Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
වයස අවුරුදු 19 දී අධ්‍යාපනය අවසන් කොට උප ලුතිනන් වරයෙකු ලෙස හමුදාවේ අශ්වාරෝහක බලකායට බැඳී ඉන්දියාවට ගියේය
පසුව අප්‍රිකාවට ගිය ඔහු අප්‍රිකාවේ සූළුවරුන්,නපුරු අෂාන්ති ගෝත්‍රිකයින්,වනචාරී මැට බෙල්ලන්ට විරුද්ධව සටන් මෙහෙය විය
මෙහිදී ඔහුට "ඉම්පිසා" එනම් කිසිදා නොනිදන වෘකයා යන නමක්ද, ලොකු තොප්පිකාරයා අරුත් ඇතිව "කැන්ටැන්කි" යන නමක්ද පට බැඳුනි
P ගේ ධෛර්යය, ගවේෂණ දක්ෂතාවය, පියවර අනුව යාම යන දක්ෂතාවයින් නිසා මෙම නම් පට බැඳීමට හේතුවිය
සූළු නායකයා "දිනිසූළු" අඩි 24ක් දිග සතුන්ගේ ඇට වලින් සාදන ලද පබළු මාලයක් දීමත්, වමතින් අතට අත දීමත් පසු කාලයේ බාලදක්ෂ කටයුතු වලට වැදගත් විය
1889 දී දකුණු ඇමරිකාවේ කේන්ද්‍රස්ථානය ලෙස සැළකූ මැෆකින් නගරය පුරා දින 217 වටලා ගෙන සිටි සතුරන්ගෙන් ආරක්ෂා කර බේරා ගන්නා ලදී
1901 දී B
P බ්‍රිතාන්‍යයට පැමිණියේ වීරයකු ලෙසිනි
ඔහු සොල්දාදුවන් සඳහා ලියන ලද "බාලදක්ෂ කටයුතු සඳහා උපදෙස්" යන පොත ළමුන් අතර බෙහෙවින් ජනප්‍රිය වී තිබුණි
මෙමගින් ළමයින්ට විශාල සේවයක් කළ හැකි බව අවබෝධ කරගත් B
P 1907 අගෝස්තු 01 සිට 08 දක්වා එංගලන්තයේ ඉංග්‍රීසි ඕඩයේ බ්‍රවුන්සි දූපතේදී ළමයින් 20 දෙනෙකුගෙන් ලෝකයේ ප්‍රථම බාලදක්ෂ කඳවුර  පැවැත්වීය
එහි සාර්ථකත්වය නිසාම 1908 වර්ෂයේදී "බාලදක්ෂ විද්‍යාව" ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී
ඒ හේතුවෙන් බාලදක්ෂ ව්‍යාපාරය අන් රටවලටද පැතිර ගියේය
බාලදක්ෂ  ව්‍යාපාරය වෙනුවෙන් සේවය සඳහා 1910 දී ලුතිනන් ජෙනරල් පදවියට පත්ව සිටි B
P යුධ සේවයෙන් ඉල්ලා අස්විය
ඔහු 1912 දී “ඔලෙව් සෙන්ටි ක්ලෙයාර් සොමෙන්ස්” මෙනවිය සමඟ විවාහ විය
1920 දී ලොව මුල්ම බාලදක්ෂ සමුළුවේදී B
P ලෝක බාලදක්ෂ නායකයා විය
1929 දී  V වන ජෝර්ජ් රජු ඔහුට "ගිල්වෙල්හි බේඩන් පවෙල්" යන වංශාධිපති පදවියකින් ගෞරව කරන ලදී
84 වන ඡන්ම දිනයට  ආසන්නව තිබියදී 1941 ජනවාරි 08 වන දින B
P පරලොව සැපත් විය
- බාලදක්‍ෂ නීතිය -
බාලදක්ෂයා විශ්වාස කටයුතු අයෙකි
A Scout Is Trustworthy
බාලදක්ෂයා පක්ෂපාතී අයෙකි
A Scout Is Loyal
බාලදක්ෂයා හිතවත්ව උදව් කරන්නෙකි
A Scout Is Friendly And Considerate
බාලදක්ෂයා සෑම බාලදක්ෂයෙකුගේම සහෝදරයෙකි
A Scout Is A Brother To Every Other Scout
බාලදක්ෂයා ආචාරශීලි අයෙකි
A Scout Is Courteous
බාලදක්ෂයා කරුණාවන්ත තැනැත්තෙකි
A Scout Is Kind
බාලදක්ෂයා කීකරු තැනැත්තෙකි
A Scout Is Obedient
බාලදක්ෂයා සතුටින් සිටින්නෙකි
A Scout Is Cheerful
බාලදක්ෂයා සකසුරුවම් අයෙකි
A Scout Is Thrifty
බාලදක්ෂයා සිත, කය හා වචනයෙන් පිරිසිදු අයෙකි
A Scout Is Clean In Thought, Word And Deed
- බාලදක්‍ෂ පොරොන්දුව - 

මාගේ ආගම හා රට කෙරෙහි යුතුකම් ඉටු කිරීමට ද,

සෑම කල්හිම අනුන්ට උපකාර කිරීමට ද,

බාලදක්ෂ නීතියට කීකරු වීමට ද,

මාගේ අවංක විශ්වාසය උඩ මාෙග් සම්පූර්ණ උත්සාහය යෙදීමට

ගෞරව බහුමානයෙන් යුතුව පොරොන්දු වෙමි
On My Honour I Promise
To Do My Best To Do My Duty To 
My Religion And My Country 
To Help Other People At All Times
To Obey To The Scout Law
- ලෝක බාලදක්‍ෂ පදක්කම -
තරු කොන් දහය -  බාලදක්ෂ නීති දහය
පත්තිරු තුන - පොරොන්දුවේ කරුණු තුන
ඊ හිස -  නිවැරදි දිශාව හා උසස් වීම පෙන්නුම් කරයි
වෘත්තාකාර ලණුව - ලෝක බාලදක්ෂ ව්‍යාපාරයේ සමගිය/සහෝදරත්වය/එකට බැඳී   සිටින බව
පිරිමි ගැටය - ලෝක බාලදක්ෂ ව්‍යාපාරයේ සමගිය/එකට එකතුවුණූ  සහෝදරත්වය/අනුන්ට උපකාර කිරීමට බැඳී සිටින බව.

ශ්‍රි ලංකා බාලදක්ෂ ලාංඡනය

ලෝක බාලදක්ෂ පදක්කම ඇසුරින් ආචාර්ය ඩබ්ලිව්.ඒ.ආරියසේන මහතා විසින් 1962දී ලංකා බාලදක්ෂ 50වෙනි සංවත්සරය සඳහා නිර්මාණය වූ ස්වර්ණ ජයන්ති මුද්දරය සඳහා නිර්මාණය කෙරුණු පදක්කම පසුකාලීනව ශ්‍රී ලංකාවේ බාලදක්ෂ සාමාජික පදක්කම වූ බව ස්කවුටින් සඟරාව විසින් වාර්තා කර ඇත
ඉන් පෙර යුගයෙහි එංගලන්ත බාලදක්ෂයන් භාවිත කල ලෝකඩ පදක්කම මධ්‍යයෙහි CEYLON නැමති අකුරු සහිත ලෝකබාලදක්ෂ පදක්කම සාමාජික පදක්කම ලෙස භාවිතා විය
දේශීයත්වය හා සෞභාග්‍ය නිරූපනය කිරීම සඳහා නෙළුම් පෙති වටයකින් යුක්ත වන අතර ලෝක බාලදක්ෂ සලකුණ මධ්‍යයෙහි රාජ්‍ය ලාංඡනයෙහි සිටින කඩුවක් අතින් ගත් සිංහයා යොදා තිබේ
ශ්‍රී ලංකා බාලදක්‍ෂ ලාංඡනයේ අර්ථය
කඩුවක් සුරතින් ගත් සිංහයා - ශ්‍රී ලංකේය අනන්‍යතාව
තරුකොන් දහය -  බාලදක්ෂ නීති දහය
කොළ පාට - සොබා දහමට ඇති ලැදි බව / එළිමහන් දිවිය
ලා රෝස පාට - නිහතමානී බව / සමානාත්මතාව / උපේක්ෂශීලී    බව
පලා පෙති දහසය - දේශීය සංස්කෘතික ලක්ෂණ

බාලදක්‍ෂයකුට ප්‍රයෝජනවත් ගැට වර්ග 

පිරිමි ගැටය
රුවල් ගැටය
කොස් පට්ටා ගැටය
කඹ කොට කිරීමේ ගැටය
වටයක් පටලැවු වළලු දෙකේ ගැටය
ලණු අග වෙලීම
ගිණි නිවන්නාගේ පුටු ගැටය
නොලිස්සන තොන්ඩු දෙකේ ගැටය
මංපහරන්නාගේ ගැටය
ජිවිතාරක්ෂක ගැටය 
තණ්ඩෙල් ගැටය
කතිර බැම්ම
හතරැස් බැම්ම

ශ්‍රී ලංකාවේ බාලදක්‍ෂ ව්‍යාපාරය
මෙය ශ්‍රී ලංකා බාලදක්‍ෂ ව්‍යාපාරයේ 110  වන වසරයි
ලෝක බාල දක්‍ෂ ව්‍යාපාරය ආරම්භ වී වසර පහකට පසුව එනම් 1912 වසරේදී ලංකා බාල දක්‍ෂ ව්‍යාපාරය  ආරම්භ විය
ඉංග්‍රීසි ජාතික එෆ්.ජී.ස්ටීවන්ස් මහතාගේ ප‍්‍රමුඛත්වයෙන් 1912 දී ලංකා බාලදක්‍ෂ කටයුතු මාතලේ ක්‍රිස්තු දේව විද්‍යාලයෙන් ආරම්භ විය
ජුනි 02 දිනය ශ්‍රී ලංකා බාලදක්ෂ ව්‍යාපාරයෙහි ආදිකතෘ දිනය ලෙස සලකනු ලැබේ
1915 වනවිට ආචාර්යවරුන්ද ඇතුළුව ලංකාව පුරා බාලදක්‍ෂයන් ගණන 248කි
1916 දී ලෝක බාලදක්ෂ ව්‍යාපාරයේ වෘක පෝතක අංශය ඇරඹුණ දින දී ම ලංකාවේ ප්‍රථම වෘක පෝතක රැළ වන 2 වන ගාල්ල රිච්මන්ඞ් විද්‍යාලයීය පෝතක රැළෙහි ආරම්භය ද 1918 දී කොළඹ දී අරඹන ලද ලංකාවේ මුහුදු බාලදක්ෂ අංශය ද 1920 දී අරඹන ලද මානවක බාලදක්ෂ අංශය ද ස්ටීවන්ස් යුගයට අයත් වේ
ඒ අනුව එවකට දීප්තිමත් ම බාලදක්ෂ සමූහය වූ 2 වැනි ගාල්ල රිච්මන්ඩ් විද්‍යාලයෙහි පෝතක බාලදක්ෂයන් 50 දෙනෙකුගෙන් යුත් රැළක් පිහිටවනු ලැබිණ
එවකට රිච්මන්ඩ් විද්‍යාලයීය බාලදක්‍ෂ ආචාර්ය ඡේ
වී. මෙන්ඩිස් සහ එහි සහාය බාලදක්‍ෂ ආචාර්ය මෙන්ම වෘක පෝතක බාලදක්‍ෂ ආචාර්ය එස්. සී. වික්‍රමරත්න, සහාය වෘක පෝතක බාලදක්‍ෂ ආචාර්යවරුන් වූ  ටී. යූ. ද සිල්වා සහ එස්. විඡේසූරිය යන මහත්වරු කටයුතු කළහ
ශ්‍රී ලංකා බාලදක්‍ෂ ව්‍යාපාරයේ විශේෂ සිදුවීම් කිහිපයක්

'''ශ්‍රී ලංකා බාලදක්ෂ ව්‍යාපාරයේ ඉතිහාසය
'''

1907 දී  එංගලන්තයේ ඇරඹි බාලදක්ෂ ව්‍යාපාරය ඉන් වසර 5කට පසු, 1911 දී එවකට මාතලේට අනියුක්ත ව ප්‍රසිද්ධ වැඩ දෙපාර්තමේන්තුවේ (PWD) සිවිල් ඉංජිනේරුවෙකු ලෙස සේවය කළ ඉංගිරීසි ජාතික ප්‍රැන්සිස් ජෝර්ජ් ස්ටීවන්ස් මහතාට බේඩ්න් පවල් සාමිතුමා විසින් අරඹන ලද ළමා ව්‍යාපාරය ලංකාවේ ස්වදේශික දරුවන් වෙත හදුන්වාදීමේ අදහස ඇති විය
ෆැන්සිස් ජෝන් ස්ටීවන්ස් මහතා විසින් 1912 දී මාතලේ ක්‍රිස්තුදේව විද්‍යාලයේදී ශ්‍රී ලංකාවේ මුල් ම බාලදක්ෂ කණ්ඩායම ආරම්භ කරන ලදී
ප්‍රසිද්ධ වැඩ දෙපාර්තමේන්තුවේ ඉංජිනේරුවරයකු වූ ඒ මහතා සේවය කළ සෑම පළාතකම බාලදක්ෂ කටයුතු ආරම්භ කළේය
එෆ්.ජී.ස්ටීවන්ස් මහතා විසින් ක්‍රිස්තුදේව විද්‍යාලයේ බාලදක්ෂ කණ්ඩායම ආරම්භ කරනු ලැබූ ව ද එහි භාරකාරත්වය දැරීමට එතුමාට නො හැකි විය
ඒ් සදහා ක්‍රිස්තුදේව විද්‍යාලයේ එවක විදුහල්පතිතුමාගේ සොයුරු වූ එම විද්‍යාලයේ ම සේවය කල ඩී. චාල්ස් ජයසිංහ මහතා වෙත පවරනු ලැබිණ
ඒ අනුව ලංකාවේ ප්‍රථම බාලදක්ෂ නායකයා වනුයේ චාල්ස් ජයසිංහ මහතා ය
බී. පී. තුමා විසින් එෆ්. ජී. ස්ටීවන්ස් මහතා යටත්විජිත කොමසාරිස් ධුරයට පත්කරනු ලැබීමෙන් අනතුරු ව 1914දී බිතාන්‍ය බාලදක්ෂ සංගමයෙහි ලංකා ශාඛාව (British Boy Scout Association Ceylon Branch) වශයෙන් පිළිගැනීම සිදුවිය
1914 පැන නැගුණු පළමු ලෝක සංග්‍රාමයත් සමග ම එෆ්.ජී.ස්ටීවන්ස් මහතා නැවත කොළඹට ස්ථාන මාරු කරන ලැබු අතර පසුව මෙසපොතේමියාවේ යුද සේවය කැඳ වූ හෙයින් F
G පියර්ස් මහතා බාලදක්ෂ කටයුතු භාරව ක්‍රියා කළේය
එතුමාද ඉන්දියාවේ සේවයට ගිය අතර සර් එඩ්වඩ් ඩෙන්හැම්, J
H ද සේරම්, වර්නන් ග්‍රේනියර් යන ත්‍රිත්වය බාලදක්ෂ ව්‍යාපාරයේ මූලිකත්වය ගත්හ
එෆ්. ජී. ස්ටීවන්ස් මහතාගේ වසර 33ක බාලදක්ෂ ව්‍යාපාරයට කරනු ලැබූ විශිෂ්ට සේවය අගයමින් බී. පී. තුමා විසින් පෞද්ගලික ව ඇගයීමට ලක්කරමින් ‘රිදී වෘකයා’ සම්මානය ද ප්‍රදානය කරන ලද්දේ ය
ලෝක බාලදක්ෂ නායකතුමාගේ ලංකා සංචාරය 

 1921 දී පළමු වරට ලෝක බාලදක්ෂ ව්‍යාපාරයේ නායක බේඩන් පවෙල් සාමිවරයා සහ ඔලේව් සෙන්ට් ක්ලෙයාර් මැතිනියගේ ලංකාවට සැපත් වීම සිදු විය
එම අවස්ථාවේ දී ඔවුන් පිළිගැනීමට කොළඹ ගාලූ මුවදොර පිටියේ රැළියක් පැවැත්විය
1934  බී.පී. තුමා තම මෙනෙවිය සමග දෙවන වරටත් ලංකාවට පැමිණීම
ලංකා පළමු බාලදක්ෂ කණ්ඩායම්
බස්නාහිර පළාතේ පළමු ප්‍රාදේශීය ශාඛා සංගමය පිහිට වූ අතර 1913 දී මහනුවර ධර්මරාජයේ ද, 1914 දී ගාල්ල මහින්දයේ ද බාලදක්ෂ ව්‍යාපාරය ව්‍යාප්ත කළේ ය
ගාලු දිසා බාලදක්ෂ කොමසාරිස්වරයා ලෙස එෆ්. ජී. පියර්ස් මහතා ක්‍රියා කළේ ය
මින්පසු මාරුවීම් ලද දිස්ත්‍රික්ක තුළ ද බාලදක්ෂ කණ්ඩායම් ආරම්භ කරමින් බාලදක්ෂ ව්‍යාපාරය ව්‍යාප්ත කිරීමට කටයුතු කරන ලදී
1914 දී පළමුවන කොළඹ සමූහය ගාලු මුවදොර පිහිටි ක්‍රිස්තුදේව දෙව්මැදුරේ අරඹන ලදී
ඒය අාණ්ඩුකාර උතුමන්ගේ කණ්ඩායම ලෙසින් ද හැදින් වේ
1 වන මාතලේ  ක්‍රිස්තුදේව විද්‍යාලය - 1912
 1 වන මහනුවර ධර්මරාජ විද්‍යාලය - 1913
 1 වන කොළඹ අග්‍රාණ්ඩුකාරතුමාගේ කණ්ඩායම - 1914
 2 වන කොළඹ තරුණ ක්‍රිස්තියානි සංගමය - 1914
 1 වන ගාල්ල මහින්ද විද්‍යාලය - 1914
 2 වන ගාල්ල රිච්මන්ඩ් විද්‍යාලය - 1914

ශ්‍රී ලංකා බාලදක්ෂ ව්‍යාපාරයේ වැදගත් සිදුවීම් 

 1915 - මුල්ම බාලදක්ෂ සංගණනය
(බාලදක්ෂයින් / නායකයින් 248)
 1916 - පෝතක බාලදක්ෂ අංශය ආරම්භ වීම
1917 - පළමු බාලදක්ෂ රැළිය කොළඹ හැව්ලොක් පිටියේදී පැවැත්වීම
1917 දී මහනුවර ධර්මරාජ විද්‍යාලයේ බාලදක්ෂ කණ්ඩායම විසින් පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය රටවල දක්ෂතම බාලදක්ෂ සමූහයට හිමි රජුගේ ධජය දිනා ගැනීම
දෙවන වතාවටත් 1918 දී මහනුවර ධර්මරාජ විද්‍යාලයේ බාලදක්ෂ කණ්ඩායම විසින් පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය රටවල දක්ෂතම බාලදක්ෂ සමූහයට හිමි රජුගේ ධජය දිනා ගැනීම
1918 -මුහුදු බාලදක්ෂ අංශය ආරම්භ වීම
1919- තෙවන වරටත් රජුගේ ධජය දිනා ගැනීම
 1920 - පළමු බාලදක්ෂ ජම්බෝරියට තේනුවර මහතා සහභාගි වීම
1921 – B
P  තුමා හා ආර්යාව පළමු වරට ලංකාවට පැමිණීම
1924 - පළමුවන ලී පදක්කම් පාඨමාලාව මෝදරදි පැවැත්වීම
1931 - කළුතර ද සේරම් බාලදක්ෂ ජනපදය ඇරඹීම
1934 - B
P  තුමන් දෙවන වර ලංකාවට පැමිණීම
1945 - රුපියලේ වැඩ ව්‍යාපාරය ආරම්භ වීම
1952 -  පළමු ජාතික ජම්බෝරිය පැවැත්වීම
 1955 - ශ්‍රී ලංකාව ලෝක බාලදක්ෂ සම්මේලනයේ සාමාජිකත්වය ලබා ගැනීම
1957 - ශ්‍රී ලංකා බාලදක්ෂ සංගමය නීතිගත කිරීම
1962- පළමු බාලදක්ෂ මුද්දරය නිකුත් වීම
1975 පළමු ජාතික කබෝරිය පැවැත්වීම
1990 - පළමු සාක් ජම්බෝරිය පැවැත්වීම
1991 - ප්‍රථම ජාතික ඉන්ඩාබා සමුළුව පැවැත්වීම
2001 - ශ්‍රී ලංකා රැජිණ හා ජනාධිපති බාලදක්ෂ සංසදය ඇරඹීම
සමස්ත ලංකා බාලදක්ෂ රැලි

 1917 - පළමුවන සමස්ත ලංකා රැලිය, හැව්ලොක් රේස් පාඨමාලාව, කොළඹ, 
 1918 - 2 වන සමස්ත ලංකා රැලිය, බැරැක්ක, මහනුවර, 
 1919 - 3 වන සමස්ත ලංකා රැලිය, මහනුවර, 
 1921 - 4th All Ceylon Rally, හැව්ලොක් රේස් පාඨමාලාව, කොළඹ, (බී.පී.තුමාගේ පැමිණීම)
 1922  - 5 වන සමස්ත ලංකා රැලිය, මහනුවර, (වේල්ස් කුමරුගේ නැගෙනහිර සංචාරය 23 මාර්තු 1922)
 1924 - 6 වන සමස්ත ලංකා රැලිය, කොළඹ, (බ්‍රිතාන්‍ය ආණ්ඩුකාර විලියම් මැනිංගේ උතුමාණන්ගේ සමුගැනීමේ උත්සවය)

ජාතික බාලදක්ෂ ජම්බෝරි

 1952 -  පළමු ජාතික ජම්බෝරිය - කොළඹ
 1962 - දෙවන ජාතික ජම්බෝරිය - කොළඹ
 1985 - තෙවන ජාතික ජම්බෝරිය - අනුරාධපුරය
 1992 - සිව්වන ජාතික ජම්බෝරිය - කුරුණෑගල
 1998 - පස්වන ජාතික ජම්බෝරිය - මහනුවර
 2002 - සයවන ජාතික ජම්බෝරිය - ගාල්ල
 2006 - හත්වන ජාතික ජම්බෝරිය - නුවරඑළිය
 2010 - අටවන ජාතික ජම්බෝරිය - හම්බන්තොට
 2016 - නමවන ජාතික ජම්බෝරිය -යාපනය
2020- දසවන ජාතික ජම්බෝරිය-ත්‍රීකුනාමලය

ජාතික බාලදක්ෂ කබෝරි 

 1975 - පළමු ජාතික කබෝරිය - ගාල්ල
 1984 - දෙවන ජාතික කබෝරිය - කොළඹ
 1986 - තෙවන ජාතික කබෝරිය - ගාල්ල
 1995 - සිව්වන ජාතික කබෝරිය - කළුතර
 1996 - පස්වන ජාතික කබෝරිය - වත්තල / ජා ඇල
 2000 - සයවන ජාතික කබෝරිය - මීගමුව
 2004 - හත්වන ජාතික කබෝරිය - මහනුවර
 2007 - අටවන ජාතික කබෝරිය - ගාල්ල
2010 - නමවන ජාතික කබෝරිය - අඟුණුකොලපැලැස්ස
2013 - දසවන ජාතික කබෝරිය - වත්තල / ජා ඇල
2016 - එකළොස්වන ජාතික කබෝරිය - ගාල්ල

ශ්‍රී ලංකාවේ පැවති සාක් ජම්බෝරි 
දකුණු ආසියාතික භූගෝලීය කලාපය මුල්කොට ගෙන ඇති වූ කලාපීය සංවිධානය ‘සාක් ’ සංවිධානය යනුවෙන් හැඳින්වේ
SOUTH ASIAN ASSOCIATION FOR REGIONAL CO-OPERATION යන සංවිධාන නාමය සංක්‍ෂිප්ත නාමයක් වශයෙන් සාක් (SAARC) යනුවෙන් භාවිතයේ යෙදේ
සාක් යන අන්වර්ථ නාමයෙන් අදහස් වන දකුණු ආසියාතික කලාපීය සහයෝගිතා සංවිධානය නැතහොත් කලාපීය සහයෝගිතා ජම්බෝරි කීපයක් ම මේ වන විට පවත්වා අැත
1990 - පළමු සාක් ජම්බෝරිය - කොළඹ
 2000 -  දෙවන සාක් ජම්බෝරිය - නුවරඑළිය

ශ්‍රී ලංකාවේ පැවති ආසියා පැසිපික් කලාපීය ජම්බෝරි 
ශ්‍රී ලංකා බාලදක්ෂ ව්‍යාපාරය ආරම්භ කර වසර 100ක් ගත වන 2012 වර්ෂය ශ්‍රී ලංකාවේ බාලදක්ෂ ව්‍යාපාරයට සුවිශේෂී සන්ධිස්ථානයකි
ඒ් වෙනුවෙන් සියවස ජම්බෝරිය මහින්ද රාජපක්ෂ ජනාධිපතිතුමාගේ ප්‍රධානත්වයෙන් දඹුල්ලේ කණ්ඩලම ඩී.එස්.සේනානායක පිටියේ දී පැවැත් විය
29 වැනි ආසියා පැසිෆික් කලාපීය ජම්බෝරිය රටවල් 20 බාලදක්ෂයින් සහභාගී වූහ
ශ්‍රී ලංකා බාලදක්ෂ සංගමය අයත්වන ආසියා පැසිෆික් කලාපීයරටවල බාලදක්ෂයන් විසින් පවත්වන කලාපීය ජම්බෝරි 30 මේ වන විට පවත්වා අැත
2012 - 29වන කලාපීය ජම්බෝරිය - දඹුල්ල

ජාත්‍යන්තර ජම්බෝරි 
ලෝක බාලදක්‍ෂ සංගමය විසින් සංවිධානය කරනු ලබන ජාත්‍යන්තර ජම්බෝරි කීපයක් ද අැත
ගුවන් ජම්බෝරිය jamboree on the air ( JOTA)
 අන්තර්ජාල ජම්බෝරිය jamboree on the internet (JOTI)
 කෙටිපණිවිඩ ජම්බෝරිය jamboree on the sms (JOTS)

ලෝක බාලදක්ෂ ජම්බෝරි 
ලෝකයේම බාලදක්ෂයින් වෙන්වෙන් පැවැත් වූ පළමු ජම්බොරිය වන්නේ බී.පී.තුමාගේ ප්‍රධානත්වයෙන් 1920දී ලන්ඩන් නුවර ඔලිම්පියාහි පැවැත් වූ පළමු ජම්බෝරියට ලෝකයේ රටවල් 34කින් බාලදක්ෂයින් 8,000ක් සහභාගී වූහ
අවසන් වරට පැවැත් වූ 23 වැනි ලෝක බාලදක්ෂ ජම්බෝරිය 2015දී ජපානයේදී පැවැත්විය
ඒ සඳහා රටවල් 216ක් නියෝජනය කරමින් ලොව පුරා බාලදක්ෂයින් 32000ක් මෙවර ජම්බොරියට එක්වූහ
ශ්‍රී ලංකා බාලදක්‍ෂ පදක්කම් ක්‍රමය

සිඟිති අංශය 

 සාමාජික පදක්කම
 සතුට
 දිනුම

පෝතක අංශය 

සාමාජික පදක්කම් 
ලෝකඩතරු පදක්කම්
රිදීතරු පදක්කම්
රන්තරු පදක්කම්

බාලදක්‍ෂ අංශය 

 ජාතික බාලදක්ෂ සාමාජික පදක්කම
බාලදක්ෂ ආචාර්යවරයාගේ ප්‍රදානය
සමූහ බාලදක්ෂ ආචාර්යවරයාගේ ප්‍රදානය
දිසා කොමසාරිස් ප්‍රදානය
ප්‍රධාන කොමසාරිස් අභියෝගතා ප්‍රදානය (අනිවාර්ය ප්‍රදානයක් නොවේ

මූලාශ්‍ර
පරිශීලක
Scouting magazine
https
//baladakshaya
com
http
lk/
http
srilankascouts
lk/si/component/content/article/76.html
ද්වීධ්‍රැවීය සන්ධි ට්‍රාන්සිස්ටරය (බීජේටී) යනු ට්‍රාන්සිස්ටර වර්ගයකි
මෙම ත්‍රි-අග්‍ර උපාංගය මාත්‍රණය කල අර්ධසන්නායක ද්‍රව්‍යයන් උපයෝගී කොට නිෂ්පාදනය කර ඇති අතර වර්ධන කාර්යයක් සඳහා හෝ ස්විචයක් ආකාර කාර්යයන් සඳහා හෝ  භාවිත කල හැක
ද්වීධ්‍රැවීය ට්‍රාන්සිස්ටර එලෙස නම් කර ඇත්තේ ඒවායේ ක්‍රියාකාරිත්වය ඉලෙක්ට්‍රෝනයන් හා කුහරයන් යන දෙක මතම රඳා පවතින නිසාය
බහුතර වාහකයන් ගලා යෑම මත යැපුනද, ට්‍රාන්සිස්ටර ධාරාවෙන් වැඩි කොටසක් සුළුතර වාහකයන් ගලා යෑම මත රඳා පවතින හෙයින් බීජේටී වර්ගීකරණය වනුයේ 'සුළුතර-වාහක' උපාංගක් ලෙසය
|- align = "center"
|  || PNP
|- align = "center"
|  || NPN

හැඳින්වීම

NPN ට්‍රාන්සිස්ටරයක්, හවුලේ භාවිත කරන ඇනෝඩ ප්‍රදේශයක් හා දියෝඩයන් දෙකකින් සමන්විත ලෙස සැලකිය හැක
සාමාන්‍ය භාවිතයේදී, පාදම–විමෝචක සන්ධිය පෙර නැඹුරුවකට ලක්කිරීම හා පාදම–සංග්‍රාහක සන්ධිය පසු නැඹුරුවකට ලක්කිරීම සිදු කෙරේ
උදාහරණයක් ලෙස NPN ට්‍රාන්සිස්ටරයක, පාදම–විමෝචක සන්ධියට ධන වෝල්ටීයතාවක් යෙදූ කල, තාපජ ලෙස ජනනය වූ වාහකයන් හා හායිත පෙදෙසෙහි විකර්ෂක විද්‍යුත් ක්ෂේත්‍රය අතර සමතුලිතතාවය අසමබර වී, තාපජ ලෙස ජනනයවූ ඉලෙක්ට්‍රෝන වලට පාදම පෙදෙසට තල්ලුවී යෑමට අවස්ථාව ලබා දෙයි
මෙම ඉලෙක්ට්‍රෝක පාදම පෙදෙස ඔස්සේ විමෝචකය අසල අධි සාන්ද්‍රණයක් ඇති කලාපයෙහි සිට සංග්‍රාහකය අසල අව සාන්ද්‍රණයක් ඇති කලාපය වෙතට ඔබමොබ සැරිසරයි  (හෝ "විසරණය වෙයි")
පාදම p-වර්ගය ලෙස  මාත්‍රණය කිරීම හේතුවෙන්, පාදමෙහිදී කුහර බහුතර වාහක වන බැවින්, පාදමෙහි ඇති ඉලෙක්ට්‍රෝන හඳුන්වන්නේ සුළුතර වාහකයන් ලෙසය
ට්‍රාන්සිස්ටරයක පාදම පෙදෙස පටු ලෙස නිමැවිය යුත්තේ,  අර්ධසන්නායකයේ සුළුතර වාහක ආයු කාලයට වඩා අඩු කාලයකදී එය හරහා වාහක විසරණය වීම තුලින්, සංග්‍රාහක–පාදම සන්ධිය වෙතට ලඟාවීමට පෙර ප්‍රතිසංයෝජනය  වන්නාවූ වාහක ප්‍රතිශතය අවම මට්ටමක පවත්වා ගෙන යෑම උදෙසාය
පාදමෙහි ගනකම, ඉලෙක්ට්‍රෝනයන්හි  විසරණ පරාසයට වඩා අඩු විය යුතුය
සංග්‍රාහක–පාදම සන්ධිය පසු-නැඹුරු කරනුයේ, සංග්‍රාහකයෙන් පාදම වෙතට ඉලෙක්ට්‍රෝන තල්ලුව සුළුවෙන් සිදුවන අතරතුර, පාදම ඔස්සේ සංග්‍රාකය දෙසට විසරණය වන ඉලෙක්ට්‍රෝන,  සංග්‍රාහක-පාදම සන්ධියෙහි හායිත පෙදෙසෙහි විදුලි ක්ෂේත්‍ර‍ය පිහිටෙන්, සංග්‍රාහකය වෙතට වේගයෙන් ඇදී යෑම සහතික වනු පිණිසය
ට්‍රාන්සිස්ටර
උප්පත්ති කථාව පරිදී, සොදොම් (, ග්‍රීක Σόδομα) සහ ගොමෝරා (, ග්‍රීක Γόμορρα)  දෙවියන්වහන්සේ විසින් විනාශ කරන ලද නගර දෙකකි
ඉතිහාසය හා විකාශනය

සමාජ ව්‍යුහය

ජනප්‍රවාද හා වෘතාන්ත

පිහිටීම
ශ්‍රී ලංකාවේ කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ මොරතිහ ගම පිහිටා ඇත
සිතියම් සහ මාර්ග
අන්තර්ජාලානුසාරයෙන් මොරතිහ සිතියම 730'24"N 8029'21"E 
කුරුනෑගල සිතියම

සෞන්දර්ය
ඇතැම්විට සරල ලෙස චන්ද්‍රගුප්ත  ලෙස හැඳින්වෙන, චන්ද්‍රගුප්ත මෞර්ය (සංස්කෘත
चन्द्रगुप्त मौर्य), (උපත ක්‍රිපූ 340 ගණන්, පාලනය ක්‍රිපූ 320 ගණන්  – ක්‍රිපූ 298 ගණන් ), මෞර්ය අධිරාජ්‍යයේ නිර්මාතෘ විය
ඉන්දියානු අර්ධද්වීපයෙහි වැඩි කොටසක් එක්සේසත් කිරීමෙහි ලා චන්ද්‍රගුප්ත සමත් විය
ඉන්දියාව පළමුවෙන් එක්සේසත් කළ තැනැත්තා ලෙසද ඉන්දියාවේ පළමු සැබෑ අධිරාජයා ලෙසද චන්ද්‍රගුප්ත සැලකීමෙහි ලා ඉහත කරුණ ඉවහල් විය
විදේශීය  ග්‍රීක හා ලතින් විස්තරයන්හි, චන්ද්‍රගුප්ත හැඳින්වෙනුයේ සන්ඩ්‍රොකුප්ටොස් (Σανδρόκυπτος), සන්ඩ්‍රොකොට්ටොස් (Σανδρόκοττος) හෝ ඇන්ඩ්‍රොකොට්ටුස් ලෙසිනි
චන්ද්‍රගුප්තයන්ගේ විජයග්‍රහණයන්ට පෙරාතුව, කුඩා ප්‍රාදේශීය රාජධානින් ගණනාවක් වයඹදිග අර්ධද්වීපය තුළ සිය බලපරාක්‍රමය පැතිරවූ අතර,  ගංගානදී ආශ්‍රිත තැනිතලාව තුල ජයකෙහෙලි නැංවූයේ නන්ද අධිරාජ්‍යයයි
චන්ද්‍රගුප්තයන්ගේ අභිභවනයන්ට පසුව, මෞර්ය  අධිරාජ්‍යය නැගෙනහිරින් බෙංගාලය සහ ඇසෑමය සිට, බටහිරින් ඇෆ්ගනිස්තානය හා බලුකිස්තානය දක්වාද, උතුරින් කාශ්මීරය(වයඹ) හා නේපාලය(ඊසාන)  සිට, දකුණින් ඩෙකෑන් සානුව දක්වාද පැතිරිණි
ඔහු යම්තම් 20 වැනි වියපත් වත්ම ඇලෙක්සැන්ඩරයන්ගේ මැසිඩෝනියානු මාණ්ඩලිකයන් පරාජය කිරීම හා නන්ද අධිරාජ්‍යය අභිභවනය කිරීමෙහි සිට, දකුණුදිග ආසියාව තුළ මධ්‍යගත පාලනය නතු කර ගැනීම දක්වා විහිදෙන, ඔහුගේ මස්තකප්‍රාප්තීන්, ඉන්දියානු ඉතිහාසයේ අති සුප්‍රකට සිද්ධීන් ලෙස තවමත් සැලකේ. වසර දෙදහසක් ඉක්මවීමෙන් පසුවද, චන්ද්‍රගුප්ත හා, මහා අශෝක ඇතුළු ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයන්ගේ සම්ප්‍රසාධනයන්, දකුණු ආසියාතික හා ලෝක ඉතිහාසයෙහි පුරාවෘත්ත අධ්‍යයනයෙහි විෂය වස්තූන්ව පවතියි
ග්‍රීසියේ සෙලියුසිඩ් රාජ්‍යයේ පාලකයා වන සෙලියුකස් I සමඟ චන්ද්‍රගුප්ත නැවතත් යුද්ධයකට එළඹුණි
305 පූර්ව ‍පොදු යුගයේදී ඇති වූ මහා සංග්‍රාමයේ දී ඔහු විසින් ඉන්දියාවේ වයඹ දිග ප්‍රදේශ නැවතත් අල්ලාගැනීමට උත්සාහ කරන ලදි
එහෙත් ඔහු අසාර්ථක විය
අවසානයේ පාලකයෝ දෙදෙනා සාම ගිවිසුමකට එකඟ වූහ
‍රණකාමී ගිවිසුම අවසන් විය
රජ පෙළපත් අතර විවාහ සම්බන්ධතා සහ ග්‍රීසියේ වැසියන් සහ ඉන්දියානු වැසියන් අතර විවාහ සම්බන්ධකම් ගොඩ නැගුණි
චන්ද්‍රගුප්තට පැර‍පාමිසාදය (කාම්බෝජ සහ ගාන්ධාර), ඇරකෝසියා (කන්දහාර්) සහ ගෙඩ්රෝසියා( බලුකිස්ථානය) යන මාණ්ඩලික ප්‍රදේශ හිමි වූ අතර  සෙලියුකස්I ට යුධ ඇතුන් 500 ක් ලැබුණි
301 වන පූර්ව ‍‍පොදු යුගයේ දී  ඇති වූ ඉප්සස් යුද්ධයේ දී බටහිර හෙල්ලනිස්ටික් රජු පරදා ජයග්‍රහණය ලැබීමට සෙලියකස් I  ට ඇතුන් බෙහෙවින් උපකාරී විය
අනතුරුව ජාත්‍යන්තර සම්බන්ධතා පිහිටවූ අතර ඵෙතිහාසික වෙගස්තීනුවන්, ඩෙයිමාකෝස් සහ ඩයිනිසියස් වැනි ග්‍රීසින් කිහිපදෙනෙකුම මයුර රජ මාළිගයේ වාසය කළහ
චන්ද්‍රගුප්ත, පාඨලීපුත්‍රයේ විශාල පාලක මණ්ඩලයක් සහිතව ශක්තිමත් මධ්‍යම රාජ්‍යයක් පිහිට වුයේය
මෙගස්තීනුන්ට අනුව මෙම මාළිගය ද්වාර 64 කින් සහ කුළුණු 570 කින් යුක්ත දැවමය බිත්තියකින් වටවී තිබුණි
එය අසිරිමත් අසමසම සූසා සහ එක්බැටානා වැනි මාළිගාවලටත් තරඟකාරී එකක් විය
චන්ද්‍රගුප්තගේ පුත් බින්දුසාර, ඔහුගේ  මයුර රාජ්‍යයේ පාලනය දකුණු ඉන්දියාව දක්වා ව්‍යාප්ත කළේය
ඔහුගේ  මාළිගයේ ඩෙයිමාකස් (ස්ට්‍රාබෝI 70 ) නම් ග්‍රීක තානාපතිවරයෙක් ද සිටියේ ය
මූලාශ‍්‍ර

ඉන්දියාව
බලාපුවඩුගේ අජන්තා වින්ස්ලෝ මෙන්ඩිස් (උපත මොරටුවෙහිදී,  1985 මාර්තු 11 දිනදී) යනු ශ්‍රීලාංකීක ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායමට ක්‍රීඩා කරන  ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයෙකි
දකුණු-අත් ලැසි-මද වේග පන්දු යවන්නෙකු ලෙස වර්ගීකරණයට ලක් වුවද, අජන්තා මෙන්ඩිස් යනු ගුග්ලි, පිට-බිඳුම් (ඕෆ් බ්‍රේක්), උඩු-දඟ (ටොප් ස්පින්), ලැසි-ඉපිලුම් (ෆ්ලිපර්ස්) සහ පා-බිඳුම් (ලෙග් බ්‍රේක්) යන පන්දු යැවීම් ශෛලීන් මිශ්‍රණයක් උපයෝගී කරගන්නා දඟ පන්දු යවන්නෙකි
ඔහු සතුව ඇති පන්දු එවීමේ ශෛලීන් සමුදාය හමුවේ පිතිකරුවන් වික්ෂිප්තව අන්දමන්දව ඔහුගේ නිත්‍ය පන්දු එවීම කුමක්දැයි තෝරාබේරා ගැනුමට නොහැකිව අවිනිශ්චිතව ලතැවුනු අවස්ථා එමටය
මෙන්ඩිස්, 2007-08 ක්‍රීඩා වාරයෙහිදී, ශ්‍රී ලංකා යුද්ධ හමුදාව සඳහා වඩාත් ඵලදායී කඩුළු දවා ගන්නා වූ අතර, 10.56ක සාමාන්‍යයක් ඇතිව හා කඩුළු දවා ගැනීමේ සීඝ්‍රතාවය 31 ක් සහිතව කඩුළු 46ක් තරග හයකදී හිමි කර ගත්තේය
හමුදා ජීවිතය 
සාමාන්‍ය සෙබෙලකු ලෙස ශ්‍රී ලංකා යුද්ධ හමුදාව වෙත අැතුලත් වීමෙන් පසු ශ්‍රී ලංකා කාලතුවක්කු රෙජිමේන්තු ක්‍රිකට් කණ්ඩායමට ක්‍රීඩා කරමින් දක්ෂතා දැක්වීමට සමත්විය
ඉන්පසු ශ්‍රී ලංකා ජාතික කණ්ඩායමේ ප්‍රභල පන්දු යවන්නෙකු වශෙයන් දැක්වූ වාර්තාගත දක්ෂතා හේතුවෙන් යුද්ධ හමුදාව තුල කොමිෂන් ලත් නිලධාරියෙකු ලෙස උසස්වීම් ලද අතර, වර්තමානයේ ලුතිතන්වරයෙකු වශයෙන් ඔහුගෙ සේවය යුද හමුදාව වෙත ලබාදෙයි
මූලාශ්‍ර

බාහිර සබැදි 
Cricinfo profile
How to bowl the Carrom Ball
http
indianexpress
com/story/330604.html
http
//content-pak
cricinfo
com/magazine/content/story/359207.html
http
tehelka
com/story_main39.asp
filename=hub280608theslowkiller
asp 

1985 උපත්
ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයෝ
ශ්‍රී ලාංකික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයෝ
(Końskowola, IPA
[kɔɲskɔ'vɔla]) යනු අග්නිදිග පෝලන්තයේ ග්‍රාමයකි
මෙය පිහිටා ඇත්තේ පුලාවි හා කුරුෆ් අතර කුරුකා ගඟ අසබඩය
2004 වර්ශය වන විට මෙහි ජනගහනය 2188 කි
පෝලන්තය
බුදුදහමට අනුව වත් පිළිවෙත් පුරන්නකු තුළ පහළ වන විශේෂිත ඤාණ අතුරෙන් භයතුපට්ඨාන ඤාණය තුළින් චිත්ත අභ්‍යන්තරයේ පහළ වන අකුසල චේතනා, පාප ක්‍රියා බවට පරිවර්තනය වීම වළක්වයි.

පාප ක්‍රියා කිරීමට ලැජ්ජා හෝ බිය නැති නිසාම මිනිස්සු සිත, කය, වචනය යන තිදොරින් අකුසල් රැස් කර ගනිති
පව් කිරීමට ලැජ්ජා හෝ බිය නැති පුද්ගලයකු බවට පත්වන්නේ ධර්මතා පිළිබඳ ඔවුන්ගේ අනවබෝධය හා නොදන්නාකමයි
එවැනි අය බුදුරජාණන් වහන්සේ නම් කර ඇත්තේ බාලයන් ලෙස ය
මහාමංගල සූත්‍රයේ දී බාලයන් ඇසුරු කිරීමෙන් වළකන ලෙස 'අසේවනාච බාලානං' යනුවෙන් දේශනා කොට ඇත
ප්‍රාණඝාතය, හොරකම් කිරීම, වැරැදි කාම සේවනය, බොරු කීම, කේලාම් කීම, පරුෂ වචන කීම, හිස්වචන කීම, මිථ්‍යා දෘෂ්ඨි අභිධ්‍යා, ව්‍යාපාද යන දස අකුසල් කිරීමට යොමු වන්නේ භයතු පට්ඨාන ඤාණය නැතිවීම නිසා ය
දඬුවම් හා අපකීර්ති අවලාද ඇති වෙතැයි යන හැඟීමෙන් පව්කම් වලින් වැළකී සිටීමකි
එවැනි සිත් ඇති අය බොහෝ විට අන් අයට නොහැගෙන නොපෙනෙන පරිදි රහසින් හෝ පවුකම් වලට පෙළඹෙන අය බවට පත්වෙති
භයතු පට්ඨාන ඤාණය පහළ වූවකු ගේ සිත තුළ අකුසල කර්ම සිදුකිරීමෙන් ඇති වන ඵලවිපාක ගැන මනා අවබෝධයක් ඇති නිසා, මෙලොව පරලොව වශයෙන් අත්විඳින්නට වන භයානක ප්‍රතිඵල කිසිම සැකයකින් තොරව දන්නා නිසාත්, එසේම විශ්වාස කරන නිසාත් පව් කිරීමට බිය වෙයි
ගිනි පෙල්ලෙන් බැට කෑ අයකුට ඒ නිසා ඇති වන වේදනාව අත්දැකීමෙන් දන්නා නිසා කණා මැදිරි එළියටත් බිය වන්නාක් මෙන් පව් කළොත් ලැබෙන ප්‍රතිඵල ගැන සැක හැර දන්නා භයතු පට්ඨාන ඥාණයෙන් යුක්ත වූවෝ සුළු වෙන් හෝ පවක් කිරීමට බිය වෙති
භයතු පට්ඨාන ඤාණයෙන් යුක්ත පුද්ගලයා ජාති, ජරා, මරණ ආදී ඝෝර භව දුක් ගැන ඇති අවබෝධය හේතුවෙන් සතර අපාය, ප්‍රේත යෝනිය, තිරිසන් අපාය ආදී දුගති වල ඉපදී දුක් විඳීමට හේතු වන පාපා කර්ම කිසිම හේතුවක් නිසා කිරීමට බිය වෙයි
නව විධ විදර්ශනා ඤාණ අතරත් දසවිධ විදර්ශනා ඤාණ අතරත් භයතු පට්ඨාන ඤාණය ඇතුළත්ව ඇත
ඉන් අදහස් වන්නේ විදර්ශනා නුවණින්ම භයතු පට්ඨාන ඤාණය වඩවා ගත යුත්තක් බවයි.

සසරේ ඇති බියකරු ස්වභාවය නොදන්නා නිසා බොහෝ අය කිසිම ලජ්ජාවක් බියක් නැතිව පාප කර්ම කරති
සිත, කය, වචනය යන තිදොරින් කරන පාප කර්මවලට අනුව මෙලොව පරලොව වශයෙන් සිදුවන හානිය ගැන හොද වැටහීමක් ඇතිවන්නේ භයතුපට්ඨාන ඤාණය තුළිනි
හොර බොරු වංචා කපටිකම් කර මෙලොව වශයෙන් විශාල දියුණුවක් ලබා සැප සම්පත් භුක්ති වින්දත් එම සැප සම්පත් දැහැමින් උත්සාහයෙන් වීර්යයෙන් ලබා ගත් දේ නොවන බව එවන් කොනකුගේ යටි සිත දකියි
ඒ නිසා මෙලොව වශයෙන් බාහිර ලෝකයට පෙන්වන ලොකුකම් හයිය, ඔවුන්ගේ අධ්‍යාත්මය තුළ ඇති වී නැති බැවින් තමා කළ පව්කම් යටිසිතින් කොඳුර කොඳුර මතකයට නැගෙන මොහොතක් මොහොතක් පාසා පසුතැවිල්ලෙන් පෙළෙන අයෙකු බවට පත්වෙයි
මෙම ස්වභාවය ටිකෙන් ටික ශරීරය දුර්වල වෙමින් මහලු වන විට වැඩි වැඩියෙන් දැනෙන්නට වෙයි
මරණාසන්න මොහොත වන විට කර්මයක් හෝ කර්ම නිමිත්තක් වශයෙන් මෙම සිත් නිතර නිතර පහළවීම හේතුකොට ගෙන මානසික තත්ත්වය බෙහෙවින් දුර්වල වීම මෙන්ම අපිරිසුදු වීම ද සිදුවෙයි
මරණාසන්න මොහොත වන විට කර්ම හෝ කර්ම නිමිති වශයෙන් මෙම සිත් නිතර නිතර පහළ වෙයි
එබැවින් බොහෝ විට අවසාන වශයෙන් පහළ වන භවාංග සිත මෙන්ම චුති සිත බවට එවැන්නක් පත්වුවහොත් මරණින් පසු පේ‍්‍රත ලෝක, තිරිසන් අපාය වැනි දුගති යන පුනර්භවයක් ලැබෙයි
මෙම දුගතිගාමි භව චක්‍රය ගැන කිසිම සැකයකින් තොරව දැනීමක් ඇති වන්නේත්, විශශ්වාසයක් පිළිගැනීමක් ඇති වන්නේත් භයතු පට්ඨාන ඤාණය නමැති විදසුන් නුවණ මුහුකුරා ඇති තරමට ය
එබැවින් එවැනි නුවණක් ඇති අය මොනම හේතුවක් නිසා හෝ පාප ක්‍රියාවලට පෙළඹෙන හෝ අනුබල දෙන පුද්ගලයෝ නොවෙති
ශ්‍රද්ධා බුද්ධ සම්පන්න බෞද්ධයෝ ධර්මය කෙරෙහි සැක නොඋපදවා අකුසල විපාක විශ්වාස කරමින් තම ජීවිත තුළට සැනසීම උදා කර ගත්හ
අතීතයේ විසූ මුතුන්මිත්තෝ මේ සඳහා බෝහෝ විට පන්සිය පනස් ජාතක පොතේ කතා ආදර්ශයක් කර ගත්තා සේ පේ‍්‍රතවත්ථු, විමානවත්ථු කතා ද ථෙර ථෙරී අපදානද ඒවායින් කියැවෙන කර්ම විපාකද විශ්වාස කළහ
එම කතා සිය දරු මුණුපුරන්ට ඉගැන්වූහ
අද කුඩා දරුවන්ට කතා කියාදීමේ සම්ප්‍රදාය බොහෝ නිවෙස් තුළ දකින්නට නැති අතර, ඒ වෙනුවට රූපවාහිනි වැනල් මගින් විකාශනය කරන කාටුන් චිත්‍රපට බැලීමට යොමුව ඇත
එමගින් දරවන්ට තාවකාලික විනෝද ආශ්වාසයක් මිස පව් පින් හෝ අපාය දිව්‍ය ලෝක, බ්‍ර‍්‍රහ්ම ලෝක ගැන හැඟීම් සිත් තුලට ඇතුළු වන්නේ නැත
යම්කිසි කථාන්තරයක් දරුවකු අසා සිටින විට එම කතාවට අදාල චිත්ත රූප ඒ ඒ අයගේ දැනීමට අනුව සිත තුළ මැවෙයි
එය අසා සිටින දරුවාගේ නිර්මාණාත්මක දැනීම සංවර්ධනය වීමට ද එය හේතු වෙයි
විශ්ව සාහිත්‍ය කෘති පවා පසුව බිහිවන්නේ එසේ ඔවුන් තුළ ඇතිවන දැනීම් හා හැඟීම් නිසා ය
මෙකල බහුතරයක් වැඩි හිටියන් තුළ පවා සතර අපාය, පේ‍්‍රත ලෝක, දිව්‍ය ලෝක, බ්‍රහ්ම ලෝක ගැන සැක සංකා මිස විශ්වාසයක් නැත
මේ නිසා වැඩි දෙනෙකු තුළ ඤාණයක් වශයෙන් භයතු පට්ඨාන ඤාණය වැඩෙන්නේ නැත
කිසියම් විෂයයක් පිළිබඳ දැනීමක් හේතුකව ඇති වන්නේ නැත
ඒ සඳහා දැන ඉගෙන ගෙන, එසේ ඉගෙන ගත් දේ පිළිබඳ සොයා විමසා බැලීමක් අවශ්‍ය ය
එසේ නම් භයතු පට්ඨාන ඤාණය පහළ වීමටත් බුදු දහම අනුව ධර්මතා ගැන දැන ඉගෙන ගෙන, ඒ ගැන විමසා බලා ධර්මය අවබෝධ කර ගැනීම අවශ්‍ය ය
එසේ සත්‍යාවබෝධය ලැබෙන විට සංසාර ගමනේදී ඒ ඒ ඝෝර භව තුළ දී අත්විඳින්නට සිදුවන අප්‍රමාණ වූ භයානක දුක්කම්කටොලු පිළිබඳ ඇතිවන දැකීම නිසා භයතු පට්ඨාන ඤාණය උපදියි
එයම පුද්ගලයා පාපයෙන් වැළැක්වීමට හේතු වෙයි
අකුසල්
බුදු දහම සහ බුද්ධාගම
lakehouse
lk/budusarana/2008/07/10/tmp
ID=fea03       

ධාතු විස්තරය, කොහොඹ යක්කම හෙවත් විජේරාජ කතාව, ගොයම් කවි, සත් අඩි උපත, ඔංචිලිවාරම්, තලමල විස්තරය, කෝකිල සන්දේශය, කඩතුරා කවි, සන්නි කවි, දැදුරුඔය අසබඩ විත්ති, අපේ හෙළ සිංහල ඉතිහාසය ආදී විවිධ කෘතීන්හි දැකීමට ලැබෙන නාමයකි මක්කම
පොළොන්නරු යුගයෙන් පසුව ලියැවුණු විහාර අස්න නම්වූ විහාර නාමලේඛනය, පසුව මහ පිරිත් පොත හෙවත් පිරුවානා පොත්වහන්සේට ද ඇතුළත් කර ඇත
මෙම තොරතුරු අනව මක්කම නම් වූ නගරයක් සහ මක්කම නම් වූ විහාරයක් පිළිබඳව තොරතුරක් හෙළිවේ
දැනට ලෝකයේ සම්මත වී ඇති ලෝක සිතියම් පළමුව නිර්මාණය කර ඇත්තේ ගී‍්‍රක් ජාතික ටොලම් විසිනි
ටොලමිගේ ලංකා සිතියමට ඇතුළත් කර ඇති ග්‍රාම නාම පිහිටි ස්ථාන අනුව මල්වතු ඔයත් කලාඔයත් අතර ප්‍රදේශය මරගන ලෙස සඳහන් කර තිබේ
ඉතිහාසයේ සඳහන් වන පරිදි ටොලමි ජීවත්ව සිටියේ ක්‍රි
ව. 140 කාලයේය
එදවස ලංකාවේ රජතුමා වූයේ ගජබා රජතුමාය යන්න ඉතිහාසයේ සඳහන් ය
ගජබා රජතුමා සොළී දේශයට පිහිනා ගියේ මෙම අසලින්ය
ඒ බව මෙසේ දැක්වේ
මෙකල රජ කළ පවර ගජබා නිරිඳු මාවටුපුරෙන් සොළි ර               ට
එකල සැටවස් පුරා ගෙන ගිය දොළොස් දහසක් දනන් සිර කො     ට
අසා රැහැණිවැ ගදා ගෙනැ පසළොස්රියන් තුන්රියන් දිග ව             ට
මුද පිනා උරතලෙයි ගෑ සඳුන් නොමකා ගොසින් එතර                     ට

ගජබා රජතුමා ගේ මාමා වූ මහල්ලකනාග රජතුමාගේ පුත්‍රයෙකි
කණිටඨතිස්ස රජතුමා මෙතුමා ක්‍රි
ව. 165 – 193 අතර කාලයේ වසර 28 ක් ලක් රජය කරවූ බව වංශකථා වළ සඳහන් ය
කණිටඨතිස්ස රජතුමා විසින් පිහිටුවන ලද සෙල්ලිපියක මගනනකර (මගනනගර) යන්න සඳහන් ය
කලාඔය ආසන්නයේ ඇති ඔච්චාපුකල්ලුවේ කැලෑවට ගිය විහාරයක් කුඹ විහාරය ලෙස සඳහන් වන්නේ සෙල්ලිපියකය
එහි සඳහන් පුවතට අනුව හෙළි වන්නේ මගන නකරයෙහි වෙවල මිතියෙහි වූ චුදනක වැව කුඹ විහාරයට පූජා කර ඇති බවයි. ( “
ටොලමිගේ සිතියමෙන් ද විල්පත්තුවේ ඔච්චාපුකල්ලුවේ ඇති කනිට්ඨතිස්සගේ (167 –186) ශිලාලිපියෙන් ද පැහැදිලි වනුයේ මගණ පිහිටා තිබුණේ බටහිර වෙරළෙහි මෝදරගම් ආරේ මෝය සමීපයේ බවය
” (පුරාතන හා මධ්‍යතන ලංකාවේ ඓතිහාසික ස්ථාන විස්තරය
96 පිට) මෙහිම ඇති පැරණි සෙල්ලිපියකට අනුව මෙම ගල්ලෙන් විහාරය පළමුව කරවා ඇත්තේ කණරජතුමා ය
රඣ – කණශ - පුත – කණශ - ලෙණෙ – අගත- අනගත – චතුදිශ - ශගශ Rajha – Kanasa puta rajhaputa – Kanasa – lene agata – anagata – catudisa – sagasa (INSCRIPTION OF CEYLON
VOI
1 P
09.NO 111)කණරජතුමා යනු, බම
කුබ
(බම්බා, කුම්බා) Parumaka – Bama – puta – parumaka – Tisaha lene SagaSa No 130 යන රජවරු දෙදෙනාගේ පිය රජතුමා ය
කුම්බා රජතුමාගේ දියණිය අල්ලිරාණි හෙවත් වල්ලිකුමරිය ය
මැය සරණ පාවාගෙන සිටියේ ගිරිභද්‍ර සෙන්පතිතුමා ය
බුදුරදුන් කලාඔය දිගේ ගිරිබාවට වඩින විට බුදුරදුන්ට බාධා කළේ මොහු ය
ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ මොහුට විෂකුම්භ සූත්‍රය දේශනා කළේ ඉහත සඳහන් කළ කුඹ විහාරයේ දී ය
මෙය සඳහන් වන්නේ අප්‍රකට පුස්කොළ ග්‍රන්ථයක් වන යක්‍ෂ ගෝත්‍රිකයින්ගේ වරිගපූර්ණිකාවයෙහි ය
එම ග්‍රන්ථයෙන් උපුටා ගත් කොටසක් සිංහල පරිවර්තනය මෙසේ ය
කලාඔයට ආසන්න විල්පත්තු (කඳුරු පදියම) කැලෑවේ පිහිටි වැලි වෙහෙර ද බුදුන්ගේ ශ්‍රී පාද පත්මයෙන් පවිත්‍ර වූ ස්ථානයකි
නර්මදා නදියේ වැලි තලාවක බුදුන්ගේ එක් සිරිපතුලක් පිහිටා ඇති බව (නම්මදාය නදියා පුලිනේචතීරේ) බෞද්ධයෝ විශ්වාස කරති
එය කවර ස්ථානයක පිහිටියක් ද යන්න මතභේදයකට තුඩු දී ඇත්තකි
බුදුන්ගේ වැඩම කිරීම වැළැක්වීම සඳහා ගිරිභද්‍ර සෙන්පතිතුමා විසින් යෙදූ හමුදාව අවි බිම තබා බුදුන්ගෙන් බණ ඇසූ ස්ථානය වැළි වෙහෙරයි
එනට ඒකරාශී වූ යක්‍ෂ ගෝත්‍රිකයන්ගේ ඉල්ලීම පරිදි ශ්‍රී පාද ලාංඡනයක් පිහිටුවා වදාළ බව ජනප්‍රවාදයෙහි එයි
ශ්‍රී පාද වන්දනාව ශ්‍රී ලාංකිකයන්ට ආවේණික වන්දනා ක්‍රමයක් වූ බැවින් එම ශුද්ධ භූමි සතරම ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටන්නට ඇතැයි විශ්වාස කළ හැකි ය
බුදුරජාණන් වහන්සේ ධූමක කද්දිර නම් යක්‍ෂ ගෝත්‍රික ජන පදයට වැඩම කිරීම අප්‍රකටව පැවතීම නිසා මේ වටිනා ස්ථාන පුරාවිද්‍යාවේ අවධානයට යොමු නොවීම කණගාටුවට කරුණකි
” (කර්තෘ ශාස්ත්‍රපති පණ්ඩිත මානෑවේ විමලරතන හිමි ජයබිම ත්‍රිපිටක ධර්මායතන පිරිවෙන මැදගම මහගල්කඩවල 2001/01/16 මුද්‍රණය)

පිරිත් පොතෙහි සඳහන් විහාර නාමලේඛනය අනුව මුන්නේස්සරම විහාරය ළඟට එන්නේ ඇත්තල විහාරයයි
ඊළඟට එන්නේ මක්ම විහාරයයි
මක්කම විහාරය ළඟට එන්නේ මන්නාරම විහාරයයි
මේ අනුව මුන්නේස්සරම විහාරය සහ මන්නාරම විහාරය යන විහාරයන් දෙක මැද ඇත්තේ ඇත්තල විහාරය සහ මක්කම විහාරයන් දෙක ය
අද මෙම විහාරයන් දෙකම දැකීමට නොමැත
නමුත් සද්ධර්ම රත්නාකරය අනුව දාඨාසේන යෝධයාණෝ ඉන්දියාවට පැන යාම සඳහා කලාඔය දිගේ මුහුදු තීරයට ආ දින මෙහි සිටි කොවුලෙක් බෝධියකට ජලය දැමීම හා වැලි පිරවීම පිළිබඳ කථාවේ දී හමුවන බෝධිය නූතන කල්පිටිය නාවික හමුදා කඳවුර අසල ඇති බෝධිය යි
මක්කම විහාරය ගල්ලෙන් සහිත විහාරයකි
මෙම ගල්ලෙන් කඩා විනාශ කළේ ලංදේසීන්ය
අද දිනද නාවික හමුදා කඳවුර තුළ මක්කම විහාරයට අයත් ගල්ලෙන් පොළොව යටදී දැකියහැකිය
ගල් පර්වතය
උඩම උඩම උඩ මක්කම වැල්ලේ
වසින වසින වැසි ඒ ගල පල්ලේ

යැයි ඔන්චිලිවාරම් වලදී හෙළි වන්නේමක්කම ගල්ලෙන් විහාරයට අයත් ගල්පර්වතයයි
මෙම ගල් ලංදේසීන් විසින් කඩා කොටුව සෑදීමට ගන්නා ලදී
මෙම ගල් කුට්ටි 1891 දී ඉංගී‍්‍රසීන් විසින් කැමරා කර තිබේ
ඉංගී‍්‍රසීන් විසින් දමා ඇති නීති අනුව මෙම ඡායාරූප අපට නැවත ඡායාරූප ගත නොහැක
ආරක්‍ෂක හේතු මත කල්පිටිය නාවික හමුදා කඳවුර ඡායාරූප ගැනීමට නොහැක
විස්තර සඳහා බලන්න
THE PORTUGUESE CHAPEL IN THE KALPITIYA FORT N
& Q
IV 78, 1925. 162 –166 PERERA
G DISCOVERING CEYLON
BROHIER (බ්‍රෝහියර් හඳුනාගත් ලංකාව 82 පිට අභය හේවාවසම් පරිවත්නය)

තත්ත්වය මෙසේ වන විට කෝකිලයාට මුල්ගිරිගල තිලක පිරිවෙන් හිම විධානය කළ, බල මා මිතුරු සඳ ඇත්තාල මක්කම (කෝකිලය 202 ) යන සිව් පදයේ හතරවන පාදයට අයත් මක්කම අද අපිට අහිමි වී ඇත
සක්වල ගල පිට යකු සිට තරග කරපි මුනි රජ               හට
 යක්සෙන් තොපි විමන් දවමි කැපගනු බත්ගොටු හනි  කට
 මක්කම සමනල සිරිපා තැබූ මුනිඳුගෙ පා                       දෙට
 කස්සප මුනිඳුගෙ අන ලමි වරෙන් මෙරග සැණකෙළි   යට

ඉතිහාසයේ සැගව ඇති මක්කම විහාරය සහ කෛලාශකුට විහාරය යන විහාරයන් දෙක ලංකාවේ පෞරාණික විහාරයන් ය
“මඩිගණාසිකො ඛුද්දතිස්සත්ථෙරො මහිද්ධිකො කෙලාසෙ සටඨිසහස්සානං දත්වාන පරිභුඤ්ජි තං”

කකුසඳ, කෝණාගම, කාශ්‍යප, ගෞතම යන සතර බුදුවරුන් වැඩ සිට මිනිසුන් මෝක්‍ෂයට මග පෙන් වූ තැන මොක්අම මක්කම විනැයි පාලි ඬරුක්තියක් ඇතැයි අපට පළමුව කීවේ, උතුරු නැගෙනහිර දෙපළාතේ ප්‍රධාන සංඝනායක, කෝට්ටේ ශ්‍රී කල්‍යාණි සාමගී‍්‍ර ධර්ම මහා සංඝසභාවේ කෝට්ටේ පාර්ශ්වයේ ප්‍රධාන සංඝනායක, නාමලේඛක ධුරන්ධර මහොපාධ්‍යාය, පෑලියගොඩ විද්‍යාලංකාර මහ පිරිවෙනහි ආචාර්ය, සාහිත්‍යාචාර්ය, භාෂාශාස්ත්‍රවේදී රාජකීය පණ්ඩිත මාදිවෙල චන්දවිමල නා හිමියන් ය
උන්වහන්සේගේ ද දැනුම සහ අවවාද කැටි කොට මවිසින් මක්කම ලංකාවේ බව ඔප්පු කර ඇත
එම ග්‍රන්ථය නම් කළේ “දකුණු බුදුසිරිපතුල පිහිටි මක්කම සහ රාවණ රජුගේ සෙල්ලිපි” යනුවෙනි
මෙම ග්‍රන්ථය මෙතෙක් විවේචනයකට හසුවී නැත
මුක්කම
නූතන බත්තලම්ගුණ්ඩුව ඇතුළත මුක්කම යන නමින් ස්ථානයක් තිබේ
විමසා බැලීම පාඨක ඔබ සතු ය
කෝකිල  සංදේශය

 සක්වල ගලපිට යකු සිට තරග කරපි මුනි රජ                    හට
 යක්සෙන් තොපි විමන් දවමි කැප ගනු බතගොටු හනි     කට
 මක්කම සමණල සිරිපා තැබු මුනිදුගෙ පා                         දෙට
 කස්සප මුනිදුගෙ අණ ලමි වරෙන් මෙරග සැණකෙළි      යට
 
 වැටුණු තලිය තලි තුනකට      පල්ලේයා
 ඉසුණු බුදු රැසින් මහමෙර      එල්ලේයා
 ලකුණු බලාලා මහ මෙර        පල්ලේයා
 දකුණු සිරිපතුල මක්කම        වැල්ලේයා

 මක්කම වැඩ තිබූ වම් පා                                දෙක
 එක්කම මිණි මෙකල දිවසින්                          දැක
 සක් දෙවිඳුට උපමා කළ අණ                           සක
 නික්මෙනි සිව් ජලකඳ ගිරි අර                     ණෙක

 සත්පුර ඔබ දෙවියන් දැක මුණිඳුන් අණ සිරස     දරයි
 මක්කම සිරි පතුල තබා දෙවරම වෙහෙරට වැ    ඩියයි

 ලක් සඳු පියස                        මක්කම
 මොක් හිමි ප                           දක්කම
 සිවි මුරු වැ                             ඩක්කම
 සරණ වැඳලා කියමි              යක්කම

 උඩම උඩම උඩ මක්කම        වැල්ලේ
 වසින වසින වැසි ඒ ගල          පල්ලේ
 දුවන දුවන නැව සමුදුර           පල්ලේ
 අපිත් පඳිමු දැන් රන් ඔන්       චිල්ලේ
 ලස්සන සෝබන සමගම        බබළන
 මක්කම සිරිපා සමනල        වැඳගෙන

 ලස්සන තලමල කිනිති පෙළින්    පෙළ
 විස්තර තලමල පච්චවෙල වෙල      මැද

 සතර දෙනයි අපි ආවේ              ඔක්කොම
 සතර පිටට කැරකෙයි සොඳ        ගෙත්තම
 සතර වටට අල්ලන                    මාලක්කම
 සතර බුදුන් වැඩි වැල්ලයි              මක්කම

 මක්කම තිබූ පාදපත්ම එක්කම සමනල                  වඳින්ඩ
 දුක් මම කවි කර පවසමි සමන් දෙවිඳු මේ           උතුමන්ඩ
 ඔක්කොම ගවරැළි වැනසුනි මෙදා යුගේ බැරි     ගෙවන්ඩ
 මක්කම සමණල බලයෙන් නරකද පැත්තක්     ඇරෙන්ඩ

 ගත පිවිතුරු සරහන ගෙල ප                     දක්කම
 කරවනතුරු ලිය නෙත රුසිරු                  වැක්කම
 සැදිවිසිතුරු තුරු මග දෙපස                      එක්කම
 බලමා මිතුරු සඳ ඇත්තාල                       මක්කම

                                                                                       

 විහාර
පිහිටීම 
කොළඹ සිට කැලණිය, මල්වාන, දෙකටන හරහා කිරිඳිවැල මාර්ගයේ පුටුපාගල මංසන්දිය පසු කොට කිලෝමීටර්යක් (සැකපුම් 0.6 ක්) යනවිට හමුවන පැපෙ‍ාල්ගස්දෙනිය හන්දියෙන් දකුණට හැරී කිලෝමීටර් දෙකක් (සැකපුම් 1.25 ක්) මග ගෙවා මෙම විහාරස්ථානයට පැමිණිය හැකිය
එසේ ‍නොමැතිනම් කොළඹ අවිස්සාවේල්ල පරණ පාරේ හංවැල්ලෙන් හැරී පූගොඩ හරහා කිරිඳිවැල මාර්ගයේ කිලෝමීටර් 6 ක් (සැතපුම් 3.72 ක්) ගිය පසු වම් අතට ඇති ගල්පොතුගොඩ මාර්ගයේ කිලෝමීටර් 3.5 ක් (සැතපුම් 2.2 ක්) යනවිට මෙම විහාරය හමුවේ
පරිපාලන කොට්ඨාශ 
වර්තමාන පරිපාලන කොට්ඨාශ බෙදීම අනුව බස්නාහිර පළාතේ, ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ, දොම්පෙ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ, පහල ලුණුගම ග්‍රාම නිලධාරී කොට්ඨාශයේ හෙවත් පුරාණ කෙ‍ාට්ඨාශ බෙදීමට අනුව ගම්පහ දිසාවේ, සියනෑ කෝරළයේ, ගඟබඩ පත්තුවේ පිහිටි ඓතිහාසික ලුණුගම ග්‍රාමයේ, දකුණු මායිමේ මෙම සිරි පැරකුම්බා රාජමහා විහාරය පිහිටා ඇත
බස්නාහිර - ගිණිකොණ දිසානුගතව කිලෝමීටරයක් (සැකපුම් 0.6 ක්) පමණ දුරකට විහිදෙන මීටර විසිපහක් ( අඩි 80 ක්) පමණ උස ගල් තලාවකට මායිම්ව පිහිටි මෙම මනරම් ලුණුගම ගම් පියසට උතුරු දෙසින් මණ්ඩාවලද, ඊසාන දෙසින් පැල්පිට හා අනුරාගොඩද, නැගෙනහිර දෙසින් කුමාරිමුල්ල හා පූගොඩද, ගිණිකොණ දෙසින් ගල්පොතුගොඩ හා කපුගොඩද, දකුණු දෙසින් වානළුවාව හා ඉන්දොලමුල්ලද, නිරිත දෙසින් පැලහැලද, බටහිර දෙසින් පුටුපාගලද, වයඹ දෙසින් කෑරගලද පිහිටා ඇත
භූගෝලීය පිහිටීම 
උතුරු අක්ෂාංශ 060 55’ හා බටහිර දේශාංශ 800 05’ හි ද මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 60 ක් (අඩි 200 ක්) පමණ උසකින් ද ‍ලුණුගම සිරි පැරකුම්බා රාජමහා විහාරය පිහිටා ඇත
ඉතිහාසය

ලිඛිත ඉතිහාසය 
මහාවංශයට අනුව බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් වර්ෂ 1953 (සද්ධර්මරතනාකරයට අනුව 1958) කට පසුව එනම් ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1410 (සද්ධර්මරතනාකරයට අනුව 1415) දී කෝට්ටේ රජවූ ශ්‍රී පරක්‍රමබාහු හෙවත් සිරි පැරකුම්බා හෙවත් හයවන පරාක්‍රමබාහු රජතුමා, ලුණුගම ලෙන් විහාරයක් කරවූ බව ඔහුගේ රාජ්‍ය වර්ෂයෙන් හත්වැන්නෙහි එනම් ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1417 (සද්ධර්මරතනාකරයට අනුව 1422 විය හැකිය) දී ඔහුගේම අනුමැතියෙන්, පූජ්‍යපාද ධම්මදින්නාචාර්යය විමලකීර්ති හිමියන් විසින් රචනාකරන ලද ‘සද්ධම්මරතනාකරය’ නම් ග්‍රන්ථයේ සඳහන් වේ
(සද්ධම්මරතනාකරය, ධර්මකීර්ති, කේ. ඇල්
, 1912, විඥාපනය ii සහ මහා වංශය, වීරසේකර, ගුණපාල, 1955, පරි 91,583)

“
අප බුදුන් පිරිනිවී එක්වාදහස් අටපනස් වනු පොසොන් මසට ලක් සසුන් පිහිටි එක්වා හත්සිය දෙවිසි අවුරුද්දක් පිරුණේය
එකල්හි ශාක්‍ය කුල පරම්පරානුගත අමිත ශ්‍රී වික්‍රමාන්විත පරාක්‍රමබාහු නම් මහරජතෙම ශ්‍රී ලංකද්වීපයෙහි රාජශ්‍රීයට පැමිණියේය
ශ්‍රී පරාක්‍රමබාහු මහරජතෙම
කුසලට ආකර වූ ත්‍රිවිධරත්නය හස්තප්‍රප්තකොටගෙන දන්තධාතූන් වහන්සේට තුන්මාල් ප්‍රාසාදයක් හා මහත් මණ්ඩපයක් කරවා රන්කොත් පළඳවමින්
සමන්ත කූට පර්වතයෙහි ජින වර චරණ ලාංඤඡනය නමස්කාර කරනු පිණිස යන එන්නවුන් අන්තරාමාර්ග කාන්තරයෙහි යාත්‍රාසනාදීන් විඳගන්නා ව්‍යසන අසා අම්බලමක් එතැන්හි කරවා
සපරගමු විහාරගෙයි ඔත්පිළිමගෙය මුල්පිස කරවා, තවද කැලණි විහාරයේ මහා චෛත්‍ය සුන්බුන් තැන් ප්‍රකෘතිවත් කොට
අභිනවද ගම්බිම් පුදමින් විහාර දේවාලයන් වර්ධනය කොට, තවද පැපිලියානෙහි
ලෙන විහරය
ස්වකීය මාතා නාමයෙන් අමුතු පිරිවෙනක් අස්වා උවමනා කප්පිය පරිෂ්කාර පනවා නිරන්තරයෙන් සංඝයා වහන්සේ වස්වා කුල වර්ධනය කෙරෙමින්, 
තවද ලුණුගම ප්‍රාහ්භාරාන්තරයෙහි දිග දස රියන් පුළුල සරියන් පිළිම ගෙයක් කරවා බෝ මැඩ වජ්‍රාසනාරූඩව දිවසෙනග පිරිවරා බුදුවන්නට වැඩ උන්නාක් මෙන් වඩු දෙරියන් උස වැඩ උන් පිළිමයක් කරවා එසේම සිටි පිළිම දෙදෙනෙකුත් වහන්සේ හා නාථ මෛත්‍රිය රූප පිහිටුවා විහාර තත්‍රැප්පාදිය පුදමින් මතු වර්ධනය වන ලෙස සලස්වා, තවද අත්තනගලු විහාරයෙහි දෙමහල් සාංඝික සංඝාරාමයක්ද, දාගැබක්ද
තවද දොරණගොඩ විහාරයෙහි
පිහිටි දාගැබ ජරාවාස හරවා
”  (සද්ධම්මරතනාකරය, ධර්මකීර්ති, කේ. ඇල්
, 1912, පරි 12, 295 - 298)

ලුණුගම විහාරය සම්බන්ධව හමුවන ප්‍රධානම හා ප්‍රභලම සාධකය මෙම ඓතිහාසික ලේඛණයයි
මීට අමතරව ලුණුගම සිරි පැකුම්බා විහාරස්ථානය සම්බන්ධව හා අවට ප්‍රදේශ සම්බන්ධව පවත්නා ජනප්‍රවාද ද, අවට පිහිටි ඓතිහාසික වැදගත්කමකින් යුතු ස්ථාන පිළිබඳ තොරතුරු ද මෙම ස්ථාන‍ෙය් ඉතිහාසය පිළිබඳව සමාලෝචනයකදී සැලකිල්ලට ගත හැකි සාධක වේ
කෑරගල පිරිවෙන 

ලුණුගම විහාරට ඉතා සමීපව බටහිර දෙසින් පිහිටි කෑරගල පද්මාවතී පිරිවෙන කෝට්ටේ යුගයේ පැවති ප්‍රධාන අධ්‍යාපන ආයතනයක් බවත්, විශාල වශයෙන් සංඝයා වහන්සේලා වැඩසිටි බවත් කෝට්ටේ යුගයේම රචිත හංස සන්දේශයට අනුව සිතාගත හැකිය
මෙම භූමියේ ඇති සෙල් ලිපි දෙකට අනුව සිරිසඟබෝ ශ්‍රී විජයබාහු (හතර වන විජයබාහු - ක්‍රි
ව. 1285 - 1287, හෝ පස්වන විජයබාහු - ක්‍රි
ව. 1347 දක්වා - විය හැකිය - මහාවංශය) රජතුමගේ සමයේ අර්ථනායක හා දළ‍ෙසන්ගමු යන දෙදෙනා, අලගක්කෝණාරයන්ගේ (තුන්වන වික්‍රමබාහු - ක්‍රි
ව. 1351ට පසු සමයක් - රජ සමයෙහි ජයවර්ධන කෝට්ටේ නමින් රාජධානියක් ඉදිකළ ප්‍රභූ රාජයෙක් යැයි ද, පසුව පස්වන භුවනෙකභාහු ලෙස රජ වූයේ මොහුයැයිද කියවේ - මහාවංශය) සොහොයුරිය වූ පද්මාවතී කුමරියට වැඳ පුදා ගැනීම සඳහා කරවූ බවත්, හයවන පරාක්‍රමබාහු රජ තුමා මෙම පිරිවෙනට අවට ගම් පූජා කළ බවත් කියවේ
(ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය, ආචාර්ය ඩයස්, මාලනී, පරි 26, 229)

ජනප්‍රවාද 

ලුණුගම හා අවට ප්‍රදේශයේ පිහිටි ස්ථාන පිළිබඳව ඇති ජනප්‍රවාද ලුණුගම ඉතිහාසය පිළිබඳව සොයා බැලීමේදී සැලකිලිමත්විය යුතුය
ලුහු ගම - ලුණුගම 

වළගම්බා රජතුමා (පැමිණ) වහ වහා (රාජකාරියක් සඳහා) පිටව ගිය ගම ‘ලුහු ලුහු ගම’   ‘ලුහුගම’, කට වහරේදී ‘ලුණුගම’ වූ බව ජනප්‍රවාදයකි
(විහාරාධිපති පූජ්‍ය ලුණුගම සුමනරතන හිමි
)

ලුණුගං කන්ද 

පෘතුග්‍රීසීන් සමග පැවති සටනකදී සිංහල හමුදා සැඟව සිට පහරදුන් ස්ථානයක් බවත්, බැලුන් ගලක් ලෙස භාවිතා කළ බවත් ප්‍රදේශයේ පවතින ජනමතයකි
(විශ්‍රාමලත් විදුහල්පති එචි
පී.රණතුංග මයා
)

කෑරගල පිරිවෙනට ඇති සම්බන්ධය 

කෑරගල පිරිවෙනේ නේවාසික භික්ෂූන් වහනසේලාගේ වන්දනාමාන කිරීම සඳහා ලුණුගම විහාරයක් කරවූ බව ප්‍රදේශයේ පවතින එක් ජනප්‍රවාදයකි
)

වානළුවාව 

වසභ රජතුමා කරවූ වැවෙහි වාන කැඩී ගිය (සිඳලූ) පසු වැව තිබූ ප්‍රදේශය ‘වාන සිඳලූ වැව’  ‘වාන ලූ වැව’  ‘වානලුවාව’ වූ බව ජනප්‍රවාදයකි
)
මංඩාවල
අලගක්කෝණාර නැමති ප්‍රභූවරයාගේ සහෝදරිය වූ පද්මාවතී කුමරියට ‘මංඩාවිල’ ගමේ මාළිගාවක් කරවා ඇත
මංඩාවිල පසුව මංඩාවල වී ඇත
(ගම්පහ දිසාව, දේවප්‍රිය, සිරිසේන, පරි 13, 162)

අනුරගොඩ 

පද්මාවතී කුමරියට වැඳ-පුදා ගැනීම පිණිස කෑරගල කරවූ විහාරය විවෘත කිරීමට පැමිණි හයවන පරාක්‍රමභාහු රජතුමා දින කිහිපයක් එහි නතරවී සිට අනුර නැකතින් නැගෙනහිර ‍ෙදසට ගොස් නතර වූ තැන අනුරාගොඩ නම් විය
(ගම්පහ දිසාව, දේවප්‍රිය, සිරිසේන, පරි 13, 162)

පූගොඩ 

රජ්ජුරුවෝ කෑරගලින් පිටත්ව මැදගම පිහිටි දෙතිස්ඵල බෝධීන් වහන්සේ නමස්කාර කිරීම සඳහා කැලණි මිටියාවතේ ගමන් කිරීමේදී පිස නිම කළ කැවුම් ගොඩක් දැක “පූප ගොඩක්” යැයි පවසා ඇත
පූප+ගොඩ, ‘ප’ ලොප් වී ‘පූගොඩ’ විය
(ගම්පහ දිසාව, දේවප්‍රිය, සිරිසේන, පරි 13, 162)

අමුණුකුඹුර 

අනුරාධපුරයෙන් පළාවිත් මාළිගාතැන්නේ සැඟව සිටි වළගම්බා රජතුමාට හා සේනාවට ආහාර පිණිස වගා කළ අමුණක කුඹුර, අමුණුකුඹුර නම් විය
(ගම්පහ දිසාව, දේවප්‍රිය, සිරිසේන, පරි 13, 163)

දොම්පෙ 

දැහැමි සිරිසබෝ රජතුමාගේ සමයේ ජනයාට වින කළ රක්තාක්ෂි නම් රාක්ෂයා රජු විසින් දමනය කළ පසු අනුරාධපුරයෙන් පළාවිත් දකුණෙන් වූ ප්‍රදේශයක දැඩි දොම්නසින් විසීය
ඒ ප්‍රදේශය පසු කලෙක දොම්පෙ නම් විය
(ගම්පහ දිසාව, දේවප්‍රිය, සිරිසේන, පරි 13, 157)

අවට වැදගත් ඓතිහාසික ස්ථාන 

ලුණුගම අවට ඓතිහාසික වශයෙන් ඉතාමත් වැදගත් ස්ථාන රාශියක් ඇති අතර ලුණුගම පිළිබඳව අධ්‍යනය කිරීමේදී එම ස්ථානවල ඓතිහාසික වැදගත්කම සලකා බැලීම වටී. 

මණිඅක්ඛිත නැමති නාග ග්‍රෝතික රජුගේ ආරාධනයෙන් කැලණියට වැඩම කළ බුදුරජානන්වහන්සේ  දානය වැළඳීම සඳයා වැඩ සිටි රත්න මණ්ඩපය මැදි කොට චෛතියක් කරවූ බවත්, උන්වහන්සේ කැලණි ග‍ඟේ දිය ස්නානය කළ බවත් නානකඩධාතුව මැදි කර එගොඩ කැළණියේ චෛත්‍යක් කරවූ බවත් ඉතිහාසයේ කියවේ
දේවානම්පියතිස්ස රජ සමයේ රුහුණේ මාගම රජ කළ මානා රජුගේ පුත්‍රයා වූ යටාලතිස්ස කැලණියේ රජකම් කළේය
යටාලතිස්සගේ පුත්‍රයා ගෝඨාභය මාගමද ඔහුගේ පුත් කැලණිතිස්ස කැලණියේද රාජ්‍ය කරවූහ
මුහුද ගොඩගලා කැලණිතිස්ස රජතුමා ජීවිතක්ෂයට පත්වීම නිසා කැලණියේ උප රාජධානිය අවසන් විය
පසුව දුටුගැමුණු රාජ සමයේ (ක්‍රි
161-137) භික්ෂූ මධ්‍යස්ථානයක්ව පැවතිනි
එසේම කණිට්ඨතිස්ස (ක්‍රි
ව. 167-186), වෝහාරිකතිස්ස (ක්‍රි
ව. 209-231), පළමුවැනි වික්‍රමබාහු (ක්‍රි
ව. 1111-1132),  නිශ්ශංකමල්ල (ක්‍රි
ව. 1187-1196), තුන්වන විජයබාහු (ක්‍රි
ව. 1232-1236), දෙවන පරාක්‍රමබාහු (ක්‍රි
ව. 1236-1270), ආදී රාජ යුගවලදී කැලණිය ආශ්‍රිතව වැදගත් සිදුවීම් වූ බව වංශ කථාවල සඳහන් වේ
(ගම්පහ දිසාව, දේවප්‍රිය, සිරිසේන, පරි 13, 50-57)
මීට අමතරව වාරණ, මැදදේගම, පිළිකුත්තුව, කොස්කඳවල, දංගල්ල, අත්තනගල්ල, මාළිගාතැන්න, කෑරගල, සමනබැද්ද, අලවල මහකන්ද, කොස්සින්න, වෑබඩ, මාහොල්ඔළුව,  ආදී ඓතිහාසික වැදගත්කමින් යුතු ස්ථාන රාශියක් ලුණුගම අවට පිහිටා ඇත
විහාරය 
බෞද්ධ සිද්ධස්ථානයක් අංග සම්පූර්ණ වීම සඳහා අවශ්‍ය ශාරීරික, පාරිභෝගික හා උද්දේශික යන ත්‍රිවිධ වන්දනා ස්ථාන වන චෛත්‍ය, බෝධිය හා පිළිම ගෙය යන ත්‍රිවිධ විහාරාංගයන්ගෙන්ම සමන්විත ලුණුගම සිරි පැරකුම් රජමහා විහාරය වර්තමානයේ ප්‍රදේශයේ ප්‍රචලිත විහාරස්ථානයකි
දොම්පෙ, දෙකටන, දෙල්ගොඩ, පූගොඩ, කිරිඳිවැල ආදී අවට පිහිටි ගම්, නියන් ගම් හා නගරවල ‘ලුණුගම පන්සල’ නමින් ප්‍රසිද්ධ මෙම ස්ථානයට මේවන විට අක්කර 15ක පමණ භූමි ප්‍රමාණයක් අයිතිව ඇත
උතුරු හා නැගෙනහිර දෙදිසාවෙන් ප්‍රධාන මාර්ගයටද, දකුණු දෙසින් වෙල් යායටද, බස්නාහිර දෙසින් ගල් තලාවකටද මායිම්ව පිහිටා ඇති මේ භූමියේ සාරවත් පොල් වගාවක් ඇත
ධර්ම ශාලාව 

උතුරු දෙසින් හා නැගෙනහිර දෙසින් ප්‍රවිශ්ඨ මාර්ග දෙකක් ඇති අතර, උතුරු ප්‍රවිශ්ඨ මාර්ගයේ මීටර් 100 (අඩි 330) ක් පමණ එනවිට දකුණු පසින් ධර්ම ශාලාව පිහිටා ඇත
පැත්තක දිග මීටර් 18.3 (අඩි 60) ක් වූ ආයත චතුරශ්‍ර ගොඩනැගිල්කි
වරින් වර ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇති මෙම ගොඩනැගිල්ලේ වඬිම්බුවේ සඳහන්වන පරිදි මෙම ගොඩනැගිල්ල ක්‍රි
ව. 1884 දි ඉදි කළ හෝ ප්‍රතිසංස්කරණය කළ හෝ බව අනුමාන කළ හැකිය
ලෙන් පිළිම ගෙය 

මෙම ධර්ම ශාලාව අභියසින් බස්නාහිර දෙසට ගමන් කරන විට මීටර් 0.15 (අඟල් 6) බැගින් උස ගල් පඩි 45 කින් සමන්විත පඩිපෙලක් හමුවේ
ධර්ම ශාලව පිහිටි බිමේ සිට විහාර මළුවට උස මීටර් 6.75 ක් (අඩි 22.15 ක්) පමණ වේ
මෙම මළුවේ වම් පසට වන්නට ලුණුගම සිරි පරකුම් රජමහා විහාරයේ විශේෂිතම වූ අංගය වන ඓතිහාසික ගල් ලෙන පිහිටා ඇත
උසින් මීටර් 15.25 ක් (අඩි 50 ක්) පමණ වූ මෙම විශාල ගල් ලෙන පළලින් මීටර් 20 ක් (අඩි 65.5 ක්) පමණ වේ
අධ්‍යනය කළ මෙම වකවානුවේ ද, එනම් ක්‍රි
ව. 2008 ද ඉදිකිරීම් සිදුවෙමින් පවතින නව විහාර මන්දිරය ඇතුලත වරින් වර ප්‍රතිසංස්කරණයන්ට භාජනය වූ පැරණි ලෙන් විහාරය පිහිටා ඇත
ඝණ්ඨාර කුළුණ හා බෝධීන් වහන්සේ 
මෙම විහාර මන්දිර‍ෙය් සිට ඉදිරිය බලන විට වම් පසින්,  විහාරය අභියසම ඝණ්ඨාර කුළුණක්ද, ඒ අසලම මීටර් 15 ක් (අඩි 50) පමණ ප්‍රදේශයක් වසගෙන නැගී සිටි බෝධීන් වහන්සේ නමක්ද වේ
චෛත්‍යය 

ඝණ්ඨාර කුළුණ හා බෝධීන් වහන්සේ අතරින් ඉදිරියට යනවිට මීටර් 7ක් (අඩි 23 ක්) පමණ උසින් පිහිටි මළුවක ඉදිකිරීම් අවසන් නොවූ විශ්කම්භය මීටර් 3.65 ක් (අඩි 12 ක් ) පමණ වූ චෛත්‍යයකි
මෙහි ඉදිකිරීම් මීට වසර 10 කට පමණ ‍ෙපර ආරම්භ වූ බවට දැනගන්නට ලැබිනි
දිය කඳුර 

උතුරු පිවිසුම් මාර්ගයෙන් ඉදිරියට යනවිට විහාරස්ථාන භූමිය හරහා ගලා යන දිය කඳුරකි
මෙම දිය කඳුර වියලි කාලයේ පවා නොසිඳී පවතින බව දැනගන්නට ලැබිනි
මෙම දිය කඳුර මෙන්ම ලුණුගම කඳුවැටියෙන් ඇරඹී, වසර පුරාම අනවරතව ගලනා දිය කඳුරු කිහිපයක්ම ලුණුගම පංසල අවට තිබේ
ඒවා අතරින් ‘ලුණුගම පීල්ල’ නමැති කුඩා දිය ඇල්ල දැඩි නියඟයකදි පවා නොසි‍ඳෙන බවට ප්‍රකටය
ගල් තලාවේ පඩිපෙල
විහාරස්ථාන භූමිය මධ්‍යයට වන්නට ඇති වැලිමළුවට නැගෙනහිර පිවිසුම් මාර්ග‍ෙයන්ද පිවිසිය හැකිය
එම මළුවේ සිට බස්නාහිර දෙසින් මීටර් පණහක් (අඩි 160 ක්) පමණ ඔබ්බෙන් වූ ගල් තලාවක මනාව සකස්කරන ලද පඩිපෙලක් ඇත
මෙම පඩිපෙල, ඒ ඔස්සේ වානළුවාව ගම් පියසට වැටී තිබූ මාර්ගයේ ශේෂ වූ කොටසක් බව විහාරාධිපති ස්වාමීන් වහන්සේගේ මතයයි
පොත්ගුල 

නැගෙනහිර ප්‍රවිශ්ඨය අභිමුවෙහිම ඇත්තේ ක්‍රි
ව. 1959 දී ඉදි කරන ලද බව සඳහන්වන දෙමහල් පොත්ගුලයි
ප්‍රතිසංස්කරණය කළ යුතු තත්වයේ පවතින මෙම ගොඩනැගිල්ලේ වටිනා ධර්ම ග්‍රන්ථ රාශියක් තැම්පත් කොට ඇත
සංඝාවාසය 
ඉහත සඳහන් කළ වැලිමළුවේම උතුරු ප්‍රවිශ්ඨය අභිමුවෙහි අභිනව සංඝාවාසය පිහිටා ඇත
මැද මිදුලක් සහිතව ඉදිකොට ඇති මෙම ගොඩනැගිල්ල ඉතා හොඳ තත්වයේ පවතී
දෙවන ගල්ලෙන
එම සංඝාවාසයට පසුපසින් මීටර් 100 ක් (අඩි 330 ක්) පමණ ඔබ්බෙහි ගල් තලාව ආසන්නයේ වෙන් වෙන්ව පිහිට ගල් කුළු කිහිපයකි
ඒ අතර ඇති එක් ගල් ලෙනක් පළලින් මීටර් 6 ක් (අඩි 19.7 ක්) පමණ වන අතර මීටර් 3 ක් (අඩි 9.8 ක්) පමණ උසකදී කටාරමක් කොටා ඇත
එම කටාරම ආසන්නයේ ‘844 ක්’ හා  ‘ශු ක ව’ ලෙස කියවිය හැකි අක්ෂර පේලි දෙකක් දක්නට ලැබේ
එම ලෙනට දකුණු දෙසින් පිහිටා ඇති ගල් කුළක කොටසක් ඉන් ගැලවී බිම පතිතව ඇති සෙයක් පෙනේ
එම ‍ෙකාටසේ හැඩය සලකා බලන කල එය ගැලවී වැටීමට ප්‍රථම එම ගල් කුළද ලෙනක ස්වරූපය ගත් බව පෙනේ
ලෙන් කටාරම් 

මෙම ගල් ලෙනෙහි කටාරම් කොටා තිබූ බවත් ඒවා අභිනව විහාර කර්මාන්ත වලදී විහාරයේ වහලයටත් සිවිලිමටත් අතර තිබෙන බවත් විහාරාධිපති හිමියෝ පැවසූහ
එසේම මහාචාර්ය ප්‍රිශාන්ත ගුණවර්ධනයන්ගේ Landscape Pattern and the Architecture of the ‘Len Vihara’ sites at Kelani Valley Basin නැමැති ලේඛනයේද ලුණුගම පිහිටි ලෙන් දෙකෙහිම කටාරම් ඇති බව සඳහන් වේ
දෙවන ගල් ලෙනෙහි ඇති කටාරම ප්‍රදේශයේ හමුවන අනෙක් කටාරම්වලට වඩා වෙනස් ශෛලියක් ගනී
එබැවින් මෙම කටාරම කොටූ කාලය පිළිබඳව ගැඹුරු අධ්‍යනයක් කළ යුතුය
ශිලා ලේඛණ 

‍ලුණුගම දෙවන ගල් ලෙනෙහි ‘8 4 4 ක්’ හා ‘ශු ක ව’ ලෙස කියවිය හැකි අක්ෂර පේලි දෙකකි
මෙයින් කිය වෙන්නේ  “ශුද්ධ වූ ශක වර්ෂ 844 දී”  යන්න විය යුතුය
ශක වර්ෂ ආරම්භ වන්නනේ ක්‍රිස්තු වර්ෂ 78 දීය
ඒ අනුව ශක වර්ෂ 844 යනු ක්‍රි
ව. 922 වේ
මේ පොළොන්නරුවේ රජ කළ හතරවන කාශ්‍යප රාජ සමයයි (ක්‍රි
ව. 912-929)
මේ සමයේ රුහුණේ සිටි මිහිඳු නම් ප්‍රාදේශීය රජ කෙනෙකු ගැන සඳහන් වේ
ඒ සමයෙහි ඔහු ප්‍රදේශය සුඛිත මුදිත කළ බවත් විහාරාම ප්‍රතිසංස්කරණය කරවූ බවත් කියවේ
(මහා වංශය, පරි 52, 384) ඒ අනුව ක්‍රි
ව. 922 කාලයේද ලුණුගම ලෙන් ආශ්‍රිතව යම් වාස්තු නිර්මාණයක් කළේද යන මතය සාකච්ඡා කළ යුතුය
මෙහි ඇත්තේ ‘1844’ නම් (‘1’ මැකී ගොස් ඇත්නම්) ඒ ක්‍රි
ව. 1922 විය යුතුය
මේ යුගය ලංකාවේ බෞද්ධ ප්‍රබෝධයක් ඇතිවී විශාල ලෙස විහාරාරාම ප්‍රතිසංස්කරණ කළ කාලයයි
ලුණුගමට ආසන්නයේ පිහිටි සමනබැද්ද, ගනේගොඩ රජමහා විහාරයේ ද ක්‍රි
ව. 1920 දී ප්‍රතිසංස්කරණ කර ඇති බැවින් ලුණුගමද යම් ප්‍රතිසංස්කරණ සිදුවන්නට ඇතැයි නිගමනය කළ හැකිය
(බණ්ඩාරනායක,එස්, සෝමදේව, ආර්, 1999, 237-244)
එසේම අවධානයට භාජනය කළ යුතු අනෙක් කරුණ වන්නේ ලුණුගම ඇති විශාල ගල්ලෙනෙහි අභිලේඛණ නොමැති වීමයි
මහාචාර්ය ප්‍රිශාන්ත ගුණවර්ධනයන්ගේ Landscape Pattern and the Architecture of the ‘Len Vihara’ sites at Kelani Valley Basin නැමැති ලේඛනයේද ලුණුගම පිහිටි එක් ලෙනකවත් අභිලේඛණ ඇති බවක් සඳහන් නොවේ
(අභිනව විහාර කර්මාන්තයේදී, විහාර ගෙයි වහලයට හා සිවිලිමට අතර කොටසට සැඟවී යම් අභිලේඛණයක් ඇත්දැයි දැනගන්නට නොමැත)
චිත්‍ර හා මූර්ති 
 
සද්දම්මරතනාකරයෙහි සඳහන් වන පරිදි මෙහි වැඩ උන් පිළිමයක්, සිටි පිළිම දෙදෙනෙකුත් වහන්සේ හා නාථ මෛත්‍රිය රූප ඒ දවස කරවා ඇත
වර්තමානයේ ද එම විස්තරයේ සඳහන් පරිදිම උසින් යුක්ත වූ වැඩ උන් පිළිමය, ප්‍රතිමා ගෘහයේ ප්‍රධාන අංගය ලෙස දක්නට තිබේ
එසේම වැඩ උන් පිළිමය දෙපසින් නාථ හා මෛත්‍රිය ප්‍රතිමා දෙක පිහිටා ඇත
වැඩ සිටි පිළිමය අභිමුවෙහි සිටිනා විට වම් පසින් සිටි පිළිමයක්ද දකුණු පසින් සැතපෙන පිළිමයක්ද ඇත
මෙම ප්‍රතිමා ගෘහයෙහි පිළිම පිහිටා තිබෙන ආකාරයෙහි විශේෂත්වයක් ඇත
පිළිම ගෙයක්තුල සැතපෙන පිළිමය, හිටි පිළිමය හා වැඩ උන් පිළිමය යන පිළිම වහන්සේලා තුන්නම ස්ථාපනය කරනවිට, සැතපෙන පිළිමය සඳහා බොහෝ විට තෝරගෙන ඇත්තේ දිගින් වැඩි අංශයයි
එහෙත් මෙම පිළිම ගෙයි සැතපෙන පිළිමය ඇත්තේ පටු බිත්තියක් දිගේය
සැතපෙන පිළිමයක් නොමැතිව හිටි පිළිමයක් හෝ වැඩ උන් පිළිමයක් විහාර ගෙයි කරන්නේ නම් එය ද්වාර අභිමුවෙහි ස්ථාපනය කරයි
මෙම පිළිම ගෙයිද වැඩ උන් පිළිමය මූළික වන පරිදි ද්වාර අභිමුවෙහි පිහිටුවා ඇත
එසේම මෙම බුද්ධ ප්‍රතිමා තුනෙහි ශෛලීන් සලකා බැදීමේදී ප්‍රධාන වශයෙන් ශෛලීන් දෙකක් ඇති බව හඳුනා ගත හැකිය
සැතපෙන පිළිම‍ෙය් හා හිටි පිළිමයේ මුහුණ, සිවුරේ රැලි, සිවුර  20 වන සියවසේ මෙන්ම වර්තමානයේද ඉදිකරනු ලබන බුද්ධ ප්‍රථිමාවල ලක්ෂණ පෙන්වයි. වැඩ උන් පිළිමයේද ශීර්ෂ කොටසේ ඇත්තේද අනෙක් පිළිම වහන්සේලාගේ ශීර්ෂ කොටස් වලට සමාන ලක්ෂණය
එසේම වැඩ උන් පිළිමයේ ශීර්ෂය ශරීරයේ අනෙක් කොටස් සමග ප්‍රමාණ අනුපාතිකව නොගැලපේ
ශීර්ෂය කුඩා බවක් පෙනේ
ශීර්ෂපත තුනම සමාන ලක්ෂණ සහිත ඒවාය
මේ ආකාරයේ ශීර්ෂපත ගම්පල හෝ නුවර යුග වල දක්නට නොමැත
ශීර්ෂයේ තරමට ප්‍රමාණයෙන් සමාන, විශාල ශීර්ෂපත දක්නට ඇතතේ පසුකාලීන නිර්මාණවලදීය
එහෙත් වැඩ උන් පිළිමයේ ශරීර කොටසේ ලක්ෂණයනට සමාන ලක්ෂණ සහිත පිළිම ගඩලාදෙණියේ හා ලංකාතිලක විහාරයේ දී දක්නට ලැබේ
මේවා ගම්පොල යුගයේ කරවූ ඒවාය
එසේම මෙම ප්‍රතිමා ගෘහයේ ඇති සියළුම ප්‍රතිමා ඉතා දීප්තිමත් වර්ණයන්ගෙන් යුක්තය
ඒවා නවීන තින්තාලේප බව හඳුනා ගත හැකිය
මෙම කරුණු සලකා බැලීමේදී, හයවන පරාක්‍රමබාහු රජතුමා විසින් කරවනු ලැබූ හිටි පිළිම දෙකත්, වැඩ උන් පිළිමයේ ශීර්ෂ කොටසත් හායනය වීම නිස‍ා පසු කාලයේ (බොහෝ විට ධර්ම ශාලාව කරවූවායැයි අනුමාන කරන 1844 දි හෝ ලංකාවේ විශාල බෞද්ධ පුනරුදයක් ඇතිවූ 1920 - 1930 දශකයේ) නව හිටි පිළිමයක්, සැතපෙන පිළිමයක් හ වැඩ උන් පිළිමයේ ශීර්ෂය කරන්ට ඇතැයි නිගමනය කළ හැකිය
සාහිත්‍යමය මූලාශ්‍ර 

ලුණුගම සිරි පැරකුම්බා රජමහා විහාරයේ පුරාවිද්‍යාත්මක පසුබිම සාකච්ඡා කිරීමේදී සාහිත්‍යමය මූලාශ්‍ර හමු වන්නේ හයවන පර‍ාක්‍රමබාහු හෙවත් ශ්‍රී පරාක්‍රමබාහු හෙවත් සිරි පැරකුම්බා රජුගේ යුගයෙනි
හයවෙනි පරාක්‍රමබාහු රජතුමා සාහිත්‍යමය කේෂ්ත්‍රයේ අභිවෘද්ධිය සඳහා මෙන්ම බුද්ධ සාසනය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා බොහෝ සෙයින් උනන්දු වූහ
ශ්‍රී ලාංකීය රාජ්‍යයේ අයිතිය පිළිබඳ සංකේතය වූ දන්ත ධාතූන් වහන්සේ සඳහා තුන් මහල් ප්‍රාස‍ාදයක් කරවූහ
ජරා වාසව විනාශ වෙමින් පැවති ස්ථාන පිළිසකර කරවූහ
අභිනව විහාරාරාම කරවූහ
අම්බලන්, විශ්‍රාම ශාලා වැනි මහජන උපයෝගීතා ගොඩනැගිලි කරවූහ
ස්වභාවික උවදුරු මෙන්ම බෞද්ධ විරෝධී ආක්‍රමිණිකයින්ගෙන් පැමිණි උපද්‍රව හේතුවෙන් විනාශ වෙමින් පැවති කැලණිය ‍ෛචත්‍ය, අත්තනගල්ල, දොරණගොඩ, ගඩලාදෙනිය, ලංකාතිලකය, මහියංගනය ආදී ස්ථාන ශ්‍රී පරාක්‍රමබාහු රජතුමා විසින් ප්‍රතිසංස්කරණය කරවූ හා තත්වය වැඩි දියුණු කරවූ ස්ථාන වේ
තම මෑණියන් නමින් කරවූ පැපිලියානේ සුනේත්‍රාදේවී පිරිවෙන ප්‍රමුඛව ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යාපනයේ දියුණුව සඳහා පිරිවෙන් රාශියක් කරවූහ
එසේම, එම පිරිවෙන්හි වැඩ වාසය කරන ස්වාමීන් වහන්සේලාගේ සාසනික අවශ්‍යතා සඳහා මෙන්ම, මහජනතාවගේ වන්දනාමාන සඳහා අභිනව විහාරාරාම කරවූහ
(සද්දම්මරතනාකරය, පරි 12, 297, 298)

ඒ අතර කියවෙන අපගේ ප්‍රස්තුතය වන ලුණුගම ලෙන් විහාරය, සිරිපැරකුම්බා රජතුමා අභිනවයෙන් ඉදි කළ ස්ථානයක්ද, නො එසේනම් ප්‍රතිසංස්කරණය කළ ස්ථානයක්ද යන වගට නිගමනයකට, අප විසින් පරිශීලනය කළ සාධක භාවිතයෙන් එළඹිය නොහැකි විය
කාල සංසන්දනය 

මෙම ඓතිහාසික තොරතුරු සලකා බැලීමේදී පළමුවම ලෙන් විහාරය කරවූ කාලයත්, ඒ පිළිබඳව වාර්තා කර ඇති ලේඛණය කරවූ කාලයත් සංසන්දනය කළ යුතුය
මහා වංශයට අනුව හයවන ශ්‍රී පැරකුම්බා රජතුමා රජ පැමිණියේ බුද්ධ වර්ෂ 1953 (ක්‍රි
ව. 1410) දීය
(මහා වංශය, පරි 91, 583) සද්දම්මරතනාකරයෙහි බුද්ධ පරිනිර්වානයෙන් වසර 1958 ට පසුව රජ වූ බව සඳහන් වේ
ව. 1415 දී බවය
(සද්දම්මරතනාකරය, පරි 12, 295) එම නොගැලපීම කෙසේ වුවද මේ සටහන් අනුව එළඹිය හැකි නිගමනය වන්නේ, සිරි පැරකුම්බා රජතුමා මෙම ලෙන් විහාර කර්මාන්තය කරවූයේ ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1410 පසුව යන්නයි
එසේම ලෙන් විහාර කර්මාන්තය පිළිබඳව කියවෙන පූජ්‍යපාද ධම්මදින්නාචාර්යය විමලකීර්ති හිමියන් විසින් රචනාකරන ලද ‘සද්ධම්මරතනාකරය’ ග්‍රන්ථය බුද්ධ වර්ෂ 1965 දී කරවන ලද්දකි
එනම් ක්‍රිස්තු වර්ෂයෙන් 1422 දීය
(සද්දම්මරතනාකරය, විඥාපණය, ii) ලුණුගම ලෙන් විහාර කර්මාන්තය පිළිබඳව ක්‍රි
ව. 1422 දී ලියන ලද ග්‍රන්ථයක සඳහන් වීමට නම් එම කර්මාන්තය ඊට ප්‍රථම සිදුවිය යුතුය
ඒ අනුව එළඹිය හැකි නිගමනය වනුයේ “
තවද ලුණුගම ප්‍රාහ්භාරාන්තරයෙහි දිග දස රියන් පුළුල සරියන් පිළිම ගෙයක් කරවා බෝ මැඩ වජ්‍රාසනාරූඩව දිවසෙනග පිරිවරා බුදුවන්නට වැඩ උන්නාක් මෙන් වඩු දෙරියන් උස වැඩ උන් පිළිමයක් කරවා එසේම සිටි පිළිම දෙදෙනෙකුත් වහන්සේ හා නාථ මෛත්‍රිය රූප පිහිටුවා විහාර තත්‍රැප්පාදිය පුදමින්
” යනුවෙන් සඳහන් වන විහාර ඉදිකිරීම ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1410 - 1422 යන කාල පරාසය තුල සිදුකර ඇති බවය
එසේම මෙම ලෙන් විහාරය ඉදිකොට ඇත්තේත්, ඒ පිළිබඳ තොරතුරු වාර්තා කොට ඇතිතේත් (සද්දම්මරතනාකරය රචනා කොට ඇත්තේත්) වසර 7 ක් වැනි කෙටි කාලයක් පරාසයක් තුල බැවින් හා එම ඉදිකිරීම කරවූ අයගේ ( හයවන පරාක්‍රමබාහු රජතුමාගේ) ඇනවුමින් හෙවත් ඉල්ලීමෙන් කළ ලේඛනයක සඳහන් වී තිබීම නිසාත් මෙහි ඇති තොරතුරු වඩාත් නිවරදි බවට සැලකිය හැකිය