Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
යුධමය හා නිදහස ලබා ගැනීමේ උත්සාහයක් මැද පළවන ලෝක යුද්ධය හා රුසියානු සිවිල් යුද්ධය මැද 1922 එරට සොවියට් සමූහාණ්ඩුව විය
1945 යුක්රේනියාව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ නිර්මාතෘවරයෙකි
1981 සෝවියට් සමූහාණ්ඩුවේ බිඳවැටීමත් සමඟ යුක්රේනය නැවත නිදහස් වු අතර වසර 8 ක පසු බෑමකින් පසු එරට ආර්ථිකය වර්ධනය විය
යුක්රේනය ඒකාබද්ධ රාජ්‍යයක් වන අතර ප්‍රාන්ත 24 කින් යුක්තය
එය අර්ධ ජනාධිපති ක්‍රමයකින් යුත් සමූහාණ්ඩුවක් වන අතර වෙන්වු ව්‍යවස්ථා විධායකය සහ අධිකරණ පද්ධතියක් ඇත
ජනගහනය මිලියන 46 ක් වන අතර, 77.8% ක් ස්වදේශී ජනගහනට මිලියන 40 ක් වන අතර, 77.8% ස්වදේශී යුක්රේනියානුවන්ය
රුසියානු බෙලාරය හා රොමානියන් සුළු පිරිසක් ඇත
නිල භාෂාව වන්නේ යුක්රේනියානු භාෂාවයි. ආගම නැගෙනහිර ක්‍රිස්තු ධර්මයයි
මෙය එරට ගෘහ නිර්මාණ සාහිත්‍යය හා සංගීතය කෙරෙහි බලපෑවේය
CPU උපදෙස් මට්ටමේ සමාන්තරතාවය

	මුලික පංච අවස්ථා නල මාරග හොදම සෙනාර්ියේදි මෙම නල මාර්ගයයට වක්‍රය එක් උපදෙසක් සම්පුර්ණ කිරිමේ සීග්‍රතාවයක් සම්පුර්ණ කර ගත හැකි වේ
සමානාත්රකම් උත්සන් කිර'මට ඇති සරලම ක්‍රමයක් වන්නේ මුල් උපදෙස ක්‍රියා කරවිම නිමවිමට පෙර උපදෙස් අභරනය කිරිමේ හා විකේතනය කිරිමේ මුල් පියවර ගැනීමයි
මෙය උපදෙස් නල මාර්ගකරණය නැමති ශිල්පිය කුමයක සරලම ආකාරය වන අතර සියළුම නවීකරන පොදු කාර්ය CPU එකක්ම පාහේ යොදා ගැනේ
නල මර්ගකරණය මගින් ක්‍රියා කරවිමේ මාර්ගය වි‍වික්ත අවදි වලට වෙන් කරන බැවින් එක් අවධියකදි එක් උපදෙසකට වඩා ක්‍රියා කරවිමට අවස්ථාව ලැබේ
උපදෙස ක්‍රියා කරවා නල මාර්ගයෙන් ඉවත් කෙරෙන තෙක් එක් එක් අවදියේදි වඩ වඩා පුර්ණ කිරිම සිදු කරන බවින් වෙන වෙන් කිරිම එක්ලස් පෙලකට සමාන කල හැකි වේ
කෙසේ වෙතත් නළ මාර්ගකරණය මගින් මුල් මෙහෙයුමක ප්‍රතිඵලය ඊලග මෙහෙයුම නිම කිරිමට අවශ්‍ය වන අවස්ථා ඇති විමට පුළුවන මෙම තත්ත්වය දත්ත ආයතනය ගැටලු ලෙස හැදින්වේ
මෙවඇනි තත්ව වැඩ පැවැත්විමට මෙවැනි ආකාරයේ තත්ව ගැන හා මෙවැනි තත්වයක් උදා වුවහොත් උපදෙස් නල මාර්ගයේ කොටසක් පවා කිරිම සදහා අතිරේක පරිපතවලියක් අවශ්‍ය වන නිසා නල මාර්ගස්ථ සකසන Sbscater ඒවාට වඩා සංකිර්ණ වේ
9නමුත් සුවිශේෂ ලෙස සංකිර්ණ නොවේ) නල මාර්ගයක සකසනකය අදිශ තත්තවයට ඉතාමත් ලංවිය හැකි අතර නිෂේධනය විය හැක්කේ නල මාර්ග හදිසියේ නතර විමමෙන් පමණි
(උපදෙස් එක් අවදියකදි එක් ස්පන්දන ච්‍ක්‍රයකට වඩා ගැනිමෙනි)

සරල සුපිරි අදිශ නල මාර්ගය එක් වරකට උපදෙස් දෙක් ආහරනය කිරිමෙන් හා යැවිමෙන් උපරිම ලෙස ගත් විට එක් චක්‍රයකචදි උපදෙස් දෙකක් සදම්පුර්ණ කර ගත හැකිවේ
උපදෙස් නල මාර්ග පිලිබද අදහස තවදුරටත් වැඩි දියුනු කිරිමෙන් CPU අංගයන්හි අභාවිත කාලය තවදුරටයත අවම කරන ක්‍රම දියුණු විමට හේතු විය
සුපිරි අදිග ලෙස හදුන්වන සැලසුම් වල දිගු උපදෙස් නල මාර්ග හා බහු සර්වසම ක්‍රියාකරවන ඒකකක අඩංග්‍ු වේ
සුපිරි අදිශ නල මාර්ග බහු උපදෙස් ප්‍රමාණයක් කියවා ඒවා  dispatcher එක වෙත යවන අතර උපදෙස් සමාන්තර (එක විටම ක්‍රියා කරවිය හැකිද නැද්ද  යන්න තිරණය කරන්නේ ඒවා ‍මගින් සේ නම් ඒවා තිබෙන ක්‍රියකරවන ඒකක වෙත යැරවෙන අතර මෙමගින් උපදෙස් කිහිපයකට එකවර ක්‍රියා කරවිමේ හැකියාව ලැබේ
සමස්තයක් ලෙස ගත් විට සුපිරි අදිශ CPU මගින් නැවති සිටින ක්‍රියා කරවන ඒකක වෙත එක විට යැවිය හැකි උපදෙස් ප්‍රමාණය වැඩිවත්ම වැඩි උපදෙස් ප්‍රමාණයක් එක් චක්‍රයකදි සම්පුර්ණ කර ගත හැකිවේ
සුපිරි අදිශ CPU නිර්මිත සැගසුම් කිරිම ගත් විට අපහසු කාර්යය වන්නේ  dispatcher  නිර්මාණය කිරිමයි
dispatcher ට කුමන උපසේ සාන්තර ක්‍රියා කරවිය හැකි දැයි ඉක්මනනින් හා නිවැරදිව නිර්ණය කළ හැකි විය යුතු අතරම උපරිම ක්‍රියාකරවන ඒකක ගනනක් කාර්ය බහුලව තැාබෙන ආකාරයට එම උපදෙස් යැවිය යුතුය
මේ සදහා උපදෙස් නල මාර්ගය ඉක්මනින් පිරිවය යුතු අතර CPU  හැඹිලියේ සැලකිය යුතු කොටස් ප්‍රමාණයක් සුපිරි අදිශ නිර්මිතය යොදා ගැනිමේ අවශ්‍යතාව වැඩි කරයි
එසේම ඉහල මට්ටමක කාරය සාධකයක් ‍පවත්වා ගැනිම උදෙසා branch prediction, speculative execution out-of- order- exexution වැනි උපද්‍රව මගහැරිම් හිල්පිය කුම යොදා ගැනිම තිරණාත්මක වේ
කොන්දෙස් සහගත උපදෙස් මගින් කුමන ශාකාවක් ‍(හෝ පඨයක්_ ගනිදැයි අනුමාන කිරිමට උත්සහ කිරිමෙන් CPU හහට කොන්දේසි සහගත උපදෙසක් නියමකරන තුරැ මහත් ‍නල මාර්ගයම නවතා බලා සිටි මුලු වාර ගණන අඩු කරගත හැකි වේ
කල්පිත ක්‍රියාකරවිම මගින් කොන්දේසි සහගත මෙහෙයුම් අවසානයේ අවශ්‍ය වන හෝ නෙවන කේත කොටස් ක්‍රියා කරවිමෙන් බොහෝ විට ප්‍රමාණවත් කාර්ය සාධන වර්ධයන් පලබා දේ
අපිලිවෙලට ක්‍රියා කරවිම මගින් යම් ප්‍රමාණයකට උපදෙස් ක්‍රියා කිරිමේ පිළිවෙල නැවත සැකසිමක් සිදුවන අතර දත්ත ආයත්තතාවයන් මගින් ඇතිවන ප්‍රමාද අඩු කර ගත හැකිවේ
CPU හි කොටසක් සුපිරි අදිශ හා කොටස් එසේ නොවන අවස්ථාවකදි එම සුපිරි අදිශ නොවන කොටසට උපලේඛනය කිරිම නතර විම නිසා කා්ය සාධනය අතින් පාඩු විදිමට සදිදුවේ
මුල්   Interl pentium(PS)  හට එකකින් එක කාලය චක්‍රයකදි එක් උපදෙසක් ප්‍රතිගහළුණය කරන සුපිරි අදිශ අංක ගණිතය තර්ක එකක දෙකක් තිබු නමුත් එහි FPU හට එක් කාල චක්‍රයකදි එක් උපදෙසක් ප්‍රතිග්‍රහණය කළ ‍ොනාහැකි විය
එම නිසා  P5 නිකිල අතින් සුපිර අදිශ වු අතර ඉපිලෙන ලක්ෂ්‍ය අතින් සුපිරි අදිශ නොවිය
Intel හි  Penti um නිර්මිකතියට අනුප්‍රාපිතයාවු  P6  හි ඉපිලෙසන ලක්ෂිය විශේෂාංග වලට සුපිරි අදිශ හැියාව එක් කර තිබු අතර එම නිසා ඉපිලෙන ලක්ඹෂිය උපදෙස් ක්‍රියා කරවිමෙහි සුවිශේෂි වර්ධනයක් සලසවා ගත හැකිවිය
සරල නර මාර්ගකරණය හා සුපරි අදිශ සැලසුම් යන දෙනකම මගින් CPU  හි උපදෙස් මට්ටමේ සමානතරතාවය (ILP) වර්දනය කරන අතර තනි සකසනයකට චක්‍රයකට එක් උපදෙසක් ඉක්මවන සීඝ්‍රතාවයකින් උපදෙස් ක්‍රියා කරවිමට අවස්ථාව ලැබේ
බොහො නවින CPU සැලසුම් යම් දුරකට සුපිරි අිශ වන අතර පසුගිය දශකයෙි සරලසුම්කල පොදු කාර්ය CPU සියල්ලම පාහේ සුපිර අදිශ වෙ
පසුගිය වසර වලදි ඉහල  ILP පරිගණක සැලසුම් කිරිමට තිබු ප්‍රමුඛතාවය CPU  දෘඩාංගය වලින් ඉවත් කොට එහි මෘදුකාංග අතුරැමුහුණතකට හෝ හට ඍජුව මෘදුකාංග මගින් ගම්‍යමානවිමට ඉඩ සලසන අතර එමගින් CPU  මගින් ILP හුවා දැක්විමට කල යුතු වැඩ ප්‍රමාණය අඩු කරන අතර මේ හේතුවෙන් සැලසුමෙහි ඇති සංකිර්ණතාව අඩු වේ
CPU පොට මට්ටමේ සමාන්තරතාව

උසස් කාර්ය සාධනයක් අත්කර ගැනිමේ තවත් උපාය මාර්ගයක් වන්නේ බහු ක්‍රම ලේඛන සංඛ්‍යාවක් හෝ පොට සංඛ්‍යාවක් සමාන්තරව ක්‍රියා කරවිමයි
මෙම පර්යේෂණ ක්ෂේත්‍රය සමාන්තර පරිගණක ලෙස ද හදුන්වයි. Flgunn ගේ වර්ගිකරණය අනුව බහු උපදෙස් බහු දත්ත හෝ MIMD  ලෙස හැදින්වේ
මෙම අරමුණු ‍උදෙසා යොදා ගත් එක් තාක්ෂණයක් වන්නේ බහු සැකසුසයි
මෙම තාක්ෂණයේ මුල් අවස්ථාව වන්නේ සමමිතික බහු සැකසුම  වන අතර එහි CPU තුඩා ප්‍රමසාණයයක්ම ඒවායෙය් නිතරම යටත් කාලින වන එහි මතක පිළිබද දර්ශනයක් තබා ගැනිම සදහා අතිරේක දෘඪාංග තිබේ
මතකය පිළිබද යවත්කාලින දර්ශනයක් තිබේමෙන් CPU  හට එකම ක්‍රමලේඛන සම්බන්ධයෙන් සහයෝගයෙන් වැඩ කල හැකි අතරම ක්‍රම ලේඛ වලට එක් CPU  න් තවත් CPU  ට සංක්‍රමණය විය හැක
සහයා්ගයෙන් වැඩ කල හැකි CPU  සංඛ්‍යාව අතලොස්සක ප්‍රමාණයේ සිට ඉහල දැමිමට non-uniform memory access (NUMA) හා  directory- based coherence proyocola වැනි ක්‍රම 90 දශකයදේ හදුන්වා දෙන ලදි
SMP පද්ධති  CPU විශාල ගණනක් හා සකසන අතර අන්තර් සම්බන්ධතාවය ගොඩ නැගිමේ හුවමාැ සහිතවය සකසන එ්වායේ අන්තර් සම්බ්නධතාව තනි සිලිකන් විෂයක් මත ගොඩ නගා ඇති විට බහු මාධ්‍ය අනු සැකසුම ලෙස හැදින්වේ
ක්‍රම ලේඛනයක් තුල සියුම් අයුරින් සමස්කාරතාවයක් ඇති බව පසුව සොයා ගන්නා ලදි
එක් ක්‍රම ලේඛනයක් සමාන්තරව හෝ වෙන වෙම ්ක්‍රියාකරවිය හැකි පොට (හෝ ාකර්යයච) කිහිපයක් තිබිය හැක
මෙම තාක්ෂණයේ සමහර මුපලල් උදාහරන වලින් ඍජු මතක ප්‍රවේශය ආහාරය පොටෙන් පෙතක් සමාන්තරව ධාවනය වන සේ  පද්ධති සැලසුම් කිරමෙනි
මෙම තාක්ෂණය බහු පොත තාක්ෂණය ලෙස හැදින්වේ
බහුපොටදි ක්‍රියා කරවනඒකක හැඹිලි ඇතුුලු මතක පද්ධතිය ද බහු පොටවල් විසින් හවුලේ භුක්ති විදිම සිදු කරයි
බහුපොටෙහි ඇති දුර්වලතාවයක් නම් බහුපොට සදහා දෘඪාංලග දක්වන අනුග්‍රහය දෘඪාංග බහු සැකසුමට දක්වන අනුග්‍රහයට වඩා දැඩිව මෘදුකාංග වලට දර්ශනය වින නිසා මෙහෙයුම් පද්ධති වැනි අධික්ෂණ මෘදුකාංග වලට බහු පොට හට අාධාර කිරිම සදහා වා විශාල ටෙවනස්කම් කල යුතු විමයි
ක්‍රියාත්මක කරන ලද එක් බහුපොට ආකරයක් එකක බහුපොටකරණය ලෙස හැදින්වෙන අතර එහිදි එක් පොටක් බාහිර මතකයේදන් දත්ත ලැටෙබන තරැ බලා සි‍ටියමහන් නතර වන තුරැ ක්‍රියාතකරනු වයලැබේ
මෙම පටිපබාටියේදි එවිට ක්‍රියාකරවිමෙ සුදානම් ව බලා සිටින වෙනත් පෙටක් වෙත යොමු වන අරත මෙම මාරැ විම සංඛ්‍යාවෙන් CPU ස්ථන්ද චක්‍රයකදි සිදුවේ
තවත් බහුපොට ආකාරයක් සමගාමි බහුපොකරණය ලෙස හැදින්වෙන අතර එහිදි එක් CPU වක් ස්ථන්ද චක්‍රයකදි පොට කිහිපයක් උපදසේ ක්‍රියාකරවිමට සිදුවේ
70 දශනයේ සිට මේ දශකයේ (වසර 2000 ඇරඹි දශකය) මුල් භාගය වන තෙක් වු දශක කිහිපය තුල උසස් කාර්ය සාධනයක් යුත් පොදු කාර්ය CPU සැලසුම් කිරිම උදෙසා යොදා ගත්තේ නල මාර්ගකරණය, හැඹිලි, සුපිරි අදිශ  (Superscaler) ක්‍රියා කරවිම, අපිලිවෙල  (out-of- order) ක්‍රියා කරවිම ආදි ඉහල  ILP ලබා දෙන තාක්ෂණයයි
මෙම නැම්මෙහි ප්‍රතිඵලය වුයේ ශක්තිය වැඩිපුර අවශ වන Intel pentium 4  වැනි  CPU  බිහි විමයි
මේ දශකයේ ‍මුලදි මෙවැනි CPU  සැලසුම්කරැව්න් හට ILP  ශිල්පිය ක්‍රම වලින් උසස් කාර්ය සාධනයක් ලබා ගත නොහැකි වුයේ CPU මෙහෙයුම් සංඛයාත හා ප්‍රධාන මතකය මෙහෙයුම් සංඛ්‍යාත අතර වු වැඩි වන විසමතාවය හා නොපැහැදිලි ILP  ශිල්පිය ක්‍රම මගින් බලය අපතේ යාම වැඩිවිමයි
CPU  සැලසුම්කරැවන් විසන් ඊලගට ගනුදෙනු සැකසුම වැනි වානිජ පරිගණක වෙළදපොල වලින් අදහස් ලබා ගන්නා ලදි
මෙවැනි ගනුදෙනු සැකසුමේදි වඩා වැදගත් ව්නේ තනි පොටක හෝ ක්‍රමලේඛයක කාර්ය සානයට වඩා සංධික ප්‍රමාණය පරිගණනය ලෙස හැදින්වෙන ක්‍රම ලේඛ ගණන සමස්ත කාර්ය සාධනයයි
මෙම අවධානය වෙනස්විමට සාධක ද්විත්ව හා බහු මාධ්‍යය ඔප-මට්ටමේ බහු සැකසුම් CPU  සැලසුම් ප්‍රගුණනය කිරිමෙනුත් විශේෂයෙන්ම අඩුවෙන් සුපිරි අදිශ  ලක්ෂණ පෙන්වන නිර්මිත සමානකම් දක්වන CPU  සැලසුම් වලිනුත් පැහැදිලි වේ
පසුව පැමිනි සකසන පවුල් කිහිපයකම ඔප මට්ටමේ බහු සැකසුම් ලක්ෂණ තිබෙන අතර Athlon 64xz, SPARC, ultraspact 1, IBm Power 4 Powers 5  හි මෙන්ම X bo 360  හි ත්‍රිත්ව මාධ්‍ය Power Pc  සැලසුම හා PS3  හි එක් මධ්‍යය cell අණු සැකසුම වැනි විඩ‍ියෝ ක්‍රිඩා කන්සෝල CPUකිහිපයකම දක්නට ලැබේ
නියමගක විස්තරය

එක්තරා කාලයක නියමග යන්නෙන් අදහස් කරන ලද්දේ CPU අග්‍ර වලට සමාන හෝ සර්ව සම විද්‍යුත් සන්නායක සහිත විද්‍යුත් වශයෙන් සමාන්තර පද්ධතියකි
නියමගවල් ගැන සලකන විට දත්ත පද සමාන්තරව බහු තන්තු වල හෝ යන සමාන්තර නියමන හෝ දත්ත ශ්‍රේනියක බිටු ආකාරයෙන් ගෙන යන ශ්‍රේණිගත නියමග රිය හැක
අතිරේක බල හා පාලන භු බැවුම් විශේෂිත ධාවක සහ දත්ත සබැදුම් එක එක අත් වලට ති‍බිමේ සාමාන්‍ය ප්‍රතිථලය වන්නේ බොහෝ ශ්‍රේනිගත නියමන වල 1-wire ශේ්‍රණිගත  නියමග වල ඇති අවම සන්නායක සංඛයාව වන එකට වඩා සන්නායක අඩංගු විමයි දත්ත හුවමාරැ සීඝ්‍රතාව ඉහල යත්ම timing-skew  ි ගැටළු, බලය පාිභෝජනය, විද්‍යුත් චුම්භක බාධධකය සහ සමාන්තර නියමන අතර cross talk  යන ගැටළු මග හැර යාම වඩාත්ම අපහසු ව. නියමන අතර cross talk කිරිමට මෙයට ඇති එක් අර්ධ විසදුමකි
අඩු විද්‍යුත් සබැදුම් ගණන්ක් කිරිම මෙයට ඇති එක් අර්ධ විසදුමකි
අඩු විද්‍යුත් සැබැදම් ගනනක් ඇති වුවත් ශ්‍රේණිගත නියාමන වල සහජ timing skew හෝ cross talk ‍නොමැති නිසා බොහෝ වඅස්ථා වලදි සමාන්තර නියමගට වඩා වැඩි සමස්ථ දත්ත හුවමාරැ සීග්‍රතාවයක් දැකවිමට පුළුවන
talk හා ශ්‍රේනිගත  ATA  යමයට උදාහරණ වේ
වේගවත් ශ්‍රේණිගත නියාමන සදහා Muttictop  සැබැදුම් එතරම් හොදින් ක්‍රියා නොකරන නිසා බොහෝ නවීන ශේ්‍රනිගත නියමග සදහා යොදා ගන්නේ daisy chain හෝ  hab සැලසුම්ය
බොහෝ පරිගණක වල අභ්‍යන්තර හා බාහිර නියමග ‍යන දෙවර්ගයම ඇත
අභ්‍යන්තර නියමග මගින් පරිගණකයෙ සියුලුම අභයන්තර කොටස් මව් පුවරැවට සම්බන්ධ කෙරේ
(CPU හා අභ්‍යන්තර මතක ද ඇතුලත්ව) වෙනත් පරිගණක වල ඇති හෝ බාහිර උපකරණ සම්බන්ධ කිරමට නොව පෙදෙසි උපකරණ සම්බන්ධ කිරමට ඇති නිසා මෙම වර්ගයේ අනුමත පෙදෙසි අනුමත ලෙස ද හැදින්වේ
එසේම බාහිර පර්යන්ත සම්බන්ධ කිරිමට බාහිර නියමග යොදා ගනි
ප්‍ර‍ායෝගික වෙනසකට වඩා ඇත්තේ සංකල්පිත වෙනසක් වුවත Ethernet වැනි ජාල සබැදුම් සාමානයයෙන් නියමන ලෙස නොගැනේ
Lnfiniband සහ Hyper Transport වැනි නව තාක්ෂණ වල සම්ප්‍රාප්තියටයත් සමග ජාල හා නියමග අතර ඇති වෙනස තවදුරටත් බොද වේ
අභ්‍යන්තර හා බාහිර නියමග අතර ඇති වෙනස පවා සමහර අවස්ථාවන්හි අනියත වන අතර අභ්‍යන්තර හෝ බාහිර නියමග මෙිදි Adccess
bus ලෙස හැදින්වේ
ලෙස භාවිතා කළ හැකි අතර  infiniband මගින් PCI වැනි අභ්‍යන්තර නියමග හා Fibre channel වැනි බාහිර අනුමග යන දොකොටස ප්‍රතිස්තාපනය කරනු ඇත
අති ස්ථන්දරකරණය බලපාන සාධක

E2140 සකසනයකදි 100% අති ස්ඵනදයෙදි CPU-7 මගින් ගත් තිරැවක් අති ස්ථන්ද කරණයට ඇති හැකියාවට යම් දුරටකට බලපාන්නේ CPUනෂ්පාදන ක්රයිවලියේ ඇති ආර්තික කරැණුය
බොහෝ වෙලාවන්හි විවිද ස්ථන්ද වේග සීසුත සදහා ප්රමිත CPU නිපදවන්නේ එකම ක්රියාවලියක් මගිනි
CPU හි ප්රමිත කර ඇති ලෙස ස්ඵලන් ද වේගය CPUනනිෂ්පාදකයාගේ අයහපත් තත්ව යටතේ කරණ (උදාහරණ ලෙස උපරිම උෂ්ණත්ව හා අුවම සැපයුම් වෝල්ටියතාව) ක්රියාකාරිත්වය පරික්ඹාව සමත් වු වේගයට සමාන හෝ අඩු වේ
නිෂ්පාදකයන් විසින් පහත සදහන් කර ඇති කරැණු සදහා ද අතිරේක ඉඩක් තැබිය යුතුය
සමමර අවස්තාවලදි නිෂ්පාදකයන්ට සමාන උසස් කාර්ය සාධනයක් ඇති කොටස් අතිරික්තයක් ඇති වි ඒන ඒවායේ මිලට විකිණිය නොහැකි වු විට මධ්ය වේගයක් ඇති විය ලෙස සලකුණු කර වඩා අඩු මිලකට විකුණනු ලැබේ
සාමාන්යයෙන් එක් CPU අනුවාද අංකයක CPU වල කාර්ය සාධනය වෙළදපොලේ ඇති ස්ථන්ද මට්ටම් තරම් පුලුල්ව වෙනස් නොවේ
නිෂ්පාදකයෙක් විෂයක් එක් වේගයකට ප්රමිතකරණය විට එය මගින් එම විෂය එම වේගයේදි දි ඇති සියළු මෙහෙයුම් තත්ව වලදි ක්රියාකාරි වන බව සහතික කල යුතුය
පද්ධතියක් අතිස්ඵන්දනය කරන විට මෙයෙුම් තත්ව දැඩිව පාලනය කරන අතර එවිට නිෂ්පාදකයාගේ ඉඩ සිමාව අතිරේක ඉතිරිවේ
අනික් පද්ධති කොටස් ද සාමානයයෙන් සමාන හේතු නිසා ඉඩ සිමා ඇත
ිව සැලසුම් කරන අතර අතිස්ථන්ද පද්ධති මෙම සැලසම් කල අතිරේක ඉඩ අන්තර්ග්රහණය කර අතර අඩු සහන යටතේ ක්රියා කරයි
පෙන්ටියම් නිර්මාණ ශිල්පියා වන Bob Colwell අතිස්ඵන්දකරණය ගැන කියන්නේ එය ඉතා අයහත් නොවුවත් යහපත් නොවන තත්වයෙන් පද්ධති මෙහෙයුමකදි කරන පාලනය නොකල පරික්ෂණයක් ලෙසයි
මෙම අතිර්ක සිමාවන් ලෙස පෙනෙන ඉඩ ඇත්ත වහයෙන්ම සපසුවකට එහි ජීවිත කාලය පුරාවට ක්රියා කිරිමට අවශ්ය වේ
අර්ධ සන්නායක උපාංග පරණ වන විට hot carrier injection, negative baias thermal instability  සහ electromigration වැනි කරැණු නිසා පරිපථ කාර්ය සාධනය අඩු කරයි
අළුත් විෂයක් අතිස්ඵලනය කරන විට මෙම අතිරේක සිමාවෙන් ප්රයෝජනය ගත හැකි වුවත් විෂය පරණ වන විට වසර ගණනතක් අතිස්ථන්දනය කල වේග වල ක්රියා කල විට පසුව හදිසියේම එම වේග වල ක්රියා නොකරන තත්ව ඇති වේ
අතිස්ඵනදකයා විසින් පද්ධතිය සක්රියව, පද්ධති ස්ථායිතාව සදහා පරික්ෂා නොකරන්නේ නම් මෙම බලපෑම සැලකිය යුතු මට්ටමකට වැඩි වු විට ඇති වන දෝෂ වලට වරද පැටවෙන්නේ අතිස්ඵන්දකරණයට නොව වෙනත් මුල වලටමය
පුද්ගලික පරිගණක වල ඉදිරිපස බසය වනාහි මව් පුවරුවේ northbridge හා මධ්‍යම සැකසුම් ඒකකය (CPU) හරහා තොරතුරු රැගෙන යාමට ඉවහල් වන දත්ත හුවමාරු කිරීමේ බසයයි
සමහරක් පරිගණක සතුව පසුපස බසයක් ඇති අතර ඒවා මධ්‍යම සැකසුම් ඒකකය (CPU) හා මතක හැඹිලිය අතර සම්බන්ධය ඇති කිරීමට ක්‍රියා කරයි
මෙම බසය හා එයට සබැඳි හැඹිලි මතකය, ඉදිරිපස බසය හරහා RAM පද්ධතියට ප්‍රවේශ වීමට වඩා වේගවත්ව ක්‍රියා කරයි
ඉදිරිපස බසයේ කලාප, පළල හෙවත් උපරිම සෛද්ධාන්තික අගය තීරණය කරනු ලබන්නේ එහි දත්ත පථයේ පළල, ස්පන්දක සංඛ්‍යාතය හා එක් කාල වක්‍රයක් තුල දී එමඟින් සිදුකරන දත්ත මාරු කිරීමේ සංඛ්‍යාව අතර ගුණිතයෙනි
උදාහරණයක් ලෙස බිටු 32 (බයිට්-4) ක් පළලැති එක් කාල වක්‍රයක් තුල දී දත්ත මාරු කිරීම් 4 ක් සිදුකරන  100 MHz(මෙගා හර්ට්ස් ) සංඛ්‍යාතයකින් ක්‍රියාත්මක වන ඉදිරිපස බසයක් සතුව 1600MB/s (තත්පරයට මෙගාබයිට) වන කලාප පළලක් ඇත
එක් කාල වක්‍රයක් තුල දී සිදුවන දත්ත හුවමාරු සංඛ්‍යාව රඳා පවතින්නේ භාවිතා කරනු ලබන තාක්ෂණය අනුවය
GTL+ තාක්ෂණය මඟින් එක් කාල වක්‍රයකදී දත්ත හුවමාරු 1 ක්  (1transfer/tick) ද, EV6 ක්‍රමවේදය මඟින් එක් කාල වක්‍රයකදී දත්ත හුවමාරු 2 ක්  (2 transfers/tick) ද, AGTL+  මඟින් එක් කාල වක්‍රයකදී දත්ත හුවමාරු 4 ( 4 tranfers/tick) ක් ද සිදු කිරීමේ ක්‍රමය සඳහා  Intel ආයතනය විසින් භාවිතා කරන්නේ සිවුබිඩි කැවීම (Quad Pumping) යන නාමය වේ
බොහෝමයක් නිෂ්පාදකයන් ඉදිරිපස බසයේ ‘වේගය’ පත් කරන්නේ තත්පරයකදී සිදුවන ‘මෙගා හුවමාරු’ සංඛ්‍යාව  (MT/s) මත විනා ඉදිරිපස බසයේ ස්පන්දක වේගය (මෙගා හර්ට්ස් (MHz) ) මත නොවන බව සඳහන් කිරීම වටී. MT/s අනුපාතය රඳා පවතින්නේ එක් කාල වක්‍රයකදී සිදු කරන දත්ත හුවමාරු සංඛ්‍යාව මත පමණි
උදාහරණයක් ලෙස ස්පන්දක වේගය  266 Mhz වන ඉදිරිපස බසයක් සහිත මව් පුවරුවක තත්පරයකදී දත්ත හුවමාරු 4 ක් සිදු කරයි නම්, එම බසය  1066 MT/s වන එකක් ලෙස ප්‍රමත කරනු ලැබේ
මෙය වනාහි සමහරක් නිෂ්පාදකයන් ඉදිරිපස බසයේ වේගය ලෙස ප්‍රකාශ කරන අගය වේ
CPU හි ඉතිහාසය

EDVAC  ලෝකයේ මුලින්ම ඉලෙක්ට්රොනික වැඩසටහන් තැන්පත් කළ පරිගණක වලින් එකක්

	වර්තමානයේ පවත්නා CPU එකක ඇති පරිගණක වල තත්වයට පැමිණිමට පෙරතාතුව ENIAC  ආදි පරිගණක එකිනෙකට වෙනස් කටයුතු සිදු කිරිම සදමහා නැවත නැවත නෛතික රැකගහැන්ගත කිරිමට සිදුවිය
මෙම පරිගණක බොහෝ සවිට ස්ථාවර ක්රම ලේඛිත පරිගණක ලෙස හදුන්වනු ලැබුවේ ඒවා හැම විටම එකිනෙකට වෙනස් වැඩසටහන් ධාවන කිරිම වෙනුවෙන් භෞතිකව නැවත හැඩගැස්මක් කළ යුතු වු නිසාය
CPU  යන යෙදුම පොදුවේ මෘදුකාංගය (පරිගණක ක්රමලේඛ) ක්රියාකරවිමට නිපදවා ඇති උපකරණයක් බැවින් CPU  ලස නිරවද්යයව හදුන්වා දියහැකි මුලික උපකරණය සහිත ක්රමවේඛ පරිගනකවල ආගමනයන් සමග කරලියට පිවිසියේය
ආඛිත ක්රමලේඛන පරිගණකයේ අදහස් ENIAC සැලසුම් කරන විටත් පැවතිණි
නමුත් එය ආරම්භයේදිම අත්හැර දැමුවේ පරිගණකය ඉතා ඉක්මණින් නිමකිරිමේ අරමුණෙනි
1945 ජුනි 30 දි  ENIAC  පරිගණකය සම්පුර්ණයෙන් නිමකිරිමටත් පෙරාතුව john van Neumann නම් පරිගඥායා විසින්  Arts Draft of Report on the EDVAC නම් වු පත්රයක් ප්රකාශකයට පත් කර බෙදා හැර කිබිි
1949 අගෝස්තුවේදි නිම නිකිරිමට නියමිත ආචික ක්ර ලේඛන පරිගණකය දල සටහනක් විස්තර කිර තිබුණි  (Van Neumann 1945)   EDVAC  සැලසුම් කර තිබුනේ විවිධාකාරයේ (හෝ මෙහෙයම්) නිශ්චිත සංඛ්යාවක් ඉටු කිරිම සදහාය
මෙම උපදෙස් සමහරක් EDVAC ධාවනය කිරිම සදහා අවශ්ය ඵලදායි ක්රම ලේඛ නිර්මාණය කිරිම සදහා සංයුක්ත කර ගත හැකි විය
විශේෂයෙන්මහ  EDVAC හි තිබු සැලිය යුත්ර කරම් අඩුපාඩුවක් මැඩපැවැත්විමට හේතු පාදක විය
එනම් නව කාර්යයන් සිදුකිරිම සදහා නැවත හැඩගැසිවමට සිදුවන කාලය හා ශ්රමය විශාල වශයෙන් අඩුවිමයි
van neamann  ගේ සැලසුමත් සමග මෙතෙක් බරපතල ගැටලුවක් ව තිබු EDVAC  හි ධාවනය කරමින් තිබ ක්රමලේඛනයන්ගේ මෘදුකාංග වෙනස් නකිරිම සරලවම පරිණක මතකයේ අන්තර්ගණනය වනස් කිරාමෙන් පහසුවේන සිදුකල හැකි විය
සිය ප්රමුඛතම කලාවක් වන EDVAC න්ර්මාණ කිරිම හේතුවේන ආචිත ක්රමලේඛන පරිගණක සැලසුම් කිරිමෙහි ලා van neamann හට සිවුශේෂි කිර්ත
ියක් හිමි වු අතර ඔහුට පෙර  Konrad zuse  වැන්නවුන්ද ඒ ආකාරයෙන්ම අදහස් යෝජනා කර තිබුනි
මිට අමරව Harvard Mark I හි  Harvard නිර්මාණ හිප්ියාද ඉලෙක්ට්රොනික මතකය බාහුට සිදුරැ කල කඩදාසි පටි භාවිතායෙන් ආචිත ක්රමල්කන සැලසුමෙන් හොද පුයෝජනයනක් ලබා ගත්තේය
van neamann අාකෘකතිය හා Harvard නිර්මාණ ශිල්පිය අතර ප්රධාන වෙන ස ලෙස සැලකිය හැක්කේ දෙවැන්න CPU  උපදෙස් හා දත්ත ගබඩා කිරිම හාහැසිරවිම වෙන් වෙන්ව සැලකිම වන අතර පළමුවැන්න කාර්යයන් දෙකම සදහා එකම මතක අවකාහය බාවිතා කිරිමයි
බෛාහ්මක් නුතන පරිගණක සැලසුමෙන් van neamann ආකෘතිය වන මුල්  Harvard  ආකීෘතියේ මුලිකාංජගද පපොදුවේ ඒවායෛ් දැක ගැනිමට පුළුවන
අමතරව (digital)  උපාංග විම හේතුවෙන් සියලුම CPU ඒතත විවික්ත ද්රවයනකන්සමග කටෙයුතු කරන අතර එම නිසා එවා සදහා කිසියම් ආකරයක ුවස්ථා අතර හුවමාරැ විමේ අවයවයක් තිබිම මෙම භත්ත්වයෙන් වෙන් වෙන්ව හදුනා ගැනිම සදහා අත්යළුශ්ය වේ
ත්ට්රාන්සිස්ටරයට වානිජමය වටිනාකමක් ලැබිමට පෙරාතුව විද්යුත් ප්රතියෝජක හා රික්තක නල (ත්මයන කහට) බොහා් විට අවස්ථා හුවමාරැ අවයව ලෙස බාවිතා විනි
මිට පෙර පැවති පුර්ණ වශවේන යාන්ත්රික ගැටලුම් වලටය සාපේක්ෂව ම්වායේ පැහැදිලි ව්ග පරිමාණ වෙනසක් ඇතත් ඒවායේ විශ්වාසනිය බාවයට එකතර්ම් ොහද මට්ටමක් නොවිණි
මේ සදහා උදාහරණයක් ලෙස ප්රතියෝජන මගි ්සරල ධාරි අනුක්රමික ත්ර්ක පරිපළ සැදකිමේදි ඇතිවන සරල අපරා හෙලා පැරනිම නමැති (Confact balance) දුෂ්කර තාවය  මගහැරවිමට අමතර දෘඩාංග අවශ්ය විම සැලකිය මහැක
රික්තක නල contact bance තත්ත්වයට පත් විමට පෙර නියමිත උෂ්ණත්වයට ගෙන ආ යුතු අතර ක්රමයෙන්එඑය අඩවි අක්රිය වි යයි
සාමාන්යයෙන් ක1ියාකාරිත්වය නැවතුනු විට CPU ඒකක පිරික්සා බැලිමෙන් අක	ිය වු කොටස හරහා ගෙන එය නැවත ප්රිත්ස්ථාපනය කිරිමට සිදු කෙරේ
එම නිසා මුලික ඉලෙක්ට්රොන්ක 9රිත්නල මුලික වු ) පරිගණකයක් සාමාන්යයෙන් විද්යුත් (යාන්තු (ප්රතියෝජක මුලික වු) පරිගණක වලට වඩා වේගවත් නමුත් විශ්වාසනියභාවය තරමක් අඩු ඒවා ලෙස සැලකේ.  EDVAC ආදි නාග පරිගණක සාමාන්යවන් හය 8 කට වරක් අක්රිය විමත් කරා නැඹුරැ  විය හැකි මු
් Harvard mark  ආදි ප්රතියෝජක පරිගළුණක 9මදවේග නමුත් රොතුව) අක්රිය තත්වය පත්වුයේ ඉතා කලාතුරකිනි
I (Weik 1961
238)  අවසානකයේ නාල මුලික පරිගළණක ප්රමුඛ ස්ථානයකට පැමිනියේ එමගින් සපයන සුවිශේෂ වේග වාසිය විශ්වාසය පිළිබද දුෂ්කරතා වලට වඩා වැදගත් වු බැවිනි
බොහොමයක් පැරණි සම මුහුර්තක CPU  ඒකක නැතුන ක්ෂ්රදු ඉලෙක්ට්රොනික සැකසුම් වලට සාපේක්සව අඩු ස්පන්ද වේගයකින් ධාවනය විය
(ස්පන්ධ වේග පිළිබද සාකච්ඡාවක් සදහා පහත බලන්න_ 100 Khz 4 MHz ස්පන්ද සංඥා සංඛ්යාතයක් මේ කාලයේදි බොහේි සුලබ වු අතර ඒවා ගොඩගන ලද හුවමාරැ අවයවන්ගේ වේගයන් මත විශාල වශයෙන් සිමා විය
තත් පෙදෙසි ජාලයක් යනු සාපේක්ෂව කුඩා අවකාශයක් හරහා පැතිරෙමින් පරිශිලකයන් කුඩා සංඛ්‍යාවකට සේවය  සැළසීමට නිර්මාණය වූ ජාලයකි
අදාළ ජාලය භාවිතා කරන පුද්ගලයින් සංඛ්‍යාව සළකා බලමින් එය සම-සම ජාලයක් ලෙස හෝ අනුග්‍රහ-සේවාදායක ක්‍රමයක් ලෙස හෝ නිර්මාණය කිරීමට තීරණය කළ හැකිය
සම-සම ජාලයක් යනු එක් එක් අනුග්‍රාහකයා ජාලයේ ඇති අනෙකුත් කාර්යස්ථාන සමඟ සිය සම්පත් බෙදා හදා ගන්නා අවස්ථාවකි
මේ සඳහා උදාහරණ ලෙස සම්පත් පරිහරණය අවම කුඩා කාර්යාල ජාලයක් හා ගෘහස්ථ ජාලයක් ගෙන හැර දැක්විය හැකිය
අනුග්‍රහ සේවා දායක ජාලයක් යනු සෑම අනුග්‍රාහකයෙකු‍ම සේවාදායකයාට සබැදි වී සිටින අතරදිම එකිනෙකා අතර ද සබැදිය පවත්වා ගන්නා අවස්ථාවකි
අනුග්‍රාහක සේවා දායක ජාලයන් විවිධාකාර ශක්‍යතාවයන්ගෙන් යුත් සේවාදායක භාවිතා කරනු ලබයි
මේවා ප්‍රධාන කොටස් 2 කට බෙදා දැක්විය හැකියි
මින් එක් කාර්යයකට සීමා වූ සේවාදායකය එක් අවස්ථාවකදි ඊට පවරන ලද එක් කාර්යයක් පමණක් ඉටු කරයි
මේ සඳහා උදාහරණ ලෙස ගොනු සේවාදායකය, මුද්‍රක සේවාදායකය ආදිය ගෙන හැර දැක්විය හැකි අතර අනෙක් කාණ්ඩයේ සේවාදායකයන්ටත් ගොනු සේවාදායක, මුද්‍රක ‍සේවාදායකයන් ආදි‍යේ ශක්‍යතාවයටත් වඩා වැඩි ශක්‍යතාවකින් යුත් කටයුතු සඳහා උදාහරණයක් ලෙස ගණනය කිරීම් සිදු කළ හැකිය
එම ප්‍රතිඵල මඟින් අනුග්‍රහකයින් අත්‍යවශ්‍ය තොරතුරු ලබාදීම
(වෙබ්/ අන්තර්ජාල සේවාදායකය) ආදී කටයුතුද සිදු කළ හැකිය
මෙම පරිගණක අන්තර්ජාලය හරහා සබැඳි කර ඇති අතර ඒවා කෙලින්ම (එක් පරිගණයක් සමඟ තවකෙක්) හෝ බහු සබැඳියන්ට ඉඩ සළසන ජාල මධ්‍යස්ථානයක් හරහා හෝ එකිනෙකට සම්බන්ධ කළ හැකිය
ඉතිහාසයට අනුකූලව තත් පෙදෙස් ජාලයන්, පුළුල් පෙදෙස් ජාලයන්ට වඩා ඉහළ වේග තත්වයන්ගෙන් ක්‍රියා කර පෙන්වා ඇත
නමුත් ප්‍රකාශ සම්ප්‍රේෂණ පද්ධති මඟින් තනා ඇති Metro Ethornet ලෙස පෙනෙන පුළුල් පෙදෙස් ජාලයන් නිර්මාණයේදී මෙම වේග බාධකයයෙන්ගෙන් සැළකිය යුතු බලපෑමක් නොමැති තරම්ය
සටහන් 

{|

|Computer networking Local area network LAN
|-
{|
ප්‍රථම පරිගනකයෙකි මෙහෙයුම් පද්ධතියක් නොුනි 60 දශකය මුල් භාගය වන විට පරිගණක වෙළදාම්කරැන් කාණ්ඩ සැකසුම් ප්‍රවර්ධනය කිරිමේ ක්‍රමවේදයන්, මේ සදහා උදාහරණ ලෙස UNIVAC මා  control Date ආයතන මගින් නිපදවන ලදි
සංවිධිත කිරිම සදහා තරමක් පුළුල් මෙවලම් සැපයීමට ක්‍රියා කලහ
ලැයිස්තුගත කිරිම හා කාර්ය ක්‍රියාත්මක කිරිමේ ක්‍රම වේදයන්
ඵී-ෘධි එමගින් මෙහෙයුම් පද්ධතියක ආකාර ලක්ෂණ බොහොමයක් ඉදිරිපත් කරනු ලැබෙන හැටි ප්‍රවේශය වේ මේ සදහා නිදසුනකි
කෙසේ වුවත් බොහොමයක් මෙහෙයුම් පද්ධති මෙය සම්පුර්ණයෙන්ම මගහැර කෙලින්ම දෘඩාංග මත ක්‍රියාත්මක වීමට ඉඩකඩ සකසා දිනි
මෙහෙයුම් පද්ධති මුලින්ම යොදා ගෙව තිබුනේ මහා පරිගණක වලදීය එහෙත් පසුව මුලික හුදු පරිගණක මෙහෙයුමහ් පද්ධති කළමනාකරණයෙන් ලැයිස්තුගත වු වරකට එක් වැඩසටහන් පමනක් ක්‍රියාකිරිමට අවකාශ සලසා දිනි
සෑම වැඩසටහනක්ම එය ක්‍රියාත්මක වන කාල පරිචච්චේදයකදි ප්‍රධාන එම පරිගනකය කෙරේ පුර්ණ පාලනයකින් යුක්ත විය
බහුකාර්යකරණය (කාල සම්භාවිත කිරිම) මනා පරිගණකවල භාවතයට මුලින්ම පැමිණියේ 60 දශකයේදිය
1969-70 කාල පරිච්ඡේදයේදි ප්‍රථම වතාවත මුලින්ම ඡෘච-7හා පසුව ඡෘඡ-11 මගින් ඉදිරිපත් විි
එය ඉතා ඉක්මණින් වේදිකා කිහිපයක් හරහා කාල සමන්විතයි
ක්‍රියාත්මක විමේ සාර්ථකම් පෙන්වුයේ ‍පුර්වක්‍ර බහුකාර්යකරණය උසස් මත කළමනාකරණය මතක ආරක්ෂණය සහ අනෙකුත් අසස් ලක්ෂණ සදහා සග්‍රාහකයෙක් ලෙස ක්‍රියා කරමිනි
ඹභෂඃ ඉතා ඉක්මනින් මනා පරිගණක හා මධ්‍ය පරිගණක මෙහෙයුම් පද්ධයත් ලෙස ජනප්‍රියත්වට පතවිණි
1980 මුල භාගයේ ෂඊඵ-ඡඣ හා ෂඊඵඣඡඣඃඑ ඇතුළු ක්ෂ්දු පරිගණක කිහිපයක් ආකාර මෙහෙයුම් පද්ධතියක් වන ධාවනය කිරි‍ෙම් හැකියාව පෙන්විය
තවද ආයතනය විමත්ඒක පරිශිලක මෙහෙයුම් පද්ධති වෙනුවට බදු පරිශිලක මෙහෙයුම් පද්ධතියක් ලෙස ඉතා අදික අලෙවිකරණ ව්‍යාපෘතියකට බදුන් වින
නමුත් මෙම පුද්ගලික මගින් එහි කරන කාර්ය මතක ආරක්ෂණය හා ද්විත්ව ‍මාධ්‍ය මෙහෙයුම් ක්‍රියාකිරිමට අවස්ථාව සලසා දදිම අනෙකයන් විය
එම ිසා සහයෝගික බහුකාර්යකරණය මත විශ්වාසය තැබු අතර ආරක්ෂිත සැකටයන්ද එහි නොවීය
80286 මුලික පරිගනකය වු කලි ද්විත්ව මාධ්‍ය මෙහෙයුම් ක්‍රියාත්මක කිරිම හා මතක ආරක්ෂණය සැලසීමට සමත් වු ප්‍රථම පරිගණකය සම්භාවය හා සහයෝගි බහුකාර්යණයට උසස් වු අතර ඒවා ආරක්ෂණ ආයතනයක් ලබා ගත හැකි ආයෝජණ උපරිම වශයෙන් ලබා ගැනීමේදී සිමාසහිත විය
මෙම මෙහෙයුම් පද්ධති මත ධාවනය වන යෙදුම් ක්‍රමලේඛ ඒවා ක්‍රියාත්මක නෙවන අවස්ථාවන්හිදි ලැයිස්ත්‍රගත කරණය කාලය ඉතිරිකර දිම සදහා පෙර නිමිතිව හෝ ක්‍රමවේදයක් භාවිතා කර එය ඉටු කර දීම හෝ මිශ්‍ර කළ යුතු විය
Windos NT හදුනා පාදක වු මෙහෙයුම් පද්ධති කාර්යාලය Digital eqment corparatra  හි VMS නිර්මාණය කළ කණ්ඩායම  විසින් නිමවන ලද්දකි
මෙම මෙයෙුම් පද්ධති ආකාර වු අතර එය සියලු වැඩසටහන් සදහා වු ආරක්ෂිත මාධ්‍ය මෙහෙයුම්
කාර්ය මාතක ආරක්ෂණ්‍ය පුර්වක්‍ර බහුකාර්යකරණය අතථ්‍ය ගොනු පද්ධති සදහා සහයෝගය හා අනොයෙකුත් ආදි සේවා සපයන්නෙකු ලෙස නිර්මිතය
සම්භාවනිය හා යන මෙහෙයුම් පද්ධති සකසුන් මගින් ධාවන කාලයේදි ආදේශනය කරන ලද සම්පත් නියමාකාර ලෙස සලකුණු කර ගැනිමට අසමත් විය
එක් පහසුවක් අවසන් කිරිමට සිදු වු විට එය මගින් එතෙක් භාවිතවෙමින් තිබු සම්පත් වෙනස් වැඩසටහන් ‍නවනුනේ නිදහස් කිරිම නැවත පරිගණක පණගන්වන තෙක් සිදුකල නොහැකි විය
සුපිරි පරිගණක යනු මිහිමත ඇති ප්‍රබලතම යන්ත්‍රෝපකරණ කාණ්ඩයයි
අති විශාල දත්ත සැකසීමේ හා ගණනය කිරීමේ හැකියාවක් ඇති සුපිරි පරිගණකවල දත්ත සකසන (processor)
දහස් ගණනක්, ප්‍රධාන මතකය (RAM) සහ දෘඪ තැටි (HDD) ධාරිතාවය පෙටාබයිට්/එක්සාබයිට් පරිමාණයක තරම් විශාල අගයක්  
සහ මෙම උපකරණ එකිනෙක සම්බන්ධ කරන අධිවේගී දත්ත හුවමාරුවක්ද ඇත
1960 ගණන් වල සුපිරි පරිගණක හදුන්වාදීමෙන් පසු ඒවායේ විකාශනය වේගයෙන් සිදුවූ අතර
වර්තමානයේ ගණිතකර්ම, භූවිද්‍යා සමීක්ෂණ, මහාපරිමාණ ජාලා කළමණාකරණය, රාජ්‍යතාන්ත්‍රික හා යුධමය කටයුතු ඇතුළු නානා විධ කර්තව්‍යයන් රාශියක් සදහා සුපිරි පරිගණක දහස් ගණනක් යොදාගනී
දැනට ලෝකයේ පවතින ප්‍රබලතම සුපිරි පරිගණකය ජපානයේ ෆුජිත්සු ආයතනයට (Fujitsu) අයත් K computer නම් සුපිරි පරිගණකයයි
එහි සකසන හැකියාව පෙටා ෆ්ලොප්ස් (PFLOPS) 10.51කි
එහි SPARC64 VIIIfx  වර්ගයේ දත්ත සකසන 88,000ක් සේවාදායක පරිගණක රාක්ක 864ක් පුරා පැතිර ඇත
සුපිරි පරිගණක ලෙස සලකන ලද්දේ එය හඳුන්වා දෙන ලද කාලයේදී සැකසුම් ධාරිතාව අතින් විශේෂයෙන්ම එහි ගණනය කිරීමේ වේගය අතින් ඉදිරියෙන්ම සිටි පරිගණක විශේෂයය
“සුපිරි පරිගණක (Super computer)” යන යෙදුම මුලින්ම පොදු භාවිතයට පැමිණියේ 1929 දී New York World  පුවත්පත විසින්, IBM ආයතනය මඟින් කොළොම්බියා සරසවිය වෙනුවෙන් ගැනුම්කරුගේ ඉල්ලීම අනුව නිපදවන ලද විශාල ඵලක වෙත යොමු කිරීමෙනි
ඉතිහාසය

 
999999 දශකයේ දී හඳුන්වාදීමට යෙදුණු සුපිරි පරිගණක මුලික වශයෙන්ම නිර්මාණය වුයේ Control Data Corporation (CDC)  හි සේමර් ක්‍රෙරේ විසින් වු අතර, 70 දශ‍කයේ දී ස්වකීය ආයතනයක් පිහිටුවීම සඳහා  ක්‍රෙරේ CDC යෙන් ඉවත්ව යන තෙක්ම එයට වෙළෙඳ3පොලේ ප්‍රධාන තැනක් හිමි ව තිබිණි
අනතුරුව සුපිරි පරිගණක සඳහා හිමි ව තිබු වෙළඳපොල ‍කොටසෙහි ඉහළම ස්ථානය සිය නවතම නිර්මාණ සැලසුම් මඟින් පුරා වසර 5 ක් පුරාවට තමා සතු කර ගැනීමට ඔහු සමත් විය
කෙසේ වෙතත් ක්‍රෙරේ  කිසිවිටෙකත් සිය නිර්මාණයට ‘Super computer (සුපිරි පරිගණක)’ යන යෙදුම භාවිතා නොකල අතර ඒ වෙනුවට ඔහු  ‘computer (පරිගණක)’ යන යෙදුම වඩා ප්‍රිය කළේය
80 දශ‍කයේ දී ඉන් දශකයකට එපිට මධ්‍ය පරිගණක වෙළඳපොල නිර්මාණය වීමට සමාන්තරව ප්‍රතිවාදි ආයතන විශාල ප්‍රමාණයක් ‍සුපිරි පරිගණක වෙළඳපොල ආක්‍රමණය කළ ද, 90 දශකයේ මැද භාගයේ දී ඇති වු සුපිරි පරිගණක වෙළඳපොල ඇඳ වැටීම (Super computer market crash)ත් සමඟම ඒවා කෙමෙන් වියැකී යන්නට විය
වර්තමානයේ දී සුපිරි පරිගණක යනු සාම්ප්‍රදායික ආයතන කිහිපයක් මඟින්  (IBM, HP)  නිමැවුණු, පරිශිලක අභිරුචිය අනුව තැනුණු, එක්තරා ආකාරයක නිර්මාණ සැලසුමක් ‍ ලෙස සැලකේ. එමෙන්ම IBM හා  HP යන ආයතන වනාහි 80 දශ‍කයේ දී බිහි වු අනෙකුත් ආයතන වල අත්දැකීම් තමන් සතු කර ගැනීම සඳහා ඒවා මිලයට ගත් ආයතන ලෙස සැලකිය හැකිය
සරල සැකැස්ම

සුපිරි පරිගණක තෑනීමට යොදාගන්නා දත්ත සකසන (CPU) සංස්කරණය (customize) කරනළද
ඒවා වන අතර සාමාන්‍ය පරිගණක වල මෙන් නොව දත්ත සකසන විශාල ගණනක් එක්ව සමාන්තරව (parallel computing)
දත්ත ගණන කටයුතු ආදිය කරගැනීම සදහා විශේෂයෙන් සකසා ඇත
දත්ත සකසන (CPU) වලට අමතරව ග්‍රැෆික දත්ත සකසනද (GPU) අද ලොව ප්‍රබල සුපිරි පරිගණක සදහා යොදාගනී
මෙයට හේතු වනුයේ ඒවායේ ඇති සුපිරි ගණනය කිරීමේ හැකියාවයි.
අද ලොව ප්‍රබලතම සුපිරි පරිගණක හතරෙන් (4) තුනක්ම(3) තම කටයුතු සදහා ග්‍රැෆික දත්ත සකසන (GPU) සහ සාමාන්‍ය දත්ත සකසන (CPU) එක්ව දෙමුහුන්ව
(Hybrid) යොදාගනී, කෙසේවෙතත් සම්පූර්ණයෙන්ම ග්‍රැෆික දත්ත සකසන සුපිරි පරිගණක සදහා යොදාගැනීමක් සිදුනොවේ
ප්‍රමාණය

සුපිරි පරිගණකවල සුපිරි ගණන හැකියාව මෙන්ම ඒවා අත්කරගන්නා ඉඩ ප්‍රමාණයද දෙවෙනි නොවේ
වර්ග අඩි දහස් ගණනක් පුරා පැතිර ඇති ඩොලර් මිලියන, බිලියන ගණනින් වටිනා , එමෙන්ම මෙගා වොට් (MW)
ගණනින් විදුලිය පරිභෝජනය කරන මෙම සුපිරි යන්ත්‍රවලින් පිටවන අධික තාපය සිසිල් කිරීමට සිසිලන පද්දති (cooling system)
සදහාද විශාල විදුලි ප්‍රමාණයක් සහ මුදලක් වැයවේ
මිනුම්දඬු

සුපිරි පරිගණකවල හැකියාල මනිනු ලබන්නෙ FLOPS (floating point operations per second) වලිනි
එනම් තප්පරයකට කළහැකි ඉපිලෙන ලක්ෂ ගණනය කිරීම් වලිනි
බොහෝවිට සුපිරි පරිගණක වල FLOPS ප්‍රමාණය ටෙරා සහ පෙටා (tera and peta) වලින්
එනම් තප්පරයට ගණනය කිරීම් දහයේ 12වන බලයේ සිට 15 වන බලය දක්වා ප්‍රමාණයකින් මනිනු ලබයි
(teraflops and petaflops)
මෙහෙයුම් පද්දති

Supercomputers today most often use variants of the Linux operating system as shown by the graph to the right
සුපිරි පරිගණකවල මෙහෙයුම් පද්දති ලෙස බොහෝවිට වේගවත් Linux සහ Unix
මෙහෙයුම් පද්දති යොදාගන්නා අතර සුළු ප්‍රමාණයක් සදහා windows හා mac වැනි මෙහෙයුම් පද්දති යොදාගනී
මීට අමතරව මෙම මෙහෙයුම් පද්දති සමග විශේෂිත මෘදුකාංගද යොදාගනී
අර්ධ සුපිරි පරිගණක (Quasi-supercomputing)

සාමාන්‍ය සුපිරි පරිගණකයක් එකම භූගෝලීය පිහිටුමක එනම් එක් ස්ථානයකට කේන්ද්‍ර වී පවතී
එහෙත් විශාල භූගෝලීය ප්‍රදේශයක පැතිරුනු (distributed computing) පරිගණක හෝ server
කැටිති (clusters)
රාශියක් එක්ව තනි සුපිරි පරිගණකයක් ලෙස ක්‍රියාකරන අවස්ථාවන් හීදී ඒවා අර්ධ සුපිරි පරිගණක (Quasi-supercomputers) ලෙස හදුන්වයි.
ලක්ශ සංඛ්‍යාත පරිගණක , play station වැනි ක්‍රීඩා උපාංග හා වීඩියෝ කාඩ් (video/graphics card)
වල පරිගණන බලය යොදාගන්නා මෙම කැටිතිවල (clusters) පරිගණන බලය සාමාන්‍ය තනි සුපිරි පරිගණකයකටත් වඩා කිහිප ගුණයකින් වැඩිවිය හැකිය
විවිධ රෝගාබාද ඇතිකරන බැක්ටීරීයා වයිරස ආදියේ ප්‍රෝටීන අණුක ව්‍යුහය තේරුම් ගැනීම සදහා පිහිටුවන ලද folding@home
ව්‍යාපෘතිය අද ලෝකයේ පවතින විශාලතම සහ බලවත්ම අර්ධ පරිගණක ව්‍යාපෘතියයි
මෙහි පරිගණන බලයමේ වනවිට 10 petaflops තරම් අති විශාල අගයක් ගනී
මෙම සුපිරි පරිගණක කැටිතියෙහි
කොටසක් වී ඔබටත් මෙම පුන්‍ය කටයුත්ත සදහා දායකවියහැක
මේ ඒ සදහා එලකිරි සාමාජිකයන් ගෙනයන වැඩසටහනයි
(click)

SETI@home, MilkyWay@home, Mersenne Prime වැනි තවත් වැඩසටහන් රාශියක් සදහා
මෙවැනි අර්ධ පරිගණක යොදාගන්න අතර ඒවායේහිද ඉතා අධික ගණනය කිරීමේ හැකියාවන් පවතී
තවද අප කවුරුත් දන්නා හදුනන Google සෙවුම් යන්ත්‍රයට සම්බන්දව ලොව පුරා විසිරී පවතින පරිගණක
server යන්ත්‍ර 450,000ක් එකට සම්බන්දව තැනන Google Cluster
අර්ධ සුපිරි පරිගණකයේ ගණන හැකියාව 20100 petaflops තරම් විශාල අගයක ගන්නා බව අනුමාන කරයි
එහෙත් එහි සබෑ තතු හෙලි නොකිරීමට Google සමාගම ක්‍රියා කරයි
සුපිරි පරිගණක වල අනාගතය

 

1980 දශකයේ අග භාගයේ ඩොලර් මිලියන ගණනක් වටිනා වර්ග අඩි දහස් ගණන්
වසා පැතිර තිබූ සුපිරි පරිගණකවල පරිගණන බලය අද ඔබේ අත රැදි නවීන ජංගම
දුරකතනයේ තිබීබත්
1990 භාගයේ තිබූ වේගවත්ම සුපිරි පරිගණකවල බලය අද ඔබේ පුද්ගලික
පරිගණකයේ අත්විදීමට හැකිවීමත්
2000 වර්ෂයේ තිබූ ප්‍රබලතම සුපිරි පරිගණකවල පරිගණන බලය අද ඔබේ වීඩියෝ
කාඩ්පත්වල
තිබීමෙනුත් කිව හැක්කේ පරිගණක තාක්ශණයේ වේගවත් දියුණුවයි.

“සුපිරි පරිගණක” යන යෙදුම පවා බොහෝදුරට අස්ථිරය
මන්ද අද දවසේ සුපිරි පරිගණකයක් හෙට වන විට සාමාන්‍ය පරිගණකයක් බවට පත්වීමට ‍බොහෝ දුරට ඉඩ ප්‍රස්ථාව ඇති බැවිනි
CDC හි මුල්ම  පරිගණකය වු කලී සරලවම ඉතා වේගවත් අදිශ ‍සකසනයන්ය
මේවා එකල වු අනෙකුත් ආයතන වලින් ඉදිරිපත් කරන ලද වේගවත්ම පරිගණක වලට වඩා ආසන්න වශයෙන් දස ගුණයක් තරම් වේගවත් විය
70 දශකය වන විට සුපිරි පරිගණක බොහෝමයක් වෙන් කර තිබුණේ ‍දෛශික සකසු ක්‍රියාත්මක කරවීමටය
එමනිසා ප්‍රතිවාදි තරඟකරුවෝ බොහොමයක් වෙළඳපොලට පිවිසිම සඳහා ඒ හා සමාන සකසු නිෂ්පාදනය කර අඩු මිලකට ලබාදීමට කටයුතු කලහ
80 දශකයේ මුල හා මැද භාගය වන විට පිළිගත් සම්මතය බවට පත්ව තිබුණේ සමාන්තරව ක්‍රියාත්මක වු ප්‍රමාණවත් දෛශික සකසු සංඛ්‍යාවක් තිබෙන පරිගණකය
එක් පරිගණකයට අදාල දර්ශීය සකසු සංඛ්‍යාව 4 ත් 16 ත් අතර පරාසයක විය
80 දශකයේ අග භාගය හා 90 දශකය වන විට ක්ෂේත්‍රයේ අවධානය දෛශික සකසු වෙතින් දහස් ගණනක් සාමාන්‍ය CPU භාවිතා කර සකසනු ලැබු සමාන්තර සකසු පද්ධති කරා යොමු ව තිබුණි
මෙම CPU සමහරක්  off-the-shelf ආකාරයේ ඒවා වු අතර සමහරක් අභිරුචිකෘත නිර්මාණ විය
(මෙය පොදුවේ හාස්‍යජනක ආකාරයට “අති භයානක ක්ෂුද්‍ර ආක්‍රමණය ලෙස ද ව්‍යවහාර කෙරේ) අද වන විට ‍සමාන්තර නිර්මාණ  off-the-shelf, server  පන්තියේ අණු සකසු මත පදනම් වී තිබේ
මේ සඳහා උදාහරණ ලෙස Power PC, Itanium X 86-64 ගෙන හැර දැක්විය හැකි අතර, නුතන පරිගණක බොහොමයක් වෙළඳ සකසු මඟින් පිළියෙල වු ඉතා ඉහල තත්වයේ පරිගණක පොකුරක් වන මේවා අභිරුචික අන්තර් සබැඳි මඟින් සංයුග්ම කර ඇත
අද තිබෙන අක්කර ගණන් විශාල සුපිරි පරිගණකවල
බලය ඔබේ පුද්ගලික පරිගණකටය එන දිනය වැඩි ඈතක නොවනු ඇත
සුපිරි පරිගණකවල ගණන හැකියාව 2011 වර්ෂය අවසන් වනවිට 20 petaflops
(පෙටාෆ්ලොප්ස්) දක්වාද
වර්ෂ 2019 වනවිට 1000 petaflops හෙවත් 1 exaflops (එක්සෆ්ලොප්ස්) දක්වාද
වර්ෂ 2030 පමණ වනවිට 1000 exaflops හෙවත් 1 zettaflops (සෙටාෆ්ලොප්ස්)
දක්වාද දියුණු කිරීමට විද්‍යාඥයින් අපේක්ශා කරයි
සුපිරි පරිගණකවල යෙදීම්

කාළගුණ අනාවැකි පැවසීමට (weather forecasting)
දේශගුණික ගවේශණ
ක්වන්ටමීය භෞතික විද්‍යා පරීක්ශණ (quantum physics)
අණුක ආකෘති නිර්මාණය (බහු අවයවික, ස්පටික, රසායනික සංඝටක, ජෙ‍ය්ව අණූ)(molecular modeling)
භෞතික සමාකරණ කටයුතු( න්‍යෂ්ටික අවි, පරමාණූක බිදීම්, ගුවන්යානා වල හැසිරීම)
(physical simulations)
යුදමය කටයුතු වලට ආදාල ගණනයන් සදහා
සටහන් 

{|
|Supercomputer
|-
{|

පරිගණක
පරිගණක විද්‍යාව
ගෝත්‍ර විද්‍යාව යනු විවිධ ජන වර්ග පිළිබඳව කරන ලද සත්‍ය පර්යේෂණවල ලිඛිත එකතුවකි
යම්කිසි පද්ධතියක පවතින කොටස් වෙන් වෙන්ව ගෙන ඒවායේ හැසිරීම අධ්‍යයනය කළ නොහැකියි
යන මතය ගෝත්‍ර විද්‍යාවේදී පාවිච්චි කෙරේ
ගෝත්‍ර විද්‍යාව අතීතයේ පටන්ම සංචාරක ලේඛන හා අධිරාජ්‍යවාදී කාර්යාලීය ලේඛන සම්බන්ධ කොට ගනී
බොහෝ සංස්කෘතික මානව විද්‍යාඥයින් විසින් තම විෂය සඳහා මූලාශ්‍ර කොට ගන්නේ ගෝත්‍ර විද්‍යාවයි.

සංස්කෘතික හා සමාජයීය මානව විද්‍යාව 
 
    
සංස්කෘතික හා සමාජයීය මානව විද්‍යාව මූලිකවම පදනම් වන්නේ ගෝත්‍ර විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ මතය
සංස්කෘතික හා සමාජයීය මානව විද්‍යාඥයින් වර්තමානයේදී ඉතා දැඩි පරිශ්‍රමයක් යොදා ගෝත්‍රවාදී අධ්‍යයන ගෝත්‍ර විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ හා ගෝත්‍ර අතර පවතින අන්තර් සබදතා පිළිබඳ පර්යේෂණ සිදුකරති
ගෝත්‍ර වාදයේ මූලික  අංශ කිහිපයකි
1950 හා 60 දශක වලදී පර්යේෂණ කෘති වල අඩංගු වූයේ පර්යේෂණය සිදුකළ ආකාරය සහ ප්‍රතිඵල මත පදනම් වූ කරුණුය
මඳක් කථා රසය ගැබ්කළ- නමුත් පසුව පළ වූ කෘති වල අඩංගු වූයේ පර්යේෂණයට බඳුන් කළ ගෝත්‍ර වලින් කර්තෘට ඇතිවූ බලපෑම මත පදනම් වූ කරුණුය
ක්ලිෆර්ඩ් ගීර්ට්ස් සහ ෂේවියර් අන්දාදි යන සංස්කෘතික මානව විද්‍යාඥයින් තම ලේඛනවලට ඇතුලත් කර ගත්තේ ඔවුන්ගේ ම අත්දැකීම්ය
ඔවුන් සාමාන්‍යයෙන් වසරක පමණ කාලයක් යම් ගෝත්‍රයක් සමඟ වාසය කරමින්, ඔවුන්ගේ ක්‍රියාකලාපයන් ට සහාය වෙමින් එම අධ්‍යයනයන් සිදු කළහ
ජනවර්ග ඉතිහාසය යනු, ඉතිහාසගත වාර්තා මගින් යම් ජන වර්ගයක, ගෝත්‍රයක, සංස්කෘතිය හෝ සිරිත් විරිත් පිළිබඳව හැදෑරීමය
මෙමගින් දැනට පවතින හෝ නොපවතින ජන වර්ගවල ඉතිහාසය පිළිබඳවද සොයා බැලේ
ජනවර්ග ඉතිහාසය හැදෑරීමේදී පොත්පත් හා ලේඛනවලට අමතරව සිතියම්, සංගීතය, චිත්‍ර, ඡායාරූප, කතන්දර, භාෂා විලාශය, ස්වභාව සෞන්දර්ය, ස්ථානාත්මක සොයාබැලීම්, පුරාවිද්‍යාත්මක සමීක්ෂණ, කෞතුකාගාර වස්තූන්, සිරිත් විරිත්, භාෂාව හා ස්ථාන නාම ආදිය පිළිබඳවද සොයා බැලේ
විමර්ශනයන්හි වැදගත්කම
      

ජනවර්ග ඉතිහාසඥයන් ලේඛනවලින් ඔබ්බට ගිය විමර්ශනයක යෙදීම තුළින් ඔවුන්ට ඉතා ගැඹුරු අධ්‍යයන වල යෙදීමේ අවස්ථාව ලැබේ
මොවුහු ජන වර්ගවල ඇතුලාන්තයද ගැඹුරින් විමසා බලන හෙයින් ඒවායේ ඉතිහාසය සහ විවිධ චාරිත්‍ර විධික්‍රම අතර අන්තර් සබඳතා, ඉතිහාසයේ අපැහැදිලි තැන් පිළිබඳ නිවැරදි අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය
විශේෂයෙන්ම ඉන්දියානු ජනවර්ග පිළිබඳව හැදෑරීමේදී මෙම ක්‍රමය ඉතා ප්‍රයෝජනවත් ය
ජනවර්ග ඉතිහාසයේ අර්ථදැක්වීම කෙමෙන් දියුණු වූවකි
සාමාන්‍ය ඉතිහාසය හැදෑරීමට වඩා ජනවර්ග ඉතිහාසය හැදෑරීමේදී භාවිතා වන පර්යේෂණ ක්‍රම හා මූලාශ්‍ර නිසා එය වඩාත් ප්‍රතිඵලදායකය (විලියම් ෆෙන්ටන්) පසුකාලීනව ඇක්ස්ටෙල් විසින් හඳුන්වා දුන් පරිදි ජනවර්ග ඉතිහාසය යනු ජනවාර්ගික හා ඉතිහාස මූලාශ්‍ර ඇසුරින් යම් සංස්කෘතියක හෝ සමාජයක සිදුවූ වෙනස්කම් අධ්‍යයනය කිරීමයි
ෂෙෆලීන් හඳුන්වාදුන් පරිදි, ජනවර්ග ඉතිහාසය මඟින් මිනිසුන්  සමාජයීය සිද්ධීන් ග්‍රහණය කරගන්නා ආකාරය සහ ඒවා සංස්කෘතියට ඈඳෙන ආකාරය පිරික්සා බලයි
අවසානයේදී සිමන්ස් විසින් පළ කළ මතය වන්නේ ජනවර්ග ඉතිහාසය යනු හැකිතාක් මූලාශ්‍ර උපයෝගී කරගනිමින්, හැකිතාක් දිගු කාල පරාසයක් තුළදී යම්කිසි සංස්කෘතියක් පිළිබඳ කෙරෙන ගවේෂණාත්මක පර්යේෂණයක්ය යන්නයි
එය වඩාත් අලංකාර වන්නේ දැනට ජීවත් වන අයගේ මතකයන් සහ වචන ද එකතු වූ විටයි
කැල්කොලිනික් (ග්‍රීක කැල්කෝස්  + ලිතස් තඹ ගල) වකවානුව හෝ තඹ යුගය  නියෝලිතික වකවානුව (ඊ‍නියෝලිතික්, නියෝලිතික් ‍) ලෙසද හඳුන්වයි. මේ ගල් මෙවලම් භාවිතයත් සමඟ මුල් ‍ලෝහ මෙවලම් භාවිතා වුණු මිනිස් ශිෂ්ටාචාරයේ සංවර්ධන අවධිය වෙයි
සාම්ප්‍රදායික තුන්යුග ක්‍රමයට බැහැරින් වෙනස්වන එකක් වූ මෙම වකවානුව, නවශිලා සහ ලෝකඩ යුගය අතර කාල වකවානුවට අයත් වෙයි
එම කාලයේ දී තඹ ලෝහය පුළුල් ලෙස ප්‍රයෝජනයට නොගත්තද ඉතා ඉක්මනින් ටින් සමඟ කලවම් කිරීමේ වෑයම ආරම්භ විය
කැල්කෝශිලා ශිෂ්ටාචාර සහ එම කාල වකවානුන් වෙන් වෙන් ව පැහැදිලිව වටහා ගැනීම අපහසු යි
ලෝහ විද්‍යාවේ පහළ වීම මුලින්ම සශ්‍රීක චන්ද්‍රවංකයේදී සිදුවිය
එය ක්‍රිස්තු පූර්ව 4 වන සියවසේ ලෝකඩ ‍යුගයේ ආරම්භයට හේතු වුණි
පොදු යුගයේ එනම් ක්‍රි
7 වැනි ශත වර්ෂයට පෙර කොළොම්බියානු මෙසෝ ඇමරිකා‍ ආකරයෙන් සොයාගත් තොරතුරු අනුව එකල ද ලෝහ විද්‍යාවේ නිදහස් හා සීමිත සොයාගැනීමක් පැවතුණි
එය කෙසේ වෙතත් පුරාවිද්‍යාඥයෝ  කැල්කෝශිලා අවධියට එහා අවධි පිළිබදව පර්යේෂණවලට නොගියහ
යුරෝපීයානු පුරා විද්‍යා සාහිත්‍ය සාමාන්‍යයෙන් කැල්කෝශිලා භාවිතය මඟඅරින (ඔවුන් තඹ යුගයට වඩා කැමැත්තක් දක්වයි) අතරතුර මැදපෙරදිග පුරාවිද්‍යාඥයින් එය ස්ථිර ව භාවිතා කළහ
මැද පෙරදිග සහ යුරෝපයේ  තඹ යුගය, ක්‍රිස්තු පූර්ව  පස්වන සහශ්‍රයේ අවසාන භාගයේ ආරම්භ වූ අතර, මුලික ලෝකඩ යුගය ආරම්භ වීමට සහශ්‍රයකට පෙර අවසන් විය
යුරෝපියානු තඹ යුගයේ සිට යුරෝපියානු ලෝකඩ යුගයට සංක්‍රමණය වීම ක්‍රිස්තු පූර්ව 4 වන සහශ්‍රයේ අග භාගයේ සිට 3 වන සහශ්‍රයේ අගභාගය අතර සහශ්‍රයක් තුල සිදුවිය
පාර්පොලට අනුව ඉන්දු ශිෂ්ටාචාරය, දකුණු ටර්ක්වෙනිස්තානය සහ උතුරු ඉරානය අතර ක්‍රිස්තු පූර්ව 4300, 3200 කාලය තුළ එනම් කැල්කෝශිලා වකවානුවේ කුඹල් කර්මාන්ත සමානකම් දක්නට තිබේ
කුකුටෙනි සංස්කෘතිය පැවතියේ සෝවියට් සමූහාණ්ඩුවට අයත්  රටවලය
මෙය  ‘ට්‍රයිපිලියන්’ හෝ ‘ට්‍රයිපොලි’ සංස්කෘතිය ලෙසද හදුනා ගැනේ
පැරණි නවශිලා යුගය හෙවත් ක්‍රි
5500 – 2750 කාලයේ දී මෙම සංස්කෘතිය දිප්තිමත්ව වැජඹින
එමෙන්ම 'වෙනිජර් - ඩෙනිපර්'හා වර්තමාන රෝමානු ටොප්ඩෝවේනියානු හා යුක්රේනියානු ආගම තුළද මේ සංස්කෘතිය දක්නට හැකිවිය
පාරිභාෂික ශබ්ද මාලාව 

මෙම සංස්කෘතිය 'කුකුටෙනි' නමින් පසුව නම් කළද, මෙම සස්කෘතියට විවිධ පෙදෙස්වල විවිධ නමි භාවිත වී තිබිණි
මෙම සංස්කෘතිය පිළිබඳ පළමු වරට තොරතුරැ  අනාවරණය කරගැනෙන්නේ ක්‍රි
ව. 1884 දීය
1909 දී එහි කැණීම්  ආරම්භ කෙරිණි
එසේම රෝමයේ  ලාඅයි'  ප්‍රාන්තයේ , 'ට්‍රයිපිලියා'  ක්‍රිව් පාලනය, හා යුක්රේනයේ මේ හා සමාන කරුණු පිළිබඳ කැණිම් කටයුතු 1897  දී සිදුවිණි
පුරාවිද්‍යාඥයින් විසින් මෙම සංස්කෘතිය සෝවියටයේ, රුසියාව හා යුක්රේනයේ පවතින 'ට්‍රයිපෝලි' හෝ 'ට්‍රයිපෝලියන් ' සංස්කෘතින් විය හැකි බවට හඳුනාගන්නේ මෙහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙනි
ප්‍රමාණය 

2003 දී 'කුකුටෙනි' සංස්කෘතිය පවතින ප්‍රදේශ ආසන්න වශයෙන් දෙදහසක් පමණ රැමේනියාව, යුක්රේනය සහ  මොල්ටෝහිදී හඳුනා ගන්නා ලදි
ජේ. පී. මැලෝරි සඳහන් කරන ආකාරයට මෙම යුගයේ දී පැවති දහස් ගණනක් කුඩා ගම් හා ඒවායෙ පැවති දහස් ගණනක්  නිවාස හා කානු පද්ධති ඊට සාක්ෂි දරයි
මෙම ප්‍රදේශ 'ඩෙනිස්' ගංගාවේ ඉහළ කොටසේ මැදට වන්නට මධ්‍යගත පිහිටියා ය (වර්තමානයේ ටොල්ඩෝ සමූහාණ්ඩුව)
මෙම සංස්කෘතික ප්‍රදේශය ඩෙනිපර් හි ඊසාන දෙසින් හැකිතාක් දුරට  පැතිර පැවතිණ
සේද මාව‍තේ සංස්කෘතික හුවමාරුව

විශේෂයෙන් 'බුද්ධධර්මය සහ ග්‍රීක  බුදුදහම ඊසාන දෙසට වන්නට සේද මාවත ඔස්සේ ගමන් කලා, එමෙන්ම ක්‍රි
පළමු සියවසේ දී පමණ මෙය චීනයට පැතිරිණි
සේද මාවත ඔස්සේ බුද්ධාගම චීනයට ප්‍රචාරණය පළමු වන පොදු යුගයේ දී  ආරම්භ වූ අතර 'මින්ග්' චීන අධිරජ්‍යයා ධුත පිරිසක් බටහිර ට යැවූ බව අර්ධ පුරා වෘත්ත වල සදහන් වේ
කොහොම වුනත් ඉතා හොද සම්බන්ධ තා ආරම්භ වුයේ දෙවන පොදු යුගයේ ය
පෙනෙන විදිහට චීන අධිරාජ්‍ය 'කුෂාන්' චීන රාජ්‍යයේ 'ට්‍රෙට් බේසසින්' තුලට ඇතුල්පිටත් සමගම මිශනාරී බල පෑම හේතුවෙන් විශාල සංඛ්‍යාවක් මධ්‍යම ආසිතාතික භික්ෂුන් වහන්සේලා චීනට තුලට වන්නට විය
චීනය තුල පළමු බෞද්ධ  ධර්ම ග්‍රන්ථ පරිවර්තකයා හා ධුතකයා 'පාතියන්' 'කුෂන් සොග්සියන්' හෝ 'කුඩේසිග් ' වේ
හතර වන ශතවර්ෂයේ සිට ඉදිරියට චීන වන්දනාකරැවන් බුද්ධාගමේ සම්භවය සොයා ඉන්දියාව බලා වන්දනා කිරිම ආරම්භ කරා එහිදි ඔවුන්ට ඉතා හොද ධර්ම ග්‍රන්ථ පරිශිලනයට අවස්ථාව ලැබුණා
මෙය (ෆා - පොසින්' හා පසුව 'හුෂන් සැන්ග්' (629 – 644) ගේ ඉන්දීය ගමනත් සමග සිදුවුණා හත් වන සියවසේ දී ඉස්ලාම් ආගමේ වර්ධනයත් සමගම සේද මාවත ඔස්සේ බෞද්ධ ධර්මය ප්‍රචාරණය මධ්‍යම ආසියාවේ නැවතී ගියා
ගණිත ශාස්ත්‍රය ‍හා තාරකා විද්‍යාව
කියුපු යනු වැදගත් ඉන්කා තාක්ෂණයකි
එය ගැට සහිත තන්තුවක් එකලස් කරනවා වාගේ තොරතරැ සටහන් කරගන්න යොදා ගත්තේය නියත ස්වභාව ධර්මය තවදුරටත් දැන ගනි
ඇත්තටම කියුපු භාවිතා කලේ ස්මරතා උපකරණ ලෙස හෝ ගණිත දත්ත සටහන් කිරිමට යැයි සිතුවේය
ඉන්කා වෛද්‍ය විද්‍යාව ගැන බොහෝ සොයාගැනීම් සිදුකල ඔවුන් සාර්ථක ව හිස්කබල් ආශ්‍රිත ශල්‍යකර්ම සිදුකලා
එය හිස්කබලේ කුහර කැපීමට හිස්කබලේ තුවාල වල පීඩනය නිදහස් කිරිමට පය සම්බන්ධ වුනා  කොකා පත්‍ර භාවිතා කරා
බඩ ගින්න හා වේදනාව තුනී  කරගත්තා
ඒවා දැනුත් අන්දීස් වල තිබෙනවා
පණිවිඩකරැවන් කොකා පත්‍ර විකා රාජධානිය වටා දුවමින් පණිවිඩ බෙදාහරින්න අමතර ශක්තියක් ලබා ගත්තා
යුධ හා යුධ කටයුතු
ඉකකා හල් වැඩ ගැන විස්තර

එම ප්‍රදේශ වල ඉනිකාවරැන්ට අනික් ජාතින් සමග යුද්ද පැවතුනේ ය තවද ඔවුන් ආයුධ භාවිතා කලේය
ඉන්කා තමයි ඒ කාලේ ඒ ප්‍රදේශ වල වැඩිපුරම ශක්තිමත් හමුදාවයි. එයට හේතු ව තමයි ඔවුන්ට පුළුවන් වුනා සාමාන්‍ය මිනිසුන්ව හා ගොවීන්ව යුද්ධයට සුදානම් කර හමුදා ‍සොල්දාදුවන් බවට පත්කිරිමට එකම අවස්ථාවක හෝ සෑම පිරිමි ඉන්කා වරයෙක්ම යුද්ධයේ ‍කොටස් කරැවන් බවට පත් වෙන්න සිදු වුනා
තවද ‍ඔවුන්ට අවශ්‍ය අවස්ථාවක දි සුදුනමින් ඉන්න ද සිදුවුනා
ඉකා මිනිසුන් ක්‍රි
ව. 12 වන සියවසේ දී Cuzco ප්‍රදේශය පුරා Killke සංස්කෘතියේ ගෝත්‍රයක් ලෙස ආරම්භ විය Manco Capac හි නායකයා යටතේ ඔවුන්  Curzo (Quechua Qosqo)කුඩා නගරයක් ආරම්භ කර එය සිතියමේ රතු පැහැයෙන් දක්වන ලදි
ව. 1438 දී  Pachacuti  නම්  Sapa Inca හි නායකයා යටතේ (ඔහුගේ නමේ අර්ථය - භූමි ආරක්ෂකයා) ඔවුන් වර්තමානයේ දී දකුණු පේරැ ප්‍රදේශයට සංක්‍රමණය  විය
ඔහු  Cuzco නැවත ප්‍රධාන නගරයක් සහ අධිරාජයේ අගනුවර බවට නැවත ගොඩනගන ලදි
Cuzco බල කොටුවේ අධිරාජ්‍යය ලෙස Pachacuti සොයා ගන්නාලදි
Thahuantinsuya ප්‍රාදේශිය නායකයන් හතර දෙනෙකු ගේ නායකත්වය සහ  මධ්‍යම රජය යටතේ පැවතුණි
ප්‍රාදේශිය නායකයන් හතර දෙනා  Chinchasuyu (NW), Antisuyu (NE), Contisuya (SW) and Collasuyu (SE) ලෙස නම් විය
Pachacuti නගර වැසියන්  Picch  හා CampDavid ලෙස ගෘහ නිවාස හා කූඩාරම් ඉදිකළේය
පවකු‍ටි ඔහුට අවශ්‍ය භූමි භාගයන් හි දේශපාලන, යුධමය වටිනාකම්න් යුතු තොරතුරැ දැනගැනීමට ඔත්තුකරැවන් යෙදවීය
තවද ඔහු අවට රාජධානීන්හි ප්‍රදානීන් වෙත පණිවිඩ යවමින් නව රාජධානි එක් වූ විට ඔහුව් ට පිරිනැමෙන තනතුරැ වරප්‍රසාද දන්වා යැවුහ
තවද ඔහු එම රාජධානිය වෙත තම දුවවරැන් සරණ ඔබ්බවා දී ම වැනි උපක්‍රම මගින් සම්බන්ධ වර්ධනය කර ගත්තේය
ඉන් පසු ඉන්කා සම්ප්‍රධාය ට අනුව ක්‍රි
යුරෝපය සොයා ගැනීම්

යුරෝපය
'වාසි‍ලීනෝ සැන් ද සයුමෝලං, මැග්ල‍ඩේනියන් කලාව තුලදී හමුවීමේ දී කොහේ ද අල්මයිරා ගුහාවේ 'කැන්බ්‍රියා ස්ප්‍රින් හි දී 1079 සසදා බැලීමේ දී ඉතා සුක්ෂම ලෙස වංචාවක් සිදුකලා  වර්තමාණයෙේදී නැවත තක්සේරැ කිරිමෙන් හා සොයා ගැනීමේ වැඩිදියුණු  කිරිමෙන් නිර්මානය කරන ලද ඔවුන්ගේ බලතල හා දර්ශන කිරිමේ ප්‍රධාන උපකරණ භාවිතා කරන මිනිසුන්ට වඩා ඔවුන්ගේ කලාත්මකභාවය ඉහල පුරාශිලා වල දක්නට ඇත
ගුහාවල ඇත ිබිතුසිතුවම් එම සංස්කෘතියේ සහ එම යුගයේ වැදගත් කම වහා කොට පෙන්වයි.

පිහිටීම
ඉතා හොදින් දන්නා ගුහා 
	ලස්තෝස්, ප්‍රංශය
	ලා මාර්ඩි, ලූසැක්  - ලේස් මැටේම්ස් ආසන්නයේ ප්‍රංශය
	මාර්වුම් ගුහාව, වැලෝන්, පොන්ට් ඩී ආක්, ආසන්නයේ ප්‍රංශයේ
	ඇල්ටමීරා, සැන්මිලීනා ඩී ටර් හා කැන්ට්‍රබ්‍රිටා ආසන්නයේ ස්පාඤ්ඤයේ
	කොස්කර් ගුහාවේ පිවිසුම මුහුදු මට්ටම ට වඩා අඩු මර්සිලිස් වලට ආසන්නයේ  ප්‍රංශයේ 
	ෆොන් ඩී ගැටු ඩොග්ඩොන් ප්‍රංශ නිම්නයගල්වල ඇදි බිතිසිතුවම් හද බෑවුම් ලෙස ඉදිරිපත් කරනවා
වාදනය නිසා ඒවා නාස්ති වී යනවා
ප්‍රභාත් ප්‍රචලිත උදාහරණයක් ලෙස 'අන්ටුවන්සලිටි' පින්ලන්තයේ 'සමී' ප්‍රදේශය ආසන්නයේ පිහිටයි
Kassite  සමය

රාජ වංශයේ 15 වන රජු වූයේ Ammisaduqa ගේ පුත් වූ Samsu – Ditana ය
Hittite Mursili I රජතුමා 1595 දී ඔහුව පහ කොට (Babylon) බැබිලෝනියා වේ බලය අල්ලා ගන්නා ලදී
ඊට පෙර අවුරුදු 6 ක් යුද ගිනි ඇවිලී ගියේය
Kassite රාජ වංශය බැබිලෝනියාව “Kar Duniash” ලෙස නැවත නම් කරන ලදී
ඔවුන්ගේ පාලන කාළය අවුරුදු 576 ක් පැවතුණි
කෙසේ වෙතත් පසු කාලීනව බැබිලෝනියවේ රාජවංශය අභාවයට පත් වුණි
එම නිසා Ashur  නායක පූජක තැන Assyria නමින් රජ කෙනෙකු රජ බවට පත් කෙරිනි
Assyria ට බොහෝ දුරට දිව්‍යමය විශ්වස පිලිබඳ සිතුවිලි ආරෝපණය වී තිබුනි
කෙසේ වෙතත් අවසානයේ බැබිලොනියව බටහිර ආසියවෙ ප්‍රධාන ශුද්ධ වූ නගරය ලෙසට සලකන ලදී
ලක්මිඩ් (lakmids), බානු ලක්ම් (Banu Lakhm),මුන්තෙරිඩ්ස් (Muntherids) දකුණු ඉරාකයේ ජීවත් වුණු ක්‍රිස්තියානි කණ්ඩායම් 3 කි
අල් -හීරා (al-ltirah) එහි එක නගරයකි
කවියා එය මිහිමත පාරාදීසයක් ලෙස විස්තර කරයි
ඔහු එහි ලස්සන හා වටපිටාව මෙලෙස විස්තර කරයි
"අවුරුද්දක් ජීවත් වනවාට වඩා අල්-හීරාවල දවසක් ගත කිරීම සැපතකි
" යුප්‍රටීස් ගංගාවේ වම් ඉවුරේ පිහිටි කුෆා වලට කිලෝමීටර් 3 ක් දකුණින් අල් - හීරාවල නටබුන් ඉතිරිව පවතී
ඉතිහාසය 

  
ලක්මිඩ් රාජධානිය සොයා ගනු ලැබුවේ ලක්ම් ගෝත්‍රිකයන් විසිනි
ඔවුන් සංක්‍රමණය වුයේ යේමනයේ සිටය
ගෝත්‍ර නායක බානු ලක්ම් දෙවන සියවසයේ දී ලක්මිඩය පාලනය කළේය
මෙම රාජ වංශයේ ආරම්භකයා වුයේ ඉමෘ-අල්-කුයිස්ගේ පුත් Amr ය
(මෙහි සඳහන් ඉමෘ-අල්-කුයිස් 6 වැනි ශතවර්ශයේ විසූ කවියා නොවේ
) ඔහු ක්‍රිස්තියානුවෙක් නිසා මෙය ක්‍රිස්තියානි රාජධානියක් බවට පත්විණි
ඉමෘ-අල්-කුයිස් ගේ සිහිනය වුයේ එක්සත් නිදහස් අරාබි දේශයක් පිළිබඳවයි. ඔහු ඒ සිහිනය සැබෑ කර ගනු වස් අවට අරාබි රාජ්‍යයන් ඔහුගේ රාජ්‍යට ඈඳා ගන්න ලදී
ඉන් පසු ඔහු යුද්ධ හමුදවන් ඇති කොට තම රාජධානිය යුධමය අතින් ශක්තිමත් කළේය
බහරේනි  (Bahareini) වෙරළ තීරයද ආරක්ෂා කරගනු වස් නාවික හමුද බළ ඇනියක්ද පිහිටුවන ලදී
මේ තත්ත්වයේ සිටිමින් ඔහු වෙරළ ආශ්‍රිත නගරවලට ප්‍රහාර එල්ල කරමින් ඊවා ප්‍රදේශය තම රාජධානියට ඈඳා ගත්තේය
ඔහු මෙලෙස සාසනිඩ් රජවරුන්ගේ උපන් බිම වූ ෆාර්ස් ප්‍රදේශයත්, ඉරානයේ පැරිසිය නගරයත් අත් පත් කර ගත්තේය
පර්සියාවේ II වැනි ෂපූර් රජු මෙම අරාබි රාජධානිවලට එරෙහිව කැරැල්ලක් දියත් කළේය
60,000 ගෙන් පමණ යුත් ශක්තිමත් පර්සියානු හමුදාවක් තම රාජ්‍යය ආක්‍රමණයට සැරසෙන බව ඉමෘ-අල්-කුයිස් දැනගත් විට ඔහු රෝම අධිරාජ්‍යයේ සහාය පැතීය
රෝමයේ එවකට සිටි II වැනි කොන්ස්ටන්ටියුස් උදවු දීමට පොරොන්දු වුවද අවශ්‍යතම අවස්ථාවේ උදවු නොලැබීම නිසා අල්-හීරා නගරය හා ඒ අවට රාජ්‍යයවල පර්සියානුවෝ යුද්ධ ජය වාර්තා කළෝය
රෝමනුවන්ගේ ජන්ම භාෂාව ලතින් භාෂාව හා ඉතාලි භාෂාව වේ
මෙම භාෂාවේ ව්‍යාකරණ එතරම් සංකීර්ණ ඒවා නොවේ
එම අක්ෂර මාලාව පදනම් වී ඇත්තේ ග්‍රීක අක්ෂර මාලාවයි.කෙසේ වෙතත් ලතින් සාහිත්‍ය අලංකාර කර ගැනීමට හා පැවත්මට අලංකෘත සහිත දියුණු කෘතිම භාෂවක් ක්‍රිස්තු පූර්ව පලමුවන සියවසයේ දී භාවිතා කරන ලදී
රෝම අධිරාජ්‍යයේ ව්‍යවහාරික භෂාව වූයේ Vulgar ලතින් ය
මෙම  Vulgar ලතින් පැරණි ලතින් වලට වඩා සුවිශේෂී ලෙස වෙනස් ය
එහිදී භාෂා උච්චරණය, ව්‍යකරණ , වචන මාලා ආදිය බොහෝ ලෙස වෙනස්ය
රෝමයේ ප්‍රධාන ලිඛිත භෂාව ලතින් භාෂව වන අතර දැන උගත් බුද්ධිමත් ප්‍රභූ ජනයා ග්‍රීක භාෂාවෙන් කථනය සිදු කරන ලදී
රෝම අධිරාජ්‍යයේ නැගෙනහිර ප්‍රදේශයට වන්නට තිබූ බ්යිසැන්ටින් අධිරාජ්‍යයේ ලතින් භාෂාව භාවිතා වූයේ නැති තරම්ය
නමුත් බයිසැන්ටින්හි (Byzantine) විසූ ජුස්ටිනියන් අදිරජ්‍යයා මිය යෑමෙන් පසු ග්‍රීක භාෂාව රාජ්‍ය භාෂාව බවට පත් විය
රෝම අධිරාජ්‍යයේ බලපෑමට ඒ අවට රාජ්‍ය නතු වන විට ලතින් භාෂාව මුළු යුරෝපයේ ම ව්‍යාප්ත විය
මේ කාළයේ   vulgar ලතින් උප භාෂාව වන විට රෝම භාෂාව සෑහෙන්න ප්‍රමාණයක් යුරෝපයේ ව්‍යාප්තව පැවතුනි
ලතින් න්‍යෂ්ට වූ භාෂාවක් වුව ද භාෂාව හොඳින් හැසිරවිය හැකි ස්වල්පයක් දෙනා ඉන් ප්‍රයෝජන ගන්නා ලදී
ඔවුන් එමගින්  Ecclesiatical ලතින් භාෂාව නිර්මණය කරන ලදී
එය රෝමයේ වැනිස් නගරයේ ක්‍රිස්තියානි දේවස්ථාන වල නිල භාෂාවයි.දැනටමත් බටහිර යුරෝපයේ භාවිතා වන Lingua Franca නැමති භාෂාවේ ලතින් භාෂාවේ ආභාෂය ඇතුලත්ව ඇත
මෙය ජත්‍යන්තර භාෂාවකි
අවසානයේ 19 වන සියවසයේ දී ප්‍රංශ භෂාව ද 20 වන සියවසයේ දී ඉංග්‍රීසි භාෂාව ද යුරෝපයේ ජනප්‍රිය භාෂා බවට පත් විය
නැසී ගිය හරප්පා වරු

ක්‍රිස්තු පූර්ව 1800 පමණ වන විට මොවුන්ගේ පරිහානියේ ලක්ෂණ පහළ කොට තිබුණි
1700 පමණ වන විට බොහොමයක් නගර ද අතහැර දමනු ලැබිණි
නමුත් පසු කාලීනව ඇති වූ  ශිෂිටචාරයන්හි පවා ඉන්දු නිම්න ශිෂිටචාරයේ ගති ලක්ෂණ ඇති බව පෙනෙන්නට තිබුණි
හමු වී ඇති සාධක අනුව ඔවුන් (ක්‍රි
1000 - 900) ත් අතර කාළයේ දක්වා පරිහනියට පත්වෙමින් ජීවත් වී ඇත
නමුත් පුරාවිද්‍යාඥයන් අවධාරනය කර ඇත්තේ ලෝකයේ බොහෝ ප්‍රදේශ වලින් හමු වී  ඇති සාධක අනුව දිගින් දිගටම මානව සංස්කෘතින් දියුණු වී ඇති බවයි.

මොවුන්ගේ ශිෂ්ටාචාරය ක්ෂය වීමේ එක් සධකයක් වූයේ පෘථිවියේ දේශගුණය වෙනස් වීම යන කාරණයයි
මෙය එම ශිෂ්ටාචාරයේ අවට පිහිටි අනෙකුත් කුඩා ශිෂ්ටාචාර වලට ද දැඩි ලෙස බල පෑවේය
මෙම ප්‍රදේශයේ දේශගුණය සැලකිය යුතු ප්‍රමණයකින් සීතල හ වියළි බවට පත් විය
1800 පමණ ) මෝසම් සුළං වල වෙනස් වීම මත මෙසේ සිදු විය
මේ හේතුවෙන්  Ghaggar Hakra ගඟේ ජලය අඩු වීම නිසා මිනිස් අවශ්‍යතවන්ට ජලය හිඟ විය
ඇති වුණු භූ චලන හේතුවෙන් ද  (Ganges) ගැන්ජීස් තැනිතලවේ විසුවන්ට හානි ඈති විය
මෙම සියළු පාරිසරික වෙනස් වීම් නිසා Ghaggar Hakra  නදිය අසබඩ තිබූ සියළු ජනාවාස අවිනිශ්චිත තත්වයට පත් විය
මේ ආදී වූ කරුනු නිසා ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටචරය බිඳ වැටිනි
දායාදය (උරුමය )

ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටචරය පරිහානි වීමෙන් පසු කුඩා ප්‍රාදේශීය ජනාවාස බිහි විය
හරප්පා නගරයේ වැළලුණු පෞරාණික දේවල් සොයා ගැනීමට හරප්පවේ සොහොන් බිම් සංස්කෘතියක් තිබූ බවට සාධක එමටය
තවද (Ochre) වර්ණ ගන්වන ලද මැටි මඳුන් කර්මාන්තය ද දියුණු මට්ටමක තිබූ බවට සත්‍යයකි
පැරණි බෞද්ධ පුස්ථකයක් වන 'අංගුත්තර නිකාය'ට අනුව මහා ජනපද යනු ඉන්දියානු උප මහද්වීපයේ එකිනෙකට යාව පිහිටා තිබූ කුඩා පරිමාණයේ ජනපද රාශියකි
එහි ජනපද 16 ක් පැවතුණි
බුදු දහම ඉන්දියාවේ පැතිර යාමට පෙර මෙම රාජධානිය ස්වර්ණමය හා බලවත්ම කාල පරිජේදයක පැවතියේය
දළ විශ්ලේෂණය

පැරණි ඉන්දීය සමාජය ආරම්භ වූයේ අර්ධ සංක්‍රමණික ගෝත්‍රික ජන කොටස් වලිනි
ඔවුන්  jana "ජන" වශයෙන් හඳුන්වනු ලැබීය
මෙම ගෝත්‍රික කොටස් තමන්ගෙ ජීවන රටාව තුළ ගවයන් , බැටළුවන් හා තණබිම් සඳහා එකිනෙකා අතර ගැටුම් අඬ දබර ඇති කරගනිමින් ජීවත් වූහ
පෞරාණික වෛදික පොත් පත් මෙයට සාක්ෂි දරයි
වෛදික යුගයේ මෙලෙස ජීවත් වූ මෙම ජන කොටස් පසු කාලීන මහා යුගයේදී සාමූහික වීම හේතුකොට ගෙන මහා ජනපද 16 ක් ඇති විය
"ජනපද" යන්නෙහි අරුත යන්තම් අවකාශය යන්නයි
වචනයේ පරිසමාප්ත අර්ථයෙන්ම මුල් යුගයේ මෙම ගෝත්‍රික කොටස් තමනට අවැසි ඉතා සුළු බිම් තීරුවක් පමණක් උරුම කර ගත්තේය
මෙය සිදුවූයේ බුද්ධ කාලයට පෙරදීය
ජනපදවල පුරවැසියෝ ජනපදනි ලෙස හැඳින්විනි
ජනපද වැසියෝ මෙම ජනපදවලට නම් යොදනු ලැබීය
මෙම එක් එක් ජනපදවල වැසියන්ගේ බල පරාක්‍රමය මත පසු කාලීනව මහා ජනපදවල සමහර ජනපද තමන්ගේ දේශ සීමා පුළුල් කොට ප්‍රබලත්වයට පත් වූහ
සොළොස් මහා ජනපද
ටයුන්ඥ (1531 – 1752)

15 වන ශතවර්ෂයේ අගභාගයේ දී නිතරම ෂාන් ගේ බලවත් ක්ෂණික පහරදීම් වලට ලක්ව තිබූ අවා රාජධානියෙන් ටයුන් ගු සහ ප්‍රෝම් යන කොටස් 16 වන ශතවර්ෂයේ මුල් භාගයේ දී බිදී ගියේය
1527 දී මොන්හයින් ෂාන් විසින් අවා හි රාජ්‍ය බලය තමා නතු කර ගැනීමෙන් පසුව බොහෝ බුරැම ජාතිකයින්ගේ ලේ හැලීම් වලින් පසු නිරිත දිග රජු වූ බොහෝ මින්ගින්යොෝගේ මයුන්ගු නගරය බුරැම පාලනයේ කේන්ද්‍රස්ථානය බවට පත් විය
මයින්ගු රාජධානියේ අලුතින් පාලකයා බවට පත් වූ ටැබින්ෂ්වෙට්ටි රජු 1539 වර්ෂයේ දී බොහෝ බලවත් පැවති පෙගු රාජධානියක් 1546 දී අරකන් හා 1548 දී සියම් යන රාජධානි ඔහුගේ පාලනය යටතට ගැනීමට ඔහු අපොහොසත් විය
යුරෝපීය වෙළදුන් ගේ පැමිණිමත් සමග බුරැමය නැවතත් ඉතා වැදගත් වෙළද මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්වූ අතර මැබින්ෂ්වෙට්ටි ඔහුගේ අගනගරය ආර්ථිකමය වශයෙන් ඉහල වටිනාකමක් ඇති පෙගු  වෙත ගෙන ගිය ලදි
බයින්නවුන්ගෙේරජු බුරැම ඉතිහාසයේ විශාලතම අධිරාජ්‍යයා වීමට කටයුතු කරන ලදි
එහි දී ඔහු ආවා 1555 දීත්, ෂාන් ජනපදය 1557 දීත්, ලාන් නා (මියැව්ග් මායි) 1558  දී ත්, මනිපූර් 1559 දී ත්, අවුත්තය (සියම්) 1564, 1569) දීත්, ලාන්  ෂ්‍යාන්ග් (ලාඕඩ්) (1574 ) දී ත් තමාගේ පාලනයට නතු කරගත් අතරම එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් ගිණිකොන දිග ආසියාවේ බටහිර හා මධ්‍යම ප්‍රදේශ වලින් වැඩි ප්‍රමාණයක් ඔහුගේ පාලනයට යටත් විය
1584 දී සියම, නිදහස ප්‍රකාශයට පත් කල අතර 1605 දක්වා බුරැමය  සමග යුධ වදින ලදි
සියම, ලාන්, ෂ්‍යාන්ග් සහ මනිපුර් තුල  1593 සිට මයුන්ගු හි ආධිපත්‍යය නැති වී ගියේ ය
බුරැමට, සියම සමග තිබෙන එදිරිවාදිකම් ප්‍රයෝජනය ට ගෙන අරකනීස් බලකායන් පෘතුගීසි කුලී හේවායන්‍ගේ උදව්  ලබාගෙන 1599 දී පෙගු නතුකරගන්නා ලදි
ප්‍රධාන කුලී හේවායා වූ ෆිලිස් දි බ්‍රිටෝ ඉ නිකෝට් 1603 දී කාන්ලයින් හි පෘතුගීසි ආධිපත්‍ය යටතේ ගෝවා නැවතත් පිහිටුවන ලදි
එයින් රට අවුල් වියවුල් විය
බයින්නවුන්ගේ වැඩිමහල් පුත් වූ අනව්ක්පෙට්ලුන් ‍රජු 1613 දී පෘතුගීසි පරාජය කොට මනා කලමණාකාරීත්වයකින් යුතු කුඩා රාජධානියක් නැවත පිහිටවූ අතර එය ආවා කේන්ද්‍ර කොටගත් උත්තර බුරැමය පහත බුරැමය, ශාන් ජනපදය, හා ලාන් නා ප්‍රදේශය වට කොට ගත් එකක් විය
ඔහුගේ සහෝදරයා වූ කලුන් රජු යුද්ධයෙන් හෙම්බත් වූ රටක් ගොඩනගන ලදි
1665 දී බර්මා විසින් ලාන් හා නහි රාජ්‍ය බලය ලබාගැනීමට සියම විසින් ගත් උත්සාහය පරාජය කරන ලදි
17  ත් වන සියවස ආරම්භයේ දී රාජධානිය ක්‍රමානූකූලව  බිදවැටුනි
1730 න් පසු ඉහල චයින්ඕවින් මිටියාවත මැනිපියුරින් කොට්ඨාශයේ වරාර්ෂික ක්ෂණික බලවත් පහරදීම් වලට ලක්ව පැවැතුනි
ඩරාවැඩ්ඩි මිටියා‍වතේ  පහත ප්‍රදේශයේ  වාසය කල මොන්ස් කොට්‍ඨාශය විසින් 1740 දී  පාලන බලය ට විරැද්ධව විවෘත ප්‍රතිරෝධයක් දියත් කරන ලදි
1747 දී නව හත්තාවඩ්ඩි රාජධානිය පෙග්‍ර මුලිකකරගෙන  පිහිටුවන ලදි
එක්සත් ජනපදයේ වයඹ ශාන්තිකර ප්‍රාන්තයට අයත් ජනපදයකි
එය වොෂින්ටන් ධරණියේ අපර කොටසින් කැඩී ආවකි
වර්ෂ 1846 දී බ්‍රිතාන්‍ය විසින් Oregon ගිවිසුම ඇතිකර එමගින් Oregon සීමා අරගලය සමතයකට පත් කිරීමේ අදහසින් මෙය පවරා දෙන ලදි
වර්ෂ 1889 දී මෙය 42 වැනි ජනපදය ලෙස එක්සත් ජනපදයේ රාජධානියට එකතු විය
ජන සංඛ්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව තක්සේරු කරන අන්දමට එහි ජනගහනය වර්ෂ 2009 දී 6,664,195 විය
ආසන්න වශයෙන් පදිංචිකරුවන්ගෙන් 60% ක් පමණ ජීවත් වන්නේ Seatle පුරවරයේය
එය ප්‍රවාහනයේ,වෙළෙදාමේ, කර්මන්ත සහ කලාවේ කේන්ද්‍රස්ථානයක් වෙයි