Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
(අල්ලාට යටත්වනු)

ඉස්ලාම් හි දෙවියන් සහ ක්‍රිස්තියානි ආගමේ දෙවියන්

ඉස්ලාම් ආගමේ, ක්‍රිස්තියානු ආගමේ එන දෙවියන් යනු එක් සාරයක සිටින පුද්ගලයන් තිදෙනෙකුය යන මතය ප්‍රබල ලෙස ප්‍රතික්ෂේප කෙරේ
ඉස්ලාම් ආගමේ දෙවියන් යන සංකල්පය තුළ දෙවියන් හා මැවීම් අතර අතරමැදියන් නැත
දෙවියන් සෑම තැනම සිටින බව ද නමුදු එක් ශරීරයකවත් ඔහු නොමැති බව ද පැවසේ
ප්‍රථම හා දෙවන ධර්ම යුද්ධයේදි ඉස්ලාම් ආගම මිත්‍යාදෘෂ්ටික බවට බාහිර ක්‍රිස්තියානුවන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කර ගත්හ
ඔවුන් මොහම්මද්(Mohammad) දුටුවේ අමනුෂ්‍යයෙක් හා ව්‍යාජ දෙවියකු වශයෙනි
ක්‍රිස්තියානි ආගමේ සම්ප්‍රදායික ඇදහිල්ල වුයේ මොහම්මද්(Mohammad) ගේ දෙවියන් සත්‍ය දෙවියන්ට සමාන වු බවයි.

Pope Innocent XI ගේ  Ludaica Marriacci පවසන්නේ, මොහම්මද්(Mohammad) සහ ඔහුගේ පිරිවර (සාධාර්මික) දෙවියන් හා ඔහුගේ උපලක්ෂණ පිළිබඳව සත්‍ය හා ‍යෝග්‍ය මත දරා සිටි බවත්  දරමින් සිටින බවත්ය
තවද ඔහු පවසන්නේ  මොහම්මද්(Mohammad) දෙවියන් සත්‍ය දෙවියන්ට වඩා වෙනස් බව සිතනා පුද්ගලයන්ගේ වැරදි පෙන්වා දිමට ගතවන කාලය, නිකරුනේ කාලය නාස්ති කිරීමක් ලෙසය
පැරණි තෙස්තමේන්තුවේ දෙවියන්ගේ සෙනෙහස පිළිබඳව ද සඳහන්ව ඇත
තම තෙස්තමේන්තුවේ ප්‍රධාන තේමාව වනුයේ දෙවියන්ගේ සෙනෙහස Jeasus තුළින් එවීමයි
ඉස්ලාම් ආගමේ දෙවියන්ගේ සෙනෙහස පිළිඹිඹු වන්නේ දෙවියන්ගේ සංඥා අනුව මිනිසුන්ට සැප පහසුව විසීමට පෘථිවිය නිර්මාණය කිරීමෙනි
මුස්ලිම්වරුනගේ සම්මත යාතිකාව වනුයේ “දෙවියන් කරුණාවන්ත සහ දෙවියන් අනුකම්පාසහගත” බවය
දෙවියන් ආමන්ත්‍රණය කරනා අලංකාර නම් දෙකක් වනුයේ “බෝහෝ සෙනෙහවත්” සහ “සත්‍ය(constant) දෙන්නා” (wahhab) ය
William Montgomery Watts පවසන්නේ  ක්‍රිස්තියානු ආගම විසින් දෙවියන්ගේ සක්‍රීය භූමිකාවට වඩා වැඩි අවධාණයක් ලබා දෙන බවය
මෙහිදී දෙවියන් යනු නැතිවු බැටළුවන් පසුපස ගොස් ඔවුන් මුදවා ගන්නා එඩේරයෙකු ලෙස ද පෙන්වා දි තිබේ
ඉස්ලාම් ආගමේදි නොමඟ යන්නවුන්ට දි ඇති අපේක්ෂාවන් අවමවේ
වොට්ස්ට අනුව ඉස්ලාම් ආගමේදි දෙවියන් සෑම ජනයාටම අවස්ථාවක් ලබා දී ඇත්තේ උසස් සාර්ථකත්වයක් සඵල කරගැනීමටය
මෙම අවස්ථාව සලසා දී ඇත්තේ පණිවිඩකරුවන් හෝ ශාස්තෘවරුන් ජනයා වෙත එවීමෙනි
ඉස්ලාම් ආගමේ සඳහන් පරිදි  මොහම්මද්(Muhammad) ගේ මැදිහත්විමෙන් මරණ දවස මනාප ලෙස බාර ගැනීමට ජනයාට හැකි බවට මතයක් ඇත
කෙසේ වුවද පව්කරන්නා මෙම ජිවිතයේම ‍තම පව් වලට දඬුවම් ලබන අතර එසේ නොවුවහොත් සිමිත කාලයක් නරකාදියේ දුක් විදිමට සිදුවේ
ශ්‍රී ලංකාවේ මරක්කලයින්ගේ ඉතිහාසය

	ඉස්ලාම්වරැන් ලංකාවේ වැඩුණු ආකාරය ඉන්දියාවේ Malabar  මුහුදු බඩ මුස්ලිම් වරැන් ව්‍යාප්ත වු අාකාරයට සමාන බව සැලකේ සම්ප්‍රදායට අනුව වාර්තා වන්නේ Malabar හි මුස්ලිම්වරැන් වන්දනාමාට ශ්‍රි පාදයට පිවිසියේ තොටුපල මගින් බවය
ඔවුන් සැලකෙන්නේ එම කදු මුදුනේ Adam  ගේ පාද සලකුණ ඇති බවය
ඔවුන් සුනාපරන්තයෙ මකුලාරාමය (මක්කා)ආක්‍රමණය කල ආකාරයට ශ්‍රි පාදස්ථානය ආක්‍රමනය කිරීමට පැමින ඇත
14 වන ශතවර්ෂයේ අරාබි දේශාටක ඉබන් බතුතා ශ්‍රී ලංකාවේ අරාබි බලපෑම් පිළිබදව බොහෝ තොරතුරැ ප්‍රකාශ කළේය
7 වන ශතවර්ෂයේ අවසානයට පෙරතුව මුස්ලිම් වාණිජ ජනපදයක් ශ්‍රි ලංකාවේ පැමිණියත් දර්ශන වලි අලංකාරයෙන් මන්මත් වු හා ශ්‍රි පාදයේ වශි වන සම්ප්‍රදායන් හේතුවෙන් විශාල ලෙස මරක්කල වෙළද ජනයා ශ්‍රි ලංකාවට පැමි‍ණි අතර, සමහරෙක් ලංකාවේ පදිංචි වුයේ එකල දේශිය පාලකයන්ගේ හෘදයාංගම සංග්‍රහය නිසාවෙනි
ඔහුවු බැග්ඩැග් හා අනෙකුත් ඉස්ලාම් නගරයන් සමග සංස්කෘතක හා වාණිජ්‍යමය සම්බන්ධ‍ තියා ගැනිමට අමතක නොකළහ
ටිකිරි අබේසිංහයන්ගේ Portuges Rule in Ceylon 1594-1612 ග්‍රන්ථයට අනුව ශ්‍රි ලංකාවේ ප්‍රථම මුස්ලිම් භක්තිකයන් අරාබියේ   Hose of Hashim හි කොටකට අයත් වුවෝය
ඔවුන් අරාබියෙන් 8 වන ශතවර්ෂෙයේ අරාබි  calioph  හි සකුර පාලනයන් පිට වු අයය
Adel Malika Marwan  සහ දකුණු වලින් ආ අය ඉන්දියා දකුණු අර්ධද්විපයේ, ශ්‍රි ලංකාවේ හා මැලකාක්ා හි ජනවාස ඇරඹිය
ශ්‍රි ලංකාවටය පැමැිණවුන් ජනාවාස 8 ක් පිහිට වුයේ උතුරැ නැගෙනහිර උතුරැ හා බටහිර වෙරළබඩය
ත්‍රිකුනාමලය, යාපනය, කොළඹ, ගාස්ල හා barabareen මෙයට අදාල විය
එම නිසා ඉස්ලානු ආගම ශතවර්ෂ 718 අතර ලංකාවට ආ බව නිගමනය කල හැක
ශ්‍රි ලංකාවේ මුස්ලිම් ජනයා ව්‍යාප්ත විම කෙරෙහි බෙ‍ාහෝ හේතු විය
සිංහල ජනයාගෙන් බහුතරය යැපුනේ වෙළදාමට වඩා ගොවිතැන මතය
එම නිසා මුස්ලිම්වරැන්ට වෙලදාම් කිරිම පහසුවිය
ශ්‍රි ලාංකිය රජවරැන් මුස්ලිම් ජනයා පිටරටවල් සමග තිබු වාණිජ හා දේශපාලනික සම්බන්ධ තුලින් රට තුලට ආදායම් ගෙන එම නිසා වාසි සහගත ජාතියක් ලෙස සැලකුවේය
ශ්‍රි ලාංකික ජනයාගේ ආගමික ඉවසිම/ සාධඡාරණත්වයද මුස්ලිම් ජනයාගේන් ව්‍යාප්තිය උදෙසා හේතු කාරක විය
නමුදු මරක්කල ජනයා සිංහලයින්ට  කොකා පෙවන ආකාරයක් වර්තමානයෙ දැක ගත හැක
ප්‍රථම බාගයේ මුස්ලිම් ජනාවාස තොටුපල අසල පිහිට වුයේ ඔවුන්ග් වෙලදාම් කටයුතු වල ස්වභාවය නිසාය
මුස්ලිම් ජනයා සිංහල බෞද්ධ නිවාස වල වහල්කම් කල අතර ඔවුන්ට සිංහල ජනයා ආහාරයෙන් සංග්‍රහ කලේය
සිංහලයා සංග්‍රහයෙන් උසස් ජාතියක් ලෙස ලොවම දනි
තවද මුස්ලිම් ජනයා ලංකාවට පැමිණිමේදි මුස්ලිම් කතුන් නොගෙනා බව උපක'පනය කල හැක
එම නිසා ඔවුන ලංකාවේ සිංහල හෝ දෙමල කතුන් මුස්ලිම් ජාතියට හරහා ඔවුන් විවාහර කර ගත්හ
ශ්‍රි ලංකික මුස්ලිම් වරැන් දෙමළ භාෂාව දැන ගැනීමට මුලික හේතුව වුයේ දකුනු ඉන්දියවෙු දවළදුන් සමග වෙලද හුවමාරැ ඇති කර ගැනිමෙන් ඔවුන් සමගසන්නිවේදන කටයුතු කිරිමට දමිල බාෂාව ඉගෙන ගත් බැවිනිත
ඉන්දියාවේ දෙමලුන් සමග වෙලද හුවමාරැ ඇති කර ගැනිමෙන් ඔවුන් සමග සන්නිවේදන කටයුතු කිරිමිට දමිල භාෂාව ‍ඉගෙන ගත් බැවිනි
ඉන්දියාවේ තමිල්නාඩු හි විසු මුස්ලිම්වරැන් සමග සංකලනය විම ද තවත් හේතුවකි
මුස්ලිම්වරැන් ඉතා‍ සුක්ෂම වෙලදුන් ලෙස මුල්‍යමත් වෙලද ස්ථානයක් ලෙස ශ්‍රි ලංකාව පත් කර ගත්හ
මුස්ලිම් ජනාවාස ගම 1024 හිදි කළුතර දිස්ත්‍රික්කයට පැමිණ බව මසැලකේ. මෙම මුස්ලිම්වරැන් සිලෝන්හි ශ්‍රි ලාංකිකයන් අතර ඉස්ලාම් අගාම ප්‍රචාරය කිරිමට ඉඩ නොදුන්න ද ඔවුන් විවාහ වු දමිල හා සිංහල කතුන් බොහෝමයක් ඉස්ලාම් ආගමට මාරැ විය
ශ්‍රි ලාංකික ඉතිහාසයේ වාර්ථා වන අයුරින්  vathmi Raja  නමැති මුස්ලිම් නායකයෙකු 14 වන ශතවර්ෂයේදි කුරැණැගල ාලනය කර ඇත
මෙම තොරතුරැ ඉතිහාස පොත් වල සදහන් නොවෝ
නවක ලේකකයන් මෙම තොරතුරැ තම පොත් වල සදහන් කර නැත
එයට හේතුව දක්වා නැත
vathmi Raja බුවනනෙක බාහු රජුගේ මුස්ලිම් බිරිදකගෙන් උපත ලැබුවෙකි
පළමු බුවෙකබාහු රජුගේ සිංහල පුත්‍රයා වු 3 වන පරාක්‍රමබාහු රජු පණ්ඩිත පරාක්‍රමබාහු රජ නමින් දඹදෙනිය පාලනය කලේය
තම සුළු සහෝදරයාගේ ඇස් උගුල්ලන ලෙස 3වන පරාක්‍රමබාහු රජු අණකල බව සැලකනෙ අතර මෙම නින්දිත සිධ්ය මහාවංශ කතුවරයා විසින් රචාන කර නැත
බ්‍රිතාන්‍ය පරිවර්තන Mudaliyar Wijesinghe පවසන්නේ පුස්කොල පෙත් වලින් මෙම සිද්ධිය මුලුමනින්ම ඉවත් කර මුසාවාදා  එකතු කල බවයි. අන්ධවු vathmi Raja ට 1344 දි ලංකා ගමනේදි ඉබන් බතුතා දුටු බව ද සදහන් වේ
vathmi Raja ‍ෙග් පුත් 2වන පරාක	ම බාහුද 2 වන අලකේශ්වර මුස්ලිම් ජාතිකයෙකු විය
මුස්ලිම් ජාතික අ‍ලකේෂ්වර රජුන්ගේ පෙළපත 1410 දි අවසන් විය
මෙම වසර 100 කාලය පුරාවට රජ කල රජුන් සියල්ලන් මුස්ලිම් නොවුද, ශ්‍රි සංඝබෝධි යන උපසර්ගය ගල්සන්නස් වල රජුවරැරන්ගේ නාමය ඉදිරියෙන් නොතිබිමෙන් පිළිඹිබු වන්නේ ඔවුන් බෞද්ධ රඑජවරැන් නොවු බවයි.තවද ඉබන් බතුතාගේ ලංකා ගමනයේදි කොලඹ  Jabothi නමැති මුස්ලිම් පාලකයෙකු ඇබසිනියාවන් 500 ක ගෙන්පමණ සමන්විත නගරාක්ෂක හමුදාවක් සමග පාලනය කල බව සදහන් වේ
මෙය නොසලකා, මුස්ලිම්වරැන් සිංහල රාජ්‍යත්වය හා දේශිය ජනයා සමග සැමවිට ම ග්‍රහ ද සබදියාවෙන් කටයුතු කල බව සැලකේ. ඔවුන් දෙමල ජනයාට වඩා සිංහල ජනයාට සමිපව සිටි බවට සාක්ෂයක් ලෙස මෙය සැලකිය හැක
සිංහල රජවරැන් සමග තිබු සම්බන්ධතාවය තවත් වැඩි වු අතර 14 වන ශතවර්ෂයේදි මුස්ලිම්වරැන් ව්‍යාප්ත වන දමිල රාජධානිය හා දමලුන්ගේ වෙරළබඩ බලය මැඩපැවැත්විමයි
පැවති සටන් වලදි තම සහය සිංහලයන්ට ලබා දි ඇත
16 වන ශතවර්ස‍ය ආර්ම්භයේදි අරාබි වෙලදුන්ගෙන් පැවත එන ලාංකික මුස්ලිම් ජනයා සැපපහසුවෙන් ශ්‍රි ලංකාවේ පදිංචිව සිට ඇත
ඔවුන් වෙළද කටයුතු වල ඉතා අසාර්ථ වු අතර ස්වදේශිකයන්ගේ සිරිත් ද අනුගමනය කරමින් පටන් ගෙන ඇත
ඉස්ලාම්හි කුළුනු 5 Sunni Islam අත්‍යාවශය සිරිත් වේ
කලීමා (لَا إِلٰهَ إِلَّا الله مُحَمَّدٌ رَسُولُ الله) 
කලිමා ෂහාදත් ඉස්ලාම්හි මුලික පදනම වේ
මෙයින් ප්‍රකාශ වනුයේ අල්ලාහ් දෙවියන් හැර නැමදීමට සුදුස්සෙක් නොමැති බවත් මුහම්මද් සල්ලල්ලාහු අලෛහි වසල්ලම් තුමාණන් දෙවියන්ගේ පණිවිඩකරු බවට මම සාක්ෂි දෙමි යන්නය
මෙම ප්‍රකාශය ඉස්ලාම්හි අනෙකුත් ඇදහිලි හා සිරිත් වල පදනම වේ
) මුස්ලිම්වරැන් යාඥාවලද, ඉස්ලාමය වැළදගැනීමට අපේක්ෂා කරන අය මෙය පැවසිය යුතුයි
අස් සලාහ් (සලාතය හෙවත් නැමදීම) 
මෙය දවසකට පස් වතාවක් කළ යුතුය
එනම්  ෆජ්ර් - අලුයම සලාතය, ලුහර් - මුදුන් සලාතය, අසර් - සවස් සලාතය, මඃරිබ් - පූර්ව රාත්‍රී සලාතය, ඉෂා - අපර රාත්‍රී සලාතය යන පස්වේලාවන් ය
මනස කේන්ද්‍ර කිරිමටත් දෙවියන් සමග පෞද්ගලික සන්නිවේදනයක් මගින් දෙවියන්ව ඇදහිමට හා ස්තුතිය ප්‍රකාශ කිරිමටත් කරන්නයි
නම්‍ය මුස්ලිම් රටවල මෙම යාච්ඥාවට මතක් කිරි‍ම් පොදුවේ ප්‍රචාරය කෙරෙයි
එය මුස්ලිම් දේවස්ථාන මගි් යෝග්‍ය වේලාවට සිදු කෙරේ
මෙම යාඤ්ඥාව අරාබි බාෂාවෙන් වන අත
ර කුරානයේ පද්‍ය වලින් සමන්විතවේ
Zakat (දන්දිම)
මෙය එකතු වු ධනයට සාපේක්ෂව සිදුකරන්නකි
මෙය සියළු ධනය තිබෙන මුස්ලිම්වරැන්ට අනිවාර්ය වේ
අවශ්‍යවුවන්ට/ දුප්පතු්ට දිමට ස්ථිර කොටසක් වෙනස් කර ඇත
මෙය ඉස්ලාම් ආගම දව්‍යාපා්ත කිරිම පිණිසද කරනු ඇත
Zakat ආගමික ගැති බවක් ලෙස සැලකනෙ අතර ධනය ඇති අය දුප්පතුන්ට උදව් ලබා දිය යුත්තේ ධනවතුන්ගේ ධනය දෙවියන්ගේ තිළිණයක් ලෙස සැලකෙන නිසාය කුරානය හා Hadith යෝජනා කරන්නේ ධනය ඇත්තවුන් ස්වේච්ඡාවෙන් දන්දිම කළ යුතුය
(Sodagah) බොහෝ මුස්ලිම්වරැන් වැඩිපුර මුදලක් Khums බදු ගෙවිය යුතය
මෙය වෙන්වු ආගමික සිරිතක් ලෙස සැල‍කේ.

Sawm (රමසාන් සමයේ උපවාස කිරිම)
මුස්ලිම් වරැන් අළුයම සිට ස'න්ධායව වනතුරැ ආහාර හා බිම නොගත යුතය
තව ද එම මාසදය තුළ තමන්ගේ පව් පිලිබදව සැලකිය යුතය
මෙම උපවාසය මගින් දෙවිය්නට කිට්ටු බවක් ඇති කිරිමට උදච් කෙරේ
මෙම කාලයේදී මුස්ලිම්වරැන් ඔවුන්ගෙ දෙවියන් වෙනුවෙන් කෙළෙහිගුණ දැක්වීම හා යැපීම පෙන්විය යුතය
කළ පව් වලට සමාව යැදීමට දුප්පතුන් පිළිබදව සිතිම ද කළ යුතය
මෙය අයුතු ක දෙයක් වන කණ්ඩායමහ් සදහා අත්‍යවශය නොවේ
අනෙක් අය සදහා තත්ත්වය අනුව නම්‍යශිලිත්වයක් ලබ ා දුන්න ද තපසු වු උපවාස කිරිම ඉක්මනින් made up යුතුය
Haji (Dhu-al- Hijjah මක්කම් නග‍රයේ ඉස්ලාම් මාසයේ වන්දනාව) සැම ශක්තිය හා වත්කම ඇති මුස්ලිම්වරැන් හා මුස්ලිම්වරියන් තම ජීවිතයේ එක් වතාවක් හෝ මෙම වන්දනාව කළ යුතුය
මුස්ලිම්වරයා වාටු මුටුටු ගෙතු රෙදි දෙකකින් සැදුනු lhram නමැති අදුම mecca වට km10 ක් ඇතින් සිටියදි ඇද ගත යුතුය
hajji හි සිරිතක් වශයෙන් Kabbaවටේ 7 වරක් යාම අවශ්‍ය වේ
මෙහිදි කළු ගල (Blak stone)අල්ලමින් safa කන්ද හා Marwah කන්ද අතර හත් වතාවක් දුවමින් සංකෙක්මත් වශයෙන් Min stoning the devil කළ යුතය
haji වන්දනාමාන කළ තැනැත්තා/ තැනැත්තිය තම සමාජයේ ගරැත්වයට පත්වේ
ඉස්ලාම් ගුරැවරැන් පවසන්නේ මෙම වන්දනකාමානය දෙවියන්ට ඇති ශුද්ධාව පිළිබිමු කිරිමට මිස සමාජ තත්වයක් ලබා ගැනිමට නොකළ යුතු බවයි.

khums බද්දය අමතර මුස්ලිම්වරැන් තම අමතර සිරිත 3 ක් ඉස්ලාම් ආගමට අතවශ්‍ය ලෙස අනුගමහනය කරයි
පළමුව jihandi මෙය sumi ද වැදගත් ලෙස සැලකුව ද කුලුණක් ලෙස නොසැලකේ.
දෙවනැව Ami-Bil-Maruf හොද කිරිම අණ කිරිම මෙයින් සැම මුස්ලිම්වරයෙකුම සිල්වත් ජිවිතයක් ගත කිරිමට පවසන අතර අනන්‍යන් ද මෙයට නැඹුරැ කර ගැනිම සිදු කරයි
තෙවනුව nahi-Anil- Mnkar අයහපත් ක්‍රියා කිරිමෙන් වැළකිමට අනුසස් දිම මෙමගින් මුස්ලිම්වරැන්ට දුසිරිතෙහි හා අකුසල් ක්‍රියා වලින් වැලකි සිටිමට පවසන අතර අනෙක් අයට ද එසේ කිරිමට ධෛර්යමත් කරයි
ආශ්‍රිත 
 ඉස්ලාම්

ඉස්ලාම් ආගම
ජිහාද්’ යන අරාබි වචනයේ මුල් පද අක්ෂර වන්නේ ජ-හ-ද යන්නය
ප‍්‍රයත්නය, වෑයම, ආයාසය, උත්සාහය යන තේරුම් ගෙන දේ
ජිහාදයේ අනු ප‍්‍රභේද කිහිපයක් ඉස්ලාමීය විද්වතුන් විසින් විස්තර කොට ඇතත් බහුතරයේ මතය අනුව එහි ප‍්‍රභේද තුනක් ඇති බව පිළිගෙන ඇත
චෛතසිකයෙන් කරන්නාවූ ජිහාදය (චිත්ත පාරිශුද්ධිය උදෙසා අකුසලයට නැඹුරුවූ හැඟීම් සමඟ කරන්නාවූ චෛතිසික අරගලය
)
 ශරීරය හා වස්තුව උපයෝගි කරගෙන කරන්නාවූ ජිහායද
(සාමය හා යුක්තිය ස්ථාපිත කිරීම වැනි යහ අරමුණකින් කරන්නා වූ සටනකට සහභාගිවීම, තම ශරීරය වෙහෙසා අල්ලාහ්ගේ තෘප්තිය වෙනුවෙන් කටයුතු කිරීම, තම වස්තුව අල්ලාහ්ගේ මඟෙහි යහ විපාක අපේක්ෂාවෙන් වියදම් කිරීම
මෙහි සඳහන් සටන ජිහාදයක් බවට පත්වන්නේ ලිපියකින් තව තම මතයට පටහැනි අයෙකුට මරණ තර්ජන ඉදිරිපත්වීම නොවේ
එය ඉස්ලාමීය රාජ්‍යයක් හෝ ඉස්ලාමීය නායකයෙකුගේ හෝ මුලිකත්වයෙන් අයුක්තියර එරෙහිව සාමුහිකව කරන්නාවූ ක්‍රියාවකි
)
 දිව උපයෝගි කරගෙන කරන්නාවූ ජිහාදය
(සත්‍යය අන් අයට පැහැදිලි කරදීමට හා යහමඟට ජනයාව ආරාධනා කරන්නට කරන්නා වූ පැහැදිලි කිරීම් ආදිය
)

ජිහාඩ් වදනේ උපත සහ අර්ථය

ජිහාඩ් වදනේ භාවිතයන්

කුඩා හා විශාල ජිහාඩ් අතර වෙනස

ශේෂ්තටම ජිහාඩය

අධ්‍යාත්මික ජිහාඩය

විවිධ මුස්ලිම් කණ්ඩායම් විසින් ජිහාඩ් දකින අයුරු

අහමඩියා

කුරාණවාදීන්

සුන්නි

සුෆික්

අතීතය

මුල්කාලීන

මුස්ලිම් සහෝදරත්වය

සැඳහුම

උපුටා දැක්වීම

ජිහාඩ්
Σකාල තුවක්කු බල ඇණි වල වර්ධනය

මෙම ප්‍රහාර ක්‍රමය ආරම්භ වුයේ පළමු වන ලෝක යුද්ධයත් සමගය
සතුරාට පෙනෙන දුරක සිට පෙනෙන ඉලක්කයට වෙඩි ප්‍රහාර ලබා දිම මෙහි අරමුණයි
තුවක්කු 25 ක් එකතුව පහර දෙන සමුහයකට රෙජිමේන්තුවක් හෝ හමුදාංකයක් යනුවෙන් හදුන්වනු ලබයි
අනියම් ඉලක්ක වෙත පවා තුවක්කු බලය පාවිච්චි කිරිමට තාක්ෂණය වැඩි දියුණු කර ඇත
යුද අගල් ක්‍රමයක් යුධ තාක්ෂනයට එක්වීම ද මේ සමග සිදුවිය
මෙම යුධ ක්‍රමෝපාය ප්‍රථමයෙන් ඉංග්‍රිසින් විසින් 1915 ද නිවි චැපල් යුද්ධයේ දී භාවිතා කර ඇත
නොකඩවා සතුරා වෙත වෙඩි වරැසා එල්ල කිරිමේ තාක්ෂණය මගින් විවිධ යුධ කලාප වලට වෙඩි වරැසා එල්ල කරමින් සතුරැ හමුදා පිරමින් සතුරා වැනසීමේ ක්‍රමෝපායන් ද දියත් කරයි
විවිධ වෙඩි ප්‍රහාරක බල ඇණි පාබල හමුදා සමග පෙරට ගමන් කිරිම සාමාන්‍ය සිරිත විය
මෙවැනි බල ඇණි යුධ බිමෙන් ඉවත් කරගත්තේ යුධ බිමේ ද මතු වු ප්‍රායෝගික ගැටලු නිසාය
පාබල හමුදා සමග මෙම තුවක්කු බල ඇණි සමෝධානය නොවු විට ප්‍රායෝග ගැටලු මතු වු නිසාය
පළමු ලෝක යුධය අවසානයේදි මෙම වෙඩි බල මුලු වල කාර්යභාරය සංකිර්ණබාවටය පත් වු අතර යුධ පිටියේ ඔබ මොබ යමින් අඩපණ වු සතුරු බල මුලු එක් රැස් විම පාලනය කර ඇත
නිශ්චිත ක්‍රමවේදයකට අනුව මේවා සියල්ල පාලනය කරමින් කාර්යක්ෂමතාවය වැඩි කර ඇත
11 ලෝක යුද්ධයෙන් පසුව සන්නිවේදනයේ දියුණුවක් සමග මුලින් මතු වු ප්‍රායෝගික ගැටලු නිරාකරණය කර ඇත
බ්‍රිතාන්‍ය  මෙම තුවක්කු බල ඇණි වල කාර්යක්ෂමතාවය සන්නිවේදන පහසුකම් මගින් ඉහල නංවාගෙන ඇත
දෙවැනි ලෝක යුද්ධ සංග්‍රාමයේ කාලතුවක්කු ප්‍රහාර

	බටහිර, දෙවන ලෝක යුද්ධ සංග්‍රමයේ සන්නද්ධ රණනාමයේ පෙරමුණ ප්‍රහාර වල කාලතුවක්කු පිහිටුවීමට අවශ්‍ය තුවක්කු අවශය තරමට නොතිබුණි
මෙම කාලතුවක්කු භාවිතයෙන් නොකඩවා ප්‍රහාර එල්ල කිරම භාවිතා වුයේ සුළු ප්‍රමාණයකි
උදාහරණයක් වශයෙන් El Alamein සටන  ආරම්භයේී මෙම කාලතුවක්කු ප්‍රහාර Montogomerys සැලසුම්කරැවන් භාවිතා කිරිමට සිතුව ද එය ඉවත දැමුයේ සැක ඉලක්ක වලට වාසි තකාය
යාර 12 000 ක් ඔස්සේ ඇති යුධ පෙරමුණක ඇති කාලතුවක්කු ප්‍රහාරයට තුවක්කු 456 ක් නොසත් නමුදු බිම දි‍ේ යන හා පෙරළමින් යන කාලතුවක්කු යම්/සමහර බිම් කොටස් වල භාවිතා විය
එසේම Almein සටනේ අවසන් බාගයේදී මෙය භාවිතා විය
1942 වසරේ නොවැම්බර් 1 හා 2 පැවති  operation surchoge හි නවසිලන්ත 2 වන කාණ්ඩයේ ප්‍රහාරයට පෙරමුණ දුන්නේ බිම දිවෙන කාලතුවක්කුය
මෙයට තුවක්කු 192 ක් යාර 4 000 ක පෙරමුණක් ඔස්සේ ක්‍රියා කෙරිණි
වෙඩි තැබීම මහවල් 3 කින් සම්මත විය
යුධ පෙරමුණේ යාර 20 කට  25 pounder එක බැගින් ද සාමාන්‍ය රෙජිමේන්තු දෙක බැගින් ද කාලතුවක්කු ‍වලට සහාය දිමට තිබුණි
කාලතුවක්කු ප්‍රහාර උපාය මාර්ග ලෝක යුද්ධය අතරේ පරිණාමය වු අතර, බ්‍රිතාන්‍ය  Larkhill හ කාලතුවක්කු  පිළිබද ශාස්ත්‍ර පාසල සීග්‍ර කාලතුවක්කු ප්‍රහාර පාලනය හා සමායෝජනය පිළිබද වැදගත් ශිල්පිය කුම දියුණු කලේය
මෙහි බලපෑම පලමුව පිළිබිඹු වුයේ බටහිර කාන්තාර යුධ ව්‍යාපාරයේය
පළමු ලෝක යුද්ධ සංග්‍රාමයේ තුවක්කු වල පිහිටිම නිශ්චිතවම ලකුණු කිරිම අත්‍යාවශ්‍ය විය
නමුදු බ්‍රිතාන්‍යයන් තමන්ගේ තුවක්කු සියල්ල එක් නිර්දේශිත ස්ථානයකට යොමු කරන ලදි
මෙමගින් සැම කාලතුවක්කුවක්ම අදාල පරාසය තුල ප්‍රහාරක සැලසුමකට සැම අවශ්‍ය විනාඩියකදිම සම්බන්ධ විමට හැකිවිය
Tunisia ප්‍රහාර වලදි තුවක්කු වැඩි ප්‍රමාණයක් තිබු අතර ප්‍රතිවිරැද්ධ ආරක්ෂකයන් බටහිර කාන්තාර වලට වඩා ඒකාග්‍රනේ කටයුතු කළ හ
wadi Akrait හි 1943 අප්‍රේල් ප්‍රහාරයේ බ්‍රිතාන්‍ය කාලතුවක්කු ප්‍රහාර සැලැස්මට කාලතුවක්කු 8 ක් කලාප 3 ක තිබුණේ 50 වන හා 51 වන කාන්ඩ පෙරමුණෙහිය
අදුරේ ආරම්භක මග හදුනාගැනිමට එක් ස්ථාවර කාලතුවක්කුවක් තැබු අතර එම/ික් පාබල හමුදාවට නිවැරදි එල්ඹයට පැමිණිමට හැකිවිය
ප්‍රහාරවලදි පාබල හමුදාව මත පමණක් විශ්වාසය තැබුවේ ඉතා කලාතුරකිනි
wadi Akrait හිදි පෙර සැකසු ඉල්ක්ක වලට තිබු ඒකාග්‍රතාවට අඩු කෙරැනේ ප්‍රහාර ගමන් මගදි නිරික්ෂකයන් විසිනි
7000 කට‍  අධික මෝටාර් හා තුවක්කු ස්ටාල්හාඩ්හි ප්‍රතිප්‍රහාර වලට භාවිතා විය
තවද යුද්ධය ඉතුරැ කාලයේ විශාල බෝම්බ හෙගි‍මේ උපක්‍රමය භාවිතයේ රැදිණි
නමුදු ඉතාලියේ ප්‍රහාරයේදි මෙම ක්‍රමය භාවිතා කෙරිණි
1944 මැයි 23 වන දින  ප්‍රහාරයේදි, තුවක්කු 810 ක් කැනේඩියානු 1 වන කාණ්ඩය සදහා රැස්කර තිබිණි
එයින් තුවක්කු 300 ක් ප්‍රහාර එල්ල කළේ පළමු මාර්ගයේ යාර 3200 ක් පුළුල් බාධකයක සිටය
ප්‍රහාරයට ඇරඹියේ පාබල හමුදාව අයින් විමට විනාඩි 3 කට පෙරය
කාලතුවක්කු ප්‍රහාරය ප්‍රථම හිදි පැයකට නැවතීමට නියමිත විය
පසුව යාර 100 ක් විනාඩි 3 ක් ඇතුලත ගමන් කොට අනෙකුත් කරා යැමටද නියමිත විය
නමුදු මෙම කාලය කඩාකප්පල් වුයේ ප්‍රතිවාදින්ගේ බරපතල විරෝධය හා කාලතුවක්කු ප්‍රහාර මධ්‍යයේය
මෙම යුධ මෙහෙයුම පසුව ‍දෝෂාරෝපණයට ලක්වුයේ යුධ පෙරමුණ පිළිබදව පටු ලෙස සැලසිම නිසාය
1945 senio ප්‍රහාරයදි සතුරා ව්‍යාකුල කිරිමට හා සතුරාට ප්‍රහාර දෙන බවට එත්තු ගන්වා ඔවුන්ට ආවරණය තුලින් පිටට ‍ෙගන්වා ගැනිමට ව්‍යාජ  කාලවක්කු යොදා ගැනිණි
හතුරා එයට රැවටි එළියට ආ විට ගිනි කාලතුවක්කු ප්‍රහාර හෝ ගුවන් ප්‍රහාර මගින් සතුරා විනාශ කළේය
Monte sole ඇ‍මරකානු කාලතුවක්කු ප්‍රහාරයෙක් මගින් 75 000 ක් එල්ල කළේ පැය භාගයක් ඇතුළත්ය
මෙම දකුණු අප්‍රිකානුවන් ආක්‍රමණ්ය ඇමරිකානු හමුදාවේ බරපතලම කාලතුවක්කු ප්‍රහාරයට ලෙස සැලකේ.  Normandy  හිදි  බිම යන කාලතුවයවක්කු මගින් කැනේඩියානු හා ස්කොට්ලනක්ත ප්‍රහාර ජයගනු ලැබිණ
මෙය Epsom යුධ මෙ‍ෙහයුමට අදාල විය
vertable යුධ මෙහෙයුම් ආරම්භයට බරපතල තුවක්කු ප්‍රහාරයක් 1050 ක් එකතු කළේ බැරල 850 ක  pepper pot කාලතුවක්කු මගිනි
මෙහි භාවිතා වු අනෙක් අවිආයුධ වුයේ මොටාරා, කුඩා කාලතුවක්කු, ටැංකි, යුධ ටැංකි නාශක තුවක්කු, ගගන යාත්‍රා නාශක තුවක්කු හා ආකාශ වෙඩිලිය
බ්‍රිතාන්‍ය සේනාංක කාලතුවක්කු ප්‍රහාර ඇරඹියේ 9 200 ය, වේගය පසු පැයේදි වැඩි කළ අතර තුවක්කු 500 ක් යාර 500ක් ගැඹුරින් ප්‍රහාර එල්ල කළේය
කාලතුවක්කු වල දුම් කාච තිබුණේ කාලතුවක්කු පිටුපස සිටන ප්‍රහාරයක් දැක ගැනීමටය
10.30 සිට කාලතුවක්කු අධි පිපිරැම් ඇති කරමින් ඉදිරියට ඇදිනි
විනාඩි 12 ක් ඇතුලත යාර 300 ක් ආවරණය කළ අතර, කහ දුම්  කවච මගින් කාලතුවක්කු ප්‍රහාර පාබල හමුදාවට සංඥා දැක්විය
තවද කාලතුවක්කු සැම ආරක්ෂක රේඩාවකම පැය බාගයක් නවතා තැබිනි
උණ්ඩ 2 500 ක් පැයක් ඇතුලත 1 ක බ්‍රිතාන්‍ය ප්‍රහාර එල්ල කිරිම අවසන් වුයේ 4.30 ට කාලතුවක්කු නැවතිමෙන් අනතුරැවය
කාලතුවක්කු 2 වන ලෝක යුධ සංග්‍රාමයේ ‍සෝවියට් හි භාවිතා විය
මෙම දිවන කාලතුවක්කු පාබල හමුදාව ප්‍රහාර වලට සම්මත නායකයා විය
රැසියානු කාලතුවක්කු සියුම් ප්‍රහාර සදහා අවශ්‍ය නවින සන්නිවේදන ජාල නැතිවුව ද
තුවක්කු බහුල විය
මැගිනොට් ජෙල් තිරය සංවිධානය

	මැගිනොට් පොල් යන නාමයෙන් හැගෙන්නේ ඉතා පටු ‍ෙර්කිය ආරක්ෂාව සැලසිමේ මාර්ගයක් වුව ද මෙම තිරය සෙ
මි 20-25 අතර දුර ප්‍රමාණයක් අතර ගැඹුර වෙනස්වෙින් පැවතුන සැලකිය යුතු තරම් ගැඹුරැ එකකි
මෙය පුබල ස්ථානයක්, ආර්කෂා කරන ලද ස්ථාන හා ආරක්ෂක මුරපොල, සන්නිවේදන මධ්‍යස්ථාන, සෙබල ආවරණිය ස්ථාන, බාධක, කාලතුවක්කු , මැෂින් තුවක්කු, ප්‍රති යුධ ටැංකි තුවක්කු ස්ථාන ගත කරන ලද තැන්, සැපයුම් ස්ථාන, යටිතල පහසුකම්, නිරික්ෂණ ස්ථාන වැනි හමුදා‍මට ස්ථානයන් ඇතුලත් වු සංකිර්න ව්‍යුහයකි
මෙම විවිධ ඒකක මුලික ප්‍රතිරෝදි තිරයක් බලගැන්වු අතර එය දැඩිව ආයුධ සන්නද්ධ කරන ලද එවුරේජයන්ගෙන් සැදුම් ලද දල වශයෙන් ඒවා බලකොට් හෝ ප්‍රධාන ආරක්ෂක ක්‍රියාමාර්ග ලෙස පරිවර්ථනය කර හැක
ඉදිරියෙන් පිටුපසට යන ලෙස මෙම තිරැව මෙසේ සමන්විත විය
මායිම් මුර පොල තිරැව (1)
මෙය නිරික්ෂණ පොලවල් ලෙස සකස් කෙරැණු ‍ෙකාන්ක්‍රිට් නිවාස හා ප්‍රබල නිවාස වලින් සමන්විත වු අතර ඒවා බොහෝ විට ප්‍රමාණාත්මක නොවන සාමාන්‍ය නිවාස ලෙස ආවරණය කර තිබු අතර මායිමේ සිට මිටර කිපයක් ඇතුලත පිහිටා තිබිණ
තවද අනපේක්ෂිත ප්‍රහාරයකදි වහා දැනුම් දිමට හා සුදානම් කරගත් පුපුරණ ද්‍රව්‍ය මගින් සතුරැ යුධ ටැංකි පමා කිරිමට මෙම නිවාස ල සෙබළුන් ‍රදවා තැබින
මුරපොල හා සහාය මුරපොල තිරැව (2) මායිම 2 ණප (සිට 2.5-3 සැතපුම්) පසුපසින් පිහිටි ප්‍රති යුධ ටැංකි කොන්ක්‍රිට් නිවාස මගින් සන්නාහ සන්නද්ද ප්‍රහාරයන්ට ප්‍රතිරෝධය දක්වා සැලකිය යුතු ලෙස පමා කිරිම මගින් සවුරේජ වල භටයින්ට තම ප්‍රහාර ස්ථාන වල සුදානමින් සිටිමට අවශ්‍ය කාලය ලබා දිම අපේක්ෂා කරන ලදි
මෙම මුරපොලවල් ප්‍රධාන තිරැව තුල ඇති වැදගත් මාර්ග ආරකෂා කරන ලදි
ප්‍රධාන තිරැව (3) මෙම තිරැව මායිමට කි
මි 10 ක් (6 සැතපුම්) පිටුපසින් ආරම්භ විය
මිටර් 2 ක් පමණ (අඩි 6-7) පොලව තුලට කාවැද්දු 0.7-1.4ත (අඩි 2-4) දක්වා උස වෙනස්වන ලෙස පේලි 6 කට සිටවු ලෝහ කරනු මෙම තිරැවට ප්‍රථම තිබු ඇතර එ්වා පුති යුද්ධ ටැංකි සාධක ලෙස කටයුතු කරන ලදි
මෙම ප්‍රති යුධ ටැංකි සාධක ප්‍රධාන සංකිරණ වල ඉදිරියෙන් කිලෝමිටර සිය ගණනක් හරහා පැතිරණ අතර ඒවා නොතිබුණ ඉතා ඝන කැලැ ගංගා හා වෙනත් පසු කිරිමට නොහැකි භුමි වල පමණි
මෙම ප්‍රති යුධ ටැංකි සාධක සංකිර්ණයට පසු ඒ සමගම පුධාන වශයෙන් ඉතා ඝන කටු කම්බි වලින් සමන්විත 'ප්‍රති පුද්ගල සාදක්‍' ක්‍රමවේදයක් විය
'ප්‍රති යුධටැංකි මාර්ග සාධක' මගින් අවශ්‍ය විට දි යුධ ටැංකි සාධක හරහා වු මාර්ග අවහිර කල හැකි විය
පාබල හමුදා කේස්මේටයන් (4) මෙම බංකර ද්විත්ම මැෂින් තුවක්කු වලින් සමන්විත වු තුවක්කු වලින් ද සමන්විත විය
මේවා එකල (එක් දිශාවකට යොමු වු එක් පහර දෙන කාමරයකින් සමන්විත වු) හෝ ද්විත්ව (ප්‍රතිවිරැද්ධ දිශා 2කට යොමු වු පහරදෙන කාමර 2 කින් සමන්විත වු) හෝ ද්විත්ව (පුතිවිරැද්ධ දිශා 2 කට යොමු වු පහර දෙන කාමර 2 කින් සමන්විත වු) විය
මේවා සාමාන්‍යයෙන් තට්ටු 2 කින් සමන්විත විය
ඒවා නම් ප්‍රහාර එල්ල කරන තට්ටුව හා සහාය/ යටිතල පහසුකම් තට්ටුව වු අතර එය මගින් භටයින්ට විවේකය හා නින්ද හා සේවා (විදුලි උත්පාදක ඒකක, රැස් කර තබන ලද ජලය, ඉන්ධන, ආහාර, වාතාශ්‍රය ලබා ගැනිමේ උපකරණ) ලබා ගත හැකිවිය
මෙම කේස්මේටයන්හි සාමාන්‍යයෙන් ක්ලෝෂ 1 ක් හෝ ටක් මුදුරන් තිබින
මෙම ක්ලෝස සමහර විට මැෂින් තුවක්කු ස්ථානගත කිරිමට හෝ නිරික්ෂණ පාරිදර්ශක සවිකිරිමට යොදා ගන්නා ලදි
මේවායේ කාර්ය මණ්ඩලය පුද්ගලයන් 20 -30 ක් පමණ විය
කුඩා බවුරේජයන් (5) මෙම කුඩා බලකොටයු පාබල හමුදා බංකර පෙල ශක්තිමක් කලේය
සැපයුම් මධ්‍යස්ථාන, ගිලන් හල්, කැම හාලා, විදු්‍යුත් උත්පාදක යන්ත්‍ර, බැරැක්ක වැනි යටිබිම් ගත පහසුකම් මධ්‍යස්ථාන සම්බන්ධ වු භුගත ලිං සංකිර්නයකින් සම්බන්ධ වු පාබල හමුදා බංකර කිහිපයකින් මෙම කුඩා ඔවුරේජ සමන්විත විය
මේවායේ කාර්යමණ්ඩලය මිනිසුන් 100-200 කින් සමන්විත විය
ඔවුරේ් (6) මැගිනො‍ට් තිරැවේ හමුවු වැදගත්ම බලකොටු මේවා වු අතර එයට හේතුව මේවායේ ශක්තිමත් කාලතුවක්කු රදවා තිබිමයි
ඉදිරි බංකර සංකිර්න හෝ ප්‍රහාරාත්මක ඒකක අඩුම තරමමේ 6 කින් හෝ දොරටු 2 කින් සමන්විත වු අතර බංකර සංකිර්ණ අතරේ ප්‍රවාහනය සදහා පටු විද්‍යුත් රේල් පිලි සහිත  භුගත උමං මාර්ග වලින්  අන්තර් සම්බන්ධ විය
ආහාර, අමතර කොටස් ගබඩා, ජල ගබඩා, මුළුතැන් ගෙවල්, බැරැක්ක හා ආහාර ශාලා, වාතාශය සපයන ඒකක හා උත්පාදක යන්ත්‍ර වලින් සමන්විත විදුලි බලාගාර වනැ අත්‍යවශය යටිතල පහසුකම් වලින් මෙම ප්‍රහාරාත්මක ඒකක සමන්විත විය
මේවායේ කාර්යමන්ඩලය 500-1000 පමණ විය
නිරික්ෂක කුළුනු මධ්‍යස්ථාන (7) අවට ප‍්‍රදේශයේ මනා දර්ශනයක් ඇතිවන ලෙස කදුගැට මත පිහිටා තිබින
ප්‍රධාන සතුරැ ඒකක වල ස්ථානයක්, ඉදිරිගමනන් ගැන වාර්තා කිරිමත්, කාලතුවක්කු ප්‍රහාර බලකොටු වලින් එල්ල කරන කාලතුවක්කු ප්‍රහාර යොමු කිරිමත් වැරදි ප්‍රහාර ඉල්ක්ක වෙත යොමු කිරිමත් නිවැරදි කිරිමත් සතුරා සොයා ගැනිමත් මෙම මධ්‍යස්ථාන වල කාර්යභාරය විය
රැහැන් රහිත සම්ප්‍රේසක හා ක්ෂේත්‍ර දුරකථන ගින් අනික් බලකොටු සමග සම්බන්ධ වු අවි නිරවද්‍ර දෘෂ්ඨි  උපකරණ වලින් සමන්විත වු සන්නාහ සම්පන්න අටලු වලින් සමන්විත වු විශාල බලගැන්වු භුගත කොන්ක්‍රිට් බංකර  වලින් මේවා නිමවි තිබින (ඔගීගෆ ලෙස ප්‍රංශ භාෂාවෙන් හැදින්වු)

දුරකථන ජාලය (8) ගිමන්හල්, නිරික්ෂණ මධ්‍යස්ථාන, කාලතුවක්කු හා පාබල සේනාංක බලකොටු ඇතුළු මැගිනොව තිරැවේ වු සියළු බලකොට මෙම පද්ධතිය මගින් සම්බන්ධ කෙරිනි
බලකොටු පෙලට සමාන්තර දුරකථන රැහැන් 2 ක් තිබු අතර එමගින් එක් රැහැනක් කැපි ගියහොත් අවශ්‍ය කාර්යය දිගටම කර ගෙන යාමේ පහසුව සැලසිනි
අවතැන් වු සොල්දාදුවන්ට ජාලයට සම්බන්ධ විමට ස්ථාන මෙම රැහැන් වල තිබින
අතිරේක පාබල හමුදා මධ්‍යස්ථාන (9) ප්‍රාථමික ප්‍රතිරෝධි පෙලට මිටර 500-1000 (සැතපුම් 3-6) අතර දුරකදි මේවා පිහිටා තිබින
පාබල සේනානංකයන්ට (පුද්ගලයින් 200- 2500) භාවිතා කල හැකි ලෙස සකස් කල ‍භුගත
කොන්ක්‍රිට් බංකර වු අතර මොවුන්ට ප්‍රහාරයන්ට ඔරොත්තු දිමට හැකි වන පරදි උණුසුම් කිරිමේ ක්‍රම, මුළුතැන් ගෙවල්, ජල සැපයුම්, වාතාශය සැපයිමේ ක්‍රම, හා විද්‍යුත් උත්පාදක යන්ත්‍ර අයත් විය
ප්‍රති පුහාර එල්ල කිරිමේදි අදාල ප්‍රදේශයේ මුලස්ථානය ලෙස මේවා ‍බාවිතා‍ කෙරි
ජල ගැටුම් ප්‍රදේශ (10) සතුරැ ප්‍රහාරයකට අතිරේක සාධකයක් වන ලෙස අවශ්‍යතාවට අනුව ජලයෙන් පිරවිය හැකි ස්වභාවික දෝනි හා ගංගා විය
ආරක්ෂක නිවාස (11) සාමාකාමි ‍කාලයකදි වන හදිසි පුහාරයකදි හැකි කෙටිම කාලයකින් ඔවුනරේජ් කාර්ය මණ්ඩලයට තම ප්‍රහාරාත්ක මුලස්ථානයට ලගා විමට හැකි වන ලෙස ප්‍රධාන බලකොටු අසලම මේවා ඉදිකරන ලදි
සැපයුම් මධ්‍යස්ථාන (12)
අවි ගබඩා (13)
සෙ
මි 60 (අගල් 24) පටු රේල් මාර්ග පද්ධතිය (14) කි
මි 50ක් (සැතපුම් දුර ) පමණක් ඇතින් පිහිටි ගබඩා වල සිට පුධාන පටු රේල් පාර මාර්ගය ඔස්සේ ප්‍රවාහනය කරන ලදි (1914-1918 දි සන්නාහ සන්න්ධ වාශ්ප එන්ජිමක් සහිත පද්ධතියක් නිපදවන ලද)

අධිවෝල්ටිය සම්ප්‍රේෂක රැහැන් (15) මුලින් පොලවට ඉහලින් තිබු අතර පසුව භුගත කරන ලද මෙම රැහැන් සාමාන්‍ය විදුලි සැපයුමට සම්බන්ධ වු අතර ප්‍රධාන බලකොට් සැම එකකටම පාහේ විදුලිය සපයන ලදි
විශාල රේල් මාර්ග කාලතුවක්කු (16) උවමනාවෙන්ම කි
‍මි 10-12 ඉලක්ක දුරටක සිමා කරන ලද මේවා දුම්රිය එන්ජින් මගින් කලින් සැලසුම් කරන ලද ස්ථාන වලට පුවාහනය කරන ලද අතර මෙමගින් බලකොටු ‍වල සවි කර තිබු කාලතුවක්කු වලට සහාය දෙන ලදි
යොමු බසයක් යනු මධ්‍යම  සැකසුම් ඒකකයෙහි හා DMA Capable  ඒකකයන්හි භෞතික යොමු  (addresses ) හා මතකය හෝ වෙනත් කියවීමට හෝ ලිවීම අදාල ඒකකයන් අතර සන්නිවේදනය සදහා යොදා ගන්නා ඒකකයකි
‍යොමු බසයක් යොදා ගෙන ප්‍රවේශ විය හැකි මතක ප්‍රමාණය යොමු බසයේ පළල හමත රදා පවතී
උදාහරණයක් ලෙස බිටු 16 (BIT) ක් පළ, බිස්සයක් (1970 සහ 1980 දශකවල බිටු 8 සකස්න්යන්හි යොදා ගන්නා ලදී) 216= 65,536=64 ki  මතකයන්ට ප්‍රවේශව වන අතර බීටු 32 බසයක් (2004 වර්ෂයේ බහුලව භාවිතා විය) 232= 4, 294,967,296-4  මතක ස්ථාන වලට ප්‍රවේශ විය
බොහෝ ක්ෂුද්‍ර පරිඝණක වල යොමු කල හැකි
ස්ථාන බීටු 8 බයිට යේ
මෙවැනි අවස්ථාවකදී ඉහත උදාහරණ වල අගයන් පිළිවලින් කිබිබයිට  64 හා ගිබයිට 4 (GIB) වේ
අතීතයේදී විශාල බිටු ගනක වවන, එනම් බීටු 16,32 හා 36 වඩන පමණ ප්‍රවේශ විමට හැකි පරිඝණක ද විය
ඇපල් පරිගණක සමාගම නමින් ආරම්භ වු මෙම සමාගම ඇමෙරිකානු බහු ජාතික සමාගමකි
මෙම ආයතනය මඟින් වැඩි වශයෙන් පරිභෝජනයට ගැනෙන විද්‍යුත් උපාංග සහ ඊට අදාළ මෘදුකාංග නිර්මාණය සහ නිෂ්පාදනය කරනු ලබයි
1976 වර්ෂයේ අප්‍රේල් 1 දින කැලිෆෝනියා ප්‍රාන්තයේ කපර්ටිනෝ නගරයේ ස්ථාපිත වු, Apple සමාගම පරිගණක, I - pod උපකරණ, ජංගම දුරකථන, පරිගණක මෘදුකාංග, පරිගණක දෘඩුකාංග, පරිගණක අනුපුරක කොටස් නිෂ්පාදනයේ යෙදේ
2007 වසරේ සැප්තැම්බර් වනවිටදී Apple සමාගමට අයිති ප්‍රදර්ශනාගාර 200 ක් රටවල් 5 ක් දුර විසිරි ඇති අතර අන්තර්ජාල අළෙවි සැලක්ද වේ
I - tunes store හි ගීත විඩියෝ පට, රූපවාහිනී වැඩසටහන්, චිත්‍රපට, I - pod පරිගණක ක්‍රීඩා සහ ග්‍රාම්‍ය ග්‍රන්ථ යනාදිය බාගත හැකිය
මෙම සමාගම වැඩිම පාරිභෝගික ප්‍රසාදයට ලක් වු නිෂ්පාදන වනුයේ
Macintosh පරිගණකය, I - pod යන්ත්‍රය සහ අයි ෆෝන්  දුරකථනයයි
ඔවුන්ගේ ජනප්‍රියතම මෘදුකාංගය වනුයේ Mas - OS X මෙහෙයුම් පද්ධතිය සහ I life බහු මාධ්‍ය උපකරණයි
1977 වසරේ ජනවාරි 3 වැනි දින සංස්ථාගත වු මෙම සමාගම මුල් වසර 30 දී ඇපල් පරිගණක සමාගම නමින් හැදින්වු අතර ඔවුනගේ නිෂ්පාදන පරිගණකයෙන් ඔබ්බට ගිය නිසා සමාගම් නම ඇපල් සමාගම නමින් හදුන්වන ලදී
ලොව වටා පුර්ණ කාලීන හා සමාකාලීන සේවයක් සපයන මෙම ආයතනයේ සේවක සංඛ්‍යාව 20,000 ට අධික වේ
ඇපල් සමාගම විසින් 2007 වසරේදී ඇමරිකානු ඩොලර්  බිලියන 24.01  විකුණුම් ළගා කර ගන්නා ලදී
ඇපල් සමාගම සෞන්දර්යාත්මක හා පරිභෝගිකයාට පහසු වන ආකාරයට උපකරණ නිෂ්පාදනය කර ඇත
මේ නිසා මෙම සමාගමේ සන්නම් භාවිතා උපකරණ සදහා විශේෂ ඉල්ලුමක් සහ එම සමාගමේ භාණ්ඩ මත පමණක් පරිභෝජනය කරන පාරිභෝගික කොටසක් ඇත
මේ හේතුවෙන් Apple සමාගම ඉතා උසස් තත්තවයේ භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය කරන සමාගමක් ලෙස ලොව වටා සහ විශේෂයෙන්ම එක්සත් ජනපදයේ නම් දරා සිටී.
වැඩි කතාබහට ලක් නොවන නමුත් CPU හි ඉතා වැදගත් අංගයකි, දත්ත සමාන්තරතාව, ඉහත සාකච්ඡා කරන ලද සකසන (Processor) සියල්ලම ආදිශ උපකණ ලෙස හැදින්විය
එක් උපදෙසක් ගැන සැලකීමේදී දෛශික සකසන ක්‍රියා කරන්නේ දත්ත කොටස් රාශියක් සමගයි
එම නිසා දෛශික සනසන, අදිශ සකසන වලින් වෙනස් වෙයි
මක් නිසාද අදිශ සකසන ක්‍රියාකරන්නේ දත්ත එක් කොටසක් පමණ පමණක් බැවිනි ෆ්ලින් (Flyn) කගේ වර්ගීකරණයට අනුව, දත්ත හසුරැවන මෙම ක්‍රම 02 පිළිවලින් SISD (එක් උපදෙසක් හා එක් දත්තයක්) හා SIMD (එක උපදෙසක්, දත්ත ගොඩක්)  ලස හදුන්වයි. දෛශික දත්ත හා ක්‍රියාත්මක CPU නිපදවීමේ වඩා වැදගත් කම් නම් විශාල දත්ත ප්‍රමාණයක් මත ක්‍රියා කරන , එකම මෙහෙයුම (උදා
එකතුව, තිත් ගුණය) උවමනා වන කාර්යයන් හොදින් ක්‍රියාත්මක කිරිමට ලැබීමයි
එයට හොද උදාහරණ ලෙස බහු මධ්‍යම යෙදුම් (රෑප, වීඩියෝ ශබ්ද) හා විද්‍යාත්මක හා ඉංජිනේරැ කාර්යයන් දැක්විය හැක
අදිශ CPU එකක් අනිවාර්යෙන් දත්ත ගොන්නක් එක් එක් උපදෙස් හා අගයන් ආභරණය විකේතනය හා ක්‍රියාත්මක කිරීඹ යන මුළු ක්‍රියාවලියට සම්පුර්ණ කළ යුතු නමුත් දෛශික CPU එකක් එක් උපදෙසක් සමග ඇතිඊටත් වඩා විශාල දත්ත ගොන්නක් මෙහෙයුමමක් විශාල දත්ත ගොන්නක මෙහෙයුමක් කරද්දි එක් පියවරකට වඩා අවශ්‍ය වු විටය
බොහෝ Crayl ‍වැනි බොහෝ තරැණ දෛශික CUP, බොහෝ දුරට ක්‍රියාත්මක වුණේ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ හා ගුප්ත ලෙඛන  (Cryptography) යෙදුම් ආශ්‍රිතවමය
කෙසේ වෙතත්, බහු මාධ්‍ය බොහෝ ගලස සංඛ්‍යාංක  (Digital) මාධ්‍ය මාරැ වෙද්දි මෙම SIMD හි අවකාශ්‍යතාව පොදු කාර්ය පරිගණක සදහා ඉතා වැදගත් විය
සුළු කාලයකට පසු ඉපිලෙන ක්‍රියාකාරි ඒකක පොදු කාර්ය සක්‍යන වල ඇතුළත් වෙද්දී, SIMD ක්‍රියාකාරි ඒකක ක්‍රියාත්මක කිරීම සදාහා වන නියමාවලියද පොදු කාර්යය  CPU වල දක්නට පටන් ගැනුණි
Intel හි MMX වැනි සමහර  SIMD මෘදුකාංග නිපදව්නේ බාධාවක් විය
මක්නිසාද මුලිකවම  SIMD වලින් උදව් ලබන යෙදුම් ක්‍රියා ක‍ෞළ ඉපිලෙන ලක්ෂ්‍ය අංක සමග පමණි
ක්‍රම ක්‍රමයෙන් IAS  සාමාන්‍යයන් සමග කටයුතු කරන නව SIMD නාමාවලිය හදුවාදීමත් සමග මෙම තත්ත්වය මග හැරි ගියේය
උදාහරණයක් ලෙස Intel හි  SSE හා  Power PC ආශ්‍රිත Altivec (VXX) පන්වා දිය හැක
සමාන්තර පරිගණනය
නිදසුන් ව්‍යාජකේත සහිත ලිපි
කතක් (හින්දි
कथक) යනු ඉන්දියාවෙන් පැවත එන ඉන්දීය සම් භාව්‍ය නර්තන අට අතුරින් එක් නර්තනයකි
මෙම නර්තන විලාශය කථකාර් නැතහොත් කථාකියන්නා ලෙසින් හැඳින්වෙන ආදිකාලීන දකුණු ඉන්දීය සංචාරක වන්දිභට්ටයන් ඇසුරෙන් පැවත එන්නකි
එය පකිස්ථානයේ ජාතික නර්තනයයි
එය කෙටි ආකාරයේ නර්තනයක් වන අතර විශේෂ වන්නේ වේගවත් පාද ක්‍රියාකාරීත්වය, කැරකීම(spin) සහ නව්‍යකරණය වු අභිනයන්ය
වර්තමානයේ එහි අංගයන් පුරාතනයේ වෘත්තාන්තයක් වන කතකාස්, පන්සල් රැඟුම්, භක්ති චලන සහ 16 වන ශතවර්ෂයේ සිට පැවත එන පර්සියානු බලපෑම් නිසා නවීකරණය වී ඇත
වර්තමානයේ රංගන ශිල්පීන් ඔවුන්ගේ පෙළපත මූලිකව ඉගැන්වෙන කතක් පාසල් වන ජයිපුර් ගරනා, ලක්නව් ගරනා සහ බරණැස් ගරනා තුලින් පැවත එයි
මුලික නොවන ඒකාංග‍නාවක් වන රයිගා ඉහත ගරනා තුනේම ශිල්ප ක්‍රම එකතු කොට රඟ දක්වන අතර ඔවුන්ට ආවේණික වු විශේෂ ශිල්ප ක්‍රමයකින් ප්‍රචලිතව පවතී
කතක් නම පැවත එන්නේ සංස්කෘත වචනයක් වන කතාව නොහොත් 'කතා' යන අරුත දෙන පදයෙනි
සංස්කෘත භාෂාවෙන් කතකා යනු කථාවක් කියන තැනැත්තා යන අර්ථයයි
වර්තමානයේ මෙය සරල ලෙස කතක් යනුවෙන් හඳුන්වයි.හින්දු හා මෝගල් ආභාෂය ද පවතී
කතකලි යනු නාට්‍යමය ආකාරයේ ඉන්දියානු නර්තනයකි
එහි මුලාරම්භය දකුණු ඉන්දියාවේ කේරළ ප්‍රාන්තයේ 16 ශතවර්ෂයේ වර්ෂ 1555 සිට 1605 දක්වා කාලයේ සිට පැවත එන්නකි
සාම්ප්‍රදායිකව කතකලි රඟ දක්වනු ලබන්නේ රාත්‍රි කාලයේ වන අතර උදය වන විට නිමා වේ
වර්තමාන‍යේ පැය 3 රඟ දැක්විමද දක්නට ලැබේ
කතකලි සාමාන්‍යයෙන් රඟ දක්වනු ලබන්නේ නලිවිලන්තු (පහන) ඉදිරිපිටදීය
සාම්ප්‍රදායිකව මෙම පහන නර්තන ශිල්පීන්ට ආලෝකය ලබා දුන් අතර පන්සල්, නිවාස හා මාලිගා ආශ්‍රීත වේ
රංගන ශිල්පින් රඟ දක්වනු ලබන්නේ සංගීතය (ගීතා) හා වාදන භාණ්ඩ (පද්යා) වල එකතුවටයි
තැලි වැසීමට යොදා ගන්නා සංගීත භාණ්ඩ වන්නේ චෙන්ගලාව, මදලම්, හා උඩැන්නය
ඊට අමතරව ගායකයින් (මුලික ගායනය පොන්නානි වන අතර සෙසු පිරිස සින්ගිඩ් වේ) හා ඔවුන්ගේ අනුගාමිකයන් චෙන්ගලා හා ඉලයි‍නෝලම් යනුවෙන් හඳුන්වයි. සමහර අවස්ථාවල ප්‍රධාන ගායකයා චෙන්ගලාව වෘද්යම් හා ගීතා යන දෙකටම මෙය භාවිතා කරයි
මෙම කලාවේ විශේෂත්වය වන්නේ රංගන ශිල්පින් කථා නොකරන අතර, තමන්ගේ දෙඅත් වලින් භාව නිරූපනය කිරීමයි
ඉන්දියාව
ඉන්දියාවේ නර්තනය
නර්තන ප්‍රස්තාර‍ය - ඉතිහාසය   

පළමු පරිගණක අංකනය සජිවිකරණය කරන ලද රූපයක් නර්තන සැලසුම් කරන්නා විසින් යොදු චලනයන්ට අනුව DOM නර්තනය ගැනෙය සේ එඩි ඩොම්බ්‍රොවර් විසින් අගල් 2 වන පුද්ගලිකපරිගණයන් 1982 දී නිපදවන ලධී
සමහර අංගයන් හි විශේෂිත රංගනයන් වන පෝර්ට්හැන්ඩ්, නර්තනය,මොරිස් නරත්නය හා බේලාමෑස් ෆුයුලේ සදහන් කල හැක
ඇත් තඩ්නිසන්ගේ පොවන නැටුම් ශාස්ත්‍රය  1989 හි නර්තන අංගනයන් 13 සෑදෙන් අතර, එකට එන සමාන නිරිමි වලින් එම පද්ධතීනගේ වාසි හා අවාසි දැන ගත හැක
මෙම පොත එලිදැක්විමට හා නර්තන අංගනයේ ගොඩනැගීමට හා ක්‍රියාවෙහි යෙදිමට උපකාරි වෙයි
1975 වර්ෂයේ දී ඇත් ගාවිසන් ආතර් පෙන්ටි ලියොන්ගේ පැස් ඩී හින්ස ගේ නැටුම් රචන ය නැවත රචනා කල අතර 1844 ලා විවැන්ඩ්යර් එහි මුල් සංගිතය ද ජොෆ්රි බැලේ නාට්‍යමය හිස ප්‍රශ්නි රචිත ‍යොදා ගැනුනි
1978 මැරික්ස් බැලේ නර්තනය පිර්ලැනොම් විසින් වේදිකා ගත කරන ලද අතර වර්තමානයේ එය ඔහු සතුව ඇත
පැ ඩි
රිස් බැලේ නර්තනය තවමත් ලාව පුරා රංගන ගත කෙරේ
ඉතා ප්‍රචලිත නර්තන අංකනයන් වන ර්ජේව් එකතුව නර්තනයේ ක්‍රමයෙන් ලෙස බ්ලැඩිමියර් බ්‍රබැනොව්ව් ස්ටෙපනොව් විසින් පටිගත කරන ලදී
එහි අන්තර්ගත වන්නේ ප්‍රසිදධ ඉම්පිරියල් බැලෙය
එය 20 වන ශතව්ෂයේ එකතුවනිහි
මෙයින් ඔහුගේ මුල් රචකා වන ද ස්ලිපින් බියුටි ගිසෙල් ලානොසයර් හා සිබෝන් විල වේ
අනෙක් රචන අතර ද නම්න්‍රැනර් මුල් පිටපත් ‍ෙනාපෙලා බැලේ නර්තනය වේ
නර්තන සම්බන්ධයෙන් විවිධ රැකියා තිබේ
නර්තන, නර්තන ශිල්පියා, ගුරුවරයා නර්තන ක්‍රිඩා උපදේශන, නර්තන චිතිස්න හා නැටුම් ශාස්ත්‍රය මේවාය
නර්තන ශිල්පියා 

නර්තන පුහුණු වීම් නර්තන ආකාරයෙන් අනුව වෙනස් වේ
සම්භාව්‍ය නර්තනය විශේෂ පුහුණු විම් සදහා විශේෂඥ සමාගම් හරහා කෙරෙන විශ්වවිද්‍යාල පාඨමාලා පවතී
පුද්ගලිකව පවත්වනු ලබන නර්තන ආයතනද මේ අතර වේ
මෙම ආයතන තරගකාරි නර්තන ශෛල මෙන්ම, සම්භාව්‍ය හා ජනවාර්ගික නර්තනයද ඇතුලත්ය
විශේෂඥ නර්තන ශිල්පින් බොහෝ විට ගිවිසුමක් හෝ නිශ්චිත ප්‍රසංගයක් මත සේවයේ යෙදෙති
නර්තන විශේෂඥ ශිල්පියෙකුගේ ජිවන රාටාව නිරතුරැව වෙනස්වන අවස්ථාවන්, තරගකාරිත්වය හා අඩු ගෙවිම් මත පැවැතේ විශේෂඥ නර්තන ශිල්පින් හට තමන්ගේ ආදායම ලගාකර ගැනීමට බොහෝ විට නර්තනයට සම්බ්ධ වරින් වන නර්තන ඉගැන්වීම නර්තන ක්‍රීඩා උපදේශනය යෝග වැනි අංග වල නිරත වීමට සිදු වේ
ඇමරිකන් තුල විශේෂඥ නර්තන ශිල්පින් ඇමරිකානු සංගිතඥ පදනම හා ස්ත්‍රින් නර්තන පදනම වැනි ආයතන වල සමාජිකයන් වේ
මේ පදනම් මගින් ඔවුන්ගේ කාර්යය ස්වභාවයන් හා අවම වේතන මට්ටම නිරූපනය කරයි
නර්තන ගුරුවරයන් 

නර්තන ගුරුවරයක් හා නිරතුරුවන් නිර්ණිය හා අලෙවිය කෙරෙහි උනන්දු වෙයි
සලස් හා ආර්ජන්ටිනා ටැන්ගෝ නර්තනයටන් දුලිත පුහුනු නොමැති අතර, නර්ගන ගුරුවරුන් ස්වයං රැකියාවකි
නර්තන ක්‍රිඩා උපදේශනයන් 

මොවුන් නර්තන තරගකරුවන් හෝ කිල්න මෙහි නැයලි අයවන අතර මොවුන් නර්තන ක්‍රිඩා පදනම මගින් පිලි ගැනේ
නැටුම් සැලසුම්කරන්නන් 

මොවුන් විශ්විද්‍යාල පුහුණුව ලැබු වන අතර විශේෂ ව්‍යාපෘති සදහා සහභාගි වේ
බොහෝ විට ගිවිසුමක් මත හෝ නිෂ්චිත නර්තනයක් සදහා ප්‍රකාශ වේ
මොවුන්ගේ සේවය බුද්ධමිත් පනත යටතේ වන අතර නර්තන ශිල්පින් විසින් තමන්ගේ නර්තන සදහා මාවුන් තෝරා ගනු ලැබේ
නර්තනය
වෘත්තීන්
නර්ථන විද්‍යාව යනු නර්ථන යල්පින් හා නර්ථනයන් විද්‍යාත්මකව හැදැරීම හා නර්ථනයට එය ප්‍රායෝගිකව යෙදවීමයි
එහි අරමුණ වන්නේ රග දැක්වීම පුළුල් කිරිම ආබාද අවම කිරීම සෙගච්‍ය හා පැවැත්ම වර්ධනය කිරීමයි
නර්ථන විද්‍යාව වර්ධනාම ශාස්ත්‍රීය සංසිද්ධියකි
බ්‍රිතාන්‍යයේ මේ සම්බන්ධ උපාධි දෙකක් ඇත
එනම් මුල්වර් හැම්ටන් විශ්වවිද්‍යාලය හා ලබාන් නර්ථන මධ්‍යස්ථාන ලන්සනයෙහි
මෙම පරික්ෂණ මෙහෙයවනු ලබන වෙනත් ආයතන නම් බර්මින් හැම් විශ්වවිද්‍යාලය හා මිඩ්ල් සෙක්ස් විශ්වවිද්‍යාලයයි
සමහර නර්ථන ආයතන නර්ථන විද්‍යාඥයින්ගේ සේවය ලබා ගන්නා අතර ඒවායින් කායික පරික්ෂණ සහ කායික ආදාර දෙනු ලබයි
ප්‍රථම උපාධි පාඨමාලා සමහර අවස්ථාවල නර්ථන විද්‍යවේ කිහිපයක් අන්තර්ගත කොට ඇති අතර මෙහි අරමුණ වන්නේ සෞඛ්‍ය සහ නර්ථන පුහුණුවයි. නියමාකාරයෙන් නර්ථන විද්‍යාවේ අඩංගු විෂයන් ක්‍රීඩා ‍‍සෞඛ්‍ය සමාන වන අතර ස්වභාවයෙන් එය නර්ථනය සහ විශේෂ සැලකිල්ලට භාජනය දේ ඒවා නම් කායික ‍විද්‍යාව ව්‍යුහ විද්‍යාව, මානසික විද්‍යාව, යාන්ත්‍ර විද්‍යාව, පෝෂණ ය වේ
නර්ථන විද්‍යාව යෝග ඇලෙක්සැන්ඩර් ශෛල සහ ෆෙල්ඩෙන් ක්‍රේස් ක්‍රමය වේ
අන්තර්ජාතික විශාලම නර්ථන විද්‍යායතනය වන්නේ අන්තර්ජාතික නර්ථන ඖෂධ සහ විද්‍යා සංගමයයි
(IADMS) එය බ්‍රිතාන්‍ය තුළ වාර්ෂික සමුළු පවතිනවන අතර එරට තුල නර්ථන විද්‍යාව හා ඒ ආශ්‍රීත ක්‍රියාකාරකම් නිතර සිදු කරයි
නර්තන සිද්ධාන්තය නව හැඳින්විමක් වන අතර, එය සංගීත සිද්ධාන්ත හා සමානව නර්තනයේ ස්වභාවය හා යාන්ත්‍රණය විස්තර කරයි
සංගීතකරණයේ දී කරනු ලබන්නේ නර්තනයේ එක හා සමාන යුගල හා ඒවාට ගැලපෙන සංගීත නිර්මාණය කිරිමයි
සංගීත සිද්ධාන්ත ගැඹුරින් විස්තර කරනුයේ, නර්තනයේ මුලාරම්භ, ශෛලීය, පාද ක්‍රියාකාරිත්වය හා කුසලතා නිරූපනයයි
නර්තන සිද්ධාන්ත සඳහා කායික චලනයන්, සහකරුවන්ගේ අන්‍යොනය සබඳතා හා සංගීතයේ රිද්මය බලපායි
එමඟින් ගවේෂණය කරනුයේ, සන්නිවේදනය, කායික, මානසික, භාවාත්මක හා නර්තනයේ කලාත්මක ලක්ෂණ මානව හැඟීම් හා අන්තර්ක්‍රියා මාධ්‍යයක් ලෙස නර්තනය තුලින් විදහා දැක්විමයි
‍ මෙසේ කරන විට සියුම් වූ වෙනස්කම් නර්තනය තුළින් ප්‍රභේද හා විලාශයන් මෙන්ම ඔවුන්ගේ සමාජ පසුබිම හා සංස්කෘතිය විශ්ලේෂණය කෙරේ
නර්තන සංස්කෘතිය සෑම තැනම ඇති මුලධාතුවකි
නර්තනයේ සිද්ධාන්තය නර්තනයේ ස්වාභාවය සහ විවිධ චලනයන් ස්වභාවිකව හෝ පෙළඹීමකින් විදහා දැක්වීමක් කෙරෙයි
සටහන් 

{|

|Dance theory
{|
නර්තන චිකිත්සාව, හෝ  නර්තන චලන චිකිත්සාව යනු භාවාත්මක, ඥානාත්මක, සාමාජීය, චර්යාත්මක සහ  භෞතික අවශ්‍යතා සඳහා චලනය සහ නර්තනය   මනෝරෝග චිකිත්සක ලෙසින් භාවිතා කිරීම වෙයි
එය විද්‍යා දැක්වීමේ චිකිත්සන ක්‍රමය වන අතර සුදුසුකම් ලත් නිර්නය  චිකිත්සකයින් මෙය පුහුණු කර ඇත
නර්තන විචික්සාව යොදා ගැනෙන්නේ කය හා මනස එකක් සේ ක්‍රියාකරයි යන මතය සිට අතර ශරිරයේ ස්වභාවය මනසේ ස්වභාවය හා උද්වේගිත්වයට විවිධ ආකාරයෙන් බලපායි
සෞන්දර්යාත්මකව නර්තනයට අනුව නොව නර්තන චිකිත්සාව සෑම චලනයක්ම ගවේශනය කරයි
සේවාලාභියාගේ සියලුම චලනයට සම්බන්ධ ක්‍රියාවන් නිරික්ෂණයට ලක් කරන අතර නර්තන චිකිත්සකයන් නිරක්ෂණයෙන් හා පිලියම් යෙදිමෙන් නොයෙක් කායික රෝග සුව කරයි
යම්කිසි මට්ටමක චලනය යෙදිය හැකි මනා අවබෝධයකින් යුත් කිනම් ජනගහනයකට වුවුද නර්තන විචික්සාව සාධාරිණිකරණ වේ
මෙරියන් ඩේද් ඇමරිකානුවේ දී මෙම නර්තන චිකිත්සාව සොයා ගෙන තිබේ
බ්‍රිතාන්‍යයේ දී එය නර්තන චලන චිකිත්සාව ලෙස එය නම්කොට තිබේ
ලනාන් චලන වි‍ශ්ලේෂණය (LMA) නර්තන චිකිස්තවේ කොටසක් වන අතර එය චලනයන් ප්‍රයෝගිකව කරන චිකිත්සක ක්‍රමයකි
අද සහ එදා නැටුම්
සම්භාව්‍ය නැටුම් ක්‍රමයන් ආශ්‍රිත වී ඇත්තේ ‍සියවස් ගණනක් පැරැණි හා ක්‍රී
පූ තෙවන සියවසෙහිදී බුද්ධාගම පැමිණී එය සිංහල ජනතාව විසින් පිළිගැන්මට පෙර පැවැති ජන ආගම් හා ජන විශ්වාස පදනම් කර ගත් විවිධ පූජාවිධි හා මංගල්‍යයන් සිදුකිරීම හා සමගිනි
මෙම පූජාවිධි හා මංගල්‍යයන් විදහාපාන්නේ කෘෂිකාර්මික ශිෂ්ටාචාරයක විශ්වාසයන් හා චාරිත්‍ර වාරිත්‍රයන්ය
ප්‍රාග්-බෞද්ධ ජන ආගම සමන්විත වූයේ ප්‍රතිලාභ හා ආශිර්වාදයන් ප්‍රදානය කිරීමෙහි මෙන්ම පීඩාවන් හා ලෙඩ රෝග ඇතිකරලීමෙහිද සමත් යයි පිළිගැනුනු විවිධ දේවතාවන් හා යකුන් පිළිබඳ ඇදහිලි හා සමගිනි
එබැවින් පූජාවන් අනුසාරයෙන් ඔවුන් එක්කෝ සතුටු කිරීම හෝ භූතාපසරණය කිරීම හෝ කිරීම සිදු කල යුතුව තිබුණු අතර එනිසා පූජාවිධි හා මංගල්‍යයන් පැවැත්වීම සිදු කර ඇත
උඩරට නැටුම් සම්භාරයෙහි සම්භවය ඇති වූයේ  කොහොඹ කංකාරිය නම්වූ පූජාවිධිය හා සමගින් වන අතර, which is performed to propitiate the deity known as Kohomba for the purpose of obtaining relief from personal afflictions or from communal calamities such as pestilence
Although this ritual is rarely performed at the present the various dances associated with its performance could be seen in the Kandy Perahera, and annual religion-cultural event which takes place in the city of Kandy in honour of the sacred tooth-relic of the Buddha housed in the Dalada Maligawa, the Temple of the Sacred Tooth
The repertoire of Ruhunu dancing has its origins in the rituals of the  Devol Maduwa - used to propitiate the Deity/demon Devol - and in exorcistic rituals known as the Rata Yakuma and the Sanni Yakuma - associated with various demons who are supposed to cause a variety of afflictions and incurable illnesses
Saparagamu dancing is associated with the ritual known as the Gam Maduwa, which is performed to propitiate the goddess Pattini
The purpose is to obtain a good harvest or to ward off evil or to be rid of and infectious disease
ශ්‍රී ලංක්වේ නරත්නය - එදා සහ අදනර්තනය 

සම්භාව්‍ය නරත්කව විවිධ චාරිත්‍ර හා උත්සව වලදි භාවිතා කෙරේ
මේවා ශතවර්ෂ ගානක් පැරණි අතර, ග්‍රාමීය විශ්වාසය හා ඇදහිලි මතපදනම් වී බුද්ධාගමේ සම්ප්‍රාන්තියට පෙර සිට පැවැත්වන අතර එය සිංහලයින් විසින් ශතවර්ෂ 3 දි පිල‍ිගෙන ඇත
මෙම හරිත හා සැනකෙලි කෘෂිකර්මාන්ත ජනාවාස වල අගයයන්, විශ්වාස හා චාරිත්‍ර පිලිබද කෙරේ
බුදුදමහට පෙර පැවැති විශ්වාසය අනුව විවිධ සන්ෂයින් හා බලවේග ද ඇති කෙරෙනිස් විශ්වාස කලහ
මේ අනුව මෙයින් මිදිමට ඔවුන් විවිධ උත්සව හා චාරිත්‍ර ක්‍රම පැවැත් වුහ
උඩරට නර්තනයේ විකාශයේ චාරිත්‍රයක් වන කොහොඹා කංකාරිය දක්වා විහිදී යයි
මෙම චාරිත්‍ර ක්‍රමය මෑත යුගයේ සුලභව අන්තට නැති අතර, නුවර දළදා පෙර හැරෙහි ප්‍රදර්ශනය කෙරේ
රැහුණු නරත්නයේ ආරම්භ වන්නේ දෙවෙනි සන්ෂයින් වන දෙවොල් යන චාරිත්‍රය උදසො කරන දේවොල් මඩුවයි. කම්ඩියන් විසින් මෙහෙය වනු ලබන රට යාතුම හාසන්නි යාතුම පවත්වනනේ විවිධ සුව නොවන රෝගාබාධ හා වගුරැබිම් සදහාය
සබරගමුව නර්තනයේ ඕපත්‍රයන් වන්නේ ගම් මඩුවයි. මෙය පන්තින් රෝගාබාධ වලිනි දුරැ ලීම උදෙසා පවත්වයි.
යාත් නැටුම් මිනිසුන් තුල පවතින පොදු විශ්වාසයක් වන නොපෙනන විවිධ බල වේග හේතුවෙන් ලෙඩ රෝග වලට ගොදුරු වන රෝගින් පිරිස භාවිතා කරයි
පුද්ගලයෙක් හෝ පවුලකට පැවැත්ම අඩාල වේ නම් ගම් වැසියන්ගේ විශ්වාසයන් වන නොපෙනන බලවේගයන් එයින් මෙම අඩාල වීම සිදු කරනා ලැදැයි අදහසින් 'තොවිල්' කරනු ලබයි
තොවිල් සාමාන්‍ය චාරිත්‍ර ක්‍රමයක් වන අතර එය ගෙයකට හො පවුලේ හා ඥතීන්ගේ සමන්විත වන අතර, ගම් මඩුව හෝ දෙවොල් මඩුව ශාන්තිකර්මය වලදි ගමේම සහභාගිත්වය ලැබේ
මහසොන් සමයම හා ගරා යැතුම ශාන්ති කර්මයේදි වෙස් මුහුණු නැට්ටුවන්සහභාගි වේ
මහසොන් සන්යමය විශ්වාසයන් පවතී
රංගන ශිල්පියා වලසෙකු  පිලිම්බු කරනා වෙස් මුහුණකින් හා ඇදුම් කට්ටලයකින් සැරසි සිටි
බොහො විට මෙහි සාන්ති නැටුම්වන් ද වෙස් මුහුණු 403 මෙයට සහභාගි වේ
දහ අට සන්නිය අසනීස 16 න් පිළිබිඹු කරනා අතර එය යක්ෂයෙන් විසින් ඇති කරන්නක් යැයි විශ්වාස කෙරේ
මෙම චාරිත්‍ර‍ ක්‍රමයෙන් සමහර අවස්ථා වල නර්තන ශිල්පින් වෙස් මුහුණ පැද පෙරෙහැරෙන් ආකාරයෙන් සහභාගි වන අතර සමහර අවස්ථාවල විවිධ වර්ග වෙස් මුහුණු තුලින් විදහපායි
පසු කාලයේ ළමුන් විසින් ද වෙසක් සමයේ වෙස් මුහුණු පැලද ගන්නා අතර විශාල වෙස් මුහුණ වන ඔලු බන්නෝ නැටුම් බාල මහලු සැමගේ විනෝදාංශ්වාදයට හේතු වේ
ශ්‍රී ලංකාවේ නර්තන
ජන නැටුම් වලට විශාල නර්තන ශිල්පීන් පිරිසක් සහභාගී වේ, යුරෝපානු සම්භවයේ ජන නැටුම් පහත ගුණාංග වලින් යුක්තය
නර්තනයේ මුල් ආරම්භය 19 වන ශතවර්ෂය හෝ ඊට පෙර
රඟදැක්වීම බොහෝ විට සාම්ප්‍රදායික වන අතර, නිර්මාණය තුළ නව්‍යකරණය නොවේ
රඟදක්වනු ලැබුවේ වංශවතුන් නොවන සාමාන්‍ය ජනතාවයි.

 නිරායාස අංග චලනයෙන් ගොඩනැඟී ඇත
නිල වශයෙන් නර්තනය හා එහි ගුරුවරයා පිළිබඳ විස්තර නොදැක්වෙන අතර නියමිත වයස් කාණ්ඩයක් නොමැත
ජන නැටුම් සාම්ප්‍රදායිකව රඟදැක්වුයේ පොදු උත්සව වලදී වන අතර, විශේෂ දැනුමක්  නොමැති ජනයා විසිනි
නවකයින්, නිරීක්ෂණයෙන් හා අනුන්ගේ ආධාරයෙන් ඉගෙන ගන්නා අතර, එය සමාජ ක්‍රියාකාරකමක් ලෙස සලකන අතර සමහර අවස්ථාවල වෘත්තීමය හා අර්ධ වෘත්තීමය නර්තන ශීල්පීන් හා නර්තන තරඟ ද පැවැත්වේ
සියෙට්ට්‍රෝ ලොන්ගී (නර්තනයේ අභ්‍යාසය)

නර්තනය කලා ආකෘති ලෙස සලකුණු නොතබන අතර එය මිනිස් සංස්කෘතිය තුල ඇති වු කාලය නිශ්චිතව කිව නොහැකිය
එය නිසැකවම උත්සව චාරිත්‍ර, සැමරුම් උත්සයව හා විනෝදාංශ්වාද සදහා මුල් ම  මානව ශිෂ්ඨාචාර බිහිවීමට පෙර ද පැවති ඇත
පුරාවිද්‍යාව නර්තනයේ සලකුණු ආදිකල්පිත යුගවන ඊජිප්තුවානු සොහොන් කොත් තුල සටහන් කොට ඇත
සිනා නර්තන රෑප (3300 BC) සහ බිම්බෙන්න්ටා ගල් ආවරණ මත ඉන්දියාව තුල සටහන් කොට ඇත
නර්තනයේ මුල්ම හැඩගැසීම රග දැක්වීම සමහර අවස්ථාවල විරුද්ධ පක්ෂය කෙරෙහි හැගිම් පලකිරීමට ද යොදා ගෙන ඇත
එය 'ආලය කිරීම'  මුල් ආරම්භ ප්‍රකාශ කරන අතර ලිඛිත භාෂාව භාවිතයට පෙර මෙම කතන්දර පරම්පරිකව පැවත එන්නට ඉවහල් වී ඇත
නර්තනය භාවිතා කර ඇති තවත් අවස්ථාවක් වන්නේ චාරිත්‍ර නාමාවලදී පුරෝගාමියෙකු ලෙස කටයුතු කිරීමයි
මෙම ක්‍රමය තවමත් නොයෙක් සංස්කෘතින් වන බ්‍රසිලියානු වැසිවනාන්තර හා කලහාරි තනාන්තරයේ භාවිතා කරයි
ශ්‍රී ලංකික නර්තනය සතුන් පිලිබද විද්‍යාමතය දරණ කාලය දක්ව දිවයයි
සිංහල පුරාවෘතතයක් වන උඩරට නර්තනය වර්ෂ 2500 පරෙ මායාකාර රංජතුන් විද්‍යාමාන වු චිරිත්‍රයකින් පැවත එන්නක් ලෙස පිලිගැනේ
බොහෝ සමකාලීන නර්තන විශාලයන් ‍ඓතිහාසික , සාම්ප්‍රදායික උත්සව හා ජනවර්ගින දක්වා පැතිරේ
මොග්ගල්ලාන හෙවත් මුගලන් මහරහතන් වහන්සේ මහාකාශ්‍යප වැනි ප්‍රසිද්ධ රහතන් වහන්සෙලා හා සමකාලීනව විසු හිමිනමකි
සැරියුත් මහරහතන් වහන්සේ සහ මුගලන්(මොග්ගල්ලාන) මහරහතන් වහන්සේ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අග්‍රශ්‍රාවක දෙනම ලෙස සැල සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්ය පෑමෙන් අග්‍ර ස්ථානය දැරුවේ මොග්ගල්ලාන තෙරුන්ය
සත්‍ය අසත්‍ය හඳුනාගැනීම සඳහා සිත් කියවීම, විවිධ ප්‍රදේශ වලට සෘද්ධියෙන් ගමන් කිරීම, දෙවියන් හා භූතයන් සමඟ සන්නිවේදනය, ප්‍රාකාර හරහා ගමන් කිරීම, ජලය මත ගමන් කිරීම, අහසින් ගමන් කිරීම හා අලෝකයේ වේගයට සමාන වේගයකින් ගමන් කිරීම ආදී හැකියාවන් උන්වහන්සේ තුළ පැවතුණි
මරණින් මතු භයංකාර තත්ව වල  සිටින්නන් සමඟ මුගලන් තෙරුන් සංවා‍ද‍යේ යේදී ඔවුන්ගේ තත්ත්වය හා ඔවුන් විඳිනා දුක පිළිබඳ කරුණු පැහැදිලි කර එයින් මිදීමට අවශ්‍ය දේ අවබෝධ කර දුන් බව පාලි ධර්ම ග්‍රන්ථ බොහොමයක සඳහන් වේ
මුගලන් තෙරුන් සිත් කියවීමේ හැකියාව උපයෝගී කරගෙන සුදුසු අවවාද ලබා දීම හේතුවෙන් උන්වහන්සේගේ ශිෂ්‍යයින්ට  වඩා ඉක්මනින් මාර්ගඵල ලබාගැනීමට හැකිවිය
පිරිණිවන් පෑම - මහ රහතන්වහන්සේගේ කර්මය

මගධයේ සංචාරය කරන අතරතුරදී මුගලන් තෙරුන් අපවත් වූහ
ආගමික අන්තවාදීන් විසින් ගල් ගසා උන්වහන්සේව අපවත් කරන ලද බව පැවසේ
සොරුන් කණ්ඩායමක් උන්වහන්සේව අපවත් කළ බවද සඳහන් වේ
කෙසේ වෙතත් මුගලන් වහන්සේ අපවත් වුයේ දරුණු වධ හිංසාවලට ලක්වීමෙන් බව පොදු පිළිගැනීමයි
මහා රහතන් වහන්සේ නමක් මෙලෙස තමන් ආරක්ෂා නොවී අපවත් වීමට හේතුව බුදුරජාණන් වහන්සෙ‍ගෙන් විමසු විට උන්වහන්සේ පවසා ඇත්තේ පසුගිය ආත්මයකදී කරන ලද කර්මයන් (ආන්තරීය පාප කර්ම වන තම දෙමව්පියන් ඝාතනය) හේතුවෙන් එහි විපාක ඉක්මනින් අවසන් කිරීමට මුගලන් තෙරුන්ට අවශ්‍ය වු බවයි. බුදුරජාණන්වහන්සේ තවදුරටත් දේශනා කලේ සෘද්ධි බලයද මෙවැනි බලවත් කර්ම විපාක හමුවේදී ප්‍රයෝජනවත් නොවන බවයි.

මහායාන සුත්‍ර වල මුගලන් තෙරුන් වහන්සේ 

මුගලන් මහ රහතන් වහන්සේ පිළිබඳ ප්‍රධාන වශයෙන්ම සඳහන් වන මහායාන සුත්‍රය වන්නේ උල්ලම්බන සුත්‍රයයි
එය බුදුරජාණන්වහන්සේ විසින් මුගලන් තෙරුන් වෙත දේශනා කරන ලද දරු පිළිබඳ සුත්‍රයකි
මෙය ජපානයේ ජනප්‍රිය වන අතර කොන්ෆියුනියස් හා නව කොන්ෆියුසියානු දහම සමඟ බොහෝ සෙයින් සමානය
ඔබොන් (Oban) දහමේ පදනම මෙම සුත්‍රයයි
එයට ‍හේතුව මෙම දහමද, මුතුන්මිත්තන් වන්දනා කිරීමයි
මේ නිසා උල්ලම්බන සුත්‍රය, කොන්ෆියුසියස් දහම, බුද්ධ ධර්මය සමඟ ඇති වෙනස්කම් හේතුවෙන් අසත්‍ය ලෙස විවේචනයට ලක්වීය
මුගලන් මහරහතන් වහන්සේ පෙර ආත්මයක තරුණයෙක්ව ඉපිද සිටියහ
ඔහුගේ දෙමව්පියන් දෙදෙනාම අන්ධ විය
ඔහු තම දෙමව්පියන්ව හොදින් රැක්බලා ගෙන ජීවත් විය
මොහු විවාහ වීමෙන් පසු තම බිරිදගේ කීම අසා තම දෙමව්පියන්ට සැලකීම නතර කලහ
දිනක් ඔහු ඔහුගේ බිරිදගේ කීම අසා තම අන්ධ දෙමව්පියන් මහා වනයකට කැටුව ගොස් ඔවුන්ට වැරෙන් පහර දී ඇට කටු කුඩුවන තුරුම පහර දුන්හ
දෙමව්පියන් දෙදෙනා මිය ගිය පසු ඔවුන්ගේ මළ සිරුරු විසිකර දමා ගියහ
මේ සිද්දිය මුලු ගම පුරාම පැතිර ගිය අතර මේ කතාව එරට සිටි විශාල සොර කණ්ඩායමකටද ආරංචි විය
මොවුන් තුල ඔහු පිළිබඳ ඇති වූයේ දැඩි තරහකි
ඒ දෙමව්පියන් ඝාතනය කිරීම නිසාය
ඔවුන් එදා අදිටන් කර ගත්තේ ඔහුව මුණ ගැහුන සැනින් ඔහුට පහර දී මැරීමටය
ඔවුන් එදා පටන් සොරකම් කිරීමට යාමේදී පවා බලාපොරොත්තුවෙන් ගියේ මේ තරුණයාව කොහේදි හෝ මුන ගැහේවි යැයි සිතා
ඒ ආත්මයේදී එම සොර කණ්ඩායමට ඒ තරුණයාව සොයා ගත නොහැකි විය
ඉන් පසු එම තරුණයා  බුදුන් ගේ කාලයේ මුගලන් මහරහතන් වහන්සේ ලෙස ඉපදුන කල අනික් සොර කණ්ඩායම ද එහි ඉපිදව තිබින
බුදු උනත් කල පවු වලට දඩුවම් විදීමට සිදු වූ බව බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කර ඇත
එම නිසාම මුගලන් මහරහතන් වහන්සේද රහතන් වහන්සේ කෙනෙක් වුවත් තමා පෙර කල පවට දඩුවම් විදීමට සිදු විය
== සටහන් ==

{|

|-

|Maudgalyayana
|-
{|
 රහතන් වහන්සේලා
බුදු දහම
සිදුහත් කුමරැ පිළිසිද ගැනීම හා උපත 

සිදුහත් කුමරැ උපත ලැබුවේ මෞර්ට ළෙපතේ ආශෝක රජතුම‍ාගේ (ක්‍රි
273 -232) රාජ්‍ය කාලයට වසර 200 ක‍ට පමණ පෙරය
පින්තූරය - සිදුහත් කුමරැගේ උපත (2-3 ශතවර්සය)

සිදුහත් කුමරැ ලුම්බිණියේ උපල ලබා කපිල වස්තු නම් රාජ්‍යයේ ඇති දැඩි විය
කෝසල ප්‍රාන්තයේ පැරණි පෙළපත් වලින් එකක් වන ශාක්‍ය කුලයේ ප්‍රධානියකු වන සුද්ධෝන රජු එතුමාගේ පියා විය
ගෞතම යනු පෙළපත් නාමයයි
ශාක්‍ය සිරිතිට අනුව සිදුහත්කුමරැගේ මව වන මහාමයා දේවීය ගැබිණි වු පසු තම පියාගේ රාජධානිය වෙත යන අතුරතුරදී ලුම්බිණියේ පිහිටි උයනකදී සල් ගසක් යට සිදුහත් කුමරැ උපත ලැබීය
පීන්තූරය - නේපාලයේ මයාදේවි විහාරය
බුදු උපත ලැබු දිනය තේරවාද රටවල වෙසක් ලෙස ඉහලින් සැමරේ
සිදුහත් කුමරැගේ මව ඔහු උපත ලබා දින හතකින් මිය ගියාය
ලොවට යහපතක් සිදුකරන්නා යන අර්ථයෙන් මෙම ළදරැවාට සිද්ධාර්ථ (පාලි - සිධාන්ථ) යන නම තබන ලදී
ඉපදීම යනුවෙන් පවත්වන ලද උපත් සමයට සිය කකදුකර වාසයෙන් පැමිණි අචිත කෘෂි තාපසතුමා මෙම දරැවා සක්විති රජකෙනෙක් හෝ පුන්‍යවන්ත මනුෂ්‍යයෙක් වන බවට අනාවැකි පළ ‍කළේය
මෙය සිදුවුයේ සිද්ධාර්ථ කුමරැ අසිත තවුසාගේ හිස මත දෙපා තැබීම නිසා අසිත තවුසා විසින් ඔහුගේ ශරීර ලක්ෂණ පික්ෂා කිරීමෙන් අනතුරැවය
සුද්ධෝදන රජතුමා‍ කුමරාගේ කුමරැගේ උපතින් පස්වනදිනයේදී නම් තැබීමේ උළෙල සදහා බ්‍රාහ්මණියින් 108 දෙනෙක් සදහා ආරාධනා කළේය
මේ සියළු දෙනාම කුමරැ බලවත් රජකෙනෙක් හෝ බුදු කෙනෙක් වන බවට අනාවැකි පල කර අතර මෙයින් කනිෂ්ඨම බ්‍රහ්මණ යා පසුව පළුවෙන්ම රහත් බවට පැමිනි කොන්ඩඤ්ඤ පමණක් සිද්ධාර්ථ කුමරැ අනිවාරයෙන්ම බුද්ධිතවය ලබාගන්න බවට සැකයක් රහිතව ප්‍රකාශ කේළය
පසුව ඇතිවු පුරාවෘතිත වලට අනුව සුද්දෝධන රජතුමා සුර්යා රාජ්‍ය වංශයේ එක්කෝම රජතුමාගේන් පැවතෙන පාරම්පරික රජෙකු ලෙස සැලකුවද‍ බොහෝ විද්වතුන් විශ්වාස කරන්නේ ඔහු ග්‍රෝතික රාජ්‍ය සංධානයක තෝරාපත්කර ගත් නායකයකු බවයි.

මුල් ජිවිතය හා විවාහය

පින්තූරය - සිදුහත් කුමරැ ළමාකාලයේදී දිය නෑම ගාන්ධාරය 2 වන ශතවර්ෂය සුඛොභෝගී ජීවිතයකට උරම ලැපු සිද්ධාර්ථ කුමරැ හට විවිධ සෘතු ලදී විසීමට ඔහුට විශේෂයෙන් තැනු මාලිගා 3 ක් විය
සිද්ධාර්ථ කුමරැ බලපවත් ර‍ජෙක් වනු දැකීමට කැමති වු සුද්දෝදන රජතුමා ඔහුව ආගමික ඉගැන්වීම හෝ මිනිසුන්ගෙ පීඩා පිළිබද දැනුමෙන් ආරක්ෂා කර තැබුවේය
සිද්ධාර්ථ කුමරැන් හදාවඩා ගත්තේ ඔහුගේ මවගේ බාල සොයුරිය වන මහාප්‍රජාපතී  ගෝතමී දෙවියයි
ඔහුගේ වයස 16 වන විට පියා සිද්ධාර්ථ කුමරැගේ සම වයසේ ඥාති සොයුරියක් වන යශෝධරා සමග ඔහුගේ විවහා සුදානම් කරන ලදී
ඇයට රාහුල නම් පුතෙක් ලැබුණි
කපිල වස්තුපුරය් අවුරැදු 29 කුමාරයෙකු ලෙස ගත කළ සිද්ධාර්ථ කුමරැටෙ පියා අවශ්‍ය කරන සියළුම දේ ලබාදුන්නද ද්‍රව්‍යමය වනය ජීවිතයේ එකම අරුණ නොවන බව ඔහු අවබෝධ කරගත්තේය
බුද්ධත්වයට පත්වීම

ශ්‍රමණ භාවයට පත්වු සිද්ධාර්ථ තවුසා ආනාපාන සති භාවනාව (හුස්ම ගැනීම හා පිටකිරීම පිළිබද අවධානය) යොමු වීමෙන් පසු බුදුදහමේ සදහන් වන මධ්‍යම ප්‍රතිපදව (සැප විදීමට ඇත ඇල්ම හා උග්‍රතාප යන අන්ත දෙකෙන්ම ඇත්ව මධ්‍ය මාර්ගයේ ගමන් කිරීම) හදුනාගත් සේක
කෘෂ වු පෙනුම නිසා මේ තමාගේ බලාපොරොත්තුවක් ඉෂ්ඨ කරදුන් දෙවියෙකු යැයි වරදවා වටහාගත් සුජාතා නම් සිටු දේවිය උන්වහනව්සේ කිරිපිඩු දානයක් පිළිගැන්නුවේය
ඉන්පසු වර්තමානයේ බුද්ධගායාවේ බෝධි වෘක්ෂය නමින් හැදින්වෙන ඇසතු ‍ගසක් මුල හිදගෙන සත්‍ය සොයා ගන්නා තුරැ නොනැගිටියි අධිෂ්ඨාන කරගත්තේය
උන්වහන්සේ සත්‍ය සෙවීම අතහැරිය බව සිතූ කොන්ඩඤ්ඤ හා අනෙක් තවුසන් 4 දෙනා උන්වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය භාවය අතහැර ගියෝ
මෙලෙස දින 49 ක් භාවනා කිරිමෙන් අනතුරැව වයස අවුරැදු 35 දී එතුමා බුද්ධත්වය ට පත්විය
සමහරැන්ට අනුව මෙය සිදුවුයේ පස්වන චන්ද්‍ර මාසේ වන අතර සමරෙක්ට අනුව ය දොළොස්වන මා‍සයේදී සිදුවිය
ගෞතම බෝධිසත්වයෝ ඉන්පසුව බුද්ඡ හෙවත් "අවබෝධය ලබාගතක් තැනැත්තා" ලෙස හැදින්විය
බුද්ධ ධර්මයේ එතුමා‍ ශාක්‍ය මුනි බුද්ධ හෙවත් "ශාක්‍ය කුලයේ" අවබෝධය කරගත් තැනැත්තා ලෙස හැදින්වේ
මෙම අවස්ථාවේ එතුමා සත්වායාගේ දුක් විදීමේ ස්වභාවය හා එයට හේතු පිළිබද පුර්ණ අවබෝධයට පත්වු අතර එම හේතුව වන අවිද්‍යාව හා එය නැතිකිරිමට අවශ්‍ය පියවර ද අවබෝධකරගත් සේක
මෙම අවබෝධ කරගත් සත්‍යය චතුර්රාර්ය සත්‍ය ලෙස කොටස් 4 කට වර්ග කෙරෙන අතර සියළුම සත්වයන්ට ලබාගත හැකි අති ශ්‍රේෂ්ඨ විමුක්තිය නිර්වාණය නම් වේ
සියළුම බුදුවරැන් තුළ පවතින උතුම් ගුණ 9 (නව අරහාදී බුදුගුණ) එතුමන් තුළ විය
ආයචන සුත්‍රයේ (සංයුක්ත නිකාය vi - i) සදහන් වන කථවකට අනුව (පාලි ධර්ම ග්‍රන්ථ වල සදහන් ) බුදුරජාණන්වහන්සේ බුද්ධත්වයට පැමිණිමෙන් අනතුරැව මෙම ධර්මය මනුෂ්‍යායට දේශනා කළ යුතද නැද්ද යන්න කල්පනා කළ සේක
තණ්හාව, වෛරය හ මෝහයෙන් මුලාව සිටින මිනිසාට සියුම්, ගැඹුරැ හා තේරැම් ගැනීමට අපහසු ධර්ම නියමාකාරයෙන් අවබෝධ කරගත හැකිවේදැයි උන්වහන්සේ කල්පනා කළ සේක
නමුත් සහම්පතී නම් බ්‍රහ්මයා මැදිහග් වී ධර්මය අවබෝධ කර ගැනීමට සමත් පිරිදක් ද සිටිය හැකි බව පවසා බුදුරාජාණන් වහන්සේට ඇති මහා කරැණාව හේතුවෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔවුනේ ගුරැවරයා පවට පත්වීමට එකග විය
බුද්ධත්වය
ඉන්දියාවේ බුදු දහම 

ඉන්දියාවේ පැවති බුදුදහමේ ඉතිහාසය පහත පරිදි කොටස් 5 කට වර්ග කළ හැක
1.	මුල් කාලීන බුද්ධධර්මය (නිකාය භේදයට පෙර) - මහාචාර්ය නකමුරා මෙම කාලය තවත් උප පරිච්ඡේද 2 කට බෙදා දක්වයි.
1.	ප්‍රකෘත බුදුදහම
2.	මුල් කාලීන බුදුදහම
2.	නිකාය භේදයට පසු ඇති වු විවිධ සාම්ප්‍රදයින්ගේ මුල් කාලීන බුදුදහම
3.	පුර්ව මහායාන බුද්ධ ධර්මය
4.	පසුකාලීන මහායාන බුද්ධධර්මය
5.	වජ්‍රයානා බුද්ධ ධර්මය
මෙම විකාශනයන් සැමවීටම එකිනෙක අනුගාමී නොවීය
බුද්ධාගමේ ඉතිහාසය
ඉන්දියාවේ බුද්ධාගම
ඉන්දියාවේ සංස්කෘතික ඉතිහාසය
ඉන්දියාවේ සාමාජීය ඉතිහාසය
ඉන්දියාව
මහායාන දහම මත පදනම් වුවද ටිබෙට් (මොගෝලියානු බුදුදහම) හැඳින්වෙන්නේ වජ්‍රයානය හෙවත් දියමන්ති වාහනය යන නමිනි
(මන්ත්‍රයාන, තත්ත්‍රයාන, තන්ත්‍ර බුදුදහම හා අප්‍රකට බුදුදහම ලෙසද මෙය හැඳින්වේ) එය මහයානයේ සියලුම මුලික කරුණු පිළිගන්නා අතර බෞද්ධ පිළිවෙත් වැඩිදියුණු කිරීම සඳහා වු අධ්‍යාත්මික හා භෞතික ක්‍රම ගණනාවක් එහි දක්නට ලැබේ
වජ්‍රයානයේ එක කොටසක් වන්නේ සිත එකග කර ගැනීම හා සිහි නුවණ පවත්වාගැනීමේ හැකියාව ශක්තිමත් කිරීම සදහා කායික - මානසික සන්නද්ධභාවය ඇති කර ගැනීමයි
මෙම ගැඹුරු තත්ත්වය බුද්ධත්වය ලබා ගැනීම සඳහා ඵලදායි මාර්ගයක් ලෙස උපයෝගී කරගත හැකිය
මෙම ක්‍රමවේදයන් අනුගමනය කරන්නාට මෙම භවයේදීම බුදුබව ලබාගැනීමට හෝ අවුරුදු තුනක් වැනි කෙටි කාලයකින් බුද්ධත්වයට පත්විය හැකි බව පැවසේ
මාහායන ධර්ම ග්‍රන්ථ වලට අමතරව වජ්‍රයානයේ තන්ත්‍රය නමින් හඳුන්වන කොටසක් ඇති අතර මෙහි කොටස් චීන හා ජපන් බුද්ධ සාහිත්‍යයේ මෙන්ම පාලි දේශනාවලද ඇතුළත් වේ
සටහන් 

| Tibetan_Buddhism
|}
රාමඤ්ඤ නිකාය ශ්‍රි ලංකාවේ පවතින ප්‍රධාන බෞද්ධ නිකායකි
රාමඤ්ඤ නිකාය තායිලන්තයේ පවතින තම්මයුක්ත නිකායට සමරූපී වේ
වර්තමනය වනවිට රාමඤ්ඤ නිකාය තායිලන්තය, බුරුමය හා ශ්‍රී ලංකාවේ පවතී
ආරම්භය
මෙම නිකාය ආරම්භ වුයේ වර්‍ෂ 1863 ජුනි මස 13 වැනිදා ගාල්ලේ නදී උපෝසථාගාරයේ දී (උදකුක්ඛේප සීමාවෙහි) උපසම්පදා කර්මය සිදුකිරීමෙන් පසුවය
ඒ අඹගහවත්තේ සරණංකර සාමණේරයන් වහන්සේ බුරුමයට ගොස් බුරුමයේ රාමඤ්ඤ නගරයේ රත්නපුණ්ණ  මහා විහාර වාසී ඥෙයධර්‍ම සංඝරාජ ස්වාමින් වහන්සේගෙන් උපසම්පදාව ලබා ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණීමෙන් අනතුරුවය