Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
හාර්ඩ්ලි එදිරිව බැක්සන්ඩේල් තීන්දුවෙන් පොදු සහ ආනුභාවිත අලාභහානි සංස්තාපිත කරන ලදී
පොදු අලාභහානි යනු ගිවිසුමක් කඩවීමකදී ස්වභාවිකව උප්දින අලාභහානි වේ
ආණුභාවිත අලාභහානි යනු එසේ ගිවිසුම් කඩ වීමකදී සාමාන්‍යයෙන් අති නොවන නමුත් ගිවිසුමට එළඹෙන අවස්තාවේදී දෙපාර්ශවය විසින්ම එකඟ ඌ අලාභහානි වේ
උදාහරණයක් වශයෙන් යම් පුද්ගලයෙකු ව්‍යාපාරික හමුවක් සඳහා යාමට කාරයක් කුලිය්ට ගෙන එම හමුව සඳහා යාමට පැමිණි විට කාරය නොමති වුවහොත්, පොදු අලාභහානිය වනුයේ වෙනත් කාරයක් කුලියට ගැනීම සඳහා යන වියදමයි
නමුත් දෙපාර්ශවයම කාර්ය කුළියට ගැනීමේ සැබෑ හේතුව දන සිටි නිසා ආනුභාවිත අලාභහානිය වනුයේ එම ව්‍යාපාරික අවස්තාව මගහැරීමෙන් වන පාඩුවඉ
කෙසේනමුත් මෙම පාඩුව වලක්වාගත හැකිව තිබූ පාඩුවකි
මක්නිසාදයත් කාරය එම ස්ථානයේ නොතිබීම එම පුද්ගලයාට වෙනත් කාරයක් කුළියට නොගැනීමට එඓතියක් නොදෙන බැවිනි
ඔබ ගිවිසුමකින් බැඳී ඇති ඕනෑම අවස්ථාවක එය යමක් සම්පූර්ණ කිරීමට ඉල්ලා සිටී, සහ 
යමෙකු ඔබට එය ඔබගේ ව්‍යාපෘතිය ආරම්බ වීමට පෙර සම්පූර්ණ කිරීමට දන්වා සිටී නම්, මෙය පූර්වාපේක්ශිත ගිවිසුම් කඩ කිරීමක් ලෙස හැඬින් වේ
එසේම එය අනපේක්ශිත හෝ ගෙවිය යුතු වන්දි මුදල නිශ්චිතව ගණනය කළ නොහැකි අවස්ථා වලදී අධිකරණය විසින් හානි ඌ පාර්ශවය ගිවිසුමට එළඹීමට පෙර සිටි තත්වයට පත් කිරීමට උවමනා තරම් ඌ වන්දි මුදලක් ගෙවීමට නියෝග කළ හැක
නිශ්චිත කාර්ය සාධනය
එක්සත් ජනපදයේදී ගිවිසුමක් කඩවීම නිසා වන්දි ලැබීමට හෝ නිශ්චිත කාර්ය සාධනය ලබා ගැනීමට හානි ඌ පාර්ශවය විසින් සිවිල් නඩුවක් පැවරිය යුතු වේ
යම්හෙයකින් ගිවිසුමෙහි සමථකරණ වගන්තියක්/ ඡේදයක් ඇතුලත්ව තිබේ නම් පීඩාවට පත් වූ පාර්ශවය ගිවිසුමේ එකඟ ඌ වගන්තිප්‍රාකරව සමතකරන වන්දියක් ඉදිරිපත් කළයුතු වේ
බොහෝ ගිවිසුම් මගින් ඊටපසුව ඇතිවන ආරවුල් අධිකරණයට යම වෙනුවට  සමතකරණයෙන් විසඳිය යුතු බවට දක්වා ඇත
සුරකුම්පත් තැරව්කරුවන් සහ වෙළෙඬන්ට එරෙහිව ගනුදෙනුකරුවන්ගෙන් එල්ලවන වන්දි අය කරගැනීම් බොහෝවිට හෝ සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ සමතකරණයෙන් විසඬෙනු ලැබේ
මක්නිසාදයත් ඔවුන්ගේ NASD හෝ NYSE වැනි  ස්ව-යාමක ආයතන සමග ඇති  සාමාජිකත්ව වගන්ති හා කොන්දේසි  වලට අනුව එම තැර්ව්කාරගිවිසුම් වල සමතකරණ වගන්ති තිබීම අණිවාර්‍ය වේ
එසේම සමහර වන්දි අය කිරීම් ඒවායේ සාමන්‍ය පොදු පිළිගැනීම ඉක්මවා යන විට (උදාහරන ලෙස එක් පාර්ශවයක් නීති විරොදී ක්‍රියාවක යෙදීම හේතුවෙන් ඇති වන අලාඹහානි වලදී) සමතකරණ වගන්ති ඇතුලත් කළ නොහැක
සමතකරණ තීන්දු සාමන්‍ය අදිකරණ තීන්දුවක් ආකරයෙන්ම බලපවත්වනු ලබන බවඉ
කෙසේ නමුදු සමතකරණ තීන්දු සාමාන්‍යයෙන් එක්සත් ජනපදයේදී එව වන්චාවකට අදාල නොමැතිනම්  නිදහස් කරනු ලැබේ
එන්ගලන්තයේ සහ වේල්සයේ, ගිවිසුමක් කඩකිරීම වැලැක්වීමට වන්දියක් භාවිතයෙන් බලපැවැත්විය හැක, හෝ හදිස්සි අවස්තාවකදී අතුරු තහනම් නියෝගයක් මගින් බලපැවැත්විය හැක
පීඩාවට පත් වූ පාර්ශවය පාර්ශවය ගිවිසුම කඩවීම සහ එහි අණිෂ්ඨ ඵලවිපාක  එවැනි කඩවීමකදී මූල්‍යමය වශයෙන් මිළ කළ නොහැකි නම් එය වැලක්වීම සඳහා තහනම් නියෝගයකට අයදුම් කළ හැක
නිතිය
ගිවිසුම් නිතිය
ගිවිසුමක් නිශේධ කරන ප්‍රධාන ක්‍රම 3ක් පවතී
ගිවිසුමක් ශූන්‍ය ( බල රහිත ) කිරීම, අත්හළ හැකි වීම හෝ බලාත්මක කළ නොහැකි වීම එම අවස්ථා 3 යි
බල රහිත කිරීම මගින් ගිවිසුම කිසිලෙසකින් භාවිතයට නොගත් ලෙස සැලකෙයි
අත්හැරීම මගින් දෙපාර්ශවයම ගිවිසුම තම තමාගේ සිතැඟි අනුව නොවන නිසා අත්හැරීම දක්වයි. බලාත්මක කළ නොහැකි වීම කිසිදු පාර්ශවයකට අධිකරණයට යාම මග අහුරුවාලයි
මන්ධාවදමනය යන්නෙන් ගිවිසුමක් හකුලා ගැනීම දක්වාලයි
සාවද්‍ය නිරූපණය 

සාවද්‍ය නිරූපණය යනු එකපාර්ශවයක් විසින් අනෙක් පාර්ශවය ගිවිසුමට ඈඳා ගැනීම සඳහා ඒ පිළිබඳව වැරදි අර්ථකථනයක් ලබා දී මුලා කරවීමයි
උදාහරනයක් ලෙස යම් යම් අවස්ථාවලදී වෙළඳුන් විසින් භාන්ඩ වල තත්වය සහ ස්වභාවය පිළිබඳ ලබා දෙන වැරදි පොරොන්දු දැක්විය හැක
සාවද්‍ය නිරූපණයක් හන්දුනාගත් අවස්ථාවකදී ඒ සඳහා වන්දි ලබා ගනීමට හෝ මන්ධාවදමනය කිරීමට ඉඩ ප්‍රස්ථාව ඇත
ගිවිසුම් නීතියට අනුව සාවද්‍ය නිරූපණ ප්‍රධාන වශයෙන් කොටස් දෙකකි
සිද්ධියක ප්‍රෝඩාව සහ ප්‍රේරිත ප්‍රෝඩාව යනු ඒවායි
සිදුවීමක ප්‍රෝඩාව මගින් ප්‍රධාන වශයෙන් අනෙක් පාර්ශවය ගිවිසුමට බැඳීමට යන වග දැන සිටියේද යන්න සලකා බලයි
එසේ නොදැන සිටියේ නම් එම ගිවිසුම බල රහිත එකකි
ප්‍රේරිත ප්‍රෝඩාවකදී අනෙක් පාර්ශවය ගිවිසුමට පෙළඹ වූ නිරූපනය පිළිබඳ සලකා බලයි
එය එම පාර්ශවය මගින් දැන සිටියේ නම් ගිවිසුම ප්‍රතික්ෂෙප කිරීමට තිබූ අවස්ථාවකදී ගිවිසුම අත් හල හැක
ගෝර්ඩන් එදිරිව සෙලිකෝ තීන්දුවට අනුව 
සාවද්‍ය නිරූපණය කියනලද හෝ කරන ලද සියල්ල මතම සිදු නොවන නමුදු එය වචනයෙන් හෝ පැවැත්ම මගින්ද සිදු කළ හැක
පොදුවේ මතයක් ප්‍රකාශ කිරීම හෝ අභිප්‍රායක් දැක්වීම මේ යටතට නොවැටේ
නමුත් එක් පාර්ශ්වයක් විසින් ඒ සඳහා ඔහුගේ විශේශ දනුමට අය කරයි නම් එය සාවද්‍ය නිරූපණයකි
අතපසුවීම 

අතපසුවීමක් යනු පාර්ශවයක් හෝ පාර්ශව කීපයක් මගින් ලබා ගන්නා ලද වැරදි අවබෝදයකි
පොදු නීතිය මගින් ප්‍රධාන වශයෙන් වරද 3ක් හඳුනාග ඇත
ඒවා නම් ඒකපාර්ශවික වරද, අනෙ‍යෝන්‍ය වරද සහ පොදු වරදයි
ඒකපාර්ශවික වරදක් යනු ගිවිසුමට අදාල එක් පාර්ශවයක් පමණක් එහි විශය පතයට අනුකූලවූ වරදක් සිදු කල අවස්ථාවකි
මෙවැනි අවස්ථාවකදී අධිකරණය විසින් වරද සිදු කල පාර්ශවය එය දැනුවත්ව වන්චනීය අදහසින් සිදු නොකරන ලද්දක් නම් එය පිළි ගනී
අන්‍යෝන්‍ය වරදකදී ගිවිසුමේ දෙපාර්ශවයම වරද සිදු කර ඇත
ඔවුන් තම යම් කිසි අනෙකකට ගිවිසුන බව විශ්වාස කරයි
අදිකරණය මගින් සාමාන්‍යයෙන් නිරවද්‍ය හේතුවක් දැක හැකි නම් එය පිළි ගනී
නමුත් මෙමගින් අහිතකර ලෙස බලපැවතුනු පාර්ශවය හට ගිවිසුම අත්හල හැක
පොදු වරද යනු දෙපාර්ශවයම එකම කරුණ පිලිබඳ වැරදි අවබෝදයකින් සිටීමයි
මෙය බෙල් එදිරිව ලිවර් සහෝදරයෝ සහ සමාගම තීන්දුව මගින් දක්ව්වලනු ලබයි
උත්තර්ජනය සහ අයථා බලපෑම 

උත්තර්ජනය යනු "පුද්ගලයෙකුට යම්කිසිවක් ඔහුගේ හෝ ඇයගේ සිතැඟි හෝ තීන්දුවට එරෙහිව සිදු කිරීම සඳහා සිදු කරන හානිකර බලපෑම" ලෙස හඳුන්වා ඇත
උදාහරණයක් ලෙස් බාර්ටන් එදිරිව ආම්ස්ට්‍රෝන්ග් තීන්දුව, එනම් ආම්ස්ට්‍රෝන්ග් විසින් බාර්ටන්ට මරනීය තර්ජන එල්ල කර ගිවිසුමට අත්සන් ගැනීම අදිකරණය විසින් අයථා බලපෑම යටතේ  ගිවිසුම නිශේධ කරණ ලදී
මෙහිදී වැරදි නොකල පාර්ශවයට ගිවිසුම නිශේධ කිරීම සඳහා ඔප්පු කළ යුත්තේ අනෙක් පාර්ශවය විසින් ගිවිසුමට එළඹීමට බලපෑමක් එල්ල කළ බව හා එනිසාම ගිවිසුමට බැඳුනු බව පමණි
අයථා බලපෑම යනු යමෙකු විසින් තමගේ අනෙකා මත පවතින තත්වය නොහොත් තරාතිරම  භාවිතා කොට අනෙක් පාර්ශවයකට  බලපෑම් කිරීමයි
නමුත් නීතිය මගින්  දෙමාපිය දූදරු නීතීඥ් සේවාදායක වැනි සමහරක් විශේශ සබඳතා මත සිදු කරන එවැනි බලපැවැත්වීම් අනුමත කර ඇත
මක් නිසාදයත් මෙහිදී එක් පාර්ශවයක් විසින් අනෙකාගේ සුභසිද්ධිය උදෙසා විශේශ අවධානමක් ගන්න බැවිනි
නමුත් මෙවැනි සාදාරණ තත්වයක් සාධනය කළ නොහැකි විට අධිකරණය මගින් එවනි ගිවිසුම් අවලංගු කරයි
ඔඩොරිස්සි එදිරිව බ්ලූම්ෆීල්ඩ් පාසල් දිස්ත්‍රික්කය බලන්න
සීමිතභාවය 

සමහර අවස්ථාවලදී සාමාන්‍ය හෝ කෘත්‍රිම පුද්ගලයන්ගේ ගිවිසුම් බලාත්මක කිරීමේ හෝ එවැනි බලාත්මක කළ ගිවිසුම් තබා ගැනීමේ හැකියාව සීමිත වේ
එනම් ළදරුවෙකුට හෝ කුඩා ළමයෙකුට ඔවුන් සතු කේවල් කිරීමේ බලය භෑවිත කළ නොහැක
එසේම විධායක නොවන අධ්‍යක්ශ වරුන් ඔවුන්ගේ සමාගම වෙනුවෙන් ගිවිසුම් වලට එළඹීමෙම්න් වලක්වඉ
මක් නිසාදයත් එය ඔවුන්ගේ බලතල වලින් එපිටව පවතින්නක් බැවිනි
තවත් උදාහරණයක් නම් අබාධිතව හෝ බීමත්කම නිසා විකෘත්ති හෝ මන්ද මානසිකභාවයෙන් පෙලෙන්නන් දැක්විය හැක
එවැන්නන් හා බණ්දුනු ගිවිසුම් හෝ පොරොන්දු ශුන්‍ය හෝ අත්හළ හකි වේ
සීමිතභාවයට අදාල නීතිය පළිහක් ලෙස හෝ පුද්ගලයන්ව ඒජන්තවරුන් ලෙස ක්‍රියා කිරීමට ප්‍රතිභාධනයක් ලෙසද ක්‍රියා කරයි
නීති විරෝධී ගිවිසුම් 

යම් ගිවිසුමක් නීතිවිරෝධී ක්‍රියාවකට හෝ පොදු පිළිවෙතකට එරෙහිව ඵාදක ඌවක් නම් එවා ශුන්‍ය ගිවිසුම් වේ
මේ සඳහා කැනේඩියානු උදාහරණයක් නම් රාජකීය කැනේඩියානු බැංකුව එදිරිව නෙවිල්, කාන්තාවක් තම සැමියාගේ අත්සන අයථා ලෙස වන්චනිකව තබ බැංකුවෙන් $58000ක් වටිනා ච්‍රක් පත් 40ක් මාරු කරගන්න ලදී
නමුත් ඇයව අපරාදයෙන් බේරා ගැනීමට සැමිය විසින් බැංකුව මගින් නිර්මිත "එම චෙක් පත් සඳහා වූ සියලු වගකීම් සහ බැරකම් ඔහු සතුය" යනුවෙන් දැක්වෙන ලියවිල්ලකට අත්සන් තබන ලදී
නමුත් ගිවිසුම ක්‍රියාත්මක කල්ළ නොහැකි වූ අතර අදිකරණය මගින් නිශෙධ කරන ලදී
මක්නිසාදයත් එහි ප්‍රධාන අරමුණ වූයේ අපරාධයක් වසන් කිරීමයි
මෙනිසා බැංකුවට එම සැමියා විසින් ගෙවූ මුදල නැවත ගෙවීමට නියෝග කරන ලදී
එක්සත් ජනපදයේ එක් අසාමාන්‍ය ක්‍රියාත්මක කළ නොහැකි ගිවිසුමක් වන්නේ චරපුරුශයෙකු හෝ රහස්‍ය ඒජන්තවරයෙකු ලෙස සේවයට බැඳුනු ගිවිසුම්ය
මක් නිසාද යත් අතිශය රහස්‍යභාවය ගිවිසුමේ කොන්දේසියක් වන බැවිනි
යම්හෙයකින් චරපුරුශයා රජයට එරෙහිව වැටුප හෝ වරප්‍රසාද පිළිබඳව න්ඩු පවරයි නම් එය ගිවිසුමේ කොන්දේසි කඩ කිරීමකි
මෙනිස එය මෙය පාදක කොටගෙන මෙන්ම රාජ්‍ය ආරක්ශාව පිළිබඳ පොදු සම්මුතීන් යටතේ  බලාත්ත්මක කළ නොහැක
අනෙක් මෙවැනි ගනයේ ගිවිසුම් නම් නියමිත අවම වැටුපට වඩා අඩුවෙන් සේවය කිරීමට එළඹෙන ගිවිසුම්ය
මෙහිදී සේවකයාගේ වන්දි ලබා ගැනීමේ ඓතිය ඔහුද වරදකට යටත් නිසා අහෝසි වී යයි
පීරරා පද්ධතිය

උත්තර සහ අධර ආමාශ ආන්ත්‍රික පද්ධතිය

	ජිරණ පද්ධතිය හෙවත් ආහාර මාර්ග පද්ධතිය බහු සෛලික දේහයේ ඇති ආහාර ලබා ගෙන ජීරණය කරවා ශක්තිය සහ පෝෂය දොර්ථ ලබාගෙන අපද්‍රව්‍ය බැහැර කරන අවධව පද්ධතිය වේ
මෙහි ප්‍රධාන කාර්යයන් අතර ආහාර අධිග්‍රහානය, වීරරාය, අ‍ශෝණය සහ බහිස්‍රාවය ප්‍රධාන වේ
ජීවියාගෙන් ජිවියාට අවමාශ ආන්ත්‍රික පද්ධතියේ සැලකිය යුතු වෙනස්කම් දක්නට ඇත
සමහර ජිවින්ට කුමීර වලට බෙදුන ආමාශ ඇති අතර තවත් සමහරැන්ට ඒක තුමීර ආමාශක් ඇත
සාමාන්‍ය වැඩුනු මිනිසෙකුගේ ආමාශ ආන්ත්‍රික පද්ධතිය
දල වශයෙන් විවර පායයි දශම පහක් පමණ (අඩි 20) දිගකින් යුක්ත අතර අන්තර් සහ අධර ආන්ත්‍රික පද්ධති වලින් සමන්විතය
මෙම පද්ධතිය කලල විද්‍යාත්මක සම්භවය අනුව අන්තශ්චර්මිය, බනිස් චර්මිය, හා මධ්‍ය චර්මිය ලෙසද වර්ග කල හැක
ජීර්ණ පද්ධතිය උත්තර ආමාශ ආන්ත්‍රික පථය 

උත්තර ආමාශ ආන්ත්‍රික පථය සමන්විත වන්නේ මුඛය, ග්‍රසනිකව,අන්තස්‍රෝතය සහ ආමාශයෙනි
-	මුඛයෙහි ඇති මෞත ශ්ලේශ්මලයේ ඛේඨ ග්‍රන්ථ දිව සහ දත් සදහා සිදුරැ පිහිටා ඇත
-	මුඛයට ඇතුල් විසින් ග්‍රසනිකො පිහිටා ඇති අතර එය හිම් මාංශමය බටයක් වන අන්නස්‍රෝතය සමග සම්බන්ධ වී ඇත
-	බඩවැලේ සංකෝචනය සහ විස්තරනය
මෙම පෙෂි සංකෝචනය එමගින් ආහාර අන්ස්‍රෝණයේ පහලට තල්ලු කරන අතර මෙම යටතේ මත පපුව ඔස්සේ පැති මහා ප්‍රාචරය විනිවිද ගොස් ආමාශය දක්වා පැතිර යයි
පරිසරවේදය හෙවත් පරිසර විද්‍යාව යනු ජීවින් සහ පරිසරය අතර පවත්නා අන්තර් සම්බන්ධතාවයේ ව්‍යාප්තිය සහ සුලභතාවය පිළිබඳව නවීන විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයයි
ජිවි පරිසරයට භෞතික ගුණාංග වන හිරු එළිය, කාලගුණය, භූවිද්‍යාව ආදි අජීවි සාධක මෙන්ම පරිසරයේ ජිවත් වන වෙනත් ජිවින් යන සජීවි සාධකද අයත් වේ
පරිසර විද්‍යාව යන පදය නිරතුරුවම සාමාන්‍ය පරිසර විද්‍යාව සහ ගැඹුරු පරිසර විද්‍යාව යන පද සමග යෙදෙන අතර සාමාන්‍ය වහරෙදි ස්වභාවික පරිසරය හෝ පාරිසරික විද්‍යාව යන පදවලට සාමාන පද ලෙසද යොදාගනි
මිට අමතරව පරිසර හිතකාමි යන්න නිරූපනයටද මෙම වචන යොදා ගනී
පරිසර විද්‍යාව සඳහා ඉංග්‍රීසියෙන් Ecolog‍ෙයන පදය මුලින්ම හඳුන්වා දී ඇත්තේ ජර්මානු ජිව විද්‍යාඥයෙකු වන අර්නස්ට් හැකල් විසින් 1866 දීය
ඔහුගේ අර්ථ දැක්විමට අනුව පරිසර විද්‍යාව යනු ජීවින් සහ පරිසරය අතර පවත්නා සම්බන්ධතාවයේ විස්තර සහිත අධ්‍යයනයයි
නමුත් ඔහු මෙම සංකල්පය විස්තර කර නොමැත
මෙ විෂයට අදාළ පළමු වැදගත් ග්‍රන්ථය රචනා කර ඇත්තේ ඩෙන්මාක උද්භිද විද්‍යාඥයෙකු වන Eugenius warming විසිනි
එබැවින් පරිසරය විද්‍යාවේ නිර්මාතෘ ලෙස සලකන්නේ එතුමාවය
පාරිසරික විද්‍යාව යනු පරිසරයේ ඇති භෞතික රසායනික සහ ජීව විද්‍යාත්මක කොටස් අතර පවතින අන්තර් සම්බන්ධතා පිළිබඳ අධ‍්‍යයනය කිරීමයි
පාරිසරික විද්‍යාව,පරිසර පද්ධති පිළිබඳව සමෝධානිත,ප්‍රමණාත්මක සහ අන්තර් ක්ෂේත්‍ර අධ‍්‍යයනයට මඟපාදයි
පාරිසරික විද්‍යාඥයන්  පරිසරයේ ගුණාත්මක බව පවත්වා ගැනීම මිනිසාගේ ක්‍රියාකාරකම් නිසා භෞතික හා ජලජ පරිසර වලට සිදුවන බලපෑම් පහදා දීම භෞමික සහ පරිසර පද්ධති ප්‍රතිස්ථාපනය සඳහා ක්‍රම සැකසීම සිදුකරයි
ඊට අමතරව සැලසුම් සකසන්නන් හට ගොඩනැගිලි, ගමනාගමනය සඳහා මාර්‍ග ඉදිකිරීම හා වැඩිදියුණු කිරීමේ කටයුතු සහ ජල මූලාශ්‍ර  ආරක්ෂා කිරීම කාර්යක්ෂම ලෙස සහ ප්‍රයෝජනවත් ලෙස භූමිය බාවිතා කිරීම ආදී කටයුතු වලදී සහයවේ
පාරිසරික විද්‍යාව ක්ෂෙත්‍ර ගණනාවක් තුල පැතිරී අති නිසා පර්යේෂණ කිරීමෙදී හෝ පාරිසරික බලපෑම් ප්‍රකාශ සැකසීමේදී ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ජාතික පාරිසරික ප්‍රතිපත්ති පනත (NEPA) අනුව හෝ රාජ්‍ය නීතිය යටතේ වෘත්තීය වේදීන් කණ්ඩායම් වශයෙන් එකට එක්වී ක්‍රියා කරයි
අනෙක් වෘත්තීයවේදී සංගම් පරිසර විද්‍යාවතුල රැකියා ඉපදවීම සහ විවිධ විද්‍යාවන් අතර           සංනිවේදනයට  උපකාරීවේ
බොහෝ පාරිසරික ගැටළු මිනිසාගේ ක්‍රියකරකම් හා සම්බන්ධවන බැවින් ආර්ථික විද්‍යාව  නීතිය හා සමජ විද්‍යාව  පිළිබඳ අධ්‍යයනය කිරීම  නිරන්තරයෙන් පරිසර විද්‍යාවේදී යොදාගැනේ
පාරිසරික විද්‍යාව දේශගුණ විපර්යාස, සංරක්ෂණය, ජෛව විව්ධත්වය, ජලයේ ගුණාත්මකබව, භූගත ජල දූෂනය, පස දූෂණය  වීම , ස්වභාවික සම්පත් භාවිතා කිරීම, කසළ කළමණාකරනය, තිරසාර සංවර්ධණය, වායු දූෂණය සහ ශබ්ද දූෂණය ආදී ගැටළු ගණනවක් ආවරණය කරයි
විද්‍යාව පැවතෙන කාළයේ පටන් පරිසරය පිළිබඳ අධ්‍යයනය කළද  මෑත කාළයේදී පාරිසරික පද්ධති පිළිබඳ අධ්‍යයනය කිරීමේ උනන්දුව ස්වාධින,ක්‍රියාකාරී ක්ෂේත්‍රයක් ලෙස 1960 සහ 1970 දශක වල ආරම්භවී ඇත
මේ නිසා සංකීර්ණ පාරිසරික ගැටළු විශ්ලෙෂණයෙදී, විශේෂ පරිසරික කෙටුම්පත්  වලදී අවශ‍යවන ස්වාධින පාරිසරික නීති සමීක්ෂණයේදී සහ පාරිසරික ගැටළු පිළිබඳව මහජනයා දැනුවත් කිරීමේදී විවිධ ක්ෂේත්‍ර වල අද්දැකීම ඇති විශාල කණ්ඩායමක අවශ්‍යතාවය ඇති වී ඇත

පරිසරවේදයේ ප්‍රභේද

වායුගෝලීය විද්‍යාවන්
 
පෘථිවියේ පිටත වායුමය ස්ථරය හා වෙනත් පද්ධති අතර ඈති අන්තර් සම්බන්ධතාව අවධාරණය කරන නව සංසිද්ධි විද්‍යාව අධ්‍යයනය කිරීමයි
වායුගෝලීය විද්‍යාවන්ට කාළගුණ විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයන්, හරිතාගාරවායු සංසිද්ධිය, වායු දූෂකවල වායුගෝලීය සංසරණය ආදර්ශනය, ශබ්ද දූෂණයට අදාළ හඩ ප්‍රචාරණ සංසිද්ධි සහ ආලෝක දූෂණය පවා ඇතුලත් වේ
උදාහරණයක් ලෙස ගෝලීය උණුසුම් වීමේ සංසිද්ධිය ගතහොත් භෞතික විද්‍යාඥයින් විaojnoihnbohibohboසින් වායුගෝලීය සංසරණය හා අධෝරක්ත කිරණ සම්ප්‍රේෂණය සඳහා පරිගණක අදර්ශණ නිර්මාණය කරයි,රසායන විද්‍යාඥයින් වයුගෝලයේ ඇති රසායන ද්‍රව්‍ය වට්ටෝරු හා ඒවායේ ප්‍රතික්‍රියා පිළිබඳ අධ්‍යයනය කරයි
ජීව විද්‍යාඥයින් කාබන්ඩයොක්සයිඩ් ප්‍රවාහයට සතුන්ගෙ හා ශාකවල දායකත්වය පරීක්ෂා කරයි
කාළගුණ විද්‍යාඥයින් වායුගෝලීය ගති විද්‍යාව තේරුම් ගැනීමේදී අමතර පෘථුල බවක් එක්කරයි
පරිසර විද්‍යාව 

එකිනෙකට සබෑඳි ගහන අතර හෝ ගහනයක් තුළ ගති විද්‍යාව දර්ශීය ලෙස විශ්ලේෂණය කිරීමයි
මෙම අධ්‍යයනය, අවධානමට ලක්වූ විශේෂ, විලෝපික/ගොදුරු අන්තර් ක්‍රියා, වාසභූමි, පරිසර දූෂක වලින් ගහණවලට සිදුවෙන බලපෑම් හෝ යෝජිත ඉඩම් සංවර්ධන ක්‍රියාවලියක් නිසා විශේෂවල ජීව්‍යතාවයට සිදුවෙන බලපෑම් විශ්ලේෂණය ආදියට යොමුවේ
බලපෑම් එකක් හෝ වැඩිගණනක් මගින් පීඩාවට පත් පරිසර පද්ධතියක් අන්තර් ක්ෂේත්‍රියව අධ්‍යයනය කිරීමෙදී එයට එකිනෙකට සම්බන්ධ පරිසර විද්‍යා යොජිත අංශ කිහිපයක් ඇතුළත් විය හැකිය
උදාහරණයක් ලෙස කර්මාන්ත සංවර්ධන ක්‍රියාවලියක් පිහිටුවන මෝයක් අවට සිදුකරන අධ්‍යයනයකදී එක්තරා ජීවි විශේෂයකට ජල හා වායු දූෂණය මඟින් බලපෑම් එල්ලවිය හැකිබව පරීක්ෂා කෙරේ
මෙම අධ්‍යයනයට ජීව විද්‍යාඥයින් සත්ව ශාක පිළිබඳව විස්තර කරනු ලබයි
රසායන විද්‍යාඥයින් විසින් ජලය දූෂක වගුරට පරිවහනය කිරීම පිළිබඳව අධ්‍යයනය කරනු ලබයි
හෞතික විද්‍යාඥයින් වායු දූෂක විමෝචනය පිළිබඳව අධ්‍යයනය කරනු ලබයි
භූ විද්‍යාඥයින් විසින් වගුරෙහි ඇති පස් පිළිබඳව හා බොක්ක ආශ්‍රිතව ඇති මඩ පිළිබඳව තේරුම් ගැනීමට අධාර කරනු ලබයි
පාරිසරික රසායන විද්‍යාව

යනු පරිසරයේ පවතින රසායන වෙනස්කම් පිළිබඳ අධ්‍යයනයයි
අධ්‍යයනය කරන ප්‍රධාන ක්ෂේත්‍රවලට පස දූෂණය හා ජල දූෂණයද අයත්ය
අධ්‍යයනය කරන මාතෘකා අතරට පරිසරයේ රසායනික හායනය, රසායනික ද්‍රව්‍යවල බහු-අවධි පරිවහනය
(උදාහරණයක් ලෙස විලක ඇති ද්‍රාවකයක් වායුගෝලයට ඇතුළුවූ විට වායු දූෂකයක් ලෙස ක්‍රියා කිරීම සහ ජීවීන් හට රසායනික ද්‍රව්‍යවලින් සිදුවෙන බලපෑම් අයත්වේ
උදාහරණයක් ලෙස අධ්‍යයනයක් ගත් විට කාන්දු වෙන ද්‍රාවක ටැංකියක ද්‍රාවක, පසට එක්වී වඳවීයාමේ තර්ජනයට ලක්වූ උභය ජීවීන්ගේ වාසස්ථානයකට ඇතුළුවේ
භෞතික විද්‍යාඥයින් පස දූෂණය වන ප්‍රමාණය මතුපිටින් ප්‍රවාහය වන ද්‍රාවක ප්‍රමාණය, අවබෝධ කරගැනීමට පරිගණක ආදර්ශ තැනිය යුතුය
රසායන විද්‍යාඥයින් එක් එක් පස් වර්ග සමග ද්‍රාවකය ඇති කරගන්නා අණුක බන්ධන පිළිබඳව විශ්ලෙෂණය කළ යුතුය
ජීව විද්‍යාඥයින් වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්වූ උභය ජීවියාගේ ආහාර වන ජලාශයේ වාසය කරන copepods‚ ශාකවර්ග හා පසෙහි ජීවත්වන සන්ධිපාදකයින් මත ඇතිවන බලපැඇම පිළිබඳව අධ්‍යයනය කළයුතුය
පාරිසරික විද්‍යාව - වෘත්තියේ නියැලෙන්නන් පිළිබඳ 

පරිසර ගැටළුවල විශාලත්වය හා සංකීර්ණත්වය විද්‍යාඥයින් අතර අන්තර්  ක්ෂේත්‍රයේ පුහුණුවක් සඳහා තදබල අවශ්‍යතාවයක් නිර්මාණය කර ඇත
පාරිසරික  විද්‍යාඥයින්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් රාජ්‍ය අංශයේ රැකියාව කළත් රජ‍යේ ප්‍රතිපත්ති මඟින් නව නීති රෙගුලාසි නියම කිරීමත් සමඟ පෞද්ගලික අංශයේ රැකියා වෙළඳපොළ වඩා වර්ධනය වීමක් බලාපොරොත්තු විය
පාරිසරික  විද්‍යාඥයින් හට පෞද්ගලික අංශයේ උපදේශන ආයතනවල රැකියා වර්ධනය වේගවත් විය යුතුය
ජනගහනය වැඩිවීම නිසා පරිසරය හා ජලසම්පත් කෙරෙහි ඇති ඉල්ලුම ඉහළ යාමෙන් පාරිසරික විද්‍යාඥයින්ගේ රැකියා වර්ධන වේගය ඉතා ඉහළ මට්ටමකට පවති
භූගත ජල නිදර්ශනය, පිරිසිදු වාතය හා ගංවතුර පාලනය වැනි තත්ව සම්බන්ධයෙන් පවතින සංකීර්ණ පාරිසරික නීති සහ රෙගුලාසි නිසාත් රැකියා ඉල්ලුම ඉහළ යා යුතුය
පාරිසරික  විද්‍යාඥයින්ගේ රැකියා අවස්ථා 2006 -2016 මට්ටමක් ගෙන අන් සියළු රැකියා අවස්ථාවල සාමාන්‍ය අගයට වඩා 25% කින් ඉහළ යන බව බලපොරොත්තුවේ
පාරිසරික  විද්‍යාඥයෙකුට ඇති එක් ප්‍රසිද්ධ රැකියාවක් නම් කසල එකතු කිරීමයි
මෙම රැකියාවේදී පාරිසරික  විද්‍යාඥයෙකුට තිබිය යුතු සියළුම කුසලතා උපයෝගීකොට ගනී
මනුෂ්‍යයා සහ පාරිසරික විද්‍යාව 

මනුෂ්‍යයා සහ පාරිසරික විද්‍යාව යනු මනුෂ්‍යයා තමා ජීවත් වන ස්වාභාවික කෘත්‍රිම හෝ සාමාජීය පරිසරයක් සමග තිබෙන සබඳතාව සෙවිමේ ක්‍රියාවලපිය වේ
එහිදි මනුෂ්‍යයාගේ හෝ මනුෂ්‍ය සමාජ පරිසරය සහ වටපිටාව සමග පවත්නා අන්‍යෝන්‍ය සබඳතාවය පිළිබද ගවේෂණය කෙරේ
මනුෂ්‍යයා සහ පාරිසරික විද්‍යා විෂය ස්ථාපනය කිරීම

භූගෝල විද්‍යාඥයන් විසින් පෙර සිටම මනුෂ්‍යා සහ පාරිසරික විද්‍යව යන නාමය භාවිතා කළද 1920 දි ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය එම නාමය සමාජ විද්‍යාත්මක ශ්‍රේස්ත්‍රයට අදාල නාමයක් ලෙසින් ස්ථාපනය කරන ලදි
1950 දි අමෝස් එච් නවුලි විසින් මනුෂ්‍ය සහා පාරිසරික විද්‍යාව - සමාජීය සැලැස්ම පිළිබද න්‍යාය යන ග්‍රනථය ප්‍රකාශනයට පත් කරන ලදි
එහු එම ග්‍රන්ථය ආර්.තඩී මැකෙන්සි නම් වු මනුෂ්‍යා සහ පාරිසරික විද්‍යා ශ්‍රේත්‍රයෙහි ප්‍රරෝගාසියෙකු වු මහාචාර්යවරයාට හට පිරිනමන ලදි
ඉන්පසු හනුග් 1961 චී මෙම ශ්‍රේෂ්ත්‍රයෙහි කවයක් එක් වැදගත් ග්‍රන්ථයක් වු මනුෂ්‍යා සහ පාරිසරික විද්‍යාන පිළිබද පැවැත්වු පරික්ෂණය ග්‍රන්ථය වලක්වන ලදී
මේ අයුරින් 1970 දි විලියම් ආර්. කැමන් සහ රිලි අයි. ඩන්ලැප් විසින් මනුෂධ්‍යා සහ පාරිසරික විද්‍යාවට අදාල න්‍යායන් වර්ධනය කරන ලදි
ඒ අනුව එවුන් සමාජිය කාරණා සමාජිය තත්වයගේම විස්තර කිරිම සිදු නොකරන ඒ වෙනුවට සමාජිය සැදැල්සට බලපෑම ඇති කරන භෞතික සහ ජෙව විද්‍යාත්මක තත්ත්වයන් ද ඇතුළත් කර ගන්නා ලදි
මෙලෙස සිදුවු වෙනස තුළින් මනුෂ්‍යා සහ පාරිසරික විද්‍යා විෂයට ලබා දි තිබු සමාජ විද්‍යාත්මක පැතිකඩ වෙනුවට නව පෙනුමක් ඇති විය
මෙය කැටන් සහ ඩන්ලැෂ් විසින් ඇති කරන ලද නව මනුෂ්‍යා සහ පාරිසරික විද්‍යාත්මක විෂය ලෙසින් හදුන්වනු ලැබිය
මනුෂ්‍යයා සහ පරිසරික විද්‍යව යනු මාන වේදය මනෝවිද්‍යාව  සමාජ විද්‍යාව සහ පරිසර විදයාවෙහි සංකලනයකි
සමහර වඅස්ථාවන්හිදි මනුෂ්‍යා සහ පාරිසරික විද්‍යාව විෂය පාරිසරික සමාජ විද්‍යාවෙහි කොටසක් වන අතර, සමහර අවස්ථාවන්හිදි එම දෙක සම්පුර්ණ වශයෙන්ම විස්මිත වේ
මනුෂ්‍යයා සහ පාරිසරික විද්‍යාව සහ දේශපාලනික පරිසරය විද්‍යාව අතර ද සබසදතා පැවති ඇත
පරිසර විද්‍යාවේ කොටස්  

පරිසර විද්‍යාව උප කොටස් වලින් සෑදි ඇති පුළුල් ක්ෂේත්‍රයකි
එහි පුළුල් වර්ගීකරණයක් දක්නට ලැබේ  ඒ අනුව පද්ධතියේ අධ්‍යයනය කළ යුතු අංශ සහ ක්‍රියාවන්ට නැංවිය යුතු අංශ ලෙස අංශ 2ක් අර්ථ දක්වා ඇත
විශේෂ වල වැදගත්කම අනුව පරිසර විද්‍යාව ක්ෂේත්‍ර වලට බෙදිය හැකිය අතර ඒවා කිහිපයක් නම් සත්ත්ව පරිසර විද්‍යාව, ‍ශාක පරිසර විද්‍යාව, කෘමිනී පරිසර විද්‍යාව, යනාදියයි
අනෙකුත් උප කොටස්වලට බෙදීම ජෛව දර්ශනය වේ
උදාහරණ ලෙස උත්තර ධ්‍රැව පරිසර විද්‍යාව (හෝ ධ්‍රැවීය පරිසර විද්‍යාව), නිවර්තන පරිසර විද්‍යාව, කාන්තාර පරිසර විද්‍යාව යනාදියයි
මෙහිදී අන්වේෂණ මගින් ප්‍රාථමික ශිල්පීය ක්‍රම ශික්ෂණය උප කාණ්ඩ වලට බෙදයි
මේවා රසායන පරිසර විද්‍යාව, ජානමය පරිසර විද්‍යාව, ක්ෂේත්‍ර පරිසර විද්‍යාව, සංඛ්‍යාලේඛණ පරිසර විද්‍යාව, න්‍යායාත්මක පරිසර විද්‍යාව, යනාදියයි
වර්ගීකරණයේ සත්ත්ව විද්‍යාත්මක පද්ධති 

රූප විද්‍යාත්මක චිත්‍රණයේදී වර්තමාන සහ වඳවී ගිය සත්ව වර්ග හඳුනා ගැනීම සහ කාලය  හා අවකාශය තුල ඔවුන් ගේ පැතිරීම හඳුනා ගැනීමට සම්බන්ධ වන ක්‍රමානුකූල ගවේශණය හා තොරතුරු වගුගත කිරීම ඇතුලත් වේ
ආශ්‍රිත

බාහිර සබැඳි

පරිසර විද්‍යාව
ජීව විද්‍යාව
භූ දර්ශන පරිසර විද්‍යාව යනු පරිසර විද්‍යාවෙත් භූගෝල විද්‍යාවෙත් සංකලනයකි
එයින් භූ විෂමතාවය හා පරිසර විද්‍යාත්මක ක්‍රියාදාම (එනම් ශක්තිය ව්‍යාප්තිය හා ශක්ති ගලන) පරිසරයේ සිටින ජීවින් සහ අජීවින්ට බලපාන අන්දම එයින් අධ්‍යනය කෙරේ
භූ දර්ශන විද්‍යාව දර්ශියව දායක වන්නේ ප්‍රායෝගික සහ සාකල්‍ය සන්ධර්භයන්ගේ ප්‍රශ්නවලටය
නාමාවලිය 

භූ දර්ශන පරිසර විද්‍යාව යන පදය නිර්මාණය කර ඇත්තේ ජර්මානු භූගෝල විද්‍යාඥ Carl troll (1939) විසිනි
ඔහු මෙම නාමාවලියේ සහ භූ දර්ශන පරිසර විද්‍යාවේ මුල්ම සංකල්පයන් බිහිකල පුද්ගලයාය
ඔහු මෙම සංකල්ප බිහිකළේ අහසේ සිට ගත් ඡායාරූප අධ්‍යයනය හා පරිසරයේ වෘක්ෂලතා පිළිබඳ අධ්‍යයනයකිනි
පැහැදිලි කිරිම 

විෂමතාව යනු තැනින් තැන දක්නට ලැබෙන වෙනස්කම්ය
භූ දර්ශන පරිසර විද්‍යාවේදි අවකාශයේ ඇති වස්තුන්ගේ පිහිටිම හා හැඩය නිසා ජීව සංවිධානවල ව්‍යාප්තිය සිදුව ඇති අයුරු අධ්‍යයනය කරයි
එමෙන්ම භූ දර්ශනය අනුව ජීවින්ගේ හැසිරිම හා ක්‍රියාකාරිත්වය වෙනස් වි ඇති ආකාරයද හදාරනු ලබයි
මීට අදාළ වන්නේ භූ දර්ශනයේ රටා හෙවත් අභ්‍යන්තර ආකෘතිය ජීවි ක්‍රියාකාරිත්වයට කර ඇති බලපෑම අධ්‍යයනයයි
(Turner 1989) මීට අමතරව භූ දර්ශන විද්‍යාව මඟින් භූ රූප නිර්මාණය කරයි
( Allaby 1998)

තවද භූ රූප විද්‍යාව මගින් භූ විද්‍යාත්මක විලාසය භූ දර්ශනයට බලපාන ආකාරය අධ්‍යයනය කරයි
සටහන් 

{|

|Landscape_ecology Explanation

|-
Entomology හෙවත් කෘමි විද්‍යාව යන පදය ග්‍රික සම්භවයක් දරන පදයකි
මෙහිදී කෘමින් පිළිබඳ විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයක් සිදු කරයි
හඳුනාගත ඇති කෘමි විශේෂ සංඛ්‍යාව මිලියන 1.3 වන අතර එය ලෝකයේ සමස්ත ජීවින් සංඛාවෙන් තුනෙන් දෙකක් නියෝජනය කරනු ලබයි
මොවුන්ගේ සම්භවය අදින් වසර මිලියන 400 කට පමණ පෙර සිදුවී ඇති අතර මොවුන් මිනිසා සහ අනෙකුත් ජීවින් සමග විවිධ අන්තර ක්‍රියා සිදු කරයි
එමනිසා මොවුන්ගේ ජීව විද්‍යාව පිළිබදව අධ්‍යයනය ඉතා වැදගත්ය
විද්‍යානුකූල නොවුවද ජීව විද්‍යාව පිළිබද අධ්‍යයන ඉතා වැදගත්ය
විද්‍යානුකුල නොවුවද මෙම විෂයට අදාළව සිදුකෙරෙන ඇතැම් අර්ථ දැක්විම් සමහර අවස්ථාවලදි බෙහෙවින් වැදගත්වේ
භෞතික පරිසරයේ වෙසෙන නව සන්ධිපාදක ජීවි වංශ එනම් (මකුලු සතුන්, මයිරි පොයිඩාවන්, බිම් පණුවන් සහ හංගොල්ලන්) පිළිබඳව අධ්‍යයනය දක්වා මෙම අධ්‍යයන පුළුල් කර ඇත
සත්ව විද්‍යාව යටතේ වර්ග කර ඇති වෙනත් ක්‍ෂේත්‍ර මෙන්ම කීට විද්‍යාවද තක්සෝන මත පදනම් වු වර්ගීකරණයකි
ඕනෑම ආකාරයක විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයක අර්ථ දැක්විමට අනුව කෘමීන් පිළිබඳව කෙරෙන අධ්‍යයනය කීට විද්‍යාවට අයත් යැයි පැවසිය හැකිය
කීට විද්‍යාවට අයත් ක්‍ෂේත්‍ර විවිධකාරය මේ අතර ප්‍රවේනි විද්‍යාව, හැසිරිම අධ්‍යයනය, ජීව යාන්ත්‍රනය, ජෛව රසායනය, වර්ගිකරණය, භෞතිකවේදය
සංවර්ධන ජීව විද්‍යාව, පරිසර විද්‍යාව, රූප විද්‍යාව, පාෂාණ ධාතු විද්‍යාව, මානව විද්‍යාව, රොබෝ විද්‍යාව, කෘෂිකර්මය, හා තවත් අංශ අයත්ය
චර්යාවිද්‍යාව හෙවත් Ethology ය යන්න ග්‍රික සම්භවයක් දරන පදයකි
චර්යාවිද්‍යාව යනු සත්ව චර්යාව පිළබිද විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයයි
එය සත්ව විද්‍යාවටම අයත් අංශයකි නමුත් එය මානව වංශ විද්‍යාවට වඩා වෙනස්ය
ස්වභාවධර්ම විද්‍යාශය වසර සියගනනක් තිස්සේ සත්ව චර්යාව පිළිබද හැදැරැවත් වර්මාන චර්යා විද්‍යාව පිලිබද සංකල්පය මුලින්ම බිහිවුයේ 1960 කාලයේදි ලන්දේසි ජීව විද්‍යාඥ Nikolass Tinbergen  සහ ඔස්ට්‍රියානු ජීව විද්‍යාව kourad Lorenz සිදු කල පර්යේෂනවල ප්‍රතිඵල ලෙසද මොවුන් දෙදෙනාට 1973 දි ජීවවිද්‍යාව පිලිබද නොබෙල් ත්‍යාගය ලැබුවෙද මෙම පරික්ෂණ නිසාය
චර්යාවිද්‍යාව පරික්ෂනගාර සහ ස්වභාවික පරිසරයේදි සිදු කරන අධ්‍යයනයේ සහ වෙනත් ක්‍ෂේත්‍ර සමග ශක්තිමත්ව බැදි ඇති විෂයකි
උදාහරණයක් ලෙස ස්නායු ව්‍යජජෙද විද්‍යාව, පරිසර විද්‍යාව,  සහ පරිනාමයයි
චර්යාව විද්‍යශයිස් සාමාන්‍යයෙන් කිසියම් සත්ව කණ්ඩයක චරයාවන් පිළිබද අධ්‍යයනයට වඩා එකි‍නෙකට වෙනස් සත්ව කාණ්ඩවල චර්යාවන් පිලිබද අධ්‍යයනයට කැමති මෙහිදි එක් ලක්ෂණයක් පමණක් සලකා බලයි උදාහරණයක් ලෙස ආක්‍රමණශීලිබව දක්විය හැක
සත්වලෝකය පිලිබද හැදෑරිමට ඇති මහදොල නියාම 21 වෙනි සියවසෙදි චර්යාවිද්‍යා වේගය වර්ධනය වන ‍ක්ෂේත්‍ර බවට පත්ව ඇත
එමෙන්ම මෙමගින් වෙනත්  ක්ෂේත්‍ර පිලිබද අධ්‍යයනය පහසු වී ඇත
එවානම් සත්ව සන්නිවේදන ක්ෂේත්‍රය පිලිබද අධ්‍යයනය පහසු වි ඇත
ඒවානම් සත්ව සන්නිවේදන ක්ෂේත්‍රය, සංකේතාත්මක නම් භාවිතය
සත්ව චිත්තවේගය, සත්තව සංස්කෘතික හා අධ්‍යපනය සහ සත්ව ලිංගික හැසිරිම යන ක්ෂේත්‍රය මිට අමතරව තවත් විප්ලවිය ක්ෂේත්‍රවන ස්නායු චර්යා විද්‍යාව වැනි ක්‍ෂේත්‍ර වලටද මග පැදී ඇත
පරිණාමය සහ පරිණාමය

ජීවින් අතර අන්තර් ක්‍රියා මගින් තරගය සහ සහයොගිකත්වය යන දෙකම ඇති වි ඇත
විශේෂ දෙකක් ඇතර තරගයක් ඇති අවස්ථාවක උදාහරණ ලෙස රෝගකාරකයා සහ ධාරකයා, විලෝපිකයා සහ විලෝපිතයා අතර මෙවිට මෙම ජිවින්ට මෙම අන්තර් ක්‍රියාවලට ගැලපෙන අනුවර්තන ඇති කර ගත හැක
මෙහිදි එක් විශේෂ පරිණාමය අනෙක් විශේෂයේ ද පරිණාමයට හෙතු වේ
මෙම වර්ණ සහ ප්‍රතිචාර චක්‍රය සහ පරිණාමය ලෙස හදුන්වයි. 

	උදාහරණ ලෙස රලු සමක් ඇති Nowt සතුන්ගේ tetrodotoxin නම් විශේෂ නිෂ්පාදනය සහ ඔවුන්ගේ විලෝපිකයන් වන (commongarer snake) නම් සර්පයින්ගේ Tetradoxin ප්‍රතිරෝදය ඇති කිරීම දැක්විමට හැක
මෙම විපෝපික විලෝපිත යුවලගේ පරිණාමිත බලවත් විම නිසා ඉතා විශාල ලෙස Nowt සතුන් tetrodotoxin නිපදවන අතර විලෝපිත සර්පයින්ගේ tetrodotoxin ප්‍රතිරෝදය අධික වීම සිදුව ඇත
වයෝවෘද්ධ විද්‍යාව හෙවත් Geronotology යනු "වයස පිළිබදව හැදැරිම" යන තේමාව ඇති ග්‍රීක සම්භවයක් දරණ වදනකි
පුද්ගලයෙක් වියපත්වත්ම සමාජිය, මානසික හා ජෛව විද්‍යාත්මක වශයෙන් සිදුවන වෙනස්වීම පිළිබඳ හැදැරිම මේ යටතේ සිදුවේ
මෙම විෂය වෘද්ධ චික්ත්සාව හෙවත් Geriatries වලින් වෙනස් වන්නේ වෘද්ධ චිකිත්සාව යනු වයසට යැමේදි ඇතිවෙන රෝගී තත්ත්වය පිළිබඳව විද්‍යාත්මකව හදාරනු ලබන විෂයක් නිසාය
වයෝවෘද්ධ විද්‍යාවට අයත් වන සහ හැදැරිමට වැයම් කරන ක්ෂේත්‍ර වන්නේ,
 මිනිසුන්ගේ වයසට අනුව ඇතිවන භෞතික, මානසික සහ සමාජීය වෙනස
 වයසට යෑමේ ක්‍රියාදාමය අත්වේශණය
 වියපත් වු පිරිස නිසා සමාජයට ඇතිවන බලපෑම එනම් විශ්‍රාම වැටුප ගෙවීමට සිදුවීම නිසා පොදු දේපලවලට වන පාඩුව, හිමකම්, ජීවන හා සෞඛ්‍ය ආරක්ෂණ සහ විශ්‍රාම ගැනිමේ සැලසුම ආදියයි
මෙම දැනුම රාජ්‍ය ප්‍රතිපත්ති හා වැඩසටහන්වලට ඇතුළත් කිරිම එනම් මහේෂණ (රජ්‍ය සැලසුම්) සුක්ෂම (සාත්තු නිවාස) මගින් දියුණුයක් ඇති කරන ආකාරය

වයෝවෘද්ධ විද්‍යාව ඒ වටා ඇති අනෙකුත් ක්ෂේත්‍ර, එනම් මානසික විද්‍යාව, සමාජ විද්‍යාව ආදි ක්ෂේත්‍ර සමග නිරතුරුවම ගැටීම සිදු වේ
කෙසේ නමුදු මෙවන් ගැටීම් ඇති නොවි වෘද්ධ විද්‍යාව තනි ක්ෂේත්‍රයක් ලෙස ඉදිරියට යා යුතුය
උදාහරණ ලෙස මානසික විද්‍යාඥයින් පුර්ව වැඩිහිටි හෝ වැඩිහිටි වැනි කරුණුවල විශේෂඥයින් විය යුතුය
නමුත් වෘද්ධවේදින් නොවිය යුතුය
වෘද්ධ විද්‍යාව යන ක්ෂේත්‍රය මෑතකාලීනව බිහිවු බැවින් එම ක්ෂේත්‍රයට ඇති ව්‍යුහාත්හක මෙන්ම සංස්ථායික සහයද අඩුය
උදාහරණයක් ලෙස වෘද්ධ විද්‍යාව සදහා පශ්චාත් උපාධිය ප්‍රදානය කරන විශ්වවිද්‍යාල ප්‍රමාණයද ඉතා සිමිතය
නමුත් බටහිර රටවල මහලු ජන ප්‍රතිශතය ඉහළ යැම නිසා වේගයෙන් වර්ධනය වන විෂයක් බවට පත්වි ඇත
ලිනෙන් තැන්සෝන නාමකරණයය

ලිනෙයස් තකයෝගකරකරණයේ වැදගත්කම නම් එමගින් විෂමකාර සජිවි සංගම් සරල සහ ප්‍රායෝගික ලෙස සංවිධානය කර ගැනිමට හැකිවීමයි මෙහිදි සෑම විමෂයකටහ එයට ම අනන්‍ය සහ ස්ථිර නමක්ද ඇත
වෙනත් නම් අනන්‍ය හෝ නියත තැන ඒවා තැනිතැට භාෂාවෙන් භාෂාවට වෙනස්ය මෙම අනන්‍යය හා ස්ථාවර බව නියැමලිනෙයන් තක්සෝනකරණය වර්ගිකරණයන්ගෙ පිලිගැනිමට ලක් වි ඇත
එය හුදෙක් ද්විපද නාමකරඛයක් පමණක් නොව ඊටත් වඩා සංකීර්ණ නීති සහ ක්‍රියාපටිපාටිවන් සුහයක එකතුවකි
මෙ නීති පාලනය කරන්නේ ජීව විද්‍යාත්මක නාමකරණයේ සම්මත නීති සංග්‍රහමය මගිනි
දිලීර හා ශාක වර්ගීකරණය නාහ කරණය නීති අඩංගුවන්නේ ශාක තක්සෝග කරණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංවිධාන මගින් පාලනය කරන උද්බිද විද්‍යාත්මක ශාක නාමකරණයේ ජාත්‍යන්තර නීති සංග්‍රහයෙහි වර්තමානයේ භවිතා කරන නීති හෙවත් Sain - Lo- code මුල් වරට හදුන්වාදුන්නේ 1999 දිය මේ නිසා මුලින් භාවිතා කල "Tokyo coodes" නම් නීති මාලාව අභාවයට යන ලදි
මීට සමාන සත්ව නාමකරණය පිළිබද නීති මාලාවක් සන්ධ විද්‍යාත්මක නාමකරණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර නීති සංග්‍රහය හෙවත් lczn ලෙස හදුන්වයි මේවාද 1999 බිහි වු අතර සත්ව විද්‍යාව පිළිබද ජාත්‍යන්තර කොමිසම මගින් පාලනය වේ
බැක්ටීරියා නාමකරණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර නීති ICNB ලෙස හදුන්වන අතර එය 1990 දි බිහි වු  අතර ප්‍රාග්නයන්ධික වර්ගිකරණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර කොමිසම හෙවත් (ICSP) මගින් පාලනය වේ
මීට අමරව වෛරස සදහා නාමකරණයක්  ඇති අතර එය වෛරද තක්යෝගකරනය පිළිබද ජාත්‍යන්තර කොමිසමේ සාර්වත්‍ර වෛරස ලිපිගොනුව හෙවත් (ICTVDB) වේ
‍ෙමය තරමක් වෙනස් මුලධර්මයක් මත පදනම් වු වක් වන අතර මෙයට ‍මුලික හේතුව වෛරසවල පරිනාමික ඉතිහාසය පිළිබද නිවැරදි අව‍බෝධයක් නැති කමය
ක්ෂුද්‍ර පාෂාණිධාතු විද්‍යාව යනු   පාෂාණිධාතු විද්‍යාවෙහිම ශාඛාවක් වන අතර,  ක්ෂුද්‍ර ෆොසිල, හෙවත් නැරඹීමට අණ්වීක්ෂයක් අවශ්‍ය වන්නාවූ  ජීවින්ගේ ෆොසිල, ඒවායේ රූප විද්‍යාව සහ ඒවායේ ගුණාත්මක විස්තර එය විසින් අධ්‍යයනය කරයි
ක්ෂුද්‍ර ෆොසිල

සාමාන්‍යයෙන් මිලිමීටර සතරකට වඩා විශාල සහ පොදු වශයෙන් එක් මිලිමීටරයකට වඩා කුඩා ප්‍රමාණයෙහි ෆොසිල ලෙසින් දැක්විය හැකි ක්ෂුද්‍ර ෆොසිල පිළිබඳ අධ්‍යයනය සඳහා  ආලෝක හෝ ඉලෙක්ට්‍රෝන අන්වීක්ෂය අවශ්‍ය වෙයි
පියවි ඇසින් හෝ අත් කාචය වැනි අඩු-බලැති විශාලකයන් භාවිතයෙන් හෝ අධ්‍යයනය කල හැකි ෆොසිල හැඳින්වෙන්නේ , මහා ෆොසිල ලෙසිනි
සමහරක් ජීවින් ක්ෂුද්‍ර ෆොසිල ලෙසින් සැලකිය යුතුද නැද්ද යන බව තීරණය කිරීම දුෂ්කර විය හැක්කේ ඒවා සඳහා නියත ප්‍රමාණයෙහි සීමා නොපවතින බැවිනි
නිදසුනක් වශයෙන් ගත් කල, බ්‍රයොසෝවා (විශේෂිත වශයෙන් කීලොස්ටොමාටා) වැනි සමහරක් ගණවාසී ජීවීන්හට සාපේක්ෂ වශයෙන් විශාල ගණවාසයන් තිබුණද, ගණවාසයෙහි කුඩා තනි ජීවීන්ගේ සියුම් කංකාල විස්තර අනුව පදනම් වෙමින් උන් වර්ගීකරණය කෙරෙයි
තවත් නිදසුනක් ගත් කල ප්‍රාක්තමයන් වන  ෆොරැමිනිෆරා ගණයන් අතරින්  නිව්මියුලිටයන් වැනි ගණයන්ගේ බොහෝ ෆොසිල පිළිබඳ දැනගත හැකිවන්නේ කාසියක් පමණ විශාල කවච (“ටෙස්ට්” නමින් හැඳින්වෙන) මාර්ගයෙනි
ක්ෂුද්‍ර පොසිල යනු ප්‍රාග් කේම්බ්‍රිය යුගයේ සිට ප්ලොයෝසීන යුගය දක්වා වූ භූ විද්‍යාත්මක දත්තවලට අනුව සොයා ගන්නා ලද පොසිලය
සාගර පරිසරවල සුලභ වුවත් කලපු ජලයේ, මිරිදිය හා ගොඩබිමද අවසාධිත නිධි ලෙස මේ පොසිල හමුවේ
සෑම ජීව රජධානියක් පිළිබඳව ක්ෂුද්‍ර පොසිල මගින් නිරූපණය වන අතර වඩාත් සුලභ වන්නේ ප්‍රෝටිස්ටා සැකිලි හෝ කෝෂ්ඨය
මේවා Chrysophyta, Pyrrhophyta, Sarcodina, acritarchs සහ chitonozoans යන ජිවී ආකාරයන්ට අයත් වන ඒවා වන අතර මීට අමතරව සනාල ශාකවල පරාග හා බිජානුද හමුවේ
ක්ෂුද්‍ර පාෂාණික ධාතු විද්‍යාව  

මෙම කොටස් නීර්ණය කර ගැනෙන්නේ ෆොසිලයේ රසායනික සංයුතිය මතයි
මෙහිදි වෙනත් තක්සෝන හෝ පරිසර විද්‍යාත්මක නීති වලින් බලපෑම නොවේ
මෙම ක්ෂේත්‍රයේ බොහෝ විශේෂඥයින් ක්ෂුද්‍ර පාෂාණික ධාතු විද්‍යාඥයින් ලෙස හැඳින්වන අතර ඔවුන් තක්සෝන එකක් හෝ කිහිපයක් පිළිබඳව විශේෂ දැනුමක් ඇත්තවුන්ය
පාෂාණ ජීව විද්‍යාව paleontology ලෙසද හඳුන්වනු ලබයි
මෙය තවමත් නවමු හා වර්ධනය වන ක්ෂේත්‍රයක් වන අතර මෙය ස්වභාවිතක ජීව විද්‍යාවේ සහ පාංශු හා පාෂාණිය ධාතු විද්‍යාවේ ක්‍රම හා සොයාගැනිම් සමග අනුබද්ධ වි ඇත
එමනිසා මෙය geobiology හෙවත් භූ ජිව විද්‍යාව ලෙසද හඳුන්වයි.

 
පාෂාණීය ධාතු විද්‍යාත්මක පරීක්ෂණ වලට ලක්කිරීම මගින් අණුක පරිණාමය හා ජීවයේ පරිණාමිය ඉතිහාසය පිළබඳ ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු සෙවිමට සිදුවේ
වර්තමානයේ පවතින ජීව සමුහය හා වසර මිලියන ගණනක් පුරාණ පොසිලවල ජිව විද්‍යාත්මක ක්ෂේත්‍ර ගැන පරික්ෂණද මෙහිදී සිදුකෙරේ
මෙම විද්‍යාත්මක ප්‍රශ්නවලට පිලිතුරු සෙවිමේදි සාම්ප්‍රදායික මහා පොසිල, ක්ෂුද්‍ර පෝසිල සහ අංශු මාත්‍ර පොසිල පිළිබඳවද අධ්‍යයනය කෙරේ
කෙසේ නමුත් 21 වැනි සියවසේදි DNA සහ RNA සාම්පලවල ජෛව රසායනික අධ්‍යයනය මගින් චර්යා විද්‍යාත්මක හා වංශ ප්‍රවේණිය අංශ අධ්‍යයනයට වඩා වැඩි තොරතුරක් සමුහයක් අනාවරණය කර ගැනිමට හැකි වි ඇත
පාෂාණීය විද්‍යාව හැදෑරීම පිළිබඳව වඩාත් උචිත ක්ෂේත්‍ර නම් "biology & Gelogy" historical biology, palaios, palaeo geography, palaeontology, palaeocology, psychobiology ජර්නල සහ palaeocennography ජර්නලයි
මෙම කේෂත්‍රය හදාරන්න paleontologist හෙවත් පාෂාරි වීම විද්‍යාඥයා ලෙස හඳුන්වයි.

සටහන් 

පාෂාණිය ජීව විද්‍යාව
ජීව විද්‍යාව
පාෂාණික පරිසර විද්‍යාවේදි උප පොසිල පිළිබඳ දත්ත යොදා ගෙන අතීත පරිසර පද්ධති යළි ගොඩ නැගීම සිදු කරයි
මෙයට අදාළ වන්නේ පොසිල වු ජිවී සංවිධාන පිළිබඳ අධ්‍යයනය, සතුන්ගේ ආහාර මාර්ග පද්ධතියේ තිබි පොසිල වු ද්‍රව්‍ය පිළිබඳ අධ්‍යනය සහ අනෙකුත් අංශු මාත්‍ර පොසිල පිළිබඳ අධ්‍යයනයන්ය
එමගින් සත්ව ජීවන වක්‍ර, විවෘත අන්තර් ක්‍රියා, ඔවුන්ගේ ස්වාභාවික පරිසරය, ඔවුන් මියගිය හා වැළලුණු ආකාරය පිළිබඳ සොයා බැලිමයි
මේ අනුව පාෂාණික පරිසර විද්‍යාවේ අභිමතාර්ථය අද පොසිල සේ හමුවන ජිවින්ගේ ජෛව පරිසරය සවිස්තරාත්මක ඉදිරිපත් කිරිමයි
මෙම ප්‍රතිනිර්මාණකරණ පාරිසරික සාධක එනම් උෂ්ණත්වය, ආහාර සැපයුම, සුර්ය තාපය ආදිය සමග කරන සංකිර්ණ අන්තර් ක්‍රියාවකි
මෙහිදි බොහෝ සංකිර්ණ දත්ත පශ්චාත් පොසිලකරණයේදි විසිරීම හා විනාශවිම නිසා මෙම අධ්‍යයනය තවත් සංකිර්ණ වි ඇත
පරිසරික සංකිර්ණත්වය නිසා පවතින දත්ත සංඛ්‍යාව සංඛ්‍යාත්මක වශයෙන් අධ්‍යයන දුෂ්කර වී ඇත
පශ්චාත් මරණ පරික්ෂණ මගින් තොරතුරු සොයාගන්නා විෂය ක්ෂේත්‍ර Taphony ලෙස හදුන්වයි. 
 බොහෝමයක් පාෂාණික පරිසර විද්‍යාත්මක පරික්ෂණ කෙන්ද්‍රගත වී ඇත්තේ පසුගිය අවුරුදු මිලියන 2 පිළිබඳවය
මක්නිසාදයත් ඊටත් වඩා අතීත තොරතුරු පොසිලවලින්ද පැහැදිලි නොවන නිසාය
බොහොමයක් අධ්‍යයනයන්ගෙන් සනාථ වී ඇත්තේ පොසිල අවධිය එනම් පසුගිය වසර 110000 කාලය සහ ප්ලෙයෙස්ටෝසීන අවධියේ අවධීන් සහ glacial සමයේ එනම් අදින් වසර 50000 ක් 10000 ක් අතර අයිස් යුගයේ Wisconsin/weichsel/ devensian/ wurm glaciation අවධින්ටයි
මෙම අධ්‍යයන මගින් පරිසර පද්ධති වෙනස්විම සහ පරිසර පද්ධති ප්‍රාග් කාර්මිකරණය යළි ගොඩ නැගිමට හා තේරුම් ගැනිමට ඉවහල් වි ඇත
මේ නිසා එව ප්‍රතිපත්ති හා තිරණ පාෂාණිය පරිසර විද්‍යාව කෙරෙහිද යොමු කිරිම මගින් සංරක්ෂණ පරිසර විද්‍යාව දියුණු කළ හැකිය
palcoology යන්න palaezeloogy ලෙසද ලියන අතර මෙය paleon=old සහ zoom = andimal යන ග්‍රික වචන වලින් බිහිවුවකි
මෙය පාෂාණිය ධාතු විද්‍යාවේ සහ පාෂාණිය ධාතු ජීව විද්‍යාවේම අංශයකි
මෙහිදි මුලිකව කරනු ලබන්නේ ද විද්‍යාත්මක සන්දර්භයන්ගේ ඉතිරි වි ඇති බහු ලෛික විධි පොසිල හදුනා ගැනිම සහ වෙනස්කර ගැනිමයි
එමෙන්ම මෙම පොස්ල භාවිතයෙන් ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය සහ අතීත පරිර පද්ධති ප්‍රතිනිර්මාණයද සිදු කරයි
බහු සෙලියෝගේ මහා පරිමාණ පොයිල පිලිබදව Neopotorizo වල ඉරාමේ Ediacaran අවධියේ සිටම වාර්තාවන නමුත් මොවුන් paleozoic  ඉරාවේ
අවසන් භාගයේ deronial අවධිය දක්වාම සුලභ වි නොමැත
කෙසේ නමුදු වඩාත්ම ප්‍රමුඛ මහා පොඩිලය ඩයිනොසොරස පොඩිලයි
වෙනත් ප්‍රධාන මනා පොසිල අතර ට්‍රයිලෝබයිටන්, ක්‍රස්ටෝසියාවන්
අස්ථිමසුන්, මොරැන්, පාග්ඨවාශිය්නගේ දන් සහ බො‍හෝ අවෘග්ඨවංශි කෝපයද හමු වි ඇත
මේවා මෙලෙස ඉතිරිව ඇත්තේ මොවා දම කොටස් නිසා ස්වභාවික ජිවිතයට ඔරොත්තු දිම නිසාය
මෙම කොටස් ස්වභාවිකනයට ඔරොත්තුදිම නිසාය
මෙම කොටස් බො‍හෝවිට හමුවන්නේ සත්ව පොසිල වලය
ජල්ලි මසුන් පැනපනුවන්, වටපනුවන් සහ කෘමින්ගේ දෘඩ කොටස් නොමැති නිසා ඔවුන්ගේ පොයිල අල්පය
සායනික ව්‍යාධවේදය යනු විශ්මිත වෛද්‍ය ක්‍රමයකි
මෙහිදි රසායන විද්‍යාත්මක ක්ෂුද්‍ර ජීව විද්‍යාත්මක, රුධිර විද්‍යාත්මක සහ අණක ව්‍යාද වේද විද්‍යාත්මක ක්‍රම මගින් රසායනාගරයන් තුලදි දේහ තරල රුධිරය සහ මුත්‍රා පරික්ෂාවට ලක් කර රෝග නීර්නය කෙරේ
සායනික ව්‍යාධිවේදයේදී සිය කාර්යය සිදු කරනුයේ වෛද්‍ය තාක්ෂණය ශිල්ප සමග සමිප සහයෝගිතාවයකිනි
සායනික ව්‍යාදවේදි විද්‍යාව තව දුරටත් ප්‍රධාන කොටස් කිහිපයකි
ඒවානම් සායනික රසායන විද්‍යාව, සායනික රුධිර විදයාව, රුධිර බැංකු කාර්ය සහ සායනික ක්ෂුද්‍ර ජිව විද්‍යාවයි.

සායනික ව්‍යාදවේදි විද්‍යාව ව්‍යාදවේදි විද්‍යාවේ එක් ප්‍රධාන අංශයකි
අනෙක් අංශ නම් ව්‍යාවච්ඡේද විද්‍යාත්මක ව්‍යා‍දවේදි විද්‍යාවයි. ව්‍යාදවේදින් නිරතුරුවම ව්‍යච්ජේදක සහ සායනික ව්‍යාද වේද විද්‍යාව යන කොටස් 2හිම සංකල‍නයක් ලෙස සාමාන්‍ය ව්‍යාධවේද විද්‍යාව හදාරනු ලබයි
සටහන් 

|Clinical pathology
|-
ව්‍යාධිවේදය
සායනික ව්‍යාධිවේදය
ක්‍ෂුද්‍රජීවවේදය
ජීව විද්‍යාව
ශාක ව්‍යාධි විද්‍යාව (ශාක ව්‍යාධවේදය) යනු රෝග කාරකයක් සහ පාරිසරික තත්ත්වයක් නිසා ඇති වන ශාක රෝග පිළිබදව විද්‍යාත්මකව කෙරෙන අධ්‍යයනයයි
ශාක රෝග ඇති කරන ප්‍රධාන රෝගකාරක නම් දිලීර, උමයිසිටිස්,බැක්ටීරියා, වෛරස වැනි අංශූන්, ෆයිටොප්ලාස්මාවන්, ප්‍රොටොසෝවාවන්, වටපණුවන් සහ පරපෝෂි ශාකත්ය
මේ යටතට නොගන්නා කෘමින්, මැක්කන් පෘෂ්ඨවංශිකයන් සහ අනෙකුත් පලිබෝධයෙන් ශාක කොටස් පරිභෝජනය කිරිමෙන් ශාකයේ පැවැත්මට හානි ඇති කරයි
ශාක ව්‍යාධි විද්‍යාවට අයත් අනෙකුත් කොටස් නම් රෝග ඇති කිරිමට හේතු විද්‍යාව, රෝග චක්‍ර, ආර්ථික බලපෑම, සහ වසංගත අධ්‍යයනයයි, ශාකරෝගවලින් මිනිසාට සහ අනෙකුත් සතුන්ට ඇති බලපෑම, ව්‍යාධි පද්ධතින් වන්නේ ප්‍රවේණි විද්‍යාව සහ ශාක රෝග පාලනයයි
සටහන් 

{|

|Phytopathology

|-
1 පින්තූරය - ක්ෂිර ග්‍රන්ථි පිලිකාවක්
2- පින්තූරයක්- සුනඛයකුගේ කුඹ සෛල පිලිකාවක්

පඥ ව්‍යාද වේදින් යනු සතුන්ගේ දේහ පටක දේහ තරය ආදිය පර්යේෂණ වල‍ට ලක් කොට රෝග නිර්ණය කිරීමට දරා ඇති පඥ  වෛද්‍ය වරැන්ගේ පඥව්‍යාධ වේද විද්‍යාව ප්‍රධාන කොටස් දෙකක්ට බෙදිය හැක
ඒවා නම්,
ව්‍යච්ඡේද විද්‍යාත්මක ව්‍යාධ වේදය සහ සායනික ව්‍යාධවේදය ලෙසයි
පඥ ව්‍යධවේදින් ‍ෙඖෂධ නිෂ්පාදන ක්ෂේත්‍රයේදි වැදගත් කාර්ය භාරයක් ඉටු කරනු ලබයි
අන්තර් ගතය	1.	පඥ ව්‍යවච්ඡේද විද්‍යාත්මක ‍ව්‍යධවේදය විද්‍යාව
2.	පඥ සායනික ව්‍යාද වේද විද්‍යාව 

පඥ ව්‍යාච්ඡේද විද්‍යාත්මක ව්‍යාධවේද විද්‍යාව 

ව්‍යච්චේදය විද්‍යාත්මක ව්‍යධවේද  විද්‍යාව යනු මතුපිටින්, අන්වික්ෂියව අණුක  වශයෙන් දේහ පටක අවයව සහ සම්පුර්ණ දේහයන් අධ්‍යයනය කර ලෙඩ රෝග නිර්ණය කිරීමයි
මෙම පඥව්‍යාධවේදින් සහතික කරනු ලබන්නේ පඥ ව්‍යාධ වේදින්ගේ විද්‍යාලය මගින් පවත්වන සහතික පත්‍ර විභාගයකින් අනතුරැවය
මෙම අධ්‍යයනයේ ප්‍රධාන කොටස් 04 කි
දළ ව්‍යධා වේද විද්‍යාව, අන්වික්ෂිය ව්‍යාධ වේද විද්‍යාව, පඥ වි්‍යාදවේද විද්‍යාව සහ සාමාන්‍ය වියාද වේද විද්‍යාව ලෙසයි
මින් සාමාන්‍ය ව්‍යාධ වේද විද්‍යාව පමණක් ව්‍යවච්‍ජේද විද්‍යාත්මක සහ සායනික ව්‍යාද වේද විද්‍යාව යන විෂයන් දෙකටම ‍අදාල වේ
ව්‍යවච්ඡේද විද්‍යාත්මක ව්‍යාදවේදින් විවිධාකාර ක්ෂේත්‍ර ගණනාවක රැකියාවන් හි නිරතවන අතර මේ අතර චිකිත්සක, ශික්ෂණ, පර්යේෂණ සහ ‍ෙඖෂධ කර්මාන්ත ප්‍රමුඛය
පඥ සායනික ව්‍යාධ වේද විද්‍යාව

සායනික ව්‍යාධවේද විද්‍යාවේ මුලික කාර්යය රසායනික ක්ෂද්‍රජීව විද්‍යාත්මක රැධිර විද්‍යාත්මක සහ අණුක ව්‍යාද වේද විද්‍යාත්මක ක්‍රම මගින් රැධිරය මුත්‍රා වැනි දේහ තරල පරික්ෂා කර රෝග නිර්ණය කිරිමයි
පඥ සායනික ව්‍යාධ වේදින් සහතික කරන්නේ, ඇමරිකානු පඥ සාධනික විද්‍යාලය මගිනි
මෙම උපාධිය DACVP/ ඇමරිකානු පාඥ ව්‍යාද වේදි විද්‍යාලයේ උපාධිධාරි ලෙස හදුන්වන මෙම උපාධිය සමග (clinical pathology/සායනික ව්‍යාධවේදි යන්න දැමිමෙන් ) DACVP උපාධිය ව්‍යවච්ඡේද විද්‍යාත්මක ව්‍යාද වේද උපාධියෙන් වෙන් කිරිම සිදු කරයි
පින්තූරය - ලෙනාර්ඩේ ඩාවින්ච්ගේ  නම් සිතුවම මුල් යුගයේ ‍‍‍‍ෙභෟතික විද්‍යාව දියුණුවට හේතු වුවකි
‍ෙභෟතිකවේද විද්‍යාව යන්න ග්‍රික සම්භයක් ඇති වචනයකි
මෙහි පරිiරය පිළිබද අධයනය යන තේරැම ඇත
‍ ‍ෙභෟතිfව්දය යනු සජිවින්ගේ යාන්ත්‍රික ‍ෙභෟතික සහ ජෛව රසායනික ක්‍රියාකාරිත්වය පිළිබද අධ්‍යයනයයි
සාම්ප්‍රදායික ‍‍ෙභෟතික‍වේදය ශාක ‍‍ෙභෟතික‍වේදය සහ සත්ව‍ෙභෟත මගින් කුමන පිටය ගැන අධයනය කලද ඒවා සියලු පිරිස්ට පොදු ‍ෙව්
උදාහරණය ලෙස යිස්‍ට් යේලයේ ‍‍ ‍‍ෙභෟතික‍වේදය මිනිස් සෛල වලට අදාලය
සත්ව ‍‍ෙභෟතික‍වේදය බිහිවි ඇත්තේ මානව ‍‍ෙභෟතික‍වේදය මෙවලම් භාවිතාකර මානව නොවන ජිවින්ගේ ‍‍ෙභෟතික‍වේදය අධ්‍යයනයෙනි
ශාක ‍ ‍‍ෙභෟතික‍වේදය ක්‍ෂේත්‍ර දෙකෙහිම ක්‍රම භාවිත කරයි
මෙම විෂය පඨයන් විශ්වයේ ගසමෙන් පුලුල් හා විවිධාකාරය
මෙම විෂමතාවය නිසාම මානව ‍ ‍‍ෙභෟතික‍වේදය පරිෂණ මුලික ලෙස මානව ‍‍ෙභෟතික‍ගති ලක්ෂණ පරිනාම ක්‍රියාදාමය ඔස්සේ වෙනස් වි ඇති ආකාරය අධ්‍යයනයට පමණක් යාන්ද්‍ර වී ඇත
මෙම විදයාත්මක අධ්‍යයනයන් යොදාගන්නා  ක්‍ෂේත්‍ර අතර ජීව රසායනික, ජෛව ‍‍ෙභෟතික විද්‍යාත්මක, භූදර්ශන ජීව විද්‍යාව, ජෛව යාන්ත්‍රික හා ‍ෙඖෂධ ක්‍ෂේත්‍රය වැදගත් වේ
ප්‍ර‍ජනක පද්ධතිය පුරැෂ ප්‍රජනක පද්ධතිය

- රූපය- අර්ධ වාර්ශයෙන් රෝම ඉවත් තරමක් සෘජු වු පුරැෂ ලිංගික අවයපිය 
1. වෘශන කෝෂ	2. අපිවෘශයෙ			3. කටෝල කැවනෝසම
4. ලිංග්‍රාග්‍ර ‍චර්මය	5. ෆ්රරෙනියුලම		6. මුත්‍රාශ විවරය
7. ශිරැ මුණ්ඩය		8. කටෝල ස්පොන්ජියොසම	9.ශිරපායි
10. අණ්ඩ කෝෂය
alt=|වම|thumb|150x150පික්|පුරුෂ ප්‍රජනක පද්ධතිය
පුරැෂ ප්‍රජනක පද්ධතිය යනු ඉන්ද්‍රයින් සමුහයක එකතුවයි. එය ශරිරයට පිටතින් හා ශ්‍රේණි ප්‍රදේශයේ ස්ථානගති වි ඇත
මෙය ප්‍රජනනක ක්‍රියාවලියට දායක නේ
මෙම පද්ධතියේ ප්‍රධාන කාරය සංයුති එනයට අවශ්‍ය පුරැෂ ජර්මානු හෙවත් ‍ශුක්‍රාණු සැපයිමයි
පුරැෂ ප්‍රජනක පද්ධතියේ ඉන්ද්‍රයන්ගේ කාර්යයන් 3 කි
ඒවානම්
ශුක්‍රාණු නිෂ්පාදනය හා ගබඩාකර තැබිම- නිශ්පාදනය සිදු වන්නේ,
වෘශනකෝෂ වලදිය මෙම වෘශන කෝෂ පිහිටා ඇත්තේ උෂ්ණත්වය යාමනය කල හැකි අණ්ඩ කෝශ තුලය
මමගින් නිපදවන නොමේරැ ශුක්‍රණු අපි වෘශනයෙම පිවිසෙන අතර එහි වර්ධනය සහ ගබඩාකර ගැනිම සිදුවේ
ශුක්‍ර තරල නිපදවිම 
මේවා ප්‍රරස්ථ ග්‍රන්ථය, ශුක්‍ර ආශයිකා සහ ශුක්‍රාණු ආශයිකා ශුක්‍රනාල තුල සිදුවේ
ස‍ංයෝගය සහ ශුකාණු තැන්පත් කිරිම - මේ සදහා ශිෂ්ණය, ශුකතාල සහ කුපර් ග්‍රන්ථි දායක වේ
පුරැෂයින්ගේ ප්‍රදාන ද්විතියික ලිංගික ලක්ෂණ නම් දේහය විශාල වීම මංශ පරිමානව වැඩිවිම, කටහඩ ගොරොසු වීම, දේහයේ රෝම වර්ධනය , උරහිස පලල් විම සහ උගුරැ ඇටය නෙරැ එමයි
ප්‍රධාන ලිංගික හොර්මෝනය නම් ඇන්ඩ්‍රජන් සහ ටෙස්ටෙස්ටොරෝන්ය
මිනිසාගේ සහ අනෙකුත් ක්ෂිරපායින්ගේ ස්වසන පද්ධතිය සමන්විත වන්නේ වාතය ගමන් කරන මාර්ග, පෙනහලු සහ ස්වසන පේෂි වලිනි
ස්වසන පේෂි චලනය මගින් වාතය දේහය තුල‍ට ගැනීම සහ දේහයන් පිටකිරිම සිදු කරයි
පෙනහලු වල ගර්ත පද්ධතිය තුළ ඔක්සිජන් වායු අණු සහ කාබන් ඩයොක්සයිඩ් වායු අණු බාහිර වාතය සහ රුධිරය අතර විසරණය මගින් අක්මාව පරිවහණය කරනු ලබයි
එනම් පෙනහලු මගින් රුධිරය ඔක්සිජනිකරණය  කිරිම සහ ඊට සම්භාවිත කාබන් ඩයොක්සයිඩ් සහ අනෙකුත් වායුමය පරිවෘත්තිය අපද්‍රව්‍ය රැධිරයෙන් බැහැර කිරීම සිදු කරයි
එමෙන්ම එම පද්ධතිය කාබන්ඩයොක්සයිඩ් රැධිරයෙන් ඉවත්කිරීම මගින් දේහයේ අම්ල භෂ්ම තුලිතයට ඉවහල් වේ
මිනිසාගේ ස්වසන පද්ධතිය

මිනිසාගේ සහ අනෙකුත් සතුන්ගේ ස්වසන පද්ධතිය වෘත්ත සහ අධර ස්වසන පද්ධතිය ස්යනාලය සහ පෙනහලු ලෙස කොටස් කල හැක
එමන්ම සන්නායක කලාපය (වායු ගෝලයන් අතර වායු ප්‍රවාහන කලාපය) සහ ස්වසන කලාපය (වායු විසරණය සිදුවන නාගරික කලාපය) ලෙසද වර්ග කල හැක
මෙම ස්වසන කලාපයටම සංක්‍රාම් කලාපයද අයත් වේ
වායු ගමන් පඨය

-	වායු ගෝලය
-	නාස් කුහරය
-	ග්‍රයනිකාව (නාසය,‍ෙමෟඛ, සහ ස්වරාලයික)
-	ස්වරාලය
-	ස්වාසනාලය
-	උරස්කුහරය
-	ස්වස නාලිකා
-	ගර්ත
වර්ගීකරණ විද්‍යාව යනු වර්ගිකරණ පිළිබද හදාරන විද්‍යාවයි. මෙහි ඉංග්‍රිසි වචනය Taxonomy  යන්න ග්‍රික භාෂාවෙන් සම්භවය වුවකි
වර්ගීකරණය සහ වර්ගීකරණ ක්‍රම සම්බන්ධ වන්නේ වර්ගීකරණ ඒකක හෙවත් තක්සෝන වලිනි
මෙය කිසියම් අනුපිලිවෙලක් අනුව සැදු ව්‍යුහයකි
එවා එකිනෙක උප වර්ග සහ උපරි වර්ග ලෙස සම්භන්ධ වී පවති එය දෙමාපිය දූ දරැ සම්බන්ධය මෙනි
මෙම උප සහ උපරි වර්ග වලින් උපවර්ග උපරි වර්ගයේ ලක්ෂණ එකක්කෙන් කිහිපයක එකතුවකින් සමන්විත වේ
උදාහරණයක් ලෙස කාරය යනු වාහන යන උපරි වර්ගයේ උපවර්ගයකි
එනිසා ඕනෑම කාරයක් ව්‍යාපානයකි
නමුත් සෑම වාහානයක්ම කාරයක් නොවේ
මේ අනුව කිසියම් දෙයක් වාහනයක් වීමට වඩා කාරයක් වීමට තිබිය යුතු ලක්ෂණ අධිකය
ජෛව වර්ගීකරණයන් මගින් පෘතුවියෙහි ඇති සත්වයාත් පැළෑටිත් අතර වවිධත්වයන් අධ්‍යයනය කෙරෙන්නේය
මෙම සම්බන්ධතාවයන් පරිණාමය හා සම්බන්ධ කෙරෙනු ලැබේ
වංශප්‍රවේණියන් යොදා පරිණාමයේ ගති ලක්ෂණයන් හඳුනා ගන්නේය
තවද  වර්ගීකරණයන් පරිණාමයේ අතීතය තහවුරු කර ගැනීමට යොදා  ගන්නේය
වර්ගීකරණයේ උපයෝග  

වර්ගීකරණයන්හි මූලිකත්වයක් පෙන්නුම් කෙරුනේ බළලුන් වැනි සත්වයන් වර්ග කිරීමටය
නමුත් මෑත යුගයේදී බොහෝ  වර්ගීකරණයන් කෙරීගන යනු ලබන්නේය
ඕනෑම දෙයක් වර්ගීකරණය කිරීමට බොහෝ යෙදුම් උපයෝගී කරගන්නේය
මෙහිදී කුඩා කන්ඩායම් උපයෝගී කර වර්ගීකරණයන් කර ගත හැකි වන්නේය
ආශ්‍රිත 
Taxonomy Applications

විද්‍යාව
වංශ ප්‍රවේණික නාමකරණය යනු පෙලපත් නාමකරණයට විකල්පයකි
මෙහි සෙද්ධාන්තික අර්ත දැක්විම දෙකකි
එනම් ජෛව විදයාත්මක තක්සෝන නාමයක් තිබිම සහ අනිවාරය පෙලපත් නාමයක්  නොතිබිමමයි
මෙම නාමකරණය phylocode යන වචනයේ phyly යන්න 19 වන සියවසේ පැවැති පරිනාමිකසේ අතු ඉති නැමැති අරැතක් ලබාදේ
මෙහිදි වංශප්‍රවේණිය යන්න බිහිවි ඇත්තේ පරිනාමිය වාදයන් නිර්මානය ‍කල පුද්ගලය් නිසාය මිට අමතරව paraphyletic තක්යෝග කරනය සමනය පලිගන්නා අතර සමහර අස්ථා වලදි ලිනෙයස් නාමකරණයේ කොටසක් ලෙස අනුමතද කරයි
නමුත් එය වංශ ප්‍රවේණිය නාමකරණ යටතට නොගනි
ප්‍රකාශන උපුටාගැනීමේ හිමිකම් නීතිය සීමාවු ඓතිවාසිකම්

බොහෝ සීමාවු  ඓතිවාසිකම් සාමාන්‍යයයෙන් ප්‍රකාශන උපුටාගැනීමේ හිමිකරුවා හට බද්ධ කර ඇත
එම කාර්යන්ගේ පිටපත් නිපදවීමට සහ ඒවා නැවත විකිණීමට
එම කාර්යන් ආනයනය හෝ අපනයනය කිරීමට
එම කාර්යයෙහි ව්යුත්පන්නයන් නිපද වීමට

 එම කාර්යය ප්රසිද්ධියේ ශිල්ප දැක් වීමට හෝ ප්රසිද්ධියේ ප්රදර්ශනය කිරීමට
විකිණීමට හෝ එම අයිතිවාසිකම් අන් අයෙකුට පැවරීමට

 ශ්‍රව්‍ය දෘශ්‍ය මාධ්‍ය ඔස්සේ ප්‍රචාරය කිරීමට

සීමාවු ඓතිවාසිකම් යන යෙදුමින් අදහස් වන්නේ ප්‍රකාශන හිමිකරුට පමණක් ඉහතින් දැක්වු ඓතිවාසිකම් ඇති බවය
මෙය සමහර අවස්තා වලදී සාවද්‍ය ඓතිවාසිකම් ලෙස හැඳින් වේ, මක්නිසාදයත් එම දෙය භාවිතයෙන් වෙනත් නිර්මාණයක් සිදු කිරීමේ හැකියාව ඇති  සමහරක්  පුද්ගලයන්ව එවැනි දෙයක් සිදු කිරීමට ඇති අවස්තාවෙන් තහනම් කරයි ( උදාහරන ලෙස පාඨකයන්, සවන්දෙන්නන්, ප්‍රරාම්භක ප්‍රකාශකයන්)
මෙවැනි අවස්ථාවකදී එය ඉංග්‍රිසි සහ යුරෝපීය නීතීන්වල දක්වා ඇති ලියාපදිංචි නොවූ නිර්මාණකරණ ඓතිවාසිකම් වලට සමාන වේ
උපුටාගැනීමේ හිමිකරුවාගේ ඓතිවාසිකම් ඔහුට/ඇයට ඔවුන්ගේ උපුටා ගැනීමේ හිමිකම සමූපයෝජනයට, සමහරක් හෝ සියලුම කොන්දේසි වලින් වලක්වාලනු ලබයි
නමුත් නිශ්චිත ප්‍රකාශයක් ප්‍රතික්ෂේප කරන විශ්වව්යාපී නොවූ විචාරයක්, උපුටා ගැනීමේ නීතියෙහි ශාස්ත්‍රිය විවරණය පදනම් කරගෙන පවතී
එසේම ප්‍රකාශන උපුටා ගැනීමේ නීතිය සදාචරාත්මක අයිතියක් ලෙස හෝ දේපලමය අයිතියක් ලෙස සැලකිය යුතුද යන්න පිළිබඳව විවාදයක් පවතී
බොහෝ තර්කයන් දක් වන්නේ මෙම නීතිය තෙවැනි පාර්ශවයන් හට ඔවුන්ගේ අදහස් සහ තොරතුරු ප්‍රකාශ කිරීම තහනම් කිරීම සඳහා පමණක්ම නොවන බවයි, සහ මෙම නීතිය සාවද්‍ය එඓතියක් ලෙස අර්ථ දැක්වීම  කර්තෘ වරුන්ට නව නිර්මාණ කිරීමට දිරි ගැන්වීමේ පොදු ප්‍රතිපත්තියට පටහැනි වේ
අනුවර්ථනය කිරීමේ අයිතිය යනු එම කාර්යය ප්‍රකාශ කර ඇති ආකාරය පරිණාමිත ස්වරූපයකින් ඉදිරිපත් කිරීමට ඇති හැකියාවයි. උදාහරණ ලෙස  නවකතාවක් පාදක කරගෙන වේදිකා නාට්‍යයක් නිර්මාණය කිරීම හෝ තිරනාටක පිටපතක් ලිවීම, කෙටිකතාවක් අනුවර්තනය කිරීම, නව සංගීතමය කාර්යයක් සිදු කිරීම දැක්විය හැක
උපුටා ගැනීමේ අයිතිය  පිළිබඳ නීතිය - ඉතිහාසය

උපුටා ගැනීමේ අයිතිය මුද්‍රණාල බිහි වීමෙන් පසු පුළුල්ව පැතිරුණු  සාක්ෂරතාවයත් සමග ආරම්භ විය
නීතිමය සංකල්පයක් ලෙස මූලිකව මෙය දහ අටවන සියවසේ ආරම්භයේදී බ්‍රිතාන්‍යයේදී මුද්‍රණකරුවන්ගේ ඒකාධිකාරයට ප්‍රතික්‍රියාවක් ලෙස ප්රතිස්ඨාපනය විය
2වන චාල්ස් රජු විසින් නීත්‍යානුකූල  නොවන කෘතීන් පිළිබඳ  සලකා බලා බලපත්‍ර පනත 1662 පාර්ලිමේන්තු පනතක් මගින් ඉදිරිපත් කරන ලදී
මෙමගින් බලපත්‍රලාභි  කෘතීන්ගේ ලේඛණයක් ආරම්භ වූ අතර මුද්‍රණකරුවන් හට එම පොත් ලියාපදිංචිය සඳහා තැන්පතුවක් තැබීමට නියම කරන ලදී
ඈන් පනත යනු ප්රථම නියමාකාර උපුටා ගැනීමේ අයිතිය පිළිබඳ පනතකි
එමගින් ප්‍රකාශකයන් හට එම උපුටා ගැනීමේ අයිතිය අදාල කාලය නිමා කිරීමට ස්ථාපිත කාලයක් නියම කරන ලදී
මෙය නීතිමය සංකල්පයක් ලෙස පොත් සහ සිතියම් සෑම නව්ය කර්මාන්තයකට අනුකූලවම ප්‍රකාශ කිරීමට වර්ධනය විය
වත්මනෙහි මෙය ශ්‍රව්‍ය  පටිගත කිරීම්, සිනමා පට, ඡායාරූප, මෘදුකාංග සහ ගෘහනිර්මාණ කාර්යයන් යනාදී පුළුල් පරාසයක් ආවරණය කරයි
1886 දී බර්න් කන්වෙන්ශන් මගින් ප්‍රථමවරට  ද්විපාර්ශවික වෙනුවට පරම ජාතිකයන් අතර අයිතිය ස්ථාපිත කරන ලදී
මේ යටතේ නිර්මාණශීලී කාර්යයන් සඳහා උපුටා ගැනීමේ අයිතිය නැවත දැක්විය යුතු නොවේ
මක්නිසාද යත් එය ස්වකීයවම නිර්මාණයේදී දායාද වන බැවිනි
ලේඛකයෙකු විසින් බර්න් කන්වෙන්ශන් වෙත සාමාජික වූ රටවල් වලදී උපුටා ගැනීමේ අයිතියට ලියාපදිංචි  වීමට හෝ ඉල්ලුම් කිරීමට අවශ්‍ය  නොවේ
යම් නිර්මාණශීලී කාර්යයක් ස්ථාපිත ඌ වහාම එම නිර්මාණකරුවා එම නිර්මාණයට හෝ එහි ව්යුත්පන්නයන්ට  ස්වයංක්‍රීම සියලුම උපුටා ගැනීමේ අයිතීන් පිළිබඳ කාර්යයන් සඳහාම සුදුසුකම් ලබයි
මෙමගින් විදේශීය නිර්මාපකයන්ද දේශීය නිර්මාපකයන් හා සමානවම එයට අත්සන් තැබූ සෑම රටකදීම අනුමත වේ
එක්සත් රාජධානිය විසින් මේ සඳහා 1887 දී අත්සන් තැබූ නමුත් එහි බොහෝ කොටස් වසර 100යක් අට පසුව 1988දී උපුටා ගැනීම් නිර්මාණ සහ පේටන්ට් පනත සම්මත වන තුරුම  භාවිතයට නොගැනුනි
එක්සත් ජනපදය මෙයට 1989 වනතුරුම අත්සන් නොතබන ලදී
එක්සත් ජනපදය සහ බොහෝ ලතින් ඇමරිකානු රටවල් මේ වෙනුවට 1919දී බුවනෝස් අයර්ස් කන්වෙන්ශන් වෙත අත්සන් තබන ලදී
මෙමගින් උපුටා ගැනීම තහනම් යනුවෙන් සඳහන් කිරීම අවශ්‍ය 

විය
එසේම අත්සන් තැබූ රාජ්යයන් හට කාල සීමා පැනඅදාවකාශ සකසන ලදී
විශ්වීය උපුටාගැනීම් පිලිබඳ පනත 1952දී එලිවනදකන ලද අතර සෝවියට් දේශය වැනි ජාතීන් මගින්ද අනුමත කරන ලදී
බර්න් කන්වෙන්ශන්හි ඇතුලත් රෙගුලාසි  ලෝක වෙලඳ සංවිදානයේ ටී ආර් අයි පී එස් ගිවිසුම මගින් එකි දකවන ලදී
2002දී ඩබ්ලිව් අයි පී ඕ උපුටා ගැනීමේ පනත මගින් තාක්ශණය උපුටා ලබාගැනීම  භාවිතය සදහා ඉතා ඉහල නීති පනවන ලදී
අදහස් ද්වීධාකරණය සහ වාද සංයුක්ත කිරීම

1785 දී එම්මානුවෙල් කාන්ට් විසින් ඔහුගේ වොන් ඩර් අන්රෙච්ට්මාඉග්කේට් ඩෙස් බූචෙර්නච්ඩෘcක්ස් නම් නිබන්ධනයෙන් භෞතිකය අණන්යතාවයෙන් විඛණ්ඩනය කොට දක්වන ලදී
මෙම විඛණ්ඩනය පරකාශකයන්ට, අත්රමැදියන්ට සහ මුල් ලේඛන කතුවරුනට ඉතා වැදගත් එකක් විය
ප්රථම වාද මිළකිරීම සහ එහි භාහ්ය සාදක

උපුටා ගැනීමේ නීතිය මගින් පිටපත් හිමිකරුවකු විසින් නීත්යාණුකුලව නිසි අවසරයක් හිමිකරුගෙන් ලබා ගත් පිටපත් නැවත විකිණීමැ තහනම් නොකරයි
මෙනිසා එය නීත්යාණුකූල වේ
උදාහරණැයක් ලෙස උපුටාගත් පොතක් හෝ සංයුක්ත තැටියක් නැවත ව්කිනිය හැක
මෙය එක්සත් ජනපදයෑදී ප්රථම වාධ මිළ් කිරීම ලෙස හඬුන්වයි, අධිකරණය මගින් අනුමත ඹ්හාවිත කළ පොත් සාප්පු අරඹා ඇත
සමහර රටවල් මුල් හිමිකරු හට එම ප්රකාශණැ ද්විතීක වෙළඳාම සීම කිරීම සඳහා සමාන්තර ඹ්හාදක පනවා ඇත
වාදයක ප්රථම මිළ කිරීම පිටස්තරකිරීමේ එඓතිවාසිකම ලෙස හඬුන්වයි. අනෙක් සමහර රටවලමෙය වෙනස් ආකාර වලින් පේටන්ට්, වෙළඳ ලකුණු සඳහාද අදාල වේ
මෙහිදී මතක තබාගතයුතු කරුණ නම් ප්රථම වාද මිළ කිරීම අදාල නීත්යානුකූල පිටපත් බලතල මාරු කිරීම සඳහාද අදාල බවයි. නමුත් මෙය නීහ්යානුකූල නොවන පිටපත් සඳහා අදාල නොවේ
අමතර වශයෙන් උපුටා ගැනීම බොහෝ සිද්ධි වලදී අනෙක් අයෙකුව තමාට අයත උපුටාගත් කාර්යය නවීකරණය, බැහර කිරීම හෝ විනාහ කිරීම දුර්විකාණයක් නොවන තාක් තහනම් නොකරනු ලබයි
නමුත් සදාචාරාත්මක එඓතිවාසිකම් බලපැවැත්වෙන රටවල බුද්ධිමය දේපල හිමිකරුවෙකුට සමහර සංසිද්ධීන්වලදී කුමණාකාරයේ හෝ වෙනසක් එයට සිදුකිරීම වලකාලිය හැක
සාධාරණැ භාවිතය සහ සාධාරණ ගණුදෙනුව

බුද්ධිමය දේපල හිමිකම් සියලු උපුටා ගැනීම් සහ ද්විදත්වකරණය තහනම් නොකරයි
එක්සත් ජනපදයේ සාධාරණැ භාවිත ප්රතිපත්ති බුද්ධිමය දේපල පනත 1976 යටතේ 17 ඌ
එස්.සී 102 ඡේදය යටතේ ඛේතිත නීති ස\ග්රහායෙන් අවසර නොම්තිව වුවද සමහර උපුටා ගැනීම් බෙදා හැරීමට අවස්ර ලබ දී ඇත
නමුත් ව්යවස්තාව සාධාරණ භාවිතය හඳුන්වා නැත, ඒ වෙනුවට ආන්තික නොවන සාධක මෙය විශ්ලේශණය සඳහා දක්වා ඇත
ඒවා නම්

1. ඔබගේ භාවිතය සඳහා හේතුව සහ ලකුණ
2. උපුටා ගැනීමේ ස්වභාවය
3. ප්රමාණය සහ සම්ප්පූර්ණ කාර්යයෙන් උපුටා ගත් කොටස, (සාමාන්යයෙන් වචන 400ට අඩු විය යුතුය

4. එම උපුටා ගැනීම මගින් සාමාණ්ය වෙළඳපොළ අගයට එල්ලවන බලපෑම හෝ උපුටා ගැනීමේ වටිනාකම
එක්සත් රාජධානියේ සහ බොහෝ පොදු රාජ්යමණ්ඩලීය රටවල මීට සමාන වූ සාධාරණ භාවිත ප්රතිපත්තියක් අධිකරණය හෝ ව්යවස්ථාපිතව හඳුන්වාදී ඇත
මෙම සංකල්පය සමහර අවස්ථාවලදී නියමාකාරයෙන් හඬුන්වා නැත
කෙසේනමුත් කැනඩාවේදී පුද්ගලික භාවිතය සඳහා උපුටා ගැනීම 1999 සිට අනුමත කර ඇත
ඕස්ට්රේලිආවේ සාධාරණ භාවිතය 1968 බුද්ධිමය දේපල  පනත යටතේ සීමිත කාර්යන් 2සඳහා අනුමැතියකින් තොරව උපුටා ගැනීමට අවකාශ සපයා ඇත
සාධාරණ ගණුදෙනු භාවිතාවන් යනු සමීක්ෂණ සහ අධ්යයනයන්, යලිකියවීම්, ප්රවෘත්ති වාර්ථාකරණයන් හා වෘත්තීයමය උපදෙස් ලබාදීම් ආදිය වේ
එක්සත් ජනපදයේ එඈචාරේ (ගෘහස්ථ ශ්රව්ය පටිගත කිරීම් පනත ඡේද අංක 10 1992)  මගින් පාරිභෝගිකයන්ගේ වාණිජ නොවන පරමාර්ථයන් සඳහාද කරන ශ්රව්ය පටිගත කිරීම්ද තහනම් කර ඇත
ඡෙද 1008. අයිතිවාසිකම් කඩකිර්රිමේකාර්යයන්     තහනම් කිරීම
මෙම නීතිය යටතේ උපුටා ගැනීමේ අයිතිය කඩකරණ කිසිදු  නිශ්පාදන, ආනයනික, බෙදාහැරීමකට ලක් කළ පටිගතකිරීමේ කිසිදු උපක්රමයක් පිළිබඳව වූ චෝදනා සඳහා ක්රියාමාර්ගයක් නොගනී
පසුකාලීන පනත් මගින් එක්සත් ජනපද බුද්ධිමය දේපල පනත සංශෝදනය කරන ලදී
ඒ අනුව පිටපත් 10කට වඩා උපුටා ගැනීම වාණිජ අරමුණක් උදෙසා සිදු කරන්නකි
නමුත් එවනි උපුටා ගැනීම් අනුමත කිරීම සඳහා පොදු නියමයක් නැත
කාර්යයක සම්පූර්ණ පිටපතක් ලබා ගැනීම හෝ බොගෝ අවස්ථාවලදී එහි කොටසක් උපුටා ගැනීම වරදකි
ද්විමය සහශ්ර බුද්ධිමය දේපල පනත මගින් බුද්ධිමය දේපල හිමිකරුවකුට අයත් කාර්යයක් නැවත උපුටා ගැනීම සඬහා යොදා ගන්න උපකරණ නිපදවීම, ආනයනය, බෙදා හැරීම තහනම් වේ
පැවරීම සහ ලියාපදිංචිය

බුද්ධිමය දේපල හිමිකමක් හුවමාරු කිරීමට හෝ තවත් පාර්ශවයකට පැවරීමට හැකියාව ඇත
උදාහරණයක් ලෙස ගීත සමුච්ඡයක් පටිගත කරන සංගීතඥයකු තම බුද්ධිමය දේපල සන්දහා ගෙවීමකට යටත්ව ඒවා පටිගත කිරීමේ සමාගම සමග ගිවිසුමකට එළඹිය හැක
මූලික බුද්ධිමය දේපල හිමිකරුවා මේව නිෂ්පාදනය හා අලෙවිය මගින් නිර්මාණකරුවාට වඩා ලාඹ ඉපෙයීමේ පරමාර්ථ අතින් ඉතා දුරින් සිටිනු ඇත
සංගීතයේ ඩිගිටල් යුගය වන මෙකල ගීත උපුටා ගැනීම හෝ බෙදා හැරීම අඩුම වියදමකින් අන්තර්ජාලය හරහා සිදු කළ හැක
නමුත් පටිගත කිරීමේ ක්ෂේත්රය නිර්මාණකරුවාව සහ ඔහුගෙ නිර්මාණ වැඩිදුර අලෙවිකරණයකට භාජනය කිරීම මගින් ඉහළ ප්රේක්ෂක ප්රතිචාරයක් ලබා ගනී
බුද්ධිමය දේපල හිමිකරුවකු තමා සතු සියලුම එවන් හිමිකම් බොහෝ පරකාශකයන් උණන්දු කළද  හුවමාරු කළ යුතු නැත
සමහරක් බුද්ධිමය දේපල හුවමාරු කළ හැක හෝ හිමිකරු හට වෙනත් පාර්ශවයකට විධායක නොවන බලපත්රයකින් සීමිත කාලයකට හෝ සීමිත ප්රදේශයක උපුටා දැක්වීමට හෝ බෙදා හැරීමට පැවරිය හැක
මේ සඳහා යම් යම් නීතිමය අවශ්යතාද සපුරාලිය යුතු වේ
ඕස්ට්රේලියනු නීතියට අනුව
1968 ඕස්ට්රේලිය බුද්ධිමය දේපල පනත සී 239 ඡේදය බලන්න
එයට අනුව යම් කාර්යයකට මුදල් ගෙවීමෙන් පමණක් එය හිමි නොවේ
ඒ සඳහා එය ලිඛිතව පැවරිය යුතු වේ
එක්සත් රාජදානියේ නීතියට අනුව බුද්ධිමය දේපලක හිමිකමක් පැවරීම පවරන්න විසින් පිටසන් කරන ලද ලියවිල්ලක් මගින් සිදු කිරීම අනිවාර්ය වේ
ඒ සඳහාඅ බුද්දිමය දේපල හිමිකමට පරම බලපත්ර අයිතිය අයත් වේ
මෙම බලපත්ර ඵලදායී වීමට පවරන්න විසින් පිටසන් කළ ලිඛිත ලියවිල්ලකින් ප්රදානය කළ යුතු වේ
විශේශ පැවරීමක් හෝ ප්රදානයක් අවශ්ය නොවේ
බුද්ධිමය දේපල කාර්යයන් දක්වන ලද සරල ලියවිල්ලක් මේ සඳහා ප්රමාණවත් වේ
විධායක නොවන ප්රදානයක් එක්සත් ජනපද නීතියට අනුව ලිඛිතව ප්රදානය කළ යුතු නොවේ
මේවා වාචිකව හෝ පාර්ශවයන්ගේ ස්වභාවයට අනුවද දැක්විය හැක
මෙම පැවරීම් සියල්ල එක්සත් ජනපද බුද්ධිමය දේපළ හිමිකම් කාර්යාලයේ වාර්තා විය යුතු වේ
එම වාර්තා වීම අවශ්ය නොවන ප්රදානයන් නිශ්චල දේපල පැවරීමකදී වැනි අති විශේශ වරප්රසාද සඳහා හිමිකම් කියයි
බුද්දිමය දේපල හිමිකම් බලපත්රගතකිරීමද සිදු කළ හැක
සමහරක් නීති පද්ධතීන්ට අනුව බුද්දිමය දේපල හිමිකම් නියමිත ව්යවස්ථාපිත බලපත්ර යටතට අයත් වේ
මෙවා අනිවාර්ය බලපත් ලෙසද හැන්දින් වේ
මක්නිසාද යත් මෙවැනි කාර්යයන් උපුටා ගැනීමට බලාපොරොත්තු වන්නෙකු හට එහි හිමිකරුගේ අනුමැතිය අවශ්ය නොවන අතර ඒ සඳහා රජයට නියමිත ගාස්තුවක් ගෙවිය යුතු වේ
මෙම අවශ්යතා සපුරාලීමට අපොහොසත් වීම එම පුද්ගලයා නීති උල්ලන්ගනයකට ලක්කල පුද්ගලයෙකු බවට පත් වේ
සියලුම කාර්යයන් එකින් එක සෙවීමේ ප්රායෝගික අපහසුතාව නිසා එඈස්කේඒපී, බීඑමයි, එසේඑසේසී වැනි බුද්දිමය දේපල හිමිකම් එකතු කිරීමේ ආයතන/ සමාජ හිමිකම් ගාස්තු එකතු කිරීම සඳහා පිහිටුවා ඇත
මෙම වෙළඳ ක්රමය ව්යවස්ථාපිත බලපත්ර විපථ කරන නමුත් එම ගාස්තුව මගින් සාමූහික අයිතීන් පිළිබඳ මිල නියම කිරීමට උපකාරී වේ
සමාන නීතිමය අයිතිවාසිකම්

බුද්දිමය දේපල හිමිකම් මගින් අදහසක  නිර්මාණශීලී හෝ කලාත්මක භාවපරකාශනයක් ආවරණය කරයි
පේටන්ට් නීතිය මගින් නව්ය උත්පාදන ආවරණය කරයි
වෙළඳ සලකුනු නීතිය භාණ්ඩ හා සේවා සඳහා යොදා ගන්නා විශද ඌ සලකුණු ආවරණය කරයි
ලියාපදිංචි සැලසුම් නිර්මාණ නීතිය මගින් නිශ්පාදිතයක හෝ කෘත්යානුගත් ලිපියක හා  පෙනුම සහ ස්වභාවය ආවරණය කරයි
වෙළඳ රහස් නීතිය මගින් රහස්ය හා සංවේදී වූ දැනුම හා තොරතුරු ආවරණය කරයි