාරය පිහිටියේය
අභයගිරි, විහාරා'රාම සංකීර්ණයක් පමණක් නොවේ
එය එයටම අනන්‍යවු ඓතිහාසික ලේඛණ සම්ප්‍රදායයක් හා ජීවන මාර්ගයක් පවත්වාගෙන ගිය, භික්ෂූ නිකායක්ද විය
2 වැනි සියවසේදි ඇරඹුනු එය පළමු ශත වර්ෂය වන විට මුලු ලෝකයේම උගතුන්ගේ ආකර්ශණයට ලක් වූ සියලු බෞද්ධ දර්ශණයන් කැටි කල අන්තර්ජාතික මධ්‍යස්ථානයක් විය
අන්තැනෙක පිහිටුවන ලද එහි ශාඛා වලින් ලෝකයේ අනිකුත් ප්‍රදේශ වලට එයින් වූ බලපෑම හඳුනාගත හැක
එපරිදි ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ නගරය වූ අනුරාධපුරයේ, අභයගිරිය විහාරය, මහා විහාරය සහ ජේතවන බෞද්ධ විහාරික නිකායන්ට සමානවම නැගි සිටියේය
වලගම්බා රජු සහ අභයගිරිය
89 සිට 77 දක්වා වට්ටගාමිණි අභය රජුගේ දෙවැනි පාලන සමයේ ඒ රජතුමා විසින් අභයගිරිය තනවන ලද්දේය
තියා (තිස්ස) නම් තරුණ බ්‍රාහ්මණයෙකු ඔහුට එරෙහිව යුද්ධ ප්‍රකාශ කළේය
ඔහු රජ වන බවට අනාවැකි කියා තවත් බ්‍රාහ්මණයෙකු විසින් තියා රවටනු ලැබුවේය
මහින්ද තෙරුන් විසින් ලංකාවට බුද්ධාගම ගෙන ඒමට පෙරාතුව බ්‍රාහ්මණයින්ට ලාංකික සමාජයේ ඉහල ස්ථානයක් හිමිව තිබුනේය
භික්ෂු සමාජය පිහිටුවීමෙන් පසු බ්‍රාහ්මණයින්ට තිබූ ස්ථානය අහිමි වූ අතර එම ස්ථානය බෞද්ධ භික්ෂුවට ලැබුනි
සමහර බ්‍රාහ්මණයන් බුද්ධාගම වැළඳ ගත් අතර සෙස්සෝ කැරළි ගැසූහ
තියා ට ඔහුගේ බමුණු ප්‍රජාවගේ සහයෝගය ලැබුනි
ඔහු ලංකාවේද ලංකාවෙන් පිටද ජීවත් වූ බැවින් බොහෝ සේ බලවත්ව සිටියේය
මෙම කාලසීමාවේදිම දෙමළ ප්‍රධානින් හත් දෙනෙකු විශාල හමුදාවක් ද ගෙන මහාතිත්ථයෙන් ලංකාවට ගොඩ බටහ
ඉතා හොඳ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයෙකු වූ වළගම්බා රජු ඉහත කි දෙපිරිස සමග සටන් කිරීමට තරම් ඔහුගේ හමුදාව ශක්තිමත් නොවන බව වටහා ගෙන එම දෙපිරිසට ඔවුනොවුන් හා යුද වැදීමට සලස්වා මග හැර ගියේය
ආක්‍රමණිකයන් පලවා හැරියොත් ඔහුට රජකම ලබා ගත හැකි යැයි කියමින් රජු තියා වෙත පණිවුඩයක් යැව්වේය
මෙයට තියා එකඟ වී තමන්ගේ හමුදාව ද ගෙන දෙමළ හමුදාව ඉදිරියට ගියේය
එහෙත් ඔහු පරාජය විය
ජයග්‍රහණයෙන් ප්‍රමුදිත වූ දෙමළ හමුදාව අනුරාධපුරය දක්වා ඉදිරියට ගොස් රජු පැරදවූහ
රජු සිහසුන අත හැර කඳුකරයට පලා ගියේය
අනුරාධපුරය අත හැර මෙසේ පලා යද්දි පණ්ඩුකාභය රජු තැන වූ නගරයේ උතුරු දොරටුව අසල ආරාමයේ සිටි ජෛන පූජකයෙකු රජු දැක "මහා කලු සිංහලයා පලා යනවා" යයි කෑ ගැසීය
රජු එකෙණිහිම මෙසේ සිතුවේය
"මගේ රාජ්‍ය මට නැවත ආපසු ලැබුනොත් මෙතැන ආරාමයක් කරමි"
බැමිණිටියා සාය නොහොත් මහා සාගතය සහ ඉන් පසු සිදු වූ විදේශීය ආක්‍රමණ කාලය තුලදි වට්ටගාමිණි අභය රැකවරණය සඳහා කඳුකරයේ රැඳෙමින් සේනා සංවිධානය කළේය
89 දි ඔහු අනුරාධපුරයට පැමිණෙන තෙක් වසර 14 කට වඩා වැඩි කාලයක් එසේ සිටියේය
අනතුරුව ඔහු අනුරාධපුරය දක්වා තම සේනා මෙහෙයවා අන්තිම දෙමළ රජු වූ භාතිය පැරදවූයේය
ඔහු පලා ගිය දිනයේ වූ පොරොන්දුව ඉටු කරමින් රජ වූ පසු ඔහුගේ පළමු කාර්යයන්ගෙන් එකක් වූයේ ගිරි ආශ්‍රමය පිහිටි බිමෙහි අභයගිරි විහාරය තැනවීමයි
එහි නායක තෙරුන් ලෙස කුප්පිකාල මහාතිස්ස තෙරුන් පත් කරන ලද්දේ ආක්‍රමණයන්ගේ පාලන කාලය තුල ඒ හිමියන් විසින් රජුට කරන ලද උදව් වෙනුවට කෘත ගුණ සැළකීමක් වශයෙනි
ඉන් පසු අභයගිරිය ආගමික කටයුතු පිළිබඳ මූලස්ථානයක් වූවා පමණක් නොව ජාතියට නවජීවනයක් දුන් ස්ථානයක් ද වූයේ එය රටෙහි බ්‍රහ්මණ සහ ජෛන බලපෑම අවසාන කිරීම සංකේතවත් කළ බැවිනි
ඉතිහාස පුරාවෘතයන් අනුව අභයගිරි විහාරයට ඒ නම ලැබුනේ වට්ටගාමිනි අභය නම් රජුගේ නමද ජෛන ආශ්‍රමයේ සිටි ගිරි නම් පූජකයාගේ නම් ද ආශ්‍රයෙනි
අනිත් අතට පුරාණ විහාර ආරාම බොහෝ විට ගොඩ නගන ලද්දේ සිංහලෙන් 'ගිරි' නමින්ද හැඳින්වෙන කුඩා කඳු ගැට ආශ්‍රිතවය
(උදාහරන වශයෙන් වෙස්සගිරි, මේඝගිරි නැත හොත් චේතිය ගිරි ආශ්‍රමයන්) මේ අනුව අභයගිරි යන නම වළගම්බා රජු විසින් කරන ලද ආරාමයක් නිසාත් 'දීග පාසාන' නම් කඳු ගැටය මූලික කර ගෙන ගොඩ නගන ලද නිසාත් අභයගිරි යන නම යෙදෙන්නට ඇත
මෙම කඳු ගැටය දැනට අභයගිරි විහාර සංකීර්ණය තුල දක්නට ලැබේ
ජෛනාගම සහ බුද්ධාගම
බුද්ධාගම පැමිණීමට පළමුව ශ්‍රි ලංකාවේ ද ජෛන ආගම හොඳින් ස්ථාපිතව තිබුනේය
මෙම තත්වය සත්‍ය බව ශ්‍රී ලංකාවේ පැරනි බෞද්ධ සාහිත්‍යයෙන්ද තහවුරු වේ
මහාවංශය සහ පැරණි ග්‍රන්ථයක් වූ දීපවංශය යනාදි කෘති වල රජවරු 21 දෙනෙකුගේ පාලන කාලය තුලදි (කි
10 සිට ක්‍රි
ව.3 දක්වා) ලංකාවේ ජෛනාගම පැවතුනු බව සඳහන් කර තිබේ
එහෙත් වට්ටගාමිනි රජු විසින් එය විනාශ කරන ලදි
අභයගිරියෙහි ස්වර්ණමය යුගය
ව.3 වැනි සියවසේ මහාසේන රජු බලයට පත් වූ කාලයේ මහාවිහාරික භික්ෂුන් වහන්සේලා විසින් පිළිපදින ලද ථෙරවාදි බුදුදහමෙහි පසු බෑමක් ඇති විය
රජතුමා මහාවිහාරික භික්ෂූන්ට දන් පිළිගැන්වීම තහනම් කළේය
එපමණකින් නොනැවති මහාවිහාරයට අයිති ගොඩනැගිලි විනාශ කර ඒවායේ තිබු ද්‍රව්‍ය අභයගිරියේ තැනූ නව ගොඩනැගිල්ල සඳහා ප්‍රයෝජනයට ගත්තේය
මහාසෙන් රාජප්‍රාප්තිය අභයගිරියෙහි ස්වර්ණමය යුගය විය
4 වැනි සියවසේ දි බුදුන්ගේ දන්ත ධාතුව ලංකාවට ගෙන ඒමෙන් පසු මහජන වන්දනාව පිණිස තැන්පත් කර තැබීමට තෝරා ගන්නා ලද්දේ අභයගිරියයි
චීන භික්ෂුවක් වූ ෆාහියන් (Fa - hsien) මෙසේ විස්තර කරයි "මෙතැන් සිට දින දහයක් ගත වූ තැන බුදුන්ගේ දන්ත ධාතුව අභයගිරියට ගෙන යනු ඇත
මග දෙපස බුදුන්ගේ පෙර ජන්ම වල ස්වරූපයෙන් පන්සියක් ප්‍රතිමා තැබුවේය
'ධම්මාන්ද්' සොයමින් ෆාහියන් හිමියන් ලංකාවට පැමිණි සමය වන විට (කි
ව 412 දී) අභයගිරිය ප්‍රධාන පෙළේ බෞද්ධ මධ්‍යස්ථානයක් වී තිබුනේය
එතුමා 'ධම්ම' අධ්‍යනය කරමින් ලංකාවේ අවුරුදු දෙකක් ගත කර මහායනය ධර්මය රැගත් ලේඛන වල පිටපත්ද ගෙන ගියේය
'මශීසාසක නීති' නම් ග්‍රන්ථයේ  පිටපතද ලබා ගත්තේය
ඔහු එවකට චීනයට ආගන්තුක වූ 'දීර්ඝගාම' 'සම්යුක්ත ගාම' සහ 'සන්නිපාත' කෘති වල පිටපත්ද ලබා ගත්තේය
7 වැනි සියවස පමණ වන විට අභයගිරි විහාරය මූල හතරකින් යුක්ත විය
(ආගමික ඉගැන්වීම් සඳහා නිකායන් නොහොත් කණ්ඩායම්) ඒවා නම් උත්තර මූල, කපර මූල, මහනෙත්පාමුල සහ වහදු මුල නම් විය
මේ සෑම ස්ථානයක්ම මේ වන විට පුරා විද්‍යා කැණිම් වලින් ද ශිලා ලේඛණමය සාක්ෂි වලින්ද හඳුනාගෙන ඇත
කාලය ගත වෙද්දි අභයගිරිය, චීනය , ජාවා සහ කාශ්මීරය සමග සබඳතා පවත්වා ගනිමින් ඉතා හොඳින් සංවිධානය වූ ආගමික සහ අධ්‍යාපනික ආයතනයක් ලෙස වර්ධනය වූයේය
පැඹ - චැන්ග් විසින් ක්‍රි
ව.526 දී සංග්‍රහ කරන ලද පි-චිතු-නි-චංග් (pi - chitu - ni - chung) නම් භික්ෂුණියගේ චරිතාපදානය සහ ගුණවර්නම් සහ සංඝවර්ණම් ගේ චරිතාපදාන වැනි ලේඛන වලට අනුව සිංහල භික්ෂුණින් විසින් චීන භික්ෂුණීන්ට දෙවැනි උපසම්පදාව ලබා දී ඇත
තවත් චීන මූලාශ්‍රයකට අනුව කි
ව.426 දී සිංහල භික්ෂුණින් අට දෙනෙකු නැන්කිංග් නම් සංග් රජ සමයේ (ක්‍රි
ව.420-77) අගනුවරට පැමිණ ඇත
එසේ පැමිණ ඇත්තේ විදේශ වෙළඳ නැවකිනි
එහි අයිතිකරු නන්දි නැමැත්තෙකි
අනතුරුව තවත් භික්ෂුණින් තිදෙනෙකු ටී- සො - රෙ Tie - so - re (සිංහල තිසර) ගේ නායකත්වයෙන් යුතුව නැන්කිංග් වෙත පැමිණ ඇත
මෙසේ කි
ව.434 දී තුන්දාහකට අධික භික්ෂුණින් පිරිසක් සිංහල භික්ෂුණීන් දහසකට වැඩි පිරිසක් ඉදිරියේ චීනයේ නැංකින් විහාරයේදි උපසම්පදාව ලබා ඇත
මෙම සිංහල භික්ෂුණියන් පිරිසේ නායකත්වය දරා ඇත්තේ 'තිස්සර' නම් භික්ෂුණිය විසිනි
මධ්‍යම ජාවාහි රටුබක සානුවේ තිබෙන අසම්පූර්ණ සෙල්ලිපියක විස්තර කර ඇති පරිදි අභයගිරි විහාරය හරහා ජාවා හා ශ්‍රී ලංකාව අතර ආගමික සම්බන්ධතාවය 8 වැනි සියවස අවසානය දක්වා පැවති බව වාර්තා වේ
මෙම ශිලා ලේඛණයේ 'බුදුන්ගේ (ජින) ධර්මය පරිදි පුහුණු කරන ලද භික්ෂූණ් වහන්සේලාගේ අභයගිරි විහාරයක් පිහිටුවීම ගැන වාර්තා කරයි
මෙම වාර්තාව ගැන අදහස් දක්වමින් J
de කැස්පරිස් නිරීක්ෂණය කරන්නේ ' ඉතාම වැදගත් විස්තරය වන්නේ ආයතනයේ නමයි එනම් අභයගිරි විහාරය' යන්නයි
මේ නමින් එක් වරම යෝජනා කරන්නේ අනුරාධපුරයේ ඉතා ප්‍රසිද්ධ විහාරයයි
එසේම 'සිංහලයන්ගේ' යන්න දක්වා තිබීමෙන් එය එක විට අහම්බයෙන් සිදු වූවක් නොවන බව සනාථ කරයි
සත්‍ය වශයෙන්ම ඒ පදනම අභයගිරි යන නම ලැබීමට සුදුසු දෙවැනි අභයගිරියකි
කලින් කල සිදු වූ දකුණු ඉන්දීය ආක්‍රමණ (විශේෂයෙන් නම වෙනි සියවසේ පළමු වැනි සේන රජුගේ කාලයේ) සහ අවරුදු 50 කට ආසන්න කාලයක් පැවති චෝල පාලනයේද ප්‍රථිපලයක් ලෙස අනුරාධපුර නගරය අතහැර දැමීමට සිදුවීම අභයගිරි විහාරයේ පරිහානියට හේතු විය
පළමු වැනි විජයබාහු  සහ පළමු වැනි පරාක්‍රමබාහු යනාදි රජවරු ගත් උත්සාහයන් හැරුණු විට  13 වැනි සියවසේදී ආරාම පරිශ්‍රය ප්‍රථිසංස්කරණය කිරීමට පියවර ගත් නමුදු කාලය ගත වෙද්දි විශේෂයෙන් නිතර නිතර කෙරුණු මාඝගේ ආක්‍රමණ හේතුවෙන් පොළොන්නරුව අගනගරය 1218 දී වෙනත් ස්ථානයකට මාරු කිරීමෙන් පසු එහි සිදු වූ ක්‍රමානු කූල පරිහානිය වැලැක්විය නොහැකිය විය
1880 දී පමණ විද්‍යාඥයින් සහ උගතුන්ගේ අවධානය අතහැර දමන ලද නටබුන් කෙරෙහි යොමු වන තෙක් අවුරුදු 800 ක් පමණ කාලයක් තිස්සේ අභයගිරිය අඳුරේ සැඟවී තිබුණි
එම ස්ථානය පළමුව ජේතවන විහාරය ලෙස තේරුම් ගත් ඔව්හු විශේෂඥයන් ලවා එම ස්ථානය ඡායා රූප ගත කරවන ලදි
ඒවායේ සිතුවම් අන්දවන ලදි
ඒ දහනමවෙනි ශත වර්ෂයේ අවසාන භාගයේදිය
එම කාලයේදිම වාගේ පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව පිහිටුවන ලදි
එම දෙපාර්තමේන්තුව විසි වන ශත වර්ෂයේ මුලදී කැණීම් කටයුතු සහ මන්දිර කීපයක සංරක්ෂණ කටයුතු භාර ගත්තේය
පුරා විද්‍යාත්මක සැරසිලි
කැණීම් වලින් මතු කර ගත් ගොඩනැගිලි වල වාස්තු විද්‍යාත්මක මූලිකාංග වලින් ඒ කාලයේ පැවති ආගමික සිරිත් විරිත් සහ විශ්වාසයන් පිළිබඳව කරුණු ඉතා මැනවින් හෙළිවේ
ජනගහණයෙන් වැඩි පිරිසක් ඇදහු ආගම මෙන්ම රාජ්‍ය ආගමද බුද්ධාගම වූ නමත් අනෙකුත් දේශීය ඇදහිලි විශේෂයෙන් හින්දු ආගමික බලපෑමද සැලකිය යුතු මට්ටමක තිබුණු බව පෙනි යන්නේ එකල ගෘහනිර්මාණ ශිල්පීය ක්‍රම වලින්ද ඒ බව විදහා දැක්වෙන බැවිනි
උදාහරණ වශයෙන් කිසියම් ගොඩනැගිල්ලකට පිවිසෙන ස්ථාන වල සැලසුම බැලීමේදි එම ගොඩනැගිලි ආරක්ෂක දෙවියෙකුගේ භාරයට පත් කර තිබෙන බව පෙනි යයි
ගොඩනැගිල්ලකට පිවිසෙන ස්ථානයේ පියගැට පෙළ දෙපස පිහිටුවා තිබෙන ගල් පුවරු මුරගල් නමින් හැඳින්වේ
මේවා සාමාන්‍යයෙන් කැටයම් වලින් යුක්තය
එසේ වුවද කැටයම් වලින් තොර පුවරුද දක්නට ලැබේ
මෙම ගල් පුවරු වල දක්නට ලැබෙන හින්දු කැටයම් අතර පුන් කලස, කල්පවෘක්ෂය හැරුණු විට වඩාත්ම පොදු සංකේතය වන්නේ මනුෂ්‍ය රූපකාර නාගරාජ සලකුණයි
මෙයින් හොඳම නිදර්ශනය මෙන්ම මෙතෙක් හමු වී ඇති කදිම මුරගල වන්නේ අභයගිරියෙහි රත්න ප්‍රසාදයේ මුරගලයි
එය අභයගිරි කැටයම් ශිල්පීන්ගේ අති විශිෂ්ඨ කලා කෞශල්‍යය විදහා දක්වයි. නෙලුම් මල් හා පුන් කලස් බොහෝ ලෙසින් දක්වා තිබේ
නෙලුම් මල් පෙන්වා තිබීම කෘෂිකාර්මික සමාජයක විශේෂ ලක්ෂණයකි
එයට හේතුව නෙලුම් වැස්සට අධිපති දෙවියන්ගේ දියණිය සංකේත කරන බැවිනි
ඇත් පොකුනේ තිබෙන ඇත් රූප ද ජලය සංකේතවත් කරයි
ප්‍රධාන බෞද්ධ ආගමික ආරක්ෂක දෙවිවරු බොහෝ විට නිරූපනය කර තිබෙන්නේ ඒ ඒ දෙවියාට නියමිත වාහනයෙනි
විශේෂයෙන් මේවා දැකිය හැක්කේ මුරගල් වලයි
අභයගිරි ස්ථූපයට ඇතුලුවන දොරටුව දෙපස තිබෙන අති විශිෂ්ඨ ප්‍රථිමාවන් මේ සම්බන්ධව තිබෙන ඉතා හොඳ උදාහරණයකි
එක ප්‍රතිමාවක හිස් වැස්ම හක් ගෙඩියක් වන අතර අනිකෙහි නෙලුම් මල් වේ
කුවේරගේ ප්‍රධාන සම්පත් භාණ්ඩාගාරයන් දෙකක් වූ සංඛ සහ පද්ම නිරූපණය කිරීමෙන් අදහස් කළේ ස්ථූපය හා අවට භූමියෙන් අනතුර හා නරක ඉවත් කිරීමයි
අද කාලයෙහි පවා මේවා අද්භූත බලයක් ඇති ද්‍රව්‍ය බවට පොදු විශ්වාසයක් පවති
අනුරාධපුරයේ උසාවි වලද සුලු ආරවුල් සමථයකට පත් කිරීමේදි ප්‍රථිමා ඉදිරියේ දිව්රීම සාක්ෂියක් වශයෙන් පිළි ගැනේ
පංචවාස නැතහොත් පොදුවේ මහාසේන මාළිගය වශයෙන් දන්නා ස්ථානයට ඇතුලු වන පිය ගැට පාමුල දක්නට ලැබෙන සඳකඩ පහණ ශ්‍රී ලංකා කැටයම් ශිල්පයෙහි සුවිශේෂී උදාහරණයක් ලෙස දැක්විය හැක
රැජිනගේ මණ්ඩපය අසලද මෙපරිදි නිර්මාණය කරන ලද කුඩා ප්‍රමාණයේ නිර්මාණයක් දක්නට ලැබේ
හැඩයෙන්ද ප්‍රමාණයෙන්ද විවිධාකාර වූ නොයෙක් වර්ගයේ ගල් වලින් නිමවන ලද මේවා සියල්ල අති විශිෂ්ඨ කලා නිර්මාණ වේ
පරණවිතාන මතයට අනුව සඳකඩ පහන  මූර්තිමත් කරන්නේ සංසාරය නමැති අවසානයක් නොමැති නැවත ඉපදීමේ චක්‍රය සහ සංසාර ගමනේ කෙළවර නිර්වාණය දක්වා මාර්ගයයි
ඔහු සඳකඩ පහනේ පිටත මෝස්තරය අර්ථ කථනය කරන්නේ ගිනි දැල් ලෙසිනි
ඇතුලත කවාකාර වට කිහිපය තුල පෙන්වා තිබෙන සත්ව රූප සංසාරයෙහි සත්වයාගේ ගමන් මගෙහි විවිධාකාර ඉසව් පරිද්දෙනි
ආශ්‍රිත ලිපි
 අභයගිරි විහාරය

අටමස්ථාන
අභයගිරි විහාරය
දාගැබ් - ශ්‍රී ලංකා
දාගැබ්
අනාගාමි  බව ලැබු තැනැත්තා යනු නිවන් මගෙහි කොටසක් අවබෝධ කර ගත් තැනැත්තාය
ඔහු සාමාන්‍ය මනසේ මුල් බැඳිම් පහේ දාමය කපා ඉවත් කළ පුද්ගලයෙකි
අනාගාමි යන්නෙහි (පාලි) තේරුම නැවත නොපැමිනෙන්නා යනුයි
අනාගාමි තත්වය නිවන් මග ලබා ගැනීමට තබන පියවර හතරෙන් තුන්වැන්නයි
අනාගාමි ඵලයට පත්වූ අය මරණයෙන් පසු නැවතත් මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි නොඉපදෙති
ඔවුන් නැවත උපත ලබන්නේ ශුද්ධාවාස බ්‍රභ්මලෝකයකය
එහි ජීවත්වන්නේ අනාගාමි ඵලය ලැබූ අය පමනි
එහිදි ඔව්හු අර්හත් ඵලය ලබා ගනිති
අනාගාමි ඵලය ලැබූ තැනැත්තෙකු නිදහස් වන බන්ධන (පාලී
සංයෝජන) පාලී භාෂාවේ සඳහන් වන්නේ

1. සක්ඛාය දිට්ඨි2. විචිකිච්චා 3. සීලබ්බත පරාමාස4. කාමරාග5. ව්‍යාපාද

අනාගාමි ඵල ලැබූ තැනැත්තෙක් එතෙක් නිදහස් නොවන බැඳීම් නම්
1. රූපරාග	-	ද්‍රව්‍යවලට ඇති කැමැත්ත
(පළමු ධ්‍යාන 4)

2. අරූප රාග	-	අද්‍රව්‍ය දේට ඇති අශාව. (අන්තිම ධ්‍යාන 4)

3. මාන	-	අභිමානය

4. උද්ධච්ච	-	අසහනය

5. අවිජ්ජා	-	අනවබෝධය
	
	අනාගාමි තත්වය සකෘදාගාමි සහ අරහත් අතර පවතින අතරමැදි තත්වයයි
අරහත් ඵලය ලැබු තැනැත්තා බැඳීම් දහයෙන් මිදුනු පූර්ණ විමුක්තිය භුක්ති විඳින්නේය
ආශ්‍රිත ලිපි
 සෝවාන්
 සකෘදාගාමි 
 රහත් 

මාර්ග ඵල
ලංකාවට වැඩම කරවීම
අනුරාධපුර
දන්ත ධාතුව මෙහි ළඟා වන විට ඉන්දියන් පාලක ගුහාශිව ගේ මිතුරා වූ මහාසේන රජු මිය ගොස් තිබිණ
ඔහුගේ පුතා කීර්ති ශ්‍රී මේඝවර්න ඉන් පසු රජු බවට පත් විය
ඔහුද භක්තිමත් බෞද්ධයෙකු විය
එම රජතුමා විසින් දන්ත ධාතුව මහත් බැතියෙන් පිළිගෙන ඉතා ගරුසරු ලෙස තම සිංහාසනයේ වඩා හිඳවූයේය
රජතුමා දන්තධාතුන් වහන්සේ ධම්මචක්කගෙහ නම් මන්දිරයක තැන්පත් කල බව මහාවංශය කියයි
මෙම මන්දිරය දේවානම්පියතිස්ස රජතුමා විසින් 3 වැනි සියවසේ මාළිගා පරිශ්‍රයේම (රාජවත්තු) ඉදි කර තිබුනු එකකි
රජතුමා විශේෂ විහාරයක් ඉදි කොට දන්ත ධාතුන් වහන්සේ එහි තැන්පත් කළහ
මහාපාලි නම් දාන ශාලාවට යාබදව තිබෙන නටබුන් වූ මන්දිරය මෙම විහාරය ලෙසට හඳුනාගෙන තිබේ
සෙංකඩගල
	සෑම පසළොස්වක පෝය දිනකම විශේෂ ආගමික පූජාවන් මාළිගය තුල පවත්වනු ලැබේ
මෙම දිනපතා, සතිපතා, සහ මාස් පතා කරන උත්සව හැරුණු විට සෑම වසරකම පාහේ ප්‍රධාන උත්සව හතරක් පවත්වනු ලැබේ
ඒවා නම් අලුත් සහල් මංගල්‍යය, අවුරුදු මංගල්‍යය, ඇසල මංගල්‍ය සහ කාර්තික මංගල්‍යය යනුවෙනි
මේවායින් වඩාත් වැදගත් වන්නේ ඇසල මංගල්‍යයයි
'දාන් කෘයික්ෂැංක්' විසින් ඉදිරිපත් කළ එරවුන්ඩ් ද වර්ල්ඩ් ඉන් 80 ට්‍රෙෂර්ස් හි දැක්වෙන වටිනා සම්පත් 80 අතරට දන්ත ධාතුව ද ඇතුලත් වේ
අවිද්‍යාව (සංස්කෘත
පාලි
අවිජ්ජා) යන්නෙන් සාමාන්‍යයෙන් අදහස් වන්නේ "මුග්ධතාව" හෝ "මෝහය" යන්නයි
බුදු දහමෙහි අවිද්‍යා යනු චතුරාර්ය සත්‍යයන්හී නියම අදහස සහ ගම්‍යාර්ථය තේරුම් නොගැනීම  හෝ සක්‍යයෙහි ස්වරූපය පිළිබඳ මූලික අනවබෝධය ලෙසින් මෙය අර්ථදැක්විය හැක
සමාන වචන
අවිද්‍යා යනු මායාවයි - නොදැනීමයි
බුදු දහමේ ඉගැන්වීම් වල මෙය බොහෝ ලෙසින් සාකච්ඡාවට පාත්‍ර වී තිබේ
සමාන අර්ථ
චීන Wúming
ජපන් Mumy
වියට්නාම් V minh
ටිබෙට් Ma
pa

	බුදු දහමෙහි සහ බෞද්ධ දර්ශනයෙහි අවිද්‍යාව ප්‍රධාන වශයෙන් සාකච්ඡා වන විෂයයකි
අවිද්‍යාව යනු සංසාරයෙහි දුක ඇති වීමට මූලික හේතුවයි.

	ක්ලේශයන්ගෙන් එකක් ලෙස අවිද්‍යාව, තණ්හාව සහ ඇලිම (උපාදානය)අැති
භවචක්‍රයෙහි පළමු ගරාදිය ලෙස සියලුම දේ ඒ පසු පස ගමන් ගනී
පටිච්ච සමුප්පාදයෙහි පළමු පුරුක ලෙස සියලු පුරුක් නොහොත් අනිකුත් සියලු ක්‍රියා දාමයන් වලට හේතුව වන්නේ අවිද්‍යාවයි. 
	අවිද්‍යාවෙහි ප්‍රතිවිරුද්ධ තත්වය ප්‍රඥාවයි. ප්‍රඥාව ලබා ගන්නේ දැනුවත්වීම, ඉවසීම ප්‍රගුණ කිරීම සහ ධ්‍යාන වැඩීමෙනි
මෙම අංශ තුන ථේරවාද සම්ප්‍රදායේ ආර්යාෂ්ඨාංගික මාර්ගයේද මහායානයේ පාරමිතා වලද අන්තර්ගත වී ඇත
එක් පැතිකඩක සිට පැතිකඩ හයක් දක්වා
අවිද්‍යාව යනු දැනීම හීන වීමයි
එය චේතනා සමග සමිබන්ධෙෙවී. වේදනා කාණ්ඩ තුනක් හා බැඳී පවතින  පාර්ශවයන් තුනක් ඊට ඇත්තේය
අවිද්‍යාව යනු චතුරාර්ය සත්‍යය නොදන්නා බව ෙහවත් මෝහයයි
සසර ගමනේ නවතින්නට ඉඩ නොදී (සංසාරය) දිගින් දිගට ඇලීම ද අවිද්‍යාවයි. ඉන්ද්‍රය දොරටු හය හෙවත් සලායතන හා බැ‍ෙදන අංශ හයක් අවිද්‍යාවේ ඇත
ආශ්‍රිත ලිපි
 අවිද්‍යාව (හින්දු)
 විද්‍යාව (බෞද්ධ සංකල්පය)

බුදු දහම
කෘෂිකාර්මික ප්‍රතිසංස්කරණය යන්න මගින් වඩා පටු ආකාරයකට රජය මගින් සිදු කරන හෝ රජය මැදිහත් වීමෙන් සිදු කරන කෘෂිකාර්මික බිම් නැවත බෙදා දීම (භූමි ප්‍රතිසංස්කරණය බලන්න) හෝ වඩා පුළුල් ආකාරයකට බොහෝ විට භූමි ප්‍රතිසංස්කරණය මිණුම් ඇතුළත් වන  රටක කෘෂිකර්මික පද්ධතිය සම්පූර්ණයෙන්ම නැවත දිශාගත කිරීම හැඳින්වේ
කෘෂිකාර්මික ප්‍රතිසංස්කරණවලට ණය දීම් , පුහුණු කිරීම්, භූමි ඒකාබද්ද කිරීම්, etc ඇතුළත් වේ
බෙන් කවුසින්ස් විසින් කෘෂිකාර්මික ප්‍රතිසංස්කරණය හා භූමි ප්‍රතිසංස්කරණය අතර වෙනස පහත පරිදි අර්ථ දක්වයි. 

භූමි ප්‍රතිසංස්කරණය භූමියේ හිමිකම් හා ලක්ෂණ , ශක්තිය හා ව්‍යාප්තිය සමග සලකනු ලබන අතර කෘෂිකාර්මික ප්‍රතිසංස්කරණය මේවා මත පමණක් නොව විශාල ගැටළු ප්‍රමාණයක් මත අවධානය යොමු කරයි
ඒවා නම් ගොවිතැන්කරණයේදී හා ඒ ආශ්රීත ව්‍යාපාරවලදී නිෂ්පාදනය හා බෙදා හැරීම සම්බන්ධ කාණ්ඩ ලක්ෂණ හා මෙය වඩා පුළුල් කාණ්ඩ ව්‍යුහයකට සම්බන්ධවන්නේ කෙසේද යන කරුණුයි
ඒ හා සමාන පාඨ වලින් යුතුව 2003 ලෝක බැංකු වාර්තාව කියා සිටින්නේ 

භූමි ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම් ළඟා කර ගැනීමට හා  ඒවායින් ප්‍රතිඵල ලබන්නන්ගේ ජීවන තත්වය වැඩි දියුණු කිරීම කාර්යක්ෂම කිරීම සඳහා පූර්ව කොන්දේසියක් වන්නේ ප්‍රතිඵල ලබන්නන් මගින් සිදු කරන නිෂ්පාදිත සුළු ඉඩම් හිමි කෘෂිකර්මාන්තයේ දියුණුව සඳහා සුදුසු පරිසරයක් ගොඩ නැංවීම හා දුප්පත්කම නැති කිරීම කෙරෙහි යොමු වූ පුළුල් ප්‍රතිපත්තියකට එවැනි වැඩසටහන් ගැළපෙන පරිදි සකස් වී තිබීමයි
අනෙකුත් ගැටළුවල උදාහරණවලට ගොවිපල වැඩකරන්නන්, කම්කරුවන්, ගොවිපල පදිංචිකරුවන් හා පුලී ගොවියන් සඳහා බුක්ති ආරක්ෂණය ඇතුළත් වන අතර එමගින් එම කම්කරුවන්ට එහා කුලීකරුවන්ට පුද්ගලික අංශයේ ණය පහසුකම් ලබා ගැනීමට ඉඩක් ලබා දේ
මේ සඳහා තවත් උදාහරණ ලෙස යටිතල පහසුකම් හා සහය සේවා , කෘෂිකර්මාන්තයට අවශ්‍ය ප්‍රදේශීය ව්‍යාපාර ආකාර සඳහා රජයේ සහාය හා දුෂ්කර ප්‍රදේශවල රජයේ තීරණයට අනුව ක්‍රමයෙන් වැඩිවන සමාජ සහභාගීවීම ඇතුළත් වේ
කෘෂි කර්මාන්තයේ දී කෘෂි ව්‍යාපාරය යනු ගොවිතැන් කිරීම, බීජ සැපයීම, කෘෂි රසායනිකඝ ගොවිතැන් යන්ත්‍රෝපකරණ, තොග වශයෙන් විකිණීම හා බෙදා හැරීම, සැකසීම වෙළඳපොළකරණය හා සිල්ලර වෙළඳාම ඇතුළත් ආහාර නිෂ්පාදනය හා සම්බන්ධ විවිධ ව්‍යාපාර හැඳින්වීමට යෙදෙන පොදු වදනකි
මෙම වදනට එහි අන්තර්ගතය මත පදනම්ව වෙනස් අර්ථ 2ක් පවතී
කෘෂිකර්මාන්ත කර්මාන්තය තුළ දී කෘෂි ව්‍යාපාර, කෘෂිකර්මාන්තයට හා වෙළඳාමට ගැලපෙන ගමන්මල්ලක් ලෙස බහුලව භාවිතා වන අතර එමඟින් නූතන ආහාර නිෂ්පාදනයට අයත් වන ක්රියා හා විෂය පරාසයක් සම්බන්ධ වේ
ලොව පුරා කෘෂි ව්‍යාපාර දෙපාර්තමේන්තු, කෘෂි ව්‍යාපාර වෙළඳ සමාගම්, කෘෂි ව්‍යාපාර ප්‍රකාශන, හා එවැනි සංවිධානවල අධ්යාපනික උපාධි පවතී
මෙහි දී වදන විස්තරාත්මක පමණක් වන අතර වඩාත් පුළුල් භාවිතයේ දී ආහාර කර්මාන්තය සමඟ තුල්යාර්ථ වේ
මහා පරිමාණයේ, කාර්මීකරණයට ලක් වූ, සිරස්ව සංගෘහිත කරන ලද ආහාර නිෂ්පාදනයේ විවේචකයන් අතර කෘෂි ව්‍යාපාර යන වදන ඍණාත්මක, සංයුක්ත ගොවිතැන්කරණය සමඟ තුල්යාර්ථව භාවිතා වේ
එමෙන්ම එය බොහෝ විට පවුල් ගොවිතැන සමඟ වෙනස්කම් දක්වයි. සමහරක් ඍණාත්මක අර්ථ දැක්වීම් යටත් විජිතවාදයේ හෝ ඒකාබද්ධ අතිරික්තයේ විවේචකයන් විසින් ව්‍යාපාරය හා සංස්ථාවේ ඍණාත්මක සම්බන්ධය හරහා ව්යුත්පන්න විය
කෘෂි ව්‍යාපාරයකට උදාහරණය වන්නේ උතුරු කැරොලිනාහි ඕල්ඩ් නෝර්ත් ස්ටේට් වයින් ග්රෝවර් සංස්ථාවයි. වයින් මිදි ගොවීන් ඔවුන්ගේ මිදි නොවිකිණීමට එකඟතාවයකට ආ අතර ඔවුන් වයින් නිෂ්පාදකයා හා වෙළඳ නාමය සමඟ වයින් නිෂ්පාදන ආයතනය බෙදා ගැනීම සිදු කරයි
බොහොමයක් වර්ධනාත්මක කෘෂි ව්‍යාපාර වර්තමානයේ දී සබැඳි (online) ව්‍යාපාර ලෙස ක්‍රියාත්මක වේ
දිනෙන් දින වැඩි වන ඉන්ධන වියදම එදිනෙදා ධාවනය වන කෘෂිකාර්මික සමාගම් මත වාණිජමය කාර්යයක් පටවනු ලැබේ
සබැඳි කෘෂි ව්‍යාපාරයකට උදාහරණයක් වන්නේ FarmingPages
com ය
ඇග්‍රෝ කෙමිකල් (Agro chemical) නැතහොත් ඇග්‍රි කෙමිකල් - Agri chemical කෘෂි කර්මාන්ත යෙහි දී භාවිතා කරන කෘෂි රසායන ද්‍රව්‍යයන් හැඳින්වීම පිණිස ඉහත නම් පොදුවේ පාවිච්චි කරනු ලැබේ
විවිධ කෘෂි රසායන ද්‍රව්‍ය හැදින්වීම සදහා යොදන හැකුලුම් නාමයකි
වල්නාශක, දිලීර නාශක, කෘමි නාශක ආදි පුළුල් විෂයක් කෘෂි රසායන යන්නෙන් ආවරණය වෙයි
ඇතැම් විට කෘතීම පොහොර, හෝර්මෝන සහ වෙනත් රසායන ද්‍රව්‍ය ද එයට ඇතුළත් වේ
කෘෂි රසායන බොහෝමයක් විෂ සහිතය
කෘෂි රසායන ද්‍රව්‍ය විශාල ප්‍රමාණයක් එක තැනක ගබඩා කර තැබීමේදී හිසියෙන් එම රසායන කාන්දු වන අවස්ථාවල පරිසරයට සහ සෞඛ්‍යයට හැනි කර වෙයි
බොහෝ රටවල කෘෂි රසායන ද්‍රව්‍ය භාවිතය ක්‍රමවත්ව කිරීමට කටයුතු යොදා තිබේ
අනුමත කෘෂි රසායන ද්‍රව්‍ය භාවිතයට සහ මිළදී ගැනීමට රජයෙන් නිකුත් කරන බලපත්‍ර අවශ්‍ය වේ
මේවා අක්‍රමවත් ලෙස, වැරදි ලෙස භාවිතා කිරීමෙන් විශාල අනර්ථයන් සිදු විය හැක
ගොවිපලව් සම්බන්ධයෙන් ගත් කළ, ක්‍රමානූකූල ගබඩා කිරීමේ ක්‍රම, ලේබල් යෙදීම, හදිසි අවස්ථාවක දී පිරිසිදු කිරීමේ උපකරණ යෙදීම, එහි මෙහා කිරීම, සහ නිශ්කාශණය කිරීම සඳහා ආරක්ෂිත උපකරණ සහ ක්‍රමවේද නීතිගත ප්‍රමිතීන්ට සහ රෙගුලාසිවලට විෂය වන්නේය
සාමාන්‍යයෙන් කෘෂි රසායන ලියා පදිංචි කරන අවස්ථාවේ මෙම නීති රෙගුලාසි පනවනු ලැබේ
කෘෂිකාර්මික ඉංජිනේරුවරු කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන, ඒවා සැකසීම , ස්වභාවික සම්පත් කළමනාකරණය යනාදිය සඳහා ඔවුන්ගේ  දැනුම හා තාක්ෂණය යොදවති
කෘෂිකාර්මික ඉංජිනේරු විද්‍යාව පළමුවෙන්ම විෂය නිර්දේශයක් ලෙස හඳුන්වා දුන්නේ අයෝවා ප්‍රාන්ත විශ්ව විද්‍යාලයේ ජේ.බී. ඩේවිඩ්සන් විසින් 1905 දී අමෙරිකානු කෘෂිකාර්මික ඉංජිනේරු සංගමය 1907 දී ආරම්භ කරන ලදී
කෘෂි කාර්මික ඉංජිනේවරු කෘෂිකාර්මික යන්ත්‍ර සහ කෘෂිකාර්මික ආකෘතීන් සැලසුම් කරති
එමෙන්ම ඔව්හු සැලසුම් කරති
එමෙන්ම ඔවුහු සැළසුම්කරණය, අධීක්ෂණය, ගව ගාල්වල අපද්‍රව්‍යය ගලා බසින ක්‍රම සහිත ගොඩනැගිලි කළමනාකරණය, වාරිමාර්ග ක්‍රම, ජලාපවහන ක්‍රම සකස් කිරීම, ජල ගැලීම් පාලනය කිරීම, පාරිසරික ගැටළු තක්සේරු කිරීම, පර්යේෂණවල ප්‍රතිඵල පහදා දීම සහ උපකරණ අදාලවන ක්‍රියාකාරකම් යනාදිය බොහෝ කරුණු සම්බන්ධයෙන් විශාල වැඩ රාශියක් ඉටු කරති
සමහර විශේෂ   කරුණූවලට බලශක්ති උත්පාදන ක්‍රම සහ යන්ත්‍රෝපකරණ සැලසුම් කිරීම, පාරිසරික විද්‍යාව , ආහාර සහ ජීව ක්‍රියාවලි ඉංජිනේරු ශිල්ප ක්‍රමද ඇතුළත් වේ
ඔව්හු ජලය සහ පස් සංරක්ෂණය කිරීමට, කෘෂිකාර්මික ආහාර සැකසීම වැඩි දියුණු කිරීමට සහ ජීව විද්‍යාත්මක, ක්‍රම යොදා කළ හැකි නව නිෂ්පාදනයන් කිරීමට හැකි ඇති මාර්ග සංවර්ධනය කරති
කෘෂි කාර්මික ඉංජිනේරුවරුන්ගෙන් විශාල ප්‍රතිශතයක් විද්‍යාපීඨවල හා රාජ්‍ය ආයතනවල සේවය කරති
බොහෝ දෙනෙකු සේවයට යොදා ගෙන ඇත්තේ කෘෂිකාර්මික උපකරණ නිෂ්පාදකයින් විසිනි
කෘෂිකාර්මික ඉංජිනේරුවරු නිෂ්පාදන කටයුතුවල, අලෙවි , කළමනාකරණ පර්යේෂණ සහ සංවර්ධන නැතහොත් ව්‍යවහාරික විද්‍යා කටයුතුවල සේවය කරති
org/wiki/Agricultural_Engineering
කෘෂි විද්‍යාව යනු ඉතා පුළුල් විෂයකි
එයට කෘෂිකර්මයේ මනා දැනීම හා ව්‍යවහාරය තුළ ප්‍රයෝජනයට ගත් ආර්ථික, සමාජ විද්‍යාත්මක ස්වභාවික හා නිවැරදි අංග අඩංගු වී ඇත
කෘෂි කර්මය හා  කෘෂි විද්‍යාව 

	වරදවා තේරුම් ගන්නා යෙදුම් දෙකකි
කෙසේ වුවද ඒවායින් වෙනස් සංකල්පයන් අදහස් වේ
කෘෂි කර්මය යනු මිනිසාගේ ප්‍රයෝජනය සඳහා සතුන් ඇති කිරීම සහ ආහාර නිෂ්පාදනය කිරීමට පරිසරය සකස් කරන ක්‍රියාදාමයකි
පස සහ වගාවන් පිළිබඳව කෙරෙන පර්යේෂණ ඇතුළුව තාක්ෂණයද කෘෂිකර්මයට සම්බන්ධ වේ
පස සහ කෘෂි නිෂ්පාදන විද්‍යාව (Agronomy) යනු වගාවන් සම්බන්ධයෙන් පර්යේෂණ පවත්වා වැඩි දියුණු කිරීමේ විද්‍යාවයි. 

	කෘෂි විද්‍යාවන්ට පහත සඳහන් කරුණු සම්බන්ධ පර්යේෂණ හා සංවර්ධනය ඇතුළත් වේ
නිෂ්පාදන තාක්ෂණය (උදාහරණ - ජල සම්පාදන කළමණාකරණය, අනුමත නයිට්‍රජන් එකතුව)

	ප්‍රමාණය සහ ගුණාත්මක භාවය සම්බන්ධ කෘෂි ඵලදායිකත්ව වැඩි දියුණු කිරීම (උදාහරණ - නියඟයට ඔරොත්තු දෙන වගාවන් සහ සතුන් තෝරා ගැනීම නව කෘමිනාශක වර්ග වැඩි දියුණු කිරීම
අස්වනු සංවේදී තාක්ෂණය)

	මුල් තත්වයේ තිබෙන නිෂ්පාදන අවසාන පාරිභෝජන භාණ්ඩයක් ලෙස හැරවීම
(උදාකහරණ - නිෂ්පාදන නරක් නොවී කල් තබා ගැනීම
කිරි නිෂ්පාදන පැකට් කිරීම)

	අහිතකර පරිසරයන් නිවැරදි කිරීම
සැලකීම (උදාහරණ - පසෙහි තත්වය පහත වැටීම, අපද්‍රව්‍යය කළමණාකරණය)

	Theoretical Production ecology relating to crop Production modeling
සාම්ප්‍රදායික කෘෂිකාර්මික ක්‍රම - ඇතැම් විට ජීවිකා වෘත්තිය සඳහා කරන ගොවිතැන් ලෙස හැඳින්වේ‍
මෙම ක්‍රම නවීන කෘෂි තාක්ෂණික ක්‍රමවලට වඩා ක්‍රමවේදයක් හේතුවෙන් දිගු කාලීන පැවැත්මක් ස්වාභාවික පරිසර විද්‍යාත්මක ක්‍රම පදනම් කරගත් දිගුකාලීන පැවැත්මක් පවතියි
මේ ක්‍රමයෙන් ලෝකයේ බොහෝ දිළිඳු ජනතාව යැපෙති
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, බ්‍රසීලය, ඉන්දියාව, චීනය වැනි ප්‍රධාන පෙළේ නිෂ්පාදකයින් කෙරෙහි විශේෂ අවධානය යොමු කරමින් ලෝක පදනම සලකා බලමින් ආහාර නිෂ්පාදනය හා අවශ්‍යතාවය
කෘෂිකාර්මික විද්‍යාවේ ඉතිහාසය
විශාල පෙළසමහරු දකිනු ලබන ආකාරයට අනුව කෘෂිකාර්මික විද්‍යාව ආරම්භ වී ඇත්තේ මෙන්ඩල්ගේ ජානමය කර්ව්‍යයන් සමග වන නමුත් වඩා නූතන අර්ථය පැමිණෙන්නට ඇත්තේ 18 වන සිය වසේ ජර්මනියේ සිදු වු ශාක කායික විද්‍යා වේ ශාක කායික විද්‍යාත්මක තේරුම් ගැනීමේ ප්‍රතිඵල වු රසායනික පොහොර මගිනි
වර්ථමානයේදී එය 1950 වන විට තිබු දෙයටත් වඩා අතිශයින් වෙනස් වෙයි
හරිත විප්ලවය ලෙස හැදින්වු 1960 දශකයේ සිට දියුණු වු හා දියුණු වෙමින් පවතින රටවල සිදු වු කෘෂිකාර්මිකන තීව්රකරණය අධි නිෂ්පාදනයක් සදහා බෝග හා සතුන් තෝරා ගැනීම හා වැඩි දියුණු කිරීම හා බැදුණු ක්‍රියාවලියක් මෙන්ම කෘතිම පොහොර හා පයිතෝ සනිපාරක්ෂක දියුණු වන අතිරේඛ ආදාන වලින් යුත් ක්‍රියාවලියක් විය
පරිසරයට සිදු කරනු ලබන පැරණිතම හා විශාල මනුෂ්‍ය මැදිහත් වීමක් ලෙස සාමාන්‍යයෙන් කෘෂිකර්මාන්තයේ හා වඩා නූතන ලෙස  කෘෂිකර්මාන්තයේ කාර්මික දියුණුවේ හා ජනගහන වර්ධනයේ පාරිසරික බලපෑම මගින් කෘෂිකාර්මික විද්යාතඥයින් අතර බොහෝමයක් ප්‍රශ්න මතු වී ඇති අතර එමගින් නව ක්ෂේත්‍ර  වල දියුණු වීම හා මතුවීමද සිදු වී ඇත
මේ සදහා සංගෘහිත කළමණාකරණය, අපද්‍රව්‍ය පිලියම් කිරීමේ තාක්ෂනික ක්‍රම, භූ දර්ශන වාස්තු විද්‍යාව, ජාන විද්‍යාව හා අත්‍යාවශ්ය  නොවන ආර්ථික භාණ්ඩ වලින් වෙනස් දෙයක් ලෙස ආහාර නිෂ්පාදනයට සබදතා ඇතුළත් කෘෂිකාර්මික දාර්ශණික ක්ෂේත්රව වැනි තාක්ෂණයේ සදහන් තාක්ෂණික ගැටලු වලට විසදුම් උපකල්පනය කරන තාක්ෂණික ක්‍රම ඇතුළත්ය
එබැවින් මෙම ප්‍රදේශ දෙක අතර අන්තර් ක්‍රියාව මගින් කෘෂිකාර්මික විද්‍යාවේ ගැඹුරු තේරුම් ගැනීමක් සදහා සරු ක්ෂේත්‍රයක් සපයයි
ජීව තාක්ෂණ විද්‍යාව හා පරිගණක විද්‍යාව (දත්ත සැකසීමට හා ගබඩා කිරීම‍ට) වැනි තාක්ෂණික ක්‍රම හා තාක්ෂණික ක්‍රම මගින් ජානමය ඉංජිනේරු විද්යාදව, කෘෂිභෞතික විද්‍යාව, වැඩි දියුණු කරන ලද සංඛ්යාජනමය විශ්ලේෂණය හා නිවැරදි ගොවිතැන් කරණය ඇතුළත් නව පර්යේෂණ ක්ෂේත්‍ර  දියුණු කිරීම‍ට ඉඩ සලස්වා ඇත
ඉහත පරිදි මේවා තුලනය කිරීම, ආගමේ හා කෘෂිකර්මාන්තයේ අන්තර් ක්‍රියාව හා කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන වල ද්‍රව්‍ය මය නොවන සංරචක අඩංගු සාම්ප්‍රදායික කෘෂිකර්මාන්තයේ මනුෂ්‍ය ස්වභාවයේ අන්තර් ක්‍රියාකාරීත්වයන් හදුනා ගැනීම සදහා ප්‍රයත්න දරණ කෘෂිකාර්මික විද්‍යාවේ ස්වාභාවික හා මනුෂ්‍ය  විද්‍යාව වේ
org/wiki/Agricultural_science#Agriculture_and_agricultural_science

ජීව විද්‍යාව
කෘෂිකර්මාන්තය යන්නෙන් අදහස් වන්නේ භෝග වගා කිරීමෙන්, සත්ව පාලනයෙන් හා වෙනත් ජීව ක්‍රමවලින්  ද්‍රව්‍යය නිපදවීමයි
කෘෂි කර්මය ගැන අධ්‍යයනය කිරීම කෘෂි විද්‍යාව නමින් හැඳින්වේ
සත්ව පාලනය ,
මඩ ගොවිතැන,
හේන් ගොවිතැන 
කෘෂි කෘෂිකර්මාන්තයේ ප්‍රධාන් අංශ 03 කි

කෘෂි  කර්මය, සත්වපාලනය,උද්‍යාන විද්‍යාව,පස සහ කෘෂි නිෂ්පාදන විද්‍යාව යනාදී බොහෝ විෂයයන් ‘කෘෂිකර්මය’ යන්නට ඇතුළත් වේ
මෙම සෑම අංගයක්ම තව දුරටත් කොටස් කළ හැක
උදාහරණයක් වශයෙන් සත්ව පාලනය යන්නට ගව පට්ටි, එ‍ඬේර වෘත්තිය,ඇතුළත් වේ
කෘෂි නිෂ්පාදනවලට ආහාර,(එළවළු , පලතුරු, ධාන්‍යය වර්ග)කෙඳි වර්ග (කපු,ලොම්,සිල්ක්, හණ)ඉන්ධන (මීතේන්,එතනෝල්, ජෛව ඩීසල්) කැපූ මල්, විසිතුරු පැළෑටි,මල්,නිවර්තන කලාපීය මසුන් සහ සුරතල්ව ඇති කරන පක්ෂීන් නීත්‍යානුකූල හෝ නීත්‍යානුකූල නොවන මත්ද්‍රව්‍යය (drugs) සහ තවත් වැදගත් ද්‍රව්‍යයක් වූ දුමමලද ඇතුළත් වේ
මෑතදී ප්ලාස්ටික් මෙන්ම ඖෂධ වර්ග  නිපදවීම සඳහා ද වගාවන් කිරීමේ සැලසුම් සකස් කර ඇත‍
කෘෂි කර්මාන්තයේ දියුණුව ලෝක ව්‍යාප්ත සමාජ - ආර්ථික වෙනස්වීම් කෙරෙහි වැදගත් සාධකයක් වී තිබීම හේතුවෙන් කෘෂිකර්මයෙහි ඉතිහාසය මානව ඉතිහාසයේ ප්‍රධාන පැති කඩකි
මිනිසා දඩයම් කරමින් ආහාර ද්‍රව්‍යය එක් රැස්කරමින්  ගත කළ යුගයේ මහා පරිමාණ ලෙස ධනය එකතු කිරීම හෝ යුධ කටයුතු සඳහා විශේෂ දැනුමක් අවශ්‍යය නොවීම
එහෙත් ගොවියා තම පවුලට අවශ්‍යය ප්‍රමාණයට වඩා වැඩියෙන් ආහාර නිපදවීමට පටන් ගත් කල්හි අනිකුත් ගෝත්‍ර /ගම් /නගර / රාජ්‍යයන්/ජාතීන්/අධි රාජ්‍යයන් වැනි අනෙකුත් කොටස්වලට ආහාර ඉපැයීමට වඩා වෙනස් කාර්යයන් කිරීමට නිදහස ලැබුනේය
ශිෂ්ටාචාරයේ දියුණුව සඳහා කෘෂි කර්මාන්තය අවශ්‍යය බව ජරේඩ් ඩයමන්ඩ් කිවූහ
2006 වන විට ලෝකයේ කම්කරුවන්ගෙන් 36% කෘෂි කර්මාන්තයේ නියැලී ඇති බව ඇස්තමේන්තු කර තිබුණි
කාර්මීකරණය ඇරඹීමත් සමග කෘෂි කර්මාන්තයෙහි වැදගත්කම අඩු විය
2006 වර්ෂය වන විට ආර්ථික අංශය ලෝක ජනගහනයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් සේවයට ගැනීම නිසා ඉතිහාසයේ ප්‍රථම වතාවට සේවා අංශය කෘෂිකර්මය අභිබවා ගියේය
ලෝක ජනගහනයෙන් තුනෙන් එකක් කෘෂි කර්මාන්ත අංශයෙහි සේවය කළා වුවද ලෝක දළ නිෂ්පාදනයේ කෘෂි නිෂ්පාදනවලට ඇත්තේ 5% ට අඩු ප්‍රතිශතයකි‍‍
පුරාණ කෘෂිකර්මාන්තය

ලෝකඩ යුගය වන විට, එදිනෙදා ආහාර වේලේ අංගයක් ලෙස වනාන්තරයෙන් සපයාගත් ආහාරවලට හිමිවූයේ අඩු වැදගත්කමකි
"කෘෂිකර්මාන්තය" යන්නෙහි නිවැරදි වූ අර්ථකථනයට අනුව, භූමි වගා කිරීම,අස්වනු නෙළීම, සැලසුම් සහගත ජල සම්පාදනය යනාදි සියළු දෑ එයින් අර්ථ ගැන්වේ
"කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදකයා" යන වදන මුලින්ම යොදාගෙන ඇත්තේ ක්‍රි
පූ 5,500 දී පමණ විසූ "සුමේරියානු" ජන කොටස්වලටයි
මේ ආකාරයෙන් ඔවුහු ගොවිතැන් කටයුතුවල නියැළීම නිසා අහරින් ස්වයංපෝෂිත විය
දඩයමින් සහ සමූහ ඒක රාශී වීම් තුළින් ලද ආහාර ප්‍රමාණයට වඩා වැඩි ජනගහණයකට පමණට ගොවිතැනින් ආහාර නිපදවිණි
මෙහිදී නිෂ්පාදන අතිරික්තයක් ඇතිවිය
එම අස්වැන්න අවාර සමයේදී පරිභෝජනය, විකිණීම හෝ හුවමාරුව ආදියටද යෙදවිණි
කෘෂිකාර්මික කටයුතුවලින් වඩා වැඩි ජනගහනයක් පෝෂණය කිරීමට ගොවීන්ට හැකිවිය
මෙහිදී ඊට දායක නොවන ජන කොටස් ස්ථාවර හමුදාවන් බිහිවීම කෙරෙහි බලපෑ තීරණාත්මක සාධකයක් විණි
සුමේරියානු කෘෂිකර්මාන්තය රජයේ භෞතික සීමා පුළුල් කිරීමට උදවු ලබාදීමත් සමගම නගර අතර ගැටුම් ඇති වීම ආරම්භ විය
එහි ප්‍රථිඵලයක් ලෙස ඔවුන් පළමු අධිරාජ්‍යයේ නිර්මාපකයන් බවට පත්විණි
වැඩි කල් යාමට පෙර ඊජිප්තු වැසියන් හට  සශ්‍රීක නයිල් නිම්නයේ ගොවිතැනින් ජවය ලබා භූමිය ප්‍රසාරණය කිරීම සදහා අවශ්‍ය රණකාමී හමුදාවක් ගොඩ නගා ගැනීම්ට හැකිවිය
එහි ප්‍රතිඵලය නම් සුමේරියානු අධිරාජ්‍යට වඩා තුන් ගුණයක් විශාල අධිරාජ්‍යයක් නිර්මාණය කර ගැනීමට ඊජිප්තුවන් හට හැකියාව ලැබීමයි
බෝග සංඛ්‍යානමය තොරතුරු

ලෝකය පුරා වෙනස් වැවීම් කලාපවල විශේෂිත භෝග වගා කර ඇත
FAO තක්සේරු මත පදනම්ව මෙට්‍රික් ටොන් මිලියන ගණනනින්

බෝග වර්ගය අඩුම නිෂ්පාදනය(මෙට්‍රික්ටොන් මිලියන) 2004 දත්ත 

Source
Food and Agriculture Organization (FAO)[30]

තනි බෝග නිෂ්පාදනය(මෙට්‍රික්ටොන් මිලියන) 2004 දත්ත

කෘෂි කාර්මික කටයුතු වලදි - ආරක්ෂාව සහ සෞඛ්යි
2001 ජුනි කැන්සාස් හි හැස්කල් පෙදෙසේ කේන්ද්‍රීය වාරි ක්‍රමයක් තිබෙන වෘත්තාකාර වගා බිමක චන්ද්‍රිකා ඡායාරූපයක් - හොඳින් වැඩුනු වගාවන් කොළ පාටින් පෙනේ
කෝර්න් වගාව හැටියට පෙනෙන සෝගම් වැඩෙන්නේ සෙමිනි
2004 දී ළමයින් සහ තරුණයින් 27600 ක් ගොවි බිම් වලදි තුවාල ලබා ඇත
මෙයින් 8100 ක් දෙනා තුවාල ලබා ඇත්තේ වැඩ කරමින් සිටියදීය
පාරිසරික අර්බුද
වොෂින්ටන් රාජ්‍ය විශ්ව විද්‍යාලය අසල තිරිඟු යායක තදබල ලෙස පස සෝදා පාලු වීම
(2005)

කෘෂිකර්මාන්තයේදි පාරිසරික ප්‍රශ්නද මතුවේ
එසේ වන්නේ එය ස්වභාවික පරිසරය වෙනස් කරන බැවිනි
කෘෂිකර්මය නිසා විනාශකාරි අතුරු ප්‍රතිඵල ඇතිවේ
එවැනි හානිදායක ප්‍රතිපල කීපයක් නම්
එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට අනුව සත්ව පාලනය අංශක (මූලික වශයෙන් ගව, කුකුළු  සහ ඌරන්) ඉතා බරපතල පාරිසරික ප්‍රශ්න මතු කරන සාධකයක් වී තිබේ
කෘෂිකර්මය සඳහා යොදා ගන්නා ඉඩම් වලින් 70% ක් පශු නිෂ්පාදන කටයුතු වලට වෙන්ව පවතින අතර එය පෘථිවි තලයෙහි බිමෙන් සියයට 30% ක ප්‍රමාණයකි
එය බොහෝ සෙයින් හරිතාගාර වායු පරිසරයට එක් කරන අංශ වලින් එකකි
ඒ ප්‍රමාණය 18% කි
අනිකුත් අංශ සමග සන්සන්දනය කළ විට ප්‍රවාහණ ක්ෂේත්‍රයේදි මෙය 13.5% කි
අම්ල වර්ෂා සහ පරිසර පද්ධති ආම්ලිකරණය කිරීමට හේතුවක් වන ඇමෝනියා ප්‍රමාණය 64% ක් උත්පාදනය කරයි
ජෛව විවිධත්වය
බෝග හා පසු සම්පත් ජෛව විවිධත්වයේ ජාන හායනය සිදු වනු ලබන්නේ ප්‍රභේද ප්‍රතිස්ථාපනය භූමි එලි කිරීම, සත්ත්ව වර්ග අධි ශුරා කෑම, ජනගහන ඝනත්වය, පාරිසතරික හායනය, අධික උලාකෑම, ඔප්පු හා වෙනස් වන කෘෂිකාර්මික පද්ධති වල ප්‍රධාන 	සාධක කිහිපයක් මගිනි
කෙසේ නමුත් මෙහි ප්‍රධාන සාධකය වන්නේ දේශීය ශාක හා සත්ත්ව ප්‍රභේද අධි ඵලදා ලබාදෙන හෝ විදේශ ප්‍රභේද වලින් ප්‍රතිස්ථාපනයයි
සාම්ප්‍රධායික ගොවිතැන් පද්ධති වලට වාණිජමය ප්‍රභේද (GMO ඇතුළුව) ඇතුළත් කළ විට බොහෝ විට ප්‍රභේද විශාල සංඛ්‍යාවක් අතිශයින් අඩුවීමට ලක්විය
බොහෝමයක් පර්යේෂඛයන් විශ්වාස කරන්නේ කෘෂි පරිසර පද්ධති කළමණා කරණයට අදාල ප්‍රධාන ප්‍රශ්නය වන්නේ නූතන කෘෂිකර්මාන්තයේ දියුණුව මගින් ඇතිවු ජානමය හා පරිසර විද්‍යාත්මක ඒකාකාරීත්වය කෙරෙහි සාමාන්‍යයෙන් නැඹුරුතාව බවයි. 

කෘෂි කර්මාන්තයේ සත්ත්ව පශු පාලනයේදී හරිත විප්ලවය මගින්, අධි පලදා ප්‍රභේද නිර්මාණ කිරීම හරහා පලදාව වැඩි කර ගැනීමට සාම්ප්‍රදායික දෙමුහුන් කරනයේ භාවිතය ව්‍යාප්ත කරන ලදී
බොහෝ විට විශාල ශාක හා සත්ත්ව අභි ජනන මුහුම් කරණය වීම දියුණු රටවල සිදු වු අතර දේශීය දේශ ගුණ හා රෝග වලට ප්‍රති රෝධයක් දක්වන අධි ඵලදා ප්‍රභේද නිර්මාණය කිරීම සදහා පසුව ඒවා දේශීය ප්‍රභේද සමග මුහුම් කරණය කිරීම සිදු කරනු ලැබේ
කාර්යය ඵලය වැඩිකර ගැනීම සදහා දේශීය ප්‍රභේද මුහුම් කරණය මගින් කාලයත් සමග දේශීය අභිජනන නැතිවීමට හේතු විය හැකි අතර දේශීය තත්ත්ව සදහා අභිජනකයා විශේෂිතව ඇතුළත් කරගත් ජානමය ද්‍රව්‍යයද නැතිවී යා හැකිය
ලෝකය හරාහා සමස්ථයක් ලෙස නිරීක්ෂණය කිරීමේදී ජාන විවිධත්වය හා ජෛන විවිධත්වය සිදු වන නැතිවී යාම නිසා ආහාර සැපයුම අනතුරකට පත්වී ඇති බව දැක ගත හැක
එයට හේතුව අතශයින් විශේෂිත අධි ජනකයෙක් බලවත් අභිජනන වැඩ සටහනක් සමග අභිජනනය කිරීම සිදු කරත් එම අභිජනකයා නව රෝග හෝ පරිසර උකහා ගැනීම සදහා අළුශ්‍ය තරම් ජානමය ද්‍රව්‍ය වලින් සමන්විත නොවිය හැකිය
ජානමය වශයෙන් නවීකරණය කරන ලද ජීවියෙක් (GMO) යනු සාමාන්‍යයෙන් ප්‍රතිසංයෝජන DNA තාක්ෂණය ලෙස සාමාන්‍යයෙන් හදුන්වන ජානමය ඉංජිනේරු තාක්ෂණ ක්‍රමය යොදා ගනිමින් ජානමය ද්‍රව්‍ය වෙනස් කර ඇති ජීවින්ය
වර්ථමානයේදී ජානමය ඉංජිනේරු විද්‍යාව ජානමය ද්‍රෂණය සිදු කරන තවත් සංකිර්ණ හා ප්‍රබල සාධකයක් බවට පත්ව ඇත
එයට හේතුව වන්නේ සාම්ප්‍රදායික මුහුම් කරණය සමග කිසිලෙසකින්වත් පරිසරය සමග මුසුවිය නොහැකි විද්‍යාගාර වල කෘතිමව නිර්මාණය කරන ලද හා ජානමය වශයෙන් ඉංජිනේරු ගත කළ ශාක හා සතුන්ට ඔවුන් විසින්ම ජීවත් වීම හා අභිජනනය කිරීම සිදු කර ගත හැකි අතර වඩාත් අන්තරායක දෙය වන්නේ ස්වාභාවිකව සිටින ප්‍රභේද සමග අන්තර් අභිජනනය කිරීමේ හැකියාවයි. ජානමය වශයෙන් නවීකරණය කරන ලද (GM) බෝග වර්ථමානයේදී ජානමය දුෂණය සදහා පොදු ප්‍රභව බවට‍පත්ව ඇත
වල් ප්‍රභේද පමණක් නොව ගෘහස්ථ ප්‍රභේද ද ව්‍යුත්පන්න වී ඇත්තේ සාපේක්ෂක ස්වාභාවික මුහුම් කරණය මගින්ය
org/wiki/Agriculture
ජීව විද්‍යාව
කෘෂි භෞතික විද්‍යාව යනු භෞතික විද්‍යාව හා ශස්‍ය විද්‍යාව මත සිමා වු විද්‍යාවේ අංශයක් වන අතර එහි අරමුණ වන්නේ මනුෂ්‍ය ක්‍රියාකාරකම් මගින් බලපෑම් එල්ල වී ඇති හා භෞතික විද්‍යාත්මක ක්‍රම යොදා ගෙන අධ්‍යයනය කිරීම් හා විස්තර කිරීම් කර ඇති පරිසර පද්ධති හා ජීව විද්‍යාත්මක වස්තූන් පිළිබද අධ්‍යයනය කිරීමයි
කෘෂි භෞතික විද්‍යාවට සමීපව සම්බන්ධ වන නමුත් එය කෘෂිකාර්මික කටයුතු වල හා ජෛව විවිධත්වයේ  ඇතුළත් ශාක හා සතුන්ගේ ජීව විද්‍යාවට පමණක් සීමා වේ