Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
හෘදය අවට රුධිරය පොම්ප නොකරන බවත්, විස්තාරයේ දී හෘදය රුධිරය උරාගන්නා බවත්, ධමනිවල ස්පන්දන හේතුවෙන් ධමනි විසින්ම රුධිරය පරිවහනය කළ බවත් ඉන් කියැවිණි
ගැලන් විශ්වාස කළේ ධමනික රුධිරය ශිරා රුධිර බවට පත්වන්නේ වම් කෝෂිකාවේ සිට කෝෂිකා අතර 'ජිද්‍ර' ඔස්සේ රුධිරය ගලා යාමෙන් බවයි. පෙනහැලිවල ඇති වාතය පුප්ඵුසීය ධමනිය ඔස්සේ හෘදයේ වම්පසට ගොස් ධමනික රුධිරය තැනුනු බව ඔහු විශ්වාස කළේ ය
මෙම අදහස් වසර දහසක් පමණම අභියෝගයට ලක් නොවිණි
පූර්ව-නූතන 
කිරීටක සහ පුප්ඵුසීය සංසරණ පද්ධති පිළිබඳ පැරණිතම වාර්තා හමුවන්නේ 1242දී ප්‍රකාශිත ඉබ්න් අල්-නෆිස්ගේ ඇවිසෙන්නාගේ ග්‍රන්ථයේ ව්‍යූහ විද්‍යාව පිළිබඳ විවරණය තුළ ය
ඔහුගේ ලේඛනයෙහි, අල්-නෆිස් ලියා ඇත්තේ පෙර ගැලන් විශ්වාස කළ පරිදි දකුණු සිට වම් කෝෂිකාව වෙත නොයා රුධිරය පුප්ඵුසීය සංසරණය ඔස්සේ ගමන් කරන බවයි. පසුකාලීනව ඔහුගේ කෘතිය ඇන්ඩ්‍රියා ඇල්පාගෝ විසින් ලතින් භාෂාවට පරිවර්තනය කරන ලදී
යුරෝපය තුළ, ගැලන්ගේ ඉ‍ගැන්වීම් විද්වත් ප්‍රජාව තුළ ප්‍රමුඛ වන්නට වූ අතර, ඔහුගේ මතය පල්ලියේ නිල පාඨ ග්‍රන්ථය විය
ඇන්ඩියාස් වෙසලියස් විසින් ඔහුගේ De humani corporis fabrica (1543) තුළ ගැලන්ගේ හෘදය පිළිබඳ ඇතැම් විශ්වාස පිළිබඳ ප්‍රශ්න නගා ඇත
නමුත් ඔහුගේ මෙම විශිෂ්ට කෘතිය අධිකාරියට අභියෝගයක් ලෙස සැලකුණු අතර, බොහෝ ප්‍රහාරයන්ට ලක්වීමට ඔහුට සිදු විය
මයිකල් සර්වේටස් සිය Christianismi Restitutio (1553) කෘතිය තුළ ලියා ඇත්තේ රුධිරය හෘදයේ එක් පසෙක සිට අනෙක් පසට ගමන් කරන්නේ පෙනහැලි ඔස්සේ බවයි.

නූතන 
හෘදය තුළින් රුධිර ගමනය පිළිබඳ අර්ථ නිරූපණයේ සුවිශේෂී සන්ධිස්ථානයක් ලෙස ඉංග්‍රීසි වෛද්‍යවරයකු වූ විලියම් හාර්විගේ De Motu Cordis (1628) කෘතිය හැඳින්විය හැක
හාර්විගේ ග්‍රන්ථය මගින් සංස්ථානික සංසරණය සහ හෘදයේ යාන්ත්‍රික බලය පූර්ණව විස්තර කොට ඇත
මෙය ගැලනික වාදයන් ඉක්මවා ගියේ ය
ජර්මානු කායික විද්‍යාඥයකු වූ ඔටෝ ෆ්‍රෑන්ක් (1865–1944) විසින් මෙම වැදගත් හෘත් සම්බන්ධතාව පිළිබඳ ප්‍රකාශන රැසක් නිකුත් කරන ලදී
හෘදය පිළිබඳ අධ්‍යයනය කළ වැදගත් ඉංග්‍රීසි කායික විද්‍යාඥයකු ලෙස අර්නස්ට් ස්ටාර්ලිං (1866–1927) හැඳින්විය හැක
මොවුන් බොහෝවිට ස්වාධීනව කටයුතු කොට ඇතත්, ඔවුන්ගේ සංයුක්ත උත්සාහයන් සහ සමාන නිගමනයන් හේතුවෙන් "ෆ්‍රෑන්ක්-ස්ටාර්ලිං යන්ත්‍රණය" නම්කොට ඇත
පර්තින්ජි තන්තු සහ හිස්ගේ ගොනුව 19වන සියවස තරම් මුල්කාලයේ අනාවරණය කරගෙන තිබුණ ද, හෘදයේ විද්‍යුත් සන්නයන පද්ධතිය තුළ එහි විශේෂිත කෘත්‍යය 1906 වන තෙක්ම වටහාගෙන තිබුණේ නැත
1906දී සුනාඕ ටවාරා විසින් සිය නිබන්ධනය වූ Das Reizleitungssystem des Sugetierherzens තුළින් මෙය අනාවරණය කරන ලදී
ටවාරා විසින් කර්ණිකකෝෂික ගැටය සොයාගැනීමත් සමග, ආතර් කීත් සහ මාටින් ෆ්ලැක් හෘදයේ සමාන ව්‍යූහයන් සෙවීමට පෙළඹිණි
ඉන් මාස කිහිපයකට පසු ඔවුනට සයිනො-හෘත් කර්ණික ගැටය අනාවරණය කරගැනීමට හැකි විය
මෙම ව්‍යූහයන් හේතූවෙන් විද්‍යූත්කන්තුකරේඛනයට ව්‍යූහ විද්‍යාත්මක පදනම සැකසිණි
මෙහි නිර්මාපකයා වූ විලෙම් අයින්තෝවන් 1924දී වෛද්‍ය විද්‍යාව හෝ කායික විද්‍යාව සඳහා වන නොබෙල් ත්‍යාගයෙන් පිදුම් ලැබී ය
ප්‍රථම සාර්ථක හදවත් බද්ධය සිදුකරන ලද්දේ 1967දී දකුණු අප්‍රිකාවේ කේප් ටවුන්හි ග්රූට් ෂූර් රෝහලේ ශල්‍ය වෛද්‍යවරයකු වූ ක්‍රිස්ටියන් බර්නාඩ් විසිනි
මෙය හෘත් ශල්‍යකර්ම ක්ෂේත්‍රයේ නව මංසලකුණක් ලෙස සැලකිය හැකි අතර, එය ලෝව පුරා වෛද්‍ය ක්ෂේත්‍රය කෙරෙහි ඉමහත් අවධානයක් යොමුවීමට හේතු විය
කෙසේනමුත්, ඉන් දිගුකාලීනව ජීවත් වූ රෝගීන් පමාණය ඉතා පහළ මට්ටමක පැවතිණි
ප්‍රදානය කළ හෘදයක් බද්ධකෙරුණු පළමු පුද්ගලයා වූ ලුවිස් වැෂ්කැන්සි සැත්කමින් දින 18කට පසු මියගියේ ය
සෙසු රෝගීන් ද සති කිහිපයකට වඩා ජීවත් වූයේ නැත
ඇමරිකානු ශල්‍ය වෛද්‍යවරයකු වූ නෝර්මන් ෂුම්වේ සමග රිචඩ් ලෝවර්, ව්ලැඩිමිර් ඩෙමික්හොව් සහ ඒඩ්‍රියන් කැන්ට්‍රොවිට්ස් යන පුරෝගාමීන් විසින් හෘද බද්ධ කිරීමේ ක්‍රමවේද වැඩිදියුණු කරන ලදී
2000 මාර්තු වන විට, ලෝකය පුරා හදවත් බද්ධ කළ රෝගීන් සංඛ්‍යාව 55,000 ඉක්මවී ය
20වන සියවස මැද පමණ වන විට, එක්සත් ජනපදය තුළ හෘද රෝග හේතුවෙන් සිදුවන මරණ ප්‍රමාණය ආසාදක රෝග හේතුවෙන් සිදුවන මරණ ප්‍රමාණය ඉක්මවමින් ලොව පුරා මරණ සඳහා ප්‍රධාන හේතුව බවට පත් විය
1948 සිට සිදුවන ෆ්‍රැමිංහැම් හෘද අධ්‍යයනය මගින් හෘදය කෙරෙහි බලපෑ හැකි සාධක රාශියක් අනාවරණය කරගෙන ඇත
මේ අතර ආහාර, ව්‍යායාම, සහ ඇස්පිරින් වැනි සාමාන්‍ය ඖෂධ ද වේ
ACE නිෂේධකය සහ බීටා අවහිරකාරක මගින් තීව්‍ර හෘත් අකරණිය පාලනය කරගැනීමට හැකියාව ලැබුණ ද, වසර තුළ මියයන රෝගීන් සංඛ්‍යාව 30 සිට 40% පමණ දක්වා වැඩිවී ඇත
සමාජය සහ සංස්කෘතිය

සංකේතවාදය

ජීව්‍ය ඉන්ද්‍රියයක් වන හෘදය බොහෝ කලක සිට සිරුරේ කේන්ද්‍රය, ජීවිතයේ, හැඟීමේ, හේතූ දැක්වීමේ, ආශාවේ, බුද්ධියේ සහ බලාපොරොත්තුවේ පීඨිකාව නැතහොත් මනස ලෙස හැඳින්විණි
බොහෝ ආගම්වල "සත්‍යය, හෘදසාක්ෂියේ හෝ යහපත් ධෛර්යයයේ සංකේතය ලෙස සැලකෙයි – ඉස්ලාමික සහ යුදෙව්-ක්‍රිස්තියානි චින්තනයේ දෙවියන්ගේ දෙවොල නැතහොත් සිහසුන ලෙස හෘදය සැලකෙයි
හින්දු ආගමේ දිව්‍යමය කේන්ද්‍රය, ආත්මය සහ ශ්‍රේෂ්ඨ ඥානයේ තෙවන ඇස ලෙස හෘදය සැලකේ. බුදුන් වහන්සේගේ පවිත්‍රත්වයේ වජ්‍රය සහ හරය ලෙස හෘදය සැලකේ. තාඕ ආගමේ තේරුම් ගැනීමේ මධ්‍යස්ථානය එයයි
"

හීබෲ බයිබලයේ හෘදය සඳහා යෙදෙන වදන lev යන්නයි
මෙය හැඟීමේ, මනසේ අසුන ලෙසත්, ව්‍යූහ විද්‍යාත්මක ඉන්ද්‍රිය ලෙසටත් අර්ථ දැක්වේ
එසේම එය කෘත්‍යය සහ සංකේතවාදය අනුව ආමාශය හා සම්බන්ධ යැයි සැලකේ.

පුරාතන ඊජිප්තු ආගමේ ආත්මය පිළිබඳ සංකල්පයේ දී හෘදය හෙවත් ඉබ් සඳමා වැදගත් ස්ථානයක් හිමි වේ
ඉබ් හෙවත් අභිධර්මීය හදවත ළදරුවාගේ මවගේ හදවතේ රුධිර බිඳුවකින් උපත ලද බව විශ්වාස කෙරිණි
පුරාතන ඊජිප්තුවරුන්ට අනුව, හෘදය හැඟීම්වල, චින්තනයේ, ආශාවේ සහ අභිප්‍රායේ අසුනයි
මේ බවට සාක්ෂි ලෙස ඉබ් වදන හා සම්බන්ධ ඊජිප්තු යෙදුම් වන "සතුට" යන අරුතැති ආවි-ඉබ් (සාහිත්‍යමය, "හදවත දිගු"), "භේද කළ" යන අරුතැති සාක්-ඉබ් (සාහිත්‍යමය, "කපාදමන ලද හදවත") අනුව පෙනේ
ඊජිප්තු ආගමේ, හදවත මරණින් මතු දිවියට යතුර විය
පහළ ලෝකයේ දී එය යළි ඉස්මතු වන අතර, එහි අයිතිකරු පිළිබඳ යහපත් හෝ අයහපත් සාක්ෂි එය ලබා දෙයි
හෘදය කිරා බැලීමේ මංගල්‍යයේ දී අනුබිස් ඇතුළු දෙවිවරුන් ගණනාවක් විසින් එය පරීක්ෂා කරන බව විශ්වාසය විය
යහපත් පැවැත්මේ පරමාදර්ශී සම්මතය වූ මාට්ගේ පිහාටුවට වඩා හෘදය බර අඩු වුවහොත්, එහි අරුත එහි හිමිකරුගේ දිවිය යහපත් බවත් ඔහුට පරලොවට ඇතුළත් විය හැකි බවත් ය
නමුත් හෘදය බරින් වැඩි වුවහොත් එය අම්මිට් නැමැති රාක්ෂයා විසින් ගිලදමනු ලැබෙයි
"හෘදය" සඳහා යෙදෙන චීන අක්ෂරයක් වන 心 යන්න, හෘදයේ තාත්වික නිරූපණයකින් (හෘදයේ කුටීර නිරූපණය කෙරෙන) සම්භවය වී ඇතැයි සැලකේ. චීන වදනක් වන xīn (ෂින්) යන්න "මනස", "චේතනාව", හෝ "හරය" අර්ථ දැක්වෙන රූපකයකි
චීන වෛද්‍ය ශාස්ත්‍රයේ, හෘදය 神 ෂේන් හෙවත් "ආත්මය, සිහියේ" මධ්‍යස්ථානය ලෙස සලකා ඇත
ඒ අනුව හෘදය ක්ෂුද්‍රාන්ත්‍රය, දිව සමග සම්බන්ධ අතර, එමගින් ෂඩ් ඉන්ද්‍රීන් සහ පංච අන්තරංගයන් පාලනය කරයි
එසේම එය පංච මූලධාතු අතුරින් අග්නි කාණ්ඩයට අයත් වේ
හෘදය සඳහා යෙදෙන සංස්කෘත වදන වන හෘද හෙවත් හෘදය යන්න පැරණිතම සංස්කෘත ග්‍රන්ථයක් වන ඍග්වේදයේ දක්නට ලැබේ
සංස්කෘතයේ මෙම වදන ව්‍යූහ විද්‍යාත්ම අවයවය මෙන්ම "මනස" හෝ "ආත්මය" සඳහා ද යෙදී ඇත
එය හැඟීම්වල අසුන ලෙස දැක්වේ
හෘද යන යෙදුම හෘදය සඳහා වන ග්‍රීක, ලතින් සහ ඉංග්‍රීසි වචන හා සමප්‍රභව විය හැක
ඇරිස්ටෝටල් ඇතුළු බොහෝ සම්භාව්‍ය දාර්ශනිකයින් සහ විද්‍යාඥයින් හෘදය චින්තනය, හේතු දැක්වීම, හෝ හැඟීම් සඳහා වගකියන අවයවය ලෙස ලෙස සලකා ඇත්තේ මොළය නොසලා හරිමිනි
හෘදය හැඟීම් සඳහා අසුන ලෙස හඳුන්වා ඇත්තේ රෝම වෛද්‍යවරයකු වූ ගැලන් විසින් ආශාවේ අසුන ලෙස අක්මාවත්, හේතු දැක්වීමට ආසනය ලෙස මොළයත් විස්තර කිරීම නිසායි
ඇස්ටෙක් පුදපූජා ක්‍රම තුළ හෘදයට සුවිශේෂී ස්ථානයක් හිමි විය
ඇස‍්ටෙක්වරුන් විසින් අනුගමනය කළ මිනිස් බිලි පූජා ක්‍රමවල දී ප්‍රධාන වශයෙන්ම හෘදය වෙන්කරනු ලැබී ය
ඇස්ටෙක්වරුන් විශ්වාස කළේ හෘදය (ටෝනා) යනු පුද්ගලයාගේ අසුන මෙන්ම හිරුගේ තාපයේ කොටසක් (ඉස්ට්ලි) ලෙසයි
මේ වනවිට නාහුවා විශ්වාස කරන්නේ හිරු යනු හෘදයේ-ආත්මයක් (ටෝනා-ටියුහ්)
"රවුම්, උණුසුම්, ස්පන්දනය වන" ලෙසයි
කතෝලික ආගම තුළ, දිගු කාලයක පටන් හෘදය මහත් භක්තියෙන් යුතුව පිළිගැනීමේ සම්ප්‍රදායයක් පවතියි
දහසයවන සියවසේ මැද කාලය වන විට ජේසුස් ක්‍රිස්තුස් වහන්සේගේ තුවාල වන්දනාමාන කිරීමෙන් මෙය ප්‍රමුඛත්වයට පත් විය
මෙම සම්ප්‍රදාය, ජේසුස් වහන්සේගේ පූජනීය හෘදය කෙරෙහි දැක්වූ මධ්‍යකාලීන ක්‍රිස්තියානි භක්තිය සහ ජේද් යුඩිස් විසින් ප්‍රචලිත කළ මරියාගේ නිර්මල හෘදය ඇදහීමට හේතුවූයේ යැයි සිතිය හැක
බිඳණු හදවත යන යෙදුම සංස්කෘතිකමය වශයෙන් අහිමිවූවකු වෙනුවෙන් වන ශෝකය හෝ සම්පූර්ණ කරගත නොමැති වූ ප්‍රේමයක් පිළිබඳ යෙදේ
"අනංගයාගේ හීසර" යන යෙදුම පුරාතන යෙදුමකි
මෙය ඕවිඩ් නිසා යෙදුණකි
ඕවිඩ් විස්තර කරන්නේ අනංගයා විසින් සිය ගොදුරු හීසරවලින් තුවාල කරන බවයි. නමුත් එහි තුවාල කරන්නේ හෘදයට යැයි එහි සඳහන් නොවේ
මීට සමානව අනංගයා විසින් කුඩා හෘද සංකේතයකටට හීවිදිනු නිරූපිත අදහස පුනරුද යුගයේ තේමාවකි
මෙය වර්තමානයේ වැලන්ටයින් දිනය හා බැඳී පවතී
ආහාර

සත්ත්ව හෘදය ආහාරයක් ලෙස බහුලව භාවිතා වන්නකි
මේවා බොහෝමයක් පේශිවලින් සමන්විත හෙයින්, එහි ඉහළ ප්‍රෝටීන ප්‍රමාණයක් ඇත
මේවා බොහෝවිට සෙසු ඉවතලන කොටස් සමග ආහාර බඳුන්වල දැකගත හැක
උදාහරණ ලෙස තාච්චි-ඔටෝමාන් කොකොරෙට්සිය (kokoretsi) දැක්විය හැක
කුකුළු හෘදය බොහෝවිට කූරක ගසා පුළුස්සා ආහාරයට ගනු ලැබේ
ජපන් හාතෝ ටකිටොරි, බ්‍රසීලියානු චුරැස්කෝ ඩි කොරැකාවෝ, ඉන්දුනීසියානු කුකුළු හෘද සැටේ මෙවැනි ආහාර වේ
මෙය තැටියක තබා බැදගත හැක
උදාහරණයක් ලෙස Jerusalem mixed grill නැමැති ආහාරය දැක්විය හැක
ඊජිප්තු සූපවේදයේ දී, සියුම්ව පෙති ගසාගත් හෘදය පිසීමට යොදාගත හැක
මෙය කුකුළු මස් සඳහා පිරවුමක් ලෙස භාවිත වන්නකි
ඇතැම් වට්ටෝරුවල මේවා සෙසු ඉවත ලද මාංශ කොටස් සමග මිශ්‍රකොට යොදාගැනේ
උදාහරණ ලෙස මෙක්සිකානු pollo en menudencias ආහාරය සහ රුසියානු ragu iz kurinyikh potrokhov නැමැති ආහාරය දැක්විය හැක
ගව, ඌරු සහ බැටළු මස්වල හෘදය ද වට්ටෝරුවල ආදේශක ලෙස යොදාගත හැක
හෘදය දැඩිව-ක්‍රියා කරන පේශියක් වන බැවින්, එය "තද සහ වියළි" මාංශයක් ලෙස සැලකේ. මේ නිසා එය පිසීමට වැඩි කාලයක් ගතවේ
මෙහි තද බව හේතුවෙන් චීන කැලතූ-බැදගත් හෘදය මෙන් සිහින් තීරුවලට කපා පිළියෙල කළ හැක
ගව මස්වල හෘදය ද උඳුනක පුළුස්සා හෝ තම්බා ආහාරයට ගත හැක
පේරුවියානු anticuchos de corazón නැමැති ගව හෘද ආහාරය පිළිස්සීම සිදු කරන්නේ දිගු කලක් කුළුබඩු සහ විනාකිරි මිශ්‍රණයක් ආධාරයෙන් පදම් කළ පසුව ය
"ව්‍යාජ පාත්තයා" සඳහා වන  ඕස්ට්‍රේලියානු වට්ටෝරුවේ දී සැබැවින්ම යොදාගන්නේ ගව හෘදයයි
ඌරු හෘදය ස්ටුවක් ලෙස, මඳ ගින්නේ තැම්බුමක් ලෙස, තැම්බුමක් ලෙස හෝ සොසේජයක් ලෙස ආහාරයට ගත හැක
බාලි ඔරෙට් යනු ඌරු හෘදය සහ රුධිරා ආධාරයෙන් තැනූ රුධිර සොසේජස් විශේෂයකි
ප්‍රංශ වට්ටෝරු අනුව cur de porc  l'orange සෑදීමේ දී තැම්බූ හෘදය සහ දොඩම් සෝස් උපකාරී කරගැනේ
වෙනත් සතුන් තුළ

වෙනත් පෘෂ්ඨවංශීන්
හෘදයේ ප්‍රමාණය වෙනස් සත්ත්ව කාණ්ඩ අනුව විවිධත්වයක් ගනියි
පෘෂ්ඨවංශීන්ගේ හෘදයේ ප්‍රමාණය කුඩාම මීයාගේ (12 mg) සිට නිල් තල්මසා (600 kg) දක්වා පුළුල් පරාසයක විහිදී පවතී
පෘෂ්ඨවංශීන් තුළ හෘදය සිරුරේ උදරීය පෙදෙසේ මධ්‍යයට වන්නට පෙරිකාඩියමකින් වටවී ය
ඇතැම් මත්ස්‍ය විශේෂවල පෙරිකාඩියම වෙනුවට උදර්ච්ඡදයට සම්බන්ධ වී පවතියි
SA ගැටය සියලු කලලාවාරිකයින් තුළ දක්නට ලැබුණ ද වඩා ප්‍රාථමික පෘෂ්ඨංශීන්ගේ එය දක්නට නැත
මෙම සත්ත්වයින් තුළ, හෘදයේ පේශි සාපේක්ෂව අඛණ්ඩ අතර, ශිරා කෝඨරකය හෘද ස්පන්දනය සමායෝජනය කරයි
සැබැවින්ම කලාලාවාරිකයින් (ඇම්නියෝටාවන්) තුළ ශිරා කෝඨරකය දකුණු කර්ණිකාව හා සම්බන්ධ බැවින්, එය SA ගැටය හා සමප්‍රභව බව පෙනේ
ටෙලියොස්ටයන් (teleosts) තුළ අවශිෂ්ට ශිරා කෝඨරක පිහිටි බැවින් ප්‍රධාන සමායෝජක මධ්‍යස්ථානය කර්ණිකාව තුළ පිහිටයි
සත්ත්ව විශේෂය අනුව හෘත් ස්පන්දන ශීඝ්‍රතාව බෙහෙවින් වෙනස් වන අතර, එය මිනිත්තුවට ස්පන්දන 20 පමණ (කොඩ් මත්ස්‍යයා) සිට 600 පමණ (ගුමන කුරුල්ලා) දක්වා පරාසයක විහිදෙන අතර, ඇතැම්විට 1200 bpm (රතු-ගෙලැති ගුමන කුරුල්ලා) දක්වා වැඩි විය හැක
ද්විත්ව සංසරණ පද්ධති

පරිණත උභයජීවීන් සහ බොහෝ උරගයින් සතුව ද්විත්ව සංසරණ පද්ධතියක් ඇත
මෙහි අරුත නම් සංසරණ පද්ධතිය ධමනි සහ ශිරා කොටස්වලට බෙදී ඇති බවයි. කෙසේනමුත්, හෘදය සම්පූර්ණයෙන් බාග දෙකකට බෙදී නැත
ඒ වෙනුවට, හෘදය කුටීර තුනකට බෙදී පිහිටයි
එය කර්ණිකා දෙකක් සහ තනි කෝෂිකාවක් ලෙස වේ
සංස්ථානික සංසරණයෙන් මෙන්ම පෙනහැලිවල සිට ද පැමිණෙන රුධිරය ඇතුළු වන අතර, රුධිරය එක්වරම සංස්ථානික සංසරණය සහ පෙනහැලි වෙත පොම්ප කිරීම සිදුවේ
ද්විත්ව පද්ධතිය හේතුවෙන් රුධිරයට සංසරණය වීමේ හැකියාව ලැබෙන අතර, පෙනහැලිවලින් ලබාගන්නා ඔක්සිජනීකෘත රුධිරය ඍජුවම හෘදය වෙත යැවෙයි
උරගයින් තුළ, හෘදය සාමාන්‍යයෙන් පිහිටන්නේ උරස් කුහරයේ මධ්‍යයේ ය
එසේම සර්පයින් තුළ නම්, එය ඉහළ පළමු සහ දෙවන තෙවන සන්ධි අතර පිහිටයි
එහි ශෘදය කුටීර තුනකින් සමන්විත ය
කර්ණිකා දෙකක් සහ කෝෂිකාවකි
කෝෂිකාව බිත්තියක් (ආවාරයක්ආවාරය) මගින්, අසම්පූර්ණ ලෙස භාගා දෙකකට බෙදේ
පුප්ඵුසීය ධමනිය සහ මහාධමනි විවෘත වීම් අසල සැලකිය යුතු හිදැසක් ද පවතියි
බොහෝ උරග විශේෂවල, ‍රුධිර ප්‍රවාහ මිශ්‍ර වීම සිදුවන්නේ අල්ප වශයෙනි
මේ නිසා මහාධමනිය සාමාන්‍යයෙන් ලබාගන්නේ ඔක්සිජනීකෘත රුධිරය පමණකි
මෙය කුටීර හතරකින් යුත් හෘදයක් සහිත කිඹුලන් සම්බන්ධයෙන් අදාළ නොවේ
පෙනහැලි මත්ස්‍යයින් තුළ, මෙම ආවාර කෝෂිකාවේ කොටසක් දක්වා විහිද පවතියි
මේ නිසා පෙනහැලි වෙත යැවෙන ඔක්සිජනීහෘත රුධිර ප්‍රවාහය සහ සිරුරේ සෙසු කොටස් වෙත යැවෙන ඔක්සිජනීකෘත රුධිර ප්‍රවාහ අතර යම් ආකාරයක වෙන්වීමක් සිදුවේ
උභයජීවීන් තුළ එවැනි බෙදීමක් නොතිබීමට හේතුව විය හැක්කේ ඔවුන් සිය සම මගින් ද ශ්වසනය කිරීමයි
මේ නිසා ඔවුන්ගේ මහා ශිරා ඔස්සේ හෘදය වෙත එන රුධිරය තරමක් ඔක්සිජනීකෘත වී ඇත
එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, පෙනහැලි මත්ස්‍යයින් හෝ වෙනත් ටෙට්‍රපෝඩාවන්ට සාපේක්ෂව උභයජීවීනට රුධිර ප්‍රවාහ දෙක අතර බෙදීමක් අවශ්‍ය වන්නේ අවම වශයෙනි
එසේවුවද, ඇතැම් උභයජීවී විශේෂවල කෝෂිකාවේ ස්පොන්ජිමය ස්වභාවය නිසා රුධිර ප්‍රවාහ වෙන්කොට තබා ගැනීමේ හැකියාව වැඩිවී ඇත
එසේම, ධමනි කේතුකයේ මුල් කපාට සර්පිලාකාර කපාටවලින් ප්‍රතිස්ථාපනය වී තිබීමෙන්, එය සමාන්තර කොටස් දෙකකට බෙදේ
එය ද රුධිර ප්‍රවාහ දෙක වෙන්කර තබා ගැනීමට උපකාරී වේ
සම්පූර්ණයෙන් බෙදුණු හෘදය 
අකොසෝරයන් (ක්‍රෙකඩිලියාවන් සහ පක්ෂීන්) සහ ක්ෂීරපායීන් තුළපොම්ප දෙකක් ලෙස බෙදුණු සම්පූර්ණ හෘදයක් දක්නට ලැබේ
මේ නිසා එය හෘද කුටීර හතරකින් සමන්විත ය
අකොසෝරයන්ගේ හෘදය ක්ෂීරපායීන්ගේ හෘදයෙන් ස්වාධීනව වර්ධනය වූ‍යේ යැයි සැලකේ. ක්‍රොකඩීලියාවන්ගේ ෂමනික මහාපථයේ පාදමේ පැනිසා ජිද්‍රය නැමැති විවරයක් පිහිටයි
මේ නිසා දිය යටින් පිහිනා යාමේ දී හෘදයේ දෙපස වූ රුධිරය යම් තරමක් මිශ්‍ර වීමේ හැකියාවක් ඇත
මේ නිසා පක්ෂීන් සහ ක්ෂීරපායීන්ට පමණක් පුප්ඵුසීය සහ සංස්ථානික සංසරණය පිණිස භෞතික බාධකයින් ස්ථිරව වෙන්වූ රුධිර ප්‍රවාහ දෙකක් පවතියි
මත්ස්‍යයින් 

මත්ස්‍යයින් සතුව කුටීර දෙකකින් යුත් හෘදයක් ඇතැයි බොහෝවිට සඳහන් කෙරේ
මෙහි රුධිරය ලබාගැනීමට එක් කර්ණිකාවක් ද, එය පොම්ප කිරීමට එක් කෝෂිකාවක් ද වේ
කෙසේනමුත්, කුටීර ලෙස පැවසිය හැකි ඇතුළු වීමේ සහ පිටවීමේ ව්‍යූහන් ද මත්ස්‍ය හෘදය තුළ දක්නට ලැබෙන හෙයින්, ඇතැම්විට එය කුටීර තුනකින් හෝ කුටීර හතරකින් යුත් ලෙස හැඳින්විය හැක්කේ කුටීරයක් ලෙස සලකන ව්‍යූහය අනුවයි. කර්ණිකාව සහ කෝෂිකාව ඇතැම්විට “සත්‍ය කුටීර”, ලෙසත් සෙසු ව්‍යූහ “අතිරේක කුටීර” ලෙසත් හඳුන්වනු ලැබේ
ප්‍රාථමික මත්ස්‍යයින් සතුව කුටීර හතරකින් යුත් හෘදයක් ඇත
නමුත් කුටීර පෙළට පිහිටන බැවින් එය ක්ෂීරපායීන්ගේ සහ පක්ෂීන්ගේ කුටීර සතරේ හෘදයට සමාන නොවේ
පළමු කුටීරය ශිරා කෝඨරකයයි
එමගින් දේහයේ යාකෘතික සහ මූලික ශිරාව ඔස්සේ එන ඔක්සිජනීහෘත රුධිරය රැස් කරගනියි
එතැන් සිට රුධිරය, කර්ණිකාව වෙතත් අනතුරුව, බලවත් පේශිමය කෝෂිකාව වෙතත් ගලායයි
කෝෂිකාව තුළ ප්‍රධාන වශයෙන්ම පොම්ප කිරීමේ ක්‍රියාවලිය සිදුවේ
සිව්වන සහ අවසන් කුටීරය වන්නේ ධමනි කේතුකයයි
මෙය සතුව කපාට කිහිපටක් ඇති අතර, එමගින් රුධිරය උදරීය මහාධමනිය වෙත යැවෙයි
උදරීය මහාධමනිය මගින් රුධිරය ජලක්ලෝම වෙත යවයි. එහිදී රුධිරය ඔක්සිජනීකෘත වී පෘෂ්ඨීය මහා ධමනිය ඔස්සේ සිරුරේ අනෙක් කොටස් වෙත යැවේ
(ටෙට්‍රපෝඩාවන් තුළ, උදරීය මහාධමනිය ශාඛා දෙකකට බෙදී ඇත
ඉන් එක් අර්ධයක් ආරෝහණ මහා ධමනියත් අනෙක් ශාඛාව පුප්ඵුසීය ධමනියත් සාදයි
)

පරිණත මත්ස්‍යයින් තුළ, කුටීර හතර එකපෙළට සකස් වී නොහැක
ඒ වෙනුවට S-හැඩයට සකස් වී පසු කුටීර දෙක මුල් කුටීර දෙකට ඉහළින් පිහිටයි
මෙම සාපේක්ෂව සරල රටාව කාටිලේජ මත්ස්‍යයන් සහ කිරණ-වරල් සහිත මත්ස්‍යයින් තුළ දක්නට ලැබේ
ටෙලියොස්ටයන් තුළ, ධමනි කේතුකය ඉතා කුඩා අතර, වඩාත් නිවැරදිව කිවහොත් එය එය හෘදයේ කොටසක් නොව මහා ධමනියේ කොටසක් ලෙස විස්තර කළ හැක
ධමනි කේතුකය කිසිදු ඇම්නියෝටාවකු තුළ දක්නට නොලැබෙන අතර, එය පරිණාමයේ දී කෝෂිකා තුළට අවශෝෂණය වන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ
මීට සමානව, ශිරා කෝඨරකය ඇතැම් උරගයින් සහ පක්ෂීන් තුළ, ශිරාමය ව්‍යූහයක් ලෙස පවතී
නැතහොත් එය දකුණු කර්ණිකාව තුළට අවශෝෂණය වී තිබිය හැක
අපෘෂ්ඨවංශීන්

ආත්‍රොපෝඩාවන් සහ බොහෝ මොලුස්කාවන් සතුව විවෘත සංසරණ පද්ධතියක් ඇත
මෙම පද්ධතියේ, ඔක්සිජනීහෘත රුධිරය හෘදය වටා පිහිටි කුහර (කෝඨරක) තුළට ඇතුළු වේ
කුඩා තනි අතට දිවෙන නාල ඔස්සේ රුධිරය සෙමෙන් හෘදය දෙසට පැතිර යයි
අනතුරුව, හෘදය මගින් රුධිරය රුධිර හෙබ නැමැති අවයව අතර පිහිටි කුහරයක් තුළට පොම්ප කෙරේ
ආත්‍රොපෝඩාවන්ගේ හෘදය සාමාන්‍යයෙන් පේශිමය නාලයක් වන අතර, එය පෘෂ්ඨීය පෙදෙසට පහළින් හිසේ පාදමේ සිට සිරුර දිගේ දිවෙයි
රුධිරය වෙනුවට මෙහි සංසරණ තරලය haemolymph නම් වේ
එය සාමාන්‍යයෙන් ශ්වසන වර්ණකය ලෙස තඹ-පාදක කරගත් ශීමොසයනින් නැමැති ඔක්සිජන් පරිවාහකය සහිත වේ
යකඩ-පාදක කරගත් හීමොග්ලොබින් භාවිතා කරන්නේ සුළු ආත්‍රොපෝඩාවන් පිරිසක් විසින් පමණි
සෙසු කෘමීන්ගේ, සංසරණ පද්ධතිය ඔක්සිජන් පරිවහනයට භාවිතා නොවේ
එනිසා එය අතිශයින් ක්ෂීණ වී ඇත
එහි ශිරා හෝ ධමනි දක්නට‍ නොලැබෙන අතර, සම්බන්ධිත නාල දෙකක් පමණක් අන්තර්ගත වේ
ඔක්සිජන් පරිවහනය වන්නේ විසරණයෙන් වන අතර, මෙම වාහිනීවලට සම්බන්ධිත කුඩා පේශිමය වාහිනී පහක් දක්නට ලැබෙන අතර, ඒවා "හෘදයන්" ලෙස සැලකිය හැක
දැල්ලන් සහ සෙසු සෙෆලොපෝඩාවන් සතුව "ජලක්ලෝම හෘදයන්" යුගලක් සහ "සංස්ථානික" හෘදයක් පවතියි
සෑම ජලක්ලෝමික හෘදයකම කර්ණිකා යුගලක් හා කෝෂිකාවක් වේ
මෙමගින් රුධිරය ජලක්ලෝම වෙත පොම්ප කරයි
සංස්ථානික හෘදය මගින් දේහයට පොම්ප කිරීම සිදුකරයි
අමතර පින්තූර

සටහන්

මූලාශ්‍ර

ග්‍රන්ථාවලිය

බාහිර සබැඳි

හෘදය යනු කුමක් ද
– NIH
මිනිස් හෘත් ව්‍යූහ විද්‍යාවේ සිතියම
වාහිනී, අභ්‍යන්තර හා බාහිර පෘෂ්ඨ ඇතුළත් මානව හෘදයේ විච්ඡේදන නිරීක්ෂණය
ප්‍රාග්ප්‍රසව මානව හෘදයේ වර්ධනය
සත්ත්ව හෘද
මත්ස්‍යයින්, දැල්ලා

හෘදය
හෘත් ව්‍යූහ විද්‍යාව
වීඩියෝ ක්ලිප ඇතුළත් ලිපි
RTT
අවයව (ව්‍යූහ විද්‍යාව)
පුරාණ අ විආයුධ ශාස්ත්‍රය යනු මහා සම්මත මනු රජුගෙන් ඇරඹෙන හෙල රාජධානියත තුළ වසර 38000 කට අධික කාලයක් තිස්සේ යුද්ධාදී කටයුතු උදෙසා අප ශිල්පීන් විසින් තමන්ට අවි ආයුධ තනා ගැනීම සඳහා භාවිතා කළ ශාස්ත්‍රයයි
මෙය බොහෝ විට ඒ ඒ කුල මත පදනම්ව තිබී ඇති අතර මෙයට සාක්ෂි ලෙස අදටත් කම්මල් කරුවන් යනුවෙන් කුලයක් ලංකා සමාජයේ පවතින කුල ක්‍රමය තුළ දක්නට ලැබේ
ඉතිහාසය
වෛජන්ත්රසය තන්ත්රපය නැමති පොතේ අප රටේ අවි ආයුධ තැනීම පිළිබඳ ඉතිහාසය සඳහන් ව ඇත
කම්මල් කරුවන් මහනුවර, මාතලේ, අටකලම්පන්න (ගොඩකවෙල, රත්නපුර දිස්ත්‍රීක්කය), රුහුණ වැනි ප්‍රදේශවල සිට ඇත
ඔවුන් සුබ නැකතක්, සුබ දිනයක් හා හෝරාවක් බැලීම වැනි කරුණු දැන සිටියේ අවි ආයුධ තැනිමේදී භාවිතා කරන්නාගේ කේන්ද්‍රයේ ග්‍රහ පිහිටීම අනුව සුබ නැකතක් බලා ඒ වෙලාවට ඔහු අතින්ම යකඩයට තලා හෝ රත් කිරීම සුබ වෙලාවකින් කොට ආයුධය තැනීම සිදු කිරීම චාරීත්‍රය වූ නිසාවෙනි
මේ අතර ආයුධවල දිග හා පළල, භාවිතයේ මුලික සිරිත් ආදී සියල්ල හා මූලික ආයුධ හැසිරවීම දැන සිටි ඇත
කොත්මලේ නවන්ගම අදටත් කම්මල්වල නටබුන් ඇති අතර 9 වන සියවසේ දී ශ්‍රීසියට අයත් ඩැවස්කස් ලෙසින් හැඳින් වූ කඩු තලය  ලංකාවෙන් හදාගෙන ගිය බව ඇලන් ජේ. ඩබ්ලිව්. නැමති කතුවරයා “Persian Metal Technology” නම් ග්ර්න්ථයේ පවසයි
1950 දශකයේ දී රත්නපුරයේ සමනල වැව ජලාසය හදනවිට වැවට යටවූ පුරාවිධ්යාකත්මක ස්තාන අසූ ගණනකින් 77ක් ම 7 වන සියවසට කලින් තිබූ කම්මල් ය
බ්‍රිතාන්‍යයේ ජූලීන් නැමති පුරා විද්‍යාඥවරිය මේවා ලේඛන ගතකොට ඇති බව සඳහන් වේ
නිරිත දිග මෝසම් සුලං වලින් යකඩ රත් කරන පෝරණුවට සුලං ගත් බව සඳහන් වේ
පැරණි ලංකාවේ ඛණිජ සම්පත් බෙදීයාම
 නුවරඑලිය - රත්තරන් නිධි බහුල ප්‍රදේශයකි
 වයඹ - රිදී බහුල ප්‍රදේශයකි
 මාතලේ හා ඒ අවට - ලෝහ, යකඩ බහුල ප්‍රදේශ

අඟුරු භාවිතය

මරං (යකඩ මරං), පද්බේරිය, දඹ, තලකිරියා වැනි ලීවල අගුරු යපස් උණු කිරීමට ‍භාවිතා කොට ඇත
මාතලේ, හටන්ගම, ගුරුවෙල, බෝවත්ත, දිනිපිටිය, කිණිඹ, අල ගොල්ල, යටන්මුල්ල, නාගහපොළ, අකුරම්බොඩ යන පුදේශවල කම්මල් නටබුන් අදටත් ඇති ඇතර මෙම ස්ථානවල යබොර අදටත් දක්නට ඇත
මාවනැල්ල ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇත ඕමරාගොල්ල රාවණාගේ  ආයුධ ගබඩාව පිළිබඳ පුස්කොල පොතක සඳහන් පහත කවිය හොඳ ‍‍ෛඑතිහාසික සාක්ෂියකි
ඕමරාගොල්ල ආයුධ 	       ගබඩාව
නමුණුකුලයෙ සඟවා ඇත 	යගදාව
රක්වාගේ කදු මුදුනේ 	        සිරියාව
පසිංගල් නිදානය ගනු 	  නොපමාව

හෙළ කම්මල් කරුවෝ

හෙළ කම්මල් කරුවෝ යනු රටේ යුද්ධයක් ඇතිවන අවස්ථාවේදී මෙන්ම සාමාන්‍ය අවශ්‍යතා සඳහා අවි ආයුධ සකස් කිරීම සඳහා පාරම්පරික දැනුමකින් යුක්ත වූ ඉතාමත් දක්ෂ ශිල්පීන් පිරිසකි
මයිනහමක් භාවිතයෙන් කම්මලේ අඟුරු රත් කර ගන්නා ඔහු තම රැකියාවට කෙතරම් ගරු කරාද යත් උදෙන්ම මයින හමට නමස්කාර කොට වැඩ ආරම්භ කිරීමට තරම් ඔහු තම ශාස්ත්‍රයට කෘතඥපූර්වක විය
මෙය අද වුවුද සාම්ප්‍රදායික කම්මල් කරුවන් තුළ දක්නට ඇත
පහත් කුලයක් ලෙස සැලකෙන කුලයක් වුවද ඔවුන් රටේ සිටි සටන් කරුවන් හා ඔවුන්ගේ පරම්පරා සමඟ ඉතා සමීප සම්බන්ධතාවයක් පවත්වාගෙන ගිය බව ඉතිහාස පොත පත ආශ්‍රිත මූලාශ්‍ර සාක්ෂි දෙයි
එයට හේතුව වූයේ තමාට අවශ්‍ය පරිදි ආයුධ සකස් කර ගැනීමට ඇතැම් විට සටන් කරුවන්ට කම්මල්කරුවාගේ කම්මලටද යෑමට සිදු වීමයි
කලා හැකියාව
හෙළ කලාකරුවෙකු ලෙස පැහැදිලිවම ප්‍රකාශ කළ හැකි හෙළ කම්මල් කරුවා තමාගේ දක්ෂතාවය පෙන්වූයේ ආයුධයේ මුවඅත මනාව සකස් කිරීමෙන් පමණක් නොවේ
තමා සාදන සෑම ආයුධයකටම යම් කලාත්මක භාවයක් එක් කලේය
එනම් ලියවැලක් හෝ යම් කැටයමක් නොමැති පැරණි ආයුධයක් නොමැති තරම් ය
කඩුවේ ලේ කාණුව පවා සකස් කිරීමේදී ඒ වඩා ලියවැලක් රිදියෙන් හෝ රත්තරනින් යෙදීමට ඔහු අමතක නොකලේය
සතුරාට විදින ඊතලය යනු වරක් භාවිතා කොට ඉවත් කරන ආයුධයකි
එය එසේ වුවද හෙල කලාකරුවා එයටත් ලියවැලක් කැටයම් කිරීමට අමතක නොකලේය
එසේම කිනිසි, කඩු, සිරික්කි හා එතුණු කඩු වැනි ආයුධවල මිට බොහෝ විට සකස් කරන ලද්දේ සත්ව අඟක් භාවිතා කරමිනි
‍එසේම ඒ සඳහා ඇත් දළ භාවිතා කළ අවස්ථා බහුල විය
එය කැටයමින් ඔපවත් කළා පමණක් නොව ඒ මත මැණි ගල් ඔබ්බවා ඔපවත් කිරීමටත් හෙළ කම්මල් කරුවා තම කලාත්මක හැකියාව භාවිත කලේ ය
සාම්ප්‍රදායික කලා කරුවාගේ අවසානය
1833 කෝල්බෘක් කැමරන් කොමිසමේ නිර්දේශයට අනුව ලංකාවේ එවක් පටන් පැවති කුල ක්‍රමය එනම් රාජකාරී ක්‍රමය අහෝසි කිරීමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස හෝ 1978 විවෘත ආර්ථිකයෝ ප්‍රථිඵලයක් ලෙස අද වන විට සාම්ප්‍රදායික කම්මල් කරුවන් හා ඔවුන්ගේ හැකියාවන් හීන වී ඇති අතර පැරණි කාලයේ මෙන් කලා ශිල්ප ඇති කම්මල් කරුවෙකු සොයා ගැනීමටවත් නොමැති තරම්ය
හෙළ ආයුධ කලාව හා හෙළ සටන් කලාව
‍කම්මල්කරුවන් හා හෙළ සටන් කලාව වන අංගම්පොර සටන් කලාව අතර ඇත්තේ ගසට පොත්තත් පොත්තට ගසත් මෙන් වූ සබඳතාවකි
හෙළ සටන් කරුවන්ට අවශ්‍ය ආයුධ සපයාදීම කම්මල් කරුවන්ට තම ජන්මයෙන්ම උරුමවූ වගකීමක් විය
ඒ නිසාවෙන්ම හෙළ සටන් කරුවන් නොහොත් අංගක්කරුවන් තමන්ගේ අවි ආයුධ සකස් කර ගැනීමට කම්මල් කරුවාගේ සහාය පැතීය
එහිදී අවිආයුධ ආශ්‍රිත නැකැති ශාස්ත්‍රය දැන සිටියේ අංගක්කරුවන් පමණි
අංගක්කරුවා සකස් කොට දෙන නැකතින් මයිනහමට ගිණි තබා කඩුවක් වැනි ආයුධයක වැඩ ආරම්භ කරන කම්මල්කරුවා, කඩුව හිමිකාර සටන් කරුවාගේ ශරීරප්‍රමාණය අනුව කඩුව සැකසීම සිදු කරයි
එම මිනුම් දඩු ආදිය ගැන මනා අවබෝධයක් කම්මල්කරුවා සතු විය
එපමණක් නොව ආයුධයක් සකස් කිරීමේදී මූලික ආයුධ හැසිරවීම පිළිබඳ එනම් මූලික ඉලංගම් හරඹයන් පිළිබඳ අවබෝධයක් කම්මල් කරුවා සතු විය
ආශ්‍රිත ලේඛන
 Allan, J
Persian Metal Technology 700−1300 AD (Ithaca, London, 1979)
 Cooray, P
An Introduction to the Geology of Sri Lanka (National Museums of Sri Lanka, Colombo, 1984)
 Tylecote, R
A Histoiy of Metallurgy 2nd edn (The Institute of Materials, London, 1992)
කොරතොට අංගම්පොර සම්ප්‍රදාය
සාම්පදායික සිංහල දැණුම
ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය
යකඩ කර්මාන්තය යනු ලංකාවේ අවුරුදු 40000කට වැඩි ඉතිහාසයක් සොයා ගත හැකි සාම්ප්‍රදායකි තාක්ෂණික ක්‍රම වේදයකි
මේ පිළිබඳ වැඩි විස්තර සඳහා 

පුරාණ අවිආයුධ ශාස්ත්‍රය පිටුව බලන්න
යකඩ
ජාතික කෞතුකාගාර දෙපාර්තමේන්තුවට අයත් කෞතුකාගාර

ජාතික කෞතුකාගාර
 කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය
 මහනුවර ජාතික කෞතුකාගාරය
 රත්නපුර ජාතික කෞතුකාගාරය
 ගාල්ල ජාතික කෞතුකාගාරය

වෙනත්
 ජාතික ස්වභාවික විද්‍යා කෞතුකාගාරය, කොළඹ
 ලන්දේසි කෞතුකාගාරය, කොළඹ
 සමුද්‍ර කෞතුකාගාරය, ගාල්ල
 නිදහස් අනුස්මරණ කෞතුකාගාරය, කොළඹ
 ජන කෞතුකාගාරය, අනුරාධපුරය

පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවට අයත් කෞතුකාගාර

උතුරු පළාත

යාපනය කෞතුකාගාරය

උතුරුමැද පළාත
අනුරාධපුර කෞතුකාගාරය
මිහින්තලය කෞතුකාගාරය
ඉසුරුමුණිය කෞතුකාගාරය

ඌව පළාත
බුදුරුවාගල කෞතුකාගාරය
මාළිගාවිල කෞතුකාගාරය

දකුණු පළාත
කසාගල කෞතුකාගාරය
මුල්කිරිගල කෞතුකාගාරය

නැගෙනහිර පළාත
 සමුද්‍ර හා නාවික ඉතිහාස කෞතුකාගාරය, ත්‍රිකුණාමලය

 මඩකලපුව කෞතුකාගාරය

දීඝවාපී කෞතුකාගාරය ·
සේරුවිල කෞතුකාගාරය ·
වෙල්ගම් වෙහෙර කෞතුකාගාරය

බස්නාහිර පළාත
කෝට්ටේ කෞතුකාගාරය·

මධ්‍යම පළාත
මහනුවර රාජකීය මාළිගා කෞතුකාගාරය·
නාලන්ද කෞතුකාගාරය ·
පිදුරංගල කෞතුකාගාරය

වයඹ පළාත
 පඬුවස්නුවර කෞතුකාගාරය
 පුත්තලම කෞතුකාගාරය
 රාජාංගනය කෞතුකාගාරය
 යාපහුව කෞතුකාගාරය
 දඹදෙනිය කෞතුකාගාරය

සබරගමුව පළාත
 දැදිගම කෞතුකාගාරය

විවිධ ආයතන මගින් පවත්වාගෙන යනු ලබන කෞතුකාගාර
ලෝක බෞද්ධ කෞතුකාගාරය
ත්‍රිකුණාමලය නාවික කෞතුකාගාරය
සමුද්‍ර හා නාවික ඉතිහාස කෞතුකාගාරය, ත්‍රිකුණාමලය
ජාතික දුම්රිය කෞතුකාගාරය, කඩුගන්නාව
මහා මාර්ග කෞතුකාගාරය, කිරිබත්කුඹුර
තැපැල් කෞතුකාගාරය, කොළඹ
බ්‍රහ්මචාරි වලිසිංහ හරිස්චන්ද්‍ර අනුස්මරණ කෞතුකාගාරය, කටාන
සෞඛ්‍ය කෞතුකාගාරය, කුරුණෑගල
මාර්ටින් වික්‍රමසිංහ ජන කලා කෞතුකගාරය, කොග්ගල

මේවාද බලන්න 
 පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව

ලැයිස්තු
ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු
ලිතියම් යනු මෘදු රිදී-සුදු පැහැ ක්ෂාරීය ලෝහයකි
සම්මත තත්ත්ව වලදී,  ලොව ඇති සැහැල්ලුම ලොහයත් ඝණ අවස්ථාවේ පවතින අවම ගණත්වයක් සහිත මුලද්‍රව්‍යයත් මෙය වේ
සෑම ක්ෂාරීය ලෝහකයකටම පොදු ලක්ෂණයක් වන අධික ප්‍රතික්‍රියාශිලිතාව ලිතියම් ලොහයත් පෙන්වන අතර එනිසා සාමාන්‍යයෙන් ඛනිජ තෙල් තුළ ලිතියම් ගබඩා කරයි
ආශ්‍රිත ලිපි 

 Dilithium
 Lithium compounds
 Lithium-based grease
 Lithium-ion battery

මූලාශ්‍ර

බාහිර යොමු 

 
 International Lithium Alliance 
 USGS
Lithium Statistics and Information
 Lithium Supply & Markets 2009 IM Conference 2009 Sustainable lithium supplies through 2020 in the face of sustainable market growth
 University of Southampton, Mountbatten Centre for International Studies, Nuclear History Working Paper No5.

මූලද්‍රව්‍යය
Beryllium ( ) is the chemical element with the symbol Be and atomic number 4. It is a divalent element which only occurs naturally in combination with other elements in minerals
Notable gemstones which contain beryllium include beryl (aquamarine, emerald) and chrysoberyl
As a free element it is a steel-gray, strong, lightweight and brittle alkaline earth metal
Beryllium compounds
 Sucker Bait, a story by Isaac Asimov in which the health hazard of beryllium dust is an important plot point

References

Further reading 
 
 Mroz MM, Balkissoon R, Newman LS
"Beryllium
" In
Bingham E, Cohrssen B, Powell C (eds
) Patty's Toxicology, Fifth Edition
John Wiley & Sons 2001, 177–220.
 Walsh, KA, ''Beryllium Chemistry and Processing''
Vidal, EE
Eds
2009, Materials Park, OH
ASM International
External links 

 ATSDR Case Studies in Environmental Medicine
Beryllium Toxicity U
Department of Health and Human Services
 WebElements
com – Beryllium
 It's Elemental – Beryllium
 MSDS
ESPI Metals
 National Institute for Occupational Safety and Health – Beryllium Page
 Former Worker Medical Screening Program , U
Department of Energy
 National Supplemental Screening Program (Oak Ridge Associated Universities)

මූලද්‍රව්‍යය
සල්ෆර් (
අක්ෂර වින්‍යාසය පහතින් බලන්න) යනු පරමාණුක ක්‍රමාංකය 16 වන රසායනික මූලද්‍රව්‍යයක් වන අතර, S යන සංකේතයෙන් ප්‍රත්‍යර්පණය කරනු ලැබේ
සල්ෆියුරික් අම්ල වර්ග 

100%ට ඉතාම ආසන්න ‍සල්ෆියුරික් අම්ලය නිෂ්පාදනය කළ හැකි මුත් , තාපාංකයේ දී එමගින් SO3  මුක්ත වී 98.3% සල්ෆියුරික් අම්ලය නිෂ්පාදනය වේ
98% වර්ගයේ (18M)  සල්ෆියුරික් අම්ලය ගබඩා තුළ වඩා ස්ථායී වන අතර සාන්ද්‍ර සල්ෆියුරික් අම්ලය ලෙස හදුන්වන්නේ මෙයයි
වෙනත් සාන්ද්‍රණ විවිධ අවශ්‍යතා සදහා යොදා ගනී
එයින් සමහරක් පහත දැක්වේ
10%  තනුක සල්ෆියුරික් අම්ලය විද්‍යාගාර භාවිත සදහා
	33.5%  බැටරි අම්ලය (ඊයම් - අම්ල බැටරිවල භාවිතා වේ
)
	62.18%  කුටීර හෝ පොහොර අම්ලය
	77.67% අටළු හෝ ග්ලෝවර් (Glover) අම්ලය
	98% සාන්ද්‍ර අම්ලය

අම්ලවල වෙනස් සංශුද්ධතා ද පවතී
තාක්ෂණික තත්වයේ H2SO4  අශුද්ධ හා වර්ණයක් සහිත වේ
නමුත් පොහොර සෑදීමට යෝග්‍ය වේ
ඹෟෂධ හා සායම් වර්ග සෑදීමේ දී එක්සත් ජනපද ඖෂධ සංග්‍රහය (usp)  වැනි සංශුද්ධ තත්ව භාවිතා කෙරේ
සල්ෆියුරික් අම්ලයට ඉතා සාන්ද්‍ර SO3(g)  එකතු කළ විට පයිරො සල්ෆියුරික් අම්ලය ලෙස හදුන්වන  H2S2O7  සෑදේ
H2S2O7  සධුම සල්ෆියුරික් අම්ලය , ඕලියම් හෝ  නෝ‍ඩෝශන්  (Nordhausen acid )  අම්ලය ලෙස ද හැදින්වේ
ඕලියම්හි සාන්ද්‍රණය % SO3  (% ඕලියම් ලෙස හැදින්වේ) ලෙස හෝ % H2SO4  (H2O  එකතු කළ විට සෑදෙන ප්‍රමාණය) ලෙස දැක්වේ
ඕලියම් වල සාමාන්‍ය සාන්ද්‍රණය වන්නේ  40% ඕලියම් (109% H2SO4)  හා 65% ඕලියම් (114.6% H2SO4)  ය
සංශුද්ධ  H2S2O7 ද්‍රවාංකය 360C  වූ ඝනයකි
ධ්‍රැවීයතාව  හා සන්නායකතාව 

නිර්ජලීය H2SO4  ඉතාමත් ධ්‍රැවීය ද්‍රවයක් වන අතර පාර විද්‍යුත් නියතය 100ට ආසන්න වේ
H2SO4  ප්‍රෝටෝනිකරණය හරහා විඝටනය වීම නිසා විශාල විද්‍යුත් සන්නායකතාවක් පෙන්නුම් කරයි
මෙම ක්‍රියාවලිය ස්වයං අයනීකරණය ලෙස හැදින්වේ
2 H2SO4 ⇌ H3SO4+ + HSO4−

ස්වයං අයනීකරණය සදහා සමතුලිතතා නියතය

Kap(25C)= [H3SO4+][HSO4−] = 2.7  10−4.

ඒ හා සැසදිය හැකි ජලයේ සමතුලිතතා නියතය Kw 10-14  වන අතර 1010 (බිලියන 10) ගුණයකින් කුඩාය
අම්ලය දුස්ස්‍රාවී වුවත් අන්තඃ අණුක ප්‍රෝටෝන හුවමාරු යාන්ත්‍රණය ජලයෙහි ග්‍රෝතස් (Grotthuss mechanism)  යාන්ත්‍රණයට සමාකාර නිසා  H3SO¬4+  හා HSO4-  අයනවල සඵල සන්නායකතාව විශාල අගයක් ගන්නා අතර එම නිසා සල්ෆියුරික් අම්ලය හොද සන්නායකයක් වී ඇත
තවද   බොහෝමයක් ප්‍රතික්‍රියා සදහා ප්‍රභල ද්‍රාවකයක් ලෙසද ක්‍රියා කරයි
සමතුලිතතා‍ව ඉහත සදහන් කර ඇති ආකාරයට වඩා සංකීර්ණය
සමතුලිතතාවයේ දී 100% H2SO4  තුළ පහත දේ පවතී
(ද්‍රාවක කිලෝග්‍රෑමයට ඇති මිලි මවුල ගණන දැක්වේ) HSO4-(15.0) , H3SO4+(11.3)  , H3O+ (8.0) , HS2O7- (4.4) , H2S2O7(3.6) , H2O (0.1)
ආශ්‍රිත

කැල්කොජෙන්ස්
නිසග මූලද්‍රව්‍ය ඛනිජ
භෝජන ඛනිජ
අකාබනික බහුඅවයවකය
අලෝහ
ගිනිකෙළි ඉන්ධන
කෘෂිකාර්මික රසායනික

රසායනික මූලද්‍රව්‍යයන් පිළිබඳ ජීව විද්‍යාව සහ ඖෂධ විද්‍යාව
ඇක්නිය ප්‍රතිකාර
විෂමලම්බාක්ෂ ඛනිජ
රසායන විද්‍යාව
මූලද්‍රව්‍යය
ශ්‍රී ලංකාවේ කුරුණෑගල දිස්ත්‍රිකයෙහි මාස්පොත ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයට අයත් ගමකි
කුරුණෑගල නගරයේ සිට පුත්තලම් මාර්ගයේ කිලෝමීටර් 3 ක් පමන ගමන්කල පසු මෙම ග්‍රාමය හමුවේ
පුත්තලම් මාර්ගයට මුහුනලා දෙමසින්ම පටු මාවත් 12 කින් මෙම ග්‍රාමයට පිවිසීමට හැකිය
ඒවා මාවීදළුපොත 1 වන පටුමග, මාවීදළුපොත 2 වන පටුමග ආදී ලෙස වේ
ආගමික ස්ථාන
10 වන පටුමගේ පිහිටි සිරි සුගත සේනාසනය පිහිටා ඇතයි
ජනතාව
මාවිදළුපොත වැසියෝ ලංකාවේ විවිධ පළාත් වලින් පැමිණි පිරිසකි
ඔවුන්ගෙන් බහුතරය රජයේ සහ පවුද්ගලික ආයතනවල  නිරතව කටයුතු කරන අය වෙති
කිලෝග්රෑම (සංකේතය
kg) යනු  මේට්‍රික් ක්‍රමය මත අධිකාරී බලය දැනට දරන්නාවූ  ඒකකයන් සඳහා අන්තර්ජාතික ක්‍රමයෙහි   ස්කන්ධය  සඳහා වන  පාද ඒකකය වෙයි
බෝරෝන් යනු රසායනික මූලද්‍රව්‍යයකි
එහි සංකේතය B වන අතර පරමාණුක ක්‍රමාංකය 5 වේ
බෝරෝන් නිපදවීම cosmic ray spallation සහ supernovae ක්‍රියාවලි වලින් පමණක් වන අතර කිසිවිටකත් stellar nucleosynthesis මගින් සිදුනොවේ
සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ සහ පෘථිවි පෘෂ්ඨය මත බෝරෝන් දුලබ මූලද්‍රව්‍යයක් වේ
තුර්කිය, ලොව දැනට සොයාගෙන ඇති විශාලතම බෝරෝන් නිධියට හිමිකම් කියන අතර ලොව විශාලතම බෝරෝන් නිෂ්පාදකයා ද වේ
මූලාශ්‍ර

බාහිර සබැඳි 

 
 Boron
 WebElements
com – Boron
 National Pollutant Inventory – Boron and compounds

මූලද්‍රව්‍යය
කාබන් අලෝහයකි
මිනිරන්, දියමන්ති, C60(ෆුලරීන්) වැනි බහුරූපී ආකාරවලින් කාබන් පවතී
ඉතාම තද ඝණ ස්වභාවික කාබන් යනු දියමන්තිය
මිනිරන් යනු ඝනත්වයෙන් අඩු ලිස්සන සුළු කාබන් විශේෂයකි
මිනිරන් ලිහිසි ද්‍රව්‍යයක් ලෙස පාවිච්චි කරනු ලැබේ
ඔක්සිජන් සංයෝගයක් වූ කාබන් ඩයොක්සයිඩ් වශයෙන් වායු ගෝලයේද, පෘථිවි පෘෂ්ඨයේ කාබනේට වශයෙන් ද කාබන් ස්වභාවිකව පිහිටා තිබේ
C සංකේතයෙන් හඳුන්වනු ලබන කාබන් නම් අලෝහම මූලද්‍රව්‍ය සොයාගනු ලැබුවේ ප‍්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයේදීය
ආවර්තිතා වගුවේ 2 කාණ්ඩයේ කාබන් පිහිටා තිබේ
කාබන් සිලිකන් වලට සම්බන්ධකම් දක්වයි. C10, C11, C12, C13, C14, C15 යනුවෙන් කාබන්වල සමස්ථානික 6 ක් තිබේ
C12 හා C13 ස්ථායි වන අතර අනිත් සමස්ථානික විකීරණශීලීය
කාබන් රසායන වර්ග දස ලක්‍ෂ ගණනකට වඩා ප‍්‍රමාණයක් දක්නට ලැබේ
කාබන් පවතින ආකාර 
පෘථිවිය මතුපිට කාබන් ඇත්තේ ඉතා මද වශයෙනි
අපට අවශ්‍ය කරන කාබන් ප‍්‍රමාණයෙන් පෘථිවිය මතුපිට ස්වභාවික වශයෙන් ඇත්තේ සියයට 0.2 පමණි
පෘථිවියේ ඇති මෙම කාබන් ප‍්‍රමාණයද වෙනත් රසායන ද්‍රව්‍ය සමග මිශ‍්‍ර වී පවතී
සමහර ඛනිජ වර්ග කාබන් සමග මිශ‍්‍රය
එය කැල්සියම් කාබනේට් (හුණු ගල්) නමින් හැඳින්වේ
ඩොලමයිට් සෑදී ඇත්තේ කැල්සියම් සහ මැග්නීසියම් කාබනේට් වලිනි

ආශි‍්‍රත

බාහිර සබැඳි 

 
 
 Carbon on Britannica
 WebElements
com – Carbon
 Extensive Carbon page at asu
edu
 Electrochemical uses of carbon 
 Carbon – Super Stuff
Animation with sound and interactive 3D-models
මූලද්‍රව්‍යය
මෙම ලිපියේ අඩංගු වන්නේ මූලද්‍රව්‍ය ලැයිස්තුවයි, මූලද්‍රව්‍ය පිළිබද බැලීමට රසායනික මූලද්‍රව්‍ය පිටුව බලන්න
රසායනික ශ්‍රේණි ආඛ්‍යායිකාව

සිරස් පේළි නාම සදහා මාර්ගෝපදේශකය
"ප" යනු පරමාණුක ක්‍රමාංකයයි
"සං" යනු පරමාණුක සංකේතයයි
"නම" යනු රසායනික මූලද්‍රව්‍යයයේ නමයි
"කාණ්" යනු කාණ්ඩයයි
"ආවර්" යනු ආවර්තයයි
"බර" යනු පරමාණුක ස්කන්ධ ඒකක මගින් ලබාගත් පරමාණුක භාරයයි
ඝනත්වය දී ඇත්තේ ඝන සෙන්ටිමීටරයකට ග්‍රෑම් වශයෙනි
"ද්‍රවිත්ත" යනු කෙල්වින් මගින් ඇති ද්‍රවාංකයයි
"තාපය" යනු කෙල්වින් මගින් ඇති තාපාංකයයි
Heat is specific heat capacity in Joules per gram Kelvin
Abund is Abundance of elements in Earth's crust in ppm by weight
Neg is Electronegativity
ලැයිස්තුව

බාහිර සබැඳි 

 එක් එක් මූලද්‍රව්‍යය සඳහා වීඩියෝ පට නොටින්හැම් විශ්වවිද්‍යාලය මගින්

මූලද්‍රව්‍යය
ලැයිස්තු
රසායන විද්‍යාව
රසායන ද්‍රව්‍ය
රසායනික මූලද්‍රව්‍යවල සංකේත යනු රසායනික මූලද්‍රව්‍යය කෙටි කර දැක්වීම සදහා භාවිතා කරන කෙටි යෙදුම් වේ
සාමාන්‍යයෙන් මේවා ඉංග්‍රිසි අකුරු එකකින් හෝ දෙකකින් සමන්විත වේ
අකුරු දෙකක් ඇතිවිට පලමු අකුර කැපිටල් අකුරක් වන අතර දෙවන අකුර සිම්පල් අකුරකි
එක් අකුරක් නම් එය කැපිටල් අකුරකි
තාවකාලික නම් සදහා අකුරු 3ක් ඇත
මෙම සංකේත විශාල ලෙස භාවිතා වන්නේ රසායන විද්‍යාවේදි වන අතර මෙම නාමකරණය අන්තර්ජාතික ශුද්ධ හා ව්‍යවහාරික රසායන විද්‍යා සංගමය මගින් සිදුකරයි International Union of Pure and Applied Chemistry
සමහරක් පැරණි සංකේත තවදුරටත් භාවිතා නොකරන අවස්ථාද පවතී
පවත්නා සංකේත

{|class="wikitable sortable" border="2" cellpadding="1" cellspacing="0" style="margin
1em 1em 1em 0
#f9f9f9
1px #aaa solid
"
|-bgcolor="#efefef"
width="75"|සංකේතය
width="150"|නම
width="150" class="unsortable"|සංකේතයෙහි නිරුක්තිය
width="75"|පරමාණුක ක්‍රමාංකය
width="110"|සාපේක්ෂ පරමාණුක ස්කන්ධය
width="50"|කාණ්ඩය
width="50"|ආවර්තය
|-style="background-color
#ff99cc"
|Ac||Actinium||from Greek aktinos||89||&227[227]|| ||7
|-style="background-color
#ffc0c0"
|Ag||Silver||Latin argentum||47||&107.86822107.8682(2)||11||5
|-style="background-color
#cccccc"
|Al||Aluminium (Aluminum)||Latin alumen||13||&026.9815386826.9815386(8)||13||3
|-style="background-color
#ff99cc"
|Am||Americium||the Americas||95||&243[243]|| ||7
|-style="background-color
#c0ffff"
|Ar||Argon||Greek argon||18||&039.948139.948(1)||18||3|}</onlyinclude>
|-style="background-color
#cccc99"
|As||Arsenic||Greek arsenikos||33||&074.92160274.92160(2)||15||4
|-style="background-color
#ffff99"
|At||Astatine||Greek astatos||85||&210[210]||17||6
|-style="background-color
#ffc0c0"
|Au||Gold||Latin aurum||79||&196.9665694196.966569(4)||11||6
|-style="background-color
#cccc99"
|B||Boron||borax||5||&010.811710.811(7)||13||2
|-style="background-color
#ffdead"
|Ba||Barium||Greek barys||56||&137.3277137.327(7)||2||6
|-style="background-color
#ffdead"
|Be||Beryllium||beryl||4||&009.01218239.012182(3)||2||2
|-style="background-color
#ffc0c0"
|Bh||Bohrium||Niels Bohr||107||&264[264]||7||7
|-style="background-color
#cccccc"
|Bi||Bismuth|| from German wissmuth, becoming bismuth in English||83||&208.980401208.98040(1)||15||6
|-style="background-color
#ff99cc"
|Bk||Berkelium||Berkeley, California||97||&247[247]|| ||7
|-style="background-color
#ffff99"
|Br||Bromine||Greek bromos||35||&079.904179.904(1)||17||4
|-style="background-color
#a0ffa0"
|C||Carbon||Latin carbo||6||&012.0107812.0107(8)||14||2
|-style="background-color
#ffdead"
|Ca||කැල්සියම්||Latin calx||20||&040.078440.078(4)||2||4
|-style="background-color
#ffc0c0"
|Cd||Cadmium||from Greek kadmia||48||&112.4118112.411(8)||12||5
|-style="background-color
#ffbfff"
|Ce||Cerium||Ceres||58||&140.1161140.116(1)|| ||6
|-style="background-color
#ff99cc"
|Cf||Californium||State and University of California||98||&251[251]|| ||7
|-style="background-color
#ffff99"
|Cl||Chlorine||Greek chloros||17||&035.453235.453(2)||17||3
|-style="background-color
#ff99cc"
|Cm||Curium||Pierre and Marie Curie and the traditional -um ending||96||&247[247]|| ||7
|-style="background-color
#ffc0c0"
|Cn||Copernicium||Nicolaus Copernicus ||112||&285[285]||12||7
|-style="background-color
#ffc0c0"
|Co||Cobalt||from German kobold||27||&058.933195558.933195(5)||9||4
|-style="background-color
#ffc0c0"
|Cr||Chromium||Greek chroma||24||&051.9961651.9961(6)||6||4
|-style="background-color
#ff6666"
|Cs||Caesium (Cesium)||Latin caesius||55||&132.90545192132.9054519(2)||1||6
|-style="background-color
#ffc0c0"
|Cu||තඹ||Latin Cuprum||29||&063.546363.546(3)||11||4
|-style="background-color
#ffc0c0"
|Db||Dubnium||Dubna, රුසියාව||105||&262[262]||5||7
|-style="background-color
#e8e8e8"
|Ds||Darmstadtium||Darmstadt, ජර්මනිය||110||&271[271]||10||7
|-style="background-color
#ffbfff"
|Dy||Dysprosium||Greek dysprositos||66||&162.5001162.500(1)|| ||6
|-style="background-color
#ffbfff"
|Er||Erbium||Ytterby, Sweden||68||&167.2593167.259(3)|| ||6
|-style="background-color
#ff99cc"
|Es||Einsteinium||Albert Einstein||99||&252[252]|| ||7
|-style="background-color
#ffbfff"
|Eu||Europium||Europe||63||&151.9641151.964(1)|| ||6
|-style="background-color
#ffff99"
|F||Fluorine||Latin fluo||9||&018.9984032518.9984032(5)||17||2
|-style="background-color
#ffc0c0"
|Fe||Iron||Latin ferrum||26||&055.845255.845(2)||8||4
|-style="background-color
#ff99cc"
|Fm||Fermium||Enrico Fermi||100||&257[257]|| ||7
|-style="background-color
#ff6666"
|Fr||Francium||France||87||&223[223]||1||7
|-style="background-color
#cccccc"
|Ga||Gallium||Latin Gallia||31||&069.723169.723(1)||13||4
|-style="background-color
#ffbfff"
|Gd||Gadolinium||gadolinite||64||&157.253157.25(3)|| ||6
|-style="background-color
#cccc99"
|Ge||Germanium||Germany||32||&072.64172.64(1)||14||4
|-style="background-color
#a0ffa0"
|H||Hydrogen||Greek [[water forming|hydrogenes]]||1||&001.0079471.00794(7)||1||1
|-style="background-color
#c0ffff"
|He||Helium||Greek helios||2||&004.00260224.002602(2)||18||1
|-style="background-color
#ffc0c0"
|Hf||Hafnium||Latin Hafnia||72||&178.492178.49(2)||4||6
|-style="background-color
#ffc0c0"
|Hg||Mercury||Latin hydrargyrum||80||&200.592200.59(2)||12||6
|-style="background-color
#ffbfff"
|Ho||Holmium||Latin Holmia||67||&164.930322164.930 32(2)|| ||6
|-style="background-color
#ffc0c0"
|Hs||Hassium||Hesse, ජර්මනිය||108||&277[277]||8||7
|-style="background-color
#ffff99"
|I||Iodine||Greek ioeides||53||&126.904473126.904 47(3)||17||5
|-style="background-color
#cccccc"
|In||Indium||indigo blue||49||&114.8183114.818(3)||13||5
|-style="background-color
#ffc0c0"
|Ir||Iridium||Greek iris||77||&192.2173192.217(3)||9||6
|-style="background-color
#ff6666"
|K||Potassium (Kalium)||Latin kalium||19||&039.0983139.0983(1)||1||4
|-style="background-color
#c0ffff"
|Kr||Krypton||Greek kryptos||36||&083.798283.798(2)||18||4
|-style="background-color
#ffbfff"
|La||Lanthanum||Greek lanthanien||57||&138.905477138.90547(7)|| ||6
|-style="background-color
#ff6666"
|Li||Lithium||Greek lithos||3||&006.94126.941(2)The atomic weight of commercial Lithium can vary between 6.939 and 6.996—analysis of the specific material is necessary to find a more accurate value
||1||2
|-style="background-color
#ff99cc"
|Lr||Lawrencium||Ernest O
Lawrence||103||&262[262]||3||7
|-style="background-color
#ffbfff"
|Lu||Lutetium||Latin Lutetia||71||&174.9671174.967(1)||3||6
|-style="background-color
#ff99cc"
|Md||Mendelevium||Dmitri Mendeleyev||101||&258[258]|| ||7
|-style="background-color
#ffdead"
|Mg||Magnesium||Magnesia, Greece||12||&024.3050624.3050(6)||2||3
|-style="background-color
#ffc0c0"
|Mn||Manganese||Latin magnes||25||&054.938045554.938045(5)||7||4
|-style="background-color
#ffc0c0"
|Mo||Molybdenum||Greek molybdos||42||&095.94295.94(2)||6||5
|-style="background-color
#e8e8e8"
|Mt||Meitnerium||Lise Meitner||109||&268[268]||9||7
|-style="background-color
#a0ffa0"
|N||Nitrogen||Greek nitron||7||&014.0067214.0067(2)||15||2
|-style="background-color
#ff6666"
|Na||සෝඩියම්||Latin natrium||11||&022.98976928222.98976928(2)||1||3
|-style="background-color
#ffc0c0"
|Nb||Niobium||Niobe||41||&092.90638292.906 38(2)||5||5
|-style="background-color
#ffbfff"
|Nd||Neodymium||Greek neos didymos||60||&144.2423144.242(3)|| ||6
|-style="background-color
#c0ffff"
|Ne||Neon||Greek neos||10||&020.1797620.1797(6)||18||2
|-style="background-color
#ffc0c0"
|Ni||Nickel||German kupfernickel||28||&058.6934258.6934(2)||10||4
|-style="background-color
#ff99cc"
|No||Nobelium||Alfred Nobel||102||&259[259]|| ||7
|-style="background-color
#ff99cc"
|Np||Neptunium||Neptune||93||&237[237]|| ||7
|-style="background-color
#a0ffa0"
|O||Oxygen||Greek oxys||8||&015.9994315.9994(3)||16||2
|-style="background-color
#ffc0c0"
|Os||Osmium||Greek osme||76||&190.233190.23(3)||8||6
|-style="background-color
#a0ffa0"
|P||Phosphorus||Greek phosphoros||15||&030.973762230.973762(2)||15||3
|-style="background-color
#ff99cc"
|Pa||Protactinium||Greek protos and actinium||91||&231.035882231.03588(2)|| ||7
|-style="background-color
#cccccc"
|Pb||Lead||Latin plumbum||82||&207.21207.2(1)||14||6
|-style="background-color
#ffc0c0"
|Pd||Palladium||Pallas (genitive Pallados)||46||&106.421106.42(1)||10||5
|-style="background-color
#ffbfff"
|Pm||Promethium||Prometheus||61||&145[145]|| ||6
|-style="background-color
#cccc99"
|Po||Polonium||Poland||84||&210[210]||16||6
|-style="background-color
#ffbfff"
|Pr||Praseodymium||Greek prasios||59||&140.907652140.90765(2)|| ||6
|-style="background-color
#ffc0c0"
|Pt||Platinum||Greek platina||78||&195.0849195.084(9)||10||6
|-style="background-color
#ff99cc"
|Pu||Plutonium||Pluto||94||&244[244]|| ||7
|-style="background-color
#ffdead"
|Ra||Radium||Latin radius||88||&226[226]||2||7
|-style="background-color
#ff6666"
|Rb||Rubidium||Latin rubidus||37||&085.4678385.4678(3)||1||5
|-style="background-color
#ffc0c0"
|Re||Rhenium||German Rheinprovinz||75||&186.2071186.207(1)||7||6
|-style="background-color
#ffc0c0"
|Rf||Rutherfordium||Ernest Rutherford||104||&261261||4||7
|-style="background-color
#e8e8e8"
|Rg||Roentgenium||Wilhelm Conrad Röntgen||111||&272[272]||11||7
|-style="background-color
#ffc0c0"
|Rh||Rhodium||Greek rhodon||45||&102.905502102.905 50(2)||9||5
|-style="background-color
#c0ffff"
|Rn||Radon||radium and emanation||86||&220[220]||18||6
|-style="background-color
#ffc0c0"
|Ru||Ruthenium||Latin Ruthenia||44||&101.072101.07(2)||8||5
|-style="background-color
#a0ffa0"
|S||Sulfur (Sulphur)||Latin sulfur||16||&032.065532.065(5)||16||3
|-style="background-color
#cccc99"
|Sb||Antimony||Latin stibium||51||&121.7601121.760(1)||15||5
|-style="background-color
#ffc0c0"
|Sc||Scandium||Scandinavia||21||&044.955912644.955912(6)||3||4
|-style="background-color
#a0ffa0"
|Se||Selenium||Greek selene||34||&078.96378.96(3)||16||4
|-style="background-color
#ffc0c0"
|Sg||Seaborgium||Glenn T
Seaborg||106||&266[266]||6||7
|-style="background-color
#cccc99"
|Si||Silicon||Latin silex||14||&028.0855328.0855(3)||14||3
|-style="background-color
#ffbfff"
|Sm||Samarium||samarskite||62||&150.362150.36(2)|| ||6
|-style="background-color
#cccccc"
|Sn||Tin||Latin stannum||50||&118.7101118.710(7)||14||5
|-style="background-color
#ffdead"
|Sr||Strontium||Gaelic Strontian||38||&087.62187.62(1)||2||5
|-style="background-color
#ffc0c0"
|Ta||Tantalum||King Tantalus||73||&180.947882180.94788(2)||5||6
|-style="background-color
#ffbfff"
|Tb||Terbium||Ytterby, Sweden||65||&158.925352158.92535(2)|| ||6
|-style="background-color
#ffc0c0"
|Tc||Technetium||Greek technetos||43||&098[98]||7||5
|-style="background-color
#cccc99"
|Te||Tellurium||Greek tellus||52||&127.603127.60(3)||16||5
|-style="background-color
#ff99cc"
|Th||Thorium||Thor||90||&232.038062232.03806(2)|| ||7
|-style="background-color
#ffc0c0"
|Ti||Titanium||the Titans||22||&047.867147.867(1)||4||4
|-style="background-color
#cccccc"
|Tl||Thallium||Greek thallos||81||&204.38332204.3833(2)||13||6
|-style="background-color
#ffbfff"
|Tm||Thulium||Thule and the traditional -ium ending||69||&168.934212168.93421(2)|| ||6
|-style="background-color
#ff99cc"
|U||Uranium||Uranus||92||&238.028913238.02891(3)|| ||7
|-style="background-color
#e8e8e8"
|Uuh||Ununhexium||Latin uni, uni, and Greek hex||116||&292[292]||16||7
|-style="background-color
#e8e8e8"
|Uuo||Ununoctium||Latin uni, uni, and oct||118||&294[294]||18||7
|-style="background-color
#e8e8e8"
|Uup||Ununpentium||Latin uni, uni, and Greek pent||115||&288[288]||15||7
|-style="background-color
#e8e8e8"
|Uuq||Ununquadium||Latin uni, uni, and quadr||114||&289[289]||14||7
|-style="background-color
#e8e8e8"
|Uus||Ununseptium||Latin uni, uni, and Greek sept||117||&295[295]||17||7
|-style="background-color
#e8e8e8"
|Uut||Ununtrium||Latin uni, uni, and Greek tri||113||&284[284]||13||7
|-style="background-color
#ffc0c0"
|V||Vanadium||Vanadis||23||&050.9415150.9415(1)||5||4
|-style="background-color
#ffc0c0"
|W||Tungsten||German wolfram||74||&183.841183.84(1)||6||6
|-style="background-color
#c0ffff"
|Xe||Xenon||Greek xenos||54||&131.2936131.293(6)||18||5
|-style="background-color
#ffc0c0"
|Y||Yttrium||Ytterby, Sweden||39||&088.90585288.90585(2)||3||5
|-style="background-color
#ffbfff"
|Yb||Ytterbium||Ytterby, Sweden||70||&173.043173.04(3)|| ||6
|-style="background-color
#ffc0c0"
|Zn||Zinc||German zink||30||&065.409465.409(4)||12||4
|-style="background-color
#ffc0c0"
|Zr||Zirconium||zircon||40||&091.224291.224(2)||4||5
|}

Symbols not currently used
The following is a list of names formerly used or suggested for use in naming the elements listed above
Also included in this list are placeholder names and names given by discredited claimants for discovery
Names which retain local use (as with aluminum and jod, for aluminium and iodine respectively) are not included in this table
Pictographic symbols
The following is a list of pictographic symbols employed to symbolize elements known since ancient times (for example to the alchemists)
Not included in this list are symbolic representations of substances previously called elements (such as certain rare earth mineral blends and the classical elements fire and water of ancient philosophy) which are known today to be multi-atomic
Also not included are symbolic representations currently used for elements in other languages such as the Traditional Chinese elements
Modern alphabetic notation was introduced in 1814 by Jöns Jakob Berzelius
Symbols for named isotopes
The following is a list of isotopes of elements given in the previous tables which have been designated unique symbols
By this it is meant that a comprehensive list of current systematic symbols (in the uAtom form) are not included in the list and can instead be found in the Index to isotope pages chart
Some of the following symbols are no longer in use within the scientific community, however others (most notably some of the named isotopes of hydrogen) continue to be used today
Many of these symbols were designated during the early years of radiochemistry, and several isotopes (namely those in the actinium decay family, the radium decay family, and the thorium decay family) bear placeholder names using the early naming system devised by Ernest Rutherford
Although it is not an isotope, this is perhaps the most useful place to mention that H is the proposed symbol for the only created anti-element, antihydrogen
Other symbols that look like element symbols
General
any element
M
metal - any metal atom
Mu
muonium
Ps
positronium
X
halogen - any halogen atom

From organic chemistry
acetyl - (also used for the element actinium
see above)
Ar
aryl - (also used for the element argon
see above)
Bn
benzyl
Bu
butyl
Bz
benzoyl or benzyl - (also used for berzelium, an old suggested name for praseodymium)
cyclopentadienyl
Cy
cyclohexyl
Et
ethyl
Me
methyl
Ms
mesyl (methylsulfonyl)
Ph
phenyl
Pr
propyl - (also used for the element praseodymium
see above)
R
radical - some unspecified element or radical
Tf
triflyl (trifluoromethanesulfonyl)
Tr
trityl (triphenylmethyl)
Ts
tosyl

From inorganic chemistry
albite
Di
didymium - Rare earth metal that proved to be a mixture of the elements praseodymium and neodymium
decipium - Rare earth metal that proved to be a mixture of the elements samarium, neodymium and praseodymium
philippium - rare earth metal that proved to be a mixture of the elements holmium and samarium
Notes 

 References 
Element name etymologies
Retrieved July 15, 2005.
Atomic Weights of the Elements 2001, Pure Appl
75(8), 1107-1122, 2003. Retrieved June 30, 2005.  Atomic weights of elements with atomic numbers from 1-109 taken from this source
IUPAC Standard Atomic Weights Revised  (2005)
WebElements Periodic Table
Retrieved June 30, 2005.  Atomic weights of elements with atomic numbers 110-116 taken from this source
Lapp, Ralph E
Life Science Library
Time Incorporated
1963.
Leighton, Robert B
Principles of Modern Physics''
1959.

External links 
Berzelius’ List of Elements
History of IUPAC Atomic Weight Values (1883 to 1997)

Lists of chemical elements
Lists of symbols
==
කාණ්ඩ
ආවර්තිතා වගුවෙහි කාණ්ඩ දැක්වෙනුයේ පහත පරිදිය
1වන ආවර්තයේ ඇති රසායනික මූලද්‍රව්‍යය

2වන ආවර්තයේ ඇති රසායනික මූලද්‍රව්‍යය

3වන ආවර්තයේ ඇති රසායනික මූලද්‍රව්‍යය 

ආවර්තිතා වගුව
ආවර්තිතා වගුවෙහි ආවර්තයන්
රසායන විද්‍යාව
ආවර්තිතා වගුව
දිමත්‍රී ඉවනෝවිචී මෙන්ඩලීව් (also romanized Mendeleyev or Mendeleef
) ( – ), was a Russian chemist and inventor
He is credited as being the creator of the first version of the periodic table of elements
Using the table, he predicted the properties of elements yet to be discovered
1834 උපත්
1907 මරණ
කොළ පාට
දළ වශයෙන්  නැනෝමීටර 520–570 පමණ  තරංග ආයාමයක් සහිත ශක්තිය ප්‍රමුඛත්වය දරණ වර්ණාවලීයකින් හෙබි ආලෝකය විසින් උපදවනු ලබන සංජානනය කොළ නමැති  වර්ණය වෙයි
ව්‍යාකලන වර්ණ පද්ධතියෙහි, එය  ප්‍රාථමික වර්ණයක් නොවන අතර, කහ සහ නිල් මිශ්‍රණයකින් හෝ, කහ සහ සයන් වර්ණ මිශ්‍රණයකින් නිපැයෙනු ලබයි
ආකලන ප්‍රාථමික වර්ණ අතුරින් එකක් ලෙස එය සැලකෙයි
පාට
Leaf shapes
පාට පිලිබඳ සිද්ධාන්ත වලට අනුව පාටකට සුදු එක්කිරීමෙන්  ලා පැහැය (Tint) ද පාටකට කළු එක්කිරීමෙන්  තද පැහැය (Shade)ද ලැබේ
පාටක ලා පැහැය මූලික අවස්ථාවට වඩා දීප්තිමත් අතර පාටක තද පැහැය මූලික අවස්ථාවට වඩා අඳුරුය
ආශ්‍රිත ලිපි
 පාට

පාට
පැහැයන්
Color (ඇමරිකානු ඉංග්‍රීසි) හෝ colour (පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ඉංග්‍රීසි) යනු රතු, තැඹිලි, කහ, කොළ, නිල් හෝ දම් වැනි නම් සහිත වර්ණ කාණ්ඩ හරහා විස්තර කෙරෙන මානව දෘශ්‍ය සංජානනයේ ලක්ෂණයයි
වර්ණ පිළිබඳ මෙම සංජානනය දෘශ්‍ය වර්ණාවලියේ විද්‍යුත් චුම්භක විකිරණ මගින් මිනිස් ඇසෙහි කේතු සෛල උත්තේජනය කිරීමෙනි
වර්ණ කාණ්ඩ සහ වර්ණවල භෞතික පිරිවිතරයන් ඒවායින් පරාවර්තනය වන ආලෝකයේ තරංග ආයාමය හරහා වස්තූන් සමඟ සම්බන්ධ වේ
මෙම පරාවර්තනය පාලනය වන්නේ ආලෝක අවශෝෂණය, විමෝචන වර්ණාවලීක්ෂය වැනි වස්තුවේ භෞතික ගුණාංග මගිනි
වර්ණ අවකාශයක් නිර්වචනය කිරීමෙන්, ඛණ්ඩාංක මගින් වර්ණ සංඛ්‍යාත්මකව හඳුනාගත හැකි අතර, 1931 දී අන්තර්ජාතික ආලෝකකරණ කොමිෂන් සභාව විසින් ඉහත සඳහන් කළ (රතු, තැඹිලි, ආදිය) ජාත්‍යන්තරව එකඟ වූ වර්ණ නාම සමඟ ගෝලීය එකඟතාවයෙන් නම් කරන ලදී
නිදසුනක් ලෙස RGB වර්ණ අවකාශය මිනිස් ත්‍රිකෝමැටිකයට අනුරූප වන වර්ණ අවකාශයක් වන අතර ආලෝක පටි තුනකට ප්‍රතිචාර දක්වන කේතු සෛල වර්ග තුනට
දිගු තරංග ආයාම, 564–580 nm (රතු) ට ළඟා වේ
මධ්‍යම තරංග ආයාමය, 534–545 nm (කොළ) ආසන්නයේ
සහ කෙටි තරංග ආයාම ආලෝකය, 420–440 nm (නිල්) ආසන්නයේ ඇත
CMYK වර්ණ ආකෘතිය වැනි වෙනත් වර්ණ අවකාශයන්හි වර්ණ මානයන් තුනකට වඩා තිබිය හැක, එහි එක් මානයක් වර්ණක වර්ණකයට සම්බන්ධ වේ)
අනෙකුත් විශේෂවල "ඇස්" වල ඡායාරූප-ප්‍රතිග්‍රාහකත්වය මිනිසුන්ගේ දෘෂ්ටි කෝණයෙන් ද සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් වන අතර එම නිසා එකිනෙකට පහසුවෙන් සැසඳිය නොහැකි විවිධ වර්ණ සංජානනයන්ට හේතු වේ
නිදසුනක් ලෙස මී පැණි සහ බම්බල් වලට පාරජම්බුල වලට සංවේදී ත්‍රිකෝමැටික වර්ණ දර්ශනයක් ඇති නමුත් රතු පැහැයට සංවේදී නොවේ
පැපිලියෝ සමනලුන්ට ඡායාරූප ප්‍රතිග්‍රාහක වර්ග හයක් ඇති අතර පෙන්ටක්‍රෝමැටික් පෙනුමක් තිබිය හැකිය
සත්ව රාජධානියේ වඩාත්ම සංකීර්ණ වර්ණ දර්ශන පද්ධතිය ස්ටෝමාටොපොඩ්ස් (මැන්ටිස් ඉස්සන් වැනි) වලින් සොයාගෙන ඇති අතර වර්ණාවලි ප්‍රතිග්‍රාහක වර්ග 12 ක් දක්වා විවිධ ද්විමාන වර්ණ ඒකක ලෙස ක්‍රියා කරයි
වර්ණ විද්‍යාව සමහර විට වර්ණදේහ, වර්ණකමිතික හෝ සරලව වර්ණ විද්‍යාව ලෙස හැඳින්වේ
මිනිස් ඇස සහ මොළය මගින් වර්ණ සංජානනය අධ්‍යයනය කිරීම, ද්‍රව්‍යවල වර්ණයෙහි ආරම්භය, කලාවේ වර්ණ න්‍යාය සහ දෘශ්‍ය පරාසය තුළ විද්‍යුත් චුම්භක විකිරණ භෞතික විද්‍යාව (එනම්, ආලෝකය ලෙස පොදුවේ හැඳින්වෙන දේ)

ආශ්‍රිත ලිපි
 පැහැයන්