Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
මෙහිදී වන ජීවීන්ට විවිධ වාසස්ථාන ලැබෙන අතර කප්පාදු කිරීම නිසා විවිධ වර්ධන අවධිවල ශාකද බහුලය
මෙය වනාන්තරය තුළ ඉහළ ජෛව විවිධත්වයකට මග පාදයි
කප්පාදු කිරීමේ චක්රයේ දීර්ඝ භාවය, කප්පාදු කරන ශාක විශේෂය, දෛශික ගනුදෙනු කරුවන් සහ නිෂ්පාදිතය යන කරුණු මත රඳා පවතී
බර්ච් (Birch) ශාක දරමිටි සෑදීමට වසර 3 – 4 ක පමණ කප්පාදු චක්‍රයකදී කපන අතර, Oak ශාක වසර 50 ක පමණ චක්රයකට පසු විවිධ අවශ්යතා සඳහා රිටි (Poles) තැනීමට සහ දර සඳහා භාවිතා කරයි
කප්පාදු කිරීම නිසා ශාක නොමේරූ අවධිවලට තබා ගත හැකි අතර, ශාක වයස වැඩි වුවද නොමැරී පවතී
ශාක ගහණයක වයස ඒවායේ විශ්කම්භය මගින් තීරණය කරන අතර සමහර ශාක ඉතා විශාලය
(මීටර් 9 හෝ අඩි 31 පමණ)
මේවා ශතවර්ෂ ගණනාවක් මුළුල්ලේ කප්පාදුට ලක් කර ඇත
කප්පාදු කරන ලද කඳන් පාදස්ථය වක්‍ර වී ඇත
මෙම වක්ර වීම තරගකාරී කඳන් ලෙස චක්රය මුලදී වර්ධනය වී පසුව ඉහළට වැඩුණු පසු  වියන සාදයි
මෙම වක්ර පුරා විද්යාවේදී කප්පාදු කළ ශාක හඳුනා ගැනීමට යොදා ගනී
Somerset හි Sweet track හි ශාකවල කප්පාදු කාලය සහ වයස සොයාගෙන ඇත
(බු
ව 3807 සහ 3806 ට අයත් ශීත ඍතුවක අරඹා ඇත)
org/wiki/Coppicing
History (ඉතිහාසය)
අඟුරු යකඩ නිපදවන කාලයේදී , යකඩ තනන ප්රතදේශ වල බොහෝ කැලෑ වසර 16කට වරක් කපාදමන වන ලැහැබ වල ලෙස නඩත්තු කර ඇත
මේ ආකාරයට සදාකාලික ප්රැතිපත්තියක් වශයෙන් කර්මාන්ත සඳහා ඉන්ධන සැපයීමට හැකිවී ඇත
මෙම ක්රලමය ක්රපමවත්ව හසුරවා ඇත්තේ vlll වන හෙන්රි ගේ ආඥාපනත මගිනි
එනම් අවශ්යැ කරන දැව කපා දැමීමෙන් පසු ඇහිරීම( සතුන් විසින් ආහාරයට ගැනීම වැලැක් වීම) සහ ස්ටැන්ඩෙල් (නියම මිමි ලබා ගැනීමට වැඩුණු සෘජු නොකැපූ  ශාක) දොලහක් සෑම ආකාරයකටම , දැව ලබාගැනීමට හැකිවන තෙක් වර්ධනය වීමට ඉඩහැරීම සෘජු වන ලැහැබ් (coppice with standards) වශයෙන් හඳුන්වන ‍ෙවනස්ම වූ වන ලැහැබ් නිර්මාණය කිරීමේ ක්ර මය (වනලැහැබ් චක්ර  කිහිපයක් අතරතුර විසිරුණු තනි කඳන් වලට වර්ධනය වීමට ඉඩහැරීම)ධ මුළු බ්රි්තාන්යමයම වැඩි වශයෙන් පාවිච්ච් කර ඇත්තේ ඕනෑම ප්ර දේශයකින් ලැබෙන නිෂ්පාදන වලට උසස් නම්යtශීලීත්වයක් ලබාදීමටය
කැලෑවන් වල පිහිටි වන ලැහැබ් මගින් කුඩා ද්රෂව්ය  සැපයීම පවමණක් නොව නිවාස තැනීම පාලම අළුත්වැඩියා කිරීම , කරත්ත තැනීම වැනි රැකියා සඳහාද නියමිත මිමි සහිත සෘජු ශාක මගින් විශාල දැව සැපයීමද සිදු කරයි
ශාක කඳ (හෝ මුලින් අදින රිකිල්ල) භාවිතා කිරීමට හැකිවන්නේ එහි ළපටි අවස්ථාව රිකිලි වැටවල් ඉදිකිරීම වෙනුවෙන් ( විලෝ හා ෙහ්සල් ශාක මගින් මෙන් ) හෝ ඕක් හෝ අෑෂස්
වැනි ශාක බොහෝවිට කඳ දැව ලෙස භාවිතා කරන ආකාරයට ,නව ශාක කඳ කොටස විශාල රිටි ලෙස වර්ධනය වීමට ඉඩහැරීමෙනි මෙමගින් ස්වභාවිකව වැඩුණු ශාක වල ඇති නැවුම් හා අතු බෙදීම නොපිහිටන දිග සෘජු රිටි නිර්මාණය වෙයි
තවද වන ලැහැබ් නිර්මාණය කිරීම මගින් , කුරුඳු ශාකය එහි පොත්ත වෙනුවෙන් වගාකරන ආකාරයට විශේෂිත වර්ධන ක්ර ම සිදු කිරීමට හැකිවී ඇත
වන ලැහැබ් වලින් ලබා ගන්නා තද දැව , රථ හා නැව් සෑදීම සඳහා විශාල ලෙස භාවිතා කරන ලදී
තවද මේ වන තෙක් ශාකමය ගොඩනැගිලි හා ලී බඩු සඳහා ද භාවිතා කරයි
org/wiki/Coppicing#History
වර්තමාන ක්රිkයාකාරකම් 

 

වසර 7 – 20 කාලය තුළ යටි වගා චක්රාය දක්වන රූප සටහන

දකුණු බ්රිරතාන්යායේ යටි වගාව ලෙස ඕක්,  ash හෝ බීච් ශාක අතර වැඩුණු හේසල්, හෝන් බීන් බීච්, ඈෂ් හෝ ඕක් ශාක යොදා ගනී
තෙත් ප්ර‍දේශවල ඇල්ඩර් (alder)  සහ විලෝ (Willow) ශාක භාවිතා වේ
මෙම ශාක විවිධ අවශ්යවතා සඳහා දැව සපයයි
විශේෂයෙන්ම ලෝපස් උණූකර ලෝහ ලබා ගැනීමේදී අතුරු ලෙස දැව යොදා ගනී
මෙම දැවවලින් සුළු කොටසක් කවුළු (hurdles) තැනීමට , වහල සෑදීමට, ගල් අඟුරු දහනයට සංරක්ෂණ සංවිධාන මගින් යොදාගනී
මෙම යටිවගා වනාන්තර අතරින් දැනට ඉතිරිව ඇත්තේ East Sussex සහ Kert හි ඇති Sweet Chestnut වනාන්තරය පමණි
මේවායින් වැඩි ප්රලමාණයක් 19 වන සියවසේදී වතුවගා ලෙස ව්යාhප්තව පැවතුණි
එම වගාවන් hop – pole නිපදවීමට ‍යොදාගන්නා ලදී
වර්තමානයේ 12 – 18 වන වසර චක්රනයක් ලෙස වැටවල් තැනීම‍ට යොදාගනී
එසේත් නොමැති නම් 20 – 35 චක්ර යක් ලෙස rail fencing සඳහා යොදා ගනී
මීට අමතරව කුඩා කැබලි බවට පත්කර ගෘහනිර්මාණ කටයුතු සඳහා යොදා ගනී
ඉතිරි දැව වගා ගොවිපොළවල වැටවල් සෑදීමට, නවීන උණූසුම් උපකරණ පද්ධති සඳහා භාවිතා වේ
උතුරු සහ බටහිර එංගලන්තයේ ප්රසමිතියක් සහිත යටිවගා සඳහා සම්මතය ලෙස තරමක යටිවගාවක් සහිත ඕක් වගාව භාවිත කරයි
දෙවන ලෝක යුද්ධයට පසුව කොනිෆර් (Conifers) ශාක වගාකිරීම ඇරඹූ අතර යට වගා ශාක නොසලකා හරින ලදී
මෙහිදී යටි වගා ශාක ඉවත් කරන ලද නමුත් තවමත් ස්වල්ප පිරිසක් යටිවගා ශාක නිෂ්පාදන සඳහා යොමු වී සිටී. Bill Hogarth MBE ඔහුගේ පාඨමාලා, සංදර්ශන, රේඩියෝ, රූපවාහිනී වැඩසටහන් සහ චිත්රරපටි මගින් මෙම වගාවට නව ජීවයක් දීමට සමත් විය
සමහර පිරිස් සම්පූර්ණව හෝ අර්ධකාලීනව යටිවගා නිෂ්පාදනවල යෙදී සිටී. 

වේවැල්වලින් සිදුකරන කටයුතු ඉටුකර ගැනීමට විලෝ (Willow) විශේෂ එනම්, Osier නම් කුඩ ආදිය සෑදීමට ගන්නා විලෝ විශේෂය වගා කරයි
බොහෝ රටවල යුකැලිප්ටස් (Eucalyptus) විශේෂ යටිවගා ලෙස යොදා ගනී
සමහර අවස්ථාවල යටිවගා භූමි විශාල වනාන්තර බවට singling මගින් පරිවර්තනය කර ඇත
මෙහිදී නැවත වර්ධනය වන කඳන් කපන අතර ඉතිරි කරන කඳන් නොකැපූ ශාක ලෙස වර්ධනය වේ
යටිවගාවල නීත්යාඳනුකූල මායිම් ශාක අතු මගින් හෝ කපන ලද ශාක කොටස් මගින් සලකුණු කරයි
org/wiki/Coppicing# Current practice
ක්ලයිනොමීටරය (Clinometer)

ක්ලයිනොමීටරය වනාන්තර කළමනාකරණයේදී බහුලව භාවිතාවන උපකරණයකි
මෙය බෑවුම්, සිරස් කෝණ සහ මේවායේ එකතුවක් ලෙස උන්නතාංශය වෙනස්වීම සහ ගස්වල උස මැනීමට යොදා ගනී
බොහෝ ක්ෂේත්රගවලදී ක්ලයිනොමීටරය ලෙස හඳුන්වයි. මෙහිදී ත්රිසකෝණමිතික මූලධර්මය යොදාගනී
මෙහිදී නිරීක්ෂකයා සහ මිනුම් ගන්නා වස්තුව අතර දුර එකට ගුණකර කෝණයේ ටෑන් අගය ලබා ගෙන ගසෙහි නිරීක්ෂකයාගේ උස හැරුණූ විට උස ලබා ගෙන එයට නිරීක්ෂකයාගේ උස එකතු කර ගසේ සම්පූර්ණ උස ලබා ගනී
ක්ලයිනොමීටරයේ ප්රගධාන පරිමාණ තුනක් ඇත
එනම් අංශක ප්රබතිශත සහ භූ ලක්ෂණයි
ක්ලයිනොමීටරයක් මිලයට ගැනීමේදී එය අප බලාපොරොත්තුවන ආකාරයට ක්ර්මාංකනය කර තිබේදැයි බැලීම වැදගත්ය
බොහෝ වන වගාකරුවන් විශ්වාස කරන ආකාරයට Swart මහත්මිය විසින් Swart මහතාගේ උදව් ඇතිව ක්ලයිනොමීටරය සොයා ගන්නා ලදී
org/wiki/Clinometer_%28forestry%29
වනාන්තර සහතික කිරීම ඇරඹීමත් සමග ස්වාධීන සංවිධාන වඩා හොද වනානාත්ර කළමණාකරණයක් සදහා ප්‍රමිතියක් ලබාදීම සහ ස්වාධීන විගණකවරුන් ඉහත ප්‍රමීතින්ට අනුකූලව වනාන්තර කළමණාකරණය කරන්නට සහතික පිරිනැමීමට කටයුතු යොදා ඇත
මෙම සහතික කිරීම වනාන්තර හොදින් කළමණාකරණය කල බවට ඉහත විස්තර කළ ප්‍රමිතීන් මගින් තහවුරු කරන අතරම දැව සහ කඩදාසි නිෂ්පාදන වගකීමකින් කළමණාකරණය කරන ලද වනාන්තර වලින් ලැබෙන ඒවා බව සහතික කරයි
වනානාතර සංරක්ෂණය කිරීමේ සංකල්පය 1990 දශකය මුල් භාගයේ Forest Stewardship Council පුරෝගාමීව සිදු කරන ලදී
මෙය පරිසර හිතකාමී රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන සහ දැව සමාගාම් වල සහයෝගය මත සිදු කරන ලදී
නමුත් මේ සදහා තරඟකාරී පද්ධතීන් ඉතා ඉක්මනින් ලොව පුරා ආරම්භ වී ඇත
Iared Diamond වැනි විචාරකයන්ට අනුව පාරිභෝගිකයා ව්‍යාකූල කරමින් වන විනාශයේ තීව්‍ර බව අඩුයැයි දක්වන තරඟකාරී ප්‍රමිතීන් දැව සදහා වනාන්තර කපාදමන සමාගම් මගින් සකසා ඇත
ආශ්‍රිත

බාහිර සබැඳි
 Forest Certification Resource Center
 Forest Stewardship Council
 Sustainable Forestry Initiative
 PEFC International website — Programme for the Endorsement of Forest Certification
  Dovetail Partners Forest Certification
A Status Report (2010) 

දැව
වන විද්‍යාව සහ ධරණීයතාවය
වන විද්‍යාව සහ පරිසරය
ධරණීය ගොඩනැගුම
ගොඩනැගුම් ද්‍රව්‍ය
ස්වභාවික ද්‍රව්‍ය
සාධාරණ වෙළෙඳාම
පරිසරසලකුණුකිරීම
කැපූ ගස් එකතු කරන යන්ත්‍රය (Harvester) බර වාහන ආකාරයේ යන්ත්‍රයකි
මෙය අස්වනු කැපීමේ විවිධ අවස්ථා වන ගස්කැපීම ඉවත් කිරීම ආදිය සඳහා යොදා ගනී
මෙය forwarder නැමති යන්ත්‍රය සමඟ එක්ව උදුරන ලද කොටන් ප්‍රවාහනයට පහසු මාර්ග ආසන්නයට ඇදගෙන යාමට ද යොදා ගනී
අස්වනු නෙළන යන්ත්‍රය පින්ලන්තයේ සහ ස්වීඩනයේ නිපදවා දියුණු කරන ලද අතර වර්ථමානයේ සියලුම වානිජමය ශාක කැපීමේ නිරතවන රටවල් විසින් භාවිතා කරයි
අස්වනු නෙළන යන්ත්‍රයේ හිස (head) පළමුව හඳුන්වා දෙන ලද්දේ අසූව දශකයේ මුල්භාගයේදී ස්වීඩන සමාගමක් වන SP Maskiner සමාගමයි
මෙම උපකරණ උතුරු යුරෝපයේ වගා කරන ලද වනාන්තර කැපීමට බහුලව භාවිතා කරයි
අස්වනු නෙලන යන්ත්‍ර ඵලදායී ලෙස සාමාන්‍ය බෑවුම් සහිත භූමිවල ගස් කැපීමට යොදා ගනී
නමුත් ඉතා තීව්‍රර බෑවුම් සහ කඳු සහිත හෝ තනි
ශාක ඉවත් කිරීමට දම්වැල් කියත් (Chain saws) භාවිතා කිරීමට සමහර රටවල් කැමැත්තක් දක්වයි. උතුරු යුරෝපයේ කුඩා සහ විධිමත් අස්වනු නෙළන යන්ත්‍ර ඉදිරූ ගස් කැබලි කිරීමට යොදා ගනී
සමහර අවස්ථාවන්හි මිනිස් ශ්‍රමය යොදාගෙන ගස් කපයි
බොහෝ විට ශාක වල  වට ප්‍රමාණය අස්වනු නෙළන යන්ත්‍රයේ හිසට වඩා විශාල විට සහ ස්වයං රුකියා ලෙස වනාන්තර වගා කරන්නන් මිනිස් ශ්‍රමය යොදා ගෙන ගස් කැපීම සිදු කරයි
යාන්ත්‍රකව වනාන්තර කැපීමේදී භාවිත වන මූලධර්ම “වනාන්තර බිමෙහි පය නොතබමු” යන්නයි
අස්වනු නෙලන යන්ත්‍රය සහ forwarder මෙම මූලධර්මය අනුගමනය කිරීමට පහසුකම් සලසා දෙයි
මෙහිදී යන්ත්‍රය හසුරවන්නාට පහසුවෙන් මෙන්ම ආරක්ෂිතව වැඩ කිරීමේ පරිසරයක් යන්ත්‍රය හසුරවන කොටසේ ඇත
මෙය කර්මාන්තයක් ලෙස වනාන්තර කැපීම 

Kielder වනයේ Valmet 941 වැඩකරන ආකාරය 
අස්වනු නෙළන යන්ත්‍ර  නිපදවන ප්‍රමුඛතමයන් වනුයේ  Timberjack (John Deere සතුය) Valmet (Komatsu සතුය) සහ Ponsse ය
අස්වනු නෙළන යන්ත්‍රය භූමියේ ගමන් ගන්නා සෙසු වාහන වලට වඩා දැඩිව සකසා ඇති රෝද හෝ රෝද පද්ධතියක් සහිත යන්ත්‍රයකි
මෙය විවිධ බාධක වලට සාර්ථක විසඳුමකි
ඩීසල් එන්ජිම වාහනයට සහ අස්වනු නෙළන යන්ත්‍රයට ජලය හෝ තෙල් මගින් ශක්තිය/ බලය සපයයි
(hydraulic power) 
පොළව කණින යන්ත්‍රයට සමාන පැහැදිලි දෝංකාරයක් වාහනයෙන් පිටවී අස්වනු නෙළන යන්ත්‍රයේ හිස වෙත යයි
සමහර අස්වනු නෙළන උපකරණ සම්බන්ධකර ඇත
අනෙක්වා කණිනයක් සම්බන්ධ නොකර අස්වනු නෙළන උපකරණ ලෙස ඇත
කොම්බි යන්ත්‍ර අස්වනු නෙළන යන්ත්‍රවල ගස් පෙරළීමේ හැකියාව සහ forwarder  හි කපන ලද දැව ගෙනයාමේ හැකියාව එකට එක්කර සාදා ගස් ‍ෙපරලීමට හා පෙරලු ගස් ප්‍රවාහනය කළ හැකි තනි යන්ත්‍රයක් ලෙස සාදා ඇත
මෙම නවීන යන්ත්‍ර ගස් කපන ස්ථානය හා අසුරන ස්ථානය ආසන්න විට යොදා ගනී
බාහිර සබැඳි
Harvester on the Ritchiewiki

ආශ්‍රිත
අරටුවෙන් දැව නිපදවීමේ ක්‍රියාවලිය යනු පතනශීල වනාන්තරවල ශාකවලින් උපරිම ලෙස දැව ලැබීම කළමනාකරණය කිරීමයි
මෙම නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලිය රේඛීය නොවන්නකි
එයට හේතුව සෙසු සාධකවල බලපෑමයි
එම සාධක ලෙස වෙළඳපොළෙහි විකිණිය හැකි සහ විකිණිය නොහැකි භාණ්ඩ, මූල්‍යමය වාසි , කළමනාකරණ ප්‍රතිපත්ති සහ පාරිසරික සාධක දැක්විය හැකිය
වනාන්තරවලින් විකිණිය හැකි සහ විකිණිය නොහැකි නිෂ්පාදන ලබාගත හැක‍
විකිණිය හැකි නිෂ්පාදන යනු වෙළඳපොළ මිලක් පවතින නිෂ්පාදනයි
ප්‍රධාන වශයෙන් වෙළඳපොළ මිලක් පවතින විකිණිය හැකි නිෂ්පාදන දැවය
ප්ලයිවුඩ් ආකාරයේ දැව සඳහා අඩියකට ඩොලර් සියගණනක සිට ඩොලර් දහස් ගණනක් දක්වා වේ
අනෙක් විකිණිය හැකි නිෂ්පාදන අතරට පිදුරු, හතු, පලතුරු, දඩයමින් ලැබෙන ද්‍රව්‍යය අයත්ය
ජලයේ ගුණාත්මක බව, වාතයේ ගුණාත්මක බව, ස්වාභාවික සෞන්දර්යය සහ කාබන් තිර කිරීම වනාන්තරවල මිල කළ නොහැකි නිපැයුම් වේ
අරටුව සහිත ශාක ඇති වනාන්තරවල ජෛව විවිධත්වය ඉහළ අතර ඒවා කළමනාකරණයේදී අභියෝගවලට සහ වාසිදායක තත්වවලට මුහුණ දීමට සිදු වේ
වනාන්තර කළමනාකරණය කරන්නන් තිරසාරවන කළමනාකරණය කෙරෙහි අවධානය යොමු කර ඇත‍
මෙහිදී රුක් රෝපණ ක්‍රම භාවිතයෙන් අස්වනු නෙළීම, වනාන්තර පුණර්ජනනය, කෘමි පාලනය , රෝග පාලනය, පොහොර දැමීම, පළිබෝධ පාලනය ආදී ක්‍රියා යොදා ගනී
පොහොර දැමීම මගින් ශාක වර්ධනය නංවන අතර ශාකයේ දැව ප්‍රමාණය වැඩි කරයි‍
මීට අමතරව වන ඝනත්වය ඉහළයන විට වන ජීවී සංඛ්‍යාව ඉහළ යයි
ආක්‍රමණික විශේෂ පාලනය මගින් ප්‍රදේශයේ සැකසුම හා පවතින සංයුතිය පවත්වා ගත හැක
නමුත් කළමනාකරණ ක්‍රම පරිසර පද්ධතියට හානි කිරීමට ඉඩ ඇත
උදාහරණ ලෙස දැව කපන යන්ත්‍ර පසට, මූල පද්ධතියට හානි කරයි
එවිට ශාක වර්ධනය අඩාල වී මේරීමට ගතවන කාලය දීර්ඝ කරයි
එනිසා අවශ්‍ය කාලයට කැපීමට නොහැක
මීට අමතරව යන්ත්‍ර වනාන්තරවල යටි වගාවට හානි කරයි
වනජීවී ප්‍රජාවගේ වාසස්ථාන හා ප්‍රජනනයට බාධා පමුණුවයි.

References 
http
org/wiki/Hardwood_timber_production
වනාන්තර පිළිබඳ දත්ත ලේඛනගත කිරීම යනු වනාන්තර පිළිබඳ විශ්ලේෂණය සහ තක්සේරුව සඳහා සමස්ථ දත්ත එකතු කිරීම සහ අදාල සියලු තොරතුරු ලබාගැනීමයි
මෙය දැව ලබා ගැනීමේ විභවතාව ලෙසද හඳුන්වයි. වනාන්තර හිමිකරුවන්ට ලබාගතහැකි දැව පරිමාවේ විභවතාවය දැන සිටීම දැව ප්‍රමාණය තක්සේරු කිරීමට සහ දැව වල ප්‍රයෝජන පිළිබඳ අදහසක් ලබා ගැනීමට වැදගත්ය
වනාන්තර පිළිබඳ දත්ත ලේඛනගත කිරීමේදී ශාක විශේෂය පපුවට සමාන උසකින් ගසෙහි විෂ්කම්භය ගසෙහි උස ,වනාන්තර බිමෙහි තත්වය, ගසෙහි වයස සහ වනාන්තරයේ දුර්වලතා සැලකිල්ලට ගනී
මෙම දත්ත මගින් අක්කරයක ඇති ශාක සංඛ්‍යාව , ශාක වල පාදස්ථයේ වර්ග ප්‍රමාණය, වනාන්තරයේ ශාක පරිමාව සහ දැව පරිමාව ගණනය කළ හැක
මෙම ගණනය කිරීම් වලට අමතරව වෙනත් හේතු සඳහාද ලේඛනගත කිරීම වැදගත්ය
මෙහිදී වනාන්තර වල ඇතිවන ගිනි වල අහිතකර තත්ව සහ ගිනි සඳහා හේතු සහ අවදානම පිළිබඳ දත්ත ලබා ගැනීමට මෙම දත්ත යොදා ගනී
මෙම ප්‍රතිඵල මගින් ගිනි වැලැක්වීම හෝ ඒ පිළිබඳ අවධානය යොමු කිරීමට අවස්ථාව ලැබේ
වන ජීවීන් පිළිබඳ දත්ත රුස්කිරීම මගින් වනය තුළ වනජීවී වර්ග සහ සංඛ්‍යාව පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැක
ඉතිහාසය
වනාන්තර පිළිබඳව සමීක්ෂණ කිරීම හා ලේඛනගත කිරීම 18 වන සියවසේදී යුරෝපයේ දී ආරම්භ විය
මෙයට හේතු වූයේ ඉන්ධන සඳහා පරිභෝනය කරන දැව ප්‍රමාණය අඩුවීගෙන යාමයි
පළමුව දැව පරිභෝජනය පිළිබඳ දත්ත සිතියම්ගත කරන ලදී
19 වන සියවසේ මුල් භාගයේ දී වගාකරුවන් දැව පරිමාව සහ කුඩා පරිමාණයේ වනාන්තර ප්‍රමාණය පිළිබඳ දත්ත සියැසින් දැක විශ්ලේෂණය කරන ලදී
ප්‍රමාණයෙන් විශාල වනාන්තරද මේ ආකාරයට විශ්ලේෂණය කිරීමට කුඩා කොටස් වලට බෙදා වෙන් කරන ලදී
මෙම කුඩා කොටස් වල දත්ත ඇස්තමේන්තු කර සම්පූර්ණ වනාන්තරය පිළිබඳ අදහසක් ලබා ගන්නා ලදී
ශාකයක ක‍ඳෙහි විෂ්කම්භය උස හා පරිමාව අතර නව සම්බන්ධතා සොයාගන්නා ලදී
මෙම සොයාගැනීම් විශාල වනාන්තර වල දත්ත විශ්ලේෂණය පහසු  කරයි
1891 සිට විශ්ලේෂණය සඳහා සාම්පල් නියැදි පදනම් කරගත් ක්‍රම සහ සංඛ්‍යානමය විශ්ලේෂණ ක්‍රම යොදාගන්නා ලදී
20වන සියවසේදී සංඛ්‍යානමය ක්‍රම හොඳින් ස්ථාපනය වූ අතර බහුලව භාවිතා කිරීම ආරම්භ විය
තවද අසමාන සම්භාවිතා සාම්පල ක්‍රමය ආරම්භවිය
20 වන සියවසේ නව තාක්ෂණික ක්‍රමයක් ලෙස පර්ගණකය හා පරිගණක දත්ත පදනම් කරගත් සාම්පල විශ්ලේෂණය වඩා කාර්යක්ෂමව වනාන්තර පිළිබඳ දත්ත ලේඛනගත කිරීමට යොදාගන්නා ලදී
සම්මත පරීක්ෂණ ක්‍රම
වර්තමානයේ බහුලව භාවිතා කරන වනාන්තර පිළිබඳ දත්ත ලේඛනගත කිරීමේ ක්‍රමය වනුයේ වනාන්තරයේ ශාකවල වයස , ශාක විශේෂ සැකැස්ම සහ පිහිටීම පදනම් කරගෙන සමාන ලක්ෂණ සහිත වනාන්තර එකට වර්ගකර සිදුකරන අහඹු සාම්පල් කිරීමේ ක්‍රමයයි
මෙහි මීලඟ පියවර වනුයේ අහඹු ස්ථානයක් තෝරාගෙන වක්‍රකාර බිමි කැබලි සමාන දුරකින් වෙන්කර ගැනීමයි
දත්ත ලේඛනගත කිරීමේදී කුමන බිම් කොටසෙහි (plot) දත්ත ගන්නවාද යන්න තීරණය කළ යුතුය
මෙහිදී විවිධ බිම් කොටස් පවතී
එනම් ස්ථිර අරය සහිත (fixed radius) සහ වෙනස්වන අරය සහිත (variable radius) හෙවත් ප්‍රිස්මාකාර අරය සහිත (prism radius) බිම් කොටස් ලෙසයි
ස්ථිර අරය සහිත බිම් වල මිනුම් ගන්නා ස්ථානයේ සිට සමාන දුරකින් ශාක පිහිටයි
Variable radius බිම් කොටස් වනාන්තරයේ ශාක පරිමාව ලබා ගැනීමට යොදා ගනී
මෙහිදී කොණයක් තිබිය යුතුය
මෙහිදී (plot) හි ‍ක්ෂේත්‍රයේ සිට කෝණය ගෙන එයට වඩා විශාල ශාක මනී
වනාන්තර වලින් ලැබෙන නිෂ්පාදන යනු වානිජ්යමය වශයෙන් වැදගත් වන වනාන්තරයෙන් ලබාගන්නා ද්‍රව්‍ය වේ
එනම් අනවශ්‍ය දැව කඩදාසි, ගොවිපල සතුන් සදහා ආහාර සහ දැය
මීට අමතරව ප්රධාන වාණිජමය නිෂ්පාදන කාර්මික අවශ්‍යතා සදහා යොදා ගැනී
එනම් ගොඩනැගිලි තැනීම සදහා දැව වලින් නිමවු නිස්පාදන භාණ්ඩ යොදා ගනී
එසේ නොමැති විට අමුද්‍රව්‍ය ලෙස යොදා ගනී
අමුද්‍රව්‍ය ලෙස දැව පල්ප එනම් කඩදාසි නිපදවීමට යොදා ගැනීම දැක්විය හැකිය
මීට අමතරව දැවමය නොවන නිෂ්පාදන වනානාත් මගින් ලබා ගනී
මෙහිදි ඉතා පුළුල් වු නිස්පාදන වර්ග පවති
ඒවා දැවමය නොවන නිෂ්පාදන ලෙස හදුන්වයි.
පියවර මැනීම (වන සංවර්ධන විද්යා2ව) Pacing (Forestry)

පියවර මැනීම යනු ක්ෂේත්රසයේ දුර මැනීම, සඳහා භාවිතා කරන පහසු සහ වේගවත් ක්ර්මයකි
පියවර මැනීම යනු දුර මනින ක්රේමයකි
තවද, බොහෝ විට ප්රතදේශ මායිම් කිරීමට හෝ අත් කොම්පස සඳහා ද භාවිතා කරයි
බහුල වශයෙන් පියවර මැනීම කොටස්වලට වෙන් කර ඇත
උදාහරණයක් වශයෙන් දිග දන්නා දම්වැල්, තමන්ගේ “පියවර” දැන ගැනීම මගින් පහසුවෙන් දුර මැනීම කළ හැක
ඔබ‍ගේ “පියවර” ක්රකමාංකනය කිරීම

ඔබගේ පියවර තක්සේරු කිරීම සඳහා දන්නා දුර ප්රකමාණයක් එනම් 66’ (එක් දම් වැලක්) හෝ 132’ (දම්වැල් 2 ක් ), තැනිතලා භූමියක් මත ඍජු රේඛාවක සළකුණු කළ යුතුය
එක් “පියවරක්” යනු පා පියවරවල් දෙකකි
කිහිප අවස්ථාවකදී දුර ප්රයමාණය පියවර තබමින් ඒ සෑම අවස්ථාවකම එම දුර ප්ර්මාණය ඇවිදීම සඳහා වැයවුණු පියවර ප්රණමාණය සටහන් කර ගන්න
පියවර තැබූ දුර ප්රනමාණය එක් දම් වැලකට වඩා දිග වැඩි නම්, පියවර ප්ර මාණය, දම්වැල් පියවර ප්රවමාණයෙන් බෙදිය යුතුය
එක් “පියවරක” සාමාන්යට දුර ප්ර මාණය තීරණය කිරීමට, ඇවිදින ලද මුළු දුර ප්රරමාණය, එම දුර සඳහා වැය වූ පියවර සංඛ්යා වෙන් බෙදිය යුතුය
එක් පියවරකට ඇති දම්වැල් ප්රරමාණය සහ එක් පියවරකට ඇති පා සටහන් ගණන සඳහා “පියවර පෝස්ටරය” බලන්න
පියවර මැනීම යෙදෙන අවස්ථා 

“පියවර මැනීම” වැඩි වශයෙන් යොදා ගන්නේ ශාකවල උස මැනීමට හෝ නියැදි අතර දුර මැනීමටයි
මෙමගින් කාලය ඉතිරි කරගත හැකි නමුත් මිණුම් පටියකින් මැනීම තරම් නිවැරදි නොවේ
ඊට හේතුව වන්නේ ස්වාභාවික භූම් ලක්ෂණ එනම් බෑවුම් සහිත පල්ලම්, ගල් සහිත ප්රේදේශ, දියපාරවල් සහ ඝණ පඳුරු ඊට බලපෑමයි
සාමාන්යමයෙන් “පියවර මැනීමේදී” අවහිරයක් හෝ බාධාවක් හමු වූ විට එය සමබර කිරීම හෝ එය පිටතින් මැනීම සිදු කරයි
කෙසේ නමුත් සමහර අවස්ථාවලදී අවහිරය පිටතින් පියවර මැනීම අනුමත නොකරයි
නිවැරදි පියවර මැනීම මැනීම සාර්ථකව කළ හැක්කේ අභ්යා ස කිරීමෙනි
තමන්ගේ පියව‍රෙහි දුර දැන ගැනීම, පියවර මගින් මනින ලද දුර ප්රිමාණයේ නිවැරදිතාවය සනාථකර ගැනීමට උදවු වේ
අනෙකුත් ප්ර යෝජන

පියවර මැනීම සිතියම් සඳහා ද භාවිතා කරයි
ක්ෂේත්රනයේදී, සිතියම්වල සඳහන් කර ඇති නිවැරදි දුරවල් සනාථකර ගැනීම සඳහා පියවර මැනීම භාවිතා කළ හැක
දුර සහ දිග ඉතා වැදගත්වන, දේපල සීමා හෝ මායිම් හරස් කිරීම මගින් පියවර මැනීමේදී නිවැරදි දත්ත යෙදීම සඳහා අවස්ථාවක් සපයයි
org/wiki/Pacing_%28forestry%29
හොඳම භ්රnමණ/ මාරු කිරීමේ වකවානුව (Optimal rotation age)
ආර්ථික වශයෙන් හොඳම භ්රgමණ/ මාරු කිරීමේ වකවානුව
වන සංවර්ධන විද්යාමවේ භ්රමමණ/ මාරු කිරීමේ විශ්ලේෂණයට අනුව ආර්ථිකමය වශයෙන් හොඳම භ්රධමණ වකවානුව යනු “කොටන් අස්වැන්න මඟින් උපරිම ආදායමක් හෝ ආර්ථික ඵලදාවක් ලබා ගැනීට හැකි වන තෙක් පවතින භ්රකමණ කාලය”යි
ආර්ථිකමය වශයෙන් හොඳම වනාන්තර භ්ර මණ/ හුවමාරු විශ්ලේෂණයට අනුව හොඳම භ්රදමණ වකවානුව තීරණය කරන්නේ දැනට පවත්නා උපරිම ශුද්ධ අගය ගණනය කිරීමෙනි
එය පහත පරිදි දැක්විය හැක
ආදායම 	=	පරිමාව/ ප්රිමාණය  X මිළ

පිරිවැය / වියදම 	=	අස්වනු නෙලීම 		+	හැසිරවීම සඳහා
				සඳහා වියදම			යන වියදම

එම නිසා,

	ලාභය	=	ආදයම  	-	වියදම

අවුරුද්ද පුරා වාසි ලබා ගැනීමට නම්, උපරිම ආදායමක් ලබාගත හැකිවන පරිදි අස්වනු නෙලිය යුතු වකවානුව  ගණනය කිරීම අවශ්යන වේ
එසේ කිරීමට අනාගත අපේක්ෂක වාසි සඳහා ඇති වට්ටම ගෙන ගණනය කර ඇත
එමඟින් වර්තමාන ආදායම් හා වියදම් අගයන් ලබා දෙයි
මෙම අගයයන්ගෙන් ලාභයේ වර්තමාන ශුද්ධ අගය ගණනය කර ඇත
එය පහත ආකාරයට සිදුකළ හැක
වර්තමාන ශුද්ධ අගය	=	වර්තමාන	-	වර්තමාන
				ආදායම			වියදම

භ්රයමණය / හුවමාරුව සිදු කරන්නේ වර්තමාන ශුද්ධ අගය උපරිම වූ විටය
පහත රූපය ආධාරයෙන් මෙය තවදුරටත් පැහැදිලි කළ හැක
NPV
ඉහත රූපයේ පෙනෙන පරිදි ආර්ථිකමය වශයෙන් හොඳම භ්රනමණ වකවානුව තීරණය කරනුයේ, අපේක්ෂිත වාසි ප්රආමාණයේ / ලාභයේ උපරිම වර්තමාන ශුද්ධ අගය ලැබෙන අවස්ථාවේ දී ඇති ආදායමට අනුවයි. එම ආදායම ලැබෙන අවස්ථානව පෙර හෝ පසු කාලවලදී භ්රේමණයක් / හුවමාරුවක් සිදු කිරීම, අපේක්ෂිත වාසිය / ලාභය පහත හෙලීමට හේතු වේ
ජීව විද්යා ත්මක වශයෙන් උපරිම භ්රොමණ/ මාරු කිරීමේ වකවානුව,

දැවවල හොඳම අස්වනු නෙළන වකවානුව තීරණය කිරීම සඳහා ජීව විද්යාෝඥයන් මඟින් “උපරිම තිරසාර අස්වැන්න” හෝ “සාමාන්ය  වාර්ෂික වර්ධනය” යන සංකල්පය භාවිතා කරයි
උපරිම තිරසාර අස්වැන්න යනු “සම්පත් (දැව)” පිරිමැසිය නොහැකි ලෙස සංඛ්යාිවෙන් අඩු නොකරමින් එම සම්පත් අනාගතය සඳහා හොඳ ආකාරයෙන් ඉතිරි කරමින් නෙලා ගත හැකි ලොකුම අස්වැන්නයි
සාමාන්යහ වාර්ෂික වර්ධනය යනු “වෙන් කරන ලද කාලයක් දක්වා නැගී සිටින ශාක පරිමාවේ සාමාන්යා වාර්ෂික වර්ධනය”යි
ශාකයේ ජීවන චක්රසයේ විවිධ වර්ධන අවස්ථා වලදී සාමාන්යා වාර්ෂික වර්ධනය’’ වෙනස් වේ
මෙම අගය මැදි වයසේදී වැඩිවන අතර වයස්ගත වීමත් සමග අඩුවේ
සාමාන්යය වාර්ෂික වර්ධනයේ උපරිම අගය මගින් ශාකය ජීව විද්යා ත්මකව පරිනත වී ඇති බව හුදනාගත හැක
තවද එය අස්වනු නෙලාගැනීම සදහා කියවීමක් / සාධකයක් ලෙසද සලකයි
වනාන්තරයක වයස වැඩිවන විට, මුල් කාලයේදී පරිමාව වැඩිවීමට පටන් ගන්නේ අඩු වේගයකිනි
ටික කාලයකට පසු පරිමාව වේගයෙන් වර්ධනය වීමට පටන් ගන්නා අතර උපරිමයකට ළගාවේ
ඉන්පසු පරිමාවේ වර්ධනය අඩුවීමට පටන් ගනී
මෙය සෘජුවම සාමාන්යී වාර්ෂික වර්ධනයට සම්බන්ධය ඊට හේතුව වන්නේ සාමාන්යන වාර්ෂික වර්ධනය වැඩි වන්නේ අඩු වර්ධන වේගයකින් වන අතර පසුව වැඩි වර්ධන වේගයක් දක්වා වැඩි වී, මැදි වයසේදී (A) උපරිමයකට (M ලක්ෂ්යන) ළඟාවේ
‘M’ ලක්ෂ්යේයට පසුහෝ ‘A’ කාලයට පසු “සාමාන්යර වාර්ෂික වර්ධනය” වැඩිවීමට පටන් ගන්නා නමුත් එය සිදුවන්නේ අඩුවන වේගයකිනි
එමනිසා, ජීව විද්යාටත්මකව හොදම මාරුකිරීමේ වකවානුව වන්නේ, සාමාන්යන වාර්ෂික වර්ධනය ශුන්යා වු අවස්ථාවයි. එනම්, පරිමාවට අනුව වර්ධනයක් නොමැති අවස්ථාවයි. ඉහත රූපයේ (දෙවන රූපය) පරිමාව ‘V’ වන අවස්ථාවේ ‘M’ ලක්ෂය මගින් මෙය පෙන්නුම් කරයි
‘A’ කාලයෙන් පසු සාමාන්යව වාර්ෂික වර්ධනයේ අඩුවීම පැහැදිලි ලෙස දැක ගත හැක
දැව නොගන්නා වනාන්තර භාවිතය සහ එය, මාරු කිරීමට බලපාන අයුරු,

අපි සිදු කළ විශ්ලේෂණයේදී හොදම මාරුකිරීමේ වකවානුව ගණනය කරනු ලැබුවේ දැව නිෂ්පාදනය සදහායි
වනාන්තර වලින් ලබා ගන්නා අනෙකුත් විවිධ දැව නොවන වනාන්තර නිෂ්පාදන (NTFP) ඇතුළත් කිරීමෙන් හොදම හුවමාරු වකවානුව පැහැදිලි ලෙස වෙනස්වේ
ශාක / දැව මත රදා පවති NTFP වල හොදම මාරුකිරීමේ වකවානුව ඉහළට ගමන් කරයි
එනම් මාරුකිරීමේ කාලය වැඩි වේ
පහත රූපය මගින් එය පෙන්නුම් කරයි
මෙහි දැක්වෙන පරිදි ආරම්භක හුවමාරු වකවානුව ඇසුතමේන්තු කර ඇත්තේ R1 වන පරිදි වුවත් දැව මත රදා පවතින NTFP වල අගය ඇතුළත් කිරීමෙන් පසු අනාගත අපේක්ෂිත ලාභය වැඩි වන අතර එමගින් වර්තමාන ශුද්ධ අගය P1 වල සිට P2 දක්වා වැඩිවේ
මෙම වර්තමාන ශුද්ධ අගයේ වැඩිවීම නිසා මාරුකිරීමේ කාලය වැඩිවේ
ඒ අනුව, පෙර සොයාගත් R1 කාලයේදී අසුවනු නෙලීමත් සමග සසදන කළ වැඩි වාසි සපයමින් ශාක / දැව වැඩිකාලයක් තබාගෙන, R2 කාලයේදී අසුවනු නෙලිය හැක
අස්වනු නෙලන කාලය වෙනස් වීමට බලපාන සාධක,

අස්වනු නෙලන කාලය වෙනස්වීමට බලපාන සාධක කිහිපයක් ඇත
මාරුකිරීමේ කාලයට බලපාන ප්රලධාන සාධක අතුරින් සමහරක් වන්නේ, අස්වනු නෙලීමට හා හැසිරවීමට යන වියදම, වට්ටම් අනුපාතිකය, අනාගත පිරිවැය, වගා කිරීමට යන වියදම, නැවත ආයෝජනය කිරීමේ කැමැත්ත, මාරු කරන වාර ගණන, NTFP වල භාවිතය, වෙළඳ කටයුතු නොවන පාරිසරික සේවා, පාරිසරික නොවන විනෝදාත්මක සේවායි
ස්වභාවික නැවත වගා වන වනාන්තරවලට සාපේක්ෂව වතු වගාව වයස් දර්ශීයව සම වයස්වල වගා වුණු ඒක ජීවී වගාවකි
මූලිකව දැව ලබා ගැනීම සඳහාය
1970 වසරවල දී බ්‍රසීලය ඵලදාව වැඩි, පරිශ්‍රමයකින් පාලනය කෙටි භ්‍රමණයන් සහිත වන වගාවන් ආරම්භ කරන ලදී
මෙවැනි වතු වගාවන් ඇතැම්විට වේගවත්ව දැව ලැබෙන වතු හෝ fiber farms ලෙස හඳුන්වයි. නිතරම කෙටි භ්‍රමණයන් පදනම් කරගෙන පාලනය වේ
අවු - 5-10 ලෙස හැකි තරම් කුඩා කාලයකි
ඒවා දකුණු ඇමරිකාව, ආසියාව සහ අනෙකුත් ප්‍රදේශ පුළුල් ලෙස පැතිර යමින් පවතී
මෙම වතු වගාවලින් ඇති වන පාරිසරික හා සමාජමය බලපෑම් වාදය කළ හැකි තත්වයට පත්ව ඇත
උදාහරණයක් ලෙස ඉන්දුනීසියාවේ විශාල බහුජාතික කල්ක නිපදවවන සමාගම් ස්වභාවික වනාන්තරයකින් විශාල ප්‍රදේශයක් නැවත වගා වීම කෙරෙහි නොසලකා නෙලාගෙන තිබේ
1980 සිට 2000 වන විට ඉන්දුනීසියාවේ කල්ක දැව වතු වගා හෙක්ටයාර මිලියන 1.4කින් 50%ක් පමණ ස්ථාපිත කර තිබෙනුයේ පෙර පැවති ස්වභාවික වන බිමක් ලෙසය
ස්වභාවික වනාන්තර වතු වගාවන්වලින් ආදේශ වීම සමාජීය ප්‍රශ්න ඇති වීමටත් හේතු වේ
ඇතැම් රටවල්වල විශේෂයෙන් ඉන්දුනීසියාවේ ස්වභාවික වනාන්තර වල මාරුවීම කරනුයේ දේශීය පුද්ගලයන් සඳහා සාධාරණකම් ගැන සුළු තැකීමකිනි
වතු වගාවන් හුදෙක්ම පිහිටුවා ඇත්තේ කෙඳි නිපදවීම සඳහා වන අතර ඒවායින් මූලික ස්වභාවික වනාන්තරවලින් දේශීය පුද්ගලයන්ට සැලසෙන සේවාවන්ට වඩා පටු පරාසයකින් සේවා සැලසේ
මෙම හානිය අවම කිරීම සඳහා ඉන්දියාව සොයාගෙන තිබෙන්නේ එක් පුද්ගලයෙකුට අයත් වන භූමි ප්‍රමාණය සීමා කිරීමෙනි
එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස කුඩා වතු වගාවන් හිමි දේශීය ගොවීන් දැව විශාල සමාගම්වලට විකුණති
ඇතැම් විශාල පරිසර සංවිධාන මෙම වැඩි අස්වැන්නක් ලැබෙන වතු වගා සම්බන්ධයෙන් විවේචන ඉදිරිපත් කරන අතර වතු වගා විරෝධී විරෝධතා දියත් කරයි
විශේෂයෙන් Rain forest Action Network වැසි වනාන්තර ක්‍රියාකාරී ජාලය සහ Greenpeace
org/wiki/Plantation#Criticism_of_industrial_plantations
වන සංරක්ෂණය යනු අපයෝජනයට ලක් වූ හෝ තර්ජනයට ලක් වූ වනය ආරක්ෂා කිරීමට හෝ දියුණු කිරීමට අදහස් කරන ලද ක්‍රම හඳුන්වා දෙන සාමාන්‍ය පදයයි
වන සංරක්ෂණ ක්‍රමවල සැලකිය යුතු විවාදාත්මක තත්වයක් ඇත
වනය සුරැකීමට හැකි එක් සරල ක්‍රමයක් වන්නේ ඉඩම් කට්ටි මිළදී ගෙන ආරක්ෂා කිරීම හෝ නැවත ගස් සිටුවා වන වගාවේ යෙදීමයි
එය වන කළමණාකාරීත්වය සේ ද අර්ථවත් වන අතර එම ප්‍රදේශ ස්වාභාවික ජලාශ ආශ්‍රිතව නම් කරන අතර එම ප්‍රදේශ ඔවුනටම අතහැර දැමීමට බලාපොරොත්තු වන ඒවා වේ
ඉඩම් කට්‍ටියක් නිකම්ම මිළ දී ගෙන දැමීමෙන් නීති විරෝධී ගස් කපන්නන්ගෙන් හෝ අයුතු ලෙස අයිති කරගන්නන් ගෙන් ආරක්ෂා කරගත නොහැක
වනය සුරැකුමට වඩාත්ම හොඳ වන්නේ විශේෂයෙන් පැරණි වගාවක් සහිත දුෂ්කර පලාතක් විය යුතු අතර එහිම ජීවත් වෙමින් අධීක්ෂණය කරමින් එම කටයුත්තේ නියැලීමට අවශ්‍ය වේ
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ වුවත් මෙම මිනුම සමහර විට ප්‍රමාණවත් නොවන අතර ලැව්ගිනි මඟින් වනාන්තර බිමටම දවා හළු කරන අතර එම ප්‍රදේශ විවිධ ප්‍රයෝජන සඳහා අත්හැර දැමේ
මිළ දී ගත් වනාන්තර සම්බන්ධ නීති රීතිවල සවිමත් බව මදි වන අතර මෙය ලෝකයේ බොහෝ තැන්වල දැකිය හැක
දකුණු ඇමරිකාවේ, ප්‍රධාන වැසි වනාන්තරවලට නිවහන වූ පෙදෙසේ (IBAMA) (බ්‍රසීලියානු පරිසර පිළිබඳ ජාතික ඒජන්සිය) මඟින් මෑත දී ඔවුන්ගේ දිනපතා කාර්යයන් ගේ නියැලීමේ දී වෙඩි තබන ලදී
තවත් පැත්තකින් බලන විට මිළදීගත් වනය සහිත ඉඩම සහිත ප්‍රදේශය සම්මත ආකාරයේ නිවසක් (ඉඩම පිරිසිදු නොකරන ලද) සඳහා හෝ සුදුසු නැති පෙදෙසක්, විය හැකි අතර එය සංරක්ෂණය සදහා විරෝධය දැක්විය හැක
ගොඩනැඟිලි සඳහා දැවමය (ශාක මත පැල) හෝ මැටියෙන් කළ හෝ විය හැක
මෙකල මෙවැනි දේ, ග්‍රාමීය වැසියෝ විසින් දකුණු ඇමරිකාවේ විශාල ජලාශ සුරැකීමට සිදු කරයි
පෙර කළ, උතුරු ඇමරිකාවේ වෙසෙන ස්වදේශීය ඇමරිකානුවන් ඉතා කුඩා ටීප්ස් සහ මැටි ගෙවල් ජීවත් වන්න පුරුදුව සිටි අතර ඒවාට අවශ්‍යවන්නේ ඉතා සීමිත ඉඩ ප්‍රමාණයකි
මෙවැනි ශාක මත ඉදි වූ හෝ දැවවලින් ඉදි වූ නිවාස නවීකරණය හෝ සංවර්ධනය කිරීමට භාරගත් ජර්මන් සමාගම හැඳින්වූයේ “ට්රූ ස්කූල් ට්‍රී හවුසස්” නමිනි
කෘෂිකර්මාන්ත, විශාල ගොවිපලවල් කිරීම, හෝ පරිසරය සුරැකෙන සේ දැව කළමණාකරණය කිරීමට එකඟතාවයකින් යුක්තව කටයුතු කරන අතර මෙය වන බිම්වලට සහ ගොවිබිම්වලට වෙනාස් වෙනස් අගයයන් ආරෝපණය ද කරයි
වඩාත්ම සම්පූර්ණයෙන්ම ගස් කපා ඉවත් කරන ලද ප්‍රදේශවලටය
සහතික කරන ලද දැව වෙළඳාම වැනි අඩුවෙන් සාර්ථක වූ ක්‍රම කිහිපයක් ද වන සංරක්ෂණයේ දී උත්සාහ කර ඇත
වන සංරක්ෂණයේ අපයෝජන ක්‍රම සොයනුයේ,

විශාල වනයකින් කුඩා කොටසක් ආරක්ෂා කිරීම මඟින් ද සීමිත අගයන් ඇති විය හැක
උදා- ලෙස නිවර්තන වැසි වනාන්තරයන් ප්‍රමාණයෙන් කුඩා කළ විට එය නැති වී යා හැකි අතර එසේ වන්නේ ඔවුන් එහිම නිපදවෙන් තෙතමනයෙන් ඇති වන ක්ෂුද්‍ර කාළගුණයකින් යැපෙන බැවිනි
යුරෝපීය රටවලට සම්බන්ධව මෑතක දී සොයා ගත් දෙයක් වන්නේ නාගරික කොටස් සතු ඔවුන්ගේම වන ප්‍රදේශ තිබීමයි
බොහෝ නඟරව දස දහස් ගණනින් ශාක වවා වනාන්තර ව්‍යුත්පන් කර ගෙන ස්ථාපිත කර ගෙන ඇත
එහි දී ඊට අමතරව පසු කලෙක දී එම නඟරවල වාතය පවා පිරිසිදු වී ඇති අතර පාසි සහ ලයිකන වැනි ක්ෂුද්‍ර සමඟ ජීවිත සඳහා අවශ්‍ය තත්වයක් ද සෑහෙන දුරට ලබා දී ඇත
org/wiki/Forest_protection

වන විද්‍යාව
දළ උපත් අනුපාතික ස්‍රැතිය එසේත් නැත්නම් ළදරු උපත් සංඛ්‍යාව මිනිසුන් දහස් දෙනෙකුට වසරකදී සිදු වන ප්‍රමාණය ලෙසින් සැලකේ. සාපල්‍යතා සීඝ්‍රතාවය හා ආර්ථික භූ විද්‍යා ශබ්ද කෝෂය වොෂින්ටන් විශ්ව විද්‍යාලයේ යන පරිශීලනයන් වැඩි විස්තර සඳහා බලන්න
එය දක්වන්නේ CDR = N/P x 1000 යන්නෙනි
මෙහි N එම වර්ෂයේ සිදුවුණු ළමා උපත් සංඛ්‍යාව පෙන්ණූම් කරයි
P පවතින ජනගහනය දක්වයි. මෙම ලක්ෂණය දළ මරණ අනුපාතිකය සමග සුසංයෝජනය කොට ස්වාභාවික ජනගහන වර්ධන සීඝ්‍රතාවය සෙවීමට යොදා ගනී
මෙහි ස්වභාවික යන්නෙන් අදහස් කෙරෙන්නේ දළ විගමනය සැලකිල්ලට නොගත් බවයි. 

2007 දී පරිදි ලෝකය සඳහා සමස්ත මධ්‍යන්‍ය උපත් අනුපාතිකය 20.3  ක් දහස් දෙනෙකුගේ සමස්ත ජනගහනයක් සඳහා ලෙසින් විය
එනම් බිලියන 6.6 ක් වූ ලෝක ජනගහනයට වසරක් පාසා ළදරුවන් මිලියන 134 ක් එකතු වේ
සාපල්‍යතාවයේ තවත් දර්ශකයක් ලෙසින් භාවිතයට ගැනෙන්නේ මුළු සපල්‍යතා සීඝ්‍රතාවයයි
එනම් ගැහැණියකගේ ජීවිතය තුළ ඇයට උපදින මධ්‍යන්‍ය දරුවන් සංඛ්‍යාවයි. සමස්තයක් වශයෙන් මුළු සාපල්‍යතා සීඝ්‍රතාවය වඩා හොඳ දර්ශකයක් වන්නේ දළ උපත් අනුපාතිකය මෙන් නොව එය ජන ගහනයේ වයස් ව්‍යාප්තියෙන් බලපෑම් ඇති නොවූවක් බැවිණි
ආර්ථිකව අඩු සංවර්ධනයක් සහිත රටවල්වල සාපල්‍යතා සීඝ්‍රතාවයන් ඉහළ නැඹුරුවක් දක්වයි. වඩාත් ආර්ථිකව සංවර්ධනය වූ රටවල්වල එය පහළ අගයක් ගනී
මුළු උපත් සංඛ්‍යාව - පොදු සාපල්‍යතා සීඝ්‍රතාව GFR මෙය වයස අවුරුදු 15 සිට 44 හෝ 15 සිට 49 දක්වා ගැහැණුන් දහසකට ඇති උපත් සංඛ්‍යාව මැනීමට යොදා ගනී
සම්මත උපත් සීඝ්‍රතාව - SBR මෙය උපකල්පිත සම්මත ජනගහනයක් සඳහා වයස් ව්‍යුහ ලිංග ව්‍යුහයන් සංසන්දනය කරනු ලබයි
මුළු සාපල්‍යතා සීඝ්‍රතාව - ගැහැණියකගේ දරුවන් ලැබිය හැකි වයස තුළ ඇය අපේක්ෂා කරන දරුවන්ගේ මධ්‍යන්‍ය මෙහි අදහසයි
මෙය ජනගහනයේ වයස් ලිංග ව්‍යුහයෙන් ස්වායත්ත වේ
උපත් සීඝ්‍රතාවයට බලපාන කරුණු

රජයේ පූර්ව උත්පත්ති ප්‍රතිපත්ති සහ ප්‍රතිඋත්පත්ති ප්‍රතිපත්තීන් මෙන්ම ගබ්සා වීමේ සීඝ්‍රතාවය, පවතින වයස් ලිංග ව්‍යුහය, සාමාජීය හා ආගමික විශ්වාස, ගැබ් ගැනීම සම්බන්ධය වැදගත්වේ
කාන්තා සාක්ෂරතා මට්ටම
ආර්ථික සෞභාග්‍යතා (න්‍යායිකව ආර්ථිකය හොඳින් පවතින විට පවුලක් වැඩි ළමයින් සංඛ්‍යාවක් දැරිය හැකි වුවද ප්‍රායෝගිකව ඉහළ ආර්ථික සෞභාග්‍යක් ඇති විට උපත් සීඝ්‍රතාව අඩුවේ)
දරිද්‍රතා මට්ටම් අනුව සංවර්ධනය වන රටවල්වල ළමුන් ආර්ථික සම්පතක් වශයෙන් යොදා ගනු දැකිය හැකි වන්නේ ඔවුන්ට මුදල් උපයා ගත හැකි නිසාය
රටක ළදරු මරණ අනුපාතිකය ඉහළ නම් පවුලක සිටින ළමයින් සංඛ්‍යාව ඉහළ වන්නේ ඔවුන් අතරින් කිසියම් පිරිසක් මියයන බැවිනි
නාගරීකරණය, විවාහය සඳහා යෝජිත වයස, විශ්‍රාම වැටුප් පැවතීම, අර්බුදකාරී තත්ත්වයන් ඊට බලපායි
මූලාශ්‍ර

ජනගහනය
සිතියම් විද්යාpව 

සිතියම් විද්යාaව හෝ සිතියම් නිර්මාණකරණය යනු පෘථිවිය පැතලි මතු පිටක යලි ඉදිරිපත් කිරීමේ අධ්ය යනයන් හා ප්රාියෝගික භාවිතයන්ය
(ග්රීපක් භාෂාවෙන් මෙහි අර්ථය සිතියම් ලිවීම යන්නයි) තොරතුරු කාර්යක්ෂමව හා වේගයෙන් සන්නිවේදනය කළ හැකි සමබර හා කියවිය හැකි යලි ඉදිරිපත් කිරීමක් නිර්මාණය කිරීම සඳහා විද්යානව සෞන්දර්යය හා තාක්ෂණික හැකියාවන් සංයෝජනය කිරීමක් සිතියම් විද්යාසවේදී සිදුවේ
සිතියම් නිර්මාණකරණයේදී මුහුණ දීමට සිදුවන එක් ගැටළුවක් නම් පෘථිවි මතුපිට ත්රිකමාණ අවක‍ාශයේ වක්රාණකාර ස්වරූපයක් ගැනීමේ සරල යථාර්තයයි
නමුත් පැතලි මතුපිටක් තුළදී එය ද්වීමානව යලි ඉදිරිපත් කළ යුතුය
මෙහිදී අවශ්යථයෙන්ම යම් ප්රමමාණයක විරූපණයක් ඇති විය යුතුය
නමුත් ප්රයක්ෂේපණයන් භාවිතයෙන් විරූපණය යම්තාක් දුරකට අවම කරගත හැකිය
තවදුරටත් පෘථිවිය ගණිතමය ගෝලයක් නොවේ
එහි ස්වරූපය ජ්යායභයක් වශයෙන් හැඳින්වේ
එනම් , වඩාත් අක්ර මවත් නමුත් නිශ්චිතව දැනගත හැකි හා ගණනය කළ හැකි ස්වරූපයකි
සියළු පරිමාණයේ සිතියම් සාම්ප්රකදායිකව අඳිනු ලැබූ අතර අතින් නිර්මාණය කළ ඒවාය
නමුත් නූතන පරිගණක එළඹුම හා ව්යාමප්තිය සිතියම් විද්යාිවේ විප්ලවයක් ඇති කොට ඇත
අද භාවිතා වන වඩාත් වාණිජමය ගුණාත්මක භාවයකින් යුත් සිතියම් වර්ග තුනකට ගැනෙන මෘදුකාංග යටතේ නිර්මාණය කෙරේ
එනම් CAD GIS හා සුවිශේෂී ඉදිරිපත් කිරීමේ මෘදුකාංගයි
සිතියම් අවකාශ තොරතුරු දෘෂ්යිමාන මගින් සන්නිවේදනය කිරීමේ උපකරණ වශයෙන් ක්රි යාකරයි
අවකාශ තොරතුරු ලබාගැනෙනුයේ දත්ත ගබඩාවක ගබඩා කළ හැකි අවකාශ මිණුම් තුළින් එම දත්ත ගබඩාව තුළින් ඒවා විවිධ අරමුණු සඳහා උකහා ගත හැක
අංකිත ක්රුමයට හැසිර විය හැකි අන්තර් ක්රිධයාකාරී ගතික සිතියම් නිර්මාණකරණය වෙත සාම්ප්ර‍දායික සිතියම් නිර්මාණකරණය කිරීමේ ක්රිම පරිවර්තනය වීමේ නැඹුරුවක් අද දක්නට ඇත
භූ විද්යාිත්මක ප්රිපංචයක් විස්තර කිරීම සඳහා සංකේත හා රේඛා යොදා ගනිමින් යලි ඉදිරිපත් කිරීමක් සිතියම් විද්යාණව තුළ අන්තර්ගත වේ
උකහා ගත හැකි හා ස්වාහනීය ආකෘතියක් යටතේ අවකාශය දෘෂ්යාමාන කිරීමට මෙය උපකාරී වේ
සිතියම් විද්යාකත්මක ක්රිනයාදාමයන් පදනම් වන්නේ ලෝකය මිනිය හැකිය හා අපට එම යතාර්ථයේ ආකෘති හෝ  විශ්වාසනීය යලි  ඉදිරිපත් කිරීම් සිදුකළ හැකිය යන පදනම මතයි
ඉතිහාසය

මෙය ශාන්ති සිනෝගේ ලෝක සිතියමක් හරහා යන්නේ පිටපතකි
සිතියම් මානව වංශ කථාවේ ඈත අතීතයේ සිටම විශාල කොටසක් වශයෙන් පැවතුණි
(වසර 8000 ක් හෝ ඊටත් වැඩි අතීතයක්) ඒවා යුරෝපීය මැද පෙරදිග චීන ඉන්දීය හා වෙනත් සමාජවල පැවති බව දන්නා කාරණයකි
අද දක්වා දන්නා පරිදි වඩාත් පෞරාණික සිතියම වශයෙන් සැලකෙන්නේ කැටල් වුයුක් නම් තුර්කි නගරයේ බිතු සිතුවමකි
එය ක්රිම
7 වෙනි සහස්රමය දක්වා ඇදීයයි
අතීත ලෝකයෙන් වෙනත් දන්නා සිතියම් අතර අන්තර්ගත වන්නේ මිනෝආර් එනම්, අද්මිරාල් වරයාගේ නිවස එනම් ක්රිි
1600 දී සිදු කළ බිතුසිතුවමකි
එය ඇල පර්යාව ලෝකනයෙන් මුහුදු බඩ ප්රනජාවක් නිරූපණය කරයි
මීට අමතර බේබි ලෝනියන් යන නිපූර්හි ශුද්ධ වූ නගරය කැටයම් කරන ලද සිතියමක් කැසිට් කාලපරාසය තුළ එනම් 12 – 14 ක්රි
ශතවර්ෂවල දී දැක ගන්නට ඇත
අතීත ග්රීකකයන් හා රෝම ජනතාව සිතියම් නිර්මාණකරණය ආරම්භ කළේ ඇලෙක්සි මැන්ඩර් යන ක්රිත
පූ 6 වැනි ශත වර්ෂයට අයත් සිතුවමත් සමගය
අතීත චීනයේ භූ විද්යාිත්මක සාහිත්ය් ක්රික
5 වන ශත වර්ෂය දක්වා ඇදී යයි
වඩාත් පැරණි චීන සිතුවම් කුවින් ප්රායන්තයෙන් හමුවෙයි
ඒවා ක්රි
පූ 4 වන ශත වර්ෂයේ වෝනින් ප්රා න්ත යුගය දක්වා ඇදී යයි
ඉන්දියාවේ සියලු සිතියම් ආකාරයන් පුරාවෘත්ත සිතුවම් අන්තර්ගත කරයි
ඉන්දියා‍වේ වීර කාව්යය සාහිත්‍ම්යේ එන පිහිටීම්වල සිතුවම් විස්තරාත්මකව දක්වා ඇත
උදාහරණයක් වශයෙන් රාමායනය ගත හැක
ඉන්දීය සිතුවම් විද්යාීවේ සම්ප්රාදායන් ධ්රැදව තාරකාවේ පිහිටීම් ද වෙනත් තරු රටාවල පිහිටීම්වලද ආවරණය කරයි
මේවා සියලු යාන්ත්රකණ අරමුණු සඳහා පොදු යුගයේ ආරම්භයත් සමගම යොදා ගත් සටහන් විය හැකිය
මධ්යභකාලීන යුරෝපීය සිතුවම් විස්තර කිරීමට යොදා ගන්නා පදය වනුයේ මැප්පා මුන්ඩි යන්නයි
දළ වශයෙන් මධ්යවකාලීන යුගයේ සිට ඉතිරිවී පවතින මැප්පාමුන්ඩි 1100 ක් පමණ පවතී
මේ අතරින් 900 ක් පමණ විස්තරාත්මක අත්පිට පත් වන අතර අනෙක්වා හුදකලා ලියකියවිලි ලෙස පවතී
ගවේෂණාත්මක යුගය එනම් 15 වන ශතවර්ෂයේ සිට 17 වන ශතවර්ෂ දක්වා සිතියම් විද්යාතඥයින් අතීත සිතුවම් පිටපත් කිරීම සිදු කරන ලදී
(ඒවායින් ඇතැම් ඒවා ශතවර්ෂ ගණනාවක් තිස්සේ පැවතුණි
) එමෙන්ම ඔවුන්ගේ ගවේෂණයන් මත පදනම් වුණු නව මිනින්දෝරු තාක්ෂණ ක්ර ම යොදා ගෙන ස්වනිර්මාණයන්ද බිහිකරන ලදී
චුම්භක මාලිමාව, දුරදක්නය හා ශෂ්ඨකයේ සොයා ගැනීම් වඩාත් නිරවද්ය් නිර්මාණකරණයට උදවු විය
සිතියම් විද්යා්වට උරුම වූ සෘජු භෞතික බාධක නිසා බොහෝ විට සිතියම් නිර්මාණකයන් මුල් සිතියම් විද්යායඥයාට ගෞරවය ලබානොදී අතීත නිර්මාණ සොරකම් කිරීම සිදු විය
උදාහරණයක් වශයෙන් උතුරු ඇමරිකාවේ වඩාත් ප්රලසිද්ධ අතීත සිතුවමක් වන නිළ නොවන ලෙස බීව මැප් යනුවෙන් හැඳින්වෙන සිතියම 1715 දී හර්මන් මොල් විසින් ප්ර සිද්ධ කරන ලදී, මෙය 1698 දී නිකො‍ලස් ඩී ෆර් විසින් නිර්මාණය කරන ලද නිර්මාණයක පැහැදිලි ප්ර තිනිර්මාණයකි
ඩීෆර්ද 1697 දී ලුවිස් හෙන්පින් විසින් මුද්රිිත පොත්වල රූප පිටපත් කරන ලදී
ඊට අමතරව ඔහු 1664 රැන්සිස්කොස් ඩුක් රෙවුස්ගේ රූප ද පිටපත් කරන ලදී
1700 වකවානුවලදී සිතියම් නිර්මාණකයන් මුල් කැටයම්කරුවාට ගෞරවය ලබාදෙමින් ආෆ්ටර් යන පදයට පසුව (මුල් සිතියම් විද්යාලඥයාගේ නම භාවිතයට ගැණුනි
) 

ගමනා ගමන රටා හා ගෝලීයකරණය

ගවේෂණ යුගය වශයෙන් සාමාන්යණයෙන් හැඳින්වෙන්නේ 15 වන හා 17 වන ශත වර්ෂ අතර කාල පරාසයයි
මෙම කාල පරාසය තුළ නැව් සෑදීමේ සහ යාන්ත්‍ාවණයේ තාක්ෂණික ඉදිරිගමන පෙර පැවති බාධක අභිබවමින් ජාතීන්ට පිටස්තරය ගවේෂණය කිරීමට පහසු කරන ලදී
ගෝලීයකරණය බොහෝ ප්රිතිලාභ ලබාදුනි
උදාහරණ වශයෙන් තේ, සිල්ක් හා සීනි ආදි නව නිෂ්පාදන යුරෝපීය ජාතීන් ඒ හරහා සොයා ගන්නා ලදී
එමෙන්ම යුරෝපීයයන් නව වෙළඳ පත අප්රි කාවේ සිට ඉන්දියාව දක්වාත් ස්පීස් දූපත්වල සිට ආසියාව දක්වාත් අවසානයේදී ඇමෙරිකාව දක්වාත් ගමන් කරන පරිදි සංවර්ධනය කළහ
ද්රනව්යවය වෙළඳාමට අමතරව බොහෝ ජාතීන් වහල් වෙළඳාම ආරම්භ කරන ලදී
වහල් වෙළඳාමේ හඳුන්වාදීම නව ස්ථානවලට නව රෝග හඳුනාදීමට උපකාරී විය
මෙම කාල පරාසය තුළ වෙනස් ජාතීන් මුහුන් වීමට පටන් ගන්නා ලදී
එහිදී එක් ස්ථානයක සිටින මිනිසුන්ගේ හා සතුන්ගේ සාන්ද්ර ණයන් ඉහළ ගිය අතර නව රෝග නැගී ඒමට එය මග පැදුණි
මන්ත්රානචාරීන්ගේ හා මන්ත්රා්චාරණී වෛද්ය්වරුන්ගේ ප්ර තිකාර බොහෝ විට මෙකල මායාව හා ආගම මත පදනම් වී තිබුණි
එය නූතන වෛද්යණ විදයා   වේ මෙන් ලක්ෂණ කිහිපයකට නාභි ගත නොවී සමස්ත දේහය හා ආත්මය සුව කිරීම සඳහා අරමුණු වූවකි
අතීත වෛද්යය විද්යාාව ඖෂධ භාවනාව හා ඇතැම් විට ක්රේ පිනිය පවා අන්තර්ගත කර ගන්නා ලදී
භයානක රෝග බොහෝ විට සලකනු ලැබුවේ අස්වාභාවික හෝ මායාකාරි ස්වරූපයෙනි
මේහි ප්ර‍තිඵලයක් වශයෙන් දේශීය ජනයාගේ විනාශය බොහෝ දුරට විෂබීජවලට යොමුවී ඇති අතර එය වෙඩිබෙහෙත්වලට වඩා ඉහළට යොමුවූවකි
ශත වර්ශ 4 කට වැඩි කාලයක් තිස්සේ වසංගත රෝග ඇමෙරිකාවේ ස්වදේශීය ජනගහනයෙන් 90%කට වැඩි ප්ර මාණයක් භූමියෙන් පිසදා හරින ලදී
ගවේෂණාත්මක යුගය තුළදී යුරෝපයේ වසූරිය සහ ක්ෂය රෝගය ශත වර්ෂ ගණනාවක් තිස්සේ පැවති අතර මිනිසුන් ඒ සඳහා ප්රයතිදේහ වර්ධනය කරගෙන තිබූ අතර වෙනත් ‍රෝග සඳහා ද ප්රඳතිදේහ පවත්වා ගත්හ
යුරෝපීයයන් නව භූමිවලට ගමන් කිරීමේදී ඔවුන් ඔවුන් සමග මෙම රෝග ද ලඟා කර දුන්හ
මෙම රෝග දේශීය ජනතාවට පළමු වරට බලපාන අවස්ථාවන්වලදී ඒවා පුළුල්ව පැතිරුණු අතර මාරාන්තික විය
කොළොම්බියන් හවමාරුව ඒ නමින් හැඳින්වෙන්නේ කැරිබියන් දුපත්හිදී දේශීය ජනතාව සමග පළමු හමුවීමයි
එහිදී සතුන් පැලෑටි හා නොදැනුවත්වම රෝග ද හුවමාරු කර ගන්නා ලදී
මිනිසුන් විෂබීජ හා ක්ෂුද්රඳ ජීවීන් පවතින බව හඳුනාගත්තේ 1800 ගණන්වලදීය
එහෙත් ඉතිහාසය පුරාම බොහෝ විද්යා‍ඥයින් විෂබීජ පිළිබඳව අදහස් දරන ලදීය
නමුත් ලුවී පාස්චර් ඔහුගේ විෂබීජ පිළිබඳ න්‍යාය ඉදිරිපත් කරන තුරු එමෙන්ම සනීපාරක්ෂාව සම්බන්ධයෙන් දෑත් සේදීමේ වැදගත්කම දක්වන තුරු (විශේෂයෙන්ම වෛද්ය‍ සායනවලදී කිසිවෙකු එයට සවන් දුන්නේ නැත
බොහෝ මිනිසුන් මේ පිළිගැනීමට අකමැති වුවද 1981 මැයි මස 22 වැනි දින පාස්චර් පළමුව සාර්ථකව එන්නත් කිරීම සමගම ඔහුගේ විෂබීජ පිළිබඳ න්යාටයේ වැදගත්කම අන්යපයන් ග්රනහණය කර ගන්නා පරිද්දෙන් ඉදිරිපත් කරන ලදී
එහිදී ඇන්ත්රැේක්ස් එන්නත බැටළුවන් 25 කට එන්නත් කරන ලද අතර අනෙකුත් 25 දෙනා පාලක පරීක්ෂණය වශයෙන් යොදා ගන්නා ලදී
1881 මැයි මස 31 වන දින සියලුම බැටළුවන් ඇන්ත්රැීක්ස් රෝගයට නිරාවරණය කරන ලදී
එහිදී පාලක කණ්ඩායමේ සියලුම බැටළුවන් මියගිය අතර සියලුම එන්නත් කරන ලද බැටළුවන් ජීවත්ව සිටින ආකාරය දක්නා ලදී
පාශ්චර්ගේ මෙම පරීක්ෂණය රෝග වැළක්වීමේ වැදගත් මංසලකුණක් වශයෙන් සැලකිය හැක
ඔහු‍ෙග් සොයාගැනීම් හා එතැන්සිට සිදු කරන ලද වෙනත් එන්නත් පිළිබඳ සොයා ගැනීම්වල සුසංයෝගයෙන් ගෝලීයකරණය ලෝකයට බලපාන අන්දම වෙනස් කරන ලදී
org/wiki/Cartography
ප්‍රවාහනය මඟින් වැඩි මිනිසුන් පිරිසකට සහ ලෝකය පුරා වැඩි ශීඝ්‍රතාවයකින් ගමන් කිරීමට ඉඩකඩ ලබාදේ
එමෙන්ම වැඩි නිෂ්පාදන ප්‍රමාණයක් ලෝකය පුරා ගෙනයාමට  අවස්ථාව ළඟාකර දෙයි ඒ අතරතුරදීම ඒවා අන්තර් මහාද්වීපිකව ආසාදන රෝග වාහකයන් සඳහා ගුවන් පථ ලබාදේ
එක් උදාහරණයක් නම් බටහිර නයිල් වෛරසයයි
විශ්වාස කෙරෙන අන්දමට එම රෝගය එක්සත් ජනපදයට පැමිණියේ නිව්යෝර්ක් නගරයට 1999 දී ළඟා වූ ගුවන් යානයක් ඔස්සේය
ගුවන් ගමන් මඟින් මිනිසුන්ට පිටස්තර භූමීන් වෙත ගමන් කිරීමට මෙන්ම රෝග ඇති කරගෙන කිසිදු රෝග ලක්ෂණයක් නිවෙස්වලට පැමිණෙන තුරු නොපෙන්වමින් ඒ අතරතුර සෙස්සන් රෝගයට නිරාවරණය කිරීමද කළ හැකිය
වෛද්‍ය විද්‍යාවේ ඉදිරිගමනත් සමගම ඉතාම භයානකම රෝග සඳහා වුවද (පෙළක් සිපිලිස්, ටයිපස්, කොළරා, මැලේරියා) බොහෝ එන්නත් සහ ඖෂධ වර්ධනය කොට ඇත
කෙසේ නමුත් රෝග කාරක ජීවීන්ගේ පරිණාමය ඉතා ශීඝ්‍රවන බැවින් මෙම රෝග සඳහා එන්නත් සහිතව වුවද සම්පූර්ණ ප්‍රතිශක්තියක් ලබාදීමේ අසීරුතාවයකින් අපි පෙළෙමින් සිටිමු
එමෙන්ම සමහර රෝග සඳහා තවමත් එන්නත් සොයා ගැනීම අසීරු වී ඇත
එන්නත් රහිතව අපගේ ගෝලීයකරණය වූ ලෝකය ආසාදන කාරක රෝගවල අනතුරට භාජනය වීමේ හැකියාව ඇත
ගෝලීයකරණයෙන් රෝග පැතිරෙන ආකාරය  

ගෝලීයකරණයෙන් තොරතුරු, නොයෙක් නිෂ්පාදන, මුදල් හා ප්‍රජාවට, දේශපාලනික හා භූගෝලීය බාධකවලට ඔබ්බෙහිවූ ගලායෑම්වලට ඉඩ සැලැස්වූ අතර මාරාන්තික ආසාදන කාරක මානවීය රෝග පැතිර වීමට ද උපකාරී වී ඇත
රෝග විශාල භූගෝලීය පරිමාණයන්ට සීමා වී පැතිරුණේ අතීතයේ දී පමණි
වර්තමාන ගෝලීයකරණ යුගය තුළ අන්කවරදාටත් වඩා ලෝකය අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් පරායත්ත වී ඇත
කාර්යක්ෂම හා වියදම් අඩු ප්‍රවාහනයට ළඟා විය නොහැකි ස්ථාන පවතින්නේ කිහිපයක් පමණි
එමෙන්ම කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදනවල ගෝලීය වෙළඳාම තුළින් මිනිසුන් වඩාත් සත්ත්ව රෝගවලට ගොදුරුවීමේ අවධානමට ලක් කර ඇති අතර එය විශේෂ බාධක ද ඉක්මවා ඇත
ගෝලීයකරණය ගවේෂණාත්මක යුගය තුළදී ආරම්භ කෙරුණු බවට විශ්වාස කෙරේ
පෙර නිරාවරණය නොවූ භූමිවල වාසය කරන දේශීය ජනතාවට රෝග පැතිර වීමට ගමනාගමනයේ දියුණුව උපකාරී වී ඇත
දේශීය ජනයා නව රෝගයකින් ආසාදනය ලක්වූ කළ ඊට එරෙහි ප්‍රතිදේහ වර්ධනය වී නොමැති නම් රෝගයේ මැඩපැවැත්වීම දුෂ්කර වේ
ආසාදන රෝගවලට හේතූන් සොයා යන විද්‍යාවේ නව අංකුරය මඟින් රෝග පැතිරෙන ආකාර 5 ක් හඳුනාගෙන ඇත
එනම් , 
වායුචර 
 ජලචර 
රුධිරචර 
සෘජු ස්පර්ශය 
වාහකයෙක් හරහා (එක් විශේෂයක සිට තවත් විශේෂයකට විෂබීජ රැගෙන යන කෘමීන් හෝ වෙනත් ජීවීන්)

සමීක්ෂණ හුවා දක්වන අන්දමට මිනිසුන් පෙර හුදකලා වී පැවති භූමීන් හරහා මුහුදු ගමන් තුළින් ගමන් කිරීම නිසා රෝග ඉහත වාහක ආකාර පහටම පැතිර ඇත
සටහන් 

{|
භූමි සැකැස්ම භූ රූප විද්‍යාත්මක ඒකකයක් ගණයට වැටේ
සිතියම් විද්‍යාවේ ඒකකයක් ලෙස, භෞම කොටසක් ලෙස , භූමි දර්ශනයේ මතුපිට සැකැස්ම හා ස්ථානගත වීම ලෙස පුළුල්ව එය අර්ථ දැක්වේ
උන්නතාංශය, ආනතිය, දිශානතිය, ස්තරීභවනය, පාෂාණ නිරාවරණය හා පස් වර්ගය යන ලක්ෂණ මත භූමි සැකැස්ම වර්ගීකරණය කෙරේ
ඒවාට වැටි, ගොඩැලි, කඳු, අගාධ, නිම්න, ගංඟා හා තවත් මූලයන් රාශියක් අයත් වේ
ඉහළ මට්ටමේ භූමි සැකැස්මවල් සඳහා සාගර හා මහාද්වීප උදාහරණ සපයයි
තවදුරටත් හඳුනාගත හැකි ඉහළ මට්ටමේ භූමි සැකැස්මවල් ලෙස කඳු මුදුන්, උරස් වැටි හා පසු ආනතීන් වැනි භූ සැකසුම් මූලයන් සැලකිය හැකිය
ඇතැම් මව් භූ සැකසුම් මූලයන් වන්නේ වලවල්, කඳු මුදුන්, අගල්, හෙල්, දුර්ග, තටාක, තැනි ආදියයි
ස්වයංක්‍රීය තාක්ෂණයන් යොදා ගෙන මේවා බොහෝ දුරට අංකිත උන්නතාංශ ආකෘතියක් ඔස්සේ උකහා ගත හැකිය
ඒවායේ දී දත්ත එක් රැස් කර ගන්නේ නුතන චන්ද්‍රිකා, ස්ටීරියන් ඒරියල්, මිනින්දෝරු කැමරා ආදිය යොදා ගෙනයි
මෑතක් වන තුරුම ඒවැනි දත්ත කුලකයන්හි දත්ත සකස් කිරීමට මිනිස් පැය ගණනාවක් ගතවන “පොළව මත පා තැබීම” සිදු කළ යුතු විය
භූමි මතුපිටෙහි තුන්වන මානය භූ විෂමතාවයයි
ජලය යට භූ විෂමතාවයක් විස්තර කිරීමේ දී අගාධමිතිය යන පදය භාවිතා කෙරේ
භූ ලක්ෂණය ඒ තුළ සාර්ථයක් වන අතර සමෝච්ච සිතියම්වල දි භාවිතා කෙරේ
මූලික භූමි සැකැස්මවල් ඛණ්ඩ, භූ විෂමතා ඒකක, දෙන ලද විශාලනයක දී,පරිමාණයක දී, කුඩාම සමප්‍රභව භූ මතුපිට බෙදීම් වේ
ඒවා රූප විද්‍යාත්මක වශයෙන් සාපේක්ෂව සම ප්‍රභව ගුණාංග සහිත ප්‍රදේශ වේ
එය විඛන්ඩතා රේඛා මඟින් වටවී ඇත
කඳු වැටියක සානුවක් මීටර් සිය ගණනක සිට කිලෝමීටර් ගණනක් දක්වා විචල්‍ය පරිමාණවලදී දැක ගත හැකිය
එබැවින් බිම් සැකසුම්වල අවකාශීය ව්‍යාප්ති පරිමාණය පරායත්ත වන අතර පස් හා භූ ස්ථර සඳහා ද එලෙසම වේ
භූ සැකසුම් ජනනයේ දී භූ විෂමතාවල සිට ඛාදනය හා අවසාදනය දක්වා සාධක රාශියක් බලපායි
ජෛව විද්‍යාත්මක සාධක ද ඊට බලපායි
උදාහරණ ලෙස වැලි වැටි පද්ධති හා ලවණ වගුරු බිම් වර්ධනයේ දී ගහ කොළෙහි වැදගත්කම හා කොරල්පර සෑදීමේ දී කොරල් හා ඇල්ගීවල කාර්යභාරය සැලකිය යුතුය
භූ සැකසුම්වල මිනිසා විසින් ඉදි කළ අගල්, ද්වාර, වරාය ආදියත් කාන්තාර, වනාන්තර තණ බිම් හා ගැටුම් ආගාධ ආදියත් අන්තර්ගත වේ
බොහෝ ලක්ෂණ පෘථිවියට පමණක් සීමා නොවන අතර ග්‍රහ ලෝක හා එවැනි වෙනත් විශ්වීය වස්තූන්ගේ මතුපිට විස්තර කිරීමට පවා යොදා ගත හැකිය
ජීවීන්ගේ පැවැත්ම සදහා වු අන්තර් ක්‍රියා සිදු වන භෞතික හ ජෛවිය සන්‍රචකය පරිසරය ලෙස හැදින්විය හැකිය
්යයවභාවික පරිසරය හෝ ස්වභාවික ලෝකය ස්වභාවිකව සිදුවන සියලුම ජීවී සහ අජීවී දේ ඇතුළත් වේ, එනම් මෙම අවස්ථාවේ දී කෘතිම නොවේ
මෙම පදය බොහෝ විට පෘථිවිය හෝ පෘථිවියේ සමහර කොටස් සඳහා යෙදේ
මෙම පරිසරය මිනිසාගේ පැවැත්මට සහ ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් වලට බලපාන සියලුම ජීවී විශේෂ, දේශගුණය, කාලගුණය සහ ස්වභාවික සම්පත් වල අන්තර් ක්‍රියාකාරිත්වය ඇතුළත් වේ
"ස්වාභාවික පරිසරය" යන සංකල්පය සංරචක ලෙස වෙන්කර හඳුනාගත හැකිය
සියළුම වෘක්ෂලතා, ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්, පස, පාෂාණ, වායුගෝලය සහ ඒවායේ සීමාවන් සහ ඒවායේ ස්වභාවය තුළ සිදුවන ස්වාභාවික සංසිද්ධි ඇතුළුව දැවැන්ත ශිෂ්ට මානව මැදිහත්වීමකින් තොරව ස්වාභාවික පද්ධති ලෙස ක්‍රියා කරන සම්පූර්ණ පාරිසරික ඒකක
විශ්වීය ස්වභාවික සම්පත් සහ වාතය, ජලය සහ දේශගුණය මෙන්ම ශක්තිය, විකිරණ, විද්‍යුත් ආරෝපණ සහ චුම්භකත්වය වැනි පැහැදිලි සීමා මායිම් නොමැති භෞතික සංසිද්ධි, ශිෂ්ට මානව ක්‍රියාවන්ගෙන් හටගත් නොවේ
ස්වාභාවික පරිසරයට වෙනස්ව ගොඩනඟන ලද පරිසරයයි
ගොඩනඟන ලද පරිසරයන් යනු මිනිසුන් විසින් නාගරික සැකසුම් සහ කෘෂිකාර්මික ඉඩම් පරිවර්තනය වැනි භූ දර්ශන මූලික වශයෙන් පරිවර්තනය කර ඇති අතර ස්වභාවික පරිසරය සරල කළ මානව පරිසරයක් බවට විශාල ලෙස වෙනස් වේ
මඩ පැල්පතක් තැනීම වැනි ආන්තික නොවන බව පෙනෙන ක්‍රියාවන් පවා නවීකරණය කරන ලද පරිසරය කෘතිම එකක් බවට පත්වේ
බොහෝ සතුන් තමන්ට වඩා හොඳ පරිසරයක් ලබා දීම සඳහා දේවල් ගොඩනඟා ගත්තද, ඔවුන් මිනිසුන් නොවන බැවින් බීවර් වේලි සහ වේයන් ගොඩනඟන වැඩ ස්වාභාවික ලෙස සැලකේ.

මිනිසුන්ට පෘථිවිය මත පරිම ස්වභාවික පරිසරයන් සොයාගත නොහැකි අතර ස්වභාවිකත්වය සාමාන්‍යයෙන් අඛණ්ඩව වෙනස් වේ, එක් අන්තයක 100% ස්වභාවික සිට අනෙක් අන්තයේ 0% දක්වා ස්වභාවිකය
"'Anthropocene" තුළ මානව වර්ගයාගේ දැවැන්ත පාරිසරික වෙනස්කම් මූලික වශයෙන් සියලුම ස්වභාවික පරිසරයන් කෙරෙහි බලපා ඇත
දේශගුණික විපර්යාස, ජෛව විවිධත්වය නැතිවීම සහ වාතයේ සහ ජලයේ ඇති ප්ලාස්ටික් සහ අනෙකුත් රසායනික ද්‍රව්‍ය වලින් දූෂණය වීම ඇතුළුව. වඩාත් නිවැරදිව, අපට පරිසරයක විවිධ පැති හෝ සංරචක සලකා බැලිය හැකි අතර, ඒවායේ ස්වභාවික භාවයේ මට්ටම ඒකාකාරී නොවන බව දකිමු
නම්, උදාහරණයක් ලෙස, කෘෂිකාර්මික ක්ෂේත්‍රය, ඛනිජමය සංයුතිය සහ එහි පසෙහි ව්‍යුහය නොකැළඹුණු වනාන්තර පසකට සමාන වන නමුත් ව්‍යුහය බෙහෙවින් වෙනස් ය
ස්වාභාවික පරිසරය ආර්ක්ෂාකිරීමේ අභියෝගයන් 
             
ස්වභාවික පරිසරයේදී පරිසරයේ ඉතුරුවී ඇති දේවල් ආරක්ෂා කිරීමේ ආශාවෙන් විවිධාකාර ක්‍රියාදාමයන් හා ප්‍රතිපත්තීන් ඇති කෙරේ
පුළුල් දේශපාලනික සාමාජීය හා දාර්ශනික ගමන් මගක් ඔස්සේ පාරිසරික වාදය ස්වභාවික පරිසරයට අන්තර්ගත කොට ගෙන ඇතිබව පොදු වටහා ගැනීමකි
පරිසරයේදී ස්වභාවිකත්වයේ රාමුව යලි ඇති කිරීම හා පුළුල් කිරීමද ඊට විෂය වී ඇත
සැබෑ වල්බිහි වූ තත්ත්වයන්හිදී දුර්ලභ බව වැඩිවන අතර ස්වාභාවික කැලෑ (උදා - කළමනාකරණය නොකරන ලද කැළෑ, වගා නොකරන ලද තණ බිම්, වන ගත ජීවිතය, වනගත මල්) විවිධ ස්ථානවලදී පෙර ජනාවාසව පැවතියද අද ද හමුවේ
පාරිසරික විද්‍යාඥයින් විසින් පොදුවේ විස්තර කරන ලද අරමුණුවලට අන්තර්ගත වන්නේ,

දුෂණය අවම කිරීම සහ පිරිසිදු කිරීමයි
අනාගත අරමුණ වන්නේ ශුන්‍යය දුෂණයකි
ප්‍රතිචක්‍රීකරණය කළ නොහැකි ද්‍රව්‍යයන් සෘජු දහනයෙන් හෝ ද්වීතික ඉන්ධන බවට පත් කිරීමෙන් ශක්තිය බවටත් පත්කිරීම
ප්‍රතිචක්‍රීකරණය කළ නොහැකි ඉන්ධන පිළිබඳව සාමාජිය භාවිතය අඩු කිරීම
විකල්ප හරිත අඩු කාබන් හෝ පුනර්ජනනය කළ හැකි ශක්ති ප්‍රභවය සංවර්ධනය කිරීම
ජලය භෞමීය හා වාතය වැනි දුර්ලභ සම්පත් සංරක්ෂණය හා තිරසාර භාවිතය
සුවිශේෂී හෝ පුරාතන පරිසර පද්ධතිවල හෝ දර්ශීය පාරසරික පද්ධතිවල ආරක්ෂාව, වඳවීයාමේ තර්ජනයට මුහුණ පා සිටින හා තර්ජනයට ලක්වූ විශේෂ ආරක්ෂා කිරීම
ස්වාභාවික හා ජෛව ගෝලීය සංචිත විවිධ ආරක්ෂණ ක්‍රමවේදයන් යටතේ ඇති කිරීම
පෘථිවිය මත මිනිසා සහ සියලු ජීවීන්ගේ පැවැත්ම රඳා පවතින ජෛව විවිධත්වය සහ පරිසර පද්ධති පොදුවේ ආරක්ෂා කිරීම
මෙගා ව්‍යාපෘති නම් වූ අති විශාල සංවර්ධන ව්‍යාපෘති වලින් ස්වභාවික පරිසරයට විශේෂ අභියෝග හා අවධානමක් එල්ල කරයි
ප්‍රධාන වේලි හා විදුලි බලාගාර සැලකිල්ලට ගත යුතු වේ
සංවර්ධිත හා සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල ක්‍රමයෙන් විශාල වන මෙගා ව්‍යාපෘති ඇති වන බැවින් ඒවායින් පරිසරයට එල්ල වන තර්ජනයද වැඩි වී ඇත
මෑතකාලීනව ගෝලීය උණුසුම් වීම මත මිනිසා විසින් නිකුත් කෙරෙන හරිතාගාර වායු නිසා ඇති වන දේශ ගුණික වෙනස්වීම් පිළිබඳව ප්‍රබල සැලකිල්ලක් ඇති විය
විශේෂයෙන්ම CO2 හා මානවයා හා ස්වභාවික පරිසරය සමග එහි අන්තර්ක්‍රියා වඩාත් කැපී පෙනේ
දේශගුණික වෙනස්වීම් ඇති කරවන හරිතාගාර වායු අඩු කිරීම පිළිබඳව උත්සාහයන් නාභිගත වී ඇත
(දේශගුණික වෙනස්වීම් සමුළුව හා කියතෝ සන්ධානය හරහා) එමෙන්ම විශේෂ පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත ප්‍රදේශවලට හා ගෝලීය උණුසුම්වීමේ ආචරණයනට උචිත අයුරින් හැඩ ගැසීම සඳහා  මිනිසාට උපකාරී වීමට අනුවර්තිත උපස්තම්භනයන්ද වැඩි වෙමින් පවතී
වඩාත් විචක්ෂණ අභියෝගයක් වන්නේ ස්වභාවික විචලනයන්ගෙන් ඔබ්බෙහි ස්වාභාවික පාරිසරික ගතිකයන් පාරිසරික වෙනස්වීම්වල‍ට පරස්පරව හඳුනා ගැනීමයි
ඉතිරිව පවතින පාරිසරික විචලනයන් නොසලකා හරිමින් සංඛයාලන දැක්මකට අනුවර්තනය වීම පොදු විසඳුමකි
විද්‍යානුකූලව මෙම දැක්ම කෙටි කාල පරාසයන් තුළ හා සෙමෙන් වෙනස් වන ක්‍රියාදාමයන් දෙස බැලීමේදී වඩා පැහැදිලිවේ
ආශ්‍රිත

වැඩිදුර කියවන්න

බාහිර සබැඳි 
 UNEP - එක්සත් ජාතීන්ගේ පරිසර වැඩසටහන
 BBC - විද්‍යාව සහ සොබාදහම
gov - Environment & Environmental Quality 

පරිසර විද්‍යාව
උත්තර ධ්‍රැවය යනු පෘථිවියේ උතුරින්ම පිහිටි ලක්ෂ්‍යයයි
දක්ෂිණ ධ්‍රැවයට අත්‍යන්තයෙන්ම විරුද්ධව මෙම ධ්‍රැවය පිහිටා ඇත
උතුරු අක්ෂාංශ 90 සැබෑ උතුරු දිශාව ලෙස අර්ථ දැක්වේ
උත්තර ධ්‍රැවයේදී සියලු දිශාවන් දකුණට යොමු වී ඇත
එය උතුරු චුම්භක ධ්‍රැවය සමග පටලවා ගත යුතු නොවේ
දක්ෂිණ ධ්‍රැවය (දක්ෂිණ ධෘවය) මහාද්වීපික භූමි ස්කන්ධයක පිහිටන අතර උත්තර ධ්‍රැවය ආක්ටික් සමුද්‍රය මධ්‍යයේ පිහිටා ඇත
එය මුහුදු අයිස් තැටිවලින් ස්ථිරව වට වූ ජලතටාක මධ්‍යයේ පිහිටා ඇත
එබැවින් දක්ෂිණ ධ්‍රැවය මෙන් නොව උත්තර ධ්‍රැවය සඳහා ස්ථිර පිහිටීමක් ඇති කිරීම අසීරුය
කෙසේ නමුත් සෝවියට් සමුහාණ්ඩුව හා පසුව රුසියාව උත්තර ධ්‍රැවයට ඉතා ආසන්නයෙන් ඇදී ගිය පිරිස් බල ප්ලවිත නැවතුම් රාශියක් ඉදිකරන ලදී
උත්තර ධ්‍රැවය අසල මුහුදේ ගැඹුර මීටර 4261 ක් (අඩි 13980) ලෙස ගණන් බලා ඇත
ආසන්නතම භූමිය සාමාන්‍යයෙන් හැඳින්වෙන්නේ Kaffekluben දුපත ලෙසයි
එය ග්‍රීන්ලන්ත උතුරු මුහුදෙන් සැතපුම් 440 ක් (700 km) දුරින් පිහිටා ඇත
එසේ වුවද ඇතැම් අස්ථිර බොරලු ඉවුරුවලින් මදක් උතුරට වන්නට ඇත
කාලය 

පාථිවියේ බොහෝ ස්ථානවල ප්‍රාදේශීය වේලාවන් අහසේ හිරුගේ පිහිටීම සමග දළ වශයෙන් සමාවයවික වේ
එබැවින් දිනය මධ්‍යයේදී හිරු දළ වශයෙන් එහි උච්ඡයේ පවතී
හිරු නොකඩවා අහසේ සිටින මාස 6 ක් ඇති උත්තර ධ්‍රැවයේ මෙම ක්‍රමය වලංගු නොවේ
මෙහි මානව වාසයක් නැති නිසා කාල කලාපයක් නිර්ණය කොට නැත
ධ්‍රැව ගවේෂණයන්ට ඔවුන්ගේ රටේ හෝ GMT වැනි ඕනෑම ගැලපෙන කාලකලාපයක් යොදා ගත හැකිය
භූ විද්‍යාව හා දේශගුණය 

උත්තර ධ්‍රැවය දක්ෂිණ ධ්‍රැවයට වඩා ලාක්ෂණිකව උණුසුම් වේ
ශීත සෘතුවේ (ජනවාරි) උත්තර ධ්‍රැව උෂ්ණත්වය -430 සිට -260 දක්වා වෙනස් වේ
දල උෂ්ණත්වය සාමාන්‍යයෙන් -34 0 පමණ වේ
ගිම්හාන උෂ්ණත්වයන් (ජුනි, ජූලි, අගොස්තු) දළ වශයෙන් හිම මිදෙන ලක්ෂ්‍යය (00) පමණ වේ
මීටර දෙකක හෝ තුනක ඝනකමට උත්තර ධ්‍රැවයේ මුහුදු අයිස් ඇත
එසේ නමුත් පාවෙන අයිස් හා පැහැදිලි ජලය චලනයන්ගේ සැලකිය යුතු වෙනසක් පවතී
ගෝලීය උණුසුම් වීම නිසා මධ්‍යන්‍ය අයිස් ඝනකම මෑත අවුරුදුවල අඩු වී ඇති බව විද්‍යාඥයින් පවසයි
නමුත් මෙය මතභේදාත්මකය
වාර්තා කරන අන්දමට දශක කිහිපයක් තුළදී ගිම්හාන මාසවල ආක්ටික් මුහුද මුළුමණින්ම අයිස් රහිත වනු ඇත
මෙය සුවිශේෂී වාණිජ භාවිතයක් සහිතය
“භෞමික හිමිකම” බලන්න
පලාවු

උත්තර ධ්‍රැවය
සමකයට උතුරින් පිහිටි පෘථිවියේ භාගය උත්තර අර්ධ ගෝලයයි
එසේම මෙය කබෝල සමකයට උතුරින් පිහිටමින් කබෝල අර්ධ ගෝලය ද අයත් කරගනී
පෘථිවියේ උත්තර අර්ධ ගෝලයට අයත් භූමියේ පෘථිවිය මත වෙසෙන ජනගහනයෙන් බහුතරය එනම් 90% ක් පමණ දක්නට ඇත
භූ විද්‍යාව හා දේශගුණය 

පෘථිවි අක්ෂයේ ආනතිය නිසා ශීත සෘතුව ශීත සූර්යය නිවෘත්තියේ (දෙසැම්බර් 22) සිට වසන්ත විෂුවය (මාර්තු 20) දක්වා පවතින අතර ගිම්හානය ගිම්හාන සූර්යය නිවෘත්තිය (ජුනි 21) සිට සරත් විෂුවය (සැප්තැම්බර් 21) දක්වා පවතී
ආක්ටික් වෘත්තයට උතුරින් පිහිටි ප්‍රදේශය ආක්ටික් ප්‍රදේශයයි
එහිදී දේශගුණය ලාක්ෂණික වන්නේ ශීත සෘතුවලින් හා ශීත ගිම්හාන සෘතු වලිනි
වර්ෂණය හිම ආකාරවලින් පමණක් සිදු වේ
හිරු කිසිදා නොබසින ගිම්හානයන් මෙන්ම හිරු කිසිදා නොපායන ශීත සෘතූන් ද ආක්ටික් ප්‍රදේශය අත්විදී මෙම කාලවලදී ආක්ටික් වෘත්තය මත පිහිටි ප්‍රදේශවලට එක් දිනක සිට උත්තර ධ්‍රැවයේ ප්‍රදේශවලට මාස කිහිපයක් දක්වා වශයෙන් විචලනය වේ
ආක්ටික් වෘත්තය හා කර්කටක නිවර්තනය අතර උත්තර උෂ්ණත්ව කලාපය පවතී
මෙම කලාපවල ගිම්හානය හා ශීත සෘතුවේ වෙනස්වීම් සාමාන්‍යයෙන් සෞම්‍ය වේ
ආන්තික උෂ්ණ හෝ ශීත දේශගුණ නොමැත
නමුත් උෂ්ණත්ව දේශගුණයේදී ඉතා අවිනිශ්චිත කාලගුණයන් දැරිය හැකිය
ඝර්මකලාපීය ප්‍රදේශවල (කර්කටක නිවර්තනයේ සිට සමකය දක්වා) වසර පුරා උණුසුමක් පවතින අතර ගිම්හාන මාස තුළදී වැසි සමයක් අත්වීඳීමට නැඹුරුවක් පවතී
එමෙන්ම ශීත කාලය තුළ දී වියළි කාලයක් අත්වීඳීමට ද නැඹුරුවක් ඇත
Corilis ආචරණය නිසා උත්තර අර්ධ ගෝලය තුළදී කුණාටු සහ ඝර්ම කලාපීය චණ්ඩ මාරුත වාමාවර්තව  භ්‍රමණය වේ
මීට පරස්පර ලෙස දක්ෂිණ අර්ධ ගෝලය තුළදී කුණාටු සහ චණ්ඩමාරුත දක්ෂිණාවර්තව භ්‍රමණය වේ
භූ තැටියක සෙවනැල්ල උත්තර අර්ධ ගෝලයකදී දක්ෂිණාවර්තව චලනය වන අතර දක්ෂිණ අර්ධ ගෝලය තුළදී ඊට ප්‍රතිවිරුද්ධ වේ
දිවා කාලය තුළදී දකුණට බර පිහිටුමකට සිට උපරිම නැගීම දැක්වීමට හිරු නැඹුරු වේ
නමුත් දක්ෂිණ අර්ධ ගෝලය තුළදී මෙහි පරස්පරය සිදු වේ
(එය සමකයේ දිශාවට නැඹුරු වේ
) අර්ධ ගෝල දෙකෙහිදීම හිරු නැගෙනහිරින් පායා බටහිරින් බැස යයි
දක්ෂිණ අර්ධ ගෝලයේදී දර්ශනයට සාපේක්ෂව උත්තර අර්ධ ගෝලයේදී චන්ද්‍රයා උඩු යටිකුරු වී දිස්වේ
තාරකාවල දර්ශනය ද වෙනස්ය
උත්තර ධ්‍රැවය ක්ෂීරපථයේ මන්දාකිණි මධ්‍යයෙන් ඉවතට යොමු වී තිබේ
මේ අනුව උත්තර අර්ධ ගෝලයේ නිරීක්ෂකයෙකුට දක්ෂිණ අර්ධ ගෝලයට සාපේක්ෂව දීප්තිමත් බවින් අඩු තාරකා දැක ගැනීමට සිදු වේ
ඒනිසා ගැඹුරු අවකාශීය ආකාශ නිරීක්ෂණයන්ට උත්තරාර්ධ ගෝලය වඩාත් උචිත වන්නේ ක්ෂීරපථයේ දීප්තිය නිසාවෙනි
මහාද්වීප හා රටවල් ලැයිස්තුව

මහාද්වීප 
 සමස්ත යුරෝපය
 සමස්ත උතුරු ඇමරිකාව
 ආසියාව මුළුමනින්ම පාහේ
 දකුණු ඇමරිකාවෙන් කුඩා කොටසක්, ඇමෙසන් නදියෙහි මෝයට උතුරෙන්
 අප්‍රිකාවෙන් 2/3 පමණ, කොන්ගෝ නදියේ චාපයට උතුරින්

          
සම්පූර්ණයෙන්ම උත්තර අර්ධ ගෝලයේ පිහිටන රටවල්

 ප්‍රංශ ගයනාව
 ගයනාව
 සුරිනාම්
 වෙනිසියුලාව
 කොලොම්බියාව

පාර්ශ්විකව උත්තර අර්ධ ගෝලයේ පිහිටන රටවල්
 බ්‍රසීලය
 ඉක්වදෝරය
 ඔසනියාව 

ප්‍රාථමික වශයෙන් උත්තර අර්ධගෝලයේ පිහිටන රටවල්
 මාෂල් දිවයින්
 මයික්‍රොනීසියාව
 පලාවු

ආශ්‍රිත 

උත්තර අර්ධ ගෝලය
පෘථිවියේ අර්ධගෝල
සාගර ආම්ලිකරණය  

වායුගොලය හා සාගරය අතරමෑදිකලාපය

මානවයා විසින් නිකුත් කරන ලද කාබන් ඩයොක් සයිඩ් මගින් මුහුද මතු පිට PH අගය 1700 හා 1990 වකවානුවලදී වෙනස් වේ
සාගර ආම්ලීකරණය යනු පෘථිවි සාගරවල සිදුවන pH අගය අඩුවීමට දී ඇති නමයි
වායු ගෝලයේ කාබන් ඩයොක් සයිඩ් ප්‍රමාණය මිනිසා විසින් වැඩි කරනු ලැබීම නිසා (මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් මගින්) මේ තත්ත්වය උදාවී ඇත
වර්ෂ 1751 සිට 1994 දක්වා සාගර මතු පිට pH අගය දල වශයෙන් 8.179 සිට 8.104 දක්වා එනම් -0.75ක වෙනසක් ලෙසින් අඩුවී ඇති බවට ගණන් බලා ඇත
කාබන් චක්‍රය 

ස්වභාවික කාබන් චක්‍රයේදී වායුගෝලීය කාබන්ඩයොක්සයිඩ් සාන්ද්‍රණය වායුගෝලය, භෞමික ජෛව ගෝලය හා සාගර අතර ප්‍රවාහයන්ගේ සමබරතාවය නිරූපණය කෙරේ
භූමි පරිහරණය කිරීමේ වෙනස්කම් පොසිල ඉන්ධන දහනය හා සිමෙන්ති නිෂ්පාදනය වැනි මානව ක්‍රියාකාරකම් වායුගෝලයට කාබන්ඩයොක්සයිඩ් ප්‍රවාහයක් ගලා ඒමට හේතු වී ඇත
ඒවායින් ඇතැම් කොටසක් වායු ගෝලයේ ඉතුරු වී ඇත
(ඒවා වායු ගෝලීය සාන්ද්‍රණය වැඩි වීමට වග කියයි
) ඇතැම් කොටස් භෞමික ශාක මගින් ලබාගන්නා බවත් ඇතැම් ඒවා සාගර මගින් අවශෝෂණය කර ගන්නා බවත් විශ්වාස කෙරේ
CO2 දිය වූ විට එය ජලයත් සමග ප්‍රතික්‍රියා කොට අයනික හා අයනික නොවන රසායනික විශේෂ අතර තුලිතතාවයක් ඇති කරයි
ඒ ජලීය කාබන්ඩයොක්සයිඩ් (CO2 (aq)) කාබනික් අම්ලය (H2CO3) බයිකාබනේට් HCO3- හා කාබනේට් CO32-  අතර වේ
මෙම විශේෂ අතර අනුපාතය රඳා පවතින්නේ මුහුදු ජලයේ උෂ්ණත්වය හා භාෂ්මිකතාවය යන සාධක මතයි
(සාගරයේ ද්‍රව්‍ය පොම්පය) ලිපිය වැඩි විස්තර සඳහා බලන්න
CO2 මුහුදු ජලයේ දියවීම නිසා සාගරයේ H+ අයන සාන්ද්‍රණය වැඩි කරයි
එමනිසා මුහුදු ජලයේ pH අගය අඩුවේ
මෙම ක්‍රියාවලිය විස්තර කිරීමට සාගරික ආම්ලිකරණය යන පදය 2003 දී කැල්ඩේරියා හා විකට් විසින් හඳුන්වා දෙන ලදී
කාර්මික විප්ලවය ආරම්භ වීමත් සමග ඒකක දශම 1 කින් පමණ සාගරික pH අගය පහත වැටුණු බව විශ්වාස කෙරේ
මිනිසා විසින් නිකුත් කරන කාබන්ඩයොක්සයිඩ් වායු ප්‍රමාණය අවශෝෂණය කළහොත් 2100 වන විට තවත් ඒකක දශම 3 සිට 5 දක්වා සාගරික pH අගය පහත වැටෙතැයි ගණනය කොට ඇත
සාගරය ආම්ලීකරණය වුවද එහි pH අගය ජලයේ උදාසීන 7 ට වඩා වැඩි බව හඳුනා ගන්න
එබැවින් සාගරය භාෂ්මික තාවයෙන් අඩුවන බවට විශ්වාස කළ හැක