Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
මෙම සාහිත්‍ය විසින් විද්‍යාත්මක සහ තාක්ෂණික නව සොයාගැනීම් පිළිබඳ පරිකල්පනයන් නැතිනම් අනාවැකි ඉදිරිපත් කිරීම මෙන් ම ඒ ආශ්‍රිත ව සමාජය මුහුණ දිය හැකි අභියෝග පිළිබඳ ව සාකච්ඡා කිරීම ද සිදු වේ
ඓතිහාසික ව ගත්විට විද්‍යා ප්‍රබන්ධ සාහිත්‍යය අද දවසේ යතාර්ථයක් ව ඇති ඇතැම් විද්‍යාත්මක නිපැයුම් පිළිබඳ සාර්ථක අනාවැකි ඉදිරිපත් කිරීමට ද සමත් වී ඇති අතර වත්මන් සමාජයේ පවතින විෂමතා ආදිය පිළිබඳ විවේචන සහ ඒවාට විකල්ප ඉදිරිපත් කිරීමට ඇතැම් ලේඛකයන් විසින් යොදාගෙන තිබේ
විද්‍යා ප්‍රබන්ධය සහ එය සබැඳි සෙසු ප්‍රවර්ග වන සමපේක්ෂණාත්මක ප්‍රබන්ධය (speculative fiction), ෆැන්ටසිය වැනි ප්‍රවර්ගවලින් එය වෙන්කෙරෙන බෙදුම් කඩනය ඇතැම් විට ඉතා සියුම් නොපැහැදිලි මායිමක් වන අතර මේ හේතුවෙන් ම ඇතැම් කෘති විද්‍යා ප්‍රබන්ධ සහ ෆැන්ටසි යන ප්‍රවර්ග දෙකට ම අයත් ලෙස සැලකීම මෙන් ම ඇතැම් කෘති අයත් වන ශානරය පිළිබඳ විචාරකයන් හා පාඨකයන් අතර විවාද පැවතීම ද දැකිය හැකි ය
විද්‍යා ප්‍රබන්ධ ලේඛක සහ පාඨක ප්‍රජාව තුළ ගැඹුරු විද්‍යා ප්‍රබන්ධ (hard science fiction) සහ සැහැල්ලු විද්‍යා ප්‍රබන්ධ (soft science fiction) වශයෙන් බෙදීමක් ද දැකගත හැකි ය
සාමාන්‍යයෙන් ගත්විට භෞතික විද්‍යාව වැනි විෂයයන් ආශ්‍රිත විද්‍යා සංකල්ප ගැඹුරින් සාකච්ඡාවට බඳුන් කරන කෘති ගැඹුරු විද්‍යා ප්‍රබන්ධ ලෙස සැලකෙන අතර ජීවවිද්‍යාව ඇසුරු කරගන්නා හෝ විද්‍යා කරුණු කථාවට පසුබිමක් වශයෙන් පමණක් යොදාගන්නා කෘති සැහැල්ලු විද්‍යා ප්‍රබන්ධ ලෙසත් සැලකිය හැකි ය
සැහැල්ලු විද්‍යා ප්‍රබන්ධවල මූලික ම ලක්ෂණයක් වන්නේ විද්‍යා නවොත්පාදනයක භෞතික අභියෝගවලට වඩා එහි සමාජ බලපෑම සාකච්ඡාවට ලක්කිරීම යි
කෙසේනමුත් ගැඹුරු විද්‍යා ප්‍රබන්ධය සහ සරළ විද්‍යා ප්‍රබන්ධය යන මේ බෙදුම ද ඇතැම් විද්‍යා ප්‍රබන්ධ ලේඛක ලේඛිකාවන්ගේ විවේචනයට ලක් ව තිබේ
නූතන විද්‍යා ප්‍රබන්ධයේ ආරම්භය ජූල්ස් වර්න්ගෙන් (Jules Verne) ඇරඹුණු බව සැලකෙන අතර ඔහු විද්‍යා ප්‍රබන්ධයේ පියා ලෙස හැඳින්වෙයි
කෙසේ නමුත් ඊට පෙර රචනා වුණු ජොහැන්නස් කෙප්ලර්ගේ සොම්නියම් (Sominum), මාරි ෂෙලීගේ ෆ්‍රැන්කන්ස්ටයින් (Frankenstein), ජොනතන් ස්විෆ්ට්ගේ ගලිවර්ස් ට්‍රැවල්ස් (Gulliver's Travels) වැනි කෘති ද විද්‍යා ප්‍රබන්ධ ලෙස සැලකෙයි
නූතන විද්‍යා ප්‍රබන්ධයේ මහා දැවැන්තයන් තිදෙනා (Big Three) ලෙස අයිසෙක් ඇසිමොව් (Issac Asimov), ආතර් සී. ක්ලාක් (Arthur C
Clarke) සහ රොබර්ට් ඒ. හෙයින්ලෙයින් (Robert A
Heinlein) හඳුන්වනු ලැබෙති
මුල්කාලීන විද්‍යා ප්‍රබන්ධ රචකයන් අතර ජූල්ස් වර්න්, එච්. ජී. වෙල්ස්, එච්. පී. ලව්ක්‍රාෆ්ට්, එඩ්ගාර් රයිස් බරෝස් කැපී පෙනේ
පසුකාලීන විද්‍යා ප්‍රබන්ධ ලේඛකයන් අතර අයිසෙක් ඇසිමොව්, ආතර් සී. ක්ලාක්, රොබර්ට් ඒ. හෙයින්ලෙයින් (Robert A
Heinlein), පෝල් ඇන්ඩර්සන් (Poul Anderson), මයිකල් ක්‍රිච්ටන් (Michael Crichton), ස්ටැනිස්ලාෆ් ලෙම් (Stanislav Lem), ලැරී නිවෙන් (Larry Niven), ඩේවිඩ් බ්‍රින් (David Brin), ස්ටීවන් බැක්ස්ටර් (Stephan Baxter) පිලිප් කේ. ඩික් (Philip K
Dick), උර් සුලා කේ. ලේ ගයින් (Ursula K
Le Guin), ඔක්තාවියා ඊ. බට්ලර්, රේ බ්‍රැඩ්බරි (Ray Bradbury), ග්‍රෙග් බෙයාර් (Greg Bear), ග්‍රෙගරි බෙන්ෆෝඩ් (Grgary Benford), ඔර්සන් ස්කොට් කාඩ් (Orson Scott Card), පීටර් වොට්ස් (Peter Watts), ග්‍රෙග් එගන් (Greg Egan) කැපී පෙනෙති
නිර් වචනය  
ඇමරිකානු විද්‍යා ප්‍රබන්ධ රචකයකු සහ සංස්කාරකවරයකු වන ලෙස්ටර් ඩෙල් රේ පවසන පරිදි "විද්‍යා ප්‍රබන්ධ සාහිත්‍යය දැඩි ව ඇසුරු කරන රසිකයකුට පවා විද්‍යා ප්‍රබන්ධය යනු කුමක් ද යන්නට තනි පිළිතුරක් දීම අපහසු විය හැකි ය
" මෙසේ "සතුටුදායක නිර් වචනයක්" නොතිබීමට හේතුව වන්නේ "පහසුවෙන් දැක්විය හැකි මිනුම් දඬු විද්‍යා ප්‍රබන්ධයට නොතිබීම ය
"   

අයිසෙක් ඇසිමොව්ට අනුව "විද්‍යාවේ සහ තාක්ෂණයේ වෙනස්වීම්වලට මානව වර්ගයා දක්වන ප්‍රතිචාරය සමග ගනුදෙනු කරන සාහිත්‍යය ප්‍රභේදය ලෙස විද්‍යා ප්‍රබන්ධය හඳුන්වා දිය හැකි ය
" 

රොබට් ඒ. හෙයින්ලෙයින් පවසා ඇති පරිදි "සෑම විද්‍යා ප්‍රබන්ධයක් ම ඇතුළත් කරගන්නා කෙටි සතුටුදායක නිර්වචනයක් පහත පරිදි විය හැකි ය
එනම්, තථ්‍ය ලෝකය, අතීතය සහ වර්තමානය පිළිබඳ නිසි ශක්තිමත් දැනුමක් සහ විද්‍යාත්මක ක්‍රමයේ පිළිබඳ ගැඹුරු අවබෝධයක් මත පදනම් ව විභව අනාගත සංසිද්ධි පිළිබඳ යථාර්ථවත් පරිකල්පනයන් ඉදිරිපත් කිරීම යි
"

ඉතිහාසය

මේවා ද බලන්න 

 Outline of science fiction
 History of science fiction
 Timeline of science fiction
 Fantastic art
 Fictional worlds
 Futures studies
 List of comic science fiction
 List of science fiction and fantasy artists
 List of science fiction authors
 List of science fiction films
 List of science fiction novels
 List of science fiction television programs
 List of science fiction themes
 List of science fiction universes
 Planets in science fiction
 Political ideas in science fiction
 Retrofuturism
 Robots in science fiction
 Science fiction comics
 Science fiction libraries and museums
 Science in science fiction
 Time travel in fiction
 Transhumanism

ආශ්‍රිත නාමාවලිය

භාහිර සබැඳි 

 Science Fiction Bookshelf at Project Gutenberg
 Science fiction fanzines (current and historical) online
 SFWA "Suggested Reading" list
 Science fiction at standardebooks
org
 Science Fiction Research Association
 A selection of articles written by Mike Ashley, Iain Sinclair and others, exploring 19th-century visions of the future
from the British Library's Discovering Literature website
Merril Collection of Science Fiction, Speculation and Fantasy at Toronto Public Library
 Science Fiction Studies' Chronological Bibliography of Science Fiction History, Theory, and Criticism
 Best 50 sci-fi novels of all time (Esquire
21 March 2022)

 
Speculative fiction
සාහිත්‍යය‍
සාහිත්‍ය
විද්‍යාව
thumb| ෆින්ලන්තය වෙතින් පැමිණි හොර බඩු ජාවාරම්කරුවන් හා සමග රුසියානු දේශසීමාවෙහිදී ඇතිවු සුළු සටනක්, 1853. වැසිලි හුඩියාකොෆ් ගේ සිතුවමක්
හොර බඩු ජාවාරම යනු, ගොඩනැගිල්ලකින් ඉවතට, සිරගෙයක් තුලට හෝ , ජාත්‍යන්තර දේශසීමාවක් හරහා, උපයෝජ්‍ය  නීති හෝ  අනෙකුත් රෙගුලාසි හෝ අතික්‍රමණය කරමින්,  භාණ්ඩ හෝ ජනයා හෝ නීතිවිරෝධි ලෙසින් ප්‍රවාහණය කිරීම වෙයි
ගණිතයෙහිදී, සංකීර්ණ ප්‍රතිබද්ධ යනු, ඒවායේ අතාත්වික කොටස්, විරුද්ධ ලකුණු දැරීම හැරුණු විට අන් සැම ලෙසින් සමාන සංකීර්ණ සංඛ්‍යා යුගලයකි
නිදසුන් ලෙසින්,  3 + 4i   සහ 3 − 4i  යනු සංකීර්ණ ප්‍රතිබද්ධයෝ වෙති
ප්‍රධාන වශයෙන්ම වර්ෂාවෙන් මිදීම සඳහා නිවාසයන්හී උළු භාවිතා කෙරේ
ප්‍රාදේශීය වශයෙන් හමුවන ටෙරාකොටා මැටි හෝ ස්ලේට් වැනි අමුද්‍රව්‍ය භාවිතයෙන් සාම්ප්‍රදායිකව උළු නිපදවේ
නූතනයේදී කොන්ක්‍රීට් සහ ප්ලාස්ටික් වැනි අමුද්‍රව්‍ය භාවිතා කොට උළු නිපදවනු ලබයි
සෑම ශුන්‍ය-නොවන තාත්වික සංඛ්‍යාවක්ම එක්කෝ ධන නැත්නම් සෘණ විය යුතුය යන ගුණාංගය වෙතින් ගණිතයෙහි, ලකුණ යන සංකල්පය හටගෙන ඇත
ශුන්‍යය සඳහා ලකුණක් නොමැති මුත්, සමහර සන්දර්භයන්හී  ලකුණු සහිත ශුන්‍යයක් තිබේ යැයි සැලකීමේ තාර්කිකත්වය අවබෝධ කර ගත හැකි වෙයි
ධන සහ සෘණ ලකුණු (+ සහ  −) යනු,  ධන සහ සෘණ සංකල්පනා මෙන්ම  එකතු කිරීම සහ අඩු කිරීම යන මෙහෙයුම්කරනයන්ද නිරූපණය කිරීම සඳහා භාවිතා වන ගණිතමය සංකේත වෙති
ඒවායේ භාවිතය වෙනත් බොහෝ තේරුම් ගෙන දෙන පරිදී විස්තීරණය කර ඇතත්, එවිටද දළ වශයෙන් සමාකාර තේරුම් ගෙන දෙයි
ධන යන්නට ඉංග්‍රීසි වචනය වන ප්ලස් යන්න සහ  සෘණ යන්නට වන මයිනස් යන්න ලතින් පද වන අතර ඒවායේ අර්ථ පිළිවෙලින්  "වැඩියෙන්" සහ  "අඩුවෙන්" යන්න වෙති
ධන ලකුණ 

ධන ලකුණ (+) යන්න,  2 + 3 = 5 හිදී මෙන්, එකතු කිරීම පෙන්වන, ද්විමය මෙහෙයුම්කාරකයක් වෙයි
ඒකමය මෙහෙයුම්කාරකයක් ලෙසින්ද එය ක්‍රියා කල හැකි අතර, එවිට එය විසින් එහි මෙහෙයුම්විෂයය නොවෙනස්ව (+x යන්නෙන් අදහස් වන්නේ x ම වෙයි) තබයි
සංඛ්‍යාවක ධන බව හුවාදැක්වීමට අවශ්‍ය වූ විට, විශේෂයෙන්ම සෘණ සංඛ්‍යාවක් හා පරස්පරව එසේ කළ යුතු වන විට (−5 එරෙහිව +5), මෙම අංකනය භාවිතා කළ හැක
මූලික අධ්‍යාපනයේදී භාවිතය 

සමහරක් මූලික පාඨශාලා ගුරුවරුන් විසින් සංඛ්‍යා ඉදිරියේ නැංවූ ධන සහ සෘණ ලකුණු භාවිතයෙන් දක්වන්නේ ඒවා ධන හෝ සෘණ සංඛ්‍යාවන්ද යන බවයි.  නිදසුනක් වශයෙන්,  3 වෙතින් −5 අඩුකිරීම කියැවෙන්නේ ධන තුන වෙතින්  සෘණ පහ අඩුකිරීම ලෙසින් වන අතර පහත පරිදී දැක්විය හැක

3 − −5 යන්න 3 + 5 = 8 බවට පත් වෙයි,
හෝ
+3 − −5 යන්න +3 + +5 හෙවත් +8 බවට පත් වෙයි
ආශ්‍රිත 

මූලික අංකගණිතය
ගණිතමය සංකේත
ලූනු "ඇලියුම් සීපා" (Allium cepa) (ලතින් 'cepa' = ලූනු), බල්බ ලූනු හෝ සාමාන්‍ය ලූනු ලෙසද හඳුන්වන අතර, එළවළුවක් වශයෙන්ද භාවිත කරයි
තවද ඇලියුම් ගණයට අයත් බහුලව වගාකරන ප්‍රභේදයකි
මෙම ගණයට අයත් විශේෂ ගණනාවක්ම ලූනු ලෙස හඳූන්වන අතර මේවා ආහාර සඳහා වගා කෙරේ
උදාහරණ ලෙස, ජපන් බන්චිං ලූනු (Japanese bunching onion) (A
fistulosum),  ඊජිප්තු ලූනු (A
proliferum), හා කැනේඩියානු ලූනු (A
canadense) හැඳින්විය හැක
ඇලියුම් ප්‍රභේද ගණනාවක්ම "වල් ලූනු" නමින් හැඳින්වුවත්,  A
cepa ප්‍රභේදය වගා කිරීම නිසා සුවිශේෂී වේ
එහි මුල් ප්‍රභවය කුමක්දැයි හඳුනාගෙන නොමති නමුත් වගාවන්ගෙන් මිදුනු ඒවා ඇතැම් ප්‍රදේශයන්හි වර්ධනය තහවුරු කර ඇත
ලූනු බොහෝවිට ද්විවාර්ශික හෝ බහුවාර්ශික ශාකයක් වුවත්, සාමාන්‍ය‍යෙන් වාර්ශික ශාකයක් ලෙස පිළිගැනේ
තවද ලූනු එහි ප්‍රථම වගා කන්නයේදී වගා කරනු ලැබේ
ලූනු පැළෑටියෙහි අවාන් හැඩැති කුහර හා නිල්-කොළ පැහැති පත්‍ර ඇති අතර නියමිත දින ගණන ළඟා වන විට ක්‍රමක්‍රමයෙන් තරව වර්ධනය වන බල්බ ශාකයේ මුල පිහිටයි
හේමන්ත කාලයේදී පත්‍ර මියයන අතර බල්බයේ පිට පොත්තද වියලී ගොස් කැඩෙන සුළු ස්වභාවයක් ගනී
අස්වැන්න නෙළාගෙන වියලා ගත් පසු එය පරිභෝජනයට හෝ ගබඩා කිරීමට සුදුසු වේ
මෙම අස්වැන්න කෘමීන්ට හා රෝග වලට ගොදුරු වීමේ ප්‍රවනතාවක් ඇත
විශේෂයෙන්,  ලූනු නරක්වීම සිදුකරවන  ලූනු මැස්සා,  ලූනු ඊල්වෝම් (onion eelworm) හා විවිධ දිලීර වර්ග මේ අතර වේ
ශැලොට් (shallot) හා අර්තපල් ලූනු (potato onion) වැනි ඇ
සීපා හි ඇතැම් විශේෂ වල එකම ශාකයේ බල්බ කිහිපයක් හටගනී
ලූනු ලොව පුරාම වගා කරන හා භාවිතා කරන ශාකයකි
ආහරයක් ලෙස භාවිතා කිරිමේදී, මෙය එළවළුවක් ලෙස පිස ගැනීමට හැකි අතර තවද ආහාර රසවත් කරගැනීම පිණිස දමන්නාවූ ද්‍රව්‍යයක් ලෙසද භාවිත කෙරේ
මේවා අමුවෙන්ද ආහාරයට ගත හැකි අතර, අච්චාරු සහ චට්නි සැදීමටද යොදාගනී
මේවා පෙති ගැසූ විට තියුණු සැරක් නිකුත් වෙන අතර ඒවායේ අඩංගු එක්තරා රසායනික ද්‍රව්‍යයක් නිසා ඇස්වල දැවිල්ල, වේදනාව ඇතිවේ
ලූනු වල අඩංගු ෆීනෝලික් (phenol) හා ෆ්ලොවොනොයිඩ්ස් (flavonoid), ප්‍රති-සාත්මිකතා, ප්‍රති-කොලෙස්ටරෝල්,  පිළිකා-ප්‍රතිරෝධක හා ප්‍රති-ඔක්සිකාරක ගුණ පෙන්වයි.

වර්ගීකරණය හා නිරුක්තිය

ලූනු ශාකය (Allium cepa), බල්බාකාර ලූනු   හෝ සාමාන්‍ය ලූනු, ලෙස හැඳින්වෙන අතර Allium ගණයට අයත් බහුල ලෙස වගා කරන විශේෂය වේ
මෙය ප්‍රට්ම වරට ඉදිරිපත් කරනු ලැබුවේ කාර්ලෝස් ලිනොයුස් විසින් 1753දී රචිත "Species Plantarum" මගිනි
මෙමගින් වර්ගීකරණයේදී බොහෝ පර්යාය පද ඉදිරිපත් කර තිබුණි
Allium cepa var
aggregatum - G
Don Allium cepa var
bulbiferum - Regel	  	Allium cepa var
cepa - LinnaeusAllium cepa var
multiplicans - L
Bailey 	  	Allium cepa var
proliferum - (Moench) Regel 	  	Allium cepa var
solaninum - AlefAllium cepa var
viviparum - (Metz) Mansf
Allium cepa වගා කිරීම මගින්ම දැනගත්තාවූ සුවිශේෂී වර්ගයකි
නමුත් මෙය මධ්‍යම ආසියාතික වල් ලූනු විශේෂ වලට සම්බන්ධකම් පවතින බවට සැලකේ. මීට වඩාත් සමීපතම විශේෂ ලෙස ඉරානයේ Allium vavilovii   (Popov & Vved
) හා Allium asarense  (R
Fritsch & Matin) ය
කෙසේවුවත්, සොහාරි සහ හොෆ් කියා සිටිනුයේ A
vavilovii කාණ්ඩයේ එකතුවට අයත්වන ලූනු වල රසය මේවායේ මූලික ප්‍රභවයන් වූ ඇත්ත වල් ලූනු වල රසයම නියෝජනය වන්නේද යන්න සැක සහිත බවත්, නැතහොත් අස්වැන්නෙන් ව්‍යුත්පන්න ව පවතින්නා වූ නොදැමුණු විශේෂයක් බවයි.

බොහෝ බෝකරන A
cepa වර්ග අයත් ශාක "සාමාන්‍ය ලූනු කාණ්ඩය"ට (A
cepa වvar
cepa) අයත්වන අතර සාමාන්‍යයෙන් "ලූනු" ලෙස හඳුන්න්වයි. ඇග්‍රිගේටම් කණ්ඩායමේ (The Aggregatum Group) බෝකරන ශාක වලට (A
cepa var
aggregatum) ශැලොට් හා අර්තපල් ලූනු යන දෙවර්ගයම අයත්ය
Allium ගණයට අයත් තවත් විශේෂ ගණනාවක් ලූනු ලෙස හඳුන්වන අතර, ආහාර සඳහා වගා කරයි
ජපන් බන්චිං ලූනු ('A
fistulosum), ඊජිප්තු ලූනු (A
canadense) මේ අතර වේ
හැඳින්වීම

ලූනු ශාකය (Allium cepa), වනගතව දකින්නට නොලැබේ
එනමුත් මේවා වගා කෙරේ
මේවා අඩුතරමේ වසර 7000කට පෙර සිටම තෝරාගත් විශේෂයෙන් උපදවා ගනිමින් වගා කර ඇත
මේවා ද්වී-වාර්ශික ශාකයන් වන නමුත්, ඒක වාර්ශික ශාකයක් ලෙස වගා කෙරේ
මේවායේ නවතම විශේෂයන් සෙ
15 සිට 45 (අඟල් 6 සිට 18) දක්වා උසින් වැඩේ
පත්‍ර නිලට හුරු කොළ පැහැය දරන අතර එක් පැත්තක් පැතලි අවානක හැඩැති වෙළුම් සහිතව වැඩේ
මේවා මාංශල, කුහර සහිත හා සිලින්ඩරාකාර වන අතරම එක් පැතලි පැත්තක් සහිත වේ
එම් පත්‍ර වල දිගින් 1/4ක ප්‍රමාණයක් පත්‍රයේ මහත වන අතර ඉන්පසු ක්‍රමයෙන් අග්‍රස්ථය කරා සිහින්වී ගොස් කෙළවර මොට තුඩක් බවට පත්වේ
මෙය සම්බන්ධ වන්නේ සුදු පැහැති කොපුවකින් පාදස්ථ පැතලි මඩලකටය
මෙම මඩලේ යටි පැත්හ්තෙන් කෙඳි සහිත මුල් (fibrous roots) රැසකි
මේවා පසට කෙටි දුරක් කාවැදී ඇත
මෙම ශාක මෝරාගෙන එන විට ශාක පත්‍රවල මුල ආහාර රැස් කිරීම පටන් ගනී
සරත් සමයේදී ශාක පත්‍ර වියළී යන අතර පිට පොත්ත වියළී කැබලි වලට කැඩෙන සුළු ස්වභාවයකට පත්වේ
මෙම කාලය අස්වනු නෙලීමේ සුදුසුම කාලය වෙයි
මේවා සීත කාලයේ පසෙහිම තිබෙන්නට හැරියොත් බල්බයේ මැද ඇති අංකුර වසන්ත කාලයේදී වැඩෙන්නට පටන් ගනී
අළුත් පත්‍ර වැඩෙන්නට පටන් ගන්නා අතර මේවා දිගු, මහත හා කුහර සහිත වේ
අග්‍රස්ස්ථව නිපත්‍රවලින් ආරක්ෂාවූ පුෂ්ප මංජරියක් ඇත
මෙම පුෂ්ප මංජරිය ඡත්‍රාකාර හැඩයක් ගනී
ගෝලාකාර සුදු පැහැති පුෂ්ප හයකින් පමණ සමන්විතය
බීජ දිලිසෙන සුළු කළු පැහැති වන අතර හරස්කඩ ත්‍රිකෝණාකාරය
ප්‍රයෝජන

ඓතිහාසික භාවිතයන් 

ලූනු කුලයට අයිති බල්බ, වර්ෂ දහස් ගණනකට පෙර සිටම ආහාරයක් වශයෙන් භාවිතයේ පැවති බව සිතනු ලැබේ
ලෝකඩ යුගයේ (Bronze Age) නශ්ඨාවශේෂ අතරද ලූනු වල කොටස් තිබී සොයා ගැනීමට ලැබී ඇත
මෙම නශ්ඨාවශේෂ අවුරුදු ක්‍රි
5000 අතීතයකට නෑකම් කියන බව තහවුරු වී ඇත
කෙසේ නමුත් මේවා වගා කරන ලද ලූනුද යන්න පැහැදිළි නැත
පුරාවිද්‍යාත්මක හා සාහිත්‍ය ග්‍රන්ථ, සමහරවිට ලූනු ක්‍රි
2000 වන විට පුරාණ ඊජිප්තුවේ වගා කරනු ලැබ ඇති බවට සාක්ෂි දරණ බව සඳහන් කර ඇත
මේ කාලයේ, මේ සමගම වවන ලද තවත් ද්‍රව්‍ය දෙකක් වනුයේ ලීක්ස් සහ සුදු ලූනුය
ඊජිප්තු පිරමිඩ සාදන මෙහෙකරුවන්හට ආහාර වශයෙන් රාබු සහ ලූනු ලබා දෙනු ලැබ ඇති බව සිතිය හැක
ලූනු ප්‍රචාරණය, ප්‍රවාහනයසහ ගබඩා කිරීම පහසුවෙන් කළ හැක
පුරාණ ඊජිප්තුවරුන් එයට පූජෝපහාර කළහ
ගෝලාකාර හැඩය සහ ඒක කේන්ද්‍රිය රවුම් හැඩය සදාකාලික ජීවිතය නියෝජනය කරන බව විශ්වාස කරන හෙයින්ය
ඊජිප්තියානුවෝ, ලූනු, මිහිඳන් කිරීමේදීද භාවිතා කරන ලද බවට ද සාක්ෂි IV වන රැම්සෙස්ගේ (Ramesses IV) ඇස් කුහරවල තිබූ ලූනුවල ශේෂ මාත්‍රයන්ගෙන් ලබාගෙන ඇත
පුරාතණ ග්‍රීසියේ (ancient Greece) , ක්‍රීඩකයෝ වැඩිපුර ප්‍රමාණයක් ලූනු ආහාරයට ගත් බව සැලකේ. රුධිරයේ සමබරතාව රැක ගැනීමට මෙසේ කළ යුතුයැයි මොවුන් විශ්වාස කළ හෙයිනි
ඓතිහාසික රෝමානු අවිසුරුවන් (gladiator) ලූනු තමාගේ ශරීරයේ මස් පිඬුවල අතුල්ලා ගන්නා ලද්දේ ඒවා ශක්තිමත් කිරීමටයි
මධ්‍යතන යුගයේදී ලූනු වැදගත් ආහාරයක් සේ සැළකූ අතර ඔවුන්ගේ කුලී පවා ලූනු වලින් ගෙවන ලදි
මේවා ත්‍යාග ලෙසද ප්‍රදානය කරනු ලැබ ඇත
වෛද්‍යවරු, මළ පහ කිරීම පහස්සු කිරීමටත්, උද්දීපනය සඳහාත්, කැස්ස, හිසරුදාව සමනය කිරීමටත්, සර්පයන් සපාකෑමේදී සහ හිසකේ වැටීමටත් ඖෂධයක් වශයෙන් නියම කරන ලදි
තවද උතුරු ඇමරිකාවේ ප්‍රථම විදේශික පදිංචි කරුවන් ලූනු වලට තදින් ඇලුම් කිරීමට පටන් ගති
මේ වනවිටද ස්වදේශිකයන් වල් ලූනු අමුවෙන් හෝ විවිධ ආහාර වලට දමා පිසගෙන හෝ පරිභෝජනය කරන ලදි
තවද ඔවුන් මේවා සිරප් සෑදීම පිණිසද යොදාගනු ලැබීය
මේවා පැලස්තර හෝ පත්තු සෑදීමටද, ඩයි වර්ග සෑදීමටද පාවිච්චි කරන ලදි
1648 දී කොළනිවල පදිංචිකරුවන් තබාගෙන තිබූ දිනපොත් අනුව මිෂනාරිවරුන් විසින් කරන ලද ප්‍රථම කාර්‍යය වනුයේ, වගාවන් සඳහා පිළියෙල කරගන්නා ලද භුමිභාග වල බල්බ ලූනු වගා කිරීමයි
16 වන සියවසේදී සිටින ලද වෛද්‍යවරු ස්ත්‍රීන්ගේ නිසරුබව තුරන් කිරීම සඳහා ලූනු නියම කරන ලදි
මීට සමානවම මේවා බල්ලන්ගේ, බළලුන්ගේ හා ගවයන්ගේ සරුබව වඩි කිරීමට යොදාගන්නා ලදි
නමුත් මෑත කාලයේ කරන ලද පර්‍යේෂණයන් මගින් පෙන්නුම් කරනු ලැබ ඇත්තේ මෙය වැරදි මතයක් බවත්, බල්ලන්, බළලුන්, හා රට හාවුන් මෙන්ම තවත් බොහෝ සතුන්ටද විශ සහිත බවත්ය
සූපවේදී ප්‍රයෝජන 

ලූනු, කැබලි වලට කපා සැරට (දැවිල්ලට) සාදන ආහාර වර්ග වලට යොදා ගනී
බොහෝ අවස්ථාවල ප්‍රධාන ආහාර ද්‍රව්‍ය ලෙස මේවා පමණක්ම භාවිතා කරයි
උදාහරණ වශයෙන්, ප්‍රංශ ලූනු සුප් (French onion soup) හෝ ලූනු ච්ට්නි හැඳින්විය හැක
මේවා ආහාරයක් ලෙස සර්ව සම්පූර්ණ වන අතර පුළුස්සා ගැනීමටත්, තම්බා ගැනීමට හෝ බාගෙට තම්බා ගැනීමටත්, දැල මත පුළුස්සා ගැනීමට (grill), තෙලේ බැද ගැනීමට හා රෝස්ට් කර ගැනීමටත්, ඉක්මනින් බැදගෙන (තෙම්පරාදු) හෝ අමුවෙන් ආහාරයට ගැනීමටත් සුදුසුය
මෙහි ඇති තට්ටු වැනි ස්වභාවය නිසා පිසගත් පසු මේවා බික් වශයෙන් ගලවා ගැනීමට පහසු වන අතර පිරවීමට බඳුන් කිරීමද පහසුය
ලූනු ඉන්දිය ආහාර වට්ටෝරුවල ප්‍රධාන ස්ථානයක් ගනී
මේවා හොදි ඝන හෝ ගොරෝසු කිරීමටත් භවිතා කරයි
විනාකිරෙහි දමාගන්නා ලද ලූනු, සැහැල්ලු ආහාරයක් ලෙසත් භාවිතා කෙරේ
මේවා එක්සත් රාජධානියේ හා පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය රටවල අතුරු ආහාරයක් වශයෙන් නිතරම ප්‍රසිද්ධ ආපනශාලා (pubs) වලත්, මාළු හා චිප්ස් වෙළඳ සැල් (fish and chip shops) වලත් බහුලව සපයනු ලැබේ
බොහෝවිට එක්සත් රාජධානියේදී චීස් හා/හෝ බීර (ale) සමග සපයනු ලැබේ
උතුරු ඇමරිකාවේ ලූනු, පිටි වැස්මකින් තවරා ගැඹුරු තෙලේ බැද ලූනු වළලු (onion rings) ලෙස පිළිගන්වනු ලබයි
ලූනු වර්ග හා නිශ්පාදන 

සාමාන්‍ය වර්ගයේ ලූනු වර්ණ තුනකින් දැකගත හැක
කහ හෝ දුඹුරු ලූනු (සමහර යුරෝපීය රටවල රතු ලූනු ලෙස) රසවත් භාවය නිසා එදිනෙදා ජීවිත්යේ භාවිතා කරයි
කහ ලූනු කැරමල් කල විට තද දුඹුරු පැහැ වන අතර ප්‍රංශ ලූනු, සුප්වල ඇති රසවත් බව ලබාදෙයි
රතු ලූනු (සමහර යුරෝපීය රටවල දම් පැහැති) නැවුම් බවක් හා ආහාර වලට ලස්සන පෙනුමක් ලබා දෙන බැවින් මෙය හොඳ තේරීමක්ද වෙයි
මෙය දැලක දමා බැද ගෙනද (grilling), අඟුරු මත තබා පුළුස්සාගෙනද (char-broiling) පරිභෝජනය කරනු ලැබේ
සුදු ලූනු සාම්ප්‍රදායික ලූනු වන අතර මෙක්සිකානු සම්භවයක් ඇති ඉවුම් පිහුම් ක්‍රම වලදී භාවිත කරයි
මේවා පිසගැනීමේදී රන්වන් පැහැ වන අතර ගැඹුරු තෙලේ බැදීමේදී ප්‍රනීත බවක් ලැබේ
සාමාන්‍යයෙන් මෝරන ලද ලූනු ආහාරයට ගැනීමේදී විවිධ අවදිවල නොමේරූ ලූනුද පරිභෝජනයට ගනු ලබයි
බල්බ හටගැනීමට පෙර කුඩා අවදියේදීද ලූනු නෙළා ගැනීමට ඉඩකඩ ඇති අතර පැනනඟින (වසන්ත ලූනු) ලූනු ලෙස හෝ scallions ලෙස සම්පූර්ණයෙන්ම යොදා ගනී
බල්බය හටගත් පසු, නමුත් මේරීමට පළමු නෙළාගත්විට ඒවා ගිම්හාන ලූනු (summer onion) ලෙස හඳුන්වයි. 
මීට අමතරව, ලූනු අභිජනනය කළ හැකි අතර කුඩා වයසකදීම මේරීමට ලක් කළ හැකිය
මේවායේ විවිධ මේරීමේ අවධි අනුව හා ප්‍රයෝජනයට ගන්නා විවිධ ආකාර අනුව පර්ල් (pearl), බොයිලර් (boiler), පික්ලර් (pickler) ලූනු වශයෙන් විවිධ නම් වලින් හඳුන්වනු ලැබේ
පර්ල් හා බොයිලර් ලූනු, එළවළුවක් ලෙස පිසීමට භාජනය කරන අතර පික්ලර් ලූනු, කල්තබා ගන්නා වූත්, රසවත්වූත් ආහාරයක් වශයෙන් සැලකේ. කල්තබා ගැනීමට විනාකිරි වල බහා සකස්කර ගනී
ලූනු, නැවුම්ව, ශීත කරන ලද, ටින්වල අසුරන ලද, කැරමල් කරන ලද, අච්චාරු වශයෙන් හෝ කුඩා කැබලි වලින් හෝ ලබා ගත හැකිය
විජලනය කරන ලද නිශ්පාදන, කිබ්ලෙඩ් යනුවෙන් හඳුන්වන අතර, පෙති කපන ලද, වළලු අඹරන ලද චොප්ඩ්, කණිකාමය හා පිටි ආකාරයෙන්ද ලබා ගත හැක
අළුත් ලූනු වෙළඳපොලෙන් ලබාගත නොහැකි අවස්ථා වලදී, ලූනු කුඩු කුළු බඩුවක් වශයෙන් බහුල ලෙස භාවිතා කෙරේ
ඇර රසක්, තද ගන්ධයක් ඇති බල්බ ලූනු මේ සඳහා භවිතා කෙරේ
මෙසේ විජලනය කරන ලද ලූනු, දිගු කලක් සාමාන්‍ය උශ්නත්වයේ තබාගෙන භාවිත කළ හැකි අතර මේවා  කහ, රතු, සුදු යන විවිධ වර්ග වලින් වෙළඳ පොලට පැමිණේ
සූපවේදී නොවන ප්‍රයෝජන

ලූනුවල සාමාන්‍ය ප්‍රමාණයට වඩා විශාල සෛල ඇත
මේවා පියවි ඇසින් අත් කාච භාවිත කර බලාගත හැක
ලූනු පටලය (සිවිය), විද්‍යාව අධ්‍යනය කිරීම සඳහා නිතරම භාවිත කෙරේ
අන්වීක්ෂ භාවිත කර සෛලයක ව්‍යුහය පෙන්වාදීමේදී හා ඒ ගැන අධ්‍යනය කිරීම සඳහා භාවිත කරනු ලබයි
කටුක සැරක් ඇති ලූනු නිස්සාරණය, සළබයන් (moth) විකර්ශකයක් ලෙස භාවිතා කරනු ලැබේ
තවද හිසේ සම මත ආලේපනයෙන්, හිසකෙස් වර්ධනය වීම සිදුවන බවද, මුහුණේ ආලේප කිරීමෙන් සම මත ඇති ලප කැලැල් අඩුවන බවද කියනු ලැබේ
තවද මෙය වීදුරු හා තඹ භාජන ඔප කිරීම සඳහාද, යකඩ මළකඩ කෑම වැලැක්වීම සඳහාද භාවිත කරනු ලැබේ
කැබලි කරන ලද ලූනු මතට උණු වතුර දමා එය සිසිල් වීමට හැර ලබා ගන්නා දියරය ශාක මතට ඉසීමෙන් ඒවා හට ඇති කෘමි උවදුරු මැඩලීමේ ශක්තිය වැඩි කරගත හැක
ලූනු ශාකය වැඩෙන විට එයට කෘමි සතුන් විකර්ශනය කිරීමේ හැකියාවක්ද ඇති බවට විශ්වාස කෙරේ
ලූනු වල පිට පොත්තද කහ දුඹුරු ඩයි වර්ගයක් සෑදීම සඳහා භාවිත කෙරේ
පෝෂනය හා සෞඛ්‍යය

වගාවේදී නිපදවා ගන්නා බොහෝ විවිධ 89% ජලය, 4% කාබෝහයිඩ්‍රේට්, 1% ප්‍රෝටීන්, 2% තන්තු හා 0.1% මේදය අඩංගුය
මේවායේ විටමින් C, B, ෆෝලික් ඇසිඩ්ඩ් හා නොයෙකුත් ආකාරයේ පෝෂක ද්‍රව්‍ය සුළු වශයෙන් අඩංගුය
මෙහි අඩු මේද ප්‍රමාණයක් ඇති අතර සෝඩියම්ද අඩංගුය
ශක්තිය ග්‍රෑම් 100කට ජූල් 166 (කැලරි 40) අගයක් ලබා දෙයි
මේවා රස ආහාරවල රසවත් භාවයට අඩංගු කැලරි ප්‍රමාණය වැඩි නොකර එකතු කළ හැක
ෆිනෝලික් හා flavonoids වැනි රසායනික වර්ග මෙහි ඇති බව පෙන්වා දී ඇති අතර මේවා ප්‍රති-ආසාත්මික, ප්‍රති-කොලෙස්ට්‍රෝල්, ප්‍රති-පිළිකාකාරක හා ප්‍රති-ඔක්සිකාරක ගුණයන් ඇති බව පෙන්වා දෙයි
Quercetin  සහ එහි glycosides quercetin 3,4'-diglucoside හා quercetin-4'-glucoside අන්තර්ගතය
තවද සැලකිය යුතු වෙනස්කම් විවිධ වර්ග වල අඩංගු ප්‍රති-ඔක්සිකාරක විභවයන්ගේ ඇති ශැලොට් වල අධික මට්ටමක ඇත
මෙය ඉතා කුඩා ප්‍රමාණයක් ඇති vidalia ලූනු වලට වඩා හය ගුණයකින් වැඩිය
සමහර පුද්ගලයින් ලූනු භාවිත කිරීමේදී ආසාත්මිකතාව ඇතිවේ
රෝග ලක්ෂණ විය හැක්කේ, චර්ම රෝග, කැසීම්, සච්ච්ජ ප්‍රදහය, ඇස් පෙනීම බොඳවීම, ස්වාස නාල ඇදුම, දහඩිය දැමීම,anaphylaxis වැනි දෑයි
නමුත් මෙම පුද්ගලයන්, ලූනු පරිභෝඈණය කිරීමෙන් ආසාත්මිකතාවක් ඇති නොවීමට පුලුවන
සමහරවිට ආහාර පිළීයෙල කරගැනීමේ ක්‍රියාදාමයේදී ප්‍රෝටීන වල ගුණ හානියක් වන නිසා මෙවන්නක් විය හැකිය
Allium ගණයේ ලූනු සහ අනෙකුත් වර්ග මිනිසුන් පරිභෝජනයට ගන්නා විට, මේවා සමහරක් බල්ලන්, බළලුන් වැනි සුරතල් සතුන්ටද, වඳූරන් වැනි අනෙකුත් සතුන්ටද මාරාන්තික විය හැකිය
මේ විශ බව අමු ලූනු සහ පිසින ලද ලූනු වල අඩංගු sulfoxides හේතුකොටගෙන සිදුවිය හැක
මේවා බොහො සතුන්ට දිරවීමට අපහසුය
නොදිරවීම නිසා විකෘති හා රතු රුධිරාණු සෛල විනාශ වීමක් සිදුවන අතර මෙහි ප්‍රතිඵලය වන්නේ ඇනීමියා තත්ත්වයක් ඇතිවීමයි
සමහර අවස්ථාවලදී රෝගී සුරතල් සතුන් හට ටින් කරන ලද ළදරු ආහාර ලබාදෙන අතර, ලූනු අන්තර්ගත එවැනි කෑම දීමෙන් වැළකිය යුතුය
තවද පීසා, ස්පැගටි, චීන ආහාර, ළුනු වළලු වැනි ලූනු අඩංගු, ඉතුරු කරන ලද ආහාර ද් සුරතල් සතුන්ට දීම යෝග්‍ය නොවේ
බළලුන්ගේ ශරීර බර කි
1කට අපේක්ෂිත විශ ප්‍රමාණය වනුයේ, ග්‍රෑම් 5ක් වන අතර, බල්ලන් සඳහා මෙය කි
1කට ග්‍රෑම් 15 සිට 30 දක්වා වේ
ඉන්දියාවේ සමහර ආගමික නිකායන් ලූනු අනුභව නොකරයි
ඒ ඔවුන් ලූනු වාර්ජීකරණය කරන ද්‍රව්‍යයක් ලෙස සලකන බැවිනි
විවිධ බෞද්ධ නිකායන් පවා ලූනු හා සුදු ලූනු පරිභෝජනයට විරුද්ධ වේ
ඒ, පිසූ ලූනු අනුභවයෙන් ආශාව වර්ධනය වන බවත් අමුවෙන් අනුභව කළවිට තරහ යෑම සිදුවන බවත් විශ්වාස කරමිනි
අක්ෂි උද්දීපනය 

ලූනු කුඩා කැබලි වලට කපන විට සෛල වලට හානි පැමිණේ
මෙහිදී alliinase නම් එන්සයිමයක් ඇමයිනෝ අම්ලය හා සල්ෆොක්සයිඩ් මුදාහරින අතර මේවා සංයෝජනය වී  
sulfenic ඇසිඩ්, 1-propenesulfenic ඇසිඩ්, සීඝ්‍රව දෙවන එන්සයිමයක් නිසා එනම් lachrymatory factor synthase (LFS) ක්‍රියාකර syn-propanethial-S-oxide නිපදවන අතර මෙය තියුණු සැර වාශ්පශීලී ද්‍රව්‍යයකි
මෙය, lachrymatory factor හෝ LF ලෙස හැඳින්වේ
මෙම වායුව වාතය තුලින් ගමන් කර ඇස් කරා සීඝ්‍රව ළඟාවේ
මෙය ඇස් වල ඇති සංවේදක ස්නායු (නියුරෝන) මත ක්‍රියා කරයි
මෙහිදී ඇස්වල ඉඳිකටු තුඩුවලින් අනින්නා සේ වේදනාකාරී තත්ත්වයක් ඇතිකරයි
මෙතැනදී ඇස් ආශ්‍රිතව ඇති කඳුලු ග්‍රන්ථි මගින් කඳුලු නිශ්පාදනය කර මෙම ද්‍රව්‍ය තනුක කරන අතර මේවා ඇස් තුලින් පිටතට සෝදාහරියි
මෙම ඇස්වල දැවිල්ල මගහරවා ගත හැකි ක්ක්‍රම දෙකක් ඇත
එකක් නම් ලූනු කපන විට ගලාගෙන යන ජලය යටදී කැපීම හෝ වතුර බේසමක ගිල්වා තැබීමෙනි
ලූනු බල්බයේ අන් කොටස් වලට වඩා පාදස්ථයේ සල්ෆර් සංයෝග වැඩි වශයෙන් ඇති නිසා මුල් නොකපා තිබෙන්නට හැරීමෙන්ද මෙය වලක්වා ගත හැක
එන්සයිම වල ප්‍රතික්‍රියා අනුපාතය, ලූනු භාවිතයට ගැනීමට පෙර ශීතකරණයක තැබීමෙන්ද අඩු කරගත හැක
විදුලි පංකාවක් භාවිතයෙන්ද මෙම වායුව ඇස් වලින් ඉවතට යැවීම සිදුකළ හැක
තවද, කල් යාමෙන් ලූනු වැඩිවැඩියෙන් කපන විට මෙම තත්ත්වය අඩුවේ
බොහෝවිට Allium විශේෂ අතර සල්ෆොනික් අම්ලය හා මුදාහරින LF සහ ඇස්වල ඇතිකරන වේදනාවන් විවිධාකාරවේ
2008දී නවසීලන්ත ආහාර සහ භෝග ආයතනය කඳුලු රහිත ලූනු වර්ගයක්, ජාන නිලින කරනලද ජීව විද්‍යා තාක්ෂණය භාවිතා කරමින් LFS එන්සයිමය අඩංගු ලූනු යොදා ගනිමින් සිදුකරයි
වගා කිරීම 

ජලය හොඳින් බැසයන හා පොහොර පස ලූනු වගාව සඳහා ඉතා යෝග්‍ය වෙයි
වැලි සහිත ලෝම පස සල්ෆර් ප්‍රමාණය අඩු හෙයින් මෙයට යෝග්‍ය වෙයි
මැටි සහිත පසෙහි සාමාන්‍යයෙන් අධික පොස්පරස් ප්‍රමාණයක් අඩංගු හෙයින් සැර සුවඳක් ඇති ලූනු නිශ්පාදනය කරයි
ලූනු වලට අධික පෝෂණ ද්‍රව්‍යයන් ඇති පසක් අවශ්‍ය වේ
පොස්පරස් අත්‍යාවශ්‍ය ප්‍රමාණයට පසෙහි නිතරම තිබෙන මුත් මේවා සීතල පසෙහි අඩුවීමට හැකියාවක් තිබෙන නිසා ලූනු සිටුවීමට පළමු පොස්පරස් එකතු කළ යුතුය
නයිට්‍රජන් සහ පොටෑෂ් ලූනු වැඩෙන කාලයේ වරින් වර යෙදිය යුතු අතර අවසන් වරට අස්වැන්න නෙළීමට සති 4කට පෙර නයිට්‍රජන් යෙදිය යුතුය
බල්බ ලූනු වලට පැළවීමට දිනක කාලයක් ගතවිය යුතුය
මේවායේ බල්බ වැඩීමට දින කිහිපයක දිවා කාල ඉක්මවා යා යුතුය
බොහෝ සාම්ප්‍රදායික යුරෝපීය ලූනු දිගු දිවා කාල අවශ්‍ය ලූනු ලෙස හැඳින්වෙන අතර බල්බ සෑදීමට පටන් ගන්නේ පැය 14ක් දිවා ආලෝකය ලැබීමෙන් පසුවය
දකුණු යුරෝපීය සහ උතුරු අප්‍රිකානු වර්ග අන්තර් මධ්‍ය දින වර්ගයට අයත් වන අතර බල්බ වැඩීම පටන් ගැනීමට පැය 12-13 ක් අතර හිරු එළිය ලැබිය යුතුය
අවසාන වශයෙන් කෙටි දින ලූනු යනු මෑත කාලයේ වැඩි දියුණු කර සකස් කරගන්නා ලද ලූනු වර්ගයක් වන අතර සරත් සමයේදී පැල සිටවීමත් බල්බ සෑදීම වසන්තයේ මුල් භාගයේත් සිදුවෙයි
මෙහිදී හිරු එළිය පැය 11-12ක් අතර කාලයක් ලැබූවිට බල්බය සෑදීමට පටන් ගනී
ලූනු සිසිල් කාලගුණයට ප්‍රතිචාර දක්වන භෝගයක් වන අතර USDA 3-9 කලාපවල වගා කළ හැකිය
උණුසුම් උශ්නත්වයක් හෝ යම් යම් පීඩාකාරී තත්ත්වයන් එක්වරම වැඩීම නැවතීමට හේතු වේ
මෙය මල් සෑදීම පටන් ගැනීමට හේතුවේ
ලූනු, බීජ වලින් ප්‍රරෝහණය කිරීමට හෝ තවාන් වලින් රැගෙන සිටුවීමට පුළුවන
ලූනුඇට කෙටිකාලීන ජීවිතයක් තිබෙන අතර අලුත් බීජ හොඳින් පැළවේ
මෙම බීජ නොගැඹුරු කාණුවල තුනීවට පැල කරනු ලබන අතර වරින් වර පැල තුනී කරනු ලැබේ
සමහර නිශ්චිත වගා කිරීමෙන් නිශ්පාදනය කරගන්නා ලූනු ගැලපෙන දේශගුණයක් ඇති කාල වලදී ගිම්හාන සෘතුවේදී  වගාකර ශීත සෘතුවේදී පසෙහිම තිබෙන්නට හැරිය විට ඊලඟ අවුරුද්දේ වේලාසනින් අස්වැන්න නෙළා ගැනීමට හැකිය
ගිම්හානයේ මුල කාලයේ පැල තවාන් බීජ නිසරු පසෙහි ඝනව පාත්ති සාදා ඒවායේ දැමීමෙන් සාදාගත හැක
සරත් කාලයේදී කුඩා බල්බ නිශ්පාදනය කරන අතර මේවා ඊලඟ සරත් සමයේදි අස්වැන්න නෙළාගත හැක
සමහර විශේෂ වර්ග මේ සඳහාම යොදාගනු ලබන අතර බීජ වලින් ලබා ගන්නා ලූනු මෙන් නොව ගබඩා කිරීමට තරම් සුදුසු ගති ලක්ෂණ නැත
ලූනු වැඩෙන කාලය තුල ක්‍රමවත්ව සාත්තු කිරීමට, පැල, වල් පැළෑටි වලින් නිදහස්ව පවත්වාගැනීමටද අයත්ය
මෙම පැලවල මුල් කෙටි නිසා මේවා පස තුල ගැඹුරට නොවිහිදේ
එමනිසා මේවා ස්ථාපනය වූවිට බොහෝ වතුර ප්‍රමාණයක් අවශ්‍ය නොවේ
බල්බ සෑදීම සති 12 සිට 18 දක්වා කාලය තුල පටන් ගනී
නැවුම්ව, අලුත්ව ලූනු ආහාරයට ගැනීමට අවශ්‍ය වූ විට මෙම බල්බ නෙළා ගත හැකි අතර, ගබඩා  කර තබා ගැනීමට අවශ්‍ය නම් පත්‍ර වියළී හෝ මැරී ගිය පසු නෙළාගත යුතුය
වියළි කාළගුණයේදී ටික දිනක් පස මතුපිට හොඳින් වියළීමට හැරිය යුතුය
ඉන්පසු මේවා දැල්මත හෝ නොගැඹුරු පෙට්ටිවල ඇතිරිය යුතුය
මේවා සිසිල්, හොඳින් වාතාශ්‍රය ලැබෙන තැනක ගබඩා කළ යුතුය
පළිබෝධකයන් හා රෝග

ලූනු නොයෙක් වර්ගවල අක්‍රමිකතා වලට බඳුන්වේ
ගෘහස්ථ වගා කරුවන්හට මුහුණදීමට සිදුවන වඩාත්ම ප්‍රබල ගැටලූව, ලූනු මැස්සා හා කඳ හා බල්බ පනුවා, වයිට් රොට් හා නෙක් රොට් නැමැති දිරාපත් වීමේ රෝග ඇතිකරන පළිබෝධකයන්ගෙනි
පැලවලට බලපාන රෝග වන්නේ, මලකඩ දිලීර හා දුඹුලු දිලීර, ලා බූව සහිත පිටි පුස් දිලීර සුදු තුඩ නැමැති රෝගයයි
මෙයින් බල්බයට බලපාන්නේ භේදනය වීම, වයිට් රොට් හා නෙක් රොට්ය
ෂැන්කිං කියනුයේ මැද පත්‍ර කහපාට වීමෙන් හා බල්බයේ ඇතුලත කැඩීයාමෙන් දුගඳ සෙවලක් ඇතුවීමේ තත්ත්වයකි
මෙම රෝග වැළඳුනු ශාක වලට දිය හැකි ප්‍රතිකර්මය නම් මේවා වගාවෙන් ඉවත්කර පුළුස්සා දැමීමයි
ලූනු කොළ කීටයා හෙවත් ලීක් සළබයා (Acrolepiopsis assectella) සමහර අවස්ථාවල පැලවලට හානිකරන අතර බල්බය තුලට සිදුරු කරමින් ඇරඹේ
ලූනු මැස්සා (Delia antiqua) පත්‍ර හා කඳ මත බිත්තර දමන අතර, ශැලොට් ලූනු, ලීක් සහ සුදු ලූනු වලට කිට්ටුව පසේද බිත්තර දමයි
මෙම් සතා ශාකයේ බිඳුනු හා කැඩුනු කොටස් වලින් එන සුවඳට ආකර්ශණය වේ
තවාන් වලින් ගෙන සිටුවන ලද පැලවලට මෙම හානිව්වීම අඩුය
කීටයා බල්බය සිදුරු කරගෙන ගිය විට කොළ මැලවී යන අතර කහ පැහැයට හැරෙයි
විශේෂයෙන්ම තෙත් කාලගුණයේදී බල්බ විකෘතිවන අතර කුණුවීමට ලක්වේ
මේවා මැඩපවත්වා ගත හැකි ක්‍රම වනුයේ භොග මාරු ක්‍රමය, ඉක්ක්මනින් වගා කිරීම, ආසාදිත පැල ඉවත් කිරීම වේ
ලූනු කඳ හා බල්බ පනුවා කුඩා පරපෝෂිතයෙකු වන අතර පසෙහි ජීවත්වන නෙමටෝඩාවෙකි
මොවුන් මගින් පත්‍ර ඉදිමීම හා විකෘති කිරීම සිදුකරයි
තවද නොමෙරූ පැල විනාශ කරන අතර මේරූ පැලවල බල්බ මෘදු කරයි
මේවාට ප්‍රතිකර්ම නැති අතර මේවා උදුරා විනාස්ශ කර දැමිය යුතුය
මෙම බිම ලූනු වගාව පිණිස අවුරුදු කිහිපයක් යනතුරු යොදා නොගතයුතු අතර කැරට්, පාර්ස්නිප් (parsnip) හා බෝංචි වගාව සඳහාද මේ බිම යොදා නොගත යුතුයි
හේතුව වන්නේ මෙම වර්ගද පහසුවෙන්ම ලූනු කඳ හා බල්බ පණුවාගේ ග්‍රහණයට නතුවන බැවිනි
වයිට් රොට් යනු, සුඩ්දු ලූනු සහ ලීක්ස් වලට වැළඳෙන පසෙහි හටගන්නා දිලීර (Sclerotium cepivorum)මගින් සෑදෙන රෝගයකි
මුල් කුණු වීමේදී පත්‍ර කහ පැහැයට හැරීමටත් මැලවීමටත් පටන්ගනී
මෙම දිලීර මගින් බල්බයේ මුල ආක්‍රමණය කරන අතර මෙය සුදු දිලීර ජාල සමූහයකින් (mycelia)වසාගන්නා අතර පසුව කළු ග්ලොබියුලාකාර දෘඩ කෝෂයක් (sclerotia) බවට පත්වේ
මෙම අක්‍රිය දේහය නැවත වගාකරන බෝග වලට රෝගය බෝ කිරීම සඳහා පසෙහි තැන්පත් වී ඇත
මෙම රෝගය සඳහාද ප්‍රතිකර්මයක් නැති අතර මෙම ශාක මුලින් උදුරා විනාශ කළ යුතුය
තවද මෙම වගා බිමෙහි අවුරුදු ගණනාවක් යනතුරු ලූනු හෝ එයට සමාන භෝග වර්ග වගා නොකර මේවාට සමාන නොවන වෙනත් භෝග වගා කළ යුතුය
නෙක් රොට් නම් ඩ්දිලීර විශේෂය ගබඩාකරණයේදී වැළඳෙන රෝගයකි
මෙය Botrytis allii නැමැති දිලීරයකින් බෝවන අතර මෙය බල්බයෙ කර සහ ඌර්ධව කොටස ආසාදිත කරන අතර අළු පැහැති පුස් වර්ධනය කරයි
බල්බයේ හානි වූ තැන පළමුවෙන්ම රෝග ලක්ෂණ පෙන්වන අතර බල්බයේ ශල්ක දිගේ පහලට ගමන් කරයි
බීජානු/ස්පෝරය විශාල ප්‍රමාණයක් නිපදවෙන අතර දෘඩ සිවියක්ද මේවා වටා වැඩිය හැකිය
යටි තලයේ ඇතුලත වියළි රොට් ස්ථාපිත වන අතර බල්බය වියළි බවට පත්වේ
මෙම රෝගය ශාකය වැඩෙන කාලය පුරාවටම පවතින අතර ගබඩා කළ විටදී විද්‍යාමාන වේ
දිලීර වලට ප්‍රතිරෝධය දක්වන බීජාවරණ ඇති අතර අස්වනු නෙළීමේදී ඒවාට හානිවීම අවම කර ගැනීමෙන්ද මම රෝගය පාලනය කළ හැක
තවද ප්‍රවේශමෙන් වියළීමට බඳුන් කරීමද, මෝරන ලද ලූනු පදම් කිරීමෙන්ද, වියළි සිසිල් හොඳින් වාතාශ්‍රය ඇති තැනක නියමිත ප්‍රමිතියට අනුව ගබඩා කිරීම මගින්ද සිදුකළ හැක
නිවෙස්වල ගබඩා කිරීම

පිසින ලූනු පැණි රසැති ලූනු සාමාන්‍ය කාමර උශ්නත්වයේදී ගබඩා කළ හැකිය
මෙය ගබඩා කළ යුත්තේ තනි තට්ටුවකට හොඳින් වාතාශ්‍රය ඇති අඳුරු වියළි ස්ථානයක දැල් බෑගයක් තුලය
මෙවැනි පරිසරයක පිසින ලූනු සති 3ක් 4ක් වැනි කාලයක් තබා ගත හැක
මෙම ලූනු වර්ගය ඇපල් හා පෙයාස් වල ඇති ගන්ධය උරාගනී
තවද එළවළු වල ඇති තෙතමනය උරාගන්නා අතර මෙය ලූනුවල දිරීමට හේතුවේ
පැණි රසැති ලුනු, පිසින ලූනු වලට වඩා ජලය හා සීනි අඩංගුය
මෙය මෘදු හා පැණි රසැතිය
නමුත් ගබඩා කළ හැකි කාලය අඩු කරයි
මේවා ශීතකරණවල ගබඩා කළ හැකි අතර ආයුකාලය මසකට පමණක් සීමාවේ
කෙසේ වෙතත් කැබලි කරන ලද ලූනු හොඳින් අසුරා අනෙකුත් ද්‍රව්‍ය වලින් ඈත්කර තැබිය යුතුය
මේවා දින 2ක් හෝ 3ක් ඇතුලත භාවිත කළ යුතුය
ප්‍රභේද

සාමාන්‍ය ලූනු කාණ්ඩය (var
cepa)

සුලභ සාමන්‍ය ලූනු කාණ්ඩය, A
cepa කාණ්ඩයට අයිති විව්ධත්වයෙන් යුතු Allium භෝගය විශේෂිත වැදගත් කමකින් යුක්තය
මෙම කාණ්ඩයට අයත් ශාක තනි බල්බයක් සහිත වන අතර මේවා බීජ මගින් හෝ බීජ මගින් ඇති කරන තවාන් මගින් වර්ධනය කරගනී
ලූනු, සළාද ලූනු හා පික්ලිං ලූනු ප්‍රධාන වශයෙන් මෙම කාණ්ඩයට අයත් වගාවන් වේ
මෙම වගාවන්ගේ විවිධ වර්ගවල ව්‍යාප්තියට අංකුර හටගන්නා කාලසීමාව, ගබඩා කර තැබිය හැකි කාලසීමාව, රස හා පිට පොත්තේ වර්ණයද අයිති වේ
වියළන ලද ලූනු, සුප් සඳහා සහ ලූනු පිටි සඳහා භාවිතා කරන තියුණු සැරක් ඇති ලූනු වල සිට මෘදු පැණි රසැති ලූනු දක්වා මෙම සාමාන්‍ය ලූනු ව්‍යාප්ත වී ඇත
උදාහරණ ලෙස පෙතිගසා මස් වෙනුවට සැන්ඩ්විච් වලට යෙඑදිය හැකි, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ජෝර්ජියා ප්‍රාන්තයේ විඩලියා ලූනු හෝ වොෂින්ටන් ප්‍රාන්තයේ වොල්ලා වොල්ලා හැඳින්විය හැක
ඇග්‍රිගේටම් කාණ්ඩය (var
Aggregatum)

මෙම කාණ්ඩයට ශැලොට් හා අර්තාපල් ලූනු හෙවත් මල්ටිප්ලයර් ලූනු අයත්වේ
මේවා සාමාන්‍ය ලූනු වලට වඩා කුඩාය
ශාකයක්, බල්බ කිහිපයක් ඇති ඇග්‍රිගේට් පොකුරක් සාදයි
මේවා බෝකිරීම විශේෂයෙන්ම දුහිතෘ බල්බ වලින් සිදු කරන අතර බීජ වලින්ද ප්‍රරෝහනය කළ හැක
ශැලොට් යනු ඉතාමත් විශේෂිත උප කාණ්ඩයක් වන අතර මෙය වානිජ බෝගයක් වශයෙන් වගා කරයි
මේවා බල්බ කුඩා පටු අණ්ඩාභ හෝ පෙයාස් හැඩැති ඇග්‍රිගේටම් පොකුරු සාදයි
අර්තාපල් ලූනු, ශැලොට් ලූනු වලින් වෙනස් වන අතර මේවා තරමක් විශාල බල්බ පොකුරකට සාදන අතර, බල්බ ප්‍රමාණය අඩුවේ
මේවා පැතලි හැඩයක් ගනී
කෙසේවෙතත් මේවායේ අතරමැද විශේෂද පවතී
I'itoi ලූනු (Allium cepa) වනාහි අතිශයෙන් ඵල දරන ලූනු වර්ගයක් වේ
මෙවා ඇරිසෝනා ප්‍රාන්තයේ බැබොකියාරි පීක් නම් වනගත ප්‍රදේශයේ වගා කරයි
කුඩා බල්බවල ශැලොට්වල රසය ඇත
වගා කිරීමට පහසුය
උණුසුම් වියළි දේශගුණයට සුදුසුය
බල්බ වෙන් කරගෙන මතුපිට සිට අඟලක් පමණ යටින් හා අඟල් 12ක් දුරින් වනසේ සරත් සමයේදී වගා කරනු ලැබේ
බල්බ ප්‍රමාණය ගුණවී පඳුරු මෙන් වැඩේ
මේවායේ අස්වැන්න සීත මාසවලදී නෙළාගනු ලැබේ
මුදුනත, ගිම්හානයේදී වියළී ගොස් නැවතත් වර්ෂා කාලයේදී වැඩේ
මේවා පසෙහි තැන්පත්වී  එසේම තිබිය හැකි අතර අස්වැන්න නෙළාගෙන වියළි සිසිල් ස්ථානයක ගබඩා කර තබා හේමන්ත ඍතුවේදී වගාකිරීමට යොදාගත හැකිය
මේවායේ කලාතුරකින් මල් හටගන්නා අතර ප්‍රරෝහණය, බල්බ වෙන් කිරීමෙන් සිදු කෙරේ
cepa වංශයේ දෙමුහුම් 
'A
cepa පරම්පරාවෙන් පැවත එන දෙමුහුම් වර්ග ගණනාවක්ම වගා කරනු ලබයි
උදාහරණ ලෙස ඊජිප්තු ලූනු (A
proliferum), ඩිප්ලොයිඩ්  හෙවත් ගස් ලූනු, වකේගි ලූනු (A
wakegi), හා ට්‍රිප්ලොයිඩ් ලූනු (A
cornutum) හැඳින්විය හැක
ගක් ලූනු හෝ ඊජිප්තු ලූනු බල්බ, මල් වෙනුවට ඡත්‍ර පමණක් නිපදවයි. මේවා දැනට A
cepa  A
fistulosum හි දෙමුහුම් ලෙස හඳුන්වයි. මෙය මීට ප්‍රථම A
cepa හි විශේෂයක් ලෙස හදූන්වනු ලැබ ඇත
උදාහරණ ලෙස, A
cepa var
proliferum, A
bulbiferum, හා A
viviparum හැඳින්විය හැක
වකේගි (Wakegi) ලූනු, A
cepa සහ A
fistulosum අතර දෙමුහුමකි
මෙහි A
cepa වල උප්පත්තිය ඇග්‍රිගේටම් කාණ්ඩයෙන් සිදුවූවායැයි විශ්වාස කෙරේ
මේවා ජපානයේ හා චීනයේ සලාද ලූනු ලෙස ශතවර්ශ ගණනක් තිස්සේ භාවිත වන බව සැලකේ.

උද්භිද විද්‍යා නාමකරණ නීති වලට අනුව ඊජිප්තු ලූනු හා වකේගි ලූනු එකම මාතෘ ශාක විශේෂ නිසා එකම දෙමුහුම් කාණ්ඩයට අයත් විය යුතුය
එම කාරණය නිසා ඊජිප්තු කාණ්ඩය A
proliferum යුරේශියානු කාණ්ඩයට සහ වකේගි ලූනු A
proliferum නැගෙනහිර ආස්සියාතික කාණ්ඩය වශයෙන් නම් කරනු ලැබේ
ට්‍රිප්ලොයිඩ් ලූනු මුහුම් වර්ගයක් වන අතර වර්ණ දේහ යුගල් 3ක් ඇත
මෙහිදී එයින් යුගල් 2ක් A
cepa වලින් වන අතර තෙවන යුගලය නොදන්නා වර්ගයකින් ලබාගෙන ඇත
ට්‍රිප්ලොයිඩ් වල විවිධ ක්ලෝනයන් විවිධ පළාත්වල වගා කරයි
උදාහරණ ලෙස
'Ljutika' ක්‍රෝයේශියාවේද, 'ප්‍රෑන්', 'පූන්ච්' හා 'ශ්‍රීනගර්' ඉන්දු කාශ්මීර ප්‍රදේශයේද වගා කරයි
'ප්‍රෑන්' උතුරු ඉන්දියාවේ ප්‍රදේශවන ජම්මු කාශ්මීර් ප්‍රදේශයේ වැඩි වශයෙන් වගාකරයි
'ප්‍රෑන්' සහ ක්‍රොයේශියානු ක්ලෝන 'Ljutika' අතර ජානවල දැකිය හැක්කේ ඉතාම කුඩා වෙනසකි
සමහරුන් ට්‍රිප්ලොයිඩ් ලූනු වලට A
viviparum (Metzg
) Alef
යන නම භාවිතා කලද මෙම නාමය ඊජිප්තු ලූනු වලටද භාවිතා කරනු ලැබේ
ට්‍රිප්ලොයි ලූනු සමග නොපැහැදිලි හෝ සබඳතාවක් ඇති එකම නාමය වනුයේ A
cornutum ය
ස්කැලියන්ස් හෝ සලාද ලූනු, වෙල්ශ් ලූනු (A
fistulosum) මෙන්ම A
cepa වලින්ද වර්ධනය කරගනු ලබයි
fistulosum හා A
cepa හි ලාබාල පැළෑටි රූපාකාරයෙන් එක සමාන වන නමුත්, මෙය පත්‍ර වලින් හඳුනාගත හැකි වන්නේ A
fistulosum වල පත්‍ර හරස්කඩ ගත්විට එය එක් පැත්තක් පැතලි නොව රවුම් හැඩයක් ගන්නා බැවිනි
නිශ්පාදනය හා අලෙවිය 

ලොව පුරා වාර්ශිකව අක්කර 9,000,000 ට වඩා වඩි ප්‍රමාණයක් ලූනු වගා කරන බව ගණනය කර තිබේ
රටවල් 170ක් පමණ ලූනු ගෘහස්ථ පරිභෝජනය සඳහා වගා කරනු ලැබේ
80%ක් පමණ ගෝලීය නිශ්පාදනය අන්තර්ජාතිකව අලෙවි කරනු ලැබේ
1958 දී සම්මත කරගත් "අනාගත ලූනු පනත" මගින්, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ අනාගත ලූනු ගිවිසුම් වලට වෙළඳාම් කිරීම තහනම් කරන ලදි
මෙම තහංචිය බලපැවැත්වීම ආරම්භ වූයේ, සෑම් සීගල් හා වින්සන්ට් කොසුගා විසින් ඊට වසර 2කට පෙර චිකාගෝ වෙළඳ හුවමාරුවේදී කරන ලද වෙළඳපොල සංචාලනය පිළිබඳ ගොවියන් විසින් පැමිණිලි ඉදිරිපත් කිරීමෙන් අනතුරුවයි. ඉන්පසු සිදුකළ විභාගයන් මගින්, කෘශිකාර්මික මිල ගණන් හා සබැඳි අනාගත වෙළඳාම්වල ප්‍රතිඵල පිළිබඳ අතුල්‍ය විෂය අධ්‍යනයක් ආර්ථික විද්‍යා‍ඥයන්හට සපයන ලදි
මෙම පනත 2013 වර්ෂය දක්වාම බල පවත්වමින් තිබේ
බැලිය යුතු 
 Allicin
 Desquamation
 Herbalism
 List of Allium species
 List of onion cultivars
 Onion Johnny
 Pyruvate scale
 Welsh onion

 යොමුව 

 වැඩිදුර කියවීම් 

 
 Gripshover, Margaret M
, and Thomas L
Bell, "Patently Good Ideas
Innovations and Inventions in U
Onion Farming, 1883–1939," Material Culture (Spring 2012), vol 44 pp 1–30.
 Sen, Colleen T
Food culture in India''
Greenwood Publishing
ISBN 0-313-32487-5.

බාහිර යොමු 

 PROTAbase on Allium cepa
 Allium cepa L
Medicinal Plant Images Database (School of Chinese Medicine, Hong Kong Baptist University)  

 
 
Plants described in 1753
Symbols of Utah
Vegetables
Plants used in Native American cuisine
Herbs
Root vegetables
Flora of the United States
Flora of Mexico
Flora of China
Flora of Central America
Flora of South America
Flora of Europe
1962 ෆීෆා ලෝක කුසලාන යනු  7වන ෆීෆා ලෝක කුසලාන විය
1962 මැයි 30 දින සිට ජූනි 17 දින දක්වා එය චිලි රටෙහි පැවැත්විණි
පුන්කලස සිංහලයන් විසින් සෞභාග්‍යෙයේ සංකේතය ලෙස සලකයි
වදන
පුන්කලස යනු පිරුනු කළය යන අදහස අැත්තකි
සාහිත්‍යය
පුන්කලස සුබ පෙර නිමිත්තක් ලෙස සැලකිය යුතු බව සැලලිහිණි සංදේශයෙහි අැති

නළ මුදු සුවද පිරි කුඹු මියුරු අඹ ගෙඩි
පුල හෙල කුසුම ලිය පිය තෙපුල රන් කෙඩි
සල සුදු සෙමෙර සේසත් ගිජිදුෙනාද වැඩී
බල සුබ නිමිති පෙර මග නැකැතටත් වැඩි

යන කවියෙන් පැහැදිලි කරයි
සමාජ වගකීම් සහ ජනමාධ්‍ය

ජන මාධ්‍ය යනු දේශීය වශයෙන් හා විදේශීය වශයෙන් සිදුවන සියලු තොරතුරු පිළිබඳව සාමාන්‍ය මිනිසාට නොහොත් පොදු මිනිසාට දැනගත හැකි ප්‍රධානතම ක්‍රමයයි
මෙය ලෝකයේ ඕනෑම අවස්ථාවක ඕනෑම ස්ථානයක සිදුවූ සිදුවීම් ලෝකවාසීන්ට දැනගත හැකි ප්‍රබල මාධ්‍යයක් බවට පත්වී තිබේ
වර්ථමානය වන විට මිනිසාගේ නොයෙකුත් ආශාවන් සිතුම් පැතුම් ඉටුවනවා වාගේම ඔවුන්ගේ ප්‍රශ්න ගැටළු වලට විසදුම් ලබාදෙන ප්‍රබල මාධ්‍යයක් බවට ජන මාධ්‍ය පත්වී තිබේ
මහාචාර්‍ය චන්ද්‍රසිරි රාජපක්ෂයන් විසින් රචිත මාධ්‍ය විමර්ශී - 2, නැමති සන්නිවේදන ළිපි සංග්‍රහයට අනුව ජනමාධ්‍ය සතු බලය සහ එමගින් කලහැකි සමාජ මෙහෙවර ආකාර 12 කට වර්ගකොට දැක්විය හැකිය
1.	 ජනමාධ්‍යයන්ට මිනිසුන්ගේ ක්ෂිතිජය හෙවත් නැවුම් ආකාරයට ලොව  පිළිබද දැක්ම විශාල ලෙස පුළුල් කල හැකිය
එනම් දියුණු රටවල අත්දැකී උකහාගනිමින් නව මානයන් ඔස්සේ තම සාම්ප්‍රදායික ජීවන රටාව පුළුල් තලයකට ඔසවා තැබීමට මාධ්‍ය ඔස්සේ ලබාගන්නා තොරතුරු භාවිතාකල හැකිය
ජනමාධ්‍යන්ට අවධානය කේන්ද්‍රගත කල හැකිය 
 එනම් ජනසමාජය තුල ඕනෑම ක්ෂේත්‍රයක සමාන ශක්තීන් සහ අනෙක් සියලු සාධක සමාන වන තොරතුරු සමූහයක් අතුරින් ත් තෝරාගත් එකකක් වෙත ජනමතය කේන්ද්‍ර ගතකිරීමේ බලය ඇත
එබැවින් මෙමගින් ව්‍යාපාරික වේවා සමාජයීය වේවා දේශපාලනික මෙන්ම සංස්කෘතිකමය වශයෙන්ද මිනිසා කේන්ද්‍ර ගතකිරීම ජනමාධ්‍ය සිදුකරයි
ජනමාධ්‍යන්ට අභිලාශය  නැංවිය හැකිය
  විවිධ ක්ෂේත්‍ර සම්භන්ධ ජනතා අභිලාශයන් හදුනාගෙන ඒ පිළිබද සැබෑ උත්තේජක්  ලබා දියහැකි සංවිධාන බලගැන්වීමේ සමාජ වගකීම ඉටුකිරීමේ බලය ජනමාධ්‍ය සතුවේ
සංවර්ධනය සදහා ජනමාධ්‍යන්ට දේශගුණයක් බිහිකල හැකිය
 එනම් ලොපුරා භාවිතකල සහ දැනනට භාවිතකරන තොරතුරු වෙත මාධ්‍ය අවධානය යොමුකර එය උත්තේජනාත්මක ලෙස ප්‍රචාරණය තුලින් පොදු ජනමතයක් ගොඩනැගීමය
ත්‍රිඩන්තිනු සමන්ත්‍රනයන් පසු කතොලික චිත්‍ර
කලාවතී රාගය මධ්‍යලය ගීතය,ධ්‍රැත ලයගීතය,විලම්භ ලය ගීතය
2014 ෆීෆා ලෝක කුසලාන පාපන්දු තරගාවලිය යනු 20 වන ෆීෆා ලෝක කුසලාන පාපන්දු තරගාවලිය වන අතර එහි සත්කාරකත්වය දරන්නේ බ්‍රසීලය යි
මෙම ජාත්‍යන්තර පිරිමි පාපන්දු තරගාවලිය, 2014 ජුනි මස 13 වන දින කාණ්ඩ මට්ටමෙන් ඇරඹී 2014 ජූලි මස 14 වන දින අවසන් මහා තරගය ත් සමග අවසන් වීමට නියමිත ය
1950 වසරෙන් පසුව බ්‍රසීලය මීට සත්කාරකත්වය ලබා දෙන්නේ දෙවන වරට ය
1978 වසරේ ආර්ජන්ටිනාවෙන් පසුව පස් වන වරට දකුණු ඇමරිකානු රටක මෙම තරගාවලිය පැවැත්විය යුතු බවට ජාත්‍යන්තර පාපන්දු සංගමය විසින් 2007 දී තීන්දු කළ පසුව බ්‍රසීලය අභියෝග විරහිත ව 2014 ෆීෆා ලෝක කුසලාන පාපන්දු තරගාවලියේ සත්කාරකත්වය සඳහා තේරී පත් විය
සහභාගීවන කණ්ඩායම් හා නිලයන්

කණ්ඩායම් තෝරාගැනීම

2013 ඔක්තෝබර් ශ්‍රේණිගත කිරීම් වලට අනුව පහත කණ්ඩායම් 32 ලෝක කුසලාන තරගාවලිය සඳහා තෝරාගෙන ඇත
AFC (4)
 (62)
 (43)
  (46)
  (57)

CAF (5)
  (22)
  (56)
  (37)
  (23)
 (44)

OFC (0)
 සුදුසුකම් ලබා නැත
(මෙක්සිකෝව වෙතින් තරගාවලියෙන් නවසීලන්තය  ඉවත් කෙරිණි)

CONCACAF (4)
  (31)
  (34)
  (24)
  (13)

CONMEBOL (6)
  (3)
  (11) (සත්කාරක)
  (12)
  (4)
  (22)
  (6)

UEFA (13)
  (5)
  (16)
  (18)
  (10)
  (21)
  (2)
  (15)
  (9)
  (8)
  (4)
  (19)
  (1)
  (7)

ක්‍රීඩාංගන

ඉදි කිරීම (2012)

කාණ්ඩ අවධිය

පහත සියලුම කාල වේලා දක්වා ඇත්තේ බ්‍රසීලියා හි වේලාව (යූටීසී−3) ට අනුකූලවය
A කාණ්ඩය

B කාණ්ඩය

C කාණ්ඩය

D කාණ්ඩය

E කාණ්ඩය

F කාණ්ඩය

G කාණ්ඩය

H කාණ්ඩය

පිළිමළුන් පිටුදැකීමේ අදියර

කණ්ඩායම් 16 වටය

අර්ධ අවසාන පූර්ව තරග

අර්ධ අවසාන තරග

තෙවන ස්ථානය සඳහා තරගය

අවසාන මහා තරගය

Tournament Team Ranking

මූලාශ්‍ර
අධිතප්ත හුමාලය () යනු, උෂ්ණත්ව මිනුම ගන්නාවූ නිරපේක්ෂ පීඩනයෙහිදී එහි වාෂ්පිකරණාංකයට (තාපාංකය) වඩා ඉහළ උෂ්ණත්වයක පවතින හුමාලය වෙයි
එබැවින්, වායුවක සිට සන්තෘප්ත වාෂ්ප සහ ද්‍රව මිශ්‍රණයක් දක්වා අවස්ථාව වෙනස් නොවන පරිදී (එනම් ඝනීභවනය නෙවෙන පරිදී) එහි උෂ්ණත්වය පහත හෙලමින්, යම් ප්‍රමාණයකට හුමාලය සිසිල් විය (එනම් එහි අභ්‍යන්තර ශක්තිය පැහැදම් විය) හැකි වෙයි
නියත පීඩනයක් තුලදී,  සන්තෘප්ත හුමාලය (වායු සහ සන්තෘප්ත වාෂ්ප යන දෙකෙහිම මිශ්‍රණයක්) රත් කළහොත්, එහි උෂණත්වයද නියතව පවතින්නේ,  වාෂ්ප ගුණත්වය (වියලි බව හෝ, සන්තෘප්ත වාෂ්ප අන්තර්ගතයෙහි ප්‍රතිශතය) 100% දෙසට ඉහළ යමින්, වියලි (එනම්, සන්තෘප්ත ද්‍රව නොමැති) සන්තෘප්ත හුමාලය බවට පත් වන බැවිනි
තාපන ප්‍රදානය දිගටම පවත්වා ගෙන ගියහොත්, වියලි සන්තෘප්ත හුමාලය  "අධි" තප්ත වෙයි
මෙය සිදුවන්නේ, සන්තෘප්ත හුමාලය විසින් ඉහළ උෂ්ණක්ව පාෂ්ඨයක් ස්පර්ශ කළ විටෙකදීය
සන්තෘප්ත හුමාලය 
අධිතප්ත හුමාලයට හාත්පසින්ම වෙනස් සන්තෘප්ත හුමාලය යනු, එම පීඩනයෙහිදීම,  රත්කළ ජලය සමගින් සමතුලිතභාවයෙහි පවතින හුමාලය, එනම් එම පීඩනය සඳහා නියමිත තාපාංකය අභිබවමින් රත් කර නොමැති හුමාලය වෙයි
සම්මත පීඩනයෙහිදී තාපාංකය වන 100 C වෙතින් සැලකිය යුතු තරම් ඉහළින් උෂ්ණත්වය පවතින පරිදී වුවද, සන්තෘප්ත හුමාලයෙහි උෂ්ණත්වය පහත හෙලූ විටෙක (එහි පීඩනය නියතව තබා ගනිමින්), එය ඝනීභවනය වෙමින් ජල බිංදු තනයි
මෙම ඝනීභවිත බිංදු, හුමාල ටර්බයින තල වලට හානි සිදු කරන හේතුවක් වන අතර, එවැනි ටර්බයින සඳහා වියලි, අධිතප්ත හුමාල සැපයුමක් භාවිතා කිරීමේ හේතුව මෙය වෙයි
භාවිතා

හුමාල එන්ජිම 

ප්‍රධාන දුම්රිය මාර්ග   හුමාල දුම්රිය එන්ජිම් තුල අධිතප්ත හුමාලය බහුල ලෙසින් භාවිතා කෙරෙයි
හුමාල එන්ජිමක් තුලදී සන්තෘප්ත හුමාලය විසින් ප්‍රධාන අවාසි තුනක් ගෙන දෙයි
පළිබෝධ පාලනය 
හුමාලයෙන් පස් තැම්බීම සඳහා අධිතප්ත හුමාලය භාවිතා කරනු ලැබේ
මෙයද බලන්න 
 අධිතප්ත ජලය

ආශ්‍රිත

ජලය
හුමාල බලය
ජාත්‍යන්තර පාපන්දු වර්ගීකරණයේ 12 වන ස්ථානයේ ග්‍රීසිය පසුවෙයි
ග්‍රීක පාපන්දු කණ්ඩායමේ නායකයා ලෙස ගියෝර්ගස් කරගොනිස් කටයුතු කරයි
වර්ෂ 2010 සිට ග්‍රීක පාපන්දු කණ්ඩායමේ පුහුණුකරු ලෙස ෆර්නැන්ඩෝ සන්ටෝස් කටයුතු කරයි
නායක-ගියෝර්ගස් කරගොනිස් 
දැල් රකින්නෝ-පොනොග්ලොටිස් ගයිකොස්, ස්ටේෆොනොස් කපිනෝ, ඔරෙස්ටිස් කරනේසිස්
ආරක්ෂකයෝ-ජෝස් හොලිබස්, ගයිනස් මනියාටිස්, කොස්ටස් මනලස්

පාපන්දු
1958, 1962, 1970, 1994 සහ 2002 වසර වලදී පාපන්දු ලෝක කුසලානය බ්‍රසීලය විසින් හිමි කරගෙන ඇත
1978 හා 1986 වසර වලදී ලෝක පාපන්දු ශුරතාව හිමි කර ගෙන ඇත
දකුණු ඇමෙරිකානු කලාපයේ සියලු තරඟ ජය ගනිමින් 2014 ලෝක කුසලාන තරඟාවලියට සුදුසුකම් ලබාගෙන ඇත
ආර්ජන්ටිනාව ජාත්‍යන්තර පාපන්දු ශ්‍රේණිගත කිරීමෙහි 5 වන ස්ථානයේ පසුවෙයි
1930 වර්ෂයේදී පැවති පළමු ලෝක කුසලාන තරඟාවලියේ ශූරතාවය සහ 1950 ලෝක කුසලානය හිමි කරගෙන ඇත
2010 පාපන්දු ලෝක කුසලානයේ හිමිකරුවන් වෙයි
ලොව අංක 1 පාපන්දු කණ්ඩායමයි
නායක- ඉකර් කසිලස්
1966 වර්ෂයේදී එංගලන්තයේ පැවති ලෝක කුසලාන තරගාවලියේ ශුරතාවය දින ගෙන ඇත
යුරෝපා කලාපයේ පැවති සියලු තරග ජයගනිමින් 2014 ලෝක කුසලාන තරඟාවලියට සුදුසුකම් ලැබීය
ජාත්‍යන්තර පාපන්දු ශ්‍රේණිගත කිරීම්වලදී එංගලන්තය 10 වෙනි ස්ථානයේ පසු වෙයි
එංගලන්තයට තරු ක්‍රීඩකයන්ගෙන් අඩුවක් නොමැත
2014 ලෝක කුසලානට තරඟ කරන කණ්ඩායම 
නායක- ස්ටීවන් ජෙරාඩ්
දැල් රකින්නෝ- ජෝ හාට්, ෆ්රේසර් ෆස්ටර්, බෙන් ෆොස්ටර්
ආරක්ෂකයන්- ලීටන් බෙයිනස්, ගැරී කාහිල්, පිල් ජගියෙල්කා
1974, 1978 සහ 2010 යන වසර වලදී ලෝක පාපන්දු අනුශුරතාව හිමි කරගෙන ඇත
වත්මන් ශ්‍රේණි ගත කිරීම් වල 15 වෙනි ස්ථානයේ පසුවෙයි
1934, 1938, 1982 සහ 2006 වසර වලදී ලෝක පාපන්දු ශුරතාවය හිමි කරගෙන ඇත
වත්මන් ශ්‍රේණිගත කිරීම් වල 9 වැනි ස්ථානයේ පසුවෙයි
1998 පාපන්දු ලෝක ශුරතාවය හිමි කරගෙන ඇත
වත්මන් ජාත්‍යන්තර පාපන්දු ශ්‍රේණිගත කිරීම් වල 17 වන ස්ථානයේ පසුවෙයි
1954, 1974 සහ 1990 යන වසර වලදී ලෝක පාපන්දු ශුරතාවය හිමි කරගෙන ඇත
වත්මන් ශ්‍රේණිගත කිරීම් වල අංක 2 ස්ථානයේ පසුවෙයි
DNA අණුවක් පොලිනියුක්ලියෝටයිඩ් දාම දෙකකින් සමන්විත වේ
මෙසේ හයිඩ්‍රජන් බන්ධන බිඳ වැටීම නිසා මාතෘ පොලිනියුක්ලියෝටයිඩ් දාම දෙක එකිනෙකින් ඈත් වේ
විද්‍යාව
ජීව විද්‍යාව
ශ්‍රී ලංකාවේ පළමු අගමැති ඩී. එස්. සේනානායක මහතාගේ සංකල්පයක් මත 1949 වර්ෂයේ නිමා කරන ලද ගල්ඔය බහුකාර්ය යෝජනා ක්‍රමය යටතේ 1953 අගෝස්තු මස 28 වැනි දින සේනානායක සමුද්‍රය විවෘත කරන ලදී
ඉඟිනියාගල පිහිටි සුවිසල් කඳු යුගලයක් යා කරමින් සේනානායක සමුද්‍රය බිහි විය
විශිෂ්ට කළමණාකාරිත්වයකින් යුතුව මනා තත්ත්ව ආරක්ෂණ ක්‍රමවේද අනුගමනය කිරීමේ දීර්ඝකාලීන ප්‍රතිලාභ පිළිබඳව කදිම නිදසුනක් ලෙස මෙම ඉදිකිරීම වර්තමානයටද ආදර්ශයක් සපයයි
දේශීය අරමුදල්වලින් මෙම දැවැන්ත බහුකාර්ය යෝජනා ක්‍රමය ඉදි කරනු ලැබුවේ ඇමෙරිකාවේ සැන්ෆ‍්‍රැන්සිස්කෝහි සිමාසහිත මොරිසන් නුඞ්සන් ඉන්ටර්නැෂනල් සමාගමයි
මූලික සැලසුම
ගල්ඔය ව්‍යාපාරය යටතේ ඉදිකෙරුණු සේනානායක සමුද්‍රය පිළිබඳව මූලික සැලසුම් 1937 ඞී
එස්. සේනානායක මහතා කෘෂිකර්ම ඇමැති වශයෙන් සිටිය දී සකස් කර ඇත
ආරම්භයේ දී වාරිමාර්ග දෙපාර්තමේන්තුවේ මූලිකත්වය යටතේ ආරම්භ කොට පසුව, 1949 අංක 51 දරණ පනතින් යෝජනා වූ "ගල්ඔය සංවර්ධන මණ්ඩලය" 1949 නොවැම්බර් 24 වැනි දින සංස්ථාපනය කර ඇත
ජල ධාරිතාව
වර්ග සැතපුම් 384 ක ජල පෝෂක ප්‍රදේශයකින් යුතු සේනානායක සමුද්‍රයේ ජල ධාරිතාව අක්කර අඩි හත් ලක්ෂ හැත්තෑදාහකි
මෙය ලංකාවේ වැඩිම ජල ධාරිතාවක් ඇති ජලාශයයි
බැම්මේ දිග අඩි තිස් හය දහසකි
වැවට යට වෙන ප්‍රදේශය අක්කර 19250කි
වම් ඉවුර ප්‍රධාන ඇල මාර්ගය සැතපුම් 32 ක් දිග වන අතර දකුණු ඉවුර ඇල මාර්ගය සැතපුම් 22 ක් පමණ දිග වේ
මෙමගින් අක්කර එක් ලක්ෂ විසිදහසක පමණ වගා බිම්වලට ජලය සැපයිය හැකිය
අමතර සේවා
සේනානායක සමුද්‍රය මඟින් වාරි ජල සැපයුම සහ ජල විදුලි බල ජනනයට අමතරව තවත් සේවා රැසක් ඉටු වේ
ගල්ඔය නිම්නයේ ගං වතුර පාලනය මිරිදිය මත්ස්‍ය වගාව, අම්පාර නගරයේ ජල අවශ්‍යතාව සපුරාලීමට අවැසි ජලය සැපයීම මෙන්ම සංචාරක ව්‍යාපාරයද ඒ අතර වේ
ජල විදුලි බලාගාරය
ගල්ඔය ව්‍යාපාරය බහුකාර්ය යෝජනා ක්‍රමයක් ලෙස ජල විදුලි බලය ද ජනනය කරයි
විදුලි බලාගාරයේ අඩි 714 දිග අඩි 13 ක විශ්කම්භයකින් යුතු 'පෙන්ස්ටොක්' නල යොදා සකසා තිබෙන විදුලි ජනක 4 මඟින් නිපදවිය හැකි විදුලි බල ප්‍රමාණය මෙගා වොට් 11.25කි
මිරිදිය මත්ස්‍ය වගාව
අමතරව සේවාවක් ලෙස ඇති මිරිදිය මත්ස්‍ය වගාව යටතේ කොරළි, ගුරාමි වැනි මසුන් අභිජනනය කොට සමුද්‍රයට මුදා හැරීම මෙන්ම ව්‍යාපාරික අවශ්‍යතාවයන්ට මත්ස්‍ය පැටවුන් ලබාදීමද සිදුවේ
බාහිර සබැඳි 
 වාරිමාර්ග හා ජල සම්පත් කළමනාකරණ අමාත්‍යාංශයේ නිල අඩවිය 
 ගල්ඔය ව්‍යාපාරය
 මතු පරපුර වෙනුවෙන් රැකගත යුතු ඉඟිනියාගල නගරය
 සේනානායක සමුද්‍රය පරිසර සුරපුරක්
මෙය දකුණු අප්‍රිකාවෙන් බිහිවුන දර්ශනවාදයකි
මනුශ්‍යත්වයේ කරුණාව ලෙස සරලව දැක්විය හැකි වුවද මෙහි ඊට වඩා ගැඹුරු සංකල්පයක් ගැබ්ව ඇත
ප්රෝටිස්ටා රාජධානිය කෘත්‍රිම රාජධානියක් ලෙස සලකනු ලබයි
මක්නිසාද යත් මෙම රාජධානිය තුළ වර්ගීකරණය කර ඇත්තේ දිලීර, ශාක සහ සත්ත්ව යන රාජධානි වලට ඇතුලත් කල නොහැකි ජීවීන් බැවිනි
මුලදී මෙම රාජධානිය තුළ ඒක සයිලික සුන්‍යෂ්ටික ජීවීන් පමණක් ඇතුලත් කර තිබුණද වර්තමානයේදී ඇල්ගී වැනි බහු සෛලික ජීවීන්ද මෙම රාජධානිය තුළ වර්ග කරනු ලබයි
මෙම රාජධානිය වංශ ගණනාවකට බෙදා දැක්වුවද මෙම ලිපියෙහි අවධානය යොමු කරන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ අ
උසස් පෙළ විෂය නිර්දේශයට අදාලව ඉගැන්වෙන පහත දැක්වෙන වංශ 6 පිළිබඳව පමණි
එම වංශ නම්,
රයිසෆොඩ වංශය 
සිලියොෆෝරා වංශය
ක්ලොරෝෆයිටා වංශය 
ක්‍රිසොෆයිටා වංශය 
ෆියෝෆයිටා වංශය 
රෝඩොෆයිටා වංශය

රයිසොෆොඩ වංශය - phylum rhizopoda
උදාහරණ ජීවියෙක්- "Amoeba"
මෙම වංශයේ සියළුම ජීවීන් ඒක සෛලික වේ
විෂම පෝෂීන් වේ
සත්ත්ව සදෘෂ පෝෂණයක් පෙන්වයි.
සංචරණය සඳහා ව්‍යාජ පද උපයෝගී කර ගනී
දේහය වට සෛල බිත්තියක් නැත
එබැවින් දේහ හැඩය නිතරම වෙනස් වේ
ව්‍යාජ පද දැරීම නිසා දේහය අසමමිතික වේ
සංචිත අහාර නැත
ජලජ වාසීන් වේ
තෙත් භෞමික පරිසර වල ජීවත් වේ
ඇතැම් ආකාර අන්තඃ පරපෝෂිතයන් ලෙස ක්‍රියා කරයි
"Entamoeba histolitica"
නිදැලිවාසි ආකාර වල ජාල තුල්‍යතාවයට සංකෝචන රික්තකයක් පිහිටයි
පරපෝෂිත ආකාරවල සංකෝචන රික්තකයක් නැත
(සංකෝචන රික්තක මගින් ආසෘති විධානය සිදු කරයි
)
සෛල ප්ලාස්මය පැහැදිලි බහිෂ්ප්ලාස්මයකට හා කණිකාමය අන්තඃ ප්ලාස්මයකට විභේදනය වී ඇත
අලිංගික ප්‍රජනනය පමණක් සිදු කරයි
එය ද්වි ඛණ්ඩනය බහු ඛණ්ඩනය හෝ බීජානු සෑදීම මගින් සිදු කරයි
සිලියොෆෝරා වංශය - phylum ciliophora
උදාහරණ ජීවියෙක් - Paramecium 
ඒක සෛලික වේ
සත්ත්ව සදෘෂ පෝෂණයක් පෙන්වයි.
සංචරණය සඳහා පක්ෂ්ම තිබේ
සෛල බිත්තියක් නැත
නමුත් සෛල ප්ලාස්මය වටා ශක්තිමත් ඡවිකාවක් ඇත
ඡවිකාව නිසා නියමිත හැඩයක් ලැබී ඇත
සංචිත ආහාර නැත
බහුලව මිරිදිය පරිසර වල වෙසෙයි
ඇතැම් ආකාර තෙත් භෞමික පරිසර වලද ජීවත් වෙයි
දේහයේ ජල තුල්‍යතාවයට වැදගත් වන සංකෝචන රික්තක ඇත
සෛලය තුළ ක්ෂුද්‍ර න්‍යෂ්ටිය හා මහා න්‍යෂ්ටිය ලෙස න්‍යෂ්ටි වර්ග 2කි
මහා න්‍යෂ්ටිය ප්‍රෝටීන සංස්ලේෂණයටත්, පරිවෘත්තීය ක්‍රියා පාලනයටත් වැදගත් වේ
ක්ෂ්ද්‍ර න්‍යෂ්ටිය සංයුග්මනය නම් ලිංගික ප්‍රජනනයට වැදගත් වේ
ලිංගිකව හා අලිංගිකව ප්‍රජනනය සිදු කරයි
ක්ලොරෝෆයිටා වංශය - phylum chlorophyta

ක්‍රිසොෆයිටා වංශය - phylum chrysophyta

ෆියෝෆයිටා වංශය - phylum phaeophyta

රෝඩොෆයිටා වංශය - phylum rodophyta
චිලි ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම 1895 දී ආරම්භ වූ අතර 1962 දී ලෝක කුසලාන පාපන්දු තරගාවලිය ට සත්කාරකත්වය දරණ ලද්දේ ද චිලී දේශය යි
බොහෝ ජාන වල කාර්යය වන්නේ ප්‍රෝටීනවල ඇමයිනෝ අම්ල අනුපිළිවෙළ තීරණය කිරීම හෙවත් ප්‍රෝටීන සංස්ලේෂණය සඳහා කේත සැපයීමයි
මෙලෙස ජානයක් මගින් ඊට නියමිත ප්‍රෝටීනය සංස්ලේෂණය ජානයක ප්‍රකාශනය (gene expression) ලෙස හැඳින්වේ
ජාන ප්‍රකාශනය හෙවත් ප්‍රෝටීන සංස්ලේෂණයේ යාන්ත්‍රණය

ජාන ප්‍රකාශනය හෙවත් ප්‍රෝටීන සංස්ලේෂණයේ ප්‍රධාන පියවර දෙකකි
එනම්,
ප්‍රතිලේඛනය (පිටපත් කිරීම) - Transcription
පරිවර්තනය - Translation

ප්‍රතිලේඛනය

DNA අණුවක පිහිටන ජානයක අඩංගු විශිෂ්ට ඩිඔක්සිරයිබොනියුක්ලියොටයිඩ අනුපිළිවෙළ m-RNA දාමයක රයිබෝනියුක්ලියෝටයිඩ් අනුපිළිවෙලක් බවට පිටපත් කරනු ලබයි
එලෙස ප්‍රවේනික තොරතුරු DNA වලින් m-RNA වලට පිටපත් කිරීම ප්‍රතිලේඛනය ලෙස හැඳින්වේ
ප්‍රතිලේඛනයේ ක්‍රියා පිළිවෙල
DNA ද්විත්ව හෙලික්සය දිග හැරීම සිදුවේ
DNA වල වූ අනුපූරක දාම දෙක අතර වූ හයිඩ්‍රජන් බන්දන බිඳීම මගින් දාම දෙක එකිනෙකින් තාවකාලිකව වෙන්වීම සිදුවේ
ඒ සඳහා DNA හෙලිගේස් එන්සයිමය දායක වේ
වෙන් වූ දාම දෙකෙන් ප්‍රතිලේඛනය සඳහා දායක වන්නේ එක් පටයක් පමණි
ජානය ඇත්තේ එම පටය තුළ පමණි
එය අච්චුව (template) ලෙසද හඳුන්වයි.

පරිවර්තනය

රයිබොසොමය වෙත පැමිණෙන m-RNA අණුවක භෂ්ම අනුපිළිවෙළ අනුව තීරණය වන ඇමයිනෝ අම්ල අනුපිළිවෙළ එක්කොට රයිබොසොමය මගින් ප්‍රෝටීනයක් තැනීම පරිවර්තනය ලෙස හැඳින්වේ
කෝවක්කා යනු ඖෂධීමය අගයක් ඇති වැල් වර්ගයකි
මෙය Coccinia grandis යන උද්භිද විද්‍යාත්මක නාමයෙන් හඳුන්වනු ලැබේ දකුණු ආසියානු රටවල වියළි කලාපය තුළ බහුලව දක්නට ලැබේ
කෝවක්කා ගෙඩි ලපටි කාලයේදී කොළ පැහැයෙන් දිස්වන අතර ඉදුණ ගෙඩි අලංකාර රතු පැහැයක් ගනී
කෙම් ගෙඩිය ලෙසින් ද කෝවක්කා ගෙඩිය පැරණි පොතපතෙහි හඳුන්වා තිබේ
භාවිතය
ආහාරමය ප්‍රයෝජන ලෙස කෝවක්කා මැල්ලුම, කෝවක්කා කැඳ, හා කොවක්කා ව්‍යංජනය භාවිතා වන අතර කෝවක්කා වැලෙහි ලපටි කොළ මැල්ලූම් සෑදීම සදහා භාවිතා කරයි
ඖෂධීය ගුණ
කෝවක්කා කොළ මැල්ලූම දියවැඩියා රෝගීන්ට හොද ඔසුවක් ලෙස සිංහල වෙදකමේ දී හැඳින්වේ
හේන් ගොවිතැන් කිරීමට කැලය කපන අවස්ථා වලදී කෝවක්කා වැල්ද කැපී යයි, එවිට කොවක්කා වැලෙන් වෑස්සෙන ජලය එකතු කර පානය කිරීමෙන් පිපාසය ඉක්මණින් සංසිදෙන බව ගොවීන්ගේ විශ්වාසය වේ
සාහිත්‍යය
කෝවක්කා ගෙඩියේ පැහැය ගිරවාගේ හොටෙහි පැහැයට සමාන වීම නිසා ගිරා සංදේශයේද කෝවක්කා ගෙඩිය පිළිබඳව සඳහන් වන අතර මහා කවි කාලිදාසයන් කාන්තාවන්ගේ තොලෙහි පැහැය වර්ණනා කිරීම සහාද කෝවක්කා ගෙඩියේ පැහැය යොදාගෙන තිබේ
පාරිතෝෂික ගෙවීම් සේවක අර්ථ සාධක අරමුදල
මෙන්ඩල්ට පසුව විද්‍යාඥයන් විසින් සොයා ගන්නා ලද ප්‍රවේණික යාන්ත්‍රණයන් වේ
ඒවා නම්,
ප්‍රතිබද්ධය 
අසම්පුර්ණ ප්‍රමුඛතාවය
සහ ප්‍රමුඛතාවය
බහු ඇලීලතාවය 
ජාන අන්තර්ක්‍රියා
බහුජාන ප්‍රවේණිය 
ලිංග නිර්ණය සහ ලිංග ප්‍රතිබද්ධය

ප්‍රතිබද්ධය - Linkage
ජීවියෙකු සතුව පවතින වර්ණදේහ ගණන සීමිත වන නමුදු ලක්ෂණ පාලනය කරන ජාන අතිවිශාල සංක්‍යාවක් පිහිටයි
එම නිසා අනිවාර්යයෙන්ම එක් වර්ණදේහයක් මත ජාන එකකට වඩා වැඩි සංක්‍යාවක් පිහිටිය යුතුයි
එලෙස විවිධ ලක්ෂණ පාලනය කරන ජාන එකම වර්ණ දේහයක පිහිටා තිබීම ප්‍රතිබද්ධය ලෙස හැඳින්වේ
අසම්පූර්ණ ප්‍රමුඛතාවය - Incomplete dominance
ජ්ස්ජ්ස්ජ්ස්ස්ස්ස්

සහ ප්‍රමුඛතාවය - Co-dominance

බහු ඇලීලතාවය - Polyallelism

ජාන අන්තර්ක්‍රියා - Gene interaction

බහු ජාන ප්‍රවේණිය - Polygenetic inheritance

ලිංග නිර්ණය සහ ලිංග ප්‍රති බද්ධය - Sex determination
සෛලීය ශ්වසනය ජීවීන්ගේ  සෛල තුල දී පෝෂ්‍ය ද්‍රව්‍ය වල අඩංගු ජෛවරසායනික ශක්තිය ATP බවට පත්කිරීම සිදුකරන  පරිවෘත්තීය ක්‍රියාවලීන්  ගේ එකතුවක් වේ
ශ්වසනයේදී සිදුවන ප්‍රතික්‍රියා විශාල  අනු කුඩා අණු බවට  බිදහෙලන බැවින්  අපවෘත්තිය ක්‍රියා ලෙස හැදින්වේ
මෙම ක්‍රියාවලියේදී ශක්තිය නිදහස් වේ
(අධි ශක්ති බන්ධන වඩා ස්ථායි බන්ධන වලින් ප්‍රතිස්ථාපනය වීම නිසා)
ශ්වසනය, සෛලය විසින් සෛලීය ක්‍රියා බලගැන්වීමට ශක්තිය නිදහස් කරන ප්‍රධාන ක්‍රම අතරින් එකකි
සෛලීය ශ්වසනය තාපදායි රෙඩෝක්ස් ප්‍රතික්‍රියාවකි
එනම් එහිදී තාපය පිටවේ
සම්පූර්ණ සෛලීය ශ්වසන ක්‍රියාවලිය ජෛව රසායනික ප්‍රතික්‍රියා මාලාවක් ඔස්සේ සිදුවේ
ඉන් බොහොමයක් පියවර redox ප්‍රතික්‍රියා  වේ
සෛලීය ශ්වසනය රීත්‍යනුකූලව දහන ප්‍රතික්‍රියාවක් වුවද, එය  සෛලයක් තුල සිදුව්වීමේදී පැහැදිලිවම ඊට සමාන නොවන ලෙස සලකන්නේ එහිදී ප්‍රතික්‍රියා මාලාවක් ඔස්සේ සෙමෙන් ශක්තිය නිදහස් කරන බැවිනි
සත්ත්ව හා ශාක සෛල විසින් ශ්වසනය සදහා බහුලවම භාවිතා කරන පෝෂක වන්නේ සීනි, ඇමයිනෝ අම්ල හා මේද අම්ල වේ
එමෙන්ම වඩාත් බහුල ඔක්සිකරණ නියෝජිතයා(ඉලෙක්ට්‍රොන ප්‍රතිග්‍රාහකයා) වන්නේ අණුක ඔක්සිජ‍න් (O2) වේ
ATP වල ගබඩා කරන ලද රසායනික ශක්තිය (ATP වල තුන්වන පොස්පේට් කාණ්ඩය අණුවේ ඉතිරි කොටසට දුර්වලව බැදී ඇති අතර  එම බන්ධන වෙනත් වඩා ස්ථායි  බන්ධන ඇතිවීමට ඉඩ සලසමින් පහසුවෙන් බිදී යයි
ඒ ආකාරයට සෛලීය ක්‍රියාවලීන්ට  අවශ්‍ය ශක්තිය සම්ප්‍රේෂණය කරයි
) පසුව ශක්තිය අවශ්‍ය ක්‍රියාවලි සදහා යොදාගත හැක
එම ක්‍රියාවලි අතර ජෛවසංස්ලේෂණය, සංචරනය හෝ  සෛල පටල හරහා ද්‍රව්‍ය පරිවහනය දැක්විය හැක
පෝෂණය යනු ජීවීන් ශක්තිය සහ ද්‍රව්‍ය ලබා ගැනීමේ ක්‍රියාවලියයි
පෝෂණය සඳහා විවිධ ජීව විශේෂ විවිධ වූ ක්‍රම යොදා ගනු ලබයි
ජීවීන්ගේ පෝෂණ ක්‍රම ඔවුන්ගේ ශක්ති ප්‍රභවය සහ කාබන් ප්‍රභවය මත වර්ග කල හැක
කාබන් ප්‍රබවය මත ජීවීන්ගේ පෝෂණය ප්‍රධාන ආකාර දෙකකි