Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
දියමන්ති සොයා ගැනීමත්, එමගින් ලැබුණු රාජ්‍ය ආදායම වැඩිවීමත් සමඟ රටේ අධ්‍යාපන ප්‍රතිපාදනවල විශාල වර්ධනයක් ඇති විය
සියලුම සිසුන්ට වසර දහයක මූලික අධ්‍යාපනය සහතික කරන ලද අතර, එය කනිෂ්ඨ සහතික සුදුසුකමකට මග පාදයි
බොට්ස්වානා ද්විතීයික අධ්‍යාපනය පිළිබඳ සාමාන්‍ය සහතිකය (BGCSE) ප්‍රදානය කිරීමට තුඩු දෙන ද්විතීයික පාසල් අධ්‍යාපනයේ තවත් වසර දෙකක අධ්‍යාපනය සඳහා පාසල් ජනගහනයෙන් අඩක් පමණ සහභාගී වේ
බොට්ස්වානා හි ද්විතීයික අධ්‍යාපනය නොමිලේ හෝ අනිවාර්ය නොවේ
පාසලෙන් ඉවත් වූ පසු, සිසුන්ට රටේ කාර්මික විද්‍යාල හතෙන් එකකට හෝ ඉගැන්වීමේ හෝ හෙද වෘත්තීය පුහුණු පාඨමාලා හැදෑරීමට හැකිය
සිසුන් බොට්ස්වානා විශ්ව විද්‍යාලය, බොට්ස්වානා කෘෂිකර්ම හා ස්වාභාවික සම්පත් විශ්ව විද්‍යාලය, බොට්ස්වානා ජාත්‍යන්තර විද්‍යා හා තාක්ෂණ විශ්ව විද්‍යාලය සහ ගැබොරෝන්හි බොට්ස්වානා ගණකාධිකාරී විද්‍යාලයට ඇතුළත් වේ
තවත් බොහෝ සිසුන් රට පුරා ඇති බොහෝ පෞද්ගලික තෘතීයික අධ්‍යාපන විද්‍යාලවල අවසන් වේ
ගිණුම්කරණය, ව්‍යාපාර සහ පරිගණකකරණය පිළිබඳ උපාධි පාඨමාලා පිරිනමන රටේ ප්‍රථම පෞද්ගලික විශ්වවිද්‍යාලය වන බොතෝ විශ්ව විද්‍යාලය මේ අතර කැපී පෙනේ
තවත් ජාත්‍යන්තර විශ්ව විද්‍යාලයක් වන්නේ ලිම්කොක්වින්ග් නිර්මාණාත්මක තාක්ෂණ විශ්ව විද්‍යාලය වන අතර එය නිර්මාණාත්මක කලාව පිළිබඳ විවිධ ආශ්‍රිත උපාධි පිරිනමයි
අනෙකුත් තෘතීයික ආයතනවලට Ba Isago, ABM University College යන විශාලතම ව්‍යාපාර සහ කළමනාකරණ පාසල, New Era, Gaborone වෘත්තීය අධ්‍යයන ආයතනය, Gaborone University College of Law and Professional Studies ආදිය ඇතුළත් වේ
ගුණාත්මක අධ්‍යාපනයක් ලබාදීමේ දැවැන්ත ප්‍රගතියක් පෞද්ගලික අධ්‍යාපන සපයන්නන් විසින් සිදු කර ඇත
රටේ හොඳම සිසුන් විශාල ප්‍රමාණයක් දැන් ඔවුන්ටත් අයදුම් කරනවා
මෙම සිසුන්ගෙන් අති බහුතරයක් රජයේ අනුග්‍රහය ලබන සිසුන් වේ
ජාතියේ දෙවන ජාත්‍යන්තර විශ්ව විද්‍යාලය වන බොට්ස්වානා ජාත්‍යන්තර විද්‍යා හා තාක්ෂණ විශ්ව විද්‍යාලය 2011 හි පැලපයි හි නිම කරන ලදී
ප්‍රමාණාත්මක ජයග්‍රහණ සෑම විටම ගුණාත්මක ඒවා සමඟ නොගැලපේ
විශේෂයෙන්ම ප්‍රාථමික පාසල්වල තවමත් සම්පත් හිඟ වන අතර ගුරුවරුන්ට ඔවුන්ගේ ද්විතියික පාසල් සගයන්ට වඩා අඩු වැටුපක් ලැබේ
බොට්ස්වානා අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය අප්‍රිකානු පුස්තකාල ව්‍යාපෘතිය සමඟ එක්ව ප්‍රාථමික පාසල්වල පුස්තකාල පිහිටුවීමට කටයුතු කරයි
බොට්ස්වානා රජය බලාපොරොත්තු වන්නේ ජාතික ආදායමෙන් විශාල කොටසක් අධ්‍යාපනය සඳහා ආයෝජනය කිරීමෙන් රට ආර්ථික පැවැත්ම සඳහා දියමන්ති මත යැපීම අඩු වන අතර පුහුණු ශ්‍රමිකයන් සඳහා විදේශිකයන් මත යැපෙන අඩුවක් වනු ඇති බවයි. "විවිධ ආකාරයේ වෘත්තීය අධ්‍යාපනය සහ පුහුණුව එක් විස්තීර්ණ පද්ධතියකට ඒකාබද්ධ කිරීම" අරමුණු කරගනිමින් NPVET (වෘත්තීය අධ්‍යාපනය සහ පුහුණුව පිළිබඳ ජාතික ප්‍රතිපත්තිය) තුළ එකතු කරන ලද වෘත්තීය අධ්‍යාපනයට පක්ෂව ප්‍රතිපත්ති හරහා එම අරමුණු අර්ධ වශයෙන් ක්‍රියාත්මක වේ
බොට්ස්වානා අධ්‍යාපනය සඳහා රජයේ වියදම්වලින් 21%ක් ආයෝජනය කරයි
2006 ජනවාරි මාසයේදී බොට්ස්වානා, බොට්ස්වානා විශ්ව විද්‍යාලයේ හෝ ශිෂ්‍යයා අධ්‍යාපනය හැදෑරීමට කැමති නම් විශ්ව විද්‍යාලයේ සිටින ඕනෑම බොට්ස්වානා පුරවැසියෙකුට ජීවන වියදම් සමඟ පූර්ණ ශිෂ්‍යත්ව ලබා දෙන නමුත්, දශක දෙකක නිදහස් රාජ්‍ය අධ්‍යාපනයෙන් පසු පාසල් ගාස්තු නැවත හඳුන්වා දෙන බව නිවේදනය කළේය
දේශීයව ලබා නොදෙන ඕනෑම ක්ෂේත්‍රයක, ඔවුන්ට විදේශයන්හි අධ්‍යාපනය ලැබීමට පූර්ණ ශිෂ්‍යත්වයක් ලබා දේ
විද්‍යාව සහ තාක්ෂණය 

බොට්ස්වානා සිය ආර්ථිකය විවිධාංගීකරණය කිරීම සඳහා විද්‍යාව හා තාක්ෂණය භාවිතා කිරීමට සැලසුම් කර ඇති අතර එමඟින් දියමන්ති කැණීම මත යැපීම අඩු කරයි
මේ සඳහා රජය 2008 වසරේ සිට කෘෂිකර්මාන්තය, දියමන්ති, නවෝත්පාදන, ප්‍රවාහන, සෞඛ්‍ය සහ අධ්‍යාපන යන අංශවල කේන්ද්‍රස්ථාන හයක් පිහිටුවා ඇත
ජාත්‍යන්තර සහයෝගීතාවය සහ සංවර්ධනය සඳහා වූ ස්පාඤ්ඤ ඒජන්සිය (AECID) විසින් අනුග්‍රහය දක්වන ලද යුනෙස්කෝ ව්‍යාපෘතියක් තුළ බොට්ස්වානා විසින් 2011 දී පර්යේෂණ, විද්‍යාව සහ තාක්‍ෂණය පිළිබඳ යාවත්කාලීන කරන ලද ජාතික ප්‍රතිපත්ති ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී
මෙම ප්‍රතිපත්තිය වේගවත් තාක්ෂණික පරිණාමය, ගෝලීයකරණය සහ 2016 දක්වා බොට්ස්වානාහි දසවැනි ජාතික සංවර්ධන සැලැස්ම සහ දැක්ම 2016 ඇතුළත් ඉහළ මට්ටමේ උපාය මාර්ගික ලේඛනවල සම්පාදනය කර ඇති ජාතික සංවර්ධන ඉලක්ක සපුරා ගැනීමේ අභියෝග භාර ගැනීම අරමුණු කරයි
පර්යේෂණ, විද්‍යාව, තාක්ෂණ සහ නවෝත්පාදන පිළිබඳ ජාතික ප්‍රතිපත්තිය (2011) මගින් පර්යේෂණ සහ සංවර්ධන (R&D) සඳහා දළ දේශීය වියදම 2012 දී දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 0.26% සිට 2016 වන විට දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 2% දක්වා ඉහළ නැංවීමේ ඉලක්කය නියම කරයි
R&D සඳහා රාජ්‍ය වියදම් ඉහල දැමීම මගින් නියමිත කාල රාමුව තුලට ළඟා විය
පර්යේෂණ සඳහා මධ්‍යස්ථ මූල්‍ය ආයෝජනයක් තිබියදීත්, බොට්ස්වානා උප-සහාරා අප්‍රිකාවේ ඉහළම පර්යේෂක ඝනත්වයකින් එකක් ලෙස ගණන් ගනී
2013 දී උපමහාද්වීපයේ වැසියන් මිලියනයකට 91 ක සාමාන්‍යයක් හා සසඳන විට වැසියන් මිලියනයකට 344 (ප්‍රධාන සංඛ්‍යාව අනුව)
බොට්ස්වානා 2021 දී ගෝලීය නවෝත්පාදන දර්ශකයේ 106 වැනි ස්ථානයට පත් වූ අතර, 2019 දී 93 වැනි ස්ථානයට පත් විය
2009 දී බොට්ස්වානා පදනම් කරගත් සමාගමක් වන Deaftronics වසර හයක මූලාකෘති සංවර්ධනයෙන් පසු සූර්ය බලයෙන් ක්‍රියා කරන ශ්‍රවණාධාරයක් දියත් කළේය
එතැන් සිට, Deaftronics ශ්‍රවණාධාර 10,000 කට වඩා අලෙවි කර ඇත
ඒකකයකට ඩොලර් 200 බැගින් වන අතර, සෑම ශ්‍රවණාධාරයක් සඳහාම නැවත ආරෝපණය කළ හැකි බැටරි හතරක් (වසර තුනක් දක්වා පවතින) සහ ඒවා සඳහා සූර්ය චාජරයක් ඇතුළත් වේ
බොහෝ සමාන උපාංග සමඟ සසඳන විට නිෂ්පාදනය මිළ අඩුයි, එය ඩොලර් 600කින් පමණ ආරම්භ විය හැක
2011 දී, බොට්ස්වානා හි කෘෂිකර්ම පර්යේෂණ දෙපාර්තමේන්තුව (DAR) විසින් බොට්ස්වානා තත්ත්වයන් යටතේ හරක් මස් නිෂ්පාදනය සඳහා සමස්ත කාර්යක්ෂමතාවය ප්‍රශස්ත කිරීම සඳහා නිර්මාණය කරන ලද මියුසි ගවයින් එළිදක්වන ලදී
ස්වනා, බොන්ස්මාර, බ්‍රහ්ම, ටුලි සහ සිමන්ටල් වර්ග වල දෙමුහුන් වර්ගයකි, මෙම සංයුක්තය හරක් මස් නිෂ්පාදනය වැඩි කිරීමට හේතු වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ
පර්යේෂණයේ පරමාර්ථය වූයේ බොට්ස්වානා හි දැනටමත් සොයාගෙන ඇති හරස් අභිජනන වැනි ක්‍රියා කළ හැකි ජානමය ද්‍රව්‍යයක් සොයා ගැනීම සහ දේශීය ස්වානා අභිජනනයට වඩා බෙහෙවින් ඉහලින් දේශීය තොගයේ දෘඪතාව සහ අනුවර්තනය වීමේ හැකියාව එක් පැකේජයක රඳවා තබා ගැනීමයි
2016 දී, බොට්ස්වානා තාක්ෂණ පර්යේෂණ සහ නවෝත්පාදන ආයතනය (BITRI) බොට්ස්වානා එන්නත් ආයතනය සහ කැනේඩියානු ආහාර පරීක්ෂණ නියෝජිතායතනය සමඟ එක්ව පාද සහ මුඛ රෝග සඳහා වේගවත් පරීක්ෂණ කට්ටලයක් සංවර්ධනය කරන ලදී
පවතින රෝග විනිශ්චය ක්‍රම සඳහා ඉහළ පුහුණුව ලත් රසායනාගාර නිලධාරීන් සහ විශේෂ උපකරණ අවශ්‍ය වූ අතර, එය පාලන ක්‍රියා පටිපාටි ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී ප්‍රමාද වීමට හේතු විය
බොට්ස්වානා හි නිපදවන ලද කට්ටලය ස්ථානීය රෝග විනිශ්චය කිරීමට ඉඩ සලසයි
වර්ග කිලෝමීටර් අරාව (SKA) (MeerKAT) එක් යෝධ දුරේක්ෂයක් සෑදීමට විශාල දුරක් පුරා පැතිරී ඇති  ඇන්ටනා දහස් ගණනකින් සමන්විත වේ
බොට්ස්වානා සහභාගී වීමට තෝරාගනු ලැබුවේ එහි දකුණු අර්ධගෝලයේ සහ පරිසරයේ කදිම පිහිටීම නිසා විශ්වයෙන් දත්ත රැස් කිරීම පහසු කළ හැකි බැවිනි
බොට්ස්වානා රජය විසින් Kgale View හි SKA පූර්වගාමි දුරේක්ෂයක් ඉදිකර ඇති අතර, එය අප්‍රිකානු ඉතා දිගු පාදක රේඛීය අන්තර් ක්‍රියාකාරී ජාලය (AVN) ලෙස හඳුන්වනු ලබන අතර තාරකා විද්‍යා ශිෂ්‍යත්ව සඳහා සිසුන් යවා ඇත
බොට්ස්වානා විසින් 2020 දෙසැම්බර් 18 වන දින Gaborone හි Micro Satellite (CubeSat) Botswana Satellite Technology (Sat-1 Project) තැනීම සහ දියත් කිරීම සඳහා තමන්ගේම 3-වසරක වැඩසටහනක් දියත් කරන ලදී
චන්ද්‍රිකාවේ සංවර්ධනය බොට්ස්වානා ජාත්‍යන්තර විද්‍යා හා තාක්ෂණ විශ්වවිද්‍යාලය විසින් මෙහෙයවනු ලැබේ
(BIUST) Finland & Loon හි Oulu විශ්ව විද්‍යාලයේ තාක්ෂණික සහාය ඇතිව, තාක්‍ෂණිකව මෙහෙයවන ආර්ථිකයක් වීමේ Botswana හි අභිලාෂය සාක්ෂාත් කර ගැනීමේ යෝධ ඉදිරි පිම්මකි
පෘථිවි නිරීක්ෂණ සඳහා භාවිතා කරන චන්ද්‍රිකාව, ස්මාර්ට් ගොවිතැන සහ තත්‍ය කාලීන අතථ්‍ය සංචාරක සඳහා දත්ත ජනනය කරනු ඇත
තවද, රොබෝ තාක්ෂණය සහ ස්වයංක්‍රීය තාක්‍ෂණය භාවිතයෙන් අස්වනු කාලය පුරෝකථනය කිරීමට සහ පුරෝකථනය කිරීමට එය අපට උපකාර කරනු ඇත
2016 දී තොරතුරු තාක්ෂණ අංශයේ Almaz නම් සමාගමක් එහි පළමු වර්ගයේ පරිගණක එකලස් කිරීමේ සමාගමක් විවෘත කරන ලදී
බොට්ස්වානා සමාගමක් වන ඩිටෙක් ජංගම දුරකථන අභිරුචිකරණය කිරීම, සැලසුම් කිරීම සහ නිෂ්පාදනය කිරීම ද සිදු කරයි
Ditec යනු මයික්‍රොසොෆ්ට් බල ගැන්වෙන උපාංග සැලසුම් කිරීම, සංවර්ධනය කිරීම සහ අභිරුචිකරණය කිරීම පිළිබඳ ප්‍රමුඛ විශේෂඥයන්ගෙන් එකකි
2021 නොවැම්බර් 19 වන දින Botswana Harvard HIV විමර්ශන රසායනාගාරයේ (BHHRL) විද්‍යාඥයින් විසින් Omicron ප්‍රභේදය මුලින්ම සොයා ගන්නා ලද අතර පසුව B
1.1.529 ලෙස නම් කරන ලද අතර පසුව "Omicron" ලෙස නම් කරන ලද ප්‍රභේදය සොයා ගත් ලොව පළමු රට බවට පත් විය
2021 මුල් භාගයේ සිට, ඔවුන් ධනාත්මක SARS-CoV-2 වෛරස් සාම්පල 2,300ක් පමණ ප්‍රවේණි අනුක්‍රමණය කර ඇත
ආචාර්ය Gaseitsiwe ට අනුව, GISAID වෙත බොට්ස්වානාගේ ජෙනෝම අනුක්‍රමය ඉදිරිපත් කිරීම් අප්‍රිකානු කලාපයේ ඒක පුද්ගල පදනමින් ඉහළම ඒවා අතර, එහි හොඳින් සම්පත් ඇති අසල්වැසි දකුණු අප්‍රිකාව හා සමාන වේ
Botswana Harvard AIDS Institute Partnership (BHP) 2003 දී ගොඩනඟන ලදී, කුඩ සංවිධානය BHHRL විවෘත කිරීමෙන් වසර දෙකකට පසුව, එහි අරමුණ-සාදන ලද HIV පර්යේෂණාගාරය සහ මහාද්වීපයේ පළමු එකකි
යටිතල පහසුකම් 
බොට්ස්වානා හි කිලෝමීටර් 971 (සැතපුම් 603) දුම්රිය මාර්ග, කිලෝමීටර් 18,482 (සැතපුම් 11,484 ) මාර්ග සහ ගුවන් තොටුපළ 92 ක් ඇත, ඉන් 12 ක් පදික ධාවන පථ ඇත
1966 නිදහසින් පසු පදික මාර්ග ජාලය මුළුමනින්ම පාහේ ඉදිකර ඇත
ජාතික ගුවන් සේවය එයාර් බොට්ස්වානා වන අතර එය දේශීයව සහ අප්‍රිකාවේ වෙනත් රටවලට පියාසර කරයි
බොට්ස්වානා දුම්රිය යනු දකුණු අප්‍රිකානු කලාපීය දුම්රිය පද්ධතියේ තීරණාත්මක සම්බන්ධකයක් වන ජාතික දුම්රිය සමාගමයි
බොට්ස්වානා දුම්රිය සේවය පතල් අංශය සහ ප්‍රාථමික කර්මාන්ත සඳහා මෙන්ම මගී-දුම්රිය සේවා සහ වියළි වරායන් සඳහා භාණ්ඩ රාශියක් ගෙනයාම සඳහා දුම්රිය පාදක ප්‍රවාහන පහසුකම් සපයයි
බොට්ස්වානාහි බලශක්ති යටිතල පහසුකම් සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, රට විදුලිය සඳහා ගල් අඟුරු නිෂ්පාදනය කරන අතර රට තුළට තෙල් ආනයනය කරනු ලැබේ
මෑතකදී, රට පුනර්ජනනීය බලශක්ති ප්‍රභවයන් කෙරෙහි විශාල උනන්දුවක් දක්වා ඇති අතර සුළං, සූර්ය සහ ජෛව ස්කන්ධ පුනර්ජනනීය බලශක්ති කර්මාන්ත සඳහා ආයෝජකයින් ආකර්ෂණය කර ගත හැකි පුළුල් උපාය මාර්ගයක් සම්පූර්ණ කර ඇත
බොට්ස්වානා හි බලාගාර අතර මොරුපුලේ බී බලාගාරය (MW 600), මොරුපුලේ A බලාගාරය (132 MW), ඔරපා බලාගාරය (90 MW), ෆකලනේ බලාගාරය (1.3 MW) සහ ම්මාමබුල බලාගාරය (3 MW) ඇතුළත් වේ
නුදුරු අනාගතයේදී සබැඳිව සිටින්න
200 MW සූර්ය බලාගාරයක් ඛනිජ සම්පත්, හරිත තාක්ෂණ සහ බලශක්ති ආරක්ෂණ අමාත්‍යාංශය විසින් සැලසුම් කර සැලසුම් කිරීමේ අදියරේ පවතී
සෞඛ්‍ය 
බොට්ස්වානා හි සෞඛ්‍ය සේවා පද්ධතිය ක්‍රමයෙන් වැඩි දියුණු කරමින් එහි යටිතල පහසුකම් වඩාත් ප්‍රවේශ විය හැකි බවට පුළුල් කරයි
ඉහළ මධ්‍යම ආදායම් ලබන රටක් ලෙස රටේ තත්ත්වය බොට්ස්වානාහි ජනගහනයෙන් වැඩි පිරිසකට විශ්වීය සෞඛ්‍ය සේවා ප්‍රවේශයේ ප්‍රගතියක් ලබා ගැනීමට ඔවුන්ට ඉඩ ලබා දී ඇත
බොට්ස්වානා හි මිලියන 2.3 ක ජනගහනයෙන් බහුතරයක් දැන් සෞඛ්‍ය සේවා මධ්‍යස්ථානයක සිට කිලෝමීටර් පහක් ඇතුළත ජීවත් වෙති
එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන්, ළදරු මරණ සහ මාතෘ මරණ අනුපාතිකය ක්‍රමයෙන් අඩුවෙමින් පවතී
රටේ වැඩිදියුණු වෙමින් පවතින සෞඛ්‍ය සේවා යටිතල පහසුකම් ද උපතේ සිට සාමාන්‍ය ආයු අපේක්ෂාවේ වැඩිවීමක් පෙන්නුම් කර ඇති අතර, උපත් සියල්ලම පාහේ සෞඛ්‍ය සේවා පහසුකම් තුළ සිදු වේ
උප සහරා අප්‍රිකාවේ බොහෝ රටවල් මෙන්ම බොට්ස්වානා ද තවමත් HIV/AIDS සහ අනෙකුත් බෝවන රෝග සඳහා ඉහළ අනුපාත සමඟ සටන් කරන නිසා සෞඛ්‍ය සේවා සඳහා ප්‍රවේශය රටේ සෞඛ්‍ය ආරක්ෂණ ගැටළු සියල්ල සමනය කර නැත
2013 වසරේ ජනගහනයෙන් 25%ක් පමණ HIV/AIDS ආසාදනය වී ඇත
බොට්ස්වානා වයස අවුරුදු 5 ට අඩු ළමුන් අතර ඉහළ මන්දපෝෂණ අනුපාතයන් සමඟ පොරබදමින් සිටින අතර එමඟින් පාචනය සහ වර්ධනය අඩාල වීම වැනි අනෙකුත් සෞඛ්‍ය ගැටළු වලට තුඩු දී ඇත
සෞඛ්‍ය කර්මාන්තය 

බොට්ස්වානා හි සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශය රට පුරා සෞඛ්‍ය සේවාවේ ගුණාත්මකභාවය සහ බෙදා හැරීම අධීක්ෂණය කිරීමේ වගකීම දරයි
ලෝක බැංකුවට අනුව උපතේදී ආයු අපේක්ෂාව 2009 දී 55 ක් වූ අතර, මීට පෙර 1990 දී 64.1 හි උපරිම මට්ටමෙන් 2002 දී 49 දක්වා අඩු විය
බොට්ස්වානා හි 2011 සංගණනයෙන් පසුව, වර්තමාන ආයු අපේක්ෂාව වසර 54.06ක් ලෙස ගණන් බලා ඇත
බොට්ස්වානා පිළිකා සංගමය ස්වේච්ඡා රාජ්‍ය නොවන සංවිධානයකි
මෙම සංගමය ජාත්‍යන්තර පිළිකා පාලනය සඳහා වූ සංගමයේ සාමාජිකයෙකි
පිළිකා රෝග නිවාරණය සහ සෞඛ්‍ය දැනුවත් කිරීමේ වැඩසටහන් සැපයීම, පිළිකා රෝගීන් සඳහා සෞඛ්‍ය සේවා වෙත ප්‍රවේශය පහසු කිරීම සහ පීඩාවට පත් වූවන්ට සහය සහ උපදේශන ලබා දීම තුළින් සංගමය දැනට පවතින සේවාවන් අතිරේක කරයි
HIV/AIDS වසංගතය 

තෝරාගත් දකුණු අප්‍රිකානු රටවල ආයු අපේක්ෂාව, 1950-2019. HIV/AIDS නිසා ආයු අපේක්ෂාව අඩු වී ඇත
උප සහරා අප්‍රිකාවේ වෙනත් තැන්වල මෙන්, ඒඩ්ස් හි ආර්ථික බලපෑම සැලකිය යුතු ය
පුනරාවර්තන අයවැය හිඟයන් සහ සෞඛ්‍ය සේවා සඳහා වියදම් ඉහළ යාම හේතුවෙන් 2002-3 දී ආර්ථික සංවර්ධන වියදම් 10% කින් කපා හැර ඇත
බොට්ස්වානා ඒඩ්ස් වසංගතයෙන් දැඩි ලෙස පහර වැදී ඇත
2006 දී උපතේදී ආයු අපේක්ෂාව අවුරුදු 65 සිට 35 දක්වා පහත වැටී ඇති බව ගණන් බලා ඇත
කෙසේ වෙතත්, බොට්ස්වානා හි 2011 සංගණනයෙන් පසු වත්මන් ආයු අපේක්ෂාව වසර 54.06 ලෙස ගණන් බලා ඇත
කෙසේ වෙතත් මෙහි ප්‍රස්ථාරයෙන් වසර 65 කට වැඩි කාලයක් පෙන්නුම් කරයි, එබැවින් ආයු අපේක්ෂාව පිළිබඳ පරස්පර තොරතුරු තිබේ
බොට්ස්වානා හි HIV/AIDS ව්‍යාප්තිය 2009 දී වයස අවුරුදු 15-49 අතර වැඩිහිටියන් සඳහා 25.4% සහ 2013 දී 21.9% ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇත, උප සහරා අප්‍රිකානු රටවල ලෙසෝතෝ සහ එස්වාටිනි විසින් ඉක්මවා ඇත
මෙය 2013 වසරේ බොට්ස්වානා ලෝකයේ තුන්වන ඉහළම ව්‍යාප්තිය ඇති ස්ථානයට පත් කරන අතරම "වැළැක්වීමේ සහ ප්‍රතිකාර වැඩසටහන් වල ප්‍රමුඛයා" වේ
2003 දී, රජය විසින් නොමිලේ හෝ මිල අඩු සාමාන්‍ය ප්‍රතිවෛරස් ඖෂධ ඇතුළත් පුළුල් වැඩසටහනක් මෙන්ම වෛරසය පැතිරීම නැවැත්වීමට සැලසුම් කරන ලද තොරතුරු ව්‍යාපාරයක් ආරම්භ කරන ලදී
2013 දී, බොට්ස්වානාහි වැඩිහිටියන්ගෙන් 40% කට වැඩි පිරිසකට ප්‍රතිවෛරස් ප්‍රතිකාර සඳහා ප්‍රවේශය තිබුණි
වයස අවුරුදු 15-19 අතර වයස් කාණ්ඩයේ, 2013 දී ව්‍යාප්තිය කාන්තාවන් සඳහා 6%ක් සහ පිරිමින් සඳහා 3.5%ක් ලෙස ගණන් බලා ඇත,  සහ 20-24 වයස් කාණ්ඩය සඳහා, කාන්තාවන් සඳහා 15% සහ පිරිමින් සඳහා 5%
නව HIV තුරන් කිරීමේ ගෝලීය සැලැස්මේ UN AIDS කණ්ඩායම විසින් 2011 දී හඳුනාගත් ප්‍රමුඛතා රටවල් 21 න් එකක් බොට්ස්වානා වේ
දරුවන් අතර ආසාදන සහ ඔවුන්ගේ මව්වරුන් ජීවත් කරවීම සඳහා
2009 සිට 2013 දක්වා ළමුන් තුළ නව HIV ආසාදනයන් 50%කට වඩා අඩු වී ඇත
බොට්ස්වානා හි HIV සමඟ කටයුතු කිරීමේදී බලාපොරොත්තු වන්නේ, 2013 වසරේ දී ගර්භනී HIV ආසාදිත කාන්තාවන්ගෙන් 10% කටත් අඩු ප්‍රමාණයක් ප්‍රතිවෛරස් ඖෂධ ලබා නොගත් අතර, වයස අවුරුදු 5 ට අඩු ළමුන්ගේ නව HIV ආසාදන සංඛ්‍යාවේ අනුරූප විශාල අඩුවීමක් (50% ට වැඩි)
එක්සත් ජාතීන්ගේ ගෝලීය සැලසුම් රටවල් අතර, බොට්ස්වානා හි HIV ආසාදිතයන් ප්‍රතිවෛරස් නාශක ලබාගන්නා ඉහළම ප්‍රතිශතයක් ඇත
ප්‍රතිකාර
වැඩිහිටියන් සඳහා 75%ක් පමණ (වයස අවුරුදු 15+) සහ ළමුන් සඳහා 98%ක් පමණ වේ
රටපුරා මවගෙන් දරුවාට සම්ප්‍රේෂණය වීම වැළැක්වීමේ වැඩසටහනක් සමඟින්, බොට්ස්වානා විසින් ආසාදිත මව්වරුන්ගෙන් තම දරුවන්ට HIV සම්ප්‍රේෂණය වීම 40% සිට 4% දක්වා අඩු කර ඇත
ෆෙස්ටස් මෝගේ ගේ නායකත්වය යටතේ, බොට්ස්වානා රජය HIV/AIDS වලට එරෙහිව සටන් කිරීම සඳහා බාහිර උපකාර ඉල්ලා සිටි අතර බිල් සහ මෙලින්ඩා ගේට්ස් පදනම, මර්ක් පදනම වෙතින් මුල් සහය ලබාගෙන අප්‍රිකානු විස්තීර්ණ HIV/AIDS හවුල්කාරිත්වය (ACHAP) පිහිටුවා ගන්නා ලදී
අනෙකුත් මුල් හවුල්කරුවන් අතර බොට්ස්වානා-හාවර්ඩ් ඒඩ්ස් ආයතනය, හාවඩ් මහජන සෞඛ්‍ය පාසල සහ බොට්ස්වානා-උපෙන් හවුල්කාරිත්වය පෙන්සිල්වේනියා විශ්ව විද්‍යාලය ඇතුළත් වේ
2011 UNAIDS වාර්තාවට අනුව, ප්‍රතිකාර සඳහා විශ්වීය ප්‍රවේශය - 80% හෝ ඊට වැඩි ආවරණයක් ලෙස අර්ථ දක්වා ඇත - බොට්ස්වානා හි සාක්ෂාත් කර ගෙන ඇත
බොට්ස්වානා හි ඉහළ HIV ව්‍යාප්තිය සඳහා ඇති විය හැකි හේතු අතර සමගාමී ලිංගික හවුල්කාරිත්වයන්, ගණුදෙණු ලිංගිකත්වය, පරම්පරාගත ලිංගිකත්වය සහ රැකියා ලුහුබැඳීම සඳහා තම ප්‍රාදේශීය ප්‍රජාවෙන් පිටත සංචාරය කරන සැලකිය යුතු සංඛ්‍යාවක් ඇතුළත් වේ
බොහෝ ලිංගික සම්බන්ධතා වල බහුවිධ ස්වභාවය සෞඛ්‍ය තත්වයට තවදුරටත් බලපායි
සංචාරක කර්මාන්තය 

බොට්ස්වානා සංචාරක සංවිධානය යනු රටේ නිල සංචාරක කණ්ඩායමයි
මූලික වශයෙන්, සංචාරකයින් ගැබොරෝන් වෙත පැමිණෙන්නේ නගරයට අමුත්තන් සඳහා විවිධ ක්‍රියාකාරකම් ඇති බැවිනි
ලයන් පාර්ක් රිසෝට් යනු බොට්ස්වානා හි පළමු ස්ථිර විනෝද උද්‍යානය වන අතර පවුල් සඳහා උපන් දින සාද වැනි උත්සව පවත්වයි. බොට්ස්වානා හි අනෙකුත් ගමනාන්ත අතරට ගැබොරෝන් යාත්‍රා සමාජය සහ කලහාරි ධීවර සමාජය සහ ගැබොරෝන් වේල්ල සහ මොකොලෝඩි නේචර් රක්ෂිතය වැනි ස්වභාවික ආකර්ෂණ ස්ථාන ඇතුළත් වේ
බොට්ස්වානා ගොල්ෆ් සංගමය (BGU) විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන ගොල්ෆ් පිටි ඇත
ෆාකලනේ ගොල්ෆ් වත්ත යනු ඩොලර් මිලියන ගණනක සමාජ ශාලාවක් වන අතර එය හෝටල් නවාතැන් සහ ගොල්ෆ් පිටි සඳහා ප්‍රවේශය යන දෙකම සපයයි
බොට්ස්වානාහි කෞතුකාගාරවලට ඇතුළත් වන්නේ
ගැබොරෝන්හි බොට්ස්වානා ජාතික කෞතුකාගාරය
 කන්යේ හි II වන ක්ගෝසි බතෝන් (සෙගොපොට්සෝ) කෞතුකාගාරය
 මොලෙපොලෝල් හි I වන ක්ගෝසි සෙචෙල් කෞතුකාගාරය
 සෙරෝවේ III වන ඛාමා අනුස්මරණ කෞතුකාගාරය
 මවුන් හි නබේ කෞතුකාගාරය
 මොචුඩි හි පූතාඩිකොබෝ කෞතුකාගාරය
 ෆ්‍රැන්සිස්ටවුන් හි සුපා න්ග්වානෝ කෞතුකාගාර මධ්‍යස්ථානය

මූලාශ්‍ර

බොට්ස්වානා
ඩොමිනිකා පොදු රාජ්‍ය කැරිබියානු මුහුදේ පිහිටි දුපත් රාජ්‍යයකි
754 (වර්ග සැතපුම් 291) සහ උසම ස්ථානය වන්නේ මොර්න් ඩයබ්ලොටිස් වන අතර, එහි උස මිටර් 1447 (අඩි 4747) කි
ඩොමිනිකා පොදු රාජ්‍යයේ ජනගහනය 72,000 වන අතර අගනුවර වනනේ රොසෙයියු ය
ඩොමිනිකාව 'කැරබියන් සොබාදහමේ දුපත' යනුවෙන් හැඳින්වීමට හේතුවී ඇත්තේ එහි ඇති විනාශ නොවූ ස්වභාව සම්පත නිසාය
ලෙසර් ඇන්ටිල්ස්වල පවතින ලාබාලම දුපත වන මෙය වර්තමනයේ භූමිය තුළ පවතින ගිනිකඳු හේතුවෙන් විකාශනය වෙමින් පවතී
මෙහි ලෝකයේ පවතින දෙවන විශාලතම උණුවතුර (උතුරන) විල ඇත
මෙම දුපතෙහි සාරවත්ම වැඩුණු වැසිවනාන්තර, කඳු හා දුර්ලභ ශාක, සතුන්, හා පක්ෂින් වර්ග රාශියක් ජිවත් වෙති
සමහර බටහිර ප්‍රදේශ වර්ෂාව අඩු අතර රට අභ්‍යන්තරයට තද වර්ෂාපතනයන් බලාපොරොත්තු විය හැකිය
දුපතෙහි ජාතික පක්ෂියා වන 'සිසෙරොව්' ගිරවා ( "ඉම්පීරියල් ඇමසෝන්" ලෙසද හැඳින්වේ ) ජාතික ධජයේ පිළිබිඹු වේ
ආර්ථිකය

ඩොමිනකා හි ආර්ථිකය බොහෝ නිදහස් වන අතර එය සංචාරක හා කෘෂිකර්මය මත පදනම් වේ
කෙසෙල් සහ අනෙකුත් කෘෂිකාර්මික බෝග ඩොමිනිකානු ආර්ථිකයේ ඉදිරියෙන් පවතින අතර ශ්‍රම බලකායෙන් තුනෙන් එකක් පමණ කෘෂිකර්මාන්තයේ නියැලෙති
කෙසේ වුවද කාලගුණ තත්වයන්ගේ වෙනස්වීම් සහ පාරිභෝගික භාණ්ඩ පිරිවැයට බලපාන බාහිර සිදුවීම් මෙම ක්ෂේත්‍රයට දැඩිව බලපෑම් එල්ල කරයි
2007 දී ඇතිවූ ඩීන් කුනාටුව නිසා රටෙහි කෘෂිකාර්මික ක්ෂේත්‍රය සහ මාර්ග පද්දතිය ඇතුළු යටිතල ව්‍යුහය දැඩි ලෙස හානියට පත් විනි
ව්‍යවහාර මුදල්

නැගෙනහිර කැරිබියන් රාජ්‍යයන්ගේ සංවිධානයේ සාමාජික රටවල් නවයෙන් අටක් (ඇ
ඩොලර් භාවිතාවන බ්‍රිතාන්‍ය වර්ජින් දුපත් හැරුණු කොට) භාවිතා කරන නැගෙනහිර කැරිබියානු ඩොලරය (ලකුණ
XCD) මෙහි භාවිතා වන මුදල් වර්ගයයි
1965 සිට බ්‍රිතාන්‍ය බටහිර ඉන්දීය ඩොලරයේ අනුප්‍රාප්තික මුදල් වර්ගය ලෙස පැවතෙන මෙය $ ලකුණින් දැක්වෙන අතර ඩොලර් ලකුණ සහිත අනෙකුත් ව්‍යවහාර මුදල් වලින් වෙන්කොට හඳුනාගැනීම සඳහා EC$ ලෙසද දැක්වේ
EC$ ඩොලර් එකක් ශත 100කට බෙදේ
ක්‍රිස්ටෝෆර් කොලොම්බස් විසින් දිවයින සොයාගත් 1493 නොවැම්බර් 3 වන ඉරිදා ( ලතින් භාෂාවෙන් ඩොමිනිකා) දිනය ඇසුරෙන් දුපත නම් කොට ඇත
ඩොමිනියානු සමුහාණ්ඩුව හිස්පැන්නියෝලා දුපත මත පිහිටි රාජ්‍යයකි
එය කැරිබියන් ප්‍රදේශයේ ඇන්ටිල්ස් දුපත් සමුහයේ කොටසකි
බටහිර කොටස් තුනක් හයිට් රාජ්‍යය විසින් අත්පත් කරගෙන සිටින අතර හයිපැන්සියෝලා රටවල් දෙකක් අතර බෙදී යන කැරිබියානු දුපත් වලින් 2 න් එකකි
වර්ග ප්‍රමාණය හා ජනගහනය අතින් ඩොමිනිකන් සමුහාණ්ඩුව කැරබියානු රාජ්‍යයන්අතර පිහිටි රාජ්‍ය අතරින් විශාලතම රටයි(කියුබාවට පසු)
48,442 (වර්ග සැතැප්ම 18,704) හා ජනගහනය මිලියන 10 කි
7 වැනි ශතවර්ෂයේ ටයිනෝස්වරුන්ගෙන් වාසස්ථානය වු මෙය 1492 ක්‍රිස්ටෝපර් කොලොම්බස් ඩොමිනියානු සමුහාණ්ඩුවට ලඟා වීමෙන් පසු ඇමරිකාව තුළ වු පළමු මුලික යුරෝපියානු වාසස්ථානය ද විය
රටෙහි අගනුවර වන සැන්ටේ ඩොමින්ගෝ සහ නව ලෝකයේ ස්පාඤ්ඤයේ පළමු අගනුවර ද වන්නේය
සැන්ටෝ ඩොමින්යෝ හි ඇති පළමු විශ්වවිද්‍යාලයද, දේවස්ථානය, මාලිගාව හා පසුව සඳහන් කරන පරිදි ක්ලුඩැඩි ජනාවාස ප්‍රදේශයද ඓතිහාසික වටිනාකමකින් යුත් වන අතර එම ස්ථාන යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ස්ථාන ලෙස හැඳින්වේ
නිල වශයෙන් එල් සැල්වදෝරියානු ජනරජය වන, එල් සැල්වදෝරය යනු, කුඩාතම සහ බෙහෙවින් අධික ඝණත්වයකින් ජනාකීර්ණ මධ්‍යම ඇමරිකානු රටකි
රටෙහි අග නගරය සහ විශාලතම නගරය,  සැන් සැල්වදෝර් වෙයි
සමස්තයක් වශයෙන් ගත් කල, මධ්‍යම ඇමරිකාව සඳහා වන, විශේෂ වැදගත්කමක් සහිත සංස්කෘතික සහ වාණිජමය කේන්ද්‍රයන් අතර ,   සන්ටා අනා සහ  සන් මිගේල් වෙති
එල් සැල්වදෝරයෙහි මායිම් වන්නේ, දකුණෙන් ශාන්තිකර සාගරයද, බටහිරින් ගෞතමාලාව සහ උතුරෙන් හා නැගෙනහිරින් හොන්ඩූරස් වෙති
එහි නැගෙනහිරතම ප්‍රදේශය පිහිටා ඇත්තේ,  නිකරගුවා රාජ්‍යයට ප්‍රතිවිරුද්ධ ලෙසින්, ෆොන්සේකා බොක්කෙහි වෙරළෙහිය
2013 වසර වන විට, එල් සැල්වදෝරය තුල,  ප්‍රධාන වශයෙන් මෙස්ටීසෝවරුන්ගෙන් සමන්විත, දළ වශයෙන් 6,290,420 ප්‍රමාණයක ජනයා විසූහ
1892 සිට 2001 දක්වා, එල් සැල්වදෝරයේ නිල ව්‍යවහාර මුදල කොලොන් වූ අතර, 2001 වසරෙහිදී එය විසින් එ
ඩොලරය භාවිතා කිරීම ඇරඹුණි
අන්තර් මෞලික බන්ධන

අණු, අයන හෝ පරමාණු දෙකක් හෝ වැඩි ගණනක් අතර ඇතිවිය හැකි මූලික වර්ධන වර්ග හතරක් පවතී
අන්තර්මෞලික බල අණු ආකර්ෂණය කිරීමට හෝ එකිනෙක විකර්ෂණය කිරීමට හේතුවේ
මෙම ක්‍රියාවලි පදාර්ථයේ භෞතික ලක්ෂණ තීරණය කිරීමට හේතුවේ
ස්ථර ද්විධ්‍රැව - ස්ථර දිවිධ්‍රැව බන්ධන  

ශක්තිමත්ව බැඳුනු අණුවක පරමාණු දෙකක් අතර තිබෙන විශාල විද්යුත් ඝණතාවයේ වෙනස නිසා එම අණු වේ
ස්ථර ද්විධ්‍රැවයක් හටගනී
හයිඩ්‍රජන් බන්ධන

මෙය එක්තරා අන්දමකට සැලකූ විට ස්ථර ද්වි-ධ්‍රැවයකට හොඳ උදාරහරණයකි
කෙසේවුවත්, හයිඩ්‍රජන් බන්ධනයකදී, හයිඩ්‍රජන් ප්‍රෝටෝන දායක පරමාණුවක් හා ග්‍රාහක පරමාණුවක් අතර හවුල් වීමට ලංවීමක් සිදුවේ
මෙය කේන්ද්‍ර තුනක් ඉලෙක්ට්‍රෝන දෙකක් බන්ධනයකි
(උදාහරණ ලෙස ඩයිබොරේන් (B2 H6 - බොරෝන් 2ක් හා හයිඩ්‍රජන් 6ක් ඇති රසායන සංයෝගය) ආකාරයේ) ආවර්තිතා වගුවේ සිරස් පෙළක ස්කන්ධයෙන් වැඩි පරමාණු වලට වඩා හයිඩ්‍රජන් බන්ධන වලට වැඩි තාපාංක පවතී (උදාහරණ ජලය, ඇමෝනියා හා හයිඩ්‍රජන් ප්ලුවොරයඩ්)

ක්ෂණික ද්වි-ධ්‍රැව හා ප්‍රේරිත ද්වි-ධ්‍රැව (වැන්ඩර් වාල් බන්ධන) 

බන්ධන අතර දුර්වලම හා විශාල ලෙස සියලුම රසායනික ද්‍රව්‍යය අතර ඇතිවන බන්ධන වර්ගයකි
හීලියම් පරමාණුවත් සලකා බැලුවිට, දෙන ලද ඕනැම අවස්ථාවක පරමාණුවක් වටා ඇති ඉලෙක්ට්‍රෝන වලට (නැතිනම් උදාසින) තරමක් අසමතුලිත වන අතර එනිසා ක්ෂණිකව වඩා ඝෘණ ආරෝපණයක් එක පැත්තක පවතී
මෙනිසා ළඟින් පවතින හිලියම් පරමාණු වල ඉලෙක්ට්‍රෝන ආකර්ෂණය හෝ විකර්ෂණය කරමින් තවත් ද්වි-ධ්‍රැව නිර්මාණය වීම සිදුවේ
පරමාණු දෙක මොහොතකට අකාර්ෂණය වන අතර පසුව ආරෝපණ නැවස සමතුලිත වී පරමාණු චලනය වේ
කැටායත - පයි අන්තර් ක්‍රියාව 

කැටයත - පයි අන්තර් ක්‍රියාව ඇරොමැටික වළල්ලේ තලයේ ඉහලින් හා පහලින් පිහිටා ඇති තක්ෂීය ඉලෙක්ට්‍රෝන වල ස්ථානයක ඝෘණ ආරෝපණ හා ධන ආරෝපණ අත
නැනෝතාක්ෂණය, ක්වොන්ටම් සසීමනය (confinement) බලපෑම්, ගිබ්ස් - තොම්සන් බලපෑම් හෝ නැනෝ පරිමාණයේ ද්‍රව්‍යය ගුණ විස්තර කරන බලපෑම් පිළිබඳ අධ්‍යයනය ද්‍රව විද්‍යාව නම්වේ
එය වඩා ප්‍රචලිත වන්නේ නැනෝමීටරයේ සිට සිය ගණනක් නැනෝමීටර පරිමාණයට අඩු ද්‍රව්‍යය වල ව්‍යුහයේ ගුණ හා අණුකව සකස්කළ ද්‍රව්‍යයවල නිර්මාණය හා හැදැරීම නිසාය
සූක්ෂම තාක්ෂණය - සූක්ෂම විදුලි යාන්ත්‍රික පද්ධති වැනි සූක්ෂම මාත්‍රික (micrometric) මානවල හා සූක්ෂම පිරිසැකසුම (microfabrication) ව්‍යුහවල, අන්තර් ක්‍රියාවන්ට ඉඩ දෙමින් සිදුවන ක්‍රියාවලි හා ඒවාට සම්බන්ධ ද්‍රව්‍යය පිළිබඳ අධ්‍යයනය
ස්ඵටික විද්‍යාව - ඝනයක ඇති පරමාණු අවකාෂය, ස්වටික ව්‍යුහයේ ඇති දෝෂ, කණස සීමා (grain boundaries) හා විස්ථාපන (dislocations) පුරවන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව හා භෞතික ගුණවලට සම්බන්ධ මෙම ව්‍යුහවල විදහා දැක්වීම පිළිබඳව අධ්‍යයනයයි
ද්‍රව්‍යය විදහා දැක්වීම - X කිරණ, ඉලෙක්ට්‍රෝන හෝ නියුට්‍රෝන සමඟ විවර්තනය හා වර්ණාවලීක්ෂණය හා රසායන අධ්‍යයනය
උදාහරණ ලෙස රේමන් වර්ණාවලීක්ෂණය, ශක්ති අපකිරණ වර්ණාවලීක්ෂණය, වර්ණලේඛ ශිල්පය, තාප අධ්‍යයනය, ඉලෙක්ට්‍රෝන අන්වීක්ෂ අධ්‍යයනය ආදියයි
ලෝහ විද්‍යාව - ලෝහ හා මිශ්‍රලෝහ වල නිස්සාරණය සූක්සම ව්‍යුහය හා සකස්කිරීම පිළිබඳ අධ්‍යයනය
ජීව ද්‍රව්‍යය - ජෛව පද්ධති සමඟ භාවිත කරන හෝ/හා ඒවායෙන් ලබාගන්නා ද්‍රව්‍යය
ඉලෙක්ට්‍රෝනික හා චුම්බක ද්‍රව්‍යය - සංයුක්ත පරිපථ, ගබඩා මාධ්‍යය, සංවේදක හා අනෙකුත් උපකරණ නිර්මාණයට යොදාගන්නා අර්ධ සන්නායක වැනි ද්‍රව්‍යය
ඝර්ෂණ විද්‍යාව - ඝර්ෂණය හෝ අනිකුත් සාධක නිසා ද්‍රව්‍යවල සිදුවන ගෙවීම පිළිබඳ හැදෑරීම
පෘෂ්ඨ විද්‍යාව / උත්ප්‍රේරණය - ඝන වායු, ඝන - ද්‍රව හෝ ඝන - ඝන අන්තර් පෘෂ්ඨ අතර සිදුවන අන්තර් ක්‍රියා හා පවතින ව්‍යුහයන්

සෙරමික් විද්‍යාව - RCC, පොලික්‍රිස්ටලයින් සිලිකන් කාබයිඩ්, හා විපරිත දැඩි සෙරමික් (transformation toughened ceramic) වැනි ව්‍යුහමය සෙරමික් වැනි අධි තාප හා තාප සහ ඇසුරුම් (refractories) සුක්ෂම ව්‍යුහ පිළිබඳව අධ්‍යයනය
ස්‍රැති විද්‍යාව, එමඟින් ඕනෑම ද්‍රව්‍යයක ගලායාම විස්තර කරන නිසා, ද්‍රව්‍යය විද්‍යාවේ උප-ක්ෂේත්‍රයක් ලෙස හඳුන්වයි. කෙසේවුවත් නූතන ස්‍රැති විද්‍යාව නිව්ටන්-නොවන ද්‍රව ගතිවිද්‍යාව විස්තර කරන නිසා බොහෝ විට එය අඛණ්ඩ යාන්ත්‍රවන උප ක්ෂේත්‍රයක් ලෙස සැළකේ.

වීදුරු විද්‍යාව - අකාබානික වීදුරු, වීදුරු වැනි ලෝහ, හා ඔක්සයිඩ් නොවන වීදුරු වැනි ස්ඵටික නොවන ද්‍රව්‍යය
අධිකරණ ඉංජිනේරු විද්‍යාව - තැනීම් කටයුතුවලට අවශ්‍ය ද්‍රව්‍යය වල කාර්ය හා නිෂ්පාදන බිඳ වැටෙන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව අධ්‍යයනයයි
අධිකරණ ද්‍රව්‍යය ඉංජිනේරු විද්‍යාව - ද්‍රව්‍යය බිඳ වැටීම්
එමඟින් පතුරුවන ආලෝකයෙන් ඉංජිනේරුවන් ද්‍රව්‍යය නියම කරන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව අධ්‍යයනයයි

සටහන් 

 අධ්‍යයනයයි
එමඟින් පතුරුවන ආලෝකයෙන් ඉංජිනේරුවන් ද්‍රව්‍යය නියමය කරන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳ අධ්‍යයනයයි
කෘෂිව්‍යාපාරික පුද්ගලික කාර්මික ගොවිපළ

පුද්ගලික කාර්මික ගොවිපළ මුහුණ දෙන ප්‍රධාන අභියෝග හා ගැටළු
සංකලිත ගොවිපළ
භෝග පරම්පරාව
ජලය භාවිතයේ කාර්යක්ෂමතාවය
පෝෂක පරික්ෂාව
පළිබෝධක ප්‍රතිරෝධය
මූල්‍යය උපකර (ඉදිරි කනුදෙනු සහ විකල්ප)
සිය-ගොවිපළ පිළිබඳ දත්ත එකතු කිරීම හා තේරුම් ගැනීම
තම නිපැයුම් පිළිබඳ දැනීම
තම වෙළඳපල පිළිබඳ දැනීම
ගණුදෙනුකරුවන්ගේ අවශ්‍යතා තෘප්තිමත් කිරීම
පිළිගතහැකි ලාභයක් සුරැකීම
සේව-ණය අගය
ගොවිපලෙන් පිටත ආදායම් ලැබීමේ හා පරිශීලනය කිරීමේ හැකියාව යාන්ත්‍රික හා භාරකාරත්ව ආයෝජන කළමණාකරනය

සංකලිත ගොවිපළ ක්‍රමය
	සංකලිත බහු-පෝසි ජලරෝපණ හා ශුණ්‍ය අපද්‍රව්‍ය කෘෂිකර්මාන්තය ලිපිද බලන්න
සංකලිත ගොවිපළ ක්‍රම යනු පුගාමි ජෛවවිද්‍යාත්මකව සංකලිත නොනැසී පවත්වා සංකලිත කෘෂිකර්මාන්ත වේ
බහුපෝසී ජලරෝපණය හා ශුණ්‍ය අපද්‍රව්‍ය කෘෂිකර්මාන්තය
ඒවායේ ක්‍රියාත්මක කිරීමට විවිධ කුල අතර අන්තර් ක්‍රියාව පිළිබඳ නිවැරදි ගුණයක් අවශ්‍ය වේ
නොනැසි පවතින හා වැඩිවන වාසිදායකත්වය මෙම ක්‍රියාවල ප්‍රතිලාභ වේ
1.	වසංගත හා පිළිබෝධක වලට අවශ්‍ය වන රේණ්-මුධු සම්පත් වැඩිකිරීමට පිදෙන ශාක කෘෂිකාර්මික පරිසර පද්ධති වලට අභප්‍රායිකව හඳුන්වා දීම
බෝග රටා
	ප්‍රධාන ලිපිය - බෝග මාරුව

නිරෝගී ශාක කොළ පැහැතිය
ඉරිඟු කොළ සහිත වෘත්ත බවට පත්වේ
තිරිඟු වලට සමාන වෙනුමක් ඇති බඩ ඉරිඟු ඊට වඩා අඩු වේගයකින් හා අඩු තරමකින් වැඩේ
මේ නිසා එය සුදු මැලි ගතියක් පෙන්වයි. තිරිඟු අස්වැන්න මෑතකදි අස්වැන්න තද රන්වන් පැහැයක් ගනී
මෑතකදි අස්වැන්න නෙලන ලද ප්‍රදේශ දුඹුරු පැහැයක් ගනී
බෝග මාරුව හෝ බෝග රටාවන් යනු වෙනස් වර්ගවල බෝග එකම ඉඩක සෘතු රටාවක් තුල වගාකිරිම වේ
එකම බෝගයක් නිරන්ත‍රයෙන්ම වගා කිරීමෙන් ඇතිවිය හැකි පළිබෝධ වැඩීම මෙමගින් වලකා ගත හැක
බෝග මාරුව තුලින් පසේ පෝෂක අධිකව හිඟව යාම හා පසේ සශ්‍රීකත්වයේ සමබරතාවයද ආරක්ෂා වේ
බෝග මාරුවේ සාම්ප්‍රදායික අංගයක් වන්නේ පසේ අඩුවන නයිට්‍රජන් කොල පො‍හොර, ධාන්‍ය හා අනිත් භෝග මගින් නැවත ලබාදීමයි
එය බහුවගාවේ එක අංගයකි
බෝග මාරුව ගැඹුරු මුල් සහ කෙටි මුල් සහිත ශාක මාරු කිරීම තුලින් පසේ සංයුක්තිය හා සශ්‍රිකත්වය වර්ධනය කල හැක
ජල භාවිතයේ කාර්යක්ෂමතාවය
ප්‍රධාන ලිපිය - ජල සංකර්ෂණය

උඩින් ජල සම්පාදනය, කේන්ද්‍රය වටා කැරකෙන නිර්මාණය
ලොව ජල භාවිතයෙන් 70% පමණ වාරිමාර්ග කටයුතු වලට දායක වේ
ආර්ථික වශයෙන් හා දේශපාලනික වශයෙන් වැදගත්වන නිසා ජල සහනාධාර බෝහෝ රටවල කෘෂිකර්මික අංශයෙන් ලබාදේ
නාස්තිකාර ජලසම්පාදන ක්‍රම අඩු කිරීමේ උපක්‍රමයක් වශයෙන් සංරක්ෂණ නිලධාරින් ගොවීන්ට ජල කාර්යක්ෂම භෝග වැඩිපුර භාවිත කිරීමට බල කර සිටිති
යෝග්‍ය ජල කාර්යක්ෂමතාවය යනු වාෂ්පවීම හා මතුපිටින් ගලායාම තුලින් ඇතිවන ජල නාස්තිය අඩුකිරීමයි
ඉඩමකට අවශ්‍යවන ජල සම්පාදනය මැනීමට වාෂ්ප තැටියක් භාවිතා කල හැක
පැරණිම හා වැඩිපුරම භාවිතාවන ක්‍රමය වන පිටාර ජලසම්පාදනය බොහෝවිට අසමාන ජල බෙදීයාමකි
අනිකුත් පුදේශවලට අවශ්‍ය වන ජල ප්‍රමාණය ලබාදීමට එක් ප්‍රදේශයක් අධික ජල ප්‍රමාණයක් ලැබීම මෙහි අවාසියකි
කේන්ද්‍රය වටා කැරකෙන හා පාර්ශිවිකව චලනය වන වතුර විදින වලින් සමාන ජල බෙදීම් රටා ලබාගත හැක
එනමුත් වියලි කාල වල ජලය බිමට අධික වියදම් හා අඩුවෙන්ම භාවිත වුවත්, කාන්දු ජල සම්පාදනය වඩා හොඳ ප්‍රතිඵල ලබාදෙන අතර එය ජල නාස්තිය අඩුකරයි
ශාස්ත්‍රිය ජීව විද්‍යාත්මක පළිබෝධක පාලනය

මෙම ක්‍රමය තුලින් ස්වභාවික පළිබෝධක සතුරන් ඔවුන් ස්වභාවිකව හටගත් ස්ථාන වලින් බැහැරවූ ස්ථාන වලට හදුන්වාදීම සිදුකරයි
මෙය සාමාන්‍යයෙන් සිදුකරන්නේ රාජ්‍යය අධිකාරි මගිනි
බොහෝ අවස්ථාවන්හිදී කෘමි පළිබෝධක සමග සම්බන්ධ වූ ස්වභාවික සතුරන් ප්‍රමාණවත් නොවේ
මෙවන් හදුන්වාදෙන කෘමින් විදේශික කෘමින් ලෙස හදුන්වනු ලබයි
විදේශික කෘමියකුට උදාහරණයන් වන්නේ උතුරු ඇමරිකාවට හදුන්වාදුන් යුරෝපානු ඉරිගු ගුල්ලාය
ශාස්ත්‍රිය ජීව විද්‍යාත්මක පළිබෝධක පාලනයේදී, හදුන්වා දුන් විදේශිය පළිබෝධක පාලනයට ස්වභාවික සතුරන් ආනයනය කිරිම, මුදාහැරීම හා ‍පවත්වාගැනිම සිදුකරයි
මෙම ක්‍රියාදාමයේ පලමු පියවර වන්නේ හදුන්වාදුන් පළිබෝධකයේ මුල් ප්‍රභවය තීරණය කිරිමයි
අනතුරුව එම කෘමියා හා බැදුනු හා ළගින් සම්බන්ධ වූ සුදුසු ස්වභාවික සතුරන් එක්රැස්කිරීම සිදුකරයි
කිසියම් නුවුමනා ජීවින් එකතු වීම වැලැක්විමට මෙම ස්වභාවික සතුරන් නිරෝධන ක්‍රියාදාමයකට භාජනය කරයි
ස්වභාවික සතුරන් මුදාහරින භූමි භාගයේ සාර්ථකව ස්ථාපිත වී ඇත්ද යන්න තිරණය කිරිමට පසු අධ්‍යයනයන් සිදුකරනු ලබයි
මෙම ක්‍රමය දිගුකල් පවතින හා ලාබදායි ක්‍රමයකි
ස්වභාවික සතුරන් එකතු කිරීම, ආනයක කිරීම හා බෝකිරීමේ මූලික වියදම් වලට අමතරව ඉතාමත් සුළු මුදලක් පමණක් මෙම ක්‍රමයට අවශ්‍යය වේ
සාර්ථකව ස්ථාපනය කිරීමෙන් අනතුරුව ඉතාමත් විරල වශයෙන් අතිරේක යෙදුම් මෙම ක්‍රමයට අවශ්‍යයවන අතර එය දිගින් දිගටම මිනිස් උදව් හා වියදම් රහිතව පළිබෝධක මර්ධනය සිදුකරයි
අවාසානාවන්ත ලෙස මෙම ක්‍රමය හැම අවස්ථාවකදිම ක්‍රියාකරන්නේ නැත
බොහෝවිට මෙම ක්‍රමය විදේශික පලිබෝධක පාලනයට වඩා ඵලදායි වන අතර ස්වදේශීය කෘමි පලිබෝධකයන් මර්ධනයට එතරම් ඵලදායි නොවේ
පළිබෝධක පාලනය
සම්බන්ධි වගා ක්‍රම

සම්බන්ධි වගා ක්‍රම යොදාගන්නා පද්ධති හා සංකල්ප ගණනාවක් පවතී
උදාහරණයක් ලෙස සම සතරැස් අඩි ගෙවතු ක්‍රමයේදී වගාවන් ඉතා කිට්ටුවෙන් ඇසිරීම මඟින් වගාවන් ආරක්ෂා කිරීම සිදුකරයි
මෙහිදි සම්බන්ධි ශාක සාමාන්‍ය භාවිතයට වඩා කිට්ටුවෙන් වගා කිරීම සිදුකරයි
නව ක්‍රමයක් වන්නේ කැලෑ වතු ක්‍රමයයි
මෙහිදී සම්බන්ධි ශාක කලවම් කිරීම මඟින් සැබෑ පරිසර පද්ධති නිර්මාණය කිරීම සිදුකරනු ලබයි
‍ඓන්ද්‍රිය ගෙවතු ක්‍රමය සම්බන්ධි වගාවේ සාර්ථකත්වය මත රඳා පවතින්නකි
මීට හේතු වන්නේ බොහෝ කෘතිම ආකාරයේ පෝර යෙදීම්, වල් පැලෑටි අඩුකිරීම්, පළි‍බෝධක පාලනයන් හා අනිකුත් ගෙවතු අවශ්‍යතා මෙම ක්‍රමය තුළ යොදා නොගැනීමයි
සමහර වල්පැල බෝග සමඟ මිශ්‍රව වගාකිරීමෙන් වාසි තත්ව ඇතිකර ගත හැකිය
නවතම අධ්‍යයනයන් පෙන්වා දෙන්නේ බෝග වටා අනිකුත් බෝග වගාකර ඇතිවිට පියාඹන කෘමීන් ඒවා හානිකිරීමේ හැකියාව අඩුවන බවයි. මෙලෙස බෝග වටා වගාකරන ශාකවලට ධාරක බෝග ලෙස හඳුන්වයි.

ධාරක බෝග සොයාගැනීමේ ක්‍රියාවලිය පියවර කීපයකින් සිදුවේ
{|
|1.	පළමු පියවර වන්නේ ධාරක ශාකවලට ආවේනික වූ ගන්ධයන්ගෙන් උත්තේජනය කිරීමයි
මෙය කෘමියා සොයන ශාකයට ළගාවීමට ඌව පොළඹවයි.
|-
|2.	දෙවන පියවර වන්නේ කෙටි පියාසර කිරීම් මඟින් කොළයෙන් කොළයට ශාකාවේ සමස්ත යෝග්‍යතාවය සෙවීමට කෘමියා පියඹා යාමයි
|-
{|

මෙහිදී බිත්තර දැමීමට කෘමියාට ප්‍රමාණවත් උත්තේජනයක් ධාරක ශාඛාව මඟින් සැපයිය යුතුය
එනිසා කෘමියා වාර කීපයක්ම ශාකවල වැසීම් සිදුකරයි
නුසුදුසු වැසීමක් සිදුකලහොත් කෘමියා නැවතත් තම ක්‍රියාදාමය අලුතින් පටන් ගනියි
සටහන් 

{|

|Companion_planting Versions
|-
කර්මාන්ත ගොවිපළ 
  
 
ඔක්ස්ෆර්ඩ් ඉංග්‍රීසි ශබ්දකෝෂයේ "කර්මාන්ත ගොවිපළේ " පළමු වාර්තාගත භාවිතය 1890 පළමු ආර්ථික විද්‍යාව පිළිබඳ ඇමරිකානු සඟරාවක් බව සඳහන් කරයි
දැන් එය විශාල ලෙස ප්‍රධාන ‍පෙලේ ප්‍රවෘත්ති සංවිධානය කරන BBC, වොෂින්ටන් තැපෑල, CNN හි භාවිත වේ
1988 තැනු වාර්තාමය වැඩසටහන් වන "අ කව් ඇට් මයි ටේබල්" (A cow at my table) පෙන්වා දෙන්නේ එය කෘෂිකාර්මික කර්මාන්තයේ භාවිතා වන බවයි. බ්‍රිටනිකා විශ්ව කෝෂයේ (Encyclopaedia Britannica) සඳහන් කරන්නේ මෙම වචනය "ඇමරිකාවේ සවිස්තර ගොවිපළ භාවිතයේ සම්මතයක් " මෙන්ම හා සත්ත්ව අයිතීන් පිළිබඳව ක්‍රියාකාරීන් විසින් බහුලව භාවිතා කරන ලද්දක්ද බවයි. "වෙබ්ස්ටර් නිව් මිලෙනියම්" (Webster New Millennium) මෙය අර්ථ දක්වන්නේ "ගෙවල් තුළ තබා ඇති හෝ ජංගමතාවයෙන් සීමාවුණු සත්ත්වයන්ගේ ලාභ මත පදනම්වූ මහා පරිමාණ කාර්මික හා බලවත් කෘෂිකාර්මික පද්ධතිය" ලෙසය
සත්වයන් පෝෂණය කිරීමේ ක්‍රියාදාමය 
 
මෙම ක්‍රියාදාමය අර්ථ දක්වන්නේ ඇමරිකා එක්සත් ජනපද පාරිසරික ආරක්ෂක ව්‍යුහයක් ලෙස හෝ සත්ව ගමනාගමන වළකන වගා වැඩීමක් ලෙසිනි
මෙය EPA අර්ථ දැක්වීම වන, නියමිත ප්‍රමාණය ඉක්මවූ සීමිත සත්ත්ව පෝෂණ ක්‍රියාදාමයක් යන අර්ථ දැක්වීමට වඩා වෙනස් වේ
සීමිත සත්ව පෝෂණ ක්‍රියාදාමයන් 

ඇමරිකාව තුළ පවතින සමහර කර්මාන්ත  ගොවිපළ සීමිත සත්ත්ව පෝෂණ ක්‍රියාදාමයන් ලෙස හැඳින්වේ
මෙහිදී පහත අවශ්‍යතා දෙකම තෘප්ත කළ යුතු වේ
පළමුවැන්න නම් සත්වයන් ඕනෑම මාස 12 ක් ඇතුලත දින 45 ක් හෝ ඊට වැඩි දින ගණනක් ස්ථාවරව හෝ සීමා කර හෝ පෝෂණය කිරීම හෝ පවත්වාගෙන යාම කළ යුතුය
දෙවැන්න නම් භෝග, වැවිලි, සත්වාහාර වැඩිම් හෝ අස්වැන්නෙන් පසු අවශේෂ ක්‍රියාදාමය තුළ හෝ පහසුකම (facility) තුළ කුමන කාලයකදී හෝ පවත්වා නොගනී
මෙම අර්ථ දැක්වීම සත්තුන්ගේ විශාල ප්‍රමාණවල අපද්‍රව්‍යය මඟින් සිදුවන දුෂණය සම්බන්ධ අපද්‍රව්‍යය කළමනාකරණය හා පාරිසරික ආරක්ෂාවේ කොටසක් ලෙස භාවිත වේ
රඳවා තැබීම 

සත්ත්වයන් පෝෂණය කිරීමේ ක්‍රියාදාමය හා කර්මාන්ත ගොවිපළ ගෙතුළ (indoors) හෝ බොහෝ විට ගෙයින් පිට හෝ ක්‍රියාත්මක විය හැකිය
"ඉහළ ඇසුරුම් ඝනත්වයක්" යනු සත්වයන්ට ආහාරයට ගත හැකි හා ප්‍රමාණවත් පරිදි සත්ව අපද්‍රව්‍යය යොදා ගනිමින් ස්වභාවික පිළියෙල කළ හැකි ස්වභාවික වගාවකි
" ඉහළ ඇසුරුම් ඝනත්වය" වගා විනාශ කරන අතර, එමඟින් සත්ව අපද්‍රව්‍යය මතුපිටින් ගලායන හා භූමි රැදී ඇති ජලය දුෂණය කරයි
මෙය පාලනය කිරීමට නීතිමය පියවර ගනු ලැබේ
ජීවිත කාලය පුරාම රඳවා තැබීම මානුෂිකත්වයට උචිත නොවන අතර මෙහිදී "රඳවා තැබීම" යන වචනය "කර්මාන්ත ගොවිපළ" හෝ "සීමිත සත්ව පෝෂණ ක්‍රියාදාමයන්" හෝ යන කාරණා නිවැරදිව විස්තර කළ යුතුය
සටහන් 

{|

|
Factory farming Terminology
|-
කාර්මික කෘෂිකාර්මික සත්වයන්

සීමිත සත්ව පෝෂණ ක්‍රියාදාම හෝ බලවත් පශුසම්පත් ක්‍රියාදාම හෝ කර්මාන්ත ගොවිපල වලට සත්වයන් විශාල ගණනක් රදවා තබා ගත හැකිය
රටම සත්වයන්ට ගවයන්, කළුකුමන් හෝ කුකුළුන් අයත් වේ
මෙම ගොවිපල වල අරමුණ වන්නේ මස්, බිත්තර හෝ කිරි අඩුමුදලකට නිපදවිමට පශු සම්පත් එක්රැස්කර තබා ගැනීමයි
මෙම ගොවිපල තුල විධිමත් ආහාර සැපයීම, සත්ව සෞඛ්‍ය්‍ය හොදින් පවත්වාගෙන යාම උන්ගේ වර්ධනයට අවශ්‍යය විටමින් සැපයිම රෝගනාශක ප්රතික්ෂුද්‍රජීවි (antimicrobial) පාවිච්චිය සිදුකරයි
කුකුල් මස් නිෂ්පාදනයේදී වර්ධක හෝමෝන භාවිතා නොකරන අතර යුරෝපා සංගමය තුල කිසිම සත්වයකු සඳහා මෙම හෝමෝන භාවිතා නොවේ
මස් නිෂ්පාදනයේදී අනිකුත් සතුන් හා මුහුවිම නිසා සත්වයන්ට පෙන්විය හැකි නුසුදුසු හැසිරීම් රටා පාලනය කිරීමටද පියවර ගනී
වඩා හීලෑ වර්ග බෝ කිරීමද සිදුකරයි
වඩා‍ හොඳින් ආහාර සැපයිම තුලින් බරෙහි වර්ධනයන් කිරිමද මෙහි තවත් අංගයකි
වඩා වැඩියෙන් සත්වයන් එක්රැස් කිරිම තුලින් සත්ව අපද්‍රව්‍යය, සත්ව මරණ වැනි ආචාර විධි පිළිබඳ ගැටළු ඉස්මතු විය හැක
සත්ව අයිතීන් හා සත්ව සුභසාධන ක්‍රියාකාරීන් වඩා බලවත් සත්ව බෝ කිරීම් සත්වයන්ට කුරිරැ වන බවට ප්‍රකාශ කර සිටියි
තවත් කාරණා වන්නේ මෙමගින් වාත දුෂණය භූ ජලය අපවිත්‍ර වීම එමගින් මිනිස් සෞඛ්‍යයට බලපෑම් ඇතිවීම වැනි දේය
මෙවන් ගොවිපල තුල ප්‍රතිජීවක විරෝධි බැක්ටීරියා වර්ධනය වීමද සිදුවේ
සත්වයන් විශාල ගණනක් කුඩා අවකාශයක සිරකර තබන නිසා ඕනෑම රෝගයක් පැතිරවේ
අවදානමක් පවතින අතර ඒ සදහා ප්‍රතිජීවක ලබාදිම සිදුවේ
මෙවන් බැක්ටීරියා වාතයට මුසුවීමෙන් මිනිසුන්ට රෝග ආසාදනය විය හැක
පශු සම්පත් ගොවිපල භාවිත

පශු සම්පත් ගොවිපල භාවිත සත්ව වර්ගය මත හා රටවල් මත වෙනස් ආකාරයන් ගනී
පශු සම්පත් සාමාන්‍යයෙන් වැසුණු තැන්වල මිනිසුන්ගේ ආහාර සැපයිමෙන් පවත්වාගෙන යනු ලබයි
පශු සම්පත් ඇතිකිරීම ඓතිහාසිකව සංචාරක හා ගම්බද වර්ගයේ භෞතික සංස්කෘතියකි
ඔටුවන් හා පිනිමුවන් රංචු ලෙස ඇතිකිරීම ලොව සමහර රටවල කෘෂිකර්මාන්තයට සම්බන්ධකමක් නැතිව කරගෙන යනු ලබයි
පශු සම්පත් ධාන්‍යය ගබඩා හා තණබිම් වල කොටකර පවත්වාගෙන යාම කෘෂිකර්මාන්ත ඉතිහාසයේ අලුත්ම දියුණුවකි
මෙහිදී ලබාදෙන ආහාර ස්වභාවික තණකොල සිට දියුණුලෙස සැකසූ ‍පෝරක ආහාර දක්වා වෙනස් විය හැක
සත්වයන් බෝකිරීම කෘතිම සිඤ්චනයක් මගින් හෝ අධීක්ෂණය කරන ලද සංසර්ගයක් මගින් සිදුකරයි
ගෘහස්ථ නිෂ්පාදනය කරන පද්ධති සාමාන්‍යයෙන් යොදාගන්නේ ඌරන් කුකුළුන් හා වහු රංචු වෙනුවෙනි
ගෘහස්ථ සත්වයන් සාමාන්‍යයෙන් ඉතා කඩිනමින් සිදුකරනු ලබයි
එනමුත් මෙම ක්‍රමයේ ප්‍රශ්න රාශියක් ඇත
ඒවා නම් ඒවායේ නිපදවෙන අපද්‍රව්‍යය ප්‍රමාණය, අප්‍රසන්න ගන්ධයන්, භූගත ජලය දුෂණය වීම හා සත්ව සුභසාධනය සම්බන්ධ ගැටළු වැනි දෑය
අනිකුත් වර්ගයේ පශු සම්පත් එළිමහනේ පවත්වා‍ ගෙන යනු ලබයි
මේවායේ ඇසුරුම් ප්‍රමාණය හා අධීක්ෂණ මට්ටම වෙනස්විය හැක
විශාල විවෘත සත්ව පරාසවල සත්වයන් ඉඳහිට පමණක් පිරික්සිම සිදුවිය හැක
මෙම සත්වයන් පාලනය කිරීමට ‍ගොපල්ලන්, අශ්වයන්
වැඩකාරයන්ට අමතරව බැටළු බල්ලන් හා ගව බල්ලන්ද යොදාගත හැක
නූතන ගොවිපල ක්‍රමවේද මිනිස් දායකත්වයෙන් අඩු අතර, අස්වැන්න වැඩකිරීමේ හා සත්ව සෞඛ්‍ය වර්ධනය කිරීමේ උපාය මාර්ග වලින් යුක්තය
ආදායම, තත්වය හා පාරිභෝගික ආරක්ෂාව යන සියලු කාරණාවලට වැදගත්කමක් දැන් හිමිවී තිබේ
පාරිභෝගික සෞඛ්‍යය, ආරක්ෂාව සත්ව සුභසාධනය යන කාරණා සැලකිල්ලට ගැනිමෙන් ඖෂධ පාවිච්චිය හා පෝෂක අතිරේක පාවිච්චිය පාලනය කිරිම හා තහනම් කිරිම සි

පශු සම්පත්
පශු සම්පත් () යනු අපට අවශ්‍ය සත්ත්ව ආහාර හා කෙඳි නිෂ්පාදනයන් ලබා ගැනීමට කෘෂිකාර්මික සැකසුමක ඇතිකරන හීලෑ සිවුපාවුන් වේ
මෙම වචනයට කුකුල් ගණයේ සත්ත්වයන් හා ගොවිපළ මාළු අයත් නොවේ
පශු සම්පත් යැපීම සඳහා හෝ ලාභය සඳහා පවත්වා ගෙන යයි
සත්ත්වයන් ඇතිකිරීම (පශු පාලනය) නූතන කෘෂිකර්මයේ වැදගත් අංගයකි
දඩයම් යුගයේ සිට ගොවි යුගය දක්වා ජීවන රටා ඇති බොහෝ සමාජ තුළ මෙය භාවිතා වී තිබේ
මූලාරම්භය 

සත්වයන් ඇතිකිරීමේ මූලාරම්භය සනිටුහන්වන්නේ මිනිසුන් දඩයම්කාරී ජීවන රටාවෙන් මිදී ගොවියුගයට ප්‍රවිෂ්ඨ වීමෙන් අනතුරුය
මනුෂ්‍යයන් විසින් එම සතුන් බෝකිරීම, ආහාර ලබාදීම හා හීලෑ කිරීම සිදුකරයි
කාලයක් තිස්සේ සත්ත්වයින්ගේ සමූහ චර්යාව, ජීවන චක්‍රය හා පශු සම්පත් වල භෞතිකවේදය වෙනස් වී ඇත
බොහෝ නූතන ගොවිපල සත්වයින් මුදාහැරියහොත් කැලෑවේ ජීවිතයට සුදුසු නොවේ
‍නැගෙනහිර ආසියාවේ බල්ලන් හීලෑකර හදාගැනීම ආරම්භ වූයේ අදින් වසර 45,000 කට පමණ පෙර සිටය
එළුවන් හා බැටළුවන් හීලෑකර හදාගැනීම ක්‍රිස්තු වර්ෂ 800 ට පෙර (800 BC) ආරම්භ විය
මැද පෙරදිග හා චීනයේ ඌරන් හීලෑකර හදාගැනීම ක්‍රිස්තු වර්ෂ 700 ට පෙර (700 BC) ආරම්භ විය
අශ්වයන් හීලෑකර හදාගැනීම පිළිබඳ පළමු සාක්ෂිය ලැබෙන්නේ ක්‍රිස්තු වර්ෂ 400 ට පෙර දීය
(400 CE) පුළුල් දර්ශනයක දී පශු සම්පත් යන්නෙන් අදහස කෙරෙන්නේ ප්‍රයෝජනවත් වාණිජමය භාවිත සඳහා මිනිසා විසින් තබා ගෙන ඇති සත්ව ජනගහනයක් හෝ ප්‍රජාවකි
මෙමඟින් ගෘහස්ථ සතුන්, අර්ධ ගෘහස්ථ සතුන් හෝ අල්ලා ගන්නා ලද කැලෑ සතුන් හැඳින්වීම සිදු විය හැක
අර්ධ ගෘහස්ථ යන්නෙන් හැඳින්වෙන්නේ යන්තමින් හීලෑ කළ සතුන් හෝ කලහ මට්ටම්වල සිටිනා සතුන්ය
හීලෑ කිරීමේ ක්‍රියාවලිය තුළ ද ‍මෙම ජනගහනය සිටිය හැක
වර්ග 
ප්‍රායෝගික සාකච්ඡාවල දී , සමහරක් පුද්ගලයින් පශු සම්පත් යන වදනින් අදහස් කරනුයෙ හීලෑ සතුන් පමණක් හෝ වසම ඇති කරන සතුන් පමණකි
සත්ත්වයින් ඇති කිරීමේ අරමුණු 

පශු සම්පත් යම්තාක් දුරකට ඒවායේ අවසාන අරමුණ අනුව වර්ගිකරණය කෙරෙයි
(ආහාර හෝ තන්තු නිපදවීම හෝ ශ්‍රමය ලාබා ගැනීම) 

පශු සම්පත් වල ආර්ථික වටිනාකමට පහත කරුණු හේතුවේ
මස් නිෂ්පාදන
	ප්‍රයෝජනවත් ආහාරමය ප්‍රෝටීන සහ ශක්තිය නිපදවීම 
කිරි නිෂ්පාදන
	ක්ෂිරපායි සත්ත්ව පාලනය සිදු කෙරෙන අවස්ථා වලදී අදාල සතුන් කිරි නිපදවීම සදහා භාවිතා කළ හැකි අතර ඒ ඇසුරෙන් යෝගට්, චීස්, බටර්, අයිස් ක්‍රීම්, කෙෆීර් සහ කුමිස් ආදි කිරි ආශ්‍රිත නිෂ්පාදනය කළ හැක
බොහෝ විට මේ ආකාරයට පශු සම්පත් භාවිතා කිරීම ඔස්සේ අදාල සතුන් මස් පිණිස මරාදැමීම මගින් නිෂ්පාදනය කළ හැකි ආහාර ශක්තිය මෙන් කිහිප ගුණයක නිෂ්පාදනයක් සිදු කළ හැක
තන්තු නිෂ්පාදන
	පශු සම්පත් ඇසුරෙන් තන්තුමය / රෙදි කර්මාන්තය ආශ්‍රිත නිෂ්පාදන රැසක් සිදුකළ හැක
උදාහරණයක් ලෙස බැටළුවන් සහ එලුවන් ආශ්‍රයෙන් ලෝම නිෂ්පාදන සිදු කළ හැක
එසේම ගවයින්, මුවන් සහ බැටළුවන් ආශ්‍රයෙන් පදනම් කළ හම් නිෂ්පාදනය සිදු කළ හැකි වෙයි
තවද ඔවුන්ගේ ඇට කුර සහ අං විවිධාකාරයෙන් භාවිතා කළ හැක
පොහොර නිෂ්පාදන
	සත්ත්ව අපද්‍රව්‍ය (මළපහ) ගොවිබිම් වල විසිරවීම මගින් වැඩි අස්වැන්නක් ලබාගත හැකිවේ
ඓතිහාසිකව පවා ගොවිතැන් කටයුතු සිදු කිරීම සත්ව පාලනය එකිනෙක බද්ධ වී පැවතීම සදහා මෙය එක් හේතුවක් වෙයි
තවද මෙම සත්ත්ව අපද්‍රව්‍ය බිත්ති සහ බිම් සකස් කිරීමේදි සිමෙන්ති නිෂ්පාදනය කිරීම සදහා භාවිතා කළ හැක
ඇතැම් විට සත්ව අපද්‍රව්‍ය ගිනිදැල්වීම සදහා ඉන්ධනයක් ලෙසද භාවිතා කෙරෙයි
ඇතැම් විට සත්ත්ව රුධිරය සහ අස්ථි ද පොහොර ලෙස භාවිතා වෙයි
ශ්‍රමය ආශ්‍රිත යෙදුම්
අශ්වයින්, බූරුවන් සහ යැක් ගවයින් ආදි සතුන් යාන්ත්‍රික ශක්ති ප්‍රභවයක් ලෙස භාවිතා කළ හැක
වාශ්ප බලය භාවිතයට පැමිණීමට ප්‍රථම ප්‍රයෝජනයට ගත හැකි වු එකම මානව නොවන ශ්‍රම ශක්ති ප්‍රභවය වුයේ මෙම සත්ත්වයින් වෙයි
වර්තමානයේ පවා මෙම සත්වයින් සීසැම් කටයුතු, ප්‍රවාහන කටයුතු සහ හමුදාමය කටයුතු සදහා ලෝකයේ බොහෝ ප්‍රදේශ වල භාවිතා වේ
භූමි කළමණාකරණය
ඇති කරනු ලබන සත්ත්වයින් විසින් සිදු කරන උලාකෑම ගොවිබිම් ආශ්‍රිතව වල්පැලෑටි සහ යටි වගා පාලන ක්‍රමයක් ලෙස ඇතැම් විට භාවිතා වෙයි
උදාහරණයක් ලෙස ලැවු ගිනි ඇති වන ප්‍රදේශයන් වල පවතින වියළි තණ බිම් උලාකෑම සදහා ඒවා වෙතට එළුවන් සහ බැටළුවන් නිදහස් කෙරෙන අතර එම ක්‍රමය ඔස්සේ දාහ්‍ය ද්‍රව්‍ය ඉවත්වීමෙන් ගිනිහට ගැනීමේ අවධානම පහළ යයි
සතුන් ගෘහස්ථකරණයේ ඉතිහාසය පුරා අඩංගු මරණයට පත්වු සත්ත්ව දේහ උපරිම වශයෙන් ප්‍රයෝජනයට ගැනීම සදහාත් නාස්තිය අවම කිරීම සදහාත් ද්විතීක නිෂ්පාදන රැසක් නිර්මාණය වී ඇත
උදාහරණයක් ලෙස සත්ත්ව සිරුරට ආහාරයට ගත නොහැකි කොටස් සහ අනෙකුත් ඉවත දමන කොටස් සුරතල් සතුන් සදහා ආහාර හෝ පොහොර බවට පරිවර්තනය කෙරෙයි
අතීතයේ දී ඇතැම් විට ඒවා පශු සම්පත් පාලනයේදී සත්ත්ව ආහාර ලෙස ද භාවිතා විය
නමුත් කිසියම් විශේෂයක සත්ත්ව සිරුරකින් ඉවත දමන කොටස් එම විශේෂයේම සතුන් වෙත ආහාර ලෙස සැපයීම මගින් ලෙඩ රෝග පැතිරියාමේ අවධානමක් ඇතිවීමේ හේතුවෙන් සත්ත්ව සහ මානව සෞඛ්‍ය කෙරෙහි අහිතකර බලපෑම් එල්ලවිය හැක
(උදාහරණයක් ලෙස ප්‍රයෝන්, ස්ක්‍රැපී සහ BSE වැනි රෝග පෙන්වාදිය හැක
ප්‍රධාන වශයෙන්ම BSE (උමතු ගව රෝගය) රෝගය හේතුවෙන් බොහෝ රටවල සත්ත්ව සිරුරු වලින් ඉවත ලන ද්‍රව්‍ය සත්ත්ව ආහාර ලෙසම නැවත භාවිතා කිරීම තහනම් කොට ඇත
(සැලකිය යුතුයි - මෙය වමාරා කන සතුන් සදහා අදාලව වෙයි)

රෝග 

පශු සම්පත් රෝගවලට සත්ව සුබසාධනය, නිෂ්පාදනය පහල යාම ඇතුළත් වන අතර දුර්ලභ අවස්ථාවල දී මනුෂ්‍යයන්ට ආසාදනය විය හැක
සත්ව රෝග, සත්ව පශු පාලනය හරහා පාලනය කිරීම හෝ අඩු කිරීම හෝ ප්‍රතිජීවක හෝ නිර්වින්දන හරහා පාලනය කිරීම් සිදු කළ හැක
දියුණු වෙමින් පවතින රටවල සත්ව රෝග සත්ව පශු පාලනය හරහා පාලනය කෙරෙන අතර එමඟින් නිෂ්පාදනය සැලකිය යුතු ලෙස පහල යයි
විශේෂයෙන් එය බොහොමයක් දියුණු වෙමින් පවතින රටවල සත්ව කණ්ඩායම්වල අඩු සෞඛ්‍ය තත්වයට හේතු වේ
රෝග කළමනාකරණය හරහා නිෂ්පාදනය වැඩි කර ගැනීම කෘෂිකාර්මික ප්‍රතිපත්ති ක්‍රියාත්මක කිරීමේ දී ගනු ලබන ප්‍රථම පියවර වේ
රෝග කළමනාකරණය සත්ව පශු පාල‍නයේ වෙනස් වීම් හරහා ළඟා කරගත හැක
සතුන් මිශ්‍ර වීම පාලනය කිරීමෙන්, ගොවිපලවලට ඇතුළු වීම පාලනය කිරීමෙන් හා ආරක්ෂාකාරී ඇඳුම් භාවිතයෙන්, හා ආසාධිත සතුන් වෙන් කර තැබීම රෝග ව්‍යාප්ත වීම පාලනය කළ හැක
රෝග කළමනාකරණය නිර්වින්දන හා ප්‍රතිජීවක භාවිත‍යෙන් පාලනය කළ හැක
ප්‍රතිජීවක වැඩීම් වර්ධකයක් ලෙස ද භාවිතා කළ හැක
ප්‍රතිජීවක ප්‍රතිරෝධයේ ගැටළු මඟින් වැළැක්වීමේ මාත්‍රා කිරීම සීමා කළ හැක
සමහරක් රටවල දී සතුන් ප්‍රවාහනය කිරීම විකිණීම හෝ ප්‍රදර්ශනය කිරීමට පෙර පශු වෛද්‍ය සහතියක් භාවිතා කිරීම අවශ්‍ය වේ
රෝගයෙන් තොර කොටස් සැමවිට ඉතාමත් දරුණු ලෙස සවි ගැන්වීම සිදු කළ අතර OIE ට දැනුම් දෙනු ලැ‍බේ
ආශ්‍රිත

බාහිර සබැඳි 

 Livestock - New South Wales Government
 Havana Livestock Fair (Photo Feature) - Havana Times, October 19, 2010

මස් කර්මාන්තය
1970 වසර මැදභාගයේදී, ඕස්ට්‍රේලියානු ජාතික ආචාර්ය බිල් මොලිසන් හා ඩේවිඩ් හෝ මිග්‍රන් ස්ථිර කෘෂිකාර්මික සමාජයක් ඇතිකිරීමේ අදහස ගෙන එන ලදී
මෙයට හේතුවූයේ සීඝ්‍රයෙන් වැඩෙන විනාශකාරී කාර්මික, ‍කෘෂිකාර්මික ක්‍රමවේද වේ
මෙම ක්‍ර‍මවේද ඔස්සේ භූමිය හා ජලය දුෂණය කරන බවත්, ජෛවවිවිධත්වය විනාශකරන බවත්, කලින් සාරවත් ඉඩම්වලින් ටොන් බිලියන ගණනක පස් ඉවත්කරන බවත් ඔවුන් අත්දැකීමෙන් දැක ගත්හ
මෙයට පිළිතුරක් ලෙස ඔවුන් පළමුවරට "ස්ථිර කෘෂිකාර්මික සංස්කෘතිය" නම් සැලැස්මක් එළිදක්වන ලදී
1978 දී එය "පර්මකල්චර් වන් (Permaculture One)" ලෙස ප්‍රකාශනය කරන ලදී
"පර්මකල්චර්" යන වචනය පළමුව ස්ථිර කෘෂිකර්මාන්තය යන තේරුම හැඟවුවද, ඉක්මනින්ම එය "ස්ථිර සංස්කෘතිය" බවට ප්‍රසාරණය විය
එයට හේතුවක් වූයේ සමාජ සාධක නොනැසී පවතින පද්ධතියකට අවශ්‍ය අංගයක් වන නිසාය
මොලිසන් හා හෝම්ග්‍රන් නූතන පර්මකල්චර් සංකල්පයේ සම-උත්පාදකයන් ලෙස ප්‍රසිද්ධවී ඇත
"පර්මකල්චර් වන් (Permaculture One)" ප්‍රකාශනයෙන් අනතුරුව මොලිසන් හා හෝල්ම්ග්‍රන් තව දුරටත් ඔවුන්ගේ අදහස් වර්ධනය කිරීම සිදුකළේය
ඒ සඳහා ඔහු පර්මකල්චර් භූමි භාග සියගණනක් නිර්මාණය කිරීමද, මෙම දත්ත විස්තර සහිත පොතකට සංවිධානය කර එකතු කිරීමද සිදුකළේය
මොලිසන් රටවල් 80 කට වඩා තැන්වල දේශනා පැවැත්වූ අතර ඔහුගේ සති-දෙකේ නිර්මාණ පාඨමාලාවෙන් සුවිශාල ශිෂ්‍යයන් ප්‍රමාණයකට ඉගැන්වීම් කරන ලදී
1980 වනවිට මෙය න්‍යායමය කෘෂිකාර්මික "පද්ධති නිර්මාණයක" සිට "නොනැසී පවතින මානුෂික වාසස්ථානයක පිහිටුවීමට වඩා සංකල්පය ක්‍රියාදාමයක්" දක්වා වර්ධනය වී තිබිණ
1980 මැද භාගය වනවිට බොහෝ ශිෂ්‍යයන් සාර්ථක වෘත්තිකයන් බවට පත්ව තිබුණ අතර, තමන් උගත් ශිල්ප ඉගැන්වීමට පටන්ගෙන තිබිණ
කෙටිකාලයක් තුල පර්මකල්චර් කාණ්ඩ, ව්‍යාපෘති, සංගම් හා ආයතන සියයකට අධික රටවල් ගණනක ස්ථාපිත කරන ලදී
1991 දී ABC නිෂ්පාදන මඟින් කල රූපවාහිනී වාර්තාවක් වූ "ලෝක ව්‍යාප්ත උයන්පල්ලා" පෙන්වූයේ පර්මකල්චර් පද්ධති ලෝක-ව්‍යාප්ත තත්ව ගණනාවකට භාවිත කර ඇති බවයි. මෙහි පටිගත දර්ශන "යුටියුබ්" (Youtube) වෙබ් අඩවියෙන් නැරඹිය හැක
"පර්මකල්චර්" එහි මුලාරම්භය වූ ඕස්ට්‍රේලියාවේ සිට අන්තර්ජාතික ව්‍යාපාරයක් දක්වා වර්ධනය වී තිබේ
ඉංග්‍රීසි ජාතික පර්මකල්චර් දේශක "පැට්‍රික් වයිට්ෆීල්ඩ්" (පෘථිවිය රැකීමේ අත්පොතේ හා පර්මකල්චර් සැකෙවින් හි කතෘ) යෝජනා කරන්නේ දැන් පර්මකල්චර් ක්‍රමවේද දෙකක් දැකිය හැකි බවයි. (මූලික හා නිර්මාණ ලෙස) මූලික පර්මකල්චර් ආකාරයේ ස්වාභාවික පරිසර පද්ධතිවලට සමාන ප්‍රතිචලිත ස්වභාවධර්ම පද්ධති නි‍ර්මාණය කිරීමක් සිදුකරයි
නිර්මාණ පර්මකල්චර් භාවිතයේ පවතින වැඩකරන සම්බන්ධය, පරිසර පද්ධතිවලට ගෙන ඒවා පදනම ලෙස යොදාගනී
අවසාන ප්‍රතිඵලය "කැලෑ උයනක්" වැනි ස්වභාවික පෙනුමක් නොපෙන්වන අතර ඊට පාදක වූ නිර්මාණය පාරිසරික මූලධර්ම මත පදනම් වී තිබේ
ස්වභාවික ශක්තීන් හා ගලායන රටා නිරීක්ෂණය කිරීමෙන් කාර්යක්ෂම නිර්මාණ පද්ධති වර්ධනය වී තිබේ
මෙය ස්වභාවික පද්ධති නිර්මාණය ලෙස හඳුන්වයි. (ආචාර්ය M
මිලින්ටන් හා A
සැම්සන් කෙලි)

සටහන් 

{|

|Permaculture Mollison and Holmgren
|-
ශාඛා බෝ කිරීමේ ගැටළු හා කාරණා සංස්කරණය කරමින් පවතියි

නූතන ශාඛා බෝකිරීමේ ක්‍රමවල ශාස්ත්‍රීය හෝ ජාන ඉංජිනේරු ආහාර භෝග වලට සම්බන්ධ ගැටළු කාරණා පවතී
ප්‍රධාන කාරණය වන්නේ බෝකිරීම පෝෂි අගය මත ඝෘණ බලපැමක් එල්ල කරයිද නැද්ද යන්නයි
ශාඛයේ සහර අංශවලට වැඩියෙන් පිහිටවීමෙන් අනිකුත් අංශ ආබාධිත විය හැකි බව විද්‍යාත්මක පෙන්වා දීම් ඇත
1950 සිට 2004 දක්වා එළවළුවල පෝෂක විශ්ලේෂණ සැසඳීමේ අධ්‍යයනයක් පිළිබඳව 2004 වසරේ ඇමරිකානු විද්‍යාල පෝෂණ සඟරාව වාර්තාවක් ඉදිරිපත් කරයි
එයින් කියා සිටින්නේ පෝෂක 13 සැලකිය යුතු තරම් අඩුවීම (ප්‍රෝටීන් - 6% හා රිබෝෆ්ලැවින් - 38%) ඇතිවන බවයි. කැල්සියම්, පොස්පරස්, යකඩ හා ඇස්කොබරික් අම්ලයේ අඩුවීම ද සොයාගන්නා ලදී
අධ්‍යනය සිදුකල ඔස්ටින්හි "ජීව රසායන ටෙක්සාස් විශ්ව විද්‍යාලය" සඳහන් කරන්නේ 1950 හා 1999 කාලය තුල වගාකල ප්‍රභේද වල සත්‍යය පෝෂක අඩුවීම ඒවායේ අස්වැන්න හා පෝෂණ ප්‍රමාණ වල හුවමාරුව මඟින් පැහැදිලිව තේරුම්කල හැකි බවයි.

ජානමය විකරණය කල ආහාර පිළිබඳ විවාද 1999දී මාධ්‍යය නිසා හා අවදානම යන කාරණා නිසා වැඩිවූ අතර අදටත් එම ආහාර පිළිබඳ විවාද පවතී
මෙම විවාදයට විකරණය කල ආහාරවල පාරිසරික බලපෑම, ඒවායේ ආරක්ෂිතතාවය හා සැලකිය යුතු තුල්‍යතාවය වැනි කරුණු අන්තර්ගතය
මෙම කරුණු ශාඛ බෝකිරීමට අලුත් කාරණා නොවේ
වෙළඳ පලට පැමිණෙන නව භෝග වල ආරක්ෂාව හා ගෝවින්ගේ අවශ්‍යතා සහතිකකරන නියාමක ක්‍රියාදාමයන් බොහෝ රටවලට ඇත
උදාහරණ ලෙස භෝග සහතිකකිරීම, බීජ ක්‍රම, නියාමක අවසරදීම වැනි දෑ
ශාඛා බෝකරන්නන්ගේ අයතීන්ද ප්‍රධාන මතභේදාත්මක කාරණාවකි
බුද්ධිමය දේපල මත පදනම් වූ ජාතික හා අන්තර්ජාතික සම්මුති හරහා වාණිජමය භෝග බෝ කරන්නන් තමන්ගේ ක්‍රියා ආරක්ෂා කිරීමටද ආදායම් භාග (Royalty) එකතුකිරීමද අද සිදුකරයි
විවේඡකයන් කියා සිටින්නේ තාක්ෂණය හා ආර්ථික පීඩනය මුහු කිරීම මඟින් වාණිජ බෝකරන්නන් ජෛවවිවිධත්වය (biodiversity) අඩුකරන බව හා ගොවීන්ට ප්‍රාදේශීය මට්ටමෙන් බීජ වර්ධනය කිරීම හා විකිණීම සීමා කර ඇතිබවයි. බෝකරන්නන්ගේ අයිතීන් ශක්තිමත් කිරීමේ උත්සාහ, උදාහරණ වශයෙන් භෝග ආරක්ෂාවේ කාලයන් වැඩිකිරීම වැනි දෑ දිගින් දිගටම සිදුවේ
අලුත් ශාඛා බෝකිරීම හෝ වගාකිරීම සිදුකරන විට, එය පවත්වාගෙන යාම හා ව්‍යාප්ත කිරීම සිදුකල යුතුය
සමහර ශාඛ අලිංගික ක්‍රමවලින් ද අනිත් ඒවා බීජ මඟින්ද ව්‍යාප්ත වේ
ශාඛා බෝකිරීමේ ප්‍රතිඵලවල ඵලදායිතාව පවත්වා ගෙනයාමට බීජ ව්‍යාප්ත ක්‍රමවලට බීජ ප්‍රභව හා නිෂ්පාදන ක්‍රියාපටිපාටි කෙරේ හොඳ පාලනයක් තිබිය යුතු වේ
බීජ මිශ්‍රවීම හා අනිකුත් ශාඛාවන්ගෙන් දුෂණය වීම වැලැක්වීමට බීජ හොඳින් වෙන්කිරීම සිදුකල යුතුය
ශාඛා අතර දුර තැබීමෙන් වෙන්කිරීම සාමාන්‍යයෙන් සිදුකරන අතර සමහර ශාඛ හරිතාගර (Green house) හෝ කූඩු වල වගාකරයි
(FI මුහුම් (hybrids) බො‍හෝ විට කූඩු තුල වගාකරයි)
නාගරික කෘෂිකර්මාන්තය හා පරි-නාගරික කෘෂිකර්මාන්තය යනු ගමක, නගරයක හෝ පුරයක ඇතුලත හෝ වටා ආහාර වගාකිරීම, බෙදාහැරීම හා සැකසුම් කිරීමයි
සමහර ජනකොටස් වල ප්‍රධාන අභිප්‍රාය විනෝදාංශය ‍හෝ ප්‍රගාමනය (Recreation) වුවත්, නාගරික කෘෂිකර්මාන්ත සාමාන්‍යයෙන් කරන්නේ ආදායම් ඉපැයීම හා ආහාර නිෂ්පාදනය කිරීමයි
ආහාර කෘෂිකර්මාන්තය ආහාර සුරක්ෂතාවයට ක්‍රම දෙකකින් දායක වේ
පළමුව එය නගරවල ජීවත් වන මිනසුන්ට අවශ්‍ය ආහාර ප්‍රමාණය වැඩිකරන අතර, දෙවනුව එය එළවලු, මස් හා පළතුරු වැඩිපුර පරිභෝජනයට ඉඩ සලසා දේ
පොදු හා කාර්යක්ෂම නාගරික කෘෂිකාර්මික ක්‍රමයක් වන්නේ ජෛවතීව්‍ර (biointensive) ක්‍රමයයි
ශක්තිය ඉතිරිකරන, ආහාර නිෂ්පාදනය කරන ක්‍රමයක් නිසා, නාගරික හා පරි-නාගරික කෘෂිකර්මාන්ත සාමාන්‍යයෙන් නොනැසී පැවැත්වීමට උදව් දෙන (sustainable) ක්‍රියාවක් ලෙස නම් කල හැක
නාගරික ජනයාට සේවා සැපයීමට පදිංචි ස්ථාන මාරුකිරීම නිසා ඇතිවන පරිසරයේ බිඳවැටීම් වැළැක්වීමට දියුණුවන හා දියුණු වූ රටවල් විවිධ ක්‍රමවේද යොදාගනී
එනම් නව නිෂ්පාදනවලින් යුතු නාගරික ගොවිපළ කෘෂිකාර්මික නගර තුල ස්ථාපනය කිරීමට උදව් වී තිබීමයි
නාගරික කෘෂිකර්මාන්තයේ ඉතිහාසය 

ආහාර නිෂ්පාදනයට කඳු ජලය වාරිමාර්ග ඔස්සේ (mountain water) සැපයීමෙන් පර්සියාවේ අර්ධ කාන්තාර ක්ෂේම භූමි බවට පත්වීය
ඊට අමතරව මිනිස් අපද්‍රව්‍යය නාගරික ගොවිතැන පෝෂණය කිරීමට යොදාගන්නා ලදී
මාචු පික්චු (Machu Picchu)වල වතුර සංරක්ෂණය කර නැවත භාවිතය නගරයේ ඇති කල වාස්තු විද්‍යාත්මක අංගයක් විය
භෝග වැඩෙන සෘතුවේදී එළවළු තවාන් නිර්මාණය කරන ලදී
I හා II ලෝක සංග්‍රාමයන්හිදී වැවු "වික්ටර් ගාඩ්න්ස්" ඇමරිකාව, කැනඩාව හා එක්සත් රාජධානියේ පළතුරු, එළවළු හා ඖෂධ උද්‍යානයන් වේ
යුද්ධයට අවශ්‍ය ආහාර නිෂ්පාදනයේ පීඩනය අඩුකිරීමට මෙම උත්සාහය රටවැසියන් විසින් ගන්නා ලදී
සමාජ ගෙවතු වගාව බොහෝ ජන සමාජවල පොදු ජනතාවට විවෘත අතර එය රටවැසියන්ට ශාක වගා කිරීමට ඉඩකඩ ලබාදේ
සියැටල් වල "P-පැච්" සමාජ ගෙවතු වගාව මේ සඳහා හොඳ නිදසුනකි
නාගරික කෘෂිකාර්මික සත්‍යයන් 

	50% වන ලෝක ජනගහනය නගරවල ජීවත් වේ
මිලියන 800 ක් වන නාගරික කෘෂිකර්මාන්තයේ යෙදී සිටින ලොව පුරා ජනතාව නාගරික නිවැසියන් පෝෂණය කිරීමට යෙදී සිටියි
අඩු ආදායම් ලබන පදිංචිකරුවන් ඔවුන්ගේ ආදායමෙන් 40% හා 60% අතර ප්‍රමාණයක් ආහාර මත වැයකරයි
වසර 2015 වන විට ලෝකයේ නගර 26 පමණ ජනගහනය මිලියන 10 ක් හෝ ඊට වැඩි වීමට ඉඩ තිබේ
මෙවන් තරමක නගරයක් පෝෂණය කිරීමට දිනකට අඩුම තරමේ ආහාර ටොන් 6000 ක් පමණ අවශ්‍ය වේ
නාගරික කෘෂිකර්මාන්තය පිළිබද පර්යාදර්ශ

ප්‍රභව හා ආර්ථිකය 
එක්සතක් ජාතීන්ගේ ආහාර කෘෂිකාර්මික සංවිධානය (FAO) විසින් ආගිමික කෘෂිකර්මාන්තය පහත පරිදි දක්වා ඇත
“නගරයක හෝ පුරවරයක පාරිභෝජකයන්ගේ දෛනික ඉල්ලුමට ප්‍රතිචාර ලෙස නාගරික හා උපනාගරික ප්‍රදේශ වල භූමය හා ජල විසිරිමත ආහාර හා ඉන්ධන නිපදවීමේ සැකසීමේ හා වෙළද පොළට එක් කිරීමේ කර්මාන්තයකි
මේ සදහා ත්‍රීව්‍ර නිෂ්පාදන ක්‍රම යොදා ගන්නා අතරම බෝග හා පශු සම්පත් විවිධත්වයක් ලබාගැනීම සදහා ස්වාභාවික ප්‍රභව හා නාගරික අපද්‍රව්‍ය නැවත නැවත භාවිතා කරනු ලැබේ
” 

ආර්ථිකය හා සම්පත් භාවිතය පිලිගනිමින් නගරයේ සම්පත් නැවත නැවත භාවිතා කිරීමත් සමග නගරයේ පෝෂණ අවශ්‍යතා සදහා නගරය තුළින්ම ප්‍රතිචාර ලබාදෙන කර්මාන්තය ලෙස නාගරික කෘෂිකර්මාන්තය අර්ථ දැක්වීම මගින්, ප්‍රාදේශීය සෞඛ්‍ය ආහාර ආරක්ෂණය හා කුඩා මට්ටමේ සංවිධාන වල යෙදීම් පිලිබද අවධානයක් යොමු නොකරයි
(මෙම අර්ථ දැක්වීම පදනම් වී ඇත්තේ අන්තර් ජාතික දියුණු කිරීම් හා පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථානයේ ලුක් මව්ජියට් (Luc Mougeot) ගේ කාර්යයන් මත වන අතර ආහාර ආරක්ෂණය හා CIRAD වැනි අන්තර් ජාතික කෘෂිකර්මික පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථාන සදහා FAO හි විශේෂ වැඩසටහන වු UN – HABITAT ගේ නාගරික කළමණාකරන වැඩ සටහනේ තාක්ෂණික හා පුහුණු කිරීමේ ප්‍රකාශන වල යොදා ‍ෙගන ඇත)
පාරිසරික 
කෘෂිකර්මය, විද්‍යාව හා තාක්ෂණය පිලිබද කවුන්සිලය (CAST) යනු ඒම්ස් අයෝවාහි පිහිටා ඇති විද්‍යාත්මක හා වෘත්තීමය සමාජයන්ගේ අන්තර් ජාතික මූල්‍ය ආයතනයකි
එමගින් ප්‍රතිපත්ති තන්න්නන්ට මාධ්‍යයන්ට පුද්ගලික අංශයට හා මහජනතාවට පිලිගත හැකි විද්‍යාත්මක තොරතුරු සැකසීම හා ඉදිරිපත් කිරීම සිදු කරයි
CAST මගින් පාරිසරික සෞඛ්‍ය, ප්‍රතිකර්මය හා ප්‍රතිනිර්මාණයේ අංග ඇතුළත් කිරීම සදහා නාගරික කෘෂිකර්මය පහත පරිදි අර්ථ දක්වයි. 

“නාගරික කෘෂිකර්මාන්තය යනු නිෂ්පාදනය සැකසීම, වෙළද පොළට ඉදිරිපත් කිරීම, පරිභෝජනය සමග සම්බන්ධ වී ඇති සාම්ප්‍රදායික හර ක්‍රියාවන්ගේ සිට එතරම් පිලිගැනීමට හෝ ලේඛන ගත කිරීමට ලක් නොවන අනෙකුත් වාසි හා සේවාවන් වල විවිධත්වය දක්වා විශාල පරාසයක් ඇතුළත් වන සංකිර්ණ පද්ධතියකි
මේවාට නව නිර්මාණය හා විවේකය, ආර්ථිකමය උනන්දුව හා ව්‍යාපාර ව්‍යවසායකත්වය, පුද්ගලික සෞඛ්‍ය හා යහපත් දිවි පැවැත්ම, මහජන සෞඛ්‍ය හා යහපත් දිවි පැවැත්ම, භූ දර්ශණ අලංකරණය හා පාරිසරික ප්‍රතිස්ථාපනය හා ප්‍රතිකර්මය ඇතුළත් වෙයි
”

නූතන සැලසුම් කිරීමේ මුලපිරීම් නාගරික කෘෂිකර්මාන්තයේ මෙම ආකෘතියට වඩාත් වගකිව යුතු වෙයි
එයට හේතුව එය තිරසාර සැලසුම් කිරීමේ වර්ථමාන විශය පථය තුළ හොදින් ගැලපෙන නිසාය
මෙම අර්ථ දැක්වීම මගින් සංස්කෘතිය හා කාලය හරහා අර්ථ නිරූපණ රාශියකට ඉඩ ලබාදෙයි
වර්ථමානයේදී එය තිරසාර නගර ගොඩ නැංවීම සදහා ප්‍රතිපත්ති තීරණ වලට බැදී පවතී
ආහාර ආරක්ෂණය 
පෝෂණ ආහාර වලට ප්‍රවේශය නගර වල ආහාර හා පසු සම්පත් නිෂ්පාදනය ස්ථාන ගත කිරීම සදහා වන උත්සාහයේ තවත් පර්යා දර්ශයක් වෙයි
නාගරික ප්‍රදේශ වලට ලෝක ජනගහනයෙන්  අතිවිශාල පිරිසක් ගමන් කිරීමත් සමග නැවුම් හා ආරක්ෂිත ආහාර සදහා වන අවශ්‍යතාවය ඉහළ යයි
සමාජ ආහාර ආරක්ෂණ ඒකාබද්ධ පාලන මණ්ඩලය (CFSC) ආහාර ආරක්ෂණය පහත පරිදි අර්ථ දක්වයි. 
“ඕනෑම වෙලාවක සමාජයේ සියලු පුද්ගලයන්ට දේශීය හා හදිසි නොවන ප්‍රභව හරහා සංස්කෘතිමය පිලිගත්, පෝෂණීය වශයෙන් ප්‍රමාණවත් ආහාර සදහා ප්‍රවේශයක් තිබීමයි
”

කම්කරු ශ්‍රමය සපයා ගැනිම
නාගරික කෘෂිකර්මාන්තය හඳුන්වාදීමට අවධානය යොමුකරන බොහොමයක් නගර මුහුණදෙන ප්‍රධාන ගැටළුවක් වන්නේ ආහාර නිෂ්පාදනය සඳහා ප්‍රමානවත් තරම් කම්කරු කම්කරු ශ්‍රමයක් නොමැති වීමයි
කාර්ය සඳහා සුභසාදනය වැනි වැඩසටහන් මගින් නාගරික කෘෂිකාර්මික ව්‍යාපාර සඳහා කම්කරු ප්‍රභවයක් සපයයි
එමගින් විශාල නගරවල හා අර්ධ නාගරික ප්‍රදේශවල රැකියා ව්‍යුත්තික හා සුබසාදනය මත පදනම්වන ජනගහණය අඩුකිරීමේ ධන බාහිරතාවය සිදු කරයි