Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
විහාර ගෙයි දකුණු බිත්තිය දෙසින් පෙලට සිත්තම් කරන ලද හා අඹන ලද බුදු රූ තුනකි
ඉන් එකක මුචලිංග නාග දරණය තුළ වැඩ සිටින බුදුන් වහන්සේ දැක්වේ
පැරණි විහාර කුටියේ ඇති පිළිමය 
ඉතා අලංකාරමත් ආසනයක් මත වැඩ හිදින මෙම ප්‍රතිමාව අඩි 2.5 ක් පමණ උස වන අතර පළල අඩි 2ක් පමණ වේ
ආසනය බොරූම් යොදා අලංකාරය වැඩි කර ගෙන තිබේ
පිළිමයේ සිරස්පතක් යොදා ඇති අතර කන් ශෛලිගතව නිර්මාණය කර තිබේ
ඒකාංශ පරූපනයෙන් යොදා ඇති සිවුරේ දිය රැල්ලක් අකාරයෙන් රැළි නිර්මාණය කර ඇත
ගාම්භීර ස්වභාවයකින් යුක්ත මුහුණෙහි මුඛයත් නාසයත් අතර තිරස් අතට විහිදුනු රේඛාවක් ඇති අතර යටි තොල විශාලවද උඩු තොල කුඩාවටද නිර්මාණය කර තිබේ
කෙස් ගැටිති ආකාරයට යොදා තිබෙන අතර චීවරයට පිටින් නුවාවද යොදා අලංකාර කර තිබේ
වීරාසනයෙන් යුක්තව පාද පිහිටුවා තිබෙන අතර සමාධි මුද්‍රාවෙන් යුක්තව දෙඅත් පිහිටුවා තිබේ
පිළිමයෙහි සිරස හා ගෙල පසු කාලයේ නිර්මාණය කර ඇති බව දැක ගත හැකිය
එයට හේතුව සොරුන් විසින් නිදන් හෑරීමේ ව්‍යාපාරයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස කඩා බිද දමා තිබීම නිසාය
පිළිමයට පිටු පසින් රැස් වළල්ල නිර්මාණය කර තිබෙන අතර එය එතරම් අලංකාරවත් බවක් නොමැත
පිළිමයට ඉහළින් ඉතා අලංකාර මකර තොරණක් ඇත
ප්‍රධාන පිළිම ගෙයි පසෙක ඇති එකලා කුටියේ මකර තොරණේ තරබාරු මකරුන් හා දිගු ගෙල සහිත කීර්තිමුඛ රූපය මුජපගේ මකර තොරණ සිහියට නංවන නමුත් මෙම විහාර දෙකෙහි සිත්තම් එකිනෙකට වෙනස්ය
මකරුන්ගේ මුඛයෙන් පිටවන ගිණි ජාලාව අලංකාර මල් යොදා එහි අලංකාරය වඩ වඩාත් ඔප් නංවා තිබේ
මකර තොරණේ කුළුණු බොරදම් හා මල් වලින් පුරවා නිර්මාණය කර ඇත
වම් පස කුටියේ පිළිමය 
මෙම කුටියේ දකුණු පසට වන්නට හිදි පිළිම තුනක් නිර්මාණය කර ඇති අතර ප්‍රමාණයෙන් සුළු සුළු වෙනස් කම් හැරුණු විට එකම ලක්ෂණ වලින් යුක්ත වන ආකාරයට සාදා තිබේ
දකුණු පස පිළිමය උස අඟල් 42 ක් වන අතර පළල අඟල් 40 ක් පමණ වේ
මැද ඇති පිළිමය උස අඟල් 56 හා පළල අගල් 51 කින් යුක්ත වන අතර වම් පස ඇති පිළිමය දකුණු පස පිළිමයේ ප්‍රමාණයෙන්ම වේ
මැද පිළිමය ප්‍රමාණයෙන් විශාලව නිර්මාණය කර තිබේ
එතරම් උස නොවු ආසන මත පිළිම තුනම සාදා තිබේ
ඒකාංශ පරූපනයෙන් පොරවා ඇති චීවරය දිය රැලි ආකාරයෙන් සමන් විත වේ
ඝණ හුවාව පිළිම තුනෙහිම දැක ගැනීමට හැකිය
පාද වීරාසන ඉරියව්වෙන් පිහිටුවා තිබෙන අතර දෙඅත් වම් අත්ල මත දකුණු අත්ල පිහිටුවා ඇති සමාධි මුද්‍රාවෙන් තිබෙනු දැකිය හැක
මුහුණ භයංකාර පෙනුමකින් යුක්ත වන අතර නාසය හා මුඛය අතර තිරස් රේඛාවක් යොදා නිර්මාණය කරන අතරම යටි තොල ඝනව හා උඩු තොල කුඩාව දෙකන් ශෛලගත ස්වභාවයෙන් ද කෙස් කැරලි ආකාරයෙන් ද සිරස් හා මින් ඉහත දී සඳහන් කළ පිළිම වලට වඩා වෙනස් ආකාරයෙන් නිර්මාණය කර තිබෙණු දැකිය හැකිය
එය කුමන හේතුවක් නිසා වෙනස් වූවාද කියා පැවසීම අපහසුය
ඉහත පිළිම වල සිරස්පත අතේ ඇගිළි පහ ලං කර ගත් ආකාරයෙන් ද මේ පිළිම තුනේ සිරස් පත ඇඟිලි පහ ඈත් කර ගත් ආකාරයෙන් වැනි ස්වභාවයෙන් යුක්ත වේ
මෙහි දෙනෙත් දේදුනු හැඩයෙන් නෙත් වඩාත් විවෘත කර ගත් ආකාරයෙන්ද , ගෙල හා හිස සිලින්ඩරාකාර ස්වභාවයෙන් ද , නිකට වඩාත් ඉදිරියට මතු වන ආකාරයෙන් ද නිර්මාණය කර තිබේ
මෙම පිළිම තුනද බාල දැවයෙන් මූර්තිමත් කර අඹරා පදම් කර ගත් මැටි විශේෂයකින් පිට ඔපවත් කර තිබේ
පිළිම තුනෙහිම මදක් පසු පසින් බිත්තියෙහි රැස් මාලා නිර්මිත වේ
දකුණු පස කුටියේ සූවිසි බුදුවරයන් 
මෙම කුටිය තුළ බුදුපිළිම විසිහතරක් නිර්මාණය කර තිබෙන අතර ප්‍රථම බුදු පිළිමය හිටි පිළිමයක් වන අතර ඉතිරි පිළිම විසිතුනම හිදි පිළිම වේ
මෙම පිළිම නිරිමාණය කළා යයි පවසන්නේ මලිදූව ඝනනන්ද හිමි විසිනි
දෙවනි පිළිමයේ සිට පිළිම 22 ක් එකම ආකාරයට නිමවා ඇති අතර විසි වැනි සිඛිත නම් බුදු පිළිමයේ වෙනසක් දැක ගත හැකි වේ
පිළිමයක උස අඟල් 33 ක් පමණ වේ
දෙපා පිහිටුවීමේ දී යටි පතුල් දෙකම පෙනෙන ආකාරයට පිහිටුවා දෙඅත් පිහිටුවීමේ දී සමාධි මුද්‍රාවෙන් යුක්ත වන ලෙස නිර්මිතය
එතරම් උස නොවූ ආසනයක් මත වැඩ හිදින පිළිම වහන්සේ සිවුර ඒකාංශ පාරුපනයෙන් තනි රේඛාවක් මතු වන ආකාරයට අනුරාධපුර යුගයේ සිවුරු රැලි ශෛලියට නිර්මිතය
ගෙල සහ මුහුණ නිර්මාණයේ දී සිලින්ඩරාකාර ආකාරයට ද නිකට මතු වන ආකාරයටද නෙත් ඉතා විශාලවද නිර්මිත වේ
ඇහි බැම දේදුණු හැඩයක් ගන්නා අතරම කන් ශෛලී ගත ස්භාවයක් ගනී
මෙහි ඇති සෑම පිලිමයකම සිරස් පත කොතක ආකාරයෙන් නිර්මාණය කර තිබේ
පසු පසින් හේත්තු වීම සඳහා ආසනයක් සාදා ඇති අතර බුදු රැස් මාලා ඉතා කළාත්මක ආකාරයට සාදා තිබෙනු දැකිය හැක
විසි වැනි පිළිමයේ දෙපා හා සිරස් පත මෙහි පිළිම වලට සමාන වන අතර සිවුරේ රැළි, දෙඅත්, මුහුණේ ස්වභාවය ආදිය වම් පස කුටියේ පිළිම තුනට සමාන වේ
මෙහි එක් පිළිමයක් පමණක් මෙලෙස නෙලන්නට ඇත්තේ කුමටද කියා සාධක හමු වී නොමැත
අපට සිතිය හැකි කරුනු කිහිපයක් මෙම පිළිමය වෙනත් ස්ථානයකින් ගෙන විත් මෙම ස්ථානයේ තැම්පත් කළාය
නැත්තම් මෙහි පිළිම සෑදීමට පෙර මේ පිළිමය මෙම ස්ථානයේම තිබුණාද, එසේත් නොමැති නම් මෙම පිළිමය වෙනත් කළා කරුවෙකු අතින් නිම වුවා ද කියා ප්‍රශ්න රාශියකට මුහුණ දීමට සිදු වේ
මෙම සෑම පිළිමයක් ඉදිරිපිට ම ගිහියෙකුගේ හෝ සතෙකුගේ මූර්තියක් දැක ගත හැකිය
මේ සෑම පිළිමයක් ඉදිරියෙන්ම පිළිම හඳුන්වා ඇති ආකාරය පහතින් දක්වා ඇත
* දීපංකර – සුමේධ තවුසා පළමු විවරණය ලැබු පරිදි

* කොන්ඩඤ්ඤ නම් බුදු එකල අප බෝසත් විජිතාවි නම් චක්‍රවර්ති රජව

* මංගල නම් බුදුන් එකල අප බෝසත් සුරුචි නම් බ්‍රහ්මණව

* සුමන නම් බුදු එකළ අප බෝසත් අතුල නම් දව්‍ය නාගරාජව

* රේවත නම් බුදුන් එකල අප බෝසත් අතිදේව නම් බ්‍රහ්මණව

* සෝභිත නම් බුදු එකල අප බෝසත් සුජාත නම් බ්‍රහ්මණව

* අනෝමදස්සි නම් බුදු එකල අප බෝසත් මහේශාක්‍ය නම් යක්ෂ සේනාධිපතිව

* පදුම නම් බුදුන් එකල අප බෝසත් රවිරංග සිහරාජව

* නාරද නම් බුදුන් එකල අප මහා බෝසත් ධ්‍යාන ලාභී තාපසව

* පියමතුරා නම් බුදුන් එකල අප බෝසත් ජටිල නම් මගරැවටිව

* සුමේධ නම් බුදුන් එකල අප බෝසත් උත්තර නම් මානවකව

* සුජාත නම් බුදුන් එකල අප බෝසත් චක්‍රවර්තී රජව

* පියදස්සී නම් බුදුන් එකල අප බෝසත් කාශ්‍යප නම් බ්‍රහ්මණ මානවකව

* අනෝමදස්සී නම් බුදුන් එකල අප බෝසත් සුෂි නම් බ්‍රහ්මණ තාපසව

* දම්ම් දස්සී නම් බුදුන් එකල අප බෝසත් ශ්‍රක්‍ර දේවේන්ද්‍රව

* සිද්ධාර්ථ නම් බුදුන් එකල අප බෝසත් මාපාල නම් තාපසව

* තිස්ස නම් බුදුන් එකල අප මහා බෝසත් සුජාත නම් තාපසව

* ඵුස්ස නම් බුදුන් එනල අප බෝසත් විජිතාවි නම් රජව

* විපස්සි නම් බුදුන් එකල අප බෝසත් අතුල නම් දිව්‍ය නාගරාජව

* සිඛිත නම් බුදුන් එකල අප බෝසත් අරින්ද නම් රජව

* වෙස්සභු නම් බුදුන් එකල අප බෝසත් සදසීන නම් රජව

* කකුසඳ නම් බුදුන් එකල අප බෝසත් ඛේම නම් නරපති පැවදිව

* කෝනාගම නම් බුදුන් එකල අප බෝසත් පර්මක නම් නරේන්ද්‍රව

* කාශ්‍යප නම් බුදුන් එකල අප බෝසත් ජෝතිපාල නම් බ්‍රහ්මණව විවරණ ගත් සේක

හිටි පිළිම 
ප්‍රධාන විහාර ගෙයි බටහිර පස බිත්තියට ආසන්නයේ දැව පුදසුන පිටුපසින් මුචලිංග නාග දරණයට දෙපැත්තතේ හිටි පිළිම තුනක් වේ
මුචලිංග නාග දරණයට වම් පැත්තේ හා දකුණු පැත්තේ ඇති පිළිම දෙකෙහි නිර්මාණ ලක්ෂණ සමාන වේ
පිළිම දෙකම පද්ම පීඨයක් මත වැඩ සිටි
සමභංග ඉරියව්වෙන් පිළිම දෙකම නිර්මාණය කර තිබේ
ඒකාංග පරූපනයෙන් ඇති අතර චීවරය දිය රැල්ලක ආකාරයෙන් නිර්මිතය
ඝණ නුවාව පිළිම දෙකේම වේ
මුහුණෙහි සිනහවක් දැක ගැනීමට නොමැති අතර ගෙල හා මුහුණ සිලින්ඩරාකාර ස්වරූපයක් ගනී
යටි තොල විශාල වන අතර උඩු තොල කුඩා වේ
ඇස් විශාලව ඇති අතර ඇහි බැමි දේදුනු හැඩයෙන් යුක්තය
දෙකන් ශෛලිගත ස්වභාවයක් ගනී
දකුණු පස පිළිමය උස අඩි 5ක් පමණ වන අතර එහි සිරස් පත තිබුණු ලක්ෂණ ඇති අතර එය දැනට ඉතිරිව නොමැත
වම් පස පිළිමය අඩි 4 අඟල් 6ක් පමණ උස වන අතර එහි සිරස් පත වේ
එම සිරස්පත කොත් කැරැල්ලක ආකාරයෙන් නිර්මාණය කර ඇත
වම් අත වැලමිට ළඟින් නමා ඉහළට ඔසවා සිටින විට වැල මිට ළග සිට දෙපා දක්වා ඉතා අලංකාරමත් ආකාරයෙන් සිවුරේ රැල්ලක් නිර්මාණය වී ඇත
ඉහලට එසවූ අතෙහි අඟිලි හකුලා ගෙන සිටින අතර දකුණු අත වැල මිට ළඟින් නමා අභය මුද්‍රාවෙන් සිටී.

වම් පස පිළිමය ආසන්නයේ ම ඉතා ගාම්භීර පිළිමයක් ඇති අතර එහි උස අඩි 4ක් පමණ වේ
පද්ම පීඨයක් මත වැඩ සිටින පිළිමය සමභංග ඉරියව්වෙන් ඇත
මෙහි වම් අත පහළටම නෙලවා ඇති ආකාරයට නිර්මිත දකුණු අත අභය මුද්‍රාවෙන් සිටී. ඒකාංශ පාරූපයෙන් යුක්ත වන පිළිමයේ සිවුරේ අමුතුම ආකාරයට නිර්මිතය
එයත් දිය රැල්ලක ආකාරයෙන් සාදා ඇතත් අනෙක් පිළිම වල රැළි දැක ගැනීමට හැකිය
නුවාවක් වන අතර ගෙල හා හිස සිලින්ඩරාකාර වේ
යටිතොල විශාලවද උඩු තොල කුඩාවටද කන් ‍ශෛලිගතව ද නිර්මිත වන අතර සිරස් පතක්ද වෙයි
මෙම පිළිම තුනම නිර්මාණය කිරීමේ දී උපයෝගී කර ගෙන තිබෙන්නේ එකම අමු ද්‍රව්‍ය බව කිව හැකිය
දැවයෙන් අවශ්‍ය රූපය නෙලා ගෙන ඉන්පසුව ඉතා සියුම්ව අඹරා පදම් කර ගත් මැට්ටකින් දැව මූර්තිය වටේ ආලේප කර අවශ්‍ය හැඩය ලබා ගෙන තිබේ
සූවිසි බුදු කුටියේ ප්‍රථම දීපංකර බුදුන්ගේ මුර්තිය හිටි පිළිමයක් ලෙස නිර්මාණය කර තිබේ
මේ පිළිමයේ ඒකාංශ පාරූපනයෙන් යුක්ත වන අතර සිවුරේ රැළි රහිත වේ
උස අඟල් 53 ක් පමණ වේ
සිරස් පත ඇති අතර දකුණු අත ඉදිරියට දිගු කර එක් ඇඟිල්ලක් ඉදිරියට දක්වා අනිත් ඇඟිලි තුන නමාගෙන සිටී. මෙම පිළිමය සඳහා අමුද්‍රව්‍ය ලෙස තනිකරම මැටි බදාමයෙන් නිර්මාණය කර තිබේ
සැතපෙන පිළිම 
සැතපෙන පිළිම අනුරාධපුර යුගයේ හා පොළොන්නරු යුගවලදී ඉතාමත් අඩු ප්‍රමාණයක් නිර්මාණය විය
එහෙත් නුවර යුගයේ දී ඉතා වැදගත් ස්ථානයක් ලෙසට සැතපෙන පිළිම වලට හිමි විය
ගල් ගුහා තුළ පිළිම විශාල ලෙස නිර්මාණය වන්නට විය
කොට්ටඉඹුල්වල විහාරයේ ගර්භ ගෘහය තුළ දකුණු දිශාවට වන්නට ගල ආරම්භ වන ස්ථානයේ අඩි 3ක පමණ ආසනයක් මත ඉතා විශාල සැතපෙන පිළිමයක් නිර්මාණය වී තිබේ
ආසනය නිර්මාණයේ දී ගල් ගඩොල් හා මැටි භාවිතා කර දකින පුද්ගලයාට ප්‍රියභාවයක් උපදවන ආකාරයට සාදා තිබේ
ඒ මත පිළිම වහන්සේ නිර්මාණය කර ඇත
සම්පූර්ණ පිළිමයේ උස අඩි 45 ක් පමණ වන අතර පළල අඩි 8ක් පමණ වේ
සිරස්පත ඉතා කලාත්මක ආකාරයට සාදා තිබේ
සිරස්පත නිර්මාණයේ දී දැවයෙන් සාදා ඒ මත මැටි බදාමය ගා අලංකාර කර තිබේ
මෙය අඟල් 34 පමණ උස වේ
සිරස්පත සාදා පිළිමයේ හිස මුදුනින් ඇතුළට සවි කර තිබේ
හිස අඩි 6ක් පමණ උස වේ
ඇස් ඉතා විශාලව පිහිටුවා ඇති අතර ඇහි බැම් දේදුණු හැඩයට සාදා තිබේ
යටි තොල මහතවද උඩු තොල කුඩාවටද සාදා ගෙන ඇති අතර දෙකන් ශෛලිගත ක්‍රමයටම සාදා තිබෙණු දැකිය හැකිය
මුහුණෙහි එතරම් භියකරු බවක් දැක ගැනීමට නොහැක
කෙස් කැරලි ආකාරයට නිර්මාණය කර ගෙන තිබේ
ගෙල හා හිස සිලින්ඩරාකාර ආකාරයට නිර්මිත වේ
දකුණු ඇලයෙන් සැතපී සිටින අතර දකුණු අත කොට්ටය සහ හිස අතර රඳවා ගෙන සිටී. මෙහිදී කොට්ටය හිසෙහි බරට එබුණු ආකාරයක් දැක ගත හැකිය
එය කලා කරුවා අධ්‍යයනයක් ඇතුව කළ බව සිතිය හැකිය
හිස මදක් ඉහළට එසවුණු ආකාරයෙන් සිටින අතර වම් අත වම් ඇලපත දිගේ රඳවා ගෙන සිටී. චීවරය ඒකාංශ පාරූපනයෙන් යුක්ත වන අතර ඝණනුවාවක් නිර්මාණය කර තිබෙණු දැකිය හැක
චීවරයේ රැළි දිය රැල්ලක ආකාරයෙන් නිමවා ඇත
දෙපා පිහිටුවීමේ දී ඇඟිලි එක සමානව පිහිටුවා තිබේ
සමහර පිළිම වල දෙපා පිහිටුවීමේ දී අසමානව පිහිටුවා ඇත
මේ සඳහා උගත් මත දෙකක් වේ
එනම්

* ඇඟිලි සමානව පිහිටුවීම බුදුන්ගේ සැතපීම හුවා දක්වයි.

* ඇඟිලි අසමානව පිහිටුවීම බුදුන්ගේ පරිනිර්වානය දක්වයි.

ඒ කෙසේ වෙතත් සමහර උගත්තු ඇඟිලි අසමානව තබා ගැනීමෙන් දක්වන්නේ බුදුන්ගේ සැතපීම බව පවසයි
එයට හේතුව සැතපීමේ දී දෙපාවල එකම අවයව එකට තබා ගැනීම අපහසු නිසා ඇඟිලි මදක් පසු පසට වන ආකාරයට තබාගෙන සිටී. කෙසේ වෙතත් මේ සඳහා පැහැදිලි හා නිවැරදි මතයකට එළඹ නොමැති නිසා කුමක් හරිද කුමක් වැරදිද කියා පැවසිය නොහැක
මෙම පිළිමයේ දෙපා පිහිටුවීමේ දී වම් පාදයට වඩා මදක් කුඩා වන ආකාරයට දකුණු පාදය නිමවා තිබේ
එයට හේතුව වම් පාදයේ බර වැටීම නිසා දකුණු පාදය එබී ඇති බව පෙන්වීම සදහායි
එහෙත් අනුරාධපුර යුගයේ දී දෙපා එක සමානව නිර්මාණය කර තිබේ
මෙය තාක්ෂණයේ දියුණුවක් ලෙස පෙන්වා දිය හැක
පිළිමය නිර්මාණයේ දී අමුද්‍රව්‍ය ලෙස ගල් ගඩොල් හා මැටි භාවිතයෙන් නිර්මාණය කර ගෙන තිබේ
චීවරයේ රැළි නිර්මාණයේ දී ඝණකම ඇති නූලක් භාවිතා කර රැල්ල අවශ්‍යය ආකාරයට නූල තබා ඒ මත නූල හා පිළිමය අතර සබඳතාව ඇති කිරීම සඳහා නූලට උඩින් තීන්ත ආලේප කර තිබේ
විශ්ණු දේව ප්‍රතිමාව

ගර්භ ගෘහයට වම් පසින් ඇති උප කුටිය තුළ නැගෙනහිර පසට වන්නට මේ ප්‍රතිමාව නිර්මාණය කර තිබෙණු දැකිය හැකිය
මෙය උස අඟල් 80 ක් පමණ වේ
වාහනය වන මොණරාගේ පිටෙහි නැග සිටී. අත් දෙකත් ඉදිරියට දිගු කර ඇති අතර වම් අත්ල පහළට සිටින සේද දකුණු අත්ල ඉහළට සිටින සේ ද නිමවා තිබේ
මෙයට අමතරව එක් පැත්තක අත් තුන බැගින් තවත් අත් හයක් නිමවා තිබේ
යටි කය ඉතා අලංකාර වස්ත්‍රාභරණයෙන් සරසා තිබෙන අතර උඩු කය වස්ත්‍ර නොමැති අතර ආභරණ විශාල ප්‍රමාණයකින් සරසා තිබේ
හිසට ඉතා අලංකාරවත් ඔටුන්නක් පළඳවා ඇති අතර දෙකන් සඳහා රවුම් කරාඹු දෙකක් පළඳවා තිබේ
මෙම පිළිමයට පසෙකින් වානරයෙකුගේ රූපයක් නිර්මාණය කර ඇත
මෙයද දැවයෙන් නිර්මාණය කර ඒ මත මැටි බදාම ආලේප කර අලංකාරය ගෙන තිබෙණු දැකිය හැක
ශ්‍රී පතුල 
බුදු හිමියන් පිරිනිවන් පෑමෙන් පසු ශත වර්ෂ ගණනාවක් යන තෙක් පිළිම නිර්මාණය නොවීය
එම කාලය තුළ බුදු හිමියන් වැදීම සදහා සංඛේත රාශියක් වූහ
ඒ අතරින් විශේෂ වැදගත් ස්ථානයක් ශ්‍රී පතුලට හිමි විය
කොට්ටඉඹුල්වල විහාරයට බටහිර දෙසින් අඩි 200 ක් පමණ දුරින් ශ්‍රී පතුල කුඩා ගල් කුලක් මත කොටා තිබේ
මේ ගල මුදුණ වර්ග අඩි 392 පමණ වේ
ශ්‍රී පතුලේ ප්‍රමාණය අඩි 5 අඟල් 9 ක් හා පළල අඩි 2 අගල් 11 ක් පමණ වේ
විහාරයෙන් බටහිර දෙස ගලක කොටු සිරිපතුලකුත් ඇති බව සපරගමු දර්ශනයේ සඳහන් කරයි
මෙහි වම් පතුල දැක ගත හැකි අතර ඇඟිලි අගල් 10ක් පමණ වන සේද අනෙක් ඇගිලි දිග අගල් 19 ක් හා පළල අඟල් 7 පමණ වන සේ නිර්මිතය
ශ්‍රී පතුලට ආසන්නයේ තුන් පැත්තකින් අඩි 2 උස අඟල් 10ක් පමණ වන හතරැස් ගල් වලින් අඩි 2ක් පමණ උස වන සේ බැම්මක් නිර්මාණය කර තිබෙනු දැකිය හැකිය
මෙය ශ්‍රී පතුලේ ආරක්ෂාව සඳහාත් ශක්තිමත් බව වැඩි වීම සඳහාත් සාදන්නට ඇතැයි සිතිය හැක
බැම්මේ දිග පළල අඩි 8 x 6 ක් පමණ වේ
1808 දී ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජු විසින් කරවන ලද කෘත්‍යයක් බැව් කොට්ටඉඹුල්වල තඹ සන්නසෙහි සඳහන් වේ
සඳකඩ පහන 
සඳකඩ පහන සංවර්ධනයට පත් වු කලා කෘතියක් වශයෙන් සඳහන් කළ හැකිය
අනුරාධපුර යුගයේ දී ඉතාම හොඳ සඳකඩ පහන් නිර්මාණය වූ අතර පොළොන්නරු හා දඹදෙනි කුරුණෑගල යුග වලත් නුවර යුගයේ දීත් සංවර්ධනයට පත් විය
කොට්ටඉඹුල්වල ඇති සඳකඩ පහන පොළොන්නරු නුවර යුග දෙක අතර යුගවල ඇති වූ සඳකඩ පහනට නෑකම් කියන එකක් ලෙස හඳුන්වා දිය හැකිය
මෙය පිහිටා තිබෙන්නේ විහාරයට උතුරු දෙසින් ඇතුළු විය හැකි ප්‍රධාන දොරටුව අභියස පඩිපෙළ පාමුලය
මෙය මුලින්ම කුඩා වෘන්ත දෙකක් ඇති වන ආකාරයටත් ඉන් පසුව අර්ධ වෘන්තය ඇති වන ආකාරයට සාදා අර්ධ වෘත්තය මත වෘත්ත පහක් පමණ සිටින සේ ගලින් නිමවා තිබේ
මෙහි දිග පළල අඟල් 5646 ක් වේ
හයවෙනි සිරි පැරකුම්බා රජු කොට්ටිඉඹුල්වල රජ මහා විහාරයද මේ රජු විසින් ප්‍රතිසංස්කරණය කරවා අලංකාර පිය ගැට පෙළක් තැනවූයේය
මේ පියගැට පෙළ දෙපස කුඩා ගල් කණු දෙකක රැල් අතර කොටා තිබෙණ ගෙවී ගිය ශිලා ලිපි දෙක පිය ගැට පෙළ කරවූ මේ අජුගේම ලේඛනයක් විය හැකි බව ඤානවිමල හිමියන් පවසයි
පඩිපෙළ කරවූ රජු හයවෙනි පැරකුම්බා නම් සදකඩ පහන කරන්නට ඇත්තේ මෙම රජු බව සිතිය හැකිය
එසේ නම් මේ සඳකඩ පහන කෝට්ටේ යුගයේ නිර්මාණය වු කලා කෘතියක් බව කිව හැක
එහෙත් පැහැදිළි හා පුරා විද්‍යාත්මක සාධක හමු නොවේ
මෙම විහාරයේ ඇති සිතුවම් නුවර යුගයට බොහෝ සෙයින් සමාන වූත් එම සිතුවම් වලින් වෙනස් වූත් ප්‍රාදේශීය ලක්ෂණ වලින් යුතු සිතුවම් ප්‍රමාණයක් ඇති බව නිගමනය කළ හැකිය
මූර්ති අධයනයේ දී ඒවා බොහෝ සෙයින් නුවර යුගයේ ඇති දිය රැලි ආකාරයට සිවුරේ රැලි නිමවා තිබේ
මුහුණු වල ලක්ෂණ ආදිය බොහෝ සෙයින් නුවර යුගයේ පිළිම වලට සමාන වේ
සූවිසි බුදුවරයන්ගේ පිළිම විසිතුනක් අනුරාධපුර යුගයේ පිළිම ලක්ෂණ ගනී
එහෙත් මේවා නිර්මාණය කර තිබෙන්නේ අනුරාධපුර යුගයේ නොවන බව පැහැදිළි වේ
කෝට්ටේ යුගයේ හයවෙනි පරාක්‍රමබාහු රජු විසින් සදකඩපහන නිර්මාණය කළ බවත් 1808 ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජු විසින් ශ්‍රී පාද ලාංඡනය කරවූ බවත් කිව හැකිය
මේ අනුව අපට නිගමනය කළ හැක්කේ කොට්ටේ හා නුවර යුගයේ දී මූර්ති නිර්මාණය කළ බවයි.

උපුටාගැනීම් 
සුන්දර බලංගොඩ අඩවියෙන්
ගමන් විස්තරය 
බඹරගල රජ මහා විහාරය නමින් ප්‍රසිද්ධව ඇති  විහාරය මධ්‍යම පළාතේ මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටා ඇත
කොළඹ සිට මහනුවර මයියංගනය මාර්ගයේ දිගන නගරයට පැමිණ එතැන් සිට වැවේගම පාරේ කිලෝ මීටර 4ක් ගමන් කරන විර විහාරයට යන මාර්ගය වම් පසින් හමුවේ
එතැන් සිට කිලෝ මීටර දෙකක් ගමන් කල විට බඹරගල රජමහා විහාරය හමුවේ
ඓතිහාසික පසුබිම 
බඹරගල විහාරයේ ඉතිහාසය ක්‍රිස්තු පූර්ව තුන්වන සියවසෙන් පසු මිහිඳු හිම්යන් ලංකාවට වැඩම කිරීමෙන් පසු ආරම්භ වෙයි
බෞද්ධ රජවරුන් මෙහි ආරාමයක් ඉදිකර ඇති අතර මෑතක දී බෞද්ධ ඉතිහාසය විකෘති කිරීමේ යෙදෙන පිරිසක් විසින් කිසිම සාධකයක් නැතුව මෙම ස්ථානය සිදුහත් කුමාර උත්පත්තිය සිදුවූ ලුම්බිණිය ලෙස ව්‍යාජ මතයක් ගෙන යමින් සිටි
ඉතිහාසයේ කවර කලෙක හෝ මෙම ස්ථානය ලුම්බිණිය ලෙස හදුන්වා නැති අතර බෞද්ධයන් මෙම ව්‍යාජ ප්‍රචාර වලට නොරැවටී සත්‍ය වටහා ගත යුතුය

ශිලා ලේඛන 
ගුහා ලිපි කිහිපයක් මෙහිදී දැකගත හැකි අතර ඒ සියල්ල ක්‍රිපූ තුන්වන සියවසෙන් පසුව කළ ඒවා බව තහවුරු වී ඇත
Inscription of ceylon volume one වල මේ පිළිබඳ වැඩිදුර විස්තර ඇත
ආරාම සැලැස්ම 
බඹරගල විහාරය වේදිත පබ්බතය පාමුල පිහිටා ඇති නිසා විහාරයට ලගා වීමට උස් පඩිපෙලක් නැගීමට සිදුවේ
එහි බුදු මැදුර ලෙනක් තුල පිහිටා ඇති අතර එහි කටාරමේ පචින රජ පිළිබද සදහන් ශිලා ලේඛනය පවතී
විහාරය ඇතුලත සැතපෙන බුදු පිළිමවහන්සේ නමක් හා හිදි පිළිම ඇත
බුදු මැදුරෙහි තවත් කොටසක් ලෙනහි අනිත් පසින් වෙයි
සෙල්ලිපියේ කොටසක්ද ඇත්තේ පි‍ටුපසය
ලෙනෙහි පි‍ටුපසට යාමයට පඩිපෙලක් නැග යා යුතුය
කුඩා දාගැබ් වහන්සේ නමක් ඉදිකර ඇත
ඉන්ද්‍රසාල ලෙන හා අනිකුත් ලෙන් පර්වතය සමග පිහිටා ඇත
ඉන්ද්‍රසාල ලෙන 

විහාරයේ ඉහලට යත්ම හමුවන වෙදියක පබ්බතයේ ලෙන පිහිටා ඇත
එහි ඉන්ද්‍රසාල ලෙන ලෙස සඳහන් ක්‍රිපූ තුන්වන සියවසෙන් පසු යුගයක කරවූ ශිලා ලේඛය ඇත
එම ලේඛනය Inscriptions of Ceylon ග්‍රන්ථයේ අන්තර්ගතය
ශිලා ලේඛන 
ඉදශල ගුහ ශගශ

ඉන්ද්‍රසාල ගුහාව සංඝයාට (Inscriptions of Ceylon)

"පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස් මහාචාර්ය සෙනරත් පරණවිතාන මහතා විසින් 1970 දී ලියා ඇති INSCRIPTION OF CEYLON
VOLUME I ග්‍රන්ථයේ පිටු අංක 103 දී බුදුරදුන් වරක් වැඩ වාසය කළ ගුහාවක නමක් මේ ගුහාවට යොදා ඇතැයි සටහන් කර ඇත
ලංකාව පුරා මේ නම එනම් ඉන්දසාල සටහන් ගුහා කිහිපයක්ම දක්නට ලැබේ
රජගල පිහිටි ඉන්දසාල ගුහාව ඉන් ප්‍රකටය
Ida – sala, cd
cave (skt
Indra – sala,p
Inda – sala)name of a cave in which the Buddha once dwelt (SeeIntroduction, p cxix), 457, 458, 817, 817 (4)Idasala – gu (ha)sagasa’ (The cave named ) Indasala – guha (is given ) to the Sanghaඅංක 817 යන ලිපියෙන් අපිටඉන්දසාල ගුහාව හමුවේ
වැඩි විස්තර සඳහා Archaeological Survey of Ceylon, AnnualReport, 1911

මුලාශ්‍ර 

(1)Inscriptions of Ceylon
උත්තර ජයමහා විහාරය යනු ශ්‍රී ලංකාවේ නැගෙනහිර පළාතේ හිඟුරාණ පිහිටි පුරාණ බෞද්ධ විහාරස්ථානයක් වේ
එය හිඟුරාණ නගරයේ සිට කිලෝමීටර 1ක් පමණ දුරින්, හිඟුරාණ සීනි කර්මාන්ත ශාලාවට ආසන්නව පිහිටා ඇත
ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරකයක් ලෙස වර්තමානයේදී විහාරය, රජය විසින් නම් කොට තිබෙන අතර නාමකරණය 2014 වර්ෂයේ දෙසැම්බර් 26වන දිනදී රජයේ ගැසට් අංක 1148 යටතේ සිදුකොට තිබේ
මානව පැපිලෝමා වෛරසය (HPV) මිසකුගෙන් මිනිසකුට බොවියහැකි වෛරසයකි
මෙම වෛරසය මානව සිරුරතුල විවිධ රෝග ලක්ෂණ ඇතිවීමට හේතුවේ
මෙම වෛරසය අසාදනය වූවිට සිරුරේ ඉන්නන් තුවාල ආදිය ඇතිවීම වැනි සංකූලතා දක්නට ලැබේ
ඇතැම් තුවාල පිළිකා දක්වා වර්ධනයවේ
ගැබ්ගෙල,යෝනිය, ශිශ්නය, උගුර, ගුදය,මුඛය ආශිත පිළිකා මේ අතර ප්‍රධානය
මෙම පිළිකා අතරින් වැඩිම මරණ සංඛාවක් වාර්ථා වෙන්නේ ගැබ්ගෙල පිළිකා ආශිතවය
මෙම ගැබ්ගෙල පිළිකා ඇතිකරවන වෛරස වර්ග අතර HPV16 සහ PV18, ප්‍රමුඛය
වෙනත් පිළිකා කෙරෙහිද මෙම වෛරසය ඍජු බලපෑමක් ඇත
HPV6 සහ HPV11 යන වෛරස් කාණ්ඩ නිසා  ලිංගික පෙදෙස්වල ඉන්නන් ඇතිවේ
මෙම මානව පැපිලෝමා වෛරස් පවුලට අයත් වෛරස් විශේෂ 170 පමණ පවතී
මේ අතරින් වෛරස් විශේෂ 40 පමණ ලිංගිකව සංප්‍රේෙෂණයවේ
බොහෝවිට මෙම වෛරසය ප්‍රථම ලිංගික එක්වීමේදී ආසාධනයවේ
මීට අමතරව සමලිංගික වර්‍යා,ලිංගික සහකරුවන් කිහිප දෙනෙක් සමග සංසර්ගයේ යෙදීම,දුම්පානය හා ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතියේ ඇති දුර්වලතා හේතුවෙන් ආසාධනයවේ
මෙම වෛරසය ඍජු ස්පර්ශය මගින් ද ආසාධනයවේ
ඇතැම්විට මවගෙන් දරුවාටද බොවේ
කෙසේ වෙතත් පොදු වැසිකිළි භාවිතය මෙයට ඍජුව බලපෑමක් නොකරයි
මෙම වෛරස විශේෂ කිහිපයක් පවතී
මෙම වෛරසය මිනිසාගෙන් මිනිසාට පමණක් බෝවේ
සතුන් මගින් බෝ නොවන වෛරසයකි
මෙම වෛරස් කාණ්ඩ කිහිපයක්ම පවතී
මෙම වෛරස ආසාදනය වැළක්වීම සදහා විවිද ක්‍රම පවතී
ඒ අතර ප්‍රතිශක්තීකරණ එන්නත් මූලික තැනක් ගනී
විශේෂයෙන් කාන්තාවන්ට වැළදෙන ගැබ්ගෙල පිළිකා වැළක්වීම සදහා පාසැල් වයසේ සිටින වයස අවුරුදු නමයත් දහතුනත් අතර වයසේ ගැහැණු ළමුන්ට මෙම ප්‍රතිශක්තිකරණ එන්නත ලබාදෙයි
මෙම වෛරසය ආසාධනයවී දීර්ඝ කාලයකට පසුව පිළිකා තත්වය දක්වා වර්ධනයවීම සිදුවේ
ප්‍රතිශක්තීකරන එන්නත ලබාදීම ඉතා සාර්ථක හා ප්‍රථිපලදායි ක්‍රමයක් ලෙස පර්යේෂකයන් පෙන්වාදෙයි
සංවර්ධනය වෙමින්පවතින රටවල් රැසකම ගැබ්ගෙල පිළිකා නිසා මියයන ප්‍රමානය ඉතා ඉහල අගයක් ගනී
එබැවින් බොහෝ රජ්‍යයන් වර්ථමානයේදී මානව පැපිලෝම වෛරසය සදහා ප්‍රතිශක්තීකරණ එන්නත ලබාදීමට පියවරගෙන ඇත
ලොව පුරා ලිංගිකව සම්ප්‍රේෂණය වන වෛරස අතරින් වැඩිම මරණ සංඛ්‍යාවකට හේතුවී ඇත්තේ මෙම මානව පැපිලෝමා වෛරසයයි
2012 වසරේදී ඇමරිකාවේ මෙම වෛරසය ආසාදනයවූ පුද්ගලයන්  528,000  අතරින් 266,000ම මියගොස් ඇත
විශේෂයෙන් දියුණු වෙමින් පවතින රටවල වෛරස ආසාධනයවූවන් අතරින් මියයන ප්‍රමාණය 85% පමණ වෛයි
මෙම වෛරසය නිසා ඇතිවන ලිංගික ඉන්නන් පිළිබද අතීතයේ සිට දැනුමක් තිබුනද මෙය වෛරසය මුල්වරට සොයාගනු ලැබූවේ 1907දීය
රෝග ලක්ෂණ 

මානව පැපිලෝමා වෛරස (HPV) කාණ්ඩ 170 පමණ සොයාගෙන ඇති අතර මේවා වර්ගීකරණයකට ලක්කර ඇත
ඇතැම් මානව පැපිලෝමා වෛරස (HPV) කාණ්ඩ ශරීරගත වුවද කිසිදු රෝග ලක්ෂණයක් පෙන්නුම් නොකරයි
උදාහරණ ලෙස HPV-5 වෛරස කාණ්ඩය දැක්විය හැක
HPV   1 සහ 2 කාණ්ඩ මගින් කුඩා ඉන්නන් කිප දෙනෙක් ඇතිවීම පමණක් සිදුවේ
HPV  6 සහ 11 මගින් ලිංගික අවයව තුල ඉන්නන් ඇතිවේ
HPV  16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59, 68, 73, සහ 82 යන වෛරස කාණ්ඩ මගින් පිළිකා අවධානම ඇතිවේ
ඉන්නන් 

මානව පැපිලෝමා වෛරසය (HPV) සමග සුලභ ලෙස ඉන්නන් ඇතිවීම දැකිය හැකිය
HPV වෛරසය ආසාදනය හේතුවෙන් සම මතුපිට ඇති සෛල වේගයෙන් වර්ධනයවීමට පටන්ගනී
මෙය ඉන්නන් ලෙස දිස්වේ
HPV වෛරසය හේතුවෙන් කුඩා දරුවන්ටද සම මතුපිට ඉන්නන් ඇතිවීම දැකිය හැකිය
කෙසේ වෙතත් මානව පැපිලෝමා වෛරසය ශරීරගතවී බොහෝ කලකට පසුව රෝග ලක්ෂණ මතුවීම සාමන්‍යයේන් සිදුවන්නකි
ඇතැම් විට පුද්ගලයන්ගේ ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය ශක්තිමත් නම් මෙම වෛරසය සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත්වීයයි
එවිට කිසිදු අවදානමක් ඇති නොවේ
ඇතැම් මානව පැපිලොමා වෛරස (HPV) කාණ්ඩ ආසාදනයවූ පුද්ගලයන්ට කිසිදු රෝග ලක්ෂණයක් පෙන්නුම්කර නැත
ඉන්නන් ප්‍රභේද කිහිපයක් ඇත
බොහෝවිට මානව පැපිලෝමා වෛරසය හේතුවෙන් ඇතිවන ඉන්නන් ප්‍රධාන වශයෙන් දෙඅත්,දෙපා හා වැලමිට හෝ දණහිස් අසළ ඇතිවේ
ඇතැම්විට ලිංගික අවයව අශ්‍රීතවද ඉන්නන් ඇතිවේ
නමුත් මෙම ඉන්නන් හා පිළිකා අතර සම්භන්ධයක් නැත
ඇතැම් ඉන්නන් පාදයේ හටගන්නා අතර අවිදීමේදී වේදනාවක් ඇතිවේ
ඇතැම් ඉන්නන් නියපොතු ඇසුරුකරගෙන වැඩේ
මෙම ඉන්නන්ට ප්‍රතිකාර කිරීමද අපහසුය
අත් මුහුණ නළල යන ස්ථාන වලද මානව පැපිලෝමා වෛරසය හේතුවෙන් ඉන්නන් ඇතිවේ
මේවාද පිළිකා කෙරෙහි සම්භන්ධයක් නැත
මෙම ඉන්නන් ස්පර්ශය මගින් පුද්ගලයෙකුගෙන් තවත් පුද්ගලයෙකුට වෛරසය පැතිරේ
ලිංගික ඉන්නන් 
HPV වෛරසය හේතුවෙන් ලිංගික අවයව ආශ්‍රිත ඉන්නන් ඇතිවීම බොහෝ දුරට අසන්නට ලැබේ
විශේෂයෙන් ජනනේද්‍රිය හා ගුදය ආශ්‍රිතව ඉන්නන් හටගනී
සමලිංගික චර්‍යා හා ගුද ලිංගික චර්‍යා මගින් මෙය ඉක්මනින් ව්‍යාප්තවේ
මානව පැපිලෝමා වෛරසය මගින් ඇතිවන ලිංගික ඉන්නන් හා සිරුරෙ අනෙකුත් ප්‍රදේශවල ඇතිවන ඉන්නන් අතර වෙනසක් පවතී
ලිංගික ඉන්නන් ඇතිවීම කෙරෙහි  HPV 6 හා  HPV 11 යන වෛරස කාණ්ඩ ප්‍රධානය
HPV වෛරස කාණ්ඩ 40 පමණ ලිංගිකව සම්ප්‍රේෂණය වෙයි
HPV හෙවත් මානව පැපිලෝමා වෛරසය ආසාදනය වීම හා රෝග ලක්ෂණ පෙන්වීම පුද්ගලයා ගෙන් පුද්ගලයාට වෙනස්වේ
ඇතමුන්ගේ ප්‍රතිශක්තිකරන පද්ධතිය ශක්තිමත් නිසා වෛරසය ශරීරගත වුවද එය මැඩපැවැත්වීමට ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතියට හැකිවේ
ඇතැම් අයට මෙය ශරීරගතවී පැවතුනද කිසිදු රෝග ලක්ෂණයක් පෙන්නුම් නොකරන අතර කෙසේ වෙතත් තවදුරටත් ඔහු රෝග වාහකයෙකු ලෙස ක්‍රියාකරයි
එවන් රෝග වාහකයෙකු සමග ඇතිකරගන්නා ලිංගික සංසර්ගයක් මගින් නිරෝගී පුද්ගලයෙකුය බෝවේ
ඇතැම්විට රෝග ලක්ෂණ පෙන්නුම් කරන පුද්ගලයෙකු හා ලිංගිකව එක් වුවද අනෙකාගේ ස්වාභාවික ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය ශක්තිමත් නම් කිසිදු රෝග ලක්ෂණයක් පෙන්නුම් නොකරයි
HPV වෛරසය ලිංගිකව පැතිරීමේදී සමලිංගික ඇසුර මගින් බෝවීමේ ප්‍රවනතාව ඉතා ඉහළ අවධානමක් ඇති අතර විරුද්ධ ලිංගිකයන් කිහිපදෙනෙක් සමග ඇසුර මගින් පැතිරීම ඊට සාපේක්ෂව අඩුය
එක් අයකු සමග පමණක් ලිංගිකව ඇසුරු සිදුකල අය අතර පවා  HPV වෛරසය ආසාදනයවූවන් දක්නට ලැබේ
එයට හේතුව  HPV වෛරසය ශරීරගතවීමට ලිංගික ඇසුර පමනක් නොව වෙනත් සාධකත් බලපාන නිසාය
ලිංගික ඉන්නන් සහිත පුද්ලයන්ගේ ඉන්නන් සමෙහි ස්පර්ෂ වීමෙන්ද බෝවේ
එම ස්පර්ශයන් ලිංගික හෝ ලිංගික නොවන ස්පර්ශයන් වියහැක
පිළිකා 

මානව පැපිලෝමා වෛරස කාණ්ඩ දොළහක් පමණ පිළිකා ඇතිකිරීමේ වැඩි අවධානමක පවතී
මෙම වෛරස යෝනිය,ශිශ්නය,ගැබ්ගෙල,ගුදය වැනි ස්ථානවල පිළිකා ඇති කිරීමට හේතුවේ
HPV 16 මෙන්ම HIV 18 වෛරසද ගැබ්ගෙල හා ගුද පිළිකා ඇතිවීමේ ඇතිවීමේ අවධානම වැඩි කරයි
මානව පැපිලෝමා වෛරසය හේතුවෙන් ඇතිවන පිළිකා රෝග ලොවපුරාම බහුලව වාර්ථාවේ
සංවර්ධිත හා සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවලද මෙය දක්නට ලැබේ
කෙසේ වෙතත් සංවර්ධිත රටවලට වඩා සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල රෝගීන් ප්‍රමාණය හා ඒ හේතුවෙන් මියයන ප්‍රමාණය වැඩිය
සංවර්ධිත රටවල පවතින ඉහළ සෞඛ්‍ය පහසුකම් නිසා මෙම පිළිකා රෝග ඉතා පහසුවෙන් හඳුනාගෙන ප්‍රතිකාර කරන බැවින් රෝගීන් ඉක්මනින් සුවය ලැබීම සිදුවේ
එබැවින් මරණ සංඛාවද සංවර්ධිත රටවල අවමය
පහත දැක්වෙන්නේ ඇමරිකාවේ වාර්ථාවූ මානව පැපිලෝමා වෛරස ආසාදනය හා පිළිකා පිළිබදවය
මෙම වගුවෙන් දැක්වෙන පරිධී පිළිකා රෝග රැසකටම මානව පැපිලෝමා වෛරස ආසාදනය හේතුවී ඇතැයි අනුමාන කළහැක
බොහෝ පුද්ගලයන්ගේ ප්‍රතිශක්තීකරණ පද්ධතිය ඇතැම් වෛරස කාණ්ඩ හමුවේ දුර්වලවී ඇතිබව පෙනේ
විශේෂයෙන් 16,18,31 හා 45 යන වෛරස කාණ්ඩ ඉතා බලවත් බව පර්යේෂකයන් පවසයි
මෙම වෛරස කාණ්ඩ හතර පිළිකා ඇතිකිරීමේ ඉහළ අවධානමක් සහිතය
මානව පැපිලෝමා වෛරය නිසා ඇතිවන පිළිකා තත්වය වර්ධනය කිරීමට දුම්පානය හේතුවේ
දුම්බීම, දුම්කොළ සැපීම හා වෙනත් දුම්කොළ ආශ්‍රිත මත්ද්‍රව්‍ය භාවිත කිරීම නිසා නිකොටින්,ඇල්කොලොයිඩ් වැනි ප්‍රබල පිළිකා කාරක ශරීරගතවේ
එමගින් HPV ආසාධිතයන්ට පිළිකා ඇතිවීමේ අවධානම ඉහළයයි
මානව පැපිලෝමා වෛරස හේතුවෙන් පිළිකා ඇතිවූ බොහෝ දෙනෙක් දුම්පානය,දුම්කොළ සැපීම හා වෙනත් දුම්කොළ ආශ්‍රිත මත්ද්‍රව්‍ය භාවිතා කරන්නන් බව පෙනීගොස් ඇත
HPV වෛරසය නිසා ඇතිවන පිළිකා සඳහා ජානමය සාධකද ඉතා ඉහළ බලපෑමක් ඇතිකරයි
එබැවින් පවුලේ සමීප ඥාතියෙකුට(ලේ ඥාතියෙකුට) මානව පැපිලෝමා වෛරසය හේතුවෙන් ඇතිවුන පිළිකාවක් ඇතිවූයේනම් ඔවුන්ගේ ඉරදිරි පරපුරේ ඥාතියෙකුට පිළිකා ඇතිවීමේ අවධානම ඉතා ඉහළ මට්ටමක පවතී
උදාහරණ ලෙස තම මවට පියාට හෝ සහෝදර සහෝදරියකට පිළිකාවක් ඇත්නම් තමාටද පිළිකා අවධානම ඇති බව දැනගත යුතුය
ගැබ්ගෙල පිළිකා 
ගැබ්ගෙල පිළිකා ඇතිවීම කෙරෙහි ප්‍රධාන වශයෙන් බලපාන්නේ HPV16 සහ HPV18,  යන වෛරස් කාණ්ඩයි
ගැබ්ගෙල පිළිකා අතරින් 70% හේතුව මෙම වෛරස කාණ්ඩ දෙකයි
HPV 16 යන වෛරස කාණ්ඩයේ පිළිකා රෝගීන් ප්‍රතිශතයක් ලෙස 54%  කි
එනම් වැඩිම පිළිකා අවධානමක් ඇති වෛරස කාණ්ඩය HPV 16 බව පැහැදිළිය
ගැබ්ගෙල පිළිකා වලට අමතරව HPV 16 මගින් ශීශ්නය හා ගුදය ආශ්‍රිතවද පිළිකා ඇතිකරයි, 

ලොවපුරා වැඩිම පිළිකා රෝගී මරණ සංඛ්‍යාවක් වාර්ථා වන්නේ ගැබ්ගෙල පිළිකාව හේතුවෙන්ය
සංවර්ධනය වෙම්න් පවතින රටවල මෙම තත්වය ඉතා ඉහළ අගයක් ගනී
HPV වෛරසය ප්‍රතිශක්තීකරණ පද්ධතියේ දුර්වලතා නිසා ඉක්මනින් වර්ධනයවේ
කෙසේ වෙතත් මෙම වෛරසය ආසාධනයවී ඉතා දිගු කලකට පසුව රෝග ලක්ෂණ පහළවීම දක්නට ලැබේ
සාමාන්‍යයෙන් මෙම කාලය වසර දහයක් හෝ විස්සක් වියහැකිය
වර්ථමානයේදී බොහෝ රටවල ගැබ්ගෙල පිළිකා වළක්වා ගැනීමට වයස අවුරුදු නමයත් දහතුනත් අතර වයසේ පසුවන දැරියන්ට ප්‍රතිශක්තිකරණ එන්නත ලබාදෙයි
එමගින් මැදිවියේදී ඇතිවියහැකි මාතෘ මරණ ඉතා සාර්ථකව මැඩපවත්වා ගැනීමට හැකිවී ඇත
ලිංගික අවයව ආශ්‍රිත පිළිකා 
ගුදය හා ශිශ්නය ආශ්‍රිත පිළිකා ඇතිකරන HPV වෛරස කාණ්ඩ වැඩිවශයෙන්ම ලිංගිකව සම්ප්‍රේශනය වන බව සොයාගෙන ඇත
විශේෂයෙන් සමලිංගික සබදතා පවත්වන පුරුෂයින් අතර මෙය බහුලව දක්නට ලැබේ
විශේෂයෙන් ගුදය ආශ්‍රිතව ඇතිවන පිළිකාවලට ප්‍රබල හේතුවක් ලෙස සමලිංගික ගුද සංසර්ගය හේතුවන බව සොයාගෙන ඇත
ඇතැම් සමීක්ෂණයන් අනුව විරුද්ධ ලිංගිකයන් කිහිප දෙනකු ඇසුරු කරන පුරුෂයන් හා එක් සහකාරියක් සමග පමණක් ලිංගික සබදතා පැවැත්වූ පුරුෂයන් අතර පිළිකා තත්වයේ වෙනසක් දක්නට ලැබී නැත
ගුද පිළිකා  වැඩි වශයෙන්ම වාර්ථාවන්නේ පුරුෂයන් අතරය
මුඛ හා උගුර ආශ්‍රිත පිළිකා 
හිස සහ බෙල්ලේ පිළිකා සදහාද  HPV 16 සහ HPV 18 යන වෛරස ප්‍රබල බලපෑමක් එල්ල කරයි
මුඛය හා උගුර ආශ්‍රිත පිළික ඇතිකරන මානව පැපිලෝමා වෛරස කාණ්ඩ රැසක්ම ලිංගිකව සම්ප්‍රේශනය වෙයි
දුම්පානය කරන පුද්ගලයන්ට මෙම පිළිකා අවධානම ඉහළ අතර දම්නොබොන පුද්ගලයන්ට පවා කලාතුරකින් මෙම පිළිකා තත්වයන් ඇතිවේ
මුඛ හා ගුද ලිංගික සංසර්ගය මගින් එක් අයෙකුගෙන් තවත් අයෙකුට වෛරසය පැතිරේ
HPV- 16 වෛරසය පිළිකා ඇතිවීම කෙරේ ඉහළ බලපෑමක් සිදුකරයි
මෙම පිළිකා වර්ධනය කෙරේ දුම්කොළ හා ඇල්කොහොල් වැනි මත්ද්‍රව්‍ය හේතුවේ
දුම්කොළ හා දුම්කොළ ආශ්‍රිත මත්ද්‍රව්‍ය හාවිත කිරීම නිසා පිළික තත්වයන් ඉතා භයානක තත්වයන් දක්වා වර්ධනය වියහැකි බව පැවසේ
ඇතැම් පර්යේෂකයන් පෙන්වා දෙන්නේ ඉදිරියේදී ගැබ්ගෙල පිළිකා අභිබවා මුඛ පිළික නිසා ඇතිවන මරණ සංඛ්‍යාව ඉහළ යනු ඇති බවයි. මෙම නිසා හැකි පමන දුම්කොළ භාවිතය නැවැත්වීමට රජ්‍ය අංශයේ අවධානය වහාම ලක්වියයුතුය බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දෙයි
ශ්‍රී ලංකාව හා ඇතැම් දකුණු ආසියාතික රටවලද මුඛ පිළිකා බහුලව දක්නට ලැබේ
මෙයට හේතුව ඔවුන් අතර පවතින බුලත්ටිට කෑම නිසාය
බුලත් විට සදහා යොදා ගන්නා පුවක් වල ඇල්කොලොයිඩ් නම් පිළිකා කාරකයත් දුම්කොළවල නිකොටින් නම් පිළිකා කාරකයත් අඩංගුය
මෑතකදී ඇමරිකාවේ සිදුකළ පරීක්ෂණවලදී පෙනීගොස් ඇත්තේ HPV 16 වෛරස් කාණ්ඩය නිසා එරට උගුරේ පිළිකා සහිත රෝගීන් සීග්‍රයෙන් වර්ධනයවී ඇති බවයි. පර්යේෂකයන් පෙන්වා දෙන්නේ මුඛ පිළිකා ඇතිකරන ඇතැම් මානව පැපිලෝමා වෛරස කාණ්ඩ වැඩි වශයෙන් පැතිරී ඇත්තේ මුඛ සංසර්ගය නිසා බවයි.සාමාන්‍යයෙන් මුඛ පිළිකා ඇතිවීම කාන්තාවන්ට වඩා පුරුෂයන් අතර බහුලව දක්නට ලැබේ
වර්ථමානයේ ගැහැණු ළමුන් සදහා ගැබ්ගෙල පිළිකා වළක්වාගැනීමට ප්‍රතිශක්තීකරණ එන්නත් නිපදවා ඇත
එහෙත් එමගින් උගුරේ ඇතිවන පිළිකා වළක්වාගත නොහැක
පෙනහළු පිළිකා 
මානව පැපිලෝමා වෛරසය නිසා ඇතිවන පිළිකා අතර පෙනහළු පිළිකාද බහුලව වාර්ථාවන පිළිකා විශේෂයකි
පෙනහළු පිළිකා රෝගීන් බොහෝ දෙනකුට මානව පැපිලෝමා වෛරසය ශරීරගතවී තිබුණබව පර්යේෂකයන් පෙන්වාදී ඇත
පෙනහළු පිළිකා ඇතිවීම කෙරේ දුම්පානය ප්‍රබල හේතුවක්වී ඇත
ප්‍රතිශක්තීකරණ ඌනතා 
ඇතැම් පර්යේෂණයන්ට අනුව මානව පැපිලෝමා වෛරසය හේතුවෙන් ප්‍රතිශක්තීකරණ ඌනතා ඇතිවනබව සොයාගෙන ඇත
මෙම වෛරසය මහින් ප්‍රතිශක්තීකරණ පද්ධතිය දුර්වල කරන බැවින් කෙරටීන් වැඩි වශයෙන් නිපදවීමත් සම මතුපිට සෛල අසාමාන්‍ය ලෙස වර්ධනයවීමටත් පටන්ගිනී
මෙහි ප්‍රථිපල ලෙස සම මතුපිට ඉන්නන් හා තුවාල ඇතිවේ
හේතුව 
ලිංගිකව සම්ප්‍රේෂණයවන මානව පැපිලෝමා වෛරස ප්‍රධාන වශයෙන් කොටස් දෙකකට බෙදා වෙන්කලහැක
ඒ අඩු අවදානම් වෛරස කාණ්ඩ හා වැඩි අවදානම් වෛරස කාණ්ඩ ලෙසයි
අඩු අවදානම් වෛරස කාණ්ඩ මගින් ඉන්නන් ඇතිවීම වැනි සුළු රෝග තත්වයන් පෙන්වන අතර වැඩි අවදානම් කාණ්ඩ මගින් පිළිකා ඇතිකරයි
ව්‍යාප්තිය 
නවයොවුන් අවධියේදී ඇතිකරගන්නා ලිංගික සම්භන්දතා හේතුවෙන් බොහෝවිට HPV වෛරසය ශරීරගතවේ
සමලිංගික සංසර්ගයන්,විරුද්ධ ලිංගික සංසර්ගයන්,බහු සහකරු සංසර්ගයන්,දුම්පානය,ප්‍රතිශක්තීකරණ පද්ධතියේ ඇතිවන දුර්වලතා හේතුවෙන් මෙම වෛරසය ශරීරගතවේ
මෙම වෛරසය ලිංගික ස්‍රාවයන් හෝ රුධිරය මගින් පමණක් නොව ස්පර්ශයෙන්ද පැතිරේ
අනාරක්ෂිත යොනි හා ගුද සංසර්ගයන් වැඩි අවධානම් මට්ටමක පවතී
මුඛ සංසර්ගය මගින් බෝවීම ඊට සාපේක්ෂව අවම අගයක් ගනී
මවගෙන් දරුවාට වෛරසය ශරීරගතවීම ගැබිනි සමයේදී සිදුවේ
රෝගීන් භාවිතා කළ ඇතැම් දුව්‍ය උපකරණ හවුලේ භාවිතය මගින් ව්‍යාප්තිය ඉතා කලාතුරකින් සිදුවන්නකි
ගර්භනීබව 
මවගෙන් දරුවාට වෛරසය පැතිරීම සිදුවන්නේ  HPV  ආසාදිත මවක් ගර්භනී සමයේදී ඇගේ කුසතුල සිටින දරුවාට බොවීමයි
එහෙත් ළදරුවකු උපත ලැබූ පසු ඔහුට හෝ ඇයට රෝග ලක්ෂණ ඉක්මනින් පහළ නොවේ
ඇතැම්විට රෝග ලක්ෂණ මතුවීමට වසර විස්සකට වඩා කල්ගතවිය හැක
ලිංගිකව සම්ප්‍රේෂණය 
ගැබ්ගෙල පිළිකා ඇතිකරන මානව පැපිලෝමා වෛරසය ලිංගිව සම්ප්‍රේෂණය වෛරස කාණ්ඩ අතර ප්‍රධාන තැනක් ගනී
කෙසේ වෙතත් මෙම පිළිකාව වැළැක්වීම සදහා එන්නත් ලබාදීම බොහේ රටවල සිදුකෙරේ
එමගින් සාර්ථක ප්‍රතිපල ලබා ඇත
HPV වෛරස ප්‍රථමික ලිංගික ක්‍රියාවන් මගින් වුවද පැතිරේ
උදාහරණ ලෙස ලිංගික අවයව අතින් ස්පර්ෂ කිරීම දැක්විය හැක
මානව පැපිලෝමා වෛරස කාණ්ඩ 120 අතරිනුත් 51 පමණ වඩාත් සක්‍රීය බව සොයාගෙන ඇත
මෙයින් 15 ක් අධි අවදානම් තත්වයේ ඇත
(16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59, 68, 73, සහ 82), ඇතැම් කාණ්ඩ මධ්‍යම අවදානම් මට්ටමක් පෙන්වයි (26, 53, සහ 66), ඇතැම් වෛරක කාණ්ඩ අඩු අවදානම් මට්ටමක් ඇත 12 ,6, 11, 40, 42, 43, 44, 54, 61, 70, 72, 81, සහ1 08)
උපත් පාලන කොපු භාවිතය මෙම වෛරසය සදහා වඩාත් සාර්ථක උපක්‍රමයක් නොවන්නේ මෙම ඍජු ස්පර්ශය මගින් පවා බෝවන බැවිනි
අනෙක් ලිංගික රෝග ඇතිකරන වෛරස හා බැක්ටීරියා ලිංගික ස්‍රාව ශ්‍රක්‍රාණු,මුත්‍රා,රුධිරය  මගින් ව්‍යාප්තවන නිසා උපත් පාලක කොපු භාවිතය හොද ආරක්ෂික ක්‍රමයකි
අත 
HPV වෛරසය ශරීරගතවීම ආසාදිත පුද්ගලයෙකුගේ ලිංගික පෙදෙස නිරෝගී අයකු අතපතගෑම මගින් හෝ  ආසදිතයෙකු නිරෝගී පුද්ගලයෙකුගේ ලිංගික අවයව ස්පර්ශය මගින්ද ව්‍යාප්තවේ
විරුද්ධ ලිංගිකයන් අතර සිදුවන ලිංගික අවයව ස්පර්ශයේදී ආසාදිත ස්ත්‍රියක් පුරුෂයෙකුගේ ලිංගික අවයව ස්පර්ශය වැඩි අවදානම් තත්වයත් ලෙස සැළකේ.සමලිංගික සම්භන්දයකදී ආසාදිත පුුරුෂයා හෝ ස්ත්‍රිය විසින් නිරෝගී ස්ත්‍රිය හෝ පුරුෂයාගේ ලිංගික අවයව ස්පර්ශ කිරීම වැඩි අවදානම් සහිතය
කෙසේ වෙතත් යොනි,ගුද හා මුඛ සංසර්ගයන්ට සාපේක්ෂව අතපතගෑමෙන් වෛරස ආසාදනයවීම ඉතා අවම අගයක් ගනී
අතින් ලිංගික අවයවයන් ස්පර්ශයේදී පුරුෂයන්ගේ අතින් සිදුකරන ස්පපර්ශයන් වඩාත් අවදානම් සහගතය
ලිංගික නොවන අතපතගෑම් වලදී ද මීට සමාන තත්වයක් ඇත
ද්‍රව්‍ය 
ඇතැම් ද්‍රව්‍ය උපකරණ හවුලේ භාවිතා කිරීම මගින්ද මානව පැපිලෝමා වෛරසය ව්‍යාප්තවිය හැක
උදාහරණ ලෙස රැවුල කපන උපකරණ,දත් බුරුසු ආදිය දැක්විය හැක
ඇතැම් විට ස්වංවින්දනය සදහා ස්ත්‍රීන් භාවිත කරන කෘතිම ශිශ්න ආදිය හවුලේ භාවිතය මගින් ද මෙ පැතිරිය හැක
රුධිරය 
මීට ඉහතදී පර්යේෂකයන් විශ්වාස කළේ මානව පැපිලෝමා වෛරසය රුධිරය මගින් බෝ නොවන බවයි.එහෙත් නවතම අධ්‍යනයන්ට අනුව මෙම වෛරසය රුධිරය මගින්ද බෝවන බව සොයාගෙන ඇත
මානව පැපිලෝමා වෛරස ආසාධිතපුද්ගලයන් ගෙන් ලබාගත් රුධිර සාම්පල ශිතකරණයක රදවා පසුව නැවත පරික්ෂා කිරීමේදී තවමත් සජීවී තත්වයේ සිටි වෛරස හමුවී ඇත
එමගින් රුධිර පාරවිලනය මගින් මානව පැපිලෝමා වෛරසය පැතිරෙන බව ප්‍රත්‍යක්ෂවී ඇත
2009 දී ඕස්ට්‍ර්ලියාවේ රතු කුරුස සංවිධානය මගින් සංවිධානය කළ ලේ දන්දීමේ වැඩසටහනකදී පුරුෂයන් ගෙන් ලබාගත් රුධිර සාම්පල තුල සජීවී මානව පැපිලෝමා වෛරස අඩංගුවී තිබී ඇත
සැත්කම් 
ඇතැම් සැත්කම් සිදුකිරීමේදී ජීවානුහරණය නොකළ ශල්‍ය උපකරණ පොදුවේ භාවිත කිරීමේදී මානව පැපිලෝමා වෛරසය ශරීරගතවිය හැක
වෛරස අධ්‍යනය 
HPV වෛරසය සජීවී පටක තුල නොව අජීවී පටක තුල වර්ධනයවේ
මෙම වෛරසය ආසාදනයවීම සිදුවන්නේ ඉතා සෙමිනි
ලිංගික සංසර්ගයකින් හෝ සමෙහි ඇතිවන තුවාලයකින් සීරීමක් තුලින් වෛරසය ශරීරයට ඇතුළු වෙයි
රෝග ලක්ෂණ පහළවීමද ඉතා සෙමින් සිදුවේ
රෝග නිර්නය 
මානව පැපිලෝමා වෛරස ප්‍රධාව වශයෙන් එහි බලපෑම් මත කොටස් දෙකකට බෙදේ
එක් වර්ගයක් අඩු අවදානම් සහිත වන අතර එමගින් ඉන්නන් ඇතිවීම වැනි සුළු ආබාධ පමණක් ඇතිවේ
අනෙත් වර්ගය වැඩි අවදානම් සහිත වෛරස වන අතර එම වෛරස මගින් පිළිකා ඇතිකරයි
සෞඛය අංශ පෙන්වා දෙන්නේ මානව පැපිලෝමා වෛරසය ශරීරගතවී ඇතැයි සක කරන ලක්ෂණ පහලවූ වහාම ඒ සම්භන්දව වෛද්‍ය පරීක්ෂණ වෙත යොමුවීම වැදගත් බවයි.

ගැබ්ගෙල පර්ක්ෂාව 
HPV වෛරසය ශරීරගතවී ඇතිබව දැනගත්විට එම වෛරසය  HPV 16හෝ17 ද යන්න  DNA පරීක්යෂණයන්න මගින් සනාථ කරගත හැකිය
කාණ්ඩයන්ට අයත් වෛරස මගින් ගැබ්ගෙ පිළිකා ඇතිකරනු ලබයි
“Theoretically, the HPV DNA and RNA tests could be used to identify HPV infections in cells taken from any part of the body
However, the tests are approved by the FDA for only two indications
for follow-up testing of women who seem to have abnormal Pap test results and for cervical cancer screening in combination with a Pap test among women over age 30.”

In April 2011, the Food and Drug Administration approved the cobas HPV Test, manufactured by Roche
This cervical cancer screening test “specifically identifies types HPV 16 and HPV 18 while concurrently detecting the rest of the high risk types (31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59, 66 and 68)
”

The cobas HPV Test was evaluated in the ATHENA trial, which studied more than 47,000 U
women 21 years old and older undergoing routine cervical cancer screening
Results from the ATHENA trial demonstrated that 1 in 10 women, age 30 and older, who tested positive for HPV 16 and/or 18, actually had cervical pre-cancer even though they showed normal results with the Pap test
In March 2003, the U
Food and Drug Administration (FDA) approved the Hybrid Capture 2 test manufactured by Qiagen/Digene, which is a "hybrid-capture" test as an adjunct to Pap testing
The test may be performed during a routine Pap smear
It detects the DNA of 13 "high-risk" HPV types that most commonly affect the cervix, it does not determine the specific HPV types
Hybrid Capture 2 is the most widely studied commercially available HPV assay and the majority of the evidence for HPV primary testing in population-based screening programs is based on the Hybrid Capture 2 assay
The recent outcomes in the identification of molecular pathways involved in cervical cancer provide helpful information about novel bio- or oncogenic markers that allow monitoring of these essential molecular events in cytological smears, histological, or cytological specimens
These bio- or onco- markers are likely to improve the detection of lesions that have a high risk of progression in both primary screening and triage settings
E6 and E7 mRNA detection PreTect HPV-Proofer (HPV OncoTect) or p16 cell-cycle protein levels are examples of these new molecular markers
According to published results, these markers, which are highly sensitive and specific, allow to identify cells going through malignant transformation
In October  2011 the US Food and Drug Administration approved the Aptima HPV Assay test for RNA created when and if any HPV strains start creating cancers (see virology)
The vulva/vagina has been sampled with Dacron swabs and shows more HPV than the cervix
Among women who were HPV positive in either place, 90% were positive in the vulvovaginal region, 46% in the cervix
මුඛය පරික්ෂාව 
මුඛය පිරිමැදීමෙන් ලබාගන්නා සෛල සම්පල විද්‍යාගරයකදී පරික්ෂාකර එහි ඇති HPV වෛරසය පවතින්නේනම් එම වෛරස වැඩි අවදානම් කාණ්ඩයට අයත් දැයි පරික්ෂා කරගත හැකි
පුරුෂයන් 
පර්යේෂකයන්ට අනුව ඇඟිලි,මුඛය,ඛේටය,ගුදය,මුත්‍ර මාර්ගය,මුත්‍රා,ශුක්‍රාණු,රුධිරය,වෘෂණ හා ශිශ්නය ආශ්‍රිතව මානව පැපිලෝමා වෛරසය හමුවන බවයි.මෙම පෙදෙස් හා ස්‍රාවයන් ස්පර්ශයෙන් ආසාධිතයකුගේ සිට නිරෝගී පුද්ගලයෙකුට වෛරසය පැතිරේ

බ්‍රසීලය තුල සිදුකල පර්යේෂණයකට අනුව වැඩි වශයෙන්ම ශිශ්නය හා වෘෂණ ආශ්‍රිතව වෛරස වැඩි වශයෙන් පවතිනබව සොයාගෙන ඇත
ශිශ්න-යෝනි හෝ ශිශ්න-ගුද සංසර්ගයන් තුලින් වැඩි වශයෙන් වෛරසය පැතිරේ
මෙසේ ශිශ්නය මගින් වෛරස පැතිරීම වැළැක්වීමට සංසර්ගයට පෙර ශිශ්නය විෂබීජ නාශක යොදා පිරිසිදු කිරීම හෝ උපත් පාලන කොපු පැළදීම වඩාත් සුදුසුය
කේසිකානු පර්යේෂණ ක්ණ්ඩායමක් විසින් පුරුෂයන්ගේ ශීශ්නය කුඩා බුරුසුවකින් පිරිමැදීමෙන් ලබාගත් සෛල සාම්පලවල සජීවී HPV වෛරස දැකගතහැකිවිය පසුව ඔවුන් එම පුරුෂයන්ට තම ශිශ්නය හොදින් පිරිසිදු කර ගන්නා ලෙස උපදෙස්දී පැය 12 කට කලින් යලින් සෛල සාම්පල රැගෙන පරික්ෂා කළහ
එහිදී ඔවුන්ට කලින්ට වඩා ඉතා අඩු වෛරස ප්‍රතිශතයක් දැකගත හැකිවිය
ඒ අනුව සංසර්ගයට පෙර ශිශ්නය පිරිසිදුව තබා ගැනීම මගින් මෙම වෛරසය ව්‍යාප්තිය පාලනය කලහැකිබව ඔවුන් පෙන්වා දුන්හ
වෙනත් 
Although it is possible to test for HPV DNA in other kinds of infections, there are no FDA-approved tests for general screening in the United States or tests approved by the Canadian government, since the testing is inconclusive and considered medically unnecessary
Genital warts are the only visible sign of low-risk genital HPV and can be identified with a visual check
These visible growths, however, are the result of non-carcinogenic HPV types
Five percent acetic acid (vinegar) is used to identify both warts and squamous intraepithelial neoplasia (SIL) lesions with limited success by causing abnormal tissue to appear white, but most doctors have found this technique helpful only in moist areas, such as the female genital tract
At this time, HPV test for males are used only in research
Research into testing for HPV by antibody presence has been done
The approach is looking for an immune response in blood, which would contain antibodies for HPV if the patient is HPV positive
The reliability of such tests hasn't been proven, as there hasn't been a FDA approved product as of March 2014
testing by blood would be a less invasive test for screening purposes
වැලැක්වීම 
The HPV vaccines can prevent the most common types of infection
To be effective they must be used before an infection occurs and are therefore recommended between the ages of nine and thirteen
Cervical cancer screening, such as with the Papanicolaou test (pap) or looking at the cervix after using acetic acid, can detect early cancer or abnormal cells that may develop into cancer
This allows for early treatment which results in better outcomes
Screening has reduced both the number and deaths from cervical cancer in the developed world
Warts can be removed by freezing
Methods of reducing the chances of infection include sexual abstinence, condoms, vaccination, and microbicides
එන්නත් 
HPV වෛරසය නිසා ඇතිවන පිළිකා වළක්වා ගැනීම සදහා භාවිත කරන එන්නත් වර්ග තුනක් ඇත
ඒවා නම් ගාඩෙසිල්( Gardasil), සර්වැරික්ස්(Cervarix), සහ ගාඩෙසිල් 9 (Gardasil 9) එන්නත්ය
මේ සියල්ලෙස්  HPV 16 සහ 18 නිසා ඇතිවන පිළිකා වලින් ආරක්ෂාව සපයයි
ගාඩෙසිල් එන්නත HPV 6 11 වලින්ද ආරක්ෂාව සපයයි
මෙම එන්නත් මගින් සාර්ථකවම වලක්වාගත හැක්කේ ගැබ්ගෙල පිළිකාවයි. මෙම එන්නත් මගින් අනෙකුත් පිළිකාද වළක්වා ගැනීමේ හැකියාව පවතී
දැනටමත් වෛරසය ශරීරගතවී ඇත්නම් ප්‍රතිශක්තීකරන එන්නත් මගින් නිසි ඵල ලබාගත නොහැකිය
සාර්ථක ප්‍රථිපල සදහා වෛරසය ශරීරගතවීමට ප්‍රථම එන්නත් ලබාදිය යුතුය
The CDC recommends the vaccines be delivered in two shots, with an interval of at least 6 months between them, for those who are 11 to 12, and three doses for those who are older
In most countries, they are funded only for female use, but are approved for male use in many countries, and funded for teenage boys in Australia
The vaccine does not have any therapeutic effect on existing HPV infections or cervical lesions
In 2010, 49% of teenage girls in the US got the HPV vaccine
Following studies suggesting that the vaccine is more effective in younger girls than in older teenagers, the United Kingdom, Switzerland, Mexico, the Netherlands and Quebec began offering the vaccine in a two-dose schedule for girls aged under 15 in 2014.

Cervical cancer screening recommendations have not changed for females who receive HPV vaccine
It remains a recommendation that women continue cervical screening, such as Pap smear testing, even after receiving the vaccine, since it does not prevent all types of cervical cancer
Both men and women are carriers of HPV
The Gardasil vaccine also protects men against anal cancers and warts and genital warts
Duration of both vaccines' efficacy has been observed since they were first developed, and is expected to be longlasting
In December 2014, the FDA approved a nine-valent Gardasil-based vaccine, Gardasil 9, to protect against infection with the four strains of HPV covered by the first generation of Gardasil as well as five other strains responsible for 20% of cervical cancers (HPV-31, HPV-33, HPV-45, HPV-52, and HPV-58)
උපත් පාලන කොපු 
මානව පැපිලෝමා වෛරස ව්‍යාප්තිය වැළැක්වීමේ ඉතා සාර්තක ක්‍රමයක් ලෙස උපත් පාලන කොපු දැක්වියහැක
කෙසේ වෙතත් මෙම වෛරසය අනෙකුත් ලිංගිකව සම්ප්‍රේෂණයවන රෝග මෙන් ලිංගික ස්‍රාවයන් හා රුධිරය මගින් පමණක් ව්‍යාප්ත නොවන බැවින් අනෙකුත් වෛරස හා සාපේක්ෂව සංකීර්ණ ස්වභාවයක් ගනී
කෙසේ වෙතත් වැඩි අවධානමක් සහිත HPV වෛරස කාණ්ඩ ස්පර්ශයෙන් බොනොවේ
උපත් පාලන කොපු අතරින් පුරුෂයන් භාවිත කරන උපත් පාලන කොපු වලට වඩා කාන්තාවන් භාවිතා කරන උපත් පාලන කොපු වඩා ආරක්ෂිතය
බොහෝ අධ්‍යනයන්ට උපත් පාලන කොපු භාවිත කරමින් සංසර්ගයේ යෙදුනද පුද්ගලයන්ට වෛරස ආසාදනය ඉතාමත් අවම මට්ටමක පවතීනබව ප්‍රත්‍යක්ෂවී ඇත
විෂබීජනාශක 
මෙම වෛරසය විෂබීජ නාශක මගින් විනාශ කිරීම අපහසුය
එතනෝල් මගින් විනාඩියක් පමණ සේදීමෙන් 90% පමණ වෛරස විනාශ කළහැක
මීට අමතරව වෙනත් විශබීජ නාශක මගින් ඉතා සුළු වශයෙන් වෛරසය අඩපන කළහැක
මානව පැපිලෝමා වෛරසය වියළ හා උණුසුම් පරිසරයන්හිදී උදාසීනවේ
වැනි උෂ්ණත්වයකදී මෙම වෛරසය සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශවේ
මීට අමතරව පාලජම්බුල කිරණ මගින්ත ඉතා සාර්තකව විනාශ කළහැක
ප්‍රතිකාර 
මානව පැපිලෝමා වෛරසය සදහා ප්‍රත්‍යක්ෂ ප්‍රතිකාරයක් තවම සොයාගෙන නැත
එහෙත් වෛරස ආසාදනය ලක්වූවන්ට වඩා ප්‍රතිපලදායක ඖෂධ පවතී
මෙම වෛරසය ආසාදනයෙන් පසු රෝග ලක්ෂණ ඇතිවීමට දීර්ඝ කාලයක් ගතවන බැවින් කලින් හදුනාගැනීම අපහසුය
ගැබ්ගෙල පිළිකා වැළැක්වීමට වර්තමානයේ ප්‍රතිශක්තීකරණ එන්නත් සාර්ථකව භාවිතවේ
වසංගතවේදය 
Worldwide, HPV is estimated to infect about 12% of women at any given time
HPV infection is the most frequently sexually transmitted disease in the world
ඇමරිකාව 

HPV is estimated to be the most common sexually transmitted infection in the United States
Most sexually active men and women will probably acquire genital HPV infection at some point in their lives
The American Social Health Association estimates that about 75–80% of sexually active Americans will be infected with HPV at some point in their lifetime
By the age of 50 more than 80% of American women will have contracted at least one strain of genital HPV
It was estimated that, in the year 2000, there were approximately 6.2 million new HPV infections among Americans aged 15–44
of these, an estimated 74% occurred to people between ages of 15 and 24. Of the STDs studied, genital HPV was the most commonly acquired
In the United States, it is estimated that 10% of the population has an active HPV infection, 4% has an infection that has caused cytological abnormalities, and an additional 1% has an infection causing genital warts
Estimates of HPV prevalence vary from 14% to more than 90%
One reason for the difference is that some studies report women who currently have a detectable infection, while other studies report women who have ever had a detectable infection
Another cause of discrepancy is the difference in strains that were tested for
One study found that, during 2003–2004, at any given time, 26.8% of women aged 14 to 59 were infected with at least one type of HPV
This was higher than previous estimates
15.2% were infected with one or more of the high-risk types that can cause cancer
The prevalence for high-risk and low-risk types is roughly similar over time
Human papillomavirus is not included among the diseases that are typically reportable to the CDC as of 2011.

යොමුව

බාහිර යොමු
නාසා ජිද්‍ර යනු නාසාස්ථි තුළින් දිවෙන ජිද්‍ර වේ
ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි
 http
//zemlin
uiuc
edu/Skull/slide-Pages/27.htm

හිස් කබලේ ජිද්‍රය
අන්තර්නාසා සීවනිය යනු නාසාස්ථි සම්බන්ධ කරන සීවනියයි
ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි 
 http
csuchico
edu/anth/Module/nasal
html 

හිසේ සහ ගෙලේ අස්ථි
ඔසිරිස් ( නැතහොත් ඕසිර්, අසිරි හෝ ඕසර් වෙනත් උච්චාරණ අතර වේ) යනු ඊජිප්තු දෙවි කෙනෙකි
සාමාන්‍යයෙන් ඔහු මරනින් මතු ජීවිතය, පාතාලය සහ මළවුන්ට අධිපති දෙවියන් ලෙස සැලකුණ ද, ඔහු සංක්‍රාන්තියේ, පුනරුත්ථානයේ සහ පුනර්ජනනයේ දෙවියා ලෙස සැලකීම වඩාත් උචිත ය
සම්ප්‍රදායිකව ඔහුව පාරාවෝ රැවුලක් සහිත කොළ-පැහැ සමක් ඇති මිනිසකු ලෙස නිරූපණය කෙරෙන අතර, අර්ධව මමී-වෙළූ පාද සහිත මොහු දෙපස විශාල පැස්බර පිහාටු දෙකක් සහිත විශේෂ කිරුළක් පැළඳ සංකේතාත්මක හෙණ්ඩුව සහ කසය දරා සිටියි
අතීතයේ ඔසිරිස් යනු පෘථිවි දේවතාවා වන ගෙබ්ගේ වැඩිමහල්ම පුත්‍රයා ලෙස සැලකිණි
නමුත් ඇතැම් මූලාශ්‍රවල ඔහුගේ දෙමාපියන් හිරු-දෙවි රා සහ ආකාශයට අධිපති නුට් බව දැක්වේ
අයිසිස් ඔහුගේ සොහොයුරිය මෙන්ම භාර්යාව ද වූ අතර, හොරස් යනු ඔහුගේ මරණාපර පුත්‍රයා වේ
ඔහු ඛෙන්ටි-අමෙන්ටියු යන විරුදය සමග ද සම්බන්ධ අතර, එහි අර්ථය "බටහිර වැසියන්ගේ පුරෝගාමියා" යන්නයි
මෙය මළවුන්ගේ දේශයේ ඔහු රජු බව හැඟවෙන පදයකි
මළවුන්ගේ පාලකයා ලෙස, ඔසිරිස් ඇතැම්විට "ජීවත් වන්නන්ගේ රජ" ලෙස ද හඳුන්වා ඇත
එයට හේතුව පුරාතන ඊජිප්තුවරුන් විසින් ආශිර්වාද ලද මළවුන් "ජීවත් වන්නන්" ලෙස සලකා තිබීමයි
ඔසිරිස් අයිසිස්, සෙට්, නෙෆ්තිස්, සහ වැඩිමහල් හොරස් යන දෙවිවරුන්ගේ සොහොයුරා වන අතර, ලාබාල හොරස්ගේ පියා වේ
ඔසිරිස් පළමු වරට දක්නට ලැබෙන්නේ ඊජිප්තවේ පස්වන රාජවංශයේ මැද කාලයේ වන නමුත්, ඔහු ඊට බොහෝ කලකට පෙර වන්දනයට ලක් වන්නට ඇතැයි සිතිය හැක
ඛෙන්ටි-අමෙන්ටියු විරුදය අවම වශයෙන් පළමු රාජවංශ සමයට කාලනිර්ණය කළ හැක
එය පාරාවෝ පදවි නාමයක් ලෙස ද භාවිතා කොට ඇත
ඔසිරිස්ගේ පුරාණෝක්ති පිළිබඳ බොහෝමයක් තොරතුරු හමුවන්නේ පස්වන රාජවංශයේ අග කාලයේ පිරමීඩ පාඨග්‍රන්ථවලින්, පසුව නව රාජධානි මූලාශ්‍ර ලේඛන වන ෂබාකා පාෂාණය සහ හොරස් සහ සෙත් පිළිබඳ වාදය තුළිනි
එසේම වඩාත් පසුකාලීනව, ප්ලූටාර්ක් සහ ඩියඩෝරස් සිකියුලස් වැනි ග්‍රීක ලේඛකයන්ගේ මූලාශ්‍රවලිනි
මේවාත් බලන්න
 ආරු
 ඊජිප්තු ආත්මය

සටහන්

බාහිර සබැඳි

 පුරාතන ඊජිප්තු දෙවි ඔසිරිස්

කෘෂිකාර්මික දෙවිවරු
මරණ දෙවිවරු
පාතාලයේ දෙවිවරු
ඊජිප්තු දෙවිවරු
සශ්‍රීකත්ව දෙවිවරු
සෞඛ්‍ය දෙවිවරු
උපත්-මරණ-යළිඋපත් දෙවිවරු
ස්වභාවධර්ම දෙවිවරු
ආදිකල්පික ආචාර්යවරු
පුරාතන ඊජිප්තු සංකල්ප
හෙලනිස්තික ඊජිප්තු දෙවිවරු
ජෝධා අක්බර් යනු ආශුතෝෂ් ගෝවාරිකර්  විසින් සම-රචනය, නිෂ්පාදනය සහ අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද 2008 ඉන්දියානු ඓතිහාසික ප්‍රේම වෘත්තාන්ත චිත්‍රපටයකි
මෙහි ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කරන්නේ රිතික් රෝෂන්, ඓශ්වර්යා රායි සහ සෝනු සූද් විසිනි
චිත්‍රපටයේ රූගත කිරීම් ඇරඹියේ කර්ජාට්හි වන අතර 2008 පෙබරවාරි 15 දින එය මුදාහැරිණි
චිතපටය ගෙතී ඇත්තේ රිතික් රෝෂන් විසින් චරිත නිරූපණය කරන මූඝල් අධිරාජ අක්බර් සහ ඓශ්වර්යා රායි විසින් නිරූපණය කරන ඔහුගේ බිසවක බවට පත්වන මරියම්-උස්-සමානි කුමරිය අතර ඇතිවන ප්‍රේම සම්බන්ධතාවයයි
විචාරක පැසසුම් ලත් සංගීත නිර්මාණකරුවකු වන ඒ. ආර්. රහ්මාන් විසින් මෙහි සංගීත නිර්මාණය සිදුකරන ලදී
චිත්‍රපටයේ ධ්වනිපථය 2008 ජනවාරි 19 දින මුදාහැරිණි
මෙම චිත්‍රපටය සාඕ පාඔලෝ ජාත්‍යන්තර සිනමා උළෙලේ දී හොඳම විදේශ චිත්‍රපටය සඳහා වන ප්‍රේක්ෂක සම්මානය හිමි කරගත් අතර, ගෝල්ඩන් මින්බාර් අන්තර්ජාතික චිත්‍රපට උළෙලේ දී සම්මාන දෙකක් ද, ස්ටාර් ස්ක්‍රීන් සම්මාන හතක් සහ ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන පහක් ද හිමි කරගත්තේ ය
එසේම 3වන ආසියානු චිත්‍රපට උළෙලේ දී නිර්දේශ දෙකක් ද හිමි කරගත්තේ ය
කථාපුවත
ජෝධා අක්බර් යනු දහසයවන සියවසේ මූඝල් අධිරාජ අක්බර් සහ රාජ්පුත් කුමරියක වන ජෝධා අතර ඇතිවූ දේශපාලන විවාහය පසුබිම් කරගත් ප්‍රේම වෘත්තාන්තයකි
අමේර්හි භාර්මාල් රජුගේ රූමත් සහ නිර්භීත දියණිය වන ජෝධා කුඩා කලම වෙනත් රාජ්පුත් රජකුට සරණ ගිවිසවා තිබිණි
ඇගේ දෑවැද්ද ලෙස ඇගේ පියාගේ කිරුළ නම්කළ අතර ඇගේ පියාගේ මරණින් පසුව එම රාජ්‍යයේ කිරුළ ඇගේ සැමියාට හිමි වේ
මෙම විවාහ ගිවිස ගැනීම හේතුවෙන් රජුගේ වැඩිමහල් පුත්‍රයා වන සුජාමල් හට සිහසුනට වූ අයිතිය අහිමි වූ නිසා සුජාමල් රාජධානිය අත්හැර කැරලිකරුවන් සමග එක්වේ
නමුත්, මූඝල් අධිරාජ්‍යය ආමේර්වලට පහර දීමට සූදානම් වන විට, භාර්මාල් රජු සිය දියණියව අධිරාජයාට විවාහ කරදෙන්නේ යුද්ධය වළක්වා ගැනීම සඳහායි
අක්බර් ද මෙයට එකඟ වන්නේ ඉන් අධිරාජ්‍යය සහ රාජ්පුත්වරුන් අතර දීර්ඝ කාලීන ශක්තිමත් සම්බන්ධතාවක් ඇතිවන නිසායි
නමුත් ජෝධා මෙම විවාහයට සම්පූර්ණයෙන් විරුද්ධ වන්නේ තමන්ය දේශපාලන ඉත්තකු වනු ඇතැයි සිතමිනි
ඇයට තමන් හා විවාහ ගිවිසගත් රාජ්පුත් රජු සමග විවාහ වීමට අවශ්‍ය වේ
ඇය සිය ඥාති සොහොයුරා (ඇගේම සොයුරා ලෙස පෙනෙන) වන සුජාමල්ට ලිපියක් ලියමින් තමන්ව මෙම විවාහයෙන් නිදහස් කරගන්නා මෙන් ඉල්ලා සිටියි
නමුත් ඇයට එම ලිපිය යැවීමට නොහැකි වේ
ජෝධා සිය දුක සිය මෑණියන් සමග බෙදාගනියි
ඇගේ මෑණියන් ඇය වෙනුවට සේවක තරුණියක්ව යවන ලෙස පැවසුවත්, ජෝධා එයට එකඟ නොවන්නේ එය රැවටීමක් වන නිසායි
අනතුරුව ඇගේ මව ඇයට වස බඳුනක් ලබාදෙන අතර, අවැසි වූ විට එය භාවිතා කරන ලෙස පවසයි
විවාහයෙන් පසුව, ජෝධා අක්බර්ව නුරුස්නා අයුරින් හැසිරීම නිසා එම විවාහය සාර්ථක එකක් නොවේ
පසුව අක්බර් කැරැල්ල මර්දනය කොට සිය රාජධානිය තුළ සෑම ආගමකටම අයිතියක් ඇති බව පවසයි
ක්‍රමිකව, ඔහු නව ආගමක් ද පිහිටුවයි. දින්-ඉ-එල්ලාහි නම් වන එය හින්දු ආගමේත් ඉස්ලාමයේත් සංකලනයකි
චරිත නිරූපණය

නිෂ්පාදනය

සම්භවය සහ තිර රචනය 
ලගාන් (2001) ලද සාර්ථකත්වයෙන් පසු, එහි අධ්‍යක්ෂ ආශුතෝෂ් ගෝවාරිකර්  වෙත නළුවකු සහ තිර රචකයකු වන හයිදර් අලි පැමිණියේ කේ. අසිෆ්ගේ ඓතිහාසික වීකරථා චිත්‍රපටයක් වූ මූඝල්-ඉ-අසාම් (1960) වැනි චිත්‍රපටයක් තැනීමේ අදහසිනි
මූඝල්-ඉ-අසාම් හි පූර්ව කථාවක් හෝ එයම ප්‍රතිනිර්මාණයට ගෝවාරිකර් කල්පනා කළ විට අලි යෝජනා කළේ තමන් එහි පූර්ව කථාවක් සකසන බවයි
ගෝවාරිකර් එයට එකඟ වූ අතර ඔහු තිරරචනයක් නිර්මාණය කළේ 13 සිට 28වන විය තෙක් අක්බර්ගේ දිවිය නිරූපණය වන පරිදි ය
com හි සයිද් ෆිර්දවුස් අෂ්රෆ් සමග සම්මුඛ සාකච්ඡාවක දී ගෝවාරිකර් සමග වැඩ කිරීමට තමන් ගත් තීරණය අලි හෙළිකළේ ය
අලි අදහස රැගෙන එන විට, ගෝවාරිකර් ඒ වනවිටත් ස්වදේස් (2004) සඳහා සිය තිර පිටපත නිර්මාණය කොට තිබිණි
එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඔහු මෙය සම්පූර්ණ කිරීමෙන් පසුව අලි සමග කටයුතු කිරීමට තීරණය කළේ ය
2001 දෙසැම්බරයේ දී, අලි අමේර්හි රාජ්පුත් පාලක භර්මාල්ගේ දියණිය වූ ජෝධාබායි සහ මූඝල් අධිරාජ අක්බර් අතර ඇතිවූ ප්‍රේම වෘත්තාන්තය පිළිබඳ අධ්‍යයනය කළ අතර, මෙම යුවළ පිළිබද මූලික කථාපුවතක් නිර්මාණය කළේ ය
ස්වදේස් මුදාහැර මාසයකට පසුව, ගෝවාරිකර් මුණගැසුණු අලි ඔහුට කථාව භාර දුන්නේ ය
අනතුරුව සිය ඊළඟ ව්‍යාපෘතිය පිළිබඳ නිවේදනය කළ ගෝවාරිකර් එය "ප්‍රේම වෘත්තාන්ත සංගීතමය" චිත්‍රපටයක් බවත් පවසා එය ජෝධා අක්බර් ලෙස නම්කළේ ය
2005 මාර්තුවේ දී, ගෝවාරිකර් අලි සමගින් තිරරචනය සිදුකරන්නට පටන්ගත් අතර, ෆීරෝස් ඒ. නාදියාඩ්වාලා සහ සුභාෂ් ‍ඝායි මෙම චිත්‍රපටය නිෂ්පාදනය කරන බවට වූ කටකථා ඔහු ප්‍රතික්ෂේප කළේ ය
පසුව 2006 අගෝස්තුවේ දී සනාථ වූයේ සිය AGPPL නිෂ්පාදන බැනරය යටතේ ගෝවාරිකර් යූටීවී මෝෂන් පික්චර්ස් හි රොනී ස්කෲවාලා සමගින් මෙහි සම-නිෂ්පාදකත්වය සිදුකරන බවයි. එසේම යූටීවී මෝෂන් පික්චර්ස් වෙතින් මෙය බෙදාහැරෙන බව ද අනාවරණය විය
2005 නොවැම්බරයේ දී අලි සහ ගෝවාරිකර් තිර පිටපත නිමකළ අතර, ඔවුහු ජායපූර් මහාරාජා වූ භවානි සිං හා ඔහුගේ බිරිය වූ මහාරාණි පද්මිනී දේවීගේ "නිර්මාණාත්මක අදහස් ජෝධා අක්බර් හැකි තරම් යතාර්ථවාදීව ගෙනහැර දැක්වීමට" උපකාරී වෙතැයි අපේක්ෂා කළහ
චිත්‍රපටයේ දෙබස් රචනය සඳහා කේ. පී. සක්සේනාව බඳවා ගන්නා ලදී
නළුවරණය සහ කාර්ය මණ්ඩලය 
අක්බර් සහ ජෝධාබායිගේ චරිත සඳහා අලි මෙන්ම ගෝවාරිකර්ගේ ද පළමු තේරීම වූයේ රිතික් රෝෂන් සහ ඓශ්වර්යා රායි ය
ගෝවාරිකර් විශ්වාස කළේ රජකුගේ චරිතයට ගැළපෙන ‍රාජකීය තේජය සහ රූපකාය රෝෂන්ට ඇති බවයි. ගෝවාරිකර් අනුව, තමන් අක්බර් පිළිබඳ චිත්‍රපටයක් තනන්නේ යැයි පමණක් පැවසූ විගසින් රෝෂන් එයට එකඟ වී තිබේ
සිය රචිතයට සූදානම් වීම සඳහා රෝෂන් උර්දු භාෂාව උගත්තේ ය
රායි සඳහා ගෝවාරිකර් SMS පණිවිඩයක් යැවූයේ "ඔබ මගේ ජෝධා වනවා ද
එයට ඇය "ඔව්, මම වෙන්නම්" යුනවෙන් පිළිතුරක් එවා ඇත
ජෝධාබායිගේ සොහොයුරා වූ රාජ්කුමාර් සුජාමල්ගේ චරිතය සඳහා සෝනු සූද් තෝරාගැනිණි
සූද් සෙසු චිත්‍රපට භාරගැනීම ද ප්‍රතික්ෂේප කළේ මෙම චරිතයට සිය සම්පූර්ණ දායකත්වය ලබාදිය යුතු බැවිනි
අක්බර්ගේ මව වූ හමීදා බානු බෙගම්ගේ චරිතය සඳහා මුලින් සයිරා බානු තෝරාගැනුණත්, ඇය එය ප්‍රතික්ෂේප කළේ සිය පවුලේ වැඩ කටයුතු ඇතැයි පවසමිනි
අනතුරුව එම චරිතයට පූනම් සිංහා තෝරාගැනුණු අතර, එය 1970 දශකයෙන් පසු ඇගේ නැව පැමිණීම සනිටුහන් කළේ ය