Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
මේ අනුව යෝජනා වී ඇත්තේ ඛාරාහොස්තෙස් ද බිමාරාන් කරඬුවට සමාන බෞද්ධ පූජාවන් සිදුකොට ඇති බවයි.

මේ අනුව බිමාරාන් කරඬුව ඛාරාහොස්තෙස් (ක්‍රි
10 – ක්‍රි
ව. 10) රාජ්‍ය සමයේ, බොහෝවිට මුල් කාලයේ නිර්මාණය වන්නට ඇතැයි සිතිය හැක
කරඬුවට ඇතුළත් කරන විටත්, කාසි ගෙවී නොතිබීම මෙයට හේතු වශයෙන් දැක්වේ
මේ අනුව බිමාරාන් කරඬුව ක්‍රි
10 හෝ ක්‍රිස්තු වර්ෂයේ ආරම්භයට අයත් යැයි සිතීමට සිදුවේ
කුජුල කැඩ්ෆයිසිස්

කුෂාණ පාලක කුජුල කැඩ්ෆයිසිස් සිය කාසි අතුරින් එක් ප්‍රභේදයක ("සම්මානනීය හිස සහ හිඳගත් රජු" ප්‍රභේදයේ) ඛාරාහොස්තෙස්ගේ ත්‍රිපත්‍රික ලාංඡනයට සමාන ලාංඡනයක් භාවිතා කොට ඇත
මේ නිසා බිමාරාන් කරඬුවේ කාසි මෙම යුගයට, එනම් ක්‍රි
60ට පමණ අයත් යැයි යෝජනාවක් ඉදිරිපත් විය
කෙසේනමුත් මෙම කාසිය බිමාරාන් කරඬුවේ කාසි ("අසරුවා සහ ටයිචි" ප්‍රභේදයේ) සමග නොසැස‍ඳේ
කුජුල කැඩ්ෆයිසිස් විසින් ඒසස් ගේ නාමය සහිත සිතියානු-ආරේ කාසි නිකුත්කළ බවට වාර්තා නැත
ත්‍රිපත්‍රික සංකේතය වෙනත් කිසිදු පාලකයකුගෙන් (ඛාරාහොස්තෙස්ගේ පුත් මුජාත්‍රියාගෙන් හැර) හමුවී නැත
මේ නිසා 2015දී ජෝ ක්‍රීබ් සිය අධ්‍යයනයේ දී නිගමනය කළාක් මෙන් එය ඛාරාහොස්තෙස්ගේ හෝ ඔහුගේ පුත්‍රයාගේ සමයට අයත් යැයි පමණක් සිතිය හැක
බිමාරාන් කරඬුවේ දින නිර්ණය
බුද්ධ රූපය පළමු වරට දක්නට ලැබෙන දිනය පිළිබඳ නොයෙකුත් මතභේද පවතියි
ෆස්මන් සිතන්නේ බිමාරාන් කරඬුව නිර්මාණය වූයේ ක්‍රි
ව. 1-15 පමණ බව ය
මේ ඕනෑම මතයකින් කියැවෙන්නේ එය ක්‍රි
ව. 60ට පෙර නිමවූ බවයි. මෙය කාසිවලට දිය හැකි උපරිම දිනයයි
බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ (ජෝසෆ් ඊ. හෝටන්ග් ගැලරිය) ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇති බිමාරාන් කරඬුව ක්‍රි
ව. 60ට අයත් යැයි එහි දක්වා ඇත
ඇතැමුන් මෙම කරඬුව එහි ‍ශෛලිමය අනුමාන සලකා ක්‍රි
ව. 2වන සියවස වැනි පසු කාලයට අයත් යැයි පවසා ඇත
සුසෑන් හන්ටිංටන් මේ පිළිබඳ මෙසේ ලුහුඬින් දක්වයි
"ඇෆ්ගනිස්ථානයේ බිමාරාන්වලින් හමුවූ සුප්‍රකට රන් සහ රතු කැට කරඬුව අවිවාදිත විද්‍යාත්මක සාක්ෂි අනුව ක්‍රි
පළමු සිවසේ පමණ නිර්මාණය වූ බවට යෝජනා වී තිබුණත්, සාමාන්‍යයෙන් එය ක්‍රි
ව.‍ දෙවන සියවසට අයත් යැයි ද යෝජනා වී ඇත
කරඬුවට ලබා දී ඇති මුලාකාලීන දිනයන්වලට විරුද්ධව ඉදිරිපත් වී ඇති කරුණ නම් ක්‍රිස්තු වර්ෂයේ මුල් සියවස් වන තෙක්ම බුද්ධ රූ කලාව බෞද්ධ කලා සමාහාරයට හඳුන්වා දී නොතිබීමයි
එම නිසා බුදුන්ගේ රුව සහිත ඕනෑම කලා කෘතියක් සාපේක්ෂව පසු කාලයකට අයත් විය යුතු ය
Huntington, Art Journal, Vol
49 No
4 Winter
1990, pp
401-408)

මෙම මතවාදයන්ට මූලබීජය වී ඇත්තේ ක්‍රි
ව. 1වන සියවස පඹන හෝ ඉන් පසුව වනතෙක්ම බුදුන් වහන්සේගේ පළමු නිරූපණයන් සාමාන්‍යයෙන් හමුනොවූ බවට වන පිළිගැනීමයි
මෙය IIවන ඒසස්ගේ පාලන සමයෙන් වසර පනහේ සිට සියයක් දක්වා කාලයකට පසුව කුෂාණ පාලන සමයේ සිදු විය
බිමාරාන් කරඬුවේ දියුණු බුද්ධ ප්‍රතිමා ලක්ෂණ දක්නට ලැබෙන හෙයින් මෙය ක්‍රිස්තු වර්ෂයේ ආරම්භක සමයේ ඉදිවන්නට ඇතැයි යෝජනා වී ඇත
එසේවුව ද ක්‍රි
1වන සියවස තරම් පැරණි කාලයේ බුදුන් වහන්සේගේ රුවේ ආදිතම නිරූපණයන් බිහිවූවා වන්නට ද ඉහළ සම්භාවිතාවක් ඇත
ව්‍යංගාර්ථය

කරඬුව වැඩිදියුණු වූ ශෛලියකින් යුතුව විදග්ධ ප්‍රතිමා කලාවක් (බ්‍රහ්ම සහ ඉන්ද්‍ර සහායකයින් ලෙස දක්වා තිබීම, බෝධිසත්ත්ව රූප) ප්‍රදර්ශනය කරන හෙයින්, යෝජනා වන්නේ බිමාරාන් කරඬුව තැන්පත් කළ කාලයේ (ක්‍රි
10 - ක්‍රි
ව. 10) බුදුන්ගේ රුව නිරූපණය තවත් ඈතට විහිදී ගිය බවයි. මෙය ක්‍රි
1වන සියවසේ ඉන්දු-ග්‍රීකවරුගේ පාලන සමයයට අයත් විය හැක
අවසන් ඉන්දු-ග්‍රීක රජවරුන් වූ IIවන ස්ට්‍රේටෝ සහ IIIවන ස්ට්‍රේටෝ ක්‍රි
ව. 20 තෙක් පාලනය කොට ඇත
මෙම මතය අනුව, ක්‍රි
1වන සියවස වනවිටත් ඉන්දු-ග්‍රීක රජවරුන්ගේ අනුග්‍රහය යටතේ ග්‍රීක-බෞද්ධ කලාව වැජඹෙමින් පැවතී ඇත
මෙම මතය මුලින්ම ඉදිරිපත් කරන ලද්දේ ඇල්ෆ්‍රඩ් ඒ. ෆූෂර් සහ අන්‍යයන් විසිනි
නමුත් මෙයට පක්ෂව ඇත්තේ පුරාවිද්‍යා සාක්ෂි අල්ප වූ ප්‍රමාණයකි
ශෛලිය අතින් සැලකූ විට, කරඬුව (වටිනා පාෂාණ ඇල්ලූ රත්රන්) සිතියානු කලාව සමග අතිශයින් ගැළපේත උදාහරණයක් වශයෙන් උතුරු ඇෆ්ගනිස්ථානයේ ටිල්‍ල්‍යා ටෙපේ පුරාවිද්‍යා භූමියෙන් හමුවූ වස්තූන් දැක්විය හැක
ටිල්ල්‍යා ටෙපේ වස්තූන් ද ක්‍රි
1වන සියවසට කාලනිර්ණය කෙරේ
එහි බුදුන් වහන්සේගේ ආදිතම නිරූපණයන් යැයි සැලකිය හැකි ටිල්ල්‍යා ටෙපේ බෞද්ධ කාසිය වැනි කෞතුක වස්තූන් හමුවේ
බිමාරාන් කරඬුව සහ කණිෂ්ක කරඬුව අතර කිසියම් සමානත්වයක් ඇත
නමුත් කණිෂ්ක කරඬුව ක්‍රි
ව. 127 අයත් යැයි ආරක්ෂිතව කාලනිර්ණය කොට ඇත
වෙනත් දර්ශන

මේවාත් බලන්න

 කණිෂ්ක කරඬුව

පාදක සටහන්

ආශ්‍රේයයන්
 De l'Indus  l'Oxus, Archologie de l'Asie Centrale, Osmund Bopearachchi, Christine Sachs, ISBN 2-9516679-2-2
 The Greeks in Bactria and India, W
Tarn, Cambridge University Press
Monnaies Grco-Bactriennes et Indo-Grecques, Catalogue Raisonn, Osmund Bopearachchi, 1991, Bibliothèque Nationale de France, ISBN 2-7177-1825-7.
 Susan L
Huntington (with contributions by John C
Huntington), Art of Ancient India (Tokyo and New York
John Weatherhill, 1985)
Senior, R
C, (2008)
"The Final Nail in the Coffin of Azes II
" Journal of the Oriental Numismatic Society 197 (2008), 
pp
25–27.
 "The Bimaran casket", Reginald Le May, The Burlington Magazine'', 482 (1943), p
116-123.

සටහන්
 බිමාරාන් ස්ටීටයිට් බඳුනේ අභිලේඛනය

බාහිර සබැඳි

බෞද්ධ කලාව
බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ආසියානු අංග
කරඬු
රන් භාණ්ඩ
ඇෆ්ගනිස්ථානයේ බුදු දහම
ජලාලාබාද්
බර්නී උන්නතය (රාත්‍රියේ රැජින උන්නතය ලෙස ද හඳුන්වයි) යනු මෙසපොතේමියානු ටෙරාකොටා අධි උන්නත ඵලකයකි
ඉසින්-ලාර්සා- හෙවත් පැරණි-බැබිලෝනියානු යුගයට අයත් මෙමගින් පියාපත් සහ පක්ෂීන්ගේ නිය සහිත නග්න දේවතාවියකගේ වැනි රුවක් නිරූපණය වේ
මෙහි ඇය දෙපසින් බකමූණන් යුවළක් සිටින අතර, ඇය සිටගෙන සිටින්නේ සිංහයන් දෙදෙනකු මත ය
මෙම උන්නතය ලන්ඩනයේ බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇති අතර, ක්‍රි
1800 සහ 1750 අතර කාල වකවානුවට මෙය කාලනිර්ණය කොට ඇත
දකුණු මෙ‍සපොතේමියාට අයත් මෙය සොයාගත් නිශ්චිත ස්ථානය නොදනී
මීට අමතරව මෙම ප්‍රතිමාවේ ඇති සුවිශේෂී ප්‍රතිමා ලක්ෂණ, විශේෂයෙන්ම එහි අධි උන්නත ස්වභාවය සහ විශාල ප්‍රමාණය හේතුවෙන් එය වන්දනා කටයුතු සඳහා භාවිතා වූවක් ලෙස විශ්වාස කෙරේ
මේ නිසා එම යුගය හා සැසඳීමේ දී පැවැත්ම අතින් අතිශයින් දුර්ලභ වස්තුවක් ලෙස මෙය සැලකේ. කෙසේනමුත්, මෙමගින් නිරූපණය වන්නේ ලිලිතු, ඉනන්නා/ඉෂ්තාර්, හෝ එරෙෂ්කිගාල් යන අයගෙන් කවුරුන්ද යන වග තවමත් මතභේදයට තුඩු දී ඇත
1930 දශකයේ පසු භාගයේ පළමුවරට දක්නට ලැබුණු මෙහි සත්‍යභාවය ද ප්‍රශ්නාර්ථයක්ව ඇත
කෙසේනමුත් පසුගිය දශක කිහිපය තුළ මෙම මතය යටපත්ව ඇත
සම්භවය
ආරම්භයේ දී සිරියානු වෙළෙන්දකු සතුව පැවති මෙම ඵලකය 1924දී දකුණුදිග ඉරාකයෙන් හමුවන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ
මෙම ඵලකය ලන්ඩනයේ බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ තැන්පත් කෙරුණු අතර, 1933දී ආචාර්ය එච්.‍ ජේ. ප්ලෙන්ඩර්ලයිත් විසින් එය අධ්‍යක්ෂනය කරන ලදී
කෙසේනමුත්, 1935දී එය අලෙවි කිරීමට කෞතුකාගාරය තීරණය කරන ලදී
ඒ අනුව ඵලකය ලන්ඩන් කෞතුක භාණ්ඩ වෙළෙන්දකු වූ සිඩ්නි බර්නී අතට පත් විය
එතැන්සිට මෙම ඵලකය "බර්නී උන්නතය" නම් විය
මෙම උන්නතය පළමුව මහජන අවධානය හිමි කරගත්තේ 1936 The Illustrated London Newsහි සම්පූර්ණ පිටුවක් පුරා පළකොට තිබූ විස්තරය හේතුවෙනි
බර්නීගෙන් පසු මෙම ඵලකය නෝර්මන් කොල්විල්ගේ එකතුව සතු විය
ඔහු‍ගේ මරණින් පසු එය ජපන් කෞතුක භාණ්ජ එකතු කරන්නකු වූ ගොරෝ සකමොතෝ සතු විය
කෙසේනමුත්, බ්‍රිතාන්‍ය අධිකාරය ඔහුට අපනයන අවසරයක් ලබාදීම ප්‍රතික්ෂේප කළේ ය
1980 සහ 1991 අතර කාලයේ ප්‍රදර්ශනය පිණිස මෙම ඵලකය බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය විසින් ණයට ලබාගන්නා ලදී
අවසානයේ 2003දී කෞතුකාගාරය විසින් මෙම ඵලකය £1,500,000ක මුදලකට මිලට ගන්නා ලද්දේ එහි 250වන සංවත්සරය සැමරීම වෙනුවෙනි
කෞතුකාගාරය විසින් මෙම ඵලකය "රාත්‍රියේ රැජින ඵලකය" ලෙස යළි නම්කරන ලදී
එතැන් සිට, මෙම කෞතුක වස්තුව බ්‍රිතාන්‍යය පුරා කෞතුකාගාරවල සංචාරය කොට ඇත
අවාසනාවට, මෙහි නියම ප්‍රභවස්ථානය නොදනී
මෙම උන්නතය පුරාවිද්‍යාත්මක කැනීමක දී හමුවූවක් නොවන බැවින් එය පැමිණියේ කොහිසිට ද හෝ එය සොයාගැනුණු ස්තරය කුමක් ද යන්න පිළිබඳ එතරම් දෙයක් නොදනී
මේ නිසා ඵලකය පිළිබඳ වන අර්ථකථන දිනය සහ සම්භව ස්ථානය නිවැරදිව දන්නා වෙනත් භාණ්ඩ සමග ඒවායේ ශෛලීන්ගේ සැසඳීම් අනුසාරයෙන් සිදුවේ
එසේම ප්‍රතිමා ලක්ෂණ අර්ථකථනය කිරීමේ දී මෙසපොතේමියානු පුරාණෝක්තිවේදය සහ ආගම පිළිබඳ පාඨ ද ආශ්‍රය කරගැනේ
විස්තරය

හෙන්රි ෆෑන්ක්ෆර්ට් (1936) විසින් විස්තරාත්මක වාර්තාවක් ප්‍රකාශයට පත්කොට ඇති අතර, by Pauline Albenda (2005), ඵලකය වර්තමානයේ තැන්පත් කොට ඇති බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ පාලකයා වූ ඩොමිනික් කොලන් විසින් තබන ලද ඓකික නිබන්ධනයක් ද වේ
මෙසපොතේමියාව කලා නිර්මාණ සමග සැසඳූ විට සමස්තයක් වශයෙන් මෙහි සංරචනය එයටම අනන්‍ය වේ
නමුත් එකලට අයත් වෙනත් රූපවල හමුවන මූලිකාංග මෙහි දක්නට ලැබේ
බාහිර ස්වරූපය
මෙම ඵලකය ටෙරාකොටා (පිළිස්සූ මැටි) ඵලකයකි
ප්‍රමාණයෙන් 50 cm x 37 cm (අඟල් 20 x අඟල් 15) මිනුම්වලින් යුතු මෙහි ඝනකම 2 – 3 cm (අඟල් 0.79 සිට 1.18 දක්වා) පමණ වේ
මෙහි රූපයේ හිස මතුපිට පෘෂ්ඨයේ සිට 4.5 cm (අඟල් 1.8) පමණ උසට විහිදේ
මෙම ඵලකය නිර්මාණය කිරීමට මැටි සහ කුඩා චූර්ණිමය අන්තර්ගතයකක් පිදුරු කැබලි සමග මිශ්‍රකොට තිබේ
මෙහි දක්නට ලැබෙන රැළි සහ සිදුරු අනුව පෙනෙන්නේ නිර්මාණය සිදුකරන කාලයේදීත් මාධ්‍යය හැසිරවීම අපහසු වූ බවයි. බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ දෙපාර්තමේන්තුව වාර්තා කරන්නේ "සම්පූර්ණ ඵලකයම අඹා ඇති බවයි"
යෂ්ටිය සහ වළලු සංකේත, කෙස් රැළි සහ බකමූණන්ගේ ඇස් වැනි අංග බාහිරව එකතු කරන ලද බවත් පැවසේ
එකල මෙම උන්නතය ඔපදමා තිබී ඇත
උල් උපාංගයක් මගින් වැඩිදුර ලක්ෂණ ඉස්මතු කොට ඇත
කර්ටිස් සහ කොලන් විශ්වාස කරන්නේ මෙහි මතුපිට පෘෂ්ඨය අතීතයේ හිරියල් ආලේප ගල්වා සුමුදු කොට තිබෙන්නට ඇති බවයි.

මෙම යුගයේ බහුලව නිර්මාණය වූ ටෙරාකොටා ඵලක හා පූජා භාණ්ඩ සමග සැසඳීමේ දී මෙම ඵලකය ප්‍රමාණයෙන් විශාල ය
මෙවැනි කෞතුක වස්තූන් ඉසින්-ලාර්සා සහ පැරණි බැබිලෝනියානු යුගයන්ට අයත් නිවෙස්වල කැනීම්වලින් හමුවී ඇත
සමස්තයක් ලෙස ගත්විට  මෙම ඵලකය විශිෂ්ට තත්ත්වයෙන් පවතියි
මුලින් එය බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයට හිමිවන විට කොටස් තුනකට සහ තවත් කැබලිවලට කැඩීගොස් තිබිණි
ප්‍රතිසංස්කරණයෙන් පසුව ඉරිතැලීම් කිහිපයක් තවමත් දැකගත හැක
දකුණු අන්තයෙහි වූ ත්‍රිකෝණාකාර කැබැල්ල දක්නට නැත
නමුත් දේවතාවියගේ සහ සත්ත්වයින්ගේ ප්‍රධාන ලක්ෂණවලට ඉන් හානියක් සිදුවී නැත
රූපයේ මුහුණේ වම්පසට, එනම් නාසයේ වම් පෙදෙස සහ ගෙල ප්‍රදේශයට ද හානි සිදුවී ඇත
ශීර්ෂ පළඳනාවේ ද ඉදිරි සහ දකුණුපස පිහිටි පෙදෙසට හානි වී ඇත
මෙහි පැවති සමස්ත හැඩය එහි සමමිතිය අනුව අනුමාන කළ හැක
ග්‍රීවාභරණයෙහි අර්ධයක් සහ දේවතාවියගේ දකුණතෙහි ඇති සංකේතය දක්නට නොමැත
බකමූණන්ගේ හොටයන් සහ සිංහයකුගේ වලිගයක් ද නැතිවී ඇත
1936 සහ 2005දී ලබාගත් පින්තූර සැසඳීමේ දී නූතන කාලයේ සිදුවූ හානි ද වන බැව් පෙනේ
මෙහි දී වර්තමානයෙහි කිරුළෙහි දකුණුපස මුදුනේම වූ ස්තරය ඉවත්වී ඇති අතර, පහළ වම් කෙළවරෙහි කඳුවැනි මෝස්තරය පතුරු ගැලවී ඇත
එසේම වර්තමානය වනවිට බකමූණාගේ දකුණුපස වූ පා ඇඟිලි ද දක්නට නොලැ‍බේ
කෙසේනමුත්, සමස්තයක් ලෙස සැලකූ විට මෙම උන්නතය වසර 3,500කටත් වඩා කාලයක් හානියට පත් නොවී පැවතිණි
අතීතයේ සම්පූර්ණයෙන්ම රතු පැහැයෙන් වර්ණගන්වා තිබූ දේවතාවියගේ සිරුරෙහි රතු පැහැ සායම් සලකුණු අදටත් දැකිය හැක
ඇගේ පියාපත්වල ඇති පිහාටු සහ බකමූණන්ගේ පිහාටු රතු, කළු සහ සුදු මිශ්‍ර රටාවකින් යුතුව වර්ණගන්වා තිබී ඇත
රේමන් වර්ණාවලීක්ෂණය අනුව මෙම රතු වර්ණකය රතු හිරියල් ලෙසත්, කළු පැහැ වර්ණකය අස්ඵටික කාබන් ("ලාම්පු දැලි") සහ සුදු වර්ණකය ජිප්සම් ලෙසත් හඳුනාගෙන ඇත
කළු වර්ණකය ඵලකයේ පසුබිමේ, කෙස්වල, ඇහිබැමිවල සහ සිංහයන්ගේ කේසරවල ද හමු විය
යුනික ත්‍රිකෝණය සහ අරීයල ප්‍රදේශය රතු පැහැයෙන් තදින් වර්ණගන්වා තිබූ නමුත්, එහි වෙනම කළු පැහැය ආලේප කොට තිබුණේ නැත
සිංහයන්ගේ සිරුරු සුදු පැහයෙන් වර්ණගන්වා තිබිණි
බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාර පාලකයන් විසින් අනුමාන කරන්නේ ශීර්ෂාභරණයේ ඇති අං සහ ග්‍රීවාභර‍ණයේ කොටසක් කහ පැහැයෙන් වර්ණගන්වා තිබෙන්නට ඇති බවයි. ඌර්වලින් ද මෙයට ඉතා සමාන ලක්ෂණ ඇති මැටි රූපයක් හමුවී ඇත
ඔවුන් අනුමාන කරන්නේ යෂ්ටිය සහ මුදුව සහිත සංකේතය ද ඇතැම්විට කහ පැහැයෙන් වර්ණගන්වා තිබෙන්නට ඇති බවයි. කෙසේනමුත්, වර්තමානයේ ඵලකය මත කහ පැහැ වර්ණක කොටස් දක්නට නොලැබේ
කාන්තා රුව

නග්න කාන්තා රුව අධි-උන්නතව යතාර්ථවාදී ස්වරූපයෙන් නිර්මාණය කොට ඇත
යා වූ ඇහිබැමි සහිත ඇගේ ඇස් වෙනස් අතර කුහරමය ස්වභාවයෙන් යුක්ත ය
ඇතැම්විට මෙම ස්ථානවල කිසියම් ද්‍රව්‍යයක් ඔබ්බවා තිබෙන්නට ඇත
එකල පාෂාණ, ඇලබැස්ටර්, සහ ලෝකඩ ප්‍රතිමාවල මෙය සුලබ ලක්ෂණයක් විය
නමුත් මෙය මෙසපොතේමියානු මැටි ප්‍රතිමාවල දක්නට නොලැබෙන්නකි
ඇගේ පූර්ණ දෙතොල් දෙකෙළවරින් මඳක් එසවී ඇත
ඇය ස්තර හතරකින් යුත් අං සහිත ශීර්ෂාවරණයක් පැළඳ සිටියි
එය මුදුනේ මඬලක් වැනි යමක් ඇත
ඇගේ කේශකලාපය දෙකට බෙදා ඇති අතර, ඉන් වැඩි ප්‍රමාණයක් ගෙඩියක් ලෙස පසුපසට සකසා තිබෙන අතර, කුඤ්ඤ හැඩැති කෙස් රොදවල් දෙකක් ඇගේ ළැම මතින් විහිදී ඇත
ඇගේ ‍කේශ කලාපයෙහි ඇති ශෛලිගත ස්වභාවය අනුව එමගින් උත්සව අවස්ථාවල පැළඳි හවරියක් නිරූපණය වේ යැයි සිතිය හැක
ඇය තනි පළල් මාලයක් පැළඳ සිටින අතර, එය තිරස් සහ සිරස් රේඛාවලින් යුත් සමචතුරස්‍රවලින් යුක්ත ය
සෑම චතුරස්‍රයකම සතර බැගින් යුත් එමගින් පබළු නිරූපණය වේ යැයි සිතිය හැක
සැබැමින්ම මෙම ග්‍රීවාභරණය ඌර්වලින් හමුවූ ගෙල පළඳනාවට සමාන ය
නමුත් ඌර්හි ප්‍රතිමාවේ සමචතුරස්‍රයක රේඛා තුන බැගින් වේ
ඇගේ දෙඅතෙහිම මැණික්කටුවල මුදු තුනක වැනි ව්‍යූහයකින් සංයුක්ත වූ අත් පළඳනා දැකගත හැක
අත් දෙකම සමමිතික අයුරින් ඉහළට ඔසවාගෙන නරඹන්නා දෙසට අත්ළ සිටින සේ හිඳින ඇගේ අත්ළෙහි ජීවන, ශීර්ෂ සහ හෘද රේඛා දක්නට ලැබේ
ඇය යෂ්ටි-සහ-වළලු සංකේතයක් දරා සිටින අතර, ඉන් වමතෙහි ඇති සංකේතය පමණක් ශේෂ වී ඇත
පැහැදිළිව හඳුනාගත හැකි ශෛලිගත පියාපත් ස්තර තුනක් ලෙස ඇගේ උරහිසෙන් පහළට ඇද හැළේ
ඉහළම ස්තරයේ ඇති පියාපත් අතිපිහිත වූ ශල්කවලින් (ඇවිරිවලින්) යුතු ලෙස දක්වා ඇත
පහළ ස්තර දෙකෙහි දිගු, කඩකඩ ස්වරූපයෙන් යුත් පියාසර පිහාටුවලින් සමන්විත ය
මේවා අවසන් වන්නේ උත්තල පහතට යොමුවූ අන්තයකිනි
පිහාටුවල සිනිඳු පෘෂ්ඨ ඇත
නාරටි ඇඳ නැත
පියාපත් සාමන නමුත්, සම්පූර්ණයෙන්ම සමමිතික නැත
ඒවායේ පියාසර පිහාටු සංඛ්‍යාවන් වෙනස් ය
එසේම වර්ණයෝජනයේ ලක්ෂණ ද‍ වෙනස් ය
ඇගේ පියාපත් ත්‍රිකෝණාකාර හැඩයෙන් විහිදුණත ද, ඒවා සම්පූර්ණයෙන්ම විහිදී නැත
පයෝධර පිරුණු උස් වූ ඒවා වේ
ඒවායේ වෙන්ම නිරූපිත තනපුඩු දක්නට නැත
ඇගේ සිරුර ස්වාභාවිකවාදී ලක්ෂණ පිළිබඳ අවධානයෙන් යුතුව නිමකළ එකක් බැව් පෙනේ
ගැඹුරු නාභිය, මැඩැති උදරය, "මෘදුව නිරූපිත යුනික පෙදෙස" ජඝන ශිඛාවට පහතින් වක්වූ උකුළෙහි රේඛා, සහ වෙනස් දණිස් ඇට සහිතව පාදවල ඇති අස්ථිමය ව්‍යූහය යන ලක්ෂණ සියල්ල හේතුවෙන් යෝජනා වී ඇත්තේ "එය පැහිදිළිවම නිරීක්ෂණ අධ්‍යයන මගින් ලද කලාත්ම හැකියාවක්" බවයි. දණිසට වහාම පහළින් වූ පොරකටු ආකාරයේ නෙරුම කොලින් අර්ථකථනය කරන්නේ ගව නඛර ලෙසයි
ජංඝාවට පහළින් රූපයේ පාද පක්ෂි පාද බවට පරිවර්තනය වී ඇත
පක්ෂි-පාද විස්තරාත්මකව දක්වා ඇති අතර, එහි දිගු, හොඳින් වෙන්වූ ආසන්න වශයෙන් සමාන දිගින් යුත් ඇඟිලි තුන බැගින් වේ
ඇගේ වළලුකර ප්‍රදේශයේ ඇති රේඛා මගින් ශල්ක (scute) නිරූපණය වේ යැයි සිතිය හැක
මේවායේ ප්‍රමුඛ නිය දැකගත හැක
ඇගේ පා ඇඟිලි පහතට යොමුවී ඇති අතර, එහි පර්යාලෝකීය පූර්වභ්‍රස්නයක් දැකගත හැකි නොවේ
ඒවා බිම් රේඛාවක් මත රැඳීසිටින බව නොපෙනෙන බැවින්, පසුබිමෙන් වෙන්ව වාතයේ රැඳී සිටින සෙයක් දිස්වේ
සත්ත්වයින් සහ පසුබිම

සිංහ රූ දෙකෙහි පුරුෂ කේශර දැකගත හැක
ඒවා ඝනකම් රටාවකට නිරූපණය කොට ඇති අතර, කේශර සිරුරේ පහළ පෙදෙස් දක්වා ද දිවෙයි
සිංහයාගේ කන්වල සහ උරහිස්වල විශේෂිත රටාවකට අනුව වැඩී ඇති ලෝම මධ්‍ය සුළියක් වැනි ලක්ෂ්‍යකින් ඇරඹෙන සේ නිමාව ඇත
මුණින් අතට වැතිර සිටින සිංහයින් ලක්ෂණවලට මුල්තැන දෙමින් නිමවා තිබුණ ද, ස්වරූපය අතින් ඒවායේ කලාකරුවාට හිමිවූ නිදහස නිරූපණය වේ
උදාහරණයක් වශයෙන් ඒවායේ ඇති වෘත්තාකාර ස්වභාවය දැක්විය හැක
සිංහයන් දෙදෙනාම නරඹන්නා දෙස බලාසිටින අතර, ඔවුන්ගේ මුඛය වැසී ඇත
බකමූණන් හඳුනාගත හැකි පරිදි නිර්මාණය කොට තිබුණත්, ඉන් ස්වාභාවිකවාදී ලක්ෂණ නිරූපණය නොවේ
ඔවුන්ගේ හො‍ටයෙහි හැඩය, පාදවල දිග සහ පියාපත් කළඹ එම ප්‍රදේශයේ දේශීය බකමූණන් කෙරෙන් ද දක්නට ලැබේ
ඔවුන්ගේ පිල්කළඹ දේවතාවියගේ පියාපත් සේම රතු, කළු සහ සුදු පැහැයෙන් වර්ණ ගන්වා ඇත
මෙය ද ද්වීපාර්ශ්විකව සමාන වුවත්, සමමිතික නැත
බකමූණන් දෙදෙනාගේම පිල්කළඹේ වම්පසට වඩා දකුණුපස තවත් එක් පිහාටුවක් වේ
පාද, පතුල් සහ නිය රතු පැහැති ය
මෙම සමූහය සිටගෙන සිටින්නේ කළු පැහැයෙන් වර්ණාලේපිත ශල්මය රටාවක් මත ය
මෙවැනි කඳුකර කලාප මෙ‍සපොතේමියානු කලාවේ පොදු ලක්ෂණයකි
සංදර්භය

දිනය සහ සම්භව ස්ථානය
කලා ලක්ෂණ සැසඳීම අනුව මෙම උන්නතය එයට දිය හැකි ආදිතම දිනය ලෙස ඉසින්–ලාර්සා යුගය හෝ මඳක් පසුකාලීනව, පැරණි බැබිලෝනියානු යුගයට අයත් යැයි සලකා ඇත
ෆ්‍රෑන්ක්ෆර්ට් විශේෂයෙන් සඳහන් කරන්නේ මෙම උන්නතය ඌර්වලින් හමුවූ පුරුෂ දේවතාවාගේ ප්‍රතිමා හිසට ශෛලිය අතින් සමානත්වයක් දක්වන බවයි. කොලින් පවසන්නේ එය "ගුණාත්මය, කලා කෞශල්‍යය සහ ප්‍රතිමාවිදයාත්මක ලක්ෂණ අතින් රාත්‍රියේ රැජිනට ඉතා සමීප බවත්, එය සහ මෙය එකම කාලාගාරයේ නිමැවුම් විය හැකි බවත් ය
" මේ නිසා උන්නතය සඳහා සම්භව ස්ථානයක් ලෙස ඌර් ද අනුමාන කළ හැක
නමුත් එය ලබාදිය හැකි එකම අනුමානය නොවේ
ඊඩිත් පොරාඩා සිංහයාගේ කේශරවල සැබෑ අනන්‍යතාව පිළිබඳ සඳහන් කරන්නේ එවැනි ආකාරයේම ලක්ෂණ සහිත ඵලක කොටස් දෙකක් නිපුර්වලින් හමුවන බවයි. ඇග්නස් ස්පයිකට් විසින් මෙයට සමාන ග්‍රීවාභරණයක් ඉසින්වලින් හමුවූ පුරාවස්තු කොටසක ඇතුළත් බව වාර්තා කොට තිබේ
භූදේශපාලන සම්බන්ධය
ක්‍රි
දෙවන සහස්‍රකයේ ආරම්භයට අයත් නිමැවුම් දිනයක් ලබාදීම හේතුවෙන් මෙම උන්නතය දේශපාලන අතින් අර්බුදකාරී යුගයකට ඇතුළත් කරයි
මෙකල ඉසින් සහ ලාර්සා නගර රාජ්‍යවල බලපෑම අඩුවැඩි වෙමින් පැවති අතර, එලමයිට්වරුන්ගේ ආක්‍රමණ එල්ල විය
1762දී පමණ හමුරාබි විසින් බැබිලෝනියානු අධිරාජ්‍යය එක්සත් කරන ලදී
වර්ෂ 300 සිට 500 පමණ කාලයකට පෙර මෙසපොතේමියාවේ ජනගහනය එතෙක් පැවති ඉහළම අගය වූ 300,000 පමණ අගයයක් දක්වා වර්ධනය විය
අනතුරුව එලමයිට් ආක්‍රමණිකයින් විසින් ඌර්හි තෙවන රාජවංශය බිඳහෙළන ලදී
අනතුරුව ජනගහනය 200,000 පමණ දක්වා පහත වැටිණි
උන්නතය නිර්මාණය වූ අවධියේ එය ස්ථාවර අගයයක පැවතිණි
නිපුර් සහ ඉසින් වැනි නගරවල ජනපදිකයින් 20,000ක් පමණ සිටින්නට ඇති අතර ලාර්සාවේ ජනගහනය 40,000ක් පමණ වන්නට ඇත
1700 පමණ වන විට හමුරාබිගේ බැබිලනය 60,000ක් දක්වා වර්ධනය විය
එවැනි ප්‍රමාණයෙන් යුත් නගර පවත්වා ගැනීමට හොඳින් සංවර්ධනය වූ උපරිව්‍යූහයක් මෙන්ම සංකීර්ණ ශ්‍රමික විභජනයක් පැවතීම අත්‍යාවශ්‍ය විය
විශේෂඥ කලාකරුවන් විසින් ආගමික ප්‍රතිමා ආදිය නිර්මාණය කරන්නට ඇත
අච්චු ලෙස තනන ලද කුඩා, පූජා ඵලක ගණනාවක් කැනීස්වල දී හමුවී ඇත්තේ මේ නිසායි
සශ්‍රීක චන්ද්‍රවංකයේ ශිෂ්ටාචාර ඉතිහාසයේ පැරණිතම ශිෂ්ටාචාර ලෙස සැලකුණ ද, බර්නී උන්නතය නිර්මාණය වූ අවධියේ සෙසු පසුකාලීන ලෝකඩ යුගයේ ශිෂ්ටාචාර ද සමානව වර්ධනය වී පැවතිණි
සංචාරක සහ සංස්කෘතික හුවමාරුව සාමාන්‍ය දෙයක් නොවූව ද, ජනයා අතර හුවමාරුව සිදුවන්නට ඇත
නැගෙනහිරින් සුසාව අගනුවර කරගත් එලම් රාජ්‍යය ඉසින්, ලාර්සා සහ පසුකාලීන බැබිලනය වෙත නිරන්තර යුධ අරගල දිය්ත කරන ලදී
එපමණක් නොව මෙකල ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය එහි උච්චස්ථානයේ පැවතුණු අතර, චීනයේ අර්ලිටෞ සංස්කෘතිය ද ඇරඹී පැවතිණි
නිරිතදිගින් 12වන රාජවංශයේ පාලනය යටතේ පැවති ඊජිප්තුව සහ බටහිරින් ක්‍රීටයේ නොසොස් පැරණි මාලිගය කේන්ද්‍ර කරගත් මිනෝවානු ශිෂ්ටාචාරය මධ්‍යධරණී ප්‍රදේශයේ ආධිපත්‍යය පැතිරවී ය
මෙසපොතේමියාවේ උතුරින් ඇනටෝලියානු හිටයිට්වරු හැටියන්වරුන්ව පරදවා සිය පැරණි රාජධානිය පිහිටුවන්නට උත්සාහ දරමින් සිටියහ
බැබිලෝනියානු අධිරාජ්‍යය නිමාකළ ඔවුහු ක්‍රි
1531දී එහි නගරය අල්ලා ගත්හ
සැබැවින්ම මෙම ආක්‍රමණය උන්නතයේ දකුණුපස පෙදෙසට හානි වීමට හේතු වන්නට ඇතැයි කොලන් යෝජනා කරයි
ආගම
ඵලකයේ ප්‍රමාණය අනුව යෝජනා වන්නේ එය ‍පූජාස්ථානයක වන්දනාවට ලක්වූ වස්තුවක් වන්නට ඇති බවයි. මෙය මඩ-ගඩොලෙන් තැනූ බිත්තියකට සවි කොට තිබෙන්නට ඇත
එවැනි පූජාස්ථානයක් විශාල පෞද්ගලික නිවහනක හෝ වෙනත් ගෘහයක් තුළ තනා තිබෙන්නට ඇත
නමුත් එය නගරයේ දේවස්ථානයක ප්‍රධාන දේව ප්‍රතිමාව ලෙස නොපවතින්නට ඇත
නොඑසේනම්, වටේට තැන්පත් කොට තිබූ දේව ප්‍රතිමා රැසකින් එකක් වන්නට ඇත
එකල මෙසපොතේමියානු දේවස්ථානවල බොහෝවිට සෑම පැත්තකම විමාන තනා තිබූ ඍජුකෝණාස්‍රාකාර මහලක් තිබෙන්නට ඇත
තෝර්කිල්ඩ් ජේකබ්සන් පවසන්නේ එම පූජා කුටිය වෛශ්‍යා ගෘහයක පිහිටන්නට ඇති බවයි. (පහත බලන්න)

කලා ඉතිහාසය
මෙසපොතේමියාවේ ආගමික වන්දනාව කෙතරම් වැදගත් වූයේ ද යන්න සහ පැවති දේවාල සංඛ්‍යාව අනුව සසඳා බැලූ විට, වර්තමානයේ හමුවී ඇත්තේ ඉතා සුළු පූජා රූප ප්‍රමාණයකි
මෙය නිශ්චිතවම කලාත්මක හැකියාව මඳ වීම නිසා ‍සිදුවූවක් නොවේ
"වන ලැහැබක සිටින බැටළුවා" (පහළ පින්තූරය බලන්න) නම් මූර්තිය මගින් එකල ප්‍රතිමා, වසර 600-800ක් පමණ පැරණි යුගයේ පවා කෙතරම් විසිතුරු වූයේදැයි වටහාගත හැක
මෙය ආගමික ප්‍රතිමකලාව කෙරෙහි ඇල්ම මඳ නිසා ද සිදුවූවක් නොවේ
දේවතාවන් සහ ආගමික මිත්‍යා රූ ඇතුළත් සිලින්ඩර මුද්‍රා, ශිලා ස්තම්භ සහ උන්නත සුළු සංඛ්‍යාවක් ද හමුව තිබේ
එසේම දේවස්ථාන සහ පූජාස්ථාන තුළ තැන්පත් කොට තිබූ ප්‍රධාන වන්දනා රූ වටිනා අමුද්‍රව්‍යවලින් තනා තිබූයේ නම්, ඒවා පහසුවෙන්ම බල අරගල කාලසීමාවන් තුළ මංකොල්ලකෑමට ලක්වන්නට ඇත
බර්නී උන්නතය සාපේක්ෂව චාම් බැවින් එයට හානියක් සිදුනොවන්නට ඇත
සැබැවින්ම මෙම උන්නතය පැරණි බැබිලෝනියානු යුගයට අයත් ශේෂව ඇති විශාල රූපික නිරූපණයන් ද්විත්වය අතුරින් එකකි
ශේෂව ඇති අනෙක් නිර්මාණය නම් හමුරාබි නීති පද්ධතියේ ඉහළ කොටසයි
එය හමුවූයේ එලමයිට් සුසා නගරයෙන් වන අතර, එය මුල් ස්ථානයෙන් පැහැරගෙන රැගෙන ආ වස්තුවක් විය හැක (පින්තූරය බලන්න)
නිශ්චල, පූර්වය දෙස බලා සිටින ලෙස නිර්මිත රූ වන්දනාවට පාත්‍ර වූ දර්ශීය ආගමික රූ විය
අන්තර්ගතය කථා පුවතක් නිරූපණය නොවන අවස්ථාවල මෙසපොතේමියානු කලාවේ සමමිතිකව රූ නිර්මාණය කිරීම සුලබ විය
මෙයට බොහෝ උදාහරණ සිලින්ඩර මුද්‍රාවලින් හමුවේ
දේවතාවකු සහ තවත් රූ දෙකක් සහිත ත්‍රිත්ව සංරචනයන් ද සුලබ විය
නමුත් රූප පහක් සහිත වන්දනා ඵලක ද හමුවේ
මෙම කැටයම තුළ උන්නතය මගින් එකල පැවති සම්මතය නිරූපණය වේ
මෙහි දේවතාවිය‍ගේ රුව ස්වාභාවිකව නිරූපණය කර ඇති නමුත්, නග්න ස්වරූපයෙන් යුතු වීම පැරණි ඊජිප්තු දේවතාවියන්ගේ ප්‍රතිමා සිහිගන්වයි. එම ඊජිප්තු ප්‍රතිමාවල කැපීපෙනෙන නාබියක් සහ යුනික ප්‍රදේශය ද්කවා ඇති නමුත්, ඒවායේ අංග විස්තරාත්මකව දක්වා නැත
නමුත් ඒවායේ පහළ වස්ත්‍රයක වැනි රේඛාවක් පෙන්වා තිබීම තුළින් දුහුල් වස්ත්‍රයක් පැවති බව ඇඟවිණි
මෙම ගණයේ දර්ශීය ප්‍රතිමාවක පාරාවෝ මෙන්කෝරා සහ දේවතාවියන් දෙදෙනකු වන හාතෝර් සහ බැට් මානව ස්වරූපයෙන් දක්වා ඇති අතර, ස්වාභාවිකව කැටයම් කොට ඇත්තේ බර්නී උන්නතයේ මෙනි
සැබැවින්ම හාතෝර් දෙවඟන හට IIවන ඛාමෙරෙර්නෙබ්ටි රැජිනගේ (පින්තූරය සහ ලිපිය බලන්න) අංග ලක්ෂණ ලබා දී ඇත
සත්ත්ව-මිනිස් මිශ්‍ර ලක්ෂණ සහිත දේවතාවකු මනුෂ්‍ය ස්වරූපයෙන් නිරූපණය කිරීමේ කලාත්මක සංකල්පය ඊජිප්තුවෙන් මෙසපොතේමියාවට හිමි වන්නට ඇත
මේ අනුව සැලකූ විට, බර්නී උන්නතය තුළින් දේවස්ථාවල මෙයට වසර 500කට ‍පමණ පෙර පුරුෂ සහ ස්ත්‍රී රූ වන්දනා කිරී‍මේ සම්ප්‍රදායික ක්‍රමයෙන් පැහැදිළි අපගමනයක් පෙන්නුම් කරයි
(පින්තූරය බලන්න) එය කලාපයේ අනතුරුව එළැඹි මහා කලා සම්ප්‍රදාය වූ ඇසිරියානු කලාවෙන් ද වෙනස් වේ
රළු කලාවක් වූ ඇසිරියානු කලාව තුළින් යුධ සහ දඩයම් දර්ශන බොහෝමයක් නිරූපණය කෙරිණි
(පින්තූරය බලන්න)

අතරමැදි සියවස් තුළ වන්දනා ක්‍රම වෙනස් වුව ද, මෙම ප්‍රතිමාවේ විලාසය රැගත් ක්‍රි
1වන සියවසට අයත් ටෙරාකොටා අවමංගල රුවක් සුළු ආසියාවේ මයිසියා වෙරළ තීරයේ මයිරිනාවෙන් හමු විය
මෙය සොයාගන්නා ලද්දේ 1883 ඇතැන්ස්හි ප්‍රංශ පාසල විසින් එහි සිදුකළ කැනීම් කටයුතුවලිනි
මෙම ටෙරාකොටා රුව වර්තමානයේ ලූවර් කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇත
(වම්පසින් දැක්වෙන රුව)

මෙම කාලයටම අයත් දෘශ්‍යකලා නිර්මාණ සමග සැසඳීමේ දී මෙම උන්නතය ශෛලිය මෙන්ම ප්‍රතිමා ලක්ෂණ අතින් ද උසස් බැව් පෙනේ
පහතින් දැක්වෙන පින්තූර මගින් කාන්තා සහ දේවතාවියන්ගේ රූ නිරූපණයට මුල්කාලීන, සමකාලීන සහ මඳක් පසුකාලීන නිදසුන් දැක්වේ
ප්‍රතිමා ලක්ෂණ
මෙසපොතේමියානු ආගම සාමාන්‍යයෙන් දෙවිවරුන් දහස් ගණනකින් සමන්විත යැයි පිළිගැනෙන ආගමකි
ඉන් වෙනස් ප්‍රතිමා වර්ග දොළහක් පමණ හඳනාගෙන ඇත
ඇතැම් අවස්ථාවල දී දෙවියන්ගේ රූ හැඳින්වීමට කුඩා ලේබලයක් හෝ යෙදුමක් භාවිතා විය
නමුත් එවැනි ලේබලය වටහා ගැන්නට හැකි වූයේ එකල උගත් වංශවතුනට පමණක් බැව් පෙනේ
ආගමික භාණ්ඩ නිර්මාණයේ දී නව දේවතා රූ නිර්මාණයට කලාකරුවට නිදහස හිමි නොවිණි
දේවතාවුන් නිරූපණය, ඒවායේ ලක්ෂණ ආදිය ද චාරිත්‍ර සහ පුරාණෝක්ති සේම ආගමේ කොටසක් ලෙස සැලකිණි
සැබැවින්ම, සම්මත කලා සම්ප්‍රදායයට පටහැනිව නව කලා සම්ප්‍රදායයන් අනුගමනය කිරීම එකල සංස්කෘතිය තුළ වරදක් ලෙස ද දකින්නට ඇත
ඵලක සහ මුද්‍රාවල ඇති සමානත්වය හේතුවෙන් යෝජනා වී ඇත්තේ සුප්‍රකට වන්දනා ප්‍රතිමා ආශ්‍රයෙන් එවැනි විස්තීර්ණ කලා සම්ප්‍රදායයන් ගොඩනැගෙන්නට ඇති බවයි. එවැනි ව්‍යූත්පන්න කලා කෘති සම්බන්ධයෙන් දෘශ්‍ය කලා සම්ප්‍රදායයක් එකල ස්ථාපිත වී තිබූ නමුත්, වර්තමානයේ ඒවා දක්නට නැත
නමුත් බර්නී උන්නතය ද එවැනි සම්ප්‍රදායක නිමැවුමක් වන නමුත්, එය එහි ප්‍රභවයෙහි ව්‍යූත්පන්නයක් නොවන බව පෙනීයයි
එහි සංරචනය එයටම අනන්‍ය ය
ඉදිරිපස නග්නභාවය

දේවතාවියගේ ඉදිරි පෙනුම වන්දනා ඵලකයකට උචිත අයුරින් නිර්මාණය කොට ඇත
එයට හේතුව මෙය "දෙවියකුගේ රූපික ආශ්‍රේයයක්" නොව "දෙවියන්ගේ පැවැත්ම පිළිබඳ සංකේතයක් බැවිනි"
මෙම උන්නතය වන්දනාවට පාත්‍ර වූ බවට අපේක්ෂා කෙරුණ ද, එය සත්‍යය ද යන්න අප නොදනී, නමුත් මෙම දේවතාවියගේ නිරූපණය මගින් සුවිශේෂී මෝස්තරයක් ඉදිරිපත් කරයි
එනම් පියාපත් සහ පක්ෂීන්ගේ පාද සහිත නග්න දේවතාවියගේ රුවයි. මෙයට සමාන රූප සහිත ඵලක කිහිපයක්, ලාර්සාවෙන් හමුවූ බඳුනක් සහ අවම වශයෙන් එක් සිලින්ඩර මුද්‍රාවක් හමුවී ඇත
ර්වා සියල්ලම ආසන්න වශයෙන් එකම යුගයකට අයත් ය
එක් අංශයකින් හැර සෙසු සෑම අතින්ම, ඉදිරි පෙනුම, නග්නභාවය, පියාපත් සහ අං සහිත කිරුළ යන ලක්ෂණ සියල්ල එක්ව මෙම ඵලකවල නිරූපණය කොට ඇත
මේ නිසා මෙම ඵලක ප්‍රතිමා විද්‍යානුකූලව කිසියම් දේවතාවියක හා සම්බන්ධ යැයි සිතිය හැක
එපමණක් නොව, මෙම මෝස්තරය දක්නට ලැබෙන නිදසුන් නග්න දෙවියකු හෝ දේවතාවියකු නිරූපිත ශේෂව පවතින එකම නිදසුන් වේ
සෙසු නිරූපණ සියල්ලකම දෙවිවරුන් වස්ත්‍ර සහිතව නිරූපණය කොට ඇත
පක්ෂී පාද හැමවිටම සුරක්ෂිතව පවතිනු දක්නට නොලැබේ
කෙසේනමුත්, නග්න, පියාපත් සහිත මිනිස් පාදවලින් යුත් දේවතාවියකගේ රූ මෙතෙක් හමුවී නැත
අං සහිත කිරුළ
අං සහිත කිරුළ බොහෝවිට ස්තර හතරකින් යුතු අතර, එය මෙසපොතේමියානු කලාවේ දේවතාවුන්ගේ රූප තුළ දක්නට ලැබෙන සුලබම සංකේතයක් වේ
පුරුෂ මෙන්ම ස්ත්‍රී දෙවිවරුන් සමාන කිරුළු පැළඳ සිටියි
ඇතැම් අවස්ථාවල දී "සුළු" දේවතාවුන් අං යුගළක් පමණක් සහිත කිරුළු පැළඳ සිටිනු දක්නට ලැබේ
නමුත් සාමාන්‍යයෙන් අං සංඛ්‍යාව "තත්ත්වය" හෝ වැදගත්කම නිරූපිත සංකේතයක් නොවන බව පිළිගැනේ
මෙහි අප දකින ස්වරූපය නව-සුමේරියානු යුගයේ සහ ඉන්පසුව ජනප්‍රිය වූවකි
මුල්කාලීණ නිරූපණවල දක්නට ලැබෙන්නේ කේතු ආකාර ශීර්ෂාවරණයකින් පැන නගින අං ය
පියාපත්
ක්‍රි
3වන සහස්‍රකයේ සිට ඇසිරියානු යුගය තෙක්ම පියාපත් සහිත දෙවිවරුන්, මිත්‍යාමය ජීවීන් සහ පක්ෂීන් සුලබව සිලින්ඩර මුද්‍රා සහ ශිලා ස්තම්භවල නිරූපණය කෙරිණි
පියපත් යුගලක් මෙන්ම පියාපත් යුගල දෙකක් ද සහිත රූ හමුවන අතර, බොහෝවිට පායපත් දෙපසට විහිදී තිබෙනු නිරූපිත ය
විහිදුණු පියාපත් ඉෂ්තාර් දෙවඟන නිරූපිත එක් ස්වරූපයක් විය
කෙසේනමුත්, නග්න දේවතාවියගේ එල්ලා වැටෙන පියාපත් මගින් ඇතැම්විට ලෝගුවක් නිරූපණය වේ යැයි සිතිය හැක
යෂ්ටිය-සහ-මුදුව සංකේතය

මෙම සංකේතය මගින් ඇතැම්විට ගෘහනිර්මාණ ශිල්පියකු හෝ කාර්මිකයුකගේ මිනුම් උපකරණයක් හෝ එම උපාංගවල සලකුණක් නිරූපණය වනවා වන්නට පුළුවන
මෙය සිලින්ඩර මුද්‍රා සහ ශිලා ස්තම්භවල බහුලව භාවිතා වන අතර, එය සෑමවිටම දෙවියකු – සාමාන්‍යයෙන් ෂමාෂ්, ඉෂ්තාර්, සහ පසුකාලීන බැබිලෝනියානු රූපවල මාර්ඩුක්– විසින් දරාසිටින අයුරුත්, බොහෝ අවස්ථාවල දී රජු දෙසට එය යොමු කොට තිබෙන අයුරුත් නිරූපිත ය
සිංහයින්
සිංහ රූ ප්‍රධාන වශයෙන් ඉෂ්තාර් දේවතාවිය හෝ ෂමාෂ් හෝ නින්ගිර්සු යන දෙවිවරුන් සමග සම්බන්ධ ය
මෙසපොතේමියානු කලාව තුළ සිංහයන් බොහෝදුරට හැමවිටම පාහේ නිරූපණය කොට තිබුණේ විවෘත හනු සමගිනි
එච්. ෆ්‍රෑන්ක්ෆර්ට් යෝජනා කරන්නේ බර්නී උන්නතය මගින් සම්මත සම්ප්‍රදායෙහි විකරණයක් දැකගත හැකි බවත්, එයට හේතුව සිංහ රූ නරඹන්නා දෙසට හැරී සිටීම බවත් ය
ඔුව්නගේ මුඛය විවෘතව තිබුණේ නම් සිංහයන් අනවශ්‍ය ලෙස භයානක අයුරින් පෙනෙනු ඇත
බකමූණන්
මෙසපොතේමියානු කලාවේ සෙසු කිසිදු උදාහරණයක බකමූණන් නිරූපණය කොට නොමැති අතර, බකමූණන් ඍජුවම සම්බන්ධ වන නිශ්චිත දේවතාවකු හෝ දෙවියකු පිළිබඳ ලිඛිත මූලාශ්‍ර සඳහන් ද හමුනොවේ
කඳු
ශල්කමය රටාවක් මත හිඳ හෝ සිටගෙන සිටින රූ මගින් දේවාවිශ්කරණය සංකේතවත් කෙරේ
එය කඳු සමග සම්බන්ධයක් ඇති දෙවිවරුන් සමග යෙදෙන නමුත්, එය කිසිදු නිශ්චිත දෙවියකුට සීමාවූවක් නොවේ
හඳුනාගැනීම

මූලිකව මෙම මෙම රුව ඉෂ්තාර් (ඉනන්නා) නමුත් වෙනත් මතවාදයන් ද ඉදිරිප් කොට ඇත
ලිලිතු
මෙම උන්නතය මගින් "ලිලිත්" නිරූපණය වේය යන හැඳින්වීම මේ සම්බන්ධයෙන් වන ජනප්‍රිය මතයක් බවට පත්ව ඇත
රෆායෙල් පැටායි (1990) විශ්වාස කරන්නේ උන්නතය මගින් නිරූපණය වන්නේ ලිලිතු නැමැති සුමේරියානු රාක්ෂසිය පමණක් බවත්, එය ලිලිතුගේ ප්‍රතිමාවක් බවටත් පැහැදිළි කොට ඇත
මෙම ප්‍රකාශය සම්බන්ධයෙන් වන උද්ධෘතයන් හෙන්රි ෆ්‍රෑන්ක්ෆර්ට් (1936) වැන්නවුන්ගේ කාලය තරම් ඈතට දිවෙයි
ෆ්‍රෑන්ක්ෆර්ට් සිය අර්ථකථනය ඉදිරිපත් කොට තිබුඛේ මෙම දේවතාවිය ලිලිත් නැමැති රාක්ෂසිය බවයි. ඒ සඳහා පියපත් පැවතීම, පක්ෂීන්ගේ පාද සහ බකමූණන් නිරූපණය කොට තිබීම සාධක වශයෙන් දක්වා ඇත
ඔහු මේ සඳහා මූලාශ්‍රයක් ලෙස බැබිලෝනියානු ගිල්ගමේෂ්ගේ වීර කාව්‍යය දක්වමින් සඳහන් කොට ඇත්තේ එවැනි "ජීවීන් මරණයේ දේශයේ ජීවත්වන්නන් බවයි"
එම පෙළෙහි එන්කිඩුගේ පෙනුම අර්ධ වශයෙන් පියාපත් සහිත ජීවියකු බවට වෙනස්වන බවත්, ඔහු පහළ ලෝකය වෙත මග පෙන්වන බවත්, එම ලෝකයෙහි "පක්ෂීන් වැනි, පියාපත් සහිත වස්ත්‍රයක් පැළඳි සත්ත්වයින්" ජීවත් වන බවත් පැවසේ
මෙම ඡේදය මගින් සුමේරියානුවන් පරලොව විශ්වාස කළ බව පැහැදිළි කරයි
ෆ්‍රෑන්ක්ෆර්ට් සඳහන් කරන්නේ පාතාල ලෝකයේ පාලකයා වන නෙර්ගාල් පක්ෂියකුගේ පාද සහිතව පියාපත් සහිත ලෝගුවක් පැළඳ සිටින බවයි.

කෙසේනමුත්, ෆ්‍රෑන්ක්ෆර්ට් මෙම රුව ලිලිත්ගේම යැයි හඳුනාගන්නේ නැත
ඒ වෙනුවට ඔහු එමිල් ක්‍රේලිං (1937) පිළිබඳ උද්ධෘතයක් දක්වයි. ක්‍රේලිං විශ්වාස කරන්නේ මෙම රූපය "පහළ පිළිවෙලට අයත් අධිමානුෂික ජීවියකු බවයි"
නමුත් ඔහු එයට හේතුව පැහැදිළිව විස්තර කොට නැත
අනතුරුව ඔහු සඳහන් කරන්නේ "පියාපත් [
] මගින් වාතය හා සම්බන්ධ රාක්ෂසියක නිරූපණය වනවා විය හැක" යනුවෙනි
එසේම "බකමූණන් මගින් මෙම රාක්ෂසියගේ රාත්‍රී හැසිරීම සංකේතවත් වන බව" පවසයි
මෙම රාක්ෂසිය ලමාෂ්ටු සහ පසුසු විය හැකි යැයි ඔහු දක්වා නොමැති අතර සඳහන් කොට ඇත්තේ
"ඇතැම්විට මෙය රාක්ෂසයකුගේ තෙවන නිරූපණයක් විය හැක
එය එසේවී නම්, ඒ ලිලීතු [
] දුෂ්ට සුළඟට අධිපති රාක්ෂසිය විය හැක", ඇගේ නම කි-සිකිල්-ලිල්-ලා (සාහිත්‍යමය "සුළං-යුවතිය" හෙවත් "අවතාර-යුවතිය" වන අතර ක්‍රේලිං අනුමාන කරන පිරිද (පහළ බලන්න) එය "රූමත් යුවතිය" නොවේ
ගිල්ගමේෂ් වීර කාව්‍යයේ කෙටි කථාංගයක මෙම කි-සිකිල්-ලිල් ඉනන්නා (ඉෂ්තාර්) ගේ එදිරිවාදිනියක වේ
මේ බව ක්‍රේලිං සහ ෆ්‍රෑන්ක්ෆර්ට් යන දෙදෙනාම විසින් මෙම රුව ලිලිත් ලෙස හඳුනා ගැනීමට සාධකයක් ලෙස ඉදිරිපත් කොට ඇත
කෙසේනමුත් මෙම ඌනපූරණය වර්තමානයේ මතභේදයට තුඩුදී ඇත
මෙම කථාංගය අනුව, ඉනන්නාගේ ශුද්ධ වූ හුලුපු වෘක්ෂය දුෂ්ට ආත්ම විසින් ආක්‍රමණය කරනු ලබයි
ෆ්‍රෑන්ක්ෆර්ට් විසින් ගෑඩ් (1933) ගේ ආරම්භක පරිවර්තනයක් උපුටා දක්වා ඇත
"ඝෝෂාකාරී යුවතිය, ප්‍රීතිමත්, ස්වර්ගයේ දීප්තිමත් රැජින ලිලිත් විසින් නිවසක් සාදා තිබූ අතරතුර, " ලෙස එය දැක්වේ
කෙසේනමුත්, නූතන පරිවර්තනයන් එය මෙසේ දක්වා ඇත
"එහි ක‍ඳෙහි ප්‍රීතිමත් හදින් සිනහසෙන යුවතිය, අවතාර-යුවතිය ඇගේ නිවහන තනා ගත්තා ය
නමුත් පූජනීය ඉනන්නා හැඬුවා ය
" මුල්කාලීන පරිවර්තනය මගින් ලිලිත් රාක්ෂසිය හඬනගන බකමූණකු මෙන්ම දේවමය ස්වභාවයකින් යුක්ත බව ඒත්තු ගැන්විණි
නමුත් නූතන පරිවර්තනය මෙම අදහස් සමග නොගැළපේ
සැබැවින්ම, මෙහි ප්‍රථම පරිවර්තක සිරිල් ජේ. ගෑඩ් (1933) රචනාකොට ඇත්තේ
"අර්දාත් ලිලි (කිසිකිල්-ලිල්) බැබිලෝනියානු පුරාණෝක්තිවේදය තුළ කිසිදින බකමූණන් හා සම්බන්ධතාවයක් පෙන්වූයේ නැත
" එසේම "මෙම ස්වරූපයේ ලිලිත් සම්බන්ධ යුදෙව් සම්ප්‍රදායයන් පසුකාලීන බවත්, එහි ප්‍රාමාණිකභාවයක් නොමැති බවත් පෙනෙන්නට තිබේ"
බර්නී උන්නතය "ලිලිත්" සමග සම්බන්ධ කිරීමේ මෙම තනි සාක්ෂිය පසුකාලීන යුදෙව් මූලාශ්‍රවල "ලිලිත්" පිළිබඳ දැක්වෙන සඳහන් හේතුවෙන් ප්‍රේරණය වන්නට ඇත
ප්‍රාඥයාගේ ගීත (ක්‍රි
1වන සියවස) සහ බැබිලෝනියානු තල්මුඩය (ක්‍රි
5වන සියවස) වැනි පසුකාලීන යුදෙව් සාහිත්‍යයේ ලිලිත් බකමූණන් සමග සම්බන්ධ කොට දැක්වීම ඉසයියාගේ (ක්‍රි
7වන සියව‍ස) වන සතුන් සහ ලක්ෂීන් ලැයිස්තුවේ ලිලිය්ත්ට සම්බන්ධ සැඳහුමක් යෙදීම හේතුවෙන් සම්භවය වන්නට ඇතැයි සැලකේ. නමුත් බ්ලෙයාර් (2009) වැනි ඇතැම් විද්වතුන් පූර්ව-තල්මුඩීය ඉසයියා සැඳහුම අධිස්වාභාවික-නොවන බව සලකා ඇත
මෙය ඇතැම් නූතන බයිබල පරිවර්තනවලින් ද නිරූපණය වේ
ඉසයියා 34
13 එහි බලකොටු වටා කටු ද මාලිගා වටා නෙට්ල්, තිසල් වැනි කටු පැළෑටි ද වැඩෙනු ඇත
හිවලුන්ගේ පුරවරයක් වන එය පැස්බරුන් සඳහා වාසභවනක් වනු ඇත
14 එමෙන්ම වන සතුන් අතර හයිනාවන් හමුවේවි
වල් එළුවන් සිය සගයන් වෙත හඬාවි
සැබැවින්ම එහි රාත්‍රී පක්ෂියකු (ලිලිත්) හට වාසස්ථානයක් සහ ලැගුම් ස්ථානයක් සපයාවි
15 එහි බකමූණු කැදලි සහ බිජු ලෑම සහ බිජු රැකීම සහ ඇගේ දරුවන් ඇගේ සෙවණට ගනීවි
සැබැවින්ම උකුස්සන් ඇගේ සගයන් සමග රැස්වේවි
(ESV)
වර්තමාන‍යේ, බර්නී උන්නතය ලිලීත් ලෙස හඳුනාගැනීම ප්‍රශ්නාර්ථයක්ව ඇත
වර්තමානය වනවිට මෙම රුව ප්‍රේමයට සහ යුද්ධයට අධිපති දේවතාවියගේ යැයි සාමාන්‍යයෙන් පිළිගැනේ
ඉෂ්තාර්
වසර 50කට පසුව, තෝර්කිල්ඩ් ජේකබ්සන් විසින් මෙම අර්ථකථනය ප්‍රතිශෝධනය කළ අතර එමගින් මෙම රුව ඉනන්නා (අක්කාඩියානු
ඉෂ්තාර්) ගේ යැයි හඳුනාගන්නා ලදී
මෙම විශ්ලේෂණයට මූලික වශයෙන් පාදක වී ඇත්තේ ලිඛිත සාක්ෂි ය
ජේකබ්සන් අනුව
මෙම ඵලකය වන්දනා කටයුතු සඳහා භාවිතා වූයේය යනුවෙන් ඇති උපකල්පනය හේතුවෙන් මෙමගින් රාක්ෂසියක නිරූපණය වේ යැයි සිතිය නොහැකි බව පෙනේ
මෙසපොතේමියානු ආගමික වන්දනාව තුළ රාක්ෂසයින් වන්දනාමාන කිරීමක් සිදුනොවූ අතර, එයට හේතුව රාක්ෂයින් "ආහාර කිසිවක් නොදනී, කිසිදු පානයක් නොදනී, කිසිදු පිටි ආහාරයක් අනුභව නොකරයි සහ කිසිදු මත්පැනක් පානය නොකරයි" යනුවෙන් වූ විශ්වාසයයි
එමනිසා, "කිසිවක් ලබාදීමේ හෝ ලබාගැනීමේ සම්බන්ධයක් ඔවුන් සමග නොපැවතිණි"
අං සහිත කිරුළ දේවත්වයේ සංකේතයකි
මෙහි අං පේළි හතරක් තිබීම මගින් ඇය මෙසපොතේමියානු දේව සභාවේ ප්‍රධාන දෙවියකු වූ බැව් යෝජනා වී ඇත
සිංහයන් සමග සම්බන්ධ වූ එකම දේවතාවිය ඉනන්නා විය
උදාහරණයක් ලෙස එන්-හෙඩු-අනාගේ ගීතාවක විශේෂයෙන් සඳහන් වන්නේ "හරස් අතට සිටින සිංහයන් මත අසුන්ගත් ඉනන්නා" යනුවෙනි
දේවතාවිය කඳු මත සිටගෙන සිටිනු නිරූපිත ය
සාහිත්‍යමය මූලාශ්‍ර අනුව, ඉනන්නාගේ නවාතැන පිහිටියේ කුර්-මූෂ් කඳු මුදුන්වල ය
ප්‍රතිමා විද්‍යානුකූලව සෙසු දෙවිවරුන් ද ශල්කමය කඳු මත නිරූපණය කෙරිණි
නමුත් ඉනන්නා කන්දක් මත සිටගෙන සිටිය දී තවත් දෙවියකු එහි සිටගෙන නොසිටිනු නිරූපිත නිදසුන් ද වේ
ඒ අනුව පෙනීයන්නේ ඇතැම්විට මෙම රටාව ඉනන්නා හඳුනාගැනීමට භාවිතා වන්නට ඇති බවයි.
යෂ්ටිය-සහ-මුදුව සංකේතය, ඇගේ ගෙල පළඳනාව සහ හවරිය යන සියල්ල මගින් ඇය පාතාල ලෝකය වෙත ඉනන්නාගේ අවරෝහණය නැමැති පුරාණෝක්තිය සමග සම්බන්ධ කොට දක්වනු ඇතැයි සැලකේ.
ජේකබ්සන් උපුටා දක්වන්නේ පාඨමය මූලාශ්‍ර අනුව එස්සේබු (බකමූණා) යන අක්කාඩියානු වදන නින්නා නැමැති සුමේරියානු වදනට අනුරූප වන බවයි.ඒ අනුව සුමේරියානු ඩිනින්-නින්නා (දිව්‍යමය යුවතිය නින්නා) යන්න අක්කාඩියානු ඉෂ්තාර්ට අනුරූප වේ
සුමේරියාවු නින්නා යන වදන අක්කාඩියානු කිලිලි ලෙස පරිවර්තනය කළ හැක
එය ද ඉෂ්තාර්ගේ නාමයක් හෝ විරුද නාමයක් ලෙස සැලකේ. මෙසපොතේමියානු පුරාණෝක්තිවේදය තුළ ඉනන්නා/ඉෂ්තාර් යනු වෛශ්‍යාවන්ගේ දෙවඟන ලෙස ප්‍රචලිත වූ අතර, එක් පාඨයක ඉනන්නාව කාර්-කිඩ් (වෛශ්‍යාව) සහ අබ්-බා-[සූ]-සූ ලෙස දැක්වේ
එහි අක්කාඩියානු වදන ලෙස කිලිලි යන්න යෙදේ
මේ අනුව වෛශ්‍යාවෘත්තිය, බකමූණන් සහ ඉනන්නා/ඉෂ්තාර් දෙවඟන සම්බන්ධ වන රූපක ගණනාවක් ඇති බව පෙනේ
මෙය උන්නතයේ ඇති ගුප්ත ස්වභාවය ඉෂ්තාර්ගේ වඩාත් හොඳින් දන්නා ස්වරූපයක් ලෙස හඳුනාගැනීමට උපකාරී වේ
ජේකබ්සන් නිගමනය කරන්නේ මෙම සම්බන්ධය පක්ෂී නිය සහ පියාපත් පිළිබඳ පැහැදිළි කිරීමට ප්‍රමාණවත් බවත්, එහි නිරුවත් ස්වභාවයට හේතුව මෙම උන්නතය වෛශ්‍යා ගෘහයක නිවෙස් අල්තාරයක තැන්පත් කොට තිබීම විය හැකි බවත් ය
එරෙෂ්කිගාල්
බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය විසින් උන්නතය මගින් ලිලිත් හෝ ඉෂ්තාර් නිරූපණය විය හැකිය යන මතය අනුමත කොට තිබුණත්, මෙහි තෙවන හැඳිනුමක් ද ඉදිරිපත්‍ කොට ඇත
එනම් මැය ඉෂ්තාර්ගේ එදිරිවාදිනියක මෙන්ම සොයුරිය ද වන පාතාලයට අධිපති එරෙෂ්කිගාල් දේවතාවිය විය හැකි බවයි. මෙම අර්ථකථනයට පාදක වී ඇත්තේ ඇගේ පියාපත් පිටතට විහිදුවා නොතිබීමත්, ඵලකයේ පසුබිම මුලින් කළු පැහැයෙන් වර්ණ ගන්වා තිබීමත් ය
මෙම අර්ථකථනය නිවැරදි වූයේ නම් (නග්න, පියාපත් සහිත දේවතාවියන්ගේ ඵලක ද ඇතුළත්ව) මෙය එරෙෂ්කිගාල්ගේ එකම හඳුනාගත් නිරූපණය වනු ඇත
මෙම හඳුනාගැනීම යෝජනා කරන පළමුවැන්නා වන ඊඩිත් පොරාඩා විසින් මෙම එල්ලාවැටෙන පියාපත් රාක්ෂයින් සමග සම්බන්ධ කොට දක්වමින් මෙසේ සඳහන් කොට ඇත
"බර්නී උන්නතයේ යෝජිත සම්භව ස්ථානයක් වන නිපුර් සත්‍ය වූයේ නම්, එය මත නිරූපිත යෝජිත රාක්ෂ රුව මගින් මළවුන්ගේ පාලිකාව හෝ කලාතුරකින් මරණය සමග සම්බන්ධ පැරණි බැබිලෝනියානු දේව සභාවේ ප්‍රධාන තැනැත්තියක දැක්වේ යැයි සිතිය හැක
" පොරාඩා විසින් මේ බවට ආධාරවන වැඩිදුර සාක්ෂි ඉදිරිපත් කොට නැත
2002දී ප්‍රකාශිත තවත් විශ්ලේෂණයක් ද එම නිගමනය ලබා දී ඇත
ඊ. වොන් ඩර් ඔස්ටින්-සැකන් විසින් අල්ප ලෙස වර්ධනය වූ නමුත් පවතින්නට ඇතැයි සිතිය හැකි එරෙෂ්කිගාල් වන්දනාවක් පිළිබඳ විස්තර කොට ඇත
ඇය පවසන්නේ ඉෂ්තාර් සහ එරෙෂ්කිගාල් දෙවඟනන් අතර වූ සමානත්වයට සාක්ෂි ලිඛිත මූලාශ්‍රවලින් ලැබෙන බවයි. උදාහරණයක් ලෙස "පාතාල ලොව වෙත ඉනන්නාගේ අවරෝහණය" පුරාණෝක්තිය තුළ ඔවුන් "සොයුරියන්" ලෙස හඳුන්වා තිබීම දැක්විය හැක
ඇය අවසානයේ අනන්‍ය ද්විත්ව යෂ්ටිය-සහ-මුදුව සංකේතය පහත පරිදි පැහැදිළි කරයි
"එරෙෂ්කිගාල් මෙහි ඇගේ බලයේ උච්චස්ථානයට පත්ව සිටිනු නිරූපිත ය
ඇය ඇගේ සොයුරියගෙන් දිව්‍යමය සංකේත සහ සිංහයන් ලබාගන්නට ඇත" යනුවෙනි
සත්‍යභාවය
1936දී London Illustrated News සඳහන් කොට තිබුණේ "දීර්ඝ රසායනික පරීක්ෂාවකට ලක් කරන ලද" මෙම කෞතක වස්තුවෙහි "අව්‍යාජභාවය කෙරෙහි කිසිදු සැකයක් නොමැති" බවයි. එහි "සියවස් ගණනාවක් ුපරා වියළීමට ලක්වීමෙන් ඇතිවන ආකාරයේ" බිටුමන් කොටස් අන්තර්ගත වූ බව එහි දැක්වේ
නමුත් ඉන් මාස කිහිපයකට පසු, ඩී. ඔප්ටිස් විසින් මෙහි ශෛලිය පිළිබඳ සැකපහළ කරන ලදී
ඔහු සඳහන් කොට තිබුණේ මෙහි බකමූණන්ගේ ඇති "පරම අනන්‍ය" ස්වභාවය කිසිදු බැබිලෝනියානු කලාකෘතියක් සමග නොසැස‍ඳෙන බවයි. එහි පිළිතුරු ලිපියක ඊ. ඩග්ලස් වැන් බියුරන් විසින් සුමේරියානු (එම) කලා නිදසුන් අධ්‍යයනය කොට, නිදසුන් කිහිපයක්ම ඉදිරිපත් කරන ලදී
ඇය ඉදිරිපත් කළ නිදසුන් අතර සිංහයන් දෙදෙනකු සමග සිටින ඉෂ්තාර්, අයිබික්සයන් දෙදෙනකු මත සි‍ටගෙන සිටින නග්න, පක්ෂි පාදැති දේවතාවියක නිරූපිත ලූවර් ඵලකය (AO 6501) ද විය
එසේම කුඩා හීමටයිට් බකමූණු රුවක් ද ඉදිරිපත් කෙරිණි
නමුත් එම බකමූණු රුව හුදකලා කෘතියක් විය
වසරකට පසුව ෆ්‍රෑන්ක්ෆර්ට් (1937) වැන් බියුරන්ගේ නිදසුන් පිළිබඳ දැනුම්වත් වූ අතර, ඔහු සිය අදහස් ද සම්මිශ්‍රණය කොට නිගමනය කළේ "උන්නතය සැබෑ කෘතියක්" බවයි. සිය මතයේම එල්බ සිටි ඔප්ටිස් (1937) යළි ප්‍රකාශ කළේ විශේෂයෙන්ම යෂ්ටිය-සහ-මුදුව සම්බන්ධයෙන් සැලකූ විට උන්නතයේ ප්‍රතිමා ලක්ෂණ සෙසු නිදසුන් සමග නොගැළපෙන බවයි. මෙම සංකේත සන්නිවේදනය කෙරෙහි අවධානය යොමුවූයේ පෝලින් ඇල්බෙන්ඩා (1970) විසින් නැවත වරක් උන්නතයේ අව්‍යාජභාවය අභියෝගයට ලක් කිරීමත් සමගයි
අනතුරුව බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය විසින් තාපසංදීප්ත කාලනිර්ණයක් සිදුකළ අතර එමගින් උන්නතය අතීතයේ පිළිස්සීමට ලක්කළ බැව් හෙළි විය
නමුත් එම ක්‍රමවේදය නිරවද්‍ය නොවූයේ අවට පාංශු නියැදි පසුබිම් විකිරණ මට්ටම් ඇස්තමේන්තු කිරීමට තරම් ප්‍රමාණවත් නොවීම නිසායි
ඇල්බේනඩාගේ මතය ඛණ්ඩනය කරමින් කර්ටිස් සහ කොලන් (1996) විසින් විද්‍යාත්මක විශ්ලේෂණය ප්‍රකාශයට පත්කරන ලදී
2003දී උන්නතය මිලයට ගැනීමට බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයට හැකියාව ලැබිණි
කෙසේනමුත්, මතවාද දිගටම පැවතිණි
ශෛලිමය ලක්ෂණ පිළිබඳ පුළුල් ප්‍රතිවිශ්ලේෂණයකින් පසුව ඇල්බෙන්ඩා මෙම ඵලකය "කලාත්මක ලක්ෂණවලින් උසස්" බව පැවසූ අතර "එහි ඓතිහාසිකභාවය පිළිගන්නට" මැළිවූවා ය
ඇගේ මතවාද නැවත බිඳ හෙළිම්න කොලන් (2007) සඳහන් කළේ සම්පූර්ණ උන්නතයම තනි ඒකකයක් ලෙස නිර්මාණය කොට ඇති බැවින්, ඓතිහාසික පසුවිමට නූතන අංග එකතු කිරීමට‍ නොහැකි, බවයි. ඇය විසින් සම්භව ස්ථානයේ ප්‍රතිමා නිර්මාණ සමග මෙහි සම්බන්ධතා විමර්ශනය කරන ලදී
නිගමනය ලෙස කොලන් සඳහන් කළේ
"[ඊඩිත් පොරාඩා] විශ්වාස කළේ කාලයත් සමග, ව්‍යාජ කෘති තවතවත් අයහපත් අයුරින් පෙනෙනු ඇති බවත්, සැබෑ කෘති හොඳින් ප්‍රචලිත වනු ඇති බවත් ය
] වසර ගණනාවක් පුරා [රාත්‍රියේ රැජින] සැබැවින්ම වඩවඩාත් ප්‍රචලිත වෙමින් රසවත් කරුණක් බවට පත්ව ඇත
මා හට නම් ඇය පැරණි බැබිලෝනියානු යුගයේ සැබෑ කලාකෘතියකි
"

2008/2009 වර්ෂවල දී මෙම උන්නතය බර්ලිනයේ පර්ගැමොන් කෞතුකාගාරය, පැරීසියේ ලූවර් සහ නිව් යෝක්හි මෙට්‍රොපොලිටන් කලා කෞතුකාගාරයේ බැබිලෝනියාව පිළිබඳ ප්‍රදර්ශන සඳහා ඇතුළත් කරන ලදී
මේවාත් බලන්න

පුරාතන මෑත පෙරදිග ආගම්
මෙසපොතේමියානු පුරාණෝක්තිවේදය
මෙසපොතේමියාවේ ඉතිහාසය
බැබිලන්හි සිංහයා

සටහන්

ආශ්‍රේයයන්

ග්‍රන්ථාවලිය

"British Museum collection database" Queen of the Night/Burney Relief website page, accessed Feb 7, 2016

බාහිර සබැඳි

රාත්‍රියේ රැජින (ME 2003-7-18,1 සඳහා බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ඇති ගිණුම)
නග්න පියාපතැති දෙවඟන (AO 6501 සඳහා ලූවර්හි ඇති ගිණුම)
ලාර්සාවෙන් හමුවූ "ඉෂ්තාර් බඳුන" (AO 17000 සඳහා ලූවර්හි ඇති ගිණුම)

බැබිලෝනියානු කලාව සහ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගරයේ මැද පෙරදිග කෞතුක භාණ්ඩ
එක්සත් රාජධානියේ ටෙරාකොටා ප්‍රතිමා
පුරාතන මෑත සහ මැද පෙරදිග මැටි භාණ්ඩ
පුරාතන මෑත පෙරදිග ප්‍රතිමා කලාව
කලාව තුළ පක්ෂීන්
එක්සත් රාජධානියේ නිරුවත් ප්‍රතිමා
ධර්මරාජ රථ යනුවෙන් හැඳන්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ තමිල් නාඩු ප්‍රාන්තයේ කාංචීපුරම් දිස්ත්‍රික්කයේ මහාබලිපුරම්හි පිහිටි පංච රථ සංකීර්ණය අතුරින් එක් ස්මාරකයකි
මෙය බෙංගාල බොක්කේ කොරමැන්ඩල් වෙරළ තීරයේ පිහිටියේ ය
මෙය ඒකශෛලීය ඉන්දියානු ගලින්-නෙළූ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පයට කදිම නිදසුනකි
ව. 7වන සියවසට අයත් මෙය පල්ලව රාජවංශයේ Iවන මහේන්ද්‍රවර්මන් සහ ඔහුගේ පුත් Iවන නරසිංහවර්මන් (ක්‍රි
630–680
මාමල්ල ලෙස ද හැඳින්වේ) රජවරුන්ගේ රාජ්‍ය සමයේ ඉදිවිණැයි සැලකේ. මෙම සම්පූර්ණ සංකීර්ණයම ඉන්දියාවේ පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ (ASI) අනුග්‍රහය යටතේ පවතියි
මෙය 1984 සිට යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක් ලෙස නම්කෙරුණු මහාබලිපුරම් ස්මාරක සමූහය අතුරින් එකකි
රථයකට සමාන මෙය තනි, දිගටි රෝස ග්‍රැනයිට් පාෂාණයකින් නෙළා තිබේ
ඇතැම් අවස්ථාවල දී දේවාලයක් ලෙස වරදවා වටහා ගැනුණත්, මෙය සම්පූර්ණ කොට නොමැති හෙයින් දෙවියන්ට පූජාකොට නොමැත
එයට හේතුව Iවන නරසිංහවර්මන්ගේ මරණයයි
මෙම ව්‍යූහය නම්‍ කොට ඇත්තේ සුප්‍රකට මහාභාරත වීරකාව්‍යයේ එව වැඩිමහල්ම පාණ්ඩවයාගේ නම ඇසුරෙනි
නමුත් මෙහි නාමකරණය සනාථ කෙරෙන කිසිදු ඓතිහාසික සාධකයක් හමුනොවේ
මෙය ශිව දෙවියන්ට කැපකොට ඇත
භූගෝල විද්‍යාව
මෙම ව්‍යූහය පිහිටියේ කාංචීපුරම් දිස්ත්‍රික්කය තුළ බෙංගාල බොක්කේ කොරමැන්ඩල් වෙරළ තීරයේ මහාබලිපුරම් (අතීතයේ මාමල්ලපුරම් ලෙස හැඳින්විණි) හි ය
එය අගනගරය වන චෙන්නායි (පෙර මදුරාසි නම් විය) සිට සැතපුම් 35 (56 km) පමණ දකුණින් පිහිටා ඇත
නමුත් චෙංගල්පට්ටු සිට ඇත්තේ සැතපුම් 20ක (32 km) පමණ දුරකි
ඉතිහාසය

පංච රථ ඉන්දියානු දේවාල ගෘහනිර්මාණ ශිල්පයේ වැදගත් සංවර්ධනයක් පෙන්වයි. සෙසු පංච රථ සතර මෙන් ධර්මරාජ රථය ද පාෂාණයෙන් තනා ඇත
එය දැවයෙන් තැනූ ප්‍රභේදයක අනුරුවක් වන්නට ඇත
මෙය ඒකශෛලීය දේවාලයක් ලෙස පැවසුණ ද, "දේවාලය" යන වදන වැරදි ව්‍යවහාරයක් වන්නේ පංච රථ කිසිදින නිමකොට අවසන් නොවූ හෙයිනි
මෙයට සාක්ෂියක් ලෙස මව් පාෂාණයේ කොත කැටයම් කර නොතිබීම දැක්විය හැක
එමනිසා රථ වන්දනාවට භාවිතා කෙරුණේ නැත
පංච රථවල මෙම අසම්පූර්ණභාවයට හේතුව ක්‍රි
ව. 668දී Iවන නරසිංහවර්මන් රජුගේ මරණයයි
මෙම රථය වීරකාව්‍යවල එන පාණ්ඩවයන් හා සම්බන්ධව නම්කොට තිබුණ ද, මේ බවට ඉතිහාසයෙන් කිසිදු සාක්ෂියක් හමුනොවේ
මෙම රථය ඇතුළු සෙසු ස්මාරක සමූහය 1984දී යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක් ලෙස නම්කරන ලද්දේ "මහාබලිපුරම් ස්මාරක සමූහය" යන නාමය යටතේයි
මෙම රථයේ ඇති විශාල බව සහ නිරූපණයන් සැලකිල්ලට ගත් විට, මෙහි ඉදිකිරීම පල්ලව රාජවංශයේ රජවරුන් දෙදෙනකු වන, Iවන නරසිංහරවර්මන් මාමල්ල සහ ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තික රජ Iවන පරමේශ්වරවර්මන් (මොහුගේ අභිලේඛනයක් රථයේ තිබී හමු විය) සමයයන්ට අයත් යැයි සැලකිය හැක
රථ අතුරින් විශාලතම රථය බැවින් මෙයට ධර්මරාජ රථය යන නාමය යොදාඇත්තේ පාණ්ඩව සොහොයුරන් අතුරින් වැඩිමහල්ම සොහොයුරාගේ නාමය ඇසුරෙනි
මෙම රථය සැලසුම අතින් අර්ජුන රථයට සමාන නමුත්, මෙය විශාලත්වයෙන් වැඩි අතර, අමතර මහලක් ද ඇතුළත් ය
ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය

සියලුම පංච රථ පොදු පාදමක් මත පිහිටා ඇති අතර, උතුරු-දකුණු දිශානතිය ඔස්සේ පිහිටා ඇත
මෙවන් ආකාරේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පයක් ඉන්දියාවේ දක්නට නොලැබුණු අතර, ද්‍රවිඩියානු ‍ගෘහනිර්මාණ ශිල්පයේ දකුණු ඉන්දියානු සම්ප්‍රදායේ විශාල දේවාල තැනීමට මෙය "මූලාදර්ශයක්" වන්නට ඇතැයි සැලකේ. ඒකශෛලීය පාෂාණයකින් නෙළා තිබුණ ද, මෙම රථ ව්‍යූහාත්මක දේවාල ලෙස තනා ඇති හෙයින් “සදිසි-ඒකශෛලීය දේවාල ස්වරූපයක්” ලෙස හැඳින්වේ
ධර්මරාජ රථය ගෘහනිර්මාණ ශෛලිය අතින් පංච රථ අතුරින් ප්‍රමුඛම සහ උසින් වැඩිම රථය වන අතර, විශාලතම රථය ද වේ
මෙම රථය බස්නාහිර දිශාවට මුහුණලා පිහිටි අතර, ප්‍රතිමා නිර්මාණ අතින් එය පොහොසත් ය
මෙහි බිම් මහල ඇතුළත්ව මහල් තුනක් දක්නට ලැබේ
බිම් මහලේ සැලැස්ම අඩි 28 (8.5 m) ප්‍රමාණයේ සමචතුරස්‍රයක හැඩය ගන්නා අතර, බිම් මට්ටමේ සිට පියස්සේ මුදුන තෙක් උස අඩි 35 (11 m) කි
සිව් දිශාවෙන්ම මෙය විවෘත අතර, සෑම පැත්තකම ඇති ප්‍රාසාදමුඛයන් කුළුණු දෙකකින් සහ නෙරි කුළුණු දෙකකින් ආධාර වන අතර, කොන්වල එම නෙරි කුළුණු ඉහළ මහල්වල දරා සිටීමට උපකාරී වේ
තනි රෝස ග්‍රැනයිට් පාෂාණයකින් කැටයම් කළ මෙය, සහ සෙසු රථ තුන උතුරු-දකුණු දිශානතිය ඔස්සේ ඉස්මතුවූ තනි පාෂාණ කුට්ටියකින් කැටයම් කර තිබීම විශේෂත්වයකි මෙය ත්‍රිතල හෙවත් තෙමහල් විමානයක් වන අතර, සමචතුරස්‍රාකාර සැලැස්මකින් යුත් මෙය විවෘත ද්වාර මණ්ඩපයකින් සහ පේසා සහිත පිරමිඩාකාර ශිඛරයකින් සමන්විත ය
මෙහි මුදුනේ අෂ්ටාස්‍රාකාර ශිඛරයක් (කොතක්) දක්නට ලැබේ
ශිඛරයේ ඉහළ කොටස විසිතුරු කිරීමේ දී කූඩු කැමැති කුඩා-ප්‍රමාණයේ පූජාස්ථා ආකෘති භාවිතා කොට ඇත
ගර්භගෘහයේ කෙළවරවල්වල ප්‍රතිමා ගණනාවක් දක්නට ලැබෙන අතර ඉන් ශිව
හරිහර, බ්‍රහ්ම-සාස්ත, ස්කන්ධ, බ්‍රහ්ම, අර්ධනාරීශ්වර (ශිවගේ අර්ධයක් සහ පාර්වතීගේ අර්ධයක් සහිත) සහ ක්‍රිෂ්ණාගේ රූ නිරූපණය වේ
මේ සමගම රජුගේ ද අභිලේඛනය කළ ආලේඛය රුවක් දක්නට ලැබෙන අතර, එමගින් දේවාලය ඉදිකරවූ Iවන නරසිංහවර්මන් නිරූපණය වේ යැයි සිතිය හැක
කුළුණුවල බ‍ඳෙහි හිඳි සිංහ රූ දැකගත හැකි ය
දෙවන මහලේ විසිතුරු කැටයම් දක්නට ලැබෙන අතර, එහි ශිව‍‍ගේ ගංගාධර සහ නටේස ස්වරූපයන්, ගරුඩා මත හිඳගත් විෂ්ණු සහ කාලිය මර්දන රූ දැකගත හැක
ලක්ෂණ

ප්‍රතිමා විද්‍යානුකූලව පල්ලව සහ දකුණු ඉන්දියානු ඉතිහාසයේ ප්‍රථම වතාවට මෙම රථයේ ශෛලමය කැටයම් දක්නට ලැබේ
මෙහි මහල් තුනම කැටයම්වලින් අලංකාර කොට ඇත
බිම් මහලෙහි බාහිර මුහුණත්වල විමාන අටක් දක්නට ලැබෙන අතර, ඒවායේ රථ ඉදිකළ රජුන් පිළිබඳ සඳහන් අභිලේඛන ඇතුළත් ය
බටහිර බිත්තියේ ශිවගේ රූප දෙකක් (අත් සතරක් සහිතව සම්භංග ඉරියව්වෙන්), යාබද විමානයේ අත් සතරක් සහිතව ජටාමකුට (හිසට ඉහළින් කේශකලාපය රැස්කර බැඳි) ස්වරූපයෙන් යුත් ශිව රුවක් දක්නට ලැබේ
උතුරු මුහුණතේ වූ විමාන දෙකෙහි එක් විමානයක අත් සතරක් සහිත බ්‍රහ්මගේ රුවත්, අනෙක් විමානයේ අත් සතරක් සහිත හරිහර රුවක් දැකගත හැක
මෙය හරි (විෂ්ණු) සහ හර (ශිව) ගේ සම්මිශ්‍රණයකි
නැගෙනිහර මුහුණතේ වූ විමාන දෙකෙහි අර්ධනාරීශ්වර (අඩක් පුරුෂ (ශිව) සහ අර්ධ ස්ත්‍රී (ශක්ති) ස්වරූපයෙන් යුත්) සහ බ්‍රහ්මසාස්ත ස්වරූපයෙන් යුත් ස්කන්ධගේ රුවක් ද වේ
දකුණු මුහුණතේ වූ විමාන දෙකෙහි , සම්භංග ඉරියව්වෙන් යුත් සිටගත් ශිව රුවක් සහ පල්ලව රජ Iවන නරසිංහවර්මන් මාමල්ලගේ රුව දැකගත හැක
මෙහි විමානවලට ඉහළින් “ශ්‍රීමේඝ” (ධනයේ මේඝය) සහ “ත්‍රෛලෝක්‍යවර්ධන” (තුන් ලොවෙහි සමෘද්ධියෙහි ආරක්ෂක) යන නාම කැටයම් කොට ඇත
බිම් මහලෙහි බිත්ති ශීර්ෂයෙහි මිනිස් මුහුණු ඇතුළත් කූඩු (අශ්ව-ලාඩම් හැඩැති පියැසි කවුළු) මෝස්තර දැකගත හැක
බිත්ති ශීර්ෂයට පහළින් බටහිර මුහුණතෙහි මල් දාම අතැති තිරස් ගන රූ දැකගත හැක
මෙය රථයේ ප්‍රධාන පිවිසුමයි
රථයේ පළමු මහලෙහි (මෙය දැකගත හැක්කේ ඉණිමගක් තබා නැගීමෙනි
මෙය වෙත දිවෙන පියගැට පෙළක් දක්නට නොමැත) විමාන විස්සක් දැකගත හැක
මේවා කංකාලමූර්ති, වීණාධර, නර්තනයෙහි යෙදෙන ශිව, චන්ඩේශ සමග ශිව, ගංගාධර, විෂ්ණු, කාලරි, වෘෂභාන්තිකමූර්ති, අන්ධකාසුරසම්හමූර්ති, පූජාවන් සිදුකරන කාන්තාවන් පිරිවරාගත් ක්‍රිෂ්ණා, ද්වාරපාල සහ පූජක රූ වලින් අලංකාර කොට ඇත
දෙවන මහලෙහි, සම්පූර්ණයෙන් නිමකළ කුටි දක්නට ලැබේ
මෙම කුටිවලට පිවිසෙන ස්ථානවල ද්වාරපාල රූ දැකගත හැක
ඉන් එක් කුටීරයක සෝමස්කන්ධ පනේලයෙහි ආදිතම නිරූපණයක් දැකගත හැකි අතර, එහි වෙනත් ඵලකවල මෙන් නොව පාර්වතී ශිවට මුහුණලා අසුන්ගෙන සිටියි
මෙහි කුඩුම්බි සිදුරක් සහ ජලය ඉවතට ගෙනයාමට වූ බිහිදොරක් දැකගත හැකි අතර, මෙය අතීතයේ වන්දනාමාන කටයුතු සඳහා භාවිත වූ බැව් පැවසේ
මෙහි වූ ශිව ලිංගය වර්තමානයේ දක්නට නැත
මෙම මහලේ උතුරු මුහුණත විමාන පහක් සහිත කුටියකින් සමන්විත ය
ඉන් එක් විමානයක බැතිමතුන් පිරිවරාගත් චන්ද්‍ර (සඳ) රූපය දැකගත හැක
නැගෙනහිර මුහුණතෙහි ද විමාන පහක් දක්නට ලැබේ
එහි ප්‍රධාන රුව වශයෙන් බැතිමතුන් දෙදෙනකු පිරිවරාගත් සූර්ය රූපය දැකගත හැක
දකුණු මුහුණතෙහි ද විමාන පහක් දැකගත හැකි අතර, එහි මධ්‍යයේ බැතිමතුන් දෙදෙනකු සමග සිටින ශිවගේ රුව වේ
අභිලේඛන
ධර්මරාජ රථයෙහි ග්‍රන්ථ සහ සංස්කෘත  නගරි අක්ෂරවලින් යුත් අභිලේඛන 16ක් දැකගත හැක
මේයා රාජකීය විරුද නාමයන් වන අතර, තනි වචන පදවි නාම වේ
මේවායින් බොහෝමයක් Iවන නරසිංහවර්මන්ට අය්ත යැයි සැලකේ. දේවාලයේ මුදුනේම ස්තරයේ අත්‍යන්තකාම පල්ලවේස්වරම් පිළිබඳ සඳහන් අභිලේඛනයක් වේ
අත්‍යන්තකාම යනු Iවන පරමේස්වරවර්මන්ගේ පදවි නාමයක් ලෙස සැලකේ. රජු සඳහා භාවිතා වූ මෙහි කැටයම් කොට ඇති සෙසු විරුද නාම අතර ශ්‍රී මේඝ සහ ත්‍රෛ‍ලෝක්‍යවර්ධන-විධි යන නාමයන් ප්‍රචලිත ය
මූලාශ්‍ර

මහාබලිපුරම්හි හින්දු දේවාල
මහාබලිපුරම්
තමිල් නාඩු‍වේ පුරාවිද්‍යා ස්මාරක
අෂුර්බනිපාල්ගේ රාජකීය සිංහ දඩයම යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ නිනේවේ උතුරු මාලිගයට අයත් සුප්‍රකට ඇසිරියානු මාලිග උන්නත කැටයම් සමූහයකි
වර්තමානයේ මෙම කැටයම් බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ 10a කුටියේ ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇත
‍මේවා "ඇසිරියානු කලාවේ අනර්ඝ අග්‍ර කෘතියක්" ලෙස පුළුල්ව පිළිගැනේ
මෙමගින් අෂුර්බනිපාල් (රාජ්‍ය ක්‍රි
668 – 631/627 පමණ) රජු සිය අංගණයෙහි චාරිත්‍රානුකූල "දඩයමේ" නිරතවනු නිරූපිත ය
මෙහි දී හසු කරගත් ආසියානු සිංහයන් කූඩුවල සිට ඊතල, හෙළි හෝ ඔහුගේම අසිපතින් කෲර ලෙස මරාදැමීම පිණිස නිදහස් කරනු ලබයි
මේවා නිර්මාණය වූයේ ක්‍රි
645–635 පමණ කාලයේ ය
ඒවා මාලිගය අවට ස්ථානගත කොට තිබෙන්නට ඇත
මේවා මුලින් වර්ණගන්වා තිබෙන්නට ඇති අතර, එමගින් දීප්තිමත් ලෙස වර්ණගැන්වූ සමස්ත මාලිගා පසුතලය නිර්මාණය වන්නට ඇත
උතුරු මාලිගයෙන් මෙම පුවරු කැනීම් කොට සොයාගන්නා ලද්දේ 1852-54 අතර කාලයේ හෝර්මුස්ද් අසාම් විසින් සහ in 1854–55 අතර කාලයේ විලියම් ලොෆ්ටස් විසිනි
අනතුරුව බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය වෙත රැගෙන යන ලදුව, මේවා මහජනයාගේ සහ කලා ඉතිහාසඥයන්ගේ ප්‍රියතම කලා කෘති බවට පත්ව ඇත
සිංහයන්ගේ ඇති ස්වාභාවික ගුණාංග නිරතුරුවම ඇගයුමට ලක් විය
නමුත් අනුකම්පා සහගත නූතන විචාරකයින් විසින් මෙය ඇසිරියානු ප්‍රතිචාරයේ කොටසක් නොවන බව සැලකීමට උත්සාහ දරන ලදී
මිනිස් රූ බොහෝමයක් පාර්ශ්වික රූපික ඉරියව්වලින් යුතු අතර, රජු විවිධ අයුරින් පෙනී සිටියි
සිංහ රූ විවිධත්වයකින් යුතුව නිර්මාණය කොට ඇති අතර, එහි ජීවත් වන, මියයමින් සිටින සහ මියගිය සිංහ රූ දක්නට ලැබේ
මෙම කැටයම් නිර්මාණය වූයේ ඇසිරියානු මාලිග කැටයම් නිර්මාණය ඇරඹී වසර 250කට පමණ පසුව වන අතර, මෙමගින් පරිහානියට පෙර එය උච්චතම සහ අනර්ඝතම අවධිය කරා ළඟා වූ ආකාරය නිරූපණය කරයි
අෂුර්බනිපාල් අවසන් ශ්‍රේෂ්ඨතම ඇසිරියානු රජු වූ අතර, ඔහුගේ රාජ්‍ය සමයයෙන් පසුව නව-ඇසිරියානු අධිරාජ්‍යය නිමා විය
අනතුරුව ඔහුගෙන් පැවතෙන්නන් සහ සෙන්පතීන් අතර සිවිල් යුධ සහ කැරලිවලින් ගහන වූ අල්ප ලෙස වාර්තාගත යුගයක් ඇරඹිණි
612වන විට, ඇතැම්විට මේවා නිර්මාණය වී වසර 25කට පමණ පසුව, අධිරාජ්‍යය බිඳවැටුණු අතර, නිනේවේ ගිනිබත් විය
ඇසිරියානු සිංහ දඩයම් 

මෙම කැටයම් නිර්මාණය වීමට සහස්‍රකයකට පමණ පෙර සිංහයන් මැරීම මෙසපොතේමියාවේ රාජකීයයන් සඳහා සීමාවූ බැව් පෙනේ
රජවරුන් සිංහ දඩයමෙහි නියැළෙනු බොහෝ අවස්ථාවල නිරූපණය කොට ඇත
මෙම ක්‍රියාවලිය සඳහා ආගමික මානයක් ද පවතින්නට ඇත
මැටි ඵලකයක ඇති වාර්තාවක සඳහන් වන්නේ පළාතේ නිවසක් වෙත සිංහයකු ඇතුළු වුවුහොත් උන්ව අල්ලා රජු වෙත බෝට්ටුවෙන් ගෙනයාමට සිදුවූ බවයි. වර්තමානයේ ඉන්දියාවේ පමණක් කුඩා ගහනයක් ලෙස ශේෂ වී ඇති ආසියානු සිංහයන් අප්‍රිකානු ප්‍රභේදයට වඩා ප්‍රමාණයෙන් කුඩා වූ අතර, පසුකාලීන වාර්තාවල කැටය්මවල මෙන් සමීප පරිශ්‍රයන්ගේ සිට උන්ව මරාදමනු නිරූපිත ය
එය දුෂ්කර කටයුත්තක් නොවී ය
කඩුවක් භාවිතා වූ විට, භාවිතා වූ සැබෑ ක්‍රමවේදය වූයේ "සිංහ-ඝාතකයා සිය වම් අත එළු ලොම් හෝ කූඩාරම් රෙදි විශාල ප්‍රමාණයකින් ඔතා" ඒ වෙත පහර දීමට සිංහයාව පෙළඹවීමයි
අනතුරුව දකුණතෙහි වූ අසිපතෙන් සිංහයාව මරාදැමිණි
මෙහි ආරක්ෂක ඇඟලුම් කිසිවිටෙක නිරූපණය කොට නොමැත
එසේම රජු සිංහයා වෙත ඊතල විදිනු සුලබව නිරූපණය කොට ඇත
මෙය අසාර්ථකි වුවහොත් ඔහු ඉවත්ව යන අතර, රජු සමීපයෙහි සිටි ආරක්ෂකයන් විසින් සිය හෙළි භාවිතා කරන ලදී
මුල්කාලීන රජකු වූ IIවන අෂුර්නසිර්පාල් (රාජ්‍ය
883-859) විසින් මෙයට වසර 200කට පමණ පෙර නිම්රුඩ්හි සිය මාලිගයේ ද සිංහ දඩයම් කැටයම් ඇතුළත් කොට තිබූ අතර, ක්‍රි
865ට පමණ අයත් අභිලේඛනයක "මාගේ පූජකවරය ප්‍රියකරන නිනුර්ටා සහ නෙර්ගාල් දෙවිවරුන් මා හට තැනිතලාවේ වන සතුන් ලබාදුන්නේ දඩයම් කරන ලෙස නියෝග කරමිනි
මා විසින් හස්තීන් 30 දෙනකු හසුකොට මරාදමා ඇත
මම මාගේ රථයේ සිට මාගේ ආයුධවලින් පහර දී මහා වන ගවයින් 257ක් පහත හෙළීමි
මාගේ දඩයම් හෙලි ආධාරයෙන් මහා සිංහයන් 370ක් මම මරාදැමීමි" යනුවෙන් පුරසාරම් ප්‍රකාශයක් ඇත
මෙහි අෂුර්නසිර්පාල් සිය රථයේ සිට සිංහයන් වෙත හී විදිනු නිරූපිත අතර, මෙය විවෘත පරිස‍රයේ හෝ අංගනයක භාවිතා වූ වඩාත් චාරිත්‍රගත ක්‍රමවේදය වන්නට ඇත
පසුකාලීන කැටයම්වල හසුකරගත් සිංහයින් සෙබලුන් විසින් පලිහ පවුරක් ලෙස සැකසූ සංවෘත අවකාශයක් තුළට නිදහස් කරනු නිරූපිත ය
මින් ඇතැම් සිංහයින් ලී පෙට්ටියක වැනි ව්‍යූහයක සිට මුදාහරිනු නිරූපිත ය
මෙහි දී එම පෙට්ටිය මත ඉදිකළ කුඩා කුටියක සිට සේවකයකු විසින් දොරටුවක් ඔසවා සිංහයන්ව නිදහස් කරනු ලැබිණි
මෙසේ දඩයම් කිරීම සිදුවුව ද, 20වන සියවස තෙක්ම මෙසපොතේමියාවේ වනාන්තර තුළ සිංහයන් දක්නට ලැබිණි
ඇතැම් අවස්ථාවල සිංහයන් කූඩුවල ඇති දැඩි කරනු ලැබිණි
සිය සත්ත්වෝද්‍යානය පිළිබඳ වර්ණනා කරමින් රචිත IIවන අෂුර්නසිර්පාල්ගේ අභිලේඛනයක මෙසේ සඳහන් වේ
"මාගේ රෞද්‍ර හදවතින් යුතුව, මා කඳු සහ වනාන්තරවලින් සිංහයන් 15 දෙනකු අල්ලාගෙන ඇත
මම සිංහ පැටවුන් 50ක් රැගෙන ගියෙමි
මම ඔවුන්ව කල්හු (නිම්රුඩ්) සහ මාගේ දේශයේ මාලිගා වෙත රැගෙනගොස් කූඩු තුළ ගාල්කළෙමි
මා ඔවුන්ගේ පැටවුන් ගණනාවක් පුහුණුකොට ඇත
"

මාලිග කැටයම් 

ඇසිරියානු මාලිග කැටයම් තුළ තිබී සිංහ දඩයම් දර්ශන දුසිම් දෙකක් පමණ හමුවී ඇත
මින් බොහෝමයක් ඒ කෙරෙහි දක්වා ඇත්තේ අඩු සැලකිල්ලකි
නව-ඇසිරියානු මාලිගා එවැනි දර්ශන භාවිතයෙන් අතිශයින් අලංකාරවත් කරනු ලැබිණි
මේවා ඉතා අල්ප-උන්නත ස්වරූපයෙන් ඵලක ලෙස බොහෝවිට ජිප්සම් ඇලබැස්ටර්වලින් නිර්මාණය කරනු ලැබිණි
උතුරු ඉරාකයේ මේවා බහුලව හිමිවේ
වෙනත් සතුන් ද දඩයම් කරනු නිරූපිත අතර, කැටයම්වල ප්‍රධාන තේමාව වූයේ මාලිගය ඉදිකළ රජුගේ යුධ ආක්‍රමණයන් ය
සෙසු කැටයම්වල රජු, ඔහුගේ මාලිගය, "පියාපත් සහිත බහිරව" සහ ලමාසු ආරක්ෂක සුළු දේවතාවුන්ගේ රූ දැකගත හැක
බොහෝ මාලිග කැටයම් විශාල ශාලාවල සහ ඇතැම් කුටිවල බිත්ති අලංකරණයට භාවිතා විය
නමුත් උතුරු මාලිගයේ සිංහ දඩයම් ජවනිකා එක් ස්ථානයකට වඩා වැඩි ගණනක දක්නට ලැබේ
ඉන් බොහෝමයක් විශාල කුටි වෙත දිවෙන සාපේක්ෂව පටු පැසේජවල දක්නට ලැබේ
මේවා අසම්පූර්ණ ය
ඇතැම් ඒවා ඉහළ මහලේ තැන්පත් කොට තිබූ අතර, කැනීම් කරන සමය වනවිට ඒවා පොළව මතට ඇදවැටී තිබිණි
සිවිලිම තරමක් උස්ව පැවති නමුත්, ඒවා මුලින් සවිකොට තිබූ ආකාරය ඒවා වර්තමානයේ දක්නට ඇති ආකාරයට වඩා එතරම් වෙනස් නොවිණි
එම මාලිගයේම, මාලිග උද්‍යානයේ පිරිමි සහ ගැහැනු සිංහයින් ගිමන් හරිනු නිරූපිත අසාමාන්‍ය කැටයම් ද දක්ට ලැබේ
සිංහ ධේනුව නිඳමින් සිටින අතර, එමගින් මාලිගයේ සුරතලකු නිරූපණය වේ යැයි සිතිය හැක
දර්ශන 

ඇතැම් සිංහ දඩයම් කැටයම් පුවරුව පුරාම නිරූපණය කොට තිබෙනු දැකගත හැක
‍මෙම මාලිගයෙන්ම හමුවන විස්තරාත්මක ඇසිරියානු යුධ ආක්‍රමණ දර්ශන මෙන් ඒවා ද බොහෝමය්ත තිරස් තීරු දෙකකට වෙන්කොට ඇත
ඉහළ මහලෙහි කැටයම් තීරු තුනකින් යුක්ත විය
බිම් රේඛා පැහැදිළිව පෙන්වා ඇති අතර, ඇතැම් සිංහයන්ට තනි තනි බිම් රේඛා ලාබදී ඇත්තේ විශාල දර්ශනයක් කොටසක් ලෙස නිරූපණය කරන විටයි
එසේම "විශේෂ ඉතා සියුම් නිරීක්ෂණයකින්" යුත් සතුන් මෙන්ම රජුගේ වස්ත්‍රවල කැටයම් ද අතිශයින් සියුම් ය
මෙහි පසුකාලීන අවධියක දී තනි පේළියෙහි වන යාබද සිංහයන්ගේ වල්ග කෙටිකොට දක්වා ඇත
තනි පේළියේ දර්ශන බරාඳයේ එක් ‍පසෙකින් විශාල දර්ශන තුනක් නිරූපණය කරයි
අංගනය ද පෙන්වා ඇති අතර, මනා දර්ශනයක් සඳහා හෝ මෙම භයානක කටයුතුතෙන් ආරක්ෂා වීම පිණිස ජනයා වනාන්තර සහිත කඳු ගැටයක් මත නැග සිටිනු නිරූපිත ය
කන්ද මුදුනේ රජු සිංහ දඩයමෙහි නිරතවන කුඩා ගොඩනැගිල්ලක් වේ
රජු සිය රථයේ සූදනමින් සිටින අතර, අශ්වා‍රෝහකයන් විසින් අසුන් පදවනු ලබයි