Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
(2009–2015)/(2015–2016)
 ශිරින් සේවානි, ජස්මීත් අංශුමාන් මහේෂ්වරී ලෙස
අංශුමාන්ගේ භාර්යාවයි. (2014–2016)
 ආලෝක් නාත්, චන්ද්‍රභාන් සිං ශෙඛාවත් ලෙස
තාරාගේ මුත්තණුවන් ය
(2015–2016)
 අමල් සෙහ්රාවත්, සංග්‍රාම් සිං ශෙඛාවත් ලෙස
තාරාගේ සොයුරායි
(2015–2016)
 ශිවම් අගර්වාල්, ආදිත්‍ය සිං ශෙඛාවත් ලෙස
තාරාගේ සොහොයුරෙකි
(2015–2016)
 වෛශාලි තක්කර්, සංජානා ලෙස
නක්ෂ්ගේ මිතුරියකි‍
(2015–2016)
 ඛුෂ්මීත් ගිල්, නන්නු අංශුමාන් මහේෂ්වරී ලෙස
අංශුමාන්‍-ජස්මීත්ගේ පුත්‍රයායි
(2015–2016)
 නවිකා කෝටියා, ප්‍රේමා සිංහානියා ලෙස
වැඩුණු චික්කි (2013)
 රීම් ෂෙයික්, ලාබාල ප්‍රේමා සිංහානියා ලෙස (චික්කි)
සිංහානියාගේ හදාගත් දියණියයි
(2012)
 සරිනා රෝෂන් ඛාන්, මුස්කාන් ආලෝක් අවස්ති ලෙස
නාමන්ගේ සොයුරියයි
(2014–2015)
 අමිත් දෝලාවත්, ආලෝක් අවස්ති ලෙස
මුස්කාන්ගේ සැමියායි
(2009, 2014–2015)
 අශිෂ් කපූර්, නිඛිල් රාජේන්ද්‍ර දියෝරා ලෙස
රශ්මිගේ හිටපු පෙම්වතායි
(2011–2012)
 රාකේෂ් දීවානා, මහාරාජ් ලෙස
සිංහානියාවරුන්ගේ හිටපු කෝකියායි
(2009–2014)
 රෝෂන් ඛාන්, ගෝපි දාදි ලෙස
භෛරවිගේ මිතුරියයි
(2009–2014)
 අලි මර්චන්ට්, ඍතුරාජ් ලෙස
නෛතික්ගේ ඥාති ‍සොහොයුරෙකි
(2009)
 ප්‍රීති ෂර්මා, බින්දියා ලෙස (2009)
 අමර්දීප් ජා, ශංකරි ලෙස
අක්ෂරාගේ මගුල් කපුවායි
(2009–2016)
 චාරු අසෝපා, ස්නේහා ලෙස
නෛතික්ගේ සේවිකාවකි
කුහුගේ මෑණියන් ය
(2010)
 අනුරාග් නිගම්, අංකිත් ලෙස (2013)
 උර්මිලා ෂර්මා, රුක්මිණී අගර්වාල් ලෙස (2009–2010)
 අල්පේශ් ගෙහ්ලොත්, සමාර් ලෙස (2012)
 ආනන්ද් මානි, භාජින්දර් සිං ලෙස
ම‍හේෂ්වරිගේ සේවකයෙකි
(2009–2012)
 සුනීතා රාජ්වාර්, ධානියා භාජින්දර් සිං ලෙස
භාජින්දර්ගේ භාර්යාවයි. (2009–2012)
 අකාන්ක්ෂා කපිල්, අන්තරා ලෙස
නෛතික්ට පෙම්කරයි
(2012)
 භුවන් චොප්රා, රතන් ලෙස
 නේහා සේජල්, පායල් ලෙස
 දිව්‍යා භාත්නගර්, ගුලාබූ ලෙස (2009–2015)
 සොනාල් ශ්‍රීවාස්ථව, ජූහි ලෙස
 ශීතල් තිවාරි, සුකන්‍යා ලෙස
නෛරාගේ මිතුරියකි
(2016) (මියගිය)
 වීණා ජග්තප්, නිශා සිං සෙඛාවත් ලෙස (2016)
 සුසෑන් බර්නර්ට්, මාර්තා ලෙස
රෝස්ගේ මෑණියන් ය
(2016)
 ෆහාඩ් අලි, විවාන් ලෙස
ගයූගේ පාසල් මිතුරෙකි
(2016)

විශේෂ නිරූපණයන්

 ශ්වේතා තිවාරි (2009)
 සාරා ඛාන් (2009)
 කින්ෂුක් මහාජාන් (2009)
 අනුප්‍රියා කපූර් (2010)
 නේහා සර්ගම් (2010)
 පූජා ගෝර් (2010)
 සනායා ඉරානි (2011)
 සෞම්‍යා සෙත් (2011)
 අනාස් රෂිඩ් (2012)
 නීලු වඝේලා (2012)
 ආමිර් ඛාන් (2012)
 ප්‍රීති සහ පින්කි (2014)
 හිබා නවාබ් (2015)
 දීපිකා සිං (2012, 2016)
 බාද්ෂා (2017)

හරස් මාරු
යේ රිෂ්තා ක්‍යා කෙහ්ලාතා හේ කතාමාලාවේ වෙනත් වැඩසටහන් හා සම්බන්ධ හරස්මාරු කථාංග ගණනාවක් දක්නට ලැබෙයි
2009දී, මෙම කතාමාලාව සප්නා බාබුල් කා
බිදායි සමග සම්බන්ධ කෙරිණි
2012දී, කතාමාලාව දියා ඕර් බාති හම් කතාමාලාව සමග හරස්මාරු කථාංගයක් සහිත විය
2016දී, දියා ඕර් බාති හම්හි ප්‍රධාන නිළිය වන දීපිකා සිං මෙහි පෙනී සිටියා ය
පිළිගැනීම සහ බලපෑම
මෙම කතාමාලාව ඉන්දියානු රූපවාහිනිය තුළ වඩාත්ම සම්මාන ලත් වැඩසටහනක් වන අතර, ඉන්දියාවේ දීර්ඝතම කාලයක් විකාශය වන කතාමාලවක් ද වේ
හිනා ඛාන් 'Power of 49' වැඩසටහනට සහභාගී වූ අතර මෙහි දී සෝප් ඔපෙරා නළුනිළියෝ කාන්තාවන් ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමට පෙළඹවීම සිදුකළහ
ෂෝමා මුන්ෂි පැවසූයේ මෙම වැඩසටහන "සිරල සහ අතිශයින් භාවාත්මක අන්තර්ගතයකින්" සමන්විත බවයි. මෙය විශාල සංයුක්ත පවුල් සම්ප්‍රදායයන් පිළිබඳ ඓතිහාසික සම්ප්‍රදාය තුළ කාන්තා චරිත ගොඩනගා තිබීම පිළිබඳ පැසසුමට ලක් විය
අනුවර්තන
මෙම කතාමාලාව උර්දු 1 නාළිකාව සහ ස්ටාර් ප්ලස් සහෝදර නාළිකාවක් වන ස්ටාර් උත්සව් තුළ විකාශය වේ
මෙම කතාමාලාව එදාමෙදා තුර පාකිස්ථානය තුළ විකාශය වූ ඉන්දියානු කතාමාලා අතර ප්‍රමුඛ ස්ථානයක් හිමිකරගෙන තිබේ
මෙම වැඩසටහන තෙවරක් හෝ සිව්වරක් අභිබවා යාමට ජියෝ කහානි නාළිකාවෙන් විකාශය වූ කුම්කුම් භාග්‍යා කතාමාලාව සමත් වුව ද, මේ වනවිටම යළි පළමු ස්ථානය හිමි කරගැනීමට මෙය සමත්ව සිටියි
මෙය පකිස්ථානය තුළ වාර්තාගත ඉහළම TRP අගයයක් වාර්තා කළ වැඩසහෙන් අතුරින් එකක් ද වේ
සම්මාන

ස්ටාර් පරිවාර් සම්මාන

නිව් ටැලන්ට් සම්මාන

ඉන්දියානු රූපවාහිනී ඇකඩමි සම්මාන

{| class="wikitable sortable"
|-
ප්‍රතිඵලය
|-
| rowspan="4"|2009
| හොඳම නිළිය-නාට්‍ය (ජනප්‍රිය)
| හිනා ඛාන්
| rowspan="4"  
|-
| හොඳම නළුවා-නාට්‍ය (ජනප්‍රිය)
| කරන් මෙහ්තා
|-
| හොඳම මාලා-නාට්‍යය (ජනප්‍රිය)
| රාජන් ෂාහි
|-
| හොඳම වස්ත්‍ර
| රිතු දියෝරා
|-
| rowspan="4"|2010
| හොඳම නිළිය-නාට්‍ය (ජනප්‍රිය)
| හිනා ඛාන්
| rowspan="4"  
|-
| හොඳම අධ්‍යක්ෂණය
| නීරාජ් බාලියාන්
|-
| හොඳම මාලා-නාට්‍යය (ජූරියේ)
| රාජන් ෂාහි
|-
| ITA ලුළි ගෞරවය
| යේ රිෂ්තා සහ බිදායි
|-
| rowspan="2"|2011
| හොඳම අධ්‍යක්ෂණය| නීරාජ් බාලියාන්
| rowspan="2"  
|-
| GR8
වෘන්දීය චරිත නිරූපණය
| යේ රිෂ්තා ක්‍යා කෙහ්ලාතා හේ කණ්ඩායම
|-
| rowspan="3"|2012| හොඳම නිළිය-නාට්‍ය (ජනප්‍රිය)
| හිනා ඛාන්
| rowspan="3"  
|-
| හොඳම අධ්‍යක්ෂණය
| නීරාජ් බාලියාන්
|-
| හොඳමාලා-නාට්‍යය (ජනප්‍රිය)
| රාජන් ෂාහි
|-
| rowspan="5"|2013| හොඳම නිළිය-නාට්‍ය (ජනප්‍රිය)
| හිනා ඛාන්
| rowspan="5"  
|-
| සහාය චරිතයක හොඳම නිළිය (නාට්‍ය)
| සොනාලි වර්මා
|-
| හොඳම මාලා-නාට්‍යය (ජනප්‍රිය)
| රාජන් ෂාහි
|-
| හොඳම ළමා ශිල්පියා
| ශිවංශ් කෝටියා
|-
| හොඳම සංගීත නිර්මාණකරණය
| නවීන්
|-
| rowspan="2"|2015"
| ජනප්‍රිය තේරීම නිළිය
| හිනා ඛාන්
| rowspan="2"   
|-
| ජනප්‍රිය තේරීම නළුවා
| කරන් මල්හෝත්‍රා
|-
|}ඉන්දියන් ටෙලි සම්මානකලාකාර් සම්මානලයන්ස් ගෝල්ඩ් අවෝඩ්ස්ස්ටාර් ගිල්ඩ් සම්මානගාර්ව් ඉන්දියානු රූපවාහිනී සම්මානBIG ස්ටාර් යන්ග් එන්ටර්ටේනර්ස් සම්මානබිග් ස්ටාර් එන්ටර්ටේන්මන්ට් අවෝඩ්ස්FICCI විශිෂ්ටතා සම්මාන සහ රචනා ගෞරව සම්මාන

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි
 යේ රිෂ්තා ක්‍යා කෙහ්ලාතා හේ සඳහා ඉන්ටර්නෙට් මූවී ඩේටාබේස්හි ඇති ගිණුම

ස්ටාර් ප්ලස් රූපවාහිනී කතාමාලා
ඉන්දියානු රූපවාහිනී කතාමාලා
2009 ඉන්දියානු රූපවාහිනී කතාමාලා ඇරඹීම්
රාජස්ථානය පසුබිමෙහි නිර්මාණය වූ රූපවාහිනී කතාමාලා
රූපවාහිනී කතාමාලා
ලෙජන්ඩ් ඔෆ් ලූ චෙන් හෙවත් ෆීමේල් ප්‍රයිම් මිනිස්ටර් (චීන
陆贞传奇) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ 2013දී විකාශය වූ චීන ඓතිහාසික ප්‍රේම වෘත්තාන්ත රූපවාහිනී කතාමාලාවකි
මෙය අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද්දේ ලි හුයිචු, චෙං වෙයි’එන් සහ ලියෑං ගුවෝගුවාන් විසිනි
මෙය නිෂ්පාදනය කරන ලද්දේ යු චෙං සහ මු ෂියාඕහුයි යන පුද්ගලයින් විසිනි
චාඕ ලියිං සහ චෙන් ෂියාඕ යන නළු නිළියන් විසින් මෙහි ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කරනු ලබයි
2013 මැයි 5වන දින මෙම කතාමාලාව පළමුවරට චීනය තුළ විකාශය වීම ඇරඹිණි
මීට අමතරව දකුණු කොරියාව සහ ජපානය වැනි ආසියානු රටවල ද මෙම රූපවාහිනී කතාමාලාව විකාශය කොට ඇත
කථාපුවත
මෙම කතාමාලාව මගින් නිරූපණය වන්නේ පරිවාර කාන්තාවක ලෙස සිය දිවි ගමන අරඹා උතුරු ක්වි රාජවංශ සමයේ අග්‍රාමාත්‍යවරිය බවට පත්වන ලූ චෙන් (චාඕ ලියිං) නැමැත්තියගේ කථා පුවතයි
ලූ චෙන් යනු ලූ පවුලේ වැඩිමහල් දියණියයි
ඇය සාර්ථකව පවුලේ පෝසිලේන් වයාපාරය මෙහෙයවූ අතර, ඇගේ පියා ඇය කෙරෙහි දැඩි ප්‍රීතියෙන් පසු වෙයි
නමුත් මෙය ඇගේ සුළු මවගේ ‍ඊර්ෂ්‍යාවට හේතු වේ
නුදුරේ දී ම එළඹෙන ලූ චෙන්ගේ විවාහය වෙනුවෙන් ඇයට පවුලේ වත්කම්වලින් සෑහෙන ප්‍රමාණයක් හිමිවේ යැයි බියවන ඇගේ සුළු මව ඇගේ පියාට වස දී මරණයට පත් කරන අතර, මෙම මිනී මැරුමට ලූ චෙන්ව හසු කරන්නට උත්සාහ දරයි
ලූ චෙන්ගේ නිදොස් බව සනාථ වූ විට, ඇගේ සුළු මව ඇයව උප භාර්යාවක ලෙස විවාහ කරදීමට උත්සාහ දරයි
එවිට ඇගේ සුළු මවට පවුලේ ධනය උරුම කරගත හැකි වීම එයට හේතුවයි. ලූ චෙන් පලායන අතර, ගඕ චෑන් (චෙන් ෂියාඕ) කුමරුන් විසින් ඇයව බේරා ගනු ලැබෙයි
කුමරු ඇයට පෙම් කතරන්නට පෙළඹේ
ගඕ චෑන් කුමරු ද මුහුණපා සිටියේ ඇය මුහුණපෑ පවුල් ගැටලුවටම ය
ඔහුගේ පියා මියගිය පසු, ලෞ අධිරාජිනිය විසින් සිහසුනට ඔහුට තිබූ අයිතිය පැහැරගෙන ඇගේ පුත්‍රයා වූ (සහ ගඕ චෑන්ගේ අර්ධ සොයුරා වන) යැන් කුමරු (කිමි ක්වියාඕ) අධිරාජයා ලෙස පත් කරන්නට උත්සාහ දරයි
ගඔ චෑන්ගේ සම්බන්ධතාවය ඔස්සේ, ලූ චෙන් මාලිගයට ඇතුළත්ව සේවිකාවක ලෙස කටයුතු කරන්නී ය
ඇයට අවශ්‍ය වන්නේ සයවන ශ්‍රේණියේ නිලධාරිණියක බවට පත්ව, ඇගේ පියාගේ මරණය සම්බන්ධයෙන් යළි විමර්ශනයක් දියත් කිරීමට ඉහළ අධිකරණයට අභියාචනා කිරීමටයි
සිහසුනේ අයිතිය වෙනුවෙන් චෑන් කුමරු සහ ලෞ අධිරාජිනිය නිරන්තර අරගලයක නිරත වන අතර, ලූ චෙන් අධිරාජයාගේ සහාය හිමි කරගැනීමට සමත් වේ
ඇය සිය කැපවීම, බුද්ධිය සහ වාසනාව උපකාර කර ගනිමින් ශ්‍රේණියෙන් උසස් වීම් හිමි කරගැනීමට සමත් වන්නී ය
අනතුරුව ගඕ චෑන් කුමරුන්ට සිහසුනේ නියම හිමිකාරීත්වය ලබා ගැනීමට ඇය උපකාර වෙයි
නමුත් නොයෙකුත් සිදුවීම් හේතුවෙන් ඇයට කුමරුන්ගේ අධිරාජිනිය වීමට ‍අවස්ථාව හිමි නොවේ
අනතුරුව චෑන් අධිරාජයා විසින් ඇයට මාලිගයේ උසස්ම තනතුර වන අග්‍රාමාත්‍ය ධුරය පිරි නමනු ලබයි
මේ නිසා ඇයට ඇගේ දක්ෂතාව උපරිමයෙන් මෙහෙයවා රාජ්‍යය පාලනයට දායක වීමට හැකියාව ලැබේ
චරිත නිරූපණය
 චාඕ ලියිං, ලූ චෙන් ලෙස
 චෙන් ෂියාඕ, ගඕ චෑන් ලෙස
කිමි ක්වියාඕ, ගඕ යුන් ලෙස
යැං රොං, ෂියාඕ හුවාන් යුන් (ෂියාඕ ගුවාන් යින්) ලෙස
යුවාන් ෂුඒ අර්, ළමා ෂියාඕ හුවාන් යුන් ලෙස
ටෑං යිෂින්, ෂෙන් බි ලෙස
මැගී ච්‍යුං හෝ-යී, ලෞ ක්විං ක්වියෑං ලෙස
එමා වූ, හේ දන් නියෑං ලෙස
ලියෑන් ලියු, ලෞ චාඕ ජුන් ලෙස
බායි ෂාන්, යු ජියු ලු ලෙස
වං ලින්, චාඕ මැතිණිය ලෙස
යුඒ යාඕ, ලූ ජියා ලෙස
ලි ජි චුන්, ෂෙන් ජියා යැන් ලෙස
ෂි ෂුඒ, ෂෙන් ජියා මින් ලෙස
ජියෑං හොං, වැං ෂුවාන් ලෙස
තාඕ ෂුවායි, යුවාන් ෆු ලෙස
චෑං හාඕ රන්, යුවාන් ලු ලෙස
ලි වෙන් වෙන්, ලා මෙයි ලෙස
ලි යි ෂියාඕ, ගඕ ෂියෑං ලෙස
ජින් ක්වියාක්වියාඕ, දු සි යි ලෙස
මදිනා මෙමෙත්, දු මෙයි අර් ලෙස
ලියු ජියා යුවාන්, ලිං ලොං ලෙස
ල්‍යූ ජියා රොං, යුඒහි ආර්යාව ලෙස
ඩෙං ෂා, යු යැංහි කුමරිය ලෙස
ගඕ යුන් ෂියෑං, ෂු ෂියෑන් ෂියු ලෙස
හන් දොං, ලි චෙං ලෙස

නිෂ්පාදනය
මෙම රූපවාහිනී කතාමාලාව දර්ශන රූගත කරන ලද්දේ චේජියෑංහි හෙංඩියෑන් වර්ල්ඩ් ස්ටූඩියෝස් චිත්‍රාගාරයේ ය
විචාරක ප්‍රතිචාර
මෙම රූපවාහිනී කතාමාලාව විචාරකයන් වෙතින් මිශ්‍ර ප්‍රතිචාර හිමි කරගැනීමට සමත් විය
නමුත් එය එහි මව් රට තුළම ඉහළ ප්‍රතිචාර හිමි කරගැනීමට සමත් වීම විශේෂත්වයකි
මෙම කතාමාලාවේ විකාශන අයිතීන් ජපානය, මැලේසියාව සහ දකුණු කොරියාව වෙත ද අලෙවි කෙරිණි
මින් දකුණු කොරියාව තුළ ‍මෙම රූපවාහිනී කතාමාලාවට හිමිවූයේ ඉහළ ප්‍රෙක්ෂක ප්‍රතිචාරයකි
සම්මාන

ආශ්‍රේයයන්

2013 චීන රූපවාහිනී කතාමාලා ඇරඹීම්
2013 චීන රූපවාහිනී කතාමාලා අවසන් වීම්
චීන ඓතිහාසික රූපවාහිනී කතාමාලා
වෛකල්පිත ඓතිහාසික රූපවාහිනී කතාමාලා
හුනාන් රූපවාහිනී නාට්‍ය
චීන නවකථා පාදක කරගත් රූපවාහිනී වැඩසටහන්
රූපවාහිනී කතාමාලා
කාෂිබායි යනුවෙන් හඳුන්වන්නේ Iවන බාජිරාඕගේ පළමු භාර්යාවයි. බාජිරාඕ යනු ඉන්දියාවේ විසූ සිව්වන මරාථ ඡත්‍රපති (අධිරාජ) ෂාහුජි රාජේ භොන්ස්ලේගේ පේෂ්වාවරුන් නව දෙනා අතුරින් වඩාත්ම බලවත්ම තැනැත්තා වූ භාට් පවුලෙන් බිහිවූ සෙන්පතියකු මෙන්ම අග්‍රාමාත්‍යවරයෙකි
චරිතාපදානය

කාෂිබායි, මහාද්ජි ක්‍රිෂ්ණා ජෝෂිගේත්, ධනවත් බැංකුකරුවන්ගේ පවුලක සාමාජිකාවක වූ චාස්හි ෂියුබායිගේත් දියණිය වූවා ය
ඇයට ක්‍රිෂ්ණරාඕ චාස්කර් නැමැති සොහොයුරකු විය
1720 මාර්තු 11 වන දින සාස්වාද්හි පැවති කුටුම්භීය මංගල්‍යයක දී, ඇයව බාජිරාඕට විවාහ කර දෙන ලදී
කාෂිබායි සහ බාජිරාඕ හට පුත්‍රයින් සිව්දෙනකු විය
ඇගේ පළමු පුත්‍රයා වූ බාලාජි බාජි රාඕ හෙවත් නානාසහේබ් උපත ලැබූයේ 1721දී ය
1740දී බාජිරාඕගේ මරණින් පසු ෂාහු විසින් ඔහුව පේෂ්වා ධුරයට පත්කරන ලදී
දෙවන පුත්‍රයා වූ රාම්චන්ද්‍ර ළමාවියේ දී මියගියේ ය
තෙවන පුත්‍රයා වූ රඝුනාත් රාඕ 1773–1774 අතර කාලයේ පේෂ්වාවරයකු ලෙස කටයුතු කළ අතර, සිව්වන පුත්‍රයා වූ ජනාර්ධන් ද ලාබාල වියේ දී මියගියේ ය
කාෂිබායි අස්ථිපර්වදාහයේ ප්‍රභේදයකින් පීඩා විඳ තිබේ
බාජිරාඕ, හින්දු රජකු වූ බුන්දෙල්ඛාන්ද්හි ඡත්‍රසාල් රජුට දාව පර්සියානු මුස්ලිම් බිසවක වූ රුහානි බායිට උපන් දියණිය වූ මස්තානි සමග විවාහ විය
නමුත් මෙම විවාහය පේෂ්වා පවුල විසින් පිළිගත්තේ නැත
මස්තානිට එරෙහිව පේෂ්වා පවුල දියත් කළ අභ්‍යන්තර අරගලයේ දී කාෂිබායි කිසිදු දායකත්වයක් ලබා නොදුන් බැව් සඳහන් වේ
ඉතිහාසඥ පණ්ඩුරාග් බාල්කාවාදේ පවසන්නේ ඇය මස්තානිව බාජිරාඕගේ දෙවන බිසව ලෙස පිළිගැනීමට සූදානම්ව සිටි නමුත්, ඇගේ නැන්දණිය වූ රාධාබායි සහ මස්සිනා වූ චිමාජි අප්පාට විරුද්ධව යමින් එය සිදු කිරීමට ඇයට නොහැකි වූ බවට නොයෙකුත් ඓතිහාසික ලේඛනවල සාක්ෂි ඉදිරිපත් කළ හැකි බවයි. 18වන සියවසේ සම්මත ඉන්දියාවේ බොහෝ කතුන්ට මෙන් ඇයට ද වැදගත් ගැටලුවක දී සිය අදහස් ඉදිරිපත් කළ නොහැකි විය
මස්තානි සමග බාජිරාඕ පැවැත්වූ සම්බන්ධතාව හේතුවෙන් පුනේහි බ්‍රාහ්මණයින් පේෂ්වා පවුලට විරෝධය පෑ හෙයින්, චිමාජි අප්පා සහ බාලාජි බාජි රාඕ හෙවත් නානාසහේබ් විසින් 1740 මුල් කාලයේ බාජිරාඕ සහ මස්තානිව බලෙන් වෙන් කරන ලදී
බාජිරාඕ ආක්‍රමණයක් සඳහා පූනේ වෙත පිටත්ව ගිය විට, මස්තානිව නිවාස අඩස්සියේ රඳවා තැබිණි
බාජිරාඕගේ සෞඛ්‍ය තත්ත්වය අයහපත් වෙමින් පැවතීම හේතුවෙන්, චිමාජි විසින් නානාසහේබ්ට මස්තානිව නිදහස් කොට බාජිරාඕ වෙත එවන මෙන් පවසන ලදී
නමුත් නානාසහේබ් ඒ වෙනුවට සිය මෑණියන් වූ කාෂිබායිව පිටත් කළේ ය
ඔහු‍ගේ මරණ මංචකයේ දී කාෂිබායි "අවංක සහ කීකරු භාර්යාවක" ලෙස කටයුතු කළ බවත්, සිය සැමියා වෙනුවෙන් වඩාත් කැපවූ තැනැත්තියක වූ බවත් සඳහන් වේ
ඇය සහ ඇගේ පුත් ජනාර්ධන් අවසන් වතාවත් ඉටුකළහ
බාජිරාඕගේ මරණින් මඳ කලකට පසු, එනම් 1740දී මස්තානි මියගිය අතර, කාෂිබායි විසින් මස්තානිගේ පුත් ෂාම්ෂෙර් බහදූර් හදාවාඩා ගත් අතර, ඔහුට ආයුධ භාවිතය ද ඉගැන්වූවා ය
සිය සැමියාගේ මරණින් පසු ඇය ආගම කෙරෙහි වඩාත් නැඹුරු වූවා ය
විවිධ වන්දනා ගමන්වල යෙදුණු ඇය අවුරුදු හතරක් බණාරස්හි නැවතී සිටියා ය
එවැනි එක් සංචාරයක දී, ඇය බැතිමතුන් 10,000ක් පිරිවරා ගමන් ගත් අතර, රුපියල් ලක්ෂයක පමණ වියදමක් දැරීමට ද සිදු විය
1747 ජූලි මස වන්දනා ගමන නිමා කොට යළි පැමිණි ඇය, සිය උපන් නගරය වූ චාස්හි ශිව දෙවියන් වෙනුවෙන් පුදකළ සෝමේශ්වර දේවාලය නම් දෙවොලක් ඉදිකරවූවා ය
1749දී ඉදිකළ මෙය, අක්කර 1.5ක (0.61 හෙක්
) භූමි ප්‍රමාණයකින් සමන්විත ය
ත්‍රිපුරාරි පූර්ණිමා උත්සවය වෙනුවෙන් ප්‍රකට වූ මෙම දෙවොල පිළිබඳ මරාථි ග්‍රන්ථයක් වන සාහලි ඒක් දිවස්‍යාච්‍යා පරිසරාත් පුණ්‍යච්‍යා පවසන්නේ එය පුනේ අසල සංචාරක ආකර්ෂණයක් ලෙස ක්‍රියා කළ බවයි.

ජනප්‍රිය සංස්කෘතිය තුළ 
2015දී සංජේ ලීලා බන්සාලි විසින් අධ්‍යක්ෂණය කළ ප්‍රබන්ධ නාට්‍යමය චිත්‍රපටයක් වූ බාජිරාඕ මස්තානි චිත්‍රපටය තුළ කාෂිබායිගේ චරිතය නිරූපණය කරන ලද්දේ නිළි ප්‍රියංකා චොප්රා විසිනි
එහි එන "පිංගා" ගීතයේ ඇගේ නර්තනය සහ ඇගේ වස්ත්‍ර, කාෂිබායිගෙන් මෙන්ම මස්තානිගෙන් වර්තමාන පැවතෙන්නන්ගේ සහ සමාජ මාධ්‍යවල විවේචනයට හේතු විය
ආශ්‍රේයයන්

උපන් වර්ෂ නොදන්නා පුද්ගලයින්
මරාථි ජනයා
මරාථ අධිරාජ්‍යයේ කාන්තාවන්
ඉන්දියානු කාන්තා රාජකීයයන්
මියගිය වර්ෂය නොදන්නා පුද්ගලයින්
18වන සියවසේ ඉන්දියානු රාජකීයයන්
මස්තානි යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ මරාථ පේෂ්වා Iවන බාජිරාඕගේ දෙවන භාර්යාවයි. ඇය කලාව, සාහිත්‍යය සහ රණකාමය කෙරෙහි දස්කම් පෙන්වූ රූමත් අභීත කාන්තාවක බව පැවසේ
ඇයට පේෂ්වා බාජිරාඕ බෙහෙවින් ඇලුම්කළේ ය
නමුත් ඔහුගේ මෑණියන් වූ රාධාබායි සහ සොහොයුරා වූ චිමාජිඅප්පා ඇයව නොසලකා හැරියහ
මුල්කාලීන දිවිය
මස්තානි උපත ලැබූයේ බුන්දෙල්ඛාන්ද්හි රාජ්පුත් වංශයේ මහරාජා ඡත්‍රසාල්ට දාව ය
ඇය උපත ලැබූයේ මෞ සහානියා ප්‍රදේශයේ ය
(වර්තමානයේ මධ්‍ය ප්‍රදේශ්හි ඡතර්පූර් දිස්ත්‍රික්කයේ ගම්මානයකි) ධුබේලාහි මස්තානි ජීවත් වූ මන්දිරයක් මස්තානි ‍මහල් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත
චරිතාපදානය

මස්තානි වටා ගෙතුණු ජනප්‍රවාද රැසක් පවතියි
ඉන් වඩාත්ම ප්‍රකට ජනප්‍රවාදය නම් මස්තානි යනු බුන්දෙල්ඛාන්ද් පළාතේ පන්නා ප්‍රාන්තයේ ආදිකර්තෘ වන බුන්දේලා රාජ්පුත් නායක මහරාජා ඡත්‍රසාල් (1649–1731) ගේ දියණිය බවයි. අලහබාද්හි මෝගල් නිලධාරියකු වූ පතන් මොහම්මද් ඛාන් බංගාෂ් 1727-28 අතර කාලයේ ඡත්‍රසාල්ගේ රාජධානිය ආක්‍රමණය කළේ ය
ඡත්‍රසාල් බුන්දෙල්ඛාන්ද් අවට ආක්‍රමණයක නියැළී සිටි Iවන බාජිරාඕගෙන් සහාය ඉල්ලා රහස් සංදේශයක් යැවී ය
බාජිරාඕ පැමිණ ඡත්‍රසාල්ව බේරාගත්තේ ය
මෙයට කෘතඥතාව පල කිරීමක් වශයෙන් ඡත්‍රසාල් සිය දියණිය වූ මස්තානි සමග ජාන්සි, සාගර් සහ කල්පි ප්‍රදේශ ඇතුළත් සිය රාජධානියෙන් තුනෙන් එකක ප්‍රමාණයක් සහ රන් කාසි ලක්ෂ 33ක් බාජිරාඕට ලබාදුන්නේ ය
මස්තානි සමග විවාහයේ දී ඔහු බාජිරාඕට දියමන්ති පතලක් සහ ප්‍රයෝජනවත් ගම්මාන කිහිපයක් ද ප්‍රදානය කළේ ය
කෙසේනමුත්, මේ පිළිබඳ ඓතිහාසික වාර්තා විවිධත්වයක් ගනියි
ඡත්‍රසාල් පිළිබඳ වෙනත් මතයක් අනුව කියැවෙන්නේ ඇය හයිදරාබාදයේ නිසාම්ගේ දියණිය බවයි. 1698දී ඡත්‍රසාල් විසින් නිසාම්ව පරාජය කළ අතර, මේ වනවිට මධ්‍ය ඉන්දියාවේ බලය අතින් ප්‍රමුඛත්වයට පත්ව සිටි බුන්දෙලාවරුන් සමග මිත්‍රශීලී සම්බන්ධතා පැවැත්වීමේ අරමුණින් යුතුව සිය දියණියව ඡත්‍රසාල්ට විවාහ කරදීමට ඔහුගේ භාර්යාව විසින් උපදෙස් දෙන ලදී
කෙසේනමුත් වඩාත් පිළිගැනෙන මතය නම්, ඇය ඡත්‍රසාල්ට දාව ඔහුගේ පර්සියානු මුස්ලිම් බිසව වූ රුහානි බායිට උපන් දියණිය බවයි. බොහෝ අවස්ථාවන්හි දී මස්තානි යනු බාජිරාඕගේ උපබිසවක හෝ අනියම් භාර්යාවක ලෙස සඳහන් වුව ද, සැබැවින්ම ඇය ඇය ඔහුගේ නීත්‍යානුකූලව විවාහ කරගත් භාර්යාවක වේ
අසුන් පැදවීම, හෙල්ලය විසි කිරීමට සහ අසිපත් හරඹ කෙරෙහි ශූරතා දැක්වූ මස්තානි, දක්ෂ නළඟමෙන්ම ගායිකාවක ද වූවා ය
ඇය යුධ ආක්‍රමණවල දී බාජිරාඕ සමග සහායට පිටත් වූවා ය
බාජිරාඕ‍ට දාව ඔහුගේ පළමු බිසව වූ කාෂිබායි සහ මස්තානි එකිනෙකාට මාස කිහිපයක වයස් පරතයක් ඇති පුතුන් බිහි කළහ
කාෂිබායිගේ පුත්‍රයාව රඝුනාත්රාඕ ලෙස නම්කෙරිණි
මස්තානිගේ පුත්‍රයා ෂාම්ෂෙර් බහදූර් වූ අතර, උපතේ දී ඔහු ක්‍රිෂ්ණා රාඕ නම් විය
බාජිරාඕ ෂාම්ෂෙර් (පේෂ්වා) හට බන්දාහි ජාගිර් පදවිය පිරිනැමී ය
1761 තෙවන පනිපත් සටනේ දී ඇ‍ගේ පුත්‍රයා අහමඩ් ෂා අබ්දාලිට විරුද්ධව මරාථවරුන්ට පක්ෂව සටන් වැදුණේ ය
බාජිරාඕ විසින් සිය අර්ධ-මුස්ලිම් බිසව වූ මස්තානිට පෙම් කිරීමත්, කාෂිබායිව නොසලකා හැරීමත් ඔහුගේ මව වූ රාධාබායිගේ කෝපයට හේතු විය
රාධාබායිට අමතරව, බාජිරාඕගේ සොහොයුරා වූ චිමාජිඅප්පා මස්තානිව පිටුවහල් කිරීමට ද උත්සාහ දැරී ය
බාජිරාඕගේ පුත්‍ බාලාජි සිය පියාව අත්හැරීමට මස්තානිට බලකළේ ය
නමුත් මස්තානි එය ප්‍රතික්ෂේප කළා ය
බාජිරාඕ කෙරෙහි ඇය බලපෑම් කිරීම සහ කාෂිබායිව නොසලකා හැරීම පිළිබඳ කෝප වූ ඔවුහු බාජිරාඕ ආක්‍රමණයක් සඳහා පිටත්ව ගිය අවස්ථාවේ මස්තානිව කාලයක් නිවාස අඩස්සියේ රැඳවූහ
මස්තානි කලක් පූනේහි ෂානිවාර් වාදා මාලිගයේ බාජිරාඕ සමග ජීවත්ව තිබේ
මෙම මාලිගයේ ඊසානදිග කෙළවරෙහි මස්තානි මහල් නම් ගොඩනැගිල්ලකුත්, මස්තානි දාර්වාසා නැමැති බාහිර ද්වාරයකුත් දක්නට ලැබිණි
මස්තානි කෙරෙහි සිය පවුලෙන් ඇතිවූ විරෝධය නිසා, බාජිරාඕ පසුකලෙක එනම්, 1734දී කොත්රුද්හි මස්තානි වෙනුවෙන් වෙනම නිවහනක් ඉදිකරවා තිබේ
මෙය ෂානිවාර් වාදා සිට මඳ දුරකින් පිහිටියේ ය
මෙම භූමිය වර්තමානයේ කාර්වේ මාවතේ මෘත්‍යුන්ජායි දෙවොල පිහිටි ස්ථානයේ දක්නට ලැබේ
කොත්රුද්හි මාලිගය ඉවත් කළ අතර, එහි කොටස් රාජා දින්කර් කේල්කර් කෞතුකාගාරයේ විශේෂ අංශයක ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇත
බාජිරාඕගේ පාලන සමයයට අයත් මාලිග වාර්තාවල (බඛාර්) ඇය හා සම්බන්ධ කිසිදු සඳහනක් දක්නට නොලැබේ
ඉතිහාසඥයින් විශ්වාස කරන්නේ රාජා කේල්කර් කෞතුකාගාරයේ සහ වායි කෞතුකාගාරයේ ඇති මස්තානි නිරූපිත සිතුවම් සත්‍ය නොවන බවයි.

මස්තානි අසුන් පැදවීමට සහ සටනට සමත්කම් දැක්වූයේ යැයි විශ්වාස කෙරේ
මාලිගයේ එදිනෙදා ගැටලුවල දී තීරණ ගැනීමට ඇය බාජිරාඕ පේෂ්වා හට සහාය වන්නට ඇත
ජනප්‍රවාද අනුව, පූනේ-සාස්වාද් පාරේ දිවේ ගම්මානය අසල පිහිටි ජලාශය මස්තානිගේ අනුග්‍රහය මත අවට ගම්මානවල ජල අවශ්‍යතා සපුරාගැනීමට යොදා ගැනුණු බව පැවසේ
මරණය
1740 අප්‍රේල් මස, ඛාර්ගොන්හි සිය බිම්වල විමර්ශනයක යෙදී සිටිය දී බාජිරාඕ උණ රෝගයක් වැළඳී හදිසියේම රෝගාතුර විය
(තාප ආඝාතයක් විය හැක) කාෂිබායි, චිමාජිඅප්පා සහ බාලාජි (නානාසහේබ්) ඛාර්ගොන් වෙත පැමිණියහ
ඔහුගේ අවමංගල්‍යයට සහභාගී වීමට මස්තානිට අවසර හිමි නොවිණි
1740 අප්‍රේල් 28 දින නර්මදා ගං ඉවුරේ රාවේර් ඛේද්හි දී බාජිරාඕගේ සිරුර ආදාහනය කෙරිණි
ඉන් මඳ කලකට පසු, පූනේ අසල පාබල් ගම්මානයේ දී මස්තානි ද මරණයට පත් විය‍
මස්තානි මියගියේ කෙසේ ද යන්න අභිරහසකි
ඇය සිය දිවි හානිකරගන්නට, ඝාතනය වන්නට හෝ සිය සැමියාගේ මරණය අසා කම්පනයෙන් මරණයට පත්වන්නට ඇතැයි යෝජනා වී ඇත
එක් ජනප්‍රවාදයකින් කියැවෙන්නේ ඇය සති පූජාව මගින් සිය දිවි හානිකරගත් බවයි.

පාබල්හි පිහිටි මස්තානිගේ සොහොන මස්තානිගේ සමාධිය හෝ මසාර් ලෙස හඳුන්වයි.

පැවතෙන්නන්
කාෂිබායි විසින් මස්තානිගේ සය හැවිරිදි පුත් ෂාම්ෂෙර් බහදූර් තමන්ගේම දරුවකු ලෙස හදාවඩා ගන්නා ලදී
ඔහු‍ට බන්දාහි ජාගිර් සහ කල්පි පිරිනැමිණි
බන්දාවේ නවාබ්වරුන් ඔහුගෙන් පැවතෙන්නන් වේ
1857දී, බන්දාවේ නවාබ් 1857 ඉන්දියානු අරගලයේ දී ජාන්සියේ රැජිනට සහාය වූයේ ය
ඔහුගෙන් පැවතෙන්නන් වර්තමානයේ භෝපාල්, ඉන්දෝර් සහ සේහෝර් ප්‍රදේශවල ජීවත් වේ
ජනප්‍රිය සංස්කෘතිය තුළ මස්තානි
 බාජි රාඕ සහ මස්තානිගේ කථාපුවත ඇතුළත් ධිරුභායි දේසායි විසින් අධ්‍යක්ෂණය කළ මස්තානි නැමැති සලරුව 1955දී මුදාහැරිණි
1990 දශ‍කයේ නිෂ්පාදනය කෙරුණු "රාවු" නැමැති මරාථ කතාමාලාව බාජි රාඕ සහ මස්තානිගේ දිවිය අලලා ලියැවුණු එම නාමයම ඇති එන්. එස්. ඉනාම්දාර් නැමැති රචකයාගේ ඓතිහාසික නවකථාවක් ඇසුරෙන් නිපදවූවකි
ශ්‍රීමන්ත් පේෂ්වා බාජිරාඕ මස්තානි නැමැති කතාමාලාවක් ETV මරාථි නාළිකාවෙන් විකාශය විය
සංජේ ලීලා භන්සාලි විසින් අධ්‍යක්ෂණය කළ 2015දී තිරගත වූ බාජිරාඕ මස්තානි නැමැති නාට්‍යමය චිත්‍රපටය තුළ මස්තානිගේ චරිතය නිරූපණය කරන ලද්දේ නිළි දීපිකා පදුකෝන් විසිනි
ආශ්‍රේයයන්

වැඩිදුර කියවීමට

 ගොද්සේ, ඩී. ජී. Mastānī, Ppyulara Prakāśana, 1989 (මරාථි)
 ඈන් ෆෙල්ඩ්හෝස්
Images of women in Maharashtrian society
SUNY Press (1998), පි
70.
 ස්ටුවර්ට් ගොර්ඩ්න්
The New Cambridge History of India වෙළු
2 කොටස 4
The Marathas 1600-1818. කේම්බ්‍රිජ් විශ්වවිද්‍යාලීය මුද්‍රණාලය (1993),පි
130.

උපන් වර්ෂ නොදන්නා පුද්ගලයින්
1740 මරණ
රාජ්පුත්වරුන්
ඉන්දියානු මුස්ලිම්වරුන්
මරාථ අධිරාජ්‍යයේ කාන්තාවන්
18වන සියවසේ ඉන්දියානු රාජකීයයන්
ඉන්දියානු කාන්තා රාජකීයයන්
ලි චිංචාඕ (චීන
李清照
Lǐ Qīngzho
වේඩ්-ගයිල්ස්
Li Ch'ing-chao
1084 – 1155 පමණ) හෙවත් යි’අන් ජුෂි (易安居士) යන ව්‍යාජ නාමයේන හැඳින්වෙන්නේ සොං රාජවංශයේ චීන කිවිඳියක සහ ලේඛිකාවකි‍
චීන ඉතිහාසයේ විසූ ශ්‍රේෂ්ඨතම කිවිඳිය ලෙස සැ‍ලකෙන්නේ ඇයයි
චරිතාපදානය
ලි චිංචාඕ උපත ලැබූයේ 1084 වර්ෂයේ චැංක්වියු (වර්තමාන ෂැන්ඩොං පළාත) ප්‍රදේශයේ විද්වත්-නිලධාරී පවුලක ය
ඇගේ පියා සු ෂිගේ ශිෂ්‍යයකු විය
ඔහු සතුව විශාල ග්‍රන්ථ එකතුවක් පැවති අතර, ලි ළමාවියේ සිට අධ්‍යාපනය ලැබුවා ය
ඇය සාමාන්‍ය වංශවත් කාන්තාවන් අතර අසාමාන්‍ය බුද්ධියකින් හෙබි යුවතියක වූවා ය
විවාහ වීමට පෙර, ඇගේ කාව්‍ය රචනා විද්වත් කවවල සාමාජිකයින් අතර ප්‍රකට විය‍
1101දී ඇය චාඕ මිංචෙං සමග විවාහ වූ අතර, ඇය ඔහු සමග සිය කලා එකතූන් සහ අභිලේඛන විද්‍යාව පිළිබඳ දැනුම හුවමාරු කරගත්තා ය
ඔවුන් ජීවත්වූයේ වර්තමාන් ෂැන්ඩොං පෙදෙසේ ය
ඇගේ සැමියා සිය නිලධාරි වෘත්තිය ඇරඹීමත් සමග ඔහු නිතරම නිවසේ නොසිටියේ ය
ඔවුන් විශාල ධනවතුන් නොවූව ද, අභිලේඛන එකතු කිරීමෙන් සහ චාරුලේඛන කලාවෙන් ඔවුහු සිය විවේකය ගතකළහ
ඔවුන් එක්ව සතුටින් විසූ බව ඇගේ ඇතැම් ප්‍රේම කාව්‍ය මගින් පෙනේ
ලි සහ ඇගේ සැමියා බොහෝ ග්‍රන්ථ එකතු කළහ
ඔවුන් එකිනෙකා සමග පෙම් කවි හුවමාරු කරගත් අතර, ෂෑං සහ චෞ රාජවංශ සමයයන්ට අයත් ලෝකඩ කලාකෘති පිළිබඳව ද රචනා කොට තිබේ
ජින්-සොං යුද්ධ හේතුවෙන් උතුරු සොං අගනුවර වූ කායිෆෙං 1127දී ජුර්චෙන්වරුන් විසින් බිඳහෙළන ලදී
ෂැන්ඩොංහි පැවති සටන් හේතුවෙන් ඔවුන්ගේ නිවස ගිනිබත් විය
සිය වත්කම් බොහෝමයක් රැගත් යුවළ නැන්ජිං වෙත පලාගොස් එහි වසරක් පමණ දිවිගෙවූහ
රාජකාරී ගමනක් අතරතුර 1129දී චාඕ මියගියේ ය
සිය සැමියාගේ මරණය ලි හට කිසිදා සුවනොවන හදේ තුවාලයක් ඉතිරි කළේ ය
අනතුරුව ඇය ඉතිරිව තිබූ සිය කෘති එකතුව ආරක්ෂා කරගැනීමට උත්සාහ දැරුවා ය
ලි ඇගේ සැමියාගේ මරණාපරව ප්‍රකාශිත කෘතියක් වූ ජින් ෂි ලු ප්‍රකාශයට පත් කිරීමෙන් පසුව, ඇගේ විවාහ දිවිය සහ පලායාමේ දී ඇතිවූ අරගල ආදිය විස්තර කොට තිබේ
ඇගේ මුල්කාලීන කාව්‍ය රචනා මගින් උසස් සමාජයේ කාන්තාවක ලෙස ඇය ගතකළ නිදහස් දිවිය අලංකාරත්වයෙන් යුතුව නිරූපණය වේ
අනතුරුව ලි හැංචෞ වෙත පලාගියා ය
සොං රජය ජුර්චෙන්වරුන්ට එරෙහිව නව අගනුවර එහි එදි කරමින් පැවතිණි
මෙම යුගයේ දී, ඇය කාව්‍ය රචනයෙහි නියැළුණා ය
එසේම ඇය විසින් මුලින් චාඕ මිංචෙං විසින් සම්පාදනය කළ ජින් ෂි ලු ග්‍රන්ථය සම්පූර්ණ කිරීමට වෙහෙසුණා ය
මෙම ග්‍රන්ථය ප්‍රධාන වශයෙන්ම ලෝකඩ සහ ශෛලමය නිර්මාණ පිළිබඳ ලියැවුණු චාරුලේඛනවලින් යුක්ත ය
ජින් ෂි ලු තුළ මුල්කාලීන යුගයේ ලි සහ චාඕ විසින් එකතු කළ ලේඛන පිළිබඳව ද සඳහන් වේ
ඇතැම් සමකාලීන වාර්තා අනුව, ඇය කෙටි කාලයක් චෑං රුචෞ (張汝舟) නැමැත්තකු හා විවාහ වී තිබේ
ඔහු ඇයට කුරිරු අයුරින් සැලකූ අතර, මාස කිහිපයකින් ඇය ඔහුව දික්කසාද කොට තිබේ
ඇය මෙම විවාහයේ විවේචන ඉවසා සිටියා ය
ඇගේ කවි අතුරින් ඉතිරිව ඇත්තේ කාව්‍ය සියයක් පමණ ය
ඉන් බොහෝමයක් ඇය දිවියේ ලත් වාසනාවන් පිළිබඳ විස්තර කෙරෙන සි ශෛලියේ කවි වේ
මීට අමතරව ෂි ශෛලියෙන් යුතු කවි ස්වල්පයක් ද හමු වේ
ඇගේ දිවිය නොයෙකුත් හැල හැප්පීම් මධ්‍යයේ ගොඩනැගුණකි
ඇගේ කවි ප්‍රධාන කොටස් දෙකකට බෙදිය හැක
මෙහි දී නිර්ණායකය වන්නේ ඇය දකුණ කරා ගමන්ගත් අවධියයි
මුල්කාලීන යුගයේ දී, ඇගේ කවි බොහෝමයක් අවිවාහක යුවතියක ලෙස ඇගේ සිතිවිලි නිරූපණය කරයි
මේවා බොහෝමයක් පෙම් කවි වැනි ය
ඇය දකුණ කරා පලායාමෙන් පසු, මෙම කවි තුළින් ජුර්චෙන් යුද්ධය කෙරෙහි ඇය දැක්වූ කෝපයත්, ඇගේ දේශානුරාගයත් කැපී පෙනේ
චීන කාව්‍ය ශාස්ත්‍රයේ ප්‍රථම ප්‍රමිතික විස්තරාත්මක විචාරය ඇයට අයත් යැයි යෝජනා වී ඇත
ඇය වන්යුඒ පෙයි "සියුමැලි සංයමයෙන්" යුත් ආචාර්යවරියක ලෙස හැඳින්වේ
ඇගේ නමින් ග්‍රහ ආවාට ද්විත්වයක් නම් කොට ඇත
මේ අතරට බුධ ග්‍රහලොවේ වූ ලි චිං-චාඕ සහ සිකුරු ග්‍රහලොවේ වූ ලි චිංචාඕ ආවාටය අයත් වේ
සටහන්

ආශ්‍රේයයන්

Rexroth, Kenneth
Chung, Ling (1979)
Zhen Kang's Comments on Li Qingzhao, Zhonghua Book Company, 2007–11, ISBN 9787101059489

බාහිර සබැඳි

ලි චිංචාඕගේ කාව්‍ය ශාස්ත්‍රය
ලි චිංචාඕගේ කවි
Famous Poets & Poems තුළින් තෝරාගත් ඇගේ කවි
Other Women's Voices  තුළ ලි චිංචාඕ යෙදුම 
 

සොං රාජවංශයේ කවීන්
චීන කිවිඳියන්
12වන සියවසේ ලේඛිකාවන්
චීන ලේඛිකාවන්
1084 උපත්
1150 දශකයේ මරණ
ජිනාන්හි ජනයා
සොං රාජවංශයේ රචනා ලැයිස්තු
ෂැන්ඩොංහි කවීන්
චීන කාන්තා රචනා ලැයිස්තු
11වන සියවසේ ලේඛිකාවන්
11වන සියවසේ චීන කවීන්
12වන සියවසේ චීන කවීන්
වරාහ ලෙන් දේවාලය (හෙවත් ආදිවරාහ ලෙන් දේවාලය) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ තමිල් නාඩුවේ කාංචීපුරම් දිස්ත්‍රික්කයේ මාමල්ලපුරම්හි පිහිටි ශෛලමය ලෙන් දේවාලයකි
මෙය බෙංගාල බොක්කේ කොරමැන්ඩල් වෙරළේ පිහිටියේ ය
ගම්මානයේ කඳුවැටියේ මුදුනක පිහිටි මෙය මාමල්ලපුරම්හි ප්‍රධාන රථ සහ වෙරළාසන්න දේවාලයට 4 km (සැත
2.5) පමණ උතුරින් පිහිටා ඇත
මෙහි 7වන සියවසට අයත් ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පයට නිදසුන් සපයන ස්ථානයකි
මෙම දේවාලය පුරාතන විශ්වකර්ම ස්ථපතින්ගේ විශිෂ්ඨ නිමැවුමක් ලෙස සැලකිය හැකි අතර මණ්ඩප හෙවත් ශෛලමය ගුහා අතර ප්‍රමුඛ ස්ථායක් හිමිකර ගනියි
මහාබලිපුරම් ස්මාරක සමූහයේ කොටසක් වන මෙම දෙවොල යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත්කෙරුණේ 1984දී i, ii, iii සහ iv යන නිර්ණායක යටතේ ය
මෙම ලෙනෙහි ඇති වඩාත්ම ප්‍රකට මූර්තිය නම් විෂ්ණු දෙවියන්ගේ වරාහ අවතාරය සයුරෙන් භූදේවිය හෙවත් මහී දෙවඟන ඔසවන අයුරු නිරූපිත කැටයමයි
මීට අමතරව මෙහි බොහෝ මිත්‍යා රූ කැටයම් කොට ඇත
භූගෝල විද්‍යාව

වරාහ ලෙන් දේවාලය පිහිටියේ මහාබලිපුරම් නගරයේ කඳුගැටයක මහාබලිපුරම් ප්‍රධාන රථ දේවාලසහ වෙරළාසන් දේවාලයට 4 km පමණ උතුරිනි
මෙය ඉන්දියානු සාගරයේ බෙංගාල බොක්කේ කොරමැන්ඩල් වෙරළ තීරයේ පිහිටියේ ය
වර්තමානයේ කාංචිපුරම් දිස්ත්‍රික්කයට අයත් මෙය, චෙන්නායි නගරයේ (මදුරාසියේ) සිට ආසන්න වශයෙව් 58 km පමණ දුරින් ද, චිංගල්පේත් සිට සැතපුම් 20ක් පමණ දුරින් ද පිහිටා ඇත
ඉතිහාසය
මෙම ලෙන් දේවාලයේ ඇති අසුන්ගත් සිංහ රූ මත නැංවූ කුළුණු සහ වර්නගැන්වූ කැටයම් මගින් පල්ලව යුගයේ පැවති සංක්‍රමණ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය පෙන්නුම් කරයි
මෙකල පල්ලව රජවරුන් වූ Iවන මහේන්ද්‍ර වර්මන් සහ රාජසිංහ හෙවත් මාමල්ල නොහොත් Iවන නරසිංහවර්මන් රජවරුන් මේ කෙරෙහි අනුග්‍රහ දැක්වූහ
මෙම සම්ප්‍රදාය මාමල්ලගේ පුත් Iවන පරමේෂ්වර‍වර්මන් විසින් ඉදිරියට ගෙනයන ලදී
ඓතිහාසික පර්යේෂණ අනුව ද පෙනීගොස් ඇත්තේ මහාබලිපුරම් නගරය ස්ථාපනය කෙරුණේ එය මාමල්ලගේ නමින් නම් කිරීමෙන් පසු බවත් සහ ලෙන් හා රථ දේවාල සියල්ල ක්‍රි
ව. 650 පමණ ඔහුගේ රාජ්‍ය සමයට අයත් බවත් ය
මහාබලිපුරම්හි මුලින්ම හඳුනාගැනුණු ස්මාරකය මෙය වුවත්, එය සැඟවී පිහිටීම හේතුවෙන් නරඹන්නන් පැමිණෙන්නේ අඩුවෙනි
පල්ලව ශෛලියේ ඇති වැදගත් ලක්ෂණයක් නම්, ලෙනේ ඉදිරි මුහුණතේ හිඳි සිංහ රූ මත තැනූ කැටයම් කුළුණු දක්නට ලැබීමයි
මෙම ව්‍යූහය මහාබලිපුරම්හි ස්මාරක සමූහයෙන් එකක් වන අතර, 1984දී එය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි අතරට එක්කෙරිණි
ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය

සැලසුම

මෙම ගුහාව පිහිටියේ කඳුගැටයක වන අතර, එය ඉදිරිපස පිහිටි තවත් ශෛලමය මණ්ඩපයක් නිසා මෙය සැඟවී ඇත
බටහිරට මුහුණලා පිහිටි ගුහා කුටීරය අඩි 33 x 14 (10.1m x 4.3 m) ප්‍රමාණයේ පළලින් යුත් අඩි 11.5ක් (3.5 m) පමණ උසැති ය
මෙහි ප්‍රවේශ මුඛය අෂ්ටාස්‍රාකාර කුළු සතරකිනුත්, අෂ්ටාස්‍රාකාර නෙරිකුළුණු දෙකකිනුත් සමන්විත ය
මින් නෙරිකුළුණු පැතිවලින් ශිලා මුහුණත වෙත නෙරා ඇත
මෙම දේවාලය කුඩා ඒක-ශෛලීය ශෛලමය දෙවොලකි
පාෂාණ මුහුණතේ රෝස ග්‍රැනයිට් පෙදෙසේ කැටයම් කොට තැනූ මණ්ඩපය 7වන සියවසට අයත් යැයි විශ්වාස කෙරේ
මෙම ලෙන මිනුම් අතින් කුඩා අතර, සරල සැකැස්මක් ඇත
විවෘතවීම් වෙන් කරන දාර සහිත කුළුණු කොට්ට හැඩැති කුළුණු ශීර්ෂවලින් සමන්විත අතර, ඒවායේ පාදමේ හිඳි සිංහ රූ දක්නට ලැබේ
ඇතැම් ග්‍රේකො-රෝමානු ගෘහනිර්මාණ ශෛලීන් ද මේ තුළින් හඳුනාගත හැකි අතර, හිඳි ප්‍රතිමා ඉන්දියානු බද්ධ පර්යංක ශෛලියට වඩා යුරෝපීය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පයේ එන හිඳශෛලීන්ට සමාන වේ
මේ නිසා මහාබලිපුරම්හි දක්නට ලැබෙන ශෛලිය ද්‍රවිඩ ගෘහනිර්මාණයේ ඉදිරි පිම්මක් ලෙස සැලකිය හැක
ගුහාව ඇතුළත පිහිටි බිත්ති අලංකාර මිත්‍යා රූ කැටයම්වලින් අලංකාර කොට ඇත
ආදිවරාහ ලෙනේ දක්නට ලැබෙන කැටයම් පනේලවල විෂ්ණු මිහිතලය මුදා ගැනීම, විෂ්ණු පියවර තුනක් තැබීම, ගජ ලක්ෂ්මි සහ දුර්ගා දෙවඟන වැනි දර්ශන නිරූපිත ය
විශේෂ ලක්ෂණ
මණ්ඩපයේ පසුපස බිත්තියෙහි, පිවිසුමට මුහුණලා ද්වාරපාලක ප්‍රතිමා දක්නට ලැබේ
මණ්ඩපය තුළ, බිත්ති විශාල කැටයම් පනේල සතරකින් සමන්විත ය
මේවා ස්වාභාවිකවාදී පල්ලව කලාවට උදාහරණ වේ
පැති බිත්තිවල පනේලවල විෂ්ණු ත්‍රිවික්‍රම ලෙස නිරූපිත ය
විශාල පනේලයක් වන උතුරු පනේලය තුළ විෂ්ණුගේ වරාහ අවතාරය විසින් මහී දෙවඟන හෙවත් භූදේවිය ඔසවන අයුරු නිරූපිත ය
මෙමගින් සංකේතාත්මකව මිනිසුන් තුළ ඇති මෝහය දුරු කිරීම අදහස් කෙරේ
මෙම පනේලයෙහි, වරාහ සතුව අත් සතරක් ඇත
ඉන් පසුපසට මුහුණලා වූ අත් දෙකක ශංඛයක් සහ චක්‍රයක් ද, ඉදිරි අත් යුගළින් භූදේවිය ඔසවා සිටිනු ද දක්නට ලැබේ
නමුත් ඔහුට වන්දනා කරන සහායක රූ දක්නට නොලැබේ
කෙසේනමුත්, මුල්කාලයේ මෙම පනේල බදාම තවරා වර්ණ ගන්වා තිබී ඇත
මෙම ගුහාව තුළ සිතුවම් කළ කැටයමක් වන නෙළුමක් මත වැඩ හිඳින දුර්ගා සහ විෂ්ණුගේ වාමන අවතාරය සහිත පනේල ද දැකගත හැක
පසුපස බිත්තියෙහි පිහිටි ගජලක්ෂ්මි පනේලය මගින් සෞභාග්‍යයට අධිපති ලක්ෂ්මී දෙවඟන නිරූපිත ය
පනේලය තුළ ගජලක්ෂ්මී රුව ආගමික වැදගත්කමක් ඇතිවන අයුරින් කැටයම් ‍කොට තිබේ
ඇය ඇගේ අතකින් නෙළුම් මල් දරා සිටින අතර, සහායකයින් සිව්දෙනකු ද දක්නට ලැබේ
මෙය "පරිපූර්ණ සුන්දරත්වයකින් සහ ගෞරවනීය මුහුණුවරකින්" යුතුව නෙළා තිබේ
රාජකීය හස්තීන් දෙදෙනකු පරිවාර රූ දෙකක් විසින් දරා සිටින කළ දෙකකට ජලය විසුරුවයි. එක් හස්තියකු ලක්ෂ්මී දේවිය අතින් දරා සිටින බඳුනට ජලය විසුරුවයි. අනෙක් හස්තියා සේවිකාවගේ අතෙහි ඇති කළයට ජලය පුරවන්නට තැත් කරයි
පසුපස බිත්තියේම පිහිටි දුර්ගා පනේලයෙහි මෝහය පරදා ලත් විජයග්‍රහණය නිරූපිත ය
ත්‍රීවික්‍රම පනේලයෙහි විෂ්ණු තුන් ලොවට අධිපති ලෙස දක්වා ඇත
තවත් දර්ශනීය කැටයම් පනේලයක් ලෙස, දුර්ගා විසින් මීගව හිසක් සහිත මහීෂාසුරයා වනසා දමන අයුරු නිරූපිත කැටයම හැඳින්විය හැක
මෙම කැටයම මගින් යහපත් සහ අයහපත් බලවේග අතර සටනක් නිරූපණය වේ
දුර්ගාගේ පාර්ශ්වය විශ්වාසී පෙනුමක් සහිත ගණ රූවලින් ද, මහිෂාසුර සහ ඔහුගේ පාර්ශ්වය අසුරයින් ලෙසින් ද නිරූපිත ය
මෙහි ඇති බ්‍රහ්ම පනේලයේ හිස් තුනක් සහිත බ්‍රහ්ම දෙවියන් සම්භාග හෙවත් සිටි ඉරියව්වෙන් සිටිනු නිරූපිත ය
ලෙන් දේවාලයේ උතුරු බිත්තියේ ශිව දෙවියන් ගංගාධර ලෙස දක්වා ඇත‍
අත් සතරක් සහිත නිරූපිත ඔහු, ත්‍රිභංග ලීලාවෙන් සිටගෙන සිටියි
කෙසේනමුක්, වම් අත කලවාවලට පහළින් නිරූපණය කොට ඇත්තේ කත්‍යබාලම්බිත ඉරියව්ව සිහිගන්වමිනි පහළ දකුණු අත වරද-හස්ත හෙවත් ආශිර්වාදාත්මක ස්වරූපයෙන් දක්වා ඇත
ඉහළ වම් අත මගින් අක්ෂමාලාවකුත්, ඉහළ දකුණත මගින් "ගංගා නදිය දරා සිටින ඔහුගේ කෙස් රොදක් දරා සිටින" අයුරින් නිරූපිත ය
මෙහි ගංගා නදිය මිනිස් ස්වරූපයෙන් යුතුව, ශිවගේ හිස බැඳි ස්ථානයේ සිට දෙව්ලොව ඔස්සේ අවරෝහණය වන අයුරු නිරූපණය කොට ඇත
මීට අමතරව ලෙනෙහි පනේල අතර, පල්ලව රජවරුන් දෙදෙනකු සහ ඔවුන්ගේ රැජිනියන්ගේ රූ කැටයම් කොට ඇත
ඉන් එක් පනේලයක් ගජලක්ෂ්මී පනේලයට දකුණුපසින් පිහිටා ඇත
මෙහි රජු සිය රාජකීය වස්ත්‍රාභරණ පැළඳ සිහසුනෙහි අසුන්ගෙන සිටියි
ඔහුගේ බිසව ඔහුට පසුපසින් සිටගෙන සිටියි
මෙම පනේලයට පහළින් වූ ශිලා ලේඛනයෙහි "වික්‍රමාන්විත අධිරාජ සිංහවින්න-පෝට්ර (සිංහවිෂ්ණු පෝට්ට)’ යන්න කැටයම් කොට ඇත
ඉහත පනේලයට මුහුණලා තවත් පනේලයක පල්ලව රජකු රාජතේජසින් යුතුව සිය බිසෝවරුන් දෙදෙනා සමගින් නිරූපිත ය
මෙහි පදවි නාමය "වික්‍රමාන්විත අධිරාජ මහේන්ද්‍ර-පෝට්ට" ලෙස සටහන් කොට ඇත
මෙම අභිලේඛන අනුව, පළමු පනේලයෙහි රාජසිංහ හෙවත් නරසිංහ විෂ්ණු රජු ද, දෙවන ඵලකයේ (සිටගත් රජු සිටින) ඔහුගේ පුත් IIIවන මහේන්ද්‍රවර්මන් ද නිරූපණය වේ යැයි සැලකේ.

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි

 වරාහ ලෙන් දේවාලය - වොන්ඩර්මොන්ඩෝ වෙතින්
මහාබලිපුරම්හි හින්දු දේවාල
ඉන්දියාවේ හින්දු ලෙන් දේවාල
විෂ්ණුගේ අවතාරයන්ට පුදකළ දේවාල
ඉන්දියානු වාස්තු විද්‍යා ඉතිහාසය
මහාබලිපුරම්
තමිල් නාඩුවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්මාරක
7වන සියවසේ හින්දු දේවාල
කොනාරක් (ඔඩියා
କୋଣାର୍କ) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ ඔඩිෂා ප්‍රාන්තයේ පුරි දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි හධ්‍ය ප්‍රමාණයේ නගරයකි
මෙය බෙංගාල බොක්ක අසල වෙරළ තීරයේ ප්‍රාන්ත අගනුවර වන භුබනේස්වර් සිට කිලෝමීටර 65ක් දුරින් පිහිටා තිබේ
13වන සියවසේ Iවන නරසිංහදේව රජ සමයේ කළු ග්‍රැනයිට් පාෂාණයෙන් ඉදිකළ සූර්ය දේවාලය හෙවත් කළු පැගෝඩාව පිහිටියේ මෙහි ය
මෙම දේවාලය ලෝක උරුම අඩවියකි
වර්තමානයේ බෙහෙවින් නටබුන් බවට පත්ව ඇති මෙම දෙවොලේ ප්‍රතිමා එකතුවක් සූර්ය දේවාල කෞතුකාගාරයේ තබා ඇත
මෙය ක්‍රියාත්මක වන්නේ ඉන්දියාවේ පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂණය මගිනි
කොනාරක් නගරය කොනාරක් නර්තන උළෙල යනුවෙන් හැඳින්වෙන් වාර්ෂික නර්තන උළෙල හේතුවෙන් ප්‍රකට වී ඇත
සෑම දෙසැම්බරයකම පැවැත්වෙන මෙම උත්සවය සම්භාව්‍ය ඉන්දියානු නර්තන ක්‍රම වෙනුවෙන් වෙන්කොට ඇත
මේ අතරට ඔඩිෂාහි සම්ප්‍රදායික නර්තන ක්‍රමයක් වන ඔඩිසි නර්තනය ද ඇතුළත් ය
1980 පෙබරවාරි 16 දින, කොනාරක් නගරය පූර්ණ සූර්යග්‍රහණය දර්ශනය වූ මාර්ගය ඔස්සේ විය
නිරුක්තිය

කොනාර්ක යන වදන පැන නැගී ඇත්තේ සංස්කෘත වදනක් වන කෝණ (අර්ථය කෝණය) සහ සූර්ය දෙවියන්ට පිදූ දෙවොල ආශ්‍රයෙන් අර්ක (අර්ථය සූර්යයා) යන වදන එක් වීමෙනි
සූර්ය දේවාලය

13වන සියවසේ ඉදිවූ සූර්ය දේවාලය සූර්ය දෙවියන් වෙනුවෙන් පුදකළ දැවැන්ත රථයක් ලෙසින් සැලසුම් කෙරුණකි
මෙයට විසිතුරු කරන ලද රෝද යුගළ දොළසක් ඇති අතර, එය ඇදීමට අශ්ව රූ සතක් ඇත
මින් ඇතැම් රෝද මීටර 3ක් පමණ පළල් ය
වර්තමානයේ මෙහි වූ අශ්ව ප්‍රතිමා හතෙන් දක්නට ලැබෙන්නේ සයක් පමණි
17වන සියවසේ මුල්කාලයේ මෝගල් ජහාන්ගිර් අධිරාජයගේ දූතයකු විසින් මෙම දේවාලය අවභාවිතයට ගෙන වනසා ඇත
මෙම දේවාලය උච්චස්ථානයට පත්ව තිබූ සමයේ, මෙහි වන්දනාමාන කෙරුණු සූර්ය දෙවියන්ගේ ප්‍රධාන ප්‍රතිමාව මුදුනේ සවිකළ විශාල චුම්බකයකින් සහ පත්ළේ සවිකළ විශාල චුම්බකයකින් යුතුව අහසේ පාවෙන අයුරින් නිමවා කිබෙන්නට ඇතැයි සැලකේ.

දේව ප්‍රතිමාව මධ්‍යයේ දියමන්තියක් ඔබ්බවා තිබූ අතර, එයට හිරු එළිය පතිත වී පරාවර්තනය වූ බැව් විශ්වාස කෙරේ
1627දී, ඛුර්දාහි රජු කොනාරක්හි සිට සූර්ය දේව ප්‍රතිමාව පූරිහි ජගන්නාත් දේවාලය වෙත රැගෙන ගියේ ය
මෙම කොනාරක් සූර්ය දේවාලය අයත් වන්නේ කාලිංග ගුරුකුලයේ ඉන්දියානු ගෘහනිර්මාණ ශෛලියට ය
මෙම සූර්ය දේවාලය ඉදි කොට ඇත්තේ නැගෙනහිර-බටහිර දිශාව ඔස්සේ ය
මෙහි ඇතුළු ශුද්ධස්ථාන හෙවත් විමාන, කුළුණක් හෙවත් ශිඛරයක් වටා පිහිටා තිබෙන්නට ඇත
නමුත් 19වන සියවසේ එය විනාශ කොට ඇත
මෙහි ශ්‍රවණාගාරය හෙවත් ජගමෝහන ශාලාව තවමත් පවතින අතර, නටබුන් අතුරින් බොහෝමයක් එයට අයත් ඒවායි
නෘත්‍ය ශාලාව හෙවත් නාට්මන්දීර්හි පියස්ස ඇද වැටී ඇත
මෙය නටබුන් පිහිටි පෙදෙසේ නැගෙනහිර අන්තයේ පිහිටා ඇති අතර, උස් වේදිකාවක එය ඉදිකර තිබිණි
ඉතිහාසය
1559දී, මුකුන්දා ගජපති කත්තක්හි සිහසුනට පත් විය
ඔහු අක්බර් අධිරාජයාට පක්ෂපාතී වූ අතර, බෙංගාලයේ සුල්තාන් වූ සුලෙයිමාන් ඛාන් කරානිට සතුරුව ක්‍රියා කරන්නට වූයේ ය
සටන් කිහිපයකින් පසු, අවසානයේ ඕදිෂාව බිඳවැටිණි
මෙම බිඳ වැටීමට රාජ්‍යයේ අභ්‍යන්තර ව්‍යාකූළ ස්වභාවය ද හේතුවූයේ ය
1568දී, සුල්තාන්ගේ සෙන්පතියකු වූ කාලපහාද්ගේ හමුදාව විසින් කොනාරක් දේවාලයට හානි සිදුකළ බැව් පැවසේ
කාලපහාද් විසින් මෙම ‍ආක්‍රමණයේ දී තවත් දේවාල කිහිපයක් විනාශ කළ බැව් වාර්තා වේ
ජනගහන විද්‍යාව
2011 ඉන්දියානු සංඛ්‍යාලේඛන අනුව, කොනාරක්හි ජනගහනය 16,779කි
මින් පුරුෂ ජනගහනය 8,654 (52%) වන අතර, ස්ත්‍රී ජනගහනය 8,125 (48%) ක් විය
2001 ජනගහන වාර්තා අනුව, කොනාරක්හි සාමාන්‍ය සාක්ෂරතා ප්‍රතිශතය 57%කි
මෙය ඉන්දියාවේ ජාතික සාක්ෂරතා ප්‍රතිශතය වන 59.5%ට වඩා පහළ අගයයකි
මින් පුරුෂ සාක්ෂරතාව 64%කි
ස්ත්‍රීන්ගේ සාක්ෂරතාව 49%කි
කොනාරක් නගරයේ ජනගහනයෙන් 14%ක් අවුරුදු 6ට අඩු පුද්ගලයෝ වෙති
සංචාරක කර්මාන්තය
කොනාරක් සුප්‍රකට සංචාරක ස්ථානයක් ලෙස සැලකේ. සංචාරකයන්හට භුබනේස්වර් හෝ පූරි සිට කොනාරක් වෙත ළඟා විය හැක
භුබනේස්වර් ගුවන්තොටුපළේ සිට කොනාරක් වෙත කිලෝමීටර 64ක දුරක් ඇති අතර, සුඛෝපභෝගී බස් රථ සේවා ද මුළු දිවා කාලය පුරා මෙහි ක්‍රියාත්මක ය
මීට සමගාමීව ටැක්සි සේවාවක් ද ක්‍රියාත්මක වේ
පූරි සිට කොනාරක් වෙත් ඇති දුර ප්‍රමාණය කිලෝමීටර 34ක් පමණ ය
පූරි දුම්රිය ස්ථානයේ සිට බසයක හෝ ටැක්සියක නැගී කොනාරක් වෙත ළඟ විය හැක
කොනාරක් වෙත දුම්රිය සේවා ද ක්‍රියාත්මක වුවත්, එය එතරම් ජනප්‍රිය නැත
මේවාත් බලන්න
බුගුඩාහි බිරාන්චිනාරායන් දේවාලය, ඔඩිෂාහි පිහිටි තවත් සූර් දේවාලයකි
සටහන් සහ ආශ්‍රේයයන්

වැඩිදුර කියවීමට
 ජී. සී. චෞලී, Sun Temple of Konark
History and Preservation ISBN 978-81-86867-73-0
 රංජන් කුමාර් සිං, Surya
The God and His Abode ISBN 81-903561-7-8

බාහිර සබැඳි

 කොනාරක්, ලෝක උරුම අඩවිය, යුනෙස්කෝ
 කොනාරක් (නිල අඩවිය), සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව, ඔඩිෂා රජය
 

ඔඩිෂාහි සංචාරක කර්මාන්තය
පුරි දිස්ත්‍රික්කයේ පුරවර සහ නගර
හින්දු ශුද්ධ නගර
හින්දු වන්දනා අඩවි
පුරි දිස්ත්‍රික්කය
පාර්ශ්වනාථ දේවාලය (IAST
Pārśvanātha Mandir) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ මධ්‍ය ප්‍රදේශ්හි ඛජුරාහෝවේ පිහිටි 10වන සියවසට අයත් ජෛන දේවාලයකි
මෙය වර්තමානයේ පාර්ශ්වනාථ වෙනුවෙන් පුදකොට තිබුණ ද, චන්දේල යුගයේ එය ඉදිවූයේ ආදිනාථ දේවාලයක් ලෙසිනි
මෙය ජෛන ආගම හා සම්බන්ධ දෙවොලක් වුව ද, දේවාලයේ බාහිර බිත්ති වෛෂ්ණවීය තේමාවලින් අලංකාර කොට ඇත
මෙම දේවාලයේ ප්‍රවේශය වඩාත්-පරිපූර්ණ මායා චතුරස්‍රයක් සහිත ශිලා ලේඛනයකින් සමන්විත ය
ඉතිහාසය 

මෙම දේවාලය චන්දේල රජ ධංග සමයේ ක්‍රි
ව. 950 සිට 970 අතර කාලයේ ප්‍රමුඛ ජෛන පවුලක් විසින් ඉදි කරන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ
දේවාලයේ වාර්තා ඇතුළත් වම් ද්වාරයේ උළුවස්සේ පිහිටි ක්‍රි
ව. 954ට (1011 VS) අයත් ශිලා ලේඛනයක එක් පාහිලාවකගේ ත්‍යාගයන් සහ උද්‍යාන ප්‍රදානයක් පිළිබඳ සඳහන් ‍වේ
මෙම උද්‍යාන පාහිලා-වතිකා, චන්ද්‍ර-වතිකා, ලඝුචන්ද්‍ර-වතිකා, ෂංකර-වතිකා, පන්චෛතාල-වතිකා, අම්රාවතිකා සහ ධංග-වාදි යන නම්වලින් දක්වා ඇත
ශිලාලේඛනයෙහි දැක්වෙන්නේ පාහිලා යනු ධංග රජුගේ ගෞරවයට පාත්‍ර වූ ජිනනාථගේ බැතිමතකු ලෙසයි
මෙම දේවාලයේ වන්දනාමාන කෙරුණු පැරණිතම ප්‍රතිමා අතර ආදිනාථ ප්‍රතිමා පැවතිණි
1852දී බ්‍රිතාන්‍ය පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂකයකු වූ ඇලෙක්සැන්ඩර් කනිංහැම් මෙම දේවාලය නැරඹීමට පැමණීමත් සමග, මෙම ‍දේවාලයේ ප්‍රධාන පූජාගාරය ජරාවාස වී ඇති බව ඔහු සොයාගත්තේ ය
ඔහු මෙම දේවාලය "ජිනනාථ දේවාලයක්" ලෙස හැඳින්වී ය
1847දී ජෛන බැංකුකරුවකු විසින් මෙය ප්‍රතිසංස්කරණය කළ බව දක්වා තිබේ
1860දී, මෙහි ප්‍රධාන පූජා ගෘහයේ පාර්ශ්වනාථ ප්‍රතිමාවක් තැන්පත් කෙරිණි
මෙහි දෙවොලේ පසුපස ද්විතීයික දෙවොලක් තුළ ආදිනාථ ප්‍රතිමාවක් ද තැන්පත් කෙරිණි
ඉන්දියාවේ පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂණය විසින් මෙම දේවාලය ජාතික වැදගත්කමක් ඇති ස්මාරකයක් ලෙස වර්ගීකරණය කරන ලදී
කලාව සහ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය 

මෙම පාර්ශ්වනාථ දේවාලය ඛජුරාහෝවේ ජෛන‍ දේවාල අතුරින් විශාලතම දේවාලය වේ
මෙහි පිවිසුම් ද්වාර මණ්ඩපයක්, කුඩා ශාලාවක්, විශාල ශාලාවක් (මණ්ඩප), අන්තරාලයක්, සහ ගර්භගෘහයක් දක්නට ලැබේ
දේවාලයේ ව්‍යූහය දෙපස අන්තවලින් නෙරායාමක් සහිත දිගටි ගෘහනිර්මාණ සැලසුමකින් යුක්ත ය
ඉදිරි (නැගෙනහිර) නෙරුම ප්‍රවේශ ද්වාරමණ්ඩපය තනයි
පසුපස (බටහිර) නෙරුම කුටිය හා සම්බන්ධ ය
ප්‍රවේශ ද්වාරයේ සිවිලිම දම්වැල් සහ මල් ලියකම් මගින් අලංකාර කොට ඇත
එහි එකිනෙකා වටා එතුණු පියාඹන විද්‍යාධරයින් දෙපළක් වේ
මණ්ඩපයේ ද්වාර උඩළිපත අදිනාථගේ සහායකයකුගේ ප්‍රතිමාවකින් සමන්විත ය
මෙහි අත් දහයක් ඇති චක්‍රේෂ්වරි විසින් ගරුඩකු පදවනු නිරූපිත ය
ශුද්ධ කුටිය තුළ ජිනවරුන්ගේ ප්‍රතිමා දක්නට ලැ‍බේ
දේවාලයේ පිටත බිත්ති ප්‍රතිමා තීරු තුනකින් සමන්විත ය
මෙම ප්‍රතිමා මගින් සුරසුන්දරියන් (සුන්දර කාන්තාවන්), පියඹන පෙම්යුවළවල්, නළඟනන්, සංගීතඥයන් සහ දිව්‍යමය රූ නිරූපණය වේ
මෙම දේවාලය ජෛනාගමික දෙවොලක් වුව ද, බාහිර බිත්තිවල වෛෂණවීය තේමා රැගත් නොයෙකුත් හින්දු දෙවිවරුන්ගේ ස්වරූප සහ ඔවුන්ගේ බිසෝවරුන් නිරූපණය කොට ඇත
මේ අතරට විෂ්ණු-ලක්ෂ්මී, රාමා-සීතා, බලරාම-රේවතී, පරශුරාම, හනුමාන්, බ්‍රහ්ම සහ ක්‍රිෂ්ණා‍ගේ යාමලාර්ජුන පුරාවෘත්තය ඇතුළත් ය
මෙම ප්‍රතිමා නිරූපණය, ඉරියව් සහ ස්වරූපය අතින් ලක්ෂ්මණ දේවාලයේ ප්‍රතිමාවලට සමාන ය
ලක්ෂ්මණ දේවාලයේ මෙන් නොව, පාර්ශ්වනාථ දේවාලයේ අතිශයින් ශෘංගාරාත්මක ප්‍රතිමා දක්නට නොලැබේ
නමුත් මෙහි ඇති එක් ප්‍රතිමාවක හරහට පාද තබාගත් අප්සරාවක් යම් උපකරණයක් භාවිතයෙන් ස්වයංවින්දනයේ යෙදෙනු නිරූපණය කොට ඇත
මායා චතුරස්‍රය 

මෙම දේවාලයේ ශිලා ලේඛනයක "ජෛන චතුරස්‍රය" නැමැති මායා චතුරස්‍රයක් ඇත
මෙය මෙතෙක් හඳුනාගෙන ඇති පැරණිතම 4x4 මායා චතුරස්‍රවලින් එකකි
එසේම මෙය පැරණිතම හඳුනාගත් වඩාත් පරිපූර්ණ මායා චතුරස්‍ර අතුරින් ද එකකි
මෙම මායා චතුරස්‍රයේ 1 සිට 16 දක්වා සියලු අංක ඇතුළත් වේ
මෙහි ඕනෑම තිරස් තීරුවක, සිරස් පේළියක හෝ විකර්ණ දිගයේ වූ ඕනෑම පේළියක සංඛ්‍යාවන්ගේ එකතුව 34කි
මෙහි කොන් සතරේ ඇති කුඩා 2x2 චතුරස්‍රවල ඇති සංඛ්‍යාවන්ගේ එකතුව මෙන්ම මධ්‍යයේ ඇති 2x2 චතුරස්‍රය තුළ ඇති සංඛ්‍යාවල එකතුව ද 34ක් වේ
මෙම මායා චතුරස්‍රයේ කැඩි විකර්ණවල එන සංඛ්‍යාවන්ගේ ඓක්‍යය ද 34කි
උදාහරණ වශයෙන්, 7 + (6 + 10 + 11) = 34 වේ
ආශ්‍රේයයන්

ග්‍රන්ථාවලිය 

 
 
 
 
 
 
 
 

ඛජුරාහෝ
මධ්‍ය ප්‍රදේශ්හි ජෛන දේවාල
10වන සියවසේ ජෛන දේවාල
විශ්වනාථ දේවාලය යනු ඉන්දියාවේ මධ්‍ය ප්‍රදේශ්හි පිහිටි හින්දු දේවාලයකි
මෙය පිහිටා ඇත්තේ යුනෙස්කෝ ලෝක උරුමයක් වන ඛජුරාහෝ ස්මාරක සමූහයේ බටහිර පෙදෙසේ ය
මෙම දෙවොල ශිව දෙවියන් වෙනුවෙන් කැපවූවකි
ශිව දෙවියන් ඇතැම්විටෙක "විශ්වනාථ" හෙවත් "විශ්වයට අධිපති" යනුවෙන් හඳුන්වන ලදී
මෙම දේවාලය ඉදිකිරීම මෙහෙයවන ලද්දේ චන්දේල රජකු වූ ධංග විසිනි
මෙය නිමවා සම්පූර්ණ කෙරුණේ ක්‍රි
ව. 999 හෝ 1002දී යැයි විශ්වාස කෙරේ
මෙහි ගෘහනිර්මාණ ශෛලිය මෙයට වඩා පැරණි ලක්ෂ්මණ දේවාලය සහ මෙයට පසුව ඉදිවූ කන්දාරියා මහාදේව දේවාලයට සමානත්වයක් දක්වයි. මෙහි විවිධ දෙවිවරුන්, සුරසුන්දරියන් (දිව්‍යමය ස්ත්‍රීන්), පෙම් යුවළවල් සහ මිත්‍යාමය සත්ත්වයින්ගේ රූ දක්නට ලැබේ
ඉතිහාසය 

විශ්වනාථ දේවාලයේ ද්වාරමණ්ඩපයට සවිකළ පූජා ශිලාලේඛනයක චන්දේල රජකු වූ ධංග විසින් ඉදිකළ ශිව දේවාලයක් පිළිබඳ තොරතුරු සඳහන් වේ
මෙම ශිලා ලේඛනයෙහි දිනය විවිධ අයුරින් අර්ථකථනය කොට 1056 VS (999 CE) හෝ 1059 VS (1002 CE) ලෙස යෝජනා වී ඇත
මෙම ශිලා ලේඛනයේ සඳහන් වන්නේ ධංගගෙන් පැවතෙන්නකු වන ජයවර්මන් විසින් එම ලේඛනය 1173 VS දී පැහැදිළි අක්ෂරවලින් නැවත ලියවා ඇති බවයි. මින් පැවසෙන්නේ ධංග විසින් ශිව ලිංග ද්විත්වයක් සහිත අනර්ඝ ශිව දේවාලයක් ඉදිකළ බවයි. එක් ලිංගයක් වන මරකතේෂ්වර ("මරකත අධිපති") ලිංගය මරකතවලින් තැනූවකි
ප්‍රමාථනාථ ("ප්‍රමාථයන් හෙවත් පිසාචයන්-වැනි ආත්මයන්ට අධිපති") නැමැති අනෙක් ලිංගය පාෂාණයෙන් තැනූවකි
මෙම ශිලාලේඛනය ධංගගේ මරණින් පසු ලියවූවක් බැව් පෙනේ
එහි දැක්වෙන්නේ වසර සියයකටත් වඩා ජීවත් වීමෙන් පසු, ධංග සිය සිරුර ගංගා සහ යමුනා ජලයට භාරකොට මෝක්ෂයට පත්වූ බවයි. සෙසු චාන්දේලා දේවාල අභිලේඛන මෙන් නොව මෙහි චන්දේලවරුන්ගේ ප්‍රතිහාර අධපතීන් පිළිබඳ සඳහන් නොවේ
මින් හෙළිවන්නේ මේ කාලය වනවිට චන්දේලවරුන් තවදුරටත් ප්‍රතිහාරයන්ගේ යටත් වාසීන් නොවූ බවයි. මරකත ලිංගය (මරකත එබ්බවූ ලිංගයක් විය හැක) පිළිබඳ තොරතුරු ද මේ බවට සාක්ෂි සපයයි
පුරාණ ග්‍රන්ථ අනුව, මැණික්-එබ්බනූ ලිංගය යනු සිය අභිප්‍රායයක් ඉටුවූ පසු කෙරෙන පූජාවක් බැව් දැක්වේ‍
මේ අනුව යෝජනා වන්නේ ධංග විසින් මෙම දෙවොල ඉදිකළේ ස්වාධීන රජකු ලෙස ඉහළ දේශපාලන තත්ත්වයක් හිමිකරගැනීමෙන් පසුව බවයි.

ශිලා ලේඛනය මත පදනම්ව, මෙම දේවාලය ක්‍රි
ව. 999දී හෝ ක්‍රි
ව. 1002දී නිර්මාණය කළ බැව් විද්වත්හු විශ්වාස කරති
කෙසේනමුත්, කලා ඉතිහාසඥ ශෝපිතා පුන්ජා පවසන්නේ මෙම දේවාල වාර්තාවේ සඳහන් දෙවොල, විශ්වනාථ දේවාලය වීමට මෙන්ම නොවීමට ද ඉඩ ඇති බවයි. ඇයට අනුව, ධංග විසින් ශිලා ලිංගයට සහ මරකත ලිංගයට වෙනවෙනම දේවාල දෙකක් තනා ඇත
මෙම ශිලාලේඛනයේ සඳහන් වන්නේ ඡිඡා (හෝ ඡිච්චා) නැමැත්තකු මෙම දෙවොලේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පියා වූ බවයි. එසේම දේවාලයේ තොරණ සැලසුම් කරන ලද්දේ ශිල්පියාගේ සිරුරට ආරූඪ වූ වාස්තු විද්‍යාවට අධිපති විශ්වකර්ම දෙවියන් බවත් එහි දැක්වේ
ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය 

විශ්වනාථ දේවාලය ලක්ෂ්මණ දේවාලයෙන් (ක්‍රි
ව. 930–950 පමණ) ඇරඹී කන්දාරියා මහාදේව දේවාලය (ක්‍රි
ව. 1030) සමයේ උච්චත්වයට පත් මධ්‍ය ඉන්දියානු ගෘහනිර්මාණ ශෛලියේ මහිමය කියාපායි
මෙම දේවාල ත්‍රිත්වය මගින් ඛජුරාහෝවේ වර්ධනය වූ කලා ශෛලියේ උච්චතම නිදසුන් වේ
විශ්වනාථ භූමිය පංචායතන සංකීර්ණයක් ලෙස ඉදි විය
මෙහි එක් ප්‍රධාන දේවාලයක් සහ එය වටා වූ තිරේක කුඩා දෙවොල්වලින් සමන්විත ය
කෙසේනමුත්, වර්තමානයේ පවතින්නේ කුඩා දෙවොල් දෙකක් පමණකි
‍ ප්‍රධාන දේවාලය නැගෙනහිරට මුහුණලා ඉදිකොට ඇත
මෙයට නැගෙනහිරින් පිහිටි නන්දි දේවාලය ශිවගේ වාහනය වන නන්දිහට පුදකොට ඇත
මෙහි ඇති 2.2 m උසැති නන්දි ප්‍රතිමාව ප්‍රධාන දේවාලයට මුහුණලා පිහිටා ඇත
නිරිතදිගින් පිහිටි දෙවොල ශිවගේ බිසව වූ පාර්වතී දේවිය වෙනුවෙන් ඉදිවූවකි
පාර්වතී දේවාලය තරමක් විනාශ වී ඇත
එහි ගර්භගෘහය සහ පියස්ස (ශිඛර) පමණක් දක්නට ඇත
මෙහි ගර්භගෘහයේ තලගොයකු මත සිටගත් පාර්වතී දෙවඟනගේ ප්‍රතිමාවක් දක්නට ලැබේ
ප්‍රධාන දේවාලය නගර ශෛලියෙන් නිමවා ඇත
එහි ප්‍රවේශ ද්වාරයක් (අර්ධ-මණ්ඩප), කුඩා ශාලාවක් (මණ්ඩප), විශාල ශාලාවක් (මහා-මණ්ඩප), අන්තරාලයක්), සහ ගර්භගෘහය සමග පියැසි කුළුණක් (ශිඛර) දක්නට ඇත
මේවා පිහිටි පාදම ද කැටයම්වලින් අලංකාර කොට ඇත
පාදමේ සිට ද්වාරය තෙක් විහිදෙන පියගැට එක් පසෙකින් සිංහ රූ ද, අනෙක් පසින් හස්ති රූ මගින් ද අලංකාර කොට ඇත
ප්‍රධාන දේවාලයේ ඍජුකෝණාස්‍රාකාර සැලැස්ම 27.5 m (අඩි 90) x 13.7 m (අඩි 45) යන පරිමාණවලින් යුක්ත ය
ගර්භගෘහයේ ශෛලමය ලිංගයක් ඇත
අභිලේඛනයේ දැක්වෙන මරකත ලිංගය දක්නට නොලැබේ
ලිංගය වටා ප්‍රදක්ෂිණා කිරීමට මාර්ගයක් ඇත
ගර්භගෘහයේ පැති තුනක ආලෝකය සහ වාතාශ්‍රය ලැබීමට සඳත්‍රිත්වයක් ඇත
මෙම ව්‍යූහය ඉදිකිරීමේ දී භාවිතා වූ ප්‍රධාන අමුද්‍රව්‍යය වැලිගල් ය
ප්‍රතිමා 

දේවාලයේ පාදමේ සප්තමාත්‍රිකාවියන් (සප්ත දේවතාවියන්), ශිවගේ බිසව වන පාර්වතී දෙවඟනගේ සහ නර්කනයේ යෙදෙන ගනේෂ ප්‍රතිමා සඳහා අවකාශ සලසා ඇත
පාදමට ඉහළින් පිහිටි පිටත පෙදෙස කැටයම් තීරු තුනකින් සමන්විත ය
මෙහි විවිධ දෙවිවරුන්, අප්සරාවන් වැනි විවිධ සුරසුන්දරියන් (ස්ත්‍රී රූ) සහ මිත්‍යා රූ දක්නට ඇත
මෙම සුරසුන්දරියන් සින්දූර් (සාදිලිංගම් කුඩු) සිය නළලේ තවරමින්, ඇස්වල අඳුන් තවරමින්, ස්නානයෙන් පසු කොණ්ඩය මිරිකමින්, පතුළේ ඇනුණු කටු ඉවත් කිරීම, නර්තනයේ යෙදීම, කැඩපත ඉදිරියේ සිය රූ සපුව වර්ණනා කිරීම, වස්ත්‍ර පැළඳීම වැනි එදිනෙදා කටයුතුවල නියැළෙමින් සිටිනු නිරූපිත ය
ඔවුන්ගේ කොණ්ඩා විලාසිතා, අලංකාර වස්ත්‍ර, ආභරණ සහ හැඟීම් මතුකර පෙන්වන මුහුණු කැපී පෙනේ
ගර්භගෘහයේ ඇති පරික්‍රම හෙවත් ප්‍රදක්ෂිණා පථය පිළිබඳ අලි ජාවිඩ් සහ ටැබසම් ජාවීඩ් පවසන්නේ "ඛජුරාහෝවේ ඇති අනර්ඝතම නාරි රූ වලින් සමන්විත බවයි"
ඉන් එක් රුවක සුරසුන්දරියක් බටනලාවක් වයමින් සිය දේහය පසෙකට බර කොට ලාලිත්‍යානුකූලව නාරි දේහයේ සුන්දරත්වය නිරූපණය කරයි
අර්ධ වශයෙන් හානි වූ තවත් කැටයමක තරුණියක් නර්තන ඉරියව්වෙන් සිටිනු දැක්වේ
තවත් කැටයමක දරුවකු වඩාගෙන සිටින මවක් නිරූපිත ය
මෙහි ඇය පැත්තකට නැවී සිය දරුවා උකුල මත හිඳවා තබාගෙන සිටියි
තවත් කැටයමක ස්ත්‍රියක් සිය වම් පාදය පසුපසට නවා එහි සායම් තවරනු දක්නට ලැබේ
තවත් දසුනක යුවතියක් සිය තනපටය පසුපස ගැටගසන අයුරු දැක්වේ
මෙහි ඇගේ දේහය ලාලිත්‍යවත්ව නිරූපණය කොට තිබේ
දේවාලයේ උතුරු සහ දකුණු බිත්තිවල ශෘංගාරාත්මක කැටයම් දැකගත හැක
මෙහි අන්තරාලය සහ ගර්භගෘහය අතර සන්ධියේ නව කන්දාරියා මහාදේව දේවාලයේ ඇති සුප්‍රකට "කරණම්කාර ලිංගික" දර්ශනයේ ප්‍රභේදයක් දැකගත හැක
කන්දාරියා දේවාලයේ ප්‍රතිමාවේ මෙන්, මෙහි ද යුවළට ස්ත්‍රීන් දෙදනකු විසින් සහාය වේ
නමුත් මිනිසා සිටින්නේ මුදුනේ ය
පහළ සිටින ස්ත්‍රිය සිය එක් අතකින් වම්පස සිටගෙන සිටින ස්ත්‍රියගේ භගමණිය පිරිමදින අතර, අනෙක් අත බිමට වාරු දී සිටියි
ඇතැම් කැටයම්වල මිනිසුන් පශු මෛථුන්‍යයේ යෙදෙන අතර, ස්ත්‍රීන් සිය දෑස් වසා සිටිනු නිරූපිත ය
අභ්‍යන්තරයේ සියලු කුටිවල කුළුණු කැටයම් කොට ඇත
සිවිලිමේ සහ එයට ආධාර වන කුරුපාවල (brackets) සංකීර්ණ කැටයම් දක්නට ඇත
කෙසේනමුත්, විශාල ශාලාවේ කුරුපාවල ඇති කැටයම් දැඩිව විනාශ වී ඇත
ශෘංගාරාත්මක ප්‍රතිමා පිළිබඳ අර්ථ නිරූපණ 

ශෘංගාරාත්මක ප්‍රතිමා පිළිබඳ විවිධ අර්ථකථන යෝජනා වී ඇත
යටත්විජිත කලා පරිපාලක අර්නස්ට් බී. හැවල් සලකා ඇත්තේ මේවා හින්දු සමාජයේ පරිහානි අවධියක නිමැවුම් ලෙසයි
මීට වෙනස් මතයක් මගින් යෝජනා වී ඇත්තේ පුළුල්-මනසැති සමාජයක කාමශාස්ත්‍රය නිසා පෙළඹුණු කලාකෘති බවයි.

කොලොම්බියා විශ්වවිද්‍යාලයේ දකුණු ආසියානු කලා මහාචාර්ය විද්‍යා දෙහේජියා පවසන්නේ මෙම ප්‍රතිමා මගින් කෞල සහ කාපලික අංශවල චාරිත්‍ර නිරූපණය වන බවයි. එම අංශ මගින් විශ්වාස කෙරුණේ ලෞකික වරදෙහි බැ‍ඳීමේ ආශාවන්ට ඔරොත්තු දෙන අයට පමණක් මෝක්ෂය ලබාගත හැකිය යන්නයි‍
මෙවැනි පෙළඹවීම්වලට ඉහළින් යමකුට නැගී සිටිය හැකි නම්, ඔහුට කිසිදු බලපෑමක් සිදු නොවේ
මෙම අංශයන් නම්‍යශීලී චන්දේල පාලකයින්ට මෙවැනි "අතිශය මතභේදාත්මක ක්‍රියාකාරකම්වල නියැලීමට" පිටුවහලක් විය
ඉන්දීය කලා ඉතිහාසඥ දේවාංගනා දේසායි අනුව, විශ්වනාථ සහ කන්දාරියා මහාදේව දේවාලවල ඇති කාමුක ප්‍රතිමා පහත කාර්යයන් සඳහා වැදගත් විය
මෙම ප්‍රතිමාවල ගැඹුරු, සැඟවුණු අරුතක් ඇත
එමගින් සන්ධ්‍යා භාෂාව (රූපකාත්මක කේත භාෂාව) උපකාර කරගනිමින් "යෝගික-දාර්ශනික සංකල්ප" නිරූපණය කරයි
තන්ත්‍රිකයන් (තන්ත්‍ර අනුගාමිකයන්) එවැනි භාෂා භාවිතා කළේ සිය ක්‍රියාකාරකම් මහජනයාට හෙළි වීම වැළැක්වීමටයි
මෙම ප්‍රතිමා මගින් වන්දනාවට පාත්‍ර වූ යන්ත්‍රයක් සඟවයි.
 මෙහි මෛථුන්‍යයේ යෙදෙන යුවළවල් දැක්වෙන රූප ගර්භගෘහය හා ශාලාව සම්බන්ධවන සන්ධිවල දක්වා ති‍බේ
මේවා ගොඩනැගිල්ලේ අවදානම් පෙදෙස්වල ආරක්ෂාවට මායානර්මයක් වශයෙන් යොදන්නට ඇත
මෙම ශෘංගාරාත්මක ප්‍රතිමා යෝගී නොවන සංචාරකයින්ට වින්දනයක් ලබා දිය හැකි විය
කොලොම්බියා විශ්වවිද්‍යාලයේ කලාව සහ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය පිළිබඳ මහාචාර්යවරයකු වන ෆ්‍රෙඩ් ක්ලයිනර් විශ්වාස කරන්නේ මෙම ප්‍රතිමා පූජනීය දේවාලයේ "සශ්‍රීකත්වය සහ දිවිය ප්‍රචාරණයටත්, ශුභ ආරක්ෂාව සැලසීමටත්" භාවිතා වන්නට ඇති බවයි. ඩෙලාවෙයාර් විශ්වවිද්‍යාලයේ විද්වතකු වන මාගරට් ප්‍රොසර් ඇලන් සඳහන් කරන්නේ මෙම ශෘංගාරාත්මක ප්‍රතිමා මගින් මිනිස් දිවියේ අරමුණු නිරූපණය වන බවයි.

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි

 විශ්වනාථ දේවාලයේ ප්‍රතිමා පිළිබඳ විස්තරයක්  - කාර්තේජ් විද්‍යාලයේ ජේම්ස් ලොච්ෆෙල්ඩ් විසිනි
විශ්වනාථ දේවාලයේ ගෘහනිර්මාණ අංග  - කාර්තේජ් විද්‍යාලයේ ජේම්ස් ලොච්ෆෙල්ජ් විසිනි
විශ්වනාථ දේවාලයේ පින්තූර - Virtual Museum of Images & Sounds

ඛජුරාහෝ
මධ්‍ය ප්‍රදේශ්හි ශිව දේවාල
10වන සිය‍වසේ හින්දු දේවාල
11වන සියවසේ හින්දු දේවාල
11වන සියවසේ නිමකළ ගොඩනැගිලි සහ ව්‍යූහ
ඛජුරාහෝවේ හින්දු දේවාල
කන්දාරියා මහාදේව දේවාලය (දේවනාගරී
कंदारिया महादेव मंदिर, කන්දාරියා මහාදේව මන්දිර්) යනුවෙන් හැඳන්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ මධ්‍ය ප්‍රදේශ්හි ඛජුරාහෝවේ පිහිටි මධ්‍යකාලීන දේවාල සමූහය අතුරින් විශාලතම සහ වඩාත් විසිතුරුම හින්දු දේවාලයයි
කන්දාරියා මහාදේව යන්නෙහි අරුත "ගුහාවේ මහා දෙවියා" යන්නයි
ඉන්දියාවේ මධ්‍යකාලීන යුගයට අයත් සංරක්ෂිත දේවාල අතුරින් හොඳම නිදසුනක් ලෙස මෙය සැලකේ.

පිහිටීම

කන්දාරියා මහාදේව දේවාලය පිහිටියේ මධ්‍යම ඉන්දියාවේ මධ්‍ය ප්‍රදේශ්හි ඡතර්පූර් දිස්ත්‍රික්කයේ ය
ඛජුරාහෝ ගම්මානයේ පිහිටි මෙම දේවාල සංකීර්ණය වර්ග කිලෝමීටර 6ක (ව. සැත
2.3) භූමි ප්‍රදේශයක් පුරා ව්‍යාප්ති වී ඇත
මෙය ගම්මානයේ බටහිර පෙදෙසේ විෂ්ණු දේවාලයට බටහිරින් පිහිටයි
ඛජුරාහෝ ගම්මානයේ පිහිටි දේවාල සංකීර්ණය මීටර 282ක (අඩි 925) උන්නතාංශයක පිහිටි අතර, මෙය වෙත මාර්ග, දුම්රිය සහ ගුවන් ප්‍රවාහන සේවා මැනවින් ක්‍රියාත්මක වේ
ඛජුරාහෝව මහෝබාවට සැතපුම් 34 (55 km) දකුණින් ද, ඡතර්පූර් නගරයේ නැගෙනහිර සිට සැතපුම් 29 (47 km) ක දුරකින් ද පිහිටා ඇත
එසේම පන්නා සිට සැතපුම් 27 (43 km) ඈතින් පිහිටා ඇත
ජාන්සි සිට උතුරින් මාර්ගය ඔස්සේ 175 km (සැත
109) දුරකින් ද යුතු අතර , දිල්ලියේ ගිනිකොනදිග පෙදෙසේ සිට 600 km (සැත
370) දුරක් ද ඇත
මෙයට 9 km (සැත
5.6) දුරින් දුම්රිය ස්ථානයක් ද ඇත
ඛජුරාහෝවේ සිට ඛජුරාහෝ ගුවන්තොටුපළ (IATA කේතය
HJR) මගින් දිල්ලි, අග්‍රා සහ මුම්බායි වෙත සේවා සංචාර දියත් කෙරේ
මෙම ගුවන් තොටුපළ දේවාලයේ සිට 6 km (සැත
3.7) දුරින් පිහිටා ඇත
ඉතිහාසය
ඛජුරාහෝව සහ ශුභම් යනු චන්දේල රාජ්පුත්වරුන්ගේ අගනුවරවල් විය‍ කන්දාරියා මහාදේව දේවාලය යනු ඉන්දියාවේ මධ්‍යකාලීන යුගයට අයත් ‍දේවාල අතුරින් ඉතිරිව ඇති හොඳම නිදසුනකි
එසේම චන්දේල පාලකයින් විසින් ඉදිකළ ඛජුරාහෝ දේවාල සංකීර්ණයේ බටහිර සමූහයේ ඇති විශාලතම දේවාලය ද මෙයයි
මෙහි ගර්භගෘහයේ වන්දනාමානයට පාත්‍ර වූ ප්‍රධාන දෙවියා ශිව දෙවියන් ය
මෙම දේවාලය ඉදිකරන ලද්දේ 1017 සිට 1029 දක්වා පාලනය ගෙනගිය චන්දේල රජකු වූ විද්‍යාධර විසින් යැයි විශ්වාස කෙරේ
මෙම රාජවංශයේ විවිධ රජවරුන්ගේ සමයයන්හි විෂ්ණු, ශිව, සූර්යා, හින්දු ආගමේ ශක්ති වැනි විවිධ දෙවිවරුන් සහ ජෛන ආගමේ තීර්ථංකරවරුන් පිදීම වෙනුවෙන් දේවාල ඉදි විය
විද්‍යාධර හෙවත් මුස්ලිම් ඉතිහාසඥ ඉබ්න්-අල්-අතිර්ගේ වාර්තාවල බීද යනුවෙන් හැඳින්වෙන් රජු බලවත් පාලකයෙකි
ඔහු විසින් කන්දාරියා මහාදේව දේවාලය ඉදිකළ අතර, 1019දී ඝස්නියේ මහමුද්ගේ පළමු ආක්‍රමණයට එරෙහිව ඔහු සටන් වැදුණේ ය
මෙම සටනේ ප්‍රතිඵලය සාධනීය නොවූ හෙයින්, මහමුද් හට ඝස්නිය වෙත පලායාමට සිදු විය
1022දී මහමුද් විසින් විද්‍යාධරට එරෙහිව තවත් ආක්‍රමණයක් දියත් කරන ලදී
ඔහු කලින්ජාර් බලකොටුවට ප්‍රාර එල්ල කළේ ය
මෙම බලකොටුව වටලෑම ද සාර්ථක නොවිණි
මේ නිසා මහමුද් සහ විද්‍යාධර අතර සටන් විරාමයක් ප්‍රකාශයට පත්කොට ත්‍යාග හුවමාරු කර ගැනිණි
විද්‍යාධර විසින් මහමුද් සහ සෙසු පාලකයින්ට එරෙහිව තමන් ලත් ජයග්‍රහණය සැමරීම උදෙසා සිය පවුලේ දේවතාවා වූ ශිව දෙවියන්ට කැපකළ කන්දාරියා මහාදේව දේවාලය ඉදිකරවන ලදී
මණ්ඩපයේ වූ සතරැස් කුළුණක අන්තර්ගත ශිලා ලේඛනයක දැක්වෙන්නේ දේවාලය ඉදිකළේ විරිම්ද විසින් බවයි. මෙය විද්‍යාධරගේ නාමයේ ප්‍රභේදයක් ලෙස සැලකේ. මෙහි ඉදිකිරීම් ක්‍රි
ව. 1025 සහ 1050 අතර කාලයේ සිදුවීයැයි විශ්වාස කෙරේ
කන්දාරියා මහාදේව දේවාලය ඇතුළු විද්‍යාමාන සියලු දේවාල 1986දී යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කෙරුණේ මෙහි කලාත්මක නිර්මාණය සලකා IIIවන නිර්ණායකය සහ චන්දේලවරුන්ගේ සංස්කෘතිය සලකා Vවන නිර්ණායකය යටතේත් ය
1202දී මුස්ලිම්වරුන් විසින් දේශය ආක්‍රමණය කරන තෙක්ම මෙම සංස්කෘතිය ප්‍රචලිතව පැවතිණි
විශේෂ ලක්ෂණ

කන්දාරියා මහාදේව දේවාලය 31 m (අඩි 102) ක උසින් යුක්ත ය
බටහිර සංකීර්ණයේ පිහිටි මෙය ඛජුරාහෝ දේවාල සංකීර්ණයේ ඇති දේවාල සමූහ ත්‍රිත්වය අතුරින් විශාලතම දේවාලය ද වේ
කන්දාරියා, මාතංගේශ්වර සහ විශ්වනාථ දේවාල ඇතුළත් බටහිර දේවාල සංකීර්ණය ශිවගේ ත්‍රිත්ව ස්වරූපයන් පෙන්නුම් කරන "විශ්වීය ෂඩාස්‍ර සැලසුමක (යන්ත්‍රයක්)" ලෙස සැලකේ. මෙම දේවාල ගෘහනිර්මාණය ශිඛරක් වටා නිමැවුණු ද්වාර සහ කුළුණුවලින් සමන්විත ය
මෙම ශිඛරය 10වන සියවසේ සිට මධ්‍ය ඉන්දියාවේ දේවාලවල සුලබ ගෘහනිර්මාණ අංගයකි
දේවාලය ඉදිකොට ඇත්තේ 4 m (අඩි 13) ක උසකින් යුත් දැවැන්ත පාදමක් මත ය
පාදමට ඉහළින් පිහිටි දේවාල ව්‍යූහය මනා ලෙස සැලසුම් කොට ඇති අතර, අතිශයින් විස්තරාත්මක ය
මෙහි උපරිව්‍යූහය මේරු පර්වතය සංකේතවත් කෙරෙන බෑවුම් ආකාර කන්දක ස්වරූපයෙන් නිමවා තිබේ
මෙම මේරු පර්වතය ලෝක‍ය මැවීමේ දී වැදගත් වූ මිත්‍යාමය ප්‍රභවයක් යැයි පැවසේ
මෙහි උපරිව්‍යූහයේ පියසි අතිශයින් විසිතුරු කොට ඇති අතර, මෙහි මහා ශිඛරය වටා එවැනි කුඩා ශිඛර 84ක් පවතී
දේවාලයේ බිම් සැලැස්ම සැලකූ විට ඛජුරාහෝ දේවාල සංකීර්ණයේ 22 km2 ක සමස්ත භූමි ප්‍රමාණයෙන් 6 km2ක (ව.සැත
2.3) ප්‍රමාණයක් කන්දාරියා මහාදේව දේවාලය වෙනුවෙන් වෙන්කොට ඇත
මූලිකව මෙම දේවාලය දිගින් අඩි 102 (31 m) සහ අඩි 67 (20 m) ක පළලින් යුක්ත ය
මහා කුළුණ තෙක් උස අඩි 102ක් (31 m) වන මෙය "ඛජුරාහෝවේ ඇති විශාලතම සහ ප්‍රධානතම දේවාලය" වේ
බිම් මට්ටමේ සිට දේවාලයේ පිවිසුම දක්වා අධික බෑවුමකින් යුත් පියගැට දක්නට ලැබේ‍
ඛජුරාහෝ සංකීර්ණයේ ඇති ලක්ෂ්මණ සහ විශ්වනාථ දේවාල මෙන් මෙම දේවාලයේ සැලසුම ද, අංග 5කින් යුතුව නිමවා තිබේ
පිවිසුමට දකුණුපසින් පිහිටි තොරණ අතිශයින් කැටයමින් විසිතුරු කළ, තනි ගලින් නෙළූ වක්‍රාකාර ආරුක්කුවක හැඩයක් ගනී
මෙවැනි ආරුක්කු හින්දු විවාහ මංගල්‍යයන්ගේ අංගයක් ද වේ