Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
එහිදී පළමු වසර තුල ඇය වෙලෙස්ලිහි යංග් රිපබ්ලිකන්ස් ඔර්ගනයිසේෂන් හි සභාපතිනිය ලෙස කටයුතු කළාය
ඔවුන් සමග ඇය ජෝන් ලින්ඩ්සේ සහ එඩ්වර්ඩ් බෲක්ගේ ඡන්ද ව්‍යාපාරවලට උදව් කළාය
පසුව ඇය මෙම තත්වයෙන් බැහැර වූයේ වියට්නාම් යුද්ධය සහ අමෙරිකානු සිවිල් අයිතිවාසිකම් ව්‍යාපාරය සම්බන්ධයෙන් ඇයගේ ආකල්ප වෙනස් වූ බැවිනි
මේ කාල තුළදී ඇය තරුණ කටයුතු අමාත්‍යවරයාට ලියූ ලිපියක ඇය ගැනම සඳහන් කළේ "සාම්ප්‍රදායික සිතක් සහ නිදහස් මතධාරී හදවතක්" ඇති තැනැත්තියක වශයෙනි
1960 වර්ෂ වල පැවති දේශපාලන ක්‍රමයට එරෙහි වෙමින් රැඩිකල් ක්‍රියා මාර්ගයක් තුල කිසියම් වෙනසක් අපේක්ෂාවෙන් ඇය කටයුතු කළාය
කණිෂ්ඨයෙකු ලෙස ඇයගේ පළමු වර්ෂය තුල ඇය ඩිමොක්‍රටික් පාක්ෂික ඉයුජින් මැකාර්තිගේ යුධ විරෝධී ජනාධිපති චන්ද ව්‍යාපාරයේ උදව්කාරියක් බවට පත් වූවාය
කණිෂ්ඨ මාටින් ලූතර් කිං ඝාතනයෙන් පසු රොඩ්හැම් දින දෙකක ශිෂ්‍ය වැඩ වර්ජනයක් සංවිධානය කළ අතර, වැඩිපුර සංඛ්‍යාවක් කලු ශිෂ්‍යයින් බඳවා ගැනීමට සහ බලයක් ඇති කර ගැනීමට වෙස්ලි විදුහලේ කලු ශිෂ්‍යයින් සමග එක් වී කටයුතු කළාය
1968 වර්ෂයේ මුල දී ඇය වෙල්ස්ලි කොලෙජ් ගවර්න්මන්ට් ඇසෝසියේෂන් හි සභාපති තනතුරට තේරී පත් වී 1969 මුල් භාගය දක්වා එම තනතුර හෙබවූවාය
වෙනත් අධ්‍යාපන පීඨවලට පොදු කාරණයක් වූ ශිෂ්‍ය අරගල වෙල්ස්ලි විද්‍යාලයේ ඇති නොවීමට වග බලා ගත්තාය
ඇය කෙදිනක හෝ එක්සත් ජනපදයෙහි පළමු කාන්තා ජනාධිපති වන්නේය යනුවෙන් ඇයගේ විදුහලේ සමකාලීන ශිෂ්‍යාවන් බොහෝ දෙනෙකු විශ්වාස කර තිබුනි
එමෙන්ම ඇයට වෙනස් වන දේශපාලන දර්ශනයන් හොඳින් අවබෝධ කර ගැනීමේ හැකියාව තිබින
මහාචාර්ය ඇලන් සෙච්ටර් (Alan Schechter) විසින් ඇය, වෙලෙස්ලි ඉන් වොෂින්ටන් (Wellesley in Washington)  නම්  ගිම්හාන වැඩ සටහනටද සහභාගි වූවාය
මධ්‍යස්ථ මතධාරී නිව් යෝර්ක් රිපබ්ලිකන් නියෝජිත චාර්ල්ස් ගුඩෙල් විසින්, ආණ්ඩුකාර නෙල්සල් රොකෆෙලර් ගේ රිපබ්ලිකන් පක්ෂයේ චන්ද ව්‍යාපාරවලට රොඩ්හැම් කැඳවනු ලැබුවාය
මියාමිවල පැවැත්වූ 1968 රිපබ්ලිකන් ජාතික සංගමයට ඇය කැඳවන ලදී
කෙසේ වෙත් රොකෆෙලර් ඉස්මතු කිරීමට නික්සන් කටයුතු කළේ කෙසේද යන කරුණ සම්බන්දයෙන් ඇය පුදුමයට පත් වූවාය
ඇය තමන්ගේ යහපත තකා රිපබ්ලිකන් පක්ෂය හැර ගියාය
අවසාන වසර සඳහා වෙල්ස්ලි වෙත පැමිණීමෙන් අනතුරුව ඇය මහාචාර්ය ෂෙච්ටර්ගේ මග පෙන්වීම මත රැඩිකල්වාදී ප්‍රජා සංවිධානයක සාවුල් අලින්සිගේ උපක්‍රම යන විෂයය යටතේ ඇයගේ ජේෂ්ඨ නිබන්ධනය ලිව්වාය
(මෙය අවුරුදු ගණනකට පසු ඇය ප්‍රථම කාන්තාව බවට පත් වී සිටියදී ධවල මන්දිර ඉල්ලීමක් මත ඉවත් කළ අතර බොහෝ විමර්ශනවලට භාජනය විය
) 1969දී ඇය බී.ඒ. උපාධියට වරම් ලැබුවාය
ඇයගේ සමකාලීන ශිෂ්‍යයන්ගේ බලවත් පෙරැත්තය මත, වෙල්ස්ලි විද්‍යාල ඉතිහාසය තුළ උපාධි ප්‍රධානෝත්සවයකදී පළමු දේශනය කළ පළමු ශිෂ්‍යාව වූවාය
ඇයගේ කථාවට නැගුණු ප්‍රීති ඝෝෂාව විනාඩි 7 ක් පුරා පැවතියේය
මෙම අවස්ථාවට කලින් කථා කළ සෙනෙට් මන්ත්‍රී එඩ්වර්ඩ් බෲක් ගේ දේශනය ඇයගේ විවේචනයට ලක් විය
එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඇය ගැන විස්තර සහිත ලිපියක් ලයිෆ් සඟරාවේ පල විය
ඇය කුප්සිනෙට් ගේ නැෂනල් සින්ඩිකේට් රූපවාහිනී සංවාදයේ ද  පෙනී සිටි අතර, ඉලිනොයිස් හා නිව් එංග්ලන්ඩ් පුවත්පත් වලද ඇය ගැන ප්‍රවෘත්ති පල විය
එම ගිම්හාන ඍතුවේ ඇලස්කාව ප්‍රදේශයේ මවුන්ට් මැකින්ලි ජාතික වනෝද්‍යානයේ පිඟන් පිරිසිදු කරන්නියක ලෙසද වල්දේස් (Valdez) හි මාලු ටින් කිරීමේ නිෂ්පාදන ආයතනයක මාලු ශුද්ධ කිරීමේද නිරත වූවාය
(මෙහි ඇති අපිරිසිදුතාවය ගැන ඇයගේ පැමිණිල්ලෙන් පසු එක් රැයකින් එම ආයතනය වසා දමන ලදී)

නීති විද්‍යාලය
රොඩ්හැම් යේල් නීති විද්‍යාලයට ඇතුලු වුවාය
එහිදී ඇය "යේල් රිවීව් ඔ‍ෆ් ලෝ ඇන්ඩ් සෝෂල් ඇක්ෂන්" සඟරාවේ කර්තෘ මණ්ඩලයෙහි සේවය කළාය
ඇයගේ දෙවැනි වසරේදි ඇය යේල් ළමා අධ්‍යයන මධ්‍යස්ථානයේ සේවය කළාය
එහිදී පූර්ව ළමා අවධියේ මොළ‍ෙය් වර්ධනය ගැන නව පරීක්ෂණ කරමින්, උත්පාද කාර්යයන් පිළිබඳ අධ්‍යයන සහකාර පර්යේෂිකාවක  ලෙසද වැඩ කරමින්ද 'Beyond the Best Interests of the Child (1973)' නම් කෘතියට දායක වුවාය
ඇය යේල් නිව්හෙවන් රෝහලේ ළමා අපචාර පිළිබඳ නඩු වෙනුවෙන් පෙනී සිටී අතර දුප්පතුන් සඳහා නීති ආධාර නොමිළයේ සැපයීමට නිව්හෙවන් නීති සේවාවේද ස්වේච්ඡාවෙන් කටයුතු කළාය
1970 ග්‍රීෂ්ම සෘතුවේදී ඇයට මේරියන් - රයිට් එඩෙල්මන්ගේ වොෂින්ටන් පර්යේෂණ ව්‍යාපෘතියේ සේවය කිරීමට අවසර ලැබුනි
මෙහිදී ඇය සංක්‍රමණික කම්කරු ශ්‍රමය පිළිබඳ සෙනෙට්  මන්ත්‍රී වෝල්ටර් මොන්ඩේල්ගේ උප කමිටුවේ සේවයටද පත් කරන ලද අතර සංක්‍රමණික කම්කරුවන්ගේ නිවාස ප්‍රශ්න, සනීපාරක්ෂාව, සෞඛ්‍ය කටයුතු හා අධ්‍යාපනය පිළිබඳව විමර්ශණයන් කළාය
1971 වසන්ත කාලයේ අගදී ඇය තවත් යේල් සරසවියේ නීති ශිෂ්‍යයෙකු වූ ක්ලින්ටන් මුණ ගැසෙන්නේය
එම වසරේ ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී ඇය කැලිෆෝර්නියාවේ ඕක්ලන්ඩ්හි Treuhaft, Walker සහ Burnstein නීති ආයතනයට අනුයුක්ත වූවාය
මෙම ආයතනය, ව්‍යවස්ථාමය අයිතිවාසිකම්, පුරවැසි නිදහස සහ රැඩිකල් කාරණා සම්බන්ධයෙන් ප්‍රසිද්ධියක් ඉසුලූ ආයතනයකි
(එහි සාමාජිකයින් හතර දෙනාගෙන් දෙදෙනෙකු දැනට හෝ ඊට පෙර කොමියුනිස්ට් පක්ෂ සාමාජිකයෝ වූහ
) රොඩ්හැම් එහිදී කටයුතු කළේ ළමා ආරක්ෂාව හා වෙනත් නඩු සම්බන්ධයෙනි
ක්ලින්ටන් කලින් සැලසුම් කර තිබුනු ගිම්හාන සැලසුම අවලංගු කර ඇය සමග කැලිෆෝර්නියාවේ ගත කිරීම සඳහා ඒ කාලය යොදා ගත්තේය
නැවත ඔවුන් නීති විද්‍යාලයට පැමිණෙන අවස්ථාව වන විට එම දෙදෙනා එකට ජීවත් වෙමින් සිටියහ
ඊළඟ ගිම්හානයේ රොඩහැම්  සහ ක්ලින්ටන් 1972 ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂ ජනාධිපති අපේක්ෂක ජෝර්ජ් මැක්ගවර්න්ගේ චන්ද ව්‍යාපාර වලට ටෙක්සාස් හිදී මැදිහත් වී උදව් කළද එය අසාර්ථක එකක් විය
ඇය 1973 වර්ෂයේදී යේල් සරසවියෙන් ජූරිස් ඩොක්ටර් උපාධිය ලබා ගත්තාය
උපාධිය ලැබීමෙන් පසු ක්ලින්ටන් ප්‍රථම වරට ඇයට විවාහ යෝජනාවක් ඉදිරිපත් කළ අතර, එය ප්‍රතික්ෂේප විය
ඇය තවත් වසරක් ළමයින් හා ඖෂධ පිළිබඳ පශ්චාත් උපාධිය සඳහා යේල් ළමා අධ්‍යයන මධ්‍යස්ථානයේ අධ්‍යයන කටයුතු කිරීම ඇරඹුවාය
ඇයගේ "නීතිය යටතේ ළමයි" නම් ප්‍රථම ශාස්ත්‍රීය ලේඛණය හාර්වර්ඩ් එඩියුකේෂනල් රිවීව් සඟාවේ 1973 අවසානයේ පළ විය
මෙම ලේඛණයෙන්  ළමයින්ගේ අයිතීන් ව්‍යාපාරය ගැන සාකච්ඡා  කෙරුනේය
එහි විස්තර වන්නේ 'ළමා පුරවැසියන් දුබල පුද්ගලයින් ලෙසිනි
එමෙන්ම උත්පත්තියේ සිට නීතිමය වයස් සීමාවට එන තෙක් ඔවුන් සමානය, අදක්ෂයින් ලෙස නොසැළකිය යුතුය' යනුවෙනි
කරුණු කෙසේ වෙතත්, සාක්ෂි තිබෙන විට හෝ නැතහොත් නඩුවේ පදනම මත උසාවිය විසින් මෙම යෝග්‍යතාවය පිළිගත යුතුය යනුවෙනි
මෙම ලිපිය නීති ක්ෂේත්‍රය තුල බොහෝ විට උපුටා දක්වනු ලැබේ
විවාහය සහ පවුල් ජීවිතය, නීතිඥ වෘත්තිය සහ ආකැන්සාස්හී පළමු කාන්තාව

නැගෙනහිර වෙරළබඩ ප්‍රදේශයේ සිට ආකැන්සාස් වෙත 

සිය පස්චාත් උපාධි අධ්‍යයන කාලය තුළදී රොඩ්හැම් මැසචුසට්ස්, ක්‍රේම්බ්‍රිජ් හි  අළුතෙන් නිර්මාණය කළ එඩ්ල්මන්ගේ ළමා ආරක්ෂක අරමුදලේ මාණ්ඩලික නීතිඥවරයා ලෙස කටයුතු කළේ ය
තවද ඇය ළමුන් සඳහා වන කානගී කවුන්සිලයේ උපදේශකයෙකු ලෙස ක්‍රියාකළේය
1974 වර්ෂයේදී ඇය ජනාධිපති වරයා ඉවත් කිරීම පිළිබඳ වොෂින්ටන් DC හි පර්යේෂණ මණ්ඩලය සාමාජිකයෙකු ලෙස ක්‍රියාකළ අතර එහිදි ඇය වෝටර්ගේට් අර්බුදය පිළිබඳ නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩල කොමිසමට උපදෙස් ලබාදීම සිදුකරන ලදී
ප්‍රධාන නීති උපදේශක ජොන් ඩෝ සහ ජ්‍යේෂ්ඨ සාමාජික බර්නාඩ් නස්බම්ගේ මගපෙන්වීම යටතේ ජනාධිපති වරයා ඉවත් කිරීමෙන් ක්‍රියාවලිය පිළිබඳ ඓතිහාසික කරුණු ඇසුරෙන් සහ එහි සම්මතයන් පිළිබඳ රොඩ්හැම් විසින් පර්යේෂණ සිදු කරන ලදී
මෙම කොමිසමෙහි ක්‍රියාවලියේ අවසාන ප්‍රතිඵලය ලෙස 1974 වසරේදී ජනාධිපති රිචඩ් නික්සන් සිය ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්විය
මේ සිද්ධිදාමය අවසන් වන විට දීප්තිමත් දේශපාලනික අනාගතයක් සහිත කාන්තාවක් ලෙස රොඩ්හැම් සැලකුණි
ඩිමොක්ක්‍රෝටික් පක්ෂයේ සංවිධායක සහ නීති උපදේශක බෙට්සි රයිට් ඊට පෙර වසරේදී රොඩ්හැම්ගේ වෘත්තීය ජීවිතයට මග පෙන්වීම සඳහා ටෙක්සාස් සිට වොෂින්ටන් දක්වා පැමිණියේය
රයිඩ්ගේ අදහස වුයේ අනාගත සෙනෙට් සබිකයෙකු හෝ ජනාධිපති වරයෙකු වීමේ හැකියාව රොඩ්හැම් හට පවතින බවයි. මේ අතර ක්ලිටන් කිහිප වරක් ම ඔහු හා විවාහ වන ලෙස ඇයගෙන් ඉල්ලා සිටි අතර ඒ සෑම විටම ඇය එය ප්‍රතික්ෂේප කළේය
කෙසේ නමුත් කොලෝම්බියා ප්‍රාන්තයේ නීති වේදි විභාගය අසමත් වීමෙන් සහ ආකන්සාස්හි එම විභාගය සමත්වීමෙන් අනතුරුව රොඩ්හම් සුවිශේෂී තීරණයකට එළඹුණි
පසු කාලීනව ඇය මේ පිළිබඳ කළ ප්‍රකාශයක පරිවර්ථනය පහත පරිදි වේ
“මගේ හිස වෙනුවට මගේ හදවත පවසන දෙයට එකඟ වීමට මම තීරණය කළෙමි” ඒ අනුව ඇය බින් ක්ලිටන් මෙන්ම ආකන්සාස් ප්‍රාන්තයට ගමන් කළ අතර ඒත්  සමගම ඇය වඩාත් ඉහළ වෘත්තීය අවස්ථා තිබු වොෂින්ටනය අතහැර දැමීය
මේ කාලය වන විට ක්ලින්ටන් නීති වේදය උගන්වන අතරම සිය ප්‍රාන්තය වෙනුවෙන් එක්සත් ජනපද නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයට තරඟ කිරීමටද ඉදිරිපත් වී සිටියේය
1974 අගොස්තු මාසයේදී රොඩ්හම් ආකන්සාස්හි පේට්විලේ ප්‍ර‍දේශයේ පදිංචි වු අතර ආකන්සාස් සරසවියේ නීති විද්‍යාලයේ ඒ වන විට සිටි කාන්තා සාමාජිකාවන් දෙදෙ‍නාගෙන් එක් අයෙකු බවටද පත්විය
බිල්  ක්ලිටන් සිය අධ්‍යාපනය ලබා ගත්තේද මෙම විශ්ව විද්‍යාලයෙනි
මේ වන විටත් රොඩ්හැම් හට විවාහය පිළිබද සැකයක් වූ අතර විවාහයත් සමග ඇගේ අනන්‍යතාව නැතිවී යනු ඇති බවටත් ඇගේ ජයග්‍රහණ සඳහා ප්‍රශංසාවන් තවකෙකුට හිමිවනු ඇති බවටත් ඇය තුළ බියක් පැවතුනි
ආකැන්සාස්හී මුල් වසර කිහිපය 
1975 වසරේ ග්‍රීස්ම සෘතුවෙහි හිලරි රොඩ්හැම් සහ බිල් ක්ලිටන් එක්ව ෆේට්විලේ ප්‍රදේශයෙන් නිවසක් මිලයට ගත් අතර හිලරි, බිල් ක්ලින්ටන් හා විවාහ වීමට කැමැත්ත පල කළේය
ඔවුන්ගේ විවාහය 1975 ඔක්තෝබර් 11 වන දින ඔවුන්ගේම නිවසේ පැවැත්වුණි
මෙය මේතෝදිස්ත උත්සවයක්  විය
විවාහයෙන් අනතුරුවද හිලරි රොඩ්හැම් සිය නාමය වෙනස් කිරීමට අකමැති වු අතර ඇගේ මෙම තීරණය ඇගේ මවගේ සහ ක්ලින්ටන් ගේ මවගේ නොසතුටට හේතු විය
මෙම තීරණය පිළිබද පසු කාලීනව ඇය හේතු දැක්වුයේ එමගින් ඇගේ සහ ඇගේ සැමියාගේ වෘත්තීය ජීවිත එකිනෙක වෙන්කර තබා ගැනීමට සහ ගැටළු පැන නැගීම වැළැක්වීමට එමගින් ඇය අදහස් කළ බව පවසමිනි
1974 වර්ෂයේදී බිල් ක්ලින්ටන් මැතිවරණයෙන් පරාජයට පත් වු නමුත් 1976 නොවැම්බර් මාසයේදී ආකන්සාස් හි නීති පතිවරයා වශයෙන් හෙතෙම පත්විය
එත් සමගම මෙම යුවලට ප්‍රාන්තයේ අගනුවර වු ලිටිල් රොක් හි වාසයට යාමට සිදු විය
1977 පෙබරවාරි මාසයේදී රොඩ් හම් ගෞරවයට පාත්‍රවි ඇති රෝස් නීති ආයතනය හා සම්බන්ධ විය
මෙම ආයතනය ආකන්සාස් හි දේශපාලනික සහ ආර්ථික පැතිකඩ වලට විශාල බලපෑමක් කිරීමට සමත් ආයතනයක් විය
රොඩ්හැම්ගේ විශේෂිත ක්ෂේත්‍රය වුයේ පේටන් බලපත්‍ර උල්ලංගනය සහ බුද්ධිමය දේපල පිළිබඳ නීති ක්ෂේත්‍රයයි
මේ අතරම ඇය ගාස්තු රහිතව ළමුන් වෙනුවෙන් නීතිමය ආධාර කිරීමට ඉදිරිපත් වීය
කෙසේ නමුත් ඇය උසාවිය තුළ සෘජුව නඩු වෙනුවෙන් කථා කිරීම සිදු කළේ කලාතුරකින්ය
රොඩ්හැම් ළමුන් සම්බන්ධ නීති හා පවුල් ප්‍රතිපත්ති පිළිබඳ ඇය තුළ වු උනන්දුව දිගින් දිගටම පවත්වා ගෙන ගිය අතර මේ බව 1977 වසරේ දී ඇය පලකල Children’s Policies
Abandonment and Neglect නම් ලිපිය සහ 1979 වසරේදී ඇය විසින් පල කල Children’s Rights
A Legal Perspective නම් ලිපිය මගින් පැහැදිලි වේ
මේ අතරින් 1979 පළවු ලිපි ඔස්සේ ඇය ළමුන්ගේ නීතිමය හැකියාවන් ඔවුනගේ වයස සහ අනෙකුත් කරුණු මත රදා පවතින බවත් ඇතැම් සෞඛ්‍යමය අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ නඩු සඳහා අධිකරණමය මැදිහත් වීමක් සිදු විය යුතු බවටත් එය තුළ වු මතය ප්‍රකාශ විය
පසු කාලීනව ඇමෙරිකානු නීති වේදී සංගමයේ නිළධාරියෙක් ප්‍රකාශ කළේ ඇගේ අදහස් වැදගත් වුයේ ඒවා විප්ලව කාරී නව අදහස් වු නිසා නොව ඒවා ආරම්භක අවදියේ පැවති යමක් වඩාත් හොදින් නිර්මාණය කිරීමට දායක වු නිසා බවයි. පසුකාලීනව ඉතිහාසඥ ගැරිවියොස් ඇය හැඳින්වුයේ පසු ගිය දශක දෙක තුළ ජීවිත් වු වඩාත් වැදගත් ක්‍රියාකාරීන්ගෙන් අයෙකු ලෙසයි
කෙසේ නමුත් කන්සවේටිවු පාක්ෂිකයින්ගේ අදහස වුයේ ඇගේ මතවාද නිසා දෙමාපියන්ට සිය දරුවන් මත වු සාම්ප්‍රදායික බලතල අහිමි වන බවයි. එබැවින් දෙමාපියන්ට එරෙහිව අනර්ථක නඩු පැවරීමේ හැකියාවක් දරුවන්ට හිමි වන බව ඔවුන් පැවසීය
මේ නිසා ඇගේ මත වාද අයාලයේ ගිය නීති විචාරක වාදයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඔවුන් විසින් හඳුන්වන ලදී
1977 වසරේ ළමුන් සහ පවුල් සඳහා වු ආකන්සාස් නීති වේදීන්ගේ සංගමය පිහිටු වීමට රොඩ්හැම් දායක විය
මෙය ළමා ආරක්ෂක අරමුදල හා සම්බන්ධ වු ප්‍රාන්ත මට්ටමේ ආයතනයක් විය
එම වර්ෂ‍යේම වඩාත් පසු කාලීනව එවකට ජනාධිපති ජිමී කාටර් (1976 වසරේදී රොඩ්හැම් විසින් මෙහු සඳහා ඉන්දියානා ප්‍රාන්තයේ ප්‍රචාරක කටයුතු සම්බන්ධීකරණය කරන ලදී
) ඇය නීති සේවා අයතනයෙන් අධ්‍යක්ෂක මණ්ඩලයට පත් කල අතර 1978 වසරේ පටන් 1981 වසරේ අවසානය දක්වා ඇය මෙම ධූරය හෙබවීය
1978 මැද භාගයේ පටන් 1980 මැද භාගය දක්වා ඇය අධ්‍යක්ෂක මණ්ඩලයේ සභාපති ලෙස ක්‍රියා කල අතර එම ධූරයට පත් වු ප්‍රථම කාන්තාවද විය
ඇය සභාපති ධූරය දැරූ කාලය තුළදී ආයතනය සඳහා වෙන්කළ ප්‍රතිපාදන ඩොලර් මිලියන 90 සිට ඩොලර් මිලියන 300 දක්වා ඉහළ ගිය අතර පසු කාලීනව මෙම ප්‍රතිපාදන කපා හැරීමට සහ ආයතනයේ ස්වභාවය වෙනස් කිරීමට ජනාධිපති රොනල්ඩ් රේගන් දැරූ උත්සාහයක් ව්‍යර්ත කිරීමටද ඇය සමත්විය
1978 වසරේ නොවැම්බර් මාසයේදී සිය සැමියා ආකන්සාස්හි  පාලකයා බවට පත් වීමත් සමග 1979 ජනාවරි මාසයේදී  රොඩ්හැම් ආකන්සාස්හි පළමු පුරවැසි කාන්තාව බවට පත්විය
මෙතැන්සිට වසර 12 ක් ඇය මෙම පදවිය හෙබවීය (1979 – 1981, 1983 – 1992)
එම වසරේදීම ක්ලින්ටන් විසින් ඇයව ග්‍රාමීය සෞඛ්‍ය උපදේශක කමිටුවේ සභාපති වරයා ලෙස පත්කල අතර ආකන්සාස්හි වඩාත් දුප්පත්ම ප්‍රදේශ වල සෞඛ්‍ය පහසුකම් වැඩි දියුණු කිරීම සඳහා‍ප්‍රාන්ත අරමුදල් ලබාගැනීමට ඇය සමත් විය
වෛද්‍ය ගාස්තු වලට බලපෑමක් නොවන පරිදි මෙසේ අරමුදල් ලබාගැනීමට ඇය සමත්වීම සුවිශේෂී‍වේ
1979 වසරේදී රෝස් නීති ආයතනයෙහි පුර්ණ සාමාජිකත්වය ලද ප්‍රථම කාන්තාව බවට රොඩ්හැම් පත්විය
1978 වසරේ පටන් ධවල මන්දිරයේ වාසයට යන තෙක්ම රොඩ්හැම්ගේ  මාසික වැටුප ඇගේ සැමියාගේ වැටුපට වඩා ඉහළ විය
1978 සහ 1979 වසර වලදී සිය ආදායම ඉහළ නංවා ගැනීමට උත්සාහ දරණ අතරතුර අනාගතය සඳහා‍සකස් කල ගවයින් සම්බන්ධ කොන්ත්‍රාත් විකිණීම මගින් රොඩ්හැම් විශාල ලාභයක් උපයා ගැනීමට සමත්විය
ඩොලර් 1000 ක ආරම්භක ආයෝජනයකින් ආරම්භ කර මාස 10 ක් තුළ ඩොලර් 100000 කට ආසන්න  ආදායමක් ඉපයීමට ඇය සමත් විය
මීට සමකාලීනව ක්ලින්ටන් යුවල ජිම් සහ සුසාන් මැක්ඩෝගල් සමග එක්ව දේපල වෙළදාම් සමාගමක් වු Whitewater Development Corporation ආයතනයේ ආයෝජනය කළ නමුත් එය අසාර්ථක විය
1980 පෙබරවාරි 27 වන දින රොඩ්හැම් සිය එකම දරුවා වු චෙල්සි දියණිය මෙලොවට බිහිකළාය
1980 නොවැම්බර් මාසයේදී නැවත සිය ධූරයට පත්වීම සඳහා තරඟකළ බිල් ක්ලින්ටන් මැතිවරණයෙන් පරාජයට පත් විය
බිල් ක්ලින්ටන්ගේ 1992 ජනාධිපතිවරණ මැතිවරණ ව්‍යාපාරය
1992 වර්ෂයේ ඩිමොක්ර්ටික් පක්ෂයෙන් ජනාධිපතිවරනය සඳහා තරඟ වැදුණු අවස්ථාවේ ප්‍රථම වතාවට හිලරි ක්ලින්ටන් කෙරෙහි ජාතියේ අවධානය දැඩි ලෙස යොමු විය
එක්සත් ජනපදයේ රාජ්‍ය නායක ආර්යාව

රාජ්‍ය නායක ආර්යාව වශයෙන් භූමිකාව 
1993 ජනවාරි මස බිල් ක්ලින්ටන් ජනාධිපති නතතුරේ වැඩ භාර ගත් විට හිලරි රොඩ්හැම් ක්ලින්ටන් එක්සත් ජනපදයේ පළමු කාන්තාව බවට පත් වූවාය
සාමාන්යායෙන් ජනාධිපති බිරිඳගේ කටයුතු තිබෙන්නේ ධවල මන්දිරයේ නැගෙනහිර පැත්තේය
2006 මැතිවරණ ව්‍යාපාරය
2004 නොවැම්බර් මාසයේ දී ක්ලින්ටන් ප්‍රකාශ කළේ, ඇය සෙනෙට් සභාවට දෙවන වරටත් ඉදිරිපත් වන බවයි. රිපබ්ලිකන්නාම යෝජනාවල කලින් සිටි ප්‍රමුඛයා වූ “වේජ්ට්වෙස්ටර්” හි දිස්ත්‍රික් නීතිවේදී “Jeaninne Pirro” තරඟයෙන් ඉල්ලා අස්වීමත් සමඟ ඡන්ද ව්‍යාපාර කටයුතු මාස ගණනක සිට අඩාල වී තිබිය
ක්ලින්ටන් ඩිමොක්‍රටික් අපේක්ෂත්වය පහසුවෙන් ලබා ගනනේ යුධ විරෝධී ක්‍රියාකාරිකයකු වූ “ජොනතන් ටසිනි” පරදවමිනි
ඇයට මැතිවරණයේ දී හමු වූ විරුද්ධවාදීන් අතර රිපබ්ලිකන් අපේක්ෂක හිටපු ”යෝන්කර්ස්” නගරාධිපතිවරයකු වන “ජෝන් ස්පෙන්සර්” ප්‍රමුඛ තරඟකරුවෙකි
එහෙත් 2007 නොවැම්බර් 7 වනදා පැවති ඡන්ද සටනින් ක්ලින්ටන් ජයගත්තේ ස්පෙන්සර් වඩා විශාල ඡන්ද ප්‍රමාණයකට හිමිකම් කියවිණි
ඇය ඡන්ද 67%ක් ද, ස්පෙන්සර් 31%ක් ද ලබා ගැනීමට සමත් විය
අන් කිසිම අපේක්ෂකයකු මෙම ඡන්ද ව්‍යාපාරයට වියදම් නොකළ ආකාරයට ක්ලින්ටන් ඩොලර් මිලියන 36ක්  වියදම් කළාය
සමහර ඩිමොක්‍රික් සාමාජිකයන් ප්‍රකාශ කළ අන්දමට ඇය අති විශාල වියදමක් මෙවැනි ඡන්දයකට වැය කිරීම අනුවණ ක්‍රියාවක් බවයි. ඇයගේ උදව්කරුවන් සඳහන් කළේ ක්ලින්ටන් 2008 ජනාධිපතිවරණ සටනටවත් අවශ්‍ය මුදල් ඉතිරි කර නොගනිමින් වැය කර ඇති බවයි. එසේම පසුගිය මාසවලදී ඇය සතු සෙනෙට් අරමුදලින් ඩොලර් මිලියන 10ක් ද ලබා ගෙන ඇත
දෙවන වාරය

2007 දී ඉරාක යුද්ධයට සෙබළුන් ගෙන යාමට විරුද්ධ වූ ක්ලින්ටන් පෙබරවාරි මස තුළ දී එයට එරෙහිව සෙනෙට් විරෝධත්වයක් එල්ල කිරීමට සමත් වූවාය
2007 මාර්තු මස තුළදී ජනාධිපති බුෂ් තම හමුදාවන් ඉරාකයෙන් ගෙන්වා ගැනීමට පක්ෂව ක්ලින්ටන් පෙනී සිටියාය
එහෙත් 2007 මැයි මාසයේ දී සාමදානව යුධ කටයුතු සිදු කිරීමේ පණතක් ඉදිරිපත් වුණු අතර එමඟින් ක්ලින්ටන් ක්‍රියා කළ ද බුෂ් එම පණත 80-14 ඡන්ද ප්‍රමානයකින් සම්මත කරගත් පසු එම පණතට අත්සන් තැබීය
2007 සැප්තැම්බරයේ ජෙනරාල් ඩේවිඩ් පෙට්රූස් විසින් ඉදිරිපත් කළ “ඉරාකයේ වත්මන් තත්වය” දැක්වෙන වාර්තාව පිළිබඳව ක්ලින්ටන් කියා සිටියේ එය විශ්වාස කළ නොහැකි බවයි.

2007 මාර්තු මස තුළ සිදු වූ මතබේදාත්මක සිදුවීමක් වූ එක්සත් ජනපද නීතිවේදීන් අස් කිරීමේ සිද්ධියට ප්‍රතිචාර දැක්වීමක් ලෙස ක්ලින්ටන් නීතිඥ ජනරාල් ඇල්බටෝගොස්සාලේස්හට අස්වවන ලෙසට ප්‍රකාශ කළාය
2007 මැයි මාසයන් හිදී දේශසීමා රැකගැනීම හා සංක්‍රමණ නීති පිළිබඳව 2007 වසරට අදාල පණතට ක්ලින්ටන් සහාය දැක්වුව ද එය සම්මත නොවීය
ඇමෙරිකානුවෝ
1947 උපත්
ඔක්ටවියන් තම සතුරන් පරාද කර ඔගස්ටස් යන නම ඈඳා ගත්තේය
ඔහු මහා බලයක් ආරෝපණය කොට ගෙන සමූහාණ්ඩු ජන රජයක් මවා පාමින් රට පාලනය කරන්නට විය
ඔහුගෙන් පසු පැමිණි පදවි ප්‍රාප්තිකයා වූ ටයිබීරියස් ක්‍රි
පූ 68 නීරෝගේ අභාවය දක්වා පැවති ජුලියෝ - ක්ලෝඩියානු රාජ වංශය පිහිටුවමින් මහා විරෝධයකින් තොරව බලය ලබා ගත්තේය
අධිරාජයෝ කිහිප දෙනෙකුගේ දූෂිත පාලනයන් හැරුණු විට රෝම අධිරාජ්‍යයේ බල ප්‍රදේශය පුළුල් වූ අතර ආරක්ෂාවද හොඳ හැටි තිබිණ
(උදා - කලිගුලා උමතු වූවෙක් බවට මත ඉදිරිපත්ව ඇති අතර දරුණු බව හා රාජ්‍යය  කටයුතුවලට වඩා තම පුද්ගලික කටයුතුවලට වැඩි ආශාවක් දැක්වූවෙක් ලෙස නීරෝ ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි)
පසුව පැමිණි ෆ්ලෙවින් රාජ වංශය ද අනුගමනය කළේ එම නීතිමය
යහපත් අධිරාජ්‍යයවරු  පස් දෙනාගේ කාලයේදී  (96 – 180) අධිරාජ්‍යය භූමි ප්‍රමාණයෙන් , ආර්ථික වශයෙන් හා සංස්කෘතික වශයෙන් ඉහළ හිණි පෙත්තටම සංවර්ධනය විය
රට අභයන්තර හා බාහිර තර්ජනවලින් රාජයය ආරක්ෂා වූ අතර පැක්ස් රෝමානා (රෝම සමය) අතර තුර අධිරාජ්‍යය වඩ වඩාත් දියුණු විය
ට්රාජන් රාජ්‍යය කාලය තුළ සිදු වූ ඩේසියා විජිතයත් සමගම අධිරාජ්‍යයේ  බල ප්‍රදේශය උපරිම විය
රෝම අධිරාජ්‍යයේ විශාලත්වය වර්ග සැතපුම් මිලියන 2.5ක් (වර්ග කි
මී 6.5 ක් ) වේ
193 සිට 235 දක්වා කාලය තුළ සෙවරන් රාජ වංශය බල පැවැත්වුණු අතර එකළ එලගබලුස් වැනි අදක්ෂ පාලකයන් දැකිය හැකි විය
මෙය සහ රාජකීය පරම්පරාව වෙත තිබූ වැඩිවන හමුදා බලය ,3 වන සියවසේ අරගලය ලෙස කියවෙන බාහිර ආක්‍රමණවලට සහ රාජකීය බිඳවැටීමට හේතු විය
මෙම අර්බුදය නිමාවට පත් වූණේ ඩයෝ ක්ලිටියන්ගේ දක්ෂ පාලනය යටතේය
ඔහු 293 දී සම - අධිරාජ්‍යවරු දෙදෙනෙක්ගෙන් හා ඔවුන්ගේ ජේෂ්ඨ සහකරුවන් දෙදෙනෙක්ගෙන් සමන්විත ප්‍රාදේශීය රජ ක්‍රමයකට රට පාලනය කිරීමට, අධිරාජ්‍යය පෙරදිග හා අපරදිග භාග දෙකකට බෙදීය
වසර 50 කට වැඩි කාලයක් තිස්සේ විවිධ සම - පාලකවරු ආධිත්‍යය ලබා ගැනීමට සටන් කළහ
330 මැයි 11 වන දින කොන්ස්ටන්ටායින් I අධිරාජ්‍යයයා රෝම අධිරාජ්ය‍යේ අග නගරය කොන්ස්තන්තිනෝපලය ලෙස නම් වෙනස් කිරීමක් කරන ලදී
395 දී අධිරාජ්‍යය ය ස්ථිර ලෙස පෙර දිග රෝම අධිරාජ්‍යය හා අපරදිග රෝම අධිරාජ්යය ලෙස බෙදන ලදී
පෙරදිග රෝම අධිරාජ්‍යය හා අපරදිග රෝම අධිරාජ්යයය ලෙස බෙදන ලදී
පෙරදිග රෝම අධිරාජ්‍යය පසු කලෙක බයිසන්ටයින් අධිරාජ්‍යය ලෙස හැඳින්විණි
අපරදිග අධිරාජ්‍යය නිරන්තරයෙන් බාබේරියානු ආක්‍රමණවලින් පීඩා විඳි අතර ශත වර්ෂ ගණනාවක් පුරාවට රෝම අධිරාජ්‍යය ක්‍රමයෙන් පසුබැසීමට ලක් විය
පූ 4 වන  ශතවර්ෂයේදී හන්වරුන්ගේ බටහිර දෙසට සිදු වූ සංක්‍රමණය නිසා විසිගොත්වරුන්ට රෝම අධිරාජ්‍යයයේ මායිම්වල සරණ සොයන්නට සිදු විය
410 දී ඇලරික් I ගේ නායකත්වය යටතේ විසිගොත්වරු රෝම නගරය පැහැරූහ
වැන්ඩල් වරු ගෝල්, ස්පාඥඤය සහ උතුරු අප්‍රිකාවේ වූ රෝමයට අයත් පළාත් ආක්‍රමණය කළ අතර 455 දී රෝමය පැහැරූහ
476 හි සැප්තැම්බර් 4 වන දින ජර්මානු නායක ඔඩෝසර්, අපරදිග රෝම අධිරාජ්යගයේ අවසාන පාලකයා වූ රොමියුලස් ඔගස්ටස් හට රජකම අත හරින ලෙස බල කළේය
මෙලෙස වසර 1200 කට ආසන්න කාලයක් පැවති අපර දිග රෝම පාලනය අවසානයට පත් විය
පෙරදිග අධිරාජ්‍යයටද අත්වූයේ එවැනිම ඉරනමකි
නමුත් අපරදිග අධිරාජ්‍යයට අත් වූ ඉරණම තරම් උග්‍ර එකක් නොවේ
ජස්ටීනියම් ඉතාලිය හා උතුරු අප්‍රිකා‍ව ක්ෂණිකව යටත් කර ගත්තේය
නමුත් අපරදිග වූ බයිසන්ටයින් හි බල ප්‍රදේශ ජස්ටීනියන්ගේ මරණයෙන් වසර කීපයකට පසු දකුණු ඉතාලිය හා  සිසිලිය දක්වා අඩු විය‍
පෙර දිගෙහි ඉස්ලාම් නැගීමත් සමග බයිසන්ටයින්වරුන්ට තර්ජන එල්ලවන්නට විය
ඉස්ලාම් අනුගාමිකයින් සීග්‍රයෙන් සිරියාවේ හා ඊජිප්තුවේ බල ප්‍රදේශ යටත් කර ගෙන ඉක්මණින්ම කොන්ස්තන්තිනෝපලයට ඍජු ලෙස තර්ජන ඉදිරිපත් කිරීමට සමත් විය
කෙසේ වෙතත් ක්‍රි
පූ 8 වන සියවස තුළදී බයිසන්ටයින්වරු  තම භූමි ප්‍රදේශයෙන් ඉස්ලාම් පැතිරීම නවත්වා ගත් අතර 9 වන සියවස ආරම්භයේදී යටත් වී තිබූ භූමි නැවත මුදා ගත්හ
නැවත ක්‍රි
1000 දී පෙරදිග අධිරාජ්යබය එහි උපරිමයේ සිටියේය
බැසිලියස් II වන බල්ගේරියාව හා ආමේනියාව නැවත පැරද වූ අතර සංස්කෘතිය හා වෙළඳාම සමෘද්ධිමත් වුණි
නමුත් 1071 ඇති වූ මැන්සිකර්ට් යුද්ධය නිසා මෙම ප්‍රදේශ පුළුල් කිරීම එකවර නැවතුණි
මෙම අධිරාජ්‍යය පුදුමාකාර ලෙස පසුබෑමට හේතු විය
අභ්‍යන්තර අර්බුද හා ටර්කික් ආක්‍රමණ සහිත ශතවර්ෂ ගණනාවකට පසු ඇලෙක්සියස්  I කොම්නෙසස් අධිරාජ්‍යයා 1095 දී අපරදිගින් උපකාර ඉල්ලීය
අපරදිග රෝම අධිරාජ්‍යය ඊට ප්‍රතිචාර දැක්වූයේ කුරුස යුද්ධය ඇති කරමිණි
අවසානයේ IV වන කුරුස යුද්ධයට සහභාගී වූවන් කොන්ස්තන්තිනෝපලය පැහැරූහ
1024 කොන්ස්තන්තිනෝපලය පැරදවීම , අධිරාජ්‍යයේ ඉතිරි වූ කුඩා කොටස පදවි ප්‍රාප්තිකයන්ගේ ආණ්ඩු බවට පත් වෙමින් කැඩී බිඳී යාමක් ලෙස දැකිය හැක
එයි අවසාන ජයග්‍රහකයා වූයේ නිකායීයාය
රාජකීය හමුදාව විසින් කොන්ස්තන්තිනෝපලය නැවත අත්පත් කර ගැනීමෙන් පසු රෝම අධිරාජ්‍යයා ඊජියන් වෙරළ තීරයට කොටු වූ ග්‍රීක ආණ්ඩුවකට වඩා මදක් වැඩි අධිරාජ්‍යයක් බවට පත් විය
1453 මැයි 29 දින මේහ්මඩ් II වන කෝන්ස්තන්තිනෝපලය නැවත පැරදවීමෙන් පසු පෙරදිග අධිරාජ්‍යය නිමාවට පත්විය
පුරාණ ග්‍රීසිය සමග රෝමානු ශිෂ්ඨාචාරයද ඉතා පැරණි ශිෂ්ඨාචාර ලෙස වර්ගීකරණය කෙරෙයි
මෙහිදි ග්‍රීසියානු ශිෂ්ඨාචාරය රෝම සංස්කෘතිය සදහා දැඩි ලෙස බලපෑම් සිදු කළ ශිෂ්ඨාචාරයක් වෙයි
බටහිර ලෝකයේ නීතිය, යුධ කටයුතු, කලා කටුයුතු, සාහිත්‍ය, ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය සහ භාෂාව යන ක්ෂේත්‍ර කෙරෙහි පුරාණ රෝම ශිෂ්ඨාචාරයෙන් එල්ල වු බලපෑම අති විශාල වන අතර වර්තමානයේ පවා රෝමානු ඉතිහාසය ලෝකය වෙත සැලකිය යුතු බලපෑමක් එල්ල කරයි
ඇමරිකාවට අයත් පැරණි රාජ්‍ය

රෝම සමූහාණ්ඩුව 

ගේයස් මේරියස්, රෝම හමුදාව ප්‍රතිසංස්කරණය කළ රෝම සේනාපතියෙක් සහ දේශපාලනඥයෙක්
රෝම සමූහාණ්ඩුව පිහිටුවන ලද්දේ ක්‍රි
509 දී පමණය
ලිවී වැනි පසුකාලීන ලේඛකයන් කියනා ලෙසට එය සිදු වී ඇත්තේ රෝමයේ රජවරු සත්දෙනාගෙන් අන්තිම රජු වූ ගෞරවනීය ටාකුන් රාජ්‍යත්වයෙන් පහ කර වාර්ෂිකව මහේස්ත්‍රාත්වරු පත් කර රැස්වීම් පවත්වා රට පාලනය ගෙන යන්නට වූ කාලයේ දීය
ප්‍රධානම මහේස්ත්‍රාත්වරුන් වූයේ තානාපතිවරු දෙදෙනාය
ඔවුන් අධිරාජ්‍යයේ විධායක අධිකාරිය හෝ හමුදා විධි විධාන දීම එක්ව කළහ
ඔවුන් සෙනෙට් සභාව සමඟ කටයුතු කළහ
සෙනෙට් සභාවේ සිටියේ බලයෙන් ඔද වැඩී ගිය වංශවතුන් හෝ උපදේශකයන් වූහ
සමූහාණ්ඩුවේ අනෙකුත් මහේස්ත්‍රාත්වරු හෝ උපදේශකයන් වූහ
සමූහාණ්ඩුවේ අනෙකුත් මහේස්ත්‍රාත්වරු වූයේ ප්‍රීටස්, ඊඩිලයිස් හා ක්විස්ටර්ය
මහේස්ත්‍රාත්වරු ඇත්තෙන්ම වංශවතුන්ට බාධාවක් වියග නමුත් පසුව සාමාන්‍ය ජනතාවට විවෘත විය
සමූහාණ්ඩු ඡන්ද විමසීමේ රැස්වීම්වලට සේනාධිනායක රැස්වීම් අන්තර්ගත විය
එමඟින් ඉතාම වැදගත් කාර්යාලවලට නිළධාරීන් තෝරා පත් කර ගන්නා ලදී
එසේම ගෝත්රික රැස්වීම්වලින් එතරම් නොවැදගත් කාර්යාල සඳහා නිළධාරීන් පත් කර ගන්නා ලදී
රෝම සංස්ථාපනයේ ගණුදෙණු සටහනේ පෙන්වා ඇත
5 වන සියවසේ මුල් භාගයේ දී සිසල්පයින් ගෝල්හි දකුණු කොටසේ සිට එට්රුස්කන් ප්‍රදේශයට ගෝල් ජනතා පාලනයක් දැකිය හැක
සෙනොන්ස් ගෝත්‍රයේ බ්‍රිනස් ගෝල්වරුන්ට මුල් තැන දුන්හ
රෝමවරු රාජ දූතයින් තිදෙනෙක් ඔහු මුණගැසීමට යැවූහ
තවද ඔහුගේ යුධ බලය පිළිබඳ අදහස් තීන්දු කර ගත්හ
රැස්වීම හොඳින් නොව ප්‍රචණ්ඩ ලෙස කෙළවර විය
රෝමවරු තිදෙනාට දඬුවම් ලැබීමට සිදු විය
ඉන්පසු ගෝල්වරු පෙරටු කොට ගමන් කිරීම රෝමවරු විසින් ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී
ඒ ක්‍රි
387 ජුලිවලදීය
රෝමවරු ක්වින්ටස් සල්පිකස් යටතේ ගෝල්වරුන්ගේ ආගමනයට තහංචි පැනවූහ
එහි ප්‍රතිඵලය වූයේ අලියා නදිය අසල දී රෝමවරු නැවත පරාජයට පත් වීමයි
එය රෝමය මුහුණ පෑ පශ්චාත් නඟර පැහැරීමයි
කැපිටලින් කඳු දුර්ගය හරහා රෝමවරු නැවත පහර දුන් අතර පණ බේරා ගත්තේ කොල්ල කෑම් හා නඟරය ගිනි තැබීම් දෙස බලා සිටියහ
නගරයේ ගෝල්වරු රජ කිරීමට පටන් ගෙන මාස හතකට පසු රෝමවරු බ්රීනස් වෙත සාම කොන්දේසි රැගෙන ගියහ
බ්‍රිනස් රත්රන් රාත්තල් දහසක් ඔවුන්ට ණය ගෙවීමක් ලෙස ගෙවූහ
ගෝලවරු දෙවැනිවරට ද රෝමය අතහැර ගියහ
රෝමවරු ක්‍රම ක්‍රමයෙන් ඉට්රස්කන්ස් ඇතුළු ඉතාලි අර්ධවීපයට අයත් මිනිසුන් යටත් කර ගත්හ
රෝම අධිරාජ්‍යයට අවසාන වශයෙන් තර්ජන එල්ල වූයේ ක්‍රි
281 දී එපිරස්ගේ පිර්හස් ආධාර සහිතව ප්‍රධාන ග්‍රීක ජනපදයක් වූ ටාරින්ටම්වලිනි
නමුත් එම උත්සාහය වාර්තා විය
රෝමවරු තම ජනපදවල ස්ථායී පාලනයක් ගෙන යාමෙන් තම ජයග්‍රහණ තහවුරු කර ගත්හ
3 වන ශත වර්ෂ දී රෝමය විසින් මැසිඩෝනියාව හා සිලියුසික් අධිරාජ්‍යය පැරදවීමෙන් පසු මධ්‍යධරණී මුහුදේ අශ්‍රිතම මිනිසුන් කොටස බවට රෝමවරුන්ට පත් වීමට හැකි විය
අභ්‍යන්තර ප්‍රශ්න ඇති වීමට විදේශීය බලපෑම් බලපෑවේය
පළාත්වල සිදු වූ අය කිරීම් මඟින් සෙනෙට්වරු ධනවත් වූහ
නමුත් බොහෝ විට කුඩා පරිමාණයේ ගොවීන් වූ යුධ භටයෝ නිවෙස්වලින් දිගු කාලවලට ඈත්ව විසූ අතර තම භූමි නඩත්තු කර ගත නොහැකි තත්වයට පත්ව සිටියෝය
විදේශීය වහල්ලුන් ගැන විශ්වාසය තබන්නට සිදු වූ අතර ලැටිෆුන්ඩියා හි වර්ධනය නිසා වැඩ සඳහා ගෙවීම් කටයුතු අඩු විය
යුද්ධයේ දී කොල්ල කෑ දෙයින් ලැබුණු ආදායම, නව ප්‍රදේශවල වෙළඳාම සහ බදු ක්‍රමයට ගොවිතැන් කිරීම යන දේවලින් නව ආර්ථික අවස්ථා හඳුන්වා දීමත් සමඟින් වෙළඳ හා අශ්වාරෝහක පන්තියක් බිහි විය
වෙළඳ කටයුතුවලට සම්බන්ධ වීමෙන් ඉවත් කරනු ලැබූ සෙනෙට් සභිකයන් වූ ලෙක්ස් ක්ලවුඩියා තහනම් සාමාජිකයින් හේතුවෙන් අසරුවන්ට සෙනෙට් සභාවට නිල වශයෙන් සම්බන්ධ වීමේ හැකියාව ලැබිණි
ඔවුන්ට දේශපාලන බලය නිසා සෑම විටම බාධා වූයේය
වැදගත් නඟර පිළිසකර කිරීම්වලට අවහිර බාධා පමුණුවමින් සහ අසරුවන්ට ආණ්ඩුවේ වැදගත් තැනක් ලබා නොදීමෙන් සෙනෙට් සභාව තුළ නිරන්තර දබර ඇති විය
සෙනෙට්වරුන් විසින් පාලනය කරන ලද රැකියා විරහිත නාගරික ප්‍රචණ්ඩකාරී කණ්ඩායම් තර්ජනවලින් ජනතාව බය ගැන්වූහ
2වන සියවස වන විට තත්වය නරක අතට හැරුණි
එය සිදු වූයේ වංශවතුන් අල්ලා ගෙන තිබූ ඉඩම් නැවත සාමාන්‍ය ජනයා අතර බෙදා දීමට උත්සාහ ගත මහජන නායක දෙපළක් වන ග්‍රාඩි සොහොයුරන් යටතේය
පසුව ඔවුන් දෙදෙනා මරා දමන ලදී
නමුත් සෙනෙට්වරුන් එම දේපල සමහරක් මහජනතාවට හා අසරුවන්ට බෙදා දුන්හ
ඉතාලියේ එක්සත් නඟරවලට රෝම පුරවැසිභාවය ලබා නොදීම  ක්‍රි
91-88 සමාජ යුද්ධයට හේතු විය
හමුදා ප්‍රතිසංස්කරණ (ගැයස් මැරියස්ගේ) නිසා සොල්දාදුවන් තම සේනාපතිට නිතරම හිතවත් වූහ
එවන් බලවත් සේනාපතියකුට නඟරයට මෙන්ම සෙනෙට් මුදල් ද අඛණ්ඩව පවත්වා ගත හැකි විය
මෙය මේරියස් හා ඔහුගේ සංරක්ෂිත සුල්ලා අතර සිවිල් යුද්ධයට හේතු විය
81-79 දී සුල්ලාගේ ආඡාදායක පදවිය අග තැන් විය
1 වන සියවසේ මැද භාගයේ දී ජුලියස් සීසර්ළ පොම්පේ සහ ක්‍රෙසස් යන තුන් දෙනා විසින් සමූහාණ්ඩුව පාලනය කිරීමට රහස් ගිවිසුමක් පිහිටුවන ලදී
මෙය ප්‍රථම තුන් කොන් ආධිපත්‍යය වේ
සීසර් ගෝල් රාජ්‍යය යටතේ කර ගැනීමෙන් පසු ඔහුත් සෙනෙට් සභාවත් අතර ඇති වූ දුරස් වීමකින් සිවිල් යුද්ධය ඇරඹුණි
එහි දී සෙනෙට් හමුදාවේ පෙරමුණ ගත්තේ පොම්පේය
සීසර් ජයග්‍රාහකයෙකු මෙන්ම මිනිසුන්ට ආඥාදායකයකු විය
44 දී සීසර්ගේ අහංකාරකමට අකමැති වූ සෙනෙට්වරු ඔහු මරා දැමීය
තවද ඔවුනට ව්යවස්ථායික ආණ්ඩුවක් යළි පිහිටුවීමේ  අවශ්‍යතාවය ද ඊට හේතු විය
ඉන්පසු සීසර්ගේ ඊළඟ උරුමක්කායා වූ ඔක්ටවියන් ද ඔහුගේ සහකරුවන් ලෙස මාක් ඇන්තනී හා ලෙපිඩස් ද එක් වී දෙවන තුන්කොන් අධිපත්යය හිමි කර ගත්හ
කෙසේ වෙතත් මෙම සන්ධානය ඉක්මනින්ම, ප්‍රධානියා වීමට තරඟ කරන බල අරගලයක් බවට පත් විය
ලෙපිඩස් රටින් පිටුවහල් කරන ලදී
31 දී ඇක්ටියම් රණ බිමේ දී ඊජිප්තුවේ ක්ලියෝපැට්රා හා ඇන්තනී පරාද කළ ඔක්ටවියන් නිතරඟයෙන්ම රෝමයේ පාලකයා බවට පත් විය
රාජ්‍ය පාලනය  

අතීතයේ රෝමය රජ්ජුරුවන් විසින් පාලනය කරන ලදි
එම රජවරු තෝරාගනු ලැබුවේ රෝමයේ ප්‍රධාන ගෝත්‍ර විසිනි
එහිදී එම රාජ්‍යත්වය ගෝත්‍ර වලට මාරුවෙන් මාරුවට ලැබුණි
එහෙත් මෙහිදී රජතුමාගේ බලතල නිවැරදිව හඳුනාගෙන නොමැත
ඔහුට විධායක බලතල තිබීමට ද, නැතහොත් සෙනෙට් සභිකයෙකුගේ පමණ බලතල සහිතව කටයුතු කිරීමට ද සිදුවු බව සඳහන් වේ
එහෙත් යුධමය කටයුතු වලදී රජතුමාගේ බලතලවලට ප්‍රධාන‍ තැනක් හිමිවුණි
එසේම රාජ්‍යය ආගමේ මුලිකයා වුයේ ද රජතුමාය
රජතුමාගේ බලතල වලට අමතරව පරිපාලනමය ඒකක තුනක් තිබිණි
රජතුමාගේ උපදේශක මණ්ඩලය ලෙස කටයුතු කළ සෙනෙට් සභාව, රජතුමා විසින් ඉදිරිපත් කරන නීති රෙගුලාසි සම්මත කර  කොමිටියා කුරියාටා සභාව හා රජයේ පූජකතුමාලාගේ එකමුතුවක් වන  කොමිටියා කලාටා සභාව එම ඒකක තුනයි
පන්ති කුල භේද හේතුවෙන් රෝමානු සමූහාණ්ඩුවේ රාජ්‍ය පාලකයා තෝරාගැනීමේ හැකියාව තිබුනේ ඉහළ තල හා පන්ති වලට අයත් පිරිසටය
එබැවින් මෙය ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය හා අනුබද්ධව  ක්‍රියාත්මක වූ රාජ්‍ය පාලනයක් විය
ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් සමූහාණ්ඩුවට භාවිතාවන රිපබ්ලික් නම් වචනය ලතින් භාෂාවේ රෙස්ට් පබ්ලිකා යන වචන දෙකේ එකතුවෙන් ඇති වූවකි
එම රෙස්ට් පබ්ලිකා යන වචනයේ තේරුම “පොදු ජනතාවගේ කටයුතු” යන්නයි
රෝමානු නීති සම්ප්‍රදායිකව සම්මත වන්නේ කොමිටියා ට්‍රිබියුටා නම් සමුහ රැස්වීම් ඡන්ද විමසීමෙනි
ඒ ආකාරයෙන් රාජ්‍ය තනතුරු සඳහා පත්වීමට නම් ප්‍රථමයෙන් ඔවුන් ජනතාවගේ ඡන්දයෙන් පත්විය යුතුය
නමුදු රෝමානු සෙනෙට් සභාව පාලනය වුයේ ඉහල තල හා පන්ති වල ජනතාවගේ ඡන්දයෙනි
සමූහාණ්ඩුව තුළ සෙනෙට් සභාවට විශාල බලතල තිබු නමුත් ව්‍යවස්ථාදායක බලතල නොතිබිණි
එබැවින් එය පැවතියේ උපදේශක මණ්ඩලයක් ලෙසය
සෙනෙට් සභිකයෝ  පෞද්ගලිකවම බලතල වලින් හෙබි බැවින් සෙනෙට් සභාවේ සාමුහික අදහස් වලට විරුද්ධව කිසිවක් කිරීමට නොහැකි තත්ත්වයක් පැවතිනි
නව සෙනෙට් සභිකයන් පත්වන්නේ වඩාත් අත්දැකීම් බහුල හා තම සේවාවන් නිවැරදිව ඉටුකල පුද්ගලයන් අතරිනි
සෙන්සර්ස් නම් සෙනෙට් සභික කණ්ඩායම විසින් එය සිදු කරන ලදි
එසේම ඔවුන්ට වර්තමාන සෙනෙට් සභිකයන්ගේ සාමාජිකත්වය  අහෝසි කිරීමට ද බලතල තිබුණි
එසේ සිදු කෙරුණේ වර්තමාන  සෙනෙට් සභිකයන්, දූෂණ හා වංචාමය ක්‍රියාදාමවල නිරතවන්නේ නම්ය
පසුකාලීනව සුල්ලා නම් අධිරාජ්‍යයා යටතේ ක්වස්ටර්ස් නම් සාමාජිකයන් ඡන්දයකින් තොරව ස්වාධීනව සෙනෙට් සභිකයන් ලෙස පත්කෙරිණි
එහෙත් එම අධිරාජ්‍යයාගේ සංශෝධන වැඩිකල් නොපැවතුනි
පුරාණ රෝම සමාජය  

පුරාණ රෝමය සංවර්ධනය වූ කේන්ද්‍ර ස්ථාන වුයේ රෝම ප්‍රසිද්ධ වෙළෙඳපළ වු අතර එය දෛනික රෝම ජීවිතයේ චක්‍රනාභියක් විය
පුරාණ රෝම සමාජය, කඳු හතක් මත පිහිටා තිබු රෝම නගරය සමග සම්බන්ධව තිබිණි
එහි ක්ලෝසියම්, ට්‍රාජන් වෙළෙඳ පොළ සහ පැන්තියනය වැනි ස්මරණීය ගොඩනැගිලි විශාල ගණනක් තිබිණි
සිය ගණන් වාරිමාර්ග පද්ධති මඟින්, ක්‍රීඩා මණ්ඩප, පුස්තකාල සහ සාප්පු සහිත සනීපාරක්ෂක සංකිර්ණ, වෙළෙඳ පොළවල් වලට නැවුම් පානීය ජලය බෙදා හැරුණු අතර ක්‍රමවත්ව සෑදු කාණු පද්ධති මගින් ඒවා ඉවතට ගෙනයාම සිදු විණි
පුරාණ රෝම පාලනය යටතේ ගෘහයන් නිර්මාණ ශිල්පය නවීන නිවෙස් වල සිට අති විශාල තනි නිවෙස් දක්වා ව්‍යාප්ත විය
රෝමයේ අග නගරයේ අධිරාජ්‍යවරුන්ගේ ගෘහ ඉදිවුණේ පැලටයින් කන්ද මතය
පැලස් නම් වචනය බිදී ආවේද පැලටයින් නම් වචනයෙනි
පහත් සහ මධ්‍යම පන්තිවල ජනයා වාසය කළේ නගරයේ මධ්‍යයේය
ඒ යුදෙවුවන් වසන ගෙවල් වැනි කුඩා වෙන්වු කාමරවලය
මිලියනයක පමණ ජනගහනයක් සහිතව විශාලම නාගරික මධ්‍යස්ථානය වුයේ රෝම අධිරාජ්‍යයි
(19 වැනි ශතවර්ෂයේදී ලෝකයේ විශාලම නගරය වු ලන්ඩනයේ භූමි ප්‍රමාණයට සමාන ලෙස) එය උපරිම ලෙස මිලියන 14 ක් ද අවම ලෙස 450 000 ක් ද විය
කුර ගැටෙන හඩින් සහ රථවල රෝදවල හඩින් රෝම නගරය ඝෝෂාකාරී වන්නට වු අතර එය ඉසිලිය නොහැකි වු අතර ජුලියස් සීසර් රජ වරක් රථ ගමනාගමනය (දවල් කාලයේ) අත් හිටුවීමට යෝජනා කර ඇත
ඓතිහාසික ඇස්තමේන්තු ප්‍රකාශ කර සිටින්නේ පුරාණ රෝමයට අයත් ප්‍රදේශය යටතේ වු ජනගහනයෙන් 20% ක් නාගරික මධ්‍යස්ථාන වල දිවි ගෙවු බවයි. ඊට හමුදා භටයන් 10000 හෝ ඊට වැඩි ජනකායක් ද පන්සල් හා වෙනත් ගොඩනැගිලිද අයත් විය
ඒවා රෝමයේ මෙන් කුඩා පරිමාණයේ ඒවා විය
සාමාජීය පන්ති සැකැස්ම  

රෝමානු සමාජය තුළ පන්ති වලට බෙදුනු සාමාජීය සැකැස්මක් පවතී
එම සාමාජීය සැකැස්ම තුළ පහළින්ම සිටින්නේ වහල්ලුන්ය
ඔවුනට ඉහළින්  නිදහස ලැබූ මිනිසුන්ය
ඔවුන්ට ඉහළින් නිදහස්ව ඉපදුණු මිනිසුන්ය
නිදහස්ව ඉපදුණු පුරවැසියන් නැවතත් පන්ති දෙකකට වෙන් කෙරිණි
එනම් ප්‍රභූ පැලැන්තීන්ට අයත් හා සාමාන්‍ය පවුල්වලට  අයත් පුරවැසියන් වශයෙනි
පසුකාලීනව මෙම දේපාර්ශවීය බෙදීම වැදගත් කොට නොසැලකිණි
සාමාන්‍ය පුරවැසියන් ධනවත් වී දේශපාලනයට එක්වී‍මත්, ප්‍රභූ  පැලැන්තියේ සමහරුන්ගේ ධනය අඩුවී යාමත් ඒ සඳහා හේතුවිය
පුරවැසියන් ඕනෑම කෙනෙකුගේ පවුලේ ඥාතියෙක්  ඉහළ තනතුරු දරන්නේ නම්, එම පුරවැසියන් ද ප්‍රභූන් ලෙස සැලකීය
එසේම යම් පුද්ගලයකු ප්‍රභූ හෝ ඉහළ  තනතුරු දරන්නෙකු බවට පත්වුවහොත් ඔහුගෙන් පසු එම පරම්පරාව ප්‍රභූන් ලෙස සැලකිණි
එවන් පුද්ගලයෙක් නෝවස් හෝමෝ, නැතහොත් නව මිනිසා ලෙස හැඳින්විය
එවැනි තත්ත්වයක දී වුවද අතීතයේ පටන්  පැවත එන ප්‍රභූ වංශයන්ට, වැඩිපුර සමාජ පිළිගැනීමක් හිමිවිය
එසේම ඇතැම් ආගමික නායකත්ව තනතුරු, අතීතයේ සිට පැවත එන ප්‍රභූ වංශයන්ට අයත් පුරවැසියන්ට වෙන්කර තිබිණි
ඉන්පසු ඇති වූ සමාජ පන්ති බෙදීම්වලට මුලික වූයේ ආරක්ෂක සේවාවන්හි නියුතු වීම හා ඒවායේ පැවති නිල තල දැරීමය
උදාහරණයක් ලෙස පුරවැසියන් දෙදෙනකු සංසන්දනය කරන විට ආරක්ෂක සේවයේ නිරත වූ පුද්ගලයාට ඉහළ සමාජ පිළිගැනීමක් හිමිවිය
එම සමාජ පන්තිවල සමාජිකත්වය තීරණය වුයේ තමන් සතු  වත්කම්  ප්‍රමාණය අනුවය
වැඩි වත්කම් දැරුවේ සෙනෙට් සභිකයන් අයිති පන්තීන් හි සාමාජිකයන් ය
ඔවුහු දේශපාලනයේ හා ආරක්ෂක අංශයන් හි ඉතා ඉහළ තනතුරු දැරූහ
ඔවුන්ට පහළ  පන්තිය වුයේ එකොස්ට්‍රියන්ස් පන්තියයි
එම පන්තියට අයත් වුයේ ධනවත් වෙළෙඳ ව්‍යාපාරික පුරවැසියන් ය
ඔවුන්ටත් පහළ පිහිටි පන්තිය වුයේ කිසිදු ධනයක් නොමැති පුරවැසියන්ගේ පන්තියයි
මේරියස් නම් ප්‍රභූවරයාගේ සංශෝධන වලට ප්‍රථම එම අවසාන පන්තියේ පුරවැසියන්ට ආරක්ෂක අංශයේ කිසිඳු තනතුරක් දැරීමට නොහැකි විය
ඔවුන්ට සැලකුවේ වත්කම් හා සමාජ පිළිගැනීම අතින් නිදහස ලැබූ පුරවැසියන්ට මඳක් ඉහළ මට්ටමකිනි
ඉපැරණි රෝමයේ ආර්ථිකය  

             
ඉපැරණි රෝමය මිනිස් සහ ස්වභාවික සම්පත් අතිවිශාල ප්‍රමාණයකට හිමිකම් කී විශාල භූමි ප්‍රමාණයක බලය පවත්වා ගත් රාජ්‍යයකි
එබැවින් රෝමයේ ආර්ථිකය වෙළෙඳාම හා කෘෂිකර්මය මත පදනම් විය
කෘෂිකාර්මික නිදහස් වෙළෙඳාම ඉතාලියේ භූ දර්ශනයද වෙනස් කරනට සමත්විය
බුද්ධ වර්ෂ පළමු ශත වර්ශය වන විට ,විශාල මිදි සහ ඔලිව් වතුවල සේවයේ නිරත ගොවීන් තනතුරෙන් පහ කරන ලදී
ඒ ඔවුන්ට ආනයනය කරන ලද ධාන්‍ය මිලට සරිලන දේ නිපදවීමට නොහැකි වූ බැවිනි
ඊජීප්තුව, සිසිලියාව සහ උතුරු අප්‍රිකාවේ මුනිසියාව වැනි රටවල් යටත් කරගැනීමෙන් නිරන්තර ධාන්‍ය සැපයීම සිදුවුණි
එමෙන්ම ඔලිව් තෙල් සහ වයින් ඉතාලියේ ප්‍රධාන අපනයනයන් විය
ධාන්‍ය වටමාරුවක් භාවිතා කළද ගොවිපල වල ඵලදායීතාවය(හෙක්ටයාරයකට ටොන් 1ක් පමණ ) පහල මට්ටමක පැවතුණි
කර්මාන්ත සහ නිෂ්පාදන ක්‍රියාකාරීත්වය ඉතා කුඩා විය
තරමක් හෝ මහ පරිමාණ නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලිය වූයේ පතල් කර්මාන්තය සහ මැණික් ගල් කඩතොලු කිරීමයි
(ගල් මූලිකම ඉදිකිරීමේ ද්‍රව්‍ය ලෙස භාවිතා කරන ලදී ) නිෂ්පාදන ආසන්න ලෙස කුඩා ප්‍රමාණයක පැවතුණු අතර සාමන්‍යයෙන් කුඩා කඩ සහ කර්මාන්ත ශාලා වලින් සමන්විත විය
කෙසේ වෙතත් සමහර උළු ගඩොල් කර්මාන්ත ශාලා වල සියගණන් සේවකයින් රැකියාවේ නියුක්ත වූහ
සමහර ආර්ථික ඉතිහාසඥයන් පැරණි රෝම අධිරාජ්‍යයේ ආර්ථිකය වෙළෙඳපොල මූලික කරගත් ආර්ථිකයක් බව තර්ක කළහ
එය වඩාත්ම දියුණු කෘෂිකාර්මික ආර්ථිකයකි
සියලුම වර්ගවල භාණ්ඩ, ඉඩම්,නැව් බඩු තොග සඳහා වෙළඳපොල පැවතුණි
තවද රක්ෂණ වෙළෙඳපොලක්ද පැවතුණි
පැරණි ජන රජයේ ආර්ථිකය විශාල වශයෙන් කුඩා ඉඩම් හා ගෙවන ශ්‍රමය මත පදනම් විය
කෙසේ වෙතත් විදේශීය යුද්ධ හා යටත් කිරීම්, වහල් වැඩ ලාභ වීමට හා අවශ්‍ය තරම් ලබාගැනීමට හේතුවූ අතර මෑත වනවිට ආර්ථික වශයෙන් විශාල ලෙස වහල් කම්කරුවන් (පුහුණු හා නොපුහුණු ක්‍රියාවන් දෙකම සඳහා) නීතිමය  පසුබිම මත පදනම් වුණි
මේ කාලය තුළ කරන ලද  ගණනය කිරීම් අනුව රෝම අධිරාජ්‍යයේ ජනගහනයෙන්  20%  වහලුන් වු අතර, 40% රෝම නගරය තුළ විසුහ
රෝම අධිරාජ්‍යයේ පමණක් යටත් කිරීම් නතර වනවිට හා වහලුන්ගේ මිල ගණන් වැඩි වනවිට, වහලුන් කුලියට ගැනීම වඩා සකසුරුවම් සහිත විය
අතීත රෝමානුවන්ගේ භාෂාව  

රෝමනුවන්ගේ ජන්ම භාෂාව ලතින් භාෂාව හා ඉතාලි භාෂාව වේ
මෙම භාෂාවේ ව්‍යාකරණ එතරම් සංකීරණ ඒවා නොවේ
මෙහි අක්ෂර මාලාව සකස් වී ඇත්තේ Etruscan අක්ෂර මාලාව පදනම් කරගෙනය
එම අක්ෂර මාලාව පදනම් වී ඇත්තේ ග්‍රීක අක්ෂර මාලාව මතයි
කෙසේ වෙතත් ලතින් සාහිත්‍ය අලංකාර කර ගැනීමට හා පැවත්මට අලංකෘත සහිත දියුණු කෘත්‍රීම භාෂාවක් ක්‍රිස්තු පූර්ව පලමුවන සියවසයේ දී භාවිත කරන ලදී
රෝම අධිරාජ්‍යයේ ව්‍යවහාරික භාෂාව වූයේ Vulgar ලතින් ය
මෙම Vulgar ලතින් පැරණි ලතින්වලට වඩා සුවිශේෂී ලෙස වෙනස්ය
එහිදී භාෂා උච්ඡාරණය, ව්‍යාකරණ, මෙන්ම වචන මාලා ආදිය බොහෝ ලෙස වෙනස්ය
රෝමයේ ප්‍රධාන ලිඛිත භාෂාව ලතින් භාෂාව වන අතර දැන උගත් බුද්ධිමත් ප්‍රභූ ජනයා ග්‍රීක භාෂාවෙන් කතා කළහ
සාහිත්‍යධරයෝ ලේඛන කලාවට ද ග්‍රීක භාෂාව භාවිතා කරන ලදී
රෝම අධිරාජ්‍යයේ නැගෙනහිර ප්‍රදේශයට වන්නට තිබූ බ්යිසැන්ටින් අධිරාජ්‍යයේ ලතින් භාෂාව භාවිත වූයේ නැති තරම්ය
නමුත් බයිසැන්ටින්හි (Byzantine) විසූ ජුස්ටිනියන් අධිරාජ්‍යයා මියයෑමෙන් පසු ග්‍රීක භාෂාව රාජ්‍ය භාෂාව බවට පත් විය
රෝම අධිරාජ්‍යයේ බලපෑමට ඒ අවට රාජ්‍ය නතු වනවිට ලතින් භාෂාව මුළු යුරෝපයේම ව්‍යාප්ත විය
මේ කාලයේ   vulgar ලතින් උප භාෂාව වන විට රෝම භාෂාව සෑහෙන්න ප්‍රමාණයක් යුරෝපයේ ව්‍යාප්තව පැවතුණි
ලතින් නෂ්ට වූ භාෂාවක් වුව ද භාෂාව හොඳින් හැසිරවිය හැකි ස්වල්පයක් දෙනා ඉන් ප්‍රයෝජන ගත්හ
ඔවුන් ඒ ඇසුරින්  Ecclesiatical ලතින් භාෂාව නිර්මාණය කළහ
එය රෝමයේ වැනිස් නගරයේ ක්‍රිස්තියානි දේවස්ථානවල නිල භාෂාවයි.දැනටමත් බටහිර යුරෝපයේ භාවිතා වන Lingua Franca නමැති භාෂාවේ ලතින් භාෂාවේ ආභාෂය ඇතුළත්ව ඇත
මෙය ජාත්‍යන්තර භාෂාවකි
අවසානයේ 19 වැනි සියවසයේ දී ප්‍රංශ භාෂාව ද 20 වන සියවසයේ දී ඉංග්‍රීසි භාෂාව ද යුරෝපයේ ජනප්‍රිය භාෂා බවට පත් විය
ඉංග්‍රීසි භාෂාවේ එන වචන 80% ක් පමණ ඍජු හෝ වක්‍ර ආකාරයෙන් ලතින් භාෂාවෙන් දායාද වුණු වචන වේ
ඓතිහාසික රෝම සංස්කෘතිය  

 
ඓතිහාසික රෝම සංස්කෘතිය වසර 1,200ක් පැරණි එම ශිෂ්ටාචාරය පුරා විකාශනය වූවකි
මෙම යෙදුම මුල්කාලීන රෝම ජනරජයක් ද පසුව තම්බි‍්‍රයාව, මොරොක්කෝව සිට උතුරු අප‍්‍රිකාව හා ස්කොට්ලන්තය තෙක් කලාපයේ ද සංස්කෘතිය විදහා දක්වති
ඓතිහාසික රෝමයේ ජීවිතය හැඩගැසුණේ රෝම නගරය, සුප‍්‍රසිද්ධ කඳු හත, එහි අතිවිශාල ස්මාරක (කොලෝසියම, ට්‍රොජන් විනිශ්චය සභාව, පැන්තියන් වැනි දේ වටාය
නගරයෙහි බොහෝ නාට්‍යාගාර, ක‍්‍රීඩාගාර සහ තැබෑරුම්, නානශාලා සහ ගණිකා මඩම් විය
රෝම පාලනය යටතේ පැවති භූමි ප‍්‍රදේශය පුරා නිවාසවල ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය වැසුණු නිවාසවල සිට ගම්බද විශාල නිවෙස් දක්වා පිහිටා තිබුණි
ජනගහණයෙන් වැඩි පිරිස වාසය කළේ නගරය තුළ පිහිටි නිවාස සංකීර්ණ තුළය
එවක පැවති නගර අතුරින් රෝමය විශාලතම නගරය වූ අතර, ජනගහණය උපරිම වශයෙන් මිලියන 3.5ක් ද, අවම වශයෙන් 450,000ක් ද ලෙස ගණන් බලා ඇත
නගරය යකඩ කරත්ත රෝදවල ශබ්දය නිසා ඝෝෂාකාරී වූ අතර, ජූලියස් සීසර් වරක් රාත‍්‍රියට යකඩ කරත්ත ගමන් කිරීම තහනම් කළේය
රෝම අධිරාජ්‍යයේ පුරවැසියන්ගෙන් 20%කට අධික ප‍්‍රමාණයක් නගරබඳ ව විසූ බව ඓතිහාසිකව තහවුරු වී ඇත
ජනගහණය අවම වශයෙන් 10,000ක් ද, හමුදා භටයින් ද සහිතව එය අතිශයින් නාගරීකරණයට ලක් වී තිබේ
1800 දී එංගලන්තයේ නාගරීකරණයට සමාන ප‍්‍රමාණයක්, එනම් 32% ක් පමණ නාගරීකරණයක් එවකට ඉතාලියේ පැවතුණි
බොහෝ නගරවල රෝමයේ දක්නට ලැබුණු අධිකරණ ශාලා හා ආගමික ස්ථානවල ස්වරූපයෙන්ම කුඩා ගොඩනැඟිලි පැවතුණි
නාගරික ජනගහණය වැඩිවීම නිසා, ආහාර ලබා ගැනීම, ප‍්‍රවාහනය, ගබඩා කිරීම හා බෙදා හැරීම නොනවතින මෙන්ම සංකීර්ණ ක‍්‍රියාවලියක් විය
ඉතාලි ගොවිපළවලින් එළවලූ හා පළතුරු ලබාගත් අතර, මාළු සහ මස් සුඛෝපභෝගී ආහාර විය
නාගරික ප‍්‍රදේශවල ජලය ගෙන ඒම සඳහා වාරි මාර්ග තනවන ලද අතර, හිස්පැනියාව, ගෝල් සහ අප‍්‍රිකාව යන ප‍්‍රදේශවලින් වයින් හා තෙල් ගෙන්වන ලදී
රෝම අධිරාජ්‍යයේ පළාත් අතර ඉතා කාර්යක්ෂම ප‍්‍රවාහන සේවයක් පැවති හෙයින් ඒවා අතර විශාල වාණිජ ගනුදෙනු සිදුවිය
ප‍්‍රවාහනය හා තාත්ෂණය සඳහා වැය වූ වියදම 18 වන සියවසේ යුරෝපයේ වැය කළ වියදමට සමාන විය
ග‍්‍රාමීයව ජීවත් වූ පිරිස 10,000කටත් අඩු විය
ඉඩම් හිමිකරුවන් සිය ඉඩම් කළමානාකරුවන්ට භාර දී නාගරිකව පදිංචි වූහ
ග‍්‍රාමීය වහලූන්ගේ තත්ත්වය, නාගරිකව නිවෙස්වල සේවය කළ වහලූන්ට වඩා අයහපත් විය
වඩා හොඳ නිෂ්පාදනයක් ලැබීමේ අරමුණින් ඉඩම් හිමියෝ වහලූන් නිදහස් කොට වැටුප් ගෙවූහ
සමහර වාර්තා අනුව, ‘එක් ඔලිව් ගසක් පවුල් 6කට අයිති වූ අතර, ඊජිප්තුවේ කුඩා ගොවිපළ කූඩාරමක වැසියෝ 42ක විසූහ'
මේ නිසා ඔවුන් නාගරික ප‍්‍රදේශවලට පැමිණිමට පටන් ගත් අතර, නාගරික ජනගහණය වැඩිවීම දෙවන සියවසේ මුල් භාගය තෙක්ම අඩු නොවීය
ඉහළ පංතික පෞද්ගලික සංස්කෘතිය ලෙස ග‍්‍රීක සංස්කෘතියේ නැඟීම ක‍්‍රි
2 වන සියවසේ මැද භාගයේ ආරම්භ විය
එසේ වුවත් සම්ප‍්‍රදායික සදාචාරවාදීන්ගේ ‘හෙලනික’ සංස්කෘතිය වෙනස් කිරීම කෙරෙහි බොහෝ විවේචන පැවතුණි
ඔගස්ටස්ගේ සමය වන විට, සංස්කෘතික හැදියාවක් සහිත ගෘහස්ත වහලූන්, තරුණයින්ට උගැන්වීමට පටන් ගත්හ (සමහර විටක ගැහැණු ළමයින්ට පවා කෝකියන්, අලංකරණ ශිල්පීන්, ලේකම්වරුන්, වෛද්‍යවරුන් හා කේශාලංකරණ ශිල්පීන් නැගෙනහිර ග‍්‍රීසියෙන් පැමිණුන හ)
ග‍්‍රීක ප‍්‍රතිමා ගෘහස්ත උද්‍යාන තුළ ඉදි වූ අතර, රෝම ප‍්‍රතිමා ග‍්‍රීක වහලූන් අතින් ඉඳි විය
්චසජසමි  නම් ආහාර වට්ටෝරු පොත්, ග‍්‍රීක ඒවා විය
රෝම ලේඛකයින් ග‍්‍රීක විලාසිතාවට ලතින් හැසිර වූහ
නීතිය හා පරිපාලනය පමණක් ඉතාලි ස්වරූපය ගන්නා ලදී
නාගරික හා ග‍්‍රාමීය පසුතලය තුළ සිදු වූ මෙම මානුෂික පසුබිම මත ඉතිහාසයේ වඩාත්ම බලපෑම් සහගත ශිෂ්ටාචාරය හැඩ ගැසුණි
එය අදට ද ඉතිරිව පවතින සංස්කෘතික උරුමයක් ඉතිරි කර ගොස් ඇත
පුරාණ රෝම කලාව - සංගීතය හා සාහිත්‍ය  

 

දැනට ඉතිරිව ඇති ඉපැරණි ගොඩනැගිලිවල, බිත්තිවල, වහලවල දැකිය හැකි රෝම බිතුසිතුවම් වල ග්‍රීක ආභාෂයක් දැකිය හැකිය
රෝම සාහිත්‍යයේ සඳහන්වන පරිදි එකල දැව සහ ඇත්දත් සිතුවම් නිර්මාණකරණයට භාවිතා කර ඇත
මෙවැනි නිර්මාණවලට උදාහරණ කීපයක් දැනට රෝමයේ පොම්පේහි ඉතිරිව ඇත
පළමුවන ශතවර්ෂයත් දෙවන ශතවර්ෂයත් අතර කාලයට අයත් මුල් යුගයේ රෝම නිර්මාණයන් පබළු සහ පාෂාණ උපයෝගී කොටගෙන නිමකොට ඇත
දෙවන ශතවර්ෂයේ මුල් යුගයේදී නිමවූ නිර්මාණවල ත්‍රිමාන ගති ලක්ෂණද දැකිය හැකිය
මුලසිටම ලතින් සාහිත්‍යයේ වැදගත් ස්ථානයකක් ග්‍රීක ගත්කතුවරුන්ට හිමිවිය
රෝම රාජ්‍යයේ ව්‍යාප්තියත් සමගම සාහිත්‍යකරුවන් විවිධ ශෝකය, හාස්‍යය වැනි මාතෘකා යටතේ නිර්මාණ එළිදැක්විම වඩාත් කැපී පෙනිණි
එකල ග්‍රීක ආභාෂයෙන් පණපෙවුන රෝම සාහිත්‍යය සාමාන්‍ය ජන ජීවිතයේ වඩාත් කැපීපෙනෙන අංගයක් විය
විවිධ අවස්ථාවන්වලදී රෝම හමුදාවන්ද ට්‍රම්පට්ටුව වැනි සංගීත භාණ්ඩ යොදාගෙන ඇති බවත් සඳහන් වේ
සමහර ඉතිහාසඥයන් පවසන ආකාරයට සාමාන්‍ය ජනතාව සහභාගී වූ විවිධ උත්සව අවස්ථාවන්වලදී සංගීතය වැදගත් අංගයක් විය
සටහන් 

Roma palakayan

ආශ්‍රිත 
 පුරාතන රෝමය
ජෝන් මැකේන් ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයෙහි 2008 වර්ෂයේ පැවති ජනාධිපතිවරණය සඳහා රිපබ්ලිකන් පක්ෂ අපේක්ෂකයා ලෙස තරග කළේය
මෙය ජෝන් මැකේන්ජාත්‍යන්තරව වඩාත් ජනප්‍රියත්වයට පත්වු අවස්ථාවක් වු අතර 2008.11.4 පැවති ජනාධිපතිවරණයෙන් බැ‍රැක් ඔබාමා ජයග්‍රහණය කළේය
එමෙන්ම ඔහු ඇරිසෝනා ප්‍රාන්ත්ය නියෝජනය කරමින් ජේ‍යෂ්ඨ සෙනට් සභිකයෙක් ලෙස කටයුතු කළේය
ජෝන් සිඩ්නි මැකේන් නම් වු ඔහු 1936 අගෝස්තු 29 වන දින උපත් ලැබීය
ඔහුගේ පියා මෙන්ම සීයාද නාවික හමුදාවේ අද්මිරාල් පදවි හෙබවුවන් වු අතර ජෝන් මැකේන් එම ආභාෂය අනුව යමින් නාවික හමුදාවට එක් විය
ඔහු 1958 ඇමරිකානු නාවික ඇකඩමිය මගින් ස්වකීය උපාධිය ලබා ගත්තේය
ඔහු වියට්නාම යුධ සමයේදී ඊට සහභාගි වීමෙන් අවස්ථා කීපයකදීම බර පතල ලෙස තුවාල ලැබූ අතර සිරකරුවෙක්වශයෙන්ද 1973 හිදී යුද්ධය අවසාන වන තෙක් සිටීමට සිදු විය
යුද්ධයේදී සිදුවු තුවාල වීම් වල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඔහුට ජීවිත කාලය පුරාවටම ඇතැම් කායික ආබාධයන්ගෙන් පෙලීමට සිදු වූයේය
1981 දී ඔහු කපිතාන් වරයෙකු ලෙස නාවික හමුදාවෙන් විශ්‍රාම ගත්තේය
නාවික හමුදාවෙන් විශ්‍රාම ගැනීමත් සමගම මැකේන් දේශපාලන කටයුතු ඇරබීම සඳහා ඇරිසෝනා ප්‍රාන්තයට සංක්‍රමණය විය
ඔහු 1982 දී එක්සත් ජනපද නියෝජිත මණ්ඩලයට තේරී පත් විය
මේ යටතේ වසර 2 ක් පමණ සේවය කල ජෝන් මැකේන් 1986 දී එක්සත් ජනපද සෙනෙට් මණ්ඩලයට තේරී පත් විය
ඔහු තරමක් විප්ලවකාරී චරිතයක් වු අතර පක්ෂයේ තීරණයන්ට යම් යම් අවස්ථාවන්හිදි පටහැනිව ප්‍රකාශයන් නිකුත් කරන හා විවේචනය කරන දේශපාලනඥයකු ලෙසද ප්‍රකටව සිටියේය
ජනාධිපතිවරණ අපේක්ෂකත්වයට පත් වීම ජෝන් මැකේන් මහතාගේ දේශපාල්න ගමන් මගෙහි වැදගත් සංදිස්ථානයක් විය
ජෝන් මැකේන් මහතා 1936 අගෝස්තු 29 වන දින පැනමා ඇල ප්‍රදේශයේ කොකො සොලෝ නාවික ගුවන් මධ්‍යස්ථානයෙහි උපත ලැබීය
ඇමරිකානු ජාතිකයෙකු වු මොහුගේ පළමු විවාහයෙහි බිරිඳ වුයේ කැරොලින් ෂොප්ය
එම විවාහය අසාර්ථක වී ඔවුන් දෙදෙනා දික්කසාද විය
ජෝන් මැකේන් 1980 දී සින්ඩි හෙල්සින් සමග විවාහ වු අතර ඔහුගේ දරුවන් ලෙස ඩග්ලස්,ඇන්ඩෘ,සිඩ්නි,මෙගන්,ජෝන් සිඩ්නි,ජේමිස්,බිරිසප්ට් හැඳින්විය හැකිය
යුධ සේවය සහ දේශපාලන ජීවිතයට අමතරව ගත් කල ජෝන් මැකේන් ලේඛකයෙකුද වු අතර ඔහු ග්‍රන්ථ ගණනාවක් රචනා කොට තිබේ
වසර 81 වයසැතිව සිටියදී, ඔහුගේ 82වන උපන්දිනයට දින සතරක් පමණක් තිබියදී ඔහු මිය ගියේය
මරණය 
ඔහුගේ පිළිකාව සඳහා ඔහු තවදුරටත් ප්‍රතිකාර ලබා නොගැනීමට තීරණය කල බවට මැකේන්ගේ පවුල  විසින් 2018 අගෝස්තු 24 දිනදී ප්‍රකාශයට පත් කෙරිණි
ඊළඟ දිනයෙහි මවුන්ටන් සම්මත වේලාවෙන් ප
ව 4
28 ට (23
28 යූටීසී), ඔහුගේ බිරිඳ සහ පවුල ඔහු පසෙකින් සිටියදී කෝන්විල්, ඇරිසෝනා හී ඔහුගේ නිවසෙහිදී ඔහු මිය ගියේය
ඔහුගේ අසුන සඳහා 2020 මැතිවරණයෙහිදී සෙනෙට් සභිකයෙකු තෝරා පත් කරගනු ලබන තෙත්,  ඇරිසෝනා ආණ්ඩුකාර ඩග් ඩූසී විසින් ඔහුගේ අන්තරවාර ආදේශකයා පත් කරනු ලබනු ඇත
සාබායියන්වරු

මාරිබ්හි බාර්යන් දේවස්ථානය - ක්‍රි
8වන ශත වර්ෂයේ දී ඉදි කළ අතර වසර දහසකට ආසන්න කාලයක් භාවිතයට ගැණුනි
අල්මාන් සඳ දෙවියා අමතා කළ සාබායියයන් සෙල් ලිපිය
මෙහි දකුණු අරාබිය දෙවිවරු පස්දෙනා, අධිරාජ්‍යවරු දෙදෙනා හා පාලකවරු දෙදෙනා ගැන සඳහන්ය
7වන ශත වර්ෂය) 

අල් බයිඩා හි දී හමු වූ “ලෝකඩ මිනිසා” (අල් බයිඩා යනු පුරාණ ෂේබා රාජධානියේ නෂ්ම්ය) ක්‍රි
5-6 සියවස - ලූර් කෞතුකාගාරය 

සාබායියන්වරු යනු දැනට නිරිත දිග අරාබියානු අර්ධද්වීපයේ යේමනය ලෙස හැඳින්වෙන ප්‍රදේශයේ විසූ පුරාණ දක්ෂිණ අරාබි භාෂාව කතා කළ පුරාණ මානව කොට්ඨාශයකි
2000 සිට ක්‍රි
8 වන සියවස දක්වා සමහර සාබායියන්වරු රතු මුහුදෙන් ඔබ්බෙන් වූ තම ආධිපත්‍ය හේතු කොට ගෙන උතුරු ඉතියෝපියාවේ ඩර්ම්ට් හි හා ඒරිට්‍රියාවෙහි ද වාසය කළහ
ඉතිහාසය

පුරාතන සාබායියානු රාජධානිය 2වන සහස්‍රයේ මුල් භාගයේ සිට ක්‍රි
පූ 1වන සියවස දක්වා පැවතිණි
1 වන සියවසේ දී එය හිම්යාරයිට්වරු අතින් පරාජයට පත් විය
නමුත් සබා සහ දූ - රයිදන් හි පළමු හිම්යාරයිට් අධිරාජ්‍යයේ කැඩී බිඳී යාමත් සමගම ක්‍රි
පූ 2 වන ශතවර්ෂය මුල් භාගයේදී මධ්‍ය - සබායියානු රාජධානිය නැවත ඇති විය
එය අවසාන වරට නැවත 3 වන ශතවර්ෂය අග භාගයේදී හිම්යාට්වරු අතට පත් විය
එහි අග නගරය වූයේ මාරිබ්ය
රාජධානිය පිහිටා තිබුණේ මධ්‍ය කාලීන අරාබි භූගෝල ශාස්ත්‍රඥයින් සයිහාඩ් ලෙස නම් කළ (වර්තමානයේ රුම්ලට් - අල්  - සබාටයන් ) කාන්තාරය දිගේය
සාබායියන්වරු දකුණු අරාබි ජනතාව වූහ
පුරාණ යේමනයේ ප්‍රාදේශීය අරාබි රාජධානි තිබිණි
රතු මුහුද දිගේ උතුරින් මයිනානියන් වරුද නිරිත දිග ප්‍රදේශයෙන්ද සාබායියන් වරුද ඊට නැගෙනහිරින් ක්වාටාබනියන්වරු  ද ඊටත් නැගෙනහිරින් හයිදුමයිට්වරුද සිටියහ
අනෙකුත් අරාබි සහ යේමන රාජධානි සේම සාබායියන් වරුද බොහෝලාභ ඉපදවිය හැකි කුළුබඩු ව්‍යාපාරයේ (විශේෂයෙන් කට්ට කුමංචල් සහ සුවඳ ලාටු ) යෙදී සිටියහ‍
ෂේබාහි බිබ්ලිකල් රාජධානියේ ජාතියටම මොවුන්ද අයත් වූ බව බොහෝ විද්‍යාඥයින් දැනට විශ්වාස කරන දෙයකි
මුස්නාඩ් අක්ෂර මාලාව (පුරාණ දකුණු අරාබියානු) පිළිබඳ බොහෝ ශිලා ලේඛන වගේම වැල් අකුරින් ලියවුණු සාබුර් ලියවිලිද බොහෝ ගණනක් හමු වී ඇත
මොවුන් බහු දේව වාදික වූහ
මොවුන් කුරානයේ සඳහන් සාබියන්වරු සමග පටලවා නොගත යුතුය
(සාබියන්වරු ගැන, කුරානයේ අරාබි භාෂාවෙන් හොඳ දේට වඩා ලියවුණේ නරක දේ ගැනය
) 

රතු මුහුදේ වූ තම ආදිපත්‍යය හේතුවෙන් සබායින්වරු උතුරු ඉතියෝපියාවේ සහ එරිට්‍රියාවේද ජීවත් වූහ
එකළ ඩර්මට් රාජධානිය බල පැවැත්වුණි
බොහෝ නවීන ඉතිහාසඥයින් ප්‍රකාශ කරන පරිදි මෙම ශිෂ්ටාචාරය ඒක දේශික එකකි
සමහරු අතීතයේ ප්‍රකාශ කළ පරිදිම , ඩර්මටය ස්වදේශික ජනතාවගේ සහ උසස් සම්භවයේ සාබායියන් වරුන්ගේ මිශ්‍රණයක ප්‍රතිඵලයක් යැයි කියති
ඉතා සුළුතරයක් ප්‍රකාශ කර සිටින්නේ සාබායියානුවරු හෝ එට්‍රියන් හා ඉතියෝපියන්වරු , පුරාණ සාබායියන් සංක්‍රමණිකයන්ගෙන් නැවත එන්නන් බවයි. ඒ ඉතා අල්ප සාක්ෂි ප්‍රමාණයක් පදනම් කොට තැණුනු  කල්පිතයකි
“ දිව්‍යයමය ඔගස්ටස්ගේ ක්‍රියා”  හි ඔගස්ටස් ප්‍රකාශ කර සිටින්නේ හමුදාව සාබායියානු බල ප්‍රදේශය වන මාරිබාවට පැමිණිනු බවයි.

References 
http
org/wiki/Sabaeans
ස්කාරා බරායි () යනු,  ස්කොට්ලන්තයේ, ඕක්නෙයි මහා භූමිප්‍රදේශයේ බටහිර වෙරළ තීරයෙහි, ස්කායිල් බොක්කෙහි පිහිටි විශාල ගලින්-නිමැවූ‍ නව ශිලා යුගයට අයත් ජනාවාසයකි
එහි නිවාස 10ක් පවතින අතර ක්‍රි
3100-2500 කාලයේ දී ජනාවාස වී ඇත
යුරෝපයේ වඩාත්ම සම්පූර්ණ නව ශිලා ගම්මානය මෙය වන අතර යුනෙස්කෝ ලෝක උරුමවලට අයත් වීමට ආරක්ෂා සහිතව මෙය පැවතුණි
ස්කාරා බරායි සොයා ගැනීම හා එහි ලක්ෂණ 

ස්කාර් බ්රේ් නම් වූ විශාල පස් ගොඩැලිවලින් තෘණ උදුරා දැමීමට තරම් විශාල කුණාටුවක් නිසා 1850 වන තෙක් ස්කාර් බ්රේ  පැවතියේ පසට යට විය
ස්කේල් හි ස්කොට්ලන්ත වාසියකු වන විලියම් වොට් විසින් ශෛලමය ගොඩනැඟිලි කීපයක් කටු සටහන් සොයා ගන්නා ලද අතර මූලික කැනීම් ද සිදු කරන ලදී
1926 ඇති වූ තවත් කුණාටුවකට පසු 1928 ත් 1930 ත් අතර දී එය වීර් ගෝඩන් ඩයිල්ඩ් විසින් සම්පූර්ණයෙන් කැනීමට භාජනය කරන ලදී
ස්කාරා බ්රේස පදිංචිකරුවන් පැහැදිලි ලෙසම ග්රූව්ච්වෙයා සාදන්නෝ සහ භාවිතා කරන්නෝ වූහ
නිවෙස් මැටියෙන් ඉදි කළ ඒවා විය
ඒවා පොළවට කිඳා බැස්සේය
ඒවා විශාල කුණු ගොඩවල් බවට පත් වූයේය
ඒවා සුළු වශයෙන් ස්ථිර නිවාස වූ අතර ඔක්නෙයි හි රළු ශීත දේශගුණයට ඔරොත්තු දෙන ආකාරයේ නිර්මාණයක් විය
නිවසක් වර්ග මීටර 40 ක වපසරියකින් යුක්ත වූ අතර එහි විශාල හතරැස් කාමරයක් ද උෂ්ණත්වය ලබා දීමට හා කෑම පිසීමට විශාල ලිපක් ද විය
දූපතේ එතරම් ගස් නොතිබූ නිසා එම නිවෙස්වල වහළ සෙවිලි කිරීම සිදු වූයේ ලී දඬු හා තල්මස් ඇටකටු තණ පිඩැලි සමඟ ඇල්ලීමෙනි
නිවෙස්වල ගලින් කරන ලද ගෘහ භාණ්ඩ විශාල සංඛ්යා්වක් විය
ඊට කබඩ්, මේස, පුටු හා ඇසුරුම් පෙට්ටි අන්තර්ගත විය
කාණු පද්ධතියක් පවා ග්රාමම නිර්මාණයේ සම්පාදනය කොට තිබිණි
සෑම නිවසකම ප්රාුථමික මට්ටමේ වැසිකිලියක් තිබිණි
සොයා ගත් නිවාස දහයෙන් හතකම ඇඳවල් හා මේස සහිත එක හා සමාන ගෘහ භාණ්ඩ විය
ඒවා වූයේ ද සමාන ස්ථානවලය
මේසය තිබුණේ නිවසට ඇතුළු වන විටම පෙනෙන ලෙස දොරට මුහුණ දා බිත්තියට හේත්තු කරය
අටවනනිවසේ මේස හෝ ඇසුරුම් පෙට්ටි නොතිබිණි
නමුත් එය එක හා සමාන කුඩා කුටිවලට බෙදා තිබුණි
මෙම නිවසේ කැනීම්වලදී ගල් කැබලි, අස්ථීන් සහ සත්ව අං හමු විය
මෙම ගොඩනැඟිල්ලක ඇටකටු ඉදිකටු හෝ ගිනිගල් කෙටේරි වැනි සරල ආයුධ නිෂ්පාදනය කළ වැඩපළක් විය හැකිය
යුරෝපයේ මිනිස් මැක්කා පියුලෙක්ස් ඉරිටන්ස් පිළිබඳ ප්ර ථම වාර්තාව මෙම බිමෙන් සොයා ගන්නා ලදී
විකිරණ කාබන් පරීක්ෂාවෙන් පෙන්නුම් කරන්නේ ස්කාරා බ්රේො හි ජනාවාස ඇතිවීම ක්රිග
3100 සිට වසර 600ක් පුරා පමණ පැවති බවයි. ක්රි‍
2500 දී පමණ කාළගුණ විපර්යාසය සිදු වීමෙන් පසු එනම් බොහෝ ශීතල තෙත් කාළගුණයක් පැවතීමට පටන් ගත් පසු පදිංචිකරුවන් විසින් මෙය අත්හැර දමන්නට ඇත
ස්කාරා බ්රේීහි මිනිසුන් එහි පදිංචිය හදිසියේ අත්හැරීමට හේතු පිළිබඳ නොයෙකුත් සිද්ධාන්ත ඇතත් මෙය සිදු වූ ආකාරයට අදාල ශක්තිමත් සාක්ෂි තවම හමු වී නැත
මෙම දෘශ්යයමාන ගොඩනැඟිලි මෙහි ජීවී සම්භවයක් තිබූ බවට හැඟීමක් ඇති කරනවන නමුත් මෙම භූමිය නැවත සොයා ගැනීමට පෙර සමුද්රී ඛාදනය නිසා මීට අදාල සාක්ෂි බොහෝ ලෙස විනාශ වී ඇත
අනාවරණය වූ ශේෂයන් පුරාණ ස්මාරකවලට යාබදව තිබෙන්නට ඇත
කොටු කරන ලද ප්රතදේශයේ දකුණට වන්නට වූ පර්වතයේ සෝදා යාමක් දක්නට ලැබී ඇත
විශාල ශෛලමය පවුර විසින් වූ ශේෂ සෝදා යාමෙන් ආරක්ෂා කෙරෙයි
යුරෝපයේ ලෝක උරුම අඩවි
පෞද්ගලික සහන සේවා කණ්ඩායම්
රට තුළ සහන සේවා කටයුතු ක්රිiයාත්මක කිරීම සඳහා ජාත්යfන්තර සංවිධාන කිහිපයකට (සිද්ධි දාමයට පෙර හෝ ඉන් පසු) අනුමැතිය ලැබී ඇත
මින් සමහරක් සහන සේවා කටයුතුවලට සහයෝගය ලබා දීම සිදු කරති
එවන් සංවිධාන කිහිපයක් පහත දැක්වේ
Aidmatrix මෙම සංවිධානය මඟින් සහන සේවා කටයුතු සඳහා දායක වීමට කැමැත්තක් දක්වන විවිධ ආයතන, කණ්ඩායම් සහ පුද්ගලයන් සඳහා සම්බන්ධීකරණ සේවා සපයන අන්තර්ජා ‍දොරටුවක් ක්රි යාත්මක කරයි
මේ ඔස්සේ ද්රරව්ය මය ආධාර, මූල්යමමය ආධාරය ලබා ගැනීමෙත් රාජකාරී ස්ථානයන්හිද සාමූහිකව ආධාර රැස් කිරීමේ ව්යා පෘති ක්රි යාත්මක කිරීම සඳහා පහසුකම් සැපයීමත් සිදු කෙරේ
Giving Children Hope මෙම සංවිධානය සිය බිම් මට්ටමේ සාමාජිකයන් ඇසුරින් හදිසි සහන සේවා සැපයුම් බෙදා හැරීමට කටයුතු කර ඇත
CARE මෙම සංවිධානයේ මූලස්ථාන කිහිපයක් යැන්හොන්හි පිහිටා තිබූ අතර ඉන් සමහරකට හානි සිදු වී ඇත
නමුත් මෙහි නිලධාරීන්ට සහ සාමාජිකයින්ට හානි සිදු වී නොමැත
මේ වන විට ඔවුන් සතුව වෙනත් සම්පත් පවතින අතර ආධාර ලබා දීම සඳහා සූදානමින් සිටිති
මේ වන විට ද ඉලක්කගත ආධාර ප්රමමාණයක් ඔවුන් සතුව පවතී
Chevron Corporation ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 2ක ආධාර මුදලක් ලබා දීමට තීරණය කර ඇත
ඉන් අඩක් රතු කුරුස සංවිධානයට ලබා දීමටත් ඉතිරිය International Organization for Migration, Mercy Corps, Pact and Save the Children යන සංවිධාන අතර බෙදා දීමටත් සැලසුම් කර ඇත‍
Church World Service ආයතනය Myanmar Council of Churches සංවිධානය සමඟ එක්ව සහන සේවා කටයුතු දියත් කර ඇත
ඔවුන් සතුව ද මේ වන විට ඉලක්කගත ආධාර ප්රයමාණයක් පවතී
Direct Relief International බිම් මට්ටමේ සංවිධාන කිහිපයක් හා එක්ව සහන සේවා කටයුතු ක්‍රියාත්මක කරයි
පරිපාලන කටයුතු සඳහා වැය නොකරන, මුළුමනින්ම සහන සේවා ව්යා‍පෘති සඳහා යෙදවෙන සාමාන්යක ආධාර ඔවුන් සතුව පවතී
Doctors Without Borders/Mdecins Sans Frontières - සංවිධානයේ කණ්ඩායමක් බිම් මට්ටමේ ක්රිDයාත්මක වන අතර ඔවුන් මේ වන විට සහන ‍සේවා කටයුතු සඳහා දායකත්වය සපයමින් සිටිති
සාමාන්ය  ආධාර සැපයුම් තොරතුරු මොවුන්ගෙන් ලබා ගත හැක
Foundation for the People of Burma - සංවිධානය රුන්ගුන්හි ක්රියයාත්මක වෙමින් සෘජුව ‍සහන සේවා කටයුතු ක්රිoයාත්මක කරයි
සහන සේවා කටයුතු බෞද්ධාගමික ස්වේච්ඡා සේවකයින් අතින් ක්රිුයාත්මක ව අතර තවදුරටත් ලැබෙන ආධාර භාර ගැනීම සඳහා බලාපොරොත්තුවෙන් සිටිති
GlobalGiving සංවිධානය දැනටමත් මියන්මාරයේ ක්රිැයාත්මක වන බිම් මට්ටමේ සංවිධාන කිහිපයක් සමඟ නිශ්චිත සහන සේවා ව්යාැපෘති ක්රි යාත්මක කරති
‍ඔවුන් හා ක්රිසයාත්මක වන සංවිධාන අතරට IDE , CHF International හා International Medical Corps යන ඒවා අයත් වේ
Hungarian Baptist Aid සංවිධානය Baptist World Aid හි සෙවිමේ හා ගලවා ගැනීමේ කණ්ඩායම් සහ වෛද්යa කණ්ඩායම් සමඟ එක්ව ක්රි යා කරයි
ඊට අමතරව මේ වන විට මානුෂීය ආධාර සැපයීමටත් විශේෂ ජල පිරිපහදු සහ මළු වශයෙන් ජලය ලබා දීමේ ඒකකයක් ඇරඹීමටත් ඔවුහු ක්රිවයාත්මක වෙමින් සිටිති
Lutheran World Relief සංවිධානය  Church World Service සංවිධානය ඔස්සේ සහන ‍සේවා කටයුතු ක්රිnයාත්මක කරයි
ඔවුන් විශේෂිත මියන්මාර / බුරුම සුළි කුණාටු ආධාර වැඩ සටහනක් ආරම්භ කර ඇත
මියන්මාර රතු කුරුස සංවිධානය සිය මවු ආයතනයේ නිල වෙබ් අඩවිය හරහා ආධාර ලබා දෙන ලෙස ඉල්ලීමක් කර ඇත
මේ වන විට ඔවුන් බිම් මට්ටමේ ක්රි යාත්මක වන අතර ඉලක්කගත ආධාර ලබා දීමට සූදානමින් සිටී. මේ සඳහා ආධාර කිරීමට දක්වන්නේ නම් නිල වෙබ් අඩවිය වෙත පිවිස "Myanmar Cyclone Nargis"  ය‍ටතේ "I would like my contribution to go to
" යන යොමුව තෝරාගන්න
Save the Children ආයතනය මියන්මාර්යේ ක්රි යාත්මක වන විශාලතම රාජ්යu නොවන සංවිධානවලින් එකකි
එමඟින් මේ වන විට සියළු අංශ ආවරණ වන පරිදි දැවැන්ත සහන වැඩ පිළිවෙලක් ක්රිකයාවට නංවා ඇත
මෙම සංවිධානය හරහා ද ඉලක්කගත ආධාර ලබා දිය හැක
ShelterBox ඕස්ට්රේ ලියානු ශාඛාව සහ අනෙකුත් Rotary International සමුහයේ සංවිධාන ද සහන සේවා කටයුතු සඳහා දායකත්වය දක්වති
මැයි 10 වැනි දා පටන් ShelterBoxes සාමාජිකයින් මියන්මාරය වෙත පැමිණීම ආරම්භ විය
UNICEF ආයතනය මේ වන විටද රට තුළ ක්රියයාත්මක වන අතර ආධාරක සැපයුම් ලබා දී ඇත
මෙම සංවිධානය හරහා ද ඉලක්කගත ආධාර ලබාදීමේ ක්රකමවේදයක් ක්රිවයාත්මක වේ
Unitarian Universalist Service Committee සංවිධානය Unitarian Universalist Association සංවිධානය සමඟ එක්ව මියන්මාර සුළි කුණාටුවෙන් ජීවිත බේරාගත් පුද්ගලයන් සඳහා මානුෂීය ආධාර අරමුදලක් ආරම්භ කර ඇත
ගැටළු සහගත තත්වයන්ට මුහුණ දීම සඳහා UUSC ආයතනය සැලසුම් සහගතව ක්රිතයාත්මක වේ
අයිතිවාසිකම්වලට තර්ජන එල්ල වූ, සාම්ප්රාදායික සහන සේවා ව්යා පෘති වලින් නොසලකා හැරි සහ ඔවුන්ට මඟ හැරුණු පුද්ගලයන් පිළිබඳ මොවුන්ගේ වැඩි අවධානය යොමු වේ
මොවුන් හරහා ද ඉලක්කගත ආධාර සැපයීම් කළ හැක
World Vision සංවිධානයේ සාමාජිකයන් 600ක් මේ වන විට බිම් මට්ටමේ ක්රිුයාකාරීව (වීඩියෝ ක්ලිපය බලන්න) මොවුන් ද ඉලක්කගත ආධාර ලබාදීමේ පහසුකම් සපයා ඇත
නිෂ්පාදනයට සිදු වන බලපෑම
වී වගාව සඳහා ඉරවඩි ඩෙල්ටා ප්ර්දේශය ඉතා සශ්රීමක බිම් කඩක් වන අතර “සහල් නැලිය” ලෙස ද හැඳින්වේ
මෙම ප්ර්දේශයෙන් ලැබුණු වී නිෂ්පාදන මඟින් බුරුම ජනතාවට ප්රිමාණවත් තරම් (ආසියානු ප්රිමිතීන්ට අනුව) සහල් සපයා ඉතිරිය අපනයනය කිරීමට ද බුරුමය සමත් විය
නාර්ගීස් චණ්ඩ මාරුතය අස්වනු නෙළන කාලයට ආසන්නව සිදු කළ බලපෑම හේතුවෙන් වී නිෂ්පාදනය අඩු වී සාගත තත්වයක් උද්ගත වීමේ හැකියාවක් පවතී