Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
ITN පසුව ප්‍රකාශ කළේ එහි අවුරුදු 50 ක ඉතිහාසය තුල ITVI මත කෙරුණු ආවරණය එහි දිගම සහ බාධාවක් නොමැතිව කෙරුනු විකාශය බවයි. ප් ජංගම CCTV කැමරා වලින් ලැබුණු සජීවි දර්ශන සහ මහජනතාව එවූ ජංගම දුරකථන වීඩියෝ වල ප්‍රයෝජනය සඳහා රූපවාහිනි ආවරණය ඉතා වැදගත් එකක් විය
ප්‍රාදේශීය සහ ජාතික ගුවන් විදුලිය ද ප්‍රවෘත්ති ප්‍රචාරය සඳහා කලින් සූදනම් කළ වැඩ සටහන් නවත්වා දැම්මේය
බොහෝ චිත්‍රපට සහ නාට්‍ය එක්කෝ කල් දැමුවේය
නැතහොත් අවලංගු කෙරුනේය
උදාහරනයක්  ලෙස බී බී සී ගුවන් විදුලියේ හතරවැනි සේවය (BBC Radio 4) එහි කලින් සැලසුම් කළ ශාස්ත්‍රීය වැඩ සටහන් මාලාව හේතුවක් ඉදිරිපත් නොකරම ඉවත් කළේය
එයට ජෝන් බුචන්ගේ “ග්‍රීන් මැන්චල්” නම් වූ බ්‍රිතාන්‍ය අවශ්‍යතාවයන්ට එරෙහිව මුස්ලිම් නැගී සිටිමක් ගැන වැඩ සටහනක් විය
ITN සේවය X- ෆයිල් නැමැති චිත්‍ර පටය ඉවත් කළේය
එහි තිබුනේ බෝම්බයකින් ගොඩනැගිල්ලක කොටසක් විනාශ වන ආකාරයයි
ඒ වෙනුවට “ස්ටේක් අවුට්” ප්‍රදර්ශනය කළේය
එමෙන්ම මගීන්ගෙන් පිරුනු බස් රියක් බෝම්බයකින් විනාශ වන අයුරු පෙන්වා දී “ද සීජ්” නැමැති චිත්‍ර පටිය ඉවත් කර “ගෝන් ඉන් 60 සෙකන්ඩ්ස්” ප්‍රදර්ශනය ක‍ළේය
නිවසක් පුපුරන දර්ශනයක්ද, දුම ආඝ්‍රාණය කිරීමෙන් හුස්ම හිරවන අයද, දිවි රැක ගත් අය සහ ගිලන්රථ ද පෙන්වූ බිබිසි වැඩ සටහනක් වූ ඊස්ට් එන්ඩර්ස් හි එදින රාත්‍රී දර්ශනය නැවත සංස්කරණය කිරීමට බල කරනු ලැබින
ස්කයි වන් (Sky one) ටෙරර් ඇටෑක්ස් Could you survive (ත්‍රස්තවාදි ප්‍රහාරයෙන් ඔබට බේරි සිටීමට හැකිද
) වෙනුවට ස්ටාර් ට්‍රෙක් චිත්‍ර පටියේ 'නෙක්ස්ට් ජෙනරේෂන්' කොටස ප්‍රදර්ශනය කළේය
එමෙන්ම වියොකොම් (Viocom) සතු සංගීත චැනලය වූ MTV, VHI, TMF සේවාවන් සහ ඔවුන්ගේ උප චැනලයන් සියල්ලමද දවසේ ඉතිරි කාලය තුල දුක් මුසු සංගීතයක් ප්‍රචාරය කළේය
සීඑස්අයි (CSI) නැතහොත් ක්‍රයිම් සීන් ඉන්වෙස්ටිගේෂන් නම් ක්වෙන්ටික් ටැරුන්ටිනෝ විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද මරාගෙන මැරෙන බෝම්බ කරුවෙකු සිරකිරිමක් අඩංගු ජුලි මස 12 වැනිදා පෙන්වීමට නියමිතව තිබුනු වැඩ සටහන්ද සතියකින් කල් දමන ලදි
BBc
uk නැමැති වෙබ් අඩවිය ජුලි 7 දින 12.00 වන විට ඉහළම අගයක් වූ Gb/5 බෑන්ඩ් පරාසයක් වාර්තා කළේය
බිබිසි ප්‍රවෘත්ති සේවය සිද්ධිය වූ දින (පින්තූර, වාර්තා සහ HTMC සියලු දේ ඇතුලු) ප්‍රධාන කරුණ  බිලියන 1 ක් ලබා ගත් අතර ටෙරා බයිට් 5.5 ක දත්ත නිකුත් කළේය
දවසේ උච්චතම අවස්ථාවේ (Peak time) බිබිසි ප්‍රවෘත්ති වෙබ් අඩවිය සඳහා තත්පරයකට පිටු 40000 ක ඉල්ලුමක් ඉදිරිපත් විය
පෙර දින 2012 ඔලිම්පික් ලන්ඩනයට ප්‍රදානය කිරීම පිළිබඳ නිවේදනය GB/S 5 ක උපරිමයක් වූ ඊ‍ට පෙර කෙදිනකවත් නොතිබුනු තරම් උපරිම ප්‍රමාණයක් එනම් GB/S 7.2 ප්‍රමාණයක් මයිකල් ජැක්සන්ගේ නඩු තීන්දුව සඳහා පාවිච්චි විය
ජුලි 12 වෙනි අඟහරුවාදා දින අන්ත දක්ෂිණ දේශපාලන පක්ෂයක් වූ ද බ්‍රිටිෂ් නැෂනල් පාටිය විසින් “නොම්මර 30 බසය” පිළිබඳ ඡායා රූප ඇතුළත් පත්‍රිකාවක් පිපිරීමේ සිද්ධියට පසුව බෙදා හරින ලදි
එහි සටන් පාඨය වූයේ “දැන්වත් බිඑන්පි යට ඇහුම් කන් දිය යුතුයි” යන්නයි
එය ඡයාරූපයට යටින් මුද්‍රණය කර තිබුනි
මේ සම්බන්ධයෙන් ස්වදේශීය ලේකම් වූ චාර්ලිස් ක්ලාර්ක් නිවේදනය කළේ “එය බිඑන්පී පක්ෂය ඔවුන්ගේ වෛරය තව දුරටත් පැතිරවීමට ලන්ඩනයේ වර්තමාන ඛේදජනක සිදු වීම උපයෝගි කර ගත් දුෂ්ඨ අවස්ථාවක්” ලෙසිනි
එක්සත් රාජධානියට පිටින් වූ රටවල් කීපයක රාජ්‍යයන් සහ මාධ්‍ය ආයතන බ්‍රිතාන්‍ය රජය මුස්ලිම් අන්තවාදීන් (එක්සත් රාජධානියෙන්  පිටතදි එක් එක් ක්‍රියා කාරකම් වල යෙදෙද්දි) ඔවුන් කෙරෙහි අනුකම්පාවක් දැක් වූ බවත් එවැනි ක්‍රියා කාරකම් එක්සත් රාජධානියෙන් පිට රට වලදි කිරීමෙන් පසු ඔවුන් විසින් ලන්ඩනිස්තාන් ලෙස හඳුන්වා ගනිමින් රැකවරණය පතා එක්සත් රාජධානියට පැමිනි විට ඔවුන්ට එරෙහිව නඩු පැවරීමට හෝ ඔවුන්ගේ රටට  භාර දීම නොකළ බවත් මෙම ප්‍රතිපත්තිය ප්‍රශ්න සහ ගත වූ බවත් කියා සිටියහ
(නිව් යොර්ක් ටයිම්ස්, ලෙෆිගරෝ )

ත්‍රස්තවාදී ප්‍රහාර
ඊශ්‍රායල - පලස්තීන ගැටුම යනු ඊශ්‍රායලය හා පලස්තීන රාජ්‍යයන් අතර දිගු කලක පටන් අඛණ්ඩ පැවත එන ආරවුලකි
එය පැතුරුණු අරාබි-ඊශ්‍රායල අර්බුදයේ කොටසක්ද වේ
ප්‍රධාන වශයෙන්ම මෙම අර්බුදයට හේතුව වී තිබෙන්නේ එකම ප්‍රදේශයක අයිතිය පිළිබඳව දෙරට අතර ඇතිව තිබෙන මතභේදයයි
ඊට"ද්වි-රාජ්‍යය විසඳීමක්" ඇතිකර ගැනීමට නොයෙක්වර උත්සාහගෙන ඇත
එනමුත් "ද්වි-රාජ්‍යය විසඳීමක් මඟින් සටන් ඇතිවී ඇති භූමියේ නිදහස් ඊශ්‍රායල ජනපදයක් හා පලස්තීන ජනපදයක්  ඇතිකෙරේ
අද වන විට එවැනි විසදුමකට බොහෝ පලස්තීනුවන් හා ඊශ්‍රායෙල ජාතිකයන් එකඟ වී තිබෙන අතර ගාසා තීරයේ හා බටහිර ඉවුරේ අයිතිය පිළිබඳව ඇති ගැටළුව විසඳා ගැනීමට තිබෙන හොඳම විසඳුමද "ද්වි-රාජ්‍යය විසඳීම"  බව ඔවුන් පවසයි
බොහෝ ඊශ්‍රායෙල ජාතිකයන්ද පිළිගන්නා පරිදි, බොහෝ පලස්තීනුවන්ගේද අදහස ගාසා තීරය හා බටහිර ඉවුර තම රාජ්‍යයට ඈඳා ගතයුතු බවයි. උගත් සුළු පිරිසක් පමණක් ගාසා තීරය හා බටහිර ඉවුර ඊශ්‍රායෙල හා පලස්තීන ජාතිකයින්ට සම අයිතිවාසිකම් ලැබෙන "තනි රාජ්‍යය විසඳුමක්" සුදුසු යැයි යෝජනා කර තිබේ
එනමුත් අවසාන එකඟවීම කෙසේ සිදුවිය යුතුද යන්න හා අන්‍යෝන්‍යය දායකත්වය පිළිබඳ විශ්වාසනීයත්වය පිළිබඳව තවමත් මතභේද පවතී
අභ්‍යන්තර හා අන්තර්ජාතික බොහෝ පිරිස් මෙම අර්බුදයට සම්බන්ධ වී තිබේ
සෘජුව මැදිහත්ව ඇති කණ්ඩායම් දෙක වන්නේ, එහුද් ඔල්මට් ගේ නායකත්වයෙන් යුක්ත ඊශ්‍රායෙල රජය හා මොහොමඩ් අබ්බාස් ගේ නායකත්වයෙන් යුක්ත පලස්තීන විමුක්ති සංවිධානයයි
නීත්‍යානුකූල සාකච්ඡා හසුරුවනු ලබන්නේ මැදපෙරදිග චතුරංගිය සේනා(Quartet on the Middle East) ලෙස හඳුන්වන ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, රුසියාව, යුරෝපා සංවිධානය හා එක්සත් ජාතීන්ගෙන් සමන්විත බල ඇණියක් මඟිනි
බ්‍රිතාන්‍යයේ ටෝනි බ්ලෙයාර්ද විශේෂ නියෝජිතයෙක් ලෙස පෙනී සිටියි
ඔහු විසින් විකල්ප සාම ක්‍රියාදාමයක් යෝජනා කරනු ලැබ ඇත
අරාබි ලීගයද වැදගත් මැදිහත් කරුවෙකි
අරාබි ලීගයේ ආරම්භක සාමාජිකයකු වන ඊජිප්තුවද මෙම අර්බුදයට ‍ ඓතිහාසිකව සම්බන්ධ වුනු හවුල්කරුවෙකි
වසර 2006 සිට පලස්තීන ප්‍රදේශ ප්‍රධාන පාර්ශව දෙක අතර ඇතිවුණු සටන් නිසා බිඳී ගොස් ඇත
මෙම පාර්ශව දෙක වන්නේ ‍‍ෆටාහ් (Fatah) හා හමාස් (Hamas) නම් ඉස්ලාමික සටන් කණ්ඩායම් නිසාවෙනි
මෙම හේතුව නිසා පලස්තීන ජාතික අධිකාරිය පාලනය යටතේ තිබු ප්‍රදේශය බටහිර ඉවුර ‍ෆටාහ් සංවිධානය යටතද, ගාසා තීරය හමාස් සංවිධානය යටතටද බෙදී තිබේ
හමාස් සංවිධානය, පලස්තීන 2006 ඡන්දය ජයග්‍රහණය කලද, ඔවුන් ත්‍රස්තවාදී සංවිධානයක් ලෙස ඊශ්‍රායෙලය හා අනිකුත් රටවල් විසින් සලකනු ලබන නිසා මෙම බෙදීම ප්‍රශ්නකාරී තත්වයක් නිර්මාණය කර තිබේ
එම නිසා නීත්‍යානුකූල සාකච්ඡා වලට සහභාගී වීමටද ඔවුන්ට ඉඩ දෙනු නොලැබේ
මෑතකදී ඇතිවූ සාම සාකච්ඡා වටය 2007 නොවැම්බර් මාසයේ ඇමරිකාවේ අන්නපොලිස් (Annapolis) හීදි ආරම්භ විය
2008 වසර අවසානය වනවිට මෙම අර්බුදය  සමථයකට පත්කිරීම මෙම සාකච්ඡා වටයේදී අරමුණු කර ඇත
සාකච්ඡාවලට සම්බන්ධ පාර්ශව මඟින් අර්බුදයට සම්බන්ධ ප්‍රධාන ප්‍රශ්න 6ක් හඳුනාගෙන ඒවා "අවසාන තත්වය" විසඳීම සිදුකළ යුතු බවට එකඟ වී ඇත
හඳුනාගත් ගැටළු වන්නේ ජෙරුසලම, අනාථයන්, පදිංචිකිරීම්, ආරක්ෂාව, දේශසීමාවන් හා ජලය යන කාරණායි
සාකච්ඡා වටයේදී මෙම කාරණා පිළිබඳව ගැඹුරට සාකච්ඡා කරනු ලබයි
ඊශ්‍රායෙල හා පලස්තීන ජන සමාජයන් තුළ මෙම අර්බුදය පිළිබඳව බොහෝ මතවාද හා අදහස් ගොඩනැගී ඇත
("සාම ක්‍රියාදාමය පිළිබඳව වූ ඊශ්‍රායල - පලස්තීන මත" යන ලිපිය ද කියවා බලන්න)
මෙම මතභේදයට ගොදුරුව සිටින ජනකොටස් ඊශ්‍රායෙල හා පලස්තීනුවන් ලෙස පමණක් නොව ඔවුනොවුන් අතර වෙනත් බෙදීම්ද ඇතිකර ගෙන තිබේ
මෙම අර්බුදයේ වඩා සැලකිය යුතු කරුණක් වන්නේ මේ ජන කොටස් තුළ ඇතිව තිබෙන අධික ප්‍රචණ්ඩත්වයයි
දෙරටේ හමුදා හමුදා අතර ඇතිවන සටන් මඟින්ද, නිල නොලත් සටන්කරුවන්ද, ත්‍රස්තවාදීන් විසින්ද මෙහෙයවනු ලබයි
තුවාලකරුවන් හෝ මරණයට පත්වන්නන් හමුදාවට පමණක් නොව දෙපාර්ශවයේ අහිංසක ජනතාවට අයත් වේ
ඉතිහාසය
ඊශ්‍රායල පලස්තීන ගැටුමට හේතුවන්නේ යුදෙව්වන් හා අරාබි ජාතිකයන් පලස්තීන උරුමකම් කීමයි
බ්‍රිතාන්‍ය මැදිහත් වීමෙන් හුසේන් - මැක්මෝහන් එකගතා ඇති කර ගත්තත් පලස්තීන සඳහා යුදෙව් - අරාබි ගැටුම අවස්න වුයේ නැත
ගැටුමේ මුල් 19වන සියවසේ අගභාගය දක්වා දිවෙයි
එහිදි ජාතික ව්‍යාපාර වල පිබිදීමක් ඇති වුන අතර පලස්තීණය තුළ යුදෙව් ජනාවාසයක් සදහා වන අරගලය හා ජාතිවාදය ඉන් ප්‍රධාන වේ
ස්යෝන්වාදය හෙවත් යුදෙව් ජාතික ව්‍යාපාරය  1897 දේශපාලන ව්‍යාපාරයක් ලෙස ස්ථාපනය වු අතර එය විශේෂයෙන් රැසියනු හි යුරෝපානු විරෝධි ( aniti – Semitisan) බවට එරෙහිව ඊට ප්‍රතිචාර දක්වනු වස් බිහිවු බවක් ප්‍රකාශණ වේ
මෙමගින් බලාපොරොත්තු වුයේ පලස්තීනය තුල යුදෙව් - ජාතික රාජ්‍යයක් බිහි කිරිමයි
( මෙම යුදෙව් ප්‍රදේශය පැරණි යුදෙව් මවුබිමේ නමින් හෙවත්  ඉරෙට්ස් ඊශ්‍රාලය  ) එම ප්‍රයත්නය තුළින් ආරක්ෂිත ස්ථානයක් ලෙස හා ස්වයං පාලනය එහිදි ලබා ගත හැකියාව ඇත
එම අරමුණ මුදුන් පත් කරවා ගැනීමට ලෝක සියෝනියානු (යුදෙව්) සංවිධානය හා යුදෙව් ජාතික අරමුදල විසින් සංක්‍රමණ දිරි ගන්වන අතරම ඔටෝමන් පාලනයේ හා බ්‍රිතානයේ පාලනයේ ඇති පලස්තීන ප්‍රදේශය තුළ මිලට ගැනීමට අනුග්‍රහ දක්වන ලෙසට ඉල්ලීමක් කරන ලදී
‍

දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසුව හා ඔටෝමන් අධිරාජ්‍යය බිද වැටිමෙන් අනතුරැව සයිකස් - පිකට් ගිවිසුමට අනුව හා ජාතීන්ගේ සංගමයේ බලතල වලට අනුව පලස්තීනය මහ බ්‍රිතාන්‍යය බලය යටතට පත් කෙරැණි
එම භාරකාර කාලය තුළදී බ්‍රිතාන්‍ය විසින් ගැටුම් සදහා සම්බන්ධ කණ්ඩායම් 02ක සදහා ගැටුම් කාරි එකගතා කිහිපයක් සදහා එකගත්වය පළ කරන ලද අතර ඒ අතරින් යුසේන් මැක්මොහන් එකගතා හා බැල්ෆර් සම්මුතිය - 1917 විශේෂ වේ
අරාබි හා යුදෙව් පිරිස් අතර වු පීඩනය පුපුරා ගියේ භෞතික ප්‍රචණ්ඩත්වය ප්‍රථිපලයක් ලෙස උරැම කරමින්ය
1920 පලස්තීන ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියා, 1921 පලස්තීන ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියා, 1929 පලස්තීනයේ අරාබි කැරැල්ල ඊට උදාහරණ කිහිපයකි
සාම ක්‍රියාවලිය

2000 ඩේවිඩ් කඳවුරු සමුළුව   
2000 වසරේ බිල් ක්ලින්ටන් ජනාධිපතිවරයා විසින් පලස්තීන ජනාධිපති යසර් අර්ෆත් හා ඊශ්‍රායෙල අගමැති ඊහුඩ් බැරක් අතර සාම සාකච්ඡා කැඳවීය
වාර්තාවන අන්දමට එහිදී බැරක් විසින් පලස්තීන නායකයාට කරන ලද යෝජනාව මෙසේය
එනම් බටහිර ඉවුරෙන් හා ගාසා තීරයෙන් දළ වශයෙන් 95% ක් නැගෙනහිර ජෙරුසලමේ පලස්තීන ස්වෛරීත්වය යටතේ පැවැත්වීමටද යුදෙව් ජනාවාස 69 ක් (එය බටහිර ඉවුරේ යුදෙව් ජනාවාසවලින් 85 % ක් අයත් කර ගනී) ඊශ්‍රායෙලයට පවරා ගැනීම ද යෝජනා කළේය
මේ අතර මොහු බටහිර ඉවුරේ ප්‍රදේශවල 10% ක ප්‍රදේශයක තාවකාලික ඊශ්‍රායෙල පාලනයක් යෝජනා කළ අතර එම ප්‍රදේශයේ යුදෙව් ජනාවාස රැසක් පැවතිණි
පලස්තීන මූලාශ්‍රයන්ට අනුව ඉතිරි ප්‍රදේශය පලස්තීන පාලනය යටතේ පවතිනු ඇත
තවදුරටත් ඇතැම් ප්‍රදේශ ඊශ්‍රායෙල කෙටි මාර්ග හා මුර කුටිවලින් භේදනයට ලක්විය හැකිය
ආරක්ෂක මාර්ග ඇති වන්නේ කෙසේද යන්න මත පදනම්ව මෙම ඊශ්‍රායෙල මාර්ග ඔවුන්ගේ යෝජිත රාජ්‍යය පුරා නිදහසේ සැරිසැරීම අවහිර කරන අතර පලස්තීන සරණාගතයන් අවශෝෂණයට ඇති හැකියාව අවම කරනු ඇත
ජනාධිපති අර්ෆත් මෙම පිළිගැන්වීම ප්‍රතික්ෂේප කළේය
වාර්තාවන අන්දමට ජනාධිපති ක්ලින්ටන් විසින් අර්ෆත්ට සාධාරණ ප්‍රදානයක් යෝජනා කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියද ඔහු කිසිවක් යෝජනා කර නැත
ඊශ්‍රායෙලය හා පලස්තීන ඉල්ලීම් සංසිදුවන ස්ථාවර විසඳුමක් එක්සත් ජනපද පීඩනයේ තීව්‍රතාව වැඩිවන ආකාරයෙන් යෝජනා නොවීය
ඩේවිඩ් කඳවුරු සමුළුවේ අසාර්ථකත්වය සම්බන්ධයෙන් ක්ලින්ටන් ජනාධිපතිවරයා පලස්තීන නායක අර්ෆත්ට බැන වැදිණි
සමුළුවෙන් පසු ගෙවීගිය මාසවලදී ක්ලින්ටන් හිටපු සෙනෙට් සභික ජෝජ් මිචෙල්ව කරුණූ සොයාබැලීමේ කමිටුවක නායකත්වයට පත්කළහ
ඔවුන් විසින් පසුව මිචෙල් වාර්තාව ඉදිරිපත් කරන ලදී
පසුව තාබා සමුළුවේදී 2001 ජනවාරි මාසයේදී ඊශ්‍රායෙල සාකච්ඡා කණ්ඩායම නව සිතියමක් ඉදිරිපත් කරන ලදී
මෙම යෝජනාවේදී තාවකාලික ඊශ්‍රායෙල පාලන ප්‍රදේශ ඉවත් කළ අතර පලස්තීන පාර්ශවය මෙම යෝජනාව තව දුරටත් සලකා බැලිය හැකි එකක් බව පිළිගත්තේය
මේ වකවානුවේදී අගමැති බැරක් තව දුරටත් සලකා බැලීම සිදු නොකළ අතර එම සාකච්ඡා එකඟතාවයකින් තොරව අවසන් විය
ඊළඟ මාසයේදී එනම් 2001 පෙබරවාරිවලදී දක්ෂිණාංශික ලිකුඩ් පක්ෂයේ අපේක්ෂක ඒරියල් ෂැරොන්ව ඊශ්‍රායෙල අගමැතිවරයා ලෙස තෝරා ගන්නා ලදී
සාමය සදහා වන මාර්ග සිතියම
යුරෝපා සංගම් සාමාජිකත්වයෙන් චතුරංග සාමාජිකයන් වන රැසියාව, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, හා ඇ
විසින් 2002 සැප්තැම්බර් 17 වන දා ඉදිරිපත්කරන ලද එක් සාම යෝජනාවකි
මෙම යෝජනාව ඉතා දුෂ්කර ගැටළු වන  ජේරැසලම හෝ ඊශ්‍රායල ගැටුම් වල විසදුම ඉරණම වැනි පිළිබද වැඩි අවධානයක් යොමු කොට නැති නමුත් එවන් ගැටළු  සාම ක්‍රියාවලියේ දී පසුව සාකච්ඡා කිරිම සදහා යෝජනා කොට ඇත
ඊශ්‍රායලය විසින් ලිඛිතව මෙම යෝජනාව පිළිගත්තේ නැති වුවත් එම යෝජනාවලියට  එක් විය යුතු කරැණු හෝ වෙනස් විය යුතු කොන්දේසි 14ක් ඉදිරිපත් කර ඇත
එහෙත් මෙම වෙනස්කම් පලස්තීන රජය විසින් අනුමත කරනු ලැබුවේ නැත
සම්මුතිය එහි පළමු පියවරෙන්ම අසාර්ථක විය
ඊශ්‍රායල විසදුම් මෙන්ම ඊශ්‍රායල පලස්තීන රජය විසින් අනුමත කරණු ලැබුවේ නැත
ඊශ්‍රායල විසදුම් මෙන්ම ඊශ්‍රායල පලස්තීන ප්‍රචණ්ඩත්වය නවත්වා දැමීම යන කාරණා 02කම මේ නිසා ඉටු නොවීය
2007 අවසාන භාගයේ සිට නැවතත් නැණපොලිස් සමුළුව හරහා  සාමය සදහා මාර්ග සිතියම පිළීබද සාකච්ඡා ආරම්භ වු අතර 2008  මුල් භාගය වනවිටත් යම් ප්‍රගතියක් ලබා ගනිමින් පසු විය
අරාබි සාම ප්‍රයත්නය 
 අරාබි සාම ප්‍රයත්නය  යනු බේරූට්  සමුළුවේ දී ( Beirut Summit) සවුදි අරාබියේ ඔටුන්න හිමි කුමාරයා වන අබ්දුල්ලා විසින් යෝජනා කරන ලද්දකි
අරාබි - ඊශ්‍රායල ගැටුමට පොදුවේ විසදුම් සෙවීමත් විශේෂයෙන් ඊශ්‍රායල - පලස්තීන ගැටුමට ප්‍රතිකර්ම සෙවීමත් මෙම යෝජනාවල අරමුණයි
මෙම යෝජනා 2002 මාර්තු 28 වන දින  බේරැට්  සමුළුවේ දී ප්‍රකාශයට පත් විය
නැවතත් 2007 දී පැවැති රියාද් සමුළුවේදී (Riyadh Summit) ඊට අනුමැතිය ලැබුණි
හමාස් හා ෆාටා පලස්තීන  සංවිධාන ය දෙකේම මෙන්ම අරාබි ලීගයේ සියළු සමාජිකයන් ගේ අනුමැතිය මීට පළ විය
‍

1967 දින හයේ යුද්ධයට පෙර එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය මගින් අනුමත කල දේශ සීමා තරණය අවසන් විසදුම ලෙස ඉදිරිපත් කළ මෙම යෝජනාව ඊට පෙර ක්‍රියාත්මක වීමට නියමිත  සාමය සදහා වන මාර්ග සිතියම  යෝජනාවලියට වඩා වෙනස් වේ
ඊශ්‍රාලයේ සමග සබදතා සාමාන්‍යය පත් කිරිම සදහා බලෙන් අත්පත් කර ගත් ප්‍රදේශ වල හමුදා ඉවත් කර දැමීමටත් බටහිර ඉවුර හා ගාසා තීරය නැගෙන ජේරැසලම ප්‍රධාන අග නගරය කරගත් නිදහස් පලස්තීනය තුළ පිළිගැනීඹටත් පලස්තීන සරණාගතයන්ට  සාධාරන විසදුමක් ලබා දීමටත් මෙම ගිවිසුම යෝජනා ඉදිරිපත් කරන ලදී
2002 දී ‍මෙම යෝජනාවලිය ඉදිරිපත්කරන විටම ඊශ්‍රායලය විසින් එය ප්‍රතික්ෂේප කරන ලැබුවත්, අරාබිලීගය විසින් මෙම යෝජනාව  නැවත නැවතත් ගෙන එමින්  එය ක්‍රියාත්මක කළ හැකි යෝජනාවක් බවට, විශේෂයෙන්ම 2007 දී ඒත්තු ගැන්වීමේ උත්සහයක නිරතව සිටි
එමෙන්ම ඉතා මැතකදි ඊශ්‍රායලය හා අරාබි ලීගය අතර සාකච්ඡා වට කිහිපයක්ද පැවැත්වුණි
අරාබි නායක හාරෙට්ස් විසින් 2008 පෙබරවාරියේ දී මෙම ගිවිසුම හකුලා ගන්නා ලෙසත් එසේ නොමැති නම් ඊශ්‍රායලය ප්‍රකාශණාත්මකව මෙම යෝජනාව පිලිගැනීමට හැකි බව පවසයි
වර්තමානයේ මතභේදයට ලක්ව ඇති කරුණු

මූලික කාරණා 
දෙපාර්ශවය අතර සාකච්ඡා මාර්ගයෙන් විසදුමක් කරා ඒම මුලික කොට ගෙන විවිධ යෝජනා ඉදිරිපත් විය
ඔස්ලෝ සම්මුති 1993 දී කෙටුම්පත් කලාට පසුව ඊශ්‍රායල රජය හා පලස්තීන ජාතික අධිකාරිය (PNA)විසින් රාජ්‍ය දෙකක විසදුමක් සදහා නිල වශයෙන් කැප විය
ප්‍රධාන හෝ අවසන් තත්වය පිළිබඳ ගැටළු හයක් සදහා විසදුම් සොයා ගත යුතුව ඇත
ජෙරුසලම
ජෙරුසලමේ මායිම පිළිබදව වන ගැටළුව නිතර විවාදයට තුබු දෙන අතර රටවල් 02කට මෙම ප්‍රදේශයේ අයිතිය උරුම කියි පායි
ඒබ්‍රහම් ය ආගම් වන යුදෙව් ආගම, ක්‍රිස්තියානි ධර්මය, හා ඉස්ලාම් ආගම, එම ආගම් වල ඓතිහාසික ඉගැන්වීම වල දී ජෙරුසලම පිළිබද  සුවිශේෂි කඩ ඉමක් ලබා දී ඇත
ඊශ්‍රාලය අනුව නගරය දෙකඩ නොකිරිමත් එය ඊශ්‍රාලයේ දේශපාලන පාලනයට යටත්ව තිබිය යුතු බවත් විශ්වාස කරයි
පලස්තීනය ප්‍රකාශ කරන්නේ 1967 ජුනි වලට ප්‍රථම ඊශ්‍රායලය සතු නොවු ජෙරුසලමේ ප්‍රදේශ පලස්තිනුවන් වෙත ලබා දිය යුතු බවයි. 2005 වනවිට, ජේරුසලමේ ජනගහනය 719,000 වැඩිහිටියන් විය
(බොහෝ පිරිස බටහිර ජේරුසලමේ පදිංචිව සිටි)
232,000 ප්‍රමාණයක් මුස්ලිම්වරුන්ය (නැගෙන ජේරුසලම තුළ වැඩි ප්‍රමාණයක් ජිවත් වේ
)

ඊශ්‍රායලය විසින් ක්නෙසට් මා ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය බ‍ටහිර ජෙරුසලමේ නව නගරය මධ්‍යයේ පිහිටා ඇතඒවා ඊශ්‍රාලය බිහිවු 1948 සිට ස්ථාපනය වී පැවතුනි
දින හයේ යුද්ධයේන පසුව ජෝර්දානය පාලනය කළ නැගෙනහිර ජේරුසලම තම යටතට ගත් ඊශ්‍රායලය නිල වශයෙන් එය ඊශ්‍රායලයට ඇදා ගන්නා ලදී
ඊශ්‍රායලය විසින්  නව නිතියක් පනවමින් ප්‍රකාශ කලේ සම්පුර්ණ වු හා එක්සත් වු ජෙරුසලම ඊශ්‍රායලය  අගනුවරයි
2002 – 2001 දි පැවැත්වු කෑම්ප් ඩේවිඩ් හා ටබා සමුළුවල දී එක්සත් ජාතීන්ගේ සංගමය යෝජනා කරන ලද්දක් වුයේ ජෙරුසලමේ අරාබි කොටස් / ප්‍රදේශ යෝජනා කරන ලද පලස්තින රාජ්‍යයකට ලබා දිය යුතු බවත් ජෙරුසලමේ යුදෙව් ප්‍රදේශ ඊශ්‍රායල විසින් තබා ගත යුතු බවත් ය
Temple mount ආශ්‍රිත සියළු පුරා විදයාත්මක කැනීම් ඊශ්‍රායල පලස්තීන රජයන් සාමුහිකව පාලනය කළ යුතු වේ
දෙපාර්ශවයම එම යෝජිත මුලධර්මයට එකග වුවත් මෙම සමුළුවාර අවසානයේ අසාර්ථක විය
ඊශ්‍රායලය විසින් යුසෙව් පුජනීය ස්ථාන වල සුභ සාධනය පිළිබදව පලස්තීන පැවරිම පිළිබදව සළකා බලන ලදී
ජෙරුසලම ජෝර්දානය යටතේ පවතින විට බටහිර ප්‍රාකාරය ට කිසිම යුදෙව්වෙකුට ඇතුල් වීඹට අයිතියක් තිබුනේ නැත
2000 දී යුදෙව් හා මුස්ලිම් වරුන් පුජනීයැයි සළකන ජෝසප්ගේ සොහොන පිළිබද පලස්තීනුවන් ගේ මතභේදයක් ඇති විය
දෙපාර්ශවයේ දී බුහුමට පාත්‍ර වු සොහොන කොල්ලකා එහි තිබු ගොඩනැගිලි විනාශ කර එය පල්ලියක් බවට පරිවර්තනය කරන ලදී, බටහිර ප්‍රාකාරයට තර්ජනයක් වන පරිදි අනවසර පලස්තීන කැනීම් ජේරුසලමේ  භුමිය තුළ සිදු වුයේ තවත් ගොඩනැගීම් කිහිපයක් සදහාය
මෙම ක්‍රියාමාර්ගය බටහිර ප්‍රාකාරය ශක්තිමත් බවට තර්ජනයක් ඇති කරන ලද්දක් සේ  සැළකේ. ඊශ්‍රාලය අනෙක් පසෙන් බැලු විට පුජනීය ස්ථානවලට ලගා වීම සදහා බාධා කරනු ලැබ ඇත්තේ ඉතා කලාතුරකින්ය
එය කිසි දිනෙක නිත්‍ය බාධා කිරිමක් නොවීය
ඊශ්‍රායලය ආරක්ෂක ආයතන විසින් පසුගිය වසර 20 පුරාම  කරන ලද සෝදිසි කිරිම් වල දී යම් යම් සැළසුම් වලට සම්බන්ධ යුදෙව් අන්තවාදීන්  විශාල ප්‍රමාණයක් පිළිබදව අවධානයෙන් සිටි අතර ඔවුන් අත්තඩංගුවට ද පත්ව තිබේ
එහෙත් එම අන්තවාදීන්ගෙන් සැළකිය යුතු මට්ටමේ අනතුරක් සිදුවී නොමැත
ඊට අමතරව, ඊශ්‍රායලය  විසින් Temple mount සම්බන්ධ පුර්ණ අයිතිය මුස්ලිම් භාරකාරත්වය (වක්ෆ් - Waqf) වෙත හිමි කර දුන්නේය
පලස්තීන සරණාගතයින්
 
ඊශ්‍රායෙල රාජ්‍යය නිර්මාණය කිරීමෙන් පසු නෙරපා දැමුණු හෝ පළා ගිය පලස්තීනුවන් සංඛ්‍යාව සහ ඔවුන්ගෙන් පැවත එන්නන්ගේ සංඛ්‍යාව මේ වන විට මිලියන 4 ක් පමණ වේ
මානව හිමිකම් පිළිබඳ විශ්ව ප්‍රකාශනය සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ මහ සමුළුවේදී යෝජනා කර සම්මත කරගන්නා ලද කරුණු සාක්ෂි වශයෙන් පෙන්වා දෙමින් 1948 සහ 1967 යුද්ධය නිසා අනාථ වූ පිරිසට සහ ඔවුන්ගේ දරුවන් හට එම යුද්ධවලට කලින් ඔවුන් සිටි ප්‍රදේශවලට යාමට ඔවුන්ට අයිතියක් තිබෙන බව පලස්තීනය වෙනුවෙන් කථා කළ මැදිහත්කරුවෝ අවධාරණය කර සිටියහ
මෙම අනාථ පිරිසට 1949 සටන් විරාම සමයේ තාවකාලික වාසස්ථානවල සිටි අයද ඇතුළත් වෙයි
2002 අරාබි සාම ඇරඹුම, අනාථ ගැටළුවට සාධාරණ විසඳුමක් අපේක්ෂාවෙන් සමතය වීමට යෝජනා කළ බව ප්‍රකාශ කරන ලදී
පලස්තීන ජාතිකයින් සහ අන්තර්ජාතික ප්‍රධානින් කාරණා කීපයක් මත පලස්තීන අනාථයින්ට ආපසු පැමිණීමට තිබෙන අයිතිය සාධාරණීකරණය කළහ
මූලික වශයෙන් කීප දෙනෙක් හැගන්, ලෙගි සහ ඉර්ගුන් ක්‍රියා හේතුවෙන් පලස්තීනුවන්ට පිටමං වීමට සිදු වුණු බව ප්‍රකාශ කළහ
“1947/12/1 - 1948/6/1 කාලය තුළ පලස්තීන අරාබිවරුන්ගේ විගමනය” නමැති හැගනොන් බුද්ධි තොරතුරු වාර්තාවකින් පහත කරුණු තහවුරු කරයි
පිටමං වූවන්ගෙන් අඩු ගණනේ 55% ක ප්‍රමාණයකට එසේ පිටමං වීමට සිදු වූයේ අපගේ (හැගනාහ්/DF) ක්‍රියා කාරකම් හේතුවෙනි
ලෙහි සහ ඉර්ගුන් ක්‍රියාකාරකම් මෙම විගමනයන්ගෙන් 15% කට සෘජු ලෙසම බලපෑ බව. සම්පාදකවරු කියා සිටියහ
තවත් 2% ක් ඊශ්‍රායෙල හමුදා විසින් නිකුත් කරන ලද නෙරපීම් නියෝග නිසාද 1% ක් පැවති තත්ත්වය ඔවුන්ගේ මානසික වශයෙන් ඇඳ වැටීම නිසාද සිදු විය
මෙම සංඛ්‍යා ලේඛනවලින් පෙනී යන්නේ මෙම විගමනයන්ගෙන් 73% ක් කෙලින්ම ඊශ්‍රායෙලවරුන්ගේ ක්‍රියාවන් නිසා සිදු වූ බවකි
මෙයට අමතරව 22% ක ප්‍රමාණයක් වෙන්වීමට හේතු වූයේ පලස්තීන ජනතාව පෙළුණු බිය සහ අවිශ්වාසය නිසා බැව් එම වාර්තාව පෙන්වා දෙයි
අරාබි නායකයන් පලස්තීන අරාබීන්ට පළා යාමට උදව් කළා යැයි කියන ඊශ්‍රායෙල මතය අලුත් ඉතිහාසඥයින් (New Historians) විසින් විවාදයට ලක් කරන ලදී
ලෝකයේ ඕනෑම ප්‍රදේශයක ඕනෑම යුදෙව්වෙකුට ආපසු පැමිණීමට හැකි වූ ඊශ්‍රායෙල නීතිය යුදෙව් නොවන අයට වෙනස් ලෙස සැලකීමක් යැයි ඇතැම් අයට පෙනී ගියේය
එය යුදෙව් නොවන අය මෙන්ම තමන් කලින් සිටි ප්‍රදේශයට ආපසු ඒමට නොහැකි වූද ඉහත කී පරිදි පුරවැසි භාවය සඳහා ඉල්ලීම් කිරීමට නොහැකි වූද පලස්තීනූවන්ට විශේෂයෙන් බලපෑවේය
ප්‍රශ්නයට අදාළ ශක්තිමත් නීතිමය පදනම වන්නේ 1948 දී ක්‍රියාත්මක කළ එක්සත් ජාතීන්ගේ 194 වැනි යෝජනාවයි. එහි මෙසේ විස්තර කර ඇත
ආපසු පැමිණ තම අසල්වාසීන් සමග වාසය කිරීමට කැමති අනාථයින් එසේ කිරීමට ප්‍රථම අවසර ලැබිය යුතුය
එසේ නොපැමිණෙන අයට ඔවුන්ගේ දේපල සඳහා වන්දි ගෙවිය යුතුය
මේ සඳහා අන්තර් ජාතික නීති හෝ ඊට සමාන ක්‍රමයක් අනුගමනය කළ යුතුය
රජය හෝ බලයලත් ආයතන විසින් මෙම කාර්යයන් ඉටු කළ යුතුය
එක්සත් ජාතීන්ගේ 3236 වැනි යෝජනාවෙන් පලස්තීනූවන්ට ඔවුන්ගේ අයිතීන් අහිමි කරමින් නිවාස හා දේපලවල පරම අයිතිය ලබා ගැනීමට තිබෙන හිමිකම තහවුරු කරයි
එක්සත් ජාතීන්ගේ 242 වැනි යෝජනාව මගින් අනාථ ප්‍රශ්නයට සාධාරණ විසඳුමක් ලබා ගැනීමේ වැදගත්කම තහවුරු කරයි
2000 වර්ෂයේ පැවති කෑම්ප් ඩේවිඩ් සමුළුවේදී එහුඩ් බරක් විසින් දෙන ලද අවස්ථාවෙන්, පවුල් නැවත එක් කිරීමට ගත්  උත්සාහය සහ මූල්‍යමය වන්දි ගෙවා ප්‍රශ්නය බේරුම් කර ගැනීමට බොහෝ ඊශ්‍රායෙල වරුනට ඉඩකඩ විවෘත විය
අනිත් කරුණු විරෝධතාවන්ට භාජනය විය
මෙම විරුද්ධතාවයන් සඳහා ඉදිරිපත් කළ පොදු තර්ක වූයේ,
                    
ජෝර්දානය හැර සියලු අරාබි රටවල් ඔවුන්ගේ රට තුළ සිටින පලස්තීන අරාබි ජාතිකයින්ට පුරවැසි භාවය ප්‍රදානය කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම නිසා අරාබි අනාථ ප්‍රශ්නය වැඩි වුණු බව ඊශ්‍රායෙලය කියා සිටීම
මෙම තත්ත්වය නිසා දුගී භාවය සහ ආර්ථික ගැටලු පැන නැගී ඇති බව MFA ලේඛන පෙන්වා දෙයි
පසුව විසඳන ලද නමුත් ලෝක යුද්ධයෙන් පසු අනාථයින් සම්බන්ධ විශාල ගැටලු මතු වී තිබුණි
මෙම ප්‍රශ්නය තවමත් ඒ අයුරින්ම පවතින්නේය
1948 යුද්ධය සමයේ අරාබි ඉහළ පෙළේ කමිටුව සහ අරාබි රාජ්‍යයක් පලස්තීනුවන්ට පලා යාමට උදව් කළේය
එසේ කරන ලද්දේ යුදෙව් රාජ්‍යය පරාජය කිරීම පහසු වීම සඳහා බවත් පලස්තීන අනාථ ප්‍රශ්නයේ මුල පිළිබඳ සැලකිල්ල දැක්වූ ඊශ්‍රායෙලය ප්‍රකාශ කළේය
යුද්ධයට පෙර තිබූ සැලැස්මක් ක්‍රියාත්මක කරමින් ඊශ්‍රායෙල සටන් කණ්ඩායම් සහ ඊශ්‍රායෙල හමුදාව විසින් පලස්තීනුවන්ගේ දේපල අහිමි කොට ඔවුන් බලහත්කාරයෙන් අනාථයන් ලෙස පිටමං කළ බව පලස්තීනයේ ප්‍රකාශය විය
එහෙත් මේ දක්වා එම ගැටළුව ඉතිහාසඥයින් විසඳා නැත
තවමත් 1948 දී පලස්තීනුවන් පිටමං කිරීමේ කාරණය විවාදයට බඳුන් වෙමින් පවතී
අරාබි ලෝකය තුළ යුදෙව් විරෝධී ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියාවලින් ගැලවීම පිණිස පලා ගිය යුදෙව් අනාථයින් 900,000 න් කිසිවෙකුට ඔවුන් කලින් සිටි රටවල්වලින් කිසිදු වන්දියක්  ලබාදීමක් හෝ ඔවුන්ගේ රටවල්වලට ආපසු කැඳවීමක් කර නැත
දසලක්ෂ ගණනක් අසරණ දුප්පත් අනාථයින් රට තුළට පැමිණීමෙන් කලාපයේ සිමීත සම්පත් අවසානවේය යන මතයේ බොහෝ ඊශ්‍රායෙලවරු එල්බ සිටිති
(මෙම අනාථයින්ගෙන් එක් අයෙකුවත් නැවත අවට පිහිටි අරාබි රටවල් විසින් ඔවුන්ගේ රටවල්වලට කැඳවා නැත)
ඊශ්‍රායෙලය විසින් පලස්තීනුවන් නව පලස්තීන රාජ්‍යයකට පිවිසීමේ අයිතිය පිළිගත් නමුත් ඔවුන් ඊශ්‍රායෙලයට පැමිණීම යුදෙව් රාජ්‍යයේ යහපත් පැවැත්මට බලවත් අනතුරක් විය හැකියයිද, පලස්තීන අනාථයින් රට තුළට ගලා ඒම ඊශ්‍රායෙල රාජ්‍යයේ විනාශයට මුල පිරිමක් විය හැකියයි ද ඔව්හු කල්පනා කළහ
මන්ද කියතොත් එම කාරණය නිසා ඊශ්‍රායෙලය තුළ අරාබි ජාතිය මහජාතිය බවට පත් වන හෙයිනි
මෙය අනිවාර්‍යයෙන්ම යුදෙව් රාජ්‍යයේ ඉරණම තීන්දු කරන්නක් වනු ඇත
බටහිර ඉවුරේ ඊශ්‍රායල ජනාවාස
දින හයේ යුද්ධයෙන් පසු අවුරැද්දේ දී හා විශේෂයෙන් සාම ක්‍රියාවලිය පැවතෙමින් තිබු 1990 ගණන් වල දී ඊශ්‍රායලය විසින් 1929 හා 1948 දි විනාශ කළ ජනාවාස නැවත ප්‍රතිස්ථාපනයටත් බටහිර ඉවුරේ නව පදිංචි කිරිම් විශාල ප්‍රමාණයක් ද සිදු කළහ
බොහෝ ජනාවාස බටහිර ඉවුරේ බටහිර කොටස් වන අතර අනෙක් ඒවා පලස්තීනුවන්ගේ භුමි වල ස්ථාපනය කරන ලද්දේ පලස්තීන නගර ගැන නොතකමින්ය
මෙම පදිංචි කිරිම ගැටුම්කාරි තත්වයන්ට සෑහෙන බලපෑමක් සිදු කලේය
මේ අතරට අතීත ජනාවාස (හේබ්‍රෝන්) 1948  විනාශ වු හා නැවත පදිංචි  කිරිම් අතරතුර ජනාවාස (Gush Etzion) 1967 සිට ක්‍රියාත්මක වන  ජනාවාස පිහිටුවීම් ඇතුළත් වේ
ඉපැරණි ජෙරැසලම් ඊශ්‍රායල ජාතිකයන් පිළිබද  පලස්තීන ස්ථාවරය අපැහැදිලිය
බටහිර ඉවුරේ ඊශ්‍රායල පදිංචි වීම් හා ගාසා තීරය ගැටුමට සාමකාමී විසදුමක් ලබා දීමේ දී කිබෙන ප්‍රධාන බාධක බව ජ්‍යාතන්තර මාධය හා ජ්‍යාතන්තර දේශපාලන සංගම් විසින් ද පෙන්වා දී තිබේ
ජ, බ්‍රිතාන්‍යය, යුරෝපා හවුල ) මෙම පදිංචි කිරිම් ජ්‍යාතන්තර නිතියට අනුව නිත්‍යානුකුල නොවන අතර ඊට අමතරව ජ්‍යාතන්තර යුක්ති අධිකරණය, ජ්‍යාතන්තර මෙන්ම ඊශ්‍රායල මානව අයිතිවාසිකම් සංවිධානද මෙහි අනීතික බව සපථ කොට ඇත
කෙසේ වෙතත් ඊශ්‍රායලය මෙය පිළිබදව තර්ක කරයි
සමහර විද්වතුන් හ ප්‍රකාශකයන් මීට විරුද්ධත්වය පළකරන්නේ හෙවත් මෙම අනිතික යැයි නොසලකන්නේ ඓතිහාසික කරුණු ද මුලික කරගෙනයි
එහෙත් එමගින් ජ්‍යාතන්තර හෝ මානව අයිතිවාසිකම් සංවිධාන වල ස්ථාවරය වෙනසකට ලක් වී නොමැත
2006 වන විටබටහිර ඉවුර හා නැගෙනහිර ජෙරුසලමේ ඊශ්‍රායල් ජාතිකයන් 267,163 ක් ජිවත් විය
යුරෝපා සංගමය මෙන්ම එක්සත් ජාතීන්ගේ මහ මණ්ඩලය මෙම ඊශ්‍රායලය ජනාවාස නිතියට පටහැණි බවට ප්‍රකාශ කරන ලදී
ප්‍රායෝගික මට්ටමේදී පලස්තීනුවන් විසින් ඉදිරිපත් කරන ඇතැම් තර්ක වනුනේ පලස්තීන නගර සදහා අවශය වන සම්පත් භෝග වගාවට සුදුසු ඉඩම්, ජලය හා වෙනත් සම්පත් ජනාවාස හේතුවෙන් තමන්ට නොලැබී යන බවත් මෙම පදිංචි කිරිම් නිසා පලස්තීනුවන්ට නිදහසේ මාර්ගවල ගම්නකිරිමමේ හැකියාව සීමා කරන බවත් ඔව්න විසින් ඉන් ආරක්ෂක ගැටළු ඇති වන බවටත් ඔවුන් විසින් නගන ප්‍රායෝගික තර්ක අතර වේ
2005 දි ඊශ්‍රායල අගමැති වු ඒරියල් ෂැරොන් විසින් ඒකපාර්ශවීය ඉවත්ව යැමේ සැලැස්ම ක්‍රියාත්මක කරන ලදී
විවිධ මැදිහත් කරවන හා විවිධ යෝජනා කල එකගතාවන් විසින් ඊශ්‍රායල විසින් බටහිර ඉවුරේ සමහර ජනාවාස ඉවත් නොකිරිම පිලිබද යම් පමණක් විවෘත භාවයක් දැක්වීය
ඊශ්‍රායලයේ ආරක්ෂාව සම්බන්ධ කරුණු

බටහිර ඉවුර හැරුණු විට ඊශ්‍රායලය සතු වන්නේ ඉතා කුඩා භුමි ප්‍රමාණයකි
එහි පළලම ස්ථානය ගතහොත් බටහිර ඉවුර හැරුණු කොට හැතැප්ම නවයකි
බොහෝ පිරිස් බිය වන්නේ මේ නිසා අරාබි රටවල් වල එකතුවෙන් යම් දිනෙක ප්‍රහාරයක් එල්ල ‍වේ යැයි යන්නයි
ඊට අමතරව බටහිර තීරයේ ඉහළ ප්‍රදේශවල සිට සටන් වදින හමුදාවන්ට තම ආක්‍රමණය ලෙහෙසියෙන් සිදු කළ හැකිඅතර එසේ වීමට ප්‍රධානතම හේතුව  වන්නේ ජෝර්දාන ගංගාව හරහා යාමට ඔවුන්ට සිදු නොවීමයි
පලස්තීන භුමියේ සිට ඊශ්‍රායලයට විරුද්ධව භාවිතා කළ කසම් රොකට්ටුව ( Qassam Rocket) පිලිබදව දැඩි අවධානයක් යොමු කර ඇත
ගාඩා තීරයෙන් ඊශ්‍රාලය ඉවත් වීමට පසු එළඹි අවුරැද්දේදි හෙවත් 2006 දි ඊශ්‍රායලයට අනුව එවන් ප්‍රහාර 1726 ක් වාර්තා වී ඇති අතර 2005 ට වඩා එය හතර ගුණයක වැඩි වීමකි
බොහෝ ඊශ්‍රායල්වරු මෙය දකින්නේ පලස්තීන ස්වයං පාලනය පිලිබද අවශ්‍යතාවය වැඩි වන විට පලස්තීන භුමියෙන් ඊශ්‍රායලයට එරෙහිව සිදුවන තර්ජන වලට එරෙහිව ඊශ්‍රායලය තම ආරත්ෂාව සපයා ගත යුතු තත්වයක් බවයි. මීට ප්‍රතිවිරැද්ධව, එමගින් ප්‍රචණ්ඩ අවම කළ හැකි වන්නේ ය
දේශ සීමා සහ අන්තර්ජාතික තත්ත්වය 
අතීතයේදි පලස්තීන භූමි ප්‍රදේශය, ජෝර්දානය සහ ඊජීප්තුව අතරේ දේශසීමා පාලනයද ආනයන හා අපනයන පාලන අයිතියද ඊශ්‍රායෙලය විසින් ඉල්ලා තිබුණි
ඒ ඊශ්‍රායෙලය සහ පලස්තීනය එකම ආර්ථික ප්‍රදේශයක් බව ස්ථිර ලෙස ප්‍රකාශ කරමිනි
ඊශ්‍රායෙල භූමියෙන් වෙන් වන යාබද භූමි ප්‍රදේශයක අවශ්‍යතාවය පලස්තීනුවන් විසින් අවධාරණය කර සිටියහ
ඔස්ලෝ සම්මුතියට අනුව ළඟා වුණු තාවකාලික එකඟතාවය තුළ පලස්තීන අධිකාරියට ඒ (Area A) ප්‍රදේශයේ නගරවල පාලනය ලැබුණි
ඊශ්‍රායෙලය ආරක්ෂාව යටතේ පලස්තීන සිවිල් පාලනයට බී පෙදෙස(Area B) යටත් කෙරිණි
සී (Area C) ප්‍රදේශය සම්පූර්ණයෙන්ම ඊශ්‍රායෙල පරිපාලනයට යටත් කරන ලදී
පලස්තීන නගරවලට ඇතුළු නොවී ඒවා මග හැර යාමට හැකි වන අයුරින් ඊශ්‍රායෙලය අතිරේක මහා මාර්ග (High Way) තැනුවේය
පලස්තීන අධිකාරියේ පාලනය යටතේ තිබුණු මුල් ප්‍රදේශ නොයෙක් නොයෙක් ආකාරයන් ගෙන් යුත් නොවූවා සේම යාබදවද පිහිටි ඒවාද නොවීය
ඔස්ලො ii සම්මුතියද වයි රිවර් සහ ෂාර්ම් එල් - ෂෙයික් සහ ඊට පසුව කෙරුණු නොයෙකුත් සාකච්ඡාද හේතුවෙන් කාලය ගත වන විට එම ප්‍රදේශ වෙනස් වීම්වලට භාජනය විය
පලස්තීනුවන්ගේ මතයට අනුව වෙන් කරන ලද ප්‍රදේශ ජීවත් වීමට හැකි ජාතියක් නිර්මාණය කිරීමට සුදුසු නොවීය
එමෙන්ම පලස්තීන ආරක්ෂක අවශ්‍යතා පිරිමැසීමට ප්‍රමාණවත් නොවීය
ඊශ්‍රායෙලය ඇතැම් බී පෙදෙස්වලින් ඉවත් වීම ගැන එකඟතාවයක් ප්‍රකාශ නොකළහ
පලස්තීන ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියා උග්‍රවීම හේතුවෙන් මෙම සැලසුම අයත්කර ගැනීමත් අත් හැර දැමුණි
මුර පොළවල් සංඛ්‍යාව වැඩි කෙරිණි
එහි ප්‍රථිපලය වූයේ 2003 ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ පටන් මිනිස් බෝම්බ වැඩි වශයෙන් එල්ල වීමයි
අවසාන සිතියම සඳහා එකද පාර්ශවයක් හෝ යෝජනාවක් ප්‍රකාශ කළේ නැත
(ඇතැම් සිතියම් රහසෙන් එළි දැක්විණි)

සම්පත් සහ ජලය බෙදීම 
තමන්ගේ ප්‍රධාන අවශ්‍යතාවයන්ගෙන් එකක් ලෙස පලස්තීනුවන් සැලකුවේ යහපත් පරිසරයක ජීවත් වීමට තරම් අවශ්‍ය ඉඩම් හා වෙනත් සම්පත්ය
එබැවින් ඊශ්‍රායෙලය වෙනුවෙන් බොහෝ සම්පත් අත හැරීමට ඔවුනට බල නොකළ යුතු යයි ඔවුන් අදහස් කළේ ඒ මගින් ඔවුන්ගේ ආර්ථිකය කඩා වැටීමට ලක් විය හැකි හෙයිනි
මැද පෙර දිග කලාපයේ ජලය යනු දේශපාලනික වශයෙන් ඉතා වැදගත් සාධකයකි
ඊශ්‍රායෙලය ඔවුන්ගේ ප්‍රයෝජනය සඳහා ග්‍රීන් ලයින් නම් ප්‍රදේශය පුරා විහිදී තිබුණු විශාල ජල නිධිවලින් ජලය ලබා ගැනීම, ඊශ්‍රායෙලය- පලස්තීන ගැටුම්වලට හේතුවක් වී පැවතුණි
පලස්තීන බල ප්‍රදේශයට අයත් බිමෙහි තැන්පත් වී තිබෙන ජලය ළිං කිහිපයක් ඔස්සේ ඊශ්‍රායෙල්වරුන්ගේ ප්‍රයෝජනය පිණිසලබා ගැනිණි
මේ ගැන බොහෝ දෙනෙකු ප්‍රශ්න කළේ “ඊශ්‍රායෙලයේ ප්‍රයෝජනය පිණිස ඔවුන්ගේ ජලය පාවිච්චි කිරීමේ නීත්‍යානූකූල භාවය කුමක්දැ
"යි අසමිනි
ඊශ්‍රායෙලය මෙම ප්‍රදේශයෙන් ලබාගත් ජලයෙන් 77% ක්ම බටහිර ඉවුර ප්‍රදේශයට සපයන බවද, මෙම තර්ක ඉදිරිපත් කළ විවේචකයින් විසින්ම පෙන්වා දෙන ලදී
ඊශ්‍රායෙලය බටහිර ඉවුරේ අයිතිය ලබා ගත් කළ එම පෙදෙස්වල ජලය ප්‍රයෝජනයට ගනු ලැබුවේ අඩු ප්‍රමාණයකි
එහෙත් ඒ වන විටත් පලස්තීනයට වඩා වැඩි ජල ප්‍රමාණයක් ඊශ්‍රායෙලය පරිභෝජනය කරනු ලැබිණි
1950 දී ඊශ්‍රායෙලය බටහිර ජල නිධියේ නිෂ්පාදනවලින් 95% ක ජල පරිභෝජනයක්ද ඊසාන ජල නිධියෙන් 82% ක ප්‍රමාණයක්ද ප්‍රයෝජනයට ගත්තේය
මෙම ප්‍රමාණය සම්පූර්ණයෙන්ම ගන්නා ලද්දේ 1967 ට පෙර තිබු දේශ සීමාවන්ට අනුව ඊශ්‍රායෙලය පැත්තෙනි
1999 වන විට මෙම සංඛ්‍යාවන් පිළිවෙලින් 82% සහ 80% ප්‍රමාණයක් දක්වා පහත වැටුණි
අවසානයේ ඊශ්‍රායෙලය 11 වැනි ඔස්ලෝ සම්මුතිය ගෙන හැර දක්වයි. මෙම සම්මුතියට අනුව දැනට පවත්නා සම්පත් සීමිතව ප්‍රයෝජනයට ගනිමින් පාලනයක් සහිතව පරිභෝජනයට දෙපාර්ශවයම එකඟ වූහ
මෙහිදි බටහිර ඉවුරේ ඊශ්‍රායෙල ජල නිෂ්පාදනයේ නීත්‍යානූකූල භාවය පලස්තීන අධිකාරිය විසින් පැහැදිලිව තහවුරු කරන ලදී
පලස්තීනයට අවශ්‍ය ජල ප්‍රමාණයේ යම් අඩුවක් වුවහොත් එම ප්‍රමාණය සැපයීමට නැගෙනහිර ජල නිධි (ජලය නිෂ්පාදනය සඳහා) කැණීමට පලස්තීනයට ඉඩ දීමටත් ඊශ්‍රායෙලය එකඟ විය
ඔස්ලෝ සම්මුතියේ අරමුණ තාවකාලික විසඳුමක් බවත් දශකයට වඩා කාලයක් එය සාර්ථකව නොපවතින බවත් කියමින් බොහෝ පලස්තීනුවන් විරෝධය පෑහ
එම ගිවිසුමේ නම වූයේ “ඊශ්‍රායෙල - පලස්තීන අන්තර්වාර් ගිවිසුම” යන්නයි
මෙම ගිවිසුමෙන් රට තුළ හා මුහුදු සීමාවේ ස්වභාවික වායු ඉන්ධන සහ ඛනිජ තෙල් සඳහා කැනීම් කිරීමට හා පරීක්ෂණ පැවැත්වීමට පලස්තීන බලාධිකාරියට ඇති අයිතිය තහවුරු කරන ලදී
අනෙකුත් කාරණා

ඊශ්‍රායල හමුදා බටහිර ඉවුර අත්පත්කරගැනීම 
“අත්පත් කර ගත් පලස්තීන් භූමිය” යනු බටහිර ඉවුර සහ ගාසා තීරය හැඳින්වීමට එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය විසින් පාවිච්චි කරන ලද යෙදුමකි
මෙම ප්‍රදේශය 1967 දී පැවති සය දින යුද්ධයේදී ඊශ්‍රායෙලය විසින් ඊජීප්තුවෙන් සහ ජෝර්දානයෙන් අත්පත් කර ගත් කොටසකි
ඊශ්‍රායෙල රජය මෙහි තත්ත්වය දැක්වීම පිණිස යොදන්නේ “අර්බුද සහිත ප්‍රදේශය” (Disputed Territories) යන්නයි
ඇතැම් ප්‍රදේශ අත්පත් කර ගත්තා යයි හැඳින්විය නොහැක්කේ කිසිදු ජාතියකට ඒවාට පැහැදිලි අයිතියක් නොමැති බැවිනි
එසේම 1967 දී ඊශ්‍රායෙලය එම ප්‍රදේශ අල්ලා ගන්නා විට ක්‍රියාකාරී රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික ක්‍රියාදාමයක් නොතිබුණි
මෙම ප්‍රදේශ තවමත් “ජුදෙයා සහ සමාරියා” යනුවෙන් ඇතැම් ඊශ්‍රායෙල කණ්ඩායම් විසින් හඳුන්වනු ලබන්නේ පුරාණ කාලයේ සිට පැවත එන ඓතිහාසික ප්‍රාදේශික නාම පදනම් කර ගනිමිනි
1980 දී ඊශ්‍රායෙලය නැගෙනහිර ජෙරුසලම අත්පත් කර ගත්තේය
එම වසරේම අගෝස්තුවේදී එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය එම ඈඳා ගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කළේය
ඊශ්‍රායෙලය කෙදිනක හෝ බටහිර ඉවුර හෝ ගාසා තීරය යා කර නොගත්තේය
කලාපය තුළ පිහිටි සියලුම රාජ්‍යයන්හි දේශපාලන නිදහස, භූමියේ අයිතිය, ස්වාධීනත්වය පිළිගැනීම සියලු ප්‍රශ්න නැතහොත් ආරවුල් ඇති විය හැකි අවස්ථා ඉවත් කිරීම සියලු රාජ්‍යයන්හි ජනතාවට බියෙන් හා සැකෙන් තොරව සාමකාමීව ජීවත් වීමට ඇති අවස්ථාව සහ මෑත දී ඊශ්‍රායෙලය අල්ලා ගත් ප්‍රදේශ වලින් ඊශ්‍රායෙල හමුදා ඉවත් වීම ආදි කාරණා ඉටු විය යුතු බව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය අවධාරනය කර ගෙන සිටියේය
අවසානයට එහි සඳහන් සියලු ඉල්ලීම්, අදහස් මෙන්ම අභිප්‍රායන්ද අවුල් සහිත විය
ඊශ්‍රායෙලයේ අදහස වී තිබුණේ බටහිර ඉවුරේ අරාබි ජාතීන් බොහෝමයක් සිටි ප්‍රදේශ (ප්‍රධාන යුදෙව් ජනාවාස හැර) සහ සම්පූර්ණ ගාසා තීරය පසු කලෙක ස්වාධීන පලස්තීන රජයක කොටසක් විය යුතුය යන්නයි
කෙසේ වුවද මෙම රාජ්‍යයයේ නිෂ්චිත මායිම් ප්‍රශ්නකාරී විය
උදාහරණයක් වශයෙන් 2000 වර්ෂයේදී බටහිර ඉවුරේ 92% ක ප්‍රමාණයක් ද සම්පූර්ණ ගාසා තීරයද ඇතුළත් නිදහස් පලස්තීන රාජ්‍යයක් ස්ථාපිත කිරීමට අවස්ථාවක් එහුඩ් බරක් විසින් යසර් අර්ෆත්ට ප්‍රදානය කරන ලදී
එහෙත් ආරක්ෂක වැඩ පිළිවෙලෙහි බලපෑමත්, වෙනත් හේතුන්ද නිසා අර්ෆත් එම යෝජනාව ප්‍රතික්ෂේප කළේය
ඇතැම් පලස්තීනුවෝ ඔවුනට සම්පූර්ණ බටහිර ඉවුරද, ගාසා තීරයද, නැගෙනහිර ජෙරුසලමද අයිති යයි කියති
මෙම ප්‍රමාණය අඩු කිරීමට කෙරෙන ඕනෑම ක්‍රියාවක් ඔවුන්ගේ අයිතීන් තදබල ලෙස අහිමි කිරීමක් යැයි පලස්තීනුවෝ කියති
මේ සම්බන්ධව අදහස් හුවමාරු කර ගැනීමේදී ඔවුන් කියා සිටියේ මෙම භූමි ප්‍රදේශයේ සීමාවන් අඩු කිරීමට ගන්නා ඕනෑම ක්‍රියා මාර්ගයක් තමන්ගේ මූලික අවශ්‍යතාවයන් අහිමි කිරීමේ සතුරු ක්‍රියාවක් වන බවයි.

‘හමාස්’ වැනි වෙනත් පලස්තීන කණ්ඩායම් අවධාරණය කර කියා සිටියේ බටහිර ඉවුරේ, ගාසා තීරය, නැගෙනහිර ජෙරුසලම පමණක් නොව මුළු ඊශ්‍රායෙලයම පලස්තීනය විසින් පාලනය කළ යුතු යයි යනුවෙනි
මෙම කාරණය නිසා හමාස් සංවිධානයට සාම ක්‍රියාවලිය පෙනුණේ “ආගමික වශයෙන් තහනම් සහ දේශපාලනික වශයෙන් සිදු විය නොහැකි එකක්” ලෙසිනි
පලස්තීන ආණ්ඩුව 
පලස්තීන අධිකාරිය (Palastinian Authority) විවිධාකාර වූ අංශයන් මෙන්ම ඇතැම් විට පලස්තීනුවන්ද හවුල් වීමෙන් දූෂිත වන්නට ඇතැයි සැලකේ. හමාස් සහ වෙනත් ඉස්ලාමීය ත්‍රස්තවාදී සංවිධාන සමග පවත්වාගෙන යනු ලබන සම්බන්ධතා උපයෝගී කර ගෙන පලස්තීනුවන් අන්තවාදීන්ට රහසෙන් උදව් කරයි
ඊශ්‍රායෙලය පැත්තෙන් බැලූ කල (විශේෂයෙන් ඊශ්‍රායෙලයේ දක්ෂිණාංශික කණ්ඩායමට අනුව) මෙම තත්ත්වය එතරම් සුදුසු තත්ත්වයක් නොවීය
මේ නිසා කලින් ඊශ්‍රායෙලය පාලනය කළ ලිකුද් පක්ෂය ඇතුළු බොහෝ සංවිධාන ගණනාවක් වර්තමාන පලස්තීන අධිකාරිය පදනම් කර ගත් පලස්තීන රාජ්‍යයක් පිළිනොගන්නා බව ප්‍රකාශ කළහ
කලින් ලිකුද් පක්ෂයේ නායකයෙකුව සිටි ඒරියල් ෂැරෝන්ද ප්‍රද්ධියේ ප්‍රකාශ කරමින් මෙම තත්ත්වය වඩාත් විප්ලවවාදී බව කියමින් ප්‍රතික්ෂේප කළේය
පලස්තීන අධිකාරියේ කැබිනට් ඇමතිවරයෙකු වූ සඑබ් එරෙකට් කීවේ ඊශ්‍රායෙලය බටහිර ඉවුරේ සහ ගාසා තීරයේ තම බලය පවත්වාගෙන යාමට බලාපොරොත්තුවෙන් සිටින බවයි. ඊශ්‍රායෙලය පලස්තීන රාජ්‍යයක් ලෙස පිළිගෙන නැත
එසේම ගාසා තීරය සහ බටහිර ඉවුරේ නඩු විමසීමකින් තොරව සැකකරුවන් ඝාතනය කෙරිණි
ඇතැම් අන්තර්ජාතික නිරීක්ෂකයින් උපදෙස් දුන්නේ සාකච්ඡාවල ප්‍රගතියක් පෙන්වන්නේ නම් අභ්‍යන්තර පලස්තීන ප්‍රතිසංස්කරණ ක්‍රියාත්මක කළ හැකිය යනුවෙනි
ගාසා තීරයට අවහිරතා යෙදීම
ඊශ්‍රායෙල රජය විසින් ගාසා තීරයට ඉන්ධන සහ විදුලිය සැපයීම කපා හැරීමද සිවිල් ජනතාව සඳහා පැනවූ සමූහ දඬුවමක් ලෙස හඳුන්වනු ලැබීය
යුද නීතිය යටතේ මෙය ඊශ්‍රායෙල වගකීම පැහැර හැරීමක් විය
2008 පෙබරවාරි 7 දා සිට ඊශ්‍රායෙල රජය ගාසා තීරයට කෙලින්ම විකුණමින් සිටි විදුලිය අඩු කළේය
මෙයින් පසු ඊශ්‍රායෙල මහාධිකරණයේ නියෝගයක් නිකුත් විය
එයින් ගාසා තීරයට සපයන තෙල් ප්‍රමාණය තහුවරු කළේය
එම නියෝගයෙන් “ගාසා තීරයට සපයන ලද තෙල් ප්‍රමාණය සම්බන්ධයෙන් අපගේ පැහැදිලි කිරීම වන්නේ පසුගිය වසරේ ශීත ඍතුවේදී එම පෙදෙසට සපයන ලද ඩීසල් ඉන්ධන ප්‍රමාණය හා සමාන ඉන්ධන ප්‍රමාණයක් මේ වසරේදී ගාසා තීරයට සැපයීමට ඊශ්‍රායෙලය භාරගෙන සිටින බවයි. මෙම කාරණයේදී පෙන්නුම් කරන ලද්දේ ගාසා තීරයට අවශ්‍ය ඉන්ධන ප්‍රමාණය ලැබෙන බවත් එය සාධාරණ ප්‍රමාණයක් බවත්ය
මෙම තෙල් බෙදා හැරීමේ ක්‍රියාවලියේදි පලස්තීනුවන් විසින් ඊශ්‍රායෙල ජාතිකයින් දෙදෙනෙකු මරු මුවට පත් කළ බවත් ජෙරුසලම් පෝස්ට් පුවත්පත ප්‍රකාශ කළේය
ඊශ්‍රායෙල ආරක්ෂක හමුදාව විසින් ඔවුන්ගේ ආරක්ෂාව සඳහා ඉදිරිපත් කළ ඇතැම් ඉල්ලීම් සත්‍ය වශයෙන්ම අයුතු සමූහ දඬුවම් නියම කිරීමක් බව මානව හිමිකම් සංවිධාන සහ පලස්තීනුවෝ කියා සිටියහ
මේවාට ආක්‍රමණික යුද ක්‍රියා මාර්ග ද ඇතුළත් විය
ඊශ්‍රායෙලය  තරයේ කියා සිටියේ මෙම යුද මෙහෙයුම්වල සහ ගාසා තීරයට විදුලිය කපාහැරීමේ ඉලක්කයන් වන්නේ ත්‍රස්තවාදීන්ට සැපයෙන පහසුකම් නවතා දැමීම බවයි. 

මෑත ඉතිහාසයේ පලස්තීනයේ ආධාරකරුවෝ මෙම යෙදුම පාවිච්චි කළේ ගාසා තීරයේ සහ බටහිර ඉවුරේ ඇතැම් ඊශ්‍රායෙල හමුදා ක්‍රියාකාරකම් හැඳින්වීමට සහ ඊශ්‍රායෙල මරණවලට වගකිව යුතු මිනිස් බෝම්බකරුවන් විනාශ කිරීම සඳහා වූ ඊශ්‍රායෙල ප්‍රතිපත්තිය හැඳින්වීමටයි
බ්‍රිතාන්‍ය ආඥා පත්‍රය (British Mandate) නිකුත් කළ කාලයේ පටන් සිදුවෙමින් පැවති මෙම ක්‍රියාව 2005 පෙබරවාරි මස ඊශ්‍රායෙලය විසින් නතර කරන ලදී
සමූහ දඬුවම් (Collective punishment) සඳහා වූ මෙම ඉල්ලීම තව දුරටත් දිගු කරනු ලැබුවේ ඊශ්‍රායෙලයේ අභ්‍යන්තර මාර්ග බාධක හා මුර පොළවල් පලස්තීනය තුළ පිහිටුවීම සඳහාය
ත්‍රස්තවාදී ක්‍රියාකාරකම් නතර කිරීමට මෙම ක්‍රියාමාර්ග ගතයුතු බවට ඊශ්‍රායෙලය තරයේ කියා සිටියේය
බොහෝ මානව හිතවාදී සංවිධාන විසින් ගාසා තීරයට බාධා හා අවහිර කිරීම් විවේචනයට ලක් කරන ලදී
2008 වසරේදී සමූහ දඬුවම් ස්වරූපයෙන් කරන ලද මෙම බාධා කිරීම් ජීනිවා සම්මුතියට අනුව නීත්‍යානුකූල නොවීය
ඊශ්‍රායෙලයද ජිනීව සම්මුතියේ සාමාජිකයකු විය
මෙම සංවිධානවලට ඇම්නෙස්ට් ජාත්‍යන්තරය ද, සේව් ද චිල්ඩ්රන්, කැෆොඩ්, කෙයා ඉන්ටර් නැෂනල් සහ ක්‍රිස්ටියන් ඒඩ් ද ඇතුළත් විය
කෙසේ වෙතත් ඇතැමෙක් තර්ක කරන්නේ සමූහ දඬුවම් යන වචනය අන්තර් ජාතික නීතියේ භාෂාව මෙහෙයවීමක් පමණක් බවයි. එහෙත් මෙය නීති විශාරදයින් විසින් සහ විචාරකයින් ප්‍රතික්ෂේප කරනු ලැබ ඇත
සමාජයීය ආකල්ප 
ඊශ්‍රායෙල ජාතිකයින්ට තිබුණු ප්‍රධාන ගැටළුව නම් ප්‍රධාන පලස්තීන නායකයින් විසින් ඊශ්‍රායෙල පාලනය පිළිගැනීමට එරෙහිව ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියා ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි
ඊශ්‍රායෙලය නොපිළිගන්නා ලෙසට පලස්තීනුවන් සහ ප්‍රජා සංවිධාන විසින් මාධ්‍යයන් වෙත කරන ලද ප්‍රකාශ මෙහිදී ඊශ්‍රායෙලවරුන් විසින් පෙන්වා දෙන ලදී
ගුවන් කලාපය 
බටහිර ඉවුරේ සහ ඊශ්‍රායෙලයේ කි
80 ක් පළලට පමණක් ගුවන් කලාපයක් පිහිටුවීම සිදුවිය
ඊශ්‍රායෙලය බටහිර ඉවුර සහ ගාසා තීරයට ඉහළ අහසේ මෙන්ම ඊශ්‍රායෙලයේද ගුවන් සීමාවන් පාලනය කිරීමේ අයිතිය ඉල්ලා සිටියේය
මෙම ඒකාබද්ධ ගුවන් කලාපයේ පාලනය දෙපාර්ශවය විසින්ම හවුලේ පාලනය කිරීම පිළිබඳව වූ පලස්තීන යෝජනාව ඊශ්‍රායෙලය විසින් ප්‍රතික්ෂේප කරනු ලැබිණි
පලස්තීන හමුදාව 
යුද්ධයක් කිරීමට තරම් ප්‍රමාණවත් හමුදාවක් පලස්තීනයට නොසිටිය යුතු යයිද එවැනි හමුදාවක් සිටිය යුත්තේ ඊශ්‍රායෙලයට පමණක් යැයිද ඊශ්‍රායෙල කැබිනට්ටුව ප්‍රකාශයක් කළේය
එහෙත් පලස්තීනයේ පොලිස් හමුදාවක් පිහිටුවීම සම්බන්ධයෙන් ඊශ්‍රායෙලය එකඟතාවය පළ කළේය
එවැනි පොලිස් හමුදාවක් සාමාන්‍ය පොලිස් රාජකාරිවලට අමතරව සීමාසහිත ප්‍රමාණයක යුද කටයුතු කිරීමේ හැකියාව තිබීම ගැනද ඊශ්‍රායෙලයේ එකඟත්වය පළ විණි
IDF හමුදා ඉදිරියේදී බිහිවන පලස්තීන රාජ්‍යයකට තර්ජනයක් මෙන්ම ස්වාධීනත්වයට බාධාවක් බව පලස්තීනුවෝ තර්ක කරමින් කියා සිටියහ
පලස්තීන රාජ්‍යයකට තමන්ගේම ආරක්ෂක හමුදාවක් අවශ්‍ය බව ඔවුන් තහවුරු කරන ලදි
මෙයට ඊශ්‍රායෙලයේ ප්‍රතිචාරය වූයේ හමුදාවක් ගොඩනංවමින් තිබියදී ගිවිසුමක් අත්සන් කිරීම යනු අයහපත් අදහස් විදහා පෑමක් බවයි.
ප්‍රහාරක ගුවන් යානා- තෙවන පරම්පරාව (1960-1970)

	ප්‍රහාරක ගුවන්යානා පළමු පරම්පරාව තුලදි හදුනා දුන් නවතම ක්‍රමවේදයන් කාලය හා දියුණු විමත් සමගම තෙවන පරම්පරාව ඇරඹිනි
ගුවන් යානා තැනිම හා පැදවිම පිලිබද විද්‍යාවෙහි දියුණුවත් සමගම නවිකරණය වු මිසයිල, රේඩාර් හා අනෙකුත් ගුවන් යානා හා සම්බන්ධ ඉලෙක්ට්‍රොනික උපාංග හා එහි තාක්ෂණයන් මගින් පුහාරක හැකියාවන් තවදුරටත් වර්ධනය විය
මියලිය මගින් පාලනය වු ප්‍රහාරක අත්දැකිම් වල ප්‍රතිපලයක් ලෙස, ඉතා ආසන්න ගුවන් ගත ප්‍රහාරකයන්හි පහත වැටිමක් සදහා නිර්මාණකරැවන් ඉඩප්‍රස්ථාව සලසා දුනි
තම ස්වයංක්‍රිය ගිනි අවි, කාලතුවක්කු තාක්ෂණය ලබා ගැනිම සදහා විද්‍යුත් එන්ජින් භාවිතා කල ප්‍රාථමික දම්වැල් ගිනි අවි, තනි මල්ටි බැරල්  (20mm Vulcan)  අවි සදහා ඉඩලබා දුන් අතර මෙමගින් ප්‍රහාරය දැඩි හා නිරවද්‍ය ලෙස එල්ල කල හැකි විය
Delta- winged ප්‍රහාරක යානා සදහා කිසිදු අයුරකින් උපකාර නොවුව ද මනාව සැලසුම් කරන ලද මෙහෙයුම් සදහා නවතම අවධාරණ‍යන් ඉදිරිපත් කරන ලදි
මෙම නව හදුන්වාදිම් ප්‍රහාරක යානාවන්හි ශක්‍යතාවයන් වර්ධනය කළ අතරම මිල වර්ධනයක් ද පෙන්නුම් කරන ලදි
(දෙවන ලෝක යුද සමයේ භාවිතා වු 0.24 Liberoter ප්‍රහාරකයට වඩා   F-4 ශක්තිමත් විය) සන්නද්ධ හමුදාවන් රාත්‍රි ප්‍රහාරක, බරැති ප්‍රහාරක  (Heavy fighter) සහ වේගවත් ප්‍රහාරක (strike fignter)  ආදි නිශ්චිත කාර්යයක් ඉටු කිරිම සදහා විහේෂිත වු ප්‍රහාරක යානා දැරිය
මෙය ප්‍රහාරක යානා සදහා වැය වන්නා වු මුල්‍යමය ප්‍රාග්ධනයට එරෙහි වු අතර එමගින් මෙහෙයුම් වඩා සාර්ථක හා ස්ථාවර ක්‍රියාදාමයන් බවට පත් කරවිය
Medonnell F-4 phonton II එක්සත් ජනපද නාවික හමුදාවවෙහි අවශ්‍යතාවයන් උදෙසා නිර්මාණය වුව ද බහු කාර්යය ගුවන් යානයක් ලෙස ගුවන් හමුදාව, නාවික හා  හමුදා සේනාංක සහ අනෙකුත් ජාතින් ද ඉතා සාර්ථක අන්දමින් මෙම යානය භාවිතයට ගන්නා ලදි
නාවික හමුදාව, ගුවන් හමුදාව හා සමුද්‍ර සේනාංක මගින් එකවර ගුවන්ගත කරන්නා වු එකම ප්‍රහාරක යානය ද මෙය වේ
යුධෝපක්‍රම (ග්‍රීක  Takkike
හමුදාවක් සංවිධානය කිරීමේ කලාව) යනු සටනේ දී සතුරාව පරාජයට පත් කිරීම සඳහා අවිආයුධ හා හමුදා ඒකක සංකලනය කර භාවිත කිරීමේ ක්‍රමවේදයයි
දර්ශනයේ හා තාක්ෂණයේ සිදුවු වෙනස්කම් යුධෝපක්‍රම වල වෙනස් වීම් වලට බලපා ඇත
දහනවන වන සියවස දක්වාම විවිධ යුධෝපක්‍රම විවෘත භූමි වලදී හමුදා ඒකක හැසිරවීම වැනි සටන් බිමේ කරුණු වල පමණක් සීමා විය
වර්තමාන හමුදා චින්තනය තුළ යුධෝපක්‍රම යනු, පුද්ගලයින් දුසිම් ගණනක සිට සිය ගණනක් අන්තර්ගත වන පහළම මට්‍ටමේ සලසුම් කිරීමයි
බළ ඇණි වල ක්‍රියාකාරී යොදාගැනීම නම් උසස් සැලසුම් කිරීමේ මට්ටමක් ඇතුලත් වන හැඩගැසීම් වලට ඒකක  සංවිධානය කරයි
හමුදා සැලසුම් වල තුන්වන ශ්‍රේණිය වන්නේ සැලසුම් සකස් කිරීම වන අතර, දිගුකාලීන අරමුණක් සාක්ෂාත් කර ගැනීම සඳහා අවශ්‍ය සැලසුම් හා ක්‍රියාමාර්ග පිලිබඳ කටයුතු කරයි
ක්‍රියාකාරී යුධ මාර්ග ඒ අනුව ගත් කල සැලසුම් (ඉහළ ශ්‍රේණිය) යුධෝපක්‍රම (පහලම ශ්‍රේණිය) දක්වා පරිවර්ථනය කර අතරමැදි ශ්‍රේණියකි
විවිධ අවස්ථාවන්ට විශේෂිත වූ යුධෝපක්‍රම ඇත
කාමරයක් හෝ තනි ගොඩනැගිල්ලක් අත්පත් කර ගැනිමේ සිට යම් කලාපයක් පුරාවට ගුවන් බලය පවත්වා ගැනීම වැනි විශාල පරිමාණයේ මෙහෙයුම් දක්වා  ඒවා විහිදේ
වර්තමානයේදී තනි සෙබළුන්, සෙබල කණ්ඩායම් සිට සම්පූර්ණ හමුදාවන් දක්වා සියළුම අණදෙන ‍ ශ්‍රේණි වලදී යුධෝපක්‍රම භාවිතා කරයි
අනිවාර්යයෙන්ම යුද්ධයේදී භාවිතා කරන ඒකක එම කාලයේ පවතින යුධෝපක්‍රමවල ප්‍රතිබිම්භයක් වන අතර ඒවායේ විශාලත්වය හා සැදුම්ලත් සම්මිශ්‍රණය අදාල ලෙස වෙනස් වේ
එක්සත් ජනපද හමුදා ක්ෂේත්‍ර අත් පොත 3-0 යුධෝපක්‍රම සම්බන්ධයෙන් පහත නිර්වචන ලබා දෙයි
යුධෝපක්‍රම- (ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව)

1. සටන් වලදී හමුදා ඒකක වල භාවිතය
2. ස්වයංක්‍රීය සම්පූර්ණ විභවය භාවිතා කල හැකි පරිදි තම තමන්ට හෝ හතුරාට සාපේක්ෂව හමුදා ඒකක ක්‍රමානුකුල සකස් කිරීම හා ස්ථානගත කිරීම මේ සඳහා තම තමන්ටත්, භුමියටත් සතුරාටත් සාපේක්ෂව ක්‍රමානූකූලව ඒකකයක් හැසිරවීම මඟින් සටන් කිරීමේ හැකියාවේ විභවය සටන් ජයග්‍රහණය දක්වා පරිවර්ථනය කිරීම අදාල වේ
(FM 3-0)

එක්සත් ජනපද හමුදාව සාමාන්‍ය ශ්‍රේණි 3 ක් ඔස්සේ යුද්ධය නිර්වචනය කරයි
1.	සැලසුම් ශ්‍රේණිය
මේ සඳහා ජාතික මෙන්ම සටහන් ආඥා කාලයද ඇතුලත් වේ
2.	මෙහෙයුම් ශ්‍රේණිය
ඒකාබද්ධ කාර්ය සාධක බලකාය (භුමි මෙහෙයුම් ඒකකය, උපාය ඒකක, ගුවන් හා නාවික යන බලමුළු වල එකතුවෙන්) සිට භට කණ්ඩායම් පෙළගැස්වීම දක්වා විහිදේ
3.	යුධෝපක්‍රම ශ්‍රේණිය
භට කණ්ඩායම් හැසිරවීමේ සිට තනි තනි ‍සොල්දාදුවා දක්වා වූ පහලම සටන් ඒකක දක්වා විහිදේ
බොහෝ දෙනා හමුදා වචන මාලාව දැනගෙන සිටිමුත් සැලසුම් හා යුධෝපක්‍රම යන වචන දෙක හුවමාරු කිරීමට පෙලඹේ
යුධෝපක්‍රම යනු විද්‍යාවක් හා කලාවකි
දෙන ලද අවස්ථාවකට ස්වයංක්‍රීයව ප්‍රතිචාර දැක්වීමට හුරුකරවන ‘සටන් සරඹ’ හා විශාල උපදෙස් හා අවවාද මාලාවක් සියවස් ගණනක් ඔස්සේ ලියවී ඇත
සමහරුන්ට යුධෝපක්‍රම සහ‍ජයෙන්ම පිහිටා ඇත
සමහර අවස්ථා වලදී ඒවා ඉගැන්විය හැක
නමුත් මූලිකවම යුධෝපක්‍රම යනු මනෝ විද්‍යාව, භෞතික විද්‍යාව හා සංඛ්‍යාලේඛන අඩංගු වු වෙනස් වන සම්මිශ්‍රණයකි
සමහර භාවිතයන් හා පුරුදු යුද්ධයන්හි ආරම්භ‍යේ සිටම නොවෙනස්ව පවතී
සැගවී සිට පහරදීම්, සොයාගෙන ගොස් වටකිරීම, තොරතුරු රැස් කිරීම, පවත්වා ගැනීම, බාදක හා ආරක්ෂක විධිවිධාන සකස් කිරීම හා භාවිතය වැනි නොයෙකුත් කරුණු මෙයට අඩංගු වේ
භූමිය උපරිම වාසිදායක ලෙස යොදා ගැනීම ද නොවෙනස්ව පැවතී ඇත
උස්බිම්, ගංගා හා වගුරු බිම්, කුඩා දිය ඇලි, ස්වභාවික සැඟවුම් ස්ථාන යන මේ සියල්ලම විවිධ ආකාරයට භාවිතා කල හැක
නිරන්තරයෙන්ම වෙනස් වන කොටස වන්නේ තාක්ෂණික මානය හා සටන්කරුවන්ගේ සමාජවිද්‍යාත්මක පැතිකඩයි
රෝම සොල්දාදුවකු, මොන්ගෝලියානු අශ්වාරෝහයෙකු,දුනුවායෙකු, චීන හරස් දුනුකරුවකු, බ්‍රිතාන්‍ය රෙඩ්කොට් වරයෙක්, ගුවන් භටයෙකු වැනි විවිධ වර්ගයේ භටයින් නිර්මාණය කිරීමට බලපෑ තාක්ෂණික හා සමාජ විද්‍යාත්මක වෙනස්කම් මොනවාදැයි කෙනෙකු සිතා බැලීමට තීරණය කළ හැක
මොවුන් තම ආයුධ, හමුදා උපකරණ සැපයීමේ ක්‍රියාමාර්ග හා සමාජීය තරාතිරම මඟින් සීමා කරනු ලැබ, සටන් බිම විවිධ අයුරින් භාවිත කිරීමට පෙළඹුන ද සාමාන්‍යයෙන් ඔවුන්ගේ යුධෝපක්‍රම භාවිතයෙන් එකම අරමුණක් සාක්ෂාත් කිරීමට පෙළඹේ
සටහන් 

{|

|-

|Military tactics
|-
{|
සත්‍ය වශයෙන්ම යුද්ධයකදි මල්ලව පොර යොදා ගැනීම සම්බන්ධව වඩාත්ම සවිස්තරාත්මක විස්තරය ක්‍රි
ව 6 වන සියවසේ සිදුවු රෝමානු (නැගෙනහිර රෝමානු - බයිසත්තියන්) පර්සියානු යුද්ධය සම්බන්ධව ලේකන ගත කල ‘ප්‍රොකෝපියස්’ මගින් හමුවේ
පහත දැක්වෙන්නේ රෝමානු මල්ලව පොර ගුරැවරයෙකු හා වෘත්තිය ‍පර්සියානු සොල්දාදුවන් දෙදෙනකු අතර ඇති වු ද්වන්ධ සටහන් දෙකක් ගැන වු සුවිශේෂි වු විස්තරයකි (ප්‍රේකෝපියන්, යුද්ධ‍යන්හි ඉතිහාසය I
XII 29)

	‘’නමුත් රෝමානු හමුදාව ඉතා අසාධාරණයට අසු මෙහෙය වු තරැණ පර්සියානුවෙක්, ඔවුන් සියල්ලන්ටම අභියෝග කරමින් තමා සමග සටන් කිරිමට කැමති ඕනෑම කෙනෙකුට හඩගැසිය
බෞසෙක්ගේ උපස්ථායකු වු, සොල්දාදුවෙකුගේ හෝ කිසිදිනෙක යුධ කලාව ප්‍රගුණ නොකළ තැනැත්තකු වු, එනමුදු බයි‍සත්තිය‍මේ එක්තරා මල්ලව පොර පාසලක තරැණයන් පුහුණු කරන්නනෙකු වු අන්ද්‍රියාස් නම් තැනැත්තෙක් හැර මුළු හමුදාවෙන්ම වෙන කිසිවෙකු මෙම තර්ජනයට මුහුණ දිමට අකමැති විය
මෙහිදි ඔහුගේ උපන් ස්ථානය බයිසන්තියම බවත් ඔහු බෞසෙක් හට ස්තානයේදී උපස්ථාන කල බවත් පැහැදිලි විය
ස්වකිය කැමැත්තෙන්ම ‍ෙබෟසෙක් හෝ වෙන කිසිවෙකුගේ අණකිරිමකින් තොරව ගොස් පර්සියානුවා සමග තනිව සටන් කිරිමට දෛර්ය තිබුණේ මොහුට පමණි
බාබේරියානුවා තම පහර කෙසේ එල්ල කල යුතුදැයි සිතමින් සිටින විට අල්ලාගන්නා ලදුව අන්ද්‍රියාස් විසින් හෙල්‍ලයෙන් පපුවේ දකුනු පසට පහර දෙන ලදි
මේ සා විශාල කායශක්තියෙන් හෙබි මිනිසෙකු විසින් එල්ල කරන ලද පහරක් දරා ගත නොහැකි වු පර්සියානුවා අසු පිටින් බිමට ඇද වැටිනි
මෙහිදි අන්ද්‍රියාස් විසින් කුඩා පිහියකින් ඔහු උඩුකුරැව වැතිර සිටියදිත් බිල පුජාවකදි පුදන සතෙකු මෙන් මරණ ලද අතර මෙහිදි නගර ප්‍රාකරයෙන් හා රෝමානු හමුදාවෙන් විශාල ජයඝෝෂාවක් නැගිනි
නමුත් පර්සියානුවන් අත්වු ප්‍රතිඵලය ගැන දැඩි ලෙස කුපිත වි තවත් අශ්වාරෝහකයෙක් ඉදිරියට එවන ලද අතර ඔහු ශරිර ප්‍රමාණයෙන් විශාල වු අතර හිසේ තෙක් දැනටමත් අළු පැහැගැන්ළුී තිබිම මගින් තරැණයෙක් නොවු බව ද පෙනින
මෙම අහ්වාරෝහකයා ද ප්‍රති විරැද්ධ හමුදාව වෙත අසු මෙහෙයවා අසුට තලන ලද කසය වේගයෙන් ලෙලවමින්,  රෝමානුවන්  අතුරින් තමා හා සටන් කිරිමට කැමති කෙනෙකුට හඩ ගැසිය
කිසිවෙකුත් ඔහුට විරැද්ධව ඉදිරිපත් නොවු විට සර්මෝජින්ස් විසින් එසේ නොකරණ ලෙස අණකරනු ලැබ තිබියදිත් අන්ද්‍රියාස් කිසි‍වෙකුගේ අවධානයට ලක් නොවි ඉදිරියට ගියේය
මෙහිදි දෙදෙනාටම උමතුටෙවන් මෙන් හෙල්ල දරාගෙන එකිනෙකා වෙත වේගයෙන් අසුන් පැන්නු අතර මෙහිදි ඔවුන්ගේ හෙලි දැඩි බලයකින් මෙන් වෙනතට යොමු වු අතර හිසට  එහිස ගැටුණු අසුන් දෙදෙනා උන්ද බිම වැටි අශ්වාරෝහකයන් දෙදෙනා ද බිම හෙලිය
එකිනෙකාට ළගින් ඇද වැටුනු මිනිසුන් දෙදෙනාම ඉතා ඉක්මනින් නැවත නැගිටිමට උත්සුක වු අතර පර්සියානුවාට සිය‍ දේහ ප්‍රමාණය නිසා මෙය අපහසු කාර්යයන් වු නමුදු, අන්ද්‍රියාස් මෙය බලාපෙ‍ාරොත්තුවෙන් සිට (ඔහු මල්ලව පොර පාසල මෙම වාසිය ඔහුට ලබා දි තිබුණේය) පබර්සියානුවා එක් දණකින් නැගි සිටිනවාත් සමගම පහර දුන් අතර ඔහු නැවත බිම වැටුණ විගස ඔහුව මරා හෙලිය
මෙහදි පෙර තරම්ම හෝ පෙරටකත් වඩා විශාල ජයඝෝෂාවක් නගර ප්‍රාකාරයෙන් හා රෝමානු හමුදාවෙන් නැගි සිටියේය
මෙහිදි පර්සියානුවන් සමුහය විසිරැ අමෝඩියොස් වෙත පසුබැසි අතර රෝමානුවන් දොරටු විවෘත කර නගරය තුල ගියේය
මක් නිසාද යත් ඒවන ත් අදුරැ වු බැවින් මෙලෙස හමුදාවන් දෙකම රැය පසු කලේය
’’ හමුදා පුහුණුවේදි මල්ලව පොර මගින් අත්කර ගැනිමට බලාපොරෝත්තු වන ප්‍රධාන අරමුණු වන්නේ,
සමබරතාවයේ විහ්ෂ්ඨ දියුණුව මෙය සතුරාගේ සමබරතාව නැති කිරිමට උත්සාහ කරන අතරම තමාගේ සමබරතාව රැක ගැනිමට උත්සාහ කිරිම මගින් දියුණු කර ගනි
යුද්ධයෙිද් බිම ඇද වැටිම කෙනෙකුව ඉතා ඉක්මනින් ආයුධ වලින් කෙරෙන පරහදිමකට ලක්ව තුවාල විමේ අවදානම ඉහල නංවයි. එම නිසා හොද සමබරතාවයක් පවත්වා ගැනිම සෙබළුන්ට අනිවාර්ය වේ
ගුහණයේ ශක්තිමත්භාවය හා හස්ත කෞශල්‍යය අයුධ හා සටන් භාන්ඩ භාවිතයට වැදගත් වේ
ඒකාග්‍ර හා බලසම්පන්න තල්ලු කිරිමේ බලය සටනේ දි සතුරා වෙත ආයුද වලින් දමා ගැසිම හෝ ඇනිම සිදු කර යුතුවේ
බිම ඇද වැටුනහොත් ඉතා ඉක්මනින් නැවත නැගීට සිටිමේ හැකියාව මෙය සටන් බිමේදි දිවි රැක ගැනිමට ඉතා වැදගත් හැකියාවකි
ශක්තිය, දරා ගැනිමේ හැකියාවයි සිදුවන වර්ධනය
තුවාල ලත් සගයන් ඔසවාගෙන යාමට හෝ සිරකරැවන් පාලනය කිරිමට අවශ්‍ය ශාරිරික පුහුණුව
කලහකාරිත්වය ඇති කිරිම හා ප්‍රතික්‍රියා දැක්විමේ වේග‍යහි වැඩි දියුණුව
මිතුරැ සබදතා හා වි‍නෝදකාමිත්වය දියුණු කිරිම
එක්සත් ජනපද හමුදාව ජාතික හා අන්තර්ජාතික මට්ටමෙන් තරගකරන ක්‍රිඩකයන්ට සොල්දාදුවන්ට සහයෝගය දක්වයි. හමුදා සාමාජිකයින් නොයෙකුත් එ
ජාතික මල්ලව පොර ශුරතා දිනගෙන ඇති අතර හමුදා සටහන් සාජන්ට් ‘ඩ්‍රෙමියල් බයරස්’’ හෙවිරවයිට් බර පන්තියෙන් 2002 දි ග්‍රිකෝ රෝමානු ලෝක ශුරතාව දිනාගත්තේය
මෙම මල්ලව පොර කොතරම් තරගකාරි ද යත්, එක් එක් බර පංතියේ පිරිමි ගැහැණු ජයග්‍රහකයින් අනිවාර්යයයෙන් එක්සත් ජනපද මල්ලව පොර පරිසාදන තරග වලට සුදුසු කම් ලබයි
බොලීවියාව නිල වශයෙන් බොලීවියානු රාජ්‍ය ලෙස හඳුන්වන අතර එය දකුණු ඇමරිකාවේ මධ්‍යයට වන්නට පිහිටි රටකි
එයට මායිම් වන්නේ උතුරින් හා නැගෙනහිරින් බ්‍රසීලයටද, දකුණින් පැරගුවේ රාජ්‍යයට හා ආජන්ටිනාවටද, බටහිරින් චිලි හා පේරුරාජ්‍යයටද වේ
යුරෝපියානු ජනාවාසකරණයට පෙර බොලීවියානු ඇන්ඩියන් රාජ්‍ය ඉන්කා අධිරාජ්‍යයේ කොටසක් විය
එය ඇමෙරිකන් කොලොම්බියානුව තුළ වු විශාලතම ජනපදයයි
ස්පැනිෂ් අධිරාජ්‍ය සමයේ මෙම ප්‍රදේශයේ ඉහළ කොටස පේරා නොහොත් වාකාස් වශයෙන් හඳුන්වනු ලැබු අතර එය ජේරු රාජ්‍යය යටතේ පැවතිණි
මෙයට ස්පාඤ්ඤයේ දකුණු ඇමෙරිකානු වාස භූමිද අන්තර්ගත විය
නිදහසට පසු  වර්ෂ 1809 දී ජනරජයක් බවට පත්වීමට පෙර අවුරුදු  16 පුරා යුද්ධයක් පැවතිණි
යුද්ධයෙන් පසු වර්ෂ 1825, අගෝස්තු 6 මෙය සයිමන් බොලිවාර් සිහිවීම පිණිස නම් කරන ලදී
බොලිවියාව දේශපාලන අස්ථාවරභාවය පාවාදීම් හා ආර්ථික පසුබෑම් වලින් හෙළි වී ඇත
සටහන්

ආශ්‍රිත
කැමරූන් (ඉංග්‍රීසි
Cameroon,/ˌkməˈruːn/, ප්‍රංශ
Cameroon, ඩූලා
Kamerun, එවුන්ඩෝ
Kamərún, ෆුලා
Kamerun, ෆෙෆෙ
Kamerun), නිල වශයෙන් කැමරූන් ජනරජය (ප්‍රංශ
Rmeroublique), බටහිර-මධ්‍යම අප්‍රිකාවේ රටකි, එය බටහිරින් සහ උතුරින් නයිජීරියාව, ඊසාන දෙසින් චැඩ්, නැගෙනහිරින් මධ්‍යම අප්‍රිකානු ජනරජය සහ දකුණින් සමක ගිනියාව, ගැබොන් සහ කොංගෝ ජනරජය මායිම් වේ
ගිනියා බොක්කෙහි සහ අත්ලාන්තික් සාගරයේ කොටසක් වන බයිෆ්රා ඔෆ් බීෆ්රා බටහිර අප්‍රිකාව සහ මධ්‍යම අප්‍රිකාව අතර සන්ධිස්ථානයේ ඇති උපායමාර්ගික පිහිටීම හේතුවෙන් එය කඳවුරු දෙකෙහිම සිටින ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇත
එහි මිලියන 27 කට ආසන්න ජනතාවක් දේශීය භාෂා 250 ක් කතා කරයි
ප්‍රදේශයේ මුල් වැසියන්ට චැඩ් විල අවට සාඕ ශිෂ්ටාචාරය සහ ගිනිකොනදිග වැසි වනාන්තරයේ බකා දඩයම්කරුවන් ඇතුළත් විය
පෘතුගීසි ගවේෂකයන් 15 වන සියවසේදී වෙරළ තීරයට ළඟා වූ අතර එම ප්‍රදේශය රියෝ ඩොස් කැමරූස් (ඉස්සන්ගේ ගඟ) ලෙස නම් කරන ලදී, එය ඉංග්‍රීසියෙන් කැමරූන් බවට පත් විය
ෆුලානි සොල්දාදුවන් 19 වන සියවසේ උතුරේ ආඩමාවා එමිරේට් පිහිටුවා ගත් අතර බටහිර සහ වයඹ දිග විවිධ ජනවර්ග බලවත් ප්‍රධානීන් සහ ෆොන්ඩම් පිහිටුවා ගත්හ
1884 දී කැමරූන් ජර්මානු යටත් විජිතයක් බවට පත් විය
පළමු ලෝක යුද්ධයෙන් පසු එය ප්‍රංශය අතර බෙදී ගියේය
සහ එක්සත් රාජධානිය ජාතීන්ගේ සංගමයේ නියෝගයන් ලෙස යුනියන් ඩෙස් පොපියුලේෂන් ඩු කැමරූන් (යූපීසී) දේශපාලන පක්ෂය ස්වාධීනත්වය වෙනුවෙන් පෙනී සිටි නමුත් 1950 ගණන්වල ප්‍රංශය විසින් නීති විරෝධී කරන ලද අතර එය ප්‍රංශ සහ යූපීසී සටන්කාමී බලවේග අතර 1971 මුල් භාගය දක්වා සටන් කළ ජාතික විමුක්ති කැරැල්ලට හේතු විය
1960, කැමරූන් හි ප්‍රංශ-පරිපාලන කොටස, ජනාධිපති අහමදු අහ්ඩ්ජෝ යටතේ කැමරූන් ජනරජය ලෙස ස්වාධීන විය
බ්‍රිතාන්‍ය කැමරූන් හි කොටසක් 1961 දී කැමරූන් ෆෙඩරල් ජනරජය පිහිටුවීම සඳහා එය සමඟ ඒකාබද්ධ විය
එම සම්මේලනය 1972 දී අත්හැර දමන ලදී
1972 දී රට එක්සත් කැමරූන් ජනරජය ලෙස නම් කරන ලද අතර 1984 දී ජනාධිපති නියෝගයක් මගින් නැවත කැමරූන් ජනරජය ලෙස නම් කරන ලදී
Ahidjo ගේ ඉල්ලා අස්වීමෙන් පසු 1982 සිට වත්මන් ජනාධිපති පෝල් Biya රට මෙහෙයවීය
ඔහු මීට පෙර 1975 සිට අගමැති ධුරය දැරීය, කැමරූන් ඒකීය ජනාධිපති ජනරජයක් ලෙස පාලනය වේ
කැමරූන්හි නිල භාෂා වන්නේ ප්‍රංශ සහ ඉංග්‍රීසි, හිටපු ප්‍රංශ කැමරූන් සහ බ්‍රිතාන්‍ය කැමරූන් වල නිල භාෂා වේ
එහි ආගමික ජනගහනය ප්‍රධාන වශයෙන් ක්‍රිස්තියානි වන අතර සැලකිය යුතු සුළුතරයක් ඉස්ලාම් ආගම අදහන අතර අනෙක් අය සාම්ප්‍රදායික ඇදහිලි අනුගමනය කරන දේශපාලකයින් සිටින ප්‍රදේශ
වැඩි විමධ්‍යගත කිරීම සහ සම්පූර්ණ වෙන්වීම හෝ ස්වාධීනත්වය (දකුණු කැමරූන් ජාතික කවුන්සිලයේ මෙන්) වෙනුවෙන් පෙනී සිටියේය
කැමරූනියානුවන් විශාල සංඛ්‍යාවක් ජීවත් වන්නේ යැපුම් ගොවීන් ලෙසය
භූ විද්‍යාත්මක, භාෂාමය සහ සංස්කෘතික විවිධත්වය සඳහා රට බොහෝ විට "අප්‍රිකාවේ කුඩා" ලෙස හැඳින්වේ
එහි උසම ස්ථානය, මීටර 4,100 (අඩි 13,500) ආසන්නයේ, නිරිතදිග කලාපයේ කැමරූන් කන්දයි
එහි වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගර වන්නේ වුරි ගඟ අසබඩ පිහිටි ඩවුලාය
එහි ආර්ථික අගනුවර සහ ප්‍රධාන වරාය වන්නේ යවුන්ඩේ
එහි දේශපාලන අගනුවර ද එය වේ
නිරිතදිග ලිම්බේට ස්වභාවික වරායක් ඇත
කැමරූන් ස්වදේශීය සංගීත ශෛලීන් සඳහා ප්‍රසිද්ධය, විශේෂයෙන්ම මකොසා, ඤ්ඤං සහ බිකුට්සි, සහ එහි සාර්ථක ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම සඳහා, එය අප්‍රිකානු සංගමයේ, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ, ඉන්ටර්නැෂනල් ඩි ලා ෆ්‍රැන්කොෆෝනි (OIF), ජාතීන්ගේ පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලය, නොබැඳි ව්‍යාපාරය සහ ඉස්ලාමීය සහයෝගිතා සංවිධානයන් හි සාමාජික රාජ්‍යයකි
නිරුක්තිය 
මුලදී, කැමරූන් යනු පෘතුගීසීන් විසින් වූරි ගඟට ලබා දුන් අනාගමික නාමයයි, ඔවුන් එය හැඳින්වූයේ "ඉස්සන්ගේ ගංගාව" හෝ "ඉස්සන්ගේ ගංගාව" යන අර්ථය ඇති රියෝ ඩොස් කැමරෝස් ලෙසිනි, එවකට බහුලව පැවති කැමරූන් අවතාර ඉස්සන් ගැන සඳහන් කරයි
අද පෘතුගීසි භාෂාවෙන් රටේ නම කැමරේස් ලෙස පවතී
ඉතිහාසය

මුල් ඉතිහාසය 
වර්තමාන කැමරූන් ප්‍රථම වරට නවශිලා යුගයේ ජනාවාස වී ඇත
දිගම අඛණ්ඩ වැසියන් වන්නේ බකා (පිග්මි) වැනි කණ්ඩායම් ය
එතැනින් නැගෙනහිර, දකුණු සහ මධ්‍යම අප්‍රිකාවට බන්ටු සංක්‍රමණයන් වසර 2000 කට පමණ පෙර සිදු වූ බව විශ්වාස කෙරේ
ව. 500 පමණ චැඩ් විල අවට, කැනෙම් සහ එහි අනුප්‍රාප්තික රාජ්‍ය වූ බෝර්නු අධිරාජ්‍යයට මග පෑදුණි
බටහිර ප්‍රදේශයේ රාජධානිය සහ ප්‍රධාන රාජ්‍යයන් ඇති විය
පෘතුගීසි නැවියන් 1472 දී වෙරළට පැමිණියහ
ඔවුන් වූරි ගඟේ ලෙපිඩොෆ්තාල්මස් ටර්නෙරනස් යන අවතාර ඉස්සන් බහුල බව දැක එය ඉංග්‍රීසියෙන් කැමරූන් බවට පත් වූ රියෝ ඩොස් කැමරේස් (ඉස්සන් ගඟ) ලෙස නම් කළහ
ඊළඟ සියවස් කිහිපය තුළ යුරෝපීය අවශ්‍යතා ඔවුන් සමඟ වෙළඳාම විධිමත් කළේය
වෙරළබඩ ජනයා සහ ක්‍රිස්තියානි මිෂනාරිවරුන් රට අභ්‍යන්තරයට තල්ලු කළහ
1896 දී සුල්තාන් ඊබ්‍රාහිම් න්ජෝයා විසින් බමුම් භාෂාව සඳහා බමුම් අක්ෂර හෝ ෂූ මාම් නිර්මාණය කරන ලදී
එය බැමුම් අක්ෂර සහ ලේඛනාගාර ව්‍යාපෘතිය මගින් අද කැමරූන්හි උගන්වනු ලැබේ
බමුම් අක්ෂර යනු 19 වන සියවසේ අගභාගයේදී න්ජෝයා රජු විසින් වර්ධනය කරන ලද ලේඛන පද්ධතියකි
ජර්මානු පාලනය 
ජර්මනිය 1868 දී හැම්බර්ග්හි වෝර්මන් සමාගම ගබඩාවක් ගොඩනඟන විට කැමරූන් හි මුල් පිහිටුවීමට පටන් ගත්තේය
ජර්මානු අධිරාජ්‍යය 1884 දී කැමරුන් යටත් විජිතයක් ලෙස භූමියට හිමිකම් කියමින් රට තුළට ස්ථාවර තල්ලුවක් ආරම්භ කළේය
ස්වදේශිකයන් විරුද්ධ විය
ජර්මනියේ වාණිජ සමාගම්, රබර්, ෆාම් ඔයිල් සහ කොකෝවා වතු යටිතල පහසුකම් ව්‍යාපෘති පවා බලහත්කාර ශ්‍රම ක්‍රමය මත රඳා පැවතුනි
මෙම ආර්ථික ප්‍රතිපත්තිය අනෙකුත් යටත් විජිත බලවතුන්ගේ දැඩි විවේචනයට ලක් විය
ප්‍රංශ සහ බ්‍රිතාන්‍ය පාලනය 
පළමුවන ලෝක සංග්‍රාමයේදී ජර්මනිය පරාජය වීමත් සමඟ, කැමරුන් ජාතීන්ගේ ලීගයක් බවට පත් වූ අතර 1919 දී ප්‍රංශ කැමරූන් සහ බ්‍රිතාන්‍ය කැමරූන් ලෙස බෙදී ගියේය
ප්‍රංශය කැමරූන් ආර්ථිකය ප්‍රංශය සමඟ ඒකාබද්ධ කර වැඩිදියුණු කළේය