Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
සාමෙන්හොෆ් මෙම අත්පිටපත භාෂා ගුරුවරයෙක් වූ තම පියා අතට පත් කළ අවස්ථාවේ දී, සිය පුතුගේ වෑයම උතෝපියාවක් හා නිෂ්ඵල ක්‍රියාවක් සේ සැලකූ ඔහු එම අත්පිටපත අස්ථාන ගත කරවී ය
1879-1885 අතර කාලය තුළ මොස්කව් හා වොර්සො හි දී සාමෙන්හොෆ් වෛද්‍ය විද්‍යාව හැදෑරී ය
එම කාලය තුළ ඔහු නැවත තම භාෂා ව්‍යාපෘතියේ නිරත වීය
1879 වසරේ දී නවීකරණය කරන ලද සංස්කරණයක් ඔහු තම මිතුරන්ට උගැන්වීය
එතැන් පටන් වසර කීපයක් කාව්‍ය නිර්මාණ පරිවර්තනය කරමින්  සිය පර්යේෂණ කාර්යයේ ඔහු නිරත වීය
1895 වසරේ දී ඔහු මෙසේ ලිවීය
1878 වසරේ දී භාෂාව මුළුමනින් ම පාහේ සූදානම් යයි මට හැඟී ගිය නමුත්, වසර හයක් පුරාවට මම භාෂාව සම්බන්ධයෙන් අභ්‍යාස කරමින්, එහි සර්ව සම්පූර්ණත්වය උදෙසා පර්යේෂණ කළෙමි
ඒ වන විටත් ඔහුගේ නව භාෂාවේ එළි දැක්වීමේ කටයුතු සූදානම් කර තිබුණ ද, එය සාර් පාලනයේ වාරණයට ලක් විය
එම වාරණ කාලය තුළ ඔහු ප්‍රායෝගිකත්වයට මුල් තැන දීමට පැරණි තෙස්තමේන්තුවත්, ශේක්ස්පියර් ගේ නාට්‍ය කීපයකුත් පරිවර්තනය කළේ ය
1887 වසර අවසානයේ දී නව භාෂාවේ ප්‍රථම අධ්‍යන ග්‍රන්ථය Международный языкъ (අන්තර්ජාතික භාෂාව), දොක්තෝරො එස්පෙරාන්තො යන අන්වර්ථ නාමය යටතේ එළි දැක්වීමට ඔහුට හැකි වීය
වර්තමානයේ භාවිත එස්පෙරාන්තො භාෂා ව්‍යවහාරයමය එහි ද අන්තර්ගත වූයේ
දොක්තෝරො එස්පෙරාන්තො ගේ භාෂාව යනුවෙන් ප්‍රචලිත වූ නව භාෂාව සුළු කලක් ඇවෑමෙන් එස්පෙරාන්තො යන නමින් ජනප්‍රියත්වයට පත් විය
ප්‍රථම ප්‍රතිසංස්කරණ යෝජනා 
උනන්දුවක් දැක් වූ පාර්ශ්ව බහුතරයකගෙන් සාමෙන්හොෆ් වෙත ලිපි ලැබිණි
භාෂාවට ප්‍රතිසංස්කරණ යෝජනා කරමින් එවන ලද ලිපි බහුතරයක් ද ඒ අතර විය
සියළුම යෝජනා සටහන් කර ගත් ඔහු, පසුව ඒව නියුරෙන්බර්ග් හි ප්‍රකාශයට පත් වූ ලා එස්පෙරන්තීස්තො (La Esperantisto) සඟරාවේ පළ කළේ ය
එම කාලය තුළ ඔහු දෙවරක් එම වෙනස්කම් පිළිබඳව පාඨක ප්‍රජාවේ ඡන්දය විමසූ අතර, බහුතරය එම යෝජනාවලට විරුද්ධ විය
එයින් පසු ප්‍රතිසංස්කරණ පිළිබඳ යෝජනා කලකට යටපත් වූ අතර එම කාලය තුළ භාෂාව තවත් ව්‍යාප්ත විය
සඟරාවේ බහුතර පාඨක පිරිසක් එවකට රුසියානු දේශසීමාව තුළ ජීවත් විය
ලියෝ තෝල්ස්තෝයිගේ ලිපියක් මුල් කරගනිමින් සාර් පාලනය සඟරාව වාරණයකට ලක් කළ අතර එය සඟරාවේ ඉදිරි පැවැත්මට මරු පහරක් විය
නොබෝ කලකින් එම සඟරාව අභාවයට පත් විය
සුළු කලකට පසු එම අඩුව පිරවීමට ලීන්ග්වො ඉන්තෙර්නාත්සීයා (Lingvo Internacia) සඟරාව ප්‍රකාශයට පත්වීම ආරම්භ විය
පළමුව ස්වීඩනයේ උප්සාලාහීදිත්, පසුව හංගේරියාවේදීත්, අවසාන වශයෙන් පැරිස් නුවරත් ප්‍රකාශන කේන්ද්‍රස්ථානය කර ගත් එම සඟරාව පළමු ලෝක යුද සමයේ දී අභාවයට ගියේ ය
භාෂක ප්‍රජාවේ ව්‍යාප්තිය 
නව අන්තර්ජාතික භාෂාවේ භාෂකයෝ ස්වකීය නව භාෂාව අන්තර්ජාතික තලයෙන් ශාස්ත්‍රීය කටයුතු සඳහාත් එදිනෙදා කටයුතු සඳහාත් භාවිතා කරන්නට වූහ
පළමු දශකය තුළ එස්පෙරාන්තො තුළින් සන්නිවේදනය යතාර්ථයක් බවට පත් වූයේ ලේඛන අංශයෙන් පමණි
නමුත් අනපේක්‍ෂිත සාර්ථකත්වයක් ලද ප්‍රංශයේ බුලෝන්‍ය-ස්‍ය-මැ (Boulogne-sur-Mer) හිදී 1905 දී පවත්වන ලද ප්‍රථම අන්තර්ජාතික එස්පෙරාන්තො කොංග්‍රසයෙන් පසුව කතාබහ කිරීම සඳහාත් නව භාෂාව යොදා ගැනීමේ ශක්‍යතා තිබෙන බව තහවුරු විය
අනතුරුව යුරෝපය පුරා එස්පෙරාන්තො භාෂකයන් අතර හමුවීම් සංවිධානය කෙරුණි
බාර්සිලෝනා හි 1909 දී පැවැත් වූ අන්තර්ජාතික කොංග්‍රසයේ දී හමු වුණු කතෝලික භාෂකයෝ, 1910 දී කතෝලික එස්පෙරාන්තො භාෂකයන් ගේ සමුළුවක් සංවිධානය කිරීමට තීරණය කළහ
එම සමුළුවේ දී එස්පෙරාන්තො භාෂකයන් ගේ අන්තර්ජාතික කතෝලික එකමුතුව (ඉන්තෙර්නාත්සීයා කතොලීකා උනුයීජො එස්පෙරන්තීස්තා Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista-IKUE)  පිහිටුවන ලදි
මෙම සංවිධානයේ ප්‍රධාන වාර ප්‍රකාශනය එස්පේරො කතොලීකා (Espero Katolika) ය
මෙම සඟරාව එස්පෙරාන්තො භාෂකයන් ගේ අන්තර්ජාතික කතෝලික එකමුතුව පිහිටුවීමට පෙර සිට ම, එනම් 1903 පටන් නොකඩවා අද දක්වා ම ප්‍රකාශයට පත් වේ
අද දක්වා අඛණ්ඩව පළවන පැරණිත ම එස්පෙරාන්තො ප්‍රකාශනය වන්නේ එයයි
1912 දී ක්‍රාකෝෆ්හිදී පැවති 8වැනි අන්තර්ජාතික එස්පෙරාන්තෝ කොංග්‍රසයේ දී සාමෙන්හොෆ්, එස්පෙරාන්‍තො බස ප්‍රචලිත කිරීමේ ව්‍යාපාරයේ තමන් දැරූ සියළු තනතුරුවලින් ඉවත් විය
1914 වසරේ පැරිස් නුවර පැවැත්වීමට නියමිතව තිබූ දසවැනි අන්තර්ජාතික එස්පෙරාන්‍තො සමුළුවට 4000ක් දෙනා ලියාපදිංචි වී තිබුණි
නමුත් දෙවන ලෝක යුද්ධය ආරම් භ වූ නිසා කොංග්‍රසය අත හැර දැමූ අතර සාමෙන්හොෆ්ට සිය රට බලා යාමට සිදු වූයේ ස්කැන්ඩිනේවියානු රාජ්‍යයන් හරහා ය
පළමු ලෝක යුද්ධයට පසුව සාමය සහජීවනය රැක ගැනීම ආදිය ගැන ලෝකය සිය අවධානය යොමු කිරීමත්, එස්පෙරාන්තො ව්‍යාපාරයේ අරමුණුත් එයම වීම තුළ ව්‍යාපාරය තුළ නව පිබිදීමක් දැක ගත හැකි විය
පළමු ලෝක යුද්ධයට පසු ප්‍රථම අන්තර්ජාතික කොංග්‍රසය 1920 වසරේ දී හේග් නුවර දී පැවැත්විණි
1927 දී වියානාවේ හෝෆ්බර්ග් බලකොටුවෙහි එස්පෙරාන්තො කෞතුකාගාරයක් හා නිර්මිත භාෂා පිළිබඳ ප්‍රදර්ශනාගාරයක් පිහිටුවන ලදි
ස්වාධීන ආයතනයක් වූ එය 1929 දී ඔස්ට්‍රියානු ජාතික පුස්තකාලය මඟින් අනුබද්ධ කරගන්නා ලදි
වර්තමානයේ දී මෙම කෞතුකාගාරය වෙනත් ගොඩනැගිල්ලක පිහිටා තිබේ
දෙවැනි ලෝක යුද සමයේදීත්, පළමු ලෝක යුද සමය හා දෙවැනි ලෝක යුද සමය අතර කාලයේදීත් ජර්මනියේ නාසි පාලනයත්, සෝවියට් රුසියාවේ ස්ටාලින් පාලනයත් දරුණු ලෙස එස්පෙරාන්තො භාෂකයන් මර්දනය කිරීමක යෙදුණාහ
දෙවැනි ලෝක යුද්ධයෙන් පසු සමය 
එස්පෙරාන්තො බස විශ්වීය බසක් මෙන් පිළිගන්නා ලෙස ඉල්ලා, චෙකොස්ලොවැකියාවේ මිලියන 80කට අධික ජනතාවක් අත්සන් කරන ලද පෙත්සමක් එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට යොමු කෙරිණි
එහි අත්සන් දායකයන් අතර නොබෙල් සම්මානලාභී මහාචාර්ය යරොස්ලාව් හේරුස්කි (Jaroslav Heyrovsk) ද විය
එස්පෙරාන්තො බසෙහි උන්නතියට වැදගත් වන යෝජනාවලි දෙකක් යුනෙස්කෝ මහා සභාවේ දී 1954 දෙසැම්බර් 10 වැනි දින මොන්ටෙවීඩියෝ හිදීත්, 1985 නොවැම්බර් 8 වැනි දින සොෆියාහීදීත් සම්මත කර ගන්නා ලදි
එස්පෙරාන්තො සංස්කෘතිය

සාහිත්‍යය 
ආරම්භයේ පටන් ම විශ්ව සාහිත්‍ය කෘතීන් බොහෝ ගණනක් එස්පෙරාන්තො බසට පරිවර්ත්නය විණි
පරිවර්තන හා ස්වතන්ත්‍ර නිර්මාණයන් ගෙන් සැදුම්ලත් මිලියන 50ක පමණ කෘතීන් සමුදායක් එස්පෙරාන්තො සාහිත්‍ය සතුව පවතී
එස්පෙරාන්තො බසින් වෙනත් භාෂාවලට කෙරුණු පරිවර්තන ප්‍රමාණය අල්ප ය
1993 වසරේ පැවති PEN සාහිත්‍ය සමාජයේ 60වැනි කොංග්‍රසයේ දී එම සමාජය එස්පෙරාන්තො භාෂා අංශයක් පිහිටුවා ගන්නා ලදි
2008 වසරේ දී පිහිටුවන ලද එස්පෙරාන්තො සාහිත්‍ය ඇකඩමිය එස්පෙරාන්තො බසින් කෙරෙන සාහිත්‍යමය කටයුතු සඳහා දිරි ගැන්වීම් දෙනු ලබයි
ඇස්ටරික්ස්, ටින් ටින්, පිප්පි දිගමේස් ආදි ළමා සාහිත්‍ය කෘති ගණනාවක් ද එස්පෙරාන්තො බසට පරිවර්තනය වී ඇත
එස්පෙරාන්තො බසින් සාහිත්‍යකරණයේ යෙදුණු සාහිත්‍යධරයෝ

සංගීතය 
ජනප්‍රිය සංගීතය, ජන සංගීතය, රොක් සංගීතය, ඔපෙරා, ඒකල සහ සමූහ ගායනා ආදි විවිධ සම්ප්‍රදායන්ගෙන් හා ශෛලීන්ගෙන් එස්පෙරාන්තො බසින් සංගීත නිර්මාණ බිහි වී ඇත
එල්විස් කස්ටෙලො (Elvis Costello) සහ මයිකල් ජැක්සන් වැනි ප්‍රකට සංගීතඥයන් එස්පෙරාන්තො බස හෝ එහි තේමාවන් සිය නිර්මාණවලට හෝ ප්‍රචාරක කටයුතු සඳහා යොදා ගෙන තිබේ
වෝනර් සහෝදරයන් 1996 දී ස්පාඤ්ඤයේ දී එළි දැක් වූ, මුළුමනින් ම එස්පෙරාන්තො බසින් ගීත අඩංගු, එස්පෙරාන්තො නම් ඇල්බමයේ ගීත කීපයක් ස්පාඤ්ඤයේ ගීත දර්ශකවල ඉහළ ම ස්ථානයට පැමිණියේ ය
ඇමරිකානු සංගීතඥයන් වන ලු හැරිසන්ගේ (Lou Harrison) ලා කෝරො සූත්‍රො (La Koro Sutro) සහ ඩේවිඩ් ගෛන්ස්ගේ (David Gaines) සිම්ෆොනීයො නුමේරො ඌනු එස්පෙරාන්තො (Simfonio Numero Unu Esperanto), එස්පෙරාන්තො බසින් කළ සම්භාව්‍ය ඔපෙරා සහ සමූහ ගායනා සඳහා නිදර්ශන වේ
ප්‍රංශයේ විනිල්කෝස්මො, එස්පෙරාන්තො සංගීත නිෂ්පාදන කෙරෙහි විශේෂ අවධානයක් යොමු කළ සංගීත ප්‍රකාශන ආයතනයකි
එස්පෙරාන්තො භාෂාව පිළිබඳ සාවද්‍ය හා මිථ්‍යා මත 
බොහෝ තැන්වල එස්පෙරාන්තො බස පිළිබඳව සාවද්‍ය තොරතුරු දැක ගත හැකි ය
එදිනෙදා භාවිතයට යොදා ගැනීම ගැන
එස්පෙරාන්තො බස එදිනෙදා කතා බහට යොදා ගන්නා භාෂාවකි
එසේ නමුත් ඉංග්රිසි ගුරුවරයෙක් වන පීටර් ග්‍රීන් 2014 වසරේ දී හෆින්ග්ටන් පෝස්ට් (Huffington Post) වෙත මෙලෙස ප්‍රකාශයක් කළේ ය
එස්පෙරාන්තො සහ ලතින් යනු සැබවින්ම අල්මාරියක ලස්සණට තැබිය හැකි ඉන් එහා ඵලක් නැති විසිතුරු අරුමෝසම් භාණ්ඩ දෙකකි
එස්පෙරාන්තො බසෙහි සජීවි බව ගැන
හංගේරියානු විද්‍යා ඇකඩමියේ භාෂා විද්‍යායතනය ආදී ආයතන නිල වශයෙන් පිළිගෙන ඇති පරිදි එස්පෙරාන්තො සජීවී බසකි
එසේ නමුත් 2012 වසරේ දී ස්ටර්න් (Stern) සමඟ පැවැත් වූ සම්මුඛ සාකච්ඡාවක දී ස්ලෝවැකියානු ආර්ථික විශේෂඥයෙක් සහ දේශපාලනඥයෙක් වන රිඛාර්ඩ් සුලීක් (Richard Sulk), ඔය එස්පෙරාන්තො කියන කෘතීම භාෂාව මළ භාෂාවක් යයි ප්‍රකාශ කර සිටියේ ය
එස්පෙරාන්තො යන වචනය රූපකයක් සේ භාවිතය 
අන්තර්ජාතික, මධ්‍යස්ථ සංසිද්ධියක් විස්තර කිරීම සඳහා එස්පෙරාන්තො යන වචන රූපකයක් සේ භාවිතා කරනු ලැබේ
ජාවා යනු පරිගණක භාෂාවන් අතර එස්පෙරාන්තො භාෂාවයි.
 ලිනක්ස් යනු පරිගණක ලෝකයේ එස්පෙරාන්තො බසයි
මෙවැනි භාවිතයක් ඇතැම් විට නොමඟ යවන සුළු අවබෝධයක් ලබා දිය හැකිය
උදාහරණයක් වශයෙන් යුරෝ, එස්පෙරාන්තො මුදල් ඒකකය වශයෙන් හැඳින්වෙයි
නමුත් යුරෝ යනු ජාතික මුදල් ඒකකයන් භාවිතයෙන් ඉවත් කොට ඒ වෙනුවට ආදේශ වූ මුදල් ඒකකයකි
එස්පෙරාන්තො බස ජාතික, වාර්ගික භාෂාවන් ඉවත් කොට එතනට එස්පෙරාන්තො ආදේශ කිරීම අදහස් නොකරයි
එහි අරමුණ සියළු දෙනා තම තමන් ගේ මව් භාෂාවන් රැක ගන්නා අතර ම මධ්‍යස්ථ විශ්වීය භාෂා මාධ්‍යයක් ලෙස ක්‍රියා කිරීමයි
මෙහි දී යුරෝ මුදල් ඒකකයට එස්පෙරාන්තො රූපකය යොදා ඇත්තේ එහි මධ්‍යස්ථ බව සලකා ගෙන ය
තවද බලන්න 
උනූඅ ලිබ්රෝ
එල්. එල්. සාමෙන්හොෆ්

ආශ්‍රිත මූලාශ්‍ර

ග්‍රන්ථාවලිය
මානව භාෂාග්‍රහණය යන පැතිකඩ ඔස්සේ අධ්‍යයනයක යෙදෙන මනෝ විද්‍යාඥවරයා, එස්පෙරාන්තො බසට නව යෙදුම් අනවශ්‍ය පරිදි අළුතෙන් එක් නොකර ගත යුතු බවට අදහස් කරයි
එස්පෙරාන්තො බස ප්‍රචලිත කිරීමේ ව්‍යාපාරය ගැන ඉංග්රිසි භාෂාවෙන් ලියවුණු සමාජ විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයකි
(ප්‍රධාන වශයෙන් 1980 වසරේ පමණ බ්‍රිතාන්‍යයේ ව්‍යාපාරය මුල් කර ගනිමින්)
එස්පෙරාන්තෝ බස ප්‍රචලිත කිරීමේ ව්‍යාපාරයට එරෙහි රාජ්‍ය මර්ධනය, විශේෂයෙන් ම ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර්ගේ සහ ජෝශප් ස්ටාලින්ගේ, ගැන ඓතිහාසික වාර්තාකරණයක්
20 වන සිවසේ ජීවත් වූ එස්පෙරාන්තො ශබ්දකෝෂ කර්තෘ සහ ව්‍යාකරණවේදියා, එම භාෂාව ගැන ලියා ඇති රචනා මාලාවකි
බාහිර වෙබ් අඩවි 
එස්පෙරාන්තො බස ගැන බහු භාෂා තොරතුරු කේන්ද්‍රය (භාෂා 60කින්) 
ලෙර්නු  - එස්පෙරාන්තො බස ස්වාධ්‍යයනයට ඇති බහු භාෂා වෙබ් අඩවිය
බහුභාෂා එස්පෙරාන්තො ශබ්දකෝෂය

බාහිර සබැඳුම් 
 La Internacia Lingvo
a, b, c 
 La Internacia Lingvo
bildvortoj 

 
1887 introductions
Agglutinative languages
Constructed languages introduced in the 1880s
International auxiliary languages
Multilingualism
International auxiliary languages introduced in the 1880s
Polish inventions
නිර්මිත භාෂා
ලෝකයේ ඉතිහාසය යනු  හෝමෝ සැපියානුවන්ගේ අත්දැකීම් පිළිබඳ වාර්තාගත මතකයයි
පුරාතන මානව ඉතිහාසය ඇරඹෙන්නේ, පෘථිවියෙහි ස්ථාන කිහිපයක ස්වායත්ත ලෙසින්,  ‍ලේඛනය සොයාගැනීම හේතුවෙන්, මෙම මතකයන් කල්පවතින, හා නිරවද්‍යලෙසින් විකාශය කලහැකිවීමට ඇවැසි යටිතල ව්‍යුහයන් නිමැවීම නිසා දැනුමෙහි වර්ධනය හා පැතිරීම ඉවහල් වීම සමගිනි
එනමුදු, මානව වර්ගයාගේ ප්‍රාග් ඉතිහාසය විෂයයෙහි ඉතා අඩු සැලකිල්ලක් හෝ ලැබුමට ශිෂ්ඨාචාරයෙහි මූලාරම්භයන් අගයකිරීම සුදුසු බව සැලකිය මනාය
අගරදගුරු අතිඋතුම් ඔස්වල්ඩ් ගොමිස් හිමිපාණන්, කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලයේ   වත්මන් කුලපති සහ හිටපු රෝමානු කතෝලික සභාවේ කොළඹ අගරදගුරුතුමා වන සේක
අඩවියෙන් බැහැර පිටු
 Official site

1932 උපත්
ජීවමාන ජනයා
Sri Lankan people
සිංහල ජනයා
21st-century Roman Catholic archbishops
20th-century Roman Catholics
21st-century Roman Catholics
අති උතුම් තෝමස් බෙන්ජමින් කුරේ හිමිපාණන්,  රෝමානු කතෝලික සභාවේ ප්‍රථම ශ්‍රී ලාංකික කාදිනල් හිමිපාණන් වන සේක
මුන්වහන්සේ 1947 සිට 1976 දක්වා කොළඹ අගරදගුරු පදවිය ඉසිලූ සේක
External links 
 Official Website of the Government of Sri Lanka 
 Cardinals of the Holy Roman Church
 Catholic-Hierarchy

1901 උපත්
1988 මරණ
ශ්‍රී ලාංකිකයෝ
චරිත කතා
Sri Lankan cardinals
20th-century Roman Catholic archbishops
Participants in the Second Vatican Council
Alumni of the University of Ceylon
Alumni of the University of Colombo
Cardinals created by Pope Paul VI
The Tennis Court Oath () was a pivotal event during the first days of the French Revolution
The Oath was a pledge signed by 576 out of the 577 members from the Third Estate during a meeting of the Estates-General on 20 June 1789 in a tennis court
On 17 June 1789 this group, led by Honor Gabriel Riqueti, began to call themselves the National Assembly
On the morning of 20 June the deputies were shocked to discover that the doors to their chamber were locked and guarded by soldiers
Immediately fearing the worst and anxious that a royal attack by King Louis XVI was imminent, the deputies congregated in a nearby indoor real tennis court where they took a solemn collective oath "not to separate, and to reassembly wherever circumstances require, until the constitution of the kingdom is established"

The deputies pledged to continue to meet until a constitution had been written, despite the royal prohibition
The oath was both a revolutionary act, and an assertion that political authority derived from the people and their representatives rather than from the monarch himself
Their solidarity forced Louis XVI to order the clergy and the nobility to join with the Third Estate in the National Assembly
The only deputy recorded as not taking the oath was Joseph Martin-Dauch from Castelnaudary
He can be seen on the right of David's sketch, seated with his arms crossed and his head bowed
Significance

The Oath signified the first time that French citizens formally stood in opposition to Louis XVI, and the National Assembly's refusal to back down forced the king to make concessions
The Oath also inspired a wide variety of revolutionary activity in the months afterwards, ranging from rioting across the French countryside to renewed calls for a written French constitution
Moreover, the Oath communicated in unambiguous fashion the idea that the deputies of the National Assembly were declaring themselves the supreme state power
From this point forward, Louis XVI would find the Crown increasingly unable to rest upon monarchical traditions of divine right
References

History of Paris
Oaths
ඉතිහාසය - ලෝකය
ප්‍රංශ විප්ලවය (
) 1789–1799 දී ප්‍රංශයේ පැවති රැඩිකල්වාදී සමාජයීය සහ දේශපාලන පෙරළියයි
සියවස් ගණනාවක් ප්‍රංශයේ වූ ආණ්ඩු සම්ප්‍රදාය වසර තුනක් ඇතුලත දී කඩා වැටුණි
ප්‍රංශ සමාජයේ වූ වැඩවසම් ක්‍රමය, රදළ පංතියේ ආධිපත්‍යය, ක්‍රිස්තියානි පල්ලියේ බල වරප්‍රසාදයන් යනාදී ශතක ගණනාවක් පුරා පැවති සම්ප්‍රදායන් බුද්ධි විචාරමය යුගයේ අදහස් වලින් සහ වාමාංශික අදහස් ඇති දේශපාලන කණ්ඩායම් අතින් මහත් වෙනසකට භාජනය විය
බුද්ධි විචාරමය යුගයේ අදහස් වලින් පෝෂිත වූ රදළයන්, ධනයට හිමිකම් කිව්වත් රදළ පංතියට හිමිකම් නොකී බුර්ජුවාසී පංතිය සහ පල්ලියට හා ආණ්ඩුවට බදු ගෙවන බරෙන් පීඩිතව සිටි ගම්බද වැසියන් යනාදීන් විප්ලවයේ හවුල්කාරයෝ වූහ
ඔවුන් සටන් වැදුනේ වැඩවසම් ක්‍රමයේ බදු එකතු කරන අයිතිය තිබි රදළ පංතිය, රාජාණ්ඩුවට හා පල්ලි සංස්ථාවට එරෙහිව ය
අනතුරුව පිහිටුවා ගත් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයේ වාමාංශික රැඩිකල්වාදී කණ්ඩායම් විසින් බෙදුම්වාදී අදහස් වලින් එකිනෙකා හා විරසක වූහ
ඒ කාලයේ දී එනම් 1793 සිට 1794 දක්වා ප්‍රංශයේ භීෂණ පාලන සමයක් (Reign of Terror) පැතිර ගියේය
එහි නායකත්වය දැරුවේ ප්‍රංශ විප්ලවයේ පුරෝගාමියෙක් වූ මැක්සිමිලියන් රොබෙස්පියෙර් නැමති ජැකෝබියන් සමාජයේ සාමාජිකයෙකි
16,000 සිට 40,000 ක් අතර ජනතාවක් මේ සමයේ දී ජනතා විරෝධී යැයි මරණයට පමුණුවන ලදි
රාජාණ්ඩුව, රදළ පංතිය හා ආගමික සංස්ථාව පළවා හැර ඉතා ඉක්මණින් කැඳවා ගත් සමානාත්මතාවය, පුරවැසිකම හා අනන්‍යසන්තක අයිතීන් යන සංකල්ප වලින් රට පාලනයේ දී අවුල් වියවුල් පිරි සමයක් ප්‍රංශ අධිරාජ්‍යයේ දේශ සීමාවන් පුරා පැතිර ගියේය
ජැකෝබියන් සමාජයේ කඩා වැටීමත් හා මැක්සිමිලියන් රොබෙස්පියෙර්ගේ හිස ගසා දැමීමත් සමඟ විශේෂ පාලන කමිටුවක් මඟින් 1795 සිට 1799 දක්වා ප්‍රංශ දේශ සීමාවන් පාලනය විය
ප්‍රංශ යුද්ධ වලින් කැපී පෙනුනු හමුදා නායකයෙක් වූයේ නැපෝලියන් බොනපාට් ය
ප්‍රංශ දේශ සීමාවන් තුල කැඩි බිඳී ගිය නීතිය නැවතත් ස්ථාපිතය සඳහා ජනතාව විසින් උරැමයෙන් රජකමක් නොහිමි නැපෝලියන් බොනපාට් එම්ප්රොර්  රජ වශයෙන් පත් කර ගත්හ
විප්ලවයට පෙර ප්‍රංශ සමාජය

1774 දී ප්‍රංශය යුරෝපයේ ජනගහණයෙන් වඩාත් ම අධික වූ (මිලියන 25 ක්) සහ වඩාත්ම සමෘද්ධිමත් වූ රට වූයේය
පැරිසිය යුරෝපයේ විශාලතම නගරය විය
එහි ජනගහණය 650,000 කි
මුළු ප්‍රංශයේ ජනතාව පංති 3 කට අයත් වූහ
පූජක පක්ෂය 130,000 ක් පමණ සහ රදළයන් 400,000 ක් පමණ වෙද්දී තෙවැනි තලයේ නොහොත් (Tier tat) වූ පිරිසක් ආර්ථික අතින් නැඟ ආවත් ඊට සරිලන දේශපාලන බලයෙන් හා සමාජයීය වැදගත්කමෙන් යුතු වූයේ නැත
බුර්ජුවාසී නොහොත් ආර්ථිකයෙන් ශක්තිමත් වූ උගත් සමූහයක් නියෝජනය කළ Marie-Jeanne Phlippon Roland නොහොත් මැඩාම් රෝලන්ඩ්  රැඩිකල් ගිරොන්ඩින් සමාජය නියෝජනය කරන්නියකි
ඇය රදළ කාන්තාවකගේ නිවසට ලැබි ආරාධනයෙන් ගිය විට එහි දී සේවකයන් හා කන්න සිද්ධ වූ කතන්දරය රදළයන්ට එරෙහිව සෙසු ජනතාව උසි ගන්වන්නට යොදවා ගැනුණි
1764 දී මැඩාම් රෝලන්ඩ්, වැනි අය ගැවසුන සාහිත්‍ය කල්ලි මුණගැසෙන අවන්හල් නොහොත් Salon නමින් හැඳින්වුන ස්ථාන පැරිසියේ ගහණ විය
ප්‍රංශයේ බුර්ජුවාසීයන් දාර්ශනික හා සාහිත්‍ය හමුවන් පැවැත්වූයේ ඒවායේ දී ය
රදළ නොවූ එහෙත් ධනවත් හා උගත් වූ ජැකෝබියන් හා ගිරොන්ඩින් වැනි සමාජයන් හි සාමාජිකයන් වූ  බුර්ජුවාසිය “නිදහස, සමානාත්මතාවය, සහෝදරත්වය” ඉල්ලුවේ තමන්ට ඉහළින් වූ අය එක්ක සමාන වෙන්නට මිසක තමන්ට හා පහළින් වූ අයට තමන් හා සමාන වෙන්නට ඉඩකඩ සලසා දීමට නොවේ
රදළ වූ ධනවත් පංතියට කාඩිනල්, අග රාජගුරු ප්‍රසාදී, රාජගුරු ප්‍රසාදී, ආශ්‍රමාධිපති වැනි ඉහළ තනතුරු දරනා පූජ්‍ය පක්ෂය ද අයත් වූහ
ආගම් සංස්ථාවේ දුප්පතුන් වූයේ ඉහළ තනතුරු නැති බහුතර පූජකවරයන් හා පල්ලි බාරකරුවන් ය
විප්ලවයේ දී දුප්පත් පූජ්‍ය පක්ෂය සිය ආගමික නායකයන්ට එරෙහිව සමතැන් ඉල්ලා විප්ලවකාරීන් හා එකතු වූහ
1756 සිට 1763 දක්වා පැවති අධිරාජ්‍යවාදීන්ගේ යුද්ධ වලින් යුරෝපීයයන් බංකොළොත් වී සිටියහ
බ්‍රිතාන්‍යය අධිරාජ්‍යාගේ භාණ්ඩාගාරයේ මුදල් එක පැත්තකින් හිස් වෙද්දී ප්‍රංශ භාණ්ඩාගාරයේ මුදල් එහි රජ හා ප්‍රභූන් අතින් ද, ඇමෙරිකාවේ යුද ආධාර වලට ද වැය වී හිස් වෙන්නට පටන් ගති
ඒ වියදම් කළ ප්‍රංශ රදළයන් අතරින් නැඟී ආ විනිශ්චය පදවි හා මන්ත්‍රණ සභා තනතුරු මුදල් ගෙවා ලබාගත් අය රදළ වස්ත්‍ර හැඳි (noblesse de robe) නමින් හැඳින්වුනු පවුල් හාරදහසක් පමණ විය
රජු සහ රජුට පාක්ෂික අමාත්‍යවරු හිස්වන භාණ්ඩාගාරය පුරවන්නට රදළයන්ට අධිකරණ සහ පරිපාලන තනතුරු මුදල් වලට විකිණුවේය
ඒ නිසා රටේ අල්ලස් හා දූෂණ ගහණ විය
රටේ සදාචාර වර්ධනයට පල්ලි වල සහාය නිතරම අපේක්ෂා කළ ඔටුනු පැළඳි ලෝකය පල්ලිය නඩත්තු කළේ ජනතාවගේ බදු වලිනි
එහෙත් පල්ලියේ ඉහළ තනතුරු හා ආර්ථික වාසි රදළයන්ටත්, පල්ලි නඩත්තු කරන බදු ගෙවීම ගම්බදවැසියන්ටත් පැවරෙද්දී සහ කතෝලික පල්ලියේ බැහීමත්, පොතෙස්ත්‍රන්ත්‍ර පල්ලියේ නැඟීමත් අතර ගැටුම් ඇති වෙද්දී, ප්‍රංශයේ හියුගනොට් (Huguenot) නම් ආගමික භක්තියන් 200,000 ක් රට අත්හැර ගිහින් තිබුණි
ඒ ප්‍රංශය හැරදමා ගිය මුල් සංක්‍රමණික රැල්ලකි
ජාතික පල්ලිය කුමක් දැයි වික්ශිප්තයෙන් විසූ ප්‍රංශ ජනතාව පල්ලි අත්හැර මිථ්‍යා විශ්වාස වන්දනාවන්ට නැවත බැස්හ
1789 ජූලි මාසයේ දී ප්‍රංශයේ ඇවිදින්නට යන ආතර් යන්ග් නම් ගත්කරුවාට ගම්බද කාන්තාවක් හමුවෙයි
වැඩවසම් ක්‍රමයේ බදු ගෙවීම් නිසා බංකොළොත්බවේ කට ළඟ සැමදාම සිටින්න වීම ගැන ඇය පැමිණිලි කරයි
මේ බදු ව්‍යසනයෙන් ගැලවෙන්නට කවුරු හරි දැනුමැති පිරිසක් විසින් කුමන හෝ යහපත් තීරණයක් ගනු ඇතැයි අහිංසක ඇය විශ්වාසය ද පළ කරන බව ඔහු සටහන් කරයි
දහසය වැනි ලුවී රජ රටක් පාලනය කරන්න අපේක්ෂාවෙන් සිටියේ නැත
ඔහුගේ පියාගේ 1765 දී සිද්ධ වූ ඉක්මන් අභාවයත්, ඔහුගේ සීයාගේ 1774 දී සිද්ධ වූ යල්පැන ගිය අභාවයත් නිසා වයස 20 දී ඔහුට ප්‍රංශයේ ඔටුන්න හිමි වෙයි
විප්ලවයෙන් ජනතාව හිමිතැන 'සියල්ලම' (tout) යැයි කියා ඉල්ලුවේ රටේ වැඩිපුර ඉන්නේ 'තෙවැනි තලය'  (Tier tat) නොහොත් රදළ/පූජක නොවන ඉතිරි සියල්ලම බැවින් රටේ සම්පත් සියල්ලම ඒ සියළු අයට ලැබිය යුතු බවයි. 

මැක්සිමිලියන් රොබෙස්පියෙර් ප්‍රංශ නීතිඥවරයෙකි, දේශපාලනඥයෙකි
ජනෝඝ උන්මාදයෙන් පිරි ජැකෝබින් සමාජයේ සාමාජිකයෙකි
රොබෙස්පියර් උපදින්නේ දරුවන් හතර දෙනෙක් වූ පවුලක වැඩිමලා සහ අවජාතකයෙක් හැටියට ය
ඔහුගේ අනුග්‍රාහකයන් ඔහුව අදූෂ්‍ය (The Incorruptible) යැයි හඳුන්වද්දී විරෝධීන් ඔහුව ලේ පිපාසිත ආඥාදායකයෙක් (bloodthirsty dictator) සේ හඳුන්වති
“බිත්තර නොකඩා ඔම්ලට් හදනු නොහැකියි” කියූ ඔහු කීය
නිදහස, සමානාත්මතාවය හා සහෝදරත්වය යන නාමයෙන් දියත් කරන ලද, එහෙත් ඒවා අඩංගු නොවූ, රදළ පංතියට ඇති වෛරයෙන් පමණක් පිරුණු ප්‍රංශ විප්ලවයේ වඩාත් ම බලගතු පුද්ගලයා වූයේ ඔහුයි
16 වැනි ලුවී රජු තමන්ටත් සිය රටවැසියන්ටත් හිමිතැන කුමක්දැයි විමසුවෙකි
වැඩවසම් මිනිසුන් අතර අසමාන වූ ලැබීම් ගැන පහදන්නට ජනතාවගේ අධ්‍යාපනය බාර වූයේ පල්ලියටයි
යහපත් අස්වැන්න වෙනුවෙන් දෙවියන්ගේ ආශීර්වාදය ඉල්ලන්නටත් බාරවූයේ පල්ලියටයි
16 වැනි ලුවී එය තමන් ඇදහූ කතෝලික පල්ලියට සීමා නොකර පොතෙස්ත්‍රන්ත හා යුදෙව් ආගම් වලටත් අවසර දුන්නේ ය
ජනතාව විසින් තෝරාපත් කරගන්නා ප්‍රාදේශීය සභාවන් පිහිටුවා රජයත් ජනතාවත් අතර ගැටළු විසඳන්නට උත්සාහයක් ගත්තේ ය
තමන් යටතේ වූ වහලුන් නිදහස් කළේය
එහෙත් රදළයන්ට හා පූජ්‍ය පක්ෂයට වහල් සේවකයන් තබාගන්නට හැකි අයිතිය අහිමි නොකළේය
සාක්කිකරුවන්ට හා අපරාධකරුවන්ට වදහිංසා කිරීම තහනම් කළේය
දුප්පතුන්ට 3% පොලියට ණය ලබා ගැනීමේ ස්ථාන පටන් ගත්තේ ය
රදළයන්ට හිමිතැනක් නැතැයි කියා, තම හිමිතැන වෙනුවෙන් සටන් වැදි එහෙත් තමන්ට පහළ මට්ටමේ ඉන්නා පුරවැසියන්ගේ හිමිතැන කුමක්දැයි නොවිමසූ කෝපි කඩවල් වල එකතු වූ බුර්ජුවාසිය (ගිරොන්ඩන් කල්ලියේ මැඩාම් රෝලන්ඩ් සහ ජැකෝබින් කල්ලියේ රොබෙස්පියර් යනාදීන්) බුද්ධිය විචාරයෙන් වෝල්ටෙයාර් (Voltaire) වැන්නන් කියන්නේ කුමක් දැයි වටහා නොගෙන නිදහස ගැන දාර්ශනික අදහස් අගයන රැල්ලට එක්වූහ
වෝල්ටෙයාර් ආගම හා රජය වෙන්කළ යුතු යැයි කීවෙකි
සියල්ලන්ගේ ම නිදහස් අයිතීන් රුකිය යුතු යැයි කීවෙකි
කැමති ආගමක් අදහන්නට ඉඩක් තිබිය යුතු යැයි කීවෙකි
අදහස් ප්‍රකාශයට අවසරය තිබිය යුතු යැයි කීවෙකි
එහෙත් රදළයන් හා සමතැන් රිසි බුර්ජුවාසියේ විකෘතියෙන් පෙළෙනවුන්ට ඒවා වැටහුනේ නැත
ඔව්හු සැමට නිදහස යන්න අවියක් කරගත්තේ රදළයන් හිස් සිඳ තමන්ට ඒ බලය හා සමාජ තත්වය ගන්නටය
1788 වසර දී නියං සමයක් පැමිණ ප්‍රංශය පුරා වගාබෝග අස්වැන්න විනාශ කළේය
අයිස් වැස්සක් කඩා වැටී නෝමන්ඩියේ සිට ෂැම්පෙන් දක්වා සැතපුම් 180 ක් සරු පස් විනාශ කරන ලදි
වසර 80 කට පසු දරුණු ම හේමන්තය පිවිසියේ 1788-89 දී යි
දහස් ගණනින් පළතුරු ගස් මිය යන ලදි
1789 වසන්තයේ ගංවතුරින් හිරිහැර සිද්ධ වුණි
හාමතෙන් මිය ගියේ ස්වල්පයකි
එහෙත් බහුතරයට අගහිඟකම් දැනුණි
ජනතාව කුසගිනි දැනෙද්දී එකිනෙකා හා ඝට්ටන පටන් ගත්හ
1789 ගිම්හානයේ දී නීතියක් නැති භීෂණ සමයක් රටට උදාවිය
ආහාර මංකොල්ලකරුවන් නිසා අධික බියෙන් වූ සමයේ (Great Fear) පුරවැසියන් අවිගත්හ
මාස හයක දී තුවක්කු 400,000 ක් පුරවැසියන් සතු වේ
තුවක්කු, මිට දිග මුල්ලු, හා දෑකැති අවි සේ අමෝරා ගත් පුරවැසියන් විසින් බදු එකතු කරන්නන්ව, වැඩවසම් රදළයන්ව, ඒකාධිකාරීන් යැයි තමන් සිතූ සියල්ලන්ටම පහර දුන්හ
කඩ හා ගෙවල් ගිනි තැබූහ
මසුරන්ගේ වයින් බැරල් හළා දැමූහ
විප්ලව සමය

ප්‍රංශ විප්ලවයේ පළමු අදිරය සේ සැලකෙන්නේ රදළයන් විසින් දහසය වැනි ලුවී රජුට බදු ගෙවීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම ය
එහි දෙවැනි අදියර සේ සැලකෙන්නේ රජුගේ බලතල සීමා කරන්නට පිහිටුවා ගත් ජාතික සම්මේලනය විසින් 1789 ජූනි 20 වැනිදා ටෙනිස් පිටියේ ගිවිසුම () නොහොත් ප්‍රකාශයයි
එදින රැස් වූ තෙවැනි තලයේ සාමාජිකයන් 577 දෙනාගෙන් 576 ක් ඊට අත්සන් තැබූහ
අත්සන් නොතැබි එකම පුද්ගලයා වූයේ Joseph Martin-Dauch නැමැත්තා ය
එයට ටෙනිස් පිටියේ ගිවිසුම යැයි නම වැටෙන්නේ වාර්සෙයි මාලිගාව අසල සෙන්ට්-ලුවි දිස්ත්‍රික්කයේ වූ ටෙනිස් පිටියක ඔවුන් අටවා ගත් සම්මන්ත්‍රණ කාමරයක දී සම්මේලනය පැවැත්වුන නිසායි
බැස්ටීලය යනු පැරීසියේ රාජාඥාව යටතේ දේශපාලන හා අපරාධකරුවන් සිරගත වූ සිරකඳවුරකි
බැස්ටිලයේ අවි ආයුධ ගබඩා කර ඇතැයි දැනගන්නට ලැබෙන ජනතාව විසින් හදාගන්නා ජාතික ආරක්ෂක හමුදාවක් ඒවා අයිති කරගන්නට සැලසුම් ගහති
ඇමරියා කැහිලා (Amaria Chaila) ප්‍රමුඛ තුන්වැනි තලයේ විරෝධතාවාදීන් කළින් Htel des Invalides ට කඩා පැන මස්කට් තුවක්කු 29,000 - 32,000 ක් අතර ප්‍රමාණයක් එකතු කරගෙන සිටි අය වූහ
ඔවුන්ගේ අභිප්‍රාය වූයේ බැස්ටිලයේ ගබඩා කර තිබි කිලෝග්‍රෑම් 13,600 (රාත්තල් 30,000) ක වෙඩිබෙහෙත් පැහැර ගැනීමයි
1789 ජූලි 14 වැනිදා උදෑසන බැස්ටිලයට විප්ලවකරුවන් කඩා වැදෙද්දී එහි සිටියේ සිරකරුවන් 7 කි
අනිත් සියල්ලෝම 16 වැනි ලුවී රජු විසින් නිදහස් කර තිබිණ
බැස්ටිලය කඩා වැටෙද්දී දහසය වැනි ලුවී රජුගේ බාල සහෝදරයා Comte d’Artois සිය භාර්යාවත්, අනියම් බිරිඳත් රැගෙන රටින් පිටවෙන්නේ තවත් රදළයන් ඔහු අනුගමනය කරද්දී ය
ඒ දිනය ප්‍රංශ විප්ලවයේ තෙවැනි අදිරය සේ සැලකේ.

මිනිසාගේ හා පුරවැසියන්ගේ අයිතීන් ප්‍රකාශනය 1789 අගෝස්තු 27 දා එළිබැස්සේ ය
චන්දය හිමිවූයේ සහ මහජන නිලතල වෙනුවෙන් පත්වෙන්නට අවසර ලැබුනේ කොටසකට පමණි
සිවිල් අයිතීන් නළුවන්ට, පොතෙස්තන්ත්‍ර හා යුදෙව් ආගමිකයන්ට අහිමි විය
නැවතත් පාන් හිඟයක් පැතිර ගියේය
ප්‍රංශ කාන්තාවන් පාරට බැස්සහ
උරණ වූ පැරිසියේ වැසියන් රජ මාලිගයේ මුර සෙබලුන්ගේ හිස් ගසා දමා ඒවා උල් වල ගසාගෙන ගියහ
1790 දී ස්ථාපිත කරගත් විප්ලවීය ව්‍යවස්ථාවෙන් ඔවුන් රජුගේ බලය අවම කළත් උපතින් හිමිවන ඔටුන්න අහෝසි කළේ නැත
බංකොළොත් වූ භාණ්ඩාගාරය පුරවන්නට දැනට ධනවත් එකම කොටස වූ පල්ලිය වෙත හැරුනහ
ෆ්‍රෑන්ක් බිලියන තුනක් වටිනා පල්ලියේ බූදලය රජය සන්තක කළහ
1793 දී රටේ අභ්‍යන්තර පොලීසිය පාලනය වූයේ මහජන ආරක්ෂා කමිටුවක් විසිනි
මැක්සමිලියන් රොබෙස්පියෙර් එහි සාමාජිකයෙක් විය
ඔවුන්ගේ නීතික පිළිවෙත වූයේ භීෂණයයි
විප්ලවීය ආණ්ඩුවකට භීෂණය අත්‍යාවශ්‍ය වූවක් ද, ප්‍රශංසනීය වූවක් ද, මඟ හැරිය නොහැකි වූවක් යැයි ද කියා සිටි රොබෙස්පියර් සද්ගුණවත් ජනරජයක් සඳහා සියලු වැරදිකරුවන්ගේ හිස් ගසා දැමීම අනුමත කළේය
අවුරුදු විස්සේ දී ඔටුන්න පැළඳි හිස අවුරුදු 38 දී ගිලටිනයෙන් අහිමි වූ දහසය වැනි ලුවී රජුට පසු විප්ලවවාදීන් ටික දිනෙකින් මාරි ඇන්ටොනෙට් රැජිනවත් ගිලටිනයට යැවූහ
අනතුරුව ඔවුන් සියළු ප්‍රභූන් මරා දැමීමට පටන් ගත්හ
ඒ 1793 වසරයි
දහසය වැනි ලුවී රජු ආඥාදායකත්වයෙන් ඉවත් වෙන්නට උත්සාහයක් ගත්තෙකි
ප්‍රබුද්ධ වොල්ටෙයාර් කියන අදහස් වලට සවන් දෙන්නට පටන් ගත් උත්සාහයට ඉඩක් නොදී ඔහුගේ හිස ගිලටිනයට තැබූ ඒ වකවානුව පසු කරමින් නිදහස, සමානාත්මතාවය හා සහෝදරත්වය සටන් පාඨය කරගත්තවුන් ගෙනාවේ “මට එරෙහි නම් ඔබ ද්‍රෝහියෙක්” යන සමයයි
එය භීෂණයෙන් රට පාලනය වූ සමයකි
සම්පූර්ණ හා සාධාරණ වූ නඩු අහන්නේ නැතිව මූණිච්ඡාවට පැවැත් වූ නඩු වලින් වහාම මරණය පැමිණවීමෙන් ප්‍රංශය පුරා මරණීය දඬුවම් 25,000 ක් සිද්ධ විය
සියළු චණ්ඩ ක්‍රියා වලින් එළියට ආවේ රදළයන් වෙත තිබූ අප්‍රසාදය සහ විරෝධයයි
විරුද්ධවාදී දේශපාලන පැති වූ ජැකොබින් කල්ලිය හා ගිරොන්ඩින් කල්ලිය අතර වූ ආරවුල් නිසා ඔවුනොවුන් ඇණ කොටා ගත්හ
මහජන ආරක්ෂා කමිටුවල බලය අවම කරමින් මැක්සිමිලියන් රොබෙස්පියර් ආඥාදායකයා විය
තම අදහස් පිළිනොගන්නා හැම කෙනෙකුගේ ම හිස් ගසා දැමුණි
බුර්ජවාසී මැඩාම් රෝලන්ඩ් දේශද්‍රෝහී යැයි හංවඩු ගැසී ඇයගේ හිස බුර්ජුවාසීන් අතින්ම ගිලටිනයට අසුවිය
1793 සැප්තැම්බර් 5 සිට 1794 ජූලි 28 දා දක්වා තිබුනේ ප්‍රංශයේ භීෂණ පාලනයයි
පැරිසියේ 2,639 ක් ඇතුළුව මුළු ප්‍රංශයේ 16,594 ක් මිනිස් ජීවිත ගිලටිනයෙන් මරා දමන ලදි
ප්‍රංශ නිදහස් අරගලය දියත් කරන්නට ඇමෙරිකන් නිදහස් අරගලයට සහාය දුන් ගිල්බට් ඩු මෝටියේර් නොහොත් ලාෆායෙට් වැනි රදළයන් ද දායක වූහ
පැරීසියේ සිය මන්දිරයේ දොරටුව අසලින් ඇමෙරිකන් නිදහස් ප්‍රකාශනයේ රාමු කරන ලද කොපියක් තැබූ ලෆායෙට් එය අසලින් ඉඩක් හැදුවේ ප්‍රංශ අයිතීන්ගේ ප්‍රකාශනය තබන්නට කියාය
ඇමෙරිකන් අරගලයේ සටන් වැදි, ප්‍රංශයට ඒකීය පුද්ගලයාගේ නිදහස් අයිතීන් ගෙන එන්නට වෙහෙසුන අයවත් ගිලටිනයට හා සිරබාරයට ගැනෙද්දී ලාෆායෙට් ඔස්ට්‍රියාවට පැන ගියේය
තමන් ආඥාදායකයෙක් බව නොදැකි මැක්සිමිලියන් රොබෙස්පියර් Cult of the Supreme Being යනුවෙන් ආගමක් ස්ථාපිත කරන්නට පටන් ගති
එය නව ප්‍රංශ ජනරජයේ රාජ්‍ය ආගම බවට පත් කිරීම ඔහුගේ අභිප්‍රාය විය
ඔහුගේ බහින කලාව පටන් ගන්නේ එතැන් පටන් ය
මහා සභා මහජන ආරක්ෂා කමිටුවට උඩින් යන ඔහු 22 Prairial නම් නීති පනතකින් මහජන ආරක්ෂා කමිටුව මඟින් ගෙන එයි
එම පනත යම් පුරවැසියෙක් විප්ලවයට විරෝධී යැයි සිතූ පමණින් වැඩි නඩු විභාගයකින් තොරව මරණයට පත් කරත හැකි වූවකි
ඒ නිසා ජනතා ආණ්ඩුවෙන් මරණයට පත් වූ අය දෙගුණයකින් වැඩිවිය
ඔහුව ද ජනරජයට එරෙහි වූ කුමන්ත්‍රණකරුවෙක් ලෙසින් නඩු විභාගයට ගැනෙයි
එහි දී සභාවේ ඉන්නා අය කුමන්ත්‍රණකරුවන් යැයි ඔහු චෝදනා එල්ල කරයි
1794 ජූලි 28 වැනිදා නඩු විභාගයක් නොමැතිව රොබෙස්පියර්ව ගිලටිනයට නියම වෙයි
පැරිසියේ මෙට්‍රෝ නැවතුම් පළක් හැරෙන්නට ඔහු වෙනුවෙන් ඉදි වු ස්මාරක කිසිවක් ප්‍රංශයේ නැත
ප්‍රංශ අධිරාජ්‍ය්‍යා වන නැපෝලියන් බොනපාට්

1798 දී නැපෝලියන් ඊජිප්තුව ආක්‍රමණයට යවන ප්‍රංශ හමුදා අංශය බාරව සිටි ජනරාල්වරයෙකි
ඔහු මොල්ටාව බලා ගමනේ දී කුරානය කියවා තැන් තැන් කට පාඩම් කරගෙන තමනට හමුවන මුස්ලිම්වරුන්ගේ සිත් දිනා ගන්නට ද සමත් වෙයි
ඊජිප්තුවේ දී සටන් වලින් අනතුරුව ආපසු එන්නට නැව් මාර්ගයෙන් ඉඩක් නොතිබි නිසා ඔහු ගොඩබිමින් ආපසු ඒමට තීරණය කළේය
සිරියාව හා තුර්කිය මැදින් ආපසු ගමන් ඇරඹීය
Jaffa හි ආරක්ෂාව දෙන්නම් යැයි පොරොන්දු වී සිටි සෑම වයසකම ගැහැණු පිරිමි හා සිවිල් ජනතාව යුතු 2,441 සිරකරුවන් හා ගමන යාමට නොහැකි නිසා නැපෝලියන් ඔවුන් සියල්ලන් ම මරණයට නියම කළේය
වෙඩි උණ්ඩ මදි නිසා බයිනේත්තුවෙන් ඇණ මරන්නට නියම කළේය
මේ වාර්තාව කරන්නේ නැපෝලියන්ගේ ලේකම්වරයා විසිනි
තව දුරටත් ඉදිරියට යා නොහැකිව ආපසු ඊජිප්තුවට යාමට නැපෝලියන්ට සිදුවිය
එය ජයග්‍රහණයක් සේ සමරද්දී තමන්ට වාර්තා ලියන්නට සිද්ධ වන බොරු ගැන ලේකම්වරයා වූ ලුවි විසින් නැපෝලියන්ට පැමිණිලි කරන ලදි
එහි දී නැපෝලියන් කියා ඇත්තේ ‘යාළුවා ඔයාට මේවා වැටහෙන්නේ නැහැ’ කියාය
සිරියාවේ දී මිනිසුන් තුන් දහසකගේ ජීවිත ද, ඊජිපත්තුවේ දී හත් දහසකගේ ජීවිත ද අහිමි විය
ඔහු ඉතාලියේ ජයගත් පෙදෙස් ද ආපසු යටත් වී තිබිය දී ඔහු ආපසු ප්‍රංශයට ළඟා වෙද්දී ජනතාව දැන සිටියේ එවූ නිල වාර්තා තුලින් ඔහු ලොව දිනූ නායකයෙක් ලෙස ය
ඔහු නිවරද යැයි කියන්නෝ අල්ලා ගත් පෙදෙස් අහිමි වූයේ ඔහු සටනින් ජයගෙන ආරක්ෂාවට බාරදුන් අයගේ වැරැද්ද නිසා යැයි කියති
නැපෝලියන් කෝසිකා (Corsica) හි ඉපිද එහි ළමා කාලය ගෙවූ බැවින් ඉතාලි ජාතිකයෙක් යැයි සමහරු සැලකූහ
ඒ නිසා ඔහුට ප්‍රංශය වෙනුවෙන් ඉතාලිය පහසුවෙන් අල්ලා ගන්නට හැකිවිණ
1779 දී නැපෝලියන් බ්‍රියෙන් (Brienne) හි මිලිටරි ඇකඩමියකින් සිය අධ්‍යාපනය පටන් ගනියි
රටේ මිලිටරි පාසැල් දොළහේ සිසුන් අතරින් තෝරාගන්නා අයගෙන් නියුතු පැරිසියේ මිලිටරි පාසැලේ (cole Militaire) හි වැඩිදුර අධ්‍යාපනයට අවුරුදු 15 දී හේ වරම් ලබයි
නැපෝලියන් යුද්ධ වලින් සිවිල් වැසියන් මිලියනයක් ද, මිලිටරියේ මිලියන 2.5 ක් ද මිය ගිය හා අතුරුදහන් සංඛ්‍යාව ලෙස සැලකේ. වසර 10 ක් පුරා ප්‍රංශය නියැළි යුද්ධ සමාප්ත කිරීම ගැන 32 වියැති නැපෝලියන්ට ම ජනප්‍රසාදය හිමිවිය
කැරලි, විප්ලව, අපරාධ, දූෂණය මර්ධනයට එකම විසඳුම ආඥාදායකයෙක් යැයි කියමින් රටේ ජනතාවගේ සිත් දිනාගන්නට නැපෝලියන් සූක්ෂමව සැලසුම් ගැසුවේ ය
කාන්තාවන් විසින් සිරබාරයට ගන්නට සමත් වූ උප්පත්තියෙන් ඔටුන්න හිමි වූ රජෙකුගේ ගෙල සිඳ දමන්නට යුහුසුළු වූ රටවැසියන් මෙවර කැමැත්ත දෙන්නේ උප්පත්තියෙන් ඔටුන්නකට උරුම කම් නැති ජනරාල්වරයෙකුට ය
ලතින් බසින් හමුදා නායකයෙක් යැයි හැඟෙන imperator වූ නැපෝලියන්ව ප්‍රංශ ජනතාව එම්ප්‍රද්‍යෝරු (emperor) රජෙකු ලෙසින් පත් කර ගත්හ
එපමණක් නොව ඔවුන් නැපෝලියන්ගේ උරුමක්කාරයන්ට පාලනය පැවරෙන ලෙසින් රටවැසියන් රටේ නීති ද වෙනස් කළහ
නැපෝලියන් තමන් හා විවාහ නොවී එකට කල් ගෙවූ, ඒ අතර තුර දී වෙනත් අය හා එකට කල් ගෙවූ, එසේම කළින් විවාහ වී සිටිය, තමනට වඩා වසර හයකින් වැඩි, කැරීබියන් මාටිනීක් දූපතේ උපන් ජොසෆින්ව ද අගරැජින කර ගනියි
ඔවුන්ගේ සිවිල් විවාහයෙන් පසු කාලයක නැපෝලියන් එම්ප්‍රද්‍යෝරු වෙද්දී ජනතාව ඔහුගේ උප්පත්තිය ගැන සැක මතු කළහ
පාප්තුමාගේ ආශීර්වාදයෙන් තත්වය තහවුරු කරගන්නට පාප්තුමාව කැඳවන ලදි
එවිට ජොසෆින් පාප්තුමා ලවා තමන්ගේ විවාහය පල්ලියේ අනුමත කරවා ගෙන ඇත
රදළයන් හිස් ගසා දමා, ආගම එපා කියා, පල්ලියේ වස්තුව රාජ සන්තක කර නැවතත් එම්ප්‍රද්‍යෝරුවෙක් පත්කර ගන්නට ජනතාව පල්ලියේ ආශීර්වාදය සෙවූහ
රටවැසියන්ගේ බදු බර ඉහළ ගියා මිසක විප්ලවයෙන් පසු පහළ ගියේ නැත
දහසය වැනි ලුවී සමයේ මෙන් ම විදේශ යුද නිසාත්, ඒ සමයේ රදළයන් මෙන් ම නැපෝලියන්ට හේත්තු වෙන බුර්ජුවාසියේ නාස්තියෙන් ද, රටේ භාණ්ඩාගාරය නැපෝලියන් අතින් ද යළි හිස්වෙන්නට විය
ඔහු තම එම්ප්‍රද්‍යෝරු පදවිය තහවුරු කරනු පිණිස ආණ්ඩුවේ සියල්ලන්ට ම විච්චූර්ණ යුතු නිල ඇඳුම් නියම කළේය
ප්‍රංශයේ නිපැද වූ වෙල්වට් එකල ජනප්‍රිය රෙද්දයි
නැපෝලියන්ගේ සේවයට ජනරාල්වරුන් හතරක්, aides-de-camp අටක්, prefects හතරක් සහ ලේකම්වරු දෙදෙනෙක් තබා ගනියි
ජොසෆින් වෙනුවෙන් මුලික රදළ කාන්තාවක් ද, සහායක කාන්තාවන් හතරක් ද විය
නැපෝලියන් බොනපාට් යන නම නැපෝලියන් බවට කෙටි වෙයි
අනතුරුව එය N අකුර පමණක් ඇති සීල් එකක් විය
එම්ප්‍රද්‍යෝරු නැපෝලියන්ගේ අධිරාජ්‍ය්‍යේ තනතුරු ඔහුගේ සහෝදර සහෝදරියන්ට දීමට රදළයන්ගේ හිස් ගිලටිනයට ගෙන ගිය ජනතාවම එකඟ වූහ
ඔහුගේ වැඩිමහල් සහෝදරයා වූ ජෝසෆ් දකුණු ඉතාලියේ නේප්ල්ස් හි රජු විය
සහෝදර ලුෂියන් ස්පාඤ්ඤයේ තානාපති විය
ඔහු ආපසු ප්‍රංශයට එන්නේ නැපෝලියන්ටත් වඩා ධනවතෙක් වෙමිනි
සහෝදර ලුවි ඕලන්දයේ රජු වෙයි
ලුවිගේ තුන්වැනි පුත්‍රයා දෙවැනි ප්‍රංශ අධිරාජ්‍ය්‍යේ උප්පතියෙන් හිමිවන එම්ප්‍රද්‍යෝරුවා වූ තුන්වැනි නැපෝලියන් විය
බාල ම සහෝදරයා වූ ජෙරෝම් භාර්යාවන් හා වාසස්ථාන බොහොමයක් තිබියෙකි
ජෙරෝම් වයස 23 දී වෙස්ට්ෆේලියා (Westphalia) හි රජු වෙයි
ජොසෆින්ගේ පළමු කසාදයේ පුතා 24 හැවිරිදි ඉයුජින් ඉතාලියේ විසුරේ ප්‍රතිරාජ (viceroy) තනතුර ලබයි
මරියා ඇනා නම් නැපෝලියන්ගේ සහෝදරිය පියම්බිනෝ (Piombino) සහ ලූකා (Lucca) යන රාජ්‍යයන්හි ආණ්ඩුකාරිය වෙයි
පෝලීන් නම් සහෝදරිය ඉතාලියේ ගුවාස්ටල්ලා (Guastalla) පළාතේ ආදිපාදවරිය විය
කැරොලයින් නම් සහෝදරියගේ සැමියාට බර්ග් (Berg) හා ක්ලීව්ස් (Cleves) හි ඩ්‍යුක් පදවියක් දෙයි
ඔහු නිතර යුද මෙහෙයන්හි නිරත වූ නිසා පළාත ආණ්ඩු කරන්නේ කැරොලයින් විසිනි
සටහන් 
1. Will & Ariel Durant, The Story of Civilization, Simon and Schuster, New York, 1967
2. Lesley H
Walker, Eighteenth-Century Case Studies, Vol
34, No
3. French Revolutionary Culture, The Johns Hopkins University Press, 2001
3. S
Tallentyre, Women of the Salons, G
Putnam's Sons, New York, 1926
4. Louis-Antoine Bourrienne, Memoirs of Napoleon Bonaparte (1890)

මූලාශ්‍ර

External links

Open University course 
Entry on Encyclopedia
com from the Columbia Encyclopedia
Primary source documents from The Internet Modern History Sourcebook
Liberty, Equality, Fraternity
Exploring the French Revolution,  a collaborative site by the Center for History and New Media (George Mason University) and the American Social History Project (City University of New York)
The Origins of the French Revolution, The French Revolution
The Moderate Stage, 1789–1792, and The French Revolution
The Radical Stage, 1792–1794, three essays from The History Guide
Lectures on Modern European Intellectual History
Vancea, S
The Cahiers de Doleances of 1789 , Clio History Journal, 2008.
english
republique
de A large collection of links

 
18th-century rebellions
විප්ලව
ප්‍රංශය
යුරෝපා ඉතිහාසය
යුරෝපානු මධ්‍යතන යුගය
ප්‍රෂියාව.
ශිෂ්ඨාචාරය 

යන පදය භාවිතා වන්නේ මානව සමාජයක කිසියම් ආකාරයක සංවර්ධනයක් විස්තර කිරීමටය
ශිෂ්ටසම්පන්න සමාජයක් බොහෝවිට ලක්ෂණනය කෙරෙන්නේ දියුණු කෘෂිකර්මය, දිගු-දුර වෙළෙඳාම, වෘත්තිය විශේෂීකරණය, සහ නාගරිකත්වය වෙතිනි
මෙම ප්‍රධාන වස්තුමාත්‍රයන්ට අමතරව, ශිෂ්ඨාචාරය පිළිබඳ අගැයිම් සිදුකිරීමෙහිලා,  ප්‍රවර්ධිත ප්‍රවාහන පද්ධතිය, ලේඛනය, මිනුම් හි ප්‍රමිතීන් (මුදල් ආදිය), කොන්ත්‍රාත් සහ තෝරතය-පදනම් කරගත් අධිකරණ පද්ධතියක්, උසස් කලා ශෛලීයක්, ස්මරණීය ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය, ගණිතය, විදග්ධ ලෝහ විද්‍යාව, සහ තාරකා විද්‍යාව ඇතුළු, ද්විතියික වස්තුමාත්‍රයන් කිහිපයක සම්මිශ්‍රනයන්ද උපයෝගී කර ගැනේ
සටහන්

ශිෂ්ටාචාර
ඇමරිකාවේ ඉතිහාසය යන්නෙන් පහත දේ අදහස් විය හැක
ඇමරිකානු දේශයන්හී ඉතිහාසය
 ඇමරිකානු දේශයන්හී යුරෝපීයයන් විසින් ජනපද පිහිටුවීම
 එක්සත් ජනපදයන්හී ඉතිහාසය
විවිධ භූමි ප්‍රමාණයෙන් සහ  ප්‍රභූත්වයෙන් යුතු පූර්ව-යටත් විජිත අප්‍රිකානු රාජධානි ගණනාවක් පැවැතී ඇත
උතුරු අප්‍රිකාවේ යකඩ යුගයට අයත් අධිරාජ්‍යයන් 
උතුරු අප්‍රිකාවේ මධ්‍යතන (8වන සිට 13වන සියවස දක්වා) ඉස්ලමීය අධිරාජ්‍යයන් (caliphates) 
මධ්‍යතන සහේලියානු රාජධානි
ඉතියෝපියානු අධිරාජ්‍යය අධිරාජ්‍යයක් ලෙසින් සංගණ්‍යත්වයෙන් සැලකෙන්නේ, 13වන සියවසෙහි සිට 20වන සියවස දක්වා, ඉස්ලාමීය අභිභවනයන් හෝ යුරෝපියානු යටත්විජිතවාදයට හෝ නතු නොවී, අවිඡ්ඡින්නව පැවැතීම නිසාය
15වන සිට 19වන සියවස් දක්වා පැවැති අධිරාජ්‍යයන්
සුඩානයෙහි සහ අප්‍රිකාවෙහි අ‍ඟෙහි පැවැති ඉස්ලමීය සුල්තාන් රාජ්‍යයන්
 සහේලියානු රාජධානින්ගෙන් අනුප්‍රාප්තී වූ බටහිර අප්‍රිකාවෙහි රාජධානියන් 
කොංගෝ රාජධානිය සහ මුටාපා අධිරාජ්‍යය වැනි මධ්‍ය හා දක්ෂිණ අප්‍රිකාවෙහි රාජධානි
ආශ්‍රිත 
 African empires
 List of current non-sovereign African monarchs
 List of Nigerian traditional states
 Monarchies in Africa

මූලාශ්‍ර

භාහිර සබැඳි 
 Haffenreffer Museum of Anthropology

 
 Pre-colonial
 Pre-colonial
Africa
Africa-related lists
Africa
Africa
අරාබි මුහුද යනු ඉන්දියන් සාගරයේ ප්‍රදේශයකි
මෙය නැගෙනහිරින් ඉන්දියාවෙන් ද, උතුරෙන් පාකිස්ථානයෙන් සහ ඉරානයෙන් ද, බටහිරින් අරාබි අර්ධද්වීපයෙන් ද, දකුණින් (දළ වශයෙන්) ඊසානදිග සෝමාලියාවේ ග්වාඩෆී තුඩුව සහ ඉන්දියාවේ කන්‍යාකුමාරි යාකරන මනඃකල්පිත රේඛාවෙන් ද මායිම් වී පවතියි
අතීතයේ දී මෙම මුහුදු කලාපයට සින්ධු මුහුද සහ එරිත්‍රියානු මුහුද යන නම් ද භාවිත වී තිබේ
අරාබි මුහුදේ පෘෂ්ඨික වර්ගඵලය වර්ග කි
3,862,000ක් පමණ ද, උපරිම පළල කි
2,400ක් පමණ ද, වැඩිම ගැඹුර මීටර 4,652ක් ද වෙයි
මෙම ගැඹුරුම ස්ථානය පිහිටා ඇත්තේ අරාබි ද්‍රෝණියේ ඉන්දියාවේ දකුණු කෙළවරේ අක්ෂාංශය දිගේය
අරාබි මුහුදට වැටෙන විශාලතම ගංගාව සින්ධු ගඟ වන අතර නේත්‍රාවතී, ෂාරවතී, නර්මදා, තප්ති, මහී සහ තවත් කේරළයේ ගංගා රාශියක් අරාබි මුහුදෙන් අවසන් වෙයි
අරාබි මුහුදට සම්බන්ධ වෙරළවල් සහිත රටවල් වන්නේ සෝමාලියාව, ජිබූටි, යේමනය, ඕමානය, ඉරානය, පාකිස්ථානය, ඉන්දියාව සහ මාලදිවයින යි
ආශ්‍රිත
 
අරාබියානු අර්ධද්වීපය
සාමුද්‍රික පරිසර කලාප
ඉන්දියා-පාකිස්තානු දේශසීමාව
ඕමාන-යේමන දේශසීමාව
ඔබ විසින් තනනු ලබන ඊ-මේල් ලිපිනයකට හෝ කිසියම් ගිනුමකට එයට ඇතුලු වීම සදහා දෙනු ලබන රහස් වචනයයි
මෙය කිසිවෙකුට පැවසිය නොයුතු අතර එය ඔබ පරිස්සමෙන් තියගත යුතුවේ
Calcium carbide is a chemical compound with the chemical formula of CaC2. The pure material is colorless, but most samples have a color ranging from black to grayish-white, depending on the grade
Its main use industrially is in the production of acetylene and calcium cyanamide
Production 
Calcium carbide is produced industrially in an electric arc furnace from a mixture of lime and coke at approximately 2000 C
This method has not changed since its invention in 1888
CaO + 3 C → CaC2 + CO

The high temperature required for this reaction is not practically achievable by traditional combustion, so the reaction is performed in an electric arc furnace with graphite electrodes
The carbide product produced generally contains around 80% calcium carbide by weight
The carbide is crushed to produce small lumps that can range a few mm up to 50 mm
The impurities are concentrated in the finer fractions
The CaC2 content of the product is assayed by measuring the amount of acetylene produced on hydrolysis
As an example, the British and German standards for the content of the coarser fractions are 295 L/kg and 300 L/kg respectively
Impurities present in the carbide include phosphide, which produces phosphine when hydrolysed
This reaction was an important part of the industrial revolution in chemistry, and was made possible in the USA as a product of massive amounts of cheap hydro-electric power liberated from Niagara Falls before the turn of the 20th century
The method for the production in an electric arc furnace was discovered independently by T
L Willson and H
Moissan in 1888 and 1892.

Crystal structure 
Pure calcium carbide is a colourless solid
The common crystalline form at room temperature is a distorted rock salt structure with the C22− units lying parallel
යෙදවුම්

ඇසිටිලින් නිපැයුම 
The reaction of calcium carbide with water was discovered by Friedrich Wöhler in 1862.
CaC2 + 2 H2O → C2H2 + Ca(OH)2

This reaction is the basis of the industrial manufacture of acetylene, and is the major industrial use of calcium carbide
In China, acetylene derived from calcium carbide remains a raw material for the chemical industry, in particular for the production of polyvinyl chloride
Locally produced acetylene is more economical than using imported oil
Production of calcium carbide in China has been increasing
In 2005 output was 8.94 million tons, with the capacity to produce 17 million tons
In the USA, Europe and Japan consumption is generally declining
Production levels in the USA in 1990s were 236,000 tons per year
කැල්සියම් cyanamide නිපැයුම 
කැල්සියම් කාබයිඩ් reacts with nitrogen at high temperature to form කැල්සියම් cyanamide
CaC2 + N2 → CaCN2 + C
Calcium cyanamide is used as fertilizer
It is hydrolysed to cyanamide, H2NCN
Steel නිපැයුම 
කැල්සියම් කාබයිඩ් is used
in the desulfurisation of iron (pig iron, cast iron and steel)
as a fuel in steelmaking to extend the scrap ratio to liquid iron, depending on economics
as a powerful deoxidizer at ladle treatment facilities
කාබයිඩ් ලාම්පු 

Calcium carbide is used in carbide lamps, in which water drips on the carbide and the acetylene formed is ignited
These lamps were usable but dangerous in coal mines, where the presence of the flammable gas methane made them a serious hazard
The presence of flammable gases in coal mines led to the miner safety lamp
However, carbide lamps were used extensively in slate, copper and tin mines, but most have now been replaced by electric lamps
Carbide lamps are still used for mining in some less wealthy countries, such as in the silver mines near Potosi, Bolivia
Carbide lamps are also still used by some cavers exploring caves and other underground areas, though they are increasingly being replaced in this use by LED lights
They were also used extensively as headlights in early automobiles, motorcycles and bicycles, although in this application they are also obsolete, having been replaced entirely by electric lamps
Other uses 
In the ripening of fruit, calcium carbide is used as source of acetylene gas, which is a ripening agent (similar to ethylene)
It is still used in the Netherlands for a traditional custom called Carbidschieten (Shooting Carbide)
To create an explosion, carbide and water are put in a milk churn with a lid
Ignition is usually done with a torch
Some villages in the Netherlands fire multiple milk churns in a row as a New Year's Eve tradition
The tradition comes from an old pagan religious practice intended to chase off spirits
It is used in toy cannons (see Big-Bang Cannon), as well as in bamboo cannons
Together with calcium phosphide, calcium carbide is used in floating, self-igniting naval signal flares (see Holmes' Marine Life Protection Association)
Calcium carbide is also used in small carbide lamps called carbide candles, which are used for blackening rifle sights to reduce glare
These "candles" are used due to the sooty flame produced by acetylene
බාහිර සබැඳුම් 
Calcium Carbide Manufacturing
2008 Material Safety Data Sheet

References 

Calcium compounds
Acetylides
Deoxidizers
කාබයිඩ
Reactions

Reppe chemistry
Walter Reppe discovered that in the presence of metal catalysts, acetylene can react to give a wide range of industrially significant chemicals
With alcohols, hydrogen cyanide, hydrogen chloride, or carboxylic acids to give vinyl compounds
With aldehydes to give ethynyl diols
1,4-Butynediol is produced industrially in this way from formaldehyde and acetylene
With carbon monoxide to give acrylic acid, or acrylic esters, which can be used to produce acrylic glass
Cyclicization to give benzene and cyclooctatetraene
References

External links
 Acetylene at Chemistry Comes Alive
Movie explaining acetylene formation from calcium carbide and the explosive limits forming fire hazards

Alkynes
වායු
Fuel gas
එවරස්ට් කන්ද ලොව උසම කඳු මුදුනයි
මෙහි උස මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර 8,848 (අඩි 29,029) කි
ආසියාවේ හිමාල කඳුකරයේ කොටසක් වන මෙය නේපාලයට අයිති සාගරමාතා ප්‍රදේශයේ සහ චීනයට අයිති ටිබෙටයේ මායිමේ පිහිටා ඇත
ගවේෂණ ඉතිහාසය 

එවඑස්ට් කන්ද යනු  ලෝකයෙහි උසම කන්ද බැවින්, සැලකිය යුතු තරම් අවධානයක් සහ කඳු නැගීම් උත්සාහයන් මාලාවක් යොමු කර ගැනීමට එය සමත් වී ඇත
දශක කිහිපයක් මුළුල්ලේ කන්ද වෙත සිදුවී ඇති කඳු නැගීමේ ගවේෂණ නිසා කඳු නැගීමේ මාර්ග මාලාවක් තහවුරු වී ඇත
පුරාතන කාලයෙහිදී කන්ද වෙත නගින ලද්දේ යන බව නොදනී
1924 දී එය වෙත නගින ලද බවක් සිතිය හැක
සමාලෝචනය
1953 දී කඳු මුදුන තරණය කල බව අවසානයේදී තහවුරු වූ නමුදු, දශක මාලාවක් තිස්සේ එය නැගීමට අපහසු කඳු මුදුනක් ලෙසින් පැවතිණි
ගවේෂණ සඳහා යොමු වූ උද්‍යෝගය සහ අවධානය මහත් වුවද, 1987 වසර වන විට කඳු මුදුන තරණය කර සිටියේ 200 ක් පමණ දෙනෙක් පමණි
වෘත්තිය කඳු නගින්නන්ගේ සහ විශාල ජාතික ගවේෂණයන්හී බරපතල උත්සාහයන් හමුවේ පවා, එවරස්ට් කන්ද දශක ගණනක් මුළුල්ලේ දුෂ්කර ඉලක්කයක් බවට විදහා පෑවේ, 1990 ගණන් වලදී එම සම්මතය බිඳ දමමින් වාණිජ යුගය මුළු දෙන තෙක්ය
2016 කඳු නැගුම් කාලවාරය 

නේපාල සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව නිවේදනය කල පරිදී 2016 ජූනි මස වන විට, කාන්තාවන් 45 දෙනෙකුද ඇතුළු පුද්ගලයන් 456 දෙනෙකු පමණ සංඛ්‍යාවක් එවරස්ට් කන්ද මුදුන තරණය කර තිබුණි
කඳු මුදුන තරණයට හිතකර වූ කාල කවුළු කිහිපයක් ඔවුන් විසින් විශේෂයෙන් සඳහන් කර තිබූ අතර, 2016 මැයි 19 දිනදී කඳු මුදුන තරණය කිරීමට 209 දෙනෙක් සමත් වූ බව සඳහන් කර තිබුණි
2016 මැයි 11 දින වන විට එවරස්ට් කන්දෙහි දකුණු පැත්තෙහි රැහැන් සවි කර තිබූ අතර කඳු නගින්නන් සිය ගණනක් විසින් අවදානම් සහිත කාලගුණ කාල කවුළු තුල කන්ද නගින ලදි
2016 මැයි 11 දිනදී ෂර්පාවරු නව දෙනෙක් එවරස්ට් කඳු මුදුන තරණය කලහ
ඊළඟ දිනයෙහි තවත් පුද්ගලයන් සය දෙනෙක් කඳු මුදුනට සැපත් වූහ
106 දෙනෙකු කඳු මුදුනට ළඟාවූ 2014 වසරට පසු කඳු මුදුන තරණය කල පළමු පිරිස මොවුන් වූහ
මැයි 13 වන විට, කඳු නගින්නන් 42 දෙනෙකු කඳු මුදුන තරණය කොට තිබූ අතර  මැයි 22 වන විට, යහපත් කාලගුණයෙහි උපකාරයද සහිතව  400 කට වැඩි කඳු නගින්නන් ගණනක් කඳු මුදුන තරණය කිරීමට සමත්ව සිටියහ
කෙසේවෙතත්, කඳු නගින්නන් 30 දෙනෙකු පමණ ශීත-කුෂ්ඨ සැදීම හෝ වෙනත් අසනීප වැලඳීම සිදුවූ අතර උන්නතාංශ ආබාධය විය හැකි ව්‍යාධියක් නිසා කඳු නගින්නන් දෙදෙනෙකු මිය ගිය බවට වාර්තා විය
(අමතර වාර්තා සඳහා අනතුරු ඡේදය බලන්න) 

එවරස්ට් කන්ද මුලින්ම තරණය කල ශ්‍රී ලාංකිකයා වූයේ වීරහැන්නැදිගේ ජයන්ති කුරු උතුම්පාල මහත්මියයි
ආශ්‍රිත

එවරස්ට් කන්ද
භූගෝලය
කදු වැටි
ලඝුගණකයත්, නේපියර්ස් ඇටර් ගණිත ක්‍රමය වන දශමස්ථානය සොයා ගැනීමත් නිසා ජොන් නේපියර් ලෝප්‍රකට වූවේය
පර්ව ප්‍රදාහ තත්ත්වයක් හේතුවෙන් මියගිය ඔහුව ශාන්ත කට්බර්ග්ස් හි භූමිදානය කෙරිණි
ගණිතය සහ ඉංජිනේරු විෂය තුළ ලඝුගණකය භාවිතා කිරීම මඟින් ගණනය කිරීම් වඩා පහසු මෙන්ම වඩාත් වේගවත් වී ඇත
ඔහුගේ ඉදිරිපත් කිරීම තුළ වාක්‍යාත්මක පහදාදීම් 57 ක් ද චක්‍ර අණුවක් ද වේ
තාරකා විද්‍යාවට, ගති විද්‍යාවට, භෞතික විද්‍යාවට, ඡ්‍යෝතිෂ්‍ය ශාස්ත්‍රයට ඒවා උපයෝගී විණි
ලෝක විනාශය පිළිබඳව අනාවැකි පළකිරීමට ද ඔහු මෙම ගණිත දැනුම යොදා ගෙන ඇත
නේපියර්ගේ විශ්වාසය වුයේ ක්‍රි
ව. 1668 දී හෝ ක්‍රි
ව. 1700 දී ලෝක විනාශය සිදුවන‍ බවටය
ගණිතයට හා ආගමට ඔහු තුළ පැවැති උනන්දුවට අමතරව ඔහු ඉන්ද්‍රජාලික කටයුතු කෙරෙහිද කැමැත්තක් දැක්වූවේය
මෙය ඔහුගේ රස විද්‍යාව, භූත විද්‍යාවට සම්බන්ධ ක්‍රියාකාරකම් කෙරෙහි තරමක් ඉවහල් වී ඇත
ඔහු විසින්කළු මකුළුවකු දැමූ පෙටිට්යක් රැගෙන ගිය අතර කළු කුකුළෙකු ආත්මය ලෙස සලකනු ලැබීය
ඔහු මෙම කුකුළා ප්‍රයෝජනයට ගනිමින් මෙහෙකරුවන් කළ සොරකම් අනාවරණය කර ගැනීමට සමත්වූවේය
තවත් අවස්ථාවක ඔහු මායාකාරයෙකු ලෙසද කීර්තියට පත් වී ඇත
මර්චිස්ටන්හි ජෝන් නැපියර් (1550 – 1617 අප්‍රේල් 4) (නිපරි, නිපෙයාර් ලෙස ද හඳුන්වන) ස්කොට්ලන්ත ‍ජාතික ගණිතඥයෙකු, භෞතිකඥයෙකු, තාරකා විද්‍යාඥයකු/ දෛවඥයකු හා මර්චිස්ටන් හි 8 වන ඉඩම් හිමියා විය
ඔහු මර්චිස්ටන්හි සර් අචිබෝල්ඩ් නැපියර්ගේ පුතු විය
ඔහු වඩාත්ම ප්‍රසිද්ධ ලඝු ගණක හා නැපියර් බෝනස් නිර්මාතෘ ලෙස හා දශමස්ථානයේ ජනප්‍රිය කිරීමටය
නැපියර් උපත ලැබූ ස්ථානය වූ නැපියර් විශ්ව විද්‍යාලයේ කොටසකි
පා ඇඟිලි ඉදිමීමේ රෝගය වැළඳීමෙන් මිය ගිය ඔහු එඩින්බර්ග් හි St
කත්බර්ට්ගේ පල්ලියෙහි ආදාහනය කරන ලදී
1550 උපත්
1617 මරණ
නිපැයීම

ආසවනය

අද, සගන්‍ධ තෙල් බහුලව ඇති, such as ලැවෙන්ඩර්, ගම්මිරිස් තෙල්, සහ යුකැලිප්ටස් ආසවනයෙන් නිපැයේ
Tonnes
|-
| පැණි දොඩම් || align="right" | 12,000
|-
| Mentha arvensis || align="right" | 4,800
|-
| ගම්මිරිස් තෙල් || align="right" | 3,200
|-
| Cedarwood || align="right" | 2,600
|-
| දෙහි || align="right" | 2,300
|-
| යුකැලිප්ටස් globulus || align="right" | 2,070
|-
| Litsea cubeba || align="right" | 2,000
|-
| කරාබු (පත්‍ර) || align="right" | 2,000
|-
| Spearmint || align="right" | 1,300
|}

{| class="wikitable" |
| valign="top" |
බෙරි

 Allspice
 Juniper

Seeds

 ආමන්ඩ්
 Anise
 Celery
 Cumin
 Nutmeg oil

Bark

 Cassia
 කුරුඳු
 Sassafras

Wood

 Camphor
 Cedar
 Rosewood
 සඳුන්
 Agarwood
Rhizome
 Galangal
 ඉඟුරු
| valign="top" |
Leaves

 Basil
 Bay leaf
 කුරුඳු
 Common sage
 යුකැලිප්ටස්
 සේර
 Melaleuca
 Oregano
 Patchouli
 Peppermint
 පයින්
 Rosemary
 Spearmint
 තේ ගස්
 Thyme
 Wintergreen

Resin

 Frankincense
 Myrrh
| valign="top" |
මල්

 Cannabis
 Chamomile
 Clary sage
 කරාබු නැටි
 Scented geranium
 Hops
 Hyssop
 සමන්පිච්ච
 ලැවෙන්ඩර්
 Manuka
 Marjoram
 දොඩම්
 රෝස
 Ylang-ylang

Peel

 Bergamot
 Grapefruit
 දෙහි
 Lime
 Orange
 Tangerine

Root

 Valerian
|}

සටහන්

මූලාශ්‍ර 

 
 
 

තෙල්
සගන්ධ තෙල්
ලුණු යනු ප්‍රධාන වශයෙන්ම සෝඩියම් ක්ලෝරයිඩ් වලින් සමන්විත වුණු ඛනිජයකි
සත්වයන්ට ජීවත් වීම සඳහා ලුණු කුඩා ප්‍රමාණවලින් අවශ්‍ය නමුදු වැඩිපුර ශරීරගතවීම භයානක ප්‍රතිඵල ගෙන දිය හැකිය
මූලික රසවලින් එකක් වන ලුණු ආහාර රසකාරකයක් ලෙස ලොව පුරාම භාවිතා කෙරෙයි
ලුණු දැමීම ආහාර කල් තබාගැනීමේ එක් ක්‍රමයකි
මිනිස් පරිභෝජනය සඳහා භාවිතා කරන ලුණු අපිරිසිදු ලුණු (උදා
මුහුදු ලුණු),  පිරිසිදු ලුණු (මේස ලුණු) සහ අයඩීන් මිශ්‍රිත ලුණු වශයෙන් කිහිප ආකාරයකින් පවතියි
මුහුදු ජලයෙන් හෝ පාෂාණ නිධිවලින් ලබාගන්නා සාමාන්‍ය ලුණු ස්ඵටික සුදු, ලා රෝස හෝ ලා අළු පැහැ ගනියි
ආහාරයට ගන්නා ලුණු ඒවායේ ඛනිජ අන්තර්ගතය නිසා අළු පැහැයකින් දිස්වෙයි
ලුණුවල අඩංගු ප්‍රධාන සංඝටක වන ක්ලෝරයිඩ් සහ සෝඩියම් අයන සියලුම ජීවීන්ට තම පැවැත්ම සඳහා කුඩා ප්‍රමාණවලින් අවශ්‍ය වෙයි
ශරීරයේ ජල අන්තර්ගතය පාලනයට ලුණු දායක වෙයි
නමුත් අධික ලෙස ලුණු භාවිතය අධි රුධිර පීඩනය වැනි භයානක රෝග තත්ව ඇති කිරීමට හේතු වේ
මේ නිසා ආහාරයට ගන්නා සෝඩියම් ප්‍රමාණය පාලනය කිරීමට සීමා සෞඛ්‍ය බලධරයන් මගින් පනවා ඇත
ඉතිහාසය 

මිනිසා විසින් අතීතයේ සිටම ආහාර කල් තබාගැනීම සඳහා බඳුන්වල ඇසිරීම, කෘත්‍රිම ශිතකරණය වැනි විවිධ ක්‍රම භාවිතා කර ඇතත්, විශේෂයෙන්ම මස් වර්ග කල් තබාගැනීම සඳහා වසර දහස් ගණනකට පෙර සිට භාවිතා කළ උපක්‍රමයක් වූ ලුණු දැමීම මේ අතරින් වඩාත්ම ජනප්‍රිය එකක් විය
ඉතා ඈත අතීතයේ දී ලුණු කර්මාන්තය සිදු කළ බවට සාක්ෂි රුමේනියාවේ පුරාවිද්‍යා කැණීම්වලින් හමු වී ඇත
ක්‍රිස්තු පූර්ව 6050 දී පමණ නියෝලිතික යුගයේ පැවති කුකුතෙනි ශිෂ්ටාචාරයේ මිනිසුන් ලුණු මිශ්‍රිත උල්පත් ජලය උණු කර ලුණු ලබාගත් බවට ද සාක්ෂි ලැබී තිබේ
මෙම ලුණු කර්මාන්තය එම සමාජයේ මේ කාලයේ දී ඇති වූ ශීඝ්‍ර දියුණුවට හේතු වන්නට ඇතැයි සිතිය හැකිය
ක්‍රිස්තු පූර්ව 6000 දී පමණ චීනයේ ෂැංසි ප්‍රදේශවාසීන් ජලාශ මතුපිට වූ ලුණු ලබාගත් බව ලුණු කර්මාන්තය පිළිබඳ ව ඇති ආදීතම සත්‍යාපනය කරන ලද තොරතුරකි
ක්‍රිස්තු පූර්ව 3000 දි පමණ ලුණු, ලුණුවල දැමූ පක්ෂීන් සහ මාළු, පුරාතණ ඊජිප්තුවේ සොහොන් බලි සඳහා යොදාගෙන ඇත
ක්‍රිස්තු පූර්ව 2800 දී පමණ සිට ඊජිප්තුවරු ලෙබනන දේවදාරු, වීදුරු සහ සායම් වර්ග ලබාගැනීම පිණිස ලුණු ෆීනිසියානුවන්ට වෙළෙඳාම් කර ඇත
ෆීනිසියානුවන් මෙම ලුණු සහ ලුණු දමන ලද මාළු මධ්‍යධරණී මුහුදු මාර්ග ඔස්සේ උතුරු අප්‍රිකානු රටවලට වෙළෙඳාම සඳහා ප්‍රවාහනය කර ඇත
සහරා කාන්තාරය ඔස්සේ තවලම් ලෙස ලුණු ප්‍රවාහනය කරන ලදී
1960 දී තවලම් මගින් ටොන් 15,000 පමණ ලුණු තොග ළෙදාම සදහා ගෙනගියේය
යුරෝපයේ හෝල්සැට් කගරයට එම නම ලැබුනේ ක්‍රිස්තු පූර්ව 800-400 අතරකාලයේ දී පමණ  පැවති ලුණු ආකර නිසායපළමු ශතවර්ශය වනවිට මෙම ප්‍රදේශ ලුණු ආකර නිසා පොහොසත්ව පැවතින
රෝම ශිෂ්ටාචාරයේ ලුණු භාවිතය පිළිබද ද පුරාවිද්‍යාක්මක සාක්ෂි දැකගත හැක
රෝම ජාතිකයන් ලුණු දැමූ එළවළු ආහාරයට ගත් බවට සාධක ඇත
මහත්මා ගාන්ධිතුමන් 100,000 පමණ වූ ඉන්දියානු ජනයා සමග එවක පැවති ඉංග්‍රීසි පාලකයන්ට විරුද්ධව අරගලයක යෙදුවේ බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයන් විසින් පැනවූ අසාදාරණ ලුණු බද්ධට විරුද්ධවය
ලුණු ප්‍රභේද

අශුද්ධ ලුණු 
විවිධ ස්වභාවික ලුණු වර්ගයන්හි විවිධ ඛණිජ ද්‍රව්‍ය අඩංගුය,එහෙත් මේවා එකම රසක් ගෙනදේ
එනම් ලුණු රසයයි
ස්වශාවික මුහුදු ජලය ඇසුරෙන් ලබාගන්නා ලුණු කුමන ප්‍රදේශයකින් ලබාගත්තද එකම ලුණු රස ගෙනදෙයි
සාම්ප්‍රධායික කොරියානු මුළුතැන්ගෙයි භාවිත කරන ලුණු බම්බු ලුණු ලෙස හදුන්වයි.මෙම බම්බු ලුණු කොරියානුවන් විසින් සාදාගන්නේ මෙසේය
මැටියෙන් දෙපස ආවරණය කළ බම්බුවක ලුණු බහා තැපීම මෙහිදී සිදුකරයි
උණ බම්බුවක් වැනි බම්බුවක් ගෙන එයට ලුණු දමා දෙපස මැටියෙන් ආවරණය කිරීම මෙහිදී සිදුවේ
එමගින් ලුණු වල අහිතකර රසායන දුන්‍ය ඉවත් නර පිරිසිදු ලුණු ලබාගතහැකිබව ඔවුන් විශ්වාස කරති
පරිසිදු නොකළ ලුණු තුල මැග්නීසියම් හා කැල්සියම් අන්තර්ගත බැවින් තරමක තිත්ත රසක් ඇත
මෙම අශුද්ධ ලුණු ආහාර සදහා භාවිතා කිරීම ඉතා අවමය
බොහෝ විට මෙම පිරිපහදු නොකළ ලුණු විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ සදහා යොදාගනී
එසේම මෙම ලුණු වල අවශ්‍ය තරම් අයඩින් මිශ්‍ර නැත එබැවින් ආහාර සදහා එතරම් සුදුසු නැත
අයඩින් ඌනතාවයට විසදුමක් ලෙස පිරිපහදු නොකළ ලුණු භාවිතය පලක් නැත
අශුද්ධ ලුණු ඇතැම් රසායනික දුව්‍ය නිපදවීමට සුවද විලවුන් නිපදවීමට සබන් වර්ග නිපදවීමට ඇතැම් ඖෂධ වර්ග නිපදවීමටද යොදාගනී
ශුද්ධ ලුණු 

ආහාර රසවත් කිරීමට හා ඇතැම් කාර්මික නිෂ්පාදනයන් සඳහා ශුද්ධ ලුණු හෙවත් පිරිසිදු සෝඩියම් ක්ලෝරයිඩ් යොදා ගැනෙයි) ලොව වටා ලුණු නිෂ්පාදනයෙන් 17.5% of  ආහාර නිෂ්පාදනයට යොදාගනී
ලුණු නිෂ්පාදනයෙන් වැඩි ප්‍රතිශතයක් කාර්මික නිෂ්පාදනයන්  සදහා යොදා ගැනීම නිසා ල්‍රණු හෙවත් සෝඩියම් ක්ලෝරයිඩ් ආර්ථික වාටිනාකමින් ඉහළ වෙළද භාණ්ඩයක් ලෙස සැළකිය හැකිය
උදාහරණ ලෙස පල්ප කඩදාසි ඩයි වර්ග සෑදීමට අත්වැසුම් නිෂ්පාදනයේ දී හා සබන් නිෂ්පදනයේ දී ලුණු රසායනික අමුදුව්‍යයක් ලෙස හා උත්තේජකයක් ලෙස යොදාගනී
ලුණු නිෂ්පාදනය යනු ඉතා පැරණි රසායනික කර්මාන්තයකි
ලුණු නිෂ්පාදනය කරන්නේ මුහුදු ජලය වාෂ්ප කිරීම මගින් ජලය ඉවත්කර ඉතිරිවන සෝඩියම් ක්ලෝරයිඩ් නිස්සාරනය කරගැනීමෙනි,
අභ්‍යන්තර විල් හෝ මුහුදු කාලයක් තිස්සේ වාෂ්පීකරණයට ලක්වීමෙන් ගොඩබිම ඇතිවන ලුණු කඳු නිර්මානයවේ
පිරිසිදු ලුණු තුලද ස්වල්ප වශයෙන් මැග්නීසියම් හා කැල්සියම් යන මූලදුව්‍ය අඩංගුවේ
වැඩිදුරටත් සිදුකරන වාෂ්පීකරන අවධිවලදී පිරිසිදු සෝඩියම් ක්ලෝරයිඩ් පමණක් ලබාගැනීමේ හැකියාවද පවතී
මේස ලුණු 

මේස ලුණු යනු පිරිසිදුකරන ලද ලුණුය
මෙම මේස දුණු තුල 97% ත් 99% අතර ප්‍රමාණයක සෝඩියම් ක්ලෝරයිඩ් හෙවත් ලුණු අඩංගුය
මෙම ලුණු ආහාර රසවත් කිරීම සදහා යොදාගනී
මෙම මේස ලුණුවලට අයඩින් මිශ්‍ර කිරීම සිදුවේ
එමගින් මිනිස් සිරුරට අවශ්‍ය අයඩින් ප්‍රමාණය ලබාගත ඇකිය