Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
මානව හිමිකම් සම්බන්ධයෙන්, භාෂණයේ නිදහස සහ විරුද්ධ දේශපාලන පක්ෂ පිහිටුවීමේ නිදහස පිළිබඳ සහතික තිබේ
2010 දී අප්‍රිකානු පාලනයේ ඊබ්‍රාහිම් දර්ශකය මගින් මනින ලද අප්‍රිකානු රටවල් අතරින් 11 වැනි ස්ථානයට සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ පත්විය
එය අප්‍රිකාවේ පාලන මට්ටම්වල විස්තීර්ණ පිළිබිඹුවකි
සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ ඉතා ඉහළ කතා කිරීමේ නිදහස, ඉහළ දේශපාලන නිදහස සහ සාමාන්‍ය ආර්ථික නිදහස සහිත නිදහස් රටක් ලෙස සැලකේ. දූෂණය සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ යනු සාමාන්‍ය දූෂණයක් ඇති රටකි, නමුත් මෑත වසරවලදී මෙම මට්ටම අඩු වෙමින් පවතී
සංචාරක ව්‍යාපාරය අනුව, ප්‍රංශයට පැමිණීමේ අවදානමට සමාන අවදානම අඩු මට්ටමක රට පවතී
විදේශ සබඳතා 
සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ ට ඇන්ගෝලාව, බෙල්ජියම, ගැබොන්, පෘතුගාලය සහ එක්සත් ජනපදය යන රටවල තානාපති කාර්යාල ඇත
එය 2016 දී මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව පිළිගත්තාය
එයට නිව් යෝර්ක් නගරයේ එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට ස්ථිර මෙහෙවරක් සහ ජාත්‍යන්තර රාජ්‍යතාන්ත්‍රික වාර්තාකරු කාර්යාලයක් ද ඇත
සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ යනු පෘතුගීසි භාෂා රටවල ප්‍රජාවේ ආරම්භක සාමාජික රාජ්‍යයකි, එය ලුසොෆෝන් පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලය ලෙසද හැඳින්වේ, එය පෘතුගීසි නිල භාෂාවක් වන මහාද්වීප හතරක් පුරා ලුසොෆෝන් ජාතීන්ගේ ජාත්‍යන්තර සංවිධානයක් සහ දේශපාලන සංගමයක් වේ
සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ සමඟ හොඳම සබඳතා ඇති රටවල් වන්නේ පෘතුගාලය සහ ඇන්ගෝලාවයි.

පෘතුගාලය 
පෘතුගාලයට යටත් විජිත සමයේ සිට සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ සමඟ ඓතිහාසික සබඳතා ඇත
පෘතුගාලය සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ හි විශාලතම ආයෝජකයා වන අතර, සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ හි ආර්ථිකය සඳහා යුරෝ මිලියන ගණනක් ආයෝජනය කරයි
සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ ලිස්බන් හි තානාපති කාර්යාලයක්, පෝටෝ හි කොන්සල් කාර්යාලයක් සහ කොයිම්බ්‍රා හි එකක් පවත්වාගෙන යයි
පෘතුගාලය සාඕ ටෝමේ හි තානාපති කාර්යාලයක් පවත්වාගෙන යයි
පෘතුගාලය සහ සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ ගිවිසුමක් අත්සන් කළ අතර, පෘතුගාලය සාඕ ටෝමේ සහ ප්‍රින්සිපේ වෙරළබඩ ප්‍රදේශයේ මුර සංචාරය කිරීමට භාර ගන්නා අතර එය ප්‍රධාන වශයෙන් මුහුදු කොල්ලකරුවන්ගෙන් ආරක්ෂා කරයි
පෘතුගීසි හමුදා නෞකාවක් වන NRP Zaire සහ සමහර පෘතුගීසි මුර යාත්‍රා සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ වෙරළ තීරයේ ස්ථිරවම ස්ථානගත කර ඇත
සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ හි ආර්ථිකය පෘතුගාලයට සමීපව සම්බන්ධ වී ඇති අතර, සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ වෙතින් අපනයන වලින් 50% කට වඩා පෘතුගාලය ගිණුම්ගත කරයි
පෘතුගාලය සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ හි අධ්‍යාපනය දියුණු කිරීමට ද උපකාර කර ඇති අතර, සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ පොදු විශ්ව විද්‍යාලය ගොඩනැගීමට සහ නඩත්තු කිරීමට මූල්‍යමය වශයෙන් උපකාර කර ඇත
පෘතුගීසි ජනාධිපති මාර්සෙලෝ රෙබෙලෝ ද සූසා 2018 දී සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ හි සංචාරය කළේ පෘතුගාලය සහ සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ අතර ශක්තිමත් ආර්ථික හා සංස්කෘතික සබඳතා ප්‍රදර්ශනය කිරීම සඳහා ය
2022 සැප්තැම්බර් මාසයේදී පෘතුගාලය සහ සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ ආරක්‍ෂාව, පුහුණුව සහ සමුද්‍රීය ආරක්‍ෂාව ශක්තිමත් කිරීම සඳහා නව සහයෝගීතා ගිවිසුමක් අත්සන් කළහ
ඇන්ගෝලාව 
ඇන්ගෝලාව ප්‍රධාන වශයෙන් ස්වභාවික බලශක්ති සම්පත් ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රධාන ව්‍යාපාරික හවුල්කරුවෙකි
ඇන්ගෝලාව යනු සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ වෙත තෙල් සහ ස්වාභාවික ගෑස් සපයන ප්‍රධාන සැපයුම්කරු වේ
මීට අමතරව, දේශීය ආර්ථිකයට දායක වෙමින් සෑම වසරකම ඇන්ගෝලියානු සංචාරකයින් සිය ගණනක් සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ වෙත පැමිණේ
සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ හි සාපේක්ෂව විශාල ඇන්ගෝලියානු ප්‍රජාවක් ඇත
සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ ලුආන්ඩා හි තානාපති කාර්යාලයක් පවත්වාගෙන යන අතර ඇන්ගෝලා සාඕ ටෝමේ තානාපති කාර්යාලයක් පවත්වාගෙන යයි
එක්සත් ජනපදය 

එක්සත් ජනපදය 1975 සිට සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ සමඟ සබඳතා පවත්වා ඇති අතර, සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ වෙත ඩොලර් මිලියන ගණනක මූල්‍ය ආධාර පැකේජ ලබා දී ඇත
මූල්‍ය ආධාර පැකේජ සැලසුම් කර ඇත්තේ රටේ යටිතල පහසුකම් සංවර්ධනය කිරීම සහ එහි මූල්‍ය, බදු සහ රේගු පරිපාලනය වැඩිදියුණු කිරීම සඳහා ය
මීට අමතරව, මෑත වසරවලදී, සමහර එක්සත් ජනපද වෙරළාරක්ෂක නෞකා සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ වෙත ගොස්, සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ හි සොල්දාදුවන්ට වෛද්‍ය සහ හමුදා පුහුණුව ලබා දී ඇත
2002 දී එක්සත් ජනපදයට සාඕ ටෝම් දූපතේ කුඩා හමුදා කඳවුරක් පිහිටුවීමට සැලසුම් කර තිබුණි
සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ කඳවුර ඉදිකිරීම පිළිගත් නමුත් එක්සත් ජනපද දේශපාලන හා මූල්‍ය ගැටළු හේතුවෙන් සැලැස්ම අවලංගු කරන ලදී
1992 දී, එක්සත් ජනපද ෆෙඩරල් රජයේ විකාශක, වොයිස් ඔෆ් ඇමරිකා සහ සාඕ ටෝමේ රජය සාඕ ටොමේ හි රිලේ විකාශන මධ්‍යස්ථානයක් පිහිටුවීම සඳහා දිගුකාලීන ගිවිසුමක් අත්සන් කළහ
වොයිස් ඔෆ් ඇමරිකා දැනට අප්‍රිකාවේ බොහෝ ප්‍රදේශවලට මෙම පහසුකමෙන් විකාශනය කරයි
වෙනත් රටවල් 
කේප් වර්ඩ් සිට සංචාරකයින් දහස් ගණනක් සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ වෙත පැමිණ දේශීය ආර්ථිකයට උපකාර කරති
කේප් වර්ඩ් සහ Sao Tom සහ Prncipe අතර සබඳතා වසර ගණනාවක් පුරා වැඩිදියුණු වී ඇත
මෑත වසරවලදී, පෝලන්තය සහ ජර්මනිය සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ සමඟ වාණිජ සබඳතා වැඩි කර ගනිමින්, සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ වෙතින් වැඩි වැඩියෙන් කොකෝවා සහ අනෙකුත් නිෂ්පාදන මිලදී ගෙන ඇත
කෘෂිකාර්මික අංශයේ වාර්ෂිකව යුරෝ දහස් ගණනක් ආයෝජනය කරන ඉන්දියාව සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ සමඟ ඉතා හොඳ සබඳතා පවත්වයි.

සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ හි සෞඛ්‍ය හා අධ්‍යාපන පද්ධතිය වැඩිදියුණු කිරීමට බ්‍රසීලය දායක වී ඇත
බ්‍රසීලියානු රූපවාහිනී නාලිකා සහ චිත්‍රපට වැඩිපුරම නරඹනු ලබන්නේ සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිප් හි ය
අසල්වැසි ගැබොන්, කැමරූන් සහ කොංගෝ ජනරජය සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ හි වැදගත් හවුල්කරුවන් වේ
මෙම රටවල බොහෝ සමාගම් වලට සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ හි ආයතන සහ ව්‍යාපාර ඇත
මෙම රටවල් ප්‍රංශ භාෂාව කතා කරන නිසා, සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ හි ව්‍යාපාරික අංශයේ (පෘතුගීසි සමඟ එක්ව) භාෂාව වැදගත් වී ඇත
2013 සිට චීනය සමහර මාර්ග සහ මුහුදු වරාය ව්‍යාපෘති සඳහා ආයෝජනය කර ඇති නමුත් මෑත වසරවලදී ආයෝජන ඇණහිට ඇත
හමුදා බලය 
සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ හි හමුදාව කුඩා වන අතර ශාඛා හතරකින් සමන්විත වේ
එනම් හමුදාව (යුද හමුදාව), වෙරළාරක්ෂක බලකාය ("නාවික හමුදාව" ලෙසද හැඳින්වේ), ජනාධිපති ආරක්ෂක සහ ජාතික ආරක්ෂක බලකාය
2017 දී සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ න්‍යෂ්ටික අවි තහනම් කිරීම පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ ගිවිසුමට අත්සන් කළහ
පරිපාලන අංශ 
නිදහසින් වසර දෙකකට පසු 1977 දී රට පළාත් දෙකකට (සාඕ ටෝම් පළාත සහ ප්‍රින්සිපේ පළාත) සහ දිස්ත්‍රික්ක හයකට බෙදා ඇත
1990 නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව සම්මත වූ දා සිට, පළාත් අහෝසි කර ඇති අතර, දිස්ත්‍රික්ක යනු එකම පරිපාලන අනුකොටස් වේ
1995 අප්‍රේල් 29 වන දින සිට, ප්‍රින්සිපේ දූපත, පැගුයි දිස්ත්‍රික්කයට සමගාමීව ස්වයං පාලන කලාපයකි
සාඕ ටෝමේ විශාල දූපත දිස්ත්‍රික්ක හයකට සහ ප්‍රින්සිප් දූපත එකකට බෙදා ඇත
සාඕ ටෝම් දූපත 

 අගුවා ග්‍රෑන්ඩ්
 කැන්ටගාලෝ
 කේ
 ලෙම්බා
 ලෝබටා
 මෙ-සොචි

ප්‍රින්සිප් දූපත 

 පැගු

ආර්ථිකය

කෘෂිකර්මය 
19 වන සියවසේ සිට, සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ ආර්ථිකය වැවිලි කෘෂිකර්මය මත පදනම් වී ඇත
නිදහස ලබන විට පෘතුගීසීන්, වතු වගා බිම්වලින් 90% ක් අල්ලාගෙන සිටියහ
නිදහසින් පසු මෙම වතු පාලනය රජය සතු විවිධ කෘෂිකාර්මික ව්‍යවසායන් වෙත පැවරිණි
සාඕ ටොමේ හි ප්‍රධාන බෝගය වන්නේ කෘෂිකාර්මික අපනයනවලින් 95% ක් පමණ නියෝජනය කරන කොකෝවා ය
අනෙකුත් අපනයන භෝග අතරට කොප්පරා, තල් ඇට සහ කෝපි ඇතුළත් වේ
දේශීය ආහාර-බෝග නිෂ්පාදනය දේශීය පරිභෝජනයට සරිලන පරිදි ප්‍රමාණවත් නොවන බැවින් රට සිය ආහාරවලින් වැඩි ප්‍රමාණයක් ආනයනය කරයි
1997 වන විට, ඇස්තමේන්තුගත පරිදි රටේ ආහාර අවශ්‍යතාවයෙන් 90%ක් ආනයනය මගින් සපුරා ගන්නා ලදී
ආහාර නිෂ්පාදනය ව්‍යාප්ත කිරීම සඳහා රජය විසින් මෑත වසරවලදී උත්සාහයන් ගෙන ඇති අතර, බොහෝ දුරට විදේශීය පරිත්‍යාගශීලීන්ගේ මූල්‍ය ආධාර යටතේ ව්‍යාපෘති කිහිපයක්ම සිදු කර ඇත
කෘෂිකර්මාන්තය හැරුණු විට ප්‍රධාන ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් වන්නේ ධීවර කර්මාන්තය සහ දේශීය කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන සැකසීමේ සහ මූලික පාරිභෝගික භාණ්ඩ කිහිපයක් නිෂ්පාදනය කිරීමේ කුඩා කර්මාන්ත අංශයකි
දර්ශනීය දූපත් සංචාරක ව්‍යාපාරය සඳහා විභවයක් ඇති අතර රජය එහි ප්‍රාථමික සංචාරක කර්මාන්තයේ යටිතල පහසුකම් වැඩිදියුණු කිරීමට උත්සාහ කරයි
රාජ්‍ය අංශය රැකියාවලින් 11%ක් පමණ වේ
නිදහසින් පසු, රටේ බොහෝ නිෂ්පාදන මාධ්‍යයන් රාජ්‍යය සතු සහ පාලනය වන මධ්‍යගතව යොමු කළ ආර්ථිකයක් තිබුණි
මුල් ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙන් මිශ්‍ර ආර්ථිකයක් සහතික කරන ලද අතර, පුද්ගලික සතු සමූපකාර පොදු දේපල හා නිෂ්පාදන මාධ්‍ය සමඟ ඒකාබද්ධ විය
රජයේ පියවර 
1980 ගණන්වල සහ 1990 ගණන්වල සාඕ ටෝමේ ආර්ථිකය විශාල දුෂ්කරතාවලට මුහුණ දුන්නා
ආර්ථික වර්ධනය එකතැන පල් වූ අතර, කොකෝවා අපනයන වටිනාකම සහ පරිමාව යන දෙකෙන්ම පහත වැටී විශාල ගෙවුම් ශේෂ හිඟයක් ඇති කළේය
කොකෝවා නිෂ්පාදනය සම්පූර්ණයෙන් බිඳ වැටීමට හේතු වූ වතු ඉඩම් අල්ලා ගන්නා ලදී
ඒ සමගම ජාත්‍යන්තර කොකෝවා මිල පහත වැටුණි
එහි ආර්ථික පසුබෑමට ප්‍රතිචාර වශයෙන් රජය දුරදිග යන ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ මාලාවක් සිදු කළේය
1987 දී, රජය ජාත්‍යන්තර මුල්‍ය අරමුදලේ ව්‍යුහාත්මක ගැලපුම් වැඩසටහනක් ක්‍රියාවට නංවන ලද අතර, රාජ්‍ය ආයතන කළමනාකරණයට මෙන්ම කෘෂිකාර්මික, වාණිජ, බැංකු සහ සංචාරක ක්ෂේත්‍රවල වැඩි පුද්ගලික සහභාගීත්වයකට ආරාධනා කළේය
1990 ගනන්වල මුල් භාගයේ සිට ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණවල අවධානය යොමු වී ඇත්තේ පුලුල්ව පැතිරුනු පුද්ගලීකරනය, විශේෂයෙන්ම රජය විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන කෘෂිකාර්මික හා කාර්මික අංශයන් ය
සාඕ ටොමියන් රජය සාම්ප්‍රදායිකව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවර්ධන වැඩසටහන, ලෝක බැංකුව, යුරෝපා සංගමය, පෘතුගාලය, තායිවානය සහ අප්‍රිකානු සංවර්ධන බැංකුව ඇතුළු විවිධ ආධාරකරුවන්ගෙන් විදේශ ආධාර ලබාගෙන ඇත
2000 අප්‍රේල් මාසයේදී, සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ මහ බැංකුව සමඟ එක්ව, 2001 සඳහා උද්ධමනය 3% දක්වා අඩු කිරීම, පරමාදර්ශී වර්ධනය 4% දක්වා ඉහළ නැංවීම සහ මූල්‍ය වර්ෂය අඩු කිරීම ඉලක්ක කරගත් සාඕ ටෝම් සඳහා දරිද්‍රතාවය අඩු කිරීමේ සහ වර්ධන පහසුකම IMF අනුමත කරන ලදී
2000 අගභාගයේදී, IMF-ලෝක බැංකුවේ දැඩි ලෙස ණයගැති දුප්පත් රටවල් මුලපිරීම යටතේ සැලකිය යුතු ණය අඩුකිරීමක් සඳහා සාඕ ටොමේ සුදුසුකම් ලබා ගත්තේය
2003 ජූලි මාසයේදී කුමන්ත්‍රණය කිරීමට උත්සාහ කිරීම සහ පසුව හදිසි වියදම් හේතුවෙන් මෙම අඩු කිරීම IMF විසින් නැවත ඇගයීමට ලක් කෙරුනි
පසුව, රටේ සාර්ව ආර්ථික තත්ත්වය තක්සේරු කිරීම සඳහා සාඕ ටෝම් වෙත මෙහෙයුමක් යැවීමට IMF තීරණය කළේය
තවමත් දුර්වල ලෙස අර්ථ දක්වා ඇති නමුත් ඕනෑම අවස්ථාවක ආර්ථික තත්වය නාටකාකාර ලෙස වෙනස් කිරීමට අපේක්ෂා කරන, ලැබෙන තෙල් ආදායම රජය විසින් කළමනාකරණය කරන්නේ කෙසේද යන්න තීරණය කිරීම සඳහා මෙම ඇගයීම සිදුවෙමින් පවතින අතර, වාර්තා වන තෙල් නීති සම්පාදනය වෙමින් පවතී
ඊට සමාන්තරව, පුද්ගලික සංචාරක ව්‍යාපාර දිරිගැන්වීම සඳහා යම් යම් උත්සාහයන් ගෙන ඇතත්, ඒවායේ විෂය පථය සීමාසහිතව පවතී
සාඕ ටෝමේ, පින්හෙයිරා හි ඇමරිකානු හඬ සඳහා ඇමරිකානු ජාත්‍යන්තර විකාශන කාර්යාංශයේ විකාශන මධ්‍යස්ථානය ද සත්කාරකත්වය දරයි
පෘතුගාලය සාඕ ටෝමේ හි ප්‍රධාන වෙළඳ හවුල්කරුවෙකු ලෙස පවතී, විශේෂයෙන් ආනයන ප්‍රභවයක් ලෙස
ආහාර, නිෂ්පාදිත භාණ්ඩ, යන්ත්‍රෝපකරණ සහ ප්‍රවාහන උපකරණ මූලික වශයෙන් ආනයනය කරනු ලබන්නේ යුරෝපා සංගමයෙනි
ආර්ථික අභියෝග 
පසුගිය වසර කිහිපය තුළ, සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ හි ආර්ථිකය කෘෂිකර්මාන්තය, සංචාරක ව්‍යාපාරය සහ විදේශ ආයෝජන මගින් වර්ධනය වී ඇත, නමුත් ප්‍රධාන වශයෙන් විදේශ ණය මගින් මෙහෙයවනු ලබන රජයේ වියදම් හේතුවෙන් වර්ධනය විය
දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය (GDP) 2009 සහ 2017 අතර 5.5% ක සාමාන්‍ය අනුපාතයකින් වර්ධනය වූ නමුත් 2014 සිට මන්දගාමී වී ඇත
විදේශ ණය අඩුවීම සහ ආදායම් රාජ්‍ය බදු අඩුවීම හේතුවෙන් රජයේ වියදම් අඩුවීම නිසා ආර්ථික වර්ධනයේ මන්දගාමිත්වය ඇති විය
සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ  හි ආර්ථිකයට ඇති විශාලතම අභියෝග වන්නේ සීමිත ශ්‍රම බලකායයි, සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ දූපත් සමූහයක් වීම, කුඩා දේශීය වෙළඳපොලක්, දේශගුණික උච්චාවචනයන්, ගෝලීය උණුසුම, හිඟ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සම්පත් සහ දරිද්‍රතාවය
දිගුකාලීන ආර්ථික වර්ධනය සඳහා රජය උත්සාහ කරන්නේ ආර්ථිකයේ විවිධ අංශ උත්තේජනය කිරීමට, ආර්ථිකය විවිධාංගීකරණය කිරීමට, රජයේ වියදම් කපා හැරීමට සහ පෞද්ගලික අංශය සහ විදේශ ආයෝජන දිරිගැන්වීමට ය
ධනාත්මක පැති 
සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ මානව සංවර්ධන දර්ශකයේ උප-සහරා අප්‍රිකානු සාමාන්‍යය ඉක්මවා යන අතර බොහෝ සමාජ දර්ශකවල විශාල ප්‍රගතියක් ලබා ඇත
සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ හි සියලුම දරුවන් අධ්‍යාපන පද්ධතියට ඇතුළත් කර ඇත, ආයු අපේක්ෂාව අවුරුදු 70 දක්වා වැඩි වී ඇත, ළදරු මරණ අනුපාතය නාටකාකාර ලෙස අඩු වී ඇත, ජනගහනයෙන් අතිමහත් බහුතරයකට දැනටමත් නල ජලය සහ විදුලිය සඳහා ප්‍රවේශය ඇත
ව්‍යාපාර සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ රජය පුද්ගලික ව්‍යාපාර සහ විදේශ ආයෝජන ඇති කිරීමට පහසුකම් සලසන නීති කිහිපයක් සම්මත කර ඇත
2015 සහ 2019 අතර ව්‍යාපාර සහ කුඩා ව්‍යාපාර සංඛ්‍යාව විශාල ලෙස වැඩි විය
මෙම වැඩිවීම විරැකියාව අඩුවීමට, අපනයන වැඩිවීමට සහ නිෂ්පාදකයින් කිහිප දෙනෙකු බිහිවීමට හේතු විය
ඉදිරි වසරවලදී සැලකිය යුතු ආර්ථික වර්ධනයක් අපේක්ෂා කෙරේ
සංචාරක 

රටේ ආර්ථිකය විවිධාංගීකරණය කිරීමේ මාර්ගයක් වීමට සංචාරක ක්ෂේත්‍රයට විශාල හැකියාවක් ඇත
විදේශ ආයෝජන වැඩිවීමත් සමඟ මෙම අංශය පුළුල් වෙමින් පවතී
සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ වෙරළ තීරයේ විශාල නිවාඩු නිකේතන ඉදිකර ඇත
ප්‍රවාහන 
2014 දී නවීකරණය කිරීමට පෙර ඉතා පරිහානියට පත්ව තිබූ සාඕ ටොමේ දිවයිනේ සාඕ ටොමේ සහ නේවිස් ප්‍රධාන වරායන් වේ
සාඕ ටොමේ නගරයට ආසන්නව ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ පුළුල් කර නවීකරණය කරන ලදී
දුරකථන පද්ධතිය සහ මාර්ග ජාලය අප්‍රිකානු ප්‍රමිතීන්ට අනුව හොඳයි
ජංගම දුරකථන භාවිතය බහුලව භාවිතා වන අතර මෑත වසරවලදී වැඩිදියුණු වී ඇත
අන්තර්ජාල සේවාව ලබා ගත හැකි අතර නාගරික ප්‍රදේශවල පුළුල් ලෙස ස්ථාපනය කර ඇත
ඛනිජ තෙල් ගවේෂණය 
2001 දී, සාඕ ටොමේ සහ නයිජීරියාව නයිජර් ඩෙල්ටා භූ විද්‍යාත්මක පළාතේ රටවල් දෙක විසින් හිමිකම් කියන ජලයේ ඛනිජ තෙල් සඳහා ඒකාබද්ධ ගවේෂණ සඳහා එකඟතාවකට එළැඹිණි
දීර්ඝ සාකච්ඡා මාලාවකින් පසුව, 2003 අප්‍රේල් මාසයේදී, ජාත්‍යන්තර තෙල් සමාගම් විසින් ලංසු සඳහා ඒකාබද්ධ සංවර්ධන කලාපය (JDZ) විවෘත කරන ලදී
JDZ කොටස් නවයකට බෙදා ඇත
පලමු කොටස, ෂෙව්රොන් ටෙක්සාකෝ, එක්සොන් මොබිල්සහ නෝර්වීජියානු සමාගමක් වන ඉක්යුටි එනර්ජි සඳහා ජයග්‍රාහී ලංසු 2004 අප්‍රේල් මාසයේදී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අතර, සාඕ ටොමේ විසින් $123 මිලියන ලන්සුවෙන් 40%ක් ලබා ගන්නා අතර අනෙක් 60% නයිජීරියාව ලබා ගනී
2004 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී අනෙකුත් කොටස් සඳහා වන ලංසු තවමත් සලකා බලමින් පවතී
සාඕ ටොමේ හට එහි ඛනිජ තෙල් අංශය දියුණු කිරීම සඳහා බැංකුවෙන් ඩොලර් මිලියන 2 කට වඩා ලැබී ඇත
බැංකු 
"බැන්කො සෙන්ට්‍රල් ඩි සාඕ ටොමේ ඉ ප්‍රින්සිපේ" යනු මුදල් ප්‍රතිපත්ති සහ බැංකු අධීක්ෂණය සඳහා වගකිව යුතු මහ බැංකුවයි. බැංකු හයක් රට තුළ ඇත
විශාලතම සහ පැරණිතම වන්නේ "බැන්කො ඉන්ටර්නැසිනොල් ඩි සාඕ ටොමේ ඉ ප්‍රින්සිපේ" වන අතර එය පෘතුගාලයේ රජයට අයත් "කයික්සා ජෙරල් ඩි  ඩිපොසිටෝස්" හි අනුබද්ධිත ආයතනයකි
2003 දී බැංකු නීතියේ වෙනසක් වෙනත් බැංකු කිහිපයකට ඇතුළු වන තෙක් වාණිජ බැංකුකරණය පිළිබඳ ඒකාධිකාරයක් එය සතු විය
ව්‍යාපාර හවුල්කරුවන්

අපනයන 
2018 දී, සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ වෙතින් අපනයනය මුළු යුරෝ මිලියන 24 ක් වූ අතර, වසර 5 ක් තුළ 118% ක වැඩිවීමක් විය
2013 දී සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ වෙතින් අපනයනය කර ඇත්තේ යුරෝ මිලියන 11 ක් පමණි
සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ හි අපනයනවලින් අඩක් කොකෝවා බෝංචි වේ
අපනයනයෙන් පහෙන් එකක් විදුලි යන්ත්‍ර
අනෙකුත් සැලකිය යුතු අපනයනයන් වන්නේ ගුවන් යානා කොටස්, මෝටර් රථ, යකඩ, ප්ලාස්ටික්, කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන (ගම්මිරිස්, තෙල්, ඇට වර්ග සහ හරක් මස්)

සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ වෙතින් අපනයන සඳහා ප්‍රධාන ගමනාන්තයන් වන්නේ යුරෝපය වන අතර එහිදී නෙදර්ලන්තය (19%), පෘතුගාලය (14%), පෝලන්තය (13%), ප්‍රංශය (7%) සහ ජර්මනිය (6%) කැපී පෙනේ
අනෙකුත් වැදගත් ගැනුම්කරුවන් වන්නේ සිංගප්පූරුව, ජපානය, බ්‍රසීලය සහ එක්සත් ජනපදයයි
පසුගිය වසර 10 තුළ අපනයන වටිනාකම වැඩි වශයෙන් ඉහළ ගිය රටවල් වූයේ පෘතුගාලය, පෝලන්තය, බ්‍රසීලය සහ නෙදර්ලන්තයයි
São Tom සහ Prncipe වෙතින් ඇන්ගෝලාව, මෙක්සිකෝව සහ ඉන්දියාව වෙත අපනයනවල තියුණු අඩුවීමක් දක්නට ලැබුණි
ආනයන 
2018 දී, සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ වෙත ආනයනය ඩොලර් මිලියන 161 කි
2013 වසරේ ආනයනය යුරෝ මිලියන 167ක් වූ බැවින්, 2013 සිට, මන්දගාමී වේගයකින් වුවද, ආනයන අඩු වෙමින් පවතී
සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ වෙත ආනයනය කිරීමෙන් පහෙන් එකක් පිරිපහදු කළ තෙල් (ප්‍රධාන වශයෙන් ඇන්ගෝලාවෙන්) අනුරූප විය
අනෙකුත් වැදගත් ආනයන, වැදගත්කම අනුව, මෝටර් රථ, සහල්, ධාන්‍ය වර්ග, වයින්, ඉලෙක්ට්‍රොනික උපකරණ, රසායනික ද්‍රව්‍ය, ඇඳුම් පැළඳුම්, මස්, වෛද්‍ය උපකරණ සහ දැව විය
51%ක් පමණ එනම්, සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ ආනයනයෙන් අඩකට වඩා පෘතුගාලයෙන් පැමිණේ
ආනයනවලින් පහෙන් එකක් ඇන්ගෝලාවෙන් ද, 6% ක් පමණ චීනයෙන් ද, 4% ක් ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයෙන් ද, 4% ක් බ්‍රසීලයෙන් ද, 2% ක් ගැබොන්ගෙන් ද 2% ක් ප්‍රංශයෙන් ද පැමිණේ
පසුගිය වසර 10 තුළ, පෘතුගාලය, ඇන්ගෝලා සහ චීනය යන රටවලින් ආනයන වටිනාකම වැඩි විය
තායිලන්තය, ඉතාලිය සහ නයිජීරියාව යන රටවලින් ආනයනය කිරීමේ තියුණු අඩුවීමක් දක්නට ලැබුණි
පෘතුගාලය 
සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ බොහෝ දුරට යන්ත්‍ර, ප්‍රධාන වශයෙන් විදුලි ජනක යන්ත්‍ර සහ පරිගණක, සහ ආහාර, ප්‍රධාන වශයෙන් වයින්, තිරිඟු, සහල්, කිරි සහ සෝයා තෙල් පෘතුගාලයෙන් ආනයනය කරයි
මීට අමතරව, සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ පෘතුගාලයෙන් සැලකිය යුතු මෝටර් රථ, සබන් සහ යකඩ ආනයනය කරයි
පෘතුගාලය ප්‍රධාන වශයෙන් පරණ ද්‍රව්‍ය, තඹ, කොකෝවා සහ ඇඳුම් මිලදී ගනී
සමාජය

ජන විකාශණය 
රජයේ ආයතනය විසින් 2018 මැයි මාසයේදී මුළු ජනගහනය 201,800 ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇත
මිනිසුන් 193,380ක් පමණ සාඕ ටෝමේ හි සහ 8,420ක් ප්‍රින්සිපේ හි ජීවත් වෙති
ස්වාභාවික ජනගහන වර්ධනය වසරකට පුද්ගලයින් 4,000 ක් පමණ වේ
1470 සිට පෘතුගීසීන් විසින් දිවයිනට ගෙන ගිය විවිධ රටවලින් පැමිණි මිනිසුන්ගෙන් සෑම පුරවැසියෙකුම පාහේ පැවත එන්නෝය
1970 ගණන්වලදී, සැලකිය යුතු ජනගහන චලනයන් දෙකක් සිදු විය - පෘතුගීසි පදිංචිකරුවන් 4,000 න් වැඩි පිරිසකගේ නික්මයාම සහ ඇන්ගෝලාවේ සිට සාඕ ටෝමේ සරණාගතයින් සිය ගණනක් පැමිණීම
ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් 
සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ හි වෙනස් ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්වලට ඇතුළත් වන්නේ
මෙස්ටිකෝස් නොහොත් මිශ්‍ර-රුධිර යනු පෘතුගීසි යටත් විජිතවාදීන්ගෙන් පැවත එන්නන් සහ බෙනින්, ගැබොන්, කොංගෝ ජනරජය, කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය සහ ඇන්ගෝලා යන ප්‍රදේශවලින් මුල් වසර වලදී දූපත් වෙත ගෙන එන ලද අප්‍රිකානු වහලුන්ගෙන් පැවත එන්නන් වේ
ෆිල්හෝස් ඩා ටෙරාහෝ  නොහොත් "භූමියේ දරුවන්" ලෙස හැඳින්වේ)
ඇන්ගෝලාරිස් යනු 1540 නැව් අනතුරකින් දිවි ගලවා ගත් ඇන්ගෝලියානු වහලුන්ගෙන් පැවත එන්නන් වන අතර දැන් ඔවුන්ගේ ජීවනෝපාය මසුන් ඇල්ලීම උපයා ගනී
ෆෝරෝස් යනු වහල්භාවය අහෝසි කරන විට නිදහස් වූ වහලුන්ගෙන් පැවත එන්නන් ය
සර්විසයිස් යනු ඇන්ගෝලා, මොසැම්බික් සහ කේප් වර්ඩ් හි කොන්ත්‍රාත් කම්කරුවන් වන අතර ඔවුන් දූපත් වල තාවකාලිකව ජීවත් වේ
ටොන්ගා යනු දූපත් වල උපත ලැබූ සර්විසයිවරුන්ගේ දරුවන් ය
යුරෝපීයයන්, මූලික වශයෙන් පෘතුගීසි
 මැකාවුහි, පෘතුගීසි සහ චීන සම්භවයක් ඇති මිශ්‍ර මැකානීස් ජනයා ඇතුළුව, බොහෝ දුරට චීන ජාතිකයන්

භාෂා 
පෘතුගීසි භාෂාව සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ හි නිල සහ තථ්‍ය ජාතික භාෂාව වන අතර, 98.4% ක් පමණ එය කථා කරන අතර, ඔවුන්ගේ මව් භාෂාව ලෙස සැලකිය යුතු කොටසක් වන අතර, එය 15 වන සියවසේ අග භාගයේ සිට දිවයින්වල කතා කරනු ලැබේ
පෘතුගීසි හෝ පෘතුගීසි ක්‍රියෝල්වල ප්‍රතිව්‍යුහගත ප්‍රභේද ද කතා කරයි
ෆෝරෝ, 

ක්‍රියෝල් භාෂාවක් (36.2%), කේප් වර්ඩින් ක්‍රියෝල් (8.5%), ඇන්ගෝලාර් (6.6%) සහ ප්‍රින්සිපන්ස් (1%)
ප්‍රංශ (6.8%) සහ ඉංග්‍රීසි (4.9%) යනු පාසල්වල උගන්වන විදේශීය භාෂා වේ
ආගම් 
කතෝලික පල්ලිය (71.9%)

වෙනත් ක්‍රිස්තියානි (10.2%)

වෙනත් හෝ ආගමික නොවන (17.9%)

පදිංචිකරුවන්ගෙන් බහුතරය රෝමානු කතෝලික පල්ලියේ ප්‍රාදේශීය ශාඛාවට අයත් වන අතර, එය පෘතුගාලයේ පල්ලිය සමඟ සමීප සබඳතා පවත්වයි. සැලකිය යුතු ප්‍රොතෙස්තන්ත සුළුතරයන් මෙන්ම කුඩා නමුත් වර්ධනය වන මුස්ලිම් ජනගහනයක් ද පවතී
සෞඛ්‍ය 
මානව හිමිකම් මැනීමේ මුලපිරීම විසින් සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ එහි ආදායම් මට්ටම මත පදනම්ව සෞඛ්‍ය සඳහා ඇති අයිතිය සඳහා ඉටු කළ යුතු දෙයින් 80.4%ක් ඉටු කරන බව සොයා ගෙන ඇත
ළමයින් සම්බන්ධයෙන් සෞඛ්‍යයට ඇති අයිතිය දෙස බලන විට, සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ එහි වර්තමාන ආදායම මත පදනම්ව අපේක්ෂා කරන දෙයින් 96.0% ක් ලබා ගනී
වැඩිහිටි ජනගහනය අතර සෞඛ්‍ය සඳහා ඇති අයිතිය සම්බන්ධයෙන්, ජාතියේ ආදායම් මට්ටම මත පදනම්ව අපේක්ෂිත ප්‍රමාණයෙන් 91.5%ක් රට අත්පත් කර ගනී
ප්‍රජනක සෞඛ්‍යයට ඇති අයිතිය ඇගයීමේදී සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ  "ඉතා නරක" ගණයට වැටෙන්නේ ජාතිය සතු සම්පත් (ආදායම්) මත පදනම්ව ජාතිය විසින් ඉටුකර ගැනීමට අපේක්ෂා කරන දෙයින් 53.8%ක් පමණක් වන බැවිනි
අධ්‍යාපනය 
උප-සහාරා අප්‍රිකානු රටවල් අතරින් සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ ඉහළම සාක්ෂරතා අනුපාතයන්ගෙන් එකකි
ද වර්ල්ඩ් ෆැක්ට්බුක් - මධ්‍යම බුද්ධි ඒජන්සියට අනුව 2018 වන විට, වයස අවුරුදු 15 සහ ඊට වැඩි ජනගහනයෙන් 92.8% ට සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ හි කියවීමට හා ලිවීමට හැකිය
මානව හිමිකම් මැනීමේ මුලපිරීම (HRMI) විසින් සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිප් විසින් ඉටු කරනු ලබන්නේ රටේ ආදායම් මට්ටම මත පදනම්ව අධ්‍යාපන අයිතිය සඳහා ඉටු කළ යුතු දේවලින් 83.8% ක් පමණක් බව සොයා ගෙන ඇත
HRMI ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය සහ ද්විතීයික අධ්‍යාපනය යන දෙකෙහිම අයිතිවාසිකම් දෙස බැලීමෙන් අධ්‍යාපන අයිතිය බිඳ දමයි
සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ ආදායම් මට්ටම සැලකිල්ලට ගනිමින්, ජාතිය ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය සඳහා සම්පත් (ආදායම්) මත පදනම් විය යුතු දේවලින් 90.4%ක් ලබා ගන්නා නමුත් ද්විතීයික අධ්‍යාපනය සඳහා 77.2%ක් පමණි
සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ හි අධ්‍යාපනය වසර හයක් සඳහා අනිවාර්ය වේ
2001 වන විට සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ සඳහා ප්‍රාථමික පාසල් ඇතුළත් කිරීම් සහ පැමිණීමේ අනුපාත නොමැත
අධ්‍යාපන ක්‍රමයේ පන්ති කාමර හිඟය, ප්‍රමාණවත් නොවන පුහුණු සහ අඩු වැටුප් ලබන ගුරුවරුන්, ප්‍රමාණවත් පෙළපොත් සහ ද්‍රව්‍ය නොමැතිකම, ඉහළ පුනරාවර්තන අනුපාත, දුර්වල අධ්‍යාපන සැලසුම් සහ කළමනාකරණය සහ පාසල් කළමනාකරණයට ප්‍රජා සහභාගීත්වය නොමැතිකම ඇත
පාසල් පද්ධතියේ දේශීය මූල්‍යකරණය හිඟ වන අතර, පද්ධතිය විදේශ මූල්‍යකරණය මත බෙහෙවින් රඳා පවතී
තෘතීයික ආයතන වන්නේ ජාතික ලයිසියම් සහ සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ විශ්ව විද්‍යාලයයි
සංස්කෘතිය 
සාඕ ටොමියන්ස් සංස්කෘතිය අප්‍රිකානු සහ පෘතුගීසි බලපෑම් මිශ්‍ර වූවකි
සංගීතය 

සාඕ ටොමියන්ස්, උස්සුආ සහ සොකොපේ රිද්ම සඳහා ප්‍රසිද්ධ වන අතර, ප්‍රින්සිප් ඩෙක්සා බීට් හි නිවහන වේ
පෘතුගීසි බෝල්රූම් මෙම රිද්ම සහ ඒ ආශ්‍රිත නැටුම් වර්ධනයට අත්‍යවශ්‍ය අංගයක් වන්නට ඇත
ටිචිලෝලි යනු නාට්‍යමය කතාවක් පවසන සංගීත නර්තන ප්‍රසංගයකි
ඩැන්කො-කොංගෝ යනු සංගීතය, නැටුම් සහ රංග කලාවේ එකතුවකි
මෝර්නා යනු දූපත් වල සංගීත ප්‍රභේදයක් වන අතර සිසේරියා එවෝරා හැඳින්වූයේ මෝර්නා රැජින ලෙසිනි
සාහිත්‍යය 
සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ ගේ පෘතුගීසි භාෂා සාහිත්‍යය සහ කවිය, ලුසොෆෝන් අප්‍රිකාවේ (පෘතුගීසි කතා කරන අප්‍රිකානු ජනයා) පොහොසත්ම ඒවා ලෙස සැලකේ. රටේ අනෙකුත් සාහිත්‍ය ෆෝරෝ ක්‍රියෝල්, ඉංග්‍රිසි සහ කාව් ක්‍රියෝල් යන භාෂාවලින් ලියා ඇත
ෆ්‍රැන්සිස්කෝ හොසේ ටෙන්රේරෝ රටේ වඩාත්ම බලගතු ලේඛකයෙකු ලෙස සැලකේ. අනෙකුත් කැපී පෙනෙන සාහිත්‍ය චරිත අතර මැනුවෙලා මාගරිඩෝ, ඇල්ඩා එස්පිරිටෝ සැන්ටෝ සහ ඔලින්ඩා බෙජා ඇතුළත් වේ
ආහාර පිසීම 
ප්‍රධාන ආහාර අතර මාළු, මුහුදු ආහාර, බෝංචි, බඩ ඉරිඟු සහ පිසූ කෙසෙල් ඇතුළත් වේ
අන්නාසි, අලිගැටපේර සහ කෙසෙල් වැනි නිවර්තන පලතුරු ආහාර පිසීමේ සැලකිය යුතු සංරචක වේ
උණුසුම් කුළුබඩු භාවිතය සාඕ ටොමේස් ආහාරවල ප්‍රමුඛ වේ
කෝපි විවිධ කෑම වර්ගවල කුළුබඩුවක් හෝ කුළුබඩුවක් ලෙස භාවිතා කරයි
උදෑසන ආහාර පිඟාන බොහෝ විට පෙර සන්ධ්‍යාවේ ආහාර වේලෙහි ඉතිරි වූ කොටස් නැවත රත් කරනු ලබන අතර ඔම්ලට් ජනප්‍රිය වේ
ක්‍රීඩා

පාපන්දු යනු සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිප් හි වඩාත් ප්‍රසිද්ධ ක්‍රීඩාව වන අතර, සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම පාලනය කරනු ලබන්නේ සාඕ ටොමියන් පාපන්දු සම්මේලනය විසිනි
එය අප්‍රිකානු පාපන්දු සම්මේලනයේ (CAF) සහ FIFA හි සාමාජිකයෙකි
කොලියුබරා සටන (, ) සටන් වැදුනේ පළමුවන ලෝක යුද්ධයෙහි සර්බියානු මෙහෙයුම අතරතුර 1914 නොවැම්බර් සහ දෙසැම්බර් කාලසීමාවෙහි ඕස්ට්‍රියා-හංගේරියාව සහ සර්බියාව අතරය
නොවැම්බර් 16 දින එය ඇරඹුනු අතර, ඔස්කාර් පොටියොරෙක්ගේ ආඥායකත්වය යටතේ ඕස්ට්‍රියානු-හංගේරියානුවෝ එම වසරේ ඔවුන් විසින් සර්බියාව ආක්‍රමණය කල තෙවන අවස්ථාවෙහිදී කොලියුබරා ගංගාව වෙත පැමිණ යුද උපායශිලී වාල්යිවෝ නගරය අත්පත් කරගෙන සර්බියානු යුද්ධ හමුදාව පසුබැසුම් මාලාවක් කරා යෑමට බල කෙරිණි
නොවැම්බර් 29–30 දින වලදී, සර්බ්වරු බෙල්ග්‍රේඩ් අත්හැර ගිය අතර, ඕස්ට්‍රියානු-හංගේරියානු පාලනයට නගරය විගසින් නතු විය
දෙසැම්බර් 2 දිනදී, සර්බියානු යුද්ධ හමුදාව විසින් ආරක්ෂක පෙරමුණ පුරාම විස්මය දනවන හදිසි ප්‍රතිප්‍රහාරයක් එල්ල කළහ
දෙසැම්බර් 8 වන දින වන විට වාල්යිවෝ සහ ඔෂිසේ නගර සර්බ්වරු විසින් යළි-අත්පත් කර ගත් අතර, ඕස්ට්‍රියානු-හංගේරියානුවෝ බෙල්ග්‍රේඩ් වෙත පසුබැසීම පස්වන යුද්ධ හමුදා ආඥාපති ලිබෝරියස් රිටර් වොන් ෆ්‍රැන්ක් විසින් පැහැදිලි කල නොහැකි විය
දෙසැම්බර් 14 සහ 15 දෙදින අතරතුර කාලය තුලදී ඕස්ට්‍රියානු-හංගේරියානුවෝ නගරය අත්හැර දැමූ අතර සර්බ්වරුනට පසුදිනම ඔවුන්ගේ අගනගරය යළි අත්පත් කර ගැනීමට හැකි විය
ඕස්ට්‍රියානු-හංගේරියානුවන් සහ සර්බ්වරුන් යන දෙකොට්ඨාශයම දැඩි ආපාතිකයන් සංඛ්‍යාවකින් පීඩා විඳි අතර එක් එක් පිළෙහි 20,000 වැඩි ගණනක් මිය ගියහ
මෙම පරාජයෙන් ඕස්ට්‍රියානු-හංගේරියානුවෝ දැඩි අවමානයට පත්වූයේ 1914 වසර අවසානය වන විට සර්බියාව අධිවාසය කර ගැනුමට ඔවුන් බලාපොරොත්තු වූ හෙයිනි
දෙසැම්බර් 22 දින වන විට, පොටියොරෙක් සහ වොන් ෆ්‍රැන්ක් යන ආඥාපතිවරුන් දෙදෙනම ඔවුන්ගේ තනතුරු වලින් නිදහස් කරන ලද අතර, 5වන සහ 6වන යුද්ධ හමුදා දෙකම ඒකාබද්ධ කොට 95,000 භටයන්ගෙන් සමන්විත 5වන යුද්ධ හමුදාවක් තනන ලදි
පසුබිම
1914 ජූනි 28 දිනදී, බොස්නියානු සර්බ් ජාතික ශිෂ්‍ය ගැව්රිල්ලෝ ප්‍රින්සිප්  විසින් ඕසට්‍රියාවෙහි මහා ආදිපාද ෆ්‍රන්ස් ෆර්ඩිනන්ඩ්,  සරියේවෝ නගරයෙහිදී ඝාතනය කෙරිණි
මෙම ඝාතනය නිසා ජූලි අර්බුදය හටගත් අතර, මෙය නිසාවෙන් ඕස්ට්‍රියා-හංගේරියාව වෙත ජූලි 23 දිනය දක්වමින් අවසාන නිවේදනයක් නිකුත් කළේ  බෙල්ග්‍රේඩ් නුවරදී මෙම ඝාතනය සැලසුම් කළ බවට ඔවුන් සැක කළ නිසාය
ඕස්ට්‍රියා-හංගේරියානුවන්ගේ අවසන් නිවේදනය සර්බියාවට පිලිගත නොහැකි වූ අතර, එය ප්‍රතික්ෂේප කෙරිණි
ඕස්ට්‍රියා-හංගේරියානුවෝ ජූලි 28 දිනදී සර්බියාවට එරෙහිව යුද්ධ ප්‍රකාශ කළහ
එම දිනයෙහිදීම, සාවා සහ ඩැනියුබ් ගංගාවල සියළුම පාලම් සර්බ්වරුන් විසින් විනාශ කෙරුණේ අනාගත ආක්‍රමණයකදී ඕස්ට්‍රියානු-හංගේරියානුවන් විසින් ඒවා භාවිතා කිරීම වැලැක්වීමේ අරමුණු සහිතවය
පසුදිනයෙහිදීම බෙල්ග්‍රේඩ් වෙත කාලතුවක්කු ප්‍රහාර එල්ල කෙරුණු අතර මෙයින් පළමුවන ලෝක යුද්ධය ඇරඹුණි
පල්ලිය යන්නෙන් අදහස් විය හැක්කේ
ආගමික
පල්ලිය, ආගමික සේවාවන් සඳහා භාවිතා කරන ගොඩනැගිල්ලක්, සාමාන්‍යයෙන් ක්‍රිස්තියානි නමස්කාරය සඳහා විශේෂයෙන් සඳහන් කරයි
ක්‍රිස්තියානි සභාව, ලෝක ව්‍යාප්ත කිතුනුවන්
ක්‍රිස්තියානි පල්ලිය, ප්‍රජාවක් තුළ ඇදහිල්ලක් හෝ නිකායක් බෙදා ගන්නා පුද්ගලයින්ගේ ශරීරය
ආගමික නිකායන්, එකම ඇදහිල්ල බෙදා ගන්නා පල්ලිවල සංවිධානයකි
මුස්ලිම් පල්ලිය, ඉස්ලාමීය ආගමික සේවා සිථානය
ස්ථාන
 චර්ච්, ලැන්කෂයර්, එංගලන්තයේ නගරයකි

ප්‍රබන්ධ
චර්ච් (රතු එදිරිව නිල්), චරිතයක්
ශුද්ධ ලකුණු වේගය (NRR) යනු ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවේ කණ්ඩායම් කාර්ය සාධනය විශ්ලේෂණය කිරීමේදී භාවිතා කරන සංඛ්‍යානමය ක්‍රමයකි
එය පාපන්දු ක්‍රීඩාවේ ගෝල වෙනසට අනුව ශ්‍රේණිගත කිරීමට සමාන සීමිත ඕවර ලීග් තරඟවලදී සමාන ප්‍රසාද ලකුණු ලබා ගත් කණ්ඩායම් ශ්‍රේණිගත කිරීමේ බහුලව භාවිතා වන ක්‍රමයයි
තනි ඉනිමක ශුලවේ යනු එම කණ්ඩායම ලබා ගන්නා ඕවරයකට සාමාන්‍ය ලකුණු, ඔවුන්ට එරෙහිව ලබා ගන්නා ඕවරයකට සාමාන්‍ය ලකුණු අඩු කිරීමයි
තරඟාවලියක ශුලවේ යනු කණ්ඩායමක් මුළු තරඟාවලිය පුරාම ලබා ගන්නා ඕවරයකට සාමාන්‍ය ලකුණු, සමස්ත තරඟාවලිය පුරාම ඔවුන්ට එරෙහිව ලබා ගන්නා ඕවරයකට සාමාන්‍ය ලකුණු අඩු කිරීමයි
මෙය සෑම තරගයකදීම ලබා ගත් ලකුණු අනුපාතයේ බර තැබූ සාමාන්‍යයට සමාන වේ
ධනාත්මක ශුලවේ යන්නෙන් අදහස් වන්නේ කණ්ඩායමක් සමස්ත ප්‍රතිවාදීන්ට වඩා වේගයෙන් ලකුණු ලබා ගන්නා අතර, සෘණ ශුලවේ යන්නෙන් අදහස් වන්නේ කණ්ඩායමක් තමන් මුහුණ දුන් කණ්ඩායම්වලට වඩා සෙමින් ලකුණු ලබා ගැනීමයි
එබැවින් ශුලවේ හැකි තරම් ඉහළ මට්ටමක පැවතීම යෝග්‍ය වේ
ශුලවේ තේරුම් ගැනීමට අපහසු ලෙස නිර්වචනය කර ඇත
එසේම, එය කණ්ඩායම් කෙතරම් ඉක්මනින් ලකුණු රැස් කරන්නේද සහ ලකුණු ලබා දෙන්නේද යන්න මනිනු ලබන අතර, මෙය කණ්ඩායම්වල ජයග්‍රහණ හෝ පරාජයේ මායිම් කොතරම් විශාලද යන්න කිසිසේත්ම සමාන නොවේ (එය අහිමි වූ කඩුලු නොසලකා හරින බැවින්), එබැවින් ශුලවේ විසින් ශ්‍රේණිගත කිරීම ඔවුන්  ජයග්‍රහණයේ ප්‍රමාණය අනුව ශ්‍රේණිගත නොකරයි
මෙයින් අදහස් කරන්නේ ඉහළ ශුලවේ නිසා කණ්ඩායමක් තරඟාවලියක ඉදිරියට යන අවස්ථාවක සැබවින්ම ඔවුන් ප්‍රතිවාදීන්ට වඩා හොඳින් ක්‍රීඩා කර ඇතැයි සෑම විටම කිව නොහැක
ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානයේදී, ශුලවේ හි පළමු භාවිතය 1992 සංස්කරණයේදී සිදු විය
පෙර සංස්කරණ වල සම වූ අවස්තා වලදී සාමාන්‍ය ලකුණු වේගය භාවිතා කරන ලදී
පියවරෙන් පියවර පැහැදිලි කිරීම 
සාමාන්‍ය ලකුණු වේගය යනු කණ්ඩායමක් ලබාගත් ලකුණු ගණන ඕවර ගණනින් බෙදීමෙන් එන සංඛ්‍යාවයි.

උදා
- "ඒ" කණ්ඩායම ඕවර 50 කදී ලකුණු 275 ක් රැස් කල අතර "බී" කණ්ඩායම ඊට පිළිතුරු ලෙස ඕවර 47 පන්දු 4 කදී ලකුණු 276 ක් ලබා ගනී
"ඒ" කණ්ඩායමේ ලකුණු වේගය =      "බී" කණ්ඩායමේ ලකුණු වේගය = 

දැන් එම තරගයේ ශුද්ධ ලකුණු වේගය සොයමු
ඒ ජයග්‍රහණය කල කණ්ඩායමේ ලකුණු වේගයෙන් පරාජිත කණ්ඩායමේ ලකුණු වෙගය අඩු කිරීමෙන් ලබා ගත හැක
ශුද්ධ ලකුණු වේගය = 

ඒ අනුව ජයග්‍රාහි කණ්ඩායමේ ශුලවේ 0.29 වන අතර පරාජිත කණ්ඩායමේ ශුලවේ එහි සෘණ අගය වන -0.29 ක් වේ
මෙය ශුද්ධ ලකුණු වේගය ගණනය කිරීමේ සරලම පැහැදිලි කිරීම වන අතර ප්‍රායෝගික තත්ව මත ගණනය කිරීම් පහත පරිදි වෙනස් විය හැක
ගණනය කිරීම් වෙනස් වන ආකාරය 
සියලුම අවස්ථා සදහා එක් පැත්තකට ඕවර 50 බැගින් වන එක්දින ජාත්‍යන්තර නීති උපකල්පනය කරයි
සෑම විටම "ඒ" කණ්ඩායම පලමුවද "බී" කණ්ඩායම දෙවනුවද පන්දුවට පහරදෙන බවද උපකල්පනය කරන්න
පලමුව පන්දුවට පහර දුන් කණ්ඩායම ජය ගැනීම (පලමු කණ්ඩායම ඕවර 50 ක්‍රීඩා කර) 
"ඒ" කණ්ඩායම - 308/9 (ඕවර 50)

"බී" කණ්ඩායම - 278 (ඕවර 42.5)

කණ්ඩායමක සියළු ක්‍රීඩකයන් ඕවර 50 ට පෙර දැවී ගියහොත් එම කණ්ඩායම ඕවර 50 ක්‍රීඩා කලසේ උපකල්පනය කර ගණනය කිරීම් සිදු කරයි
ඒ අනුව ශුලවේ,

"ඒ" කණ්ඩායම 0.6

"බී" කණ්ඩායම -0.6

දෙවනුව පන්දුවට පහර දුන් කණ්ඩායම ජය ගැනීම (පලමු කණ්ඩායම ඕවර 50 ක්‍රීඩා කර) 
"ඒ" කණ්ඩායම - 308/9 (ඕවර 50)

"බී" කණ්ඩායම - 309/5 (ඕවර 42.5)

ඒ අනුව ශුලවේ,

"බී" කණ්ඩායම 1.054

"ඒ" කණ්ඩායම -1.054

පලමුව පන්දුවට පහර දුන් කණ්ඩායම ජය ගැනීම (පලමු කණ්ඩායම ඕවර 50 පෙර දැවී ගොස්) 
"ඒ" කණ්ඩායම - 308 (ඕවර 48)

"බී" කණ්ඩායම - 278 (ඕවර 42.5)

කණ්ඩායමක සියළු ක්‍රීඩකයන් ඕවර 50 ට පෙර දැවී ගියහොත් එම කණ්ඩායම ඕවර 50 ක්‍රීඩා කලසේ උපකල්පනය කර ගණනය කිරීම් සිදු කරයි
ඒ අනුව ශුලවේ,

"ඒ" කණ්ඩායම 0.6

"බී" කණ්ඩායම -0.6

දෙවනුව පන්දුවට පහර දුන් කණ්ඩායම ජය ගැනීම (පලමු කණ්ඩායම ඕවර 50 පෙර දැවී ගොස්) 
"ඒ" කණ්ඩායම - 308 (ඕවර 48)

"බී" කණ්ඩායම - 309/5 (ඕවර 42.5)

ඒ අනුව ශුලවේ,

"බී" කණ්ඩායම 1.054

"ඒ" කණ්ඩායම -1.054

තරගය සම වීම 
දෙපිලේම ශුද්ධ ලකුණු වේගය 0 වේ
සංශෝධිත ඩ/ලු/ස් ඉලක්කය සමඟ වූ තරගයක 
ඩක්වර්ත් ලුවිස් ක්‍රමය අනුව යැවූ ඕවර සංඛ්‍යාව අඩු කරන තරගවලදී, එම සංශෝධිත ඕවර කණ්ඩායම් දෙකටම ශුලවේ ගණනය කිරීමට ඉහත දක්වා ඇති ක්‍රම අනුව යොදා ගනී
ප්‍රතිඵලයක් නොමැතිව තරගය අතහැර දැමූ විට 
ක්‍රීඩාව නතර කරන විට කුමන අදියරක් පැවතියද, එවැනි ක්‍රීඩා වල ලකුණු ශුලවේ ගණනය කිරීම්වලට අදාල නොවේ
ප්‍රතිඵලයක් නොමැතිව තරගය අවසන් වී ඩ/ලු/ස් ක්‍රමය මගින් ජයග්‍රාහක තීරණය කල විට 

"ඒ" කණ්ඩායම - 254 (ඕවර 50)

"බී" කණ්ඩායම - 172/4 (ඕවර 30)

මේ අවස්ථාවේදී වර්ෂාව නිසා තරගය නතර කර ඩ/ලු/ස් ක්‍රමය අනුව ජයග්‍රාහකයා තීරණය කරන ලදී
තරගය අත්හරින ඩ/ලු/ස් ක්‍රමය අනුව, කඩුලු 6ක් සහ ඕවර 20ක් ඉතිරිව තිබීම සම්පත්වලින් 44.6%කට සමාන වන බැවින් "බී" කණ්ඩායම එහි සම්පත්වලින් 55.4%ක් භාවිතා කර ඇත
ඒ නිසා ඔවුන් ලබාගත යුතු ලකුණු ප්‍රමාණය වන්නේ, 254 x 55.4% = 140.716ක් නොහොත් 140කි
ඔවුන් මෙයින් ඉදිරියෙන් සිටින බැවින්, "බී" කණ්ඩායම ජයග්‍රාහකයා ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරනු ලැබේ
එවිට,

"ඒ" කණ්ඩායම ලකුණු වේගය = ("බී" ලබාගත යුතු ලකුණු/"බී" ක්‍රීඩා කල ඕවර ගණන) = 

"බී" කණ්ඩායම ලකුණු වේගය = ("බී" ලබාගත් ලකුණු/"බී" ක්‍රීඩා කල ඕවර ගණන) = 

ඒ අනුව ශුලවේ,

"බී" කණ්ඩායම 1.067

"ඒ" කණ්ඩායම -1.067

තරගාවලියක ශුලවේ ගණනය කිරීම 
තරගාවලියක ශුලවේ ගණනය කිරීම සිදු කරන්නේ එක් එක් තරගයේ ලැබූ ශුලවේ එකතු කිරීමෙන් නොවේ
එම තරගාවලිය තුල කණ්ඩායම රැස් කල මුළු ලකුණු සංඛ්‍යාවෙන් ඔවුන් මුහුණ දුන් ඕවර ගණනෙන් බෙදා එන අගයත්, ප්‍රතිවාදින්ට දුන් ලකුණු ගණනෙන් ප්‍රතිවාදීන් මුහුණ දුන් ඕවර ගණනෙන් එන අගය අතර වෙනස කණ්ඩායමේ තරගාවලියේ ශුලවේ වේ
එහිදී නියමිත් ඕවර ගණනට පෙර දැවීයාමකදී පෙර උදාහරණ වලට අනුව සම්පූර්ණ ඕවර ගණනද ඩ/ලු/ස් ක්‍රමය අනුව ජයග්‍රාහකයා තේරීමේදී අදාල ලකුණු සහ ඕවර ගණනද යොදා ගැනේ
-

තරගය 1 
"ඒ" කණ්ඩායම - 308/9 (ඕවර 50)

"බී" කණ්ඩායම - 278 (ඕවර 42.5)

"ඒ" කණ්ඩායමට ලකුණු 30ක ජයක්

තරගය 2 
"ඒ" කණ්ඩායම - 272 (ඕවර 48)

"සී" කණ්ඩායම - 273/5 (ඕවර 42.5)

"සී" කණ්ඩායමට කඩුළු 3ක ජයක්

තරගය 3 
"ඒ" කණ්ඩායම - 254 (ඕවර 50)

"ඩී" කණ්ඩායම - 172/4 (ඕවර 30)

"ඩී" කණ්ඩායමට ඩ/ලු/ස් ක්‍රමය අනුව ලකුණු 22ක ජයක්

ඒ අනුව "ඒ" කණ්ඩායමේ ශුලවේ,

විවේචන 
ශුලවේ ජයග්‍රහණයේ ආන්තිකය නිවැරදිව පිළිබිඹු නොකරයි, මන්ද එය අහිමි වූ කඩුලු පිළිබඳ කිසිදු තැකීමක් නොගන්නා බැවිනි
ඩ/ලු/ස් ක්‍රමය කණ්ඩායම්වලට ලකුණු, ඕවර සහ කඩුලු ලබා ගැනීම යන තුනම පිළිබද සැලකිලිමත්ට වන අතර ශුලවේ දී සැලකිල්ලට ගනු ලබන්නේ ලකුණු සහ මුහුණ දුන් ඕවර පමණි
එය දැවී ගිය කඩුලු ගැන තැකීමක් නැත
එබැවින්, පහසු ජයග්‍රහණයකට වඩා පටු ජයග්‍රහණයකින් ඉහළ ශුලවේ ලබාගත හැක
උදාහරණයක් ලෙස, 2013 චැම්පියන්ස් කුසලාන A කාණ්ඩයේ
නවසීලන්තය විසින් ශ්‍රී ලංකාව ලකුණු 138කට දවා ගත් අතර පසුව ඔවුන් ඕවර 36.3කදී ලකුණු 139-9ට ළඟා වී යන්තමින් ජයග්‍රහණය කලේය
ඔවුන්ගේ ශුලවේ = (139/36.5) - (138/50) = 1.05 ක් විය
එංගලන්තය ඕවර 50 කදී ලකුණු 293-7 ක් ලබාගත් අතර ශ්‍රී ලංකාව ඕවර 47.1 කදී ලකුණු 297-3 ට ළඟා වී තරගය ජයග්‍රහණය කලේය
ඔවුන්ගේ ශුලවේ = (297/47.167) - (293/50) = 0.44 ක් විය
අවශ්‍ය ලකුණු ප්‍රමාණය පමණක් අඩු බව පෙනෙන විට කඩුලු රැක ගැනීම ගැන කිසිදු තැකීමක් නොකර පන්දුවට පහර දීමෙන් ශුලවේ උපරිම කිරීමට, ඕනෑවට වඩා ආක්‍රමණශීලී ලෙස ක්‍රීඩා කිරීමට මෙම කරුණ කණ්ඩායමක් දිරිමත් කළ හැකිය
පළමුවන වික්‍රමබාහු (පාලනය 1111–1132) යනු ලක්දිව මධ්‍යකාලීන රජකෙනෙක් ය
ඔහු පළමුවන විජයබාහු රජුගේ සහ කාලිංග කුමරියක වූ තිලෝකසුන්දරී රැජිනගේ පුත්‍රයාය
ඔහු පළමුවන ජයබාහු රජුගේ පාලන සමයේදී රජු වෙනුවෙන් රුහුණු පාලනය කළ "මාපා" ("මහා ආර්ය පාද" නොහොත් කුමරු අනුප්‍රාප්තිකයා) විය
පළමුවන ජයබාහු රජුගේ අභාවයෙන් පසු පළමුවන වික්‍රමබාහු රුහුණේ සිටියදී තම පුත්‍රයාට සිහසුන ලබාදීමට පළමුවන වික්‍රමබාහුගේ නැන්දා සහ පළමුවැනි විජයබාහු රජුගේ සොහොයුරිය වූ මිත්තා දේවිය විසින් කුමන්ත්‍රණය කිරීම නිසා ගැටුම් රැසක් ඇති විය
කෙසේ වෙතත්, ඔහුගේ නැන්දා සහ ඇගේ පුතුන් රටින් පලා යන අතරතුර සිංහාසනයේ නියම උරුමක්කාරයා වූ වික්‍රමබාහු සමත් විය
ඔහුගේ පාලන සමයේදී වීරදේව නම් විදේශිකයකු ලංකාව ආක්‍රමණය කළෙන් ඔහු හා යුධ වදින්නටද සිදු විය
පසු කාලයකදී ජයබාහු හා සොහොයුරන් ද වික්‍රමබාහු ද වෙන් වශයෙන් විවිධ පලාත් පාලනය කලත් ඔවුන් ගේ පාලනය දරුණු විය
ඔවුහු රට වැසියා පෙළමින් බදු අය කළහ
මුලදී තමන්ට ද්‍රෝහි වූ බැවින් සංඝයා වහන්සේලා විහාර වලින් පිටමං කළ වික්‍රමබාහු එම විහාර හමුදා බැරැක්ක බවට පත් කළේය
පාලකයෝද ඔවුන් ගේ නිලධාරීහුද වැසියන්ගේ වස්තුව කොල්ල කෑවෝය
එය අභ්‍යන්තර අවුල් වලින් පිරි යුගයක් වූ අතර කිසිම සංවර්ධන කටයුත්තක් නොකරන ලදී
මේවාද බලන්න
 ලක්දිව රාජාවලිය
 මහාවංසය
 ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය

මූලාශ්‍ර

බාහිර සබැඳි
 ශ්‍රී ලංකාවේ රජවරු සහ පාලකයින් ලයිස්තුව
 කොඩ්‍රිංටන්ගේ සිලෝන්හි කෙටි ඉතිහාසය

Monarchs of Polonnaruwa
V
V
V
රජවරු - රජරට
පළමුවන ගජබාහු යනු 1131 සිට 1153 දක්වා රජරටහි රජය
ඔහුගේ පියා පළමුවන වික්‍රමබාහුය
පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජ විසින් ඔහුව පරාජය කර අනුප්‍රාප්තිකයා විය
මෙයද බලන්න
 මහාවංශය
 ශ්‍රී ලංකාවේ රජවරුන්
 ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය

යොමු කිරීම්

බාහිර සබැඳි
 ශ්‍රී ලංකාවේ රජවරුන් සහ පාලකයින්
 කොඩ්‍රිංටන්ගේ සිලෝන්හි කෙටි ඉතිහාසය

Monarchs of Polonnaruwa
G
G
G
පරාක්‍රමබාහු රජුගේ බෑනාය
මොහු මලයාසියාවේ  කාලිංග වංශයට අයත් වුවෙකි
පණ්ඩිත විජයබාහු  යනුවෙන් ප්‍රසිද්ධ ඔහු දක්ෂ කවියෙක් විය
බුරුමය සමග පැවති වෙළඳ හා ආගමික සම්බන්දතා ඔහු විසින් වැඩි දියුණු කරන ලදී
එක් අවුරුද්දක දැහැමි පලනයකින් පසු මහින්ද නැමැත්තෙකු විසින් මරණයට පත් කරන ලදී
කර් සටන යනු පළමුවන ලෝක යුද්ධයෙහි ආරම්භක හමුදාමය ක්‍රියාවලීන් අතරතුර,  සර්බියානු මෙහෙයුම ඇරඹී සති තුනක් ඇතුළත, ඕස්ට්‍රියා-හංගේරියාව සහ සර්බියාව අතර 1914 අගෝස්තු මාසයෙහිදී සටන් වැදුණු,  හමුදාමය මෙහෙයුමකි
එය සිදුවූයේ කර් කන්ද සහ අසල පිහිටි ගම්මාන කිහිපයක් මෙන්ම  සැබැක් නගරයද අසබඩ විය
ඕස්ට්‍රියා-හංගේරියාව විසින් සර්බියාව වෙත සිදුකළ පළමුවන ආක්‍රමණයෙහි කොටසක් වන මෙම සටන අගෝස්තු 15 දින රාත්‍රියෙහිදී සිදුවූයේ, සර්බියානු පළමුවන ඒකාබද්ධ සේණාංකය විසින් කර් කන්දේ බෑවුම් මත ආක්‍රමණයෙහි මුල් අවදියෙහිදී පිහිටුවා තිබූ ඕස්ට්‍රියා-හංගේරියානු පිටමුරපොළ	 කිහිපයක් හමුවීම සමගය
එයින් පසුව ඇතිවූ ගැටුම්, කන්ද අසබඩ නගර සහ ගම්මාන වල විශේෂයෙන් සැබැක් නගරයෙහි පාලනය නතු කර ගැනීම සඳහා වූ සටනක් බවට ව්‍යාප්ත විය
අගෝස්තු 19 දින වන විට, ඕස්ට්‍රියානු-හංගේරියානුවන්ගේ චිත්ත ධෛර්යය බිඳවැටුනු අතර, සොල්දාදුවන් දහස්ගණනක් ඕස්ට්‍රියානු-හංගේරියාව වෙත පසුබැසීම සිදුවූ අතර, ඔවුන් භීතියයෙන් පැනයෑමට තැත් කරද්දී බොහෝ දෙනෙක් ඩ්‍රීනා ගංගාවෙහි ගිලී නැසුනහ
අගෝස්තු 24 දින වන විට සර්බ්වරු සැබැක් වෙත යළි පැමිණ සටන කෙළවර කළහ
දින දහයක් සටන් කිරීමෙන් අනතුරුව සර්බියානු ආපාතිකයන් මියගියවුන් 3,000–5,000 සහ තුවාල ලද්දන් 15,000 වූහ
ඕස්ට්‍රියානු-හංගේරියානුවන් අතර මෙම සංඛ්‍යා බෙහෙවින් ඉහළ වූ අතර, සොල්දාදුවන් 6,000–10,000 මිය ගෙසේ, 30,000 තුවාල ලබා සහ 4,500 දෙනෙක් යුද්ධ සිරකරුවන් ලෙසින් ගන්නා ලදහ
ඕස්ට්‍රියානු-හංගේරියානුවන්ට එරෙහිව සර්බියානු ජයග්‍රහණය සනිටුහන් කළේ, පළමුවන ලෝක යුද්ධය තුල මධ්‍ය බලවතුන්ට එරෙහිව  මිත්‍ර පාක්ෂිකයන් ලද පළමුවන ජයග්‍රහණය ලෙසින්ද, යුද්ධයෙහි ගුවන් යානා අතර පළමුවන ගුවන් සටන මෙම සටනෙහිදී සිදුවීම යන හේතුවය
අධෝසටහන්

සටහන්
දෙවෙනි විජයබාහු මරා රජ පැමිණියද ඔහු ක්ෂත්‍රීයකු නොවීය
නිශ්ශංකමල්ල කුමරු විසින් දින පහකට පසු මරණයට පත් කරන ලදී
ගෞතම බුදුන් වහන්සේගේ රදනක දත් සතර "සතර දළදා" යනුවෙන් හැඳින්වේ
දකුණු දළදා වහන්සේ
 දකුණු උඩු දළදා වහන්සේ
 වාම දළදා වහන්සේ
 වම් උඩු දළදා වහන්සේ

සතර දළදා
කට පාඩමින් ආ ත්‍රිපිටකය මාතුල අලුලෙනෙහිදී මුල්වරට ග්‍රන්ථාරූඩ කරන ලදැයි සදහන්වේ
එම මාතුල අලුලෙන වර්ථමාන මාතලේ අලුවිහාරයද,  නැතහොත් කෑගල්ලට නුදුරු මාතුල අලුලෙනද යන්න පැහැදිලි නැත
ත්‍රිපිටකය
පාතිමා යාඥා යනු පෘතුගාලයේ පාතිමාහි 1917 දී දේවමාතා දර්ශනය හා සම්බන්ධ කතෝලික යාඥා හතක එකතුවකි
වාර්තා වන පරිදි, පළමු යාච්ඤා දෙක ළමා දූරදර්ශී තිදෙනාට සාමයේ දූතයා විසින් ඉගැන්වූ අතර, ඊළඟ තුන පාතිමාවේ අප ස්වාමිදූ විසින්ම එම දරුවන්ට උගන්වන ලදී
ඔවුන් තිදෙනාගෙන් වැඩිමහල් සහ වැඩිම කාලයක් ජීවත්වූ ලුසියා ඩොස් සැන්ටොස් ට 1931 දී කන්‍යා සොහොයුරියක්ව සිටියදී ජේසුස් වහන්සේ විසින් දර්ශණයනයවී අවසාන යාච්ඤා දෙක ඉගැන්වූහ
යාච්ඤා හතෙන්, ජපමාල දශකයේ යාච්ඤාව(ජපමාල පංති යාච්ඤාව) වඩාත් ප්‍රසිද්ධ සහ වඩාත් පුළුල් ලෙස පාරායනය වේ
පහත සෑම යාච්ඤාවක් සඳහාම, පෘතුගීසි මුල් පිටපත සමඟ ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනයක් ලබා දී ඇත
සාමයේ දූතයා

දේවධර්මීය යාච්ඤාව

1916 වසන්තයේ දී, සාමයේ දූතයා පාතිමාවේ දරුවන් තිදෙනාට මෙම යාච්ඤාව ඉගැන්වූ අතර, ඔවුන් එය තුන් වරක් පුනරුච්චාරණය කළේය
එවිට දේව දූතයා, "මෙසේ යාච්ඤා කරන්න, ජේසුස් වහන්සේගේ සහ මරියාගේ හදවත් ඔබගේ කන්නලව්වල හඬට අවධානයෙන් සිටිති" යැයි කීය
දෙවියන් වහන්සේ විශ්වාස කිරීම, නමස්කාර කිරීම, බලාපොරොත්තුව සහ ආදරය කිරීම යනු ඇදහිල්ල, බලාපොරොත්තුව සහ දානය යන දේවධර්මීය ගුණධර්ම ප්‍රගුණ කිරීමයි
ත්‍රීත්වේක යාච්ඤාව

1916 අගෝස්තු මාසයේදී දේවදූතයා පෙනී සිටිමින් දරුවන්ට මෙම යාච්ඤාව ඉගැන්වූ අතර නැවතත් එය තුන් වතාවක් පුනරුච්චාරණය කළේය
පූජා කිරීම දිව්‍ය පූජාවට එරෙහිව මරණීය පාපයේ තත්වයක එය ලැබීම ඇතුළත් වේ
පාතිමාවේ අප ස්වාමිදූ

ත්‍රීත්වේක යාච්ඤාව

1917 මැයි 13 වන දින මුල් දර්ශනයේදී, අප ස්වාමිදූ දරුවන් ආලෝකයෙන් ස්නානය කළ අතර, ඔවුන් "[ඔවුන්ට] සන්නිවේදනය කරන ලද අභ්‍යන්තර ආවේගයකින් පෙලඹී ඇත", එබැවින් ඔවුහු මෙම යාච්ඤාව පැවසූහ
එය දිව්‍ය සත්ප්‍රසාදයේ සහ ශුද්ධවූ ත්‍රීත්වය තුල සිටින ක්‍රිස්තුස් වහන්සේය
පිදීමේ යාඥාව
1917 ජූනි 13 වන දින අප ස්වාමිදූ දරුවන්ට පැවසුවේ "පව්කාරයන් වෙනුවෙන් ඔබම කැප කරන්න, විශේෂයෙන් ඔබ යම් කැපකිරීමක් කරන සෑම අවස්ථාවකදීම [මෙම යාච්ඤාව] බොහෝ වාරයක් කියන්න"
ජපමාල පංති යාච්ඤාව

යාච්ඤා අතරින් වඩාත් ප්‍රචලිත යාච්ඤාව ලෙස, මෙය බොහෝ විට සරලව හඳුන්වනු ලබන්නේ "පාතිමා යාඥාව" ලෙසිනි
එදිනම (1917 ජූනි 13) ජපමාලයේ සෑම දශකයකටම පසුව මෙම යාච්ඤාව කීමට අප ස්වාමිදූ දරුවන්ට ඉගැන්වූවාය
දිනපතා ජපමාලය කියවීම දිගටම කරගෙන යාමට ඇය දරුවන් දිරිමත් කළාය
ටූයි පල්ලිය 
1931 දී ස්පාඤ්ඤ දේශසීමාවෙන් ඔබ්බෙහි පිහිටි ටූයි නගරයේ කන්‍යා සොහොයුරියක්ව සිටියදී 1931 දී ජේසුස් වහන්සේ විසින් ලුසියා සොහොයුරියට පෞද්ගලිකව මෙම යාඥාවන් ඉගැන්වූ බව වාර්තා වේ
ක්‍රිස්තුස්වහන්සේගේ හෙළිදරව් කිරීම් පල්ලිය විසින් අනුමත කර නැත
1916 සහ 1917 දේවදූත සහ දේවමාතා දර්ශන පමණක් අනුමත කර ඇත
පරිවර්තනයේ යාච්ඤාව

ගැලවීමේ යාච්ඤාව

මේවාද බලන්න

 පාතිමාවේ අප ස්වාමිදූ
 කතෝලික භක්තිය

කටුසටහන්

මූලාශ්‍ර

බාහිර සබැඳි
 "ලුසියා කන්‍යා සොහොයුරියගේම වචන වලින් පාතිමාව" – සිස්ටර් ලුසියා විසින් ලියන ලද මතක සටහන් පොතේ නොමිලේ මාර්ගගත අනුවාදය 
 "පාතිමාවේ සත්‍ය කතාව"
 "ලුසියා කන්‍යා සොයුරිය
මරියාගේ නිර්මල හදවතේ අපොස්තුළු තුමිය"

රෝමානු කතෝලික යාච්ඤා
පාතිමාවේ අප ස්වාමිදූ
ඉන්දියානු අභ්‍යවකාශ පර්‍යේෂණ සංවිධානය හෝ කෙටියෙන් ඉස්රෝ (/ˈɪsroʊ/) යනු ඉන්දියාවේ ජාතික අභ්‍යවකාශ ඒජන්සිය වෙයි
එහි මූලස්ථානය බැංගලෝර් හි පිහිටා ඇත
එය අභ්‍යවකාශ දෙපාර්තමේන්තුව යටතේ ක්‍රියා කරන අතර, ඉස්රෝ හි සභාපතිවරයා අභ්‍යවකාශ දෙපාර්තමේන්තුවේ ද විධායක තනතුර දරයි
අභ්‍යවකාශය සම්බන්ධ විවිධ කාර්‍යයන් ඉටු කිරීම, අභ්‍යවකාශය ගවේෂණය කිරීම සහ අභ්‍යවකාශය සම්බන්ධ තාක්ෂණයන් සංවර්ධනය කිරීම ඉස්රෝ හී ප්‍රධාන කාර්‍යභාරයන් වෙයි
රාජ්‍ය අභ්‍යවකාශ සංස්ථාව "රොස්කොස්මොස්" (රුසියානු
Государственная корпорация по космической деятельности Роскосмос) හෝ සාමාන්‍යයෙන් කෙටියෙන් රොස්කොස්මොස් (රුසියානු
Роскосмос) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ රුසියානු සමූහාණ්ඩුවේ අභ්‍යවකාශ පියාසැරි, ගගනගාමී වැඩසටහන් සහ අභ්‍යවකාශ පර්‍යේෂණ වලට වගකිව යුතු රාජ්‍ය සංස්ථාවයි.

1991 දී සෝවියට් සංගමය බිඳ වැටීමෙන් පසුව, සෝවියට් අභ්‍යවකාශ වැඩසටහන අත් හිටුවන ලද අතර, ඒ වෙනුවට රොස්කොස්මොස් බිහිවිය
එය 1992 පෙබරවාරි 25 රුසියානු අභ්‍යවකාශ ඒජන්සිය නමින් ආරම්භ වී, 1999 "රුසියානු ගුවන් සහ අභ්‍යවකාශ ඒජන්සිය" ලෙසත්, ඉන්පසුව 2004 දී "ෆෙඩරල් අභ්‍යවකාශ ඒජන්සිය" ලෙසත් ප්‍රතිව්‍යුහගත කෙරුනි
2015 දී ෆෙඩරල් අභ්‍යවකාශ ඒජන්සිය "එක්සත් රොකට් සහ අභ්‍යවකාශ සංස්ථාව" නම් තවත් රාජ්‍ය සංස්ථාවක් සමග ඒකාබද්ධ කරන ලදී
රොස්කොස්මොස්හි මූලස්ථානය මොස්කව් හි පිහිටා ඇති අතර, එහි ප්‍රධාන මෙහෙයුම් පාලක මධ්‍යස්ථානය මොස්කව් වලට ආසන්න කොරොල්‍යොව් නගරයේත්, යූරි ගගාරීන් ගගනගාමී පුහුණුකිරීමේ මධ්‍යස්ථානය මොස්කව් ඔබ්ලාස්ටයේ "තාරකා නගරයේත්" (Звёздный городо́к) පිහිටා ඇත
එහි ප්‍රධාන දියත් කිරීමේ සංකීර්ණය කසකස්ථානයේ ඇති බයිකනූර් කොස්මොඩ්‍රෝමය වන අතර එය ලෝකයේ ප්‍රථම සහ විශාලතම අභ්‍යාවකාශ තොටුපොළ වේ
පාතිමාවේ අප ස්වාමිදූ(, )
විධිමත් ලෙස හඳුන්වනු ලබන්නේ පාතිමාවේ ශුද්ධවූ ජපමාලයේ අප ස්වාමිදූ) යනු පෘතුගාලයේ පාතිමා හි කෝවා ද ඉරියා හි එඬේර දරුවන් තිදෙනෙකු විසින් 1917 දී වාර්තා කරන ලද දේවමාතා දර්ශනයක්  මත පදනම් වූ ජේසුගේ මව වන මරියාගේ කතෝලික නාමයකි
දරුවන් තිදෙනා වූයේ ලුසියා දොස් සන්තොස්, ෆ්‍රැන්සිස්කෝ සහ ජසින්තා මාර්තෝ ය
1930 ඔක්තෝම්බර් 13 වන දින ලෙයිරියා හි රදගුරු හොසේ අල්වේස් කොරයා ද සිල්වා විසින් මෙම සිදුවීම් විශ්වාස කිරීමට සුදුසු බව ප්‍රකාශ කළේය
දොලොස්වන පියුස් පාප් වහන්සේ 1946 අප්‍රේල් 25 වන දින "පේපල් බුල්"() මාර්ගයෙන් කැනොනිකල් රාජාභිෂේකය පිළිබඳ පාප්තුමාගේ ආඥාවක් ප්‍රදානය කරන ලදී
නම් කරන ලද පාප්තුමාගේ ලෙගට්, කාදිනල් බෙනඩෙටෝ ඇලෝසි මසෙල්ලා විසින් 1946 මැයි 13 වන දින රාජාභිෂේකය සිදු කරන ලදී
මෙම ප්‍රතිමාව දැන් ස්ථිරවම දර්ශනයේ දේවස්ථානය තුළ තැම්පත් කර ඇත
දොලොස්වන පියුස් පාප්තුමා 1954 නොවැම්බර් 11 දින "" අපෝස්තලික ලිපියක් මගින් පාතිමා අභයභූමිය සුළු බැසිලිකාවක් බවට පත් කළේය
1930 ගණන්වල ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද ලුසියා සහෝදරියගේ මතක සටහන් වලින් ඇය පවසන රහස් තුනක් කන්‍යා මරිය තුමියගෙන් ලැබුණු බව ප්‍රකාශ කළ අතර තුන්වන රහස 1960 දී කතෝලික සභාව විසින් හෙළි කිරීමට නියමිතව තිබුණි
රහස්, අනාවැකි සහ Eschatological හෙළිදරව් කිරීම් දෙවන ලෝක යුද්ධයට හා අනාගතයේ තවත් ගෝලීය යුද්ධවලට සම්බන්ධ යැයි කියනු ලබන අතර විශේෂයෙන් මරියතිමියගේ නිර්මල හෘදය වෙත රුසියාව කැප කරන ලෙස කන්‍යාවගේ ඉල්ලීමද ඇතුලත් විය
ස්වරාලය() යනු ගෙලෙහි ඉහළ කොටසේ ඇති අවයව කොටසකි, හුස්ම ගැනීම, ශබ්දය නිපදවීම සහ ආහාර අභිලාෂයට එරෙහිව "ශ්වාසනාලය" ආරක්ෂා කිරීම සම්බන්ධ වේ
ස්වරාලය ෆරින්ක්ස් තුළට විවර වීම ස්වරාල ප්‍රවේශය ලෙස හැඳින්වේ
එහි විෂ්කම්භය සෙන්ටිමීටර 4-5 පමණ වේ
ස්වරාලයෙහි ස්වර තන්ත්‍රය පිහිටා ඇති අතර, උච්චාරණය සඳහා අත්‍යවශ්‍ය වන තාරතාව සහ ශබ්දය හසුරුවයි. එය පිහිටා ඇත්තේ ෆරින්ක්ස් පත්‍රිකාව ස්වසනාලයට සහ esophagus වලට බෙදී යන ස්ථානයට යටින් ය
ʻlarynxʼ (බහු වචන ʻlaryngesʼ) යන වචනය පැමිණෙන්නේ පුරාණ ග්‍රීක වචනයක් වන lrunx ʻlarynx, gullet, උගුර'
කොසෙම් සුල්තාන්(
1589 – 1651 සැප්තැම්බර් 2) හෝ මාහ්පෙකෙර් සුල්තාන් (
), ලෙස හඳුන්වනු ලබන ඇය, ඔටෝමාන් සුල්තාන් අහමෙද් Iගේ ප්‍රධාන බිරිඳ සහ නීත්‍යානුකූල භාර්යාව විය
මුරාද් IV සහ ඊබ්‍රහීම් යන සුල්තාන්වරුන්ගේ මව ලෙස වාලිදේ සුල්තාන් තනතුර සහ මෙහෙමෙද් IVගේ මිත්තනිය ලෙස büyük ("වැඩිහිටි") වාලිදේ සුල්තාන් තනතුරත් දැරීය
ඇය ඔටෝමාන් ඉතිහාසයේ බලවත්ම සහ බලගතු කාන්තාවන් අතරින් කෙනෙක් මෙන්ම කාන්තාවන්ගේ සුල්තාන් රාජ්‍යය ලෙස හැඳින්වෙන කාලපරිච්ඡේදය තුළ කේන්ද්‍රීය චරිතයක් බවට පත්විය
Born in Tinos, then part of the Republic of Venice, to a Greek Orthodox priest, she was kidnapped and sold as a slave in Bosnia before being sent to the imperial harem in Constantinople, the Ottoman capital
There she rose to prominence, becoming the favourite of Sultan Ahmed I
Over time her influence over the sultan grew and she became his most trusted advisor
Historians credit her with persuading Ahmed to spare the life of his younger half-brother, Mustafa, thus putting an end to the centuries-old practice of fratricide in the Ottoman Empire
After Ahmed died in 1617, she was instrumental in the enthronement of Mustafa I
Upon Osman II's ascension, she was briefly banished to the Old Palace (Eski Sarayı)
As a courtier to Ahmed I, Mustafa I, Osman II, Murad IV, Ibrahim and Mehmed IV, Kösem gained both notoriety and affection among her subjects, wielding unparalleled political power and influencing the empire's foreign and domestic policy
Her early years as regent were marked by turbulence and instability, which began when the Safavid Empire annexed much of Iraq and captured Baghdad in 1624, dragging the Ottomans into a 16-year conflict with the Safavids that sparked a series of rebellions, incursions, revolts and independence movements across the Ottoman Empire
During escalating tensions between the Ottoman Empire and the Republic of Venice in the 1640s, she and her allies were blamed for pressuring Ibrahim to launch a naval assault on the Venetian-controlled island of Crete
She had to contend with a Venetian blockade of the Dardanelles, which culminated in the naval Battle of Focchies in 1649, as well as merchant uprisings sparked by a financial crisis in the years that followed
Some historians questioned her intents and motivations for espousing the Janissaries' cause during her 28 years of power, and that she had accumulated a great fortune through illegitimate means
She did, however, put the money she acquired from her lands and income to good use, undertaking charitable works and construction projects as tangible manifestations of the dynasty's concern for its subjects
That is why, in the aftermath of her brutal assassination which provoked rioting and the execution of hundreds of men in Constantinople, she was referred to by the names
"Vālide-i Muazzama" (magnificent mother), "Vālide-i Maḳtūle" (murdered mother), and "Vālide-i Şehīde" (martyred mother)
Valide sultan (, lit
'mother sultan') was the title held by the "legal mother" of a ruling sultan of the Ottoman Empire
The title was first formally used in the 16th century during Hafsa Sultan's, mother of Sultan Suleyman I, reign, superseding the previous title of mehd-i ulya ("cradle of the great")
or "the nacre of the pearl of the sultanate"
Normally, the living mother of a reigning sultan held this title
Those mothers who died before their sons' accession to the throne were never bestowed with the title of
In special cases sisters, grandmothers and stepmothers of a reigning sultan assumed the title
Term
The word  () literally means 'mother' in Ottoman Turkish, from Arabic
The Turkish pronunciation of the word  is
Sultan (, ) is an Arabic word originally meaning 'authority' or 'dominion'
By the beginning of the 16th century, this title, carried by both men and women of the Ottoman dynasty, was replacing other titles by which prominent members of the imperial family had been known (notably hatun for women and bey for men)
Consequently, the title  (title for living mother of reigning Ottoman sultan before 16th century) also turned into
This usage underlines the Ottoman conception of sovereign power as family prerogative
Western tradition knows the Ottoman ruler as sultan, but the Ottomans themselves used  (emperor) or  to refer to their ruler
The emperor's formal title consisted of sultan together with khan (for example, Sultan Suleiman Khan)
In formal address, the sultan's children were also entitled sultan, with imperial princes (şehzade) carrying the title before their given name, with imperial princesses carrying it after
For example, Şehzade Sultan Mehmed and Mihrimah Sultan were the son and daughter of Suleiman the Magnificent
Like imperial princesses, the living mother and main consort of reigning sultans also carried the title after their given names, for example, Hafsa Sultan, Suleiman's mother and first , and Hürrem Sultan, Suleiman's chief consort and first haseki sultan
The evolving usage of this title reflected power shifts among imperial women, especially between the Sultanate of Women, as the position of main consort eroded over the course of 17th century, the main consort lost the title sultan, which replaced by , a title related to the earlier
Henceforth, the mother of the reigning sultan was the only person of non-imperial blood to carry the title sultan
Role and position 

 was, in most cases, the most important position in the Ottoman Empire after the sultan himself
As the mother to the sultan, by Islamic tradition ("A mother's right is God's right"), the  would have a significant influence on the affairs of the empire
She had great power in the court and her own rooms (always adjacent to her son's) and state staff
The valide sultan had quarters within the New Palace, where the Sultan himself resided, beginning in the 16th century
As the Valide sultan (Sultana mother), who had direct and intimate access to the Sultan's person, often influenced government decisions bypassing the Imperial Council and the Grand Vizier altogether or the grille-covered window from which the Sultan or Valide sultan could observe Council meetings
This left her at the heart of the political ongoings and machinations of the Ottoman Empire
also traditionally had access to considerable economic resources and often funded major architectural projects, such as the Atik Valide Mosque Complex in Istanbul
Many valide sultans undertook massive philanthropic endeavors and buildings, as this was seen as one of the main ways to demonstrate influence and wealth
Valide sultans were also conveniently one of the few people within the empire with the station and means to embark on these expensive projects
Nurbanu Sultan’s daily stipend as valide sultan to her son, Murad III, was 2000 aspers, an extraordinary sum for the time, which revealed the highly influential position valide sultans held at court
The valide sultan also maintained special privileges that other harem members could not participate in
A valide sultan was not subject to sole seclusion within the confines of the palace
She had mobility outside of the harem, sometimes through ceremonial visibility to the public or veiled meetings with government officials and diplomats
Additionally, the valide sultan spearheaded one of the most crucial elements of diplomacy within the Ottoman Empire’s court
marriages of royal princesses
The most powerful and influential valide sultans had multiple daughters, with whom they forged crucial alliances through by marriage
During the 17th century, in a period known as the Sultanate of Women, a series of incompetent or child sultans raised the role of the  to new heights
Various Valide sultans acted as regents for their sons, assuming the vast power and influence the position entailed
The most powerful and well-known of all  in the history of the Ottoman Empire were Mihrimah Sultan, Nurbanu Sultan, Safiye Sultan, Kösem Sultan, and Turhan Sultan
Sultan Nurbanu Sultan became the first of the great valide sultans during the sixteenth century, as haseki and legal wife to Sultan Selim II
Nurbanu’s influential career as valide sultan established the precedent of valide sultan maintaining more power than her nearest harem rival, the haseki, or favorite concubine of the reigning sultan
The following influential valide sultans, Safiye Sultan, Kösem Sultan and Turhan Sultan, maintained this precedent and occupied positions of extreme power within the Ottoman imperial court
These positions helped them solidify their own power within the imperial court and ease diplomatic tensions on a broader, international scale
Since Hurrem Sultan died before her son, Selim II, became Sultan she never became a valide sultan
In an extremely rare case in Ottoman history, Selim II bestowed the title of valide sultan upon his older sister, Mihrimah Sultan
It became the only incident in Ottoman history that a valide sultan was a member of the Ottoman royal family, thus reflecting Mihrimah's power
Most harem women who were slaves were never formally married to the sultans
Nevertheless, their children were considered fully legitimate under Islamic law if recognized by the father
List of  
The list does not include the complete list of mothers of the Ottoman sultans
Most who held the title of  were the biological mothers of the reigning sultans
The mothers who died before their sons' accession to throne, never assumed the title of , like Hurrem Sultan, Mahfiruz Hatice Sultan, Muazzez Sultan, Mihrişah Kadın, Şermi Kadın, Tirimüjgan Kadın, Gülcemal Kadın, and Gülüstü Hanım
In special cases, there were grandmothers, stepmothers, and sisters of the reigning sultans who assumed the role, if not the title, of , like Kösem Sultan, Mihrimah Sultan and Perestu Kadın
Exceptional cases 
Normally, the living mother of the reigning sultan held the title of