Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
ඔව්හු කරණවෑමියෙකු ලවා තම කෙස් වැටි කපා දමා කහ සිවුරෙන් සැරසි පයින්ම ‘වේසාලි’ වෙත ගියහ
ඔව්හු තුවාල වූ පාද සහිතව එසේ පැමිණ තමන් සඟ සසුනට ඇතුළත් කර ගන්නා ලෙස නැවත වරක් ආයාචනා කළහ
එවරද බුදුන් වහන්සේ එම ඉල්ලීම ප්‍රතික්ෂේප කළහ
එවරද ආනන්ද තෙරුන් ඔවුන් වෙනුවෙන් මැදිහත් වූහ
බුදුන් ඔවුන්ගේ ඉල්ලීම ඉටු කිරීමට පොරොන්දු වූයේ දැඩි කොන්දේසි අටක් පිළිපැදිය යුතු බව ප්‍රකාශ කරමිනි
(විස්තර සඳහා විනii 253 j-A
27 ) පසුව ප්‍රජාපති ගෝතමියගේ පැවිද්ද ගැන ප්‍රශ්නයක් ඇති වූයේ 14 එය විධිමත් ලෙස සිදු නොවුනු බැවිනි
අනෙකුත් භික්ෂුණීන්ට මෙය වැටහීමෙන් පසු ඔවුන්ගේ ඇතමෙකු උපෝශත පැවැත් වීම ප්‍රතික්ෂේප කළහ
එවිට බුදුන් වහන්සේ ප්‍රකාශ කළේ ඇයට පැවිද්ද දෙන ලද්දේ තමන් වහන්සේම බැවින් එය යථා පරිදි සිදු වී ඇති බවයි. භික්ෂුණින් වෙත පනවන ලද ගුරැධමි අට අනුමත වීම තුලින් ඇයගේ උපසම්පදාව සිදු විය
මහා ප්‍රජාපතියගේ ආශ්‍රම ජීවිතය 

පැවිදි කිරීමෙන් පසු ප්‍රජාපතිය පැමිණ බුදුනට වැඳ නමස්කාර කළාය
බුදුහු ඇයට ධර්ම දේශනා කොට කමටහන් දුන්හ
එම අරමුණ සමග ඇය ඇයගේ  ඥාණය වර්ධනය කර ඉතා ඉක්මණින් අරහත් බවට පත් වූවාය
ඇය සමග පැමිණි භික්ෂුණින් පන්සිය දෙනාට නන්ද කෝවාද සූත්‍රය ඇසිමෙන් අරහත් බවට පත් වූහ
පසුව ජේතවනයේදි සංඝයා වහන්සේලා රැස් වූ අවස්ථාවක බුදුන් වහන්සේ ප්‍රජාපතිය ‘දැනිමෙන් අගපත්’ තැනැත්තිය ලෙස ප්‍රකාශ කළහ
ඉන් ටික කලකට පසු වේසාලියෙහිදි තමන්ගේ ජීවිතය අවසානය කරා ළඟා වී ඇති බව ඇයට වැටහුනි
එවිට ඇගේ වයස අවුරුදු එකසිය විස්සක් විය
එහිදී ඇය මෙසේ පැවසී ය
🔴 සුගත පියාණෙනි , මම ඔබේ මව වීරයාණෙනි , ඔබ මගේ පියා නාථයාණෙනි , දම් සුවය දුන් ගොයුම් ඔබගෙන් මම උපන්නෙමි සුගතයාණෙනි , ඔබේ රූපය වඩන ලද්දේ මා විසින්මය මගේ කැළලක් නොමැති දම් කය වඩන ලද්දේ ඔබ විසින්මය සාපිපාසා සුසංසිඳවන ඔබට කිරි පෙව් මව මමයි ඉතාමත් සං සිඳුණු දම් කිරි පොවන ලද්දේ මට ඔබයි මහා මුනි ඔබ හැදුව වැඩුවට ඔබ මෙමට ණය ගැති නොවේ පුතුන් පතනා කතුන් වෙත්නම් ලබත්වා ඔබ වැනි පුතෙක්
මෙස් පැවසූ ඈ පිරිනිවී ය
ඇගේ  පරිවාර මෙහෙණින් වහන්සේලා පන්සිය දෙනාද ඇය සමග පිරිනිවන් පෑහ
ඇගේ ආදාහනය පැවති අවස්ථාවේ පැවති අවමංගල චාරිත්‍ර වල ආශ්චර්යමත් භාවය දෙවැනි වූයේ බුදුන්වහන්සේ ට පමණි යැයි කියනු ලැබේ
වෙනත් භවයන් 

පදුමුත්තර බුදුන්ගේ කාලයේදී ශ්‍රේෂ්ඨත්වය ලබා ගැනීමට ප්‍රජාපතිය අදහස් කළාය
එම භවයේදි ඇය “හංසවති” හි වංශවතෙකුගේ පවුලක උපන්නාය
එක්තරා භික්ෂුණිනියකට බුදුන් වහන්සේ පළපුරුද්ද අතින් අග්‍රස්ථානය භාරකරවන බව දැනගත් ප්‍රජාපතිය එම තත්වය ඇයට ලබා ගැනිමට අපේක්ෂා කළාය
ඒ සඳහා බොහෝ යහපත් ක්‍රියාවන් කළාය
පුනරුප්පත්ති කීපයකට පසු ඇය නැවත වතාවක් බරණස් නුවරහි හි උපත ලැබුවාය
ඒ පන්සියයක් වහල් කාන්තාවන් පිරිසකගේ ප්‍රධානියා වශයෙනි
වැසි ඇද හැලීම ආරම්භ වූ විට පසේබුදුවරු පස් නමක් නවාතැන් සොයා ජේතවනාරාමයට වැඩියහ
භාණ්ඩාගාරික තැන එම පසේ බුදුවරුනට නවාතැන් දීම ප්‍රතික්ෂේප කරනු ප්‍රජාපති දුටුවාය
ප්‍රජාපතිය ඇගේ පිරිවරෙහි සිටි කාන්තාවන් කිහිප දෙනෙකු සමග සාකාච්ඡා කොට ඔවුන්ගේ ස්වාමිවරු කීප දෙනෙකු පසේ බුදුවරු සඳහා මඩු පහක් තනවා දීමට එකඟ කරවා ගත්හ
එසේ කොට පසේ බුදුවරුන්ට නවාතැන් පහසුකම් සලස්වා වෙනත් අවශ්‍ය සියල්ල සැපයූහ
වැසි සමය අවසාන වූ පසු ඔව්හු සෑම පසේබුදුනමකටම සිවුරු තුනක් පූජා කළහ
එයින් පසු ඇය බරණැස් නුවර අසල රෙදි වියන්නන්ගේ ගමක උපත ලැබුවාය
නැවත ඇය උපස්ථාන කෙළ්ය
පසේබුදුවරුන් පන්සිය නමකටයි
ඔවුන් පදුමාවතිගේ පුත්තු වූහ
(Thig A
140 ffi AA
185. Ap
ii 529 43) 

එක්තරා අවස්ථාවකදී ප්‍රජාපතිය විසින් බුදුන් සඳහා පුදුම උපදවන රෙදි වර්ගයකින් සිවුරක් ඉතා අලංකාර ලෙස නිම කල බව කියැවේ
එහෙත් එය බුදුන් වහන්සේට පූජා කිරීමට පැමිණි විට බුදුහු එය ප්‍රතික්ෂේප කළහ
බුදුන් වහන්සේ එය සියලුම සංඝයා වෙත කරන පූජාවක් ලෙස පූජා කිරීමට යෝජනා කළහ
ප්‍රජාපති දේවිය බලාපොරොත්තු සුන් වූ තත්වයට පත් වූ අතර ආනන්ද හිමියන් මැදිහත් විය
එම යෝජනාව කළේ ප්‍රජාපතියගේම යහපත තකා යයි බුදුන් වහන්සේ වදාළහ
එමෙන්ම අනාගතයේදි එවැනි තෑගි පිරිනමන අයට ආදර්ශයක්ද වනු පිණිස යයිද බුදුන් පවසා සිටියහ
දක්ඛිණ විභංග සූත්‍රය දේශනා කළේ මෙම අවස්ථාවේදිය (m iii
FF ii 1001 FF) බුදුන් වහන්සේ ප්‍රජාපතියට මහත් සේ ඇලුම් කළ සේක
ඇය ගිලන්ව හොත් අවස්ථාවේ කිසිදු භික්ෂුවක් ඇය හමුවට ධර්ම දේශනා කිරීම සඳහා නොගොස් සිටි අවස්ථාවේ (එය රෙගුලාසියට පටහැනි නිසා) බුදුන් වහන්සේ එම රෙගුලාසි සංශෝධනය කරමින් ඇයට ධර්මය දේශනා කිරීම සඳහා උන් වහන්සේම වැඩියහ
ප්‍රජාපතියගේ නම කීප අවස්ථාවකදිම ජාතක කථාවල සඳහන්වේ
චූල නන්දිය ජාතකයේ ඇය මව් වැඳිරි යයි චුල්ලධම්මපාල ජාතකයේ චණ්ඩාය
දේවදහ දී  උපන් ප්‍රජාපතිය විසින් සේවයේ යොදවනු ලැබු උපස්ථායිකාවක් ගැන කථාවක් තිබේ
ඇය ප්‍රජාපතිය සමග පැවදි ජිවිතයට ඇතුළත් වූවාය
එහෙත් අවුරුදු විසිපහක් තිස්සේ ධම්ම දින්න දේශනාව ශ්‍රවනය කරන තෙක් කාම සිතිවිලි වලින් පීඩා වින්දාය
ඉන්පසු ඇය භාවන ක්‍රම ප්‍රගුන කර අරහත් භවයට පත් වූවාය
org/wiki/Maha_Pajapati_Gotami
මූලද්‍රව්‍යයක රසායනික ලක්ෂණ ප්‍රධාන වශයෙන්ම එම මූලද්‍රව්‍ය‍පරමාණුවක ඉලෙක්ට්‍රෝන වින්‍යාසය මත පදනම් වන අතර ඒ අතරින් ද සංයුජතා කවචයේ ඉලෙක්ට්‍රෝන ඉතාම වැදගත් වේ
උදාහරණයක් ලෙස p උප ශක්ති මට්ටමේ සංයුජතා ඉලෙක්ට්‍රෝන 4ක් දරන එකිනෙකට වෙනස් මූලද්‍රව්‍ය පරමාණු කිහිපයක් අතර රසායනික වශයෙන් පොදු ලක්ෂණ දැකගත හැක
ආවර්තිතා වගුවේ කිසියම් මූලද්‍රව්‍ය‍යක් අඩංගු වන ගොණුව එම මූලද්‍රව්‍ය පරමාණුවක සංයුජතා ඉලෙක්ට්‍රෝන අයත් වන උප ශක්ති මට්ටම් මත තීරණය වන අතර මූලද්‍රව්‍ය අයත් කාණ්ඩය ඉලෙක්ට්‍රෝන සංඛ්‍යාව මත තීරණය වේ
ආකෘතිය

විලෝමය ප්‍රවාචය 
මූලද්‍රව්‍ය පරමාණුවක ඇති ශක්ති මට්ටම් සංඛ්‍යාව අනුව එය අයත් වන ආවර්තය නිර්ණය කෙරේ
මෙම ශක්ති මට්ටම් නැවත උප ශක්ති මට්ටම්වලට බෙදා දක්වන අතර පරමාණුක ක්‍රමාංකයේ වැඩිවීමත් සමග එම උප ශක්ති මට්ටම් පිරී යන අනුපිළිවෙල පහත දැක්වේ
මේ අනුව මූලද්‍රව්‍යයක රසායනික ලක්ෂණ සංයුජතා කවචයේ ඉලෙක්ට්‍රෝන සංඛ්‍යාව මත තීරණය වන බැවින් සංයුජතා කවචයේ සමාන ඉලෙක්ට්‍රෝන සංඛ්‍යා ඇති මූලද්‍රව්‍යය එකම කාණ්ඩය යටතේ වර්ග කිරීමෙන් ආවර්තිතා වගුවෙහි මූලික සැලැස්ම ලබාගත හැක
ආවර්තිතා වගුවේ කාණ්ඩයක් ඔස්සේ සැහැල්ලුතම මූලද්‍රව්‍යයේ සිට බරින් වැඩිම මූලද්‍රව්‍ය දක්වා ගමන් කරන විට එම සියළුම මූලද්‍රව්‍යයන්හි බාහිරම කවචයේ ඉලෙක්ට්‍රෝන හෙවත් සංයුජතා ඉලෙක්ට්‍රෝන එකම හැඩයෙන් යුත් හා එකම වර්ගයේ උප ශක්ති මට්ටම්වලට අයත් එහෙත් වෙනස් ශක්ති මට්ටම්වල පිහිටි කාක්ෂිකවලට අයත් වන බව නිරීක්ෂණය කළ හැක
මේ අනුව කාණ්ඩයක් ඔස්සේ පහළට යත්ම සංයුජතා ඉලෙක්ට්‍රෝන හා න්‍යෂ්ටිය අතර මධ්‍යයක දුර ප්‍රමාණය ද එම ඉලෙක්ට්‍රෝන සතු ශක්තිය ද ක්‍රමයෙන් වැඩි වේ
(සංයුජතා ඉලෙක්ට්‍රෝන යනු පරමාණුවක ඇති රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවකට සහභාගී විය හැකි ඉලෙක්ට්‍රෝන වේ) මොහොතකට ආවර්තිතා වගුවේ පළමු කාණ්ඩය අධ්‍යයනය කිරීමෙන් මෙම රටාව වඩාත් පහසුවෙන් හඳුනාගත හැක
පළමු කාණ්ඩයේ ආරම්භක සාමාජිකයා වන හයිඩ්‍රජන් සිට අවසාන සාමාජිකයා වන ෆ්‍රැන්සියම් දක්වා සියළු මූලද්‍රව්‍ය පරමාණුවල බාහිරම ශක්ති මට්ටමේ s කාක්ෂිකයට අයත් සංයුජතා ඉලෙක්ට්‍රෝනයක් දරයි
හයිඩ්‍රජන්හි s ඉලෙක්ට්‍රෝනය න්‍යෂ්ටියේ ඉතාම ආසන්නයේ පිහිටන අතර ෆැන්සියම්හි එම ඉලෙක්ට්‍රෝන න්‍යෂ්ටියේ වඩාත් ඈතින් එනම් 7 වැනි ශක්ති මට්ටමේ පිහිටයි
මේ අනුව හයිඩ්‍රජන්හි s ඉලෙක්ට්‍රෝනය ආවර්තිතා වගුවේ මූලද්‍රව්‍යයක් දරණ ඉලෙක්ට්‍රෝන අතුරින් වඩාත් පහළම ශක්ති මට්ටමට අයත් ඉලෙක්ට්‍රෝනයේ වන අතර ෆ්රැන්සියම් සැලකීමේ දී එහි s කාක්ෂිකයට අයත් ඉලෙක්ට්‍රෝනයට ඇතුළතින් එයට වඩා අඩු ශක්ති මට්ටම් දරණ ඉලෙක්ට්‍රෝන සමූහයක් පවතී
මෙම ලක්ෂණය සියලුම කාණ්ඩ ‍සඳහා පොදු වේ
(උදා - 4 වැනි කාණ්ඩයට අයත් කාබන් හා ඊයම් යන මූලද්‍රව්‍ය යුගලම සංයුජතා ඉලෙක්ට්‍රෝන 4ක් දරයි)

පරමාණු ක්‍රමාංකයේ / න්‍යෂ්ටික ආරෝපණයේ වැඩිවීමත් සමගම පරමාණුක න්‍යෂ්ටිය හා ඉලෙක්ට්‍රෝන අතර සිදුවන භ්‍රමණ කාක්ෂික යුගලනය ක්‍රමයෙන් වැඩිවන බැවින් එක් එක් පරමාණුක කාක්ෂිකය එකිනෙකින් ස්වායත්තව සලකනු ලබන කාක්ෂික නිර්ණය කිරීමේ ක්වොන්ටම් යාන්ත්‍රික අනුරුවේ නිරවද්‍යභාවය ක්‍රමයෙන් අඩුවන බව සැලකිය යුතුය
මූලද්‍රව්‍ය පරමාණුවක අවසාන කවචයේ ඉලෙක්ට්‍රෝන අයත් වන උප කාක්ෂිකය එම මූලද්‍රව්‍යය s, p, d ආදී ලෙසට ගොණුවලට අයත් ලෙස සැලකේ. මෙම කාණ්ඩ ආවර්තිතා වගුවේ පැහැදිලිව හඳුනාගත හැකි අතර අවසාන කවචයේ ඉලෙක්ට්‍රෝන රසායනික ලක්ෂණ තීරණය කිරීමට මූලික වන හෙයින් මෙසේ වර්ගීකරණය කිරීම ඉතා වැදගත් වේ
ආවර්තිතා වගුවේ අවසාන ප්‍රදේශවල පිහිටි උන්උන්බියම් , උන්උන්ට්‍රියම් , උන්උන්ක්ටැඩියම් යනාදී ලෙසට නම් කර ඇති මූලද්‍රව්‍ය ඉතා මෑතකදී සොයාගන්නා ලද නිල වශයෙන් නම් නොකෙරුණු මූලද්‍රව්‍ය වේ
ඉතිහාසය 
පුරාණ ග්‍රීසියෙහි විසූ බලවත් ග්‍රීක දාර්ශනිකයෙකු වූ ඇරිස්ටෝටල් ප්‍රධාන මූලද්‍රව්‍ය 4ක් ඇති බවට යෝජනා කරන ලදී
මෙය ආවර්තිතා වගුව නම් විය
මුල්ම ආවර්තිතා වගුව සකසන ලද්දේ උප පරමාණුක අංශු හෝ පරමාණුක ව්‍යුහ පිළිබඳ නූතන ක්වොන්ටම් යාන්ත්‍ර විද්‍යාවේ සිද්ධාන්ත සොයා ගැනීමට පෙරයි
මෙම මූලද්‍රව්‍ය පරමාණුක ස්කන්ධයේ ආකාරයට පෙළ ගස්වා, ඒවායේ අනෙක් නිෂ්චිත ගුණාංග පරමාණුක ස්කන්ධයට එදිරිව ප්‍රස්තාරගත කළ විට පරමාණුක ස්කන්ධයේ ශ්‍රිතයක් ලෙස මෙම ගුණාංගවල ක්‍රමානුකූල උච්චාවචනයක් හෝ ආවර්තයක් දැකිය හැකිය
1829 දී ඔහු සමාන ගතිගුණ දරන මූලද්‍රව්‍ය ත්‍රික කිහිපයක් හඳුනාගන්නා ලදී
සමහර ත්‍රික කිහිපයක්
 

මෙම සංකල්පය අනුව ගමන් කළ ඉංග්‍රීසි ජාතික ජෝන් නිව්ලන්ඩ්ස් විසින් 1865 දී හඳුනාගන්නා ලද පරිදි, පරමාණුක ස්කන්ධය වැඩි වන පිළිවෙලට මූලද්‍රව්‍ය සකස් කළ විට මූලද්‍රව්‍ය අටෙන් අටට සමාන රසායනික හා භෞතික ගුණ අඩංගු මූලද්‍රව්‍ය ආවර්තනය බව පෙණිනි
ඔහු මෙය සංගීතයේ අඩංගු අෂ්ටකවලට සම කළ අතර, ඔහුගේ මෙම අෂ්ටක නියමය ඔහුගේ සමකාලීන විද්‍යාඥයින් විසින් හාස්‍යයට බඳුන් කෙරිනි
එය Ca ට ඉහල පරමාණුක ස්කන්ධය ඇති මූලද්‍රව්‍ය සඳහා වලංගු නොවීය
උච්ච වායු වැනි මූලද්‍රව්‍ය (He, Ne, Ar) තවදුරටත් සොයා ගැනීමත් සමඟම ඒවා ඔහුගේ ආවර්තිතා වගුවේ ඇතුළත් කළ නොහැකි විය
කෙසේ වෙතත් මෙන්ඩලියෙව් මූලද්‍රව්‍ය කිහිපයක් ඒවායේ ස්කන්ධ අනුක්‍රමයට විරුද්ධ ව හා ඒවායේ යාබද මූලද්‍රව්‍යවල ගුණවලට වඩාත් ගැලපෙන පරිදි වගුවට ඇතුළත් කර, සමහර මූලද්‍රව්‍යවල පරමාණුක ස්කන්ධය ගණනය කිරීමේ වැරදි නිවැරදි කළ අතර ඔහුගේ වගුවේ හිස් කොටුවල පැමිණිය යුතු මූලද්‍රව්‍ය හා ඒවා ගුණ පිළිබඳ අනාවැකි පළ කිරීමක් ද සිදු කළේය
ආවර්තිතා වගුව සකස් කිරීමේ දී මෙන්ඩලියෙව්ගේ ප්‍රධාන පරමාර්ථය වූයේ මූලද්‍රව්‍යවල පුනරාවර්තී රසායනික ලක්ෂණ ඉස්මතු වන පරිදි ආවර්තිතා වගුව සකස් කර (මෙහිදී සමහර මූලද්‍රව්‍ය ඒවායේ සක්න්ධ අනුපිළිවෙලට නොගැලපිණි) සොයා නොගත් මුලද්‍රව්‍යයන්ට එහි ඉඩ වෙන් කිරීමයි
(එනම් පරමාණුවේ න්‍යෂ්ටියෙහි ශුද්ධ ධන ආරෝපනයයි
) මෙම අනුපිළිවෙල වැඩිවන පරමාණුක ස්කන්ධයටද ආසන්න වශයෙන් ගැලපේ
බාහිර සබැදුම් 
 Interactive periodic table
 WebElements
 IUPAC periodic table
 118 elements
The Periodic Table of Videos made by Brady Haran, featuring Martyn Poliakoff and others, at the University of Nottingham
A catalog of various forms of the periodic table

 
වර්ගීකරණ පද්ධති
රුසියානු නව නිපැයුම්
රසායන විද්‍යාව
භෞතීය විද්‍යාවන්හී, උප පරමාණුක අංශ යනු  පරමාණු වලට වඩා බෙහෙවින් කුඩා අංශූන් වෙති
උප පරමාණුක අංශු වර්ග දෙකකි
වර්තමාන සිද්ධාන්තයන් පරිදී අනෙකුත් අංශූන් වෙතින් නොසෑදී ඇති මූලික අංශූන් සහ, සංයුක්ත අංශූන් වෙති
අංශු භෞතික විද්‍යාව සහ න්‍යෂ්ටික භෞතික විද්‍යාව විසින් මෙම අංශූන් පිළිබඳ සහ ඒවා අතර  අන්තර්-ක්‍රියා ඇතිවන්නේ කෙසේදැයි අධ්‍යයනය කෙරෙයි
මූලික භාවිතයේදී “පරමාණුව” (Atom) යනුවෙන් අදහස් වන්නේ බෙදා වෙන්කළ නොහැකි අංශුව යන්නයි
නමුත් වර්තමානයේ විද්‍යාඥයෝ පරමාණුව තව දුරටත් උප පරමාණුක අංශු ලෙස බෙදා වෙන් කරති‍
උප පරමාණුක අංශු අතරට ප්‍රෝටෝන, නියුට්‍රෝන හා ඉලෙක්ට්‍රෝන ද ප්‍රධාන වශයෙන් අයත් වේ
මේ අතරින් කුඩාතම අංශුව වන්නේ ඉලෙක්ට්‍රෝනයයි
එහි ස්කන්ධය  වන අතර එහි ප්‍රමාණය දැනට පවතින ක්‍රම මගින් මිණිය නොහැකි තරම් කු‍ඩා වේ
ප්‍රෝටෝනයක ස්කන්ධය  වන අතර එය ආසන්න වශයෙන් ඉලෙක්ට්‍රෝනයෙහි ස්කන්ධය මෙන් 1836 ගුණයක් පමණ වේ
ප්‍රෝටෝන ධන ආරෝපිත වේ
නියුට්‍රෝනවලට  විද්‍යුත් ආරෝපණයක් නොමැති අතර දළ වශයෙන් ඉලෙක්ට්‍රෝනයක් මෙන් 1839 ගුණයක් පමණ, එනම්  ක ස්කන්ධයක් සහිත වේ
ප්‍රෝටෝන හා නියුට්‍රෝන යන අංශු දෙවර්ගයම ආසන්න වශයෙන් 2.5 x 10-15 m ගණයේ විශාලත්වයකින් යුක්ත වේ
එහෙත් ප්‍රෝටෝන හෝ නියු‍ට්‍රෝනවල මතු පිට ස්වභාවය මේ වන තෙක් පැහැදිලිව අධ්‍යයනය කිරීමට නොහැකි වී තිබේ
භෞතික විද්‍යාවේදී දැනට පිළිගත් සම්මතයන්ට අනුව නියුට්‍රෝන හා ප්‍රෝටෝන සෑදී ඇත්තේ ක්වාක් අංශු යනුවෙන් හැඳින්වෙන වඩාත් කුඩා අංශු වලිනි
ක්වාක් අංශු ෆර්මියෝන යනුවෙන් හැදින්වෙන උප පරමාණුක අංශු වර්ගයට අයත් වන අතර මෙම ෆර්මියෝන සහ ලෙප්ටෝන ලෙස හැඳින්වෙන තවත් උප පරමාණුක අංශු වර්ගයක් සියලුම පදාර්ථයේ මූලික තැනුම් ඒකකය බව පිළිගැනේ
ක්වාක් අංශු වර්ග 6 ක් පවතින අතර ඒවා සියල්ලම +2/3 ක හෝ -1/3 ක මූලික ආරෝපණයක් දරණ අංශු වේ
ප්‍රෝටෝනයක් සමන්විත වන්නේ උඩු-අත් ක්වාක් අංශු (up quark) දෙකක් හා යටි-අත් ක්වාක් අංශු (down quark) එකකිනි
උඩු-අත් ක්වාක් අංශුවක් හා යටි-අත් ක්වාක් අංශු දෙකකින් නියුට්‍රෝනයක් සමන්විත වේ
මෙම මූලික සැකසුම අනුව නියුට්‍රෝනයක් හා ප්‍රෝටෝනයක් අතර පවතින ස්කන්ධයේ හා ආරෝපණයේ වෙනස පැහැදිලි කළ හැක
බන්ධන හටගැනීම හා පවත්වා ගැනීමට මාධ්‍යය ලෙස ග්ලූවොන නමින් හැඳින්වෙන අංශු ක්‍රියාකරයි
ග්ලූවෝන, බොසෝන යන අංශු වර්ගයට අයත් වන අතර බොසෝන භෞතික ශක්තීන් සම්ප්‍රේෂක ලෙස ක්‍රියාකළ මූලික අංශු වර්ගයයි
References 

රසායන විද්‍යාව
අකාබනික රසායන අංශවල විකල්ප දර්ශන ඉදිරිපත් කිරීම ආරම්භ වූයේ පරමාණුවේ බෝර් (Bohr) ආකෘතිය ඉදිරිපත් වීමත් සමඟයි
උපකරණ සෛද්ධාන්තික රසායනික ආකෘති හා ගණිතමය රසායනික විද්‍යාව භාවිතයෙන් එය සරල හා වඩා සංකිර්ණ අණුවල බන්ධන සෑදීම දක්වා ව්‍යාප්ත විණි
කාබනික රසායනයේ බහු ඉලෙක්ට්‍රෝනික ප්‍රභේද පිළිබඳව නිවැරදි ක්වොන්ටම් යාන්ත්‍රික පැහැදිළි කිරීමක් ලබාදීම අසීරුය
මෙම අභියෝගය අණුක කාක්ෂිතවාදය හා ලිගන ක්ෂේත්‍රය ආදී බොහෝමයක් අර්ධ ප්‍රමාණාත්මක හෝ අර්ධ අනුභාවි පිවිසීම් ගණනක් ජනනය කර ඇත
මෙම සෛද්ධාන්තික පැහැදිලි කිරීම්වලට සමාන්තරව ඝනත්ව ක්‍රියාකාරී සිද්ධාන්තය ද ඇතුළත්ව දල ක්‍රමවේද භාවිතයට ගනී
සිද්ධාන්ත හැරුණු කොට ක්ෂේත්‍රයේ දියුණුව සඳහා ගුණාත්මක හා ප්‍රමාණාත්මක බව ඉතාමත් වැදගත් වේ
උදාහරණයක් ලෙස කාමර උෂ්ණත්වයට වඩා අඩු උෂ්ණත්වවල දී CuII2(OAC)4(H2O)2 බොහෝ දුරට ක්ෂේත්‍ර චුම්භක බවට පත්වන නමුත් ස්ඵටික ක්ෂේත්‍රවාදය අනුමාන කරන්නේ එහි යුගලනය නොවූ ඉලෙක්ට්‍රෝන දෙකක් ඇති බවයි. ගුණාත්මක සිද්ධාන්තය (හර චුම්භක) හා නිරීක්ෂණය (හර ක්ෂේත්‍ර චුම්භක) අතර ඇති වන මෙම එකඟතාව චුම්භක යුග්ම ආකෘතිය බිහිවීමට මග පෑදිනි
මෙම දියුණු කළ ආකෘති නව චුම්භක උපකරණ නිසා නව තාක්ෂණ දියුණුවකට මග පෑදිනි
අකාබනික රසායනයේ ගුණාත්මක සිද්ධාන්ත 

[FeIII(CN)6]3- හි ඇත්තේ යුගලනය නොවූ එක් ඉලෙක්ට්‍රෝනයක් පමණක් බව ස්ඵටික ක්ෂේත්‍ර සිද්ධාන්තය මගින් පැහැදිලි කරයි
අකාබනික රසායනික ගුණාත්මක විශ්ලේෂණයකින් මහත් වාසි ලබාගනු ලැබීය
එම සිද්ධාන්ත සඳහා අවශ්‍ය වන්නේ ක්වොන්ටම් සිද්ධාන්තවල කුඩා වටපිටාවක් බැවින් ඒවා ඉගෙනීමට පහසු වේ
ප්‍රධාන කාණ්ඩ සංයෝගවල ව්‍යුහය VSEPR සිද්ධාන්තය මගින් ඉතා ප්‍රබලව අනුමාන කිරීම හෝ තර්කානුකූලව පැහැදිලි කිරීම සිදු කරයි
NH3, පිරමීඩය හැඩයක් ගන්නා මුත් ClF3, T හැඩය ගන්නේ ඇයි
වැනි පැහැදීම් මෙමගින් සිදු කරයි
ස්ඵටික ක්ෂේත්‍ර සිද්ධාන්තය යමෙකුට [FeIII(CN)6]3- හි යුගල නොවූ එක් ඉලෙක්ට්‍රෝනයක් ඇති මුත් [FeIII(H2O)6]3+ හි පහක් පවතින්නේ මන්ද
වැනි බොහොමයක් සරළ සංයෝගවල චුම්භකත්වය වටහා ගැනීමට මග පෙන්වයි. සංයෝගයක ව්‍යුහය හා ප්‍රතික්‍රියාකාරිත්වය තක්සේරු කිරීමේ දී ඒ සඳහා ප්‍රබල ගුණාත්මක පිවිසුමක් වන්නේ අණු ඉලෙක්ට්‍රෝන ගණනයට අනුව වර්ගීකරණය කොට අණුවේ කේන්ද්‍රීය පරමාණුවේ සංයුජතා ඉලෙක්ට්‍රෝන පිළිබඳ විමසා බැලීමයි
අණුක සමමිතික කාණ්ඩය පිළිබඳව සිද්ධාන්තය 

      
නයිට්‍රජන් ඩයොක්සයිඩ් NO2, C2v සමමිතිය දක්වයි

අණුක සමමිතිය පිළිබඳව සිද්ධාන්තය අකාබනික රසායන විද්‍යාවේ ප්‍රධාන අංශයකි
ගණිතමය කාණ්ඩ සිද්ධාන්තය මගින් ඒවායේ ලක්ෂ කාණ්ඩ සමමිතියට අනුව අණුවල හැඩ විස්තර කිරීමට අවස්ථාව සලසයි
කාණ්ඩ සිද්ධාන්ත, සෛද්ධාන්තික ගණනය කිරීම්, සරල කිරීම හා කොටස් කිරීමවලට ලක් කරයි
/ වර්ණාවලීක්ෂ්‍ය ලක්ෂණ විශ්ලේෂණය කර කම්පන හෝ ඉලෙක්ට්‍රෝන තත්ත්වවල හෝ සමමිතික ගුණ ආශ්‍රයෙන් පහදා දේ
භූමි හා සකැඹුණු අවස්ථාවල සමමිතික ගති ලක්ෂණ පිළිබඳව දැනුම කම්පන හා ඉලෙක්ට්‍රෝනික වර්ණාවලිවල අවශෝෂණ ගණන හා තීව්රතාව තීරණය කිරීමට මග පාදයි
ආදේශිත ලෝහ කාබොනයිල් සංයෝගවල C – O කම්පන ගණන නිර්ණය කිරීම කාණ්ඩ සිද්ධාන්තවල කැපී පෙනෙන යෙදීමකි
සමමිතියේ සිට වර්ණාවලි ලක්ෂණ දක්වා පොදු යෙදීම්වලට කම්පන හා ඉලෙක්ට්‍රෝනික වර්ණාවලි ඇතුළත් වේ
උපදේශන උපකරණයක් ලෙස කාණ්ඩ සිද්ධාන්ත මඟින් WF6 හා Mo(CO)6 හෝ CO2 හා NO2 වැනි විෂම වර්ගවල බන්ධනවල අසමානතා හා සමානතා මතුකර දක්වයි.

රසායනික ප්‍රතික්‍රියා 

රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවනට අදාළ සිද්ධාන්ත ස්ථිතික අණු පිළිබඳ සිද්ධාන්තවලට වඩා අභියෝගශීලිය
මාර්කස් සිද්ධාන්තයට අනුව පරමාණු බන්ධනය වන විට යාන්ත්‍රණය හා ප්‍රතික්‍රියාශීලිත්වය අතර ප්‍රබල බැඳීමක් පෙන්නුම් කරයි
ලෝහ ලිගන බන්ධනවල සාපේක්ෂ ප්‍රබලතාව සෛද්ධාන්තිකව ගණනය කළ හැකිය
org/wiki/Inorganic_chemistry#Theoretical_inorganic_chemistry
රසායන විද්‍යාව
ද්‍රව ජලය චලනය වීමේදී

ජලය අවස්ථා තුනකින්  දැක්විය හැකිය
- ජල වාෂ්ප ලෙස  සහ වළාකුළු ලෙස අහසේ දී  ,  කලාතුරකින්  හිම කුට්ටි හෝ මුහුදු ජලය ලෙස සාගරයේ දී ග්ලැසියර් ලෙස හෝ ගංගා ලෙස කඳු මත දී හා ගලා යන ජලය ලෙස පොළවේ දී ‍ජලය දක්නට ලැබේ
නොයෙකුත් ද්‍රව්‍යයන්ගේ ජලය දියවිය හැකිය
සාමාන්‍යයෙන් සතුන් ලුණු රසැති වතුරට සහ පල් වූ ගොහොරු ජලයට  අකමැති අතර    ජල ධරයන්හි  හෝ කදුවල උල්පත්වල පිරිසිදු ජලයට කැමැත්තක් දක්වයි. මිනිසා ද  මද රස්නය ඇති  ජලයට වඩා  සීතල ජලය ප්‍රිය කරයි
බොහෝ විට වෙළඳ දැන්වීම්වල යොදාගනු ලබන  ඛණිජ ජලයෙහි සහ උල්පත් ජලයෙහි රසය ලබා ගනු ලබන්නේ ජලයේ දිය වී ඇති ඛනිජ ද්‍රව්‍ය නිසාය
ශුද්ධ   H2O  වල කිසිදු රසයක් නොමැත
කරුණු එසේ සලකා බැලූ විට උල්පත්  සහ ඛණිජ ජලයෙහි ශුද්ධ භාවය යනුවෙන් හඳුන්වනු  ලබන්නේ  නොයෙකුත් විෂ ද්‍රව්‍ය දුෂක ද්‍රව්‍යය සහ ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් ගෙන් තොර වීමයි
කෘෂිකර්මාන්තයට  සහ සාමාන්‍යයෙන් මිනිසාට වර්ෂාපතනයේ ඇති වැදගත්කම හේතුවෙන් එහි නොයෙකුත් ආකාරවලට නොයෙකුත් නම් ලබා දී ඇත
1902 විල්සන් බෙන්ට්ලේ විසින් හිම පතනය ආකාර අනුව

	ඝණමය - අයිස් 
	ද්‍රවමය -	ජලය ( අධික ලෙස සීතල කළ ජලය)
	වායුමය   -	ජල වාෂ්ප

කාළගුණ විද්‍යාවට අනුව					වර්ෂාපතනය ලැබෙන ආකාරය අනුව

	ජල මීටරය						ද්‍රාව්‍යමය වර්ෂාපතනය
	වර්ෂාපතනය

වර්ෂාපනයේ චලනය අනුව

	සිරස් වර්ෂාපතනය 

	වර්ෂාව
	මිදුණු වර්ෂාව
	වැහි ‍පොද
	මිදුණු වැහිපොද
	හිම
	හිම පෙති 
	හිම අංශු

	වර්ෂාව 
	මිදුණු වර්ෂාව
	වැහි පොද
	මිදුණු වැහි පොද
	පින්න

	ඝණමය වර්ෂාපතනය

	හිම
	හිම කැටිති
	අයිස් කැටිති
	මිදුණු දිය පෙති
	මිදුණු වැසි
	හිම කැට වැස්ස
	අයිස් පලිගු  

	තිරස් වර්ෂාපතනය

	පින්න
	තුහින
	වායුගෝලයේ අයිස් 
	දිලිසෙන මතුපිටක් ඇති අයිස්

	හිම කැටිති
	අයිස් කැටිති
	මිදුණු වර්ෂාව
	හිම කැට වැස්ස
	පළිගු හිම 
	තුහින
	වායුගෝලයේ අයිස්
	දිලිසෙන මතුපිටක් ඇති අයිස්

	මිශ්‍ර වු වර්ෂාපතනය
	සෙල්සියස් අංශක 0 ට ආසන්නයේ උෂ්ණත්වයේ දී

	අහසේ ඉහල පහළ යන කොටස් 
	වළාකුළු
	මීදුම 
	BR (මීටරයට අනුව)

	පහළ බසින කොටස්
	කැලතුනු හිම
	සිහින් පොද

	සිදුවන ආකාරය අනුව

	පොළවෙහි අඩංගු ජලය
	මිදුණු ජලය
	මීටරයට අනුව ජල ප්‍රමාණය
	නැවුම් ජලය
	ඛණිජ ජලය - ඛනිජ බොහෝ ප්‍රමාණයක් අඩංගු වේ
	කිවුල් ජලය
	අවජලය - මෙය සිදුවන්නේ කිවුල් ජලය හෝ නැවුම් ජලය ඝනත්වයෙන් වැඩි ලුණු ජලය මත රැඳී තිබුණු විටයි
එවිට මෙම ජල තට්ටු දෙක ‍මිශ්‍ර නොවේ
මුහුදු ජලය 
	කරදිය 

	ප්‍රයෝජනවලට අනුව

	නල ජලය
	බෝතල් කළ ජලය
	පානීය ජලය  - දිනපතා පානයට අවශ්‍ය වේ
‍ශරීරයට හානි ‍නොකරන තුලිත ඛණිජ ප්‍රමාණයක් අඩංගු වේ
පිරිසිදු කරන ලද ජලය	- විද්‍යාගාර තත්වයේ ,විශ්ලේෂණ තත්වයේ හා ප්‍රතික්‍රියාකාරක තත්වයේ ජලය - මෙම ජලය විද්‍යාවට හෝ ඉංජිනේරු විද්‍යාවට යොදාගැනීම සඳහා ‍බොහෝ සෙයින් පිරිසිදු කොට තබා ගෙන ඇත
ආස්‍රැත ජලය
	දෙවරක් ආස්‍රැත කරන ලද ජලය
	අයන වෙන්කරන ලද ජලය

	විශේෂ ලක්ෂණ අනුව

	මෘදු ජලය  -  අඩුවෙන් ඛණිජ ලවණ අඩංගුවේ
	කඨින ජලය   -	පොළව යටින් ලබා ගනී
ආස්‍රැත ජලය , දෙවරක් ආස්‍රැතකරන ලද ජලය , අයන වෙන් කරන ලද ජලය - එහි ඛණිජ ලවණ කිසිවක් අඩංගු නොවේ
බැර ජලය  - බැර හයිඩ්‍රජන් - ඩියුටීරියම් පරමාණු මගින් නිෂ්පාදනය කරයි
ට්‍රයිෂිඒටඩ් ජලය (T2O) 

	ක්ෂුද්‍ර ජීවී විද්‍යාවට අනුව

	පානීය ජලය
	ඉවතලන ජලය
	මතුපිට ජලය

References 
http
org/wiki/Water#Types_of_water
දළදා වහන්සේ යනුවෙන් සාමාන්‍යයෙන් හැඳින්වෙන්නේ  ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වම් දන්තධාතූන් වහන්සේ වේ
වර්තමානයේ මෙය දළදා මාළිගාවේ තැන්පත්කර ඇත
අතීතය

ලක්දිවට වැඩමවීම
දන්ත ධාතූන්වහන්සේ අයිතිකර ගැනීම සඳහා ගුහශීව රජු සමග යුද්ධයක් කිරීමට අසල්වැසි රාජ්‍යයක් විසින් ගන්නා ලද අන්තිම උත්සාහය, මෙම පූජනීය ධාතුන් වහන්සේ ඉන්දීය භූමියෙන් පිටට ගෙන යාමට හේතු විය
මෙම අවස්ථාව වන විට ලංකාවේ බුද්ධාගම ඉතා හොඳින් මුල් බැස තිබුනි
තමන් යුද්ධයෙන් පරාජය වීම‍ට ආසන්න යැයි බියට පත් කාලිංග පාලකයා ලංකාවේ පැවති තත්වයද සළකා දන්තධාතුව ශ්‍රි ලංකාවේ රජු වෙත යැවීමට තීරණය කළේය
දන්ත කුමරු සහ හේමමාලා කුමරිය වන්දනා කරුවන් සේ සැරසී දන්තධාතූන් වහන්සේ හේමමාලා කුමරියගේ කේශ කලාපය තුල සඟවා ගෙන ඉන්දියාවේ සිට ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණියහ
ඉන්දියාවේ ශත වර්ෂ අටක් පමණ කාලයක් වැඩසිටී දන්තධාතූන් වහන්සේ, දන්ත සහ හේමමාලාවන් විසින් රහසින් ඉවත් කර ගත්හ
මෙම දෙදෙනා ගුහශීව රජුගේ දියණිය සහ බෑනනුවන් බව කියැවේ
මෙම සිද්ධිය කොළඹට නොදුරු (කොළඹ සිට සැතපුම් 5 නැගෙනහිර දෙසින් පිහිටි) කැළණි විහාරයේ ඉතා රමණීය බිතුසිතුවමක් ලෙස සෝලියස් මැන්දිස් නම් කලාකරුවා විසින් විසි වැනි සිය වසේදී නිර්මාණය කර ඇත
එසේ ලංකාවට එන ගමනේදි දන්ත ධාතුන් වහන්සේ ප්‍රාතිහාර්යයන් කීපයක් පෑ බවත් ඒ දැක සාමාන්‍ය ජනයා සහ දෙවි දේවතාවුන් නමස්කාර කළ බවත් වාර්තාවේ
අවසානයේ දන්ත ධාතූන් වහන්සේ ලංකාවේ එවකට අගනුවර වූ අනුරාධපුරයට වැඩම කරවා මහා මේඝ වනයේ මේඝගිරි විහාරයේ තැන්පත් කරන ලද බව සිංහල ග්‍රන්ථයක් වූ දළදා සිරිතෙහි සඳහන් වේ
Make Senuka

අනුරාධපුර යුගය
4 වෙනි සියවසේදි දන්ත ධාතුව ලංකාවට වැඩම කළ තැන් සිට අනුරාධපුර රාජධානිය පොළොන්නරුවට ගෙන ගිය 10 වෙනි ශත වර්ෂය අතර තුර කාලය දක්වා මහාවංශයෙහි දළදාව ගැන සඳහන් වන්නේ අවස්ථා කීපයකදී පමණි
එසේ වුවද චීන සංචාරක භික්ෂුවක් වූ ෆාහියැන්, දන්ත ධාතූන් වහන්සේට කළ වැඳුම් පිදුම් සහ ඒ සම්බන්ධ චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර ගැන බොහෝ විස්තර සඳහන් කර ඇත
එකී භික්ෂුව 5 වැනි සියවසේදී අභයගිරි ආරාමයේ වැඩ වාසය කර ඇත
මෙම භික්ෂුවගේ විස්තරයන්ට අනුව කීර්ති ශ්‍රී මේඝවන්න රජු විසින් 4 වැනි සියවසේදී ආරම්භ කරන ලද පෙරහැර අති ශ්‍රී විභූතියෙන් යුතුව නොකඩවා පවත්වාගෙන එන ලදී
දන්ත ධාතුන් වහන්සේ දළදා මන්දිරයේ සිට අභයගිරි විහාරය දක්වා පෙරහැරකින් වඩමවා අලංකාර ලෙස චාරිත්‍ර විධි පුද පූජා සහිතව මාස තුනක් ප්‍රදර්ශනය කරන ලදි
මහාවංශයේ තිබෙන ස්වල්පයක් වූ තොරතුරුද දන්ත ධාතු සාහිත්‍යයේ එන විස්තරද පාදක කර ගෙන බැලු විට රජවරු විසින් දන්ත ධාතුව මනා ලෙස සුරකින ලද බව සහ දන්ත ධාතුව රාජ්‍ය ආරක්ෂකයා වූ බවත් පැහැදිලි වේ
ඇතැම් රජවරු තම නමේ මුලට “දාඨා” (දත) යන්න එක් කිරීමට තරම් උනන්දුවක් දැක්වූහ
උදාහරණ වශයෙන් දාඨොපතිස්ස, දාඨාප්පභූති, දළ මුගලන් ආදි නම් දැක්වීය හැක
මෙයින් පෙනී යන්නේ එම රජවරු දළදා වහන්සේ සමග තිබුණු සමීප සම්බන්ධතාවයයි
දකුණු ඉන්දියාවෙන් පැමිණි චෝල ආක්‍රමණ සහ රට අභ්‍යන්තරයේ තිබුණු භේදකාරි තත්වයන් නිසා දන්තධාතුවේ ආරක්ෂාවට විටින් විට තර්ජන එල්ල විය
එසේ වුවත් ඓතිහාසික  වාර්තා වලට අනුව අනුරාධපුර රාජධානියේ 11 වැනි සියවසේදී 1 වැනි විජයබාහු රජු විසින් පොළොන්නරුවට ගෙන යන තෙක් දන්ත ධාතුවේ ආරක්ෂාව සෑම විටම අනුරාධපුර රජවරුන් මගින් සිදු විය
පොළොන්නරු යුගය
පුරාණ පොළොන්නරුව නගරයේ පූජනීය චතුරස්‍රයේ (දළදා මලුව) තිබෙන අටදාගෙයි දැනට ඉතිරිව තිබෙන නටබුන් විජයබාහු රජු විසින් තනවන ලද දළදා විහාරයට සමාන වෙයි
මෙම මන්දිරය පසෙක තිබෙන වේලෙයික්කාර සෙල්ලිපියෙහි දළදාවේ ඉතිහාසය ගැන බොහෝ විස්තර සඳහන් වේ
දළදාව සහ පාත්‍ර ධාතුව අභයගිරි විහාරයේ උත්තර මූල - ආයතන ආශ්‍රමයේ සිට ගෙනවුත් අටදාගෙයි විහාරයේ තැන්පත් කරන ලද බව පෙනී යයි
වේලයික්කාර සෙල්ලිපියට අනුව මෙම මන්දිරය රජු යටතේ සේවය කළ වෙලෙයික්කාරන් කුලී හමුදාවකට පවරා තිබුනි
නේත්‍ර මංගල්‍යය නමැති පූජා විධි පැවැත්වීම සම්බන්ධයෙන් අටදාගේ බොහෝ ප්‍රසිද්ධ වී තිබුනි
සෙල්ලිපියේ සඳහන් විස්තර වලට අනුව පහත මාලයේ පූජා කාමරය තුළ තිබෙන බුදු පිලිමයෙහි අක්ෂි ගෝල වාර්ෂිකව සුවඳ පැනින් නහවනු ලැබේ
මෙම අටදාගෙයි ගෘහ නිර්මාණ සැලැස්මද සුවිශේෂි එකකි
මෙම දෙමහල් මන්දිරයේ සැළසුම දැනට මහනුවර ශ්‍රී දළදා මාළිගාව දක්වා පසු කාලය තුළ ඉදිවුනු දළදා මන්දිර සඳහා ආදර්ශයට ගෙන ඇති බව පෙනී යයි
ශාසන වංශයට අනුව පළමුවැනි විජයබාහු රජතුමාගේ සමකාලිනයෙකු වූ බුරුමයේ අනුරුද්ධ රජු සමග මිතුරු සම්බන්ධතාවයක් පවත්වාගෙන ගොස් ඇත
එය කෙතරම් දැයි කිවහොත් ශ්‍රී ලංකාවේ රජුගෙන් දන්ත ධාතුව ඉල්ලා එවීමට තරම් බුරුමයේ රජුගේ මිත්‍රත්වය දැඩි එකක් වී ඇත
එහෙත් ඤාණවන්ත රජු බුරුම රජුගේ වුවමනාව සංසිඳවූයේ දළදාවෙහි අනුරුවක් එම රජු වෙත යැවීමෙනි
මෙයට බුරුම ජනතාව විසින් මහත් භක්තියෙන් ගෞරවාදර දක්වා තිබේ
විජයබාහු රජුගේ මරණයෙන් පසුව එළඹි කාලය දේශපාලන ක්ෂේත්‍රයේ ඛේදජනක යුගයක් විය
රට වෙනස් වෙනස් පාලකයින්ගේ පාලනයට නතුවූ අතර ඔවුහු දුර්වල පාලකයෝ වූහ
මෙහි ප්‍රථිපලයක් ලෙස බොහෝ බෞද්ධ පූජනීය ස්ථාන විනාශයට පත් විය
මෙවැනි තත්වයක් තුළ දළදාවට හා පාත්‍ර ධාතුවට අනතුරක් වේ යැයි කල්පනා කළ භික්ෂූණ් වහන්සේලා එම ධාතුන් වහන්සේලා රහසින් ඉවත් කර ගෙන වඩාත් ආරක්ෂා ස්ථානයක් වූ දකුණු ප්‍රදේශයේ රෝහණ දේශයට ගෙන ගියහ
ව.1153 දී පළමු වැනි පරාක්‍රමබාහු රාජ ප්‍රාප්තියත් සමග ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන තත්වය නැවත වරක් ස්ථාවර විය
මහා පරිමාණ වාරි කර්මාන්ත නැවත ප්‍රතිසංස්කරණය කරමින් කාලය අපතේ නොහැර එම රජතුමා ආගමික පුනර්ජීවනය සඳහාද කැප වූයේය
පොළොන්නරුවේ දැනට ඉතිරිව තිබෙන ආගමික ගොඩනැගිලි ඔහු බෞද්ධාගම සම්බන්ධයෙන් කළ අමිල, අපරිමිත මෙහෙය සිහි කරන ස්මාරක වශයෙන් නටබුන් තත්වයේ පවතී
පළමුවැනි පරාක්‍රමබාහු රජතුමා දන්ත ධාතුවෙහි සහ පාත්‍රා ධාතුවේ භාරකාරත්වය තහවුරු කරමින් එකි පූජනීය වස්තුවල ආරක්ෂාව පිණිස නගර මධ්‍යයෙහි නව මන්දිරයක් කරවූයේය
ජේතවන ආශ්‍රමයේ කවාකාර සිද්ධස්ථානයක් තුළ දන්ත ධාතුව ප්‍රදර්ශනය කරවූ පුද්ගලයා මෙම රජතුමා යයි කියනු ලැබේ
මෙම මන්දිරය පුරාණ නගරයේ උතුරු අන්තයේ තිවංක පිළිම ගෙයට ආසන්නයේ තිබෙන නටබුන් වූ මන්දිරය විය හැක
දන්ත ධාතුන් වහන්සේට සහ පාත්‍රා ධාතුවට විශ්මයජනක මන්දිරයක් ඉදි කළ තවත් රජකෙනෙකු වූයේ නිශ්ශංකමල්ල රජුය (1187 – 1196)
ඔහුගේ ශිලා ලේඛණ අනුව මෙම ධාතුන් වහන්සේලා සඳහා ඔහු හැටදාගෙයි නමින් ධාතු මන්දිරයක් තනවා තමන්ගේ දියණිය සහ පුත්‍රයා එම මන්දිරයට පූජා කොට මන්දිරය තනවා අවසානයේ එම භාරයෙන් නිදහස් කර ගත්තේය
මෙම මන්දිරය අටදාගෙයි සමීපයේ පිහිටා තිබෙන අතර අටදාගෙයිහි විශාල අනුරුවක් ලෙස පෙනෙයි
දඹදෙනි යුගය
13 වැනි සියවසේද දෙවැනි කාර්තුව ආරම්භයේදී පොලෝන්නරුවේ කීර්තිය පිරිහුනි
කාලිංග මාඝගේ ආක්‍රමණය සමග රාජධානිය තෙත් කලාපයේ ගිණිකොන දෙසට ගෙන යන ලදී
ඒ අනුව දඹදෙනි යුගය ආරම්භ විය
මෙම යුගය ශාස්ත්‍රීය හා සාහිත්‍ය කටයුතු අතින් ප්‍රබෝධවත් වූ කාලයක් විය
මෙම කාලයේදී දන්ත ධාතුව හා පාත්‍රධාතුව නැවත වරක් ආරක්ෂාව පිණිස බෞද්ධ භික්ෂුණ් වහන්සේලා විසින් මධ්‍ය කඳුකරයේ කොත්මලයට ගෙන යන ලදී
පසුව තුන් වැනි විජයබාහු රජතුමා මෙම ධාතුන් වහන්සේලා දෙනම ආපසු ගෙන්වා ගෙන බෙලිගල කඳු මුදුනේ මනරම් මන්දිරයක් කරවා එහි තැන්පත් කරන ලදැයි වාර්තා වේ
මෙම රජතුමා ධාතුන් වහන්සේලා සම්බන්ධයෙන් පුද පූජා චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර විධි නැවත ආරම්භ කළේය
ධාතුන් වහන්සේලාගේ භාරකාරත්වය තම පුත්‍රයා වූ පසුව දෙවැනි පරාක්‍රමබාහු ලෙසින් (1236 – 1270) රජු බවට පත් වූ තම වැඩි මහල් පුතාට පැවරුවේය
ඔහු බහුශ්‍රැත පඬිවරයෙකු විය
කව්සිළුමිණ වැනි ශාස්ත්‍රීය සාහිත්‍ය කෘති රචනා කළ පුද්ගලයෙකු වශයෙන් ප්‍රසිද්ධය
මෙම දෙවැනි පරාක්‍රමබාහු රජතුමා ධාතුන් වහන්සේලා බෙලිගලෙන් නැවත ගෙන්වා ගෙන දඹදෙනිය පර්වතය අසල රජ මාළිගාව කිට්ටුවෙන් මන්දිරයක් සාදා එම ධාතු තැන්පත් කළේය
දළදා පූජාවලිය ග්‍රන්ථයට අනුව රජතුමා ධාතුන් වහන්සේලා ශ්‍රී වර්ධනපුර නම් ඔහුගේ උපන් නගරයට ගෙන ගියේය
එහිදී අති උත්කර්ෂවත් ලෙස පුද පූජා පවත්වන ලදී
ඔහු දඹදෙනියේ විජයසුන්දරාරාමයෙහි දළදා මන්දිරයක් තැනුවේය
එහි දළදාව තැන් පත් කර උත්සවාකාරයෙන් පුද පූජා පැවැත්වූයේය
පරාක්‍රමබාහු රජතුමා යටතේ වූ සමෘද්ධිමත් සහ සාමකාමි යුගය ජාවා රටෙන් පැමිණි ආක්‍රමණිකයෙකුවූ චන්ද්‍රභානු නිසා අවුල් සහගත තත්වයට පත් විය
කෙසේ නමුත් රජතුමා මෙම ආක්‍රමණිකයා පලවා හැර රට නැවත ස්ථාවර තත්වයට ගෙන ඒමට සමත් විය
එක්තරා නියං සමයකදී දළදා වහන්සේ දළදා මන්දිරයෙන් ඉවතට ගෙන පෙරහැරක් පැවැත්වූ බවට වාර්තා වේ
ඔහු දන්ත ධාතුව තම සිහසුනේ වඩා හිඳුවා දින හතක් මුළුල්ලේ එයට පුද පූජා පවත්වමින් සිට තම රාජ්‍යය දළදා වහන්සේට පූජා කළේය
එයින් පසු නියඟය අවසාන විය
දළදා වහන්සේට ලැබෙන ගෞරවය රාජ්‍ය උරුමයේ සංකේතයක් බව මෙම සිදු වීමෙන් පෙනී යයි
දෙවැනි පරාක්‍රමබාහු රජතුමා ජීවත්ව සිටියදී පවා ඔහුගේ පුත් විජයබාහු යුව රජු වශයෙන් දළදා මන්දිරය නවීකරණය කර විශාල කළේය
එමෙන්ම පුද පිළිවෙත් ක්‍රමයක් පවත්වා ගෙන ගියේය
වංශ කථා වල සඳහන් වන අන්දමට ඔහු පොළොන්නරුවේ නටබුන්ව තිබූ ආගමික ගොඩනැගිලි ප්‍රතිසංස්කරණය කළේය
මෙයට දළදා මැදුරද ඇතුළත් විය
එසේ දළදා මැදුර ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමෙන් පසු දළදාව එහි තැන්පත් කර අභිෂේක උත්සවයක් පැවැත්වූයේය
මෙම කාලයේදී යාපහුව (පුරාණ සුභ - පබ්බත) ප්‍රසිද්ධ ස්ථානයක් බවට පත් වූයේ ඔහුගේ සහෝදරයා වූ බුවනෙකබාහු එම පළාතේ උප පාලකයා ලෙස පත් කිරීමත් සමගය
මෙම ස්ථානය සීගිරිය බලකොටුවට සමාන ස්ථානයක් වූ බැවින් දළදා වහන්සේට ආරක්ෂා සහිත තැනක් ලෙස හඳුනා ගන්නා ලදී
ජාවා රටෙන් පැමිණි චන්ද්‍රබානු මේ අතරේ දෙවැනි වතාවටත් රට ආක්‍රමණය කළේය
ඔහු යාපහුවේ යුව රජු පරාජය කරමින් දඹදෙනියේ රජු වූ විජයබාහුගෙන් දන්ත ධාතුව ඉල්ලා සිටියේය
එහෙත් ශ්‍රී ලංකාවේ රජු චන්ද්‍රබානු පරාජය කොට නැවත ලක්දිව සාමය උදා කළේය
බුවනෙකබාහු දන්ත ධාතුව වෙනුවෙන් යාපහුවේ මන්දිරයක් තැනුවේය
එයට පිවිසීමට තනවා ඇති ගාම්භීර වූ පියගැට පෙළෙහි නටබුන් 14 වෙනි සියවසේ ශ්‍රී ලංකාවේ කලා ශිල්ප වල විශිෂ්ඨත්වය විදහා දක්වමින් අද ද දක්නට ලැබේ
වංශකථා වල සඳහන් වන ආකාරයට ඔහු දළදාව වෙත දිනපතා ගොස් වැඳුම් පිදුම් කිරීමේ සම්ප්‍රදායයක් පවත්වා ගෙන ගොස් ඇත
ඔහුගේ පාලන කාලය අවසන් වීමත් සමගම වාගේ ශ්‍රී ලංකාව නැවතත් දරුණු නියඟයකට මුහුණපාන ලදී
ඒ අතරම ආර්යචක්‍රවර්තී නම් රණ කාමියෙකු යටතේ දකුණු ඉන්දියාවේ පාන්ඩ්‍ය දේශයෙන් එල්ල වූ ආක්‍රමණයට ද ගොදුරු විය
ඔහු රට විනාශ කොට දන්ත ධාතුව සහ පාත්‍ර ධාතුව ද සමගින් ධනයද කොල්ලකා පාත්‍ර ධාතුව හා දන්ත ධාතුව පාන්ඩ්‍ය රජු වූ කුලසේකරට භාර දුන්නේය
ඊළඟට රජ පැමිණි තුන් වැනි පරාක්‍රමබාහු රජු පාන්ඩ්‍ය දේශයේ අගනුවරට ගොස් එහි රජු සමග සුහදව සාකච්ඡා කොට ධාතුන් වහන්සේලා ආපසු ලංකාවට රැගෙන අවුත් නැවතත් පුද පූජා පැවැත්වීමේ කටයුතු ආරම්භ කළේය
සඳහන් කළ යුතු සිත් ගන්නා කාරණයක් නම් මෙතරම් කල් ගත වුණු පසුව වුවද පොළොන්නරුවේ දළදා මන්දිරය හොඳින් පැවැතීමයි
රජු ඉන්දියාවේ සිට ධාතුන් වහන්සේලා ලංකාවට වැඩම කර එම ධාතුන් වහන්සේලා පැරණි නගරය වූ පොළොන්නරුවේ පිහිටි ඉහත සඳහන් දළදා මන්දිරයේ තැන්පත් කළේය
ඒ වන විට එය අතහැර දමා තිබුනේය
මාර්කො පෝලෝ නම් සුප්‍රසිද්ධ සංචාරකයාගේ සටහන් වලට අනුව චීන අධිරාජ්‍යයෙකු වූ කුබ්ලයි ඛාන් ද දන්ත ධාතුව පාත්‍ර සහ කේශධාතු ඉල්ලා රජු වෙත දූතයෙකු එවා ඇත
කෙසේ නමුත් රජතුමා සැබැ දන්ත ධාතුව වෙනුවට ව්‍යාජ දත් දෙකක් යවා කුබ්ලයි ඛාන් සෑහීමට පත් කළේය
කුබ්ලයි ඛාන් අධිරජයා ඒවා මහත් හරසරින් පිළිගෙන පුද පූජා වන්දනා මාන කිරීමට කටයුතු යෙදුවේය
දෙවැනි බුවනෙකබාහු (1293 – 1313) පොළොන්නරුවේ සිට දන්ත ධාතුව ඔහුගේ අගනුවර වූ කුරුණෑගලට වැඩම කරවා එහි තනන ලද මන්දිරයක තැන්පත් කළ බවත් වාර්තා වී ඇත
ඊළඟට රජ වූයේ සිව්වැනි පරාක්‍රමබාහු රජතුමාය
එතුමාගේ කාලයේ ආගමික පුනර්ජීවනයක් ඇති විය
දළදා සිරිත නම් ග්‍රන්ථයෙහි සඳහන් වන ආකාරයට දළදාව සම්බන්ධ පූජා විධි එක්තරා ක්‍රමානුකූල පිළිවෙලකට නැවත සංවිධානය කළේය
තවත් වැදගත් කරුණක් වූයේ පුද පූජා වල පාලනය සහ ආරක්ෂාව පිළිබඳ වගකීම උත්තරමූල ආශ්‍රමයේ නායක හිමියන් වෙත පැවරීමයි
මෙම උත්තරමූල නම් ආයතනය අනුරාධපුර අභයගිරි විහාරයෙන් බිහිවුවකි
දළදා වහන්සේට අදාළ කථා ප්‍රවෘත්ති සමග සම්බන්ධවන තවත් රජකෙනෙකු නම් සිව්වැනි බුවනෙකබාහු රජතුමා ය
ඔහු මධ්‍යම කඳුකරයේ ගම්පොල නම් නගරය අභිනව අගනුවර ලෙස තෝරා ගත්තේය
එතෙකුදු වුවත් දළදා වහන්සේ මෙම අගනුවරට ගෙනයාම පිළිබඳ කිසිදු සඳහනක් දැක ගැනීමට නැත
සමහර විට තුන් වැනි විජයබාහු රජු දන්ත ධාතුව මෙම කඳුකර අගනගරයට ගෙන ගොස් එයට ගරු කිරීම් වස් උත්සව පැවැත්වූවා වන්නට පිළිවන
ගම්පොල, නියංගම්පාය නම් ස්ථානයෙහි දළදා මන්දිරයක් තැනවීම සම්බන්ධයෙන් මෙම රජතුමා ගෞරවයට පාත්‍ර වන අතර මෙම මන්දිරය 14 වැනි සියවසේ ගඩලාදෙනිය විහාරයේ ඉදිකිරීම් ශිල්පයට නෑකම් කියන ස්ථානයකි
කෝට්ටේ යුගය 
මෙයින් පසුව පස්වැනි බුවනෙකබාහු (1372-1408) රජු තම අග නගරය කොළඹට ආසන්න ජයවර්ධනපුරයට ගෙන ගියේය
ඔහු දළදාව තම අග නගරයට ගෙන නොගිය නමුදු දළදා වහන්සේ වෙත බොහෝ පුද පූජා පැවැත්වූ බව වාර්තාවේ
දළදා වහන්සේ ගම්පොල සිට ජයවර්ධනපුරයට රැගෙන ආවේ ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයා වූ වීරබාහු රජතුමාය
මෙම පාලන සමයේදි චීනය ලංකාවේ දේශපාලන කටයුතු කෙරෙහි මැදිහත් විය
චීන සෙනෙවියෙකු වූ චෙන් හෝ දිවයින ආක්‍රමණය කර රජු අල්ලා ගත්තේය
ඔහු රජු සහ දන්ත ධාතුව චීනයට රැගෙන ගොස් එවකට චීන අධිරාජ්‍යයයාට ඉදිරිපත් කළේය
කෙසේ වුවද විවාදයට බඳුන් වුවද වඩාත් විශ්වාසයෙන් යුතු විස්තර වලින් කියැවෙන්නේ චීන සෙන්පතියා දන්ත ධාතුව රැගෙන නොගිය බවයි. ඒ වෙනුවට ඔහු දන්ත ධාතුවට නියමිත චාරිත්‍ර පූජා විධි පවත්වා දිවයිනෙන් පිටත් වූ බවයි. මධ්‍යතන යුගයේ විශිෂ්ඨ රජෙකු ලෙස සැළකෙන හයවැනි පරාක්‍රමබාහු වැනි රජවරුන් විසින් පවත් වන ලද පෙරහැරවල්, උත්සව සහ පුද පූජා වල තොරතුරු වාර්තා වලින් ඉහත අදහස තහවුරු වෙයි
මේ රජතුමා දන්ත ධාතුව සඳහා තෙමහල් මන්දිරයක්ද දන්ත ධාතුව බහා තැබීම සඳහා රත්‍රන් කරඬු හතරක් ද තනවා දන්ත ධාතුන් වහන්සේගේ සේවය පිණිස අණ පනත් කිහිපයක්ද පැනෙව්වේය
මෙම කාලයෙන් පසුව පළමු යටත් විජිත බලවේගය වූ පෘතුග්‍රීසීන් 1505 දී පැමිණි අතර බෞද්ධ ක්‍රියා කාරකම් වල පිරිහීමක් දක්නට ලැබුනි
වැඩි විස්තර කියන්නේ නම් රාජ්‍ය පාලනයේ ඇති වූ වියවුල් තත්වයන්, පෘතුග්‍රීසි සහ ලන්දේසින්ගේ මිෂනාරී ක්‍රියා කාරකම්, සහ වෙනත් ව්‍යසනකාරි හේතූන් නිසා දළදාවෙහි ආරක්ෂාව පිණිස බෞද්ධ භික්ෂූණ් වහන්සේලා විසින් දළදාව ආරක්ෂිත ස්ථානයට ගෙන යන ලද බව සඳහන් කළ යුතුය
මෙපරිදි දන්ත ධාතුව රැගෙන යන ලද්දේ ඊළඟ රාජධානිය වූ සීතාවකටයි
සීතාවක රාජ්‍යය පාලනය කරන ලද්දේ මායාදුන්නේ රජු විසිනි
දාඨාදාතු වංශ කෘතියට අනුව දන්ත ධාතුව රත්නපුරයට ගෙන යාමට ප්‍රථම එය මුල්ගිරිගල තරම් ඈත දකුණේ ප්‍රදේශයකට ද අනතුරුව කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ රිදී විහාරයට ද ගෙන යන ලදී
අවසානයේ දන්ත ධාතුව සඟවන ලද්දේ රත්නපුරයේ දෙල්ගමුව විහාරයේය
1592 සිට 1603 දක්වා මහනුවර රජ වූ විමලධර්මසූරිය රජතුමා විසින් ඉහත කී දෙල්ගමුව විහාරයේ සිට දැනට දන්ත ධාතුව තැන්පත් කර තිබෙන මහනුවරට දන්ත ධාතූන් වහන්සේ ගෙන එන ලදී
තවද බලන්න 
ශ්‍රී දළද‍ා වහන්සේ වන්දානා කරන ගාථාව.

(ගාථාව පාලි සිංහලෙන්)
ලෝකේකනාථ වදනම්බුජ රාජහංසං
වේනෙය්‍ය කෝමුද වනං වලිසීතරංසි
අද්ධින්දුකාර වරරූප විරාජමානං
වන්දාමි සාධුමමලං ජිනදන්තධාතුං

ගාථාවේ ‍සිංහල තේරුම
දෙවියන් සහිත ලෝකයාට එකම පිහිට වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී මුඛය නමැති නෙළුම් විලට, රාජ හංසයකු වැනි වූ හික්මවිය යුතු ජනයා නමැති කුමුදු විල පුබුදු කරන්නා වූ, චන්ද්‍රයා වැනි වූ අඩසඳ මෙන් උතුම් රූපයකින් විරාජමාන වූ, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ නිර්මල වූ ශ්‍රී දන්ත ධාතූන් වහන්සේ මනා කොට වන්දනා කරමි
ශ්‍රී දළදා මාලිගාව
 සෙංකඩගල පෙරහැර මංගල්‍යය

ශ්‍රී ලංකාවේ බුද්ධාගම
ගෞතම බුදුන් වහන්සේ
සතර දළදා
රසායන විද්‍යාව නොවිසුදුනු ගැටළු ලෙස ඇත්තේ “අපට X නැමති රසායන ද්‍රව්‍ය සෑදිය හැකිද
එය විශ්ලේෂණය කළ හැකිද
” ආදී සාමාන්‍යයෙන් පහසුවෙන් විසඳිය හැකි ප්‍රශ්නයි
නමුත් විසදීමට සැලකිය යුතු වෙහෙසක් ද ගත යුතු වෙයි
කෙසේ වුවත් ගැඹුරු සම්බන්ධතා සහිත ප්‍රශ්න ද ඒ අතර වෙයි
මෙම ලිපිය රසායන විද්‍යාවේ නවීන විද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලට ලක්වන පැති සමග සම්බන්ධ වේ
රසායන විද්‍යාවේ නොවිසදු ලෙස සැලකූ ගැටළු එම ක්ෂේත්‍ර පිළිබඳව ප්‍රවීනයෙකු විසින් නොවිසදූ ලෙස සලකනු ලබන හෝ ප්‍රවීනයන් කිහිප දෙනකු විසින් විසඳුමක් පිළිනොගන්නා ලබන  ගැටළු වෙයි
කාබනික රසායනයේ ගැටළු

නෝර්බොනයිල්  කැටායන ද්‍රාවී විච්ජේදනය නෝර්බොනයිල් කැටායන මෙතරම් ස්ථායි ඇයි
එය සමමිතික ඇයි
මෙම ප්‍රශ්නය වැඩි පුරට බලපෑවේ ආදේශිත කැටායන වලට නොව ආදේශ නොවූ නෝර්බොනයිල් කැටායන වලටය
(අසම්භවිත අයන බලන්න) 
	ජලය මත ප්‍රතික්‍රියාඃ සමහරක් කාබනික ප්‍රතික්‍රියා ජල කාබනික අතුරු මුහුණත් මතදී සීඝ්‍රයෙන් සිදු වන්නේ ඇයි
(ජලය මත ප්‍රතික්‍රියා බලන්න)
	එතේන්හි බන්ධන භ්‍රමණ බාධකයේ හේතුව කුමක් ද
ත්‍රිමාන අවහිරය ද අධි සංයුමනය ද
(බන්ධන භ්‍රමණ බාධකය බලන්න)
	ඇල්පා ආචරණයේ මුලාරම්භය කුමක්ද
විද්‍යුත් සෘණ පරමා‍ණු හා එකසර යුග්ම එකක් හෝ වැඩි ගණනක් නියුක්ලියෝපිලිත කේන්ද්‍රයට ආසන්නව ඇති නියුක්ලියෝපයිල ප්‍රතික්‍රියාශීලිය
(ඇල්පා ආචරණය බලන්න)

ජීව රසායන ගැටළු

	පරිපුර්ණ එන්සයිමවලට වඩා වඩා යහපත් ප්‍රතිචාර දැක්වීම
සමහර එන්සයිම විසරණචාලනයටත් වඩා වේගවත්ය
(එන්සයිමීය චාලනය බලන්න)
	ඇමයිනෝ අම්ල වල හා සීනිවල  ප්‍රකාශ සමාවයවිකවලට  හේතුව කුමක්ද
(ප්‍රකාශ සමායවිකතාව බලන්න )	
	ප්‍රෝටීන ඇකිලී යාමේ ප්‍රශ්නය
අනුපිළිවෙල හා පාරිසරික තොරතුරු පමණක් සැලකීමෙන් හෙලිපෙප්ටයිඩ අනුපිළිවෙලේ ද්වීතියක, තෘතිය හා චතුර්ථන ව්‍යුහ අනුමාන කළ හැකිද
ප්‍රෝටීන ඇකිලී යාමේ ප්‍රශ්නයේ ප්‍රතිලෝමයඃ යම් පාරිසරික තත්ව යටතේදී දී ඇති ව්‍යුහයක් පිළිගන්නා හෙලිපෙට්ටයිඩ අනුපිළිවෙලක් නිර්මාණය කළ හැකිද
(ප්‍රෝටීන් ඇකිලීම බලන්න)
	ජීවයේ රසායනික පදනම කුමක්ද
අජීවි රසායනික සංයෝගවලට ස්වයංව නැවත ඇතිවන සංකිර්ණ ජීව ස්වරූප ඇති කර‍න්නේ කෙසේද
(අජීවාර්ජනනය බලන්න)

භෞතික රසායනික ගැටළු

	කලාප සටහනේ විවිධ ස්ථානවල දී අධි උෂ්ණත්ව සුපිරි සන්නායකවල ඉලෙක්ට්‍රෝනික සැකැස්ම කුමක්ද
අදාල උෂ්ණත්වය කාමර උෂ්ණත්වය කරා ගෙන ආ හැකිය
සුපිරි සන්නායක බලන්න
ෆෙයින්මේනියම්
පරමාණුක ක්‍රමාංකය 137 ට වඩා වැඩි 1S ඉලෙක්ට්‍රෝනය ආලෝකයේ වේගයට වඩා වැඩි වේගයකින් චලනය විය යුතු මුලද්‍රව්‍යයක රසායනික ප්‍රතිඵල කුමක්ද
භෞතිකව පැවතිය හැකි අවසාන මුලද්‍රව්‍යය ෆෙයින් මේනියම්ද
ප්‍රශ්නය ඇත්ත වශයෙන්ම ඇතිවන්නේ 139 වන මුලද්‍රව්‍යයේදීය
(eka ඇක්ටිනියම් / dvi- ලැන්තනම්) සාපේක්ෂතාවය ද සලකා විශ්ලේෂණය කළ විට 1 S ඉලෙක්ට්‍රෝනයේ ප්‍රවේගයට සුළු  බලපෑමක් වන බව පෙනේ
එම නිසා 138 වන මුලද්‍රව්‍යයේ 1 S ඉලෙක්ට්‍රෝනය ස්ථායි වේ
විද්‍යුත් චුම්භක ශක්තිය ( ෆෝටෝන/පෝටෝන) කාර්යක්ෂමව රසායනික ශක්තිය බවට පරිවර්තනය කළ හැක්කේ කෙසේද
(උදා - සුර්ය ශක්තිය මගින් ජලය H2 හා O බවට වෙන් කිරීම) 
	අධි සංයුජ අණුවල බන්ධන ස්වභාවය කුමක්ද
(අධි සංයුජ අණු බලන්න)
	ජලයෙහි ව්‍යුහය කුමක්ද
2005 විද්‍යා සගරාවට අනුව එහිදී කැපීපෙනෙන නොවිසදු ගැටළු 100 න් එකක් වූයේ විශාල ජල ප්‍රමාණයක දී ජලය යාබද අණු සමග  හයිඩ්‍රජන් බන්ධන සාදන්නේ කෙසේ ද යන්නයි
(ජල පොකුරු බලන්න)

සටහන් 
http
org/wiki/Unsolved_problems_in_chemistry
රසායන විද්‍යාව
රසායන විද්‍යාවේදී සංයුජතාව  , සංයුජතා වීම හා සංයුජතා අංකය ලෙස හදුන්වන අතර එය මනිනු ලබන්නේ දෙන ලද මූලද්‍රව්‍යයක පරමාණුවක් විසින්  සාදාගන්නා භෞතික බන්ධන ගණනින්ය
පසුගිය ශතවර්ෂය පුරාවට සංයුජතාවය යන සංකල්පය රසායනික බන්ධන විග්‍රහ කිරීමේ ක්‍රමයන් ගණනාවකටම යොදා ගන්නා ලදී
ලුවිස් ව්‍යුහය (1916) සංයුජතා බන්ධනවාදය (1927) , අණුක කාක්ෂික (1928) හා ක්වොන්ටම් රසායන විද්‍යාවේ සියලු දියුණු ක්‍රම‍ෙව්දයන් මේ සදහා ඇතුළත්ය
1425 සිටම  ’සංයු‍ජතාව’  යන්නෙහි නිරුක්ති ශාස්ත්‍රය තේරුම උරාගැනීම සකස් වීම වේ
ලතින් භාෂාවෙන් සංයුජතාව (Valentia) යනු ශක්තිය ධාරිතාව වන අතර රසායනිකව එහි තේරුම ‘මූලද්‍රව්‍යයක සම්බන්ධ වීමේ හැකියාවයි’
1789 දී විලියම් හිගින්ස් විසින් සංයුජතා බන්ධන මූලධර්මයේ අදහසම ඇති මූලික අංශුවල සම්බන්ධය පිළිබද ඔහුගේ මතය ප්‍රකාශ කරන ලදී
උදාහරණයක් ලෙස හිගින්ස්ට අනුව ඔක්සිජන්හි මූලික අණුව හා නයිට්‍රජන්හි මූලික අණුව අතර බලය 6 ක් වූ අතර බලයේ ශක්තිය අංශු අනුව බෙදිය යුතුවේ
අනෙකුත් මූලික අංශුවල සම්බන්ධවී‍ම ද මේ ආකාරයටම සිදුවේ
විලියම් හිගින්ස් විසින් සංයුජතා බන්ධන මූලධර්මයේ අදහසම ඇති මූලික අංශුවල සම්බන්ධය පිළිබද ඔහුගේ මතය ප්‍රකාශ කරන ලදී
උදාහරණයක් ලෙස හිගින්ස්ට අනුව ඔක්සිජන්හි මූලික අණුව  හා නයිට්‍රජන්හි මූලික  අණුව අතර බලය 6 ක් වූ අතර බලයේ ශක්තිය අංශු අනුව බෙදිය යුතු වේ
අනෙකුත් මූලික අංශුවල සම්බන්ධවීම ද මේ ආකාරයටම සිදුවේ
විලියම් හිගින්ස්ගේ මූලික අංශුවල සම්බන්ධවීම (1789)

රසායනික බන්ධනවාදයේ ආරම්භය සිදු වූයේ 1852 දී එඩ්වර්ඩ් ෆ්රෑන්ක්ලන්ඩ්ගේ ප්‍රකාශනයක් සමගය
මෙම ප්‍රකාශනයේදී ඔහු නිදහස් ඛණ්ඩක පිළිබද ආදී මූලධර්ම හා ‘වර්ග වාදය’ රසායනික ආකර්ෂණය මත පදනම්ව සමහර මූලද්‍රව්‍ය අනෙකුත් මූලද්‍රව්‍ය සමග සම්බන්ධව ආකර්ෂණය වූ මූලද්‍රව්‍ය ගණන 3ක් වන සංයෝග (NO3 , NH3 , NI3)  හෝ මූලද්‍රව්‍ය ගණන 5ක් වන සංයෝග (NO3 , NH4O , PO4.)  සෑදීමේ අවශ්‍යතාවක් ඇති බව සදහන් කරන ලදී
ෆ්රැන්ක්ලින්ට අනුව මෙම ආකර්ෂණයන් ඇති වන්නේ එම පරමාණුවල ස්ථායී වීම සදහාය
මෙම උදාහරණ හා උපග්‍රහනයන් අනුගමනය කර පරමාණු සම්බන්ධ වීම පිළිබද පහත ලෙස ප්‍රකාශ කරන ලදී
මෙහි පවත්නා ප්‍රවණතාව හෝ නීතිය වනුයේ එක් වීමේ පරමාණුවල ලක්ෂණ නොව ආකර්ෂණය වන මූලද්‍රව්‍යවල සංයෝග වීමේ බලය වන අතර කෙ‍ාපමණ වේලාවක් තැබුවත් ස්ථායි වන්නේ එම පරමාණුවල එකම සංඛ්‍යාවකි
මෙම සංයෝගවීමේ බලය පසු කාලීනව ප්‍රමාණාත්මක සංයුජතාව ( සහ ඇමරිකානු ‍රසායන විද්‍යාඥයන් විසින් ‘සංයෝජන’) වශයෙන් හදුන්වන ලදී
දළ විශ්ලේෂණය

මෙම සංකල්පය දහ නව වන සියවසේදී විවිධ  රසායනික සංයෝගවල සමීකරණ සැසදීම අනුව දියුණු විය
1919 දී අයිවින්ග් ලැන්ග්මූර් විසින් අනුයාත පරමාණුව සමග හුවමාරු කරගන්නා ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගල් ගණන එම පරමාණුවේ සහ සංයුජතාවයන් පහදා දීමට ගිල්බර්ට් එන්
ලුවිස්ගේ  ඝණ පරමාණුක ආකෘතිය යොදා ගන්නා ලදී
‘සහ’ යන උපසර්ගය වන්නේ එකට එකතු‍වීම සහයෝගයෙන් කටයුතු කිරීම සහයත්වය වැනි තේරුම් ලබා දේ
එයින් සහසංයුජ යන්නෙහි තේරුම සංයුජතාව හුවමාරු කරගන්නා පරමාණු යන්නයි
එනම් උදාහරණයක් ලෙස යම් පරමාණුවක +1 සංයුජතාවයක් යන්නෙන් අදහස් කරනු ලබන්නේ එහි ඉලෙක්ට්‍රෝනයක ඌණ  බවය
එසේම -1 යන්නෙන් අදහස් වන්නේ ඉලෙක්ට්‍රෝනයක අතිරික්ත බවය
මෙවැනි +1 හා -1 සංයුජතාව ඇති පරමාණු දෙකක බන්ධනයක් ඇති වන්නේ පරමාණුවල අසංතුලිත සංයුජතාව සංතුලනය කිරීමට ඇති ප්‍රවණතාව නිසාවෙනි
එනිසා මේ සදහා  මූලද්‍රව්‍ය අධ්‍යයනයේදී යොදා ගන්නා මුත් රසායනික බන්ධනවාදය පිළිබද උසස් තත්වයේ අධ්‍යයනයන්හි භාවිතයට නොගන්නා සංයුජතාව වෙනුවට සහ - සංයුජතාව යන පදය යොදා ගනී
‘බන්ධන ගණන’ අර්ථ දැක්වීම

දෙන ලද පරමාණුවක් සදහා සෑදෙන බන්ධන ගණන නොවෙනස්වන රසායනික ගුණයක් වන අතර බොහෝ අවස්ථාවල මෙය වැදගත් සන්නිකර්ශනය කිරීමකි
උදාහරණයක් ලෙස කාබන්, ඔක්සිජන් හා හයිඩ්‍රජන්වල බොහෝ සංයෝගවල පිළිවෙලින් බන්ධන 4 , 2 හා 1ක් බැගින් සාදයි
කෙසේ නමුත් බොහෝ මූලද්‍රව්‍යවල සංයුජතාව විවිධ සංයෝග අනුව වෙනස් වන බව දක්නට ලැබිණි
පළමු උදාහරණය වශයෙන් සමහර විට සංයුජතාව 3 ලෙස ද සමහර විට සංයුජතාව 5 ලෙසද පෙන්වන පොස්පරස් හදුනාගනු ලැබිණි
මෙම ගැටළුවට එක් පිළිතුරක් ලෙස සෑම සංයෝගයකම සංයුජතාව විශේෂණය කළ හැක
මෙය සංකල්පයේ  සරළ බව ඉවත් කරනු ලැබූවත් මෙම ලබා ගැනීම , ඔක්සිකරණ අංකයේ (ස්ටොක් නාමකරණයේ භාවිතා වන පරිදි) අදහස ලබා ගැනීම සහ අකාබනික රසායනයේ  IUPAC  නාමකරණයට අනුව  ලැම්ඩා නාමකරණය සදහා ප්‍රයෝජනවත් විය
IUPAC අර්ථ දැක්වීම

ශුද්ධ හා ව්‍යවහාරික රසායන විද්‍යාව පිළිබද වූ අන්තර්ජාතික සංගමය (IUPAC) විසින් කිහිපවිටක්ම  සංයුජතාව සදහා නිසැක අර්ථ කථනයක් ලබා දීමට උත්සාහ දරා ඇත
1994  දී ලබා ගත් නව  අර්ථ දැක්වීම
යම් සලකන ලද පරමාණුවක හෝ අංශයක් සහිත පරමාණුවක් හෝ ඒක සංයුජ පරමාණුවක් සමගම ආදේශනය විය හැකි උපරිම ඒක සංයුජ පරමාණු (මුලිකය හයිඩ්‍රජන් හා ක්ලෝරීන් පරමාණු) ගණන ලෙස සැලකිය හැක
මෙම අර්ථ දැක්වීම රසායන විද්‍යාවේ බොහෝ ප්‍ර‍දේශයක බොහෝමයක් අවස්ථාවල මූලද්‍රව්‍යවලට නියමිත සංයුජතාවක් බැගින් පනවා ඇත
හයිඩ්‍රජන් හා ක්ලෝරීන්ගේ  සදහන් කිරීම සිදුවූයේ අතීතයේ හේතු නිසාවෙනි
ප්‍රායෝගිකය හයිඩ්‍රජන් හා ක්ලෝරීන් පවතින්නේ එම පරමාණු සමගම ඒක බන්ධනයක් සහිත සංයෝග ලෙසිණි
මෙහිදී  [HF2]-  අයනයේ අන්තර්ගත අයනය හා ඩයිබෝරේන් වැනි විවිධ බෝරෝන් හයිඩ්‍රයිඩයන්හි වූ හයිඩ්‍රජන්  අත් හරින ලදී
මෙම අයනයන් ලක්ෂ්‍ය තුනක් හා ඉලෙක්ට්‍රෝන බන්ධන දෙකක් සදහා උදාහරණ වේ
ක්ලෝරීන් , ෆ්ලෝරයිඩ ගණනාවක් සාදයි - ClF , ClF3  සහ ClF5 - එහි IUPAC අර්ථ දැක්වීමට අනුව සංයුජතාව 5ක් වේ
ෆ්ලෝරීන් යනු තවත් මූලද්‍රව්‍ය පරමාණුවක් හා වැඩිම ‍ගණනක්ම සම්බන්ධ වන මූලද්‍රව්‍ය පරමාණුවයි.

[HF2]-  හි හැර එය සෑම සංයෝගයකම ඒක සංයුජ වේ
එනිසා IUPAC අර්ථ දැක්වීම ඉදිරිපත් කිරීමේදී හයිඩ්‍රජන් හා ෆ්ලෝරීන්ගේ සංයුජතාව එක ලෙස සැලකිය යුතුය
මුල ද්‍රව්‍යවල සංයුජතාව

බොහෝ මූල ද්‍රව්‍යවල සංයුජතාව එහි ඉහළම ෆ්ලෝරයිඩය අනුවයි.

 
කාණ්ඩය
 →	1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12	13	14	15	16	17	18			   
↓ ආවර්තය
			   
1	1
H		2
He			   
2	3
Li	4
Be		5
B	6
C	7
N	8
O	9
F	10
Ne			   
3	11
Na	12
Mg		13
Al	14
Si	15
P	16
S	17
Cl	18
Ar			   
4	19
K	20
Ca	21
Sc	22
Ti	23
V	24
Cr	25
Mn	26
Fe	27
Co	28
Ni	29
Cu	30
Zn	31
Ga	32
Ge	33
As	34
Se	35
Br	36
Kr			   
5	37
Rb	38
Sr	39
Y	40
Zr	41
Nb	42
Mo	43
Tc	44
Ru	45
Rh	46
Pd	47
Ag	48
Cd	49
In	50
Sn	51
Sb	52
Te	53
I	54
Xe			   
6	55
Cs	56
Ba	*	72
Hf	73
Ta	74
W	75
Re	76
Os	77
Ir	78
Pt	79
Au	80
Hg	81
Tl	82
Pb	83
Bi	84
Po	85
At	86
Rn			   
7	87
Fr	88
Ra	**	104
Rf	105
Db	106
Sg	107
Bh	108
Hs	109
Mt	110
Ds	111
Rg	112
Uub	113
Uut	114
Uuq	115
Uup	116
Uuh	117
Uus	118
Uuo			   
	   
 Lanthanides	57
La	58
Ce	59
Pr	60
Nd	61
Pm	62
Sm	63
Eu	64
Gd	65
Tb	66
Dy	67
Ho	68
Er	69
Tm	70
Yb	71
Lu		   
 Actinides	89
Ac	90
Th	91
Pa	92
U	93
Np	94
Pu	95
Am	96
Cm	97
Bk	98
Cf	99
Es	100
Fm	101
Md	102
No	103
Lr		   
Valences of chemical elements
     None      One      Two      Three      Four      Five      Six      Seven
පරමාණුක අංකය සදහන් කර ඇත්තේ සම්මත උෂ්ණත්ව හා පීඩනයට අනුවය (0C හා 1atm)

ඝන
ද්‍රව
වායු
නොදන්නා

	   
සීමා මගින් ස්වාභාවික සිදුවීම පෙන්වයි
මූලාවස්ථික
ක්ෂයවීම මගින්
කෘත්‍රීම

සොයා නොගන්නා ලද
		 

සංයුජතා සංකල්පය කෙරෙහි අනෙකුත් විවේචන

	යම් මූලද්‍රව්‍යයක සංයුජතාව සැමවිටම එහි උපරිම ඔක්සිකරණ අංකය මත රදා නොපවතී
රුතේනියම් (Ruthenium)  , ඔස්මියම් (Osmium)  හා සෙනෝන් (Xenon) හා සංයුජතාව හයක් වුවද (hexafluoride) ඒවා ඔක්සිජන් සමග 18 ඔක්සිකරණ තත්වයේ සංයෝග සාදන අතර ‍එසේම ක්ලෝරීන්හි සංයුජතාව 5 වුවද උපරිම ඔක්සිකරණ අංකය +7 වේ
(ප’ක්ලෝරේට්)
	‘සංයෝජනය’ යන සංකල්පය පරමාණුවක බන්ධන ගණනට සමාන විය නොහැක
ලිතියම් ෆ්ලෝරයිඩ්හි (NaCl ආකෘතියම සහිත) එක් ලිතියම් පරමාණුවක් වටා  ෆ්ලෝරයිඩ් පරමාණු හයක් ඇත
නමුත් ලිතියම් සංයුජතාව එහි සමීකරණය වන LiF  මගින් තෘප්ත වන පරිදි එකක් වේ
මුලද්‍රව්‍ය කීපයක සංයුජතා

ආශ්‍රිත 
 Abegg's rule
 Oxidation state

මූලාශ්‍ර 

රසායනික බන්ධන
Chemical properties
Dimensionless numbers of chemistry
රසායන විද්‍යාව
Bus යනු පරිගණක ආකෘතිකරණයේ දී, පරිගණකයක් තුළ පරිගණක උපාංග දත්ත හුවමාරුව සඳහා භාවිතා වන උප පද්ධතියකි
තුඩින් තුඩ සබඳතාවයක් මෙන් නොව තර්කානුකූලව එකම රැහැන් කොටසක් හරහා බොහෝ පර්යන්ත හරහා සම්බන්ධ වීමට bus වලට පුළුවන
සෑම bus එකක්ම එහි භෞතික පේනු උපකරණ (plug devices), කාඩ් හා රැහැන් සමග එකට බැදී  සම්බන්ධක රාශිය  ලෙස අර්ථ දැක්විය හැක
පෙර කාලයේ දී පරිගණක bus  සැබැවින්ම ඉහු සම්බන්ධතා ඇති සමාන්තර  විදිමුත් bus වුව ද අද එය භාවිතා වන්නේ සමාන්තර විද්යුැත් bus  ලෙස එකම තාර්කික ක්‍රියාකාරීත්වය සපයන භෞතික සැකැස්මක් ලෙසය
නවතම පරිගණක buses සඳහා සමාන්තර හා bit – serial සම්බන්ධතා භාවිතා කළ හැකි අතර ඒවා multi drop (විද්යුහත් වශයෙන් සමාන්තර) හෝ daisy chain ස්ථලකය (topology) ලෙස හෝ USB වල භාවිතා වන පරිදි සුවිච් කරන ලද මධ්‍යස්ථාන (Switched hub) ලෙස දැක්විය හැක
wikipe
org/wiki/Computer_bus
NeedToAddCategory
මෘදුකාංගවල කර්තෘ හිමිකම් උල්ලංඝනය (Software piracy) කිරීම ලෙස හැඳින්වෙන්නේ අනවසරයෙන් පරිගණක මෘදුකාංග පිටපත් කිරීමයි
මේ ආකාරයේ කර්තෘ හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීම් එක්සත් ජනපදය , මෙක්සිකෝව , චීනය , ඉන්දුනීසියාව , රුසියාව , බ්‍රසීලය , සිම්බාබ්වේ හා ලෝකයේ වෙනත් කොටස් කිහිපයක ද ඉතා අධික ලෙස සිදු කෙරේ
බොහොමයක් රටවල මෘදුකාංගවලට අදාල කතු හිමිකම් නීති පැවතියත් සමහරක් රටවල එම නීති අනෙක් රටවලට වඩා හොඳින් සවිගන්වා ඇත
ඉරානය හා ඇමරිකාව (USA) අතර WTO  සාමාජික‍ත්වය නිසා ඇතිවුණු ආරවුල කර්තෘ හිමිකම් දරන්නෙකුගේ අවසරය නොමැතිව ඉරානය තුළ මෘදුකාංග බෙදාහැරීම නීතිගත කිරීමට මග පෑදූ අතර එමනිසා රජයත් කර්තෘ හිමිකම් නීති දේශපාලනික වශයෙන් භාවිත‍ා කරතැයි බියක් ඇති වී ඇත
2004 දී ආසියා පැසිෆික් කලාපයේ කර්තෘ හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීමේ සීඝ්‍රතාව 53% ක් ලෙස තක්සේරු වී ඇත
ලෝකයේ විශාලම අනවසර මෘදුකාංග නිපදවන්නා වන්නේ චීනයයි
වෙළඳ මෘදුකාංග සන්ධානය මගින් 2006 දී චීනයේ භාවිතා කළ PC මෘදුකාංගවලින් 82% ක් අනවසරයෙන් පිටපත් කළ ඒවා බවට තක්සේරු කර ඇත
ලෝක වෙළඳ සංවිධානයට (WTO) සම්බන්ධවීමෙන් පසු චීනය බුද්ධිමය දේපල හිමිකම් හි වෙළඳමය අංශ පිළිබඳ WTO ගිවිසුමට (TRIPS)  අනුව එරට බුද්ධිමය දේපල නීති වෙනස් කළ නමුත් එම ඇති කළ නීති නොසළකා හැර ඇත
org/wiki/Copyright_infringement_of_software
දළදා මාළිගාවට එක් කළ නවතම ආයතනය දළදා මාළිගා කෞතුකාගාරයයි
හිටපු දියවඩන නිලමේ කෙනෙකු වූ නෙරංජන් විජේරත්නගේ අදහසක් අනුව මෙම වටිනා වස්තූන් මහජන ප්‍රදර්ශණයට තැබිය යුතු යයි තීරණය කරන ලදී
දියවඩන නිලමේගේ ඇරයුමක් අනුව මෙම කෞතුකාගාරය ඉතා අලංකාර ලෙස සැළසුම් කර තිබේ
ඒවා අතර කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජු විසින් පූජා කරන ලද රිදි වතුර භාජනයක් (කලයක්) රාජසිංහ රජතුමා පූජා කළ එල්ලෙන රිදි පහනක්, තායිලන්තයේ බොරොම් කොත් රජු විසින් එවන ලද බුදුන්ගේ ශ්‍රී පතුලෙහි ආදර්ශයක් ගත් සිතුවමක් (මෙය එම රජතුමා විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ සංඝරාජ බවට පත් වූ වැලිවිට සරණංකර හිමියන් සමග තායිලන්ත භික්ෂුණ් පිරිසක් එවූ අවස්ථාවේදි ඒ සමග එවන ලද්දකි) සහ අශෝක රජතුමා ‍ෙග් කාලයේදි (කි
මේවාද බලන්න
ශ්‍රී ලංකාවේ කෞතුකාගාර ලැයිස්තුව
 ශ්‍රී දළදා මාළිගාව

මූලාශ්‍ර

බාහිර සබැඳි

ශ්‍රී ලංකාවේ කෞතුකාගාර
ශ්‍රී  මහා බෝධිය ශ්‍රී ලංකාවේ අනුරාධපුරයේ පිහිටි පූජනීය ඇසතු වෘක්‍ෂයකි
බුදුන් වහන්සේ බුද්ධත්වය ලබා ගැනීමේදී පිට දුන් ඓතිහාසික බෝධි වෘක්ෂයේ දකුණු අංකුර පැලයකි
මෙය පැල කරන ලද්දේ කි
පූ 288 දීය
එය මේ දක්වා ලෝකයේ තිබෙන මිනිස් අතකින් සිටවූ සහ එසේ සිට‍වූ කාලය දන්නා පැරණිම වෘක්ෂය ලෙස වාර්තාගත වෙයි
ඉතිහාසය

මෙම ශ්‍රී මහා බෝධිය බුදුන් වහන්සේ බුද්ධත්වයට පැමිණිමේදී පිට දුන් ඉන්දියාවේ බුද්ධගයාවේ තිබූ මහ බෝධියේ දකුණු ශාඛාවකි
3 වැනි සියවසෙහි මෙම බෝධිය ලක්දිව යාපා පටුනෙහි මාදගල් හි සංඝමිත්තා තොටුපල ලෙස දැනට හදුන්වන තොටුපලට ගෙන එන ලද්දේ අශෝක අධිරාජයාගේ දියණිය වන සංඝමිත්තා මෙහෙණිය විසිනි
ඇය ශ්‍රී ලංකා භික්ෂූණී ශාසනය පිහිටුවීමේ ලා  පුරෝගාමී වූවාය
රන් වැට
ශ්‍රී මහා බෝධිය සිටුවා ඇත්තේ සාමාන්‍යය පොළව මට්ටමේ සිට මීටර් 6.5 ක් (අඩි 21.3) පමණ උස් වූ වේදිකාවක් වැනි බිමකය
ඒ වටා වැටක් තිබේ
එය අද කාලයේ ශ්‍රී  ලංකාවේ මෙන්ම ලෝකය පුරා බෞද්ධයන්ගේ වන්දනාමානයට පාත්‍රවන පූජනීය වස්තුවකි
මෙම ප්‍රාකාරය (වර්තමානයේ දක්නට ලැබෙන) ගොඩනංවන ලද්දේ කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජුගේ යුගයේදීය
එසේ කරන ලද්දේ වල් අලින්ගෙන් ආරක්ෂාවීම පිණිසය
ආගමික හා සමාජ වැදගත්කම 
දිවයින තුළ බෞද්ධයින් අනාදිමත් කාලයක සිට අති පූජනීය බෝධි වෘක්ෂය වැඳ පුදා ගැනීමට දුර බැහැර සිට පැමිණෙති
බෞද්ධයින් ජය ශ්‍රි මහා බෝධීන් වහන්සේ වෙත පුද පූජා පැවැත්වීමෙන් ඔවුන්ගේ ජීවිතයේ සැලකිය යුතු හා ධනාත්මක වෙනස්කම් ඇතිවන බවත් ආශිර්වාද ලැබෙන බවත් විශ්වාස කරති
බොහෝ බෞද්ධයන් රෝග සුවය, දරු පළ, විභාග ජය, රැකියා ආදි විවිධ අරමුණු සාර්ථක වන ලෙස ප්‍රාර්ථනා කරමින් ජය ශ්‍රි මහා බෝධීන් වහන්සේට ඉදිරියේ දී විශේෂ පූජාවක් කිරීමට භාර හාර වෙති
එසේම වසරේ සිය පළමු වී අස්වැන්න ශ්‍රි මහා බෝධි වෘක්ෂයට පූජා කිරීම අනුරාධපුර ගොවීන් අතර දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ පැවත එන සම්ප්‍රදායකි
එම උත්සවය "අලුත් සහල් මංගලය" නම් වේ
එම පූජාව අලින්ගෙන් හා වන සතුන්ගෙන් වගාවට සිදුවන හානි, පළිබෝධ හානි හා නියඟය ආදී උවදුරු අඩුවී තිරසාර වී නිෂ්පාදනයක් ලැබීමට හේතු බව ඔවුන් දැඩිව විශ්වාස කරති
බොහෝ ජනතාව තම ලෞකික අභිවෘද්ධිය සහ අධ්‍යාත්මික අභිවෘද්ධිය පතා බෝධීන් වහන්සේ වෙත පැමිණීම දැකගත හැකි වේ
ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ පූජනීයත්වයෙන් බබලන්නේ බුදුන් වහන්සේගේ බුද්ධත්වයට සෙවණ ලබා දුන් වෘක්ෂයක් වශයෙන් ය
අද වුවද බෝධීන් වහන්සේ නොයෙක් ජනයාගේ වන්දනාමානයට ලක් වෙමින් සංස්කෘතික උරුමයකටද හිමිකම් දරන්නෝ ය
දායකත්වයන් 
පැරණි රජවරු කිහිපයක් මේ ආගමික අඩවිය සංවර්ධනයට දායක වී ඇත
වසභ රජු (ක්‍රි
ව. 65 - ක්‍රි
ව. 107) පූජනීය වෘක්ෂය හතර පැත්තේ බුද්ධ ප්‍රතිමා හතරක් තබා ඇත
වෝහාරික තිස්ස රජු (ක්‍රි
ව.214 - ක්‍රි
ව. 236) ලෝහමය පිළිමයක් තැන්පත් කලේය
මහානාග රජු (ක්‍රි
ව.569 - ක්‍රි
ව. 571) පූජනීය ගස වටා ජල ඇලක් ඉදිකළ අතර II සේන රජු (ක්‍රි
ව.846 - ක්‍රි
ව.866) එය ප්‍රතිසංස්කරණය කලේය
වර්තමාන පවුර, වල් අලින්ගෙන් ගසට ඇතිවිය හැකි හානි වලින් එය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා කීර්ති ශ්‍රි රාජසිංහ රජුගේ පාලන සමයේදී ඉල්ලුප්පන්දෙනියේ අත්තදස්සි හිමියන් විසින් ඉදි කරන ලදී
පවුරේ උස 10 අඩි (මීටර් 3.0) ක් හා පළල අඩි 5 (මීටර් 1.5) කි
උතුරේ සිට දකුණ දක්වා එහි දිග අඩි 388 ක් (මීටර 118.3) සහ නැගෙනහිර සිට බටහිර අඩි 274 (මීටර් 83.5) ක් වේ
පූජනීය ගස වටා පළමු රන් වැට ‍යටිරවන නාරද ස්වාමීන් වහන්සේගේ මග පෙන්වීම යටතේ මහනුවර යුගයේ දී බෞද්ධ අනුගාමිකයන් විසින් 1969 දී ඉදි කරන ලදී
ඉහත රන් වැටට පහළින් ඇති ලෝහ වැට යගිරල පඤ්ඤානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේගේ මග පෙන්වීම යටතේ ගෝනගල ජනතාව විසින් නිර්මිතය
පුරාණ ආකෘති හා නටඹුන් 
බුදු රජාණන් වහන්සේ ගේ ප්‍රතිමා දෙකක් ප්‍රතිමාඝරයෙහි දැක ගත හැකි ය
සෙල්මුවා හිටි පිළිමය ගල් බිත්තිය ගල් දකුණු පැත්තේ වේ
නාගයෙකු පිටතට නෙරා ගියසේ නිර්මාණය කරන ලද නාග මුරගල් මෙහි දැකිය හැකි ඉතා දුර්ලභ ගණයේ මූර්ති විශේෂයකි
තවද චාම් කැටයමින් යුත් ටැම් හිස් සහිත ගල් කණු කීපයක් ද මෙහිදී දැකිය හැකි අතර ඒවා තනි කළු ගලින් නිමවා ඇත
නව සොයා ගැනීම් 
මයුර පිරිවෙන (මයුර අසපුව) නමැති පෞරාණික ගොඩනැගිල්ලේ නටබුන් ජය ශ්‍රි මහා බෝධියට නිරිත දෙසින් සොයාගෙන ඇති අතර දක්ඛිණ ථූප (දකුණු අසපුව) නමින් ස්තූපයක නටඹුන් ශ්‍රි මහ බෝධියට දකුණු දෙසින් හමු වී ඇත
ශ්‍රි ලංකාවේ පුරාණ වංශ කතා වලට අනුව ශ්‍රි මහා බෝධිය වටා ඇති ප්‍රාකරය හා ගල් වැටි අතීතයේ විවිධ අවස්ථා වලදී වරින් වර ඉදි කර ඇත
මහාවංශය සඳහන් කරන පරිදි ගෝඨාභය රජු (ක්‍රි
ව. 262 - 249) පවුරක් ගොඩනගා ඇත
කීර්ති ශ්‍රි මේඝවර්ණ රජු (ක්‍රි
ව. 330 - 302) ගල්-තැබූ ටෙරස් හා දැලිස් පවුරක් ඉදිකරන ලද බව වන දීපවංශය වාර්තා කරයි
වර්තමාන පවුර යළි ප්‍රතිසංස්කරණය සඳහා කළ කැණීම් වලදී එවකට කීර්ති ශ්‍රි මේඝවර්ණ රජු විසින් ඉදිකරන ලද දැලිස් බිත්ති, ගෝඨාභය රජු විසින් නිර්මාණය කරන ලද පවුරේ අත්තිවාරම, ගල්-තැබූ ටෙරස් ඇතුළු සුන්බුන් පවුර හමුවී තිබේ
සිදුවීම් 
මෙම පූජනීය වෘක්ෂයේ ශාඛා දෙකක් වෙන වෙනම 1907 හා 1911 කුණාටු සමයේ කඩා වැටී ඇත
1929 දී තවත් ශාඛාවක් කපා ඉවත් කර ඇත
1985 දී දෙමළ විමුක්ති කොටි බෙදුම්වාදීන් මෙම පුද බිමේදී සිංහල-බෞද්ධයන් ගණනාවක් වෙඩි තබා ඝාතනය කරන ලදි
මූලාශ්‍ර

ශ්‍රී ලංකාව
ශ්‍රී ලංකාවේ බුද්ධාගම
මහා විහාරය
ආදි අරාබියාව

ෆෙලික්ස් අරාබියාව (යේමනය)
හිම්යාර් 
අස්වාන් රාජ්‍යය
සැබියන්ස්
ඩිල්මන්
නැබටියන්ස්
ගසනිඩ්ස්
ලැක්මිඩ්ස්

ආදි ඊශ්‍රායලය / පලස්තීනය
ඊශ්‍රායල රාජ්‍යය
ජුඩා රාජ්‍යය

අප්‍රිකාව

 

මෙහි දැක්වෙන්නේ 4 වැනි රාජ පරම්පරාවට අයත් කැෆ් රේගේ පිරමීඩය සහ දැවැන්ත ගීසා ස්පින්ක්ස්  ප්‍රතිමාවයි. (ක්‍රි
පූ 2500 වැනි ශතවර්ෂය හෝ ඊට පැරණි)

ආදි ඊජිප්තුව
කාතේජ්
කුෂ්
ඔක්සමයිට් රාජ්‍යය

References 

http
org/wiki/Ancient_history#Ancient_Arabia
1880 වර්ෂයේදී ශ්‍රී ලංකාවේදී ජාත්‍යන්තර බෞද්ධ කොඩිය නිර්මාණය කරන ලදී
මේ සඳහා හෙන්රි ස්ටිල් ඕල්කට් තුමා අනුග්‍රහකත්වය දක්වන ලදී
මෙම බෞද්ධ කොඩිය පසුව ලෝක බෞද්ධ සංගමයෙහි සළකුණ ලෙස පමණක් නොව ලෝකයේ සියලු බෞද්ධ සංවිධානවල සංකේත ධජය ලෙස ද යොදා ගන්නා ලදී
ලෝක බෞද්ධ සම්මේලනය (WFB)  ලෝකයේ විශාලතම සහ බලවත් අන්තර් ජාතික බෞද්ධ සංවිධානය වෙයි
එය ශ්‍රි ලංකාවේ කොළඹදි 1950 වර්ෂයේ ආරම්භ කරන ලදි
මේ සඳහා ලෝකයේ රටවල් 27 ක නියෝජිතයෝ සහභාගී වූහ
මෙම සංවිධානය තුල ථෙරවාදි බෞද්ධයන් බලවත්ම කණඩායමි වශයෙන් තිබෙන නමුදු වෙනත් බෞද්ධ නිකායන් සහ සම්ප්‍රදායන්හි සාමාජිකයින්ද මේ තුළ ක්‍රියා කාරීව සිටිති
(මෙහි මූලස්ථානය තායිලන්තයේ තිබෙන අතර සභාපතිවරු ශ්‍රි ලංකාවේ හෝ ගිණිකොන දිග ආසියාවේ අය විසින් හොබවති) සාම්ප්‍රදායික බෞද්ධ රටවල් හැරුණු විට මෙම සම්මේලනයේ ප්‍රදේශීය මධ්‍යස්ථාන, ඉන්දියාව, ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය, ඕස්ට්‍රේලියාව, අප්‍රිකාව සහ යුරෝපයේ රටවල් කිහිපයකද ඇත්තේය
ලෝක බෞද්ධ සම්මේලනයේ අරමුණු 

තායිලන්තයේ ඵාන් වන්න මෙති වර්තමාන සභාපති ලෙස කටයුතු කරයි
බුදුන් වහන්සේ බොහෝ විට ප්‍රතිමා හෝ සිතුවම් තුළින් නිරූපණය කෙරේ
මේ අතර සුලභව දක්නට ලැබෙන ආකාර වන්නේ
සිනහවෙමින් සිටින  බුදුරජාණන් වහන්සේ 

(මෙම රූපය, අනාගත බුදුන් වහන්සේ වන මෛත්‍රිය බුදුරජාණන් වහන්සේට සම්බන්ධ මධ්‍යකාලීන චීන භික්ෂුවක් නිරූපණය කෙරෙන බවට විශ්වාස කෙරේ
එබැවින් මෙය බුද්ධ ප්‍රතිමාවක් නොවේ
) 

	සිද්ධාර්ත ගෞතමයන් අත්‍යන්ත (උපරිම) ලෙස කුසගින්න පුහුණු කළ තපස් දිවිය නිරූපණය කෙරෙන,වැහැරුණු සිරුරැති බුදුන්වහන්සේ
පෙන්වා ඇති වර්ෂාව අයැදින බුදුන්වහන්සේගේ ප්‍රතිමාව ලාඕසයේ සුලභව දක්නට ලැබෙන ආකාරයකි
සළකුණු

බුදුන්වහන්සේගේ බොහෝ නිරූපණයන් තුළ නිශ්චිත සළකුණූ ප්‍රමාණයක් අඩංගුය