Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
) ඔවුන් අධ්‍යයනය කළ උපාධි පාඨමාලාවට අනුකූලව ව්‍යුහාත්මක ඉංජිනේරුවන් හෝ සිවිල් ඉංජිනේරුවන් ලෙස බලයලත් ඉංජිනේරුවන් විය යුතුයි
Tacticity මෙය ග්‍රීක භාෂෘවේ එන 'Taktikos' යනවචනයෙන් බිදී ඇතිවුවක් වන අතර එහි තේරුම සැකසීමට සම්බන්ධ හෝ ක්‍රමානුකූල සැකසීම යන්නයි
විශාල අනුවල සාපේක්ෂ ත්‍රිමාන රසායනික ව්‍යුහ හා ඒවාට යාබදව ඇති අණුවල නිශ්චිත සැකසීම ද මෙයට අනුකූල වේ
Tacticity වල ප්‍රායෝගික විශේෂත්වය වනුයේ එය බහු අවයවීයක භෞතික ලක්ෂණ හා සම්බන්ධව පැවතීමය
විශාල අණුවල ව්‍යුහයේ  නියත බව රදාපැවීමට එහි දෘඩබවේ  ප්‍රභලත්වය, ස්ථඨීකයේ දීර්‍ඝ පරාසය හෝ නම්‍යතාවය හේතුවේ
Tacticity පිළිබද නිවැරදි දැනුම තුලින් කුමන උෂ්ණත්වයේ දී බහු අවයවික ද්‍රව වේද එය කෙසේ කුමන ද්‍රාවකයේ දිය‍වේ ද හා එහි යාන්ත්‍රික ලක්ෂණ පිලිබද තේරුම් ගත හැක
IUPAC නාමකරනයට අනුව ක්‍රමවත් ව සකස් වූ විශාල අනුවක සැදුම් එක්ක නිශ්චිතයි
වයිනයිල් බහුඅවයවික (CH2 – CH – R කාන්ඩ සහිත) සාපේක්ෂ සැකසුම් (Tacticity ) විශේෂිත අතර එහි ආදේශික   R  කාණ්ඩය ප්‍රධාන බහු අවයවීකයේ කොදු නාරටියට සම්බන්ධ වූ පැත්තේ ඊට යාබද ඒකකයේ ද එම දිශාවේම සම්බන්ධ වේ
මෙලෙස ආදේශික අනු එකිනෙකට සම්බන්ධ විමේ දී ඊට ‍යාබ ද  ආදේශික අනුවේ දිශාතනියම ගති, හයිඩොකාබනික (-C-H-) විශාල අනුවල සියලුම  C පරමානු අනුවේ
ප්‍රධාන කොදු නාරටිය සාදන අතර එය චතුස්තලීය අනුක ජ්‍යාමිතික හැඩය ගනී
සිග්සැග් (Zig zag) ආකාර අනු කොදුනාරටිය කඩදාසි තලයේම පවතින අතර ආදේශක කාණ්ඩ එම පත්‍ර තලයේ ඇති ව්‍යුහයට  ඇලි පවති
මෙම සකස් වීම  Natta Prokection  (නෑටා ප්‍රක්ෂේපණය) ලෙස සැලකේ. Mono tactic  විශාල අනුවලට එක Stereo isomeric පරමානුවක් බැගින් නැවත නැවත සකස්වන ඒකක වල පවතී
එසේම ඒකක 2 සි‍ට ඒකක  'n' ගනනක් සහි අනුවල Stereo isomeric පරමානු එකකට වඩා පවති
හැටුම් ඉංජිනේරුවන් නිෂ්පාදන ඉංජිනේරු නිර්මාණ හා විශ්ලේෂණයට වගකිව යුතුයි
කනිෂ්ඨ මට්ටමේ හැටුම් ඉංජිනේරුවන් තනි ව්‍යුහමය ගොඩනැගිලි වල ව්‍යුහයන් වන තලාද, කුළුණු හා බිම් නිර්මාණ වලට දායක විය යුතුය
පලපුරුදු ඉංජිනේරුවන් ව්‍යුහමය නිර්මාණයට හා සම්පූර්ණ පද්ධතියේම නිර්මාණයට වගකිව යුතුයි
එනම් ගොඩනැගිල්ලක සිරස්ව හා පාර්ශවීකව ඇතිවන බලයන් ට ප්‍රතිරෝධ වන ආකාරය හා එමගින් බිද නොවැටීම ගැන හොද අව‍බෝධයක් තිබිය යුතුයි
හැටුම් ඉංජිනේරුවන් නිතරම කිසියම් ක්ෂේත්‍රයක් පිළිබද එනම් පාලම්, ගොඩනැගිලි, කර්මාන්ත ශාලා ව්‍යුහ හෝ රථ වාහන හෝ ගුවන් යානා පිළිබද විශේෂඥ දැනුමක් තිබිය යුතුයි
හැටුම් ඉංජිනේරු විද්‍යාවේ ආරම්භය මිනිසුන්ගේ මුලික ව්‍යුහ ගොඩබිමි සිදුවන අවධියේ සිට ඇතිවූවකි
19 වන සියවසේ කාර්මිකරණයත් සමග වාස්තු විද්‍යාව වෘත්තිමය ලෙස ඉදිරියට පැමිණි අතර එය ඉංජිනේරු වෘත්තියේ විශේෂ සංදිස්ථානයකි
එතෙන් වාස්තු නිර්මාණ ශිල්පට හා හැටුම් ඉංජිනේරු ශිල්පියා ප්‍රධාන ගොඩනැගුම්කරු ලෙස එම කාර්ය  2 ම සිදුකරන ලදි
ව්‍යුහාත්මක සිද්ධාන්ත වල තේරුම් ගැනීමත් සමගම 19 හා 20 වන ශතවර්ෂයේ හැටුම් ඉංජිනේරුවන් වෘත්තිමය ලෙස නිවැරදිව හදුනා ගෙන තිබුනි
වර්තමාන‍යේ හැටුම් ඉංජිනේරුවකුගේ කාර්යභාරය ලෙස විවිධ ව්‍යුහයන්ගේ ප්‍රතිරෝධී බවේ උපයෝගීතාවය ගැන අවබෝධය අත්‍යාවශ්‍ය ය
වර්තමාන ව්‍යුහවල නිතරම සංකීර්ණත්වය තිබිය යුතු අතර එහි උසස් නිර්මාණශිලීත්වයක් සහිත බාහිර බලපෑම් වලට ප්‍රතිරෝදී බවක් තිබිය යුතුය
හැටුම් ඉංජිනේරැවකුට සාමාන්‍යයේ අවුරැදු 3.4 ‍‍හෝ 5 ක කාල සීමාවක්  සහිත උපාධියක තිබිය යුතුයි
අනතුරැව අවුරැදු 3 ක වෘත්තිමය පුහුණුවක් පලපුරුදු ඉංජිනේරුවකුට තිබිය යුතුයි
හැටුම් ඉංජිනේරුවන් විවිධ සාමාජිකයන්ගෙන් හෝ ලෝ‍කයේ විධිමත් ආයතන වලින් බලය ලත්  ඉංජිනේරුවන් විය යුතුය
(උදාහරණ  ලෙස එංගලන්තයේ හැටුම් ඉංජිනේරු ආයතනය සැලකිය හැක) ඔවුන් අධ්‍යයනය කල උපාධි පාඨමාලාවට අනුකූලව හැටුම් ඉංජිනේරුවන් හෝ සිවිල් ඉංජිනේරුවන් ලෙස බලයලත් ඉංජිනේරුවන් විය යුතුයි
ඉංජිනේරුවන්
තාපගති විද්‍යාව () (ග්‍රික භාෂාවට අනුව therme යනු තාපය වේ dunamis යන්නෙන් තේරුම බලය වේ) යනු භෞතික විද්‍යාව සහ රසායනික විද්‍යාවේ ශාඛාවකි
එම අධ්‍යනය මගින් උෂ්ණත්වය පිඩනය සහ පරිමාව භෞතික පද්ධති මත අන්වික්ෂය පරිමානයෙන් බලපෑම සාකච්ඡා කර සංඛ්‍යනය අනුව ඒවා විශ්ලේෂණය කරනු ලබයි
දල වශයෙන් තාපය යනු ශක්තිය සංක්‍රමණය විම සහ ගති විද්‍යාව යන්නේ චලනය වීම යන්න අදහස් කරයි
තවද තාපගති විද්‍යාවේ ස්වබාවය මගින් ශක්තිතිය චලනය විම සහ ශක්තියේ චලනය ඇතුල්වන්නේ කෙසේදැයි අධ්‍යනය කරනු ලැබේ
ඓතිහාසික ලෙස ආදි වාෂ්ප එන්ජි‍මෙහි කාර්යෂමතාව වැඩි දියුණු කිරිමේ අවශ්‍යතාව සදහා තාපගති විද්‍යාව සංවර්ධනය වන ලදි
ඉතිහාසය

1650 දී ඔටෝ වොන් ගුවේරික් විසින් ලොව ප්‍රථම රික්තක පොම්පය නිර්මාණය කිරීම හා නිපදවීමත් සහ ලොව ප්‍රථම වතාවට රික්තකයක් (මැග්ඩෙබර්ග් අර්ධගෝලය සේ හඳුන්වන)   නිර්මාණය කිරීමත් සමග තාප ගති විද්‍යාවේ කෙටි ඉතිහාසය ආරම්භ විය
ඔහුට රික්තය නිර්මාණය කිරීමට හේතුපාදක වූයේ, දිගු කාලයක් සිට පැවති, ඇරිස්ටෝටල් විසින් ඉදිරිපත් කළ “ස්වභාව ධර්මය රික්තය අප්‍රිය කරයි” යන සංකල්පය නිවැරදි නොවන බව පෙන්වීමටයි
ඉන් කෙටි කලකට පසු අයර්ලන්ත භෞතිකඥ හා රසායන විද්‍යාඥ රොබට් බොයිලේ, ගුවේරික්ගේ නිර්මාණය අධ්‍යයනයෙන් පසු 1856 දී ඉංග්‍රීසි ජාතික විද්‍යාඥ රොබට් හුක් හා එක්ව වායු  පොම්පයක් නිර්මාණය කරන ලදී
එම පොම්පය භාවිතයෙන් බොයිල් හා හුක් විසින් පීඩනය , උෂ්ණත්වය හා පරිමාව අතර සහසම්බන්ධයක් සොයා ගන්නා ලදී
එමගින් බොයිලේගේ නියමය වන පීඩනය පරිමාවට ප්‍රතිලෝමව සමානුපාතික බව සොයා ගන්නා ලදී
පසුව, 1679 දී මෙම සංල්පය පදනම් කරගෙන බොයිලේගේ සහායකයකුවන ඩෙනිස් පැපින් විසින් අධි පීඩන උඳුනක් තැනීය
(ඉහළ පීඩනයක් ලැබෙන තෙක් හුමාලය සිරකොට තැබිය හැකි තදින් මූඩිය වසන ලද භාජනයක්)

පසු කාලීන නිර්මාණවල, යන්ත්‍රය පිපිරීමෙන් වළක්වා හුමාලය නිදහස් කිරීමට කපාටයක් සවිකරන ලදී
කපාටය රිද්මයානුකූලව උස් පහත් වීම නැරඹීමෙන්, පිස්ටනය හා සිලින්ඩර එංජිම පිළිබඳ අදහස පැපින්ගේ සිතේ හට ගත්තේය
ඔහු කළේ නැතත්, ඔහුගේ නිර්මාණ පසුකළක පිළිපදින ලදී
එසේ නමුත් 1697 දී පැපින්ගේ නිර්මාණ පදනම් කර ගනිමින් තෝමස් සැවෙරි  නම් ඉංජිනේරුවා  පළමු  එංජිම නිපදවීය
මෙම මුල්කාලීන එංජින් අසම්පූර්ණ හා අකාර්යක්ෂම වුවත්, ඒවා ඒ සමයේ ප්‍රමුඛ විද්‍යඥයින‍්ගේ අවධානය ඇද ගැනීමට සමත් විය
තාපය , බලය හා එංජින් කාර්යක්ෂමතාව පිළිබඳ දේශනයක් සහිතව  ‘ගින්දරේ ගාමක බලයේ පරාවර්තනය’ ප්‍රසිද්ධියට හා ප්‍රකාශයට පත්කරන ලද්දේ එවැනි ප්‍රමුඛ විද්‍යාඥයකුවන, තාපගති විද්‍යාවේ පියා වූ සාදි කා(ර්)නට්ය
කානොට් එංජිම , කානොට් චක්‍රය හා ගාමක  බලය අතර මූලික සම්බන්ධතාව  එකල පුවත්පතක ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී
එය නූතන විද්‍යාවක් ලෙස තාප ගති විද්‍යාව සනිටුහන් කිරීමේ ආරම්භයයි
තාපගති විද්‍යාව ලෙස,තාපය හා බලය අතර විද්‍යාත්මක සම්බන්ධතාවය සඳහා සමක් යෝජනා කරන ලද්දේ 1958, ජේම්ස් ජූල් විසිනි
1849 දී, කාර්නොට්ගේ,  “තාපයේ ගාමක බලයේ සිද්ධාන්තයීය ඇගයීමක්” වන ලිපියක් විලියම් තොම්සන් “තාපගති විද්‍යාව” කෘත්‍යාත්මක නියමයක් සේ භාවිතා කළේය
ග්ලැස්ගෝ විද්‍යාලයේ සිවිල් හා යාන්ත්‍රික ඉං‍ජිනේරු මහාචාර්යවරයකු සහ භෞතිකඥයකු සේ පළමුව පුහුණුව ලැබූ විලියම් රැන්කින්, 1859 දී ප්‍රථම තාපගති විද්‍යා ග්‍රන්ථය ලියන ලදී
අවේණික තාපගති විද්‍යා පද්ධතිය  
තාපය උණුසුම් (බොයිරැම්) සිට සිසිල් (ඝනිකරණය) චලනය වේ
මෙහිදි කාර්ය පිස්ටන් ශ්‍රේණියක් මගින් ලබා ගනු ලැබේ
බොහෝ තාපගති විද්‍යාවේ පද්ධති සැලකිල්ලට ගැනිමේදි ආරම්භක අවස්ථාව තතාපලති විද්‍යා නියම වේ
එමගින් ශක්තිය භෞතික පද්ධති තුල හුවමාරැ විම තාපය හෝ කාර්ය ලෙසින් සිදුවන බව කල්පිතයක් ලෙස ඉදිරිපත් කරන ලදි
තවද එන්ට්‍රොපිය නැවත ප්‍රමානය පවතින බවද කල්පිත ඉදිරිපත් කරන ලදි
මෙය ප‍ඕනෑම පද්ධතියක් සහා අර්ථ දැක්විය හැක
තාපගති විද්‍යවේ විශාල වස්තුන්‍ගේ සමස්තය අතර අන්තර් ක්‍රියාව අධ්‍යනය කර වර්ගීකරණය කරන ලදි
මෙහිදි පද්ධති හා වටපිටාව යන සංකල්ප අර්ථ දක්වන ලදී
පද්ධති අංශු වලින් සමන්විත වන අතර ඒවායේ චලනය මධ්‍යනය එහි ගතිගුණ තිරණය කරන අතර අවස්ථා‍වේ සවිස්තර මගින් එකිනෙකට සම්බන්ධ වේ
ගතිගුණ එකට සම්බන්ධයෙන් අභ්‍යන්තර යන්හි සහ තාපගනිත විභාවයන් ප්‍රකාශ කල හැකි අතර ඒක සමතුලිතව හා ස්වයංසිද්ධි ක්‍රියාවලින් යන තත්ත්වය තිරණය කිරීම වැදගත් වේ
මෙම උපකරණ සමග තාපගති විද්‍යාව එමගින් අනුව පද්ධතියේ සිදුවන වෙනස් කම් පිළිබද විස්තර කරනු ලබයි
මෙම විද්‍යාව යන ඉන්ජිනේරැ විද්‍යා විවිධ මතෘකා සදහා යොදා ගත හැක
ඒවා නම් එන්ජිම, කලාජ වෙනස්විම, රසයනික ප්‍රතික්‍රියා ගමනාගමනය සංසිද්ධි වේ
තාපගති විද්‍යාවේ ප්‍රතිඵල භෞතික විද්‍යාව, රසායනික විද්‍යාව රසායන විද්‍යාව යන්ත්‍රික ඉන්ජිනේරැ විද්‍යාව සෛල ජීව විද්‍යාවථ ජීවවෛද්‍ය ඉංන්ජිනේරැ විද්‍යාව සහ ද්‍රව්‍ය විද්‍යාවත් වලදි අනවශ්‍ය වේ
සාමාන්‍ය තාපගතික පද්ධතිය 
තාපගති විද්‍යාවේ වැදගත්ම සංකල්පය "පද්ධතියවේ" විශ්වයෙන් තෝරාගත් ‍කොටස හැරැණු කොට ඉතිරි සියල්ල පරිසරය නම් වේ
විශ්වයෙන් අධ්‍යයනය සදහා තොරාගත් කොටස පද්ධතිය නම් වේ
පද්ධතිය හා පරිසරය වෙන්කෙරෙන සීමාව මායිම ලෙස හදුන්වන අතර ඒය අනාත්වික හෝ නොවැය හැකි නමුත් සම්මුතියට අනුව නියමිත පරිමාවකින් සිමා මායිම් නියම කෙරේ
මෙම මායිම හරහා පද්ධතිය හා වටපිටවා අතර කාර්ය, තාපය හෝ ද්‍රව්‍ය හුවමාරැ වීම සිදුවිය හැක
මායිම් වාර්ග හතරක් ඇත
ඒවා නම් ස්ථර, චලනය විය හැකි, තාත්තිවක සහ අතාත්වික වේ
මුලිවම මායිමක් යනු යම් පරිමාවක් වටා අදින ලද අනාත්වික කැඩි ඉරක් වන අතර එය තුළින් යමක් ගමන් කිරිමේදි අභ්‍යන්තර ශක්තිය වෙනසකට භාජනය වේ
යම් දෙයක් මායිම් හරහා ගමන් ගන්නේ නම් එයඅභ්‍යන්ත ශක්තිය වෙනස්විම කෙරෙහි බලපාන අතර එය ශක්ති තුලික සමීකරණය මගින් ගනනය කල හැකි වේ
එය 1900 මැක්ස් ජලනාත් අර්ථ දක්වන ලද තනි පරමාණුවක් වට හැකි සම්පුයුත්ත ශක්ති ප්‍රදේශයක් විය හැක
එය 1824 සාදි කානම් අර්ථ දක්වන ලද හුමාල කදක් හෝ හුමාල  එන්ජමේ වායු ධාරාවක් විය හැක
එසේම එය 1986 දි වායුගෝලිය තාපගති විද්‍යවේ කේෂේයේ මුලධර්මයෙක් වු කෙරි පරමානුවෙල් හදුන්වාදුන් නිවර්තන සුලිසුලගක් විය හැක
එසේම එය එක් නියුක්ලක්ඩයක් විය හැක අතර අන් රික්ෂ සමහරක් වන ක්වෝන්ටම් තාපගති විද්‍යාවේ හදාරනු ලැබේ
එන්ජිමක් සදහා නිශ්චිත සිමාව යනුනේ එය පිහිටිමේ දි පිස්ටනය අගුල් කර ඇති අවස්ථාව වේ
එම අවස්ථාවේ නියත පරිමාවක් ඇත
එම එන්ජිමේදි චලනය වන සිමාව සංවෘත පද්ධති සදහා මායිම් තාත්වික වන අතර විවෘත ප්‍රධාන පද්ධති වර්ග පහක් ඇත
ඒකලිත පද්ධති වල කාලය ගතවිමන් සමග පද්ධියේ වෙනස්විම මගින් පීඩනය හා උෂ්ණත්වය සමාන විමට උත්සහ දරන අතර ඝනත්වය වෙනස් වේ
පද්ධතිය සියලු සමාන සමතුලිත අවස්ථාවක් යැයි කියනු ලැබේ
තාපගතික සමතුලිත අවස්ථාවකදි අර්ථ දැක්විම අනුව පද්ධති වල ගතිගුණ කාලයත් සමග වෙනස් නොවි පවති
සමතුලිත පද්ධති සමතුපිත නොවන පද්ධති වලට වඩ සරල වන අතර හොදින් අවබෝධ කර ගත හැක
බොහෝ විට තාපගති ක්‍රියාවලියක් විශ්ලේෂණයේදි අතරහැදි අවස්ථාවේ ක්‍රියාවලියක්ද සමතුලිතතාවයේ ඇති බව උපකල්පනය කරනු ලැබේ මෙමගින් තත්ත්වය සැලකිය යුතු ලෙස සරලව බව පැහැදිලි වේ
තාපගති ක්‍රියාවලිය ඉතා සෙමින් වර්ධනය වෙමින් එක් එක් අන්තර් මධ්‍ය පියවර සමතුලිගත අවස්ථාවලට එළඹිමට ඉඩ දෙනු ලබන අතර ඒවා ප්‍රතිවර්තන ක්‍රියාවන් ලෙස හදුවනු ලැබේ
තාපය හෙවත් උෂ්ණත්වය වැඩි තැන (බොයිලේරුව) සිට අඩු තැනට (ධාරිත්‍රකය) ගමන් කරයි
(දෙකේම දක්වා නැත) එම වෙනස්වීමෙන් ප්‍රතිඵලය පිටතට එයි
බොහෝ තාපගතික පද්ධති සලකන විට එහි ආරම්භක අවස්ථාව වන්නේ තාපගතික  නීතියයි
මෙම නීතිවලින් ශක්තිය, භෞතික පද්ධති වල තාපය හෝ ඵලය හුවමාරු වීම විස්තර කරයි
එලෙසම ඕනෑම පද්ධතියක් සම්බන්ධයෙන් එන්ට්‍රොපි නම් අගයක් පැවතීමද විස්තර කරයි
තාප ගති විද්‍යාවේ දී වස්තු රාශියක ඇති අන්තර් සම්බන්ධය අධ්‍යයනය කරමින් වර්ග කරයි
මෙයට පදනම වන්නේ පද්ධති සහ වටපිටාවයි. පද්ධතිය අංශුවලින් සමන්විත වී ඇත
එහි සාමාන්‍ය චලනය තුළින් එහි ලක්ෂණ ගම්‍ය වේ
තත්ත්ව සමතුලිතතාව තුළින් එය  අනෙක්වා සමඟ සම්බන්ධ ව පවතී
අභ්‍යන්තරික ශක්තිය හා තාප ගතික  හැකියාවන් ප්‍රකාශ කිරීමට මෙම  ලක්ෂණ යොදා ගත හැක
සමතුලිත අවස්ථාව හා ඉබේ සිදුවන ක්‍රියා අවශ්‍ය සාධක නීර්ණය කිරීමට ප්‍රයෝජනවත් වේ
මේවා යොදාගෙන පද්ධති හා ඒවා අවට සිදුවීම්වලට තාපගතික විද්‍යාවෙන් කෙසේ ප්‍රතිචාර දක්වන්නේ දැයි විස්තර කරයි
මෙය විද්‍යාව හා තාක්ෂණයේ විවිධාකාර මාතෘකා රැසකට යොදා ගත හැකිය
එනම් එන්ජින් මාරුවීම් වලට, රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවලට, ප්‍රවාහනය සහ කළු කුහර සඳහා පවා යොදාගත හැක
තාප ගතික විද්‍යාවේ ප්‍රතිඵල භෞතික විද්‍යාවේ  අනෙක් ක්ෂේත්‍රවලට මෙන්ම රසායනික විද්‍යාව, රසායනික ඉංජිනේරු විද්‍යාව, සෛල විද්‍යාව, ජෛව වෛද්‍ය ඉංජිනේරු විද්‍යාව සහ ද්‍රව්‍ය විද්‍යාව වැනි කේෂේත්‍ර වලටද වැදගත් වේ
තාපගති විද්‍යාව පිළිබද නියම 
තාපගති විද්‍යාවේ නියමය තාපගති විද්‍යාවේ ඉතා ‍පොදු වලංගුතාව‍නේ යුත් නියමයන් හතරක් ඇති අතර ඒවා සම්බන්ධතා ‍‍තොරතුරු ‍හෝ අධ්‍යනය කල පද්ධති මත රදා නොපවතී
එනිසා ඒවා ශක්ති සමතුලිතාව සහ පදාර්ථය හුවමාරුව යන කරුණු හැරුනු කොටවු අනිත් පද්ධති සදහා භාවිතා කල හැකි මෙයට උදාහරණ වශයෙන් 20 වන සියවසේ අග භාගය වන විට ස්වයංසිද්ධ විමෝචනය පිළිබද අයන්ස්යින්ගේ අනුමැතිය සහ කළු කුහරය පිළිබද තාපගතික නුතන පර්යේෂණ ඉදිරිපත් කල හැක
මෙම නියම හතර මෙසේ ඉදිරිපත් කල හැක
‍‍‍‍තාපගති විද්‍යාව පිළිබද ශුන්‍ය  නියමය මගින් තාපගනිත සමතුලිතතාව සමතුලය සම්බන්ධතාවයක් ලෙස ප්‍රකාශ කරයි
තාපගතික සමතුලිත පද්ධති දෙකක් වෙන් වෙන්ව තුන්වන පද්ධති නයාමය සමතුලිතය ඇත්නම් ඒවා එකිනෙකට තාමය සමතුලිතාවයේ පවතී
ශක්ති සංස්ථිතිය පිළිබද තාපගති විද්‍යාවේ පළමුවන නියමය - සංවෘත තාපගතික පද්ධතියක අභ්යතන්තර ශක්තියේ වෙනස්විම් පද්ධතියට සැපයු තාප ශක්ති ප්‍රමානයේ එකතුව පද්ධතිය මත කරන ලද කාර්යයේ එකතුවට සමාන වේ
එන්ට්‍රොපිය පිළිබද තාපගති විද්‍යාවේ දෙවන නියමය - ඕනෑම ඒකලිත තාපගනිත පද්ධතියක මුලු ඒන්ට්රෝවපිය කාලයක් සමග වැඩිවන අතර එය උපරිම අගයට එළඹේ
නිර්පේක්ෂ ශුන්යි උෂ්ණත්වය පිලිබද තාපගති විද්‍යාවේ තුන්වන නියමය - පද්ධතියක් සියලුම කාර්යයන් අනුක්ර්මික ලෙස අඩු වී පද්ධති ස්පර්ශෝක්ති මුඛ ලෙස උෂ්ණත්වය නිරපේක්ෂ ශුන්යනඵලයටයන පද්ධතියේ එන්ට්රොපපිය සපර්ශේන්මුඛ ලෙස අවම අගයකට ලගා වේ
එය මෙසේද සදහන් කල හැක "නිරපේක්ෂ ශුන්යකයේදි සියලු පද්ධිති වල එන්රෝ ලග පිය සහ පද්ධතියේ සියලුම අවස්ථාවන් ශුන්යක වේ" හෝ සමතුලිත ලෙස ඕනෑම නිශ්චිත සංඛ්යාල ක්‍රියාවලියකින් උෂ්ණත්වය නිරපේක්ෂ ශුන්යා දක්වා ලංවිම කල නොහැක
සමහර අංශුවලදී තාපගති විද්‍යාවේ හතරවැනි නියමය ලෙස හැදිනවේ
තාපගති පද්ධතිය සමතුලිතව හැරුණු විට ගැලිම් සහ බලයන්  වල එක්තරා සම්බන්ධතා වල තුලනතාව ප්‍රකාශ කිරිම නමුත් ප්‍රාදේශිය සමතුලිතාව පවතින බව සංකෝතවත් කිරීම තවත් බලන්න බෝස් - අධින්ෂ්ටයින් සානද්ර කිරීම හා ඝණ උෂ්ණත්ව

තාප ගති විද්‍යාවේ පළමු නියමය

ඉතිහාසය
තාපය යාන්ත්‍රික කාර්ය බවට පත් කිරිමේ පළමු න්‍යාය 1824 දි  නිකොලාස් ලියොනාඩ් සඩෙ කාර්නට් (Nicolas Leonard sade Carnot) විසින් ඉදිරිපත් කරන ලදි
මෙම පරිවර්තනය එන්ජිමේ උෂ්ණත්වය සහ පරිසරයේ උෂණත්වයේ වෙනස මත රදාපවතින බව මුල්වරට කාර්නට් විසින් නිවැරදිව අවබෝධකර ගන්නා ලදි
ජේමිස් පෙස්ක්‍රොට් ජුලගේ (Jama Proscotte Joule) ශක්තිය සර්යෙක්ෂණයේ වැදගත්කම හදුනාගැනිමෙන් 1850 දි රුඩෝල්ප් සෙල්සියස් විසින් පළමු වරට දෙවන සියවස සකස් කරන ලදි
එය නියම අනුව තාපය ස්වසං සිද්ධ් ලෙස සිසිල් වස්තුන් වල සිට උෂ්ණ වස්තුන් වෙත ගලා නොයයි
දැනට පවතින පොදු දැනිමක් අනුව තාපය පිලිබද ප්‍රසිද්ධ වු කැලෝරික් න්‍යයාට පටහැනිවේ
එහිදි න්‍යාය ද්‍රව්‍යයක් ලෙස සලකන ලදි
එහිචි ඔහු යාදි තහනම් නියමය අනුමත කිරිමට සහ එන්ට්‍රොපිය පිලිබද අර්ථ දැක්විම (1865) ඉදිරිපත් කිරිමට හැකි විය
19 වන සියවසේ ඉදිරිපත් කල දෙවන නියමය පිලිබද කෙල්වින් ප්ලාන්ක් ගේ ප්‍රකාශනයට අනුව චක්‍රියට ලෙස ක්‍රියාත්මක වන ඕනෑම උපාගයකට තාප ප්‍රභවයකින් මුළු උෂ්ණත්වය ලබාගැනීම හා ඊට සරිළන කාර්යයක් කිරීමට නොහැකි
මෙය සෙල්සිගේ ප්‍රකාශයට සමානය
බෝල්ට්ස්මාන් ප්‍රවේශයට එර්ගොඩින් හයිපොතිසීස්ගේ කල්පිතයද වැදගත් වේ
තාප ගති විද්‍යාවේ දෙවන නියමය
තාපගති විද්‍යාවේ දෙවන නියමය ප්‍රකාශ කරන විවිධ ආකාරය ඇති නමුත් අර්ථයෙන් සමාන වේ
දෙවැනි නියමය එක් ආකාරය තර්කානුකුලව අනිත් ආකාර වලින් ගම්‍ය වේ
(ෂර්මි 1936) තවද තාපලි විද්‍යාවේ න්‍යයාන් දෙවැනි සහ තෙවන නියමයෙන් භාවිතයෙන් ඔප්පු කල හැක
එක්ට්‍රොපිය සම්බන්ධ වු දෙවන නියමය සැකසිම් රැබ්ලොප් සෙලිස්යස් විසින් සිදුකරන ලදී
ඒකලිත පද්ධතියක මුලු නියුට්‍රොපිය වැඩි වනනේ නම් පමණක් ක්‍රියාවලිය සිදුවනු ලැබේ
තවද පද්ධතියක් ඒ ආකාරයෙන්ම පවති නම් හෝ සමහර භෞතික ක්‍රියාවලින් සිදුවේ නම් එන්ට්‍රොපිය වැඩිවේ (මෙම නියමය සර්ෂණයක් නොමැති තාපගතික සංකෝචනය ඇත) පුතිවර්ත හෝ ක්‍රියාවලිය සදහා වලංගු නොවේ මුළු එන්ට්‍රොපිය අඩු කරගන්න ක්‍රියාවලින් ඒකලිත පද්ධතිය සිදු නොවේ
යම් පද්ධතියක් සමතුලිතතාවයේ ඇති නම් අර්ථ දැක්විම අනුව කිසිදු ස්වයං සිද්ධි ක්‍රියාවලියක් සිදු නොවේ
එමනිසා පද්ධතියම උපරිම එන්ට්‍රොපියාක් ඇත
සෙල්සියන් අනුව දෙමින් නිවසේ සරල ආකාරය තාපය සම්බන්ධ වේ
අඩු උෂ්ණත්වයෙ ඇති ද්‍රව්‍යයක් සිට වැඩි උෂ්ණත්වයක් ඇති ද්‍රව්‍යයක් දක්වා න්‍යායා ස්වයං සිද්ධි ගමන් කල‍ නොහැක
අවිධිමත් ලෙස ගත් විය තාපයට සිසිල් අවස්ථාවේ සිට උණුසුම් අවස්ථාවටම ගැල්ව සිදුකල නොහැක
(වැඩ යෙදවුවක් නාමැත) එය අපගේ එදිනෙදා පලසුරුදු පැහැදිලි සාක්ෂිවේ
උදාහරණයක් ලෙස ශිතකරණයක තාපය සිසිල් අවස්ථා සිට උණුසුම් අවස්ථාවල ගලා යනු ලැබේ
එක්ට්‍රොපිය පිළිද ගණිතමය අර්ථ දැක්විම අනුව එක්ට්‍රෝපිය ගලායයි
ඒකලිත නොවන පද්ධති සදහා ද වලංගු නමුත් වැඩිවන දෙවන සියවස අනුව සිදුවේ
උදාහරණයක් ලෙස ශිතරකණයක් වෙන යන විද්‍යුත් තාක්ෂණ තාප ශක්තිය බවට පරිවර්තනය වි ආපසු පැමණෙමින් එන්ට්‍රොපියේ මුලු වැඩිවිම නිරුපනය කරයි
දෙවන සියවසේ තුන්වන සතුන් කිරිම කෙල්වියන් විසින් සිදුරන ලද තාප රන්ජිමේසකස් කිරිම
තාපය සම්පූර්ණ ලෙස කාර්ය බවට පත් කිරිම කල නොහැක
උෂ්ණත්වය ඉහල ශඹක්ති මුලාශ්‍රයන් ලබාගන්න තාපය මගින් ශක්ති වෙන්කර තැනිම සිදුකල නොහැකි අතර සියලුම ශක්තින් කාර්ය බවට පරිවර්තනය කල හැක
තවද තාපගතික ලෙස කාර්යක්ෂමතාවය යුත් තාප එන්ජිමක් බලාපොරොත්තු වේ
ආශ්‍රිත 

 Thermodynamic process path

මූලාශ්‍ර

භාහිර සබැඳි 

 
 Thermodynamics Data & Property Calculation Websites 
 Thermodynamics Educational Websites 
 Biochemistry Thermodynamics
 Thermodynamics and Statistical Mechanics
 Engineering Thermodynamics – A Graphical Approach
 Thermodynamics and Statistical Mechanics by Richard Fitzpatrick

 
ශක්තිය
රසායනික ඉංජිනේරු විද්‍යාව
තාප ගති විද්‍යාව
පුළුල්ව ගත් කල මිනිසුන් විසින් ඇති කරන ලද හෝ ස්වාභාවිකව ඇති වූ ඕනෑම අවපාතයකට ආවාටයක් යැයි කිව හැකි අතර ඒවා ඇතිවන්නේ විශාල ප්‍රවේගයකින් පැමිණෙන වස්තුවක් ඊට වඩා ප්‍රමාණයෙන් විශාල දේහයක් සමඟ  ගට්ටනය වීමෙනි
පොදු භාවිතයේ දී ගැටීම් ආවාට යන වචනය ගැටීම් නිසා ග්‍රහ වස්තු, චන්ද්‍රයා‍හෝ සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ඇති වෙනත් ඝන දේහවල ඇති වූ වෘත්තාකාර  අවපාත සඳහා භාවිතා වේ
වල ආවාට (Pit crater) ලෙස හැඳින්වෙන්නේ  අභ්‍යන්තර  කඩා වැටීමක් නැතිනම් ගිලා බැසීමක් නිසා මෙම වස්තු වල මතුපිට ඇතිවන ආවාටයි
ගැටීම් ආවාට වටා ඉස්සුනු ගැට්ටක් ඇති අතර ඒවා කුඩා සරල භාජන  හැඩැති අවපාත වල සිට විශාල සංකීර්ණ මුදු රැසක් සහිත බේසම් හැඩැති අවපාත දක්වා  විවිධ පරාසයන් තුළ දක්නට ලැබේ
උල්කාපාත ආවාටය හා වල ආවාටය පෘථිවිය මත දක්නට ලැ‍බෙන කුඩා ගැටීම් ආවාට වලට හොදම උදාහරණ වේ
චන්ද්‍රයා බුධ, කැලිසෝටෝ, ගැනිමිඩ් සහ වෙනත් කුඩා චන්ද්‍රයින් හා ග්‍රහක වැනි සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ වස්තු වල මුලික භූ ලක්ෂණයක් ලෙස ගැටීම්  ආවාට දැක්විය හැකිය
වඩා ක්‍රියාකාරී භූ විද්‍යා ක්‍රියාවලීන්  සිදුවන පෘථිවිය, සිකුරු, අගහරු, යුරෝප,  ඉයෝ සහ ටයිටන් වැනි වස්තු වල ගැටීම් ආවාට එතරම් සුලබ නොවන්නේ  කාලයත් සමඟ පිපිරීම්, වැසීයාම් වැනි විවිධ විපර්යාස වලට ඒවා ලක්වන බැවිනි
මෙලෙස  විපර්යාසවලට ලක්වීම නිසා මුල් අවස්ථාවට වඩා වෙනස් ලක්ෂණ පෙන්නුම් කරන ගැටීම් ආවාට වලට  ගැටීම්  ව්‍යුහය හෝ ඇස්ට්‍රොබිලේම් යන නම් භාවිතා කරයි
සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ මුල් කාල වලදී ගැටීම් ආවාට ඇති වීම අදට වඩා සුලබව තිබෙන්නට ඇත
බුධ සහ චන්ද්‍රයා ගේ  දක්නට ඇති මුදු ගණනාවක් සහිත කිලෝමීටර සියගණනක් හෝ ඊටත් වඩා විශාල බේසම් හැඩැති ගැටීම් ආවාට මීට වසර බිලියන 3.8 කට පෙර අභ්‍යන්තර සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ඇති වූ තීව්‍ර ගට්ටන නිසා බිහිවන්නට ඇත
එතැන් සිට පෘථිවිය මත ආවාට ඇති වීම  කලාතුරකින් සිදුවන්නට ඇත
සෑම වර්ෂ මිලියනයකටම වරක් කිලෝමීටර 20 ක විෂ්කම්භයකින් යුත් ආවාටයක් ඇතිවීමට තරම් ප්‍රමාණවත් ගට්ටන සංඛ්‍යාවක් සිදු වේ
එම ගණන එකේ සිට තුන දක්වා අගයක් ගනියි
එබැවින් පෘථිවිය මත මෙතෙක් සොයා ගෙන ඇති ආවාට වලට වඩා තරුණ ආවාට ‍ඒමත තිබිය යුතුය
පෘථිවියේ ක්‍රියාකාරී පෘෂ්ඨය නිසා ආවාට බොහොමයක් ඉක්මනින් විනාශ වුවත් භෞමික ගට්ටන ආවාට 170 ක් පමණ දැනට සොයාගෙන ඇත
ඒවා මීටර් දහයක සිට කිලෝමීටර 300ක් දක්වා පරාසයකට අයත් වේ
මුහුදු පතුලේ ඇති ආවාට  කිහිපයක් ද මේ අතරට අයත් නමුත් මුහුදු පතුල  ගවේෂණය කිරීමට ඇති අපහසුතාවය සහ මුහුදු පතුලේ ක්ෂණික වෙනස් වීම් නිසා මෙම ආවාට සොයා ගැනීම තරමක් දුෂ්කර වේ
පොදු නීතියේ ප්‍රධාන මුල ධර්ම

පොදු නීතියේ විනිශ්චය 
පොදු නීතියේ අධිකරන බලය පිළිබ්‍රදව කරන ලද පර්යේෂන හා විශ්ලේෂනාත්මක අධ්‍යයනයන් හි විවිධ අදියරයන් තුලදී  එක්තරා අවස්ථාවක දී නීතිය යනු කුමක්දැයි තෝරා බේරා ගැනීම අත්‍යාවශයය වේ
පළමුවෙන්ම සිද්ධිමය කරැණු ඉතාමත් හොදින් විමර්ශනය කළ යුතුවෙ
ඉන්පසුව නෛතික මුලධර්ම හා විවිධ අධිකරණ විසින් වැදගත් යැයි සලකනු ලැබූ, වර්තමාන නඩුවේ දී ඉදිරිපත් කරනු ලැබූ කරැණු  අනාගත අධිකරණ කටයුතු සදහා ඒවායේ බලපෑම කෙසේ ද යන්න පිලිබදව පරිස්සමෙන් කටයුතු කළ යුතුයි
ඉහල අධිකරණ තීන්දු හා ව්‍යවස්ථාදායගේ  තීන්දු පහල අධිකරණ වල මේ සියල්ල එක්ව ගෙන පිළිගත හැකි හේතූන්ද සමගින් නීතිය යනු කුමක් දැයි නිගමනයකට එළඹ එම නීතිය අදාල නඩුවේ කරැණු වලට අදාල කරගනු ලැබේ
පොදු නීති සම්ප්‍රදායේ යටතේ අධිකරණ පෙර තීන්දුවලින් බැදී සිටිම අනිවාර්ය නොවන නමුත් ව්‍යවස්ථාදායකයේ මැදහත් වීමකින් තොරව (පිළිගත හැකි හේතූන් ද සහිතව ) නීතිය නැවත අර්ථ නිරැපනය කිරිම හා ප්‍රතිශෝධනයක් ‍සිදු කල  හැක
ඒ මගින් අධිකරණයට නව දේශපාලන, නෛතික හා සමාජ දර්ශනයක් හා සම්බන්ධ නව ප්‍රවණතා වලට දායක විය හැක
දෙවනුව පොදු නීතිය ක්‍රමානුකූලව විකාශනය වෙමින් පවතින අතර දශකයක් තුලදී සැලකිය යුතු වෙනසකට භාජනය වන මුත් ඒ තුළින් නීතියට ඉන්වන හානි දායක බලපෑම අවම වේ
ව්‍යවස්ථාදායක ක්‍රියාවලිය ආරම්භ කිරිම ඉතාමත් අපහසු වේ
එය නොරිස්සිය හැකි තත්ත්වයන් උදාවන තුරැ ක්‍රියාත්මක නොවී පවතී
නමුත් ව්‍යවස්ථාදායකය මගින් නීතියේ සිදුකරන සංශෝධනය නිසා සමහර විටකදී නීතිය සම්පූර්ණයෙන් ම වෙනසකට භාජනය විය හැක
මීට හොදම උදාහරණය වන්නේ නොසලකිලිමත් භාවය ස්‍රදහා වූ වගකීම සම්බන්ධයෙන් පොදු නීතිය අනුගමනය කරන්නා වූ ක්‍රමානුකූලව කාලයත් සම වෙනස්වූ රීතින් ය
19 වන සියවසේ දී වැඩි වශයෙන් ම අනුගමනය කරනු ලැබූ රීතිය වුයේ පැමිණිලිකරැ‍ට වගඋත්තරකරැගේ පනාසැලකිමත්කම හේතුවෙන් වන්දියක් ලබාගැනිමට නම් දෙදෙනා ම ගිවිසුමේ පෙර රහස දැන සිටීම අනිවාර්යය වේ
මේ අතර ආසන්නතම ගැනුම ්කරැට පමණක් කිසියම් නිෂ්පාදනයක දෝෂයක් නිසා වන්දි ලබා ගත හැකි අතර එම නිෂ්පාදනයේ සමහර කොටස් නිෂ්පාදකයාගෙන් පරිබාහිරව නිෂ්පාදන ය කර ඇත්නම් වන්ද ලබා ගැනීමට අවකාශ නැත
Winterbottom Vs Wright නඩුවේ දී තුවාල ලද පුද්ගලයාට එම සිද්ධියට බාහිරව සම්බන්ධ වූ (නොවැදගත්) ඕනෑම පුද්ගලයෙකුට විරැද්ධව නඩු පැවරිය හැකි නම් ඉන් අයුක්තිසහගත හා සාහසික ප්‍රතිවිපාක ඇතිවිය හැකි බව අධිකරණය පෙන්වා දුනි
තවද  මෙහිදී නොසැලකිලිමත් භාවය හා ඉන් සිදුවූ හානි යෙනි
(තුවාලයක්) වගකීම ඊට සම්බන්ධ පාර්ශවයේ ආසන්නතම පුද්ගලයාට  පමණක් පැවරීම සදහා සම්බන්ධතාවක් ගොඩනැගීමට අධිකරණයට නොහැකි
එහි දි අධිකරණ තීන්දුව වුයේ වස බෝතලයක් ශරීරයට හානිදායක නොවන ශාකශාර පානයක් ලෙසට වැරදියට ලේබල් කිරිම නියෝජිතයන් හරහා අලෙවි කිරිම මිනිස් ජිවත ඉතා ආසන්න භයානක අවස්ථාවකට පත් කරයි යන්නයි
Co නඩුවේ දී කෝපි නිෂ්පාදන යන්ත්‍රය (කෝපි පුනාව Coffee urn)  පිපිරී යාම නිසා අනතුරට පත් වූ පුද්ගලයා සම්බන්ධයෙන් එහි නිෂ්පාදකයා  වගකීව යුතු බව තීන්දු කරන ලදි
Vs Johnson  නඩුවේ දී දෝෂ සහිත රෝදය නිසා ඇති වූ අනතුරට කාරයේ අයිතිකරැට වන්දි ‍ලබා ත නොහැකි වුයේ එම රෝදය සාදා තිබූ අමුද්‍රව්‍ය නුසුදුසු තත්ත්වයේ ඒවා වුවත් ගිවිසුම ැවතියේ වාහන වෙළෙන්දා හා අයිතිකරැ අතර මිස වාහනයේ නිෂ්පාදකයා සමග‍නොවීමයි
පොදු නීතිය, ආණ්ඩුක්‍රම වයාවස්ථාව හා නීතිය අතර සබදතාව 

පොදු නීති සම්ප්‍රදායේ දී නීති පද්ධතියේ ඇති වැදගත් සෑම නීති ක්ෂේත්‍රයක් ගැනම මනා අවබෝධයක් තිබි ම අනිවාර්ය කරැණකි
එංගලන්තය, වෙල්සය, හා ඇ
එක්
ජනපදයේ ‍බොහෝමයක් ජනපදවල ගිවිසුම් නීතිය, සිවිල් නීතිය, දේපල නීතිය
ආදී නීතින්ට අදාල මුලික ප්‍රතිපාදන පණත් වල අන්තර් ගත කොට නොමැති අතර පොදු නීතිය එඒසදහා උපයෝගී කර ගනී
නීතියේ සෑම ක්ෂේත්‍රයක දීම  (භාණ්ඩ විකිණිමේ ගිවිසුම් පණත හා අපරාධ නීතිය වැනි නීති ව්‍යවස්ථාදායකය විසින් නිර්මාණය කලත්) වෙනත් ලිඛිත නීති වලත් ඒවා‍යේ මුලධර්මය පිළිබ්‍රදව අන්තර්ගත වන්නේ අල්ප වශයෙනි
කිසියම් සිද්ධිමය කරැණු ගොනුවක් සදහා බලපාන නීතිය කුමක්දැයි නිශ්චිතවම දැන ගැනීමට ඊට අදාල පූර්ව  නඩු තීන්දු හා  ඒ සදහා හේතුවූ කාරනා  පිළිබ්‍රද අවබෝධ කරගත යුතු වේ
පළමු සංශෝධනයේ දී ‍ ආගමක් පිහිටු වීම හෝ එලෙස  පිහිටවූ ආගමක් නිදහසේ ඇදහීම තහනම් කරන නීති රීති සම්පාදනය නොකරයි යනුවෙන්  සදහන් වේ
නමුත්   වන වගන්තියේ අන්තර්ගත මෙම ප්‍රතිපාදනයේ නෛතික සීමාවන් නීර්ණය කිරිම සදහාත් එම වගන්තියේ එම යෙදු‍මත් අර්ථකථනය සදහාත් පොදු නීතිය උපයෝගී කරගනී පොදු නීති සම්ප්‍රදායේ  ව්‍යවස්ථාදායකට ක්‍රියාකරන්නේ එමගින් සම්මත කරනු ලබන නීතිය අර්ථ නිරැපනය වන්නේ පුර්වයෙන් පැවති පොදු නීතිය නඩු තීන්දු නීතිය හා සිරිත් විරිත් වල  පසුතලයට විරැද්ධව යන කල්පිතය මතය
එම නිසා බොහෝමයක් කරැණු එම ව්‍යවස්ථාවලින් කියවෙන්නේ නැත
උදාහරණයක් හැටියට එක්සත් ජනපදයේ අපරාධ නීති බොහොමයක් සංග්‍රහ ගත කොට ඇත්තේ පෙර පැවති පොදු නීති අනුසාරයෙනි
ඒ හේතුවෙන් ඇමරිකානු නීති විද්‍යාලවල අපරාධයක් අර්ථ දැක්වීම් උගන්වනු ලබන්නේ 1789 දී එංගලන්තයේ ඒවා අර්ථ දැක්වූ ආකාරයට ය
එම නිසා වර්තමාන අපරාධ නීතිවල අන්තර්ගත යෙදුම් වල වාචික  අර්ථ නිරැපනය හා අවබෝධකරගැනීම සදහා මෙම සියවස් ගණනක් පැරණි පොදු නීතිය උපයෝගී කරගනි
රාජ්‍ය හා න්සන්ධීය වශයෙන් අතීතයට බලපාන අයුරින් අපරාධ නීති සම්පාදනය ඇමරිකානු ව්‍යවස්ථාව යටතේ තහනම් වන අතර නව නීතිය පද්ධතිය යටතේ ඇමරිකාව තුල පොදු  නීති අපරාධ පවතී ද නැද්ද යන්න පිළිබදව ප්‍රශ්නයක් පැන නැඟුනි
ඊට නිශ්චිත පිළිතුරක් United states Vs Hudson & Good win නඩුවේදී ලැබුනි
එහි දී  තීන්දුව වුයේ සන්ධිය රාජන්‍ේ මට්ටමින්  පොදු නීති අපරාධ තහනම් වන අතර එම නීති ව්‍යවස්ථාවල එම අපරාධයේ අර්ථදැක්වීම හා ඒ සදහා  වන දඩුවම්  ද අනිවාර්යෙන් පැහැදිගිව දැක්විය යුතු‍වේ
පොදු නීතියේ සංග්‍රහගත කල ව්‍යවස්ථාවන් හා ශුද්ධ  ව්‍යවස්ථාපිත නීතිය හා සංසන්දනය කරන  විට එම ව්‍යවස්ථාවන් මගින් පොදු නීතියටත්  එහාය නව නඩුනිමිති නිර්මාණය කරනු ලබයි
සිවිල් වැරදි ගනයට වැටෙන වැරදි සහගත මරණය (wronghul death) මරණයට ක්වූ පුද්ගලයාගේ බිරිද ස්වාමියා හෝ දරැවන් හට  වන්දි ඉල්ලා නඩු පැවරීමට අවස්ථාව සලසා ඇත
එවැනි ව්‍යවස්ථාවන් පවතින විටදී ඒ සදහා ලබාදෙන සහනය නීතියෙන් දක්වා අති පිළියමට පමණක් සීමා විය යුතුය
සාමාන්‍යයෙන් අධිකරණ නීති අර්ථ නිරෑපනයේ දී නඩු නිමිති නිර්මාණය නොවන ආකාරයට තරම් පුලුල්ට නීතිය අර්ථ කථනය නොකරය
එසේ වීමට හේතුව වන්නේ නීති සම්පාදනයේ ඉහළින්ම සිටින්නේ ව්‍යවස්ථාදායකය නිසාය
අන්‍යයකු‍ගේ නොසැලකිලිමත් කමින් ශාරෘරක තුවාල ලත් කිසියම් පුද්ගලයකු ඒ සදහා වෛද්‍ය වියදම්
වේදනාව, තම ආදායම් මාර්ගය හෝ ආදායම් ඉපයීමේ හැකියාට නොමැති වී‍යාම හෝ මානසික පීඩාව ජීවන තත්වය නැතිවී යාම, විරෑපි විම යන කරැනු මුල් කරගෙන නඩුවක් පැවරැවේ යයි සිතමු
මේ ආකාරයේ හානි ව්‍යවස්ථා තුලට අන්තර්ගත කිරිම අවශ්‍ය ව්නනේ ඒවා දැනටමත් සාම්ප්‍රදායික පොදු නිතියේ අන්තර්ගතවන නිසාය
සිවිල් හා පොදු නීති සම්ප්‍රදායන් වන නීති ලේඛකයන් හා උගතුන්ගේ මත වලට ඇති ඉඩක‍ට  සන්සන්දනාත්මක ලෙස  නීති ලේඛකයින්ගේ මත පොදු නීථියේ බොහෝ  ක්ෂේත්‍රයන් හි අධිකරණ තින්දු සම්පාදනය හා අදාල නඩුව පිළිබද  විස්තර කරන මුලධර්මයන් සම්ාදනය කරයි කෙසේ නමුත් පොදු නීතියේ අධිකරණ මෙම මත නීතිය ලෙස නොසලකන අතර විනිසුරැවන් හා නීතීඥයින් අදාල නඩුව සදහා ආධාරයක් කර ගනී
නමුත් සිවිල් නීති  සම්ප්‍රදායේ නව ලේඛකයන්ගේ හා උගතුන්ගේ මත වලට  වැඩි භාරයන් ලබාදේ
පොදු නීති සම්ප්‍රදායේ දී උගතුන්ගේ මත ඉතාම කලාතුරකින් නීතිය යනු කුමක්ද යන්න විග්‍රහ කිරිමට පමණක් ආධාර කර ගනි
කෙසේ නමුත් උගතුන්ගේ මත කරැණුමය සංසිද්ධින් නිවැරදිව හදුනා‍ගැනීමට, මුලධර්ම ඉතිහාසය හා නීතියේ පරිණාමය වැනි ක්ෂේත්‍ර වල දී පමණක් උගතුන්ගේ අදහස මත රදා පවතී මෙහි දී අධිකරණය නිගමන වලට එළඹෙන්නේ අදාල නීතිය හා පොදු නීතිය මනා ලෙස විශ්ලේෂණයකින් පසුවය
පොදු නීතියේ වානිජ්‍ය ආර්ථක වල පදනම ලෙස

එක්සත් ජනපදයේ හා එක්සත් රාජ්‍යයේ වාණිජ්‍ය නීතිය පොදු නීති සම්ප්‍රදායේ පදනම වන අධිකරණ තීන්දුමත රදා පැවතීම එම රටවල වෙළද  ආර්ථිකය ශක්තිමත් වීමට කැපී පෙනෙන  දායකත්වයක් සපයා ඇත
එබැවින් වෙළද ගිවිසුම් පාර්ශවකරැවන්ට තම ගිවිසුම්වල  ‍යෝජිත කොන්දේසි නීතියට අනුකුලද නැද්ද යන වග  කල්තියාම දැනගැනීමට හැකි වේ
එම නිසා සෑම ගැටලුවක් සදහාම පොදු නීතිය මගින් නිවරදි මග පෙන්වීමක් ලබා දේ
ඒ හේතුවෙන් නීතිමය සීමාවන් කුල සිට  කටයුතු කිරිම පාර්ශවකරැවන් ට අවස්තාව සැලසේ එම රටවල වෙළද ගිවිසුම් ආර්ථික සඵලතාවයන් ඉතා ඉහළ මට්ටමක පවතින්නේ ඒවායින් ලැබෙන ලාභය ද ඉතා අධික වන්නේ ද තමන්ගේ ව්‍යාපාර කටයුතු නිශ්චිත වශයෙන් ම නීති විරෝධි ඒවා බව පාර්ශව කරැවන් විසින්  කල්තියාම දැන සිටීමයි
පුවත්පත් බදුවෙන්නන්ගෙන් යැපෙන ආගමික ආයතන, ‍දේශපාන පක්ෂ වලට තමන්ගේ ප්‍රකාශන නිදහස වැනි අයිතිවාසිකම් පිළිබදව ඒවායේ සීමාවන් මොනවාද පිලිබද පැහැදිලි මග පෙන්වීමක්  පොදු නීතිය තුලින්  ලැබේ
නමුත් පොදු නීතිය  නොමැති රටවල නම් මොනයම් ගැටලුවක් පැන නැග්ග විට ඒවා සම්බන්ධයෙන් නැවත නැවත තීන්දු තීරණ ‍ගත යුතුවන අතර ඒම තීන්දු වල ස්ථාවරත්වය හා ඒවායේ පුරෝකථන හැකියාව පිළිබද බරපතල ගැටලු පැන නගී
මේ හේතුව නිසා New York ප්‍රාන්තයේ  වෙළද ගිවිසුම් නීතිය මුලු එක්සත් ජනපදය පුරාම භාවිතාවන අතර ඉංග්‍රීසි  නීතිය නිව්යෝර්ක් නීතියලොව පුරාම භාවිතා වේ
අන්තර්ජාතික අභ්‍යාවකාශ මධ්‍යස්ථානය හෝ ජාත්‍යන්තර අභ්‍යාවකාශ මධ්‍යස්ථානය (ඉංග්‍රීසි
International Space Station හෝ කෙටියෙන් ISS) යනු පහළ පෘථිවි කක්ෂයේ පිහිටුවා ඇති අභ්‍යාවකාශ මධ්‍යස්ථානයකි
මෙම අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානය පෘථිවියේ සිට පියවි ඇසින් ‍දැකගැනීමට හැකිය
එය පෘථිවි පෘෂ්ඨයෙන් දළ වශයෙන් කිලෝමීටර් 408 ක් (හැතැප්ම 253) උසින් පවතින අතර එය පැයට කිලෝමීටර් 27,580 ක දළ වේගයකින් ගමන් කරමින් දිනකට කක්ෂ 15.49 ක් සම්පූර්ණ කරයි
ISS යනු ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ (නාසා), රුසියාවේ (රොස්කොස්මොස්), ජපානයේ (JAXA), කැනඩාවේ (CSA), සහ යුරෝපීය රටවල් විසිදෙකක (ESA) අභ්‍යාවකාශ ඒජන්සි විසින් හවුලේ කරගෙන යනු ලබන ව්‍යාපෘතියකි
බ්‍රසීලියානු අභ්‍යාවකාශ ඒජන්සිය (AEB, බ්‍රසීලය) නාසා ආයතනය සමඟ වෙනම ගිවිසුමක් හරහා මෙම ව්‍යාපෘතියට සම්බන්ධ වේ
එසේම ESA නැතිනම් යුරෝපීය හවුලට අයත් ඉතාලිය ද ESA හි කාර්යභාරයට අයත් නොවන විවිධ ක්‍රියාකාරකම් සඳහා වෙනම ගිවිසුම් ඇති කරගෙන තිබේ
චීනය මේ සඳහා තවමත් හවුල් වී නොමැති නමුත් රුසියානු ඒජන්සිය සමඟ එක්ව කටයුතු කිරීමට ඉඩ ලැබෙන්නේ නම් ඔවුන් ද මේ ව්‍යාපෘතියට උනන්දු වන බව වාර්තා වී ඇත
ISS යනු කලින් සැලසුම් කෙරුනු වෙනත් අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථාන ‍නොකඩවා පවත්වාගෙන යාමක් බව දැක්විය හැකිය
රුසියාවේ මීර් 2, දරුණු ලෙස අරමුදල් හිඟයකට ලක්වුනු ඇමෙරිකානු ෆ්‍රීඩම් අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානය, යුරෝපීය කොළම්බස් සහ කිබෝ මධ්‍යස්ථාන, ජපානයේ එක්ස්පරිමන්ට් මොඩියුල් මධ්‍යස්ථානය එවැනි මධ්‍යස්ථාන කීපයකි
ISS වෙත පළමුව නේවාසික කණ්ඩායමක් ඇතුළු වූ දිනයේ (2000 නොවැම්බර් 2) සිට නොකඩවා එය ජනයාගෙන් යුක්ත වූ බැවින් මිනිසුන් අභ්‍යවකාශයෙහි ස්ථිර පදිංචි කරුවන් බවට පත්ව ඇත
වර්තමානයේ දී මෙහි ඉඩපහසුකම් ඇත්තේ හයදෙනෙකුගේ කණ්ඩායමකටය
මුල් කණ්ඩායමේ සාමාජිකයන් සියලු දෙනා පැමිණීයේ රුසියාවෙන් සහ ඇමෙරිකාවෙනි
2006 ජුලි මාසයේ දී  ESA ගගනගාමී ජර්මානු ජාතික තෝමර් රයිටර් විසින් එක්ස්පඩිෂන් 13 කණ්ඩායමට එක්වූයේ වෙනත් අභ්‍යවකාශ ඒජන්සියකින් පැමිණි ප්‍රථම සාමාජිකයා ලෙස වාර්තා ගත වෙමිනි
මේ වන විට මධ්‍යස්ථානය ගවේෂණ කිරීමට රටවල් 16 ක ගගනගාමීන්ට හැකිවී තිබේ
ප්‍රථම අභ්‍යවකාශ සංචාරයකින් පස් දෙනාගේ ද චාරිකා අන්තය වුයේ ISS ය
මධ්‍යස්ථානයේ අලුත්වැඩියා කටයුතු මුලිකව සිදුකරන්නේ රුසියානු සෝයූස් සහ ප්‍රොග්‍රස් අභ්‍යාවකාශ යානා මඟිනි
2008 වසරේ මාර්තු 9 වනදා ESA මඟින් ඇ‍රියෙන් 5 සමඟ පළමු ස්වයංක්‍රීය හුවමාරු වාහනය (Automatic transfer Vehicle) වන ජුල්ස් වර්න් ATV වාහනය කිලෝග්‍රෑම් 8000 කට අධික භාණ්ඩ ප්‍රමාණයක් ද සමඟ  ISS කරා ගුවන් ගත කෙරුනි
2008 අප්‍රේල් 3 වනදා එම භාණ්ඩ සාර්ථකව ලබා ගන්නා ලද බව වාර්තා වේ
ආරම්භයේ සිට 2010 දක්වා ISS සඳහා වැය වී ඇති මුදල ආසන්න වශයෙන් ඩොලර් බිලියන 150 ක් වන අතර මානව වර්ගයා විසින් මෙතෙක් ගොඩ නගා ඇති මිල අධිකම වස්තුව ISS වේ
මූලාශ්‍ර 
{|

International_Space_Station
|-

{|
අභ්‍යවකාශ විද්‍යාව
අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථාන
චැලෙන්ජර් අභ්‍යවකාශ යානා ව්‍යවසනය සිදුවුයේ NASA ආයතනය මඟින් චැලෙන්ජර් අභ්‍යාවකාශ යානාවේ 10 වෙනි දියත් කිරීම සිදුකර තත්පර 73 කට පසුවය
එහි සිටි සාමාජිකයන් හත් දෙනාම මරුමුවට පත් කරමින් යානාව පිපිරී ගියේය
1986 ජනවාරි 28 වන දින අත්ලාන්තික් මුහුදට ඉහළදී මෙම පිපිරීයාම  සිදුවුනි
දකුණු පස ඝන රොකට් බුස්ටරය  (Solid Rocket Booster/SRB) නිසි පරිදි ක්‍රියාත්මක නොවීම නිසා හටගත් ගින්න බාහිර ඉන්ධන ටැංකිය වෙත පැතිරුනි
ක්‍රම ක්‍රමයෙන්  යානාව විනාශ වන්නට පටන් ගත් අතර යානාව තුල සිටි සියල්ලෝම මරණයට පත් විය
යානාවේ මගීන් සිටින කොටස සහ වෙනත් කොටස් දීර්ඝ වෑයමකින් පසුව අත්ලාන්තික් මුහුදු පතුලෙන් සොයා ගැනිනි
මෙම විනාශය නිසා අභ්‍යවකාශ යානා වැඩසටහන මාස 32 ක් යන තුරු නතර කිරීමට සිදු විය
එවකට සිටි ඇමරිකානු ජනාධිපති රොනල්ඩ් රේගන් විසින්  මෙම ව්‍යවසනය පිළිබදව සොයා බැලීමට විශේෂ කමිටුවක් පත්කරන ලදී
එහිදී පෙනී ගියේ NASA හි සංවිධාන සංස්කෘතියෙහි සහ තීරණ ගැනීමේ ක්‍රියාවලියෙහි දුර්වලතා මෙම අනතුර  සඳහා බලපෑ ප්‍රධාන සාධක බවය
මෝටර්න්  නිකෝල් නමැති කොන්ත්‍රාත්කරුවාගේ SRB නිර්මාණයේ ගැටලු තිබෙන බව 1977 සිටම NASA හි කළමනාකරුවෝ දැන සිටියහ
නමුත් මේ පිළිබඳ නිසි ක්‍රියාමාර්ගයක් ගැනීමට ඔවුන්ට  නොහැකි විය
ඉතා සීත දිනයක යානාව දියත් කිරීම අනතුරු සහගත බව පිළිබඳ ඉංජිනේරුවන් විසින් කරන ලද අනතුරු ඇඟවීම කළමණාකාරිත්වය විසින් නොසලකා හරින ලද අතර ඒ පිළිබඳව උසස් නිලධාරීන්ට දැන්වීමට ඔවුහු අපොහොසත් වූහ
අභ්‍යවකාශ යානා දියත් කිරීමට පෙර අවශ්‍යතා 9 ක් සපුරාලිය යුතු බව රොජර්ස් කමිටුව විසින් නාසා ආයතනයට දන්වන ලදි
අභ්‍යවකාශයට ගුරුවරුන් ගෙනයාමේ වැඩසටහනේ ප්‍රථම සාමාජිකයා වූ ක්‍රිස්ටා මැක් ඒලිෆ්, යානාවේ සාමාජිකාවක් වූ බැවින් මෙම යානාව දියත් කිරීම බොහෝ දෙනා විසින් සජීවිව නරඹන ලදී
අනතුර පිළිබඳ මාධ්‍ය ආවරණය අති දැවැන්ත වූ අතර අනතුරෙන් පැයක් ඇතුලත  ඇමරිකානුවෝ 85%  ක් මෙම පුවත දැන සිටියහ
චැලෙන්ජර් ව්‍යවසනය නිසා ඉංජිනේරු ආරක්ෂාව සහ වැඩපොළෙහි සාරධර්ම පිළිබද විශේෂයෙන් සාකච්ඡා කෙරුණි
මේ සිද්ධිය අළලා 1990 දී 'චැලෙන්ජර්' නමැති චිත්‍රපටය නිර්මාණය විය
STS-51-L 
STL-51 L යනු චැලේන්ජර් අභ්‍යවකාශ ෂටලයේ 10 වැනි සහ අවසාන පියාසැරිය යි
එය ඇමරිකානු ෂටල ව්‍යාපෘතියේ 25 වැනි දියත් කිරීමද විය
මෙය දියත් කිරීම 1985 ජුලි මාසයේ යෙදී තිබූ නමුත්, පසුව 1986 ජනවාරි මාසය දක්වා ප්‍රමාද කරවන ලදී
මෙහෙයුමේ සමාජිකයන් 1985 ජනවාරි 27 වැනිදා දැනුම් දෙන ලද අතර, අණ දෙන නිලදාරියා වූයේ ගගනගාමී ෆ්‍රැන්සිස් ස්කොබී ය
මයිකල් ස්මිත් යානයේ නියමුවා ලෙස ද, එලිසන් ඔනිසුකා, ජුඩිත් රෙස්නික් සහ රොනල්ඩ් මැක්'නෙයා මෙහෙයුම් විශේෂඥයන් ලෙසද, ග්‍රෙගරි ජාවිස් සහ ක්‍රිස්ටා මැක්'ඔලිෆ් ගුවන් භාණ්ඩ විශේෂඥවරු ලෙස ද මෙහෙයුමට සහභාගි වූහ
ක්‍රිස්ටා මැක්'ඔලිෆ් මෙහෙයුමට එක්වූයේ ගුරුවරයින් අභ්‍යවකාශයට යැවීමේ ව්‍යාතියේ (Teacher in Space) කොටසක් ලෙසයි
මෙහෙයුම දියත් කිරීමට නියමිතව තිබුනේ නැගෙනහිර සම්මත වේලාවෙන් උදාසන 9
38 වූ නමුත්, අයිස් දියවීම සඳහා කාලය ලබාදීමට, එය පැය දෙකක් කල් දැමුනි
උදෑසන 11
00 ට STS-51-L මෙහෙයුම සඳහා චැලේන්ජර් ෂටලය කෙනඩි අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානයේ LC-39B පීඨිකාවෙන් දියත් විය
දියත් කිරීම සහ අනතුර 
T=0 යනු දියත් කිරීමේ මොහොතයි
එයට සාපේක්ෂව තත්පර වලින් කාලය දක්වා ඇත
- T+5 යනු දියත් කිරීමෙන් තත්පර 5කට පසු යන්නයි
දියත් කිරීම සහ ආරම්භක ආරෝහණය 
T-6 ට ප්‍රධාන එන්ජින දහනය ආරම්භ කරන ලදි
ෂටලයේ ප්‍රධාන එන්ජීන දියර ඉන්ධන දහනයෙන් ක්‍රියාත්මක වූ අතර දියත් කිරීමට පෙර මෙහෙයුම අවලංගු කළහොත් ක්ෂනිකව සහ ආරක්ෂිතව ක්‍රියා විරහිත කළ හැකිය
නමුත් ඝන රොකට් බූස්ටර ක්‍රියාත්මක වූයේ ඝන ඉන්ධන වලින් බැවින් ක්‍රියාත්මක කළපසු ඒවා ඉන්ධන අවසන් වන තෙක් දහනය වේ
එම හේතුව නිසා ඝන රොකට් බූස්ටර ක්‍රියාත්මක කරනුයේ යානය දියත්වන අවස්තාවේදි (T=0 හෙවත් උදෑසන 11
00 ට) ම ය
T=0 වන විට රොකට්ටුව දියත් කිරීමේ පීඨීකාවට සම්බන්ධ කර ඇති ආධාරකයන් ඉවත් වෙන ලදී
යානය පීඨිකාව පසු කරනාවත් සමග ම යානයේ පාලනය කෙනඩි දියත් කිරීමේ මධ්‍යස්ථානයෙන් ජොහ්න්සන් අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානයේ පිහිටි මෙහෙයුම් පාලක මැදිරියට යොමු විය
වායුගතික බලයන් මගින් යානයට හානි කිරීම වැලැක්වීම සඳහා සාමන්‍ය ක්‍රියාපටිපාටියට අනුව T+28 ට ප්‍රධාන එන්ජින ත්වරණය වීම අඩු කරන ලදි
T+40 වන විට යානය අඩි 19 000 ක් (මීටර් 5 800 ක්) ඉහළට ගමන් කර තිබූ අතර ඒ වනවිට එහි වේගය ශබ්දයේ වේගය (පැයට සැතපුම් 761) ඉක්මවා ගොස් තිබුනි
යානය බිඳ වැටීම 
T+72 ට දකුනු පස ඝන රොකට් බූස්ටරය, එය භාහිර ඉන්ධන ටැංකියට සම්බන්ධ කර ඇති මුක්කුවෙන් ඉවතට තල්ලු විය
පසුව නිරීක්ෂනය කරන ලද ටෙලිමිතික දත්තයන්ට අනුව එම මොහොතේ යානය දකුනු පසට පාර්ශ්වික ත්වරනය වීමක් ඇති වූ බවට හෙලිවුනි
ගගනගාමින්ට එය දැනෙන්නට ඇති බවට සැලකේ. කාර්‍ය මණ්ඩල කැබිනයේ තිබූ පටිගත කිරීමේ යන්ත්‍රයට පටිගත වූ යානයේ ගගනගාමින්ගේ අවසාන වචනය පිටවූයේ නියමු මයිකල් ස්මිත් ගෙනි
ඒ "අහ්, ඕහ්" යනුවෙනි
එය ප්‍රධාන එන්ජින කාර්‍ය සාධනය සහ පිටත ඉන්ධන ටැංකියේ පීඩනය වේගයෙන් අඩු වන බව දුටු ඔහු ඊට ප්‍රතිචාර දැක්වූ අයුරු විය හැකිය
T+73 ට ද්‍රව හයිඩ්‍රජන් ටැංකියේ පසුපස භාගය අසමත් වූ අතර එයින් ඇතිවූ ප්‍රචාලන බලයෙන් හයිඩ්‍රජන් ටැංකිය, භාහිර ඉන්ධන ටැංකියේ ඉදිරිපස කොටසේ තිබූ ද්‍රව ඔක්සිජන් ටැංකියේ ගැටුනි
එම මොහොතේම දකුනු පස ඝන රොකට් බූස්ටරය ඉදිරිපස මුක්කුව වටා භ්‍රමනය වී බාහිර ඉන්ධන ටැංකි සම්බන්ධ කරන ව්‍යූහයේ සිරවුනි
මේ මොහොතේ භාහිර ඉන්ධන ටැංකිය සම්පූර්ණ ව්‍යූහාත්මක බිඳ වැටීමකට ලක්වූ අතර ද්‍රව හයිඩ්‍රජන සහ ද්‍රව ඔක්සිජන ටැංකි කැඩී ගොස් ද්‍රව ඔක්සිජන සහ ද්‍රව හයිඩ්‍රජන මිශ්‍ර වී, ජ්වලනය වී විශාල ගිනි ජාලාවක් ඇති වූ අතර ක්ෂනයකින් එය මුලු යානයම ආවරණය කරන ලදි
යානය විනාශ වීම ආරම්භ වූයේ T+73.162 ට, අඩී 48 000 ක උන්නතාංශයකදී ය
භාහිර ටැංකිය කොටස් වලට කැඩී යද්දී චැලේන්ජර් එහි නියමිත ඉරියව්වෙන් වෙන්වී වායු ගතිකයට අනුව වේගයෙන් දිශාව වෙනස් වන්නට ගත්තේය
(මේ අතර නිසි පාලනයක් නොමැති ඝන රොකට් බූස්ටර දිගින් දිගටම දහනය වෙමින් ත්වරණයක් ඇති කරන ලදි)  මේ සියල්ල හේතුවෙන් ඇති වූ 20 g ක පමණ ගුරුත්ව බලය 5 g ක් පමනක් දරාගත හැකි ‍යානය ක්ෂනයකින් කඩා විනාශ කර දමන ලදි
නමුත්, ඊට වඩා පීඩනයක් දරාගත හැකි ඝන රොකට් බූස්ටර දෙක පමණක් විනාශ වූ යානයේ සුන්බුන් අතරින් ඉවතට ඇදී, පාලනය-නොකළ බල ගැන්වූ පියාසැරියක යෙදෙන්නට විය
ඝන රොකට් බූස්ටර වල පිටත ආවරණය අඟල් භාගයක් පමන ඝනකමක් ඇතිව වානේ වලින් නිපදවා තිබූ නිසා ඒවා යානයට සහ භාහිර ඉන්ධන ටැංකියට වඩා ශක්තිමත් විය
මෙහෙයුම් පාලන මැදිරියේ ප්‍රතිචාරය 

යානය විනාශ වී යාම ගැන මෙහෙයුම් පාලක මැදිරියට මුලින්ම ලැබුනු ඉඟිය යානය සමග තිබූ රේඩියෝ සම්බන්ධය අහිමි වීමයි
මීට අමතරව රූපවාහිනි තිරවල දුම් සහ ජල වාෂ්ප (හයිඩ්‍රජන් සහ ඔක්සිජන දහනයේ ප්‍රතිපලය) වළාවක් ද, කුඩා සුන්බුන් කැබලි පහළට වැටෙන අයුරුද දක්නට ලැබුනි
T+89 ට පියාසැරි අධ්‍යක්ෂ ජේ ග්‍රීන් ඔහුගේ පියාසැරි ගතික නිලධාරියාගෙන් තොරතුරු ඉල්ලා සිටියේය
පියාසැරි ගතික නිළධාරියා පවසා සිටියේ රේඩාරයට මූලාශ්‍ර කිහිපයක් නීරීක්ෂනය වෙන බවයි. එයින් ද සනාථ වූයේ යානය කොටස් ගණනාවකට කැඩි ඇති බවයි. සුලු මොහොතකට පසු බිම්ගත පාලක නිලධාරිය පැවසුයේ රේඩියෝ සහ ටෙලිමිතික දත්ත සම්බන්ධය අහිමි වූ බවයි. ග්‍රීන් සිය කන්ඩායමට උපදෙස් දුන්නේ ඔවුන්ගෙ දත්ත හොඳින් නිරීක්ෂනය කරන ලෙසට යි
T+110 ට කේප් කැනරවල් ගුවන් හමුදා මූලස්ථානයේ සිටි දුරස්ථ ආරක්ෂක නිළධාරියා විසින් දුරස්ථ ආරක්ෂක පද්ධතියේ තිබූ "විනාශ කිරීමේ" පැකේජ ක්‍රියාත්මක කළේ ඝන රොකට් බූස්ටර් ගුවනේදිම විනාශ කර දැමීම සඳහා ය
ඒ ඒවා තවදුරටත් පාලනයකින් තොරව ගමන් කිරීමෙන් ගොඩබිමට හෝ මුහුදට තර්ජනයක් විය හැඛි බැවිනි
ගගනගාමින් මරණයට පත්වීම 
ගගනගාමින් සිටි යානයේ කැබිනය නිමවා තිබුනේ ශක්තිමත් ඇලුමිනියම් වලිනි
එය රොකට්ටුවේ පිපිරීමේදි ඇතිවු 20 g ක පමන ගුරුත්ව බලය දරාගන්නට සමත්විය
කැබිනය යානයෙන් වෙන්වී බැලැස්ටික කවයක ගමන් කරන්නට විය
තත්පර දහයක් තුල කැබිනය යටත්ව සිටි ගුරුත්ව බලය බින්දුව දක්වාම අඩුවී එය පොලොව දෙසට වැටෙන්නට විය
මෙම කාලය තුල ඇතිවූ කිසිම බලයක් ගගනගාමීන් මරනයට පත් කිරීමට තරම් ප්‍රමානවත් නැත
එම නිසා ගගනගාමින් සියලුදෙනාම මේ අවස්තාවෙදී ජීවතුන් අතර සිටි බවට සැළකේ. 

අධික ගුරුත්ව බලය ඔවුන් මරණයට පත් නොකළත් ඔවුන්ගෙන් කිහිප දෙනෙක්වම සිහිසුන් කරන්නට සමත් විය
ගගනගාමින් තුන් දෙනෙකු (ස්මිත්, සහ හඳුනා නොගත් දෙදෙනෙකු) ඔවුන්ගේ පුද්ගලික වායු සැපයුම් ඇසුරුම් ක්‍රියාත්මක කර තිබූ බවට පසුව හෙලිවිය
එයින් පැහැදිලි වූයේ ඔවුන් තිදෙනා ඒ වනවිට මරණයට පත් වී හෝ සිහිසුන්ව නොසිටි බවයි. මීට අමතරව ස්මිත් ගේ දකුනු පස පිහිටි විදුලි පද්ධති ස්විචය පෙර තිබූ ස්ථානයෙන් ඉවත් කර ඇති බව සොයා ගැනුනි
එය තිබෙන තැනින් ඉවත් කිරීමට නම් එයට උඩින් ඇති ලීවර අගුල ඇදිය යුතුයි
පසුව කළ පරීක්ෂන වලින් හෙලිවූයේ මෙලෙස ලීවර අගුල ඉවත්වී ස්විචය තිබූ තැනින් ඉවත් වූයේ පිපිරීමෙන් හෝ ගැටීමෙන් ඇති වූ බලයකින් නොවන බවයි. එනම්, ස්මිත් විසින් ඒවා සිදු කර ඇති බවයි. යානයෙන් වෙන්වූ කැබිනයෙහි විදුලි බලය අහිමි වූ නිසා එය නැවත ලබාගැනීමට ඔහු අසාර්ථක උත්සාහයක යෙදෙන්නට ඇති බවට සිතිය හැකිය
කෙසේ නමුත් කැබිනය සාගරයේ ගැටෙන මොහොතේ ගගනගාමින් සිහීසුන්ව සිටීම සැකසහිත වන්නේ පිපිරීමෙන් කැබිනයට හානි වී එය අවපීඩනය වූවා දැයි නිවැරදිව නොදන්න බැවිනි
පුද්ගලික වායු සැපයුමෙන් ආශ්වාසයට පමණක් වායුව ලබා දෙන නිසා, කැබිනය තුල වාතය හිස් වුනහොත්, අවපීඩනය නිසා ඔවුන් සිහිසුන් බවට පත්විය යුතුය
(පුද්ගලික වායු සැපයුම ප්‍රයෝජනවත් වූයේ යානය පොලොවෙන් දියත් වීමට පෙර, පොලොව මතදී සිදුවන අවපීඩනයකදී භාවිතා කිරීමට බව සැලකිය යුතුය
නමුත් යානය ඒ වනවිටත් 15 කි
ක් පමණ අහසේ තිබූ බැවින් අවට වායුගෝලය ඉතා තුනී විය
)

ගගනගාමින් හත්දෙනා සිටි කැබිනය, චැලේන්ජර් විනාශ වී මිනිත්තු දෙකයි තත්පර 45 කට පමන පසුව පැයට කිලෝමීටර 333 ක (207 පැ
සැ
) වේගයෙන් අත්ලාන්තික සාගරයේ ගැටුනි
එයින් ඇතිවූ 200 g ක බලය කැබිනයටවත්, එහි සිටි ගගනගාමින්ටවත් දරා ගත හැකි බලයක් නොවීය
ගගනගාමින්ගෙ සිරුරු ගොඩ ගැනීමේ මෙහෙයුම් ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව සහ නාසා ආයතනය එකාබද්ධව සති කිහිපයක් තිස්සෙ සිදු කරන ලදි
එයට වෙරළාරක්ෂක නිළධාරින්ගෙන්ද සහය ලබා ගන්න ලදි
මාර්තු 9 වෙනිදා වන විට අධික ලෙස හානිවි විනාශ වී තිබූ කැබිනය සහ එහි සුන්බුන් අතර සිරවී, මුහුදු ජලයෙන් සහ මුහුදු ජීවින්ගේ බලපෑමට ලක්ව විකෘති තිබූ ගගනගාමින්ගේ සිරුරුද සොයාගන්නා ලදි
අනුස්මරණ 
චැලේන්ජර් ගගනගාමීන්ගේ පවුල්වල සාමාජිකයින් "අභ්‍යවකාශ විද්‍යා අධ්‍යාපනය සඳහා චැලේන්ජර් මධ්‍යස්ථානය" යනුවෙන් ලාභ-නොලබන සංවිධානයක් බිහි කළහ
ඉගෙනීමේ මධ්‍යස්ථාන 43 ක් සහ එක් මූලස්ථාන කාර්‍යලයක් මෙම සංවිධානය විසින් ඉදි කරන ලදි
ඔවුන් සත් දෙනාගේ නම් කෙනඩි අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානයේ නැරඹුම් සංකීර්ණයේ ඉදි කර ඇති "අභ්‍යවකාශ කැඩපත" නමින් හැඳින්වූ, රාජකාරියේදි මියගිය අභ්‍යවකාශගාමින්ගේ නම් සඳහන් අනුස්මරණ සමරුවට ඇතුලත් කරන ලදි
අභ්‍යවකාශගාමින්ගේ නම් වලින් ග්‍රහක හතකුත්, හඳේ අදුරු පෙදෙසේ ඇති ආවාට 7 කුත් නම් කරන ලදි
මූලාශ්‍ර 
{|

|Space_Shuttle_Challenger_disaster
|-
{|
අඟහරු ග්‍රහලොව (සංකේතය
), සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ඇති ග්‍රහයන්ගෙන් සූර්යයාගේ සිට හතරවැන්නා වේ
එයට රතු ග්‍රහයා යන නම භාවිතා වන්නේ පෘථිවියේ සිට බලන කල එය රතු පැහැයෙන් දිස්වන බැවිනි
මාස් (Mars) යන ‍ඉංග්‍රීසි නාමය එයට ලැබී ඇත්තේ යුද්ධයට අධිපති රෝම දෙවිවරයා සිහිපත් කරමිනි
අඟහරු ග්‍රහයා තුනී වායුගෝලයක් සහිත ‍භෞමික ග්‍රහයෙකු වන අතර චන්ද්‍රයාගේ දක්නට ඇති ගැටීම් නිසා ඇති වූ ආවාට සහ පෘථිවියේ දක්නට ඇති ගිනි කඳු, තැනිතලා, කාන්තාර සහ ධ්‍රැවවල ඇති අයිස් තොප්පිවල නෂ්ඨාවශේෂ අඟහරු පෘෂ්ඨය මතද දක්නට ලැබේ
සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ උසම කන්ද ලෙස දැනට හඳුනාගෙන ඇති ඔලිම්පස් මොන්ස් කන්ද පිහිටා ඇත්තේ අඟහරු ග්‍රහයාගේ ය
තවද ‍විශාලතම අගාධය වන වැලිස් මැරියිනරීස් ද පිහිටා ඇත්තේ මෙහිය
මෙම භූගෝලීය ලක්ෂණ හැරුණු කොට අඟහරුගේ භ්‍රමණ කාලය සහ දේශගුණික සෘතු රටාවද පෘථිවියට සමානය
1965 දී මැරිනර් 4 යානය අඟහරු අසලින් ගමන් ගන්නා තුරුම අඟහරු ග්‍රහ පෘෂ්ඨය මත ද්‍රව ජලය ඇති බව අනුමාන කෙරුණි
මෙම අනුමානය පදනම් වුයේ විශේෂයෙන් ම ධ්‍රැවාශිත අක්ෂාංශ වල දක්නට ලැබුණු අඳුරු සහ ලා පැහැති පැල්ලම් හේතුවෙනි
මෙම පැල්ලම් සමුද්‍ර සහ අර්ධද්වීප ලෙස පෙනී ගිය අතර අඳුරු පැහැති ඉරි, ඇතැම් නිරීක්ෂකයින් විසින් අර්ථකථනය කළේ ද්‍රව ජලය සහිත ජල මාර්ග ලෙසය
කෙසේ නමුත් පසු කලක මෙවැනි අඳුරු ඉරි දෘෂ්ටි මායාවක් ලෙසට පැහැදිලි කෙරුණි
සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ග්‍රහලෝක අතුරින් පෘථිවියේ හැරුණු විට ද්‍රව ජලය සහ ජීවය හමුවන්නට වඩාත් ම ඉඩ කඩ ඇත්තේ අඟහරු ග්‍රහයා මතය
අඟහරු ග්‍රහයා වටා මේවන විට ක්‍රියාකාරී අභ්‍යාවකාශ යානා තුනක් කක්ෂ ගත කොට ඇත
මාර්ස් ඔඩිසි, මාර්ස් එක්ස්ප්‍රස් සහ මාර්ස් රෙකොනයිසන්ස් ඕබිටර් ‍එම යානා තුනයි
සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ග්‍රහයන් අතුරින් පෘථිවියට පසු වැඩිම යානා ගණනක් කක්ෂ ගත වී ඇත්තේ අඟහරු වටාය
තවද ස්පිරිට් සහ ඕපර්ච්නිටි නමැති අඟහරු ගවේෂණ ‍යානා දෙකක් ද එහි පෘෂ්ඨය මත තිබේ
මේවායින් ලබා ගන්නා භූගෝලීය සාක්ෂි වලින් යෝජනා වන්නේ අඟහරු ග්‍රහයා මින් පෙර විශාල ලෙස ජලයෙන් වැසී තිබෙන්නට ඇති බවත් මෑත කාලයේ දී කුඩා ජල දහරා ඒ මත ඇති වී තිබෙන බවත් ය
NASA (නාසා) ආයතනයේ අඟහරු විශ්ව ගවේෂණය මඟින් පෙනීගොස් ඇත්තේ දකුණු ධ්‍රැවයේ කොටසක ඇති ‍අයිස් තට්ටු අඩු වෙමින් පවතින බවය
අඟහරු ග්‍රහයා සතුව ෆෝබොස් සහ ඩෙයිමෝස් නමින් චන්ද්‍රයන් දෙදෙනෙක් සිටී. මේවා අඟහරු වෙත හසුවුනු ග්‍රහකයන් විය හැකිය
පෘථිවියේ සිට පියවි ඇසින් අඟහරු ග්‍රහයා දැකගත හැකි අතර එහි විශාලත්වය 2.9 ක් වේ
එහි දීප්තිමත් බව දෙවැනි වන්නේ සිකුරු ග්‍රහයාට, චන්ද්‍රයාට සහ සූර්යයාට පමණි
කෙසේ නමුත් බොහෝ අවස්ථාවල දී බ්‍රහස්පති ග්‍රහයා අඟහරුට වඩා දීප්තිමත්ව දිස්වේ
කෙසේ වුවත් වර්තමාන තාක්ෂනය හමුවේ අඟහරු ජනාවාසගත කිරීම කල හැක්කක්ද
මෙය තීරණය කිරීමටනම් අප මුලින්ම කල යුත්තේ මෙහිදී ඇතිවන ගැටළු සොයා බලා ඒවාට විසදුම් සෙවීමයි
පෘතුවියෙන් පිටත වෙනත් ග්‍රහලොවක් ජනාවාස ගත කිරීමේදී ප්‍රධාන ගැටළු කිහිපයක් පැනනගී
1. දුර්වල හෝ ඝනත්වයෙන් වැඩි වායුගෝලයක් යටතේ ගොඩ බැසීම
2. මිනිසුන්ට අවශ්‍ය ඔක්සිජන් වායුව සපයා ගැනීම

3. ආහාර හා ජලය සපයා ගැනීම 

1. දුර්වල හෝ ඝනත්වයෙන් වැඩි වායුගෝලයක් යටතේ ගොඩ බැසීම

 ග්‍රහලොවකට යානකයක් ගොඩබැස්සවීමේදී යොදාගත හැකි පහසුම ක්‍රමයක් වන්නෙ පැරෂුට යොදා ගැනීමයි
නමුත් පෘතුවියේ වායුගෝලයෙන් 1% වන තරම් අති දුර්වල වායුගෝලයක් සහිත අඟහරුගේ වායුගෝලයේදී පැරෂුට වැනි දෙයක් මගින් ස්කන්ධය අදික යානාවකට අවශ්‍ය තරම් තෙරපුමක් ලබාගත නොහැක
එසේනම් අඟහරු වෙත ගොඩ බැසීමේදී අවශ්‍ය තරම් තෙරපුමක් ලබාගැනීමට වෙනත් උපක්‍රම භාවිත කිරීමට සිදුවේ
ග්‍රහලොවක් මතට ගොඩ බැසීම සදහා නාසා වැනි ආයතන වලින් වෙනත් උපක්‍රම බොහොමයක් ක්‍රියාවට නංවා ඇත
එනම්, තෙරපුම් කාරක, වායු මලු, කුඩා රොකට්ටු ආදියයි
අඟහරු මතට ගොඩබැසීමේදී භාවිතා කිරීමට යෝජනා වී ඇත්තේ තෙරපුම් කාරක 8කි
අඟහරු මතක ගොඩ බැසීම මතුපිටින් පෙනෙන තරම් පහසු කාර්යයක් නොවන්නේය
මෙතෙක් ගොඩබා ඇති යානාවලින් භාගයක්ම මෙම ශාපලත් රතු ග්‍රහයා විසින් ගිලගෙන ඇත
2. මිනිසුන්ට අවශ්‍ය ඔක්සිජන් වායුව සපයා ගැනීම 

 ඔක්සිජන් යනු ජීවයට අත්‍යවශ්‍යම දෙයකි
මිනිසුන්ට පෘතුවියෙන් පිට ස්ථානයකදී ඔක්සිජන් ලබාගැනීමට ප්‍රධාන ක්‍රම දෙකක් පවතී
01.පෘතුවියෙන් ඔක්සිජන් ආනයනය කිරීම
- මෙය අධික පිරිවැයක් දැරීමට සිදුවන ක්‍රියාවලියකි
මෙහිදී යොදාගත හැකි සාපේක්ශව පහසුම ක්‍රමය වන්නේ පෘතුවියෙන් ද්‍රව ඔක්සිජන් අපනයනය කොට ඒවා අඟහරු මතදී වායු ලෙසට පරිවර්තනය කිරීමයි
02.එම ස්ථානයේදීම ඔක්ස්ජන් නිපදවීම
- මෙය පලමු ක්‍රමයට සාපෙක්ශව අඩු පිරිවැයක් වැයවන ක්‍රමයක් වන නමුත් මේ සදහා දියුණු තාක්ෂනයක් අවශ්‍ය වේ
මේ වන විට විද්යාඥයන් උත්සහ කරන්නේ කාබන්ඩයොක්සයිඩ් වායුවේ කාබන් අණුව කඩා දැමිය හැකි කුඩා උපකරණයක් සෑදීමටයි
එවිට එය අභ්‍යවකාශ ඇඳුමට සවි කළ විට ප්‍රාශ්වාස කරන කාබන්ඩයොක්සයිඩ් නැවත් ඔක්සිජන් ලෙස ආශ්වාස කළ හැකි වේ
මෙමගින් අභ්‍යවකාශයේ රැදී සිටිය හැකි කාලය වැඩි කරගත හැකි අතර අභ්‍යවකාශ ඇදුමේ ඔක්සිජන් ටැංකිය සදහා වැයවන ඉඩ ප්‍රමානයද ඉතුරු කරගත හැක
3. ආහාර හා ජලය සපයා ගැනීම

 මෙහිදීද අපට පෙර සේම ආහාර හා ජලය සපයා ගැනීම කොටස් දෙකකට බෙදා දැක්විය හැකිය
එනම්, පෘතුවියෙන් ආනයනය කිරීම හා එම ස්ථානයේදීම ඔක්ස්ජන් නිපදවීමයි
- අඟහරු මත නිපදවීමේදී වඩාත්ම ලාභදායී ක්‍රමය වන්නේ අඟහරු මත හරිතාගාර සාදා ඒවා තුල ශාක වගා කිරීමයි
මෙහිදී ඇතිවන ගැටළු හා ඒවාට විසදුම් ගැන වෙනත් ලිපියකින් ගෙන ඒමට බලාපොරුත්තු වෙමි
එසේ නොමතිනම් අහාරද පැකට් වශයෙන් හෝ තොග ලෙස පෘතුවියෙන් ආනයනය කිරීමට සිදු වමු ඇත
ජලය
- ජලය අගහරු මතදී නිශ්පාදනයට අවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය ලබා ගැනීම තරමක් අසීරුය, එනම් ජලයේ සංඝටක වන ඔක්සිජන් සහ හයිඩ්‍රජන් අඟහරු මතදී ලබා ගැන

භෞතික ලක්ෂණ

භූගර්භ විද්‍යාව
කක්ෂීය නිරීක්ෂණ හා අඟහරු උල්කාෂ්ම පරීක්ෂණ ප්‍රතිඵල අනුව, අඟහරුගේ පෘෂ්ඨයේ මූලික සංයුතිය වී ඇත්තේ බැසෝල්ට්වලින් බව පැහැදිලිය
අඟහරු පෘෂ්ඨයේ කොටසක් සාමාන්‍ය බැසෝල්ට්වලට වඩා සිලිකාවලින් පොහොසත් බව සමහර සාක්ෂිවලින් ඉඟි කෙරෙන අතර පෘථිවියේ ඇන්ඩසයිට් පාෂාණවලට සමාන වීමට ඉඩ ඇත
කෙසේ වුව ද මෙම නිරීක්ෂණ සිලිකා වීදුරු මඟින් ද පැහැදිලි කළ හැක
පෘෂ්ඨයෙන් විශාල කොටසක් ටැල්කම් කුඩු ගහන අයන් (III) ඔක්සයිඩ්වලින් ආවරණය වී ඇත
අඟහරු නිසඟ චුම්භක ක්ෂේත්‍රයක් නොමැති වුව ද ග්‍රහලොවේ පෘෂ්ඨයේ සමහර ‍ෙකාටස් චුම්භකත්වයකට ලක්වී ඇති බව නිරීක්ෂණයට ලක් වී ඇති අතර මෙම විකල්ප ධ්‍රැවනය නිසා එහි ද්වී ධ්‍රැව මඟින් ඇති කෙරෙන ක්ෂේත්‍රය වෙනසකට ලක් වී ඇත
මෙම පාෂාණවල පෘථිවි සාගර පත්ලෙන් හමු වූ ප්‍රත්‍යාවර්ත තීරු (alternating bands ) වලට බොහෝ සමාන ලක්ෂණ ඇත
1999 දී ප්‍රකාශයට පත්කෙරුණු 2005 ඔක්තෝබර් හි දී නැවත අධ්‍යයනට ලක් කෙරුණු එක් සිද්ධාන්තයකින් කියැවෙන්නේ (Mars Global Surveyor හි උදව් සහිතව) මෙම තීරු මඟින් ග්‍රහ ඩයිනමෝව ක්‍රියා විරහිත වී එහි චුම්භක ක්ෂේත්‍රය තුනී වී යාමට පෙර (අවු
බිලියන 4කට පෙර) අඟහරු මත තිබූ භුචලන තැටි ආදර්ශනය කෙරෙන බවයි.
ග්‍රහලොවේ වර්තමාන අභ්‍යන්තර පිළබඳ ආකෘති මඟින් කිලෝ මීටර් 1480 පමණ අරයකින් යුක්ත හරයක් දක්වයි. ඒ 14% - 17% පමණ සල්ෆර් හා යකඩ සහිතවය
මෙම අයන් සල්ෆයිඩ් හරය කොටසක් තරල වශයෙන් පවතින අතර මෙහි වඩා සැහැල්ලු මූලද්‍රව්‍යවල සාන්ද්‍රණය පෘථිවි හරයේ මෙන් දෙගුණයක් පමණ වේ
මෙම හරය අතීතයේ බොහෝ භූචලන හා ගිනි කඳු ක්‍රියාකාරකම්වලට හේතු වූ , දැන් අක්‍රියව පවතින සිලිකේට් වැස්මකින් ආවරණය වී ඇත
ග්‍රහලොවේ පි‍ටපොත්තේ මධ්‍යන්‍ය ඝනකම 50 km පමණ වන අතර එහි වැඩිම ඝනකම 125 km පමණ වේ
40 km පමණ මධ්‍යන්‍ය පිට ඝනකමක් ඇති පෘථිවියේ පිට පොත්ත , ග්‍රහලෝකයන්හි ප්‍රමාණයන්ට සාපේක්ෂව බලන කල්හි අඟහරුගේ පිටපොත්ත මෙන් 3 ගුණයක් පමණ ඝනකම්ය
අඟහරුගේ භූගර්භ ඉතිහාසය කාල පරිච්ඡේද බොහෝ ගණනකට බෙදිය හැකි වුව ද පහත දැක්වෙන්නේ ප්‍රධාන ඒවායි
Noachian යුගය -	 (Noachis Terra ගේ නමින් උපුටා ගනිමින්)
අඟහරුගේ විද්‍යාමාන පෘෂ්ඨවලින් පැරණිතම ආකාරය, (අවු
බිලියන 3.8 පෙර කාලයේ සිට අවු
බිලියන 3.5 පෙර දක්වා ) Noachian යුගයේ පෘෂ්ඨය බොහෝ විශාල ගිනි කඳු මුඛ මඟින් පලුදු වී ඇත
නෙරා ගිය Tharsis ඉහළ ගිනිකඳු භූමිය මෙම කාලයේ දී සකස් වී ඇති බවට විශ්වාස කෙරෙන අතර ඒ සමඟම යුගයේ අවසාන කාලයේ දී විශාල ද්‍රව ජලය ගැල්මක් ද සහිත වූ බවට සැක කෙරේ
Hesperian යුගය - (Hesperia Planum ගෙන් උපුටා ගනිමින්)
බිලියන 3.5 පෙර සිට අවු
බිලියන 1.8 ක් පෙර කල දක්වා ) Hesperia යුගය විශාල ලාවා භූමි සකස් වීම් මඟින් සලකුණු වී ඇත
Amazonian යුගය - (Amazonis Planitia ගෙන් උපුටා ගනිමින්)
(අවු බිලියන 1.8 සිට වර්තමාන‍ය දක්වා ) Amazonian ප්‍රදේශවල උල්කාෂ්ම ගැටීම් නිසා ඇති වූ විවර හැරෙන්නට තරමක විවිධත්වයක් දක්වයි. අඟහරු මත විවිධ ප්‍රදේශවල ලාවා ගැලීම් සමඟම Olympus Mons නිර්මාණය වූයේ ද මෙම කාල පරිච්ඡේයේය
අඟහරුගේ ජල විද්‍යාව

අඟහරුගේ පහත් වායුගෝලීය පීඩනය නිසා එහි පෘෂ්ඨය මත ද්‍රව ජලය තිබිය නොහැක
නමුත් එහි ධ්‍රැව ප්‍රධාන වශයෙන් සෑදී ඇත්තේ අයිස් තොප්පි වලින් බැවින් ඝන තත්වයේ ඇති ජලයෙන් නම් කිසිම හිඟයක් නැත
අඟහරුගේ දක්ෂිණ ධ්‍රැවයේ ඇති අයිස් තොප්පිය දියවී ගියහොත් එහි මුළු ග්‍රහ පෘෂ්ඨයම මීටර 11 ක් ගැඹුරට ජලයෙන් යට වී යනු ඇති බව 2007 මාර්තු මාසයේ දී නාසා ආයතනය විසින් නිවේදනය කරන ලදි
අඟහරුගේ ඝනකම් සයිටොස්පියරයට යටින් ජලය විශාල ප්‍රමාණයක් සිර වී ඇති බව විශ්වාස කෙරේ
ගිනි කඳු පිපිරිමක් වැනි යමකින් එම ද්‍රව ජලය නිදහස් වීමට ඉඩ ඇත
අඟහරුගේ ඉතිහාසයේ දී මෙලෙස ද්‍රව ජලය නිදහස් වන්නට ඇති බවට මතයක් පල වී තිබේ
මෑතක දී අඟහරු විශ්ව ගවේෂක යානාව මඟින් ගනු ලැබූ ඡායාරූප වලින් අඟහරු පෘෂ්ඨය මත ද්‍රව ජලයේ ඉතිහාසය පිළිබඳ විස්තර වඩා හොඳින් ඉදිරිපත් කරයි
විශාල ගංගා මාර්ග සහ ඒවා ආශ්‍රිත අතු බෙදුනු ශාඛා ජල මාර්ග තිබුණු බවට සාක්ෂි හමුවුවත් ඒවායේ ආරම්භය සනිටුහන් කරන කුඩා ජල මාර්ග පිළිබඳ සාක්ෂි තවමත් හමු වී නැත
දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ පැවති කාළගුණික විපර්යාස හේතුවෙන් පැරණි ගංගා නිම්නවල ලක්ෂණ යටපත් වී ගොස් ඇති බවට යෝජනා ඉදිරිපත් වී ඇත
අඟහරු විශ්ව ගවේෂකයා වැනි අභ්‍යාවකාශ යානා මඟින් කරන ලද අධි විභේදන නිරීක්ෂණවලින් ආවාට හා ආගාධ බිත්තිවල ඇති ලක්ෂණ සිය ගණනක් සනාථ කොට තිබේ
අඟහරු පෘෂ්ඨය මත කලක් ද්‍රව ජලය පැවති බවට තවත් සාක්ෂියක් වන්නේ හෙමටයිට් හා ගොයිතයිට් නමැති විශේෂිත ඛනිජ ලවණ දෙක එහි පෘෂ්ඨයෙන් සොයා ගැනීමය
මේවා ජලය ඇති ඇතැම් අවස්ථාවලදී සෑදෙන ඛනිජ ලවණ දෙකකි
වායු ගෝලය

අවුරුදු බිලියන 4කට පෙර එහි චුම්බකගෝලය අඟහරු හට අහිමි වූ අතර එම නිසා සූර්ය සුළං කෙලින්ම අඟහරු අයන ගෝලයට බැලපෑම් ඇති කරයි
මෙම ක්‍රියාවලිය බාහිර ස්ථරයෙන් පරමාණු ඉවත් කරමින් වායුගෝලය වඩාත් තුනී බවට පත් කර ඇත
මෙම අයනීකරණය වූ වායුගෝලීය අංශු අඟහරු පිටුපසින් ඇදී යනු Mars Global Surveyor හා Mars Express යන 2ම මඟින් අනාවරණය කරගන්නා ලදී
අඟහරුගේ වායුගෝලය දැන් සාපේක්ෂව ඉතා තුනීව පවතී
ඔලිම්පස් මොන්ස් සිට හෙලාස් ප්ලැනිෂියාහි අභ්‍යන්තරය දක්වා පෘෂ්ඨය මත වායු ගෝල‍ පීඩනය 30 Pa (0.03 kPa) සිට 1155 Pa (1.155 kPa) දක්වා වෙනස් වේ
අඟහරුගේ මධ්‍යන්‍ය පෘෂ්ඨ වායුගෝල පීඩනය 600 Pa (0.6 kPa) පමණ වේ
මෙය පෘථිවි පෘෂ්ඨ වායුගෝල පීඩනයෙන් (101.3 kPa) සියයෙන් එකකටත් වඩා අඩු ප්‍රමාණයකි
අඟහරුගේ මධ්‍යන්‍ය පෘෂ්ඨ වායුගෝල පීඩනය පෘථිවි පෘෂ්ඨයෙන් 35 km ඉහළ පවතින පීඩනයට සමාන වෙයි
වායුගෝලයේ පරිමානීය උස, 11 පමණ, පෘථිවියට වඩා වැඩි අතර (6 km) මෙයට හේතුව අඩු ගුරුත්වයයි
අඟහරුගේ වායුගෝලයේ 95% කාබන් ඩයොක්සයිඩ්, 3% නයිට්‍රජන්, 1.6% ආගන් හා ඔක්සිජන්, ජලය අංශු මාත්‍ර වශයෙන් පවතී
වායුගෝලය දුහුවිලි සහිත වන අතර 1.5 m පමණ විශ්කම්භයක් ඇති අංශුවලින් ගහනය
මෙම නිසා පෘෂ්ඨයේ සිට බලන කළ අඟහරු අහසට දුඹුරු  වර්ණයක් ලැබී ඇත
අඟහරු වායුගෝලයේ පරිමාව අනුව 10 ppb(අංශු බිලියනයට) සාන්ද්‍රණයක් සහිතව මෙතේන් පවතින බවට සමහර පරීක්ෂකයන් ප්‍රකාශ කරති
මෙතේන් පාරජම්බුල කිරණ මගින් බිඳ වැටෙන, ආකෘතික වශයෙන් අවුරුදු 340 ක් අඟහරු වායුගෝලයේ ජීව කාලයක් පවතින, අස්ථායී වායුවක් නිසා එහි පැවැත්ම ග්‍රහලොව මත වර්තමාන හෝ මෑත කාලීන ප්‍රභවයක් පිළිබඳ ඉඟි කරයි
ගිනි කඳු ක්‍රියාකාරකම් , ධූමකේතු ගැටීම් හා මෙතේන් නිපදවන ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්ගේ පැවැත්ම මෙලෙස පැවතිය හැකි ප්‍රභවයන්ය
පසු කාලීනව අඟහරු මත බහුලව ඇති ඛනිජමය ඔලිවයින්, කාබන් ඩයොක්සයිඩ් හා ජලය එක්ව සිදුවිය හැකි ජීව විද්‍යාත්මක නොවන සංසිද්ධියක් වන “සර්පන්ටයින්කරණය” නම් ක්‍රියාවලිය මගින් ද මෙතේන් නිපදවෙන බව පෙන්වා දෙන ලදී
ධ්‍රැව ශීත කාලවලදී මෙය දිගු අඳුරක පවතින අතර පෘෂ්ඨය සීතල කරමින් මුළු වායුගෝලයෙන් 25-30% පමණ ඝන  CO2 (වියළි අයිස්) ඵලක බවට මිදීමට ලක්වේ
ධ්‍රැවය සූර්යාලෝකයට නැවත නිරාවරණය වූ පසු මිදුණු CO2 ඌර්ධවපාතනය වී ධ්‍රැව හරහා 400 km/h වේගයෙන් හමායන වේගවත් සුළං ඇති කරයි
මෙම සෘතුමය ක්‍රියාකාරකම් දූවිලි හා ජල වාෂ්ප විශාල ප්‍රමාණවලින් ප්‍රවාහනයකට ලක් කරන අතර පෘථිවියේ මෙන් තුෂාර හා කෙඳි වළාකුළු ඇති කරයි
ජල අයිස්වලින් සැදුම් ලත් වළාකුළු 2004 ඔපචුනිටි රෝවරය මගින් ඡායාරූපගත කරන ලදී
දේශගුණය
සියලුම ග්‍රහයින්ගෙන් පෘථිවියට වඩාත් සමාන සෘතු විපර්යාස දක්වන්නේ අඟහරුය
ඒ ග්‍රහලෝක දෙකෙහි භ්‍රමණ අක්ෂ දෙකෙහි ඇලවීමෙහි ඇති සමානතාවය නිසාය
කෙසේ වුවද අඟහරුගේ සිට සූර්යයාට ඇති දුර, පෘථිවියේ සිට සූර්යයාට ඇති දුරට වඩා වැඩි නිසා අඟහරුගේ වසරක් පෘථිවි වසර දෙකක් පමණ වන අතර එම නිසා අඟහරුගේ ඍතු අතර කාල ප්‍රාන්තර පෘථිවියේ මෙන් දෙගුණයක් පමණ වේ
අඟහරුගේ මතුපිට උෂ්ණත්වය ධ්‍රැව ශීත කාලයේදී -1400C (-2200F) පමණ අඩු අගයක සිට ග්‍රීස්ම ඍතුවේදී 200C(680F) දක්වා වැඩි අගයකට විචලනය වේ
අඟහරුට පවතින එතරම් සූර්ය තාපය දරා ගත නොහැකි තුනී වායු ගෝලය, අඩු වායුගෝලීය පීඩනය, හා අඟහරුගේ පස සතු අඩු තාපධාරිතාව මෙතරම් පුළුල් පරාසයක උෂ්ණත්වය විචලනයකට හේතු වේ
අඟහරුටද පෘථිවියට සමාන කක්ෂයක් තිබුණි නම් එහි සෘතුද පෘථිවියේ සෘතුවලට සමානවීමට ඉඩ තිබේ
මන්ද, එහි අක්ෂයේ ඇලවීමද පෘථිවියට සමාන බැවිණි
කෙසේ වුවද සංසන්දනාත්මකව වැඩි විකේන්ද්‍රිකතාවක් ඇති අඟහරුගේ කක්ෂයේ සුවිශේෂී ලක්ෂණයන් ඇත
අඟහරු සූර්යයාට වඩාත්ම ආසන්න ලක්ෂ ආසන්නයේදී දක්ෂිණ අර්ධ ගෝලයට ග්‍රීෂ්ම සෘතුවද උත්තර අර්ධ ගෝලයට ශීත සෘතුවද ඇති අතර සූර්යය‍ාට වඩාත් ඈත ලක්ෂයේදී දක්ෂිණ අර්ධ ගෝලයට ශීත සෘතුවද උතුරු අර්ධ ගෝලයට ග්‍රීෂ්ම සෘතුවද ඇති වේ
මේනිසා උතුරේ සෘතු වඩාත් සෞඛ්‍යමය හා දක්ෂිණ අර්ධ ගෝලයේ සෘතු වඩාත් තියුණු වේ
දක්ෂිණ ග්‍රීස්ම සෘතු උෂ්ණත්වය උතුරට වඩා 300C (240F) පමණ ඉහළ අගයක් ගත හැක