Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
මහායාන දර්ශනයට අනුව බෝධිසත්ත්වවරු කටයුතු කරන්නේ් ධර්ම සහ කර්ම දෙක පදනම් කරගෙන ය
මහායාන චින්තනයට අනන්‍ය වූ කර්ම පරිනාමනා සංකල්පයක් වේ
එය හීන යානිකයෝ ප්‍රතික්ෂේප කරති
බෝධිසත්ත්ව ප්‍රණීධියත්, චර්යා පරිනාමයත් නොමැති ව බෝධිසත්වයෙකු වීම අපහසු බව මහායානිකයන්ගේ මතය යි
මහායාන බෝධිසත්ව සංකල්පය පිළිබද සදහන් වැදගත් කෘතියක් වන්නේ ශන්තිදේවපාදයන්ගේ බෝධිචරයාවතාරයයි
මහායාන ධර්මයේ පිබිදීම  

චීන ජනරජයේ මහායන ධර්මය බොහෝ සේ ප්‍රචලිත වී ඇත
මහායාන ධර්මයේ භූගෝලීය මූලාරම්බය නොදත් නමුත් පලවැනි ශතවර්ෂයේ සිට එය පචලිත වී ඇත
නොයෙක් විද්වතුන් සඳහන් කරන්නේ මෙම ධර්මය බෞද්ධ ගිහියන් හඳුන්වා දී ඇති සංකල්ප ගොනු වී ඇති බවය
මෙය පිලිනොගත් කොට්$ෂයක්ද ඇත්තේය
ඕනෑම දර්ශනයක් පිලිපදින පැවිදි නමක් බුදුන් වහන්සේ දේශනා වදාර විනය රීති පිලිපදින්නේද ඒ පැවිදි නම සංඝ වේ
මහායාන ධර්මයේ බෝදිසත්වයන් ගේ ජීවන මාර්ගයේ වැදගත් බව බොහෝ සේ කරුනු දක්වා ඇත
බෞද්ධාගමේ මෙය පැහැදිලි කර ඇති නමුත් මහායානයේ මෙය වඩාත් අවධාරණයට ලක් කොට ඇත
ඒ වාගේම එම ජීවන මාර්ගය සියලු දෙනා පිලිපැදිය යුතු බවත් අවධාරණය කොට ඇත
දෙවන සියවසේ කණිෂ්ක අධිරාජ්‍ය සමයේ හතරවැනි මණ්ඩලය හඳුන්වා දී ඇත
මෙම මණ්ඩලය ථේරවාද ධර්මයේ පිලිගෙන නැත
එයට හේතු වන්නේ මෙම මණ්ඩලය ත්‍රිපිටකයේ ඇති සංකල්ප යොදා ගැනීමෙන් වැලකී සිටීමය
මහායාන ධර්මය උගත් පඬිවරයෙක් වන නාගාර්ජුන, මහායාන ධර්මයට තර්කාත්මක සංස්ථාපනයක් ලබා දුන්නේය
ඔහුගේ දේශනාවන් ත්‍රිපිටකයේ පරාමිතියට ඇතුලත තර්ක කිරීමට ලක් විය
ඔහුගේ පාසල හඳුන්වන්නේ මාද්‍යමක යනුවෙන්ය
කුශාන් අධිරාජ්‍යයෙන් පසුව ඉන්දියාවේ මහායාන ධර්මය ප්‍රචලිත විය
තවද මෙම ධර්මය ඉගැන්වීමට නාලන්දා විශ්ව විද්‍යාලය වැනි කේන්ද්‍රස්ථාන ඉදිවිය
සටහන් 

|Rise of Mahayana Buddhism
|}
පාදක සටහන්

බෝධිචර්ය්‍යාවතාරය - ශ්‍රී ධම්මානන්ද හිමි සංස්කරණය මාධ්‍යමක දර්ශනය 1, 2 - මොරටුවේ සසනරතන හිමි

මාධ්‍යමික කාරිකාරත්නාවලීලංකාවතාර සූත්‍ර
ලක්දිව මහායාන අදහස් - මොරටුවේ ස’සනරතන''' හිමි 1999

Mahayana Buddhism W
K 
Warder
Bodhisattva Doctrine in Sanskrit 
Literature - Hark Daya                 (අනුරංග)

මහායාන
බුදු දහම සහ බුද්ධාගම
සීල යනු සුචරිතවත් බව, යහපත් ක්‍රියාව, සදාචාරය හා විනය වැනි අර්ථයකින් යුත් පාලි වචනයකි
සරලවම සිත,කය දෙකෙහි සංවරයයි
සීල, සමාධි, ප්‍රඥා යන ත්‍රිවිද්‍යාවේ කොටසක් වන අතර දස පාරමිතාවේ දෙවන පාරමිතාවයි. එය ක්‍රියාවෙන්, වචනයෙන් හා සිතුවිල්ලෙන් පාරිශුද්ධත්වයට පත්වීමයි
සීලයේ අංග 4 නම් බ්‍රහ්මචර්යාව, සන්සුන්භාවය, නිහඬබව හා නිවීමයි
එනම් තණ්හාව වැනි සිතුවිලි නැවත සිතට ඇතුල් වීම වලක්වයි.

පංච ශීලය 

පංච ශීලය යනු නොකළ යුතු ලෙස පනවන අණ කිරීමක් නොව ‍යමෙකුට සතුටින් හා භයෙන් තොරව යහපත් ජීවිතයක් ගත කිරීම හා හොඳින් භාවනා කිරීමට උපකාරි වන අභ්‍යාසයකි
1	සතුන් මැරීමෙන් වැළකීම

2	නොදුන්  දේ ගැනීමෙන් (හොරකම) වැළකීම

3	කාමයේ වරදවා හැසිරීමෙන් වැළකීම

4	මුසා බස් පැවසිමෙන් වැළකීම

5	මත්ද්‍රව්‍ය භාවිතයෙන් වැළකීම

අෂ්ඨ ශීලය (අටසිල්) 

පංච ශීලයට වඩා උසස් ශීලයක් වන අෂ්ඨ ශීලයෙන් බ්‍රහ්මචාරිත්වය හා සියළු ‍විනෝදාත්මක ක්‍රියාවලින් වැළකීම අඩංගු වේ
අෂ්ඨ ශීලයේ අඩංගු වන අමතර සිල් පද 3 නම්,

6	විකාල භෝජනයෙන් වැළකීම (හිරු උදාවේ සිට මධ්‍යහ්නය වන තෙක් පමණක් ආහාර ගැනීම)

7	නැටුම්, ගීත, වාදනය, නාට්‍ය බැලීම, සුවඳ විලවුන්, ආලේපන වලින් වැළකීම

8	උස් හා සැප පහසු ආසන භාවිතයෙන් වැළකීම

දස සීලය 

සාමනේර භික්ෂුන් වහන්සේලා දස සිල් ආරක්ෂා කරති

උපාසක උපාසිකාවන් ද පොහොය දින වලදී දස සිල් සමාදන් වෙති
සිල් පද
-

1.පාණාතිපාතා වේරමණී සික්ඛාපදං සමාදියාමි
2.අදින්නාදානා වේරමණී සික්ඛාපදං සමාදියාමි
3.අබ්‍ර‍හ්මචරියා වේරමණී සික්ඛාපදං සමාදියාමි
4.මුසාවාදා වේරමණී සික්ඛාපදං සමාදියාමි
5.සුරාමේරය මජ්ජපමාදට්ඨානා වේරමණී සික්ඛාපදං සමාදියාමි
6.විකාල භෝජනා වේරමණී සික්ඛාපදං සමාදියාමි
7.නච්ච ගීත වාදිත විසූකදස්සනා වේරමණී සික්ඛාපදං සමාදියාමි
8.මාලා ගන්ධවිලේපන ධාරණ මණ්ඩන විභූසනට්ඨානා වේරමණී සික්ඛාපදං සමාදියාමි
9.උච්චාසයන මහාසයනා වේරමණී සික්ඛාපදං සමාදියාමි
10.ජාතරූප රජත පටිග්ගහණා වේරමණී සික්ඛාපදං සමාදියාමි
ප්‍රාතිමෝක්ෂය 

මෙය භික්ෂු විනය නීති වේ
ථේරවාද බුදුදහමේ විනය නීති 227 අඩංගු වේ
මෙම නීති විනය පිටකයේ සඳහන් වේ
ගිහි ජීවිතයෙන් නික්ම පැවිද්ද අපේක්ෂා කරන යමෙක් වේ ද, ඔහු ගිහි ජීවිතයෙන් නික්ම යාමට ප්‍රථම මෙම විනය නීති ගැන අධ්‍යනය කිරීම පැවිදි ජීවිතයට ඇතුලු වීමට හා පැවිද්දෙහි හැසිරීමට පහසුවක් වනු ඇත
මහායාන ශීලය 

මහායාන විනය හා ශීලය අඩංගු වන්නේ බ්‍රහ්මජාල සුත්‍රයේය
(ථේරවාදි බුදුදහමේ සඳහන් වන බ්‍රහ්මජාල සුත්‍රය නොවේ) එහි මස් මාංශයෙන් වැලකි නිර්මාංශ ජිවිතයක් ගත කිරීම උසස් කොට සැලකේ. මෙම විනය නීති ථේරවාද ප්‍රතිමොක්ෂයේ අඩංගු නොවන අතර බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් අවු
500 කට පමණ පසු මෙම නීති ඇති වු බව විශ්වාස කෙරේ
දිනක් දේවපුත‍්‍රයෙක් දෙව්රම්හි වෙසෙන බුදුරජාණන් වහන්සේ කරා එළඹ මෙසේ විචාළේ ය
අන්තො ජටා බහි ජටා
ජටාය ජටිතා පජා
තං තං ගොතම පුච්ඡාමි
කො ඉමං විජටයෙ ජටං

ඇතුළතද අවුල්ය
පිටතද අවුල්ය
සත්ත්ව වර්ගයා අවුලෙන් අවුලට පත්ව සිටිති
මම ගෞතමයන් වහන්සේගෙන් විමසා සිටින්නේ මේ අවුල් කවුරු නිරවුල් කෙරෙත් ද යන්නය
දේව පුත‍්‍රයා කරණ මේ ප‍්‍රකාශය වැදගත් ඉදිරිපත් කිරීමකි
සත්ත්ව වර්ගයා පිළිබඳව කළ ගවේෂණයක උසස් ප‍්‍රතිඵලයකි
ආධ්‍යාත්මික හා බාහිර ආයතන පිළිබඳව ඇතිවන තෘෂ්ණාව නිසා සත්ත්වයා අවුලෙන් අවුලට පත්ව ඇති අයුරු ලෝකය දෙස බැලීමේදී මැනවින් පසක් වෙයි
එදත් අදත් තුන් ලෝ වැසි සත්ත්වයා ජීව ලෝකය අපායක් කරගෙන ඇත්තේ
මිනිසා මනුෂ්‍යත්වය කෙලෙසාගෙන ඇත්තේ මෙම ගැටලු නිසා ය
දෙවියන් විමසූ මෙම ප‍්‍රශ්නය නිරාකරණය සදහා දේශිත දහම් මඟ විමසා බලමු
සීලෙ පතිටඨාය නරො සපඤෙඤා
චිත්තං පඤ්ඤංච භාවයං
අතාපි නිපකො භිකඛූ
සො ඉමං විජටයෙ ජටං

ති‍්‍රහෙතුක ප‍්‍රතිසන්ධි ප‍්‍රඥයෙන් ප‍්‍රභූවත්වූ යම් සත්ත්වයෙක් සීලයෙහි පිහිටා සමාධියද, විදර්ශනාවද වඩන්නේ, කෙලෙස් තවන වීර්ය ඇත්තේ මේ තෘෂ්ණා නැමැති අවුල නිරවුල් කරන්නේ ය
සීලයෙහි පිහිටා කටයුතු කිරීම සත්ත්වයාගේ ගැටලු නිරාකරණයට මඟ බව මෙයින් උගත හැකි ය
සීලය බුදු දහමේ ප‍්‍රතිෂ්ටාවයි. අත්තිවාරමයි
සමාධිය හා ප‍්‍රඥා වර්ධනය සදහා සීලයෙහි පිහිටිය යුතු බව සම්බුද්ධ දේශනාවයි. සීලන අර්ථයෙන් සීලයයි කියනු ලැබේ
සමාධානය හෝ උපධාරණය සීලන නම් වෙයි
කුසල කාය කර්මාදීන්ට විසිර යන්නට ඉඩ නොදීම සමාධානය නමින්ද කුසල ධර්මයන් ප‍්‍රතිෂ්ඨා වශයෙන් දැරීම උපධාරණය නමින්ද ධර්මයේ ඉගැන්වෙයි
ප‍්‍රාණඝාතාදියෙන් වැළකෙන්නහුගේ හෝ වත් පිළිවෙත් පූරණ තැනැත්තාගේ හෝ චේතනා, චෛතසික, සංවර, අව්‍යතික‍්‍රම යන මේ ලක්ෂණ සීල නමින් හැඳින්වේ
සීලන ලක්ෂණයෙන් එක් වැදෑරුම් වූ සීලයෙහි විවිධ ප‍්‍රභේද දක්නට ලැබේ
ධර්මයේ සීලයෙහි තරම් ප‍්‍රභේද දක්නට ලැබෙන වෙනත් ධර්ම කොට්ඨාසයක් නැති තරම්ය
චාරිත්ත - වාරිත්ත, ආභිසමාචාරික සීල - ආදි බ‍්‍රහමචරියක ආදි දෙවැදෑරුම් වශයෙන්ද, හීන සීල, මධ්‍යම සීල ප‍්‍රණීත සීල, - අත්තාධිපතෙය්‍ය සීල, ලොකාධිපතෙය්‍ය, ධම්මාධිපතෙය්‍ය ආදි වශයෙන් තෙවැදෑරුම් ලෙසද, පාති මෝක්ෂ සංවර සීල, ඉන්ද්‍රිය සංවරසීල, ආජීව පාරිසුද්ධිසීල, පච්චය සන්නිසසිත සීල, ලෙස සිවු වැදෑරුම්වද වශයෙන් විවිධ බෙදීම් රාශියක් දක්නට ලැබේ
සම්බුද්ධ සාසනයේ සීලය තරම් ඇගැයීමට ලක්වූ තවත් ධර්ම කොට්ඨාසයක් නැති තරම්ය
එසේ වූයේ සීලය බුදු දහමේ පදනම වූ නිසාය
ආර්ය මාර්ගයේ මාර්ග අංග තුනක්ම එනම් සම්මාවාචා - සම්මා කම්මන්ත - සම්මාආජීව සීලයෙන් සම්පූර්ණවේ
කිරළියක් තම බිජු රක්නාමෙන්, සෙමෙර මුවකු තම වළිගය රක්නා මෙන්, එක පුතකු පමණක් සිටින පියෙකු ඒ පුතු රක්නා මෙන්, එක් ඇසක් පමණක් පෙනීම ඇත්තකු ඒ ඇස රක්නා සේ සීලය පිරිසුදුව, ඇල්මෙන්, අවධානය යොමුකොට ආරක්ෂා කරගත යුතුය
ඉන්ද්‍රිය සංවරයෙන් තොරව අධිගමයක් ලැබිය නොහැකිය
කාය වාග් සංවරයට, පංච ඉන්ද්‍රිය සංවරයට සීලය පිරිසුදුව රැකිය යුතුය
නිවන් මඟ සඳහා විශේෂයෙන් ආභිසමාචාරික සීලය ආදි බ‍්‍රහ්මචරියක සීලය රැකිය යුතුමය
චුල්ලවග්ග මහාවග්ගයන්හි දේශිත බුද්දානුබුද්ධක ශික්ෂාපද රැකීම ආභිසමාචාරික සීලයයි
මාර්ග බ‍්‍රහමචරියාවට ආදියෙහි වූ සීලය ආදි බ‍්‍රහමචරියක සීලයයි
එනම් ආජීව අට්ඨමක සීලයයි
කායද්වාරයෙන් සිදුවන ප‍්‍රාණඝාත, අදත්තාදාන, කාම මිථ්‍යාචාර යන ති‍්‍රවිධ අකුසලයෙන්ද, වාග් ද්වාරයෙන් සිදුවන මුසාවාද, පිසුනාවාචා, පරුසාවාචා, සම්ප‍්‍රප්පලාපා යන චතූර්විධ අකුසලයෙන්ද, මිථ්‍යාආජීවයෙන් වැළැකීමද සඳහා පූර්ණ සීලය ආදි බ‍්‍රහමචරියක සීලය වන අතර සඝාදිසෙස - පාරාජිකා යන මහා ශික්ෂා පද කඩ නොකොට රැකීම මෙහිදී වැදගත් වෙයි
ආභිසමාචාරික සීලය නොපුරා ආදි බ‍්‍රහ්මචරියක සීලය පිරීමක් සිදු නොවන නිසා ආභිසමාචාරික සීලය පුරන්නාම ආදි බ‍්‍රහමචරියක සීලය පුරණ බව සිත තබාගත යුතුය
බුද්ධ දේශනාව අනුව සීල සම්පත්තියෙහි ආනිසංස රාශියක් දක්නට ලැබේ
සිල්වතාගේ අප‍්‍රමාදයෙන් මහත්වූ භොගස්කන්ධය ලැබ ගන්නේ ය
කල්‍යාණ කීර්තිඝෝෂයක් ලොව පැන නඟින්නේ ය
ක්ෂති‍්‍රය - බ‍්‍රාහ්මණ - ගෘහපති - ශ‍්‍රමණ යන සැම අතරෙහි විශාරදව මූලිකයෙක් බවට පත්වෙයි
අසම්මුඪව කලුරිය කරයි
මරණින් මතු සුගතියෙහි උපදී
සබ‍්‍රම්සරුන්ට පි‍්‍රය මනාප සම්භාවනීයත්වයට පත්වෙයි
බෞද්ධයාගේ නිත්‍ය සීලය පඤච සීලයයි
ලෞකික සමාජ ජීවිතය හා සමාජයට යහපත උදාකර ගැනීමට එය ඉවහල් වේ
මිනිසාගේ ජීවත්වීමේ අයිතිය මෙන්ම සත්ත්ව සමූහයාගේම සුරක්ෂිතතාව ඉන් සැලැසේ
සීලයෙහි උතුම්ම ප‍්‍රතිලාභය වන්නේ සසර දුක නැති කර ගැනීමයි
නිවන් මඟ පසක් කර ගැනීමට සීලයෙහි පිහිටිය යුතුමය
දුසිල්වත්ව වසර සියයක් ජීවත්වනවාට වඩා සිල්වත්ව ගෙවන එක දිනය ශ්‍රේෂ්ඨ බව බුදු වදනයි
සංසාරය  (සංස්කෘත හා පාලි
සංසාර) යනු යම් ප්‍රාණියෙකුගේ නැවත නැවත  ඉපදීම සහ මරණය සිදුවීමයි
නොනැවතී ගමන හෝ චලනයට යෙදෙන පදයයි
මෙය බොහෝ ඉන්දියානු ආගම් දර්ශන තුළ සඳහන් වන මූලික විශ්වාසයකි
//commons
org/wiki/User
Piyumi_Sewwandi

හින්දු දහම 
හින්දු ධර්මයට අනුව සංසාරය යනු ආත්මයේ ගමනකි
සෑම දෙයක්ම සහ සියලු පැවැත්ම සම්බන්ධ වී, චක්‍රීය වන අතර, ආත්ම හෝ ආත්මය සහ ශරීරය හෝ පදාර්ථය යන කරුණු දෙකකින් සමන්විත වේ
ආත්මන් නම් වූ මෙම සදාකාලික ආත්මය කිසි විටෙකත් පුනරුත්පත්තිය නොලබයි, එය වෙනස් නොවන අතර හින්දු විශ්වාසය තුළ වෙනස් විය නොහැක
ඊට වෙනස්ව, ශරීරය සහ පෞරුෂය වෙනස් විය හැකිය, නිරන්තරයෙන් වෙනස් වේ, යළි ඉපදෙමින් යළි මිය යයි
වර්තමාන කර්මය මේ ජීවිතයේ අනාගත තත්වයන්ට මෙන්ම අනාගත ස්වරූප සහ ජීවිත ක්ෂේත්‍ර කෙරෙහි බලපායි
හින්දු දැක්මට අනුව යහපත් චේතනාවන් සහ කර්මයන් යහපත් අනාගතයකට මඟ පාදන අතර අයපත් කර්මයන් යහපත් අනාගතයකට මඟ පාදයි
යහපත් ජීවිතයක්, ධර්කූමානුකූල ක්‍රියාවන්, මේ ජීවිතයේ හෝ අනාගත ජීවිතයේදී යහපත් අනාගතයකට දායක වනු ඇතැයි හින්දු භක්තිකයන් විශ්වාස කරති
භක්ති, කර්ම, ඥාන හෝ රාජ යන සෑම මාර්ගයකම ගමනාන්තය සංසාරයෙන් මුක්තිය ලැබීමයි
හින්දු සම්ප්‍රදායේ ශුද්ධ ලියවිලි වල කොටසක් වන උපනිෂද් තුළ මූලික වශයෙන් සංසාරයෙන් ස්වයං මුක්තිය ලැබීම පිළිබඳව අවධානය යොමු කරයි
භගවද් ගීතාව තුළ මුක්තිය කරා පවතින විවිධ මාර්ගයන් විස්තර කරනු ලබයි
බුදු දහම
බුදු දහමේ උපත (ජාති), ව්‍යාධියට පත්වීම හා මරණය (ජරා මරණ) යන ලෝකයේ සියළු සත්ත්වයන්ට පොදු වූද, නිර්වාණය ලබාගැනීමෙන් පමණක් මිදිය හැකි වූද චක්‍රය සංසාරය නම් වේ
සංසාරය දුක්විඳීම හා බැඳී ඇති අතර නිර්වාණයට විරුද්ධ  ආකාරයයි
සසර දුක් නොදන්නා අය තුළ සසර කළ කිරීමක් හට ගන්නේ නැත
සසර අවබෝධයක් නැති අයට සසර නැතිකිරීමට අවස්ථාවක් නොලැබෙන්නේ ය
ඛන්ධානං පටිපාටි
ධාතු ආයතනා ච
අබෙභා ඡින්නං වත්තමානං
සංසාරොති පවුව්චති
පඤ්චස්බන්ධයන්ගේ ද ධාතු ආයතනයන්ගේ ද පිළිවෙළ නොසිඳී භවයෙන් භවය ගලපමින් පවත්නා ආකාරය සංසාර යැයි කියනු ලැබේ
රූප රාශිය, වේදනා චෛතසික රාශිය, සංඥා චෛතසික රාශිය, කුසලාකුසල චේතනා රාශිය විඤ්ඤාණ හෙවත් සිත් රාශිය යනාදී රාශි කිහිපයකින් යුක්ත වූ රූපා රූප සමූහ පඤ්චස්කන්ධය යනුවෙන් හැඳින්වේ
එසේම එහි පෘථිවි ධාතු ආදී ධාතු සමූහයක්ද ඇත
එසේම චක්කායතනාදී ආයතන සමූහයක් ද ඇත
ඒ ඒ ජාතියෙහි උපන්නා වූ ඒ ඒ පඤ්චස්කන්ධ ආයතනාදිය දිරා මැරී ගිය පසු එපමණකින් නොනැවතී කර්ම ශක්තිය අනුව නැවත හටගන්නා ස්කන්ධ ධාතු, ආයතන නිසා අනෙක් භවයක උත්පතිත්ය දැයි යනාදී වශයෙන් චුති ප්‍රතිසන්ධි පරම්පරාව හෙවත් මරණය උත්පත්තිය, උප්පත්තිය මරණය යන වශයෙන්, පවත්නා පිළිවෙළ නොකැඩී නොසිඳී පැවැත්ම, සසර නම් වෙයි
මනුෂ්‍ය,  දේව, මාර, නරකාදීසත්වයන් වශයෙන් හැම දෙනාම වරින් වර සසර උපත ලබති
සත්වයා යනු පඤ්චස්කන්ධය සත්වයා රූප වේදනා, සඤ්ඤා, සංඛාර, විඤ්ඤාණ යන රාශි පහෙන් යුක්තය
සත්වයා කවරෙක්ද යන්න විස්තර කැර බැලුවහොත්, පෘථිවි ධාතුව ආදී සතර මහා

භූත කොටස් හා ඒවා නිසා හටගත් රාශියක්ද එසේම සුවදුක් විඳීම් ආදී වේදනා රාශියක් සහ නිල්, සුදු, රතු, මිටි, මහත් යනාදිය හැඳිනීම යැයි කියන ලද සංඥා රාශියක්ද එසේම පිරිසුදු අපිරිසුදු චේතනා රාශියක්ද යනාදී රාශි පහක් හැර, වෙනත් දෙයක් නැති බව පෙනේ
එම නිසා සත්වයා කීවද පඤ්චස්කන්ධය කීවද දෙකම එකකි
පඤ්චස්කන්ධය හෝ සත්වයාට සංසාර යැයි කියන්නේ, නැවත නැවත ඒ ජාතියෙහි ඉපදීමේ පිළිවෙළක් ඇති නිසා ය
පරමාර්ථ වශයෙන් හෙවත් හරි තේරුම ලෙස ගත් කල සත්වයා පඤ්චස්කන්ධය යනු නාම රූප අටළොස් ධාතු සමූහය, සලායතනය දුක්ඛ සත්‍යය, යනාදියෙන් හඳුන්වන දේමය
රාශි පහෙන් යුක්ත නිසා පඤ්චස්කන්ධ යැයිද , චුති උප්පත්ති පරම් පරාවක් ඇති නිසා සංසාර යැයි ද, සිත, කය, දෙක, නිසා නාම රූප යැයි ද පඨවි, ආපෝ, තේජෝ, වායෝ යනාදී ස්වභාව ධර්ම නිසා ධාතු යැයි ද ඇස, කණ, නාසාදී ආයතන නිසා සලායතන යැයි ද, ඒ සියල්ලම දුක් සමූහයක් දුක් ගොඩක්, දුක් පිඬක් නිසා දුක්ඛ සත්‍යය යැයි ද, ඉපිද නැසෙන නිසා අනිත්‍ය යැයි ද, පීඩා වන දැවෙන, තැවෙන හිරිහැරවන නිසා දුක යැයි ද බැලූ බැලූ අතින් අසාර වූ නිසා අනාත්ම යැයි ද කියනු ලැබේ
ජාති දුක හෙවත් මවුකුස පිළිසිඳ ගත් තැන් පටන් මවුකුසින් ප්‍රසූත වන තෙක් විඳිනට ලැබෙන අප්‍රමාණ දුක් සමූහයද එතැන් සිට ළදරු කාලයෙහි විඳින්නට වන අනන්ත දුක් සමූහයද, එසේම මහලු වියට පත්වීමෙන් හට ගන්නා ජරා දුක ද නොයෙක් රෝග පීඩා නිසා හටගන්නා ව්‍යාධි දුකද, සියලු හිත කැමැති, අඹු දරු ඤාති මිත්‍රාදීන් සහ තෘෂ්ණාවෙන් රැස් කළ ධනයද හැර දමා නොකැමැති සේ යන අනන්ත රෞද්‍ර දුකක් වූ මරණයද ආහාර සැපයීමේ දුක ද පි‍්‍රයයන්ගෙන් වෙන්වීමේ දුක ද, ධන හානි දුක ද, නින්දා, පරිභව දුක ද ආදී බොහෝ අනන්ත අප්‍රමාණ දුක් විඳින්නට සිදු වේ
නමුත් අඥානකම සහ තෘෂ්ණාව නිසා මේ දුක් සමූහය භය වශයෙන්, දුක් වශයෙන් නොදකින අතර එහි කළකිරීමක් සිදු නොවෙයි
මේ හැර අට මහා නිරයාදී එකසිය සතිස් නිරයෙහි ඉපදී කල්ප ගණන් ලක්‍ෂ ගණන් කෝටි ගණන් අවුරුදු දුක් විඳීමට සිද්ධ වීම ද බලු කපුටු, එළු, බැටළු, ගව මහීෂා දී තිරිසන් අපාය වල ඉපිද කල්ප ගණන් අනන්ත දුක් විඳින්නට ලැබීම ද සසර දුකට අයත් වේ
එක් සත්වයකු විසින් අතීත සංසාරයේ දී විඳින ලද දුක් අනන්තය
මතු භවවල විඳින්නට ලැබෙන දුක ද, අනන්ත ය
අප්‍රමාණ ය
නමුත් මෙම දෙකොටසටම නොපෙනෙන නිසා බොහෝ දෙනා ඒ ගැන අල්පමාත්‍ර වූ භයක් තැති ගැනීමක් නැතිව, මනුෂ්‍ය ආත්මය සැපසේ පරිහරණය කිරීම පමණක් උසස් කොට සළකා තෘෂ්ණාවෙන් යුක්තව අනන්ත දුශ්චරිත වල ද යෙදෙමින් සසර දුක් වර්ධනය කර ගනිමින් අන්ධව කටයුතු කරති
නමුත් ප්‍රඥාවන්ත සත්පුරුෂයෝ සසර දුකින් මිදීමේ කටයුතු වල වැදගත්කම දැක ඒවා නොපිරිහෙළා ඉටු කරති
සංසාරය අතිශයින්ම චංචල වෙයි
සතර අපාය සෑම කාලයට දුකින් පිරී පවතී
බුදු කෙනෙකුගේ පහළ වීම ද අතිශය දුර්ලභය ය
මෙම මිනිස් භවයද දුක සේ ලබාගත් දෙයකි
නමුත් නොයෙක් රෝග වලින්ද ජරාවෙන්ද උපද්‍රව වලින්ද මෙය යුක්ත ය
විදුලියක් මෙන් ජීවිතය ද බිඳී යනු ඇත
හිස ගිනිගත් අයකු එම ගින්න නිවීමට උත්සාහ කරන සේ නොපමාව සසර දුක් නැති කරන නිවන් මඟ සෙවීමට උත්සාහ කළ යුතු ය
ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැදුම් 
ප්‍රාණියෝ
ශ්‍රී ලංකාවේ කෝට්ටේ යුගයෙහි විසූ කවියකු හා ශ්‍රාස්ත්‍රඥයකු වූ තොටගමුවේ ශ්‍රී රාහුල හිමියන් ලියූ කෘතියකි
මොග්ගල්ලානපංචිකා (මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා) හෙවත් මොග්ගල්ලාන ව්‍යාකරණය නමින් හැඳින්වෙන පාළි ව්‍යාකරණ ග්‍රන්ථය උදෙසා ලියන ලද අර්ථ ව්‍යාඛ්‍යාවකි
පදසාධන නමැති පාළි ව්‍යාකරණ කෘතිය වෙනුවෙන් සිංහල බසින් ලියූ අර්ථ විවරණයකි
කෝට්ටේ යුගය
ලෝකනාථා හෙවත් උලකුඩය දේවිය ශ්‍රී ලංකාවෙහි කෝට්ටේ යුගයේ රජ කළ සවැනි පැරකුම්බා හෙවත් හයවැනි පරාක්‍රමබාහු රජුගේ කනිටු දියණිය යි
නන්නූරුතුනයා නමැති අමාත්‍යවරයා ඇගේ ස්වාමිපුරුෂයා බැව් කියැවේ
සුප්‍රකට සිංහල සන්දේශ කාව්‍යයක් වන සැළලිහිණි සන්දේශය ලියැවී ඇත්තේ ලෝකනාථාවට දරු සම්පතක් ලබා දෙන මෙන් ආයාචනය කරමින් කැලණියෙහි වැඩ වෙසෙන විභීෂණ දෙවියන් වෙන යැවෙන පණිවිඩයක ස්වරූපයෙනි
අනිච්ඡ, දුක්ඛ, අනත්ත යන ස්වභාවික ධර්මතා පිළිබඳව පුද්ගලායකු තුල නිවැරදි අවබෝධය ඇත්නම් එය ප්‍රඥ්ඥාව නම්වේ
පාලි ධර්ම ග්‍රන්ථ 

පාලි ධර්ම ග්‍රන්ථයන්හි ප්‍රඥාවට විවිධ අර්ථ නිරූපණ සහිත වන අතර එය සියලු වස්තුවල අනිත්‍ය, දුක්ඛ, අනාත්ම හා චතුරාර්ය සත්‍ය පිළිබඳව ඇති සමාධිගත විදර්ශනාව යන අර්ථය මත පදනම් ව ඇත
පංච ඉන්ද්‍රිය සංකල්පය පැහැදිලි කිරීම සඳහා බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රඥාව යොදාගෙන ඇත
“අවබෝධය යනු අනිත්‍යතාවය වටහාගැනීම නිසා සියළුදේහිම යථාස්වරූපය අවබෝධ කර ගැනීමයි
මෙය දුක, දුකට හේතුව, දුක නැතිකිරීම, නැති කිරීමේ මග යන්න නියම ලෙස අවබෝධයයි
”

ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයේදී සම්මා දිට්ඨි (නිවැරදි දැක්ම), සම්මා සංකප්ප (නිවැරදි සිතුවිලි) යන කොටස් දෙක ප්‍රඥාවට අයත් වේ
විශුද්ධි මාර්ගය

ක්‍රි
ව 5 වන සියවසේ දි බුද්ධඝෝෂ හිමිපාණන් වහන්සේ විසින් ලියන ලද විශුද්ධි මාර්ගයේ ප්‍රඥාව යනු අවිද්‍යාවේ අන්ධකාරය දුරු කරන මඟයි
එය හට ගැනීමට හේතුවන්නේ සමාධියයි
ප්‍රඥාව වර්ධනය වීමේ මාර්ගය බුද්ධ ඝෝෂ හිමියෝ ගසක ස්වරූපයෙන් පෙන්වුහ
මෙම ගස වැඩීමට හේතුවන පස වන්නේ,

-	පංචා‍ආයතන

-	ඉන්ද්‍රිය හා ආයතන 18

-	ඉන්ද්‍රිය 22

-	චතුරාර්ය සත්‍යය

-	පටිච්ච සමුප්පාදය

එහි මුල නම්,

-	සීලයෙන් පරිපුර්ණ වීම

-	සිහියෙන් පරිපුර්ණ වීම

එහි කඳ තැනී ඇත්තේ,

-	දෘෂ්ටි‍ය පිරිසිදු කර ගැනීම

-	අවිශ්වාසයෙන් තොරවීම

-	නිවැරදි මාර්ගය පිළිබඳ අවබෝධය

-	ප්‍රඥාවෙන් හා දෘෂ්ටියෙන් පිරිසිදු වීම
බුද්ධ ඝෝෂ හිමිපාණන්ට අනුව ‍යමෙකුට ප්‍රඥාව අවබෝධ කර ගැනීමට අවශ්‍ය නම් පළමුව පස, මුලය හා කඳ යන පිළිවෙලින් අවබෝධ කර ගත යුතුය
ප්‍රඥාව දස පාරමිතාවෙන් 4 වන පාරමිතාවයි.

ති‍්‍රවිධ ශික්‍ෂා යනුවෙන් හඳුන්වනු ලබන, සීල, සමාධි, ප‍්‍රඥාව අධි සීල, අධි චිත්ත, අධි ප‍්‍රඥා වශයෙන් දැක්වේ
එහෙත් මේ දෙක අතර සාමාන්‍ය වෙනසක් පවතින බව පමණක් දැනගෙන සිටීම ප‍්‍රයෝජනවත්ය
බුදු රජාණන් වහන්සේ තම ශ‍්‍රාවක වූ ශ‍්‍රමණයන් විසින් අනුගමනය කළයුතු ‘ශ‍්‍රමණ කරණීය’ නම් කාර්ය තුනක් දේශනා කොට ඇත
“මහණෙනි ශ‍්‍රමණ කරණිය තිදෙනෙකි
කවර තිදෙනෙක් ද
අධි ශීල 
 ශික්‍ෂා සමාදානය, අධි චිත්ත ශික්‍ෂා සමාදානය, අධි පඤ්ඤා ශික්‍ෂා සමාදානය යනුය
“තීණිමානී භික්‍ෂුවේ, සමණස්ස සවණ කරණීයානී කතමානි තීණී අධි සීල සික්ඛා සමාදානං, අධි චිත්ත සික්ඛා සමාදානං, අධි පඤ්ඤා සික්ඛා සමාදානං” සීලයෙන් (අධි ශීලය) හා සමාධියෙන්

(අධි චිත්ත) 
සංයමය ඇතිකරගත් කල්හි මාර්ග ඵලාවබෝධය පිණිස ප‍්‍රඥාව (අධි පඤ්ඤාවම) දියුණු කරගත යුතුයි
එනම් සතර මඟ, සතර ඵල හා ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයම ප‍්‍රගුණ කළ යුතුය
මෙහි අධි ප‍්‍රඥා යනුවෙන් හැඳින්වූයේ සතර මඟ, සතර ඵල අවබෝධ කර ගැනීමයි
“සචිත්ත පරියෝ දපනං යන තන්හී දි සිය සිත මනාව පිහිටුවා පිරිසුදු කර ගැනීම ගැන කියවේ
සිත පිරිසුදු කරගන්නවා යැයි කියනුයේ නීවරණයන් කෙරෙන් තම සිත පිරිසුදු කර ගැනීමයි
නිවන් මඟ අවුරන, නිවන වලක්වන අර්ථයෙන් නීවරණ යැයි කියන මොව්හු නම් කාමච්ඡන්ද, ව්‍යාපාද, තීනමිද්ධ, උද්ධච්ච කුක්කුච්ච, විචිකිච්චා යන මොව්හු පස්දෙන පංචනීවරණයෝ ය
සත්ව සන්තානයෙහි ඇති නොවූ කුසලයන් ඇති නොවන ලෙසත් ඇතිවූ කුසල් නොපවත්නා ලෙසත් ආවරණය කරන, කුසලයට බාධා කරන ධර්මයෝ නීවරණ නම් වෙති
අධි ප‍්‍රඥා යනු අනුක‍්‍රමයෙන් දියුණුවන ප‍්‍රඥාවයි. ලෞකික ප‍්‍රඥාව නොව ලෝකයේ යථා ස්වභාවය අවබෝධ කරගනු ලබන නුවණ මින් අදහස් කෙරේ
සමාධි – විදර්ශණ අතුරෙන් විදර්ශනාවම අධි ප‍්‍රඥාවයි. අනිත්‍ය, දුඛ, අනාත්ම යන ති‍්‍රලක්‍ෂණයන් විශේෂ කොට දැකීම, දැනීම විදර්ශනාවයි. ඒ තීක්‍ෂණ දැක්ම අධි ප‍්‍රඥා ශික්‍ෂාවයි. මජ්ම නිකායේ රථ විනීත සූත‍්‍රයේ සප්තවිධ විශුද්ධියක් දක්වා ඇත
සීල විශුද්ධිය, චිත්ත විශුද්ධිය, කංඛා විකරණ විශුද්ධිය, මග්ගාමග්ග දස්සන විශුද්ධිය, පටිපදාඤාණ දස්සන විශුද්ධිය, ඤාණ දස්සන විශුද්ධිය යනු ඒ විශුද්ධි හතයි
ඉන් මුල් විශුද්ධි දෙක විදර්ශනා ප‍්‍රඥා නමැති වෘක්‍ෂයේ මූල හැටියටත් ඉතිරි විශුද්ධි පහ විදර්ශනා ප‍්‍රඥා නමැති වෘක්‍ෂයේ කඳ හැටියටත් දැක්වේ
ඒ ප‍්‍රඥාව විශුද්ධිය උපදවා ගැනීමෙන් අධි ප‍්‍රඥාව ලබා අමා මහ නිවන් ඵලය ලබාගනී
දෘෂ්ඨි විශුද්ධිය

නාම රූප ධර්මයන් අනිත්‍ය, දුඛ, අනාත්ම යන ති‍්‍රලක්‍ෂණ නාම වශයෙන් ඇති සැටියෙන් නුවණින් සලකා බලා සිත පිරිසිදු කර ගැනීම දෘෂ්ඨි විශුද්ධියයි
මේ දෘෂ්ඨි විශුද්ධිය උපදවා ගැනීමෙන් ශාස්වත හා උචෙච්ද දෘෂ්ඨි දුරුවී යන්නේය
කංඛා විතරණ 
විශුද්ධිය

නාම, රූප, ධර්ම සර්වබලධාරී දෙවියකුගේ නිර්මාණයක් නොව හේතුඵල අනුව ඇතිවන්නක් බව නුවණින් පිරිසිඳ දැනීම කංඛාවිතරණ විශුද්ධියයි
අවිද්‍යා, තෘෂ්ණා, උපාදාන, කර්ම යන ධර්මතාවයන් හතර නාම, රූපයාගේ ඉපදීමට හේතු ප‍්‍රත්‍යයන් විසින් ද ආහාර උපනිශ‍්‍රය ප‍්‍රතාපයන් විසින් ද නුවණින් පිරිසිඳ දැනගනී
මෙසේ හේතු ප‍්‍රත්‍යයන් දුටු යෝගාවචරයා තවදුරටත් ත‍්‍රයිකාලික තම පැවැත්ම සොයා බලයි
එකල්හි ෂොඩශවිධ කංඛාව පහළ කර ගෙන පඤචස්කන්ධය පිළිබඳ ඇතිවූ සැකය ප‍්‍රහීණ කරගනී
මාර්ගාමාර්ග ඥාන දර්ශන විශුද්ධිය

නිවන් මාර්ගය මෙයයි
නිවන් මාර්ගය මෙය නොවේයැයි මග නොමග පිරිසිඳ දැනුම් වශයෙන් උපදවන ඤාණය මාර්ගාමාර්ග ඤාණ දර්ශන විශුද්ධියයි
නාම, රූප, ධර්ම, කාල, විමර්ශන වශයෙන්ද මෙනෙහි කිරීමෙන් පඤචස්කන්ධය අතිත්‍ය, දුඛ, අනාත්ම වශයෙන්ද විමර්ශනය කළ යුතුය
රූපස්කන්ධය අතීත රූපාදි එකලොස් ආකාරයකින් බෙදා නුවණින් පිරිසිඳ බැලිය යුතුය
එම එකලොස් වැදෑරුම් හැම රූපයක්ම ක්‍ෂය වන හෙයින් අනිත්‍ය වේයැයි සම්මර්ශනය කළ යුතුය
එකල්හි අනිත්‍ය සම්මර්ශන ඥානය පහළවේ
අනතුරුව දුඛ වශයෙන් මෙනෙහි කිරීමෙන් දුඛ සම්මර්ශන ඤාණය පහළවේ
අනාත්ම වශයෙන් මෙනෙහි කරන කල්හි අනාත්ම සම්මර්ශන ඤාණය පහළවේ
විවිධාකාරයෙන් උත්පාදයත්, විනාශයත් නුවණින් විමසා බලන කල්හි උදව්‍ය ඤාණය පහළවේ
තවදුරටත් නුවණින් භාවනා කරන කල්හි මාර්ගාමාර්ග ඤාණදර්ශන විශුද්ධිය පහලවේ
ප‍්‍රතිපදා ඤාණ දර්ශන විශුද්ධිය

නව මහා විදර්ශනා ඥානය වැඩීමෙන් පටිපදා ඥාන දස්සන විශුද්ධිය ඇතිවේ
උදයබ්බයානුපස්සනා, භංගානු පස්සනා, භයපට්ඨන, ආදීනවානු දස්සන, නිර්විදානු දස්සන, මුඤ්චිතුකමසතා, පටිසංඛානු පස්සනා, සංස්කාරොපෙක්ඛා, සච්චානු ලොමික යනු ඒ විදර්ශනා ඥාන නමයයි
මින් මුල් ඥාන අට වෙන් වෙන්ව ගෙන නැවත නැවත අනු පිළිවෙලින් සලකා බැලීමෙන් නව මහා විදර්ශන ඥානය පහළවේ
පෘථග්ජන ආසාව ඉක්මවා මාර්ගඵලයන් ලබාගැනීමට මේ ප‍්‍රතිඥා ඥාන දස්සන විශුද්ධිය උපලයෝගි වේ
ඥාන දස්සන විශුද්ධිය

සතර මග, සතර ඵල පිළිබඳවූ ඥානය, ඥාන දස්සන විශුද්ධියයි
පටිපදා ඥාන දස්සන විශුද්ධියත්, ඥාන දස්සන විශුද්ධියත් අතර ඇති සම්බන්ධය ඉතා වැදගත්ය
එය පෘථග්ජන භාවයෙන් මිදී ආර්ය භාවයට, නිර්වාණ මාර්ග ඵලයන්ට පත්වීමේ අවස්ථාව නිසාවෙන්ය
සොතාපත්ති ආදී මාර්ග ඵලයන් පසක් කරගැනීම ඥාන දස්සන විශුද්ධිය වේ
නිවන කරාම ගමන් කරන අර්ථයෙන් සොතාපත්‍ය වූ ප‍්‍රථම ආය්‍ය මාර්ග පුද්ගලයා කවර කවම දාවත් සතර අපායොත්පත්තියට පත් නොවී සත්වෙනි ජන්මය පරම (අවසන් කොට නිවන් පසක් කරගනී
ඒ සත්තක්ඛත්තුපරම සොතාපත්ති පුද්ගලයාය
දෙවන ජන්මයේදී නිවන් පසක් කරගන්නා ඒක බීජී සොතාපත්ති පුද්ගලයාය
ඒ අතරතුර ජන්මවලදී නිවන් පසක් කරගනු ලබන්නේ කෝලං කෝල සොතාපත්ති පුද්ගලයාවේ
සත්වයා සසර බැඳ තබන බැමි වූ දස සංයෝජනයන් ගෙන් සක්ඛාය දිට්ඨි, විචිකිච්ඡා, සීලබ්බත, පරාමාස යන සංයෝජනයෝ සම්පූර්ණයෙන් ප‍්‍රහීණ වෙති
දෙවෙනි මාර්ග ඵලස්ථ ආර්ය පුද්ගලයා වනුයේ සකුදාගාමී පුද්ගලයාය
එක්වරක් පමණක් මනුෂ්‍ය භූමියට පැමිණ නිවන් පසක් කරගනී
කාමරාග - ව්‍යාපාද සංයෝජනයෝ තුනීවීම සිදුවේ
ප‍්‍රතිසන්ධි වශයෙන් නැවත කාම ලෝකයට නොපැමිණ සුද්ධාවාසයේදීම නිවන් පසක් කරගනු ලබන්නේ අනාගාමී ආර්යය පුද්ගලයාය
සකුදාගාමි ආර්යය පුද්ගල අවස්ථාවේදී තුනී කරගත් කාමරාග, ව්‍යාපාද සංයෝජනයෝ සම්පූර්ණයෙන්ම ප‍්‍රහීනවේ
අග‍්‍ර දක්‍ෂිණර්භ හෙයින් පූජාවන් ලබන්නට සුදුසු බැවින් අර්හත් වූ නම් සංසාර චක‍්‍රයෙහි කෙලෙස් අර කැපූහෙයින් අර්හත් වූ රහසින්වත් පව් නොකරන හෙයින් අර්හත්වූ මේ ආර්යය පුද්ගලයා දස සංයෝජනයන් අතුරින් උද්ධම්භාගීය වූ රූප රාග, අරූපරාග, මාන – උද්ධච්ච හා අවිජ්ජා යන සංයෝජිතයන් සම්පූර්ණයෙන් ප‍්‍රහීණ කොට සියලු කෙලෙස් මුළුමනින්ම දැන ක්‍ෂය කිරීමෙන් සෝපාදිසේස පරි නිර්වාණයට පත්වන්නේය
ඉහතින් දක්වන ලද අධිප‍්‍රඥා සංඛ්‍යාත සප්ත විශුද්ධි අතුරින් මුල් විශුද්ධි හය ලෞකිකවේ
ඤාණ දස්සන විශුද්ධිය ලෝකෝත්තර වේ
සීල, සමාධි, ප‍්‍රඥා යන ති‍්‍රවිධ ශික්‍ෂාවන්ට සප්ත විශුද්ධින් ඇතුළත් වන්නේ මේ අයුරින්ය
ශීල විශුද්ධිය ශීල ශික්‍ෂාවටත්, චිත්ත විශුද්ධිය සමාධි ශික්‍ෂාවටත් ඇතුළත් වන අතර දිට්ඨි විශුද්ධි ආදී සෙසු විශුද්ධින් ඇතුළත් වන්නේ ප‍්‍රඥා ශික්‍ෂාවටය
අධිශීල ශික්‍ෂාවෙන් කෙලෙසුන්ගේ ව්‍යතික‍්‍රම වශයෙන් ද අධි සමාධි ශික්‍ෂාවෙන් කෙලෙසුන්ගේ පර්යුස්ථාන වශයෙන්ද නැසීම සිදුවෙන අතර ප‍්‍රඥා ශික්‍ෂාවෙන් කෙලෙසුන්ගේ අනුශය වශයෙන් නැසීම සිදුවේ
මත්තේගෙදර ජිනරතන හිමි 
ශී‍්‍ර ප‍්‍රබෝධාරාමය – බටහිර මුංගන්දළුව විහාරාධිපති 
විශ‍්‍රාමලත් නියෝජ්‍ය පරිවේනාධිපති 
කුලි/වෑකන්ද ලෝකානන්ද මහ පිරිවෙන 
පඤ්ඤා විසුද්ධි දහම් පාසලේ ප‍්‍රධානාචාර්ය   (අනුරංග)
බුදු දහම
සිංහලේ අගනගරය වශයෙන් හෝ කෝට්ටේ රාජධානියේ අගනුවර අගනගරය වශයෙන් ජයවර්ධනපුර කෝට්ටේ පවත්වාගනිමින් රාජ්‍ය පාලනය සිදු වූ සමය කෝට්ටේ යුගය වශයෙන් හැඳින්වේ
ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1415 දී මුළු තුන් සිංහලය එක් සේසත් කරමින් කෝට්ටේ දී ඔටුනු පැළඳි සවැනි පැරකුම්බා රජුගෙන් මේ යුගය ආරම්භ වූ සේ සැලකේ.

කෝට්ටේ යුගයෙහි රජවරු
 හයවන පරාක්‍රමබාහු රජ (ක්‍රි
ව. 1412 - 1467)
 දෙවන ජයබාහු රජ (ක්‍රි
ව. 1467 - 1469)
 හයවන බුවනෙකබාහු රජ (ක්‍රි
ව.  1469 - 1480)
 හත්වන පරාක්‍රමබාහු රජ (ක්‍රි
ව.  1480 - 1484)
 අටවන පරාක්‍රමබාහු රජ (ක්‍රි
ව.  1484 - 1489)

කෝට්ටේ යුගයෙහි බිහි වූ සාහිත්‍ය කෘති

 පරෙවි සන්දේශය
 ගිරා සන්දේශය
 සැළලිහිණි සන්දේශය
 හංස සන්දේශය
 ගුත්තිල කාව්‍යය
 කාව්‍යශේඛරය
 බුදුගුණාලංකාරය
 ලෝ වැඩ සඟරාව
 පැරකුම්බා සිරිත
 සද්ධර්ම රත්නාකරය
 සුළු බෝධිවංශය

කෝට්ටේ යුගය ගැන තවත් මත

*  සැළලිහිණියේ සඳහන් ඉසුරු දේවාලය ඇත්තේ බත්තරමුල්ලත් කොස්වත්තත් අතර පිහිටි ක්‍රිස්තු දේවස්ථානයකය
- 1 පරිච්ඡේදය කෝට්ටේ කළාලේ - හිස්ස අබේසේකර ශූරීන් ගේ අයාලේ ගිය සිතක සටහන් කෘතියෙන්

*  කෝට්ටේ අලකේශ්වර පාරේ මඳ දුරක් යද්දී කුමාර අලකේශ්වර මාලිගාවේ නටබුන් හමු වේ
- 1 පරිච්ඡේදය කෝට්ටේ කළාලේ - හිස්ස අබේසේකර ශූරීන් ගේ අයාලේ ගිය සිතක සටහන් කෘතියෙන්

*  "පරංගියා කෝට්ටේ ගියා වගෙයි" යන පිරුළෙන් කියවෙන අදහස සාවද්‍ය බවත් පරංගියා එසේ දුර පාරකින් රජ වාසළට කැඳවාගෙන ගියේ එකළ තිබූ ප්‍රධාන මාර්ගය එය නිසා බවත් අළුත් මතයක් සේ ඉදිරිපත් වී ඇත
- 7 පරිච්ඡේදය කෝට්ටේ කළාලේ - හිස්ස අබේසේකර ශූරීන් ගේ අයාලේ ගිය සිතක සටහන් කෘතියෙන්

කෝට්ටේ යුගය
ලෝනි (Loney) යනු ඉංග්‍රීසි පෙළපත් නාමයකි
එය පහත දැක්වෙන පුද්ගලයන් ගැන සඳහනක් විය හැකි යි
එස්. එල්. ලෝනි, බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික ගණිතඥ
කලාව යනු සංවේදනා හෝ මනෝභාව ආමන්ත්‍රණය කෙරෙන පරිදි මූලිකාංග දැනුවත් ව පිළිවෙලකට සකස් කිරීමේ ක්‍රියාවලිය යි, නැතහොත් එම ක්‍රියාවලියේ ඵලය යි
සාහිත්‍යය හා සංගීතය ද ඇතුළු ව පුළුල් පරාසයක පැතිර ගිය මානව ක්‍රියාකාරකම්, නිර්මාණ හා ප්‍රකාශන මාධ්‍ය ගණනාවක් මෙයට ඇතුළත් වේ
සෞන්දර්යවේදය නමින් හැඳින්වෙන දර්ශනවාදයේ ශාඛාව තුළ කලාවේ අර්ථය ගවේෂණය කරනු ලැබේ
කලාව නිර්වචනය කිරීම හා විනිශ්චය කිරීම 20 වැනි සියවසේ මුල් භාගයේ පටන් විශේෂයෙන් ප්‍රශ්නකාරී දෙයක් බවට පත් ව තිබේ
රිචර්ඩ් වොල්හයිම් මේ හා සම්බන්ධ ප්‍රවේශයන් තුනක් හඳුනා ගනියි
සෞන්දර්යාත්මක ගුණය මානව දෘෂ්ටියෙන් ස්වාධීන වූ පරම අගයක් හැටියට සලකන යථාර්ථවාදී ප්‍රවිෂ්ටය
සෞන්දර්යාත්මක ගුණය පරම අගයකින් යුක්ත වන නමුත් සාමාන්‍ය මානව අනුභූතිය මත රඳා පවත්නා බව පිළිගැනෙන වෛෂයිකවාදී ප්‍රවිෂ්ටය
සෞන්දර්ය ගුණය පරම අගයක් හැටියට නොගන්නා, ඒ වෙනුවට එය විවිධ මනුෂ්‍යයන්ගේ මානව අනුභූතීන් මත රඳා පවතින අතර ඒවා සමග විපර්යාසයට ද ලක්වෙතියි පවසන සාපේක්ෂතාවාදී ආස්ථානය
කිසියම් වස්තුවක් එහි දෘශ්‍යමාන කාර්යය කුමක් හෝ වේවා එහි අරමුණ හෝ එවැන්නක් නොමැතිකම, එහි නිර්මාපකයා ආදී පදනම් මත ගුණාංගීකරණය කිරීමට පුළුවන
පෙනෙන පරිදි කිසියම් ද්‍රවයක් දරා සිටින උපකරණයක් හැටියට භාවිත කළ හැකි වුවත් කෝප්පයක් හුදෙක් සැරසිල්ලක් ලෙසින් භාවිතයට ගන්නේ නම් එය කලා කෘතියක් වශයෙන් ද සැලකීමට හැකියාවක් තිබේ
ඒ අතර ම චිත්‍රයක් මහාපරිමාණ ප්‍රතිනිෂ්පාදනයට ලක් වන්නේ නම් එය හුදෙක් ශිල්පයක් වශයෙන් හැඳින්වීමට ද ඉඩ තිබේ
සාම්ප්‍රදායික ව, කලාව නමැති පදය ඕනෑ ම ශක්‍යතාවක් හෝ සමත්කමක් විස්තර කරනු පිණිස භාවිත විය
කලාව, "ආගම හා විද්‍යාව සමග එක්ව වර්ගීකරණය කළ හැකි මිනිස් මනසේ විශේෂ අධ්‍යයනේන්ද්‍රියක්" හැටියට සැලකීමට පටන් ගත් රොමෑන්තික යුගයේ දී මේ සංකල්පනය වෙනසකට භාජනය විණි
සාමාන්‍ය වශයෙන්, කලාව සිතිවිලි හා භාව උද්දීපනය කිරීමේ අරමුණ පෙරදැරි කරගෙන නිර්මාණය කරනු ලැබේ
කලාවේ ස්වභාවය "මානව සංස්කෘතිය පිළිබඳ සාම්ප්‍රදායික ගැටලු අතරින් වඩාත් ම දුරවබෝධාත්මක වූවක්" වශයෙන් රිචර්ඩ් වොල්හයිම් විස්තර කරයි
මනෝභාව හා අදහස් ප්‍රකාශ කිරීම හෝ සන්නිවේදනය සඳහා වූ වාහකයක්, ආකෘතික අංශ ඒවායේ ම අවශ්‍යතා උදෙසා ගවේෂණ කිරීමේ හා ඇගැයීමේ මාර්ගයක්, සහ අනුකරණයක් හෝ නිරූපණයක් වශයෙන් එය නිර්වචනය කරනු ලැබ තිබේ
එක් පුද්ගලයකු තවෙකෙකු අතර වක්‍ර සන්නිවේදනයක් සිදු වන මාර්ගයක් වශයෙන් ලියෝ තොල්ස්තෝයි කලාව හඳුනාගත්තේ ය
බෙනදෙත්තෝ ක්‍රෝස් සහ ආර්. ජී. කොලිංවුඩ් කලාව මනෝභාව ප්‍රකාශයට පත් කරන බවත් එහෙයින් කලා කෘතියක් සාරභූත වශයෙන් එහි නිර්මාපකයාගේ මනස තුළ පවත්නා බවත් කියැවෙන විඥානවාදී දෘෂ්ටිය ඉදිරිපත් කළෝ ය
කලාව ආකෘතිය වශයෙන් ගන්නා කලා න්‍යායෙහි මුල් ඇත්තේ ඉමැනුවෙල් කාන්ට්ගේ දර්ශනය තුළ ය
මෙය විසි වන සියවසේ මුල් භාගයෙහි දී රොජර් ෆ්‍රයි සහ සිල්වි බෙල් විසින් වැඩිදුර වර්ධනය කරනු ලැබී ය
කලාව වනාහි අනුකරණය හා නිරූපණය හැටියට ගන්නා නිර්වචනය ඇරිස්ටෝට්ල්ගේ දර්ශනය තුළ ගැඹුරින් මුල් බැස ඇත
පදය පිළිබඳ නිර්වචන 

’කලාව’යන වචනයේ ඉතාමත්ම සාමාන්‍ය ව්‍යවහාරය ප්‍රසිද්ධියට පත්වූයේ ක්‍රි
ව. 1750 න් පසුවය
එහිදී සෞන්දර්යාත්මක ඵලයක් නිෂ්පාදනය කිරීම සඳහා යොදාගනු ලබන කුසලතාවය හැඟවීම පිණිස ‘කලාව’ යන වචනය යොදාගනු ලැබිණි
බ්‍රිටැනිකා විශ්වකෝෂය ‘කලාව’ යන්න අර්ථ නිරූපනය කරන්නේ ‘අන්‍යයන් සමග බෙදාහදාගත හැකි සෞන්දර්යාත්මක වස්තූන්, පරිසරයන් හෝ අත්දැකීම් නිර්මාණය කිරීමේදී හැකියාව සහ පරිකල්පනය යොදාගැනීම’ යනුවෙනි
‘කලාව’ යන වචනය පිළිබඳව වන කුමන අර්ථ නිරූපනයක් අනුව බැලූවද පූර්ව ඵෙතිහාසික චිත්‍රවල සිට වර්තමාන චිත්‍ර දක්වා වූ සෞන්දර්යාත්මක නිර්මාණයන්ට මිනිස් වර්ගයා තරම්ම දිගු ඉතිහාසයක් ඇති බව පෙනීයයි
‘කලාව’ නැමැති සංකල්පය පිළිබඳව බොහෝ දේ ලියැවී ඇත
1970 දී ඇඩර්නෝ කියා සිටියේ ‘දැන් පිළිගතයුතු කරුණ වන්නේ කලාව සම්බන්ධ කිසිවක් තවදුරටත් එසේ යැයි පිළිගත යුතු නොවන බවයි’ යනුවෙනි
කලාව පිළිබඳ මුල්ම සහ වඩාත් පුළුල් අර්ථය වන්නේ දළ වශයෙන් ‘හැකියාව’ නොඑසේනම් ‘කෞෂල්‍යය’ ලෙසින් පරිවර්තනය කරනු ලැබිය හැකි පැරණි ලතින් වචනය වේ
එමෙන්ම මෙම අර්ථයට සමාන අර්ථයක් ‘සැකසුම’ හෝ ‘පිළියෙල කිරීම’ යන අර්ථය ගැබ්වූ ඉන්දු යුරෝපීය මූල වචනයෙහිද ගැබ්ව ඇත
මේ අනුව බැලූකල කිසියම් කර්තෘවරයකු විසින් වුවමනාවෙන්ම සිදුකරන ලද්දාවූ සකස් කිරීමේ ක්‍රියාවලියකට බඳුන් වූ  ඕනෑම දෙයක් කලාව යනුවෙන් හැඳින්විය හැකිය
මෙම තේරුම් ගැනීම් ඉතා පුළුල් එකක් බව ඔප්පු කිරීම සඳහා උදාහරණ ලෙස ඉංග්‍රීසි භාෂාවේ කලාව සඳහා යෙදෙන 'රඑ’ යන වචනය ඇසුරුකොටගෙන බිහිවී ඇති artifact (මානවකෘතිය), artificial (නිර්මාපිත), artifice (ප්‍රයෝගය), artillery (කාලතුවක්කු), medial arts (මාධ්‍යයීය කලාවන්) සහ military arts (යුධකලාවන්) යනාදී යෙදුම් දැක්විය හැකිය
කෙසේ වෙතත් මෙම යෙදුම වෙනත් බස්වහරවල යොදාගනු ලබන වෙනත් යෙදීම් රැසක්ද පවති
ඒවායින් සමහරක් නිරුක්ති ශාස්ත්‍රය හා සම්බන්ධිත ඒවා වෙයි
’කලාව‘ යන වචනයේ දෙවන සහ වඩාත් මෑතකාලීන අර්ථය දැක්වෙන්නේ නිර්මාණාත්මක කලාව සහ ලලිත කලාව යන දෙකෙහි සංක්‍ෂිප්තකරණයක් ලෙසිනි
කලාකරුවගේ නිර්මාණශීලීත්වය ප්‍රකාශකිරීම සඳහා හැකියාව යොදාගැනීම හෝ රසවිඳින්නන්ගේ සෞන්දර්යාත්මක සංවේදනාවන් සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කිරීම හෝ ලාලිත්‍යමය දේ අවධානයට ලක්කිරීම සඳහා රසවිඳින්නන් පෙළඹවීම හෝ ලලිත කලාව යනුවෙන් හැඳින්වේ
බොහෝවිට හැකියාවන් සාමාන්‍ය හෝ ප්‍රායෝගික ආකාරයෙන් යොදාගනු ලබන්නේ නම් ජනතාව එවැනි නිර්මාණයන් කලාව ලෙස නොව ශිල්පයක් ලෙස සලකනු ලබයි
එමෙන්ම හැකියාව වානිජමය හෝ කාර්මික ස්වරූපයකින් යොදාගනු ලබන්නේ නම් එය කලාව ලෙස නොව වානිජ කලාව ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ
අනෙක් අතට සමහර අවස්ථාවන්හිදී ශිල්පීය නිර්මාණයන් සහ සැලසුම් ව්‍යවහාරික කලාව ලෙසින්ද සලකනු ලබයි
සමහර කලා අනුගාමිකයින් කියා සිටින්නේ ලලිත කලාව සහ ව්‍යවහාරික කලාව අතර වෙනස තීරණය කළයුත්තේ කලාව පිළිබඳව වටිනාකම පදනම් කොටගෙන මිස පැහැදිලි අර්ථ නිරූපනමය වෙනස්කමක් පදනම් කරගෙන නොවන බවය
කෙසේ නමුත් හුදු ශුද්ධ නිර්මාණාත්මක බව සහ ස්වයං ප්‍රකාශනය අභිබවාගිය අරමුණු ලලිත කලාවට පවා  ඇත
කලාකෘතීන්හි අරමුණ දේශපාලනික ආධ්‍යාත්මික හෝ දාර්ශනික අදහස් සන්නිවේදනය සුන්දරත්වය පිළිබඳ සංවේදනයක් නිර්මාණය කිරීම සන්තෘෂ්ඨිය සඳහා හෝ ප්‍රබල භාවයන් ජනනය කිරීම වියහැකිය
එමෙන්ම සමහර විටෙක එහි අරමුණ බැලූබැල්මට විද්‍යමාන නොවන්නක්ද වියහැකිය
ලලිත කලාවේ ලලිත යන යෙදුමේ නිරුක්තිය ආරම්භ වන්නේ යමක් පැහැදිලි කිරීමට හේතූන් හතරක් යෝජනා කරසිටි ඇරිස්ටෝටල්ගේ දර්ශනයෙනි
ඊට අනුව  ඕනෑම යමක් පිළිබඳව වන අවසාන හේතුව වන්නේ එහි පැවැත්මේ අරමුණයි
ලලිත කලාව යන යෙදුම නිරුක්තිය ලබන්නේ මෙම සංකල්පයෙනි
කලා කෘතියක අවසාන අරමුණ එම කලා කෘතියම නම්, වෙනත් කිසිදු අරමුණක් වෙනුවෙන් නොවේනම් එනම් ‘කලාව කලාව උදෙසාම’ නම්, එකී කලාකෘතිය වඩාත් නිවැරදි ලෙස ලලිත කලාවක් ලෙසින් හැඳින්විය හැකිය
මීට සමීප සම්බන්ධයක් ඇති සුන්දරත්වය පිළිබඳ සංකල්පය ශාස්ත්‍රීයව ‘එය කවර කල්හි දුටුවද සන්තෘෂ්ඨිය ඇතිකරන්නක්’ ලෙසින් අර්ථ නිරූපනය කරනු ලබයි
සුන්දරත්වයේ අවසාන නිෂ්ටාව සන්තෘෂ්ඨිය ඇතිකිරීම වන අතර ඒ අනුව එහි වෙනත් කිසිදු අරමුණක් නොමැති අතර එහි අරමුණ වන්නේ එයමය
නිර්මාණාත්මක හැකියාව පිළිබඳව අධ්‍යයනය, නිර්මාණාත්මක හැකියාව යොදාගැනීමේ ක්‍රියාවලිය හෝ නිර්මාණාත්මක හැකියාව පිළිබඳ රසවිඳින්නාගේ අත්දැකීම ආදී වශයෙන් කලාවට බොහොමයක් දේ විස්තර කළහැකිය
නිර්මාණාත්මක කලාවන් (කලාව දැනුම් පද්ධතියක් ලෙස) වූ කලි පුද්ගලික හඹායාමක් (කලාව ක්‍රියාකාරකමක් ලෙස) විසින් මෙහෙයවනු ලැබූ සහ නරඹන්නාට අර්ථ නිරූපණය කිරීම සඳහා (කලාව අත්දැකීමක් ලෙස) පණිවුඩයක මනෝභාවයක හෝ සංකේතවාදයක පිළිබිඹුවක් හෝ අනුනාදයක් වන්නාවූ කලාකෘතීන් (කලාව විෂය වස්තුවක් ලෙස) නිෂ්පාදනය කරන (කලාත්මක) දැනුම් පද්ධතීන්හි එකතුවකි
යම් අදහසක් තවත් අයකුට සන්නිවේදනය කිරීම සඳහා වන සීමාරහිත සංකල්පයන් හෝ අදහස්වල අරමුණු සහගත නිර්මාණාත්මක අර්ථ නිරූපණයන් ලෙසින් කලාකෘති හැඳින්විය හැකිය
එමෙන්ම එය අදහසක් පිළිබඳව ප්‍රකාශනයක් වන අතර එය විවිධාකාරයන් ගතහැකි වනවා මෙන්ම එය විවිධ අරමුණු වෙනුවෙන් එය සේවය කරනු ලැබිය හැකිය
නව විද්‍යාත්මක න්‍යායක් බිහිකිරීම සඳහා විද්‍යාත්මක න්‍යායන් යොදාගැනීම සඳහා හැකියාව මෙන්ම අලූතින් යමක් ‘නිර්මාණය කිරීම’ කළයුතු වන අතර එය නියෝජනය කරන්නේ විද්‍යාව පමණක් වන අතර එය කලාව ලෙස සලකනු නොලැබේ
ඉතිහාසය

කලාවේ ඉතිහාසය තුල මතභේද වර්ගීකරණය 

කිසියම් නිර්මාණයක් හෝ විධික‍්‍රමයක් කලාව ලෙස සැලකියහැකිද යන්න පිලිබඳව ජනතාව අතර මතභේද පැවතීම කලාවේ ඉතිහාසය තුල සාමාන්‍ය සිදුවීමකි
ඇත්තෙන්ම කියන්නේ නම් පසුගිය සියවසේ වැඩි කාලයක් කලාව යනු කුමක්ද යන්න පිලිබඳ මදභේද විය
කලාවේ දාර්ශනිකයෝ මෙම මතභේදයන් ‘කලාව වර්ගීකරණය කිරීමේ මතභේදයන්’ ලෙස නාමකරණය කරති
උදාහරණයක් ලෙස පැරණි ගී‍්‍රක දාර්ශනිකයෝ ‘යහපත් ජීවිතයක් ගතකිරීමේ’ කලාව ලෙස ආචාර ධර්ම සැලකිය යුතුද යන ප‍්‍රශ්ණය සංවාදයට ලක්කළහ
20 වන සියවසේ වර්ගීකරණ මතභේදයන් අතර ඝනිකවාදී සහ ප‍්‍රකාශනවාදී චිත‍්‍ර, ඩුෂෙම්ප්ගේ ෆවුන්ටන්, චිත‍්‍රපට, මුදල් නෝට්ටුවල විශිෂ්ඨ අනුකරණයන්, සම්ප‍්‍රචාරණය පමණක් නොව මුත‍්‍රාවල ගිල්වන ලද සුරුවම පවා විය
සංකල්පීය කලාව බොහෝවිට දැනුවත්වම කලාව ලෙස සැලකෙන්නේ කුමක්ද යන්නෙහි සීමා මායිම් පුළුල් කරයි
කලාකරුවන් විසින් ක‍්‍රමක‍්‍රමයෙන් වීඩියෝ කී‍්‍රඩා වැනි නව මාධ්‍ය තෝරාගැනීම සහ/ හෝ කලාවේ ප‍්‍රවර්ගයන් ලෙස පිලිගැනීමට ලක්වෙමින් පවතී
මෙම නව වර්ගීකරණ විතැන්වීම් විශ්වීය ලෙස පිලිගැනීමට ලක්වී නොමැති බැවින් මතභේදය පිලිබඳ විෂය තවදුරටත් නොනැසී පවතී
කලාවේ ස්වභාවය පිලිබඳව වන මතභේදයන් සියවස් ගණනාවක් තිස්සේ දික්ගැසුනු ඒවා වෙයි
එකී මතභේදයන්හි ප‍්‍රතිඵලයක් ලෙස සමහර ප‍්‍රවර්ගයන් තහනම් කිරීමද සිදුව ඇත
දාර්ශනිකයකු වූ ඬේවිඞ් නෝවිස් පවසන ආකාරයට කලාවේ අර්ථ නිරූපනය පිලිබඳ එකඟතාවයක් නොවීම ප‍්‍රශ්ණයේ කේන්ද්‍රය වන්නේ කලාතුරකිනි
ඔහුට අනුව ‘කලාවේ වර්ගීකරණ මතභේදයන්හි වැදගත්ම කොටස’ වන්නේ ‘මිනිසාගේ සමාජ ජීවිතය තුල අන්තර්ගතව පවත්නා ලලාසාත්මක සිතිවිලි සහ අභිරුචීන්’ ය (නෝවිස් 1996)
නෝවිස්ට අනුව වර්ගීකරණ මතභේදයන් බොහෝවිට නිවැරදි න්‍යායට අනුව ගමන් කිරීම වෙනුවට සමාජය සමඟ ගමන් කිරීමට උත්සාහ දැරීමේදී උත්ගත වන්නාවූ අපගේ වටිනාකම් පිලිබඳ මතභේදයන්ය
හර්ස්ට් හා එමින්ගේ කෘතින් පිලිබඳව චෝදනා කරමින් ඬේලි මේල් පුවත්පත ‘වසර 1000 ක් තිස්සේ කලාව ශ්‍රේෂ්ඨ ශිෂ්ඨකරණ බලවේගයක් ලෙස කටයුතුකොට ඇති අතර වර්තමානයේ මේ තක්කඞීන් අප සියලූ දෙනාම ම්ලේච්ඡයන් බවට පත්කිරීමට උත්සාහ ගනිති’ යනුවෙන් ලියන විට අදහස් කරන්නේ මෙයයි
කලාව පිලිබඳ අර්ථනිරූපනය හෝ න්‍යාය ඉදිරියට ගෙන යනවා වෙනුවට ඔවුන් කරන්නේ හර්ස්ට් හා එමින්ගේ කෘතීන්හි වටිනාකම් ප‍්‍රශ්ණ කිරීමයි
මූලාශ්‍ර 

කලාවන්
සෞන්දර්යය පිළිබඳ සාපේක්ෂතාවාදය හෙවත් සෞන්දර්ය සාපේක්ෂතාවාදය යනු සෞන්දර්යය විනිශ්චය පුද්ගලයන්ට, සංස්කෘතීන්ට, යුගයන්ට හා සන්දර්භයන්ට සාපේක්ෂ බැව් පිළිගැනෙන දාර්ශනික ආස්ථානය යි
රොජර් එලියට් ෆ්‍රයි, (1866 දෙසැම්බර් 14 – 1934 සැප්තැම්බර් 9) ඉංග්‍රීසි ජාතික පශ්චාත්-ධාරණාවාදී සිත්තරෙකි, කලා විචාරකයෙකි
බ්ලූම්ස්බරි කණ්ඩායමේ සාමාජිකයෙකි
අඩෙවියෙන් බැහැර පිටු 
artcyclopedia
com අඩෙවිය මත රොජර් ෆ්‍රයි
මිලදි ගැනිමේ ක්‍රම (Procurement Methods)

ඉදිකිරිම් ක්ශේත්‍රයේ යෙදෙන මිලදි ගැනිමේ ක්‍රම(Procurement Methods) ප්‍රධාන වශයෙන් කොටස් දෙකක් යටතේ වර්ග කල හැකිය
1) සාම්ප්‍රදායික ක්‍රමය (Traditional Method)

2) ආදේශක ක්‍රමය (Alternative Method)

සාම්ප්‍රදායික ක්‍රමය (Traditional Method)

සාමානයෙන් කුඩා ප්‍රමාණයේ ගොඩනැගිල්ලක් ඉදිකිරිමේදි සේවායෝජකයා විසින් එය සැලසුම් කිරිමට හා ඉදිකිරිම යන කාර්‍යයන් දෙක සදහාම කොන්ත්‍රත්කරුවෙකුගේ සේවය ලබා ගනි
කොන්ත්‍රත්කරුවන් සතුව එම කාර්‍යයන් සදහා අවශ්‍ය පලපුරුදු කාර්‍ය මණ්ඩලයක් සිටිම එකට එක් හේතුවකි
එහෙත් විශාල ව්‍යාපෘතින්හිදි සේවායෝජකයා විසින් ගොඩනැගිල්ල සැලසුම් කිරිම සදහා වාස්තුවිද්‍යාඥයෙකුට භාරදෙන අතර ඔහු විසින් පිරිවිතර (Specification) හා Drawings පිලියෙල කරයි
අනතුරුව අවශ්‍ය යැයි හැගෙයි නම් සේවායෝජකයාගේ අනුමැතිය ලබාගෙන වාස්තුවිද්‍යාඥයා විසින් ප්‍රමාණ පත්‍රය(Bills of Quantities) පිලියෙල කිරිමට ප්‍රමාණ සමික්ශකවරයෙකුට භාරදේ
අනතුරුව පිරිවිතර හා Drawings හෝ ප්‍රමාණ පත්‍රය පදනම් කරගෙන ලන්සු (Tender )කැදවිම සිදු කරයි
අවම ලන්සුවට කොන්ත්‍රත්තුව ලබා දිම සාමාන්‍ය පිලිවෙලයි
සාම්ප්‍රදායික ක්‍රමය(Traditional Method) තවමත් බහුලව ක්ශේත්‍රයේ යෙදේ
සම්ප්‍රදායික ක්‍රමය යටතේ යෙදෙන කොන්ත්‍රත් ක්‍රම කිහිපයකි
A) Based on bills of firm quantities

B) Based on bills of approximate quantities

C) Based on drawings and specification

D) Based on a schedule of rates

E) Based on cost reimbursements

a
Cost plus percentage fee

b
Cost plus fixed fee

c
Target cost

මෙම ක්‍රමයේදි සේවායෝජකයා හා කොන්ත්‍රත්කරු හා අනෙකුත් පාර්ශවයන් අතර ඇති බැදිම් පහත ලෙස දැක්විය හැකිය
මෙහි ඇති බැදිම් ආකාර දෙකකි
1) කොන්ත්‍රත් ලෙස ඇති බැදිම් (Contractual relationship)

2) අදාල ව්‍යාපෘතියේ කටයුතු කරගෙන යාමට අවශ්‍යවන අන්‍යෝන්‍ය බැදිම්(මෙහි කිසිදි කොන්ත්‍රත්මය බැදිමක් නැත) (Functional relationship)

නිත්‍ය ප්‍රමාණ පත්‍රය (Based on bills of firm quantities)

හැදින්විම 
සේවායෝජකයා නියමය පරිදි වාස්තුවිද්‍යාඥයා විසින් සැලස්ම නිමකිරිමෙන් අනතුරුව ප්‍රමාණ සමික්ෂකවරයා විසින් සැලසුම හා පිරිවිතර පදනම් කරගෙන ප්‍රමාණ පත්‍රය පිලියෙල කරනු ලබයි
අනතුරුව කොන්ත්‍රත්තුව සදහා මිල ගණන් ඉදිරිපත් කිරිමට ආරාධනා කරනු ලැබේ
සාමානයෙන් අඩුම ලන්සුව ඉදිරිපත් කරන අය වෙත කොන්ත්‍රත්තුව ප්‍රධානය කෙරේ
මෙම ක්‍රමයේ ඇති විශේෂ ලක්ශණ
ප්‍රමාණයක්(Quantities) හා මිල ගණන් (Rate) යන දෙකම කොන්ත්‍රත්තුවේ කොටසක් වේ
කොන්ත්‍රත්තුව අත්සන් කෙරෙන්නේ සැලසුම සම්පුර්ණයෙන් පිලියෙල කිරිමෙන් අනතුරුවයි.

මෙම කොන්ත්‍රත්, කුට්ටි මුදල් කොන්ත්‍රත් (Lump sum contract)ලෙස හැදින්වේ
වාසි 

 පාර්ශව දෙකටම සිය වගකිම් පිලිබදව පැහැදිලි අවබෝධයක් ඇත
සැලසුමේ සිදුවන විචලනයන්(Variations) තක්සේරු කිරිම සදහා ඒකක මුදල (Rate)හොද මුලයකි
ලංසු මුදල විස්තරාත්මක බෙදුමකින්ද (Breakdown) සමන්විත වේ
අවාසි 

 ව්‍යාපෘතිය සැලසුම් කිරිමට හා ප්‍රමාණ පත්‍ර පිලියෙල කිරිමට වැඩි කාලයක් අවශ්‍යවේ

From
Birchall,S
& Ramus,J
,1996.Contract Practice for Surveyors
3rd ed
Laxton’s
ප්‍රමාණ සමික්ෂණ විද්‍යාව වෙනුවෙන් වෙන්වුනු බ්ලොග් අඩවිය
qsonline
info

දල ප්‍රමාණ පත්‍රය (Based on bills of approximate quantities)

හැදින්විම 
මෙම ක්‍රමය පෙර ක්‍රමය මෙන්ම වන අතර, වෙනසකට ඇත්තේ මෙහිදි ප්‍රමාණ පත්‍රයේ අඩංගු කරන ප්‍රමාණයන් දල අගයන්(Approximate) විම හා පසුව වෙනස් කිරිමට හැකි විමයි(Subject to later adjustment)
මෙහි ඇති අනිවාර්ය ලක්ෂණයන් නම්,

1) ඒකක මිල ගණන් කොන්ත්‍රත්තුවේ කොටසක් විම

2) කොන්ත්‍රත්තුව අත්සන් කිරිම හා වැඩ ආරම්භය සැලසුම නිම විමට පෙර කල හැකි විමයි
සමහර අවස්ථාවලදි වෙනත් ඒහා සමාන(ප්‍රමාණයෙන් හා වර්ගයෙන් ) ව්‍යාපෘතියක ප්‍රමාණයන්ද භාවිතා කරනු ලබයි
වාසි
ඉදිකිරිම කටයුතු ඉක්මනින් ආරම්භ කල හැකිය
Bill of firm quantities ක්‍රමයේදිට වඩා ප්‍රමාණ පත්‍රය පිලියෙල කිරිමට වැයවන මුදල අඩුවේ

අවාසි
ප්‍රමාණ පත්‍රය, ටෙන්ඩර් අවස්ථාවේදි නිවැරදි සම්පුර්ණ කොන්ත්‍රත් මුදල පිලිබිබු නොකරන බැවින්, සේවායෝජකයා හා කොන්ත්‍රත්කරු යන දෙපාර්ශවයටම තමන්ගේ වගකිම් (Commitment) පිලිබදව පැහැදිලි අවබෝධයක් නැත
පසුවට, නිමකරන ලද ඉදිකිරිම් වැඩ සම්පුර්ණයෙන්ම මැනිය යුතුවේ
මෙය මුලදිම නිත්‍ය ප්‍රමාණ පත්‍රයක් (Firm bills of quantities) පිලියෙල කිරිමට වඩා මිල අධික කටයුත්තකි
පුර්ව කොන්ත්‍රත් (Pre contract)අවධියේදි වාස්තුවිද්‍යාඥයා ගත යුතු, සැලසුමට ආදාල තිරණ ගැනිම කෙරෙහි ඔහුට එතරම් පිඩනයක් එල්ල නොවේ
Laxton’s

ප්‍රමාණ සමික්ෂණ විද්‍යාව වෙනුවෙන් වෙන්වුනු බ්ලොග් අඩවිය
- ප්‍රමාණ සමික්ෂක

ඩ්‍රෝවින් හා පිරිවිතර මත පදනම් ක්‍රමය(Based on drawings and specification

හැදින්විම 
මෙම ක්‍රමය නිත්‍ය ප්‍රමාණ පත්‍ර ක්‍රමයට(Fixed bills of quantities) බොහෝ සෙයින් සමානය,එහෙත් ප්‍රධානතම වෙනස්කම වනුයේ ටෙන්ඩර්කරුවන් සදහා ප්‍රමාණ පත්‍රයක් ලබා නොදිමයි
මෙහිදි ටෙන්ඩර්කරුවන් ප්‍රමාණයන්(Quantities), ලබාදුන් ඩ්‍රෝවින්(Drawing) මගින් ගණනය කල යුතුය
සාමානයෙන් මෙම ක්‍රමය භාවිතා කරනු ලබන්නේ කුඩාප්‍රමාණයේ ඉදිකිරිම සදහා හා උප කොන්ත්‍රත් සදහායි
(Sub-contract)

මේ ක්‍රමයේ ඇති විශේෂ ලක්ෂණයන් වන්නේ

1) ටෙන්ඩර් ලියකියවිලි නිකුත් කරනු ලබන්නේ නිසි ලෙස සම්පුර්ණ කරන ලද ඩ්‍රෝවින් හා පිරිවිතර සමග විම
2) සැලැසුමේ නිමාව සමගම ඉක්මනින් කොන්ත්‍රත්තුව වෙත එලබිය හැක
1) ප්‍රමාණ පත්‍රයන් පිලියෙල කිරිමට කාලයක් වැය නොවන නිසා ටෙන්ඩර් ලියකියවිලි පිලියෙල කිරිමට ගතවන කාලය අඩුය
2) පාර්ශව දෙකටම කොන්ත්‍රතුව අත්සන් කරන අවස්ථාවේදි තම තමන්ගේ වගකිම් පිලිබදව මනා අවබෝධයක් ඇත
අවාසි
1) ටෙන්ඩර් මුදල සදහා විස්තරාත්මක බෙදුමක් නොමැත
(එහෙත් ටෙන්ඩර් ලියකියවිලි භාරදිමේදිම හෝ ඉන් පසුව මෙම ටෙන්ඩර් මුදල සදහා විස්තරාත්මක බෙදුමක් ලබා දෙන ලෙස ඉල්ලා සිටිය හැක)

2) ඉහත හේතුව නිසා විචලනයන්(Variations) ඇගයිම(Valuation) අපහසුය

From
info

මිල ගණන් ලැයිස්තුවක් පදනම් කරගත් ක්‍රමය(Based on a schedule of rates)

මෙම කලින් විස්තරකල B, දල ප්‍රමාණ පත්‍ර (Bills of approximate quantities ) ක්‍රමයට සමාන ක්‍රමයකි
මිල ගණන් ලැයිස්තුවක් (Schedules of rates) පදනම් කරගෙන පහත ක්‍රම යටතේ ටෙන්ඩර් කටයුතු සිදු කරනු ලබයි
මෙහි ඇති වාසියක් නම් සැලසුමේ මුලික අවධියේදිම කොන්ත්‍රත්තුවට එලබිමට හා ඉදිකිරිම් කටයුතු ආරම්භ කිරිමට හැකිවිමයි
i) සම්මත ලැයිස්තුව (Standard Schedule)

හැදින්විම 
ඉදිකිරිම් ව්‍යාපෘතිය තුලදි යෙදිය හැකි අයිතමයන් (Items)හදුනාගෙන ඒවා සුදුසු ක්ෂේත්‍රයන්(Trades) යටතේ,අදාල ඒකක ම්ල ගණන්ද (Unit rates) සමගින් ලැයිස්තුගත කරනු ලැබේ
මේ සදහා යොදාගත හැකි එක් ලැයිස්තුවක් වනුයේ ගොඩනැගිලි දෙපාර්තුමේන්තුව මගින් පිලියෙල කරන මිල ගණන් ලැයිස්තුවයි. ටෙන්ඩර්කරුවන් එම ලැයිස්තුගත කල මිලගණන් සදහා ප්‍රතිශතයක් වශයෙන් අඩු හෝ වැඩි ලෙසින් මිලගණන් ඉදිරිපත් කරයි
මෙහිදි අදාල ලැයිස්තුව පිලියෙල කරන දිනයේ පටන් අදාල ව්‍යාපෘතියට මිල ගණන් ඉදිරිපත් කරන දිනය දක්වා ලැයිස්තුවේ ඇති අයිතමයන්ගේ මිල ගණන් වෙනස් විමි සැලකිල්ලට ගත යුතුය
ටෙන්ඩර්කරුවන් නිතරම වාගේ මෙම ලැයිස්තුව පරිහරනය කරන නිසා එහි අයිතම විස්තරයන් හා මිල ගණන් පිලිබදව හොද අවබෝධයක් ඇතිවේ
එම නිසා මිල ගණන් ප්‍රතිශතයක් ලෙස වෙනස්කිරිම පහසුවේ
පාර්ශව දෙකටම තමන්ගේ වගකිම් පිලිබදව නිවැරදි අදහසක් නැත
විචලනයන් (Variables) රාශියක් පිලිබදව අවධානය දැක්විය යුතු නිසා වඩා හොද අර්පනය(Offer) තොරාගැනිම අපහසුය
ii) තත් කාර්ය ලැයිස්තුව ("Ad hoc" schedule)

හැදින්විම 
ව්‍යාපෘතියට අදාල අයිතමයන්(Items) පමණක් ඇතුලත් වනසේ එම ව්‍යාපෘතිය සදහාම විශේෂයෙන්ම පිලියෙල කරන ලැයිස්තුව මේ නමින් හැදින්වේ
මෙම ලැයිස්තුව ප්‍රමාණ සමික්ෂකවරයා විසින්, එහි එක් අයිතමයන්ට අදාලව මිල ගණන් (Rates) ,මිල ගණන් තිරුව(Rates column) තුල සදහන් කර හෝ නොකර පිලියෙල කිරිම සිදු කරයි
මිල ගණන් සදහන් කලහොත් ටෙන්ඩර්කරුවා සම්මත ලැයිස්තු ක්‍රමයේදි මෙන්, මිල ගණන් ඉදිරියෙන් ප්‍රතිශතයක් වශයෙන් අඩු හෝ වැඩි ලෙසින් මිලගණන් ඉදිරිපත් කරයි
මිල ගණන් සදහන් නොකලහොත් ටෙන්ඩර්කරුවා අදාල අයිතමය ඉදිරියෙන්, මිල ගණන් තිරුව තුල තමන්ගේ මිල ගණන් සදහන් කරයි
වාසි 

1) ටෙන්ඩර්කරුවන්ට මිල ගණන්/ප්‍රතිශතයන් ඉදිරිපත් කල යුත්තේ සිමිත අයිතමයන් ගණනකට පමණක් නිසා එය වඩාත් සාර්ථකව සිදු කල හැකිය
2) ලැයිස්තුවේ ඇති අයිතමයන්ගෙන් ගෙන් ව්‍යාපෘතිය සදහා, තමන්ගේ දායකත්වය පිලිබදව පැහැදිලි අවබෝධයක් ලබා ගත හැකිය
අවාසි 

1) මෙම ක්‍රමයේදි ප්‍රමාණයන් නොමැති නිසා ටෙන්ඩර් ඇගයිම අපහසුය
iii) වෙනත් ව්‍යාපෘතියක ප්‍රමාණ පත්‍රයක් යොදාගැනිම ( Bills of quantities from previous contract)

හැදින්විම 
යෝජිත ව්‍යාපෘතියට ඉදිකිරිම් ස්වරුපය අතින් සමාන වෙනත් ව්‍යාපෘතියක ප්‍රමාණ පත්‍රයක් මෙහිදි යොදා ගනි
තත් කාර්ය ලැයිස්තුවක් ("Ad hoc" schedule)වුවද මේ සදහා යොදා ගත හැකිය
සිරියල් ටෙන්ඩර් (Serial tendering) ක්‍රමයේදි සාමාන්‍යයෙන් යොදා ගන්නේ මෙම ක්‍රමයයි
1) ටෙන්ඩර් ලියකියවිලි පිලියෙල කිරිමට ගතවන කාලය අවමවේ
2) ටෙන්ඩර්කරුවන්ට මිල ගණන්/ප්‍රතිශතයන් ඉදිරිපත් කල යුත්තේ සිමිත අයිතමයන් ගණනකට පමණක් නිසා එය වඩාත් සාර්ථකව සිදු කල හැකිය
1) පාර්ශව දෙකටම තමන්ගේ වගකිම් පිලිබදව නිවැරදි අදහසක් නැත
2) දල ප්‍රමාණයන් භාවිතා කරන නිසා සැබැ මුදල හා තොරාගත් ටෙන්ඩර්කරු ඉදිරිපත් කල මුදල අතර සැලකිය යුතු වෙනසක් තිබිය හැක
info

Based on cost reimbursements

හැදින්විම 
කොන්ත්‍රත්කරුට ඔහුගේ ප්‍රථමික පිරිවැය සහ කලමණාකරන ගාස්තුව(Management fee) ප්‍රතිපුර්ණය(Reimbursement) කිරිම මගින් ගෙවිම කරන මෙම ක්‍රමය ප්‍රථමික පිරිවැය ක්‍රමය(Prime cost) හා පිරිවැය ධන(Cost plus) ක්‍රමය  ලෙසද හැදින්වේ
ප්‍රථමික පිරිවැය යනු ව්‍යාපෘතිය ගිවිසගත් ආකාරයට නිම කිරිම සදහා අවශ්‍ය වන ශ්‍රමය, අමුද්‍රව්‍ය, යන්ත්‍ර සුත්‍ර ඇතුලු සියලුම ද්‍රව්‍ය  සදහා කොන්ත්‍රත්කරුට වැයවන මුදලයි
මෙම ක්‍රමවල ඇති ප්‍රධානම දුර්වලතාවය නම් වැයවන මුදල පිලිබදව පැහැදිලි අදහසක් නොමැතිවිමයි
අන්ක්‍රම හා සසදන විට මෙය නොපිරිමහනසුලුය(Uneconomical), එහෙයින් අනෙකුත් කිසිම ක්‍රමයක් සුදුසු නොවන අවස්ථාවන්හිදි පමණක් මෙය  භාවිතා කරයි
මෙය අකාර්යක්ශම(Inefficient) හා සම්පත් නාස්තිය(Wastage) සිදුවන ක්‍රමයක් විම  එයට හේතුවයි.  මෙම ක්‍රමයේදි ශ්‍රමය හා යන්ත්‍ර සුත්‍ර භාවිතාකරන මට්ටම පිලිබදව පාලනය කිරිමට වාස්තුවිද්‍යාඥවරයා වෙත යම් බලයක් පැවරිය යුතුය
එමගින් සම්පත් නාස්තිය අවම කරගත හැකිය
ව්‍යාපෘතියේ සැලසුම නිමකිරිමට පෙර ඉදිකිරිම්  ආරම්භකල හැකිනිසා කාලය,මුදලට වඩා වැදගත් අවස්ථාවන්හිදි භාවිතා කල හැකිය
එමෙන්ම, දිගුකාලිනව සලකා බලන කල  වෙනත් ක්‍රමයක් භාවිතාකර අඩුඉදිකිරිම් වියදමකින් ව්‍යාපෘතිය නිම කිරිමට වඩා මෙම ක්‍රමය භාවිතා කර ඉක්මනින් ඉදිකිරිම් ආරම්භකිරිම හා නිමකිරිම මුල්‍යමය අතින් වාසිදායක විය හැකිය
එහෙත් ප්‍රථමික පිරිවැය ගණනය කිරිමේදි හා ඒවායේ හරිවැරදි බැලිමේදි බඩුලේඛණ, කාල සටහන් උප කොන්ත්‍රත්කරුවන්ගේ ගිණුම් වැනි දැ විශාල ප්‍රමාණයක් පරික්ශා කිරිමට සිදුවිම කල්ගතවන මෙන්ම නිරස ක්‍රියාවලියකි
එම නිසා මෙම ක්‍රමය අනුගමනය කරන්නේ නම් ප්‍රථමික පිරිවැය සටහන් කිරිමේ හා ඒවා ගණනය කිරිමේ, තහවුරු කිරිමේ හොද ක්‍රමවේදයක් කොන්ත්‍රත්කරු හා ප්‍රමාණ සමික්ෂකවරයාගේ එකගත්වයෙන් යුතුව පිලියෙල කරගත යුතුය
එමෙන්ම ප්‍රථමික පිරිවැයට අදාලවන දේවල් හා කොන්ත්‍රත්කරුගේ ගාස්තුවට(Contractor's fee) අදාල වන දේවල් පැහැදිලිව අර්ථකතනය කල යුතුය
1) ටෙන්ඩර් ලියකියවිලි පිලියෙල කිරිමට හා ටෙන්ඩරය ලබාදිමට අවශ්‍ය කාලය අඩුය, එම නිසා ඉදිකිරිම් කටයුතු ඉක්මනින් ආරම්භ කල හැකිවේ
2) සම්පුර්ණ සැලසුම නිම කිරිමට පෙර ඉදිකිරිම් වැඩ ආරම්භ කල හැකිවේ
1) දෙපාර්ශවයටම තමන්ගේ වගකිම් පිලිබදව ඇති අවබෝධය අවමය
2) වෙනත් ක්‍රමයක් භාවිතාකරනවාට වඩා වැඩි මුදලක් වැය විය හැකිය
3) ප්‍රථමික පිරිවැය ගණනය කිරිමේදි හා ඒවායේ හරිවැරදි බැලිමේදි බඩුලේඛණ, කාල සටහන් උප කොන්ත්‍රත්කරුවන්ගේ ගිණුම් වැනි දැ විශාල ප්‍රමාණයක් පරික්ශා කිරිමට සිදුවිම කල්ගතවන මෙන්ම නිරස ක්‍රියාවලියකි

මෙම ක්‍රමය යටතේ එන ක්‍රම තුනකි
1) ප්‍රථමික පිරිවැය  සමග ප්‍රතිශත ගාස්තු ක්‍රමය(Prime cost plus percentage fee)
 2) ප්‍රථමික පිරිවැය  සමග ස්ථාවර ගාස්තු ක්‍රමය(Prime cost plus fixed fee) 
 3) ඉලක්කගත ප්‍රථමික පිරිවැය  ක්‍රමය (Target prime cost)

ඉහත දෙවන හා තෙවන ක්‍රමයන් පලමු ක්‍රමය හා සන්සන්ධනය කරන විට පිරිමහනසුලු ක්‍රමයන්ය
i ප්‍රථමික පිරිවැය සමග ප්‍රතිශත ගාස්තු ක්‍රමය(Cost plus percentage fee)

ඉදිකිරිම් සදහා කම්කරු, අමුද්‍රව්‍ය හා යන්ත්‍ර සුත්‍ර වෙනුවෙන් වැයවන ප්‍රථමික පිරිවැයෙන්(Prime cost), කලින් එකගවු ප්‍රතිශතයක් කොන්ත්‍රත්කරුගේ ගාස්තුව ලෙස ගෙවනු ලැබේ
මෙම ක්‍රමයේ ඇති ප්‍රධානම අවාසිය නම් කොන්ත්‍රත්කරුගේ අකාර්යක්ශම (Inefficient) ඉදිකිරිම් කටයුතු නිසා සම්පත් නාස්තිය (Waste resources) වැඩිවි ඔහුට වැඩි මුදලක් ගෙවිමට සිදුවිමයි
එහෙත් අවශ්‍ය නම් එම ප්‍රතිශතය ප්‍රථමික පිරිවැය සමග ප්‍රතිලෝමව විචලනය වන ලෙස එකග විය හැකිය
මෙය පැහැදිලි කිරිම සදහා සරල උදාහරණයක් ගනිමු
සම්පුර්ණ ප්‍රථමික පිරිවැය(රුපියල්) = 10,000,000.00

එකතුකලා
පොදු කාර්යය පිරිවැය (Overheads) 15% = 1,500,000.00

ලාභය 5% = 500,000.00

    2,000,000.00

ගෙවිය යුතු මුලු මුදල     12,000,000.00

ඉහත උදාහරණයේදි පිරිමහනසුලු(Economical) ආකාරයට කොන්ත්‍රත්තුව සකස් නොකල නිසා හා අකාර්යක්ශම(Inefficient) ලෙස සම්පත් භාවිතය නිසා සිදුවු නාස්තිය හේතුවෙන් සම්පුර්ණ ප්‍රථමික පිරිවැය රු. 12,000,000.00 ක් වුයේනම්,

සම්පුර්ණ ප්‍රථමික පිරිවැය(රුපියල්) = 12,000,000.00

එකතුකලා
පොදු කාර්යය පිරිවැය (Overheads) 15% = 1,800,000.00

ලාභය 5% = 600,000.00

    2,400,000.00

ගෙවිය යුතු මුලු මුදල   =  14,400,000.00

කොන්ත්‍රත්කරුගේ පොදු කාර්යය පිරිවැය (Overheads) කලින් අගයම, එනම් රු1,500,000.00 වුවා නම් දෙවන අවස්ථාවේ කොන්ත්‍රකරුගේ සැබැ ලාභය රු. 900,000.00කි
ඒ අනුව පැහැදිලි වන්නේ කොන්ත්‍රකරු අකාර්යක්ශම (Inefficient) ක්‍රියාපිලිවෙත සේවායෝජකයාට ප්‍රභල ලෙස අවාසි සහගත බවයි.

ii පොදු කාර්යය පිරිවැය සහ ස්ථාවර ගාස්තුවක් මත පදනම්වු ක්‍රමය(Cost plus fixed fee)

මෙම ක්‍රමයේදි කොන්ත්‍රක්කරුවට පොදු කාර්යය පිරිවැය(Prime cost) සමග වෙනස් නොවන්නාවු ස්ථාවර ගාස්තුවක්(Fixed fee) ගෙවනු ලබයි
එමෙන්ම එම ගාස්තුව එම ව්‍යාපෘතියේ ඇස්තමේන්තුගත වටිනාකම මත පදනම්වේ
එම ගාස්තුව වෙනස් විය හැක්කේ කොන්ත්‍රත්තුව ලබා දිමෙන් පසුව ව්‍යාපෘතියේ විශය පථය(Scope of work)වෙනස් විම නිසා හෝ කොන්දේසි(Conditions) වෙනස්විම නිසාය
මෙහිදි ගෙවන ස්ථාවර ගාස්තුව පොදු කාර්යය පිරිවැයේ ප්‍රතිශතයක් ලෙස ගණනය කර බැලුවහොත්, එම ප්‍රතිශත පොදු කාර්යය පිරිවැය වැඩිවිම සමග අඩුවේ
පහත උදාහරණ බලන්න

සම්පුර්ණ ප්‍රථමික පිරිවැය(රුපියල්) = 10,000,000.00

එකතුකලා
පොදු කාර්යය පිරිවැය (Overheads) = 1,500,000.00

ලාභය = 500,000.00

    2,000,000.00

ගෙවිය යුතු මුලු මුදල =    12,000,000.00

කොන්ත්‍රත්කරුගේ ගාස්තුව(%) = (2,000,000.00/12,000,000.00)% = 17%

කොන්ත්‍රත්කරුගේ ලාභය (%) = (500,000.00/12,000,000.00)% = 4%

ඉහත උදාහරණයේදි පිරිමහනසුලු(Economical) ආකාරයට කොන්ත්‍රත්තුව සකස් නොකල නිසා හා අකාර්යක්ශම(Inefficient) ලෙස සම්පත් භාවිතය නිසා සිදුවු නාස්තිය හේතුවෙන් සම්පුර්ණ ප්‍රථමික පිරිවැය රු. 12,000,000.00 ක් වුයේනම්,

සම්පුර්ණ ප්‍රථමික පිරිවැය(රුපියල්) = 12,000,000.00

එකතුකලා
පොදු කාර්යය පිරිවැය (Overheads) = 1,500,000.00

ලාභය = 500,000.00

    2,000,000.00

ගෙවිය යුතු මුලු මුදල     14,400,000.00

කොන්ත්‍රත්කරුගේ ගාස්තුව(%) = (2,000,000.00/14,400,000.00)% = 14%

කොන්ත්‍රත්කරුගේ ලාභය (%) = (500,000.00/14,400,000.00)% = 3%

ඉහත උදාහරණ වලට අනුව පොදු වැඩිවන විට ගාස්තු හා ලාභ ප්‍රතිශතය අඩුවන බව පැහැදිලිවේ
iii ඉලක්කගත ප්‍රථමික පිරිවැය මත පදනම් ක්‍රමය(Target cost)

මෙම ක්‍රමයේදි, කොන්ත්‍රත්කරුගේ ගාස්තුව ඉහත විස්තරකල ක්‍රමයකින් ගෙවනු ලබයි
එනම් ප්‍රථමික පිරිවැයේ ප්‍රතිශතයක් ලෙසින් හෝ ස්ථාවර ගාස්තුවක් ලෙසිනි
අන් ක්‍රම දෙකට වඩා මෙහි ඇති විශේෂත්වය නම් ප්‍රථමික පිරිවැය අවම කරගැනිමේ අදහසින් කොන්ත්‍රත්කරුට දිරි දිමනාවක් ලබාදිමයි
එහිදි සම්පුර්ණ පිරිවැය(Prime cost) එකගවු මුදලට(ඉලක්කය ) වඩා අඩුවුව හොත් ප්‍රසාද මුදලක් ලබාදිමත් වැඩි වුව හොත් දඩ මුදලකට යටත් කිරිමත්ය
සාමාන්‍යයෙන් ප්‍රසාද මුදල/දඩ මුදල, සම්පුර්ණ පිරිවැයේත් එකගවු මුදලෙත් (ඉලක්කය ) වෙනසින් 50%ක් පමණවේ
එහෙත් එය කලින් එකගවු ඔනැම ප්‍රතිශතයක් වියහැකිය
මෙම ක්‍රමයේදි එකගවු මුදලට(ඉලක්කය) ලෙසින් ඉදිරිපත් කරන්නේ එම ව්‍යාපෘතියේ ඇස්තමේන්තුගත පිරිවැයයි
මෙය පැහැදිලි කිරිමට පහත උදාහරණය යොදාගනිමු
එහිදු භාවිතා කර ඇත්තේ පොදු කාර්යය පිරිවැය සහ ස්ථාවර ගාස්තුවක් මත ක්‍රමයයි
එකගවු මුදල(ඉලක්කය)රු. 11,000,000.00 ලෙස සලකමු
පොදු කාර්යය පිරිවැය (Overheads) = 1,500,000.00

ලාභය = 500,000.00

    2,000,000.00

ගෙවිය යුතු මුලු මුදල(සම්පුර්ණ පිරිවැය)= 12,000,000.00

සම්පුර්ණ පිරිවැයේත් එකගවු මුදලෙත් වෙනස 50% = (12,000,000.00-11,000,000.00)* 50% = 50,000.00

එනම් කොන්ත්‍රත්කරු රු.50,000.00ක දඩ මුදලකට යටත්වේ
අවසානයේ කොන්ත්‍රත්කරු ලබන සම්පුර්ණ ගෙවිම=12,000,000.00 - 50,000.00 = 11,500,000.00

පහත ගණනය කිරිම සලකන්න

සම්පුර්ණ ප්‍රථමික පිරිවැය(රුපියල්) = 8,000,000.00

එකතුකලා
පොදු කාර්යය පිරිවැය (Overheads) = 1,500,000.00

ලාභය = 500,000.00

    2,000,000.00

ගෙවිය යුතු මුලු මුදල(සම්පුර්ණ පිරිවැය)= 10,000,000.00

සම්පුර්ණ පිරිවැයේත් එකගවු මුදලෙත් වෙනස 50% = (11,000,000.00-10,000,000.00)* 50% = 50,000.00

එනම් කොන්ත්‍රත්කරු රු.50,000.00ක බෝනස් මුදලකට හිමිකම් කියයි
අවසානයේ කොන්ත්‍රත්කරු ලබන සම්පුර්ණ ගෙවිම=8,000,000.00 + 50,000.00 = 8,500,000.00

From
Laxton’s

ආදේශක ක්‍රමය (Alternative Method)
භෞතික විද්‍යාවෙහි, බලයක් යනු ස්කන්ධය සහිත වස්තුවක ප්‍රවේගය වෙනස් කල හැක්කාවූ ඇදීමක් හෝ තෙරපීමකි
බලයකට විශාලත්වයක්  සහ දිශාවක් යන ද්වයම සතු වීම නිසා , එය දෛශික රාශියක් බවට පත්වෙයි
නිව්ටන් ගේ දෙවන නියමය පවසන පරිදී නියත ස්කන්ධයක් සහිත වස්තුවක්, එය මත බලපාන්නාවූ ශුද්ධ බලයට අනුලෝම සමානුපාතික ලෙසින්ද එහි ස්කන්ධයට ප්‍රතිලෝම සමානුපාතික ලෙසින්ද  ත්වරණයට ලක් වෙයි
සමතුල්‍ය ලෙසින් දැක්වූ කල, වස්තුවක් මත ක්‍රියාකරන ශුද්ධ බලය, එහි ගම්‍යතාවය වෙනස්වීමෙහි සිඝ්‍රතාවයට සමාන වෙයි
තෙරපුමද බලන්න
ත්‍රිමාන වස්තූන් මත ක්‍රියා කරන බලයන් නිසා ඒවා  භ්‍රමණයට හෝ විරූපී විමට ලක් වීමට හෝ, සමහර අවස්ථාවන්හීදී  පීඩනය වෙනස් වීමට හෝ පරිමාව වෙනස් වීමට හේතු විය හැක
අක්ෂයන් වටා භ්‍රමණ වේගයන් හී වෙනස් කම් ඇති කරලීමට බලයක ඇති ප්‍රවණතාවය හැඳින්වෙන්නේ  ව්‍යවර්තය ලෙසිනි
බලයක ඝූර්ණය  (moment of force) හෙවත් බල-ඝූර්ණය ලෙස ද ව්‍යවර්තය හැඳින්වෙයි
විරූපණය හා පීඩනය ඇති වන්නේ වස්තුව තුල  හට ගන්නාවූ ප්‍රත්‍යාබලයන් හේතුවෙනි
නිශ්චල සහ චලනය වන්නාවූ වස්තූන් පිලිබඳ අධ්‍යයනය සඳහා, බලය පිලිබඳ සංකල්පය භාවිතා කිරීමට, පුරාණයෙහි සිටම, විද්‍යාඥයෝ යුහුසුළු වූහ
සරල යන්ත්‍ර ගැන අධ්‍යයනයෙන් ක්‍රිපූ තෙවන සියවසෙහි දර්ශනවේදී ආකිමීඩියස් විසින් යම් ප්‍රගමනයන් බිහි කලද,   මූලික වැරැදි නිගමනයන් සහිතවූ ඇරිස්ටෝටල් විසින් කල බලය පිලිබඳ විස්තර කිරීම සියවස් ගණනක් පුරා අවිච්ඡින්නව පැවතිණි
දහහත්වන සියවස වන විට, ශ්‍රීමත් අයිසෙක් නිව්ටන් විසින් මෙම වැරැදි නිගමනයන්, ගණිතමය විදර්ශනාව තුලින් නිවැරැදි කල අතර එම මතය නොනැසී තුන් සිය වසක් පමණ පැවතිණි
20වන සියවස වන විට, අයින්ස්ටයින් විසින් ඔහුගේ  සාමාන්‍ය සාපේක්ෂතා වාදය මගින්, ගුරුත්වය පිලිබඳ නිවිටන්ගේ  ආකෘතියට සාපේක්ෂතාමය ගැලපුම් සාර්ථක ලෙස පුරෝකථනය කරමින් අවකාශ-කාල සන්තතියක ඇරඹුම සනිටුහන් කලේය
සම්මත මාදිළිය ලෙසින් හැඳින්වෙන අංශු භෞතික විද්‍යාව පිලිබඳ මෑත වාදයන් හිදී බලයන් සැලකෙනුයේ  ක්වොන්ටම් යාන්ත්‍ර විද්‍යාමය මට්ටම් ලෙසිනි
සම්මත මාදිළිය පුරෝකථනය කරන පරිදී,  ආමාන බොසෝනයන් ලෙසින් දැක්වෙන හුවමාරු අංශුන්  උපයෝගී කර ගනිමින් මූලික වශයෙන් බලයන් විමෝචනය හා අවශෝෂණය සිදු කෙරෙයි
ප්‍රධාන අන්තර්-ක්‍රියාවන් සතරක් පමණක් දැනට හඳුනාගෙන ඇත
ප්‍රබලතාවය අඩුවන ආකාරයට, ඒවා
ප්‍රබල, විද්‍යුත්චුම්බක, දුබල, සහ ගුරුත්වජ ලෙසින් දැක්වෙයි