Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
උදාහරණයක් වශයෙන් පයිතන් ඉන්ටප්‍රිටර් හි ඉලක්කම් වලට කුඩා හා විශාල J එකතු කිරීමෙන් එය සිදුකරනු ලබයි
මූලාශ්‍ර

අතාත්වික සංඛ්‍යා
 ගණිතය
කුලක ලෙස හැඳින්වෙන වස්තු සමුහ අධ්‍යයනයට ලක්කරන ගණිත ක්ෂේත්‍ර කුලක වාදය නම් වේ
ඕනෑම වර්ගයක වස්තූන් කුලකයක් බවට සමුහනය කල හැකි නමුදු බොහෝවිට ගණිතයට අදාල වස්තූන් සඳහාම කුලක වාදය භාවිතා වේ
1870 දි පමණ කැන්චර් හා ඩෙඩකින්ඩ් කුලක වාදය පිලිබඳ නූතන අධ්‍යයනයන්ට මුලාරම්භය සැපයීය
අවිධිමත් කුලක වාදයේ විරුද්ධාර්ථ සොයා ගැනීමෙන් අනතුරුව විසිවැනි සියවසේ මුල් භාගයේදී විවිධ ස්වසිද්ධි වඩාත් ප්‍රසිද්ධ ඒවා වේ
පලමු පෙල තර්කනය යොදා ගෙන විධිමත් කරන ලද කුලක වාදය ගණිතයේ දී වඩාත් පොදුවේ භාවිතා වන මූලික පද්ධතිය වේ
තවද සමස්ථ ගණිත විෂය නිර්දේශය පුරාම කුලකවාදයේ සංකල්ප අන්තර්ගත වේ
එදිනෙදා හමුවන භෞතික වස්තු සමුහයක් අධ්‍යයනය සදහා ප්‍රාථමික පාසල් තුළ දී මෙන් වෙන් සටහන් කුලක සහ කුලක අවයව පිලිබඳ මූලික කරුණු හදුන්ව‍ාදීම සිදුකල හැක
මේ යටතේ මුලික කුලක කර්ම වන කුලක මේලය හා කුලක ජේදනය මේ යටතේ අධ්‍යයනය කල හැක
අනෙකත්වය වැනි වු වඩාත් උසස් සංකල්ප උපාධි අපේක්ෂක විෂය නිර්දේශයේ පිළිගත් කොටසක් වේ
ගණිතයේ මූලික පද්ධතියක් ලෙස භාවිතය හැරුනු විට කුලක වාදය ඒ සඳහාම වෙන් වු ක්‍රියාකාරී පර්යේෂක සමාජයක් සහිත වෙනමම විෂය පථයක් ද වේ
තාත්වික සංඛ්‍යා රේඛාවේ ව්‍යුහයේ පටන් විශාල අනේකත්වයන්හි සංගතතාව පිලිබඳ අධ්‍යයනය දක්වා විශාල පරාසයක විහිදුණු මාතෘකා රාශියක් වර්ථමානයේ කුලක වාදය යටතේ පර්යේෂණයට ලක් කෙරේ
මේවාත් බලන්න 
 කුලක වාදයේ මූලික සංකල්ප
 කුලක පිලිබඳ වීජ ගණිතය

කුලක
වස්තුවක් කුලකයක අංගයක් හෙවත් අවයවයක් වීම හෝ නොවීම වස්තුවක් හා කුලකයක් අතර පැවතිය හැකි මූලික සම්බන්ධතාවයයි
ඒ අනුව O අවයවයක් සහ A  දී ඇති කුලකයක් නම්  එ‍ක්කෝ O හා  A කුලකයේ අවයවක් වේ
නැතහොත්  O A කුලකයේ අවයවක් නොවේ
කුලක දෙකක් අතර පවතින මූලික සම්බන්ධතාවය උපකුලකය හෙවත් කුළක අන්තඃකරණය නම් වේ
උදාහරණයක් ලෙස {a, b} ,{a, b, c}හි උපකුලකයක් වන නමුත් එය {a, d} හි උපකුලකයක් නොවේ
අංක ගණතයේ ඉලක්කම් මත ක්‍රියා කරන කර්මයන් සේම කුලක වාදයේ කුලක මත ක්‍රියාකරන කර්ම පවතී
ඒ අනුව {1, 2, 3} හා  {2, 3, 4} යන කුලකයන්හි කුලක මේලය මගින් මුල් කුලක දෙකෙහි ඇති සියලු අවයව සහිත {1, 2, 3, 4} යන කුලකය ලැබේ
තව ද ඉහත මුල් කුලක දෙක ඡේදනය කළ කල්හි {2, 3} යන කුලකය ලැබෙන අතර එහි මුල් කුලක යුගලට පොදු වූ අවයව ඇතුළත් වේ
මීට අමතරව පහත කර්මයන්ට කුලක යටත් කළ හැක
අනුපූරණය - A කුලකයේ අඩංගු නොවන එහෙත් U  කුල‍කයේ අඩංගු වන සියලු අවයව U ට සාපේක්ෂව A හි අනුපූරකය ලෙස හැඳින්වේ
මෙය Ac ලෙස අංකනය කරනු ලබන අතර මෙය බොහෝ විට වෙන් රූප සටහන් අධ්‍යයන‍යේ දී U අධ්‍යාහෘත සර්වත්‍ර කුලකය වූ කල්හි භාවි‍තා වේ
තවද U හි අවයව වන Aහි ඇතුළත් නොවන අවයවත් කුලක අන්තරය ලෙස ද හැඳින්වෙන අතර එය   මගින්  සංකේතවත් කෙරේ
කුලක දෙකක සමමිතීය අන්තරයෙන් කුලක දෙකෙන් එක් කුලකයක පමණක් අවයවයන් වන වස්තූන්/අවයව වලින් සමන්විතය
a – “A”  කුලකයේ අවයවයක් ද , b – “B” කුලකයේ අවයවයක් ද වන විට (a,b) පාටිපාටිගත යුගල වන අතර A හා  b  කුලකවල කාටිසීය ගුණිතය මගින් මේ ආකාර සියලු පටිපාටිගත යුගලයන් ලැබේ
A කුලකයේ කුලක බලයට A හි සියලු උපකුලක අයත් වේ
ඒ අනුව {1, 2} කුලකයේ කුලක බලය { {}, {1}, {2}, {1,2} } වේ
කුලකය 

මෙම ලිපිය ගණිතමය කුලක සම්බන්ධයෙන් වන අතර වැඩිපුර විස්තර සඳහා “උභයාර්ථ වෙන්කර දැක්වීම - කුලක” බලන්න
මෙම ලිපිය මගින් ගණිතඥයන් ආරම්භක , නැතහොත් සරල කුලකවාදය ලෙස හඳුන්වන කොටස පිළිබඳ හඳුන්වාදීමක් සිදු කෙරේ
වැඩි විස්තර සඳහා “සරල කුලකවාදය” බලන්න
කුලක පිළිබඳ ගැඹුරු නූතන ස්වසිද්ධාත්මක පැහැදිලි කිරීමක් සඳහා “ස්වසිද්ධාත්මක කුලක වාදය” බලන්න
වෙන්කර හඳුනාගත හැකි වස්තූන් සමූහයක් එක්ව ගත් කළ කුලකයක් නම් වේ
කුලක පිළිබඳ සංකල්පය ගණිතයේ මූලික සංකල්පයන්ගෙන් එකකි
කුලක ව්‍යුහය සහ කුලකවාදය පිළිබඳ අධ්‍යයනය ඉතා සරු සහ ප්‍රගමනය වන විෂය ක්ෂේත්‍රයකි
19 වැනි සියවසේ හඳුන්වාදීමෙන් අනතුරුව කුලකවාදය ගණිතයේ සෑම ක්ෂේත්‍රයකටම පැතිර තිබෙන අතර වර්තමානයේ බොහෝ රටවල ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනයේ කොටසක් බවට ද කුලක අධ්‍යයනය පත්ව තිබේ
කුලකවාදය සියලුම ගණිතමය සංකල්පයන්ට පදනමක් සේ ක්‍රියා කරතැයි සැලකිය හැක
දර්ශන විද්‍යාවේ දී බොහෝ විට කුලක අමූර්ත වස්තූන් සේ සැලකේ. භෞතික උදාහරණයක් ලෙස මේසයක් මත ඇති කෝප්ප තුනක් එක්ව ගත් කළ , නැතහොත් ඇරුණු සහ වැසුණු සඟල වරහනක් තුළ ඇඳි සංකේත සමූහයක් දැක්වෙන කළු ලෑල්ලක් මත ඇඳි රේඛා සටහනක් කුලකයක් සේ ගත හැක
නමුත් පෙනලෝප් මැඩී වැනි ගණිතම තාත්විකවාදයට සහාය දක්වන්නන් කුලක මූර්ත වස්තූන් බවට මත පල කරති
මේවාත් බලන්න
කුලක වාදය
කුලක පිලිබඳ වීජ ගණිතය
කුලක
ගණිතය
සියලු a, b සදහා a + 0 = a  හා a + S(b) = S(a + b) ලෙස පිහිටුවමින් කෙනෙක් හට ප්‍රකෘති සංඛ්‍යාවල ආකලනය නැවත නැවත අර්ථකථනය කළ හැක
මෙය ප්‍රකෘති සංඛ්‍යා (N, +),  සර්වසාම්‍ය අවයවය 0 සමග එක් ජනකයක් සමඟ නිදැලි ඒකාභය ලෙස හඳුන්වන න්‍යාදේශ ඒකාභයක් බවට හරවයි. මෙම ඒකාභය කපා හැරීමේ ගුණය තෘප්ත කරන අතර කාණ්ඩයක් තුළ ඇතුළත් කළ හැක
ප්‍රකෘති සංඛ්‍යා අඩංගු කුඩාම කාණ්ඩය නිඛිලයි
අපි 1
= S(0), ලෙස අර්ථ දැක්වුවහොත් එවිට b + 1 = b + S(0) = S(b + 0) = S(b)
එනම්  b + 1 යනු b හි අනුයාත පදයයි
සමානුරූපීව ආකලනය අර්ථ කථනය කර ඇතැයි සලකමින් , ගුණනය   a  0 = 0 හා a  S(b) = (a  b) + a
මගින් අර්ථකථනය කළ හැක
මෙමගින් (N*, ) සර්වසාම්‍ය අවයවය  සමගින් නිදැලි න්‍යාදේශ ඒකාභයක් බවට හරවයි. මෙම ඒකාභයෙහි උත්පාදක කුලකයක් ලෙස ප්‍රථමක සංඛ්‍යා කුලකය ගත හැක
ආකලනය හා ගුණනය අනුරූපී ‍වන අතර එය විභේදන නියමය
a  (b + c) = (a  b) + (a  c)
මගින් ප්‍රකාශනය වේ
ආකලනයේ හා ගුණනයේ මෙකී ගුණ , ප්‍රකෘති සංඛ්‍යා , න්‍යාදේශ අර්ධ චලයයක නිදසුනක් බවට පත් කරයි
අර්ධ චලයයක් යනු ගුණනය න්‍යාදේශවීම අත්‍යවශ්‍ය නොවන ප්‍රකෘති සංඛ්‍යාවල සාධාරණීකරණයකි
අපි ප්‍රකෘති සංඛ්‍යා “0 නොසලකා”  හා “1න් පටන්ගන්නා” ලෙස පහදා ‍ගතහොත්  a + 1 = S(a) හා a  1 = a සමග ඇරඹීම හැරුණුකොට + හා  අර්ථකථන ඉහත පරිදිම වේ
වාර්තාව් ඉතිරි කෙටස් වලදී, a x b ගුණිතය නිරුපනයට අපි ab  යොදා ගන්නා අතර සම්මත කර්ම අනුපිලිවේලද උපකල්පනය කරමු
තවදුරටත් , a + c = b වන පරිදි c ලෙස ප්‍රකෘති සංඛ්‍යාවක් පවතින්නේ නම් හා නම්ම පමනක්  a ≤ b ලෙස ලිවීම මඟින් ප්‍රකෘති සංඛ්‍යා මත සමස්ත අනුපිළිවෙල අර්ථකථනය කළ හැක
මෙම අනුපිළිවෙල පහත ආකාරයෙන් ගණිත කර්ම සමග අනුකූල‍ වේ
a, b හා  c ප්‍රකෘති සංඛ්‍යා හා a ≤ b විට a + c ≤ b + c  හා ac ≤ bc  වේ
ප්‍රකෘති සංඛ්‍යාවල වැදගත් ලක්ෂණයක් නම් ඒවා සුසුම්පාදිත වීමයි එනමි , සෑම ශූන්‍ය නොවන ප්‍රකෘති සංඛ්‍යා කුලකයටම අඩුම තරමින් එක් අවයවයක්වත් පවතී
සුසුම්පාදිත කුලක අතර තත්වය  ක්‍රමසූචක සංඛ්‍යාවක් මගින් ප්‍රකාශය ‍ෙවි, ප්‍රකෘති සංඛ්‍යා සඳහා මෙය "ω"ලෙස ප්‍රකාශ කරනු ලැබේ
එක් ප්‍රකෘති සංඛ්‍යාවක් තවත් එකකින් බෙදූ උත්තරය ලෙස ප්‍රකෘති සංඛ්‍යාවක් ලබා ගැනීම කළ නොහැකි විට ශේෂය බෙදී‍ෙම් ක්‍රියාපටිපාටිය  ආදේශයක් ලෙස පවතී
b ≠ 0  වන ඕනෑම a හා  b ප්‍රකෘති සංඛ්‍යා දෙකක් සඳහා අපට පහත ප්‍රකාශයට අනුකූල වන ලෙස q හා r ප්‍රකෘති සංඛ්‍යා ලබා ගත හැක
a = bq + r හා r < b

b මගින් a බෙදූමෙහි q සංඛ්‍යාව ලබ්ධිය ලෙසත් r  ශේෂය ලෙසත් හදුන්වයි. q හා r  සංඛ්‍යා a හා  b  මගින් අනන්‍ය ලෙස නිශ්චය කරයි
බෙදුම් ඇල්ගෝරිතමය, තවත් සමහරක් ගුණ (භාජ්‍යතාව) ඇල්ගෝරිතම (යුක්ලීඩියානු ඇල්ගෝරිතමය වැනි) හා සංඛ්‍යාවාදයේ සංකල්ප හැදෑරීම සඳහා මාර්ගයකි
ආකලණය ( සර්ව සාම්‍ය අවයවය බිංදුව සමග) හා ගුණනය (සර්ව සාම්‍ය අවයවය එක සමග ) යටතේ බිංදුව ද ඇතුළත්ව ප්‍රකෘති සංඛ්‍යා න්‍යාදේශ ඒකාභයක් සාදයි
org/wiki/Natural_number#Properties
ගණිතයේදී තාත්වික සංඛ්‍යා අනන්ත වූ දශම ප්‍රමාණයක් ඇති සංඛ්‍යා (උදාහරණය 2.487177399) වශයෙන් හැදින්විය හැක
තාත්වික සංඛ්‍යාවලට 42 හා -23/129 , වැනි පරිමේය සංඛ්‍යා හා π, 2හි වර්ගමූලය වැනි අපරිමේය සංඛ්‍යා සහ අනන්තය තෙක් දිගු සංඛ්‍යා රේකාවක ලක්ෂ්‍ය මගින් නිරූපනය කල හැකි වේ
19 වන සියවසේ දී ගණිතයෙහි සංවර්ධනයට හේතුවූ ප්‍රධාන කරුණක් නම් එකල තාත්වික සංඛ්‍යාවලට හොඳ අර්ථ දැක්වීමක් ලබා දීමයි
අද කාලයේ ජනප්‍රියම පවතින තාත්වික සංඛ්‍යා අර්ථ දැක්වීම්වලට පරිමේය සංඛ්‍යාවල කෝෂී අනුපිළිවෙලෙහි සමාන පන්ති ඇතුළත් වේ
දශම සංඛ්‍යාවල ඉතා සංකීර්ණ ව්‍යුහයක් වන, තවද මෙයට සම්පූර්ණ ආකිමීඩියානු ලෙස පිළියෙළ කළ ක්ෂේත්‍ර වැනි තාත්වික සංඛ්‍යාවල ස්වයං සිද්ධ අර්ථ දැක්වීම් ද ඇතුළත් වේ
තාත්වික සංඛ්‍යා යන පදයට ප්‍රතිවිරුද්ධව අතාත්වික සංඛ්‍යා පද්ධතිය ඇති විය(අද එය සංකීර්ණ හා සංඛ්‍යා ලෙස හඳුන්වයි)
ප්‍රයෝජන 

භෞතික විද්‍යාවන්ගේ එන මිනුම් සෑම විටම සංකල්පිත ආසන්න කිරීම් මඟින් තාත්වික සංඛ්‍යාවලට ගෙන එනු ලබයි
මෙම ක්‍රියාවලිය සඳහා සාමාන්‍යයෙන් භාවිතා කරනුයේ පරිමේය සංඛ්‍යා නිරූපණය කරන දශමය භාග වන අතර, එම සංඛ්‍යා දශාංශික පදවලින් ලිවීම යෝජනා කරනුයේ ඒවා සෛද්ධාන්තිකව තාත්වික සංඛ්‍යාවකට ‍ආසන්න බවයි.

තාත්වික සංඛ්‍යාවක් සංඛ්‍යාංකවල අවනතිය පෙන්වන ඇල්ගොරිතමක් ඇත්නම් එය ගණන් කළ හැකි තාත්වික සංඛ්‍යාවක් යැයි කියනු ‍ලැබේ
මක් නිසාදයත් ඇල්ගොරිතම ඇත්තේ ගණන් කළ හැකි ප්‍රමාණයක් පමණක් වන නිසාවෙනි
බහුතරයක් තාත්වික සංඛ්‍යා ගණනය කළ නොහැකි ප්‍රමාණයක් ඇත
යම් අභිසංස්කරණ මත තාත්වික සංඛ්‍යා ගණනය කළ හැක
නිශ්චිත සංඛ්‍යා කුලකය පුළුල් වන නමුත් එහි ඇත්තේ ගණනය කළ හැකි ප්‍රමාණයක් පමණි
පරිගණක මගින් තාත්වික සංඛ්‍යා ආසන්න කිරීම් පමණක් කළ හැකිය
ප්‍රධාන වශයෙන් එය තර්කාන්විත උපකුලකයක් විය හැක
ඉපිලුම් ලක්ෂ්‍ය සංඛ්‍යා හා අචල ලක්ෂ්‍ය සංඛ්‍යා යන මේ පරිමේයයන් ආසන්න අගයට සන්නිකර්ෂණය කොට ලබා ගනී
අභිමත යථාර්ත්‍ය අංක ගණිතය, අභිමත පරිමේය සංඛ්‍යා නිරූපනය කරන එක් ක්‍රමවේදයකි
නමුත් එය වැඩි වශයෙන් සැකසුම් ලේඛණයේ විශාලත්වය හා නිරවද්‍යතාව මත බිට් ගණනක් තීරණය වේ
මෙම පරිමේය අගයනට අමතර වශයෙන් පරිගනක වීජීය ක්‍රමවේද වලින් අපරිමේය සංඛ්‍යා ඒවායේ වීජීය පැහැදිලි කිරීම මත එනම් ආසන්න කිරීමකින් තොරව ලබා ගත හැක
( උදා - 2හි වර්ගමූලය ) ඇපල් ස්ක්‍රිප්ට් වැනි සමහරක් ක්‍රමලේඛණ භාෂාවන් මගින් ප්‍රධාන සංඛ්‍යාත්මක දත්ත වර්ග පැහැදිලි කිරීමට තාත්වික භාවිතා කරයි
පරිපූර්ණ සංඛ්‍යා කුලකය නිරූපණය කිරීමට ගණිතයේ දී R ලකුණ භාවිතා කරයි
(හෝ 1R හෝ තද R ) Rn සලකුණ මගින් n - මාන ප්‍රමාණ සහිත අවකාශයක් මෙම තාත්වික අංකයෙන් දැක්වේ
උදාහරණ වශයෙන් R3 ත්‍රිමාන අවකාශයක් ගන්නා පරිමේය අගයන් ඇති පරිමේය සංඛ්‍යා 3කින් සමන්විත වේ
ගණිතයේ පරිමේය යන්න නාම විශේෂයන් ලෙස භාවිතා කරයි
එනම් තාත්වික සංඛ්‍යා ක්ෂේත්‍රයට පාදක වූ ‍ක්ෂේත්‍රය යන්නයි
උදාහරණ වශයෙන් පරිමේය අනුකෘති , පරිමේය බහු පද පරිමේය රේඛීය වීජය වේ
ස්වාධීනව පරිමේය යන පදය මුළුමනින්ම වාගේ පරිමේය සංඛ්‍යා සඳහන් කිරීමට භාවිතා කරයි
ගණිතය
තාත්වික සංඛ්‍යා
සම්භාවිතතා සිද්ධි පිළිබඳ අධ්‍යයනය කරන ගණිත ක්ෂේත්‍ර සම්භාවිත වාදය නම් වේ
සම්භාවි විචල්‍ය, අනුමානික කාර්යක්‍රම සහ සිදුවීම එනම් තනි සිදුවීම් හෝ කාලයක් සමග සසම්භාවි ලෙස පරිණාමය වන්නා සේ දිස්වන නිර්ණයක නොවන සිදුවීම් සහ මනින ලද අගයන්ගේ ගණිතමය අමූර්තය සම්භාවිතා වාදයේ කේන්ද්‍රීය වස්තූන් වේ
කාසියක් උඩ දැමීම නැතහොත් දාදු නැවතත් පෙරලීම වැනි සිද්ධියක් තනිව ගත්කල සසම්භාවි සිද්ධියක් වන නමුත් එවැන්නක් බොහෝ වාර ගණනක් සිදුකල විට ලැබෙන ප්‍රතිඵල අනුක්‍රමයක සංඛ්‍යා රටා දැක ගත හැකි වන අතර එම රටා අධ්‍යයනය කිරීමත් ඒවා පිලිබද අනාවැකි පලකිරීමත් කල හැක
විශාල සංඛ්‍යා නියමය සහ කේන්ද්‍රික සීමා ප්‍රමේයය එවන් රටා විස්තර කෙරෙන නිරූපනය ගණිතමය ප්‍රතිඵලය වේ
සංඛ්‍යාතයේ ගණිතමය පදනම ලෙස සම්භාවිතා වාදය විශාල දත්ත සමුහයන්ගේ ප්‍රමාණාත්මක විශ්ලේෂණයන් සිදු කල යුතු බොහෝ මානව ක්‍රියාකාරකම් සඳහා අත්‍යවශ්‍ය වේ
තවද සංඛ්‍යාංත යාන්ත්‍රණයේදී මෙන් සංකිර්ණ පද්ධතිවල තත්වය පිළිබඳ අසම්පුර්ණ දැනුමක් ඇතිව ඒවා විස්තර කල යුතු විට සම්භාවිතා වාදයේ ක්‍රම වේද භාවිතා වේ
මේ අතර පරමානුක පරිමාණයේදී භෞතික සංසිද්ධීන්ගේ පවතින සම්භාවිතා ගුණ පිළිබඳව කල සොයා ගැනීම විසිවැනි සිය‍වසේ භෞතික විද්‍යාත්මක සොයාගැනීම් අතරින් ඉතා වැදගත් එකකි
මෙම ගුණ ක්වොන්ටම් යාන්ත්‍ර විද්‍යාවේදී විස්තර කෙරේ
සංඛ්‍යානය
ගොට්ෆ්‍රයිඩ් විල්හෙල්ම් ලෙයිබ්නිස් (1646 ජුලි 1(පැරණි ක්‍රමයට ජුනි 21) -1716 නොවැම්බර් 14) යනු ලතින් හා ප්‍රංශ භාෂාවලින් ලිවීම සිදු කළ ජර්මානු ජාතික බහු ශාස්ත්‍රඥයකු වේ
ඔහු දර්ශනවාද ඉතිහාසය හා ගණිතයේ ඉතිහාසය යන දෙකෙහිම එක හා සමාන විශිෂ්ට ස්ථාන හිමි කර ගනී
ඔහු නිව්ටන්ගෙන් ස්වාධීනව කලනය සොයාගත් අතර එදා සිටම පොදු භාවිතයේ පවතින්නේ ඔහුගේ අංකනයයි
සියලු නවීන පරිගණක නිර්මිතවල පදනම වන ද්වීමය පද්ධති ද ඔහුගේ සොයාගැනීමකි
දර්ශනවාදයේ දී ශ්‍රේයොවාදය සඳහා ඔහු වඩාත් මතකයේ රැඳේ
ඔහුගේ නිගමනය වනුයේ අපගේ විශ්වය කෙටියෙන් දෙවියන්ට නිර්මාණය කල ඇති හොඳම දෙය බවයි. ඔහු 17 වන ශත වර්ෂයේ විශිෂ්ට හේතු වාදීන් තිදෙනාගෙන් කෙනෙකු වන බාරුච් ස්පිනෝසා හා රෙනේ ඩෙස්කා(ර්)ටස් සමඟ සිටි නමුත් ඔහුගේ දර්ශනවාදය ශාස්ත්‍රීය සම්ප්‍රදායට එබී බලන අතර නවීන තර්ක හා විශ්ලේෂණ අපේක්ෂාවෙන් ක්‍රියා කරයි
එලෙසම ලෙයිබ්නිස් භෞතික විද්‍යාව හා තාක්ෂණයට විශාල දායකත්වයක් ලබා දුන් අතර ජීව විද්‍යාව , වෛද්‍ය විද්‍යාව, භූ විද්‍යාව, සම්භාවිතා සිද්ධාන්ත , මනෝ විද්‍යාව භාෂාමය හා තොරතුරු තාක්ෂණය යන ක්ෂේත්‍රවල පසුව මතුව මත කලින් ඉදිරිපත් කරන ලදී
එලෙසම දේශපාලනය,නීතිය, ඉතිහාසය , දේව ධර්මය, මානව විද්‍යාව හා මනෝ විද්‍යාව ගැන මෙන්ම ඉඳහිට කවි ද ලිවීය
මෙම විශාල විෂය පරාසයකට වූ ඔහුගේ දායකත්වය සඟරා දස දහස් ගණන් ලිපි හා ප්‍රසිද්ධ නොවූ අත්පිටපත්වල සඳහන් වේ
අදටත් ලෙයිබ්න්ස් ලියූ දේවල් හි සම්පූර්ණ සංස්කරණයක් නොමැත
ගුවනේ ‍‍ශ්‍රේෂ්ඨත්වය යනු යුධ සංග්‍රාමයකදී එක් පාර්ෂවයක ගුවන් ශක්තිය අනෙක් පාර්ෂවයට වඩා ඉහළ වීම වේ
නේටෝ සංවිධානය හඳුන්වා දී ඇති ආකාරයට එක් පාර්ෂවයක් අභිබවා අනෙක් පාර්ෂවය සතු ගුවන් ශක්තියේ ප්‍රමාණය අනුව අනෙක් පාර්ෂවයේ පාලන ප්‍රදේශවල පාලනය එකී පාර්ෂවයේ විරෝධයකින් තොරව වඩා ශක්තිමත් පාර්ෂවයකට ලබා ගත හැකි වීමයි
ගුවනේ ශ්‍රේෂ්ඨත්වය සහ ගුවනේ ආධිපත්‍යය වෙනස් වේ
මෙම ගුවනේ ශේෂ්ඨත්වය නම් වූ සාධකය ගුවන් හමුදාවන් එල්ල කරන බෝම්බ ප්‍රහාර නිසා භූමියේ සිටින බලකායන්ට ලබා ගත හැකි සහාය හේතුවෙනි
තව දුරටත් විස්තර කළ හොත් පැරෂුට් බලකායන් විසින් එල්ල කරන ප්‍රහාර හේතුවෙන් භූමියේ සිටින සෙබළුන්ට ඉදිරියට යාමට ඇති බාධක අවම වේ
භූමියෙන් කැඳවීමක් ලැබුණූ වහාම විනාඩි කිහිපයකින් සහාය ලබාදීමට  හැකි වන සේ ගුවන් මෙහෙයුම් නවීකරණය වී ඇත
පළමු ලෝක යුද්ධය

අතරමැදි යුධ සමය
1900 ගණන් වලට පෙර ඉතාලියානු ජාතික ගුවන් න්‍යායාචාර්ය ගුලියො‍් ඩුගෙට් ගුවනේ අණසක පතුරවන්නන් නමින් ලියු ලිපියෙන් අනාගත යුද්ධ වල  තීරණාත්මක සාධකය ගුවන බව ප්‍රකාශ කරන ලදී
1915 වසරේ පසු භාගයේ දී ජර්මානු Lufts treitkrafle යානා මඟින් මිත්‍ර හමුදාවල බුද්ධිමය රහස් තොරතුරු ලබා ගැනීමෙන් මේ බව තහවුරු විනි
II ලෝක යුධ සමයේ ගුලියෝගේ අදහස් ප්‍රතික්ෂේප වුව ද යුද්ධය ඉදිරියට යත්ම ඔහුගේ මතවාදයට යම් කිසි ඉඩක් ලැබිණි
ඒ මිත්‍ර හමුදා ගුවනේ අනසක පැතිරවීමත් සමඟමය
දෙවන ලෝක යුද්ධය

මෙතැන් පටන් ගුවනේ බලය සතු කර ගැනීමේ අදහස යුධ හමුදාවෙහි ක්‍රමෝපායන්හි වැදගත් තැනක් ඉසිලීය
උදාහරණයක් ලෙස II වැනි ලෝක මහා සංග්‍රාමයේ දී බ්‍රිතාන්‍යයන්ගේ විජයග්‍රා‍හි ගුවන් ආරක්ෂණ ක්‍රමය දැක්විය හැකිය
මෙමඟින් ඉංග්‍රීසි යුද්ධයේදී ජර්මානුවන්ගේ ගුවනේ අණසක ප්‍රහීන කළ අතර මුහුදින් කළ “මුහුදුසිංහ මෙහෙයුම” ද පරාජය කරන ලදි
පසුව මිත්‍ර හමුදා ජර්මානු කාර්මික හා සිවිල් මර්මස්ථාන වලට බෝම්බ හෙලා විනාශ කිරීමේ මෙහෙයුම සාර්ථකව නිම කරන ලදී
ගුවනේ විශිෂ්ටත්වය ලබා ගැනීමේ අරමුණ ගුවන් යානා නිර්මාණකරණය දක්වා බලපාන ලදී
උදාහරණයක් ලෙස පර්ල් වරයාට පහර දුන් ජපන් ගුවන් යානා පහරදීම් සිදු කළේ ජපන් භූමියෙන් සැතපුම් සිය ගණනක් ඈතින් සිටය
11වැනි ලෝක යුද්ධය සමහරක් ගුවන් යානා සතුරු ප්‍රහාරක යානා විනාශ කල හැකි මට්ටමට දියුණු කළ සුවිශේෂි යානා විය
ගුවන් ප්‍රහාර වලද ඉතා වැදගත් ප්‍රහාරක යානා වුයේ Me-109 හා  FW 190 යන ජර්මානු ප්‍රහාරක යානයත්, Super marine sifter නම් වු බ්‍රිතාන්‍ය ආරක්ෂක ප්‍රහාර යානයත්ය
ක්‍රියාකාරිත්වයෙන් හා පෙනුමින් P-51 යානාව ඉතා වැදගත් පරිවාර යානාවක් විය
6M Zero  යානාව යුද්ධයේදි මුල් කාලයේද ජපනුන්ට මහත් වාසියක් ගෙන දෙන යානාවක් විනි
නමුත් මෙම යානා පසුව F6F Hellcat හා F44 corsair  යන නාවුක ප්‍රහාරක හමුවේ ඉතා දුර්වල සටහන්කාමිත්වයක් පෙන්වන ලදී
දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් අනතුරුව

කොරියානු සහ වියට්නාම යුද්ධ
කොරියානු යුද්ධයේදී Mig -15 ජෙට් යානාව සියලුම එක්සත් ජාතීන්ගේ යානාවල පෙන් වු විශිෂ්ටත්වය අභිබවා යන ලදි
එක්සත් ජනපදය ඔවුන්ගේ බලසම්පන්න  F86 Sabre යානාව හඳුන්වා දීමත් සමඟ මිග් යානාවලට එරෙහි මර්ත අනුපාතය 10
1 දක්වා ඉහළ නැංවීය
1950 දි එක්සත් ජනපද නාවික හමුදාව F4 phantom ප්‍රහාරක යානාය හඳුන්වා දෙන තුරු ගුවන් ප්‍රහාරක යානයක් ලෙස පාවිච්චි කලේ  F8 Crusader යානයයි
එක්සත් ජනපද ගුවන් හමුදාව  F 100 හා  F 104 යන විශිෂ්ට ප්‍රහාරක යානා ගුවනේ විශිෂ්ටයන් වුව ද වියට්නාමයේ  Mig යානාවල විශිෂ්ටත්වය අභිබවා යාමට නොහැකි විය
පෝක්ලන්ත යුද්ධයේදී   British Harrier යානාව  Mach 2 Mirage යන ජෙට් යානා වලට එරෙහිව ප්‍රහාරාත්මක යානාවක් ලෙස යොදා ගැනින
1960 දී වියට්නාම යුද්ධයේදි ඇමරිකානු යානාවල තිබු දුර්වල ජව සම්පන්න භාවය නිසා ජව සම්පන්න යානා පෙලක් වන  F-14, F15, F 16  හා F/A -18 හඳුන්වා දී ගුවනේ විශිෂ්ටයන් විමේ ක්‍රියාවලියට එක් විය
මේ නවාංග කෙටිදුර සංග්‍රාම සඳහා හැකියාව ඇති ගිනි අවි වලින් යුක්තව නිර්මාණය කරන ලදී
F-14 හා  F-15 බර යානා වු අතර ඒවායේ දිග දුර රේඩාර් හා මිසයිල රැගෙන යාමේ හැකියාව ‍අනෙක් සැහැල්ලු යානාවලට වඩා වැඩි විය
ගුවන් යුද උපක්‍රම
දැනට සමහර රටවල් ගුවන්යානා ප්‍රවාහනය කළ හැකි මගින් නව  නෞකා  මගින් ඒමට සැලසුම් කරයි
ලෝක නාවික හමුදාවන් දකින පරිදි අනාගතයේදී යොදා ගැනෙන ප්‍රධාන නෞකාවක ඇති ප්‍රධානතම අංගය විය යුත්තේ මෙම ගුවන් යානා  ප්‍රවාහන පහසුකමයි
එය දැනට ඇති “ ආසනල්” නෞකාවට සමානවන අදහසක්වන අතර එම නෞකාව ඉතා නම්‍යශීලීව වෙනත් කටයුතුවලට විකල්පයක් ‍සේ යොදාගත හැකිය
“ජෝන් කීගන්” වැනි යුධ විශේෂඥයන්ට අනුව අනාගතයේදී මෙම බල සමතුලිත නාවික ක්ෂේත්‍රයේ ඝට්ටනයක් ඇති විය හැකි අතර එමගින් ගුවන්යානා ප්‍රවාහනය කළ හැකි නෞකා අතිශය හා විසමානුපාතික අවධානමක් ඇතිවිය හැක‍
විශේෂයෙන් එවැනි තත්වයකට චන්ද්‍රිකා පසු විපරම් කටයුතු සහ නැව් නාශක මිසයිල වැනි අංශවල ඇතිවී තිබෙන අධි හැකියාව මීට බලපෑ හැකි බවට ඔහු තව දුරටත් විස්තර කර ඇත
බොහෝ නාවික හමුදාවන් ඉහත හේතුව නිසා තම ප්‍රධාන ප්‍රහාරක යාත්‍රාව ලෙස සබ්මැරීන තෝරා ගැනීමට යොමු විය  හැකිය
දැනට සබ්මැරීනයට විශාල කාර්යය සිදු කිරීමේ හැකියාව අවම හෝ නොමැතිය
org/wiki/Aircraft_carrier#Future_aircraft_carriers
සන්නාහ යුධ වාහනයක් (AFV) යනු සන්නාහයකින් ආරක්ෂා වී ඇති අවි ආයුධවලින් යුක්ත යුධ වාහනයකි
බොහෝමයක් AFV රළු භූ විෂමතාවල ධාවනයට සුදුසු පරිදි සකසා ඇත
සන්නාහ යුධ රථ සටන් බිමේ දී ඒවායේ යෙදී ඇති කාර්ය භාරය අනුව වර්ගීකරණය කෙරේ
මෙම  වර්ගීකරණය යම් කිසි නියත ආකාරයක් නොවේ
විවිධ කාලවලදී විවිධ රටවල් එකම වාහනය විවිධ කාර්යයන් සඳහා යොදවනු ලැබේ
උදාහරණ ලෙස සන්නාහ පුද්ගල රැගෙන යන රථ පසුව පාබල යුධ රථ මඟින් ප්‍රතිස්ථාපනය විය
දෙකෙහිම කාර්ය භාරය එක වුවත් පසුව සඳහන් කරන ලද රථයේ මුල් රථයට වඩා හැකියාවන් අඩංගු වේ
සාර්ථක  පොදු කාර්යය සන්නාහ යුධ වාහන, විශේෂිත වාහනවල මුළු පවුලේම අඩිතාලම සේ ක්‍රියා කරයි
උදාහරණ ලෙස M 113 හා MT – LB වාහන හා Mowag Piranha AFV දැක්විය හැක
පුද්ගල ප්‍රවාහන සන්නාහ රථ

සන්නාහ මිනිසුන් රැගෙන යන වාහන (APC) යනු පාබල සේනාංක ප්‍රවාහනය සඳහා වූ සැහැල්ලු සන්නාහ යුධ වාහනයකි
සාමාන්‍යයෙන් මේවායේ ඇත්තේ මැෂින් තුවක්කු පමණක් වන නමුත් සමහරක් දියුණු කරන ලද ඒවාහි නැවත වාංගු නොවන තුවක්කු, ATMG හෝ මෝටාර් අඩංගු වේ
ඒවා ඇත්‍ත වශයෙන් සැලසුම් කර ඇත්තේ සෘජු සටන්වලදී යොදා ගැනීමට නොවන නමුත්රැක සිට සිදුවන පහරදීම්වලින් ආරක්ෂා කොට පාබල සේනාංක ආරක්ෂිතව සටන් බිම කරා රැගෙන යාමටය
ඒවා රෝද සහිත ඒවා (Wheeled) හෝ දම්වැල් මත ධාවනය (Tracked) වන ඒවා හෝ දෙකෙහිම සංයුක්තයක් වන අර්ධ දම්වැල් මත ධාවනය වන (Half tracked) ඒවා විය හැකිය
උදාහරණවලට ඇමරිකානු M113 (Tracked), බ්‍රිතාන්‍යයේ FV 432 (Tracked), ලන්දේසි/ ජර්මානු බොක්සර් MRAT (Wheeled) ප්‍රංශ VAB (Wheeled), සෝවියට් BTR (Wheeled) හා ඇමරිකානු M3 (Half tracked) 

භට පිරිස් සන්නාහ දම්වැල් මත ධාවනය වන වාහනයක රැගෙන යාමට මුලින්ම උත්සාහ කරන ලද්දේ බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් පළමු ලෝක යුද්ධ සමයේ දීය
දික් කරන ලද මාක් V ටැංකියක් වූ එය සන්නාහයෙන් යුක්ත වන අතරම පාබල ඒකක රැගෙන යාමට ද හැකියාවකින් යුක්ත ‍විය
පසුව සිදුවූ යුද්ධවලදී අදහස ට්‍රක් රථ, කුඩා සේනාංක රැගෙන යන රථ හා සැහැල්ලු සන්නාහයෙන් යුත් අර්ධ දම්වැල් මත ධාවනය වන රථ කෙරෙහි නැඹුරු විය
මේවා දෙවන ලෝක යුධ සමයේ දී පුළුල් ලෙස භාවිතා කරන ලදී
දෙවන ලෝක යුද්ධය අතරතුර කැන්ගරූස් වැනි අධිකව සන්නාහ කරන ලද රැගෙන යන වාහන සඳහා වූ පර්යේෂණ පැවැත්වුණි
යුද්ධයෙන් පසුව අර්ධ දම්වැල් මත ධාවනය වූ වාහන සම්පූර්ණයෙන්ම දම්වැල් මත හෝ රෝද මඟින් ධාවනය වන ස්වයං ආරක්ෂාව සඳහා මැෂීන් තුවක්කුවලින් යුත් සන්නාහ පුද්ගල රැගෙන යන වාහන (APC) බවට පත් විය
ඊශ්‍රායල ආරක්ෂක බලකාය සඳහා වර්තමානයේ දී නිපදවන නව රථයක් වන්නේ Wolf රථයයි
පාබල ප්‍රහාරක රථ
පාබල ප්‍රහාරක යුධ වාහන (Infantry fighting vehicles (IFV)) යනු මිනිසුන් රැගෙන යා හැකි සන්නාහ රථ වන අතර ඉන් පාබල සේනාංකවලට ඇතුළත සිට සටන් කිරීමට ඉඩ ලබා දෙයි
තවද එමඟින් සැලකිය යුතු වෙඩි බලයක් ද ලබා දිය හැක
ප්‍රථම IFV වූයේ සෝවියට් හි BMP – 1යි
එය 1967 යුධ පෙළපාලියක ප්‍රදර්ශනය කළ විට බටහිර බුද්ධිමය විශ‍්ලේෂකයන් මවිතයට පත් විය
නුතන IFV හොඳින් සන්නාහ කරන ලද පාබල සේනාංක රැගෙන යන්නන් වන අතර ඒවායේ පාබල සේනාංකවලට වාහනය තුළ සිට සටන් කිරීමට ඉඩ ප්‍රස්ථාව ලබා දේ
ඒවා මුල් කාලීන APC වලින් වෙනස් වන අතර ඒවායේ දැඩි සන්නාහය වැඩි ආරක්ෂාවක් ලබා දෙන අතර වෙඩි තැබීමට වෙන් කළ ස්ථාන හරහා ඒ තුළ වු පාබල සේනාංකවලට තමන් අතැති ගිනි අවිවලින් ප්‍රහාර එල්ල කිරීමට ඉඩ සලස්වයි. ඒවා 20mm හෝ විශාල ස්වයංක්‍රීය කාල තුවක්කුවලින් හා ATGM වලින් යුක්ත වේ
සාමාන්‍යයෙන් IFV දම්වැල් මත චලනය වන නමුත් සමහරක් රෝද සහිත වාහන ද මෙම කාණ්ඩයට වැටේ
විශේෂයෙන් සන්නද්ධ කරන ලද IFV සමහරක් සැහැල්ලු යුධ ටැංකිවල කාර්යභාරය ද ඉටු කරයි
මේවා පිරික්සුම් ඒකක භාවිතා කරන අතර අධි වෙඩි බලයකින් තොරව සටන් කළ හැකි එයාර් බෝන් (Airborne) ගුවන් ප්‍රහාරක ඒකක් සඳහා ද සැහැල්ලු IFV යොදා ගනී
කෙසේ නමුත් ඊශ්‍රායලයේ මර්කාවා ප්‍රධාන ‍යුධ ටැංකිවලට පාබල සේනාංක රැගෙන යාමේ කොටසක් ද ඇත
යුධ ටැංකි නාශක

ස්වයං ප්‍රචාලක යුධ ටැංකි නාශක අවි හෝ ටැංකි විනාශක මූලිකව භාවිතා වන්නේ ආරක්ෂක හෝ පසු බසින මෙහෙයුම්වලදී පාබල හෝ යුධ ටැංකි ඒකක සඳහා යුධ ටැංකි නාශක බලය සැපයීම සඳහාය
ඒවාට අධි ප්‍රවේග යුධ ටැංකි නාශක තුවක්කු හෝ සමහරක් විට යුධ ටැංකි නාශක මඟ පෙන්නුම් මිසයිල විදින හෝ ATGM ඇතුළත් විය හැක
යුධ ටැංකි විනාශකවලට යුධ ටැංකි ඉටු කරන කාර්ය භාරවලින් බොහෝ ප්‍රමාණයක් සපුරාලිය නොහැක
ඒවා සචලතාවයෙන් අඩු වන අතර පාබල සේනාංකවලට දක්වන ප්‍රතිරෝධය ද අඩු වේ
නමුත් ඒවා නිෂ්පාදනය කිරීම නඩත්තු කිරීම හා නැවත සැපයීම යුධ ටැංකිවලට වඩා අඩු වියදම් සහගත වේ
දෙවන ලෝක යුද්ධයේ සිට තුවක්කු සවි කරන ලද ටැංකි විනාශක විශාල වශයෙන් පොදු භාවිත ටැංකිවලින් හා ATMG විදිනවලින් ප්‍රතිස්ථාපනය වී ඇත
තවද සැහැල්ලු ලෙස සන්නාහ කරන ලද ATGM රැගෙන එන රථ දිගු දුර ටැංකි නාශක හැකියා සඳහා හා ගුවන් සැපයුම් මඟින් ටැංකි ප්‍රතිස්ථානගත කිරීම සඳහා යොදා ගනී
සන්නද්ධ යුධ ටැංකි

යුධ ටැංකි සියළු භූ විශමතා වල ක්‍රියාත්මක විය හැකි සන්නාහ යුධ වාහනයක් වන අතර මූලිකවම ඉදිරි සටන් පෙ‍රමුනේ දී සෘජු පහර දීම් භාවිතයෙන් සතුරු බලය බිද ලීමට භාවිතා කරයි
ටැංකි දියුණු කිරීමෙන් මුල්කාලීන පරේක්ෂණාත්මක දින වලදී සකස් කිරීම් කිහිපයක් අත්හදා බලා ඇතත් සම්මත සැළසුම් ආකාරයක් සැමැන්‍ය යෙන් පිළිගත් රටාවක් බවට මතු විය
මේ සදහා ටැංකියෙහි මුදුනේ සවි කරන ලද සම්පුර්ණයෙන්ම හැරවිය හැකි ප්‍රධාන කාලතුවක්කුවක් හා විවිධ අතිරේක මැෂින් තුවක්කු අයත්වෙයි
දාර්ශනිකව යුධ ටැංකියක් යනු ස්වභාවයෙන්ම ආක්‍රමණකාරී ආයුධයකි
අඩුම තරමින් එක් තුවක්කුවකින් යුක්ත වන ආරක්ෂා කාරී ආවරණයක් වන මෙය සතුරන් කරා ගමන් කළ හැකි බලකොටුවක් ලෙස හැදින්විය හැක
(එසේම ආරක්ෂාකාරී පසුබිම්වලදී මෙවා ස්ථිතික බලකොටු වේ
) 

ඓතිහාසිකව යුධ ටැංකි වර්ග 3 කට බෙදා දැක්විය හැකිය
කුඩා ප්‍රමාණයේ යුධ ටැංකි (කුඩා, තුනී සන්නාහයෙන් යුත් දුබල වෙඩි බලයකින් යුත් නමුත් අතිශයින් ජංගම මෙම රථ සන්නාහ පිරික්සුම් රාජකාරීය සඳහා යොදා ගනී
) මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ යුධ ටැංකි (ප්‍රමාණයෙන් සාමාන්‍යයයි, අවශ්‍ය පරිදි සන්නාහයෙන් යුක්ත‍ වේ, සැලකිය යුතු වෙඩි බලයකින්ද යුක්ත වේ, සැලකිය යුතු තරම් චලනය වීමේ හැකියාවකින් යුත් මෙම ටැංකිය ක්‍රියාකාරී යුධ ගැටුම්වලට (විශේෂයෙන් වෙනත් ටැංකිවලට එරෙහිව) අවශ්‍ය සමතුලිත අංග ලක්ෂණ සපයයි
) විශාල යුධ ටැංකි (ප්‍රමාණයෙන් විශාලයි, ඝනව සන්නාහයෙන් යුක්තය
අධික වෙඩි බලයක් සහිතයි
නමුත් චලනය වීමේ හැකියාව අවම වේ
බොහෝ විට පාබල සේනාංකවලට සහය සඳහා ආරක්ෂක වළලු කඩා බිඳ දැමීමට සකසා ඇත
වෙනත් රටවලින් සිදු කරන ලද අනෙකුත් නම් කිරීම් (Cavalry Tank, Cruiser Tank, Infantry Tank) මේ හා සමාන වූ භූමිකා නිරූපණය කරයි
නූතන ප්‍රධාන යුධ ටැංකිවලට දියුණු චලනය වීමේ, කාලතුවක්කු හා සන්නාහ තාක්ෂණ ඇතුළත් වන අතර ඒවා එකතු වීමෙන් ඓතිහාසික වර්ග තුන එක් වර්ගයක් කරා රැගෙන විත් ඇත
එය එහි යුගයේ වූ අනෙක් වාහනවලට සාපකේෂව වෙඩි බලයේ, සචලතාවය හා සන්නාහ ආරක්ෂාව උසස් තත්වයෙන් උසස් ස්ථානයක් ලබා ගනී
එයට සන්සන්දනාත්මකව රළු භූ ලක්ෂණ හරහා වැඩි වේගවලින් ගමන් කළ හැකි මුත් එහි ඉන්ධන, නඩත්තු කිරීම හා අවි  ආයුධ සැපයීම එය ප්‍රවර්ධනමය වශයෙන් යම් තත්වයක පවත්වයි. එයට සටන් බිමෙහි වූ අනෙක් ඕනෑම වාහනයකට වඩා වැඩි බරම සන්නාහ අයත් වන අතර සටන් මෙහෙය වූ විශාල ඉලක්ක ප්‍රමාණයක් නිෂේධනය කළ හැකි බලවත් ආයුධවලින් යුක්ත වෙයි
එය සටන් බිමෙහි වූ වඩාත් බලවත් හා බිය ජනක ආයුධයක් වෙයි
යුද්ධ රථ
යුධ මූලාරම්භයේ සිටම සමාජ විද්‍යාව ඒ හා සම්බන්ධිතය
එමෙන්ම දහස් ගණන්වන න්‍යායන් ඉදිරියට පැමිණ ඇති අතර ඒ අතුරින් බොහෝ ඒවා පරස්පර විරෝධීය
සමාජ විද්‍යාව සම්ප්‍රදායන් රැසකට බෙදා ඇත
“ස්වකීය රාජ්‍යය පිළිබඳ ශ්‍රේෂ්ඨත්වය” ඉන් එකක් වන අතර එය Eckart Kehr සහ හාන්ස් උල්රිච් වෙහ්ලර්ගේ ක්‍රියාකාරකම් මත පදනම්ය
එයට අනුව යුද්ධය ස්වකීය කොන්දේසි හේතුවෙන් ඇතිවන බව දැක්වේ
එසේම එයට විදේශ අතපෙවීම් ද හේතුවිය හැකි බවට වැඩි දුරටත් දැක්වේ
නමුත් පළමුවන ලෝක  යුද්ධය හා සම්බන්ධව කිසිදු විදේශ ආරවුලක් නැත
එසේ වුවත් විවිධ රටවල් බල සමතුලිතතාවයට, ආර්ථිකමය හේතුමත, සමාජ හා දේශපාලනික හේතුමත සම්බන්ධ විය හැක
මෙය සාම්ප්‍රදායික විදේශ දේශපාලන ශ්‍රේෂ්ඨත්වයෙන් වෙනස් වන්නේ “කාල් වොන් ක්ලුස්විට්ස්” සහ “ලියෝ පෝල්ඩ් වොන් රෑන්ක්”  අතර දේශපාලනය සහ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයන් යුධ ඇතිවීමෙහි ලා බලපානු ලබන්නේ යැයි ඇති වූ වාදයන් සමගය
org/wiki/War#Sociological_theories
හමුදා විද්‍යාව පිළිබඳ දළ විශ්ලේෂණයක් සහ මාතෘකා මාර්ගෝපදේශයක් ලෙස පහත දළ සටහන සපයනු ලැබේ
හමුදා විද්‍යාව - යුද්ධය සහ සන්නද්ධ ගැටුම් ඇති කරන තාක්‍ෂණය, මනෝවිද්‍යාව, භාවිතය සහ වෙනත් සංසිද්ධි අධ්‍යයනය කිරීම
එය විද්‍යාත්මක පද්ධතියක් වීමට උත්සාහ කරයි, එය නිසි ලෙස භාවිතා කරන්නේ නම්, ඕනෑම විරුද්ධවාදියෙකු සමඟ සන්නද්ධ ගැටුමකදී ජය ගැනීමට වෘත්තිකයාගේ හැකියාව බෙහෙවින් වැඩි කරයි
මේ සඳහා, එම විරුද්ධවාදියා ප්‍රතිවිරුද්ධ හමුදා බලකායක් ද, ගරිල්ලන් හෝ වෙනත් අක්‍රමිකතා ද, නැතහොත් ප්‍රතිචාර වශයෙන් මිලිටරි විද්‍යාව දන්නා හෝ භාවිතා කරන ඕනෑම විරුද්ධවාදියෙකු ද යන්න ගැන සැලකිලිමත් නොවේ
හමුදා විද්‍යාව තුළ මාතෘකා
 මිලිටරි සංවිධානය
 මිලිටරි අධ්‍යාපනය සහ පුහුණුව
 මිලිටරි ඉතිහාසය
 මිලිටරි භූගෝලය
 මිලිටරි තාක්ෂණය සහ උපකරණ
 මිලිටරි මූලෝපාය සහ ධර්මය
 බුද්ධි චක්‍ර කළමනාකරණය
 විදේශ ප්‍රතිපත්ති විශ්ලේෂණය
 රාජ්‍යතාන්ත්‍රික

යුධ තාක්ෂණයේ වර්ග

අවි ආයුධ
 ආයුධ – සාමාන්‍යයෙන් සොල්දාදුවන් සමඟ සම්බන්ධ වන සටන් සහ හමුදා කටයුතුවලදී හිතාමතාම හානිවලින් එය පැළඳ සිටින තැනැත්තා ආරක්ෂා කිරීමට අදහස් කරන ආරක්ෂිත ඇඳුම්
 කාලතුවක්කු – ප්‍රක්ෂේපණ එකින් එක වෙඩි තබන විශාල ප්‍රමාණයේ ආයුධ
කාලතුවක්කු කැබලි යනු ෂෙල් වෙඩි සඳහා සෘජු හෝ වක්‍ර ගමන් පථ සපයන කාර්ය මණ්ඩල සේවා ආයුධ වේ
මධ්‍යකාලීන වැටලීමේ ආයුධ
 බලකොටු – යුධ කටයුතු වල ආරක්ෂාව සඳහා නිර්මාණය කර ඇති හමුදා ඉදිකිරීම් සහ ගොඩනැගිලි–
 සටන් කලාව – සටන් ක්‍රම ලෙසද හැඳින්වෙන, සටන් කලාවන් යනු සාමාන්‍යයෙන් තුවක්කු සහ අනෙකුත් නවීන ආයුධ භාවිතයෙන් තොරව, නිරායුධ සහ සන්නද්ධ සටන් සඳහා පුහුණු කිරීමේ සම්ප්‍රදායන් හෝ සම්ප්‍රදායන් සංකේතවත් කර ඇත
Mle' – අතින්-අතින් සටන් හෝ මනෝ-ඒ-මනෝ
Mle හි බහුලව භාවිතා වන ආයුධවලට කඩු, මුගුරු, හෙල්ල, පොරෝ හෝ හස්තය ඇතුළත් වේ
කෙනෙකුට වෙනත් කෙනෙකුට පහර දිය හැකි ඕනෑම මෙවලමක්
 හමුදා වාහන – මිලිටරි හමුදාවන් සඳහා හෝ සැලකිය යුතු භාවිතය සඳහා නිර්මාණය කර ඇති දුම්රිය පදනම් හැර, ගොඩබිම් සටන් හෝ ප්‍රවාහන වාහන වේ
 සන්නාහ සන්නද්ධ සටන් වාහනය
 සන්නාහ සන්නද්ධ පිරිස් වාහකය
 යුධ ටැංකි
 මිලිටරි ගුවන් සේවා සහ මිලිටරි ගුවන් යානා – මිලිටරි ගුවන් සේවා ප්‍රවාහනය, බෝම්බ හෙලීම, ඔත්තු බැලීම සහ ගුවන් යුද්ධ වැනි ක්ෂේත්‍ර ඇතුළත් වේ
මිලිටරි සන්නිවේදන – යුධ පිටියේ හමුදා කොටස් සම්බන්ධ කරන සම්ප්‍රේෂණ මාධ්‍යය
සන්නිවේදනයs
මිලිටරි ඉංජිනේරු
 'මිලිටරි රොබෝ – මිලිටරි යෙදුම් සඳහා නිර්මාණය කර ඇති ස්වයංක්‍රීය හෝ දුරස්ථ පාලක උපාංග
මිනිසුන් රහිත ගොඩබිම් වාහනයs
මිනිසුන් රහිත සටන් ගුවන් වාහනයs
මිනිසුන් රහිත මුහුද යට වාහනය
 මිලිටරි චින්තනය සහ සැලසුම් – යුධ උපක්‍රම, උපාය මාර්ග සහ ධර්මය
 මිලිටරි ධර්මය – ජාතික උපාය මාර්ගය සහ ඒකක මට්ටම අතර මිලිටරි සැලසුම් මට්ටම
 මිලිටරි උපාය – යුද්ධයේ හැසිරීම සැලසුම් කිරීම සඳහා සාමූහික නම
 මිලිටරි උපක්‍රම – සටනේදී සතුරෙකු සම්බන්ධ කර පරාජය කිරීමේ ක්‍රම සඳහා සාමූහික නම
 මිලිටරි ඒකකය – සන්නද්ධ හමුදාවක් තුළ සංවිධානයක්
එය සොල්දාදුවන්, නැව්, වාහන හෝ ගුවන් යානා ඕනෑම ගණනකින් සමන්විත විය හැකිය
හමුදා, නාවික සහ ගුවන් හමුදා, ක්‍රියාකාරී, උපායශීලී සහ පරිපාලන අරමුණු සඳහා විවිධ ප්‍රමාණයේ කණ්ඩායම්වලට ධුරාවලියක් ලෙස සංවිධානය කර ඇත
මිලිටරි නිලය
සංසන්දනාත්මක හමුදා නිලයන්
 Munitions – බොහෝ විට උණ්ඩ සඳහා සමාන පදයක් ලෙස අර්ථ දැක්වේ
තරමක් පුළුල් නිර්වචනයකට බෝම්බ, මිසයිල, යුධ ශීර්ෂ සහ පතල් ඇතුළත් වේ
උණ්ඩ
මිසයිලය
බෝම්බය
බිම් බෝම්බ
නාවික පතල
 නාවික යුද්ධ – මුහුදු සහ සාගර තුළ සටන්
 නාවික හමුදාව
 නාවික නෞකාව
 සබ්මැරීනය
 '''කුඩා ආයුධ සහ ගිනි අවිය' – ගිනි අවියක් යනු චාලක බලශක්ති අවියක් වන අතර එය ප්‍රචාලකයක් සීඝ්‍රයෙන් සීමා කරන ලද පිළිස්සීමේ ක්‍රියාවෙන් නිපදවන වායූන් මගින් ඉහළ ප්‍රවේගයකින් තල්ලු කරනු ලබන තනි හෝ බහු ප්‍රක්ෂේපණයකට වෙඩි තබයි

මූලාශ්‍ර

මිලිටරි විද්‍යාව
මිලිටරි විද්‍යාව
හමුදා ලැයිස්තු
හමුදා විද්‍යාව
යුද විද්‍යාව
හමුදා සහ නීති ආරක්ෂක භාවිතයන්හීදි අනෙකුත් සාමාන්‍ය තුවක්කුවලට සාපේක්ෂව වඩාත් විශාල පරාසයක් තුළ ඉතා නිරවද්‍ය ලෙස වෙඩි පහර එල්ලකිරීම සඳහා භාවිතා වන තුවක්කු හැදින්වීම සඳහා ස්නයිපර් තුවක්කු යන යෙදුම බහුලව භාවිතා වේ
සාමාන්‍ය ස්නයිපර් තුවක්කුවක් නිර්මාණය කෙරෙනුයේ උපරිම නිරවද්‍යතාවක් ලබාගත හැකි වන පරිදිය
සාමාන්‍යයෙන් එයට දුර දක්නයක් සවිකර ඇත
එමෙන්ම එය සකස් කෙරෙනුයේ හමුදාමය centrefire cartridge සඳහා ගැළපෙන පරිදි වේ
බොහෝ විට ජනමාධ්‍යයන් තුළ මිනිසුන් ඉලක්ක කර ගෙන ප්‍රහාර එල්ල කිරීම සඳහා භාවිතා කෙරෙන දුර දක්නයක් සවිකර නිරවද්‍යතාව ඉහළ නැංවූ ඕනෑම තුවක්කුවක් හැඳින්වීම සඳහා ස්නයිපර් තුවක්කුව යන යෙදුම භා‍විතා වේ
ස්නයිපර් තුවක්කු කරුවෙකුගේ හමුදාමය වැඩ කොටසේ ආරම්භය 18 වන සියවසේ අවසානය තරම් අතීතයට දිවෙයි
ස්නයිපර් තුවක්කු කරුවෙකු හැඳින්වීම සඳහා භාවිතා වන ඉංග්‍රීසි වදන වන Sniper යන්න දඩයම් කිරීමට සහ වෙඩි තැබීමට අපහසු වූ Snipe නම් කුරුළු වර්ගය ඇසුරෙන් නිර්මාණය වූවකි
කෙසේ නමුත් ස්නයිපර් තුවක්කුව වඩාත් නූතන නිර්මාණයකි
තාක්ෂණයේ දියුණුවත් සමග එනම් වඩාත් දියුණු දුරදක්න සහ වඩාත් නිරවද්‍ය නිෂ්පාදන ක්‍රමවේද කරලියට පැමීණීමත් සමග සාමාන්‍ය පාබල හමුදා අවිවලට වඩා දිග දුර ක්‍රියාත්මක වන අවි භාවිත කරමින් ඉතා නිවැරදි වෙඩි ප්‍රහාර එල්ල කිරීමේ හැකියාවෙන් යුත් විශේෂයෙන් පුහුණු කළ සොල්දාදුවන් යොදා ගැනීමේ හැකියාව හමුදාවන්ට හිමි විය
සාමාන්‍ය රයිෆලයක් (සාමාන්‍ය බොල්ට් ක්‍රියාකාරිත්වයෙන් යුතු රයිෆලයක්) වුවද දුරදක්නයක් සවිකළ විට ස්නයිපර් රයිෆලයක් බවට පත්වෙයි
ඉතිහාසය දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයෙ දී මොසින් - නගන්ට් (mosin Nagant) රයිෆලය රැසියානු වෙඩි තබන්නන් විසින් බහුලව භාවිතා කර ඇත
මේවායෙ දුරේක්ෂකද සවි කර ඇත
ඇමරිකානු සිවිල් යුද්ධයෙදී, සමගි සංවිධාන හමුදාවන් විසින් barrel – length three power scope mounted on the then premium British
පැරණිතම සනයිපර් රයෆලය දිගු -දුර Peep – sights ලෙසින් නිර්මාණය කර ඇති අතර එය ඉලක්කගත පරාසයක දී භාවිතයට ගනී
පළමු ලෝක යුද්ධය ආරම්භයේ දී පමණක් සනයිපර් රයිෆල කරළියට ආ අතර පළමු හමුදා සනයිපර් රයිෆලය SMLE MK (HT) ලෙස කරළියට එන ලදී
දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේ නිර්මාණය කළ සනයිපර් සම්මත ප්‍රමාණයේ ඒවා විය
ඒවා නිවැරදිව භාවිතා කළ හැකි ලෙසට අතට හුරැ වු 2.5x ප්‍රමාණයේ දුරදක්නයක් සහිත කම්මුලේ තබා ගත හැකි වු ඇණයක් මගින් පහතට හැරවීමෙන් දුරෙක්ෂය භාවිතා කර ප්‍රහාරය එල්ල කල හැකි අයුරින් නිමවා ඇත
යුද්ධය අවසානයේ දී සියළු පාර්ශව වල හමුදා සතුව සනයිපර් රයිෆල් භාවිතා කළ හැකි පුහුණු වු සෙබළුන් විය
එමෙන්ම එදා මෙදා තුර ඔවුන් ඉතා වැදගත් මෙහෙයක් ඉටු කරන ලදහ
හැකියාව

නිරවද්‍යතාව 
0.5 , 1සහ 3 MOA මිනිස් කවන්දයට මීටර් 800 (වමෙන් ) හා මිනිස් හිසට මීටර්100ක් (දකුණින්) සාමාන්‍ය ජනප්‍රිය මතයට එකඟ නොවූත් ස්නයිෆනර් රයිෆල වලට අසාමාන්‍ය නිරවද්‍යතාවක් තිබීමට අවශ්‍ය නොවේ
විශේෂයෙන්ම සිවිල් ක්‍රීඩා රයිෆල් හා සැසදීමේදී එම රයිෆල් ස්නයිෆල් රයිෆල් වලට වඩා නිරවද්‍ය වේ
නමුත් ස්නයිෆර් රයිෆල් වලට හා හමුදාවේ රයිෆල් වලට වඩා නිරවද්‍යතාවෙන් වැඩි හා සමාන වේ
සාමාන්‍යයෙන් හමුදාවේන නිකුත් කරන බැටල් රයිෆලයක (Battlerifle) හෝ ඇසෝල්ට් රයිෆලයක (Assaultrifle) හි MOA (Minute of Arc)මට්ටම වන්නේ 3 සිට 6 අතර අගයන්ය
සාමාන්‍යයෙන් හමුදා ස්නයිෆර් රයිෆලයක නිරවද්‍යතාව MOA මට්ටම් වලින් 0.5 සිට 2 දක්වා අගයන් ගනී
එමෙන්ම පොලිසිය මගින් නිකුත් කරන ස්නයිෆර් අවියක MOA මට්ටම් 0.25 සිට 1.5 දක්වා වේ
කෙසේ වෙතත් සන්සන්දනාත්මකව ගත් කළ තරග වලට යොදා ගන්නා ඉලක්ක රයිෆලයක නිරවද්‍යතාව මට්මම 0.1 MOA දක්වා වේ
එක්සත් ජනපද හමුදාවේ සම්මතයන්ට අනුව සාමාන්‍යවයන් නිකුත් කර ස්නයිෆර් රයිෆලයකට MOA මට්ටම් 1ක නිරවද්‍යතාවයක් බලාපොරොත්තු වේ
ඒ අඩු වියදම් හා කටුක පරිසර වලදී දක්වන විශ්වසනීය භාවය ක්‍රියාත්මක කිරීමේ පහසුව හා නඩත්තු කිරීමේ පහසුව වැනි කරුණු වලට නිරවද්‍යතාවය කැපකළ යුතු බැවිනි
මෙවැනි මට්ටමක නිරවද්‍යතාවක් යන්න දළ වශයෙන් යාර 800ක දුරක සිට වෙඩි තැබූ විට අඟල් 8ක විචල්‍යතාවයක් උණ්ඩය ඝට්ටනය ස්ථානයේ පැවතීමයි
මෙය එකී දුර සිට මනුෂ්‍ය රෑපයකට ඉතා ඉහළ සම්භාවිතාවයක් ලෙස සැළකේ.
පොලිස් රයිෆලයකට නිරවද්‍යතාව සම්මත බහුල ලෙස නොපැවතුනත් ඒවා බොහෝ විට 1.5 MOA අගයක සිට 0.5 MOA වැනි ඉහළ නිරවද්‍යතා අගයක් දක්වා විහිදේ
එසේම කලාතුරකින් 0.25 MOA තරම් නිරවද්‍ය වන මිළ අධික රයිෆල් මාදිලිද දක්නට ඇත
සාමාන්‍යයෙන් පොලීසිය මුහුණ පාන ත්තවයන් 1 MOA අගයක නිවැරදි තාවයක් හොඳින්ම සෑහේ
එසේ වන්නේ පොලීසිය රයිෆල් කුඩා දුර පරාසයන්ට යොදා ගන්නා නිසාය යාර 100 හෝඊට අඩු 30කදී සාපේක්ෂව අඩු නිරවද්‍යතාවයත් පවතින එනම් 1 MOA වැනි අගයක් පවතින රයිෆලයකට පවා නොනවත්තා අගලක ඉලක්කයන්ට පහර දිය හැකිවිය යුතුය එක අගලක් යනු දළ වශයෙන් මනුෂ්‍ය මහපට ඇඟිල්ලේ ප්‍රමානය වේ
එය පොලිස් සැඟවුණු වෙඩික් කරැවන් විසින් ඉක්මන් මරණයක් ළඟා කර දීමට ඉලක්ක කරන මොළ මූළය (Brainsten) වඩා කුඩා වේ
උපරිම ඵලදායි පරාසය

කාර්යක්ෂමතා පරාසයන් 

කාර්යක්ෂමව කටයුතු කළ හැකි, ක්‍රිඩා රයිෆල වලට වඩා ඉතා කාර්යක්ෂම රයිෆල් වර්ගයකි
පොලිස් සේවාවේ හෝ හමුදා සේවාවේ භාවිතා වන රයිෆල් හා සමානව හෝ ඊටත් වඩා වැඩි හැකියාවක් ඇති උපකරණයකි
හමුදා කටයුතු වලදී යොදා ගන්නා යුධමය රයිෆල (Battle Rifle) හෝ  ප්‍රහාරක රයිෆල් (Assault Rifel) 3 හා 6 (MOA) කාර්යක්මතාවයක් දරයි
සම්මත මිලිටරි කටයුතු වලට යොදා ගන්නා MOA නිරවද්‍යතාවය 0.5 සිට 2 අතර වේ
පොලිස් සනයිපර් රයිෆල් 0.25 සිට 1.5 MOA නිරවද්‍යතාවයක් වේ
සන්සන්දනයක් කරනවා නම්, තරගයකට යොදා ගන්නා රයිෆලයක නිරවද්‍යතාවය 0.1 දක්වා මට්ටමකට යයි
හමුදා සම්මතයන් 1 MOA නරවද්‍යතාවය සම්මත issue සනයිපර් රයිෆල් වෙතින් බලාපොරෙත්තු වේ
එහෙත් මෙම නිරවද්‍යතාවය අඩු මිල, කර්කෂ පරිසරයක කටයුතු කිරිම, භාවිතය හා නඩත්තුවේ පහසුව යන කාරණා හේතුවෙන් වැදගත් නොවේ
මේ ආකාරයේ නිරවද්‍යතාවයක් පැහැදිලි කළ හැක්කේ යාර 800ක් ඇතින් සිටින මිනිස් ජායාවක් තුඩ අගල් 8වන උණ්ඩයකින් ඉලක්ක කිරිමට හැකියාවයි. එය එම පුද්ගලයාට අනතුරක් කිරිමට සෑහේ
පොලිස් කටයුතු සදහා යොදන රයිෆල් වල නිරවද්‍යතාව පුළුල්ව පවතින්නේ නොමැති වුවත් සාමාන්‍යයෙන් එය 1.5 MOA සිට 0.5 MOA ද්කවා වේ
එමෙන්ම ඉතා මිළ අදික වර්ග වල 0.25 MOA දක්වා වේ
සාමාන්‍යය අවස්ථා වලදී 1 MOA ප්‍රමාණයක නිරවද්‍යතාවක් පිළිබද සෑහිමට පුළුවන
මීට හේතු වන්නේ පොලිසිය කෙටි දුර කටයුතු සදහා මේවා යොදා ගැනීමයි
යාර 100ක් හෝ ඊට වඩා අඩු නම් 1 MOA නිරවද්‍යතාවයකින් අගල් 1ක ඉලක්කයකට වරින් වර ප්‍රහාර එල්ලකළ හැක
එක් අගලක් යනු මිනිසාගේ මාපට ඇගිල්ලේ තරමට සමානයි
එය ක්ෂණික ඝාතන සදහා පොලිස් ස්නයිපර් භටයන් යොදා ගන්නා මොළ මුල (Brain stem) වඩා කුඩාය
පොලිස් සිනයිෆර් රයිෆල් මෙන් නොව හමුදා සිනයිෆර් තම ඉලක්කයට හැකි ඈතින්ම පිහිටවනු ලැබේ
එවිට සැඟවුණු වෙඩික්කරු සොයා ගැනීමට අපහසු විම වැනි විශාල පරාසය නිසා වන වාසි වැඩිවේ
කෙසේ වෙතත් මැෂින් තුවක්කු ,බැටල් රයිෆල් ප්‍රති ස්නයිෆර් රයිෆල් වලට‍ ස්නයිෆර් රයිෆලයේ පරාසයට සම වීමට හෝ එය අභිබවා යෑමට හැක
පවතින හමුදා ස්නයිෆර් රයිෆල වලින් ප්‍රසිද්ධතම (භාවිතයේ පවතින සංඛ්‍යාවන් අනුව ) ඒවායේ කුටීර සකසා ඇත්තේ 308 කුටීර පතරොම් වලට‍ය
එනම් 7.62 x51mm සහ 7.62x54mm R වලටය
මෙම ශේණියේ ස්නයිෆර් රයිෆර් මීට සමාන පරාස සහිත හමුදාවේ පවතින වෙනත් අවි පවා තරග කළ යුතු නිසා ඒවා අවිකල්පයෙන්ම සිටින ස්ථානය සැඟවෙන සේ දක්ෂ ක්‍ෂේත්‍ර කුසලතාවයෙන් හිමි විය යුතු වේ
සුවිශේෂී හමුදා ස්නයිෆර් රයිෆල වල නූනත ප්‍රවනතාවය වන්නේ විශාල පරාසයක් ලබා ගත හැකි වන සේ විශාල තුවක්කු විශ්කම්භ සහිාත වීමයි
මේවාට උදාහරණ සලස පුද්ගල නාශක 0.338 Hapuo Macgnam පතරොම් වන යුද්ධ අවි 0.50 BING 14.5x114mm වේ
මේවා සැගවුණු වෙඩික් කරුවන්ට දරන්නට වඩා අවධානම අවම කරන අතර මෙම අවි වලට සමාන අවි නොදරන සතුරන් හමුවේ සැඟවීමට ස්ථානයක් සෙවීමට ගත කරන කාලයද අඩු කරයි
මේවාත් බලන්න 
 මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ මැෂින් තුවක්කු
 විශාල මැෂින් තුවක්කු (කාල තුවක්කු)

තුවක්කු
ආයුධ
RPG-7 (රුසියානු
РПГ-7, Ruchnoy Protivotankoviy Granatomyot) යනු අතේ රැගෙන යා හැකි, නැවත භාවිත කළ හැකි, නියාමනය නොකරන (Unguided), උරහිස ආධාරකය ලෙස ගන්නා, යුධ ටැංකි නාශක රොකට් ප්‍රචාලිත ග්‍රෙනේඩ විදිනයකි
මෙයද, මෙහි පෙර සංස්කරණයක් වූ RPG-2 මෙන්ම සෝවියෙට් සමූහයේ නිර්මාණයකි
දැන් එය රුසියානු ආයතනයක් වන Bazalt විසින් නිෂ්පාදනය කෙරේ
විස්තරය 
රොකට් විදිනය නැවත භාවිත කළ හැකි අතර, එය මි
40 ක විෂ්කම්භයක්, සෙ
95.3 ක දිගක් සහ කි
7 ක් බර වානේ ටියුබයක් මත පදනම් වේ
එහි මැද කොටස ලී ආවරණයකින් වසා නිමවා ඇත්තේ භාවිතා කරන්නා ව තාපයෙන් ආරක්ෂා කිරීමට ය
අනෙක් මෙවැනි ආයුධ මෙන්ම මෙහිත් ග්‍රෙනේඩය රොකට් විදිනයෙන් පිටට නෙරා පිහිටා තිබේ
ග්‍රෙනේඩය මි
40 ත් 105 ත් අතර විෂ්කම්භයකින් යුතු අතර කි
2 ත් 4.5 ත් අතර බරකින් යුක්ත වෙයි
එය වෙඩිබෙහෙත් ආධාරයෙන් විදිනයෙන් පිටතට විදින අතර එමගින් එයට තත්පරයට මීටර් 115 ක ආරම්භක වේගයක් ලබා දේ
මිටර 10 ක දුරකදි රොකට් මෝටරය ජ්වලනය වෙන අතර එය මීටර 500 ක දුරකට පමන ක්‍රියාත්මකව පවතී
ග්‍රෙනේඩය ස්ථාවර කිරීම සඳහා එය දෙපස වරල් ඇති අතර, එයට උපරිම මි
1100 ක් පමන දුරක් ගමන් කළ හැක
භාවිතය 
බොහෝ නවීන යුධ ටැංකි වල දියුණු සන්නාහ වලින් සන්නද්ධ බැවින් RPG ප්‍රහාර එතරම් ඵලදායි නොවේ
නමුත් දිගින් දිගටම ප්‍රහාර එල්ල කිරීමෙන් දුර්වල වන සන්නාහය විනිවිද යාමට හැකිවන ග්‍රෙනේඩයකට යුධ ටැංකියක් විනාශ කළ හැක
මද වශයෙන් සන්නාහ වු පුද්ගලයන් ප්‍රවාහනය කරන රථ ආදියට RPG භාවිත කල හැක
එමෙන්ම සාමාන්‍ය වාහන, ගොඩනැගිලි, බංකර ආදියට පහර දිමටද RPG භාවිතා කරයි
RPG ගුවන්යානා නාශක අවියක් ලෙස තරමක් දුරට ප්‍රයෝජනවත් වෙයි
සාමාන්‍යයෙන් මේවා භාවිතයෙන් ගුවනේ එක තැන රැදී සිටින හෝ ගොඩබ‍ාන හෙලිකොප්ටර් යානයකට සැගවී සිට ප්‍රහාර එල්ල කළ හැක
ඇෆ්ගන්-සෝවියට් යුද්ධයේදී,  ඇෆ්ගනිස්ථාන මුජාහිදීන් ගරිල්ලන් හෙලිකොප්ටර්වලට එරෙහිව ප්‍රහාර එල්ල කිරීම සඳහා සුදුසු වන පරිදි RPG අවි නවීකරණය කර පිළියෙළ කර ඇත
එහිදි ඔවුන් RPG ප්‍රචාලක සිලින්ඩරයේ පිටුපස කොටසට වක්‍ර හැඩයට සකස් කළ පයිප්ප කොටසක් එක් කිරීම මගින් පසු පසට එල්ල වන පිපුරුම් බලය හැරවීමක් කරනු ලබයි
මේමගින් RPG අවියක් බිම වැතිරී සිට ගුවන්යානයක් වෙත ඉහළට එල්ලකිරීමේ හැකියාව ලැබේ
මෙම නවීකරණය හේතුවෙන් අවිය ක්‍රියාත්මක කිරීමට ප්‍රථම ක්‍රියාකර වන්නා අණාවරණය වීමේ හැකියාව අවම වන අතර උණුසුම් වායූන් මගින් ක්‍රියාකරවන්නාට හානිවීමේ අවදානම ද අවමවේ
මුදිහිදීන්වරු RPG අවි වල පවතින තත්පර 4.5 මුහුර්තනය මෙම අවිය සතුරු ගුවන්යානාවලට වෙඩිතබන තුවක්කු සමුහයක් ලෙස ක්‍රියාකර වීම සඳහා යොදා ගනී
මෙසේ එකවර RPG කිහිපයක් එල්ල කිරීම මගින් ඉලක්කය සපුරා ගැනීමේ හැකියාව ඉහළ නංවා ගනී
මේ කාලය තුළදී සෝවියට් හෙලිකොප්ටර් යානා ගොඩබෑම් ප්‍රදේශයන් තුළදී RPG මගින් එල්ල වන අවධානම මගහරවා ගැනීම සඳහා ගොඩ බෑමට ප්‍රථම අවට ප්‍රදේශ සම්පුර්ණයෙන් ආවරණය වන පරිදි වෙඩි ප්‍රහාර මාලාවක් එල්ල කිරීම සිදු කළහ
තවද ඇෆ්ගන් ගරිල්ලන් නිවැරදි සූදානම සහ තක්සේරුව වළකනු පිණිස එකවරකට එක්ව ගමන් කරන හෙලිකොප්ටර් යානා සංඛ්‍යාව වෙනස් කිරීමට පුරුදුව සිටියහ
මෙම තත්ත්වයට මුහුණ දීම පිණිස මුජයදීන්වරු පොළව තුළට හාරා සකස් කළ ඉහළින් ආවරණය වූ ප්‍රහාරක පිහිටුම් සකස් කළ අතර එවිට එයට මුහුණදීම සඳහා සෝවියට් හමුදා සේනාංක තම ගොඩබෑම් ප්‍රදේශ අවට ආරක්ෂිත තත්ත්වයට පත් කිරීම සඳහා ඒවා අවට ඉන්ධන වායු බෝම්බ හෙළීම ආරම්භ කළහ
කෙසේ නමුත් එක්සත් ජනපදය මගින් ලබාදුන් ස්ටින්ගර් වර්ගයේ (Stinger) බිම සිට අහසට එල්ල කෙරෙන (SAM) මිසයිල ලැබීමත් සමග ඇෆ්ගන්වරු RPG අවි භාවිතයෙන් ප්‍රහාර එල්ල කිරීම අත්හැර දැමූහ
1993 වසරේ සෝමාලියාවේ මොගඩිෂු සටනෙහිදී එක්සත් ජනපදයට අහිමි වූ බ්ලැක් හෝක් (Black Hawk) හෙලිකොප්ටර් යානා යුගලම විනාශ කරන ලද්දේ RPG – 7 වර්ගයේ අවි මගිනි
ඉරාකයේ දී සහ දෙවැනි ඇෆ්ගනිස්ථාන සටන් ව්‍යාපාරයෙහි ඒකාබද්ධ හමුදා හෙලිකොප්ටර් යානාවලට එරෙහිව RPG අවි භාවිතා වූ අතර එමගින් මිශ්‍ර ප්‍රතිඵල ලැබුණි
ශ්‍රී ලංකා යුද හමුදාව ද චීනයේ නිෂ්පාදිත RPG-7 හි ප්‍රභේදයක් වන Type 69 RPG අවි භාවිතා කරනු ලබයි
ආයුධ
රේඩාර් යනු පරාසය ඌනතා අංශය දිශාව හෝ වේගය හඳුනා ගැනීම සඳහා විද්‍යුත් චුම්භක තරංග භාවිතා කරන පද්ධතියකි
මෙමගින් සචල මෙන්ම නිසල වස්තූන් ද නිරීක්ෂණය කළ හැකි අතර මේ සඳහා ගුවන් යානා, නැව්, මෝටර් රථ, කාලගුණ සැකසුම් සහ භූමි සැකසුම් උදාහරණ වෙයි
රේඩාර් උපාංග හැඳින්වීම සඳහා භාවිතා කරන ඉංග්‍රීසි වදන වන RADAR යන්න 1941 වසරේ දී නිර්මාණය වූවක් වන අතර එය radio detection and ranging නම් පදයෙහි මුලකුරු ඇසුරෙන් නිර්මාණය කරන ලද්දකි
එතැන් පටන් මෙම වදන සම්මත යෙදුමක් ලෙස ඉංග්‍රීසි භාෂාවට එක් වූ අතර එය  කැපිටල් අකුරු භාවිතයෙන් තොරව ලිවීම ද සිදු කෙරෙයි
මුල් කාලයේදී රේඩාර් උපාංග බ්‍රිතාන්‍යයේදී RDF (radio direction finder) ලෙස හඳුන්වන ලදී
රේඩාර් පද්ධතියකට රේඩියෝ තරංග විමෝචනය කරන විමෝචකයක් ද අදාළ වස්තූන් මගින් පරාවර්තනය කරන රේඩියෝ තරංග අණාවරණය කෙරෙන අණාවරකයක් ද පවතින අතර සාමාන්‍යයෙන් විමෝචකය සහ අණාවරකය එකම ස්ථානයේ පිහිටයි
සාමාන්‍යයෙන් මෙසේ පරාවර්තනයෙන් ලැබෙන රේඩියෝ සංඥා ඉතා දුර්වල වන නමුත් මෙම සංඥා වර්ධනය කළ හැක
මේ හේතුවෙන් ශබ්ධය සහ දෘෂ්‍ය ආලෝකය වැනි විමෝචන ඇසුරෙන් අණාවරණය කරගත නොහැකි තරම් දුරකින් පවතින වස්තූන් හඳුනාගැනීමේ හැකියාව රේඩාර් උපාංගවලට ලැබෙයි
රේඩාර් උපාංග විවිධ භාවිතයන් ගණනාවක් සඳහාම යොදා ගැනේ
මෙවැනි භාවිතයන් අතරට හමුදාමය භාවිතයන් හැරුණු විට වර්ෂාපතනය අණාවරණය කර ගැනීම, සාගර මතුපිට තරංග මැනීම, ගුවන් යානා හැසිරවීම සහ පොලිස් නිළධාරීන් මගින් වේගසීමාව ඉක්මවා යන මෝටර් රථ හදුනාගැනීම යනාදිය ද අයත් වෙයි
thumb|ඇමරිකානු විප්ලවයෙන් ආ මහද්වීපික කාලතුවක්කු කාර්ය මණ්ඩලය

‍ඓතිහාසිකව කාල තුවක්කු යන්න භාවිතා වන්නේ යුද්ධයේ දී විශාල ප්‍රක්ෂේපණ නිදහස් කිරීම සඳහා යොදා ගන්නා ඕනෑම ආකාරයේ එන්ජිමකි
මෙම වදන මූලිකවම එවැනි ආයුධ ක්‍රියාත්මක කරන සෙබළුන් දැක්වීමට හා යම් ජාතියක ආයුධ හසුරවන භූමි ‍ඒකක හැඳින්වීමට යොදා ගනී
මෙම වදනට මුහුදු කාල තුවක්කු ඇතුලත් වන අතර සාම්ප්‍රදායිකව ඒවා වෙරළාශ්‍රිත ප්‍රදේශ මුහුදෙන් සිදුවන පහර දීම්වලින් ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා හා නැව් ගමන් පාලනය සඳහා යොදා ගනී
20 වන සියවසේ දී ගුවන් යානා හඳුන්වාදීමත් සමඟ කාලතුවක්කුවලට ද භූමියේ සවි කර ඇති ගුවන් යානා නාශක උපාංග ඇතුළත් විය
යුධමය ව්‍යවහාරයේ දී කාල තුවක්කු ඒකකයක් සාමාන්‍යයෙන් හඳුන්වනු ලබන්නේ බැටරි (Battery) ලෙසය
Barrage කාලතුවක්කු 

Barrage කාලතුවක්කු යනු කාලතුවක්කු පෙලක් හෝ කාලතුවක්කු යෙදු බාධකයකි
එය නිර්මාණය කරන්නේ තුවක්කු විශාල ප්‍රමාණයක් නොනවත්වා වෙඩි තැබීමෙනි
මෙමගින් සතුරාගේ ගමන් කිරීම වළකාලන අතර අගල් වැනි ස්ථානවල රේඛීයව ස්ථාන ගත වන සතුරාට පහර දීමට හෝ සතුරා අඩ පණ කිරීමට එහිදී මිත්‍ර හමුදාවන්ට හැකි වේ
සියළුම තුවක්කු එකම හා කුඩා ප්‍රදේශයකට ඉලක්ක ගත වී ඇති නිසා එය ඒකාග්‍රතාව මත වෙනස් විය හැක
Barrage කාලතුවක්කු - වාසි සහ අවාසි
ප්‍රහාරක යුධභටයන් හට බාධක අසළම සිට ප්‍රහාර එල්ල කිරීමේ වැදගත්කම මෑතක සිට සනාත වී ඇති අතර එම නිසා කාලතුවක්කු ප්‍රහාරවලින් ඇතිවන කම්පනයන්ගෙන් ආරක්ෂා වීමට කාලය ගත නොකිරීමට සිදුව ඇත
තවද, තම බංකර තුළින් එළියට ඒමටද ඒමගින් හැකි විය
ප්‍රංශය 10% ක් පමණ සෙබළු බාධක අසළම සිට ප්‍රහාර එල්ල කිරීමේදී තමන්ගේම කාලතුවක්කු ප්‍රහාරවලට හසු වී තුවාල ලැබිය හැකිය‍
ප්‍රහාරකයන් කාල තුවක්කු ප්‍රහාරයක් එල්ල කළ වහාම ඉතා ඉක්මණින් අනෙක් පස ආරක්ෂකයන්  නැවත ස්ථාන ගත වීමට පෙර ස්ථානගත විය යුතු අතර විශේෂයෙන් බංකර වැනි ස්ථානවලට යොමු විය යුතුය
පළමු ලෝක යුද්ධය අවසානයේදී පසක් වූ සුවිශේෂී සාධකය නම් බාධක මගින් සතුරාව අධෛර්යට පත් කළ හැකිය යන සාධකයයි
එම අධෛර්යමත් කිරීම ශාරීරිකව සතුරාට තුවාල සිදු කිරීමට වඩා වාසිදායකය
එවන් අවස්ථාවකදී කෙටි එහෙත් ක්ෂණික කාලතුවක්කු ප්‍රහාරයක් එල්ල කිරීමෙන් පාබල සේනාවන් හට විශාල වාසි අත් කර ගත හැකිය
බඩගා ගමන් කළ යුතු බාධක ඉතා විෂ්මය ජනක ඒවා වේ
එහි සිට පාබල සේනා ඉවත් වීමට ප්‍රථම ප්‍රහාර එල්ල කිරීම වාසිදායක උපක්‍රමයකි
මෙය  වඩාත් අවශ්‍ය වන්නේ සතුරන් ස්ථානගත වී ඇති අයුරු මුළුමණින්ම පරීක්ෂා කළ නොහැකි අවස්ථාවලදී තනි තනිව සතුරු ඉලක්කයට ගැනීම සඳහාය
එහෙත් එය නාස්තිකාර ක්‍රියාවක් වන්නේ සමහර විටෙක බොහෝ වෙඩි තැබීම් මගින් සතුරා හට කිසිදු හානියක් සිදු නොවී බිමට පතිත වීම හේතුවෙනි
පළමු ලෝක යුධ සමයේ නිර්මාණය කළ බාධක පාබල සේනාවන්හි කාලතුවක්කු ප්‍රහාර සීමා කිරීමට වැඩි බලපෑම් එල්ලකළ අතර එම නිසා ඍජු සේනා හැසිරවීම්වල අවශ්‍යතාවයක් පැන නැගුණු නිසා දක්ෂ යුධෝපායන් අවම විය
ක්‍රමයෙන් ජය ගැනීමේ  උපක්‍රමය  වඩා  වාසි දායක වුවත් ජර්මානු සේනා මෙම උපක්‍රම‍යේ ලක්ෂණයක්වන බඩගා යන බාධක යුධ බිමෙහි ඇති කළේ නැත
එහෙත් “ මයිකල් මෙහෙයුමේ” ආරම්භක අවධියේදී ඉතා විශාල වශයෙන් එවැනි බාධක විශාල ලෙස භාවිත කොට ඇත
නමුත් බාධක වලදී පාබල සේනාවන්හි වෙඩි බලය පිළිබඳව විශ්වාසය තැබීම වැනි සාම්ප්‍රධායික යුධ උපක්‍රම මෙහිදී මග හැර තිබීම විශේෂත්වයකි
දෙවැනි ලෝක යුධ සමයේදී බටහිර කාන්තාරයන්හි තිබූ බාධකවල එක් වාසියක් වූයේ පාබල සේනාවන් පෙළ ගැස්වීම සඳහා   බාධක යොදාගත හැකි වීමත්, එමගින් ඔවුන් නිවැරදිව පෙළ ගැස්වීමට හැකි වීමත්ය
‍

1943 න් පසුව හඳුනාගත් ආකාරයට බාධක නිසා වෙඩි බලය නාස්තිවන අතර තවද, බාධක පාබල සේනාවන් දැඩි පෙළගැස්වීම් මගින් ඉදිරියට යාමට බල කරන බවද දැක්වේ
බාධක මගින් ප්‍රහාරක සේවාවන්හි ජයග්‍රහණ වළකාලීමට ඇති හැකියාව ප්‍රබලය
විකසනය 
බරාජ් කාලතුවක්කු විකාශනය වූයේ පළමු ලෝක යුද්ධ සමයෙහිදීය
1914-15 වන තුරු කාලතුවක්කු වෙඩි තැබීම සිදුකෙරු‍නේ අබාධ දෘෂ්ඨි පථයක් සහිත වූ විටෙක දෘශ්‍යමාන ඉලක්ක වෙතට වූ අතර, තනි ඉලක්කයක් සඳහා වෙඩි තැබීමට  සන්නද්ධ වන්නාවූ විටෙක පුරුද්දක් වශයෙන් භාවිතා කෙරුණු විශාලතම බල ගණය වූයේ තුවක්කු 25 ක් දක්වා සංඛ්‍යාවකින්  සමන්විත වූ  රෙජිමේන්තුව හෝ සේනාංකය වේ
අගල් යුධ කිරීම් කරලියට පැමිණි කල නිරීක්ෂකයන් භාවිතා කිරීමෙන් වක්‍ර අයුරින් වෙඩි තැබීමේ අවශ්‍යතාවය, වඩාත් විචිත්‍රවූ කාලතුවක්කු වෙඩි තැබීම් සැලසුම් සකස්කිරීමේ අවශ්‍යතාවය සහ කාලතුවක්කු ශාස්ත්‍රය වෙත වඩාත් විද්‍යාත්මක ලෙසින් පිවිසුමෙහි අවශ්‍යතාවයද ඉස්මතු විය
කාලතුවක්කු පිහිටු‍වීමෙහිදී (ස්ථානගත කිරීමෙහිදී) වඩාත් සංකීර්ණ ගණනය කිරීම් සිදුකිරීමට තුවක්කුකරුවන්ට සිදු විය
තනි තනි තුවක්කු ඉලක්ක ගත කෙරුනේ ඒවායේ වෙඩි පාතය අනෙක් තුවක්කුවල වෙඩි පාත හා සමගින් සමායෝජනය තුලින් කිසියම් රටාවක් මවන ආකාරයටය
බරාජ් කාලතුවක්කු සඳහා මෙම රටාව රේඛාවක් විය
1915 දී නර්ව් ෂාප්ල් සටන සඳහා විධාන සිදුකිරීමෙහිදී මුල් වරට ඉංග්‍රීසියෙන් “බරාජ්” යන පදය ව්‍යවහාර වූ බව විශ්වාස කෙරේ
" ඔසවන බරජය" කලින් කලට දුර ප්‍රමාණ වෙනස් කරමින් ප්‍රහාර දියත් කිරිමට යොදා ගැනිනි
"ඇවිනි බරාජ" එනම් මෙතන ගෙන යා හැනකි බරාජ කාලතුවක්කු අවි කුවා වර්ධනයන්ගෙන් එසවිනි
එමනිසා ඒවා සෙමින් ඉදිරිවට ගමන් කලහ
නමුත් පාලබ හමුදාව සමග ගමන් කිරිම හැකිවිය
ආරම්භයේදි "ඇවිදින බරාජ" වල එසනිම් පෙර නිර්මාණ කර තිබිනි
මෙමගින් විවිධ සුෂ්කරනා වලට මුහුණ දීමට හමුදාව සිදුවිය
වන I ලෝක යුද්ධ‍ය අවසාන වරාජ සංකිර්ණ ලෙස එහා මෙහො යාමට හැකිවන පරිදි සකස් කෙරෙනි
නමුත් මෙය කාල සටහනක් මගින් පාලනය කරති
දෙවන ලෝක යුද්ධය ආරම්භයේදී තාක්ෂණය හා සන්නිවේදනය දියුණු වුනිසා බරන් එසවීමට උපදෙස් දීමට පාබල හමුදාවටම හෝ ඉදිරි නිරික්ෂකයන්ට හැකිවිය
බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් නිෂ්පාදිත "වේගවත් බරාජය" සම්මෙත බරාජය ලෙස පිගිත් අතර මෙය රේඛියෝ තරංග මගින් හසුරවිය හැක
‍ෙම් සදහා ඉහල අවිසැලසුම් අවශ්‍ය නොවිනි
කාලතුවක්කු
අධෝසටහන්

මූලාශ්‍ර
Printed sources
Ash & Nelson, "Wheeler's Dental Anatomy, Physiology, and Occlusion
" 8th edition
Saunders, 2003. ISBN 0-7216-9382-2.
Cate, A
"Oral Histology
development, structure, and function
"  5th edition, 1998.  ISBN 0-8151-2952-1.
Executive Summary of U
Surgeon General's report titled, "The Health Consequences of Smoking
A Report of the Surgeon General," hosted on the CDC website
Page accessed January 9, 2007.

Freeth, Chrissie
"Ancient history of trips to the dentist"  British Archaeology, 43, April 1999. Page accessed January 11, 2007.

Kidd, E
and B
Pickard's Manual of Operative Dentistry, Sixth Edition
Chapter 1 - Why restore teeth
Neville, B
, Douglas Damm, Carl Allen, Jerry Bouquot
"Oral & Maxillofacial Pathology
" 2nd edition, 2002. ISBN 0-7216-9003-3.
Rogers, Anthony H (2008)
Molecular Oral Microbiology Caister Academic Press ISBN 978-1-904455-24-0
Ross, Michael H
, Gordon I
Kaye, and Wojciech Pawlina, 2003. Histology
a text and atlas
ISBN 0-683-30242-6.
Rogers, Anthony H (2008)
Molecular Oral Microbiology Caister Academic Press ISBN 978-1-904455-24-0
Soames, J
and Southam, J
Oral Pathology, second edition, chapter 2 - Dental Caries
Sonis, Stephen T
"Dental Secrets
Questions and Answers Reveal the Secrets to the Principles and Practice of Dentistry
" 3rd edition
Hanley & Belfus, Inc
, 2003. ISBN 1-56053-573-3.
Summit, James B
William Robbins, and Richard S
Schwartz
"Fundamentals of Operative Dentistry
A Contemporary Approach
" 2nd edition
Carol Stream, Illinois, Quintessence Publishing Co, Inc, 2001. ISBN 0-86715-382-2.

Online sources
FAQs About Root Canal Treatment, hosted on the American Association of Endodontists website
Page accessed August 16, 2006.
ADA Early Childhood Tooth Decay (Baby Bottle Tooth Decay)
Hosted on the American Dental Association website
Page accessed August 14, 2006.
ADA Methamphetamine Use (METH MOUTH)
Page accessed February 14, 2007.
"Aspects of Treatment of Cavities and of Caries Disease" from the Disease Control Priorities Project
Page accessed August 15, 2006.
Banting, D
"The Diagnosis of Root Caries
"  Presentation to the National Institute of Health Consensus Development Conference on Diagnosis and Management of Dental Caries Throughout Life, in pdf format, hosted on the National Institute of Dental and Craniofacial Research
Page accessed August 15, 2006.
"Dental caries", from the Disease Control Priorities Project
Page accessed August 15, 2006.
Dental Caries, hosted on the University of California Los Angeles School of Dentistry website
Page accessed August 14, 2006.
"Dental Health" , hosted on the British Nutrition Foundation website, 2004. Page accessed August 13, 2006.
Dig uncovers ancient roots of dentistry
Tooth drilling goes back 9,000 years in Pakistan, scientists say, hosted on the MSNBC website
Page accessed January 10, 2007.
Doniger, Sheri, B
"Sealed
" Dental Economics, 2003. Page accessed August 13, 2006.
Elliott, Jane
Medieval teeth 'better than Baldrick's', hosted on the BBC news website
October 8, 2004. Page accessed January 11, 2007.
Epidemiology of Dental Disease, hosted on the University of Illinois at Chicago website
Page accessed January 9, 2007.
Frequently Asked Questions , hosted on the American Dental Hygiene Association website
Page accessed August 15, 2006.
A Guide to Oral Health to Prospective Mothers and their Infants, hosted on the European Academy of Paediatric Dentistry website
Page accessed August 14, 2006.
Guideline on Infant Oral Health Care, hosted on the American Academy of Pediatric Dentistry website
Page accessed January 13, 2007.
Health Promotion Board
Dental Caries , affiliated with the Singapore government
Page accessed August 14, 2006.
Health Strategy Oral Health Toolkit , hosted by the New Zealand's Ministry of Health
Page accessed August 15, 2006.
Healthy People
2010.  Html version hosted on Healthy People
gov website
Page accessed August 13, 2006.
"History" , hosted on the Xylitol
Page accessed October 22, 2006.
History of Dentistry
Ancient Origins, hosted on the American Dental Association website
Page accessed January 9, 2007.
Introduction to Dental Plaque
Hosted on the Leeds Dental Institute Website
Page accessed August 14, 2006.
McCauley, H
Berton
Pierre Fauchard (1678-1761) , hosted on the Pierre Fauchard Academy website
The excerpt comes from a speech given at a Maryland PFA Meeting on March 13, 2001. Page accessed January 17, 2007.
New Drill for Tomorrow's Dentists
WIRED Magazine, May, 2004.  Page accessed May 24, 2007.
Oral Complications of Chemotherapy and Head/Neck Radiation, hosted on the National Cancer Institute website
Page accessed January 8, 2007.
Oral Health Resources - Dental Caries Fact Sheet
Hosted on the Centers for Disease Control and Prevention website
Page accessed August 13, 2006.
Oral Health Topics
Anesthesia Frequently Asked Questions, hosted on the American Dental Association website
Page accessed August 16, 2006.
Oral Health Topics
Baby Bottle Tooth Decay, hosted on the American Dental Association website
Page accessed August 14, 2006.
Oral Health Topics
Cleaning your teeth and gums
Page accessed August 15, 2006.
Oral Health Topics
Dental Filling Options, hosted on the American Dental Association website
Dry Mouth, hosted on the American Dental Association website
Page accessed January 8, 2007.

Radiographic Classification of Caries
Hosted on the Ohio State University website
Page accessed August 13, 2006.
" Table 38.1.  Mean DMFT and SiC Index of 12-Year-Olds for Some Countries, by Ascending Order of DMFT", from the Disease Control Priorities Project
Page accessed January 8, 2007.
"Teeth & Jaws
Caries, Pulp, & Periapical Conditions ," hosted on the University of Southern California School of Dentistry website
Page accessed June 22, 2007.
Tobacco Use Increases the Risk of Gum Disease , hosted on the American Academy of Periodontology
Page accessed January 9, 2007.
Tooth Decay , hosted on the New York University Medical Center website
Page accessed August 14, 2006.
What is a Root Canal
, hosted by the Academy of General Dentistry
Page accessed August 16, 2006.
Wisdom Teeth , packet in pdf format hosted by the American Association of Oral and Maxillofacial Surgeons
Page accessed August 16, 2006.
World Health Organization website, "World Water Day 2001
Oral health", p
2. Page accessed August 14, 2006.
The World Oral Health Report 2003
Continuous improvement of oral health in the 21st century – the approach of the WHO Global Oral Health Programme, released by the World Health Organization
(File in pdf format
) Page accessed August 15, 2006.

බාහිර සබැදි 
What causes cavities