Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
උත්තේජනය විරහිතව ලිංගික පිබිදීම සිදු විය හැකි මුත් සුරතාන්තය ලඟා කර ගැනුම සඳහා සාමාන්‍යයෙන් ලිංගික උත්තේජනය ඇවැසි වෙයි
භගමණිය යනු ක්ෂීරපායින්, පැස්බරුන් සහ වෙනත් සතුන්ගෙන් සීමිත වර්ග සංඛ්‍යාවක ගැහැනු සතුන්ගේ  ලිංගික අවයවවලට අයත් ව පිහිටා තිබෙන ලිංගික වින්දනයේ දී වැදගත් වන කුඩා ග්‍රන්ථියක් වැනි අවයවයකි
මානව ස්ත්‍රීන්ගේ භගමණියහි දෘෂ්‍ය කොටස පිහිටා ඇත්තේ ඇතුල් යෝනි තොල්වල පියන් එක්වන තැන අසළ මුත්‍ර විවරයට ඉහළිනි
පිරිමි ශිශ්නයේ සමප්‍රභවය ලෙස සැලකුණත් මෙය එයින් වෙනස් වන්නේ මුත්‍රමාර්ගයක් ඒ තුළ නොපිහිටන බැවිනි
එමෙන් ම එහි ප්‍රජනනයට අදාල කාර්යභාරයක් ද නැති
පුල්ලි හයිනාවන්ගේ භගමණිය මුත්‍ර කිරීමට හැකි ලෙස සැකසී ඇති අතර ඔවුහු සිය වෙසෙසින් විශාල භගමණිය තුළින් මුත්‍රකිරීම මෙන් ම පැටවුන් වැදීම ද සිදුකරති
උණහපුළුවන් සහ මකුලු වදුරන් වැනි වෙනත් ඇතැම් සතුන්ට ද විශාල භගමණියක් පිහිටයි
මිනිසුන්ගේ සහ අනෙකුත් ක්ෂීරපායින්ගේ මෙය කළලයේ ඇති යුනික ගැටය (genital tubercle) නම් ප්‍රසරයෙන් විකසනය වේ
මුලින් වෙන් කර හදුනාගත නොහැකි වුවත් මෙම ගැටය ශිශ්නයක් හෝ භගමණියක් බවට ප්‍රජනක පද්ධතියේ වර්ධනයේ දී විකසනය වන අතර පුරුෂ හෝමෝනවල (androgens) බලපෑම මත මෙය තීරණය වේ
ස්ත්‍රී ශරීරයේ තිබෙන වඩාත් ම සංවේදී ශෘංගාරෝද්දීපක කලාපය මෙය වන අතර පොදු වශයෙන් ස්ත්‍රී ලිංගික වින්දනයේ ප්‍රමුඛ ම අවයවය වෙයි
මානව භගමණියේ හිස දළ වශයෙන් හැඩයෙන් සහ ප්‍රමාණයෙන් මෑ ඇටයක් පමණ වන අතර සංවේදී ස්නායු අග්‍ර 8000ක් පමණ එහි පවතින බවට ගණන් බලා ඇත
භගමණිය සංකීර්ණ අවයවයක් වන අතර එහි ප්‍රමාණය සහ සංවේදීතාවය එකිනෙකින් වෙනස් විය හැකි ය
ව්‍යූහය

දළ ව්‍යවච්ඡේදය සහ පටකවිද්‍යාත්මක විමර්ශනය

පොදු වශයෙන්
භගමණියේ ඇතැම් කොටස් බාහිරවත් ඇතැම් කොටස් අභ්‍යයන්තරවත් පිහිටා ඇත
එය මුණ්ඩ (glans), දේහය (body) සහ ගාත්‍රා (crura) යන කොටස්වලින් සමන්විත වේ
දේහය ශිශ්නයේ ඇති ආකාරයේ පිම්බීමට හෙවත් සෘජු වීමට හැකි corpora cavernosa යනුවෙන් හදුන්වන පටක වලින් සමන්විත වේ
අභ්‍යයන්තර යෝනි තොල්වලින් සැකසෙන වැස්මක් ද සහ භගමණික හෝ යෝනික පිවිසුම් කලාපයෙන් එන බල්බයන් ද එයට ඇත
භගමණියේ වාගීකාවක් ඇති අතර මුණ්ඩවලට සැග වී පිිහිටා තිබෙන එය සෑදී ඇත්තේ ඇතුල් යෝනි තොල්හි මධ්‍යයම කොටස් දෙකිනි
කද කොටස මුණ්ඩයට ආධාරය සපයන අතර එහි හැඩය භගමණියේ පෙරසම හරහා දැකීමට හා විදීමට හැකි ය
කෘත්‍යය

සුරතාන්තය සදහා දායකත්වය
කාන්තාවන්ගෙන් 70-80%ක් පමණ ප්‍රතිශතයකට භගමණිය කෙළින් ම (වෙන ම ම) උත්තේජනය කිරීම (කිසියම් කාලයක් එක දිගට අතින්, මුඛයෙන් හෝ වෙනත් ක්‍රමයකින් භගමණියේ බාහිර කොටස් මත තෙරපවීම) සුරතාන්තයට පත්වීම සදහා වුවමනා වන බව පොදු සංඛ්‍යා දත්ත අනුව පෙනී යයි
යෝනි-ශිශ්න සංසර්ගයේ දී වක්‍ර ව සිදුවන භගමණිය උත්තේජනය වීම ද ප්‍රමාණවත් විය හැකි ය
විකසනය

ක්ෂීරපායියන්ගේ ලිංගික විභේදනය තීරණය කෙරෙනුයේ  X හෝ Y (පුරුෂ) වර්ණදේහයක් රැගෙන යන ශුක්‍රාණුව විසිනි
මුණ්ඩය සහ කාය 

අතිශයින් සසස්නායුකරිත තන්තුමය-වාහිනීමය වැස්මක් ලෙසින් භගමණිය කායෙහි අග මුණ්ඩය පවතින අතර, සාමාන්‍යයෙන් මෑ ඇටයක හැඩය සහ ප්‍රමාණය සහිත වන නමුදු සමහරවිටෙක එය වඩාත් විශාල හො කුඩා විය හැකිය
සටහන්

ආශ්‍රිත නාමාවලිය

මිනිස් සිරුරේ අවයව
පාරාන්ධ හෝ පාරභාෂක වස්තුවක් නිසා යම් ප්‍රභවයක ආලෝකය නොලැබීම නිසා යම් තලයක සෑදෙන හැඩතලය හෙවනැල්ල  හෙවත් සෙවනැල්ල නම්වේ
භගවත් සුබ්‍රමාන්‍ය චන්ද්‍රසේකර් (අනියම් ලෙසින් චන්ද්‍රා
උපත 17 මැයි 1945 මයිසූරයෙහිදී) යනු පා දඟ පන්දු යැවීමේ විශේෂඥයෙකු වූ හිටපු ඉන්දියානු ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයෙකි
මයික්‍රෝ ආර්. එන්. ඒ (micro RNA) (Abbreviated
miRNA) යනු න්‍යෂ්ටි සහිත (Eukaryotic) සෛල වල දක්නට ලැබෙන කෙටි රයිබොනියුක්ලික් අම්ල අනුවකි
අණුවේ මුලු දිග නියුක්ලියෝටයිඩ විසි දෙකක  (22) පමණ අගයක් ඇති බැවින් අනෙක් ආර්. එන්. ඒ අනුවලින් වෙනස් වේ
පශ්චාත්-ජාන පිටපත්කරණ (post-transcriptional) නියාමකයින් ලෙස මයික්‍රෝ ආර්. එන්. ඒ ක්‍රියාකරයි
දූත ආර්. එන්. ඒ වල අනුපූරක කේත වලට බද්ධ වී, ජාන-පිටපත්කරණය නිෂේධ කරමින් ප්‍රෝටීනයක් තැනීමේ ක්‍රියාවලියට බාදා පැමිණ වීම හෝ එමගින් ආර්. එන්. ඒ අණු හායනය මගින් ජාන ප්‍රකාශනය නිහඬ කරනු ලබයි
මානව ජීනෝමය මයික්‍රෝ ආර්. එන්. ඒ දහසක් පමන කේතනය කරන අතර 60% ක පමණ මැමේලීය ජාන නිහඬ කිරීමට හැක
ශාක සහ සත්ව මයික්‍රෝ ආර්. එන්. ඒ ක්‍රියාකාරීත්වයෙන් වෙනස්ය
ශාක වල ජාන ප්‍රකාශනය මැඬපැවත්වීමට පරිපූර්ණව ගැලපෙන අනුපූරක කේතයක් මයික්‍රෝ ආර්.එන්.ඒ වලට තිබිය යුතු අතර එය සිදු කෙරෙන්නේ ජාන පිටපත්කරණ ක්‍රියාවලියේදීය
පරිපූර්න ගැලපීමක් නොමැති ඉලක්ක ආර්.එන්.ඒ අණු-නිහඬ කිරීම කෙරෙන්නේ ජාන පරිවර්තන (translation) ක්‍රියාවලිය තුලදීය
{{Infobox settlement
|official_name    = ලුණුගල
|native_name =  ලුණුගල
| settlement_type = ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශය
|image_skyline = Madolsima Mobilization (115)
jpg
|imagesize        =
|image_caption    =ලුණුගල ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයට අයත් මඩොල්සිම නම් ගම් පෙදෙස
|image_flag       =
|image_seal       = 
|image_map        = 
|map_caption      = 
|pushpin_map      = 
|pushpin_map_caption      = 
|related names = පට්ටිපොල, ලෝනගිර
|coordinates_region     = LK
|subdivision_type       = Country
|subdivision_name       = ශ්‍රි ලංකාව
|subdivision_type1      = Province
|subdivision_name1      = ඌව
|subdivision_type2      = District
|subdivision_name2      = බදුල්ල
|subdivision_type
|leader_title= ප්‍රාදේශිය සභා සභාපති
|leader_name= ආනන්ද සිල්වා
|leader_title1= ප්‍රාදේශීය ලේකම්
|leader_name1=  එච්. දිසානායක
|leader_title2=
|leader_name2= 
|language = සිංහල, දෙමළ, ඉංග්‍රිසි
|area_magnitude   =
|area_total_km2   = 
|area_total_sq_mi = 
|area_land_km2    =
|area_land_sq_mi  =
|area_water_km2   =
|area_water_sq_mi =
|population_total = 31,092[ජන හා නිවාස සංගණනය,2011] 
|population_density_km2 = 
|timezone         = Sri Lanka Standard Time Zone
|utc_offset       = +05
30
|latd=7 |latm=2 |lats=0 |latNS=N |longd=81 |longm=12 |longs=0 |longEW=E
|website          = 
|footnotes
}}ලුණුගල ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශය''' ශ්‍රී ලංකාවේ ඌව පළාතේ පිහිටි ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයකි
එය ග්‍රාම නිලධාරි වසම් 26කින් සමන්විතය
එහි සුන්දර තේ වතු රාශියකින් සමන්විත වන අතර අද වන විට නිසි නඩත්තුවක් නොමැතිකම නිසා අතිතයේ තරම් සුන්දරත්වයක් නොමැති බව එහි වැසියන්ගේ අදහසයි
කෙසේ වෙතත් අඩාවත්ත,ස්වොලන්ඩ්ස් වතු යාය,හොප්ටන් වතුයාය,මඩොල්සිම වතුයාය ආදි තේ වතු අදටත් සුන්දරත්වයෙන් පරිපුර්ණව දැකිය හැක
මේ අතරින් මඩොල්සිම වතුයාය අතිශය සුන්දර වතුයායක් ලෙස හැදින්විය හැක
සමාජ හා ජනගහන ව්‍යාප්තිය

පාසැල් 
 ලුණුගල මහා විද්‍යාලය
 යපම්ම කනිටු විද්‍යාලය
 රාම ක්‍රිෂ්ණා දමිල විද්‍යාලය
 හොප්ටන් දමිල විද්‍යාලය
 මුස්ලිම් විද්‍යාලය

ආගමික ස්ථානයන් 
 ලුණුගල ශ්‍රි ලෝනගිරි පුරාණ රජමහා විහාරය
 යපම්ම ශ්‍රී රම්‍ය විජයාරාම විහාරය
 ලුණුගල ශ්‍රි කදිරේෂන් කොවිල
 ලුණුගල ජුම්මා මුස්ලිම් පල්ලිය
 ලුණුගල කතොලික පල්ලිය

රොහල් 
 ලුණුගල දිසා රොහල
 යපම්ම රොහල
 අඩාවත්ත බෙහෙත් ශාලාව

බාහිර යොමු
 නිල වෙබ් අඩවිය

ආශ්‍රිත ලිපි
 ලුණුගල
ලුණුගල ශ්‍රී ලංකාවේ ඌව පළාතේ ලුණුගල ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ පිහිටි සුන්දර කුඩා නගරයකි
කදු පන්ති රාශියකින් වටවි මධ්‍ය ප්‍රදේශයේ ලුණුගල නගරය පිහිටා ඇත
අතිතයේදි ලුණුගල “පට්ටිපොල“ ලෙස හදුන්වන ලදි
එහි ප්‍රධාන කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදනය වන්නේ තේ ය

පාසල් 
 ලුණුගල මහා විද්‍යාලය
 ලුණුගල යපම්ම කණිටු විදුහල
 රාම ක්‍රිෂ්ණා දමිල විද්‍යාලය
 මුස්ලිම් විද්‍යාලය
 ජනතාපුර විද්‍යාලය
 ජයබිම ප්‍රාථමික විද්‍යාලය

රෝහල්

ආගමික ස්ථාන 
 ලුණුගල ශ්‍රි ලෝණගිරි පුරාණ රජමහා විහාරය
 යපම්ම ශ්‍රී රම්‍ය විජයාරාම විහාරය
 ලුණුගල ශ්‍රී කදිරේශන් කොවිල
 ජුම්මා මුස්ලිම් පල්ලිය
 ලුණූගල කතෝලික පල්ලිය

මූල්‍ය ආයතන 
 ලංකා බැංකුව
 මහජන බැංකුව
 ප්‍රාදේශිය සංවර්ධන බැංකුව

ගැලරිය

ආශ්‍රිත ලිපි
 ලුණුගල ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශය

සබැදියන් 

ශ්‍රී ලංකාවේ නගර සහ ගම්මාන
සෛල තුල කෙරෙන සඥා යාමනය අති සංකීර්ණ ක්‍රියාවලියකි
මෙමගින් සෛලයක් තුල මුලික ක්‍රියකරකම් පවත්වා ගැනීම සහ සම්බන්ධීකරණය සිදුකරයි
ක්ෂුද්‍ර පරිසර තත්වයන් නිවැරදි ලෙස හඳුනා ගෙන ප්‍රතිචාර දැක්වීම පටක අලුත්වැඩියාව, ප්‍රතිශක්තිය, පටක සමස්ථිතිය සහ සෛල වර්ධනයේ පදනම වෙයි
PI3K/AKT/mTOR සඥා පථය  සෛලීය-පෙර-සැකසුම් මරණය (programmed cell death
PCD) සහ එනිසාම පිලිකා වලදීද වැදගත් වන අන්තහ්-සෛලීය සඥා පථයකි
සෛල වර්ධනය සම්බන්දයෙන්ද ප්‍රෝටීන් සංශ්ලේෂනයේදීද ප්‍රධාන කාර්යභාරයක් මෙම සඥා පථය ඉටු කරයි
මෙම සංඥා පතය සක්‍රිය කිරීම සම්බන්දයෙන් මූලික භූමිකාවක් හිමිව ඇත්තේ IGFI වර්ධක හෝමෝනයටය
ඩ්‍රොසෆිලා මෙලනොගැස්ටර් (Drosophila melanogaster) හෙවත් පලතුරු මැස්සා යොදාගෙන කරන ලද ජාන පර්යේශණ මෙම සංඥා පථයේ පසු-පෙල කියාකාරී අණු හඳුනා ගැනීමේදී විශාල වශයෙන් උපකාරී වී තිබේ
AKT හෙවත් ප්‍රෝටීන් කයිනේස් බී (protein kinase B) මේ සංඥා පථයේ සුවිශේෂී අනුවකි
AKT 1,  AKT 2 , Akt 3 යනුවෙන් සමජාත ප්‍රෝටීන 3ක් මැමේලියාවන්ගේ දැකිය හැකිය
AKT අධි ප්‍රකාශනයට (over expressed) පත් කල මීයන්ගේ වර්ධනය සහ ප්‍රමාණය සාමාන්‍ය මීයන්ට වඩා සුවිශේෂී ලෙස වැඩිය
අනෙක් අතට AKT ජානය මැඬ පැවැත්වූ හෝ නිහඬ කල මීයන් අව වර්ධිත ලක්ෂණ පෙන්වයි. AKTජාන ප්‍රකාශනයේ සුවිශේෂී වැඩිවීමක් පිලිකාවල දැකිය හැකි අතර පිලිකා සෛල පාලනයකින් තොරව වර්ධනයට  AKT ගේ දායකත්වයක් ඇති බව විශ්වාස කෙරේ
සංඥා පථයේ මුලික ගලායාම IGFI/PI3K/AKT/TSC1-TSC2/RHEB/mTORC1 ලෙස හඳුනාගෙන තිබේ
mTOR (mammalian target of rapamycin) ප්‍රෝටීන සංකීර්ණය කොටස් දෙකකට බෙදෙයි
mTORC1 යනුවෙන් හඳුන්වන රැප්ටර් (raptor)  නැමැති ප්‍රෝටීනය අඩංගු mTORC1 සංකීර්ණය පමණි මෙම සංඥා පතයෙන්  සක්‍රිය කරනු ලබන්නේ
mTORC1 ක්‍රියාකාරීත්වය රැපාමයිසින් (rapamycin) නැමැති ප්‍රතිශක්ති-ප්‍රතිචාර මර්ධනය කරන ඖෂධයකින් නිෂේධනය කෙරේ
1999 දී බෙවර්ලි, මැසචූසට්ස් හිදී සංස්ථාපිත  පෞද්ගලිකව පාලිත සමාගමක්  වන  සෙල් සිග්නලිං ටෙක්නොලොජි, ඉන්කෝපරේටඩ්
(CST) විසින් නිෂ්පාදනය කරනුයේ  සෛලීය සංඥාකරණ මංපෙත් අධ්‍යයනය සඳහා භාවිතා වන  ප්‍රතිදේහ සහ ආශ්‍රිත කාරක වෙති
CSTහී වර්තමාන සංස්ථානික මූලස්ථානය පිහිටා ඇත්තේ ඩෑන්වර්ස්, මැසචූසට්ස් හී වෙයි
ඉතිහාසය
නිව් ඉංග්ලන්ඩ් බයෝලැබ්ස් (NEB) හී සෛලීය සංඥාකරණ කණ්ඩායමෙහි සේවය කල විද්‍යාඥයින් විසින් 199දී සෙල් සිග්නලිං ටෙක්නොලොජි, ඉන්කෝපරේටඩ්
(CST) පිහිටුවා ගන්නා ලදි
මුලින්ම කමින්ස් කේන්ද්‍රයෙහි (බෙවර්ලි, මැසචූසට්ස්) පවත්වාගෙන පැමිණි CST ආයතනය, පෙරදී කිංස් ග්‍රාන්ට් ඉන් (ඩෑන්වර්ස්, මැසචූසට්ස්) ආයතනය පිහිටි ස්ථානයේ එහි වර්තමාන එක්සත් ජනපද මූලස්ථානය වෙත ගෙන එන ලද්දේ 2005 අගභාගයෙහිදීය
එහි පුළුල් අළුත්වැඩියාවන් කිරීමෙන් අනතුරුව , එ
හරිත ගොඩනැගිලි  මණ්ඩලය විසින් 2007 දී වර්තමාන මූලස්ථානය LEED (බලශක්තිමය හා පාරිසරික සැලසුම්කරණය පිළිබඳ නායකත්වය) සහතික පහසුකමක්  ලෙසින් ප්‍රකාශ කරන ලදි
2008 සහ 2009 දී, CST විසින් එහි පාරසමුද්‍ර  ක්‍රියාකාරකම් පුළුල් කරන ලද්දේ, චීන මහජන සමූහාණ්ඩුවෙහි, ජපානයෙහි, සහ නෙදර්ලන්තයෙහි සහධාරී කාර්යාල පිහිටුවමිනි
බොස්ටන් ග්ලෝබ් විසින් 2009 දී  ප්‍රකාශයට පත් කෙරුණු සංගණනයක් අනුව “රැකියාවේ යෙදිය හැකි හොඳම ස්ථාන 100” අතුරින් එකක් බවට  සෙල් සිග්නලිං ටෙක්නොලොජි, ඉන්කෝපරේටඩ්
(CST) නම් කෙරිණි
පර්යේෂණ
මානවයන්ගේ, මූසිකයන්ගේ, සහ මීයන්ගේ ප්‍රෝටීන්  ෆොස්ෆොරයිලීකරණය පිළිබඳ විස්තර සපයන  ෆොස්ෆොසයිට්ප්ලස් නමැති  ශික්ෂිත, වෙබ්-පදනමැති  ජෛව තොරතුරු තාක්ෂණ  සම්පතක්  CST විසින් නඩත්තු කරනු ලබයි
මෙම ශික්ෂිත තොරතුරු වලට  ප්‍රෝටීන් ඇසිටිල්කරණය, මෙතිල්කරණය සහ උබිකුටින්කරණය වැනි අනෙකුත්  පශ්චාත්-පරිවර්තන විකරණ ද අඩංගු වෙයි
මෙම නිදහසේ ප්‍රවේශ්‍ය, සබැඳි මූලාශ්‍රය  සඳහා භාගික වශයෙන් අරමුදල් සැපයෙන්නේ NIH (ජාතික සෞඛ්‍ය ආයතන) වෙතින් ලැබෙන අනුග්‍රහය මගිනි
ආශ්‍රිත

බාහිර සබැඳි
 සෙල් සිග්නලිං ටෙක්නොලොජි, ඉන්කෝපරේටඩ්
වෙබ් අඩවිය
 සෙල් සිග්නලිං ටෙක්නොලොජි (චයිනා) ලිමිටඩ් වෙබ් අඩවිය
 සෙල් සිග්නලිං ටෙක්නොලොජි යුරප්, බී.වී. වෙබ් අඩවිය
 සෙල් සිග්නලිං ටෙක්නොලොජි ජැපෑන්, කේ.කේ. වෙබ් අඩවිය
 ෆොස්ෆොසයිට්ප්ලස් වෙබ් අඩවිය

1999 දී සංස්ථාපිත සමාගම්
මැසචූසට්ස්හී පදනම්ව ඇති සමාගම්
එක්සත් ජනපදයෙහි ජෛවතාක්ෂණ සමාගම්
බෙවර්ලි, මැසචූසට්ස්
NFkB සංඥා පථය සෛලීය ක්‍රියාකාරීත්වයන් රාශියකදි සක්‍රියව දායක වන, විශේෂයෙන් ප්‍රතිශක්ති ප්‍රතිචාර ජනනය සම්බන්ධයෙන් වැදගත් ජාන පිටපත්කාරකයකි (transcription factor)
NFkB සංඥා පථය සක්‍රීය වීමට මූලික ප්‍රෝටීන 3 ක් අවශ්‍ය වේ
NFkB,  NFkB නිෂේධකය (IkB) සහ IkB කයිනේස් සංකීර්ණය (IKK) යනුවෙනි
අක්‍රිය NFkB නිශේධකය හා බද්ධ වී (NFkB
IkB) ස්තායි තත්වයක පවති
මෙනිසාම NFkB න්‍යෂ්ටිය වෙත පරිසංක්‍රමණයද නැවතී, සෛල ප්ලාස්මය තුල රඳවා ගැනේ
ඉහල පෙල සංඥා හේතුවෙන් IKK සක්‍රිය වී, IkB නිශේධකය ෆොස්පේට් කාණ්ඩයක් එක් කිරීම මගින් E3 ලයිගේස හරහා යුබික්විටීකරණයට (ubiquitilation) ලක්වේ
යුබික්විටීකරණයට ලක්වූ IkB, 26S ප්‍රෝටියෝසෝමය මගින් හායනයට ලක් කරයි
ඕළු ඇල්ල පිහිටා ඇත්තේ ශ්‍රී ලංකාවේ සබරගමුව පළාතට අයත් කෑගල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ යටියන්තොට ප්‍රාදේශිය බල පෙදෙස තුලයි
එය යටියන්තොට නගරයේ සිට කිලෝ මීටර් 16ක් දුරින් පිහිටා ඇත
දියඇල්ලෙහි උස මීටර 127ක් පමණ වන අතර උස ප්‍රමාණය අනූව මෙම දියඇල්ල මෙරට 6වන උසම දියඇල්ල ලෙස සැළකේ.

ඕලු ඇල්ලෙන් වැටෙන ජලය ගලා යන්නේ දැනට ලංකාවේ දක්නට ලැබෙන පැරණිතම ලී පාලමක් යටින් වේ
තුලිත ලකුණු පත්‍රය ( (BSC))  යනු ඔවුන්ගේ පාලනය යටතේ සිටින කාර්ය මණ්ඩලයෙහි කාර්යයන් ක්‍රියාවේ යෙදවීම පිලිබඳ සෙවිල්ලෙන් සිටීමට හා එම ක්‍රියාවන් නිසා ඇති වන ප්‍රතිවිපාක අවේක්ෂණය කිරීමට කළමනාකරුවන් විසින් භාවිතා කල හැකි,  පරීක්ෂිත සැලසුම් ක්‍රම සහ ස්වයංක්‍රියකරණ මෙවලම් වලින් සහාය සැපයෙන, අර්ධ- සම්මත ව්‍යුහගත වාර්තාවක් වන්නාවු උපායමාර්ගික   කාර්යඵල කළමනාකරණ මෙවලමකි
මරියා ගොරෙත්ති (ඔක්තොම්බර් 16, 1890 – ජූලි 6, 1902) යනු රෝමානු කතෝලික සභාවේ  ඉතාලියානු කන්‍යා-ප්‍රාණපරිත්‍යාගවරියක වන අතර, ඉතා අඩු වයසින් ශුද්ධවරයට එසවුනු සාන්තුවරයන් අතුරින් එක් අයෙක් ලෙස සැලකෙයි
ඇය දූෂණය කෙරුමට තැත් කල පුද්ගලයාගේ කැමැත්තට ඉඩ දීම ප්‍රතික්ෂේප කල පසුව ඔහු  විසින් සිදුකල පිහියා ඇනුම් මහත් ගණන නිසා වූ තුවාල වලින් ඕ මිය ගියාය
මරියා

අධෝසටහන්
ආක්ටික් දේශ ගවේෂණය යනු පෘථිවියෙහි ආක්ටික් පෙදෙස භෞතික ලෙසින් ගවේෂණය කිරීමයි
යුබික්විටින්-ප්‍රෝටියෝසෝම් පද්ධතිය සෛලීය ක්‍රියාවලි ගනණාවක් නියාමනය කරනු ලබන, ප්‍රෝටීන විකරණයට සහ හායනයට ලක්කරන සෛලීය ක්‍රියාවලියකි
පද්ධතිය  ක්‍රියාත්මකවන්නේ  E1 යුබික්විටින් සක්‍රියකාරක එන්සයිමය, E2 යුබික්විටින් යුග්මකාරක එන්සයිමය සහ E3 යුබික්විටින් ලයිගේස එන්සයිමය අනුක්‍රමිකව, සක්‍රියව ATP (ශක්තිය) වැයකරමින්, යුබික්විටින් අණුවක් ඉලක්ක ප්‍රෝටීනය වෙත එක් කිරීම මගින් ප්‍රෝටීනයක් විකරණය කිරීමෙනි
මෙම ක්‍රියාවලිය යුබික්විටිනීකරණය යනුවෙන් හැඳින්වේ
E3 ලයිගේස මගින් ඉලක්ක ප්‍රෝටීන හඳුනාගෙන යුබික්විටින් අණුව E2 වෙතින් ඉලක්ක ප්‍රෝටීනයට මාරුකිරීමට දායක වන බැවින් පද්ධතිය තුල ප්‍රබල භූමිකාවක් රඟ දක්වයි. යුබික්විටින් අණුවක් ප්‍රෝටීනයකට සවිවන්නේ ලයිසින් හෝ සිස්ටීන් ඇමයිනෝ අම්ල කාණ්ඩයක් ඇති ස්තානවලටය
එක් කරන යුබික්විටින් අනු ගනණ මත ප්‍රෝටීනයක ඉරණම තීරණය වේ
තනි යුබික්විටින් අණුවක් එක් කිරීමේදී හිස්ටෝන පාලනය, ග්‍රාහක හායනය හෝ අණුක සංඥා නියාමනයට දායක වියහැකි අතර බහු යුබික්විටින් අණු එක් කිරීමේදී 26S ප්‍රෝටියෝසෝමය මගින් හායනය කිරීම සඳහා පෙර-සනිටුහන් කරනු ලබයි
යුබික්විටින් හරණ එන්සයිම (deubiquitin enzymes
DUB) බහු-යුබික්විටින් පූර්වජ ප්‍රෝටීන සැකැසීමෙහි කාර්යභාරය මෙන්ම නියාමන කටයුතු වන යම් E3 ලයිගේසයක් මගින් සිදුකරන යුබික්විටිනීකරණයට  බාදා  පැමිනවීම,සංශ්ලේෂනය කල යුබික්විටින් දාම වල සෝදුපත් කියවීම ද සිදුකරයි
ප්‍රෝටීනයක් යුබික්විටිනීකරණයට ලක්වීද දැන පහල-පෙල සංඥා ගලා යමට උපකාරී කිරීමට මේ අණු ක්‍රියාකරයි
ආක්ටික්  යනු  පෘථිවියෙහි උතුරු-දෙසටම වන් ධ්‍රැව පෙදෙසකි
ආක්ටික්
ශීත කලාප ලෙසින්ද හැඳින්වෙන පෘථිවියෙහි ධ්‍රැව පෙදෙස් යනු ලෝක ගෝලයෙහි ධ්‍රැව වට කොට පිහිටි පෙදෙස් වෙති
ප්‍රධාන වශයෙන්   ධ්‍රැව කැටි අයිස් වලින් සමන්විත හා උත්තර ධ්‍රැවය සහ දක්ෂිණ ධ්‍රැවය මැදි කොට පිහිටා ඇති මෙම පෙදෙස් පිළිවෙලින් පිහිටා ඇත්තේ ආක්ටික් සාගරයෙහි සහ ඇන්ටාක්ටිකා මහාද්වීපයෙහිය
ධ්‍රැව මුහුදු අයිස් වර්තමානයෙහිදී හීන වෙමින් යන අතර එය බොහෝ විට  ගෝලීය උණුසුම් වීමෙහි ප්‍රතිඵලයක් විය හැක
තලිඩමයිඩ්  යනු  1950 ගණන් වල අග භාගයෙහිදී හඳුන්වා දුන් ශමනක ඖෂධයක් වන අතර උදා ආබාධයට ප්‍රතිකාර කෙරුමට හා නින්ද ලබා දීමට භාවිතා කෙරිණි
කටුගස්තොට පාලම, යනු ශ්‍රී ලංකාවේ මහනුවර  - යාපනය A9 මාර්ගයේ පාලමකි
කටුගස්තොට නගරයේ ඇති මෙම පාලම මහවැලි ගඟ හරහා ඇත
කුරුණෑගල - පුත්තලම A10 මාර්ගය මේ අසලින් ඇරඹේ
තුන් සිංහලේ රුහුණ සහ මායා රට මෙම පාලමෙන් යාවන අතර පිහිටි රටද පාලමට දර්ශනය වේ
මේවාද බලන්න
ශ්‍රී ලංකාවේ පාලම් ලැයිස්තුව

කටුගස්තොට
ශ්‍රී ලංකාවේ පාලම්
ආර්ථික සම්පත් වර්ග 4කි
1.භූමිය
2.ශ්‍රමය
3.ප්‍රාග්ධනය
4.ව්‍යවසායකත්වය
SupremeSAT-I හෙවත් ChinaSat 12 යනු ශ්‍රී ලංකාව අයිතයක් ඇති සහ ශ්‍රී ලංකාව වෙනුවෙන්ම වූ මුල්ම කෘත්‍රිම චන්ද්‍රිකාව වනු ඇත
පෙර ආත්ම වලදී කරන ලද්දා වූ කුසල කර්ම හේතුවෙන් මේ ආත්මයේදී භෞතික වශයෙන් ලැබෙන අන් පුද්ගලයන් කෙරෙහි නොපිහිටන විශේෂ පුරුෂ ලක්ෂණ මෙනමින් හැඳින්වේ
මහා පුරුෂ ලක්ෂණ තිස් දෙකකි
මේවාද බලන්න
 සම්මා සම්බුදුවරු

බාහිර සබැදි
දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණ-සිළුමිණ
පාළි යනු ප්‍රාකෘත බස් පරම්පරාවෙන් පැවතෙන බුදු දහම හා සබැඳි භාෂාවකි
පාලි බසෙහි ඇරඹුම ඉන්දීය අර්ධද්වීපයේ ඇති වුණි
මෙම බස සඳහා නිසි අකුරු ක්‍රමයක් නැත
පාරිශුද්ධ බුද්ධ ධර්මයේ මව්බස පාලි වන බැවින් තවමත් භාවිතයේ පවතී
ත්‍රිපිටකය පරිශීලනයට පාලි බොහෝ සේ වැදගත් වේ
පාලි හා සංස්කෘත බසින් පැවතෙන බොහෝ වදන් බුදුදහමේ ව්‍යාප්තියත් සමඟ අන් භාෂා වලටද ආභාෂය ලබා දී ඇත
පාලි කියල භාෂාවක් නැති බව,  ආචාර්ය රාජ් සෝමදේව මහතා පවසයි
සම්භවය හා සංවර්ධනය

 පාළි භාෂාවේ නිරුක්තිය සදහන් කළහොත් ශ්‍රැතිස්මෘති අනුව පාළි යන නාමය සෑදී ඇත්තේ මෙලෙස යි
සන්ධි ක්‍රමය අනුව පහ+එළි යනුවෙන් විසන්ධි කර ගත හැක
මෙහි පහ යන වචනය හ ව්‍යංජනය ලොප් වී ප්‍රථම අක්ෂරය දීර්ඝ 
වේ
එලෙස එය පා බවට පත් වේ
උදාහරණ ලෙස පොහොර- පෝර වේ
මිහිරි- මීරි වේ
එළි වනාහි එ අක්ෂරය ලොප් වී ළි පමණක් සම්බන්ධ  වේ
පා අක්ෂරයත් ළි අක්ෂරයත් එකතු වී පාළි වේ
මෙහි පහ යන්නෙහි අරුත නම් පංචස්කන්ධය යි
එළි යන්නෙහි අරුත සුද්ධ වීම යන්නයි
පංචස්කන්ධයෙහි නො ඇලීම පහ එළි වීම යි
පංචස්කන්ධය ට අමතර ව මනස ද තවත් ආයතනයකි
මෙම සළායතන සුද්ධ  වීමෙන් හෙළ භාෂාව නිර්මණය වී ඇත
හය* එළි
හෙළ භාෂාව වේ
පාලි භාසාවේ අක්ෂර 

පාලි භාෂාව අක්ෂර 41කින් සමන්විතය
එහි ස්වර අක්ෂර 8ක් ද ව්‍යඤ්ජන අක්ෂර 33ක් ද ඇත
සරා (ස්වර)

අ ආ ඉ ඊ උ ඌ එ ඔ

බ්‍යඤ්ජන (ව්‍යඤ්ජන)

ක් (ක) ඛ් (ඛ) ග් (ග) ඝ් (ඝ)  ඞ් (ඞ)

ච් (ච) ඡ් (ඡ)  ජ් (ජ) ඣ් (ඣ) ඤ් (ඤ)

ට් (ට) ඨ් (ඨ) ඩ් (ඩ) ඪ් (ඪ) ණ් (ණ)

ත් (ත) ථ් (ථ) ද් (ද) ධ් (ධ) න් (න)

ප් (ප) ඵ් (ඵ) බ් (බ) භ් (භ) ම් (ම)

ය් (ය) ර් (ර) ල් (ල) ව් (ව)

ස් (ස) හ් (හ) ළ් (ළ)

(අං)

ඉහත ස්වර අක්ෂර හ්‍රස්ව හා දීර්ඝ යැයි කොටස් දෙකකට බෙදනු ලැබේ
අ, ඉ, උ යන අක්ෂර හ්‍රස්ව අකුරු වේ
ආ, ඊ, ඌ යන අකුරු දීර්ඝ අකුරු වේ
එ සහ ඔ අකුරු දෙකෙහි විශේෂත්වයක් ඇත
එම අකුරු දෙක බැඳි අකුරුවලට මුලින් හෙවත් හල් කිරීම සහිත අකුරකට මුලින් යෙදී ඇති විට හ්‍රස්ව අකුරු ලෙස ගැනේ
- ඔක්කන්ති (මෙහි ඔ හ්‍රස්ව හෙවත් ඕ ලෙස ඇද ශබ්ද කිරීමක් නොකරයි
මෙලෙසම සොත්ථි, එත්තාවතා, ඛෙත්ත ආදිය ද වෙත්
)

එ, ඔ අකුරු දෙකට පිටුපසින් බැඳි අකුරු නැත්නම් හෙවත් හල් අකුරක් නැත්නම් දීර්ඝ අකුරු ලෙස ගැනේ
- එවං (මෙය 'ඒ' ලෙස ඇද ශබ්ද කළ යුතුය
) ඔසද (මෙය 'ඕ' ලෙස ඇද ශබ්ද කළ යුතුය
) මෙලෙසම ඛෙම, සොම, ලොම ආදිය ද පිළිවෙලින් ඛේම, සෝම, ලෝම යනාදී ලෙස ශබ්ද කෙරේ
ඉහත ව්‍යඤ්ජන අක්ෂරවල ක සිට ම තෙක් ඇති අකුරු වර්ග 5කට බෙදනු ලැබේ
ඒවා නම් ක වර්ගය, ච වර්ගය, ට වර්ගය, ත වර්ගය, ප වර්ගය
ක වර්ගය- ක, ඛ, ග, ඝ, ඞ

 ච වර්ගය- ච, ඡ, ජ, ඣ, ඤ

 ට වර්ගය- ට, ඨ, ඩ, ඪ, ණ

 ත වර්ගය- ත, ථ, ද, ධ, න

 ප වර්ගය- ප, ඵ, බ, භ, ම

ව්‍යඤ්ජන අකුරුවලින්,

 ඛ, ඝ, ඡ, ඣ, ඨ, ඪ, ථ, ධ, ඵ, භ යන අකුරු මහාප්‍රාණ වේ
ක, ග, ච, ජ, ඤ, ට, ඩ, ණ, ත, ද, න, ප, බ, ම, ය, ර, ල, ව, ස, හ, ළ අල්පප්‍රාණ වේ
බින්දුව නිග්ගහීතය යැයි හැඳින්වේ
ග, ඝ, ජ, ඣ, ඩ, ඪ, ණ, ද, ධ, න, බ, භ, ම, ය, ර, ල, ව, හ, ළ යන අක්ෂර ඝෝෂ අකුරු නම් වේ
ක, ඛ, ච, ඡ, ට, ඨ, ත, ථ, ප, ඵ, ස යන අකුරු අඝෝෂ අක්ෂර නම් වේ
කණ්ඨජ අක්ෂර
- අ, ආ, ක, ඛ, ග, ඝ, ඞ, හ

තාලුජ අක්ෂර
- ඉ, ඊ, ච, ඡ, ජ, ඣ, ඤ, ය

මුද්ධජ අක්ෂර
- ට, ඨ, ඩ, ඪ, ණ, ර, ළ

දන්තජ අක්ෂර
- ත, ථ, ද, ධ, න, ල, ස

ඔට්ඨජ අක්ෂර
- උ, ඌ, ප, ඵ, බ, භ, ම

කණ්ඨතාලුජ
- එ

කණ්ඨොට්ඨජ
- ඔ

දන්තොට්ඨජ
- ව

නාමපද සහ විභක්ති 
පාලි භාෂාවේ නාමපද ප්‍රධාන වශයෙන් පුරුෂ, ස්ත්‍රී හා නපුංසක ලෙස ලිඞ්ග 3කට බෙදේ
මෙහි විශේෂත්වය වන්නේ ජීවී දේවල් පමණක් නොව මුහුද, පොත යනාදී අජීවී වස්තූන් ද ශක්තිය, තණ්හාව, රස යනාදී නාම පද ද පවා ඉහත ලිඞ්ග තුනෙන් එකකට අයත් වීමය
උදාහරණයක් ලෙස අග්ගි (ගින්න) යන්න පුල්ලිඞ්ග (පුරුෂ ලිඞ්ග) වන අතර රත්ති (රාත්‍රිය) යන්න ඉත්ථී ලිඞ්ගික (ස්ත්‍රී ලිඞ්ගික) ලෙස ද අට්ඨි (අස්ථි) යන්න නපුංසක ලිඞ්ගික ලෙස ද ගැනේ
මෙනිසා පාලි භාසාව යම් පමණකට දුෂ්කර බසක් යැයි ද කෙනෙකුට සිතිය හැක
මෙවැනිම ලිඞ්ග භේදයක් ජර්මානු භාෂාවෙහි ද ඇත
මේ නාමපද අතිශය බොහෝමයක් (කීපයක් හැර) ඒක වචන හා බහු වචන ලෙස ද දැක්වෙත්
එමෙන්ම සෑම නාමපදයක්ම නැවතත් මූලික වශයෙන් විභත්ති 9කට (ආලපන හා කරණ විභත්තීන් ද ඇතුළත්ව) බෙදී විවිධ අර්ථ ප්‍රකාශ කරයි
එම අර්ථ පහත පරිදි දැක්විය හැක
පඨමා - උක්තය

 ආලපන - ආමන්ත්‍රණය

 දුතියා - කර්මය

 තතියා - කර්තෘ

 කරණ - යමක හෝ යමෙකු කරණ කොට දෙයක් සිදුවන බව පැවසීමේදී

 චතුත්ථි - කාටද, කුමකට ද, කා උදෙසා ද ක්‍රියාව කරන්නේ යන්න පැවසීමේදී

 පඤ්චමී - කුමකින් ක්‍රියාව වන්නේද යන්න පැවසීමේදී

 ඡට්ඨි - කාගේ කුමකගේ ක්‍රියාවක් දැයි පැවසීමේදී

 සත්තමී - කා කෙරෙහි, කුමක් කෙරෙහි ක්‍රියාව සිදු වන්නේදැයි පැවසීමේදී

ඉහත විභත්ති බෙදීම ඇති වන්නේ නාම පදය අගට ඕ, ආ, ඒ ආදී ප්‍රත්‍යයන් එක් කිරීමෙනි
සිංහල භාෂාවේ දී නම් ට, ගේ, හි යන ප්‍රත්‍ය යෙදෙති
නමුත් සිංහල භාෂාවට වඩා පාලි භාෂාවේ ඇති වෙනස්කම් වන්නේ,

 ලිඞ්ග භේදය අනුව අදාළ ප්‍රත්‍ය වෙනස් වීම

 නාම පදය අවසන් වන අකුරේ ස්වරය හෙවත් අන්ත ස්වරය අනුව (අකාරාන්ත, ඉකාරාන්ත, ඊකාරාන්ත ආදී) අදාළ ප්‍රත්‍ය වෙනස් වීම යන කරුණු නිසාය
පුල්ලිඞ්ගික නාම පද 
පුල්ලිඞ්ග පදවල ප්‍රත්‍ය සමූහ 7ක් ඒ ඒ අන්ත ස්වරයට අනුකූලව ඇත
අකාරාන්ත පද ප්‍රත්‍ය

ඉකාරාන්ත පද ප්‍රත්‍ය

ඊකාරාන්ත පද

මේ ප්‍රත්‍ය ද ඉකාරාන්ත පද ප්‍රත්‍යවලට බොහෝ දුරට සමානය
උකාරාන්ත පද

ඌකාරාන්ත පද

ඉත්ථිලිඞ්ගික නාම පද 

ආකාරාන්ත පද ප්‍රත්‍ය

ඉකාරාන්ත පද

ඊකාරාන්ත පද

උකාරාන්ත, ඌකාරාන්ත පදද මීට බොහෝ සමානය

නපුංසකලිඞ්ගික නාම පද 

ප්‍රත්‍ය

සබ්බනාම පද 

ත (ඔහු/ඇය/එය/එම/එයා)

සබ්බ (සියල්ල)

 පුල්ලිඞ්ග

සබ්බෝ, සබ්බේ (පඨමා)

සබ්බං, සබ්බේ (දුතයා)

සබ්බේන, සබ්බේහි/සබ්බේභි (තතියා/ කරණ)

සබ්බස්ස, සබ්බේසං/සබ්බේසානං (චතුත්ථි/ ඡට්ඨී)

සබ්බා/සබ්බම්හා/සබ්බස්මා, සබ්බේහි/ සබ්බේභි (පඤ්චමී)

සබ්බම්හි/සබ්බස්මිං, සබ්බේසු (සත්තමී)

 ඉත්ථි ලිඞ්ග

සබ්බා, සබ්බා/ සබ්බයෝ (පඨමා)

සබ්බං, සබ්බා/සබ්බයෝ (දුතියා)

සබ්බාය, සබ්බාහි/ සබ්බාභි (තතියා/ කරණ/ පඤ්චමී)

සබ්බස්සා/සබ්බාය, සබ්බාසං/ සබ්බසානං (චතුත්ථි/ ඡට්ඨී)

සබ්බස්සං/ සබ්බායං, සබ්බාසු (සත්තමී)

 නපුංසක ලිඞ්ග

සබ්බං, සබ්බානි (පඨමා/ දුතියා)

ඉතිරි විභත්ති පුල්ලිඞ්ගයෙහි මෙන් වර නැගේ
ය (යමෙක්/ යමක්)

 පුල්ලිඞ්ග

යෝ, යේ (පඨමා)

යං, යේ (දුතියා)

යේන, යේහි/ යේභි (තතියා/ කරණ)

යස්ස, යේසං/යේසානං (චතුත්ථි/ ඡට්ඨී)

යම්හා/ යස්මා, යේහි/ යේභි (පඤ්චමී)

යම්හි/ යස්මිං, යේසු (සත්තමී)

 ඉත්ථි ලිඞ්ග

යා, යා/ යායෝ (පඨමා)

යං, යා/ යායෝ (දුතියා)

යාය, යාහි/ යාභි (තතියා/ කරණ/ පඤ්චමී)

යස්සා/ යාය, යාසං/ යාසානං (චතුත්ථි/ ඡට්ඨී)

යස්සං/ යායං, යාසු (සත්තමී)

 නපුංසක ලිඞ්ග

යං, යේ/ යානි (පඨමා/ දුතියා)

ඉතිරි විභත්ති පුල්ලිඞ්ග මෙන් වර නැගේ
තුම්හ (නුඹ)

 ලිඞ්ග භේදයක් නැත

ත්වං/ තුවං (පඨමා), තුම්හේ (බහු වචන)

තං/ තවං/ ත්වං/ තුවං/ තේ (දුතියා), තුම්හාකං/ තුම්හේ/ වෝ (බහු)

ත්වයා/ තයා (තතියා, කරණ, පඤ්චමී), තුම්හේහි/ තුම්හේභි (බහු)

තව/ තුය්හං/ තුම්හං/ තේ (චතුත්ථි, ඡට්ඨී), තුම්හාකං/ තුම්හේ/ වෝ (බහු)

ත්වයි/ තයි (සත්තමී), තුම්හේසු (බහු)

අම්හ (මම)

 ලිඞ්ග භේදයක් නැත

අහං (පඨමා), මයං/ අම්හේ (අපි)

මං/ මමං (දුතයා), අම්හාකං/ අම්හේ (බහු වචන)

මයා (තතියා, කරණ, පඤ්චමී), අම්හේහි/ අම්හේභි (බහු)

මම/ මය්හං/ අම්හං/ මමං/ මේ (චතුත්ථී, ඡට්ඨී), අම්හාකං/ අස්මාකං/ අම්හේ (බහු)

මයි (සත්තමී), අම්හේසු (බහු)

ඒත (අර/ අරයා/ අරක)

 පුල්ලිඞ්ග

ඒසෝ (අරයා), ඒතේ (අරගොල්ලෝ)

ඒතං (දුතියා), ඒතේ (බහු වචන)

ඒතේන (තතියා, කරණ), ඒතේහි/ ඒතේභි (බහු)

ඒතස්ස (චතුත්ථී, ඡට්ඨී), ඒතේසං/ ඒතේසානං (බහු)

ඒතම්හා/ ඒතස්මා (අරයාගෙන්), ඒතේහි/ ඒතේභි (බහු)

ඒතම්හි/ ඒතස්මිං (අරයා කෙරෙහි), ඒතේසු (අර අය කෙරෙහි)

 ඉත්ථි ලිඞ්ග

ඒසා (පඨමා), ඒතා/ ඒතායෝ (බහු)

ඒතං (දුතියා), ඒතා/ ඒතායෝ (බහු)

ඒතාය (තතියා, කරණ), ඒතාහි/ ඒතාභි (බහු)

ඒතිස්සාය/ ඒතිස්සා/ ඒතාය (චතුත්ථී,  ඡට්ඨී), ඒතාසං/ ඒතාසානං (බහු)

ඒතාය (පඤ්චමී), ඒතාහි/ ඒතාභි (බහු)

ඒතිස්සං/ ඒතස්සං/ ඒතායං (සත්තමී), ඒතාසු (බහු)

 නපුංසක ලිඞ්ග

ඒතං (පඨමා, දුතියා), ඒතේ/ ඒතානි (බහු)

ඉතිරි විභක්ති පුල්ලිඞ්ගයෙහි මෙන් වර නැගේ
ඉම (මේ/ මෙයා/ මැය/ මෙය)

 පුල්ලිඞ්ග

අයං (පඨමා), ඉමේ (බහු)

ඉමං (දුතියා), ඉමේ (බහු)

ඉමිනා/ අනේන (තතියා, කරණ), ඉමේහි/ ඉමේභි/ ඒහි/ ඒභි (බහු)

අස්ස/ ඉමස්ස (චතුත්ථී, ඡට්ඨී), ඒසං/ ඒසානං/ ඉමේසං/ ඉමේසානං (බහු)

ඉමස්මා/ අස්මා/ ඉමම්හා (පඤ්චමී), ඉමේහි/ ඉමේභි/ ඒහි/ ඒභි (බහු)

ඉමස්මිං/ ඉමම්හි/ අස්මිං (සත්තමී), ඉමේසු/ ඒසු (බහු)

 ඉත්ථි ලිඞ්ග

අයං (පඨමා), ඉමා/ ඉමායෝ (බහු)

ඉමං (දුතියා), ඉමා/ ඉමායෝ (බහු)

ඉමාය (තතියා, කරණ, පඤ්චමී), ඉමාහි/ ඉමාභි (බහු)

ඉමිස්සා/ ඉමිස්සාය/ ඉමාය/ අස්සා/ අස්සාය (චතුත්ථී, ඡට්ඨී), ඉමාසං/ ඉමාසානං (බහු)

ඉමස්සං/ ඉමායං/ අස්සං (සත්තමී), ඉමාසු (බහු)

 නපුංසක ලිඞ්ග

ඉදං/ ඉමං (පඨමා, දුතියා), ඉමේ/ ඉමානි (බහු)

ඉතිරි විභක්ති පුල්ලිඞ්ගයෙහි මෙන් වර නැගේ
අව්‍යය පද

උපසග්ග 

අ

අ + ධම්ම = අධම්ම (ධර්මයට විරුද්ධ / පටහැනි)

අ + සඞ්ඛත = අසඞ්ඛත (හේතු ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් නොසැකසුණු)

අ + නිදස්සන = අනිදස්සන (නිදසුන් දැක්විය නොහැකි දේ / නිවන)

අව

අව + ඛිත්ත = අවක්ඛිත්ත (යට හෙළූ)

අව + මුත්ත - ඔ + මුත්ත = ඔමුත්ත (ගැලවූ)

අව + ගච්ඡති = අවගච්ඡති (දැන ගනී)

අව + ජානන = අවජානන (පරිභව වන සේ දැන්වීම/ නින්දා කිරීම)

අනු

අනු + ඒති = අන්වේති (අනුව එයි)

අනු + රත්තෝ = අනුරත්තෝ (ඒ අනුවම ඇළුණු)

අනු + රූපං = අනුරූපං (ඒ රූපයට අනුව ඇති)

අනු + මොග්ගල්ලානං = අනුමොග්ගල්ලානං (මුගලන් මහ රහතන් වහන්සේට වඩා අඩුය
- අනුමොග්ගල්ලානං ඉද්ධිමන්තෝ - මුගලන් තෙරුන් වහන්සේට වඩා ඍද්ධිමත් බවින් අඩුය)

අනු + වසිතා = අන්වසිතා (යමක් ඇසුරු කොට වසන්නෝ)

අභි

අභි + මුඛ = අභිමුඛ (සමීපයේ)

අභි + කන්ත = අභික්කන්ත (ඉතා කාන්තිමත්/ ප්‍රිය)

අභි + කීළති = අභිකීළති (බොහෝ සේ ක්‍රීඩා කරයි)

අභි + වන්දති = අභිවන්දති (මැනවින් වඳියි)

ආ

ආ + කඞ්ඛා = ආකඞ්ඛා (කැමත්ත)

ආ + රාජං = ආරාජං (රජු තෙක්)

ආ + ගඞ්ගා = ආගඞ්ගා (ගඟ දක්වා)

ආ + ගත = ආගත (පැමිණි)

අති

අති + කම = අතික්කම (ඉක්මවීම)

අති + ඛීණ = අතිඛීණ (ඉතා ක්‍ෂීණ වූ)

අධි

අධි + පඤ්ඤා = අධිපඤ්ඤා (අධික/උසස් ප්‍රඥාව)

අධි + දේව = අධිදේව (ප්‍රධාන දෙවියා)

අධි + ඨාති = අධිට්ඨාති (අධිෂ්ඨාන කරයි)

අධි + පද + ය + ති = අධිපජ්ජති (පැමිණෙයි)

අප

අප + කඩ්ඪති = අපකඩ්ඪති (ඉවතට අදී/ නෙරපයි)

අප + චර = අපචර (සාවද්‍ය හැසිරීම)

අප + චයති = අපචයති (පුදයි)

උ

උ + ඝෝස = උග්ඝෝස (උස්ව නැඟුණු ඝෝෂාව)

උ + සජති = උස්සජති (ඉවත් කරයි/ හරියි)

උ + භූත = උබ්භූත (පහළ විය)

උප

උප + නිවේසන = උපනිවේසන (සමීපව සේවනය කිරීම)

උප + කප්පිත = උපකප්පිත (පූජාවට කැප කළ)

උප + කෝසති = උපක්කෝසති (බොහෝ සේ නින්දා කරයි)

උප + ආ + දාන = උපාදාන (දැඩිව අල්ලා ගැනීම)

උප + පජ්ජති = උපපජ්ජති (උපදියි)

දු

දු + ඛ = දුක්ඛ (තෘප්තිමත් විය හැකි දෙයක් නැති හිස් බව දැනීම)

දු + ජහ = දුජ්ජහ (අත් හැරීමට අපහසුව)

නි

නි + කමු + ති = නික්ඛමති (රැඳී නොසිට නික්ම යාම)

නි + කඩ්ඨ + ති = නික්කඩ්ඪති (රඳවා නොගෙන පිටමං කිරීම/ නෙරපීම)

නි + කඞ්ඛ = නික්කඞ්ඛ (නිසැක)

නි + කුජ්ජේති = නික්කුජ්ජේති (යටිකුරු කරයි)

නි + කන්තති = නිකන්තති (හාරා කපයි)

නී

නී + වරණ = නීවරණ (හොඳින් වැළකීම)

නී + හරිත = නීහරිත (බැහැර කළ)

ප

ප + ඤා = පඤ්ඤා (ඇත්ත ඇති සැටියෙන්ම දනී)

ප + නීත = පණීත (උතුම් බවට පැමිණි)

ප + වාසී = පවාසී (වෙන්ව විසී)

ප + භවති = පභවති (හොඳින් පහළ වේ)

ප + නිධානං = පණිධානං (පැතීම)

පරා

පරා + භූත = පරාභූත (පිරිහුණු)

පරා + ජේති = පරාජේති (පරදවයි)

පරා + ආයන = අනුන් වෙත යෑම/ පිහිට/ ආධාරය)

පරා + කමති = පරක්කමති (යමක් මුළුමනින්ම අවසන් කිරීමට උත්සාහ කිරීම)

පරි

පරි + ඉක්ඛති = පරික්ඛති (හාත්පස හොඳින් පරික්ෂා කරයි)

පරි + කිරති = පරිකිරති (හාත්පස විසුරුවයි)

පරි + කඩ්ඨති = පරිකඩ්ඨති (එහා මෙහා අදියි)

පරි + ඛිපති = පරික්ඛිපති (හාත්පස වටකරයි)

පරි + ඛණති = පරිඛණති (හාත්පස හාරයි)

පති/ පටි

පති + රූප = පතිරූප (සමාන රූපය/ ආකාරය)

පති + ඨති = පතිට්ඨති (ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කරයි)

පති + ක්‍රියා = පතික්‍රියා (ප්‍රතික්‍රියාව)

පටි + කමති = පටික්කමති (ආපසු යයි)

වි

වි + සුජ්ඣති = විසුජ්ඣති (විවිධ අයුරින් පිරිසිදු වෙයි)

වි + කත = විකත (කළ දෙයට විරුද්ධ දෙයක් කර වෙනස් කරන ලද)

වි + මුඛ = විමුඛ (ඉවතට හැරවූ මුහුණ)

වි + රාග = විරාග (පහවූ රාගය)

ස

ස + භික්ඛු = සභික්ඛු (භික්ෂූන් සහිත)

ස + සඞ්ඛාර = සසඞ්ඛාර (සඞ්ඛාර සහිත)

සං

සං + වද්ධන = සංවද්ධන (මැනවින් වැඩීම/ සංවර්ධනය)

සං + කිලිස්සති = සංකිලිස්සති (අතිශයින් කිලිටි වෙයි)

සං + ජානාති = සඤ්ජානාති (හඳුනා ගනියි)

සං + සරති = සංසරති (යළි යළි සැරිසරයි)

සු

සු + ධම්ම = සුධම්ම (යහපත් ධර්මය)

සු + ලභ = සුලභ (පහසුවෙන් ලැබිය හැකි)

දු

දු + භික්ඛ = දුබ්භික්ඛ (දුර්භික්ෂය)

දු + ලභ = දුල්ලභ (පහසුවෙන් ලැබිය නොහැකි)

නිපාත 

අථ/අථෝ (ඉක්බිති)

ඛෝ (වනාහි)

ඛලු (ඒකාන්තයෙන්
ප්‍රතිෂෙධ, වාක්‍යාලඞ්කාර අවධාරණ, ප්‍රසිද්ධිය යන අර්ථ)

නු (නේ, නෙව, නේද
)

ඉති (මෙසේ
හේතු, ප්‍රකාර, ආද්‍යාර්ථ, අවධාරණ, නිදර්‍ශන, පදාර්ථ විපර්‍ය්‍යාස, පරිසමාප්ති යන අර්ථ)

සෙය්‍යථාපි (යම් සේ)

සහ (සමඟ)

සද්ධිං (සමඟ)

යදි (ඉතින්, ඉදින්)

චේ (ඉතින්, ඉදින්)

න (නො)

නෝ (නො, නොවේද
)

මා (එපා)

ච (ද)

වා (හෝ - හැර)

පන (වනාහි,වූ කලී) විකල්පාර්ථයේදී (එහෙත්,නමුත්)

අපි (ත්)

සද්දං + අපි = සද්දම්පි (සද්දයකුත්)

ජාති + අපි = ජාතිපි (ඉපදීමත්)

ජරා + අපි = ජරාපි (දිරා යාමත්)

අලං (ඔය ඇති, ප්‍රමාණයි, යෝග්‍යයි, සමර්ථයි, සෑහේ, අලඞ්කාර අර්ථය, පර්‍ය්‍යාප්ති අර්ථය, ප්‍රතිෂෙධ අර්ථය, සුදුසුය)

තෝ

පඤ්චමී හෝ සත්තමී අර්ථය මෙම නිපාතය පදයක් අවසානයට යෙදීමෙන් ලැබේ
අග්ගි + තෝ = අග්ගිතෝ (අග්නියෙන්)

රාජ + තෝ = රාජතෝ (රජු කෙරෙන්)

ය + තෝ = යතෝ (යමකින්)

ත + තෝ = තතෝ (එයින්)

කු + තෝ = කුතෝ (කොයින්)

ඒත + තෝ = ඒතතෝ/ අතතෝ (මෙයින්)

පච්ඡ + තෝ = පච්ඡතෝ (පසුව)

පුර + තෝ = පුරතෝ (ඉදිරියෙහි)

ත්‍ර

කිං + ත්‍ර = කු + ත්‍ර = කුත්‍ර (කොහි ද
, කොහේද
)

ඒත + ත්‍ර = අත + ත්‍ර = අත්‍ර (මෙහි)

ය + ත්‍ර = යත්‍ර (යම් තැනක)

ත + ත්‍ර = තත්‍ර (එහි)

අඤ්ඤ + ත්‍ර = අඤ්ඤත්‍ර (අන්‍යන්හි, අන්‍ය තැනෙක්හි, අන්‍යයෙක් කෙරෙහි)

ථ

කිං + ථ = කු + ථ = කුත්ථ (කොහිද
)

ඒත + ථ = එත්ථ (මෙහි)

ත + ථ = තත්ථ (එහි)

ය + ථ = යත්ථ (යමෙක් කෙරෙහි, යම් තැනක)

ථං

ඉම + ථං = ඉ + ථං = ඉත්ථං (මෙසේ)

කිං + ථං = ක + ථං = කථං (කෙසේ)

දා

සබ්බ + දා = සබ්බදා (සැමදා)

ඒක + දා = ඒකදා (එක් දවසක)

ය + දා = යදා (යම් දවසක)

ධ

ඉම + ධ = ඉ + ධ = ඉධ (මෙහි)

ක්‍රියා පද (ආඛ්‍යාත) 

වත්තමානා, පඤ්චමී, සත්තමී, හීයන්තනී, පරොක්ඛා, අජ්ජතනී, භවිස්සන්තී, කාලාතිපත්ති යනුවෙන් ආඛ්‍යාත විභත්ති කාල 8කි
එම එක් එක් ආඛ්‍යාත විභත්තිය පඨම, මජ්ඣිම, උත්තම ලෙස පුරිස 3කට ද පරස්ස පද හා අත්තනෝ පද ලෙස වර්ග 2කට ද කත්තූ, කම්ම හා භාව සාධන යන කාරක 3කට ද බෙදේ
ක්‍රියාවේ ඵලය ලැබෙන්නේ අන් අයට නම් එය පරස්ස පද ලෙස ද ක්‍රියාවේ ඵලය ලැබෙන්නේ එය සිදු කරන්නාටම නම් එය අත්තනෝ පද ලෙස ද තබයි
කත්තු උක්ත වන වාක්‍ය කත්තු කාරක ලෙස ද කම්මය උක්ත වන වාක්‍ය කම්ම කාරක වාක්‍ය ලෙස ද හැඳින් වේ
භාව සාධන වාක්‍ය මඟින් සිදු වීම් මාත්‍රය පමණක් ප්‍රකාශ කෙරේ
සබ්බ ධාතුක

ඉහත විභත්ති 8න් වත්තමානා, පඤ්චමී, සත්තමී, හීයන්තනී යන විභතතිවල සියළුම ධාතූන් වර නැගේ
එනිසා ඒ විභත්තිවලට සබ්බ ධාතුක විභත්ති යැයි කියනු ලැබේ
අසබ්බ ධාතුක

පරොක්ඛා, අජ්ජතනී, භවිස්සන්තී, කාලාතිපත්ති යන විභත්තිවල ඇතැම් ධාතූන් වර නොනැගෙන නිසා ඒවා අසබ්බ ධාතුක විභත්ති යැයි කියනු ලැබේ
මෙම විභත්තීන්හි ධාතූන් වර නැගෙන විට ධාතුව සහ විභත්ති ප්‍රත්‍යය අතර ඉකාරයක් ආගමනය වේ
- පච + ඉ + ස්සති = පචිස්සති

යම් කිසි ක්‍රියා පදයක් සෑදෙන්නේ ධාතුවට අදාළ ආඛ්‍යාත විභත්ති ප්‍රත්‍ය යෙදීමෙනි
එම ධාතු සකම්මක, අකම්මක හා ද්වීකම්මක ලෙස බෙදේ
සකම්මක ධාතු

මේ ධාතුවලින් සෑදෙන ක්‍රියා පදවලට කම්මයක් තිබිය යුතුය
උදාහරණ ලෙස 'භික්ඛු ධම්මං පස්සති (භික්ෂුව ධර්මය දකියි)' යන්නෙහි ධම්මං යනු කම්මයයි
එයින් භික්ෂුව දකින්නේ කුමක් ද යන්න කියැවේ
අකම්මක ධාතු

මේ ක්‍රියා පදවලට කම්මයක් නැත
- සා සංසරති (ඇය සැරිසරයි)

ද්වී කම්මක ධාතු

කම්මයන් දෙකක් ඇති කිරිය පද මෙලෙස හැඳින්වේ
- සෝ පුරිසං පඤ්හං පුච්ඡති (ඔහු පුරිසයාගෙන් පැණයක් අසයි)

ධාතු ගණ

ධාතූන් ගණ 7ට බෙදේ
ධාතූන්ගෙන් කත්තු කාරකයෙහි කිරිය පද සෑදීමේ දී ධාතුව සහ විභත්ති ප්‍රත්‍යය අතරට විකරණ ප්‍රත්‍යයක් යොදනු ලැබේ
ඒ ඒ ධාතු ගණයට අනන්‍ය වූ විකරණ ප්‍රත්‍යයක් හෝ විකරණ ප්‍රත්‍ය කීපයක් ඇත
1. භුවාදී ගණය - විකරණ ප්‍රත්‍යය 'අ/ ඒ'

2. රුධාදී ගණය - විකරණ ප්‍රත්‍යය අ සහ ධාතුවේ අග අකුරට කලින් බින්දුව හෝ අග අකුරට අනුරූප නාසික්‍යය යෙදේ
- රුධ+ අ+ ති = රු+ න්+ ධ+ ති= රුන්ධති

3. දිවාදී ගණය - ය විකරණ ප්‍රත්‍යය (බොහෝ විට ධාතුවේ අන්ත ස්වරය ලොප් වේ)
- දිව+ ය+ ති= දිව්+ ය+ ති= දිව්‍යති

4. ස්වාදී ගණය- විකරණ ප්‍රත්‍ය 'ණු/ උණා/ ණා'

5. කියාදී ගණය- විකරණ ප්‍රත්‍ය 'නා/ ණා'

6. තනාදී ගණය- විකරණ ප්‍රත්‍ය 'ඕ, යිර'

7. චුරාදී ගණය- විකරණ ප්‍රත්‍ය 'ණේ/ණය'
මෙහි ණ් තිබෙන්නේ ධාතුවේ මුල අකුර වෘද්ධි වීමටය
එවිට 'ඒ/ අය' යන ප්‍රත්‍ය ඉතිරි වේ
- චුර+ ණේ+ ති= ච්+ උ+ ර+ ණ්+ ඒ+ ති= ච්+ ඕ+ ර+ ඒ+ ති= චෝරේති

කම්ම කාරක පද

මේවා සකම්මක ධාතූන්ගෙන් සෑදේ
මෙහිදී ධාතුව හා විභත්ති ප්‍රත්‍යය අතරට ය කාරයක් ආගමනය වේ
එවිට ධාතුවේ අග අකුරේ අන්ත ස්වරය ලොප් වීම හෝ ධාතුවේ අන්තයට හෙවත් ය කාරයට පෙර ඊ කාරයක් ආගමනය වීම හෝ සිදු වේ
එමෙන්ම කත්තු කාරකයේ දී යෙදූ ධාතු ගණයට අදාළ විකරණ ප්‍රත්‍යය නො යෙදේ
බොහෝ විට මෙහිදී අත්තනෝ පදය යොදා ගැනේ
- පච+ ය+ ති = පච්+ ය+ ති = පච්+ ච + ති = පච්චති

වත්තමාන විභත්තිය 

උදාහරණ
ඉසු ධාතුව

කත්තු කාරකය

පඨම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + අ + ති = ඉච්ඡ + ති = ඉච්ඡති (කැමති වෙයි)

+ තේ = ඉච්ඡතේ (කැමති වේ)

පඨම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + අ + අන්ති = ඉච්ඡන්ති (කැමති වෙති)

+ අන්තේ = ඉච්ඡන්තේ (කැමති වෙති)

මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + අ + සි = ඉච්ඡසි (කැමති වෙහි)

+ සේ = ඉච්ඡසේ (කැමති වෙහි)

මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + අ + ථ = ඉච්ඡථ (කැමති වෙහු)

+ ව්හේ = ඉච්ඡව්හේ (කැමති වෙහු)

උත්තම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + අ + මි = ඉච්ඡාමි (කැමති වෙමි)

+ ඒ = ඉච්ඡේ (කැමති වෙමි)

උත්තම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + අ + ම = ඉච්ඡාම (කැමති වෙමු)

+ ම්හේ = ඉච්ඡාම්හේ (කැමති වෙමු)

කම්ම කාරකය

පඨම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + ඊ + ය + තේ = ඉච්ඡීයතේ (කැමති වනු ලැබේ)

පඨම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + ඊ + ය + අන්තේ = ඉච්ඡීයන්තේ (කැමති වනු ලැබෙත්)

මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + ඊ + ය + සේ = ඉච්ඡීයසේ (කැමති වනු ලැබෙහි)

මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ව්හේ = ඉච්ඡීයව්හේ (කැමති වනු ලැබෙහු)

උත්තම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ඒ = ඉච්ඡීයේ (කැමති වනු ලැබෙමි)

උත්තම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ම්හේ = ඉච්ඡීයම්හේ (කැමති වනු ලැබෙමු)

උදාහරණ
ඡිදි ධාතුව

කත්තු කාරකය

ඡින්දි + අ + ති = ඡින්දති (සිඳියි)

ඡින්දි + අ + අන්ති = ඡින්දන්ති (සිඳති)

ඡින්දි + අ + සි = ඡින්දසි (සිඳහි)

ඡින්දි + අ + ථ = ඡින්දථ (සිඳහු)

ඡින්දි + අ + මි = ඡින්දාමි (සිඳිමි)

ඡින්දි + අ + ම = ඡින්දාම (සිඳිමු)

කම්ම කාරකය

ඡිදි + ය + තේ = ඡිජ්ජතේ (සිඳනු ලැබේ)

ඡිදි + ය + අන්තේ = ඡිජ්ජන්තේ (සිඳිනු ලැබෙති)

ඡිදි + ය + සේ = ඡිජ්ජසේ (සිඳිනු ලැබෙහි)

ඡිදි + ය + ව්හේ = ඡිජ්ජව්හේ (සිඳිනු ලැබෙහු)

ඡිදි + ය + ඒ = ඡිජ්ජේ (සිඳිනු ලැබෙමි)

ඡිදි + ය + ම්හේ = ඡිජ්ජම්හේ (සිඳිනු ලැබෙමු)

උදාහරණ
යුධ ධාතුව

කත්තු කාරකය

යුධ + ය + ති = යුජ්ඣති (යුද්ධ කරයි)

යුධ + ය + අන්ති = යුජ්ඣන්ති (යුද්ධ කරති)

යුධ + ය + සි = යුජ්ඣසි (යුද්ධ කරහි)

යුධ + ය + ථ = යුජ්ඣථ (යුද්ධ කරහු)

යුධ + ය + මි = යුජ්ඣාමි (යුද්ධ කරමි)

යුධ + ය + ම = යුජ්ඣාම (යුද්ධ කරමු)

පඤ්චමී විභත්තිය 

 නියෝග කිරීම, විධානය කිරීම

 යාචනා කිරීම (ඉල්ලීම)

 ආශිංසනය කිරීම

 නිමන්ත්‍රණය කිරීම

 ආරාධනා කිරීම

 අනුමත කිර්ම/කැමැත්ත හැඟවීම

 යමකට කාලය පැමිණ ඇතැයි පැවසීම

යන අර්ථ පඤ්චමී විභත්තිය මඟින් ලබා දේ
ඉසු ධාතුව

කත්තු කාරකය

පඨම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + අ + තු = ඉච්ඡ + තු = ඉච්ඡතු (කැමති වෙන්න/ කැමති වනු)

+ තං = ඉච්ඡතං (කැමති වන්න)

පඨම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + අ + අන්තු = ඉච්ඡන්තු (කැමති වෙත්වා)

+ අන්තං = ඉච්ඡන්තං (කැමති වෙත්වා)

මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + අ + ආහි/ අ = ඉච්ඡාහි/ ඉච්ඡ (කැමති වෙහි)

+ ස්සු = ඉච්ඡස්සු (කැමති වෙහි)

මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + අ + ථ = ඉච්ඡථ (කැමති වෙහු)

+ ව්හෝ = ඉච්ඡව්හෝ (කැමති වෙහු)

උත්තම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + අ + මි = ඉච්ඡාමි (කැමති වෙම්වා)

+ ඒ = ඉච්ඡේ (කැමති වෙම්වා)

උත්තම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + අ + ම = ඉච්ඡාම (කැමති වෙමුවා)

+ ආමසේ = ඉච්ඡාමසේ (කැමති වෙමුවා)

කම්ම කාරකය

පඨම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + ඊ + ය + තං = ඉච්ඡීයතං (කැමති වනු ලැබේවා)

පඨම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + ඊ + ය + අන්තං = ඉච්ඡීයන්තං (කැමති වනු ලැබෙත්වා)

මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ස්සු = ඉච්ඡීයස්සු (කැමති වනු ලැබෙහි)

මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ව්හෝ = ඉච්ඡීයව්හෝ (කැමති වනු ලැබෙහු)

උත්තම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ඒ = ඉච්ඡීයේ (කැමති වනු ලැබෙම්වා)

උත්තම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ආමසේ = ඉච්ඡීයාමසේ (කැමති වනු ලැබෙමු)

උදාහරණ
ඡිදි ධාතුව

කත්තු කාරකය

ඡින්දි + අ + තු = ඡින්දතු (සිඳිනු)

ඡින්දි + අ + අන්තු = ඡින්දන්තු (සිඳිව්)

ඡින්දි + අ + ආහි/ අ = ඡින්දාහි/ ඡින්ද (සිඳහි)

ඡින්දි + අ + ථ = ඡින්දථ (සිඳහු)

ඡින්දි + අ + මි = ඡින්දාමි (සිඳිම්වා)

ඡින්දි + අ + ම = ඡින්දාම (සිඳිමුවා)

කම්ම කාරකය

ඡිදි + ය + තේ = ඡිජ්ජතං (සිඳනු ලැබේවා)

ඡිදි + ය + අන්තං = ඡිජ්ජන්තේ (සිඳිනු ලැබෙත්වා)

ඡිදි + ය + ස්සු = ඡිජ්ජස්සු (සිඳිනු ලැබෙහිවා)

ඡිදි + ය + ව්හෝ = ඡිජ්ජව්හෝ (සිඳිනු ලැබෙහු)

ඡිදි + ය + ඒ = ඡිජ්ජේ (සිඳිනු ලැබෙම්වා)

ඡිදි + ය + ආමසේ = ඡිජ්ජාමසේ (සිඳිනු ලැබෙමුවා)

උදාහරණ
යුධ ධාතුව

කත්තු කාරකය

යුධ + ය + තු = යුජ්ඣතු (යුද්ධ කරනු)

යුධ + ය + අන්තු = යුජ්ඣන්තු (යුද්ධ කරව්)

යුධ + ය + ආහි/ අ = යුජ්ඣාහි/ යුජ්ඣ (යුද්ධ කරහි)

යුධ + ය + ථ = යුජ්ඣථ (යුද්ධ කරහු)

යුධ + ය + මි = යුජ්ඣාමි (යුද්ධ කරම්වා)

යුධ + ය + ම = යුජ්ඣාම (යුද්ධ කරමුවා)

සත්තමී විභත්තිය 

 යමක් අනුමත කිරීම

 යමක් පරිකල්පනය කිරීම (මෙසේ වේ නම් එසේ වන්නේය)

 ප්‍රාර්ථනා කිරීම

 ප්‍රශ්න ඇසීම

 විධානය කිරීම

 නිමන්ත්‍රණය කිරීම

යන අර්ථ සත්තමී විභත්තිය මඟින් ලබා දේ
ඉසු ධාතුව

කත්තු කාරකය

පඨම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + අ + එය්‍ය = ඉච්ඡ + එය්‍ය = ඉච්ඡෙය්‍ය (කැමති වෙයි ද
)

පඨම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + අ + එය්‍යුං = ඉච්ඡෙය්‍යුං (කැමති වෙත් ද
)

මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + අ + එය්‍යාසි = ඉච්ඡෙය්‍යාසි (කැමති වෙහි ද
)

මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + අ + එය්‍යාථ = ඉච්ඡෙය්‍යාථ (කැමති වෙහු ද
)

උත්තම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + අ + එය්‍යාමි = ඉච්ඡෙය්‍යාමි (කැමති වෙම් ද
)

උත්තම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + අ + එය්‍යාම = ඉච්ඡෙය්‍යාම (කැමති වෙමු ද
)

කම්ම කාරකය

පඨම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + ය + ඒථ = ඉච්ඡේථ (කැමති වනු ලැබේ ද
)

පඨම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + ය + ඒරං = ඉච්ඡේරං (කැමති වනු ලැබෙත් ද
)

මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + ය + ඒථෝ = ඉච්ඡේථෝ (කැමති වනු ලැබෙහි ද
)

මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + ය + එය්‍යව්හෝ = ඉච්ඡෙය්‍යව්හෝ (කැමති වනු ලැබෙහු ද
)

උත්තම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + ය + එය්‍යං = ඉච්ඡෙය්‍යං (කැමති වනු ලැබෙම් ද
)

උත්තම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + ය + එය්‍යාම්හේ = ඉච්ඡෙය්‍යාම්හේ (කැමති වනු ලැබෙමු ද
ඡිදි ධාතුව

කත්තු කාරකය

ඡින්දි + අ + ඒ = ඡින්දේ (සිඳියි ද
)

ඡින්දි + අ + උං = ඡින්දුං (සිඳති ද
)

ඡින්දි + අ + ඒ = ඡින්දේ (සිඳහි ද
)

ඡින්දි + අ + එය්‍යාථ = ඡින්දෙය්‍යාථ (සිඳහු ද
)

ඡින්දි + අ + ඒ = ඡින්දේ (සිඳිම් ද
)

ඡින්දි + අ + එය්‍යාම = ඡින්දෙය්‍යාම (සිඳිමු)

කම්ම කාරකය

ඡිදි + ය + ඒථ = ඡිජ්ජේථ (සිඳනු ලැබේ ද
)

ඡිදි + ය + ඒරං = ඡිජ්ජේරං (සිඳිනු ලැබෙත් ද
)

ඡිදි + ය + ඒථෝ = ඡිජ්ජේථෝ (සිඳිනු ලැබෙහි ද
)

ඡිදි + ය + එය්‍යව්හෝ = ඡිජ්ජෙය්‍යව්හෝ (සිඳිනු ලැබෙහු ද
)

ඡිදි + ය + එය්‍යං = ඡිජ්ජෙය්‍යං (සිඳිනු ලැබෙම් ද
)

ඡිදි + ය + එය්‍යාම්හේ = ඡිජ්ජෙය්‍යාම්හේ (සිඳිනු ලැබෙමු ද
යුධ ධාතුව

කත්තු කාරකය

යුධ + ය + එය්‍ය = යුජ්ඣෙය්‍ය (යුද්ධ කරයි ද
)

යුධ + ය + එය්‍යුං = යුජ්ඣෙය්‍යුං (යුද්ධ කරති ද
)

යුධ + ය + එය්‍යාසි = යුජ්ඣෙය්‍යාසි (යුද්ධ කරහි ද
)

යුධ + ය + එය්‍යාථ = යුජ්ඣෙය්‍යාථ (යුද්ධ කරහු ද
)

යුධ + ය + එය්‍යාමි = යුජ්ඣෙය්‍යාමි (යුද්ධ කරම් ද
)

යුධ + ය + එය්‍යාම = යුජ්ඣෙය්‍යාම (යුද්ධ කරමු ද
)

හීයත්තනී විභත්තිය 

බොහෝ විට ක්‍රියා පදයේ මුලට අ කාරයක් යෙදේ
ඊයේ අතීතය ප්‍රකාශ කිරීමට මෙය භාවිතා වේ
ඉසු ධාතුව

කත්තු කාරකය

පඨම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + අ + ආ = ඉච්ඡ + ආ = ඉච්ඡා (කැමති විය)

පඨම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + අ + උ = ඉච්ඡූ (කැමති වූහ)

මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + අ + ඕ = ඉච්ඡෝ (කැමති වූවෙහි)

මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + අ + ත්ථ = ඉච්ඡත්ථ (කැමති වූවෙහු)

උත්තම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + අ + අ = ඉච්ඡ (කැමති වීමි)

උත්තම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + අ + ම්හා = ඉච්ඡම්හා (කැමති වීමු)

කම්ම කාරකය

පඨම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ත්ථ = ඉච්ඡීයත්ථ (කැමති වනු ලැබිණි)

පඨම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ත්ථුං = ඉච්ඡීයත්ථුං (කැමති වනු ලැබූහ)

මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + ඊ + ය + සේ = ඉච්ඡීයසේ (කැමති වනු ලැබූවෙහි)

මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ව්හං = ඉච්ඡීයව්හං (කැමති වනු ලැබූවෙහු)

උත්තම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ඉං = ඉච්ඡීයිං (කැමති වනු ලැබූවෙමි)

උත්තම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ම්හසේ = ඉච්ඡීයම්හසේ (කැමති වනු ලැබූවෙමු)

උදාහරණ
ඡිදි ධාතුව

කත්තු කාරකය

අ + ඡින්දි + අ + ආ = අඡින්දා (සිඳුවේය)

අ + ඡින්දි + අ + ඌ = අඡින්දූ (සිඳූහ)

අ + ඡින්දි + අ + ඕ = අඡින්දෝ (සිඳූවෙහි)

අ + ඡින්දි + අ + ත්ථ = අඡින්දත්ථ (සිඳූවෙහු)

අ + ඡින්දි + අ + අං = අඡින්දං (සිඳුවෙමි)

අ + ඡින්දි + අ + ම්හා = අඡින්දම්හා (සිඳුවෙමු)

කම්ම කාරකය

අ + ඡිදි + ය + ත්ථ = අඡිජ්ජත්ථ (සිඳනු ලැබිණි)

අ + ඡිදි + ය + ත්ථුං = අඡිජ්ජත්ථුං (සිඳිනු ලැබූහ)

අ + ඡිදි + ය + සේ = අඡිජ්ජසේ (සිඳිනු ලැබූවෙහි)

අ + ඡිදි + ය + ව්හං = අඡිජ්ජව්හං (සිඳිනු ලැබූවෙහු)

අ + ඡිදි + ය + ඉං = අඡිජ්ජිං (සිඳිනු ලැබීමි)

අ + ඡිදි + ය + ම්හසේ = අඡිජ්ජම්හසේ (සිඳිනු ලැබීමු)

උදාහරණ
යුධ ධාතුව

කත්තු කාරකය

අ + යුධ + ය + ආ = අයුජ්ඣා (යුද්ධ කළේය)

අ + යුධ + ය + ඌ = අයුජ්ඣූ (යුද්ධ කළෝය)

අ + යුධ + ය + ඕ = අයුජ්ඣෝ (යුද්ධ කළෙහි)

අ + යුධ + ය + ත්ථ = අයුජ්ඣත්ථ (යුද්ධ කළෙහු)

අ + යුධ + ය + අ = අයුජ්ඣ (යුද්ධ කළෙමි)

අ + යුධ + ය + ම්හා = අයුජ්ඣම්හා (යුද්ධ කළෙමු)

පරොක්ඛා විභත්තිය 

 ක්‍රියා පදයේ ආරම්භය ව්‍යඤ්ජන අක්‍ෂරයකින් නම් එය ද්විත්ව වේ
ඇතැම් තැනක ක්‍රියා ධාතුව සහ විභක්ති ප්‍රත්‍යය අතරට ඉ කාරයක් ආගමනය වේ
පරස්ස පද ප්‍රත්‍ය

පඨම පුරිස - අ (ඒක වචන), උ (බහු වචන)

මජ්ඣිම පුරිස - ඒ (ඒක), ත්ථ (බහු)

උත්තම පුරිස - අ (ඒක), ම්හ (බහු)

අත්තනෝ පද ප්‍රත්‍ය

පඨම - ත්ථ (ඒක), රේ (බහු)

මජ්ඣිම - ත්ථෝ (ඒක), ව්හෝ (බහු)

උත්තම - ඉ (ඒක), ම්හේ (බහු)

 නොදුටු අතීත කාලය ප්‍රකාශ කිරීමට පරොක්ඛා (අනුන්ගේ ඇසින් දුටු දේ) විභත්තිය යෙදේ
ඉසු ධාතුව

කත්තු කාරකය

පඨම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + අ + අ = ඉච්ඡ (කැමති වෙලාලු)

පඨම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + අ + උ = ඉච්ඡු (කැමති වෙලා)

මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + අ + ඒ = ඉච්ඡේ (කැමති වෙලා)

මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + අ + ඉ + ත්ථ = ඉච්ඡිත්ථ (කැමති වෙලාලු)

උත්තම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + අ + අ = ඉච්ඡ (කැමති වීලා)

උත්තම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + අ + ඉ + ම්හ = ඉච්ඡිම්හ (කැමති වෙලා)

කම්ම කාරකය

පඨම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ඉ + ත්ථ = ඉච්ඡීයිත්ථ (කැමති වනු ලැබීලා)

පඨම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ඉ + රේ = ඉච්ඡීයිරේ (කැමති වනු ලැබිලා)

මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ඉ + ත්ථෝ = ඉච්ඡීයිත්ථෝ (කැමති වනු ලැබිලාලු)

මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ඉ + ව්හෝ = ඉච්ඡීයිව්හෝ (කැමති වනු ලැබිලා)

උත්තම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ඉ = ඉච්ඡීයි (කැමති වනු ලැබිල)

උත්තම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ඉ + ම්හේ = ඉච්ඡීයිම්හේ (කැමති වනු ලැබිලාලු)

උදාහරණ
ඡිදි ධාතුව

කත්තු කාරකය

ඡින්දි + අ + අ = චඡින්ද (සිඳල)

ඡින්දි + අ + උ = චඡින්දු (සිඳලා)

ඡින්දි + අ + ඒ = ඡින්දේ (සිඳලාලු)

ඡින්දි + අ + ඉ + ත්ථ = ඡින්දිත්ථ (සිඳල)

ඡින්දි + අ + අ = ඡින්ද (සිඳල)

ඡින්දි + අ + ඉ + ම්හ = ඡින්දිම්හ (සිඳලාලු)

කම්ම කාරකය

ඡිදි + ය + ඉ +ත්ථ = චඡිජ්ජිත්ථ (සිඳනු ලැබිල)

ඡිදි + ය + ඉ + රේ = චඡිජ්ජිරේ (සිඳිනු ලැබිලා)

ඡිදි + ය + ඉ + ත්ථෝ = චඡිජ්ජිත්ථෝ (සිඳිනු ලැබිලා)

ඡිදි + ය + ඉ + ව්හෝ = චඡිජ්ජිව්හෝ (සිඳිනු ලැබිල)

ඡිදි + ය + ඉ = චඡිජ්ජි (සිඳිනු ලැබෙමි)

ඡිදි + ය + ඉ + ම්හේ = චඡිජ්ජිම්හේ (සිඳිනු ලැබෙමු)

උදාහරණ
යුධ ධාතුව

කත්තු කාරකය

යුධ + ය + අ = යයුජ්ඣ (යුද්ධ කරල)

යුධ + ය + උ = යයුජ්ඣු (යුද්ධ කරල)

යුධ + ය + ඒ = යයුජ්ඣේ (යුද්ධ කරහි)

යුධ + ය + ඉ + ත්ථ = යයුජ්ඣිත්ථ (යුද්ධ කරලාලු)

යුධ + ය + අ = යයුජ්ඣ (යුද්ධ කරල)

යුධ + ය + ඉ + ම්හ = යුජ්ඣිම්හ (යුද්ධ කරල)

අජ්ජතනී විභත්තිය 

 බොහෝ විට ක්‍රියා පදයෙහි මුලට අ කාරයක් ආගමනය වේ
ඇතැම් අවස්ථාවල ධාතුව හා විභත්ති ප්‍රත්‍යය අතරට ඉ කාරයක් ආගමනය වේ
පරස්ස පද ප්‍රත්‍ය

පඨම පුරිස - ඊ/ ඌ/ සි/ ඉ (ඒක වචන), උං/ ඉංසු (බහු වචන)

මජ්ඣිම පුරිස - ඕ (ඒක), ත්ථ (බහු)

උත්තම පුරිස - ඉං (ඒක), ම්හා/ ම්හ/ ම්හි (බහු)

අත්තනෝ පද ප්‍රත්‍ය

පඨම - ආ/ ත්ථ (ඒක), ඌ (බහු)

මජ්ඣිම - සේ (ඒක), ව්හං (බහු)

උත්තම - අ/ අං (ඒක), ම්හේ (බහු)

 අද පටන් අතීත කාලය මෙයින් ප්‍රකාශ වේ
ඉසු ධාතුව

කත්තු කාරකය

පඨම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + අ + ඊ = ඉච්ඡී (කැමති විය)

පඨම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + අ + ඉංසු = ඉච්ඡිංසු (කැමති වූහ)

මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + අ + ඕ = ඉච්ඡෝ (කැමති වීහි)

මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + අ + ඉ + ත්ථ = ඉච්ඡිත්ථ (කැමති වීහු)

උත්තම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + අ + ඉං = ඉච්ඡිං (කැමති වුණෙමි)

උත්තම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + අ + ඉ + ම්හා = ඉච්ඡිම්හා (කැමති වෙමු)

කම්ම කාරකය

පඨම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ආ = ඉච්ඡීයා (කැමති වනු ලැබිණි)

පඨම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ඌ = ඉච්ඡීයූ (කැමති වනු ලැබුණෝය)

මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ඉ + සේ = ඉච්ඡීයිසේ (කැමති වනු ලැබීහි)

මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ඉ + ව්හං = ඉච්ඡීයිව්හං (කැමති වනු ලැබීහු)

උත්තම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + ඊ + ය + අ = ඉච්ඡීය (කැමති වනු ලැබීමි)

උත්තම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ඉ + ම්හේ = ඉච්ඡීයිම්හේ (කැමති වනු ලැබුණෙමු)

උදාහරණ
ඡිදි ධාතුව

කත්තු කාරකය

ඡින්දි + අ + ඉ + සි = අඡින්දිසි (සිඳුවේය)

ඡින්දි + අ + උං = අඡින්දුං (සිඳුවෝය)

ඡින්දි + අ + ඕ = අඡින්දෝ (සිඳුවෙහි)

ඡින්දි + අ + ඉ + ත්ථ = අඡින්දිත්ථ (සිඳුවෙහු)

ඡින්දි + අ + ඉං = අඡින්දිං (සිඳුවෙමි)

ඡින්දි + අ + ඉ + ම්හ = අඡින්දිම්හ (සිඳුවෙමු)

කම්ම කාරකය

ඡිදි + ය + ඉ + ත්ථ = අඡිජ්ජිත්ථ (සිඳනු ලැබිණි)

ඡිදි + ය + ඌ = අඡිජ්ජූ (සිඳිනු ලැබූහ)

ඡිදි + ය + ඉ + සේ = අඡිජ්ජිසේ (සිඳිනු ලැබුවෙහි)

ඡිදි + ය + ඉ + ව්හං = අඡිජ්ජිව්හං (සිඳිනු ලැබුවෙහු)

ඡිදි + ය + අං = අඡිජ්ජං (සිඳිනු ලැබීමි)

ඡිදි + ය + ඉ + ම්හේ = අඡිජ්ජිම්හේ (සිඳිනු ලැබීමු)

උදාහරණ
යුධ ධාතුව

කත්තු කාරකය

යුධ + ය + ඊ = අයුජ්ඣී (යුද්ධ කළේය)

යුධ + ය + උං = අයුජ්ඣුං (යුද්ධ කළහ)

යුධ + ය + ඕ = අයුජ්ඣෝ (යුද්ධ කළෙහි)

යුධ + ය + ඉ + ත්ථ = අයුජ්ඣිත්ථ (යුද්ධ කළෙහු)

යුධ + ය + ඉං = අයුජ්ඣිං (යුද්ධ කළෙමි)

යුධ + ය + ඉ + ම්හා = අයුජ්ඣිම්හා (යුද්ධ කළෙමු)

භවිස්සන්තී විභත්තිය 

 ධාතුව හා විභත්ති ප්‍රත්‍යය අතරට ඉ කාරයක් ආගමනය වේ
පරස්ස පද ප්‍රත්‍ය

පඨම පුරිස - ස්සති (ඒක වචන), ස්සන්ති (බහු වචන)

මජ්ඣිම පුරිස - ස්සසි (ඒක), ස්සථ (බහු)

උත්තම පුරිස - ස්සාමි (ඒක), ස්සාම (බහු)

අත්තනෝ පද ප්‍රත්‍ය

පඨම - ස්සතේ (ඒක), ස්සන්තේ (බහු)

මජ්ඣිම - ස්සසේ (ඒක), ස්සව්හේ (බහු)

උත්තම - ස්සං (ඒක), ස්සාම්හේ (බහු)

 අනාගත කාලය භවිස්සන්ති විභක්තිය මඟින් ප්‍රකාශ වේ
ඉසු ධාතුව

කත්තු කාරකය

පඨම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + අ + ඉ + ස්සති = ඉච්ඡිස්සති (කැමති වන්නේය)

පඨම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + අ + ඉ + ස්සන්ති = ඉච්ඡිස්සන්ති (කැමති වන්නෝය)

මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + අ + ඉ + සි = ඉච්ඡිස්සසි (කැමති වන්නෙහි)

මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + අ + ඉ + ස්සථ = ඉච්ඡිස්සථ (කැමති වන්නෙහු)

උත්තම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + අ + ඉ + ස්සාමි = ඉච්ඡිස්සාමි (කැමති වන්නෙමි)

උත්තම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + අ + ඉ + ම = ඉච්ඡිස්සාම (කැමති වන්නෙමු)

කම්ම කාරකය

පඨම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ඉ + ස්සතේ = ඉච්ඡීයිස්සතේ (කැමති වනු ලැබෙන්නේය)

පඨම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ඉ + සන්තේ = ඉච්ඡීයිස්සන්තේ (කැමති වනු ලැබෙන්නෝය)

මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ඉ + ස්සසේ = ඉච්ඡීයිස්සසේ (කැමති වනු ලැබෙන්නෙහි)

මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ඉ + ස්සව්හේ = ඉච්ඡීයිස්සව්හේ (කැමති වනු ලැබෙන්නෙහු)

උත්තම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ඉ + ස්සං = ඉච්ඡීයිස්සං (කැමති වනු ලැබෙන්නෙමි)

උත්තම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ඉ + ස්සාම්හේ = ඉච්ඡීයිස්සාම්හේ (කැමති වනු ලැබෙන්නෙමු)

උදාහරණ
ඡිදි ධාතුව

කත්තු කාරකය

ඡින්දි + අ + ඉ + ස්සති = ඡින්දිස්සති (සිඳින්නේය)

ඡින්දි + අ + ඉ + ස්සන්ති = ඡින්දිස්සන්ති (සිඳන්නෝය)

ඡින්දි + අ + ඉ + ස්සසි = ඡින්දිස්සසි (සිඳින්නෙහි)

ඡින්දි + අ + ඉ + ස්සථ = ඡින්දිස්සථ (සිඳින්නෙහු)

ඡින්දි + අ + ඉ + ස්සාමි = ඡින්දිස්සාමි (සිඳින්නෙමි)

ඡින්දි + අ + ඉ + ස්සාම = ඡින්දිස්සාම (සිඳින්නෙමු)

කම්ම කාරකය

ඡිදි + ය + ඉ + ස්සතේ = ඡිජ්ජිස්සතේ (සිඳනු ලැබෙන්නේය)

ඡිදි + ය + ඉ + ස්සන්තේ = ඡිජ්ජිස්සන්තේ (සිඳිනු ලැබෙන්නෝය)

ඡිදි + ය + ඉ + ස්සසේ = ඡිජ්ජිස්සසේ (සිඳිනු ලැබෙන්නෙහි)

ඡිදි + ය + ඉ + ස්සව්හේ = ඡිජ්ජිස්සව්හේ (සිඳිනු ලැබෙන්නෙහු)

ඡිදි + ය + ඉ + ස්සං = ඡිජ්ජිස්සං (සිඳිනු ලැබෙන්නෙමි)

ඡිදි + ය + ඉ + ස්සාම්හේ = ඡිජ්ජිස්සාම්හේ (සිඳිනු ලැබෙන්නෙමු)

උදාහරණ
යුධ ධාතුව

කත්තු කාරකය

යුධ + ය + ඉ + ස්සති = යුජ්ඣිස්සති (යුද්ධ කරන්නේය)

යුධ + ය + ඉ + ස්සන්ති = යුජ්ඣිස්සන්ති (යුද්ධ කරන්නෝය)

යුධ + ය + ඉ + ස්සසි = යුජ්ඣිස්සසි (යුද්ධ කරන්නෙහි)

යුධ + ය + ඉ + ස්සථ = යුජ්ඣිස්සථ (යුද්ධ කරන්නෙහු)

යුධ + ය + ඉ + ස්සාමි = යුජ්ඣිස්සාමි (යුද්ධ කරන්නෙමි)

යුධ + ය + ඉ + ස්සාම = යුජ්ඣිස්සාම (යුද්ධ කරන්නෙමු)

කාලාතිපත්ති විභත්තිය 

 ධාතුව හා විභත්ති ප්‍රත්‍යය අතරට ඉ කාරයක් ආගමනය වේ
බොහෝ විට ක්‍රියා පදයෙහි මුලට අ කාරයක් ආගමනය වේ
පරස්ස පද ප්‍රත්‍ය

පඨම පුරිස - ස්සා/ ස්ස (ඒක වචන), ස්සංසු (බහු වචන)

මජ්ඣිම පුරිස - ස්සේ (ඒක), ස්සථ (බහු)

උත්තම පුරිස - ස්සං (ඒක), ස්සම්හා (බහු)

අත්තනෝ පද ප්‍රත්‍ය

පඨම - ස්සථ (ඒක), ස්සිංසු (බහු)

මජ්ඣිම - ස්සසේ (ඒක), ස්සව්හේ (බහු)

උත්තම - ස්සං (ඒක), ස්සාම්හේ (බහු)

 යම් සිදු නොවූ දෙයක් සිදු වූවා නම් වීමට ඉඩ තිබූ දෙයක් ප්‍රකාශ කිරීමට මෙය භාවිතා වේ
ඉසු ධාතුව

කත්තු කාරකය

පඨම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + අ + ඉ + ස්ස = ඉච්ඡිස්ස (කැමති වූයේ නම්)

පඨම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + අ + ඉ + ස්සංසු = ඉච්ඡිස්සංසු (කැමති වූයේ නම්)

මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + අ + ඉ + ස්සේ = ඉච්ඡිස්සේ (කැමති වූයෙහි නම්)

මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + අ + ඉ + ස්සථ = ඉච්ඡිස්සථ (කැමති වූයෙහු නම්)

උත්තම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + අ + ඉ + ස්සං = ඉච්ඡිස්සං (කැමති වූයෙම් නම්)

උත්තම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + අ + ඉ + ස්සම්හා = ඉච්ඡිස්සම්හා (කැමති වූයෙමු නම්)

කම්ම කාරකය

පඨම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ඉ + ස්සථ = ඉච්ඡීයිස්සථ (කැමති වනු ලැබිණි නම්)

පඨම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ඉ + ස්සිංසු = ඉච්ඡීයිස්සිංසු (කැමති වනු ලැබිණි නම්)

මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ඉ + ස්සසේ = ඉච්ඡීයිස්සසේ (කැමති වනු ලැබූයෙහි නම්)

මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ඉ + ස්සව්හේ = ඉච්ඡීයිස්සව්හේ (කැමති වනු ලැබූයෙහු නම්)

උත්තම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ඉ + ස්සං = ඉච්ඡීයිස්සං (කැමති වනු ලැබූයෙම් නම්)

උත්තම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ඉ + ස්සාම්හේ = ඉච්ඡීයිස්සාම්හේ (කැමති වනු ලැබූයෙමු නම්)

උදාහරණ
ඡිදි ධාතුව

කත්තු කාරකය

ඡින්දි + අ + ඉ + ස්සා = අඡින්දිස්සා (සිඳුවේ නම්)

ඡින්දි + අ + ඉ + ස්සංසු = අඡින්දිස්සංසු (සිඳුවේ නම්)

ඡින්දි + අ + ඉ + ස්සේ = අඡින්දිස්සේ (සිඳූයෙහි නම්)

ඡින්දි + අ + ඉ + ස්සථ = අඡින්දිස්සථ (සිඳූයෙහු නම්)

ඡින්දි + අ + ඉ + ස්සං = අඡින්දිස්සං (සිඳූයෙම් නම්)

ඡින්දි + අ + ඉ + ස්සම්හා = ඡින්දිස්සම්හා (සිඳූයෙමු නම්)

කම්ම කාරකය

ඡිදි + ය + ඉ + ස්සථ = අඡිජ්ජිස්සථ (සිඳනු ලැබිණි නම්)

ඡිදි + ය + ඉ + ස්සිංසු = අඡිජ්ජිස්සිංසු (සිඳිනු ලැබිණි නම්)

ඡිදි + ය + ඉ + ස්සසේ = අඡිජ්ජිස්සසේ (සිඳිනු ලැබූයෙහි නම්)

ඡිදි + ය + ඉ + ස්සව්හේ = අඡිජ්ජිස්සව්හේ (සිඳිනු ලැබූයෙහු නම්)

ඡිදි + ය + ඉ + ස්සං = අඡිජ්ජිස්සං (සිඳිනු ලැබූයෙම් නම්)

ඡිදි + ය + ඉ + ස්සාම්හේ = ඡිජ්ජිස්සාම්හේ (සිඳිනු ලැබූයෙමු නම්)

උදාහරණ
යුධ ධාතුව

කත්තු කාරකය

යුධ + ය + ඉ + ස්සා = අයුජ්ඣිස්සා (යුද්ධ කළේ නම්)

යුධ + ය + ඉ + ස්සංසු = අයුජ්ඣිස්සංසු (යුද්ධ කළෝ නම්)

යුධ + ය + ඉ + ස්සේ = අයුජ්ඣිස්සේ (යුද්ධ කළෙහි නම්)

යුධ + ය + ඉ + ස්සථ = අයුජ්ඣිස්සථ (යුද්ධ කළෙහු නම්)

යුධ + ය + ඉ + ස්සං = අයුජ්ඣිස්සං (යුද්ධ කළෙම් නම්)

යුධ + ය + ඉ + ස්සම්හා = අයුජ්ඣිස්සම්හා (යුද්ධ කළෙමු නම්)

ප්‍රයෝජ්‍ය ක්‍රියා (හෙත්වර්ථ ක්‍රියා) 

 ධාතුවත් විභක්ති ප්‍රත්‍යයත් අතරට ණේ/ ණය/ ණාපේ/ ණාපය යන ප්‍රත්‍ය යෙදීමෙන් ප්‍රයෝජ්‍ය ක්‍රියා සෑදේ
මෙහි ණ් මඟින් ධාතුව වෘද්ධි වීම සිදු කරයි
වෘද්ධි වීමේදී අ යන්න ආ වීම, ඉ යන්න ඒ වීම, උ යන්න ඕ වීම ආදිය සිදුවේ
ණ් ඉවත් වූ පසු ඉතිරි කොටස ක්‍රියා පදයට එකතු වේ
(ණේ = ණ් + ඒ, ණය = ණ් + අය, ණාපේ = ණ් + ආපේ, ණාපය = ණ් + ආපය)

 සමහර අවස්ථාවලදී ඉහත වෘද්ධි වීම සිදු නොවී ණ් හැර ඒ, අය ආදී ඉතිරි ප්‍රත්‍ය කොටස ධාතුවට එකතු වීම සිදු වේ
ධාතු ගණ විකරණ ප්‍රත්‍ය නොයෙදේ
වර්තමාන කාල විභක්ති ප්‍රයෝජ්‍ය ක්‍රියා

උදාහරණ
ඉසු ධාතුව

කත්තු කාරකය

පඨම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + ණේ + ති = ඉච්ඡ + ඒ + ති = ඉච්ඡේති (කැමති කරවයි)

පඨම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + ණය + අන්ති = ඉච්ඡයන්ති (කැමති කරවති)

මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + ණාපේ + සි = ඉච්ඡාපේසි (කැමති කරවහි)

මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + ණාපය + ථ = ඉච්ඡාපයථ (කැමති කරවහු)

උත්තම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + ණේ + මි = ඉච්ඡේමි (කැමති කරවමි)

උත්තම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + ණය + ම = ඉච්ඡයම (කැමති කරවමු)

කම්ම කාරකය

පඨම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ණාපේ + තේ = ඉච්ඡීයාපේතේ (කැමති කරවනු ලැබේ)

පඨම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ණාපය + අන්තේ = ඉච්ඡීයාපයන්තේ (කැමති කරවනු ලැබෙත්)

මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ණේ + සේ = ඉච්ඡීයේසේ (කැමති කරවනු ලැබෙහි)

මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ණය + ව්හේ = ඉච්ඡීයායව්හේ (කැමති කරවනු ලැබෙහු)

උත්තම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ණාපේ + ඒ = ඉච්ඡීයාපේ (කැමති කරවනු ලැබෙමි)

උත්තම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ණාපය + ම්හේ = ඉච්ඡීයාපයම්හේ (කැමති කරවනු ලැබෙමු)

උදාහරණ
ඡිදි ධාතුව

කත්තු කාරකය

ඡිදි + ණේ + ති = ඡේදේති (සිඳවයි)

ඡිදි + ණය + අන්ති = ඡේදයන්ති (සිඳවති)

ඡිදි + ණාපේ + සි = ඡේදාපේසි (සිඳවහි)

ඡිදි + ණාපය + ථ = ඡේදාපයථ (සිඳවහු)

ඡිදි + ණේ + මි = ඡේදේමි (සිඳවමි)

ඡිදි + ණේ + ම = ඡේදේම (සිඳවමු)

කම්ම කාරකය

ඡිදි + ය + ණය + තේ = ඡිජ්ජයතේ (සිඳවනු ලැබේ)

ඡිදි + ය + ණය + අන්තේ = ඡිජ්ජයන්තේ (සිඳිවනු ලැබෙති)

ඡිදි + ය + ණාපේ + සේ = ඡිජ්ජාපේසේ (සිඳිවනු ලැබෙහි)

ඡිදි + ය + ණාපේ + ව්හේ = ඡිජ්ජාපෙව්හේ (සිඳිවනු ලැබෙහු)

ඡිදි + ය + ණාපය + ඒ = ඡිජ්ජාපයේ (සිඳිවනු ලැබෙමි)

ඡිදි + ය + ණාපය + ම්හේ = ඡිජ්ජාපයම්හේ (සිඳිවනු ලැබෙමු)

උදාහරණ
යුධ ධාතුව

කත්තු කාරකය

යුධ + ණාපය + ති = යෝධාපයති (යුද්ධ කරවයි)

යුධ + ණාපය +  අන්ති = යෝධාපයන්ති (යුද්ධ කරවති)

යුධ + ණේ + සි = යෝධේසි (යුද්ධ කරවහි)

යුධ + ණේ + ථ = යෝධේථ (යුද්ධ කරවහු)

යුධ + ණය + මි = යෝධයාමි (යුද්ධ කරවමි)

යුධ + ණය + ම = යෝධයාම (යුද්ධ කරවමු)

 මෙහිදී ක්‍රියාව කරවන්නා හේතු කර්තෘ ලෙසත් ක්‍රියාව කරන්නා සුද්ධ කර්තෘ ලෙසත් හැඳින්වේ