Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
පරීක්‍ෂා කරන ලද මාතෘකා අපැහැදිලි මූලාරම්භයක් සහිත පැරණි, මිනිසා විසින් සාදන ලද කෞතුක වස්තු සිට (උදා, Nazca රේඛා හෝ Stonehenge ), cryptids (විද්‍යාවට නොදන්නා සතුන්) හෝ විකල්ප පැහැදිලි කිරීම් සඳහා පැමිණි යල් පැන ගිය විද්‍යාත්මක න්‍යායන් දක්වා (උදා, අඟහරු ඇල )
ආතර් සී ක්ලාක්ගේ අද්භූත ලෝකය තුළ ඔහු "අභිරහස්" වර්ග තුනක් විස්තර කරයි
පළමු වර්ගයේ අභිරහස්
කලක් සම්පූර්ණයෙන්ම අවුල් සහගත වූ නමුත් දැන් සම්පූර්ණයෙන්ම තේරුම් ගෙන ඇති දෙයක්, උදා දේදුන්නක්
දෙවන ආකාරයේ අභිරහස්
දැනට සම්පූර්ණයෙන් අවබෝධ කර නොගත් සහ අනාගතයේදී විය හැකි දෙයක්
තුන්වන ආකාරයේ අභිරහස්
අපට අවබෝධයක් නැති දෙයක්
ක්ලාක්ගේ අසාමාන්‍ය සංසිද්ධි පිළිබඳ වැඩසටහන් 1982 දී විකට කතා මාලාවක් වන ද ගුඩීස් කථාංගයක උපහාසයට ලක් කරන ලදී , එහි ඔහු නොපවතින බව ප්‍රකාශ කිරීමෙන් පසු ඔහුගේ සංදර්ශනය අවලංගු කරන ලදී
මූලාශ්‍ර

1917 උපත්
2008 මරණ
චරිත කතා
ආතර් කොනන් ඩොයිල් උපත ලැබුවේ 1859 මැයි මස 22 දින ස්කොට්ලන්තයේ එඩින්බර්ග් හිදීය
හොඩර් ප්ලේස්, ස්ටෝනිහර්ස්ට් හා ස්ටෝනිහර්ස්ට් විද්‍යාලවල මූලික අධ්‍යාපනය හැදෑරූ ඔහු 1876 සිට 1881 දක්වා එඩින්බර්ග් විශ්වවිද්‍යාලයේ වෛද්‍ය විද්‍යාව ඉගෙන ගත්තේය
ඔහුගේ පළමු ප්‍රකාශිත කතාව පලවන්නේ චේම්බර්ස් එඩින්බර්ග් සඟරාවේ ඔහුට අවුරුදු 20 ලබන්නට පෙරය
1885 දී ඔහු තම ආචාර්ය උපාධිය ටබිස් ඩොසාලිස් විෂය සම්බන්ධයෙන් ලබාගත්තේය
පසුව එඩින්බර්ග් වලට පැමිණි ඔහු සවුන්සිහි තම වෛද්‍යය සායනය ආරම්භ කළේය
එය කරන අතරතුර අ ස්ටඩි ඉන් ස්කාලට්" නම් කථාවෙන් තම කථා වීරයා වන ෂර්ලොක් හෝම්ස්ව හඳුන්වා දුන් අතර එය “බීටන්ස් ක්‍රිස්මස් ඇනුවල්" ග්‍රන්ථයේ 1887 දී එළි දැක්වීය
1885 දී ඔහු ලුසී හෝකින්ස්ව විවාහ කර ගත්තේය
1906 දී ඇය ක්ෂය රෝගයෙන් මිය ගියාය
අනතුරුව කොනන් 1907 දී ජීන් ලෙකී හා විවාහ වුවේය
1890 දී ඩොයිල් වියෙනා හිදී අක්ෂි විද්‍යාව පිළිබඳ හැදෑරූවේය
අනතුරුව 1891 දී ලන්ඩන් නගරයේ පදිංචියට පැමිණි ඔහු අක්ෂි වෛද්‍යවරයකු ලෙස සායනයක් ඇරඹීය
තම වෛද්‍යය වෘත්තියට වැඩි කාලයක් දීමේ චේතනාවෙන් ඔහු 1893 දී තම කථා වීරවරයා වන ෂර්ලොක් හෝම්ස් චරිතය ද, "ද ෆයිනල් ප්‍රොබ්ලම්" කථාවේදී දිය ඇල්ලක ගිල්ලවා මරණයට පත්කරන ලදී
මෙයට මහජනයාගෙන් දැඩි උද්ඝෝෂණය එල්ල වුහ
ඒ නිසා හෝම්ස් කලින් කථාවේ මිය ගියා ලෙස රඟපෑ ඇති බව සඳහන් කරමින් ද ඇඩ්වෙන්චර්ස් ඔෆ් ද එම්ට් හවුස්" නම් කථාව මඟින් නැවතත් එම චරිතයට පණ පොවන ලදී
හෝම්ස් චරිතය කෙටි කථා 56 ක හා නවකථා 4 ක පෙන්නුම් කරයි
දකුණු අප්‍රිකාවේ පැවති බොඅර් යුද්ධය දී එක්සත් රාජධානියේ ක්‍රියා කලාපය නිවැරදි බව දක්වමින් ද වෝර් ඉන් සවුත් ඇෆ්‍රකා, ඉට්ස් කෝස් ඇන්ඩ් කොන්ඩක්ට්" නම් පොත රචනා කිරීමද ඔහුගේ ග්‍රන්ථ රචනයේ විශේෂ සිදුවීමකි
ඔහුගේ පොත වන ද කමින්ග් ඔෆ් ද ෆෙයාරීස්" (1921), ඔහුගේ කොටින්ග්ලේ ෆෙයාර්ස්" නම් ඡායාරූප පිළිබඳ තිබු විශ්වාසය නිරූපණය කරයි
1925 දී සෝවියට් සංගමය මඟින් ඔහුගේ ද ඇඩ්වෙන්චර්ස් ෂර්ලොක් හෝම්ස්" නම් කෙටි කථා එකතුව ගුප්ත විද්‍යා ගණයට වර්ග කර තහනම් කරන ලදී
සැමුවෙල් රොස්බර්ග්ගේ ‍''නේකච් ඉස් ද බෙස්ට් ඩිස්ගයිස්" නම් 1974 දී එළිදැක්වූ පොතේ‍කොනන් ඩොයිල් ගේ ලිවීමේ කුසලතාවය හා ඉඟි හා සැඟවුණු රහස් ඔස්සේ අභිරහස් සෙවීමේ ඔහුගේ මානසිකත්වය විස්තර කර තිබේ
බෙන්ජමින් ෆ්රුන්ක්ලින් (1706 ජනවාරි 17 සිට 1790 අප්‍රේල් 17) ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ නිර්මාතෘවරයන්ගෙන් කෙනෙකි
ඔහු බහුශ්‍රැත පුද්ගලයකු වූ අතර කතෘවරයකු, මුද්‍රණකරුවකු, උපහාස රචකයකු, දේශපාලනික න්‍යායවරයකු, දේශපාලඥයකු, විද්‍යාඥයකු, නිෂ්පාදකයකු, රාජ්‍යය තන්ත්‍රයකු, හා රාජ දූතයකු ලෙස කටයුතු කර තිබේ
විද්‍යාඥයකු ලෙස ඔහු විද්‍යුතය හා එහි න්‍යාය සොයා ගැනීමේ පුරෝගාමියකු විය
ඔහු අකුණු සන්නායක, ද්විනාභි කාච, ෆ්රැන්ක්ලින් උඳුන, ගැල ගන්ධමානය හා සංගීත උපකරණයක් සොයා ගැනීමට සමත්විය
ඔහු පළමු මහජන පුස්තකාලය ඇමරිකාවේ පිහිටවු අතර, පළමු ගිනි නිවන දෙපාර්තමේන්තුව පෙන්සිල්වේනියාවේ පිහිටුවන ලදී
දේශපාලනික ලේඛකයකු හා ක්‍රියාකාරියකු ලෙස ඇමරිකානු විප්ලවය අතරතුර "ඇමරිකානු ජාතිය" නම් සංකල්පය ඔහු ගොඩනගන ලදී
නිදහසට උපකාරී වූ ප්‍රංශ සන්ධානය ආරක්ෂා කිරීමට ඔහු මුල්විය
බොස්ටන්, මැසචුසෙට්ස් හි උපත ලද ඔහු ඔහුගේ වැඩිමල් සහෝදරයාගෙන් මුද්‍රණ ශිල්පය උගත්තේය
පසුව පුවත්පත් සංස්කාරකයකු, මුද්‍රන ශිල්පියෙකු හා ෆිලඩෙල්පියාවේ වෙළෙන්දෙකු බවට පත්වු ඔහු එමඟින් ප්‍රසිද්ධියට හා ධනවත් බවට පත්වූ‍යේය
විද්‍යාව හා තාක්ෂණයට උනන්දුවක් දැක්වූ ඔහු, ඔහුගේ ප්‍රසිද්ධ පරීක්ෂණ වලින් අන්තර්ජාතික කීර්තියට පත්විය
පෙන්සිල්වේනියා විශ්වවිද්‍යාලය හා ‍ෆ්රැන්ක්ලින් මාෂල් විද්‍යාලය පිහිටවූ ඔහු, ඇමරිකානු දර්ශනවාදී සමිතියේ පළමු සභාපති ද විය
ඇමරිකානු පාර්ලිමේන්තුවේ අප්‍රසිද්ධ මුද්‍රා පනත (stamp act) අවලංගු කිරීමට ගත් උත්සාහය නිසා ඔහු ජාතික වීරවරයකු බවට පත්විය
රාජ දුතයකු ලෙස ඔහු ප්‍රංශ ජාතිකයන් අතර "පැරීසියේ ඇමරිකානු ඇමති" ලෙස ප්‍රසිද්ධ වූ අතර ප්‍රංශ - ඇමරිකානු සම්බන්ධතා වර්ධනයට කටයුතු කළේය
1775 සිට 1776 දක්වා ෆ්රුන්ක්ලින් මහාද්වීපික සම්මේලනයේ ප්‍රධාන තැපැල් ස්ථානාධිපති ලෙසද, 1785 සිට 1788 දක්වා පෙන්සිල්වේනියාවේ උත්තරීතර විධායක කමිටුවේ සභාපතිවරයා ලෙසද, කටයුතු කළේය
තම දිවිය අවසන් වන විට ඔහු ප්‍රධාන නීති අවලංගු කරන්නෙකු (abolitionists) බවට පත්ව සිටියේය
ඔහුගේ විශිෂ්ට සේවය හා කැපකිරීම් නිසා ඔහුගේ නාමය මුදල් වලට, යුද නැව් වලට, නගරවලට, අධ්‍යාපනික ආයතන වලට, ආයතන වලට එකතු කිරීම සිදුවිය
ඔහුගේ මරණයෙන් ශත වර්ෂ දෙකක් ගත වී ඇතත් තවමත් සංස්කෘතිමය සඳහන් කිරීම් සිදුවේ
බොබ් ඩිලන් (උපතේදී නාමය - රොබට් ඇලන් සිමර්මන්
මැයි 24, 1941) යනු ඇමරිකානු ගායකයකු, ගීත රචකයකු, කතෘවරයකු, සංගීතඥයකු, කවියකු හා තැටි වාදකයකු ලෙස ප්‍රසිද්ධ සංගීතයේ දශක පහක් රැඳී සිටි ප්‍රධාන පුද්ගලයෙකි
ඩිලන්ගේ සංගීත දිවිය 1960 දී පමණ ඇරඹෙන අතර, ඔහු ඇමරිකානු අසහනයේ (American unrest) අප්‍රසිද්ධ වාර්තාකරුවකු ද වේ
ඔහුගේ ගීත වලින් කීපයක් වන, "බ්ලොමින් ඉන් ද වින්ඩ්" හා "ද ටයිම්ස්දේ ආ ද චේන්ජින්" වැනි ගීත යුධ විරෝධී සහ ප්‍රජා අයිතීන් සංවිධානවල ජය ගීත බවට පත්විය
ඔහුගේ, 2006 අගෝස්තු 29 දින නිකුත් කල "මොඩර්න් ටයිම්ස්" ඇල්බමය ඇමරිකානු ඇල්බම් දර්ශක වල අංක 1 ට පත්වු අතර, එය වයස්ගතම පුද්ගලයකු දර්ශකයේ අංක 1 ට පත්වු අවස්ථාව ලෙස ඉතිහාසයේ සනිටුහන් විය
එය රෝලින් ස්ටෝන්ස් සඟරාව මඟින් වසරේ හොඳම ඇල්බමය ලෙස තෝරා ගන්නා ලදී
ඩිලන්ගේ ගීත රචනා වලට මුල් වූ මාතෘකා වූයේ දේශපාලනය, සමාජ විවරණ, දර්ශනවාදය හා සාහිත්‍යමය බලපෑම් වැනි පැවති පොප් සංගීතයට විරෝධී අංශවේ
සංගීත ශෛලීන් වර්ධනය කිරීම හා පුද්ගලික කර ගැනීමට අමතරව ඔහු අයිරිෂ්, ජෑස් හා ස්වින්ග් යන සංගීත ශෛලීන්වලට අචල ලැදියාවක් දැක්වීය
ඩිලන් ගිටාරය, සංගීත යතුරු පුවරුව හා හාමොනිකාව භාවිතා කරයි
ඔහු විසින් 1980 සිට විවිධ කාලවල විවිධ සංගීතඥයන්ගෙන් සමන්විත වූ "නෙවර් එන්ඩින්ග් ටුවර්" නම් සංගීත චාරිකාවන් කරගෙන එන ලදී
අනික් සුප්‍රසිද්ධ සංගීතඥයන් වන ජෝන් ජොගර්ට්, ද බැන්ඩ්, ටොම් පෙටී, පෝන් බේයස්, ජෝර්ජ් හැරිසන්, ද ගෙට්ෆුල් ‍ඩෙඩ්, ජොනී කෑෂ්, විලී නෙල්සන්, පෝල් සිම්සන්, එරික් ක්ලැප්ටන්, පැටී ස්මිත්, එමිලෝ හැරිස්, බ්රුස් ස්ප්‍රින්ග්ස්ටීන්, U2, ද රෝලින් ස්ටෝන්ස්, ජැක් වයිට්, මර්ලෙ හැගාඩ්, ජෙෆ් ලයින්, නිල් යන්ග්, වෑන් මොරිසන්, රින්ගො ස්ටාර්, හා සිටීම් නික්ස් යන අය සමඟ සම්බන්ධව කටයුතු කිරීමටද ඔහුට හැකිවිය
පටිගත කලාකරුවෙකු හා රංගන ශිල්පියෙකු ලෙස ඔහු පෙන්වූ නිපුණතා ඔහුගේ දිවියේ කේන්ද්‍ර ස්ථානය ගනු ලැබීය
නමුත් ඔහුගේ හොඳම දක්ෂතා එළිදැක්වූයේ ගීත රචනයේදීය
වසර ගණනක් පුරාවටම ඩිලන් ඔහුගේ ගීත රචනයට, රංගනයට හා පටිගත කිරීමට දැක්වූ කුසලතාවය පිළිගැනීමට හා ගෞරවයට පාත්‍රවීය
ඔහුගේ පටිගත ග්‍රැමී සඳහා ගෝල්ඩන් ග්ලොබ් හා ඇකඩමි අවෝට්ස් යන සම්මාන ලැබී ඇත
මේනිසාම ඔහුව රොක් ඇන් රෝල් කලාගාරයට අනුයුක්ත කර තිබේ
මැගසින් සඟරාවෙන් 1999 දී, 20 ශතවර්ෂයේ බලගතුම පුද්ගලයන් 100 දෙනා අතරට ඔහුව නම් කර තිබේ
2004 දී රෝලින් ස්ටෝන්ස් සඟරාව ලොව බිහිවූ හොඳම කලාකරුවන්ගෙන් දෙවන ස්ථානයට ඔහුව නම් කර ඇත
2000 වසරේදී ඔහුට "පොලාර් සංගීත සම්මානය", "රෝයල් ස්විඩිෂ් ඇකඩම් ඔෆ් මියුසික්" මඟින් පිරි නැමීය
2007 දී, "ප්‍රින්ස් ඔෆ් ඇස්ට්‍රරියස්" සම්මානය මඟින්ද ඔහු පිදුම් ලැබීය
කීප වතාවකදීම ඔහුගේ නම සාහිත්‍යය පිළිබඳ නොබෙල් ත්‍යාගයට යෝජනා වී තිබේ
2008 දී ඇමරිකානු සංස්කෘතියට හා ප්‍රසිද්ධ සංගීතයට ඔහු කල සේවාව වෙනුවෙන් ඔහුට "පල්ටිසර් ප්‍රයිස් ස්පෙෂල් සයි‍ටේෂන්" සම්මානය ප්‍රදානය කරන ලදී
මෙම සම්මානයට කලින් උරුමකම් කීවේ තෙලෝනියස් මොන්ක් හා ජෝන් කොල්ට්‍රේන් යන අයයි
ගායකයෝ
අපරදිග ගායකයෝ
ආචාර්ය ක්‍රිස්ටෝෆර් විලියම් විජේකෝන් කන්නග්ගර (ඔක්තෝබර් 13, 1884 - සැප්තැම්බර් 23, 1969) බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාවේ  පලමු අධ්‍යාපන අමාත්‍යයවරයා විය
''නිදහස් අධ්‍යාපනයේ පියා'' ලෙස විරුදාවලිය ලබා ඇත
රැකියාවෙන් නීතිඥවරයෙකු විය
අධ්‍යාපන ඇමතිවරයා ලෙස ඔහුට යටත් විජිත ලංකාවේ අධ්‍යාපන පද්ධතිය විශාල ලෙස ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමට හැකිවිය
යයයයයයය
මුල් දිවිය
ක්‍රිස්ටෝෆර් විලියම් විජේකෝන් කන්නන්ගර, දකුණු ශ්‍රී    ලංකාවේ බලපිටිය සහ අම්බලන්ගොඩ අතර පිහිටි ගම්මානයක් වූ රන්දොඹේහි උපත ලද්දේ 1884, ඔක්තොම්බර් 13 වන දිනදීය
ඔහුගේ පියා LLK ටිය උසාවියෙහි නියෝජ්‍ය පිස්කල් නිලධාරිවූ දොන් ඩැනියෙල් විජේකෝන් කන්නන්ගර, කළුතර දිස්ත්‍රිකයේ පස්දුන් කොරලයට අයත් ලූල්බද්දාවෙහි වැසියෙකි
මව එමිලි විජේසිංහ හික්කඩුවේ වෑවල වීබදු වලව්වේ උපත ලැබුවාය
සහොදර සහොදරියන් පස් දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලේ දෙවැනියා හෙතෙම තම ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය ලද්දේ රන්දොඹේහී වෙස්ලියානු මිෂනාරි පාසැලෙහිදීය
ලමා වියෙහිදී කන්නන්ගර විසින් මහත්වූ අධ්‍යාපන හැකියාවක් ප්‍රදර්ශනය කල අතර, වෙස්ලියානු මිෂනාරි පාසැලෙහි ත්‍යාග ප්‍රදානෝත්සවයකට ප්‍රධාන ආරාධිත අමුත්තා ලෙස සහභාගිවූ ගාල්ලේ  රිච්මන්ඩ් විදුහලෙහි විදුහල්පති දේවගැති ජේ.එච්.ඩැරල් මහතා මොහුගේ දක්ෂතා මැනැවින් නිරික්ෂණය කල බව කියැවේ
ප්‍රදානය කල ත්‍යාග වලින් බොහෝමයක් කන්නන්ගර විසින් දිනාගත් බව දුටු හෙතෙම, “පුතා, මෙම තෑගි බෙදා දීමෙහි ඔබ ලද තෑගි ගෙදර රැගෙන යෑමට ඔබට ගොන් කරත්තයක් කුලියට ගැනීමට සිදුවේවි ”යැයි පැවසුවේලු
රිච්මන්ඩ් විද්‍යාල මූලාරම්භ විභාගයට පෙනීසිටීමේ වරමද ඩැරල් විසින් කන්නන්ගර වෙත ලබා දුනි
විභාගයෙහිදී ගණිතයෙන් මහත් කුසලතා පෙන්වමින්, හෙතෙම ශිෂ්‍යත්වය දිනාගත්තේ, රිච්මන්ඩ් විද්‍යාලයට නොමිලේ  ඇතුළුවීම හා නවාතැන සඳහාද ප්‍රධානයක් ලබමිනි
ඔහුගේ ගමේ පාසැලෙහි ලබා දුන් අධ්‍යාපනයට වඩා ඉමහත් ඉහළ මට්ටමක පැවැති උගැන්වීමක්, එකල විශිෂ්ට ලෙස සැලකුනු පාසැලක ලැබීමට හේ එහිදී වරම් ලදි
ගුණසමරු පදනම
සී.ඩබ්ලිව්.ඩබ්ලිව්. කන්නන්ගරයන්ගේ ගුණ සිහි කිරීමත් ඔහු පිලිබදව වත්මන් හා අනාගත ප්‍රජාව දැනුවත් කිරීමත් පිණිස 2012 වසරේදී ආචාර්ය සී.ඩබ්ලිව්.ඩබ්ලිව්. කන්නන්ගර ගුණසමරු පදනම පිහිටුවා ඇත
කොට්ටේ ශ්‍රි කල්‍යණි සමාග්‍රී ධර්ම මහා සංඝ සභාවේ වැඩබලන මහා නායක ආචාර්ය ඉත්තෑපාන ධම්මාලංකාර අනු නායක හිමියන්ගේ අනු ශාසකත්වයෙන් එම පදනම ක්‍රියාත්මයි
බාහිර සබැඳි
ශ්‍රී ලංකාවේ බිහිවූ එකම දාර්ශනික අධ්‍යාපන අමාත්‍යවරයා
" මෙතෙක් කතාව 1" 
" මෙතෙක් කතාව 2" 
" නිදහස් අධ්‍යාපනයේ පිය උරුමය සොයා ගියෙමි"
" අකුරු පෙන්වූ මිනිසා"

ආශ්‍රිත

සිංහලයෝ
ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ
ලංකික දේශපාලනඥයෝ
නිදහස් අධ්‍යාපනය - ශ්‍රී ලංකා
පාසල් අධ්‍යාපනය - ශ්‍රී ලංකාව
ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික වීරයෝ
ලංකා ආණ්ඩුවේ අමාත්‍යවරු
එක්සත් ජාතික පක්ෂයෙහි දේශපාලනඥයන්
ශ්‍රී ලංකාවේ වි‍දේශ තානාපතිවරුන්
ශ්‍රී ලංකාවේ අධ්‍යාපනඥයන්
ශ්‍රී ලංකාවේ ව්‍යවස්ථාදායක මණ්ඩලයේ සාමාජිකයන්
ලංකාවේ රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභා සාමාජිකයන්
ශ්‍රී ලංකාවේ රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභා සාමාජිකයන්
1884 උපත්
1969 මරණ
18 වැනි ශතවර්සය
වැඩි විස්තර 18 වැනි ශතවවර්ෂයේ සාහිත්‍යය

	දෙවියන්ගේ අනුග්‍රහයෙන් සොයා ගැනීම් කළ දර්ශනවාදින්ගේ මග පෙන්විම තුළිාන්, වේදනාත්මක කාල පරිච්ඡේදය තුලදී ලොක්යේ දැක්ම ආලෝකයේ ‍යුගයක් කරා (හෝ බුද්ධි යුගය) සුදුසු සහ විද්‍යාත්මක වශයෙන් ප්‍රවේශයක් හා ආගමික, සමාජිය, දේශපාලිනක සහ ආර්ථික වශයෙන් වාද පද සදහා ලෞකික දැක්මක් ලෝකයේ සහ සාමාන්‍ය හැගීම් මගින් වැඩි දියුණුවට සහ පරිපුර්නත්වය කරා ලගා විය
දෙවියන්ගේ අනුග්‍රහයෙන් පෙර ශත වර්ෂ පිළිබද ලියැවුනු 'ලොකේ' ‍සහ 'බෙකොන්' ග්‍රන්ථ තුලින් දර්ශනවාදින්ගෙන් මග පෙන්වීම ලැබිණි
ඔවුන්ගේ බලාපොරොත්තු වුයේ සමාජිය, සොබාදහම්, මනුෂය ප්‍රජාව පාලානය කරන විශ්විය වශයෙන් වලංග්‍ර රාජ්‍යය පාලනයක් සොයා ගැනීමට සහ ක්‍රියාකරවීමටය
ඔවුන් නොයෙක් ආකාරයේ ආර්ථික ප්‍රතිසාධනයන්ට සහ ආධාන ග්‍රභාත්වය, අසහනය වාර්ණය සහ අධ්‍යාත්මික, විද්‍යාතේමක වශයෙන් අධිබල ප්‍රහාරයක් එල්ල කලෝය
එවුන් රාජ්‍ය සුදුසු සහ තාර්කික දියුණුවේ ආයුධයක් ලෙස සලකන ලදි
එ් කාලය තුල අතිශය බුද්ධිවාදය සහ සංශයවාදය ස්වභාවයෙන් දේවවාදයට මග පෙන්විය
එම සමාන ගතිගුණ පසුකාලිනව නැවත ප්‍රතික්‍රියා කිරීමට මහත් සේ බලපෑවේය
විශ්ව කෝශය ස්ත්‍රීතුක කාලයේ ප්‍රතිමුර්තියයි
මතවයන් සහ අවහිරයනට වඩා ස්වභාවික ග්‍රනය හා හැගීම් අවධානයෙන් වැඩි දියුණු කරන ලදි
සංවේදනා කාල පරිච්ඡේදයයේ මැද භාගයේ ධි කරැණාව වර්ද්නය වීමෙන් මධ්‍යම යුගයේ වු කථා  සාහිත්‍යයට සහ ජන සාහිත්‍යට බලවත් උනන්දුවක් ඇති විය
අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සාහිත්‍යයේ අන්තර්ගතය සකස් කරන ලද්දේ අප්‍රිකානු ඇමරිකානු පෙලපතේ රචකයින් විසිනි
මුලාර්ම්භයේ ප්‍රභේදයන් අනුසාරයෙන් 18 වැනි ශතවර්ෂයේ අග භාගයේදී රචකයින් වන 'ෆිලිස්  විටලි' සහ 'ඔලියුඩා ඉක්අහෝ' වහල් ජනතාවයේ කතන්දර සහ පුනරුදයන් තුලින් ඉහල ලකුණු ප්‍රමාණයක් ලබා ගනිමින් අදත් 'ටොන් මොරිසන්' ‍'මයා ඇන්‍ඩලෝ' සහ ‍'වෝල්‍ටර් මොස්ලි' වැනි කතුවරයන් ඇමරිකාවේ ප්‍රධාන ලේඛකියින් අතර ශ්‍රේනිගත වි සිටි
ප්‍රවෘත්තින් සහ වාද පද අතරින් විශාල වශයෙන් ඇමරිකානු සමාජය තුල, අප්‍රිකානු ඇමරිකානුවන්ගේ කාර්යභාරය, සංස්කෘතිය, වර්ගවාදය, වහල් බව සහ සමානාත්මතාවය අප්‍රිකානු ඇමෙරිකාවනු සාහිත්‍යය ත්‍රලින් ගවේෂණය විය
අධයාත්මික දේශනා, ශුභාරංචි සංගිතය, බ්ලු සංගිතය සහ රැප් වැනි වාචික ආකාරයෙන්, අප්‍රිකානු ඇමරිකානු රචක නිතිගත කිරීමට මහගු ලෙස උපකාර විය
ඇමරිකානු සමාජය තුල අප්‍රිකානු ඇමරිකානුවනට හිමි ස්ථානය අවුරුදු ගණනාවක් තුල වෙනසකට භාජනය වී ඇති අතර අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සාහිත්‍යයේ කේන්ද්‍රය වී ඇත
'සබ්ජර්න් ඔෆ් ස්ලේව් නැරටෙම්වස්' හි සදහන් කර ඇති ආකාරයට ඇමරිකානු සිවිල් යුද්ධයට පෙර අප්‍රිකානු ඇමරි‍කානු සාහිත්‍යය මුලික වශයෙන් ඉලක්ක ගිත වුයේ වහල් ජනතාවයග් ප්‍රශ්න පිළිබදවය
20 වැනි හතවර්ෂ‍යත් සමගම ඩබ්ලිව්. ඊ.බී ඩ්‍රබොයිස් සහ බ්‍රකර් ටී වොශින්ග්ටන් වැනි ලේඛකයින්ගේ  ග්‍රන්ථ මගින් ඇමරිකන් ජනපදයේ වර්ගවාදය පිළිබිද හැගීම් අභියෝග කරනවාද හෝ සතුටු කරනවාද ය්න්න පිළිබද තර්ක ඉදිරිපත් කළේය
ඇමරිකන් සිවිල් ව්‍යාපාර තුළින් රිචඩ් රයිට්  සහ ග්වෙන්ඩොලින් බ්‍රාක්ස් වැනි කතුවරැන් ජාතිවාද වෙන් කිරිම් පිළිබිදව හා කථා දේශානුරාගය පිළිබද රචනා කළේය
ඉතා ඉහළ අලෙවියක් සහ සම්මානය දිනු අලෙක්ස් හාලි විසින් රචිත 'ද සාග ඔෆ් ඇමරිකන් ෆැමිලි' ඇලිස් වෝකර් විසින් රචිත ද කලර් පර්ෂල් බ්ලවස් විසින් රචිත 'ටෝනි මැරිසන් ' යන ග්‍රන්ථ මගින්, වර්තමානයේ අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සාහිත්‍යය, ඇමරිකානු සාහිත්‍යයේ වැදගත් කොටසක් බවට පිළිගෙන තිබේ
පශ්චාත් වහල් යුගය
වහල් සේවය අවසාන කිරීමෙන් පසු සහ ඇමෙරිකානු සිවිල් යුද්ධයෙන් පසු අප්‍රිකානු ඇමෙරිකන් ලේඛකයින් විසින් අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානුවන්ගේ තත්වය ගැන ප්‍රබන්ධයන් නොවන කෘතින් ලීවිම ආරම්භ කළහ
මෙම ලේඛකයින් අතරින් W
B බොයිස් (1868 - 1963) නම් NAACP යෙහි මුල්ම ආරම්භකයා ප්‍රමුඛත්වය ගත්තේය
ශතවර්ෂය අවසාන වන විට බොයිස් ඔහුගේ ‘ද සවුල්ස් ඔෆ් බ්ලැක් ෆෝල්ක්’ නැමැති රචනා එකතුවක් ප්‍රසිද්ධියට පත් කළේය
වර්ගවාදය ගැන කරුණු අඩංගු වූ එම ග්‍රන්ථයෙහි අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානුන්, ඇමෙරිකානු සමාජය තුළ ජීවත්වූයේ කෙසේද යන්න පිළිබඳ ඩුබොයිස්ගේ පෞද්ගලික අත්දැකීම් ඇතුළත් විය
මෙම ග්‍රන්ථයෙහි ඩුබොයිස්ගේ ප්‍රසිද්ධ කියමනක් වූ “විසිවෙනි ශත වර්ෂයේ අර්බුදය නම් වර්ණහේදය පිළිබඳ අර්බුදයයි” යන්න අඩංගු වේ
අගතියට හා අසමානත්වයට එරෙහි සටන් කිරීමට අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානුවන් එක්ව වැඩ කළ යුතුය යන්න ඔහුගේ විශ්වාසය විය
මෙම යුගයේ සිටි තවත් ග්‍රන්ථ කතුවරයෙකු වූයේ බුකර්
ටී.වොෂින්ටන්ය (1856-1915)
ඔහු කිහිප ආකාරයකින් ඩු බොයිස්ගේ අදහස් වලට ප්‍රතිවිරුද්ධ අදහස් නියෝජනය කළේය
වොෂින්ටන් අධ්‍යාපනඥයෙකු වූ අතර ඇලබාමා හි කලු ජාතික විද්‍යාලයක් වූ ටස්කෙජි (Tuskegy) හි ආරම්භකයාද වූයේය
ප්‍රසිද්ධියට පත් වූ ඔහුගේ කෘතින් වලින් කිහිපයක් නම් අප් ෆ්‍රොම් ස්ලේවරි (1901) ද ෆ්‍යුචර් ඔෆ් ද ඇමෙරිකන් නීග්‍රෝ (1899) ටස්කෙජි ඇන්ඩ් ඉට්ස් පීපල් (1905) සහ මයි ලාජර් එඩියුකේෂන් (1911) ය
ඇමෙරිකාව තුළ වර්ණභේදය තුරන් කිරීම සඳහා සටන්කාමී ආකල්ප දැරූ ඩු බොයිස් මෙන් නොව වොෂින්ටන් දැරුවේ ප්‍රතිවිරුද්ධ අදහසකි
වර්ණභේද වාදය තුරන් කිරීමට පළමුව කලු ජාතීන් සුදු ජාතීන්ගේ මට්ටමට දියුණු විය යුතු බව ඔහුගේ අදහස විය
එම යුගයේදි වොෂින්ටන්ගේ මෙම අදහස කලු ජාතිකයින් අතර (සුදු ජාතිකයින් අතලොස්සක් අතරද) ජනප්‍රිය වූ අතර ඔහුගේ දේශපාලන දර්ශනය පසු කලෙක යල් පිනු තත්වයට පත් විය
මෙම කාලය තුල ජනතා අවධානයට ලක් වූ තුන්වැනි ලේඛකයා ජැමෙයිකානු ජාතික චර්කූස් ශාවේ (1887-1940) නැමැත්තාය
එක්සත් ජනපද පුරවැසියෙකු නොවු ඔහු පුවත්පත් ප්‍රකාශකයෙක්, පත්‍ර කලාවේදියෙක් සහ ඔහුගේ සංවිධානයක් වූ UNIA හරහා ඇමෙරිකන් අප්‍රිකානු වාදය සඳහා සටන් කළ අයෙකු ද විය
තමන්ගේ පාරම්පරික මව්බිම කෙරෙහි සුබවාදීව බැලීම සඳහා අප්‍රිකානු සම්භවයක් සහිත ජනතාව ධෛර්යමත් කළේය
ඔහු න්‍රීග්‍රෝ වර්ල්ඩ් නම් පුවත්පතට මෙම කරුණු මුල් කර ගනිමින් කතු වැකි ලීවේය
ඔහුගේ ප්‍රබන්ධයන් විධියට නොගැනෙන කෘතින් හා දේශපාලන වල අඩංගු වූ කරුණු ඔහුගේ දෙවැනි බිරිඳ වූ ඇම්
ජැකුවේ ගාර්වේ විසින් Philosopphy abd Opinion of Marcus Garvey නැතහොත් Africa for the Africans (1924) සහ More Philosophy and Opinions of Marcus Garvey (1977)  යන නම් වලින් සංග්‍රහ කොට ප්‍රසිද්ධියට පත් කළාය
සමකාලීන ග්‍රාමීය කලු භාෂා ශෛලියෙන් බොහෝ විට ලියු පෝල් ලෝරන්ස් ඩන්බාර් ජාතික වශයෙන් ප්‍රසිද්ධියට පත් පළමු අප්‍රිකානු ඇමෙරිකන් කවියාය
ඔහුගේ පළමු කාව්‍ය සංග්‍රහය Oak and lvy 1983 වර්ෂයේ පල විය
ඔහුගේ When malindy sings (1906) වැනි ඩන්බාර්ගේ බොහෝ කෘතින් වලට හැම්ප්ස්ටන් ඉන්ස්ටිටියුට් කැමරා ක්ලබ් සහ ජොගින් ආර්ලෝන්ග් විසින් ගන්නා ලද ඡායාරූප ඇතුලත් විය
මෙම ඡායාරූප වලින් එම යුගයේ අප්‍රිකානු - ඇමෙරිකන් ගැමි ජිවිතය පිළිබිඹු කෙරුනි
තරුණ කාලයේදීම ඔහු මිය ගිය නමුත් ඔහු අති සාර්ථක කවියෙකු රචකයෙකු, නවකථාකරුවෙකු මෙන්ම කෙටි කථාකරුවෙකුද විය
(ඔහුගේ නවකථා අතරට The Uncalled, 1898 සහ The fanatics 1901ද ගැනේ)

ඩු බොයිස්, වොෂින්ටන් සහ ගාර්වේ යන තිදෙනා ප්‍රධාන පෙලේ අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු බුද්ධිමතුන් මෙන්ම එම යුගයේ ග්‍රන්ථ කතුවරුන් වූවත් ඒ අතර ප්‍රසිද්ධියට පත් වූ වෙනත් අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු ලේඛකයින්ද වූහ
මොවුන් අතර චාර්ලිස් ඩබ්ලිව්.චෙස්නට් නම් ලේඛකයාද එක් අයෙකි
හාලෙම් පුනරුදය  
හාලෙම් පුනරුදය ක්‍රි
ව 1920 සිට 1940 දක්වා අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු සාහිත්‍යය කෙරෙහි නව අවධානයක් ඇති කරලීය
හාලෙම් පුනරුදයට පාදක වුයේ අති විශාල සංස්කෘතිකමය හා සමාජීය වර්ධනයක් සහිත නිව්යෝර්ක් හි හාලෙම් හි ජන සමාජයයයි
මෙයට නොයෙක් කළු ජාතික ‍කළාකරුවෝ, සංගීතඥයෝ සහ තවත් සම්භාව්‍ය කළාකෘති (ජෑස් හා වේදිකාව ඇතුලත්ව) අයත් විය
මෙම පුනරුදය වඩාත්ම ප්‍රචලිත වූයේ එයින් බිහි වූ සාහිත්‍යය නිසා යැයි සැලකේ.

මේ සමයේ වඩාත්ම ප්‍රචලිත ලේඛකයන් අතර ලැන්ස්ටන් හියුස් ද ‍අයත් වේ
හියුස් මුලින්ම සමාජ අවධානයට ලක් වූයේ 1922 එළිදැක්වූ The book of American Negro poetry මගිනි
මෙම ජෙම්ස් වෙල්ඩන් ජොන්සන් මගින් සකසන ලදුව එම කතුවරයා එම අවධියේ වඩාත්ම කුසලතාවෙන් හෙබි කිවිදා ලෙස නම් කරන ලදී
Home the Horlem, Banjo හා Bannana Bottom වශයෙන් නවකථා තුනක්  පළකරන ලද Claud Mckay තවත් කුසලතාවෙන් හෙබි රචකයෙකු ලෙස සැලකේ.

ක්‍රි
ව 1930 දී හියුස් විසින් The Weary Blues නමින් කවි එකතුවක් හා  Not Without laugnter නමින් නවකථාවක්ද පළ කරන ලදී
ඔහුගේ වඩාත්ම ප්‍රචලිත කවිය වනුයේ ඔහු නව යෞවනයෙකු සමයේ ලියූ The Negra speaks of River යන්නයි
වැඩි දෙනෙකු ඔහුගේ නිර්මාණ අතරින් හදුනාගත් චරිතය වන්නේ ජීස් ය
සරල, කථා විලාශයකින් හා සත්‍යවාදී බවින් යුක්ත වූ  Herlemite ගේ විනෝදජනක නිරික්ෂණයන් හියුස්ගේ  Chicago defender හා  New York Post  හි ලිපිවල පළවිය
1950 දී රචිත  Simple speaks his mind ඔහු විසින් පළ කළ හොඳම සරල කථා ඇතුලත් ග්‍රන්ථය ලෙස නම් කළ හැක
1967 දී අභාවප්ප්‍රාප්ත වන තුරුම හියුස් විසින් කවි එකතු 9 ක්, කෙටි කතා පොත් අටක්, නවකථා දෙකක් හා කලාකෘති, ළමා පොත් හා පරිවර්තන ද තෙලි තුඩට නගන ලදී
මෙම පුනරුද සමයේ තවත් ප්‍රසිද්ධ ලේඛිකාවක් වන්නේ Zora Neale Horstan ය
ඇය විසින් Their eyes were watching god යන සම්භාව්‍ය ග්‍රන්ථය ලියන ලදී
ඇය විසින් රචනා කර ඇති ග්‍රන්ථ සංඛ්‍යාව 14 කි
එම කෘති අතර සමාජ විද්‍යා කෘති,කෙටි කථා මෙන්ම නවකථාද ඇතුලත් විය
ඇය කාන්තාවක් වීම හා ඇගේ කෘති සමාජීය හෝ දේශපාලනමය වශයෙන් වැදගත් නොවීම හේතුවෙන් ඒවා දශක කිහිපයක් යන තුරුත් එළි නොදැක්විය
ව.1970 දී ඇලිස් වෝකර් විසින් රචිත ප්‍රසිද්ධ රචනාවක මාර්ගයෙන් නැවත අවධානයට ලක් වුනු අතර, හර්ස්ටන් කළු ජාතික ලේඛිකාවකන් හට මහඟු ආදර්ශයක් ලෙස සළකන ලදී
පුනරුදයෙන් මහත් අවධානයට ලක් වූ ලේඛකයන් දෙදෙනෙකු ලෙස හියුස් හා හවුස්ටන්ව නම් කළ හැකිය
ඔවුන්ට අමතරව තවත් ලේඛකයන් ද මේ සමයේ ප්‍රසිද්ධියට පත් විය
ඒ අතරට cane  ලියූ ජින් ටූමර් හා The living in Easy  විසින් ලියූ Dorothy west ද  එක්වෙයි
තවත් ප්‍රසිද්ධ ලේඛකයෙකු වූයේ කවුන්ට් කාලන්ය
ඔහු විසින් එදිනෙදා කළු ජාතිකයන්ගේ ජීවිතය විස්තර කරන  ලදී
ක'ලන්ගේ කෘති අතරට කවි එකතුවක් වන  Color(1925), Copper sun (1927) සහ  The Ballad of the Brown girl අයත් වේ
ෆ්‍රෑන්ක් මාෂල් ඩේව්ස්ගේ කවි එකතුවක් වන Black Man's Verse (1935) හා  I'am the American Negro (1937) කෘති Black cat press නම් වූ මුද්‍රණාලයේ මුද්‍රණය කිරීමෙන් පසුව  මහත්සේ විචාරයට ලක් විය
Willace Thurman ගේ The Blacker the Berry A Novel of Negro Life (1929) කෘතිය ජාතින් අතර පවතින සුදු කළු භේදය විදහා දැක්විය
හාලෙම් පුනරුදය අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු සාහිත්‍යයේ සන්ධිස්ථානයක් විය
පුනරුදයට පෙර කළු ජාතිකයන් විසින් ලියන ලද කෘතින් කියවන ලද්දේ තවත් කළු ජාතිකයන් විසින් පමණි
මෙම පුනරුදය හරහා අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු සාහිත්‍යය හා අප්‍රිකානු කලා කෘති ඇමෙරිකානු සංස්කෘතියට එක්වීම ඇරඹිණි
පුරාතන අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සාහත්‍යය 

අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු සාහත්‍යය ද එහි ඉතිහාසය මෙන්ම ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය බිහිවීමට පෙර සිටම පැවතිණි
1746 ලුසී ටෙරී (Lucy Terry) විසින් රචිත  Bars Fight නම් කාව්‍ය අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු සාහිත්‍යයේ පළමු කාව්‍ය නිර්මාණය ලෙස හැළකේ. බ්‍රිටන් හැමන්  (Briton Hammon) සහ ෆීලිස් පිට්ලි (Phills Wheatly) යනු පුරාතන අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු සාහිත්‍යයේ තවත් සුප්‍රසිද්ධ කාව්‍ය නිර්මාණකරුවන් දෙදෙනෙකු වුහ
ජුපිටර් හැමන් (Jupiter Hammon)යනු අප්‍රිකානු ඇ‍මෙරිකානු සාහිත්‍යයේ තවත් එක් ප්‍රධාන චරිකයකි
ඔහු විසින් රචනය කළ  An evening Though
Suluation by Christ  සහ with penitential cries  ode to phillis whitely ඉතා ප්‍රසිද්ධියට පත්විය
වයස අවරැදු 76 දී ඔහු විසින් රචනා කළ  Address to the Negroes of state of New York   නම් කථාව ජීවිත කාලවක් වහලෙකු ලෙස සේවය කළ පුද්ගලයෙකු පිලිබද කියැවෙන කතාවක් වේ
මෙහි "If We should ever get to heaven we shall find nobody to reparachs us for being blck or for being slaves (අපහට කෙදිනක හෝ ස්වර්ගයට යාමට අවස්ථාව උදාවුවහොත්, එදිනට අප කළු හෝ වහලුන් ලෙස නින්දාවට පත් නොකරනු ඇත
) යන වාක්‍යය පසු කාලීනව වහල් සේවය විරැද්ධව නැගි සිටි බෝ‍හෝ පිරිස් විසින් නිදහස ලබා ගැනීම සදහා භාවිතා කරනඇත
Le milatre (The Mulatto) නවකතාව රචනය කළ Victor sejour සහ Elotel or the presidnet's daughter කෘතිය නිර්මාණය කළ විලියම් වෙල්සි බ්‍රවුන්  (William wells Brown) අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු සාහිත්‍යයේ ප්‍රථම කෘති නිර්මාණකරුවන් විය
අප්‍රිකානු ඇමරිකානු විචාරය  

අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සාහිත්‍ය, එක්සත් ජනපදයේ පිළිගත් සාහිත්‍යයකි
එහි වැදගත්කම පිළිබඳව හා සම්ප්‍රදාය හා සිද්ධාන්ත පිළිබඳව බොහෝ අදහස් උදහස් පළ වී ඇත
මෙම අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සාහිත්‍යය නඟා සිටුවීම සඳහා එක්සත් ජනපදයේ වාසය කරන කළු ජාතිකයන‍්ගේ අත්දැකීම් මහත් පිටුවහලක් විය
විශේෂයෙන්ම එල්ලවූ විවේචන‍ හා ඓතිහාසික වර්ගවාදය හේතු කොට ගෙන ප්‍රධාන සංස්කෘතියේ බලය හා සාහිත්‍යය නිෂ්ප්‍රභා කිරිමට ගත් උත්සාහයෙන් ලැබුණු අත්දැකිම් මහත්  එහි වර්ධනයට මහත් පිටුවහලක් විය
ඒ සමඟම ඇමරිකානු සාහිත්‍යය තුළ හා පිටත පවතින සාහිත්‍යයන් රට වැසියන්ගෙන් සාක්ෂරතාවයට නව ජීවයක් ලබා දේ
අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සාහිත්‍යය යනු, ඇමරිකානු සාහිත්‍යය කොටස් වලට කැඩිමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ලැබුණක් බව විචාරකයන් පවසයි
එමෙන්ම තම සාහිත්‍යය තුලින් කළු ජාතින් පිළිබිඹු කිරිම පිළිබඳව අප්‍රසාදය පළ කරන සමහර පුද්ගලයන් ද ඇමරිකානු ජනතාව අතර සිටි
වසර ගණනාවක් පුරා අප්‍රිකානු ඇමරිකානුවන්ගේ සාහිත්‍යය පිළිබඳව විවේචනයන් එල්ල වී ඇත්තේ අප්‍රිකානු ඇමරිකානුවන්ගේ සමාජ තුළිනි
කළු ජාතිකයන්ගේ ධනාත්මක බව කළු ජාතිකයන්ගේ සාහිත්‍යයෙන් නිරූපණය නොවන බවට ඇතැමුන් විවේචනය කරනු ලබයි
මෙම සෞන්දර්යය ක්ෂේත්‍රයේ ඝට්ටනය සහ ජාතිවාදී දේශපාලනයේ පටන් ගැන්ම පිළිබඳ අර්ථ කථනයක් ඩබ්ලිව්. ඊ.ඩී. ඩ්‍රබොයිස්ගේ එන්. ඒ. ඒ. සී. පී. ප්‍රකාශනයේ ඇතුලත් වේ
‘ ද ක්‍රයිසිස්’ විසින් 1921 දී  “අප විසින් පවසන හොඳම සහ උසස් සැම දෙයක්ම අපට කිව යුතු චිත්‍ර කලාව සහ ප්‍රතිචාරක කටයුතු ස්ථාවර එකක් බව’ සඳහන් කළේය
1996 දී ‘භාෂා ශුද්ධ වාදිනියකගේ විලාපය නොසලකා කලාව ප්‍රමාණාත්මක විය යුතු බව’’ පවසමින් මෙයට තවත් යමක් එක්කළේය
සාහිත්‍යය අප්‍රිකානු ඇමරිකානුවන්ගේ දේශපාලන නිදහස් අරගලයේ ආයුධයක් වූ බව ඩ්‍රබොයිස් සහ ‘ද කුයිසිස්’ හි කතෘ නිත්‍ය වශයෙන්ම පවසා තිබේ
‘ඩු බොයිස්‍’ ගේ කලාවේ ප්‍රචාරාත්මක හරය පිළිබඳ ඇදැහීම හොඳින්ම පිළිබිඹු වූයේ 1928 දී ඔහු අප්‍රිකානු ඇමරිකානු කතෘ ‘ ක්ලොරස් මැක්ගේ’ ඉතා හොඳින් අලෙවි වූ ‘හෝම් ටු හාර්ලම්’ නවකතාවට විරුද්ධ වීමෙනි
‘ඩු බොයිස්’ ට නවකතා ඍජුව ලිංගිකත්වය සහ ‘හාර්ලම්ං හි සඳහන් රාත්‍රි ජීවිතය පිලිබඳ වචන දක්වමින් ‘පියුරියන්ට් ඩිමාන්ඩ්’ හි සුදු ජාති ක පාඨකයින්ට සහ ප්‍රකාශයකින් වන ‘ලයිසන්ශස්නස්’ නිරුපණය වන කළු ජාතිකයන්‍ආයාසන කරනු ලැබුවේය
තවද ‘ඩ්‍රයිබොස්’ මෙසේ ප්‍රකාශ කළේය
‘හෝම් ටු හාලන්’ හි බොහෝ කොටස් මට පිලිකුල ඇති කළේය
තවද අපවිත්‍ර දේ පිළිබඳ මට හැගෙන්නේ
ස්නානයෙන් ඉවත් කළ යුතු දේ වශයෙනි
1929 දී ද 'බ්ලැකර් ද බෙරි ' කෘතිය වොල්ස් තර්මන් ප්‍රකාශයට පත් කල පසු නැවතත් මෙම දොස් පැවරීම අනෙක් කළු ජාතික සමාජයට ඉදිරිපත් කලේය
ඩර්ටි ලොන්ඩ්‍රි’ සංස්කෘතිය ප්‍රකට කිරීමට අකමැති වූවන් උමතුවට පත් කරමින් ලා පැහැති සහ කළු ජාතික සම අතර පුර්ව මතයන්, මෙම නවකතාවේ කේන්ද්‍රගත වී තිබුණි
ස්වභාවයෙන්ම අප්‍රිකානු ඇමරිකානු ලේඛකයින් සෑම කළු ජාතිකයන්ගේම සාහිත්‍ය නිර්මාණ ප්‍රචාරණය වීම පිළිබඳ එකග නොවූ අතර ඒ වෙනුවට සාහිත්‍ය තුළින් මිනිස් ජිවිතය පිළිබඳ සත්‍ය ප්‍රකාශ විය යුතු බව සඳහන් කළේය
‘ලැන්ග්ස්ටන් හියුජැසං 1926 ද නිරෝ ආටිස්ට් ඇන්‍ඩ් රේශල් මවූන්ටන්' රචනා කරමින් මෙම ප්‍රකාශනය සඳහන් කළේය
කළු ජාතික කලාකරුවන්, කළු හෝ සුදු ජාතික ප්‍රජාව කුමක් සිතුවත්, ඔවූන් පිලිබඳව නිදහසේ ප්‍රකාශ කිරීමට බලාපොරොත්තු වූ බව පැවසිය
ඇලිස් වෝකර් විසින් රචනා කල ද 'කලර් පර්පල්' නවකථාවේ අසාධාරණ ලෙස කළු ජාතිකයන් වෙත දොස් පැවරීම මගින්, කළු ජාතිකයින් ඔවුන් වෙතම දොස් පවරා ගැනිමේ සංසිද්ධියක් මෑතකදී ඇති විය
මීට අමතරව අප්‍රිකානු ඇමරිකානු කතෘ චර්ල්ස් ආර් ජෝන්සන්ගේ ’ ඔක්ස්හර්ඩින් ටේල් නවකතාව හඳුන්වා දුන් අවස්ථාවේ වෝකර්ගේ නවකතාවේ අප්‍රිකානු ඇමරිකානු පිරිමින් පිලිබඳ ඍණාන්විත නිරූපණය කිරීමට විවේචන එල්ල විය
එසේ විවේචනය කරනු ලැබුවේ විශ්වාසයෙන් මුසාවාදය හා දර්ශනය හමුවන ස්ථානය ප්‍රකාශ වී ඇත්තේ කුමන ග්‍රන්ථයෙන් ද යන්න තීරණය කිරීමට මග පාඨකයින්ට ඉඩ හරිමි යන්න ප්‍රකාශ කිරීමෙනි
පසු කාලිනව ග්‍රන්ථයේ වියදම් නිෂ්ප්‍රභා කළේය
ඇලිස් වෝකර්' විසින් රචිත 'ද කලර් පර්පල්'  

අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු සාහිත්‍යයේ අන්තර්ගතය සකස් කරන ලද්දේ අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු පෙලපතේ රචකයින් විසිනි
එම සාහිත්‍යයේ 18 වැනි ශතවර්ෂයේ අග භාගය නියෝජනය කළ රචකයින් විසින් නව නිර්මාණයන්ගේ වස්තු විෂය සදහා වහල් ජනතාවගේ කතන්දර සහ පුනරුදයන් යොදාගත් නිසා ඔවුන් සමාජයේ ඉහළ පිළිගැනීමකට ලක්විය
එවැනි වස්තු විෂයන් යොදාගත් 'ටොන් මොරිසන්' ‍'මයා ඇන්‍ඩලෝ' සහ ‍'වෝල්‍ටර් මොස්ලි' වැනි කතුවරයන් අදටත් ඇමෙරිකාවේ ප්‍රධාන ලේඛකයින් අතර ඉහළස්ථානයක් හිමිකරගෙන සිටී. එම අවධියේ එසේ සමාජ් පිළිගැනීමට ලක්වූවන් අතර ෆිලිස් විටලි සහ ඔලියුඩා ඉක් අහෝ වැනි රචකයින් තැනක් ගනු ලබයි
ඇමෙරිකානු සමාජය තුළ, අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානුවන්ගේ කාර්යභාරය, සංස්කෘතිය, වර්ගවාදය, වහල් බව සහ සමානාත්මතාවය ආදී අංශ පිළිබඳව ගවේෂණය කර ඇත්තේ අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු සාහිත්‍යය තුළිනි
අධ්‍යාත්මික දේශනා, ශුභාරංචි සංගිතය, බ්ලු සංගිතය සහ රැප් සංගීතය වැනි වාචික අංග, අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු රචනා නීතිගත කිරීමට මහඟු දායකත්වයක් සපයා ඇත
ඇමෙරිකානු සමාජය තුළ අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානුවන්ට එතෙක් හිමිව තිබූ ස්ථානය වෙනසකට භාජනය වූයේ  එරට සාහිත්‍යයේ කේන්ද්‍රය බවට අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු සාහිත්‍යය පත්වීමයි
'සබ්ජර්න් ඔෆ් ස්ලේව් නැරටෙම්වස්' හි සඳහන් කර ඇති ආකාරයට ඇමෙරිකානු සිවිල් යුද්ධයට පෙර අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු සාහිත්‍යයේ මුලික ඉලක්ක ගීතවල වූයේ වහල් ජනතාවගේ ප්‍රශ්න පිළිබඳව කතා කිරීමය
20 වැනි ශතවර්ෂයත් සමඟම ඩබ්ලිව්. ඊ.බී ඩ්‍රබොයිස් සහ බ්‍රකර් ටී වොශින්ග්ටන් වැනි ලේඛකයින්ගේ  ග්‍රන්ථ මගින් ඇමෙරිකන් ජනපදයේ වර්ගවාදය පිළිබඳ හැගීම් අභියෝගයට ලක් කරනවාද එසේ නැත්නම් සතුටු කරනවාද යන්න පිළිබඳ තර්ක ඉදිරිපත් කළේය
ඇමෙරිකන් සිවිල් ව්‍යාපාර තුළින් රිචඩ් රයිට්  සහ ග්වෙන්ඩොලින් බ්‍රාක්ස් වැනි කතුවරුන් ජාතිවාදය විනාශකිරීමත්,දේශානුරාගයත් මුල්කරගෙන රචනා ඉදිරිපත් කළේය
ඉතා ඉහළ අලෙවියක් සහ සම්මාන දිනු ඇලෙක්ස් හාලි විසින් රචිත 'ද සාග ඔෆ් ඇමෙරිකන් ෆැමිලි' ඇලිස් වෝකර් විසින් රචිත ද "කලර් පර්පල් " බ්ලවස් විසින් රචිත 'ටෝනි මැරිසන් ' යන ග්‍රන්ථ මගින්, වර්තමානයේ අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු සාහිත්‍යය, ඇමෙරිකානු සාහිත්‍යයේ වැදගත් කොටසක් බවට පිළිගෙන තිබේ
සටහන් 

{|

|African American literature African American criticism
|-
{|
ඇමරිකානු කාව්‍යය

	19 වන ශතවර්ෂයේ ඇමරිකානු විශ්ෂ්ඨ කලාකරැවන් දෙදෙනාගේ චින්ත ස්වභාවය සහ ‍ශෛලය බොහෝ සේ වෙනස් විය
වොල්ට් පිට්මන් (1819- 1892) ක්‍රියාකාරී සංචාරකයෙක් මෙන්ම ඇමරිකානු සිවිල් යුද්ධයේදී තමන් විසින්ම පත් කර ගන්නා ලද හෙදියෙක් විය, සාහිත්‍යාත්මක නවෝදපාදකයෙක් විය
ඔහුගේ මධ්‍යසාර බෝතලය රචනා වුයේ 'ලී වස් ඔෆ් ග්‍රාස්' වු අතර ඔහු නිදහසේ ගලා යමින් හා දිග අපිලිවෙල වු රේඛා වචනයෙන් විස්තර දැක්වීමට ඇමරිකානු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට ඇතුලත් කිරීමට යොදා ගත්තේය
තවදුරටත් ප්‍රධාන පියවරක් ගනිමින්, කාව්‍යකරැවන් ඇමරිකානුවන්ගේ විශාල වශයෙන් පැතිරැණ පළපුරැද්ද සමකරනු ලැබුයේ ගර්වයෙන් නොපිරැණු ලෙසය
උදාහරණ ලෙස 'සොන්ග් ඔෆ් මයිසෙල්ෆ්' හි ඇතුලත දිගු මධයම කාව්‍යයන්, 'ඉන් ලිවුස් ඔෆ් ග්‍රාස්' 'වයිට්මන්' ලියු මේවා සත්‍ය වශයෙන්ම සෑම සයසකම මිනිසුන්ගේ අදහස් ‍වන අතර, මේවා මගේ නොවේ''

	කාව්‍ය සංවිධානයේ වු වයිට්මන් විසින රචිත ද බොඩි ඉලෙක්ට්‍රික් ඔහු පැවසු ආකාරයට, සම්භාව්‍ය සාහිත්‍යයේ ඉගැන්වීම අනුව ඉංග්‍රිසි නවකතාකරැ ඩී.එච්. ලොරන්ස්, වයිට්මන් පිළිබදව ලියා ඇත්තේ මිනිසාගේ ආත්මය මාංශයට වඩා උත්තරීතරය යන පැරණි සංකල්පිත සදාචාරය පළමුව විනාශ කරන ලද්දේ මොහුය
අනෙක් පසින් 'එමලි ඩික්සන්' (1830-1886) ඇම්හර්ට් මැසවුසෝස්' නම් කුඩා ගම්මානයේ ආචාරයශිලි අවිවාහක ‍තාන්තාවකගේ ජීවිතයක් ගත කලේය
ඇයගේ අකෘතික සැලැස්ම තුල විචකෂණශිලි කවට, විශ්ෂ්ඨ නිර්මාණ සහ මානසික තික්ෂණය අන්තර්ගත විය
ඒ කාලය තුල ඇයගේ ක්‍රියාවන් අසම්මත වු අතර ඉතා සිමිත ප්‍රමාණයක් ප්‍රකාශිත විය
ඇයගේ කාව්‍යයන් රැසක් 'ඩිවෙල්' සහ 'ඩෙත්' වුයේ බොහෝ විට මැර ඇරඹුමක් සහිතවය
මට මරණය නැවැත්වීමට නොහැකි නිසා, ආරම්භයේ ඔහු කාලගුණික වශයෙන් මා නතර කළේය
ඩිකින්සන් ගේ කාව්‍යයක් ඇය පිරමින් බලපවත්නා සමාජයක කාන්තාවන්ගේ තත්ත්වය පිළිබදව මෙසේ කිවේය
මම කිසිවෙක් නොවේ
ඔබ කවුද
ඹබත් කිසිවකු නොවේද
ඇමරිකාව
'චැරෙපාස්' බො‍හෝ විට හඳුන්වා දෙනු ලබන්නේ ඇසමස් සාහිත්‍යයේ පළමු උදාහරණය ලෙසය
'චැරෙපඩාස්' යනු 8 වැනි 12 වැනි ශතවර්ෂ වල නිර්මාණය කරන ලද බෞද්ධ ගීත වේ
මෙම ලියැවිලි 'ඔරියා'' සහ බෙංගාලි භාෂාවන්ට සමානත්වයක් දරයි
මෙම සංගීතයේ සුවිශේෂි ගති ලක්ෂණ, ශබ්ද විද්‍යා හා රූප විද්‍යා 'ඇසමෙස්' ගීත වලින් ඉතා ප්‍රබල ආකාරයෙන් විද්‍යාමාන වේ
'චර්යාපඩාර්' පසු කාල සීමාවේදී ඇතැම් විට, (1) පෙර වෙයිශ්නවිට, (2) නවයිෂ්කෙට් හි අනුකොටස් බෙදිය හැක
මුලදී ඇසම්ස් හි ලේඛයා ලෙස ප්‍රකාශ වුයේ 'හේමා ද චැරිටා' සරස්වති රජු කාලයේ දී කුඩා කාව්‍ය වන ප්‍රාර ඉන්ද්‍රනාරයන (1350- 1365) යන කාව්‍ය රචනා කළ 'හරිහාර විප්රා' හ කවිරත්න සරස්වති යන දෙදෙනො පිළිවෙලින් “ඇස්වමේධ පර්වා” සහ “ජයදර්ථ වේද” රචනා කළේය
තවත් කාව්‍යකරුවෙකු වු 'රුබේරා කන්දලි', ‍ඩිරෝනා පර්ව ඇසෙටස් තුලට පරිවර්තනය කලේය
නමුත් වෙයිෂ්නාවේට් අනුකාලයේදී ප්‍රසිද්ධ වු 'මදෙව් කන්ඩල්' කාව්‍යකරුවා, 'වාල්මිකීගේ රාමායන' පද්‍ය ජයම්පුර කච්චර රජුගේ අනුග්‍රහයෙන් ඉදිරිපත් කළේය
ඇසමෙස් සාහිත්‍යයේ ප්‍රසිද්ධ ලේඛකයින් වන්නේ, “ඉන්දිරා ගොස්වති”, “බිරෙ‍න්ද්‍රා කුමාර බාට්ටචර්ය”, “හොමෙන් බාර්ගොහෙයින්”, “මාහිම් බොරා”, “අරුන් ශර්මා”, “අනුරාධ ශර්මා පුජාරි” යන අයයි
සටහන් 

{|

|Indian literature Assamese literature   
|-
{|
සම්භාව්‍ය වු සාහිත්‍යය

	'සම්භාවය සාහිත්‍ය' යන වචනයේ මුලාරම්භය වුයේ 1720 සහ 1730 වු ලේඛකයින්, තමන් වෙනුවෙන් ජෝරජ් මම ජෝර්ජි එම ප්‍රකාශනයෙන් අදහස් කළේ තම බලය පෙන්වීමට වන අතර, ඒ වෙනුවට ඔවුන් දුටුවේ ආදිකාලින රෝමයේ දැඩි සහ අප්‍රමාදි සාහිත්‍යය ඉතා විශ්ෂ්ඨ දේශපාලනික සහ ඔපවත් වු සාහිත්‍යයකට සංක්‍රමණය විමක් ලෙසය
උපමා වාක්‍යය වල යෝග්‍යතා නිසා 1689 – 1750 කාල පරිච්ඡේදය තුළ දී සම්භාව්‍ය යුගය යන නාමයෙන් 18 වන ශතවර්ෂ්ය පුරා වොල්ටයෙර් සහ ඔලිවර් ගොලිස්මිත් ඇතුළු විචාරකයන් විසින් හදුන්වන ලදි
මෙම කාල පරිච්ඡේදයේ සාහිත්‍යය ප්‍රසිද්ධ දේශපාලන සහ මුළු මනින්ම දැනුවත් වු විචරකයින් සාහිත්‍ය සදහා අණ කළේය
මෙම කාලයේදී සමෘද්ධිය සහ අපචාරය අති විශාල ශක්තියක් හා නිෂ්පාදනයේ දක්ෂයෙක් සහ මැරකම් ආවර්ජනය කරන ලද්දේ, ඉංග්‍රිසි ස්කොට්ලන්ත සහ අයර්ලන්ත ජනතාව ඔවුන් ප්‍රසාරණය වන ආර්ථිකියක, අධ්‍යාපනයට බාධක අඩු සහ කාර්මික විප්ලවයේ ඇලලිමක් මැද බව අවධාරණය කර ගත් සමයේය
ඇලෙක්සැන්ඩර් පාප්තුමා මෙම කාලයේ බොහෝ කැපි පෙනෙන කාව්‍ය කරැවෙක් වු නමුත් පාප්තුමාගේශ්‍රේෂ්ඨත්වය නිතර කාව්‍යකරැවන් සමග ඝට්ටනයෙන් ස්වල්ප වු අතර, ඔහු‍ගේ සන්සුන් බව හා ඔහුට පෙනෙන ලෙස ඇම්බිරෝස් ෆිලිජස් වැනි කාව්‍යකරැවන්ගේ නව‍ ශ්‍රේෂ්ඨ  ප්‍රවේශයක් ඉතා ඉහල ස්ථාවරය පව්‍රභල තරගයක් කාව්‍යයන්ට ඇති විය
ජේම්ස් තොම්සන්  තමන්ගේ ඛේදජනකිය
ද සිසන් සහ එඩ්වන් යන්ග් නයි‍ට් තෝම්ස් කරනු ලැබුයේ මෙම කා පරිච්ඡේදයේ දීය
තවද ගම්බද කාව්‍යයකට සුදුසු නිරැපණයක් සදහා බරපතල තරගයක් දක්නට ලැබුණේ මෙම අවධියේය
මෙම විමර්ෂණයේදී කාව්‍යකරැවන් මාතෘකාවන්ට සරිලන ලෙස ව්‍යවහාරය හැගිම දනවන පරිදි භාවිිතා කිරිමට‍ බලවත් පරිශ්‍රමයක් යෙදුවේය
මෙම අවධියේදි ව්‍යාජ විත්‍රමාන්විතයන් එහි කුටය ලෙස සැලකුයේය
ආරම්භක අවධියේදී ඉංග්‍රිසි රචනා වල සංවර්ධනයක් ගද්‍යයන්ගේ උසස් භාවය මුවා කරගෙන තිබිණි
ජෝසෆ් ඇඩිසන් සහ රිචඩ් ස්ටිල්ගේ ද ස්පෙක්ටර් මින් බ්‍රිතාන්‍ය‍ය කාලින රචනා පහිටවන ලද අතර මිනිස් ජීවිතය තුල නිතිවේදින් සහ විශේෂ වෙනස් කිරිමක් නොකර භාවනා කල හැකි මධ්‍යස්ත පරික්ෂනයක් හදුනා‍වා දෙන ලදි
ප්‍රභල කලාවක් ලෙසට පත් වු ඉංග්‍රිසි නවකතා පළමුව ප්‍රතිසංස්කරණය ත්‍රලින් මතු විමට ආරම්භ වුයේ මෙම කාලයේදීය
ඩැනියල් ඩොටෝ ලේඛන කලාවේ සිට  ‍රොක්සානා සහ මොල් ෆලැන්ඩර්ස් කල්පිත අපරාධකරැවන්ගේ ජීවිත සමගින් මුද්‍රණාල සදහා දුෂ්ඨ චරිත ලේඛකයෙක් ලෙසට පරිවර්තන විය
රොබින්සන් කෲසෝ නම් වු ඇලෙක්සැන්ඩර් සෙල්කර්ක් චාරාකා සම්බන්ධ කල්පිතයන් ද මොහු රචනා කළේය
නවකතා ශෝකාන්ත අවධියක සිට මධ්‍යන ශතවර්ෂයේ බොහෝ ලේඛකයින්ට නව කතා රචනා ලිවිම ආරම්භ විමට මෙය වක්‍රාකාරයෙන් බලපැ‍වේය
ඇඩිසන් සහ ස්ටිල් භග කර ලබා ගන්නා ආකාරයේ ගද්‍ය වු අතර එවිට‍ ඩොතනන් සිවිෆ්ට් අනෙක් ආකාරයේ විය
නිර්මල සමකාලින කිහිපදෙනෙකු සමග සමවු නොහික්මුණු සහ ඍජු  ගද්‍ය ශෛලයක් විය
ඔහු නවීන ලෝකය ගැඹුරින් අධ්‍යනය කළ නමුත් සංකාවපිළිබද සැක සහිත භාවය පිළිබදවද සමාන ආකාරයෙන් අධ්‍යයානය කළේය
ඔහු ඉතිහාසය බොරැවේ සහ නිශ්ඵල භාවයේ වාර්තාවක් ලෙස දුටු අතර වර්තමානය බොරැවේ සහ නිශ්ඵල බාවයේ වියරැවන් ාබව දුටුවේය
මධ්‍යය ක්‍රිස්තියානි වටිනාකම් අවශ්‍ය වු නමුත් වහා රැවටෙන සහ විශ්වාසයේ මිනිසුන්ගේ ක්‍රිඩාවන් නිරන්තරයෙන් ප්‍රතික්ෂේප කිරිම් මගින් සංවර්ධනය සහ ඉතා ශක්තිමත් සහ හර්මිත වටිනාකම් වලින් මෙය සමන්විත විය
ස්විෆ්ට් ගේ අ ටේල් ඔෆ් ටබ් මගින් ඔහුගේ නවීන ලෝකය ‍පිළිබද විශලේෂණයක් සහ පැට්රිජ් නැමැත් ජ්‍යොතිෂ්‍යවේදියා සමග ඔහුගේ සටන වැනි අවසන්භාගයේදී ඔහුගේ කාර්යයන් සහ පුද්ගලයන් අතර නිත්‍ය බියක් සහ නිහතමාන සුරක්ෂිතතාවය පමණක් ඉතිරි කල බොහෝ අපහාර අඩම්භරයන් ගලිවර්ගේ චරිකාව වැනි දේ නිවේදනය කලේය
එක්සිල් සිට අයර්ලන්තයට යැමෙන් පසු අයිරිශ් ජනතාව යටත් විජිතවාදින්ගේ කොල්ලකෑම් වලින් ආරක්ෂා කිරිමට, අකමැත්තෙන් ආරම්භ කළේය
ඔුගේ අ මෙඩස්ට් ප්‍රෙපාපොසල් සහ ඩ්‍රැපියර්ගේ ලියමන අත් අඉංග්‍ුවට ගැනිම සහං කොල්ල කෑම් වලට පෙළඹ වු නමුත් ස්විෆ්ට් ඔහු වටා දක්නට ලැබුණු ආදරයක් නොමැති අයරිශ් රොමානු කතෝලිකයන් හට අපවාදයෙන් සහ අසභ්‍යත්වයෙන් මැරකම් කරනු ලදි
ආරම්භක අවධියේ නාට්‍යයන්ගේ විශය මාතෘකාව වුයේ වෙනස් කිරිම් සමගින් හාස්‍ය ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලද ජෝන් වැන් බ්‍රග් සහ විලියම් කන්වර්ජ් ගේ අවසාන නාට්‍යයන්ය
කෙසේ වුවද බොහෝමයක් වේදිකාවන් විකට නාට්‍යයන් දුබල වු අතර බොහෝ සහ රිචඩ් ස්ටිල් යන දෙදෙනා ඉතා සදාචාර්ත්මක ඛේදනකදේ නිශ්ාදනය කල අතර එහි චරියන් සහ චරිතයනගේ ලක්ෂණයන්හි සැලකිලි වුයේ සම්පුර්ණයෙන්ම මධ්‍යම පන්තියේ හෝ කම්කරැ පන්ති‍ය මින් නරඹන්න්ට නාට්‍යයන් කෙරෙහි සැලකිය යුතු වෙනසක් පෙන්වු අතර තව දුරටත් රගමඩල වල සාර්ථකත්වයේ සාධකයක් ලෙස රාජකිය අනුග්‍රහය දැක්විය නොහැක
තවද කොලෙසි සිබර් සහ ජෝන් රිච් ඉතා විශාල වශයෙන් වේදිකාගතවීමට දැඩි තරගයක් විය
හාලෙක්වින් ආකාරය හදුන්වාදුන් අතර අභිරෑපන රංගනය වේදිකා ගත විය
ලෝ හාස්‍ය්‍ය ප්‍රසිද්ද වු අතර නාට්‍යයන් තෘතික ආකාරයෙන් වේදිකා ‍ගත විම ආරම්භ විය
ඔපෙරාව ද ලන්ඩනය පුරා ප්‍රසිද්ධ විමට ආරම්භ වු අතර ඉතාලි ආක්‍රමණයන්ට සාහිත්‍යය තුලින් පුතිරෝධායක් ඇති විය
මෙම නැඹුරැව කඩුකප්පල් කරන ලද්දේ නව ආකාරයේ ස්‍යයන් මගිනි
පාප්තුමා සහ ජෝන් ටගේ ද බෙගර්ස් ඔපෙරා මගකින් නැවක නාට්‍ය ශාලාවට පැමිණියේය ගේ ගේ ඔපෙරාව ඉංග්‍රිසියෙන් වු අතර ජැක් ස්ටෙෆිඩ් සහ ඩොන් වයිල්ඩ් කථාවන් නැවත ආවර්ජනය කරන ලදි
රොබර්ට් වැල් පෝල් සහ සංස්කාරක වන සවුත් සි කාර්යාලයේ උපමා කථාව ලෙස පෙණුන බැවින් ගේ ගේ ඔපෙරාව රංගනය කිරිමෙන් තොරව තහනම් කලේය
1737 දී හදිසියේම මෙම කාලයේ නාට්‍යයන්ට බලපතු පනත මගින් වාරණයක් පැන වු අතර රග මඩල නැවතත් රාජකිය අනසකට යටකත් විය
බලපතු පනතේ ප්‍රතිවිපාකයක් වුයේ එරක් නාටක රචනාවකට වඩා නවකතා ලේඛනය කිරිමට මාරැ විය
හෙන්රි ෆිල්ඩින්ගේ නාට්‍යයන් පරික්ෂණය සමත් නොවු බැවින් හාස්‍ය කාව්‍යයන් ලිවිම ආරම්භ කලේය
හෙන්රි ‍ඔපෙක් ද නවකතා සදහා මාරැ විය
මෙම කාලය අතරතුර පැමෙල හෝ වර්චු රිවෝඩඩ් නවකතාවේ හානිකර ප්‍රතිවිපාක වලට විරැද්ධ විමුට බලාපොරොත්තු වෙන් සමැවෙල් රිචඩ්සන් නවකතාව නිර්මාණය කලේය
ජෝසප් ඇන්ඩෲ සහ ශමෙලා යන කාර්යය මගින් නිර්රථක නවකතා මගින් හෙන්රි ෆිලිඩින් ප්‍රහාරයක් එල්ල කලේය
බෘක් ද මැන් ඔෆ් ෆලින්ස් රචනා කිරිමෙන් වක්‍රාකාරයෙන් භවානාත්මක නවකතා ආරම්භ කලේය
ලොරන්ස් ශැන්ඩි අසමසම දෘෂ්ටි කෝණයකින් ජීවිත කලාව ලිවිට උත්සාහ දැරැවේ ට්‍රිස්ට්‍රම් ශැන්ඩි දැනුම ඇතිවය
ටොබියස් ස්මොලට් අග්‍රණ කියන්‍නාසේ උත්සාහ අනෙක් අයගෙන් අපසරණය විය
සෑම නවකතාකරැවු‍ෙ/්ම කතාවන් සහ තරගයක් අනෙක් අය කෙරෙහි විය
ඉතා දිගු කලක් පැවති පරික්ෂණයක් වුයේ රිචඩ්සන්ගේ මානසික යතචාර්තවාදය කථාවන් අවුල් කරන කටහඩ ඇති ෆිල්ඩින් සහ බෲක් ගේ භාවානුගතියය
ඇමරිකානු සාහිත්‍යයේ බැල්කණිකරණය
	
	මෙම් අදහස් නොසලකා ඇතැම් සංස්කෘතික ශාස්ත්‍රාල සහ බුද්ධිමතුන් ඇමරිකානු සාහිත්‍යය දශක ගණනාවක් සාහිත්‍ය‍යේ කොටසක් හෝ යුධ සංස්කෘතිය සාහිත්‍යට ව්‍යාප්ත වු බවට විවාද කළෝය
විචාරකයින්ට අනුව එක්සත් රාජදානියේ දේශපාලිනක අනන්‍යතාව සහ ලෝකයේ අනෙක් කොටස් වල බලපෑම නිසා සාහිත්‍යය තුලට ගෙන ඒමට විරැද්ධ වන්නේ එමගින් කාන්තාවන් පිළිබද කාන්තාවන්ට ලිවිය හැක්කේ කාන්තාවන්ට හා කළු ජාතිය පිළිබදව ලිවිය හැක්කේ කළු ජාතිකයින්ට පමනක් බව අදහස් වන නිසාය
ජනතාව මෙය මුළු මනුෂ්‍ය ස්වභාව සාහිත්‍යයට ගවේෂණය කිරිමේ හැකියාව සිමා කර ඇතැයි පැවසීම සහ විනිශ්චයකරැවන් පෙලපතලට අනුව පමණක් ජනවාර්ගික ලේඛකයින් බවට ජනවාර්ගික ලේඛයින් බවට පාටක වු කණ්ඩායමට ජනතාව විරැද්ධ විය
මෙම විචාරකයින් මේ විනිශ්චයට විරැද්ධ වු අතර, රැල්ෆ් එලිසන්ස් විසින් රචිත ඉන්විසිනබල් මැන් හි චරිතය අදෘෂ්‍යමාන බැවින් මිනිසුන් දක්න්නේ මෙය කළු මිනිසෙකුට වඩා යමක් නොවන බවය
අනෙක් අය ජනවාර්ගික පාඨක වු සාහිත්‍යයන්ට විශේෂ සැලකිල්ලක් දැක්විය යුතු බවට විවේචනය කරනු ලබයි
උදාහරණයක් ලෙස පළමු අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු පුස්තකාල සම්මේලනයේ උපදේශක හා සම්මානිතිය කලාකරැවා වන රොබට් හේඩ්න් වරක් මෙසේ පැවසිය
(ජැස් සංගීතය පිළිබද ඩියුක් එලින්ග්ටන්ගේ අර්තකතනය අනුවාදනය කරමින්) කළු සාහිත්‍යය කියා යමක් නොමැත
ඇත්තේ හොද සහ නරක සාහිත්‍යයයි සහ එපමනයි
කණ්ඩායම් ගවේෂණය සහ ජනවාර්ගික ගති විද්‍යාව මනුෂ්‍ය තේරැම් ගැනීමට නැඹුර කර බවට යෝජකයින් විරැද්ධ වු අතර පෙරාතුව සම්පුර්ණ ජනතා කණ්ඩායම් ඇමරිකානු සාහිත්‍යයේ නැතිකම හෝ නොසලකා හරින ලදි
පොදු එකගතාව වුයේ නව අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සාහිත්‍යය ප්‍රභේදයක් නිසා ඇමරිකානු සාහිත්‍යය ප්‍රභේදයක් නිසා  ඇමරිකානු සාහිත්‍ය කැඩි බිදි නොගිය බවය
ඒ වෙන්වට ඇමරිකානු සාහිත්‍යයේ නිරැපණය වුයේ, එක්සත් රාජධානියේ වැඩි වන විවිදත්වය සහ ඉතිහාසයේ පෙර නොවු විරැ ආකාරයේ විවිධත්වයක් පෙන්නුම් ‍කලේය
(අන්දරේ
1997, මැකේ 2004) බොහෝ අප්‍රිකානු ඇමරිකානු කතුවරයන් සහ අනෙක සුළු ජාතික ලේඛකියන් නිරන්තරයෙන් ඉහළ අලෙවියක් ඇති ලැයිස්තුගත වීම යන කරැණු මගින් මෙම දර්ශනයට සත්‍යය වුයේය
ඔවුන්ගේ සහිත්‍යය තම ජනවර්ගයා කෙරෙහි පමනක් ආයාචනා කලේ නම් මෙය විය නොහැකි වන්නට තිබුණි
ඇමරිකාව
ඇමරිකානු ඉතිහාසය
කැරලින් සහ ක්‍රෝමලින් සාහිත්‍යය

	17 වන ශතවර්ෂයේ මැද භාගයේ දරැණු කාලයේ දී, පළමු වන චාල්ස් රජු කාලය තුල සහ රාජ්‍ය තන්ත්‍රය නිසා සිදුවන සහ ආරක්ෂක රාජ්‍යය, ඉංග්‍රිසිය තුල දේශපාලනික සාහිත්‍යයක් දුටුවේය
ඉංග්‍රිසි සිවිල් යුද්ධයේ අනුකම්පා කරවන්නක් විසින් රචිත පත්‍රිකාවන් තුල සෑම පක්ෂයකම පුද්ගලික නපුරැ පහරදිම් හා විවාදයන්, කැමතිව සිටි ආකාරයේ ප්‍රචාරක කටයුතු ජාතික ප්‍රතිසංස්කරණයට යොදා ගත්තේය
අවසන් ආකාරයෙන් තෝමස් හොබ්ස් විසින් රචිාත ‘ලැටියේකන්’ බ්‍රිතාන්‍යයේ දර්ශනවාදිනගේ ඉතා වැදගත් කාර්්‍යයක් ලෙස ඔප්පු විය
තවමත් ක්‍රමයෙන් පුචාරණය වන දේශපාලික කාර්යයන් අතරම හොබ්ස්ගේ ලේඛනයන් අයත් වන ජෝන් බ්‍රැම්හෝල් යන මුලික විචාරකයා බොහෝ සෙයින් අමතක වී ඇත
මෙම කාලය තුලදී බොහෝ ප්‍රවෘත්තිමය කාව්‍යයන්, බ්‍රිතාන්‍ය පුරෝගාමි වු පුවත්පත්‍ හෙන්රි මුඩ්මන්
මචමන්ට් නිඩ්හැම් හා ඩෝන් මිකෙන්හෙඩ් වැනි පත්‍ර කලාවේදින්, මතවාද ඇති කරන ාපාර්ශවයන්ගේ කාර්යන් හා ආකල්පයන් නිරැපණය කරන ලදි
කතුවරයන් අත්අඩංගුවට ගැනිම හා ඔවුන‍්ගේ කාර්්‍යයන් නිවාරනය කිරිම ‍විදේශ බලවේගයක් හෝ සැගවුනු මුද්‍රනයන් ප්‍රතිවිපාක සමග බලය ලබා දෙන ක්‍රමවේදයකට ඇති විය
ජෝන් මිල්ටන් විසින් රචිත රියොපැගට්කා රචනා කරන ලද්දේ බලය ලබා දිමට විරැද්ධව වන අතර සුභාධිතය වැලැක්වීමට ලියු එකම පුවත්පත ලෙස මෙය හැදින්වේ
විශේෂයෙන්ම පළමු වන චාල්ස් රජුගේ කාලයේදී ඉංග්‍රිසි පුනරැදය රගමඩලක ස්වභාවයක් ගත් අතර එය පිලිදිමේ අත්දැකිමක් ලෙස අවසන් විය
බෙන් ජොන්සන්ගේ අවසාන කාලයේදී වේදිකාවේ හා මුද්‍රණයේ ඇතුලත් වුයේ අවසන් පරම්පරා වල නාට්‍යයන්ගේ වඩා බලවත් වු කටහඩවල්ය
ජෝන් ෆෝඩ්, පිලිපි මැසිංගාරි සහ ජේම්ස් ටෝර් 1642 දී සිවිල් යුද්ධයේ ආරම්භයත් සමගම රගමඩල වැසි යාමෙන් ඒවා නාට්‍ය පරපුර අවසන් වු අතර එය නැවත වුයේ 1660 ඉංග්‍රිසි සමාජයේ වෙනස් විමත් සමගය
මෙම කාලයේදි අනෙක් ආකාරයේ සාහිත්‍යයන්
දේශපාලනමය උපවදන් හෝ දේශපාලිනක ආකාරයේ කතුරැන්ට සමානා්‍යයෙන් පවරා තිබින
සාඩම්බර නාට්‍යයක්, සිවිල් යුද්ධයට පෙර ක්‍රියාකිරිම, අභිධර්මය පිලිබද කාව්‍ය’න් පෙර පාසල් හා ගැනිම තිබිනි
පළමු වන චාල්ස් රජුගේ සම්ප්‍ාදනයෙන් පසු රාජකිය ‍නිලයන්ගේ බලෙන් විශ්‍රාම යැවීම ඉතා හොද දෙයක් ලෙස ඉසාක් වෝල්ටන් හැදින්වු අතර, මින් ඔහුට ඔහුගේ ග්‍රන්ථයක් වන ද ‍කම්පියේට් ඇන්ග්ලර් වැඩ කර ගැනිමට කාලය ලැබුනි
පෙනෙන සැටියෙන් මගපෙන්විම 1653 දි ප්‍රකාශිත ග්‍රන්ථය ජිවිතේ පිළිබද භාවනාව, විවේකය හා තෘප්තිය, වැදගත් කාව්‍යවරැන් දෙදෙනෙක් මත එංගලන්තයේ වන ඔලිව් ක්‍රොම්වෙල්, ඇන්ඩෘ මාවල් හ‍ා ජෝන් මිල්ටන් රජයට ආයාචනා කරමින් කරන ලද කාර්්‍යයන් ‍මාවල්ගේ ඇන් කොරේසන් ඔඩෙ අපෝන් ක්‍රොම්වෙල්ස් රිටන් ෆ්රොම් අයිලන්ඩ් වැනි කාව්‍යන් ඔවුන‍්ගේ ජනරජ ඇදහිම් පසෙකලා දෙවන චාල්ස් රජුගේ ප්‍රතිසංස්කරණ දඩුවම් වලින් මිදියාමට, මිල්ටන් විසින් විශේෂ කාව්‍යමය කාර්යයන් රචනා වුයේ ඉන් පසුවය
(උපමා කථා තුළ සැගවුනු දේශපාලික පනිවඩයන්) මෙම කාලයේදි තිබු තවත් රචකයෙක් වන්නේ තෝමස් බ්‍රවුන් වන අතර බොහෝ ඵල දරන විද්‍යාවන් ආගම් බෙහෙත් ද්‍රව්‍යයන් හා රහස් පිළිබදව රචනා කලේය
‍‍ෙත්මාවන් සහ ගති ලක්ෂණ

	අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සාහිත්‍ය පුළුල් ආකාරයෙන් අර්ථ දැක්විය හැක්කේ එක්සත් ඇමරිකා ජනපදයේ අප්‍රිකානු ‍ පෙලපතින් ජිවත් වන ජනතාවගේ ලේඛන මගිනි
කෙසේ වුව ද අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සාහිත්‍යය ද අප්‍රිකානු ඇමරිකානු ඉතිහාසය සහ ජීවිතයන් මෙන්ම විවිධත්වයක් උසුලයි
මෙයින් ප්‍රකාශ වන්නේ අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සාහිත්‍යය සාමාන්‍යයෙන් පාඨක වී ඇත්තේ අති විශාල ඇමරිකානු සමාජය තුල අප්‍රිකානු අැමරිකානුවාගේ කාර්ය භාරය සහ ඇමරිකානුවෙක් වීමේ අර්ථය වැනි එක්සත් රාජධානියේ සිටින කළු ජාතික ජනතාවගේ ඇතැම් කැමැති තේමාවන්ට අනුවය
ප්‍රින්ස්ටන් විශ්ව විද්‍යාලයේ මහාචාර්ය, ඇල්බර්ට් ජේ. රොබෙටෝ මෙසේ පවසා තිබේ
අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සාහිත්‍යය ඇතුළුව සෑම අප්‍රිකානු ඇමරිකානු ඉගැන්වීමක්ම මෙම රාජ්‍ය තුල අප්‍රිකානු ඇමරිකානු පැවැත්මෙහි ගැඹුරැ අර්ථය ප්‍රකාශ කරයි
මෙම පැවැත්ම ජාතියේ නිදහස, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය, සමානාත්මතාවය ඇතුළු සෑම දෙයක්ම, සෑම විට විභාග කර ඇත
ඒ ආකාරයෙන් අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සාහිත්‍යය පිබිදිම මගින් බොහෝ කලක සිට එක්සත් ජනපදයේ කළු ජාතින්ගේ නිදහසේ හා සමානාත්මතාවයේ ගැටළු මෙන්ම, ඇමරිකානු සංස්කෘතිය, ආගම, වහල් බව, නිවසේ හැගීම් සහ නොයෙක් තේමාවන් විය
අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සාහිත්‍යය යෙදෙව්වන්ගේ විසිරි යැමේ සාහිත්‍යය සහ අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සාහිත්‍යය යන ඉතා වැදගත් ශාඛාවන් සමන්විත වන අතර මේවා සදහා අප්‍රිකානු යුදෙව්වන්ගේ උරැමයන්ගේ ආභාෂය ලැබී ඇත
මිට අමතරව අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සාහිත්‍යය බොහෝ පශ්චාත් යටත් විජිත සාහිත්‍යයෙන් වෙනස් වන බව, අති විශාල වස්තුවක් සහ ශක්තිමත් ආර්ථිකයක් ඇති සමාජයක සුළු ජාතික කණ්ඩායමක් විසින් ලියා තිබිණි
යැයි පවසමින් පඩිවරයෙන් සුවිශේසි රේඛාවක් නිර්මාණය කළ නමුත් පශ්චාත් යටත් විජිත වාදි රාජධානිය තුල අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සාහිත්‍යය පවති
අප්‍රිකානු ඇමරිකානු වාචිත සංස්කාතිය අධ්‍යාත්මික අප්‍රිකානු ඇමරිකානු ශුභාරංචිය, සංගිතය, බ්ලුස් සහ රැප් යන ඒවායින් සමන්විත වෙමින් ඉතා පොහොසත් කාව්‍යයකට හිමිකම් කියනු ලබයි
ස්වර සංක්‍රමණය, ශබ්දලංකාරය සිතාවක පුනරාවනාය භාවිතා වන අප්‍රිකානු ඇමරිකානු ක්‍රිස්තියානු දේශනා සම්ප්‍රදායන් තුළ ද වාචිත කාව්‍යය දක්නට ලැබේ
අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සාහිත්‍යය -කාව්‍යන් විශේෂයෙන් රචනා කර තිබෙන නමුත් ගද්‍ය තුළ ද මෙම සෑම ආකාරයේ වාචික කාවයයන් ඇතුළත් විමේ ප්‍රභල සම්ප්‍රදායක් ඇත
කෙසේ වෙතත් මෙම ගති ලක්ෂණ සහ තේමාවන් අප්‍රිකානු ඇමරිකානු  සාහිත්‍යයේ බොහෝ මට්ටම් වල තිබෙන අතර මේවා ප්‍රභේදයන්ගේ අතිශය අර්ථ දැක්විම් නොවන අතර මේවා ප්‍රභේදයන් තුළ සෑම කටයුත්තකම අන්තර්ගත නොවේ
මීට අමතරව අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සාහිත්‍යය විශ්ලේෂණය කිරිමට බාහිර සාහිත්‍යය න්‍යායන් යොදා ගැනීමට ප්‍රතියෝධයක් ඇත
අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සාහිත්‍යයේ අති විශේස පඩිවරයෙක් වන කනිෂ්ඨ්‍ හෙන්රි ලුවිස් ගේටස් මෙසේ ප්‍රකාශ කර තිබේ
මාගේ ආශාව වුයේ, අනෙක් සම්ප්‍රදායන් ගෙන් ලබා ගත් සාහිත්‍යය න්‍යායන් කියවිම හෝ විශ්

අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සාහිත්‍යය
සිවිල් අයිතිවාසිකම් සංග්‍රාමික යුගය

	පළමුවන ලෝක සංග්‍රාම සමය තුළ අප්‍රිකානු ඇමරිකානුවන් විශාල වශයෙන් සංක්‍රමණය වීමට පටන් ගත් අතර දෙවන ලෝක යුද්ධ සමය තුළ එය උපරිම විය
මෙම මහා සංක්‍රමණ කාලය තුළ, කළු ජාතින් වර්ගවාදය හා දකුනු ඇමරික‍ාවේ තිබු අවස්ථා හිගකම් අතහැර එකගෝ වැනි උතුරැ ප්‍රදේශ නගර වල පදිංචි විය
එහිදි ඔවුන්ට කම්හල් වල හා වෙනත් අර්තික අංශවල රැකියා ලැබින
රිචඩ් රයිට්ස්, කාල් වැනි වෙච්මන් විසින් 1939 දී ඡායරැපගත කරන ලදි
මෙම සංක්‍රමනය කළු ජාතික ප්‍රජාවට නිදහසක් ලබා දුන් අතර ටොලම් රෙනෙයිඩන්ස්
එම කාලය තුල බලවත් කළු ජාතික නාගරික සංස්කෘතිය නගා සිටිමට දායකි විය 1940 ගණනත් වල 50 ගණන් වල හා 60 ගණන් වල කළු ජාතික රචකයන්ගේ හැගීම් වලට තදින්ම බගපෑම් ඇති කල ඇමරිකානු සිවිල් අයිතිවාසිකම් සංවයිධානයේ නැගී‍ම, සංක්‍රමනයට උදව් විය
වර්ගවාදය හා ඔවුන් කොටු කර තැබී‍ම නැවැත්වීමට කළු ජාතිකයන් ගත් පියවර නිසා අලුත් කළු ජාතිවාදයන් හට ගත්හ
මේ අතර කළු ජාතික රචයන් ද මෙම සිද්ධිය ිපිළිබදව ඔවුන්ගේ පොත්පත් වල සටහන් කිරීමට උත්සහ කලහ
එසේ කිරිමට උත්සහ කළ ප්‍රථම රචකයා ජේම්ස් බොල්ඩ්මින් වු අතර ඔහුගේ පොත් වල ජාතිය හා ලිංගිකත්වය පිළිබදව සදහන් විය
ගෝ ටෙල් ඉන් ද මවුන්ටන් යන කෘතිය මිනිසුන් අතරට ගිය බෝල්ඩ්වින් ගැඹුරැ පෞද්ගලික කථා හා රචක ලියන අතරතුර කළු ජාතිකයෙකු හා සමලිංගික විම එම පිළිබිදව මෙම අනන්‍යතාවයන් දෙකම ඇමරිකානු සංස්කෘතිය විසින් පිළිගත් කාලයක් අධ්‍යනය කළහ
සම්පුර්ණ වශයෙන් ගත් කළ බෝල්ඩ්වින් විසින් ආසන්න වශයෙන් පොත් 20 ක් පමණ රචනා කළ අතර, 'අනඩර් කන්ට්‍රින් සහ 'ද වයර් නෙක්ස්ට් ටයිම් ඒවා අතරින් සම්භාව්‍ය කෘති කිපයකි
එකාගෝහි කළු ජාතිකයන් තමුන්ට පිළිගැනීමට වෙහෙස වු ආහාර ගැන බිගර් තොම්ස්ගේ කථාව පිළිබිඹු කරන 'නේට්ව් සන් (1940) සහ නවකථාවෙන් ජනතාව අතරට ගිය රයිට්, බෝල්ඩ්වින් ගේ මිත්‍රයෙකු හා ආදර්ශ‍කයෙකි
බෝල්ඩ්වින් විසින් රයිට් හදුන්වන්නේ තම ජිවිතයේ දුටු විශ්ෂ්ටතම කළු ජාතික රචකයා ලෙස තෝමස් ඔෆි අ නේට්ව් සන්"' නැමති රචනා එකතුවකින් තමා ලියු නවකථාව පිළිබද බෝල්ඩ්වින බොහෝ පැහැදි සිටි අතර ඒවා රයිස්ගේ නවකතා වලින් උපුටා ගන්නා ලදි
නමුත් නැට්වයිගේ පුතා නවකතාවේ ඇදිය හැකි චරිත වල ඌනතාවය හා මානසික සංකීර්ණභාවය විවේචනය කරමින් ලියු රචනා ‍අඩංගු එවර්බොඩි ප්‍රොටෙස්ට් නවකතාව" යන පොත නිසා ඔවුන‍්ගේ මිත්‍රත්වය බිද වැටිණ
රචක්යින් අතර ලියැවුණ වෙනත් පොත් වුයේ, තමන් විසින් ලියන ලද 'බිලැක් බෝයි' 91945) හා වයිට් මැනි ලිසන් (1957) යන ඒවාය
රැල්ෆ් එලිසන් 1993 දී ඉන්විසිබල් මැන් යන නවකතාවට නැෂනල් බුක්' සම්මානය දිනු ඒ පොත මගින් මිනිසුන් අතරට ආ විශ්ෂ්ඨ නවකතා 5රචකයෙකි
නමුත් ඔහුට තවත් නවකතාවක් ඔහුගේ ජීවිත කාලය තල ලියා සම්පුර්ණ ්කිරිමඑට නොහැකි විය
'ඉන්විසිබල් මැන යන කෘතියෙන් ලැබුණු ජනප්‍රියකත්ව‍ය ඔහුගේ ලේඛන ඉතිහාසයේ තම ස්ථානය රැක ගත්තේය
1999 දී එලින්සගේ මරණයෙන් පසුව අවුරැදු 40 ක් පුරාවට ලියු පිටු 2000 කට වැ ි කොටස් කර 'ජුන්ටින්ත්' (1999) යන දෙදවන නවකතාව එළි දක්වන ලද
අත්පිටපත් සියල්ල එකතු කර  'ද ඩේමස් ‍බිෆෝ ද ශුමින්" (2008) යන නමින් එලි දක්වන ලදි
(ජෝන්ස් එඩ්වින්ඩ්ගේ ද නෝත් වර්ල්ඩ්' 2003 ඩබ්ලිව්. ඩි රයිට් 'තුයිසිස් ඔ‍ේ ද බ්ලැක් ඉන්ටලෙක්චුවල්"'

රැෆල් එලිසන් කුසිතා 1961

	සිවිල් අයිතින් සදහා නැගි සිටි කාලයේ කළු ජාතික ලේඛිකාවන් බිහි විය
1999 දී 'ඇනි ඇලන් නැමති කාව්‍ය 'පුලිට්සර් නැමති සම්මානය දිනු ප්‍රථම අප්‍රිකානු ඇමරිකානුවා වුයේ ග්වෙන්ඩොලින් බ්‍රෘක්ස් ය
නිති ජියොවානි සහ සෝනියා සැන්චස් 1950-1960 වර්ෂ වල ජනප්‍රිය වු තවත් ලේඛකයින් ‍ෙදදෙනෙකි
එකාගොවෙහිදි ජිවත් වු දුප්පිත් කළු ජාතික පවුල් පිළිබද 'ලොරොන් හැන්ස්බර්'ි ලියු 'අ රෙයිසින් ඉන් ද සන'  නවකතාව වැනි නාටකරචන එම කාලය තුල රටවැසියන්ගේ අවධානයට ලක් විය
1959 දී එම නාටකයට 'නිව් යෝක් ඩ්‍රමා ක්‍රිටික්ස් සර්කල්' සම්මානය හිමි විය
'ඇමිරි ඔරාක' යනු අවධානය දිනාගත් තවත් නාටක රචකයෙකි
ඕන් බ්‍රෝඩ්වේ යන මත භේදචියට තුඩු දුන් නාටකය රචනා කළ රචකයාගේ මැත අවුරැදු වල 'බැරැකා' ගේ සංගිතය හා කවි විචාරයකන් මෑත කාලයේදී ප්‍රසිද්ධ විය
මහජන අයිතින් ව්‍යාපාර වල නායකයන් විසින් ලියන ලද මානව අයිතිවාසිකම් පිළිබද පොත් හා රචනා වල වැදගත්කම කිසිවකට සමාන කළ නොහැක
මාර්ටින් ලුතර්ගේ කිංගේ කණිෂ්ටයාගේ ලෙටර් ෆ්‍රෙච් ඔර්වින්ග්හැම් ජේල් මේ සදහා ප්‍රමුඛ උදාහරණයකි
Other Medieval Literature  වෙනත් මධ්‍යකාලීන සාහිත්‍යයන්

වේස් නම් පුරාණ පර්සියානු කවියා ආතරියානු (Arthurian) පුරාවෘත්තය සැකසුවේය
සාපේක්ෂව කුඩා රටක් වන අයර්ලන්තය, ලෝක සාහිත්‍යයට සෑම අතකින්ම විශාල දායකත්වයක් දැක්වු රටකි
අයර්ලන්තය සාහිත්‍යය රටින් බාහිරව ප්‍රචලිත වන්නේ ඉංග්‍රිසි භාෂාවෙන් වුවද, එය (පුරාණ හා නුතන) යුරො‍්පානු භාෂා සාහිත්‍යයේ වැදගත්ම අංගයක් වේ
මධ්‍යකාලින වෙල්ෂ් සාහිත්‍යයේ 1100 ට පෙර අවදිය Yr (ynfeirdd (මුල්ම කවියන්) හෝ Yr
Hengerdd (පුරාණ කාව්‍ය) ලෙස හැදින්වේ
මෙම යුගය දළ වශයෙන් වෙල්ෂ් භාෂාවේ ආරම්භයේ සිට 11 වෙනි සියවසේ අගභාගයේ නෝර්මානුවන් වේල්ස් රටට පැමිණිම තෙක් වන කාල වකවානුවයි.

මොන්මවුත්හි ජෙෆරිගේ Historia regum Britanniae (බ්‍රිතාන්‍යය රාජ ඉතිහාසය) සෙල්ටික් අදහස් ඉතා පුළුල් ලෙස බ්‍රිතාන්‍යයේ ප්‍රචලිත කරන්නට විය
පර්සියානු කවියෙකු වන 'වේස්', ජර්සියානු සාහිත්‍යයේ ආරම්භකයා ලෙස හැදින්වෙන අතර, ඔහු ආතරියානු (Arthurian) සාහිත්‍යයේ වැඩි දියුණුවට ද විශාල දායකත්වයක් දැක් වු පුද්ගලයෙකි
ඔහුගේ ''බෲට්" (Brut) නම් කාව්‍යය, ඇන්ග්ලෝ-නෝර්මානු රාජ්‍යයේ ඉංග්‍රිසි බල ප්‍රදේශ මත පදනම් වුණු මිථ්‍යා ප්‍රබන්ධ පිළිබද නෝර්මානුවන්ට තිබු උනන්දුව පෙන්නුම් කරයි
ඔහුගේ "Roman de Rou' කාව්‍ය නෝර්මැන්ඩි හි සාමිවරැන් පිලිබදව සත්‍ය අර්ථකථනයක් ලබා දේ
14 වෙනි සියවස තෙක්ම, ඉංග්‍රිසි භාෂාවේ පද්‍යයන් රචිත වුයේ අයර්ලන්තයේ හා වෙනත් රටවල් හි වු අයර්ලන්ත ජාතිකයන්ගෙනි
වේල්ස් දේශයෙන් ඉංග්‍රිසි කාව්‍යයක් පලමු වරට රචනය වුයේ 1470 දීය
ලෝලන්ඩ් ස්කොට්ස් (Lowland scots) සාහිත්‍යයේ ප්‍රථම නිර්මාණයක් ලෙස බාර්බෝර්ගේ (Brut) හැදින්විය හැක
(14 වෙනි සියවසේ)

වින්ටඩුන්ගේ ක්‍රොනිකිල්  (Whynoun's Kronykil) හා අන්ධ හැරිගේ 'වෙල්ස්'  (Blind Harry's wallace) 15 වෙනි සියවසේ සිට වු කෘතින් වේ
13 වෙනි සියවසේ සිට හෙන්රිසවුත්, ඩන්බාර්, ඩග්ලස් හා ලින්ඩ්සේ වැනි ලේඛකයින් එඩින්බර්ග්හි රාජ්‍ය සභාව හා ශුද්ධ වු අන්ධෲම සරවිය වටා සාහිත්‍ය කෘති ගණනාවක් නිර්මාණය කර ඇත
කොර්න්ෂ් සාහිත්‍යයේ පැරනිතමි කාව්‍යය ලෙස  Passhyon agan Arledh (අපගේ දෙවිදුන්ගේ දයාව) හැදින්විය හැක (1375) 
මධ්‍යකාලින කෝර්නිෂ් යුගයේ ලියැවුණු ප්‍රධානතිම සාහිත්‍යමය කෘතිය ලෙස  An Ordinale Kernewek හැදින්විය හැක
එමලසම කෝර්නිෂ් සාහිත්‍යයේ ලියැවුණු දිගුම කෘතිය, 1504 දී ලියැවුණු  Bywnans Mweriasek (මේරියසක්ගේ ජීවිතය) ලෙස සැලකිය හැක
දෙවැනි ලෝක යුද්ධයෙන් පසු අවධියේ පැවති යම් ප්‍රවණතා විස්තර කිරීමට පශ්චාත් නුතන සාහිත්‍යය යන පදය භාවිතා කෙරේ
එය නුතනවාදි ලේඛකයන්ගේ අත්හදා බැලීම් වල පැවැත්මක් ලෙසද, (එනම් විරුද්ධභාසය, ඛණ්ඩනීකරණය හා සැකමුසු කථකයන් ආදී ලක්ෂණයන්ගෙන් හෙබි) නුතන සාහිත්‍යයේ පැවති සම්බෝධි අදහස් වලට දුන් ප්‍රතිචාරයක් ලෙස ද හැඳින්විය හැක
පශ්චාත් නුතන සාහිත්‍යය, පශ්චාත් නුතනවාදය මෙන්ම අර්ථ දැක්වීමට අපහසු විෂයයකි
එහි වැදගත්කම, විෂය ක්ෂේත්‍රය, නියම ගතිලක්ෂණ පිළිබඳව ද විධිමත් සම්මතයක් නැත
කෙසේ වුවද, ජෝන් ෆ්රැන්සිස් ලියෝටාඩ්, ජේකස් ඩෙරීඩා සහ ජෝන් බෝඩ්‍රිලාර්ඩ් යන කතුවරුන්ගේ සංකල්ප වල යම් යම් එකඟතාවයක් පවතී
උ‍දාහරණ ලෙස, නුතන සාහිත්‍යයේ පැවති 'ව්‍යාකූල ලොවක අර්ථ සෙවීම" යන තේමාව වෙනුවට පශ්චාත් නුතන සාහිත්‍යයේ එවැනි අර්ථයක් පැවතීමේ සම්භාවිතාව පිළිබඳ  (බොහෝ විට හාස්‍යජනක ආකාරයකින්) විග්‍රහ කෙරේ
මෙම මුළු යාන්ත්‍රණ කෙරෙහි වු අවිශ්වාසය, කතුවරයා තෙක්ම පැතිරෙන බැවින්, එම පශ්චාත් නුතන කතුවරු තම ශිල්ප පරයා 'ප්‍රස්තාව' පැසසුමට ලක් කරති
එසේම ඔවුන් ලේඛකයාගේ 'ඒක වාචික' පාලනය පහත හෙලීමට අභිප්‍රබන්ධ  (met fiction) භාවිතා කරයි
එලෙසම, පශ්චාත් නුතන ලේඛකයෝ සංග්‍රාහණුකරණයෙන්, බහු - සංස්කෘතික අංගයන්ගේ සංයෝජනයෙන් ‍(පෙර සාහිත්‍යයේ භාවිතා නොවුනු විෂයයන් හා ප්‍රභේදයන් ද සමඟ) පැවති උසස් හා පහත් සංස්කෘතික වෙනසට නිග්‍රහ කරන්නට වුහ
පශ්චාත් නුතන කතුවරුන් සඳහා උදාහරණ ලෙස, විලියම් බරෝස් (1914-1997)
කර්ට් වොන්ගට් (1992-2007), ජෝන් බාත් (1930), ඩොනල්ඩ් බාතෙල්මි (1931-1989), ඊ.එල්, ඩොක්ට්‍රෝව් (1931)
රොබර්ට් කුවර් (1932), පර්සි කොසින්ස්කි (1933- 1991), දොන් ඩිලිලෝ (1936), තෝමස් පින්චන් (1937), ඉෂ්මයෙල් රීඩ් (1938), කැති ඇකර් (1947-1997), පෝල් ඔස්ටර් (1947) ආදීන් සඳහන් කළ හැකිය
සටහන් 
සාහිත්‍යය
{|

|-

|Postmodern literature
|-
{|
දෙවන ලෝක යුද්‍ධයෙහි නිමාව සිට දළ වශයෙන් 1960 දශකයෙහි අගබාගය හා 1970 දශ‍කයේ මුල් භාගය වන කාලය තුල ඇමෙරිකානු ඉතිහාසයේ ඉතාමත්ම ජනප්‍රිය කෘතින්ගේ එලිදැක්වීම සිදුවිය
අවසන් යථාර්තවාදි නුතන අදහස් දරන්නන් සහ හණමිටි සමාජය අප%ිය කළ තරැණු ප්‍රේමාන්විතයින් මේ කාලය තුල පෙරමුණ ගත් අතර, ඔවුන්ගේ කාර්යයට දෙවන ලෝක යුද්ධයට ඇරමරිකාව හවුල් කිරිමට විත්ත්කරැවන් වුවන්ගේ බලපෑම ද නොමැද විය
ජේ.ඩී සැලින්ගර් හේ Nine Stories හා The Catcher හා the Rye  වැනි කෘතින් ගේ සිට ශිල්පාය ප්ළාත්ගේ  The Bell Jor වැනි කෘතින් දක්වා වු නිර්මාණ, ඇමෙරිකාවේ උමතුව ජාතියේ සාහිත්‍යමය ප්‍රමුඛස්ථානයට ගෙන ඒමට හවුල්විය
වෙනත් රටවලින් ඇමෙරිකාවට පදිංචියට පැමිණි එලදිමිර් නෝබෝකොන් වැනි කතුවරැන් Lolita වැනි කෘතින් මගින් මෙම මාතෘකාව ඉදිරියට ගෙන ගිය අතර, එම කාලය තුලදිම ඉහත දැක්වු තරැණ ප්‍රේමාන්විතයින් ඔවුන්ගේ  Lost පුර්වජයන්ගෙන් සංවිධානාත්මක පියවරක් ඉවතට තැබීය
නිව්යෝර්ක් නුවර හා කොලොම්බියා සරසවිය ආශ්‍රිතව ගොඩනැගී යම් කාලයකට පසු සැන් ‍ෆ්‍රෙන්සිස්කෝ නුවර නිල වශයෙන් පිහිටවනු ලැබු බුද්ධිමතුන්ගේ කව මගින් බිහිවු  Beat Generation හි කවි හා ප්‍රබන්ධ කරලියට පැමිණියහ