Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
තොරතුරු තාක්ෂණය 
 Ajax (වෑඩසටහන්කරනය) (Asynchronous JavaScript and XML), වෙබ් භාවිතයන් සන්වර්ඩනයට යොදාගන්නා ක්‍රමවෙදයකි
 Ajax රාමුව, ක්‍රමවෙදයේ අති රාමුවක් 
 Ajax (නම්ය ඩිස්ක පාලකය), නම්ය ඩිස්ක පාලකය සවිවිය යුතු  Atari STE යට

ක්‍රිඩා

පාපන්දු 
 AFC Ajax, නෙඩර්ලන්තයේ අම්ස්ටර්ඩෑම්  පාපන්දු සන්ගමය

 Ajax Cape Town FC,දකුනු අප්‍රිකානු පාපන්දු සන්ගමය
 Ajax Kenitra, මොරොක්කානු ගෘහස්ත පාපන්දු සන්ගමය
 Ajax Orlando Prospects, ඔරියන්ඩො
ෆ්ලොරිඩ වල අති අමරිකානු සොකර් කන්ඩායම
 Ajax Sportman Combinatie (ASC), a cricket and football club in Leiden, The Netherlands
 FC Ajax Lasname, එස්ටොනිඅන් පාපන්දු සන්ගමය
 Rabat Ajax F
, මෙල්ටිස් පාපන්දු සන්ගමය 
 Unión jax, ටෘජිලෝ,හොන්ඩුරාස් වල පාපන්දු සන්ගමය

අත්පන්දු 
 Ajax වීරයෝ, ඩෙන්මාර්ක් අත්පන්දු කන්ඩායම

අඩිඩාවනය 
 Ajax II,1930 දි ඔස්ට්‍රලියානු අශ්වරේස් සූරයෝ

වාහන 
 Ajax (1906 මෝටර්‍රතය),  egnar,switsarlanthaya
 Ajax (1913 මෝටර්‍රතය), බ්‍රිස්කො,ප්‍රන්සය
 Ajax (1914 මෝටර්‍රතය),සියට්ල්,වොශින්ටන්,අ
Ajax (1921 මෝටර්‍රතය), පොටොටයිපය, අ
ජ
 Ajax (අමරිකානු මෝටර්‍රතය), නාශ් රතවාහන, 1925–1926, අ
ජ
 HMS Ajax, රාජකීය නාවික හමුදවේ නෑව් කිහිපයක්
 USS Ajax, අමරිකානු නාවික හමුදවේ නෑව් කිහිපයක්

කල්පිත රචනාව 

 Ajax (ඩිස්නි), කල්පිත රචනා කරන සමගමක්
 Ajax ඩක්මන්, ඩක්මන් කියන රුපවහිනි සජීවීකරන වෑඩසටහන්මාලාවේ චරිතයක්
 මාටියන් මෑන්හන්ටර්, Ajax නම් හාස්යජනක වීරයෙක් බ්‍රසිලයෙ සහ පෘතුගාලයේ
 Ajax (කොමික්ස්), පුදුම උපදවන විස්වයේ ,කල්පිත චරිත 2ක්

සන්ගීත 
 Ajax (band), නිව්යොර්ක් නගරයේ එලෙක්ට්‍රොනික සන්ගීත කන්ඩයමක්
 Ajax (DJ), ඔස්ට්‍රලියානු DJ සන්ගීත කන්ඩයමක්

 Ajax Records (Quebec) (1921 - 1926), උතුරු අමරිකානු වාර්තා කරන සමාගමක්

ස්තාන 
 Ajax, ලුසියානා, United States, an unincorporated community in Natchitoches Parish
 Ajax, ඔන්ටාරියෝ, කෑනඩාවේ නගරයක්

 අස්පියන් කදු (කොලරාඩෝ), අ
ජ,  Ajax කදු නමින්ද හදුන්වනවා

වෙනත් 
 Ajax (ක්ලෙන්සර්), නිවාස පිරිසිඩු කරන්නා

 Operation Ajax, 1953 දී අන්ග්ලෝ අමරිකානු අභීරහස් මෙහෙයුම ඉරාන රජය පරාජය කිරීම සඩහා
 අපටොසෞරස් ajax,සෞරොපොඩ් ඩිනොසොර් නම් අපටොසෞරස් වර්ගයේ ජීවී විශෙශයක්
 Nike Ajax, අමරිකානු ප්‍රති ගුවන් මිසඉල පද්දතිය
NeedToAddCategory
"අස්වැන්න නෙලීමේ උත්සවය"යන අරුත ඇති තෛපොංගල් උත්සවය ලොව පුරා වාසය කරන දමිළ ජනතව විසින් සෑම වසරකදීම සමරනු ලබයි
තෛපොංගල් උත්සවය  ඉන්දියාවේ විවිධ ප්‍රාන්ත වල සමරනු ලබන 'මකර සන්ක්‍රාන්ති' සමග බැදීමක් පවතී
පොංගල් යන දමිළ වචනයේ අදහස වන්නේ "උතුරා යාම නොහොත් පිටාර ගැලීමයි"
මැටි කළයක කිරි උතුරා යාමට සැලැස්වීම තම පවුලේ අනාගත සෞභාග්‍යයේ  සළකුණක් ලෙස මොවුහු සලකති
තෛපොංගල් උත්සවය තවත් නව වසරක් සඳහා සූර්යය භ්‍රමණයේ ආරම්භය සනිටුහන් කරයි
දමිළ, හින්දු භක්තිකයන් තම පළමු අස්වැන්න සුර්යයාට පුජා කිරීම සුර්ය මංගල දිනයේ දී කරනු ලැබේ
මෙම උත්සවය දමිළ ජනයා සදහා පමණක්ම වෙන්වුවක් නොවේ
මහා භාරතයේ සදහන් වන පරිදි එය මුලු ඉන්දියානු ජනතාවටම පොදු චාරිත්රෙයකි
භිෂ්මා තම මිනිස් ජීවිතය වතහැරීම සුර්යයා උතුරු දිසාවට හැරීමේ දී සිදු වු බවත්, එම සිදුවීම 'උත්තරායන' නමින් හදුන්වයි. 
ධර්ම ශාස්ත්‍රරවයන් සදහන් කරන පරිදි මකර සන්ක්‍රාන්තිය ජනවාරි 14 වනදා සිදුවන අතර කුම්භ හා අර්ධ කුම්භ මේලා මෙදින අවසන් වේ
තෛපොංගල් උත්සවය මගින් තවත් අලුත් වසරක් සඳහා සූර්ය භ්රමනය මෙදින ඉන්දියාවේ ඇතැම් ප්‍රදේශවල වලට, එනම් ආන්දර් ප්‍රදේශවල, අස්සාම්, බෙන්ගාලය, බිහාර්, ගුජරාට්, හිමාචල් ප්‍රදේශ, කර්නටකා, කෙරලා, ඔරිසා, මහරාෂ්ත්රම, නෙපාලය, පුන්ජාබය, රාජස්තානය, තමිල්නඩු සහ උත්තර් ප්‍රදේශයන්ට පාරම්පරික නිවඩු දිනයක් වේ
චාරිත්‍ර 
පාරම්පරිකව අස්වැන්න නෙ‍‍ලන අවස්තාවේ දී සමරනු ලබන මෙම උත්සවය සෞභාග්‍යය සහ ස්තූති  කිරීම හා බැදී පවතී
මෙහිදී තම අස්වැන්න සරු වීමට උපකාර කළ වර්ශාව, සූර්යයා හා ගොවි සතුන්ට ස්තූති කරනු ලැබේ
ගම්බද වැසියන් අලුත් ඇදුමෙන් සැරසී සිටින අයුරු දැකගත හැකි අතර මෙය ගවයන් සතු ජනතාවට බෙහෙවින් වැදගත් උත්සවයක් වේ
පොංගල් උත්සවය ඉන්දියාවේ තමිල්නාඩු වැසියන් හා ලෝවැසි සියළු දමිළ ජාතිකයින් විසින් සමරනු ලැබේ
දමිළ ජතිකයින් වෙසෙන වෙනත් රටවල්, එනම් ශ්‍රී ලංකාව , මැලේසියාව,මොරිෂස්, දකුණු අප්‍රිකාව, ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය, කැනඩාව සහ සින්ගප්පූරුව යන රටවල් ද මෙම උත්සවය සමරනු ලබයි
තෛපොංගල් උත්සවය අවම වශයෙන් අවුරුදු 1000ක් පමණවත් ඉපැරණි අතර මෙම උත්සවය් අවුරුදු 2000කටත් ඉහත පටන් පැවත එන්නක් බව සමහරුන්ගේ විශ්වාසයයි
දමිළ ජනතාව පොංගල් උත්සවය හදුන්වනු ලබනුයේ 'තමිලර් තිරුනාල්' යනුවෙනි ('දමිළ ජනතාවගේ උත්සවය' යන තෙරුමයි )
මෙම උත්සවයේ මුලාරම්භය සිදුවුයේ තමිල් නාඩුවේය
'තායි පිරන්ඩල් වාලි පිරක්කුම්' නැමැති දමිළ කියමන මෙම උතසව කාලයේ බෙහෙවින් උපුටා දක්වනු ඇත
මෙහි තේරුම වනුයේ "තායි මාසයේ උපත නව මහගු අවස්ථා සදහා මග පාදනු ඇත" යන්නයි
පොංගල් උත්සවය සමරනු ලබන්නේ ජනවාරි 12-15 දක්වා කලයේදීය (ග්රෙපගොරියන් කැලැන්ඩරයට අනුව )
තෛපොංගල් උත්සවය මාර්ඝාසි නම් වු දමිළ මාසයේ අවසාන දිනයේ සිට (දෙසැම්බර් - ජනවාරි ) දින සතරක් පුරාවට , තායි මාසයේ තුන්වැනි දිනය දක්වා (ජනවාරි - පෙබරවාරි ) සමරනු ලබයි
උත්සවයේ පලමු දින, එනම් 'භෝඝි' ලෙස හදුන්වන මෙදින ජනතාව තමන් පාවිච්චි කරන ලද පැරනි වස්ත්‍ර හා රෙදිපිළි පිලිස්සීමෙන් පැරනි වසරේ අවසානය සනිටුහන් කිරීමත් සමගින්ම නව තායි වසර පිලිගැනීම ද සමරනු ලබයි
පොංගල් යනුවෙන් හැදින්වෙන දෙවන දින මෙම සැමරුමේ ප්රකධාන දිනා වන අතර මෙදින වැටෙනුයේ "තායි" නම් වු දෙමළ මාසයේ පළමු වන දිනේදීය (ජනවාරි 14- 15)
සර්කාරෙයි හෝ වීටු පොංගල් යනුවෙන්ද හදුන්වන ලබන මෙදින සමරනු ලබනුයේ අලුත් මුට්ටියක බත්, හකුරු හා නැවුම් එළකිරි උතුරා පිසගැනීමෙනි
මෙලෙස පිසගත් ආහාරය පසුව දුඹුරු සීනි, කජු හා වියලි මිදි යොදා ගනිමින් අලංකාර කර ගනු ලැබේ
පොංගල් යන නාමය ලැබී ඇත්තේ ඉහත සදහන් කරන ලද උතුරා යාමේ චාරිත්රය මුල් කොටගෙන
මෙම බත් මිශ්රබණය උතුරා භාජනයෙන් පිටතට හැලී යාමේදී චාරිත්රරයක් වශයෙන් දමිළ ජනතාව "පොංගාලෝ පොංගාල්" යනුවෙන් ශබ්දව කෑගසමින්, "සන්ගු" යන සංගීත භාන්ඩයද වාදනය කරනු ලබයි
මේ චරිත්රංය අනුගමනය කිරීමෙන් බලාපොරොත්තු වනුයේ නව වසර සෞභාග්ය මත් වසරක් බවට පත් කර ගැනීමයි
පසුව මෙලෙස පිසගත් බත් මිශ්‍රණයේ පලමු කොටස හිරු උදාවත් සමගම ස්වභාවධර්මයාට පුදනු ලැබේ
මෙම පිදීමෙන් ඔවුන් තමන්ට මෙතෙක් ලබා දුන් සෞභාග්යුයට හිරුට හා ස්වභාවධර්මයාට තුති පුදන අතර ඉතිරි කොටස නිවැසියන් සමග බෙදාගනු ලැබේ
තවද මෙම දිනයේ දී නෑගම් යෑම හා එකිනෙකා සමග සුබ පැතුම් හුවමාරු කර ගැනීම ද දැකිය හැක
විශේෂයෙන් මෙම උත්සව කාලයේ දී නොයෙකුත් වර්ගයේ ආහාර හා රස කැවිලි වර්ග සාදන අතර වඩේ, මුරුක්කු, පායාස්ම් වැනි ආහාර විශේෂ තැනක් ගනී
තුන්වැනි දිනය, එනම් මාට්ටු පොංගල් යනුවෙන් හදුන්වන මෙදින විශේෂයෙන් වෙන්වී ඇත්තේ ගවයන්ට තුති පිදීම සදහාය
ගවයන් ගොවිතැනේ දී ගොවියන්ට ලබා දෙන මහගු සේවය අගය කිරීම මෙහි පරමර්ථය වේ
මෙදින ගවයන් අලංකාර ලෙස මල් මාලා, තීන්ත හා සීනු යොදා ගනිමින් සරසන අතර සමහරු රත්රරන් හා තඹ කොපු යොදා ගනිමින්ගවයන්ගේ අං සැරසීමද කරනු ලබයි
මේ දිනයේදී ගවයන්ට නිදහසේ සැරිසැරීමට ඉඩ ලබාදෙන අතර විශේෂ ආහාර හා රස කැවිලි වර්ගද දෙනු ලැබේ
අතැම් ප්ර දෙශ වල විශේෂයෙන් ගම්බදව "ජල්ලිකාට්ටු" හෙවත් මී හරකුන් හීලෑ කිරීමේ තරග මෙම දිනයේ විශේෂ තැනක් ගනී
අවසාන දිනයේදී, කානුම් පොංගල් ලෙස හදුන්වන මෙදින (කානුම් යනු 'නැරඹීමට' යන අර්ථය ඇතිව ) ජනතාව තම නෑදෑ හිතමිතුරන් බැලීමට යාම සිදුවේ
නාගරික ප්‍රදේශවල මෙම දිනයේදී ජනතාව තම පවුලේ සාමාජිකයින් සමග මුහුදු වෙරලට සහ සතුටු උද්‍යාන වලට යමින් පොංගල් උත්සවය සැමරීම දැකිය හැක
මෙම කාලයේදී "කෝළම්" ලෙස හැදින්වෙන විශේෂ සැරසිලි යොදා ගනිමින් ගෙමිදුල් අලංකාර ලෙස සැරසීමද දැකිය හැක
අස්වැන්න නෙළා ගැනීමට කළ උපකාරයට තම නෑදෑ හිතමිතුරන්ට ස්තූති කිරීමද මෙදිනට වෙන්වී ඇත
මුල් කාලයේදී මෙම උත්සවය ගොවි ජනයාට පමණක් සීමා වුවද අද මෙය ජාති, ආගම්, කුළ භේද වලින් තොරව සියලුම දමිළ ජනයාගේ ජාතික උත්සවයක් බවට පත්ව ඇත
මෙම උත්සවය ගම්බද ප්ර දෙශ වලද නාගරිකව මෙන්ම සුප්රසිද්ධ උත්සවයකි
පොංගල් උත්සවය දින 3-4ක් පුරා දිවෙන අතර, මෙම දිනයන් ජතික නිවාඩු දිනයන් ලෙසද රජය විසින් ප්‍රකශ කර ඇත
තෛපොංගල් උත්සවය තමිල්නාඩුවේ සමරන උත්සව අතරින් අතිවිශේෂ ස්ථානයක් ගනී
ආශ්‍රිත ලිපි
 දීපාවලි
 සිංහල හින්දු අලුත් අවුරුද්ද

සටහන් 
 තෛපොංගල් උත්සවය - දිනමිණ

දීපාවලි 
Saveri, Nicholapillai Maria (1996)
Jaffna The Land of the Lute
Thirumarai Kalamanram Publications
125. ISBN 0-9681597-0-2.

දෙමළ සංස්කෘතිය
ඉන්දියාව
ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන ජන සමාජය වන සිංහල ජනතාවගේ සාම්ප්‍රදායික ඉවුම් පිහුම් වසර දහස් ගණනක් තුල වර්ධනයවූ අනන්‍ය ලක්‍ෂණ පෙන්නුම් කරයි
සිංහලයෝ තම දහවල් හා රාත්‍රී ප්‍රධාන ආහාර වේල් සඳහා බත් හා ව්‍යංජන යොදා ගනී
බත් හා මාළු පිනි විශේෂ උත්සව අවස්ථාවලදී ද කෑම මේසයේ නො වරදින ආහාර වේලක් ලෙස දැකිය හැක
==සාම්ප්‍ර

දායික ආහාර==

බත් වර්ග 

ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන ආහාර වේලක් ලෙස පිස ගන්නා ලද බත්, ව්‍යංජන සමඟ පිළිගැන්වේ
කිරිබත් නමින් හදුන්වන්නේ බත් වලින් පිස ගන්නා තවත් ආහාර වර්ගයකි
ශ්‍රී ලාංකිකයන් ව්‍යංජන ලෙස මස්, මාළු වලට අමතරව එලවළු සහ පලතුරු වලින් සකස් කරගන්නා ලද ව්‍යංජන ද භාවිතා කරයි
ශ්‍රී ලාංකික ප්‍රධාන ආහාර වේලක් සාමාන්‍යයෙන් බත් වලට අමතරව ව්‍යංජන තුනක් හෝ හතරකින් සමන්විත වේ
ශ්‍රී ලාංකිකයන් මෙම ප්‍රධාන ආහාර වර්ග වලට අමතරව අච්චාරු,චට්නි හා පොල් සම්බෝල ප්‍රධාන ආහාර වේලට එකතු කර ගනී
මෙම අමතර ආහාර වර්ගවලින් බත් හා මාළු පිනි වලට වැඩි රසයක් එකතුවන බව ශ්‍රී ලාංකිකයන්ගේ විශ්වාසයයි
කිරි බත්

කිරිබත් යනු සිංහල සංස්කෘතියේ සුවිශේෂී ආහාරයකි
පැණි බත්

දිය බත්
දිය බත් යනු රතු සහල්වලින් සකස් කරන ආහාරයකි
බොහෝ විට පෙරදින රාත්‍රියේ ඉතිරි වූ බත් මගින් මේවා පිළියෙල කරගනු ලබයි
එම බත් සීතල කර, එයට පොල්කිරි, රතු ළූනු , අමුමිරිස් යනාදිය දමා මෙය සකස් කරගනු ලබයි
රසවත් ආහාරයකි
කහ බත්

කහ බත්

ඇගිටි හාල් බත්

පොලොස් සම්බෝලය

super man හුන්සල්  බත්
හුනු සහල් බත් හෙවත් සුනු සහල් බත් යනු බොහෝවිට දුගී නැතහොත් සාමාන්‍ය ජනයා අනුභව කල සහල් වර්ගය විය
වී කෙටීමෙන් පසු ඉතිරි වුන කැබලිවලට කැඩී ගොස් තිබූ සහල් සුනු සහල් ලෙස හැදින්විය
සාමාන්‍ය ජනයාට එම සහල් ආහාරය විය
සුනු සහලේ බත් සහ ලුණු මිරිස බොහෝවිට කෑමට ගන්න ආහාරයකි
කෙසේ නමුත් සුනුසහල් බත් හා ලුණු මිරිසෙහි රස බොජුන් දහයක බත් පතකින්වත් ගත නොහැකිවග බොහෝ අතීත සාමාන්‍ය ජනයා පවසන අතර එය සැබෑවකි
කහ බත්

කුඩු බත්

කහ බත්

කුළුබඩු
ශ්‍රී ලාංකිකයෝ ආහාර පිළියෙල කිරීමේදි නොමසුරුව කුළුබඩු යොදා ගන්නා අතර ආහාර පිලියෙළ කිරීමට නිවැරදි යැයි සම්මතව පිළිගත් ආහාර වට්ටෝරු යොදා නො ගනිති
ආහාර පිළියෙල කිරීමේදී ශ්‍රී ලාංකිකයන් මිරිස්, කරදමුංගු, දුරු, කොත්තමල්ලි සහ වෙනත් කුළු බඩු යොදා ගන්නා බැවින් ඒවා දකුණු ඉන්දියානු ආහාරවලට බොහෝ සමානකමක් දක්වයි. මීට අමතරව ආහාර රසවත් කිරීමට උම්බලකඩ වැනි ද්‍රව්‍ය ද යොදා ගනී
නමුත් ශ්‍රී ලාංකික ආහාරවලට ඒවාට ම ආවේණික වූ විශේෂ රසයක් ඇත
දකුණු ඉන්දියානු ආහාරවලට වඩා ශ්‍රී ලංකාවේ ආහාරවල කුළු බඩු රසය ඉහළ අගයක් ගනී
මෙයට ප්‍රධාන හේතුවක් වන්නේ ආහාර පිලියෙළ කිරීමේදී ශ්‍රී ලාංකිකයන් අමු මිරිස්,කොච්චි මිරිස් හා මාළු මිරිස් ලෙස විවිධ ප්‍රභේදවල මිරිස් වර්ග නො මසුරුව භාවිතා කිරීම නිසාය
උපතින්ම කුළු බඩු යෙදූ සැර ආහාර පාන ගැනීමට ශ්‍රී ලාංකිකයින්ට හැකියාව තිබුන ද සංචාරකයින්ට එම හැකියාව නැත
ආප්ප

"ආප්ප" ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික වූ තවත් සම්ප්‍රදායික ආහාර වර්ගයකි
ශ්‍රී ලාංකිකයෝ ප්‍රධාන ලෙස උදෑසන හෝ දහවල් ආහාරය ලෙස ආප්ප භාවිතා කරන අතර එය ලුණු මිරිස් සමඟ අනුභව කරනු ලබති
ආප්ප සෑදීමට හාල් පිටි, පොල් කිරි හා කිතුල් රා ස්වල්පයක් භාවිතා කරයි
රා ස්වල්පයක් යෙදීමෙන් හාල් පිටි මිශ්‍රණය ඉක්මණින් පැසීමට ලක්වන අතර බොහෝ අවස්ථාවල දී රා වෙනුවට යීස්ට් යොදා ගනී
පසුව මෙම මිශ්‍රණය තාච්චියක දමා පිස ගනු ලැබේ
බිත්තර ආප්ප, කිරි ආප්ප, වණ්ඩු ආප්ප හා පැණි ආප්ප ලෙස විවිධ ආප්ප වර්ග ඇති අතර ඒවායින් පැණි රසයෙන් යුක්ත වන්නේ වණ්ඩු ආප්ප හා පැණි ආප්ප පමණි
පොල් සම්බෝල
පොල් සම්බෝල, බහුතර ශ්‍රී ලාංකිකයන් පිරිසක් විසින් ආහාරයට ගන්නා බව ප්‍රසිද්ධ කාරණයකි
ඉතා සිහින්ව ගා ගන්නා ලද පොල්, මිරිස්, උම්බලකඩ හා දෙහි යුෂ කලවම් කර අඹරා පොල් සම්බෝල සාදා ගනී
මෙසේ අඹරා ගන්නා මිශ්‍රණය බත් සමඟ ආහාරයට ගන්නා අතර මෙමඟින් ආහාර රුචිය වැඩි කරන බව විශ්වාස කරනු ලබේ
මැල්ලුම්
ශ්‍රී ලාංකිකයෝ පොල් සම්බෝලවලට අමතරව තම ප්‍රධාන ආහාර වේලට "මැල්ලුම්" ද එකතු කර ගනිති
මැල්ලුම් සාදා ගන්නේ සිහින්ව කපා ගන්නා ලද පලා කොළ, සිහින්ව ගා ගත් පොල් හා රතු ළූණු සමඟ මිශ්‍ර කිරීමෙනි
ශ්‍රී ලාංකික සාම්ප්‍රදායික අහාර බොහෝමයක ඒවාට ආවේණික වූ විශේෂිත රසයක් ඇති අතර එම රසය ලබා ගැනිමට පොල් කිරි බහුලව භාවිතා වේ
කිරි කොස් මාලුව

රසකැවිලි 

"කැවුම්" ශ්‍රී ලංකාවාසී සියලු දෙනාම බොහෝ සේ ප්‍රිය කරන රසකැවිලි වර්ගයකි
ශ්‍රී ලාංකිකයන් භාවිතා කරන බොහෝ රසකැවිලි වර්ගවලට දකුණු ඉන්දියාවේ තමිල්නාඩු ප්‍රාන්තයේ රසකැවිලිවල ආභාෂය ලැබී ඇත
පෘතුගීසි සහ ලන්දේසි ආභාෂ්‍ය
ශ්‍රී ලංකාව දීර්ඝ කාලයක සිට අනර්ඝ කුළු බඩු භාවිතා කරන රටක් ලෙස ලෝකයේ ප්‍රමුඛස්ථානයක් හිමි කරගෙන සිටී. පහළොස්වන සහ දහසයවන ශතවර්ෂවල දී ලෝකයේ විවිධ රටවලින් ශ්‍රි ලංකාවට පැමිණි වෙළෙන්ඳන්, ඔවුන්ගේ රටවල භාවිතා කරන ආහාර වර්ග හා විවිධ ඉවුම් පිහුම් ක්‍රම මෙරටට රැගෙන ආ අතර එවා දේශීය සාම්ප්‍රදායික ඉවුම් පිහුම් කලාවේ විශාල විවිධත්වයක් ඇති කිරීමට සමත් විය
"ලම්ප් රයිස්" ලෙස හඳුන්වන්නේ ලන්දේසි ආභාෂය ලද ශ්‍රි ලාංකික ආහාර වර්ගයකි
මෙය බත්, පිසූ මස්, විශේෂ ව්‍යංජනයක් යන සියල්ල කෙසෙල් කොළයක ඔතා පුළුස්සා ගැනීමෙන් සකස් කර ගන්නා ඉතා රසවත් ආහාරයකි
අතීතයේ සිට පැවත එන පෘතුගීසි හා ලන්දේසි රසකැවිලි වර්ග වර්තමානයේදී ද තවදුරටත් පෙර සේම ජනප්‍රියව භාවිතා වේ
බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිතයක්ව පැවති කාලයේ දී, බදින ලද හරක් මස් හා බදින ලද කුකුළු මස් ශ්‍රී ලාංකික ප්‍රධාන ආහාර වේලට එකතු විය
unawatuna mami hotel ekata yanna kema kanna

මැලේ ආභාෂය

"වටලප්පන්" ශ්‍රී ලාංකිකයන් අතින් පිළියෙල වෙන තවත් රසවත් රසකැවිලි වර්ගයක් වන අතර මෙය ප්‍රථමයෙන්ම ලංකාවට හඳුන්වා දෙන ලද්දේ මැලේ ජාතිකයන් විසිනි
නමුත් වර්තමානයේ දී මෙය ප්‍රධාන ශ්‍රී ලාංකීය රසකැවිලි විශේෂයක් ලෙස භාවිතා කරනු ලැබේ
"වටලප්පන්" පොල් කිරි, බිත්තර සහ හකුරු යොදා සාදා ගන්නා පුඩිං වර්ගයකි
අතිරස
 අග්ගල

කෙටි ආහාර 

කෙටි ආහාර ලෙස පේස්ට්‍රි,රෝල්ස් හා පැටිස් බොහෝ විට භාවිතා කරනු ලැබේ
ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ ජනයාගේ ප්‍රියතම කෙටි ආහාර වර්ගය වන්නේ කුළු බඩු වලින් රසවත් කරන ලද, අල හා එළු මස් මිශ්‍රණය පිරවුමක් ලෙස යොදා සාදා ගන්නා ලද රෝල් ය
වෙනත් කෙටි ආහාර වර්ග
 වඩේ
 මාළු කට්ලට්
 රෝල්ස්
 පැටිස්

ප්‍රිය සම්භාෂණවල දී හා නිවසට පැමිණෙන ආගන්තුකයින්ට සංග්‍රහ කිරීමට නිතරම මෙම කෙටි ආහාර භාවිතා කරනු ලැබේ
ගෝලීයකරණය සමඟ ශ්‍රී ලංකාව තුල ක්ෂණික ආහාර සපයන අවන්හල් විශාල වශයෙන් ආරම්භ විය
කෙටි ආහාර ලෙස ශ්‍රී ලාංකිකයෝ මෙම ක්ෂණික ආහාර පරිභෝජනය කරති
ආශ්‍රිත ලිපි 
 දෙමළ බොජුන්

බාහිර සබැඳුම් 
 ශ්‍රී ලංකාවේ ඉවුම් පිහුම් 
 මාලිනීගේ මුළුතැන්ගෙය
 ශ්‍රී ලංකාවේ ආහාර වට්ටෝරු 
 ශ්‍රී ලංකාවේ ආහාර රටා
 ශ්‍රී ලංකාවේ ආහාර වට්ටෝරු හා සංස්කෘතිය

ශ්‍රී ලාංකික ආහාර
ගංගොඩවිල සෝම හිමි (24 අප්‍රේල් 1948 - 12 දෙසැම්බර් 2003) ලාංකීය බුදු සසුනේ පැවිදි බව ලැබූ ශ්‍රේෂ්ඨ භික්ෂුන් වහන්සේ නමකි
භික්ෂු සම්ප්‍රදාය අනුව උන් වහන්සේ උපන් ග්‍රාමය වන ගංගොඩවිල නම උන් වහන්සේගේ නාමය මුලට යොදාගෙන ඇත
තම ගුරු පියාණන් වූ අති පූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමියන්ගේ අඩිපාරේ යමින් බුද්ධ ශාසනයට සහ සිංහල බෞද්ධයන්ට උන් වහන්සේ මහත් සේවාවක් ඉටුකළහ
සෝම තෙරුන්ගේ අකල් අපවත් වීම අදටත් මත භේදවලට තුඩුදෙන කරුණක් වී තිබේ
සෝමහිමිගේ චරිතය

පුජ්‍ය ගංගොඩවිල සෝම තෙර උපත ලැබුවේ ලංකාවේ ප්‍රධාන නගරය වන කොළඹ නගරයට අවට ප්‍රදේශයක පිහිටි අර්ධ නගරයක් වන ගංගොඩවිලදීය
වයස අවුරුදු 26ක් වු සෝම තෙරුණුවන්ගේ භාරකාරත්වය 1974දී ලංකාවේ සම්මානීත්වයට පාත්‍ර වු භික්ෂු දෙනමක් වන පුජ්‍ය මඩිහෙ පඥ්ඥාසීහ මහා නා හිමි තෙර හා පුජ්‍ය අම්පිටියේ රාහුල මහ තෙර වෙත හිමිවිය
සාමණේරනමක් ලෙස මහරගම භික්ෂු පුහුණු මධ්‍යස්ථානයට පැමිණි උන්වහන්සේ ඉහත භික්ෂුන් වහන්සේලා දෙනමගෙන් මහා සංඝයානන් වහන්සෙලාගේ ක්‍රියා පටිපාටිය ඉගෙන ගනු ලැබුහ
වර්ෂ 1976 දී උපසම්පදාව ලද සෝම තෙරුන් වහන්සේ වැඩි දුරටත් නියම පාලි බසින් බුදු දහම පිළිබඳව ලියවුණු පාඨ ග්‍රන්ථයන් අධ්‍යයනය කරන ලද අතර බුදු දහමේ ඉගැන්වීම් පිළිබඳව සොයා බැලීමට මෙන්ම නොයෙකුත් සොයා ගැනීම් පාදක කර ගනිමින් ග්‍රන්ථ රචනා කිරීමටත් වැඩි රුචිකත්වයක් දැක්විය
තරුණ පරම්පරාවේ ජීවිත ධර්මය අනුව හැඩගැස්වීම සෝම තෙරුන්ගේ ප්‍රධාන පරමාර්ථය විය
මේ සදහා හොද ප්‍රවේශයක් ලෙස උන්වහන්සේ විසින් පිහිටවා ගනු ලැබු "තරුණ සවිය" නැමැති සංවිධානය සදහන් කළ හැකිය
හුදකලා ප්‍රදේශයන් තෝරා ගනිමින් භාවනාවේ නිරතවුනු සෝම තෙරුණුවෝ භාවනාවේ දක්ෂ සිසුවෙක් වූහ
බුදුන්වහන්සේ විසින් උගන්වනු ලැබු භාවනාව විෂයක් ලෙස ගනිමින් අධ්‍යනය කිරීමට විශේෂ කැමැත්තක් දැක්විය උන්වහන්සේ භාවනාව පිළිබඳව වැදගත් කරුණු එක් කර "බුද්ධාස්ථුප" නමින් ග්‍රන්ථයක් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී
වික්ටෝරියාව සමග පැවති සම්බන්ධතා මත ආරාධනාවක් අනුව 1986 දී ධර්ම දේශනාවක් සඳහා එහි වැඩම කළ උන්වහන්සේ මාස හයකට පසු නැවත ලංකාව බලා වැඩම කිරීමෙන් අනතුර 1989 දී වික්ටෝරියා බෞද්ධ විහාරය පිහිටුවීම සදහා පදනම දමන ලදී
අවසාන කාලය තුළ උන්වහන්සේට අවශ්‍ය වුයේ බෞද්ධාගමේ අගයන් පිළිබඳ මිනිස් සිත් තුළට කා වැද්දීමයි
එපමණක් නොව  ගංගොඩවිල සෝම හිමියෝ දහස් ගණන් රටවල් වල සංචාරය කරමින් බුදු රජාණන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද ශික්ෂාපද පහ සාමාන්‍ය සරල දිවි පෙවතකට අදාළ කර ගන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව ධර්මය පැතිර වීමට කටයුතු කළහ
එමෙන්ම දහස් ගණන් ක්‍රිස්තියානි ජනයා උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා ශ්‍රවණය කළ අතර මෙසේ ධර්ම දේශනා ශ්‍රවණය කිරීමට ප්‍රධාන හේතුව වුයේ උන්වහන්සේ විසින් යොදා ගත් සරල අදහස් දැක්වීමේ ක්‍රියා පටිපාටියයි
මෙය ධර්ම දේශනා සාර්ථක විමට ඉතා වැදගත් කරුණක් වූ අතර බොහෝ අවස්ථා වල උන්වහන්සේගේ ධර්ම ශාවක පිරිස වුයේ තරුණ තරුණියන්ය
වික්ටෝරියා බෞද්ධ විහාරය

වර්ෂ 1993 දී වික්ටෝරියා බෞද්ධ විහාරය නමින් නොබෙල් පාර්ක් හිදී නව විහාරයක්  පිහිටුවන ලද අතර ධර්මය ප්‍රචලිත කිරීමේ අදිටනින් පිහිටුවන ලද මෙම විහාරය ලාංකීය ජනතාව සඳහා පමණක් නොව වෙනත් ජාතින් අතරද ධර්මය ප්‍රචලිත කිරීමේ අරමුණින් ඇති කරන ලදී
වර්තමානයේදී මෙම ආයතනය තුළ සියළුම ආගම්වල ජනයා ඉතා සාර්ථක ලෙස තම කටයුතු කරගෙන යනු ලබන අතර මුල්කාලයේ මෙම විහාර භූමිය විශාල එකක් නොවු බැවින් සියළු කාර්යයන් නිසියාකාරයෙන් කර ගෙන යාමට අපහසු විය
එම නිසා සෝම හිමියන් විසින් අක්කර 5(20,000 වර්ග මීටර්)ක ප්‍රමාණයේ භූමි ප්‍රදේශයක් නැවත මිලදී ගන්නා ලද අතර නව භූමියේ ගස් 800 පමණ වගා කරන ලදී
මෙම භූමිය මිලදී ගැනීම නිසා ශාක්‍යමුනි සම්බුද්ධ විහාරය ආරම්භ කිරීමට හැකි විය
සෝම හිමියන් ශ්‍රි වජිරානන්ද ධර්මායතනයේ ශිෂ්‍ය නායකයකු ලෙස මෙන්ම ධර්ම දේශකයකු ලෙස ධර්මායතනය සමග ඉතා සමීපව කටයුතු කරන ලදී
පූජ්‍ය මඩිහෙ පඤ්ඥාසීහ මහනායක තෙරුන් හා පූජ්‍ය අම්පිටියේ රාහුල තෙරුන් යන භික්ෂු දෙනම උන්වහන්සෙගේ ගුරුවරුන් වූහ
මෙම ගුරුහාමුදුරුවන් දෙනම සදහා සිතේ පැවති ආදරය හා භක්තිය දෙවෙනි වුයේ බුදුන්වහන්සේ සදහා පමණි
සෝම හිමියෝ ගිහි කල ග්‍රීන්ලන්ඩ් විද්‍යාලයේද පසුව ඉසිපතන විද්‍යාලයේද අධ්‍යාපනය හදරනු ලැබූ අතර මෙකල උන්වහන්සේ දක්ෂ රග්බි ක්‍රීඩකයෙක් වූහ
රිච්මන්ඩ් බෞද්ධ විහාරයෙන් ලැබුණු ආරාධනාවක් අනුව 1986 දී පූජ්‍ය සෝම හිමි ප්‍රථම වරට ඕස්ට්‍රේලියාවට වැඩම කරන ලද අතර උන්වහන්සේ මාස තුනක පමණ කාලයක් එහි වැඩ වාසය කරනු ලැබූහ
ඕස්ට්‍රේලියාවේ මහායාන ධර්මය ප්‍රචලිත වී තිබු බැවින් නිවරදි ථෙරවාදී බුදු දහම නිවරදි  ආකාරයෙන් ප්‍රචලිත කළ යුතු යැයි සිතු උන්වහන්සේ එම කාර්යය දියත් කිරීම සදහා නැවතත් 1989 දී ඕස්ට්‍රේලියාව බලා වැඩම වූහ
මෙහිදී උන්වහන්සේ විසින් පළමු සිංහල විහාරය මෙල්බන් නගරයේ රිජෙස්ට් විදියේ, ස්ප්රිහන්ගුවෙල් වල "මෙල්බන් ශ්‍රී ලංකා විහාරය"  නමින් පිහිටුවා ඇත
1993 දී උන්වහන්සේ විසින් මෙල්බන් ශ්‍රී ලංකා බෞද්ධ විහාරයෙන් ගොස් නොබෙල් පාර්ක් හි 21,රීච් මාවත හි වික්ටෝරියා බෞද්ධ විහාරය සාදන ලදී
පසු කාලීනව මෙම විහාරය ශාක්‍යමුනි විහාරය නමින් හැදින් විය
සෝම හිමියන් දුර දක්නා නුවණකින් හා නිවැරදි දැක්මකින් යුක්තව බෞද්ධ දර්ශනයට මග එළි පෙහෙළි කිරීම හා බෞද්ධ අධ්‍යාපනය නගා සිටු වීම සඳහා ශාක්‍යමුනි සම්බුද්ධ විහාරය නමින් ඕස්ට්‍රේලියාවේ බෞද්ධ මධ්‍යස්ථානයක් පිහිටුවන ලදී
ශාක්‍යමුනි සම්බුද්ධ විහාරය පිහිටුවීමේන් බෞද්ධ ආගම පිළිබඳ පරීක්ෂණ පවත්වමින් ප්‍රායෝගිකව හැදැරීමට කැමති පුද්ගලයන් සදහා ශිෂ්‍යත්ව පිරිනමනු ලැබීමද අරමුණක් වීය
වසර හතකට පසු 1996 වර්ෂයේදී නැවත ශ්‍රී ලංකාවට වැඩම කළ උන් වහන්සේ ටික කලක් ලංකාවේ වැඩ වාසය කිරීමේ අරමුණින් පසු විය
පියාගේ හදිසි ආබාධය සහ අධ්‍යාත්මික දියුණුව වැඩි කර ගනු පිණිසත් ලංකාවේ ටික කලක් වැඩ වාසය කිරීමට අදහස් කර ගෙන සිටියද පියාගේ ආබාධය දරුණු අතට හැරීම නිසා උන්වහන්සේට වැඩි කාලයක් ශ්‍රී ලංකාවේ වාසය කිරීමට සිදු විය
එමෙන්ම උන්වහන්සේ ශ්‍රී ලංකාවේ වැඩ වාසය කරන කාලය අතර තුර පිටතින් පැමිණි බලවේගයන් හමුවේ බෞද්ධ ආගම විනාශය කරා ගමන් කරන බව සෝම හිමියන්ට අවබෝධ විය
උන්වහන්සේ දුෂ්කර ප්‍රදේශවලට විශේෂයෙන්ම ත්‍රස්තවාදී ප්‍රහාර නිසා විපතට පත් වු ප්‍රදේශවල ජනයාට උපකාර කිරීම සදහා එම ප්‍රදේශ වලට වැඩම කිරීම උන්වහන්සේගෙන් සිදුවූ සමාජ සත්කාරයකි
කෙටි කාලයක් සදහා නැවත ඕස්ට්‍රේලියාවට වැඩම කළ සෝම හිමියන් විපතට පත්  ශ්‍රී ලාංකීය ජනයා ඉන් මුදවා ගැනීම සදහා එහි ආධාර එක් රැස් කිරීම පිණිස සංවිධානයක් ආරම්භ කරනු ලැබීය
ඉන් නොනැවතුන සෝම හිමි ග්‍රාමවාසී භික්ෂුන් වහන්සේලාට එම විපතට පත් ජනයා හා දුෂ්කර ප්‍රදේශ වල ජනයා සමග ළඟින් ඇසුරු කිරීමට හා විවිධ වු උපකාර කිරීමට කටයුතු සංවිධානය කළහ
ඕස්ට්‍රේලියාවේ සිට නැවත ලංකාව බලා වැඩම කළ සෝම තෙරුන්ට දක්නට ලැබුණේ මත් උවදුර  සීඝ්‍රයෙන් වැඩි වූ ලාංකීය සමාජයකි
මත් උවදුරින් ලාංකීය ජනයා මුදවා ගැනීම සදහා උන්වහන්සේ තරුණ පිරිස් සමග එක්ව ජනතාවගේ අවධානය ඒ වෙත යොමු කළ සේක
එපමණක් නොව පන්සල් භූමිය තුළ කුඩා කෝවිල් ස්ථාපිත කිරීමට විරුද්ධව උන්වහන්සේ සංවිධානාත්මකව නැගී සිටි සේක
එමෙන්ම සෝම හිමි සිංහල පාසලක් ආරම්භ කිරීම සදහා මුල් වී කටයුතු කළ අතර වර්තමානයේ සිසුන් 200ක් පමණ එම පාසලේ අධ්‍යාපනය හදාරනු ලබති
අපවත් වීම

2003 දෙසැම්බර් 12 වන දින රුසියාවේ සෙන් පීටස් බර්ග්ස් හිදී මහරගම, විජේරාම ගංගොඩවිල සෝම හිමි රුසියන් රජයෙන් පිරිනමනු ලබන ආචාර්ය  උපාධියක් ලබා ගැනීම සදහා රුසියාවට වැඩම කළසේක
එහිදී උන්වහන්සේට ඇතිවු හදිසි හෘදයාබාධයක් නිසා සෙන් පීටස් බර්ග්ස්හි රෝහලකට හදිසියේ ඇතුල් කරන ලද අතර එහිදී  උන්වහන්සේගේ රෝගී තත්ත්වය වැඩිවීමෙන් වසර 56 ක ආයු වළදා අපවත් වූහ
උන්වහන්සේගේ අපවත් වීම නිසා ලාංකීය ජනතාව මහත් කම්පාවට පත් වු අතර එම අපවත් වීම සෑම කෙනෙකුගෙම සිත් තුළ සැක සංකා මතු කරන්නටද හේතු විය
බොහෝ දෙනා මෙය ක්‍රිස්තියානි මුලධර්ම වාදයෙන් සිදු කරන ලද මරණයක් ලෙස විශ්වාස කරති
එම නිසා මරණය පිළිබඳව තොරතුරු අනාවරණය කිරීම සඳහා කොමිසමක් පත් කරන ලදී
මෙම කොමිසම මගින් මරණ පරීක්ෂණ දෙකක් පවත් වනු ලැබු අතර මෙම කොම්සමේ සාමාජිකයන් තිදෙනෙකුගේ අවසන් නිගමනය වුයේ එම මරණය ඕනෑකමින් කරන ලද්දක් බවයි. එමෙන්ම එක් කොමිසන් සාමාජිකයකු පැවසුවේ ඒ සදහා සාක්ෂි නොමැති බවයි.  

චරිත කතා
ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ
1948 උපත්
ඉසිපතන විදුහලේ ආදි සිසුහු
ශ්‍රී පාදස්ථානය යනු සමනල කන්ද මුඳුනේ පිහිටා ඇති සිරි පතුල සහ ඒ ආශ්‍රිතව ගොඩනැගී ඇති බෞද්ධ සිද්ධස්ථානයයි
එහි බුදුරදුන්ගේ වම් සිරිපා සළකුණ පිහිටුවා ඇත
සමනල කන්ද ( ශ්‍රී පාදය )

ශ්‍රීපාද කන්ද සබරගමු පළාතේ රත්නපුර දිස්ත්‍රික්කයේ මධ්‍යම කදුකර ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇත
එය මීටර 2243ක් පමණ උසය
ශ්‍රීපාදස්ථානය බෞද්ධ  යන්ගේ  පූජනීය වන්දනා ස්ථානයකි
ශ්‍රීපාද කන්ද අවට ප්‍රදේශය විශාල කඳු පන්ති වලින් වටවී ඇත
එහි අලි, කොටි, වලස්සු ආදී සත්වයෝ මෙන්ම ඒකදේශික සත්ව විශේෂ ද ජීවත් වෙති
ශ්‍රීපාද කන්ද වෙතට මාර්ග 6කින් පමණ ලඟා විය හැක
එම මාර්ග ලෙස රත්නපුර-පලාබද්දල, හැටන්-නල්ලතන්නි, කුරුවිට-එරත්න, මුර්යාවත්ත, මූකුවත්ත සහ මාලිම්බොඩ යන මාර්ග හැඳින්විය හැක
මෙම මාර්ග 6 අතරින්,  නල්ලතන්නි හා පලාබද්දල මාර්ග 2 ඉතා ප්‍රසිද්ධය
නාමකරණය 
ශ්‍රීපාදස්ථානයේ ඇති ඓතිහාසික වටිනාකම නිසා විවිධ ජන වර්ග තමන්ට ආවේණික නම් වලින් ශ්‍රීපාදස්ථානය හදුන්වති
බෞද්ධ ජනයා "ශ්‍රීපාද" යන නාමය ඈත අතීතයේ පටන්ම එනම් බු
ව. 236 පෙර සිටම  මෙම පූජනීය කන්ද හඳුන්වති
එය පාලි භාෂාවෙන් නිර්මාණය වූ වචනයකි
බෞද්ධයන් විශ්වාස කරන පරිදි බුදුරජාණන් වහන්සේ තුන්වෙනි වරට ලක්දි වට වැඩම කල අවස්කථාවේ සමනල කඳු මුදුනේ උන් වහන්සේගේ වාම සිරි පතුල සලකුණු කොට ඇත
දමිළ වැසියන් ශ්‍රීපාදස්ථානය සලකන්නේ ඔවුන්ගේ දෙවි කෙනෙකු වන ශිව දෙවියන් පා සටහන සලකුණු කොට ඇති ස්ථානය ලෙසයි
නමුත් අනෙකුත් ජනයා විශ්වාස කරන්නේ ආදම් ලෝකයට පැමිණෙන විට ඔහුගේ පා සටහන කඳු මුදුනේ සලකුණු කොට ඇති බවය
ශ්‍රීපාදස්ථානය සමනළ කන්ද ලෙසද හඳුන්වයි. එසේ හදුන්වන්නේ සමනළයන් උන්ගේ වාර්ශික සන්ක්‍රමණයේ දී ශ්‍රීපාදස්ථානයේ වාසය කරන බව සලකන බැවිනි
සුමන සමන් දෙවියන් ශ්‍රීපාදස්ථානයේ වාසය කරන බව සලකා "සමන්ත කූට" යන නමින් ද ශ්‍රීපාදස්ථානය හදුන්වයි. මීට අමතරව "රත්නගිරි", "ස්වර්ගරෝහනම්" යන නම් වලින් ද ශ්‍රීපාදස්ථානය හදුන්වයි.නමුත් මෙහි සැබෑ අයිතිය සිංහල බෞද්ධයන් සතුය
එය ඔවුන්ගේ වසර 2500 අධික ඉතිහාසය පිරික්සා බැලීමේදී මනාව පැහැදිලි වේ
ශ්‍රීපාදය කරුණාකිරීම 

ශ්‍රීපාද කඳු මුදුනට නැගීම දුෂ්කර කටයුත්තකි
ඒ සදහා පඩි දසස් ගණනක් නැඟිය යුතු අතර කඳු මුදුනට නැගීමට පැය කිහිපයක් ගත වේ
ශ්‍රීපාද වන්දනාව ආරම්භ වන්නේ සෑම වසරකම උදුවප් පොහෝ දිනයේදීය
වෙසක් පොහෝ දිනයෙන් එය අවසන් වේ
අනෙකුත් මාස වලදි ශ්‍රීපාද කන්ද නැඟීම දුෂ්කරය
එම මාස වලදී ශ්‍රීපාද කන්දට අධික වැසි ඇද හැලෙන අතර තද සුළන් හා ඝන මීදුම පවතී
ශ්‍රීපාද කන්ද නැඟීම හා බැඳුණු සාම්ප්‍රදායික ක්‍රියා පිළිවෙත් පවති
පළමු වරට ශ්‍රීපාද නඟින වන්දනාකරු "කෝඩුකාරයා" ලෙස හඳුන්වන අතර ඔහු "සීත ගඟුල" යනුවෙන් හඳුන්වන දොළ පහරෙන් නාගත යුතුය
"ඉඳිකටු පාන" යන නමින් හදුන්වන ස්ථානයේ දී ඉඳිකටු හා නූල් සවිකර යති
කන්ද නගින අතර තුර සැදැහැවතුන් විවිධ ජන කවි ගායන කරති
කඳු මුදුනට නැඟුණු පසු තමන් ශ්‍රීපාදස්ථානය වන්දනා කර ඇති වාර ගණන අනුව එහි ඇති ඝාණ්ඨාරය නාද කරති
රාත්‍රී කාලයේදී ශ්‍රීපාද කන්ද කරුණා කීරීම අපූර්ව අත්දැකීමකි
විදුලි බුබුලු වලින් ආලෝකමත් වූ මාර්ගය වන්දනාකරුට දිස්වන්නේ තරු කරා දිවෙන මාර්ගයක් ලෙසයි
ශ්‍රීපාද වන්දනාකරුගේ අභිප්‍රාය වන්නේ සූර්ය උදාවට ප්‍රථමයෙන් කඳු මුදුනට නැගීමය
"ඉර සේවය" නමින් ජන වහරේ මෙය හදුන්වන අතර කඳු මුදුනේ දී සූර්ය උදාව නැරඹීම කිසිදා අමතක නොවන අත්දැකීමකි
හිරු එළිය කඳු මුදුනට වැටී අවට තැනිතලා භූමියේ ත්‍රිකෝණාකාර සෙවණැල්ලක් පෙන්නුම් කරයි
හිරු ඉහළට නැඟීමත් සමගම සෙවනැල්ල වේගයෙන් පහතට ගමන් කරයි
එය ඉර සේවය ලෙස හඳුන්වයි.

සබැඳි සාහිත්‍යය

සමනොලගිර, ශ්‍රිපාදය හා එය වැඳ පුදාගත් රජවරු පිළිබඳ සඳහන් සෙල්ලිපි ගණනාවකි
මහාවංශය, දීපවංශය, චූලවංශය, ආදි වංශ කතාවල හා රාජාවලිය, දඹදෙණි යුගයේ ලියවුණු සමන්ත කූට වර්ණාවේද කෝට්ටේ යුගයේ ලියැවුණු ග්‍රන්ථ ගණනාවකද දක්නට පුළුවන
ශ්‍රී පාදය පිලිබඳ මුලින්ම ලිඛිත සාක්ෂි හමුවන්නේ 4 වැනි සියවසේ රචිත පුරාතන ග්‍රන්ථයක් වන දීපවංශයේය
දීපවංශයේ, ශ්‍රී පාදය හඳුන්වා ඇත්තේ 'සමන්ත කූඨ' ලෙසිනි
තවද 5 වැනි සියවසේ රචිත මහාවංශයේ, බුදුන් වහන්සේ ශ්‍රී පාද කඳු මුදුනට වැඩි බව සඳහන් වේ
කෝට්ටේ යුගයේ ලියැවුණු සැලළිහිණි සන්දේශයේ සමනොළ කන්ද පිළිබඳ මෙසේ දැක්වේ
සුරරද සමන් සමගින් සුරඟන                  එවරපැහැ නද මදාරා පරසතු මල්                   පතරකරැපුද වඳින රැඳි මුනි සිරිපා                  තඹරසකිසඳ පෙනේ සමනොළ ගල      නැගෙනහිර

අපේ සාහිත්‍යයේ සුවි‍ශේෂ අංගයක් වන ඡනකවි පිළිබඳ සැළකීමේදී ද සම්බුදු සිරිපා වන්දනාවට අදාළ ඡනකවි රා ශියක් ඇති බව පෙනේ
අපේ පැරැන්නෝ පිරී ඉතිරී ගිය ශ්‍රද්ධා භක්තියෙන්ශ්‍රී පාද වන්දනාවේ යෙදුණහ
සම්බුදු සිරිපා රැඳුණු සමනොළ කන්ද, සමන් දෙවියන් , තෙරුවන් ගුණ,ගමන්මගේ විශේෂ ස්ථාන ආදිය ඇතුළත් වු ඡනකවි වලට නිදසුන් කිහිපයකි
බතට කන්න බැරි බතලේගල කන්ද
අලට කන්න බැරි අලගල්ලේ කන්ද
හූනට කන්න බැරි හුන්නස් ගිරි කන්ද
මෙකඳු තුනට නායක සමනොළ කන්ද

යන්ට හොඳයි තේවතු බල බලායේ
කන්ට හොඳයි පැණිරස අග්ගලායේ
ඉන්ට හොඳයි සීතල පිනි බබායේ
වැන්දොත් හොඳයි සමනොළ පිං පුරායේ

කෙසේ වෙතත් ඉතිහාසයට අනුව පළමු වෙන්ම සිරිපා වඳින්න පැමිණ ඇත්තේ ක්‍රී
29-17 අතර කාලයේදීය
එකල රජකම් කළ වළගම්බා රජතුමා ශ්‍රී පාද වන්දනාවේ යෙදුණි
ඵපමණක් නොව ශ්‍රී පාද යේ දියුණුවට ඉතා විශාල සේවයක් කළ බවත් වංශ කතා වල සඳහන් වේ
ව. 236 වන විට ශ්‍රී පාදය පූජනීය ස්ථානයක් බවට පත්වි තිබේ
පොළාන්නරු සහ දඹදෙණි යුගයන් වලදී ශ්‍රී පාද වන්දනාවට විශේෂ තැනක් හිමි වූ බව ඉතිහාසයේ සඳහන් වේ
සිරිපා වන්දනාව ගැන තොරතුරු සඳහන් වන පැරණිම සෙල් ලිපි දෙක පිහිටුවා තිබෙන්නේ පළමුවන විජයබාහු රජු විසිනි
"අඹගමුව" සහ "ගීලීමලේ' යන ප්‍රදේශවල පිහිට වූ මෙම සෙල් ලිපි පුරා විද්‍යාත්මක වශයෙන් වැදගත් වෙයි
19 සියවසේ අග භාගය වන විටත් සිරිපා වන්දනා ගමනෙහි තිබූ දුෂ්කර බවත්, ත්‍රාස ඡනක බවත් "ටර්නර්" නැමති ලේඛකයා මේ විදිහට පවසයි
වන්දනා කරුවෝ නඩේ ගුරා අනුව කවි ගායනයේ යෙදෙමින් ගමනේ යෙදෙති
මාර්ගය රළුය, බිය ඡනකය,රුදුරු වන මෘගයන් ගෙන් ගහණය
"

ක්‍රි
ව 411-412 දක්වා ශ්‍රී ලංකාව තුළ වාසය කල පාහියන් භික්ෂුවද, ශ්‍රී පාදය පිළිබඳව  සඳහන් කොට ඇති නමුත්, උන් වහන්සේ එය කරුණා කල බවක් පැහැදිලිව සටහන් කොට නොමැත
ඉතාලි ජාතික වෙළෙන්දෙක් වන මාකෝ පෝලෝ ක්‍රි
ව 1298 දී ලංකාවට පැමිණි අවස්ථාවේදී ශ්‍රී පාද කන්ද පිළිබඳව සඳහන් කොට ඇතත්, එහි පැවති පූජනීය පාද ලාංඡනයක් පිලිබඳව සඳහන්කොට නොමැත
අරාබි ජාතික දේශ ගවේශකයෙක් වන ඉබන් බතූතා ක්‍රි
ව 1344 දී ශ්‍රී පාද කන්ද තරණය කොට ඇති අතර, ඔහු පවසන පරිදි වන්දනාකරුවන්ට,ශ්‍රී පාද කන්ද කරුණා කිරීමට පඩි පෙළවල් සහ යකඩ කණු වලට සම්බන්ධ කල යකඩ දම්වැල් තනා තිබී ඇත

ප්‍රසිද්ධ රසායන විද්‍යාඥයකු වන සර් හම්ප්‍රි ඩේවිගේ සහෝදරයකු වන ජෝන් ඩේවි, 1817 දී, ශ්‍රී පාද කන්ද මුදුනටම තරණය කොට ඇත
කන්ද මුදුනේදී, ගලෙහි කැටයම් කරන ලද මැණික් ගල් ඔබ්බවන ලද, පිත්තල වලින් අලංකෘත කරන ලද සාමන්‍ය මිනිස් පාදයකට වඩා තරමක් විශාල පාද ලාංඡනයක් හමු වූ බව ඔහුගේ වාර්ථා වල සඳහන් වේ
රාවණා රජු එකල ලංකාව පාලනය කරන සමයෙහි සිය අගනුවර තුළ පිහිටි ත්‍රිකූඨ පර්වතය ලෙස හඳුන්වා ඇත්තේ මෙම ශ්‍රී පාදය බවද පුරාවෘත වල සඳහන් වේ

සිරිපා වන්දනාවේ යන බැතිමත්හු යොදා ගෙන ඇති විශේෂිත වදන් කිහිපයකි
නඩේ, නඩේ ගුරා, කෝඩු, කිරි කෝඩු ,සැහැල්ලුව, හිමේ, කරුණාවයි, පේවීම, කට වරද්දා ගැනීම, කෝඩේ, අම්බලම, පද්මය ඉන් කිහිපයකි
වන්දනාකරුවෝ සිරිපා ගමනේදී එකිනෙකට සුමන සමන් දෙවිඳුන් ‍ගේ පිහිට ප්‍රාර්ථනා කරති
බෞද්ධයන් විශ්වාස කරන පරිදි බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රීපතුල, ශ්‍රීපාදස්ථානයට අරක්ගෙන සිටින සුමන සමන් දෙවියන් විසින් ආරක්ෂා කරගෙන කඳු මුදුනේ වාසය කරයි
මේවාද බලන්න
 සිරි පතුල‎
 සමනල කන්ද
හෙට්ටිආරච්චිගේ රෙජිනෝල්ඩ් ජෝතිපාල  (1936 පෙබරවාරි 12 - 1987 ජූලි 7), හෙවත් එච්.ආර්. ජෝතිපාල, යනු ශ්‍රී ලංකා සිනමාවේ නළුවෙක් මෙන්ම ගායකයකුද විය
ශ්‍රී ලාංකේය චිත්‍රපට ඉතිහාසයේ හොඳම පසුබිම් ගායකයා ලෙස සැලකෙන ජෝතිපාල එඩී ජයමාන්න සිට රන්ජන් රාමනායක දක්වා සියලුම තරාතිරමේ නළු නිළියන්ට සිය හඬ ලබා දුන්නේය
ඔහු 1987 ජූලි මාසයේදී වයස අවුරුදු 51 දී හෘදයාබාධයකින් මිය ගියේය
පෞද්ගලික ජීවිතය
ජෝතිපාල මධ්‍යම පාන්තික පවුලක, පළමු දරුවා ලෙස 1936 පෙබරවාරි 12 ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු දිග ප්‍රදේශයේ දෙමටගොඩ උපත ලැබීය
ඔහු අධ්‍යාපනය ලැබුවේ මරදාන ශාන්ත ලෝරන්ස් විද්‍යාලය සහ දෙමටගොඩ ශාන්ත ජෝන් විද්‍යාලයෙනි
නිවසේ ගුවන්විදුලි යන්ත්‍රයක් නොතිබුණු නිසා මේ කාලයේදී ඔහු ගීත ඇසීම සඳහා අසල තේ කඩයකට යාමට පුරුදුව සිටියේය
ඔහුට බාල සහෝදරියන් හතර දෙනෙකු සහ එක් බාල සහෝදරයෙක් සිටී. 

ජෝතිපාල තම පවුලට ගුවන් විදුලියක් නොතිබූ නිසා සංගීතය ඇසීමට තේ කඩවලට ගියේය
ඔහු කොළඹ ආමර් වීදියේ සුලෙයිමාන් රෝහලේ බෙහෙත් බෝතල් පිරිසිදු කළේය
පසුව ඔහු එම්. ඩී. ගුණසේන සහ සමාගමේ පියන් ලෙස සේවය කළේය
ඔහු බ්ලොසම් වින්ටර් සමඟ විවාහ වූ අතර ඔවුන්ට දියණියන් හතර දෙනෙක් සිටියහ
ඔහු "H
R" යන මුලකුරු වලින් ප්‍රසිද්ධියට පත් විය
සහ "හදවත රත්තරං ජෝතිපාල" ලෙස ආදරය කරන ලදී, ඔහුගේ සියලු වයස්වල, ප්‍රජාවන්ට සහ පවුල්වලට දක්වන කරුණාව නිසා ය
වෘත්තීය ජීවිතය

මුල් කාලය
එකල මෙරට සිටි හොඳම ගුවන් විදුලි තබ්ලා වාදකයකු වූ නඩරාජා පදිංචිව සිටියේ කොළඹ ග්‍රෑන්ඩ්පාස් කොස්ගස් හන්දියේ ය
දිනක් ඔහු ජෝතිපාලගේ ගායනය අසා කොළඹ ප්‍රභූවරුන්ගේ මඟුල් ගෙවල්වල හින්දි ගීත ගායනා කිරීමට තෝරා ගත්තේය
ජෝතිපාලගේ දක්ෂතා මුලින්ම හඳුනාගත්තේ ගුවන් විදුලි වාද්‍ය වෘන්දයේ ප්‍රධානියා වූ ප්‍රසිද්ධ චිත්‍රපට සංගීත අධ්‍යක්ෂක හා නළු බී.එස්. පෙරේරා විසිනි
1952 දී ක්වීන් ස්වීට්ස් සමාගමේ අනුග්‍රහයෙන් ආධුනික ගායක ගායිකාවන්ගේ දක්ෂතා එළිදැක්වූ ‘ආධුනික පැය’ නමින් වැඩසටහනක් ගුවන් විදුලියේ පැවැත්විනි
ඔහු මෙම තරඟයට ඉදිරිපත් වී ජයග්‍රාහකයා බවට පත්විය
එතැනින් ගුවන් විදුලියේ "ජයග්‍රාහී පෙලපාලිය" වැඩසටහනට ගිහින් ප්‍රථම ස්ථානය ලබා ගත්තා
1955 දී ඔහුට පසුබිම් ගායකයෙකු වීමට ස්වර්ණමය අවස්ථා තුනක් අහිමි විය
මුලින්ම ඔහු ගියේ ‘‘පොඩි පුතා’’ චිත්‍රපටයේ සංගීත නිර්මාණය කළ විමලවීර මාස්ටර් හමුවීමට
විගණනය අතරතුර විමලවීර ජෝතිපාලට දන්වා සිටියේ ඔහුගේ කටහඬ හරි නැති බවත් මිහිරි නොවන බවත්ය
පෙබරවාරි මාසයේදී ජෝතිපාල සහ චන්ද්‍රසේන මීගමුවට ගොස් බී.ඒ.ඩබ්ලිව්.ජයමාන්න සහ රුක්මණී දේවි හමුවිය
ඔහුගේ කටහඬ ගැන ඔවුන් සෑහීමකට පත් වුවද විදේශ ගමන් බලපත්‍රයක් නොතිබූ නිසා ජෝතිපාලට වාදනය සඳහා ඉන්දියාවට යාමට නොහැකි විය
තුන්වැනි වතාවේදී ඔහුට “පෙරකදෝරු බෑනා” චිත්‍රපටයේ අධ්‍යක්ෂක ඒ.බී.රාජ් හමුවිය
රළු කටහඬ නිසා ජෝතිපාල ප්‍රතික්ෂේප කළේය
ජෝතිපාල 1956 දී සිරිල් පී. අබේරත්නගේ "සුරතලී" නාට්‍යයේ "සිරියමේ සාර" ගායනයෙන් පසුපෙළ ගායකයෙකු ලෙස ප්‍රථම වරට රංගනයට පිවිසියේය
ජෝතිපාල පවසා ඇත්තේ තම මිතුරන් සමඟ “පොඩි පුතා” නැරඹීමට ගිය විට තමාගේ ගීතය ඇතුළත් නොවන බව දැනගත් විට ජීවිතය නැති කර ගැනීමට කල්පනා කළ බවයි. පසුව සුරතලී නිෂ්පාදක ජබීර් ඒ කාදර්ට ඔහුගේ ගීතයක් ඇසීමට අවශ්‍ය වූ විට, ඔහු චිත්‍රපටය සඳහා සලකා බැලීමට ජෝතිපාල, වාර්තාවක් නිර්මාණය කිරීමට ප්‍රමාණවත් මුදලක් ඔහු සතුව නොතිබූ නිසා එම යෝජනාව බොහෝ දුරට සමත් විය
ඔහුට උදව් කළේ ප්‍රවීණ සංගීතවේදී ස්ටැන්ලි ඕමාර් විසින් ඔහුට රුපියල් 35 ක මුදලකට මුදල් යෙදවූ අතර එය එවකට විශාල මුදලක් විය
ජෝතිපාලගේ "සිරියමේ සාරා" චිත්‍රපට ගීතය ටී.ආර්. පාපාගේ අධ්‍යක්ෂණය යටතේ ඉන්දියාවේ වාහිනී චිත්‍රාගාරයේ දී පටිගත කල අතර තවමත් ශ්‍රී ලංකාව තුළ ජනප්‍රියව පවතී
ජෝතිපාල ශ්‍රී ලංකාවේ කීර්තිමත් අධ්‍යක්ෂවරුන් රැසක් සමඟ කටයුතු කර ඇත
ජෝතිපාලට ඔහුගේ සෞභාග්‍යමත් වෘත්තීය ජීවිතයේ මුල් අවධියේදී, ප්‍රවීණ සිනමාකරු ලෙස්ටර් ජේම්ස් පීරිස් සමඟ "සංදේශය" චිත්‍රපටයේ වැඩ කිරීමට අවස්ථාව ලැබුණි
ප්‍රවීණ ගීත රචක අරිසෙන් අහුබුදු විසින් රචනා කරන ලද ජනප්‍රිය සුනිල් සාන්ත විසින් රචනා කරන ලද "පුරුතුගීසි කාරයා" ගීතය ජෝතිපාල විසින් මෙම චිත්‍රපටිය සඳහා ගායනා කරන ලදී
සාර්ථකත්වය
ජෝතිපාල හැටේ දශකයේ අග භාගයේ සහ හැත්තෑව දශකයේ ඔහු රඟපාන්නට පටන් ගත් යුගයේ නිර්මාණය වූ චිත්‍රපටවල අවිවාදිත තේරීම විය
ජනප්‍රිය හින්දි ගීතවල, විශේෂයෙන්ම මොහොමඩ් රාෆි තනුවලට ගායනා කිරීම සම්බන්ධයෙන් ජෝති විවේචනයට ලක් වුවද, ඔහු ගායනා කළේ පී.වී.නන්දසිරි, ප්‍රේමසිරි කේමදාස, සරත් දසනායක සහ මිල්ටන් මල්ලවාරච්චි යටතේය
ජෝතිපාල ශ්‍රී ලාංකේය පසුබිම් ගායනයේ කොඳු නාරටිය ලෙස සැලකේ. ඔහු ඔහුගේ යුගයේ දශක ගණනාවක් පුරා පුළුල් පරාසයක නළු නිළියන් සඳහා හඬ නැඟුවේය
ගායනයට අමතරව ඔහු චිත්‍රපට 33කද රඟපා ඇත
කස්තුරි සුවඳ, තුෂාරා, ස්වීප් ටිකට්, හිත හොඳ මිණිහෙක්, කවුද රජා, හොඳට හොඳයි, වාසනා, සංගීතා වැනි ජනප්‍රිය ජනප්‍රිය චිත්‍රපට ඇතුළුව ඔහු චිත්‍රපට සිය ගණනක ගායනා කළේය
සම්මානලාභී ගායකයාකු ලෙස මෙන්ම නළුවෙකු ලෙස ඇතුල්වීම තහනම්, සුලලිත සෝබනි, සුජීවා, සුකිරි කෙල්ල, අභිරහස, බෝනික්කා, ශාන්ති සහ ඔහුගේම නිෂ්පාදනයක් වන සුමිතුරෝ සහ ඔබයි මමයි ඇතුළු චිත්‍රපටවල අමතක නොවන චරිත කිහිපයක් ද කළේය
1963 වසරේ ‘‘සුදු සඳේ කළු වළ’’ චිත්‍රපටයේ කොර චරිතයකින් නළුවකු ලෙස සිනමාවට පිවිසි ඔහු පසුව බොහෝ දුරට දුෂ්ට චරිත නිරූපණය කළේය
ජෝතිපාල ඔහුගේම ගෞරවයෙන් ඉතා දක්ෂ වුවද, ජනප්‍රිය හින්දි ගීත, විශේෂයෙන් මොහොමඩ් රාෆි ගේ තනුවලට ගායනා කිරීම සම්බන්ධයෙන් ඔහු විවේචනයට ලක් විය
ජෝතිපාල සුජාතා අත්තනායක, ඇන්ජලීන් ගුණතිලක සහ ලතා වල්පොල සමඟ බොහෝ යුගල ගීත ගායනා කළේය
ජෝතිපාලගේ හොඳම මිතුරා වූයේ එවකට ජනප්‍රිය ගායකයා ජේ. ඒ මිල්ටන් පෙරේරාය
1950 දශකයේ අගභාගයේදී ගුවන්විදුලි වාණිජ සේවයේ ඔවුන් දෙදෙනාගේ ගීත තරගය "අනංගයා" ගැන ගීත විවාද කළහ
ජෝතිපාල 1974 වසරේ තිරගත වූ ඔන්න බබෝ බිල්ලෝ එනවා චිත්‍රපටයේ "මේ ජීවනයේ" ගීතය වෙනුවෙන් හොඳම ගායකයාට හිමි සම්මානය දිනා ගත්තේය
1983 සරසවිය සම්මාන උලෙළේදී ජෝතිපාල හොඳම ගායකයා ලෙස සම්මානයට පාත්‍ර වූයේ “මීදුම් සිහින” චිත්‍රපටයේ “සරා සඳේ” ගීතය වෙනුවෙන් සහ 1986 වසරේ “ඔබට දිවන කියන්නම්” චිත්‍රපටයේ “පාළු සුසානේ” ගීතය වෙනුවෙන්ය
මරණය
ඔහුගේ මරණයට දින දෙකකට පෙර, 1987 ජූලි 5 වන දින, දිවංගත ජනාධිපති රණසිංහ ප්‍රේමදාස විසින් දේශප්‍රේමී ව්‍යාපෘතියක් වන "ගම් උදාව" සඳහා සහභාගී වූ ඔහු සිය අවසන් විවෘත වේදිකාවේ ගායනා කළේය
නමුත් ගායනයේදී ඔහුට වේදනාවක් දැනුණත් ගායනය සාර්ථකව අවසන් කළේය
ඊළඟ දවසේ ඔහු රෝහලට ඇතුළත් කළ අතර 1987 ජූලි 7 වැනිදා රත්නම් පෞද්ගලික රෝහලේදී මිය ගියේය
ඔහුගේ මරණයට හේතුව අක්මාව අක්‍රිය වීම බව පැවසේ
සෞඛ්‍ය නිලධාරීන්ට අනුව ජෝතිපාලගේ මරණය ආරංචි වීමත් සමඟම මිනිස්සු රත්නම් පෞද්ගලික රෝහල සහ යුනියන් චතුරශ්‍රය වට කළහ
යුනියන් චතුරශ්‍රය රසික රසිකාවියන්ගෙන් පිරී ගිය අතර සමහරු ජෝතිපාල අවසන් වතාවට බලා ගැනීමට රෝහල් ගේට්ටුවෙන් පවා පැන්නා
එතුමාගේ ගුණානුස්මරණය වෙනුවෙන් රටපුරා නොයෙකුත් කටයුතු තවමත් ක්‍රියාත්මකයි
ගීතාවලිය

සිනමාවලිය

මෙම අඩවිය බලන්න 
 එච්. ආර්. ජෝතිපාල හෙවත් හදවත රත්තරන් ජෝතිපාල
 එච්. ආර්. ජෝතිපාල ගී පදවැල්
 HR Jothipala - The Everliving Legend 
චරිත කතා

1936 උපත්
1987 මරණ
ශ්‍රී ලාංකික ගායකයෝ
චිත්‍රපට ගීත ගායකයෝ
ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ
ලාංකික සිංහලයෝ
නිර්මාණකරනයේ බිඳවැටුම් පිලිබදව පර්යේෂකයන් සොයාගෙන ඇති ආකාරයට සෑම නිර්මාණකරනයන්ගේම සියයට පනහේ සිට අනූවක ප්‍රමානයක් තරමක් හො සම්පූර්ණයෙන්ම අදාල ඉලක්ක වලට ලගා නොවන බවක් කියැවේ
ඉන් එක් පර්යේෂනයකට අනුව සෑම නිර්මාණකරනයන් තුන්දහසකටම එකක් පමණක් සාර්ථක ලෙස අදාල ඉලක්ක වලට ලගා වන බවකි
බිදවැටුම් යනු සැබවින්ම නිර්මාණකරනයේ බලපොරොත්තු විය යුතු කරුණකි
එමෙන්ම සෑම සාර්ථක ආයතනයක්ම යම් සැලකියයුතු අනතුරු මට්ටමක පවති
සෑම ආයතනයකම මෙම අත්දැකීම් සමාන නොවන අතර එය සාමාන්‍ය පාඩුවකින් ඔබ්බට යා හැක
රැකිය නියුතුවන්ගේ චිත්ත ධෛර්යය අඩු කිරීම, ආකල්පමය බිද වැටීම සහ අනාගත වෙනස් කම් සදහා අධික ප්‍රතිරොධයක් දැක්වීම විය හැකියි
සන්කල්පමය වශයෙන් බිදවැටුම් යහපත් අවස්ථා ඇති කලද, මූල්‍යමය ආදී හේතු, අත්දැකීම් හිගකම හො නියමිත ඉලක්ක වලට ලග නොවිම  නිසා අතහැර දැමීම් සහ කල් දැමීම් ආදිය සිදු විය හැක
මෙ නිසා සාමන්‍යයෙන් සිදු විය හැකි බිදවැටුම් කලින් හදුනාගෙන නොගැලපෙන අදහස්, සම්පත් හිග වීම්, මග හැර වඩාත් ඵලදායී මට්ටමකට ලගා විය හැකිය
විවෘත‍ව කතා හා විවාද කොට ආයතනයකට මෙම තත්වයන් මගහරවා ගත හැක
මෙම දැනීම සාර්ථක වූ ආයතනයකින් වඩා නිතර බිදවැටීම් වලට ලක් වූ තැනකින් ලබා ගත හැක
කෙසේ වෙතත් මේ ඉගැනීම වැදගත් වන අතර නිතර වන බිදවැටීම් ආයතනයේ නාස්තිය ඉහල දැමීමටත්, අනාගතයට තර්ජනයක් වීමටටත් හැකිය
මෙම බිදවැටුම් නිතර පරීක්ෂණ වලට ලක් කෙරෙන අතර සමහර සිද්ධීන් ආයතනයට බාහිරව බලපෑම් කෙරෙන අතර සමහර සිද්ධීන් අභ්‍යන්තරව බලපෑම් කෙරේ
අභ්‍යන්තරව බලපෑම් කරන සාධක, සන්ස්කෘතිමය යටිතල ව්‍යූහමය හා සම්බන්ධ සහ නිර්මණකරණයටම සම්බන්ධ සාධක ලෙස බෙදා දැක්විය හැකිය
නිර්මණයන් පිලිබද බිදවැටුම් ආයතනයෙන් ආයතනයට වෙනස් විය හැකි නමුත් පහත දැක්වෙන්නේ ආයතනයක් තම ජීවිත කාලය තුල සාමන්‍යයෙන් මුහුන දිය හැකි පොදු තත්වයන්ය
(O'Sullivan, 2002)
දුර්වල නායකත්වය,
 දුර්වල සන්විධානය,
 දුර්වල සන්නිවේදනය,
 දුර්වල බලයනය කිරීම්,
 දුර්වල ඤාණ කළමනාකරණය,

සිදු විය හැකි පොදු නිර්මාණකරනයන්ගේ බිදවැටුම් ආයතන් කොටස් පහකට බෙදා දක්වයි. 

 දුර්වල අරමුණු පැහැදිලි කිරීම්,
 අරමුණු වලට ලගා වීමෙ දුර්වල පෙලගැස්වීම්,
 දුර්වල කණ්ඩායම් සහභාගීත්වයන්,
 දුර්වල ප්‍රතිඵල මන්තු කිරිම්,
 සන්නිවේදනයේ සහ තොරතුරු පිවිසුම් වල දුර්වලතා,

ඵලදායී ලෙස අරමුණු වලට ලගා වීමට නම් නවීකරන ක්‍රියාවලියට සහභාගී වන සියලුම දෙනාම ආයතනයේ අරමුණු පිලිබදව හොදින් දැන සිටිය යුතුය
නවීකරණයන් ආයතනයේ සාමන්‍ය යාන්ත්‍රික මර්ගය ඔස්සේම ගමන් ගන්නේ නම් බිදවැටීමට ඉඩ කඩ ඇත
"ප්‍රතිඵල ලබා ගැනීමට නම් ලිවරය තල්ලු කරන්න"
වෙනසක් කිරීමට පාලනයන්, බලාත්මක කිරිම් සහ ව්‍යූහයන් පමණක් ප්‍රමානවත් නොවේ
ආයතන ප්‍රධානීන් නිර්මාණකරනය සදහා බලය ලබා දිය යුතුය
කෙසේ වෙතත් නිර්මාණකරනය හදුනා ගැනීම, වර්ධනය කිරීම, ව්‍යවහාර කිරීම සහ යෙදීම සිදු වන්නේ තනි තනි පුද්ගලයන් හරහා බැවින් ඔවුන් එම ක්‍රියාවලියේ කුඩාම පරමාණුව ලෙස සැලකේ. නවීකරණයන් ආයතනයේ සාම්ප්‍රදායික සම්මතයන්ට එරෙහිව ක්‍රියා කරයි
නව අදහස් වලට හොදින් ඇහුම් කන් දීම වැදගත් වේ
ලෝක ව්‍යප්ත නිර්මාණකරන අණුක්‍රමිකතාවයන්
සති (දෙවනගිරි
सती, සත් "සත්‍ය" හි ස්ත්‍රී ලිංගික පදය
සත්ති ලෙසද හැඳින්වේ) යනු සමහරක්  හින්දු ප්‍රජාවන් අතර දක්නට ලැබෙන  අවමංගල්‍ය චාරිත්‍රයක් වන අතර, එහිදී  ස්වකැමැත්තෙන් හෝ බලකිරීම හා බලපෑම්කිරීම මගින්  හෝ සිදුවන්නේ, මෑතදී කණවැන්දුම්වූ  කාන්තාවක විසින් තම පුරුෂයා‍ගේ අවමංගල්‍ය  චිතකයට තමන් බිලිවීමය
මෙම පිළිවෙත වර්තමානයේ විරල වන අතර නවීන ඉන්දියාවෙහි එය තහනම් කර ඇත
ඇය පියා වූ  දක්ෂ විසින් ඇය  (ජීවමාන) පුරුෂයා වූ  ශිව ගැරහීම දරා ගත නොහැකි වීම හේතුවෙන් ස්වයං-බිලිපූජාවක් සිදු කල, දක්ෂයානී ලෙසින්ද හැඳින්වෙන,  සති  දෙවඟනගේ මුල් නම මත පදනම්ව මෙම පදය ව්‍යුත්පන්න වී ඇත
වැන්දඹුව හැඳින්වීම සඳහාද මෙම පදය භාවිතා වේ
සති යන පදය සමහරවිට තේරුම් ගැනෙනුයේ "පතිදම් රකින කාන්තාව" ලෙසිනි
සම්භවය 

මෙම සිරිත පැවතුම පිළිබඳ විශ්වසනීය සටහන් කිහිපයක් ගුප්ත  අධිරාජ්‍යය‍ට පෙරාතුව, දළ වශයෙන් ක්‍රිව 400 දී පමණ හමුවේ
මෙම කාලයට පසුව, අනුස්මරණ ශිලාවන්හි සති සිදුවීම් කැටයම් කොට සටහන් කෙරුම ඇරඹුණි
සියවස් ගණනකට පසු කාලයට අයත් විශාල සමුච්චයක් රාජස්තාන් හි හමුවුනද, මේවා අතුරින් මුල්ම ඒවා හමුවන්නේ  මධ්‍ය  ප්‍රදේශ් හි සාගාර්හිය
දෙව්ලි, හෝ සති-ශිලා ලෙසින් හැඳින්වෙන මෙම කැටයම් ගල්, ප්‍රණාමයට හා වන්දනයට පාත්‍ර වුනු මිය ගිය කාන්තාවන් පුදන සිද්ධස්ථාන බවට පත්ව ඇත
මේවා බටහිර ඉන්දියාවෙහි මහත් ප්‍රචලිතය
10වන සියවස පමණ වන විට, වර්තමානයේ අප දන්නා ආකාරයට සති සිරිත පැවැත්වීම පිළිබඳව, අර්ධද්වීපයේ බොහෝ ප්‍රදේශ දැනුවත්ව සිටියහ
සාමාන්‍යයෙන් අඩු සිදුවීම් සංඛ්‍යාවක් සහිතව හා ප්‍රාදේශීය ප්‍රභේදනයන්ද සහිතව වුව, එය 19වන සියවසෙහි මුල් අවදිය වන තුරු පවා, දිගටම පැවැති බව පෙනේ
අඩුම වශයෙන් පාර්ශවික ලෙසින් ඓතිහාසික විස්තර වාර්තා ලෙසින් හෝ සැලකිය හැකි, ගැහැණු සහ පිරිමි යන දෙපාර්ශවයම විසින් ස්වෙච්ඡාවෙන් ස්වයං-බිලිපූජා වීමේ සමහර  අවස්ථා පිළිබඳ විස්තර, මහා භාරතය සහ අනෙකුත් කෘතීන් තුල දක්නට  ඇත
කෙසේවෙතත්, මෙම කෘතීන්ගේ බොහෝ කොටසක් සමන්විත වන්නේ,  මුල් කතාන්තරයක , පසුකාලීන අතුරු-තැන් පිරවීම් වලින් වන බැවින්, විශ්වසනීය කාල නිර්ණයක යෙදීම අපහසු බව දත මනාය
තවදුරටත්, ස්වයං-බිලිපූජා වීම හෝ ස්වයං-බිලිපූජා වීමට ඇති අභිරුචිය හෝ ව්‍යවහාර චාරිත්‍රයක් ලෙසින් මහාභාරතයෙහි දක්වා නොමැත
රජසුය යග්න වැනි අනෙකුත් චාරිත්‍ර පිළිබඳ සඳහන්ව ඇතත්, ස්වයං-බිලිපූජාව හැඳින්වීමට  'සති' යන වදන කිසිවිටෙක මහාභාරතය තුල භාවිත වී නොමැත
අනෙක්අතට, ස්වයං-බිලිපූජා  සලකනු ලැබ ඇත්තේ ප්‍රියයෙකුගේ වියෝව හේතුවෙන් ඇතිවූ අත්‍යන්ත ශෝකය ප්‍රකාශ කිරීමක් ලෙසිනි
මෙම චාරිත්‍රයට ප්‍රාග්-ඓතිහාසික මූලයන් ඇති අතර, අනෙකුත් සංස්කෘතීන් අතර බොහෝ සාම්‍යයන් ‍දක්නට ඇත
නිදසුනක් ලෙසින්, ඉබන් ෆඩ්ලාන් විසින් විස්තර කෙරෙන, රුස් වරුන් ගේ නැව් පටවා වළ ලෑම හිදී,  ඇයගේ ස්වාමියා සමග ගැහැණු වහලෙකු පිළිස්සීම සසඳා බලන්න
මහා ඇලෙක්සැන්ඩර්ගේ ගවේෂණයද සමගින් ඉන්දියාවට චාරිකාවේ යෙදුනු ග්‍රීක ඉතිහාසඥ කැසන්ඩ්‍රෙයියා හි ඇරිස්ටොබියුලස් විසින් තක්ෂිලා නගරයෙහි සිදුවූ  සති පූජාවක් පිළිබඳ සටහන් තබාගෙන ඇත
පසුකාලීනව සිදුවූ  ස්වේච්ඡා සහ-ආදාහනයක් ගැන විස්තර දැක්වෙන්නේ කාඩියාහි  යුමෙනස් ගේ හමුදාවෙහි ඉන්දියානු සොල්දාදුවෙකු අරභයා වන අතර, එහිදී සිදුවී ඇත්තේ, ක්‍රිපූ 316දී  සිදුවූ ඔහුගේ අවමංගල්‍යයෙහිදී  චිතකයට පැන මිය යෑමට බිරියන් දෙදෙනා තරගයෙහි යෙදීමයි
ග්‍රීක වරුන් විශ්වාස කලේ මෙම චාරිත්‍රය ස්ථාපිත කොට තිබූයේ බිරියන් විසින් ඔවුන්ගේ සැමියන් හට වස දී‍ම අධෛර්යමත් කෙරුමට බවය
ගුප්ත අධිරාජ්‍යයට පෙර උතුරු ඉන්දියාවෙහි අවමංගල්‍යයන්හිදී ස්වෙච්ඡාවෙන් සිදුවූ මරණ පිළිබඳ විස්තර සටහන් කොට ඇත
මුල් පරිචය හැඳින්වූයේ අනුමරණ ලෙසින් වන අතර, ඒවා දුර්ලභ විය
පසුකාලීන සති සම්මතයන් හා අනුමරණ සැසඳිය නොහැකි වූයේ, ඒ පරිචයන් වැන්දඹුවන්ට සීමාව නොතිබූ අතර — අනෙක් අතට, මළ තැනැත්තා හට පුද්ගලික ලැදිකමක් දැක්වූ,  පුරුෂ හෝ ස්ත්‍රී, ඕනෑම අයෙකු හට, ප්‍රියයෙකුගේ  අවමංල්‍යයකදී  සියදිවි නසාගැනුමට අවකාශ තිබූ බැවිනි
මළ තැනැත්තෙහුගේ නෑදෑයන්, සේවකයන්, අනුගාමිකයන්, හෝ මිත්‍රයන් මෙයට ඇතුළත්ව සිටියහ
සමහරවිට, මෙම මරණ පැනනැගුනේ පක්ෂපාතීත්ව ගිවිසුම් නිසාවෙන් වන අතර, පසුකාලීනව ජපානයෙහි දක්නට ලැබුනු  සෙප්පුකු චාරිත්‍රය හා සමග සුළු සාම්‍යයක් දැක්වීය
පරිචය 

සති කොමිසම  (වැලැකුම) පණත1987 I කොටස, ඡේදය 2(c) විසින් සති අර්ථදක්වන්නේ මෙසේය
(i) ඇයගේ මියගිය ස්වාමියාගේ හෝ වෙත් කිසියම් ඥාතියෙකුගේ හෝ දේහය සමග හෝ ස්වාමියාට හෝ එවන් ඥාතියාට බැඳි කිසියම් භාණ්ඩයක්, ද්‍රව්‍යයක් හෝ වස්තුවක් හා සමගින් හෝ, ඕනෑම වැන්දඹුවක්
හෝ

(ii) ඇ‍යගේ ඥාතීන්ගේ දේහය සමගින්, ඕනෑම කාන්තාවක්,  එවන් පිළිස්සීම හෝ වැලලීම හෝ වැන්දඹුවගේ හෝ කාන්තාවගේ හෝ පාර්ශවයෙන් ස්වෙච්ඡාවෙන් සිදුවන බවට කියාපාන අවස්ථාවකදී හෝ එසේ නොකරන අවස්ථාවකදී  යන්න නොසලකමින්,  
පණපිටින් පිළිස්සීම හෝ වැලලීම –

සති ක්‍රියාව ස්වේච්ඡාවෙන් සිදුවන බවට කියනු ලැබේ
දැනට සතුව ඇති වාර්තා වලට අනුව, මෙයින් බොහෝ ක්‍රියාවන් ඇත්ත වශයෙන්ම ස්වේච්ඡාවෙන් සිදුවී ඇත
සමහර ජනප්‍රජාවන් තුල වැන්දඹුව අතින් මෙම ක්‍රියාව සිදුවිය යුතු බවට බලාපොරොත්තුවක් තිබෙන්නට ඇති අතර, සමාජීය තෙරපුම හා බලාපාරොත්තු කෙතරම් දුරට බලපෑමක් එල්ල කරන තත්ත්වයට පත්වූයේද යන්න වර්තමානයෙහිදී වාද විවාදයන්ට තුඩු දෙමින් පවතී
කෙසේවෙතත්, සති කෘත්‍යයෙහි යෙදීමට වැන්දඹුවගේ අදහස අනෙකුන් විසින්  නොපිළිගත් අවස්ථාද, මරණය වැලැක්වීමට ප්‍රයත්න දැරූ අවස්ථාද තිබී ඇත්තේය
සාම්ප්‍රදායික වශයෙන්, යම් අයෙකුගේ අවමංගල්‍යය සිදුකෙරෙනුයේ මරණය සිදුවී දිනක් ඇතුලතදී වන බැවින්, සති පිළිබඳ තීරණය එම කාලය තුලදී ගැනීම සිදු විය යුතුව තිබුණි
සැමියා වෙනත් ස්ථානයක මියගොස් තිබුණු අවස්ථාවකදී, වැන්දඹුව පසු දිනෙක  බිලිපූජා වීමෙන් මරණයට පත්වීමට ඉඩ තිබුණි
බොහෝ විට සති කෘත්‍යය අවධාරණය කර සිටියේ වැන්දඹුව හා ඇයගේ මිය ගිය සැමියා අතර විවාහයයි
උදහරණයක් වශයෙන්, සති සිදුකිරීමට යන තැනැත්තිය, බොහෝවිට,  ශෝකය පල කරන වස්ත්‍ර වෙනුවට මංගල්‍ය වස්ත්‍ර හෝ වෙනත් අලංකාර ඇඳුම් පැලඳුම් හැඳ සිටියාය
සති සිරිතට නෑකම් කියන එහෙත් වෙනස් ජවුහාර් කෘත්‍යයෙහි මූලික කාර්යයන්හිදී , සැමියා හා බිරිඳ ඔවුන්ගේ මරණ කරා වෙන් වශයෙන් යෑමට පෙර, ඔවුන්ගේ විවාහ මංගල්‍ය වස්ත්‍රයන්ගෙන් සැරසී ඔවුන්ගේ විවාහ චාරිත්‍ර නැවත සිදු කල බව ප්‍රකාශිතය
සති සිරිතේ බොහෝ ප්‍රභේදයන් පිළිබඳ විස්තර වාර්තා පවතී
මේ අතුරින් විස්තර සටහන් බොහෝමයක් සඳහන් කරන්නේ කාන්තාව ඇයගේ මියගිය සැමියා අබියසින් චිතකයෙහි වාඩිවී හෝ දිගාවී සිටි බවකි
තවත් බොහෝ විස්තර වාර්තා සටහන් කරන්නේ චිතකය දැල්වූ පසුව කාන්තාව ගිනි දැල්ල වෙත පිය නැංවූ බවක් හෝ එයට පැන්න බවක් වන අතර, සමහරක් විස්තර කරනුයේ කාන්තාවන් චිතකය මත වාඩිවී ඔවුන් විසින්ම එය දැල්වූ බවකි
චාරිත්‍රය සඳහා ලිඛිත උපදෙස්  මාලාවන්ද පවතී
උදාහරණයක් ලෙස, යල්ලජීයම් විස්තරාත්මක උපදෙස් සපයමින්, සති සිදුකල හැක්කේ කවුරුන් විසින්ද, සති සඳහා ශුද්ධ පවිත්‍ර වීම, ස්ථානගතවීම, වස්ත්‍රය, සහ අනෙකුත් චාරිත්‍රමය කාරණා ආදිය පැහැදිලි කරයි
බලකිරීම 
සති ස්වේච්ඡාවෙන් සිදුවන බවක් සැලකෙන මුත්, නොයෙක්විට එය බලකිරීම් මත සිදුවී ඇති බව සාධක ඇත
සාමාජීය පීඩනය පසෙක ලෑවද, බොහෝ විස්තර සටහන් දක්වන්නේ කාන්තාවන්  භෞතික වශයෙන් බලහත්කාරයෙන් ඔවුන්ගේ මරණය කරා මෙහෙයවූ බවකි
චිත්‍රමය හා කථන සටහන්  බොහෝ විට විස්තර කරනුයේ වැන්දඹුව නොදැල්වූ චිතකය මත වාඩිවී සිටින බවත්, ඉක්බිතිව  ගැටගැසීමට හෝ වෙනත් ආකාරයක අවහිරයකට හෝ ලක්කිරීමෙන් ගින්න දැල්වීමෙන් පසුව පැන යාම වැලකුණු බවයි. සමහරක් විස්තර පවසන්නේ කාන්තාව මත් කොට තිබූ බවකි
එක් සටහනක් විස්තර කරන්නේ දිගු පොලු භාවිතා කල මිනිසුන් විසින් කාන්තාවක් ගිණි දැල්ලෙන් පැන යෑම වැලකූ බවය
රාජකීය අවමංගල්‍යයන් 

රාජකීය අවමංගල්‍යයන් හි සමහරවිට ‍බොහෝ බිරින්දෑවරුන්ගේ හා අන්තඃපුර බිසවුන්ගේ මරණ සිදු වී ඇත
උදාහරණ කිහිපයක්  රාජස්තාන් ඉතිහාසයේ සිදුවූ බව සඳහන්ව ඇත
සන්යාසි වරයෙකු වීමට තම සැමියා විසින් කිරුළ අත්හැරීමෙන් අනතුරුව නේපාලයේ මහාරාණි රාජ් රාජේෂ්වරී දේවී  1799 දී උපරාජ බවට පත්වූයේ තම පුතු වෙනුවෙනි
1804දී ඇය සැමියා නැවත පැමිණ පාලන බලය ගති
1806 දී ඔහුගේ සහෝදරයා විසින් ඔහු ඝාතනය කරනු ලැබූ අතර, දින දහයකට පසුව 1806 මැයි 5 දිනදී, ඔහුගේ වැන්දඹුවට බලකෙරුනේ සති කෘත්‍යයෙහි යෙදෙන ලෙසටයි
සංකේතාත්මක සති

ජවුහාර්

භූමදාන

පැවැත්ම

සංඛ්‍යාවන්

ජනසමූහ

ප්‍රාදේශීය  ප්‍රභේදන

වත්මන්  සිදුවීම්

යුක්තිසාධනයන් හා  විවේචනයන්

නීති පුස්තක

ධර්ම ග්‍රන්ථ

සෲග් වේදයෙහි සති සඳහා අනුමැතිය දෙන බවට විතර්කය

හින්දු ආගම වෙතින් පැන නැගි ප්‍රති-විතර්කයන්

හින්දු-නොවන අදහස් සහ විවේචන

මැඩලීම

මෝගල්  යුගය

බ්‍රිතාන්‍ය සහ අනෙකුත් යුරෝපියානු ප්‍රාදේශිකයන්

වත්මන් යුගයන්

මෙයද බලන්න 

ස්වයං-බිලිපූජාව
හින්දු ආගමෙහි කාන්තාවන්
හින්දු දෙවඟනන්
චාරිත්‍රමය සියදිවි නසාගැනුම
ඩියොරාලා

සටහන් 
 සත්ති යන අක්ෂර වින්‍යාසය, 19වන සියවස ඉංග්‍රීසි අක්ෂර වින්‍යාසය භාවිත කල ශබ්දාකාර වින්‍යාසයකි
කෙසේවෙතත්, සංස්කෘත භාෂාව ලතින් හෝඩි ක්‍රමය තුල ලිවීමට භාවිත වන ශාස්ත්‍රීය ප්‍රමිතිය වන,  වඩාත් නූතන  IAST (සංස්කෘත අක්ෂර පරිවර්තනයෙහි ජාත්‍යන්තර හෝඩිය) භාවිතයෙන්  සති යන අක්ෂර පරිවර්තනය වඩාත් නිවැරැදිය
ආශ්‍රිත

තවදුරටත් කියවීම
 ශාස්ත්‍රී, ශකුන්තලා රාඕ. විමෙන් ඉන් ද සේක්‍රඩ් ලෝස්
- ද ලැට ලෝ බුක්ස්
1960.
 එම්.පී.වී.කේන්හිස්ට්‍රි ඔෆ් ධර්මශාස්ත්‍ර,  IV වෙළුම, භණ්ඩකාර් පෙරදිග පර්යේෂණ ආයතනය
1953
 එල්. සී. නන්ද් විමෙන් ඉන් දෙල්හි සුල්ටනේට්,   වොහ්රා ප්‍රකාශකයෝ සහ බෙදාහරින්නෝ අලහබාද් 1989
 එන්රිකා ගාසිලි, "ෆර්ස්ට් ග්‍රීක් ඇන්ඩ් ලැටින් ඩොකියුමන්ට්ස් ඔන් සහගමන ඇන්ඩ් සම් කනෙක්ටඩ් ප්‍රොබ්ලම්ස්", 1 කොටස, ඉන්දු-ඉරේනියන් ජර්නල්, 40/3 අගෝස්තු 1997 හි, 2 කොටස ඉන්දු-ඉරේනියන් ජර්නල්, 40/4 ඔක්තෝබර් 1997 හි

බාහිර සබැඳි 
 සති කොමිසම  (වැලැකුම) පණත, 1987. ඉන්දීය රජයෙහි කාන්තාවන් පිළිබඳ ජාතික සම්පත් කේන්ද්‍රය (NCRW) සඳහා වූ පණතේ නිල ලේඛය වෙබ්අඩවිය
මාජා දරුවාලා, අ හිස්ට්‍රි ඔෆ් සති ලෙජිස්ලේෂන් ඉන් ඉන්ඩියා , සිවිල් නිදහස් සඳහා ජනතා සංගමය වෙබ් අඩවිය
හින්දු ආගම
කාන්තා අයිතිවාසිකම්
පුරාණ චාරිත්‍ර
සංස්කෘත වචන හා වාක්‍යාංශ
සියදිවි නසාගැනීම්
ශ්‍රි ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ ජනාධිපති, ඡන්දයෙන් තේරී පත් වෙන අතර ඔහු රජයේ සහ ආණ්ඩුවේ ප්‍රධානියා වේ
ජනාධිපති යනු රටේ ප්‍රමුඛ දේශපාලන ප්‍රතිරූපයයි
මෙම තනතුර 1978 වසරේදි ඇති කරන ලද අතර එය අති විශාල බලතල වලින් සමන්විත වන නිසා එහි බලතල අඩු කරන ලෙස හෝ ඉවත් කරන ලෙස ඉල්ලීම්ද පවතී
ශ්‍රි ලංකාවේ වර්තමාන ජනධිපති  මහින්ද රාජපක්ෂ වේ
ජනාධිපතිවරු - ශ්‍රී ලංකා
ජනප්‍රිය ගායකයෙකු වන ටී. එම්. ජයරත්න 1944 අප්‍රේල් මස 13 වන දින බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාවේ දොඩන්ගොඩදී උපත ලැබීය
1978, 1979, 1980 සහ 1987 වසර වලදී ඔහු ශ්‍රි ලංකා ජනධිපති සම්මානයෙන් පිදුම් ලැබූ අතර 2006 වසරේදී රයිගම් ටෙලි සම්මාන උලෙලේදී හොඳම ගායකයාට හිමි සම්මානය ලබා ගත්තේය
ජීවිතය සහ වෘත්තිය

හැඳින්වීම
ටී. එම්. ජයරත්න දොඩන්ගොඩදී උපත ලැබීය
ඔහු තම උසස් අධය්‍යාපනය ශාන්ත අන්තෝනි විද්‍යාලයෙන් හා මලියදේව විද්‍යාලයෙන් ඉගෙනුම ලැබීය
තම යොවුන් අවධියෙදි ඔහු වයලීන වාදකයෙක් ලෙස පුරුදු පුහුණු විය
1966 දී ජයරත්න මහතා රාජගිරිය හේවාවිතාරණ මහා විද්‍යාලයේ සංගීත ගුරුවරයෙකු ලෙස සේවය කිරීම ආරම්භ කලේය
ගුවන් විදුලි සංස්ථාවේ ජන හා පර්යෙෂණ අංශයේ ප්‍රධානියා වන සී.ජේ.එස්.කුලතිලක මහතා ඔහුව ගායනයට ඇද දමමින්, සිංහල ජන සංගීත ඇසුරින් නිර්මාණය කරන ලද ගේය පද කිහිපයක් තම ආයතනයෙන් විකාශනය වන ගාන තෙල් සඳුන් වැඩසටහන සඳහා ටී.එම්. ජයරත්න මහතාගෙන් ඉල්ලා සිටියහ
ඒ අනුව ඔහු තම ප්‍රථම ගීතය 1970 දී පටිගත කරන ලදී
ටී.එම්. ජයරත්න තම ගායන ජීවිතය පසුපෙල ගායන ශිල්පියෙකු ලෙස ආරම්භ කරන ලද්දේ, සුනිල් ආරියරත්න  විසින් රචිත සහ ප්‍රේමසිරි කේමදාස විසින් සංගීතවත් කරනලද ලා හිරු දහසක් ගීතය ගායනා කිරීමත් සමගය
1978 වසරෙදි ඔහු ඔහුගේ මුල්ම කැසට් පටිය "තරංගා වෙලුම 1" නමින් එලිදක්වන ලදී
වසර 1980 දී ඔහු සුනිලා අබේසේකර සමග විසින් නිර්මාණය කරන ලද "හංස විලක්" චිත්‍රපටිය සඳහා "හෙමින් සැරේ පියා විලා" ගීතය ගායන කරනලදී
මෙම ගීතය ඩබ්ලියු
ජයසිරි විසින් රචනා කල අතර කේමදාස මහතා විසින් සංගීතය සපයන ලදී
මෙය ශ්‍රි ලංකවේ ඉතාමත් ජනප්‍රිය ගීතයක් විය
පෞද්ගලික ජීවිතය
ටී.එම්.ජයරත්න මහතා , මාලිනී ජයරත්න සමග විවාහ වූ අතර දරුවන් ඔහුට දෙදෙනෙක් සිටියි
ඔහුගේ පුතා වන ඉසුරු ජයරත්න, තම පියා මෙන් සංගීත ක්ෂේත්‍රයට පිවිසීමට බලපොරොත්තුවෙන් සිටියි
චරිත කතා
ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ
ලාංකික සිංහලයෝ
1944 උපත්
ශ්‍රී ලාංකික ගායකයෝ
සිංහල ගායකයෝ
පාස්කු ඉරුදින ප්‍රහාරය යනු ජපාන අධිරාජ්‍යය විසින්,  ඔවුන්ගේ ඉන්දියානු සාගර ප්‍රහාරයේ කොටසක් ලෙසින්, 1942 අප්‍රේල් 5 පාස්කු ඉරුදින,  ලංකාවෙහි (දැන් ශ්‍රී ලංකාව), කොළඹ වෙත එල්ල කල ගුවන් ප්‍රහාරයයි
දින කිහිපයකට පසුව ත්‍රිකුණාමලය ද ප්‍රහාරයකට ලක් විය
මෙම ප්‍රහාරයන්ගේ අභිමතාර්ථය වූයේ  බ්‍රිතාන්‍ය පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩල ජාතීන්ගේ යුද්ධ ආයාසය කඩාකප්පල් කිරීම සහ බ්‍රිතාන්‍ය නැගෙනහිර නාවුක බළ ඇණිය ආසියානු ජලතලය හැරයාමට බලකිරීමය
පසුබිම
1796 සිට බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් දිවයිනෙහි මුහුදුබඩ පළාත් යටත් කරගෙන සිටියද, 1917 සිට යටත්විජිතය තුල විධිමත් බ්‍රිතාන්‍ය හමුදා ආරක්ෂක බලකායක් ස්ථාපනය තර නොතිබුණි
මේ වෙනුවට ලංකා ආරක්ෂක බලකාය සහ ලංකා නාවික ස්වෙච්ඡා විශේෂ බලකාය ප්‍රහුණු කොට පුළුල් කරන ලදි
යුද්ධයට බොහෝ කලකට පෙර සිට රාජකීය නාවුක හමුදාව විසින් ත්‍රිකුණාමලයෙහි නාවුක හමුදාමය ස්ථාපිතයන් පවත්වාගෙන ගිය අතර  රාජකීය ගුවන් හමුදාව (RAF) විසින්  ත්‍රිකුණාමලයේ චීන වරායෙහි ගගනයාත්‍රාංගණයක් ස්ථාපනය කරන ලදි
සිංගප්පූරුව යටත්වීමට පසුව රාජකීය නාවුක හමුදාවේ  නැගෙනහිර ඉන්දීය බල ස්ථානය පළමුව  කොළඹ වෙතද අනතුරුව  ත්‍රිකුණාමලය වෙතද රැගෙන එන ලදි
අද්මිරාල් ශ්‍රීමත් ජෙෆ්රි ලේටන් ලංකාවේ ආඥාපති ලෙසින් පත්කරන ලද අතර,  එයාර් වයිස් මාර්ෂල් ජෝන්  ඩැල්බැයික් ගුවන් හමුදා අණදෙන නිලධාරි ලෙසින්ද අද්මිරාල් ශ්‍රීමත් ජේම්ස් සොමර්විල්  බ්‍රිතාන්‍ය නැගෙනහිර  නාවුක බළඇණියෙහි අණදෙන නිලධාරි ලෙසින්ද පත්කෙරිණි
භූමිය රැකගැනුම සඳහා ස්ථාවර ආරක්ෂිතයන් ලෙසින් භාවිත වූයේ කොළඹ පිහිටුවා තිබූ වෙරළබඩ  කාලතුවක්කු ඛණ්ඩයන් සතරක් හා ත්‍රිකුණාමලයෙහි පිහිටුවා තිබූ පහකි
මේවා ස්ථාපනය කෙරුනේ  යුද්ධය ඇරඹුමට ඔන්න මෙන්න තිබියදීය
1941 දී  රාජකීය ගුවන් හමුදාව විසින් කොළඹ අසබඩ පිහිටි  රත්මලානෙහි සිවිල් ගගනයාත්‍රාංගණය  අධිවාසනය කෙරුමෙන් හා ඔවුන්ගේ මූලස්ථානය කඳවල පිහිටුවීමෙන් ගුවන් ආරක්ෂාවන් තර කෙරිණි
ගාල්ල අසබඩ පිහිටි කොග්ගල හි ගුවන් කඳවුරක් ලහි ලහියේ ස්ථාපනය කරන ලද අතර රට පුරා නා නා ස්ථානයන්හී තනන ලද තාවකාලික ගුවන් ධාවන පථයන් අතරින් අග්‍ර ස්ථානය ගත් විශලතමය වූයේ   කොළඹ තුරඟ තරග පිටියෙහි වූවය
රාජකීය ගුවන් හමුදා භට ඛණ්ඩයන් කිහිපයක් ලංකාවට එවන ලදි
ශ්‍රී ලංකාව
ජපානය
බණ්ඩාරනායක විද්‍යාලය ආරම්භ වූයේ වර්ෂ 1918 දීය
එය ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය තුළ පිහිටා ඇති දිවයිනේ ප්‍රධාන බෞද්ධ හා ජනප්‍රිය යැයි සම්මත පිරිමි පාසැලකි
එය රජය විසින් පාලනය කරන ද්වීතියික අධ්‍යාපනය ලබා දෙන ජාතික පාසැලකි
ප්‍රධාන කරුණු
පිරිමි පාසලකි
6-13 ශ්‍රේණිය දක්වා (වයස 11-19)
අ
ස(සා
පෙළ) /අ
ස(උ
පෙළ) 
ගුරුභවතුන් 250 ක් පමණ 
සිසුන් 5000 ක් පමණ

ශිෂ්‍යයෙකුට සිංහල හා ඉංග්‍රීසි මාධ්‍යයෙන් අධ්‍යාපන කටයුතු වල නිරත වීමට අවස්ථාව පවතී
ඉතිහාසය 

1918 දී ශ්‍රී ලංකාවේ තුළ නව අධ්‍යපනය ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු විය
එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් සිසුන්ගේ අධ්‍යාපනය සඳහා වේයන්ගොඩ ශාන්ත මරියා සහ හෙනරත්ගොඩ උඩුගම්පල විද්‍යාල ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය තුළ ආරම්භ විය
ශිෂ්‍යයින් 100 දෙනෙකුගේ සහභාගීත්වයෙන් හෙනරත්ගම උඩුගම්පොල විද්‍යාලය ජ්‍යෙෂ්ඨ ඉංග්‍රීසී පාසලක් ලෙස 1918 දී ආරම්භ විය
ආරම්භයේදී එහි 6, 7, 8 ශ්‍රේණී පැවැත්විණි
එහි ප්‍රථම විදුහල්පති තුමා වූයේ චාල්ස් සමරසූරිය වේ
1921 දී රජය විසින් හෙනරත්ගොඩ උඩුගම්පල විද්‍යාලය ගම්පහ රජයේ විද්‍යාලය ලෙස දැනට යසෝදරා දේවි බාලිකා මහා විද්‍යාලය පවතින පළමුව ස්ථානයේ ස්ථාපිත කරන ලදි
1949දී එය ගම්පහ බණ්ඩාරනායක විද්‍යාලය ලෙස වර්තමානයේ පවතින ස්ථානයට ගෙන එන ලදි (කසගහවත්ත)
අතීත විදුහල්පතිවරුන් 

E
W සමරනායක  යුගය

විද්‍යාල ඉතිහාසයේ, තමාගේ විශිෂ්ඨ සේවය නොමැකෙන ලෙස ලිවීමට හැකිවූ මුල් ගුරුවරයෙකි
ශිෂ්‍ය භට ඛණ්ඩයක් හා පුහුණුවීම් සඳහා ක්‍රීඩාංගනයක් සැකසීම මෙතුමාගෙන් සිදුවූ සේවාවන් අතර කැපී පෙනේ
මෙම ශිෂ්‍ය භට ඛණ්ඩය අදටත් විශිෂ්ඨ දස්කම් දක්වයි. 1939.03.31 වන දින මෙතුමාගේ උදාර සේවා කාලය අවසන් විය
මුණසිංහ මහතාගේ යුගය

1954 දී මුනසිංහ මහතා හෙනරත්ගොඩ ජ්‍යෙෂ්ඨ ඉංග්‍රිසි පාසලේ මුල් පුටුව භාරගත්තේය
විද්‍යාලය නඟා සිටුවීමට අපිරිමිත සේවයක් ඉටු කල විදුහල්පතිවරයෙකි, මෙතුමා
පළමුව ඔහු මෙම පාසැල කසගහවත්ත ප්‍රදේශයේ ප්‍රතිස්ථාපනය කලේ "ග්‍රීන්" නම් වූ යුරෝපීය ජාතිකයා විසින් 1957 දී පරිත්‍යාග කල ඉඩමේය