Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
1537 ජූනි මාසයේදී, ෆ්‍රැන්චෙස්කො සිය අන්තිම කැමති පත්‍රයේ නියෝග අතර සඳහන් කල පරිදි ලීසාගේ දෑවැද්ද යලි ඇයට පවරා දී ඇඳුම් පැලඳුම් හා ආභරණ ඇයට නියම කර ඇයගේ අනාගතයට සැලසුමක් යෙදුවේය
ඇය රැකබලා ගැනීමට ඔවුන්ගේ දියණිය වන ලුඩොව්කා හට පවරා, ඇය එහි අසමත් වුවහොත් ඔහුගේ පුතු බර්තොලමියො ලීසාව රැකබලා ගන්නා බවට ඔහු මෙසේ ලියයි, "මොනාලිසා, ඔහුගේ ආදරණීය භාර්යාව,  පිළිබඳ අන්තිම කැමතිකරු තුළ ඇති ආදරය හා සෙනෙහස නිසා, ලීසාගේ උතුම් ස්වභාවය හා විශ්වාසී බව සැලකිල්ලට ගෙන, ඇයට අවශ්‍ය සියලු දේ ලැබෙන මෙන් ප්‍රාර්ථනා කරමි
"

මොනාලීසා 

අනෙකුත් සම මට්ටමේ ෆ්ලොරන්ස් ජනයා මෙන්ම ෆ්‍රැන්චෙස්කොගේ පවුල චිත්‍ර කලාවට කැමැත්තක් දක්වමින් හා එහි අනුග්‍රාහකයින් වුනෝය
ඔහුගේ පුතු බර්තොලමියු, අන්තෝනියෝ දි දොනිනෝ මසියෙරී ලවා බැසිලිකා දෙලා සැන්ටිසිමා අනුසියාටා ඩි ෆිරෙන්සි හි පිහිටා ඇති සිය පවුලේ සොහොන්බිමේ බිතු සිතුවම් ඇන්දේය
අන්ද්‍රෙයා ඩෙල් සාර්තෝ විසින් තවත් සාමාජිකයෙකුට මැඩෝනා පින්තාරු කළේය
ෆ්‍රැන්චෙස්කො විසින් ලීසාගේ ප්‍රතිමූර්තිය නිම කිරීමට ලියනාඩෝ හට නියම කරන ලදි
ඒවාගේම අසීසියේ සාන්ත ෆ්‍රැන්සිස් තුමාගේ චිත්‍රය සඳහා ඩොමිනිකො පුලිජො හට නියම කලේය
ඔහු ලීසාගේ ප්‍රතිමූර්තිය නියම කරන ලද්දේ ඇන්ද්‍රියාගේ උපත හා නව නිවසක් මිලදී ගැනීම සැමරීමට යැයි කිව හැකිය
15 වන හා 16 වන සියවස්වලට අනුව සුචරිත ගැහැණියගේ ප්‍රතිමූර්තියක තිබිය යුතු සියලු කලමනා මොනාලීසා චිත්‍රයේ පිහිටා ඇත
ලීසා විශ්වාසී භාර්යාවක් ලෙසට ඇගේ අංගහාරයෙන් පෙන්වා දී ඇත- ඇගේ දකුණු අත වම් අත මත රඳවා ඇත
ලියනාඩෝ විසින් ලීසාව නිරූපනය කර ඇත්තේ විලාසිතාකාරී හා සාර්ථක ගැහැණියක් ලෙසටයි, ඇයගේ ධනවත් බව වැඩි කර දක්වා ඇති බවටත් කිව හැකිය
ඇගේ අඳුරු ඇඳුම් පැලඳුම් හා කළු පැහැති වේලය ස්පාඥ්‍ය ආබාශය ලැබූ උසස් විලාසිතාය
එය ඇතම් විද්වතුන් පවසන ලෙස ඇගේ පළමුවන දියණිය වෙනුවෙන් ශෝකය දැක්වීමක් නොවේ
මෙම ප්‍රතිමූර්තිය ඉතා විශාලය
මෙහි ප්‍රමාණය එම කාලයේ ඔවුන්ට වඩා ධනවත් අනුග්‍රාහකයින්ගේ නියමයන්ට සමානය
ෆ්‍රැන්චෙස්කො හා ලීසාගේ සමාජ සංකල්පය මෙම ප්‍රමාණයෙන් විශාල ප්‍රතිමූර්තියෙන් පැහැදිලි කරයි
1503 වසන්ත සමයේදී ලියනාඩෝ හට ආධයම් අර්‍ග්යක් නොතිබුන බැවින් පෞද්ගලික ප්‍රතිමූර්තියක් නිම කිරීමට  සැලකිල්ලක් දක්වා ඇතැයි කිව හැකිය
එහෙත් එම වර්ශයේදීම ඇන්ගියරි හි සටන නම් සිත්තම 1505 පෙබරවාරි මස නිම කිරීම සඳහා ගෙවීමක් කල නිසාත්, එය අනර්‍ග කටයුත්තක් නිසාත් මොනාලීසා නිම කිරීම ප්‍රමාද කිරීමට ඇත
1506 දී ප්‍රතිමූර්තිය නිමා කර නොමැති බවට ලියනාඩෝ තීරණය කලේය
ඔහුට ගෙවීමක් නොකල හෙයින් ඔහු ප්‍රතිමූර්තිය සේවාලාභියා හට භාර නොදුන්නේය
මෙම චිත්‍රය ඔහුගේ ජීවිත කාලය පුරාවටම ඔහු සමඟ සැරි සැරුවේය
එක් මතයකට අනුව ඔහු 1516 මෙම චිත්‍රය ප්‍රංශයේදී නිමා කරන්නට ඇත
මෙම චිත්‍රයේ නාමය 1550 සිට පැවැත එන්නක්
ෆ්‍රැන්චෙස්කොගේ පවුල හඳුනන්නෙක් වූ ජෝර්ජියෝ වසාරි ලියයි "ෆ්‍රැන්චෙස්කො ඩෙල් ජියොකොන්දෝ ගේ බිරිඳ වූ මොනාලීසා ගේ ප්‍රතිමූර්තියක් කිරීමට ලියනාඩෝ භාර ගත්තේය
" (ඉතාලි බසින්
Prese Lionardo a fare per Francesco del Giocondo il ritratto di mona Lisa sua moglie
)ප්‍රතිමූර්තියේ ඉතාලි (La Gioconda) හා ප්‍රංශ (La Joconde) නාම ලීසාගේ විවාහයෙන් පසු නාමය හා ඇයගේ කෙටි නාමයයි- ඉංග්‍රීසි බසින්, 'jocund' හෝ 'ප්‍රීතිමත් පුද්ගලයා'
ලීසාගේ නම චිත්‍ර හතරකට පමණ අනුමාන කර පුද්ගලයින් දහයක් පමණ හඳුනා ගැනීමට යොදා ගෙන ඇත
20වන ශතවර්ෂයේ අවසානය වන විට මෙම චිත්‍රය ලෝකයේ ප්‍රසිධ්දියට ලක් වී එය වෙනත් චිත්‍ර 300කත් ප්‍රචාරක දැන්වීම් පමණ පළවී ඇත, මෙය සාමාන්‍යයෙන් සතියකට එක් නව ප්‍රචාරක දැන්වීමක පමණ පළවිය
2005 දී හෙයිඩ්ල්බර්ග් විශ්වවිද්‍යාල පුස්ථකාල විශේෂඥයෙකු විසින් පුස්ථකාල එකතුවෙන් එකක අයින් තීරයේ ලියා තිබූ විස්තරයකට අනුව එය ලීසාගේ ප්‍රතිමූර්තියක් බව සනාථ කලේය
අගොස්තීනො වෙස්පුචි විසින් 1503 දී සටහන් කරන විස්තරයට අනුව ලියනාඩෝ ලීසා ඩෙල් ජියොකොන්දෝගේ ප්‍රතිමූර්තියක් නිම කරමින් සිටියේය
පළමුවන ෆ්‍රැන්සිස් රජ මොනාලීසා අත්පත් කල ගත් පසු එය 16 වන සියවසේ සිට ප්‍රංශ භාරයේ තිබුනේය
ප්‍රංශ විප්ලවයෙන් පසු එය ජනතාවට හිමි විය
අද වන විට මෙම චිත්‍රය නැරඹීමට සෑම වර්ශකදීම මිලියන 6ක පමණ ජනතාවක් පැරිස් නුවර ලූව්‍රයට පැමිණෙයි, එය අද ප්‍රංශ ජාතික එකතුවේ කොටසකි
මූලාශ්‍ර

ග්‍රන්ථ නාමාවලිය

වැඩිදුර කියවීම සඳහා
සූර්යයා හරහා බුද ග්‍රහයාගේ සංක්‍රාන්තියක් සිදු වන්නේ,  සූර්යයා සහ පෘථිවිය අතරට බුද ග්‍රහලෝකය පැමිණි විට වන අතර, සූර්යයාගේ මුහුණත මතින් ගමන් කරන කුඩා කළු පැහැ තිතක් ලෙසින් බුද දිස්වෙයි
බුද සංක්‍රාන්තිය යන්නෙන් පහත දේ අදහස් විය හැක
සිකුරු සිට දිස්වන බුද සංක්‍රාන්තිය
 පෘථිවිය සිට දිස්වන බුද සංක්‍රාන්තිය
 අඟහරු සිට දිස්වන බුද සංක්‍රාන්තිය
 බ්‍රහස්පති සිට දිස්වන බුද සංක්‍රාන්තිය
 සෙනසුරු සිට දිස්වන බුද සංක්‍රාන්තිය
 යුරේනස් සිට දිස්වන බුද සංක්‍රාන්තිය
 නෙප්චූන් සිට දිස්වන බුද සංක්‍රාන්තිය
ජෝන් ඔෆ් ආර්ක් හෙවත් ඔරිලීන්හි තරුණිය ප්‍රංශ ජාතික වීරවරියක් මෙන්ම රෝමානු කතෝලික ශාන්තුවරියක් ලෙස සලකයි
ඇය ඊශානදිග ප්‍රංශයේ පිහිටි ඩොම්රෙමි ගමෙහි ගොවි පවුලක උපත ලබයි
සූර්ය මණ්ඩලය හරහා සිදුවන හා සිකුරු සිට දිස්වන බුද සංක්‍රාන්තියක් සිදු වන්නේ,   සූර්යයා සහ සිකුරු අතරින් බුද ග්‍රහයා සෘජු ලෙසින් ගමන් කරමින්, සිකුරු ග්‍රහයා මත සිටින නිරීක්ෂකයෙකුට සූර්ය මණ්ඩලයෙහි කුඩා කොටසක්  සඟවන විටදීය
සංක්‍රාන්තියක් සිදුවන විට, සිකුරු මත සිට බුද දිස්වන්නේ සූර්ය පෘෂ්ඨය මත ගමන් කරන කුඩා කළු පැහැ කවයක් ලෙසිනි
මධ්‍යය හරහා සිදුවන සංක්‍රාන්තියක් පැය  8 ක් පුරා පැවතිය හැකි වුවද, වර්තමානයේ සිදුවන සංක්‍රාන්තීන් පැය  7 ක් ඉක්වන්නේ කලාතුරකිනි (අවසන් වරට එය සිදු වූයේ 1899 දී වන අතර, ඊළඟට සිදුවන්නේ 2064 වසරෙහිදීය)
සිකුරු සිට දිස්වන බුද සංක්‍රාන්තීන් සිදුවන්නේ අක්‍රමවත් ආකාරයෙනි
සමහරවිට දශකයකට කිහිපයක් සිදුවන අතර, අනෙකුත් අවස්ථා වලදී විශාල පරතරයන් දක්නට ලැබේ
සමස්ත වාර ගණන  පෘථිවිය සිට දිස්වන බුද සංක්‍රාන්තියේ වාර ගණනට වඩා අඩු වෙයි
විය යුතු ලෙසින්ම, සිකුරු සිට දිස්වන බුද සංක්‍රාන්තියක් කිසිවකු විසින් කිසි කළෙක දැක නැත
බුද-සිකුරු සංගම  කාලාවර්තය දින 144.5662 කි
1/(1/P-1/Q) යන සූත්‍රය භාවිතයෙන් එය ගණනය කළ හැකි අතර, මෙහි P යනු බුද ග්‍රහයාගේ  කක්ෂීය කාලාවර්තය (දින 87.968435) වන අතර  Q යනු සිකුරු ග්‍රහයාගේ කක්ෂීය කාලාවර්තය (දින 224.695434) වෙයි
සිකුරු ග්‍රහයාගේ කක්ෂ තලයට  සාපේක්ෂව බුද ග්‍රහයාගේ කක්ෂයේ  ආනතිය 4.33 වන අතර, පෘථිවියෙහි කක්ෂතලයට සාපේක්ෂ එහි අගය වන 7.00 ට වඩා එය අඩු වෙයි
1894, මාර්තු 22 දිනදී සිදුවුනු සංක්‍රාන්තිය, විශේෂ වැදගත් කමක් උසුලනුයේ, 21 දිනදී එය ඇරඹෙන විට,  සෙනසුරු සිට දිස්වන සිකුරු සහ බුද සංක්‍රාන්තීන්ද දර්ශනය වෙමින් පැවැති නිසාය
කෙසේවෙතත්, සංක්‍රාන්තීන් තුන අතර උපරිපතනයක් සිදුනොවීය
ආස්පර්ශ සංක්‍රාන්ති 
සමහරවිට සංක්‍රාන්තියකදී බුද විසින් සූර්යයා විෂයයෙහි ආස්පර්ශයක් පමණක් සිදු කරයි
මෙම අවස්ථාවෙහිදී සිකුරු ග්‍රහයා මත සමහර ප්‍රදේශ වලදී සම්පූර්ණ සංක්‍රාන්තියක් නැරඹීමටද අනෙකුත් ප්‍රදේශ වලදී අර්ධ සංක්‍රාන්තියක් නැරඹීමටද හැකිවනු ඇත (දෙවන හෝ තෙවන ස්පර්ශවීම් නොමැත)
1344 ඔක්තොම්බර් 25 දින සිදුවූ සංක්‍රාන්තිය එවැන්නකි
ඊළඟ එවැනි සංක්‍රාන්තිය සිදුවන්නේ  2387, ජනවාරි 1 දිනදීය
සිතුරු ග්‍රහයා මත සමහර කොටස් වලදී බුද සංක්‍රාන්තිය අර්ධ සංක්‍රාන්තියක් ලෙසින්ද, අනෙකුත් කොටස් වලදී බුද විසින් සූර්යයා අතහැරෙන ලෙසින්ද සිදු විය හැක
එවැනි සංක්‍රාන්තියක් අවසන් වරට සිදුවූයේ  1027, මැයි 21 දිනදීය
ඊළඟ එවැනි සංක්‍රාන්තිය සිදුවන්නේ  3168, අප්‍රේල් 30 දිනදීය
අතීත සහ අනාගත සංක්‍රාන්ති

මෙයද බලන්න
 තාරකා විද්‍යාත්මක සංක්‍රාන්තිය

ආශ්‍රිත

 ඇල්බට් මාර්ත්, නෝට් ඔන් ද ට්‍රාන්සිට් ඔෆ් මර්කරි ඕවර් ද සන්ස් ඩිස්ක්, විච් ටේක්ස් ප්ලේස් ෆෝ වීනස් ඔන් 1894 මාර්ච් 21, ඇන්ඩ් ඔන් ට්‍රාන්සිට්ස් ඔෆ් වීනස් ඇන්ඩ් මර්කරි, විච් ඔකර් ෆෝ සැටර්න්’ස් සිස්ටම් ඔන් ද සේම් ඩේ, රාජකීය තාරකා විද්‍යාත්මක සංගමයෙහි මාසික සටහන්, 54 (1894), 172–174.

බාහිර සබැඳි 
 ට්‍රාන්සිට්ස් ඔෆ් මර්කර් ඔන් වීනස් - ෆිෆ්ටීන් මිලේනියම් කැටලොග්
5 000 බීසී - 10 000 ඒඩී

බුද සංක්‍රාන්තිය
අපොතිකරි යනු ඖෂධ සංයෝජනයකිරීමත් වෛද්‍යවරුන්ට සහ රෝගීන්ට  ඖෂධ නිකුත්කිරීමත් සිදුකල වෛද්‍ය වෘත්තිකයන් හැඳින්වීමට අතීතයේ භාවිතාකල යෙදුමකි
වෛද්‍යවේදයේ අතීතය
වාර්ෂික විද්‍යා උළෙලක් වන ලෝක විද්‍යා  උළෙල, ලෝක විද්‍යා පදනමේ නිෂ්පාදනයකි
එය 501(c) (3) දරන ලාභ සඳහා නොවන පදනමකි
එහි ප්‍රධාන ශාඛාව නිව්යෝක් හි පවතී
මෙම ආයතනයේ මෙභෙය වන්නේ විද්‍යාවෙන් දැනුවත් වූ, කුතුහලයෙන් අවදි වුණු විද්‍යාවේ වටිනාකම දන්නා සහ එහි වැදගත්කම අනාගතයට කියාපාන සමාජයක්  බිහිකිරීමටයි

අතීතය හා පසුබිම  
ලෝක විද්‍යා  උළලෙහි  නිර්මාතෘ වන්නේ කොලොම්බියා  විශ්ව විද්‍යාලයේ ගණිත  හා භෞතික විද්‍යා මහාචාර්යවරයෙකු හා විද්‍යා ප්‍රබන්ධ කිහිපයකම ( "The Elegant Universe" සහ  "The Hidden Reality" ද  ඇතුළත්ව ) රචකයෙකු  වන  බ්‍රයන් ග්‍රීන්  සහ සිව්වරක් ජාතික ප්‍රවෘත්ති සඳහා  වන එමී සම්මානය දිනාගත්  මෙන්ම ප්‍රධාන ජාතික රුපවාහිනී ප්‍රවෘත්ති අංශයට සජීවී වාර්තා නිෂ්පාදනය කල ට්‍රේසි ඩේ විසිනි
ග්‍රීන්  වර්තමානයේ ලෝක විද්‍යා උළලෙහි සභාපතිවරයා වශයෙන් කටයුතු කරන අතර ඩේ එහි ප්‍රධාන විධායක නිලධාරියා වශයෙන් කටයුතු කරයි
මෙම උත්සවයේ විශේෂාංග, විද්‍යාව මත පදනම් වූ ඒවා වන අතර වෘත්තීමය  රුපවාහිනී  හා සජීවී වේදිකාමය අංග වල මට්ටමට අනුකුලව පවතී
සමාරම්භක ලෝක විද්‍යා උළෙල  2008 මැයි 28 සිට ජුනි පළමුදා දක්වා නිව් යෝර්ක් නගරය පුරා ස්ථාන 22ක පැවැත්වුණි
ටයිම්ස් පුවත්පත මගින් "නව්‍ය සංස්කෘතික සංස්ථාපිතයක්" වශයෙන් ආචාරක් ලැබූ මෙම උළෙලට විශේෂාංග 46ක්, පදික සල්පිලක් මෙන්ම එහි පළමු දිනයේදී එක්දින ලෝක විද්‍යා හමුවක් කොලොම්බියා විශ්ව විද්‍යාලයේදී පැවැත්වෙන්නට යෙදුණි
මෙම උළෙලට 120,000ක ජනකායක් සහභාගී වුහ
පොඩිත්තන් සඳහා 
ලෝක විද්‍යා  උළලෙහි  නිර්මාතෘ වන්නේ කොලොම්බියා  විශ්ව විද්යාලයේ ගණිත  හාභෞතික විද්‍යා මහාචාර්යවරයෙකු හා විද්‍යා ප්‍රබන්ධ කිහිපයකම ("The Elegant Universe" සහ  "The Hidden Reality" ද  ඇතුළත්ව ) රචකයෙකු  වන බ්‍රයන් ග්‍රීන් සහ සිව්වරක් ජාතික ප්‍රවෘත්ති සඳහා  වන එමී සම්මානය දිනාගත්  මෙන්ම ප්‍රධාන ජාතික රුපවාහිනී ප්‍රවෘත්ති අංශයට සජීවී වාර්තා නිෂ්පාදනය කල ට්‍රේසි ඩේ විසිනි
ටයිම්ස් පුවත්පත මගින් 'නව්‍ය සංස්කෘතික සංස්ථාපිතයක්' වශයෙන් ආචාරක් ලැබූ මෙම උළෙලට විශේෂාංග 46ක්, පදික සල්පිලක් මෙන්ම එහි පළමු දිනයේදී එක්දින ලෝක විද්‍යා හමුවක් කොලොම්බියා විශ්ව විද්‍යාලයේදී පැවැත්වෙන්නට යෙදුණි
අධ්‍යක්ෂක මඬුල්ල 
 ඇලන් අයිඩා
 ජුඩිත් කොක්ස්
 ට්‍රේසි ඩේ
 බ්‍රයන් ග්‍රීන්
 ජිලියන් ස්මෝල්
 ටම්සෙන් ඇන් සිzෆ්
අනුග්‍රාහක භවතුන්ගේ ලැයිස්තුවක් සඳහා ලෝක විද්‍යා උළෙලේ නිල වෙබ්අඩවිය බලන්න
පසුගිය සහභාගිකරුවන්  

පසුගිය සහභාගිකරුවන්ගේ ලැයිස්තුවක් සඳහා ලෝක විද්‍යා උළෙලේ නිල වෙබ්අඩවිය බලන්න
2013 උළෙල 
මැයි 29 - ජුනි 2
සයවෙනි වාර්ෂික ලෝක  විද්‍යා උළෙල "ස්පූකි ඇක්ෂන් " එනම්, යථාර්ථ - නම්‍ය  ක්වන්ටම් යාන්ත්‍රික විද්‍යාවේ අපුර්ව ගුණ වලට විචිත්‍රව පණ පොවන වැඩසටහනකින් ආරම්භ විය
ඉහළ ප්‍රතිචාර මත නැවත ඉදිරිපත් කෙරුණු "ස්පූකි ඇක්ෂන්" වැඩසටහනේ මුලිකත්වය හිමි වුනේබ්‍රයන් ග්‍රීන් , මාරියා ගෙස්ට් , කාල් හොවෙල් හා මයිකල් රොෂ්ට ය
ඊට අමතරව 2013 උළෙලේ ජේම්ස් වොට්සන්, උළෙලෙහි අංගයක් වශයෙන්  බහු-පාඨමාලා අත්දැකීම් වැඩසටහනක් ලෙස  "ඔන් දි ශෝල්ඩ'ස්  ඔෆ් ජයන්ට්ස්" ("On the Shoulder's of Giants") සහ" දි ටේස්ට් ඔෆ් සයන්ස්" ("The Taste of Science") නම් වූ විද්‍යාඥයන් හා සූපවේදීන් එකතුවී ස්වාදු භෝජනකලා පරීක්ෂණ තුළින් දියුණු කළහැකි විද්‍යාත්මක අනාවරණයන්ට ඇති ස්ථානය දැක්වීය
මෙම පස්දින පාඨමාලාවේ 50ක් පමණ විවිධ වූ වැඩසටහන් වලට  සහභාගිකරුවන් 200,000කට අධික පිරිසක් සහභගී වුහ
එම  වැඩසටහන් නිව් යෝර්ක් නගරය පුරා ස්ථාන 28ක පැවැත්වුණි
2012 උළෙල 
මැයි  30 - ජුනි 3
පස්වෙනි සාංවත්සරිකය  උළෙල “විද්‍යාවට අභිවාහ්‍ය කලා උත්තමාචාරයක් ” වශයෙන් උත්සව සැමරුමක් ලෙස ආරම්භ විය
මෙම වැඩසටහනට ඇලන් අල්ඩා, ජෝෂුවා බෙල්, ටොඩ් එලිසන්, පෙයිජ් ෆුඅර්,  ඩ්රු ගෙහ්ලින්ග්, බ්‍රයන් ග්‍රීන්, රෝස් හෙමින්ග්වේ , ඩේවිඩ් හිබ'ර්ඩ්, MOMIX, ඩෙබ්රා මොන්ක් , අර්න් ම'මාන්, ජේම්ස් නෝටන්, ඇබී ඔබ්‍රින්, ටී. ඔලිවර් රීඩ් සහ ටීල් වික්ස් යන අය සහභාගී වුහ
මෙම උළෙලට වැඩසටහන් හා විශේෂාංග 50ක් හා  ලක්ෂ 2ක පමණ පිරිසක් සහභාගි විය
"ඉක්රස් ඇට් දි එජ් ඔෆ් ටයිම් " (Icrus at the edge of time)
"දි එනවුන්ස්මන්ට්  ඔෆ් දි 2012 කව්ලි ප්ර්යිසෙස් "
(the announcement of the 2012 Kavli Prizes)
දෙවතාවක් පුට්ලිසර් සම්මානය දිනාගත්  එඩ්වර්ඩ් ඕ
විල්සන්  ගේ දෙවැනි වාර්ෂික ඔන්  ද ශෝල්ඩර්ස්  ඔෆ් ජයන්ට්ස් (On the Shoulders of Giants) කථාව මීට ඇතුළත් විය
2011 උළෙල 
 ජුනි 1 - ජුනි 5
සාංවත්සරිකය උළෙල ඇලන් අයිඩා  ගේ නව නාට්‍යක් වූ "රේඩියන්ස්
දි පැෂන් ඔෆ් මාරි කියුරි" (මාරි කියුරි ගේ මහත් ළැදිකම) හි පාඨයක් සමඟ ආරම්භ විය
දින 5ක් දක්වා පැවැත්වුණු මෙම 2001 උළලේදී , වැඩසටහන් හා විශේෂාංග 41ක්ද, 150ක සහභාගිකරුවන් හා කථිකයන් ද  සිටියහ
මෙය නැරඹීමට ආසන්න වශයෙන් 197,000ක පිරිසක් සහභාගී වූ අතර  110,000ක පිරිසක් අන්තර්ජාලයෙන් සජීවී නරඹන්නන් ලෙස සහභාගී වුහ
2010 උළෙල 
 ජුනි 2 - ජුනි 6
2010 වසර වර්ෂික විද්‍යා උත්සව උළෙලේ පළමු වර්ෂය ලෙස සනිටුහන් විය
මෙවර උළලේ ගෞරවාන්විත පුද්ගලයා වුයේ ස්ටීවන් ඩබ්.හොව්කින් ය
ඇලන් අයිඩා යො-යෝ මා සහ ජෝන් ලික්ගෝ උත්සවය ඉදිරිපත්කරන්නවුන් අතර විය
මෙම උළෙලේ වැඩසටහන් 40 අතර කලාකරු චක් ක්ලෝස් සහ ස්නායු විශේෂඥ ඔලිවර්  සැක්ස් යන දෙදෙනාටම උරුම වූ ප්රෝසොපැග්නොසියා හෙවත් මුහුණු  හැඳිනීමට  නොහැකිවීම පිළිබඳ වූ "ස්ට්‍රේන්ජර්ස් ඉන් ද මිරර් " (කැඩපතෙහි අමුත්තෝ) නම් කතාබහද ඇතුළත් විය
2009 උළෙල 
 ජුනි 10 - ජුනි 14
උළලෙහි දෙවන වසර වන විට එහි මුළු ප්‍රේක්ෂක  ප්‍රජාව 40,000 ක සිට 160,000 දක්වා වර්ධනය විය
මෙවර වැඩසටහන් අතර හේඩ්න් ග්‍රහලෝකාගාරයේ "Digital Universe"(ඩිජිටල්  යුනිව'ස්) නම් විශ්වයේ ත්‍රිමාණ ගමන් අත්දැකීමක්ද, ප්ලෙයස් ක්ලබ් හි The Moth (දි මොත්) කථා නාමාවලියේ දෙවැනි උපනිෂ්පාදනයක්ද අන්තර්ගත විය
2008 උළෙල 

මැයි 29 - ජුනි 1
ලෝක විද්‍යා උළලේ කුළුඳුල් වර්ෂයේදී වැඩසටහන් 44ක් නිෂ්පාදනය වූ අතර 129,000ක මුළු පිරිසක් සහභාගී වුහ
එහි 150කට අධික සහභාගිකරුවන්, කථිකයන් සහ ඉදිරිපත්කරුවන්ගෙන් 11දෙනෙක් නොබෙල් ත්‍යාග හිමිකරුවන් වීම විශේෂත්වයකි
මෙම උළෙල පැවැත්වුණු ස්ථාන අතර ස්වභාවික ඉතිහාසය පිළිඹඳ වූ ඇමෙරිකානු ජාතික කෞතුකාගාරය, ඇබිසීනියානු බෞතීස්ම පල්ලිය හා NYU ස්ක්ර්බෝල් මධ්‍යස්ථානය විය
මුළු ප්‍රේක්ෂකයන් 120,000කට අධික ප්‍රමාණයක් විය
මුලාශ්‍ර

බාහිර සබැඳි  
 World Science Festival Website
 World Science Festival Gala

Culture of New York City
Festivals in New York City
Recurring events established in 2008
Science festivals
2008 establishments in New York
Science and technology in New York
එඩ්ගා ඇලන් පෝ යනු ඇමරිකානු ග්‍රන්ථකර්තෘවරයෙකු, කවියෙකු, සංස්කාරවරයෙකු, සාහිත්‍ය විචාරකයෙකු ආදී ලෙස ලෙස හදුන්වා දිය හැකිය
"මිස්ට්‍රි" හා "මැකබ්‍ර" යන කෘතීන්ගෙන් වඩාත් ප්‍රසිද්ධියට පත් පෝ මුල්කාලීන ඇමරිකානු කෙටිකතා නියුක්තිකයන්ගෙන් එක් අයෙකි
මොහු රහස් පරීක්ෂක ප්‍රබන්ධ කතා සාහිත්‍යයේ පුරෝගාමියා ලෙස සැලකෙන අතර විද්‍යා ප්‍රබන්ධ සාහිත්‍ය උදෙසා කරන ලද දායකත්වය වෙනුවෙන් සම්මානයටද පාත්‍ර විය
තම ආර්ථිකමය හා වෘත්තීමය දුෂ්කරතා හේතුකොටගෙන වෘත්තීමය ලේඛනයට පිවිසි පෝ, එමගින් පමණක් ජිවිකාව උපයා ගැනීමට උත්සහ කරන ලද ප්‍රකට ඇමරිකානු කතුවරයන්ගෙන් පලමුවැන්නා ලෙස ද හදුන්වා දිය හැකිය
නාට්‍ය ශිල්පීන් දෙපලකගේ දෙවන දරුවා ලෙස උපන් පෝ ගේ පියා 1810 දී සිය පවුල හැර ගියේය
ඉන් අනතුරු වසරේදී ඔහුගේ මව මෙලොව හැර ගියාය
මෙලෙස අනාථභාවයට පත් පෝ දරුවා වර්ජිනියාවේ රිච්මන්ඩ් හි ජීවත් වූ ජෝන් සහ ෆ්‍රාන්සස් ඇලන් නම් දෙපල විසින් දරුවෙකු ලෙස හදා ගනු ලබයි
එහෙත් එය නීත්‍යානුකූලව සිදු කරන ලද්දක් නොවේ
එසේ වුවද පෝ තම තුරුණු විය දක්වාම ඔවුන් සමඟ සහයෝගයෙන් ජීවත් වී ඇති බව සඳහන් වේ
ජෝන් ඇලන් හා පෝ අතර ඝට්ටනය නිරතුරුව හටගන්නේ සූදුව නිස ඇතිවන ණයවීම් හා පෝ ගේ ද්වීතික අධ්‍යාපනය කරන්නට සිදුවූ වියදම හමුවේය
වර්ජිනියා විශ්ව විද්‍යාලයට ඇතුළත්වී පළමු වර්ෂාර්ධය පමණක් අවසන් කොට ආර්ථික අපහසුතා හමුවේ එය අතහැර දමන ඔහු සිය අධ්‍යාපන වියදම් වෙනුවෙන් පමණ ඉක්මවා මුදල් ඉල්ලමින් ඇලන් හා නිරන්තර අරගල කළේය
1827 දී අන්වර්ථ නාමයක් යටතේ හමුදාව සේවයට බඳවා ගනු ලබන පෝ ඒ වනවිට ද සිය වෘත්තීමය ලේඛන දිවිය ආරම්භ කොට තිබිණ
ඒ "ටැම(ර්)ලන් හා වෙනත් කවි" යන කවි එකතුව ප්‍රකාශයට පත් කිරීමෙනි
එහෙත් ඔහු එහි සිය නාමය ඇතුලත් කළේ නැත
1829 දී ෆ්‍රාන්සස් ඇලන් ගේ මිය යාමෙන් අනතුරුව පෝ හා ජෝන් ඇලන් තාවකාලික මිත්‍රත්වයකට පැමිණියහ
පසුකාලීනව උතුරු ප්‍රදේශයේ කැඩෙට් නිළධාරියෙකු ලෙස සේවයේ යෙදීමට අසමත් වීමත් කවියෙකු හා කතුවරයෙකු වීමට තිර අදිටනක පසුවන බව ප්‍රකාශ කිරීමෙන් අනතුරුව පෝ හා ජෝන් ඇලන් එකිනෙකාගෙන් වෙන්වූහ
ඉන් අනතුරු වසර කිහිපය සාහිත්‍යමය සඟරා හා වාර සඟරා වෙනුවෙන් කැප කරමින් කාලය ගත කරන පෝ, විචාර සාහිත්‍යය ජිවිතයේ සිය අනන්‍යතාවය ගොඩ නඟා ගත්තේය
ලේඛනය හේතුවෙන් බැල්ටිමෝ, ෆිලදෙල්ෆියා, නිව්යෝ(ර්)ක් ආදී නගර කිහිපයකම සංචාරයේ යෙදීමට ඔහුට සිදු විය
1835 දී බැටිල්මෝ නගරයේදී සිය දහතුන් හැවිරිදි ඥාති සොයුරිය හා විවාහ දිවියට පත්වන පෝ 1845 දී "රාවෙන්" නමින් පද්‍ය කාව්‍යය ප්‍රකාශයට පත් කළේය
එය ප්‍රකාශයට පත්වීමෙන්  වසර දෙකක් ගත වන විට ඔහුට සිය බිරිය අහිමි වන්නේ ඇය ක්ෂය රෝගයයෙන් මිය යාම හේතුවෙනි
මේ අසහාය කලාකරුවා සිය හතලිස්වන වියේදී අවාසනාවන්ත ලෙස සිය අවසන් ගමන් යන්නේ එම මරණයට හේතු වූ කරුණ ද ලොවට රහසක්ව තබමිනි
එහෙත් මද්‍යසාර, බුද්ධි සංකූලතාවය, කොළරාව, මත්ද්‍රව්‍ය, හෘද්‍යාබාධය, ජල භීතිකාව, සියදිවි නසා ගැනීම, ක්ෂය රෝගය ආදී ඒ යැයි සැක කළ හැකි කරුණු කිහිපයක්ම සොයා ගත හැකිව ඇත
පෝ සහ ඔහුගේ ක්‍රියා කලාපයන් ඇමරිකානු සාහිත්‍යයට මෙන්ම මුළු ලෝක සාහිත්‍යටම මහත් බලපෑමක් සිදු කළ බව නොරහසකි
එසේම අජටාකාශ විද්‍යාව මෙන්ම ගුප්ත ලේඛන කලාව වෙනුවෙන් ද ඔහු මහත් මෙහෙයක් ඉටු කොට තිබේ
ඔහුගේ නිවාස කිහිපයක්ම අද කෞතුකාගාරයන් බවට පත් වී ඇත
රහස් පරීක්ෂක කතා සාහිත්‍යය උදෙසා ඔහු කරන ලද මෙහෙය අරඹයා ඇමරිකානු රහස් පරීක්ෂක කතාකරුවන් වෙත පිදෙන වාර්ෂික ත්‍යාගය "එඩ්ගා තිළිණය" ලෙසින් නම් කොට තිබේ
ජීවිතය හා වෘත්තිය

මුල්කාලීන ජීවිතය

ඉංග්‍රීසි ජාතික නාට්‍ය ශිල්පීන් දෙපලක වූ එලිසබෙත් ආ(ර්)නෝල්ඩ් හොප්කින්ස් පෝ හා ඩේවිඩ් පෝ ජේ.ආර් ගේ දෙවන දරුවා ලෙස 1809 ජනවාරි 19 වන දින මැසචුසෙට්ස් හි  බොස්ටන් නඟරයේ උපන් එඩ්ගා ඇලන් පෝ ගේ වැඩිමහල් සොයුරා විලියම් හෙන් රි ලෙනා(ර්)ඩ් පෝ වූ අතර බාල සොයුරිය රොසලී පෝ නම් විය
1750 දී පමණ අයර්ලන්තයේ ක්වෑන් ප්‍රදේශයේ සිට ඇමරිකාවට සංක්‍රමණය වූ ඩේවිඩ් පෝ, ඔවුනගේ මුත්තණුවන් විය
1810 දී ඔහුගේ පියා පවුල හැර යන අතර මව ඉන් අනතුරු වසරේ දී මෙලොව හැර යන්නේ ක්ෂය රෝගය වැලදීම හේතුවෙනි
ඉන් අනතුරුව පෝ, ව(ර්)ජිනියා හි රිච්මන්ඩ් ප්‍රදේශයේ ජීවත් වූ ස්කොට්ලන්ත ජාතික සාර්ථක ව්‍යපාරිකයෙකු වූ ජෝන් ඇලන් ගේ නිවසට රැගෙන යනු ලැබීය
ජෝන් ඇලන් යනු දුම්කොළ, ඇදුම්, තිරිඟු, සොහොන් කොත්, වහලුන් ආදී වූ විවිධ ආකාරයේ වෙළඳාමේ යෙදුනු සාර්ථක ව්‍යාපාරිකයෙකු විය
කිසිදා නීතිමය වශයෙන් දරුවෙකු ලෙස සාදා ගැනීම නොකලේ වුව ද, ඇලන් යුවල ඔහු සිය දරුවෙකු ලෙස හදා වඩා ගනිමින් "එඩ්ගා ඇලන් පෝ" යන නාමය ද ලබා දුන්හ
ඇලන් යුවල විසින් සිය හදා වඩා ගත් පුතු වූ පෝ, 1812 දී එපිස්කෝපල්  දේවස්ථානයෙදී භෞතීස්ම කරනු ලැබීය
ජෝන් ඇලන් සිය හදා වඩා ගත් පුතුට ඇතැම්විට නරක අයුරින් ද ප්‍රචණ්ඩ අයුරින් ද  සැලකුවේය
1815 දී පෝ සහ ඇලන්ගේ බිරිය වූ ෆ්‍රාන්සස් ඇලන් ඇතුළු පවුලේ සැම බ්‍රිතාන්‍යය වෙත යාත්‍රා කලහ
1815 දී ස්කොට්ලන්තයේ ඉ(ර්)වින් පෙදෙසේ ශබ්දශාස්ත්‍රය පිළිබඳ ඉගැන්වෙන පාසලකට ද ඉතා කෙටි කළක් සහභාගී වන පෝ, අනතුරුව 1816 දී සිය පවුල හා නැවත එක්විමට තීරණය කරයි
අනතුරුව 1817 ගිම්හාන ඍතුව තෙක් චෙල්සී හි නේවාසික පාසලක ඉගෙනුම ලබන පෝ, පසුව ලන්ඩන් නගරයේ සිට කිලෝ මීටර 6ක් නුදුරින් පිහිටි ස්ටොක් නෙවින්ග්ටන් හි රිව(ර්)න්ඩ් ජෝන් බ්‍රාන්ස්බි ගේ මනෝර් හවුස් නම් පාසලට ඇතුළත් විය
නැවත 1820 දී ඇලන් යුවල හා පෝ ව(ර්)ජිනියාහි රිච්මන්ඩ් ප්‍රදේශයට පිටත් වූහ
ඇලන් ගේ මාමණ්ඩිය වූ ද රිච්මන්ඩ් හි ධනවත්ම පුද්ගලයන් අතර එක් අයෙකු ද වූ විලියම් ගේල්ට් 1825 මාර්තු මස දී  මිය යන්නේ වතු අක්කර කිහිපයක අයිතිය ඇලන් ට ඉතිරි කරමිනි
ඒ වනවිට ඔහුගේ උරුමය ඩොලර් හත්සිය පනස් දහසක් ලෙස තක්සේරු කොට තිබිණ
1825 ගිම්හානය වනවිට ඇලන් මොල්ඩවියා නම් නිවසක් මිලදී ගනිමින් වඩාත් ප්‍රකට විය
1826 පෙබරවාරියේ පුරාණ හා නවීන භාෂා අධ්‍යයනය පිණිස එකළ අවුරුද්දක් වයසැති වර්ජිනියා විශ්ව විද්‍යාලයට ඇතුලත් වීමට ප්‍රථම සාරා එල්මිරා රොයිස්ටර් හා විවාහ ගිවිස ගත්තේය
වර්ජිනියා විශ්ව විද්‍යාලය යනු සිය ළදරු වියේ දී එහි නිර්මාතෘ තෝමස් ජෙෆසන් ගේ පරමාදර්ශයට අනුව නිර්මාණය වූවකි
එහි සූදුව, තුරඟ තරඟ, අවි ආයුධ, දුම්කොළ, මද්‍යසාර ආදියට එරෙහි තදබල ලෙස නීති පනවා තිබුනේ වුවද, ඒවා එතරම් ගණනකට නොගන්නා අයුරක් තිබිණ
ජෙෆර්සන් සිය විශ්ව විද්‍යාලය තුළ ස්වකීය ශිෂ්‍යයන් උදෙසා විශේෂ වැඩ පිළිවෙලක් සැකසුවේය
ස්වයං පාලනය වීමට, සිය අභිමතය පරිදි අධ්‍යයන විෂයයන් තොරා ගැනීමට, නේවාසික පහසුකම් තමා විසින් ම සකසා ගැනීමට මෙන්ම සියළු වැරදි හැසිරීම් පිළිබඳ පීඨය දැනුවත් කිරීම ට ද ශිෂ්‍යයන්ට ඉඩ හසර ලබා දීම සිදු විය
මෙම ආවේණික පද්ධතිය තවමත් අර්බුදයට ලක්ව ඇති අතර එය කෙමෙන් වියැකී යනු දක්නට ලැබේ
මේ කාලය තුළ ඔහුට රොයිස්ටර් හා සමීපව කටයුතු කිරීමට නොහැකි වූ අතර සිය හදා වඩා ගත් පියා වූ ඇලන් හා මත භේද ද ඇතිකර ගත්තේය
පෝ සිය උවමනා එපාකම් උදෙසා ප්‍රමාණවත් තරම් මුදල් ලබා නොදෙන්නේ‍යැයි නිරන්තර අරගල කළේය
ඇලන් ඔහුට අවශ්‍යය ඇඳුම් හා අමතර මුදල් ඔහු වෙත යැව්වේ වුවද, එයට ද වඩා පෝ ගේ ණය ප්‍රමාණය වැඩි වනු දක්නට ලැබිණ
වසරක් පමණ විශ්ව විද්‍යයාල ජීවිතය ගත කරන පෝ, එය අතහැර දැමීමට තීරණය කරයි
මේ අතර ඔහුගේ පෙම්වතිය වූ රොයිස්ටර් ඇලෙක්සැන්ඩර් ශෙල්ටන් නම් අයෙකු හා විවාහ දිවියට පත් වූවාය
මේ සියළු හේතූන් සලකා බලා 1827 දී බොස්ටන් නගරය වෙත යන පෝ, ලිපිකරුවෙකු හා පුවත්පත් කතුවරයෙකු ලෙස සේවය කරමින් සිය ජීවිකාව උපයා ගත්තේය
හමුදා ජීවිතය

1827 මැයි 27 වන දින පෝ, එඩ්ගා ඒ. පෙරී යන ආරූඪ නාමයෙන් රහසිගත ලෙස ඇමරිකානු හමුදාව වෙත බඳවා ගනු ලැබීය
එහිදී ඔහුගේ වයස විසි දෙකක් ලෙස සලකනු ලැබීය
පළමුව ඇමරිකානු ඩොලර් පහක මාසික වේතනයකට ෆොර්ට් ඉන්ඩිපෙන්ඩෙන්ස් හි සේවය කරන පෝ, එම වසරේදීම පිටු හතලිහකින් සමන්විත "ටැමර්ලන් හා වෙනත් කවි" යන කවි එකතුව ප්‍රකාශයට පත් කළේය
ඉන් මුද්‍රණය වන්නේ  පිටපත් දහයක් පමණක් වූ අතර එය සැබවින්ම කිසිදු අවධානයක් දිනා ගත්තේ නැත
පෝ ගේ රෙජිමේන්තුව දකුණු කැලිෆොනියාවේ චාල්ස්ටන් පෙදෙසෙහි ෆෝට් මල්ට්‍රි වෙත යවන ලද අතර එහිදී ඔහු උසස්වීමක් ලද්දේ සිය වැටුප ද දෙගුණ කර ගනිමිනි
ඒ තනතුරෙහි වසර දෙකක් පමණ සේවය කරන පෝ, සැරයන් මේජර් වරයෙකු දක්වා උසස් වීමෙන් අනතුරුව සිය වසර පහක හමුදා සේවයෙන් වේලාසන සමු ගැනීමට අදහස් කළේය
ඔහු සිය අණ දෙන නිළධාරී ලියුටෙන්ටන්ට් හොවර්ඩ් වෙත තම සැබෑ නාමය හා යථා ස්වභාවය හෙළිකරන ලද අතර හෝවර්ඩ් හමුදා දිවියෙන් සමුගැනීම පිණිස ඔහුට සිය කැමත්ත පළ කරනු ලබන්නේ නැවත ඇලන් හා මිත්‍ර වන්නේ නම් පමණකැයි සඳහන් කිරීමෙනි
එහෙත් මාස කිහිපයක් ගත වූයේ වුවද පෝ එය නොසලකා හැරියේය
අවම වශයෙන් තම හදා වඩා ගත් මවගේ අසනීපය ගැන පවා සැලකීමට ඔහු උත්සාහ නොගත්තේය
ෆ්‍රාන්සස් ඇලන් 1829 පෙබරවාරි 28 වන දින මිය ගිය අතර, පෝ එම අවමංගල්‍යයට සහභාගී වන්නේ භූමිදානය ද අවසන් වීමෙන් අනතුරුවය
සිය බිරියගේ අවමංගල්‍යයෙන් පසුව මෘදු මොලොක් ස්වභාවයක් ගන්නා ඇලන්, පෝ වෙත තම සහය දැක්වීමට තීරණය කරයි
1829 අප්‍රේල් 15 වන දින අවසානයේදී පෝ ව හමුදා සේවයෙන් නිදහස් කරන ලදහ
උතුරු අක්ශයට මාරුකිරීමට ප්‍රථම පෝ සිය වැන්දඹු නැන්දණිය, ඇගේ වර්ජිනියා එලිසා ක්ලෙම්, මිත්තණිය සහ ඔහුගේ සොහොයුරු හෙන් රි හා බැල්ටිමොවේ ටික කලක් වාසය කළේය
මේ අතරතුර පෝ සිය දෙවන පොත වූ Al Aaraaf, Tamerlane and Minor Poems 1829දී පළ කළේය
මෘද්‍රණ ජීවිතය
ඔහුගේ සොයුරාගේ මරණයෙන් අනතුරුව ඔහු වඩාත් සිය ලේඛන දිවිය වෙත නැඹුරු වුවේය
ඔහු තෝරාගත් අවදිය ඇමරිකානු ලේඛන අවදියේ අපහසු කාළ පරිච්ඡේදයක් විය
ලේඛනයෙන් පමනක් සිය ජීවිකාව උපයා ගැනීමට උත්සුක වූ කතුවරයන්ගෙන් පළමුවැන්නා ඔහු වූ අතර ජාත්‍යන්තර ප්‍රකාශන අයිතිය පිළිබඳ ගැටළු ද මතු වී තිබිණ
මුද්‍රණ කර්මාන්තය ද 1837 භීතිකාව හේතු කොට ගෙන අර්බුදයට ලක්ව තිබිණ
ඇමරිකානු වාර සඟරාවල ඇති වූ සමෘදිමත් යුගයට එරෙහි කටයුතු සිදු වෙමින් පැවති අතර මුද්‍රණ ශිල්පීහු ඇමරිකානු රචකයන්ගේ නිර්මාණ මුද්‍රණය බොහෝ විට ප්‍රතික්ශේප කළ අතර ඇතැම් නිර්මාණයන් සඳහා මුදල් ගෙවන ලද්දේ පොරොන්දු වූ දින ප්‍රමාද වීමෙනි
සිය ලේඛන දිවියේ මුල් කාළයේ දී ඔහු තම අවධානය යොමු කරන ලද්දේ ගද්‍ය රචනා කෙරෙහිය
කතාන්දර කිහිපයක්ම ඔහු විසින් රචනා කරන ලද අතර ඉන් අන්තුරුව පොලිටියන් නමින් ස්වකීය නාට්‍යයක ද කටයුතු ආරම්භ කළේය
1833 දී "බැල්ටිමෝර් සැටර්ඩේ විසිටර්" විසින් පෝ ගේ Ms
Found in a Bottle නම් කෙටි කතාව වෙනුවෙන් ත්‍යයාගයක් ද පිරිනමණු ලැබීය
මෙම කතාන්දරයන් පළ කිරීමෙන් අනතුරුව ජෝන් කෙනඩි ගේ අවධානය ඔහු වෙත යොමු වූ අතර ඉන්පසු පළ කරන ලද කතාන්දර කිහිපයකටම ඔහුගේ සහයද ලැබිණි
ජෝන් කෙනඩි එඩ්ගා ඇලන් පෝ "සදර්න් ලිට්‍රි මැසෙන්ජර්" හි සංස්කාරකවරයෙකු වූ ඩබ්, වයිට් වෙත හදුන්වා දුන් අතර 1835 දී ඔහු වාර සඟරාවේ සහය සංස්කාරකවරයෙකු බවට පත් විය
නමුදු මද්‍යසාර පානය කොට තම ප්‍රධානියාට හසු වන පෝ ට සිය රැකියව ද අහිමි වේ
නැවත බැල්ටිමොර්වට පැමිණෙන පෝ සිය ඥාති සොහොයුරිය වූ වර්ජිනියා හා රහසේ විවාහ දිවියට පත් වේ
ඒ වනවිට ඔහුගේ වයස අවුරුදු 26ක් වන අතර ඇය 13 වන වසරට පා තැබුවා පමණි
යහපත් හැසිරීමක් පිළිබඳ පොරොන්දු කරවා ගනිමින් නැවත සේවයෙහි පිහිටු වීමට වයිට් තීරණය කරන ලදින් පෝ සිය බිරිය හා ඇගේ මව සමඟ නැවත රිච්මන්ඩ් වෙත යාමට තීරණය කළේය
එහිදී ඔහු විවිධ ආකාරයේ කවි, ග්‍රන්ථ විචාර, විවේචනාත්මක විචාර, කතාන්දර ආදිය පුවත්පත් හරහා පළ කලේය
“The Narrative of Authur Gordon pym of Nantucket” යන්න 1838 දී පළ කරනු ලැබූ අතර 1839 ගිම්හාන ඍතුව වනවිට පෝ, Burton’s Gentleman’s Magazine යන සඟරාවේ සහය සංස්කාරවරයා බවට පත් විය
විවිධ ආකාරයේ කවි, ග්‍රන්ථ විචාර, විවේචනාත්මක විචාර, කතාන්දර ආදිය පළකරන පෝ සිය වෘත්තිමය දිවිය තුළ තියුණු විවේචකයෙකුගේ භූමිකාව නිරූපණය කළේය
එසේම 1839 දී “ Tales of the Grotesque and Arabesque “යන්න වෙළුම් දෙකකින් යුතුව ප්‍රකාශයට පත් කළේය
ඉන් ලැබූ ආදායම කුඩා වුව ද එයට මිශ්‍ර ආකාරයේ විවේචන එල්ල විය
Graham’s Magazine හි රැකියාව ලැබීමෙන් අනතුරුව පෝ, බර්ටන් ගේ සඟරාවෙන් සමු ගත්තේය
1840 ජුනි මාසයේ ඔහු සිය සඟරාව “The Stylus” නමින් පටන් ගැනීම උදෙසා වන සංකල්පය ගෙන ආවේය
එසේ වුවද ඔහු මිය යන තුරුම එකී සඟරාව ප්‍රකාශයට පත් වූයේ නැත
මේ වනවිට පෝ විග් පක්ෂයේ සාමාජිකයෙකු බවට පත්ව තිබූ හෙයින් ඔහුගේ තත්වය ආරක්ශා වී තිබිණ
ඔහු ජෝන් ටේලර්ගේ පුතු හා ඔහුගේ සගයෙකු වූ ෆෙඩ්‍රික් තෝමස් ඇසුරේ හිදිමින් ඔවුනගේ සහය පැතීය
එහෙත් 1842 සැප්තැම්බර් මැද භාගයේ තෝමස් හා කරන ලද සාකච්ඡාවන් ව්‍යර්ථ වූ අතර පෝ රෝගාතුර විය
තොමස් විශ්වාසය අනුව එය සිදු වූයේ අධික ලෙස මත්පැන් පානය හේතුවෙනි
1842 ජනවාරියේ එක සැදෑවක වර්ජිනියා ක්ෂය රෝගයේ පළමු ලක්ෂණය පෙන්නුම් කළේ පියාණෝ ව වාදනය කරමින් සිටින අවස්ථාවේ දී ය
ඇය සුවයක් ලද්දේ වුවද ඒ මද වශයෙනි
වර්ජිනියාගේ රෝගය හමුවේ වඩාත් කනස්සල්ලට පත් වන පෝ තදින්ම මත්පැන් පානයට ඇබ්බැහි වීමට පටන් ගනී
නැවත නිව්යෝර්ක් නඟරයට පැමිණෙන පෝ Evening Mirror හි ද Broadway journal හි ද සංස්කාරවරයෙකු ලෙස ද සේවය කළේය
1840 දී Broadway journal අසාර්ථක වීමෙන් පසු Bronox හි Fordham හි පදිංචියට යන පෝ, " සුන්දර කාන්තාවකගේ මරණය" මැයෙන් චරිතාපදානයක් රචනය කරන්නේ සිය ප්‍රිය බිරිඳ පිළිබදව ද එහිලා වෙසෙස් කොට සඳහන් කරමිනි
පෝ ගේ මරණය

1849 ඔක්තෝබර මාසයේ දී උමතු ලෙස වීදි අතරේ ඇවිදිමින් සිටි පෝ සොයා ගනු ලැබූයේ ජෝසප් ඩබ්. වොකර් විසිනි
වොශින්ටන් වෛද්‍ය විද්‍යයාලයට රැගෙන යන පෝ 1849 ඔක්තොබරයේ 7 වන දින උදෑසන 5 ට පමණ සදහටම මෙලොවින් සමුගත්තේය
මිය යන දිනට පෙර සැදෑවේ ඔහු "රිනෝල්ඩ්" නම් අයෙකු සිහි කරමින් පුන පුනා කියූ බව සඳහන්ය
එහෙත් ඔහු සඳහන් කරන ලද්දේ කවරෙකු හා සම්බන්ධව ද යන්න මෙතෙක් සනාථ වී නැත
ඇතැම් මූලාශ්‍රයන්ට අනුව ඔහුගේ අවසන් වචන කිහිපය වී ඇත්තේ "දෙවියනි, මාගේ දුප්පත් ආත්මයට පිහිට වන්න" යන්නයි
ඔහුගේ සියළු වෛද්‍ය වාර්තා තබා මරණ සහතිකය පවා සොයා ගැනීමට නොහැකි විය
ඒ කාළයේ ඇතැම් පුවත්පත් වාර්තාකරුවන් වාර්තා කළ අන්දමට එය මොලය ආශ්‍රිත සංකූලතාවයක් හෝ මස්තිෂ්ක ප්‍රදාහය නිසා සිදු වූවකි
එසේම පොදුවේ ඊට හේතුව අධික ලෙස මත්පැන් පානය ද විය හැකි යැයි ද ඇතැම්හු නිගමනය කළහ
කෙසේ වුවද ඔහුගේ මරණය පිළිබඳ සැබෑ හේතුව තවමත් අභිරහසකි
තවත් නිගමනයක් වූයේ නන්නාඳුනන පුද්ගලයෙකුගේ යම් ප්‍රචන්ඩකාරි ක්‍රියාවක් හේතුවෙන් ඔහු මේ ඉරණමට ගොදුරු වූ බවයි.

ග්‍රිස්වල්ඩ්ගේ නිබන්ධනය

ඔහුගේ මරණය භූමිදානය කරන දිනයේ ලුඩ්වික් යන නමින් අත්සන් යෙදූ විශාල ප්‍රමාණයක අවමංගල්‍යය හසුන් පත් ලැබිණ
එඩ්ගා ඇලන් පෝ මිය ගිය බවට රට පුරා එසැනින් ප්‍රචාරය වූයේ වුවද, ඔහු පිළිබඳ දුක් වන්නට සිටියේ අතලොස්සක් පමණි
ලුඩ්වික් යනු කවරෙකු දැයි වහා හඳුනා ගනු ලැබීය
ඒ Rufus Wilmot Griswold විය
ඔහු පෝ පිළිබඳ චරිතාපධානයක් ලිවීය
එය නම් කොට තිබුනේ ග්‍රිස්වල්ඩ්ගේ නිබන්ධනය නමිනි
එය පෝ පිළිබඳ ලියැවුනු සම්පූර්ණ චරිතාපදානය වුවද ඉන් හෙලි වූ කරුණු බොහෝමයක් අසත්‍යය හෝ අර්ධ සත්‍යය වටිනාකමක් සහිත ඒවා විය
සාහිත්‍යයමය ශෛලිය හා තේමාව

ප්‍රභේද
බොහෝ විට පෝ ලියන ලද නිර්මාණ පොදු ජන රසවින්දනය උදෙසා ලියවුණු ඒවා විය
ඔහු ලියන ලද නිර්මාණයන් මරණය, අවමංගල්‍යය, එහි ඇති කායිකමය බලපෑම යනාදිය තේමාව කර ගත් ඒවාය
ඔහුගේ රචනයන් බොහෝමයක් අඳුරු රොමෑන්ටික්වාදය ආශ්‍රිත ඒවා වූ අතර පෝ අප්‍රිය කළ අනුභූති උත්තරවාදයට සාහිත්‍යමය  ප්‍රතික්‍රියාවයි. 
ත්‍රාසය මුසු තේමාවන්ගෙන් ඔබ්බට ගිය පෝ, හාස්‍යයජනක, ත්‍රාසය මුසු කතාන්දර, කවට අන්දර ආදිය ද රචනය කළේය
ඉංග්‍රීසි ජාතික හාස්‍ය උත්පාදක නලුවකු, චිත්‍රපටකරුවකු සහ රචකයකුද වන ශ්‍රීමත් චාල්ස් ස්පෙන්සර් 'චාලි' චැප්ලින් KBE (1889 අප්‍රේල් 16 – 1977 දෙසැම්බර්)  නිහඩ චිත්‍රපට (එනම් සයිලන්ට් මූවීස් ) තුලින් තම කීර්තිය ලගා කර ගත්තෙකි
චැප්ලින් චිත්‍රපට කර්මාන්ත ඉතිහසයේ ඉතා සුවිශේෂී පුද්ගලයකු ලෙස සලකනු ලබන අතර ද ට්‍රෑම්ප් නම් රූප කථනය තුලින් ඔහු ලෝක ප්‍රසිද්ධ සිනමා ප්‍රතිමූර්තියක් බවට පත්විය
ළමා අවදියේදිම (එවකට වික්ටෝරියනු රජ සමයේදී) රංගනයට අවතීරනය වූ මොහු 88 වියේදි මරනයට පත්වීමට වසරකට පෙරද රංගන කටයුතු වල නිරත විය
වසර 75කට අධික වූ චැප්ලින්ගේ රංගන දිවිය අධික ප්‍රශංසාවට පාත්‍ර වූද මතභේදයන්ට භාජනය වූද එකක් විය
චැප්ලින්ගේ ලමා කාලය අධික දරිද්‍රතාවයෙන්ද, දුක්කම්කටොලු වලින්ද පිරි එකක් විය
පියාගේ නික්මයාමත්, මව මුදල් අගහිගකම් වලින් පෙලීමත් නිසා, නවවැනි විය පිරීමටත් පෙර දෙවරක්ම වර්ක්හවුස් වෙත යාමට මොහුට සිදුවිය
ඔහුට අවුරුදු 14ක් වන විට මව මානසික රෝගයකින් පෙලෙන්නට විය
ලාබාල වියේදීම සංගීත ශාලාවලට සංචාරය කරමින්, ඉදිරිපත් කිරීම් කරමින් ඔහු තම රංගන දිවිය අරඹි අතර පසුකාලීනව වේදිකා නලුවෙකු සහ හාස්‍යෝත්පාදක  නලුවෙකු ලෙස රංගන කටයුතු වල නිරතවිය
19 වියේදි එවකට සුප්‍රසිද්ධ සමාගමක් වූ ෆ්‍රෙඩ් කානෝ සමාගම සමඟ ගිවිසුම් අත්සන් කිරීමෙන් ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයට යාමට චැප්ලින්ට අවස්ථාව සැලසින
එහිදී ඔහු සිනමා රංගනය පිලිබඳ පුහුණුවක් ලබූ අතර 1914 වසරේදී කීස්ටෝන් ස්ටුඩියෝහීදී මේකින්ග් අ ලිවින්ග් නම් චිත්‍රපටය වෙනුවෙනන් තම ප්‍රථම දර්ශනයට පෙනී සිටිමට අවස්ථාව උදාවිය
ඔහු විසින් පනපෙවූ 'ද ට්‍රෑම්ප්' නම් චරිතය කෙටි කාලයක් ඇතුලත ඉතා විශාල රසික සමූහයක් විසින් වැලඳ ගන්නා ලදී
වැඩිකලක් ගතවීමට මත්තෙන් චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂණයට එලඹි චැප්ලින්, 1918 වර්ශය වනවිට ලොව ජනප්‍රියම පුද්ගලයකු බවට පත්වසිටි අතර Essanay, Mutual, සහ First National යන සමාගම් හා සම්බන්ධ වීමත් සමඟ ඔහුට තම කෞශල්‍යයන් ඔපමට්ටම් කරගැනීමට හැකිවිණි
1919 වසරේදී සම-ස්ථාපනය කරන ලද යුනයිටඩ් ආටිස්ට් සමාගම මඟින් ඔහු තම චිත්‍රපට පිලිබඳ සම්පූර්ණ පාලනය ලබාගන්නා ලදී
ඔහුගේ පළමු ෆීචර් ලෙන්ත් සිනමා පටය වනුයේ 1921 දී තිරගත වූ කිඩ් චිත්‍රපටයයි
ඉන් අනතුරුව වුමන් ඔෆ් පැරිස්(1923), ද ගෝල්ඩ් රශ්(1925), ද සර්කස් (1928) වැනි නිර්මාණ බිහිවිය
සිටි ලයිට්ස්, මොඩර්න් ටයිම්ස් වැනි දෙබස් රහිත චිත්‍රපට බිහිකලේ, කථන චිත්‍රපට (1930 වසරේදී) වලට යොමුවීම ප්‍රතික්ෂේප කරමිනි
චැප්ලින්ගේ පසු කලීනව දේශපලනික තේමා යටතේ නිර්මාණකරණයේ යෙදුනු අතර ද ග්‍රේට් ඩික්ටේටර් නමින් කල නිර්මාණ ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර් අලලා උපහාසාත්මකව නිර්මාණය වූවකි
1940 දශකය චැප්ලින්ගේ දිවියේ මතභේදාත්මක කාලවකවානුවක් වූ අතර ජනප්‍රියත්වද සීඝ්‍රයෙන් ගිලිහී යන්නට විය
ඔහුට කොමියුනිස්ට්වාදියෙකැයි චෝදනා එල්ලවූ අතර පීතෲත්වය සම්බන්ධ නඩු සහ ලාබාල කාන්තා සම්බන්ධතා හේතුවෙන් විවේචනයන්ට මුහුණපෑමටද සිදුවිය
FBI ආයතනයෙන් සිදුකල පරීක්ෂණයකින් අනතුරුව චැප්ලින්හට එක්සත් ජනපදයෙන් පිටවීමයාමටැයි බලපෑම් එල්ල වූ නිසා ඇමරිකාවෙන් පිටවී ස්විට්සර්ලන්තයේ පදිංචි විය
ඔහුගේ පසුකාලීන නිර්මාණ වන Monsieur Verdoux (1947), 'ලයිම්ලයිට්' (1952), අ කින්ග් ඉන් ද නිව්යෝක්, කවුන්ටස් ෆ්‍රොම් හොන්ග් කොන්ග් (1967) වැනි චිත්‍රපට වලින් 'ට්‍රෑම්ප්' ඉවත්කර තිබුණා
තම සිනමා ග්‍රන්ත තිර පිටපත් ලිවීම, අධ්‍යක්ෂණය, නිශ්පාදනය, සංස්කරණය, රංගන කටයුතු සහ සංගීත සනන්යෝජනය සිදු වූයේ චැප්ලින් අතිනි
ඔහු සිය ක්ෂේත්‍රයේ පරිපූර්ණත්වයට පැමිණි අයෙක් වූ අතර තමා සතු වූ මූල්‍යමය ස්ථාවරත්වය නිසා සිනමා නිශ්පාදන කටයුතු වෙනුවෙන් වසර ගන්නාවක් වුවද ගතකරීමේ හැකියාව ඔහු සතු විය
ඔහුගේ සිනමාපට දැඩි හා රළු රඟපෑම් ඇති විනෝදජනක (Slapstick) චරිතද, අනුකම්පා උපදවන සුලු (Pathos) චරිත සහිත රඟපෑම් වලින් යුක්ත විය
1972දී ඔහුගේ නිර්මාණ කාර්යයන් අගය කරනු වස් ගෞරවනීය ඇකැඩමි සම්මානයෙන් පිදුම් ලබන ලදී
ද ගෝල්ඩ් රශ්, මොඩර්න් ටයිම්ස්, සිටි ලයිට්ස්, ද ග්‍රේට් ඩික්ටේටර් වැනි නිර්මාණ, සිනමා ක්ෂේත්‍රයේ ඉතා විශිෂ්ට ඝණයේ ඒවා ලෙස අදටත් සැලකේ.

චරිතාපදානය

ලමා කාලය

පවුල් පසුබිම සහ දුෂ්කරතා 
චර්ල්ස් ස්පෙන්සර් චැප්ලින් 1889දී හැනා චැප්ලින් හා චාල්ස් චැප්ලින් (ජ්‍යෙෂ්ඨ) ට දාව, දකුණු ලන්ඩනයේ, ඊස්ට් ස්ට්‍රීට් වැල්වර්ත් හීදී උපත ලද බව පැවසේ
මොහුගේ ලමා කාලය අධික දුෂ්කරතා වලින් පිරීගිය එකක් විය
කුඩා කලම පියා මොවුන් හැරදා යාමත් මවට නිශ්චිත රැකියාවක් නොමති වීමත් නිසා වර්ක් හවුස් වෙත යාමට චැප්ලින්ට සිදුවිය
ඔහුට අවුරුදු 14ක් වන විට මව මනසික රෝගයකින් පෙලෙන්නට වූ බැවින් කේන් හිල් මානසික රෝහලේ දෙමසක් නේවාසිකව ප්‍රතිකාර ලබන්නට විය
එම කාලය තුල චැප්ලින් හා ඔහුගේ සහෝදරයා වන සිඩ්නි චැප්ලින් පියාගේ භාරකාරත්වය යටතට පත්වන අතර එහිදී ඔවුනට නිසි රැකවරණයක් නොලැබෙන්නේ පියා ඒ වනවිට මත්පැනට යොමුවී සිටි බැවිනි
ඉන් වසර දෙකකට පමණ පසු චැප්ලින්ගේ පියා මරණයට පත්වන අතර මව වරින් වර රෝගාතුර වන්නට විය
සහෝදරයා වන සිඩ්නි නාවික හමුදාවට එක් වීමත් සමග මව රැකබලාගනිමින් චැප්ලින් දුක්ඛිත දිවියක් ගතකලේය
1905 වසරේදී හැනා චැප්ලින් බලවත් ලෙස රෝගාතුර වන අතර, නැවතත් කේන් හිල් සාත්තු නිවාසයේ නතර කරනු ලබීය
මෙවර ඇගේ රෝගය සුවකල නොහැකි වූ අතර යතාර්ථයට මුහුනදීම හැර කලහැකි අන් කිසිවක් චැප්ලින්ට නොවීය
චැප්ලින් පසුකාලීනව ඒ පිලිබඳ සඳහන් කරන්නේ "අසරන අම්මාගේ දෛවය භාරගැනීම හැර අපට කලහැකි දෙයක් නොවීය" යනුවෙනි
1928 දී මියයන තෙක්ම එහි රැඳී සිටීමට හැනා චැප්ලින්ට සිදුවිය
තරුණ අවධිය 

ඉතා ලාබාල අවධියේදීම රංගනය කටයුතු වලට පිවිසීමට චැප්ලින්ට අවස්ථාව උදාවිය
එනම් වයස අවුරුදු 05දී පමන
අසනීපයෙන් සිටියද මවගේ අභාෂය සහ ධෛර්යය ඔහුට තම රංගන කටයුතු වලට ආශිර්වාදයක් විය
පසු කලීනව චැප්ලින් මව පිලිබද මෙසේ ප්‍රකාශ කර තිබුනා, "ඇය මාහට කාවැද්දුවා මට දක්ශතාවයක් තිබෙන බව"
තම පියාගේ සම්බන්දතා මත ඔහුට එකල එන්ගලන්තයේ ප්‍රසිද්ද නැටුම් කන්ඩායමකට සම්බන්දව සංගීත ශාලාවල සංචාරය කිරීමට අවස්තාව උදාවිය
වයස 13 වනවිට පාසල් යාම අතැරදමා තම ජීවනාභිලාෂය මුදුන් පත්කර ගන්නට මහන්සි විය
ඒ අනුව විවිධ පුද්ගලයන් සහ සමාගම් සමඟ එක්වෙමින් රංගන කටයුතු වල නිරත විය
චාර්ල්ස් ෆොර්මන්ගේ ශර්ලොක් හෝම්ස්, Duke of York's Theatre ඉන් කිහිපයකි
හාස්‍ය උත්පාදක නිර්මාණ 

1906 දී චැප්ලින්  juvenile act Casey's Circus සමඟ සම්බන්ධවී  කටයුතු කර, අවුරුදු 18ක් වන විට දක්ෂ  හාස්‍ය රංගන ශිල්පියෙක් ලෙස නමක් දිනාගන්නට සමත් විය
1908 දී තම සහෝදරයාගේ මාර්ගයෙන් ෆ්‍රෙඩ් කානෝ ගේ සුප්‍රසිද්ධ හාස්‍ය රංගන සමාගමට සම්බන්ද විය
මෙහිදී චැප්ලින්ගේ රඟපෑම් ඉතා සාර්ථක වීය
ඒ සමඟ කානෝ විසින් ඔහුව උතුරු ඇමරිකනු සංචාරකයකට තෝරාගන්නා ලදී
එම සංචාරයේදී රසිකයින් විසින් චැප්ලින්ගේ රඟපෑම් ආදරයෙන් වැළඳගන්නා ලදී
මාස 21ක් පැවති සංචාරයෙන් පසු 1912 ජූනි මාසයේදී එංගලන්තයට පැමිණි අතර නැවතත් ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී සංචාරයක් සඳහා වරම් ලැබුණි
සිනමාවට අවතීර්ණ වීම 
ඇමරිකනු සංචාරයෙන් පසු නොබෝ කලකින් චැප්ලින් 'නිව්යෝක් මෝෂන් පික්චර්' සමාගම සමඟ එකතු විය
ඒ සමඟ 'කීස්ටෝන් ස්ටුඩියෝහී' වැඩ ආරම්භ කිරීමට 1913 දී ලොස් ඇන්ජලීස් වෙත පැමිණීමට ඔහුට සිදුවිය
චිත්‍රපට සහ රූපගතකිරීම් යන ක්ෂේත්‍ර වලට චැප්ලින් තවමත් නවකයෙක් වූ නිසා ඒ පිලිබද අධ්‍යයනය කිරීමෙන් පසුව රංගනයට යොමුවිය
ඒ අනුව, 1914 පෙබරවාරි 02 වන දින තිරගතවූ 'මේකින්ග් අ ලිවින්ග්' චිත්‍රපටය තුලින් චැප්ලින්ගේ ප්‍රථම සිනමාගමනය සිදුවිය
තම චිත්‍රපට රඟපෑම සහ රූපය පිලිබද ඔහු කොහෙත්ම තෘප්තිමත් නොවීය
ඒ අනුව තම දෙවන ඉදිරිපත් කිරීමේදී තම පෙනුම වෙනස් කරගනීමට කටයුතු කලේය
ඒ පිලිබඳ චැප්ලින් මෙසේ ප්‍රකාශ කළේය
"මට සියලු දේම පරස්පර විදිහට, වෙනස් ආකාරයෙන් සිදුකරන්නට උවමනා වුණා
බැගී කලිසම, හිරවුණ කෝට් එක, කුඩා තොප්පිය සහ ව්ශාල සපත්තු කුට්ටම
මගේ මුහුණේ භාව ප්‍රකාශනයන් නොසඟවා වියපත් බවක් ආරෝපණ කරගැනීම සදහා, මම කුඩා උඩු රැවුලකුත්ද එක් කරගත්තා
මට චරිතය ගැන කිසිම තේරුමක් නැහැ, නමුත් මම සූදානම් වූවායින් පසු ඇඳුම සහ 'මේකප්' මට අවශ්‍ය චරිතයට මාව රැගෙන යනවා
මම ඔහුව (චරිතය) හදුනාගන්නවා, වේදිකාවට පිවිසෙන විට ඔහුට සම්පූර්ණයෙන්ම ජීවය ලැබී අවසාන‍යි
"

චැප්ලින් විසින් අධ්‍යක්ෂණය කල පළමු චිත්‍රපටිය වන්නේ 'කෝට් ඉන් ද රේන්' සිනමාපටයයි
එය අතිසාර්ථක ලෙස තිරගත වූ නිර්මාණයක් විය
මෙහි සාර්ථකත්වය හේතුවෙන් කීස්ටෝන්හී නිෂ්පදනය වූ බොහොමයක් නිර්මාණ අධ්‍යක්ෂණය සිදුකරන ලද්දේ චැප්ලින් අතිනි
එය තම වෘත්තීය දිවියේ ස්වර්ණමය කාල්පරිච්ඡේදයක් ලෙස පසු කලීනව ඔහු මතක් කර සිටියේය
ෆස්ට් නැෂනල් (1918–1922) 
1918 වර්ෂයේ අප්‍රියෙල් මාසයේදී විකාශනය ඇරඹි A Dog's life චිත්‍රපටය ඔහුගේ අලුත් කොන්ත්‍රාතුවක් යටතේ වූ ප්‍රථම චිත්‍රපටය විය
එහිදී චැප්ලින් විසින් ඔහුගේ කථාන්දර ගොඩනැගීමෙහිලා තිබූ සැලකිල්ල සහ ඔහුගේ Tramp සඳහා වූ පිළියම "පියරෝට් ආකාරයේ චරිතයකින්" පෙන්වාදෙනු ලැබීය
Louis Delluc විසින් පෙන්වාදෙනු ලබන ආකාරයට මෙමෙ චිත්‍රපටය සිනමාවේ ප්‍රථම කලාත්මක සම්පුර්ණත්වය විදහා දක්වන නිමාවයි. ඉන් පසුව චැප්ලින් තුන්වන ලිබර්ටි සුරැකුම් ව්‍යාපාරය සම්බන්ධව මාසයක කාලයකට ඇමරිකානු එක්සත් ජනපදය බලයාමට නැව් නගින්නේ ප්‍රථම ලෝක යුද්ධ සමයේ මිත්‍රව සිටි රටවල් සඳහා මුදල් රැස් කිරීමේ කටයුතු සඳහායි
චාර්ලි විසින් පාර්ලිමේන්තුවේ මෙම මුදල් රැස් කිරීම සම්බන්ධව කෙටි සම්ප්‍රචරණ චිත්‍රපටයක්ද නිර්මාණය කරන අතර එය 'The Bond' ලෙස නම් කරන ලදි
චාර්ලිගේ මිළඟ චිත්‍රපටය යුද්ධය සම්බන්ධ චිත්‍රපටයක් වූ අතර එය 'Shoulder Arms' නම්විය
මෙහිදී හවුල්කරුවන් යුද්ධය සම්බන්ධව විකට චිත්‍රපටයක් නිර්මාණය කිරීම සම්බන්ධව ඔහුට අනතුරු ඇඟවීම සිදු කල අතර පසුව ඔවුන් විසින්ම "අනතුරු දායක වුවත් නැතත් එම අදහස මා පුදුමයට පත්කලා " යනුවෙන් නැවත ප්‍රකාශයනක් කරනු ලැබීය
ඔහු පුරා මාස 4ක කාලයක් 1918 වර්ෂයේ ඔක්තෝම්බර් මාසයේ නිදහස් වූ විනාඩි 45ක් දිවයන එම චිත්‍රපටයේ රූගතකිරීම් සිදුකල අතර එම චිත්‍රපටය අතිශයින් සාර්ථක චිත්‍රපටයක් විය
ගිලිහුණු ජනප්‍රියත්වය 
1940 දශකය චැප්ලින්ගේ දිවියේ මතභේදාත්මක කාලවකවානුවක් වූ අතර ජනප්‍රියත්වද සීඝ්‍රයෙන් ගිලිහී යන්නට විය
ද ග්‍රේට් ඩික්ටේටර් නම්‍න් 'ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර්' අලලා උපහාසාත්මකව ඔහු කල නිර්මාණය එකල දැඩි ලෙස සාච්ඡාවට භාජනය වූවකි
එසේම මීට දැඩි විවේචනද එල්ල විය
මෙම සිනමා පටය නිර්මානය සදහා චැප්ලින් වසර 3ක පමන කලක් ගතකල අතර චිත්‍රපටය නිකුත් කිරීමට පෙර පුලුල් ප්‍රචාරයක් ලබාදුනි
නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස් විචාරකයන් පැවසූයේ 'මෑත කාලයේ වඩාත්ම අපේක්ෂාවෙන් සිටි සිනමාපටය බවයි'
ද ග්‍රේට් ඩික්ටේටර් චිත්‍රපටය හොඳම තිර පිටපත, හොඳම චිත්‍රපටය, හොඳම නලුවා ඇතුලු ඇකඩමි සම්මාන පහකට නිර්දේශ විය
1940 දී නඩු විභාග කිහිපයකටම මුහුනදීමට චැප්ලින්ට සිදුවිය
එයින් ඔහුගේ ප්‍රතිරූපයට හානිවූ අතර කාලයද බොහෝ දුරට නාස්තිවිය
1945 වසරේදී ඔහුට විරුද්ධව පීතෲත්වය සම්බන්ධව නඩු විභාගයක් පැවතුනු අතර, ඉන් පරාජය වීම හේතුවෙන් ජොආන් බැරී නම් කාන්තාවගේ දරුවා වන කැරොල් ඈන්ට වසර 21ක් යන තුරු වන්ධි ගෙවීමට නියම විය
ඉන් මාස කිහිපයකට අනතුරුව චැප්ලින්, ඇමරිකානු තිරපිටපත් රචකයකු වන ඉයුජීන් ඔ'නෙලී ගේ දියණිය වන, වූනා ඔ'නෙලී සමඟ විවාහ විය
වූනාගේ හමුවීම චැප්ලින් හදුන්වනු ලැබුවේ තම ජීවිතයේ ප්‍රීතිමත්ම සිදුවීම ලෙසිනි
චාලිගේ පුත්‍රයකු වන චාල්ස් (කනිෂ්ඨ), පවසන්නේ වූනා තම පියාට ඉතා භක්තියෙන් සැලකූ බවයි. චැප්ලින් මිය (1977 දෙසැම්බර් 25 දින) යන තෙක් වසර 18ක් වූනා සමඟ සතුටින් ජීවත්වූ අතර මොවුන්ට ගෙරල්ඩයින් ලී, මයිකල් ජෝන්, ජොසැෆීන් හැනා, වික්ටෝරියා, ඉයුජීන් ඇන්තනී, ජේන් සිසිල්, ඇනෙට් එමිලි, ක්‍රිස්ටෝපර් ජේම්ස් නම් දරුවන් අටදෙනෙකු සිටියහ
සිනමා නිර්මාණ

තේමාවන් සහ ශෛලීන් 

චැප්ලින් දැඩි හා රළු රඟපෑම් ඇති විනෝදජනක (Slapstick) චරිතද, අනුකම්පා උපදවන සුලු ( Pathos ) ශෛලීන් අනුවද චරිත නිර්මාණ ඉදිරිපත් කිරීමට සමත් විය
චැප්ලින්ගේ නිහඬ ච්ත්‍රපට තුලින් බොහෝවිට පෙන්නුම් කලේ තමාට එරෙහි වූ ලොවක 'නොනැසී පැවතීමට' ට්‍රෑම්ප් ගන්නා උත්සාහයයි
අධික දරිද්‍රතාවයෙන් පෙලෙන මොහුට බොහෝ අවස්ථාවන්හිදී අන් අයගේ තාඩන පීඩන වලට ලක්වීමට සිදුවේ
නමුත් ට්‍රෑම්ප් සෑමවිටම අනුන්ට උදව් කරමින් කාරුණික දිවියක් ගතකරයි
විචාර මතය නම් 'හුදකලාවෙන් සහ අනාථයෙක් ලෙස ජීවත්වන ට්‍රෑම්ප් අවසානයේ ශුභවාදී දිවියක් ගතකරන අතර ආලෝකය කරා ගමන් කරන බවයි'
ඊසි ස්ට්‍රීට් (1917) තුලින් මත්ද්‍රව්‍ය භාවිතය, ද කිඩ් ච්ත්‍රපටය තුලින් නීත්‍යානුකූල නොවන දරු උපත්, ද ඉමිග්‍රන්ට් (1917) චිත්‍රපටයෙන් සංක්‍රමණයන් පිලිබඳව පෙන්නුම් කිරීම මීට නිදසුන් වේ
චැප්ලින් මෙම මාතෘකා පිලිබද ව්‍යංගය සහ හාස්‍යය මුසුකොට ප්‍රේක්ෂකයාට පනිවිඩයක් ලබාදීමටත් සමාජ කතිකාවතක් ඇතිකිරීමට උත්සාහයක යෙදුනු බව පැවසේ
චැප්ලින්ගේ ඇතැම් නිර්මාණ ස්වයං චරිතාපදානය ඇසුරෙන් නිමවූ බව පෙනෙන්නට තීබේ
ද කිඩ් චිත්‍රපටයෙන් ලමා කාලයේ විදින්නට වූ දුශ්කරතාද, ලයිම් ලයිට්හී ප්‍රධාන චරිත තම දෙමව්පියන්ගේ චරිතද පෙන්නුම් කරන්‍නට විය
ඔහුගේ බොහහෝමයක් රංගනතල වල ඔහු හැදී වැඩුණු 'කෙනින්ග්ටන්' නගරය නිරූපනයවිය
තවදුරටත් විචාරකයන් පවසන්නේ, මවගේ මානසික තත්වයද ඔහුගේ නිර්මාණ වලට යම් බලපෑමක් කරන්නට ඇතිබවයි.

සංගීත නිර්මාණකරණය 

කුඩාකල සිටම සංගීත නිර්මාණ පිලිබද ආශාව චැප්ලින් තුල තිබිණ
ඒ අනුව ඔහු පියානෝ, වයලීන සහ චෙලෝ වාදනය උගෙන තිබිණි
චිත්‍රපටයක් සාර්ථක වීම සදහා සංගීත නිර්මාණයද බොහෝ සෙයින් වැදගත් බව චැප්ලින් විශ්වාස කලේය
සංගීතය පිලිබඳ විශේෂ හැදෑරීමක් හෝ පුහුනුවක් නොතිබූ නිසා,  David Raksin, Raymond Rasch and Eric James වැනි වෘත්තීය සංගීත නිර්මාණකරුවන්ගේ උදව් ලබාගන්නට සිදුවිය
චැප්ලින්ගේ ගීත නිර්මාණ අතර මොඩර්න් ටයිම්ස් චිත්‍රපටය සඳහා කල 'ස්මයිල්' නම් ගීතය, ලයිම් ලයිට් සඳහා තැනූ 'Terry's Theme' ගීතයද, කවුන්ටස් ෆ්‍රොම් හොන්ග් කොන්හී 'This Is My Song' ආදී ගීතවේ
ඒ අතරින් This Is My Song ගීතය එක්සත් රාජධානියේ සහ යුරෝපයේ අනෙකුත් රටවල ගීත දර්ශක වල මුලට පැමිණීමට හැකිවිය
ලයිම් ලයිට් හී, තේමා ගීය වෙනුවෙන් 1972දී ඇකඩමි සම්මානයක්ද හිමිවිය
සම්මාන සහ ඇගැයීම් 
චැප්ලින් තම ජීවිත කාලය තුල විවිධ සම්මාන වලින් පිදුම් ලබන ලදී
විශේෂයෙන්ම  ජීවිතයේ අවසාන කාලයේදී
1975 වසරේදී නයිට් පදවියෙන් පිදුම් ලැබීය
(Knight Commander of the Most Excellent Order of the British Empire ) 1962 වසරේදී ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්ව විද්‍යාලයෙන් සහ ඩර්හැම් විශ්ව විද්‍යාලයෙන් මඟින් පිරිනැමූ ආචාර්ය උපාධියෙන් සම්මානට පාත්‍ර විය
1965 දී Ingmar Bergman  හා චැප්ලින්  Erasmus ත්‍යාගයෙන් සමව පිදුම් ලදහ
1971 දී ප්‍රංශ රජය විසින් Commander of the National Order of the Legion of Honour ලෙස පත් කරන ලදී
1972 දී වැනිස් චිත්‍රපට උළළේදී විශේෂ ගෝල්ඩන් ලයන් සම්මානයට පාත්‍ර විය, එම වසරේදීම Lincoln Center Film Society මඟින් ජීවිත කාලයට වරක් හිමිවන "Lifetime Achievement" සම්මානයද හිමි විය
එම සම්මානය The Chaplin Award නමින් වර්තමානයේ සිනමාවේදීන් ඇගයීමට වාර්ශිකව යොදා ගැනේ
තම දේශපාලනික මතිමතාන්තර හේතුවෙන් අහිමි වූ Hollywood Walk of Fame 1970 දී නැවත ලබාදුණි
ඔහු ඇකඩමි සම්මාන 3 කින් පිදුම් ලැබීය
1929 දී versatility and genius ද සර්කස්හී රඟපෑම, තිර රචනය, අධ්‍යක්ෂණය හා නිෂ්පාදනය වෙනුවෙන් ගෞරව සම්මානයද, 1972 දී එම ශතකයේ චලන නිර්මාණයන්, කලාවක් බවට පත්කිරීම සඳහා දැරූ අනුපමේය වෙහෙස වෙනුවෙන් දෙවන ගෞරව සම්මානයද, 1973 දී බෙස්ට් ස්කෝර් සම්මානය ලයිම්ල්යිට් වෙනුවෙන් තෙවනුව  (Ray Rasch සහ Larry Russell සමව) හිමිවය
‘ද ග්‍රේට් ඩික්ටේටර්’ චිත්‍රපටය හොඳම තිර පිටපත, හොඳම චිත්‍රපටය, හොඳම නලුවා ඇතුලු ඇකඩමි සම්මාන පහකට නිර්දේශ විය
Monsieur Verdoux හොඳම Original තිර පිටපත වෙනුවෙන් නිර්දේශ විය
සිනමාකරණය 

 ද කිඩ් (1921)
 අ වුමන් ඔෆ් පැරිස් (1923)
 ද ගෝල්ඩ් රශ්  (1925)
 ද සර්කස් (1928)
 සිටි ලයිට්ස්  (1931)
 මොඩර්න් ටයිම්ස්  (1936)
 ද ග්‍රේට් ඩික්ටේටර් (1940)
 Monsieur Verdoux (1947)
 ලයිම් ලයිට් (1952)
 කින්ග් ඉන් ද නිව්යොර්ක් (1957)
 කවුන්ටස් ෆ්‍රොම් හොන්ග් කොන්ග් (1967)

බාහිර සබැඳි 

 නිල වෙබ් අඩවිය
 චාලි චැප්ලින් අන්තර්ජාල සිනමා දත්ත ගොනුව
 මධ්‍යම ලේඛන එකතුව
 චාලි චැප්ලින් සිනමා උලෙළ වෝටර්වීල් , අයර්ලන්තය
 චාලි චැප්ලින් කෞතුකාගාරය  ,ස්විට්සර්ලන්තය
 චැප්ලින්ගේ ලිපිගොනු , Federal Bureau of Investigation
 චැප්ලින්ගේ මුල්කලීන චිත්‍රපට, චැප්ලින් ගැන සහ රඟපෑම් අන්තර්ජාල ලේඛන එකතුව
 චාලි චැප්ලින් බ්‍රිතාන්‍ය චිත්‍රපට ආයතනය
 මරණ දැන්වීම, The New York Times 1977දෙසැම්බර් 26
 චැප්ලින්
ජීවිතයක් ඡායාරූප Stephen M
Weissman
 ද ටයිම් හන්ඩ්‍රඩ්
චාලි චැප්ලින් ලිපි එකතුව 2011
Charles Chaplin
Bridging Three Centuries

                                            චැප්ලින් විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද සිනමාපට
බොහෝ දේශගුණික කලාප වලට සාමාන්‍ය වාර්ෂික වර්ෂාපතනය පතිත වන සමය වැසි සමය, මෝසම් සමය හෝ වර්ෂා සහිත සමය ලෙස හැදින්වේ
මෙම සමය සමාන්‍යයෙන් මාසයක් හෝ මාස කිහිපයක් පුරාවට පවතී
සංචාරක  අධිකාරීන් විසින් හරිත සමය ලෙසද එය හදුන්වනු ලැබේ
නිවර්තන සහ උපනිවර්තන කලාප හරහා මෙම වර්ෂා සහිත කලාප විසිරී විහිදී පවතී
kroppen දේශගුණික වර්ගීකරණය යටතේ අර්ථ දක්වා ඇති පරිදි නිවර්තන දේශගුණික කලාප සදහා සාමන්‍ය වර්ෂාපතනය මි
මි 60 ක් වන මාසයක්, වර්ෂා සහිත මාසයක් ලෙස හැදින්වේ
වෙනත් ආකාරයකින් නම් සැවානා දේශගුණික කලාප සහ මෝසම් කලාප, මධ්‍යධරණී දේශගුණික කලාප වල තෙත් ශීත ඍතුවක් සහ වියළි ගිම්හාන ඍතුවක් පවතී
නිවර්තන වර්ෂා වනාන්තර වල සාමාන්‍යව විහිදී පවත්නා වර්ෂාපතනයක් සහිත නිසා, එවායේ විශේෂ වියළි සමයක් හෝ තෙත් සමයක් නොපවතී
උෂ්ණ සමය මැද දී වර්ෂාපතනයේ පැවතීමත් දැකිය හැක
උෂ්ණ ඍතුවේදි හෝ ගිම්හාන ඍතුවේදි වැසි පවතින විට උදෑසන අපරභාගයේදී හෝ සන්ධ්‍යා කාලයේදී ප්‍රධාන වශයෙන්ම වැසි පතිත වීම සිදුවේ
වර්ෂා කාලයේදී  වාතයේ ගුණාත්මක බව වැඩි දියුණු වීම,ජලයේ ගුණාත්මක බව වැඩි වීම සහ ගහකොල සාරවත් ලෙස වැඩීමක් සිදු වන අතර වර්ෂා සමය අවසන් වන විට ඉහල බෝග අස්වැන්නක් ලැබීමද සිදුවේ
අධික වර්ෂාව හේතුවෙන් ගංගා පිටාර ගැලීමක්, සමහර සතුන් උස් බිම් වලට පසු බැසීමක්, සිදුවන අතර මේ සමය තුලදී පාංශු සාරවත් හීනවීම සහ පාංශු ඛාදනයද සුලභව දැකිය හැක
වැසි සමය සහ ඉහල උෂ්ණත්වය එකට පවත්නා ප්‍රදේශ වල මැලේරියා රෝගී තත්වයද ව්‍යාප්ත වේ
අධික වර්ෂාපතනය සදහා  සතුන් අනුවර්තනය වන අතර ඔවුන් විශේෂ යැපීමේ උපක්‍රම ඒ සදහා භාවිතා කරයි
වර්ෂාපතනයේ ලක්ෂණ 
 
අධික වර්ෂාව පවතින ප්‍රදේශවල  සුළඟේ වෙනස්වීම මෝසම ලෙස හඳුන්වයි.ශීත ඍතුවේ වර්ෂාව පෙරවරුවේ සිදුවන බැවින් එහි උණුසුම අකුණු ස්භාවයක් ඇති කරයි
සැවානා සහ මෝසම් ප්‍රදේශයන්හි වර්ෂාව මධ්‍යහ්නයේදි හෝ සවස් භාගයේදි සිදුවෙයි
එදිනෙදා වර්ෂාපතනයේ මුලු එකතුව, සුළඟේ වේගය අනුව වැසි ඇදහැලීමේ මුල් විනාඩි කිහිපයේදී අඩුය
බොහෝ ස්ථානවල එක් ශීත ඍතුවක් ඇති අතර,මෝසම් ඝර්ම කලාපීය ප්‍රදේශවල ශීත ඍතු දෙකකි
මෝසම් අඩුපීඩන පටිය හෝ අන්තර් ඝර්ම කලාපීය අභිසාරි කලාප දිනකට දෙවතාවක් පසුකර යා හැකිය
වැසි වනාන්තරවල වසර පුරාම සමානුපාතික වර්ෂාවක් පවතී
මධ්‍යධරණී දේශගුණික කලාපවල මෙය වෙනස් ස්වරූපයක් ගනී
සැප්තැම්බර් සිට මැයි දක්වා උතුරු ඇමරිකාව,ශීත ඍතුවේදි ඝර්ම කලාපයෙන් බැහැර සුළිසුළං පැසිපික් සාගරය දෙසින් රට තුළට හමා එනු ලබන්නේ දකුණු දිශාගත සංක්‍රමණ වේගී සුළං ධාරව හේතුවෙනි
මේ නිරික්ෂන්යට අනුව ඉතාලි අර්ධද්වීපය තුළ ද බටහිර ඇමෙරිකාවට සමාන දේශගුණයක් පවතී
බලපානු ලබන ප්‍රදේශ 
සැවානා දේශගුණය පවතින උප සහරා ප්‍රදේශ වන ඝානා, බර්කිනා ෆාසෝ, ඩාර්ෆර්, ඉරිට්‍රියා, ඉතියෝපියාව සහ බොට්ස්වානා හී කැපී පෙනෙන වර්ෂා ඍතුවක් ඇත
එමෙන්ම සැවානා කාලගුණ ප්‍රදේශ වන ෆ්ලොරිඩා සහ වලද නැගෙනහිර ටෙක්සාස් වර්ෂා ඍතුවක් පවතී
මෝසම් ප්‍රදේශවලට ඇතුළත්වන ගිණිකොන ආසියාව ( ඉන්දුනීසියාව සහ පිලිපීනය ඇතුළත්ව) ඕස්ට්‍රේලියාව උතුරු කොටස් වන පොලිනීසියා, මධ්‍යම ඇමරිකාව,බටහිර හා දකුණු මෙක්සිකෝව,එංගලන්තයට නිරිත දෙසින් පිහිටි කාන්තාර,දකුණු  ගුයානා සහ බ්‍රසීලයේ ඊසාන ප්‍රදේශයන්ය
උතුරු ගුයානා හී තෙත් ඍතු දෙකක් පවතී
එක් ශීත ඍතුවක් සරත් ඍතුවේද අනෙක ශීත ඍතුවේ මුල් භාගයේ ද වේ
බටහිර අප්‍රිකාවේ උතුරු සහ දකුණු ප්‍රදේශ හරහා එකක් වැසි කාල දෙකක් පවතී
මධ්‍යධරණී දේශගුණික කලාප තුළ ඇමරිකා බටහිර වෙරළේ සහ ඉතාලියේ මධ්‍යධරණී වෙරළේ,ග්‍රීසිය සහ තුර්කිය හී ශීත ඍතුව ශීත මාසයේදි පවති
එමෙන්ම ඔක්තෝම්බර් සිට මැයි කාලවලදී නේගෙව් කාන්තාරය තුළද තෙත් සමය පැතිර පවතී
මධ්‍යධරණී සහ මෝසම් කලාපයේ මායිම් අතර පිහිටි  සොනාරන් කාන්තාරය සෑම ප්‍රදේශයක්ම සම්බන්ධව වැසි කාල දෙකක් ලබයි
ලෝකය පුරා ශීත ඍතුව විවිධ වූ වෙනස් දේශීය නම් වලින් හදුන්වනු ලබයි
උදාහරණයක් ලෙස මෙක්සිකෝවේ ශීත ඍතුව කුනා‍ටු ඍතුව ලෙස හදුන්වයි.ලෝකයේ අනෙකුත් ඝර්ම කලාපීය ස්ථාන,ශීත  ඍතුව පවතින වර්ෂයේ කාලය ඔවුන් වාසය කරන ප්‍රදේශවලට අනුව දේශිය නමින් හදුන්වයි.මේ පිළිබදව ඉතා තර්කානුකූල විශිෂ්ඨ උදාහරණය වනුයේ උතුරු ඕස්ට්‍රේලියාවේ ආදිවාසී ගෝත්‍ර විසින් ඍතු සඳහා දෙන ලද විවිධ කෙටි නම් ලයිස්තුවේ හමුවෙයි
දෙසැම්බර් සිට මාර්තු දක්වා ශීත කාලය සඳහා දෙන ලද සංකේතමය නාමය, දෙන ලද විවිධ වූ ආදිවාසි ග්‍රෝත්‍ර වාසය කරන කොට්ඨාශය වනුයේ ගුඩ්ජේව් ය
මෙම වචනයේ අර්ථය පුලුල් ලෙස භාරගත්තද එය තර්ක කිරිම සාධාරන වනුයේ මෙම කාලයේ පවතින තදබල අකුනු ගැසිම්, ගංවතුර සහ විපුල අස්වැන්න නිසාය
ප්‍රතිවිපාක 

ඝර්ම කලාපීය ප්‍රදේශවල මෝසම් ලබන විට දහවල වැඩි උෂ්ණත්වය අවම වී දෙසතියකින් අඩු උෂ්ණත්වය වැඩි වේ
වැසි කාලයේ දැඩි වර්ෂාපතනයක් සහ හොංකොං වැනි සමහර ප්‍රදේශවල ඈත මුහුදේ සුළඟ පැහැදිලි ලෙස වැඩි වේ
බ්‍රසීලයේ වැසි කාලය ඈත සාගරයේ දුර්වල වෙලඳ සුළඟ සහසම්බන්ධ වේ
වැසි කාලයේදී ජලයෙහි PH අගය දේශීය ජලධරය නිසා සමබරව පවතී
වැසි කාලයේදී ජලයේ දියවෙන ද්‍රව්‍ය අඩුවන බැවින් ජලය මෘදු වේ
වැසි කාලයේදී පාංශු ඛාදනය වැඩි වේ
ශුෂ්ක ප්‍රදේශවල ගැඹුරු ඇළ, නියං කාලයේදි හිඳි ගියද වැසි කාලයේ ගලායන ජලය තුළින් 10% පමණ ගැඹුරට පිරී යයි(3.0m)
දැඩි වර්ෂාවෙන් කාන්දු වන පස් නිසා පසෙහි පෝෂනය අඩු වේ
පිටාර ගලන පස් ස්තරය සාගරයේ තැන්පත්ව මතුපිට ජලයේ රළ තරංගයෙහි බලයෙන් පිටාර ගලයි
ගංවතුර 
වර්ෂාව අධික වුවහොත් පුලුල් ලෙස ගංවතුර ඇති වී කඳුකරයේ නායයෑම් සහ මඩ ගලායෑම් සිදුවේ
එමඟින් ගංඉවුරු කැඩී නිවාස ගංවතුරට යට වේ
ගත වු වියලි කාලයේ ඇති වු ලැව්ගිනි හේතුවෙන් ගංවතුර තත්වය උග්‍ර වනුයේ ඍජුවම පොළොව මත පතිත වන ජලය තුළින් පස් සෝදා ගොස් ගංඟා මත තැන්පත් වීමෙන් සෑදෙන රොන්මඩ හේතුවෙන් ජලය පිරිමට ඇති ඉඩකඩ ඇහීරිමයි
රජය විසින් මෙහි වාසය කරන්නන්ට ශීත කාලයේදි මුහුණදිමට සිදුවන ප්‍රශ්න සඳහා පිළියම් ලබා දෙයි
ගංවතුර උවදුරු ඇතිවන ප්‍රදේශ සහ ඊට කළයුතු පිළියම් දුරකථනය හෝ අන්තර්ජාලය තුළින්, උපදෙස් දීම සිදුකරයි
ජීවයේ අනුවර්තනය

මිනිසා     
	සැවානා ප්‍රදේශයේ ප්‍රධානතම වගාවන් සිදුවන්නේ ශීත කාලයේදීය
අස්වැන්න පැසීගෙන එන මෙම කාලය ආහාර හිඟවන කාලයයි
සංවර්ධනය වන රටවල මිනිසාටද එම ප්‍රශ්නය බලපානු ලබයි
අස්වනු නෙලීමත් සමඟම එම ප්‍රශ්නය විසදෙයි
තදබල වර්ෂාපතනයක් සහ දැඩි උෂ්ණත්වය හේතුවෙන් මැලේරියාව පැතිරෙයි
සතුන් 
ශීත කාලය ආරම්භයේදි එළදෙනුන් පැටව් බිහිකරයි
මොනාච් සමනළයන් වර්ගය මෙක්සිකෝ ප්‍රදේශයෙන් පිටවන අතර ඝර්ම කලාපීය සමනළයින් තම ත‍ටුවල පැහැදිලි තිත් උපයෝගී කරගනිමින් මතුවන පාරිසරික ගැටලු ජයගනිමින් වියළි කාලයට වඩා වැඩි කාර්යශුර බවක් ශීත කාලයෙදී පෙන්නුම් කරයි
ඝර්ම කලාපය සහ උණුසුම් කලාපය අතර උප ඝර්ම කලාපීය ප්‍රදේශවල ලවණීකරණය අවම කරවමින් කිඹුල් වාසයට වඩා වැඩි ඉඩක් ලබාදෙයි
ඍතුමය වර්ෂාවෙන් පසු මාස දෙකක කාලය තුල ගැඹුරු ඇළවල  ඇරෝයි මැඬියන් බිත්තර දමයි
ගැරඬි සහ කැබැල්ලාවන් උස් භුමිවල දක්නට ලැබේ
අමතරව බලන්න 
පෙරදිග ආසියානු වැසි සමය
වියළි ඍතුව

විමසුම් 

ඍතු
එව්රිතිං ටේස්ට්ස් බෙටර් විත් බේකන් (බේකන් සමග හැම දේම වඩා රසවත්
දවසේ ඕනෑම කෑම වේලකට විශ්මය ජනක වට්ටෝරු 70 ක් ) යන පොත සාරා පෙරි විසින් බේකන් යෙදාගෙන ඉවුම්පිහුම් ගැන ලියන ලද පොතකි
ඇය ලේඛිකාවක් , අහාර පිළිබද විස්තර ලියන්නියක් සහ  ද ඔරිගොනිඅන්  පුවත්පතෙහි තීරු ලේඛිකාවකි
පොත ඇමරිකා එක්සත් රාජධානියේදී  ක්‍රෝනිකල් බුක්ස් ප්‍රකාශකයන් විසින් 2002 මැයි 1  දින සහ ප්‍රංශ භාෂාවේ  සංස්කරණය මොන්ට්‍රෙඅල් හිදී ලෙස් එඩිෂන් ඩි ල හොමේ විසින් 2004 එළිදක්වන ලදී
එහි පෙරි ඇයගේ සීනි සහ බේකන් සංයෝග කිරීමේ ආහාර වට්ටෝරු වල මූලික සංකල්ප විස්තර කරයි
බේකන් රසැති ආහාර සහ අතුරුපස සදහා වට්ටෝරු ඇයගේ පොතෙහි අඩංගු වේ
පොත ප්‍රධාන වශෙයෙන් ධනාත්මක විචාර ලබාගෙන ඇති අතර එහි වට්ටෝරු 2003-2004 ඇමරිකානු හොදම වට්ටෝරු සදහා තෝරා ගෙන ඇත
ශාන්ත පිටෙර්ස්බර්ග් ටයිම්  පුවත්පතෙහි මෙම පොත ප්‍රකාශිත වඩා සිත්ගන්නා සහ අනන්‍ය ඉවුම් පොත් අතර වර්ග කර ඇති අතර  පිට්ස්බර්ග් පොස්ට්-ගැසෙටි  සගරාව විසින් මෙය "2002 වර්ෂයට ප්‍රියතම ඉවුම් පොත් "ලිපියට සහ ද දෙන්වෙර් පොස්ට් පුවත් පත 2002 වර්ෂයේ හොදම ඉවුම් පොත් ලැයිස්තුවට එකතු කර ඇත
විචාරයකදී  ටොරොන්ටෝ ස්ටාර්' පුවත් පත මගින් පෙරිගේ වට්ටෝරු තෝරා ගැනීමේ අඩුපාඩු ගැන විවේචනය කර ඇත
පවතින වට්ටෝරු  අදාළ ඉවුම් පොත් වල විශේෂණය වී ඇත
පසුබිම
සාරා පෙරි පෝලන්තයේ ඔරිගන්  වල පදිංචිකාරියක් වන අතර,  ද ඔරිගොනිඅන් පුවත්පතෙහි තීරු ලේකිකාවක්, සහ ඉවුම් පොත් ලේකිකවකි
එව්රිතිං ටේස්ට්ස් බෙටර් විත් බේකන් පොතට පෙර ඇය විසින් පොත් 4 ක් රචනා කර ඇත
ඒවා නම් ද නිව් කොම්ප්ලිට් කොෆි බූක්, ද නිව් ටී බූක්, ක්‍රිස්මස්ටයිම් ත්‍රිට් සහ වීකෙන්ඩ් විත් ද කිඩ්ස්
ක්‍රෝනිකල් බුක්ස්හි ඇයගේ කතෘ විසින් බේකන් ඉවුම්පිහුම් විෂයක් ලෙස යෝජනා කරන ලදී
බේකන් වල ජනප්‍රියතාවය හා භාවිතය වැඩි විය, නමුත් වට්ටෝරු වල අඩුකම නිසා පොත් ලිවිම අපහසු බව පෙරි විශ්වාස කරා
ඇය සිහිපත් කර ඇයගේ හනි බෙක්ඩ් හම් වලට තිබුණු කැමැත්ත, ඇය බේකන් සමග සීනි මිශ්‍ර කර කෑම සැදුවා
පෙරි තේරුම් ගත්තා බේකන් කෑම රසවත් කිරීමට කුළුබඩුවක් ලෙස භාවිත කර හැකි බව, සලාද සහ පැස්ටා යන අහාර වර්ග ඇතුලත්ව. ඇය දැන ගත්තා බේකන් සමග කෑම වල පැණි රස සහ ලුණු  රස වැඩිවන බව.2002 මැයි 01 දින ක්‍රෝනිකල් බූක්ස් ප්‍රකාශකයන් විසින්  එව්රිතිං ටේස්ට්ස් බෙටර් විත් බේකන් පොත ඉංග්‍රීසි මාධ්‍යයෙන්  පේපර්බැක්  ආකාරයෙන් ප්‍රකාශිත කරන ලදී
පොතෙහි මුල් ප්‍රකාශන ඇමරිකානු ඩොරල් 18.95 ක සිල්ලර මිලකට විකුණන ලදී
2004 දී ප්‍රංශ පේපර්බැක් ආකාරයෙන්  ප්‍රකාශනය එලි දැක් වුවා
සාරාංශයේ අන්තර්ගතය 

බේකන් පොතෙහි හැදින්වීමේදී පෙරි ඇයගේ හැගීම විස්තර කරමින්, අහාර පිසීමේදී එන සුවද ඇයගේ දවසේ ආරම්භයට උපකාර වන බව සහ ඇයට සැනසුමක් ගෙන දෙන බව සදහන් කර ඇත
පොතෙහි ආරම්භයේදී "බ්‍රිගින් හොමේ ද බේකන්",යන වාක්‍ය කාණ්ඩයෙන් පසුබිම විස්තර කරමින් පාඨකයාට බේකන් වර්ග සහ ගබඩා කල හැකි ආකාර පිළිබද අවබෝදයක් ලබා දී ඇත
මෙම පොත බේකන් රසැති වට්ටෝරු 70 සමන්විත අතර, උදැසන අහාරය, කොල සහිත එළවලු, පැස්ටා වට්ටෝරු, අතිරේක අහාර, උත්සව අහාර වට්ටෝරු, අතුරුපස and අපටයිසේර් යන මාතෘකා යටතේ පරිජ්චේද 9 මගින් විස්තර කර ඇත
අනිකුත් රසකාරක සමග බේකන් සැන්විච්, පොඩියට කුඩු කරගත් බේකන් ආලේපයක් සහිත අයිස් ක්‍රීම්, පළතුරු කෑලි උඩට ගාන ලද බේකන් මිශ්‍රණය, පී කෘස්ට් සහිත බේකන් යන වට්ටෝරු අන්තර් ගත වේ
බේකන් ස්ටෝවිටොප්හි ඉවීම, අවනයෙහි ඉවීම සහ දැලක් යට ඉවීම බේකන්හි රස වැඩි කරන බව පොතෙහි සදහන්වේ
මෙම පොත ෂෙරී ගිබ්ලින්ගේ ජායාරූප වලින් සමන්විතවේ
පිළිගැන්ම
බේකන් සමග හැම දේම වඩා රසවත් පොත ග්‍රන්ථ විචාරකයන්ගෙන් සහ අහාර විචාරකයන්ගෙන් ධනාත්මක විචාර ලබා ඇත
පළමු මාසය තුල මෙම පොත් පිටපත් 30,000  විකිණි ඇති බව චිකාගෝ ට්‍රිබියුන් පුවත්පත මගින් වාර්තා කර ඇත
ශාන්ත පිටෙර්ස්බර්ග් ටයිම් පුවත්පතෙහි ජැනට් ෆ
කීල්නේර් විසින් පොතෙහි මාතෘකා පිළිබද ධනාත්මක විචාර පළකර ඇත
ඇය දැන ගත්තා මෙම විෂය සම්බන්ද ලිපිගොනුවලට වට්ටෝරු එකතු කරේ අහාර විචාරකයන් විසින් බව. ද බෙස්ට් ඇමරිකන් රෙසපිස් 2003-2004 හි කතෘ ෆ්රෑන් මැක්කොලගි සමග කීල්නේර්ගේ සම්මුක පරීක්ෂණයේදී බේකන් භාවිතය වැඩි කිරීමට උදව් කර ආකාරය විස්තර කරමින් ඒවා ඇට්කින්ස් කෑම (කබෝහයිඩ්ද්‍රට් අඩු කිරීමට මාංශ පරිබෝජනය අඩු කිරීමෙන් හැකි බව අවධාරණය කර ඇත) වේලක් බව සදහන්වේ
ඇය මෙම පොත වඩාත් රසවත් සහ අත්විතීය ඉවුම්පොතක් ලෙස වර්ග කරන ලදී
ගිබ්ලින්ගේ ජායාරූප ද කැන්සාස් සිටි ස්ටාර්හි සිඩ්නි හොඑඩෙල්ගේ පැසසුමට ලක්ව ඇත
සාහිත්‍ය විචාරකයෙක් වන ද නිව් යෝර්ක් ටිම්ස්හි ඩ්විග්ට් ගනර් මෙම කෘතිය මෑතකදී නිකුත්වූ සුපවේදී කෘති අතරින් තමන්ගේ ප්‍රියතම පොත පොත බව සදහන් කර ඇත