Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
1.ගිණුම්කරණය

2. ව්‍යාපාර අධ්‍යයනය

3. ආර්ථික විද්‍යාව

ඉතිරි විෂයය පහත දැක්වෙන විෂයයන් අතරින් තෝරා ගත යුතුය
1. ව්‍යාපාර සංඛ්‍යානය

2. භූගෝල විද්‍යාව

3. දේශපාලන විද්‍යාව 

4. ඉතිහාසය (ලංකා ඉතිහාසය සමග ඉන්දීය ඉතිහාසය හෝ යුරෝපා ඉතිහාසය හෝ ලෝක ඉතිහාසය)

5. තර්ක ශාස්ත්‍රය සහ විද්‍යාත්මක ක්‍රමය

6. ඉංග්‍රීසි 

7. ජර්මන් 

8. ප්‍රංශ

9. කෘෂි විද්‍යාව

10. සංයුක්ත ගණිතය

11. තොරතුරු හා සන්නිවේදන තාක්‍ෂණය

විශ්ව විද්‍යාල පිවිසුම
විශ්ව විද්‍යාල ප්‍රතිපාදන කොමිශන් සභාව

විභාගයට භාවිත කළහැකි සම්පත්
ඊ - තක්සලාව

පසුගිය විභාග ප්‍රශ්න පත්‍ර

අපොස උසස්පෙළ විභාගයට විෂයයන් තෝරා ගැනීම හ්

බාහිර සබැඳිකම් 
අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය 
විභාග දෙපාර්ථමේන්තුව

ශ්‍රී ලංකාවේ අධ්‍යාපනය
කොළඹ පුරවරයේ රෝමානු කතෝලික අගරදගුරු පදවිය () යනු ශ්‍රී ලංකාවේ  රෝමානු කතෝලික සභාවේ පැවිදිසි බලප්‍රදේශයක් හෝ  රදගුරු පදවියක්/ වසමක් වෙයි
යනු රූපවාහිනී කතා මාලාවකි
පිඟානක් යනු එය මත ආහාර පිරිනැමීමට භාවිතා කල හැකි පළල්, අවතල නමුත් ප්‍රධාන වශයෙන් පැතලි බඳුනකි
ෆ්ලේමර්, ස්කයිවයිපර්, සහ  Skywiper (යළිත් ස්කයිවයිපර් නමුත් සියළු ඉංග්‍රීසි අකුරු කුඩාකුරු ලෙසින්) ලෙසින්ද හැඳින්වෙන , ෆ්ලේම්, වනාහී 2012දී සොයාගත් මොඩියුලීය පරිගණක අනිෂ්ට මෘදුකාංගයක් වන අතර එය විසින්  මයික්‍රොසොෆ්ට් වින්ඩෝස් මෙහෙයුම් පද්ධතිය භාවිතා කරන පරිගණක වෙත පහර එල්ල කරයි
දත් (ඒක වචනය දත) යනු  බොහෝ පාෂ්ඨවංශීන්ගේ හනු (හෝ මුඛයන්හී) දක්නට ලැබෙන කුඩා, චූර්ණීකෘත, සුදුපැහැති ව්‍යුහයන් වන අතර මූලික කාර්යය ලෙස ආහාර කැබලි කර ගැනීමට භාවිතා වෙයි
මානව දත් යනු මුඛයෙහි දක්නට ලැබෙන කුඩා, චූර්ණීකෘත, සුදුපැහැති ව්‍යුහයන් වන අතර ආහාර කැබලි කර ගැනීමට භාවිතා වෙයි
දත් මත ඇති එනමලය මානව සිරුරේ ඇති ඉතාමත්ම ඝනකමි ද්‍රව්‍යයයි
කෘන්තක 
	මුඛයෙහි කෘන්තක දත් 8ක් පමණ දැකිය හැක
ඒවායෙහි කෘත්‍ය ලෙස  ආහාර කපාගැනීම සිදුවන අතර මෙම කෘන්තක දත් නියනක හැඩය ගනියි
රදනක 
	රදනක දත් 4ක් මුඛයෙහි පිහිටයි
ඒවායෙහි කෘත්‍ය ලෙස ආහාර ඉරාගැනීම හා දැඩිව ග්‍රහණය කර ගැනීමට යොදාගනියි
රදනක දත් හැඩයෙන් තියුණු , උල්වූ දත් වර්ගයකි
පුරශ්චාර්වක
	
	පුරශ්චාර්වක දත් 8ක් මුඛයෙහි පිහිටයි
ඒවායෙහි කෘත්‍ය ලෙස ආහාර කුඩු කිරිම හා ඇඹරීම සිදු කරයි
චාර්වක

	පැතලි මතුපිටක් සහිත පළල් දත් වර්ගයකි
චාර්වක දත් 12ක් ඇත
ආහාර ගිලීමට පෙර ආහාර කුඩු කර ඇඹරීම මෙම දත් මගින් සිදුවේ
පසුපස චාර්වක දත් ( Rear Molar Teeth )

පසුපස චාර්වක දත් සාමාන්‍ය මිනිසකුගේ වයස අවුරුදු 17 සිට 25 කාලය තුල මතුවේ
සමහර මිනිසුන්ගේ මෙම පසුපස චාර්වක දත් නිසි ලෙස නොවැඩුනහොත් එම දත් ඉවත් කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ
තුර්කියේ, මිනිසුන්ගේ මතයට අනුව වයස අවුරුදු 20 පමණ වන විට මෙම පසුපස චාර්වක දත් පැමිණෙන නිසා මේවා ප්‍රන්චාවන්ත දත් ලෙස හඳුන්වයි.
අනාගත දන්ත වෛදය ක්ෂේත්‍රයහි දියුණුව සඳහා වර්තමානයේ විද්‍යාඥ මෙම පසුපස චාර්වක දත් හි දන්ත මුලයෙහි ඇති පල්පය යොදාගනිමින් පර්යේෂණ පවත්වයි

ආහාර විකිමේදී,
ආහාර විකිමේදී ආහාර ගුලියක් සැදීම හා හැපීම පහසු වීම සඳහා මුඛයේ ඇති ඛේට ග්‍රන්ථි මගින් ඛේටය ස්නේහනය කරයි
ආහාරය මුඛය තුලට ඇතුළු වූ වහාම පිහිතල හැඩති කෘන්තක දත් හා ඉහල හා පහල හනු ආධාරයෙන් ආහාරය කැබලි වලට කපා ගනියි
ආහාරය යම් තද භවක් ඇත්නම් තියුණු රදනක දත් මගින් ආහාරය කපා , ඉරාගනියි
ඉන්පසු ආහාරය පුරස්චාර්වක දත් වෙතට දිවෙහි ආධාරයෙන් රදනක දත් සිට ගෙනයයි
පුරශ්චාර්වක දත ආහාර කුඩා කැබලි වලට ඇඹරීමට හා කුඩු කිරිමට මෙම දතෙහි හැඩය වැදගත් වේ
මුඛයෙහි කෙලවර ඇති විශාල දත් වර්ගයක් වන චාර්වක දත් මගින් කුඩු කල ආහාර අවසන් වතාවට කුඩු කරමින් භෞතික ජීර්ණයට ලක්කරයි
දිව මගින් මෙම කුඩු කල ආහාර ඛේටය සමග මිශ්‍ර කරමින් ආහාර මාර්ගය තුලට ඇතුල් කරයි
මුඛය තුලදී, දත් මගින් ආහාර භෞතික ජීර්ණයට ලක්වේ
දත් මැදීමෙහි ඉතිහාසය
ඈත අතීතයේ විවිධ පැරණි ශිෂ්ටාචාර මගින් විවිධ ද්‍රව්‍ය එකතු කරමින්  එම ද්‍රව්‍ය අතු කැබැල්ලකට හෝ මුලයකට දමමින් දත් පිරිසිදු කර ගත්හ
අතීත ඊජිප්ටියානුවන් බිත්තර කටු , ලුහු යමහල් පාෂාණ , ගල් කුඩු , හා ගව අං භාවිතා කරමින් ප්‍රථම වතාවට දත් බෙහෙත් නිපදවන ලදී
චීන ශිෂ්ටාචාරයේදී ප්‍රථමයෙන්ම උන ලීයකට උරෙකුගේ දැඩි කෙඳි ගටගහමින්  පළමු දත් බුරුසුව නිපදවන ලදී
18 වන ශතවර්ෂයේදී යුරෝපයේ මිනිසුන් තම ඇඟිල්ල භාවිතා කරමින් දත් මදින ලදී
දත් බෙහෙත් ලෙස සෝඩාහි බයිකාර්බනේට් යොදාගන්නා ලදී
නොඩෙස් හෙවත් NODES යනුවෙන් හැදින්වෙන්නේ National Online Distance Education Service හෙවත් ශ්‍රී ලාංකීය දුරස්ථ අධ්‍යාපනය ලබාදෙන ප්‍රධාන රාජ්‍ය ආයතනයකි
මෙම ආයතනය ශ්‍රී ලංකාව තුල වූ විවිධ විශ්ව විද්‍යාල සහ අධ්‍යාපන ආයතන හා එක්ව දුරස්ථ අධ්‍යාපන සේවා ලබා දෙනු ලැබේ
දුරස්ථ අධ්‍යාපනය
කමිලා ඇන්ටොනියා අමරන්ටා බෂේහෝ ඩව්ලින් () () (උපත 28 අප්‍රේල් 1988 සන්තියාගෝ හිදී) යනු චිලියානු භූගෝල විද්‍යා උපාධිඅපේක්ෂක ශිෂ්‍යාවක් සහ චිලියානු කොමියුනිස්ට් තාරුණ්‍යය පක්ෂයේ සාමාජිකාවක් වෙයි
චිලි විශ්වවිද්‍යාල මහා ශිෂ්‍ය සංගමයයේ  (Fech) සභාපති සහ චිලියානු ශිෂ්‍ය සන්ධානයෙහි (Confech) ප්‍රධාන ප්‍රකාශක ලෙසින් ඇය, උසස් තත්ත්වයෙහි අධ්‍යාපනය ලැබීමට වඩාත් හොඳ අවස්ථා දිනාගැනීමේ ව්‍යාපාරය අප්‍රේල් 2011 අගභාගයෙහිදී මෙහෙයවූ අතර — එය  දිගටම  පවතියි
ආශ්‍රිත

1988 උපත්
සිංහල භාෂාව භාවිතෙය්දී ඇතැම් යෙදීම් වඩාත් ප්‍රාණවත් වන්නේත් රසවත් වන්නේත් ඒ ඒ පද තනිව යෙදීමෙන් නොව  පදයත් සමග තවත් ගැලපෙන පදයක් ෙයදීමෙනි
එවැනි පද හඳුන්වන්නේ "යුගල පද" යනුවෙනි
යුගල පද යෙදීමෙන් ප්‍රකාශනය රසවත් වේ, අලංකාර වේ
ලේඛනයේදී යුගල පද තනි පදයක් ලෙස ලිවීම සාමානය පිළිවෙළයි
යුගල පද ප්‍රධාන වශයෙන් කොටස් පහකට (5) බෙදේ
* සමානාර්ථ යුගල පද
* විරුද්ධාර්ථ යුගල පද

සමානාර්ථ පද 
 මුල් පදයට සමාන අර්ථ ඇති පදයක් දෙවනි පදය ලෙස යොදාගත් යුගල පද වේ
* සමිතිසමාගම්
* යානවාහන
* මිලමුදල්
* කාසිපනම්

විරුද්ධාර්ථ යුගල පද  
 මුල් පදයට විරුද්ධ අර්ථ දෙන පදය දෙවනි පදය ලෙස යොදාගත් යුගල පද වේ
* බඩුමුට්ටු
* ඉඩම්කඩම් 

සිංහල
IIවන එලිසබෙත් රැජින එක්සත් රාජධානිය, ඔස්ට්‍රේලියාව, කැනඩාව, ලංකාව, පකිස්තානය, නවසීලන්තය සහ දකුණු අප්‍රිකාව යන රටවල් 7හි රජ පදවියට පත්වීමේ 60 වන සංවත්සරය IIවන එලිසබෙත් රැජිණගේ දියමන්ති සංවත්සරය නමින් රටවල් ගණනාවක උත්සවාකාරයෙන් සැමරේ
පූර්වාදර්ශ
1887දී එක්සත් රාජධානියේ වික්ටෝරියා රැජිනගේ  පදවිප්‍රාප්ති ජයන්තිය  එක්සත් රාජධානිය (එහි යටත් විජිත ඇතුළුව) සමරන ලදී
ලංකා යටත්විජිතය මේ සඳහා තැනූ ස්මාක කුළුණ ජුබිලි කණුව නම් වේ
IIවන එලිසබෙත් රැජිණ
ඔරෙගන් සළාව (Oregon Vortex) ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ පිහිටි සංචාරක ආකර්ශණයක් වේ
ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ පිහිටි සංචාරක ආකර්ශණ
ස්වෛරී නෙදර්ලන්ත රාජධානිය
 නෙදර්ලන්ත රාජධානියට අනත් නෙදර්ලන්තය‍ නම් රට
නෙදර්ලන්තයෙහි විශේෂ පුරවර තුන (නිල වශයෙන් මහජන මණ්ඩල)  කැරිබියානු නෙදර්ලන්තය (, ) ලෙසින් සාමූහිකව  හැඳින්වෙන අතර පාරසමුද්‍ර ලෙසින් බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්හී පිහිටා ඇති බොනේර්, සින්ට් උස්ටාටියුස් සහ සාබා යන්නෙන් සමන්විත වෙයි
නෙදර්ලන්තය
ශුක්‍රාණු ප්‍රදානය යනු පුරුෂයෙකු  (‘ශුක්‍රාණු දායකයා’ ලෙසින් හැඳින්වේ) විසින් තම  ලිංගික සහකාරිය නොවන ස්ත්‍රියක ගැබ් ගැන්වීම සඳහා භාවිතා කරනු වස් ඔහුගේ ශුක්‍රාණු සැපැයුම (හෝ ‘දන්දීම’) වෙයි
සබැඳි වෛද්‍ය සදාචාර, නීති සහ රීති
තම ශුක්‍රාණු දායකත්වය නිසාවෙන් බිහිවන සැම දරුවෙකුගේම ස්වභාවික හෝ ජීවවිද්‍යාත්මක පියා වන්නේ ශුක්‍රාණු දායකයා  වුවත්, සාමාන්‍ය වශයෙන් ඔහු නීතිමය හෝ නීති ප්‍රකාර හෝ පියා ලෙස සැලකීමට බලාපොරොත්තු නොවේ
පසුකලෙක පිතෘක හිමිකම් ඉල්ලා සිටීමට සුදුසුකම් ලැබීමට හෝ පිතෘක බැඳීම් සඳහා වගකීම දැරිමට නියම කරනු ලැබීමට හෝ ඔහු හට විය හෝ නොවිය හෝ හැක්කේ අධිකරණ බලය හා එහි නීති බලපැවැත්වෙන  ප්‍රකාරයටය
බොහෝවිට  ශුක්‍රාණු බැංකුවක් හෝ සායනයක් හෝ අනුසාරයෙන් ශුක්‍රාණු දන්දෙනු ලබන අතර, දායක නිර්නාමිකත්වය හා දාරකයන් ගණන පිළිබඳ සීමාකිරීම් ඇතුළු විවිධවූ ප්‍රාන්තමය රෙගුලාසි වලට මෙම ආයතන යටත් වෙති
මවක වීමට අදහස් කරන තැනැත්තියට පෞද්ගලිකව හා සෘජු ලෙසින් ශුක්‍රාණු සැපයීමෙන්, නීතිමය සීමාකිරීම් මගහැරීමට දායකයන් හා ප්‍රතිග්‍රාහකයන් විසින් සමත්වූවද ප්‍රතිග්‍රාහකයාගේ නීතිමය රැකවරණද දායකයාගේ අයිතිවාසිකම් සහ වගකීම්ද ලබාගන්නට බැරිවෙයි
දායක ශුක්‍රාණුවල ප්‍රාථමික ප්‍රතිග්‍රාහකයන් වන්නේ පුරුෂ අසාරතාවයෙන්  පීඩා විඳින අසමලිංගික යුගලයන්, සමලිංගික සේවන ස්ත්‍රී යුගලයන්, සහ  යුගල නොවී තනිව ජීවත්වන කාන්තාවන් වෙති
ශුක්‍රාණු බැංකුවක සේවය ලබා ගැනුමේදී, බාහිර පෙනුම, පෞරුෂත්වය, ශාස්ත්‍රීය හැකියාව, ජාතිය, සහ වෙනත් බොහෝ කරුණු මත පදනම් වෙමින් ඔවුන්ගේ දායකයා තෝරාගැනුමෙහි හැකියාව ප්‍රතිග්‍රාහකයන් සතු වෙයි
ස්වයං-වාරණය හෝ නියාමනය හෝ නිසාවෙන්, සමහරක් ශුක්‍රාණු බැංකු විසින්, භව්‍ය ප්‍රතිග්‍රාහකයන් වෙත ලබා දෙන තොරතුරු ප්‍රමාණය වෙත සීමා පනවති
කලින් දන්නා දායකයෙක් සහ/හෝ පෞද්ගලික දායකයක් වෙත ප්‍රතිග්‍රාහකයන් විසින් නැඹුරුවීමට එක් හේතුවක් වන්නේ වැඩි වැඩියෙන් තොරතුරු ලබා ගැනීමට ඇති රිසියයි
ආශ්‍රිත

බාහිර සබැඳි
 ස්පර්ම් ඩොනේෂන් ඉන් ද යූකේ (එක්සත් රාජධානියෙහි නියාමන ආයතනය - ශුක්‍රාණු ප්‍රදානයට පහසුකම් සපයන සියළුම එරා සායන ලැයිස්තුගත කරයි)
 ස්පර්ම් ඩෝනර්ස්
 

පරිත්‍යාගය
ශුක්‍රාණු ප්‍රදානය
ශුක්‍ර ධාතුව
හැඳින්වීම
සාපේක්ෂ වීජීයය (Relational Algebra) යනු දත්ත සමුදාය (Database) හා සබැඳි විෂයයක් වන අතර මෙමඟින් දත්ත සමුදායක අන්තර්ගත දත්ත නැවත ලබාගැනීමේදී එය  මනාව කලමනාකරණය කරමින් සැලසුම් කිරීම මෙහි අරමුණයි
මෙහි වඩාත් යෝග්‍ය අර්ථ දැක්වීම නම්, සාපේක්ෂ ආකෘතිය (Relational Model) සඳහා වන මූලික මෙහෙයුම් එකතුව යන්න වේ
මෙය තව දුරටත් පැහැදිලි කල හොත්, සාමාන්‍යයෙන් අප භාවිතා කරන සාපේක්ෂ දත්ත සමුදාය කලමනාකරණ පද්ධතියක (Relational Database Management System (RDBMS)) අන්තර්ගත දත්ත සමුදායකින් දත්ත ලබාගැනීමේදී (data retrieval) අප බොහෝවිට ව්‍යුහගත සංවේදන භාෂා (SQL) විධාන (Commands) භාවිතා කරනු ලබයි
නමුත් වගු ගනනාවකින් එකවර තොරතුරු ලබා ගැනීමේදී මෙය සංකීර්ණ කාර්‍යයක් වන අතර ගැටලු බොහෝ මතු කරවයි. එබැවින් එකවර SQL විධානය ලිවීමට වඩා සාපේක්ෂ වීජීයය භාවිතා කර වීජීය ප්‍රකාශනය ලියා එයින් SQL විධානය ලිවීම ගැටලු අවම කරන අතරම, වඩාත් සුදුසු විධානය ‍තෝරා ගැනීමටද හැකියාව ඇති කරයි
සාපේක්ෂ වීජීයය පිලිබඳ විශේෂ තොරතුරු
 Edger F
Codd විසින් 1970 දී හඳුන්වා දෙනු ලැබීය
දත්ත ලබා ගැනීම සැලසුම් කිරීම සඳහා පමණක් භාවිතා කරනු ලබයි
සාපේක්ෂ වීජීය ප්‍රකාශනයකින් සැකසෙනුයේ නව සබැඳුමක් (Relation එකක්) වන අතර එය නැවතත් තවත්  සාපේක්ෂ වීජීය ප්‍රකාශනයක ගණනයට භාජනය කළ හැකිය
මූලික මෙහෙයුම්
 මෙහි ප්‍රධාන මෙහෙයුම් වර්ග 2කි
ඒවා නම්,
කුලක වාදය මත පදනම් වූ මෙහෙයුම්
බන්ඳුතා දත්ත සමුදාය (Relational Database) මත පදනම් වූ මෙහෙයුම්
(මෙහි Rename මෙහෙයුම Codd විසින් හඳුන්වා දෙන ලද්දක් නොවේ
)
 අප දැන් මෙම මෙහෙයුම් සවිස්තරාත්මකව විමසා බලමු
බන්ඳුතා දත්ත සමුදාය මත පදනම් වූ මෙහෙයුම්
Select(σ ) මෙහෙයුම

 මෙම ම්හෙයුම භාවිතා කරනුයේ දී ඇති තේරුම් කොන්දේසිය තෘප්ත කරන පේලි (Tuple) යම් කිසි සබැඳුමකින් තොරා ගැනීම සඳහාය
එනම් අදාල (Table) එකේ අපට අවශ්‍යය පේලි පෙරා ගැනීම සඳහාය
මේ  සඳහා පොදු සූත්‍රය පහත පරිදි වේ
σ(තේරුම් කොන්දේසිය)(සබැඳුම)
මෙහි යන්න Selection මෙහෙයුම සංකේතවත් කරයි
තේරුම් කොන්දේසිය බූලියානු ප්‍රකාශනයක් (Boolean Expression) ජනිත කරවන අතර මේ සඳහා අදාල සබැඳුමේ තීර නාම (colomn headers=attribute) භාවිතා වේ
මෙහි සබැඳුම සරලව දත්ත සමුදාය සබැඳුමක් (Database relation) හෝ සබැඳුමක් ජනිත කරවන සාපේක්ෂ  වීජීය ප්‍රකාශනයක් හෝ වේ
මෙහි තේරුම් කොන්දේසිය(Selection condition) එකෙන් නිරූප්‍ය වන බූලියානු ප්‍රකාශනය පහත ආකාරයේ උප කොටස් වලින්,
<තීර නාමය (attribute Name)> + <සැසඳුම් මෙහෙයුම (Comparison Operator)> + <නියතයක්>
හෝ
<තීර නාමය (attribute Name)> + <සැසඳුම් මෙහෙයුම (Comparison Operator)> + <වෙනත් තීර නාමයක් (attribute Name)>
ලෙස සමන්විතය
මෙම උප කොටස් වල,
 <තීර නාමය (attribute Name)> ==> සබැඳුමට අදාල තීරයකි
<සැසඳුම් මෙහෙයුම (Comparison Operator)> ==> (=,
=, > ,< , <= , >=)යන මෙහෙයුම් 6න් එකකි
<නියතය> ==> මෙය අදාල තීරයේ වසමයේ අඩංගු නියතයකි
පහත උදාහරණය සලකා බලන්න
මෙහි පලමුවෙන්ම දැක්වෙන්න්නේ දත්ත සමුදායක අන්තර්ගත දත්ත වගුවකි
Project (π ) මෙහෙයුම

Join (⋈ ) මෙහෙයුම

Rename (ρ ) මෙහෙයුම

කුලක වාදය මත පදනම් වූ මෙහෙයුම්
කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය (DRC), කොංගෝ-කින්ෂාසා ලෙසද හැඳින්වේ, මධ්‍යම අප්‍රිකාවේ පිහිටි රටකි
භූමි ප්‍රමාණය අනුව, කොන්ගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය අප්‍රිකාවේ දෙවන විශාලතම රට වන අතර ලෝකයේ 11 වන විශාලතම රට වේ
මිලියන 112 ක පමණ ජනගහනයක් සිටින කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය ලෝකයේ නිල වශයෙන් ෆ්‍රැන්කෝෆෝන් (ප්‍රංශ භාෂාව) භාවිතා කරන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත රට වේ
ජාතික අගනුවර සහ විශාලතම නගරය කිංෂාසා වන අතර එය ආර්ථික මධ්‍යස්ථානය ද වේ
රට කොංගෝ ජනරජය, මධ්‍යම අප්‍රිකානු ජනරජය, දකුණු සුඩානය, උගන්ඩාව, රුවන්ඩාව, බුරුන්ඩි, ටැන්සානියාව (ටැංගනිකා විල හරහා), සැම්බියාව, ඇන්ගෝලාව, කැබින්ඩා (ඇන්ගෝලාවේ ප්‍රධාන භූමියෙන් පිටත පිහිටා ඇති) සහ දකුණු අත්ලාන්තික් සාගරයෙන් මායිම් වේ
කොංගෝ ද්‍රෝණිය කේන්ද්‍ර කර ගනිමින්, කොන්ගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය හි භූමි ප්‍රදේශය ප්‍රථමයෙන් මධ්‍යම අප්‍රිකානු ආහාර සොයන්නන් විසින් වසර 90,000 කට පමණ පෙර වාසය කරන ලද අතර වසර 3,000 කට පමණ පෙර බන්ටු ප්‍රසාරණයෙන් ළඟා විය
බටහිරින්, කොංගෝ රාජධානිය 14 සිට 19 වන සියවස දක්වා කොංගෝ නදියේ මුඛය වටා පාලනය කළේය
ඊසාන දෙසින්, මධ්‍යයේ සහ නැඟෙනහිර දෙසින්, අසන්ඩේ, ලුබා සහ ලුන්ඩා රාජධානි 16 වන සහ 17 වන සියවසේ සිට 19 වන සියවස දක්වා පාලනය විය
බෙල්ජියමේ දෙවන ලියෝපෝල්ඩ් රජු 1885 දී යුරෝපයේ යටත් විජිත ජාතීන්ගෙන් කොංගෝ භූමියේ අයිතිය විධිමත් ලෙස ලබා ගත් අතර එම ඉඩම ඔහුගේ පෞද්ගලික දේපළක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කර එය කොංගෝ නිදහස් රාජ්‍යය ලෙස නම් කළේය
1885 සිට 1908 දක්වා, ඔහුගේ යටත් විජිත හමුදාව රබර් නිෂ්පාදනය කිරීමට ප්‍රාදේශීය ජනතාවට බල කළ අතර පුලුල්ව පැතිරුණු කුරිරුකම් සිදු කළේය
1908 දී ලියෝපෝල්ඩ් විසින් බෙල්ජියම් යටත් විජිතයක් බවට පත් වූ භූමිය පවරා දුන්නේය
කොංගෝව 1960 ජූනි 30 වන දින බෙල්ජියමෙන් නිදහස ලබා ගත් අතර, බෙදුම්වාදී ව්‍යාපාර මාලාවකට, අගමැති පැට්‍රිස් ලුමුම්බා ඝාතනයට සහ 1965 කුමන්ත්‍රණයකින් මොබුටු සෙසේ සෙකෝ විසින් බලය අල්ලා ගැනීමට වහාම මුහුණ දෙන ලදී
මොබුටු 1971 දී රට සයිරේ නම් කළ අතර 1997 දී පළමු කොංගෝ යුද්ධයෙන් ඔහු පෙරලා දමන තෙක් දරුණු පුද්ගලවාදී ආඥාදායකත්වයක් පැනවීය
පසුව රට එහි නම වෙනස් කර ඇති අතර 1998 සිට 2003 දක්වා දෙවන කොංගෝ යුද්ධයට මුහුණ දුන් අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මිලියන 5.4 ක ජනතාවක් මිය ගියහ
2001 සිට 2019 දක්වා රට පාලනය කළ ජනාධිපති ජෝසප් කබිලා යටතේ යුද්ධය අවසන් වූ අතර, ඔහු යටතේ රට තුළ මානව හිමිකම් දුර්වලව පැවති අතර බලහත්කාරයෙන් අතුරුදහන් කිරීම්, වධහිංසා පැමිණවීම්, අත්තනෝමතික ලෙස සිරගත කිරීම සහ සිවිල් නිදහස සීමා කිරීම වැනි නිරන්තර අපයෝජනයන් ඇතුළත් විය
2018 මහ මැතිවරණයෙන් පසුව, නිදහසෙන් පසු රටේ ප්‍රථම සාමකාමී බල සංක්‍රාන්තියේදී, කබිලාගෙන් පසු ජනාධිපති ලෙස පත් වූයේ එතැන් සිට ජනාධිපති ලෙස සේවය කළ ෆීලික්ස් ෂිසෙකේඩි විසිනි
2015 සිට, නැගෙනහිර කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය කිවු හි අඛණ්ඩ හමුදා ගැටුමක ස්ථානය විය
කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය ස්වභාවික සම්පත්වලින් අතිශයින් පොහොසත් නමුත් දේශපාලන අස්ථාවරත්වය, යටිතල පහසුකම් හිඟකම, දූෂණය සහ සියවස් ගණනාවක් වාණිජ සහ යටත් විජිත නිස්සාරණය සහ සූරාකෑම යන දෙඅංශයෙන්ම පීඩා විඳිමින්, වසර 60කට වැඩි නිදහසකින් පසුව, සුළු වශයෙන් පුළුල් සංවර්ධනයක් සහිතව පවතී
කිංෂාසා අගනුවරට අමතරව, ඊළඟ විශාලතම නගර දෙක වන ලුබුම්බෂි සහ ම්බුජි-මයි යන දෙකම පතල් නගර වේ
කොන්ගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය හි විශාලතම අපනයනය පිරිපහදු නොකල ඛනිජ වන අතර, චීනය 2019 දී එහි අපනයනවලින් 50% කට වඩා ලබා ගනී
2021 දී, කොන්ගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය හි මානව සංවර්ධන මට්ටම මානව සංවර්ධන දර්ශකයට අනුව රටවල් 191 න් 179 වන ස්ථානයට පත් වූ අතර එය අවම සංවර්ධිත රටක් ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇත
2018 වන විට, දශක දෙකක විවිධ සිවිල් යුද්ධ සහ අඛණ්ඩ අභ්‍යන්තර ගැටුම් වලින් පසුව, 600,000 පමණ කොංගෝ සරණාගතයින් තවමත් අසල්වැසි රටවල ජීවත් වේ
ළමුන් මිලියන දෙකක් සාගින්නෙන් පෙළීමේ අවදානමක් ඇති අතර, සටන් නිසා මිලියන 4.5 ක ජනතාවක් අවතැන් වී ඇත
රට එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, නොබැඳි ව්‍යාපාරය, අප්‍රිකානු සංගමය, COMESA, දකුණු අප්‍රිකානු සංවර්ධන ප්‍රජාව, ජාත්‍යන්තර සංවිධානයේ ඩි ලා ෆ්‍රැන්කොෆෝනි සහ මධ්‍යම අප්‍රිකානු රාජ්‍යවල ආර්ථික ප්‍රජාවේ සාමාජිකයෙකි
නිරුක්තිය 
කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය නම් කර ඇත්තේ රට හරහා ගලා යන කොංගෝ නදිය අනුව ය
කොංගෝ ගඟ ලෝකයේ ගැඹුරුම ගංගාව වන අතර පිටකිරීමේදී ලෝකයේ තුන්වන විශාලතම ගංගාව වේ
1876 දී බෙල්ජියමේ II ලියෝපෝල්ඩ් රජු විසින් පිහිටුවන ලද ඉහළ කොංගෝව පිළිබඳ අධ්‍යයනය සඳහා වූ කමිටුව (Comit d'tudes du haut Congo) සහ 1879 දී ඔහු විසින් පිහිටුවන ලද කොංගෝ ජාත්‍යන්තර සංගමය ද නම් කරන ලද්දේ ගගේ නමිනි
කොංගෝ ගඟ මුල් යුරෝපීය නාවිකයින් විසින් නම් කරන ලද්දේ 16 වන සියවසේදී කොන්ගෝ රාජධානිය සහ එහි බන්ටු වැසියන් වන කොංගෝ ජනයා ඔවුන් හමු වූ විට ය
කොංගෝ යන වචනය පැමිණෙන්නේ කොංගෝ භාෂාවෙන් (කිකොංගෝ ලෙසද හැඳින්වේ)
ඇමරිකානු ලේඛක සැමුවෙල් හෙන්රි නෙල්සන්ට අනුව
"'කොන්ගෝ' යන වචනයම මහජන රැස්වීමක් අඟවන අතර එය කොංගා මූලය වන 'රැස් කිරීම' මත පදනම් වූවක් විය හැකිය
" කොංගෝ ජනයාගේ නූතන නාමය බකොංගෝ 20 වැනි සියවසේ මුල් භාගයේදී හඳුන්වා දෙන ලදී
කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය අතීතයේ දී, කාලානුක්‍රමික අනුපිළිවෙල අනුව, කොංගෝ නිදහස් රාජ්‍යය, බෙල්ජියම් කොංගෝව, කොංගෝ ජනරජය-ලියෝපෝල්ඩ්විල් ජනරජය, කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය සහ සයිරේ ජනරජය ලෙස හැඳින්වේ
වර්තමාන නම කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය
නිදහස ලබන විට, රට කොංගෝ-ලියෝපෝල්ඩ්විල් ජනරජය ලෙස නම් කරන ලද්දේ එහි අසල්වැසි කොංගෝ-බ්‍රසාවිල් ජනරජයෙන් වෙන්කර හඳුනා ගැනීම සඳහා ය
1964 අගෝස්තු 1 වන දින ලුලුබුර්ග් ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව ප්‍රකාශයට පත් කිරීමත් සමඟ රට කොන්ගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය බවට පත් වූ නමුත් 1971 ඔක්තෝම්බර් 27 වන දින ජනාධිපති මොබුටු සේසේ සෙකෝ විසින් සයරේ (කොංගෝ ගඟේ අතීත නාමය) ලෙස නම් කරන ලදී
සයරේ යන වචනය කිකොංගෝ වචනයක් වන nzadi ("ගංගාව"), nzadi o nzere ("ගංගා ගිලින ගංගා") හි බිදී ආ පෘතුගීසි අනුවර්තනයකි
16 වන සහ 17 වන සියවස් වලදී මෙම ගංගාව සයරේ ලෙස හඳුන්වන ලදී
18 වන ශතවර්ෂයේ ඉංග්‍රීසි භාවිතයේදී කොංගෝව යන නම ක්‍රමයෙන් ප්‍රතිස්ථාපනය වී ඇති බව පෙනේ, 19 වන සියවසේ සාහිත්‍යයේ කොංගෝ යනු වඩාත් කැමති ඉංග්‍රීසි නාමයයි, නමුත් ස්වදේශිකයන් (එනම් පෘතුගීසි ව්‍යුත්පන්නයෙන් ව්‍යුත්පන්න වූ) නම ලෙස සයිරේ වෙත යොමු කිරීම් බහුලව පැවතුනි
1992 දී ස්වෛරී ජාතික සම්මේලනය රටේ නම "කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය" ලෙස වෙනස් කිරීමට ඡන්දය ප්‍රකාශ කළ නමුත් වෙනසක් සිදු නොවීය
1997 දී මොබුටු පෙරලා දැමූ විට ජනාධිපති ලෝරන්ට්-ඩේසිරේ කබිලා විසින් රටේ නම පසුව ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කරන ලදී
එය අසල්වැසි කොංගෝ ජනරජයෙන් වෙන්කර හඳුනා ගැනීම සඳහා, එය සමහර විට කොංගෝ (කින්ෂාසා), කොංගෝ-කින්ෂාසා හෝ බිග් කොන්ගෝ ලෙස හැඳින්වේ
එහි නම සමහර විට DR කොන්ගෝ, DRC, ලෙසද කෙටි වේ
the DROC and RDC (ප්‍රංශ භාෂාවෙන්)
ඉතිහාසය 
බන්ටු ව්‍යාප්තියට පෙර, කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයෙන් සමන්විත භූමි ප්‍රදේශය මධ්‍යම අප්‍රිකාවේ පැරණිතම ජනාවාස වූ කණ්ඩායම් වන ම්බුටි ජනයාගේ නිවහන විය
නිවර්තන වනාන්තරවල භූ දර්ශනය සහ තෙත් සමක දේශගුණය කලාපීය ජනගහනය අඩු මට්ටමක තබා දියුණු සමාජ පිහිටුවීම වැළැක්විය
ඔවුන්ගේ දඩයම් එකතු කිරීමේ සංස්කෘතියේ නටබුන් බොහොමයක් වර්තමානය තුළ පවතී
මුල් ඉතිහාසය 

දැනට කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය ලෙස හඳුන්වන භූගෝලීය ප්‍රදේශය මීට වසර 90,000කට පෙර ජනාකීර්ණ විය
බන්ටු ජනයා ක්‍රි
පූ පළමු සහස්‍රයේ යම් අවස්ථාවක දී මධ්‍යම අප්‍රිකාවට ළඟා වූ අතර පසුව ක්‍රමයෙන් දකුණට ව්‍යාප්ත වීමට පටන් ගත්හ
එඬේර පාලනය සහ යකඩ යුගයේ ශිල්පීය ක්‍රම අනුගමනය කිරීමෙන් ඔවුන්ගේ ප්‍රචාරණය වේගවත් විය
දකුණේ සහ නිරිතදිග ප්‍රදේශවල ජීවත් වූ මිනිසුන් ආහාර සොයන කණ්ඩායම් වූ අතර, ඔවුන්ගේ තාක්‍ෂණයට ලෝහ තාක්‍ෂණයන් අවම වශයෙන් භාවිතා කිරීම පමණක් ඇතුළත් විය
මෙම කාලය තුළ ලෝහ මෙවලම් සංවර්ධනය කෘෂිකර්මාන්තයේ විප්ලවීය වෙනසක් ඇති කළේය
මෙය නැඟෙනහිර සහ ගිනිකොන දෙසින් දඩයම්කරුවන්ගේ කණ්ඩායම් අවතැන් වීමට හේතු විය
බන්ටු ව්‍යාප්තියේ අවසාන රැල්ල 10 වන සියවස වන විට සම්පූර්ණ වූ අතර, ඉන් අනතුරුව බන්ටු රාජධානි පිහිටුවීමෙන් පසු, වැඩිවන ජනගහණයෙන්, වහලුන්, ලුණු, යකඩ සහ තඹ වලින් වැඩි වශයෙන් වෙළඳාම් කළ සංකීර්ණ දේශීය, ප්‍රාදේශීය සහ විදේශීය වාණිජ ජාලයන් ඉක්මනින්ම හැකි විය
කොංගෝ නිදහස් රාජ්‍යය (1877–1908) 

බෙල්ජියම් ගවේෂණය සහ පරිපාලනය 1870 සිට 1920 දක්වා සිදු විය
එය මුලින්ම මෙහෙයවනු ලැබුවේ බෙල්ජියමේ දෙවන ලියෝපෝල්ඩ් රජුගේ අනුග්‍රහය යටතේ ඔහුගේ ගවේෂණ කටයුතු සිදු කළ හෙන්රි මෝර්ටන් ස්ටැන්ලි විසිනි
ප්‍රධාන වශයෙන් ස්ටැන්ලි හොඳින් හඳුනන කුප්‍රකට ටිප්පු ටිප් වැනි අරාබි-ස්වාහීලී වහල් වෙළෙන්දන්ගේ නිරන්තර වහල් වැටලීම් හේතුවෙන් පූර්ව යටත් විජිත කොංගෝවේ නැගෙනහිර ප්‍රදේශ දැඩි ලෙස කඩාකප්පල් විය
කොංගෝව යටත් විජිතයක් බවට පත් විය යුතු දේ ගැන ලියෝපෝල්ඩ්ට නිර්මාණ තිබුණා
සාකච්ඡා අනුප්‍රාප්තියක දී, ලියෝපෝල්ඩ්, ජාත්‍යන්තර අප්‍රිකානු සංගමයේ පෙරටුගාමී සංවිධානයේ සභාපති ලෙස මානුෂීය අරමුණු ප්‍රකාශ කරමින්, ඇත්ත වශයෙන්ම එක් යුරෝපීය ප්‍රතිවාදියෙකුට එරෙහිව තවත් තරඟකරුවෙකු ලෙස ක්‍රීඩා කළේය
ලියෝපෝල්ඩ් රජු 1885 දී බර්ලින් සමුළුවේදී කොංගෝ භූමියට නිල වශයෙන් අයිතිය ලබා ගත් අතර ඉඩම ඔහුගේ පෞද්ගලික දේපළ බවට පත් කළේය
ඔහු එය කොංගෝ නිදහස් රාජ්‍යය ලෙස නම් කළේය
ලියෝපෝල්ඩ්ගේ පාලන තන්ත්‍රය වෙරළ තීරයේ සිට ලියෝපෝල්ඩ්විල් (දැන් කිංෂාසා) අගනුවර දක්වා දිවෙන දුම්රිය මාර්ගය ඉදිකිරීම වැනි විවිධ යටිතල පහසුකම් ව්‍යාපෘති ආරම්භ කරන ලද අතර එය නිම කිරීමට වසර අටක් ගත විය
නිදහස් රාජ්‍යයේ යටත් විජිතවාදීන් රබර් නිෂ්පාදනය සඳහා දේශීය ජනගහනයට බල කළ අතර ඒ සඳහා මෝටර් රථ ව්‍යාප්තිය සහ රබර් ටයර් සංවර්ධනය වර්ධනය වන ජාත්‍යන්තර වෙළඳපොළක් නිර්මාණය කළේය
තමාට සහ තම රටට ගෞරව කිරීම සඳහා බ්‍රසල්ස් සහ ඔස්ටෙන්ඩ් හි ගොඩනැගිලි කිහිපයක් ඉදි කළ ලියෝපෝල්ඩ්ට රබර් අලෙවිය ධනයක් විය
රබර් කෝටා බලාත්මක කිරීම සඳහා ස්වදේශිකයන්ගේ අතපය කපා දැමීම ප්‍රතිපත්තියක් බවට පත් කළේය
1885-1908 කාලය තුළ, සූරාකෑමේ හා රෝගාබාධවල ප්‍රතිවිපාකයක් ලෙස කොංගෝ ජාතිකයන් මිලියන ගණනක් මිය ගියහ
සමහර ප්‍රදේශවල ජනගහනය නාටකාකාර ලෙස පහත වැටුණි - නිදි අසනීප සහ වසූරිය නිසා පහළ කොංගෝ ගඟ අවට ප්‍රදේශවල ජනගහනයෙන් අඩකට ආසන්න ප්‍රමාණයක් මිය ගිය බව ගණන් බලා ඇත
අපයෝජනයන් පිළිබඳ පුවත් පැතිරෙන්නට විය
1904 දී, කොංගෝවේ බෝමා හි බ්‍රිතාන්‍ය කොන්සල්වරයා වන රොජර් කේස්මන්ට්, බ්‍රිතාන්‍ය රජය විසින් විමර්ශනය කිරීමට උපදෙස් දෙන ලදී
ඔහුගේ වාර්තාව, කේස්මන්ට් වාර්තාව නමින් මානුෂීය අපයෝජන චෝදනා සනාථ කළේය
බෙල්ජියම් පාර්ලිමේන්තුව ස්වාධීන විමර්ශන කොමිසමක් පිහිටුවීමට ලියෝපෝල්ඩ් II ට බල කළේය
එහි සොයාගැනීම් මගින් කේස්මන්ට්ගේ අපයෝජන වාර්තාව තහවුරු කරන ලද අතර, මෙම කාලසීමාව තුළ කොංගෝවේ ජනගහනය අඩකින් අඩු වී ඇති බව නිගමනය කළේය
නිවැරදි වාර්තා නොමැති නිසා මිනිසුන් කී දෙනෙක් මිය ගියාද යන්න නිශ්චිතවම තීරණය කළ නොහැක
බෙල්ජියම් කොංගෝ (1908-1960) 

1908 දී, බෙල්ජියම් පාර්ලිමේන්තුව, මුලික අකමැත්තක් තිබියදීත්, ජාත්‍යන්තර පීඩනයට (විශේෂයෙන් එක්සත් රාජධානියෙන්) හිස නැමී II ලියෝපෝල්ඩ් රජුගෙන් නිදහස් රාජ්‍යය අත්පත් කර ගත්තේය
1908 ඔක්තෝබර් 18 වන දින බෙල්ජියම් පාර්ලිමේන්තුව කොංගෝව බෙල්ජියම් යටත් විජිතයක් ලෙස ඈඳා ගැනීමට පක්ෂව ඡන්දය ප්‍රකාශ කළේය
විධායක බලය යටත් විජිත කටයුතු පිළිබඳ බෙල්ජියම් ඇමතිවරයාට, යටත් විජිත කවුන්සිලයත් (දෙකම බ්‍රසල්ස්හි පිහිටා ඇත) සහාය විය
බෙල්ජියම් පාර්ලිමේන්තුව බෙල්ජියම් කොංගෝව සම්බන්ධයෙන් ව්‍යවස්ථාදායක අධිකාරිය ක්‍රියාත්මක කළේය
1923 දී යටත් විජිත අගනුවර බෝමා සිට ලියෝපෝල්ඩ්විල් දක්වා, අභ්‍යන්තරයට තව දුරටත් ඉහලට කිලෝ මීටර 300 (සැතපුම් 190) පමණ දුරට ගෙන ගියේය
කොංගෝ නිදහස් රාජ්‍යයේ සිට බෙල්ජියම් කොංගෝවට සංක්‍රමණය වීම විවේකයක් වූ නමුත් එය විශාල අඛණ්ඩ පැවැත්මක් ද පෙන්නුම් කළේය
කොංගෝ නිදහස් රාජ්‍යයේ අවසන් ආණ්ඩුකාරවරයා වූ බැරන් තියෝෆිල් වාහිස් බෙල්ජියම් කොංගෝවේ නිලයේ රැඳී සිටි අතර II ලියෝපෝල්ඩ්ගේ පරිපාලනයේ බහුතරය ඔහු සමඟ සිටියේය
කොංගෝව සහ එහි ස්වභාවික හා ඛනිජ සම්පත් බෙල්ජියම් ආර්ථිකයට විවෘත කිරීම යටත් විජිත ව්‍යාප්තිය සඳහා ප්‍රධාන චේතනාව ලෙස පැවතුනි - කෙසේ වෙතත්, සෞඛ්‍ය සේවා සහ මූලික අධ්‍යාපනය වැනි අනෙකුත් ප්‍රමුඛතා සෙමෙන් වැදගත් විය
යටත් විජිත පරිපාලකයින් භූමිය පාලනය කළ අතර ද්විත්ව නීති පද්ධතියක් පැවතුනි (යුරෝපීය අධිකරණ පද්ධතියක් සහ තවත් දේශීය අධිකරණ, tribunaux indigènes)
දේශීය උසාවිවලට තිබුණේ සීමිත බලතල පමණක් වන අතර යටත් විජිත පරිපාලනයේ ස්ථිර පාලනය යටතේ පැවතුනි
බෙල්ජියම් බලධාරීන් ස්වදේශිකයන්ට කොංගෝවේ කිසිදු දේශපාලන ක්‍රියාකාරකමකට ඉඩ නොදුන් අතර, ෆෝර්ස් පබ්ලික් කැරැල්ල මැඩපවත්වන ලදී
බෙල්ජියම් කොංගෝව ලෝක යුද්ධ දෙකට සෘජුවම සම්බන්ධ විය
පළමුවන ලෝක සංග්‍රාමයේදී (1914-1918), ජර්මානු නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ ෆෝර්ස් පබ්ලික් සහ ජර්මානු යටත් විජිත හමුදාව අතර ආරම්භක ගැටුමක් විවෘත යුද්ධයක් බවට පත් වූයේ 1916 සහ 1917 දී ජර්මානු යටත් විජිත ප්‍රදේශයට ඇංග්ලෝ-බෙල්ජියම්-පෘතුගීසි ඒකාබද්ධ ආක්‍රමණයක් සමඟිනි
1916 සැප්තැම්බර් මාසයේදී ජෙනරාල් චාල්ස් ටොම්බියර්ගේ නායකත්වය යටතේ දැඩි සටන් වලින් පසු ටබෝරා වෙත ගමන් කළ විට ෆෝස් පබ්ලික් කැපී පෙනෙන ජයග්‍රහණයක් ලබා ගත්තේය
1918 න් පසු, බෙල්ජියම පෙරදිග ජර්මානු යටත් විජිතයක් වූ රුවන්ඩා-උරුන්ඩිට එරෙහිව ජාතීන්ගේ ලීගයක් සමඟ නැගෙනහිර අප්‍රිකානු ව්‍යාපාරයට ෆෝස් පබ්ලික්ගේ සහභාගීත්වය වෙනුවෙන් ත්‍යාග පිරිනමන ලදී
දෙවන ලෝක සංග්‍රාමයේදී, බෙල්ජියම් කොංගෝව ලන්ඩනයේ පිටුවහල්ව සිටි බෙල්ජියම් රජයට තීරණාත්මක ආදායම් මාර්ගයක් සැපයූ අතර, ෆෝස් පබ්ලික් නැවතත් අප්‍රිකාවේ මිත්‍ර පාක්ෂික ව්‍යාපාරවලට සහභාගී විය
බෙල්ජියම් නිලධාරීන්ගේ අණ යටතේ බෙල්ජියම් කොංගෝ හමුදා විශේෂයෙන් මේජර් ජෙනරාල් ඔගස්ටේ-එඩ්වාඩ් ගිලියාර්ට් යටතේ අසෝසා, බෝර්ටා සහ සායෝ හි ඉතියෝපියාවේ ඉතාලි යටත් විජිත හමුදාවට එරෙහිව සටන් කළහ
නිදහස සහ දේශපාලන අර්බුදය (1960-1965) 

1960 මැයි මාසයේදී පැට්‍රිස් ලුමුම්බාගේ නායකත්වයෙන් යුත් ජාතිකවාදී ව්‍යාපාරයක් වූ ජාතික කොංගෝලා ව්‍යාපාරය පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය ජයග්‍රහණය කළේය
1960 ජූනි 24 දින ලුමුම්බා කොංගෝ ජනරජයේ ප්‍රථම අග්‍රාමාත්‍යවරයා බවට පත් විය
පාර්ලිමේන්තුව විසින් එලායන්ස් ඩෙස් බකොන්ගෝ (ABAKO) පක්ෂයේ ජනාධිපති ලෙස ජෝසප් කසා-වුබු තේරී පත් විය
මතු වූ අනෙකුත් පක්ෂ අතරට ඇන්ටොයින් ගිසෙන්ගා විසින් නායකත්වය දුන් පාර්ටි සොලිඩෙයාර් අප්‍රිකන් සහ ඇල්බට් ඩෙල්වෝක්ස් සහ ලෝරන්ට් ම්බරිකෝ විසින් නායකත්වය දුන් පාර්ටි නැෂනල් ඩි පියුපිල් ඇතුළත් විය
බෙල්ජියම් කොංගෝව 1960 ජූනි 30 දින "Rpublique du Congo" (කොංගෝ ජනරජය) නමින් නිදහස ලබා ගත්තේය
අසල්වැසි ප්‍රංශ යටත් විජිතයක් වන මැද කොංගෝ (මොයෙන් කොංගෝ) ද නිදහස ලබා ගැනීමත් සමඟ "කොංගෝ ජනරජය" යන නම තෝරා ගත් බැවින්, එම රටවල් දෙක ඔවුන්ගේ රටේ නමට පසුව අගනුවර යොදා "කොංගෝ-ලියෝපෝල්ඩ්විල්" සහ "කොංගෝ-බ්‍රසාවිල්" ලෙස හැඳින්විණි
නිදහසින් ටික කලකට පසු ෆෝස් පබ්ලික් කැරලි ගැසූ අතර, ජූලි 11 වන දින කටන්ගා පළාත (මොයිස් ෂොම්බේ විසින් මෙහෙයවනු ලැබේ) සහ දකුණු කසායි නව නායකත්වයට එරෙහිව බෙදුම්වාදී අරගලවල නිරත විය
නිදහස ලැබීමෙන් පසු ඉතිරිව සිටි යුරෝපීයයන් 100,000 න් බොහෝ දෙනෙක් රටින් පලා ගිය අතර, යුරෝපීය මිලිටරි සහ පරිපාලන ප්‍රභූව වෙනුවට කොංගෝ ජාතිකයන්ට මග විවර කළහ
බෙදුම්වාදී ව්‍යාපාර මැඩලීමට උදව් ඉල්ලා ලුමුම්බා කළ ඉල්ලීම එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය ප්‍රතික්ෂේප කිරීමෙන් පසුව, ලුමුම්බා සෝවියට් සංගමයෙන් ආධාර ඉල්ලා සිටි අතර, ඔවුන් හමුදා සැපයුම් සහ උපදේශකයන් පිළිගෙන යවන ලදී
අගෝස්තු 23 වන දින, කොංගෝ සන්නද්ධ හමුදා දකුණු කසායි ආක්‍රමණය කළහ
දකුණු කසායි හි සන්නද්ධ හමුදාවන් විසින් සිදු කරන ලද සමූලඝාතන සහ රට තුළ සෝවියට් සභා සම්බන්ධ කිරීම සම්බන්ධයෙන් ඔහුට ප්‍රසිද්ධියේ දොස් පැවරූ කසා-වුබු විසින් 1960 සැප්තැම්බර් 5 වන දින ලුමුම්බා ධුරයෙන් පහ කරන ලදී
ලුමුම්බා කසා-වුබුගේ ක්‍රියාව ව්‍යවස්ථා විරෝධී බව ප්‍රකාශ කළ අතර නායකයන් දෙදෙනා අතර අර්බුදයක් වර්ධනය විය
සැප්තැම්බර් 14 දින, කර්නල් ජෝසප් මොබුටු, එක්සත් ජනපදයේ සහ බෙල්ජියමේ පිටුබලය ඇතිව, ලුමුම්බා තනතුරෙන් ඉවත් කළේය
1961 ජනවාරි 17 වන දින, ලුමුම්බා කටන්ගන් බලධාරීන්ට භාර දුන් අතර බෙල්ජියම් ප්‍රමුඛ කටන්ගන් හමුදා විසින් මරා දමන ලදී
2001 දී බෙල්ජියමේ පාර්ලිමේන්තුව විසින් කරන ලද පරීක්ෂණයකින් ලුමුම්බා ඝාතනයට බෙල්ජියම "සදාචාරාත්මකව වගකිව යුතු" බව සොයා ගත් අතර, ඔහුගේ මරණය සම්බන්ධයෙන් රට නිල වශයෙන් සමාව ඉල්ලා ඇත
1961 සැප්තැම්බර් 18 වන දින, සටන් විරාමයක් පිළිබඳ අඛණ්ඩ සාකච්ඡා වලදී, න්ඩෝලා අසල ගුවන් අනතුරක් හේතුවෙන්, එක්සත් ජාතීන්ගේ මහලේකම්ඩැග් හමර්ස්ක්ජෝල්ඩ්, මගීන් 15 දෙනා සමඟ මියයෑම අර්බුදයක් ඇති කළේය
පුලුල් ව්‍යාකූලත්වය සහ ව්‍යාකූලත්වය මධ්‍යයේ, තාක්ෂණවේදීන් (The Collège des commissaires gnraux) විසින් තාවකාලික රජයක් මෙහෙයවන ලදී
1963 ජනවාරි මාසයේදී එක්සත් ජාතීන්ගේ හමුදාවේ සහාය ඇතිව කටන්ගන් වෙන්වීම අවසන් විය
ජෝසප් ඉලියෝ, සිරිල් අදූලා සහ මොයිස් කැපෙන්ඩා ෂොම්බේගේ කෙටි කාලීන ආන්ඩු කිහිපයක් ඉක්මනින් අවසන් විය
මේ අතර, රටේ නැගෙනහිරින්, සිම්බාස් නමින් හැඳින්වෙන සෝවියට් සහ කියුබානු පිටුබලය ලත් කැරලිකරුවන් නැගී සිටි අතර, සැලකිය යුතු භූමි ප්‍රමාණයක් අත්පත් කර ගනිමින් ස්ටැන්ලිවිල් හි කොමියුනිස්ට් "කොංගෝ මහජන සමූහාණ්ඩුවක්" ප්‍රකාශයට පත් කළහ
ප්‍රාණ ඇපකරුවන් සිය ගනනක් ගලවා ගැනීම සඳහා බෙල්ජියම් සහ ඇමරිකානු හමුදා විසින් සිදු කරන ලද ඩ්‍රැගන් රූජ් මෙහෙයුමේදී සිම්බාස් 1964 නොවැම්බර් මාසයේදී ස්ටැන්ලිවිල් වෙතින් ඉවතට තල්ලු කරන ලදී
කොංගෝ රජයේ හමුදා 1965 නොවැම්බර් වන විට සිම්බා කැරලිකරුවන් සම්පූර්ණයෙන්ම පරාජය කරන ලදී
ලුමුම්බා මීට පෙර මොබුටු නව කොංගෝ හමුදාවේ (Arme Nationale Congolaise) මාණ්ඩලික ප්‍රධානියා ලෙස පත් කර ඇත
කසවුබු සහ ත්ෂොම්බේ අතර නායකත්ව අර්බුදයෙන් ප්‍රයෝජන ගනිමින්, මොබුටු කුමන්ත්‍රණයක් දියත් කිරීමට හමුදාව තුළ ප්‍රමාණවත් සහයෝගයක් ලබා ගත්තේය
1965 මොබුටුගේ කුමන්ත්‍රණයට පෙර වර්ෂයේ ව්‍යවස්ථාපිත ජනමත විචාරණයක ප්‍රතිඵලයක් ලෙස රටේ නිල නාමය "කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය" ලෙස වෙනස් විය
1971 දී මොබුටු නම නැවතත් "සයර් ජනරජය" ලෙස වෙනස් කරන ලදී
මොබුටු ආඥාදායකත්වය සහ සයිරේ (1965-1997) 

කොමියුනිස්ට්වාදයට විරුද්ධ වීම නිසා මොබුටුට එක්සත් ජනපදයේ දැඩි සහයෝගයක් ලැබුණි
ඔහුගේ පරිපාලනය අප්‍රිකාවේ කොමියුනිස්ට් ව්‍යාපාරවලට ඵලදායි ප්‍රතිවිරෝධයක් ලෙස සේවය කරනු ඇතැයි එක්සත් ජනපදය විශ්වාස කළේය
තනි පක්ෂ ක්‍රමයක් ස්ථාපිත කරන ලද අතර, මොබුටු තමා රාජ්‍ය නායකයා ලෙස ප්‍රකාශ කළේය
ඔහු එකම අපේක්ෂකයා වූ මැතිවරණ වරින් වර පැවැත්වීය
සාපේක්ෂ සාමය සහ ස්ථාවරත්වය අත්පත් කරගනු ලැබුවද, මොබුටුගේ රජය දරුණු මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීම්, දේශපාලන මර්දනය, පෞරුෂ වන්දනාව සහ දූෂණය සම්බන්ධයෙන් වැරදිකරු විය
1967 අග භාගය වන විට මොබුටු තම දේශපාලන විරුද්ධවාදීන් සහ ප්‍රතිවාදීන් තම පාලන තන්ත්‍රයට සම්බන්ධ කර ගැනීම, ඔවුන් අත්අඩංගුවට ගැනීම හෝ වෙනත් ආකාරයකින් දේශපාලනික වශයෙන් බෙලහීන කිරීම මගින් ඔවුන්ව සාර්ථක ලෙස උදාසීන කළේය
1960 ගණන්වල අග භාගය පුරාම, මොබුටු පාලනය පවත්වා ගැනීම සඳහා කාර්යාලය තුළ සහ ඉන් පිටත ඔහුගේ රජයේ නිලධාරීන් අඛණ්ඩව මාරු කළේය
1969 අප්‍රේල් මාසයේදී ජෝසෆ් කසා-වුබුගේ මරණයෙන් පළමු ජනරජයේ අක්තපත්‍ර ඇති කිසිවකුට ඔහුගේ පාලනයට අභියෝග කළ නොහැකි බව සහතික විය
1970 ගණන්වල මුල් භාගය වන විට, මොබුටු ප්‍රමුඛ අප්‍රිකානු ජාතියක් ලෙස සයිරේ ප්‍රකාශ කිරීමට උත්සාහ කළේය
ඔහු මහාද්වීපය හරහා නිතර සංචාරය කළ අතර රජය අප්‍රිකානු ප්‍රශ්න, විශේෂයෙන් දකුණු ප්‍රදේශයට අදාළ ප්‍රශ්න ගැන වඩාත් හඬ නඟා සිටියේය
සයිරේ කුඩා අප්‍රිකානු රාජ්‍යයන් කිහිපයක්, විශේෂයෙන් බුරුන්ඩි, චැඩ් සහ ටෝගෝ සමඟ අර්ධ-සේවාදායක සබඳතා ඇති කර ගත්තේය
දූෂණය කෙතරම් සුලභ වී ඇත්ද, "le mal Zairois" හෝ "Zairian sickness" යන යෙදුම, දළ දූෂණය, සොරකම සහ වැරදි කළමනාකරණය යන අර්ථය ඇති අතර, මොබුටු විසින් වාර්තා කරන ලදී
ජාත්‍යන්තර ආධාර, බොහෝ විට ණය ආකාරයෙන්, මොබුටු පොහොසත් කළ අතර, ඔහු මාර්ග වැනි ජාතික යටිතල පහසුකම් 1960 දී පැවති දෙයින් හතරෙන් එකක් වැනි සුළු ප්‍රමාණයකට පිරිහීමට ඉඩ දුන්නේය
අප්‍රිකානු ජාතිකවාදය සමඟ තමාව හඳුනා ගැනීමේ ව්‍යාපාරයක දී, 1966 ජුනි 1 සිට, මොබුටු ජාතියේ නගර නැවත නම් කළේය
ලියෝපෝල්ඩ්විල් කිංෂාසා බවට ද (රට කොංගෝ-කින්ෂාසා ලෙස හැඳින්විණි), ස්ටැන්ලිවිල් කිසන්ගානි බවට ද, එලිසබෙත්විල් ලුබුම්බාෂි බවට ද, කොක්විල්හැට්විල් ම්බණ්ඩකා බවට ද පත් විය
1971 දී මොබුටු විසින් රට සයිරේ ජනරජය ලෙස නම් කරන ලදී, වසර එකොළහකින් එහි සිව්වන නම වෙනස් වූ අතර සමස්තයක් වශයෙන් එහි හයවන නම වෙනස් විය
කොංගෝ ගඟ සයිරේ ගඟ ලෙස නම් කරන ලදී
1970 සහ 1980 ගණන් වලදී, මොබුටුට අවස්ථා කිහිපයකදී එක්සත් ජනපදයට පැමිණෙන ලෙස ආරාධනා කරන ලදී, එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරුන් වන රිචඩ් නික්සන්, රොනල්ඩ් රේගන් සහ ජෝර්ජ් එච්.ඩබ්ලිව්. බුෂ් හමුවිය
සෝවියට් සංගමය විසුරුවා හැරීමෙන් පසු මොබුටු සමඟ එක්සත් ජනපද සබඳතා සිසිල් විය, ඔහු තවදුරටත් සීතල යුද්ධයේ මිතුරෙකු ලෙස අවශ්‍ය නොවන බව සලකනු ලැබීය
සයිරේ තුළ විරුද්ධවාදීන් ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා ඉල්ලීම් වේගවත් කළහ
1990 දී මොබුටු විසින් තුන්වන ජනරජය ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට මෙම වාතාවරණය දායක වූ අතර, එහි ව්‍යවස්ථාව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා මග පෑදීය
ප්‍රතිසංස්කරණ බොහෝ දුරට අනවශ්‍ය දේවල් බවට පත් විය
1997 දී සන්නද්ධ හමුදා ඔහුට පලා යාමට බල කරන තෙක් මොබුටු බලයේ දිගටම සිටියේය
1997 සැප්තැම්බර් මාසයේදී මොබුටු මොරොක්කෝවේ පිටුවහල්ව සිටියදී මිය ගියේය
මහාද්වීපික සහ සිවිල් යුද්ධ (1996-2007) 

1996 වන විට, රුවන්ඩා සිවිල් යුද්ධයෙන් සහ ජන සංහාරයෙන් සහ රුවන්ඩාවේ ටුට්සි නායකත්වයෙන් යුත් රජයක් බලයට පත්වීමෙන් පසුව, රුවන්ඩා හුටු මිලීෂියා හමුදා (ඉන්ටෙරහම්වේ) නැගෙනහිර සයිරේ වෙත පලා ගිය අතර රුවන්ඩාවට එරෙහි ආක්‍රමණ සඳහා කඳවුරු ලෙස සරණාගත කඳවුරු භාවිතා කළහ
ඔවුන් නැගෙනහිර සයිරේහි කොංගෝ වාර්ගික ටුට්සිවරුන්ට එරෙහිව උද්ඝෝෂනයක් දියත් කිරීම සඳහා සයිරියානු සන්නද්ධ හමුදාවන් සමඟ සන්ධානගත විය
පළමු කොංගෝ යුද්ධය දියත් කරමින් මොබුටු රජය පෙරලා දැමීම සඳහා රුවන්ඩා සහ උගන්ඩා හමුදාවන්ගේ සන්ධානයක් සයිරේ ආක්‍රමණය කළේය
ලෝරන්ට්-ඩෙසිරේ කබිලාගේ නායකත්වයෙන් යුත් සමහර විපක්ෂ නායකයින් සමඟ කොන්ගෝ විමුක්තිය සඳහා වූ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී බලවේගයන්ගේ සන්ධානය බවට පත් විය
1997 දී මොබුටු පලා ගිය අතර කබිලා කිංෂාසා වෙත ගමන් කරමින් තමා ජනාධිපති ලෙස නම් කර රටේ නම කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය බවට පත් කළේය
කබිලා පසුව ඉල්ලා සිටියේ විදේශීය හමුදා හමුදා ඔවුන්ගේම රටවලට ආපසු යන ලෙසයි
රුවන්ඩා හමුදා ගෝමා වෙත පසු බැස කබිලාට එරෙහිව සටන් කිරීම සඳහා Rassemblement Congolais pour la Democratie නමින් නව ටුට්සි ප්‍රමුඛ කැරලිකාර හමුදා ව්‍යාපාරයක් දියත් කළ අතර උගන්ඩාව කොංගෝ යුද නායක ජීන් විසින් මෙහෙයවන ලද කොංගෝ විමුක්ති ව්‍යාපාරය නමින් කැරලිකාර ව්‍යාපාරයක් නිර්මාණය කිරීමට ජීන්-පියරේ බෙම්බා
උසිගන්වන ලදී
රුවන්ඩා සහ උගන්ඩා හමුදා සමඟ කැරලිකාර ව්‍යාපාර දෙක 1998 දී කොන්ගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය හමුදාවට ප්‍රහාර එල්ල කරමින් දෙවන කොංගෝ යුද්ධය ආරම්භ කළහ
ඇන්ගෝලා, සිම්බාබ්වේ සහ නැමීබියානු හමුදා රජයේ පාර්ශ්වයෙන් සතුරුකම්වලට ඇතුල් වූහ
කබිලා 2001 දී ඝාතනය විය
ඔහුගේ පුත් ජෝසප් කබිලා ඔහුගෙන් පසුව බහුපාර්ශ්වික සාම සාකච්ඡා සඳහා කැඳවුම් කළේය
එක්සත් ජාතීන්ගේ සාම සාධක භටයන්, MONUC, දැන් MONUSCO ලෙස හඳුන්වනු ලබන අතර, 2001 අප්‍රේල් මාසයේදී පැමිණියා
2002-03 දී බෙම්බා මධ්‍යම අප්‍රිකානු ජනරජයට මැදිහත් වන ලෙස එහි හිටපු ජනාධිපති ඇන්ජ්-ෆීලික්ස් පටස්සේ ගෙන් ඉල්ලීය
සාකච්ඡා සාම ගිවිසුමකට තුඩු දුන් අතර ඒ යටතේ කබිලා හිටපු කැරලිකරුවන් සමඟ බලය බෙදා ගනී
2003 ජූනි වන විට රුවන්ඩාවේ හමුදා හැර අනෙකුත් සියලුම විදේශීය හමුදා කොංගෝවෙන් ඉවත් විය
මැතිවරණය අවසන් වනතුරු සංක්‍රාන්ති ආණ්ඩුවක් පිහිටුවන ලදී
ව්‍යවස්ථාවක් ඡන්දදායකයින් විසින් අනුමත කරන ලද අතර 2006 ජූලි 30 දින කොන්ගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය එහි පළමු බහු-පක්ෂ මැතිවරණය පැවැත්වීය
1960 න් පසු ප්‍රථම නිදහස් ජාතික මැතිවරණය මෙය වූ අතර, එය කලාපයේ ප්‍රචණ්ඩත්වයේ අවසානය සනිටුහන් කරනු ඇතැයි බොහෝ දෙනා විශ්වාස කළහ
කෙසේ වෙතත්, කබිලා සහ බෙම්බා අතර මැතිවරණ ප්‍රතිඵල ආරවුලක් කිංෂාසා හි ඔවුන්ගේ ආධාරකරුවන් අතර ගැටුමක් බවට පත් විය
MONUC නගරය පාලනය සියතට ගත්තේය
2006 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී නව මැතිවරණයක් සිදු වූ අතර එය කබිලා ජයග්‍රහණය කළ අතර 2006 දෙසැම්බර් මාසයේදී ඔහු ජනාධිපති ලෙස දිවුරුම් දුන්නේය
අඛණ්ඩ ගැටුම් (2008-2018)

කිවු ගැටුම 

කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සඳහා රැලියේ සාමාජිකයෙකු වන ලෝරන්ට් න්කුන්ඩා, හමුදාවට ඒකාබද්ධ වූ කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සඳහා වූ රැලියෙන් ඉවත් වන අතර, ඔහුට පක්ෂපාතී හමුදා සමඟින් ඉවත් වී, සන්නද්ධ සංවිධානයක් ආරම්භ කළ ජනතා ආරක්ෂාව සඳහා වූ ජාතික කොංග්‍රසය (CNDP) පිහිටුවන ලදී
2009 මාර්තු මාසයේදී, කොන්ගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය සහ රුවන්ඩාව අතර ගනුදෙනුවකින් පසුව, රුවන්ඩා හමුදා කොන්ගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය වෙත ඇතුළු වී න්කුන්ඩා අත්අඩංගුවට ගත් අතර FDLR සටන්කාමීන් පසුපස හඹා යාමට අවසර දෙන ලදී
CNDP රජය සමඟ සාම ගිවිසුමක් අත්සන් කරන ලද අතර, එහි සිරගතව සිටින සාමාජිකයින් නිදහස් කිරීම සඳහා දේශපාලන පක්ෂයක් බවට පත්වීමට සහ එහි සොල්දාදුවන් ජාතික හමුදාවට ඒකාබද්ධ කිරීමට එකඟ විය
2012 දී CNDP හි නායක බොස්කෝ නටගන්ඩා සහ ඔහුට පක්ෂපාතී හමුදා කැරලි ගසා කැරලිකාර හමුදාව මාර්තු 23 ව්‍යාපාරය (M23) පිහිටුවා ගත්හ
ඒ රජය ගිවිසුම කඩ කළ බව පවසමිනි
එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඇති වූ M23 කැරැල්ලේදී, M23 2012 නොවැම්බර් මාසයේදී ගෝමා පළාත් අගනුවර අල්ලා ගත්තේය
අසල්වැසි රටවලට, විශේෂයෙන් රුවන්ඩාවට, කැරලිකරුවන්ගේ කණ්ඩායම් සන්නද්ධ කිරීම සහ සම්පත් ලබාගැනීමට රටේ පාලනය ලබා ගැනීම සඳහා ඔවුන් රූකඩ ලෙස භාවිතා කිරීම සම්බන්ධයෙන් චෝදනා එල්ල වී ඇති අතර, එය ඔවුන් ප්‍රතික්ෂේප කරන චෝදනාවකි
2013 මාර්තු මාසයේදී එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක කවුන්සිලය සන්නද්ධ කණ්ඩායම් උදාසීන කිරීමට එක්සත් ජාතීන්ගේ බලකා මැදිහත්වීම් බලකායට බලය ලබා දුන්නේය
2013 නොවැම්බර් 5 දින M23 එහි කැරැල්ල අවසන් කරන බව ප්‍රකාශ කළේය
මීට අමතරව, උතුරු කටන්ගා හි, ලෝරන්ට් කබිලා විසින් නිර්මාණය කරන ලද මායි-මායි විසින් කින්ෂාසා පාලනයෙන් ගිලිහී ගියේ 2013 දී ලුබුම්බාෂි පළාත් අගනුවර කෙටි කලකට ආක්‍රමණය කිරීමත් සමඟින් ලෝරන්ට් කබිලා විසින් කින්ෂාසා පාලනයෙන් ගිලිහී ගිය අතර පුද්ගලයන් 400,000 ක් පලා ගියහ
ඉටුරි ගැටුමේ දී සහ ඉන් පිටතදී පිළිවෙළින් ලෙන්ඩු සහ හේමා ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් නියෝජනය කරන බව කියන ජාතිකවාදී සහ ඒකාබද්ධතාවාදී පෙරමුණ සහ කොංගෝ දේශප්‍රේමීන්ගේ සංගමය අතර ගැටුම් ඇති විය
ඊසානදිගින්, ජෝසප් කෝනිගේ ශ්‍රේෂ්ඨ ප්‍රතිරෝධක හමුදාව 2005 දී උගන්ඩාවේ සහ දකුණු සුඩානයේ ඔවුන්ගේ මුල් කඳවුරු වලින් කොන්ගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය වෙත ගොස් ගරඹා ජාතික වනෝද්‍යානයේ කඳවුරු පිහිටුවා ගත්හ
කොංගෝවේ යුද්ධය දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු බිහිසුනු යුද්ධයක් ලෙස විස්තර කර ඇත
2017 දෙසැම්බර් 8 වන දින බෙනි ප්‍රදේශයේ සෙමුලිකි හි කැරලිකරුවන්ගේ ප්‍රහාරයකින් එක්සත් ජාතීන්ගේ සොල්දාදුවන් 14 දෙනෙකු සහ කොංගෝ නිත්‍ය සොල්දාදුවන් පස් දෙනෙකු මිය ගියහ
කැරලිකරුවන් මිත්‍ර ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී හමුදාවන් ලෙස සැලකේ. දෙසැම්බර් ප්‍රහාරයේ එම ආක්‍රමණිකයා බව එක්සත් ජාතීන්ගේ විමර්ශනවලින් තහවුරු විය
2009 දී, නිව් යෝර්ක් ටයිම්ස් වාර්තා කළේ, කොංගෝවේ මිනිසුන් මසකට 45,000ක් ලෙස ඇස්තමේන්තුගත අනුපාතයකින් දිගටම මිය ගිය බවයි - දිගු ගැටුම් වලින් මියගිය සංඛ්‍යාව 900,000 සිට 5,400,000 දක්වා පරාසයක ඇස්තමේන්තු කර ඇත
පුලුල්ව පැතිරුනු රෝග සහ සාගතය හේතුවෙන් මරණ සංඛ්‍යාව සිදුවේ
මිය ගිය පුද්ගලයන්ගෙන් අඩක් පමණ වයස අවුරුදු පහට අඩු දරුවන් බව වාර්තා පෙන්වා දෙයි
ආයුධ රැගෙන යන්නන් සිවිල් වැසියන් ඝාතනය කිරීම, දේපළ විනාශ කිරීම, පුලුල්ව පැතිරුණු ලිංගික හිංසනයන්, ලක්ෂ සංඛ්‍යාත ජනතාවක් තම නිවෙස්වලින් පලා යාමට හේතු වන අතර, මානුෂීය සහ මානව හිමිකම් නීති උල්ලංඝනය කිරීම් පිළිබඳව නිතර නිතර වාර්තා වී ඇත
එක් අධ්‍යයනයකින් හෙළි වූයේ කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයේ සෑම වසරකම කාන්තාවන් 400,000කට වඩා දූෂණයට ලක් වන බවයි. 2018 සහ 2019 දී කොංගෝව ලෝකයේ ඉහළම ලිංගික ප්‍රචණ්ඩත්වය වාර්තා කර ඇත
හියුමන් රයිට්ස් වොච් සහ නිව් යෝර්ක් විශ්ව විද්‍යාලය පදනම් කරගත් කොන්ගෝ පර්යේෂණ කණ්ඩායමට අනුව, 2017 ජුනි සිට 2019 ජුනි දක්වා කොන්ගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය හි නැගෙනහිර කිවු කලාපයේ සන්නද්ධ හමුදා සිවිල් වැසියන් 1,900 කට අධික සංඛ්‍යාවක් මරා දමා අවම වශයෙන් පුද්ගලයින් 3,300 ක් පැහැරගෙන ඇත
කබිලාගේ නිල කාලය සහ බහුවිධ රාජ්‍ය විරෝධී විරෝධතා 
2015 දී රට පුරා විශාල විරෝධතා ඇති වූ අතර විරෝධතාකරුවන් ඉල්ලා සිටියේ කබිලා ජනාධිපති ධුරයෙන් ඉවත් විය යුතු බවයි. විරෝධතා ආරම්භ වූයේ කොංගෝ ඉහළ මන්ත්‍රී මණ්ඩලය විසින් ද සම්මත කළහොත් අවම වශයෙන් ජාතික සංගණනයක් පවත්වන තෙක් කබිලාව බලයේ තබා ගත හැකි බවට කොංගෝ පහළ මන්ත්‍රී මණ්ඩලය විසින් නීතියක් සම්මත කිරීමෙන් පසුවය (මෙම ක්‍රියාවලිය වසර කිහිපයක් ගතවනු ඇත
) ඔහුට සහභාගී වීම ව්‍යවස්ථානුකූලව තහනම් කර ඇති සැලසුම් සහගත 2016 මැතිවරණයෙන් පසු ඔහු බලයේ සිටියේය
මෙම පනත සම්මත විය
කෙසේ වෙතත්, සංගණනයක් සිදු වන තෙක් කබිලා බලයේ තබා ගැනීමේ විධිවිධානයෙන් එය ඉවත් කරන ලදී
සංගණනයක් පැවැත්විය යුතු නමුත් එය මැතිවරණ පැවැත්වෙන කාලය සමඟ තවදුරටත් බැඳී නැත
2015 දී, 2016 අගභාගයේදී මැතිවරණ පැවැත්වීමට නියමිතව තිබූ අතර කොංගෝවේ සාමකාමී වාතාවරණයක් පැවැත්විණි
2016 නොවැම්බර් 27 වන දින කොංගෝ විදේශ ඇමති රේමන්ඩ් ෂිබන්ඩා මාධ්‍ය වෙත පැවසුවේ ජනාධිපති කබිලාගේ ධුර කාලය අවසන් වන දෙසැම්බර් 20 න් පසු 2016 දී මැතිවරණයක් නොපවත්වන බවයි. මැඩගස්කරයේ පැවති සම්මන්ත්‍රණයකදී ෂිබන්ඩා කියා සිටියේ කබිලාගේ රජය කොංගෝවෙන්, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයෙන් සහ වෙනත් තැන්වල "මැතිවරණ විශේෂඥයන්ගෙන් උපදෙස් ලබා ගත්" බවත්, "ඡන්දදායකයින් ලියාපදිංචි කිරීමේ මෙහෙයුම 2017 ජූලි 31 දිනෙන් අවසන් කිරීමටත්, 2018 අප්‍රේල් මාසයේ දී මැතිවරණය පැවැත්වීමටත් තීරණය කර ඇති බවත්ය
" කබිලාගේ නිල කාලය අවසන් වූ දෙසැම්බර් 20 වැනිදා රට තුළ විරෝධතා ඇති විය
රට පුරා, විරෝධතාකරුවන් දුසිම් ගනනක් මිය ගිය අතර සිය ගනනක් අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී
ප්‍රාදේශීය ප්‍රචණ්ඩත්වය අලුත් වීම 
වර්තමානයේ නෝර්වීජියානු සරණාගත කවුන්සිලයේ මහලේකම් ජෑන් ඊගෙලන්ඩ් ට අනුව, කොන්ගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය හි තත්වය 2016 සහ 2017 දී බෙහෙවින් නරක අතට හැරුණු අතර එය බොහෝ අවධානයට ලක්වන සිරියාවේ සහ යේමනයේ යුද්ධ හා සැසඳිය හැකි ප්‍රධාන සදාචාරාත්මක හා මානුෂීය අභියෝගයකි
කාන්තාවන් සහ ළමයින් ලිංගික අපයෝජනයට ලක් වන අතර "හැකි සෑම ආකාරයකින්ම අපයෝජනයට ලක් වේ"
උතුරු කිවු හි ගැටුමට අමතරව, කසායි කලාපයේ ප්‍රචණ්ඩත්වය වැඩි විය
සන්නද්ධ කණ්ඩායම් කලාපයේ සහ ජාත්‍යන්තර වශයෙන් ධනවතුන් වෙනුවෙන් රන්, දියමන්ති, තෙල් සහ කොබෝල්ට් ලබා දීම කරගෙන ගියහ
වාර්ගික හා සංස්කෘතික එදිරිවාදිකම් ද, ආගමික චේතනාවන් සහ කල් දැමූ මැතිවරණ සමඟ දේශපාලන අර්බුදය ද විය
ඊගෙලන්ඩ් පවසන්නේ කොන්ගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය හි තත්වය "ස්ථාවර ලෙස නරක" බව මිනිසුන් විශ්වාස කරන නමුත් ඇත්ත වශයෙන්ම එය වඩාත් නරක අතට හැරී ඇති බවයි. "අවුරුදු 15 කට පෙර න්‍යාය පත්‍රයේ ඉහළින්ම තිබූ කොංගෝවේ විශාල යුද්ධ නැවතත් නරක අතට හැරෙමින් තිබේ"
ගැටුම හේතුවෙන් ඇති වූ රෝපණ හා අස්වනු නෙලීමේ බාධා කිරීම් මිලියන දෙකක පමණ ළමුන්ගේ කුසගින්න උත්සන්න කිරීමට ඇස්තමේන්තු කර ඇත
හියුමන් රයිට්ස් වොච් 2017 දී ප්‍රකාශ කළේ කබිලා සිය ධුර කාලය අවසානයේ ධුරයෙන් ඉවත් වීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම සම්බන්ධයෙන් රට පුරා ඇති වූ විරෝධතා මැඩපැවැත්වීම සඳහා හිටපු මාර්තු 23 ව්‍යාපාරයේ සටන්කරුවන් බඳවා ගත් බවයි. "M23 සටන්කාමීන් කොංගෝවේ ප්‍රධාන නගරවල වීදිවල මුර සංචාරයේ යෙදී සිටි අතර, විරෝධතාකරුවන්ට හෝ ජනාධිපතිවරයාට තර්ජනයක් යැයි සැලකෙන වෙනත් අයට වෙඩි තැබීම හෝ අත්අඩංගුවට ගැනීම" සිදු කරන බව ඔවුහු පැවසූහ
රජයේ හමුදා සහ ප්‍රබල ප්‍රාදේශීය යුධ නායකයෙකු වන ජෙනරල් ඩෙල්ටා අතර මැසිසි හි දරුණු සටන් ඇවිලී ඇත
කොන්ගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය හි එක්සත් ජාතීන්ගේ මෙහෙයුම එහි විශාලතම හා වඩාත්ම මිල අධික සාම සාධක උත්සාහයයි, නමුත් එය 2017 දී මැසිසි අසල එක්සත් ජාතීන්ගේ කඳවුරු පහක් වසා දැමුවේ, එක්සත් ජනපදය විසින් වියදම් කපා හැරීමකින් පසුවය
2018 මැයි 10 වන දින, කොංගෝ නාරිවේද විශේෂඥ වෛද්‍ය ඩෙනිස් මුක්වේගේට නොබෙල් සාම ත්‍යාගය පිරිනමන ලද්දේ ලිංගික හිංසනය යුද්ධයේ සහ සන්නද්ධ ගැටුම්වල ආයුධයක් ලෙස භාවිතා කිරීම අවසන් කිරීමට ගත් උත්සාහය වෙනුවෙන් ය
2018 වාර්ගික ගැටුම 
2018 දෙසැම්බර් 16-17 දිනවල මයි-නොඩොම්බේ පළාතේ යුම්බි හිදී ගෝත්‍රික ගැටුමක් ඇති විය
මාසික ගෝත්‍රික රාජකාරි, ඉඩම්, කෙත්වතු සහ ජල සම්පත් සම්බන්ධයෙන් ඇති වූ ගැඹුරු එදිරිවාදිකම්වලදී ගම් හතරක බනුනු මිනිසුන් 900කට ආසන්න පිරිසක් බටෙන්ඩේ ප්‍රජාවේ සාමාජිකයන් විසින් ඝාතනය කරන ලදී
බනුනු 100 ක් පමණ කොන්ගෝ ගඟේ මොනින්ඩේ දූපතට ද තවත් 16,000 ක් කොංගෝ ජනරජයේ මකොටිම්පොකෝ දිස්ත්‍රික්කයට ද පලා ගියහ
ලේ වැගිරීමේදී මිලිටරි ආකාරයේ උපක්‍රම යොදාගත් අතර සමහර ප්‍රහාරකයින් හමුදා නිල ඇඳුමින් සැරසී සිටියහ
පළාත් පාලන ආයතන සහ ආරක්‍ෂක අංශවල කොටස් ඔවුන්ට සහයෝගය ලබා දුන් බවට සැක පහළ විය
2018 මැතිවරණය සහ නව ජනාධිපති (2018–වර්තමානය) 

2018 දෙසැම්බර් 30 මහ මැතිවරණයක් පැවැත්විණි
2019 ජනවාරි 10 වන දින මැතිවරණ කොමිසම විසින් විපක්ෂ අපේක්ෂක ෆීලික්ස් ෂිසෙකේඩි ජනාධිපතිවරණ ජයග්‍රාහකයා ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අතර, ඔහු ජනවාරි 24 වන දින නිල වශයෙන් ජනාධිපති ලෙස දිවුරුම් දුන්නේය
කෙසේ වෙතත්, ප්‍රතිඵල වංචා සහගත බවටත්, ෂිසෙකේඩි සහ කබිලා අතර ගනුදෙනුවක් සිදුවී ඇති බවටත් පුලුල්ව පැතිරුනු සැකයක් මතුවිය
කතෝලික සභාව පැවසුවේ නිල ප්‍රතිඵලය තම මැතිවරණ නිරීක්ෂකයින් රැස් කළ තොරතුරුවලට අනුරූප නොවන බවයි. කිවු හි ඉබෝලා පැතිරීම මෙන්ම දැනට පවතින හමුදා ගැටුම් ද උපුටා දක්වමින් රජය සමහර ප්‍රදේශවල මාර්තු දක්වා ඡන්දය ප්‍රමාද කර තිබුණි
මෙම කලාප විපක්ෂ බලකොටු ලෙස හඳුන්වන බැවින් මෙය විවේචනයට ලක් විය
2019 අගෝස්තු මාසයේදී, ෆීලික්ස් ෂිසෙකේඩිගේ සමාරම්භකයෙන් මාස හයකට පසු, සභාග රජයක් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී
කබිලාගේ දේශපාලන සගයන් ප්‍රධාන අමාත්‍යාංශ, ව්‍යවස්ථාදායකය, අධිකරණය සහ ආරක්ෂක සේවාවන්හි පාලනය පවත්වාගෙන ගියේය
කෙසේ වෙතත්, ෂිසෙකේඩි තම බලය ශක්තිමත් කර ගැනීමට සමත් විය
පියවර මාලාවක් තුළ, ඔහු ජාතික සභාවේ සාමාජිකයින් 500 න් 400 කට ආසන්න පිරිසකගේ සහයෝගය ලබා ගනිමින් තවත් නීති සම්පාදකයින් දිනා ගත්තේය
පාර්ලිමෙන්තු දෙකේම කබිලාට පක්ෂපාතී කථිකයන් බලෙන් එළියට දැමීය
2021 අප්‍රේල් මාසයේදී කබිලාගේ ආධාරකරුවන් නොමැතිව නව රජය පිහිටුවන ලදී
රට තුළ විශාල සරම්ප පැතිරීමකින් 2019 දී 5,000 කට ආසන්න පිරිසක් මිය ගියහ
ඉබෝලා වසංගතය 2020 ජුනි මාසයේදී අවසන් වූ අතර එය වසර 2ක් තුළ මරණ 2,280ක් සිදු විය
quateur පළාතේ තවත් කුඩා ඉබෝලා රෝගයක් 2020 ජුනි මාසයේදී ආරම්භ වූ අතර අවසානයේ මරණ 55 ක් සිදු විය
ගෝලීය COVID-19 වසංගතය ද 2020 මාර්තු මාසයේදී කොන්ගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය වෙත ළඟා වූ අතර, එන්නත් කිරීමේ ව්‍යාපාරයක් 2021 අප්‍රේල් 19 වන දින ආරම්භ විය
කොන්ගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය හි ඉතාලි තානාපති ලූකා අත්තනාසියෝ සහ ඔහුගේ ආරක්ෂකයා 2021 පෙබරවාරි 22 වන දින උතුරු කිවු හි දී ඝාතනය කරන ලදී
2021 අප්‍රේල් 22 වන දින, කෙන්යානු ජනාධිපති උහුරු කෙන්යාටා සහ ෂිසෙකේඩි අතර රැස්වීම්වල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස දෙරට අතර ජාත්‍යන්තර වෙළඳාම සහ ආරක්ෂාව (ප්‍රතිත්‍රස්තවාදය, ආගමන, සයිබර් ආරක්ෂාව සහ රේගු) වැඩි කිරීමට නව ගිවිසුම් ඇති විය
2022 පෙබරවාරි මාසයේදී රට තුළ කුමන්ත්‍රණයක් පිළිබඳ අවිනිශ්චිතතාවයට තුඩු දුන් නමුත් කුමන්ත්‍රණ උත්සාහය අසාර්ථක විය
භූගෝලය 

කොන්ගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය පිහිටා ඇත්තේ මධ්‍යම උප සහරා අප්‍රිකාවේ, වයඹ දෙසින් කොංගෝ ජනරජය, උතුරින් මධ්‍යම අප්‍රිකානු ජනරජය, ඊසාන දෙසින් දකුණු සුඩානය, නැගෙනහිරින් උගන්ඩාව, රුවන්ඩාව සහ බුරුන්ඩි, සහ ටැන්සානියාව (ටැංගනිකා විල හරහා), දකුණින් සහ ගිනිකොන දෙසින් සැම්බියාවෙන්, නිරිත දෙසින් ඇන්ගෝලාවෙන්, සහ බටහිරින් දකුණු අත්ලාන්තික් සාගරයෙන් සහ බටහිරින් ඇන්ගෝලාවේ කැබින්ද පළාතෙන් මායිම්වය
රට පිහිටා ඇත්තේ අක්ෂාංශ 6N සහ 14S අතර දේශාංශ 12E සහ 32E අතර ය
එය උතුරින් තුනෙන් එකක් සහ දකුණින් තුනෙන් දෙකක් සමඟ සමකය හරහා ගමන් කරයි
වර්ග කිලෝමීටර් 2,345,408 (වර්ග සැතපුම් 905,567) ක භූමි ප්‍රමාණයකින් යුත් එය ඇල්ජීරියාවට පසුව, ප්‍රදේශය අනුව අප්‍රිකාවේ දෙවන විශාලතම රට වේ
එහි සමක පිහිටීම හේතුවෙන්, කොන්ගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය ඉහළ වර්ෂාපතනයක් අත්විඳින අතර ලෝකයේ වැඩිම ගිගුරුම් සහිත වැසි ඇති වේ
සමහර ස්ථානවල වාර්ෂික වර්ෂාපතනය මිලිමීටර 2,000 (අඟල් 80) ඉක්මවිය හැකි අතර, ඇමසන් වනාන්තරයෙන් පසුව ලෝකයේ දෙවන විශාලතම වැසි වනාන්තරය වන කොංගෝ වැසි වනාන්තරය මෙම ප්‍රදේශය පවත්වා ගෙන යයි
සශ්‍රීක වනාන්තරයේ මෙම දැවැන්ත ව්‍යාප්තිය බටහිරින් අත්ලාන්තික් සාගරය දෙසට බෑවුම් වන ගංගාවේ විශාල, පහත් බිම් මධ්‍යම ද්‍රෝණියේ වැඩි ප්‍රමාණයක් ආවරණය කරයි
මෙම ප්‍රදේශය දකුණින් සහ නිරිත දෙසින් සැවානා වලට ඒකාබද්ධ වන සානු වලින් වටවී ඇති අතර බටහිරින් කඳුකර ටෙරස් සහ උතුරින් කොංගෝ ගඟෙන් ඔබ්බට විහිදෙන තෘණ බිම් වලින් වටවී ඇත
ග්ලැසියර වූ රවෙන්සෝරි කඳු අන්ත නැගෙනහිර කලාපයේ දක්නට ලැබේ
නිවර්තන දේශගුණය කොංගෝ ගංගා පද්ධතිය ඇති කළ අතර එය ගලා යන වැසි වනාන්තර සමඟ භූගෝලීය වශයෙන් කලාපය ආධිපත්‍යය දරයි
කොංගෝ ද්‍රෝණිය මුළු රටම පාහේ අල්ලාගෙන ඇති අතර එය කිලෝමීටර් 1,000,000 (වර්ග සැතපුම් 390,000) ප්‍රදේශයකි
ගංගාව සහ එහි අතු ගංගා කොංගෝ ආර්ථිකයේ සහ ප්‍රවාහනයේ කොඳු නාරටිය වේ
ප්‍රධාන අතු ගංගාවලට කසායි, සංඝා, උබංගි, රුසිසි, අරුවිමි සහ ලුලොංගා ඇතුළත් වේ
කොංගෝ ගඟ ලෝකයේ ඕනෑම ගංගාවක දෙවන විශාලතම ජල ප්‍රවාහය සහ දෙවන විශාලතම ජල පෝෂකය වේ
(දෙකම ඇමසන් ගඟට පසුපසින්)
කොංගෝ ගංගාවේ මූලාශ්‍ර පිහිටා ඇත්තේ නැගෙනහිර අප්‍රිකානු රිෆ්ට් හි බටහිර ශාඛාව මෙන්ම ටැන්ගානිකා විල සහ මුවේරු විල දෙපස පිහිටි ඇල්බර්ටයින් රිෆ්ට් කඳුකරයේ ය
ගංගාව සාමාන්‍යයෙන් කිසන්ගානි සිට බොයෝමා ඇල්ලට මදක් පහළින් බටහිරට ගලා බසී, පසුව ක්‍රමයෙන් නිරිත දෙසට නැමී, ම්බණ්ඩකා පසුකර, උබංගි ගඟ හා එක් වී, මැලේබෝ (ස්ටැන්ලි තටාකය) තටාකයට ගලා යයි
කිංෂාසා සහ බ්‍රසාවිල් තටාකයේ ගඟේ ප්‍රතිවිරුද්ධ පැතිවල පිහිටා ඇත
එවිට ගංගාව පටු වී ගැඹුරු කැනියන් කිහිපයක් හරහා වැටී, එය සාමූහිකව ලිවිංස්ටෝන් දිය ඇල්ල ලෙස හැඳින්වේ, සහ බෝමා පසුකර අත්ලාන්තික් සාගරයට දිව යයි
ගංගාව සහ එහි උතුරු ඉවුරේ කිලෝමීටර 37ක් පළල (සැතපුම් 23) වෙරළ තීරයක් අත්ලාන්තික් සාගරයට රටෙහි එකම පිටවීම සපයයි
කොංගෝවේ භූගෝලය හැඩගැස්වීමේදී ඇල්බර්ටයින් රිෆ්ට් ප්‍රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි
රටේ ඊසානදිග කොටස වඩාත් කඳු සහිත වනවා පමණක් නොව, භූගෝලීය චලනයන් ගිනිකඳු ක්‍රියාකාරකම් ඇති කරයි, සමහර විට ජීවිත අහිමි වේ
මෙම ප්‍රදේශයේ භූ විද්‍යාත්මක ක්‍රියාකාරකම් හේතුවෙන් අප්‍රිකානු මහා විල් ද නිර්මාණය විය, ඉන් හතරක් කොංගෝවේ නැගෙනහිර මායිමේ පිහිටා ඇත
ඇල්බට් විල, කිවු විල, එඩ්වඩ් විල සහ ටැන්ගානිකා විල
රිෆ්ට් නිම්නය කොංගෝවේ දකුණු හා නැගෙනහිර පුරා ඛනිජ සම්පත් විශාල ප්‍රමාණයක් හෙළිදරව් කර ඇති අතර එය පතල් කැණීමට ප්‍රවේශ විය හැකිය
කොබෝල්ට්, තඹ, කැඩ්මියම්, කාර්මික සහ මැණික් ගුණාත්මක දියමන්ති, රන්, රිදී, සින්ක්, මැංගනීස්, ටින්, ජර්මනියම්, යුරේනියම්, රේඩියම්, බොක්සයිට්, යකඩ යපස් සහ ගල් අඟුරු, විශේෂයෙන්ම කොංගෝවේ ගිනිකොනදිග කටන්ගා ප්‍රදේශයේ බහුලව දක්නට ලැබේ
2002 ජනවාරි 17 වන දින, නයිරගොන්ගෝ කන්ද පුපුරා ගිය අතර, අතිශය තරල ලාවා ධාරා තුනක් පැයට කිලෝමීටර 64 (පැයට සැතපුම් 40) සහ මීටර් 46 (යාර 50) පළලින් ගලා ගියේය
45 දෙනෙකු මිය ගිය අතර 120,000 කට නිවාස අහිමි වූ අතර, එම ගංගා තුනෙන් එකක් කෙලින්ම ගෝමා හරහා ගලා ගියේය
පුපුරා යාමේදී 400,000 කට අධික පිරිසක් නගරයෙන් ඉවත් කරන ලදී
ලාවා ගලා ගොස් කිවු විලෙහි ජලය විෂ වී එහි ශාක, සතුන් සහ මාළු මරා දැමීය
ගබඩා කර තිබූ පෙට්‍රල් පුපුරා යාමේ හැකියාව නිසා ගුවන් යානා දෙකක් පමණක් ප්‍රාදේශීය ගුවන් තොටුපළෙන් පිටත් විය
ලාවා ගුවන් තොටුපළ හරහා ගලා ගොස් ධාවන පථයක් විනාශ කර නවතා තිබූ ගුවන් යානා කිහිපයක් සිර කළේය
සිද්ධියෙන් මාස හයකට පසු, අසල පිහිටි නයමුරගිර කන්ද ද පුපුරා ගියේය
කන්ද පසුව 2006 දී නැවත වරක් පුපුරා ගියේය, නැවත වරක් 2010 ජනවාරි මාසයේදී පිපිරීය
ජෛව විවිධත්වය සහ සංරක්ෂණය 

කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයේ වැසි වනාන්තරවල සාමාන්‍ය චිම්පන්සි සහ බොනෝබෝ (හෝ පිග්මි චිම්පන්සි), අප්‍රිකානු වනාන්තර අලි, කඳු ගෝරිල්ලා, ඔකාපි, කැලෑ මී හරක්, දිවියා සහ, වැනි දුර්ලභ හා ආවේණික විශේෂ රැසක් ඇතුළුව විශාල ජෛව විවිධත්වයක් ඇත
රටේ තව දුරටත් දකුණට, දකුණු සුදු රයිනෝසිරස්
රටේ ජාතික වනෝද්‍යාන පහක් ලෝක උරුම අඩවි ලෙස ලැයිස්තුගත කර ඇත
ගරුම්බා, කහුසි-බීගා, සලෝංග සහ විරුංගා යන ජාතික වනෝද්‍යාන සහ ඔකාපි වනජීවී රක්ෂිතය
කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය මෙගාඩිවර්ස් රටවල් 17 න් එකක් වන අතර එය වඩාත් ජෛව විවිධත්වයෙන් යුත් අප්‍රිකානු රට වේ
සංරක්ෂණවාදීන් විශේෂයෙන් ප්‍රයිමේටස් ගැන කනස්සල්ලට පත්ව ඇත
කොංගෝවේ මහා වානර විශේෂ කිහිපයක් වාසය කරයි
ඒ සාමාන්‍ය චිම්පන්සියා (Pan troglodytes), බොනොබෝ (Pan paniscus), නැගෙනහිර ගෝරිල්ලා (Gorilla beringei) සහ බටහිර ගෝරිල්ලා (Gorilla gorilla) වේ
බොනොබෝස් වනාන්තරයේ දක්නට ලැබෙන ලොව එකම රට එයයි
මහා වානර වඳවීම ගැන බොහෝ කනස්සල්ල මතු වී ඇත
දඩයම් කිරීම සහ වාසස්ථාන විනාශ කිරීම හේතුවෙන්, චිම්පන්සි, බොනොබෝ සහ ගෝරිල්ලන්ගේ සංඛ්‍යාව (එක් එක් ජනගහණයක් වරක් මිලියන ගණනක් වූ) දැන් ගෝරිල්ලන් 200,000 ක්, චිම්පන්සියන් 100,000 ක් සහ සමහර විට බොනොබෝස් 10,000 ක් පමණ දක්වා අඩු වී ඇත
ගෝරිල්ලන්, චිම්පන්සියන්, බොනොබෝ සහ ඔකාපි යන සතුන් සියල්ලම ලෝක සංරක්ෂණ සංගමය විසින් වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇත
කොන්ගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය හි ප්‍රධාන පාරිසරික ගැටළු අතර වන විනාශය, දඩයම් කිරීම, වනජීවී ජනගහනයට තර්ජනයක් වන, ජල දූෂණය සහ පතල් කැණීම් ඇතුළත් වේ
2015 සිට 2019 දක්වා කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයේ වන විනාශය දෙගුණ වී ඇත
2021 දී, කොංගෝලියානු වැසි වනාන්තරවල වන විනාශය 5% කින් වැඩි විය
පරිපාලන අංශ 
රට දැනට කිංෂාසා නගර-පළාත සහ අනෙකුත් පළාත් 25 කට බෙදා ඇත
පළාත් 145 කට සහ නගර 32 කට බෙදා ඇත
2015ට පෙර රටේ පළාත් 11ක් තිබුණා
රජය සහ දේශපාලනය 

ආණ්ඩුක‍්‍රම ව්‍යවස්ථා දෙකක් අතර වසර හතරක අන්තරයකින් පසු, ආණ්ඩුවේ විවිධ මට්ටම්වල පිහිටුවා ඇති නව දේශපාලන ආයතන මෙන්ම රටපුරා පළාත් සඳහා නව පරිපාලන අංශ ද සමඟින්, 2006 දී නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් ක්‍රියාත්මක වූ අතර ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයේ දේශපාලනය කොංගෝව අවසානයේ ස්ථාවර ජනාධිපති ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයක් බවට පත් විය
2003 සංක්‍රාන්ති ව්‍යවස්ථාව මගින් සෙනෙට් සභාවකින් සහ ජාතික සභාවකින් සමන්විත ද්විමණ්ඩල ව්‍යවස්ථාදායකයක් සහිත පාර්ලිමේන්තුවක් ස්ථාපිත කර තිබුණි
රටේ නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව සම්පාදනය කිරීමේ වගකීම වෙනත් දේ අතර සෙනෙට් සභාවට තිබුණි
විධායක බලය ජනාධිපතිවරයෙකු සහ උප ජනාධිපතිවරුන් හතර දෙනෙකුගේ ප්‍රධානත්වයෙන් යුත් 60 දෙනෙකුගෙන් යුත් කැබිනට් මණ්ඩලයකට පැවරී ඇත
ත්‍රිවිධ හමුදාවේ සේනාධිනායකයා වූයේද ජනාධිපතිවරයාය
සංක්‍රාන්ති ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මගින් ව්‍යවස්ථාමය අර්ථකථන බලතල සහිත ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය ප්‍රධානත්වයෙන් සාපේක්ෂ ස්වාධීන අධිකරණයක් ද පිහිටුවන ලදී
තුන්වන ජනරජයේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව ලෙසද හැඳින්වෙන 2006 ව්‍යවස්ථාව 2006 පෙබරවාරි මාසයේ සිට ක්‍රියාත්මක විය
කෙසේ වෙතත්, 2006 ජූලි මැතිවරණයෙන් මතු වූ තේරී පත් වූ නිලධාරීන්ගේ පදවි ප්‍රාප්තිය දක්වා සංක්‍රාන්ති ව්‍යවස්ථාව සමඟ එයට සමගාමී අධිකාරියක් තිබුණි
නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව යටතේ ව්‍යවස්ථාදායකය ද්විමණ්ඩල ලෙස පැවතුනි
විධායකය සමගාමීව ජනාධිපතිවරයෙකු විසින් භාර ගන්නා ලද අතර අගමැතිවරයෙකුගේ නායකත්වයෙන් යුත් රජය, ජාතික සභාවේ බහුතරයක් ලබා ගත හැකි පක්ෂයෙන් පත් කරන ලදී
රජය - ජනාධිපතිවරයා නොවේ - පාර්ලිමේන්තුවට වගකිව යුතුය
නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මඟින් පළාත් ආණ්ඩුවලට නව බලතල ද ලබා දී ඇති අතර, ඔවුන් තෝරා පත් කර ගන්නා ආණ්ඩුකාරවරයා සහ පළාත් ආණ්ඩුවේ ප්‍රධානියා අධීක්ෂණය කරන පළාත් පාර්ලිමේන්තු නිර්මාණය කළේය
අලූත් ආයතන තුනකට බෙදුණු ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය අතුරුදන් වීම නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙන් ද දක්නට ලැබිණි
ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාමය අර්ථ නිරූපණ වරප්‍රසාදය දැන් ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා අධිකරණය සතුය
මධ්‍යම අප්‍රිකා එක්සත් ජාතීන්ගේ උප කලාපයේ පිහිටා තිබුණද, ජාතිය දකුණු අප්‍රිකානු සංවර්ධන ප්‍රජාවේ (SADC) සාමාජිකයෙකු ලෙස දකුණු අප්‍රිකාව සමඟ ආර්ථික වශයෙන් සහ කලාපීය වශයෙන් අනුබද්ධ වේ
විදේශ සබඳතා 

හිඟ අමුද්‍රව්‍ය සඳහා ඉල්ලුමේ ගෝලීය වර්ධනය සහ චීනය, ඉන්දියාව, රුසියාව, බ්‍රසීලය සහ අනෙකුත් සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල කාර්මික නැගීම් හේතුවෙන් සංවර්ධිත රටවල් නව සම්පත් හඳුනා ගැනීම් සහ සහතික කිරීම සඳහා උපාය මාර්ග ලෙස අඛණ්ඩ පදනමක් මත රටේ ආරක්ෂක අවශ්‍යතා සඳහා අවශ්‍ය උපායමාර්ගික සහ තීරණාත්මක ද්‍රව්‍ය ප්‍රමාණවත් සැපයුමක් ලබා දේ
එක්සත් ජනපදයේ ජාතික ආරක්ෂාව සඳහා කොන්ගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය හි වැදගත්කම ඉස්මතු කරමින්, ප්‍රභූ කොංගෝ ඒකකයක් පිහිටුවීමේ ප්‍රයත්නය මෙම මූලෝපායික වශයෙන් වැදගත් කලාපය තුළ සන්නද්ධ හමුදා වෘත්තීමය කිරීම සඳහා එක්සත් ජනපදයේ නවතම උත්සාහයයි
බොහෝ කාර්මික සහ මිලිටරි යෙදුම් සඳහා භාවිතා කරන උපායමාර්ගික සහ තීරණාත්මක ලෝහයක් වන කොබෝල්ට් වැනි ස්වාභාවික සම්පත් වලින් පොහොසත් කොංගෝවට වැඩි ආරක්ෂාවක් ගෙන ඒම සඳහා ආර්ථික සහ උපාය මාර්ගික දිරිගැන්වීම් තිබේ
කොබෝල්ට් විශාලතම භාවිතය වන්නේ ජෙට් එන්ජින් කොටස් සෑදීමට භාවිතා කරන සුපිරි මිශ්‍ර ලෝහ වලය
කොබෝල්ට් චුම්බක මිශ්‍ර ලෝහවල සහ සිමෙන්ති කාබයිඩ් වැනි කැපීමේ සහ ඇඳුම්-ප්‍රතිරෝධී ද්‍රව්‍යවල ද භාවිතා වේ