Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
උදාරහරණ පොගෝ, ඩෝනලඩ් ඩොනල්ඩක් ගැරී,ලා ලාසන්ස්ගේ ෆා සයින් හා ප්‍රධාන  චරිත කිසවක් නොතිබුණි
එහි මනුෂයන් යකුන් පටසක් වල ජීවීන් කුකුලන්, එලදෙනුන්, පණුවන්, අමීභාවන් ඇතුලු චරිත ගණනාවක් එක් කර තබුනි
ජෝන් මැක්ෆර්දන්ගේ ‘කෝලොස්’  ටූ හෝම් ද මෙම ආකෘතිය යොදාගත් නමුත් එහ රචිත මිනුෂන් හා සෑමෑ ලෝකයේ ජීවීන්‍ය
විලයම් මිලර්ගේ නොන් සෙක්විටර් ගේ ‘නොන්සෙක් විටර්’ හි න මනුශ්‍ය, සත්ව හා මවාගත් චරිත සමිශ්‍රනය කල තිබූ අතර එකම සිරස්තලය යටතේ විකට තිරුවේ වෙළුම් කිහිපයම ප්‍රකාශනයට පත්විය
මනුව් චරිත සත්ව එලවළු හා ඛනජ ස්වරැපයෙන් දක්වා බෝබ් තේවිස් 1972 දී නර්මාණය කළ ‘ ෆෑන්ක් ඇන්ඩ්’ අර්නස්ට් පසුව  නමවුණු  විටක තිර සදහා ආදර්ශයක් විය
ජෝසෆ් පුලට්ස් සර් සහ විලියම් රැන්ඩොල්ෆ් හර්ස් අතර පැවති පුවත් පත් යුද්ධය නිසා  අමරිකාවේ විකට තිරු ජනප්‍රිය  විය
පුරනාවර්ති චරිත සහිත ප්‍රථම අමරිකානු විකට තිරුව “ ද ලට්ල් බෙයාස් ” වූ අතර, ප්‍රථම වර්ණ විකට අතරේකය 1982 දී චිකාගෝ ඉන්ටර් ඕශන් විසින් ප්‍රකාශනය කෙරුණි
ප්‍රථම සාර්ථක ෙෙදනික විකට තිරුව 1892  ඇරඹි “ මට් ඇන්ඩ් ජෙෆ් ” ය
විකට තිරුවල ආකාති අතිත ඊජිප්තුවේද දක්නට ලැබුණු අතර  ඒවායේ මධ්‍යතන ලක්ෂණ දක්නට ලැබිනි
1865 දී ජර්මනියේ දී පළමුවූ දගකාර පරිමි දරුවන් දෙදෙනුකු ඇසුරෙන් ළියවුණු “ මැක්ස් ඇන්ඩ්, මොරිටිස් ” අමරිකානු විකට තිරුවලද දැඩි බලපෑමක් ඇති කළේය
මෙය නිර්මාණය වී තිබුනේ ජර්මනියේ ආදර්ශවත් ළමා කතා පෙලක් ඇසුරෙනි
මෙහ එක් කතාවක දගකාර ළමුන් දෙදෙනා පටි ගෝනියක බස්සවා තාරාවන් රන්චුවක් විසින් ආහාරටයට ගනු ලැබේ
මෙම කතා පෙලේ ආභාශය ඇතුව 1897 දී රැඩොෆ් ඩර්ස් “ කට්සෙන්ජැමර් කඩ්ස් ” නිර්මාණය කෙළ්ය
වේදනාව සදහා තරු දැක්වීම ,කථනය සහ චින්තනනය බැලුම් තුල දැක්වීම ආදී විකට තිරැ ප්‍රතිමානශිල්ප උපක්‍රම රැසක් මෙම කතා පෙළින් බිහිවිය
එසේම එම ෙක්ෂත්‍රය තුල ඇති වූ ප්‍රථම ප්‍රකාශන අායතය පිළිබද නඩුවද මෙම කතා පෙලට සම්බන්දය
ඩර්ක්ස්,හර්ස්ට් ගෙන් වෙන්ව පුලට්ස්ර්ට එක් වූ අතර, අධිකරණ තින්දුවට අනුව “ කට්සෙන්ජැමර් කිඩ්ස්, ” යන නාමයේ අයිතය හරිස්ට්ට ද, චරිතවල අයිතිය ඩර්ස්ට් ට ද හිමිවිය
හර්ට් විසින් හැරල්ඩ් නර් නම් චිත්ත්‍ර ශිල්පයෙකු ලවා මෙම තරය නව මුහුණු වරකින් නර්මාණය කරවන ලදි
චර්ක්ස් සිය චරිත ෙගාන්න ‘හැත්ස් අැන්ඩි ද කිඩිස් “ ෙලස නමි ෙකරිණි
මෙසේ මෙම අනුවාදයන් ද්විත්වය අතර ගැටුම දශක ගණනාවක් පුරා දිවිණ
ඩර්ක් ෙග් අනුවාදනය 1979 දක්වා ක්‍රියාත්මක විය
මින් පසුව , දශක ගණනාවක් පුරා දිවූ විකට තිර සිය ගණනක් බිහි විය
ප්‍රජාපත්‍රකලාවේදනය අවධානය යොමු කරන්නේ රාඡ්‍යය,ජාතික හෝ ලෝක ගැටළු පිළිබදව නොව ප්‍රදේශිය හෝ අසල් වැසි ප්‍රදේශකයන් හි කරුණු පිළිබදවය
ඒ අනුව ප්‍රජා පත්‍රකලාවේදනය මෙකි ප්‍රදේශිය කරුණු මගින් පුද්ගලයන්ට සිදු කරන බලපෑම පිළිබද අවධානය යොමු කරයි
සාමාන්‍යෙන් සති පතා පලකෙරෙන මෙම පුවත් පත් අනෙක් මාධ්‍ය වල අවාධානනය යොමු නොකරා කරණු පල කරයි
දා
- පාසල් ක්‍රීඩා,කලාවස්තූන් කෙලෙසිම සමහරුන් මෙවා නොවැද ගත් යැයි  බැහැර කරද ප්‍රදේශ සාමූකක හකත්වය ගොඩ නැගිම සදහා ම, උදව් වෙයි
චිකාගෝ හි ලර්නර් නව්ස්පෙපර්ස් ආරම්භ ලයෝ ලර්නර්ට අනුව ‘ගමේ නගරයේ සිදුවන කුඩා ගැටුම යුරෝපා යුද්ධයට වඩා අප පාඨකයන්ට වැදගත් විය හැක
රටවල් හතක සාමාජියන් 260 කින් සමන්විත සතිපතා පුවත් පත් කතුවරුන් ගේ ජාත්‍යන්තර සංම්ගමයට ප්‍රජා පුවත් පත් මගින් ස්වාධීන කතුවැකි, ප්‍රවාත්ත සහ නායකත්වය පැතිරවීමට උත්සාහ දරයි
එහ අරමුණ වන්නේ ප්‍රඡා මධ්‍යයේ යෙදී සිටින්නන් හරහා කර්තෘව්‍යාකරණයේ ප්‍රවෘත්ති වාර්තා කරණයේ ගුනාත්මක බව නැන්වීම සහ ප්‍රභල, ස්වාධින කතුවැකි නර්මානය කරවීමය
බොහෝ ග්‍රාමීය පුවත් පත් සුලු  පරිමාණයෙන් පළවුවද ඒවායේ ලාභ ලැබීමේ හැකියාව වටහාගත් ඇතැම් විශාල පුවත් පත් ප්‍රකාශනය හරභා ඇත
Quicksilver

කතුවැකිය හෙවත් ප්‍රධාන ලිපිය යනු, පුවත් පත් හෝ සගරාවක කර්තෘවරයායා, කර්තෘ මණ්ඩලය හෝ ප්‍රකාශකයා හෝ අදහස් පල කරන ලිපියකි
කතුවැකයාට ප්‍රතවිරුද්ද පිටුවේ පළ වෙන්නේ පුද්ගලයාගේ අදහස්‍ය
මේවායේ ආකෘතිය කතුවැකියාට සමානය
මෙම පුද්ගලයා ප්‍රකාශනනය සමග සම්බන්දයක් නොමැති කෙනෙකු විය හැක
මෙම වදන් දෙක සමහර විට පටලවා ගැණනද බොහෝ වෙනස් වදන් දෙකකි
කතුවැකිය - මාර්ග සූචක

කතුවැකියන් සාමාන්‍යයෙන් වෙනම පිටුවක හෝ පැහැදිලි ලෙස වෙන් කරන ලද තීරුවක පලවන අතර කතුවැකියක් වශයෙන් ලේබල් කර ඇත
(අනෙක් ප්‍රවෘත්ති සමග නොපැටලිමටය ) ඒවා සාමාන්‍යයෙන් වර්තමාන සිදුවීම් හෝ පොදු විවිධාත්මක කරණු පිළිබදව ලියවේ
කර්තෘ වාක්‍යයන් සාමාන්‍යයෙන් කොටස් හතරකි
ප්‍රවෘත්ති, ප්‍රතිපත්ති, සමාජීය හා විශේෂ
මැතිවරණ ගැටලු වැනි විවිදාත්මක මාතෘකා සම්බන්ධයෙන් සමහරවිට “ද්වන්ධ” කතුවැකි පවා ලියවිය හැක
( ගැටලුවේ පැති දෙකටම පෙන්වා ) 

බොහෝ සඟරා වලද සංස්කාරකවරයා හෝ ප්‍රකාශකයා විසින් රචිත කතුවැකි පළ වේ
බොහෝ මුද්‍රිත ප්‍රකාශ වලද කතුවැකියන් හෝ කතුවැකියන් ලිපියක් පල වන අතර සාමාන්‍යයෙන් එයට පසු  කතෘට ලැබුණු ලිප කොටසක්ද පළවේ
සාමාන්‍යයෙන් කතුවැකියක් යම්කිස කරුණක් ප්‍රචාරය කිරීමට ලියවුණු රචනාවක හෝ නිබන්ධයක ස්වරූපයක් ගනියි
කතුවැකිවල කතුවැකි ව්‍යුහය
පුවත්පත්ක කතුවැකි පිටුව ප්‍රවෘත්ති ගැන සඳහන් නොවේ
ඒ වෙනුවට එහි ඇත්තේ පෞද්ගලික දර්ශනයකි
එහි පළවන ලිපිය කතෘතුමාගේ හෝ කතෘ මණ්ඩලයේ අදහස් හෝ දර්ශනය පිළිඹිබු කරයි
ප්‍රකාශනයක “කතෘට ලියන ලිපි” යන කොටස යටතේ පාඨකයන්ගේ මතයන් සහිතව පාඨකයා විසින් එවන ලිපිවලට අනුකූලව කතෘවරයාගේ අදහස් අලලා ලියන ලිපියේ කතුවැකිය යටතේ පළවේ
ලොව පුරා වෙසෙන පාඨකයන් මෙසේ ලිපි ලියන අතර මුම්බායි හි වෙසෙන අයෙක් විසින් ලියන ලද ලිපියක් ඔහු ලියන ලද ප්‍රකාශනයේ මුම්බායිහි පළවන ප්‍රකාශනයේ පළ වේ
සාමාන්‍යයෙන් දැනෙන පරිදි කතුවැකියක පළ වන පණිවිඩය ඉතා ප්‍රබල ලෙස ජනතාව අතරට යා යුතු අතර එසේ කිරීමට ඒ හා බැඳුණු පින්තූර හෝ ඡායාරූපවලින් තොර විය යුතුය
බොහෝ කතුවැකි රචනාමය හෝ නිබන්ධන ආකාරයන්ගේ එහි වන දර්ශනය ප්‍රමුඛ වන ලෙසට විවාද මත ස්වරූපයෙනි
සාකච්ඡාවට තුඩු දෙන ලෙස හා සමබරතාවය රැක ගැනීමට විරෝධාත්මක අදහස් ඇති කතට ලියන ලද ලිපි ද පුවත් පතෙහි කතුවැකිය පළ වන අසලින්ම එවෙලෙහිම පළ කිරීම පුවත් පත්වල නිතර සිදු වේ
ලිපියෙහි දිග සඳහා අවශ්යමතාවයන් සෑම පුවත් පතකම ප්‍රතිපත්තියකට අනුව වෙනස් විය හැක
එසේම මාතෘකාව සහ මාදිලිය ද ඊට හේතු සාධක වේ
සාමාන්‍ය කතු වැකියක් වඩා 750හෝ ඊට අඩු විය හැකිය
org/wiki/Editorial
පාරිසරික පත්‍රකලාවේදනය   

පාරිසරික පත්‍රකලාවේදනය යනු මනුෂයන් අන්තර් ක්‍රියා සිදු කරණ මනුෂ්‍ය නොවූ පරිසරයට අදාල වත්මන් සද්ධි ප්‍රවනතා ගැටලු සහ පුද්ගලයන් පිළිබදව තොරතුරු එකතු කිරීම,තහුරු කරීම,නිපදවීම,බෙදා හැරීම සහ ප්‍රදර්ශනය කිරීම
පාරිසරික පත්‍රකලාවේදියෙකු වීම සදහා විද්‍යාත්මක භාෂාව විවහාරය සහ ඉතිහාස ගත පාරිසරික සිදුවීම් පිළිදබද දැනුම  අවශ්‍ය වන අතර පරිසරික ප්‍රතිපත්ති ,පාරිසරික සන්නදාවල ක්‍රියාකාරිතවය  වර්තමාන  පාරිසරක ගැටලු පිළිබදව දැනුම සියලු තොරතුරු මහජනයාට වටහා ගැනිමට ඉදිරිපත් කිරීමේ හැකියාවද අවශ්‍ය වේ
පාරිසරික පත්‍රකලාවේදනය,පාරිසරික සන්නිවේදන ක්ෙෂත්‍රයට අයත්වන අතර එහ මුල් අවදියේ “සොබාදහම් රචන ය ” ලෙස දැක්විය හැකිය
පාරිසරික පත්‍රකලාවේදය පිළිබද ඇති ප්‍රදානම ගැටලුව නම් එය වෙනත් විෂයන්ගෙන් වෙන් කර ගන්නේ කෙලසින් ද යන්නයි

පාරිසරික සන්නිවේදනය යනු පාරිසරික ගැටළු සම්බන්ධ සමාජ විවාදයට අදාල වන සියළු සන්නිවේදන මාධ්‍යයන්ය
පාරිසරික සන්නවේදනය තුළ සොබාදහම් ලේඛණය,විද්‍යා ලේඛණය,පාරිසරික සාහිත්‍ය, පාරිසරික අර්ථ විවරණය, සහ පාරිසරික පක්ෂපාති ලේඛණ ආදී ප්‍රභේද පවතී
මෙම ප්‍රභේද සමහර විට එකිනෙකාගෙන් වෙන් කර හඳුනා ගැනීම අපහසු වුවද ඒ සැම ප්‍රභේදනයක්ම නිර්වචනය කිරීම සුඳුසුය
සොබාදහම් ලේඛණය 

පාරිසරික සන්නවේනය තුළ වැඩිම ඉතිහාසයක් ඇති ප්‍රභේදනය මෙයයි
තෝමස් J ලියෝන් සිය “ This inwmparable land a guid to American nature writing ” කෘතිය තුළ මෙම ප්‍රභේද නිර්වචනය කිරීමට උත්සාහ කර ඇත
ඔහු පවසන්නේ එම වර්ගීකරණය එකිනෙක අතිජාදය වන බවයි. සොබාදහම් සාහිත්‍ය ප්‍රධාන කොටස් තුනකි
එනම් ස්වාභාවික ඉතිහාස තොරතුරු, පරිසරයට ලබාදෙන පුද්ගලික පිළිතුරු සහ පරිසරය පිළිබද දාර්ශනික අර්ථ විවරණය ලෙසයි
(Lyon’, 20 ) ස්වාභාවික ඉතිහාසය  පිළිබඳව රචනාවේ ඔහු පවසන්නේ ලිවීමේ ගැටලුවනම් ස්වාභාවික කරුණු  පිළිබඳව නියම උපදෙස් සැපයීම බවයි. “අත්දැකිම් පිළිබඳව රචනාවලදී ලිවීමේ රාමුව වන්නේ ලේඛකයා සහ පරිසරය අතර ඇති සම්බන්ධයය
” එසේම දාර්ශනික අර්ථ විවරණයේ අන්තර්ගත ඉහත ඛාණ්ඩ දිත්වයේ අන්තර්ගතයට සමානවුවද එය ඉදිරිපත් කිරීම වඩා විද්වත්ය
“ ද නෝටන් බුක් ඔෆ් නේචර් රයිටිං ”  මෙම ප්‍රභේදනයට අලුත් මාන කිහපයක් එක් කරයි
උදා - සත්ව ආඛ්‍යාන , ගෙවතු රචනා, ගොවිපල රචනා පාරිසරික සාධාරණත්වය පිළිබඳව රචනා, පාරිසරික සංරක්ෂනය පිළිබද රචනා සහ ජෛව විවිධත්වය සුරකීම් රචනා, පාරිසරික පත්‍රකලාවේදනය මෙම ප්‍රභේදයෙන් ඇරබිණි
විද්‍යා ලේඛණය 

විද්‍යාලේඛණය යනු විද්‍යාත්මක අධ්‍යාපනය පිළිබඳ විද්‍යා ක්ෂේත්‍රයෙන් පරිබාහිර කෙනෙකුට වූව තේරුම් ගත හැකි ආකාරයට රචනා කිරීමයි
මෙය විස්තරාත්මක හෝ කථාන්දර ස්වරූපයෙන් ගත හැක
සෑම විද්‍යා ලේඛණයක්ම පාරිසරික සන්නවේදනයට අදාල නොවේ
අදාල වන්නේ පරිසරයට සමබන්ධ විද්‍යා ලේඛණ පමණි
මෙමගින්ද පාරිසරික පත්‍රකලාවේදය පෝෂණය වී ඇත
පාරිසරික අර්ථ විවරණය 
 

පාරිසරික අර්ථවිවරණය අදාල තොරතුරු සන්නිවේදනය හා සහ භාවිතා කරන ආකෘතියකි
තාක්ෂණ භාෂාව සරල කොට ජනතාවට විද්‍යාත්මක සහ අදාල අයුරින් කරුණු ඵලගැන්වීම මෙහිදී සිදු කෙරේ
එය සතුටු දායකය ( ප්‍රේකෂකයන්ට මාතෘකාව පිළිබදව ඉගෙන ගැනීමට උදව් කරති )
එමෙන්ම සංවිධානාත්මකය, තේවාමත්කය පාරිසරික පත්‍රකලාවේදනය මගින් බිහි නොවූවත් මෙය මෙවලම් සඳහාද අදාල කරගත හැක
පාරිසරික සාහිත්‍ය 
 

පාරිසරික සාහිත්‍ය යනු පාරිසරික තේමාවන්, විෂයයන්, මිනිසා ,සමාජය සහ පරිසරය අතර සම්බන්ධතාවයන් පිළිබදව ඥානවන්ත ලෙස අදහස් දක්වන ලේඛණ ක්‍රමයයි
මේ යටතට ස්වභාදහම් ලේඛණය මෙන්ම විද්‍යා ලේඛණය ද අදාල විය හැක
බොහෝ විට මේ හරහා පරිසරයට ඇති ඇල්ම වඩවන අතර එම නිසා මිනසා සහ පරිසරය අතර සංවේදී සම්බන්ධතාවයන් ගොඩ නැන්වීමට උදව්වේ
පාරිසරික පත්‍රකලාවේදනය බිහි වීමට ද මෙම ප්‍රභේද ඉවහල් විය
පාරිසරික පක්ෂපාති ලේඛණය 

පාරිසරික පක්ෂපාති ලේඛණය යනු පාරිසරික ගැටළු සම්බන්ධයෙන් අදහස් හා තොරතුරු පිළිගැන්වීම හරහා ජනතාව තුළ පරිසරය සුරකීමේ අවශ්‍යතාවය ජනිත කරවීමයි
ඉහත සඳහන් ඕනෑම ප්‍රෙභ්දයක් තුළ මෙය දැකිය හැක
පාරිසරික පත්‍රකලාවේදනය මෙම මෙවලම් භාවිතා කල යුතුද යන්න පිළිබඳව වර්තමානයේ විවාදයක් මතුව ඇත
පාරිසරික පුවත් පත් කලාවේදී ප්‍රජාව තුලු සුලු  ෙභ්දනයක් පවති පරිසරික පුවත් පත් කලාවේදීන්ගේ සංගමය ඇතුලු සමහරුන් විශ්වාසකරන්නේ පාරිසරික පුවත් වාස්තවික ලෙස වාර්තා කල යුතු බවයි. එහෙත් මෙම ක්ෙෂ්ත්‍රෙය් ප්‍රවීනයෙකු වන මයිකල් ෆෝම් ඇතුලු තවත් සමහරුන් විශ්වාසය කරන්නේ පෘථිවිය සුරකිමට එම පත්‍රකලාවේදීන්ගේ පෞද්ගලික අභලාෂයක් වන්නේ නම් පමණක් බවය
මෙම විවාදනය ලගදී අවසන් වන්නේත් නොවන නමුත් පත්‍රකලාවේදනය තුල ඇතිවන වෙනස්කම් සහ පුවත් දැනගැනිම සදහා මහජනයාට නව මාධ්‍යන් යොදාගැනිමට හමුවේ
පාරිසරික පුවත් පත් කලාවට පක්ෂ පසු බිමක් බිහවනු  ඇත
පාරිසරික සන්වේදනිය යනු පාරිසක ගැටළු සම්බන්ධ සමාජ විවාදයට අධාල වන සියළු සන්නිවේදන මාධ්‍යන්‍්‍ය 

පාරිසරික සන්නවේදනය තුල සොබාදහම් ෙල්ඛණය,විද්‍යා ලේඛනය,පාරිසරික සාහිත්‍ය, පාරිසරික අර්ථ විවරනය, සහ පාරිසරික පක්ෂපාති ලේඛණ ආදී ප්‍රෙභ්ද පවති
මෙම  ප්‍රෙභ්ද සමහර විට  එකනෙකාගෙන් වෙන් කර හදුනා ගැනිම අපහසු වුවද ඒ සැම ප්‍රභේදනයක්ම නිර්වචනය කිරීම සුඳුසුය
සොබාදහම් ෙල්ඛනය
පාරිසරික සන්නවේනය තුල වැඩිම ඉතිහාසයක් ඇති ප්‍රභේදනය මෙයය
තෝමස්  J ලියෝන් සිය “ This inwmparable land a guid to American nature writing ”  කෘතිය තුළ මෙම ප්‍රෙභ්ද නිර්වචනය කිරිමට උත්සාහ කරයි
ඔහු පවසන්නේ එම වර්ගීකරණය එකිනෙක අතිජාදය වන බවයි.  සොබාදහම් සාහත්‍ය ප්‍රධාන කොටස් තුනකි
- ස්වාහවික ඉතිහාසය තොරතුරු පරිසරයට ලබාදෙන පෘද්ගලක පිළිතුරු සහ පරිසරය පිළිබද දාර්ශනික අර්ථ විවරනයය
(Lyon’, 20 ) ස්වාභාවික ඉතිහාසය පිළිඹදව රචනාවේ ඔහු පවසන්නේ ලිවීමේ ඥ්දහන ගැටලුවනම් සොභාවික කරුණු පලඹද නයම උපදෙස් සැපයිම බවයි. “අද්දැකිම් පිළිබදව රචනාවලදී ලිවීමේ රාමුව වන්නේ ලේඛකයා සහ පරිසරය අතර ඇති සම්බන්ධයය
” එසේම දාර්ශනික අර්ථ විවරණයේ අන්තර්ගත ඉහත ඛාණ්ඩ දිත්වයේ අන්තර්ගතයට සමානවුවද එය ඉදිරිපත් කිරීම වඩා විද්වත්‍ය
“ ද නෝටන් බුක් ඔෆ් නේචර් රයිටිං ” ද මෙම ප්‍රබේදනනයට අලුත් මාන කිහපයක් එක් කරයි
උදා - සත්ව ආක්‍යාන , ගෙවතු රචනා ගොවිපල රචනා පාරිසරික සාධාරනත්වය පිළිබදව රචනා,පරිසරික සංරක්ෂනය පිළිබද රචනා සහ ෙෙජවව විවිදත්වය සුරකිම රචනා පරිසරික පත්‍රකලාවේදනය මෙම ප්‍රෙභ්දයෙන් ඇරබිණි
විද්‍යා ලේඛණය
විද්‍යා ෙල්කණය යනු විද්‍යාත්මක අධ්‍යාපනය පිළිබද විද්‍යා ෙක්ෂත්‍රයෙන් පරිබාහිර කෙනෙකුට වූව තේරුම් ගත හැකි ආකාරයට රචනා කිරීමයි
සෑම විද්‍යා ලේඛණයක්ම පාරිසරි සන්නවේදනයට අධාල නොවේ
අධාලවන්නේ පරිසරයට සමබන්ධ විද්‍යා ලේඛණ පමණි
මෙමගින්ද පාරිසරික පත්‍රකලාවේදය පෝෂනය වී ඇත
පාරිසරික අර්ථ විවරණය
පාරිසරික අර්ථවිවරණය අදාල තොරතුරු සන්නවේදනය හා සහ භාවිතා කරන ආකෘතියකි
තාක්ෂන භාෂාව  සරල කොට ජනතාවට විද්‍යාත්මක සහ අධාල අයුරින් කරුණු පල ගැන්වීමට මෙහදී සිදු කෙරේ
එය සතුටු දායක ( ප්‍රේකෂකයන්ට මාතෘකාව පිළිබදව ඉගන ගැනිමට උදවු කරති ) අදාළය
,සංවිධානාත්මකය, තේවාමත්කය පාරිසරික පත්‍රකලාවේදනය මගින් බිහි නොවූවත් මෙහි මෙවලම් සදහාද අධාල කරගත හැක
පාරිසරික සාහිත්‍ය
පාරිසරික සාහිත්‍ය යනු පාරිසරික තේමාවන් විෂයන් මිනසා ,සමාජනය සහ පරිසරය අතර සම්බන්දතාවයන් පිළිබදව ඥාන වන්ත ලෙස අදහස් දක්වන ලේඛණ ක්‍රමයය
මේ යටතට සොභාදහම් ලේඛණය මෙන්ම විද්‍යා ලේඛණය ද අධාල විය හැක
බොහෝ විට මේ හරහා පරිසරයට ඇති ඇල්ම වඩවන අතර එම නිසා මිනසා සහ පරිසරය අතර සංවේදී සම්බන්ධතාවයන් ගොඩ නැන්වීමට උදවුවේ
පාරිසරික පත්‍රකලාවේදනය බිහි වීමට ද මෙම ප්‍රෙභ්ද ඉවහල් විය
පාරිසරික පක්ෂපාති ලේඛණන

පාරිසරික පක්ෂපාති ලේකණය යනු පාරිසරික ගැටළු සම්බන්ධයෙන් අදහස් හා තොරතුරු පිළිගැන්වීම හරහා ජනතාව තුල පරිසරය සුරකිමේ අවශ්‍යතාවය ජනිත කරවීමයි
ඉහත සදහන් ඕනෑම ප්‍රෙභ්දයක් තුල මෙය දැකිය හැක
පාරිසරික පත්‍රකලාවේදනය මෙම මෙවලම් භාවිතා කල යුතුද යන්න පිළිබදව වර්තමානයේ විවාදයක් මුතුව ඇත
විලාසිතා පිළිබදව බිහවූ ප්‍රථම වෙබ් අඩවිය 1995 ජනවාරි මස ඇරඔුනු ෆැෂන් නෙට් වෙබ් අඩවියය
1990 වන විටත් චන අන්තර්ජාලය විද්වතුන්ගේ විමඥ්ශනයට පැවැතිමින් ලක්වුවද,අන්තර්ජාල භාවිතය සදහා  වැඩි කැමැත්තක් ජනතාව තුලින් ඇති බවට මින් පැහැදිලවිය
මින් මාස හයකට පමණ පසු “ලුමියර් ” නම් ප්‍රථම අන්තර්ජාල විලාසිතා සගරාව නක් නයිට් ,ඡීන් - බැප්ටිස්ටි මොන්ඩිනෝවැනි ජායාරූප ශිල්පින්ගේ සහභාගිතවයෙන් ඇරබිනි
1996 පැෂන් ලියු වෙබ් අඩවිය ප්‍රථම සජීව අන්තර්ජාල විලාසිතා සංදර්ශනය ඇරබියේ yves sawnt  laurent විලාසිතා සන්දර්ශයත් සමගිනි
ෆැෂන් වින්ඩෝස් වෙබ් අඩවියද ප්‍රධාන වෙබ් අඩවියක් වන අතර එය 2007 දී සිය 10 වෙනි සංවස්සරය සැමරිය
1998 CNN ස්ටයිල් සහ  හින්ට් සගරාව ඇරබිණි
com වෙබ් අඩවිය ඇරබුනද එක එතරම් සාර්ථක නොවීය
com   2000 දී ඇරබි අතර 2002 බදී ජේසන් කැම්බල්ගේ JCReport  ද 2005 දී Refinery29.com  ඇරබිණි
ලේඛණකයන් සදහා ඇරබඹී නවතම වුර්තිය වෙබ් අඩවි වන්නේ Fashionreportsers ය
2007 දී සුවිශේෂ අන්තර්ගතයක් සහිතව  Beauty How සගරාව ඇරබිණි
වර්තමානනයේ වෙබ් අඩවි ඉතා බලවත් වීමෙන් පවති 2006 දී වෙස්ට්ෆිඩ් ගෘෘප් ආතනනය ප්‍රසිද්ධ විලාසිතා සදහා වෙබ් අඩවියක් වෘෘත්ත කෙළ් ය වෙළද සැල් වල භාණ්ඩ ප්‍රචාරළණය කිරීමද යටි අරමුණු සහිත විය
එහෙත් මෙවන් අඩවියක් සදහා විශාල මුදලක් වැය වෙන්නේ එය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙළඳ කරණයක් මත රදා පවතින බැවිනි
මාධ්‍ය නිදහස යනු සිය පුරවැසයන්ට සහ ඔවුන්ගෙ සමාගම් වලට මෙන්ම ප්‍රවෘත්ති වාර්තා කරුවන්ට සහ ඔවුන්ගේ ප්‍රකාශනවලට නිදහසේ අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමට රජයදී ඇති ඇපය ය
ප්‍රවෘත්ති එකතු කිරීම සහ ජනතාව අතර බෙදා හැරීමට සහ තොරතුරු ලබාගැනිමට ද මෙය අදාල වේ
බොහෝ රටවල මෙය ආරක්ෂාව සදහා ව්‍යවස්ථානුකූල හෝ නිතීමය ප්‍රතිප්‍රධාන පවති
රාජ්‍ය තොරතුරු ලබාගැනිමේ දී තොරතුරු වර්ගිකරනයක් පැවැති  සංවේදී ,වර්ගිකෘත්‍ය,රහසිගත හෝ ජාතික අභිලාශය සදහා අවශ්‍යය වශයෙන් තොරතුරු වර්ග කෙරේ
මේවායෙන් කුමක් අනාවරනය කර යුතුද යන්න රජය තිර නාදය කරයි
බෝහෝ රටවල ජාතික අභලාශයේ සිමාවන් නිර්වචනනය සදහා මාධ්‍ය නිදහස පිළිබද නීති යොදා ගැනේ
මූලික ප්‍රතිපත්ති
රජයේ නිදහස් මහජන මාධ්‍යයක් මගින් එහි පුද්ගලයින් සහ ඔවුනගේ සංගම්, ප්‍රවෘත්ති එක්සත් කිරිමේ සංවිධාන (ජනමාධ්‍යකරුවන්) සහ ඔවුන් නිකුත් කරන වාර්තාවලට ස බෙදාහැරීම සඳහා තොරතරු ලබාගැනිමේ ක්‍රියාවලිය දක්වා පැතිර යන්නනකි
බොහෝ රටවල මාධ්‍ය නිදහස පවත්වා ගැනීම සඳහා ව්‍යවස්ථානුකූල හෝ ව්‍යවස්ථාපිත ආරක්ෂණ යොදා ගනී
රජයේ තොරතුරු වලට අනුබද්ධව, තොරතුරු වර්ගීකරණයට අනුව සංවේදි, වර්ගකල හෝ රහස් සහ මහජන කර්මාන්ත අනුව ආරක්ෂා කළ යුතු දේ රජය ‍වෙන්කර හඳුනාගෙන මහජනයාට ලබාදිමට හෝ ආරක්ෂා කර ගැනීමට වග බලා ගත යුතුයි
ලොවපුරා මාධ්‍ය නිදහස  

සෑම වසරකම,රටවල මාධ්‍ය නිදහස අනුව,Reporter without boders සංවිධානය රටවල් අනුපිළිවෙලකට සකස් කරයි
මේ අනුව මාධ්‍ය නිදහස පිළිබදව දර්ශකය සැකසෙන්නේ මාධ්‍ය සංවිධානවල සාමාජිකයන් සහ පර්යේෂකයන් මානව හිමිකම් ක්‍රීයාකාරීන් වැනි විශේෂඥයන් යොදා ගෙන සිදුකළ සමීක්ෂණ ප්‍රතිඵල මතය
මෙම සමීක්ෂණයේ දී මාධ්‍ය නිදහසට ඇති තර්ජන,මාධ්‍යවේදීන්ට රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන වලින් එල්ලවන පීඩා ආදිය පීළිබදව ප්‍රශ්න කෙරේ
මෙම දර්ශකය මාධ්‍ය නිදහස පිළිබදව පමණක් වන අතර මාධ්‍යයේ ගුණාත්මකබව සම්බන්ධ දර්ශකයක් නොවේ
2003 දී වැඩිම මාධ්‍ය නිදහස සහිත රටවල් වූයේ ෆින්ලන්තය, අයිස්ලන්තය, නෙදර්ලන්තය සහ නෝවේය
2004 දී මෙම රටවලට අමතරව ඩෙන්මාර්කය, අයර්ලන්තය, ස්ලොවැකියාව, ස්විට්සර්ලන්තය, නවසීලන්තය සහ ලැට්වියාව ඉහළ තැන්වල රැදුණි
මාධ්‍ය නිදහස අවම රටවල් ලෙස උතුරු කොරියාව, බුරුමය, ටර්ක්ටෙයිස්තානය , මහජන චින සමූහාණ්ඩුව, වියට්නාමය, නේපාලනය , සවුදි අරාබිය සහ ඉරාකය හඳුනාගෙන ඇත
ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී නොවන රාජ්‍යයන් 

Reporter without boders සංවිධානයට අනුව ලොව ජනගහනයෙන් 1/3 ක් වැඩි පිරිසක් ජීවත් වන්නේ මාධ්‍ය නිදහස නොමැති රටවල්වලය
එසේම මෙම බොහෝ රටවල ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය හෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ක්‍රියාවලීන්ද දක්නට නොලැබේ
ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී නොවන රාජ්‍යයන්ගේ පැවැත්ම, පාලනය සහ ආරක්ෂාව සදහා තොරතුරු පාලනය අත්‍යවශ්‍යය බැවින් මෙවැනි රටවල මාධ්‍ය නිදහස ගැටලු සහගත තත්වයකට පත්ව ඇත
මේ නිසා මෙවන් රටවල වත්මන් දේශපාලන බලය රදවා ගැනීමට සහ එයට අභියෝග කිරීම වැළැක්වීමට රාජ්‍ය මාධ්‍ය යොදාගැනේ
මෙවනි රටක වෙනස් අදහසක් පළකරන මාධ්‍යවේදීන්ට තර්ජන, මරණ තර්ජන පැහැරගැනීම වදහින්සා මෙන්ම ඝාතනයට ද ලක්වීමට ද සිදුවී ඇත
Repoters without boders සංවිධානයට අනුව 2003 දී සිය වෘත්තියේ නිරතවීමේ දී පත්‍රකලාවේදීන් 42 ක් ඝාතනනයට ලක්වූ අතර 130 ක් පමණ සිර ගත කෙරිනි
2005 දී පත්‍රකලාවේදීන් 63ක් සහ මාධ්‍ය සහයකයින් 5 ක් ඝාතනය විය
කසකස්ථානනයේ ලිරා බෙසෙටෝවා සිද්ධිය

 වැරදි වචන හා ඡායාරූප භාවිතා කිරීම නිසා නේපාලයේ එරිත්‍රියාවේ සහ චීනයේ මාධ්‍යවේදීන්ට වසර ගණනාවක් සිර බත් කෑමට සිදුවිය
යුක්රේනයේ ජෝප් ආර්. ගෝන්ගාඩිස් සිද්ධිය
විදේශ වාර්තාකරුවන්ට තහනම් ප්‍රදේශ

 රුසියාවේ චෙච්නියාව

 ශ්‍රී ලංකාවේ යාපනය
මියන්මාරය

 ඉන්දුනීසියාවේ පැපුවානිව්ගිනියා

 පකිස්ථානයේ වසිරිස්ථානය

මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවේ ටිබෙටය

සංවර්ධිත රටවල මාධ්‍ය නිදහස යන්නෙන් අදහස් කෙරෙනුයේ ලිවීමෙන් හෝ වෙනත් මාර්ගයකින් සිය පුද්ගලික අදහස් හෝ නිර්මානශීලිත්වය එල දැක්වීම සදහා සියළු පුද්ගලයන්ට තිබෙන අයිතියයි
මානව හිමිකම් පිළිබදව විශ්ව ප්‍රකාශනයට අනුව සියලු දෙනාටම අදහස් පළ කිරීමට අයිතිය ඇත
බාධාවකින් තොරව අදහස් දැරීමේ නිදහස හා  බාධාවකින් තොරව තොරතුරු සහ අදහස් සම්ප්‍රේෂණය කිරීමේ නිදහස ද මෙයට ඇතුලත්ය
මෙම දර්ශනය ස්ථාවර කිරීම සදහා විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ ප්‍රකාශනය මාධ්‍ය සහ මුදාණ ආදිය පිළිබඳව නීති  සම්පාදනය කර ඇත
ඇතැම්විට එම නීතිය රටක ව්‍යවස්ථාවටද ඇතුලත්වේ
භාෂණයේ නිදහස සහ මාධ්‍ය නිදහස මඟින් නීති පැනවීම හරහා මාධ්‍යට සහ පුද්ගලයන්ට සමානව සැලකිම දක්වා ඇත
නෛතික නිර්වචනවලට අමතරව ලොව පුරාම මාධ්‍ය නිදහස මැනීම සඳහා රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන විසින් වෙනත් මිමිද යොදාගැනේ

 සීමාවිරහිත මධ්‍යවේදියෝ සංවිධානය විසින්, ඝාතනය කරන ලද මාධ්‍යවේදීන් ගණන ,හිංසා කරන ලද හෝ පිටුවහල් කරන ලද මාධ්‍ය වේදින් ගණන හෝ ගුවන් විදුලි රාජ්‍ය ඒකාධිකරණය ,මාධ්‍ය පාලනය සහ මාධ්‍ය ස්වාධීනත්වය මෙන්ම විදෙස් ජනමාධ්‍යවේදීන් මුහුණ දෙන දුෂ්කරතාද සැලකිල්ලට ගණු ලැබේ
ජනමාධ්‍යවේදීන් සුරකීම සඳහා වන කමිටු සංවිධාන පරීක්ෂණ තොරතුරු සොයාගැනිම් සහ ප්‍රත්‍යක්ශ තොරතුරු යොදාගැනිම් මාධ්‍යවේදීන්ට සහය වේ
ජාත්‍යන්තර විදුලි පණිවිඩ ජාලයක් වන ජාත්‍යන්තර ප්‍රකාශන හුවමාරුව හරහා ප්‍රධාන පුවත් ලොව හා ආයතන අතර තොරතුරු හුවමාරු කර ගනි
ජනමාධ්‍යවේදීන් ඝාතන හෝ සිරකර තැබීම් පිළිබදව සොයා බැලේ
සෑම පරීක්ෂකයෙකුම ඝාතනයක් හෝ සිරගතකිරීමක් සම්බන්ධයෙන් ස්වාධීනව කරුණු සොයා බලා තහවුරු කරයි
ෆ්‍රීඩම් හවුස් සංවිධාන පොදු ආර්ථික හා දේශපාලන පරිසරය අධ්‍යයනය කරමින්, මාධ්‍ය නිදහස ප්‍රයොගික පැවතිම වලක්වන පරායර්ත සම්බන්ධතා පවත් වන්නේ දැයි සොයා බලයි
මේ අනුව මාධ්‍ය සංවිධාන යන සංකල්පය මාධ්‍ය නිදහසටද බෙදී පවති
ගැසට් යනු පුවත්පතකි
පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය රටවල ගැසට් යනු රජයේ තීන්දු හා නව නීති ප්‍රකාශයට පත් කරණ නව ලේඛණයකි
අතීතයේ ඉතාලි පුවත්පත් මිලදී ගැනිමට භාවිතාකල “ ගැසටා ” යන ටෙනිසියානු කාසිය ඇසුරෙන් එම යෙදුම බිහිවිය
මෙම වචනය ඉංග්‍රීසි භාෂාවේ යෙදුණේ “ පුවත් පත ” යන අර්ථයෙන්ය
මෙය නිල රාජ්‍ය පුවත්පත බවට පත් වූයේ 1665 දී “ ද ඔක්ස්ෆර්ඩ් ගැසට් ” යන නමින් පළවූනු ලන්ඩන් ගැසට් පුවත්පත හරහාය
මෙය ලෝකයේ ප්‍රථම පුවත්පත් කිහිපය අතරට ද අයත්වේ
1699 දී එඩින්බර්ක් ගැසට්පතද පළවිය
ව්‍යාපතියත් සමග මෙම යෙදුම ප්‍රධාන ප්‍රවාහයේ මුද්‍රිත ප්‍රශ්නපත් සඳහාද යෙදී ඇත
උදා - මොනට්‍රීයල් ගැසට්

ගැසට් යන පදය ක්‍රියාපදයක් ලෙසද යෙදේ
එනම් “ ගැසට් පතක් ප්‍රකාශයට පත් කිරීම ” යන්නට ඉංග්‍රීසි භාෂාවේ ගැසට් යන්න භාවිතාවේ
උදා - 1960 දී ‘ලෙක් නාපුරු කරුලු අභය භුමිය ලෙස ගැසට් කරන ලදී
නිල ගැසට් 
            

කිසියම් අත්‍යවශ්‍ය කරුණක් ක්‍රියාවට  නන්වා නිල ලේඛනයක් මඟින් මහජනනයා වෙත දැන්වීම සාමාන්‍ය සිරිතයි
එය නිල ගැසට්පත වෙයි
උදා - තායිලන්තයේ “ ද රෝයල් ගැසට් ”

සටහන් 

පත්‍රකලාවේදය
17 වන සියවසේ ප්‍රවෘත්ති මෙන්ම ඕපාදූප ද පළ කරන ප්‍රකාශන රාශියක් විය
මේවා අතර පත්‍රිකා, පෝස්ටර් සහ කවි කතා ද විය
පසුකාලීන පුවත්පත් බිහිවුව ද මෙම මාධ්‍ය අතුරුදහන් වූයේ නැත
පුවත් වාර සගරා වල වෙනස නම් කාලානුරූපව පළ වීමය
14 වන සියවසේ ග්‍රන්ථ සහ පුවත්පත් හැදින්වූයේ අවම වශයෙන් සතියකට වරක් ප්‍රකාශනය වන්නක් ලෙසනි
1605 දී  ප්‍රකාශයට පළ කරන ලද ස්ට්‍රිස්බර්ග් ජෝහාන් කැරොලස්ගේ "relation aller furnermmen und genenckwurdingen historian" ප්‍රථම පුවත් වාර සගරාව ලෙස සැළකේ.
   

17 වන සියවසේ  මුල් භාගයේ දී මුද්‍රණ කාර්යය එංගලන්තය තුළ දැඩිව මර්දනය විය
ප්‍රථම ඉංග්‍රීසි භාෂා පුවත්පත 1620 දී සොරිස් වෙල්සර් විසින් ඇමිස්ටර්ඩැම්හි මුද්‍රණය කිරීමට මෙය ද හේතුවක් විය
මීට පෙර වෙස්ලර් විසින් මුද්‍රණය කළ "courante uyt italien,duytsland & C" ලංදේසි පුවත්පත් ආකෘතිය මෙම පුවත්පත් අනුගමනය කළේය
එහෙත් ලන්ඩනයේ ඉංග්‍රීසි පුවත්පත් මුද්‍රණය ඇරඹූ විට එය පත්‍රිකා ස්වරූපයක්  ගනු ලැබීය
මෙම ස්වරූපය 1665 “ඔක්ස්ෆර්ඩ් ගැසට්” ප්‍රකාශනය වන තෙක් ම පැවැතුණි
මුද්‍රණය පිළිබදව තහංචි 1641 දී නිදහස් කෙරුණි
සිවිල් යුද්ධය නිසා ප්‍රවෘත්ති ඉල්ලුම ඉහළ ගියේය
මේ නිසා බොහෝ ප්‍රකාශන බිහි විය
උදා - ප්‍රථම නිල වාර්තා සංග්‍රහය සහ රාජකීය පුවත්පත වන “ලන්ඩන් ගැසට්”
1662 බලපත්‍ර පණත යටතේ ප්‍රකාශනය පාලනය කෙරුණ ද 1679 - 1685 සහ 1659 සිට පණත ක්‍රියාත්මක නො වීම නිසා බොහෝ නව ප්‍රකාශන බිහි විය
සටහන් 
පත්‍රකලාවේදය
ප්‍රකාශන නිදහස පිළිබදව ජාත්‍යන්තර හුවමාරුව යනු 1992 පිහිටවු ප්‍රකාශන නිදහස ආරක්ෂා කිරීමට අරමුණු කරගත් රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන 81 ක් එකමුතුවකි
මේ යටතේ අන්තර්ජාලය හරහා තොරතුරු හුවමාරු කරයි
එමෙන්ම මාධ්‍ය නිදහස ,අන්තර්ජාල වාරණය , තොරතුරු පිළිබදව නීතීන්වලින් නිදහස් වීම, නිග්‍රහ සම්බන්ධිත නීති, මාධ්‍ය සංකේන්ද්‍රනය සහ පත්‍රකලාවේදීන් , ලේඛකයන් මනාව හික්මවීම අන්තර්ජාල ග්‍රාහකයින් සිදුකරන පහරදීම් පිළිබදව මෙම ආයතනය ක්‍රියාත්මක වේ
මෙහි කටයුතු කැනාඩාවේදී සම්බන්ධීකරණය කරන්නේ ‘ කැනේඩියන් ජර්නලිස්ට්ස් ෆෝ ෆ්‍රී එක්ස්ප්‍රෙශන් ‘ ආයතන හරහාය
පත්‍රකලාවේදීන් ජනමාධ්‍යවේදීන් , වියුතුන්, ඡායාරූප ශිල්පීන්, කැමරා ශිල්පීන්,ලේඛකයන්, ප්‍රකාශකයන්, කාටුන් ශිල්පීන්, ප්‍රජා ගුවන්විදුලි ආයතන, පුස්තකාල ආදී සංස්කරණය සඳහා වෙහෙසෙන සංවිධාන රාශියක් මෙහි සාමාජිකත්වය දරයි
උදාහරණ - හවුමන් රයස්ට් වෝච් , රිපෝටරිස් විතවුට් බෝඩර්ස් පුස්තකාල සමාගම් සහ ආයතන වල ජාත්‍යන්තර එකමුතුව, ප්‍රජා ගුවන් විදුලි විකාශනයන්ගේ ලෝක සංගමය සහ ඉන්ටනැශෙනල් පෙන්
යුනෙස්කෝ, මානව හා පුද්ගලික අයතින් පිළිබද අප්‍රිකානු කොමිසම, යුරෝපා කවුන්සිලය සහ මාධ්‍ය නිදහස පිළිබදව නියෝජනය ආදී ප්‍රකාශන නිදහස නිරීක්ෂණය කරන අන්තර්ජාලය සංවිධාන රැසකට මෙ මගින් තොරතුරු සැපයේ
සටහන් 

පත්‍රකලාවේදය
කැබලි ලිපි
ගවේශනාත්මක පත්‍රකලාවේදනය 

ගවේශනාත්මක පත්‍රකලාවේදනය යනු අපරාධ දේශපාලනය දූෂන හෝ වෙනත් ගැටලුවක් සම්බන්ධනයෙන් දැඩි ගවේශන සිදු කර වාර්තා කරන ක්‍රමයකි
ඩිබර්ක් ( 2006 ) පවසන ආකාරයට ගවේශනාත්මක පත්‍රකලාවේදියෙකු යනු සත්‍ය සොයා සැබෑ ලෝකයේ එය ක්‍රියාත්මක නොවන අවස්ථා වාර්තා කරන පුද්ගලයෙකි
එම ක්‍රියාව ගෙවශනාත්මක පත්‍රකලාවේදනය ලෙස හැදින්වෙන අතර පොලිසිය, නිතිඥයන්, විගණන නිලධාරීන් හෝ නිත ක්‍රියාත්මක කරන වෙනත් ආයතන මගින් සිදු කෙරෙන ගවේශණයන් ගෙන් මෙය වෙනස්වේ
මෙහ අරමුණ සිමිත නොවන අතර නියතක පදනමක් නැත
ප්‍රචාරණය බෙහෙවින් සම්බන්ධය
සාමාන්‍ය ෙෙදයනික හෝ සති අන්ත පුවත් පත් වාර්තා කරුවන් ක්ෂණිකව පුවත් රචනා කළද ගවේෂනාත්මක කලාවේදීන් සිය ගැටළුව විමර්ශනනයට හා වාර්තා සකස් කිරීමට සෑහෙන කාලයක් අැත්නම් විට මාස හෝ වසර ගණනක් ගත කරයි
සාමාන්‍යෙන් ද ගවේෂනාත්මක කටයුතු සිදු කරන්නේ පුවත් පතක් හෝ නිදහස් මාධ්‍ය වේදීන්‍්‍ය
අවසාන වාර්තාව හෙළිදරව්වන ස්වරෑපයක් ගනි
ගවේෂණාත්මක පත්‍රකලාවේදනයේ - ප්‍රතිඵල 

ගවේෂනාත්මක පත්‍රකලාවේදනයේ දී අධාල පුද්ගලයන්ට බලපානු ලබන ප්‍රතිඵල
- අධිචෝදනා වලට ලක්වීමට සහ වරදකරු වීම
- රැකියාව අහිමි වීම
- වෘත්තිමය පිළිගැනිම අහිමි වීම
- දඩ නියම වීම
- පුද්ගලික සහ වෘත්තියට කීර්තිය අහිමි වීම
- පවුලේ සාමාජිකයන්ට වන බලපෑම
සමාජයට බලපාන ප්‍රතිථිල
ආයතන ප්‍රතපත්තින් සංශෝධනනය
-	නිති ප්‍රතිසංස්කරණය
ගවේෂණාත්මක පත්‍රකලාවේදනය - ගෙව්ෂනය

ගවේෂනය සදහා සම්මුක සාකච්ඡා ගණනාවක් සහ දිගු දුර ගමන් කිරීමට සිදුවිය හැක
සමහරි විට මුර කිරීම, ෙල්ඛන විශ්ලේෂණය , උපකරන ක්‍රියාත්මකකාරීත්වය පිළිබද සොයා බැලිම්,ප්‍රත්‍යක්ෂීත ෙබෙහත් ,විද්‍යාත්මක විෂ්ෙල්ශන ,සමාඡීය සහ ෙෙනක ගැටළුද අදාළ විය
ගෙවිෂනාත්මක පත්‍රකලාවේදනය සහ දත්ව සොයාබැලිම් පරීක්ෂා කිරීම් සහ ශාරීරික උත්සහයන් අවශ්‍ය වේ
මෙය සදහා වශ්ෙලෂනාත්මක සහ ෙෙධර්්‍ය වන්ත මනසක් අවශ්‍ය වන්නේ දිත්ව සැගවී සියළු දොරටු වැසි පවතින විට පවා සිය ගවේශනයන් ඉදිරියට ගෙන යෑම සදහාය
තොරතුරු සොයාගත හැකි මාධ්‍ය
අතහැර දමන ලද මුලාශ්‍ර අධ්‍යනනය
උදාහරන - ලේඛණ, දුරකථන වාර්තා ලිපින සදහන් පොත් බඳු වාර්තා බලපත්‍ර වාර්තා 
 අසල්වැසියන් හා කතා බහ
Lexisnexis  වැනි දායකත්ව පරීක්ෂන මූලාශ්‍ර
නිර්නාමිමික මූලාශ්‍ර
සැගවී තොරතුරු රැස් කිරීම 

ගවේෂනාත්මක පත්‍රකලාවේදනය විශ්ලේෂණ වාර්තා කරණයෙන් වෙනස්‍ය
ඩි බර්ක්  ( 2000 ) ට අනුව විශ්ලේෂණාත්මක වාර්තා කරනයේ දී සිදුවන්නේ ප්‍රපංචමය පිළිබදව ප්‍රශ්න ඇසිම හෝ වෙනත් අයුරකින් බැලිමට හැකිවන ආකාරයෙන් පවතින ද්විත්ව නැවත සකස් කරීමය
ගවේෂනාත්මක පත්ත්‍රකලාවේදීන් එය නොමැත නොනැවතී පවතින දත්ව සත්‍යදැයි සොයා බලයි
ජෑස් පත්‍රකලාවේදනය
මෙම ප්‍රවණතාව 1920 ගණන්වල ඇතිවිය
මෙම නාම භාවිතාවූයේ මෙකල පත්‍රකලාවේදනයේ ජවසම්පන්න බව සහ හොදින් නිරූපනය කල ටැබ්ලොයිඩ් ආකෘතිය නිසාය
උතුරැ අැමරිකාව 1920  දශකයේ අැමරිකානු ඉතිහාසනසයේ වර්ණවත් පරිච්චේදනයක් ඇය සැලෙක්
මෙසේ වර්ණ වත්වූ එක් ආකාරයක් පමණ වූ පුවත් පත් තිබූ අතර ඡායාරූප බොහෝ ප්‍රමාණයක් ඇතුලු කර තිබුනි
පළවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු ඈ
ඡ මාධ්‍ය ආකර්ශණිය රටාවකට එල බියේය
මෙම පරිච්චේදනය කෙටි වූවත් 1919 -- 24 කාලතුළ වැඩි අවධානයක් ලබාගැනුනි
( විශේෂයෙන් නවියෝක් හි ) මෙය හරහා හොලිවුඩය, ලිංගිකත්වය,අපරාදනය ,මුදල් ආදී බොහෝ ෙක්ෂත්‍රෙය් ආවරණය කෙරිනි
මෙම ක්‍රමය යටතේ අකුරු වලින් නොව රූප වලින් පනිවිඩ ප්‍රේක්ෂකයාට ලබාදුන්නේය
ගුවන් විදුලි ජනමාධ්‍යවේදීන් කරුණු රැස් කර ඒවා නිවැරදිව සහ සමබරව ඉදිරිපත් කල යුතු අතර තම වාර්තා විචිත්‍ර කිරීම සඳහා සුදුසු ශබ්ද ප්‍රයෝගද එක් කල යුතුය
ප්‍රවෘත්තියට අදාළ පුද්ගලයන් සමග පැවැත්වූ සම්මුඛ සාකච්ඡා,සහ පසුබිම් ශබ්ද මේ සඳහා යොදාගත හැක
ගුවන් විදුලි ප්‍රවෘත්ති ඉදිරිපත් කරන්නා කියවන හැදින්වීමට රචනා කිරීමට සහ සජීවීව ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු දීමටද ඔවුන්ට සිදුවිය හැක
රූපවාහිනී මාධ්‍යවේදීන් සිය වාර්තාකරණ විචිත්‍ර කිරීම සඳහා දෘෂ්‍ය ප්‍රයෝග යොදා ගනී
අදාළ සම්මුඛ සාකච්ඡා,සිද්ධිය වූ ස්ථානයේ දර්ශනය සහ ග්‍රැෆික් මේ සඳහා යොදාගැනේ
ගුවන් විදුලි වාර්තාකරුවන් මෙන් මොවුන්ටද ප්‍රවෘත්තියේ හැදින්වීම රචනා කිරීමට සිදුවේ
රූපවාහිනියේ සහ ගුවන්විදුලියේ වාර්තාකරුවන්ට සිය ප්‍රවෘත්ති ඉදිරිපත් කිරීමේ දී මුද්‍රණ මාධ්‍යවේදීන්ට අදාළ නොවන සීමාවන් පැනවේ
රූපවාහිනී වාර්තාකරුවන් හොදින් සූදානම් වී සිය ඉදිරිපත්කිරීම කලයුතුය
සටහන් 

| Journalism - Broadcast journalism
|}
{|
පත්රකලාවේදනයේ සම්මත සහ සදාචාරයන්

මෙහදී අවධානය යොමු කෙරෙන්නේ වෘත්තිය පත්රකලාවේදීන් විසින් මුහුණ පාන අබියෝග වලට ද අදාල සදාචාර සහ යහපත් පිළිවෙත් පිළිබදවය
ෙඒතාහාසික මෙන්ම වර්තමානය ද මාධ්ය සදාචාරය පිළිබදව මාධ්ය වේදීන් සලකන්නේ සිය සදාචාරාත්මක මූලධර්ම වශයෙනි
වෘත්තිමය පත්රකලාවේදී සංගම් සහ පෘද්ගලික මුද්රන විකාශන සහ අන්තර්ජාල  පුවත් සංවිධාන වල  ෙල්ඛණ වල මේවා නිරන්තරයෙන්ම ඇතුලුවේ
“ සෑම පුවත් සංවිධානයකම ලැබිය හැක්ෙක් ඔවුන්ගේ විශ්වාසවන්තනිය සහ කිර්තය මතනය
”
- ටෝනබර්මන් - CBS නවුස් - ප්රධාන කතෘ
දැනට පවතින සාදාචාර සංග්රහයෙන් අතර වෙනස් කම් පැවතියත් සැමටම පොදු  මූලිකාංගද බොහෝය
උදාහරණ සත්යවාදී බව නිවරදි බව වාස්තවික බව අපේකෂපාති බව සාධාරන බව ජනතාවට වගකිම මේවා පුවත් පත් ලබාගැනිමේ දී හා ඒවා ජනතාවට ලබාදීමේ දී ඉතා වැදගත් වේ
වෙනත් පුළුල් සදාචාර පද්ධතීන් මෙන් මෙහි දී හානය අවම කිරීමේ මූලධර්මය අඩංගුය
මෙමගින් කිසියම් වාර්තාවක සටහන් තොරතුරු ඇතුල්වීම වලක්වය
උදාහරණ කුඩා දරුවන්ගේ නම්,අපරාදනයට ලක්වුනු ඇති නැත්තාගේ නම් සහ අත්යඅව්ය ෙනවන තොරතුරු, කෙනෙකුගේ කිර්තයට හානි පමුණුවන තොරතුරු.
අන්තර්ජාල පත්‍රකලාවේදනය තාක්ෂණික දියුණුව සමග මතු වූ නව ප්‍රවණතාවයකි
වේගය සහ පහසුව නිසා අන්තර්ජාලය තුළ ප්‍රවෘත්ති විශාල ප්‍රමාණවලින් සහ විවිධත්වයෙන් වාර්තා කෙරේ
බොහෝ විට මෙහිදී සිදුවන්නේ මුද්‍රිත සහ විකාශන මාධ්‍යන්ගෙන් අන්තර්ජාලය තුළ ප්‍රවෘත්ති පොදු නිෂ්පාදනයක් බවට පත් කිරීමයි
ලියන ලද විගසම ප්‍රවෘත්ති ප්‍රකාශනයට පත් කල හැකි බැවින් මාධ්‍යවේදීන් මත වැඩි පීඩනයක් නොයෙදේ
ප්‍රවෘත්ති නිෂ්පාදනයේදී ඩිජිටල් තාක්ෂණය සහ අන්තර්ජාලයේ විවිධ හැකියාවන් සම්ප්‍රදායික වෘත්තීමය පත්‍රකලාවේදී සංස්කෘතියට තර්ජණයක් වී ඇත
සහභාගීත්ව පත්‍රකලාවේදය නිසා වෘත්තීමය නොවන ආධුනිකයන්ට ද ප්‍රවෘත්ති වාර්තා කිරීමට අවස්ථාව ලැබී ඇත
බොහෝ ප්‍රවෘත්ති වෙබ් අඩවි සේවාවන් නොමිලේ සපයයි
එහෙත් වොල් ස්ට්ර් ජර්නල් වෙබ් අඩවි සඳහා දායකත්ව මුදලක් අය කෙරේ
නිව්යෝක් ටයිම්ස් වැනි සමහර වෙබ් අඩවි වර්තමානයේ ප්‍රවෘත්ති නොමිලේ ලබාදෙන නමුත් ආරක්ෂිත ලේඛණ අදහස් තීරු සහ ප්‍රවෘත්ති නොවන වෙනත් අංශ සඳහා කාලානුරූප අය කිරීමක් සිදු කරයි
දායකත්ව මුදල් අය නොකිරීමක් නිසා 'ස්ලේට්' සහ 'සැලෝන්' වැනි වේබ් අඩවි අසාර්ථක විය
අන්තර්ජාල භාවිතය හරහා බොහෝ පුවත්පත් විවිධත්වය සෙවීමට උත්සාහ දරයි
එම වෙබ් අඩවිවල පටිගත කරන ලද දර්ශන, බ්ලොග් ආදිය ඇතුලු විය හැක
ස්ටෝර් වැට් හරහා සංස්කාරකවරයකුගේ අනුමැතියෙන් තොරව ප්‍රවෘත්තියට ප්‍රතිචාර දැක්වීමේ හැකියාව කියවන්නාට ලැබේ
සම්ප්‍රදායික මාධ්‍යයන්ට පරිබාහිර කටයුතු

අන්තර්ජාලය හරහා පත්‍රකලාවේදීන් නොවන පුද්ගලයන් ගේ මාධ්‍ය සහභාගීත්වය ඉහළ ගොස් ඇත
වෙබ් අඩවිවල ලේඛකයන් පත්‍රකලාවේදීන් යැයි සම්ප්‍රදායික පත්‍රකලාවේදනය නොපිලි ගනී
මෙහිදී ගැටලුව වී ඇත්තේ පත්‍රකලාවේදන මාධ්‍ය නොව පිළිගත් සම්මතයන් සහ වෘත්තීමය පිළිවෙත් සම්බන්ධයෙනි
එහෙත් 2005 වන විට වෙබ් අඩවි වැඩි ආකර්ශනයක් දිනා ගත් අතර ප්‍රචාරණ ජන මාධ්‍ය තුළද වෙනස්කම් ඇති කලේය
අන්තර්ජාල පත්‍රකලාවේදනයේ තවත් වැදගත් මෙවලම් කහිපයක් වනුයේ අන්තර්ජාල විනිශ්චය ශාලා,සාකච්ඡා මණ්ඩල සහ චැට්ය
ලොව පුරා විශාල වශයෙන් අන්තර්ජාලය භාවිතා කිරීම නිසා බොහෝ ගැටලුවලට දෙපාර්ශවයටම හමුවීමටම අන්තර්ජාලය ඉඩ කඩ සලකයි
- ඊශ්‍රායල් පලස්තීන ගැටුම,රුසියානු චෙච්නියානු යුද්ධය මේ හරහා නව විසදුම් සොයාගැනීමට අවස්ථාව ලැබුන ද බොහෝවිට දෙපාර්ශවයම අන්තර්ජාලය තුළ ගැටුම් ද ඇති කර ගනී
නිල මාධ්‍යයන්ට වඩා අන්තර්ජාල මූලාශ්‍රවාදීන් තොරතුරු සපයන බව බොහෝ අන්තර්ජාල ග්‍රාහකයන් ගේ අදහසය
මෙම අදහස තවත් සාධාරණීකරණය වන්නේ අන්තර්ජාල පත්‍රකලාවේදීන් බොහෝ විට ස්වේච්ඡාවෙන් ලිපි රචනා කරන බැවින් සදාචාරාත්මක බැමි වලින් බැදී නොසිටීමය
එහෙත් මෑත කාලයක සිට අන්තර්ජාල සාකච්ඡා මණ්ඩල මැදිහත් ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කරනු ලැබේ
දීර්ඝ කාලයක දී ප්‍රධාන ප්‍රවාහයේ මාධ්‍ය අතුරුදහන් වී අන්තර්ජාල මාධ්‍ය පමණක් භාවිතා වනු ඇති බවට ද අදහසක් ඇත
සමහර අන්තර්ජාල සාකච්ඡා මණ්ඩප දැනටමත් ප්‍රධාන ප්‍රවාහයේ මාධ්‍යවලට වඩා ජනප්‍රිය වී ඇත
- එක්සත් ජනපදයේ about
com සහ බටහිර යුරෝපයේ Expatica
එමෙන්ම අන්තර්ජාල ගුවන් විදුල සහ Podcast දියුනු වෙමින් පවතී
අන්තර්ජාල පත්‍රකලාවේදයේ නෛතික ගැටළු

එක්සත් ජනපදයේ අන්තර්ජාල පත්‍රකලාවේදනය පිළිබදව පැන නගිමින් පවතින ගැටළුවක් නම් පළමු ව්‍යවස්ථා සංශෝදනයට අනුව මුද්‍රිත මාධ්‍ය හෝ විකාශන මාධ්‍ය වාර්තාකරුවන්ට හිමි අයිතීන් අන්තර්ජාලයේ ප්‍රකාශනයන්ට ඉඩ නොලැබීමය
මේ නිසා අපකීර්තිය වැනි චෝදනාවලට මොවුන් වැඩිපුර ලක්වේ
එහෙත් කාණ්ඩ දෙක සඳහාම මූලාශ්‍ර සුරකීමේ අයිතිය කැලිපෝනියාවේ ලබා දී ඇත
කැනඩාවේ ද බොහෝ ගැටළු ඇත
කැනේඩියානු නීතිය අනුව ව්‍යාජ තොරතුරු ප්‍රකාශනය කොට නැතත්, ජනතාවට බලපාන විවාදාත්මක තොරතුරු සාකච්ඡා කෙරෙතත් , අපකීර්තිය පිළිබදව නඩු ජයග්‍රහණය කල හැක
නෛතික තීරු ලිපි රචක මයිකල් කිස් පවසන්නේ බ්‍රිතාන්‍යය කොබොම්බියා නීතිය සමග නඩු තීන්දු කිහිපයක් හරහා අන්තර්ජාල පත්‍රකලාවේදය පිළිබද ප්‍රතිපත්ති හදුනාගෙන නැති බවය
කැනඩාවේ හරිත පක්ෂයේ මූල්‍ය සම්පාදක වේන්ස් කෘස් ගොණු කල නඩුවකින් ඔහුගේ ඉල්ලා අස්වීමේ ලිපිය ප්‍රසිද්ධ කල අන්තර්ජාලය පුවත් සේවයකයන්ට වන්දි ඉල්ලා සිටියේය
මෙම නඩුවට ලොවපුරා විශාල අවධානයක් යොමු විණි
සිය හිතවාදීන් හැදින්වීම සඳහා යෙදු කෘස් කල්ලි යන යෙදුම භාවිතා කිරීම සම්බන්ධයෙන් ද කෘස් විරෝධය දැක්වූවේය
කුමුද් රන්ජන් ඇතුළු සමහර ප්‍රවීණයන් පවසන්නේ අපකීර්තිය පිළිබදව නීතිය අන්තර්ජාල පත්‍රකලාවේදනයට අදාල නොවිය යුතු බවත් ඒ වෙනුවට පිළිතුරු දීමේ අයිතියක් ඇති කල යුතු බවත්ය
එසේ කල යුත්තේ අපකීර්තිය පිළිබද නීතිය සුළු ධනවතුන් පිරිසකට විශාල බලයක් ලබාදෙන බැවිනි
ජෙනිෆර් ජන්න්‍රස්කා සහ තවත් නීති විචාරකයන් පවසන්නේ ප්‍රකාශකයන්ට දැඩි ආරක්ෂාවක් ලැබිය යුතු බවත්, නිර්නාමිකත්වය කෙසේ හෝ මඟ හරවා ගත යුතු බවත්ය
ජන මාධ්‍ය පාසල යනු පාසලක් හෝදෙපර්තමේන්තුවක් ‍වන අතර සාමානයෙන් එය පිළිගත් විශ්ව විද්‍යාලයක කොටසක් වේ
ජනමාධ්‍යකරුවන් පුහුණකරුවන්ය
ජනමාධ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුවක පාසල හෝ උසස් විද්‍යාලයක ජේ. පාසල යන කෙටි නමින් ජනමාධ්‍ය පාසල හඳුන්වයි. අතීතයේ සහ වර්තමානයේ සිටින බොහෝ ප්‍රසිද්ධ සහ පිළිගත් ජනමාධ්‍යකරුවන් ජනමාධ්‍යය පිළිබඳ විධිමත් පුහුනවක් නොමැති නමුත් ඔවුන්ගේ වෘත්තියේ හැකියාව ඉගෙන ගනු ලබන්නේ බොහෝ විට පිටපත් රචිත/ රචිකාවක් ලෙසිනි
නුතන ලෝකයේ බොහෝ පෙදස්වල ජනමාධ්‍යකරැවන් විශ්වවිද්‍යාල මට්ටමේ පුහුණුවක්, පර්යේෂණ හැකියාවන්, සම්මුඛ සාකච්ඡා ක්‍රම හා ලඝු ලේඛණය ආදී තාක්ෂණික හැකියාවන්ද මාධ්‍ය න්‍යායන්ද, සංස්කෘතික අධ්‍යයනය වවන, ආචාර ධර්ම පැති අධ්‍යන කටයුතු පිළිබඳවද හැකියාන් ලබා ගනී
අතිතයේ එක්සත් රාජාධානියේ  අපේක්ෂකයන් ප්‍රථමයෙන් රාජ්‍ය නොවන උපාධියක් හදාරා පසුව පශ්චාත් උපධි මට්ටමේ දී මාධ්‍ය හැදෑරීය
එහෙත් පසුගිය දශකය තුළ මෙය වෙනස්වී ඇති අතර ජනමාධ්‍ය දැනුම හා පුහුණුව උසස් අධ්‍යාපන ආයතන තළද දැන් ලබා දේ
ජනමාධ්‍යවේදය පිළිබදව ශාස්ත්‍රෙවදය උපාධි පිරිනමන විශ්වවිද්‍යාල 60 කට වැඩි ගණනක් ද එ
රාජ්‍යය තුළ ඇත
ජනමාධ‍ය පශ්චාත් උපාධි මට්ටම දක්වා වර්ධනය වී ඇති අතර ජාතික පත්‍රකලාවේදීන්ගේ සංගමය, පත්‍රකලාවේදීන් පුහුණුව සදහා වන ජාතික මණ්ඩලය මගින් මේවා බොහෝ විට පිළිගැනේ
ප්‍රජාචාරය යනු පුරවැසිභාවය සහ රජය පිළිබද අධ්‍යාපනයයි
මෙහිදී භාහිර සාධකවලට වඩා,රජයේ ක්‍රියාකාරිත්වය සහ පාලනය අධ්‍යයනය පුරවැසියාගේ කාර්යභාරය ආදිය පිළිබද වැඩි අවධානයක්යොමු කරයි
දෙන ලද දේශපාලන හා සදාචාරත්මක සම්ප්‍රදාය තුළ පරිපාලනය යනු එම සම්ප්‍රදාය තුළ තමන්ගේ අයිතිවාසිකම් හා යුතුකම් පිළිබද පුරවැසියන් දැනුවත් කිරීමයි
මේවා වෙනස් වනවිට පරිපාලනයේ නිර්වචනය ද වෙනස් වෙයි
ඉතිහාසය,ආගම සහ මාධ්‍ය භාවිතය පිළිබද අදාල දැනුම මෙයට ඇතුලත්වේ
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ  මහජන අධ්‍යාපනය පිළිබද තාර්කිකත්වයද මෙයයි
එනම්  එරට ව්‍යවස්ථාව පිළිබද මහජනයා දැනුවත් විය යුතු අතර එය පිළිගත යුතු බවයි.

නගර සහ ඒවායේ සංවිධානය සැලකීමේදී පෙනීයන්නේ ප්‍රජාපාලනය නාගරික සැලසුම් කරණයෙන් වෙන් කර ගැනීම අපහසු බවයි.ග්‍රාමීය  ප්‍රදේශවලදී මෙය ග්‍රාම සංවර්ධන නායකයන්ගෙන් වෙන්කිරීමට අපහසුවේ
ප්‍රජාපාලනයේ ඉතිහාසය ග්‍රීසියේ ප්ලේටෝ සහ චිනයේ කොන්ෆියුසියස්ගේ කාලය දක්වා දිවෙයි
මෙම අදහස් නැගෙනහිර සහ බටහිර වෙනස් වන අතර අයිතිවාසිකම්,සාධාරණත්වය සහ සදාචාරාත්මක බව පිළිබද වෙනස් වන අදහස් ඒම නිසා ඉදිරිපත් වී ඇත
රජයේ හැඩගැස්ම,මැතිවරණ කොට්ඨාස ක්‍රමය සහ ඒවායේ ප්‍රතිසංස්කරණයන් පිළිබද විශේෂ අවධානය යොමු කළ යුතුවේ
මෙහිදී ඡන්ද ක්‍රමය,වත්කමි ව්‍යාප්තිය, දේශපාලන හා නෛතික බලතල විමධ්‍යගතකරණය, නීතිය පාලනය සහ ආශ්‍රිත නීති සංග්‍රහයන්ද, දේශපාලනිකව හා පෞද්ගලික සංසන්දය කිරීම වටී. මේවා රාජ්‍ය දුෂ්පෝෂක තත්ත්වයකට හෝ දේවාධිරාජ්‍යකට යටත් වීම වැළැක්වීම සඳහා අත්‍යවශ්‍ය ලෙස සලකනු ලැබේ
මෙම කරුණු නිසා ඇතිවන ප්‍රභේදනයන් විවිධ රාජ්‍යයන් ගොඩනගන අතර රාජ්‍ය පාලන ක්‍රමයද ඒ අනුව වෙනස් වේ
ප්‍රජාපාලනය උත්සාහ කරනුයේ විවිධ ස්ථරවල නායකයන් අතර බලතුලනයක් ඇති කිරීමයී
මේ අනුව ලෝක පාලනයක් ඇති කිරීමද ප්‍රජාපාලන ගැටළුවකි
සුළු පරිමාණයෙන් සලකන විට නුතන මානව සංවර්ධනයන් උත්සාහ කරනුයේ සදාචාරය සහ සුළු  පරිමාන දේශපාලනය,නාගරික හා ග්‍රාමීය තිරසාර සංවර්ධනය ආර්ථික විද්‍යාවත් සමග සංකලනය කිරීමය
ජේන් ජෙකබිස්, කැරොල් මුවර් පවසන ආකාරයට නගර හෝ ප්‍රදේශ දේශපාලන වශයෙන් අත් හැරීම පොදු සදාචාරයක් ගොඩනැගීම සඳහා අත්‍යවශ්‍ය වේ
මක්නිසාදයත් නාගරික හා ග්‍රාමීය ජනතාවන් සදාචාරය පිළිබද අදහස් එක් කළ නොහැකි තරමට වෙනස් බැවිනි
මෙසේ විමධ්‍යගතකරනය හරහා අවම ප්‍රජාපාලන තත්ත්වයක්  එනම් සෛවරීවාදය ඇතිවේ
සටහන් 

දේශපාලන විද්‍යාව
සංසන්නාත්මක දේශපාලනය

සංසන්දනාත්මක දේශපාලනය යනු ආනුභුතික ප්රවෙිෂයක් සහ සංසන්දනාත්මක ක්රමවේදයක් සහිත දේශපාලන විද්යාවෙි උපවිෂයකි
සංසන්දනාත්මක දේශපාලනයට ස්වාධීන කේන්ද්රයක් නොමැති අතර එය ක්රමවේදයකි
එය අවධානය ෙයමු කරන්නේ  ‘කෙසේද ‘ යන්නට මිස ‘ කුමක්ද ‘ යන්නට නොවේ
වෙනත් වචනවලන් පවසන්නේ නම් එය අරමුණකන් නර්වචනය නොවේ
එය නර්වචනය වනුවේ දේශපාලන ප්රපංච අධ්්යනයට යොදාගන්නා ක්රමවේදයනි
වෙනත් ක්ෂේත්රවලදී මේ සඳහා වෙනත් නම්ද භාවිතවේ
උදාහරණ ලෙස සංසන්දනාත්මක රජයයන්  (විවිධ රජයන් සංසන්දනය)  හෝ සංසන්දනාත්මක විදේශ ප්රතිපත්ති ( විවිධ රජයන්හි විදේශ ප්රතිපත්ති  සංසන්දය කොට රාප්ජයේ හා විදේශ ප්රතිපත්ති ලක්ෂණ අතර සංබන්ධතාවන් නිරීක්ෂණය කරීම) දැක්විය හැක
සමහර අවස්ථා වලදී, විශේෂයෙන් එක්සත් ජනපදයේදී, සංසන්දනාත්චක දේශපාලනය යන යෙදුම ‘විදේශ රට වල දේශපාලනය’ සඳහා ද භාවිතා කෙරේ
එහෙත් මෙම යෙදුම නිවැරදි යැයි නොසැලකේ.
අසම්භා්‍ය මැතිවරණ ක්‍රමය
  

අසම්භා්‍ය මැතිවරණ ක්‍රමය යනු ඡන්ද දායකයන් අපේක්ෂකයන් සිය කැමැත්තේ අනුපිළිවලට ලකුණු කල පසු ඉන් එක් ජයග්‍රහකයෙකු තෝරාගන්නා මැතිවරණ ක්‍රමයකි
ප්‍රතම මනාප ගණනයෙන් පසුව එක් අපේක්ෂකයේකුටවත් බහුතර මනාප ලබාගත නොහැක ( 50% ) වී නම් ඉහල මනාප ලබාගත් දෙදෙනා හැර ඉතිරි අපේක්ෂයන් තරගයෙන් ඉවත් කරනු ලැබේ
පසුව එසේ ඉවත් කෙරුන අපේක්ෂකයන්ට ලැබී තිබුණු ඡන්ද වල දෙවන මනාප ගණන් කර තරගයේ රැදී සටින අපේක්ෂකයන් දෙදෙනා අතර බෙදා හැරේ
මෙමගින් අවසානනයේ එක් අපේක්ෂකයෙකු බහුතරයක් ලබා ජයග්‍රහනය කරයි
මෙය විකල්ප මැතිවරණ ක්‍රමයකට සමාන නමුත් එක් වෙනසක් ඇත
එනම් විකල්ප මැතිවරණ ක්‍රමයකදී ඡන්ද ගණන්කිරීම වට කිහපයකදී සිදුවිය හැකි නමුත් මෙහි දී පැවතිය හැක්කේ වට දෙකක් පමණි
එක්සත් ජන පදයේ  මෙම මැතිවරණ ක්‍රම දෙකම  instant run off sysstem ප්‍රභේදන ලෙස සලකනු ලැබේ
අසම්භා්‍යය මැතිවරණ ක්‍රමය Two Round system හි  සංයුත්ත අවස්ථාවක් ලෙසද සැලකිය හැකිය
ඡන්දදායකයින් දෙවරක් ඡන්ද පොළ වෙත යෑමකන් තොරව ඡන්දවට දෙකම සිදුවේ
අසම්භා්‍යය මැතිවරණ ක්‍රමයේ විශේෂ ප්‍රභේදනයක් ශ්‍රී ලංකා ජනාදිපතිවරණයේ දී යොදාගැනේ
තවත් ප්‍රබභ්දනයක් වන Supemetary vote එන්ගලංතයේ නගරාදිපතිවරුන් පත් කිරීම සදහා යොදාගැනේ
අතිතයේදී  1892 - 1942 දක්වා ක්වීන්ස්ලන්ඩ් ව්‍්‍යවස්ථාදායක සභාව පත් කර ගැනිම සදහාද යොදාගැනුනි
අද දක්වා අඛණ්ඩව දීර්ඝතම කාලයක් ලොව භාවිතා කෙරුණු මැතිවරණ ක්‍රමය මෙය වේ
අැමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ඇලබාමා ප්‍රන්තයේද 1920 දශකයේදී මෙම ක්‍රමය භාවිතාවිය
දේශපාලන දර්ශනවාදයට අනුව ප්‍රඡාතන්ත්‍රවාදී රජයක බලය හිමිවනුයේ එම බලයට යටත්වන්නන්ගේ කැමැත්තෙනි
එම කැමැත්ත රාජ්‍ය බලයට හරවනු ලබන ප්‍රධාන යාන්ත්‍රණය වන්නේ මැතිවරණයයි
මැතිවරණ නිදහස සාධාරණ වියයුතු බව සාමාන්‍ය සම්මතයයි
කුමන ආකාරයේ මැතිවරණයක් නිදහස් හා සාධාරණ ලෙස සැලකිය හැකිද යන්න පිළිබඳව විවිධ මත පවතියි
එක්සත් ජනපදය වෙනුවෙන් එක්සත් ජාතීන්ගේ හිටපු නියෝජිත ජීන් කර්ක්පැටිරික් ට අනුව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී මැතිවරණය සං‍කේතයක් පමණක් නොවේ
ඒවා රජය විවේචනය කිරීමට , විවේචන ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට සහ විකල්ප ඉදිරිපත් කිරීමට පුළුල් බල තල ඇති පුරවැසියන් විසින් ප්‍රධාන තීන්දු ගන්නන් තෝරා ගැනීම සඳහා යොදාගන්නා තරගකාරී, කාලාන්තර සහ නියත මැතිවරණ වේ
ඩිමොක්‍රටික් වොච් වෙබ් අඩවිය ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී මැතිවරණ තව දුරටත් නිර්වචනය කරමින් පවසන්නේ අපේක්ෂකයා පිළිබද සියලු තොරතුරු දැනගෙන සිදුවන පක්ෂග්‍රාහිත්වය හැරුණු කොට අනෙක් සියලු සෘජු හෝ වක්‍ර පක්ෂග්‍රාහිත්වයන් වැළැක්වීමට දැඩි උනන්දුවක් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී මැතිවරණයට අත්‍යවශ්‍ය බවයි. 2002 දී ඕස්ට්‍රේලියානු මහ අධිකරණයේ අග්‍රවිනිශ්චයකාර මරේ ග්ලීසන් තවදුරටත් එය පිළිබදව පැවසුවේ වෙනසක් අවශ්‍ය නම් එය ලබාගැනීමේ ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සහ නෛතික ක්‍රමය වනුයේ ඡන්ද දායකයන්ගේ කැමැත්ත බවයි. 

නිදහස් සහ සාධාරණ මැතිවරණයක් පහසුවෙන් නිරීක්ෂණය කල හැකි වුවත්, දැනුවත් ඡන්ද කොට්ඨාසයක් එසේ නිරීක්ෂණය කල නොහැක
කොට්ඨාසයේ සුළු කොටසක් පමණක් අ‍පේක්ෂකයාව පෞද්ගලිකව හඳුනනු ඇත
මේනිසා දැනුම අසම්පූර්ණය
ඉතුරු ඡන්ද දායකයන් අපේක්ෂකයාගේ තොරතුරු සහ වැඩ සටහන් සම්බන්ධයෙන් තෙවන පාර්ශවයක් මත රැදීමට සිදූවෙයි
මෙය විශ්වාසනීත්වයෙන් අඩුවේ
පක්ෂග්‍රාහිත්වය වැඩිපුරම ලැබෙනුයේ පවත්නා රජයටය
තවත් සමහර විද්වතුන් පවසන්නේ ක්‍රියාකාරී ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට මැතිවරණ දෙවන වන බවයි. ඔවුන්ට අනුව නීතියේ ආදිපත්‍ය වඩා වැදගත්ය
උදාහරණයක් ලෙස හොංකොං දේශයේ එක්සත් කිරීමට පෙර එය බ්‍රිතාන්‍ය ආණ්ඩුකාරවරයා විසින් පාලනය කෙරුණද දැඩි නෛතික ආයතන නිසා එය නිදහස් හා විවෘත සමාජයක් ලෙස සැලකුණි
සටහන්
මැතිවරණය
 මැතිවරණය
මැතිවරණ හා සමිබන්ධ ගැටලු -Problems Related To Eletion

නීතියේ ආධිපත්‍ය දුර්වල වී ඇති බොහෝ රට වල මැතිවරණ නිදහස් හා සාධාරන නොවීමට ප්‍රධාන හේතුව වනුයේ පවත්නා රජයේ මැදිහත් වීමය
ඒකාදිපතවරුන් විධායකයේ බල තල පාවිච්චිකරමින් බලයේ රැදී සිටිමට උත්සාහ දරන්නේ ජනතාවගේ මතයට හිස නොනමමින
ව්‍්‍යවස්ථාදායකයේ සාමාජිකයන් ද සිය බහුතර බලය බාවිතා කරමින් මැතිවරණයේ දී ප්‍රතිවාදියාට වැඩි බලයක් ලැබීම වැලැක්වීමට කටයුතු කරයි
රාජ්‍්‍ය නොවන සංස්ථතින්ටද ශාරීරික හි’සනය, වාචික තර්ජනය හෝ දූෂණ හරහා මැතිවරණ වලට බාදා කල හැක
මැතිවරන දූෂණ නිරීක්ෂණය සහ අවම කිරීම නිදහස් හා සාධාරන මැතිවරණ පිළබඳ දැඩි දේශපාලන සංස්කෘතියක් පවතින රාජ්‍යන් හි සිදු කෙරෙමින් පවති
මැතිවරනයක් නිදහස් සහ සාධාරණ නොවීමට බලපාන කරුනු විවිධ මට්ටම්වල ඇත විය හැක
විවෘත දේශපාලන සංවාද හෝ දැනුමැති ඡන්ද කොට්ඨාසවල හිගය
මධ්‍ය නිදහස නොමැති වීම,මධ්‍ය පක්ෂග්‍රාහිත්වය හෝ මාධ්‍ය පරිශිලනය නොකරීම නිසා ජනතාවට සමිපූර්ණ දැනුමක් නොමැතවිය හැක
භාෂනයේ නිදහස ද රජය මගින් පාලනය කල හැක නසා රාජ්‍්‍ය ප්‍රචාරණය පමනක් ක්‍රයාත්මක වියහැක
අසාධාරණ නීති 
රජයේ වාසියට අයුතු ලෙස නිති පැනවීම, විරුද්ධ අපේක්ෂකයන්ට බලයටපත් වීමේ හැකියාවට බාධාපැනවීම, මැතිවරණය සාර්ථක කල හැකි දොරටු අයුතුලෙස හැසිරවීම ආදී කරුනු නිසා මැතිවරණයක වි්‍යුහය පක්ෂක්ග්‍රාහි විය හැක
වියාපාරවලට බාධාකරීම 
විපක්ෂ අපේක්ෂකයන් අත්අඩංගුවට ගැනිම, මරාදැමීම, වි්‍යාපාර මර්දනය කිරීම, වි්‍යාපාර මූලස්ථාන වසා දැමීම, වි්‍යාපාර අපරාදයක් ලෙස නම් කිරීම වදහින්සනය, තර්ජනය කරීම හෝ සැබෑ ප්‍රචණ්ඩත්වය
 
 මැතිවරණ යාන්ත්‍රණයට බාධා කිරීම
ඡන්දධායකයන්ව ඡන්දය ප්‍රකාශකල යුතු අයුරු පළබඳව දැනුවත් නොකිරීම හෝ වැරැදි උපදෙස්ලබා දීම, රහස් ඡන්දය උල්ලංගනය කිරීම ඡන්ද පෙට්ටි පිරවීම, ඡන්ද යන්ත්‍ර අත පත ගෑම, ඡන්ද විනාශ කිරීම, ඡන්ද දායකයන් මර්දනය කිරීම, වැරදි ලෙස ප්‍රතඵල වගුගතකරීම, ශාරීරික හෝ වාචික ප්‍රචන්ඩත්වය ඡන්ද පොලවලදී ‍යෙදවීම
මැතිවරණය යනු ජනතාව විසින් පුද්ගලයන්ට බලය පැවරීම සඳහා භාවිතා කෙරෙන තීන්දු ගැනීමේ ක්‍රමයකි
නූතන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට අනුව ව්‍යවස්ථාදායකයට, විධායකයට සහ අධිකරණයට මෙන්ම කලාපීය සහ පලාත් පාලන ආයතන වලට සාමාජිකයන් පත් කරන යාන්ත්‍රනය මෙයයි
පුද්ගලික හා වෙළඳ ව්‍යාපාර වලද, සංගම් සහ ස්වේච්ඡා සංවිධාන මෙන්ම සංස්ථාවලද මෙම ක්‍රමය යොදාගැනේ
“ ද ස්පරිට් ඕෆ් ලෝස් ” කෘතියේ දෙවන පොතේ දෙවන පරිච්ඡේදයේ මොන්ටෙස්කපු පැවසූ ආකාරයට, මැතිවරණයකදී ජනතාව රටේ පාලකයන් මෙන්ම වැසියන් ද වෙති
ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමේ දී වරණීය හැකියාවෙන් ඔවුහු පාලකයන් වෙති
විශේෂයෙන් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයන් සහ ජන රජයන් වල ඇති විශේෂ ලක්ෂණ නම්, ජනතාවගෙන් සහ ජනතාව වෙනුවෙන් සාදන රජයකට නෛතික බලය හිමි වන්නේ ජනතාවගේම කැමැත්තෙන් වීමය
වර්තමානයේ නියෝජිතයන් තෝරාගැනීම සඳහා මැතිවරණ පැවැත්වුවද  ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයේ මුලාකෘතිය වන ඇතැන්ස්හි එවැන්නක් නොතිබිනි
එහි මැතිවරණ රදළ ආධිපත්‍යය ලෙස සලකනු  ලැබු අතර නිලයන්ට පුද්ගලයන් පත් කෙරුනේ තේරීමකින් නැත්නම් විභජනයකිනි
මැතිවරණ ප්‍රතිසංස්කරණය  යනු සාධාරණ මැතිවරණ ක්‍රම හඳුන්වාදීම හෝ පවතින ක්‍රමවල සාධාරණත්වය වැඩි කිරීමේ ක්‍රියාවලියයි
ඡන්ද වේදය යනු මැතිවරණ ප්‍රතිඵල හා අනෙක් සංඛ්‍යාන අධ්‍යනයයි
මැතිවරණ හා සම්බන්ධ ගැටලු

නීතියේ ආධිපත්‍ය දුර්වල වී ඇති බොහෝ රටවල මැතිවරණ නිදහස් හා සාධාරණ නොවීමට ප්‍රධාන හේතුව වනුයේ පවත්නා රජයේ මැදිහත්වීමය
ඒකාධිපතිවරුන් විධායකයේ බලතල පාවිච්චිකරමින් බලයේ රැදී සිටීමට උත්සාහ දරන්නේ ජනතාවගේ මතයට හිස නොනමමින
ව්‍යවස්ථාදායකයේ සාමාජිකයන් ද සිය බහුතර බලය භාවිතා කරමින් මැතිවරණයේ දී ප්‍රතිවාදියාට වැඩි බලයක් ලැබීම වැළැක්වීමට කටයුතු කරයි
රා ජ්‍ය නොවන සංස්ථාවන්ටද ශාරීරික හිංසනය, වාචික තර්ජනය හෝ දූෂණ හරහා මැතිවරණ වලට බාධා කල හැක
මැතිවරණ දූෂණ නිරීක්ෂණය සහ අවම කිරීම නිදහස් හා සාධාරණ මැතිවරණ පිළිබඳ දැඩි දේශපාලන සංස්කෘතියක් පවතින රාජ්‍යන්හි සිදු කෙරෙමින් පවතී
මැතිවරනයක් නිදහස් සහ සාධාරණ නොවීමට බලපාන කරුනු විවිධ මට්ටම්වලින් ඇති විය හැක
මාධ්‍ය නිදහස නොමැති වීම, මාධ්‍ය පක්ෂග්‍රාහිත්වය හෝ මාධ්‍ය පරිශීලනය නොකිරීම නිසා ජනතාවට සම්පූර්ණ දැනුමක් නොමැතිවිය හැක
භාෂණයේ නිදහස ද රජය මගින් පාලනය කල හැකි නිසා රාජ්‍ය ප්‍රචාරණය පමණක් ක්‍රියාත්මක වියහැක
අසාධාරණ නීති 

රජයේ වාසියට අයුතු ලෙස නීති පැනවීම, විරුද්ධ අපේක්ෂකයන් බලයටපත් වීමේ හැකියාවට බාධාපැනවීම, මැතිවරණය සාර්ථක කල හැකි දොරටු අයුතුලෙස හැසිරවීම ආදී කරුනු නිසා මැතිවරණ ව්‍යුහය පක්ෂග්‍රාහී විය හැක
ව්‍යාපාරවලට බාධාකරීම 

විපක්ෂ අපේක්ෂකයන් අත්අඩංගුවට ගැනීම, මරාදැමීම, ව්‍යාපාර මර්දනය කිරීම, ව්‍යාපාර මූලස්ථාන වසා දැමීම, ව්‍යාපාර අපරාධයක් ලෙස නම් කිරීම වදහිංසනය, තර්ජනය කරීම හෝ සැබෑ ප්‍රචණ්ඩත්වය

මැතිවරණ යාන්ත්‍රණයට බාධා කිරීම
ඡන්දදායකයන්ව ඡන්දය ප්‍රකාශකල යුතු අයුරු පිළිබඳව දැනුවත් නොකිරීම හෝ වැරදි උපදෙස් ලබා දීම, රහස් ඡන්දය උල්ලංගනය කිරීම ඡන්ද පෙට්ටි පිරවීම, ඡන්ද යන්ත්‍ර අත පත ගෑම, ඡන්ද විනාශ කිරීම, ඡන්ද දායකයන් මර්දනය කිරීම, වැරදි ලෙස ප්‍රතඵල වගුගතකිරීම, ඡන්ද පොලවලදී ශාරීරික හෝ වාචික ප්‍රචන්ඩත්වය
සටහන් 

මැතිවරණ
දේශපාලන විද්‍යාවේ හා ව්‍යවස්ථාදායක නීතියේදී රජයක විධායකය යනු රාජ්‍යයේ එදිනෙදා කළමනාකරණය භාරව සිටින අංශයයි
බොහෝ රටවල මෙය ‘රජය‘ වශයෙන් හැඳින්වුවද ජාත්‍යන්තර තලය තුළ මෙසේ භාවිතය ගැටලු සහගතය
විධායකය තුළ රජයේ ප්‍රධානියා සිටින අතර ඔහු විධායකයේද ප්‍රධානියාය
බලතල බෙදීමේ න්‍යාය යටතේ විධායකයට නීති සකස්කිරීමේ හෝ විවරණය කරීමේ බලයක් නැත
ඔහුගේ කාර්යය වනුයේ නීති ක්‍රියාත්මක කිරීමයි
එහෙත් භාවිතයේ දී මෙම වෙන් කිරීම මෙසේ සිදුවන්නේ කලාතුරකිනි
ජනාධිපති ක්‍රමයේ දී ජනාධිපතිවරයා රජයේ සහ රාජ්‍යයේ ප්‍රධානියාවේ
පාර්ලිමේන්තු ක්‍රමයේ දී රජයේ ප්‍රධානියා අගමැතිවරයා වන අතර ඔහු හා පාලක පක්ෂයේ ප්‍රධානියාය
ප්‍රංශයේ විධායක බල තල ජනපති හා අගමැති අතර බෙදී ඇත
මෙම ක්‍රමය බොහෝ ප්‍රංශයේ යටත් විජිතවල ද යොදාගැනේ
ස්විස්ටර්ලන්තයේ සහ බොස්නියා -හර්සගොවිනා වල රජයේ සහ රාජ්‍යයේ ප්‍රධානියා මැතිවරණ විද්‍යාල හරහා පත් කෙරේ
රජයේ ප්‍රධානියාගේ සහයට ඇමතිවරුන් ද පත්කෙරෙන අතර ඔවුන්ට විශේෂිත ක්ෂේත්‍ර සඳහා බල තල පවරා තිබේ
(උ
- සෞඛ්‍යය අධ්‍යාපනය) රාජ්‍ය සේවකයන් සහ සවිල් සේවකයන් ද රජයේ ප්‍රධානියාට සහය සඳහා යොදාගනියි
ක්‍රීඩා න්‍යාය යනු ස විද්‍යාවෙහි, සංගණන ලෙසින් ආර්ථික විද්‍යාවෙහි, මෙන්ම ජීව විද්‍යාව (සංගණ්‍ය ලෙසින් පරිණාමීය ජීව විද්‍යාව සහ පරිසර විද්‍යාව), ඉංජිනේරු විද්‍යාව, දේශපාලන විද්‍යාව, අන්තර්-ජාතීක සබඳතා, පරිගණක විද්‍යාව, සහ දර්ශන විද්‍යාව යන්නෙහි භාවිතා වන ව්‍යවහාරික ගණිතයෙහි ශාඛාවකි
යමෙකුගේ හැකියාව අනෙකෙකුගේ තෝරා ගැනුම් මත රැ‍ඳෙන උපායමාර්ගික අවස්ථාවන්හිදී හැසිරීම ගණිතමය වශයෙන් උපග්‍රහණය කිරීමට උත්සාහ කිරීම ක්‍රීඩා න්‍යාය තුළින් ඉදිරිපත්වේ
අනෙකෙක්ගේ දුර්වලතාවයක් මත යමෙකු ජය ගන්නා තරග (ශුන්‍ය ඓක්‍ය ක්‍රීඩා), විශ්ලේෂණය කිරීමට මුලදී මෙය භාවිතා වුවද, විවිධ උපමානයන් අනුව වර්ගීකරණය වන්නාවූ පුළුල් අන්තර්ක්‍රියා පරාසයක් සම්බන්ධයෙන් ක්‍රියාකිරීමට හැකි වන අයුරින් මෙය පුළුල් කිරීමකට භාජනය වී ඇත
වර්තමානයෙහි, "ක්‍රීඩා න්‍යාය යනු සමාජ විද්‍යාවෙහි තාර්කික පාර්ශවය සඳහා වූ ඡත්‍ර හෝ 'ඒකීකෘත ක්ෂේත්‍ර' වාදයක්  වැනිය
මෙහි 'සමාජ' යන පදය පුළුල් ලෙසින් අර්ථකතනයට ලක් වෙමින් මානව හා මානව-නොවන ක්‍රීඩකයන් ද (පරිගණක, සතුන්, ශාකයන්) අන්තර්ග්‍රහණය කොට ඇත
“(අවුමාන් 1987)"
ක්‍රීඩා න්‍යායෙහි සාම්ප්‍රදායික යෙදවීම් යත්න දරනුයේ මෙම ක්‍රීඩාවන්හී සමතුලනය ග්‍රහණය කර ගැනුමටය
සමතුලනයෙහිදී, එකිනෙක ක්‍රීඩකයා, තවදුරටත් වෙනස්වීමකට ලක් වීමට සම්භාවතාවයක් නොමැති, යම් උපායමාර්ගයක් යොදා ගනියි
බොහෝ සමතුලිත සංකල්පයන් විකසනය කොට ඇත්තේ (වඩාත් ප්‍රචලිත ලෙසින් නෑෂ් සමතුලනය) මෙම අදහස පරිග්‍රහනය කෙරුමෙහි උත්සාහයක් ලෙසිනි
එකිනෙක උපයෝග ක්ෂේත්‍රය ට අනුකූලව මෙම සමතුලිත සංකල්පයන් සඳහා වෙන් වෙන් අභිප්‍රේරණයන් ජනිත වන මුත්, බොහෝ විට ඒවා උපරිපතනය හෝ සමපාත හෝ වීම සිදු වෙයි
මෙම ක්‍රමවේදය සඳහා විවේචනයන් නොමැති
සුවිශේෂී සමතුලිත සංකල්පයන් හි සුදුසු බව, හුදෙක් සමතුලන සංකල්පයෙහි සුදුසු බව, සහ පුළුල් ලෙසින් ගණිතමය ආකෘතීන්ගේ ඵලදායී බව පිළිබඳව විවාදයන් පවතියි
මින් පෙරටුව යම්කිසි විකසනයන් සිදු වී තිබුණද, ක්‍රීඩා න්‍යාය යන ක්ෂේත්‍රය ප්‍රාදූර්භූත වූයේ ජෝන් වොන් නියුමන් සහ ඔස්කාර් මෝර්ගෙන්ස්ටර්න් විසින් 1944 දී රචිත තියරි ඔෆ් ගේම්ස් ඇන්ඩ් ඉකනමික් බිහේවියර් නමැති ග්‍රන්ථය සමගය
1950 ගණන් වලදී බොහෝ ප්‍රාඥයන් විසින් මෙම න්‍යාය විස්තීර්ණ ලෙසින් විකසනයට බඳුන් කර ඇත
ක්‍රීඩා න්‍යාය ඉක්බිතිව 1970 ගණන් වලදී ජීව විද්‍යාව වෙත ප්‍රකාශිත ලෙසින් ව්‍යවහාර වූ මුත්, 1930 ගණන් වැනි අතීතයෙහි පවා සමාකාර විකසනයන් තිබූ බව සැලකිය මනාය
බොහෝ ක්ෂේත්‍රයන්හී ප්‍රයෝජනවත් මෙවලමක් ලෙසින් පුළුල් පිළිගැනුමකට ක්‍රීඩා න්‍යාය පාත්‍ර වී ඇත
ක්‍රීඩා න්‍යායවාදීන් අටදෙනෙකු ආර්ථික විද්‍යාවන් සඳහා නොබෙල් ත්‍යාගය දිනා ඇති අතර, ජෝන් මේනාඩ් ස්මිත් වෙත ක්‍රාෆූර්ඩ් ත්‍යාගය පිරිනමා ඇත්තේ ජීව විද්‍යාව වෙත ඔහු විසින් ක්‍රීඩා න්‍යාය උපයෝගී කිරීම වෙනුවෙනි
සටහන් 
දේශපාලන විද්‍යාව
භූ-දේශපාලනය යනු කිසියම් දේශභූමියක් පුරා දේශපාලන බලය භාවිතා කිරීමේ කලාව හා පිළිවෙතයි
සාම්ප්‍රදායික ලෙසින්, මෙම පදය  භාවිත වී ඇත්තේ දේශපාලනය වෙත භූගෝලයෙහි බලපෑම විස්තර කෙරුම සඳහා වුවද, පසුගිය සියවස තුළදී එහි භාවිතය පරිණාමයට ලක්ව පුළුල් ලක්ෂණාර්ථයක් පෙන්නුම් කිරීම දක්වා පැමිණ ඇත
ශාස්ත්‍රීය මණ්ඩලයන්හි, භූ-දේශපාලනය පිළිබඳ හැදෑරීම සමන්විත වන්නේ භූගෝලය, ඉතිහාසය සහ සමාජ විද්‍යාව පිළිබඳව විශ්ලේෂණය කිරීමේදී අවකාශ දේශපාලනය සම්බන්ධයෙන් සහ විවිධ පරිමාණයන් හිදී (රාජ්‍ය මට්ටමෙහි සිට ජාත්‍යන්තර මට්ටම දක්වා යන පරාසය තුළ ) එහි රටාවන් ගැන අවධානය යොමු කරමිනි
(භූ-ආර්ථීක විද්‍යාව)

20වන සියවස ආරම්භයේදී, ස්වීඩන ජාතික දේශපාලන විද්‍යාඥයෙකු වූ රුඩොල්ෆ් ෂෙලේන් විසින් මෙම පදය මුලින්ම භාවිතයට ගන්නා ලදී
පෙනිසෙල්වේනියා විශ්වවිද්‍යාලයේ ශාස්ත්‍ර මණ්ඩල සාමාජීකයෙක් හා ඇමරිකානු රාජ්‍යතාන්ත්‍රිකයෙකු වූ රොබට් ස්ටෝස්-හූපෙ විසින් ඉංග්‍රීසියට පරිවර්තනය කොට ප්‍රචලිත කරන ලද්දාවූ පොලිටිෂේ ජියොග්‍රෆි (දේශපාලන භූගෝලය) යන ග්‍රන්ථය 1897 දී ලියූ ජර්මානු භූගෝලඥ ෆ්‍රෙඩ්රික් රට්සෙල් වෙතින්, ෂෙලේන් ආභාෂය ලැබ සිටියේය
හැල්ෆර්ඩ් මැක්කින්ඩර් පවා මෙම ක්ෂේත්‍රයෙහි පුරෝගාමියෙකු වූ මුත්, භූ-දේශපාලනය යන වදන භාවිතා කලේ නැත

සටහන් 
දේශපාලන විද්‍යාව
මහා බලවතෙකු යනු තමන්ගේ බලපෑම් ගෝලීය මට්ටමෙන් එල්ල කල හැකි ජාතියක් හෝ රාජ්‍යයකි
මහා බලවතුන් හට ලාක්ෂණික වශයෙන් ආර්ථික, හමුදාමය, රාජ්‍යතාන්ත්‍රික, සහ සංස්කෘතික බලය සතු වන අතර, මේ නිසාවෙන් කුඩා රාජ්‍යයන් විසින් ස්වීය අභිලාෂයෙන් ක්‍රියාකිරීමට පෙර මහා බලවතුන්ගේ මතය විමසුමට හේතු කාරක විය හැක
අන්තර්-ජාතීය සබඳතා න්‍යායාචාරීන් විසින් ප්‍රකාශ කර සිටින ආකාරයට මහා බලවතෙකු යන තත්ත්වය විසින් බල හැකියාවන්, අවකාශමය දෘෂ්ඨිය, හා තත්ත්ව මානයන් යන ලක්ෂණ ඉස්මතු කල හැකිය
සමහර විට මහා බලවතෙකු යන තත්ත්වය වියනා සමුළුව වැන්නෙහිදී  හෝ එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලය වැනි ජාත්‍යන්තර ව්‍යුහයන්හිදී උපචාරානුකූලව පිළිගැනෙයි
"මහා බලවතා " යන පදය මුලින්ම භාවිතා වූයේ පශ්චාත්-නැපෝලියානු යුගය තුළදී යුරෝපයේ වඩාත්ම වැදගත් බලවතුන් නිරූපණය කිරීමටයි
ඉන් ඉක්බිතිව, ජාත්‍යන්තර බල තුලනය බොහෝ විට, මහත් ආශ්චර්යජනක ලෙසින් පළමු ලෝක යුද්ධය හා දෙවන ලෝක යුද්ධය තුළදී, මාරුවීම්වලට ලක් විය
සමහරක් ජාතීන් පුළුල් ලෙසින් මහා බලවතුන් ලෙසට සැලකෙන මුත්, මේ පිළිබඳව පැහැදිලි ලැයිස්තුවක් නොමැති අතර, දිගටම පැවතෙන විවාදයන්ට තෝතැන්නක් වෙයි
සටහන් 

"මහා බලවතා " යන පදය මුලින්ම භාවිතා වූයේ  පශ්චාත්-නැපෝලියානු යුගය තුලදී යුරෝපයේ වඩාත්ම වැදගත් බලවතුන් නිරූපණය කිරීමටයි
ඉන් ඉක්බිතිව, ජාත්‍යන්තර බල තුලනය බොහෝ විටක්,  මහත් ආශ්චර්යජනක ලෙසින් පළමු ලෝක යුද්ධය හා දෙවන ලෝක යුද්ධය තුලදී, මාරු වීම් වලට ලක් විය
ආශ්‍රිත

</div>
දේශපාලනය විද්‍්‍යාවේ ඉතිහාසය - History of political science

දේශපාලන විද්‍යාව අධයනයේ මූලික අවස්ථා පැරණි ග්‍රීසියේ හා ඉන්දියාවේ දක්නට ලැබුණත්, දේශපාලන විද්‍්‍යාව සමාජ විද්‍්‍යාවන් අතර නවකයෙකි
කෙසේ වෙතත් මෙම විෂය ක්ෂේත්‍රය සතුව පැහැදිලි පූර්වගතයන් පද්ධතියක් පවති
සදාචාරාත්මක දර්ශනය , දේශපාලන දර්ශනය, දේශපාලන ආර්ථිකය, ඉතිහාසය ආදී විෂයන් සහ ප්‍රතිමානක ලක්ෂණ සහිත අනිකුත් විෂයන් මෙම විෂය තුල සංකලනය වී ඇති අතර එමගින් පරමාදර්ශි රාජ්‍යයක ලක්ෂණ විග්‍රහ කෙරේ
සෑම ඉතිහාස වකවානුවකම සහ සෑම භූගෝලිය ප්‍රදේශයකම දේශපාලන විද්‍යාව හධාරන සහ දේශපාලන දැනුම වර්ධනය කර ගන්නා පුද්ගලයෝ වෙසෙති
මතවාදය - Ideology

මතවාදය යනු සංවිධානාත්මක අදහස් ගොන්නකි
“ අදහස් විද්‍යාවක් ” යන අර්ථියෙන් මෙම යෙදුම මුලන්ම භාවිතා කළේ 18 වන සියවසේ දී ඇන්මන් ඩෙස්ටුත් ඩී ට්‍රෙිසි සිටුවරයා විසින්‍ය
පැහැඳිලි දැක්මක්, දෘෂ්‍ය ප්‍රවේශක් හෝ සමාජයේ බලවත් පන්තිය විසින් සමාජයේ සියලු දෙනාට පවසන ලද අදහස් සමූහයක් ලෙස මතවාදය හඳුනා ගත හැක
මතවාදයේ ප්‍රධාන අරමුණ වන්නේ චින්තන ක්‍රීයාවලියක් හරහා සමාජය වෙනස් කිරීමය
මෙය මහජන ගැටලු සමීබන්ධයෙන් යොදා ගන්නා භාවාත්මක චින්තන පද්ධතියක් වන බැවින් දේශපාලනයට ඉතා වැදගත් වේ
සෑම දේශපාලන ප්‍රවණතාවක්ම සෘඡු හෝ වක්‍ර මත වාදයකට සම්බන්ධය
අන්තර්රාජ්‍ය වාදය - තීරණ ගැනිමේ ක්‍රමයක් වශයෙන් -as a delusion making method

අන්තර්රාජ්‍‍යකරණය යනු ජාත්‍යන්තර සංවිධාන වල තින්දු ගැනිමේ ක්‍රමයකි
මෙම සංවිධාන වල බලය ඇත්තේ රාජ්‍්‍යන් සතුව වන අතර බොහෝ විට තින්දු ගැනෙන්නේ ඒකමතිකවය
රාප්ඡ්‍යන් හා නියෝජිතයන්ට මේ සඳහා පූර්ණ හැකියාව පවති
මෙය බොහෝ ජාත්‍යන්තර සංවිධාන  අද යොදා ගැනේ
අන්තර්රාජ්‍‍යවාදය ෆේඩරල්වාදය සමග නොගැටේ
ජර්මන් ෆෙඩරල් ක්‍රමයේ ඉහල මණ්ඩලය වන බුන්ඩස්රාට් මේ සඳහා උදාහරණයකි
මෙහි ප්‍රතිවාදී ක්‍රමය වනුයේ ජාතික සිමාවන්ට ඔබ්බෙන් යන තිරණ ගැනිමේ ක්‍රමයයි
ජාත්‍යන්තර සාමාජිකත්වය, වපසරිය හෝ පෙනී සිටීම සහිත ඕනෑම සංවිධානයක් ජාත්‍යන්තර සංවිධානයක් වේ
කෙසේ වුවත්, එය සාමාන්‍යයෙන් භාවිත වන්නේ අන්තර් ආණ්ඩු සංවිධාන සඳහා ය
එනම්, එක්සත් ජාතීන්, යුරෝපා සංගමය, යුරෝපා කවුන්සිලය හෝ ලෝක වෙළඳ සංවිධානයයි
ඒවායේ සාමාජිකත්වය දරන්නේ ස්වාධීන රාජ්‍යයන් ය
මේවා නිශ්චිත අරමුණක් සඳහා ගොඩ නංවන ලද අතර, පොදු යහපත අරමුණු කරගත් ඒවා වේ
පෞද්ගලිකව නිර්මාණය කරන ලද රාජ්‍ය නොවන සංවිධානවලටද ජාත්‍යන්තර වපසරියක් පවතින නමුත්, මෙම ලිපියෙහි ජාත්‍යන්තර සංවිධාන ලෙස හඳුන්වන්නේ අන්තර් ආණ්ඩු සංවිධානය වේ
රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන රාජ්‍ය පිළිබඳ ගැටළුවලට වඩා ගෝලීය කරුණු පිළිබඳ මැදිහත් වන්නේ පෞද්ගලික මට්මමිනි
සටහන් 

| International Organizations
|}
{|
ජාත්‍යන්තර සම්බන්ධතා දේශපාලන විද්‍යා විෂයෙහි එක් අංශයක් වේ
එය රාජ්‍යයන්හි භූමිකාව, ජාත්‍යන්තර සංවිධාන, රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන සහ බහුජාතික සමාගම් ඇතුලූ ජාත්‍යන්තර පද්ධතියෙහි රාජ්‍යයන්ට අදාළ ගෝලීය කරුණු සහ විදේශ සබඳතා පිළිබඳ ව අධ්‍යයනය කරයි