Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
එසේ වුවද ජාතක පොතෙහිම එන සදහනෙහි රජතුමන්ගේ නම සදහන්ව නැත
මහා වංශයෙහි සදහන් වන පරිදි  පරාක්‍රම ඇමති වරයාගේ ආරාධනයෙන් වීරසිංහ ප්‍රතිරාජගේ උත්සාහයෙන් අටුවා සාමීන් විසින් සිංහල ජාතක පොත ලියනු ලැබිය
මහා වංශයෙහි සදහනට අනුව ස්විතීය පණ්ඩිත පරාක්‍රම බාහු රජතුමා ජාතක කතා සිංහලයට පරිවර්තනය කොට ඒවා ප්‍රචාරය කරවන්නට ඇත
වර්තමාන ජාතක පොතේ සදහන් වන අන්දමට පසුව ජාතක කතා හා පාලි දැන උගත් කතෘ මණ්ඩලයක් විසින් සමිපාදනය කරන්නට ඇත
ලංකාව ථේරවාදය මුලික කරගත් රටක් වුවද කෙමෙන් මහායාන අදහස් කෙරේ සැලකිලිමත් වු අයුරැ මහායාන අදහසින්ම නොවුවත් ජාතක පොත බෝසත් සිරිත මතු කරන්නක් විය
එනමි බෝධිචර්යාවතාරය ආදී කෘතීන්හි එන බෝධිසත්ව චර්යාව මේ ජාතක කතා තුලින් නිරූපනය වන ජාතක කතා සමිපාදනය වී ඇත්තේ, උපදේශ කතා ස්වරූපයෙනි
බෝධසත්ව චරිත ආශ්‍රයෙන් හික්මුණු මිනිස් සමාජයක් බිහිකිරිම එහි අරමුණ විය
මේ කතා සුදන දුදන චරිත ලක්ෂණ පිළිබිබු වන සේ රචනා වී ඇත
ජාතක පොතෙහි ජාතක කතා පන්සිය හතළිස් හතක්  ඇත
(547)
ජාතක පොතෙහි එන සෑම කතාවක්ම වර්තමාන කතාව, අතීත කතාව, පූර්වාපර සන්ධි ගැලපීම යනුවෙන්ව අවස්තා තුනක් ඇත
වර්තමාන කතාව ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයට අයත්ය
අතීත කතාව ඉදිරිපත් කර ඇත්තේ අතීතාවලෝකනයෙනි
වර්තමාන අතීත දෙකෙහි සමිබන්ධය බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින්ම දක්වනු ලබයි
ජාතක කතා කරුවාට  ආවේනික වූ අපුර්ව ආකෘතිය ජාතක කතා නිර්මානකරුගේ  අපුර්ව ප්‍රතිභාව කියා පාන්නක් වේ
ජාතක කතාවන්හි බොහෝ විට උත්සාහ ගෙන ඇත්තේ චරිත වල ආධ්‍යාත්මය දෙසට එබී බැලීමටයි
ජාතක පොතෙහි බස් වහර ගත් විට ජාතක කතා කරුවා තම කෘතිය ව්‍යවහාර භාෂාවට සමීප කරන්නට උත්සාහ ගෙන ඇත
එයට හේතුව කතා කීමේ කලාව පොදු ජනතාවට වඩාත් සමීප වෙමින් කලයුතු යැයි විශ්වාස කිරීම විය යුතුය
මෙම උත්සාහ යන්ගේ ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් ජාතක පොත වැඩි වශයෙන් සිංහලයන් අතර භාවිතයට පැමිණි කෘතිය බවට  පත්විය
මේ අඩවියත් බලන්න
 බුදු දහම
 පන්සියපනස් ජාතක පොත
 මළපොත

අඩවියෙන් බැහැර පිටු 
 damruwana
org- Dhamma Desana in Sinhala, Guide to attain Nibbanic bliss
Buddhist Society of Western Australia 
Tipitaka and Articles (SL)
Complete Tipitaka in Pali
Tipitaka Chanting in Pali
International home page of the organizations which offer courses in Vipassana Meditation in the tradition of Sayagyi U Ba Khin as taught by S
Goenka 
About Buddhism - the Teachings of Buddha
Buddhism Portal for the Milton Keynes area (UK)
E-Sangha Buddhism Portal
His Holiness The Dalai Lama teachings on Buddhism
Hongaku Jodo, a major American movement of Pure Land Buddhism
Access to Insight Readings in Theravada Buddhism
Ashoka the eDharma university Very high-quality online courses
BuddhaNet
BuddhaChat
org - A Buddhist's learning community
com
Buddhist Studies WWW Virtual Library
DharmaNet
Essentials of Buddhism
Photographic & Tactile exhibition by Doug Blane at The Open University 2006
ReligionFacts
Tathagatagarbha Buddhism five of the main "tathagatagarbha" sutras in full (or in part)

"Nirvana Sutra Buddhhttpism"
full text and discussion of the Mahayana Mahaparinirvana Sutra
Journal of Global Buddhism by Charles S
Prebish, Pennsylvania State University (USA) and Martin Baumann, University of Lucerne (Switzerland)
මානව ඉතිහාසහයේ වඩාත්ම විනාශකාරි යුද්ධය වු දෙවන ලෝක සංග්‍රාමය පදනම් කරගෙන එක්සත් ජාතීන්බිහිවුයේ සියලු දෙනා සඳහා වඩා යහපත් ලෝකයක් ගොඩ නැගිමටයි අන්තර් ජාතික සාමය හා ආරක්ෂාව තහවුරු කිරිමේ සිට මිනිස් වර්ගයා මුහුණ දෙන දරිද්‍රතාව පරිසරික විනාශය ජල අර්බුදය ඒඩ්ස් ත්‍රස්තවාදය හා අපරාධ වැනි සියලු දෙනාට  පොදු අභියෝග ජය ගැනිමේ අභිලාෂාය මෙහි අරමුණු අතර වේ
එබැවින් සෑම මනුෂ්‍යයකුගේම දෛනික ජිවිතය හා එක්සත් ජාතීන් අතර කිසියම්  හෝ සබඳතාවක් තිබෙන තරමට එය අද අපට අත්‍යාවශ්‍ය සංවිධානහක් බවට පත්ව ති‍බේ
එක්සත් ජාතීන් යනු

එක්සත් ජාතීන් ලෝක සාමය හා සමාජ ප්‍රගතිය උදෙසා ස්වේඡාවෙන් එක් වි සිටින්නා වු ස්වාධින රටවල අනන්‍ය සම සංවිධානයකි සාමාජික රටවල් 51ක් සහිතව 1945 ඔක්තෝම්බර් 24වන දා එය නිල වශයෙන් ආරම්භ විය අද එහි සමාජිකත්වය රටවල් 193කි
[[රූපය
]MAP
png]

එක්සත් ජාතීන් ආරම්භ වුයේ

දෙවන ලෝක යුද්ධයේ අමිහිරි සිදුවිම් එක්සත් ජාතීන් බිහි කිරිමට හේතු සාධක විය එහිදි දශලක්ෂ  සංඛ්‍යාත ජනයා මිය ගියහ තවත් දශලක්ෂ සංඛ්‍යාත පිරිස් අවතැන් වුහ ලෝක නායකයෝ සාමය උදා කිරිමට හා අනාගත යුද්ධ වැලැක්විමට නම් සියලු ජාතීන් ලෝක සංවිධානයක් මඟින් එකට වැඩ කිරිමෙන් හැකි බව තේරුම් ගත්හ එහි ප්‍රතිඵලය වුයේ එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයයි
එක්සත් ජාතීන් ක්‍රියාත්මක වන්නේ

මෙයට ක්‍රියාත්මක විමට මඟ පෙන්වන්නේ  එක්සත් ජාතීන්ගේ ප්‍රඥාප්තියයි
එය සාමාජික රටවල අයිතිවාසිකම් යුතුකම් හා ඔවුන් විසින් නියම කරගෙන ඇති අරමුණු සපුරා ගැනිම පිණිස කළ යුත්තේ කුමක්දැයි පැහැදිලි කරන රිති මාලාවකි
කිසියම් ජාතීයක් එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජිකත්වය ලැබු විට ප්‍රඥාප්තියට අඳාල අරමුණු හා නිති පිළිගනි
ව්‍යුහය

එක්සත් ජාතින්ගේ ක්‍රියාකාරකම් ලෝව පුරා පැතිර පවතින අතර ඒවා සිදු කෙරෙන ප්‍රධාන ආයතන හයක් පවති
1. මහා මණ්ඩලය

2. ආරක්ෂක මණ්ඩලය

3. භාරකාරත්ව මණ්ඩලය

4. අන්තර් ජාතික අධිකරණය

5. ආර්ථික හා සමාජ මණ්ඩලය

6. ලේකම් කාර්යාලය

එක්සත් ජාතීන්ගේ මෙහෙවර 

වඩා යහපත් වඩා සුරක්ෂිත හා වඩා සාධාරණ ලෝකයක් ගොඩ නැඟිම ආරම්භයේ සිටම එන්සත් ජාතීන්ගේ අරමුණ විය මේ අරමුණ ඉටු කරගැනිම  සඳහා එක්සත් ජාතීන් හා ඊට අයත් සංවිධාන 1945 සිට මේ දක්වා ඉටු කළ මෙහෙවර
සාමය හා ආරක්ෂාව පවත්වා ගැනිම
 
සාම සාධක හමුදා සහ නිරික්ෂණ දුත මෙහෙවර 56ක් ස්ථාපනය කිරිමෙන් සාකච්ඡා මෙහෙවර ඉදිරියට  ගෙනයාමට අවශ්‍ය සන්සුන් පරිසරය නිර්මාණය කිරිමටත් දශ ලක්ෂ සංඛ්‍යාත ජනයාගේ ජිවිත බේරා ගැනිමට එක්සත් ජාතින් සමත් විය
සාම සාධනය

එක්සත් ජාතීන් මේ දක්වා කලාපිය ගැටුම් විශාල ප්‍රමාණයක් සමථයකට පත් කර තිබේ
ඉරාන -ඉරාක යුද්ධය අවසන් කිරිම ඇෆ්ඝනිස්ථානයන් සෝවියට්හමුදා ඉවත් කිරිම
එල්-සැල්වදෝර්හි සහ ගුවාතමාලාහි සිවිල් යුද්ධ නිමා කිරිම
නැගෙනහිර තිමෝරයට  ස්වාධීනත්වය උදා කිරිම
මෑත කාලීන ජයග්‍රහණ අතර වේ
යටත් විජිතවලට නිදහස 

1945 දි මිලියන 750 කට අධික ජනයා යටත්විජිතවල හෝ පරාධීන භූමි ප්‍රදේශවල ජිවත් වුහ එබඳු ජාතින් 80 කට වැඩිගණනක් ස්වාධීනත්වය දිනා  එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජිකයන් බවට පත්ව සිටි
ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය  ප්‍රවර්ධනය

අද ලෝකයේ ආණ්ඩුවලින් 60%ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදි ලෙස තෝරා පත් කර ගනු ලැබේ
1986 දි එය 40% ක් පමණි නිදහස් හා සාධාරණ  මැතිවරණ පැවැත්විම පිණිස එක්සත් ජාතීන් රටවල් 50කට පමණ සහාය වි ඇත
සංවර්ධනය සක්ෂාත් කර ගැනිම

එක්සත් ජාතීන්ගේ ක්‍රමය විසින් සංවර්ධනය වන රටවලට වාර්ෂිකව සැපයෙන ණය හා ප්‍රදාන අගය ඩොලර් බිලියන 10 ඉක්මවයි
එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවර්ධන වැඩසටහන සාමාජික රටවල සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ සෙසු ආයතන සමඟ සහයෝගයෙන් 5000කට වැඩි ව්‍යාපෘතිවලට ආධාර කරයි
මානව හිමිකම් ප්‍රවර්ධනය

සැම මනුෂ්‍යයකුටම තිබිය යුතු අයිතිවාසිකම් කවරේදැයි සඳහන් විශ්ව මානව හිමිකම් ප්‍රකාශනය1948 දෙසැම්බර් 10 සම්මත කරන ලදි අද එක්සත් ජාතීන් මානව හිමිකම් ප්‍රවර්ධනයට ආණ්ඩුවලට  බලපැම් කරයි
පරිසර සංරක්ෂණය

එක්සත්  ජාතීන් ගෝලිය පරිසර  සංරක්ෂණ වැඩසටහන හැඩ ගැස්විමේහිලා විශාල කාර්යභාරයක් ඉටු කර තිබේ
1992- මිහිකත සමුළුව
ඕසෝන් ස්ථරය රැක ගැනිමේ මොන්ට්‍රියල් සම්මුතිය ඒ අතර  වේ
අන්තර් ජාතික නිති සම්පාදනය

මානව හිමිකම් සම්මුතියේ සිට අභ්‍යාවකාශ පරිහරණය පිළිබඳ ගිවිසුම් දක්වා පුළුල් පරාසයක පැතිරෙන අන්තර් ජාතික ගිවිසුම් 400 කට වැඩි ප්‍රමාණයක් ඔවුන්ගේ මෙහෙය විමෙන් සම්පාදනය කර තිබේ
දකුණු අප්‍රිකාවේ වර්ණභේද වාදය අවසන් කිරිම

මිට අමතරව ඒක්සත් ජාතින්ගේ මෙහෙවර පිළිබඳව කෙටියෙන් 

ගැටුම්වලට ගොදුරුවුවන්ට සහන සැලසිම 

ස්ත්‍රි අයිතිවාසිකම් ප්‍රවර්ධනය

වසුරිය තුරන් කිරිම

විශ්ව ප්‍රතිසංස්කරණය

සංවර්ධනය වන රටවල ආයෝජන ප්‍රවර්ධනය

ස්වභාවික විපත්වල හානි අඩු කිරිම

විපතටපත් අයට ආධාර

බිම් බෝම්බ ඉවත් කිරිම

ජනගහන සැලසුම

මත්ද්‍රව්‍ය විරෝධී සටන

ආර්ථික ප්‍රතිසංසකරණ දිරි ගැන්විම

කම්කරු අයිතින් ප්‍රවර්ධනය

ලෝක සාගර පරිහරණයේ ස්ථාවර බවක් හා විධිමත් බවක් ඇති කිරිම

බුද්ධිමය දේපල  සුරැකිම

ස්ත්‍රීන්ගේ සාක්ෂරතාව නැංවිම

ඓතිහාසික  සංස්කෘතික  හා පෞරාණික ස්ථාන සුරැකිම

එක්සත් ජාතීන්ගේන් ශ්‍රී ලංකාවට

එක්සත් ජාතීන්ගේ මෙහෙවර ආරම්භ වු සංවර්ධනය වන රටවල් අතර ලංකාව ද එකකි 1952දි මේ සබඳතා ඇති වුවත් ශ්‍රි ලංකාව 1955 දෙසැම්බර් 14 වැනිදා එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජිකත්වය ලබා ගැනිමෙන් පසු මේ සබඳතා තව තවත් වර්ධනය විය
දැනට එක්සත් ජාතීන්ට අයත් සංවිධාන 11ක් කාර්යාල සහිතව  ශ්‍රී ලංකාවේ ක්‍රියාත්මකව පවති එක්සත් ජාතීන්ගේ ආයතන පද්ධතිය ලංකාවට මුල්‍ය හා තාක්ෂණික  ආධාර සපයන වැදගත් මුලාශ්‍රයකි
ඇතැම් ආයතන ආර්ථික වෘද්ධිය සඳහා ණය  සහ ප්‍රදාන සපයන අතර සෙසු ආයතන  සමඟි සන්ධානය ,ප්‍රතිසම්පාදනය ,යළි පදිංචි කිරිම ,මානව අයිතිවාසිකම් හා යහ පාලනය, දිළිඳුකම පිටු දැකිම ,ළමා සංවර්ධනය, කෘෂිකර්මය, සෞඛ්‍ය ,ආපදා ණය, තොරතුරු තාක්ෂණය සහ විශේෂඥ හා තක්ෂණික දැනුම  වැනි සේවා සලසයි
ගත වු පනස් වසර තුල බොහෝ ගනනක් ශ්‍රී ලංකිකයෝ එක්සත් ජාතීන්ගේ ප්‍රධාන ආයතන රැසක  මුල් පෙළේ  තනතුරු හෙබවුහ
2004 සුනාමි ව්‍යසනයේ දි ද එය අප රටට නොපැකිළිව ආධාර උපකාර දක්වන ලදී
එක්සත් ජාතීන් අද මෙන්ම ඉදිරියටද ලෝකයේ පැවැත්ම සඳහා අත්‍යවශ්‍ය සංවිධානයක් වෙයි
එක්සත් ජාතීන්ගේ නිළ භාෂා

	අරාබි, චින, ඉංග්‍රිසි,ප්‍රංශ, රුසියානු සහ ස්පාඤ්ඤ

එක්සත් ජාතීන්ට මුදල් ගෙවනු ලබන්නේ

එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජිකයෝ එක්සත් ජාතීන් කරන සැම දෙයකටම මුදල් ගෙවති
ඊට වෙනත්  ආදායම් මාර්ගයක් නැත ගෙවන මුදල් ප්‍රමාණය සාමාජික රටක ගෙවිමේ හැකියාව, ජාතික ආදායම සහ ජනගහනය මත පදනම්ව  ඇත
වැඩිම මුදල් ප්‍රමාණයක් ගෙවන්නේ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයයි
මුලාශ්‍රය
එක්සත් ජාතීන්  60 වසරක කාර්යය සාධනය ,එක්සත් ජාතීන්ගේ ප්‍රවෘත්ති කේන්ද්‍රය ,එක්සත් ජාතීන්ගේ පාරිශ්‍රය,‍කොළඹ
මේ අඩවිත් බලන්න
එක්සත් ජාතීන්ගේ මණ්ඩලයට

එක්සත් ජාතීන්

අඩවියෙන් බැහැර පිටු
http
org/

දේශපාලනය - ලෝකය
ජාත්‍යන්තර සංවිධාන
එක්සත් ජාතීන්
එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය
කෘෂිකාර්මික නොවන ආර්ථීක කටයුතු සදහා ඒකරාශී වු පුද්ගලයන් සමුහයක් වාසය කරන ප්‍රදේශයක් නාගරික ප්‍රදේශයක් ලෙස හැඳින්විය හැකිය
නාගරික යැයි නිර්වචනය කළ ප්‍රදේශ වල ජන සංඛ්‍යා ප්‍රතිශතය ක්‍රමයෙන් වර්ධනය වීම නාගරීකරණය ලෙස හැදින්විය හැකිය
ලොස් ඇන්ජලිස්හි මෙට්‍රොපොලිටන් පෙදෙස 

	
නාගරීකරණය යනු ලෝකය පුරා විශාල ලෙස පැතිරී ඇති සමාජමය විපර්යාසයන් අතර ප්‍රධාන එකකි
ලෝක ජනවිද්‍යාත්මක වෙනස්‍වීම් පැහැදිලි ලෙස පෙන්විය හැකි දර්ශකයක් වුව ද නාගරීකරණය සෑම තැනකම සමාකාරව වර්ධනය වූ ක්‍රියාවලියක් නොවේ
එමෙන්ම "නගර" යන්න සඳහා පැහැදිලි ඍජු නිර්වචනයක් සපයා ගැනීම ද දුෂ්කර වූවකි
නගරයක් යනු වාණිජ,කාර්මික, මූල්‍ය, අධ්‍යාපන, සෞඛ්‍ය ,පරිපාලන, නේවාසික යනාදී විවිධ වූ කාර්යයන් සංකේන්ද්‍රණය වූ ජනාවාසයකි
එබැවින් කඩසාප්පු, කර්මාන්තශාලා, බැංකු, පාසල්, රෝහල් ,රාජ්‍ය ආයතනයන්, නිවාස වැනි විවිධ කාර්යයන් සඳහා වෙන්වූ ගොඩනැඟිලි නගරය තුළ පවතී
නගරයක් තුළ වගාබිම්, වනාන්තර වැනි භූමි පරිභෝජනයන්ට වඩා ඉදිකළ බිම් සාපේක්‍ෂව කැපී පෙනෙයි
මෙවැනි ලක්‍ෂණ සහිත ප්‍රදේශ නාගරික ප්‍රදේශ ලෙස හඳුන්වනු ලබයි
‍බොහෝ රටවල ජනසංඛ්‍යාව පදනම් කර ගනිමින් නාගරික ප්‍රදේශ හඳුනා ගැනීමට උත්සාහ කරනු ලබන අතර ග්‍රීසිය, ප්‍රංශය වැනි ර‍ටවල පරිපාලන කටයුතු සඳහා බෙදා ඇති කුඩා පරිපාලන ඒකකයක් තුළ සිටින වැඩිම ජනසංඛ්‍යාව සැළකිල්ලට ගනිමින් මුළු ඒකකයම නාගරික හෝ ග්‍රාමීය ජනාවාසයක් ලෙස පිළිගනු ලබයි
ලෝකයේ සමහර රටවල නිවාස සංඛ්‍යාව පදනම් කොට ගෙන නාගරික ප‍්‍රදේශ හඳුනා ගනු ලබන අතර ශ‍්‍රී ලංකාව, පකිස්ථානය වැනි රටවල් පරිපාලන සීමා පමණක් යොදාගනිමින් නාගරික ප‍්‍රදේශ හඳුනා ගැනීමට උත්සාහ ගනී
කෙසේ වෙතත් නාගරික ප‍්‍රදේශ හඳුනාගැනීමේදී මුළු ජන සංඛ්‍යාව, භූමි ප‍්‍රමාණය, ජන ඝණත්වය හා ආර්ථික, සමාජ සංවිධාන ව්‍යුහය යන සියලූම සාධක කෙරෙහි අවධානය යොමු කර ඇත
එබැවින් නාගරික ප‍්‍රදේශයක් ග‍්‍රාමීය ප‍්‍රදේශයකින් වෙන් කර හඳුනාගැනීම සඳහා 1971 වර්ෂයේ දී එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය විසින් නිශ්චිත නිර්ණායක කිහිපයක් හඳුන්වා දෙනු ලැබීය
එනම්,

01.	පරිපාලන තත්වය

02.	ජන සංඛ්‍යාවේ ප‍්‍රමාණය

03.	පළාත් පාලන ප‍්‍රදේශ

04.	නාගරික ලක්ෂණ

05.	මූලික ආර්ථික කටයුතු

එබැවින් නාගරීකරණය යනු කාර්යාංශ රාශියක් කේන්ද්‍ර කරගත් අවකාශීයව සංකීර්ණ මාර්ග ජාලාවකින් එකිනෙකට සම්බන්ධ වූ භූමි කොටසකි
නාගරික ප‍්‍රදේශයේ හඳුනාගැනීම සඳහා ජනසංඛ්‍යාව, නිවාස සංඛ්‍යාව, පරිපාලනමය ප‍්‍රදේශ වශයෙන් එක් නිර්වචනයක් පමණක් යොදාගැනීම සාර්ථක නොවීම හේතුවෙන් ඉන්දියාව, උස්බෙකිස්ථානය, ලිතුවේනියාව ආදී රටවල් කිහිපයක නාගරීකරණය සඳහා නිර්වචන කිහිපයක් භාවිතා කරනු ලබයි
නාගරීකරණය මැනීම සදහා ප්‍රධාන ක්‍රම සතරක් උපයෝගී කොට ගැනේ
නාගරික ප්‍රදේශයක් සාධක සතරක ශ්‍රිතයක් ලෙසද දැක්විය හැකිය
නාගරීකරණය =   ජනගහනයේ ප්‍රමාණය, භුමි ප්‍රමාණය, ජන ඝණත්වය, ආර්ථීක සමාජ සංවිධාන ක්‍රමය
සංක්‍රමණය පිළිබද අධ්‍යයනය කරන විට ඉන් බලපැම් ලබන වැදගත් සංරචකයකි නාගරීකරණය
ලෝක ජනගහන ව්‍යාප්තිය තීරණය කරන සාධක අතරින් වැදගත්ම සාධකයක් ලෙස නාගරීකරණය හැදින්විය හැකිය
දැනට ලොව ජීවත් වන මුළු ජනගහනයෙන් 48% පමණ නාගරීක යැයි සම්මත ප්‍රදේශ වල ජීවත් වෙති
ඵක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ නාගරීකරණය සම්බන්ධ නිර්වචනය අනුව නාගරික ප්‍රදේශයක තිබිය යුතු මූලික ලක්ෂන තුනකි
1.පරිපාලනය

2.ආර්ථීක ක්‍රියාවලිය

3.පාරිසරික තත්ත්වයන්

නාගරීකරණ මිනුම්
නාගරීකරණය පිළිබඳ අධ්‍යයනයේදී නාගරික මිනුම් හරහා නාගරීකරණයේ ස්වභාවය සහ තත්ත්වය හඳුනා ගත හැකිය
නාගරික මිනුම් අතර 

 නාගරික ප්‍රතිශතය (Degee of urbanization)
 නාගරීකරණ ලතාව (Tempo of urbanization)
 ජන කේන්ද්‍රනය හා විසිරනය (Concentration & dispersion of population)
 නාගරික වර්ධන සංරචක (Components of population growth)

මෙහිදි නාගරීකරණය මැනීම සදහා බහුලව යොදා ගන්නා මිනුම ලෙස නාගරීකරණ ප්‍රතිශතය දැක්විය හැකිය
මෙය සාපේක්ෂ මිනුමකි
ආර්ථික ප්‍රතිලාභ		

ගෙවී ගිය කාලයේදි ගම්බද ප්‍රදේශ නාගරීකරණයට ඉතා සීග්‍රයෙන් බඳුන්විය
ඊට ගොවිතැන් කටයතු, පොදු සේවාවන්, කුඩා පරිමාණ ව්‍යාපාර වෙනුවට ඇතිවූ නව කර්මාන්ත ක්‍රම සහ අමුද්‍රව්‍ය යොදා ගන්නාවු නව භාණ්ඩ හේතු විය
නාගරීකරණය වු ප්‍රදේශවල සමීක්ෂණ වාර්තාවලට අනුව මෙම ප්‍රදේශ උසස් තත්ත්වයේ භාණ්ඩ නිපදවීමට, සේවාවන්, ප්‍රවාහන සේවාවන් සහ තොග අවදාන මගින් වාර්තාගත ආදායම් ඉපයීමට ද සමත්විය
මෙහි අධ්‍යාපන, පරිපාලන අංශයේ දියුණුවක්ද දැකිය හැකිය
මෙසේ විවිධාකාර වු කොටස් මගින් නාගරීකරණ ධුරාවලිවය (Urban Hierachy) නිර්මාණය වේ
නාගරීකරණය සමගම බඩුමිල ඉහළ යාමක් දැකිය හැකිය
උදාහරණයක් ලෙස එරික් හොබොස්වෑම් (Eric Habswam) ගේ "The age of revolution" කෘතියෙහි සඳහන් වන පරිදි, එම යුගයේදී නාගරිකරණය ඉතා සීඝ්‍රයෙන් සිදු වුණි
එමෙන්ම වැඩ කරන ජනතා ඉතා අසීරු ජීවිතයක් ගත කළහ
යුරෝපයේ නැගෙනහිර ප්‍රදේශවල දුප්පත් ජනයා විසු බවත් ඊට සාපේක්ෂව බටහිර ප්‍රදේශ පොහොසත් වු බවත්ය
නාගරීකරණය දෙස ජනතාව සෘණාත්මක ආකල්පයකින් බැලුවත් එහි ධනාත්මක පැතිකඩ වන්නේ, රැකි රක්ෂා ලබාදීම, අධ්‍යාපනය දියුණුව, නිවාස සහ ප්‍රවාහන දියුණුව හා විවිධාකාර වු ජාතීන් ආගම් අතර මෙන්ම වෙළෙදපොල තරගකාරීත්වයද දැකිය හැකි විය
නාගරීකරණය කෙරෙහි බලපාන මුලික සාධක

නාගරීකරනය සාධක හතරක් නිසා සිදු විය හැකිය
1.අභ්‍යන්තරව සිදු වන ග්‍රාමීය නාගරික සංක්‍රමණ

	2.ස්වභාවික වර්ධනය

	3.ජාත්‍යන්තර නාගරික සංක්‍රමණ

	4.ග්‍රාමීය ප්‍රදේශ නාගරික ප්‍රදේශ ලෙස නැවත නිර්වචනය

ලෝක නාගරික ප්‍රවණතාවයන්

නාගරික ජනගහනයේ ප්‍රතිශතය

ප්‍රක‍්ෂිප්ත අගයන් 
මුලාශ්‍රය- (එක්සත් ජාතීන්)

 ලොව විවිධ ප්‍රදේශ අනුවද ජනගහන වර්ධනයේ විවිධත්වයන් වේ
නාගරික වර්ධන අනුපාතිකය

ප්‍රක්ෂිප්ත අගයන්
මුලාශ්‍රය (එක්සත් ජාතීන් 2002)

ශ්‍රි ලංකාවේ  නාගරීකරණය

ලංකාව තුල යම් ප්‍රදේශයක් නාගරික ලෙස නම් කර ඇත්තේ රාජ්‍ය පරිපාලන තිරණයන් මතය
ශ්‍රි ලංකාවේ මහ නගර සභා (municipal council), නගර සභා (urban council), සහ සුළු නගර සභා ලෙස නාගරික ප්‍රදේශ නිර්වචනය වේ
ශ්‍රී ලාංකික නාගරික ජන සංබ්‍යාවේ වර්ධනය මුලික ක්‍රම තුනක් මත සිදු වී ඇත
නාගරික ප්‍රදේශ වල ස්වභාවික වර්ධනය

නාගරික ප්‍රදේශ වලට අදාල ශූද්ධ සංක්‍රමණ

ග්‍රාමීය ප්‍රදේශ නාගරික ප්‍රදේශ ලෙස නැවත නිර්වචනය

වසර 2000 දී ලංකාවේ නාගරීකරණ ප්‍රතිශතය 22.08% පමණ වු අතර 2005 දී 24.05%  පමණ ඇතැයි සැලකු අතර ප්‍රක්ෂේපන අනුව 2010 වන විට 26.04% පමණ වනු ඇත
නාගරීකරණය සම්බන්ධ ගැටළු

නාගරික ක්‍රියාවලිය සමඟ බොහෝ රටවල විවිධ  
සමාජ

ආර්ථික

ප්‍රජා විද්‍යාත්මක

දේශපාලන

සමාජ විද්‍යාත්මක

මනෝ විද්‍යාත්මක 
 
වශයෙන් ගැටළුකාරී තත්වයන් පැන නැගී ඇත
නාගරික තදබදය
මෙම තත්වය හේතුවෙන්

		1.නාගරික ප්‍රදේශ වල අඩු ආදායම් ලාභි පවුල් වැඩි වීම

		2.නුපුහුණු ශ්‍රමිකයන් ප්‍රමාණය වැඩි වීම

		3.රැකියා විරහිත තරුණයන් බිහි වීම වැනි දේ ඇතිවේ
නාගරීකරණය හා පාරිසරික සෞබ්‍යය

මෙහිදී පහත ගැටළු ප්‍රධාන වේ

	1.මිනිස් භුමි අනුපාතය පහළ වැටීම

	2.ජනගහන තදබදය හා පාරිසරික ප්‍රශ්න

	3.ජනගහන වර්ධනය හා දුගීකම

	4.නාගරීකරණය හා සෞබ්‍ය ප්‍රශ්න

නාගරීකරණය නිසා ඇති වන මෙම ගැටළු ඉන්දියාවෙහි කල්කටාව, ලංකාවේ කොළඔ වැනි නගර වල පමණක් නොව ඇමරිකාවේ චිකාගෝ වැනි නගර වලද දැකිය හැකිය
රූප එකතුව

ආශ්‍රිත ලිපි

ඓතිහාසික 
 Neolithic Revolution
 Oppidum
 Polis
 Urban revolution

කලාපීය 
 Urbanization in Africa
 Urbanization in China
 Urbanization in India
 Urbanization in Pakistan
 Urbanization in the United States

මූලාශ්‍ර

වැඩිදුර අධ්‍යයනය සඳහා

බාහිර සබැඳි 

 World Urbanization Prospects, the 2014 Revision, Website of the United Nations Population Division
 Urbanization in Bulgaria
 NASA Night Satellite Imagery – City lights can provide a simple, visual measure of urbanization
 Geopolis
research group, University of Paris-Diderot, France
 The Natural History of Urbanization, by Lewis Mumford
 The World System urbanization dynamics, by Andrey Korotayev
 Brief review of world socio-demographic trends includes a review of global urbanization trends
 World Economic and Social Survey 2013, United Nations Department of Economic and Social Affairs
Human migration
කාර්මික විප්ලවය
Land use
Urban planning
හැදින්වීම

මුදල්  හා මුසුවී වේගයෙන් ගලායන නවදැනුම හා තාක්‍ෂණය අබියස  මිනිස් අවශ්‍යතා පුළුල්වෙමින් පවතී
එනිසා අප කාගේත් බලාපොරොත්තු හා ඉලක්ක දිනෙන් දින වෙනස් වේ
ඒවා සපුරාගැනීම වෙනුවෙන් මිනිසා නිරන්තර තරගයක යෙදේ
මෙවන් අවස්ථාවල අප තුළ කිසියම් මානසික අසහනකාරී බවක්, පීඩනයක් ඇතිවේ
මානසික වියවුල්බවක් ඇතිවේ
මෙම සරල මානසික පීඩනය මනෝවිද්‍යාවේදී හදුන්වන්නේ ක්ලමථය නමිනි
මෙම ක්ලමථය මිනිසුන් අත්විදින ප්‍රමාණයේ හා කාලයේ තරමට සරල මානසික පීඩනයක සිට ප්‍රබල කම්පනයක් දක්වා වර්ධනය විය හැක
රොබට් ඒ බාරොන් ට අනුව ක්ලමථය යනු අප ජීවත්වන පරිසරය තුළින් ඇතිවී, අපගේ ශාරීරික හෝ මානසික ක්‍රියාකාරිත්වයට අවදානමක් හෝ බිදවැටීමක් ගෙන දෙන සිදුවීම් අවස්ථාවලට අප විසින් ප්‍රතිචාර දැක්වීමේ ක්‍රියාවලියයි
නවීන මනෝවිද්‍යා පරේෂකයින් පවසන පරිදි  ක්ලමථය යනුවෙන් අදහස් කරන්නේ කිසියම් මානසික පීඩනයකි
එය තමන් තුළම පවත්නා හෝ පරිසරයේ පවත්නා පීඩාකාරී තත්වයන් පුද්ගලයාගේ කායික හා මානසික තත්වයන් කෙරෙහි බලපෑමේ ක්‍රියාවලිය ලෙසද හැදින්විය හැක
ජීව විද්‍යාත්මක ප්‍රවේශයට අනුව (Biological Approach) ශරීරයේ ක්‍රියාකාරිත්වය ඉහළ යවන ශාරීරික තත්වය ක්ලමථයයි
කිසියම් කාර්යක් කිරීමට උත්තේජනයක් ජනනය කිරීමට සමත් ක්ලමථ තත්වයන් පැවතීම ප්‍රයෝජනවත් බව ඔවූහු අදහස් කරති
කෙසේ වෙතත් කිසියම් අනතුරක් වටහා ගත් විටක ස්නායු පද්ධතිය, අන්තරාසර්ග ග්‍රන්ථි පද්ධතිය ක්‍රියාත්මක වී ආක්‍රමණිකයාට පහරදීමට හෝ ඉන් පලායාමට පෙළඹෙන ආකාරයෙන්ම ක්ලමථයට ද ප්‍රතිචාර දැක්වීමට පටන්ගනී
මෙය පහරදීමේ හෝ පළායාමේ ප්‍රතිචාරය (Fight or Flight response) යනුවෙන් හැදින්වේ
දිගුකාලීන පරේෂණයකින් පසු හෑන්ස් සෙල්යේ ජීවියා ක්ලමථයට ප්‍රතිචාර දක්වන ආකාරය දැක්වීමට සාමාන්‍ය අනුගතවීමේ  සහලක්‍ෂණය නමින් ආකෘතියක් ඉදිරිපත් කළේය
එයින් ක්ලමථය සදහා අප ශරීරය අවසථා තුනකදී තුන් ආකාරයට ප්‍රතිචාර දක්වනබව පෙන්වාදෙනු ලැබීය
අනතුරුඅගවන අවධිය(Alarm Stage)

මුහුණ දීමේ අවධිය(confrontational Stage)

පිරිහීමේ අවධිය(Exhaustion Stage)

අනතුරු අගවන අවධියේදී ශරීරය හදිසී ප්‍රතික්‍රියා දක්වයි. තැතිගැණුනු  ස්වරෑපයක් දක්නට ලැබේ
ජීවියා කිසියම් ජංගම(Mobility) තත්වයකට පත්වේ
අධිවෘක්ක ග්‍රන්ථිය මගින් ඇඩ්‍රිනලින් හසුරුවා අනුවේගී ස්නායු පද්ධතියේ ක්‍රියාකාරිත්වය ඉහළ නංවයි. මෙයින් හුස්ම ගැනීමේ වේගය වැඩිවේ
හදගැස්ම හා රුධිරපීඩනය, ආහාරජීර්ණය දුබලවීම ආදී ලක්‍ෂණ මතුවේ
එහි ප්‍රතිඵල ලෙස හිසරදය, වෙහෙසකාරීබව, උණ හා සෙම්ගතිය, මස්පිඩු හා හන්දිව වේදනා ඇතිවීම වැනි ලක‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍්‍ෂණ දක්නට හැකිවන අතර කුසගිනි නොවීම හා පරාධීනබවක් ඇතිවීම වැනි දේද මතුවේ
මේවා අනතුරු අගවන ලක්ෂණ ලෙස සැළකේ. අනතුරු ඇගවීමෙන් පසුවත් දිගින් දිගටම ක්ලමථය පවතීනම් මුහුණදීමේ අවධිය එළඹේ
මේ අවධියේදී ජීවියාට අනතුරත් සමග එකගතාවයකට පැමිණීමට සිදුවේ
එනම් අනතුර සදහා ක්‍රියාත්මක වීමට සිදුවේ
මේ නිසා පහරදීමට අවශ්‍ය ප්‍රතිදේහ නිෂ්පාදනයට පෙළඹේ
එහිදී ඉහත අනතුරු අගවන අවදියේ ලක්ෂණ පහව යනු ඇත
නමුත් වෙනත් රෝග කාරක ඇතුළු වුවහොත් ඒවාට පහරදීමට අභ්‍යන්තර ශක්තිය නොමැතිවීමෙන් රෝගීවීමට ඉඩ තිබේ
තව දුරටත් ක්ලමථය පවතීනම් ශක්තිය පිරිහීමේ අවධියට එළඹේ
ක්ලමථය පරාජය කිරීමට ඉන්ද්‍රිය  පද්ධතිවල ක්‍රියාවලීන් හරහා දරන උත්සාහයේදි ජීවියාගේ ශාරීරික සම්පත් පිරිහීමට ලක්වේ
දිගුකාලයක් ක්ලමථයට මුහුණදීමට සිදුවීම ශරීරයේ සම්පත් හීනවීමට හේතුවේ
අනතුරට මුහුණදීමට අදාළ ශක්තිය ගොඩනගා ගැනීමට හෝමෝන නිකුත්කරන පිටියුටරි ග්‍රන්ථිය හා ඇඩ්‍රිනලින් ග්‍රන්ථිවලට තවදුරටත් අධික හෝමෝන ප්‍රමාණයක් නිකුත්කිරීමට ඇති හැකියාව හීනවී යයි
මේ  නිසා තවත් වරක් අනතුරු අගවන අවධියේ මතු ලක්ෂණ පෙන්නුම් කරන අතර බරපතල රෝගී තත්වයන්ට ගොදුරු වී ජීවියා මියයාමේ ඉඩකඩ වැඩිවේ
මේ නිසා හෑන්ස් සෙල්යේට අනුව ක්ලමථයට ජීවියා ප්‍රතිචාර දැක්වීම (අනතුරු අගවන සංඥා) සාමාන්‍ය තත්වයට පත්වේ
නමුත් ක්ලමථය ඇතිවීමට මූලික හේතු නොසලකා හැරීමෙන් පුද්ගලයා දිගින් දිගට එකම ප්‍රතිචාර රටාවක් දක්වනු ලැබේ
එයින් ශාරීරික ශක්තීන් පිරිහී යයි
අනතුර අගවන අවධියේදීම ක්ලමථයෙන් මිදීමට පියවර ගැනීම කෙරෙහි සැලකිලිමත්වීම ඉතා වැදගත්බව මින් පැහැදිලිවේ
මනෝවිද්‍යාත්මක දෘෂ්ඨියට අනුව ක්ලමථය පුද්ගලපැවැත්මට විවිධාකාරයෙන් හානිදායක හා අභියෝගාත්මක තත්වයන් සේ සැළකේ. ක්ලම්ථයේ මට්ටම් අනුව ප්‍රතිචාරවල වෙනස්කම් දක්නට ලැ‍බේ
ආදරය කළ කෙනෙකුගේ වියෝව, කාලයක් තිස්සේ පවතින විරැකියාව වැනි සමහර සිද්ධි, අත්බෑගයක් නැතිවීම, කෙනෙක් හෝ දෙයක් වෙනුවෙන් කාලයක් බලා සිටීමට සිදුවීම වැනි දේද ක්ලමථය ගෙන දේ
මානසික පීඩනය ඇති කරන සාධක(Stressers)

පුද්ගලයකුගේ මුළු ජීවිතකාලයම ක්ලමථය ඇතිකරන විවිධ සිදුවීම්වලින් ගහණය
එදිනෙදා විවිධ සිදුවීම් නිසා ක්ලමථය ඇතිවන අතරම නව යොවුන් පසුවන උදවිය තුළ ක්ලමථය ඇතිවීමට එම වයසේදී සිදුවන කායික වෙනස්කම් හා පරිවර්තනීය චිත්තවේගික ස්වභාව හේතුවේ
දවසේ පැය දාහතරක් පමණ වැඩකරන හා සතියේ දින හයක් හෝ  හතක්ම වැඩකරන අයද අනිවාර්යයෙන්ම නිරන්තර ක්ලමථයෙන් පෙළෙන්නන් වේ
අඩු කාලයක් තුළ විශාල ඉලක්කයන් සපුරාගැනීමට සිදුවෙන රැකියාවෙන් මෙන්ම වැඩමුර ක්‍රමයට ක්‍රියාත්මක රැකියාවන්වල නියුතුපිරිස හා තම පවුල්පරිසරයෙන් දුර ඈත ප්‍රදේශයක සේවයකරන අය තුළ ක්ලමථය වර්ධනය වේ
එමෙන්ම දිගුකාලයක් ඒකාකාරී ලෙස වැඩ කිරීමට සිදුවීමද ක්ලමථකාරකයන් වේ
ජීවන ඉලක්කවලට ළගාවීමට හා බලාපොරොත්තු සපුරාගැනීමට නොහැකි වු විට පුද්ගලයකු ක්ලමථයට ගොදුරුවන්නාසේම ජීවිතයට අරමුණක් නොතිබීමද  හේතුවක් වේ
ඉලක්කයක් නොමැති පුද්ගලයා කාලයෙන් කාලයට විවිධ දේ කිරීමට පෙළඹේ
එක් දෙයක් තරමක්දුරට කරගෙන ගොස් අතරමගදී  නවතා තව දෙයක් කිරීමට පෙළඹේ
අවසානයේ සපුරාගත් කිසිත් නොවේ
එවැනි අයට ප්‍රතිඵලය සේ ඉතිරිවන්නේ මානසික අසහනයයි
කාලයක්  තිස්සේ හුරු වූ යම් යම් පුරුදු වෙනස් කිරීමට සිදුවීමද ක්ලම්ථකාරකයන් වේ
නිදසුනක්ලෙස පාසල්යුගය නිමකරන ළමයින්ට ඉන්පසු වැඩි කාලයක් නිවසේ ගතකිරීමට අපහසුය
විශ්‍රාම යන පුද්ගලයින්ටද ගෙදර නතරවීමට සිදුවීමද දරා ගැනීම ඉතා අපහසුය
එසේ සිටීමට සිදුවීමෙන් මානසික තනිකමක් පාළුවක් හා හිස්බවක් දැනෙන්නට පටන් ගනී
දෛනික ජීවිතයේ සුළු සුළු ආරවුල් හා ගැටීම් ඇතිවීම හෝ එබදු පරිසරයක ජීවත්වීමටසිදුවීමද ක්ලමථයට හේතු වේ
මානසික පීඩනය පාලනය කර ගැනීම

දිනෙන් දින වෙනස්වන ලෝක යථාර්ථයක් සහිත සමාජරටාවක් තුළ ක්ලම්ථකාරක සිදුවීම් වළක්වාගැනීම ඉතා අසීරුය
කුමන ස්ථානයක වුවද ජීවිතය 
පුරාම අඩුවැඩි වශයෙන් ක්ලමථකාරක සිදුවීම්වලට අපි මුහූණ දෙන්නෙමු
නමුත් සිදුවීම් හෝ අවස්ථා තුළින් ඇතිකරන ක්ලමථයන්හි දිගු කලක්එල්බ නොසිටීම හා ඒවාට මැදහත් සිතින් මුහුණදීමට පුරුදු පුහුණුවීම කෙරෙහි අපට වගකීමක් ඇත
දිගින් දිගටම ක්ලමථයට මුහුණදීම ශාරීරික හා මානසික සෞඛ්‍ය කෙරෙහි මෙන්ම සමස්ථ ජීවන රටාකෙරෙහිමබලපෑම්ඇතිකරනබැවිනික්ලමථපාලනඋපක්‍රමභාවිතකිරීමක්ලමථයගොදුරුවනතුරුම සිටියහොත් ප්‍රමාද විය හැකිය
"සිදුවෙන හැම දෙයක් තුළම ජීවිතයට එකතු කරගත හැකි අළුත් පාඩමක්ඇත"යනධනාත්මක  ආකල්පය තුළ ක්‍රියාත්මකවන පුද්ගලයකුට කවර සිදුවීමක් තුළින් වුවද ඇතිවන කම්පනයක් වුවද පාලනය කර ගැනීමට අපහසු නොවේ
ස්වභාවික වෘක්‍ෂලතා යනුවෙන් හඳුන්වනුයේ මිනිසාගේ බලපෑමෙන් තොරව ඉබේ වැඩෙන ශාක හා පැළෑටියි
නමුඳු ලෝකයේ විශාල කොටසක් සම්බන්ධයෙන් ස්භාවික වෘක්‍ෂලතා යන වචනය භාවිත කළ නොහැකි වේ
එයට හේතුව මිනිසාගේ විවිධ ක්‍රියාකාරකම් නිසාවෙන් මුලින් තිබූ ශාක ආවරණය නොමැති වීමයි
පොළව මත ඇති අනේක විධ ශාක සංගම් වල ස්භාවය රඳා පවතින්නේ නොයෙක් දේශගුණික අංග සහ නොයෙක් සාධක වල අන්‍යෝන්‍ය ප්‍රතික්‍රියාව නිසයි
මෙම දේශගුණික අංග නම් තාපය, ආලෝකය, සුළඟ, ආර්ද්‍රතාව, වර්ෂණය,ආදියයි
අනෙක් සාධක අතර ප්‍රධාන වන්නේ භූ විෂමතාවය හා පස් ආවරණයයි
මෙම සාධක යම් කිසි ශාක සංගමයක විශේෂ ලක්‍ෂණද අනෙක් ඵ්වායින් වෙන් වී පෙනෙන ස්වරූපයක්ද ඇති කරයි
මෙම ශාක සංගම් වලට වෘක්‍ෂලතා ප්‍රදේශ යැයි කියමු
ශාක වල කාර්ය භාරය

පරිසර පද්ධතියක ජෛව සංරචකයක් වීම (ප්‍රභා සංස්ලේෂණය)

ජලය උත්ස්වේදනය කිරීමෙන් ජල චක්‍රයට හවුල් වීම

ශක්ති ගලනයට දායක වීම (ප්‍රාථමික පාරිභෝගිකයන්ගේ ආහාරයක් වීම)

මිනිසාට ආහාර සපයන මාධයක් වීම

සෙවන, ලී දඩු, දැව ඉන්ධන, ඹෟෂධ ලබා දීම

සතුනට වාසස්ථාන ලබා දීම

ජීවීන්ට අවශ්‍ය ඔක්සිජන්ලබා දිම

පස ආරක්‍ෂා කිරීම හා පෝෂණය කිරිම

පංශු ජලය, භූගත ජලය හා ජල උල්පත් ආරක්‍ෂා කිරීම

නාය යෑම වැළැක් වීම

පරිසර දූෂණය අවම කිරීම

පරිසරයේ සුන්දරත්වය ආරක්‍ෂා වීම

මිනිසාට සතුට සැනසුම විනෝදය ලැබීමට රුකුලක් වීම

ශාක ගණය

යම් කිසි ප්‍රදේශයක ස්භාවික තත්වය අනුව වැඩෙන ශාක ගහන රුසක් "ශාක ගණයක්" ලෙස හැඳින් වේ
ශාක උද්භවය

යම් කිසි ශාක ගණයක තිබෙන විශාලතම ශාක වර්ගය "ශාක උද්භවය" ලෙස හැඳින් වේ
ප්‍රජාවේ ප්‍රමුඛයා

යම් කිසි ශාක ප්‍රජාවක බහුලත්වය අතින් වැඩිම ශාක විශේෂය එම "ප්‍රජාවේ ප්‍රමුඛයා" වේ
ද්වි ප්‍රමුඛ ප්‍රජාව

යම් කිසි ශාක ප්‍රජාවක ශාක විශේෂ දෙකක් බහුලත්වය අතින් වැඩි නම් එම ශාක විශේෂ දෙක එහි "ද්වි ප්‍රමුඛ ප්‍රජාව"ලෙස හැඳින්වේ
ශාක සංශ්‍රේණි

පෙඳ පාසි ආදී කුඩාම ශාක විශේෂ වලින් ආරම්භ වී යම් බිමක එක් එක්කාල වලදී වැඩෙන ශාක කාණ්ඩ "ශාක සංශ්‍රේණි" ලෙස හැඳින්වේ
ශාක සංතතිය

මේ අයුරින් වෘක්‍ෂලතා වර්ධනය වීමේ ක්‍රියාවලිය "ශාක සංතතිය" නම් වේ
උත්කර්ෂ ප්‍රජාව/ උපරිම ප්‍රජාව/ ස්ථාවර ප්‍රජාව

ශාක සංතතිය අවසන් වන්නේ එම ප්‍රදේශයට ප්‍රශස්ථ වූ වෘක්‍ෂලතා වැඩුණු පසුවය
එවැනි ප්‍රජාවක් "උපරිම ප්‍රජාව" හෙවත් "ස්ථාවර ප්‍රජාව" ලෙස හඳුන්වයි.

ශාක රටා

ඒකීය රටාව

ඒකාකාර පරතරයක් සහිතව පිහිටයි
- කාන්තාරයක පතොක් ගස්

ගොනු රටාව

ශාක ගොමු වශයෙන් පිහිටයි
- දිය කඳුරක් අසල පුවක් ගස්

අහඹු රටාව

ශාක අහඹු ලෙස පැතිරේ
දුරාවාර රටාව ලෙසද හඳුන්වයි.
උදා
- ජලයෙන් හෝ සුළඟින් ගසා ගෙන යන බීජ

කදුකර වනාන්තර
''==

ශාක ප්‍රධාන කොටස් හයකට අයත් වේ
ඇල්ගී 

දිලීර

බ්‍රියෝපීට

ටෙරිඩොපීට

විවෘතක බීජ

ආවෘතක බීජ

මෙම ශාක විවිධත්වය කෙරෙහි දේශගුණය බලපානු ලැබේ
නිවර්තන තෙත් ප්‍රදේශ වල සදාහරිත ගස් උසට වැඩෙන අතර වැල් වර්ග, අපි ශාක දක්නට ලැබේ
සෞම්‍ය කලාපයේ අධික ශීත තත්වය නිසා ශීත සෘතුවේ කොළ හැලෙන පතනශීලී වර්ගයේ ගස් වැවේ
ස්භාවික වෘක්‍ෂලතා වර්ග

ලෝකය පුරා ව්‍යාප්ත වී ඇති සියළුම ස්භාවික වෘක්‍ෂලතා වර්ග තුනකට බෙදා දැක්විය හැකිය
ඵනම්,

වනාන්තර

තෘණ භූමි

කටුපඳුරු,තුන්ද්‍රා සහ කාන්තර

මෙම ප්‍රධාන වෘක්‍ෂලතා නැවතත් උප වර්ග රුසකට බෙදා දැක්විය හැකිය
උප වර්ග

නිවර්තන වර්ෂා වනාන්තර
නිවර්තන මෝසම් වනාන්තර
මධ්‍යධරණි වනාන්තර
සෞම්‍ය කලාපික සදාහරිත වනාන්තර
සෞම්‍ය කලාපික පතනශීල වනාන්තර
කේතුධර වනාන්තර (ටයිගා)
නිවර්තන තෘණ භූමි (සැවානා)
සෞම්‍ය කලාපික තෘණ භූමි
කාන්තාර හා කටුපඳුරු
තුන්ද්‍රා
ඇල්පයින් හා අයිස් කාන්තාර

නිවර්තන වර්ෂා වනාන්තර (නිවර්තන සදාහරිත / සෙල්වා) වනාන්තර

ව්‍යාප්තිය හා දේශගුණය

නිවර්තන තෙත් දේශගුණයේ හා නිවර්තන මෝසම් දේශගුණයේ පැතිර පවතී
මෙම වනාන්තර වලට වර්ෂය පුරාම පවතින ඉහළ උෂ්ණත්වයක් හා ඉහළ වර්ෂාපතනයක් දක්නට ලැබේ
වනාන්තරයේ ස්භාවය

මෙම වනාන්තර ජෛව විවිධත්වය හා බහුලත්වය අතින් ඉහළවේ
සදාහරිත ශාක පවතින අතරවනාන්තරයේ කැපීපෙනෙන ලක්‍ෂණය වන්නේ ස්තරායනයයි
එය නෙරු ස්තරය,වියන් ස්තරය,උප වියන් ස්තරය,බිම් ස්තරය, වශයෙන් සැකසී ඇත
ශාක එකිනෙක බැඳී ඇති නිසා පිවිසීම අපහසු වේ
වනාන්තරය අඳුරු ස්භාවයක් ගනී
බිම් තට්ටුව ජීර්ණය වන්නා වූ ද්‍රව්‍ය රාශියකින් යුක්ත වේ
වැඩෙන ශාක වර්ග

ලොග් වුඩ්, බ්‍රසිල් වුඩ්, රෝස් වුඩ්, කළුවර, මැහෝගනී, ග්‍රීන්හාට්, අයන් වුඩ්, සඳුන්, පාම්, ලයනාස් (වේ වැල්, වෙනි වැල්,පුස්වැල්), අපි ශාක (මිවන, ඕකිඩ්)

සත්ව විවිධත්වය

සත්ව විවිධත්වය අතින් ඉතාම ඉහළ වේ
මදුරුවන්,කුහුඹුවන් හා විවිධ කෘමීන් බහුලවේ
කටුස්සා,තලගොයා, කුහුඹුභක්ෂකයා, විශාලගෙම්බන්, විශාල  මදුරුවන්, යෝධ ඉබ්බන්, වර්ණවත් සමනලයන්  සහ වඳුරන් සිටිති
කුරුළු විශේෂ අතර මැකෝ, ටූකන්, රාජාලින් සිටින අතර යෝධ පිඹුරු වර්ගයක් වන ඇනකොන්ඩාද  මෙම වනාන්තර වල දැක ගත හැකිය
නිවර්තන මෝසම් වනාන්තර

ව්‍යාප්තිය හා දේශගුණය

බොහෝ විට "නිවර්තන තෙත් හා වියළි දේශගුණයක්" පවතින ප්‍රදේශ වල මෙම වනාන්තර වර්ගය දැක ගත හැකිය
වර්ෂය පුරාම අධික උෂ්ණත්වයක් පවතී
දිගු වියළි සෘතුවක් හා කෙටි වර්ෂා සෘතුවක් ඇත
වනාන්තරයේ ස්භාවය

ශාක විවිධත්වය හා බහුලත්වය නිවර්තන වර්ෂා වනාන්තරයකට වඩා අඩුයි
ශාක ඈත්ව පිහිටන අතර විශේෂ ලක්ෂණය වනුයේ පතනශිල ශාක වලින් යුක්ත වීමයි
වර්ෂා සෘතුවේදී ශාක හොඳින් වැඩෙන අතර වියළි සෘතුවේදී කොළ හැළී විවේක ගනී
එම නිසා ගස් වල අරටුව ශක්තිමත් වේ
වර්ෂාව අඩු ප්‍රදේශ වල මිටි ගස්, පඳුරු, කටු පඳුරු හා තෘණ ආදියද වර්ෂාව වැඩි ප්‍රදේශ වල තැනින් තැන සදාහරිත ශාකද දැක ගත හැකිය
වැඩෙන ශාක වර්ග

තේක්ක, සඳුන්, සල්, ඇකේෂියා, යුකැලිප්ටස්, උණ, මිල්ල, බුරුත, කොහොඹ, කරුවල, මැහෝගනී, නා

සත්ව විවිධත්වය

එළිමහන් ප්‍රදේශ බහුල නිසා අලි ඇතුන්, ගෝනුන්, මුවන්, කුළු හරක්, මීමින්නන්,  හාවුන් ආදී  ශාක භක්ෂකයින් බහුලයි
දිවියා,කොටියා, වළහා, වල් ඌරා ආදී මාංශභක්‍ෂයින්ද වෙති
පිඹුරා, නයා, පොළඟා වැනි සර්පයින්ද මොණරා, උකුස්සා, වලිකුකුළා, බස්සා, රාජාලියා වැනි පක්‍ෂීන්ද බහුල වෙති
මධ්‍යධරණී වනාන්තර

ව්‍යාප්තිය හා දේශගුණය

මධ්‍යධරණී දේශගුණයේ සමුද්‍රාසන්න ප්‍රදේශ වල දැක ගත හැකිය
කටුක ගිම්හානයක් හා මෘදු ශිශිරයකි පවතී
වනාන්තරයේ ස්භාවය

සදාහරිත ශාක වලින් යුක්ත වේ
ශුෂ්කභාවයට ඔරොත්තු දෙන කේතුධර ශාකද (පයින්, සීඩර්) උත්ස්වේදනය අඩුකරන කුඩා පත්‍ර හා ඉටි වලින් වැසුණු පත්‍ර සහිත ශාකද දැක ගත හැකිය (ඕක්)
ගැට සහිත කඳන් මෙන්ම ගණකම් පොතු සහිත ශාකද පවතී
දිගු මුල් හා බෝතල් හැඩැති මුල්  ඇති ශාක වර්ගද මෙ‍ම වනාන්තර වල බහුල වේ
විශාල වශයෙන් මල් පිපෙන හා සුවඳ පතුරු වන රෝස්මරි, ලෝරල්, ලැවැන්ඩර් වැනි පඳුරු වර්ග බොහෝමයක්පවතී
විශාල මල් සහිත ටියුලිප් හා මැග්නෝලියා සමහර ප්‍රදේශ වල වැඩේ
"ස්ටෙප්ස්"ද ඇතැම් විට දැක ගත හැකිය
කේතුධර / ටයිගා / කොනිෆරස් වනාන්තර

ව්‍යාප්තිය හා දේශගුණය=

ඉහළ අක්‍ෂාංශ වල හා උස් කඳුකර බෑවම් වල දැක ගත හැකිය
උත්තරාර්ධ ගෝලයේ මහද්වීපවල බහුල වශයෙන් පැතිර පවති
දේශගුණික ලක්‍ෂණ සලකන විට ගිම්හානය කෙටි වන අතර ශිශිරය දිගු වේ
ගිම්හානයේදී උෂ්ණත්වය අධික නොවේ
ශිශිරයේදී හිම පතනය වේ
එම නිසා පස වියළිව මිදුණු ස්භාවයක් ගනී
වනාන්තරයේ ස්භාවය

මෙහි ඇති දේශගුණික ස්භාවය උසුලා ගැනීමට ශාක අනුවර්තනය වී ඇත
ශාක වල වර්ධනය හෙමින් සිදු වේ
ඉඳි කටු වැනි පත්‍ර උත්ස්වේදනය අඩු කරයි
කේතු ආකාර ව්‍යුහය සුළඟට ප්‍රතිරෝධකව සිටීමටත් "හිම" ඉකමනින් පොළවට පතිත වීමටත් පහසු කරයි
කේතුධර වනාන්තර උතුරට යත්ම "තුන්ද්‍රා බිම්" බවට හැරේ
වැඩෙන ශාක වර්ග

පයින්, සපෲස්, ලාර්ච්, ෆර්, ඩග්ලස් ෆර්, බර්ච්, සයිප්‍රස්, සීඩර්, පොප්ලර්, බිල්බෙරි, ක්රෑන්බෙරි, අඟුටු බර්ච්, පාසි, ලයිකන ආදිය දැන ගත හැකිය
සත්ත්ව ප්‍රජාව

අධික ශීතයට ඔරොත්තු දිය හැකි සතුන් ටයිගා වනාන්තර වල ජීවත් වේ
පිනිමුවන්, කැරිබු, වෘකයින්, වලසුන්, හිවළුන්, මින්ක්, සේබල්, දිය බල්ලන්, ලෙහෙනුන් ආදී සතුන් දැකිය හැකිය
නිවර්තන තෘණභූමි (සැවානා)

ව්‍යාප්තිය හා දේශගුණය

නිවර්තන ප්‍ර‍දේශ වල තිබෙන විශාල තෘණ භුමි (සැවානා, කැම්පෝස්, ලානෝස්
) මෙයට අයත් වේ
වර්ෂා සෘතුව කෙටි වන අතර වියළි සෘතුව දිගු වේ
තද සුළං හමා යයි
වාර්ෂික උෂ්ණත්වය ඉතා ඉහළ වේ
තෘණ භූමියේ ස්භාවය

මේවායේ මායිම් නිශ්චිතව දැක්විය නොහැක
මෙහි ප්‍රමුඛය වනුයේ "තෘණ"ය
වර්ෂා සෘතුවේදී තෘණ හොඳින් වැ‍ඩේ
එම තෘණ වනාන්තර සීමාවේදී ඉතා උස්ව වැඩෙන අතර කාන්තාර සීමාව්දී මිටි පඳුරු ආකාර වේ
වැඩෙන ශාක වර්ග

සැවානා, බයෝබෑබ්, ඇකේෂියා

සත්ව විවිධත්වය

අලි, ඇතුන්, ජිරාෆ්, සීබ්‍රා, රයිනෝසිරස්, හිපපොටේමස්, කුළුහරක්, ගව වර්ග, ඇන්ටිලොප්, සිංහයා, චීටා, වෘකයා, පැස්බරා, රාජාලියා, උකුස්සා, ගිජුලිහිණියා, වැනි සතුන් සැවනා වල දැක ගත හැකිය
කාන්තාර

දේශගුණික ලක්‍ෂණ

ලෝකයේ ස්භාවික වෘක්‍ෂලතා වල පිරිහි යන අන්තය  කාන්තාර ලෙස හැඳින් වේ
වැසි හිඟ වීම, වේගවත් සුළං හැමීම, මනා වෘක්‍ෂලතා ආවරණයක් ඇති වීමට තරම් වර්ෂාපතනයක් නොමැති වීම, අභ්‍යන්තර ජලවහනය හා කලාතුරකින් ලැබෙන අධික වර්ෂාව ආදී දේශගුණික ලක්‍ෂණ කාන්තාර වල දැකිය හැකිය
කාන්තාර වර්ග දෙකකි
පහළ අක්‍ෂාංශ කාන්තාර (නිවර්තන / උෂ්ණ කාන්තාර)

මධ්‍ය අක්‍ෂාංශ කාන්තාර (සෞම්‍ය කලාපික / ශීත කාන්තාර)

කාන්තර වල ශාක

කලාතුරකින් වැසි ලැබෙන ප්‍රදේශ වලත්, ක්‍ෂේම භූමි වලත්, තවකාලික ජලාශ ආශ්‍රිතවත් වෘක්‍ෂලතා වැඩේ
ශුෂ්ක කාමී ගස් හා කටු පඳුරු දැකිය හැකිය
රට ඉඳි හා පතොක් ගස් දැක ගත හැක
මෙම ශාක ඉටි වලින් වැසුණු ස්භාවයෙන් හෝ මාංශල ගතියෙන් යුක්ත වේ
කඳන් කටු සහිතයි
මෙකී ශාක උත්ස්වේදනය අඩු ‍කර ජලය රඳවා තබා ගැනීමට විවිධ අනුවර්තන දක්වයි.

කාන්තාර වල සතුන්

කානතාර වල කටුක පරිසරයට අනුවර්තනය වූ සතුන් ජීවත් වේ
විශාලම ශාක භක්ෂකයා ඔටුවා වන අතර බොහෝ සතුන් නිශාචර වේ
කෘමීන්, කටුස්සන්, මීයන්, බිම් ලෙහෙනුන්, සර්පයින්, රාජාලියන්, උකුස්සන් ආදී සතුන් කාන්තාර වත දැක ගත හැකිය
තුන්ද්‍රා

ව්‍යාප්තිය හා දේශගුණය

ගොඩබිම් ප්‍රදේශ මත තුන්ද්‍රා උත්තරාර්ධ ගෝලයට සීමා වී තිබේ
උතුරු ඇමරිකාවේ හා යුරේසියාවේ ආක්‍ටික් මුහුදු සීමා වල තුන්ද්‍රා බහුලව දැක ගත හැකිය
කැපී පෙනෙන ලක්‍ෂණය වනුයේ ශීත සෘතුව මුළුමනින්ම අඳුරු වීමයි
සූර්ය තාපනය දුබල වේ
උණුසුම් සෘතුවේදී හිම පතනය වේ
මෙ‍ම ප්‍රදේශ වල ප්‍රබල හිම කුණාටු ඇති වේ
ස්භාවික වෘක්‍ෂලතා

මේවායේ දැක ගත හැක්කේ ශීත කන්තාර වෘක්‍ෂලතාවන්ය
"තුන්ද්‍රා" ලෙස හඳුන්වනුයේ ඒවාය
ශාක වැස්ම කෙටි කාලයක් පවතී
ලයිකන, පාසි වර්ග, පන් වර්ග, අඟුටු බර්ච්, විලෝ ශාකය, ක්‍රෝබෙරි, බිල්බෙරි වැනි මිටි පඳුරු දැකිය හැකි වන අතර සාගර වල ඇල්ගී වර්ග වැඩේ
තුන්ද්‍රා වල සතුන්

"ලෙමින්" නැමැති මී වර්ගය, ආක්ටික් හාවා, මස්ක් ඔක්ස්, කැරිබු, හිම බස්සා, අක්ටික් හිවලා, වෘකයා, හිම වළහා ආදී සතුන් මෙන්ම  සැමන්, සීල් වැනි මත්සයින්ද දැක ගත හැකිය
දැඩි ශීතයට අනුවර්තනය වීමට සතුන්ගේ ශරිරයේ ලොම් බහුල වී ඇත
බොහෝ සතුන් ශිශිරයේදී හිම වල පැහැයද, ගිම්හානයේදී දුඹුරු පැහැයක්ද ප්‍රදර්ශනය කරයි
උණුසුම් සෞම්‍ය තෙත් වනාන්තර

මෙම වනාන්තර උණුසුම් සෞම්‍ය දේශගුණයේ පැතිර පවතී
වියළි සෘතුවක් නොමැති තරම්ය
මෙහි බොහෝ සේ සදාහරිත ශාක දැකිය හැකි අතර ශිශිර සෘතුවේ බලපෑමෙන් පතනශීල ශාකද දැකිය හැකිය
සමකයට මායිම් වූ ප්‍රදේශ වල උණ ගස්ද, තාල වර්ගයේ ශාක, ටියුලිප්, කපුරු, මැග්නෝලියා, කැමේලියා ආදී ශාක වර්ග දැකිය හැකිය
ධ්‍රැව මායිමේ සදාහරිත ඕක් සහ  ලෝරල් ආදී ශාක වර්ග වැඩේ
පතනශීල වෘක්‍ෂ හා කේතුධර 
වෘක්‍ෂ මිශ්‍ර වී වර්ධනය වන ස්වරූපයක්ද පවතී
විශාල ගස් යට වැඩෙන පඳුරු හා අකුල් නිසා මේවාට පිවිසීම දුෂ්කර වේ
අපි ශාක, ලයනාස්, පාසි හා ලයිකන ආදියද මේවායේ කඳන් හා අතු විචිත්‍රවත් කරයි
සිසිල් සෞම්‍ය පතනශීල වනාන්තර

    

බොහෝ ප්‍රදේශ එළි කිරීමෙන් ඉතිරි වන වනලැහැබ්, විශාල පිට්ටනි වලින් යුක්තය
ශිශිරයේදි ගස් වල කොළ හැලෙන අතර ඉන්පසු ශාක හෙමින් වැඩේ
එකම ජාතියේ ගස් වර්ගඇති පෙදෙස් බහුලය
( බීච්ලැහැබ්, ඕක්ලැහැබ් ) තවද පොප්ලර්, එල්ම්, චෙස්නට්, විලෝ, ඇස්පන් යන ශාකද දැකිය හැකිය
මෙම ශාක වලට අමතරව වෝල්නට්, මේපල්, සීඩර්, සයිප්‍රස් වැනි කේතුධර ශාකද පවතී
සල් වර්ග වන රොඩොන්ඩන්ද ඇසලියා, ෆුෂ්සියා වැනි ශාකද මේවායේ වැඩේ
මල් හට ගන්නා පඳුරු වලින් යුතු යටි 
ගොන්නක්ද වර්ධනය වේ
සෞම්‍ය කලාපික තෘණ භූමි

වනාන්තර වැඩීමට තරම් වර්ෂාපතනයක් නොවූවද සෞම්‍ය කලාපික තෘණතලා දැකිය හැකිය
වර්ෂා සෘතුවේදී තණකොළ හොඳින් වැඩී නිල් පාට වේ
උස තෘණ හා මිටි තෘණ ලෙස දෙවර්ගයකි
වියළි සෘතුවේදී තෘණ මැරී කහපාට ස්වරූපයන් ගනී
මැරී ගිය තෘණ වලින් වැටුණු ඇට වර්ෂා සෘතුවේදී මඩ වූ පසේ කදිමට පැළවේ
මෙම තෘණ බිම් ගස් වර්ග වලින් තොර වුවද දියකඳුරු ආශ්‍රිතව සහ වනාන්තර මායිම් ආශ්‍රිතව ගස් වර්ග දැකිය හැකිය
==ලංකාවට අදාල  යැයි කියමු
- ජලයෙන් හෝ සුළඟින් ගසා ගෙන යන බීජ

ශාක විවිධත්වය

ශාක ප්‍රධාන කොටස් හයකට අයත් වේ
වනාන්තරයේ ස්වභාවය

ශාක විවිධත්වය හා බහුලත්වය නිවර්තන වර්ෂා වනාන්තරයකට වඩා අඩුයි
උත්තරාර්ධ ගෝලයේ මහද්වීප වල බහුල වශයෙන් පැතිර පවති
වනාන්තරයේ ස්වභාවය

මෙහි ඇති දේශගුණික ස්භාවය උසුලා ගැනීමට ශාක අනුවර්තනය වී ඇත
සත්ව ප්‍රජාව

අධික ශීතයට ඔරොත්තු දිය හැකි සතුන් ටයිගා වනාන්තර වල ජීවත් වේ
ශාක සංගම් වල ස්භාවය රඳා පවතින්නේ නොයෙක් දේශගුණික අංග සහ නොයෙක් සාධක වල අන්‍යෝන්‍ය ප්‍රතික්‍රියාව නිසයි
== ලංකාවට අදාල උද්භිද
නම් සහ සිංහල නාම ==

මෙ  සඳහා 
ිජාල  ලැයිස්තුවක

අදාල උද්භිද නම  දැක ගත හැකිය
හැඳින්වීම
                        
ජන සංඛ්‍යාවේ ප්‍රමාණය,වර්ධනය,ව්‍යාප්තිය හා සංයුතිය තීරණය වීම කෙරෙහි බලපාන ප්‍රධාන සාධක වන සඵලතාවය,මර්ත්‍යාවය,සංක්‍රමණ හා විවාහකත්වය ආදි සංරචක පිළිබඳ තොරතුරු අවබෝධ කරගත හැකි මුලයන් අපි ප්‍රජා විද්‍යා දත්ත මුලාශ ලෙස හදුන්වන අතර එම මුලාශ්‍රයන් අතර ජනසංගණන වලට හිමි වනුයේ වැදගත් ස්ථානයකි
බොහෝ රටවල ජනසංඛ්‍යා වර්ධනය පිළිබදව දත්තයන් සපයන මුලාශ්‍රය බවට ජනසංගණන පත්ව ඇති නිසා ,
අප ජනසංගණනයක් යනු කුමක්ද
එහි ඉතිහාසය
මුල් කාලීන හා පසුකාලීනව එය පැවැත්විමේ පරමාර්ථයන්
ජනසංගණනවල ප්‍රධාන ලක්ෂණ
ජනසංගණන පැවැත්වීමේ ක්‍රම 
ජනසංගණනවල වැදගත්කම ආදිය
මේ හරහා සළකා බැලීමට බලාපොරොත්තු වේ
ජනසංගණනයක් යනු කුමක්
නිශ්චිත කාල පරිච්ඡේදයකදි යම් කිසි රටක ජීවත් වන ජනගහනයේ ප්‍රජා විද්‍යාත්මක,සමාජ,ආර්ථික දත්ත එක් රැස් කිරිම,ගොනු කිරීම,ඇගයීම,විශ්ලේෂණය කිරීම හා ප්‍රකාශයට පත් කිරීමේ සම්පුර්ණ ක්‍රියාවලිය 'ජනසංගණනයකි
රටක් විසින්  පවත්වනු ලබන ඉතා පුළුල් වුත් වියදම් සහගත වුත් දත්ත රැස් කිරීමේ ක්‍රමයක් ලෙසද ජනසංගණන හැදින්විය හැකිය
සංගණනයක් මඟින් තොරතුරැ කලින් කලට ලබා ගන්නා නිසා එය කාලීන දත්ත පද්ධතියක් ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ
ජන සංගණනවල පරිවර්තනයන්

i
4000 දී බැබිලෝනියාවේ පැවැත්වු ප්‍රථම සංගණනයේ සිට ක්‍රි
3000 චීනයේ,ක්‍රි
2500 දී ඊජිප්තුවේ,ක්‍රි
ව.1666 උතුරු   
ඇමරිකාවේ ක්ව්බේක් හි පවත්වනු ලැබු සංගණනය දක්වා සියලුම සංගණනයන් බඳු තක්සේරු කටයුතු හා යුධමය කාර්යන් පරමාර්ථ කරගෙන           පවත්වා ඇත
පුරාණ ග්‍රීක යුදමය කාලවල දී වැඩිහීටි පිරිමි ප්‍රමාණය ඇස්තමේන්තු කිරීමේ අරමණු ඇතිව හා සාමාන්‍ය ජනතාවට ආහාර සැපීමේ පරමාර්ථ   ඇතිව ජනසංගණන  පවත්වා ඇත
1797 සිට ඇමරිකාවේ සංගණන පැවැත්වීමේ සැළකි යුතු වර්ධනයක් ඇති වු අතර එරට රජය මඟින් ඉන් පසුව සෑම වසර 10 ට වරක් සංගණන   පවත්වා ඇත
බොහෝ යුරෝපීය රටවල 19 සියවසේ දී නුතන ආකාරයේ සංගණන පැවැත්විම ආරම්භ කරන ලදී
ආසියාවේ ඉන්දියානු උප මහද්වීපයේ සංගණන ආවරණය 1871 දී ආරම්භ විය
අතීතයේ  යුදමය,බඳු ආදි පරමාර්ථ මුල් කරගෙන ජනසංගණන පැවැත්වුවද වර්තමාන වන විට ඒ අරමුණ වෙනස් වි එක්තරා මොහොතක ජනසංඛ්‍යාවේ ප්‍රමාණය,ව්‍යාප්තිය, වර්ධනය හා සංයුතිය යනාදී ප්‍රජා විද්‍යාත්මක තොරතුරුත් සමාජීය හා ආර්ථික කටයුතු පිළිබද තොරතුරු එක් රැස් කිරීමේ,ගොනු කිරීමේ,විග්‍රහ කිරීමේ හා ප්‍රකාශයට පත් කිරීම අරමුණ වී ඇත
අතීතයේ රැස්විම් හරහා රටවල සංගණන කරත් නුතකයේ සෑම නිවසකටම ගොස් පෞද්ගලිකවම හා වෙන වෙනම සෑම පුද්ගලයකුගෙන්ම තොරතුරු ලබා ගනී
සංගණනයේදි හැම අයකුම ආවරණය වන අතර එහිදි මුලික ප්‍රශ්න කිහිපයක් අසයි
එනම් වයස,පුමිතිරිභාවය, විවාහකත්වය හා උපන් ස්ථානය
ආදිය දැක්විය හැකිය
ජනසංගණනයක තිබිය යුතු ලක්ෂණ
පුද්ගලයන් වෙන වෙනම ගණන් ගැනීම
එනම් යමක් තේරුම් ගැනීමට හැකි වයසේ සිටින අය (වයස අවු
18 ට වැඩි පුද්ගලයන්)වෙන වෙනම ගෙන ඔවුන්ගෙන් තොරතුරු ලබා ගැනීමයි
සංගණනය පවත්වන විට සමහරක් ගෘහ මූලිකයන් පවුලේ සියලු දෙනාම වෙනුවෙන් විස්තර ප්‍රකාශ කිරීමට ඉදිරිපත් වේ
එවිට සංගණනයට අවශ්‍ය තොරතුරු අවශ්‍ය පුද්ගලයාගෙන් ලබා ගැනීමට අපහසු වේ
එක්වර ගණන් ගැනීම
මෙමගින් අදහස් කරනු ලබන්නේ රටක හෝ යම් නිශ්චිත ප්‍රදේශයක සිටින අදාළ සියලුම පුද්ගලයන්ගේ ගණන් ගැනීමකි
මෙහිදී වඩා වැදගත් වන්නේ පුද්ගලයන් ඌන ආගණනය විම හැකිතාක් අවම කර ගැනීමයි
මායිම් කරන ලද නිශ්චිත ප්‍රදේශයක් තිබීම
සෑම පුද්ගලයකුම කලින් නියම කරන ලද එකම මොහොතක ගණන් ගැනීම කළ යුතුයි
නිශ්චිත කාල සීමාවකට අනුව ගණන් ගැනීම
‍බොහෝ ර‍ටවල ජන සංගණන අවු
10 ට වරක් පවත්වනු ලබයි
තවත් රටවල අවු
05 ට වරක් පවත්වනු ලබයි
එක්සත් ජාතීන්ගේ නිර්දේශයට
අනුව සංගණන පැවැත්වීමට යොදා ගන්නා වර්ෂය 0 හෝ 1 න් අවසන් වන වර්ෂයක් විය යුතුයි
ඊට හේතුව රටවල් අතර සංගණන තොරතුරු සැසදීම‍ටයි
ජනසංගණනයක් පැවැත්වීමේ මුලික ක්‍රම

i
තත්වාකාර ආගණනය 
(මෙහිදී විමර්ශකයාට යම් පුද්ගලයකු හමු වන්නේ කොතනකදී ද එම ස්ථානයේදීම ගණන් ගැනීම
)

 
ii
නීති ප්‍රකාර ආගණනය
(පුද්ගලයන් ජීවත් වන වාසස්ථානවලට ගොස් ගණන් ගැනීම
)

ජනසංගණනයේ මුලික අවදි තුන හා එම අවදිවල සිදු කෙරෙන කාර්යන්

පුර්ව   ආගණන අවදිය

i
සංගණනයේ නීතිමය පදනම දැමීම

ii
අය-වැය ලේඛනයක් සැදීම

iii
සංගණනයේ දින දර්ශන සැදීම

iv
පරිපාලන සංවිධානයක් තිබීම   

සංගණනය පැවැත්වීම සදවා ඉතා විශාල නිළධාරීන් පිරිසක් අවශ්‍ය වේ
සංගණන පැවැත්වෙන කාල සීමාව තුළදී අලුතින් බදවා ගන්නා අනියම් සේවකයින් ප්‍රමාණය ඉතාම අධිකය
ශ්‍රි ලංකාවේ සංගණන පවත්වනු ලබන ජන ලේඛන වා සංඛ්‍යා ලේඛන දෙපාර්තුමේන්තුව ඒ සදහා රජයේ පරිපාලන සැකිල්ල භාවිතා කරයි
සිතියම් සම්පාදනය

මෙමගින් අධි ආගණනයක් හෝ අව ආගණනයක් ඇති වීම වැළැක්වීමට බලාපොරොත්තු වේ
සෑම ගනන් ගන්නා නිළධාරියකුටම භාර දෙන සංගණන කාණ්ඩයටම සිතියම් සැකසිය යුතු වේ
මේ මගින් ආගණනය කරන ප්‍රදේශය පිළිබදව නිසි අවබෝධයක් ලබා ගත හැක
ගෘහ ලැයිස්තු සැකසීම

vii
වගුගත කිරිම් සැළසුම් කිරිම

එකතු කරනු ලබන දත්ත විග්‍රහ කිරීමට කුමන ආකාරයක වගු භාවිතා කරන වාද යන්නත් ඒ සදහා අවශ්‍ය සැකිලි සකස් කිරීම මේ යටතේ සිදු කරයි
ප්‍රශ්නාවලි පිළියෙළ කිරීම

සංගණන ප්‍රශ්නාවලියක පහත සදහන් ප්‍රශ්න ඇතුළත් විය යුතුය 
උදා
අධ්‍යාපන මට්ටම, 
සංස්කෘතික ලක්ෂණ, 
ආර්ථික තත්වයන්
ගෘහ සම්බන්ධ තතු
පුද්ගලයන් පිළිබඳ තතු
රටේ භූගෝලීය විද්‍යාත්මක තතු

ix
එම ප්‍රශ්නාවලිය පරීක්ෂා කිරීම

සංගණන ප්‍රශ්නාවලිය අදාළ කලාපයට ගෙන ගොස් පුර්ව පරීක්ෂණයක් කළ යුතුය
වෙන වෙනම භාෂා සංස්කෘතීන් ඇති ප්‍රදේශවලට ගොස් මෙම ප්‍රශ්න ඉදිරිපත් කළ යුතුය
එසේ කිරීමෙන් බලාපොරොත්තු වනුයේ විවිධ භාෂා සංස්කෘතීන්වලට අයත් පුද්ගලයන් මෙම ප්‍රශ්නාවලියට පිළිතුරු දිමේ වෙනසක් තිබේදැයි බැලීමටය
ආගණන සැළසුම් සකස් කිරීම

තත්වාකාර හා නීති ප්‍රකාර ක්‍රමයන් යටතේ ආගණන සැළසුම් සකස් කළ හැකිය
දත්ත සැළසුම් කිරීමේ සැළැස්ම සැකසීම

xii
සංගණනය පිළිබද ප්‍රචාරණය

මෙමගින් වැදගත්කම පිළිබදව ජනතාවට තොරතුරු ඉදිරිපත් කළ යුතුය
එනම් ලිපි මාර්ගයෙන්,මුද්‍රිත හා විද්‍යුත් මාධ්‍ය මාර්ගයෙන් ප්‍රචාරණය ලබා දීම සිදු කරයි
ඉන්දියාව වැනි රටවල මේ සඳහා ප්‍රසිද්ධ නළු නිළියන්ගේ ආරාධනය පවා ලබාගනී
සංගණන ක්‍රියාවලිය සිදු කිරීමට අවශ්‍ය නිළධාරීන් තේරීම හා පුහුණු කිරීම

සංගණන කටයුතු සඳහා තෝරාගන්නා නිළධාරීන්ට ඒ සදහා විශේෂයෙන් ම  සංගණන ප්‍රශ්නාවලිය පිළිබදව අවබෝධයක් ලබා දීම සිදු කෙරේ
ආගණන අවදිය

i
මේ අවදියේ දි තත්වාකාර හෝ නීතිප්‍රකාර ආකාරයට ජනගහනය ගණන් ගැනීම සිදු කරයි
ආගණන අවදිය ඉතා සුළු කාලයක් වන අතර  මුළු   සංගණන ක්‍රියාවලියේ වැදගත්ම කාලයයි
-ලෙස 1971,1981,2001 සංගණනවල ආගණන අවදිය වුයේ සවස 6.00-රාත්‍රි 12.00  දක්වා කාලයයි
වැඩි දුර කියවීමට

පශ්චාත් ආගණන අවදිය
සංගණනය සිදු කළ පසුව ඒ ලබා ගත්,

i
දත්ත සැකසීම

සංගණනයේදි ලබා ගන්නා දත්ත දිස්ත්‍රික්ක අනුව,වයස් මට්ටම් අනුව,ස්ත්‍රි-පුරුෂ අනුව යම් පිළිවෙළක‍ට සැකසීම පළමුව කරනු ලබයි
පළමුව දත්ත යම් පිළ්වෙළකට සකසන්නේ විශ්ලේෂණයේ පහසුව පිණිසය
ප්‍රතිඵල ඇගයීම

දත්ත සකසා ලත් පසුව එම සැකසු සත්ත අනුසාරයෙන් රටක නම් දිස්ත්‍රික්ක අනුව පළාත් අනුව ඇගයීම් කළ හැකිය
දත්ත විශ්ලේශණය

තත්වාකාර හා නීති ප්‍රකාර ක්‍රමවේදයට ලබා ගත් දත්ත පරිපාලන මණ්ඩලයක් හරහා විශ්ලේෂණය කරනු ලබයි

iv
ප්‍රතිඵල හා වාර්තා ප්‍රකාශයට පත් කිරීම

සංගණනය කළ පසුව ඒ තොරතුරු වාර්තා කළ යුතු වන්නේ සැළසුම් සම්පාදකයින්ට,පර්යේෂකයන්ට ඒවා වැදගත් වන නිසාත්,ඉදිරි සංගණන සඳහා වැදගත් වන නිසාත්ය
සංගණන අත්දැකීම් වාර්තා කර තැබීම

සංගණන සිදු කරන විට විවිධාකාර අත්දැකීම්,සිදු වීම් ආදිය සිදු වේ
මේවා ඉදිරි සංගණනවල සාර්ථකත්වයට වැදගත් නිසා ඒවා පිළිවෙළකට සැකසීම වැදගත්ය
සංගණනයේ දෝෂ ඉදිරි සංගණන සදහා වාර්තා කර තැබීම
සංගණන සිදු කරන විට විවිධිකාර දෝෂයන් සිදු වේ
එම දෝෂ නිසා සංගණනය සාර්ථක නොවිය හැක
එවිට ලබා ගන්නා දත්තවල නිවැරදිභාවය සම්බන්ධව ගැටලු මතු වේ
එම තත්වය ඉදිරිටයේදී වළක්වා ගැනීමට සංගණන දෝෂ වෙනම වාර්තා කර තබයි
ජනසංගණනයේ වැදගත්කම

i
සමාජ,ආර්ථික සැළසුම් හා සමීක්ෂණ සඳහා අවශ්‍ය දත්ත ලබා ගත හැකි වීම
රටක රැකියා,කර්මාන්ත සංයුතිය,අධ්‍යාපන මට්ටම්,අනෙකුත් සංස්කෘතික තත්වයන් පිළිබඳ තතු ලබා ගත හැක
වයස් හා පුමිතිරි ව්‍යුහය,උපත් හා මරණ අනුපාත ලබා ගත හැක
ජීවන වගු නිර්මාණයට අවශ්‍ය දත්ත ලබා ගත හැක
ජාතික,ප්‍රාදේශීය,පෞද්ගලික මට්ටමේ සැළසුම් සම්පාදනය කිරීමට අවශ්‍ය දත්ත ලබා ගත හැක
අනාගත ජනගහනය ඇස්තමේන්තු කිරීමට අවශ්‍ය දත්ත ලබා ගත හැක
වර්තමාන,අනාගත ඡන්ද දායක ප්‍රමාණය ගැන තොරතුරු ලබා ගත හැකි වීම
රටක ජනතාවගේ ආහාර,සෞඛ්‍ය,ජලය,නිවාස,අධ්‍යාපන අවශ්‍යතා හඳුනා ගෙන පහසුකම් සැපයීම සඳහා තොරතුරු ලබා ගැනීමට  හැකිය
පශ්චාත් සංගණන සමීක්ෂණය

සංගණනය කරන ලද ප්‍රදේශවලින් ‍‍තෝරා ගත් ප්‍රදේශ කිහිපයක පුද්ගලයන්ගෙන් සංගණනයේදි අසන ලද ප්‍රශ්නම නැවත වරක් ඇසීම මේ
මගින් කෙරේ
සංගණනය කරන ලද කාණ්ඩ වලින් ඉතා කුඩා නියදියක් මේ සඳහා යොදා ගනී
මේ මගින් සංගණනයෙන් ලබා ගත් දත්තවල
නිවැරදිභාවය පරීක්ෂාවට ලක් කරයි
(ශ්‍රි ලංකාවේ 2001 පශ්චාත් සංගණන සමීක්ෂණය සංගණන කාණ්ඩ 100 ක් පමණ යොදා ගෙන පවත්වා ඇත
මෙම කරුණු හරහා අපට ජනසංගණනයක් පිළිබඳව යම් අවබෝධයක් ලබා ගත හැකිය
ඒ වගේම ලෝක ප්‍රජාව පිළිබදව තොරතුරු ලබා ගැනීමට සංගණන ඉතා ප්‍රයෝජනවත් මුලාශ්‍රයක් වන අතර සමස්ථ ලෝකය පිළිබදවත් ආර්ථික, සමාජ,ප්‍රජා විද්‍යාත්මක දැනුම පිළිබඳ විස්තර කිරීමට ද ජන සංගණන දායක වන බව කිව හැකිය
ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ
ජනගහන අධ්‍යයනය (ශ්‍රි ලංකාව ඇසුරින්)
ඉන්ද්‍රලාල් ද සිල්වා
කිසියම් රටක සංස්කෘතික උරුමයේ වැදගත්ම අංගයක් ලෙස එරට සතු පැරණි කලා මාධ්‍යයන් හඳුන්වා දිය හැක
සම්ප්‍රදායික කලා මාධ්‍යයන්කිසියම් සමාජයක ආධ්‍යාත්මය පිළිඹිබු කරන කැටපතක් ලෙස අගය කල හැකිය
කිසියම් ජන සමාජයක සිතුම් පැතුම් රටාව පමණක් නොව ඔවුන්ගේකලා රසඥතාවන්, විද්‍යාත්මක හා තාක්ෂණික ඥානයන් එසේම ශිල්පීය කුසලතාවන් සාම්ප්‍රදායික කලා මාධ්‍යයන්ගෙන් මනාව නිරූපණය කෙ‍රේ
සාම්ප්‍රදායික කලා මාධ්‍යයන් අතර කැටයම් උදෙසා ලැබෙනුයේ අග්‍ර ගන්‍ය ස්ථානයකි
විශේෂයන් ලක්දිව කැටයම් කලාව ඒ අතරින් සුවිශේෂී වනුයේ ‍හෙළ ගල් වඩුවාගේ අප්‍රතිහත ධෛර්ය, හැකියාව, නිර්මාණ ශීලිත්වය මනාව පිළිඹිබු කිරීම නිසා පමණක් නොව තමන්ට ආවේණික වූ නිර්මාණ ශිල්පීයත්වයක් එයින් පිළිඹිබු කරන හෙයිනි
ලක්දිව සම්ප්‍රදායික කලා මාධ්‍යයන් අතීතයේ සිටම විකාශනයට පත් වූවකි
ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයේ කවර අන්දමේ කැටයම් කලාවක් පැවතියේද යන්න පිළිබඳව කිසිවක් පැහැදිලිව කිව නොහැක්කේ ඒ පිළිබඳ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක ලැබී නැති හෙයිනි
නමුදු ක්‍රි
6 වන සියවසේ බුදු සමයේ හදුන්වාදීමත් සමඟම දේශීය කැටයම් කලාවේ නව උන්නතියක් හා නව මුහුණුවරක් ඇති වූ බව නිගමනය කළ හැකිය
එමේන්ම පැරණි ලක්දිව කැටයම් කලාවේ ස්වභාවය හා විකාශනය පිළිබඳව අධ්‍යයනය කරන විට පැහැදිලි වන එක් කරුණක් වන්නේ, දේශීය කැටයම් කලාව ආගමික කථා වස්තු, තේමාවන්, රැගත් වෘත්තාන්ත මාධ්‍යයකට වඩා හුදෙක් විචිත්‍රත්වය සුන්දරත්වය, අලංකාර ‍ගෙන එන මාධ්‍යයක් වශයෙන් වර්ධනය වෙමින් පවතින බවයි. කැටයම් කලාව පිළිබඳ තුලනාත්මක අධ්‍යයනයකදී එය පැහැදිලි වේ
පැරණි ලක්දිව කැටයම් කලාව අධ්‍යයනය කරන විට විද්‍යාමාන වන කැටයම් අතර

වාහල්කඩ		
සඳකඩ පහණ
මුරගල
කොරවක් ගල
ඉසුරුමුණිය
ඇම්බැක්කේ ලී කැටයම්
ඇත් දත් කැටයම්         
             දක්නට ලැබේ
වාහල්කඩ

	
පැරණි ලක්දිව කැටයම් කලාව අධ්‍යයනයේදී පැරණිතම කැටයම් හමුවන්නේ අනුරාධපුරයේ ඇති වාහල්කඩ යන ගෘහ නිර්මාණික අංගයෙන් බව පුරා විද්‍යාඥයන්ගේ නිගමනයයි
පැරණි යුගයේ මෙම වාහල්කඩ යන අංගය හඳුන්වා ඇත්තේ "ආයක්" යනුවෙනි
වාහල්කඩ යනු ලක්දිව පැරණිම දාගැබ්වල සතර දිශාව බවත්, දාගැබේ පහළ කොටසට සම්බන්දව ඉඳි කෙරුණ ප්‍රක්ෂේපණ 4ක් බවත්ය
ගල් පුවරුවලින් නිමවන ලද මෙම අංගය මූලික වශයෙන්ම සෘජුකෝණස්‍රාකාර ආකෘතියක් ගන්නා අතර එහි මධ්‍ය කොටස ඉදිරියට නෙරා ඇවිත් ඇත
මෙම වාහල්කඩේ පහළ කොටස කැටයම්වලින් තොර වූ සරල ගල් පුවරුවලින් සකස් වී ඇති අතර ඉහළ කොටස සකස් වී ඇත්තේ ඇතුළු පැත්තට හා පිට පැත්තට නෙරා ගිය ගල්තීරුවලිනි
එසේම මෙම වාහල්කඩේ දෙකෙළවර උස ගල් කණුවක් හා මිටි ගල්කණුවක් සෑම විටම දක්නට ලැබේ
මෙම වාහල් කඩ අංගය අලංකාර කිරීම සඳහා යොදා ගත් විවිධ කැටයම් වාහල්කඩ කැටයම් වේ
මෙම කැටයම් වලින් සෞභාග්‍ය හා ආරක්ෂාව වැනි හැඟීම් සං‍ඛේතවත් කරන සම්ප්‍රදායික කැටයම් මොස්තර නිරූපණය වේ
වාහල්කඩ වල ඉහළ කොටසේ, දිග් අතට වැටී ඇති ගල් තීරුවලත් දෙකෙළවර පිහිටි ගල්කණුවලත් කැටයම් මොස්තර දක්නට ලැබේ
ඇතා, අශ්වයා, සිංහයා, ගවයා යන සතුන් හතරදෙනාගේ සත්ත්ව පෙරහැරත්, චෛත්‍යකාවාට යන සංඛේතයත්, සිරිවක්ස යන සංඛේතයත්, ත්‍රිරත්නය යන සංඛේතයත්, පූර්ණ සමයත්, නාග රූපයත්, වාමන රූපයත්, මකර රූපයත්, හංස රූපය හා නෙළුම් මල දැක්වෙන  රූපයත් කැටයම් අතර කැපී පෙනේ
එසේම විවිධ ලියවැල් හා මල්වැල් අලංකරණය සඳහා යොදා ගෙන ඇත
දැනට ලක්දිව හමු වී ඇති පැරණිම වාහල්කඩ කැටයම වන්නේ "මිහින්තලයේ කණ්ඨක චෛත්‍යයේ" ඇති වාහල්කඩ කැටයම්ය
මෙහි එන කැටයම් මෝස්තර පැරණි දඹදිව කැටයම්වල ආභාසය මැනවින් සිහිගන්වයි. පැරණි අනුරාධපුර නගරයේ මිරිසවැටිය ස්ථූපයේත්, රුවන්වැලි සෑයේත්, දක්නට ලැබුණු කැටයම් කණ්ඨක චෛත්‍යයේ කැටයම්වලට වඩා තරමක් දියුණු අවස්ථාවක් වේ
එසේම අභයගිරි හා ජේතවන ස්ථූපවල වාහල්කඩ කැටයම් තවදුරටත් මුහුකුරා ගොස් ඇත
අනුරපුර යුගයේ ගල්පුවරුවලින්ම නිර්මාණය වූ මෙම වාහල්කඩ පොළොන්නරු යුගයේ ගලින්, ගඩොලින් හා බදාමෙන් නිර්මාණය වූ අතර එය කලාත්මක අගයෙන් තොර වී ගිය බව කිව යුතුය
නූතන යුගය සම්බන්දයෙන් බලන විට පෙනීයන්නේ මෙම වාහල්කඩ යන අංගය වෙනුවට පියස්සක් සහිත මල් ආසන බිහි වී ඇති බවයි.

සඳකඩ පහණ

සඳකඩ පහණ පැරණි ලක්දිව කැටයම් කලාවේ බෙහෙවින්ම කැපීපෙනෙන අංගයක් වේ
පැරණි ලක්දිව ඉදිකරන ලද ආගමික හා ගිහි ගොඩනැගිලිවලට ඇතුළු වීම සඳහා වූ පියගැට පෙළෙහි මුලටම තබන ලද අර්ධකවාකාර ගල්පුවරුව සඳකඩ පහණ වන අතර වර්තමාන පාපිස්සකින් සිදුවන කාර්යය ඉටුවන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ
අමාවතුරෙහි	                             '"අඩසඳපහණ"'
සද්ධර්මරත්නාවලියේ
	හා
පූජාවලියේ		                             "සඳකඩපහණ"
පාලි බෞද්ධ ග්‍රන්ථවල                               "අඩිස් චන්ද පාෂාණ"            ලෙසත් හැඳින්වේ
අනුරාධපුර යුගයේ සඳකඩ පහණ
බොහෝ දුරට ලක්දිවට පමණක් ආවේණික වූ කැටයම් අංගයක් වන සඳකඩ පහණ අනුරාධපුර යුගයෙන් ආරම්භ වී ඇත
අනුරාධපුර මුල්ම යුගයට අයත් සඳකඩ පහණ සෘජු කෝණාස්‍රාකාර ආකෘතියක් ගන්නට ඇතැයි උපකල්පණය කළ හැකිය
-  මිරිසවැටිය විහාර සංකීරණය

එය කිසිදු කැටයමකින් තොර වූ අතර හුදෙක් සරල චාම් අර්ධකවාකාර ගල් පුවරුවක් බව පමණක් කිව යුතුය
අනුරාධපුර සඳකඩ පහණේ මීළඟ අවස්ථාව වූයේ සම්පූරණයෙන් පිපුණු නෙළුම් මලක අඩක් සරල ගල් පුවරුව මධ්‍යයෙහි නිරූපණය කිරීමයි
- ශ්‍රී මහා බෝධියට ඇතුළු වන දොරටුව අභියස

සඳකඩ පහණ විකාශනයේ තවත් දියුණු අවස්ථාවක් ලෙස පෙරහැර ඊට එක් වීම දැකිය හැකිය
සඳකඩ පහණ විකාශනයේ පරිසමාප්ත අවස්ථාවට පත් වීමෙන් අනතුරුව එය කලාත්මක පක්ෂයෙන්ද විශිෂ්ටත්වයට පත් විය
අනුරපුර යුගයේ දෙවන භාගයේ සම්පූර්ණයෙන්ම මුහුකුරා ගිය සඳකඩ පහණ කැටයම් මෝස්තර තුනකින් සමන්විත විය
පිටතින්ම ඇති තීරුවේ හමුවන්නේ ගිනිදැල් හෝ පලා පෙති ය
ඊළඟ තීරුවේ ඇත්, අස්, සිහ, හා ගව යන සතුන් හතරදෙනාගේ පෙරහැරකි
මෙම සතුන් වමේ සිට දකුණට ගමන් කරයි
ඉන් පසුව ලියවැලකි
ලියවැලට පසුව හමුවන්නේ වමේ සිට දකුණට ගමන් කරන නෙළුම් පොහොට්ටු කටින් ගත් හංසපෙළකි
සඳකඩ පහණෙහි මධ්‍යයේම නිරූපණය වන්නේ සම්පූර්ණයෙන්ම පිපුණු නෙළුම් මලක අර්ධයකි
අනුරාධපුර යුගයට අයත් දැනට ලැබී ඇති හොදම සඳකඩ පහණ හමුවී ඇත්තේ අභයගිරියට නුදුරුව පිහිටි බිසෝමාළිගයේ බව සොයා ගෙන ඇත
පොළොන්නරු යුගයේ සඳකඩ පහණ

ලක්දිව ඓතිහාසික යුගයේ දෙවන උප අවධිය ලෙස පිළිගැනෙන පො‍ළොන්නරු යුගය තුළදී 
සඳකඩ පහණ සැලැස්මෙහි යම් යම් වෙනසිකම් කිහිපයක් ඇති බව පැහැදිය
පොළොන්නරු යුගයේ සඳකඩ පහණ කවයකින් 3/4ක් පමණ වන අතර එහි මධ්‍යයේද නිරූපණය වන්නේ පිපුණු මලක 3/4ක් වේ
පොළොන්නරුවේ නෙළුම් මල, අනුරාධපුරයේ ‍නෙළුම් මලට වඩා මඳක් ඉහළට එස වී ඇත
පොළොන්නරු යුගයේ සඳකඩ පහණේ නිරූපණය කර ඇති රූප අතුරින්ගවයා අතුරුදහන් වී ඇති අයුරු පෙනේ
මෙයට හේතුව හින්දු ආගමේ බලපෑම නිසා බව උගතුන්ගේ පිළිගැනීමයි
හින්දු ආගමේ ප්‍රධාන දෙවියෙකු වන ශිව දෙවියන්ගේ වාහනය වන ගවයා පෑගීම අයහපත් ක්‍රියාවක් ලෙස සැලකෙන්නට ඇත
අනුරපුර යුගයේ සතුන් හතරදෙනාම එකම පෙරහැරක ගමන් ගත් අතර පොළොන්නරු යුගයේදී එක් එක් සත්ත්වයා සඳහා වෙනවෙනම පේළි යොදා ගෙන ඇත
අනුරපුර යුගයේ සඳකඩ පහණෙහි නෙළුම් මල අසලින්ම නිරූපිත හංස පංතිය මේ සඳකඩ පහණේදී පිටතම තීරුවට තල්ලු වී ඇත
එසේම මෙම යුගයේ ලියවැල් කීපයක් යොදා ගෙනද ඇත
හින්දු ආභාසය හේතු කරගෙන  විවිධ මෝස්තර හා අලංකරණය සිදු වී තිබුණද අනුරාධපුර යුගයේ සඳකඩ පහණ කලාත්මක බවින් හා ජීවමාන බවින් ඉහළ බව පෙනී යයි
පොළොන්නරුවේ ඇති හොඳම සඳකඩ පහණ දළදා මළුවේ ඇති සඳකඩ පහණ වේ
මහනුවර යුගයේ සඳකඩ පහණ
අඩකවයකින් ඇරඹි සඳකඩ පහණ බොහෝ දුරට සම්පූර්ණ කවයක ආකාරයට මේ යුගයේ දී වී ඇත
පූර්ව යුගයන්හි අඩක් දැක්වූ නෙළුම් මල මහනුවර යුගයේ සම්පූර්ණයෙන්ම නිරූපණය කර ඇති අතර එය ඉහළට එසවී ඇති ආකාරයක්ද පෙනී යයි
මහනුවර යුගයේ සඳකඩ පහණේ මූලික අවධානයක් යොමු වී ඇත්තේ නෙළුම් මල සඳහාය
පැරණි යුගයේ සඳකඩ පහණ්වල නිරූපණය කෙරෙන සතුන් සියල්ලම මේ යුගයේදී අතුරුදහන් වූඅතර ඒ වෙනුවට විවිධ අලංකාර ලියවැලින් හා මල්වැලින් පිරී ගිය බව පෙනේ
මහනුවර යුගයට අයත් හොඳම සඳකඩ පහණ හමුවන්නේ දළදා මාලිගය ආශ්‍රයෙනි
සඳකඩ පහණේ පිංතූර එකතුව

මුරගල

සඳකඩ පහණ මෙන්ම පැරණි දේශීය කලාකරුවාගේ නිර්මාණ කුසලතාවන් හා ශිල්පීය කුසලතාවන් පිළිඹිබු කරන කැටයම් අංගයක් ලෙස මුරගල දැක්විය හැකිය
ලක්දිවට ආවේණික කලා නිර්මාණයක් වන මෙය පැරණි ලක්දිව ආගමික හා ගිහි ගොඩනැගිලිවලට පිවිසෙන පියගැටපෙළ දෙපස සිරස් අතට තබා ඇති ගල් පුවරු වේ
සාමාන්‍යයෙන් මෙම මුරගල්වල උපරිභාවය අර්ධකවාකාර හැඩයක් ගන්නා අතර ප්‍රමාණයෙන් උස අඩි 3 සිට 5 දක්වාත් පළල 1 සිට 3 දක්වාත් වේ
මුලින්ම ඉදිකරන ලද මුරගල් කිසිදු කැටයමකින් තොරව ඉතා සරල චාම් ගල් පුවරුවක් විය
ක්‍රම ක්‍රමයෙන් මෙම සරල ගල් පුවරුවල විවිධ අන්දමේ මංගල වස්තු සහ සෞභාග්‍ය සංඛේතවත් කෙරෙන වස්තු නිරූපණය විය
විවිධ සංකලනයන් මඟින් පැරණි කැටයම්කරුවා ඉතා අලංකාර කලාත්මකභාවයෙන් යුත් නාග රූප මුරගලක්  අනුරාධපුර යුගයේ දෙවන භාගයේ පහළ විය
මෙහි ප්‍රමුඛත්වය ලැබී ඇත්තේ මනුෂ්‍ය ස්වරූපයෙන් නිරූපිත හිටි ඉරියව්වෙන් යුත් නාග රාජයාටය
ඔහුගේ හිසට පිටුපසින් පෙණ මණ්ඩලයක් 
දක්වා ඇති අතර  එහි ශීර්ෂ සංඛ්‍යාව 3 හෝ 5 හෝ 7 හෝ වශයෙන් නිරූපණය කර ඇත
අලංකාර පිස්සු හිස් වැස්මක් ඇති මෙම නාග රාජයාගේ උඩුකය නග්නව දක්වා ඇති අතර යටිකය වැසී ඇත්තේ ජෝතියකිනි
කර්ණාභරණ, මාල, වළලු, බඳ පටි හා සලඹ පැළඳ ගත් මේ නාග රූපය සැමවිටම එක් කකුලකට බර දී  අනෙක් කකුල පහසුවෙන් තබා ගත් ආකාරයක් දැක්වේ
මෙම නාග රූපයේ එක් අතක ඇති පුන්කලස දිව්‍ය ලෝකයේ  සිතූ පැතූ සම්පත් දෙන වස්තුන් හතරින් එකක් වූ භද්‍රා සමය නිරූපණය කෙරෙන අතර අනෙක් අතින් කල්ප වෘක්ෂය සංඛේතවත් කෙරේ
අනුරාධපුර මුරගල මේ ආකාරයේ කලාත්මක හා නිර්මාණශීලී වූවද, ඉන් අනතුරුව පොළොන්නරු යුගය එතරම් නිර්මාණශීලී බවක් දක්නට නොලැබේ
කොරවක් ගල

මුරගල ආසන්නයේම දක්නට ලැබෙන කොරවක් ගලද ලක්දිව කැටයම් කලාව මූර්තිමත් කරන්නකි
ඉතා සරල අන්දමින් ආරම්භ වූ කොරවක් ගල අනුරාධපුර යුගයේ දෙවන භාගයේ දී මකර කොරවක් ගල බවට පත් විය
අඩක් ඉස්මතු කළ කුළුණක් මත සිටගත්මකර රූපයක් හාඋගේ විවෘත මුඛයෙන් නික්මී පහළට වක් වී යන ලියවැලක් මෙම මකර කොරවක් ගල්වල දක්නටඇත
මෙම මකර රූපයට භාරතීය ආභාසය ලැබී ඇත
පැරණි භාරතීය කලාකරුවා මකරු නිරූපණය කර ඇත්තේ මනඃකල්පිත සත්ත්වයෙකු මෙන්ය
මකර රූපය නිරූපණය කර ඇත්තේ ජීව ලෝකයේ හමුවන සත්ත්වයින් හත්දෙනෙකුගේ අංගෝපාංග ඒකාබද්ධ කිරීමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙසිනි
අනුරාධපුර යුගයේ පැවති කොරවක් ගල ඒ අයුරින්ම පොළොන්නරු යුගයේදීද දක්නට ලැබේ
නමුත් සංක්‍රාන්ති යුගයේදී මකර කොරවක්ගල හදිසියේම "ගජ සිංහ" කොරවක් ගල බවට පරිවර්තනය විය
මෙය නිර්මාණය වී ඇත්තේ  සිංහයාගේ ශරීරයත්, ඇතාගේ ශීර්ෂයත් ඒකාබද්ධ වීමෙනි
-
	යාපහුවේ සෝපාන මාර්ගයෙහිත්,
	ග‍ඩොලාදෙණි හා ලංකාතිලකයේත් 	හමුවේ