Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
සමානුපාතික නියෝජනය යටතේ පැවැත්වුණු  පළමු මැතිවරණය වන 1989 මහා මැතිවරණයේදී  හක්මන මැතිවරණ කොට්ඨාශය වෙනුවට මාතර බහු-මන්ත්‍රී මැතිවරණ කොට්ඨාශය  ආදේශ කරනු ලදුවත් බහු-මන්ත්‍රී මැතිවරණ කොට්ඨාශය තුල ඡන්ද කොට්ඨාශයක් ලෙස හක්මන දිගටම පවතියි
හපුතලේ මැතිවරණ කොට්ඨාශය  අගෝස්තු 1947 සහ පෙබරවාරි 1989 අතරතුර  ශ්‍රී ලංකාවෙහි  මැතිවරණ කොට්ඨාශ අතුරින් එකක් විය
මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාශය නම් ලද්දේ  ඌව පළාතේ  බදුල්ල  දිස්ත්‍රික්කයේ,  හපුතලේ නගරය අනුව යමිනි
සමානුපාතික නියෝජනය යටතේ පැවැත්වුණු  පළමු මැතිවරණය වන 1989 මහා මැතිවරණයේදී  හපුතලේ මැතිවරණ කොට්ඨාශය වෙනුවට  බදුල්ල  බහු-මන්ත්‍රී මැතිවරණ කොට්ඨාශය  ආදේශ කරනු ලදුවත් බහු-මන්ත්‍රී මැතිවරණ කොට්ඨාශය තුල ඡන්ද කොට්ඨාශයක් ලෙස හපුතලේ දිගටම පවතියි
හම්බන්තොට මැතිවරණ කොට්ඨාශය  අගෝස්තු 1947 සහ පෙබරවාරි 1989 අතරතුර  ශ්‍රී ලංකාවෙහි  මැතිවරණ කොට්ඨාශ අතුරින් එකක් විය
මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාශය නම් ලද්දේ දකුණු පළාතේ හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික්කයේ,  හම්බන්තොට නගරය අනුව යමිනි
සමානුපාතික නියෝජනය යටතේ පැවැත්වුණු  පළමු මැතිවරණය වන 1989 මහා මැතිවරණයේදී  හම්බන්තොට මැතිවරණ කොට්ඨාශය වෙනුවට හම්බන්තොට බහු-මන්ත්‍රී මැතිවරණ කොට්ඨාශය  ආදේශ කරනු ලදුවත් බහු-මන්ත්‍රී මැතිවරණ කොට්ඨාශය තුල ඡන්ද කොට්ඨාශයක් ලෙස හම්බන්තොට දිගටම පවතියි
හොරණ මැතිවරණ කොට්ඨාශය  අගෝස්තු 1947 සහ පෙබරවාරි 1989 අතරතුර  ශ්‍රී ලංකාවෙහි  මැතිවරණ කොට්ඨාශ අතුරින් එකක් විය
මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාශය නම් ලද්දේ  බස්නාහිර පළාතේ  කළුතර දිස්ත්‍රික්කයේ,  හොරණ නගරය අනුව යමිනි
සමානුපාතික නියෝජනය යටතේ පැවැත්වුණු  පළමු මැතිවරණය වන 1989 මහා මැතිවරණයේදී  හොරණ මැතිවරණ කොට්ඨාශය වෙනුවට  කළුතර බහු-මන්ත්‍රී මැතිවරණ කොට්ඨාශය  ආදේශ කරනු ලදුවත් බහු-මන්ත්‍රී මැතිවරණ කොට්ඨාශය තුල ඡන්ද කොට්ඨාශයක් ලෙස හොරණ දිගටම පවතියි
ආශ්‍රිත

ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණි මැතිවරණ කොට්ඨාශ
 කළුතර  දිස්ත්‍රික්කය
උතුරු කොළඹ මැතිවරණ කොට්ඨාශය  අගෝස්තු 1947 සහ පෙබරවාරි 1989 අතරතුර  ශ්‍රී ලංකාවෙහි  මැතිවරණ කොට්ඨාශ අතුරින් එකක් විය
සමානුපාතික නියෝජනය යටතේ  පැවැත්වුණු පළමු මැතිවරණය වන 1989 මහා මැතිවරණයේදී  උතුරු කොළඹ මැතිවරණ කොට්ඨාශය වෙනුවට  කොළඹ බහු-මන්ත්‍රී මැතිවරණ කොට්ඨාශය  ආදේශ කරනු ලදුවත් බහු-මන්ත්‍රී මැතිවරණ කොට්ඨාශය තුල ඡන්ද කොට්ඨාශයක් ලෙස උතුරු කොළඹ දිගටම පවතියි
උතුරු කොළඹ මැතිවරණ කොට්ඨාසය  අගෝස්තු 1947 සහ පෙබරවාරි 1989 අතරතුර  ශ්‍රී ලංකාවෙහි  මැතිවරණ කොට්ඨාස අතුරින් එකක් විය
සමානුපාතික නියෝජනය යටතේ පැවැත්වුණු පළමු මැතිවරණය වන 1989 මහා මැතිවරණයේදී  උතුරු කොළඹ මැතිවරණ කොට්ඨාසය වෙනුවට  කොළඹ බහු-මන්ත්‍රී මැතිවරණ කොට්ඨාසය  ආදේශ කරනු ලදුවත් බහු-මන්ත්‍රී මැතිවරණ කොට්ඨාසය තුළ ඡන්ද කොට්ඨාශයක් ලෙස උතුරු කොළඹ දිගටම පවතියි
නාට්‍ය හා රංග කලාව  වචන ද්විත්වය කලා මාධ්‍යයක් විස්තර කරයි
මෙම කලාව හැදින්වීමට Drama , Play , Theatre යන යෙදුම් ඉංගීසි භාෂාවේදී භාවිත කරයි
මෙය පෙරදිග රටවල නාට්‍ය , නාට්‍ය කලාව , රංග කලාව , රූපක , දෘෂ්‍ය කාව්‍ය , යන යෙදුම් ඔස්සේ භාවිතා කරයි
ආශ්‍රිත

01 - අබේපාල, රෝලන්ඩ් (සංස්)
(2000)ශීලංකා නාට්‍ය කලා ශිල්පි නාමාවලිය

කලා ශිල්ප
ශ්‍රී ලංකාවේ නිවිතිගල කලාපයෙහි රජයේ පාසැල් ලැයිස්තුව  දැක්වීමේදී  එය නිවිතිගල, අයගම, කලවාන හා කහවත්ත  යන අධ්‍යාපන කොට්ඨාශවලට අදාල රජයේ පාසැල් ලැයිස්තු වශයෙන් දැක්විය හැකිය
නිවිතිගල අධ්‍යාපන කොට්ඨාශය

අයගම අධ්‍යාපන කොට්ඨාශය

කහවත්ත අධ්‍යාපන කොට්ඨාශය

කලවාන අධ්‍යාපන කොට්ඨාශය
සිංහලයන් වන්දනා කරන ප්‍රාදේශීය දෙවි කෙනෙකි
වෙනත් නම්
 අලුත් නුවර දෙවියන්
 වාසල බණ්ඩාර හා  වාහල බණ්ඩාර 
 
 සඳුන් කුමාර
 මැණික් බණ්ඩාර
 අලුත්නුවර දේවතා බණ්ඩාර
 ඇමිබැක්⁣කේ දේවතා බණ්ඩාර  
 ඳළදා බණ්ඩාර 
 වාහල්කඩ දේවතා බණ්ඩාර   
 පිටියේ බණ්ඩාර 
 මිට අමතරව ප්‍රදේශිය වශයෙන් 
 සුදු මල් කුමාර
 
 ගේමර බණ්ඩාර 
 ගලේ බණ්ඩාර 
 ඟගේ බණ්ඩාර 
 කුමාර බණ්ඩාර 
 කීර්ති බණ්ඩාර 
 කිරැල බණ්ඩාර 
 දෙවි බණ්ඩාර 
 නවගමු බණ්ඩාර 
 වීදාගම බණ්ඩාර 
 වීර වීකුමි බණ්ඩාර 
 
 වීර වීකුමි දේවතා බණ්ඩාර
 වීර වීකුමිරත්න බණ්ඩාර 
 වීර වීකිමි දෙවි
 වීර භද්‍ර දෙවි
 මහත් සුරිදු
 කිරිඳිගල්ලේ දේවතා බණ්ඩාර 
 කෙ⁣⁣සෙල්ගමුවෙි දෙවි⁣
 දුනුමන්ත බණ්ඩාර හා දුනුමන්ත දෙවි 
 වෘක්ෂ බණ්ඩාර දෙවි 
 වනේ බණ්ඩාර 
 පතමි බණ්ඩාර 
 
 
 
 
 
 කුඩා කල නම දුනුමන්නා

ආයුධය
වේවැල / හැරමිටිය

දේවාල

ප්‍රධාන දේවාලය
මාවනැල්ල අලුත්නුවර දැඩිමුන්ඩ දේවාලය

අනෙකුත් දේවාල
කෝට්ටේ රජමහ විහාරයේ ඓතිහාසික සපුමල් බණ්ඩාර – දැඩිමුණ්ඩ මහ දේවාලය,කිරිමැටියාෙව් දැඩිමුණ්ඩ මහ දේවාලය ආදිය ප්‍රධාන තැනක් ගනී
එසේම පත්තිනි දෙවියන්, සමන් දෙවියන් වැනි දෙවිවරු අදහන බොහෝ දේවාල තුළ දැඩිමුණ්ඩ දේවාලයක් ද දක්නට ලැබීම සුලභ දෙයකි
යක්ෂ ගෝත්‍රිකයන් හා අංගම්පොර සටන් කරුවන් දැඩිමුණ්ඩ දේව ඇදහිල්ල දැඩිව සිදු කරති
ජීවතුන් අතර සිටි කාලය

මාලදිවයින් රජ බවට මතය
විකුණ්ඨ භද්‍රව ලෙස යක්ෂ ගෝත්‍රිකයන් හදුන්වන මෙතුමා මාලෝස් දිවයින නම් මාලදිවයිනේ රජු විය
මෙතුමාගේ පියා වන යක්ෂ ගෝත්‍රික පුර්ණක නම් යක්ෂයා ‍එරන්දිකා නම් කැලණියේ නාග ගෝත්‍රික කාන්තාව හා විවාහ වූ බව පැවසේ
එරන්දිකා දැඩිමුණ්ඩ දෙවියන්‍‍ගේ මවයි.
යක්ෂ ගෝත්‍රක පුර්ණක හා නාග ගෝත්‍රික එරන්දතියගේ දරුවා ලෙස දුනුමන්ත හෙවත් දැඩිමුණ්ඩ උපත ලබයි
මොහුගේ මුල්නම දැඩිමුණ්ඩ නොවේ
ගෞතම බුදුන් බුදු වන කාලයේ බුදුන්ව ආරක්ෂා කරන ලෙස වෙසමුණි රජු එනම් (පූර්ණකගේ අම්මාගේ අයියා) මොහුට පවසා ඇත
පසුකාලීන ජනප්‍රවාදයන්ට අනුව දසබිම්බර මාරයන් එන අවස්තාවේ බෝසතානන් හැරදමා සියලු දෙවිවරුන් පලායද්දී දුනුමන්ත පමණක් දුන්නත් අතැතිව නොසැලීසිටියි
(ඇතැම් තැනක ආයුධ කුමට වේවැලෙන් තලමි කියා වේවැලක් අතැතිව සිටි බව සදහන් වේ
) මාරයන් පරාජය කල බෝසතානන් තමන් හැර නෙගිය මේ 16 හැවිරිදි කුමරාට දැඩි මුෟග්ඝ (දෘඩ මුණ්ඩ) පුද්ගලයා  යන අරුතින් දැඩිමුණ්ඩ යන ගෞරව නාමය දෙන ලදී
සටන් හැකියාව
කුඩා කල සිටම දැඩිමුණ්ඩ අංගං සටනට දක්ෂයකි
නිසියාකාරව දුන්න යොදාගෙන ඉල්ලය වෙත හී පහර එල්ල කිරිමට හැකි නිසා දුනුමන්තා යන නාමයද  දරයි, මුණ්ඩ (දෘඩ මුණ්ඩ) නම් වූ එතුමා "දැඩි මුණ්ඩ
" වන්නේ, ගෞතම බුදුන්ගේ මාර පරාජයේදී අනෙක් අය දුවන නමුත් මුණ්ඩ පමණක්  නොබියව නොසෙල්වී සිටි නිසා  බව පැවසේ
යක්ෂ වෙස් මුහුණට නයිපෙණ එකතුවන්නේ එරන්දතිය නාග ගෝත්‍රික නිසාවෙනි
මුණ්ඩ ලංකාවට පැමිණ අංගං සටන් ඉගෙන ගනී
ලංකාවේ රජු
මෙකල ලංකාවේ පාලනය අරාජික වේ
මේ ගෞතම බුද්ධ කාලයයි
මෙම අරාජිකත්වය නිසා මුණ්ඩ ලංකාවේ රජ බවට පිළිගැණින
එකල ලංකාවේ දේව මණ්ඩලයෙන් මොහුට රාජ්‍යත්වය ලබා දෙයි
උග්ගල් නුවර දේවාලය (බලංගොඩ), මාලිගාවක් වන අතර මැවනැල්ල අලුත් නුවර දෙවැනි මාලිගාවක් තිබී ඇත
අද අලුත් නුවර දේවාලය මෙම දෙවැනි මාලිගයයි
මන්ත්‍ර බලයෙන් උක්ගස් ගල් කරන නිසා උක්ගල් නුවර වී ඇත
මේ බලංගොඩ හා නුවරයි අතර ඇත්තකි
මෙතුමා අමුණු 60ක් නගර 18ක් බිහිකර ලංකාවේ ප්‍රථම වාරි කර්මාන්තය බිහි කළ අතර පොල්තෙල් පහන නිර්මාණය වන්නේ මෙකල ය
බලංගොඩ - මාවනැල්ල මතය
මොහු දකුණු ලක උපුල්වන් දෙවියන්ගේ අධිකාරම් ලෙස දෙව්න්දර වැඩ සිටි එතැනින් අද බලංගොඩ ලෙස හැදින්වෙන තැනට පැමිණ උක් මුං හේනක් ගල් වෙන්ට වරම් දෙයි
දැඩිමුණ්ඩ කන්නලව්වේ මෙය සදහන්ය
එම තැනට උග්ගල්අළුත්නුවර යන නමක් පටබැද එතැනින් අළුත්ගම අද දැඩිමුණ්ඩ දේවාලය ඇති තැන මාලිගාවේ අධිකාරම් ලෙස පත්වී සේවය කරයි
ඒ අවදියේ වඩිග රටින් වහලුන් ගෙන්නවා මහ වේවැල් වලින් දේවාලය ඉදිරියේ ගල කප්පවා උඩ මලුව, පල්ලෙ මලුව,
ආදී ලෙස නිර්මාණයන් කරයි
මාලෝස් වල රජු හදුන්වන ඇතැමුන් කියන්නේ මාලෝස් යනු මාලදිවයින බවයි. මාලෝස් යනු අදත් දැඩිමුන්ඩ දේවාලය තිබෙන මාවනැල්ලයි
සංකේතය
දැඩිමුණ්ඩ දෙවියන්ගේ සංකේතය කුකුලා ය
මේ නිසාම අදටත් බොහෝ දැඩිමුණ්ඩ දේවාලවලට ප්‍රාණයට ප්‍රාණයක් දීමට පොරොන්දු වන බැතිමත්හු කුකුලෙකු දේවාලයට බාර කිරීමට උත්සුක වෙති
එසේ බාර කරන සැවුලන් වෙනත් අය විසින් ගෙන ගොස් සුරතලුන් සේ ඇතිකරන සම්ප්‍රදායක් අලුත් නුවර දේවාලය තුළ දක්නට ඇත
සපුමල් කුමාරයා හා දැඩිමුණ්ඩ දේව ඇදහිල්ල
කෝට්ටේ හයවන පරාක‍්‍රමබාහු මහ රජතුමා, තමන් මෙහෙය වූ යාපනය යුද්ධයට එතුමාගේ පුත් තනතුරෙහි වැඩුණු සපුමල් කුමාරයාව ‘බල සේනානායක’ තනතුරට පත් කොට යාපා පටුන (යාපනය) ජය ගැනීම සඳහා යැව්වේ ය
දක්‍ෂ සෙන්පතියෙකු වූ සපුමල් කුමාරයාට මුහුණ දීමට සිදු වූයේ සේනා බලයෙන් සහ අර්ථ බලයෙන් උසස් වූ ආර්ය චක‍්‍රවර්තී නම් බලසම්පන්න ප‍්‍රදේශාධිපතියෙකුට ය
කෙසේ වුවත් සපුමල් කුමරු ගමන ආරම්භ කිරීමට පෙර, යුද්ධයෙන් ජය ලබා ගැනීමේ අධිෂ්ඨානය ඇති ව කෝට්ටේ රජමහා විහාරයේ දැඩිමුණ්ඩ මහ දේවාලයේ (වර්තමාන සපුමල් බණ්ඩාර – දැඩිමුණ්ඩ මහ දේවාලය) ප‍්‍රධාන දොරටුවෙහි පඬුරක් ගැටගසා දැඩිමුණ්ඩ දෙවියන්ට භාරයක් වූ බව ඉතිහාසයේ සඳහන් වෙයි
කුමාරයාගේ ඒකායන ප‍්‍රාර්ථනය වූයේ නියත වශයෙන් ම යුද්ධය ජය ගැනීමයි
එය එසේ ම ඉෂ්ට වෙමින්, යාපනය පාලනය කළ කනගසූරිය සිංගෙයි ආර්යචක‍්‍රවර්තී රජු පරාජය කොට සපුමල් කුමරු නියත වශයෙන් ම යාපා පටුන ජය ගත්තේ ය
හෙතෙම එහි වූ ද්‍රවිඩ බලය සම්පූර්ණයෙන් ම අහෝසි කළේ ය
ජයග‍්‍රහණයෙන් පසු කුමාරයා කළ ප‍්‍රථම කාර්යය වූයේ දැඩිමුණ්ඩ දෙවියන්ට තමා වූ භාරය ඉෂ්ට කිරීම ය
ඒ සඳහා සපුමල් කුමාරයා නැවත කෝට්ටේ රාජධානියට පැමිණ තමා යුද්ධය සඳහා භාවිතා කළ රන් අසිපත දැඩිමුණ්ඩ දෙවියන්ට පූජා කළේ ය
කලා නිර්මාණ
වන මෙතුමන් ගැන කියවෙන කවියක් පහත පරිදි වේ
යක් වෙස ගෙන පැමිණි රැපු තෙද නැසි මුණ්ඩ
නෙක් වර බුදුන් දුටු යක් සෙන්පති චණ්ඩ
ලක් රන් දෙරණ රැකදෙන දෙවි දැඩි මුණ්ඩ
වක් කොට හරින් රැපුනගේ උගුරෙහි දණ්ඩ
බ්‍රිතාන්‍ය ජාතිකයින් විසින් සිංහලයන් සංහාරය කරන ලද අවස්ථාවේදී උඩරට විසූ ශික්ෂුන් වහන්සේ කෙනෙකු විසින් රචිත යයි සැලකෙන ඉහත කවිය, පුරාණ පුස්කොළ පොතක් මුලාශ්‍ර කර ගත්තකි
බුදුරජාණන් වහන්සේ බුද්ධත්වයට පත්වන අවස්ථාවේදී මාර සෙනඟ පලායද්දී නොසෙල්වුණ ගුණයෙන් යුක්තව රැඳී හුන් එකම පුද්ගලයා වූයේ මෙතුමන් බවට ඇති මතය ද වක්‍රාකාරයෙන් මෙම කවිවලින් සනාථ වේ
මේ අතර යක්ෂ ගෝත්‍රික සෙන්පතියෙකු වන බවද මෙම කවියෙන් සනාථ වේ
මේ අතර බුදුන් සමයේ මෙම දේවතාවා ජීවත් වූ බවත් කියවේ
දැක වසවතු එදා, රෑස් කර මාර සමුදා
බුදු බවට බාදා, කරති වටලා මාර සමුදා

බුදුන් තනි කරලා, දෙවියන් ගියයි ඇරලා
දැඩි දෙවියෙක් සිටලා, යුධ කරමි සැළකළේ වැදලා

අවියක් නොගෙන තට, රුවන් සෝලූව රෑගෙන සුරතට
බැට දී දෙපළු කොට, යුධ කරමි සැළකළේ මුනිඳුට

සදෙව් ලොව බලමින, නා ලොව තිලොව බලමින
කෙනෙක් නැත සරිලන, 'මුණ්ඩ දෙවියයි' නමක් පවසන

තථාගත බුදුපියනම්වහන්සේ මාරපරාජය කරනා අවස්ථාවේදී
වසවර්ති මාරයා ඇතුළු යක්ෂ සේනා දැක රැස්වසිටි සියලු දෙවිවරු පලගියමුත්
බුදුරදුන්ගේ' ආරක්ෂාව පතා තදමුගුරක් අතින් දරා රැදිසිටි හෙයින්
දැඩිමුගුරුක් අතින් ගත්
යන්න දැඩිමුන්ඩ ලෙස වියවහර වීය
නමුත් මෙම සංකල්පය තේරවාදි ත්‍රිපිටක ධර්මය තුළ සඳහන් නොවේ
ආශ්‍රිත ලිපි
 සිංහලයන්ගේ දෙවිවරු

මූලාශ්‍ර

මහින්දාගමනයට පෙර යුගය
සාම්පදායික සිංහල දැණුම
සිංහලයන් විසින් වන්දනාකරන දෙවිදේවතාවෝ
තිස්තුන්කෝටියක් දෙවි දේවතාවියෝ
දැඩිමුණ්ඩ දෙවියෝ
හොන්ඩා ඉන්සයිට් යනු දෙමුහුම් බල සැපයුමක් සහිත හොන්ඩා රථ වාහන සමාගම විසින් 2000 දී පමන හදුන්වාදෙනුලැබූ හැච්බැක් වර්ගය් මොටර් රථයකි
සංකලිත මෝටර් සහායක (Intigrated Moter Assist-IMA) විද්‍යුත් දෙමුහුම් පද්ධතිය  මුලින්ම භාවිතා වු මොටර් රථය මෙයයි
ඉන්සයිට් (2000) එදා මෙදා තුර හොදම ඉන්ධන කාර්යක්ෂමතාවයක් ඇති මොටර් රථය(පොසිල ඉන්ධන මගින් ක්‍රියා කරන) ලෙස ඇමරිකානු පරිසර ආරක්ෂන ඒජන්සිය (EPA )මගින් සහතික කර ඇත
මෙම මෝටර් රථය නගරය තුල පමනක් ධාවනයේ දී පෙට්‍රල් ලීටරයට කිලෝමීටර් 22.73 සහ නගරයේ සහ අධිවේගී මාර්ග මිශ්‍ර ධාවනයෙදී පෙට්‍රල් ලීටරයට කිලෝමීටර්  25.64 ඉන්ධන පරිභොජනයක් පෙන්වයි.

ඉන්ධන කාර්යක්ෂමතාවය

මූලාශ්‍ර

මෝටර් රථ
දෙමුහුම් වාහන
දෙමුහුම් විද්‍යුත් වාහන
ඇම්බැක්කේ පැරණි සටන් කැටයමක්
අංගම්පොර සටන් කළාවේ ආරම්භය මීට අවුරුදු 33000 කට එපිට අතීතයට දිවයයි
හෙළය තුල ජීවත්වෙච්ච යක්ෂ , නාග , දේව , රාක්ෂ යන ජනවර්ගයන් පොදුවේ අසුරයන්
(සුර - අසුර යුද්ධයේදී) තමන්ට ඉන්දියාවෙන් එල්ලවන තර්ජන වලින් ආරක්ෂාවිම සදහා මෙම සටන් ක්රමය භාවිතා කළා
ක්රමයෙන් වර්ධනය වු අංගම් ශිල්පය තාරක රජු විසින් ස්කන්ධ කුමාරයාගේ ලංකා ආක්රමනයට එරෙහිව යොදාගන්නට ඇත
අප සටන් කලාවේ ස්වර්ණමය යුගය ලෙස රාවණ යුගය හඳුනාගත හැකිය
රාවණ රජු නිල ශ්රාස්ත්රය පිළිබද විශේෂඥයෙකි
ඒ බව එතුමා විසින් රචනය කර ඇති වෛද්ය ග්රන්ත තුලින්ද පැහැදිලි වෙයි
රාවන සහ අංගම් ශ්රාස්ත්රය අතර සම්බන්ධය කෙතරම් ප්රභලද කියතොත් අදටත් අංගම් ශිල්පින් සටන් පුහුණු වන්නේ රාවණ නිරිදාණන් සිහිකිරීම සදහා මල්පැලක් සකස් කොට රාවණා ස්තෝත්ර කියා ආශිර්වාද ලබා ගැනීමෙන් අනතුරුවයි
මෙසේ අවුරුදු දහස්ගණනක් තිස්සේ ක්රමයෙන් ගොඩනැගුණු පැරණි අංගම් සටන්කලාව සිංහලයාගේ රාජධානිය සතුරාගෙන් ආරක්ෂාකරන්නට උපරිමයෙන් දායක විය
මූලිකාංග
අංගම් යනුවෙන් හදුන්වන්නේ ශරීරයයි
පොර කියන්නේ සටනයි
නිරායුධව කරනු ලබන සටන අංගම් යනුවෙන් හදුන්වයි. ආයුධ සහිතව කරනුලබන සටන ඉලංගම් ලෙස හදුන්වනු ලබයි
අංගම් ශිල්පයේ ප්රවිණයකු වීම සදහා මෙම කොටස් දෙකට අමතරව
මායා අංගම් ලෙස හැඳින්වෙන ගුප්ත කොටසද ඉගෙනගත යුතු අතර සම්පුර්ණ අංගම් සටන්කලාව ඉගෙනගැනීමට එක් පුද්ගලයෙකුට තම ජීවතකාලය මදිබව අප පවසන්නේත් මෙම ශිල්පයේ ඇති තියුණු බව නිසාමය
මෙහිදී ඉතාවැදගත් වෙන්නේ නිල ශාස්ත්රය පිළිබද දැනුමයි
මෙම නිල කලාව අනෙක් සටන්ක්රම වලදී එතරම් සාර්ථක ලෙස භාවිතවන්නේ නැත
සිංහල සටන්ක්රමය තුල නිලවලට පහරදෙන ක්රම රැසක් දැකගත හැකිය
ක්ෂණිකව මරණයට පත්වෙන්න නිලවලට පහරදීම, කල්ගතව මැරෙන්නට නිලස්ථානවලට පහර දීම, නිල අල්ලා ප්රතිවාදියා ගොළු වෙන්න එසේත් නැත්නම් බිහිරි වෙන්න පහරදීම, සිහිනැතිවන්නට නිලවලට පහර එල්ල කිරීම හා මළමුත්රා පිටවීමට නිලවලට පහරදීම ආදිය ඒ අතරින් සමහරකි
විශේෂයෙන්ම මහා මාරක නිල ශාස්ත්රය වැනි දියුණු සටන් ක්රම හැදෑරීමේදී එය විදේශීය ආක්රමණවලදී හැර තම පෞද්ගලික ප්රතිවාදීන්ට එරෙහිව භාවිතා නොකරන බවට ශිල්පය හදාරන කෙනා දිවුරා පොරොන්දු විය යුතුය
ශාරීරික ශක්තිය
අංගම් සටන්කරුවා යනු මනා හික්මීමක් , ඉවසීමක් ප්රගුණකරණලද අය වෙති
එය ඔහුට ලැබෙන්නේ බුදු දහම තුලින්ය
අංගම් සටන්කරුවාගේ ශක්තිය පුදුම සහගතය
ඔහු තම ශක්තිය විදහාපෑම සදහා විවිධ අභ්යාසවල නිරතවෙයි
හිසෙන් පොල් පැලීම , පොල් ගෙඩිය උඩවිසි කර දෙපළුවෙන්න පා පහර ගැසීම, ඇත් දලයක් පොලොවේ වලලා තනි අතින් ඇද ගැලවිම
පොලු අට කැඩීම, බිහිසුණු කුළු හරක් මෙල්ල කිරීම, කුලප්පු වූ අලි ඇතුන් මෙල්ල කරගැනීම, අතින් පොල් ළෙලිගැසීම, අතින් පොල් මිරිකීම, අතින් පොල් බිඳීම, පොල් ගසට වැලමිටෙන් පහරදී ගස සෙලවීම, ගස් ඇද පෙන්වීම, සුළු වෙලාවක් සටන්කොට සතුරා පරාජය කරපෙන්වීම, විශාල ගල්,ගස් කදන් ඈතට විසි කිරිම, පොල් ගසට පයින් ගසා පොල් කැඩීම, පුවක් ගෙඩිය ඇගිලි දෙකෙන් අල්ලා පොඩි කිරීම, හක්ගෙඩියකට වැලමිටෙන් ගසා සුණු විසුළු කර දැමීම, මිනිසුන් දහ පහලොස් දෙනා සමග තනිව සටන් කිරීම, ඇස්, අතපය බැදගෙන කිහිපදෙනෙකු සමඟ සටන් කිරිම ආදිය මොවුන් විසින් තම ශක්තිය විදහාපැමට සිදුකරනු ලබයි
පරදේසක්කාර අභියෝග
සිංහල සටන්කරුවන් බටහිර ජාතිකයන් සමග කළ සටන් පිලිබදව සදහන් වන්නේ මෙසේය
"ඔව්න් ඉක්මනින් වෙහෙසට පත් නොවන සුලු , කඩිසරවූත් ක්රියාශිලී වුත් පිරිසකි
ඒ බව ඕලන්දයින් තමන් මහත් අවාසි විදීමෙන්ම ප්රත්යක්ෂ කර ගත්තකි
ඔවූහු එකිනෙකාගේ හිසට උඩින් පනිමින් මහත් ජවසම්පන්නව කරන ක්රියා නැරඹිමට පවා විශ්මය ජනකය
විශ්වාස දායක ලෙස දැනගන්නනට ලැබුණු පරිදි ඔවූහු රණබිමෙහිදී සෙබළුන් තුන්දෙනෙකුගේ හිස්වලටත් ඉහලින් පැන කලින් අදහස් කරගත් සතුරාගේ හිස එකවරම කපා තම සෙන්පතියා වෙත සැනෙන් රැගෙන එති
"
"සිංහලයාගේ කඩු හරඹ අන්තිම වතාවට ප්රදර්ශනය කරනලද්දේ ඉන්ග්රීසින්ට රට අත්වීමෙන් අවුරුදු 5 කට පමණ පසු මහනුවර යුද්ධාංගන වලදීය
කඩුශිල්ප සූරයෙකු වසයෙන් සුපිරිසුදු බිහිරි ගති ඇති ගලගොඩ රටේ මහත්මයාට ද්වන්ද යුද්ධයකට එනලෙස ඉංගීසි කපිතාන් කෙනෙකු විසින් අභියෝගයක් කළ බව කියවේ
පාත හේවාහැටේ හේවාවිස්ස වෙලේදී දෙදෙනා හමුවිය
දියකච්චියක් ඇද කඩුව හා පළිහ ගෙන ගලගොඩ පොර පිටියට ආ අතර ඉංගීසි ජාතිකයා කලිසමක් හා කලිසමකින් සැරසී එහි ආවේය
සටන ඇරඹීමට පෙරාතුව කතිර සිටින සේ ඉරි දෙකක් ඇද ගලගොඩ ඉරිකැපෙන ස්ථානයේ සිට ගත හැකිනම් තමා සිටිතැනින් ඉවත්කරන්නැයි සිය පස මිතුරාට වහසිබස් කියමිනි
ඉංගීසි ජාතිකයාගේ කඩුව විදුලිකොටන්නාක් මෙන් ගලගොඩගේ කඩු තලයත් පලිසත් මත හෙලෙන්නට පටන්ගත් නමුත් ඔහු එතැනින් සොලවන්නට බැරිවිය
නමුත් තමාගේ වාරය පැමිණිවිට ‘ඉංග්රීසි කරුව රැකවල් ගනුව’ යැයි නැවතත් වහසි බැන පහර දෙන්නට පටන්ගත්තේ නොබෝ වේලාවකින් කෝප වූ ඉංග්රීසි සෙනෙවි අත ඉතිරීවූයේ තලය සුන් අසිපත් මිට පමනි
" (සිංහල ත්රාසජනක ක්රීඩා
දැරණියගල)
යටත්විජිත තහනමට ලක්වීම
මේ අයුරින් සිංහලයාගේ සටන් කලාව අධිරාජ්යවාදීන් බියගැන්වු නිසාම අංගම් සටන්කරුවන් විනාශකැරන්නට විවිධ උපක්රම යොදාඇත
1818 දී ගැසට් නිවේදනයක් මගින් අංගං සටන් ලංකාව පුරාම තහනම් කිරීමට බිරිතාන්යයන් පියවර ගත්තේ ය
එ නිසාම ක්රමයෙන් අංගම් පුහුනුව සිංහලයා තුලින් ඈත් වන්නට විය
අංගම් සටන්තුලින් ඇත්වන්නට අකමැති වූ සිංහලයන් වනගතව එය ආරක්ෂාකරගත් අතර මෙනිසා අදටත් එය සුරක්ෂිතව පවතී
මර්දනය
ඉංග්රීසින්ගේ මර්දන ක්රියාවලිය කෙතරම්ද කියතොත් එහි එක් අවස්ථාවක් ඉතිහාසයේ මෙසේ සදහන් වේ
“අවුරුද්දක් පමණ කාලය තුල පැවති මේ කැරැල්ලෙන් සිදුවූ අලාභ හානි මෙ පමණය කිව නොහැක
සිංහලයෝ 10000 කට වැඩි ගණනක් මිය ගියහ
මියගිය ඉංග්රීසි බටයන්ගේ නියමිත ගණනක් ඇතිබවක් නොපෙනෙන නමුත් ලෙඩ වී මඩකලපුවට ගෙනගිය 173 ‍දෙනෙකුගෙන් 114 දෙනෙකුම මියගිය බව සදහන් වේ
ඉන්දියාවෙන් ගෙන්වන ලද 7000 ක් බටයෝ කැරැල්ලට සම්බන්ධ වූහ
”
වැඩිදුර කියවීම්
http
com
අංගම්පොර
කොරතොට අංගම්පොර සම්ප්රදාය
http
//realangampora
info
අන්ලෙසකින් සඳහන්කර නැති සෑම විටෙකම අන්තර්ගතය CC BY-SA 3.0 යටතේ ඇත
රහස්යතාවය
වැඩතලය

මූලිකාංග
අංගම් යනුවෙන් හදුන්වන්නේ ශරීරයයි
අංගම් ශිල්පයේ ප්‍රවිණයකු වීම සදහා මෙම කොටස් දෙකට අමතරව මායා අංගම් ලෙස හැඳින්වෙන ගුප්ත කොටසද ඉගෙනගත යුතු අතර සම්පුර්ණ අංගම් සටන්කලාව ඉගෙනගැනීමට එක් පුද්ගලයෙකුට තම ජීවතකාලය මදිබව අප පවසන්නේත් මෙම ශිල්පයේ ඇති තියුණු බව නිසාමය
මෙහිදී ඉතාවැදගත් වෙන්නේ නිල ශාස්ත්‍රය පිළිබද දැනුමයි
මෙම නිල කලාව අනෙක් සටන්ක්‍රම වලදී එතරම් සාර්ථක ලෙස භාවිතවන්නේ නැත
සිංහල සටන්ක්‍රමය තුල නිලවලට පහරදෙන ක්‍රම රැසක් දැකගත හැකිය
ක්ෂණිකව මරණයට පත්වෙන්න නිලවලට පහරදීම, කල්ගතව මැරෙන්නට නිලස්ථානවලට පහර දීම, නිල අල්ලා ප්‍රතිවාදියා ගොළු වෙන්න එසේත් නැත්නම් බිහිරි වෙන්න පහරදීම, සිහිනැතිවන්නට නිලවලට පහර එල්ල කිරීම හා මළමුත්‍රා පිටවීමට නිලවලට පහරදීම ආදිය ඒ අතරින් සමහරකි
විශේෂයෙන්ම මහා මාරක නිල ශාස්ත්‍රය වැනි දියුණු සටන් ක්‍රම හැදෑරීමේදී එය විදේශීය ආක්‍රමණවලදී හැර තම පෞද්ගලික ප්‍රතිවාදීන්ට එරෙහිව භාවිතා නොකරන බවට ශිල්පය හදාරන කෙනා දිවුරා පොරොන්දු විය යුතුය
ශාරීරික ශක්තිය
අංගම් සටන්කරුවා යනු මනා හික්මීමක් , ඉවසීමක් ප්‍රගුණකරණලද අය වෙති
ඔහු තම ශක්තිය විදහාපෑම සදහා විවිධ අභ්‍යාසවල නිරතවෙයි
පොලු අට කැඩීම, බිහිසුණු කුළු හරක් මෙල්ල කිරීම, කුලප්පු වූ අලි ඇතුන් මෙල්ල කරගැනීම, අතින් පොල් ළෙලිගැසීම, අතින් පොල් මිරිකීම, අතින් පොල් බිඳීම, පොල් ගසට වැලමිටෙන් පහරදී ගස සෙලවීම, ගස් ඇද පෙන්වීම, සුළු වෙලාවක් සටන්කොට සතුරා පරාජය කරපෙන්වීම, විශාල ගල්,ගස් කදන් ඈතට විසි කිරිම, පොල් ගසට පයින් ගසා පොල් කැඩීම, පුවක් ගෙඩිය ඇගිලි දෙකෙන් අල්ලා පොඩි කිරීම, හක්ගෙඩියකට වැලමිටෙන් ගසා සුණු විසුළු කර දැමීම, මිනිසුන් දහ පහලොස් දෙනා සමග තනිව සටන් කිරීම, ඇස්, අතපය බැද‍ගෙන කිහිපදෙනෙකු සමඟ සටන් කිරිම ආදිය මොවුන් විසින් තම ශක්තිය විදහාපැමට සිදුකරනු ලබයි
"ඔව්න් ඉක්මනින් වෙහෙසට පත් නොවන සුලු , කඩිසරවූත් ක්‍රියාශිලී වුත් පිරිසකි
ඒ බව ඕලන්දයින් තමන් මහත් අවාසි විදීමෙන්ම ප්‍රත්‍යක්ෂ කර ගත්තකි
ඔවූහු එකිනෙකාගේ හිසට උඩින් පනිමින් මහත් ජවසම්පන්නව කරන ක්‍රියා නැරඹිමට පවා විශ්මය ජනකය
"

"සිංහලයාගේ කඩු හරඹ අන්තිම වතාවට ප්‍රදර්ශනය කරනලද්දේ ඉන්ග්‍රීසින්ට රට අත්වීමෙන් අවුරුදු 5 කට පමණ පසු මහනුවර යුද්ධාංගන වලදීය
නමුත් තමාගේ වාරය පැමිණිවිට ‘ඉංග්‍රීසි කරුව රැකවල් ගනුව’ යැයි නැවතත් වහසි බැන පහර දෙන්නට පටන්ගත්තේ නොබෝ වේලාවකින් කෝප වූ ඉංග්‍රීසි සෙනෙවි අත ඉතිරීවූයේ තලය සුන් අසිපත් මිට පමනි‍
"
(සිංහල ත්‍රාසජනක ක්‍රීඩා
දැරණියගල)

යටත්විජිත තහනමට ලක්වීම
මේ අයුරින් සිංහලයා‍ගේ සටන් කලාව අධිරාජ්‍යවාදීන් බියගැන්වු නිසාම අංගම් සටන්කරුවන් විනාශකැරන්නට විවිධ උපක්‍රම යොදාඇත
1818 දී ගැසට් නිවේදනයක් මගින් අංගං සටන් ලංකාව පුරාම තහනම් කිරීමට බිරිතාන්‍යයන් පියවර ගත්තේ ය
එ නිසාම ක්‍රමයෙන් අංගම් පුහුනුව සිංහලයා තුලින් ඈත් වන්නට විය
මර්දනය
ඉංග්‍රීසින්ගේ මර්දන ක්‍රියාවලිය කෙතරම්ද කියතොත් එහි එක් අවස්ථාවක් ඉතිහාසයේ මෙසේ සදහන් වේ
මියගිය ඉංග්‍රීසි බටයන්ගේ නියමිත ගණනක් ඇතිබවක් නොපෙනෙන නමුත් ලෙඩ වී මඩකලපුවට ගෙනගිය 173 ‍දෙනෙකුගෙන් 114 දෙනෙකුම මියගිය බව සදහන් වේ
”

වැඩිදුර කියවීම්
 http
com
අංගම්පොර
කොරතොට අංගම්පොර සම්ප්‍රදාය
 http
com/
 http
info

සටන් ශිල්ප
ශ්‍රී ලංකාව
සාම්පදායික සිංහල දැණුම
නාග ගෝත්රිකයින් නිර්මාණය කළ මෙම දේහධර්ම විද්‍යාව, සමුද්රි නම් ඉසිවරයා බිහිකළ බවට සදහන් වේ
අංග ලක්ෂණ පිළිබඳ විද්යාව දේහධර්ම විද්යාමව නමින් හැඳින්වේ
පසුකාලීන නාරද, ලක්ෂක, වරාහ, මාණඩව්යෂ ආදී ඉසිවරුන් විසින් දියුණ කළ මෙම ශාස්ත්රිය රාවණ රජුට පුලතිසිගෙන් ලැබේ
රාවණා හස්තරේඛ, නියමල් ආදිය මෙයට එකතු කරයි
එසේම මෙම ශාස්ත්ර ය ඔහු විසින් සරළ කොට සමාජගත කිරීම සදු කරයි
කාන්තා හා පිරිමි ලෙස මෙම  ශාස්ත්රසය අධ්යරයනය ‍කොටස් දෙකකට බෙදේ
විෂ්නු සහ ලක්ෂ්මිගේ අංග ලක්ෂණ පාදක කොටගෙන මෙය නිර්මාණය වූ බව සඳහන් වන අතරමනස හා සිරුර අතර ඇති සම්බන්ධතාව මෙහිදී සැලකේ. සිතුවිලි, අංග ලක්ෂණ මතින් හදුනාගැනීමට හැකි වීම මෙහි විශේෂත්වයයි
පුරුෂයින් වර්ගීකරණය

 ශශ
මුහුණ වටකුරුය
දෑස් රතු පැහැ ගනී
හිඩැස් නැති මනාව පිහිටි 
දත් දෙපලක් හිමිය
මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ උසකින් යුක්තය
හිස කෙස් තද කළුය
අත්ල තඹ පැහැය ඇති මෘදු ස්වභාවයක් ගනී
අතේ ඇඟිලි සිහින්ය
දිගුය
නිය රෝස පැහැයෙන් යුතුය
රෝම සහිත සිරුරක් හිමිය
මේ අය ආගම දහමට ලැදිය
ගුණවත් බුද්ධිමත් කරුණාවන්ත කලහකාරී නොවන තරමක් පොහොසත් අය වෙති
අන්‍යයත් ආකර්ශනය කරගන්නා හැකියාවක් ඇති නිහඬ චරිතය
ජනප්‍රිය වේ
තමන් දන්නා දේ අන්‍යයන්ට පැහැදිලි කර දීමට දක්ෂය
කලාකාමී හැඟීම් සහිත ඊට දක්ෂතා ඇති අයය
කළගුණ දන්නා යුතුකම් ඉටුකරන අය වෙති
එකවර කාර්යයන් දෙකක් කිරීමෙහි දක්ෂය
රාග සිතිවිලි අවමය
තම සෞඛ්‍යය පිළිබඳ වැඩි සැළකිල්ලක් දක්වයි. පිළිවෙළකට කටයුතු කරන තෘප්තිමත් අය වෙති
සැපත පිරි විවාහ දිවියක් ගත කරයි
මෙවැනි ගති ඇති ශශ පුරුෂයකු හා විවාහ වන කත ඉතා වාසනාවන්ත පින්කළ යුවතියන් බව සෘෂි මතයයි

ස්ත්‍රීන් වර්ගීකරණය
 හස්තිනී
 ශංකිනී
 චිත්තනී
 පද්මිණ
කුලකයක් යනු ප්‍රභින්න වස්තූන් සමූහයක එනතුවක් වන අතර එම එකතුව තවත් වස්තුවක් ලෙස හැඳින්වීම සාධාරණ යැයි සැලකේ. කුලක යනු ගණිතයෙහි අතිශයින් මූලික සංකල්පයන් අතරින් එකකි
19වන සියවසෙහි අගභාගයෙහිදී වැඩිදියුණුවට පත්කෙරලුනු කුලක වාදය වර්තමානයේ ගණිතයෙහි සාර්වචක්‍රවර්තී කොටසක් වෙමින් ගණිතයෙහි සමස්තයම පාහේ ව්‍යුත්පන්න වන්නාවූ පදනමක් ලෙසින් භාවිතා කල හැකිය
ගණිත අධ්‍යාපනයෙහිදී, වෙන් රූපසටහන් වැනි මූලික කරුණු බාල වියෙහිදී උගැන්වෙන අතර, වඩාත් ප්‍රගත සංකල්ප උගැන්වෙන්නේ විශ්වවිද්‍යාල උපාධියන්ගේ කොටස් ලෙසිනි
සිව් හෙලයේ එදා මෙදා තුර බිහිවූ දක්ෂතම අංගම් සටන් ශිල්පියා වන මෙතුමා අපට හමුවන්නේ මීට වසර 25000 කට පමණ පෙර යුගයෙනි
ඔහු නමින් මහසෙන්ය (මහාසේන)
කතරගම වෙසෙමින් රාජ්යය පාලනය කල කතරගම මහසෙන් නම් යක්ෂ ගෝත්‍රික රජු තරම් අංගම් සටනේ ශූරයෙක් අද වනතුරු පහල වී නැති බවක් හැඟේ
සුරාසුර යුද්ධයේ සෙන්පතියා වන මෙතුමා සුරාසුර යුද්ධය ජයග්‍රහණයට මුල් විය
තාරක රජුගේ සෙන්පතීත්වය
තරු හෙවත් තාරක රජුගේ සෙන්පතියා ලෙස මෙතුමා රුහුණේ බිහිවෙයි
පන්දලම් නම් තැන මහසෙන්ගේ ගෙයයි
මෙය අදටත් ඇති ගෘහ නිර්මාණය සමබන්ධව පැරණිතම සාධකයයි
සෙබර ගඩොලින් නිර්මාණය කර ඇති අතර බෙහෙත් භාවිතා කර නිර්මිත ගඩොලක් ලෙස සෙබර ගඩොල සැලකේ.

සුරාසුර යුද්ධය
මෙම කාලයේ සුරාසුර යුද්ධය ඇතිවේ
මෙහිදී අසුරයින් ලෙස සැලකෙන්නේ බුදුන් වහන්සේගේ ධර්මය තුල සඳහන් "අසුර" නැමැති අමනුෂ්‍ය කොට්ඨාශය නොවන බව පසක් කළ යුතුයි
අතීතයේ අප රට තුල විසූ යක්ෂ,නාග,රාක්ෂ සහ දේව යන ගෝත්‍ර සතරට අයත් මිනිසුන් පොදුවේ අසුරයින් ලෙස හඳුන්වන බව ඉතිහාස ගවේෂකයින්ගේ පිළිගැනීම වේ
එමෙන්ම "සුරයින්" යනු අසුරයින්ට විරුද්ධව සටන් කළ ඉන්දියානුවන් වේ
බොහෝ සුර අසුර යුධ වලදී සුරයන් ජයග්‍රහණය කෙරේ
කෙසේ නමුත් මෙහිදී මහසෙන් රජු ජයග්රෙහණය කරයි
මහසෙන් යනු සුරාසුර යුද්ධය සමය වන විට තරු රජුගේ සෙන්පතියා ය
සුරාසුර යුද්ධයෙන් පසුව තරු රජු හා මහසෙන් සෙන්පතියා අතර ගැටුමක් ඇතිවන අතර එයින් ද මහසෙන් ජයග්රුහණය කරයි
ඉන්පසුව ඔහු කතරගම මහසෙන් රජු නමින් රජ වෙයි
මහසෙන් රජුගේ කඩුව
දම් පාට කඩුවක් වූ මෙය පසුව සිදුහත් කුමරුට ශිල්ප දැක්වීමට හා කෙස් වැටිය කැපීමට  භාවිතා වූ ලෙස සැලකෙන අතර ඉනික්බිතිව අමිතෝදන කුමාරයා ලංකාවට ‍නැවත මෙම කඩුව ගෙන ආ බව සැලකේ. වන්සත්තප්පකාසනී නම් පුස්කොල කෘතියට අනුව  එය අනුරාධපුරයේ තබයා ඇත
එලාර දුටුගැමුණු යුද්ධයේදී දුටුගැමුණු රජු මෙය භාවිතා කොට පසු කලෙක මෙය කිරිවෙහෙරේ තැම්පත් කළ බවට තවත් ජනපුවාදයකි
අනෙක් ප්‍රවාදය නම් ටිකිරි කුමාරයා මෙය භාවිතා කළ බවයි. අන්තිම වතාවට කිරිවෙහෙර ප්රනතිසංස්කරණය කරන ලද්දේ ටිකිරි කුමාරයා විසින් වන නිසා පළමු ජනප්රෙවාදයේ සත්යවතාවක් තිබිය හැකි ය
කිරිවෙහෙරේ පැත්තක මහසෙක් කුමරුගේ දේව ප්ර තිමාවක් අදද ඇත
සැවුල් කොඩිය
සැවුලා කතරගම දෙවියන්ගේ වාහනය වේ
සැවුල් කොඩිය රුහුණ නියෝජනය කරන අතර මෙම කොඩිය දුටුගැමුණු රජුද භාවිතා කලේ ය
මහසෙන් සැවුල් කොඩිය ලෙස මෙය අදටත් හැදින්වේ
අංගම් ශාස්ත්ර්ය ශිල්පයක් ලෙස සමාජගත කරන්නේ මොහු ය
බදුල්ල, සොරගුනේ අන්තිම මහසෙන් දේවාලය පිහිටා ඇත
ආශ්‍රිත ලිපි
  මුරුගන් දෙවියෝ හෙවත් ස්‍කන්ධ දෙවියෝ
 කතරගම දෙවියෝ
 රුහුණු කතරගම පුදබිමේ සිංහල දෙවියන්

ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය
මහින්දාගමනයට පෙර යුගය
සාම්පදායික සිංහල දැණුම
සිංහලයන් විසින් වන්දනාකරන දෙවිදේවතාවෝ
මනු(සංස්කෘත
मनु) යනු හින්දු ධර්මය තුළ මනුශ්‍ය වර්ගයා ව්‍යාප්ත කරන පළමු මනුශ්‍යා හැඳිවීමට යොදා ගත් නාමයකි
සංස්කෘත භාශාවේ මානව යන්නෙහි විස්තරාත්මක අර්ථය වන්නේ මනුගේ දරුවන් යන්නයි
පසුකාලින ලියවිලි තුළ මනු යනු පෘථිවිය පාළනය කෙරූ ගුප්ත ක්ෂත්‍රීය පාළකයන් 14 දෙනෙකුගේ පටබැඳිනාමය ලෙස යොදාගෙන තිබේ
මනුස්මෘති නම් සංස්කෘත ලියවිල්ලට අනුව මෙම කල්පයේ පළමුවෙනි මනු වන ස්වායම්භුව මනු බ්‍රහ්ම දෙවියන්ගේ ආධ්‍යාත්මික පුත්‍රයා ලෙස දක්වා තිබේ
පුරාණ වලට අනුව සැම කල්පයකටම මනු යුග හෙවත් මන්වන්තර 14ක් පවතින අතර ඒ සෑම මන්වන්තරයක්ම විවිධ මනුවරු විසින් පාළනය කරනු ලබයි
වර්තමානයේ මේ ගෙවන්නේ ශ්වේත වරහ කල්පයේ 7වන මනු යුගය වන වෛවස්වත මන්වන්තරයයි
විෂ්ණු පුරාණයේ සඳහන් ආකාරයට වෛවස්වත මනු යනු මහ ජල ගැල්මට පෙර සිටි ද්‍රවිඩ රජ කෙනෙකි
විෂ්ණු දෙවියන්ගේ මත්ස්‍ය අවතාරය විසින් ඔහුට අනතුරු හැඟවූ පසුව බෝට්ටුවක් තනා චතුර් වේදයත්, මනු පරපුර සහ සප්ත සෘෂීන් හට ආරක්ෂාව සලසා දීමට උපකාර කළේය
මෙම සිදුවීම මහාභාරතය මෙන්ම අනෙකුත් පුරාණ තුළද දක්වා තිබේ
වර්තමාන කල්පයේ මනුවරුන්

මෙම කල්පයේ මනුවරුන් 14ක් සිටින බව සඳහන් වේ
ස්වායම්භුව මනු
 ස්වරෝචිශ මනු
 උත්තම මනු
 තපස මනු
 රෛවත මනු
 චක්ශුෂ මනු
 ශ්‍රද්ධාදේව මනු
 ස්වර්ණි මනු
 ධර්ම මනු
 ස්වර්නික මනු
 පිසංග මනු
 අපිසංගභ මනු
 සබල මනු
 වර්නක මනු

පළමුවන මන්වන්තරය - ස්වායම්භු මනු

මෙම මන්වන්තරයේ සප්ත සෘෂීන් වන්නේ මරිචි, අත්‍රී, අංගීරා, පුලහ, ක්‍රතු, පුලස්ති, වෂිශ්ත යන් මුණිවරුන් සත් දෙනාය
ස්වයම්භුව මන්වන්තරයේ විෂ්ණු අවතාරය වන්නේ යජ්නයි
පළමුවන මනු හට ආකූති, දේවහුති සහ ප්‍රසුති යනුවෙන් දියණියන් තිදෙනෙක් වූ අතර දෙවහුති කර්ධම හට සරණ පාවා දුන්නේය
ඔවුන්ට දාව දියණියන් 9 දෙනෙක් සහ කපිල නම් පුත්‍රයකු ජන්මය ලැබූහ
ප්‍රජාපති දක්ෂ සරණ පාව ගත් ප්‍රසූති යජ්න නම් පුත්‍රයෙකුත්, අකූති එක් දියණියක් සහ පුත්‍රයෙකු බිහි කළාය
කපිල සහ යජ්න යන දෙදෙනාම විෂ්ණු දෙවිඳුන්ගේ අංශූන්ය
ඉන්පසු ස්වායම්භු මනු තම බිරිඳ වන ශතරූපා සමඟ සුනන්දා ගං තෙරට පැමිණිමෙන් පසුව ඔහුට එල්ල වු රාක්ෂස ප්‍රහාරයෙන් ගලාව ගත් යජ්න පසුව ඉන්ද්‍ර පදවිය ලබා ගත්තේය
References 

හින්දු දාර්ශනික සංකල්ප
ශාක්ත ආගම
හින්දු දෙවඟනෝ
මාතෘ දේවතාවියෝ
හින්දු තන්ත්‍ර
තන්ත්‍රික පූජාවිධි
හින්දු ආගමේ දෙවියන් වහන්සේගේ නම්
දෙවියන් වහන්සේ
ශිවගේ වල්ලභයෝ
රාසින් නිරිඳු වැඩලා රණ කෙලි තොටට 
ඉලංගමට හේවාකම් දුන් කලට 
පස්ස පොරොත්තුව පැනලා කොටන්නට 
කොරතොට ආරච්චිල ගියෙ පෙරමුණට

සටන් පෙලපත

ලක්දිව අතීතයේ අංගම්පොර සටන් පරම්පරා කිහිපයක් පැවති අතර මේ වන විට ඒවා බහෝ දුරට අභාවයට ගොස් ඇත
ඉතිහා‍සයේ පටන් අංගම්  සටන් පරම්පරාව හැඳින්වූයේ කොරතොට ආරච්චි පරපුර ලෙසය
මෙම හෙල සටන් සම්ප්‍රදාය කඩුවෙල කොරතොට ග්‍රාමය කේන්ද්‍ර කරගෙන ජීවත් වූ ප්‍රභල සටන් පරපුරකි
කොරතොට
රණකෙලියට ප්‍රකට වූ නිසා කෙලි තොට වී පසුව එය ජන වහරෙන් කොරතොට වී ඇත
කොරතොට කඳු ශිකරය අතීත රාවණ රජුගේ යුධ බලකොටුවක් ලෙසද පසු කාලීනය වලගම්භා රජුුගේ යුද පුහුණු මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ද පසුව ටිකිරි කුමරැගේ ප්‍රධාන අංගං සටන් මධ්‍යස්ථානය ලෙසට ද පැවත ඇත
මේ කරැණු එයි ලියැවී ඇති සෙල්ලිපි වලින් පවා සනාථ වේ
ටිකිරි කුමරුන් සමඟ මුල්ලේරියා මහා සංග්‍රාමයට එක්වී එය ජයග්‍රහනය කිරීමේ භා්‍ග්‍යය මේ  පරම්පරාවට හිමි වේ
මේ  පරම්පරාව අදටද ජීවත් වනුයේ සටන් විජයග්‍රහනය ලැබූ හේවාගම් කෝරලයේ නින්දගම් භූමියේ ය
වර්තමානයේ මෙම සටන් පෙළපතේ මුහන්දිරම් වරයා වන්නේ අජන්ත මහන්තආරච්චි  නම් සටන් ශිල්පියා ය
කොරතොට බැලුම් ගල 
ලංකාවට ප්‍රබල ලෙස බලපෑම් කිරීමට සමත් වූ ඉංග්‍රිසි ජාතිකයින් සමග අතීත රජවරු දීරිඝ කාලීන සටන් වලට යොමු වී ඇත
මෙම සටන් වලදී මෙම බැලුම් ගල නම් කොරතොට කන්ද කේන්ද්‍රස්ථානයක් ලෙස යොදා ගෙන ඇත
මෙම කොරතොට කන්ද අංගම් පොර ශිල්පය ආරම්බ කල බවත් කොරතොට සත් පත්තිනි දේවාලය ද එහි කේන්ද්‍රස්ථානයක් බව විද්වතුන් පවසයි
මෙම කන්ද මත සිට මුලු කොළඹම නැරඹිය හැක
සිංහල බටයින් මෙම කන්ද මත සිට ඔත්තු බැලූ බැවින් බලපු ගල හෙවත් බැලුම් ගල විය
වර්ථමානයේ මේමතට නැගීම සදහා යකඩ පඩි පෙළක් නිර්මාණය කර ඇත
දිවුරුම් මධ්‍යස්ථාන

 කොරතොට රජමහා විහාරය
 රන් කඩු පත්තිනි දේවලය
 නවගමු පත්තිනි දේවාලය
 කැළණි විහාරය 

ආදිය කොරතොට සම්ප්‍රදායේ අංගං  ශිල්පීන්ගේ ප්‍රධාන දිවිරුම් මධ්‍යස්ථානයන් ය
අංගං සටන්  විරුවෝ

 කොරතොට කරුප්පු ආරච්චි
 කොරතොට සෝභිත හිමි
 මුල්ලේගම සෙනෙවි
 නවරත්න මැණිකේ 
 පත්තිනිගේ දොන්

ආදීන් කොරතොට අංගං  සටන් පරම්පරාවේ මුතුන් මිත්තන් ය
අතීතයේ පටන් සටන් පුහුණු කළ කොරතොට ආරච්චිවරුන් 18 දෙනාගෙන් වර්තමානයේ ප්‍රධාන වූ පරම්පරාව මහන්ත ආරච්චි පරම්පරාවයි.අතීතයේ ප්‍රධාන සටන් පුහුණු කල පරම්පරාව පත්තිනිගේ දොන් පරම්පරාවයි. නමුත් දැන් ප්‍රසිද්ධියේ  ඉතිරිව ඇත්තේ කොරතොට ආරච්චි යි එම් පරම්පරාව විසින් අදට ද පුරාතන අංගම් මඩු තුළ අප නිර්මල ශාස්ත්‍රය පුහුණු කරමින් සිටියි
ලේඛනගත පරම්පරා ඉතිහාසය

"රාජසිංහ රජ රණ කෙළි කෙල ජයගෙන කොරතොට ආරච්චිවරුන් ළඟට ගෙන්වා ත්න්න මාන්න දී හේවාකම් කර ජයගත් නිසා හේවාගම් කෝරලය යයි නම් තබා ඇත
" - රාජාවලිය 

"කොරතොට ආරච්චිවරුන් ළඟට කැඳවා හේවායින් ගෙන්වා ඉලංගම්වල පලිහක්කාරයින් දහසකුත් දී පස්ස පොරොත්තුවට පැන කොටන්ඩ ඇරලා රාජසිංහ රජු පෙරමුණ ඉස්සර පාරෙන් ගොහින් මුල්ලේරියා වෙල මැද සිටිනා පුතිකාල් සේනාවට යුද්ධයට පැන්නාහ
" - රාජාවලිය 

කොරතොට ආරච්චිවරුන් හා මුල්ලේරියා යුද්ධය සම්බන්ධ ඉතිහාසය රාජාවලිය පමණක් නොව පෝල් ඊ පීරිස් මහතාගේ පෘතුගීසි යුගය ග්‍රන්ථයෙන්ද ”කොරතොටින් පැමිණි ධීර වීර සෙබළු ද, ප‍්‍රවීණ ඉලංගක්කරුවෝ ද ඉලංගං සටන් පුහුණු වු පනික්කි සටන්කරුවෝ ද මුල්ලේරියාව හා කඩුවෙල අතර විවෘත බිම් තීරයේ දී පෘතුගිසීන් වෙත කඩා පැන නිර්දය ලෙස පහර දීමට වුහ
රාජසිංහ තෙමේ ම පෙරමුණේ සිට දැඩි ප‍්‍රහාරයක් එල්ල කළ අතර කොරතොට හේවාගම ආරච්චිවරුන් හා පත්තිනිගේ දොන් පසුපසින් ප‍්‍රහාර එල්ල කළේය
මහා ලේ ගංගාවක් ගලා ගිය අතර දරුණු සතුරු සංහාරයක් සිදු විය
” යනුවෙන් සඳහන් වේ
මෙයට අමතරව සීතාවක උරුමය, සීතාවක පුර යුගය, සීතාවක හටන වැනි කෘතීන් තුළද සාධක හමුවේ
වැඩිදුර කියවීම්
අංගම්පොර
අංගම්පොර සටන් කලාව
ඉලංගක්කාරම්
 http
org 
 mulleriyabattlefield
com
realangampora
info

අධෝලිපි
 

සටන් ශිල්ප
ශ්‍රී ලංකාව
සාම්පදායික සිංහල දැණුම
**සන්නිවේදන ක්‍රියාවලියට අයත් මුලිකාංග
     * සන්නිවේදකයා 
     * සන්දේශය
     * ග්‍රාහකයා

 1- සන්නිවේදකයා

     සන්නිවේදකයා යනු සන්දේශයක් ඉදිරිපත් කරනු ලබන පුද්ගලයා යිපුලුල් අර්ථයෙන් සලකා බලන විට සන්නිවේදකයා යනු පුද්ගලයෙක් පමණක් නොව විවධ ආයතනයන්ද විය හැක
     ජනමාධ්‍ය ආයතන වන පුවත් පත් ආයතන ˌගුවන් විදුලි ආයතන ˌ රූපවාහිනි ආයතන සන්නිවේදක තත්වයෙහිලා සැලකේ.

2-ග්‍රාහකයා
     ග්‍රාහකයා යනු පණිවිඩය ලබන පුද්ගලයායි
එහෙත් ග්‍රාහකයා සැමවිටම ග්‍රාහක තත්වයේ නොසිටි ඔහු විටෙක සන්නිවේදකයා ද වේ
එමේන්ම ග්‍රාහනයාගේ ස්වභාවය ඔවුන්ගේ දැනුම හා
     ආකල්ප මත වෙනස්වේ
එමෙන්ම සන්නිවේදනයේදි ග්‍රාහකයාගේ අආකල්ප අවස්ථා 3ක් යටතේ විග්‍රහ කරයි
1සන්දේශ මුලාශ්‍රය පිලිබද ආකල්ප
      2සන්දේශ ගැන ඇති ආකල්ප
      3ග්‍රාහකයාගේ ආකල්ප
                             එමෙන්ම ග්‍රාහකයා පොළඔව ගන්නා කරුණු ලෙසද කරුණු 4ක් දැක්විය හැකˌ
       1ආරක්ෂව 
       2ප්‍රතිචාරය
       3පිළිගැනීම
       4නව අත්දැකීම්
                   
3- සන්දේශය  
      සන්දේශය හෙවත් පණිවිඩය යනු සන්නිවේදන ක්‍රියාවලියේ දි සම්පුර්ණ විය යුතු ලක්ෂණ 3න් 1කි
සන්නිවේදකයා හා ග්‍රාහකයා ඒකාබද්ධ කරනු ලබන්නේ පණිවිඩය තුලිනි
      පණිවිඩයේ ස්වාභාවය අනුව ප්‍රධාන කොටස් 3 තට බේදේ 
          1අන්තර්ලගතය 
          2සංකේතය
          3ආකර්ෂණය
                           මෙම සන්නිවේදනය ඒක පාර්ශවීය මාධ්‍යයීය ක්‍රියාවක් නොවˌ

          1- සන්නිවේදකයා→ → → → සන්දේශ→ → → → ග්‍රාහකයා
            (S)              (M)          (R) 

              ↓→→→→→→→→ ප්‍රතිපෝෂණ→→→→→↓
          2- (S)→ → → → (M)→ → → → (R) 

             ↓→→→→→→→→ ප්‍රතිපෝෂණ→→→→→↓
          3- S→ → → →  M → → → → → R 
            ↑→→→→→→→→ ප්‍රතිපෝෂණ→→→→→↑

          4- S<-----> M <------> R              

               මෙම සන්නිවේදන ක්‍රියාවන් ද මීට අයත් වේ
ලෝකයේ විවිධ රටවල ඒ ඒ රටවලට ආවේණික සටන් ක්‍රමයක් පවතී
ඇතැම් සටන්කුම ආත්මාරක්ෂක සටන් ක්‍රම වශයෙන්ද ඇතැම් ඒවා යුධ සටන් ක්‍රම වශයෙන්ද අතීතයේ පැවතී තිබේ
ඒ ඒ රටවල් තම රටවල අනන්‍යතාව පෙන්වීම සඳහා මෙම සටන් කුම භාවිතයට ‍ගනියි
චීනය - වූෂූ
 ජපානය - කරාතේ
 කොරියාව - ටයිකොන්ඩෝ
 තායිලන්තය - මුවායි තායි
 බ්‍රසීලය - කැෂේරා
 ඉන්දියාව - කලරි ,රශී (තවත් බොහෝ සටන්ක්‍රම පවතී)

ලංකා ඉතිහාසය දෙස බැලීමේ දී එය පූර්ණ වශයෙන්ම යුධ ඉතිහාසයක් බව මැනවින් පැහැදිලි වේ
පෙරදිග මෙන්ම අපරදිල ජාතින්ගේ නිරන්තර පීඩාවන්ට ලක් වීම හේතුවෙන් නිරන්තර අරගලවලින් පිරුණු ඉතිහාසයක් දැකිය හැකි ය
චෝල, පාණ්ඩ්‍ය, දෙමළ මෙන්ම චීන ආක්‍රමණයන්ද පරංගි, ලන්දේසි හා ඉංග්‍රීසි ආදි බරහිර ජාතීන්ගේ ආක්‍රමණයන්ද නිරන්තරයෙන් දැකිය හැකි ය
මෙම විවිධ ආක්‍රමණ සිදුවන අවස්ථාවලදී ලංකාවේන පැන නැගුණ දක්ෂ ජන නායකයෙකු විසින් සියලු සේනා සංවිධානය කර යුධ කරන ලද බවත් එසේ සිදු කර පරසතුරු ආක්‍රමණ මැඩ පවත්වා රට නිදහස් කරන ලද බවත් දැකිය හැකි ය
අදටත් අප සමාජය තුළ දැකිය හැකි හේවාගම් කෝරළය, හේවා හැට, කඩුවෙල, දුණු ගමුව වැනි ග්‍රාම හා ප්‍රදේශ නාම වලින් මෙන්ම රණසිංහ මුදියන්සේ, සේප්පු ආරච්ච,පත්තිනිගේ,අංකුඹුරේ පත්තිනිගේ වැනි පුද්ගල පෙලපත් නාම වලින්ද එම රණකාමී ඉතිහාසය මනාවට ගම්‍ය වේ
අංගම් සටන් කලාව
පැරණි ඉතිහාස අධ්‍යයනය කිරීමේදී විවිධාකරා ආක්‍රමණ හමුවේ අපරාජිතව සිටීමට නම් යම් කිසි නිසියාකාරව සකස් කරන ලද සටන් ක්‍රමයක් පැවතිය යුත්‍ර බවට නිගමනයකට එලැඹීමට අපහසු නැත
එසේ නොමැති නම් මෙවන් ආකාර ආක්‍රමණයන්ට මුහුණ දීමට හැකියාවන් තිබිය නොහැකි ය
මුල් කාලීනව පැවති සටන් ශිල්පය කුමක්ද යන්න සොයා බැලීමට අවශ්‍ය සාක්ෂි ඇත්තේ ඉතා අල්ප වශයෙන් වුවත් කැටයම් සිතුවම් ආදියේ පවතින සටන් ශාස්ත්‍රය පිළිබඳ ඉඟිවලින් යම් නිගමනයකට එළැඹිය හැකි ය
කෙසේ වෙතත් දැනට වර්තමානයේ ප්‍රකටව පවතින අංගම්පොර යනුවෙන් ප්‍රකට සටන් ක්‍රමය පිළිබඳව අවධානය යොමු කළ යුතු ය
එසේම ලංකාවේ යම් ප්‍රමාණයකට ප්‍රකටව පැවති වෙනත් සටන් ක්‍රමයන් කීපයක් කෙරෙහිද අවධානය යොමු කිරීම තුළින් අංගම් කලාවේ අනන්‍යතාව ආරක්ෂා කළ යුතු වේ
හේවාකම් අංගම්පොර යුදයේ
දූ කෙළි අං කෙළි මේ හැම යුදයේ
පංච කලා පස් දෙන ජය ගනියේ
තුන් ලොවටම ඇවු ලී මෙම දිපයේ
(පැරණි ජන කවියක්
)

මහාසම්මත මනු යුගයෙන් එපිටදී සට මෙම සටන් ශාස්ත්‍රය පැවතුන බවට සාක්ෂි ඇත
එනම් අවුරැදු 33,000 කට එපිට යුගයයි
මෙම ශාස්ත්‍රය නිර්මාණය කරන ලද්දේ යක්ක (යක්ෂ) ගෝත්‍රික සෘජිවරැන් යයි පාරම්පරික සටන් ශිල්පීන්ගේ විශ්වාසයයි
ලංකාවේ රදල පෙළපතට ආවේණික වූ ශාස්ත්‍රයකි
රාවණා යුගය යනු සටන් ශාස්ත්‍රයේ ස්වර්ණමය යුගයකි
මෙය රාම රාවනා යුද්ධයේදී භාවිතා විය
මෙයට අමතරව පණ්ඩුකාභය, එලාර දුටුගැමුණු යුද්ධය, විජයබාහු රජු, ගජබා රජු, නීලමහා යෝධයා, ටිකිරි කුමාරයා (සීතාවක රාජසිහ රජු), වීදිය බණ්ඩාර, කොනප්පු බණ්ඩාර, දෙවන රාජසිංහ, ලෙව්කේ දිසාව, රත්වත්තේ දිසාව, ගලබඩ දිසාව, බූටෑවේ රටේ රාළ, කොහුකුඹුරේ රටේ රාළ, කැප්පෙටිපොල දිසාව,  කිවුලේගෙදර මොහොට්ටාල, ගොංගාලේගොඩ බණ්ඩා, වීර පුරන්අප්පු වැනි යුගයන් හා සටන් ශිල්පීන් මෙම පූජනීය ශාස්ත්‍රය භාවිතා කළ ප්‍රස්තූතයන් ලෙස ඉතිහාසය සාක්ෂි දරයි
මෙම සටන් ශිල්පය ඉංග්‍රීසි අධිරාජ්‍යවාදය තුළ දී තහනමට ලක් වෙයි
අංගම්පොර තහනමට ලක් වීම
ලංකා ඉතිහාසයේ එන සොලී ආක්‍රමණ, පෘතුගීසි ආක්‍රමණ, ලන්දේසි ආක්‍රමණ වැනි අවස්ථාවලදී දස දහස් ගණනින් අංගම්පොර සටන් ශිල්පීන් මරා දමා ඇති අතර  පෘතුගීසීන් හා ඉංග්‍රීසීන් වැනි පරදේශක්කාර ආක්‍රමණිකයින් අංගම්මඩු, වෙහෙර විහාර, පොත්පත් ආදිය මහා පරිමාණයෙන් විනාශ කළ බවට ද අපේ ඉතිහාසය සාක්ෂි දරයි
කෙසේවෙතත් ඉංග්‍රීසීන් 1818 දී අංගම්මඩු ගැසට් නිවේදනයක් මගින් තහනම් කරන ලදී
කෙසේවෙතත් ඉංග්‍රීසීන් මෙම ශිල්පය තහනම් කිරීමෙන් පසුව පාරම්පරික රහස්‍ය ශිල්පයක් ලෙස  පවත්වාගෙන යාමට පාරම්පරික සටන් ශිල්පීන්ට සිදු විය
එම හේතුව නිසා මෙය අප්‍රකට රහස් ශිල්පයක් බවට පත් වී තම පරම්පරාවට පමණක් උගන්වට තත්ත්වයට පත් විය
එපමණක් නොව, මෙම ශිල්පීය කුසලතා තවදුරටත් ආරක්ෂා කිරීම උදෙසා නර්තනය තුළට මෙම සටන් ශිලීපීය ලක්ෂණ බද්ධ කොට නර්තන අංග ලෙස පවත්වාගෙන එනු ලැබීය
වැදි නැටුම, සිංහ නැටුම, වලස් නැටුම, කොටි නැටුම වැනි නර්තන අංගවල අංගම්පොර සටන් ශීල්පීය ක්‍රමවේදයන් දක්නට ඇත
තහනම් සමයේ වෙනත් සටන් ක්‍රම පැමිණීම

ඉංග්‍රීසීන් මෙම ශිල්පය තහනම් කිරීමත් සමඟ රටේ සටන් ශිල්පීන්ගේ දැඩි නිහඬතාවයක් ඇතිවන්නට වීමත් සමඟ සටන් ශාස්ත්‍රයක් හැදෑරීමට අවශ්‍ය අයෙකුට සටන් ශිල්පයන් නොමැතිවීමේ රක්තකය තුළට වෙනත් සටන් ක්‍රම ආගමනය වීමට පටන් ගනී
මෙහිදී විශේෂයෙන් කොළඹ කොටුව ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල තිබූ දැඩි මිශ්‍ර සමාජ ක්‍රමය තුළට ඉතාමත් ලෙහෙසියෙන් විදේශීය සටන් ක්‍රමවල අනුගාමිකන් සංක්‍රමණය විය
එවැනි සටන් ක්‍රම ලෙස පහත ඒවා දැක්විය හැකි ය
චීන චෙම්පූ
 ඉන්දියාවේ මාත්තියාර් මිනිසුන්ගෙන් ලැබුණ මලයාලම් සටන් ක්‍රම
 ඉහත දෙක එකත්‍රවී සෑදුණු චීන පුඩි හෙවත් චීනඩි සටන් ක්‍රමය
 මලයාඩි නැතිනම් වත්මන සිලාට් නැමැති මැලේ සටන් ක්‍රමය
 ඉන්දියාවේ සිලම්බාඩි හා කලරි පයාට්ටු සටන් ක්‍රම
 නූතන කරාටේ, වූෂු, ටයිකොන්ඩෝ ප්‍රධාන චීන හා ජපන් සටන් ක්‍රම

මෙවැනි සටන් ක්‍රම කීපයක් මෑත කාලීන ලංකාවේ පැවති බව පෙනේ
මෙම සටන් ක්‍රම පිළිබඳ අධ්‍යයනය කිරීමකදී අංගම්පොර ලංකාවේ සටන් ක්‍රමයක් බවත් චීනඩි චීන වෙළෙදුන් මාර්ගගයන් පැමිණි යටන් ක්‍රමයක් බවත් මලයාලම් ඉන්දියාවෙන් පැමිණි සටන් ක්‍රමයක් බවත් හදුනාගත හැකි ය
ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ හා ලිපි

 angamhoru
com
 සිංහල ත්‍රාසජනක ක්‍රීඩා - ප
දැරණියගල (අනුවාදක හේරත් ම
අභයරත්න)
අපේ සිංහල  රාජධානියේ සෙංකඩගල යුගය ක්‍රි
ව. 1473 සිට 1815 දක්වා විහිදෙන අතර එහි රාජාවලියේ ආරම්භකය වන්නේ සේනාසම්මත වික්‍රමබාහු රජුය
මහනුවර යුගයේදී සිංහල රාජධානිය රාජවංශ තුනක් යටතේ පාලනය ගෙන යන ලදී
එනම් කෝට්ටේ රාජකීයන් ( කෝට්ටේ රාජකීය ලේ උරුමක්කාරින්)  , දිනරාජ රාජවංශකයින් සහ නායක්කාර රාජවංශකයින්
කෝට්ටේ රාජකීයන් (1473-1592)
<onlyinclude>

දිනරාජ රාජවංශය (1590–1739)

<onlyinclude>

නායක්කාර රාජවංශය (1739–1815)

<onlyinclude>

මේ අඩවිත් බලන්න
 මහනුවර රාජධානිය 
 ශ්‍රී ලාංකීය ඉතිහාසය
 සිංහලේ රාජාවලිය

අඩවියෙන් බැහැර පිටු
 Kingdom Of Kandy - Mahanuwara
 Kings & Rulers of Sri Lanka
 Codrington's Short History of Ceylon
සේනාසම්මත වික්‍රමබාහු රජු මහනුවර රාජධානියේ ආරම්භක පාලකයා ලෙස සැලකේ. ක්‍රි
ව. 1469 සිට 1511 දක්වා පාලනය ගෙන ගියේ ය
එකළ සෙංකඩගල වෙත ගිය සේනාවක් විසින් සම්මත කරගෙන රජකකරවූ නිසා සේනාසම්මත යන නමින් හැදින්විය
මෙකළ අඟ රාජධානිය කෝට්ටේ වූ අතර මෙතුමා විසින් මහනුවර රාජධානිය අර්ධ ස්වාධින රාජ්‍යයක් ලෙස කෝට්ටේ රාජධානිය යටතේ පාලනය කරන ලදී
එතුමා කෝට්ටේ රාජකීය ලේ උරුමයක් සහිත අයෙකු වූ අතර එතුමාගේ පුතු වූ ජයවීර බණ්ඩාර කුමරු (1511-1551) පසුව රාජ්‍යයත්වයට පත් විය
මේවාද බලන්න'''
 සිංහලේ රාජාවලිය
 මහනුවර රාජාවලිය

බාහිර සබැදි
 Kingdom of Kandy - Mahanuwara
 Kings & Rulers of Sri Lanka
 Codrington's Short History of Ceylon

සිරි සඟ බෝ රාජ වංශය
බැමිණිතියා සාය ලෙස හදුන්වනු ලබන මහා දුර්භික්ෂය ක්‍රි
103 සිට 89 අතර කාලයේ වළගම්බා රජුගේ පාලන කාලයේ ඇති විය
මෙයට ප්‍රධාන හේතු සාධකය වුයේ දශකයකට වැඩි කාලයක් පැවති ශ්‍රී ලංකාවට  බල පෑ ආක්‍රමණ හමුවේ ශ්‍රී ලංකාවේ වාරි කර්මාන්තවලට  සිදුවූ විනාසය හා ඒවා අලුත් වැඩියා කිරීමට ආක්‍රමණ හමුවේ නොහැකි වීමයි
මේ සාගතය පසුබිමෙහි ටීය, තීය සහ තිස්ස යන නම්වලින් හැඳින්වුණු බ්‍රාහ්මණයාගේ මෙහෙයීමෙන් හටගත් කැරලිකාරී වාතාවරණය ද රටෙහි පැවැතීම මෙයට බ්‍රාහ්මණ ටීය නොහොත් බැමිණිටියා නොහොත් බැමිණිතියා සාය ('සාය' යනු සාගතය) යන නම ලැබීමට හේතු විය
මෙම කාලය ශ්‍රී ලංකාවට  අඳුරුතම පිඩිත කාලයක් විය
තද නියගය මෙන්ම දකුණු ඉන්දීය ආක්‍රමණිකයන් ඔවුන් යටත් කරගත් ප්‍රදේශ වල වූ වැව් අමුණු අලුත් වැඩියා කිරීම හා නඩත්තු කිරීම පැහැර හැරිම මෙයට බලපෑවේ ය
මෙම තත්වය පහව යන්නේ ආක්‍රමණික රජවරුන් පස් දෙනාගෙන් පසු වළගම්බා රජතුමා නැවත බලය අල්ලා ගැනීමත් සමගය
නැවත බලය ක්‍රි
89 ලබාගැනීමෙන් පසු එතුමා ඉක්මනින් කැඩි බිදී විනාශ වි ගිය වැව් අමුණු සියල්ල යළි යථා තත්වයට පත් කිරීමට කටයුතු යෙදී ය
මෙමගින් ක්‍රි
89 පමණ වන විට බැමිණිතියා සාය නම් වූ මහා දුර්භික්ෂය පහ ව යාම ආරම්භ විය
මෙම මහඟු කර්තව්‍යය නිසා වළගම්බා රජතුමා ශ්‍රේෂ්ඨ වීරවරයකු ලෙස සලකනු ලබයි
මෙම දුර්භික්ෂය ගැන පාලි අට්ඨකථාවන්හි කිහිප වතාවක්ම සදහන් වේ
මෑත කාලයේ දී මේ සම්බන්ධව සිදු කළ පර්යේෂණයක් කවුඩාගම්මන රතනසාර හිමි විසින් බැමිණිතියා මහා සාගතය ලෙස එළි දක්වා තිබේ
මූලාශ්‍ර

ආශ්‍රිත
අභයගිරි දාගැබ

ශ්‍රී ලංකාවේ ස්වභාවික විපත්
ප්‍රාග් ඓතිහාසික ලංකාවේ රජ කෙනෙකු ලෙස සැලකෙන මෙතුමා නහුතය එනම්  1යි බින්දු 28යි එකතු වී සෑදෙන අංකය දක්වා ගණිතය දියුණු කළ පුද්ගලයා වන අතර එතුමා ගණිත ශාසත්‍රයේ ප්‍රවීණයෙක් ලෙස සැලකේ. මෙම රජතුමා හෙළයේ රජ කළ කාලය කකුසද බුදු රදුන්ගේ කාලය යැයි සැලකේ. නහුත හා සංකිත දෙදෙනෙක් ලෙස සැලකුවත් රජුගේ නම “නහුත සංකිත” යි
මෙකල ලංකාවට කීවේ “ඕජදීපය” යන නමයි
මේ බව සිංහල බෝධි වංශය ප්‍රකාශ කරන්නේ පහත පරිදි ය
එකල්හි ඕජදීපවාසී වූ
සත්ත්වයෝ බුද්ධානුභාවයෙන් පහ වූ විෂමජ්වර ඇත්තාහු තාරකා සමූහයා විසින් පිරිවරනලද නභෝමධ්යව ගත වූ පූර්ණ් චන්ද්රක මණ්ඩලය මෙන් සියලු ඕජදීපය එකාලෝක කොටැ සවනක් රස් විහිදුවන්නා වූ කකුසඳ නම් බුදු රජාණන් වහනසේ දැකැ වහා එතැනට රැස් වූවාහු
"

අගනුවර අශය  නගරයයි
එනම් වර්තමානයේ අනුරාධපුරය නගරයයි
අනුරාධපුරයේ රංගිරිමඩල සෙල්ලිපිය නහුත රජතුමා ගැන ලැයවුණකි
හෙළ ගණන් ක්‍රමය

එතුමා විසින් නහුත දක්වා දියුණු කළ හෙළ ගණනය
දස දහයක් සියයක් වේ
සිය දහයක් දහසක් වේ
දහස් සියය ලක්ෂය වේ
ලක්ෂ සියය කෝටිය වේ
කෝටි කෝටියක් ප්‍රකෝටිය වේ
ප්‍රකෝටි කෝටියක් කෝටිප්‍රකෝටිය වේ 
කෝටිප්‍රකෝටිය කෝටිය නහුතයක් වේ

ගණන් ක්‍රමයක් පැවතුනේ ඇයි
මෙම ගණන් ක්‍රමය ඇති කිරීමට හේතුව සොයා බැලීම වටී. මන්ද  මෙතරම් සංකීර්ණ සංඛ්‍යා ක්‍රමවේදයක් ප්‍රාග් ‍ෛඑතිහාසික හෙළයන්ට වුවමනා නොවුයේ නම් ඔවුන් මෙවැන්නක් නිර්මානය නොකරනු ඇත
තාරකා ශාස්ත්‍රය, නැකැත් ආදී මේ සියල්ල ඉන්දියාවෙන අපට ලැබුණ බමුණු මත පමණක්මැයි  සිතා සිටීම වත්මන් බොහෝ දෙනා තම පහසුවට සකස් කර ගන්නා ලද්දකි
නමුත් ඈත අතීතයේ පටන්ම හෙළ රජවරු ගණිත විෂය පරතෙරට හැදෑරූහ
පැහැදිලිම උදාහරණය වන්නේ චක්‍රවර්තී දසිස් රාවනයන්ය
එතුමාණන් ජ්‍යොතිශ්‍ය පිළිබඳ හසල දැනුමකින් හෙබි වූවා සේම, විදයාත්මක පර්යේශණ හරහා ගුවන් යානයද නිපදවීය
නක්ශත්‍රය හා විද්‍යාව යන අංශ දෙකම සමබරව භාවිතා කළේය
විශේෂයෙන්ම තාරකා විද්‍යාව ඉතා ප්‍රභලව වර්ධන වී තිබූ නහුත රජුගේ කාලයේ හා ඉන් පසුව විශ්වයේ පවතින තාරකා හා වෙනත් ග්‍රහ වස්තූන් ගණන් කිරීම සඳහා හෙළ ගණිත ශාස්ත්‍රය නිපදවූ බව පැවසේ
සිංහල ඉලක්කම් යනු ශුණ්‍ය අගයක් රහිතව ලියන්නාවූ ඉලක්කම් විශේෂයකි
එමනිදා විශාල සංඛ්‍යා සංකේත අනුසාරයෙන් ලිවීමේ හැකියාව පවතී
ලොව ජාතීන් විශාල සංක්‍යාවක් සිටියාට ලොව පවතිනුයේ දියුණු ඉලක්කම් වර්ග තුනක් පමනි
ඉන් එකක් සිංහල ඉලක්කම්ය
ආශ්‍රිත ලිපි 
 සිංහලේ රාජාවලිය
 නහුතය
 හෙළ ගණන් ක්‍රමය

ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ
පූජාවලිය
සිංහල බෝධි වංශය

රජවරු - ශ්‍රී ලංකා
රජවරු - ඕජදීපය
පුස්තකාලයාධිපති යනු පුස්තකාල විඥාපන විද්‍යාව සම්බන්ධව දැනුමක් හා පුහුණුවක් ලැබූ පුස්තකාලයක සේවය කරන ප්‍රධාන නිලධාරියාය, තොරතුරු කළමනාකරණය,සංවිධානය පුස්තකාලයට අදාළ රාජකාරි පිළිබඳ මනා දැනුමක් ඔහුට හෝ ඇයට තිබිය යුතු ය
බොහෝ විට මහජන පුස්තකාලවලට අමතරව පාසැල් පුස්තකාල, උසස් අධ්‍යාපන ආයතනවල මෙන්ම ව්‍යාපාරික ආයතන, වැඩබිම් ආශ්‍රිතව ද පුස්තකාල පවතී
ආකෘතිය, අවශ්‍යතාව හා තත්ත්වය 
පුස්තකාලයාධිපති උදෙසා ඉංග්‍රීසියෙන් යෙදෙන Librarian යන යෙදුමෙහි නිරුක්තියෙන්( liber යන ලතින් යෙදුම Books යන ඉංග්‍රීසි යෙදුමට සමාන වෙයි) කියැවෙන පරිදි ම පුස්තකාලයාධිපතිත්වය සාම්ප්‍රදායික ව බැඳී තිබුණේ ග්‍රන්ථ සංචිත සමගිනි
පුස්තකාලයාධිපතිවරයා ගේ කාර්යභාරය නව තාක්ෂණික සහ සමාජ අවශ්‍යතාවන් හමුවේ නිරන්තර ව පරිණාමය වෙමින් පවතී
වර්තමානයේ දී පුස්තකාලයාධිපතිවරයෙකු  ග්‍රන්ථ
විද්‍යුත් මූලාශ්‍ර
සඟරා
ශ්‍රව්‍ය හා දෘෂ්‍ය පටිගත කිරීම්
සිතියම්
අත්පිටපත්
ඡායාරූප සහ වෙනත් ග්‍රාපික අමුද්රව්‍ය
ග්‍රන්ථවිද්‍යාත්මක දත්තසමුදාය
සහ වෙබ් පාදක සහ අංකිත මූලාශ්‍ර වැනි තොරතුරු සංග්‍රහ වී අැති විවිධ අාකෘතීන් රැසක් සමග ගනුදෙනු කරනු දැකිය හැකි ය
එමෙන් ම පුස්තකාලයාධිපතිවරයෙකු  විසින් තොරතුරු සාක්ෂරතාවය සදහා උපදෙස් ලබා දීම , පරිගණක සැපයීම සහ පුහුණුකිරිම
සමාජ කණ්ඩායම්වල පොදුජන වැඩසටහන් පැවැත්වීමට සත්කාරකත්වය සැපයීම
ආබාධ සහිත පුද්ගලයන් සඳහා තාක්ෂණික අාධාර ලබාදීම
සහ ප්‍රජා මූලාශ්‍රයන්ට ප්‍රවේශය සලසා දීම අැතුළු තොරතුරු හා බැඳුණු සේවාවන්  ද සපයනු ලැබේ
කර්තෘවරු සහ විද්‍යාර්ථීහු සිය පොත්වල ස්තූතිය පිරිනැමීමේ දී නිරතුරුව ම පුස්තකාලයාධිපතිවරයා ව අගයති
පුස්තකාලාධිපතිගේ කාර්‍යභාරය හා වගකීම් 
පුස්තකාලයේ ප්‍රමාණය සහ ස්වරූපය  මත කාර්යභාරයන් වෙනස් වීමටත් සුවිශේෂී වගකීම් දැරීමට සිදුවීමටත් පුලුවන
ඔලිවියා ක්‍රොස්බිට අනුව පුස්තකායාධිපතිවරුන් යනු තොරතුරු යුගයේ තොරතුරු  පිළිබඳ විශේෂඥ්ඥයින් ය
බොහෝ විට පුස්තකාලයාධිපතිවරු පහත සඳහන් වෘත්තීයමය තත්ත්වයක් යටතේ  සිය සේවය සපයනු දැකිය හැකි ය
මහජන පුස්තකාලයාධිපතිවරු
බැහැර  දෙන පුස්තකාලයන්හි විමර්ශන කවුළුව තුළ කටයුතු කරමින් මහජනතාවට සේවා සපයති
සමහරු දරුවන්ට හෝ වැඩිහිටියන්ට සේවා සැපයීම උදෙසා විශේෂිත ව පුහුණුව ලබා ඇත
ළමයින් උදෙසා වූ පුස්තකාලයාධිපතිවරු සෑම වයස් සීමාවක ම දරුවන්ට සුදුසු අමුද්රව්‍ය සපයාදීම සහ දරුවන් සමගත් ඔවුන්ගේ මවුපියන් සමගත්  විශේෂිත වැඩසටහන් පැවැත්වීම තුළින් යොවුන් කියවන්නිය තුළ කියවීමට රුචිකත්වය සහ නිපුණතාවය ඇතිකිරීමට සහාය වෙති
විමර්ෂණ හෝ පර්යේෂණ පුස්තකාලයාධිපතිවරු
පර්යේෂණවල නියුතු වන අයට අවශ්‍ය තොරතුරු සොයාගැනීමට උපකාර කරති
විමර්ෂණ සංවාදය නම් වූ ව්‍යුහගත සංවාදයක් හරහා පර්යේෂිකාවගේ අරමුණු හැඳිනගැනීමෙන් අනතුරු ව දත්ත සමුදායන්හි සහාය සහ අනෙකුත් විද්‍යුත් තොරතුරු මූලාශ්‍රයන්, මෙන් ම දුර්ලභ හෝ මිලාධික මූලාශ්‍රයන් ද සපයාදෙමින් කෙරෙන මෙම සේවාව ඇතැම් විට සුවිශේෂී වූ ගැටලුවක් පිළිබඳ පර්යේෂණයක ස්වරූපය ද ගනී
ඇතැම් විට මෙම සේවාව යම්කිසි ප්‍රමාණයකට මේ සඳහා විශේෂයෙන් පුහුණුව ලබා ඇති පුස්තකාල කාර්යමණ්ඩලයේ අනෙකුත් සාමාජිකයන් විසින් ද සපයනු ලැබේ
මෙම ප්‍රවණතාවය ඇතැමුන්ගේ විවේචනයට ද බඳුන් වී තිබේ
පුස්තකාල තාක්ෂණ සහකරුවන්
පුස්තකාල අමුද්රව්‍ය ඇනවුම් කිරීම, දත්ත සමුදාය පරිපාලනය, පරිගණක හා අනෙකුත් උපාංග හැසිරවීම , සූචි සැකසීම සහ නව අමුද්රව්‍යයන්හි භෞතික ක්‍රියාවලිය අධීක්ෂණය වැනි තිරය පිටුපස කටයුතුවල නියුතු වෙති
පුස්තකාල පද්ධති මෙහෙයවන්නන් යනු පුස්තකාල පද්ධති සංවර්ධනය, දෝෂ නිරාකරණය සහ නඩත්තු කිරීම,  සූචිකරනය ආශ්‍රිත කාර්යභාරයන්හි නියුතු වන්නන් ය
සංචිත වැඩිදියුණු කිරීම හෝ ගැනුම්කරණය භාර පුස්තකාලයාධිපතිවරු සුදුසු පොත්පත් සහ විද්‍යුත් මූලාශ්‍රයන් තෝරාගැනීමේ ක්‍රියාවලිය අධීක්ෂණය කරති
ප්‍රධාන පෙළේ පුස්තකාලවල බොහෝවිට අනුමත කිරීමේ සැලසුම් ක්‍රියාත්මක වේ
පුස්තකාලයාධිපතිවරයා විසින් යම්තිසි විෂයකට අදාල ව ඇවැසි කෘති හෝ තිබිය යුතු කරුණු පිළිබඳ ව විස්තර ඇතුළත් සටහනක් පිළියෙළ කිරීම මෙහි දී සිදුවන අතර එමගින් ප්‍රකාශකයන්ට අමතර පරීක්ෂාවන්ට ලක්වීමේ අවහිරයෙන් තොර ව පුස්තකාලයට ඇවැසි කෘති යැවීමට හැකි වේ
එම කෘති ලැබුණු පසු ඒවා පුස්තකාලයේ සංචිතයට එක්වීමට සුදුසු ද යන්න එවිට පුස්තකාලයාධිපතිවරයාට තීරණය කළ හැකිය
මේ සඳහා ඇවැසි තරම් මූල්‍ය ප්‍රතිපාදනයන් ඔවුන්ට සලසනු ලැබේ
ලේඛනාරක්ෂකයින් යනු අත්පිටපත්, ලිපිලේඛන, වාර්තා සටහන් වැනි ලේඛනාගාර මූලාශ්‍රිත ව කටයුතු කිරීමට පුහුණු කෙරුණු විශේෂිත පුස්තකාලයාධිපතිවරු ය
පුස්තකාලයට තෙවන පාර්ශ්වයන් විසින් සපයනු ලබන දත්ත සමුදායන් කළමනාකරණය කිරීම විද්‍යුත් මූලාශ්‍ර සම්බන්ධ පුස්තකාලයාධිපතිවරු විසින් සිදු වේ
පාසල් පුස්තකාලයාධිපතිවරු
පාසැල් පුස්තකාල පරිපාලනයට අමතර ව ගුරුවරුන් සහ තොරතුරු තාක්ෂණ විශේෂඥයින් ලෙස ද කටයුතු කරති
අර්ධ-වැඩිහිටියන් උදෙසා වූ පුස්තකාලයාධිපතිවරු
වයස අවුරුදු 12ත් 18ත් අතර වූ අනුග්රාතහකයින්ට සුවිශේෂී ව සේවා සපයන්නෝ වෙති
අර්ධ-යෞවනයෝ සිය අධ්යාවපනය මෙන් ම වින්දනය ද පුස්තකාල සේවාව තුළින් අපේක්ෂා කරති
අර්ධ-වැඩිහිටියන් උදෙසා වූ පුස්තකාලයාධිපතිවරු පාසල් පුස්තකාල තුළ, මහජන පුස්තකාල කාර්ය මණ්ඩලයක හෝ පුනරුත්ථාපන ආයතනයක හෝ සේවය කරනු දැකිය හැකි ය
ගුරු පුස්තකාලයාධිපතිවරයකු වීම සඳහා අධ්යාතපනවේදය පිළිබඳ ව ශාස්ත්රිවේදී හෝ ශාස්ත්ර පති උපාධියක් මෙන් ම පුස්තකාල විද්යාවව පිළිබඳ ව උසස් පාඨමාලාවක් ද හදාරා තිබිය යුතු ය
මහජන පුස්තකාලවල සේවය කරන අර්ධ-වැඩිහිටියන් උදෙසා වූ පුස්තකාලයාධිපතිවරුන් පුස්තකාල සහ විඥාපණ විද්යා ව සම්බන්ධ ව ශාස්ත්රරපති උපාධියක් සහ ප්රිමාණවත් සේවා අත්දැකීමකින් යුතු වීම හෝ සමාන වෙනත් සුදුසුකම්ලාභීන් විය යුතු ය
මාධ්‍යය විශේෂඥ්ඥයෝ
සිසුවියන්ට තොරතුරු ගවේෂණය සහ විශ්ලේෂණය කරන අන්දම පහදා දෙති
පාසල් පුස්තකාලවලට පොත්පත් සහ අනිකුත් මූලාශ්‍ර සපයමින් , පුස්තකාල සහායකයින් ව අධීක්ෂණය කරමින් පුස්තකාල හෝ සම්පත් මධ්‍යයස්ථාන පවත්වාගෙන යාමට අවශ්‍ය සෑම අංශයක් පිළිබඳ ව ම විමසිලිමත් වෙති
යොවුන් සේවා පුස්තකාලයාධිපතිවරු සහ ගුරු පුස්තකාලයාධිපතිවරු සිය යොවුන් අනුග්‍රාහකයන්ගේ රුචිකත්වයට සරිලන පොත්පත් සහ අනිකුත් අමුද්රව්‍ය ගෙන්වා ගනිති
එමෙන් ම ඔවුහු යොවුනන්ට අධිකාරසම්පන්න සහ ඇවැසිතාවන්ට අදාළ අන්තර්ජාල මූලාශ්‍ර සොයාගැනීමට ද උපකාර විය යුතු ය
මෙම වයස් කාණ්ඩය යාවජීව සොයන්නියන් සහ කියවන්නියන්  බවට පත් කිරීම මෙම විශේෂ පුස්තකාල වෘත්තිකයන්ගේ මූලික අරමුණයි
සහනසේවා පුස්තකාලයාධිපතිවරු
ආබාධ සහිත පුද්ගලයන්, අඩු ආදායම් ලාභීන් ගෘහස්ත වගකීම්වලින් බැඳුණු වැඩිහිටියන් සහ ජ්‍යෙෂ්ඨ පුරවැසියන්, දරිද්ර/අඩු පහසුකම් සහිත සහ ග්‍රාමීය ජනකොටස් ඇතුලු  විශේෂ අවධානයට ලක්විය යුතු පිරිස් කරා පුස්තකාල සහ විඥාපන සේවාවන් සැපයීමේ වගකීම දරති
උපෙද්ශන පුස්තකාලයාධිපතිවරු
පංතිකාමර හමු තුළින් හෝ මාර්ගගත ඉගෙනුම් පරිසර සැකසීම තුළින්  තොරතුරු සාක්ෂරතාවය සම්බන්ධ ව මගපෙන්වීම් ලබාදෙති
ඔවුහු පුස්තකාල පරිශීලකයන්ට දැනුම ගවේෂණය තක්සේරු කිරීම සහ ප්‍රයෝජනවත් අන්දමින් භාවිත කරන ආකාරය පිළිබඳ ව උපදෙස් සපයති
පුස්තකාලයාධිපතිවරුන්ගේ නිල කටයුතුවලින් බැහැර වගකීම්
පළපුරුදු පුස්තකාලයාධිපතිවරු පුස්තකාල හෝ තොරතුරු කේන්ද්‍ර අධ්‍යක්ෂණය වැනි පරිපාලනමය කාර්යයන්හි නියුතු විය හැකිය
වෙනයම් සංවිධානයක කළමනාකාරීත්වයෙන් මෙය නොවෙනස් වන අතර ඔවුහු  පුස්තකාලයෙහි දිගුදුර සැලසුම්කරණයෙහි සහ මව් සංවිධානය සමග සබඳතාව පවත්වා ගැනීමේ කාර්යයෙහි නියුතු වෙති
සුළු පරිමාණ පුස්තකාලවල හෝ විශේෂිත වු පුස්තකාලවල පුස්තකාලයාධිපතිවරුන්ගේ සේවාව පුළුල් ප්‍රදේශයක් පුරා පැතිරුණු විවිධ වූ කාර්යභාරයන් රැසකින් සමන්විත වෙයි
පුස්තකාලයාධිපතිවරයකුගේ වගකීම්වලින් බිඳක් පහත දැක්වේ
තම අනුග්‍රාහිකාවන් ප්‍රියකරන විෂයන් පිළිබඳ ව සොයාබැලීම
         රජයේ වෙනත් කාර්යාල සහ ප්‍රජා සංවිධාන වෙතට ගවේෂිකාවන් යොමු කිරීම
         කියවීමේ විවිධ අදියරවල සිටින දැරියන්ට සුදුසු කෘති සහ සහෘදමය කියවීමකට සුදුසු නවකතා නිර්දේශ කිරීම
         ග්‍රන්ථ සහ සඟරා දත්තසමුදායන් විමර්ෂණය කිරීම
         පාඨක සමාජ ප්‍රවර්ධනය කිරීම සහ පහසුකම් සැලසීම
         සෑම සමාජ පසුබිමක ම සහ සියලුම වයස්වල පුස්තකාල පරිශීලකයන් උදෙසා වැඩසටහන් පැවැත්වීම
         විද්‍යුත් තොරතුරු මූලාශ්‍රයන්ට ප්‍රවේශනය සැලසීම
         මහජනතාවගේ ඉල්ලීම්වලට සහ අවශ්‍යතාවන්ට සරිලන පරිදි සංචිත යාවත්කාලීන කිරීම
         නවමං සොයන්නියන් බිහිකිරීම
         සංචිත වැඩිදියුණු කිරීමට සහ වැඩසටහන් පැවැත්වීමට අවශ්‍ය ප්‍රතිපාදන වෙන්කරගැනීම
         මාර්ගගත ව පරිශීලනය කිරීමට හැකි අන්දමින් ග්‍රන්ථ සංචිත අංකිතකරණය කිරීම
         පුස්තකාල විද්‍යා සඟරාවල ලිපි පළ කිරීම
         දුරකතනය, තැපෑල, විද්‍යුත් තැපෑල, ෆැක්ස් සහ එසැණ පණිවිඩ හරහා පැමිණෙන විමර්ශන ගැටලුවලට විසඳුම් සැපයීම
         පොදුජන ප්‍රවේශය සඳහා ඇති අන්තර්ජාල හා පරිගණක සේවාවන්ට සේවකයන් අනුයුක්ත කිරීම සහ   පරිපාලනය කිරීම
වැඩබිම 

මහජන පුස්තකාල, විශ්වවිද්‍යාල පුස්තකාල, පාසල් පුස්තකාල සහ විශේෂ පුස්තකාල වශයෙන් පුස්තකාලයාධිපතිවරුන්ගේ වැඩබිම් ප්‍රධාන වශයෙන් බෙදා දැක්විය හැකිය
ඇතැම් පුස්තකාලයාධිපතිවරු තමන්ගේ ම වූ ආයතනයන් තුළින් ස්වාධීන ව සේවා සැපයීම ද දැකිය හැකිය
තොරතුරු තැරැව්තරුවන්, පර්යේෂණ විශේෂඥයන්, දැනුම් කළමනාකරණයෙහි හෝ බුද්ධිමය තරඟකාරීත්වය සම්බන්ධ ව කටයුතු කරන්නන් ලෙස හෝ ස්වාධීන තොරතුරු විශේෂඥයන් වශයෙන් ඔවුහු තමන් ව හඳුන්වා ගනිති
එක් එක් ස්වරූපයේ පුස්තකාල සේවාවන් අතර මූලික ව දැකිය හැකි වෙනස්කම් පහත දැක්වේ
මහජන පුස්තකාල
මහජන පුස්තකාලයන් පිහිටුවා ඇත්තේ ඔවුන් විසින් සේවය සපයන ප්‍රදේශයට බලපාන නීතිමය රාමුවක් තුළ ය
මේ හේතුවෙන් ඒවාට බදුමුදල්වලින් නඩත්තු වීමට හැකිවීම වැනි යම් යම්  වාසි සැලසුන ද නිශ්චිත ප්‍රමිතියකට අනුකූල ව සේවය සැපයීමට සහ විශාල පරිශීලක අවශ්‍යතා ප්‍රමාණයක් තෘප්ත කිරිමට සිදු වේ
අධ්‍යක්ෂක මණ්ඩලයක් හෝ ප්‍රජාව තුළින් පත්වන පුස්තකාල කොමිසමක් තුළින් මෙහි පරිපාලනය සිදු වෙයි
මෙහෙවර ප්‍රකාශයන්, සේවා සහ සංචිත පිළිබඳ ප්‍රතිපත්තීන් මහජන පුස්තකාල පරිපාලනයේ මූලික අංගලක්ෂණ වෙයි
ඇතැම්විට මහජන පුස්තකාලවලට සමාන ව ම සේවා සපයන පෞද්ගලික පුස්තකාලද හමුවේ
මහජන පුස්තකාලයන්හි කාර්යමණ්ඩල ව්‍යුහය සකසා ඇත්තේ ද මහජන අවශ්‍යතාවන්ට අනුකූල වන අයුරිනි
ජංගම පුස්තකාල වැනි නව ක්‍රමවේදයන් තුළින් තාක්ෂණික සහ මහජන සේවාවන් අතර සාම්ප්‍රදායික සීමාවන් තරණය කිරීමට පුස්තකාල සමත් වී ඇත
විශ්වවිද්‍යාල පුස්තකාල
විශ්වවිද්‍යාල පුස්තකාල යනු විද්‍යාලයක, සරසවියක, හෝ වෙනත් පශ්චාත්-ද්විතීය අධ්‍යාපන ආයතනයක සිසුවියන්ගේ, ආචාර්ය මණ්ඩලයෙහි සහ කාර්ය මණ්ඩලයෙහි විඥාපණ සහ පර්යේෂණ අවශ්‍යතාවන් වෙනුවෙන් පවත්වා ගෙන යනු ලබන පුස්තකාල වේ
ආයතනයේ අභිමතය පරිදි පුස්තකාලයේ සේවය නිශ්චිත පීඨයක් වෙනුවෙන් හෝ සමස්ත ආයතනයට ම හෝ ලබා දිය හැකිය
විවිධ ස්වරූපයන්ගෙන්, ප්‍රමාණයන්ගෙන් සහ ග්‍රන්ථ එකතූන්ගෙන් සමන්විත විශ්වවිද්‍යාල පුස්තකාල පවතින අතර බොහෝවිට විශ්වවිද්‍යාල පුස්තකාලයාධිපතිවරු මෙම එකතූන් සහ ලේඛනාගාරයන් පිළිබඳ ව විශේෂඥයෝ වෙති
විශ්වවිද්‍යාල පුස්තකාලයාධිපති හෝ ප්‍රධාන පුස්තකාලයාධිපති යනුවෙන් හැඳින්වෙන අධ්‍යාපන ආයතනයක පුස්තකාල සේවාව බාර නිළධාරියා පුස්තකාල පීඨාධිපති වශයෙන් ද හැඳින්විය හැකිය
ඇතැම් පශ්චාත්-ද්විතීය අධ්‍යයන ආයතන පුස්තකාලයද විශේෂ පීඨයක් ලෙස සලකමින් පුස්තකාලයාධිපතිවරුන්ට ද මහාචාර්ය හෝ වෙනත් එවැනි වෘත්තීමය තත්ත්වයක් ලබා දී ඇති නමුත් ඒ හැමවිට ම එයට අදාළ වරප්‍රසාද ලබන බව පැවසිය නොහැක
ඇතැම් විශ්වවිද්‍යාල නිශ්චිත පීඨයකට අවශ්‍ය පර්යේෂණ සහ වෘත්තීමය සේවාවන්ට සමාන  වූ ඉල්ලීම් ද පුස්තකාලයාධිපතිවරුන් වෙත යොමුකරති
විශ්විවිද්‍යාල පුස්තකාලයාධිපතිවරු විවිධ මට්ටම්වල සේවාවන් පරිපාලනය කිරීම සහ පීඨයන්ට, ශිෂ්‍යයන්ට, උපාධිධරයන්ට සහ මහජනතාවට  විවිධ ප්‍රතිලාභයන්  ද සැලසීමෙහි යෙදෙති
පාසල් පුස්තකාල
පෞද්ගලික පාසලක හෝ රජයේ පාසලක සුවිශේෂී අවශ්‍යතාවන් පාසල් පුස්තකාල මගින් සපුරනු ලැබේ
සිසුවියන්ට ගුරුවරුන්ට සහ පාසල් විෂය මාලා සම්පාදනයට ඇවැසි සම්පත් සපයා දීම මෙහි ප්‍රාථමික අරමුණ වේ
පුස්තකාල පරිපාලනයට අමතර ව සුදුසුකම්ලත් ගුරු පුස්තකාලයාධිපතිවරු සිසුවියන්ට පෞද්ගලික ව හෝ කණ්ඩායම් හෝ පංති වශයෙන් මගපෙන්වීම සහ ඵලදායී ගවේෂණ විධීන්  පිළිබඳ ව උපදෙස් ලබාදීම වැනි තොරතුරු සාක්ෂර කුසලතාවන් යනුවෙන් හැඳින්වෙන කටයුතුවල ද නිරත වෙති
ශ්‍රව්‍ය සහ/හෝ දෘෂ්‍ය තාක්ෂණික උපකරණ සැපයීම මෙන් ම අධ්‍යාපන පාඨග්‍රන්ථ බෙදාහැරීම ද පාසල් පුස්තකාලයාධිපතිවරුන්ගේ වගකීම් යටතට ගත හැකි ය
බොහෝවිට ගුරු පුස්තකාලයාධිපතිවරු පාසල් පුස්තකාල පරිපාලනය සම්බන්ධ ව පුහුණු පාඨමාලා හැදෑරූ හෝ  පුස්තකාල විද්‍යාව පිළිබඳ ව ශාස්ත්‍රපති උපාධි සහිත සුදුසුකම්ලත් ගුරුවරු වෙති
විශේෂ පුස්තකාල
පුවත්, නීති, වෛද්‍ය, දේවධර්ම, රාජ්‍ය, රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන, බන්ධනාගාර, සංස්ථා, කෞතුකාගාර හෝ කිසියම් සංවිධානයකට අයත් සහ ඒ විසින් පවත්වා ගෙන යනු ලබන වෙනත් එවැනි පුස්තකාලයන් විශේෂ පුස්තකාල යටතට ගැනේ
සීමිත විෂය පෙදෙසකට අයත් සංචිතයන්ගෙන් සමන්විත වන සහ නිශ්චිත පාඨකයන් පිරිසක් පමණක් ඉලක්ක කරගන්නා මේවා බෙහෙවින් ම සුවිශේෂීකරණය වී පවතී