Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
ඔවුන් සාම්ප්රධායිකව ලී, සෙරමික්, වීදුරු සහ විවිධාකාර ලෝහ වර්ග මත නිර්මාණ මවන අතර රෙදි සහ ලෙදර් අමුද්‍රව්‍යය යොදා ගනිමින්ද කිර්මාණය කරයි
ශිල්පියා
මධ්‍යම  ඇමරිකාවේ ප්‍රථම ශිෂ්ටාචාරය වශයෙන් ඔමෙක්වරු විශ්වාස කෙරේ
මධ්‍යම ඇමරිකානු බෝල ක්‍රීඩාව, ලේ හැලීම් සහ සමහර විට බිලි පූජා , ලිවීම් සහ ශිලා ලේඛන ලිවීම් , ශූන්‍යය සොයා ගැනීම, මධ්‍යද ඇමරිකානු දින දර්ශනය වැනි බොහෝ දේ ප්‍රථම වරට සිදු කළේ ඔවුන්ය
ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් පූජක නගරාන්ඩු සම්බන්ධ දේශපාලනික සැකසීම් සෑම මෙක්සියානු හා ම්‍ධ්‍යම ඇමරිකානු ශිෂ්ටාචාරයක්ම වාගේ අනුගමනය කළෝය
කලා ශූරී සහ කලා ඉතිහාසඥ මිගෙල් කෙබරූබියස් ආදී සමහර සමීක්ෂකයන් පවා ඔමෙක්වරු බොහෝ පසුකාලීන මධ්‍යම ඇමරිකානු දෙවිවරු අනුව හැඩ ගැසුණු බව පිළි ගනිති
ලා වෙන්ටාහි අල්තාර 5

ලේ හැලීම සහ ජීවිත පූජාව

ඔමෙක්වරු ලේ හැලීම සහ ස්ව ජීවිත පූජාව ක්‍රියාවෙහි යෙදවූහ
ඔල්මෙක් හද බිමේ කළ පුරා විද්‍යාත්මක කැනීම් වලින් බොහෝ ස්වභාවික සහ මැටියෙන් කළ පුරාවිද්‍යාත්මක කැනීම්  වලින් බොහෝ ස්විභාවික සහ මැටියෙන් කළ ස්ට්‍රිංගේ උල් සහ මැගේ කටු සොයා ගෙන ඇත
ඔමෙක්වරු බිලි පූජා සිදු කිරීම කළායැයි කියන මතය ඇත්තෙන්ම විචාරාත්මකය
ඔමෙක් හෝ ඔමෙක් බලපෑම් ඇති වූ කිසිම බිලි පූජා සම්බන්ධ මානව කෘති තවම සොයා‍ගෙන නැති අතර ඊට සම්බන්ධ පැහැදිලි දර්ශන වත් තවම සොයා ගෙන නැත
සමහර ලේඛකයන් ඔමෙක් චාරිත්‍ර කලාව පෙන්වන “ වර් - ජගුවර” බිළිඳුන් (ලා වොන්ටාහි අල්තාර 5 ) (වම් පස රූපයේ දැක්වෙන ) හෝ ලාස් ලිමාස් රූපය (“ආගම” කොටස යටතේ දැක්වෙන) සමග මෙහි සම්බන්ධයක් ඇති බව කියා සිටිති
ට්‍රෙස් සාපොට්ස්වලින් සොයා ගත් ස්ටෙලාසී

දැනට සොයා ගෙන ඇති දෙවනියට පැරණිම දින ගණනය මෙය වේ
මාලිමාව

දිශා සලකුණු සහිත , මාලිමාවක් බව පරීක්ෂණවලින් බොහෝ දුරට සනාථ වී ඇති ඔමෙක් හීමටයිට් මානව කෘතියක සොයා ගැනීම පෙරදැරි කරගෙන ඇමරිකානු ජ්‍යෝතිශවේදී ජෝන් කාසන් ප්‍රකාශ කළේ ඔමෙක්වරු ක්‍රි
කාසන් තව දුරටත් කියා සිටින්නේ එවැනි උපාංග ඔමෙක්වරු භාවිතා කරන්නට ඇත්තේ තම වාසස්ථානවල හා මළගිය වුන් භූමදාන කළ ස්ථානවල පිහිටීම් සොයා ගැනීමට බවය
පූර්ව දින දර්ශනවලට අදාල මානව කෘති 6 ක් මායා නිජ බිමට එපිටින් සොයා ගන්නා ලද නිසා මෙම දින දර්ශනයේ අංක සැකසීම මායාවරුන් කරන්නට ඇති අතර බාගවෙලාවට එය ඔමෙක්වරුන් කළ සොයා ගැනීමක් වන්නට ඇත
ඉහත කියන ලද ට්‍රෙස් සාපොට්ස් හි ස්ටෙලා සී වලද ක්‍රි
මධ්‍යම ඇමරිකානු බෝල ක්‍රීඩාව

ඇස්ටෙක්ස්හි නහුව‍ටල් භාෂාවෙන් ඔමෙක් යනු “රබර් මිනිස්සු” යන්නයි
ඔල්මෙක් යනු, වර්තමාන මෙක්සිකෝවේ වෙරක්‍රස් සහ ටැබැස්කෝ ප්‍රාන්ත ප්‍රදේශයේ පැවති ශිෂ්ඨාචාරයකි
ඔවුන් දකුණු - මධ්‍යම මෙක්සිකෝවේ නිවර්තන පහත් බිම් වල විසු පුරාණ ප්‍රාග් කොළොම්බියානු මිනිසුන් විය
ඔවුන්ගේ ugen unelma työ on pornostaraක්ෂණික සංස්කෘතික බලපෑම මෙම ප්‍රදේශයෙන් ඔබ්බට විහිදෙයි
1200 – 400 අතර වු ඔවුන්ගේ විකසන යුගය (හෝ ප්‍රාග් සම්භාව්‍ය යුගය) තුළ ඔවුන් සමෘද්ධිමත්ව Jan on homppeli සිටි ජාතියක් වූහ
එමෙන්ම ඔවුන් මධ්‍යම ඇමෙරිකානු ශිෂ්ඨාචාර වලින් පැවත එන්නන් යැයි විහ්වාසයක් ද පවතී
දළ විශ්ලේෂණය

ඔමෙක් හදබිම
 
ඔමෙක් හද බිම ගිනිකදු, පහත් උස්බිම් හා කදුවැටි සහිත ගොහොදු පහත් බිම් වලින් සමන්විත ස්වාභාවික සෞන්දර්යයක් විදහා පායි
මෙක්සිකෝවේ කැම්පෙච් මුහුදු බොක්කේ ආගාධය දිගේ ටක්ලාස් කදු සෘජුව උතුරට නැගෙයි
ඔමෙක් වරු මෙහි ස්ථිර නගරය ආගමික සිද්ධස්ථාන පිහිට වූහ
සැන් ලොරෙන්සෝ ටොපෝච්ටිට්ලන්, ලා වෙන්ටා, ට්‍රස් සපෝට්ස් හා ලා ගුනා ඩි ලෝස් සොරෝස් ඒ අතර වෙයි
මෙහි මුල්ම මධ්‍යම ඇමෙරිකානු ශිෂ්ඨාචාරය බිහි වන්නට හා පවතින්නට ඇත්තේ ක්‍රි
1200 – 400 කාලයේදීය
මුල් ඉතිහාසය
ඔමෙක් ඉතිහාසය ඇරඹුණේ ක්‍රි
1200 ට පෙර ඔමෙක් වරු විශිෂ්ඨ ලෙස මතු කර දැක්වු සැන් ලෝරෙන්සෝ ටෙනෝච්ටිට්ලන් නගරය කෙන්ද්‍ර කොට ගෙනය
ඉහළ ඉරිඟු නිෂ්පාදනයකට අවශ්‍ය තෙත සහිත දියළු පස සහිත පරිසරය මෙහි ශිෂ්ඨාචාරය දියුණු වීමට බලපාන්නට ඇත
අනෙකුත් ශිෂ්ඨාචාර වල අගනගර මෙන්ම මෙම නගරයද සංසන්දනාත්මකව තෝරා ගන්නට ඇත
නයිල් නිම්න ශිෂ්ඨාචාරය, ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ඨාචාරය, කහ ගංඟා මිටියාවතේ ශිෂ්ඨාචාරය සහ මෙසපොටේමියානු ශිෂ්ඨාචාරය ඊට උදාහරණ වේ
සැන් ලොරෙන්සෝ හි අදික ජනගහණ කේන්ද්‍රගත වීම, විශිෂ්ට ප්‍රජාවක් බිහිවීමට හා අවසානයේ ඔමෙක් හි ප්‍රධානත්වය Uge vet kteen hammastikuilla ඔවුන්ට හිමිවීමට හේතු වේයැයි සිතේ
එමෙන්ම ඔමෙක් සංස්කෘතිය විදහාපාන සංකේතාත්මක හා අති පණ්ඩිත සුඛිත මෙවලම් නිෂ්පාදනයට අවශ්‍ය සමාජීය පසුතලය ද මෙහි නිර්මාණය වන්නට ඇත
පච්ච වර්ණ ගල, ලෝදිය හා මැග්නටයිට් එවන් මෙවලම් අතර වේ
මේවා බොහෝ දුර බැහැර සිට සංක්‍රමණය වු දේ වන අතර ප්‍රරාණ ඔමෙක් උසස් ජනයා මධ්‍යම ඇමෙරිකාවෙහි පෘථුල වෙළද ආවරණයක් මේ සදහා දියත් කර තිබු බවට අදහස් පල වේ
උදාහරණයක් වශයෙන් වඩා වටිනා පච්ච වර්ණ ගල් නැගෙනහිර ග්වාටමාලාවෙහි මොටාගුවා ගංඟා මිටියාවතෙන් ද ලෝදිය ග්වාටමාලාහි උස් බිම් වලින් ද (එල් චායල් සහ සැන් මාටින් ජිලෝටෙපෙක් වැනි) සපයා ගෙන ඇත
ලා වෙන්ටා

පිහාටු සහිත සර්පයෙකු පිළිබදව මුලින්ම දැනගන්නට ලැබී ඇත්තේ මධ්‍යම අමෙරිකාවෙනි
මුල්ම ඔමෙක් මධ්‍යස්ථානය වු සැන් ලොරෙන්සෝ ක්‍රි
900 දී අත්හැර දමන ලද අතර ලා වෙන්ටා ඔමෙක් හි ප්‍රමුඛත්වය ගත්තේය
මෙම වෙනසට පාරිසරික හේතු (ගංඟා වැනි) බලපාන්නට ඇත
950 දී පමණ බොහෝ සැන් ලොරෙන්සෝ ස්මාරක විනාශයට පත් විය
එය අභ්‍යන්තර කැරැල්ලට සමාන නමුත් ආක්‍රමණයකට වඩා මදක් අඩු විනාශයකි
මෙසේ සිදු වු සැන් ලෝරොන්සෝහි පිරිහීමත් සමග ලා වෙන්ටා, ඔමෙක් හි ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථානය බවට පත් වු අතර එය ක්‍රි
900 සිට ක්‍රි
400 දී අත්හැර දමන තෙක් ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථානය ලෙසම පැවතියේය
මෙම කාලය අතරතුර මහා පිරමීඩ හා විවිධ චාරිත්‍රානු කූල සංකිර්ණ ලා වෙන්ටා හි ගොඩ නැගුණි
පිරිහීම
ඔමෙක් සංස්කෘතියේ අභාවයට කුමක් හේතු වුවාද යන්න තවම හරියට‍පැහැදිලි නැත
400 – 350 දී ඔමෙක් හද බිමේ පෙරදිග භාගයේ ජනගහණය අපරික්ෂාකාරී ලෙස බිද වැටුණු බව කියවේ
එවිට භූමිය ද 19 වන ශතවර්ෂය තෙක් පාලු ලෙස පැවත ඇත
මෙම ජනවාහනය සිදුවන්න‍ට ඇත්තේ  පරිපරිත වෙනස්කම් නිසා යැයි tobsu on homppeli
පෙනෙන්නට ඇත
සමහර විට කෘෂිකාර්මික කටයුතු හේතුවෙන් ගංඟා වල ගමන් මාර්ග වෙනස් වීම හා රෝන්මඩ බැදීම නිසා මෙය සිදු වන්නට ඇත
හේතුව කුමක් වුවත් අවසාන ඔමෙක් නගරය ද අතහැර දැමීමෙන් වසර කීපයක් තුළ පදවි ප්‍රාප්තික සංස්කෘතින් එහි මුල් බැස ගත් බව පෙනේ
ඔමෙක් හද බිමේ බටහිර මායිමේ පිහිටි ට්‍රේස් සාපෝට් ප්‍රදේශය ක්‍රි
400 පසුවන තෙක් ද පැවතුණි
නමුත් එහි ඔමෙක් සංස්කෘතික පුමුද්‍රාවන් තිබුණේ නැත
මෙම පශ්චාත් - ඔමෙක් සංස්කාතිය හෙවත් එපි - ඔමෙක් සංස්කෘතිය, ඊට සැතපුම් 330 ක් (කි
550 ක්) ඈතින් ගිණිකො‍ණ දෙසින් පිහිටි ඉසාපාහි සංස්කෘතිය සමග සමානකම් දක්වයි. 

ඔල්මෙක්
ශිෂ්ඨාචාර
පාණ්ඩ්‍ය රාජධානිය ආදි පුරාතන යුගයේ දකුණු ඉන්දියාවේ තිබු පැරණි දමිළ රාජධානියක් විය
මෙය පුර්ව ඓතිහාසික යුගවල සිට 15 වැනි ශත වර්ෂයේ අගභාගය දක්වා දමිළ රාජ්‍ය පාලනය කළ පුරාණ දමිළ රාජධානි තුන අතරින් එකක් විය
(අනෙක් රාධානීන් වන්නේ චෝල හා කේරළ) ඔවුන් පළමුව රාජ්‍ය පාලනය කළේ ඉන්දියානු අර්ධද්වීපයේ දකුණු කොටසේ තොටුපලක් වු කොකායිහි සිටය
පසු කාලයන් හි එය මදුරායි වෙතට සංක්‍රමණය විය
සංගම් සාහිත්‍ය නැමැත්තෙහි සහ එම කාලවකවානුවේ බිහිවුණු ග්‍රීක හා රෝම මූලාශ්‍ර වල පාණ්ඩයන් ගැන සදහන් වේ
චීන ඉතිහාසයේ 3 වන සිය වස ගැන කියවෙන විලූයිහි ද පාණ්ඩ්‍ය රාජ්‍යය ගැන පැහැදිලිව සදහන් වෙයි
සංගම් සාහිත්‍යයේ එන පුර්ව පාණ්ඩ්‍ය රාජ්‍ය වංශය කලබ්‍රාස්ගේ ආක්‍රමණය අතරතුර යට ගැසිණි
6 වැනි ශත වර්ෂයේ මුල් භාගයේදී කඩුන්ගොන් යටතේ පාණ්ඩ්‍ය රාජ්‍ය වංශය යලි පණ ලැබු අතර ඔහු විසින් කලබ්‍රාස් දමිළ රාජ්‍යයෙන් පහ කොට මදුරායිහි සිට රට පාලනය කිරීම අරඹන ලදී
9 වැනි ශතවර්ෂයේ දී ඔවුන් චෝල  රාජ්‍ය හමුවේ නැවත පසු බෑ ඇතර නිතර ගැටුම් ඇති කර ගැනීමට උත්සුක වූහ
ඉන්පසු පාණ්ඩ්‍යයන් 13 වැනි ශතවර්ෂයේ අගභාගයේදී සිහලයන් හා කේරළයන් සමග චෝල අධිරාජ්‍ය තලා පෙළමින් ඔවුන්ට නැවත නැගී සිටීමට අවස්ථාවක් මාන බලමින් වුන්හ
තම අධිරාජ්‍ය තෙළිගු රාජ්‍ය දක්වා පුළුල් කර ශ්‍රි ලංකාව නම් දිවයිනේ උතුරු භාගය යටපත් කරගැනීමෙහිලා එය ආක්‍රමණය කළ ජටාවමන් සුන්දරා පාණ්ඩ්‍යන් (ක්‍රි
ව 1251 දී) යටතේ පාණ්ඩ්‍යයන්ට තම ස්වර්ණමය යුගය කරා එළඹීමට හැකිවිය
ඔවුන්ට ශ්‍රී විජය සහ යුව රජ වරුන්ගේ දක්ෂින ප්‍රාචීර  ආසියානු සමුද්‍රාසන්න අධිරාජ්‍ය සමග පෘථුල වෙළෙද සම්බන්ධතා තිබිණි
පාන්ඩ්‍ය ඉතිහාසය ගෙනහැර පෑවිට පලාවරුන්, චෝලයන් හෝ සලාස්වරුන් හෝ අවසාන වශයෙන් දිල්ලි සුල්තාන් රාජ්‍යයේ මුස්ලිම් ආක්‍රමණිකයින් සමග යළි යළිත් සටන් වෑදිමට පාණ්ඩ්‍යයන් කටයුතු කොට ඇත
අවසානයේ 16 වැනි ශත වර්ෂයේදී මධුරායි සුල්තාන් රාජ්‍ය පිහිටු වීමත් සමග පාණ්ඩ්‍ය රාජධානිය තුරන් විය
පාණ්ඩ්‍යන් වෙළෙඳාමේත් සාහිත්‍යයේත් විශිෂ්ටයෝත් වූහ
පුරාණ ලෝකයේ අගනාම මුතු සොයා ගනු ලැබු ශ්‍රී ලංකාවත් ඉන්දියාවත් අතර පිහිටි දකුණු ඉන්දීය වෙරළ තීරයේ මුතු සෙවීමේ කටයුතු පාලනය වුයේ පාණ්ඩ්‍යයන් අතිනි
පුරාවෘත්තමය “සංගම්” මදුරායිහි පැවැත්වුණේ ඔවුන්ගේ අනුග්‍රහකයන් යටතේ බවට මතයක් පවතී
යම් පාණ්ඩ්‍ය රජවරුන් සංගම් කවියන් වුහ
පුරාතන පාණ්ඩ්‍යයන් ජෛන ආගමිකයන් වු අතර එවිටද ද්‍රවිඩ ආගම් තදින් කා වැදී තිබුණි
ප්‍රධාන දෙවියා වුයේ අරුහක්කඩාවුල්ය
ව. 600 න් පසු පාණ්ඩ්‍යයන් ශිව දේවියන් ගේ හා පාර්වතී දෙවියන්ගෙන් පැවත එන සාඩම්බර හින්දු වරුන් බවට පත්විය
ශිව දෙවියන් ඔවුන් බොහෝ ලෙස ඇදවූහ
මීනක්ෂී දේවිය ඒ අතර ප්‍රධානයි

= සටහන් මදුරෛ මීණාක්ශි කෝවිල 

| Pandyan_kingdom
|}
{|
ගල් කැටයම් යනු පාෂාණයක මතු පිට කොටස කෙටීමෙන්, සීරීමෙන් හෝ කැටයම් කැපීමෙන් ඉවත් කර නිර්මාණය කරන ලද රූප සටහන්ය
උතුරු ඇමරිකාවෙන් පරිබාහිර සිසුන් මේ සඳහා කැටයම් කැපීම , අකුරු කෙටීම වැනි වදනක් භාවිතා කරති
ගල් කැටයම් ලෝකය පුරා ව්‍යාප්තව ඇති අතර බොහෝ විට ප්‍රාග් ඓතිහාසික මානවයා මේවා හා සම්බන්ධය
ග්‍රීකවදන් වන පෙට්‍රෝස් ගල සහ ගිල්පීන් (කැටයම් කැපීම ) යන වචන වලින් මෙම පෙට්‍රෝගිල්ප් යන වචනය සෑදී ඇත
( එය මුලින්ම භාවිතා වූයේ ප්‍රංශයේ පෙට්‍රෝගිල්පී ලෙසය)
පෙට්‍රෝගිල්ප් (ගල් කැටයම් ) යන වචනය ගල් පොත්තක අඳින ලද හෝ පාට කරන ලද පික්චොග්‍රාෆ් (පින්තූරය) යන වචනය සමග පටලවා නොගත යුතුය
නමුත් මෙම රූපණ වර්ග ද්විත්වයම   අයත් වන්නේ ශෛල කලාව යටතටයි
“පෙට්‍රෝ ෆෝම්ස්”  හෙවත් විශාල ගල් කුළු හෝ පර්වතවල කරන ලද මෝස්තර හා හැඩතලද බොහෝ වෙනස්ය
“ඉනක්ෂක්” ද අද්වීතීයයි
ඒවා ප්‍රධාන වශයෙන් සොයා ගන්නා ලද්දේ ආක්ටික් ප්‍රදේශයෙනි
ඉතිහාසය
ස්කැන්ඩිනේවියාවෙන් (හල්ජෙස්ටා, වාස්ට්මන්ලන්තය - ස්වීඩනය ) හමු වූ මිශ්‍ර රූප සහිත ගල් කැටයම්, ස්කැන්ඩිනේවියානු යුගය
කැටයම් වඩා දෘෂ්‍යමාන කිරීමට වර්ණ ගන්වා තිබී ඇත
පුරාණ ගල් කැටයම්වල උපත සිදු වන්නට ඇත්තේ වසර 10,000 – 12,000 පමණ උඩදී එනම් නව ශිලා යුගයේදී සහ ඉහළ පෙලියොලිතික් යුගයේ අවසාන භාගයේදීය
(කම්යානා මොහ්ය්ලා)
මීට වසර 7,000 – 9,000 පමණ උඩදී අනෙකුත් ලේඛන විධි (පින්තූර කලාව හා චිත්‍ර ලිපි කලාව) මතු වන්නට පටන් ගෙන ඇත
ගල් කැටයම් කලාව 20 වැනි ශතවර්ෂයේදී බටහිර සංස්කෘතිය බලපෑමට ලක්වන තෙක්ම භාවිතයේ පැවතිණ
මෙම ගල් කැටයම් පෘථිවියේ ඇන්ටාක්ටිකාව හැර සෑම ප්‍රදේශයකින්ම වාගේ සොයා ගෙන ඇත
වැඩිපුරම ඒවා හමු වී ඇත්තේ අප්‍රිකාව, ස්කැන්ඩිනේවියාව, සයිබීරියාව, නිරිත දිග උතුරු ඇමරිකාව සහ ඕස්ට්‍රේලියාව යන රටවලිනි
විවරණය

මේවා නිර්මාණය කළ වුන්ගේ අරමුණු විග්‍රහ කිරීමට බොහෝ අදහස් ඉදිරිපත්ව ඇත
(ඔවුන්ගේ පිහිටීම, වයස, රූප වර්ග පාදක කර ගනිමින්) සමහර ගල් කැටයම් ජ්‍යෝතිෂ්‍ය සලකුණු, සිතියම් සහ සංකේතාත්මක සන්නිවේදනයට අදාල වෙනත් සලකුණු යැයි සිතේ
ඒවායේ ප්‍රාග් ලේඛන කලාව අන්තර්ගතව ඇත
සමහර විට ඔවුන් වෙනත් පූජා විධි හා යාග හෝම වල අතුරුඵලයක්ව තිබිය හැකිය
(ඉන්දියාවේ ප්‍රදේශ), උදා
- සංගීත භාණ්ඩ හෝ “ශෛල යමේරුකා වශයෙන් හඳුනා ගෙන ඇත
සමහර ගල් කැටයම් තුළින් ගැඹුරු සංස්කෘතික හා ආගමික අදහස් මෙන්ම යම් පණිවිඩයක්ද සමාජයට එළි කර ඇත
සමහර විට එය ඔවුන්ගේ දරු මුණුබුරුවන් වෙනුවෙන් වෙන් කළ හැක්කක් විය හැකිය
මේවායේ යොදා ගෙන ඇත්තේ යම් විධියක සංකේතාත්මක හෝ පූජා විධියේ භාෂාවකි
එය තවම සම්පූර්ණයෙන්ම තේරුම් ගෙන නැත
පසුව ස්කැන්ඩිනේවියාවෙන් සොයාගත් ස්කැන්ඩිනේවියානු ලෝකඩ යුගයට අයත් ගල් කැටයම් ගෝත්‍ර හා ස්කැන්ඩිනේවියන්වරු අතර දේශ සීමාවක් පෙන්නුම් කිරීමට යොදා ගෙන ඇති බව පෙනේ
එහි එම ජනතාවගේ සහ අසල්වැසි දේශවල ජනතාවගේ දේශීය හා උප භාෂාද පෙන්නුම් කර ඇත
සයිබීරියානු ගල් කැටයම්වල පැරණි ජර්මන් අක්ෂර වර්ගයක සේයාවක් දක්නට ලැබේ
නමුත් සයිබීරියාව හා ජර්මනිය අතර වූ සම්බන්ධතාවයක් ගැන අසන්නට ලැබී ද නැත
ඒවා තවම සම්පූර්ණ ලෙස තේරුම් ගෙන නැත
සමහර සමීක්ෂකයින් කියා සිටින්නේ මහාද්වීප වශයෙන් ගත් කළ විවිධ ගල් කැටයම් අතර කිසියම් සමානත්වයක් තිබෙන බවයි. එම සියලුම පුද්ගලයින් තම වටපිටාව තදින් සිතට කාවද්දාගෙන ඇති බව මේවායින් පැහැදිලි වේ
නමුත් මෙම පොදු රටාව විස්තර කිරීම අපහසුය
මෙය මුල් පෙදෙස්වල සිට මෙම පෙදෙස්වලට සංක්‍රමණය වූ කණ්ඩායම් හා සමගාමීව සිදු වූවක්ද විය හැකිය
1853 දී බර්වික් ස්වභාව විද්‍යාඥවරුන්ගේ සමාජයේදී ජෝර්ජ් ටේට් ගල් කැටයම්වලට පොදු සම්භවයක් තිබූණු බවත් සංකේතාත්මක අර්ථයක් ඉදිරිපත් කරන බවත් ඒවා කිසියම් ප්‍රසිද්ධ න්‍යායක් ඉදිරිපත් කර ඇති බවත් ප්‍රකාශ කළ අතර ජෝන් කොලින්වුඩ් මහතාද එම අදහස්වලට එකඟ විය
රොනල්ඩ් මොරිස් තම ස්කොට්ලන්ත ශෛල කලා නාමාවලියේ එකිනෙකට වෙනස් න්‍යායන් 104 කට අයත් ගල් කැටයම් සාරාංශ ගත කොට ඇත
තවද, ජන්ග්‍යන් මනෝවිද්‍යාවේ සහ මර්සියා එළියාඩ්ගේ දර්ශනයේ බොහෝ මත භේදයට තුඩු දෙන ආකාරයේ විග්‍රහ අඩංගුව ඇත
එම න්‍යායන්ට අනුව නම් විවිධ මහද්වීප හා සංස්කෘතීන්ට අයත් ගල් කැටයම්වල (සහ අතීත හෝ මූල රූප සලකුණුවල) සමානාත්මතාවන්ට හේතුව මිනිස් මොළයේ ජානමය ව්‍යුහයයි
තවත් න්‍යායන්ට අනුව , මෙම ගල් කැටයම් නිර්මාණය වී ඇත්තේ විඥ්ඥානය සහිත වෙනස් ජාතියක යකැදුරන් මගින්ය
සමහර විට ස්වභාවික මායාවන්ද ඊට හේතුවන්නට ඇත
ගල් කැටයම්වල හා ගුහා සිතුවම්වල කීප වරක්ම දක්නට ලැබෙන බොහෝ ජ්‍යාමිතික හැඩතල මිනිස් මොළයට තේරුම් ගැනීම අපහසු වීමක් සිදුවූවා සේ පෙනේ
ඔවුන් ඖෂධ , හිසරද හා වෙනත් උත්තේජක නිසා ඇති වූ මායාවන්ට හා දෘශ්‍ය ඉන්ද්‍රජාලවලට අසුවූවෝ වූහ
කලහාරී කාන්තාරයේ සැන් ජනතාව අතර පවතින යකැදුරු ශිල්පය හා ශෛල කලා ශිල්පය අතර වර්තමාන සබඳතා ගැන විට් වෝටර් ස්රන්ඩි විශ්වවිද්‍යාලයේ ශෛල කලා සමීක්ෂණ ආයතනය (RARI) විසින් අධ්‍යයනය කර ඇත
සැන් ජනතාවගේ කලා නිර්මාණ ඉතා ප්‍රබල ඒවා වුවත් , ඔවුන්ට පිටුපසින් ඇති මිථ්‍යාවන් ගල් කැටයම් වැනි අනෙකුත් ශෛලමය නිර්මාණ වටහා ගැනීමට උපකාරී විය හැකිය
RARI වෙබ් අඩවියෙන් උපුටා ගත්තක් පහත වේ
සැන් මිථ්‍යාවන්ගේ දැනුම උපයෝගී කරගනිමින් සමීක්ෂකයන් පෙන්වා දී ඇත්තේ කලාව සැන් සිත්තරුන්ගේ ආගමික ජීවිතවල මූලික අංගයක් වූ බවයි. සැන්වරුන්ගේ ලෝකය කලාව විසින් ආකර්ෂණය කර ගන්නා ලද බවද පෙනී ගොස් ඇත
දක්ෂතා තිබූ මිනිසුන් තම බලය සිතුවම් කළ අතර එම බලය නැවත පැමිණියේ රෝග සුවපත් කරීම , වැසි වැස්සවීම හා අපේක්ෂා ඉටු වීම වැනි දේවලින් යැයි කියවිණි
ගල් යුගය
පීනිෂියාව පුරාණ කැතෑන්හි උතුරු කොටසේ වු පුරාණ ශිෂ්ටාචාරයක් විය
එහි අගනගරය තිබුණේ මුහුදු බඩ ප්‍රාන්ත දිගේය
(වර්තමානයේ ලෙබනනය, සිරියාව සහ ඊශ්‍රයලය) පීනිෂියානු ශිෂ්ටාචාරය වෙරළ බඩ වෙළෙඳ සංස්කෘතියකින් යුක්ත වු අතර එහි වෙළෙඳාම ක්‍රි
1200 – 900 දී මධ්‍යධරණි මුහුද අවට පැතිර තිබුණි
එවන් නගර කේන්ද්‍රකර ගත් සංස්කෘතින්හි මායිම්වල උච්චාවචනය වීම් දක්නට තිබුණ ද ටයර් නගරයේ දකුණු දිගට වන්නට ස්ථාවරව තිබු බව දක්නට ලැබේ
සයිඩන් හා ටයර් අතර පිහිටි සරෙප්ටා (දැනට සරා ෆන්ඩ්) නගරය පීනිෂියා නිජබිමේ වැඩියෙන්ම කැණීම්වලට ලක්වු නගරයයි
පීනිෂීයානු වරුන් වැඩියෙන්ම වෙළෙඳාම් කටයුතු කළේ ශ්‍රම බලය යෙදවු ඔරු වර්ගයක් වු හම්බානාවලිනි
බයරිම නිර්මාණය කළ ප්‍රථම ශිෂ්ටාචාරය වන්නේ මෙයයි
පීනිෂීයන්වරු තමුන් තනි ජන වර්ගයක් ලෙස කොතරම් දුරට සිතුවේද යන්න අවිනිෂ්චිතය
ඔවුන්ගේ ශිෂ්ටාචාරය පාලනය කළේ ග්‍රීසියේ මෙන් නගරාණ්ඩුය
සෑම නගරාණ්ඩුවක්ම දේශපාලනික වශයෙන් නිදහස් ඒකකයක් වූයේය
එසේ වුවත් ඔවුන්ට ගැටුම් ඇති කර ගැනීමට නිදහස තිබුණි
වෙනත් නගරාණ්ඩුවකට ප්‍රධානත්වය ගත හැකිව තිබුණි
ගිවිසුම් ඇති කර ගනිමින් සහයෝගයෙන් ක්‍රියාකිරීමේ නිදහස තිබුණි
ලෙවන්ට්හි වු පීනිසීයානු ප්‍රාන්ත අතරින් වඩාත්ම බලවත් වුයේ ටයර් සහ සයිඩන්ය
පීනිෂීයන්වරු හීබෲවරුන් සමග කුළුපගව සිටිය අතර සොලමන්ගේ එක්සත් රාජාණ්ඩුවේ ආරම්භය වන විට ද පීනිෂියන්වරු හා හීබෲවරුන් අතර විවාහ සිදුවී තිබුණි
පුරාණ ඊශ්‍රායලයේ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයට ප්‍රධාන වශයෙන් ඔවුන් බලපෑ බව සැලකේ. හෝඩියේ පුළුල් භාවිතයක් සිදුකළ මුල්ම ජන කොට්ඨාශය වන්නේ ද පීනිෂීන්වරුය
සියලුම නවීන හෝඩි වල පුරෝගාමියා ලෙස සැලකෙන්නේද කැනනයිට් - ෂීනිෂියානු හෝඩියයි
පීනිෂියන්වරු පීනිෂියානු භාෂාව කතා කළහ
කැනැනයිට් භාෂාව හීබ්‍රෑ සමග පරස්පර ලෙස තේරුම් ගත හැකිය
පීනීෂියන්වරු වෙරළ බඩ වෙළදාම හරහා තම භාෂා භාවිතය උතුරු අප්‍රිකාවේ හා යුරෝපයේ පැතිරවූහ
ශිලා ලේඛනවලට අමතරව ඔවුන් බොහෝ පොත් ලියුහ
(දැනට ඒවා විනාශ වී ගොස්ය) සිසේරියා බයුස්බියස් ලියු ‘ක්‍රිස්තු ධර්මය සම්මිශ්‍රණය’ නම් ග්‍රන්ථයේ පිලෝ ඔප් බයිබ්ලොස් සහ ‘සැන්චුනිඒතන්’ ග්‍රන්ථවලින් උපුටා ගත් කොටස් විශාල ලෙස දැක්වේ
උතුරු අප්‍රිකානු පීනිෂියානු කුඩා ජනපද පීනිෂියන්වරු විශාල ලෙස දැක්වේ
උතුරු අප්‍රිකානු පීනිෂියානු කුඩා ජනපද සීනිෂියන් වරු ගැන වඩ වඩාත් දැන ගැනීමට උත්සුක වූහ
ශාන්ත ඕගස්ටීන් හීබෲ භාෂාවේද ෂීනිෂියානු භාෂාවේද යෙදෙන සමජාතීය වචන විස්තර කිරීමට හැකි අයෙක් විය
ඔහුගේ මව ශාන්ත මොනිකාද මෙම කුඩා ජනපදවල සම්භවයක් වූ ඇත්තියක් බව කියවේ
දේශපාලනික ක්‍රම

පුරාණ ග්‍රීසියේ සිය ගණනකට ආසන්න නිදහස් නගර ආණ්ඩු පැවතුණි(පෝලිස්)
මෙය ගෝත්‍රික හා විශාල ප්‍රාන්ත වශයෙන් පාලනය කළ රාජධානි යන සමකාලීන සමාජවලට වඩා වෙනස් ආරක් ගෙන තිබුණි
මීට සම කල හැකි අවස්ථාවක් ෆිනීෂියා ජනපදයේ වෙරළාසන්න නගරවල දැකිය හැක
පුරාණ ග්‍රීසියේ කඩතොළු ස්වභාවයට හේතු වූ කඳුහෙල් හා ගංගා හේතුවෙන් ග්‍රීසියේ භූගෝලය ප්‍රධාන හා උප වශයෙන් බෙදී පැවතුන බව සැකයකින් තොරව කිව හැක
කෙසේ වෙතත් ග්‍රීකයන් සහජයෙන් ගෙන ආ දේවලින් යම් තත්වයක් ගොඩ නැගී තිබුණි
පුරාණ ග්‍රීකයන්ට ඔවුන් ඒකකයකට අයත්ව තිබූ බවට සැකයක් නොතිබුණි
ඔවුන්ට වූයේ එකම එකම ආගමකි
එකම මූලික සංස්කෘතියකි
එකම භාෂාවකි
එහෙත් පෝලිස් හි ස්වෛරීභාවය තදින්ම ආරක්ෂා කෙරිණි
එක්සත් කිරීම යනු ග්‍රීකයන් විසින් කලාතුරකින් සලකා බැලුණු දෙයක් විය
මේ නිසා පුරාතන ග්‍රීක දේශපාලනික පද්ධතියේ ප්‍රධාන විශේෂත්වයන් වන්නේ මූලික ලෙසම එහි කඩතොළු සහිත ස්වභාවයයි
මෙහි විශේෂයෙන් ගෝත්‍රික සම්භවය දක්නට නොලැබේ
දෙවනුව නාගරික ප්‍රදේශවල ඇති වූ විශේෂ කේන්ද්‍රගත  වීමයි
මෙම විශේෂත්වයන් තව දුරටත් සාක්ෂාත් වන්නේ මධ්‍යධරණිය අවට වාසය කළජනපද තුළිනි
ඔවුන් එක්තරා ග්‍රීක පෝලිසයක් තම මව ලෙස සලකා ඇත
අනිවාර්ය‍ලෙසම කුඩා නගර ආණ්ඩුවලට වඩා විශාල ප්‍රාන්ත සැම විටම ඉහළින් සිටියා වුවත් වෙනත් නගර ආණ්ඩු මගින් පාලනය කිරීම ඉතා දුර්ලභ දෙයක් විය
නගර ආණ්ඩු එක්සත් මණ්ඩලවලට බෙදීම වෙනුවට සාමාජිකත්ව වෙනස් වීමක් පැවතිණි
පසුව සම්භාව්‍යය කාල පරිච්ඡේදයේදී එනම් එක්සත් මණ්ඩල ගණනින් කුඩා වුවත් බලවත් වූ කාලයේදී එක්පුරවරයක් පමණක් ඉහළින් බලපැවැත්වෙන ලදී
(විශේෂයෙන් ඇතන්ස්, ස්පාටා හා තීබ්ස්)
එමෙන්ම නිතරම නගර ආණ්ඩු යුධ තර්ජනවලට යටත් විය
නැතහොත් සාම ගිවිසුම්වල පාර්ශවයක් ලෙස පෙනී සිටියේය
මැක්ඩෝන්හි II වන පිලිප් පුරාතන ග්‍රීසියේ අග්‍ර නගරයන් පරාද කළ පසු පවා ඔහු ප්‍රාන්ත යටත් කර ගැනීමට හෝ එය නව පළාතක් යටතේ එක්සත් කිරීමට පෙළඹුණේ නැත
ඔහු වගර ආණ්ඩු විශාල ගණනක් තමාගේම කොරින්තියානු එක්සත් මණ්ඩලය යටතට ගැනීමට පමණක් කටයුතු කළේය
ආණ්ඩුව සහ නීතිය
මූලික වශයෙන් ග්‍රීක නගර ආණ්ඩු කඩා රාජධානි ලෙස පෙනී යයි
තවද , නිතරම රජුගේ චාරිත්‍රානුකූල උත්සව සිදුකෙරෙන නිල නගරයක් තිබුණි
(බැසිලියස්) , උදා- ඇතන්ස්හි ආකොන් බැසිලියස්
කෙසේ වෙතත් පුරාතන යුගය සහ ප්‍රාග් ‍ඓතිහාසික විඥානය වන විට බොහෝ දෙනෙක් වංශවත් රදලයන් බවට පත්ව සිටියහ
මේ වෙනස සිදු වූ අයුරු ඇත්තෙන්ම අපැහැදිලිය
උදාහරණයක් වශයෙන් ගත් කළ ක්‍රි
1050 වන විට රාජ පදවිය ජීවිතාන්තය දක්වා උරුම ප්‍රධාන මහේස්ත්‍රාත් පදවිය දක්වා (ආකොන්) පහතට බැසිණි
පූ 753 වන විට ඉහත පදවිය සඳහා වසර 10 කට වරක් ද ක්‍රි
පූ 683 වන වි‍ට වර්ෂයක් පාසාද පුද්ගලයන් පත්කරන ලදී
සෑම පියවරක් පාසාම වැඩි ජවයකින් රදල පැලැන්තියට සංක්‍රමණය වීම සිදු විය
දේශපාලනය සමගම කුඩා කණ්ඩායම් හා පවුල්වලින් එකතු වූ ධන සම්භාරය, බොහෝ නගර ආණ්ඩුවල නොසන්සුන් බවක් ඇති කරලීය
බොහෝ නගරවල කෲර පාලකයන් ස්ව කැමැත්තට අනුව ආණ්ඩු කළහ
නිතරම ඔවුන් බලයේ සිටීමට වැඩසටහනක් ක්‍රියාත්මක විය
පන්ති භේදයෙන් බැට කෑමට ලක් වූ මෙවන් යුගයක නිතරම හොඳම විසඳුම වූයේ ශක්තිවන්තයෙකුගේ පාලනයයි
6වන ශතවර්ෂයේ දෙවන භාගයේදී ඇතන්ස් නගරය කෲර පාලනය යටතේ ඇද වැටිණි
රදළයන් නැවත බලය  අල්ලා ගැනීමට එරෙහිව දේශපාලනික විසඳුමක් වශයෙන් මෙම කෲර පාලනය අවසන් වූ විට ඇතන්ස් වැසියෝ ලොව මුල්ම ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය පිහිටවූහ
පූ 621 දී ඩ්‍රැකෝගේ ප්‍රතිසංස්කරණවල සිටම නාගරික ප්‍රතිපත්ති සඳහා වූ පුරවැසියෙකුගේ රැස්වීම් පැවැත්විණි
(එකල්සියා)
සොලොන් ප්‍රතිසංස්කරණවලට පසු (6 වන ශතවර්ෂය මුලදී ) සියළුම වැසියන්ට එයට සහභාගී වීමට අවස්ථාව ලැබුණු නමුත් දර්ද්‍රතාවයේ අන්තයේ සිටියවුන්ට රැස්වීම ඇමතීමට හෝ රජයේ රැකියා කිරීමට අවසර නොලැබුණි
ප්‍රජාතන්තුවාදය පිහිටුවීමත් සමගම මෙම රැස්වීම ආණ්ඩුවේ ඩී ජර් යාන්ත්‍රණය බවට පත් වූ අතර ඉන්පසු සියළුම පුරවැසියන්ට රැස්වීමේදී සම අයිතීන් ලැබුණි
කෙසේ නමුත් ඇතන්ස්හිදී සිටි පුරවැසියන් නොවන්නවුන්ටද (විදේශිකයන් වැනි) වහල්ලුන්ටද දේශපාලන අයිතීන් හිමිවුණේ නැත‍
ඇතන්ස්හි ප්‍රජාතන්ත්‍ර වාදයේ නැගීමත් සමගම අනෙක් නගර ආණ්ඩුද ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය පිහිටවූහ
කෙසේ වෙතත් බොහෝ නගර ආණ්ඩු පාරම්පරික ආණ්ඩු ක්‍රම පවත්වා ගැනීමට උත්සුක වූහ
නමුත් ස්පාටා නගරය ප්‍රවේණි අධිරාජ්‍යයවරු දෙදෙනෙක් යටතේ පාලනය විය
කෙසේ වෙතත් වැඩිහිටි අයවලුන්ගේ කවුන්සලයක් (ජෙරෝසියා) සහ රජවරුන්ට රැකවල් දා සිටි මහේස්ත්‍රාත්වරුන් නිසා මෙම රජවරුන්ගේ බලයට බාධා පැමිණුනි
org/wiki/Ancient_Greece#Politics_
26_Society
පූර්ව යුගය

නවශිලා යුගයේ ජනාවාසවල සලකුණු ආමේනියානු උස් බිමේ දැක ගතහැකිය
ප්‍රදේශයේ පූර්ව ඓතිහාසික සංස්කෘතියේ ආදිතමයා වනුයේ , දළ වශයෙන් ක්‍රි
6000 – 4000 අතර පැවති මධ්‍යම ට්‍රාන්ස්කොකෝසස් පළාතේ ෂුලාවේරි- ෂෝමු සංස්කෘතිව බව කාබන් කාල නිර්න ක්‍රමයෙන් සොයා ගෙන ඇත
ලෝකඩ යුගය 

මුල් ලෝකඩ යුගය වන්නේ ක්‍රි
4000 – 2200 ත් අතර තිබූ කුරා අරාක්සස් සංස්කාතියකි
පසුව එය ක්‍රි
22000 – 1500 දක්වා ට්‍රියේලිට් සංස්කෘතිය බවට පත් විය
1500-1200 අතරදී හයාසා - අසී ආමේනියානු උස්බිමේ බටහිර භාගයේ පැතිරුණු අතර හිට්ටි අධිරාජ්‍ය සමග නිරන්තර ගැටුම් ඇති විය
1200 – 800 දී ආමේනියාවලින් වැඩි කොටසක් , රාජධානි අතර ඇති වූ සන්ධානයක් යටතේ එක්ත් විය
එම ස්‍න්ධානය අෂ්‍රියන් මූලාශ්‍රවල සඳහන් වන්නේ නයිරි ලෙසය (අෂ්‍රියන් හි “ ලෑන්ඩ් ඔෆ් රිවර්ස්”)
යකඩ යුගය

 

සර්දුරිස් II යුගයේ උරාර්තු , ක්‍රි
743 දී

ආමේනියානු උස්බිමේ කෝකසස් හා ප්‍රාචීර ඒෂියා මයිනර් තුළ වූ උරාර්තු රාජධානිය ක්‍රි
9 වන ශතවර්ෂය සහ ක්‍රි
585 අතර කාලයේදී සමෘධියෙන් වැජඹුණි
උරාර්තු රාජධානියේ ආරම්භකයා වු අරාම් ආමේනියානු උස් බිමේ වු සියළු රාජ්‍ය එක්සේසත් කළ අතර උරාර්තියානු රජවරුන්ගේ සාම්ප්‍රදායික තේමාව වන “රජවරුන්ගේත් රජ” යන විරුදාවලිය තමාටම පිරිනමා ගන්නා ලදී
උරාර්තියවරු තම ආධිපත්‍ය ටාරොන් හා වස්පුරකන් පුරාම පිහිට වූහ
උරාර්තුහි ප්‍රධාන තරඟකරුවා වුයේ නියෝ - අෂ්‍රියන් අධිරාජ්‍යයාය
සර්දුරි I ගේ රාජ්‍ය කාලය අතරතුර (ක්‍රි
834 – 828) උරාර්තුව ශක්තිමත් සහ සංවිධානය වු ජාතියක් වු අතර අසැල්වැසි ගෝත්‍ර වලින් බදු අය කිරීමට නීති පැනවීමටද සිදුවුණි
සර්දුරි විසින් තුෂ්පා නගරය (වර්තමානයේ වෑන්) උරාර්තු හි අගනගරය බවට පත් කරන ලදී
ඔහුගේ පුත්‍ර ඉෂ්පුයිනිස් පසු කාලයේ ටයි‍ග්‍රනෝසෙර්ටා ලෙස හැදින්වෙන ප්‍රදේශය පැරද වීමෙන් හා උරුමියාව පුළුල් කිරීමෙන් තම රාජ්‍යයේ මායිම වැඩි කළේය
මීනුවස් (ක්‍රි
පු 810 – 785), උරාර්තියානු ප්‍රාන්තය අරරාතියන් ප්‍රදේශය දෙසට (උතුරට) පුළුල් කළේය
ඔහු මෙසපොටේනියානු කීලකාකාර ශුද්ධ ලියවිලි 90 කට වැඩි අගිෂ්තිස් I , හිටීස් වලින් ලටකියා පරදවා බයිබ්ලොස්, ෆිනිෂියා දක්වා බලය පතුරුවා ක්‍රි
782 දී යුධ සිරකරුවන් 6600 ක් යොදවමින් “ඉරිබුනි” ගොඩ නැංවුයේය
මීඩ්ස් ක්‍රි
612 දී ආෂ්‍රියාව ආක්‍රමණය කර උරාර්තියානු අගනගරය වු වෑන් ක්‍රි
585 දී භාරගත් අතර එයින් පසු උරාර්තු ආධිපත්‍ය නිමාවිය
org/wiki/History_of_Armenia#Prehistory
පුර්ව ඉතිහාසය

පුරාණ පාෂාණ යුගයට අයත් දේ
වසර මිලියන ගණ්නයකට පෙර දැන් චීනය ලෙස හැදින්වෙන ප්ර දේශයේ හෝමෝ ඉලෙක්ටර්ස්වරු වාසය කර ඇත
මෑතකදී කරන ලද සොයාගැනීම් වලින් පෙන්වන්නේ ක්සියාඔචැන්ලිඈන්ග් වලින් සොයා ගන්නා ලද ගල් ආයුධ වලට අවුරුදු මිලියන 1.36 ක තරම් පැරණි අතීතයක් හිමි බවයි. හැංහයි පළාතේ ෂිහොවුඩු හි පුරා විදයාත්මක භූමිය, මීට අවුරුදු මිලියන 1.27 කට ඉහත දී හෝමෝ ඉලෙක්ටර්ස් වරු ගින්දර භාවිතය පිළිබද මුල්ම වාර්තාව පිහිට වු බවට සාක්ෂි දරයි
යු අන් මොවු සහ පසුව ලැන්ටියන් අසලදී කළ කැණීම් වලින් මුල් ජනාවාස පෙන්නුම් කරයි
යම් විට චීනයෙන් සොයා ගත් හෝමෝ ඉරෙක්ටස් ආකෘතිය, 1923 දී සොයාගත් පිකිං මිනිසා විය හැක
ලියුසොවුහි ලියුසුයි ගුහාවෙන් හා ගුවන්ෂි පළාතෙන් ගොඩගත් මැටි කැබලි ද්විත්වයේ උත්පත්ති ක්රිී
16500 සහ ක්රි
19000 දක්වා දිව යයි
නව ශාලා යුගය

චීනයේ ශිලා ලේඛන යුගය ක්රිය
10000 ලෙස සැලකිය හැක
ප්රාමග් චීන යුගයේ මෙනේරි කෘෂිකර්මාන්තය සදහා කාබන් වල නීර්ණය කර ඇත්තේ ක්රිර
7000 ටය
ෂින්හෙන් රටේ පිලිගැන්ග් සංස්කෘතිය, හෙනත් 1977 දී කණින ලදී
කෘෂිකර්මාන්තයත් සමග ජනගහණ වැඩිවීම, අස්වැන්න ගබඩා කිරීම හා යලි ප්රවයෝජනයට ගැනීම සහ විශේෂඥ කම්කරුවන් සහ පරිපාලකයන් ඇති විය
ශිලා ලේඛන යුග‍යේ අග බාගය වන විට‍ කහ ග‍ඟේ මිටියාවත සංස්කෘතික කේන්ද්රයයක් කොට ගෙන එහි ජනාවාස වු අතර මුලින්ම ගම්වැසියන් සොයා ගන්නා ලද්දේ එහිදීය
පුරාවිද්යා ත්මකව සැලකිය යුතු බොහෝමයක් දේ බන්පෝ හා ෂියෑන් වලදී සොයා ගන්නා ලදී
කහ ගඟට එම නම ලැබී ඇත්තේ ඉවුරේ සෑදුණු තුනී වැලි ලෝයෙස ජලය සමග එක්ව කහ පැහැයට ජල ගලන නිසාය
චීනයේ මුල් ඉතිහාසය පැටලිලි සහගතය
ඊට හේතුව, ශත වර්ෂ ගණනාවකට ඉහත සිදු වු සිදුවීම් විස්තර කිරීමට පසු කාල වලදී ගත් උත්සාහයන් නිසා ලේඛන භාෂාවේ අඩු ලුහුඩුකම් පැවතීමයි
ක්රිස
7000 වන විට චීන ජනතාව මෙනේරි වගා කරමින් ජියාහු සංස්කෘතිය නැංවූහ
නින්ෂියාහි දමයිදි හිදී ක්රිි
3172 ක් සොයා ගන්නා ලද අතර එහි එකිනෙකට වෙනස් තනි ලංජන 8453 ක් තිබී ඇත
ඊට සුර්යයා, චන්ද්ර යා, තාරකා, දෙවිවරු සහ දඩයමේ යාමේ හෝ තණ කැවීමේ දර්ශන ඇතුළත්ය
මෙම අක්ෂර චීන අකුරු වලට සමානකම් දක්වන බව දැනට පිළිගත් මතයයි
පසුව ලොන්ශාන් සංස්කෘතිය ක්රිු
2500 දී පමණ යැංෂාන් සංස්කෘතිය යටපත් කොට දැමීය
ලෝකඩ යු‍ගය

සැන්ෂින්ඩුයි, වුචෙන් සහ ඉර්ලිටෝවු ආදි පුරා විද්යා ත්මක කැණීම් ස්ථාන, චීනයේ ලෝකඩ යුගයක ශිෂ්ඨාචාරයක් තිබු බවට සාක්ෂි දරයි
ක්රිප
3000 ට අයත් පැරණිතම ලෝකඩ පිහිය ගැන්සු හි මජියායෝ සහ ක්වීන්හායි පළාතෙන් සොයා ගන්නා ලදී
කහ අධිරාජ්යායා පිළිබද ඓතිහාසික විග්රෙහය

පුරාණතම විස්තර සහිත චීනයේ ඉතිහාසය, ක්රි‍
2 වන සියවසේදි චීන ඉතිහාස ලේඛක සිමා ක්වෑන් අතින් ලියවුණු “මහා ඉතිහාසඥයාගේ වාර්තා” සහ “බම්බු ඇනල්ස්” යන කෘති ක්රිා
2800 පමණ සිට චීන ඉතිහාසය ගැන අංශු මාත්රා වශයෙන් කියා පායි
තවද ඊට “වසර 3 ක හා අධිරාජ්යපයන් 5” යන්න ද ඇතුළත්ය
මෙම පාලකයන් අර්ධ වශයෙන් මිත්යා මත ධාරීන් ඥාන වන්ත මත ධාරීන් සහ චරිතවත් ආදර්ශමත් අය වූහ
හැන් චීන ප්රමජාවේ මුතුන්මිත්තා ලෙස කහ අධිරාජ්යධයා සැලකේ.

සීමා ක්වෑන් කියා සිටින පරිදි ප්රදවේනි පාලන ක්ර්මය පිහිට‍ුවා තිබෙන්නේ ෂියා රාජ්යර වංශ අතර තුර කාලයේ වන අතර මෙම ක්රේමය ෂැන් සහ සෝචු රාජ වංශ වල කාලයන් හිදි චිරස්ථායි වී ඇත
එය සිදු වුයේ ඓතිහාසික චීනයේ මතුවී තිබෙන රාජ්යා වංශ 3 නේ රාජ්යඑ කාලය අතර තුරදීය
(ඒවා නම් පින්යින්, සැන්ඩයි වේ)
org/wiki/History_of_China#Prehistory
4 වැනි සහස්‍රයේ අග භාගයට අයත් ප්‍රාග් ලේඛන ක්‍රම එක්වරක් පමණක් සොයා ගත්තක් නොවේ
ඒවා පැරණි සම්ප්‍රදායට අයත් සලකුණු ක්‍රමය මත පදනම් වී ඇත
නමුත් සංඥා ක්‍රමය නියම ලේඛන ක්‍රමයක් ලෙස සැලකිය නොහැකිය
මේ සදහන් කරන ක්‍රමයෙහි අතීතාස්මරණය කරවන අන්දමේ ලාක්ෂණික ගති (ලේඛනයේ) සහිත වේ
මෙම ක්‍රමය ප්‍රාග් ලේඛන ක්‍රමය ලෙස නිර්වචනය කළ හැකි අතර තොරතුරු ප්‍රචාරණය සදහා චිත්‍ර ලිපි හෝ අතීත ස්මරණ යොදා ගෙන ඇත
නමුත් පෙනෙන ලෙසට එය භාෂාමය භාවයෙන් තොරය
මෙම ක්‍රම නව ශිලා යුගයේදී මතු වු අතර කි
7 වැනි සහස්‍රය තරම් පැරණි බව පැවසේ
(කම්යානා මෝහ්ලා)

නවශිලා යුගය

නවශිලා යුග චීනය 

2003 දී කළ කාබන් විකිරණ පරීක්ෂණයන් මගින් චීනයෙන් සොයා ගත් ඉබි කටු වල කොටන ලද ජියාහු අක්ෂර ක්‍රි
7 වැනි සහස්‍රයට අයත් බව සොයා ගෙන ඇත
උතුරු චීනයේ හෙනන් පළාතේ ජයිහුවලවු නව ශිලා යුගයට අයත් සෝහොන් 24 ක් කැණීමේදි මනුෂ්‍ය කොටස් සමග මෙම ඉබි කටු ද හමු වී ඇත
සමහර පුරා විද්‍යාඥයින් කියන පරිදි මීට සමාන කටුවල ලියන ලද ලේඛන ක්‍රි
2 වැනි සහස්‍රයට අයත් ඔරකල් බෝන් ලිපියෙන් ද සම්භ වී ඇත
නමුත් සාක්ෂ්‍ය මදකම නිසා අන් අය මෙම මතය පිළි ගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කරති
ඔවුන් ප්‍රකාශ කර සිටින්නේ ඒවායින් හමුවු ආකාරයේ ජ්‍යාමිතික හැඩතල (ජියාහු වලින් නම් වු) ප්‍රාග් ලේඛන කලාව සමග සම්බන්ධව තිබිය නොහැකි බවයි.

නවශිලා යුග යුරෝපය

 
7 වැනි සහස්‍රයේ ආරම්භයේ සිට 6 වැනි සහස්‍රය පුරා සරල සලකුණු වල සිට සංකිර්ණ සලකුණු දක්වා විකාශනය වු අයුරු වින්කා සලකුණුවලින් මනාව පෙන්වයි. මේවායෙන් එකිනෙක ගලපමින් ලියු වගන්තියක සේයාවක් පෙන්නුම් කරයි
6 වැනි සහස්‍රයේ අග්‍රභාගයේ ඩිස්පිලියෝ පුවරුව ද මීට සමානකම් දක්වයි. පුරාණ පෙරදිගාසන්න ප්‍රදේශ (ඊජිප්තු, සුමරියානු ප්‍රාග් - කීලකාකාර සහ ක්‍රීටන්) වලද මෙවන් සලකුණු ක්‍රම මගින් චිත්‍ර ලිපි ලියා ඇත
එම නිසා වින්කා සලකුණුවල අර්ථයන් ගැන පැහැදිලි වැටහීමක් ලබා ගත නොහැකි වීමෙන් මෙම ලේඛණයන් හි නියම අදහස් හෝ පණිවිඩය වටහා ගැනීම අපහසුව ඇත
4 වැනි සහස්‍රයේ ඉන්දු ලේඛන වල ප්‍රාග් ලේඛන කලාව මුසුවී තිබිය හැකියි
ඇතැම්විට ඊට, ඒ වන විටත් මෙසපොතේමියානු ලේඛන කලාව බලපා තිබුණා ද විය හැක
ස්ලැක්වික් අකුරු (පුරාණ ජර්මන් අකුරු වර්ගයක්) ද යම් ආකාරයක ප්‍රාග් ලේඛන ක්‍රමයක් යැයි මධ්‍යකාලීන ලේඛකයින් සමහරක් ප්‍රකාශ කරති
ඉන්කාස් හි කුයුපී ද ඊට සමාන සම්භවයක් සහිත විය හැකිය
ඊට ඇති ඓතිහාසික උපහැරණයක් වන්නේ උරාක් විසින් යුග්ටූන් අක්ෂර ක්‍රමය දියුණු කිරීමට පෙර සොයා ගත් පින්තූර ක්‍රමයයි
ආශ්‍රිත

ඉතිහාසය
ඍග් වේදය, ඍග්වේද (සංස්කෘත
ऋग्वेद) යනු වෛදික පුරාණ සංස්කෘත ගීතිකා වල  එකතුවකි එය වේද ලෙස හැඳින්වෙන හින්දු ආගමික පූජනීය කෘති අතරින් පළමුවැන්න යි
ඍග්වේදය යනු පැරණිතම වෛදික සංස්කෘත ග්‍රන්ථයයි
එහි මුල් ස්ථර ඕනෑම ඉන්දු-යුරෝපීය භාෂාවක පවතින පැරණිතම ලියවිලි වලින් එකකි
2 වන සහස්‍රයේ සිට ඍග්වේදයේ ශබ්ද සහ පාඨ වාචිකව සම්ප්‍රේෂණය වී ඇත
මෙම ලියවිල්ල සංහිතා, බ්‍රාහ්මණ, ආරණ්‍යක සහ උපනිෂද් වලින් සමන්විත වේ
ඍග් වේද සංහිතා යනු මූලික පාඨය වන අතර, එය පද්‍ය 10,600 ක පමණ ගීතිකා 1,028 (සූක්ත) සහිත පොත් 10 කින් (මණ්ඩල) එකතුවකි
මුල්ම රචනා කරන ලද මණ්ඩල අටේ - මණ්ඩල 2 සිට 9 දක්වා - ගීතිකා ප්‍රධාන වශයෙන් විශ්ව විද්‍යාව, වත්පිළිවෙත්, චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර සහ දෙවිවරුන්ට ප්‍රශංසා කිරීම ගැන සාකච්ඡා කරයි
වඩාත් මෑතකාලීන මණ්ඩලයන්හී (1 සහ 10) ගීතිකා තුළ දාර්ශනික හෝ සමපේක්ෂන ප්‍රශ්න, සමාජයේ දාන (පුණ්‍යකර්ම) වැනි ගුණධර්ම, විශ්වයේ ආරම්භය සහ දිව්‍යමය ස්වභාවය පිළිබඳ ප්‍රශ්න සහ ඒවායේ වෙනත් පාරභෞතික ගැටළු පිළිබඳව ද කටයුතු කරයි
හින්දු චාරිත්‍ර වාරිත්‍රවල (විවාහ මංගල්‍ය වැනි) සහ යාඥාවන් වලදී එහි සමහර පාඨ  කියවනු ලැබේ, ඍග් වේදය අඛණ්ඩව භාවිතා වන ලෝකයේ පැරණිතම ආගමික ග්‍රන්ථය වේ
කාල නිර්ණය සහ ඓතිහාසික සන්දර්භය

කාල නිර්ණය 
Jamison සහ Brereton ට අනුව, ඔවුන්ගේ 2014 ඍග් වේද පරිවර්තනයේ, මෙම පාඨයේ කාල නිර්ණය "විවාදාත්මක හා නැවත සලකා බැලීමේ කාරණයක් වී ඇති අතර පවතිනු ඇත"
යනුවෙන් සඳහන් කොට ඇත
මෙතෙක් කාල නිර්ණය අනුමාන කර ඇත්තේ ගීතිකා තුළම ඇති ශෛලිය සහ අන්තර්ගතයෙනි
භාෂා විද්‍යාත්මක තක්සේරුව මගින් පෙළෙහි වැඩි ප්‍රමාණයක් දෙවන සහස්‍රයේ දෙවන භාගය දක්වා දිව යයි
මුල් ඉන්දු-ආර්ය භාෂාවකින් රචනා වී ඇති බැවින්, ගීතිකා ඉන්දු-ඉරාන වෙන්වීමෙන් පසුකාලීන විය යුතුය, දළ වශයෙන් ක්‍රි
2000 දක්වා දිව යයි
ඍග් වේදයේ හරයේ සංයුතියට ආසන්න සාධාරණ දිනයක් වන්නේ උතුරු සිරියාවේ සහ ඉරාකයේ (ක්‍රි
1450-1350) මිටැනි ලේඛනයි
ඒවායේ වරුණ, මිත්‍ර සහ ඉන්ද්‍ර වැනි වෛදික දෙවිවරුන් ගැන ද සඳහන් වේ
අනෙකුත් සාක්ෂි ද පෙන්වා දෙන්නේ ක්‍රි
1400ට ආසන්න සංයුතියකි
ඍග් වේද ලකුණු ලෝකඩ යුගයේ අවසාන කාලය දක්වා පිළිගෙන ඇති අතර, එය නොකැඩූ සම්ප්‍රදායක් සහිත උදාහරණ කිහිපයෙන් එකක් බවට පත් කරයි
ඓතිහාසික හා සමාජීය සන්දර්භය 
ඍග් වේදාය අනෙකුත් ඉන්දු-ආර්ය ග්‍රන්ථයන්ට වඩා බොහෝ පෞරාණික ය
මේ හේතුව නිසා එය මැක්ස් මුලර් සහ රුඩොල්ෆ් රොත්ගේ කාලයේ සිට බටහිර ශිෂ්‍යත්වයේ අවධානයට ලක් විය
ඍග් වේදය වෛදික ආගමේ මුල් අවධිය පිළිබඳව වාර්තා කරයි
සාමාන්‍ය හෝ ප්‍රභූ වේවා, වෛදික යුගයේ සමාජ හෝ දේශපාලන ක්‍රමය පිළිබඳ සෘජු සාක්ෂි ඍග්වේදය ඉදිරිපත් නොකරයි
ගව පාලනය සහ තුරඟ තරග වැනි ඉඟි පමණක් දැකිය හැකි අතර, මෙම පාඨය පුරාණ ඉන්දියානු සමාජය පිළිබඳ ඉතා පොදු අදහස් ඉදිරිපත් කරයි
මෙහි කුල බේදයක්, ක්‍රමයක් පිළිබඳව සඳහන් නැත
කෘෂිකාර්මික දේවතාවන් ගැන ගීතිකා වල සඳහන් වන අතර එය සමරන බැවින් සමාජය කෘෂිකර්මාන්තය පිළිබඳ සාක්ෂි ඇත
රජවරුන් පූජකයන් සහ ශ්‍රමිකයන් අතර අනුපූරක සබඳතා පැවති නමුත් සමාජ පන්තිවල සාපේක්ෂ තත්ත්වය පිළිබඳ සාකච්ඡාවක් නොමැත
ඍග්වේදය තුළ කාන්තාවන් තරමක් විවෘතව කතා කරන අතර එය ලියවිල්ලෙහි සඳහන් ආකාරයට පිරිමින්ට වඩා ලිංගිකව විශ්වාසයෙන් පෙනී සිටින ආකාරයෙන් පැහැදිලි වේ
විවාහ මංගල්‍යය පිළිබඳ සවිස්තරාත්මක හා සෞන්දර්යාත්මක ගීතිකාවලින් ඇඟවෙන්නේ ඍග්වේද යුගයේ චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර වර්ධනය වී ඇති බවයි. දෑවැද්ද පිළිබඳ සාක්ෂි නොමැති අතර සති පූජාව හෝ ඒ ආශ්‍රිත චාරිත්‍ර පිළිබඳ සාක්ෂි වෛදික ග්‍රන්ථවල නොමැත
ඍග් වේද ගීතිකා වල සහල් සහ කැඳ ගැන සඳහන් වන අතර, කෙසේ වෙතත් වී වගාව පිළිබඳ සාකච්ඡාවක් නොමැත
ආයස් (ලෝහ) යන යෙදුම ඍග් වේදයේ ඇති නමුත් එය කුමන ලෝහයක් දැයි පැහැදිලි නැත
යකට පිළිබඳව එහි සඳහනක් නොමැති අතර ඍග් වේදය ක්‍රි
1000 ට පෙර රචනා වූ බවට විද්වතුන් සනාථ කර ඇත
5.63 ගීතිකාවේ "රත්‍රන් වලින් ආවරණය වූ ලෝහ" ගැන සඳහන් වන අතර, වෛදික සංස්කෘතිය තුළ ලෝහ වැඩ කිරීමේ ප්‍රගතියක් පෙන්නුම් කරයි
ඍග් වේදයේ  දක්නට ලැබෙන සමහර දෙවිවරුන්ගේ සහ දේවතාවියන්ගේ නම් මුල්-ඉන්දු-යුරෝපීය ආගම මත පදනම් වූ වෙනත් විශ්වාස පද්ධති අතර දක්නට ලැබෙන අතර භාවිතා කරන බොහෝ වචන වෙනත් ඉන්දු-යුරෝපීය භාෂාවලින් වචන සමඟ පොදු මූලයන් බෙදා ගනී
කෙසේ වෙතත්, ඍග් වේදයේ වචන 300 ක් පමණ ඉන්දු-ආර්ය හෝ ඉන්දු-යුරෝපීය නොවන බව සංස්කෘත සහ වෛදික සාහිත්‍ය විශාරද ෆ්රිට්ස් ස්ටාල් පවසයි
මෙම 300 න්, කපර්දින්, කුමාර, කුමාරි, කිකටා වැනි බොහෝ ඒවා පැමිණෙන්නේ ඉන්දියාවේ නැගෙනහිර සහ ඊසානදිග (ඇසෑමය) ප්‍රදේශයේ දක්නට ලැබෙන මුණ්ඩ හෝ ප්‍රාකෘත-මුන්ඩ භාෂාවලිනි
300 ලැයිස්තුවේ ඇති අනෙකුත් ඒවාට ඉන්දියාවේ දකුණු ප්‍රදේශයේ ද්‍රවිඩ මූලයන් හෝ ටිබෙටෝ-බුරුම සම්භවයක් ඇත
ඔටුවන්, අබ සහ කොටළුවා වැනි - ඍග් වේදයේ ඇති ඉන්දු-යුරෝපීය නොවන වචන කිහිපය සමහර විට අහිමි වූ මධ්‍යම ආසියානු භාෂාවකට අයත් විය හැකිය
ආශ්‍රේයයන් 
{|
පාරිසරික පුරාවිද්‍යාව යනු මිනිසුන් හා ඔවුන්ගේ පරිසරය අතර ඇති දීර්ඝ කාලීන සබඳතාව පිළිබඳ අධ්‍යයනයයි
මෙම සම්බන්ධතාවය ලේඛණ ගත කිරීමට හා පහදා දීමට පේලියෝඑත්නො‍බොටනි, භූ රූප විද්‍යාව, පෙලිනොලජි, වූ භෞතික විද්‍යාව, භූ දර්ශණ පුරාවිද්‍යාව මනුෂ්‍ය ජීව විද්‍යාව හා මනුෂ්‍ය පරිසර විදයාව ඇතුළත් විවිද උප අංශ ඇතුළත් වෙයි
පාරිසරික පුරාවිද්‍යාව ,  අතිතයේ සිදු වු වේගවත් දේශගුණ වෙනස් වීම් වලට මනුෂ්‍යයන් ප්‍රතිකාර දැක්වු අයුරු පෙන්වන ආනුභාවික සාක්ෂි සැපයිය හැකි විෂය පථ කිහිපයෙන් එකක් නිසා එහි ජනප්‍රිය බව පසුගිය වසර කිහිපය තුළ ඉතා වේගයෙන් වර්ධනය වී ඇත
පාරිසරික පුරාවිද්‍යාව නාමික විෂය පථයක් ලෙස මතුවි ඇත්තේ පසුගිය වසර 30 තුළ දී පමණි
එය සැලකිය යුතු ලෙස වර්ධනය වී ඇති අතර බොහෝමයක් කැණීම් ව්‍යාපෘති වල ප්‍රධාන සංරචකයක් ලෙස වර්ථමානයේදී භාවිතා වේ
බොහෝමයක් විශ්ව විද්‍යාල මෙම විෂය සම්මත පාඨමාලාවක් ලෙස උගන්වනු ලබන අතර ඔවුන් විසින් මෙය වෙනම උපාධියක් ලෙස උගන්වනු ලැබේ
ලන්ඩනයේ රෝයල් පොළෝවේ විශ්ව විද්‍යාලය මෙම ක්ෂේත්‍රයේ සිටින නියමු විශ්ව විද්‍යාලයක් වන අතර එහිදි මෙය උගන්වනු ලබන්නේ පාරිසරික පුරා විද්‍යා උපාධියේ කොටසක් ලෙස ය
පුරාවිද්‍යාත්මක ක්ෂේත්‍ර සමීක්ෂණය යනු විශාල ප්‍රදේශයක් (සාමාන්‍යයෙන් හෙක්ටයාරයකට වැඩි හෝ සමහරක් විට වර්ග කිලෝමීටරයකට වඩා වැඩි) පුරාවට වු පසු මිනිස් සංස්කෘති වල පිහිටීම ව්‍යාප්තිය හා සංවිධානය පිළිබද තොරතුරු රැස්කිරීමට පුරාවිද්‍යාඥයින් (බහුලව භූ දර්ශණ පුරාවිද්‍යාඥයන්)  විසින් යොදා ගන්නා ක්‍රම වේද ක්‍රියාවලියයි
එය
(a) සමීක්ෂණ කණ්ඩායමේ අවශ්‍යතාවය මත පදනම්ව (හා ආගන්තුක ක්‍රමයද යොදා ගත හොත් පුරා විද්‍යාත්මක සාක්ෂි විනාශවී යාමේ අවධානම මත) ආගන්තුක හෝ අනාගන්තුක හා (b) ගැටලුවට තුඩුදුන් භූමි ප්‍රදේශයෙන් අසනු ලබන පර්යේෂණ ගැටලු වර්ග මත පදනම්ව පුළුල් හෝ ත්‍රීව්‍ර විය හැකිය
සමීක්ෂණ මගින් යම් ප්‍රාදේශිය සංදර්භයක පසු මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් පිළිබද වැදගත් තොරතුරු නිපදවන නිසා එය කැණීමක් සිදු කිරීම හෝ නොකිරීම තීරණය කිරීමට ප්‍රායෝගික ක්‍රමයක් විය හැකි අතර (යම් ප්‍රදේශයක මූලික තොරතුරු පටිගත කිරීමේ ක්‍රමයක් ලෙස) ඒවායේ අවසාන තීරණය කිරීමටද යොදා ගත හැක
ක්ෂේත්‍ර සමීක්ෂණයෙන් තවත් විශේෂිත වර්ගයක් වන්නේ මුදාගැනීම් සමීක්ෂණයි
එය ක්‍රියාවට නංවන්නේ යම් ප්‍රරා විද්‍යාත්මක වටිනාකමකින් යුත් ප්‍රදේශයක් තර්ජනයක් යටතේ පවතින විටය
මෙය සාමාන්‍යයෙන් තැනීම් ක්‍රියාකාරකම් වලට සම්බන්ධ අතර යම් වැඩ බිමක් මත වැඩ ඇරඹීමට ප්‍රථම එහි කැණීම් සිදු කළ යුතු ද නැද්ද තීරණය කිරීමට යොදා ගනී
පුරා විද්‍යාඥයන් විසින් සමීක්ෂණ වලදී GIS, GPS, දුරස්ථ සංවේදනය, භූ ‍භෞතික විද්‍යා සමීක්ෂණය හා ආකාශ ඡායාරූප කරණය වැනි විවිධ මෙවලම් යොදා ගනී
භූ භෞතික විද්‍යාත්මක සමීක්ෂණ

භූ භෞතික විද්‍යාත්මක සමීක්ෂණයේ දී යොදා ගන්නේ පුරා විද්‍යාත්මක වැඩ බිම්වල උප ස්ථර සිතියම්ගත කිරීම සඳහාය
නූතන වසරවලදී මෙම ක්ෂේත්‍රය තුළ අතිශය දියුණුවීම් සිදු විය හැකි අතර එය පුරා විද්‍යාවේ වැදගත් හා වියදම් කාර්යක්ෂම මෙවලමක් බවට ක්‍රමයෙන් පත්වෙමින් පවතී
භූ භෞතික විද්‍යාත්මක උපකරණවලට, යම් වැළලී ඇති පුරා විද්‍යාත්මක අංගයක් එහි විද්‍යුත් හෝ චුම්භක ගුණ එහි අවට පරිසරය සමඟ වෙනසක් දක්වන අවස්ථාවලදී එම පුරා විද්‍යාත්මක අංගය අනාවරණය කර ගත හැක
සමහරක් අවස්ථාවලදී තනි මානව කෘති (විශේෂයෙන් ලෝහ) ද අනාවරණය විය හැක
ක්‍රමානුකූල රටාවකට ගන්නා ලද කියවුම් රූප සිතියමක් ලෙස විදැහිය හැකි දත්ත කුලකයක් බවට පත්වේ
සමීක්ෂණ ප්‍රතිඵල කැනීම් යොමු කිරීම සඳහා යොදා ගත හැකි අතර එමඟින් පුරා විද්‍යාඥයන් වැඩ බිමෙහි කැනීමට ලක් නොකරන ලද ප්‍රදේශයක අභ්‍යන්තරය නිරීක්ෂණයට ඉඩ ලබා දෙයි
අනෙකුත් පුරා විද්‍යාත්මක ක්‍රම මෙන් නොව භූ භෞතික විද්‍යාත්මක සමීක්ෂණය ආක්‍රමණශීලී හෝ විනාශකාරී නොවේ
මෙම හේතුව නිසා සංරක්ෂණය (කැනීමට වඩා) අරමුණු වන ස්ථානවල දී මෙය බහුලව භාවිතා කෙරේ
පුරා විද්‍යාවට බොහෝ විට යෙදෙන භූ භෞතික විද්‍යාත්මක ක්‍රම වන්නේ චුම්භක මාන, විද්‍යුත් ප්‍රතිරෝධී මාන, භූමි විනිවිද යන රේඩාර් (GPR) හා විද්‍යුත් චුම්භක (EM) සම්ප්‍රේශණයයි
මෙම ක්‍රම මඟින් බොහෝමයක් වර්ගවල පුරා විද්‍යාත්මක අංගවල සුපිරි විභේදනයක් ලබා දෙන අතර විශාල ප්‍රදේශවල අධි සාම්පල ඝනත්ව සමීක්ෂණ හැකියාවෙන් හා විශාල පරාසයක තත්ව යටතේ ක්‍රියා කිරීමේ හැකියාවෙන් යුක්ත වේ
ලෝහ අනාවරක භූ භෞතික විද්‍යාත්මක සංවේදක වන අතර ඒවා අධි විභේදන රූප උත්පාදනය කිරීමේ හැකියාවක් පවතී
අනෙකුත් ප්‍රකාශ කර ඇති හා මතුවෙමින් පවතින තාක්ෂණික ක්‍රම ද පුරා විද්‍යාත්මක යෙදීම්වල භාවිතය සොයා ගනිමින් පවතී
අතීතයේ දී භූ භෞතික විද්‍යාත්මක සමීක්ෂණ මඟින් සවිරාම සාර්ථකතා ලබා දී තිබුණත් එය නිවැරදි පරිදි යෙදූ විට බොහෝ දුරට හොඳ ප්‍රතිඵල ලැබේ
එය වඩාත් ප්‍රයෝජනවත් වන්නේ අර්ථ නිරූපණ පරීක්ෂා කිරීම හා පිරිපහදු කිරීම සිදු කළ හැකි හොඳින් සංගෘහිත පර්යේෂණ සැලසුමක භාවිතා කිරීමේ දීය
අර්ථ නිරූපණය සඳහා පුරා විද්‍යාත්මක වාර්තාවල හා එය භූ භෞතික විද්‍යාත්මකව ප්‍රකාශ වන ආකාරය පිළිබඳ දැනුමක් අවශ්‍ය වේ
නිවැරදි පරිදි උපකරණය දිවීම, සමීක්ෂණ සැලසුම් කිරීම හා දත්ත සැකසීම සාර්ථකත්වය සඳහා අත්‍යවශ්‍ය වන අතර එක් එක් වැඩ බිමෙහි ආවේණික භූ විද්‍යා හා පුරා විද්‍යාත්මක දත්ත ලබා ගැනීම සිදු කළ යුතුය
ක්ෂේත්‍රය තුළ දී දත්ත තත්වය පාලනය හා අව‍කාශයේ කාර්යක්ෂමතාව අතිශයින් වැදගත් වේ
org/wiki/Archaeological_survey
පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම යන වදනට ද්විත්ව අරුතක් ඇත
කැණීම, පුරාවිද්‍යාව පිළිබද විද්‍යාව තුළදී වඩාත්ම හොදින් දන්නා සහ බහුලවම භාවිතා වන දෙය වෙයි
මෙම හැගීමෙන් කැණීම යනු පුරා විද්‍යාත්මක අවශේෂ වල අණාවරණය , සැකසීම හා වාර්තාගත කිරීමයි
‍
 මෙම වදන දී ඇති යම් වැඩ බිමක අධ්‍යයන සදහා ඇති තාක්ෂණික ක්‍රම වල යෙදීම් වලට උදාහරණයක් ලෙස ද යොදා ගැනෙයි
මෙම හැගීමෙන් කැණීම් යන්න සමහරක් විට සහභාගි වන්නන් විසින් සිදු කරන හැරීමකට පරිශීලනය වෙයි
එවැනි වැඩ බිම් කැණීමක් එය සලකනු ලබන්නේ විශේෂිත පුරා විද්‍යාත්මක වැඩ බිමක හෝ සම්බන්ධ වී ඇති වැඩ බිම් ශ්‍රේණියක් සමග වන අතර එය වසර පුරාවට සිදු විය හැක
පාරිසරික පුරාවිද්‍යාව දළ විශ්ලේෂණය
කැණීම පුහුණූ වීම තුළදී විශේෂිත තාක්ෂණික ක්‍රම විශාල ප්‍රමාණයක් භාවිතා කිරීමට ඉඩ ඇති අතර එක් එක් කැණීමෙහි පුරාවිද්‍යාඥයාගේ ප්‍රවේශ්‍ය තීරණය කරණ විශේෂිත අංග ඇතුළත් වනු ඇත
ප්‍රභව හා අනෙකුත් ප්‍රයෝගික ගැටලු මගින්, පුරා විද්‍යාඥයන් ට ඔවුන්ට අවශ්‍ය ඕනෑම වේලාවක හෝ ඕනෑම ස්ථානයකදී කැණීම් සිදු කිරීමට ඉඩ ලබානොදෙයි
මෙම බාධක නිසා දන්නා බොහෝමයක් වැඩ බිම් කැණීම් සිදු නොකර තබා ඇත
මෙ‍හිදී ඒවා අනාගත පරම් පරාව සදහා සංරක්ෂණය කිරීමේ අරමුණ මෙන්ම ඔවුන් අසල ජීවත් වු සමාජ වල ඔවුන් විසින් රඟ පෑ භූමිකාව හදුනා ගැනීමේ අරමුණ ද වෙයි
සමහරක් අවස්ථා වලදී පුරා විද්‍යාඥයින් බලාපොරොත්තු වුයේ පසු දිනයකදී වඩාත් සාර්ථක ප්‍රතිඵල සමග ඒවා නැවත ගවේෂණයට දිනෙන් දින දියුණු වන තාක්ෂණික ක්‍රම මගින් ඉඩ සලසනු ඇති බවයි. 

පුරාවිද්‍යාත්මක අවශේෂ වල තිබීම හෝ නොතිබීම අඩු හෝ වැඩි සම්භාවිතාවයකින් යුතුව භූමි විනිවිද රේඩා වැනි දුරස්ථ සංවේදන මගින් යෝජනා කළ හැක
එමෙන්ම මෙම කාර්යයෙන් වැඩ බිමෙහි දියුණුව පිළිබදව දළ තොරතුරු ලබාගත හැකි නමුත් වඩාත් වැදගත් අංග හදුනා ගැනීම සදහා සාමාන්‍යයෙන් විදීම නියමාකාරයෙන් භාවිතා කරන ලද කැණීම් අවශ්‍ය වෙයි
මානව කෘති වලින් ගන්න‍ා ලද දත්ත සමුද්‍රරණය ලබාගත හැක්කේ අතිශය ආක්‍රමණික කැණීම් ක්‍රම වලින් පමණි
ඓතිහාසික දියුණු වීම
තැනීම් තාක්ෂණික ක්‍රම දියුණු වීම වසර ගණන් පුරාවට නිදන් හැරීම් ක්‍රියාවලියේ සිට, දී ඇති වැඩ බිමක මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් පිළිබද අනුක්‍රමය සම්පුර්නයෙන් හදුනා ගන්නා හා ඒවටා ඇති අනෙකුත් වැඩ බිම් හා භූ දර්ශණ සමග ඇති සබදතාව සේවීම දක්වා සිදු වී ඇත
එහි ඉතිහාසය ආරම්භ වන්නේ නිදන් හා කෞතුක ද්‍රව්‍ය කාණ්ඩයට වැටෙන මානව කෘති සේවීමෙන් ය
මෙම කෞතුක ද්‍රව්‍ය පුරාවේදීන්ගේ අවධානයට බදුන්වු විශයක් විය
පසුව සදහන් කරන ලද්දේ යම් භූමියක් හැරීම මගින් එහි අඩංගු මුල්කාලීන මිනිසුන්ගේ ජීවිත පිළිබද සාක්ෂි විනාශ වන බවයි. කෞතුක වස්තුවක් එහි සන්දර්භයෙන් ඉවත් කළ විට එමගින් දරාසිටින තොරතුරු බොහෝමයක් නැති වී යයි
පුරාවේදීත්වය පුරාවිද්‍යාවෙන් ප්‍රතිස්ථාපනය වීම ආරම්භ වන්නේ මෙම අවබෝධයෙන්ය
එම ක්‍රියාවලිය අදටත් පුරුදු පුහුණු කරණු ලබයි
කැනීම් වර්ග

මූලික වර්ග 

නූතන පුරා විද්‍යාත්මක කැනීම්වලදී මූලික ආකාර දෙකක් යොදා ගනී
1.	පර්යේෂණ කැනීම් - මෙය සිදු කරනු ලබන්නේ වැඩ බිම විවේකීය වේගයකින් සම්පූර්ණයෙන්ම කැනීමට කාලය හා ප්‍රබව ඇති විටය
මෙම ක්‍රමය අධ්‍යාපනික හෝ පෞද්ගලික සමාජ තුළ ඉතා හොඳින් දක්නට ලැබේ
මන්ද යත් ඔවුන්ට ස්වේච්ඡා සේවකයින් හා අරමුදල් ප්‍රමාණවත් තරම් ලබා ගත හැකි හෙයිනි
කැනීමේ ප්‍රමාණය එය සිදු කෙරෙන අතරතුර දීම අධ්‍යක්ෂකවරයාට තීරණය කළ හැක
2.	දියුණු වීම් මඟින් මෙහෙය වෙන කැනීම් - මෙය වෘත්තීමය පුරා විද්‍යාඥයින් මඟින් සිදු කරන අතර ඔවුන් එය ආරම්භ කරන්නේ ගොඩ නැඟෙන දියුණුවීමක් මඟින් වැඩ බිම තර්ජනයට ලක් වී ඇති විටයි
සාමාන්‍යයෙන් දියුණු කරන්නා විසින් මුදල් යොදවන මේවාහි දී කාලය වඩාත් ප්‍රධාන සාධකයක් වන අතර ඔවුන් අවධානය යොමු කරන්නේ ගොඩනැඟීම් මඟින් තර්ජනයට ලක් වූ ප්‍රදේශ පිළිබඳව පමණි
වැඩ කරන කණ්ඩායම සාමාන්‍යයෙන් වඩාත් දක්ෂ වන අතර පූර්ව දියුණු වීමේ කැනීම් පර්යේෂණයට ලක්වන ප්‍රදේශ පිළිබඳ සැලකිය යුතු තරමේ වාර්තාවක් සපයයි
ගලවා ගැනීමේ පුරා විද්‍යාව සමහරක් විට වෙනස් ආකාරයක කැනීම් වර්ගයක් ලෙස සලකනු ලබන නමුත් ක්‍රියාත්මක වීමේදී එය දියුණු වීම් මඟින් මෙහෙය වන කැනීම්වලට සමාන ආකාරයක් ගනී
පසුගිය වසර කිහිපය පුරාවමට තීරු සිතියම් හා සාම්පල වැනි නව ආකාරයේ කැනීම් වාග් මාලාවක් ඇති වී අතර එයින් සමහරක් වෘත්තීය තුළ දී, කඩා හැලෙන සම්මත ආවරණය කර ගැනීම සඳහා නිර්මාණය කර ගන්නා ලද ඒවා ලෙස විවේචනයට භාජනය වේ
පිරික්සුම් කැනීම් හා දියුණු වීම් මඟින් මෙහෙයවන පුරා විද්‍යාවේ පරිණාමනය වීම්

වෘත්තීමය පුරා විද්‍යාවේ ප්‍රධාන පිරික්සුම් කැනීම් වර්ග දෙකක් පවතී
එම වර්ග දෙකම සාමාන්‍යයෙන් දියුණු වීම් මඟින් මෙහෙයවන කැනීම් සමඟ බැඳී පවතී
ඒවා නම් පිරික්සුම් අගල් කැපීම හා නිරීක්ෂණ සාරාංශ (Watching brief) පිරික්සුම් කැනීමක අරමුණ වන්නේ ප්‍රධාන කැනීම් කාර්යය සිදු කිරීමට පෙර දී ඇති ප්‍රදේශයේ පුරා විද්‍යාත්මක විභවයේ ප්‍රමාණය හා ලක්ෂණ නිර්ණය කිරීමයි
මෙය සාමාන්‍යයෙන් දියුණු වීම මඟින් මෙහෙයවන කැනීම්වලදී ව්‍යාපෘති කළමණාකරණ සැලසුම් කිරීමේ කොටසක් ලෙස සිදු කරනු ලැබේ
පිරික්සුම් අගල් කැපීම (Trial Trenching) හා නිරීක්ෂණ සාරාංශ අතර ප්‍රධාන වෙනස වන්නේ පරික්සුම් අගල් පුරා විද්‍යාත්මක විභව අනාවරණය කර ගැනීමේ අරමුණින් ක්‍රියාකාරීව හාරනු ලබන අතර නිරීක්ෂණ සාරාංශ යනු අගල් පිළිබඳ සිදු කරන ලුහුඬු පර්යේෂණ වේ
එහි දී අගලෙහි මූලික කර්තව්‍ය පුරා විද්‍යාවට වඩා වෙනස් දෙයක් විය හැක
(උදාහරණ ලෙස ගෑස් නල සඳහා පාරෙහි කපන ලද අගල්) ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ දී සවල් පරීක්ෂණ අගල් ලෙස හඳුන්වන පරිණාමන ක්‍රමයක් භාවිතා කරන අතර එහි දී විශේෂිත වර්ග මීටර් භාගයේ පිරික්සීම් අගල් කිහිපයක් අතින් හාරනු ලැබේ
ආශ්‍රිත 
Excavation
දින ගණන ක්‍රම වේදය (පුරා විද්‍යාව)

පුරාවිද්‍යාත්මක වාර්ථාවකින් ගන්නා ලද ද්‍රව්‍යයක දින ගණනය මානව කෘති පිළිබද සෘජු අධ්‍යයනයකින් හෝ අදාල වස්තුව සොයා ගත් සන්ධර්භය සොයාගත් වස්තු සමග සම්බන්ධව ව්‍යුත්පන්න කිරීමෙන් හෝ දින ගණනය සිදු කළ හැකි සන්දර්භයට සාපේක්ෂව අදාල අනුක්‍රමණයේ එහි සොයා ගැනීම් ලක්ෂ්‍යය මගින් අධ්‍යාභාර කිරීමෙන් හෝ සිදු කළ හැක
දින ගණනය ප්‍රධාන වශයෙන් පසු කැණීම් වලදී සිදු කරන නමුත් ස්ථානීය දින ගණනය ලෙස හදුන්වන ප්‍රාථමික දින ගණන ක්‍රියාවක් හොද පුහුණු වීමකට සහය දැක්වීම සදහා කැණීම් සමග ඒකාබද්ධව සිදු කරනු ලැබේ
දින ගණනය කළ හැකි වස්තු හා සාම්පල වල සම්පුර්ණත්වය මත රදා පවතින නිසා එය අතීතයේ වු ආකෘති තැනීම සදහා අතිශයින් වැදගත් වෙයි
පුරා විද්‍යාත්මක විද්‍යාවේ බොහෝමයක් උප අංශ දින ගණන දත්ත සමග සලකා බලනු ලැබේ
අෂ්‍රියානු සාමාන්‍ය වැසියෙක්, උසාවි නිලධාරියෙක් සහ වංශවතෙක් වශයෙන් බැබිලෝනියාවේ පුජක පදවිය පන්ති ගණනකට බෙදුණු එකක් විය
රෝග සුව කළ හැකි අයවලුන්ගේ පන්තිය ඉන් එකකි
අෂ්‍රියාවේ මිලිටෙරි වංශවතෙක්ගේ ප්‍රතිරූපය තිබුණි
හමුදාවට බලෙන් බදවා ගැනීමෙන් එහි බලය වැඩි වී තිබුණි
දෙවන ආසියානු අධිරාජ්‍යයා විසින් ඒ දේවල් සාර්ථක ලෙස දියුණු කරවන ලදී
තුරඟ සේනාවට රථ යොදන ලදී
ටිග්ලත් - IV පයිල්සර්  අශ්වාරෝහකයන්, සෑදල සහ උස බූට් සපත්තු ද සෙන්නචෙරිබ් යුධ සේනාංකද තැනුවේය
ආචාර පෙළපාලිය ගමන් කරන විට කූඩාරම්, යුධ ආම්පන්න රථ සහ ප්‍රාකාර බිදින යුද්ධෝපකරණ ද ගෙන යන ලද අතර ටාටන් හෙවත් ප්‍රධාන අණ දෙන නිළධාරියා රජුට පමණක් දෙවැනි විය
මෙම රටවල් දෙකෙහිම වහල්ලු බොහෝ සිටියහ
ඔවුන්ට ඉහළින් සිටියේ ආෂ්‍රියාවේ සාමාන්‍යයෙන් දුබලව සිටි වෙළෙද හා කෘෂි කර්මාන්තයේ නියුක්ත වූවන් ය
බැබිලෝනියාවට වඩා අෂ්‍රියාවේ වැදගත් වු කොටසක් ලෙස ලේඛකයන් හැදින්විය හැකිය
කම්කරුවන්, මුදල් ණයට දෙන්නන්, කවියන් හා සංගීතඥයන් රටවල් දෙකේම සිටියහ
මිනිසුන්ගේ නිවාස වල වුයේ ඉතා කුඩා ලී බඩු ප්‍රමාණයකි
ඒවා අතර පුටු, මේස හා කවිච්චි විය
අෂර්බානිපල් තම කවිච්චියේ හාන්සි වී ආහාර ගත් අතර ඔහුගේ බිරිද ඔහුට පසෙකින් තිබු පුටුවක වාඩි වී සිටි බව කියවේ
මරණයක් අවස්ථාවේදි මිනිය සුළු වශයෙන් අදාහනය කිරීම සිදුවුණු අතර ඊට මරණකරුට අයත්ව තිබු දේවල් ද එක් කරන ලදී
ආදාහනාගාරය තිබුණේ නගරයට යාබදවයි. එය පිරිසිදු දිය දහරා ගලා යන කුඩ දිය පාරවල් සහිත මාර්ග වලින් සකස් වී ඇත
බොහෝ සොහොන් කොත් තනා තිබුණේ අමු ‍ගඩොලෙනි
මළ ගිය තැනැත්තාට කරන උපහාරයක් ලෙස අල්තාරද නිමවා තිබුණි
පුරාණ සොහොන් කොත් දිරා යන විට ඒ මතින් නැවත නව සොහොන්කොත් නිමවුණි
පුදුමයකට මෙන් තවමත් අෂ්‍රියාවේ සෙලියුසීඩ් හෝ පාතියන් යුග වලට වඩා පැරණි ආදාහනාගාරයක් තවම සොයා ගෙන නැත
පුරාවිද්‍යාත්මක සන්දර්භය 

පුරාවිද්‍යාවේදී විශේෂිත තොරතුරක් වන්නේ සොයා ගැනීමක සන්දර්භය (භෞතික ස්ථානය) පමණක් නොවේ
සන්දර්භයේ ඇතිවීම ද වැදගත් තොරතුරුක් වෙයි
පුරා විද්‍යාත්මක සන්දර්භයක් යනු පුරාවිද්‍යාත්මක වාර්තා වල සුරක්ෂා වී ඇති කාලයේ යම්කිසි අවස්ථාවකි
අතීතයේදී වළක් හෝ අගලක් කැපීම සන්දර්භයකි
එනමුත් එය පුරවන ද්‍රව්‍ය වෙනත් දෙයක් විය හැක
පුරාවිද්‍යාත්මක කොටස් වලදීත් විස්තර ලෙස දක්නට ඇති බහු පිරවුම් යනු බහු සන්දර්භය ව්‍යුහාත්මක කොටස්, ස්වාභාවික නිධි හා මිහිදන් කිරීම් ද සන්දර්භ ‍වේ
වැඩ බිම මෙම මූලික වෙන්වු ඒකක වලට වෙන් කිරීමෙන් පුරා විද්‍යාඥයින්ට වැඩ බිමෙහි ක්‍රියාවලි සදහා කාල නිර්නයක් නිර්මාණය කිරීමට, එය විස්තර කිරීමට හා ‍තේරුම් ගැනීමට හැකිවනු ඇත
මානව කෘති සංදර්භ ලෙස නොසලකන නමුත් ඒවාට අයත් වෙයි
සන්දර්භ, ඒවායේ ඇති වීම පුරා විද්‍යාත්මක වාර්තා වලට ද්‍රව්‍ය එකතු කරන්නේ ද වාර්තා වලින් ද්‍රව්‍ය ඉවත් කරන්නේ ද යන්න මත ධන හෝ සෘණ ලෙස බෙදා වෙන් කෙරෙයි
සෘණ සන්දර්භ වන්නේ කැපුම්ය
නූතන පුරා විද්‍යාත්මක පුහුණු වීම් වලදී සන්දර්භය පිළිබද සංකල්පය මූලිකවම කොතරම් වැදගත් යැයි ඉතා බලවත් ලෙස ප්‍රකාශ කළ නොහැකිය
org/wiki/Archaeological_context
පුරා විද්‍යාත්මක කැණීමකදී පුරාවිද්‍යා සැළසුමක් යනු සිරස් තලයේ පිහිටි අංග (හා කෘතක) පිළිබද අදින ලද වාර්තාය
එය එකම කලාපයක කොටසක් ලෙස මෙම අංග අතර සම්බන්ධතාවය පෙන්වීමට එයමත සන්දර්භ බොහෝමයක් සමග අදින ලද බහු සන්දර්භ ආකාරය හෝ අදින ලද එක් අංගයක් සමග වු තනි සන්දර්භ සැලසුම් ආකාරය ගනී
කැණීම් සිදු කර සොයා ගන්නා ලද අංග  කඩඉරි වැනි ඇදීම් ආධාරක යොදා ගෙන අදිනු ලැබෙයි
ලන්ඩන් කෞතුකාගාරය මගින් දියිනු කරන ලද තනි සන්දර්භ සැළසුම් කරණය වෘත්තීමය සම්මතයක් බවට පත්ව ඇත
තනි සන්දර්භ සැළසුම් කරණයේ මුලික වාසියක් වන‍්නේ විනිවිද පෙනෙන පිටපත් කිරීමේ කඩදාසි මත අදින ලද සන්දර්භ සැළසුම් පසු දිනයකදි නැවත වටහා ගැනීම සදහා යොදා ගත හැකි වීමයි
බහු සන්දර්භ සැළසුම්, සම්පුර්න වැඩබිම් අගල් හෝ තනි අංග වලින් නිර්මාණය කළ හැක
එක්සත් රාජධානියේදී සැලැස්මෙහි පරිමාණය වන්නේ 1
20 වේ
ඔවුන් වැඩ බිම් වාර්තා කිරීමේ පද්ධතියට සම්බන්ධ වන්නේ කොට මට්ටම් හෝ සම්පුර්න ස්ථාන සමග ගන්නා ලද දන්නා ජාල ලක්ෂ්‍ය හා උස කියවුම් අඩංගු කිරීම මගිනි
ඒවා තැන්පත් වු පිළිවලට ප්‍රතිවිරුද්ධ පිලි වෙලකට මිනිසා විසින් නිපද වන ලද අවසාධිත ඉවත් කිරීම මගින් යම් වැඩ බිමක් කැණීම වඩාත් භාවිතයට ගන්නා කැණීම් ආකාරයක් වන අතර එය සැලැස්මට අනුව භූ ස්ථර විද්‍යා ප්‍රදේහ කැණීම ලෙස හදුන්වයි. සැළසුම් හා කොටස් ඇදීම් වලට තේරුම් කර වීමේ කාර්යය බාර්යයක් ඇත්තා සේම වාර්තා කිරීමේ පද්ධතකියේ කොටසක්  ද වේ
එයට හේතුව යම් පුද්ගලයෙකු විසින් කුමක් ඇතුළත් විය යුතු ද‍හෝ කුමක් ඇතුළත් විය යුතුද යන්න සිතා මතා‍තීරණ ගැනීමයි
පුර්ව කැණීම් හා පාදක සැලසුම 
කුඩා පුරාවිද්‍යාත්මක ගැඹුරක් ඇති ප්‍රදේශ වල කැණීමට‍පෙර සියළු දෘෂ්‍ය සලකුණු මගින් සමන්විත වු පුර්ව කැණීමේ බහුවිධ සැලසුමක් ක්‍රියාත්මක වෙයි
මෙය සැලසුම් කිරීමට උපකාරී වන්නේ ප්‍රාදේශීය භූමිවල අන්තර් ඡේදක ලක්ෂණ මගින් ලක්ෂණ ස්වාභාවිකව ඌණ කොට ඇති හෙයිනි
බහුවිධ සැළසුමක් නාගරික ප්‍ර‍දේශයක දියත් කිරීම අපහසු වන්නේ සලකුණු හා තැන්පතු එකම සැලසුම් සටහනක් මත එකිනෙකට බාධා ඇති කරවන බැවිනි
පුර්ව කැණීම් සැලසුම් පිළිබද විවේචන
නාගරික හෝ ගැඹුරට ස්ථරි භවනය වු ප්‍රදේශයක භාවිතයේ සීමා සහිත ලෙස මෙය විචාරයට පත්වී ඇත
එමෙන්ම වෘත්තීය පුරා විද්‍යාව තුළදී ප්‍රතිපත්ති රහිති ක්‍රියාකරුවන්ගේ අත්තනෝමතික භාවිතයක් ලෙස විස්තර කෙරෙන්නේ ඒ සමග දෙන ලද ප්‍රදේශයක පුරා විද්‍යාත්මක වාර්ථාවේ බද්ද වීම ඇඟවීම සදහාය
විවාදකයන්ගේ විශේෂ තර්කයක් වන්නේ පුර්ව හා පශ්චාත් කැණීම් සැළසුම් අතර සංසන්දනය විදහා දක්වන අන්දමට පුර්ව කැණීම් මගින් ප්‍රදේශය සාර්ථකව කැණීමට ලක්නොවෙයි
බොහෝ අවස්ථා වලදී සැළසුම් ආකාර දෙක අතර පැහැදිලි වෙනසක් ඇත
එසේ නමුත් බිම් මට්ටමේදී ගැලපෙන ලෙස දෘෂ්‍ය වුව ද සලකුණු වල සත්‍ය සීමාවන් ප්‍රදේශය සම්පුර්ණයෙන්ම පවිත්‍ර කොට අනුපිළිවෙලින් සලකුණු හා සම්බන්ධතා කැණීම් මගින් සොයා ගන්නා තුරු ප්‍රමාද වීම සිදුවෙයි
ඉඩම් කඩම් හිමි ජන්මයෙන්ම පුරවැසි භාවය හිමි වු නියමු පුරවැසියන් යන නම ලද්‍දෝවුහ
(පසුව පෙරිකල්ස් විසින් ජන්මයෙන්ම පුරවාසි භාවය හිමිවුවන්ගේ සිමා බැහැර කරන ලදී
රෝමයේ වාගේ නොව වෙනත් බොහෝ නගරාණ්ඩු වල සමාජීය ප්‍රමුඛත්වය අනුව විශේෂ අයිතීන් හිමි නොවුනි
උදාහරණයක් වශයෙන් විශේෂ දෙපල හෝ අයිතීන්ගෙන් තොර සාමානය පවුලක සාමාජිකයෙක් ගත හැකිය
සමහර අවස්තාවලදී පවුල් විසින් ප්‍රසිද්ධ ආගමික උත්සව සංවිධානය කිරීම් සිදු විය
නමුත් ඔවුන්ට ආණ්ඩුවේ අමතර බලයක් හිමි නොවුනි
ඇතැන්ස් හි ධනය වස්තුව මත පදනම් වු සමාජ පන්ති 4 ක් ලෙස ජනගහනය බෙදි පැවතුණි
මිනිසුන්ට තමුන් උපයන ආදායමේ හැටියට පන්ති වෙනස් කිරීමේ අයිතිය හිමිවී තිබුණි
ස්පාටාහි ඉගෙනීම් අවසන් කළ සියව පුරුෂයින් “ සමාන” ලෙස නම් දරා තිබුණි
කෙසේ වෙතත් නගරාණ්ඩුවේ හමුදා හා ආගමික යන ද්විත්ව ආකාර වලින් සේවය කළ ස්පාටා වරු පෙළපත් දෙකකින් පැමිණි‍යෝ වුහ
වහල්ලුන්ට කිසිදු තත්වයක් හෝ බලයක් තිබුණේ නැත
ඔවුන්ට පවුල් වීමට හා දේපල ඇති කර ගැනීමට අයිතියක් තිබුණ මුත් දේශ පාලන අයිතියක් තිබුණේ නැත
600 වන විට චංචල දේපල වහල් සේවය ග්‍රීසියේ ව්‍යාප්තව තිබුණි
5 වන ශත වර්ෂය වන විට සමහර නගරාණ්ඩුවල ජනගහණයෙන් 1/3 ක් වහල්ලු වූහ
ස්ටාපා වලින් පිටත වහල්ලු ‍බොහෝ විට කැරලි ගැසීමට ඉදිරිපත් නොවුහ
ඔවුන් විවිධ ජාති වලින් යුක්ත වීම හා විසිර පැවතීවීම ඊ‍ට හේතු විය
බොහෝ පවුල් වල සිටි වහල්ලු ගෘහ සේවයේ කම්කරුසේවයේ යෙදි සිටියෝ වූහ
දුප්පත් පවුල් වලට ඉතා කුඩා වහල්ලු ගණනක් සේවය කළහ
නමුත් වහල්ලු අයිති කාරයින්ට තම වහල්ලුන්ට තැලීමට හෝ ඔවුන් ඝාතනය කිරීමට අවසර නොතිබුණි
හිමිකරුවෝ නිතරම අනාගත යේදි වහල්ලු නිදහස් කිරීමට පොරොන්දු වූහ
ඒ ඔවුන් තව දුරටත් වැඩෙහි යෙද වීමට කරන‍ධෛර්යක් වශයෙනි
රෝමයේ මෙන් නිදහස් වු වහල්ලුන්ට පුරවැසි බාවිය හිමි නොවීය
ඒ වෙනුවට ඔවුන් මෙටික්හි ජනතාව බවට පත් කරන ලදී
එහි වුයේ විදේශීය රටවලින් හෝ වෙනත් ආණ්ඩු වලින් පැමිණි ජනතාවය ඔවුන්ට විසීමට නිල වශයෙන් ඉඩ හැර තිබුණි
නගරාන්ඩුව නීතිමය වශයෙන් අයිතිව තිබුණේ වහලුන්ටය
මෙම වහලුන්ට පවුල් වලට වැඩ කර දෙන වහලුන්ට වඩා විශාල නිදහසක් තිබුණි
ඇතැන්හි ජනතාව වහල්ලුන් හොර සල්ලි අච්චු ගැසීම ගැන සොදිසියෙන් සිටීමට ද දේවස්ථාන වල සිටි වහලුන් දෙවියන් වහන්සේ ගේ සේවකයන් ලෙසද පත් කර සිටියහ
ස්ටාපාහි හෙලොට්ස් නම් වු විශේෂ වහලුන් කොට්ටාශයක් විය
හෙලොට්ස් වරු ආණ්ඩුවට අයත් ග්‍රීක යුද්ධයේදී අල්ලාගත්ත වුන් වූ අතර ඉන් පසු ඔවුන් බලහත් කාරයෙන් නිවෙස් වල වැඩට යොදවන ලදී
හොලට්ස් වරු ආහාර නිෂ්පාදනයද ගෘහ අවශ්‍යතාද ඉටු කළ අතර පවුල් වල කාන්තාවන්ට තම දරුවන් ලොකු මහත් කිරීමේ දී ද පුරුෂයන්ට හෙලොට්ස් වරු ලෙස පුහුණු වීම් වලට යෙදීමට ද හැකියාව ලැබුණි
වහල්ලු තම හිමිකරුවන්ගේ කුරිරු සැලකීම් ලැබු අතර නිතරම ඔවුන්ට සීමා තහංචි යෙදි තිබුණි
org/wiki/Ancient_Greece#Social_Structure
පුරා විද්‍යාත්මක නිදර්ශනය යනු පුරා විද්‍යාත්මක සන්දර්භයකින් ගන්නා ලද ද්‍රව්‍ය පිළිබඳ චිත්‍රක වාර්තා කිරීමකි
උප අංශ
පුරා විද්‍යාත්මක නිදර්ශනයට උප අංශ ගණනක් ඇතුළත් වේ
ඒවා නම්,
සමීක්ෂණ
වැඩ බිමෙහි හා ගොඩනැඟිලිවල නිවැරදි වාර්තාවක් නිපදවීමට හා භූ දර්ශනය තුළ වැඩ බිම හා ගොඩනැඟිලි පිහිටා ඇති ස්ථානය නිවැරදිව වාර්තා කිරීමට මෙය භාවිතා වේ
සමීක්ෂණ සිදු කරන්නන් විසින් විශාල උපකරණ ප්‍රමාණයක් සේවයෙහි යොදවා ගනී
ඒවාට පටි, තල මේස, මුළු ස්ථාන, 3D පර‍ිලේඛණ යන්ත්‍ර, GPS හා GIS ඇතුළත් වන අතර ගොඩනැඟිලි වාර්තාකරණයේ දී බහුලව භාවිතාවන සිතියම්, අංශ හා උන්නතාංශ මෙන්ම සමමිතික හා අසමමිතික නිදර්ශන ඇතුළත් නිදර්ශන නිපදවීමට ඒවා භාවිතා කරනු ලැබේ
සමීක්ෂණ දත්ත අම්ලවලින් තොර කඩදාසියක් වන පොලිවයනයිල් පර්මට්‍රේස් නැමැති කඩදාසියේ රැස්කර ගනු ලබන අතර ‍ස්ථායී සංඛ්‍යාංක ආකාරවලින් ලේඛණගත කරනු ලැබේ
පුරා විද්‍යාත්මක වැඩ බිම්, ගොඩනැඟිලි, මානව කෘති හා භූ දර්ශන පිළිබඳ වාර්තා නිපදවීමට ඡායාරූපකරණය භාවිතා වේ
පුරා විද්‍යාත්මක ඡායාරූපකරුවන් විසින් විවිධ ආකෘති පරාස යොදා ගනු ලැබේ
(සාමාන්‍යයෙන් කළු සුදු හෝ වර්ණ රූප) සංඛ්‍යාංක ඡායාරූපකරණය දැන් ක්‍රම ක්‍රමයෙන් පුළුල්ව භාවිතා වන අතර ඒවා ඓතිහාසික ගොඩනැඟිලි වාර්තාකරණයේ දී විශේෂයෙන් භාවිතා වේ
ආකාශ ඡායාරූපකරණය වැඩ බිම් වාර්තාගත කිරීමේ මෙවලමක් ලෙස බහුලව භාවිතා වනඅතර නව පුරා විද්‍යාත්මක වැඩ බිම් ස්ථානගත කර ගැනීම සඳහා එය භාවිතා වේ
මානව කෘති නිදර්ශනය
මෙය සිදු කරනු ලබන්නේ අදාල ප්‍රකාශනය පිළිබඳ විශේෂඥයින් විසින් තවදුරටත් එම වස්තුව පිළිබඳ අධ්‍යයන සිදු කිරීමට ඉඩ ලබා දීම සඳහා එකඟත්වයකට එන ලද සම්මත භාවිතා කරමින් වස්තු වාර්තා කිරීමටය
මානව කෘති නිදර්ශකයන් විසින් පෑන් හා තින්ත මෙන්ම චිත්‍රක හා පිටු සැකසුම් මෘදුකාංග ද යොදා ගනු ලැබේ
තේරුම් ගැනීම් හා ප්‍රතිසංස්කරණ නිදර්ශන
මෙය සිදු කරනු ලබන්නේ ‍පුරා විද්‍යාත්මක ක්ෂේත්‍ර කාර්යයන් වඩාත් තේරුම් සහිත හා දෘශ්‍ය වශයෙන් ආකර්ශනීය ආකාරයකට දර්ශනය කිරීමටයි
ප්‍රතිසංස්කරණ කලාකරුවන් සාම්ප්‍රදායික පෑන්, තින්ත හා පින්තාරු කළ ප්‍රතිසංස්කරණවල සිට 3D, අත්‍යථ්‍ය යථාර්තය (Virtual reality) හා වීඩියෝ වැනි නූතන තාක්ෂණික ක්‍රම දක්වා වූ මාධ්‍යයන්වල කටයුතු සිදු කරයි
පුරාවිද්‍යාත්මක සම්බන්ධතාවය යනු ප්‍රතියමානයෙන්, කාලයෙන් වස්තුවක අවකාශයේ පිහිටීම හෝ වෙනත් එකකට සාපේක්ෂව සන්දර්භය වෙයි
මෙය තිරණය කරනු ලබන්නේ රේඛීය මිනුම් වලින් නොවෙයි
ඒ සදහා යොදා ගනු ලබන්නේ එහි අවසාදන අනුක්‍රමණයයි
මේ සදහා ප්‍රධානතම අංශය වන්නේ භූස්තර පිළිබද අධ්‍යයනයයි