Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
ගලවා ගැනීමේ හා ප්රදතිසංස්කරණ කටයුතුවල යෙදුනු සේවකයින් බෙලහීන කරන රෝග වලට ගොදුරු වීමට බොහෝ දුරට හේතු වූයේ ඔවුන් මෙම සුන් බුන් ආශ්රිෙත වාතාවරණයට නිරාවරණය වීමයි
උදාහරණයක් වශයෙන් NYPD නිලධාරියෙකු වූ ෆ්රෑ න්ක් මැක්රි නමැත්තා ඔහුගේ සිරුර පුරා පැතිරුණු පිළිකාවක්  හේතුවෙන් 2007 සැප්තැම්බර් මස 03 වැනි දින මිය ගියේය
ඔහුගේ පවුලේ අයගේ අදහස වූයේ දිගු කලක් එම ප්රසදේශයේ සිටීම එයට හේතුවක් වූ බවයි. සේවයේ යෙදී සිටියදී වන අනතුරු සම්බන්ධයෙන් එම පවුලේ අය කිසියම් ආධාරයක් ඉල්ලා ඇති අතර පාලක පක්ෂය තවම ඒ ගැන තීරණයක් දී නැත
පහළ මැන්හැට්න්  සහ ඒ අසල වූ චයිනා ටවුන් ප්රපදේශවල ඇතැම් පදිංචිකරුවන්ට, ශිෂ්යැයින්ට සහ කාර්යාල සේවකයින්ටද මෙම සෞඛ්යූ ගැටලු බලපෑවේය
ලෝක වෙළඳ මධ්යගස්ථානය කඩා වැටීමෙන් පසු විෂ සහිත දූවිලි, මරණ කිහිපයකට හේතුවක් වූ බව හෙලි වූ අතර, එසේ මිය ගිය අයගේ නම් ලෝක වෙළඳ මධ්යෂස්ථාන අනුස්මරණ ස්මාරකයෙහි ඇතුලත් කිරීමට නියමිතය
තවද, වාතයේ ඇති විවිධාකාර විෂකාරක කොටස්වලට නිරාවරණය විම දරු ගැබ් කෙරෙහි අහිතකර ලෙස බලපාන බවට විද්යාඑත්මක අනුමානයන්ද විය
අමම අනතුරුදායක තත්වයට පෙර සූදානමක් ලෙස එක්තරා ළමා පාරිසරික සෞඛ්යන මධ්යණස්ථානයක්, ලෝක වෙළඳ මධ්ය ස්ථානය බිමට සමතලා වුනු කාලයේ ඒ අසල පදිංචිව සිටි හෝ රැකියාවේ යෙදුනු ගැබ් ගත් මවුවරුන්ගේ දරුවන් පිළිබඳව පරීක්ෂණ පවත්වා ගෙන යනු ලැබේ
ප්රේහාරයෙන් පසු ඇති වුනු ලෙඩ රෝගවලට වියදම් වූ මුදල්වලට අදාල හබයන් තවමත් අධිකරණවල විවාද වෙමින් පවතී
2006 ඔක්තෝබර් 17 වන දින ඇල්වින් හෙලර්ස්ටීන් නම් ෆෙඩරල් විනිශ්චයකරු, ගලවා ගැනීමේ සේවකයින්ගේ ගාස්තු නොගෙවීමට නිව් යෝර්ක් (අධිකාරිය) විසින් ගන්නා ලද තීරණයකට ඉඩ නොදුන්නේය
මෙම තීන්දුව අනාගතයේ කළ හැකි එවැනි ඉල්ලීම්වලට අනුබලයක් විය
ප්රනහාරය සිදු වීමෙන් පසු ගත වූ ආසන්න සති කිහිපය තුළ මහජනතාවට නැවතත් මැන්හැට්න් ප්ර දේශයට පැමිණෙන්නැයි  ඉල්ලීම් කළ රජයේ නිලධාරීන් මහජනයාගේ දෝෂ දර්ශනයට ලක් විය
EPA (සංවිධානයේ) පාලක ක්රිුස්ටියන් ටොඩ් විට්මන් ප්රවහාරයෙන් පසු බොහෝ විවේචනයන්ට ලක් වූයේ එම ප්ර දේශය ජනතාවට ආරක්ෂාකාරී පෙදෙසක් යයි වැරදි තොරතුරු සැපයීම හේතුවෙනි
ජනාධිපති බුෂ් ද EPA අර්ථ දැක්වීමට පිළිගෙන, ප්රවහාරයෙන් පසු ප්ර දේශයේ වාතයේ තත්වය සම්බන්ධයෙන් කළ ප්රශකාශය නිසා විවේචනයට ලක් විය
ඊට අමතරව නගරාධිපති ගුයිලියානි ද, මූල්යක ව්යාතපාර ආයතනයන්ට වෝල් ස්ට්රී්ට් ප්ර දේශයට එන්නට බල කිරීම සම්බන්ධයෙන් දෝෂ දර්ශනයන්ට ලක් විය
org/wiki/9/11#Health_effects
2004 මාර්තු 11 දින මැඩ්රිඩ් නගරයේදී සිදු වූ දුම්රිය බෝම්බ ප්‍රහාරය එකිනෙකට සම්බන්ද  බෝම්බ ප්‍රහාර මාලාවකි
එම ප්‍රහාරයයෙන් 191 ක් මිය ගිය අතර 1755ක් පමණ තුවාල ලැබීය
ස්පාඤ්ඤ අධිකරණ මණ්ඩලය පැවැත්වූ නිල පරීක්ෂනයට අනුව මෙම ප්‍රහාර මාලාව ‘අල්කයිඩා’ හි පෙලඹ වීම මත සිදු කල ප්‍රහාරයක් බවටද හෙලිවිය
නමුත් එහි සාමාජිකයින් කිසිවකු ප්‍රහාරය එල්ල කිරීමට නොසිටි බවත් එම පරීක්ෂනය වැඩි දුරටත් හෙලිකරයි
මෙම ප්‍රහාරය සිදු කල ත්‍රස්තවාදීන්ට පුපුරණ ද්‍රව්‍ය අලෙවි කල ස්පිඤ්ඤ ජාතිකයින් පිරිසක්ද අත්අඩංගුවට ගෙන ඇත
ස්පාඤ්ඤයේ ප්‍රධාන පක්ෂ 2ක් වන PSOE හා PP  පක්ෂ 2 විසින් මෙම ප්‍රහාරය මෙහෙයවූ බවට එරට ආණ්ඩුව මගින් විවාද කරයි තවද ආණ්ඩුව කියා සිටින්නේ ඡන්දය පිළිබඳ වූ හේතු නිසා ප්‍රහාරය සම්බන්ද සාක්ෂි ඔවුන් විසින් ආවරණය කරන බවයි.
බෝම්බ ප්‍රහාරයේ වගකිවයුත්තා කවුද යන ප්‍රශ්නය වාදයකට හැරවෙන්නේ එරට මහ මැතිවරණයයට දින 03කට පෙර ප්‍රහාරය එල්ලවීම හේතුවෙනි
විරුද්ධ පක්ෂයකට සතුටු දායක වන්නේ ඡන්ද ප්‍රතිඵලය අනුව ජෝස් මාරියා  අන්සනාර් ගේ PP  පක්ෂය වීමයි
ප්‍රහාරය සිදුවූ වහාම PP  පක්ෂයේ නායකයන් සාක්ෂි ඉදිරිපත් කරමින් ‍චෝදනා කලේ ETA සංවිධානය මෙම ප්‍රහාරය දියත් කර ඇති බවයි. මෙම චෝදනාව කිරීමෙන් PP පක්ෂය නැවත ඡන්ද විමසුමකට මගපාදා ගැනීමට බලාපොරොත්තු වූහ
මෙහිදී ඉස්ලාමීන් විරුද්ධ වීමක් සිදු විය හැකි නිසා PP ආණ්ඩුවකින් ඉරාක යුද්ධයට බලපෑම් කරන බව පෙන්වා සිටියහ
නමුත් මෙම මතය බොහෝ ස්පිඤ්ඤ ජාතිකයන් අකමැතිය
පරීක්ෂණ අරඹා මාස 21කට පසුව විනිසුරු ජුආන් ඩෙල් ඔල්මෝ නියම කලේ මොරොක්කෝ ජාතික ‘ජමාල් යෝගම්’ භෞතික වශයෙන් මෙම ප්‍රහාරය සිදු කිරීමේ වරදට චූදිතයා වන බවයි. නමුත් ඔහුට ETA හි සහායක් නොලැබුණු බවද සඳහන් කර සිටියේ 2007 සැප්තැම්බර් මසදී ප්‍රකාශ කල නඩු තීන්දු වෙනි
ප්‍රහාරයේ මහා මොළකරු හඳුනා නොගත් බවත් ප්‍රහාරයට ‘අල්කයිඩා’ හි සෘජු සබඳතාවක් නොමැති බවත් සඳහන්ය
ප්‍රහාරයෙන් අනතුරුව ස්පාඤ්ඤය පුරා විරෝධතා සහ පෙළපාලි ක්‍රියාත්මක විය
බොහෝ විශ්ලේෂකයන් එක ලෙස ප්‍රකාශ කලේ ‘අස්තාර්’ මෙම ඡන්ද විමසුමෙන් පරාජය වූයේ බෝම්බ ප්‍රහාරයට සහාය දැක්වූ නිසා බවයි.

බෝම්බ ප්‍රහාරය පිළිබඳ සටහන

2004 මාර්තු 11 වන බ්‍රහස්පතින්දා දින උදෑසන ද මැඩ්රිඩ් නඟරයේ තදබදකාරීත්වය දැක ගත හැකි විය
මේ අතරම එදින උදෑසන මගී දුම්රිය 4ක් තුළ ‍බෝම්බ පිපිරීම් 10ක් ඇති විය
ප්‍රහාරයට ගොදුරු වූ දුම්රිය සියල්ල මැඩ්රිඩ් හි “අල්කාලා ඩි හෙනරස්” සහ “අටෝවා” දුම්රිය ස්ථාන අතර දුම්රිය මාර්ගයේ එකම දිශාවට ගමන් කළ ඒවා විය
නමුත් ක්ෂණිකව සූදානම් ක පුපුරණ උපාංගය [IEDS] 13 ක් දුම්රියන් හි සවිකර තිබූ බව පසුව සඳහන් විය
බෝම්බ නිෂ්ක්‍රීය අංශය විසින් සිද්ධිය වූ ස්ථානයෙන් තවත් බෝම්බ 2ක් සොයා ගත්ත ද තෙවැන්න සවස් යාමය පසුවන තුරුත් සොයාගෙන නොතිබිණ
අධිකරණ විමර්ශනයට අනුව සොයාගත් කාල රාමුව පහත දැක්වේ
පහත විස්තර කර ඇති ආකාරයට දුම්රිය සෑම “අල්කාලා ඩි හෙනරස්” දුම්රිය ස්ථානයෙන් නික්ම ගොස් ඇත්තේ පෙ.ව. 7.01 ක් 7.14 ත් අතර වන අතර 7.37 ත් 7.10ත් අතර පිපිරීම් සිදුවිය
(සියළු වේලාවන් GMT අනුව සඳහන්ය)

	ඇටොචා දුම්රිය ස්ථානය (දුම්රිය අංක 21431) - දුම්රිය ආරක්ෂක පද්ධතියේ වීඩියෝ කැමරාවල පටිගත වී ඇති ආකාරයට බෝම්බ 3ක් පුපුරා ගොස් ඇත
පළමු බෝම්බය 7.37ටත්, ඉතිරි බෝම්බ 2, 7.38ට පුපුරා ගොස් ඇත්තේ තත්පර 4ක කාල පරාසයක් ඇතුළතය
ඒ පොසෝ ඩෙල් රයිමුන්ඩෝ දුම්රිය ස්ථානය (දුම්රිය අංක 21435) 7.38 ට පමණ දුම්රිය ස්ථානයෙන් දුම්රිය ගමන් කිරීම ඇරඹූ විටම බෝම්බ 2ක් පුපුරා ගියේය
සැන්ටා ඉයුජීනියා දුම්රිය ස්ථානය (දුම්රිය අංක 21713) 7.38 ට ආසන්නව එක් බෝමබයක් පමණක් පුපුරා ගියේය
කාල් ටේලෙස් (දුම්රිය අංක 17305)

ඇටොවා දුම්රිය ස්ථානයට 800m ක් දුරින් බෝමබ 4ක් දුම්රිය මැදිරි කිහිපයක දී පුපුරා ගියේ 7.39 ට පමණය
පෙ.ව. 8.00 පමණ වන විට හදිසි සහන සේවකයන් සිද්ධිය වූ ස්ථානයට පැමිණීම ඇරඹිණි
සිද්ධියට ගොදුරු වූවන් 50ක් පමණ තුවාල ලබා ඇති අතර කිහිපදෙනෙ‍කු මිය ගොස් ඇති බවත් පොලීසිය සඳහන් කරයි
පෙ.ව. 8.30 වන විට හදිසි ගිලන් රථ සේවා විසින් Daoiz y velarde හි රෝහල මෙම හදිසි අවස්ථාවට උචිත ලෙස ක්ෂණිකව සැකසීය
රෝහල් කරා බෝම්බ ප්‍රහාරයට ලක් වූවන් රැගෙන යාමට සහන සේවකයන්ට සිද්ධිය වූ අසල සිටි අයගෙන් හා ජනතාවගෙන් නොමඳ සහායක් හිමිවිය
8.43 ට පමණ ගිනි නිවීමේ සේවකයන් සඳහන් කළේ එලි පොරසාහි ප්‍රහාරයෙන් 15ක් පමණ මිය ගොස් ඇති බවය
පෙ.ව. 9.00 වන විට එල්පොසොහි 20 ක් ද සැන්ටා ඉයුජිනියා සහ ඇටොඩා හි 10ක් පමණ මිය ගොස් ඇති බවට පොලීසිය විසින් තහවුරු කරන ලදී
සිද්ධියෙන් 191 ක් මිය ගොස් ඇති අතර ඔවුන් රටවල් 17කට අයත් වේ
ස්පාඤ්ඤ‍ජාතිකයන් 142 ක් ද, රොමේනියානුවන් 16ක් ද, ඉක්වදෝර ජාතිකයන් 6ක් ද, පෝලන්ත ජාතිකයන් 4ක් ද, හංගේරියානුවන් 4ක්, පේරු ජාතිකයන් 3ක් ද, ඩොමිනිකානුවන් 2ක්  කොළොම්බියානුවන් 2ක් ද, මොරොක්කෝ ජාතිකයන් 2ක් ද, යුක්‍රේන ජාතිකයන් 2ක් ද හොන්ඩ්‍රරාස් ජාතිකයන් 2ක්, සෙනගාල ජාතිකයන් 1ක් ද, කියුබානු, බ්‍රසීල, චිලී, පිලිපීන සහ ප්‍රංශ ජාතිකයන් එක් අයකු බැඟින්  ලෙස මිය ගිය අය වර්ග කර ඇත
1987 බාසිලෝනා හි සිදු වූ බෝම්බ ප්‍රහාරයට වඩා විශාල විනාශයක් මෙම ප්‍රහාරයන් සිදු වූ අතර දැන යුරෝපයේ සිදු වූ ඛේදජනකදායී සිදුවීමයි
මීට පෙර එවැනි සිදුවීමක් ලෙස යුරෝපයේ සිදු වී ඇත්තේ 1988 දී සිදු වූ “‍ලොකර්බි” හි බෝම්බ ප්‍රහාරය ලෙස සඳහන්ය
බෝම්බ ප්‍රහාර පිළිබධ තවදුරටත් පරික්ෂණ
අප්‍රේල් 2 වන දින අධිවේගි දුම්රිය පථයක තිබී (AVE) 12 Kg බරැති  Gona – 2Eco සහ  පුපුරැවා හැරිමේ උපකරණයක් සහ 136m දිග වයර් රැහැන් සොයා ගන්නා ලදී
(කිසිම දෙයකට සම්බන්ධ නොවු වයර් රැහැන් වේ) ස්පාඥ්ඥ අධිකරණය මෙම සිදු වීම අධික්ෂණය නොකිරිමට තීරණය කර ඇති අතර එම නිසාම මෙම සැලැස්මේ නිර්මාතෘ කවුරැන්දැයි හෙළි නොවිණි
AVE  සිදු වීමෙන්  ටික වේලාවකට පසුව මැඩ්රිඩ්හි දකුණු දිග දිශාවේ පිහිටි තට්ටු ගොඩනැලිල්ලක් වනන ලෙගනේ (Legane’s) මෙම සිදුවීමට සම්බන්ධ පුද්ගලයන් භාවිතා කල කේන්ද්‍ර ස්තානය බවට හදුනා ගෙන ඇත
අප්‍රේල් 03වන ඉරිදා මෙම සිදු වීමට සැක කරන සැකකරැවන්ගෙන් මිසුහිසියානුවන් වන ඊමාල් සුගම් සෙර්හාන ්අබිඩෙල්මාජි සහ චීන ජාතිකයෙකු වන ජමාල් අහ්මිඩාන් නම් පුද්ගලයන්  පොලිස් හදිසි වැටලීමකින් ඉහත ගොඩනැගිල්ල තුළ සිරවීය
රාත්‍රි 9.03ට පොලිස් නිළධාරින් කඩා වැදීමට කළ උත්සහය ව්‍යර්ථ කරමින් මෙම ත්‍රස්තවාදීන් තාදෙනා බෝම්බ පුපුරැවා ගනිමින් සිය දිවි හානි කර ගත් අතර එහි දි එක් පොලිස් නිළධාරියෙකු ද මරැමුවට පත් විය
විමර්ෂණ නිළධාරින් හෙලි කර ගත් කරැණත් නම් ඔවුන් සිය දිවි හානි කර ගැනීමට යොදා ගත් පුපුරණ ද්‍රව්‍යය මාර්තු 11ප්‍රහාරය සදහා යොදා ගන්නා ආකාරයේ පුපුරණ ද්‍රව්‍යය බවත් AVE  දුම්රිය මාර්ගයේ  සොයා ගත් පුපුරණ ද්‍රව්‍යයලට සමාන බවටත්ය
අවසන් උපකල්පනය වුයේ ලෙගනේ සිද්ධියෙන් මිය ගිය පුද්්ගලයන්ම දුම්රිය බෝම්බ සිද්ධියට සම්බන්ධ බවටත්  ඔවුන්ට 200 Kg පමණ බරැති පුපුරණ ද්‍රව්‍යය ලැබුණේ කෙසේද යන්න පිළිබදව පර්යේෂණ පැවැත්විය යුතු බවටත්ය
පර්යේෂණ තොරතුරැ වලින් අණාවරනය වුයේ එම පුපුරණ ද්‍රව්‍යය ලබා ගැනීමේ හැකියාවක් ඇති පතල්කරැවෙක්ගෙන් බවයි. 

මාර්තු 11 වන දින ප්‍රහාරයට සම්බන්ධ 11 දෙනෙකුගෙන් 05 දෙනෙකුට පැන යාමට හැකියාව ලැබී ඇත
2006 දෙසැම්බර්  ABC වාර්තා කළ අන්දමට  ETA විසින් පෙර අනතුරැ ඇගවීමක් ලෙස 2004 මාර්තු 11 සිද්ධිය පිළිබදව ස්පාඥ්ඥ අගමැති සපතෙරෝට දන්වා තිබුණේ ඔවුන්ගේ ඉල්ලීම් නොසලකා හැරියහොත් සිදුවන දෙය පිළිබදව දැනුවත් කිරිමටයි
එමෙන්ම   ABC වාර්තාකරණ අන්දමට "ETA" වෙත ප්‍රහාරය පිළිබදව කිසිම සම්බන්ධයක් නොමැති බවයි. 

2004 මාර්තු 11 ප්‍රහාරයෙන් පසුව ප්‍රංශයේ විජිපිරේට් සැලැස්ම තවදුරටත් වර්ධනය කර ඉහළ තලයකට ගෙන එන ලදී
ඉතාලිය තුළ රජය විසින් අවදානම් තත්වයත් / ඉහළ පෙර සුදානම් වීමේ තත්වයක් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී
2004 දෙසැම්බර් මාසයේ දී ජෝසේ ලුවිස් රොඩ්ර්ගුවස් සපගෙරෝ ප්‍රකාශ කරන ලද්දේ මැඩ්රිඩ් ප්‍රහාරයෙන් පසු ඒ සම්බන්ධව පරිෂණක ගත කරන ලද සියළු තොරතුරැ මකා දමා ලිඛිත පිටපතක් පමණක් තබා ගත් බවයි.

වගකීම
ස්පාඤ්ඤ අධිකරණයට අනුව, අල්ඛයිඩා අදහස් වලින් පණ පෙවුනු මොරොක්කෝ, සිරියානු සහ ඇල්ජීරියානු නිදහස් මතධාරී මුස්ලිම් කණ්ඩායමක් සහ ගුආර්ඩියා සිවිල් සහ පොලිස් තොරතුරු දැනුම් දෙන්නන් ප්‍රහාරය දියත් කළ අය වශයෙන් සැක කරන ලදි
2006 අප්‍රේල් 11 වන විට ජුවාන් ‍ඩෙල් ඔල්මෝ නම් විනිසුරු තුමා දුම්රිය බෝම්බයට සම්බන්ධ සැකකරුවන් 29 ට එරෙහිව චෝදනා ඉදිරිපත් කළේය
ප්‍රහාරය එල්ල වූ දිනයේ අබු හෆ්ස් අල් - මස්රි බලකාය විසින් ප්‍රහාරය එල්ල කරන ලද්දේ අල් - කයිඩාව විසින් යැයි ප්‍රකාශ කළද එවැනි සම්බන්ධතාවයක් ගැන කරුනු හෙළි නොවීය
කෙසේ වෙතත් එක්සත් ජනපද නිලධාරීහු මෙම සංවිධානය විශ්වාසය තැබිය නොහැකි අපකීර්තිමත් සංවිධානයක් ලෙස සැලකූහ
2007 අගෝස්තු මස අල් - කයිඩාව , 2004 මැඩ්රිඩ් බෝම්බ ප්‍රහාරය ගැන ආඩම්බර  වන බව ප්‍රකාශ කළේය
ද ඉන්ඩිපෙන්ඩන්ට් පත්‍රයට අනුව, ප්‍රහාරයට යොදා ගත් 'ගමන් මලු බෝම්බයේ' නිෂ්පාදකයින් ඒ සඳහා පුහුණුව ලබා ඇත්තේ ඇෆ්ඝනිස්තානයේ ජලාලාබාද් හි පුහුණු කඳවුරකදීය
ඒ සඳහා  උපදෙස් දී ඇත්තේ මොරොක්කෝවේ රැඩිකල්වාදී ඉස්ලාම් භක්තික සටන් කණ්ඩායමක් විසි
ත්‍රස්තවාදය වැලැක්වීම සඳහා වන ජාතික අනුස්මරණ ආයතනයට අනුව ප්‍රහාරය දියත් කර ඇත්තේ මොරොක්කානු ඉස්ලාමීය සටන්කාමී කණ්ඩායමක් හා සම්බන්ධතා පැවැත්වූ පුද්ගලයින් කණ්ඩායමක් විසිනි
මොහමඩියාන් හසන් ii විශ්ව විද්‍යාලයේ දේශපාලන විද්‍යා මහාචාර්යවරයෙක් වූ මොහමඩ් ඩරින්ට අනුව මොරොක්කෝවේ සටන්කාමී කණ්ඩායමට ඇෆ්ඝනිස්ථානයේ අල්ඛයිඩා සංවිධානය සමග ඍජු සම්බන්ධයක් තිබුනි
ඩාරින්ට අනුව 1990 අවසානයේ එය ආරම්භ වීමේ සිට 2001 වන තෙක් සංවිධානයේ කාර්ය භාරය සීමා වූයේ මොරොක්කෝව තුල අල්ඛයිඩා සංවිධානයට සේවා හා භාණ්ඩ ලබා දීමේ කටයුතු සම්බන්ධයෙන් උදව් දීම, සාමාජිකයින්ට වාසය පිණිස ස්ථාන සැපයීම, ව්‍යාජ ලේඛණ සකස්කිරීම, මොරෝක්කෝ ජාතිකයින් සමග විවාහ වීමට අවස්ථාව සලසා දිම වැනි කරුණු වලටය
සැප්තැම්බර් 11 සිද්ධියෙන් පසු මොරොක්කෝ රාජ්‍යය ත්‍රස්තවාදයට එරෙහිව සටන් කරන කණ්ඩායමට එක් වූ බැවින් තම උපක්‍රම වෙනස් කොට එම රාජ්‍යය තුල ත්‍රස්තවාදී ප්‍රහාර එල්ල කිරීම සම්බන්ධයෙන් තීරණයක් ගැනීමට සංවිධානයට සිදු විය
රොජෙලිගෝ අලොස්ගෝ නම් විශාරදයා "අල්ඛයිඩාවේ ලෝක ව්‍යාප්ත ස්වභාවය සහ මැඩ්රිඩ් සිද්ධියේ සැකකරුවන් අතර සම්බන්ධයක් පරීක්ෂණ මගින් හෙළි වී තිබේ" යයි කියා සිටියේය
ස්කොට් ඇලන් නමැති විද්වතා "අල්ඛයිඩාවට සම්බන්ධ සුලු සාක්ෂියක්වත් නැහැ
අප ඒ සම්බන්ධයෙන් වසර ගණනාවක් තිස්සේ සෝදිසියෙන් සිටිමු
ලෝකයේ සෑම පැත්තකින්ම ලැබෙන තොරතුරු වලින් අප දැනුවත්ව සිටිමු
එවන් කිසිවකට ඔවුන් සම්බන්ධ නැත
" යනුවෙන් කියයි
යුරෝපීය යුද්ධ පිළිබඳ බුද්ධි අංශ සහ ආරක්ෂක මධ්‍යස්ථානයට අනුව අන්තර්ජාතික ඉස්ලාම් ප්‍රජාව, මුස්ලිම් නොවන ජනතාව සමග සහයෝගයෙන් ජිවත් වන යුරෝපයේ,  සිදු වු එකම ඉස්ලාමීය ත්‍රස්තවාදී ක්‍රියාව එම සිද්ධියයි
නඩු විභාගය

මාර්තු 11 ප්‍රහාරය සම්බන්ධයෙන් විනිසුරු ජුආන් ඩෙල් ඔල්මෝ  “අන්තර්ජාලය හරහා අදහස් උකහා ගත් දේශීය ඉස්ලාම් අන්තවාදීන් ” වශයෙන් විත්තිකරුවන් හඳුන්වමින්  11 දෙනෙකු වරදකරුවන් කළේය
මෙම කල්ලිය GIA හෝ මොරොක්කෝ ඉස්ලාමීය සටන්කාර කණ්ඩායම් නොවූහ
මෙම දේශීය කල්ලිය මත් ද්‍රව්‍ය ප්‍රවාහණය කරන්නන්ගෙන් සැදුම් ලත් අය වූහ
මොරොක්කෝ සම්භවයක් ඇති ඔවුන්ට අල් - ඛයිඩා කල්ලිය සමග දුරස්ථ සම්බන්ධතාවයක්ද තිබුනේය
මෙම කණ්ඩායම් පහළ පෙළේ සොරුන්ගෙන්, පොලීසියෙන් සහ ඇස්ටුරියා හි හිත මිත්‍රයින්ගෙන් කුඩා පරිමාන මත් ද්‍රව්‍ය ජාවාරමෙන් උපයා ගත් මුදල් උපයෝගී කර ගෙන පුපුරණ දුව්‍ය (ඩයිනමයිට් Goma – Z Eco) මිළ දී ගත්හ
“මොරොක්කෝ  හිත මිත්‍ර ‘කාර්ටජෙනා’ ගැන සටහන්වලින් මාර්තු 11 ප්‍රහාරය සඳහා වග කිව යුතු කණ්ඩායමේ නායකයින් ගැන පොලිසිය සෙවිල්ලෙන් සිටි බව පැහැදිලි වේ” යනුවෙන් එල් මුන්ඩෝ සඳහන් කළේය
පොලිස් සෝදිසිය සහ තොරතුරු සපයන්නන්

බෝම්බ සිද්ධියෙන් පසුව ආරක්ෂක අංශවල කුමන අන්දමේ දුර්වලතාවයන් තිබුනේදැයි සෙවීම සඳහා කෙරුණු පරීක්ෂණවලදී පුද්ගලයින් වශයෙන් ඒ ඒ අයගේ නොසැලකිල්ල, පොලිසියේ විවිධ අංශ වල සම්බන්ධතාවයන්හි අඩු පාඩු යනාදිය තිබුණු බව පෙනී ගියේය
ඉස්ලාමීය අන්තවාදීන් සමග ගනුදෙනු කළ කණ්ඩායම ඉතා කුඩා වූ අතර සෝදිසි කටයුතු පවත්වා ගෙන ගිය මුත් ඔවුනට බෝම්බ ප්‍රහාරය වැලැක්විය නොහැකි විය
පුපුරන ද්‍රව්‍ය සැපයූ “ලිට්ල් මාෆියා” වට සම්බන්ධ වූ අපරාධකරුවන්ගෙන් ඇතැමෙකු පොලිස් තොරතුරු සපයන්නන් වූ අතර ඔවුන් නිලධාරීන්ට සැපයූ සමහර තොරතුරු සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කෙරී තිබුනේ නැත
බෝම්බ සිද්ධියට සම්බන්ධ ඇතැම් සැකකාර වැරදිකරුවන් 2001 සිට ස්පාඤ්ඤ පොලිසියේ සෝදිසියට භාජනය වෙමින් සිටියහ
මතභේද

බෝම්බ සිද්ධියේ නිර්මාතෘවරුන් කවුදැයි යන්න ස්පාඤ්ඤය තුල විවාදයට භාජනය වූ කරුණක් විය
ස්පාඤ්ඤ අධිකරණ පරීක්ෂනවල පරස්පර විරෝධතා සහ නොගැළපීම් තිබෙන බව පැට්රියෝ පොපියුලර් (PP) සහ එල් මුන්ඩෝ සහ කැඩෙනා කෝප් රේඩියෝ ස්ටේෂන් වැනි මාධ්‍ය මගින් ප්‍රකාශ විය
අතිරේක වශයෙන් බෝම්බ ප්‍රහාරය හා දින 3 කට පසුව පැවැත්වූ මහ මැතිවරණය අතර කාලය තුළ ඇති වූ සිද්ධීන් මත - විවාදාත්මක කරුණු ඇති විය
ප්‍රතික්‍රියාවන්

බෝම්බ ප්‍රහාරයෙන් පසු එයට විරෝධය පල කිරීම සඳහා ස්පාඤ්ඤය පුරා වීදි පෙළපාලි පැවැත්වුනේය
සිද්ධියේ තරම වඩ වඩා පැහැදිළි වෙද්දී අන්තර් ජාතික ප්‍රතික්‍රියාවන්ද සැලකිය යුතු තරමට ඉහළ ගියේය
ETA මැදිහත්වීම් පිළිබඳ දෝෂාරෝපණ එල්ල වීම
අටොචා දුම් රියපල, 

ස්පාඤ්ඤයේ සිදු වූ බෝම්බ ප්හාරයට අදව එරට මාධ්යmයන් ඉක්මන් ප්ර_තික්රිශයා දැක්වූ අතර මාධ්ය්යන් මෙම සිද්ධියට ETA හි මැදිහත්වීමක් ඇති ලෙසට උපකල්පන ඉදිරිපත් කළහ
තවද රාජ්ය් නිළධාරීන් සිද්ධියට සම්බන්ධ සැකකරුවන් හෙළි කිරීමට ද සූදානම් වෙමින් සිටියහ
මෙවැනි ඉක්මන් ප්රධතික්රිටයාවලට බලපෑවේ මෙම ප්රරහාරය එරට මහා මැතිවරණයට දින 3කට පෙර එල්ල වීම නිසාය
මෙම ප්රාහාරයට දේශපාලන අර්ථ කථනයක් ඇති බව හෙළිවීමත් යන සාධකයි
මෙම ක්රෑ්ර සංහාරය ඇමරිකානු 9/11 ප්රහහාරයට වසර 2  ක් සපිරෙන දිනයේ දී එල්ල කිරීමෙන් එම ත්රසස්තවාදීන් මෙම ප්රහහාරය හා 9/11 ප්රහහාරය අතර සබඳතාවක් අවධාරණයට බලාපොරොත්තු වුවත් එවැන්නක් පිළිබඳව විශ්වාසය තැබිය නොහැක
මැඩ්රිඩ් ප්රවහාරයෙන් කෙටි කලකින් පසුව ඉදිරිපත් නිල ප්ර කාශයන්ට අනුව මෙම ප්රතහාරයේ ප්ර්ධාන සැකකරු වූයේ ETA සංවිධානයයි
පසුව ලැබුණු සාක්ෂි අනුව මෙම සිද්ධියට මුස්ලිම් අන්තවාදීන් පිරිසක් සම්බන්ධ බවත් ඔවුන් “මොරොක්කෝ ඉස්ලාමීය සටන්කරුවන් කණ්ඩායම” නම් පාර්ශවයකට අයත් බව තහවුරු විය
එසේ වුවත් මැඩ්රිඩ් හි බෝම්බ ප්රකහාර සිදු කිරීම පිළිබඳව ETA සංවිධානය සතුව ඉතිහාස‍ය් ඇත
ප්රහහාරය යුරෝපීය ත්රසස්තාවාදී සංවිධානයක් එදා මෙදා තුර සිදු කළ දරුණුතම ප්ර්හාරයයි
විශේෂඥයන් සඳහන් කරන ආකාරයට මෙම ප්රයහාරය හසුරුවා ඇති ආකාරය නිසා මෙය ද මුස්ලිම් අන්තවාදීන් පිරිසක‍ගේ ප්රකහාරයක ආකෘතියක් වන බවත්, මෙය “අල්කයිඩා” හි ප්ර්හාරයක් හෝ අල්කයිඩා සංවිධානය අනුගමනය කරන ETA හි නව සංවිධානයක් සිදු කළා විය හැක
තවද ETA සංවිධානය පුරුද්දක් ලෙස ඔවුන් විසින් බෝම්බ ප්රුහාරයක් සිදු කිරීමට ප්ර ථම ඒ පිළිබඳව ඉඟි පළ කරයි
දේශපාලන විශ්ලේෂකයන්ට අනුව මෙම ප්රනහාරය ETA සංවිධානය විසින් සිදු කිරීමෙන් PP පක්ෂය නැවත පත්වීමට ධෛර්යය සැපයිය හැකි බවට මත පළ කර ඇත
නමුත් මෙම ප්රෂහාරයන් මඟින් හැඟී යන්නේ මෙවැනි ප්ර හාර අවම කළ හැක්කේ ත්රනස්ත විරෝධී “අස්තාර්” පාලනයෙන් බවය
අනෙක් අතින් මෙම ප්‍රහාරය ස්පාඤ්ඤ ඉරාක ගැටුම්වලට මැදිහත් වීමට සූදානම් වීමට ඉදිරිපත් වීමේ සෘජු ප්ර තිඵලයක් ලෙස විශ්වාස කළ හැක
නමුත් එම තීරණය ස්පාඤ්ඤ පාර්ලිමේන්තුව මේ තුරුත් අනුමත කර නැත
පරීක්ෂණ කටයුතු 

සියළු පුපුරණ උපාංග ගමන් මළු තුළ බහාලනු ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ
මුහුණ ආවරණය කර ගත් තිදෙනෙකු පෙ.ව. 7ත් 7.10ත් අතර දී අල්කාලා ඩි හෙනරස් හිදී දුම්රියන් තුළට ගොස් ආපසු පිටව ඇති බවට පොලීසිය විසින් සොයා ගෙන ඇත
දුම්රිය ස්ථානයට පිටුපසින් නවතා තිබූ “රෙනෝට්” වර්ගයේ වෑන් රථයක් තුළින් පිපිරුම් උපකරණ, ජංගම දුරකථන සහ කටහඬ පට රැසක් සොයා ගෙන ඇත
TEDAX හි (ස්පාඤ්ඥ පොලීසියේ බෝම්බ නිශ්ක්රීිය කිරීම පිළිබඳ විශේෂඥයන්) පලාත් ප්රAධානියකු 2004 ජුලි 12 වනදා සඳහන් කළේ මෙම පිපිරවීම් ඩයිනමයිට් යොදා ගෙන සිදු කළ එකක් නොවන බවත් එයට C3 හෝ C4 වැනි අමුද්ර ව්ය් යොදා ඇති බවය
අස්නා පරිපාලනය මිනිසුන් රහිත ප්රටබවයක් ප්රලකාශ කර සිටියේ ‍ප්ර හාරයේ දී යොදා ගන්නා ලද පුපුරන ද්රාව්යා වන්නේ ටිටඩින්  බවයි.
 TEDAX ප්රුධානියා ප්රේකාශ කළේ වෑන් රථයන් සොයා ගත් පුපුරණ උපාංග “ගෝමා 2 ඉකෝ [GOMA2ECO]වර්ගයට අයත් ඒවා බැව් පිපිරීම සිදු වූ දිනයේ දීම  දැන සිටි බවයි. දුම්රිය වලදී පුපුරා ගිය පුපුරන ද්රවව්ය වල අඩංගු දේ දැන ගැනීම අපහසු වන බව ඔහු ප්රාකාශ කර සිටියත්  අනෙක් අතින් ඔහු පැවසුවේ එය ඩයිනමයිට් වන බවයි. තීරක ජෙවියර් ගෝමෙස් බර්මියුඩස් මෙයට ප්රිතිචාර දැක්වූයේ “මෙය මට තේරුම් ගත නොහැකියි”යනුවෙනි
පුපුරා නොගිය උපකරන පිළිබඳ පරික්ෂණය 

මාර්තු 13 වැනි සෙනසුරාදා, මොරොක්කෝ ජාතිකයන් තිදෙනෙක් හා හින්දු ඉන්දියානුවන් දෛදෙනෙක් අල්ලා ගැනීමෙන් අනතුරුව එම ප්‍රහාර ඉස්ලාමික සංවිධානයකින්  සිදුකරවූවන් බව තහවුරු විය
ඔවුන් 5 දෙනාගෙන් එක් අයකුට පමණක් (මොරොක්කෝ ජාතික ජැමල් සෝගම්ට) අභිචෝදනා එල්ල කරන ලදී
Description of the bombings

මරාගෙන මැරෙන සැකකරුවන් 

2004 අප්‍රේල් මස 3 දින දකුණු මැඩ්රිඩ්හි ලෝගනාස් ප්‍රදේශයේ නිවසක විසූ අරාබි ජාතික ත්‍රස්තවාදීන් 4 දෙනෙකු බෝම්බ පුපුරවාගෙන මිය ගියේය
ඒ  G
O (ස්පාඤ්ඤ විශේෂ පොලිස් කඩා වැදීමේ අංශය) නිලධාරියකු මරණයට පත් කරමින් හා තවත් පොලිස් භටයන් 11 තුවාල කරමිනි
මාධ්‍යය වාර්තාවලට හා සාක්ෂි වලට අනුව 5 සිට 8 දක්වා සැකකරුවන් ගණනක් එදින පලා ගොස් ඇත
ඇටෝචා (Atocha) ස්ටේසමෙන් ආරක්ෂක අංශවලට හමුවූ සැකකටයුතු මල්ලක් පාලිත පිපිරවීමකටද අනතුරුව ටෙලෙස් දුම්රියෙන් හමුවූ පිපිරවුම් උපකරණ නැති උපකරණ දෙකක් ක්‍රියා විරහිත කිරීමටද හැකිවිය
එල් පේසෝ දුම්රිය ස්ථානයෙන් වෙලකාස් (Vellecas) පොලිස් ස්ථානයට ගෙන ආ තුන් වැනි පුපුරා නොගිය උපකරණය පසුව පරීක්ෂණ කටයුතු කිරීමට යොදාගත් ප්‍රධාන සාක්ෂිය බවට පත්විය
එල් පේසො බෝම්බය පිපිරවීමට සවිකර තිබු සංඥා දුරකථනය පැය 12 ක් ප්‍රමාදව කාල ගත කර තිබු නිසා එය පිපු‍රුණේ නැති බව පසුව සොයා ගන්නා ලදි
කුමන්ත්‍රණ න්‍යාය 

මෙම බෝම්බ ප්‍රහාර රජයේ ක්‍රමන්ත්‍රණයක කොටසක් බව පවසමින් රජය බලයෙන් නෙරපීමට, විරුද්ධ පක්ෂයේ අංශවන මහජන පක්ෂය (People's Party) ත්, සමහර "එල් මුන්ඩො”(El Mundo) වැනි පුවත්පත් ද කටයුතු කළේය
ඒ අනුව ඔවුන්  සඳහන් කරන්නේ බෝම්බ පිපිරවීමට සමාජවාදී පක්ෂය (Socialist Party - PSOE) ත්, ETA හා ආරක්ෂක අංශයේ සාමාජිකයනුත්, ජාතික හා විදේශ (Morocco) රහස් සේවාත් එකට එක්ව කටයුතු කළ බවයි. මෙම චෝදනාවලට උත්තර දෙන්නන් කියා සිටින්නේ මාර්තු 11වැනි දින සිදුකළ ප්‍රහාර වලට ETA හි යම් දායකත්වයක් තිබු බවයි. මැඩ්රිඩ් අවට ප්‍රදේශයේ  ගමන් කරමින් සිටියදී රඳවාගත් ETA සාමාජිකයන් සතුවූ වාහනයක 500 Kg පමණ වන පුපරණ ද්‍රව්‍යය තිබු බවත් එම රදවා ගැනීම(අත්අඩංගුවට ගැනීම) දුම්රිය බෝම්බයට දින 11 කට කලින් සිදුවු බවත් සනාථ වී තිබේ
මැඩ්රිඩ් නඩුවිභාගය 

මැඩ්රිඩ් දුම්රිය බෝම්බ පිපිරවීමට සම්බන්ධවීම සම්බන්ධයෙන් චූදිතයන් බවට පත් 29 දෙනාගේ නඩුවිභාගය 2007 පෙබරවාරි 15 වැනි දින ආරම්භ විය
එල් පයිස් ("El pais") ට අනුව උසාවිය සියලුම දොහි න්‍යායන් (conspiracy theories) එකින් එක නිෂ්ප්‍රභා කල අතර, ETA සමඟ එක්ව කළ බව යැයි පැවසු සියලු පිපිරවීම් (Bombings) පදනමක් නොමැති බව පෙන්වා දෙන ලදී
නඩුවිභාගය අතරතුර විත්තිකරුවන් තමන්ගේ කලින් ප්‍රකාශ හා සම්බන්ධ වීම ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී
එල් මූන්ඩෝ ("El mundo") ට අනුව සූක්ෂම අයුරින් මෙම පහරදීම සිදුකළ පිරිස් නිදහස් වීම නිසා මැඩ්රිඩ් දුම්රිය පහරදීම සිදුකළේ කෙසේද
කුමක් සඳහා ද
එය කළේ කවුද
හා එය සැලසුම් කළේ කෙ‍සේද
යන ප්‍රශ්න වලට පිළිතුරු තවමත් ලැබී නොමැත
තවද ස්පාඤ්ඤා උසාවිය මෙම පහරදීමට සම්බන්ධ පුපුරණ ද්‍රව්‍යය පිළිබඳව විද්‍යාත්මක වශයෙන් දුර්වල උපකල්පන වලට එළඹුණ බවත්, බෝම්බ පිපිරවීමට "අල්කයිඩා" සංවිධානයේ සෘජු බලපෑමක් නොමැති වග පැවසූ බවත්, "එල් මුන්ඩෝ" පවසයි
උසාවියේ ප්‍රකාශන නිසා මෙම පහරදීම පිළිබඳව කලින් කර තිබු නීත්‍යානුකූල පිටපත බොරුවක් බවට එළිදරව් කිරීමට උත්සාහ දරා ඇත
ශ්‍රාස්ත්‍රවේදී "ස්කොට් ඇට්‍රන්" (scott Atran) පවසා සිටින්නේ මැඩ්රිඩ් නඩුවිභාගය සම්පූර්ණයෙන්ම විහිළුවක් බවයි. ඇට්‍රන් මහතා විසින් මෙම සිදුවීම් මාලාව පිළිබඳව හොඳින් නිරීක්ෂණය කර නඩු විභාගය පිළිබඳව සවිස්තරව ලියනු ලැබ ඇත
පළමු මාස කීපය තුළ දී නඩුවිභාගය හොඳින් සිදුවුනද, දේශපාලනික හා මාධ්‍ය අංශය අසාධාරණ ලෙස තමන්ට සලකන බව පවසා චූදිතයන් 29 දෙනාගෙන් 14 දෙනෙක් විසින් මැයි මාසයේදී උපවාසයක් අරඹන ලදී
විනිසුරුවරයා ජැවියර් ගෝමස් බර්මුඩස් (Javier Gomez Bermudez) නඩුවිභාගය නතර කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කළ බැවින් මැයි මස 21 වන දින  උපවාසකරුවෝ තම උපවාසය නතර කළහ
අවසාන නඩුවිභාගය 2007 ජූලි මස 2 වැනි දින පැවත්විණ
මෙම දර්ශන වල පිටපත් හා වීඩියෝ datadiar
tv (ඩේටාඩියර් ටීවී) ඔස්සේ නැරඹිය හැකිය
විනිසුරුවරයා විසින් 2004 මැඩ්රිඩ් දුම්රිය පිපිරවීමට සම්බන්ධ නඩුවිභාගයේ තීරණය ලබා‍දේ
2007 ඔක්තොම්බර් 21 දින ස්පාඤ්ඤ ජාතික උසාවියෙන් මැඩ්රිඩ් නඩුවිභාගයේ අවසන් තීරණය ලබා දෙන ලදී
විත්තිකරුවන් 28 දෙනාගෙන් 21 දෙනෙකු සොරකම්වල පටන් මිනිමැරුම් දක්වා විවිධ වැරදි රැසකට වරදකරුවන් බවට ඔප්පු විය
විත්තිකරුවන් දෙදෙනෙකු වසර 40,000 කට වඩා සිරගත කිරීමට ස්පාඤ්ඤ නීතිය තීරණය කළද, පසුව එය අවුරුදු 40 දක්වා සීමා කරන ලදී
සටහන් 

|11 March 2004 Madrid train bombings Examination of unexploded devices
|-
චෝල හමුදා කස්සප සොයමින් මුළු රුහුණ පුරා සංචාරය කළ නමුත් කස්සපට පක්ෂපාතී පිරිස් විසින් ඔහු ඉතා හොඳින් ආරක්ෂා කරනු ලැබීය
චෝලයින් කුමරු සොයමින් සිටින විට සිංහල සෙන්පතිවරුන් දෙදෙනෙකු ඔවුනට එරෙහිව සටනක් ආරම්භ කළහ
හය මාසයක් කෙරුණු යුද්ධයකින් පසු චෝලයින්ට පොළොන්නරුව දක්වා පසු බසින්නට සිදු විය
ඉන් පසු කස්සප, වික්‍රමබාහු යන නමින් මුළු ශ්‍රී ලංකාවේම ආධිපත්‍යය ආරෝපණය කර ගත් නමුත් ඇත්ත වශයෙන්ම ඔහුගේ සැබෑ පාලනය තිබුණේ රුහුණ ප්‍රදේශයේ පමණි
වික්‍රමබාහු තමාට අවනත රාජපාක්ෂික තත්වයක් ඇති කර ගැනීමට කටයුතු කළ අතර චෝලයින් සමග කල් පවත්නා ආරක්ෂාකාරී යුද්ධයකට මුහුණ දීම සඳහා යුද්ධමය වශයෙන් ශක්තිමත් වීම ආරම්භ කළේය
චෝලයින් විටින් විට රුහුණු ප්‍රදේශයට කඩා වැදුනෝය
එහෙත් මුලදී වික්‍රමබාහුගේ විරෝධතා යටපත් කිරීම සම්බන්ධයෙන් චෝලයින් විශේෂ සැලකිල්ලක් නොදැක්වූහ
මෙම කාලයේදීම දකුණු ඉන්දියාවේ ඔවුන් යටත් කර ගෙන තිබුණු පාණ්ඩ්‍ය සහ කේරළ ප්‍රදේශවල චෝල විරෝධතාවයන් වැඩි විය
එසේ සිදු වීමේ ශඛ්‍යතාවය පිළිගත හැකිය
චෝලයින් විසින් යටත් කර ගත් රාජ්‍යයන් 3 ක් වූ ශ්‍රී ලංකාව, පාණ්ඩ්‍ය දේශය සහ කේරළ ප්‍රදේශය එකනෙකා සමග සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන ගිය බැවිණි
වික්‍රමබාහු යුද්ධයකට සූදානම් වීම කල් ගත වන කාර්යක් විය
ඔහු යුද්ධයකට සූදානම් වීමේ අවස්ථාව වන විට අවුරුදු 8 ක් ගත වී තිබුණි
කෙසේ වෙතත් ඔහු චෝලයින් සමග යුද්ධයක් ආරම්භ කිරීමට පෙරදීම රෝගාතුර වී දෙවුන්දරදී මිය ගියේය
ඔහුගේ මරණය 1037 සහ 1041 අතර කාලය තුළ සිදු වන්නට ඇතැයි ඉතිහාසඥයෝ සඳහන් කරති
අනුප්‍රාප්තිකයෝ

වික්‍රමබාහුගෙන් පසු රජකම උරුම වීමට ඍජු හිමිකාරයෙක් නොවීය
ඔහුගේ මරණයෙන් පසු අවුරුදු 10 ක පමණ කාලයක් රටෙහි අස්ථාවර හා අසමගි තත්වයක් තිබුණේය
චෝල අධිරාජ්‍යය මෙම තත්වයෙන් ප්‍රයෝජන ගත්තේය
වික්‍රමබාහුගේ මරණය සිදු වීමත් සමගම ඔහුගේ සේන්පතියා වූ කිත්ති බලයට පත් විය
දින අටකට පසු ඔහු බලයෙන් පහ කරන ලදී
ඒ මහලාන කිත්ති විසිණි
ඔහු වික්‍රමබාහුගේ ප්‍රධාන ලේකම් තනතුර උසුලා ඇත
එහෙත් ඔහු ගැන තොරතුරු ඇත්තේ ස්වල්පයකි
ඔහු තව අවුරුදු 3 ක් පාලනය කළ නමුත් චෝලයින් සමග යුද්ධයකට පැටලුණේය
ඔහුගෙන් පසු ඉන්දියන් කුමාරවරු කීප දෙනෙක් බලයට පත් වූහ
එසේ වීමට හේතුවක් වූයේ චෝලයින්ට විරුද්ධව සිංහලයින් මෙහෙයවන ඕනෑම කෙනෙකු හා එක් වීමට සිංහලයෝ කැමැත්තෙන් සිටි බැවිණි
කෙසේ වුවත් එම පාලකයින් රුහුණු ප්‍රදේශය සම්පූර්ණයෙන්ම නොසලකා හැර තිබුණෙන් එය පෙර කවදාවත් නොතිබුණු නරකම තත්වයකට පත් විය
පසුව 1055 දී 1 වැනි විජයබාහු රජු බවට පත් විය
ඒ අවරුදු 17 ක් පුරා සාර්ථකව කෙරුණු උත්සාහයක ප්‍රථිඵලයක් ලෙසිණි
ඔහු චෝලයින් ඉතා සාර්ථක ලෙස රටෙන් පලවා හැර අවුරුදු සියයකට පසු ප්‍රථම වතාවට රට එක්සේසත් කළේය
පළමුවන විමලධර්‍මසූරිය ( ක්‍රි
ව. 1591-1604 ) මහනුවර රාජධානියේ රජු වි මුළු දිවයිනම ප්‍රථම වතාවට මහනුවර රාජධානිය යටතේ පාලනය ගෙන යන ලදි
උපතින් කොනප්පු බණ්ඩාර ලෙස හැඳින්වුනු මෙතුමාගේ පියා පළමුවැනි රාජසිංහ රජුගේ රාජ්‍යයට එරෙහිව කැරලි ගැසුවේ යැයි සැකයට ලක්වී බොරුවලකට වට්ටවා මරවනු ලැබීය
ඉන්පසු ආරක්ෂාව පතා පෘතුගීසීන් වෙත ගොස් කතෝලික දහමද වැළඳගෙන දොන් ජෝන් (දොන් ජෝන් ඔෆ් ඔස්ට්‍රියා, Don John of Austria) නමින් බෞතීස්ම ලබා සිටියේය
උඩරට යටත් කරගෙන සීතාවක සිට රජකම් කළ පළමුවන රාජසිංහ රජු පරාජය කිරීමට දොන් පිලිප් (යමසිංහ බණ්ඩාර) නම් රජකමට උරුමකම් කියන කුමාරයෙක් සමඟ පෘතුගීසීන්ට උදව් කළේය
නමුත් පෘතුගීසින් රජකමට පත්කළේ ඔහුව නොව දොන් පිලිප් නම් කුමාරයාවය
මීට එරෙහි වූ දොන් ජෝන් පෘතුගීසින් ඉවත්ව යනතෙක් සිට දොන් පිලිප් ට වස දී මරා දැමීය
පෘතුගීසින්ට තර්ජනය කොට මහනුවරින් එළවා දැමුවේ යැයි කියවේ
ඉන්පසු ප්‍රසිද්ධියේම කතෝලික දහම අතහැර බුදු දහම වැළඳ ගත්තේය
පළමුවන විමලධර්මසූරිය ලෙසින් සෙංකඩගල රජ විය
මේ අසා පෘතුගීසීන් ඉන්දියාවේ ගෝවෙන් උපකාර ලබා නැවත සංවිධානය වී  දෝන කැතරිනා (කුසුමාසන දේවිය) ද සමඟ 1594 ( උඩරටට විරුද්ධව සටනට පැමිණි නමුත් දන්තුරේදී ඉන් පැරද පළා ගියෝය
දෝන කැතරිනා විමලධර්මසූරිය රජුගේ සේනාවට අසුවුන අතර රජු ඇයව විවාහ කරගත්හ
විමලධර්මසූරිය රජු සිදුකල ශාසනික සේවය කෙසේද යත් රත්නපුර කුරුවිට දෙල්ගමුවේ කුරහන්ගලක සඟවා තිබූ දන්ත ධාතූන් වහන්සේද සෙංකඩගලට වැඩමවා රාජ්‍යත්වයට නියම හිමිකම ඇති කරගත්තෙන් නිල වශයෙන් මුළු ලංකාවටම රජ විය
(නමුත් වෙරළබඩ තවමත් පෘතුගීසීන් සතු විය)බුරුමයෙන්  උපසම්පදාව ගෙන්වීමට කටයුතු කළහ
ගඩලාදෙණිය රිදී විහාරය ලංකාතිලකය ආදි වෙහෙර විහාරස්ථාන අලුත්වැඩියා කළේය
ලංකාවේ ආර්ථිකය ශක්තිමත් කිරීමට ගොවාතැන හා කපුවගාව දියුණුකිරීම, කොත්මලේ වලපනේ නගරවල යකඩ හා වානේ කර්මාන්ත දියුණු කිරීම, ලුණුවෙඩි කර්මාන්තය දියුනු කිරීම සිදු කළහ
ලන්දේසි ගවේශකයෙකු වූ ජොරිස් වැන් ස්පිල්බර්ජන් පෘතුගීසීන් පලවා හැරීම සඳහා සටන් කිරීමට සන්ධානයක් ඇති කර ගැනීමේ අදහසක් ඉදිරිපත් කළේය
එම සාකච්ඡාවලින් පසු අද්මිරාල් වයිබ්‍රැන්ඩ් වෑන් වොර්විජෙක් විසින් ඒකාබද්ධ ප්‍රතිප්‍රහාරයක් එල්ල කිරීම සඳහා සෙබෝල්ඩ් ඩි වීර්ට් එවනු ලැබීය
මෙම සන්ධානය ශෝකාන්තයකින් කෙළවර විය
මත්පැන් සාදයකදී අවිනීත ලෙස හැසිරුණු ලන්දේසීහු රජුට අපහාසය කිරීමේ ප්‍රථිඵලයක් ලෙස ඒ සියලු දෙනා මැරුම් කෑහ
නැවත 1612 දක්වා සන්ධානයක් බිහිවීම අවස්ථාවක් උදා නොවිණි
1612 දී නව ලන්දේසි නියෝජිතයා වූ මර්සෙලිස් බොස්චවුචර් විමලධර්මසූරිය රජුට පසුව රජ පැමිණි සෙනරත් රජු සමග ගිවිසුමක් ඇති කර ගත්තේය
මෙහි ප්‍රථිඵලය වූයේ පෘතුගීසීන් ලංකාවෙන් ඉවත් කිරීමේ සිට ඉංග්‍රීසීන් මෙහි පැමිණ යටත් කර ගන්නා තෙක් පැවති ලන්දේසි පාලනය යුගයක් ආරම්භ වීමයි
1604 දී මෙතුමා උණ රෝගයකින් මිය ගියේය
ඔහු ලංකා ඉතිහාසයේ විශිෂ්ට රජ කෙනෙකි
පළමුවන විමලධර්මසූරිය රජු බලයට පත් වීමත් සමඟ මුහුණ දුන් අභියෝග කිහිපයක්

යමසිංහ බණ්ඩාරගෙන් පසු උඩරට රජ බවට පත් පළමුවන විමලධර්මසූරිය රජු වීරසුන්දර බණ්ඩාරගේ පුතා විය
මෙතුමා උඩරට නව රාජවංශයක ආරම්භකයා වේ
පළමුවන විමලධර්මසූරිය රජු බලයට පත් වීමත් සමඟ මුහුණ දුන් අභියෝග කිහිපයක් විය
නීත්‍යනුකූල රාජ්‍ය උරුමයක් නොවීම
(දෝන කතරිනා හෙවත් කුසුමාසන දේවිය සරණපාවා ගැනීම)
උඩරට රාජධානිය පෘතුගීසි ග‍්‍රහණයෙන් බේරාගත යුතු වීම
(දන්තුරේ හා බලන සටන් මගින් පෘතුගීසීන් පරාජය කිරීම)
උඩරට රාජ්‍ය සීතාවක බලපෑමෙන් මුදාගත යුතු වීම
(ගනේතැන්න සටන)
පරිහානියට පත් බුදු සසුන නගා සිටු විය යුතු වීම
(බුරුමයෙන් උපසම්පදාව ගෙන ඒම)
මහනුවර රාජධානියේ ආර්ථික කටයුතු දියුණු කළ යුතු වීම
(කොත්මලේ , වලපනේ යකඩ කර්මාන්තය දියුනු කිරීම)

උඩරට රාජ්‍ය ආශ‍්‍රිත වෙඩි ලූණු කර්මාන්තයේ දියුණුවට පියවර ගැනීමමෙසේ විවිධ මාර්ගයන්ගෙන් උඩරට රාජධානිය ආරක්ෂා කර ගැනීමට කටයුතු කළ පළමුවන විමලධර්මසූරිය රජු හදිසියේ වැළඳුණු දරුණු උණ රෝගයකින් ක‍්‍රිස්තු වර්ෂ 1604 දී මරණයට පත් විය
මේවාද බලන්න
 සිංහලේ රාජාවලිය
 මහනුවර රාජාවලිය
 මහනුවර රාජධානිය

ශ්‍රී ලංකාවේ රජවරු
ලාංකික සිංහලයෝ
සිංහලේ රජවරු
රජවරු
චරිත කතා
ස්වාධීන ජනරජය (1970)

බණ්ඩාරනායක මහත්මිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාව නිදහස් ස්වාධීන ජනරජයක් බවට පත් විය
සෙනෙට් මන්ත්‍රී මණ්ඩලය අහෝසි කොට රාජ්‍ය භාෂාව ලෙස සිංහලයන්ට තිබුණු තැන ස්ථිර කළේය
(දෙමළ භාෂාව දෙවැනි භාෂාව විය) බ්‍රිතාන්‍යයට යටත් නොවූ නිදහස් ස්වාධීන ජනරජයක් වූයේ ඵ් යටත් වී සිටීමේ ගති ලක්ෂණ ඉවත් කර දැමීමයි
උදාහරණයක් ලෙස ශ්‍රෙෂ්ඨාධීකරණය ඉක්මවා ඵංගලන්තයේ ප්‍රිවි කවුන්සිලයට අභියාචනා කිරීමේ අවස්ථාව අවලංගු කිරීම දැක්විය හැක
බ්‍රිතාන්‍යයන් සතු වතු සමාගම් ජනසතු කරනු ලැබුවේ මාක්ස්වාදී ව්‍යපාරයේ මැතිවරණ පොරොන්දු ඉටුකිරීමක්ද වතු අයිතිකාර සමාගම්වල ඵ් වන විට පැවතුන ආයෝජන නොකිරීමද වැළැක්වීමද අරභයාය
ආර්ථික ස්වාධීනත්වයක් කරා පස් අවුරුදු සැළසුමක් ක්‍රියාත්මක කිරීමේ උත්සාහයක්ද දරන ලද නමුත් විදේශ විනිමය හිඟ කමත් විශාල මුදලක් වැය වන සුබ සාධන වැඩපිළිවෙලක්ද 1974 දී ඇති වූ ඉන්ධන අර්බුදය ද හේතුවෙන් ඵය ක්‍රියාත්මක කිරීම දුෂ්කර විය
ඵ් සමගම අනපේක්ෂිතව පැමිණි නියඟයක් නිසා ලක්වාසී ජනතාවගේ ප්‍රධාන ආහාර භෝගය වූ වී වගාවට බරපතල හානි සිදු විය
බර කර්මාන්ත ක්ෂෙත්‍රයේ මෝටර්රථ අමතර කොටස්වල හා ඉලෙක්ට්‍රොනික භාණ්ඩ නිෂ්පාදනයේ ඉදිරි පිම්මක් සඳහා කටයුතු කරන ලදී
රාජ්‍ය සංස්ථා මගින් ක්‍රියාත්මක වූ දැඩි විමධ්‍යගත ආර්ථිකය ඉතා මන්දගාමි ඵකක් විය
1971 දී මාඕවාදී නැතහොත් චේගුවේරා ආදී විවිධ නම්වලින් හැඳින්වූ ජනතා විමුක්ති පෙරමුණු කැරැල්ලක් දියත් කළේය
ඵය ආරම්භ කරන ලද්දේ සෝවියට් දේශයේ ලුමුම්බා සරසවියේ ඉගෙනුම ලැබූ මාක්ස්වාදියෙකු වූ රෝහණ විජේවීර විසිනි
ඔහුගේ ව්‍යපාරය ලංකාවේ ඵවකට බලයේ සිටි මාක්ස්වාදී පක්ෂ සමග සම්බන්ධ නොවීය
ඵකී කැරැල්ලට සම්බන්ධ වූ බොහෝ ත්‍රස්තවාදී පිරිස නිදහසෙන් පසු ඇති වූ ජනගහන වර්ධනයත් සමග බිහි වූ රැකියා විරහිත උගත් තරුණයන් වූහ
ඵකි කැරැල්ල ඉතා අමානුෂික ලෙස මර්ධනය කරන ලදී
ඵහෙත් ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ ශ්‍රි ලංකා වාමාංශික සිංහල ජාතිවාදී දේශපාලනයේ හඬක් බවට පත් වූයේ සිරිල් මැතිව් මූලිකත්වයෙන් යුතු වූ දක්ශිණාංෂික යූ.ඇන්
පී. ව්‍යපාර හා සමගාමි වෙමිනි
1956 දි ආයුධ සන්නද්ධ දෙමළ සන්ධානයක් (උදා
පුලිපඩෙයි) නමින් ත්‍රිකුණාමලයේ බිහි විය
1976 දි දමිළ නොවන අය යාපනය සරසවියෙන් ජනවාර්ගිකව ඉවත් කර පිරිසිදු කිරීමක් සිදු වූ අතර මුස්ලිම් සහ සිංහල වැසියන් යාපනය නගරයෙන් ඉවත් කර නගරය ජනවාර්ගික වශයෙන් ශුද්ධ කිරීම ක්‍රියාත්මක විය
අන්තවාදී දෙමළ කණ්ඩායම් කොළඹ මුල් කර ගෙන තිබුණු ප්‍රධාන ද්‍රවිඩ ඵක්සත් විමුක්ති පෙරමුණේ නායකත්වය ප්‍රතික්ෂේප කළහ
ඔවුන් අතින් දෙමළ රජයේ සේවකයන් හා රජය සමග සම්බන්ධකම් පැවැත්වූ දෙමළ මන්ත්‍රීවරුන් හිරිහැරයට ලක් විය
1975 දී යාපනය පුරපති ඝාතනය කෙරුණි
ආයුධ සන්නද්ධ පිරිස ඔවුන්ගේ ස්වාධීනත්වය ද අයිතිවාසිකම් සහ සාම්ප්‍රධායික නිජ භූමියද ඉල්ලමින් දෙමළ විමුක්ති කොටි සංවිධානය (LTTE) නම් වූ ආයුධ සන්නද්ධ බෙදුම්වාදී සංවිධානයක් පිහිටුවා ගත්තේ ඊලම් යනුවෙන් හැඳින්වෙන දෙමළ ස්වාධීන රාජ්‍යයක් බිහි කිරීමේ අරමුණෙනි
මෙයට ඉන්දීය දේශපාලඥයන්ගේ ආධාර හා ද්‍රව්‍යයමය අධාර ද ලැබුනේයැයි විශ්වාස කළ හැක
රජය නොදැනීම වාගේ අභ්‍යන්තර යුද්ධයක් කරා තල්ලු වූ අතර සයනයිට් කරල් පලඳින, කැමැත්තෙන් දිවි තොර කරගන්නා සුවිශේෂී සේනාංක ද බිහි විය
org/wiki/History_of_Sri_Lanka#Independent_republic_
281970_to_present
29

ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය
ඉන්දියානු මැදිහත් වීම

අර්බුදයට මැදිවූ දෙපාර්ශවය විසින්ම කරන ලද බලපෑම් හේතුවෙන් ඉන්දීය සාම සාධක හමුදාව ආපසු කැඳවා ගැනීමට ඉන්දියාවට සිදු විය
ඉන්දියාව මෙම අර්බුදයට 1980 දී මැදිහත් වීමට හේතු කිහිපයක් බලපෑවේය
ඉන්දියාව කළාපයේ බලවතා කිරීමට ඉන්දීය නායකයන් තුළ තිබූ කැමැත්ත මෙයින් ඵකක් විය
ඉන්දියාවේම දෙමළ ජනයා නිදහස ඉල්ලා සිටීමෙන් කරදර කිරීම තවත් හේතුවකි
පසුව සඳහන් කරන ලද කාරණය වඩාත් ප්‍රබල වූයේ ඉන්දියාවේ තමිල්නාඩු ප්‍රාන්ත‍යේය
ඵයට හේතුවූයේ ශ්‍රි ලාංකික දෙමළ ප්‍රජාවගේ ස්වාධීනත්වය උදෙසා උදව් කිරීමට ඵම ප්‍රාන්තයට ජනවාර්ගික නෑ කමක්  තිබූ බැවිනි
මුළු අර්බුදය පැවති කාලය පුරාම ඉන්දීය මධ්‍යම රජය ද ප්‍රාන්ත රාජ්‍යයන් ද දෙපාර්ශවයටම විවිධාකාරයෙන් උදව් කළහ
1980 වර්ෂයේ සිට ඉන්දියාව ඵහි බුද්ධි තොරතුරු ඵ්ජන්සිය වූ RAW හරහා LTTE යට සහ ඵහි තරගකාරී පක්ෂය වූ ටෙලෝ සංවිධානය ද ඇතුළු අවිගත් කණ්ඩායම්වලට මූල්‍යමය අාධාරද ආයුධ මෙන්ම පුහුණු වද සැපයුවේය
LTTE ය වඩාත් ප්‍රබල  වූයේ 'රෝ' සංවිධානයෙන් ලැබුණු අාධාර හරහා යැයි කියනු ලැබේ
සෑම ආයුධ සන්නද්ධ කණ්ඩායම්වලටම උදව් කිරීමෙන් ඉන්දියාව බලාපොරොත්තු වූයේ දෙමළ ස්වාධීනත්ව ව්‍යපාරය බෙදීම්වලට ලක් කිරීම සහ ඵ් කෙරේ ඉන්දියානු බලය පවත්වා ගැනීමයි
1980 දශකයේ අගභාගයේ ඉන්දියාවේ මැදිහත් වීම ඉතා ක්‍රියාකාරී අන්දමින් සිදු  විය
1987 ජුනි 5 වැනි දින ශ්‍රි ලංකා හමුදාව විසින් යාපනය වටලා ගෙන සිටි අවස්ථාවේ ඉන්දියන් ගුවන් හමුදාව මගින් ආහාර අඩංගු මලු යාපනයට පතිත කරවන ලදී
ශ්‍රි ලංකා රජය කියා සිටියේ LTTE ය යටත් කර ගැනීමට ආසන්නව සිටි අවස්ථාවක ඉන්දියන් හමුදාව විසින් LTTE යට ආහාර සහ බෙහෙත් ද්‍රව්‍යය ටොන් 25 ක් LTTE සතු ප්‍රදේශවලට හෙලීම කෙලින්ම ත්‍රස්තවාදීන්ට කළ උදව්වක් වූ බවයි. දෙපාර්ශවය අතර සාකච්ඡා පැවැත්වුණු අතර ඉන්දු ශ්‍රී ලංකා සාම ගිවිසුමට 1987 ජුලි 29 දින ඉන්දීය අගමැති රජිව් ගාන්ධි සහ ශ්‍රි ලංකා ජනාධිපති ජේ.ආර් ජයවර්ධන විසින් අත්සන් තබනු ලැබීය
ගිවිසුමෙන් ශ්‍රී ලංකා රජය දෙමළ ඉල්ලීම් සම්බන්ධයෙන් කරුණු කීපයක් ඉටු කළේය
පළාත් අතර බලය බෙදාහැරීම එකකි
පසුව ජනමත විචාරණයක් පැවැත්වීමේ පොරොන්දුව පිට උතුරු නැගෙනහිර දෙපළාත ඵ්කාබද්ධ කිරීම තවත් ඵකකි
දෙමළ භාෂාවට නිල තත්වය ලබා දීමද ඊට ඇතුළත්ය
(මෙය 13 වැනි සංශෝධනයට ඇතුළත් කර ඇත) සාම හමුදාවක් මගින් උතුරු  නැගෙනහිර නීතිය හා සාමය ඇති කිරීමටත් දෙමළ කැරලිකරුවන්ට සහයෝගය නොදැක්වීමටත් ඉන්දියාව පොරොන්දු විය
LTTE යද ඇතුළුව අනෙකුත් ආයුධ සන්නද්ධ කණ්ඩායම් මුලදී අකමැති වුවද ඔවුන්ගේ අවි ආයුධ සාම සාධක හමුදාවට භාර දීමට ඵකඟ වූහ
ශ්‍රි ලංකා රජය දකුණේ ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ නම් මාක්ස්වාදී තරුණ කැරැල්ලකට මුහුණ දෙමින් සිටි අතර, ගිවිසුම අත්සන් කළ වහාම ඉන්දියන් හමුදාවද කැඳවන ලදී
ඉන්දියන් හමුදාව හඳුන්වන ලද්දේ 'ඉන්දියන් සාම සාධක හමුදාව' යනුවෙනි
ඵකී හමුදාව පළමුවෙන් යුද්ධය නවත්වා සන්නද්ධ කණ්ඩායම් නිරායුධ කළේය
ශ්‍රි ලංකා රජය උතුරේ තම හමුදාව ආපසු කැඳවා ජනතා විමුක්ති පෙරමුණේ කැරැල්ල මැඩ පැවැත්වූ අතර ඉන්දියන් හමුදාව උතුරේ සැළකිය යුතු ප්‍රදේශයක පාලනය සියතට ගත්තේය
බොහෝ සන්නද්ධ කණ්ඩායම් අවි බිම තබා සාමය ලබා ගැනීමේ විසඳුමකට ඵකඟත්වය පළ කළ නමුදු LTTE ය තම භටයන් නිරායුධ කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කළේය
ගිවිසුම සාර්ථක කිරීමට උනන්දු වූ ඉන්දියන් සාම සාධක හමුදාව බලය යොදවා LTTE ය විසුරුවා හැරීමට උත්සාහ කළේය
ඵය සම්පූර්ණ යුද්ධයක් බවට පරිවර්තනය විය
අවුරුදු තුනක් පුරා පැවති යුද්ධයේදී IPKF විසින් කරන ලද විවිධාකාර වූ දූෂණ, මානව හිමිකම් කමිටු සහ ඉන්දීය මාධ්‍ය විසින්ද පෙන්වා දෙන ලැබුණි
දෙමළ ජනයාගෙන් ඵල්ල වූ තද බල විරෝධතාවයන්ට ද IPKF මුහුණ දුන්නේය
ඵ් සමග ජාති මාමකත්වයෙන් පෙලුනු සිංහලයන්ද ඉන්දීය හමුදාව දිගටම ශ්‍රි ලංකාවේ රැඳී සිටීම ගැන විරුද්ධ වූහ
මේ නිසා ඉන්දියන් හමුදාව ආපසු ගෙන්වා ගන්නැයි ඉන්දි‍යාවෙන් ඉල්ලීමට ශ්‍රි ලංකාවට සිදු විය
ඔවුන් LTTE ය සමග රහස් ගිවිසුමකට බැඳුනා යැයි කියනු ලැබේ
ඵහි ප්‍රථිඵලයක් ලෙස සටන් විරාමයක් ඇති විය
LTTE ය හා IPKF අතර නිරන්තර ගැටුම් ඇති විය
සමහර වාර්තාවලට අනුව ශ්‍රී ලංකා රජය කැරලි කරුවන්ට ආයුධ සැපයීමෙන් පවා උදව් කරන ලද්දේ ඉන්දියන් හමුදාවන්ගේ ආපසු ගමන දැකීමේ අපේක්ෂාවෙනි
ඉන්දියා හමුදා භටයන්ට සිදු වූ හානි වැඩි විය
අර්බුදයට මැදි වූ දෙපාර්ශවයෙන්ම හමුදාව ආපසු කැඳවන ලෙස ඉන්දියාවට කරන ලද බලපැම වැඩි වූ නමුදු රජිව් ගාන්ධි ඵසේ කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කළේය
ඵහෙත් ඉන්දීය පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙන් රජිව් පරාද වීමෙන් පසු 1989 දෙසැම්බරයේදී නව අගමැති වී.පී.සිං IPKF ආපසු කැඳවන ලෙස නියෝග කළේය
1990 මාර්තු 24 වැනි දින ඔවුන්ගේ හමුදාව රැගත් අවසාන නැව ශ්‍රි ලංකාවෙන් පිට විය
ශ්‍රි ලංකාවේ IPKF රැඳී සිටි මාස 32ක කාළය තුළ ඉන්දියන් හමුදාවේ 1100 ක්ද ශ්‍රි ලංකාවේ 5000 කට වැඩි ප්‍රමාණයක්ද මිය ගියහ
ඵම යුද්ධය සඳහා ඉන්දීය රජය වැය කරන ලද මුදල රුපියල් බිලියන 20 ක් වූ බව ගණන් බලා තිබේ
org/wiki/Sri_Lankan_Civil_War#Indian_involvement
වාරි මාර්ග වැඩ

පුරාණතම ලිඛිත වාර්තාව වන මහාවංශයේ දැක්වෙන පරිදි මහා පරිමාණ වාරිමාර්ග ව්‍යාපාර පිළිබඳ තොරතුරුවල ඉතිහාසය ක්‍රි
4 වෙනි සියවස දක්වා දිව යයි
(බ්‍රෝහියර් 1934, පාකර් 1981) "අහසින් වැටෙන එක වැසි බිඳකුදු මනුෂ්‍ය ප්‍රජාවගේ යහපත පිණිස යෙදවීමෙන් තොරව මුහුදට ගලා යාමට ඉඩ නොදිය යුතුයි" යනුවෙන් පරාක්‍රමබාහු රජතුමා (1153 - 1186) වාරි මාර්ග ව්‍යාපෘතීන් නිර්මාණය කිරීමේ පරමාර්ථය දක්වා ඇත
චූලවංශය නම් පාලි භාෂාවෙන් රචිත පුරාණ වංශකථාවේ පරාක්‍රමබාහු ප්‍රාදේශීය පාලකයෙකු වශයෙන් බස්නාහිර පළාතේද පසුව ශ්‍රී ලංකාවේම පාලකයා ලෙසද කළ වාරි ව්‍යාපාරයන් පිළිබඳව එකින් එක වෙන වෙනම තොරතුරු දක්වා ඇත
ඔහු මහා පරිමාණයේ ජලාශ 163 ක්ද, කුඩා වැව් 2617 ක්ද, වාරි ඇල මාර්ග 3910 ක්ද ගල් වලින් කරන ලද 328 ක් වූ සොරොව්ද 168 සොරොව් බාධකද, අලුතෙන් නිම කළේය
නැතහොත් අලුත්වැඩියා කළේය
අලුත්වැඩියා කිරීම්වලට අමතරව ගංගා ඉවුරු හරහා කපොලු 1969 ක් ඉදි කළේය
ඔහු විසින් තනවන ලද ජලාශ අතරින් විශාලත්වය නිසාම පරාක්‍රම සමුද්‍රය යනුවෙන් නම් කරන ලද ජලාශයේ වපසරිය වර්ග කි
30 කි
වැව් බැම්ම කි
14 ක් දිගය
100 ක ප්‍රදේශයේ කුඹුරුවලට ඒ මගින් ජලය ලැබුනේය
ලංකාවේ ආණ්ඩුකාරවරයෙකුව සිටි ශ්‍රීමත් හෙන්රි වෝඩ්, බ්‍රෝහියර් ගේ (1934) සටහන් එකතුවක "පුරාතන මහා පරිමාණ වාරි කර්මාන්ත  විශාල ප්‍රමාණයක නටබුන් එකම ප්‍රදේශයක් තුළ විසිරී තිබෙන රටක් ලංකාවේ හැර ලෝකයේ වෙන කුමන ප්‍රදේශයක හෝ නැත" යනුවෙන් ප්‍රකාශ කර ඇත
මහා ජලාශ

ශ්‍රී ලංකාවේ ජලාශ
වෙනත් පුරාතන ශිෂ්ටාචාරවල අපට දකින්නට ලැබෙන වැව්වලට සහ ජල පරිභෝජනයට සහ විදුලි බලය ලබා ගැනීම පිණිස තනා තිබෙන ජලාශවලට වඩා වෙනස්ය
දේශීය වශයෙන් මේවා හඳුන්වනු ලබන්නේ වැව සහ  බහු වචනයෙන් වැව් වශයෙනි
එය පුරාතන සිංහලයින් විසින් ප්‍රයෝජනයට ගත් එක් ක්‍රමයක් හැඳින්විය යුතු  නිවැරදි වචනයක් විය යුතුය
org/wiki/Ancient_Constructions_of_Sri_Lanka#Irrigation_Works
නාන පොකුණු සඳහා පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ පෙන්විය හැකි එක් උදාහරණයක් නම් කුට්ටම් පොකුණයි
මෙය අනුරාධපුර යුගයේ ක්‍රි
ව.  569-571 පළමු වැනි අග්ගබෝධි රජු විසින් කරන ලද්දකි
මෙය සිංහලයන්ගේ  වාරි ඉංජිනේරු ශිල්පයේ ද, වාස්තු විද්‍යාත්මක ක්‍රමවල ද සුවිශේෂී අග්‍ර ඵලයක් ලෙස සළකනු ලැබේ
විශාලත්වය
පොකුණ පිහිටි උද්‍යානය සැළසුම් කර තිබෙන්නේ අඩි 18 ක් පමණ දිග බිම් තීරුවකිනි
විශාලතම පොකුණ දිග අඩි 132 ක් සහ පළල 51 කි
කුඩා පොකුණ අඩි 91 ක් සහ පළල 51 කි
ගැඹුර ලොකු සහ කුඩා දෙක්හි පිළිවෙලින් අඩි 18 ක් සහ 14 කි
ගොඩනැගීම

කුට්ටම් පොකුණුවල මතු පිට යටට, සහ පැතිවලට යොදා ඇත්තේ කැපූ ගල් පුවරුය
පොකුණු දෙකේම දෙපැත්තේ පියගැට පෙළවල් දකින්නට ඇත
ඒවා සමෘද්ධිය විදහා දක්වන පුන්කළස්වලින් සහ ලියවැල්වලින් අලංකෘතය
ඉවුරු සකස්කර තිබුනේ භික්ෂූන් වහන්සේලාට ඒවායේ හිඳගෙන කුමක් හෝ භාජනයක් ගෙන දිය නෑමට හැකි වනු පිණිසයි
පෙකුණට ජලය පැමිණියේ ද පිට වූයේ ද භූගත නල මාර්ගයක් මගිනි
පොකුණට ජලය ඇතුළු වන විට එය පෙරීමට උපක්‍රම යොදා තිබුණි
ආචාර්ය සෙනරත් පරණවිතානයන් මෙම පොකුණු යුගල සංරක්ෂණයට මහත් සේ වෙහෙස මහන්සි විය
මෙහිදී පොකුණ පතුලේ තිබී කුඩා මත්ස්‍යයින්, හක් ගෙඩියක්, කකුළුවෙක් සහ නාට්‍යාංගනාවකගේද පිළි රූ සොයා ගනු ලැබිණි
මේවාද බලන්න
 ඇත් පොකුණ

අනුරාධපුරය
අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක
යාපනය රාජධානිය (ආර්ය චක්‍රවර්ති රාජ්‍ය) යනු මධ්‍ය කාලීන යුගයේ, ඉන්දීය ආක්‍රමණිකයන් විසින් ලක්දිව (වර්ථමාන ශ්‍රී ලංකාවේ) යටත් කරගෙන තිබූ කෙටි කාලසීමාවන් තුල පැවති පාලනයයි
යාපනය රජ පරම්පරාව ආර්ය චක්‍රවර්තී පරපුර ලෙස හැඳින්වේ
මෙම පරපුරේ පාලකයන් 12 දෙනෙකු සිට ඇත
ආරම්භය

පාණ්ඩ්‍යය අධිරාජ්‍යය යටත් විජිතය
ඉන්දියාවේ කාලිංග දේශයෙන් පැමිනි මාඝගේ ලක්දිව ආක්‍රමණයෙන් එම දිවයිනේ උතුර පාණ්ඩ්‍යය අධිරාජ්‍යයේ යටත් විජිතයක් බවට පත්විිය
පැරණි සිංහල රජ සමයේ උත්තර දේශයේ (ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පෙදෙස්) ස්වාධීන රාජ්‍යයක් පැවතුණ බව  සමහර ඉතිහාසඥයන් විශ්වාස කරති
ප්‍රධාන ප්‍රවාහයේ ඉතිහාසඥයින් අතරින් කේ.එම්. ඩි
සිල්වා සහ කාර්තියෙසු ඉන්ද්‍රපාල වැන්නවුන් ප්‍රධාන වශයෙන්  පිලිගන්න කරුන නම් ආර්යචක්‍රවර්ති රාජ්‍ය ආරම්භ වුයේ  මාඝ නැමති ආක්‍රමනිකයාගෙන් පසුව බවයි.  මාඝ වර්තමාන ඉන්දියාවේ කාලිංග නම් ප්‍රදේශයෙන් පැමිණි අයෙකි
ඔහු එකල රජු වශයෙන් සිටි පරාක්‍රම පණ්ඩු රජු පහකොට ඔහුගේ සහචර සොල්දාදුවන් සහ කොල්ල කරුවන් සමග විනාශ කිරීම් මාලාවක් ආරම්භ කළහ
(මොවුහු වර්ථමාන ඉන්දියාවේ කේරළ සහ දමිළ ප්‍රදේශ වු කාලිංගයෙන් පැමිනි අයයි
)

1250 දී පමණ පාණ්ඩ්‍ය කප්පම් ගෙවු ප්‍රදේශ - පසුව ශ්‍රී ලංකාවේ යාපනය රාජධානිය යටතේ වු ප්‍රදේශය ඇතුලය
රජරට විනාශ කිරීමෙන් පසුව  ඔහු තම අගනුවර යාපනයට ගෙන ගියේය
අනතුරුව ඉන්දියාවේ වර්ථමාන තමිල් නාඩුවේ ‘තන්ජේර්’ චෝල අධිරාජ්‍යයට කප්පම් ගෙවු  යටත් රාජ්‍යයක් ලෙස තම රාජ්‍යය පත්වා ගෙන ගියේය
මෙම කාලයේදී (1247) මැලේ ජාතික අධිපතියෙකු මෙන්ම මුහුදු කොල්ලකරුවෙකු වු චන්ද්‍රබාහු නැමැත්තෙක් තාමු ලිංගයෙන් පැමිණ දේශපාලන වශයෙන් කැබලි වී තිබු දිවයින ආක්‍රමණය කළේය
දඹදෙණියේ 11 පරාක්‍රම බාහු රජුට (1236 – 70) මෙම ආක්‍රමණය ව්‍යවර්ථ කෙරීමට හැකි වුවද චන්ද්‍රභානු යාපනයට ගෙ‍‍ාස් (1255 දී පමණ) මාඝ ගෙන් කිරුළ ආරක්ෂා කර ගත්තේය
මෙම සිද්දිය දකුණු ඉන්දියාවේ පණ්ඩ්‍ය අධිරාජ්‍යයට මැදිහත් වීමට කරුණක් වු අතර චන්ද්‍රභානු 1258 දී පාණ්ඩ්‍යය අධිරාජ්‍යයට යටත් විය
දෙවැනි වරට දකුණු ප්‍රදේශය ආක්‍රමනය කිරීමට චන්ද්‍රභානු	 නැව් නැගුණු නමුදු එම අවසුථාවේදී පාණ්ඩ්‍යයන් නැවත වරක් සිංහල රජුගේ ආරක්ෂාව පිණිස පැමිණියහ
ඔව්හු 1262 දී චන්ද්‍රභානු මරා එම ආක්‍රමණ නිසා පාණ්ඩ්‍ය දුර්වල වු විට ආර්ය චක්රවර්තිගෙන් පසු බිහි වු රජවරු යාපනය ස්වාධීන රාජ්‍යයක් කරගත් අතර ශ්‍රී ලංකාවේ  ප්‍රාදේශීය බලවෙතකු බවටද පත් විය
ඉන්පසු යාපනයේ රජුන් වු සියලු රජවරු කාලිංඝ මාඝ වශයෙන් හදුනාගෙන ඇති කුලින් ‍ෙගයි චක්‍රවරිති නැමැත්තා‍ෙග් පැවත එන අය බව ඔවුන්ගේ පරම්පරා නම් ගැන ලේඛණ පවත්වා ගෙන යන ස්වාමි ඥාණප්‍රකාශණ සහ මුදලියාර් රාසනායගම් කියා සිටිති
පසු කාලීන සිදුවීම්

ස්වාධීන වීම
ක්‍රි
ව. 1323දී  දී පාණ්ඩ්‍යය අධිරාජ්‍යය කැබලි වු පසු ස්වාධීන රාජ්‍යයක් බවට පත්විය
පසු කළේක  අනෙකුත් ප්‍රාදේශීය රාජ්‍ය යටත්ව සිටියදී මෙම රාජ්‍ය 14 වන සියවසේ මුල සිට මැද භාගය දක්වා ශ්‍රී ලංකාවේ නැගි එන බලවතෙක් වී සිටියේය
කොට්ටේ රාජධානියේ කොටසක් වීම
කෙසේ නමුදු 1450 දී තරගකාරී කොට්ටේ රාජධානියට යටත් විය
දෙවන වර ස්වාධීන වීම
1467 දී එය නැවතත් නිදහස් විය
ඉන්පසු බලයට පත් වු පාලකයන් මුතු, ඇතුන්, වෙළදාම මෙන්ම ඉඩම් වල ආදායම් උපරිම තත්ත්වයකට ගෙන ඒමට කටයුතු කරමින් ආර්ථික තත්ත්වය තහවුරු කරගැනීමට කටයුතු කළහ
එකල ශ්‍රී ලංකාව තුල තිබුණු අනිත් රාජ්‍යයන් සමග සසදන  විට ඉතා අඩුවෙන් වැඩවසම් ක්‍රමය ක්‍රියාත්මක වුයේ මෙම රාජ්‍යය තුළයි
මෙම කාලය තුල ප්‍රාදේශිය වශයෙන් දෙමළ සාහිත්‍යයක් බිහිවුනු අතර භාෂා සංවර්ධන ආයතනයක් ද ඇතුලුව හින්දු කොවිල් ද ගොඩ නැගුණි
පෘතුගිසීන් ශ්‍රී ලංකාවේ කොටසක් වීම
1505 දී පෘතුගිසින් ලංකාවට පැමිණියහ
ඒ වන විට අධික ලාභ උපදවන ව්‍යාපාරයක් වු කුලුබඩු වෙලදාම පිලිබද ඒකාධිකාරය කෝට්ටේ රාජධානිය සතුව තිබුණු අතර පෘතුගිසින්ගේ පරමාර්ථය වුයේ එම අධිකාරය ඔවුන් සතුකර ගැනීමයි
එහෙයින් පෘතුගිසින්ගේ මුල්ම ආක්‍රමණ කොට්ටේ රාජධානියට එරෙහිව සිදුවිය
කොළඹ සිටි පෘතුගිසින්ගේ අවානය ය‍ාපනය දෙසටද යොමු විය
එයට හේතු කිහිපයක් රෝමන් කතෝලික මිෂනාරි ක්‍රියාකාරකම් වලට මැදිහත් වීම  එකක් (මෙය පෘතුගිසින්ගේ අභිප්‍රායන්ගෙන් එකකි) පෘතුගිසි විරෝධි කොට්ටේ රාජධානියේ සිටි සිතාවක ප්‍රධානින්ට උදවු කිරීම අනෙක් කරුණයි
කිසිදු වරායක් නොමැති මධ්‍ය කදුකරයේ පිහිටි කන්ද උඩරට රාජ්‍ය සේවා‍සහ භාණ්ඩ සපයන ස්ථානයක් ලෙස යාපනය රාජධානිය ක්‍රියාත්මක වූ අතර දකුණු ඉන්දියාවෙන් ලැබෙන යුද්ධ ආධාර ලබාගැනීමේ මධ්‍යස්ථානයක් ලෙසද ක්‍රියාත්මක විය
තවත් කාරණයක් නම් යුද්ධ උපාය මාර්ග වශයෙන් යාපනයේ වැදත්කම හේතු කොට ගෙන යාපනය රාජධානිය ලන්දේසි ආක්‍රමණ හමුදාවකට සුරක්ෂිත ස්ථානයක් විය හැකියයි යන  බියක්ද තිබුණි
1 වැනි සංකිලි රජු පෘතුගිසීන්ට පක්ෂව කටයුතු නොකළ අතර මන්නාරම් දුපතේ සිටි ‘පරවා කතෝලික’ පිරිස 600 – 700 ක් දෙනා ද සමුල ඝාතනය කළේය
මෙම කතෝලික පිරිස ඉන්දියාවෙන් මන්නාරමට ගෙන්වන  ලද්දේ ඉතා ලාභ දායක ව්‍යාපාරයක් වු මුතු කිමිදීමේ කටයුතු යාපනයේ රජවරුන්ගෙන් අත්පත් කර ගැනීමටයි
1505 දී පෘතුගිසීන් ශ්‍රී ලංකාවට පැමැණියහ
අභ්‍යන්තර සිංහල රාජ්‍යයන් දකුණු ඉන්දියාව හා සම්බන්ධ වුයේ පොක් සමුද්‍ර සන්දිය හරහාය
පොක් සමුද්‍ර සන්දිය යුද්ධ උපාය මාර්ගික වශයෙන් ඉතා වැදගත් ස්ථානයකි
ඒ තුල ලංකාව පිහිටා තිබීමෙන් දේශපාලනික අර්බුදයක් නිර්මාණය විය
බොහෝ රජවරු එකිනෙකා හා ගැටුණු අතර අවසානයේ පෘතුගිසීන් සමග සමාදානයෙන් කටයුතු කළහ
අවනත රාජ්‍ය යුගය
විසුරේ දොම් කොන්ස්තන්තිනෝද බ්රුගන්සාගේ  නායකත්වයෙන් 1560 දී කළ පළමු යුද්ධ චාරිකාවේදි රාජ්‍ය යටපත් කර ගැනීමට අපොහොසත් වු නමුදු මන්නාරම් දුපත උදුරා ගන්නා ලදී
සිද්ධිය පිලිබද විස්තර අපහැදිලි නමුත් 1582 වන විට යාපනයේ රජු ඇතුන් 10 දෙනකු හෝ ඒ වටිනාකමට සමා‍න මුදලක් කප්පම්  වශයෙන් ගෙවමින් සිටියේය
අන්ද්‍රේ ෆමාර්ඩෝද මෙන්ඩොන්සාගේ නායකත්වයෙන් 1591 දී කළ දෙවැනි යුද්ධ චාරිකාවේදි පුවිරාස සිංහම් රජ තනතුරෙහි පිහිටු වන ලදී
ඔහුගේ පුත‍ා වු එදිරිමාන්න කතෝලික මිෂනාරි වරුන් ඔවුන්ගේ කටයුතු කරගෙන යාමට නිදහස ලැබුණු අතර රජු විරුද්ද වුවත් නැතත් පෘතුගාලයට ඇතුන් යැවීමේ ඒකාධිකාරයද ලැබුණි
ඔහු 1 වෙනි විමළධර්ම සුරිය සහ සෙනරත් රජුන් යටතේ වු මහනුවර රාජ්‍යයට (1593 – 1635 කාලය තුල)  උදවු කළේ පෘතුගිසින්ට එරෙහිව  කටයුතු කිරීමට දකුණු ඉන්දියාවෙන් උදව් ලබා ගැනීමේ අදහස ඇතිවයි. කෙසේ වෙතත් ඔහු පෘතුගිසින් ඕනෑවට වඩා කුපිත කිරීමකින් තොරව රාජ්‍යයේ ස්වාධීනව තබාගැනීමට කටයුතු කළේය
අවසානය

අරාජික යුගය
1617 දී සිදුවු පරරාජසේකරම්ගේ මරණයෙන් පසු ඔහු විසින් රජකමට නම් කල තැනැත්තා මරාදමා අනියමින් රාජ්‍ය බලය ලබා ගත්තේ 11 වැනි සංකිලිය
ඔහුගේ රාජ්‍යත්වය පෘතුගිසීන් පිලි නොගත් බැවින් 11 සංකිලි තන්ජෝර් නායක් වෙතින් යුධ ආධාර ඉල්ලා සිටියේය
තවද මලබාර්ගි මුහුදු කොල්ල කරුවන්ට නෙදුන්තිවු හි කදවුරක් පාවිච්චි කිරීමට අවසර දුන්නේය
පෝක් සමුද්‍ර සන්දිය හරහා පෘතුගිසින්ගේ නැව් ගමනා ගමනයට එය තර්ජනයක් විය
1619 චලබාර් හි මුහුදු කොල්ලකරුවන් විසින් ව්‍යවර්ථ කරන ලදී
1617 දී යාපනය රාජ්‍යයට උරුම  කරුවෙකු නොවු 11 සංගිලි පෘතුගිසීන් හා ගැටුනේය
පෘතුගිසීන් ශ්‍රී ලංකාවේ කොටසක් වීම
සංගිලි පරාජය විය
එයින් පසු	එතෙක් එහි පැවති ස්වාධීනත්වය 1619 දී නිමාවට පත්විය
පිලිප් ද ඔලිවේජා විසින් කළ දෙවැනි ආක්‍රමණයට 5000 ක් වු බලසම්පන්න හමුදාවක් සහභාගි වුහ
ඔහු 11 වැනි සංකිල පරාජය කලේය
සංකිල සහ ඒ වන විට ඉතිරිව සිටි රාජකීය පවුලේ අනෙකුත් සාමාජිකයන් අල්ලා ගනු ලැබ ගෝවට ගෙන ගොස් එහිදි එල්ලා මරණු ලැබුහ
අල්ලා ගත් ඉතිරි පිරිසට දේවගැති වරු වීමට බල කරන ලදී
බොහෝ දෙනා ඊට එකග වුහ
මේ නිසා යාපනය රාජ්‍යයට තවදුරටත් උරුමක් කාරයෙකු ඉතිරි නොවීය
රජ පෙළපත විරුදාවලී කීපයකට හිමිකම් කීවේය
ඒවා නම් 
සේතුකාවලන් - (තේරුම - රාමේශ්වරම් කෝවිලේ ආරක්ෂක භාරකාර )
සින්ගයි අරියන් - (සින්ගයි නගර් නමැති නගරයෙන් නල්ලුර් අගනුවරට වෙනත් යමකි
)
ගංගෙයි නාදන් - (ගංගා පෙළපත හෝ ගංගා නම් නදී ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයේ සමුබවය වු බවට)

යනාදී ඒවා වේ
දේශපාලනමය  වශයෙන් මෙය 13,14 ශත වර්ෂ වලදී කප්පම් ගෙවු ප්‍රදේශයේ රාජ්‍යයන් කීපයක් සහිත ව්‍යාප්ත බලයෙන් යුත් එකක් විය
කෙසේ වෙතත් එය දකුණු ඉන්දීයාවේ විජය නගර් අධිරාජ්‍යය සහ කොට්ටේ රාජ්‍යය සමග එක පිට ගැටුම් ඇති කර ගත්තේය
මෙහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් විජය නගර්  අධිරාජ්‍යයට මෙන්ම 1450 – 1467 දක්වා කාලය තුල කෝට්ටේ රාජ්‍යයටද යටත් දාසයෙකු ලෙස කටයුතු කිරීමට එම රාජ්‍යයට සිදු විය
කෝට්ටේ රාජ්‍යය සහ විජය නගර් අධිරාජ්‍යයේ බලය පිරිහීමෙන් පසු මෙම රාජ්‍යය නැවතත් ප්‍රතිෂ්ඨාපනය විය
එය දකුණු ඉන්දියාවේ තර්ජෝන් රාජ්‍ය සමගද මහනුවර රාජ්‍යය සහ කොට්ටේ රාජ්‍යයෙන් බෙදුණු කොටස් සමගද සමීප සබදතා ගොඩ නගා ගත්තේය
මෙම කාලය තුල හින්දු කෝවිල් තැනුනු අතර දෙමළ සහ සංස්කෘත සාහිත්‍යයෙන්ද පිබිදීමක් ඇතිවිය
ප්‍රතිඵලය
ඉතිරි අවුරුදු 40 පුරා පෘතුගිසි පාලනයට එරෙහිව කැරැළි 3 ක් ඇතිවිය
මෙයින් දෙකක් මෙහෙය වන ලද්දේ මිගහපුල්ලේ අරෙච්චි විසිනි
අනික යාපනයේ කොටුව ලන්දේසින් විසින් අල්ලා ගන්නා තෙක් උඩරට 1 සෙනරත් රජු විසිනි
මෙම කාලය තුල පෘතුගිසිහු විසින් සෑම කොවිලක්ම පාහේ විනාශ කරන ලදහ
යානය රාජධානියේ තිබුණු ශාස්ත්‍රීය පොත් පත් පිලිබද භාණ්ඩාගාරයක් වැනි වු  සරස්වතී මහල් පුස්ථකාලයද විනාශ කළහ
අධික බදු පැනවීම නිසා මහජනයා බොහෝ දෙනෙක් ඉන්දියාවේ රාමනාදන් පුරය වෙතද දකුණු වන්නි ප්‍රදේශයටද සංක්‍රමණය වුහ
විදේශ වෙළද කටයුතු අඩපණ විය
ඉන්දියාවේ රාජ්‍යයන් කීපයක් සමග වෙස් ලුණු ලබා ගෙන ලස්බන් වෙත යැවීම පිනිස යාපනයේ ප්‍රධාන අපනයනය වු 
අලි ඇතුන් හුවමාරු කරගන්නා ලදී
වෙළද කටයුතු පහත වැටීම නිසා අත්‍යවශ්‍ය ආනයනයන් සදහා ගෙවීම් අසිරු වු හෙයින් ආනයන කටයුතු නතර කෙරිනි
පෘතුගිසි ඉතිහාසඥයකු වු ෆර්නාඩ් ද ක්වේරෝස් කියන්නේ පෘතුගිසි යටත් විජිත පාලන සමය තුල යාපනයේ ජනතාව අන්ත අසරණ භාවයට පත්වු බවයි. 

යාපනයේ රජ පවුලේ නැති කිරීමට (රාජ්‍යයට උරුමක් කාරයින් නැති කිරීමට) පෘතුගිසින් උත්සාහ කළ නමුත් එම රාජකීය පවුල් වලින් පැවත එන්නේ ය කියනු ලබන ශ්‍රී ලංකා දෙමළ සම්භවයක් ඇති පවුල් බොහෝ ගණනක් ඉතිරිව සිටිති
ආගම්
 
ලංකාවේ ශිව දෙවියන් ඇදහීම පිළිබඳ ඉතිහාසය ඉන්දියාවෙන් පැමිණි පදිංචිකරුවන්ගේ මුල් යුගය දක්වා අඛණ්ඩව පවතී
බුද්ධාගමේ ඇදහිලි පුද පූජා සිරිත් තුළ හින්දු ඇදහිලි ද පෘථුල ලෙස අඩංගු වී ඇත
දිවයිනේ චෝල පාලනය පැවති 9 සහ 10 සියවස්වල හින්දු ආගමට දිවයිනේ නිල ආගමේ තත්වයක් ලැබී තිබුණි
චෝලවරුන්ගේ පාලනයෙන් පසු පැමිණි කාලිංග මාඝ හින්දු ආගමේ පුණර්ජීවනය සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කළ තැනැත්තෙක් ලෙසට සමකාලීන දේශීය ලියවිලිවල සඳහන් වේ
රාමේශ්වරම්හි රාමනාදස්වරම් කෝවිල -  ආර්යචක්රහවර්තී රජවරු ගණනාවක් රාමේශ්වරම් අවට කෝවිල් පවත්වාගෙන යාමට උදව් කර ඇත
යාපනය රාජධානිය පැවති කාලයේ රාජ්යර ආගම ලෙස ශිව ආගමට විශේෂ වරප්රකසාද හිමි විය
ඉන්දියානු හින්දු ආගමේ වැදගත් පූජනීය ස්ථානයක් වූ රාමේශ්වරම් කෝවිලට තම රජ පරපුරේ මුතුන් මිත්තන් දැක් වූ අනුග්රදහය නිසා ආර්යචක්රසවර්තී රජවරුන්ද ශිව ලබ්ධිකයින් වශයෙන් තමන්ගෙන් එම කෝවිලට ඉටු විය යුතු යුතුකම් ගැන මනා අවධානයකින් සිටියහ
සටහන් වී ඇති පරිදි රජවරුන්ට ලැබී ඇති නම්බුනාමවලින් එකක් වන්නේ 'සේතුකාවලන්' යනුයි
එහි තේරුම 'සේතු' හි ආරක්ෂකයා යන්නයි
'සේතු' යනු රාමේශ්වරම් හැඳින්වෙන තවත් නමකි
රජපරපුරේ ලකුණක් ලෙස ඔවුන්ගේ කාසිවල සහ ලේඛණවලද 'සේතු' යන්න පාවිච්චි කර තිබේ
කෝට්ටේ රාජධානිය වෙනුවෙන් යාපනය පාලනය කළ (සෙම්බපෙරුමාල් නමින්ද හැඳින්වෙන) සපුමල් කුමරු, නල්ලූර් කන්දසාමි කෝවිල ප්ර තිසංස්කරණය කිරීම හෝ එය ගොඩනැංවීම කළ පුද්ගලයා වශයෙන් ගෞරවයට පාත්රනවේ
සත්තනාතර් කෝවිල, වෛකුන්ත පිල්ලේයාර් කෝවිල, සහ වීරකාලි අම්මාන් කෝවිල ආදී කෝවිල් ඉදිකිරීම් සම්බන්ධයෙන් සින්ගෙයි පරරාජසේකරම් ද සම්මානයට බඳුන් වේ
ඔහු යමුනෙරි නමින් පොකුණක් තනවා ඉන්දියාවේ ජනතාව පූජනීය ලෙස සලකන යමුනා නදියෙහි ජලයෙන් එය පිරවූයේය
ප්රාධාන කෝවිල් සාමාන්ය යෙන් නඩත්තු කරන ලද්දේ රජු විසිනි
එහි සේවය කරන්නන්ට රාජ්යි භාණ්ඩාගාරයෙන් වැටුප් ගෙවණු ලැබීය
මෙම සිරිත ඉන්දියාවේ හෝ ශ්රීප ලංකාවේ සෙසු පළාත්වල ක්රිරයාත්මක නොවූවකි
මේ කියන පූජ්ය ස්ථාන ස්වාධීන පැවැත්මක් ඇති ඉඩ කඩම් හා සම්බන්ධ ආදයම් මාර්ග තිබුණු ආයතන විය
බොහෝ දෙනාගේ ප්රුධාන දෙවි වූයේ ශිවයි. ලිංගම් නොහොත් ශිව ලිංගය ශිවගේ විශ්ව සළකුණයි
පූජ්යධ ස්ථානවලදී එයට වැඳුම් පිදුම් කෙරෙන්නේය
දේව මණ්ඩලයේ සිටින අනෙක් හින්දු දෙවි දේවතාවියන් වන මුරුගන්, පිල්ලේයාර් සහ කාලිට ද වැඳුම් පිදුම් කරනු ලැබේ
දකුණේ සිංහලයින් විසින්ද කන්නගි දේවියට මහත් ලෙස ගරු සරු දක්වති
ඒ සමගම ගම් මට්ටමින් දෙවිවරු ඇදහීමද ජනප්රිේය ලක්ෂණයකි
යක්ෂ භූතාදීන් සහ යන්ත්ර
මන්ත්රම පිළිබඳ විශ්වාසයද දකුණු ආසියාවේ සෙසු පෙදෙස්වල මෙන් පැවතුණේය
රාජධානිය තුළ බොහෝ ප්ර මාණයක් හින්දු කෝවිල් තිබුණි
කලාපය පුරා විසිරී තිබුණු සියගණනක් තවත් කෝවිල් සමග ඓතිහාසික වැදගත් කමෙන් යුක්ත ත්රී
කුණාමලයේ කොනේශ්වරම්, මන්නාරමේ කේතිස්තරම් කෝවිල, කීරමලේ නගුලේශ්වරම් කෝවිල වැනි කෝවිල්ද තිබුණි
පුද පූජා කටයුතු සහ උත්සව ආදි‍ෙය් සුළු වෙනස්කම් හැරුණු විට වර්තමාන දකුණු ඉන්දියාවේ කෙරෙන ඒවා හා සමානය
ශිව පූජකවරුන්ගේ දෙමළ ආගමික ගීතිකා වන්දනාමාන කිරීමේදී යොදා ගනු ලැබේ
අප්රේකල් මාසයේ මැද යෙදෙන හින්දු අළුත් අවුරුද්ද උත්සවශ්රීේයෙන් සමරණු ලබන අතර නවරාත්රී , දීපවාලී, ශිවරාත්රීක සහ තෛපොංගල් ආදී උත්සව ද, විවාහ මරණ සහ වැඩිවියට පත්වීම පිළිබඳ උත්සව ද එදිනෙදා ජීවිතයේ අංගයන් විය
සාහිත්‍යය
රජ පෙළපත්වල රජවරු සාහිත්යභය කටයුතුවලට සහ අධ්යාතපනයට අනුග්රිහය දැක්වූහ
කෝවිල්වල තිබුණු පාඨශාලාවලින් සහ සාම්ප්රතදායික (තින්නෛ පල්ලිකූඩම් යනුවෙන් දෙමළෙන් හැඳින්වෙන) ගුරුකුලම් ආයතනවලින් දෙමළ හා සංස්කෘත භාෂා සහ ආගම් පිළිබඳ මූලික දැනුම සමාජයේ ඉහළ පන්ති සඳහා බෙදා දෙන ලදී
ජයවීර සිංගයිඅරියන්ගේ පාලන කාලය තුල වෛද්යි විද්යාහව ගැන කෘතියක් ද (සේගරාජසේකරම්) ජ්යොමතිෂය ගැන ද (සේගරාජසේකර මාලෙයි) සහ ගණිතය ගැන ද (ගණකාධිකාරම්) වැනි කෘතීන් කරිවයියා විසින් කරනු ලැබීය
ගුණවීර සිංගයි අරියන්ගේ පාලන සමයේදී වෛද්යණ විද්යා)ව ගැන 'පරරාජසේකරම්' නැමැති කෘතියක් නිම කරන ලදී
සින්ගයි පරරාසසේකරම්ගේ කාලයේදී දෙමළ භාෂාව ව්යාීප්ත කිරීම සඳහා පුරාණ දෙමළ සංගම් ආකෘතිය අනුව අධ්යාිපන ආයතනයක් නල්ලූර්හිදී ආරම්භ කරන ලදී
මෙම ආයතනයෙන් පුරාණ දෙමළ කෘතිවල අත්පිටපත් එකතු කර සංරක්ෂණය කිරීම වැනි ඉතා වැදගත් කාර්යයක් ඉටු විය
එම කෘතීන් සරස්වතී මහල් නම් වූ පුස්තකාලයක තැන්පත් කරන ලදී
සිංගයි පරරාසසේකරම්ගේ ඥාති සහෝදරයා වූ අරසකේසරී සංස්කෘත සම්භාව්යත ග්රීන්ථයක් වූ රඝුවංශය දෙමළට පරිවර්තනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් ගෞරවයට පාත්ර  වේ
යුරෝපීය යටත් විජිත වාදීන් පැමිණීමට පෙර සංග්ර හ කොට සකස් කරන ලද අනෙකුත් ඓතිහාසික වැදගත්කමක් ඇති ශාස්ත්රී ය කෘතීන් අතරින් වෛයපුරි අයියර් විසින් ලියන ලද “වයියපවල්” නම් කෘතිය ඉතා ප්රෘසිද්ධ එකකි
ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය

13 වැනි ශත වර්ෂය වන විට ශ්රී් ලංකාවේ පැවති මහා කලා ශිල්ප හා වාස්තු විද්යාිත්මක ක්ර මවල සමෘද්ධිමත් යුගයේ පිරිහීමක් දක්නට ලැබුණු නමුත් කාලයෙන් කාලයට එකී ශිල්ප කෙරෙහි දකුණු ඉන්දීය බලපෑම් එල්ල වෙමින් තිබිණ
ඉන්දීය සම්භවය සහිත දෙමළ ජනයා විසින් 10 වෙනි සියවසේ සිට සාදන ලද කෝවිල්, විජයනගර් යුගයේ මදුරෙයි සම්ප්රකදායට අයත් විය
මධුරෙයි සම්ප්රටදායෙහි කැපී පෙනෙන ලක්ෂණයක් වූයේ ඉතා අලංකාර වූත් අඹන ලද රූප විශාල ප්ර මාණයක් සහිත කුලුණ හෙවත් 'ගෝපුරම්' නමැති අංගයයි
කෝවිලට ඇතුලු වන දොරටුවට ඉහළින් මෙය එක්කර තිබුණි
යාපනය රාජ්යණය තුල තිබූ එකී සම්ප්රඅදායේ ඉතා වැදගත් ආගමික ගොඩනැගිලි කිසිවක් පෘතුගීසීන් විසින් කරන ලද විනාශයේදී ඉතිරි නොවුනි
නල්ලූර් නමැති අග නගරය ගොඩ නගන ලද්දේ දොරටු සහිත පිවිසුම් ස්ථාන හතරකින් යුතුවයි. පිවිසුම් දොරටු හතර කෝවිල් හතරකින්ද ප්රුධාන පාරවල් දෙකකින් ද යුක්ත විය
නැවත ගොඩ නගා තිබෙන දැනට පවතින කෝවිල් ඒවායේ මුල් පිහිටීම සමග නොගැලපේ
මුල් ස්ථානවල තිබෙන්නේ පෘතුගීසීන් විසින් ඉදි කරන ලද දේවස්ථානයි
නගරය මධ්ය යේ 'මුදිරෛ සන්තයි' නොහොත් වෙළඳ පොළ විය
එය වට කොට හතරැස් ආරක්ෂක කොටුවක් විය
රජවරුන් සඳහාද පූජකයින්, සෙබලුන්, සහ වෙනත් සේවා සපයන්නන් සඳහා උසස් තත්වයේ ගොඩනැගිලි තිබුණි
උස් පවුරුවලින් යුත් පැරණි නල්ලූර් කෝවිල ක්රිරයාත්මක වූයේ ආරක්ෂිත කොටුවක් වශයෙනි
පොදුවේ ගත් කළ නගරය නිර්මාණය කර තිබුණේ හින්දු සම්ප්රකදායයන්ට අනුව සාම්ප්රකදායික කෝවිල් නගරයක් ලෙසිනි