Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
රිල්ලා ඔෆ් ඉන්ගල්සයිඩ්(1921) ඈන්ගේ බාලම දරුවා වූ රිල්ලා පළමුවන ලෝක යුද්ධයේදී සිටි ආකාරය ගැන ලියා ඇත
ක්‍රොනිකල්ස් ඔෆ් ඇවොන්ලියා හෙවත් ඇවොන්ලියාහි වංශකථා සහ "ෆර්දර් ක්‍රොනිකල්ස් ඔෆ් ඇවොන්ලියා" නමැති කෙටි කතාද ප්‍රකාශ වූහ
"ද බ්ලයිත්ස් ආර් ක්වෝටඩ්" හෙවත් "ද රෝඩ් ටු යෙස්ටර්ඩේ" ග්‍රන්ථයේ ඈන් මිත්තණියක් ලෙස තම මුනුපුර මිනිපිරියන්ගේ ජීවිත කතා ගැන ලියා, ලූසී මෝඩ් මොන්ටගෝමරී 1942දී අන්ත්‍රා විය
ඈන්, බඩ්ජ් විල්සන්ගේ "බිෆෝ ග්‍රීන් ගේබල්ස්" ග්‍රන්ථයේ තම මුල් අවුරුදු 11 සමග තම දෙමාපියන් දෙදෙනාගේ ප්‍රීතිමත් විවාහ ජීවිතයද ගත වූ ආකාරය විස්තර විය
රූපවාහිනි පරිවර්තන
 1934 ඈන් ඔෆ් ග්‍රීන් ගේබල්ස් අනුවාදයක් ප්‍රකාශ වූ අතර, ඩෝන් එවලීන් පැරිස් ඈන්ගේ චරිතය රඟපෑවේය
පසුව එම නිලිය, ඈන් ශර්ලී නාමය තම වේදිකා නාමය ලෙස යොදාගත්තේය
1979, ජපානයේ ලෝක අග්‍රකෘතිය රංගශාලාව, "අකාගේ නෝ ඈන්" ඉදිරිපත් කලේය
ඉන් අනතුරුව 2009 දී, "බිෆෝ ග්‍රීන් ගේබල්ස්", "කොනිචිවා ඈන්" යන ඇනිමේ කතාවක් ලෙස ජනප්‍රිය විය
බාහිර සබැඳුම්
http
//anne
honeytart
edu/rgs/anne-table
v=ymXbhAyLuDo
http
//lmmresearch
org/
http
ryerson
ca/mlc/anne/inside1.html

චරිත කතා
අට්ඨකථා එකතුවකින් හෙළටුවා සමන්විතවේ
සිංහලයෙන් ලියන ලද අට්ඨකථා හෙළටුවා වේ
මිහිදු හිමියන්ගේ පැමිණීමත් සමග බුදු දහම ලක්දිව තුල ප්‍රචලිත විය
එබැවින් ධර්මය  සිංහලයෙන් ලියන ලදී
ශ්‍රී මහා බෝධියේ ඉතිහාසය බෝධිවංශය ලෙසද ධාතුන්වහන්සේලාගේ ඉතිහාසය ධාතුවවංශය ලෙස ස්ථුප පිළිබද ඉතිහාසය ථුපවංශය ලෙසද, සාසනික ඉතිහාසයක් පවත්වාගෙන යෑම පිණිස වංශ කථා සාහිත්‍යක් ලක්දිව තුල භිහිවිය
එසේම ඊට සමගාමීව බුදු දහම අර්ථකථනය කිරීම පිණිස අටුවා සාහිත්‍යක්ද බිහිවිය
බුද්ධාගම
ත්‍රිපිටකය
ථේරවාද ත්‍රිපිටකයට සබැඳිව පාලි බසින් ඉතා ඈත අතීතයේ ලියවුනු පොත් එකතුවකි
මේවා හෙල අටුවා වල පාලි පරිවර්ථන වේ
අටුවාද ත්‍රිපිටකය මෙන්ම දඹදිව තුන්සංගායනාවටම නගා ඇත
එසේ තුන්සංගායනාවටම නැගූ පාලි සඟි අටුවා හෙවත් මහා අටුවාව අනුබුද්ධ මහා මහින්ද ස්ථවිරයන් විසින් සිංහල රහතුන්ට ස්වකීය භාෂාවෙන් උගන්වා ඇත
මෙසේ හෙලටුවා බිහිවිය
ලෝසතුන්ගේ හිත පිණිස අටුවා නැවත පාලියට පරිවර්ථනය කිරීම පිණිසම මෙලොව පහල වූ අනුබුදු බුද්ධගෝෂ ස්ථවිරපාදයන් වහන්සේ විසින් මේවා මහාවිහාරයේ ග්‍රන්ථකාර පිරිවෙනේ වෙසෙමින් රහතුන්ගේ අධීක්ෂණය යටතේ පාලියට පරිවර්ථනය කොට ඇත
ඒ අනුව මේ වන විට අප අතට පත්ව ඇත්තේ මහසඟි අටුවාවේ හෙවත් බුද්ධ භාෂිත අටුවාවේ තෙවැනි පරපුරට අයත් අටුවාවන්‍ ය
සූත්‍ර පිටකය
සූත්‍ර පිටකය - සතර මහා නිකාය

සූත්‍ර පිටකය - ඛුද්දක නිකායේ ඛුද්දක ග්‍රන්ථ

විනය පිටකය
පාරාකජිකා පාලි, පාචිත්තිය පාලි, චුල්ලවග්ග පාලි, මහාවග්ග පාලි, පරිවාර පාලි යන විනය ග්‍රන්ථ පහටම කරන ලද අටුවාව නම් සමන්තපාසාදිකාවයි.

භික්ඛු පාතිමොක්ඛයටත්, භික්ඛුණි පාතිමොක්ඛයටත් කංඛාවිතරණී මාතිකට්ඨකතාව නම් වූ අටුවාව කොට ඇත
මේ ද්විත්වයම පරිවර්ථනය කර ඇත්තේ භදන්තාචරිය බුද්ධගෝෂ ස්ථවිරයන් විසිනි
අභිධර්ම පිටකය

බුද්ධඝෝස හිමියන් විසින් කරනලද අටුවා රාශියට ආශ්‍රය කරගෙන ඇත්තේ මහාට්ඨකථා, මහාපච්චරියට්ඨකථා, කුරුන්දට්ඨකථා, සංඛේපට්ඨකථා, අන්‍ධකට්ඨකථා යන මේ හෙල අටුවා පසය
එයිනුත් මහාට්ඨකථාව විශේෂ වශයෙන් උපකාර කරගෙන ඇති බව පෙනේ
මේවාද බලන්න
 සිංහල අටුවා

මූලාශ්‍ර 
 
 බෞද්ධ සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානයේ අටුවා පරිවර්ථනයන්හී ප්‍රස්ථාවනාව.(කිරම විමලජෝති හිමි)

අටුවා
හිස් කබල අස්ථි 22කින් සමන්විත වේ
ඉන් අස්ථි 8ක් කපාල අස්ථි වන අතර ඉතිරි අස්ථි 14 වක්ත්‍ර අස්ථි වේ
මිනිස් හිස්කබල කශේරුවේ ඉහළ කෙළවරේ කශේරුකාව මත ඉතා සියුම් ලෙස සංතුලනය වී පවතී
හිස් කබලේ බොහෝ අස්ථි අතර චලනය කළ නොහැකි සන්ධි පිහිටයි
ඒවා සීවනි ලෙස හැදින්වේ
අ'නසිටෝ චේ ගුවේරා (
June 14, 1928 – October 9, 1967), commonly known as El Che or simply Che, was an Argentine Marxist revolutionary, physician, author, intellectual, guerrilla leader, diplomat, military theorist, and major figure of the Cuban Revolution
Since his death, his stylized visage has become a ubiquitous countercultural symbol and global insignia within popular culture
1928 ජුනි 14 වෙනි දින ආර්ජන්ටිනා වේදී උපත ලද ශ්‍රේෂ්ට විප්ලවවාදියා
20 වෙනි සියවසේ ජනතාවට සුවිසල බලපෑමක් හා ආකර්ශනයක් ඇතිකල දේශපාලන ප්‍රතිරූපය චේ ගුවෙරාය
බුවනස් අයස් විශ්වවිද්‍යාලයෙන් වෛද්‍ය උපාදිය ලත් හෙතම ලතින් ඇමරිකාව පුරා සැරිසරමින් පිඩිත ජනතාවගේ ජිවන අරගලය වෙනුවෙන් සිය තුරුණු දිවිය කැපකළ අසහාය ලතින් ඇමරිකානුවා
1954 දී ග්‍රන්මා යාත්‍රාවෙන් පිදෙල් කස්ට්රෝ ඇතුළු විප්ලව වාදීන් සමග  මක්ෂිකොව සිට ගමන් අරඹා කියුබාව තුල සමාජවාදී විප්ලවය ජයග්‍රහණය කර එරට ජනතාවට විමුක්තිය උදාකරදිමෙන් නොනැවතුණු ඔහු බොලිවියාවේ විප්ලවීය අරගලය තුලදී සිය ජීවිතය ලෝක සමාජවාද ී උන්නතිය වෙනුවෙන් 1967 දී පුදන ලදී
ok

හැඳින්විම 
පසු  කාලීනව ‍ලොව පුරා නොයෙක් සංස්කෘතීන්ෂණී ආකර්ෂනිය ප්‍රතිරෑයක වු එරන්ඩ්වෝ"චේගු‍වේා ආර්ජන්ටිනාවේ මාක්ස්වාදි විප්ලවවාදියෙක් , දේශපාලඥයෙක් රචකයෙක්, මුදාමතවාදීයෙක්, වෛද්‍යවරයෙක් මෙන්ම, ගරිල්ලානායකයෙක් ද විය
තරැණ වෛද්‍ය සිසුකේ ලෙස ලතින් ඇමරිකාවේ ගමන් කර චේ එම ප්‍රදේශය පුරා පැතිරැනු දුප්පත්කම දැකීනේ විශාල ලෙස වෙනඩ් විය
එම ගමනේදි ඔහු ලද අත්දැකිම් නිරික්ෂණය අනුව මෙම දුප්පත්කමට සහ එම ප්‍ර‍දේශයේ සමානාත්මතවයක් නැතිවීමට හේතු ලෙස ධනවාදය, නවධනවාදය හා අධිරාජ්‍යවාදය දුටුවේය
මෙම තත්ත්වය වෙනස් කිරිමට එකම ක්‍රමය ලෝක විප්ලවයක් බව ඔහු විශ්වාස කළේය
මෙම විශ්වාසය නිසා ඔහු ගෝතමාලානි සමජ විප්ලපවයට, ජනාධිපති ජාකොමෝ අර්මෙන්ඩ් ගුස්මේන් යටතේ සම්බන්ධ විය
මෙම ජනපති ඇමේරිකාවේ CIA සහය ඇතිව බලයෙන් පහ කෙරැනු අතර, මින් ගුවේරාගේ විප්ලවකාරි දෘෂ්ටිවාදය තවත් ශක්තිමත් විය
පසුව ඔහු මෙක්සිකෝවේ, ෆිඩෙල්කැඩ්ත්‍රෝගේ 26 ‍වැනි ජුලි ව්‍යාපාරයේ වැදගත් කාර්ය භාරයක් ඉටු කාර්ය මෙහිදි ඔවුන් ඇමේරිකානු සහය ලැබු කියුබානු ඒකාධිපතියෙකු වු Fulgencio Batista බලයෙන් පහ කළහ
කියුබානු විප්ලවයෙන් පසුව ඔහු එම රජයේ ප්‍රධාන තනතුරැ කීයක දැරීය, ජාතික බැංකුවේ දභාපති ලෙස, උත්තරීතර නඩු පරන්නේ (විල්පවවාදි අධිකරණය මණ්ඩල‍යේ සහ පැරණි රජයේ සිටි සැකකාර යුධ අපරාධකරැවන් මරණයට පත්කරවීමට) කටයුතු කළේය
කියුබානු සමාජදය වෙනුනේ ලොවනායන් හමුවීමට අතරව මේ නො‍කේ දේ රචන කලේය
ඔහුගේ නිකුත් කල ග්‍රන්ත අතර ගරිල්ල යුධක්‍රම මේ න්‍යාය සහ පුහුණුව / ක්‍රියාවේ යෙදවී යන උපදෙස් පෙත්ද වේ
ගුවේරා 1965 කියුබාව හැරගොස් Congo – Kinshasa හ බොලිවියාවේ විල්පලවය ඇති කිරීමට උත්සහ දැරැය එම ප්‍රයත්නය නිශ්පල විය
CIA හි උදව් සමග ඔහු අල්ලාගෙන පසුව මරණයට පත් කරන ලදි
චරිතාපදාන රාශියකින් , මතක සටහන්, රචනා, වාර්තා චිත්‍රපට, ගීත සහ චිත්‍රපට රාශියකින් සාමූහික පරිකල්පනය තුළ ධ්‍රැවීකරණය වූ ගුවේරා ගෞරවාදරයට පාත්‍ර වූ මෙන්ම නිග්‍රහයට පාත්‍ර වූ ඓතිහාසික චරිතයක් ලෙස පවතී
ඔහුගේ සංජානනීය ප්‍රාණ පරිත්‍යාගය, පන්ති අරගලය සඳහා කාව්‍යමය ආයාචනා සහ ද්‍රව්‍යමය දිරිගැන්වීම්වලට වඩා සදාචාරාත්මකව මෙහෙයවනු ලබන "අලුත් මිනිසෙකු" පිළිබඳ විඥානය නිර්මාණය කිරීමට ඇති ආශාවේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස,[17] ගුවේරා විවිධ වාමාංශික ව්‍යාපාරවල ප්‍රධාන සංකේතයක් බවට පරිණාමය වී ඇත
ඊට ප්‍රතිවිරුද්ධව, ඔහුගේ දක්ෂිණාංශික මතවාදී විචාරකයින් ඔහුට චෝදනා කරන්නේ ඒකාධිපතිවාදය ප්‍රවර්ධනය කිරීම සහ ඔහුගේ දේශපාලන විරුද්ධවාදීන්ට එරෙහි ප්‍රචණ්ඩත්වය අනුමත කිරීම ය
ඔහුගේ උරුමය පිළිබඳ මතභේද තිබියදීත්, Time සඟරාව ඔහුව 20 වැනි සියවසේ වඩාත්ම බලගතු පුද්ගලයන් 100 දෙනාගෙන් කෙනෙකු ලෙස නම් කරන ලද අතර, [18] ඔහුගේ Alberto Korda ඡායාරූපය Guerrillero Heroico ලෙස නම් කර ඇති අතර, Maryland Institute College of Art විසින් "වඩාත්ම ලෝකයේ ප්‍රසිද්ධ ඡායාරූපය " ලෙස දක්වා ඇත
[19]

See also 

Main
Che Guevara (photo)
 Che Guevara in popular culture
 Legacy of Che Guevara
 Guevarism

Books
The Motorcycle Diaries (book)
 Guerrilla Warfare (book)
 Episodes of the Cuban Revolutionary War (book)

Films
Che - Part 1 & Part 2 (2008 film)
 The Motorcycle Diaries (film)
 Che
(1969 film)
 The Hands of Che Guevara (film)

Notes

References 

  Alekseev, Aleksandr (October 1984)
"Cuba despus del triunfo de la revolución" ("Cuba after the triumph of the revolution")
Almudevar, Lola (October 9, 2007)
"Bolivia marks capture, execution of 'Che' Guevara 40 years ago"
Anderson, Jon Lee (1997)
A Revolutionary Life
Grove Press
ISBN 0-8021-1600-0.
  Bamford, James (2002)
Body of Secrets
Anatomy of the Ultra-Secret National Security Agency (Reprint edition)
ISBN 0-385-49908-6.
  BBC News (January 17, 2001)
"Profile
Laurent Kabila"
Accessed April 10, 2008.
  BBC News (May 26, 2001)
Che Guevara photographer dies
Accessed January 4, 2006.
  BBC News (October 9, 2007)
"Cuba pays tribute to Che Guevara"
BBC News, International version
Ben Bella, Ahmed (October 1997)
"Che as I knew him"
Le Monde diplomatique
mondediplo
Accessed February 28, 2008.
  Bockman, USMC Major Larry James (April 1, 1984)
The Spirit of Moncada
Fidel Castro's Rise to Power 1953-1959. United States
Marine Corps Command and Staff College
Castaeda, Jorge G (1998)
Compaero
ISBN 0-679-75940-9.
  Castro, Fidel (editors Bonachea, Rolando E
and Nelson P
Valds
Revolutionary Struggle 1947–1958. Cambridge, Massachusetts and London
ISBN 0-262-02065-3.
 
  Cuban Information Archives
"La Coubre explodes in Havana 1960"
Accessed February 26, 2006
pictures can be seen at Cuban site fotospl
DePalma, Anthony (2006)
The Man Who Invented Fidel
Castro, Cuba, and Herbert L
Matthews of the New York Times
ISBN 1-58648-332-3.
  Dorfman, Ariel (June 14, 1999)
Time magazine
Dorschner, John and Roberto Fabricio (1980)
The Winds of December
The Cuban Revolution of 1958. New York
Coward, McCann & Geoghegen
ISBN 0-698-10993-7.
  Dumur, Jean (interviewer) (1964)
L'interview de Che Guevara (Video clip
Glvez, William (1999)
Che in Africa
Che Guevara's Congo Diary
Ocean Press, 1999. ISBN 1-876175-08-7.
  Gómez Treto, Raúl (Spring 1991)
"Thirty Years of Cuban Revolutionary Penal Law"
Latin American Perspectives 18(2), Cuban Views on the Revolution
114-125.
 
  Gott, Richard (August 11, 2005)
"Bolivia on the Day of the Death of Che Guevara"
Accessed February 26, 2006.
  Grant, Will (October 8, 2007)
"CIA man recounts Che Guevara's death"
Accessed February 29, 2008.
  Guevara, Ernesto "Che" (1995)
Motorcycle Diaries
Guevara, Ernesto "Che" (editor Waters, Mary Alice) (1996)
Episodes of the Cuban Revolutionary War 1956–1958. New York
ISBN 0-87348-824-5.
  Guevara, Ernesto "Che" (1965)
"Che Guevara's Farewell Letter"
Guevara, Ernesto "Che" (1967a)
"English Translation of Complete Text of his Message to the Tricontinental"
  Guevara, Ernesto "Che" (1967b)
"Diario (Bolivia)"
Written 1966–1967.
  Guevara, Ernesto "Che" (editors Bonachea, Rolando E
Selected Works of Ernesto Guevara, Cambridge, Massachusetts
ISBN 0-262-52016-8
 
  Guevara, Ernesto "Che" (1972)
Pasajes de la guerra revolucionaria
Guevara, Ernesto "Che" (translated from the Spanish by Patrick Camiller
Grove Publishers
ISBN 0-8021-3834-9.
  Guevara, Ernesto "Che" (2005)
"Socialism and man in Cuba" (First published March 12, 1965 as "From Algiers, for Marcha
The Cuban Revolution Today")
Che Guevara Reader
Ocean Press
ISBN 1-875284-93-1
  Guevara Lynch, Ernesto (2000)
Aqu va un soldado de Amrica
Plaza y Jans Editores, S
ISBN 84-01-01327-5.
  Hall, Kevin (2004)
"In Bolivia, Push for Che Tourism Follows Locals' Reverence"
Common Dreams
commondreams
Accessed November 15, 2008.
  Haney, Rich (2005)
Celia Snchez
The Legend of Cuba's Revolutionary Heart
Algora Pub
ISBN 0-87586-395-7.
  Hari, Johann (October 6, 2007)
"Johann Hari
Should Che be an icon
Hart, Joseph (2004)
The Life, Death, and Afterlife of a Revolutionary
Thunder's Mouth Press
ISBN 1-56025-519-6.
  Ireland's Own (August 12, 2000)
From Cuba to Congo, Dream to Disaster for Che Guevara
Accessed January 11, 2006.
 
  Kornbluh, Peter (1997)
Electronic Briefing Book No
5. National Security Archive
Accessed March 25, 2007.
  Lacey, Mark (October 26, 2007)
"Lone Bidder Buys Strands of Che's Hair at U
Auction"
Lacey, Mark (October 9, 2007)
"A Revolutionary Icon, and Now, a Bikini"
Lago, Armando M (September 2005)
the Human Cost of Social Revolution
(Manuscript pending publication
) Summit, New Jersey
Free Society Project
Mittleman, James H (1981)
Underdevelopment and the Transition to Socialism – Mozambique and Tanzania
ISBN 0-12-500660-8
  Moynihan, Michael
"Neutering Sartre at Dagens Nyheter"
Stockholm Spectator
Accessed February 26, 2006.
 Murray, Edmundo (November-December 2005)
"Guevara, Ernesto [Che] (1928–1967)"
Irish Migration Studies in Latin America (www
irlandeses
org)
Che Guevara, by Frank Niess, Haus Publishers Ltd, 2007, ISBN 1-904341-99-3.
  O'Hagan, Sean (July 11, 2004)
"Just a pretty face
Accessed October 25, 2006.
  Radio Cadena Agramonte, " Ataque al cuartel del Bayamo"
Accessed February 25, 2006.
  
  Ramonez, Ignacio (2007)
Translated by Andrew Hurley
My Life London
Penguin Books
ISBN 978-0-14-102626-8
 
 Rodriguez, Flix I
and John Weisman (1989)
Shadow Warrior/the CIA Hero of a Hundred Unknown Battles
ISBN 0-671-66721-1.
  Ryan, Henry Butterfield (1998)
The Fall of Che Guevara
A Story of Soldiers, Spies, and Diplomats
ISBN 0-19-511879-0.
  Sanati, Kimia (October 3, 2007)
" Islamist, Socialist Revolutions Don't Mix"
IPS News
(Reporting from Tehran, Iran)
Accessed 13 October, 2010.
 
  Schipani, Andres (September 23, 2007)
"The Final Triumph of Saint Che"
(Reporting from La Higuera
)
  Selvage, Major Donald R
– USMC (April 1, 1985)
Che Guevara in Bolivia
Globalsecurity
Accessed January 5, 2006.
 
  Snow, Anita (October 8, 2007)
"Castro Pays Homage to Che Guevara"
Time Magazine (October 12, 1970)
" Che
A Myth Embalmed in a Matrix of Ignorance"
Time Magazine cover story (August 8, 1960)
" Castro's Brain"
Army (April 28, 1967)
Memorandum of Understanding Concerning the Activation, Organization and Training of the 2d Ranger Battalion – Bolivian Army
Accessed June 19, 2006.
  U
Foreign Relations, Guatemala, 1952–1954. Office of Electronic Information, Bureau of Public Affairs
Accessed February 29, 2008.
  Vargas Llosa, Alvaro (July 11, 2005)
"The Killing Machine
Che Guevara, from Communist Firebrand to Capitalist Brand"
The Independent Institute
Accessed November 10, 2006.
  "World Combined Sources" (October 2, 2004)
" Che Guevara remains a hero to Cubans"
People's Weekly World
බාහිර සබැඳි 

 BBC Audio Archive
Profile of Che Guevara
 BBC News - Che Guevara Images
Set 1, Set 2, Set 3
 Central Intelligence Agency
Reports on Che Guevara
 Che Guevara Internet Archive
Speeches, Images 
 Democracy Now
"Life & Legacy of Che Guevara "
 Discovery Channel
Ernesto "Che" Guevara
 Documentary
Che Guevara, The Body & The Legend 
 Documentary
El Che Investigating a Legend
 History International
Tracing Che
A Motorcycle Journey 
 In Defense of Marxism
40th Anniversary Part 1 --- Part 2
 Life Magazine Gallery
Che Guevara, Revolutionary Life 

 MSNBC Slideshow
"In Cuba, Che Still Sells Revolution"
 National Security Archive
The Death of Che Guevara 
 New York Post
Ernesto "Che" Guevara Photo Gallery 
 NPR Audio Report
Che Guevara
 NY Times Interactive Gallery
"A Revolutionary Afterlife"
 Slate Magazine
Picture Essay of Che
 Slideshow
A Revolutionary Friendship
 State of Nature
Interview on Che with Jon Lee Anderson
 The Guardian
"Making of a Marxist"  Che's Early Journals
 The History Channel
The True Story of Che Guevara 
 Wall Street Journal Gallery
"The Ubiquitous Che"

න

Guerrilla warfare theorists
Revolution theorists
මාක්ස්වාදය
සමාජවාදය
අධිරාජ්‍ය විරෝධය
නව යටත්විජිතවාදය
National liberation movements
Executed revolutionaries
Guerrillas killed in action
Deaths by firearm in Bolivia
ආජන්ටීනා
University of Buenos Aires alumni
තොළුවිල බුද්ධ ප්‍රතිමා වහන්සේ බුදුන් වහන්සේගේ සමාධි මුද්‍රාව විදහා දක්වයි. අනුරාධපුරයේ තොළුවිල දි 1900 දි  මුල්වරට ඉංග්‍රීසි ජාතිකයන්ට හමුවූ අතර පසුව ඔවුන් විසින් කොළඹ කෞතුකාගාරයට ගෙනයන ලදුව දැනට එහි ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇත
කළු ගලින් නිර්මාණය කරන ලද මෙම ප්‍රතිමාව උසින් අඩි 5 අඟල් 9 ( මිටර 1.75 ) වේ
මුද්‍රාව 
සමාධි මුද්‍රාවේ බුද්ධ ප්‍රතිමාවකි
මෙම භාවනා කිරීමේ ඉරියව්වේදී එරමිනියා ගොතා ගෙන අත්ල උඩු අතට හරවා එකක් මත එකක් සිටින සේ උකුල මත දෑත් තබා බුදුන් වහන්සේ වැඩ හිඳින සේක
මෙම පිළිමය අනුරාධපුරයේ සමාධි බුදු පිළිමයට සමානකමක් දක්වයි. වැඩහිඳිනා ඉරියව්ව විරාසනයයි
ඉන්දියාවේ මථුරා පිළිම සම්ප්‍රදායේ ආභාසය ලැබි ඇත
අඩවන් දෙනෙතින් නුදුර බලා සිටින ආකාරයෙන් නෙළා ඇති මෙම පිළිමයෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ චිත්ත ඒකාග්‍රතාව මැනවින් පැහැදිලිව පෙන්නුම් කරයි
ඉතිහාසය 
අනුරාධපුරයේ අග භාගයේදි පමණ නිර්මාණය කරන ලදැයි සැලකේ. (ක්‍රි
ව. 4 -5 වන සියවස
)

මේවාද බලන්න
තොලුවිල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය

බුදු පිළිම - ශ්‍රී ලංකා
ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය යටතේ වර්ථමානයේ පවතින භූමි කලාප මෙහි දැක්වේ
බස්නාහිර සහ වයඹ කලාපයේ දූපත්
 මන්නාරම දූපත
 බත්තලංගුන්ඩුව

නැගෙනහිර කලාපයේ දූපත්

ගිණිකොන, දකුණ සහ නිරිතදිග කලාපයේ දූපත්

 සීනිගම  දූපත

References
 
 
 
 
 

දූපත් - ශ්‍රී ලංකා
මහින්දා ගමනයෙන් ලංකාවට ලැබුන බව සැලකෙන ත්‍රිපිටකයට ඇතුළු නොවුනු කරුණු අටුවා නමින් සිංහල බසින් පැවත එන ලදී
ඊ.ඩබ්. අදිකාරම් මහතාගේ මතය අනුව එබඳු මූලාශ්‍ර 28කි
මහා අට්ඨකථා හෙවත් මූල අට්ඨකථා
 මහා පච්චරිය අට්ඨකථා
 කුරුන්දි අට්ඨකථා
 අන්‍ධකට්ඨ කථා
 සංඛෙපට්ඨ කථා
 විනයට්ඨ කථා
 සුත්තන්තට්ඨ කථා
 ආගමට්ඨ කථා
 දීඝට්ඨ කතා
 මජ්ඣිමට්ඨ කථා
 සංයුක්තට්ඨ කථා
 අංගුත්තරට්ඨ කථා
 අට්ඨ කථා ඒක වචනයෙන්
 අට්ඨ කථා බහු වචනයෙන්
 අට්ඨකථා චරිය

මූලාශ්‍ර

සබැඳි ලිපි
 අටුවා

අටුවා
ක්‍රීඩා උපකරණ යනු ක්‍රීඩා සහ ව්‍යායාම සඳහා භාවිතා කරන ඕනෑම භාණ්ඩයකට යෙදෙන පොදු යෙදුමකි
ක්‍රීඩා උපකරණ
කිරිදත් මතුවීම  ලදරුවන්ගේ සහ කුඩා දරුවන්ගේ දත් විදුරුමහ තුලින් ඉවතට පැමිනීමේ ක්‍රියාවලියයි
කිරිදත් මතුවීම ආරම්භවීමේ වයස ලදරුවාගෙන් ලදරුවාට වෙනස්වේ
සාමාන්‍යයෙන් මාස 6ත් 9ත් අතරදී ආරම්භවන අතර සමහරවිට මාස 3ක් තරම් අඩු වයසකදී මෙන්ම අවුරුදු 1ක් තරම් වැඩි වයසකදීද මෙය ආරම්භ වියහැක
මතුවන පිලිවෙල

 පහල මැද කෘන්තක (2)
 ඉහල මැද කෘන්තක (2)
 ඉහල පැති කෘන්තක (2),
 පහල පැති කෘන්තක (2)
 මුල් චාර්වක (4)
 රදකනක (4)
 දෙවන චාර්වක (4)

කිරිදත් මතුවීමේ සායනික ලක්‍ෂණ

ප්‍රතිකාර

ආශ්‍රිත ලිපි
 කිරි දත්

බාහිර යොමු

මූලාශ්‍ර

ලදරුවා
දත්
දන්ත ශල්‍යවේදය
සූත්‍ර පිටකෙය් ෙකාටසක් වන 'අංගුත්තර නිකාය'ට අනුව මහා ජනපද යනු ඉන්දියානු උප මහද්වීපයේ එකිනෙකට යාව පිහිටා තිබූ කුඩා පරිමාණයේ ජනපද රාශියකි
බුදු දහම ඉන්දියාවේ පැතිර යාමට ෙපර ෙමම රාජධානී ස්වර්ණමය හා බලවත් ම කාල පරිජේදයක පැවතියේය
දළ විශ්ලේෂණය
පැරණි ඉන්දීය සමාජය ආරම්භ වූයේ අර්ධ සංක්‍රමණික ෙගා්ත්‍රික ජන ෙකාටස්  වලිනි
ෙමම  ෙගා්ත්‍රික ෙකාටස් තමන්ෙග් ජීවන රටාව තුළ ගවයන් , බැටළුවන් හා තණබිම් සඳහා එකිනෙකා අතර ගැටුම් අඬ දබර ඇති කරගනිමින් ජීවත් වූහ
ෙපෟරාණික  ෙෙවදික ෙපාත් පත් මෙයට සාක්කි දරයි
ෙෙවදික යුගෙය් ෙමෙලස ජීවත් වූ  ෙමම  ජන කොටස් පසු කාලීන ව සාමූහික වීම ෙහ්තුකොට ෙගන මහා ජනපද 16 ක් ඇති විය
"ජනපද" යන්ෙනහි අරුත යන්තම් අවකාශය යන්නයි
වචනෙය් පරිසමාප්ත අර්ථෙයන් ම මුල් යුගෙය් ෙගා්ත්‍රික  ෙකාටස්  තමනට අවැසි ඉතා සුළු බිම් තීරුවක් පමණක් උරුම කර ගත්තේය
ෙමය සිදුවූයේ බුද්ධ කාලයට ෙපරදී ය
ජනපදවල පුරවැසියෝ ජනපදිකෙයා් ෙලස හැඳින්ෙවති
ජනපද වැසියෝ  ෙමම ජනපදවලට නම් යොදනු ලැබීය
ෙමම එෙකක්  ජනපදවල  බල පරාක්‍රමය මත පසු කාලීනව  සමහර ජනපද තමන්ගේ ෙද්ශ සීමා පුළුල් ෙකාට ප්‍රබලත්වයට පත් වූහ
සොළොස් මහා ජනපද 

 අංග
 මගධ (රාජාණ්ඩු)
 කසී
 කෝසල ( රාජාණ්ඩු)
 වජ්ජි හෙවත් ව්රිජි
 මල්ල
 චේදී හෙවත් චේතිය
 වත්ස හෙවත් වම්ස (රාජාණ්ඩු)
 කුරු
 පංචාල
 මච්ච හෙවත් මත්ස්ය
 සුරසේන
 අස්මක (දකුණු ඉන්දීය)
 අවන්ති (රාජාණ්ඩු)
 ගන්ධාර (වයඹ දිග ඉන්දීය)
 කාම්බෝජ (වයඹ දිග ඉන්දීය)

කසී
කසීවරු ආර්යය ජනතාව වු අතර ඔවුන් වරණාසි (නූතන බරණැස) අවට ප්‍රදේශයේ තම ජනාවාස පිහිටුවා ගෙන සිටියහ
කසී ජනපදයේ අගනුවර වුයේ වරණාසිය
වරණාසි නගරය උතුරෙන් දකුණෙන් පිළිවලින් වරුණ හා ආසි ගංඟා වලින් සීමා‍වී තිබු නිසා එයට එම නම ලැබුණි
බුදුරජාණන් වහන්සේට පෙර කසී ජනපදය මහා ජනපද 16 න් වඩාත්ම බලවත් එක විය
ජාතක කතා කිහිපයක්ම අනෙක් නගර වලට එපිටින් වු එහි ශ්‍රේෂ්ඨත්වය හා සමෘද්ධිමත් භාවය පිළිබද කරුණු හෙලි කරයි
ජාතක කතා මගින් කෝසල, අංග හා මගධ රාජ්‍යයන් සමග කසිරාජ්‍යයේ විරුද්ධවාදි බව ගැනද කරුණු හෙලි කරයි
කාලයක් පුරාවටම ඔවුන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨත්වය සදහා ගැටුම් ඇති විය
කසී ජනපදයේ බිහාගත රජතුමා කෝසලය ආක්‍රමණය කළ අතර නමුත් පසුව බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේදී කන්ස රජතුමා විසින් කසී රාජ්‍ය කෝසලය ජනපදයට ඇදාගන්නා ලදී
කසී ජනපද වාසීන් කෝසල හා වේදේහ වාසීන් සමග වේද පාටවල සදහන් වන අතර ඔවුන් සමීපවම මිත්‍රශීලි මිනිසුන් බවට එමගින් හැගවෙයි
මත්ස්‍ය පුරාණ හා ඇල්බෙරුණි ග්‍රන්ථ වලදී  කසී යන්න පිලිවෙලින් කෞසිකා හා කෞෂක ලෙස හදුන්වයි. අනෙකුත් සියලු ඉපැරණි පාඨ එය හඳුන්වන්නේ කසී ලෙසය
කෝසල
කෝසල වරුන්ගේ රාජ්‍ය පිහිටා තිබුණේ මගධයට වයඹින් වන අතර එහි අගනුවර වුයේ සාවත්ති පුරය එය ගොරක්පූර් වල සිට සැතපුම් 70 ක් පමණ වයඹ දෙසින් පිහිටා තිබු අතර නූතන උත්තර ප්‍රදේශයේ අවාද් ප්‍රදේශයට අනුරූප භූමියකින් යුක්ත විය
එහි දකුණු සීමාව ලෙස ගංඟා නදිය ද නැගෙනහිර සිමා මායිම ලෙස ගන්දක් නදිය ද උතුරු සිමාව ලෙස හිමාල කඳු පන්තිය ද පිහිටියේ ය
මෙම රාජධානිය ප්‍රසංජිත් රජතුමා විසින් පාලනය කළ අතර ඉන් පසු ඔහුගේ පුත් විදුදභ විසින් රාජධානිය භාර ගන්නා ලදී
ප්‍රසංජිත් රජතුමා හා මගධයේ අජටා සතෘ රජතුමා අතර ශ්‍රේෂ්ඨත්වය සදහා සටන් පැවති අතර අවසානයේදී ලිච්ජවී වරුන් මගධ වරුන් සමග සම්බන්ධවීම නිසා එය සමතයකට පත්විය
කෝසලයේ පාලකයා විදුදභ වු කාලයේදී කෝසලය නිතැතින්ම මගධය වෙත ඇදී ගියේය
කෝසලයේ ප්‍රධාන නගර අතර අයෝද්‍යා, සාකේත, බරණැස් හා සාවස්ති නගරවෙයි
අස්සක හෝ අශ්මක 
අස්සක හෝ අශ්මක ගෝත්‍රයේ භූමි ප්‍රදේශය පිහිටා තිබුණේ දක්ෂිණ පත හෝ දකුණු දිග ඉන්දියාවේය
බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේදී අශ්සක පිහිටා තිබුණේ ගොදාවරි ගඟ අසබඩය
(වින්ද්‍යා කඳු වලට දකුණින්) අස්සක හි අගනගරය පොටානා හෝ පොටාලි වු අතර එය මහා භාරතයේ පවුදන්‍යා නගරයට අනුරූප විය
අශ්මක වරු කණිනි යන්නෙන් ද හදුන්වනු ලැබේ
ඔවුන් වයඹ දිග ප්‍රදේශයේ මාකෙන්දය පුරණ හා බ්‍රට් සන්හිත වාසය කළ හ
ගොදාවරි ගංඟාව අස්සක වරුන්ගේ රාජ්‍යය මුලක්කා (හෝ ආලක) වරුන්ගේ රාජ්‍යයෙන් වෙන් කරන ලදි
කෞටේල්යගේ අර්ත ශාස්ත්‍ර පිළිබද විචාරකයා අශ්මක හදුනා ගන්නේ මහා රාශ්ට්‍ර සමගය
අස්සක වරුන්ගේ රාජ්‍යය මධ්‍ය දේශ සීමාවෙන් පිටත පිහිටියේය
එය පිහිටා තිබුණේ දකුණු උස්මාවතේ හෝ දක්ෂිණ පතයේ ය
එක් කාලයකදී අස්සක රාජ්‍යයට මුලක්කා ඇතුළත් වු අතර ඔවුන්ගේ රාජ්‍ය අවන්ති රාජ්‍යය සමග සහයෝගයෙන් කටයුතු කරන ලදී
අවන්ති රාජදානියෙ රජු
අවන්ති වරුන්ගේ රාජධානිය බටහිර ඉන්දියාවේ වැදගත් රාජධානියක් වු අතර එය බුදු දහම ප්‍රචලිත වු කාලයේදි ඉන්දියාවේ තිබු සුවිශල් රාජධානි හතරෙන් එකකි
අනෙක් තුන වන්නේ කෝසල වත්ස හා මගධයයි
අවන්ති අධිරාජ්‍ය වෙට්ට්‍රවති ගඟ මගින් දකුණ හා උතුර ලෙස කොටස් 2 කට බෙදනු ලැබේ
දක්ෂිණ අවන්ති රාජ්‍යයේ අගනගරය මහිස්සති (සංස්කෘත මහිශමුති) වු අතර උතුරු දිග අවන්තියේ අධි රාජ්‍යය වුයේ උජ්ජයිනිය
(සංස්කෘත උජ්ජයින) නමුත් මහාවීර හා බුදු රජාණන් වහන්සේගේ කාලයේදී සංයුක්ත අවන්ති අගනගරය වුයේ උජ්ජයිනිය
අවන්ති අධිරාජ්‍යය වර්තමාන මල්වා, නිමාර් හා මධ්‍ය ප්‍රදේශයේ ආසන්න කොටස් වලට දළ වශයෙන් අනුරූපය
මහිෂ්මති හා උජ්ජයින් නගර දෙකම පිහිටා තිබුණේ රාජග්‍රිහ සිට ප්‍රතිෂ්ථාන (නූතන පයිතන්) දක්වා දිවෙන දක්ෂිණ පථ ලෙස හදුන්වන දකුණු දිග උස්මාවතෙහිය
අවන්ති බෞද්ධාගමේ වැදගත් මධ්‍යස්තානයක් වු අතර වැදගත් හිමිවරුන් හා තෙරණියන් මෙහි ඉපිද ජීවත් වන ලදී
අවන්තිහි නදි‍වර්ධන රජතුමා මගධහි ශිෂුනාග රජතුමා විසින් පරාජයට පත් කරන ලදී
පසුව අවන්ති මගධ අධිරාජ්‍යයේ කොටසක් බවට පත් විය
ශ්‍රී ලංකාවේ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය ඉතා උසස් වූ වාස්තු විද්‍යාත්මක හැඩ රේඛා හා ශෛලීන් විදහා පායි
3 වන ශතවර්ෂයේදී බුදු දහම ශ්‍රී ලංකාවට හඳුන්වාදුන් දා සිට එය ශ්‍රී ලංකාවේ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය කෙරෙහි සැලකිය යුතු ලෙස බල පවත්වා ඇත
කෙසේ වුවත් ශ්‍රී ලංකානු ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ ප්‍රධාන භූමිකාවක් යුරෝපීය මෙන්ම ආසියානු තාක්ෂණය හා ශෛලීන්ද රඟ දක්වනු ලබයි
පෞරාණික ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය

ලෙන් විහාර 

ලෙන් විහාර පිළිබඳ මූළික සාක්ෂි හමුවී ඇත්තේ මිහින්තලේදීය
මෙම ලෙනෙහි දක්නට ඇති අනන්‍ය ලක්ෂණය වන්නේ ගල් සිවිලිමේ ඉහළ දාරයෙහි කැටයම් කර ඇති කටාරම් ගැටියයි
එය වර්ෂා ජලය ලෙන තුලට ගලා ඒම වැලැක්වීමට දායක වෙයි
කාලයත් සමගම මෙම ලෙන් විහාර වලට ද්වාර, ජනේල සහ ගල් හෝ ගඩොල් යොදා බඳින ලද ප්‍රාකාර එකතු විය
මෙම ප්‍රාකාර සහ පියැසි අලංකාර කිරීම සඳහා සුදු පැහැ බදාම ආලේප කර ඒ මත අලංකාර සිතුවමි ඇඳීම සිදු කරන ලදි
මෙය දඹුලු ලෙන් විහාරය නැරඹීමේදී මනාව ප්‍රත්‍යක්ෂ වේ
ලෙන් පතුල ඉදි කිරීම සඳහා මැටි පස යොදා ගෙන ඇති අතර එයට යටින් කුඩා ගල් පතුරු ඇසිරීම සිදු කර ඇත
දඹුලු ලෙන් විහාරය  සහ සිතුල්පව්ව ගුහා සංකීර්ණයන්ගේ එක සංකීර්ණයක ලෙන් 80 බැගින් අඩංගු වන අතර,කලුදිය පොකුණ සහ මිහින්තලේ ලෙන් විහාර ගොඩ නැඟීම සඳහා ගඩොල් වලින් බඳින ලද ප්‍රාකාර ,විවෘත වූ කලු ගල් වලින් සකසන ලද ජනේල  සහ සිවිලිම් යොදා ගෙන ඇත
ගල් විහාරය පොළොන්නරුව සහ දඹුලු ලෙන් විහාරය ආරම්භක අවදියේදී ලෙන් විහාර ලෙස ගොඩ නඟා ඇති අතර පසු කාලීනව මෙම ලෙන් විහාර පිළිම ගෙවල් බවට පරිවර්තනය වී ඇත
දාගැබ් නොහොත් ස්ථූප

දාගැබ් නොහොත් ස්ථූප විවිධ හේතුන් නිසා විශේෂණීය වේ
ඒවා ප්‍රාග් නූතන යුගයේ හමුවූ  ගඩොල් වලින් තනන ලද විශාල ඉදිකිරිම් ලෙස ප්‍රකාශිතය
මෙතෙක් නිම කළ නොමැති දෙමළ මහා සෑය අඩි 2,011 (මීටර 613) ක වට ප්‍රමාණයකින් යුක්ත වේ
ලෝකයේ නිර්මාණය කරන ලද විශාලතම ස්තූපය ලෙස සැළකෙන්නේ  ජේතවනාරාමයයි
එහි විශ්කම්භය අඩි 367 (මීටර 112 ) ක් හා උස මීටර 120 කට වඩා වැඩි වන අතර එහි අත්තිවාරම මීටර 28ක් පමණ ගැඹුරු වේ
එය ඉදිකිරීම සඳහා රාත්තල් 368 ක බරක් දරා සිටිය හැකි ගඩොල් අවශ්‍ය විය
පුරාණ ලෝකයේ හමුවන ගොඩනැඟිලි අතුරින් ජේතවනාරාමයයි උස අතින් තෙවන ස්ථානයේ පසුවෙයි
අභයගිරිය (අඩි 370) සහ රුවන්වැලි දගැබ් (අඩි 300) පිලිවෙළින් පස් වන සහ හත් වන ස්ථානයන්ගේ පසුවේ
( පළමුවන, සිව්වන සහ සයවන ස්ථාන ඊජිප්තුවේ පිරමීඩ දරයි
)

දාගැබ් ආකෘතිය 

දාගැබ් ඉදිකිරීම  ඉතා වටිනා කුසලතාවයක් ලෙස අතීතයේදී සලකන ලදි
එය ඉදි කිරීමේ මූලික අරමුණ වන්නේ ධාතු නිදන් කිරීමයි
දාගැබ් ඉදි කිරීමේ ක්‍රියාවලිය ඉතා සියුම් අකාරයකට සිදු කර ඇත
දාගැබ් වලට ඇතුල් වන දොරටුව පිහිටා ඇත්තේ එහි මධ්‍යම රේඛාව ධාතු නිදන්කර ඇති මැදිරිය දෙසට මුහුණලා ඇති පරිදිය
ආරම්භයේදී පැවතියේ එක් ධාතු මැදිරියක් පමණක් වන අතර පසු කාලීනව ස්ථූප නැවත ප්‍රතිසංස්කරණයේදී අමතර ධාතු මැදිරි හඳුන්වා දෙන ලදි
දාගැබ් එහි නිර්මාණාත්මක ව්‍යූහය හා ස්ථායිතාව හේතුවෙන් මහත් අගය කොට සලකනු ලබයි
1980 දී ජෙතවනාරාමය පරීක්ෂා කර බැලූ  විද්‍යාඥයන් පවසන ලද්දේ එහි හැඩය උත්කෘෂ්ඨවත් ලෙස අමුද්‍රව්‍ය යොදා ගෙන සකසා ඇති බවය
ජේතවනාරාමය, අභයගිරිය,රුවන්වැලිසෑය සහ මිරිසවැටිය ස්ථූප ආරම්භයේදී ධාන්‍යාකාර හැඩයෙන් යුක්ත වූ අතර පසු කාලීනව අනෙකුත් හැඩයන් සංවර්ධිත විය
නාඩිගම්විල දිගම්විල ස්ථූපය ලූනු ගෙඩියක හැඩයෙන් යුක්ත වන බවට අදහස් ඉදිරිපත් වී ඇත
2 වන ශත වර්ෂයේදී පමණ අලංකාර වාහල්කඩයන් ස්ථූප වලට එකතු වන ලද අතර ප්‍රථම වාහල්කඩ චෛත්‍ය සමඟ නිර්මාණය විය
සතර වාහල්කඩයන් එක් කේන්ද්‍රයකට මුහුණ පායි
එය සත්ව, පුෂ්ප, හංස සහ වාමන රූප වලින් අලංකාරය වී ඇත
වාහල්කඩ දෙපස ඇති කුළුණු දාගැබේ සැලැස්ම මත පදන්ම්ව සිංහ, හස්ති, අශ්ව හෝ වෘෂභ සත්ව රූප දරාගෙන සිටී.

ඉදිකිරීම 

දාගැබ් ඉදිකිරීමේදී ගඩොල් එකිනෙක බැඳීම සඳහා මැටි වලින් සකසන ලද තුනී දියාරු මිශ්‍රණයක් උපයෝගී කරගෙන ඇත
එය වෙඬරු මැටි හෝ නවනිට මැට්ටික ලෙස හඳුන්වයි. මෙය සකසා ඇත්තේ සියුම්ව අඹරන ලද ඩොලම්යිට් හුණු ගල් සහ පෙරණ ලද වැලි සහ මැටි පස එකට මිශ්‍ර කිරීමෙනි
ඉන්පසු ස්තූපය හුණු බදාමයකින් අවරණය කිරීම සිදු කරයි
මෙම බදාමය බොහෝදුරට අඟල් දහසයකින් පමණ ඝණකමකින් යුක්ත වේ
විවිධ අමුද්‍රව්‍ය සංයෝජනය කර තනන ලද හුණු බදාම වර්ග රාශියක් එකල මේ සඳහා භාවිතා කර ඇත
මිශ්‍රණය සඳහා යොදා ගෙන ඇති ද්‍රව්‍ය වන්නේ, හුණු, මැටි පස, වැලි, බොරළු, කුඩු කල සිප්පි කටු, සීනි සිරප්, බිත්තර සුදු මදය, පොල් වතුර, දුම්මල කොල, වෙලුම් තෙල්, ගම් සහ සුදු කූඹින්ගෙ ඛේටයයි
මෙම ද්‍රව්‍ය සමහරක් පිළිබඳ මහාවංශයේ සඳහන් වේ
කිරි විහාරය (2 වන ශතවර්ශය ) සඳහා කුඩා බොරළු වලින් සකසන ලද අගනා බදාමයක් යොදා ගෙන ඇත
5 වන සිට 12 වන ශතවර්ෂ අතර ඉදි වූ ස්තූප වල බදාම සඳහා යොදා ගෙන  ඇත්තේ කුඩු කල සිප්පි කටු, හුණු සහ වැලි යොදා සැකසූ මිශ්‍රණයකි
ජලයට ඔරොත්තු දීම වැනි විශේෂ අරමුණු සඳහා පමණක් මිල අධික අමුද්‍රව්‍ය යොදා ගෙන ඇත
ශ්‍රී ලංකාවේ මෙන් නොව අනෙකුත් රට වල ස්ථූපයන් අකුණු පහර වලට නොයෙක් විට ලක් වී ඇත
මේ සඳහා ඔරොත්තු දෙන ආකාරය පිළිබඳ විස්තර මහවංශයේ සඳහන් වේ
එහි සැළකෙන ආකාරයට දාගැබ මුදුනේ ඇති කේතුකාකාර ලෝහ ආවරණය සහ එහි "වජිර" යෙහි භූගත කිරීමේ ගුණය පවතී
එසේම තඹ ඉරුවක් අත්තිවාරම මත අතුරා ඒමත ආසනික් ද්‍රවිත තල තෙල් ඇතිරීම මඟින් සුදු කූඹින් පළවා හැරීම සහ ස්තූපය තුල පැළෑටි වර්ධනය වීමද වළකන බව එහි තව දුරටත් සඳහන් වෙයි
යටත් විජිත සමය  

යටත් විජිතයන් ලංකාවට පැමිණීමෙන් පසුව ඔවුන් තමන්ටම ආවේණික වූ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පීය ක්‍රමයක් මෙරට තුල සංස්ථාපිත කරන ලදි
එම කාලයේ වූ ගෘහ නිර්මාණ සහ නවීන නිර්මාණ තුලින්ද මෙ සඳහා සාධක හමුවේ
පෘතුග්‍රීසීන්  තැනූ ගොඩනැගිලි අතරින් ඉතා ස්වල්පයක් දැනට ඉතිරි වී ඇති අතර කෙසේ වුවත් ලන්දේසී යුගයේ වූ ගොඩනැගිලි බොහොමයක් වෙරළාශ්‍රිතව දැකගත හැකි වේ
උදාහරණයක් වශයෙන්, ලන්දේසින් විසින් 1663 දී ගොඩ නඟන ලද පැරණි ගාල්ල නගරය සහ එහි ආරක්ෂාව සැළසීම සඳහා තනන ලද ගොඩනැඟිලි යුනෙස්කෝ ලෝක උරුමයන් ලැයිස්තුවට එක් වීමට සමත් වී ඇත
ඓතිහාසික වශයෙන් වදගත් වූ ගොඩනැඟිලි බොහොමයක් තනා ඇත්තේ මෙම යටත් විජිත පාලන සමය තුලදීය
ඒවා බොහෝ විට නිර්මාණය කර ඇත්තේ එකල මෝස්තරයක්ව පැවති යුරෝපීය ගෘහනිර්මාණ ශිල්ප වන ඇතීනියානු, පුනරුදය සහ නව සම්භාව්‍ය ශිල්ප එකක් හෝ කිහිපයක එකතුවකින් බව සැලකේ.

පශ්චාත් ස්වාධීනතාව

යොමුව
ලුම්බිණි විද්‍යාලය , කොළඹ 05
 රාජකීය විද්‍යාලය, කොළඹ
 අසෝක විද්‍යාලය, කොළඹ10
 ශ්‍රි ජයවර්ධන පුර මහා විද්‍යාලය,කෝට්ටේ
 ආනන්ද බාලිකා විද්‍යාලය, කොළඹ 10
 ආනන්ද විද්‍යාලය
 අනුලා විද්‍යාලය, නුගේගොඩ
 කේරි විද්‍යාලය, කොළඹ
 දේවි බාලිකා විද්‍යාලය, කොළඹ
 ඩී.එස් සේනානායක විද්‍යාලය
 ගෝතමී බාලිකා විද්‍යාලය, කොළඹ 10
 ඉසිපතන විද්‍යාලය
 හින්දු  විද්‍යාලය, බම්බලපිටිය
 මහානාම විද්‍යාලය, කොළඹ 03
 මහාමයා බාලිකා මහා විද්‍යාලය, නුගේගොඩ
 නාලන්දා විද්‍යාලය, කොළඹ 
 ධර්මපාල විද්‍යාලය, පන්නිපිටිය
 ජනාධිපති විද්‍යාලය
 ශාන්ත පාවුලු බාලිකා විද්‍යාලය, මිලාගිරිය, කොළඹ 05
 සිරිමාවෝ බන්ඩාරණායක මහා විද්‍යාලය, කොළඹ 07
 ශාන්ත ජෝශප් බාලිකා විද්‍යාලය, නුගේගොඩ
 තර්ස්ටන් විද්‍යාලය
 වේළුවන මහා විද්‍යාලය
 විශාකා විද්‍යාලය
 වේල්ස් කුමර විද්‍යාලය, මොරටුව
 වේල්ස් කුමරි විද්‍යාලය, මොරටුව
 මහින්ද රාජපක්ෂ විද්‍යාලය,පිටිපන,හෝමාගම
අගමැති විද්‍යාලය,සිරිල් සී.
පෙරේරා මාවත,කොළඹ 15

පාසල් නාමාවලි - ශ්‍රී ලංකා
බලශක්ති සංරක්ෂණය යනු බලශක්ති පරිභෝජනය අඩු කිරීමට දරන ක්‍රියාමාර්ග වේ
බලශක්ති සංරක්ෂණය කරගැනීමට ගත හැකි ක්‍රියාමාර්ග නම්
කාර්යක්ෂම බලශක්තින් භාවිතය වැඩි කිරීම
බලශක්ති පරිභෝඡනය හා බලශක්ති හානිය අවම කර ගැනීම
සාම්ප්‍රදායක ශක්ති ප්‍රභව පරිභෝජනය අඩු කිරීම
බලශක්ති සංරක්ෂණය මගින් ආර්ථික සංවර්ධනය ඇති කිරීම, පරිසර තත්ත්ව ඉහළ නැංවීම, ඡාතික ආරක්ෂාව,  පුද්ගල ආරක්ෂාව හා  මිනිස් සැප පහසුකමි වැඩි දියුණු කිරීම සිදු කර ගත හැක
බලශක්ති පරිභෝජනයේ ඍජු පාරිභෝගිකයන් වන පුද්ගලයන් හා සංවිධාන විසින් බලශක්ති සංරක්ෂණයට දායක වීම මගින් බලශක්තීන් සඳහා වැයවන පිරිවැය අඩුකිරීමට හා  ආර්ථික සංවර්ධනය ඇති කිරීමට හැකි වේ
කාර්මික හා වෙළඳ පරිශීලකයන්ටද කාර්යක්ෂම බලශක්ති  භාවිතය වැඩි කිරීමෙන් උපරිම ප්‍රතිලාභ ලබා ගත හැක
බලශක්ති සංරක්ෂණ ප්‍රතිපත්ති 

බලශක්ති ප්‍රතිපත්තින්හි ප්‍රධාන අංගයක් වන්නේ විද්‍යූත් බලශක්ති සංරක්ෂණයයි
බලශක්ති සංරක්ෂණ මගින් බලශක්ති පරිභෝජනය අඩු කිරීමටත් ඒක පුද්ගල බලශක්ති ඉල්ලුම අඩු කිරීමටත් හැකිවන අතර ජනගහන වර්ධනයට සාපේක්ෂව ඇතිවන බලශක්ති ඉල්ලුමේ වර්ධනය මඟ හරවා ගැනීමටත් හැකිවේ
බලශක්ති සංරක්ෂණය කිරීම මගින් දිනෙන් දින ඉහළ යන බලශක්තීන් සඳහා සිදුකරන ගෙවීම් අවම කර ගැනීම, නව බලශක්ති බලාගාරවල අවශ්‍යතාව අවම වීම, බලශක්තීන් සඳහා  යොදා ගන්නා ද්‍රවය අපනයනය සඳහා යන වියදම අවම කර ගැනීම යන කරැනුු මෙමගින් සාක්ෂාත් කර ගත හැක
එහිදී බලශක්ති ඉල්ලුම අවම කරගැනීම හේතුවෙන් බලශක්ති නිෂ්පාදනයට වඩාත් උචිත ක්‍රියාමාර්ග තෝරා ගැනීමේ නම්‍යතාවයක් ඇතිකර ගත හැක
දේශගුණික වෙනස්වීමි 
දේශගුණික විපර්යාසවලට විමෝචනය හේතු වේ
බලශක්ති සංරක්ෂණය මගින් විමෝචනය අඩු විම දේශගුණික විපර්යාස අඩුවීමේ ක්‍රියාවලියේ වැදගත් අංගයක් වේ
බලශක්ති සංරක්ෂණය කිරීම මගින් නවකාර්ය නොවන සම්පත් වෙනුවට නවකාර්ය සම්පත් ආදේශ කර ගත හැක
බලශක්ති අර්බුදය සඳහා වඩාත්ම සුදුසු ආර්ථිකමය විසඳුම බලශක්ති සංරක්ෂණය වන අතර එය වැඩිවන බලශක්ති නිෂ්පාදනයට ඇති පාරිසරික විකල්පයක්ද වේ
විවිධ රටවල් විසින් සිදුකරන බලශක්ති සංරක්ෂණය

ඉන්දියාව 
ඛනිජෙතල් සංරක්ෂණ පර්යේෂණ සංවිධානය, 1976 වර්ෂයේදී ඉන්දීය රජය මගින් පිහිටවනු ලැබූ අතර එම ආයතනයේ කාර්යභාරය නම් බලශක්ති කාර්යක්ෂමවතාව හා සංරක්ෂණය ට අනුග්‍රහය දැක්වීම හා එමගින් මිනිස් ජීවිත ඉහළ නැංවීමයි
මෑත කාලයේ දී මෙම ආයතනය මගින් රෑපවාහිනී, ගුවන්විදුලි හා මුද්‍රිත මාධ්‍ය උපයෝගී කර ගනිමින් අතිවිශාල ජනමාධ්‍ය ව්‍යාපාරයක් සිදු කර ඇත
එම ආයතනය මගින් සිදුකළ අතිවිශාල ජනමාධ්‍ය ව්‍යාපාරය පිළිබඳ තුන්වන පාර්ශවයක් මගින් සිදුකරන ලද සමික්ෂණයක් මගින් හෙළිදරවු වූයේ පරිසර දූෂණය අඩු කිරීමට අමතරව පොසිල ඉන්ධන සඳහා වැයවන අතිවිශාල මුදල ඉතිරි කර ගැනීම පිළිබඳව බොහෝ දෙනෙක් දැනූවත් වූ බවයි. බලශක්ති කාර්යක්ෂමතා කාර්යාංශය  යනු වර්ෂයේදී පිහිටුවන ලද ඉන්දියානු රජයේ ආයතනයක් වන අතර එහිද වගකීම වන්නේ බලශක්ති සංරක්ෂණය හා කාර්යක්ෂමවතාව ඉහළ නැංවීමයි
ජපානය 
ජපානය 1973 වර්ෂයේ සිටම ඉන්ධන අර්බුදය හේතුවෙන් බලශක්ති සංරක්ෂණය මතවාදයට හේතුවිය
එහිදී සියලුම තෙල් මත පදනමි වු ඉන්ධන ආනයනය කිරීමෙන් දේශීය අනුමත බලශක්තීන් වර්ධනය විය
බලශක්ති සංරක්ෂණ ආයතනය සෑම අතින්ම ජපානයේ බලශක්ති කාර්යක්ෂම ලෙස භාවිතය ඉහල නැංවීමට කටයුතු කරයි
එහිදී පෞද්ගලික ආයතන විසින් ක්‍රියාවට නංවනු ලැබුවේ කර්මාන්ත සඳහා කාර්යක්ෂම බලශක්ති භාවිතයයි
ලෙබනනය
වර්ෂ 2002 සිට ලෙබනනයේ පිහිටවූ [ලෙබනන ජාතික බලශක්ති සංරක්ෂණ ආයතනය]] මගින්ද කාර්යක්ෂම හා සුදුසු බලශක්ති භාවිතය වර්ධනය හා පාරිභෝගික මටිටමේ සිට නවකාර්ය බලශක්ති භාවිතය වැඩිදියුණු කිරීම සිදු කරනු ලැබේ
එය ක්‍රියාවට නංවනු ලැබූයේ ගෝලීය පාරිසරික පහසුකම් ආයතනයේ මූල්‍ය ව්‍යාපෘතියක් වශයෙන් හා බලශක්ති ජල අමාත්‍යාංශය යටතේ පාලනය වන එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවර්ධන ව්‍යාපෘතිය යටතේය
පසුව එය කාර්මික නිදහස් ආයතනය ලෙස තනිව ක්‍රමානුකූලව පිහිටවනු ලැබූවද එයට එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවර්ධන ව්‍යාපෘතියේ සහය අඛණ්ඩව ලැබෙනුයේ 2007 ජුනි 18 වන දින බලශක්ති ජල අමාත්‍යාංශය හා එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවර්ධන ව්‍යාපෘතිය අත්සන් කරනලද එකඟතාවයේ සංදේශය නිසාය
නවසීලන්තය 
නවසීලන්තය බලශක්ති කාර්යක්ෂමතා හා සංරක්ෂණ ආයතනයේ වගකීම වන්නේ බලශක්ති කාර්යක්ෂමතා හා සංරක්ෂණය වැඩිදියුණු කිරීමයි
යුරෝපා සංගමය 
අමතර බැලීම්
යුරෝපීය සංගමයේ  බලශක්ති ප්‍රතිපත්ති

වර්ෂ 2006 අවසානයේ දී යුරෝපීය සංගමයේ  ප්‍රතිපත්තිය වූයේ වාර්ෂික ප්‍රාතමික බලශක්ති පරිභෝජනය වර්ෂ 2020 දී 20%කින් කපා හැරීමයි
යුරෝපීය සංගමයේ  කාර්යක්ෂම බලශක්ති ක්‍රියාවලි සැලැස්ම ඉදිරියේදී නිකුත් වීමට අපේක්ෂා කරයි
යුරෝපීය සංගමයේ  SAVE Programme ,  කොටසක් වශෙයන් ඉලක්ක කර ඇත්තේ බලශක්ති කාර්යක්ෂමතාව වැඩි කිරීම හා බලශක්තිය සුරැකීමේ ක්‍රියාවට අනුබල දීමයි
බොයිලේරැ කාර්යක්ෂමතා මඟපෙන්වීම යටතේ  ද්‍රව හා වායු ඉන්ධන මගින් බොයිලේරැ දහනයේදී අවම කාර්යක්ෂමතා මටිටමක් නියම කර ඇත
එක්සත් රාජධානිය
ප්‍රධාන ලිපිය
එක්සත් රාජධානියේ බලශක්ති භාවිතය හා සංරක්ෂණය

බලශක්ති සංරක්ෂණය එක්සත් රාජධානිය තුළද මෑත වසර කිහිපය තුල අවධානයට යොමු වෙමින් පවතී
ඒ හා සම්බන්ධ ප්‍රධාන කරැණු වන්නේ රජයේ වගකීමක් වන කාබන් විමෝචනය අඩු කිරීම, එක්සත් රාජධානියේ විද්‍යුත් ජනනය සම්බන්ධයන් පවතින බලශක්ති අන්තරය සහ ආනයනය මත රඳා පවතිමින් දේශිය බලශක්ති සපුරාලීමේ අවශ්‍යතාව වැඩිවීම
දැනට පවතින ප්‍රධාන ගැටලු සහගත තත්ත්වයන් ලෙස ගෘහස්ථ පරිභෝජනය හා මහාමාර්ග හරහා සිදුවන ප්‍රවාහනය හැඳින්විය හැක
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය 
ප්‍රධාන ලිපිය
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ බලශක්ති සංරක්ෂණය 

ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය දැනට පවතින විශාලතම තනි පාරිභෝගිකයා වේ
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ බලශක්ති අමාත්‍යාංශය (U
Department of Energy) දේශීය බලශක්ති භාවිතය ප්‍රධාන අංශ හතරකට වෙන් කර ඇත
ඒවා නම් ප්‍රවාහනය, නේවාසික,  ව්‍යාපාරික හා කාර්මික වේ
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ  බලශක්ති පරිභෝජනෙයන් අඩක් පමණ ප්‍රවාහනය හා නේවාසික යන අංශවල බලශක්ති භාවිතය සඳහා වන අතර එය විශාල වශයෙන් පාලනය කරනු ලබන්නේ තනි පුද්ගල දේශීය පාරිභෝගිකයන්ය
ව්‍යාපාරික හා කාර්මික යන අංශ වල බලශක්ති වියදම තීරණය වන්නේ ව්‍යාපාරික අංශ හා අෙනකුත් සහකාර කළමනාකරැවන් විසින්ය
ජාතික බලශක්ති ප්‍රතිපත්ති යට අනුව බලශක්ති  භාවිතයට සැලකිය යුතු බලපෑමක් ඉහත අංශ හතර මගින් සිදුවන අතර 2010  Presidential-Congressional legislative debate ශක්තිමත් කිරීම එහි එක් අංගයක් වේ
බලශක්ති සංරක්ෂණය හා සම්බන්ධ මතවාද 
බලශක්ති සංරක්ෂණයට පක්ෂව හා විපක්ෂව විවිධ ආකෘති හා ප්‍රතිපත්ති සම්බන්ධ මතවාද ඇත
සම්මත ආර්ථික වාදයට අනුව තාක්ෂණික දියුණුව නිසා බලශක්ති භාවිතය අඩුවීමට වඩා බලශක්ති කාර්යක්ෂමතාව වැඩිවීම සිදු වේ
මෙය හඳුන්වනු ලබන්නේ Jevons Paradox ලෙස හඳුන්වන අතර එය ආකාර දෙකකින් සිදුවේ
පළමුව ෙමය බලශක්ති කාර්යක්ෂමතාව වැඩි කිරීෙමන් බලශක්ති භාවිතයට වැයවන මුදල සාපේක්ෂව අඩු කරන නමුත් මෙලෙස භාවිතය වැඩිකිරීමට අනුබල දෙයි
දෙවනුව බලශක්ති කාර්යක්ෂමතාව වැඩිකිරීමෙන් ආර්ථික වර්ධනය වැඩිකිරීමටත් එය මුලු ආර්ථිකයේම බලශක්ති භාවිතය වැඩිකිරීමටත් හේතු වේ
එයින් බලශක්ති කාර්යක්ෂමතාව වැඩිකිරීම නොවටිනා බව අදහස් නොකරන අතර ඉන්ධන කාර්යක්ෂමතාව වැඩි කිරීමෙන් නිෂ්පාදනය වැඩි වීම හා මිනිස් ජීවිත වල තත්ත්ව ඉහල නැංවීම සිදුවේ
මේවාද බලන්න

නිර්දේශ කිරීම 

 Gary Steffy, Architectural Lighting Design,  John Wiley and Sons (2001) ISBN 0-471-38638-3
 Lumina Technologies, Analysis of energy consumption in a San Francisco Bay Area research office complex, for (confidential) owner, Santa Rosa, Ca
May 17, 1996
 GSA paves way for IT-based buildings 
 The official homepage for the European Intelligent Metering project
සටහන්

බාහිර සබැඳි

 David Suzuki Foundation
Energy Conservation and Efficiency
 Energy saving advice and grants for UK consumers
 Product and technology reviews
 Energy efficiency and renewable energy at the U
Department of Energy
 EnergyStar - for commercial buildings and plants
 California high performance buildings program 
 Global List of Energy Efficiency and Conservation related Organizations on WiserEarth
 The Lebanese Center for Energy Conservation 
 Microsoft Hohm Energy-Saving Recommendation Library
කුරුල්ලා
භාහිර සබැඳි 
 

 
සිතියම් විද්‍යාව

Geodesy
Navigation
අමු පලතුරු ඉදීමේ ක්‍රියාවලියේදී  පලතුරු වඩාත් පැණිරස වන අතර කොළ පැහැයෙන් අඩුවී වඩාත් මෘදුවේ
මෙහිදී පැණිරස වැඩිවන නමුදු පලතුරේ ආම්ලිකතාව වැඩිවේ
This curious fact is attributed to the Brix-Acid Ratio
ස්වභාවික ඉදීමේ ක්‍රියාවලිය

කෘත්‍රිමව පලතුරු ඉදවීම

සාම්ප්‍රදායික ක්‍රම

නවීන ක්‍රම - කෘත්‍රිම ඉදවුම්කාරක (Ripening agents)=

කෘත්‍රිම ඉදවුම්කාරක පලතුරු ඉදීම වෙගවත් කරයි
They allow many fruits to be picked prior to full ripening, which is useful, since ripened fruits do not ship well
For example, bananas are picked when green and artificially ripened after shipment by being gassed with ethylene
A similar method used in parts of Asia was to cover a bed of slightly green-harvested mango and a few small open containers of clumps of calcium carbide with a plastic covering
The moisture in the air reacted with the calcium carbide to release the gas acetylene, which has the same effect as ethylene
Ethylene is not emitted by the plant naturally, and cannot activate the ripening of nearby fruits, rather, it used as a hormone within the plant
කැල්සියම් කාබයිඩ් (Calcium carbide)

කැල්සියම් කාබයිඩ් (Calcium carbide)  සමහර රටවල කෘත්‍රිමව පලතුරු ඉදවීමට යොදාගනී
වෙනත් කාර්මික කටයුතු වලට යොදාගන්නා කැල්සියම් කාබයිඩ් වල ආසනික් සහ ෆොස්සරස් අංශුමාත්‍ර ලෙස අඩංගුවියහැකි බැවින් එම  කැල්සියම් කාබයිඩ් පලතුරු ඉදවීම පිණිස යොදාගැනීම සමහර රටවල තහනම්ය
කැල්සියම් කාබයිඩ් ජලය හා මුසුවූවිට ඇසිටලීන් (acetylene) නිපදවේ
සැබැවින්ම  කෘත්‍රිම ඉදවුම්කාරකය වන්නේ එම ඇසිටලීන්ය
Acetylene is believed to affect the nervous system by reducing oxygen supply to brain
however, it has been shown that, in practice, acetylene is not sufficiently reactive to affect consumers
එතිලීන් (ethylene)
Catalytic Generators are used to produce ethylene gas, simply and safely
Ethylene sensors  can be used to precisely control the amount of gas
Covered fruit ripening bowls are commercially available to increase fruit ripening
The manufacturers claim the bowls increase ethylene and carbon dioxide gasses around the fruit which promote ripening
Climacteric fruits are able to continue ripening after being picked, a process accelerated by ethylene gas
Non-climacteric fruits can ripen only on the plant and, thus, suffer from short shelf-lives
ඉදීම පමාකිරීම ( Ripening delaying )
SmartFresh is a technology useful to maintain fresh-picked quality of whole fruits and vegetables
1-Methylcyclopropene (1-MCP 0.14%) works with the ripening process to dramatically slow down ethylene production and prevent over-ripening and problems associated with aging
Ripening indicators
Iodine (I) can be used to determine whether the fruit is ripening or rotting by showing whether starch in the fruit has turned into සීනි
For example, a drop of iodine on a slightly rotten part (not skin) of an apple will turn a dark-blue or black color, since starch is present
If it stays yellow, then most of the starch had converted to sugar
References

Notes

බාහිර සබැඳි
 http
//plantphys
info/plants_human/fruitgrowripe
actahort
org/books/398/398_17.htm
 

පලතුරු
Horticulture and gardening
ප්‍රාන්ත රාජ්‍යය (En= federated state) is a territorial and constitutional community forming part of a federal union
Such states differ from sovereign states, in that they have transferred a portion of their sovereign powers to a federal government
A federated state holds administrative jurisdiction over a defined geographic territory and is a form of regional government
In countries with federal constitutions, sovereignty is shared between the federal government and its component states
These states are partially self-governing and are usually afforded a considerable degree of autonomy
In most cases, within its own territory, a federated state's administrative rights and powers cannot be over-ruled or vetoed by the federal government
However, the laws governing the relationship between federal and regional powers can be amended through the federal constitution and state constitutions
List of constituents by federation

Contemporary

The "federated units" in the table below have inherent governmental authority in the federation's constitutional system, while the "other units" are delegated authority by the federal government or are administered directly by it
Notes

See also
List of sovereign states
List of autonomous areas by country
Table of administrative divisions by country
Federation
Associated state
Supranational union

References

Administrative divisions
Federated states
මුන්නේශ්වරම් කෝවිල ශ්‍රී ලංකාවේ හලාවත ප්‍රදේශයේ පිහිටි වැදගත් හින්දු ආගමික සිද්ධස්ථානයකි
ප්‍රසිද්ධ හින්දු වීර කාව්‍යයක් වන රාමායණයේ එන රාම රජු මෙම සිද්ධස්ථානය හා සම්බන්ධ බව පැවසුන ද අවම වශයෙන් ක්‍රි
1000 දක්වා හෝ දිවෙන   කල්පිත අතීතයකට මෙම කෝවිල හිමිකම් කියයි
ශිව දෙවියන් වෙනුවෙන් ඉදි කෙරුණු මෙම කෝවිල, දකුණු ඉන්දියානු කලාපයෙහි, ශිව දෙවියන් වෙනුවෙන් ඉදි කෙරුණු පෞරාණික හින්දු සිද්ධස්ථාන පහ අතරින් එකකි
පුදබිම් සංකීර්ණයේ ප්‍රධාන කෝවිල, හින්දු බැතිමතුන්ගේ උතුම් හා වැඩි ම ගෞරවයට පාත්‍ර වූ ශිව දෙවියන් උදෙසා කැප කර ඇත
ගණ දෙවියන්, අයියනායක දෙවියන් හා කාලි මෑණියන් වෙනුවෙන් කැප කළ තවත් දේවාල තුනක් ද බෞද්ධ විහාරයක් ද පුදබිම් සංකීර්ණයට අයත් වේ
බෞද්ධ හා කතෝලික ජනතාවගේ ද පූජාවට පාත්‍ර වන මුන්නේශ්වරම් කෝවිලට 19 වැනි සියවසේ අග හාගය වන විට පැමිණි බැතිමතුන් අතරින් වැඩි පිරිසක් සිංහල බෞද්ධයින් විය
බෞද්ධ විහාරය සහ අයියනායක දේවාලය හැරුණු විට අනෙකුත් දේවාලවල පරිපාලනය හින්දුවරුන් විසින් කරගෙන යනු ලැබේ
හලාවත කුරුණෑගල ප්‍රධාන මාර්ගයේ, හලාවත නගරයේ සිට කි
2 ක් පමණ දුරින් මුන්නේශ්වරම් කෝවිල පිහිටා ඇත
මෙම ප්‍රදේශය කෝට්ටේ රාජධානියට අයත්ව පැවති සමයේ දී කෝවිල අවට වූ ගම් විශාල සංඛ්‍යාවක් ගම්වර වශයෙන් ශිව කෝවිලට ලබා දී ඇත
පෘතුගීසි ආක්‍රමණවලින් මෙම කෝවිල දෙවරක් ම විනාශ කෙරුණු අතර එක වරක දී ඒ මත කතෝලික දේවස්ථානයක් ද ඉදි කරන ලදී
නමුත් එම අවස්ථා දෙකෙහි දී ම බැතිමතුන් විසින් නැවත මුන්නේශ්වරම් කෝවිල ගොඩනංවන ලදී
18 වැනි සියවසේ අග භාගයේ සිදු වූ ආගමික හා ජන ව්‍යාප්තියේ වෙනස්වීම් හේතුවෙන්, කෝවිල අවට පවතින බොහෝ ගම් සහ නගර, කෝවිල් පරිපාලනයට සහ නඩත්තුවට ඍජු දායකත්වයක් නො දැක්වුව ද මුන්නේශ්වරම් කෝවිලේ ප්‍රධාන මංගල්‍ය උත්සවය සඳහා මරදන්කුලම හා උඩප්පුව යන ගම් ප්‍රධාන දායකත්වය සපයයි
නව රාත්‍රී සහ ශිව රාත්‍රී ඇතුළු ප්‍රධාන හින්දු ආගමික උත්සව, මුන්නේශ්වරම්හි සමරනු ලැබේ
මේ හැර අගෝස්තු හා සැප්තැම්බර් මාසවල, සති 4 ක කාලයක් පුරා මුන්නේශ්වරම් වාර්ෂික මංගල්‍ය උත්සවය පැවැත්වෙන  අතර ඒ සඳහා හින්දු බැතිමතුන් මෙන් ම බෞද්ධ, කතෝලික හා ඉස්ලාම් ආගමිකයින් ද ආගම් භේදයකින් තොර ව සහභාගී වෙයි
ඉතිහාසය

අතීතයේ දී පරිපාලන බල ප්‍රදේශයක් වූ "මුන්නේශ්වරම් පත්තුව" හි ග්‍රාමයක් වූ මුන්නේශ්වරම මධ්‍යයේ මෙම දේවාලය පිහිටා ඇත
ගම් 60 කින් යුතු වූ මුන්නේශ්වරම් පත්තුවේ දේශපාලන නායකත්වය දරන ලද්දේ මරදන්කුලම ග්‍රාමයයි
ලන්දේසි පාලනයට වගකීමට බැඳී සිටි ද්‍රවිඩ ජන නායකයන් විසින් පාලනය කරන ලද "දෙමළ පත්තුව"ට මුන්නේශ්වරම් පත්තුව අයත් විය
ප්‍රධාන දෙවියන් සහ දේවතාවිය ලෙස "ශ්‍රී මුන්නයිනාතර්" දෙවියන් ද "ශ්‍රී වටිවාම්බිකා දේවි" දේවතාවිය ද පිදුම් ලබති
අතීතයේ සිට ම මෙම සිද්ධස්ථානය, නුදුරින් පිහිටි, මුතු කිමිදීම සහ ධීවර කර්මාන්තයට ප්‍රචලිතව පැවති හලාවත නගරය සමඟ මෙන් ම  දේවාලයේ නඩත්තුව සඳහා උපකාර කළ, අවට ගම්වල වාසය කළ ප්‍රභූ පුද්ගලයන් සමඟ ද සමීප සබඳතා පැවතිනි
වෙළඳ මාර්ගයන්ට මෙන් ම වරායට ද සමීපව පිහිටීම, ඉන්දියානු ජනතාව මෙන් ම ඉන්දියානු ආකල්ප ද ලංකාව තුළ පැතිර යාමට ඉවහල් විය
බෞද්ධ සහ හින්දු ආගමික දෙවිවරුන් උදෙසා මෙන් ම ගම් භාර අයියනායක හෙවත් අයියනාර් දෙවියන්, වීරමුන්ඩ දෙවියන්, කඩවර දෙවියන් සහ බණ්ඩාර දෙවියන් උදෙසා ඉදි කරන ලද දේවාල, මුන්නේශ්වරම් පත්තුව පුරා දැකිය හැක
මානව විද්‍යාඥ රොහාන් බැස්ටින්  මහතා පවසන අන්දමට, ද්‍රවිඩ ජනතාව අදහන ගම් භාර දේවතාවකු වන "මුනිසරන්" දෙවියන් වෙනුවෙන් අතීතයේ දී ඉදි කරන ලද කුඩා දේවාලයක්, පසු කාලීනව රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලබා, ප්‍රධාන ශිව දේවාලය බවට පත්ව තිබේ
ව.11 වැනි සියවස වන විට ද දෙවොළ ස්ථාපිතව තිබූ අතර, එමඟින් කාසි ද නිකුත් කර ඇත
පත්තු නායකවරුන්ගේ අනුග්‍රහය මත ආරම්භ වූ මෙම දේවාලය ක්‍රි
ව. 10 වැනි  ශත  වර්ෂයේ මුල් භාගයේ ඉදි කරන්නට ඇති බව අනුමාන කළ හැකිය
මුහුදු මාර්ගයෙන් වෙළඳාමේ යෙදුනවුන්, වන්දනාකරුවන් මෙන් ම ඉබන් බතුතා වැනි විදේශ සංචාරකයින් ද ක්‍රි
ව. 14 වැනි සියවසේ දී යාපන රාජධානියට අයත් පුත්තලමේ නතර වී මන්නාරම් බොක්ක ඔස්සේ යාත්‍රා කළ බවට සාක්ෂි හමු වේ
සන්නස් හා සාහිත්‍යය මඟින් ශිව දේවාලයේ ඉතිහාසය සනාථ කෙරේ
කාලි දේවාලය පළිගැනීම් හා ශාපකිරීම්, සත්ත්ව බිලි පූජා පැවැත්වීම මෙන් ම ආරූඪවීම් පිළිබඳව ද ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි
බැතිමතුන් ආරූඪවීම පිළිබඳව ක්‍රි
ව. 16 වැනි සියවසේ දී ජෙසුඉට් පූජකවරුන් විසින් ද වාර්තා කර ඇත
අයියනායක දෙවියන් වෙනුවෙන් ඉදි කර ඇති දේවාලයේ පරිපාලන කටයුතු සිදු කරනු ලබන්නේ ප්‍රදේශයේ වෙසෙන සිංහල පවුල් විසිනි
මෙම  පුදබිම් සංකීර්ණයට අයත් බෞද්ධ විහාරය ඉදි කරන ලද්දේ ක්‍රි
ව. 19 වැනි සියවසේ අග භාගයේ දී ය
ප්‍රධාන පුදබිම් සංකීර්ණයේ නිරිත  දෙසට වන්නට පිහිටා ඇති ගනේෂ කෝවිල, කෝවිල් සංකීර්ණයට එක් වූ මෑත කාලීන ම ගොඩනැගිල්ලයි
ව. 19 වැනි සියවසේ මුල් භාගයේ දී දකුණු ඉන්දීය ශිල්පීන් විසින් ඉදි කරන ලදී
මුන්නේශ්වරම කෝවිල, කෝනේශ්වරම් කෝවිල (ත්‍රිකුණාමලය), නගුලේශ්වරම් කෝවිල (කීරිමලේ), තිරුතීකේශ්වරම් කෝවිල (මන්නාරම) සහ රාමේශ්වරම් කෝවිල (ඉන්දියාව) යන කෝවිල් පහ, ශිව දෙවියන් වෙනුවෙන් මෙම කලාපයේ (ශ්‍රී ලංකාව ද ඇතුළුව) ඉදි කරන ලද, පෞරාණික ම කෝවිල් ("ඊශ්වරම්") ලෙස සැලකේ.

ආශ්‍රිත
 තිරුකෝනේශ්වරම්
 තිරුකේතීශ්වරම්
 නගුලේෂ්වරම්
 තාන්තොන්ඩිශ්වරම්

පුත්තලම දිස්ත්‍රික්කයේ හින්දු සිද්ධස්ථාන
පුත්තලම දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක
කුරහං හෙවත් කුරක්කං () යනු ධාන්‍යයක් ලෙස  ආසියාවහි සහ අප්‍රිකාවහි වගාකරන වාර්ශික බොගයකි
ඉතියෝපියානු උස්බිම් මෙහි නිජබිම ලෙස සැලකේ.

වගාකිරීම

ගබඩාකිරීම

පෝෂ්‍ය ගුණය 
කුරහං හෙවත් කුරක්කං 100 g ක පහත සඳහන් පෝෂක ප්‍රමාණ අඩංගුවේ

 කාබොහයිඩ්‍රේට්  72 g
 ප්‍රෝටීන් 7.3 g
 ආහාර කෙඳි 3.6 g
 කැල්සියම් 3.4 g
 වෙනත් ඛනිජ  2.7 g
 මේදFat 1.3 g

 ශත්තිය 328 kCal

Preparation as food

ශ්‍රී ලංකාව
රොටී
පොල් සමග අනා කබලේ පුච්චා

තලප
A thick dough made of ragi by boiling it with water and some salt until like a dough ball, it is then eaten with a very spicy meat cury and is usually swallowed in small balss than chewing
පිට්ටු
Made with Kurakkane powder together with coconut grating and steamed in a cylindrical steamer
භාරතය

ආන්ද්‍ර ප්‍රදේශ්

කර්ණාටක

මහාරාශ්ඨ

නේපාලය

වියට්නාම්

විවිධ බසින්  
 අරාබි
Tailabon
 Chinese
穇子 (Traditional), 䅟子 (Simplified), cǎnzi (pinyin)
 Danish
Fingerhirse
 Dhivehi
ބިންބި Binbi
 ඉංග්‍රීසි
Finger millet, African millet, ragi, koracan
 ඉතියෝපියා
Dagussa (Amharic/Sodo), tokuso (amharic), barankiya (Oromo)
 French
eleusine cultivee, coracan, koracan
 German
Fingerhirse
 Ragi ರಾಗಿ (Kannada)
 Ragi రాగి (Telugu)
 Ragi in Hindi
 Mandia (Oriya)
 Taidalu (in the Telangana region)
 Kezhvaragu (கேழ்வரகு), kay
pai (கேப்பை), Aariyam (ஆரியம்)(Tamil)
 Muthary ( Panjipul  or kooravu (Malayalam) 
 Mandua (in some parts of north India)
 Nachani नाचणी / Ragee रागी (Marathi)
 Bajri (Gujarati) - Bajri is regular round millet and not finger millet
Finger Millet is known as Nachni in Gujarati too
Madua (Bihar, especially in Mithila region)
 Nasne/Nachne/Nathno नासणे/नाचणे (Konkani)
 Japan
四国稗 シコクビエ Shikokubie
 Kenya
Wimbi (Swahili), Kal (Dholuo), Ugimbi (Kikuyu and Meru)
 Korea
수수 (Susu)
 Nepal
कोदो Kodo
 Nigeria
Tamba (Hausa)
 Rwanda
Uburo
 දෙමල  குரக்கன் (කුරක්කන්)
 Sudan
Tailabon (Arabic), ceyut (Bari)
 Tanzania
(Swahili) Mbege, mwimbi, Wimbi, ulezi, 
 Uganda
Bulo
 Vietnam
Hong mi, Chi ke
 Zambia
Kambale, lupoko, mawele, majolothi, amale, bule
 Zimbabwe
Rapoko, zviyo, njera, rukweza, mazhovole, uphoko, poho

මූලාශ්‍ර

ආශ්‍රිත
 ආහාරමය ඇට වර්ග

බාහිර සබැඳි 

 Ragi Nutrition 
 Ragi Recipes 
Rag(i)s to Riches by Vikram Doctor
Crop Wild Relatives Gap Analysis  reliable information source on where and what to conserve ex-situ, regarding Eleusine genepool
  Various Particulars of Ragi
 Ragi Sprouts Porridge -  Baby Food
 Ethiopian Plant Names 
 Ready to eat Ragi Flakes  

ධාන්‍ය
ෆෙඩරල් රාජ්‍යය, ෆෙඩරේෂන, සන්ධීය රාජ්‍ය, එක්සත් රාජ්‍යය ( En
'federal state) යන විවිධ නම් වලින් මෙය හැඳින්වේ
මේවා  අර්ධ ස්වයං පාලන ප්‍රාන්ත රාජ්‍ය හෝ ප්‍රදේශ මධ්‍යම ආණ්ඩුවක් මගින් දේශපාලනමය සංගමයකට (political union) එක්සත් වීමෙන් ( united ) සෑදුනු ස්වෛරීය රාජ්‍යවේ
In a federation, the self-governing status of the component states is typically constitutionally entrenched and may not be altered by a unilateral decision of the central government
Contemporary

Long form titles
Federal Republic of
Brazil, ජර්මනිය, Nigeria
රුසියාව, Saint Kitts and Nevis
 Republic of
Argentina, Austria, India (also called Indian Union), Iraq, Sudan
Bolivarian Republic (Venezuela)
 Confederation (Switzerland)
 Commonwealth (ඕස්ට්‍රේලියාව)
 Dominion (Canada)
 Federal Democratic Republic (ඉතියෝපියාව, Nepal)
 Federated States (FS Micronesia)
 Federative Republic (Brazil)
Islamic Republic (Pakistan)
 Kingdom (Belgium)
 Union (Comoros)
 United Emirates (United Arab Emirates)
 United Mexican States (Mexico)
 United States (United States)
 None
Bosnia and Herzegovina
Canada ("Dominion" had been used originally, but that has fallen into disuse)
Malaysia

තවදුරටත් නොපවතින ෆෙඩරල් රාජ්‍යයන්
Federal Republic of Cameroon (1961–1972)
 United Provinces of Central America (1823 – circa 1838)
 Confederate States of America (1861–1865)
 Czechoslovakia (1969–1992)
 Federated Dutch Republic (1581–1795)
 French Equatorial Africa (1910–1960)
 French West Africa (1904–1958)
 Inca Empire (1197–1572)
 United States of Indonesia (1949–1950)
 United Kingdom of Libya (1951–1963)
 Federated Malay States (1896–1946)
 Federation of Malaya (1948–1963)
 Mali Federation (1959–1960)
 New Granada (1855–1886)
 Polish-Lithuanian Commonwealth (1569–1795)
 Federation of Rhodesia and Nyasaland (1953–1963)
 Federation of South Arabia (1962–1967)
 Union of Soviet Socialist Republics (1922–1991)
 Federal Republic of Spain 1873–1874
 Uganda (1962–1967)
 West Indies Federation (1958–1962)
 Socialist Federal Republic of Yugoslavia (1943–1992)
 Federal Republic of Yugoslavia (1992–2003)

Some of the proclaimed Arab federations were confederations de facto
ආශ්‍රිත ලිපි
 යුරෝපා සංගමය
 European Coal and Steel Community
 Federalism in ඕස්ට්‍රේලියාව
 Federal monarchy
 ප්‍රාන්ත රාජ්‍යයe
 Federation of ඕස්ට්‍රේලියාව
 Foederati
 Indian Union
 International organisation
 Neo-functionalism
 New federalism
 Regional state
 Supranationalism
 Supranational union
 Unitary state
 United Federation of Planets
 Centre for Studies on Federalism

Footnotes

ෆෙඩරල්වාදය
ෆෙඩරල් රටවල්
 
Lists of country subdivisions
ශ්‍රී ලංකාව තුල වැඩිහිටියන්ට සැලකීම යන මෙම ලිපිය මගින් වර්තමානයේදී ශ්‍රී ලංකාව තුලදී වැඩිහිටියන්ට උපස්ථානය, සුරැකීම, ආදිය සිදුකෙරෙන අයුරු සලකා බැලෙයි
එලෙසින්ම 1972 ට පෙර ලංකාව ලෙසින් හැඳින්වුනු කල මෙම රට තුල ඔවුනට සැලකිලි දැක්වූ ආකාරයද විමසා බලනු ලැබෙයි
අනෙකුත් රටවල් වල මෙම කාර්යය ඉටු වන අයුර සමග සංසන්දනය කිරීමක්ද කරනු ලැබෙයි
බුදු දහමෙහි වැඩිහිටියන්ට සැලකූ අයුරු දැක්වෙන අයුරු, අපගේ පැරණි කවි, ජන කතා ආදියෙහි ඒ ගැන සඳහන් වන අයුරු ආදියද සලකනු ලැබෙයි
සමාලෝචනය 
දශක දෙකක් ගතවීමට පෙර,  ශ්‍රී ලංකාවේ ජනගහනය තුල වැඩිහිටියන් ප්‍රතිශතය, වර්තමානයෙහි එක්සත් ජනපදය හෝ ජපානය හෝ තුල පවතින තත්වයට පත්වනු ඇත