Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
සියලුම RAF යාන්ත්‍රිකයන් දුඹුරු පැහැයෙන් සැරසී සිටි බැවින් ගොඩ්ඩාර්ඩ්ට අමුතු දෙයක් ලෙස පෙනෙන නිල් පැහැති ඇඳුම් වලින් යාන්ත්‍රිකයෝ සැරසී සිටියහ
යාන්ත්‍රිකයන් කිසිවෙකු එය පියාසර කරන බවක් නොපෙනීම පුදුමයකි
ප්‍රදේශයෙන් ඉවත්ව ගිය ඔහු නැවතත් කුණාටුවට මුහුණ දුන් නමුත් ඇන්ඩෝවර් වෙත ආපසු යාමට සමත් විය
1939 දී යුධ හමුදාව සිය ගුවන් යානය කහ පැහැයෙන් පින්තාරු කිරීමට පටන් ගත් අතර ගොඩාඩ් කියත් යානය භාවිතා කිරීමට පටන් ගත්තේය
ගොඩාඩ් වසර හතරක් අනාගතයට පියාසර කර නැවත ඔහුගේ කාලයට පැමිණියේද
තාවකාලික සුළි සුළඟ 
කතුවරයා වන ස්කොට් කෝරල්ස් හා සම්බන්ධ අද්භූත වෛද්‍යවරයකු හා පර්යේෂකයෙකු වන වෛද්‍ය රාවුල් රියෝස් සෙන්ටෙනෝ, ඔහුගේ එක් රෝගියෙකු වන 30 හැවිරිදි කාන්තාවක් පැවසූ කතාවක්, ඔහු වෙත පැමිණියේ බරපතල රක්තපාත තත්වයක් (සම්පූර්ණ අංශභාගය) ඇගේ ශරීරයෙන් එක් පැත්තක)
“මම සිටියේ මාකහුසි අසල කඳවුරක” යැයි රෝගියා ඔහුට කීවේය
මාකහුආසි යනු පේරු හි ලීමා සිට කිලෝමීටර් 35 ක් පමණ නැගෙනහිර දෙසින් පිහිටි ප්‍රසිද්ධ ගල් වනාන්තරයකි
“මම මිතුරන් කිහිපදෙනෙකු සමඟ ගවේෂණය කිරීමට ගියෙමු, අපි සංගීතයට සවන් දුන් විට සහ ඇතුළත නටන මිනිසුන් සමඟ ආලෝකමත් කැබින් එකක් දුටුවෙමි
නමුත් මා ළං වන විට මට හදිසියේම සීතලක් දැනුනි
17 වන ශතවර්ෂයේ ඇඳුම් ඇඳගෙන සිටින අය මම දුටුවේ එවිටය
මම කාමරයට ඇතුළු වීමට උත්සාහ කළ නමුත් මගේ මිතුරෙක් මාව එලියට ගත්තා
”

ඒ මොහොතේ කාන්තාවගේ ශරීරයෙන් අඩක් අංශභාග තත්ත්වයට පත්විය
ඒ කාන්තාවගේ මිතුරා ඇය ඇතුළු වන විට ඇයව ගල් පැල්පතෙන් එළියට ගෙන ගිය නිසාද
ඔහුගේ ශරීරයෙන් අඩක් යම් කාලයක සුළි සුළඟේ හෝ මාන ගේට්ටුවක සිරවී තිබේද
අතීතයට අධිවේගී මාර්ගය 
1969 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී මිනිසෙකු එල්.සී. ඔහුගේ ව්‍යාපාරික සහකරු චාලි ලුසියානා හි අබේවිල් සිට උතුරට 167 අධිවේගී මාර්ගයේ ලෆයෙට් දෙසට ගමන් කරමින් සිටියේය
ඔවුන් ආසන්න වශයෙන් හිස් පාරකින් බැස යද්දී, ඉතා සෙමින් ගමන් කරන පෞරාණික මෝටර් රථයක් ලෙස පෙනෙන දේ ඔවුන් අල්ලා ගැනීමට පටන් ගත්හ
අවුරුදු 30 කට ආසන්න පැරණි මෝටර් රථයේ තත්වය මෙම පුද්ගලයින් දෙදෙනාගේ සිත් ගත් අතර එය ප්‍රායෝගිකව අළුත් පෙනුමක් ඇති අතර එහි දීප්තිමත් තැඹිලි බලපත්‍ර තහඩුව නිසා "1940" මුද්දරයක් පමණක් තිබී ඇත
කෙසේවෙතත්, ඔවුන් සිතුවේ මෙම මෝටර් රථය කිසියම් පැරණි මෝටර් රථ සංදර්ශනයක කොටසක් වී ඇති බවයි.

මන්දගාමී වාහනය පසුකර යන විට, පැරණි මාදිලිය දෙස හොඳින් බැලීමට ඔවුන් මෝටර් රථය මන්දගාමී කළහ
වින්ටේජ් මෝටර් රථයේ රියදුරු 1940 ගණන්වල සිට මිදි වතු වලින් සැරසී සිටි තරුණියක් වූ අතර ඇගේ මගියා සමානව ඇඳ පැළඳ සිටි කුඩා පිරිමි ළමයෙකි
කාන්තාව බියෙන් හා ව්‍යාකූලත්වයෙන් බැලුවාය
එල්.සී. ඔහුට උදව් අවශ්‍යදැයි ඔහු විමසූ අතර, පෙරළා දැමූ කවුළුව හරහා ඔහු “ඔව්” යනුවෙන් සඳහන් කළේය
එල්.සී. ඔහු ඔවුන්ට පාර දෙපස නවතා තබන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය
ඔවුන් දෙදෙනා පැරණි මෝටර් රථය ඉදිරිපිට නතර වූ අතර ඔවුන් පිටතට යන විට පැරණි මෝටර් රථය කිසිදු හෝඩුවාවක් නොමැතිව අතුරුදහන් විය
අනාගතයේ සාධාරණත්වය 
1972 දී එක් රාත්‍රියක, t ටාහි දකුණු විශ්ව විද්‍යාලයේ සිසුන් සිව්දෙනෙක් නෙවාඩා හි පියොචේහි රෝඩියෝවක ගත කිරීමෙන් පසු සීඩාර් නගරයට යමින් සිටියහ
කළු ඇස්ෆල්ට් කඳු බෑවුමකින් අවසන් වූ සුදු කොන්ක්‍රීට් මාවතක් බවට පත්වීම දැක ගැහැණු ළමයින් පුදුමයට පත් වූහ
ඔවුන් හැරී ආපසු පාරට යන මාර්ගය සොයා ගැනීමට උත්සාහ කළ නමුත් ඔවුන්ට නුහුරු භූ දර්ශනයක් හමු විය
ධාන්ය වර්ග සහ පයින්
ගැහැණු ළමයින් නිවසක් අසලට පැමිණියා
ඔවුන් වාහන නැවැත්වීමේ ස්ථානයේ නතර වූ අතර ඔවුන්ගෙන් එක් අයෙක් ජනේලයෙන් එළියට හිස ඔසවා නිවසින් පිටවන පිරිමින්ගෙන් උපදෙස් ඉල්ලා සිටියේය
නමුත් ඔහු කෑගැසීමට පටන් ගත් අතර රියදුරාට එතැනින් ඉවත් වන ලෙස කීවේය
ඔවුන් පිටත්ව යන විට, ඔවුන් අමුතු බිත්තර හැඩැති ත්‍රිරෝද රථ පසුපස හඹා යන බව ඔවුන්ට වැටහුණි
අවසානයේදී ඔවුන්ට ඔවුන් අහිමි වූ අතර සුප්‍රසිද්ධ කාන්තාර අධිවේගී මාර්ගයට පිවිසියේය
කෑගැසීමට හේතුව
ගැහැණු ළමයා පැවසුවේ පිරිමින් මිනිසුන් නොවන බවයි.

මෙම පුවත ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද්දේ
t ටාහි වේලාව / අභ්‍යවකාශ යුද්ධ කැනියොන් එන්කවුන්ටර් ය
1938 දී ස්මාර්ට් ජංගම දුරකථනය සහිත කාන්තාව 
1938 සිට තවත් ඡායාරූපයක් තුළ, කාන්තාවන් පිරිසක් සතුටින් පාරට බහිනවා
පුදුමයට කරුණක් නම්, ඔවුන්ගෙන් එක් අයෙකු ඇගේ කනට ජංගම දුරකථනයක් ලෙස පෙනෙන දේ පැළඳ සිටින අතර එය වසර හතළිහකට පසු වර්ධනය නොවූ තාක්‍ෂණයකි
මෙම අභිරහස වඩාත් විස්තර කළ නොහැකි බව පෙනේ
සමහරු කියා සිටින්නේ ඒවා හරියටම රැහැන් රහිත දුරකථන වල මූලාකෘති මැසචුසෙට්ස් හි (ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ) ඩුපොන්ට් සමාගමෙන් ලබා ගත් බවයි.

වෙනත් කාලවල සිට ප්රසිද්ධය 
ජනප්‍රිය හොලිවුඩ් නළු නිළියන් ද විවිධ න්‍යායන්හි මාතෘකාව වී ඇත
19 වන ශතවර්ෂයේ සිට මෙම පැරණි ඡායාරූප දෙස බැලිය යුත්තේ ජෝන් ට්‍රැවොල්ටා සහ නිකොලස් කේජ් වෙනත් කාලවල ජීවත් වූවා විය හැකි යැයි සිතීමට ය
පැහැදිලිව පෙනෙන දෙය නම් ඒවා පිරිසිදු අහඹු සිදුවීම් යැයි සිතීමයි, නමුත් සමානකම එය පුදුම සහගත වන අතර එය බිය ගන්වයි. කාල සංචාරකයින් වෙනුවට ඔවුන් පුනරුත්පත්තියක් නම් කුමක් කළ යුතුද
සි ක්විංගේ සොහොන දෙස ස්විට්සර්ලන්ත ඔරලෝසුව 
මෙම විෂය පිළිබඳව අනාවරණය වී ඇති නවතම ප්‍රවෘත්තියක්
සම්පූර්ණයෙන්ම පුදුම සහගත හා තේරුම්ගත නොහැකි චීන පුරාවිද්‍යා ologists යින් කියා සිටියේ ෂී ක්විංගේ සොහොන විවෘත කළ විට ඔබට ඡායාරූපයේ දැකිය හැකි ස්විස් ඔරලෝසුව හමු වූ බවයි.

මිනී පෙට්ටිය මුද්‍රා තබා අවුරුදු 400 කට වඩා පැරණි බැවින් කිසිවෙකු එය ඇතුළත තැන්පත් කර ඇති බවක් නොපෙනේ
ඔරලෝසුවෙහි ශීත කළ වේලාව 10
06 ට සහ පිටුපස ස්විස් වෙළඳ නාමය පෙන්වයි.

පුරාවිද්‍යා ologists යන් විසින්ම අලෙවිකරණ උපක්‍රමයක් ලෙස විශ්වාස කරන බැවින් ප්‍රධාන ධාරාවේ මාධ්‍ය විසින් මෙම ගැටලුවට විශ්වසනීයත්වයක් ලබා දී නැත
ඕනෑම අවස්ථාවක එන්ජිටික්
1800 දී සීඩී පෙට්ටිය 
පසු කාලීන සාන්තුවරයන්ගේ ජේසුස් ක්‍රිස්තුස් වහන්සේගේ පල්ලියේ නිර්මාතෘ ජෝසෆ් ස්මිත් 1827 සිට සිතුවමක් තුළ සංයුක්ත තැටියක් ලෙස පෙනේ
මෙම විශ්වාස කළ නොහැකි කාරණය මුළුමනින්ම කළ නොහැකි දෙයක් වන අතර, වීදුරු පෙට්ටියක් සහිත පෙට්ටියක් තමන් ළඟ තබාගෙන සිටින බව කියා සිටින අය සිටින්නේ එබැවිනි
ඇන්ඩ rew කාල්සින්, කාල සංචාරකයා 
2002 දී ඇන්ඩ rew කාල්සින් අත්අඩංගුවට ගනු ලැබුවේ අධි අවදානම් සහිත කොටස් 126 ක් සිදු කර ඇති අතර, ඒ සෑම එකක්ම සාර්ථක කර ගැනීමෙනි
ඇන්ඩ rew ආරම්භ කරන්නේ ඩොලර් 800 ක ආරම්භක ආයෝජනයකිනි
ඔහු අන්තිම එක සමඟ අවසන් වූ විට, ඔහුගේ ණය මුදල ඩොලර් මිලියන 350 කට නොඅඩු විය
සමහරවිට යථාර්ථය නම් ඔහු තරමක් අමුතු ආකාරයකින් ප්‍රකෝටිපතියෙකු වීමට සමත් වීමයි
පොලීසිය විසින් රඳවා ගනු ලැබීමෙන් පසු, ඔහු තර්ක කළේ නියමිත වේලාවට ආපසු යාමට ඔහුට හැකියාවක් ඇති බවත් 2200 වර්ෂයේ සිට පැමිණි වරප්‍රසාද ලත් තොරතුරු ඔහු සතුව ඇති බවත්ය
ඔහුගේ න්‍යාය ශක්තිමත් කිරීම සඳහා, ඔසාමා බින් ලාඩන් සිටින ස්ථානය හෙළි කිරීමට හෝ ඒඩ්ස් සඳහා වූ ප්‍රතිකාරය අඩු වාක්‍යයක් වෙනුවට ඔහුගේ කාලයට නැවත පැමිණීමට ඉඩ සලසයි
පෙගසස් ව්‍යාපෘතිය 
මෙම කථාව කේන්ද්‍රගත වන්නේ ඇමරිකානු නීති lawyer ඇන්ඩ rew බසියාගෝ, ඔහු අතීතයට සහ අනාගතයට සංචාරය කර ඇති බව අවස්ථා කිහිපයකදීම පෙන්වා දී ඇති අතර සීඅයිඒ පාලනය කරන ටෙලිපෝර්ටේෂන් ද්වාරයකට ස්තුති වන්න
බසියාගෝට අනුව, 60 සහ 70 දශකවල සහ කුඩා කාලයේ දී ඔහු එක්සත් ජනපද රජයේ රහසිගත මෙහෙවරක් වන පෙගසස් ව්‍යාපෘතිය කෙරෙහි දැඩි අවධානයක් යොමු කළේය
ඔහු 40 වතාවක් අඟහරු ග්‍රහයා වෙත යවා ඇති බවත්, යේසුස් ක්‍රිස්තුස්ගේ කාලය හෝ නිදහස් යුද්ධය වැනි events තිහාසික සිදුවීම් නැරඹීමට හෝ ගෙටිස්බර්ග්හි ඒබ්‍රහම් ලින්කන්ගේ ප්‍රසිද්ධ කථාව දැකබලා ගැනීමට ඔහුට අවස්ථාව තිබූ බවත් නීති lawyer වරයා සහතික කරයි
හරියටම, ලින්කන්ගේ කතාව සිදු වූ දිනයේදී, ජාතික රජයේ ලේඛනාගාරයෙන් ඡායාරූපයක් කාන්දු වූ අතර, එහි බාසියාගෝට විශාල ශාරීරික සමානකමක් ඇති පුද්ගලයෙකු පෙනී සිටින අතර, එය දහස් ගණනක් අනුමාන වලට තුඩු දී තිබේ
මයික් ටයිසන් තරඟයකට සහභාගී වූ අනාගත මිනිසා 
මීට වසර කිහිපයකට පෙර ජනප්‍රිය බොක්සිං ක්‍රීඩක මයික් ටයිසන් මුද්ද මත සටන් කරන වීඩියෝවක් ලැව් ගින්නක් මෙන් දිව ගියේය
එය 1995 වන අතර ඔහු පීටර් මැක්නෙලිට මුහුණ දෙමින් සිටියේය
වීඩියෝව තුළ ඔබට පසුබිමක නරඹන්නෙකු කැමරාවක් සහිත ජංගම දුරකථනයක් මෙන් පෙනෙන උපාංගයක් රඳවාගෙන සිටිනු දැකිය හැකිය, ඒ වන විටත් එය සංවර්ධනය කර නොතිබූ තාක්‍ෂණයකි
කුමන්ත්‍රණයේ බොහෝ රසිකයන් තර්ක කළේ ඔහු අනාගත මිනිසෙකු බවත් බොක්සිං පෙම්වතා බවත් ඇමරිකානු සටන්කාමියා සිය වෘත්තීය ජීවිතයේ හොඳම මොහොතේදී දැකීමේ සටනට සහභාගී වීමට තීරණය කළ බවත්ය
කෙසේ වෙතත්, බොහෝ විට මෙම ආකාරයේ අවස්ථා වලදී මෙන්, වීඩියෝ ගුණාත්මකභාවය ප්‍රශස්ත නොවේ, එය සත්‍යය තීරණය කිරීම සඳහා වැරදි විශ්ලේෂණයන්ට මග පාදයි
කාලයාගේ ඇවෑමෙන් මට පෙනෙන්නේ එම “කාල සංචාරකයා” සතුව තිබුණේ ස්මාර්ට් ජංගම දුරකතනයක් නොව, වර්තමාන ඕනෑම ජංගම දුරකථනයකට සමාන මෝස්තරයක් සහිත කැෂියෝ සන්නාම කැමරාවක් බවයි.

චිත්‍රපට වල කාල ගමන් 
කාල චාරිකාව යනු සිනමා ලෝකයේ වඩාත්ම කතාබහට ලක්වන මාතෘකාවකි
මා ඔබට ලබා දෙන තොරතුරු සම්පුර්ණ කිරීම සඳහා, පණුවා, කාල යන්ත්‍ර සහ වෙනත් මාතෘකා සාකච්ඡා කරන චිත්‍රපට කිහිපයක් මම ඔබට පෙන්වන්නම්
අනාගත සාගා වෙත ආපසු 
අසූව දශකයේ මැද භාගයේ කාල චාරිකා සඳහා උනන්දුවක් ඇති කළ සංකේතාත්මක චිත්‍රපට කට්ටලයක්
මාටි මැක්ෆ්ලයිට ඩොක් නම් විකාර විද්‍යා ist යා මුණගැසුණු විට ඔහුගේ ජීවිතය අංශක 180 ක හැරීමක් ගනී
මහලු මිනිසා කාලය හරහා ගමන් කිරීම සඳහා යන්ත්‍රයක් නිර්මාණය කරන අතර, එමඟින් චිත්‍රපට තුනක් පුරා අතීතයට සහ අනාගතයට යන විස්මිත වික්‍රමාන්විතයන් ඔවුන් ජීවත් වනු ඇත
ගමනාන්ත 21 වන සියවසේ මුල් භාගය, 20 වන සියවසේ මැද භාගය සහ පැරණි බටහිර වේ
අන්තර් තාරකා 
කාල චාරිකා පිළිබඳ වඩාත් වර්තමාන චිත්‍රපටවලින් එකක්
මෙම න්‍යායන් වඩාත් හොඳින් පිළිබිඹු කරන එකකි
විනාශයට පත්වන ලෝකයක, මානව වර්ගයාට පදිංචි විය හැකි වාසයට සුදුසු ග්‍රහලෝකයක් සොයා ගැනීමට නියමු කූපර් විශ්වය හරහා ගමන් කළ යුතුය
අයින්ස්ටයින්ගේ සුප්‍රසිද්ධ න්‍යායන් හෙළිදරව් වන අවස්ථා (ඔබ ගමන් කරන වේගය ඔබ වටා වේගයෙන් ගෙවී යයි) හෝ පණුවාගේ (ඔබට කෙටිමඟක් ගත හැකි විශ්වයන් අතිච්ඡාදනය වන) සිදුවීම් කුමන්ත්‍රණය පුරාම ඔබ නිරීක්ෂණය කරනු ඇත
ටයිම්ලයින් 
පණුවාගේ න්‍යාය මත පදනම් වූ චිත්‍රපටය
එහි දී, උද්‍යෝගිමත් පුරාවිද්‍යා ologists යින් කණ්ඩායමක් මධ්‍යකාලීන ප්‍රංශ බලකොටුවක නටබුන් අධ්‍යයනය කරන අතර, එක් ප්‍රධාන චරිතයක් ඔහුගේ පියා වන මහාචාර්ය ජොන්ස්ටන්ගේ 1357 දිනැති සටහනක් ලෝකයේ අනෙක් පැත්තේ පළ වී ඇති බව සොයා ගන්නා තෙක්, උපකාර ඉල්ලා අතුරුදහන් විය
හේතුව ඔබ මධ්‍යකාලීන ප්‍රංශයට ප්‍රවාහනය කරන පණුවා සොයා ගැනීමයි
මෙම සිදුවීම් වලට මුහුණ දෙමින් පුරාවිද්‍යා ologists යින් කණ්ඩායමට මහාචාර්යවරයා බේරා ගැනීම සඳහා කෙටිමඟ ගැනීම හැර වෙනත් විකල්පයක් නොමැත
කාලය යන්ත්‍රය 
ඇලෙක්සැන්ඩර් හාර්ට්ඩෙගන්ට උමතුවක් ඇත
කාල ගමන් කළ හැකි බව ඔප්පු කිරීම
මෙය සිදු කිරීම සඳහා ඔහු අතීතයට ගමන් කිරීමට උත්සාහ කරන යන්ත්‍රයක් නිර්මාණය කරයි
එහෙත්, අවාසනාවකට මෙන්, මෙය ඔහුව අනාගතයට ගෙන යයි, විශේෂයෙන් අවුරුදු 800,000 කට පසුව. එකල මානව වර්ගයා දුර්වල තාක්‍ෂණයෙන් හා ජීවන තත්ත්වයෙන් තොර නැවත ඉපදීමේ තත්වයක සිටී.

ලූපර්
අනාගතයේ ass ාතකයින් 
2072 දී සකස් කරන ලද රයන් ජොන්සන්, විශේෂයෙන් ම අවුරුදු තිහකට පෙර, to ාතනයට ලක්වීමේ අවදානමට ගොදුරු වූවන් යවන සමාජයක කතාව කියයි
එහිදී, ලූපර්ස් නමින් හැඳින්වෙන කොන්ත්‍රාත් lers ාතකයින් කණ්ඩායමක් මෙම පුද්ගලයින්ට හිංසා කිරීම සඳහා තම ජීවිතය කැප කරති
ගැටලුව පැමිණෙන්නේ ඔවුන්ගෙන් එක් අයෙකුට මුළුමනින්ම අනුමාන කළ නොහැකි පැවරුමක් ලැබුණු විට ය
වෙනත් යුගයකදී සියදිවි නසා ගැනීම
කාල ගමන් පිළිබඳ වෙනත් දත්ත

සමනල බලපෑම 
අතීතයට ගමන් කිරීම සිදුවුවහොත්, සමනල බලපෑම අපි සැලකිල්ලට ගත යුතුය
මෙම බලපෑම සංකීර්ණ න්‍යායක් මත පදනම් වේ
අප අතීතයේ කරන දේ අනාගතයේ දී එහි ප්‍රතිවිපාක ඇත
නිදසුනක් වශයෙන්, මම අතීතයට ගොස් මගේ මව kill ාතනය කළහොත්, මම කිසි විටෙකත් ඉපදෙන්නේ නැත
නිසැකවම ඔබ දැනටමත් අවස්ථා කිහිපයකදී මේ ගැන අසා ඇත
ස්ටීවන් හෝකින් 
අනාගතයට ගමන් කිරීමේ පුරුද්ද දිවංගත භෞතික විද්‍යා ist ස්ටීවන් හෝකින් විසින් අනුමත කර ඇත
එම විද්‍යා ist යාම කියා සිටියේ අභ්‍යවකාශ යානයක් දිනකට ආලෝකයේ වේගයෙන් 98% ක් ගමන් කරන කාලය පෘථිවියේ එක් දින දර්ශනයකට සමාන වන බවයි.

මීට අමතරව, හෝකිං දැනටමත් කියා සිටියේ කාල චාරිකාව පෘථිවියේ ගැලවීම විය හැකි බැවින් කාල සංචාරකයින්ට පෘථිවිය නැවත ජනගහනය කිරීම සඳහා පශ්චාත්-කාලීන අනාගතයකට යා හැකි බවයි.

හැඩ්රොන් l ට්ටකය 
ජිනීවාහි විශාල හැඩ්රන් l ට්ටකය ඉතිහාසයේ වඩාත්ම අභිලාෂකාමී ව්‍යාපෘතියකි
එහි නිර්මාණය විශ්වය සැඟවී ඇති සංකීර්ණතා සහ අභිරහස් තේරුම් ගැනීමට උත්සාහ කරයි
නමුත් එය අපට කාල චාරිකා පිළිබඳ ඉඟි සහ විවිධ ඉඟි ලබා දෙනු ඇත
මැන්චෙස්ටර් විශ්ව විද්‍යාලයේ අංශු භෞතික විද්‍යා ist බ්‍රයන් කොක්ස් එය පැහැදිලි කරයි "අපි coll ට්ටකයේ අංශු ආලෝකයේ වේගයෙන් 99.99% දක්වා වේගවත් කරන විට, ඒවා සඳහා ගත වූ කාලය අපගේ ඔරලෝසු සමඟ අප මනින ප්‍රමාණයට වඩා හත්දහසක් මන්දගාමී වේ"
ඇය ලංකාවේ විසූ ස්වදේශික යක්ක කුමරියකි
මහවංශයේ සඳහන් පරිදි, (ක්‍රි
කුවේණිය පිළිබඳ තොරතුරු වැදි ජන පුරාවෘත්ත වල සඳහන් වේ
මහාවංශය යනු ලක්දිව මහා විහාර ඉතිහාසය ප්‍රධානකොට රජරට රාජධානියේ ඉතිහාසය පිළිබඳව මහා විහාරික මහානාම හිමි විසින් පාලි භාෂාවෙන් ලියනලද, ඓතිහාසික කාව්‍යයකි

මහානාම හිමියන් විසින් කරවන ලද කොටස 
මහාවංශය ආවරණය කරන කාල පරිච්ඡේදය වනුයේ, බුදුන් වහන්සේගේ ලංකා ගමනය සිට
543 දී කාලිංගයේ (පුරාතන ඔරිස්සාව) විජය රජතුමා ගේ ආගමනයෙහි සිට, මහාසේන රජතුමා (ක්‍රි
පරිච්ඡේද-37 ගාථා -2913
 මුල් පරිචේද 5 -දඹදිව බුදුසසුන ආරම්භයේ සිට 3 වැනි ධර්ම සංගායනාව දක්වා වු කොටසයි
පරිචේද 5 සිට 15 දක්වා පරිචේද 10-බුදු සසුන පිහිටවීමට දායකවූ දේවානම් පියතිස්ස රජුගේ කාලය සදහා
 පපරිච්ඡේද 15 සිට 26 දක්වා පරිචේඡදය 11 බුදුසසුනේ චිරස්ථිතිය සදහා කැපවූ දුටුගැමුණු මහා රජතුමා ගැන විස්තරය
පරිච්ඡේද 26 සිට 32 දක්වා පරිච්ඡේද 5 ගාථා 520 -දුටුගැමුණු රජුගේ සිට මහසෙන් රජු දක්වා රජවරු 43 දෙනෙකුගේ විස්තර ඇතුලත් පරිච්ඡේද 5(එයිතිහාසික වටිනාකම වැඩි කොටසයි (මහානාම හිමියන් සිටි කාලයතුල ලියවුන මෙම කොටසේ නිරවද්‍යතාවය ඉතාමත් ඉහලයි
)

13 වැනි සියවසයේ වැඩ සිටි ධම්මකිත්ති හිමියන් විසින්කරවන ලද කොටස 

 මහසෙන් රජුගේ සිට මහා පරාක්‍රමබාහු රජු ගේ අවසන් කාලය දක්වා ලියන ලද කොටසයි
රංගණය
 ස්නේහා ලෙස ශලනි තාරකා
 නිර්වාන් හා අනුත්තර ලෙස සචින් ලියනගේ
 දිගැසි ලෙස සචින්තනී කෞෂල්‍යා
 ආයුෂ් ලෙස විශ්ව කොඩිකාර
 රොඩ්නි  ලෙස විල්සන් ගුණරත්න
 අයිරා  ලෙස දුලීකා මාරපන (2021.May - 2022.Feb) / ධනුෂ්කා ඉරෝෂනී (2022.March - Present)
 ලින්කන්  ලෙස ප්‍රියන්ත සෙනෙවිරත්න
 රසාදරී ලෙස මීනා කුමාරි
 අනර්ඝ ලෙස යශ් වීරසිංහ
 වසන්ත ලෙස ගයාන් වික්‍රමතිලක
 සෙබස්තියන් ලෙස ශාන්ත ගාල්ලගේ 
 මිනායා ලෙස පහන්දි නෙතාරා 
 ලුකා ලෙස ඉෂාර මධුෂාන්
 චිට්ටි ආච්චි ලෙස මෙලනි අසෝකා
 ස්නේහාගේ මිතුරියක් ලෙස ලසඳුනි ජයවර්ධන 
 හේමාල් ලෙස මිලින්ද සඳරුවන්
 යෙහෙනි ලෙස ඉසුරින්දි පියසේකර
 සමන්ද්නී ලෙස ඉසන්කා අබේසේකර
 නදුන් ලෙස චරිත් මධුරංග
 රානුල්‍යා ලෙස හංසනි නිසංසලා
 රුචී ලෙස තත්සරණි පියුමිකා
 මලීෂා ලෙස සිල්වියා සෙනෙවිරත්න
ආජ් ජානේ කී සිද් නා කරෝ ( ) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ පාකිස්තානී කවි ෆයාස් හාශ්මි විසින් රචිත ගීතයකි
සොහේල් රාණා නම් ප්‍රකට පාකිස්තානී සංගීතඥයා විසින් මෙහි තනු නිර්මාණය කරන ලදී
ශාස්ත්‍රීය ගායකයන් අතර මෙම ගීතය ජනප්‍රිය වූ අතර, හබීබ් වාලි මොහම්මද් විසින් එය බාදල් ඕර් බිජ්ලී (1973) නම් පාකිස්තානී චිත්‍රපටයේ ගීතයක් ලෙස ගායනා කොට තිබේ
සුප්‍රකට ඝසල් ගායිකා ෆරීදා ඛානුම් විසින් පීටීවී (පාකිස්තාන් ටෙලිවිෂන්) වෙනුවෙන් මෙය ගායනා කොට ඇති අතර, ඇගේ බොහෝ මහජන ප්‍රසංගයන් හි මෙය නිතර ගායනා වූවකි
මෙම ගීතය යමන් කල්‍යාණ් රාගයෙන් ගායනා කෙරේ
මෙම ගීතයෙහි වූ අලංකාර තනුව සහ එහි වූ රෝමාන්තික පද මාලාව හේතුවෙන්, වෙනත් ගායක ගායිකාවන් විසින් ද මෙය විවිධ අවස්ථාවන් හි ගායනා කොට තිබේ
ඒ අතර සුප්‍රකට භාරතීය ගායිකා ආශා භෝස්ලේ (ආශා භෝස්ලේ
ලව් සුප්‍රීම්, 2006) ද වේ
මෙම ගීතය මීරා නායර්ගේ ගෝල්ඩන් ලයන් සම්මානලාභී මොන්සූන් වෙඩිං (2001) චිත්‍රපටයෙහි ජවනිකාවක පසුබිම් සංගීතය ලෙස යොදාගෙන ඇත
හබීබ් වාලී මොහම්මද්ගේ මුල් ගායනය ද තවමත් ප්‍රචලිත ය
එසේම මෙම ගීතය ශංකර් ටකර්ගේ 'ද ශ්‍රැති බොක්ස්' නම් මාර්ගගත සංගීතමය වැඩසටහන් මාලාවෙහි ද යොදාගැනුණු අතර, එය ගායනා කළ්සෙ රෝහිනී රාවඩා විසිනි
ඒ.ආර්. ‍රහ්මාන් විසින් ද මෙම ගීතය එම්ටීවී අන්ප්ලග්ඩ් සීසන් 2 හි දී ගායනා කොට තිබේ
මෙම ගීතය 2016 පෙබරවාරි 9 දින විකාශය වූ සෝනි ටීවී හි ක්‍රයිම් පැට්‍රල් හි කථාංගයක ද භාවිතා විය
මහේෂ් භට් විසින් ද මෙම ගීතය නාම්කරණ් නම් රූපවාහිනී කතාමාලාව සඳහා ප්‍රතිනිර්මාණය කොට ඇත්තේ තබ්ලා භාවිතයෙන් යශ් ව්‍යාස් කණ්ඩායම සමඟයි
මෙය ගායනා කරනු ලබන්නේ අරිජිත් සිං විසින් වන අතර,  එය 2016 අගෝස්තුවේ ස්ටාර් ප්ලස් නාලිකාව තුළින් විකාශය විය
ප්‍රීතම් විසින් ද මෙය ප්‍රතිනිර්මාණය කොට, 2016 දී ඒ දිල් හේ මුෂ්කිල් චිත්‍රපටය සඳහා යොදාගන්නා ලද්දේ ශිල්පා රාව්ගේ හඬිනි
මෙම ගීතයෙහි තවත් ප්‍රභේදයක් පපොන් විසින් එම්ටීවී අන්ප්ලග්ඩ් සීසන් 7 සඳහා ගායනා කොට තිබේ
බොලිවුඩ් ගායිකාවක සහ ඉන්ඩියන් අයිඩල් 2018 හි විනිසුරුවරියක වූ නේහා කක්කර් විසින් ද මෙම ගීතය සුපිරි නළු ජීතේන්ද්‍රගේ ඉල්ලීම මත 36වන කොටසේ දී ගායනා කොට ඇත
ආශ්‍රේයයන්

ඝසල් ගීත
උර්දු-භාෂා ගීත
පාකිස්තානී ගීත
අද කියන්නේ මහනුවර ඇති පැරණිම පූජනීය ගොඩනැගිල්ල ගැනයි
ඒ කියන්නේ දළදා මාලිගාව ඉදිරියෙන් ඇති නාථ දේවාලය ගැනයි මේ සටහන
මේ නාථ දේවාල භූමිය ඉතාම ඓතිහාසික තැනක්
මේ භූමිය ජය භූමියක් හැටියටයි පෙර රජවරුන් සැලකුවේ
ඒනිසා අපේ රජවරු ඔටුණු පළඳා ඇත්තෙත් මේ නාථ දේවාල භූමියේමයි
යමෙක් රජවුණාම පාවිච්චි කරන්නේ වෙනත් නම්
ඉතින් ඒ රජවරුන්ට නම් තැබෙන්නෙත් නාථ දේවාල භූමියේදිමයි
ඒ අනුව කන්ද උඩරට රජ වූ සෑම රජෙකුටම නම් යෙදීමට භාවිත කළේ මේ නාථ දේවාල භූමියයි
එහි ඇතුළු මාලිගයේ මැටි මුට්ටියක තබා තිබෙන නම්වලින් එකක් උදෑසනම පිළිවෙත් රැක ගොස් රජු විසින් ලබාගැනීමෙන් පසු රජුට හිමි නම තබනවා
රජතුමාට ඔටුණු පළදන්නත් මේ දේවාල භූමියේ වෙනම මණ්ඩපයක් තියෙනවා
අදත් ඒ මණ්ඩපයේ පාදම දකින්න පුළුවන්
උතුරට මුහුණ ලා වාහල්කඩත්, නැ‍ඟෙනහිරට මුහුණ ලා චෛත්‍යය හා බෝධියත්, දකුණට මුහුණ ලා දේවාලයත් පිහිටා තිබිම මේ මණ්ඩපයේ විශේෂත්වයක්
ඒ අනුව පෙර රජවරු චාරිත්‍රානුකූලව ඔටුණු පලඳා උතුරු වාහල්කඩින් පිටව ගොස් විෂ්ණු දේවාලයෙන් අසිපත අතට ගන්නවා
නාථ දෙවියන් යුද්ධ නොකළ දෙවි කෙනකු නිසා අසිපත විෂ්ණු දේවාලයේ තැබිම විශේෂත්වයක්
සෙංකණ්ඩපුර හෙවත් මහනුවර ගොඩනැගෙන්නේ නාථ දේවාලයද සමඟින්මයි
ඒ දහහතරවන සියවසේ ගම්පොළ රජකළ තුන්වන වික්‍රමබාහු රජතුමාගේ සමයේදි
නාථ දෙවියන් සැලකෙන්නේ මතු බුදු වන මෛත්‍රී බෝසතුන් ලෙසයි
නාථ දෙවියන් උදෙසා ඉදි වූ නාථ දේවාල ගොඩනැඟිල්ල සියවස් ගණනක් පැරණියි
ඒ අනුව මහනුවර නගරයේ පළමු මෙන්ම ඉපැරණිතම ගොඩනැඟිල්ල මේ දේවාලයයි
දකුණු ඉන්දීය පල්ලව සම්ප්‍රදායේ ගෙඩිගෙයක් ලෙස මුළුමනින්ම ගලෙන් මේ දේවාලය නිර්මාණය කර තියෙනවා
ඒ අනුව නාථ දෙවිඳුන් වෙනුවෙන් ඉදිව ඇති ප්‍රධානතම දෙවොල වන්නේ මහනුවර ශ්‍රී නාථ දේවාලයයි
⁣මහනුවරට සෙංකඩ පුර කියන නම ලැබුණේ මේ දේවාල භූමියේ සිටි සෙංකඩ නම් බමුණෙකු නිසා බවත් සඳහන් වෙනවා
මේ නාථ දේවාලය අයත් භූමිය, සෙංකණ්ඩ බමුණා හඳුනාගෙන ඇත්තේ ජය භූමියක් හැටියටයි
හිවලෙකු පසුපස හාවෙකු පන්නන අපුරු සිදුවිමක් බමුණා දැක මෙම ස්ථානය ජය භූමියක් ලෙස හඳුනාගෙන තියෙනවා
ඒ ජය භුමිය සෙංකණ්ඩ බමුණා විසින් හඳුනාගැනීම නිසා ඒ නගරයත් සමස්ත රාජධානියත්

සෙංකණ්ඩගලපුර ලෙස හැදින්වුණා
මේ සිද්ධියෙන් පසු ගම්පොළ තුන්වන වික්‍රමබාහු රජතුමා එහි නාථ දේවාලය ඉදි කරවා තිබෙනවා
එසේම ඒ ප්‍රධාන, දේවාලය ඉදි කෙරෙන තුරු එම ස්ථානයේ කුඩා කුටියක් හදලා එහි තමයි නාථ දේව පුතිමාව තැන්පත් කරලා තියෙන්නේ
1543 කාලයට අයත් ශලා ලිපි දෙකකුත් මේ දේවාලයේ ගල් අතර අල්ලා තිබෙනවා
“අවලෝකිතේශ්වර නාථ” නැමැති ග්‍රන්ථය ලියු හෝල්ට්මේ ගැන සදහන් කරන්නේ නාථ දේවාල ගෙඩිගේ පුද ලබන නාථ දේව ප්‍රතිමාව, එම ගෙඩිගේ නාථ දේවාලයට වඩා පැරැණි බවයි.

නාථ දේවාලයට පසෙකින් අදත් දකින්න ඇති ගම්භාර දේවාලය තමයි ඒ කුඩා දේවාලය
මේ ගම්භාර දේවාල බැම්මෙහි බිතු සිතුවම් මත තවත් සිතුවම් වගයක් දක්නට තියෙනවා
ඒවා ඇද තියෙන්නේ ලන්දේසීන්
අදත් ඒ ඇඳි බිතු සිතුවම් දකින්න තියෙනවා
අපේ රජවරුන් හමු වීමට එන ලන්දේසින් රජතුමාගෙන් කැඳවිමක් ලැබෙනතුරු මේ ස්ථානයේ රැඳි ඉන්නා කාලය තුළදි ඔවුන් මේ සිතුවම් ඇඳ තිබෙනවා
ඒ ගොඩක් සිතුවම් රුවල් නැව් වීම විශේෂත්වයක්
පසුව රජතුමා නාථ දේවාලය ඉදි කිරීමත් සමග තම මාලිගය, නගරය ආදිය මේ ස්ථානය වෙත ගෙන ආ බව සඳහන් වෙනවා
මහනුවර නගරය දොළොස් චක්‍රයක ආකාරයට තමයි රජතුමා ඉදිකරවා තිබෙන්නේ
පැරැණි වීදි බැලුවාම ඒ බව පෙනෙනවා
ඒත් පසු කාලීන ඉංග්‍රීසින් එය වෙනස්කර තිබෙනවා
දේවාල භූමියට ඇතුළු වන ප්‍රධාන වාහල්කඩ මහනුවර නගරයේ පැරණිතම

වාහල්කඩක්
මුරගල් දෙකක්, මුදුනේ මකර තොරණක්, උළු සෙවිලි කළ වහලක් මේ වාහල්කඩේ දැකගන්න තියෙනවා
ඒ විතරක් නොවේ දළදා වහන්සේ වැඩමවාගෙන ගිය පාත්‍රා ධාතූන් වහන්සේ නමක් තැන්පත් කළ චෛත්‍යය, ඓතිහාසික වැල්බෝධිය, ආයුධ සැදීමට යකඩ උණු කළ කෝව, දළදා වහන්සේට පූජාව සඳහා පැන් ගත් ළිඳ, ඝණ්ටාර කුලුන, කළුගලෙන් නිමවන ලද සැතපෙන බුදු පිළිම වහන්සේ, කළු ගලෙන්ම නිමවන ලද පින්තාලිය, ශ්‍රී පතුල, ගල් උළුවස්ස, ආදි කැණීම්වලින් සොයාගන්නා ලද පුරාවස්තු රැසක් ද මේ නාථ දේවාල භූමියේ තියෙනවා
නාථ දෙවියන්ගේ පූජා සඳහා සහල් ගත් වෙල, දෙයියන්නේ වෙල ලෙස හැඳින්වුණා
මේ නාථ දේවාල බිමේ තවත් ඉපැරැණිම සිහිවටනයක් තියෙනවා
ඒ තමයි වැල් බෝධිය
වැලක මෙන් බෝපත්‍ර පහළට එල්ලා වැටෙන නිසා මෙය වැල් බෝධිය ලෙස හැදින්වෙනවා
නාථ දේවාල භූමියේ වැල්බෝධිය ගැන චූල බෝධිවංශයෙත් සදහන් වෙනවා
ඉතින් දළදා වහන්සේ වන්දනා කිරිමට යන ඔබ මාලිගාව ඉදිරියෙන් ඇති මේ නාථ දේවාල භූමියට ගොස් දේවාලෙත් වැඳ විවේක සුවයෙනුත් ඉන්න ඇති
නමුත් ඒ ඔබ ඇවිද ගියේ මහනුවර මුල්ම ඉදිකිරිම ඇති, රජවරුන් ඔටුණු පළන් ජය භූමියේ බව දැන නොසිටියා විය හැකියි
දළදා වහන්සේ වැඳගෙන නාථ දේවාල භූමියට පිවිස මෙහි සදහන් ඉතිහාසය ගැන ආවර්ජනය කරමින් දරුවන්ට එහි වටිනාකම කියා දෙන්න
com/NopenenaLokayaOfficial
ජැෆ්නා කිංග්ස්, කලින් ජැෆ්නා ස්ටැලියන්ස් ලෙස හඳුන්වනු ලැබු, ලංකා ප්‍රිමියර් ලීග්  (LPL) ක්‍රීඩා කරන ක්‍රිකට් කණ්ඩායමකි
2020 දෙසැම්බර් 16 වෙනිදා, කණ්ඩායම සමාරම්භක ලංකා ප්‍රිමියර් ලීග් 2020 ශූරතාව ජයග්‍රහණය කළ අතර තරඟාවලියේ වත්මන් ශූරතාව හිමිකරගෙන ඇත
කණ්ඩායම් නායක තිසර පෙරේරා සහ ෂොයිබ් මලික් යන දෙදෙනාම ජයග්‍රහණය සඳහා ප්‍රධාන භූමිකාවක් ඉටු කළහ
Kit manufacturers and sponsors

ලංකා ප්‍රිමියර් ලීග්
ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට්
ලංකා ප්‍රිමියර් ලීග් (LPL) තරගාවලිය තුල, මහනුවර නගරය නියෝජනය කරන කණ්ඩායමකි  කැන්ඩි ෆැල්කන්ස්
2020 වසරේ දේශීය නිරූපක ක්‍රීඩකයා ලෙස කුසල් පෙරේරා ගිවිසුම්ගතවිය
2021 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී කණ්ඩායම හිමිකරුවන් වෙනස් කිරීමෙන් පසු ඔවුන්ගේ නම කැන්ඩි වොරියර්ස් ලෙස වෙනස් කළේය
2022  වසරේ සිට මෙම කණ්ඩායම කැන්ඩි ෆැල්කන්ස් ලෙස හඳුන්වයි. එසේම 2022 වසරේදි සුපිරි ක්‍රීඩක වනිදු හසරංගද මෙම කණ්ඩායමේ නායකයා ලෙස ක්‍රීඩා කරයි
තරග වාරය

අනුග්‍රාහකයන්

වර්තමාන සංචිතය
 අන්තර්ජාතික  වරම් ලැබු ක්‍රීඩකයන් තද අකුරින් දැක්වේ
දැනට ක්‍රීඩා නොකරන ක්‍රීඩකයන්
  මෙම තරග වාරය සදහා ක්‍රීඩා නොකරන ක්‍රීඩකයන්

පුහුණුකරුවන් හා කාර්යමණ්ඩලය

නායකයන්

Source
ESPNcricinfo, Last updated
18 Dec 2021

පෙරසිටි ක්‍රීඩකයන්

සංඛ්‍යාන දත්ත

වැඩිම ලකුණු 

Source
18 Dec 2021

වැඩිම කඩුළු 

Source
ESPNcricinfo, Last Updated
18 Dec 2021

Overall result

 Last updated
23 December 2021
 Source
ESPNcricinfo

By opposition

 Last updated
23 December 2021
 Tied+Win - Counted as a win and Tied+Loss - Counted as a loss

මූලාශ්‍ර

අඩවියෙන් බැහැර පිටු
නිල වෙබ් අඩවිය 

Kandy Tuskers
ලංකා ප්‍රිමියර් ලීග්
ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට්
වාද්දුව ප්‍රදේශය පසුකර කළුතර දෙසට ගමන් කරන විට හමුවන පොතුපිටිය ග්‍රාමයේ සුවිශාල භූමියක් වසා පැතිර තිබෙන පාසැලකි
අධ්‍යාපනය මෙන්ම ක්‍රීඩා නිසාවෙන් ද මෙම පාසැල බොහෝ ජනප්‍රිය තත්වයට පත්ව තිබේ
දක්ෂ වොලිබෝල් කණ්ඩායම්, පාසැලට අනුබද්දව පවත්වාගෙන යන පියරෝ ක්‍රීඩා සමාජය මගින් පවත්වන වෙසක් කලාපය ආදිය පාසැලේ ජනප්‍රියත්වයට තවත් රුකුල් වේ
ප්‍රදේශයට  ආලෝකයක් වූ පොතුපිටිය මහා විද්‍යාලයේ ආරම්භය අදින් වසර දෙසීය පණහක් පමණ ඈතට දිවයයි
වසර 2015 වන විට බොදු පාසැලක් වශයෙන් අරඹා වසර එකසිය තිහක් පමණ වේ
වර්ථනාමයේ ගුරු බවතුන් හැටක් පමණ සිප්සතර කියාදෙන සිසුන් දෙදහසක් පමණ ඉගෙනුම ලබන්නා වූ පාසැලකි
පාසැලේ ආරම්භයේ කතාව
මෙම පාසැල් භූමියේ ක්‍රීඩා පිටිය එකල රෙපරමාදු පල්ලියක් පැවති භූමියක් විය
ලන්දේසි සමයේ  එම පල්ලිය මගින් කුඩාවට මෙහි පාසැලක් අරඹා තිබේ
එය එතරම් ජනප්‍රිය වූවේ නැති අතර 1820 දී පමණ එම භූමියේ ඉංග්‍රීසි  මිශ්‍රණාරි පාසැලක් අරඹා තිබේ
එම පාසැල හොඳින් පවත්වාගෙන ගිය අතර ගොගර්ලි නම් පාදිලිතුමාගේ සමයේ එහි දෙසියයක් පමණ සිසුන් ඉගෙනුම ලබාගෙන තිබේ
නමුදු   1860 වසර පමණ වන විට මෙම පල්ලි භූමිය සම්බන්දයෙන් ගැටලු කාරී වාතාවරනයක් ඇතිවී ඇති අතර ගම් වාසීන් බොහෝමයක් බුදු දහම වැළඳ ගැනීම නිසා අන්තවාදී තත්වයක් උද්ගත වී තිබිණ
කිතුණු නාමයකට වත් අකමැති වූ ඔවුහු පල්ලි භූමිය සුණු විසුණු කළේය
පල්ලියේ සුසාන ගලවා මුහුදේ දැමීමට පවා සාහසික විය
එනමුදු 1940 දශකය දක්වාම මෙම භූමියෙ සුසාන භූමිය පවත්වාගෙන ගොස් තිබේ
මිශ්‍රනාරි පාසැල වැසූ පසුව ගමේ දරුවන්ට ඉගෙනුම ලබා ගත නොහැකි වීම නිසා  සුසාන භූමියට පසෙකින් පොතුපිටියේ අරක්කු රේන්දහිමි අයෙකු වූ රේන්ද රාළ නම් තැනැත්තා විසින් 
1885 වසරේ පොතුපිටියේ බෞද්ධ මිශ්‍ර පාඨශාලාව නමින් කුඩා පාසැලක් පෞද්ගලික වියදමින් ඉදිකරවා තිබේ
ඒ ගමේ දරුවන්ට අධ්‍යාපනය ලබා දීම සඳහායි
රේන්ද රාළ ලෙස හැදින් වුවත් ඔහුගේ නාමය වූවේ ඇම්
පිනෙස් ප්‍රණාන්දුය
(පාසැල් භූමියේ ඔහුගේ සමාධිය) තම පුද්ගලික දනය වියදම් කොට 1923 වසරේ තම මරණය දක්වාම පාසැල පවත්වාගෙන යන ලදී
ගම් වාසීනගෙන් ද පාසැල සඳහා ලැබුනේ සුවිශාල අනුග්‍රහයකි
එකල  ගමේ ආරාච්චි දූරයේ තැම්පත් වූ දානපති සුසෙව්හේවගේ සීමන් ධර්මසේන වීරසිංහ නම් තැනැත්තා විසින් ද වසර හතලිහක් පමණ කාළයක් පාසැල සඳහා දිවා ආහාරය ලබා දුන්නේය
ඇතැම් ධනවතුන් ගුරුවරුන් ට පඩි ගෙව්වේය
1920 දශකය පමණ වන විට බ්‍රිතාන්‍ය රජයෙන් පාසැල පවත්වාගෙන යාමට සහය දැක්වීම අරඹන ලද්දේය
රජයේ වැටුප් ලබන ගුරුවරුන් මෙහි සේවයට ලබාදුන්නේය
ප්‍රකට ගත් කතුවරුන් වූ ඩ්බ්ලිව් ඒ එෆ් ධර්මවර්ධන, රැයිපියෙල් තෙන්නකෝන්  ආදීන් එසේ පාසැල සහ සම්බන්ද වූවන් විය
රැයිපියෙල් තෙන්නකෝන් මහතා වවුලුව නම් කාව්‍යයෙන් සාකඡ්‍චා කරන්නේද පාසැල අසල සුසාන භූමියේ පැවති නුග ගසක් පිළිබඳවයි. 1950 දශකයේ දී රජයට මෙම පාසැල් භූමිය පවරා ගන්නා ලදී
අභිනව නිදහස් ලංකා ආණ්ඩුව විසින්  පාසැල විශාල කරවීම අරඹන ලද්දේ 1952 වසරේදී පමණය
පල්ලියේ පැවති සුසාන භූමිය පවරාගෙන එහි ක්‍රීඩාපිටියක් තැනවූවේය
පාසැල විශාල කරවීම සඳහා දානයට ලැදි වූ ගම් වැසියන් තම ඉඩම් රජයට පරිත්‍යාග කළෝය
ඒ අතර මිගෙල් හේවාගේ ලවනේරිස් ප්‍රණාන්දු නම් තැනැත්තා විසින් තමා අභිනවයෙන් තනන ලද නිවස පවා පරිත්‍යාග කර තිබේ
(1985 වසරේ දිණමිණ පුවත්පතේ පලවූ ලිපියකින් උපුටා ගන්නා ලදී)

පොතුපිටියේ මහා විද්‍යාලය එදා මෙදා තුර  ප්‍රදේශයේ දරුවන්ගේ සිප්සතර මෙන්ම ක්‍රීඩාද  හදාරන්නට සෙවන වෙමින් අභිමානයෙන් වැජඹෙන්නේ ය
දහ නවවන සියවසේ පානදුරේ තොටමුණ දිස්ත්‍රික්කයේ  පොතුපිටියේ විසුවා වූ මහා ධානපති පවුල් දෙකක් විය
ඔවුන් විසින් ප්‍රදේශයේ බුද්ධාගම නගා සිටුවාලීමට ක්‍රියා කළේය
ඔවුන් වූවේ පොතුපිටියේ ධර්මසේන ගම්පති පවුලත්, ඇම්
පිනෙස් ප්‍රණාන්දු ගේ රේන්ද ව්‍යාපාරික පවුලත්‍ ය
දහනවවන සියවසේ මැද බාගයේ පොතුපිටියේ ගාලේ ගෙදරදී  පිනෙස් මැතිතුමා උපත ලැබුවේය
සම්පූර්ණ නාමය වූවේ මීගමුවගේ පිනෙස් ප්‍රණාන්දු ය
මුල් දිවිය
කුඩාවට ආරම්භ කරන ලද්දා වූ රේන්ද බදු ගැනීමේ කර්මාන්තය හොඳින් පවත්වාගෙන යාම නිසා වසර දහයක් පමණ ඇතුලත පොතුපිටිය, වස්කඩුව පොහද්දරමුල්ල,පනාපිටිය ආදී ප්‍රදේශ වල අක්කර සිය ගනනක් තමා සතු කර ගැනීමට සමත් විය
අනතුරුව ඒ ඉඩම්  රේන්ද කර්මාන්තයට යොමු කරවීමට අමතරව වැවිලි බෝග වගාවක් ද ආරම්භ කරවන ලදී
පොතුපිටිය වලව්වට අයත් ව පැවති වර්ථමාන නොම්මර 1 දුම්‍ රිය නැවතුම් පොල පිහිටි වලපොල වත්ත නම් සුවිශාල ඉඩම බදු ගත් ඔහු එහි විශාල කොහු මෝලක් ද අරඹන ලදී
වර්ශ 1880 පමණ වන විට පිනෙස් තරම් පොහොසතෙක් පොතුපිටිය ප්‍රදේශයේ සොයා ගැනීමට වත් නොවීය
ඔහු මෙසේ ධනවත් වීමට වෙහෙසීම පිළිබඳ පසුබිම් කතාවක් විය
එකල පොතුපිටිය වලව්ව(Susew Villa) නම් නිවසේ විසුවා වූ දෝන බෙට්සි එයිලීන් නම් තමාට වඩා වයසින් වැඩි කාන්තාව විවාහා කරවා ගැනීමට පිනෙස් විසින් විමසා තිබේ
එවිට එම වලව්වේ පිරිස් මොහුට අවනම්බු කොට පලවා හැර තිබේ
කෙසේ හෝ තමා එම පිරිසට වඩා ධනවත් විය යුතු යැයි සිතා ඔහු වෙහෙසී මුදල් ඉපයුවේය
නමුත් ඒ වන විට එම කාන්තාව ඇග්ලිකන් කන්‍යාරාමයකට බැඳී විදේශ ගතව සිටි නිසා ඔහුගේ සිහිනය බොඳවී ගියේය
පොතුපිටිය මහා විද්‍යාලය
තම පවුලේ ඥාතියෙකුගේ දියණියක් විවාහා කරගත් ඔහු තම දේපල නිවැරදිව නඩත්තු කරමින් විශාල සමාජ සේවයක් සිදුකළේය
ඔහුගේ සුවිශාලතම සමාජ සේවා කටයුත්ත වූවේ පොතුපිටියේ බෞද්ධ මිශ්‍ර පාඨශාලාව ඇරඹීමයි
ඒ 1885 වසරේදිය
පොතුපිටියේ පැවති එකම පාසැල වූ ගොගර්ලි මිශ්‍රණාරි පාසැල වැසුන පසුව ගමේ දරුවන් හට ඉගෙනුමක් ලබා ගැනීමට නොහැකි විය
මහවස්කඩුවේ මිශ්‍රණාරි පාසැලට සම්බන්ද වීමට ඉඩකඩ ලැබුනේ දනවත් අයට පමණි
මෙම ගැටලුව නිසා වෙන් බොහෝ සොර කල්ලි ප්‍රදේශය පුරා වියාප්ත විය
අධ්‍යාපනය නොමැතිබව මෙම ගැටලුවට ප්‍රධාන හේතුව බව ප්‍රත්‍යක්ශ කරගත් පිනෙස් විසින් පොතුපිටියේ තම නිවසට පෙනෙනා මානයේ තම ඉඩමක සුවිශාල ධනස්කන්දයක් වියදම් කරමින් පාසැලක් ඇරඹීය
එම පාසැල පොතුපිටියේ විදුහල ලෙසින් කාලයක් යනතුරු හඳුන්වා තිබේ
පානදුර ප්‍රදේශයේ බොදු පිබිදීම නම් සබාවට සම්බන්ධ වූ පිනෙස් එහි ඊලග අධියර ලෙසින් 1896 වසරේදී පොතුපිටිය විදුහල පොතුපිටියේ බෞද්ධ මිශ්‍ර පාඨශාලාව වශයෙන් නම් තැබුවේය
පිනෙස් තමා මෙතෙක් අදහන ලද රෙපරමාදු දහම අතහැර බුද්දාගම වැලඳගන්නා ලදී
පාසැලේ කටයුතු සඳහා වාර්ෂිකව විශාල මුදලක් වැය විය
ගමේ ධානපතියන් විසින් පිනෙස්ට බොහෝ උපකාර කළේය
නමුදු කිසිවෙකු මෙහි වගකීම ගැනීමට ඉදිරිපත් වූවේ නැත
වසර හතලිහක් පමණ බොහෝ පිරිවැය දරණලද්දේ ඔහු තනිවමය
අනතුරුව බ්‍රිතාන්‍ය රජය මගින් මෙම පාසැල ලියාපදිංචි කරවාගෙන රජයේ වැටුප් ලබන ගුරුවරුන් ලබා දෙන ලදී
අද දක්වාම පොතුපිටියේ මහා විදුහල නමින් වැජඹෙන්නේ මෙතුමාගේ මහා පරිශ්‍රමයෙන් ඉදිවූ එම පාසැලයි
බෞද්ධ ශාසනික සේවාව
පානදුර බොදු ධර්මාරක්ශක සබාවට සම්බන්ධ වූ මෙතුමා විසින් මෙම පළාතේ බොහෝ බොදු ආරාම සඳහා සහයෝගය දක්වන ලදී
1896 වසරේදී එම සභාවේ සභාපති ධූරයට පත් වූ ඔහු සභාව මගින් සිදු කළා වූ සියළු පුණ්‍ය කර්ම සඳහා නොමසුරුව ආධාර කළේය
මොල්ලිගොඩ පිරිවෙනේ  වැඩවිසූ මාදම්පේ ධම්මරක්ඛිත නම්වූ ස්වාමීන් වහන්සේ ඇසුරට ලක්වූ මෙතුමා එම විහාරය නගා සිටුවාලීමටද නොමසුරු ආධාර කළේය
පානදුර රංකොත් වෙහෙරේ විහාර මන්දිරයේ වහලය තනවා දෙන ලදී
ශ්‍රී සෞගත නමින් පානදුරේ බොදු විදුහලක් තැනවීමට ආධාර කළේය
එහි සංවර්ධන සමිතියේ සභාපති ධූරයේ 1920 දක්වා සේවය කළේය
මොල්ලිගොඩ තිත්තවෙලේ මහාවිහාරයේ ධර්මශාලාව සඳහා සම්පූර්ණයෙන්ම අනුග්‍රහය දැක්වූවේ පරලොව සැපත් කරෝලිස් ප්‍රේරා තම මුත්තනුවන් සිහිවීම පිනිසයි
අනතුරුව පොතුපිටිය වාලුකාරාමය නම් විහාරයට දායකත්වය ලබා දීම ආරම්බ කරන ලද මෙතුමා විසින් එතෙක් ආවාසගෙය සහ තොරණ පමණක් පැවති එම විහාරයේ විහාර මන්දිරය ඉදිකිරීම අරඹා තිබේ
සම්පූර්ණ වියදම දරණ ලද්දේ ඔහු විසින
වාලුකාරාම විහාර මන්දිරයේ ඇතුලුවන දොරටුවේ සඳහන් කර තිබෙන පැදි අතර දැක්වෙන්නේ "සොම් ගුණයෙන් ඉන්දූ ඇම්
පිනෙස් නම් මැතිනින්දූ"ලෙසින
එසේම  වාලුකාරාමයේ ප්‍රධාන දායක දූරය බාරගන්නා අතරම  1920දශකයේ මුල් මාසයේදී වාලුකාරාමයට දාගැබක් ඉදිකරවීම අරඹා තිබේ
සීමන් ධර්මසේන මැතිතුමාගේ පරවේණියෙන් ලද දාතු තැම්පත් කළාට මොකද දාගැබේ බොහෝ දායකත්වයක් දැරුවේ පිනෙස් මැතිතුමාම විය
පොතුපිටියේ පූජාරාමයේ බුද්ධ වර්ෂ 2430 වසරේ ධර්මශාලාව ඉදිකරවන කළ එහි සියළු දැව වල වටිනාකම දරණ ලද්දේද පිනෙස් මැතිතුමාම විසින
තම රේන්ද කර්මාන්තයේ සේවයකළ බොහෝ සේවකයන් වෙත අක්කර කාළ බැගින් ඉඩම් ලබා දුන්නේය
එසේ ඉඩම් කට්ටි එකසිය විස්සක් පමණැ ලබා දුන් බව කියැවේ
වත්මන් පොතුපිටියේ රේල්පාර සහ මුහුද අතර පවතින ඉඩම්වල මිනිසුන් පදිංචි වූවෙ එලෙසිනි
1923 වසරේ දී සම්පූර්ණයෙන්ම තනා අවසන් කල වැලිඅරමේ  දාගැබේ (වාලුකාරාම දාගැබ)කොත නිරාවරණය කිරීමෙන් ඉතාමත් සංතෝශයට පත්විම නිසා ඒ මහා  ධානපති පිනෙස් ශ්‍රීමතානෝ හඍදයාබාදයක් වැළඳී පසු දිනයේ අවසන් සුසුම් හෙළුවේය
තම ධනයෙන් සැකසූ මැළෑගම සුගතබිම්බාරාමයේ ගණ්ඨාර කුළුණේ(බු
ව.2466) අභිනවයෙන් ඝණ්ඨාර හැඬවීමට එදින දිනය යොදාගන පැවතියත් ඒවන විට අවසන් හුස්ම එතුමානෝ හෙලා පැවති බැවින් එතුමන්ට ගෞරව පිනිස දින දෙකක් නොනවත්වා එම කුළුණේ ගණ්ඨාරය හැඬවූ බව කියැවේ
මියයෑම

බොහෝ දාන මාන පින් රැස්කර ගත්තා වූ මෙතුමා වර්ෂ 1923 දී පොතුපිටියේ වාලුකාරාමස්ථ මහා දාගැබ් කොත නිරාවරණය කිරීමෙන් බොහෝ සතුටට පත්ව හඍදයාබාදයක්  වැළදීමෙන් ප්‍රදේශයක් හඬවා අභාවප්‍රාප්ත විය
ගම් වාසීන්විසින් එතුමාගේ දේහය පොතුපිටිය මහා විද්‍යාල භූමියේ සමාධියක් සාදා තැම්පත් කරවන ලද්දේය
මූලාශ්‍ර
1998 වසරේ බද්දේගම සුමන හිමියන් රචිත පොතුපිටිය රජමහ වෙහෙර කෲතිය/1985 මාර්තු මාසයේ දිණමිණ පුවත්පතේ පලවූ පොතුපිටිය රජයේ විදුහල පිළිබඳ ලිපිය/පොතුපිටිය මහා විද්‍යාලයේ පිනෙස් මැතිතුමාගේ සමාධියේ නාමපුවරුව/පොතුපිටියේ වාලුකාරාම විහාරයේ විහාර මන්දිරය ඉදිරිපස සෙල්ලිපියේ පද්‍යය)
වාද්දුව ප්‍රදේශයේ පොතුපිටිය නැමති ග්‍රාමයේ පිහිටි ප්‍රකට විහාරයක් වන්නේ පොතුපිටියේ පූජාරාමයයි
මෙම විහාරය ප්‍රසිද්ධියට පත්ව තිබෙන්නේ සාර්ලිස් මාස්ටර් නම් මහා චිත්‍ර ශිල්පියා විසින් සිතුවම් කරවන ලද්දා වූ විහාර මන්දීරය නිසාත් දහනවවන සියවසේ රචනා වූ නාරි සංදේශය නිසාවෙනුත්‍ ය
පානදුර සහ කළුතර අතර ගාලු මාර්ගයේ නවසිය පණහ දශකය දක්වාම පන්සලක් පැවතියේ නම් ඒ පොතුපිටියේය
අතීත රදළ වරුන්ගේ අභිමානය යැයි කිවහොත් එය නිවැරදිය
කිමද ලන්දේසීන් විසින් බුදු දහම කෙලසන කළක විහාරයක් සෑදීමට තරම් නිර්භය වූවන් ජාත වූ භූමියක් බැවින
ජනප්‍රවාදය 

මෙම ස්ථානයේ විහාරයක් ඉදිවූවේ ක්‍රිස්තු වර්ශයෙන් 1798 ක්වූ ජනවාරි අටවෙනිදා බව විහාර වංශයේ සඳහන් වේ
ඊට පෙර මෙහි කුඩා නුග ගසක් බුදුකුටියක් සහ  අම්බලමක් තිබී ඇත්තේය
ජනප්‍රවාදයේ සඳහන් ලෙසට බෙන්තොට ගලපාත නම් විහාරය වන්දනාවට පැමිණියා වූ පැරකුම් රජතුමා අතර මඟ දී සර්පයෙකු ගේ දෂ්ඨනයකට ලක්වී කැලණි ගංගා මිටියාවතේ සිට මේ දක්වා දුරක් පැමිණ ඇත්තේ සර්ප විශ නාශක රුක් අත්තන ශාකයක පොත්තක් සොයා ගැනීම සඳහාය
මෙම පළාතේ එකල රුක් අත්තන වැඩුණු සරුසාර වතු පැවති බැවින් රුක් අත්තන පොතු පිටිය නමින් මෙම ග්‍රාමය පොතුපිටිය වූ බව සඳහන් වේ
සතුටට පත් වූ රජු පූජාරාමය පවතින භූමියේ කුඩාවට බුදුගෙයක් තනවා එය සන්නාසියෙකුට පුදා ඇත්තේය
පසු කාලයේ එම තැන ප්‍රකට වූවේ හින්නවැල්ල දේවාලය  රයිගම යකුන්දූවේ විසූ හිටිරාළ  නම් ප්‍රධානියාගේ සොයුරියක වූ කඩුකෝන් බිසෝ බණ්ඩාර කුමරිය මෙම ස්ථානයේදී භික්ශුනී දිවියට පත් වූ බැවින් පොතුපිටිය පූජාරාමය යන නාමය භාවිත කිරීමට පෙර කඩුකෝන් පොතුපිටි රජමහා විහාරය යන නාමයත් භාවිතා කර ඇත
ප්‍රතිගාල් සමයේ මෙම භූමියට පසෙකින් දොමින්ගෝ නම් දේවස්ථානය සැදූ පසුව බොදු මතකය සම්පූර්ණයෙන්ම වියැකීයන්නට ඇත්තේය
ග්‍රාමයේ පවා බොදු දහම අදහන ලද්දාවූ කිසිම අයෙකු ප්‍රතිගාල් හෝ ලන්දේසි සමයේ සොයාගත නොහැකිවිය
තුඩුගල මුඩිත්ත තෙන්නකෝන් නම් රජ පරපුරට සම්බන්ද වූ තුඩුගලගේ දෝන ලුසියා පෙරුමාල් කුමරිය සීතාවක රජවාසලට සම්බන්ද වූ අයෙකුගෙන් පැවතෙන්නෙකු ලෙස සලකන වස්කඩුවේ යකුන්දූවේ හිටිරාළලාගේ දොන් ගිමාර පෙරේරා ධර්මසේන  නම් මුදියන්සේ සමඟ විවාහා වී පූජාරාම භූමියට පසෙකින් පැවති දොමින්ගෝ නම් රෝමානුකතෝලික දෙව්මැදුර පෙනෙනා මානයේ පදිංචි වී තිබේ
ලුසියා කුමරිය එතෙක් බුදු දහම ඇදහූවෙකු වූ අතරම මෙම භූමියේ පැවති ඉපැරණි නුග ගස අසල නව බුදුමැදුරක් සාදා වන්දනාමාන කරවීම අරඹා ඇති බව ජනප්‍රවාදයේ සඳහන් වේ
ඇය විසින් බුදු දහමට සම්බන්ද කිසිවෙකුත් නොවූ මෙම පලාතට බුදු දහම සමීප කරවීමට සිතා මෙහි කුඩා අම්බලමක්(ධර්ම සාකච්ඡා මණ්ඩපයක්) තනා තිබෙයි
ග්‍රාම වාසීන් මෙම භූමිය තම සංවිධාන කටයුතු සඳහා භාවිතා කළා වූ පොදු භූමියක් වූවේ අනතුරුවයි. බොහෝ විට දහඅටවන සියවස් කාළයේදී මෙහි පැවති අම්බලමේ ගම් සභාව පවත්වන ලදී
විහාරය ඉදි වීමේ කතාව 
මොල්ලිගොඩ ප්‍රදේශයේ විසුවා වූ ලන්දේසි ආණ්ඩුවට අතපත්තු ආරච්චි කෙනෙකු වශයෙන් සේවය කළා වූ සුසෙව්හේවාගේ පිලිප්ස් කොරනේලිස් අප්පුහාමි නම් අයෙකු උඩරටට ලංදේසි සේනාවක් බාරව ගොස් ඇති අතර සිංහල සේනාවට පැරදී සියම් නිකායික විහාරයක ජීවිතාරක්ෂාව පතා සැඟවී සිටී.බොහෝ කළක් එසේ ජීවත් වූ ඔහු මල්වතු නිකාය යටතේ පැවිදි දිවියට යොමුවූවත් කුලය සලකා උපසපුව ලබා දුන් බැවින් ඔහුට උපසපුව ලබා ගත හැකි නොවීය
උපසපුව නොලැබෙන බව දැනගත් ඔහු ගණින්නාන්සේ වෙසින්ම පිටව ගියේය
නැවත ඔහු තම ග්‍රාමයට පැමිණි කළ වාද්දුව මොල්ලිගොඩ මාවල ගම් කරවූ තෝම්බු ආරච්චි වූ මැට්ටියගේ දොන් කොන්ස්තන්තිනෝ ආරච්චි(මැස්ටියගේ මහ විදානේ)  විසින් බොදු භික්ෂුවකට ඉඩ දීම ලන්දේසි ආණ්ඩුවට සිදුකරනා අකටයුත්තක් යැයි සිතා පදිංචි වීමට ඉඩ නොදෙන ලදී
අනතුරුව ඔහු පොතුපිටියට පැමිණ රිචඩ් ධර්මසේන ගම්ප්‍රධානියා ගෙන් අවසර ගෙන වත්මන් පොතුපිටියේ වාලුකාරාමයට පසෙක පිහිටි කිලිමන්ටුවාගේ සුසාන භූමිය නම් ස්ථානයේ පදිංචි වී තිබේ
එම ස්වාමීන් වහන්සේ අනතුරුව ප්‍රකටවන  ලද්දේ නන්දසිරි ගණින්නාන්සේ නමින
පානදුර තොටුමුණ පලාත පුරා මෙම බොදු හිමිනමකගේ ආගමනය ආරංචි වී බොහෝ දෙනා ආධාර ලබා දෙන ලදී
එම ආධාර වලින් මීගමුවගේ කිරිනේලිස් ප්‍රනාන්දු නම් ඉඩම් හිමියාගේ උපකාරයෙන්  කුඩාවට වැලිඅරම නමින් 1760දී පමණ අරඹන ලද විහාරය පසුව වාළුකාරාමාය ලෙසින් ජනප්‍රිය විය
කුලය සලකා පැවිද්ද ලබා නොදුන් බැවින් ගොවිගම කරාව සලාගම බොහෝ පිරිසක් පැවිද්ද ලබා ගත්තේය
1780වසර වන විට ගණින්නාන්සේ යටතේ අන්තේවාසික භික්ෂුන් ගණන පන්සියය ඉක්මවා තිබිණ
ලංදේසි  ඉංග්‍රීසි යුද ඇතිවූ සමය වන විට ආගමික නිදහස යළි ඇතිවිය
පොතුපිටියේ විසූ යකුන්දූවේ හිටිරාළලාගේ දොන් රිචඩ් පෙරුමාල් පෙරේරා විජයවිමලසේකර ප්‍රධානියා තම වැඩිමහලු පුතුන් දහතුන් දෙනෙකු නන්දසිරි ගනින්නාන්සේ සමීපයේ පැවිදි කරවන ලද්දේ ක්‍රි
ව. 1790දී පමණය
නන්දසිරි ගගණින්නාන්සේ සමීපයේ අකුරු කළ වාද්දුවේ ධම්මානන්ද හිමි 1807වසරේ දී පමණ මහනුවරට වැඩම කර මල්වතු පාර්ශවයේ විහාරයේ  නැවත පැවිද්ද ලබා උපසපුව ලබාගනී
උපසපුව ලබා තම ග්‍රාමය වූ මොල්ලිගොඩ ට පැමිණ තිත්තවල නම් ස්ථානයේ කුඩාවට විහාරයක් අරඹන ලදී
මල්වතු පාර්ශවයේ උපසපුව ලබා ගත හැකි නන්දසිරි ගණින්නාන්සේ සමීපයේ පැවිද්ද ලද ගොවිගම කුලයේ බොහෝ දෙනෙකු නැවත ධම්මානන්ද හිමියටතේ පැවිද්ද ලබා උපසපුව ලබා ගත්තේය
පොතුපිටිය වාලුකාරාමය තුල බොහෝ ස්වාමීන් වහන්සේලා පිරිසකට විසීමට ඉඩකඩ සීමා විය
ගම් වැසියන්ගේත් ධර්මසේන මුදලිතුමාගේත් මුල් වීමෙන් පූජාරාමය තනවන්නේ ඉන් අනතුරුවයි.පැවතියා වූ දඹදෙණි රජ සමයට අයත් වූ බුදුකුටි සියල්ල විනාශ කරදමා නව විහාරය සකසන ලදී
පළමුව තනවන ලද්දේ ස්වාමීන්වහන්සේලා හට විසීම සඳහා ආවාසගෙයක් සහ කුඩා ධර්ම ශාලාවකි
ශත වර්ෂ 1801 දී පැවිදිව සිටි ධර්මසේන ස්වාමීන් වහන්සේලා මෙම භූමියට සැපත් විය
ඒ අතරින් නායක ස්වාමීන් වහන්සේ වූවේ වැඩිමහලුම ස්වාමීන් වූ පොතුපිටියේ සීලරතන ධර්මරාජාභිදාන හිමියෝය
එතුමා රෙපරමාදු ආගමේ පවා පරතෙරට උගත් අයෙක් විය
නාරි සංදේශය නම් මහා කාව්‍යය සඳහා පණපොවන්නේ එතුමන්‍ ය
කිසිකලක උපසපුව නොලද උන්වහන්සේ සාහිත්‍ය භාශාව කලාව වෙත ඉමහත් නැඹුරුවක් දැක්වූ අතරම මල්වතු පාර්ශවයේ වාද්දුව සංඝ පරපුර අයත් භික්ෂූන් සාහිත්‍ය අධ්‍යයනයට යොමුවූවේ මුන්වහන්සේ වෙතටය
එසේම අමරපුර නිකායික වස්කඩු පාර්ශවයේ බොහෝ භික්ෂූන් වෙතද ගුරුහරුකම් පෑවේය
හින්නවැල්ල දේවාලය

වැඩිදුර තොරතුරු

නාරි සඳැස
විහාරයේ වංශකතාව කිවහොත් නිවැරදිය
ලංකාවේ සාහිත්‍ය වංශයේ හැරවුම් ලක්ෂයක් වූවේ මෙම සංදේශයයි
ක්‍රිස්තු වර්ශයෙන් 1820 වසරේ දී පමණ පොතුපිටියේ ධර්මරාජ හිමි විසින් රචනා කරවන ලදී
මෙම කාව්‍යයේ සුවිශේශ තාව වන්නේ බුදු දහම සහ රෙපරමාදු දහම අතර සමීපතාවක් ගොඩනගා තිබෙන බැවින

සංඝ පරපුර
පූජාරාමය නව විහාරය 1798 වසරේ අරඹනු ලදුව එහි මුල්ම විහාරාධිපතිත්වය ලබාගත් පොතුපිටියේ  

ධර්මරාජ හිමි උපසපුව ලබා නොගත්තේ තම ගුරු භික්ෂූන් වූ නන්දසිරි ගණින්නාන්සේ වෙත සලාගම කුලයේ හින්න උපකුලය සලකා සියම් නිකායික මල්වතු පාර්ශවයේ උපසපුව ලබා නොදීමට විරෝධය පළ කිරීම වෙනුවෙනි
ධර්මසේන අනෙක් භික්ෂූන් දොලොස් වහන්සේ නම නැවත වරක් මල්වතු නිකායේ පැවිද්ද ලබා තිත්තවල විහාරයේ වාද්දුවේ ධම්මානන්ද හිමි නොහොත් නන්දසිරි ගණින්නාන්සේ ගේ ප්‍රභලම අන්තේවාසික භික්ෂුව සමීපයේ 1810 වසරේදී පමණ උපසපුව ලබාගනී(වාද්දුවේ සංඝ පරපුර)
නන්දසිරි ගණින්නාන්සේ යටතේ පැවිදිව සිට ධම්මානන්ද හිමියන්ගෙගෙන් උපසපුව ලද්දා වූ වස්කඩුවේ ධම්මජෝති හිමියෝ පස් වසරක් පූජාරාමයේ වෙසෙමින් අගනා ධර්ම ශාසනික සේවාවක් සිදු කළේය
අනතුරුව අභිනවයෙන් ඉදිවූ තල්පිටිය දළධාවත්ත විහාරයේ වැඩවාසය කරමින් එම ප්‍රදේශයේ බොදු පුනර්ජීවනය ට අතහිත ලබා දුන්නේය
ධර්මරාජ ස්වාමීන් වහන්සේට පසුව මහනායක දූරයට පත් වූ ධම්මසේන හිමියෝ රාජාගුරු වස්කඩුවේ ශ්‍රී සුභූති හිමිට පවා පාලි බස කීමට ගුරුහරුකම් පෑ අයෙකි
අනතුරුව විහාරාධිපති දූරයට පත් වූවේ පොතුපිටියේ පදුමානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේය
පදුමනන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ විසූ සමයේ දී දෝන මාරියා ධර්මසේන ළමාතැනී විසින් ගොවිගම සහ සලාගම යන කුලවලට පමණක් සීමා වූ  උපසපුව සලාගම කුලයේ හින්න උප කුලය වෙත ලබා දීම සිදු කළේය
කොරොස්දූව ගඟේ සීමාමාලකයේදී එම කර්මය සිදුවිය
පොතුපිටියේ පදුමානන්ද හිමියන් යටතේ මල්වතු උපසපුව සහ අමරපුර සමාගම යටතේ ලබාදුන්නා වූ උපසපුව මුසු වීමෙන් මෙම නව නිකායික සමාජය අරඹන ලදී
එම නිකායික මූලස්ථානය වූවේ කොරොස්දූවේ ගඟේ සීමාමාලයකයයි
පසුව පොතුපිටියේ වාලුකාරාමයේ විසූ කොරොස්දූවේ ගුණානන්ද හිමියන් පළමුව උපසපුව ලබා ගත් අතරම අමරපුර මල්වතු ශ්‍රී සද්ධර්ම යුක්තික නිකාය වශයෙන් එය නම් තබන ලද්දේය
පොතුපිටිය කොළබද වෙලේ පන්සල එම නිකායේ මුදුන් මල්කඩ බවට පත් විය
මෙම නිකායේ පැවිදිව උපසපුව ලබාගත් මාතර ධම්මානන්ද හිමියෝත්, මාතර ධර්මාරාම හිමියෝත් වැල්ලබඩ ඥානානන්ද හිමියෝත් පූජාරාම විහාරයේ අධිපතිත්වය දැරූවත් නිසැක වර්ශයන් සඳහන්ව නැති නමුත් ශ්‍රී බු
ව. 2411 වසරේ කළුතර උතුර දේශාස්ත්‍ර ග්‍රාමයේ අශෝකාරාමය ඉදිකළ කටුකුරුන්දේ  ධානපති සුසෙව්හේවාගේ සල්මන් ප්‍රනාන්දු රේන්ද මහතාගේ බෑනා වූ එතනමඩලේ වැල් අරුමගේ එළියස් ප්‍රනාන්දු රේන්ද මහතා එහි තැබූ ගල් පුවරුවක සඳහන් වන්නේ අශෝකාරාම විහාරය මාතර ධර්මාරාම හිමියන් ඉදිරියේ සඟ සතු කොට පූජා කල බවයි."ශ්‍රී බුද්ධ වර්ශ 2411 දී මෙම දේශාස්ත්‍ර කළුතර වැල් අරුමගේ එළියස් ප්‍රනාන්දු ධනපති උපාසකතුමා මෙම අශෝකාරාමය මාතර ශ්‍රී ධර්මාරාම ස්වාමිපාදයන් ප්‍රමුක සංඝ මධ්‍යයෙහි සඟසතු කොට පූජාකරන ලදී
මෙහි පාලනය සංඝයාවහන්සේ විසින් අළුත්ගම සංඝරතන මහා ස්ථවිර පාදයන්ගේ ශිෂ්‍යානු ශිෂ්‍ය පරම්පරාවට බාරදෙන ලදී" ඒ අනුව වර්ශ 1860-1880 අතර සමයේ ධර්මාරාම හිමියන් පූජාරාම විහාරයේ විහාරාධිපතිව වෙසෙන්නට ඇති බව මතයයි
විසි වන සියවසේ මුල් දශකය වන විට පොතුපිටියේ සීලරතාභිධාන ස්වාමීන් වහන්සේ පූජාරාමයේ විහාරාධිපති ධූරයට පත් විය
කොළඹ යුගය ඒකාලෝක කළ සාර්ලිස් මාස්ටරසහ ඔහුගේ මූර්ති කිරීමේ දක්ෂතම ගෝලයා වූ සෝදිරිස් ් විසින් විහාර මන්දිරයේ චිත්‍ර සඳහා අත් පොත් තබන ලද්දේ මෙකළ
මෙතුමන්ගේ ගෝල නමක වූ පොතුපිටියේ ධම්මසිරි පිලානන්ද සහ ධම්මතිලක හිමිවරුන් විසින් මෙසමයේම පොතුපිටියේ ධම්මතිලකාරාමය(වඩ්ඩාරාමය) සාදාගෙන එහි පදිංචි විය
සීලරතන හිමියන් ක්‍රි
ව.1932 වසරේ දී අපවත් වූ පසුව පොතුපිටියේ සුධීරානන්දාභිදාන හිමියෝ දාගැබක් සඳහා අත්පොත් තබමින් විහාරය නගා සිටුවාලීම සඳහා මහත් පරිශ්‍රමයක් දරණ ලද්දේය
විහාරයේ ධර්මරාජ අවධියෙන් පසුව ස්වර්ණමය යුගයක් වූවේ බද්දේගම සුමන හිමියෝ මෙහි විහාරාධිපතිව විසූ සමයයි
විහාර මන්දිරය
පානදුර තොටුමුණ පළාතේ පවතින සුවිශාල ඉපැවණිම විහාර මන්දිරය කිවහොත් නිවැරදිය
වර්ශඛණ්ඩරාෂ්ඨ්‍ර ග්‍රන්ථයේ සඳහන් පරිදි මෙම විහාර මන්දිරය ඉදිකරවීම අරඹා තිබෙන්නේ 1810 වසරේ දීය
කුඩාවට ඉදිකළ මන්ධිරයේ රයිගම් කළාවට අයත් සිතුවම් අඳින ලදී
නමුදු එම කුඩා විහාර මන්දිරය දායක දායිකාවන් දුකට පත් කරවීය
එබැවින් මන්දිරය සුවිශාල කරවීම 1824 වසරේ දී අරඹන ලදී
ඒ සඳහා මුල් වන ලද්දේ වළිමුණිගේ දෝන ඉල්ලේනා රශෙල් ද සිල්වා ජයසිංහ ළමාතැනීය
ඇයගේ ජීවන කාලය තුල මෙහි කටයුතු අවසන් කරවාගත නොහැකි වූ අතර 1839 වසරේ යකුන්දූවේ හිටිරාළලාගේ දෝන මාරියා පෙරේරා ළමාතැනී විසින් ගල් උලුවහු බැඳ රියන් දොලහක් උස් වූ විහාර මැදුර  සාදවා නිම කරවන ලදී
විහාරයේ පළමු විහාරදිපති ස්වාමීන් වහන්සේගේ නාමයෙන් විහාර මන්දිරය ධර්මරාජ ප්‍රතිමාලය වශයෙන් නම් කරවන ලද්දේ 1840 දීය
මෙම විහාර මන්දිරයේ ගෲහනිර්මාණ ශිල්පියා වශයෙන් ක්‍රියා කර ඇත්තේ සුසෙව්හේවාගේ ආලිනේරිස් ප්‍රනාන්දු  නොහොත් ආලිවඩුරාළ නැමැත්තෙකි
ඔහුව ඇතමුන් කටුවන්ගොඩ ගණිතයා ලෙසින් ද හඳුන්වා තිබේ
මෙලෙස සුවිශාලව ඉදි වූවත් මන්දිරයේ කුඩා කොටසක හැර අනෙක් කිසිඳු බිත්තියක සිතුවම් නොවීය
1894 වසරේ පමණ ආරම්භ කරවන ලද පොතුපිටිය බොදු නෙත් මහා සමිතිය මගින් මන්දිරයේ තවත් සුවිශාල කරමින් චිත්‍ර නිර්මාණය අරඹා තිබේ
පිටත ඉස්තෝප්පුව එක් කරමින් සුවිශාල කලේය
ඒ සඳහා බොහෝ අනුග්‍රහය සලසන ලද්දේ එම සමිතියේ නිර්මාතෲ වූ පොතුපිටියේ පොලිස් විදානේ ආරච්චි වූත් සුසෙව්හේවාගේ සීමන් ධර්මසේන වීරසිංහ  මැතිතුමා විසින
ක්‍රිස්තු  වර්ශ 1913 (ශ
ව.1835) සාර්ලිස් ශිල්පියා විසින් විහාර මන්දිරය සිතුවම් කරවීම අරඹන ලද්දේය
වසර පහලවකට ආසන්න සමයක් ගතකොට චිත්‍ර අවසාන කරවා නේත්‍රා තබා ඇත්තේ 1926 වසරේ දීය
විහාර මන්දිරයට ඇතුලු වූ වම් පස බිත්තියේ සාර්ලිස් ශිල්පියා විසින් තබන ලද්ද වූ අත්සන දැක ගත හැක
මුහුණු තුනේ බරාඳය 
දොරටු තුනක් සහිතව ඉදිවූ පෝටිකෝ වර්ගයට අයත් නිර්මාණයක් වන මෙය හඳුන්වන්නේ මුහුණු තුනේ බරාඳය ලෙසින
පූජාරාම විහාරය මන්දිරයේ ඇතුලුවන ස්ථානය වන මෙය කාණු පරාල තුනක් මුදුන් පරාලතුනක් එකට සම්බන්ධ කරමින් ඉදිකළ සුවිශේෂී නිර්මාණයකි
අතීතයේ පැවති කුඩා පෝටිකෝව විනාශ කරවා අභිනවයෙන් ඉදිකළ මෙම සුවිශේෂී නිර්මාණය සාදවා අවසන් වී ඇත්තේ ක්‍රි
ව.1913ක් වූ පෙබරවාරි මාසයේයි
ඉපැරණි ධර්මශාලාව
පූජාරාමයේ ඉපැරණි ධර්ම ශාලාව ඉදිකරවා තිබෙන්නේ  ශත වර්ෂ 1798 වසරේ දී පමණය
ඒ විහාරයේ ඉදිවූ පැරණිම ගොඩනැගිල්ල ලෙසින
වර්ථමානයේ එම ගොඩනැගිල්ල ඒ ආකාරයෙන්ම දක්නට නැත
ව.2430 වසරේ නව සීමා පිහිටවා වැඩ අරඹා බු
ව. 2445 වසරේ  දී වැඩ අවසන් කරවා බු
ව. 2447 එනම් 1903 වසරේ  දී ගෙවැදුණු එකළ පානදුරේ තොටුමුණ පළාතේ  සුවිශාලම ධර්ම  මන්දිරයයි
මෙම මහා මන්දිරය ඉදි කරවීමට මුල් වූවේ පොතුපිටියේ දිවංගතවූ යකුන්දූවේ හිටිරාළලාගේ  දෝන ගචෝ ඉසබෙලා පෙරේරා ධර්මසේන  ළමාතැනී සහ දිවංගත පොතුපිටියේ රේන්ද සහ ස්කාගාර  හිමි ව්‍යාපාරිකයෙකු වූ ඇම්
පිනෙස් ප්‍රණාන්දු  මැතිතුමාය
මන්දිරය කරවීම වෙනුවෙන් පිනෙස් මැතිනිදු විසින් රුපියල් පන් දහසක් පමණ වටිනා දැව පරිත්‍යාග කරවන ලද්දේය
විශේශයෙන් එම දැව යොදාගන්නා ලද්දේ සුවිසල් සොල්දරය සැකසීම සඳහාය
ඒ විහාරයේ පවතින ධර්මරාජ හිමියන්ට උපතින්ම උරුම වූ නිසැක ශ්‍රී සර්වඥ ධාතූන් වහන්සේලා ප්‍රදර්ශනය කරවීමට විය
(1967 වසරේ දී අභිනවයෙන් ඉදි වෙමින් පැවති පූජාරාම දාගැබේ දේවතා කොටුවේ තැම්පත් කරන ලදී
) සුධීරානන්ද නායකා හිමියන්ගේ විහාරාදිපති ධූර කාළයේ දී ඩඩ්ලි සේනානායක මැතිනිඳු විසින් මෙම ධාතූ මන්දිරය දැක බලා සතුටුව තවත් ධාතුන් වහන්සේලා දෙනමක් පරිත්‍යාග කරවන ලදී
වර්ථමානයේ පූජාරාම විහාරයේ ප්‍රදර්ශනය කරනුයේ එම ධාතූන් වහන්සේලා දෙනමය
දෑපිට මඩුව 
පූජාරාම විහාරයේ ධර්මශාලාවේ දැව ඉහල මාලයේ සකසා තිබෙන සුවිශේෂී වාස්තු කලා ගාරය දැවපිට මඩුව හෙවත් දෑපිට ගේ ලෙස හඳුන්වයි. දැව සොල්දරයක් මත තුනී කොස් සහ බුරුම තේක්ක ලී භාවිත කර සකසා ඇති එම කුටිය විසිතුරු වීදුරු කණ්නඩි භාවිතයෙන් සරසා තිබේ
අතීතයේ දී සෑම මසකම පොහෝ දිනයේ මෙහි ධාතු ප්‍රදර්ශන පැවත ඇති අතර ජේවීපී අරගල සමයේ මෙම භූමියට කඩා වැදුනු ම්ලේච්ඡ පිරිස් දෑපිට මඩුවේ අභිමානය කෙලෙසා වටිනා වස්තු පැහැරගෙන ගොස් තිබේ
අතීත මතකයන් විදහා දක්වමින් දැව පමණක් ඉතුරු වී දෑපිට මඩුව අදටත් අතීත අභිමානය ප්‍රදර්ශනය කරයි
ඉපැරණි බෝධිය
කතලුවේ ශ්‍රී ගුණරතනාභිධාන නායක හිමියන් විසින් 1830 වසරේ දී පමණ ලංකාව පුරා බෙදාහරිනා ලද ශ්‍රී මහා බෝධියේ අංකුර අතරින් එක් අංකුරයකින් හටගත්ත වූ බෝ රුකකි
අතීතයේ සිට සුවිශේෂී දේව හාස්කම් පවතින වෲක්ෂයක් බවට මතයක් පවතී
නක්ෂස්ත්‍ර වේදීනගේ මතයන්ට අනුව නම් පළමුව මෙහි විහාරාධිපති දූරය හොබවනු ලැබුවා වූ සීලරතන ධර්මරාජ හිමියෝ මෙහි වෲක්ෂ දේව වරම් ලබා වෙසෙනු ලැබේ
ඉපැරණි දාගැබ 
වර්ථමානයේ දාගැබ පවතින ස්ථානයට වැසී ගිය භූමියේ එකල කුඩා දාගැබක් පිහිටියේය
එක බුද්ධ ශාරීරික ධාතු තැම්පත් කර ඉදිකරාවූ දාගැබක් නොවීය
වර්ශ 1847 දී පොතුපිටියේ ධර්මරාජ හිමියන්ගේ ආදාහන භෂ්මාවශේෂ නිදන්කොට සකසන ලද්දා වූ සුසාන දාගැබක් විය
සියවසක් පමණ ඇවෑමෙන් එම දාගැබ ද විනාශ වී පැවතින
පොතුපිටියේ සුධීරානන්ද හිමියන්ගේ අනුශාසකත්වයෙන් ධර්මරාජ හිමියන්ගේ භශ්මවශේෂ ධර්මශාලා ගොඩනැගිල්ලට ඉදිරිපසින් ඝටාකාර හැඩයෙන් කුඩා සුවිශේෂී චේතියක් තනවා තැම්පත් කොට සුසාන දාගැබ පැවති භූමියේ වර්ථමාන දාගැබ තනවා තිබේ
දාගැබ 
එක්දාස් නවසිය පනහ දශකය වන විට පැවති ඉපැරණි දාගැබ විනාශ වී ගොස් ඉතිරිව පැවතියේ එහි අත්තිවාරම පමණකි
එබැවින් පොතුපිටියේ එවක පූජාරාම විහාරාදිපති සුධීරානන්ධාභිධාන හිමියෝ නව දාගැබක් සැකසීම අරඹන ලදී
එම දාගැබ නම් කළේ ස්වර්ණගිරි චේතිය නමින
බුරුම දේශයේ රැන්ගුන්  චේතියේ හැඩයට එය සැකසීමට බලාපොරොත්තු විය
දෙදහස් පන්සීය සම්බුධත්ව ජයන්තිය සඳහා කොත් පැලඳවීමේ අදහසින් ඉදිකිරීම් ආරම්භ කරවන ලද්දේ ශත වර්ශ 1954ක්වූ නොවැම්බර් මස හත් වන ඉරිදා දිනයි
මුල් ගල් තැබීම සිදුකළේ ගරු ඩඩ්ලි සේනානායක මැතිතුමා, ජේ.ආර්.ජයවර්ධන මැතිතුමා ආදී ප්‍රභූන් කිහිප පලකි
විහාරයේ බොදු නෙත් මහා සමිතිය චයිත්ය වර්ධන සමිතිය ලෙසින් මෙකල නම් කරවන ලදී
සමිතියේ සබාපති ලේඛම් ද්විත්වයේ රැඳී සිටියේ දාගැබ ඉදිකරවීමේ පූර්ණ අනුග්‍රාහකයන් ලෙසින් සිටියා වූ සුසෙව්හේවාගේ පින්හාමි ආරියරත්න මැතිතුමා සහ සුසෙව්හේවාගේ අල්ලිස් ධර්මසේන මැතිතුමාය
බද්දේගම සුමන හිමියන්ගේ අනුශාසකත්වයෙන් සම්පූර්ණ දාගැබේ කටයුතු අවසාන කරවන ලද්දේ 1972 වසරේදීය
අලංකාර පවුර
පොතුපිටියේ සුසෙව්හේවාගේ සීච්චෝ ප්‍රනාන්දු  මැතිනිය විසින් 1850 වසරේදී (ශක වර්ශ 1772) පමණ ඉදිකරවන ලද්දා වූ ඉපැරණි පන්සලේ ඉදිරිපස තාප්පය විසිවන සියවසේ අගබාගය වන විට බොහෝ අභාවයට පත්ව තිබිණ
එබැවින් පණ්ඩිත බද්දේගම සුමන හිමියන්ගේ අනුශාසනයෙන් පවුර ප්‍රතිසංස්කරණය කරවන ලදී
නව සැලැස්මකට අනුව ග්‍රැනයිට් පාශාන එක්කර සැකසූ පවුර විශ්මිත රටා වලින් අනූන නිර්මාණයක් විය ඉපැරණි පවුරේ පැවති සුවිශාල කුළුණු සඳහා ජපන් මෝස්තර ආරූඪ කරවා තිබේ
ලාම්පු කුළුණු පවුර 
ලාම්පු කුළුණු පවුර වෙනත් ලංකාවේ කිසිඳු විහාරස්ථානයක දක්නට නැති නිර්මාණයක් වන අතර එක දිගට ලාම්පු සහිත කුළුණු පහළවකින් පමණ යුක්තවූ නිර්මාණයකි
වර්ථමානය වන විට ලාම්පු දක්නට නැතත් එහි කුළුණු තවමත් ජීවමානයි
ව. 1885වසරේ එනම් ශක වර්ශ 1807 වසරේ කඨින පූජා උත්සවය වෙනුවෙන් පොතුපිටියේ ධානපති සල්මන් ප්‍රනාන්දු මැතිතුමා සහ සීච්චෝ ප්‍රනාන්දු මැතිනිය විසින් රුපියල් 400ක මුදලක් වැය කරමින් සාදවා පූජා කරවා තිබේ
ගණ්ඨාර කුළුණ 
පූජාරාම විහාරයට පසුව අයත් වූ ගණ්ඨාර කුළුණ පිහිටියේ වත්මන් දාගැබට ආසන්නයේය
වර්ථනාමයේ දක්නට නැත
විහාරය ට පසෙකින් පිහිටි රෝමානු කතෝලික දේවස්ථානය රෙපරමාදු පූජකයන් විසින් අල්ලාගෙන ප්‍රදේශයේ පැවතිය හැකි එකම ආගම රෙපරමාදු බව අඬබෙර ගසා දැනුවත් කළ බව ජනප්‍රවාදයේ සඳහන් වේ
බුදු කුටියක් සහිත වූ පූජාරාමය පිහිටි බිමේ දේවස්ථානයේ සීනු කුළුණ තනා බෞද්ධයන්ට පෙනෙනා පරිදි නිතර වාදනය කළ බව ජනප්‍රවාදයේ සඳහන් වේ
පසු කාලයේ කාලයාගෙ ඇවෑමෙන් විනාශ වී ගොස් ඇති අතර එම ස්මාරකය සාර්ලිස් මාස්ටර් විසින් දුටු අයුරු විහාර මන්දිරයේ සිතුවමට නගා ඇත
මුංගල 
මුං ගල ලෙස ප්‍රාදේශීය ව්‍යවහාරයේදී භාවිත වන සුවිශේෂී   කුරහං ගල පොතුපිටිය පූජාරාමය සතු ඓතිහාසික වස්තුවකි
අතීතයේ දී රදළ පරපුරකින් පැවතෙන ධාතුන් වහන්සේලා තුන් නමකට එකම පවුලේ සොයුරන් නව දෙනෙක් ගැටුණු අවස්ථාවකදී පොතුපිටියේ සීලරතන ධර්මරාජ හිමියෝ මැදිහත්ව මෙම මුං ගලේ ධාතුන් බහා කොටස් නවයක් වන සේ එම ධාතුන් ඇඹරූ බව කියැවෙයි
කැඩීගිය ධාතූන් නමයක් වහන්සේලා බෙදා ගත් පසු ඉතුරු වූ ධාතු භෂ්ම මුං ගලට ඇලී පැවති බැවින් මුං ගල ධාතුන් වහන්සේ ලෙසින් සාමාන්‍ය ජනයා අතර වන්දනාවට පාත්‍ර විය
පසු කාළේ මුංගල් ධාතුව ලෙසින් ව්‍යවහාරයට පත් මෙම ඓතිහාසික වස්තුව ලංකාවේ කිසිඳු විහාරයක හමුනොවන සුවිශේෂී සංධිස්ථානයකි
මූලාශ්‍ර
බද්දේගම සුමන හිමියන්ගේ ( අසිරිමත් පොතුපිටිය රජමහ වෙහෙර 1998)/
රාජාගුරු වස්කඩුවේ ශ්‍රී සුභූති හිමියන්ගේ වර්ෂඛණ්ඪරාශ්ට්‍ර ග්‍රන්ථය - 1875/
දෝන මාරියා ලමාතැනී කල පිංකම් හෑල්ල-1914(වුල්ෆන්ඩාල් සත්‍යාර්ථ මුද්‍රණාලය)
නාරි සංඳේශය අරුත් ගැන්වීම ඩබ්ලිව්. ඒ. එෆ්. ධර්මවර්ධන- 1925/
ජයවර්ධන පුරයේ ඉතිහාසය- ඩබ්ලිව්.ඒ.එෆ්. ධර්මවර්ථන-1925/
ලිබර්ටි ප්ලාසා (Liberty Plaza) යනු කොළඹ කොල්ලුපිටියේ පිහිටි ශ්‍රී ලාංකික සාප්පු සංකීර්ණයකි
එය ශ්‍රී ලංකාවේ පළමු වෙළෙඳ සංකීර්ණයයි
ලිබර්ටි ප්ලාසා ඇඳුම්, සෙල්ලම් බඩු, වයින්, ආහාර, උපාංග සහ ස්වර්ණාභරණ වැනි විවිධ නිෂ්පාදන අලෙවි කරයි
එය ජංගම දුරකථන සාප්පු සඳහා ප්රසිද්ධය
එය ඉරිදා හැර සෑම දිනකම විවෘත වේ
ආශ්‍රිත ලිපි 
 නෙළුම් කුළුණ

මූලාශ්‍ර 

කොළඹ
එච්. ඩබ්ලිව්. අමරසූරිය  (14 ඔක්තෝබර් 1904 – 6 මාර්තු 1981) වතු හිමියකු, දේශපාලඥයකු, අධ්‍යාපඥයකු හා දර්ශනවේදියකි
ඔහු ඩී.එස් සේනානයක මහතාගේ කැබිනට් මන්ඩලයේ වෙලද අමාත්‍යවරයා විය
ලංකාවේ රාජ්‍ය කවුන්සිලයේ හිටපු සාමාජිකයෙකු වූ එච්.ඩබ්ලිව්.අමරසූරිය  එක්සත් ජාතික පක්ෂයේ ආරම්භක සාමාජිකයෙක් සහ පළමු මහලේකම්වරයා විය
ඔහු ලංකාවේ පළමු පාර්ලිමේන්තුවේ  නියෝජ්‍ය කථානායක සහ ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුවේ කමිටු සභාපති තනතුර ද හෙබවීය
රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභාවේ ප්‍රථම අධ්‍යාපන විධායක කමිටු සාමාජිකයකු මෙන්ම බෞද්ධ පාසල්වල හිටපු සාමාන්‍යාධිකාරීවරයකු ද වූ ඔහු ලංකාවේ අධ්‍යාපනය නංවාලීමට ඉමහත් සේවයක් කළේය
ළමා කාලය 
එච්. ඩබ්ලිව් අමරසූරිය 1904 ඔක්තෝබර් 14 වන දින ගාල්ලේ උණවටුනේ ධනවත් අමරසූරිය පවුලට දාව උපත ලැබීය
ඔහුගේ පියා හෙන්රි මහේන්ද්‍රපාල අමරසූරිය හිමිකරු, නාවික වෙළෙන්දෙකු සහ නිදහස් ක්‍රියාකාරිකයෙකි
ඔහුගේ මව කැරොලයින් ද සිල්වාය
ඔහුගේ මුත්තණුවන් වන මුහන්දිරම් තෝමස් ද සිල්වා අමරසූරිය සහ ජුවානිස් ද සිල්වා යන දෙදෙනාම ගාල්ලේ ධනවත් ව්‍යාපාරිකයෝ වූහ
වැඩිමහල් පිරිමි ළමයා සහ දරුවන් හත් දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලේ දෙවැන්නා වූ ඔහුට බාල සහෝදරයන් තිදෙනෙක් සිටියහ
තෝමස් අමරසූරිය, ෆ්‍රැන්සිස් සහ බුද්ධදාස අමරසූරිය සහ සහෝදරියන් තිදෙනා සුසීමා, අයිරින් සහ අමරා
තරුණ හෙන්රි වුඩ්වර්ඩ් තම අධ්‍යාපනය සඳහා ගාල්ල මහින්ද විද්‍යාලයට ඇතුළත් වූ අතර අධ්‍යාපනය සහ ක්‍රීඩාව යන දෙකටම හොඳින් සමත් විය
ඔහු 1923 දී විද්‍යාල ක්‍රිකට් කණ්ඩායමේ නායකත්වය දැරූ අතර විද්‍යාලීය පාපන්දු කණ්ඩායමේ සාමාජිකයෙක් ද විය
ඔහුගේ පියාගේ ඉක්මනින් වියෝවීමත් සමඟ හෙන්රි වුඩ්වර්ඩ් සිය පාසල් අධ්‍යාපනය අවසන් කිරීමෙන් පසු ඔහුගේ පියාගේ වතුවල කළමනාකරණය සහ පවුලේ කටයුතු භාර ගත්තේය
දේශපාලන හා සමාජ ක්‍රියාකාරීත්වය 
වැවිලිකරුවෙකු ලෙස හෙන්රි වුඩ්වර්ඩ් අමරසූරිය තම පියාගේ වතුවල ප්‍රමාණය සහ ඒවායේ නිෂ්පාදනය විශාල වශයෙන් වැඩි කළ අතර තේ, රබර් සහ පොල් සඳහා දැඩි ලෙස අවධානය යොමු කළේය
ඔහු තම පියා විසින් ආරම්භ කරන ලද ඔලිම්පස් සමූහ තේ කර්මාන්ත ශාලාව නිම කළේය
මෙම කාලය තුළ ඔහු දේශීය අධ්‍යාපනයේ දියුණුව කෙරෙහි ද දැඩි උනන්දුවක් දැක්වූ අතර වැඩි කල් නොගොස් ගාල්ලේ බෞද්ධ අධ්‍යාපන සංගමයේ කළමනාකරු බවට පත්විය
විශාල වතු සහ බෞද්ධ පාසල් සමූහයක කළමනාකාරීත්වය සමඟ ඔහු 1936 සිට 1938 දක්වා ඔහු සභාපතිවරයා ලෙස කටයුතු කළ ලංකා ජාතික කොංග්‍රසයට (CNC) සම්බන්ධ වෙමින් ප්‍රධාන දේශපාලන ප්‍රවාහයට සම්බන්ධ විය
ඔහු 1931 දී උඩුගම ආසනයේ මන්ත්‍රීවරයා ලෙස ප්‍රථම වරට ලංකා රාජ්‍ය සභාවට තේරී පත් විය
ඉන්පසු ඔහු 1936 සිට 1947 දක්වා ලංකා රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභාවේ ගාල්ල මැතිවරණ කොට්ඨාසයේ තේරී පත් වූ මන්ත්‍රීවරයා ලෙස සේවය කළේය
1942 දී ඔහු නිදහස් අධ්‍යාපනය ගෙන ඒම සඳහා CWW කන්නන්ගර සමඟ රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභාවේ අධ්‍යාපන විධායක කමිටුවේ සේවය කළේය
1946 දී ලංකා මහජන සභාව අලුතින් පිහිටුවන ලද එක්සත් ජාතික පක්ෂයට අනුබද්ධ වන විට ඔහු එහි සභාපතිවරයා විය
1946 සැප්තැම්බර් 06 වැනි දින කොළඹ ඇල්බට් ක්‍රෙසන්ට් හිදී පැවති එක්සත් ජාතික පක්ෂයේ මංගල රැස්වීමේදී ඩී.එස්.සේනානායක මහතා විසින් ඒ.ආර්.ඒ.රාසික් මහතා සහ භාණ්ඩාගාරිකවරුන් ලෙස ජේ.ආර්.ජයවර්ධන මහතා සමඟින් අමරසූරිය මහතා මහලේකම්වරයා ලෙස යෝජනා කළ අතර එය ඒකමතිකව සිදුකෙරිණි
එච්.ඩබ්ලිව්.අමරසූරිය මහතා පසුව පක්ෂයේ උප සභාපතිවරයෙකුද විය
1947 මහ මැතිවරණයේදී ඔහු ගාල්ල මැතිවරණ කොට්ඨාශයට තරග කළ නමුත් විජයානන්ද දහනායක මහතා අතින් පරාජයට පත්විය
කෙසේ වෙතත් ඔහු 1948 දී සයිමන් අබේවික්‍රම මහතාගේ අභාවයෙන් පසු පැවති අතුරු මැතිවරණයකින් බද්දේගම ආසනය සඳහා ලංකා පාර්ලිමේන්තුවට පිවිසියේය
ඔහු 1948 දෙසැම්බර් මාසයේදී වෙළඳ හා වාණිජ කටයුතු පිළිබඳ කැබිනට් අමාත්‍යවරයා ලෙස පත් කරන තෙක් 1948 සැප්තැම්බර් සිට 1948 දෙසැම්බර් දක්වා පාර්ලිමේන්තුවේ නියෝජ්‍ය කථානායකවරයා ලෙස කටයුතු කළේය
ඔහු 1952 දක්වා මෙම අමාත්‍ය ධුරය දැරීය
එච් ඩබ්ලිව් අමරසූරිය මහතා ප්‍රමුඛ නියෝජිත පිරිසක් ලන්ඩනයට ගොස් ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා උද්ඝෝෂණ කළ අතර ප්‍රධානියාගේ කමිටුවක් පත්කිරීමේ වගකීම ද ඔහු සතු විය
ඔහු වෙළඳ අමාත්‍යවරයාව සිටියදී ඉන්දියාවට සාර්ථක දූත පිරිසක් ද නායකත්වය දුන්නේය
1952 ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයේදී ඔහු ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂයේ හෙන්රි අබේවික්‍රමට සිය පාර්ලිමේන්තු අසුන අහිමි විය
1956 මහ මැතිවරණයේදී ඔහු නැවත වරක් බද්දේගම ආසනයට ඉදිරිපත් වූයේ අසාර්ථක විය
ඉන් අනතුරුව එච් ඩබ්ලිව් අමරසූරිය මහතා ලංකා සෙනෙට් සභාව නියෝජනය කළ අතර වසර 44ක් ලංකා මහජන සභාවේ සභාපතිවරයා ලෙස කටයුතු කළේය
එච්.ඩබ්ලිව්.අමරසූරිය යුගයේ දේශපාලන නායකයකුට අමතරව ව්‍යාපාරිකයකු මෙන්ම බෞද්ධ නායකයකු ද විය
ඔහු 1923 සිට 1961 දක්වා දකුණු පළාත් වැවිලිකරුවන්ගේ සංගමයේ සභාපතිවරයා විය
තවද ඔහු පහතරට නිෂ්පාදන සංගමයේ සභාපතිවරයාද, ලංකා වෙළඳ මණ්ඩලයේ පළමු සභාපතිවරයාද, සමස්ත ලංකා වෙළඳ සංගමයේ සභාපතිවරයාද, ලංකා කලාපීය සන්නාමවල පළමු සභාපතිවරයාද විය