Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
මෙහි සාහිත්‍යමය අරුත "කඳු දුර්ගවලින් වටවූ පෙදෙස" යන්නයි
වයඹදිග චීනයේ මෙම පෙදෙසේ සිට ක්වින්හි යිං පවුල නැගීසිට චීනය එක්සත් කොට ඉතිහාසයේ පළමුවරට එහි අධිරාජ්‍යය බිහි කරන ලදී
හන් රාජවංශ සමයේ, සිමා ක්වියෑන් ඔහුගේ ෂිජි තුළ සඳහන් කරන්නේ ගුවාංචොං පෙදෙසේ චීනයේ ජනගහනයෙන් දහයෙන් තුනක් විසූ බවත්, රාජ්‍යයේ ධනයෙන් දහයෙන් හයක් සංකේන්ද්‍රගතව පැවති බවත් ය
මීට අමතරව, වූ සේටියෑන් බලයට පත්වන විටත්, ගුවාංචොං ප්‍රදේශය වඩාත් බලවත් වංශවත් පවුල්වලින් සමන්විත විය
චීනයේ සෙසු ප්‍රදේශවල ආර්ථික වර්ධනය නිසා එම ප්‍රදේශවල ද ධනවත් පවුල් බිහිවෙමින් පැවතිණි
කෙසේනමුත්, ගුවාංචොං වංශවතුන් සිය පාලන ප්‍රදේශ අත්හැරීමට ද සූදානමක් නොතිබිණි
මෙකල උතුරු චීන තැන්න හෙවත් හුබෙයි වැනි සෙසු ප්‍රදේශවල විසූ නව ධනවත් පවුල් ජාතික බල ව්‍යාප්තියට දායකත්වයක් දැක්වීමට අපේක්ෂාවෙන් සිටියහ
වූ සේටියෑන්ගේ බොහෝ ප්‍රතිවාදීන් වයඹදිග චීනයේ ගුවාංචොං පවුල්වල සාමාජිකයන් ද විය
මේ නිසා ඇය ඔවුන්ව යටපත් කළේ , වරප්‍රසාද අඩු පවුල් කෙරෙහි සිය අවධානය යොමු කරමිනි
මේ නිසා බොහෝ දක්ෂ නමුත් වංශවතුන් නොවූ නිලධාරීන්ගේ පදවි ඉහළට ඔසවා තැබිණි
මෙය බොහෝවිට විභාග ක්‍රමය ඔස්සේ සිදු විය
ඇයගේ ප්‍රසාදය ලත් බොහෝ දෙනා උතුරු චීන තැන්නෙන් සම්භවය වූවන් ය
තමන්ට පක්ෂපාතී නොවූ වංශවතුන්ගේ බලය කප්පාදු කිරීමේ ක්‍රියාවලියේ දී, වූ සේටියෑන් විසින් තමන්ට පක්ෂපාතී ප්‍රතිශෝධිත චීන රදළ පන්තියක් බිහි කළා ය
ඇගේ මෙවැනි ප්‍රධාන සමාජ විප්ලවයන් නූතන ඉතිහාසඥයන්ගේ පවා පැසසුමට ලක්වී ඇත
වූ සේටියෑන් සිය බලය වර්ධනය කරගැනීමේ දී බෞද්ධ, දාඕයිස්ත, සහ කොන්ෆියුසියානු පිළිවෙත් අනුගමනය කළා ය
ඇතැම්විට මෙය දෙව්ලොව වරම හා අනුරූප යැයි සිතිය හැක
එසේම මායාකර්ම සහ හූනියම් වැනි ක්‍රමවේද ද අනුගමනය කළ අවස්ථා දක්නට ලැබේ
වූ අධිරැජිනිය ආගමික සහ රාජකීය කටයුතු සංකේතාත්මකව මෙහෙයවන්නට පටන්ගත්තේ ඇය හුවාංඩි ධරයට පත්වීමට බොහෝ කලකට පෙර සිටයි
ඉන් එක් අවස්ථාවක් ලෙස 666දී ටායි කන්දේ පූජාව දැක්විය හැක
එහි දී ගඔෂොං අධිරාජයා ටායි කන්දේ දී දෙව්ලොව සහ පෘථිවියේ දෙවිවරුන්ට පූජාවන් සිදුකළ අවස්ථාවේ, වූ අධිරාජිනිය ඔහුගෙන් පසු පූජා කටයුතු සිදුකළා ය
මෙය පෙර නොපැවති සිදුවීමකි
ඇගෙන් පසුව ගඔෂොං අධිරාජයාගේ සොයුරා වන යුඒ හි කුමාර ලි චෙන්ගේ මැණියන් වූ යැන් වන්දඹු කුමරිය පූජාවන් පැවැත්වූවා ය
ටයිෂාන් මුදුන වෙත වූ සේටියෑන්ගේ කාන්තාවන්ගේ පෙරහැර පැහැදිළිවම වූ සහ චීන අධිරාජ්‍යයේ පූජනීය සම්ප්‍රදායික චාරිත්‍ර සම්බන්ධ කළ බැව් පෙනේ
වූ සේටියෑන්ගේ බොහෝ ක්‍රියාමාර්ග ජනප්‍රිය ඒවා විය
මේ නිසා ඇයට ඇගේ පාලනයට ජනතා සහාය ලබාගැනීම පහසු විය
වූ සේටියෑන් සිහසුනට පත්වූයේ චීනයේ ජනතාව සාමාන්‍යයෙන් තෘප්තිමත්ව සිටි, පරිපාලනය හොඳින් පැවති, සහ සශ්‍රීකවත් වෙමින් පැවති ආර්ථිකයක් සහිත යුගයකයි
ජනතාව කෙරෙහි සැලකිලිමත්ව කටයුතු කළ වූ සේටියෑන්ගේ පාලන සමය ද එවැනි යුගයකි
ඇය විශ්වාස කළේ නිදහස්, යැපුම් ගොවීන් ඔවුන්ගේම වගාබිම්වල වගාකරනු දැකීමටයි
මේ නිසා ඇය සමාන-භූමි ක්‍රමයක් අනුගමනය කරමින්, යාවත්කාලීන කළ සංඛ්‍යාලේඛන අනුසාරයෙන් සාධාරණ ලෙස ජනයාට ඉඩම් බෙදා දුන්නා ය
ඇගේ සාර්ථකත්වයන් බොහෝමයක් ඇගේ විවිධ රාජාඥාවන් (මේ අතර ඇගේ "අනුග්‍රහයේ රාජාඥා" ලෙස හඳුන්වන ආඥා ද වේ) නිසා ලත් ජයග්‍රහණ වේ
මේ නිසා විවිධ සහනාධාර මගින් පහළ පන්තිවල ජනයාගේ අවශ්‍යතා ඉටුකරලීමට හැකි විය
සිවිල් සේවාව පුළුල් කිරීම හේතුවෙන් පෙර වරප්‍රසාද අහිමිව තිබූ සාමාන්‍ය වැසියනට පවා රාජ්‍ය සේවයට ඇතුළු වී ගෞරවාන්විත පදවි ලබාගැනීමට හැකි විය
සිය පදවියේ බලය වැඩි කරගැනීමට වූ සේටියෑන් සිය යුධ ඥානය ද උපයෝගී කරගත්තා ය
ස්වයං උපකාරක සෙබල-ගොවි ජනපදවල ඇය ක්‍රියාත්මක කළ ප්‍රතිපත්ති හේතුවෙන් ඇගේ රජයේ හමුදා අවම වියදමකින් නඩත්තු කළ හැකි විය
මීට අමතරව සිය අධිරාජ්‍යය මධ්‍ය ආසියාව දක්වා ව්‍යාප්ත කරලීමට ඇය යුද්ධෝපාය ක්‍රියාමාර්ග අනුගමනය කළා ය
නමුත් ටිබෙටය සහ වයඹදිග පෙදෙස්වලින් අධිරාජ්‍යය ව්‍යාප්ත කිරීමට ගත් උත්සාහයන් එතරම් සාර්ථක වූයේ නැත
ගොගුර්යෝ රාජ්‍යයට එරෙහි සටනේ දී කොරියාවේ සිල්ලා රාජධානිය සමග ඇය මිත්‍ර වූයේ ගොගුර්යෝවේ භූමිය සිල්ලාවට ලබාදෙන බව පවසමිනි
ගොගුර්යෝව පරාජය කොට එය අත්පත් කරගැනීමෙන් පසුව, චීන හමුදා සිල්ලා රාජ්‍යය ආක්‍රමණය කිරීමට උත්සාහ දැරූහ
චීන පාලකයන්ගේ රැවටීම කෙරෙහි කෝප වූ සිල්ලා රාජ්‍යය, ගොගුර්යෝව සහ බෙක්ජේ රාජ්‍ය සමග මිත්‍ර වී සිය පැරණි සතුරාව අර්ධද්වීපයෙන් පලවා හැරීමට සමත් විය
හොං පවසන්නේ සිල්ලාවට සාර්ථක විය හැකිවූයේ වූ අධිරැජිනිය ටිබෙටය වෙත සිය අවධානය යොමු කිරීමත්, කොරියානු අර්ධද්වීපයේ සිටි ඇගේ හමුදාවලට සැපයුම් හිග වීමත් නිසා බවයි. ටිබෙට්වරුන්ට සහ තුර්කිවරුන්ට එරෙහිව ජයග්‍රහණයන් රැසක් ලබාගත් නමුත්, 694දී, ටිබෙට්-බටහිර තුර්කි සන්ධානය හේතුවෙන් වූගේ හමුදා තීරණාත්මක පරාජයක් ලැබී ය
668දී අහිමි වූ ආන්ෂිහි බලකොටු සතර යළි සියතට ගන්නට එම සන්ධානය සමත් විය
මේ අතර, අරාබිවරුන් විසින් සැසනියානු අධිරාජ්‍යය පරාජය කිරීමත් සමග, 651දී, පළමු අරාබි තානාපතිවරයා චීනය වෙත පැමිණියේ ය
සාහිත්‍යය

උතුරු දොරටු විද්වතුන් 
ගඔෂොං අධිරාජයාගේ අවසන් සමයේ වූ අධිරැජිනිය තමන් වෙනුවෙන් ගන්ථ රචනා කිරීමට යුවාන් වැන්ක්විං (元萬頃), ලියු යිචි, ෆැන් ලූබිං, මියාඕ චුකේ (苗楚客), චෞ සිමාඕ (周思茂), සහ හැන් චුබින් (韓楚賓) යන සාහිත්‍යමය දක්ෂතාවන්ගෙන් යුත් මධ්‍යම පාන්තික නිලධාරීන් යොදවා ගත්තා ය
මෙහි දී රචිත කෘති අතර, විශිෂ්ට කාන්තාවන්ගේ චරිතාපදාන (列女傳), රාජකීය විෂයයන් සඳහා මාර්ගසූචක (臣軌), සහ නිල කාර්ය මණ්ඩල සාමාජිකයනට නව ඉගැන්වීම් (百僚新誡) යන ග්‍රන්ථ වැදගත් වේ
සමූහයන් වශයෙන් ගත් කළ මෙම ලේඛක මණ්ඩලය "උතුරු දොරටු විද්වතුන්" (北門學士) ලෙස ප්‍රකට විය
එයට හේතුව ඔවුන් සේවය කළේ රාජකීය පරිපාලන ගොඩනැගිලිවලට උතුරින් පිහිටි මාලිගය තුළ වීමයි
අමාත්‍යවරුන්ගේ බලය වෙනතකට හැරවීමට වූ අධිරැජිනිය ඔවුන්ගෙන් උපදෙස් ලබාගත්තා ය
"යෝජනා දොළස" 
675 නව වර්ෂය අවට, වූ අධිරාජිනිය යෝජනා දොළහක් ඉදිරිපත් කළා ය
ඉන් එකක් නම් ලාඕසි (ඔහුගේ පවුල් නාමය ලි වන අතර, තාං රාජකීය පෙළපත සිය මුතුන්මිත්තන් ලෙස ඔවුන්ව සලකා ඇත) ගේ කෘතියක් වන ටාඕ ටේ චිං කෘතිය රාජකීය සිරසවි සිසුන්ට නිර්දිෂ්ට ග්‍රන්ථයක් බවට පත්කළ යුතු බවයි. තවත් යෝජනාවක් වූයේ පියා ජීවත්ව නොසිටින අවස්ථාවල පමණක් නොව සෙසු අවස්ථාවල දීත්, මවකගේ මරණය වෙනුවෙන් වර්ෂ තුනක ශෝක කාලයක් ප්‍රකාශ කළ යුතු බවයි. ඇගේ යෝජනා අගය කළ ගඔෂොං අධිරාජයා ඒවා ක්‍රියාත්මක කළේ ය
විකරණය කළ චීන අක්ෂර 

690දී, වූ වැන්දඹු අධිරාජිනියගේ ඥාති පුත්‍රයා වූ සොං ක්වින්කේ විසින් වූ අධිරාජිනියගේ විශිෂ්ටත්වය නිරූපණය කිරීමේ අරමුණින් යුතුව විකරණය කළ චීන අක්ෂර ගණනාවක් හඳුන්වා දෙන ලදී
ඒවා භාවිත කළ ඇය, එක් විකරණය කළ චීන අක්ෂරයක් වූ චාඕ (曌) යන්න ඇගේ නිල නාමය (එනම් මෙම නම භාවිතා කිරීම ජනයාට තහනම් විය) ලෙස යොදාගත්තා ය
曌 යන්න සෑදුණේ වෙනත් අක්ෂර දෙකක් සංයුක්ත කිරීමෙනි
"ආලෝකය" හෝ "නිර්මලභාවය" යන අරුතැති මිං (明) අක්ෂරය මුදුනටත්, "අහස" යන අරුතැති කොං (空) අක්ෂරය පහළටත් යෙදීමෙනි
මින් ගම්‍ය වන්නේ ඇය අහසේ දිදුලන ආලෝකය බඳුය යන්නයි
(曌 අක්ෂරය සම්භවය වූ "දිදුලන" යන අරුතැති චාඕ (照) යන්න ඇතැම්විට ඇගේ සැබෑ නාමය ද වන්නට ඇත
නමුත් මේ පිළිබඳ පැහැදිළි සාක්ෂි හමු නොවේ
) පසුව, එම වර්ෂයේම, පහළ පෙළේ නිලධාරියකු වන ෆු යෞයි විසින් ආරම්භ කළ පෙත්සමක් මගින් ඇයට සිහසුන හිමි කරගන්නා ලෙස ඉල්ලා සිටි අවස්ථාවේ, රුයිෂොං අධිරාජයා විසින් වූ නාමය ද භාවිතා කරන ලදී
690 අගෝස්තු 18 දින, ඇය එම ඉල්ලීම පිළිගත්තා ය
රාජ්‍යයේ නම චෞ ලෙස වෙනස් කළ ඇය, චෞ රාජවංශයේ පෙළපත ප්‍රකාශ කරමින් රාජ්‍ය කරන අධිරාජිනිය (ෂෙංෂෙන් රජකරන අධිරාජිනිය (聖神皇帝) යන පදවිය සමග, සාහිත්‍යමය "දිව්‍යමය සහ පූජනීය අධිරාජයා හෝ රජකරන අධිරාජිනිය") ලෙස සිහසුනට පත්වූවා ය
රුයිෂොං අධිරාජයාව ධුරයෙන් ඉවත් කෙරුණු අතර, ඔහුව කිරුළහිමි කුමරු තනතුරට පත්කොට හුවාංසි (皇嗣) යන පදවි නාමය ලබා දෙන ලදී
මෙලෙසින් තාං රාජවංශයේ අතුරුබිඳුම් යුගයක දී, ඇය රජකරන අධිරාජිනිය ලෙස චීනය පාලනය කළ ප්‍රථම (සහ එකම) කාන්තාව බවට පත්වූවා ය
කාව්‍ය ශාස්ත්‍රය 
ඇගේම සාහිත්‍ය කෘතීන්වලට අමතරව, වූ සේටියෑන්ගේ රාජසභාව නිර්මාණශීලී සාහිත්‍ය මධ්‍යස්ථානයක් බඳු විය
වූගේ කාව්‍ය හතළිස් හයක් ක්වාන් ටැංෂි "රැස් කළ තාං කාව්‍ය" කෘතිය තුළත්, ඇගේ නාමය යටතේ වන රචනා හැට එකක් ක්වාන් ටැංවෙන් "රැස් කළ තාං රචනා" කෘතිය තුළත් ඇතුළත් කොට ඇත
මෙම ලේඛන අතුරින් බොහෝමයක් දේශපාලන අරමුණින් ලියා ඇති මුත්, සිය මියගිය මෑණියන් යළි දැකගැනීමට නොහැකි වීම පිළිබඳ ශෝකයෙන් යුතුව ලියැවුණු කවියක් ද හමුවේ
වූ ‍සේටියෑන්ගේ රාජ්‍ය සමයේ රාජ මාලිගයේ නිර්මාණය වූ බොහෝ කෘතීන්වලට ඇය සිය අනුග්‍රහය දැක්වූවා ය
මීට උදාහරණක් ලෙස ඇගේ මාලිගයේ කාව්‍ය සංග්‍රහය වූ චුයිං ජි "අගනා ආශ්චර්යයන්ගේ එකතුව" දැක්විය හැක
මෙහි කුයි රොං, ලි ජියාඕ, චෑං යුඒ, සහ සෙස්සන් විසින් රචනා කරන ලද කාව්‍යයන් ඇතුළත් වේ
මේවා ඔවුන් මාලිගයේ දැරූ නිලය අනුව පෙළගස්වා ඇත
වූ සේටියෑන් (සහ ඇගේ රාජ සභාව පැවති) රාජ්‍ය සමයේ සිදුවූ සාහිත්‍යමය ප්‍රගමනයන් ලෙස සොං චිවෙන් සහ ෂෙන් ක්වාන්කි විසින් සිදුකළ විධිමත් පද්‍යවල (ජින්ටිෂි) "නව ආරේ" අවසන් ශෛලීය සංවර්ධනය සැලකෙයි
වූ සේටියෑන් විසින් සුප්‍රකට කාන්තාවන්ගේ චරිතාපදාන එකතුව නිර්මාණය කරලීමට විද්වතුන්ට අනුග්‍රහය ද දක්වන ලදී
අද අප තාං කාව්‍ය ශාස්ත්‍රයේ ලක්ෂණයන් යැයි සලකන දෙය සංවර්ධනයට මුල්වූයේ යැයි පැවසෙන්නේ වූගේ අමාත්‍යවරයකු වූ චෙන් සි'ඈන්ග් ය
සාහිත්‍යමය ව්‍යංගයන්
වූ සේටියෑන්ගේ දිවියේ සිදුවීම් සලකා බැලීමේ දී, ඇයව බොහෝදෙනා නොයෙකුත් අයුරින් විස්තර කොට ඇත
සිය සීමාවන් නුසුදුසු ලෙස ඉක්මවා ගිය තැනැත්තියක, අනුකම්පාවක් පිළිබඳ වහසි බස් දොඩමින් යම් ආකාරයක දේශපාලන දූෂණයක නිරතවූ තැනැත්තියක, කෲර තැනැත්තියක යනාදී වශයෙන් ඇයව හඳුන්වා තිබේ
සියවස් ගණනාවක් පුරා, වූ අධිරැජිනියව සිහිපත් කෙරුණේ කාන්තාවක අධිපතිනියකව සිටින ස්ථානයක සිදුවිය හැකි වැරදි සඳහා උදාහරණයක් ලෙස ය
ඇය කෙරෙහි එල්ල වූ එවැනි ලිංගවාදී ප්‍රතිරෝධය සිහිපත් කෙරුණු අවස්ථාවක් ලෙස 1960 දශකයේ පසුකාලයේ මාඕ සේදොංගේ බිරිඳ වූ ජියෑං ක්විං විසින් සිය රෝගී සැමියා වෙනුවෙන් අනුප්‍රාප්තිකයා ලෙස කටයුතු කරන බව හඟවන ප්‍රචාරක වැඩසටහනක දී වූ අධිරැජිනියව සිහි ගැන්වීම දැක්විය හැක
බ්‍රිතාන්‍ය කතුවරයකු වන ජොනතන් ක්ලෙමන්ට්ස් සිය වූ නැමැති චරිතාපදානය තුළ සඳහන් කරන්නේ මෙලෙස ඓතිහාසික චරිතයක් පිළිබඳ අයෝග්‍ය අයුරින් සඳහන් කිරීම භින්නෝන්මාදීය හෝ හිස්ටීරිය රෝග ලක්ෂණයක් බවයි. බොහෝ ප්‍රකාශිත වස දීම් සහ වෙනත් සිදුවීම් (උදාහරණයක් ලෙස ඇගේ බිළිඳු දියණියගේ මරණයට වැනි) සඳහා සහේතුක විස්තර කිරීම් ඇතිමුත් ඇගේ පසුකාලීන ප්‍රතිවාදීන් විසින් ඒවා විකෘති කොට දක්වා ඇති බවයි, ඔහුගේ අදහස වන්නේ
ඇගයීම

උද්ධෘත 
වූ සේටියෑන් අධිරැජිනිය පිළිබඳ ඇති සම්ප්‍රදායික චීන ඓතිහාසික අදහස මිශ්‍ර එකකි
එහි දී රාජ්‍ය පාලනයට ඇය දැක්වූ දක්ෂතාව අගය කොට ඇති අතර, රාජ්‍ය බලය ලබා ගැනීමට ඇය අනුගමනය කළ ක්‍රියාමාර්ග විවේචනයට ලක්කොට ඇත
ලි ජිංයේගේ කැරැල්ලට පක්ෂව අදහස් දක්වන ලුවෝ බින්වං පවා ඉහත අයුරින් ඇය පිළිබඳ සඳහන් කොට තිබේ
ඇය පිළිබඳ දර්ශීය විවරණයක් තාංහි පැරණි ග්‍රන්ථයේ ප්‍රධාන සංස්කාරක පසුකාලීන ජින් රාජවංශයේ ඉතිහාසඥ ලියු ෂු මෙසේ සඳහන් කරයි
වූ සේටියෑන් පිළිබඳව වන නූතන පිළිගැනීමේ ද විවිධත්වයක් ඇති බව පහත චීන-නොවන කතුවරුන්ගේ ප්‍රකාශ තුළින් පෙනේ
කොන්ෆියුසියානු දෘෂ්ටිකෝණය 
වූ සේටියෑන් අධිරැජිනියගේ රාජ්‍ය සමය කොන්ෆියුසියානු ඉතිහාසඥයින් විසින් දැඩිව විවේචනය කොට ඇත
නමුත් 1950 දශකයෙන් පසු ඇය කෙරෙහි යොමුවූයේ වෙනස්ම දෘෂ්ටි කෝණයකි
තාං රාජවංශයේ මුල්කාලීන ස‍මයේ, සියලු අධිරාජවරුන්‍ ඇගෙන් ඍජුව පැවතෙන්නන් නිසා, වූ සේටියෑන් පිළිබඳ ධනාත්මකව ඇගයීම සිදු විය
අනතුරුව එළැඹි යුගවල දී, විශේෂයෙන්ම සිමා ගුවාංගේ සිචි ටොංජියෑන් ග්‍රන්ථය තුළ වූ සේටියෑන්ව දැඩිව විවේචනය කොට ඇත
දකුණු සොං රාජවංශය වන විට, නව-කොන්ෆියුසියානුවාදය චීනයේ දේශපාලනික දර්ශනය ලෙස දැඩිව මුල්බැසගත් අතර, එම චින්තනය අනුව වූ සේටියෑන් අගය කිරීම තීරණය විය
යුග නාමයන්

ඇගේ රාජ්‍ය සමයේ අමාත්‍යවරුන් 

වූ සේටියෑන් විසින් පිහිටුවන ලද චෞ රාජවංශයේ ඇයට අමාත්‍යවරුන් බොහෝදෙනකු විය
ඉන් බොහෝ දෙනකු ඔවුන්ගේම අයිතියෙන් නැගී සිටි අය වේ
(සම්පූර්ණ ලැයිස්තුවක් සඳහා වූ සේටියෑන්ගේ අමාත්‍යවරුන් ලැයිස්තුව බලන්න)

පවුල

පෙළපත

මේවාත් බලන්න

 ෂියාඕ බිසව
 ටෑං චීනයේ රාජකීය බිසෝවරුන්
 ලි චොං
 ලොංමෙන් ගුහා
 ක්වියෑන්ලිං සොහොන්ගැබ
 වු චෙංසි
 වු සැන්සි
 යැං චිරොවු
 චුයිං ජි
 තායිපිං කුමරිය
 ටෑං රාජවංශය

සටහන් සහ ආශ්‍රේයයන්

ප්‍රභව 

 බෙක්විත්, ක්‍රිස්ටෝෆර් අයි. (2009)
Empires of the Silk Road
A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present
ප්‍රින්ස්ටන්
ප්‍රින්ස්ටන් විශ්වවිද්‍යාලීය මුද්‍රණාලය
ISBN 978-0-691-13589-2.
 ටෑංහි පැරණි ග්‍රන්ථය, වෙළුම
6. 
 කොටෙරල්, යොං යැප් සහ ආතර් කොටෙරල් (1975)
The Early Civilization of China
ජී. පී. පට්නම්'ස් සන්ස්
ISBN 978-0-399-11595-0.
 Empress of China
Wu Ze Tian, ජියෑං, චෙං අන් විසිනි
වික්ටරි මුද්‍රණාලය 1998
 ෆෙයාබෑන්ක්, ජෝන් කිං (1992), China
කේම්බ්‍රිජ්, මැසචුසෙට්ස්
බෙල්ක්නැප් මුද්‍රණාලය/හාවර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලීය මුද්‍රණාලය
ISBN 978-0-674-11670-2.
 මර්ක්, ඇල්ෆ්‍රඩා (2000)
Poetry and Painting in Song China
The Subtle Art of Dissent
කේම්බ්‍රිජ් (මැසචුසෙට්ස්) සහ ලන්ඩන්
හාවර්ඩ්-යෙන්චිං ආයතනය සඳහා වන හාවර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලීය ආසියා මධ්‍යස්ථානය
ISBN 978-0-674-00782-6.
 ටෑංහි නව ග්‍රන්ථය, වෙළුම්
4,  76. 
 පැලුඩන්, ඈන් (1998)
Chronicle of the Chinese Emperors
The Reign-by-Reign Record of the Rulers of Imperial China
නිව් යෝක්, නිව් යෝක්
ISBN 978-0-500-05090-3.
 රැස්ටෙලි, සබ්‍රිනා (2008)
China at the Court of the Emperors
Unknown Masterpieces from Han Tradition to Tang Elegance (25-907)
ස්කයිරා
ISBN 978-88-6130-681-3.
 ස්කාර්පැරි, මෝරිෂියෝ (2006)
Chinese Civilization from the Origins to the Tang Dynasty
වර්සෙලි
VMB ප්‍රකාශකයෝ
ISBN 978-88-540-0509-9.
 වොට්සන්, බර්ටන් (1971)
CHINESE LYRICISM
Shih Poetry from the Second to the Twelfth Century
(නිව් යෝක්
කොලොම්බියා විශ්වවිද්‍යාලීය මුද්‍රණාලය)
ISBN 978-0-231-03464-7.
 යු, පෝලින් (2002)
"Chinese Poetry and Its Institutions"
Hsiang Lectures on Chinese Poetry, වෙළුම 2 තුළ, ග්‍රේස් එස්. ෆොං, සංස්කාරක
මොන්ට්‍රියල්
නැගෙනහිර ආසියානු පර්යේෂණ සඳහා වූ මධ්‍යස්ථානය, මැක්ගිල් විශ්වවිද්‍යාලය
සිචි ටොංජියෑන්, වෙළු
195, 199, 200, 201, 202, 203, 204, 205, 206, 207, 208.

වැඩිදුර කියවීමට 

 Wu Zhao
China's Only Woman Emperor, එන්. හැරී රෝත්ස්චයිල්ඩ්ඤ ප්‍රකාශනය 2008 Pearson Education, Inc
Empress Wu Zetian in Fiction and in History
Female Defiance in Confucian China
ඩෝරා ෂු-‍ෆැං ජියෙන් (නොවා පබ්ලිෂිං, 2003) - මෙමගින් වූ සේටියෑන්ගේ දිවියත්, රාජවංශික චීන සමාජයේ විරෝධයන් හමුවේ කාන්තාවන් මහජන දිවිය ගතකළ අයුරුත් ගවේෂණය කරයි
Wu
The Chinese Empress Who Schemed, Seduced and Murdered Her Way to Become a Living God ජොනතන් ක්ලෙමන්ට්ස් විසිනි
මෙහි බොහෝ ප්‍රාථමික මූලාශ්‍ර විවේචනය කොට ඇති අතර ප්‍රබන්ධ වාර්තා නාමාවලියක් ද ලබා දෙයි
|- style="text-align
"

624 උපත්
705 මරණ
7වන සියවසේ චීන රජවරුන්
7වන සියවසේ චීන කවියන්
7වන සියවසේ රාජ්‍ය පාලිකාවන්
7වන සියවසේ ලේඛිකාවන්
8වන සියවසේ චීන රජවරුන්
8වන සියවසේ චීන කවියන්
8වන සියවසේ රාජ්‍ය පාලිකාවන්
8වන සියවසේ ලේඛිකාවන්
චීන අධිරාජවරුන්
චීන කිවිඳියන්
උපබිසෝවරුන්
රාජ්‍ය කරන අධිරාජිනියන්
දාරක ඝාතන
 ටෑං රාජවංශයේ බෞද්ධයින්
ටෑං රාජවං‍ශයේ වැන්දඹු අධිරාජිනියන්
ටෑං රාජවංශයේ අධිරාජිනියන්
ටෑං රාජවංශයේ කවියන්
චීනයේ නායිකාවන්
ෆ්ලවර්ස් ඔෆ් ද ප්‍රිසන් () යනුවෙන් හඳුන්වනු ලබන්නේ 2016 වර්ෂයේ විකාශය වූ දකුණු කොරියානු රූපවාහිනී කතාමාලාවකි
ඓතිහාසික කතාමාලාවක් වන මෙහි ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කරනු ලබන්නේ ජින් සේ-යොන්, ගෝ සූ, කිම් මි-සූක්, ජුං ජූන්-හෝ, පාක් ජූ-මි, යූන් ජූ-හී, කිම් සූ-යොන් (කො), ජුන් ක්වං-ර්යුල් සහ චෝයි තේ-ජූන් යන නළු නිළි පිරිස විසිනි
මෙම කතාමාලාව MBC නාළිකාව ස්ථාපනය කොට 55වන සංවත්සරය සිහිපත් කෙරීම වෙනුවෙන් නිර්මාණය කෙරුණු විශේෂ ව්‍යාපෘති නාට්‍යයකි
මෙම නාට්‍යයේ අධ්‍යක්ෂකවරයා වන ලී බ්යුං-හූන් සහ රචක චෝයි වන්-ක්‍යු එක්ව කාර්යයෙහි යෙදෙන තෙවන අවස්ථාව වීම ද විශේෂත්වයකි
මීට පෙර ඔවුන් දෙදෙනා හුර් ජුන් සහ සංදෝ යන රූපවාහිනී කතාමාලා සඳහා සිය දායකත්වය ලබා දී ඇත
එය මින් පෙර විකාශය වූ Marriage Contract කතාමාලාව ප්‍රතිස්ථාපනය කරමින් MBC නාළිකාව ඔස්සේ විකාශය වූයේ සෑම සෙනසුරාදා සහ ඉරිදා දිනකම 22
00 (KST - කොරියා සම්මත ‍වේලාව) ට ය
කථාංග 51කින් සමන්විත වූ මෙය 2016 අප්‍රේල් 30 දින සිට නොවැම්බර් මස 6වන දින දක්වා විකාශය කෙරිණි
කතා පුවත

කතාව සඳහා පසුබිම් වී ඇත්තේ ජොසොන් රාජවංශ යුගයයි
මෙම රූපවාහිනී කතාමාලාව මගින් නිරූපණය වන්නේ සිරමැදිරියක උපත ලබා, සිරගෙයි හැදී වැඩුණු ඔක්-න්‍යෝ (ජින් සේ-යොන්) නැමැති යුවතියක් පිළිබඳවයි. ඇය සහ අද්භූත යූන් තේ-වොන් (ගෝ සූ) ගේ අත්දැකීම් මෙමගින් නිරූපණය වේ
පසුව ඇය ජොසොන් රාජ්‍ය‍යේ පෞද්ගලික නඩු ක්‍රමය අනුව යමින් දුප්පත් ජනයා සහ අසාධාරණ ලෙස වැරදිවලට හසුකෙරුණු පුද්ගලයින් වෙනු‍වෙන් පෙනී සිටින්නී ය
, හාසොං කුමරු ලෙස (පසුව සොන්ජෝ රජු
දොක්හ්‍යුං කුමරුගේ තෙවන පුත්‍රයා)
 යූන් යොං-හ්‍යුන්, ජුං මන්-හෝ ලෙස (චුං නන්-ජුංගේ බාලම මස්සිනා)
 පාක් ඉක්-ජූන්
 ලී තෙක්-ග්‍යුන්
 මි සොක්
 හා සූ-හෝ
 පාක් නෝ-සික්
 යූන් හ්‍යුක්-ජින්
 ජං ග්යොක්-සූ
 සොං ක්‍යුං-යුයි
 කිම් ජූන්-හ්‍යුන්

පසුබිම් නිරූපණයන්

 කිම් ඉයුං-සූ, ජොනොක්සෝහි සහායක විනිසුරු ලෙස
 යූන් යූ-සුන්, කිම් ආර්යාව ලෙස (යුන් වොන්-හ්‍යුංගේ ප්‍රියාවිය)
 යූන ජින්-හෝ, පොදොචොංහි ප්‍රධාන පරිපාලන නිලධාරී ලෙස
, ඉම් කොක්ජොං ලෙස
, හ්වං ජින්ඉ ලෙස
, දේ ජං-ගුම් ලෙස
, පාක් ජොං-හ්‍යුම් / පාක් ‍ජොං-ගූක් ලෙස (පාක් තේ-සූගේ පුත්‍රයා
සුං ජි-හොන්ගේ සැබෑ පියා)
 කිම් සොන්-ක්‍යුං, තේ-වොන්ගේ මව ලෙස

සටහන්
(ජොසොන් යුගයේ පරවති පරිපාලන කාර්යාල අතුරින් මෙම කතාමාලාවේ අන්තර්ගත වන කාර්යාල පහත පරිදි දැක්විය හැක)

හ්‍යුංජෝ (형조)
අධිකරණ අමාත්‍යාංශය
ජොනොක්සෝ (전옥서)
දණ්ඩන කාර්යාංශය / රාජකීය බන්ධනාගාරය
කාම්යොං (감영)
පළාත් ආණ්ඩුකාර කාර්යාලය
නේග්‍යුම්වි (내금위)
ඇතුළු තහනම් රැකවල් / මාලිග ආරක්ෂක ප්‍රධාන කාර්යාලය
පොදොචොං (포도청)
සොරුන් අත්අඩංගුවට ගැනීමේ කාර්යාංශය
ප්යොංසිසෝ (평시서)
වෙළඳ පාලන කාර්යාලය
සෝග්යොක්සෝ (소격서)
දෙව්ලොව, පෘථිවිය සහ තාරකා පිළිබඳ තාඕවාදී චාරිත්‍ර මෙහෙයවූ රජයේ කාර්යාලය
ප්‍රභවය
කොරියානු ඉතිහාසය පිළිබඳ ශබ්ද මාලාව

ඇගයුම්
පහත දැක්වෙන වගුව තුළ, නිල් පැහැ සංඛ්‍යා මගින් පහළම පාඨාංකත්, සහ රතු පැහැ සංඛ්‍යා මගින් ඉහළම පාඨාංකත් නිරූපණය වන බව සලකන්න
විශේෂ කරුණු
මෙම කතාමාලාවේ 12වන කථාංගය යෝජිතව තිබූ පරිදි ජූනි 5වන ඉරිදා දින විකාශය නොවී ය
එයට හේතුව චෙච් ජනරජ සහ දකුණු කොරියා පාපන්දු කණ්ඩායම් අතර පැවති මිත්‍රත්ව තරගය විකාශය කිරීමට සිදුවීමයි
එනිසා එම කථාංගය 2016 ජූනි 11 සෙනසුරාදා විකාශය කෙරිණි
යෝජිත පරිදි 28වන කථාංගය ද අගෝස්තු 6 සෙනසුරාදා දින විකාශය නොවිණි
එයට හේතුව බ්‍රසීලයේ රියෝ ද ජැනෙයිරෝ නුවර පැවති 2016 ගිම්හාන ඔලිම්පික් තරගය විකාශය කිරීමට සිදුවීමයි
අනතුරුව එම කථාංගය 2016 අගෝස්තු 7වන ඉරිදා දින විකාශය විය
තව ද මෙම කතාමාලාවේ 29වන කථාංගය ද, බ්‍රසීලයේ රියෝ ද ජැනෙයිරෝහි පැවති 2016 ගිම්හාන ඔලිම්පික් තරගාවලිය විකාශය කිරීම හේතුවෙන් අගෝස්තු 14 හෝ අගෝස්තු 20 යන දිනවලින් එකකදී ද විකාශය නොකෙරිණි
පසුව එය 2015 අගෝස්තු 21 වන ඉරිදා දින විකාශය කෙරිණි
මුල් නාද පථය

OST කොටස 1

OST කොටස 2

OST කොටස 3

සම්පූර්ණ ඇල්බමය

සම්මාන සහ නිර්දේශ

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි
නිල වෙබ්අඩවිය 
ෆ්ලවර්ස් ඔෆ් ද ප්‍රිසන් සඳහා MBC ග්ලෝබල් මීඩියාහි ඇති ගිණුම
ෆ්ලවර්ස් ඔෆ් ද ප්‍රිසන් සඳහා හන්සිනෙමාහි ඇති ගිණුම

ෆ්ලවර්ස් ඔෆ් ද ප්‍රිසන්  සඳහා දාඋම්හි ඇති ගිණුම

මූලාශ්‍ර

2016 දකුණු කොරියානු රූපවාහිනී කතාමාලා ඇරඹීම්
2010 දශකය තුළ දකුණු කොරියානු රූපවාහිනී කතාමාලා
මුන්හ්වා විකාශන සංස්ථාවේ රූපවාහිනී නාට්‍ය
කොරියානු-භාෂා රූපවාහිනී වැඩසටහන්කරණය
දකුණු කොරියානු ඓතිහාසික රූපවාහිනී කතාමාලා
ජොසොන් රාජවංශය පසුබිමෙහි නිර්මාණය වූ රූපවාහිනී කතාමාලා
දකුණු කොරියානු ක්‍රියාදාම රූපවාහිනී කතාමාලා
රූපවාහිනී කතාමාලා
ගොර්යෝ, හෙවත් කොර්යෝ (හංගුල්
고려
高麗
918–1392), යනු 918දී තේජෝ රජු විසින් ස්ථාපනය කරන ලද කොරියානු රාජධානියකි
මෙම රාජධානිය නූතන "කොරියාව" යන වදනේ සම්භවය වන්නට ඇතැයි සැලකේ. එය 936දී පසුකාලීන තුන් රාජධානි එක්සත් කළ අතර 1392දී ජොසොන් රාජවංශයේ ආරම්භකයා විසින් මෙම රාජවංශය අවසන් කරන තෙක්ම එය එය කොරියානු අර්ධද්වීපයේ වැඩි කොටසක් පාලනය කළේ ය
ගොර්යෝ රාජ්‍යය කොරියාවේ දේශසීමා ඊසානදිගින් නූතන වොන්සන් දක්වාත් (936–943), අනතුරුව යාලු ගඟ (993) දක්වාත් සහ අවසානයේ මුළු කොරියානු අර්ධද්වීපයම (1374) දක්වා පුළුල් කළේ ය
මෙම යුගයේ වඩාත් වැදගත්ම නිර්මාණයන් දෙකක් ලෙස සෙලඩොන් කුඹල් කර්මාන්තය සහ ත්‍රිපිටක කොරියානා නැමැති බෞද්ධ ත්‍රිපිටකය 80,000කට අධික ලී අච්චු ප්‍රමාණයක කැටයම් කොට හේඉන්සා විහාරයේ තැන්පත් කිරීම (අදටත් සුරක්ෂිතව පවතී) දැක්විය හැක
1234දී ගොර්යෝවේ ජනයා විසින් සත්‍ය පොත් මුද්‍රණයට උපකාරී වූ පළමු ලෝහ චලන මුද්‍රණ ක්‍රමය නිපදවන ලදී නිරුපද්‍රිතව පවත්නා පැරණිතම ලෝහ චලන කුමයේ ග්‍රන්ථය වන ජික්ජි යන්න 1377දී මුද්‍රණය විය
668දී, සිල්ලා රාජ්‍යය ටෑං චීනය සමග ඇති කරගත් සම්මුතියක් අනුව, බෙක්ජේ සහ ගොගුර්යෝ රාජ්‍ය ආක්‍රමණය කළේ ය
නමුත් 9වන සියවසේ අගභාගය වන විට එය ක්‍රමයෙන් දුර්වල වූ අතර එහි පාලකයින් බලවත් වංශවතුන් විසින් පීඩනයට ලක්කරන ලදී
නොයෙකුත් මංකොල්ලකරුවන් සහ අපරාධකරුවන් විසින් කෝලාහල ඇතිකළ අතර, 900දී ජොල්ලා පෙදෙසේ සිල්ලා පාලනයට එරෙහිව පසුකාලීන බෙක්ජේ නැමැති රාජ්‍යයක් ප්‍රකාශයට පත්කොට ග්යොන් හ්වොන් විසින් කැරැල්ලක් දියත්කරන ලදී
ඉන් වසරකට පසු ගුං යේ නැමැත්තකු විසින් උතුරු පෙදෙසේ තේබොං නැමැති රාජ්‍යයක් නම්කොට කැරැලි ඇතිකරන්නට විය
ප්‍රාදේශික වංශාධිපතියකුගේ පුත්‍රයකු වූ වං ගොන්, තේබොං රාජ්‍යයේ සෙන්පතියකු ලෙස සේවය කළේ ය
918දී වං ගොන් විසින් කැරැලි අතිකොට ගුං යේව ඝාතනය කිරීමෙන් පසු තේබොං රාජ්‍යය බිඳවැටිණි
අනතුරුව එම වර්ෂයේම ජූනි මස ඔහු ගොර්යෝහි තේජෝ ලෙස සිහසුනට පත් විය
ගොර්යෝව සහ පසුකාලීන බෙක්ජේ රාජ්‍යය විසින් සිල්ලා රාජ්‍යය යටත් කරගත් අතර, 935දී එය ගොර්යෝ රාජ්‍යයට යටත් විය
936දී, පසුකාලීන බෙක්ජේ රාජ්‍යය ද ගොර්යෝවට යටත් විය
මෙලෙසින් ගොර්යෝව කොරියාව තුළ අඛණ්ඩ රාජවංශයක් ලෙසින් ඉදිරි වසර 474 තුළ වැජඹෙන්නට විය
නමුත් 1170 සිට 1270 දක්වා රජය පාලනය කරන ලද්දේ යුධ නායකයින් විසිනි
13වන සියවස අගභාගය පමණ වන විට, මොංගෝලියානුවන් සහ ඔවුන්ගේ යුවාන් රාජවංශය හේතුවෙන් ගොර්යෝව බලය අතින් පරිහානියට පත්වන්නට විය
14වන සියවසේ මැද කාලයේ ගොංමින් රජු විසින් සිය රාජධානිය යුවාන් පාලනයෙන් නිදහස් කරගත්ත ද, 1392දී යි සොංග්යේ සෙන්පතියා විසින් මෙහෙයවූ කුමන්ත්‍රණයකින් ගොන්ග්යැං රජුව නෙරපා දැමිණි
අනතුරුව යි සොංග්යේ ජොසොන්හි තේජෝ ලෙසින් සිහසුනට පත් විය
1394දී ගොන්ග්යැං රජුව ඝාතනය කරන ලදී
වදනේ නිරුක්තිය

ගොර්යෝ යන නාමය සම්භවය වී ඇත්තේ කොරියාවේ තුන් රාජධානිවලින් එකක් වන ගොගුර්යෝ යන වදනෙනි
5වන සියවසේ ජංසු රජ සමයේ ගොගුර්යෝව එහි නාමය ගොර්යෝ ලෙස වෙනස් කරගත්තේ ය
"කොරියාව" යන ඉංග්‍රීසි වදන ද ගොර්යෝ යන්නෙන් සම්භවය වූවකි
ඉතිහාසය

පසුබිම
668දී සිල්ලා රාජධානිය විසින් කොරියාවේ තුන් රාජධානි අසම්පූර්ණ අයුරින් එක්සත් කළ ද, 9වන සියවස අගභාගය වන විට දුර්වල වූ එහි පාලනය ප්‍රාදේශික පාලකයන් විසින් අත්කරගන්නා ලදී
අනතුරුට රාජ්‍යය සිවිල් යුද්ධ සහ කැරැලි සහිත යුගයක් කරා එළැඹිණි
ගුං යේ, ගි හ්වොන්, යැං ගිල්, සහ ග්යොන් හ්වොන් යන අය මේ සඳහා මූලිකත්වය ගත්හ
ගුං යේ විසින් පසුකාලීන ගොගුර්යෝ නැමැති රාජධානියක් ස්ථාපිත කළ අතර, එය තේබොං සහ මාජින් ලෙස යළි නම්කරන ලදී
ග්යොන් හ්වොන් විසින් පසුකාලීන බෙක්ජේ රාජධානිය පිහිටුවන ලදී
මේ රාජධානි ද්විත්වය සහ බිඳ වැටෙමින් තිබූ සිල්ලා රාජධානිය එක්ව ගත් විට පසුකාලීන තුන් රාජධානි ලෙස හැඳින්විණි
පදනම
වං ගොන් (පසුව ගොර්යෝහි තේජෝ) යනු සොංදෝ (නූතන කේසොං) නගරයේ විසූ ගොගුර්යෝ වෙළඳ පවුලකින් පැවත එන්නෙකි
තේබොංහි සෙන්පතියකු ලෙස කටයුතු කළ ඔහු, පසුව ගුං යේව සිහසුනෙන් පහකොට 918දී ගොර්යෝ රාජධානිය පිහිටුවූයේ ගොගුර්යෝවේ අනුප්‍රාප්තික රාජ්‍යය ලෙස ප්‍රකාශ කරමිනි
පසුකාලීණ තුන් රාජධානි සමයේ ගොර්යෝව, සිල්ලා-හිතවාදී සහ පසුකාලීන බෙක්ජේ-විරෝධී ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කළේ ය
නමුත් 927දී, වර්තමාන දේගු පෙදෙසේ දී පසුකාලීන බෙක්ජේ රාජ්‍යය විසින් ගොර්යෝව පරාජයට පත්කරන ලදී
මෙම සටනේ දී තේජෝ රජුට සිය දක්ෂ ආධාරකරුවන් අහිමි විය
වසර තුනක් ගතවන විට පසුකාලීන තුන් රාජධානි අතුරින් පසුකාලීන බෙක්ජේ රාජධානිය ප්‍රමුඛ වන්නට විය
නමුත් 930දී අන්දොංහි දී ලද පරාජයත් සමග එහි බලය පරිහානියට පත් විය
935දී ගොර්යෝව විසින් සිල්ලාව ඈඳාගැනීම සහ 936දී පසුකාලීන බෙක්ජේ රාජධානිය පරාජය කිරීමෙන් පසු පසුකාලීන තුන් රාජධානි යුගය අවසන් විය
තේජෝ රජු එහි අගනුවර සිය උපන් නගරය වන කේසොං වෙත රැගෙනගියේ ය
ඔහු ගොර්යෝවේ පළමු රජු ලෙස කොරියානු අර්ධද්වීපය පාලනය කළේ ය
සිල්ලා රාජකීය පවුලේ දියණියක සමග විවාහ වූ තේජෝ, එහි වංශවතුන් බොහෝමයකට ඔවුන්ගේ ඉඩම් තබාගැනීමට අවසර දුන්නේ ය
සත් වසක් එක්සත් දේශය පාලනය කළ තේජෝගේ මරණින් පසු ඔහුගේ පුත්‍රයා සිහසුනට පත්වුවද, එයට කිසිවකු අභියෝගයක් එල්ලකළේ නැත
937දී, එනම් පසුකාලීන තුන් රාජධානි එක්සත් කොට වසරක් පසු වූ පසු, බල්හේ රාජ්‍යයේ අවසන් කිරුළහිමි කුමරු ගොර්යෝ වෙත පලාගියේ ය
එහිදී ඔහුව උණුසුම් අයුරින් පිළිගැනුණු අතර, වං ගොන් විසින් ඔහුව රාජකීය පවුලට ඇතුළත් කරගන්නා ලදී
මෙලෙසින් ගොගුර්යෝ රාජධානියේ අනුප්‍රාප්තික රාජ්‍ය ද්විත්වය ඒකාබද්ධ විය
දේශපාලන ව්‍යූහය

ගොර්යෝ රාජ මාලිගයේ භාවිතා වූ වදන් මාලාව රාජධානියකට නොව අධිරාජ්‍යයකට උචිත වූවකි
එහි අගනුවර වූ ගේග්යොං (හංගුල්
개경(開京)) හැඳින්වුණේ හ්වංදෝ හෙවත් "අධිරාජ්‍යයේ අගනුවර" (හංගුල්
황도(皇都)) යන නාමයෙනි
රාජ මාලිගය "අධිරාජ මාලිගය" (හංගුල්
황성(皇城)) ලෙස හැඳින්විණි
මෙම ජාතිය ද බහුවිධ අගනුවර ක්‍රමයක් අනුගමනය කොට තිබේ
ඒ අනුව ගේග්යොං ප්‍රධාන අගනුවර විය
සෝග්යොං (හංගුල්
서경(西京), නූතන ප්යොංග්යෑං), නම්ග්යොං (හංගුල්
남경(南京), නූතන සෝල්) සහ දොංග්යොං (හංගුල්
동경(東京), නූතන ග්යොංජු) යන නගර ද්විතීයික අගනුවරවල් ලෙස පැවතිණි
මෙම අගනුවර ක්‍රම භාවිතය සහ නාමකරණය හෝ 京(경) යන අක්ෂරය භාවිතය මගින් ගොර්යෝව අභ්‍යන්තරව අධිරාජ්‍යයක් ලෙස ක්‍රියා කළ බව හැඟවිණි
"අධිරාජකීය උතුමාණන්" (හංගුල්
성상(聖上)), "අධිරාජිනිය" (හංගුල්
황후(皇后)) "අධිරාජ්‍යයේ කිරුළහිමි කුමරු" (හංගුල්
태자(太子)), "වැන්දඹු අධිරාජිනිය" (හංගුල්
태후(太后)) සහ "අධිරාජ ආඥාව" (詔 හෝ 勅) වැනි වදන් භාවිතය මගින් ද ගොර්යෝව අධිරාජ්‍ය ක්‍රමයක් අනුගමනය කළ බැව් යෝජනා කරයි
කෙසේනමුත්, ගොර්යෝව එහි පාලකයන් භූමදානය කිරීමේ දී "අධිරාජයා" (හංගුල්
황제(皇帝)) යන යෙදුම භාවිතා කළේ නැත
ඒ වෙනුවට, "මහා රජ" (හංගුල්
대왕(大王)) යන්න ගොර්යෝ රජවරුන් වෙනුවෙන් මරණාපරව භාවිතා වී තිබේ
නමුත් පාලකයන් මිහිදන් කිරීමේ දී, තේජෝ (හංගුල්
태조(太祖)) වැනි විහාර නාමයන් භාවිතා කර තිබේ
මෙය රාජධානිවල අනුගමනය නොවූ පිළිවෙතකි
අධිරාජයා හෝ "නැගෙනහිර මුහුදේ අධිරාජයා (හංගුල්
해동천자(海東天子))" වැනි අධිරාජ පදවි භාවිතා විය
චීනයේ සොං සහ ලියාඕ රාජවංශ ගොර්යෝවේ මෙම අධිරාජ පිළිවෙත්වලට බාධා කළේ නැත
මේ හා සැසඳීමේ දී, මොංගෝලීය ආක්‍රමණවලින් පසු, මොංගෝලියානු පාලකයින් විසින් මෙම වදන් භාවිතය තහනම් කළ අතර, ගොර්යෝ රජවරුනට සිය මරණාපර භූමදාන නාමයන්ට 忠 "අවංක" (හංගුල්
충) යන අක්ෂරය ඇතුළත් කිරීමට බලකෙරිණි
මේ නිසායි, වොන්ජොං සිට ගොංමින් දක්වා රජවරුන් සිය මරණාපර නාමයට එම අක්ෂරය එකතු කරනු ලැබූයේ
මොංගෝලීය බලය ක්‍රමයේන පරිහානියට පත්වන විට, ගොර්යෝ පාලකයන් 忠 අක්ෂරය භාවිතා නොකළ ද, ඔවුනට විහාර නාමය ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කිරීමට හැකියාව නොතිබිණි
මධ්‍යම රජයේ බලය වැඩිදියුණු කිරීම පිණිස, සිව්වන අධිරාජයා වූ ග්වංජොං නීති මාලාවක් සම්පාදනය කළේ ය
ඒ අනුව ඔහු 958දී වහලුන් නිදහස් කළ අතර, සිවිල් නිලධාරීන් පත් කරගැනීමට විභාගයක් ද ඇරඹී ය
ජාත්‍යන්තරව බලය තහවුරු කර ගැනීමට, ග්වංජොං විසින් ගොර්යෝව කිසිදු රාජ්‍යයකින් නොබැඳුණු නිදහස් අධිරාජ්‍යයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත්කරන ලදී
පස්වන රජු වූ ග්යොංජොං රජු "ජොන්සිග්වා" (හංගුල්
전시과(田柴科)) නැමැති ඉඩම්-හිමිකම් ප්‍රතිසංස්කරණයක් ක්‍රියාත්මක කළ අතර, 6වන රජු වූ සොංජොං ප්‍රාදේශීය පෙදෙස්වලට නිලධාරීන් පත්කළේ ය
993 සහ 1019 අතර කාලයේ, ගොර්යෝ-ඛිටන් යුද්ධය නිසා උතුරු දේශසීමා ප්‍රදේශ විනාශයට පත් විය
එකොළොස්වන රජු වූ මුන්ජොං රජ සමයේ ගොර්යෝවේ මධ්‍යම රජය ප්‍රාදේශික අධිපතීන් අභිබවා සම්පූර්ණ බලය හිමි කරගැනීමට සමත් විය
මුන්ජොං සහ පසුකාලීන රජවරු යුධ සේවය සිවිල් පාලනයේ වැදගත්කම අවබෝධ කරගත්හ
ඛිටන් ආක්‍රමණ සහ ජුර්චෙන් ආක්‍රමණය

යාලු ගංගා ප්‍රදේශයේ ජුර්චෙන්වරුන් වං ගොන් රාජ්‍ය සමයේ සිට ගොර්යෝවේ යටත් රාජ්‍යයක් ලෙස සැලකිණි
පසුකාලීන තුන් රාජධානි සමයේ වං ගොන් විසින් ඔවුන්ගේ සහාය ලබාගන්නා ලද නමුත්, ජුර්චෙන්වරු කිහිපවරක්ම ලියාඕ සහ ගොර්යෝ රාජධානි සමග මිත්‍ර සබඳතා පැවැත්වූහ
ඔවුහු මෙම රාජ්‍ය දෙක අතර ඇති ආතතියෙන් ප්‍රයෝජන ගන්නට සමත්වූහ
ගොර්යෝවේ දේශසීමා ආරක්ෂාවට තර්ජනයක් ඇතැයි පෙන්වමින් ජුර්චෙන්වරුන් ගොර්යෝ රාජසභාවට පඬුරු යැවූයේ, නැවත වටිනා ත්‍යාග ලැබේ යැයි අපේක්ෂාවෙනි
ගොර්යෝසා අනුව, 918දී, දිගු කාලයක සිට ප්යොංග්යෑංහි පුරාතන අගනුවර නටබුන්ව පැවති අතර, විදේශික ම්ලේච්ඡයින් එහි අවට බිම් දඩබිම් ලෙස යොදාගනු ලැබී ය
ඇතැම් අවස්ථාවන්හි ඔවුහු ගොර්යෝවේ දේශ සීමා අක්‍රමණයට පවා තැත්කළහ
එනිසා, පුරාතන අගනුවර යළි ජනාවාස කරන මෙන් වං ගොන් සිය නිලධාරීන්ට අණකළ අතර, සිය මස්සිනා වූ වං සික්-ර්යොම් එහි ආරක්ෂාව පිණිස පිටත් කර යැවී ය
993දී, ඛිටන් ලියාඕ රාජවංශය ගොර්යෝවේ උතුරුදිග දේශසීමා ආක්‍රමණය කළේ ය
ලියාඕ සෙන්පතියකු පවසා ඇත්තේ ඔවුන්ගේ හමුදාව සෙබලුන් 800,000කින් සැදි බවයි. යුධමය අතින් අසීරු තත්ත්වයට එළැඹි විට, ගොර්යෝ රාජදූතයකු වූ සියෝ හුයි, ප්‍රධාන ලියාඕ සෙන්පතියා සමග ගිවිසුමකට එළැඹියේ ය
ඒ අනුව, ගොර්යෝව සොං චීනය සමග සිය සන්ධානය අවසන් කිරීමට එකඟවිය
එසේම ලියාඕවේ දින දසුන භාවිතා කිරීමටත්, එහි පඬුරු කප්පම් රාජ්‍යයක් වීමටත් ගොර්යෝවට සිදු විය
සාකච්ඡාවට එළැඹි සියෝ හුයි, ඒ වනවිට ගැටලුකාරී ජුර්චෙන්වරුන් විසින් ජනාවාස කරගෙන තිබූ ලියාඕ දේශසීමාව සහ ගොර්යෝව අතර යාලු ගඟ දක්වා වූ භුමිය ගොර්යෝ‍වේ පූර්වප්‍රාප්තිකයා වූ ගොගුර්යෝ රාජ්‍යයට හිමිව තිබූ බව ප්‍රකාශ කළේ ය
ලියාඕවරුන් සිය ආක්‍රමණය ඉවත් කරගත්ත ද, ගොර්යෝව දිගටම සොං රාජවංශය සමග සන්නිවේදනයේ නියැළුණේ ය
ගොර්යෝව අලුතෙන් පවරාගත් උතුරු භුමිවල ආරක්ෂාවට බලකොටුවක් ද ඉදිකළේ ය
1009දී, ගොර්යෝවේ ගං ජෝ සෙන්පතියා මොක්ජොං රජුට විරුද්ධව කැරැල්ලක් මෙහෙයවා රජුව ඝාතනය කළේ හමුදා පාලනයක් ස්ථාපිත කරමිනි
අනතුරුව මොක්චොං ඝාතනය වෙනුවෙන් පළිගැනීමට ලියාඕ රාජ්‍යය 1010දී සෙබලුන් 400,000කින් සමන්විත හමුදාවක් එවන ලදී
ගං ජෝ ලියාඕවේ පළමු ආක්‍රමණය මර්දනය කළ ද, දෙවන ආක්‍රමණයේ දී පරාජයට පත් ඔහුට මරණ දඬුවම පැනවිණි
ඛිටන්වරුන් විසින් ගිනිබත් කරන ලද අගනුවරින් පලායාමට ගොර්යෝහි හ්යොන්ජොං රජුට සිදු විය
රජු තාවකාලිකව නාජු වෙත පලාගියේ ය
ප්‍රතිසංවිධානය වූ කොරියානු හමුදාවන්ගෙන් ආක්‍රමණ එල්ල වේ යැයි බියවූ ඛිටන් හමුදා ක්‍රමයෙන් පසුබැස්සේ ය
ඉන් පසුව, ගොර්යෝ රජු සාම යෝජනා ගෙනආවේ ය
නමුත් ලියාඕ අධිරාජයා පෞද්ගලිකවම ගොර්යෝ රජු තමන් හමුවිය යුතු බවත්, දේශසීමා ප්‍රදේශ යළි තමන්ට ලබාදිය යුතු බවත් ප්‍රකාශ කළේ ය
ගොර්යෝරාජසභාව විසින් මෙම යෝජනා ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී
මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ජාතීන් ද්විත්වය අතර දශකයක පමණ කාලයක් එදිරිවාදිකම් පැවති අතර, යුද්ධයක් අපේක්ෂාවෙන් දෙපිරිසම සිය දේශසීමා ආරක්ෂාව තර කරන්නට වූහ
1015, 1016, සහ 1017 යන වර්ෂවල ලියාඕ රාජ්‍යය ගොර්යෝව වෙත ප්‍රහාර එල්ලකළේ ය
නමුත් එහි ප්‍රතිඵල පැහැදිළි නැත
1018දී, ලියාඕ රාජ්‍යය ගොර්යෝව ආක්‍රමණය කිරීමට සෙබලුන් 100,000ක් රැස්කළේ ය
මෙයට සූදානම් වීමේ දී, ගං ගම්-චන් සෙන්පතියා හ්‍යුංහ්වාජින්හි නැගෙනහිරින් පිහිටි දියපහරේ වේලි බැඳීමට නියෝග කළේ ය
ඛිටන් සෙබලුන් යාලු ගඟ තරණය කරන විට, ගං ගම්-චන් එහි සොරොව් විවෘත කළේ ය
අනතුරුව 12,000ක ගෙන් සමන්විත හමුදා රැගෙන සටන් කරන්නට වූයේ සතුරන් මවිතයට පත් කරමිනි
මෙහි දී දැඩි හානි සිදුවූ අතර, ඛිටන්වරුන්ගේ පලායාමේ මාර්ග අවහිර කෙරිණි
ඛිටන් හමුදා අගනුවර දෙසට ගමන් කළහ
නමුත් එහි දී ඔවුනට දැඩි ප්‍රතිරෝධයක් සහ නිරන්තර ප්‍රහාර ඇති විය
මේ නිසා උතුරට පසුබැසීමට ඔවුනට සිදු විය
ඛිටන්වරුන්ව වටලෑම පිණිස ග්වයිජුහි රැඳී සිටි ගං ගම්-චන් සහ ඔහුගේ හමුදා, ඛිටන්වරුන් බහුතරයක් වනසා දැමූහ
ග්වයිජුහි සටනෙන් දිවි ගලවාගත හැකිවූයේ ලියාඕ සෙබලුන් කිහිප දහසකට පමණි
1019 ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ පසුකාලයේ, ලියාඕවරු තවත් විශාල සේනාවක් සංවිධානය කළහ
තීරණාත්මක ජයග්‍රහණයක් හිමි කරගැනීම බෙහෙවින් අපහසු බව‍ මේ වන විට දෙපාර්ශ්වයම හොඳින් වටහාගෙන සිටි බැවින්, 1020දී හ්යොන්ජොං රජු ලියාඕ වෙත පඬුරු කප්පම් ප්‍රදානය කළේ ය
ෂෙන්සොං අධිරාජයා කාරුණිකව ඔහුට සමාව දුන් බව පැවසේ
ඉන් පසුව, ගොර්යෝව සහ ලියාඕ දේශය අතර පඬුරු කප්පම් ක්‍රමය යළි ඇරඹිණි
එසේම ගොර්යෝව විසින් සොං රාජවංශය සමග සිය සබඳතා අත්හරින ලදී
ගොර්යෝව හා ලියාඕ දේශය අතර තවදුරටත් ආරවුල් නොපැවතිණි
එසේම ගොර්යෝව තවදුරටත් ලියාඕවට බියනොවී ය
1360 දශකයේ ආරම්භයේ, ගොර්යෝව සොං රාජවංශය සමග නිල නොවන සබඳතා යළි ඇරඹූ අතර, වාර්ෂිකව වෙළඳ නැව් සිය ගණනක් ගෙන්වා ගැනීමට ඔවුනට හැකි විය
කෙසේනමුත්, සොං රාජමාලිගයේ ඇතැමුන් ගොර්යෝව කෙරෙහි සැකපහළ කරන්නට විය
මීට අමතරව, ලියාඕ රාජ්‍යය විසින් ආක්‍රමණය නොකරන එකම රාජ්‍යය ලෙස ගොර්යෝව සැලකිණි
ලියාඕ රාජ්‍යය ද එයට පැකිළුණු බව පෙනේ
ලියාඕව අභිබවා ගොර්යෝව ලද ජයග්‍රහණ සමග, ගොර්යෝවට සියසක පමණ කාලයක් පැවති ස්වර්ණමය යුගයක් උදා විය
මෙකල මුද්‍රණ සහ ප්‍රකාශන ක්ෂේත්‍රයේ සුවිසල් ප්‍රගමනයන් සිදු විය
අධ්‍යාපනය ප්‍රවර්ධනය කෙරුණු අතර දර්ශනය, සාහිත්‍යය, ආගම සහ විද්‍යාව පිළිබඳ දැනුම ව්‍යාප්ත විය
1100 වන විට, ප්‍රකට විද්වතුන් සහ විද්‍යාඥයින් බිහිකළ විශ්වවිද්‍යාල 12ක් ගොර්යෝවේ පැවතිණි
1087දී, වසර ගණනාවක මහත් පරිශ්‍රමයකින් පසු, ත්‍රිපිටක කොරියානා ග්‍රන්ථයේ පළමු සංස්කරණය සම්පූර්ණ කෙරිණි
ගොර්යෝවේ උතුරු පෙදෙස්වල විසූ ජුර්චෙන්වරුන් සම්ප්‍රදායිකව ගොර්යානු රජවරුන්ට පඬරු කප්පම් ප්‍රදානය කළ අතර, ඔවුන් ගොර්යෝව හැඳින්වූයේ සිය "දෙමාපිය රාජ්‍යය" ලෙසයි
නමුත් 1018දී ලියාඕ පරාජයෙන් පසුව හෙයිෂුයි මොහේගේ වැන්යැන් ගෝත්‍රය ජුර්චෙන් ගෝත්‍ර එක්සත් කර බලවත් වන්නට විය
1107දී, යුන් ග්වන් සෙන්පතියා විසින් නව සේනාවක් සංවිධානය කොට ජුර්චෙන්වරුන්ට පහර දුන්නේ ය
මිනිසුන් 17,000කින් පමණ සමන්විත වූ මෙය බ්යොල්මුබන් ලෙස හැඳින්විණි
වසර ගණනාවක් මෙම යුද්ධය පැවතිය ද, අවසානයේ ජුර්චෙන්වරුන් පරාජය කෙරිණි
ඔවුහු යුන් ග්වන්ට යටත් වූහ
මෙම ජයග්‍රහණය සනිටුහන් කිරීමට යුන් සෙන්පතියා විසින් දේශසීමාවේ ඊසානිදිග පෙදෙසේ (හංගුල්
東北九城) බලකොටු නවයක් ඉදිකරන ලදී
කෙසේනමුත්, 1108දී, නව රජු වූ යේජොං රජු හමුදා යළි ගෙන්වා ගැනීමට යුන් සෙන්පතියාට අණකළේ ය
රාජ මාලිගය තුළ විරුද්ධ පාර්ශ්වයන්ගේ කුමන්ත්‍රණ මගින් ඔහුව තනතුරෙන් ඉවත් කෙරිණි
විරුද්ධ පාර්ශ්ව නව බලකොටු ජුර්චෙන්වරුන්ට භාර දී ඇති බව පවසන්නට විය
ජුර්චෙන් නායක වුයාෂුගේ සමයේ 1103-1113 අතර කාලයේ, ජාතීන් ‍ද්විත්වය අතර දේශසීමා ස්ථාවර තත්ත්වයේ පැවතිණි
විසංවාදිත ප්‍රදේශයේ ජුර්චෙන් ජනාවාස පෙදෙස්වලින් කොරියානු හමුදා ඉවත් වන්නට වූයේ, එම ප්‍රදේශයේ ජුර්චෙන් පාලනයට ඉඩ දෙමිනි
ජුර්චෙන්වරුන්ගේ සහ ඛිටන්වරුන්ගේ තර්ජනවලින් ආරක්ෂා වීමට 1033-1034 අතර කාලයේ ගොර්යෝව විසින් දිගු තාප්පයක් ඉදිකරන ලදී
බල අරගල

මුන්ජොං රජ සමයේ සිට 17වන රජු වූ ඉන්ජොං රජු දක්වා රජවරුන් විවාහ වී සිටියේ ඉන්ජුහි යි ගෘහයේ (හංගුල්
인주이씨(仁州李氏)) කාන්තාවන් සමගයි
මේ නිසා යි ගෘහය ක්‍රමයෙන් බලවත් වූ අතර, රජුගේ බලය ද ඉක්මවා යන්නට විය
මේ හේතුවෙන් 1126දී යි ජා-ග්යොම් විසින් කැරැල්ලක් ආරම්භ කරන ලදී
එය අසාර්ථක වුව ද, රජුගේ බලය දුර්වල විය
අනතුරුව ගොර්යෝව වංශවතුන්ගේ සිවිල් යුද්ධයක් යටතේ පවැතිණි
1135දී, අගනුවර සෝග්යොං (වර්තමාන ප්යොංග්යෑං) වෙත ගෙනයන මෙන් ම්යෝචොං යෝජනා කළේ ය
මෙම යෝජනාව හේතුවෙන් වංශවතුන් බෙදීමට ලක් විය
ම්යෝචොං විසින් මෙහෙයවූ එක් පාර්ශ්වයක් විශ්වාස කළේ අගනුවර ප්යොංග්යෑං වෙත ගෙනගොස් රාජ්‍යය මැංචූරියාව දක්වා පුළුල් කළ යුතු බවයි. අනෙක් පාර්ශ්වය වූ කිම් බු-සික් (සම්ගුක් සගි ග්‍රන්ථයේ කර්තෘ) හට අවශ්‍ය වූයේ පවතින ස්වරූපයෙන්ම එය පැවතීමටයි
ම්යෝචොං රජුට ආයාචනා කිරීමට අසමත් විය
අනතුරුව කැරැලි ගැසූ ඔහු දේබං රාජ්‍යය පිහිටුවී ය
නමුත් එය අසාර්ථක වූ අතර, ඔහුව මරාදැමිණි
හමුදා රජය

ගොර්යෝව පිහිටුවන ලද්දේ හමුදාව විසින් වුව ද, ඔවුන්ගේ අධිකාරය නොසලකා හැර තිබිණි
1014දී, කුමන්ත්‍රණයක් ඇරඹි අතර එම කැරැල්ලේ ප්‍රතිඵල වැඩි කලක් නොපැවතිණි
මේ නිසා සිවිල් නිලධාරීන්ගේ ආධිපත්‍යය කෙරෙහි සෙන්පතීන් නොසතුටු වන්නට විය
මීට අමතරව, උයිජොං රජ සමයේ, යුධ නිලධාරීනට ආරක්ෂක මණ්ඩලයට ඇතුළු වීම තහනම් විය
රාජ්‍යයේ හදිසි අවස්ථාවක දී වුව ද, ඔවුනට නියෝග පැනවීමේ අයිතිය හිමි නොවිණි
දේශපාලන ව්‍යාකූලත්වයෙන් පසුව, උයිජොං ප්‍රාදේශීය විහාර වෙත සංචාරය කරමින් සූත්‍ර අධ්‍යයනය කරන්නට විය
මෙහි දී ඔහු සමග පරිවාර සිවිල් නිලධාරීන් ගණනාවක් විය
යුධ නිලධාරීන්ව නොසලකා හැරුණු අතර, ඔවුනට විහාර සහ පොකුණු ඉදිකිරීමට පැවරිණි
1170දී, ‍ජොං ජුං-බු, යි උයි-බං සහ යි ගෝ යන යුධ නිලධාරීන් සාර්ථකව කුමන්ත්‍රණයක් මෙහෙයවීමට සමත් විය
උයිජොං රජුව පිටුවහල් කෙරුණු අතර, මියොංජොං රජු සිහසුනට පත්කෙරිණි
කෙසේනමුත්, ක්‍රියාකාරී බලය රැඳුණේ සිහසුන පාලනය කිරීමට තෝබැං නැමැති විශේෂ ආරක්ෂක ඒකකයක් භාවිතා කළ සෙන්පතීන්ගේ අනුප්‍රාප්තිය මත ය
මෙලෙසින් ගොර්යෝවේ හමුදා පාලනය ඇරඹිණි
1179දී, තරුණ සෙන්පතියකු වූ ග්යොං දේ-ස්‍යූං බලයට පත්ව රජුගේ සම්පූර්ණ බලය ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කොට රාජ්‍යයේ දූෂණය මැඬලීමට උත්සාහ දැරී ය
කෙසේනමුත්, 1183දී ඔහු මියගිය අතර ඔහුගෙන් පසු යි උයි-මින් බලයට පත් විය
මොහු නෝබි (වහල්) පසුබිමක් ඇත්තෙකි
ඔහුගේ නොනැවතුණු දූෂණ සහ කෲරත්වය හේතුවෙන් සෙන්පති චෝයි චුං-හොන් විසින් කුමන්ත්‍රණයක් මෙහෙයවන ලදී
ඔහු යි උයි-මින්ව ඝාතනය කොට 1197දී පරම බලය ලබාගත්තේ ය
ඉදිරි වර්ෂ 61 සඳහා, චෝයි නිවස යුධ ඒකාධිපති පාලනයක් ගෙනගියේ ය
ඔවුහු රජවරුන් සිය රූකඩ කරගත්හ
චෝයි චුං-හොන්ගෙන් පසුව ඔහුගේ පුත් චෝයි උ, ඔහුගේ මුණුපුරු චෝයි හැං සහ මීමුණුපුරු චෝයි උයි බලයට පත් විය
පාලනය අතට ගත් පසු චෝයි චුංහොන්, මියොංජොං රජුට සිහසුන අත්හැරීමට බලකළේ ය
අනතුරුව ඔහු වෙනුවට සින්ජොං රජුව සිහසුනට පත්කෙරිණි
පෙර හමුදා නායකයින් මෙන් නොව, චෝයිගේ පාලනයට විද්වතුන් සක්‍රීයව දායක විය
මේ අතරින් කොන්ෆියුසියානු විද්වත් නිලධාරියකු වූ අග්‍රාමාත්‍ය යි ග්‍යු-බෝ ප්‍රධාන වේ
සින්ජොං මියගිය පසු, චෝයි සින්ජොංගේ පුත්‍රයාව හුයිජොං ලෙස සිහසුනට පත්කළේ ය
වසර 7කට පසු, හුයිජොං කැරැල්ලක් ඇරඹූ නමුත්, එය අසාර්ථක විය
අනතුරුව, චෝයි විසින් කීකරු ගෝජොං රජු සිහසුනට පත්කරන ලදී
චෝයි ගෘහය සතුව විශ්වාසී ශක්තිමත් සමීපතමයින් රැසක් සිටිය ද, ඛිටන්වරුන්ගෙන් සහ මොංගෝලියානුවන්ගෙන් ඇතිවූ නිරන්තර ආක්‍රමණ හේතුවෙන් බිම් විනාශ විය
එමගින් යුධ බලය ද පරිහානියට පත්වූ අතර හමුදා රජය බිඳ වැටෙන්නට විය
මොංගෝලියානු ආක්‍රමණ සහ යුවාන් ආධිපත්‍යය

මොංගෝලියානුවන් වෙතින් පලායමින් සිටි ඛිටන්වරු 1216දී ගොර්යෝව ආක්‍රමණය කොට කොරියානු හමුදා කිහිපවරක්ම පරාජය කළහ
අගනුවර දොරටු අසලට පවා පැමිණි ඔවුන් දකුණුදිග ප්‍රදේශ වෙත පවා ආක්‍රමණ මෙහෙයවූව ද, කොරියානු සෙන්පතියකු වූ කිම් ච්වි-ර්යෝ විසින් ඔවුන්ව උතුරුදිග ප්යොංගන් වෙත පලවා හැරීමට සමත් විය
සෙසු ඛිටන්වරුන්ව මොංගෝල-ගොර්යෝ මිත්‍ර හමුදා විසින් 1219දී විනාශ කරන ලදී
1291 ඛිටන්වරුන්ට එරෙහි ගොර්යෝ-මොංගෝලීය මිත්‍ර හමුදා ක්‍රියාන්විතයෙන් පසුව, 1231දී, ඔගෙ‍ඩෙයි ඛාන්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් මොංගෝලියානුවෝ ගොර්යෝවඅආක්‍රමණය කළහ
1232දී රාජ මාලිගය ග්යොංගි බොක්කේ පිහිටි ගංග්හ්වාදෝ වෙත ගෙනයන ලදී
මෙකල හමුදා පාලකයා වූ චෝයි උ යළි පහර දීමට නියෝග කළේ ය
වසර 30ක් පුරාවට ගොර්යෝව සටන් වැදුණු අතර අවසානයේ 1259දී සාමයට එළැඹියේ ය
මේ අතර, 1231 සිට 1259 දක්වා කාලය තුළ මොංගෝලියානුවන් සිදුකළ ආක්‍රමණ මගින් ග්යොංසං සහ ජොල්ලා ප්‍රදේශ විනාශයට පත් විය
1231, 1232, 1235, 1238, 1247, 1253 යන වර්ෂවල ප්‍රධාන ආක්‍රමණ හයක් සිදු විය
1253 සහ 1258 අතර කාලයේ, මොංකේ ඛාන්ගේ ජලාඉර්තායි කොර්චි‍ සෙන්පතියාගේ නායකත්වය යටතේ මොංගෝලියානු හමුදා කොරියාවට එරෙහි අවසන් සාර්ථක ආක්‍රමණය මෙහෙයවන ලදී
මෙහි දී කොරියානු අර්ධද්වීපයේ සිවිල් ජීවිත ගණනාවක් හානි විය
ජනතා ප්‍රතිවිරෝධය ප්‍රබල වූ අතර, ගංග්හ්වාහි රාජ මාලිගය එහි අරක්ෂාව තර කිරීමට කටයුතු යෙදී ය
කොරියාව යම් ජයග්‍රහණයන් ලැබුව ද, කොරියානු හමුදාවන්ට නිරන්තර ආක්‍රමණ වැළැක්වීමට හැකියාව නොතිබිණි
නිරන්තර මොංගෝලියානු ආක්‍රමණ හේතුවෙන් කොරියාවේ ජීවිත හානි රැසක් සිදුවූ අතර, සාගත පැතිරෙන්නට විය
1236දී, ගෝජොං විසින් 1232 ආක්‍රමණයේ දී විනාශ වූ ත්‍රිපිටක කොරියානා ග්‍රන්ථය ප්‍රතිනිර්මාණයට නියෝග කරන ලදී
ලී ඵලක 81,000ක පමණ මෙම බෞද්ධ ලේඛනය කැටයම් කිරීමට වසර 15ක් ගත විය
මෙය වර්තමානයේ ද සංරක්ෂිතව පවතී
1258 මාර්තු මස, කිම් ජුන් විසින් ආඥාදායක චෝයි උයිව ඝාතනය කරන ලදී
මෙලෙසින් ඔහුගේ හමුදා පාලනය අවසන් විය
මොංගෝලියාව සමග සාමදානව සිටි විද්වත්හු බලය අතින් වර්ධනය වූහ
ක්‍රමිකව, විද්වතුන් මොංගෝලියාව වෙත දූතයකු පිටත් කර යවන ලද අතර, මොංගෝලියානු අධිරාජ්‍යය සහ ගොර්යෝව අතර සාම ගිවිසුමක් අත්සන් කෙරිණි
යටත් වීම ප්‍රතික්ෂේප කළ ඇතැම් යුධ නිලධාරීන් සම්බ්යොල්චෝ කැරැල්ල ඇතිකළ අතර, ඔවුහු කොරියානු අර්ධද්වීපයේ දකුණු දිග වෙරළ තීරයේ දූපත්වල සිට විරෝධතා ගෙනගියහ
1270න් පසුව, ගොර්යෝව යුවාන් රාජවංශයේ අර්ධ-ස්වාධීන සේවා රාජ්‍යයක් බවට පත් විය
මොංගෝලියානුවන් සහ ගොර්යෝ රාජධානිය විවාහ සම්බන්ධතා මගින් එකිනෙකට බැඳුණු අතර, වසර 80ක් පඹන පුරාවට ගොර්යෝව යුවාන් රාජවංශයේ ක්වුඩා (විවාහ සන්ධාන) යටත් රාජ්‍යයක් බවට පත් විය
මේ නිසා ගොර්යෝවේ රජවරුන් අධිරජුගේ බෑණාවරුන් (ඛුරෙගෙන්) ලෙස සැලකිණි
මාර්දින්, උයිඝර්වරුන් සහ මොංගෝලියානුවන් (ඔයිරත්වරුන්, ඛොන්ගිරාද්, සහ ඉකෙරේවරුන්) සේම ගොර්යෝ රජවරුන්ට ද වැදගත් ස්ථානයක් හිමි විය
ගොර්යෝ රජවරුන් අතුරින් අයකු කුබ්ලයි ඛාන්ගේ ප්‍රියතම මුණුපුරා වූ බව පැවසේ
1350 දශකයේ ගොංමින් රජු විසින් යුවාන්හි මොංගෝලියානු හමුදා පලවා හරින තෙක්ම, ගොර්යෝ රාජවංශය යුවාන් පාලනය යටතේ පැවතිණි
1356දී ගොර්යෝව එහි උතුරු බිම් යළි සියතට ගැනීමට සමත් විය
අවසන් ප්‍රතිසංස්කරණය

ගොංමින් රජු සිහසුනට පත්වන විට, ගොර්යෝව මොංගෝලීය යුවාන් චීනයේ බලපෑම යටතේ විය
ඔහුට වසර ගණනාවක් යුවාන් රාජ මාලිගයේ ගත කිරීමට සිදු විය
1341දී එහි යැවුණු ඔහු රජු බවට පත්වීමට පෙර එහි අනියම් සිරකරුවකු ලෙස කාලය ගතකළේ ය
ඔහුට මොංගෝලියානු කුමරියක වූ නෝගුක් රැජින සමග විවාහ වීමට සිදු විය
නමුත් 14වන සියවසේ මැද භාගය වන විට, යුවාන් රාජවංශය බිඳ වැටෙමින් පැවතිණි
මඳ කලෙකින්ම 1368දී මිං රාජවංශය විසින් ඔවුන්ව ප්‍රතිස්ථාපනය කරන ලදී
ගොංමින් රජු ගොර්යෝ රජය ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමට සහ මොංගෝලියානු බලපෑම් ඉවත් කිරීමට උත්සාහ දැරී ය
ඔහුගේ පළමු කාර්තව්‍යය වූයේ මොංගෝලියානු-හිතවාදී වංශවතුන් සහ යුධ නිලධාරීන් ඔවුන්ගේ ධුරයන්ගෙන් ඉවත් කිරීමයි
මොංගෝලියානුවන් විසින් ආක්‍රමණ මගින් ගොර්යෝවේ උතුරු පළාත් ඈඳාගෙන තිබූ අතර, ඒවා සංසොං (හංගුල්
쌍성총관부(雙城摠管府)) සහ දොංන්‍යොං ප්‍රාන්ත (හංගුල්
동녕부(東寧府)) ලෙස සිය අධිරාජ්‍යයට ඇතුළත් කරගෙන තිබිණි
සංසොංහි මොංගෝලියානු සේවයේ නිරතව සිටි සුළු කොරියානු නිලධාරියකු වූ යි ජාචුන් සහ ඔහුගේ පුත් යි සොංග්යේගේ ප්‍රහාර හේතුවෙන් ගොර්යෝ හමුදාවට එම පළාත් යළි අත්කර ගැනීමට හැකි විය
මීට අමතරව, යි සොංග්යේ සහ ජි යොංසු සෙන්පතීන් විසින් ලියාඕයැං වෙත ආක්‍රමණයක් මෙහෙයවා තිබේ
1365දී ගොංමින්ගේ භාර්යාව වූ නෝගුක් රැජිනගේ මරණයත් සමග ගොංමින් දැඩි මානසික පීඩනයකට ලක් විය
අවසානයේ, ඔහු දේශපාලනය කෙරෙහි එතරම් අවධානයක් යොමු නොකළ අතර බෞද්ධ භික්ෂුවක් වූ ෂින් දොන් (හංගුල්
辛旽) එවැනි වැදගත් රාජකාරී පැවරී ය
නමුත් වර්ෂ හයකට පසු, ෂින් දොන්ව ධුරයෙන් පහකෙරිණි
1374දී චෝයි මන්සෙං (최만생) ඇතුළු පිරිසක් විසින් ගොංමින් රජුව මරාදමන ලදී
මෙම අවුල් සහගත සමයේ, 1356දී ගොර්යෝව අවස්ථානුකූලව ලියාඕයැං ආක්‍රමණය කළේ ය
1359 සහ 1360 යන වර්ෂවල විශාල රතු ජටාකරුවන්ගේ ආක්‍රමණ ද්විත්වයක් ද මර්දනය කෙරිණි
1364දී චෝයි යොං සෙන්පතියා විසින් මොංගෝලියානු ටුමෙන් ආක්‍රමණික පිරිසක් පරාජය කිරීමෙන් පසු ගොර්යෝවේ ආධිපත්‍යය පැතිරවීමට යුවාන් රාජවංශය ගත් අවසන් උත්සාහය ද ව්‍යර්ථ විය
1380 දශකයේ, ගොර්යෝව සිය අවධානය වොකොවු මුහුදු කොල්ලකරුවන් වෙත‍ යොමුකළේ ය
අනතුරුව චෝයි මුසොන් විසින් නිර්මාණය කළ නාවික කාලතුවක්කු ආධාරයෙන් එම ව්‍යසනය ද මර්දනය කිරීමට ඔවුනට හැකි විය
බිඳවැටීම

1388දී, උ රජු (ගොංමින් රජුගේ උපබිසවකගේ පුත්‍රයෙකි) සහ චෝයි යොං සෙන්පතියා චීනයේ වර්තමාන ලියාඕනිං පෙදෙස ආක්‍රමණයට සැලසුම් කළේ ය
මේ සඳහා උ රජු විසින් යි සොං-ග්යේ (පසුව තේජෝ) පත්කරන ලද නමුත්, දේශසීමාවේ දී නැවතුණු යි සොං-ග්යේ කැරළි ගසන්නට විය
අවසන් ගොර්යෝ රජවරුන් තිදෙනා ඝාතනය කළ යි සොං-ග්යේ (යි ජා-චුන්ගේ පුත්‍රයෙකි) සිහසුන පැහැ‍රගෙන 1392දී ජොසොන් රාජවංශය පිහිටුවී ය
විදේශ සබඳතා
10වන සියවසේ, ඛිටන්වරුන් ගොර්යෝව සමග සබඳතා ඇති කරගැනීමට අවම වශයෙන් දෙවරක් වත් උත්සාහ දරා තිබේ
942දී, ඛිටන් පාලකයා වූ ටයිෂු ත්‍යාගයක් ලෙස ඔටුවන් 50 දෙනකු සහ තානාපතිවරයකු ගොර්යෝවට එවී ය
නමුත් තේජෝ එය ප්‍රතික්ෂේප කොට දූතයින් පිටුවහල් කළේ ඔටුවන් නිරාහාරව තබා මරාදමමිනි
චීනයේ පංච රාජවංශ අතුරින් බොහෝමයක් සහ දකුණු රාජවංශ සමග ගොර්යෝව සම්බන්ධතා පවත්වා ඇති බව පෙනේ
962 වන විට, සොං රාජවංශය සමග නිල සබඳතා ඇරඹිණි
සොං රාජවංශය සමග සම්බන්ධතා සපේක්ෂව සමීප විය
ගොර්යෝව සහ සොං අතර බොහෝ දූත මෙහෙයයන් සිදුව ඇත
ලියාඕ සහ ජින් රාජවංශවල නැගීමත් සමග, මෙම සම්බන්ධතා දෙදරා යන්නට විය
වසර 30ක පමණ සාමකාමී යුගයකින් පසු, ඛිටන්වරු ගොර්යෝව ආක්‍රමණය කළහ
යුධ ආක්‍රමණ කිහිපයකට පසු, 1020දී නැවත මෙම රාජ්‍ය අතර සාමය ස්ථාපනය විය
වසර 100ක් පමණ පුරා, ඈත පෙරදිග සාපේක්ෂව සාමකාමී වාතාවරණයක පැවති අතර, මුන්ජොං රජු ලියාඕ-සොං-ගොර්යෝ මිත්‍රත්වය පවත්වා ගත්තේ ය
1102දී, ජුර්චෙන් ජනයාගේ තර්ජන ඇති වන්නට විය
1115දී ජුර්චෙන්වරු ජින් රාජවංශය පිහිටුවූහ
අනතුරුව ගොර්යෝවේ අධිපති ලියාඕ රාජවංශය ද විනාශ කර දමන ලදී
අනතුරුව සොං රාජවංශය ආක්‍රමණය සිදු විය
මෙම වෙනස්වීම්වලට ප්‍රතිචාරයක් ලෙස, ගොර්යෝව 1126දී තමන් ජින් රාජ්‍යයේ යටත් රාජ්‍යයක් බව ප්‍රකාශ කළේ ය
ඉන් පසුව, සාමය පැවති අතර ජින් රාජවංශය කිසිදිනෙක ගොර්යෝව ආක්‍රමණය කළේ නැත
12වන සියවසේ සිට 13වන සියවස තෙක් මොංගෝලීය ආක්‍රමණ ඇරඹීමත් සමග නොසන්සුන්භාවය වර්ධනය විය
යුද්ධ මාලාවකින් පසුව, ගොර්යෝව මොංගෝලියානුවන්ට යටත් වූ අතර, මොංගෝලියානුවෝ ගොර්යෝ රාජාණ්ඩුවේ ඍජු පාලනය යටතේ එහි අධිපතීත්වය දැරූහ
ආර්ථිකය

වාණිජ්‍යය
ගොර්යෝ රාජවංශය යටතේ වෙළඳාම සුලබ ආර්ථික අංගයක් බවට පත් විය
රාජවංශය ආරම්භයේ දී, බ්යොක්රන්දෝ ප්‍රධාන වරාය ලෙස පැවතිණි
බ්යොක්රන්දෝ වරාය ගොර්යෝ අගනුවර ආසන්නයේ පිහිටා තිබිණි
මෙහි වෙළඳාම පහත පරිදි විය
සමාජය

වංශවතුන්

ගොර්යෝ සමයේ කොරියානු වංශවතුන් පන්ති 6කට බෙදන ලදී
ගුක්ගොං (국공, 國公), ජාතියේ ආදිපාද
 ගුන්ගොං (군공, 郡公), ප්‍රාන්තයක ආදිපාද
 හ්යොන්හු (현후, 縣侯), නගරයක වංශවත් සිටුවරයෙක්
 හ්යොන්බෙක් (현백, 縣伯), නගරයක සිටුවරයෙක්
 ගේගුක්ජා (개국자, 開國子), නගරයක වංශාධිපතියෙක්
 හ්යොන්නම් (현남, 縣男), නගරයක සාමිවරයෙක්

මීට අමතරව තේජා (කොරියානු
태자, හන්ජා
太子) යන පදවි නාමය අධිරාජයාගේ පුත්‍රයින්ට ප්‍රදානය කෙරිණි
බොහෝ වෙනත් පෙරදිග ආසියානු රටවල මෙම පදවියේ අරුත කිරුළහිමි කුමරු යන්නයි
මෙය කොරියානු අධිරාජ්‍යයේ චින්වං (කොරියානු
친왕, හන්ජා
親王) පදවියට සමාන වේ
ආගම

බුදු දහම

මධ්‍යකාලීන කොරියාවේ රාජ්‍ය පාලනයේ දී බුදු දහමින් ප්‍රබල අනුබලයක් හිමි විය
මූලිකව ස්ථාපිත ආගමික පාසල් මගින් නව සොන් පාසල් අන්තගාමී සහ බලවත් ලෙස සලකන ලදී
මේ නිසා, "නව කඳු" ආරාමයන්හි ආදිකර්තෘවරුන්ට ආරම්භයේ දී සැලකිය යුතු විරෝධයක් එල්ල විය
මාලිගයේ ග්යෝ පාසල් විසින් මේවා දිගු කාලයක් යටපත් කිරීමට උත්සාහ දරන ලදී
මේ නිසා ගොර්යෝ යුගයේ අරගල රැසක් සිදු විය
නමුත් ක්‍රමිකව සත්‍ය සංක්‍රමණය සහ බුද්ධත්වය පිළිබඳ සොන් සංකල්පය පාලකයින්ගේ ප්‍රසාදයට හේතු විය
පසුකාලීන සොන් පාසල් විසින් අනුගමනය කළ පිළිගැනීම ජිනුල්ගේ දැඩි පරිශ්‍රමය නිසා සිදුවූවකි
එහි දී සොන් භාවනා ක්‍රම පිළිබඳ පැහැදිළි ප්‍රමුඛත්වයක් ප්‍රකාශ නොවිණි‍
නමුත් එය සොන් සහ ‍ග්යෝ සංකල්පයන්හි ස්වාභාවික ඒකාබද්ධතාව නිසා ඇතිවී යැයි පැවසිණි
රාජවංශයේ අවසානය දක්වාම, මෙම සියලු ආගමික ශාස්ත්‍රාලයන් පිළිබඳ ඓතිහාසික වාර්තා හමුවන නමුත්, රජය සහ සමාජය තුළ සොන් නිකාය ප්‍රමුඛ වන්නට විය
එහි දී සැලකිය යුතු විද්වතුන් සහ ප්‍රාඥයින් රැසක් බිහිකිරීමට එය සමත් විය
ගොර්යෝ සමයේ, සොන් බුදු දහම "රාජ්‍ය ආගම" බවට පත්විය
එයට පාලන නිවසේ මෙන්ම මාලිගයේ බලවත් සාමාජිකයන්ගේ ද සහාය සහ වරප්‍රසාද නොමඳව හිමි විය
බුදු දහමට ප්‍රධාන ස්ථානයක් හිමිවුව ද, තාඕවාදය ඇතැම් විහාරවල වන්දනා කෙරිණි
මෙය යකැදුරුවාදයට තරමක් සමාන විය
සොන් ඉගැන්වීම් වර්ධනය වූ සමයේ බොහෝ විද්වත් පාසල් ක්‍රියාකාරීත්වය සහ බලය අතින් පිරිහෙමින් පැවතිය ද, හ්වාඉයොම් පාසල ගොර්යෝවේ සජීවී පාණ්ඩිත්‍ය මූලාශ්‍රයක් ලෙස පැවතිණි
මින් බොහෝමයක් උයිසං සහ වොන්හ්යෝගේ උරුමය පවත්වාගෙන ගියේ ය
විශේෂයෙන්ම, ග්‍යුන්යෝ (均如
923-973) ගේ කෘතිය සම්පාදනය කෙරුණේ හ්වාඉයොම් සහ සොන් නිකායයන් සමාධාන කරවීමට ය
කොරියානු හ්වාඉයොම්හි විශේෂිත ස්වරූපය හඳුනා ගැනීමේ දී ග්‍යුන්යෝගේ කෘතීන් වැදගත් මූලාශ්‍රයක් ලෙස සැලකේ.

සොන්/ග්යෝ ඒකාබද්ධතාව වෙනුවෙන් පෙනීසිටි තවත් ‍අයෙකි උයිචොන්
මුල්කාලීන බොහෝ ගොර්යෝ භික්ෂූන් මෙන්, උන් වහන්සේ හ්වාඉයොම් පාසලේ බුදු දහම ඉගෙන ගත්හ
පසුව චීනය වෙත සංචාරය කළ එතුමා, සිය පැමිණීමෙන් පසුව,  ක්‍රියාකාරීව චොන්තේ (天台宗, හෙවත් චීන බසින් ටියෑන්ටායි) ඉගැන්වීම් ප්‍රකට කරන්නට විය
මෙය තවත් සොන් ගුරුකුල ආකාරයක් ලෙස හැඳින්වේ
මේ නිසා මෙම යුගය විස්තර කෙරෙන්නේ "පංච ආගමික සහ ද්විත්ව භාවනා පාසල්" (ඔග්යෝ යැංජොං) ලෙස ව. කෙසේනමුත්, උයිචොන් විසින්ම බොමෝ සොන් අනුගාමිකයන් අන්‍යන් වෙත යොමුකරන ලදී
තරුණවියේ ඔහු මියගියේ සොන්-ග්යෝ ඒකාබද්ධතාව සම්පූර්ණ වනු නොදැක ය
ගොර්යෝවේ සොන් ගුරුකුලයේ වඩාත් වැදගත්ම තැනැත්තා වූයේ ජිනුල් (知訥
1158–1210) ය
ඔහුගේ සමයේ භික්ෂූන් බාහිර ස්වරූපය සහ අභ්‍යන්තරිකව ආගමික විෂයයන් අතින් ද අවදානමේ පැවතිණි
මේ වන විට අනාවැකි කීම, ලෞකික උත්සාහයන් සඳහා යාඥා කිරීම් වැනි ලෞකික නැඹුරුභාවයන් සහ ආතුලිතභාවයන් හේතුවෙන් බුදු දහම තර්ජනයට ලක්ව තිබිණි
මෙවැනි දූෂිත තත්ත්වයන් නිසා ලාභාපේක්ෂාවෙන් බුද්ධ ශාසනයට ඇතුළු වූ භික්ෂූන් සහ භික්ෂුණින් සංඛ්‍යාව ක්‍රමයෙන් ඉහළ යන්නට විය
එම නිසා, නිවැරදි කිරීම, ප්‍රතිශෝධනය කිරීම සහ බුදු දහමේ තත්ත්වය නගා සිටුවීම මෙකල බෞද්ධ නායකයන්ගේ අරමුණු අතර ප්‍රධාන විය
කොරියානු සොන් ගුරුකුලය තුළ නව ව්‍යාපාරයක් ආරම්භ කිරීමට ජිනුල් අදහස් කළේ ය
ඔහු මෙය හැඳින්වූයේ "සමාධි සහ ප්‍රඥා සමාජය" ලෙසයි
ඔහුගේ අරමුණ වූයේ කඳුකර පෙදෙස්වල මනා ශික්ෂිත, පවිත්‍ර මනසක් ඇති භික්ෂූන් පිරිසක් බිහි කිරීමටයි
ඔහු ක්‍රමිකව, ජොග්යේ කන්දේ (曹溪山) සොංග්වංසා විහාරය ඉදිතිකළේ ය
ජිනුල්ගේ සේවාවන්ගේ වැදගත් ලක්ෂණයක් ලෙස සොන් ක්‍රමවේදයේ ඉගැන්වීම් ප්‍රතිසංවිධානය කරවීම සැලකේ. ජිනුල් විසින් අවධානය යොමු කිරීමත් සමග ජනප්‍රිය වූ එක් විෂයයක් නම් දිගු කාලයක සිට චීන සොන් බුදු දහමේ එන "ක්‍රමික" සහ "ක්ෂණික" සම්බෝධිය ලබාගැනීමේ ක්‍රම අතර සම්බන්ධතාවයි. විශේෂයෙන්ම සොංමි (780-841) සහ දාහුයි (大慧
1089–1163) වැන්නවුන්ගේ මතවාද ඇතුළු මෙම තේමාව සම්බන්ධයෙන් විවිධ චීන පිළිවෙත් සැලකිල්ලට ගත් ජිනුල් විසින් "ක්‍රමික පුහුණව මගින් ක්ෂණික සම්බෝධිය ලබාගැනීම" නැමැති උපදේශ ග්‍රන්ථයක් සම්පාදනය කරන ලදී
මෙහි ඔහු සාපේක්ෂව සංක්ෂිප්ත සහ සුගම පාඨයක් කිහිපයක් සාරාංශ කොට ඇත
දාහුයි අනුව යමින් ජිනුල් සිය පුහුණුව තුළට ග්වන්හ්වා (觀話) ක්‍රමවේදය ද ඇතුළත් කළේ ය
වර්තමානයේ කොරියානු සොන් බුදු දහම තුළ උගන්වනු ලබන ප්‍රධාන ක්‍රමය ද මේ ආකාරයේ භාවනා ක්‍රමයකි
සොන්-ග්යෝ අරගලය මධ්‍යයේ ජිනුල් විසින් සිදුකළ දාර්ශනික විප්ලවය කොරියානු බුදු දහමේ දිගු කාලීන අභිවෘද්ධිය සඳහා හේතු විය
ගොර්යෝවේ පසුකාලීන යුගයේ දූෂණය සහ බෞද්ධ-ප්‍රතිරෝධී දේශපාලන සහ දාර්ශනික අදහස් ඉස්මතු වීම නිසා බුදු දහම කෙරෙහි ඇති නැඹුරුව අඩු වන්නට විය
කෙසේනමුත්, මෙම පරිහානිය යුගය තුළ පවා කොරියාවේ වඩාත් ප්‍රකට සොන් අචාචාර්යවරුන් රැසක් බිහි විය
අනාගත කොරියානු සොන් බුදු දහම හැඩගැස්වීමට විශිෂ්ඨ සේවාවක් කළ වැදගත් භික්ෂූන් වහන්සේ තෙනමක් ලෙස ග්යොංහන් බේගුන් (景閑白雲
1298–1374), තේගෝ බෞ (太古普愚
1301–1382) සහ නාඔං හ්යේග්‍යුන් (懶翁慧勤
1320–1376) යන මිත්‍ර භික්ෂූන් වහන්සේ තිදෙන හැඳින්විය හැක
මෙම භික්ෂූන් තිදෙනාම ජිනුල් භික්ෂුව විසින් ජනප්‍රිය කරනු ලැබූ ලින්ජි (臨濟 හෝ කොරියානු බසින් ඉම්ජේ) ග්වන්හ්වා ඉගෙනීම සඳහා යුවාන් චීනය කරා පිටත් වූහ
නැවත පැමිණි ඔවුන් තිදෙනා තමන්ගේම ඉගැන්වීම් ලෙසින් ඉම්ජේ ගුරුකුලයේ තියුණු ඝට්ටනාත්මක ඉගැන්වීම් ප්‍රචලිත කළහ
මේ භික්ෂූන් තිදෙනාගෙන් සෑම අයකුටම ශිෂ්‍යයින් සිය ගණන බැගින් වූ බැව් පැවසේ
කොරියානු සොන් දහම තුළට ලැබුණු මෙම නව සාරය සැලකිය යුතු ප්‍රතිඵල අත්කර දුන්නේ ය
සාමාන්‍යයෙන්, ඉම්ජේ සම්ප්‍රදාය විද්වත්ගෝචර-නොවන ලෙස පැවසුණ ද, ජිනුල්ගේ සහ සම්ප්‍රදායික තොං බුල්ග්යෝ ප්‍රවණතාවේ බලපෑම අනුව ග්යොංහන් සහ නාඔං ලේඛන අධ්‍යයනය කෙරෙහි අසීමිත උනන්දුවක් දක්වන්නට විය
එසේම චීන දර්ශනයේ ආභාසය ලබා නිල අධ්‍යාපනයේ පදනමක් ලෙසින් කොන්ෆියුසියානුවාදය සහ තාඕවාදය වටහා ගැනීමට ද ඔවුහු තැත් කළහ
මේ කාලය වන විට, කොරියානු භික්ෂූන් "ඉගැන්වීම් ත්‍රිත්වයේ" ප්‍රවීණයන් වීම කෙරෙහි නැඹුරු වූ බව පෙනේ
ගොර්යෝ යුගයේ සිදුවූ අතිශය වැදගත් ඓතිහාසික සිදුවීමක් ලෙස ත්‍රිපිටක කොරියානා නැමැති ත්‍රිපිටක ග්‍රන්ථයේ පළමු ලී අච්චු සංස්කරණය නිර්මාණය වීම දැක්විය හැක
මෙහි සංස්කරණ ද්විත්වයක් සම්පාදනය කෙරුණු අතර, ඉන් පළමුවැන්න 1210 සිට 1231 අතර කාලයේත්, දෙවැන්න 1214 සිට 1259 දක්වා කාලයේත් නිමැවිණි
1232 මොංගෝලීය ආක්‍රමණ සමයේ පළමු සංස්කරණය ගින්නකින් විනාශ විය
නමුත් දෙවන සංස්කරණය තවමත් ග්යොංසං පළාතේ හේඉන්සාහි ඇත
මෙම ත්‍රිපිටක සංස්කරණය ඉතා ඉහළ ගුණාත්මකභාවයකින් යුක්ත ය
එය වසර 700ක් පමණ නැගෙනහිර ආසියාවේ සම්මත ත්‍රිපිටක ප්‍රභේදය ලෙස පැවතිණි
කොන්ෆියුසියානුවාදය

ග්වංජොං අධිරාජයා විසින් ජාතික සිවිල් සේවා විභාග පැවැත්වීමට කටයුතු යෙදූ අතර, කොන්ෆියුසියානුවාදය ස්ථාපනය කිරීමේ දී සොංජොං රජු වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටුකළේ ය
සොංජොං රජු විසින් ගුක්ජාගම් ආයතනය ස්ථාපනය කරන ලදී
ගුක්ජාගම් යනු ගොර්යෝ රාජවංශයේ උසස්ම අධයාපනය ආයතනය විය
මෙයට ආධාර වශයෙන් 1398දී සොංග්‍යුංග්වාන් නැමැති කොන්ෆියුසියානු විෂයමාලා සහිත අධ්‍යාපන ආයතනයත්, මාලිගයේ පූජාසනයකුත් ඉදිකරන ලදී
රජු සිය මුතුන් මිත්තන් සිහිකරන ලද්දේ මෙම පූජාසනයේ සිටයි
ඉස්ලාම්
ගොර්යෝසා ග්‍රන්ථය අනුව, මුස්ලිම්වරුන් මෙම අර්ධද්වීපය වෙත පැමිණ ඇත්තේ ගොර්යෝ රාජධානි සමයේ 1024 වර්ෂයේ ය
ගොර්යෝහි හ්යොන්ජොං රජුගේ 15වන වර්ෂයේ සැප්තැම්බර් මස හසන් රාසා ඇතුළු මුස්ලිම්වරුන් 100ක ගෙන් පමණ යුත් කණ්ඩායමක් පැමිණ තිබේ
ඉන් පසුව වර්ෂයේ ද මුස්ලිම්වරුන් 100කින් පමණ යුත් කණ්ඩායමක් පැමිණ ඇත
ඉස්ලාම් ලෝකය සහ කොරියානු අර්ධද්වීපය අතර වෙළඳාම ගොර්යෝ රාජධානි සමයේ සිට 15වන සියවස පමණ දක්වා පැවතිණි
එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, මුස්ලිම් වෙළෙන්දන් ගණනාවක් මෑත පෙරදිග සහ මධ්‍ය ආසියාවේ සිට පැමිණ කොරියාවේ පදිංචි වී තිබේ
චීනයේ ඇතැම් මුසල්මාන හුයි ජනයා ද ගොර්යෝ රාජධානියේ වාසය කොට ඇති බව පෙනේ
මොංගෝලීය හමුදා පැමිණීමත් සමග, ඊනියා සෙංමොකින් (සෙමු) හෙවත් "වර්ණ-ඇස් ඇති මිනිසුන්" නැමැති මෙම කණ්ඩායමට මධ්‍ය ආසියාවේ සිට පැමිණි මුස්ලිම්වරුන් ද ඇතුළත් විය
මොංගෝලීය සමාජ ක්‍රමය අනුව, සෙංමොකින් හට මොංගෝලියානුවන්ට මඳක් පහළ සමාජ තත්ත්වයක් හිමි විය
යුවාන් රාජවංශය තුළ ඔවුනට විශාල බලයක් හිමි විය
මෙකල උපහාසාත්මක කවි බිහිවූ යුගයක් විය
ඉන් එක් කවියක් වන සංහ්වාජොම් හෙවත් "වර්ණ-ඇස් ඇති ජනයාගේ බේකරිය" නැමැති ගීතයෙන් පිටි ගුලි මිලට ගැනීමට මුස්ලිම් බේකරියක් වෙත ගිය කාන්තාවක පිළිබඳ කියැවේ
ප්‍රමුඛ මුස්ලිම් ජනයා සමග සුළු පරිමාණයේ සම්බන්ධතා ඇති නැති වෙමින් පැවතිණි
ගේසොං අගනුවර යේ-කුං යනුවෙන් හැඳින්වුණු මස්ජිද තිබූ බැව් පැවසේ
මෙහි සාහිත්‍යමය අරුත "උත්සව ශාලාව" යන්නයි
කොරියාවට පැමිණි ඉහත මධ්‍ය ආසියානු සංක්‍රමණිකයින්ගෙන් අයෙක් පැමිණ ඇත්තේ ගොර්යෝහි චුංන්‍යොල් රජු සමග විවාහයට පැමිණි මොංගෝලියානු කුමරියගේ සහායකයකු ලෙසිනි
ගොර්යෝ ලේඛනවල සඳහන් වන්නේ ඔහුගේ සැබෑ නාමය සම්ගා බවයි. නමුත් ඔහු කොරියාව සිය ස්ථිර නවාතැන කර ගැනීමට තීරණය කළ පසු, රජු විසින් ඔහුට ජං සුන්න්‍යොං යන කොරියානු නාමය ප්‍රදානය කොට තිබේ
කොරියානු කාන්තාවක හා විවාහ වූ ජං, දොක්සු ජං වංශයේ ආදිතමයා ලෙස සැලකෙයි
සියවස් ගණනාවක් පුරා එම වංශයෙන් බොහෝ උසස් නිලධාරීන් සහ කොන්ෆියුසියානු විද්වතුන් බිහි විය
පරම්පරා විසි පහකට පසු, කොරියානුවන් 30,000ක් පමණ ජං සුන්න්‍යොං සිය ජං වංශයේ මුත්තණුවන් ලෙස සලකන බැව් පෙනී ගොස් ඇත
මෙය තොක්සු ගම්මානය කේන්ද්‍ර කොට බිහිවූවකි
කොරියාව වෙත පැමිණි සෙසු මධ්‍ය ආසියානුවන්ට ද මෙම සිදුවීම අත්විඳින්නට සිදුවන්නට ඇත
මොංගෝලියානු යුවාන් රාජවංශයේ අවසන් කාලයේ රතු ජටා කැරැල්ල ඇතිවූ සමයේ සෝල් සොන් නැමැති මධ්‍ය ආසියානුවකු කොරියාව වෙත පලාගියේ ය
ඔහු ද කොරියානු ස්ත්‍රියක හා විවාහ වී ග්යොංජු සෝල් පෙළපත පිහිටුවී ය
මෙම වංශයට අයත් සාමාජිකයින් අවම වශයෙන් 2,000ක් වත් කොරියාවේ සිටිතැයි විශ්වාස කෙරේ
සෝජු
සෝජු පානය මුලින්ම ආසවනය කෙරුණේ 13වන සියවස අවට, කොරියාව තුළ මොංගෝලියානු ආක්‍රමණ සමයේ ය
1256 අවට, මොංගෝලියානුවන් විසින් මධ්‍ය ආසියාව සහ මැද පෙරදිග ආක්‍රමණය කළ සමයේ ඔවුන් විසින් මුස්ලිම්වරුන්ගෙන් අරක්කු ආසවනය කිරීමේ ක්‍රමය ඉගෙනගෙන තිබිණි
අනතුරුව එය කොරියානුවන් හට හඳුන්වා දුන් අතර, කේසොං නුවර අවට පානය තැනීමේ මධ්‍යස්ථාන ඉදි විය
සැබැවින්ම, කේසොං අවට ප්‍රදේශයේ සෝජු පානය හැඳින්වෙන්නේ අරක්-ජු (හංගුල්
아락주) යන නාමයෙනි
චුංන්‍යොල් රජ සමයේ සෝජු කෙටි කාලයකින්ම ජනප්‍රිය පානයක් බවට පත් විය
අන්දොං වැනි මොංගෝලියානු හමුදා සිටි ප්‍රදේශවල ඉහළ ගුණාත්මයෙන් යුත් සෝජු නිෂ්පාදනය කෙරිණි