Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
හරිතාගාර වලින් විමෝචනය වනු ලබන වායු ප්‍රමාණය අවම කිරීම, පොසිල ඉන්ධන භාවිතය අවම කිරීම, ජාතික බල ශක්තියේ ආරක්ෂාව වැඩි කිරීම, ග්‍රාමීය සංවර්ධනය ඉහලනැංවීම, සහ අනාගතය සඳහා ඉන්ධන සැපයීම ප්‍රමාණවත් කිරීමයි
කෙසේනමුත් විවිධ පැතිකඩ වලින් බලන කල ජීව ඉන්ධන නිෂ්පාදනය ගැටලුවක්බවට පත්වී ඇත
දේශගුනිකව් වෙනස්වීම් සම්බන්ධ ජාත්‍යාන්තර කමිටුවෙහි සභාපති 'රාජේන්ද්‍ර පචෞරි'  විසින් 2007 මාර්තුමසදී කරනලද නිරීක්ෂණයකට අනුව මේ සඳහා තිරිඟු වල මිල ඉහලයාම බලපැමක්ව ඇති බවයි.තවද ආහාරවල අරක්ෂාවද මේ සඳහා පොදුවේ බලපෑමක් ඇති කරයි
ජීව ඉන්ධනවල වුවද සීමාකාරී තත්වයක් දක්නට හැක
අවම පිරිවැයෙන් උපරිම නිෂ්පාදනයක් සඳහා නිෂ්පාදන සැලසුම් කඩිනමින් හඳුන්වා දිය‍යුතු අතර ඒවා උපරිම ලෙස පරිසර හිතකාමීද වියයුතුය
පළමුවරට ජීවඉන්ධන නිෂ්පාදයේදී බලශක්ති අවශ්‍යතාවයෙන් ඉතාමත් සුළු කොටසක් පමණක් නිපදවිය හැකි අතරම එය පරිසර හිතකාමිද වේ
දෙවනවර නිෂ්පාදනයේදී මුහුණදීමට සිදුවන ප්‍රධානතම ගැටළුව වනුයේ ප්‍රාග්ධන වියදමයි
මෙහිදී ඩීසල් බලාගාර සඳහා ඇස්තමේන්තුගත මුදල යූරෝ මිලියන 500කි
තවද, ජීව ඉන්ධන සඳහා වන වාසි හෝ අවාසි වෙනස්වන අවස්ථාව එක් අතකට ශක්තියක් ලබාගැනීමක්වේ
2008 මාර්තු 28වන දින 'ට්යිම්ස්' සඟරාවෙහි මේ පිලිබඳව 'The clean energy myth' නමින් ලිපියක් ඇත
ඉන්ධන  සඳහා විකල්පයක් ලෙස තිරිඟු වලින් නිපදවනු ලබන එතනෝල් සඳහා දේශපාලඥයින් හා මහා පරිමාණ  ව්‍යපාරිකයින් යොමුවීම නිසා, ලෝක ආහාරවල මිලගණන් ඉහල නැංවීමත්, ඇමසන් වනාන්තරය විනාශ කිරීමට උදව් කිරීමත්, ගෝලීය උෂ්ණත්වය වඩාත් දරුණු කිරීමත් සිදුවේ
ජෛව උපද්‍රව පාලන සංරක්ෂණය

ස්වභාව සතුරන් සංරක්ෂණය සඳහා නිවැසියන් හා වතු හිමියන් විසින් ප්‍රායෝගිකව පවත්වා ගෙනයනු ලබන පාලන ක්‍රම වඩාත් වැදගත් වේ
ගෙවත්තේ සිට වාණිජ වගාව දක්වා සෑම අංශයකින්ම ස්වාභාවික උපද්‍රව සිදුවේ
එම ක්‍රම අදාල පරිසරයට හා ඉලක්ක කරගත් කෘමීන්ට යොදාගන්නා අතර එම සංරක්ෂණ ක්‍රම සාමාන්‍යයෙන් පහසුවන අතරම පිරිවැය ඵලදායිතාවයෙන්ද යුක්තවේ
රේන්ද මැස්සා, ගැහැනු කුරුමිණියා, කීටයා,  හා පරපෝෂිත කුඩිත්තා දැනට සිටින පරපෝෂිත විශේෂ වේ
දිලීර ආසාදන පතුරවන වැඩිහිටි මැස්සන් සාමාන්‍යයෙන් වැඩි තෙතමනයක් ඇති පෙදෙස්වල දක්නට ලැබේ
මෙලෙස ස්වාභාවිකව ඇතිවන ජෛව පාලන ක්‍රම, ඉලක්ක කරගත් බෝග සඳහා පලිබෝධ නාශකයක් ලෙස යොදාගත හැක
සංරක්ෂණය යනු 'ස්වාභාවික සතුරන්ගෙන් සිදුවන අනතුරු සහමුලින්ම වැලැක්වීමයි'
රැකිරක්ෂා නීතිය

සාමූහික කම්කරු නීතිය,

සාමූහික කම්කරු නීතියේ දී සේවා යෝජක, සේවක සහ වෘත්තිය සංගම් අතර ත්‍රෛපාක්ෂික සබඳතාවන් සැලක්ල්ලට ලක් කෙරේ
වෘත්තීය සංගම් යනු කම්කරු නීතියේ සඳහන් අන්දමට වැඩ කරන ජනතාවගෙන් සැදුම් ලත් සංවිධානයන්ය
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ වැඩ කරන ජනතාවගේ මධ්‍යස්ථාන වෘත්තීය සංගම් වලට අදාළ නීති සියල්ලන්ගෙන් බැඳී නොමැති ආයතනයන්ය
වෘත්තීය සංගම් 
සමහර රටවල නීතිය මඟින් කිසියම් ක්‍රියාමාර්ගයකට යොමු වීමට පෙර වෘත්තීය සංගම් විසින් අනුගමනය කල යුතු ක්‍රියා පටිපාටින් දක්වා ඇත
උදා වැඩ වර්ජනයකට යොමු වීමට පෙර සාමාජිකයන් අතර ඡන්දයකට යාම, දේශපාලන ව්‍යාපෘතීන් සඳහා සාමාජිකයින් සහභාගි කරවීම
වෘත්තීය සංගමයකට සම්බන්ධ වීමේ අයීතිය සහ ඒ සම්බන්ධයෙන් නිහඬව සිටීමේ අයිතිය නීතිය මඟින් තහවුරු කරනු ලබයි
වැඩ වර්ජනයන ඡන්ද විමසීමක දී බහුතරයකගේ තීරණය අනුගමනය කිරීම  වැනි බැඳීම් සමුදායක් සංස්ථාපනය කිරීමට සමහර නීති සංග්‍රහ අවසර ලබා දී ඇත
වැඩ වර්ජන
වැඩ වර්ජන ක්‍රියා මාර්ග කාර්මික ආරවුල් සම්බන්ධයෙන් වැඩ කරන ජනතාව සතු ප්‍රබලතම අවියක් වේ
බොහෝ රටවල වැඩ වර්ජනය කිරීම සීමා කරන ලද තත්වයන් යටතේ නීතිගත කොට ඇත
ඒවා නම්,
වැඩ වර්ජන නිර්දේශිත ප්‍රජාතාන්තී්‍රය ක්‍රියා මාර්ගයක් වශයෙන් තීන්දු කිරීම
සෘජුව කම්කරුවන් සේවයේ නොයොදන සමාගම් වලට එරෙහිව සිදු කරන සානුකම්පිත වැඩ වර්ජන නීති විරෝධි විය හැක
මහා වැඩ වර්ජන මහජන සුරක්ෂණය මඟින් තහනම් කල හැක
(ගුවන් තොටුපල නිලධාරීන්, සෞඛ්‍යය නිලධාරීන්, පෙලීසිය)

පිකටිං,

පිකටිං යනු කම්කරුවන් වැඩ වර්ජන අතරතුර භාවිතා කරන උපක්‍රමයකි
ඔවුන් කම්කරු සහභාගීත්වය වැඩි කර ගැනීම සහ වැඩ වර්ජන කඩාකප්පල් කරන්නන් වැඩ බිමට ඇතුළු වීම වැලැක්වීමට සඳහා ව්‍යාපාරයෙන් බාහිර ස්ථානයක එක්රැස් වී වැඩ වර්ජනය ට සහභාගී වෙයි
තනි පුද්ගල කම්කරු නීතිය සේවා සඳහා ගිවිසුම් ඇති කර ගන්නා කම්කරුවන්ගේ සේවා ස්ථානයේ  අයිතීවාසිකම් සම්බන්ධ කටයුතු කරනු ලබයි
පෙර අවස්ථාවල දී වෘත්තීය සංගම් සේවා ස්ථනයේ ශුභසාධන කටයුතු වල ආරක්ෂකයන් වූ අතර බොහෝ රටවල මෙම තත්වය බැහැර කර සෘජුවම අධිකරණමය තීන්දු හරහා බලාත්මක කල හැකි තනි පුද්ගල නෛතික අයිතිවාසිකම් ප්‍රදානය කොට ඇත
සේවා ගිවිසුම්
කම්කරු නීතියේ මූලික ලක්ෂණය වන්නේ සෑම රටකම පාහේ කම්කරුවාගේ සහ සේවා යෝජකයාගේ ඔවුනොවුන් අතර අයිතිවාසිකම් සහ බැඳීම් දෙපාර්ශවය අතර සේවා ගිවිසුම මඟින් බේරුම් කර ගත හැකි වීමයි
මෙම තත්වය වැඩවසම් ක්‍රමයේ බිඳ වැටීමත් සමඟම ඇති වූවක් වන අතර මෙය නවීන ආර්ථික සබඳතාවන් වල හරාත්මක යථාර්ථය ද වේ
ගිවිසුමේ කොන්දේසි පනවනු ලබන්නේ ව්‍යවස්ථා සහ පොදු නීතිය වන අතර එමඟින් යම් කරුණු සම්බන්ධයෙන් ජනතාවගේ නිදහස සීමා කිරීමේ ක්‍රමයකට එකඟ වීම සඳහා සේවකයන්ගේ ආරක්ෂාව සඳහා සහ ගලායන ශ්‍රම වෙළඳ පලට පහසුකම් සැලසීමක් සිදුවේ
මෙහි අරමුණ වන්නේ සේවකයාට තමන් බලාපොරොත්තු වන දෑ සහ තමනගෙන් බලපොරොත්තු වන දෑ කුමක්දැයි නිභ්චිතවම දැන ගැනීමට සැලැස්වීමයි
වැටුප් නිවාඩු දින අයිතීන් සේවයෙන් නෙරපීමේ දී දැනුම් දීම රැකියාව පිලිබඳ විස්තර මීට ඇතුළත්ය
අවම වැටුප 
කම්කරුවෙකු ට පැයකට ගෙවිය හැකි අවම වැටුප සඳහන් වන නීති තිබිය හැක
ඔස්ටේ්‍රලියාව,  කැනඩාව, චීනය, බෙල්ජියම, ප්‍රංශය, ග්‍රීසිය, හංගේරියාව, ඉන්දියාව, අයර්ලන්තය, ජපානය, කොරියාව, ලක්ස්ම්බර්ග්, නෙදර්ලන්තය, නවසීලන්තය, පෘතුගාලය, පෝලන්තය, රුමේනියාව, ස්පාඤ්ඤය, තායිවානය, එක්සත් රාජ්‍යය, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ අනෙකුත් රටවල මෙවැනි නීති දක්නට ලැබේ
අවම වැටුප විවෘත වෙළඳ පලේ ඉල්ලුම සහ සැපයුම අනුව තීරණය වන අඩුම වැටුපෙන් වෙනස් වේ
රාජකාරී වේලාව
කාර්මීක විප්ලවයට පෙර වැඩ දිනයක් පැය 11 සිට 14 ක් අක්වා විය
කාර්මීකරණයේ වර්ධනයත් සමඟ සහ යන්ත්‍ර සූත්‍ර හඳුන්වා දීමත් සමඟම දිගු වේලාවක් වැඩ කිරීම සාමාන්‍යය දෙයක් බවට පත්වූ අතර පැය 14-15 වැඩ කිරීම සම්මතය වූ අතර පැය 16 ක් වැඩ කරන අවස්ථා ද සුලභ විය
නිරතුරුවම කර්මාන්ත ශාලා වල ළමා ශ්‍රමය භාවිතය ද සුලභ විය
1788 වන විට එංනලන්තයේ සහ ස්කොට්ලන්තයේ ජල බලයෙන් ක්‍රියා කරන ඇඟලුම් කර්මාන්ත ශාලා වල වැඩ කරන ලද ශ්‍රමිකයින් ගෙන් තුනෙන් දෙකක් ම ළමයින් විය
පැය අටේ ව්‍යාපාර අරගලය අවසානයේ දී දිනක වැඩ කරන කාලය සම්බන්ධ ප්‍රථම නීතිය 1833 දී සම්මත වීමට මුල්වූ අතර එම කාලය පතල්කරුවන්ට පැය 12 ක් වූ අතර ළමයින් සඳහා පැය 8 ක් විය
1802 දී සම්මත කරන ලද කරමාන්ත ශාලා පණත ප්‍රථම කම්කරු නීතදය විය
එංගලන්තයට පසුව කම්කරු නීති සම්මත කල පළමු යුරෝපීට රට ජර්මනි වූ අතර 1841 දී ප්‍රංශය දී ද කම්කරු නීිති සම්මත කරන ලදී
සෞඛ්‍යය සහ ආරක්ෂාව 
අනෙකුත් කමකරු නීති කම්කරුවන්ගේ ආරක්ෂාව සම්බන්ධ නීති විය
1802 දී සම්මත කරන ලද මුල් කාලීන ඉංගී්‍රසි කර්මාන්ත ශාලා නීතිය ළමා ඇඟලුම් ශ්‍රමිකයන්ගේ සෞඛ්‍යය සහ ආරක්ෂාව සම්බන්ධයෙන් විය
අසාධාරණ ලෙස සේවයෙන් නෙරපීම 
158 වන ජාත්‍යන්තර කම්කරු සංවිධාන සමළුවේ සඳහන් වන්නේ සේවකයකු නීතිමය හේතුවක් නොමැතිව සහ තම නිදහසට කරුණු දැක්වීමට අවස්ථාවක් දීමට පෙර කම්කරුවකු සේවයෙන් නෙරපිය නොහැක යන්නයි
ළමා ශ්‍රමය   
මෙයින් අදහස් වන්නේ නීතිය හෝ ව්‍යාහරයන් මඟින් තීරණය කරනු ලබන වයස් සීමාවන්ට පහල වයසේ ළමයින් සේවයේ යෙදවීම යි
ළමා ශ්‍රමය  ඉතිහාසයේ බොගෝ කාලයක් පුරාවටම ප්‍රශ්ණයක් ලෙස දිස්නොවූ අතර පොදු පාසල් ඇරඹීමත් සහ කම්කරුවා සහ ළමා අයිතිවාසිකම් සමඟම කරලියට පැමිණියේය
ළමයින් ශ්‍රමිකයන් ලෙස යොදා ගැනීමට උදාහරණ ලෙස  කර්මාන්ත ශාලා වල වැඩ කිරීම කැණීම්, කෘෂි කර්මාන්තය, දෙමාපියන්ගේ ව්‍යාපාර වලට සහය වීම, ස්වකීය කුඩා පරිමණයේ ව්‍යාපාරයක නිටත වීම හෝ නියමයක් නොමැති වැඩවල නිරත වීම දැක්විය හැකිය
රැකි රක්ෂා නීතිය - (ජාත්‍යන්තර කම්කරු නීතිය)

ගෝලීයකරණය වන ආර්ථිකය තුළ කම්කරුවන් පිළිබඳ වැදගත් සැලකිල්ලක් සහ කම්කරු අයිතීන් වැදගත් යැයි සලකන්නන්ගේ පොදු සමාජ සම්මතය වන්නේ පොදු වෙළඳ පොළ වර්ධනය සඳහා ආධාර වීමයි
කෙසේ වෙතත් යුරෝපා සංගමය තුළ පවතින කම්කරු නීතිය හැරෙන්නට කම්කරු නීතිය සම්බන්ධ සැලකිය යුතු ජාත්‍යන්තර බලාත්මක කිරීමක් නොමැත
ලෝක වෙළඳ සංවිධානයේ දෝහා වෙළඳ සාකච්ඡා වට වල දී අවධානයට ලක් වූ එක් වැදගත් කරුණක් වූයේ කම්කරුවන්ගේ ආරක්ෂාව සම්බන්ධයෙන් අවම මට්ටමින් ක්‍රියා කිරීම ට සකච්ඡා කිරීමයි
මෙහි දී සකච්ඡ 
ජාත්‍යන්තර කම්කරු සංවිධානය ජිනීවා නුවර මූලස්ථානය පිහිටිවා ඇති ජාත්‍යන්තර කම්කරු සංවිධානය දැනට පවතින පැරණිතම ජාත්‍යන්තර සංවිධාන වලින් එකක් වන අතර එය පළමු ලෝක යුද්ධයෙන් පසුව ජාතීන්ගේ සංගමය පිහිට වූ කාලයේ දී සිට තවමත් පවතින එකම සංවිධානයයි
එහි නියමු මූලධර්මය වනුයේ කම්කරුවා භාණ්ඩ හා සේවා නැතීනම් ප්‍රාග්ධනය මෙන් වෙළඳ පලේ විකිණෙන දෙයක් නොවන වගත් සහ සේවා ස්ථානයේ දී සමාන ව සැලකීමට සහ සාධාරණත්වයෙන් කටයුතු කිරීම මානව ගරුත්වයේ අවශ්‍යතාවක් ය යන්නයි
දැනට ජාත්‍යන්තර කම්කරු සංවිධානය පාර්ශ්ව රටවල කම්කරු ප්‍රමිතීන් කෙසේ විය යුතුද යන්න පිලිබඳ ජාත්‍යන්තර සම්මුතීන් ගණනාවක් නිර්මානය කෙට ඇත
එම රටවල් එම සම්මුතීන් තම නීතිය තුල ස්ථීර කිරීමට බැඳී සිටී. මෙම සම්මුතීන් බලාත්මක කිරීමේ ක්‍රමවේදයක් නොමැතීි අතර ප්‍රායෝගික චශයෙන් බොහෝ සම්මුතීන් තුල එලෙස එකඟතාවක් නෙමැත
යුරෝපා කම්කරු නීතිය යුරෝපා වැඩ කිරීමේ කාල නියමයන් ට අනුව සතියකට වැඩ කල යුතු අවම කාලය පැය ගණන 48 කටත් සෑම පැය 24 වරක් ලබා දෙන අවම විවේක කාලය පැය 11 කටත් සීමා කොට ඇත
සියලුම යුරෝපා සංගම් නියමයන් මෙන් මෙම නියමයද සියලුම සාමාජික රටවල් තම නීතිය තුල ක්‍රියාත්මක කල යුතු නමුත් එක්සත් රාජධානිය තුළ පැය 48 සීමාවෙන් ඔබ්බට යාමට හැකියාව ඇත
ප්‍රංශයේ තුල සතියකට වැඩ කල යුතු අවම කාලය පැය 35 කට සීමා කොට ඇත
යුරෝපා අධිකරණය විසින් කිහිප වරක්ම යුරෝපා ප්‍රජාවේ (ප්‍රථම ස්තම්භය) නීතිය ජාතික නීතියට වඩා උත්තරීතර බව තීන්දුකොට ඇත
නීත්‍යානුකූල අන්දමට වැඩිහිටියෙක් ලෙස පිළිගැනීමත් සමාජයේ වැඩිහිටියෙක් සතු අයිතිවාසිකම් ප්‍රදානය කිරීමේ වයස් මට්ටමට වඩා පහළ පුද්ගලයන් හැඳින්වීමට භාවිතා කරනු ලබන යෙදුම බාලවයස්කරුවන් යන්නයි
මෙම වයස් සීමාව විවිධ අධිකරණ ප්‍රදේශයන් සහ භාවිතයන් මත වෙනස් වන මුත් බොහෝ විට 18 හෝ 21 යන දෙකෙන් එකක් වේ
බාලවයස්කරුවන්ගේ තත්ත්වය පූර්ණ වයස පණතෙහි අර්ථ දක්වා ඇත
බ්‍රසීලය, ක්‍රොඒෂියාව, ඉන්දියාව, එක්සත් රාජ්‍යය, ඔස්ට්‍රේලියාව, කැනඩාව සහ නවසීලන්තය ඇතුළු බොහෝ රටවල බාලවයස්කරුවෙක් යනු වයස අවුරුදු 18 ට අඩු පුද්ගලයන් ලෙස අර්ථ දක්වා ඇත
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ පූර්ණ වයස ජනපදයන් විසින් තීරණය කරනු ලබන අතර බොහෝ විට අවුරුදු 18 ට අඩු පුද්ගලයන් බාලවයස්කරුවන් ලෙස හඳුන්වන අතරම සමහර ප්‍රදේශයන හි අවුරුදු 21 ට අඩු පුද්ගලයින් බාලවයස්කරුවන් ලෙස හඳුන්වා ඇත
අපරාධ යුක්ති ක්‍රියාපිළිවෙලේ සමහර අවස්ථාවල දී බාලවයස්කරුවන් යන යෙදුම අපරාධයක් සම්බන්ධ විභාගයක දී බාලවයස්කරුවෙකු හැටියටත් (දඬුවම් දිය හැකි) සහ යෞවනයකු හෝ වැඩිහිටියෙකු ලෙස සලකනු ලබන නිසා ඉහතින් දැක්වු ආකාරය සමඟ පූර්ණ වශයෙන් සමාන නොවේ (බොහෝ විට මිනීමැරීම වැනි බරපතල ගනයේ අපරාධ සඳහා පමණක්)
භාවිතය 

ළදරුවා, දරුවා, ගැටවර, නව යෞවන, යෞවන සහ තරුණයා යන යෙදුම් භාවිත කළත් සමහර අධිකරණයන් විසින් මෙම යෙදුම් නීතිමය වශයෙන් වෙනස් ලෙස සලකනු ලබයි
වැඩිහිටියන් සඳහා අදාළ නොවන විශේෂ සීමාවන්, දඬුවම් සහ රැකවරණයන් බාලවයස්කරුවන් සඳහා වලංගු වේ
එක්සත් ජනපදය සහ සෝමාලියාව හැරෙන්නට එක්සත් ජාතීන්ගේ සියලුම සාමාජික රටවල් එක්සත් ජාතීන්ගේ ළමා අයිතිවාසිකම් ප්‍රඥප්තිය ස්ථීර කොට ඇත
බාලවයස්කරුවන් සඳහා පනවනු ලැබූ සීමාවන් ට උදාහරණයන් ලෙස ව්‍යවස්ථාපිත ස්ත්‍රී දූෂණ නීති, මත්පැන් සහ දුම්වැටි භාවිතය තහනම, අනිවාර්ය වේ
තවද පාසල් යාම, නෛතික ලියකියවිලි සඳහා වැඩිහිටියෙකු විසින් සම අත්සන් කිරීමේ අවශ්‍යතාවය (ගිවිසුම්වලදී) රියදුරු බලපත්‍ර අවශ්‍යතාවයන්, වෙනම නඩු විභාග සහ දඬුවම් ක්‍රම (ළමා අධිකරණ) ළමා කම්කරු නීති, නිසැරිය නීති, වයස් සීමාවන් පනවනු ලැබූ චිත්‍රපට බැලීමේ තහනම සහ ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමේ තහනම දැක් විය හැකිය
මෙම නීති පවරනු ලබන්නේ බාලවයස්කරුවන්ගේ ආරක්ෂාවට වුවත් ඔවුන්ගේ නිදහස දැඩි ලෙස සීමා කරනු ලබයි
බාලවයස්කරුවන් සඳහා පනවනු ලැබූ සීමාවන් අඩු මානසික හැකියාව යන උපකල්පනය මඟින් සාධාරණීයකරණය කළ හැකිය
සමහර අධිකරණ බාලක මුක්තිය සඳහා අවසර ලබාදෙන අතර තවත් අධිකරණ මඟින් බාලවයස්කරූවන්ට වැඩිහිටියන් සඳහා වූ සමහර අයිතිවාසිකම් වලට සුදුසුකම් අති බව පෙන්විය හැකිය
වයස සහ සම්බන්ධ සියලුම සිමා කිරීම් එම වයස සමඟ බැඳී තිබීම අනිවාර්ය නොවේ
කෙසේ වෙතත් බාලවයස්කරුවෙක් ව සිට වැඩිහිටියෙක් බවට පත්වීමේ දී කෙනෙකු ස්වාධීනව ගිවිසුම් චලට එළඹීමට හැකිවන වයස නියම චශයෙන් විස්තර කොට ඇත
20 වැනි සියවස අවසානයේ දී ආසියාවෙන් පිටත බොහෝ රටවල් අවුරුදු 18 දී සියලුම වයස සම්බන්ධ තත්ත්ව මාරුවිම් සඳහා අවසර ලබාදෙන ලදී
එකිනෙකා වයස් පදනම මත සිමා කිරීම් සහ තත්ත්වය මාරුවන වයස තෝරා ගැනීම සඳහා මුල් තැන ලබා දීම, වයස් විශේෂිත තීරණ ගැනීමේ හැකියාව යනාදි ගැටලු දිගින් දිගටම ප්‍රශ්න කිරීමට ලක්වීම නිසා විවාදය සඳහා විවෘතව පවතී
චන්ද්‍ර මෙහෙයුම්

ප්‍රධාන ලිපිය
සද මතට ගොඩ බැසීම
මෙම ජයග්‍රහණයට පෙර මිනිසුන් රහිත යානා මගින් ලබාගත් ජායාරූප හරහා සද මට සුරක්ෂිතව ගොඩ බැසීමට ඇති හැකියාව තහවුරු කර ගන්නා ලදී
සද මත ගොඩ බැසීම

සෝවියට් සංගම සාර්ථක වීමෙන් පසු ඇ
ජ ජනාධ්පති ජෝන්
එෆ්. කෙන්ඩි හා උප ජනාධිපති ලින්ඩන්
ජොන්සන්, මහජන අවධානය තමා වෙත යොමු කර ගත හැකි ව්‍යාපෘතියක් වෙත අවධානය යොමු කරන්නක් විය "ඇපලෝ" ව්‍යාපෘතිය හරහා ඔවුන්ගේ අරමුණු බොහොමයක් සාක්ෂාත් කර ගැනීමට සමත් වූ අතර, වාමවාදී(සමාජ ව්‍යාපෘති කෙරෙහි අවධානය යොමු කල ) සහ දක්ෂිණ වාදී(හමුදා ව්‍යාපෘති කෙරෙහි අවධනය යොමු කල ) දේශපාලකයන්ගේ විවාදයන් පරාජ කිරීමටද හේතු විය
ඇපලෝ ව්‍යාපෘතියේ ප්‍රයෝජන අතර,

-මීළග මැතිවරණයේ ප්‍රධාන ආර්ථික ප්‍රකාශන සාක්ෂාත් කර ගැනීමට හැකි වීම

-1960 මැතිවරනයේදී කෙන්ඩි ප්‍රකාශ කළ, දිවිත්ව ක්‍රියාකාරී තාක්ෂණයෙන් යුතු "මිසයිල හිඩැස පිරවීම"
-නව තාක්ෂණික දියුණුව අත්කර ගැනීම, ආදිය වැදගත්ය
නාසා ආයතනය සමග සාකච්ජාවකදී එහි අධ්‍යක්ෂ, ජේම්ස් වෙබ්, කෙනඩි දක්වන පරිදි,

අපි කළ සියල්ලම සිදු කිරීමට වූයේ සද සම්බන්ශ්යෙන් ඉදිරිය ගැනීම රුසියානුවන් විසින් සිදු කිරීම සීමාකිරීමටයි
එසේ නැතිනම් අපට එතරම් මුදලක් වියදම් කිරීමට හැකියාවක් නොලැබෙනු ඇත
මන්ද යත් මම ආකාශ පරීක්ෂණ සම්බන්දයෙන් එතරම් කැමැත්තක් දක්වන්නෙකු නොවන නිසාවෙනි
වැය කල මුදල් සම්බන්ධයෙන් වන එකම සාධාරණීකරණය නම්, සොවියට් සංගමයට මේ පිළිබදව තිබූ ආධිපත්‍යට පහර දීමයි
කෙනඩි සහ ජොන්සන් මහජජන මතයේ ආන්දෝලනය කළමනාකරණය කරගැනීමට සම්ත් විය
1965 දී ඇමෙරිකානුවන් 58% ඇපලෝ ව්‍යාපෘතියට සිය කැමැත්ත ප්‍රකාශ් අක්‍ර තිබේ
එය 1963 සිට බලන විට 33% ක ඉහල යාමකි
ජ ජනාධිපතිවීමෙන් පසුවද මේ සදහා ඔහුගේ සහයෝගය ලබා දුණි
නිසඳැස් සමන්විත වන්නේ කිසිදු එක් නිශ්චිත රටාවකට ගතු නොවන්නකිනි
ඇතැම් විට කාව්‍යමය නොවන රචනා වලිනි
එය යමක් ආකර්ෂණීය අයුරින් ප්‍රකාශ කිරීමක් නොවේ
නිසඳැස් අනිවාර්යෙන්ම සුන්දර රටාවක් උසුලයි
එහෙත් එයට එළිවැට  රැකීම ආදිය අයත් නොවේ
මෙහිදී මෙහි ඇති වෙනස නිශ්චිතවම කිසිවෙකුටත් පැවසිය නොහැකිය
පහත වර්ගීකරණය සලකන්න
කථාමාලාවක් සහිත ප්‍රබන්ධ නවකතා රචනය සඳහා ගතු කර ගනී
කෙටි කථා, විචිත්‍රමත් නව කථා සහ තවත් දේ මෙයට අයත් වේ
මෙම වර්ගීකරණයට අයත් ස්වාධීන තනි කෘති ඉතිහාසය පුරා පළ කර ඇති නමුදු එය එක් ශෛලීයක් බවට දියුණු වුයේ මෑත කාලයේදීය
බොහෝ විට මේවා විවිධ අයුරෙන් වර්ගීකරණය කිරිමට පුළුවන
මිනිසාගා යනු නිශ්චිතවම වචන 50 කින් හෙබි කෙටි කථාවකි
තවත් වර්ගයක් වන්නේ නිශ්චිතවම වදන් 100 කින් හෙබි කථාවකි
කෙටි කථාවක් සමන්විත වන්නේ වචන 1000 හා 20000 අතර වන රචනාවකිනි
කෙටි නවකථාවකට  වචන 20 000 - 50 000 අයත් වේ
නවකථාවක් වචන 50 000 වැඩි සංඛ්‍යාවකින් සමන්විත වේ
නවකථාවක් යනු දිගු කථාවකි
මෙය මෙතරම් දියුණු ශෛලියක් බවට පත් වුයේ මැතකදීය
යුරෝපයේ පළමු නවකථාව ලියනු ලැබුවේ Spanard Crcabts විසිනි
ඊට පෙර ලියවුනු කථා එකතූන් වන  Broccasio ගේ  Decmeron හා Chaucer ගේ The Canterbury Tales ද නවකථා ලෙස වර්ගීකරණය කළ හැක
එහෙත් ආසියාවේ ලියවුණු රචනා නවකථා ලෙස වර්ගීකරණය කළ හැකිය
මේවා අතරට චීනයේ "රාජධානි තුනක ආදර ආන්දරය” සහ ජපානයේ "ජේන් ජිනගේ කථාව" ද අයත් වේ
යුරෝපයේ ආදි නවකථා එතරම් සාහිත්‍යමය වැදගත්කමක් උසුලනු නොලබයි
මෙහිදී රචකයා එක් නිශ්චිත රටාවකට ගතු නොවී නිදහස් ලෙස සිය අදහස් ප්‍රකාශ කරයි
මෙනිසා එම රචකයාට සිය අදහස් විවිධ ශෛලින් ඔස්සේ පර්යේෂණාත්මක ලෙස පෙන්වීමේ හැකියාව ඇත
මෙයට කාව්‍යද අයත් වේ
ආශ්‍රිත ලිපි 
 Outline of fiction

සටහන්

උපහරණ

වැඩිදුර අධ්‍යයනය සඳහා

භාහිර සබැඳි 

 "Kate Colquhoun on the blurred boundaries between fiction and non-fiction", La Cl des Langues, 11 September 2012.
 Example of a Serial Blog/Short Story Magazine 

 
Genres
ජැකොබියානු සාහිත්‍යය 

ශේක්ස්පියර්ගේ මරණයෙන් පසුව කවියකු හා නාට්‍ය කරැකු වන බෙන් ජොන්ස්න් ජැකොබියන් සමයේ ප්‍රධානම කතුවරයා විය
ජොන්ස් හට උරැම වු කලාවක් විය
ජොන්සන්ගේ කලාව අනුගමනය කලවුන් ලෙස බර්මන්ට් හා ෆ්ලෙමර් දැක්විය හැකිය
ඔහුවු හාසෝකාව්දායක කථාවක් වන The knight of the burning pestle රචනා කළහ
මෙය මධ්‍යම බව්කිට හාස්‍යයට ලක්කරනනක් විය
මේසමයේ තවත් ප්‍රසිද්ධ කලාවක් වුයේ පලිගැනිම් දක්වන නාට්‍යය
මේවා ජෝන් වෙබස්ටර් හා තෝමස් කිඩ් මගින් ප්‍රචලිත විය
ජෝර්ජ් චැජ්මන්ද මේ සදහා සිය දායකත්වය දැරිය
ඔහුගේ රචනා ජෝන් කිඩ්ස් ටද ආදර්ශයන් විය
ජේම්ස් රජුගේ බයිබලය මෙසමයේ සිදුකළ විශාලතම පරියර්තනයක් විය
ව. ‍දි අරඹන ක්‍රි
ව. 1611 දි අවසන් විය
මෙය ඉංග්‍රිසි දෙවස්ථානවල පහසුව භාවිතා විය
මෙම ව්‍යාපෘතිය පළවන ජේම්ස් රජු විසින්ම මෙහෙයවන ලදී
මේ සදහා කතුවරැ හතලිස් හතක් දායක වුහ
ශේක්සිප්යර් අමරතව ක්‍රි
ව 1600 දී නැගී සිටි කිව්වරැන් අතරට ජෝන් ඩොන්ද අයත් වේ
මෙම කෘති සදහා බැරකන් රටාවන්ද ඉවහල් විය
එය ආගමානුකූල වු කලාවන් විය
මෙම කෘති ප්‍රොතෙස්තන්ත්‍රි ආගමිකයන් නැවත කතෝලික බැතිමතුන් ‍පත්කිරිම සදහා ඉවහල් විය
පාලනය සහ වෙලඳාම

ඒකාන්තයෙන්ම රටේ අධිපති වූයේ පාරවෝය
කෙසේ නමුත් ඔවුන් භූමියේ සහ සම්පත් වල සම්පූර්ණ පාලකයන් වුණා
රජු සැමවිටම හමුදා අණදෙන්නා අතර අධිපති වන අතර ඔහු නිලබල ක්‍රමය මත ඔහුගේ සම්බන්ධතා කලමණාකරණය ගැන විශ්වාස කරනවා
මිණින්දෝරුවන්,භාණ්ඩාගාරය,ගොඩනැගිලි සාදන ව්‍යාපෘති සම්බන්ධීකරණය කිරීමට නියෝජිතයන් ලෙස අමාත්‍යවරු පත්කර තිබුණු අතර ඒ සැම දෙනාම රජුගේ අණට යටත්ව ක්‍රියා කලේය
දේශීය මට්ටමේදී රට කොටස් 42කට බෙදන ලද අතර ඒවා නොමෙස් නමින් හැඳින්වූවා
ඒ සැම කොටසකටම අධිපතියෙක් සිටියා
ඔහු එම කොටසේ අධිකරණ බලය පිලිබඳ වගකිව යුතු අමාත්‍යයවරයාද වුණා
ආර්ථිකයේ ප්‍රධාන රුකුල ලෙස පන්සල් පිහිටවූවා
ඒවායේ පන්සල් ලෙස පුද පූජා පවැත්වූවා පමණක් නොව රටට එන සම්පත් එකතු කිරීමට සහ ගබඩා කිරීමටද වගකීමක් තිබුණු අතර මහජනයාට ධාන්‍ය සහ භාණ්ඩ බෙදාහැරීමට නියෝජිතයන් සිටියා
ආර්ථිකයෙන් වැඩි කොටසක් මධ්‍යගතව සංවිධානය කරනු ලබූ අතර නිතිමතින් පාලනය කරනු ලබුවා
ඉපැරණි ඊජීප්තුවන් මෑතක් වන තුරු කාසි වර්ග භාවිතා නොකලත් ඔවුන්ගේ ගනුදෙනු සඳහා වෙනත් වර්ගයක මුදල් හෙවත් සම්මත ධාන්‍ය සහ ඩෙබෙන්  ගොඩවල් වල බර දල වශයෙන් ග්‍රෑම් 91 රිදී හෝ තඹ යොදාගෙන පොදු භාගයක් පිහිටවමින් මැනගත්තා
රට තුල භාණ්ඩ සඳහා නියමිත මිලක් නියම කරන ලද අතර වෙලඳාම් කිරීමට පහසුකම් සලසන ලද අතර ඒවායේ මිල සටහන් කරන ලදී
උදාහරණයක් ලෙස කමිසයක මිල තඹ ඩෙබෙන් 5 යි ,එළදෙනෙකුගේ මිල ඩෙබෙන් 140 යි
නිශ්චිත මිල ලැයිස්තුවට අනුව ධාන්‍ය වෙනත් භාණ්ඩ සමග හුවමාරු කරීමට හැකියාව තිබුණි
ව.5 වන සියවස තුල,විදේශ වලින් ඊජීප්තුවට කාසි මුදල් ලෙස හඳුන්වා දෙනු ලැබිණි
මුලදී සත්‍ය මුදල් වලට වඩා සම්මත කරගත් වටිනා ලෝහ කැබලි කාසි ලෙස භාවිතා කල නමුත් පසු සියවස් තුල ජාත්‍යන්තර වෙළඳුන් කාසි මත වැඩි විශ්වාසය තැබීය
Actium යුද්ධයේදී Octavain  හට මාක් ඇන්තනි සහ VIIවන ක්ලියෝපැට්‍රා රැජිණ පරාජය වීමෙන් පසු බු
ව.30දී ඊජීප්තුව,රෝම අධිරාජ්‍යයට අයත් රාජ්‍යක් බවට පත් විය
රෝමන් ජාතිකයන් ඊජීප්තුවෙන් ලැබෙන ධාන්‍ය නැව් බඩු තොග ගැන බෙහෙවින් විශ්වාසය තැබූ අතර අධිරාජ්‍යයා විසින් රෝම හමුදාවට,මෙම කාලය තුල ප්‍රකට ගැටලුවක්ව තිබූ දාමරිකයන්ගෙන් එල්ල වන ප්‍රහාර මැඩ පැවත්වීමටත් නියම කරන ලදී
රෝමය තුල විදේශීය සුඛෝපබෝගී භාණ්ඩ සඳහා අධික ඉල්ලුමක් පැවති බැවින් පෙරදිගින් එන වෙළඳ මාර්ගයේ ඇලෙක්ස්සැන්ඩ්‍රාව වැදගත් මධ්‍යස්ථානයක්ව තිබුනා
රෝම ජාතිකයන් තුල ග්‍රීක ජාතිකයන්ට වඩා ඊජීප්තු ජාතිකයන් කෙරෙහි සතුරු ආකල්ප වැඩි වශයෙන් පැවතියද,ඇතැම් සිරිත් විරිත්(දෙවියන් ඇදහීම,මමී කරණය )දිගටම පැවතුනි
මාතෘ චායාරූප නිර්මාණ කලාව ප්‍රචලිතව තිබූ අතර සමහර රෝම අධිරාජ්‍යයන් ඔවුන්වම පාරාවෝ ලෙස විස්තර කරන ලදී
ව. පළමු ශතවර්ශයේ මැද භාගයේ සිට ක්‍රිස්තියානි ආගම ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රා මුල් බැසගත් අතර  එය ව්‍යාප්ත විය
අන් ආගමිකන් තම ආගමට හැරවීමට බලාපොරොත්තු වූ අතර ජනප්‍රිය ආගමික සිරිත් විරිත් වලට එය තර්ජනයක් විය
නමුත් ක්‍රිස්තියානිය ජය ගනු ලැබීය
ඵලයක් ලෙස ඊජීප්තුවන්ගේ මිත්‍යාදෘශ්ඨික සංස්කෘතිය ක්‍රමයෙන් පරිහානියට පත් විය
පැවති පන්සල් ඇතැම් විට පල්ලි බවට පත් කරගත් අතර ඇතැම්විට පාළු වී අත්හැර දමන ලදී

රෝමය
පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්

පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්,භූමිය නොපුරුඩු අයගේ බලප්‍රදේශයක්ව පවතිද්දී පවා පැවති අතර බොහෝ ව්‍යාපෘති වලින් අනාවරණය කරගත් බහුතරයක් තොරතුරු වල ප්‍රභව ඉතිරිව භූස්තරය පිලිබඳ අධ්‍යයනය සහ ත්‍රිමාණ නිර්මාණ ආදී සමීක්ෂණ වලට සාමාන්‍යයෙන් පිවිසිය නොහැකිය,විවිධ වර්ගයේ තොරතුරු අනාවරණය කරගැනීමට එයට පුලුවන්
නවීණ කැනීම් ශිල්ප ක්‍රම වලට,ලැබෙන සම්බවය වාර්තා කරගැනීමට සියුම් ලෙස ලක්ෂණ සහ වස්තු පිහිටි ස්ථාන අවශ්‍යය වේ
මෙමඟින් පුරාවිද්‍යාඥාට,කුමන මානව කෘති හා ඒවා පැවතියද යන්න ආදිය නිගමනය කිරීමට ඉඩ ලැබේ
උදාහරණයක් ලෙස භූමිය කණීමේදී එහි භූ ස්තරය පිලිබඳව අධ්‍යයනයට ඉඩ ලැබේ
භූමිය විවිධ සංස්කෘතීන් ගෙන් යුක්තව තිබුනි නම් බොහෝ පැරණි කාලයේ පැවති එම සංස්කෘතීන්ගෙන් එන මානව කෘති මත මෑත කාලයේ සංස්කෘතීන්ගෙන් එන මානව කෘති පවතී
පුරාවිද්‍යා පර්යේෂණ වලදී වඩාත්ම වියදම් සහිත අවස්ථාව කැණීම් අවස්ථාවයි.ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සමහර භූමි කැණීම් කරන ප්‍රතිශතය රඳාපවතින්නේ එම රට අනුවයි.බොහෝ විට එය 90% කි
මෙම ක්‍රියාවලිය වඩා පරිස්සමෙන් කල යුතු උවත් විශේෂයෙන් මතුපිට පස ඉවත් කිරීමට විශාල යාන්ත්‍රික උපකරණ (බැකෝ යන්ත්‍ර )කැනීම් වලදී භාවිතා කරයි
සියලුම ලක්ෂණ පැහැදිලිව පෙනෙන බව නිශ්චය කිරීමට මෙම ප්‍රදේශය උඩහ්ලු සහ මේසන් හැඳි භාවිතා කරමින් පිරිසිදු කරයි
ඊලඟ කාර්ය්‍යය භූමිසැලැස්මක් නිර්මාණය කිරීමයි
එය කැණීම් වල තීරණ ගැනීම සඳහා භාවිතා කරයි
වාර්තා ගැනීම සඳහා විවිධ කොටස් වෙනවෙනම ස්වභාවික යටිපස කැණීම් වලට භාජනය කරයි
පිරවුම හා විවරය ලෙස වේ
විවරය යනු ස්වභාවික පස හමුවන ලක්ෂණ ඇති මායිම වේ
එය ලක්ෂණ සහිත මායිම වේ
පිරවුම යනු ස්වභාවික පසට වඩා සම්පූර්නයෙන් වෙනස් ලක්ෂණ සහිත වීමයි
පරිමාණයට අඳිනලද සැලැස්ම හා භූමියේ එක් එක් ලක්ෂණ වල ඒකක අඳිනු ලැබේ
ඒවායේ චායා රූප ලබාගෙන (කලු සුදු හා වර්ණ )අන්තර්ගතය වාර්තා කරනු ලැබේ
දැනට විනාශ වීගිය පුරා වස්තූන් ගේ වාර්තා ,ඒවායේ තොරතුරු සපයා දෙන අතර එම භූමි විස්තර කිරීමට හා තේරුම් ගැනීමටද යොදාගනී
අප්‍රිකාව

මෑත කාලයේදී සිදුකල පුරාවිද්‍යා කැණීම්මකදී ලාස් ගාල් නම්වූ ගල් කුහරයක සිතුවම් කල සිත්තමක් සොයාගෙන ඇත
මින් පැහැදිලි වනුයේ මෙම ආදී වාසින් එළදෙනුන්ට ආගමික වශයෙන් ඉහළ වැදගත්කමක් ලබා දී තිබු බවයි.

ක්‍රි
ව.23000-25000 අතර වූ කාලයකට අයත් යැයි සැලකෙන ගල් කුහරයක ඇද ඇති සිතුවමක් නැම්බියාවෙන්ද සොයාගෙන ඇත
ඕස්ටේ්‍රලියාව

මෙවැනි පර්වත කුහරයන් තුල ඇඳ ඇති සිතුවම් ඕස්ටේ්‍රලියාවේ කාකඩු ජාතික උද්‍යානයේද දැකගත හැක
මෙම උද්‍යානයේම ඕකර් නම් වූ මැටියෙන් නිර්මාණ්‍ය කරන ලද සිතුවම් ඇති අතර, ඕකර් අකාබනික ද්‍රව්‍යයන් නිසා මේවායේ වයස හරියාකාරව නිර්ණය කල නොහැක
දකුණු ආසියාව 

මෙවැනි පර්වත කුහරවල ඇඳ ඇති සිතුවම් ඉන්දියාව, තායිලන්තය, මැලේසියාව සහ ඉන්දුනිසාව වැනි රටවලින් සොයාගෙන ඇත
බුරුම, තායි, දේශසීමාවේ මෙකොං නදියට ඉහළින් පිහිටා ඇති පර්වත කුහරවල සිතුවම් බහුලව දක්නට ලැබේ
මැලේසියාවේ නයාකේව්ස් ජාතික උද්‍යානයේ ඇති කුහර සිතුවම් වලටත්, පේරක්හි පිහිටා ඇති ගුවා ටම්බුන් හි සිතුවම්වලින් වසර 200-1200 ක් පමණ ඉතිහාසයක් ඇතැයි සැලකේ.
පුරා විද්‍යාවේ අතීතය

ඉතිහාසය පිලිබද ගවේශණය දියුණුව පවතින වෘත්තියක් සහ දියුණුව පවතින  තාක්ෂණයේ වලංගුතාවය රදා පවතින්නේ පරික්ශා කරන භුමියේ ප්‍රමාණය මතය
ගවේශණ මගින් සොයාගත් පුරණ ස්මාරක සහ වසර දහස් ගණන් පැරණි වස්තු එකතුව විශාල වටිනාකමක් හෝ ඉහළ කලාත්මක අගයක් ගනී
සොයාගන්නා ලද නටඹුන් පිළිඹදව විධිමත් ලෙස අධයනය 19 වැනි ශතවර්ෂයෙදි පමණ ආරම්භ කරන ලදි
රෝමයේ  ඉතා ඉපැරණි විශිෂ්ට වු නිරමාණයන් පුරාවිද්‍යාව පිළිබඳ ලිපි හුවමරු ආයතනයේ  Eduard Gerhard සහ ඔහුගේ කණ්ඩායම මගින් 1829 දි සොයාගන්න ලදි
පුරාවිද්‍යාවේ  ක්‍රමවේද කලාකාමී සහ වෘත්තිමය යන ආකර දෙකටම දියුණුව පවතින අතර මෙම ක්‍රියාවලිය Mortimer Wheeler වැනි පුද්ගලයන් ඉහළ සංයමයකින් යුතු මාර්ගයන් මගින් කරන ලද විශිෂ්ට ගවේශන නිසා 20 වැනි ශතවර්ශයේ සිට නොනවත්වා  දියුණු වෙමින්  පවතී
නාගරික පුරාවිද්‍යාවේ සහ ගලවාගැනිමේ පුරාවිද්‍යාවේ දියුණුව පුරාවිද්‍යා දියුණුව කෙරෙහි ඉතා වැදගත් තොරතුරු ප්‍රමාණයක් ලබා දෙයි
ප්‍රාග් තාරක විද්‍යාව යනු පුරාවිද්‍යාව නොවන අතර වැඩිදුර අධ්‍යනයේදී අතීත ගැමි සංස්කෘතියට සම්බන්ධව පවතින බවට සාධක ඇත

පුරාවිද්‍යාව
දියෝනිසිස් පෙරිගේට්ස් දෙවන ශතවර්ශයේ කැස්පියන් මුහුද ආසන්නයේ ජීවත් වූ හන්වරුන් විය හැකි මිනිසුන් කොටසක් විස්තර කරනවා
ක්‍රි වර්ශ 139 දී යුරෝපීය භූගෝල විද්‍යාඥ ටොලමි විසින් ඩනිපර් නදියේ "කුනි” නම් ගෝත්‍රය ”සුනි” නම් ගෝත්‍රයට පසු ප්‍රදේශය පාලනය කල බව ලියා තිබෙනවා
මොවුන් හන් වරුන්ද යන්න නිශ්චිත නෑ
පස් වන ශතවර්ශයේ ඇමරිකානු ඉතිහාසඥ මෝසස් ඔහුගේ "ඇමරිකාවේ ඉතිහාසය” නම් කෘතියේ වර්ශ 194 සහ 214 අතරදී "බල්ක්” නම් නගරය ආක්‍රමණය කර අල්ලා ගත් "හුන්නි” නම් ජාතියක් පිළිබඳව සඳහන් කරනවා
ග්‍රීක වරුන් එම නගරය "හනක්” ලෙස හැඳින්වුවේ ඇයි දැයි පෙර ප්‍රවෘත්තිය සාකිෂි සපයනවා
පසුව හන් වරුන් අතින් පරාජය වූ ක්සියොගුනු වරුන්ගේ ඉතිහාසය තවත් ශතවර්ෂයක් පමණ යනතුරු අප්‍රකටව පැවතුනා
පසුව දකුණු ක්සියොගුනු තයිෆ්‍රහි ලියු නම් පවුල බටහිර චීනයේ ජනාවාස පිහුටුවීමේ උත්සාහයක යෙදුනා
වර්ශ 320 දී ජින් සුනු ලියු කැන් පරාජය කිරීමෙන් පසුව ක්සියොගුනු වරු වෙරළ බව ප්‍රදේශ වලට පලා ගිය අතර චියෝනිට්ස් නම් ගෝත්‍රය ට්‍රානසොක්සියානා ප්‍රදේශයට පැමිණියා
බටහිර ප්‍රදේශයේ ඔස්ට්‍රොගෝත්ස් වරු හන් වරු සමහ ක්‍රි
ව. 358 දී සම්බන්ධ වනවා
කැයුකැසුස් ප්‍රදේශය පාලනය කල වුන්ඩු ඇමරිකාවෙන් වාර්තා වන ප්‍රථම හන් නායකයා වනවා
වසර 261 දී රෝමවරු විසින් හන්වරුන්ට නැගෙනහිර යුකරේනයට එන ලෙස ආරාධනා කරන්නෙ පැන්නෝනියා ප්‍රදේශය ස්ථාවර කිරීම සඳහායි
372දී ඔවුන් බටහිර තණබිම් ආක්‍රමණය කර ඇලන් වරු පරාජය කරන්නේ බැල්මියර් නම් නායකයා යටතේ
පස් වන ශතවර්ශයේදී නැගෙනහිර ප්‍රදේශයේ තයිෆු ක්සියා බටහිර චීනයේ ක්සියොගුනු රාජ වංශයයි
මෙවිට ඇල්චොන්/හුනා දැන් ඇෆ්ගනිස්ථානය සහ පකිස්ථානය යන ප්‍රදේශයට පැමිණෙනවා
හොඳින් ලේඛන ගත කල නැගෙනහිර රෝම අධිරාජ්‍ය, ඇමරිකානු, පර්සියානු ඉන්දියානු සහ චීන මූලාස්‍ර නිසා හන් ඉතිහාසය ව්‍යාඛ්‍යාන කිරීම බහු භාෂා වේදීන්ට පහසු වෙනවා
ප්‍රවාහන තාක්ෂණයේ වාසිය ලබාගත් ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ඨාචාරයේ ආර්ථිකය ප්‍රධාන වශයෙන්ම වෙළඳාම මත පදනම් වූ බව පෙනේ
මෙම වාසි අතරට බෝට්ටුව මෙන්ම ආසියාවේ අදටද දකින්නට ලැබෙන ආකාරයේ ගොනුන් බැඳි ගැල්ද අයත් වේ
මෙම බෝට්ටු අදටත් ඉන්දු ගඟේ දැකිය හැකි බෝට්ටු සේම කුඩා, පතුල පැතලි යාත්‍රාව, සමහර විට සුළඟෙන් ධාවනය වන ඒවා වේ
පුරා විද්‍යාඥයන් ලෝතල් නම් ප්‍රධාන නගරයෙන් දිය සිඳුනු ඇළ මාර්ගයක් සහ නැංගුරම් දැමීමේ පහසුකම් ද සොයාගෙන තිබෙනවා
4300-3200BCE අතර ලෝකඩ යුගයේදී ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ඨාචාරය දකුණු ටක්මෙනිස්ටාන් සහ ඉරාක කුඹල් කර්මාන්තය සමග සමානකම් දක්වයි. මුල් හරප්පන් කාලයේ (ක්‍රි
3200-2600) වළන්, මුද්‍රා, දේහ රූප හා ආභරණ ඉරාන සානුව සහ මධ්‍ය ආසියාව අතර වෙළඳාම ගැන දරන සාක්ෂියකි
ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ඨාචාරයේ මේවලම්, වෙළඳාම් ජාලය , ආර්ථිකය සලකා බැලූ විට විශාල ප්‍රදේශයක් ආවරණය කරනවා
ඒ අතර ඇෆ්ගනිස්ථානයේ කොටසක්, පැරීසියේ වෙරළ බඩ ප්‍රදේශ, නැගෙනහිර සහ බටහිර ඉන්දියාව සහ ඉරාන සානුව වනවා
පූර්ව මධ්‍ය හරප්පන් අවධියේ "දිලමුන් වලින් පැමිණි අතරමැදි වෙළඳුන්" විසින් හසුරවනු ලැබු පුළුල් සමුද්‍රාසන්න වෙළඳ ජාලයක් හරප්පන් සහ මෙසපොතේමියානු ශිෂ්ඨාචාර අතර පැවතී තිබෙනවා
මේ සඳහා ලී වලින් නිර්මාණය කල යාත්‍රා යොදාගෙන ඇති අතර ඒවා එක් මධ්‍ය කුඹ ගසක් හා වියන ලද රෙදි රුවලකින් යුක්තයි
ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ඨාචාරය - භූගෝලීය

ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ඨාචාර නිම්නය වටවී තියෙන්නේ වර්තමාන පකිස්ථානයෙන් බොහෝ ප්‍රමාණයකින් බලොචිස්ටාන් සිට ගුජරාටය දක්වා ඉන්දියාවේ බටහිර ප්‍රාන්ත වලින්, ඉහලින් පන්ජාබයේ සිට නැගෙනහිරින් ජෙලුම් නදියේ සිට උතුරු සුට්ලෙජ් හි රූපාර් දක්වායි
ඉන්දු  නිම්නයේ ප්‍රදේශ පකිස්ථානයේ වයඹ දිග දේශසීමාව ප්‍රදේශයෙන්ද හමුවි තිබෙනවා
බටහිර බලුචිස්ටන් හි සුටකගන් දෝර් සිට ගුජරාටයේ ලෝතල් දක්වා වෙරළබඩ ජනාවාස පැතිරෙනවා
උතුරු ඇෆ්ගනිස්ථානයේ ෂෝටුගායි හි ඔක්සස් නදිය ආසන්නයේද, වයඹ දිග පකිස්ථානයේ ගෝමාල් නදී ප්‍රදේශයෙන්, දිල්ලි සිට කි
මී 28ක් දුරින් අලම්පූර්හි හින්දන් නදිය ආසන්න ප්‍රදේශයෙන්ද ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ඨාචාරයට අයත් භූමිය හමුවී තිබෙනවා
ඉන්දු නිම්නයේ භූමි භාගයන් බොහෝ විට හමුවන්නේ ගංගා ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ වලින් වගේම පුරාන මුහුදු වෙරළාසන්න ප්‍රදේශවලින්
උදාහරණයක් වශයෙන් බලකොට් නැමති දිවයින සහ දෝලාවරි ප්‍රදේශ දැක්විය හැකියි
සිඳුනු ගංගා පතුල් අතිඡාදනය වීම පිළිබඳ සාක්ෂි පකිස්ථානයේ හකාරා ඇළ මාර්ගයෙන් සහ ඉන්දියාවේ සෘතුමය ගැගාර් නදියෙන් හමුවනවා
රූපාර්, රාකිගාර්හි, සෝති, කලිබන්ගන් සහ ගන්වරිවලා ද ඒ අතර වනවා
ජේ.ජී.ෂැෆර් සහ ඩී.ඒ.ලිචිටෙන්ස්ටෙයින් ට අනුව හරප්පන් ශිෂ්ඨාචාරය බැගර්, හක්රා සහ කෝටි සම්ප්‍රදායන් හෝ ඉන්දියානු හා පකිස්තානු දේශසීමා වල සිටි ගැගර්-හකරා ජන වර්ග වල සිංයෝජනයක් වෙනවා
සමහර පුරාවිද්‍යාඥයන්ට අනුව පන්සියයකට අසන්න හරප්පන් භූමි කොටස් ගගාර්-හකරා නදියේ වියළුනු ප්‍රදේශ වල සහ එහි අතු ගංගා වල තිබී හමුවී තිබෙනවා
ඔවුන්ගේ අදහසේ හැටියට මෙහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් ඉන්දු ගගාර්-හකරා හෝ ඉන්දු සරස්වති ශීෂ්ඨාචාර නිවැරදි බව ඔප්පු වනවා
නමුත් මේයට විරුද්ධ වන තවත් පුරාවිද්‍යාඥයන් කොටසක් පවසන්නේ වගා කටයුතු සඳහා වත් පදිංචිය සඳහාවත් ගගාර්-හකරා ප්‍රදේශය ඉන්දු ශිෂ්ඨාචාර කාල සීමාවේදී භාවිතා නොවුන බවයි.
ලිවීම සහ සංකේත පද්ධතිය

මුද්‍රා වල , කුඩා වගුවල, පිඟන් මැටි භාජන හා තවත් දුසිමක් පමණ භාණ්ඩ තිබී එකිනෙකට වෙනස් ඉන්දු සංකේත 400ක් පමණ හමුවී තිබෙනවා(සමහරු කියන පරිදි 600ක්), මේ භාණ්ඩ වලට ඉන්දු නගරයක් වූ දෝලාවරි හි ඇතුළු බලකොටුවක ගේට්ටුවක එල්ලා තිබූ දැන්වීම් ලෑල්ලක්ද ඇතුලත්
සාමාන්‍ය ඉන්දු ශිලා ලේඛන අකුරු හතරකට හෝ පහකට වැඩි වන්නේ නෑ
බොහෝ ඒවා (දෝලාවරි හි දැන්වීම් ලෑල්ල හැර) ඉතා කුඩා ඒවායි
එක් මතුපිටක් මත තිබූ දිගම සටහන අලක කොටුවකට වඩා කුඩායි(2.54cm)
මෙහි සංකේත 17 අඩංගුයි
ඕනෑම වස්තුවක් මත තිබූ දිගම සටහන සංකේත 26ක් දිගය
ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ඨාචාරය "සාක්ෂර සමාජයක්” ලෙස මෙවන් ශිලා ලේඛන වලින් සාක්ෂි හමු වුවත් පුරාවිද්‍යාත්මක හා භාෂාමය වටපිටාවක මෙය අභියෝගයට ලක්වනවා
මෙම ශිලා ලේඛන වල කෙටි බව කිසිම පූර්ව නූතන සාක්ෂර සමාජයක දකින්නට ලැබෙන්නේ නැහැ
මෙම සාක්ෂිය මත පදනම්ව ඉන්දු ශිෂ්ඨාචාරට භාෂාව කේතාංනය කිරීම නොකල බව තර්ක කරනු ලබනවා
නමුත් එය සාක්ෂර නොවන සංකේත භාවිතා කල නැගෙනහර සමාජයන්ට සමාන වනවා
සමහරු කියන්නේ අවස්ථානුකූලව මෙම සංකේත වෙළදාම සඳහා භාවිතා කල බවයි. 

මෙම ශිලා ලේඛන වලින් දහස් ගණනක පින්තූර ඒ. පාරපෝලා සහ ඔහුගේ සගයන් විසින් සකස් කරනු ලදුව Coupus Indus Seals and Inscriptions(1987,1991) හි පල කරනු ලැබුවා
දකුණු අරාබියේ යකඩ යුගය

"මා" ගේ රාජධානිය(ක්රි
පූ 9වන සියවසේ සිට 1 වන සියවස දක්වා)

මිනායියන් ගේ පාලන කාලය තුල අගනගරය කර්නා(වර්තමානයේ සාදා ලෙස හඳුන්වයි) ඔවුන්ගේ අනෙක් වැදගත් නගරය වන්නේ යාතිල් ය(වර්තමානයේ බරක්විෂ්)
මිනායියන්ගේ රාජධානිය වයඹදිග යේමනය ප්රධාන කරගෙන නිර්මාණය වී තිබුනේ එහි අනෙක් නගර වලින් බහුතරයක් වාඩි මැඩ්හඩ් ඔස්සේ පිහිටමින්
වයඹ දිග සව්දි අරාබියේ අල්-උලා තරම් දුරින් සහ ඩෙලෝස් දූපතින් සහ ඊජිප්තුවෙන් මිනැයික් ශිලා ලේඛන හමුවී තිබෙනවා
ව 100 දී පමණ මිනැයික් භාෂාව මිය යනවා
"සාබා" ගේ අධිරාජ්ය(ක්රි
පූ 9වන සියවසේ සිට ක්රි
ව 275 දක්වා)

සාබාගේ පාලන කාලයේදී වෙළඳාම සහ කෘෂිකර්මය මගින් ධනය සහ සශ්රීකත්වය ලඟාකරගනු ලැබුවා
අද යේමනයේ අසීර් නම් ප්රදේශයේයි සාබා රාජධානිය පිහිටා තිබුනේ
එහි අගනුවර මා රිබ් යේමනයේ වර්තමාන අගනුවර වන සානා නම් ප්රදේශයේයි
සවුදි අරාබියානු ජනශ්රැතියන්ට අනුව නොහ් ගේ වැඩිමහළු පුත් ෂේම් මා රිබ් නුවර සොයා ගත්තා
අස්වාන්ගේ රාජධානිය(ක්රි
පූ 8 වන ශතවර්ශයේ සිට 6වන ශතවර්ශය තෙක්)

අස්වාන් අධිරාජ්ය හගාර් යහිර් වාඩි මාකහා ප්රදේශයේ පිහිටියා
මෙය දැන් නිර්මාණය කරන ලද ගොඩැල්ලක් වන අතර හගාර් අස්ෆල් ලෙස හඳුන්වනවා
පැලියොලිතික යුගය 

     
පැලියොලිතික යුගය ක්‍රි
100,000 සිට 30,000 අතර කාලයේ පැවතිණි
මේ කාලයේදී මුල්ම ගල් ආයුධ නිපදවුණු අතර මෙම යුගය ක්‍රි
12,000 පමණ එනම් අයිස් යුගය අවසානයේදී නිමාවිය
මින්පසු මෙතෝලිතික යුගය අරම්භ විය
මෙම යුගයේ ආරම්භය ලෙස ක්‍රි
35,000 නිවැරදි යැයි පොදුවේ පිළිගනියි
11,000 දී පමණ අවසාන අයිස් යුගයෙන් පසු ජපන් දූපත් සමූහය මහද්වීපයෙන් වෙන්විය
ආධුනික ගවේෂකයකු කරන ලද වංචාව හෙළිදරව්වීමෙන් පසු බහුතරයක් පහත් හ මධ්‍යම පැලියෝලිතික භූමි දැඩි ලෙස නැවත පරීක්ෂා කරන ලදි
ජේ මොන් යුගය 

ජේ මොන් යුගය ක්‍රි
14,000 සිට ක්‍රි
300 දක්වා පැවතුණි
පළමු ශිෂ්ටාචාරගත වීම හා ස්ථාවර ජීවන රටා දක්නට ලැබුනේ ක්‍රි
14,000 පමණය
ඒ මෙගලිතික හා නියෝලිතික අර්ධ ද්විතීක දඩයම් ජීවන රටාව මගින් පෝෂණය වූ ජේ මොන් යුගයත් සමගය
මේ කාලයේදී ලී මත තැනූ නිවාස හා පතල් නිවාස ( පොලව යට තැනූ නිවාස )භාවිතා විය
කෘෂිකර්මාන්තයේ ලක්ෂණද දක්නට ලැබුණි
රෙදි විවීම පිළිබඳව දැනුමක් මේ යුගයේදී නොපැවති අතර සත්ව හම්වලින් ඇඳුම් සකසා ගැනිණි
මොවුන් ගොතන ලද ලණු ඇතුලත් කර මැටි භාජන සෑදූහ
(ජේ මොන් ලණු ගෙතුම් රටාව )
විකිරණ කාබන් පරීක්ෂාවට අනුව ලොව පැරණිම මැටි වළං සමහරක් මෙම යුගයට අයත් යැයි සොයාගෙන ඇත
මේ සමග කිරිච්චි,ජේඩ්,සිප්පිකටුවලින් තැනූ පනා සහ ක්‍රි
11 වැනි සියවසට අයත් ගෘහ භාණ්ඩද හමුවී ඇත
කෙසේ වෙතත් මෙම කාල නිර්ණයන් සමග ගැටලු පවතී
මැටි ප්‍රතිමාද කැණීම්වලින් සොයාගෙන තිබේ
මෙම ගෘහ භාණ්ඩ  නිසා යම් යම් ඔකිනාව වැනි ප්‍රදේශ වලත් වෙළෙඳ මාර්ග තිබූ බවට සාක්ෂි  හමුවේ
EEA පරීක්ෂණවලට අනුව අයිනු ගෝත්‍රිකයන්, හොක්කයිව් හා හොන්ෂ් ප්‍රදේශවල විසූ ස්වදේශීය ජනතාව ජේ මොන්ගේ මිනිසුන්ගෙන් පැවත එන බවට සාක්ෂි සපයයි
එම නිසා ජේ මොන් මිනිසුන් ජපානයේ ප්‍රථම ආදිවාසීන් නියෝජනය කරයි
ආශ්‍රිත 
History_of_Japan Japanese_pre-history
ජිරොෆ්ට් ජනාවාසකරණය - (තඹ)ලෝකඩ යුගය ආරම්භය 
           
 
මෙම ජනාවාසය පිහිටියේ ඉරානයේ මධ්‍ය හා බටහිර දිශාවට සීමා වන්නටය
(බුද්ධවර්ෂ ශතවර්ෂ 20)
(Sistan)සිස්ටාන් සහ (Kerman Province)කර්මැන් ප්‍රදේශයේ කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක ගවේෂණයන් මේ සදහා මුලාකෘත විය
ජිරොෆ්ට් ජනාවාසය පිහිටියේ (Halil River)හලිල් නදිය අසබඩය
දැනට මෙම ප්‍රදේශයේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් බිම් 12 කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් පවති
විද්‍යාඥ්ඥයන්ගේ මතයට අනුව ජිරොෆ්ට් ශිෂ්ටාචාරය අවුරුදු 7000 ක් පමණ පැරණිය
Shahr- I Sokhta(Burnt City) Tepe Bampur, Espiedej, Shahdad, Iblis සහ Tepe Yahya මුලින් සඳහන් කරන ලද කැණීම් බිම් වලින් කිහිපයකි
"ලෝකඩ යුගයේ ශිෂ්ටාචාරයන්හි ඔවුන්ටම ආවේණික වු නිර්මාණ ශිල්පයන් හා භාෂාවන් තිබු බවට මෑතදී කරන ලද ගවේෂණවලින් තහවුරු වී ඇත
ජිරොෆ්ට් ශිෂ්ටාචාරය නෂ්ට වු (Aratta)ආරට්ට රාජධානිය බවට පුරාවිද්‍යා ගවේෂණ කණ්ඩායමේ ප්‍රධානි මහචාර්ය යුසුෆ් මජිඩ්ඩේෂ් අනුමාන කරයි
නමුත් සෙසු පිරිස මෙම මතයට එකගතාවක් දක්වන්නේ නැත
අනිකුත් මත පළකරන්නන්(උදා
Daniyel T
Potts, Piotr Steinkeller) මෙය Elam ශිෂ්ටාචාරයේ නැගෙනහිරට වන්නට තිබු Marhashi හි අඳුරු නගරය බවට මත පළකරයි
කෙසේ වෙතත් මෙම රාජධානියේ බහුල වශයෙන් කුඹල් කර්මාන්තය පැවති බවට සාධක හමුවේ
එමෙන්ම බටහිර Elamite(Elam) ශිෂ්ටාචාරය හා නැගෙනහිර ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය අතර සිදුකෙරුණු වෙළෙදාම් හා අන්තර් සහයෝගිතා කටයුතුවලදි භාවිතා කළ වැදගත් කේන්ද්‍රස්ථානයක් ලෙසටද මෙය හඳුනාගෙන ඇත
කැනිම් සහ සොයාගැනීම් 

යුසුෆ් මජිඩ්සාඩ්ප් ප්‍රමුඛ පුරාවිද්‍යාත්මක කණ්ඩායම විසින් සොයාගන්නා ලද නටබුන් හා මංකොල්ලකරුවන්ගෙන් නැවත ලබාගන්නා ලද මෙවලම්වලටද අනුව මෙම නගරයේ අතීතය බුද්ධවර්ෂ 03 වන ශතවර්ෂයේ අගභාගය දක්වා දිවෙන බවට සාධක සපථ කරයි
පුර්ව මෙසපොතේමියානු මෙවලම් 

ජීරොෆ්ට් පුරවිද්‍යාත්මක කැණීම් කටයුතුවලදී ක්‍රි
පු 4 වැනි සියවසට අයත් බොහොමයක් මෙවලම් මතුකරගන්නා ලදී
මෙහිදී සොයා ගත් තඹවලින් සාදන ලද එළු හිස ප්‍රතිමාව ක්‍රි
පු 3 වැනි සියවසට අයත් බව පුරාවිද්‍යාඥයන් සපත කරයි
ජීරොෆ්ට් කණ්ඩායම පවසන්නේ පුරවිද්‍යාත්මක කටයුතුවලට මෙය සැඟවුණු පාරදීසයක් බවයි.  කැණීම් කටයුතුවලදී කලින් කී ප්‍රතිමාව පොළොව මතුපිටට ආසන්නයේ පස් තට්ටු අතරින් සොයා ගත් බැවින් මෙය ක්‍රි
පු 4 වැනි සියවසේ හලීල් නදියේ ශිෂ්ටාචාරයට අයත් එකක් බවටද මතයක් පවතී
එනම් එම ආයුධ මෙසපොතේමියානු ශිෂ්ටාචාරයටද එපිට ඉතිහාසයකි
සමහර සාක්ෂි හා නෂ්ට මෙවලම්වලට අනූව මෙසපොතේමියානු ප්‍රදේශය ක්‍රි
පු 3 වැනි සියවස තරම් ඈත අතීතයකට නෑකම් කියයි
මැටට් ඇබඩ් සුසාන භූමියෙන් හමුවූ මෙවලම් හා අනිකුත් සාක්ෂි අනූව මෙසපොතේමියානු භූමිය  ක්‍රි
පු 6 වැනි සියවස තරම් ඈත අතීතයකට අයත් බවද පැහැදිලි විය
ජීරොෆ්ට් කැණීම් භූමියෙන් මැටි වර්ග  ප්‍රභේද 2 ක් සොයා ගැනුණි
මෙම මැටි ප්‍රභේද එක් වර්ගයක් ක්‍රි
පු 3 වැනි සියවසටත් අනෙක  ක්‍රි
පු 4 වැනි සියවසටත් අයත් වේ
එම නිසා ජීරොෆ්ට් මෙම කාලවකවානු 2 ටම අයත් සුසාන භූමියක් බව සලකනු ලැබේ
කෙසේ වෙතත් මෙම සුසාන භූමිය පිහිටුවා ඇත්තේ ඊට පෙරද ජනාවාස පිහිටි භූමියක බැවින්  (ක්‍රි
පු 6 වැනි සියවස ) කැනීම් කටයුතු වලදී මෙසපොතේමියානු ශිෂ්ටාචාරයට පෙර මෙවලම්ද හමු වී ඇත
මෙහිදී පුරවිද්‍යාඥ කණ්ඩයාම තවදුරටත් අභ්‍යන්තරයට කැණීම් කටයුතුවල නියැළෙමින් නවතම කරුණු සොයාගනිමින් සිටිති
පුර්ව මෙසපොටේමියානු මෙවලම්

ජීරොෆ්ට් පුරවිද්‍යාත්මක කැනීම් කටයුතු වලදී ක්‍රි
පු 4 වන සියවසට අයත් බොහොමයක් මෙවලම් මතුකරගන්නා ලදී
මෙහිදී සොයා ගත් තඹ වලින් සාදන ලද එලු හිස ප්‍රතිමාව ක්‍රි
පු 3 වන සියවසට අයත් බව  පුරාවිද්‍යාඥයන් සපත කරයි
ජීරොෆ්ට් කන්ඩායම පවසන්නේ පුරාවිද්‍යාත්මක කටයුතු වලට මෙය සැඟවුනු පාරදීසයක් බවයි. කලින් කී ප්‍රතිමාව කැණීම් කටයුතු වලදී පොලොව මතුපිටට ආසන්නයේ පස් තට්ටු අතරින් සොයා ගත් බැවින් මෙය ක්‍රි
පු 4 වන සියවසේ හලීල් නදියේ ශිෂ්ඨාචරයට අයත් එකක් බවටද මතයක් පවතී
එනම් මෙසපොටෙමියානු ශිෂ්ඨාචරයටද එපිට ඉතිහාසයකි
සමහර සාක්ෂි හා න්‍යෂ්ට මෙවලම් අනූව මෙසපොටෙමියනු ප්‍රදේශය ක්‍රි
පු 3 වන සියවස තරම් ඈත අතීතයකට නෑකම් කියයි
මැටට් ඇබඩ් සුසාන භූමියෙන් හමුවූ මෙවලම් හා අනිකුත් සාක්ෂි අනූව මෙසපොටෙමියනු  භූමිය   ක්‍රි
පු 6 වන සියවස තරම් ඈත අතීතයක් බවද පැහැදිලි විය
ජීරොෆ්ට් කැණීම් භූමියෙන් මැටි වර්ග  ප්‍රභේද 2 ක් සොයා ගැනුනි
මෙම මැටි ප්‍රභේද 1 ක් වර්ගයක් ක්‍රි
පු 3 න් වන සියවසටත් අනෙක  ක්‍රි
පු 4 න් වන සියවසටත් අයත් වේ
එම නිස ජීරොෆ්ට් මෙම කාල වකවානු 2 ටම අයත් සුසාන භූමියක් බව සලකනු ලබේ
කෙසේ වෙතත්  මෙම සුසාන භූමිය පිහිටුවා ඇත්තේ ඊට පෙරද ජනාවාස පිහිටි භූමියක බැවින්  (ක්‍රි
පු 6 වන සියවස ) කැනීම් කටයුතු වලදී මෙසපොටෙමියානු ශිෂ්ඨාචරයට පෙර මෙවලම්ද හමු වී ඇත
මෙහිදී පුරවිද්‍යාඥ කණ්ඩයාම තව දුරටත් අබ්‍යන්තරයට කැනීම් කටයුතු සිදුකරමින් නවතම කරුනු සොයාගනිමින් පවතී
එක්සත් රාජ්‍යයේ සම්භවය

එක්සත් රාජ්‍යය බිහිවුණේ වත්මන් ඊශ්‍රායල් හා පලස්තීනය පවතින ප්‍රදේශයේය
හීබෲ ගෝත්‍රිකයන් කණ්ඩායම් 12ක් වාසය කළේද මේ ප්‍රදේශයේය
එක්සත් රාජ්‍යය

ඊශ්‍රායල් රාජධානියේ හිමිකරුවන් වනුයේ පැරණි කුඩා ඊශ්‍රායල් රාජධානිය(ක්‍රි
1050-930) හා ජෝඩා රාජධානියයි(ක්‍රි
පූ 931-586) යුසුබියස් හා ජොසපියස් යන දෙදෙනාම ක්‍රි
997දී මෙහිදී ප්‍රාන්ත පිහිටුවා ගත්හ
මෙහි සඳහන් කරුණුවලට පාදක වී ඇත්තේ බයිබලයේ සඳහන් වී ඇති කරුණු වන බැවින් මෙහි සඳහන් සමහර කරුණු  ගැටලුකාරි  විය හැකිය
(සාධක හමුවී ඇත්තේ අල්ප වශයෙනි) ඔවුන් සඳහන් කරන්නේ බයිබලයේ සඳහන් වි ඇති සිද්ධි හා අවස්ථා ක්‍රි
10 වැනි සියවසේ සිදුවී ඇති බවයි. එනම් බයිබලයේ සඳහන් වූවාට වඩා ශත වර්ෂයක් මෙපිටිනි
රාජධානි බෙදීම 

සොලමන් රජුගේ මරණයෙන් පසු රාජධානිය බිඳ වැටීමත් සමග අහිජාහි අනාවැකිය සම්පූර්ණ විය
පැරණි හතුරන් වූ ජෝදා ගෝත්‍රය හා අනෙකුත් ගෝත්‍ර බිඳී එකතු වීමෙන් සොලමන් රජුගේ පුත් රිහෝබෝම් සිහසුනට පත්විය
තවද අසතුටට පත්වූවන් විසින් ජෙරොබෝම්ව ඊජිප්තුවෙන් පිටුවහල් කරන ලදී
සටහන් 

ඉතිහාසය
ඊශ්‍රායල් රාජධානියට දකුණින් පිහිටා තිබූ රාජධානිය ලෙස යෙහුදා රාජධානිය දැක්විය හැකිය
හීබෲ බයිබලයට අනුව ජෝඩා රාජධානිය ඇතිවුයේ සෝල් රජතුමාගේ මරණයෙන් පසුවය
ජුඩා නැමති ගෝත්‍රය ඩේවිඩ් රජුට යටහත් පහත්ව සේවය කිරීම අරඹයා එම ගෝත්‍රයේ නමින් රාජධානිය පිහිටුවීය
හාර්යේහුඩා ප්‍රදේශය(කෙනිට්, කැලිබයෙට් ඔක්නිලියිටි හා ජේබුසයිට් කුලවල මිනිසුන් සිටි ප්‍රදේශය)
බයිබලයට අනුව ජුඩා ගෝත්‍රිකයන් යනු ඩේවිඩ් රජුට රාජධානිය නිර්මාණය කරගැනිමට සහාය වු ගෝත්‍ර 12 න් එක් ගෝත්‍රයකි
ඊට කෙටිකාලයකට පසු බෙන්ජමින් ගෝත්‍රයද ජුඩා ගෝත්රය සමඟ එක් විය
මෙම නව රාජධානියේ අගනගරය බවට පත්වුයේ ජේරුසලම වේ
සෝල් රජුගේ පුත් ඉෂ්-බොෂේත් ගේ මරණයෙන් අනතුරුව, ඩේවිඩ් අනිකුත් ගෝත්‍ර පාලනය සඳහා රජකමට පත්විණි
එවර ඔහු ඊශ්‍රායල් එක්සත් රාජ්‍යය බිහි කර ගත්තේය
ඩේවිඩ් රජුගේ මුණුපුරා වු රිහෝබෝම් ගෝත්‍රවල ගෞරවයට ලක්විය
ඊශ්‍රායලයේ උතුරු ප්‍රදේශය ඇසිරියන් රාජ්‍යය විසින් යටත් කරගනු ලැබිණි
නමුත් ජෝඩා රාජධානිය වසර 350 ක් නොනැසී පැවතිණි
එය ආක්‍රමණය කළේ ක්‍රි
586 දීය
එය ආක්‍රමණය කළේ බැබිලෝනියානු අධිරාජ්‍යයේ නෙබුසාර්-ආදත් ය
ඔහුගේ ආරක්ෂකයා වු කැප්ටන් නෙබුචැඩ්නෙසාර් යුද්ධය මෙහෙයවීය
මෙම යුද්ධයෙන් අනතුරුව ජේරුසලම අගනගරය විනාශයට පත්වීය
ආශ්‍රිත ලිපි
 යහුදා
නෛතික ක්‍රමය- (පද්ධතිය )

මෙම නෛතික පද්ධතියේ ප්‍රධානියා වුයේ පාරවොය
පැරණි ඊජිප්තුවේ නීතී සංග්‍රහයක් නොපැවතුනු අතර සාමාන්‍ය බුද්ධිය අනුව නීතී කටයුතු සිදු කෙරුනු බවට අධිකරණ වාර්තා පෙන්නුම් කරයි
ප්‍රශ්න නිරාකරණයේදි බොහොදුරට අවබොධාත්මක ගිවිසුම් වලට එළඹුනු බවක් පෙනෙන්නට තිබේ
ප්‍රාදේශිය අධිකරණ වල බලධරියා වුයේ kenbet නමින් හඳින්වු පුද්ගලයා වන අතර ඔහු සුළු පැමිණිලි සුළු ආරවුල් විභාග කොට විසඳනු ලැබිණි
අවසනයේ විත්තිකරුවන් හා පැමිණිලිකරුවන් තමන්ට නිවැරැදි තීන්දුව ලැබුනු බවට දිවුරා  දිව් රුම් ප්‍රකාශනයක් ඉදිරිපත් කළ යුතුය
සමහර අවස්ථා වලදී පමිණිලිකරු මෙන්ම විනිෂ්චයකරුද එකම පුද්ගලයා වන අතර කරුනු දක්වමින් කුමණ්ත්‍රනකරුව හඳුනාගනී
විභාගිත නඩුව වැදගත් හො නොවැදගත් වුවද අධිකරන ලේකම්වරයා විසින් පැමිනිල්ල සාක්කිය, තීන්දුව සටහන් කරගනී
සුළු වැරදි වලට දඬුවම් ලෙස දඩගැසීම, පහරදිම, මුහුණු විකෘති කිරිම හො පිටුවහල් කිරිම ආදිය ලබාදෙන ලදි
බරපතල වැරදි සඳහා ජීවිතක්ෂයට පත් කිරිම, උලතැබීම,ගිල්වීම ආදී දඬුවම් දෙන ලදි
සමහර විට දඬුවම් අපරධකරුගේ පවුලේ අයටද පැනවිනි
මෙහිදි නීතීය පසිඳිම සඳහා මිනිසුන්ට දෙවියන්ගේ ආශිර්වාදයද නොමසුරුව අවශ්‍ය විය
ඊජිප්තුවේ ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාහි ෆාරොස් දූපතේ පිහිටා ඇති මෙම ප්‍රදීපාගාරය ඉදි කරන ලද්දේ වරාය හදුනා ගැනීමේ මං සලකුණක් ලෙසිනි
විවිධාකාරයෙන් මනිනු ලැබූ මෙහි උස මීටර් 115-150 අතර වේ
එය සියවස් ගණනාවකට පෙර මිනිසා විසින් මිහිපිට තැනූ උසම ගොඩනැගිලි අතරින් එකක් ලෙස පැවතුණි
සයිඩනයේ ඇන්ටිපේටර් විසින් මෙය පුදුම හතෙන් එකක් ලෙසද නම් කරන ලදී
එකල එය උසින් දෙවෙනි වූයේ කුෆු හා කෆ්‍රා හි පිහිටි පිරීමඩ දෙකට පමණි
සමහර උගතුන්ට අනුව මෙය මීටර් 180 ක් උස වන අතර එය 14 වැනි සියවස දක්වා ලොව උසම ගොඩනැගිල්ල ලෙස පැවතුණි
ගොඩනැගීම හා පරිහානියට පත්වීම
 	
මෙම ප්‍රදීපාගාරය ඉදිකරන ලද්දේ ක්‍රි
පූ තුන්වැනි සියවසේදීය
මෙහි ආරම්භක කටයුතු සිදු වූයේ සැට්‍රැප් ආණ්ඩුකාරයා අතින් සහ පළමුවන ටොලමි සෝටර් නම් වූ ඊජිප්තුවේ පළමු හෙලනිස්තික පාලකයා හා ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාවේ අධිරාජ්‍යාගේ ජෙනරාල්වරයෙකු විසිනි
වයස අවුරුදු 33 දී ඇලෙක්සැන්ඩර් අධිරාජ්‍යාගේ අනපේක්ෂිත මරණයෙන් පසු ක්‍රි
305 ටොලමි සොටර් (රොඩියස් හි වැසියන් විසින් ගැලවුම් කාරය ලෙස හඳුන්වනු ලැබු ) පත්විය
ඉන්පසු කෙටි කාලයක් තුළ ඔහු විසින් ෆෙරොස් හි ප්‍රදීපාගාරය ගොඩ නැංවීමට අණ කරන ලදී
ඔහුගේ  පුත් ටොලමි ෆිඩෙලිෆෙරොස්ගේ රාජ්‍ය කාලය තුළදි එහි ඉදිකිරීම් කටයුතු නිම කරන ලදී
මිත්‍යා ප්‍රවාදයන් නිසා ටොලමි විසින් ඔහුගේ ඉදි කිරීමට සොස්ට්‍රටස්ගේ නම යෙදීම වළක්වන ලදි
නමුත් එහි නිර්මාණ ශිල්පියා පහත ශිලා ලිපිය එහි බිත්තියේ කොටා තබන ලදී
ඩෙක්සිෆෙන්ස්ගේ පුත්‍රයා වු සොස්ට්‍රැටස්, ගැලවුම්කාර දෙවියා සඳහා මෙය ඉදි කරන ලදී
(මුහුදෙ යාත්‍රාකරන්නවුන් වෙනුවෙන් )මෙම සෙල්ලිපිය සඟවා තිබුණේ ප්ලාස්ටර් තට්ටුවකට යටින්ය
එහි මතුපිට මෙම ප්‍රදීපාගාරයේ නිර්මාතෘ ටොලමි රජු බව සදහන් වන රජුට ගෞරවයෙන් ලියු සෙල්ලිපියත් කොට තිබුණි
සියවස් ගණනාවකට පසු ප්ලාස්ටර් මැටි තට්ටුව ගැලවී සොස්ට්‍රස්ගේ නාමය ලොවට ප්‍රදර්ශනය විය
ඉතිහාසය
පුරාතන ලෝකයේ පුදුම හත
මුල් කාලීනව සිංහ මිනිසා යන නමින්ද, පසුව සිංහ ගැහැනිය යන නමින්ද හඳුන්වනු ලැබු මේ සිංහ සිරසකින් යුතු මේ ප්‍රතිමාව ඇත් දළින් නිමවූවක් වන අතර ලොව පැරණිතම මුර්තියන්ගෙන් එකක් ලෙසද විශේෂයෙන් සත්ව රූපිත පැරණිතම මුර්තියක් ලෙසද සැලකේ. මෙය සත්ව රූපයකට මානුෂීය ලක්ෂණ කැටි කර විදහා දක්වන ප්‍රතිමාවක් මෙන්ම යම්දේවතා ආත්මයක් නිරුපනය කරන්නාක් ලෙසද අර්ථ දක්විය හැකිය
ප්‍රතිමාව සොයා ගනු ලැබු ස්ථරයේම තැන්පත්ව තිබු කාබන් අඩංගු ලෝහ අංග මත පදනම්ව සිදුකරනු ලැබු C-14 පරීක්ෂණ මගින් අනාවරණය වූ පරිදි මුර්තිය වසර 32000 ට පමණ පෙර නිමවන ලද්දක් වේ

මෙම ප්‍රතිමාවේ කොටස් කිහිපයක් 1939දී  ජර්මනියේ 'ස්වාබියන් ඇල්බ්' යන ප්‍රදේශය වන ලොන්ටෙල්හි(දිගු නිම්නය ) වන ස්ටැඩල්- ඉම්-හොලස්ටීන් නම් ගුහාව තුළ තීබි සොයා ගැනුණි
දෙවන ලොක යුද්ධයේ ඇරඹුමත් සමග මේ පිළිබදව අවධානය ගිලිහි ගිය අතර නැවත අවධානය යොමු වුයේ වසර තිහකට පසුවය
ප්‍රතිමාව නැවත ස්ථාපනයෙදි හිසක් රහිත ප්‍රතිමාවක් නිමකරනු ලැබු අතර 1997 හා 1998 කාල වලදි සොයාගනු ලැබු කොටස් මගින් ප්‍රතිමාව සම්පුර්ණයෙන්ම ස්ථාපනය කරන ලදී
ප්‍රතිමාව සෙ
29.6 (අඟල් 11.7)ක උසකින්ද, සෙ
5.6ක පළලකින්ද, සෙ
5-9 අතර ඝනකමකින්ද යුක්තවේ
එය ආදි කාලීන මැමත් කෙනෙකුගෙ දළ ඇසුරින් තද ගලකින් නිමවුනු පිහියක ආධාරයෙන් නෙලනු ලැබ ඇත
ප්‍රතිමාවේ වම් හස්තය තිරස් අතට සමාන්තරව විහිදුණු ඉලිප්පීම් 7 ක් දැක්වේ
ප්‍රථමයෙන් මෙම ප්‍රතිමාව පුරුෂයකුගේ එකක් බැව් මහාචාර්ය හෑන් විසින් ප්‍රකාශයක් කරන ලදී
නමුත් පසුව සොයා ගනු ලබු කොටස් නිරීක්ෂණයට ලක් කිරිමෙන් අනතුරුව මහචාර්ය ස්චිමිඩ් මෙය කාන්තාවකගේ ප්‍රතිමාවක් බැව් සනාථ කර එය සිංහ ගැහැනිය යන අරුත දෙන ලෝවන් ෆ් රෝ ලෙස නම් තබනු ලැබීය
ඉහත අර්ථ නිරුපන දෙක සඳහාම විද්‍යාත්මක සාක්ෂි අල්ප බව පෙනේ
තවද ප්‍රතිමාවේ සිංහයෙකුට අනන්‍ය කේෂරද දක්නට නොමැති වෙයි
මෙය මෑතක් වනතුරුම නිරවද්‍ය බවින් අඩු සිංහ මිනිසා යන නම වෙනුවට සිංහ සිරස් දරන ප්‍රතිමාව ලෙසින් හඳුන්වනු ලැබීය
අවසාන වශයෙන් ජර්මානු මුර්ති කලාවන්ට වඩා වසර දහස් ගණනකින් ලාබාල වු ප්‍රංශයේ ලෙන් බිතු සිතුවම්වලට ලාක්ෂණික ලෙස සැලකෙන දෙමුහුන් සත්වයන්ගේ දේහ ලක්ෂණද විදහාපාන්නාවු මෙම ජර්මානු මුර්තිය අර්ථ නිරුපනය කිරීම බෙහෙවින් සංකීර්ණ කර්තව්‍යක් වනු ඇත
සටහන් 

| Lion man
|}
{|

ඉතිහාසය
මැන්නීයන්වරු  වනාහී, ක්‍රිපූ 10වන සි‍ට 7වන සියවස දක්වා කාලයේදී   වර්තමාන ඉරානයේ සහ අසයිබයිජානයේ ජීවත්වූ පුරාතන ජන කොට්ඨාශයක් වෙති
එම කාලයේදී ඔවුහූ ඇසිරියානු සහ උරාර්ටු අධිරාජ්‍යයන්ගේද ඒවා අතරවූ මුසැසිර් සහ සිකිර්ටා වැනි කුඩා සිමාන්තරීක රාජ්‍යයන්ගේද අසල්වැසියෝ වූහ
ඔවුන්ගේ නියම ජන්ම භූමිය උර්මියා විලට නැගෙනහිරට හා දකුනට වන්නට පිහිටා තිබණ
මෙය දළ වශයෙන් වර්තමාන මහාබාද් නගරය වටා මධ්‍යගත වී තිබුණි
ඔවුන් විසූ ප්‍රදේශය උපරිම වශයෙන් කුරා නදිය දක්වා විහිදෙන ලදී
1957 දී ආරම්භ වූ කැණීම් මගින් ආරක්ෂිත නගරයක් වූ හසනීලු නගරය සොයා ගන්නා ලදී
කලක් මෙය මැන්නීයන් භූමියක් බවට සැක කෙරිනි
සිතියන් හා ඇසිරියන් වරු අතින් කිහිප විටක් පරාජය වීමෙන් පසු ඉතිරි වූ මැන්නීයන් වරු ඉරාක ජනතාවට අවශෝෂණය වීය
ඉන්පසු මෙම යුගය මැටි ඒනේ ලෙස ප්‍රසිද්ධ වූ අතර මෙඩස් විසින් ක්‍රි
පූ 616 දී අත්පත් කරගන්න ලදී
850 දී පමණ මැන්නයී රාජධානිය සමෘද්මත් වීමට පටන් ගැනුණි
මැන්නයින්වරු යනු ප්‍රධාන වශයෙන් සංක්‍රමණය වූ මොවුහු වාරිමාර්ග පිළිබඳව දැනුමක් තිබූ, ගවයන් හා අශ්වයන් ඇති කළ ජනතාවක් විය
මොවුන්ගේ අගනුවර වූයේ ඉසිර්ටු ( සිර්ටා) නගරයයි
පු අටසිය විසි ගණන්වල ඔවුන් කලාපයේ විශාලතම රාජ්‍ය බවට පත්විය
මේ කාලය වනවිට ඔවුන්ට පාලන පන්තිය ලෙස ප්‍රධාන රදළ පන්තියක් තිබූ අතර ඔවුන් රජුගේ බලය තරමක් බෙලහීන කළහ
800 දී පමණ මෙම ප්‍රදේශයේ සටන් ඇති වුණි
ඒ උරාර්ටු ගොත්‍රිකයන් සමගය
හේතුව ඔවුන් මැන්නියන්වරුන්ගේ ප්‍රදේශයේ හා ඇසිරියාවේ බලකොටු කිහිපයක් තනීමටය
750 හා 730 අතර මෙම දෙපාර්ශවය අතර ඇතිවූ විවෘත ගැටුමෙන් පසු මැන්නියන්වරු ඔවුන්ගේ භූමි ප්‍රමාණ තවත් වැඩි කරගැනීමට සමත් විය
725 හා 720 අතර ඉන්පසු රජුගේ රාජ්‍ය කාලයේ මැන්නියන් රාජධානිය එහි ප්‍රබලත්වයේ උත්කෘෂ්ටම අවස්තාවට පත්විය
මෙයද බලන්න

ඉරානයේ ඉතිහාසය
මෙඩියන් අධිරාජ්‍යය

ආශ්‍රිත

බාහිර සබැඳි

මැන්නියන් ආට්
කිංඩම් ඔෆ් මැන්නායි , Regnal Chronologies
මැන්නියන් ග්ලේස්ඩ් බ්‍රික්ස් ෆ්‍රොම් බුකාන්

 
ඉරානයේ ඉතිහාසය

ඉතිහාසය
ගල් යුගයේ ආහාර රටාව 
               
ගල් යුගයේ ජීවත් වූ මිනිසුන්ගේ ආහාර වූයේ ඔවුන් ජීවත් වූ ස්වභාවික පරිසරයෙන්ම සොයාගත් ශාක හා සතුන්ය
මොවුහු සතුන්ගේ අක්මාව,වකුගඩු සහ මොලය වැනි කොටස් ඇතුලත්ව සත්ව මාංශ කෑමට වැඩි ප්‍රියතාවයක් දැක්වුහ
ඔවුහූ කිරි ආහාර, ධාන්‍ය මෙන්ම කාබෝහයිඩ්‍රේට් අධික ශාක ආහාරද  ආහාරයට ගත්හ
එසේම කොල වර්ග හා අල වර්ගද එළවළු, පලතුරු සහ දඩයම් කරගත් සතුන්ද ආහාරයට ගෙන ඇත
දැනට හමුව ඇති සාක්ෂිවලින් පිළිබිඹු වන්නේ මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් හා ධාන්‍ය වර්ග ආහාරයට ගැනීම අතර සම්බන්ධය අවුරුදු 23000 ක් තරම් ඈත අතීතයට  දිව යන බවකි
විස්කොන්සින්හි හිම දිය වීමට ආසන්න කාලයේ , එනම් වසර 15000 කට 9000 කට පෙර ආසියාව, යුරෝපය , උතුරු අමෙරිකාව, සහ  ඕස්ට්‍රේලියාවේ මෙගෆවුනා  ඇති විය
මෙය ප්‍රථම හොලෝසිනේ හි අභාවය විය
මෙම සිදුවීම එකල විසු මිනිසුන්ගේ ආහාර ගැනීමේ පුරුදු වෙනස් කිරීම කෙරෙහිද, නව කෘෂිකාර්මික ක්‍රමවේදයන්ගේ වැඩි දියුණුව කෙරෙහි ද බලපාන ලදී
එසේම ශාකමය ආහාර ,ආහාර වේලේ ස්ථිර කොටසක් බවටද පත් විය
සමහරවිට මෙම අභාවයට හේතු වන්නට ඇත්තේ මිනිසුන් විසින් ලොම් සහිත මැමත් වැනි විශාල සතුන් වැඩියෙන් දඩයම් කිරීම නිසා එම සතුන් අභාවයට පත්විය
නමුත් වෙනත් විද්‍යාඥයින් විශ්වාස කරන ආකාරයට නම් කාලගුණ විපර්යාසයක් නිසා මේ තත්ත්වය ඇතිවිණි
පේලියොලිතික් මානවයා ප්‍රථම වරට සකස් කරගත් බීම වර්ගය බීර ලෙස සැලකේ. සත්ව හමින් සෑදු මලු තුළ හෝ ලී බදුන් තුළ ස්වභාවිකව මිදි පැසවා පානය කිරීමට ඔවුන් පුරුදු වී සිටියහ
සටහන 

| Stone_Age
|}
මෞර්ය අධිරාජ්‍යය යනු පුරාතන ඉන්දියාවේ යකඩ යුගයේ පැවැති, භූගෝලීය වශයෙන් අතිමහත් ප්‍රදේශයක පැතිර පැවැති  ඓතිහාසික බලවතෙක් වූ අතර එය මෞර්ය රාජ වංශය විසින් ක්‍රිපූ 321 සිට 185 දක්වා පාලන කෙරිණි
මගධ රාජ්‍යයය (වර්තමාන බිහාර් හා බෙන්ගාල ප්‍රදේශ ), ඉන්දු ගංඟා නිම්නයෙන් පටන්ගෙන උප මහද්වීපයේ නැගෙනහිර ප්‍රදේශය පැවතිනි
එහි අග නුවර වූයේ පාඨලී පුත්‍ර (වර්තමානයේ පැට්නා ) නගරයයි
මෙම අධිරජ්‍යයයේ ආරම්භකයා වන්නේ චන්ද්‍ර ගුප්ත මෞර්ය වංශිකයායි
ඔහු නන්ද රාජ වංශය පරාජය කර මධ්‍යම හා දකුණු ඉන්දියාව හරහා ඔහුගේ බලය බටහිර දෙසට පතුරුවාගනු ලැබීය
ඔහු මෙහිදී දේශීය බලතල කඩා බිඳ දැමීය
316 වන විට වයඹ දිග ඉන්දියාවේ සම්පූර්ණයෙන්ම මෙම අධිරාජ්‍යයයට අයත් විය
එය මහා ඇලෙක්සැන්ඩර් ගෙන් පසුව ප්‍රාදේශීය රාජ්‍ය යටත් කර ගැනීම වේ
මෞර්ය අධිරාජ්‍යය උතුරින් ස්වාභාවික දේශ සීමාවක් වන හිමාලය දක්වාද, නැගෙනහිරින් ඇසෑමය දක්වාද පැතිරී පැවතිනි
බටහිරින් වර්ථමාන පාකිස්ථානයද, ඇෆ්ගනිස්ථානයේ වැදගත් ප්‍රදේශ වන හේරාට් සහ කන්දහාර් පළාත්ද ,ඉරානයට අයත් සිස්තාන් සහ බලුකිස්ථාන් යන පළාත්ද වීය
බින්දුසාර අධිරාජ්‍යයා විසින් තම අධිරාජ්‍යය මධ්‍යම සහ දකුණු දිග ඉන්දීය ප්‍රදේශ කරාද පැතිරවීය
නමුත් ගවේෂණය නොකරන ලද කුඩා ගෝත්‍රික ප්‍රදේශ සහ කැලෑ බද ප්‍රදේශයක් වන කාලිංගය මීට අයත් නොවීය
මෞර්ය අධිරාජ්‍යය ඉන්දියානු උප මහාද්වීපයේ පැවති විශාලම අධිරාජ්‍යය ලෙස සැළකේ.මෞර්ය රාජ වංශයේ විනාශ වීම ආරම්භ වූයේ අශෝක අධිරාජ්‍යයාගේ අවෑමෙන් වසර 50 ක් පමන ඉක්මවූ පසුවයි.ඉන්පසු මගධයේ බලයට පත් වන්නේ සුන්ග රාජ වංශයයි
චන්ද්‍ර ගුප්ත කාලයේ ,මෞර්ය අධිරාජ්‍යය ඉන්දියාවෙන් එතෙර මැසිඩෝනියානු නීතිය යටතේ පවතින ප්‍රදේශ ද අයත් කර ගන්නා ලදී
චන්ද්‍ර ගුප්තගේ ආක්‍රමණයෙන් ඇලෙක්සැන්ඩර්ගේ හමුදා ජනරාල්වරයකු වන සෙලියුකස් ප්‍රමුඛ හමුදාව විනාශ විය
චන්ද්‍ර ගුප්ත කාලයේ දේශිය සහ විදේශීය වෙළඳාම ,කෘෂි කර්මය සහ ආර්ථික කටයුතු යන තුන් අංශයන්ගෙන්ම සංවර්ධනයට පත් විය
කාලිංඝ යුද්ධයෙන් පසු ලද අත්දැකීම් හේතුවෙන් අශෝක අධිරාජ්‍යයා යටතේ අඩ සියවසක කාලයක් පමණ සාමකාමී සහ ආරක්ෂිතව පැවතුනි
ඉන්දියාවේ පැවති සෞභාග්‍යමත් හා ස්ථාවර අධිරාජ්‍යය සතුව පැවති ශක්තිමත් ආර්ථික සහ යුධමය ශක්තිය හේතුවෙන් ඔවුන්ගේ දේශපාලන මත හා වෙළඳාම බටහිර හා මධ්‍යම ආසියාව ද ,යුරෝපය දක්වාද පැතුරුනි
ආදි ඉතිහාසය

චාණක්‍ය සහ චන්ද්‍රගුප්ත මෞර්යය

මගධය යටත් කර ගැනුම
චානක්‍ය බමුණා විසින් චන්ද්‍රගුප්තව හා ඔහුගේ හමුදාව දිරිමත් කරනු ලැබුවේය
ඒ මගධයේ සිහසුන ලබාගැනීමටය
ඔහුගේ බුද්ධි ජාලය අනුව කටයුතු මෙහෙයවීමෙන් චන්ද්‍රගුප්ත, මගධයේ හා අනෙක් ප්‍රදේශවල  බොහෝ තරුණයන් එක් රැස් කිරීමට සමත් විය
එම බොහෝ දෙනා සිත්තැවුලෙන් පසුවුයේ පාලක ධනා රජුගේ නීති නිසාවෙනි
මෙම මිනිසුන් සැදුම් ලද්දේ ‍තක්ෂිලා නුවර චානක්‍යගේ සිසුපිරිස කාකයේ පෝරස් රජුගේ නියෝජිතයන්, ඔහු‍ගේ පුත් මලේකෙටු හා කුඩා රාජ්‍ය වල නීති සම්පාදකයාගෙනි
පාඨලිපුර ආක්‍රමණයට සුදානම් වෙමින් මෞර්යයා රහසේම සැලසුම් සකස් කළේය
බල ඇණියට නියෝග ලැබීමත් සමඟ මගධ හමුදා නගරයෙන් එළියට ඇඳ දමා ඔවුන් මෞරයාගේ හමුදා බල ඇණි දෙකකට මැදි කිරීම  එම සැලසුම විය
මේ සියල්ල අතර මෞරයාගේ ජෙනරාල් නන්දාගේ ජෙනරාල් ට අල්ලස් දුන්නේය
ඔහු රාජධානියේ සිවිල් යුද්ධයක් ඇති කළේය
ඒ අතර සිහසුන හිමිකරුවාට දීමට  අවශ්‍ය සැලසුම් සකස් විණි
චානක්‍යට අවස්ථානුකූලව ජයග්‍රහණය ලබා ගැනීමට හැකිවිය
මුලිකව නන්දා ඉල්ලා අස් වුයේ චන්ද්‍රගුප්තට බලය පවරමිනි
ඉල්ලා අස්වූ නන්දා ඉන්පසුව දක්නට නොලැබිණි
රක්ෂසා චානක්‍යයේ හේතු පිළිගත්තේය
රක්ෂසා චන්ද්‍රගුප්තයේ ප්‍රධාන සංස්කාරකයා ලෙසත්, චානක්‍ය උසස් නිලයකට පත් කිරීමත්  චන්ද්‍රගුප්ත බලයට පත් වහාම සිදු විය
==චන්ද්‍රගුප්ත මෞර්ය

ය== 
<P>

බින්දුසාර

   
මහා චන්ද්‍රගුප්ත මෞර්ය රජුගේ පසු දෙවන මෞර්ය අධිරාජ්‍යා වුයේ බින්දුසාරයි
සිය පියාට මගධ රාජ්‍යයේ බලය ලබා ගැනීමට උපකාර කළ ආචාර්ය චානක්ය ය ඔහුට ද උපදෙස්දෙමින් සියල්ලන්ගේම ගෞරවාදරයට පත් වී සිටියේය
ඔහුගේ රාජ්‍ය කාලය තුළ අධිරාජ්‍යය දකුණු දිගින් පුළුල් විය
ඔහුගේ පුතුන් දෙදෙනා වූ සුසිම සහ අශෝක, තක්ෂිලා සහ උජෙයින් හි යාපා ‍පදවි දැරූහ
ග්‍රීක්වරු ඔහුව  අමිට්‍රොකේටිස් මෝ අලි‍ට්‍රොකේඩිස් ලෙස හැඳින්වුහ
ඒවා සංස්කෘත භාෂාවේ එන අම්ත්‍රඝාත (සතුරන්ගේ මාරයා) යන්නේ ග්‍රීක පරිවර්තනයන් ය
කෙසේ නමුත් ආචාර්ය චානකය ගෙ මරණය මොහුගේ කාලයේ සිදු විය
ඔහුගේ රාජ්‍ය පාලනයේ අවසන් කාලය වන විට අභ්‍යන්තර සතුරන්ගේ කටයුතු නිසා ඔහුට බොහෝ වශයෙන් සිත් තැවුල් ඇති විය
මහා අශෝක

පරිපාලනය  

පාටලීපුත්‍ර රාජධානිය මුල්කර ගත් මෞර්ය අධිරාජ්‍යය එකල පලාත් 4 කට බෙදී පැවතිණි
පුරාවෘත්තවල සඳහන් වන පරිදි එම පළාත් 4 උදේනි, ස්වර්ණගිරි, කෝසල හා තක්ෂිලා යන අගනුවරවල් කේන්ද්‍රකරගෙන පාලනය විණි
කෞටිල්‍ය පඩිවරයා විසින් රචිත "අර්ථශාස්ත්‍රයෙහි” සඳහන් වන පරිදි මෙකල මෞර්ය අධිරාජ්‍යයාගේ පාලනය ඒකාධිපතිවාදී ස්වරූපයක් පෙන්නුම් කළේය
මෞර්ය අධිරාජ්‍යයා සතුව පැවති බලසම්පන්න හමුදාව එහි පුළුල් ව්‍යාප්තිය සඳහා මහත් රුකුලක් වුණි
මෙගස්තිනිස් නම් ග්‍රීක ජාතික දේශාටකයාගේ වාර්තාවන්ට අනුව මෙම හමුදාව 600,000 පමණ වූ භට පිරිසකගෙන්ද, 30 000 පමණ වූ යුධ අශ්වයින්ගෙන් ද, 9000 පමණ වූ යුධ ඇතුන්ගෙන් ද සමන්විත වූ අතර මුළු අධිරාජ්‍යයම ආවරණය වන පරිදි පැවති පුළුල් ඔත්තු සේවා ජාලයක්ද එකල ක්‍රියාත්මක විය
මෙතරම් ශක්තිමත් ආරක්ෂක හමුදාවක් සතුවු අශෝක අධිරාජ්‍යයා තම අධිරාජ්‍යය විහිදී තිබුණු බටහිර හා දකුණු ආසියාවේ සාමය, ආරක්ෂාව හා ස්ථාවරත්වය වෙනුවෙන් කැපවී කටයුතු කර ඇති බව ඉතිහාසය පෙන්වා දෙයි
ආර්ථිකය

මෞර්ය අධිරාජ්‍ය සමයේ පළමු වරට දකුණු ආසියාවේ දේශපාලන පක්ෂ සහ ආරක්ෂක හමුදා විසින් වැඩි දියුණු කරන ලද ගණුදෙනු  හා වෙළෙදාම් ක්‍රමයකට  සහ ආර්ථික සැලැස්මකට අවස්ථාව ලබාදුණි
මෙම සංකල්පය නිසා සිය ගණනක් රාජධානි,කුඩා භට කාණ්ඩ විශාල ප්‍රමාණයකට,ශක්ති සම්පන්න ග්‍රාම සමුහයක නායකයන්ට,මාරාත්මක යුධ හමුදා වලට සාමුහික අවසරයක් ලැබී තිබේ
ප්‍රාදේශීය රජවරු විසින් අය බදු හා ධාන්‍ය එකතු කිරීම නිසා ගොවීන් පීඩාවට පත් වී තිබුණු ක්‍රමය වෙනුවට, අර්ථ ශ්‍රාස්ත්‍රය මූලික කරගත්, ඍජු නමුත් ජනතාවට පහසු ජාතික  බදු ක්‍රමයක් ඇති කරවීය
චන්ද්‍ර ගුප්ත මෞර්ය රජ විසින් ඉන්දියාව තුළ තනි මුදල් ඒකකයක් ඇති කිරීම සහ ග්‍රාමීය නායකයින්,ප්‍රභූන්, ගොවීන් හා ව්‍යාපාරිකයින් අතර  පුළුල් සම්බන්ධතාවක් ගොඩ නඟන ලදී
මෞර්යයන් විසින් ප්‍රාදේශිකව බලය පතුරුවාගෙන සිටි මංකොල්ල කණ්ඩායම්,පෞද්ගලික හමුදා සහ බල සම්පන්න  ප්‍රාදේශීය නායකයින් පරාජයට පත් කරනු ලැබීය
මෞර්යයන් අය බදුවලින් ලැබුණු ආදායම පොදු කටයුතු සහ නිෂ්පාදන වැඩි කිරීමට අදාළ ජල මාර්ග ඉදි කිරීම පිණිස යෙදවීය
ඉන්දු-ග්‍රීක සහයෝගීතා සංග්‍රහය යටතේ සහ අශෝක අධිරාජ්‍ය සමයේ ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳ සහයෝගීතාව වර්ධනය විය
පාකිස්ථානයේ හා ඇෆ්ගනිස්ථානයේ වර්තමාන දේශ සීමාව වන "කයිබර් පාස්" අවට රටවල් සමග ආර්ථික සම්බන්ධතා වලට ඉතා වැදගත් තොටුපලක් විය
ග්‍රීක රාජධානි සහ බටහිර ආසියාවේ හෙලනික රාජ්‍යයන් ඉන්දියාවේ ඉතා වැදගත්  කොටස්කරුවන් විය
මැලේ අර්ධද්වීපය හරහා නිරිතදිග ආසියාවටද වෙළෙඳාම ව්‍යාප්ත විය
ඉන්දියාවේ අපනයන ද්‍රව්‍ය අතර සේද ,රෙදිපිළි ,කුළු බඩු සහ විදේශීය ආහාර අඩංගු විය