Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
ද්‍රව ආකාතිය 
Fluid models describe plasmas in terms of smoothed quantities like density and averaged velocity around each position (see Plasma parameters)
One simple fluid model, magnetohydrodynamics, treats the plasma as a single fluid  governed by a combination of Maxwell's equations and the Navier–Stokes equations
A more general description is the two-fluid picture, where the ions and electrons are described separately
Fluid models are often accurate when collisionality is sufficiently high to keep the plasma velocity distribution close to a Maxwell–Boltzmann distribution
Because fluid models usually describe the plasma in terms of a single flow at a certain temperature at each spatial location, they can neither capture velocity space structures like beams or double layers nor resolve wave-particle effects
ගතික ප්ලැස්මා 
Kinetic models describe the particle velocity distribution function at each point in the plasma, and therefore do not need to assume a Maxwell–Boltzmann distribution
A kinetic description is often necessary for collisionless plasmas
There are two common approaches to kinetic description of a plasma
One is based on representing the smoothed distribution function on a grid in velocity and position
The other, known as the particle-in-cell (PIC) technique, includes kinetic information by following the trajectories of a large number of individual particles
Kinetic models are generally more computationally intensive than fluid models
The Vlasov equation may be used to describe the dynamics of a system of charged particles interacting with an electromagnetic field
කෘතිම ප්ලැස්මා 
Most artificial plasmas are generated by the application of electric and/or magnetic fields
Plasma generated in a laboratory setting and for industrial use can be generally categorized by
The type of power source used to generate the plasma
DC, RF and microwave
The pressure at which they operate
vacuum pressure (< 10 mTorr), moderate pressure ( 1 Torr), and atmospheric pressure (760 Torr)
The degree of ionization within the plasma
fully ionized, partially ionized, weakly ionized
The temperature relationships within the plasma
Thermal plasma (Te = Tion = Tgas), Non-Thermal or "cold" plasma (Te >> Tion = Tgas)
The electrode configuration used to generate the plasma
The magnetization of the particles within the plasma
Magnetized (both ion and electrons are trapped in Larmor orbits by the magnetic field), partially magnetized (the electrons but not the ions are trapped by the magnetic field), non-magnetized (the magnetic field is too weak to trap the particles in orbits but may generate Lorentz forces)
Its application

Examples of industrial/commercial plasma
Low-pressure dischargesGlow discharge plasmas
non-thermal plasmas generated by the application of DC or low frequency RF (<100 kHz) electric field to the gap between two metal electrodes
Probably the most common plasma
this is the type of plasma generated within fluorescent light tubes
Capacitively coupled plasma (CCP)
similar to glow discharge plasmas, but generated with high frequency RF electric fields, typically 13.56 MHz
These differ from glow discharges in that the sheaths are much less intense
These are widely used in the microfabrication and integrated circuit manufacturing industries for plasma etching and plasma enhanced chemical vapor deposition
Inductively coupled plasma (ICP)
similar to a CCP and with similar applications but the electrode consists of a coil wrapped around the discharge volume which inductively excites the plasma
Wave heated plasma
similar to CCP and ICP in that it is typically RF (or microwave), but is heated by both electrostatic and electromagnetic means
Examples are helicon discharge, electron cyclotron resonance (ECR), and ion cyclotron resonance (ICR)
These typically require a coaxial magnetic field for wave propagation
Atmospheric pressureArc discharge
this is a high power thermal discharge of very high temperature 10,000 K
It can be generated using various power supplies
It is commonly used in metallurgical processes
For example it is used to melt rocks containing Al2O3 to produce aluminium
Corona discharge
this is a non-thermal discharge generated by the application of high voltage to sharp electrode tips
It is commonly used in ozone generators and particle precipitators
Dielectric barrier discharge (DBD)
'' this is a non-thermal discharge generated by the application of high voltages across small gaps wherein a non-conducting coating prevents the transition of the plasma discharge into an arc
It is often mislabeled 'Corona' discharge in industry and has similar application to corona discharges
It is also widely used in the web treatment of fabrics
The application of the discharge to synthetic fabrics and plastics functionalizes the surface and allows for paints, glues and similar materials to adhere
Fields of active research 

This is just a partial list of topics
A more complete and organized list can be found on the Web site for Plasma science and technology
මේවාත් බලන්න

 Plasma channel
 Plasma parameters
 Plasma nitriding
 Magnetohydrodynamics
 Electric field screening
 List of plasma physicists
 Important publications in plasma physics
 IEEE Nuclear and Plasma Sciences Society
 Free space plasma generator

සටහන්

බාහිරට යොමු 
 Plasmas
the Fourth State of Matter
  Animation on the plasma excitation 
 Plasma Science and Technology
 Plasma on the Internet comprehensive list of plasma related links
Graduate course given by Richard Fitzpatrick  | M
Introduction by I
Hutchinson
 NRL Plasma Formulary online  (or an html version )
 Plasma Coalition page
 Plasma Material Interaction 
 How to make a glowing ball of plasma in your microwave with a grape  | More (Video)
 How to make plasma in your microwave with only one match (video)
 Plasma Ignition How to make a plasma ignition system (Video)

 U
Dept of Agriculture research project "Decontamination of Fresh Produce with Cold Plasma"
 CNRS LAEPT "Electric Arc Thermal Plasmas   (french)

 
Astrophysics
භෞතික විද්‍යාව තුළ සංකල්ප
Electrical conductors
Phases of matter
භෞතික විද්‍යාව
ක්‍රිකට්  යනු,ක්‍රිඩකයන් 11 දෙනෙකුගෙන් සැදුම්ලත් කණ්ඩායම් 2 පිටියෙ ක්‍රීඩා  කරන ක්‍රිඩාවකි
මෙය මහත්මාවරුන්ගේ ක්‍රීඩාව ලෙසද හදුන්වයි. මෙය ලොව දෙවන ජනප්‍රියම ක්‍රීඩාවයි. ජාත්‍යන්තර පිටියක මැද යාර 22 ක් දිග කොටු හැඩයෙන් යුත් තණතීරුව පිහිටා ඇති අතර පිටියේ අරය අවමය මීටර් 54ක් වේ
ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාව ප්‍රධාන වශයෙන් කොටස් තුනකට බෙදෙයි
ඒ එක්දින තරඟ, විස්සයි විස්ස තරඟ හා ටෙස්ට් තරඟ වශයෙනි
ඊට අමතරව වර්තමානයේ T10,the Hundred,T5 වැනි තරඟ ද ක්‍රීඩා කරයි
සැම කණ්ඩායමකටම පිතිකරණ අවස්ථාව හිමිවනවා එක් කණ්ඩායමක් පන්දුවට පහර දෙන අතර අනෙක් කණ්ඩායම විසින් පන්දු යැවීම හා ප්‍රතිවාදී පිළ ලකුණු රැස් කිරීම නැවැත්වීමට පන්දු රැකීම සිදු කරයි
මෙම එක් අවස්තාවක් ඉනිමක් ලෙස හදුන්වයි. ටෙස්ට් තරඟයකදී පමණක් කණ්ඩායමට ඉනිම් 2ක් හිමිවේ
තරගය පවත්වාගෙන යාමේදී පන්දු රකින පිරිසෙන් එක් අයකු පන්දු යවන්නා(Bowler) ලෙස හදුන්වන අතර ඔහු පිතිකරුවා(Batsman) වෙත තණතීරුව දිගෙ පන්දුව එල්ල කරයි
පිතිකරු ක්‍රිකට් පිත්තෙන් පන්දුවට පහර දෙනු ලබයි
එවිට පන්දුව සීමාව පසුකර හෝ ඔහුට තණතීරුවේ අනෙක් අන්තයට මාරුවී ලකුණු රැස්කර ගැනීමට අවස්තාව සැලසේ
පිතිකරු දැවි යනතුරු පිතිකරණයේ යෙදෙයි
පිතිකරන කණ්ඩායමේ පිතිකරුවන් දස දෙනෙකු දැවි ගිය විට එම කණ්ඩායමේ ඉනිම නිමාවේ
ඉන්පසු කෙටි විවේක කාලයකින් පසු නැවතත් කණ්ඩායම් දෙකේ චරිත (පිතිකරනය,පන්දු රැකීම) මාරුවී සෙල්ලම් කර අනෙක් කණ්ඩායම ලබා ගත් ලකුණු පසුකර ජයග්‍රහනය ලබා ගනී
වෘත්තීමය ක්‍රිකට් ක්‍රිඩාවේ පරාසය පන්දු වාර 20 සිට දින පහක් පැවැත්වෙන ටෙස්ට් ක්‍රිකට් දක්වා දිවයයි
එක් පන්දු වාරයකට පන්දු 6ක් යැවිය යුතුය
ක්‍රිකට් නීති පවත්ගෙන යනු ලබන්නේ ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් කවුන්සිලය හා මාර්ලිබෝන් ක්‍රිකට් සමාජයයි
ක්‍රිකට් මුලින්ම ක්‍රිඩා කර තිබෙනුයේ ගිනිකොන දිග එංගලන්තයේ 16වන සියවසෙ දීය
18වන සියවස අවසාන භාගයෙදී එය එංගලන්තයේ ජාතික ක්‍රීඩාව දක්වා දියුනු විය
ඉංග්‍රිසි ආධිපත්‍යය පැතිරීම ක්‍රිකට් ක්‍රිඩාව පිට රටවලට පැතිරීමට හෙතු වූ අතර 19වන සියවස මැද භාගය වන විට මුල්ම ජාත්‍යන්තර තරග පැවැත්වුනි
ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් කවුන්සලය(ICC) තරග හැසිරවීම් මණ්ඩලය පූර්ණ සාමාජිකයන් 12 දෙකුගෙන් යුක්ත වේ
මෙම තරග බොහො ජනප්‍රිය ඕස්ට්‍රේලියාව, එංගලන්තය, ඉන්දියාව , ශ්‍රී ලංකාව හා දකුණු අප්‍රිකාව යන රටවල් වලය
ඉතිහාසය
දැනට දන්නා තරමින් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවේ ඉතිහාසය ආරම්භ වන්නේ දහසය වන සියවසේ අග භාගයේ දී ය
ගිනිකොන දිග එංගලන්තයේ දී ආරම්භ වූ  එය 18 වැනි සියවසේ දී එංගලන්තයේ ජාතික ක්‍රීඩාව බවට පත්ව 19 වන සියවස වන විට වර්ධනය වී ලෝකය පුරා පැතිරිණි
අන්තරජාතික ක්‍රීඩා තරග ඇරඹි ඇත්තේ 1844 වර්ෂයේ වන අතර ටෙස්ට් ක්‍රිකට් ආරම්භ වී ඇත්තේ 1877 වග ඒ පිලිබඳ අතීතාවලෝකනය කිරීමේ දී පෙනී යයි
ජනප්‍රියත්වය අතින් ලෝකයේ දෙවැනි ස්ථානයට පත් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාව දෙවැනි වී ඇත්තේ පාපන්දු ක්‍රීඩාවට පමණී
ලෝක ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා අන්තර්ජාතික ක්‍රිකට් කවුසිලය විසින් පාලනය වන අතර එහි සාමාජික රටවල් සියයක් පමණ සිටිය ද ටෙස්ට් වරම් ලබා ඇත්තේ රටවල් 12ක් පමණකි
එම රටවල් ලෙස එංගලන්තය,ඕස්ට්‍රේලියාව,දකුණු අප්‍රිකාව,බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්,ඉන්දියාව,නවසීලන්තය,පාකිස්තානය,ශ්‍රී ලංකාව, සිම්බාබ්වේ,බංග්ලාදේශය,ඇෆ්ගනිස්තානය හා අයර්ලන්තය පෙන්වා දිය හැකිය
ක්‍රිකට් කොතනින් කවදා ආරම්භ වී දැයි නිශ්චිතවම කිව නොහැකිය
මේ පිලිබඳ විශේෂඥයින් පොදුවේ පිළිගන්නා මතය වන්නේ සැක්සන් වරුන්ගේ හෝ නොර්මන් වරුන්ගේ කාලයේ එංගලන්තයේ ගිනිකොන දිග ප්‍රදේශයේ කෙන්ට් හා සසෙක්ස් අතර පිහිටි ‘වීල්ඩ්’ (weald) නම් ප්‍රදේශයේ වන ලඳු වල ක්‍රීඩා කල ළමයින් විසින් මෙය ආරම්භ කොට ඇති බවකි
ක්‍රිකට් ගැන ලිඛිත සටහනක් මුලින්ම හමුවන්නේ 1597 ජනවාරි 17 තරම් අතීතයකය
ජෝන් ඩෙරික් නමැති පනස් නම වන වියේ පසුවූ අයෙකු ඊට අවුරුදු පනහකට පෙර පාසලේ දී තමා ළමයින් හා එක්ව ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා කල වගට විස්තරයක් කියා ඇත
පරම්පරා ගණනක් යන තුරු ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාව නොනැසී පවත ඇත්තේ ළමයින්ගේ ක්‍රීඩාවක් ලෙසයි
වැඩිහිටියන් එම ක්‍රීඩාවේ නියැලෙන්නට පටන් ගත්තේ 17 වන සියවසේ මුල් කාලය පටන් ය
මුල් කාලයේ බෝල සෙල්ලමක් ලෙස ඇරඹි ඇති ඊට පිත්ත (bat) එකතු වී ඇත්තේ පසුවය
එල්ලයට යන බෝලය වෙනතක හරවා පහර දීම පිණිස මුලින්ම bat එක උපයෝගී කරගෙන ඇති බව පෙනී යයි
පිතිකරුවා බිහිව ඇත්තේ එම කාර්ය නිසා ය
මුලින්ම පන්දුව ලෙස පරිහරණයට ගෙන ඇත්තේ ගලක් හෝ බැටළු වූල් ගුලියකි
කොටුවක් හෝ ගොවිපල වැඩට ගත උපකරණයක් මුලින්ම පිත්ත ලෙස පරිහරණයට ගන්නඇති සැලකේ. මෙම ක්‍රීඩාව ලඳු අතර ඇති බැටළුවන්ට තණ කැවූ පිට්ටනි වල ක්‍රීඩා කරන්නට ඇතැයි සැලකේ. ගේට්ටුවක්, කුඩා බංකුවක් හෝ ගසක් විකට්ටුව ලෙස ගන්නට ඇත
ක්‍රීඩා
නිල වශයෙන් ජැමෙයිකා පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලය ලෙස හැඳින්වෙන ජැමෙයිකාව යනු මහා ඇන්ටිලීස් (greater Antilles) නම් කැරිබියානු දිවයින් සමූහයෙහි පිහිටි දිවයි‍නකි
දිගින් කි
‍මී
234 කින් ද, (සැතපුම් 145) පළලින් කි
80 කින් ද (සැතපුම් 50), යුත් මෙරටට වර්‍ග කි
11,000 ක භූමි ප්‍රමාණයක අයත් වේ
ජැමෙයිකාව, දකුණු කියුබාවේ සිට කි
145 ක් (සැතපුම් 90) ද, හිස් පැනියෝලාහි (Hispaniola) සිට කි
190 ක් (සැතපුම් 120 ක් ) ද ඈතින් කැරිබියන් මුහුදේ පිහිටා තිබේ
ජැමෙයිකාව, ජාතික රාජ්‍යයන් වන හයිට් රාජ්‍යයට සහ ඩොමිනිකන් ජනරජයට රැකවරණය සපයයි
එහි 'අරවාකන්' (Arawakan) බස කථා කරන ස්වදේශිකයන් වන 'ටයිනෝ' වැසියන්  මෙම දිවයින නම් කරන ලද්දේ 'ක්ෂේමැකා' (Xaymaca) යනුවෙන්ය
එහි අර්ථය නම් 'දැව සහ ජලයෙන් සෑදුනු භූමිය" (Land of wood and water) හෝ 'උල්පත් බිම'  (Land of Springs) යන්නය
වරක් ස්පාඤ්ඤයට යටත්ව 'සන්ත්‍රියාගෝ " නමින් හඳුන්වන ලද ජැමෙයිකාව, 1655 සිට ඉදිරියට ඉංග්‍රීසින්ට ද, යටත්ව සිටියේ ය
එතැන් පටන් 'බ්‍රිතාන්‍යයේ' ජැමෙයිකා යටත් විජිතය" යනුවෙන් හැඳින්වීම ඇරඹිණී
මෙහි ජනගහනය මිලියන 2.8 කි
ඇමෙරිකා (Americas) මහද්වීපයෙ හි ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය හා කැනඩාව හැරුණු කොට අධික ජනගහනයෙන් යුත් තෙවන රට වන්නේ ජැමෙයිකාවයි. II වන එලිසබෙත් මහ රැජින රාජ්‍ය නායිකාව වන ජැමෙයිකාව, පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලයේ රැදී සිටින රටක් වේ
රටෙහි විශාලතම නගරය ද අගනුවරද වනුයේ කිංස්ටන් පුරවරයයි
ජාතික සංකේත 
 ජාතික පක්‍ෂියා — Doctor Bird (Green-and-black Streamertail, Trochilus polytmus)
 ජාතික පුෂ්පය — Lignum Vitae (Guaiacum officinale)
 ජාතික වෘක්‍ෂය — Blue Mahoe (Hibiscus elatus)
 ජාතික ආහාරය — Ackee and Saltfish (dried salted Cod)
 ජාතික පාඨය — "Out of Many, One People
" (Unity among many cultures and races
)

ක්‍රීඩා

References

Further reading 
 Chapman, V
1961. The Marine Algae of Jamaica
Part 1. Myxophyceae and Chlorophyceae
Institute of Jamaica
Chapman, V
1963. The Marine Algae of Jamaica
Part 2. Phaeophyceas and Rhodophyceae
External links 

 Official website of Queen Elizabeth as Queen of Jamaica
 Official website of the Jamaica Information Service
 The Cabinet Office of the Government of Jamaica

 Pictures from Jamaica
 National Library of Jamaica materials in the Digital Library of the Caribbean
 
 
 
 
 
 detailed Satellite maps on Google

 
States and territories established in 1962
Greater Antilles
CARICOM members
English-speaking countries and territories
Former British colonies
Former Spanish colonies
දූපත් රටවල්
Constitutional monarchies
G15 nations
Members of the Commonwealth of Nations
ගෙම්බා, මැඩියා

උභයජීවී සත්ව විශේෂයකි
right|thumb|300px|ස්පුට්නික්-2 චන්ද්‍රිකාවේ ආකෘතියක්

පෘථිවිය වටා කක්ෂ ගැන්වූ දෙවන කෘත්‍රිම උපග්‍රහයා ස්පුට්නික්-2 යී
එමෙන් ම මෙය ජීවියෙකු අභ්‍යවකාශයට රැගෙන ගිය ප්‍රථම අභ්‍යවකාශ යානය ද වෙයි
ඒ ලයිකා නම් බැල්ලකි
ස්පුට්නික්-2 ගුවන් ගැන්වුණේ 1957 නොවැම්බර් 3 දා, එනම් ප්‍රථම කාත්‍රිම උපග්‍රහයා වන ස්පුට්නික්-1 ගුවන් ගන්වා මාසයකට පසු යි
සෝවියට් සංගමය ඒ වන විටත් සුනඛයන් නවදෙනෙක් R-1 හා R-5 වැනි රොකට්ටු ආධාරයෙන් ප්‍රාක්ෂේප පථවල ගුවන් ගන්වා පරීක්ෂණ ගණනාවක් පවත්වා තිබූ බැවින් සමහර අයෙක් විශ්වාස කරන පරිදි ස්පුට්නික්-2 මසක් තුළ නිර්මාණය කර අභ්‍යවකාශගැන්වූවක් නොවේ
ස්පුට්නික්-2 චන්ද්‍රිකාව සිය වාහක රොකට්ටුවේ දෙවන අවස්ථාවෙන් වෙන් වීමට සැලසුම් කර නොතිබිණ
එම නිසා අභ්‍යවකාශයේ රැඳුණු පස් මසක කාලය තුළ ස්පුට්නික්-2 පෘථිවිය වටා පරිභ්‍රමණය වූයේ වාහක රොකට්ටුව හා එකට සම්බන්ධව ය
අවාසනාවකට මෙන් මෙහි ගමන් කළ ජීවියා නැවත නිරුපද්‍රිතව නැවත පොළොවට ගෙන්වා ගැනීමට ක්‍රමවේදයක් සකසා නොතිබුණි
තවද, 2002 වසරේ දී අනාවරණය වූ කරුණු අනුව ස්පුට්නික්-2 ගුවන් ගතකර පැය කිහිපයක් ඇතුළත අධික උණුසුම හා ආතතියත් වාතය අැණහිටිම හේතුවෙන් ලයිකා බැල්ල මිය ගොස් ඇත
අැය ගමන් ගත් ස්පුට්නික් - 2 නම් වු යානය 1958 අප්‍රේල් 14 දින පෘථීවි වායුගොලයට නැවත අැතුලු වී ගිනිගෙන විනාශ විය
මෙසේ අනාරක්ෂිතව ජීවියකු අභ්‍යවකාශ ගැන්වීම එකල මෙන් ම මෑතක දී ද සත්ත්ව හිංසන විරෝධීන්ගේ දැඩි දෝෂ දර්ශනයට ලක් විය
නිමැවුම 
ස්පුට්නික්-2 කේතුවක හැඩගත් මීටර් 2 ක උච්චයකින් (උසකින්) ද ආධාරක විෂ්කම්භය මීටර් 2 කින් ද යුක්ත වූ චන්ද්‍රිකාවකි
එහි ස්කන්ධය කිලෝග්රෑම් 508.3 ක් විය
මූලික වශයෙන් එකිනෙකින් වෙන්වූ කොටස් තුනකින් එය සමන්විත විය
(1) ජීවි කුටිය
ස්පුට්නික්-2 හි මධ්‍යගතය වූ මෙය වායුරෝධිත ලෙස සංමුද්‍රණය කළ හැකිවූ, ඇලුමිනියම් සිලින්ඩරයකි
එය දිගින් සෙන්ටිමීටර් 80 කින් හා විෂ්කම්භය සෙන්ටිමීටර් 64 කින් යුක්ත විය
මෙම කුටිය චන්ද්‍රිකාවේ පහළින් ම පිහිටි කොටස විය
මෙහි ගමන් ගන්නා සුනඛයා ආසනයක රඳවා, එය මෙම කුටියට ඇතුල් කරන ලදි
කුටි පියනෙහි කුඩා කවුළුවක් ද විය
කුටිය තුළ උෂ්ණත්වය හා පීඩනය මැනීම පිණිස සංවේදක සවි කර තිබුණි
එමෙන් ම සුනඛයාගේ රුධිර පීඩනය, හෘද ස්පන්දනය සහ ශ්වසන සීඝ්‍රතාව මැනීම පිණිස ද සංවේදක යොදා ගැනිණ
මෙමඟින් ජීවියකු අභ්‍යවකාශයේ ක්‍රියාකාරී වන ආකාරය නිරීක්ෂණය කිරීමට විද්‍යාඥයනට හැකිවිය
කුටිය තුළ ඔක්සිජන් වායුව නිපදවීමට සහ කාබන් ඩයොක්සයිඩ් වායුව අවශෝෂණය කරගැනීමට ක්ෂාරීය සංයෝග යොදා ගැනිණ
සංවාතනය සහ සුනඛයාගේ ශරීරය සිසිල්ව තබා ගැනීම පිණිස පංකාවක් ද කුටිය තුළ තිබිණ
සුනඛයාට ආහාර දීම සඳහා පටියක් මෙන් එකට ඈඳුණු කුඩා බන්දේසි පෙළක් තිබිණ
ජල්ලි ආකාරයෙන් වූ ආහාර සහ ජලය ඒවායේ තබා තිබිණ
මේ යන්ත්‍රණය සකසා තිබුණේ සෑම දිනකම සුනඛයා ඉදිරියේ නව බන්දේසියක් විවෘත වන ආකාරයටය
දිනකට ඇවැසි ආහාර හා ජලය මෙසේ සැපයුණු අතර දින 20 කට සෑහෙන ආහාර ප්‍රමාණයක් චන්ද්‍රිකාව තුළ තිබිණ
(2) සම්ප්‍රේෂණ බහාලුම
ජීවි කුටියට ඉහළින් ඇලුමිනියම්වලින් තැනූ ගෝලාකාර බහාලුමක රේඩියෝ සම්ප්‍රේෂකයක් තිබුණි
මෙය අන් කිසිවක් නොව, ස්පුට්නික්-1 සමඟ ම නිර්මාණය කෙරුණු PS-2 නම් අතිරේක චන්ද්‍රිකාව යි
මෙය ද ස්පුට්නික්-1 මෙන් 20.005 MHz සහ 40.002 MHz යන වාහක තරංග නිකුත් කළේ ය
(3) උපකරණ ඇසුරුම
ස්පුට්නික්-2 චන්ද්‍රිකාවේ මුදුනින් ම පිහිටියේ සැටැහුම් උපකරණ කට්ටළයක් අන්තර්ගත ඇසුරුමකි
මෙම උපකරණවලින් හිරුගෙන් නිකුත් වන පාරජම්බූල හා X-කිරණ තීව්‍රතාව මෙන් ම, අභ්‍යවකාශයේ අන්තරීක්ෂ කිරණ තීව්‍රතාව ද මනින ලදි
මෙම කොටස් තුන එක-උඩ-එක පිහිටන ආකාරයට රඳවන ලද්දේ විශේෂ කේතු ආකාර කාප්පයක් ආධාරයෙනි
චන්ද්‍රිකාව පෘථිවි කක්ෂයට පිවිසෙන තෙක් එය ආරක්ෂා කිරීමට නාස් කේතුවක් තිබිණ
ඉන්පසු චන්ද්‍රිකාව නිරාවරණය කිරීම පිණිස එය ඉවත ලන ලදි
අභ්‍යවකාශ ගවේෂණය
අභ්‍යවකාශ යානා
සෝවියට් අභ්‍යවකාශ යානා
හැදින්වීම
පළමුවෙන්ම මෙම මත්ස්‍ය වර්ගය ලංකාවට ගෙන එන ලද්දේ 1951 වර්ෂයේදී සිංගප්පූරුවෙනි
දඹදෙනිය රාජදානිය බිදවැටීමෙන් පසු ආරම්භවූ රාජධානිය යාපහුව රාජධානියයි
ශ්‍රී ලංකාවේ අගනගර රාජධානි සොළී ආක්‍රමණ සහ ස්වභාවික ආපදා තත්ත්වයන් නිසා ක්‍රමයෙන් නිරිත දිගට සංක්‍රමණය විය
එම සංක්‍රාන්තියේ සිවුවන නැවතුම්පොළ වූයේ යාපහුව බලකොටුවයි. කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ මහව ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ මහව මංසන්දියට 04km  ක් පමණ වයඹ දිශාවෙන් පිහිටි යාපහුව 13 වන සියවසේ දශකයක් පමණ කෙටි කාලසීමාවක් සඳහා දිවයිනේ අගනගරය බවට පත්ව තිබූ පර්වත ආශ්‍රිත පැරණි නගරයකි
පොළොන්නරුව රාජධානි සමයෙන් පසුව නිරන්තර ඇතිවූ විදේශීය ආක්‍රමණ හමුවේ වැදගත් ආරක්‍ෂා ස්ථානයක් ලෙස යොදාගත් බවට සාක්ෂි ඇති මෙම පුරාස්ථානය පෞරාණිකත්වය අතින් ද බෙහෙවින් ඈත වකවානුවක පටන් ජනාවාසයක් ලෙස පැවතුණකි
ප්‍රාග් ඓතිහාසික අවධියට අයත් ජනාවාස සාධක සහිත යාපහුව සහ තදාසන්න ප්‍රදේශය පූර්ව ඓතිහාසික සමයේදීත් මූල ඓතිහාසික සමයේදීත් වැදගත් ජනාවාසයක් විය
මේ වගට පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අනුසාරයෙන් සාක්‍ෂි පලවනනේ වුවද යාපහුව පිළිබඳ මුල්ම විශ්වසනීය ලිඛිත මූලාශ්‍රගත සදහන් 13 වන සියවසට බොහෝ දුරට සීමාවෙයි
සුභ නම් ප්‍රාදේශීය පාලකයෙකු කාලිංග මාඝගේ ආක්‍රමණ සමයේ යාපහුවේ බලකොටුවක් සහ නගරයක් ගොඩනංවා එහි සිට එම ප්‍රදේශය පාලනයකළ බවට සාධක ලිඛිත මූලාශ්‍රයන්හි දක්නට ලැබේ
මින් අනතුරුව සිව්වන විජයබාහු යාපහුවේ යම් යම් සංවර්ධන වැඩ සිදුකරන ලද අතර මෙය එම වකවානුවේ වැදගත් ආරක්‍ෂක මධ්‍යස්ථානයක් විය
රාජ්‍යත්වයට පෙරද යාපහුවෙහි විසුම්ගෙන සිටි සිව්වන විජයබාහු රජුගේ සොයුරු බුවනෙකබාහු සිය සොයුරාගේ ඇවෑමෙන් රාජ්‍යත්වයට පත්වීමෙන් ටික කලකට පසු යාපහුව සිය අගනගරය ලෙස තෝරාගනී
යාපහුව රාජධානිය ලංකාවේ සිව්වන රාජධානියයි
භූභෞතික පසුබිම 
 

කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ මහව ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ පිහිටි යාපහුව පැරණි නගරය පිහිටා ඇත්තේ මුහුදු මට්ටමෙන් අඩි 300 ක් පමණ උස්වූ සමබිමේ සිට අඩි 400 ක් ඉහළට නැගෙන පාෂාණ උන්නතයක් ආශ්‍රිතවයි. සමබිමෙන් අඩි 400 ට කනාවැඩි උසකට නැගෙන කදුවැටි මෙම කලාපයේ දුලබ වශයෙන් දක්නට ලැබෙන අතර මොනරකන්ද, දියටැඹේ
යාපහුව වැනි කදුගැට කිහිපයක් එකී උස පරයා නැගේ
යාපහු පෙදෙස වී ගොවිතැන සඳහා හිතකර වන්නා වූ රතු-දුඹුරු පසෙන් සහ නොමේරූ දුඹුරු ලොම් පසෙන් යුත් පස් සැකැස්මකින් යුතුවේ
සාමාන්‍ය වාර්ෂික වර්ෂාපතනය මිලිමීටර 1500-2000 ත් අතර වන අතර සාමාන්‍ය වාර්ෂික උෂ්ණත්වය සෙන්ටිග්‍රේඩ් අංශක 25.0-27.5 ත් අතර වේ
ඓතිහාසික පසුබිම

මෙකල යාපහුව නමින් දන්නා පව්වෙහි පැරණි නම අප්‍රකටය
යාපහුව පිළිබඳ මුලින්ම අසන්නට ලැබෙනුයේ සුභ නම් සෙනවියා විසින් 13 වන සියවසේ මුල් භාගයේ පැවති කාළිංග මාඝගේ අවිචාරවත් පාලන සමයේ දී ප්‍රදේශ ආරක්ෂාව පිණිස බලකොටුවක් ගොඩනගා එහි විසීම සම්බන්ධයෙනි
මෙම අවස්ථාවේදීත් මීට පසු අවස්ථා කිහිපයකදීත් මෙම පර්වතය හදුන්වනු වස් යාපව්ව, යාපව්ගල යන නම් වංශකතාවල යෙදී තිබේ
සිංහල බෝධිවංසය යාපහුව විෂයෙහි 'සුන්දරගිරි පව්ව' යන නම ආරෝපණය කොට තිබේ
සුභ සෙනවියා විසින් සිය වාසය සඳහා තෝරා ගැනීමෙන් ඉක්බිති මෙම පව්ව සුභවාල, සුභගිරි යන නම් වලින් ද හැදින්වූ බව පෙනේ
දළදා පූජාවලියේ මෙම පව්ව හදුන්වනු වස් අයෝපබ්බත යන්න යොදයි
යාපහුව පුරාස්ථානය සහ තදාසන්න ප්‍රදේශය පිළිබඳ ඉපැරණිම පුරා විද්‍යාත්මක සාධක ප්‍රාග් ඓතිහාසික සමය දක්වා දිවේ
යාපහු පර්වත මස්තකයෙන් ද පර්වත බෑවුමේ ඇති ලෙනකින් ද අවට ප්‍රදේශයෙන් ද ප්‍රාග් ඓතිහාසික ජනාවාස සාධක අනාවරණය කෙරේ
මෙම සාධක අතරට භාවිතකළ සහ නොකළ තිරුවානා වටගල්, භාවිතකළ රත්හිරියල්, කහඳ හා තිරුවානා අපද්‍රව්‍ය සහ දුලබ තිරුවානා ගල් අයත්ය
දඹදෙණියේ රජකල හතරවන විජයබාහු රජුගේ ඇවෑමෙන් රාජ්‍යත්වයටපත් පළමු බුවනෙකබාහු රජුද රාජ්‍යත්වයෙන් පසු වසර කිහිපයක් දඹදෙණියේ වාසයකොට පසුව යාපහුවට පැමින එහි සෞභාග්‍යයෙන් බබලන අතිශය සංකීර්ණ වූ රාජධානියක් කරවීය
පළමු බුවනෙකබාහු රාජ්‍යකාලය වසර 12 කට සීමා වේ
ඔහු රාජ්‍යත්වයට පැමින වසර කිහිපයක් අවසන් දඹදෙණි පාලකයා ලෙස දඹදෙණි නුවරද ගතකල හෙයින් බුවනෙකබාහු රටේ අගරජ ලෙස යාපහුවෙහි කොපමන කලක් ගතකලේ දැයි අපහැදිලිය
යාපහුව දිවයිනේ අගනගරය ලෙස පැවති කෙටි කාලසීමාව රටේ අගනගරය ලෙස පැවති ස්ථාන අතරින් දෙවැනි වන්නේ නම් ඒ දැදිගම රාජධානියට පමණි
එසේ වුවද අගනගරයක් වශයෙන් යාපහුවේ ශේෂව ඇත්තා වූ පුරාවිද්‍යාත්මක නෂ්ටාවශේෂයන්හි ප්‍රමාණය දෙවැනි වන්නේ අනුරාධපුරය, පොළොන්නනරුව, සීගිරිය සහ ඇතැම් විටෙක මහනුවරට පමණි
ආරක්‍ෂිත බලකොටුවක් වශයෙන් ඇති වැදගත්කම අතින් යාපහුව දෙවැනි වන්නේ සීගිරියට පමණකැයි පරණවිතාන පවසයි
පුරාවිද්‍යාත්මක අවශේෂ 

සීගිරිය හැරුණුවිට දිවයිනේ ඇති පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් වැදගත් වූ බලකොටුව යාපහුව බවට විවාදයක් නැත
උතුරු, නැගෙනහිර සහ බටහිර පාර්ශවයෙන් තරණයකල නොහැකි ප්‍රපාතාකාර පර්වතයක් වූ යාපහුවේ පර්වත මස්තකයට පිවිසිය හැකි පැරණි මග පර්වතයෙහි දකුණු පසින් පිහිටා තිබේ
පර්වත මස්තකයට පිවිසිය හැකි ප්‍රපාතාකාර නොවන පර්වතයේ දකුණු පාර්ශවයේ ආරක්ෂක සංවිධාන කෘත්‍රිම උපාය මාර්ග සැළසීමෙන් ශක්තිමත් කිරීම අවශ්‍ය විය
එකී අරමුණ ශාක්ෂාත් කරගනු පිණිස පර්වතයේ දකුණින් වූ සම බිම පවුරු සහ දිය අගල් වලින් පිරිකෙව් කර ඉන් අනතුරුව බුවනෙකබාහු රජු යාපහුව රාජධානිය ගොඩනගන්නට ඇත
දිය අගල් දෙකකින් සහ ප්‍රාකාර දෙකකින් ආරක්ෂිත වූ ඇතුල් නගරය රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික වශයෙන් වැදගත් වී යැයි සිතිය හැකි ගොඩනැගිලි ගණනාවකින් ද විසිතුරු සෝපානයකින් ද සමන්විත වේ
පර්වත මස්තකයේ රජ මාළිගය සහ තවත් ගොඩනැගිලි ද පනාබැමි සහ පොකුණු ඇතුලු ඉදිකිරීම් ද තිබී ඇත
එදා පළමු බුවනෙකබාහු රජු සමයේකළ ඒ විශ්මිත නිමැවුම්වල අද අපිට දක්නට ඇත්තේ නෂ්ටාවශේෂ පමණි
පිට නගරය 

පිට දිය අගල සහ පිටනගර ප්‍රාකාරයත් පිට නගරයට සම්බන්ධ ද්වාර මණ්ඩපයත් පිටනගර ප්‍රාකාරයේ සිට ඇතුල් නගර අගල දක්වා වු බිම් ප්‍රදේශයත් පිට නගරය සේ සැලකේ. වපසරිය අතින් පිට නගරයට වඩා ඇතුල් නගරය කිහිපගුණයකින්ම විශාල මුත් මෙම බිම් ප්‍රදේශය තුල පැහැදිලි ගොඩනැගිලි කිසිවක් හදුනාගත නොහැකිය
නමුත් ඇතුල් නගරයේ බටහිර දොරටුවේ සිට මීටර 22 ක් පමණ බටහිර දෙසින් වූ ගල් තලාවක කොටා ඇති පියගැට 03 පිට නගරයට අයත් ගොඩනැගිල්ලක් පිළිබඳ අනුමාන සහගත වූ එකම පුරාවිද්‍යාත්මක සාධකය වේ
මීට අමතරව ඇතුල් නගරයේ දක්නට නොලැබෙන පොකුණු කිහිපයක් පිට නගරයේ දක්නට ලැබෙන බැවින් පිට නගර ප්‍රදේශය රජ මාළිගයක අවශ්‍ය අංගයක් ලෙස සලකන ලද්දාවූත් එහෙත් යාපහුවේ හදුනාගත නොහෙන 'රාජකීය උද්‍යානය' ද යන්න පිළිබඳ පුරාවිද්‍යාඥයින් තුළ සැකයක් මතු වී ඇත
පිට දිය අගල 

පර්වතයට දකුණින් පර්වත පාදස්ථානයේ පිහිටි ඇතුල් නගරයත් ඒ වටා පිහිටි පිට නගරයත් ඇතුලත් බිම් ප්‍රදේශය පිරිකෙව් වන පරිදි පිට නගර ප්‍රාකාරයත් එහට පිටතින් පිට දිය අගලත් ගොඩනගා තිබේ
දිය අගලෙහි දෙපස යාපහු පර්වතය හා වැදී කෙළවර වේ
අශ්ව ලාඩමක හැඩයට කිලෝමීටරයකට අධික දුරක් ගමන් ගන්නා පිටත දිය අගල මෙකල පුළුලින් මීටර 18 ක් ද ගැඹුරින් මීටර 03 ක් ද වෙයි
පිට ප්‍රාකාරය 

පිට දිය අගලට ඇතුලතින් පිහිටි පිට නගර ප්‍රාකාරය දිය අගල ගමන් ගන්නා සමස්ථ දුර ප්‍රමාණය ඊට සමාන්තරව ගමන් ගනී
ප්‍රාකාරය මැනවින් ශේෂිත ස්ථානයන් හි උපරිම උස මීටර 04 ක් පමණ ද පළල මීටර 22 ක් පමණ ද වේ
මෙහි පහළ කොටස ගල් කුට්ටිවලින් තනා ඉහළ කොටස ගඩොලින් ඉදිකර ඇති බවට සාධක කිහිප ස්ථානයක දක්නා ලැබේ
පිට නගරය මධ්‍යයෙන් ඇතුල් නගරයට ප්‍රවේශවීම සඳහා දොරටු 03 කි
මින් වඩා සිත්ගන්නා සුළු වනුයේත් වඩා වැඩි ආයාසයකින් තනා ඇත්තේත් දකුණු දොරටුවයි. ද්වාර මණ්ඩපයට ගොඩවීමටත් බැසීමටත් පියගැට 16 ක් සහිත මෙම දොරටුව පාගමනින් යන්නන්ගේ ප්‍රයෝජනයට යොදාගන්නට ඇතැයි සිතිය හැකි අතර එය මෙහි ප්‍රධාන දොරටුව වන්නට ඇත
පියගැට පෙළ සහ ගල් කෙමිය 

ඇතුල් නගර පව්වේ බටහිර දොරටුවේ සිට මීටර 22 ක් පමණ බටහිර දෙසින් ඇති ගල් තලාවක් මත ගලෙහිකෙටූ පියගැට 03 කි
මෙම පියගැට පෙළට මීටර 06 ක් නැගෙනහිරින් ස්වභාවික ගල් කෙමියක් ඇති අතර එහි ඉවුරු සක්කා ගලින් බැද තිබූ බවට සාක්ෂි දක්නට ඇත
ඇතුල් නගරය 

ඇතුල් නගරයේ සීමාවන් ලෙස යෙදෙන ඇතුල් නගර ප්‍රාකාරයත් දිය අගලත් පිට දිය අගල සහ පවුර මෙන් ම අශ්ව ලාඩමක හැඩති සැලැස්මකින් යුතුව ගමන් ගනී
ඇතුල් නගර පව්වෙහි සහ දිය අගලෙහි එක් අන්තයක් පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරය පිටුපසින් පර්වතයට සම්බන්ධවන අතර අනෙක් අන්තය යාපහු පර්වතයේ දකුණු පසට ඇති නෙරුමට පහළින් පර්වතය හා සම්බන්ධ වේ
යාපහු නගරයට අයත් කැපීපෙනෙන ස්මාරක අතරින් බහුතරය දක්නා ලැබෙන්නේ ඇතුල් නගරය තුළයි
ඇතුල් අගල 

ඇතුල් නගරයේ බාහිර සීමාව ලෙස යෙදෙන ඇතුල් දිය අගලේ පළල තැනින් තැනට වෙනස්වන අතර එය දළ වශයෙන් මීටර 14 ක් පමණ ද දැන් ඇති ගැඹුර 1.7 ක් පමණ ද වේ
ඇතුල් දිය අගලේ සමස්ථ දිග ප්‍රමාණය මීටර 330 කි
ඇතුල් පවුර 

ඇතුල් දිය අගලත් සමගම ඊට ඇතුලතින් දිවෙන ඇතුල් පවුර මනාසේ සැකසුන ගලින් නිමි චිත්තාකර්ෂණීයවූත් චාම්වූත් නිමැවුමකි
භූ විෂමතාවට අනුරූපීව උසින් විෂම වන මෙම පවුරේ උසම ස්ථානය මීටර් 03 කි
පවුර මුදුනෙහි බොකු පියස්සක හැඩයට නෙලූ තෙප්පි ගල් පෙළක් යොදා තිබේ
පවුර ඔස්සේ ඇතුල් නගරයට පිවිසීමට දොරටු දෙකකි
ඇතුල් නගරයේ එක්රැස්වන ජලය ඇතුල් පවුර තුළින් ඇතුල් දිය අගල කරා බැස්සීමට ඉවහල් වූ ගලින් කල සොරොව් දෙකක් ද මේ පවුරේ දක්නට හැකිය
ප්‍රාකාරයේ සම්පූර්ණ දිග මීටර 440 ක් පමණ වේ
සභා ශාලාව 

දළදා මාළිගාවට පිවිසෙන විසිතුරු පියගැට පෙළෙහි ආරම්භක පියගැට පංතිය ආරම්භ වන තැන සමබිමේ ඇති සිව්රැස් සැලැස්මෙන් යුත් ගොඩනැගිල්ල සභා ශාලාව නමින් හැදින්වේ
ඊසාන-නිරිත අතට මීටර 17.7 ක් ද වයඹ-ගිනිකොන දෙසට මීටර 11.9 ක් ද බැගින් දිග පළල වූ මෙම ගොඩනැගිල්ලට පිවිසෙනු සඳහා පියගැට පංති 03 ක් එහි ගිනිකොන,වයඹ සහ නිරිත දිසාවන්ගෙන් වේ
රජ මාළිගය 

සැලැස්මෙන් සිවුරැස් වූ මෙම ගොඩනැගිල්ල රජ මාළිගය බැව් සාමාන්‍ය පිළිගැනීම වුවත් මෙය සහතික කරවනු වස් කිසිදු ඓතිහාසික හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධකයක් හමුනොවේ
දිගු පුළුලින් මීටර් 26.7 ක් බැගින්වන මෙම ගොඩනැගිල්ල ගඩොළුමය ඉවුරෙන් යුත් සිවුරැස් වේදිකාවක් ලෙස දිස් වේ
ගොඩනැගිලි 

ඇතුල් නගරයේ ප්‍රධාන වශයෙන් ගොඩනැගිලි 03 ක නටඹුන් දක්නට හැකිය
'සභාශාලාව' නමින් හැදින්වෙන ගොඩනැගිල්ලට බටහිර දෙසින් පිහිටි ආයත චතුරඝ්‍රාකාර පෙනුමෙන්යුත් ගොඩනැගිල්ලක්වන මෙහි අපේක්ෂිත අරමුණ අපහැදිලිය
පැරණි වීථියේ එක් පාර්ශවයක ඇති මෙම ගොඩනැගිල්ල මීටර 66.3 ක් දිගුවන මුත් පළල මීටර 6.6 කි
මෙම ගොඩනැගිල්ලට යාබදව වීථියේ අනෙක් පාර්ශවයේ තවත් එවැනිම ගොඩනැගිල්ලක් වෙයි
දිගින් මීටර් 70 ක් වන මෙය වීථියට විරුද්ධ දිශාවෙන් පර්වතයට මළුවක ආකාරයෙන් සම්බන්ධවන බැවින් බිත්තියක් නොදක්නා ලැබේ
අනෙක් ගොඩනැගිල්ල දළදා මාළිගය නම් ගොඩනැගිල්ල අසල පිහිටා ඇත
ද්වාර මණ්ඩපය සහිත විසිතුරු පියගැට පෙළ 

යාපහුවේ ඇති වාස්තු විද්‍යාත්මක සහ කලාත්මක අංග සියල්ල 'දළදා මාළිගය' නමින් හැදින්වෙන ගොඩනැගිල්ල සහිත මළුවට පිවිසෙනු සඳහා වූ පියගැට පෙළත් එහි ඉහළ අන්තයේ වූ ද්වාර මණ්පයත් අලංකාරවත් කිරීම මූලික අභිප්‍රාය කොට ගත්තේ වේ
මෙය කෙතරම් විස්තීරණ නිමැවුමක් ද යත් මේ විසිතුරු පියගැට පංතියේ ස්වරූපය විස්තර කිරීම පවා අසීරුය
ගලින්කළ වාමනරූප, නලඟනන්ගේ රූප, කාන්තා රූප, දොරටුපාල රූප, පුන්කලස්, ලියවැල්, කොරවක් ගල්, කූඩ්‍ය ස්ථම්භ, කිඹිහි මුහුණ සහිත තොරණ, ගජසිංහ කොරවක් ගල්, නටන වයන රූප ආදියෙන් සුසැදි පියගැට පෙළ යාපහුවේ විස්මිත නිමැවුම් වන අතර දෙපසෙහි අල්වැල මත නිමවූ 'සිංහ මූර්ති' යුගලය එහි වටිනාකම තවත් වැඩි කරවන්නකි
( විසිතුරු පියගැට පෙළෙහි ඇති මෙම සිංහ මූර්ති දෙක අතරින් නැගෙනහිර පාර්ශවයේ අත්වැල මත වන සිංහ රුව සම්පූර්ණයෙන්ම නිමකර ඇති අතර දකුණු පාර්ශවයේ සිංහ මූර්තිය සම්පූර්ණ වශයෙන් ඉදිකර නැත
) මීට අමතරව ද්වාර මණ්ඩපයේ උළුවස්සත්, ත්‍රිත්ව කුළුණු සහ මකර තොරණත් යාපහුවේ වාස්තු විද්‍යාව සහ කලාව ලොවට හඩගා කියන්නක් වෙයි
දළදා මාළිගය 

ද්වාර මණ්ඩපය ඔස්සේ කුඩා සම බිමට පිවිසෙන්නා අභිමුඛ වනුයේ බටහිර-නැගෙනහිර අතට මීටර 30 ක් ද උතුරු-දකුණු අතට මීටර 17.1 ක් ද වන ගඩොළුමය ගොඩනැගිල්ලක් වෙතටයි
දළදා මාළිගය සේ සැලකෙන මෙහි ඉදිරි බිත්තියේ මීටර 3.4 ක් ඉදිරියට ප්‍රක්ෂේපනය වන කොටසින් ගොඩනැගිල්ලට ප්‍රවේශ වීමට පියගැට පේළි දෙකකි
පර්වත මස්තකයේ නටඹුන් 
 
පර්වත මස්තකයේ ඇති ඉපැරණි පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක වශයෙන් සැලකිය හැක්කේ විශ්වසනීයත්වය සැක සහිත ප්‍රාග් ඓතිහාසික සාධක ස්වල්පයකුත් ක්‍රිස්තු පූර්ව අවසන් සහශ්‍රකයට හෝ ක්‍රිස්තු වර්ෂාරම්භ මුල් සියවස් දෙක තුනට හෝ නිසැක ලෙස දින නියමකළ හැකි කාල රක්ත වර්ණ මැටි බදුන් වලින් හෙලිවන ජනාවාස සාධකත්ය
මේ හැරුනුවිට අක්කර 05 ක් පමණ වන පර්වත මස්තකයෙහි 13,14 වන සියවස් වල ඉදිකලා යැයි සිතිය හැකි පොකුණු සහ පනාබැමි ඇතුළු ඉදිකිරීම් 32 ක් හදුනාගෙන තිබේ
ඇතැම් තැනක ගොඩනැගිලි ඉදිකිරීමට යෝග්‍යවන පරිදි විෂම බිම් පනාබැමි මගින් සමකොට තිබේ
මෙම ගොඩනැගිලි අතරින් විශාලම ගොඩනැගිල්ල වන රජ මාළිගයත් තවත් ගොඩනැගිලි කිහිපයකුත් හැරුනුවිට බොහෝ ගොඩනැගිලිවල අපේක්‍ෂිත අර්ථය මෙකල අපහැදිලිය
පර්වත මස්තකයට ගමන්කල මාර්ගයට අයත් බැව් බොහෝ විට නිසැක සෝපාන පංතියක අවශේෂ පර්වතයේ දකුණු බෑවුමේ කඩින් කඩ දක්නට හැකිය
පර්වත මස්තකයේ විවිධ ප්‍රමාණයෙන් යුත් ස්වභාවික ගල්කෙමි 05 ක් දක්නට හැකි අතර ඉන් සමහරක් ඉවුරු බැද පොකුණු බවට පත්කර ඇත
ප්‍රමාණයෙන් සහ ගණනින්ද වෙනස් කුඩුම්බි සිදුරු සහ ඒහා බැඳි අත්තිවාරම් කාණු සහිත ස්ථාන 03 ක් ද පර්වත මස්තකයේ ඇති අතර කුඩුම්බි සිදුරු පමණක් හමුවන ස්ථාන 02 කි
පිහිටි ගලේ කෙටු කාණුවක් මෙන්ම වෘත්තාකාර පාදම් යුගලයක් ද පර්වත මස්තකයේ නටඹුන් අතර වේ
මීට අමතරව පොකුණු 02 ක් සහ මල්විලක් ද පර්වත මස්තකයේ දැකිය හැකිය
පර්වත මස්තකයේ නටඹුන් අතර විවිධ ප්‍රමාණයෙන් සහ හැඩයෙන් යුත් පනා බැමි 06 ක් ද වේ
මේ හැරුණුවිට ගොඩනැගිලි කිහිපයක නටඹුන් දැකියහැකි පර්වත මස්තකයේ මුර කුටියක නටඹුන් ද ඇත
තවද පර්වත මස්තකයේ උසම ස්ථානයට වන්නට ඇති ස්ථූපයත් ඊට නුදුරුව ඇති බෝධිඝරයත් පර්වත මස්තකයේ නටඹුන් අතර ශේෂව පවතී
ලෙන් සංකීර්ණය 

යාපහුව පර්වතය ආශ්‍රිත ලෙන් 40 ක් පමණ දක්නා ලැබෙන අතර ඉන් ලෙන් 25 ක් පමණ කටාරම් කොටා සකසන ලද ඒවායි
මෙම ලෙන් පර්වතය ආශ්‍රිතව පැවති ආරාම සංකීර්ණයක් පිළිබඳ සාධක සපයයි
මෙම ලෙන් අතරින් ලෙන් 03 ක පූර්ව බ්‍රාහ්මී ශිලා ලිපි දක්නා ලැබෙන අතර ක්‍රිස්තුවර්ෂාරම්භයේ හෝ ක්‍රිස්තුවර්ෂයට සුළු කළකට පෙරාතුවප පටන්ම මෙම ලෙන් සංඝාවාසයක් ලෙස උපයෝගී කොටගත් බව පෙනේ
කටාරම් නොකෙටූ ස්වභාවික ලෙන් අතරින් ඇතැමක් වාසස්ථාන ලෙස යොදාගත් බවට සාධක වෙයි
ඇතැම් ලෙන් ඇසුරේ ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය නියෝජනය කරන්නා වූ සාධක ද හමුවන හෙයින් ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයේ සිටම මෙම ලෙන් මානව ක්‍රියාකාරකම් වලට හසුවී ඇති බව පෙනේ
පර්වතයේ උතුරු, නැගෙනහිර සහ දකුණු බෑවුම් ප්‍රදේශ ආශ්‍රිතව ලෙන්වල බහුල ව්‍යාප්තියක් දක්නා ලැබේ
විවිධ ප්‍රමාණයන්ගෙන් යුත් මෙම ලෙන් 40 අතරින් විශාලම ලෙනේ දිග මීටර 30 ක් ද ගැඹුර මීටර 08 ක් ද උස මීටර 30 ක් ද වේ
ඡායාරූප එකතුව 
පිට නගරයේ නටඹුන් 

ඇතුල් නගරයේ නටඹුන් 

ද්වාර මන්ඩපය සහිත පියගැට පෙළෙහි කැටයම් සහ මූර්ති

පර්වත මස්තකයේ නටඹුන්

යාපහුවේ ස්වභාවික ගල් ගුහා

ආශ්‍රිත ලිපි
 සීගිරියේ වාස්තු විද්‍යාව
 ඉසුරුමුණි කැටයම්

යාපහුව
ශ්‍රී ලංකාවේ බලකොටු
රජරට රාජධානිය
ශ්‍රී ලංකාවේ නගර සහ ගම්මාන
කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක
කාවා Clothing Moth (Tineola bisselliella) යනු පියාපත් සහිත පියාසැරීමට දක්ෂ කෘබියෙකි, මෙම කෘබියා ප්‍රබල පළිබොධකයෙකු ලෙස ප්‍රකටය
කාව කීට අවස්ථාවේදී විශේෂයෙන් ඇඳුම් ආහාරයට ගනී
එහෙත් මොවුන්ගේ එකම ආහාරය ඇඳුම් නොවේ
උප වර්ග 
දැළ් කාවා(Webbing Clothing Moth) (Tineola bisselliella) බහුලව දක්නට ලැබෙන විශේෂයයි

කොෂ සාදන කාවා (Casemaking Clothes Moth) (Tinea pellionella) දැළ් සාදන කාවාට වඩා අඩු වශයෙන් දක්නට ලැබේ
මෙම කාවා අඟල් 1/8 ත් 1/4 අතර ප්‍රමාණයකට විශාලව වැඩේ
කාවා තම කෝෂය සේද වැනි කෙඳි විශේෂයක් යොදාගනිමින් සකසයි
එමගින් මෙම සත්වයා බාහිර උපදුව වලින් මිදී වාසය කරයි
ටැපැස්ට්‍රි කාවා(Tapestry or Carpet Moth) කලින් සදහන් කළ දැළ් කාවා හා කොෂ සාදන කාවා සිටින පරිසරයන්හිම වාසය කාරයි
මෙම කාවා අවුරුද්දක පමණ ජීවන චක්‍රයක් පසුකරයි
මොවුන්ගේ වර්ධන වේගය හා පැතිරීම උෂ්ණත්වය ආද්‍රතාවය සහ ආහාර ප්‍රභවයන් මත තීරණය වෙයි
පෝෂණය 
The Clothing Moth (Tineola bisselliella) and the Case-bearing Clothes Moth (Tinea pellionella) are notorious for feeding on clothing and natural fibres
they have the ability to turn keratin, a protein present in hair and wool, into food
Clothing moths prefer dirty fabric and are particularly attracted to carpeting and clothing that contain human sweat or other liquids which have been spilled onto them
They are attracted to these areas not for the food but for the moisture
Moth larvae do not drink water
consequently their food must contain moisture
වර්ධනය 

The Development Cycle of the Clothing Moth
Eggs hatch into larvae, which then begin to feed
Once they get their fill, they pupate and undergo metamorphosis to emerge as adults
Adults do not eat
male adults look for females and adult females look for places to lay eggs
Once their job is done, they die
Contrary to what most people believe, adult clothing moths do not eat or cause any damage to clothing or fabric
It is the larvae which are solely responsible for this, spending their entire time eating and foraging for food
Both adults and larvae prefer low light conditions
Whereas most other moths are drawn to light, clothing moths seem to prefer dim or dark areas
If larvae find themselves in a well-lit room, they will try to relocate under furniture or carpet edges
Hand made rugs are a favorite because it is easy for them to crawl underneath and do their damage from below
They will also crawl under moldings at the edges of rooms in search of darkened areas which hold good food
The most common clothing moth is the Webbing Clothes Moth
It prefers moist conditions, although low humidity will merely slow development
Webbing Clothes Moths are small moths whose adults grow to between 1 and 2 cm
Their eggs are tiny, most being under 1 mm long and barely visible
A female will lay several hundred during her lifetime
egg placement is carefully chosen in locations where they will have the best chance for survival
The eggs are attached with a glue-like substance and can be quite difficult to remove
After the egg hatches, the larva will immediately look for food
Larvae can obtain their required food in less than two months, but if conditions are not favorable they will feed on and off for a long time
Whether it takes two months or two years, each larva will eventually spin a cocoon in which it will change into an adult
Larvae stay in these cocoons for between one and two months and then emerge as adults ready to mate and to lay eggs
Infestation 

Fabric pests such as clothes moths, although not particularly dangerous, can sometimes cause irreparable damage to personal belongings
These moths are able to digest animal hairs and, therefore, feed on almost any item made of natural fibers, particularly wool and cashmere

පාලනය 
Control measures can include the following
Clothing Moth Traps - This step can help monitor the current infestation and prevent males from mating with females
Vacuuming - Since moths like to hide in carpeting and baseboards, this is an important step towards full eradication
Dry cleaning - This step kills moths on existing clothing and helps remove moisture from clothes
Sunlight - has a limited effect

Heat - Extreme high temperatures (120 degrees Fahrenheit or 50 degrees Celsius for 30 minutes plus)
These conditions may possibly be achieved by placing infested materials in an attic,  or by washing clothes at or above this temperature
Freezing - Freezing the object for several days at temperatures below 32 F or 0 C

Dry ice fumigation - Fumigating an object with dry ice, that is enclosing an object with dry ice so it is effectively bathed in a high concentration of carbon dioxide, will kill all stages of clothing moths
For details,see
Clothes Moths Management Guidelines, under "Household Furnishings"
Permethrin - Typically an aerosol or spray works best here
Nylar - Stops the life cycle
Mothballs - There are two types of mothball
Older types are based on napthalene while more recent ones use paradichlorobenzene
Both decay into a gaseous state
They fall to the lowest point as a gas and need to reach a high concentration to be effective
Cedar is of questionable value as a deterrent
While the volatile oil of eastern red cedar, is able to kill small larvae, it is difficult to maintain sufficient concentrations of it around stored articles to be effective
Also, cedar loses this quality after a few years
Apply the chemical using a sprayer
Be sure to get proper coverage and don't spread it too thinly
Treat once a month for the first three months and then once a quarter for the next year to ensure the infestation is under control
References

External links 

 Clothes Moths Management Guidelines
 Ohio State University Extension Fact Sheet
 Clothes Moths, Kansas State University 
 No Pests 

පරිවර්තනය වෙමින් පවතින ලිපි
නැප්තලීන් සුදු පැහැයෙන් යුත්, ස්ඵටිකරූපී, ඇරෝමැටික, ඝන හයිඩ්‍රොකාබනයකි
එය නප්තලයින්, නැප්තීන්, තාර කැම්පර්, සුදු තාර, ඇල්බෝකාබන් , ඇන්ටිමයිට් ආදී නම් වලින් හැඳින්වුවද නැප්තා සමඟ පටලවා නොගත යුතුය
Naphthalene (not to be confused with naphtha), also known as naphthalin, naphthaline, napthene, tar camphor, white tar, albocarbon, or antimite' is a crystalline, aromatic, white, solid hydrocarbon, best known as the traditional, primary ingredient of mothballs
It is volatile, forming a flammable vapor, and readily sublimes at room temperature, producing a characteristic odor that is detectable at concentrations as low as 0.08 ppm by mass
History 
In 1819–1820, at least two chemists reported a white solid with a pungent odor derived from the distillation of coal tar
In 1821, John Kidd described many of this substance's properties and the means of its production, and proposed the name naphthaline, as it had been derived from a kind of naphtha (a broad term encompassing any volatile, flammable liquid hydrocarbon mixture, including coal tar)
Naphthaline's chemical formula was determined by Michael Faraday in 1826. The structure of two fused benzene rings was proposed by Emil Erlenmeyer in 1866, and confirmed by Carl Graebe three years later
Structure and reactivity 
A naphthalene molecule is composed of two fused benzene rings
(In organic chemistry, rings are fused if they share two or more atoms
)  Accordingly, naphthalene is classified as a benzenoid polycyclic aromatic hydrocarbon (PAH)
There are two sets of equivalent hydrogens
the alpha positions are positions 1, 4, 5, and 8 on the drawing below, and the beta positions are positions 2, 3, 6, and 7.

Unlike highly-symmetrical aromatics, such as benzene, the carbon-carbon bonds in naphthalene are not of the same length
The bonds C1–C2, C3–C4, C5–C6 and C7–C8 are about 1.36 Å (136 pm) in length, whereas the other carbon-carbon bonds are about 1.42 Å (142 pm) long
This has been verified by x-ray diffraction, and is consistent with the valence bond model of bonding in napthalene which involves three resonance structures (as shown below)
while the bonds C1–C2, C3–C4, C5–C6 and C7–C8 are double in two of the three structures, the others are double in only one
Like benzene, naphthalene can undergo electrophilic aromatic substitution
For many electrophilic aromatic substitution reactions, naphthalene is more reactive than benzene, reacting under milder conditions than does benzene
For example, whereas both benzene and naphthalene react with chlorine in the presence of a ferric chloride or aluminium chloride catalyst, naphthalene and chlorine can react to form 1-chloronaphthalene even without a catalyst
Similarly, while both benzene and naphthalene can be alkylated using Friedel-Crafts reactions, naphthalene can also be alkylated by reaction with alkenes or alcohols, with sulfuric or phosphoric acid as the catalyst
Two isomers are possible for mono-substituted naphthalenes, corresponding to substitution at an alpha or beta position
Usually, electrophiles attack at the alpha position
The selectivity for alpha over beta substitution can be rationalized in terms of the resonance structures of the intermediate
for the alpha substitution intermediate, seven resonance structures can be drawn, of which four preserve an aromatic ring
For beta substitution, the intermediate has only six resonance structures, and only two of these are aromatic
Sulfonation, however, gives a mixture of the "alpha" product 1-naphthalenesulfonic acid and the "beta" product 2-naphthalenesulfonic acid, with the ratio dependent on reaction conditions
The 1-isomer forms predominantly at 25 C, and the 2-isomer at 160 C
Naphthalene can be hydrogenated under high pressure with metal catalysts to give 1,2,3,4-tetrahydronaphthalene or tetralin (C10H12)
Further hydrogenation yields decahydronaphthalene or decalin (C10H18)
Oxidation with chromate or permanganate, or catalytic oxidation with O2 and a vanadium catalyst, gives phthalic acid
Uses 
Naphthalene's most familiar use is as a household fumigant, such as in mothballs (although 1,4-dichlorobenzene (or p''-dichlorobenzene) is now more widely used)
In a sealed container containing naphthalene pellets, naphthalene vapors build up to levels toxic to both the adult and larval forms of many moths that attack textiles
Other fumigant uses of naphthalene include use in soil as a fumigant pesticide, in attic spaces to repel animals and insects, and in museum storage-drawers and cupboards to protect the contents from attack by insect pests
It is used in pyrotechnic special effects such as the generation of black smoke and simulated explosions
It is used to create artificial pores in the manufacture of high-porosity grinding wheels
In the past, naphthalene was administered orally to kill parasitic worms in livestock
Naphthalene vapour can also slow the onset of rust, such as the use of moth balls in a tool box
Naphthalene and its alkyl homologs are the major constituents of creosote
Use as a chemical intermediate 
Larger volumes of naphthalene are used as a chemical intermediate to produce other chemicals
The single largest use of naphthalene is the industrial production of phthalic anhydride (although more phthalic anhydride is made from o-xylene than from naphthalene)
Other naphthalene-derived chemicals include alkyl naphthalene sulfonate surfactants, and the insecticide 1-naphthyl-N-methylcarbamate (carbaryl)
Naphthalenes substituted with combinations of strongly electron-donating functional groups, such as alcohols and amines, and strongly electron-withdrawing groups, especially sulfonic acids, are intermediates in the preparation of many synthetic dyes
The hydrogenated naphthalenes tetrahydronaphthalene (tetralin) and decahydronaphthalene (decalin) are used as low-volatility solvents
Naphthalene sulfonic acids are used in the manufacture of naphthalene sulfonate polymer plasticizers which are used to produce concrete and plasterboard (wallboard or drywall)
They are also used as dispersants in synthetic and natural rubbers, and as tanning agents in leather industries
Naphthalene sulfonate polymers are produced by reacting naphthalene with sulfuric acid and polymerizing this with formaldehyde, followed by neutralization with sodium hydroxide
Naphthalene is also used in the synthesis of 2-naphthol, and of miscellaneous chemicals and pharmaceuticals
See also 
 Decahydronaphthalene (the fully saturated analog of naphthalene)
 Naphthol
 Classic naphthalene synthesis
the Wagner-Jauregg reaction

References 

CRC Handbook of Chemistry and Physics 87th edition

External links 
 National Pesticide Information Center - Mothballs Case Profile 
 Naphthalene - EPA Air Toxics Web Site
 Naphthalene (PIM 363) - mostly on toxicity of naphthalene
 Koppers Inc
Recochem Inc
Advanced Aromatics, L
හයිඩ්‍රොකාබන
Simple aromatic rings
වාත දූෂක
කෘමිනාශක
විශබීජනාශක
Aromatic compounds
පොත්ත ඉවත්කොට පියලි කල ඇට පරිප්පු (කොළඹ ඉංග්‍රීසි
dal, Devanagari दाल, Banglaদ্দাল, ඇමරිකාව lentils) යනුවෙන් හැඳින්වේ
ලංකාෙව්, ඉන්දියාෙව්, බංගලිදේශයේ, පාකිස්ථානයේ පරිප්පු පිස ආහාරයට ගනු ලැබේ
the thick, spicy stew prepared therefrom,
In South India dal is used to make the dish called sambar
The word Dal derives from the සංස්කෘත term to split
පරිප්පු වර්ග
 තෝරපරිප්පු (toor dal (Marathi),tuvar dal (Gujarati), arhar dal (in Uttar Pradesh, Orissa & Bengal) or togari bele (Kannada), kandi pappu (Telugu), tuvara parippu (Malayalam) or tuvaram paruppu in (Tamil)) - yellow pigeon peas
available either plain or oily)
 මසූර් පරිප්පු (Masoor dal - red lentils)
කඩල පරිප්‍පු - (chholar dal in Bengali, (Buta daali in Orissa) sanaga pappu (Telugu) or kadale bele (Kannada), or kadalai paruppu (Tamil)) - split chickpeas without seedcoat
Chana dal is produced by removing the skin of Kala chana and then splitting it
Although machines can do this, it can be done at home by soaking the whole chickpeas, and removing the loose skins by placing the chickpeas between two towels and rubbing with a rolling pin
කොණ්‍ඩ කඩල - small chickpeas with brown skins - Kondai kadalai in Tamil
In the US and Canada it is known as desi chickpea and the variety most used is called Myles
It is very disease resistant
Kabuli dal - known for its black coat, it is an average size chickpea
It grows naturally with the black coat (not roasted as some believe) and it is said to be nuttier in flavor
මුං පරිප්පු (pesara or uddhi pappu (Telugu) or paasi paruppu (Tamil)) - mung beans or hesaru bele (Kannada), උඳු පරිප්පු(kolai dal (Bengali) ( Biri daali Orissa)  or minapa pappu Telugu or ulutham paruppu (Tamil)) - urad, sometimes referred to as black gram or uddina bele (Kannada),Rajma dal - kidney beansකවුපි (थट्टा पायिर in (Marathi), (అలసంద in Telugu),(വൻപയർ in Malayalam), (बोडी

 

මාංශ සහ රනිල ඇට

පරිප්පු වර්ග
තෝර යනු රනිල පැලෑටියකි
මෙහා බීජයෙන් තෝර පරිප්පු සාදා ආහාරයට ගනී

වගාව
තෝර පරිප්පු ජල හිඟ තත්ව වලට උච්ත වර්ෂාපෝෂිත තත්ව යටතේ මහ කන්නයේදී නිසරු ගොඩ ඉඩම් වල ද, යල කන්නයේදී සීමිත ජල ප්‍රමාණයක් ලැබෙන කුඹුරු වලද සාර්ථකව වගා කළ හැකි බෝගයකි
ශ්‍රී ලංකාව 
ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි හා අතරමැදි කලාප වල ජල හිගය නිසා විශාල ඉඩම් ප්‍රමාණයක් (ගොඩ හා මඩ) වාර්ෂිකව පුරන්ව පවතී
ලැබෙන සුළු වර්ෂාපතනයෙන් වගා කරන බෝග ද බොහෝ විට අනපේක්ෂිත නියග නිසා පාළු වේ
මෙවැනි පසුබිමක් තුළ නියගයට ඔරොත්තු දෙන විකල්ප බෝගයක අවශ්‍යතාව බොහෝ කලක සිට හදුනාගෙන තිබුණි
ඉතා ගැඹුරට විහිදෙන මූල පද්ධතියක් ඇති මෙම බෝගය රනික කුලයට අයත්වන බැවින්, පස සරු කිරීමේ හැකියාවක් ද මෙයට ඇත
භාවිතා කළ යුතු පොහොර ප්‍රමාණය අනෙකුත් බෝග හා සැසදීමේදී ඉතා අඩු වන අතර, මහ කන්නයේදී අස්වනු නෙලීමෙන් පසු යල කන්නයේදී නිරි වගාවෙන් අමතර ආදායමක්ද ලබාතග හැක
ශ්‍රී ලංකාවේ දෛනික ආහාර වේලේ ජනප්‍රියතම අංගයක් වන මසූර් පරිප්පු ලංකාවේ දේශගුණ තත්ත්ව යටතේ වගා කළ නොහැකි බැවින් වාර්ෂිකව රුපියල් මිලියන 2000ක පමණ විශාල විදේශ විනිමය ප්‍රමාණයක් වැය කොට ආනයනය කරනු ලැබේ
මසූර් පරිප්පු වලට ආසන්නතම ආදේශකයක් ලෙස තෝර පරිප්පු හදුනාගෙන තිබේ
එය ලංකාවේ දේශගුණීක තත්ත්ව යටතේ පහසුවෙන් වගා කළ හැකි බෝගයකි
ආහාර

පරිප්පු වර්ග
ආහාරයට ගන්නා රනිල ඇට වර්ග
දඹුල්ල රජමහා විහාරය , ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම පෙදෙසෙහි මාතලේ දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටා ඇති රජමහ විහාරයකි
මෙම අඩවිය කොළඹට කි
මී 148ක් ඊසාන දෙසින් හා මහනුවරට කී
මී 72ක් උතුරු දෙසින්, පිහිටා ඇත
මෙය ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම හා හොඳින්ම සංරක්ෂණය කෙරුණු ලෙන් විහාර සංකීර්ණය වෙයි
මෙහි අවට ප්‍රලේඛගත ලෙන් 80 කට වැඩිගණනක් ඇත
මෙම සිතුවම් හා පිළිම බුදු රජාණන් වහන්සේ හා උන්වහන්සේගේ දිවිය හා බැඳුනු ඒවා වෙති
මුළුමනින් බුදු පිළිම වහන්සේ 153 ක්ද, ශ්‍රී ලාංකික රජවරුන් 3 දෙනෙකුගේ පිළිමද හා දේවතා සහ දේවිතාවන්ගේ පිළිම 4ක්ද මෙහි වෙති
පසුව සඳහන්වූ 4 අතර, විෂ්ණු හා ගණ දෙවි යන හින්දු දෙවිවරුන්ගේ පිළිම දෙකක් ද වෙති
බිත්ති වල දක්නට ඇති සංවර්ණන අතර මාර යකු විසින් බුදු රදුන් පෙලඹවීමට ගත්තැත හා බුදු රජාණන්ගේ පළමු ධර්ම දේශනාව දැක්වේ
දඹුල්ල ලෙන් සංකීර්ණය අසබඩ ඉබ්බන්කටුව ප්‍රදේශයෙහි වසර 2700 නට වඩා පැරැණි (ක්‍රි
පූ 700) මානව ඇටසැකිලි සහිත සුසාන භූමි සොයාගෙන ඇති බැවින්, බුදුසහම ලංකාවට අවතීර්ණ වීමට පෙරාතුව, මෙම ලෙන් සංකීර්ණ තුල, ප්‍රාග්-ඓතිහාසික ශ්‍රී ලාංකිකයන් දිවි ගෙවූ බව අනුමාන කල හැක
ඉතිහාසය 

ක්‍රි
පූ 7 වන සියවස තරම් ඈත අතීතයකට හිමි කම් කියන මෙය, ශ්‍රී ලංකාවේ අතිශයින් චමත්කාරජනක ලෙන් විහාරයයි
අති විසල් පර්වත තලයකින් ආවරණයවූ ලෙන් පහ ඇතුළත වියලිව තබා ගනු රිසියෙන් ගලෙහි බිටත ඉහල මායිමෙහි කටාරම් කොටා ඇත
1938දී මෙම ගෘහ නිර්මාණය ආරුක්කුමය කුළුණු පෙලකින් හා දෙපල වහලින් සැදි ඇතුළුවීම් දොරටු වලින් සරසන ලදි
ලෙන අභ්‍යන්තරයෙහි, සිවිලිම් (වියන) සංකීර්ණ ආගමික රටාවන් උපයෝගී කොට ගනිමින් සිත්තම් කර ඇත්තේ පර්වත ශිඛරයෙහි හැඩය හා සමෝච්චය අනුව යමිනි
මෙහි බුදු රජාණන් වහන්සේගේ සහ බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේලාගේ මෙන්ම බොහෝ දේවතාවුන් හා දේවතාවියන්ගේද රූප ඇත
දඹුල්ල ලෙන් සංඝාවාසය අදටත් කෘත්‍යාත්මකව පවතින අතර, ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතාමත් හොඳින් සංරක්ෂිත පුරාතන ප්‍රාසාදය වෙයි
මෙම සංකීර්ණය ක්‍රි
පූ 3වන හා 2වන සියවස් පමණ ඈත අතීතයෙහිදී අති දැවැන්ත හා ඉතා වැදගත් සංඝාවාසයක් ලෙස ස්ථාපනය කරන ලදි
වළගම්බා රජු විසින් ක්‍රි
පූ 1වන සියවසෙහිදී ලෙන් සමූහය විහාරයක් බවට පරිවර්තනය කල බව සාම්ප්‍රදායික විශ්වාසයයි
අනුරාධපුරයෙන් පිටුවහල්ව සිටි ඔහුට, වසර 15ක් තිස්සේ දකුණු ඉන්දියානු ආක්‍රමණිකයන්ගෙන් ගැලවුම සඳහා ආරක්ෂා සැපයුනේ මෙහිදීය
නැවත ඔහුගේ අගනුවර දිග්විජය කල රජතුමා, කෘතඥ ගෞරවසම්ප්‍රයුක්තව මෙහි විහාරයක් කරවීය
පසුකාලීන රජුන්ද මෙහි සංවර්ධනයට දායකව නවාංග එකතු කල අතර 11වන සියවස වන විට ලෙන් සමූහය ප්‍රධාන ආගමික මධ්‍යස්ථානයක් ව වත්මන් තත්ත්වයට පත් වුනි
නිශ්ශංක මල්ල රජ වසර 1190 දී ලෙන් හි රන් ආලේපිත කොට බුදු පිළිම වහන්සේලා 70 නමක් පමණ එකතු කලේය
18වන සියවසෙහිදී, උඩරට රජවරුන් විසින් මෙම ලෙන් අළුත්වැඩියා කොට පින්තාරු කරවන ලදි
භාරකාරීත්‍වය

දඹුල්ල රජමහා විහාරයේ භාරකාරීත්වය පහත සඳහන් පන්සල් 4ට හිමිය
පළමු උයන්වත්ත පන්සල
 දෙවන උයන්වත්ත පන්සල
 දඹුල්ල මැද පන්සල
  දඹුල්ල ඉහල පන්සල

රන්ගිරි පිළිම ගෙවල් පහ 

පිළිම ගෙවල් බවට පරිවර්තනය කරන ලද ලෙන් පහකින්, විහාරය සමන්විත වේ
අනුරාධපුරය (ක්‍රි
පූ1වන සියවස සිට ක්‍රි
ව 993 දක්වා) සහ පොළොන්නරුව අවදීන්හීදී (1073 සිට 1250), මී150 උසැති පර්වතයෙහි පාදමෙහි තනවා ඇති ලෙන්, ශ්‍රී ලංකාව තුල දක්නට ලැබෙන බොහෝ ලෙන් විහාර අතුරින් අතිශය චමත්කාර ජනක වැන්නය
කිමී 19 ඔබ්බෙහි පිහිටි සීගිරිය පර්වත බලකොටුවෙහි හා, අවට තැනිතලා භූමින් හීද සිරි නරඹමින්, දඹුල්ල පර්වතයෙහි මඳ බෑවුම කරණය කිරීමෙන්, මෙයට ප්‍රවිෂ්ඨ විය හැක්කේය
ගොම්මං වේලාව එළඹෙත්ම, සියගණනින් හෙබි, වැහි ලිහිණි කඩා පනින හමුදාව ලෙන් පිවිසුම් දොරටුව වෙත සැපත් වනු දැකිය හැක
විශාලතම ලෙන නැගෙනහිර සිට බටහිරට මී52ක්ද, පිවිසුමෙහි සිට පසුපසට මී23ක්ද ලෙස විශාලත්වයක් දක්වන අතර මෙම මනස්කාන්ත ලෙන එහි මුදුන් තැනෙහිදී මී7ක් උසක් දරයි
වළගම්බා රජු සහ නිශ්ශංක මල්ල රජ යන රජුන්, සහ බුදුන්වහන්සේගේ අග්‍ර උපස්ථායක ආනන්ද තෙරණුවන්ට අමතරව, හින්දු දෙවිවරුන්ද මෙහි පෙන්නුම් කර ඇත
රංගිරි දඹුල්ල රජමහ විහාරයේ ලෙන් විහාර කොටස 1991 වසරේ මෙය ලෝක උරුම අඩවියක් ලෙස ප්‍රකාශට පත්කෙරිනි
දේවරාජ ලෙන 
පළමු ලෙන හැඳින්වෙන්නේ දේවරාජ ලෙන හෙවත්, "දිව්‍යමය රජුගේ ලෙන" ලෙසටය
සංඝාවාසය ස්ථාපනය කිරීම පිළිබඳ විස්තරයක්, පළමු-සියවස් බ්‍රාහ්මී අක්ෂර උපයෝගී කොටගෙන, පළමු ලෙනෙහි පිවිසුමට ඉහලින් කොටා දක්වා ඇත
පිහිටි ගලෙහි අඹා ඇති, මීටර-14 බුද්ධ ප්‍රතිමාව අනෙකුත් සියල්ල අභිබවමින් චිත්තාකර්ෂණීය අයුරින් ලෙන තුල වැජඹෙයි
එහි ඉතිහාසයෙහි ‍නොයෙකුත් අවදීන්හිදී, නොගිනිය හැකි වාර ගණනකදී, මෙය යළි යළිත් පින්තාරැ කොට ඇති බවත්, අවසන් පින්තාරුව බොහෝ විට 20වන සියවසෙහිදී ලබන්නට ඇති බවද පෙනේ
බුදු පිළිමවහන්සේගේ පා මුල වැඩ වසන්නේ, බුදුන් වහන්සේගේ ප්‍රියතම ශිෂ්‍ය, ආනන්ද තෙරණුවන්ය
ශීර්ෂයෙහි දක්වා ඇත්තේ, මෙම ලෙන් තැනවීමෙහිදී සිය දිව්‍යමය බල නොමසුරුව යොදවූ බවට සැලකෙන විෂ්ණු දෙවියන්ය
මහා රජුන්ගේ ලෙන 

දෙවන හා විශාලතම ලෙනෙහි, හිටි බුදු පිළිම වහන්සේලා 16 නමක් සහ හිඳි බුදු පිළිම වහන්සේලා 40 නමකට අමතරව, මල් මාලා පූජා වලින් වන්දනාකරුවන්ගේ නිරන්තර ප්‍රණාමයට බඳුන් වන සමන් හා විෂ්ණු දෙවිවරුන්ගේ පිළිමද, අවසන, ක්‍රි
පූ පළමු සියවසෙහිදී මෙම විහාරය පූජා කල වළගම්බා රජුගේ හා, විහාර ප්‍රවිෂ්ඨය අබියස පිහිටුවා ඇති ශිලා ලේඛනයෙහිදී දැක්වෙන අයුරු, 12වන සියවසෙහිදී පිළිම වහන්සේලා 50 නමක් රනින් ආලේප කොට පූජා පැවැත්වූ නිශ්ශංක මල්ල රජුගේ පිළිමද පිහිටුවා ඇත
මේ අනුව යමින්, මෙම ලෙන මහාරාජ ලෙන, "මහා රජුන්ගේ ලෙන" යන නම් වලින් හැඳින්වේ
කුටියෙහි වම් පස පිහිටි ගලින් අඹා ඇති බුද්ධ ප්‍රතිමාවට පරිවාර වශයෙන්, මෛත්‍රීය බෝධිසත්ත්වයාණන් වහන්සේ සහ අවලෝකිතේශ්වර හෝ නාථ දැවමුවා පිළිම දක්නට ඇත
මෙහි දාගැබක් හා ශෛලමය පියස්සෙහි පැල්මකින්, රෝ සුවකිරීමේ බල ඇති බවට විශ්වාස කෙරෙන ජල බින්දු වස්සවන ජල බුබුලක්ද පිහිටයි
මෙම ජල බුබුලෙහි දිය, පියස්සෙහි බෑවුම ඉහළට ගමන් කර (සොබා දහමට පටහැනිව), ඉන් පසු පහළට පතිත වන බවක් බැලූ බැල්මට පෙනෙන බැව් දුටු පැරැන්නෝ එදෙසට මසුන්ගේ රූ පින්තාරු කොට එබව හුවා දක්වා ඇති බව පෙනේ