Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
කාල් හවුලන්ඩ් "පෙලබවීම" මුල් කොට ගනිමින් පර්යේෂණ අඛණ්ඩව පවත්වන ලදි
පෙලබවීම පුද්ගලයකුගේ මනස විෂයෙහි සෘජුව බලපානු ලබන්නකි
එමගින් පුද්ගලයකුගේ ආකල්ප වෙනස් කිරීම විශයෙහි සෘජු බලපෑමක් කල හැකිය
ග්‍රාහකයාගේ පාර්ශවය කෙරෙහි බලපෑම් කිරීම සදහා එමගින් ඒකපාර්ශවීය උත්සාහයක් පිලිමිබු වේ
පුද්ගලාන්තර සන්නිවේදනයේදී පෙලබවීම සම්බන්දව ඉදිරියට හා පසු පසට අඛණ්ඩව සිදුවන අන්තර් ක්‍රියාවලියක් දැකගත හැකිය
මෙම පෙලබවීම පිලිබද ක්‍රියාවලියට අදාලව ඔහුට පර්යේෂණ ඔස්සේ නව දිශානතීන් හදුන්වා දීමට හැකියාව ලැබිණි
එහිදී ග්‍රාහක පිරිස කෙරෙහි "විශ්වසනීයත්වය" තහවුරු කරගත් සන්නිවේදකයකුට විශ්වසනීයත්වය තහවුරු නොකල සන්නිවේදකයකුට වඩා හොදින් සන්නිවේදන කාර්යයේ නියැලෙන්නේද
සන්නිවේදකයකු ග්‍රාහකයන්ගේ විශ්වසනීයත්වයට පත් වීම සදහා බලපානු ලබන හේතු මොනවාද
සන්නිවේදකයා පිලිබදව වැරදි ආකල්ප ඇති නොවනු පිනිස ග්‍රාහක සමූහයාට "ප්‍රතිශක්තිය" ලබා දිය හැකිද
භිය ඇති කරන ආයාචනා සහ භාවමය ආයාචනා කෙතරම් දුරට සාර්ථකද
ආදිය පිලිබදව හා කෙනෙකුගේ ආකල්ප වෙනස් කිරීමේ කටයුත්තේදී ඔහු හෝ ඇය ජීවත්වන පරිසරය හෙවත් පුද්ගල කණ්ඩායම් මගින් කවර ආකාරයේ බලපෑමක් කොපමණ ප්‍රමාණයකින් සිදු කරන්නේද ආදී සන්නිවේදනය හා සෘජුව බලපානු ලබන කරුණු කෙරෙහි අධ්‍යයන සිදු කල ඔහුට ඒ සදහා වඩා සාර්ථක පිලිතුරු ඉදිරිපත් කිරීමට හැකි විය
එසේම හවුලන්ඩ් ඇතුලු ඔහුගේ සමගාමී විද්වත් පිරිස විසින් "පෙලබවිය හැකි බව" පිලිබදවද පර්යේෂණ කිරීමට යොමු විය
එහිදී කරුණු ඉදිරිපත් කිරීමේ පිලිවෙල සම්බන්ධවද , කෙනෙකුගේ ආකල්ප වෙනස් කිරීමේදීද එක් ආකල්පයක එක් කොටසක් වෙනස් කිරීමෙන් එම වෙනස් කිරීම තුල පවතින සමස්ත ආකල්ප සමූහය කුමන ආකාරයට බලපවත්වන්නේද ආදිය පිලිබදව ඔවුහු පර්යේෂණ සිදු කරන ලදි
දෙවන ලෝක යුද්ධයේදී ඇමරිකන් හමුදාව සදහා මිලියන 15 ක පිරිසක් අලුතින් බදවාගත් අතර ඉන් පසුව ඇමරිකානු යුධ දෙපාර්තමේන්තුව සතු මීලග අභියෝගය බවට පත්වූයේ ඔවුන් පුහුණු කරන්නේ කෙසේද
යන්න පිලිබදවය
එහිදී නව පිරිසට යුද්ධය පිලිබද යම් වැටහීමක් ලබා දීමට කැපරා විසින් චිත්‍රපට කිහිපයක් නිපදවූ අතර ඒවා "     " නමින් ඔවුන්ට පෙන්වන ලදි
මෙහිදී හවුලන්ඩ් ඇතුලු පිරිස විසින් මෙම චිත්‍රපටවල බලපෑම පිලිබද නිගමනය සදහා නොයෙක් ආකාරයේ ක්ෂේත්‍ර සමීක්ෂණ සිදු කරන්නට පෙලබුණි
අවසානයේදී ඔවුන් එලබුනු නිගමනය පහත පරිදි වේ
එම චිත්‍රපට තුලින් දෙවන ලෝක යුද්ධය පිලිබද දැනුම  සොල්දාදුවන් තුල වර්ධනය විය
ආකල්ප වෙනස් වී ඇත්තේ දැනුම වෙනස් වූ ආකාරයට වඩා අවම ප්‍රමාණයකින් බව.

සන්නිවේදන මූලාශ්‍රයෙහි විශ්වසනීයත්වය පදනම් කොට ගනිමින් හවුලන්ඩ්, ජානීස්, සහ කෙලී එක්ව ඉතා ප්‍රසිද්ධ පර්යේෂණාගාර සම්පරීක්ෂණ්යක්ද සිදු කර තිබේ
එහිදී සන්නිවේදන මූලාශ්‍රයේ විශ්වසනීයත්වය යන කරුණ පමනක් සැලකිල්ලට ගනිමින් එය සිදුකර තිබේ
එහිදී ජනමාධ්‍ය මගින් ප්‍රකාශ කරන්නාවූ සංදේශ ප්‍රතිග්‍රහනය කරන්නාවූ ආකාරය විමර්ශනය සිදු විය
මෙම පර්යේෂණය සදහා කණ්ඩායම් දෙකකට සන්නිවේදන සංදේශ වෙන වෙනම ඉදිරිපත් කරන ලදි
එසේම එම සංදේශවල විෂය ක්ෂේත්‍රද එකිනෙකට වෙනස් ආකාරයට යොදා ගන්නා ලදි
මූලය පිලිබද විස්තරද සංදේශය අවසානයේ සදහන් කරන ලදි
සංදේශය පැමිණි මූලය පිලිබද ඉහල විශ්වාසයක් ඇති බව එක් කණ්ඩායමකට ප්‍රකාශ කල අතර අනෙක් කණ්ඩායමට සංදේශය පැමිණි මූලය  පිලිබදව එතරම් විශ්වාසයක් නැති බව ප්‍රකාශ කරන ලදි
ප්‍රතිචාරකයන්ගේ අදහස් එම සංදේශ බෙදා හැරීමට පෙර පසු හා මාසයකට පසු ප්‍රශ්න කිරීම් මගින් ලබා ගන්නට ඔවුන් කටයුතු කරන ලදි
මෙම පර්යේෂණය අවසානයේදී ඔවුන්ට ග්‍රාහක ප්‍රතිචාර අධ්‍යනයෙන් පහත නිගමන වලට එලබීමට හැකි විය
මූලය පිලිබද ඉහල විශ්වසනීයත්වයක් ඇති සංදේශ නිසා ග්‍රාහකයන් තුල විශාල ආකල්ප වෙනසක් ඇති වී ඇති බව හා
 මූලය පිලිබද විශ්වසනීයත්වය අඩු සංදේශ නිසා  ග්‍රාහකයන් තුල අවම ආකල්ප වෙනසක් ඇති වී ඇති බව

නමුත් මාසයකට පසුව යලිත් ග්‍රාහක ප්‍රතිචාර විමසීමේදී ඉහත පරස්පරතාව නැති වී තිබිණි
සම්පරීක්ෂණ ප්‍රථිඵල විශ්ලේෂණය කල හවුලන්ඩ් ඇතුලු පිරිස සන්නිවේදන මූලයෙහි බලපෑම සන්නිවේදනය සිදු වන අවස්තාවේ උපරිම වන බවත් ඉන් පසුව කාලයක් ගත වන විට එය නැති වී යන බවත් සොයා ගන්නා ලදි
හවුලන්ඩ් ඇතුලු පිරිස විසින් සිදු කරන ලද මෙම පර්යේෂණය පෙලබවීම මුල් කොට සිදු කරන පර්යේෂණ සදහා අවශ්‍යය ආකෘතියක් හා පර්යේෂණ සැලසුමක් සම්පාදනය වීම සිදු විය
එසේම මෙම පර්යේෂණය සන්නිවේදන අධ්‍යයන ක්ෂේත්‍රයෙහි ඉදිරි ප්‍රගමනය විශයෙහි විශාල පි‍ටුබලයක් විය
හවුලන්ඩ්ගේ මෙම අගනා පර්යේෂණ නිසාම ඇමරිකානු මනෝ විද්‍යා සංගමය ඔහුට 1957 දී එම සංගමයෙන් පිරිනමන උසස්ම සම්මානය පිරිනමන ලදි
එසේම 1957 දී ෆෝච් පදනම මගින් පර්යේෂණ සදහා කොන්දේසි විරහිත මුදල් ප්‍රධානයන් ලැබූ සම්භාව්‍ය ඇමරිකානු විද්වතුන් 87 දෙනා අතරට හවුලන්ඩ්ද එක් වී තිබුණි
1954දී මැද පෙරදිග රටවල්වල සමාජ මනෝ විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන සිදු කිරීමද එම රටවල සමාජ පර්යේෂකයින් පුහුණු කිරීමද ඔහු විසින් සිදු කරන ලදි
1946 සිට 1961 දක්වා යේල් විශ්ව විද්‍යාලයේදී සිදු වූ හවුලන්ඩ්ගේ පශ්චාත් යුධ පර්යේෂණ අගයමින් විල්බර් ශ්‍රාම් කියා ඇත්තේ මෙම ක්ෂේත්‍රයට තනි පුද්ගලයකුගෙන් ඉ‍ටු වූ ඉහලම දායකත්වය එය බවයි.

හවුලන්ඩ් විසින් සිදු කරන ලද පර්යේෂණ අතර "පෙළබවීම්" පිලිබද පර්යේෂණ සෘජුව සන්නිවේදනය හා සම්බන්ධ පර්යේෂණ වේ
ඒ සදහා හවුලන්ඩ් යොමු කිරීමට බලපෑමක් කල මූලශ්‍ර කිහිපයක් ගැනද සදහන් වේ
එනම් හවුලන්ඩ් ෆ්‍රොයිඩියානු සංකල්පගත කිරීම් මගින් බලපෑමක් ලැබුවේය
ඒ ක්ලාක් හල්ගේ ඉගෙනීම පිලිබද සිද්ධාන්තය හරහාය
ඉගෙනීම පිලිබද හවුලන්ඩ්ගේ ක්‍රමවේදාත්මක පසුබිම මෙන්ම චර්යාමය ප්‍රවේශය හා චර්යාමය වෙනස ආදී ක්ෂේත්‍ර කෙරෙහි ක්ලාක් හල්ගේ ආභාෂය වෙසෙසින් ලබා ඇතිබව පෙනේ
එපමනක්ද නොව කර්ට් ලෙවින්ගේ ක්ෂේත්‍ර න්‍යාය මෙන්ම කණ්ඩායම් මනෝ විද්‍යා අධ්‍යයනද හවුලන්ඩ්ගේ පර්යේෂණ විෂයෙහි යම් බලපෑමක් සිදු කර තිබේ
1961 අප්‍රියෙල් මස 16 වන දින ඇමරිකාවේ කනෙක්ටිකට් නුවර ස්වකීය නිවසේදී හවුලන්ඩ් මෙලොවින් සමුගන්නා විට ඔහුගේ වයස අවුරුදු 48කි
මෙසේ ඔහුගේ ජීවිත කාලය කෙටි වුවද ඔහු විසින් සන්නිවේදන අධ්‍යයන හා අනෙකුත් සමාජ ශාස්ත්‍ර විෂයෙහි ගොඩ නගන ලද නව පදනම තුලින් විශේෂයෙන්ම සන්නිවේදන අධ්‍යයන ක්ෂේත්‍රය තුල පිබිදීමක් ඇති විය
මෙම නිසා ඔහු සන්නිවේදන අධ්‍යයන ක්ෂේත්‍රය තුල ඉතා සුවිශේෂී චරිතයක් ලෙස හදුනා ගත හැකිය
සන්නිවේදන අධ්‍යයනයෙහි න්‍යායාත්මක අභිවර්ධනය 

කවර විෂය ක්ෂේත්‍රයකට වුවද සිද්ධාන්ත අත්‍යාවශ්‍ය වේ
සිද්ධාන්ත යනු සමාජ ශාස්ත්‍රවල අත්‍යාවශ්‍යය සංචරකයකි
සිද්ධාන්ත ගොඩ නැගීමට නම් ක්‍රමවත් අධ්‍යයනයක් අත්‍යාවශ්‍ය වේ
එනම් සිද්ධාන්ත ගොඩ නැගෙන්නේ අඛණ්ඩ පර්යේෂණ කිරීම තුලිනි
සිද්ධාන්ත හා ගැටලු හදුනා ගැනීමට න්‍යායන් අවශ්‍යය වේ
එසේම සිද්ධාන්ත හා පර්යේෂණ අතර මනා සබදතාවක්ද පවතී
කිසියම් සංසිද්ධියක් පිලිබද සංකල්පිත විවරනයක් නිර්මානය කිරීම සිද්ධාන්ත මගින් සිදු වේ
මහාචාර්ය ෆෙඩ්කර්ලි විසින්  සිද්ධාන්තයක් පිලිබදව පහත නිර්වචනය ඉදිරිපත් කර තිබේ
" අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් එකිනෙකා සම්බන්ධ වන සංකල්ප, අර්ථකතන ඉතාම විධිමත් ලෙස ක්‍රමානුකූලව යොදා ගන්නා ප්‍රස්තුතය හා සංසිද්ධිය පැහැදිලි කිරීම සිද්ධාන්තයක තිබිය යුතුය
සිද්ධාන්ත යනු කිසියම් ආකාරයක සංකල්පිත අර්ථකතනයකි
නමුත් එය වර්ධනය වූ තත්වයකි
"

මේ අනුව සිද්ධාන්ත යනු සමාජ ශාස්ත්‍ර විෂයක ඉදිරි ප්‍රගමනය විෂයෙහි පදනම සකසන්නාවූ වැදගත් සංචරකයක් ලෙස හදුනා ගත හැකිය
මේ අනුව  සමාජ ශාස්ත්‍ර විෂයක් ලෙස සන්නිවේදන අධ්‍යයන නම් නව විශය ක්ෂේත්‍රය පිලිබද විමසීමේදී එහි න්‍යායාත්මක අභිවර්ධනය පිලිබද විමර්ශනය අතිශයින් වැදගත් වේ
සන්නිවේදන අධ්‍යයන ක්ෂේත්‍රය න්‍යායත්මකව අභිවර්ධනය වූ ආකාරය පිලිබද මූලික අවස්ථාව මීට ඉහත මාතෘකාවේදීද යම් ප්‍රමාණයකට සාකච්ඡාවට ලක් කෙලෙමු
මෙහිදී එය තව දුරටත් පැහැදිලි කිරීම සිදු කරනු ලබයි
සන්නිවේදන අධ්‍යයනය න්‍යායාත්මක අභිවර්ධනය පිලිබද විමර්ශනයේදී පහත න්‍යායන් ගොඩ නැගීම තුලින් එහි න්‍යායාත්මක අභිවර්ධනය සිදු විය
මැජික් බුලට් සිද්ධාන්තය
 පරි‍තෝෂණය සම්බන්ධ සිද්ධාන්තය
 පුද්ගල විභන්‍යතා සිද්ධාන්තය
 පුද්ගල බලපෑම පිලිබද සිද්ධාන්තය
 සන්නිවෙදනයේ දෙපියවර ගලනය පිලිබද සිද්ධාන්තය
 සන්නිවෙදනයේ බහුපියවර ගලනය පිලිබද සිද්ධාන්තය
 ප්‍රචාරණය
 Cultivation theory
 සන්නිවේදනයේ ප්‍රතීයමානක සිද්ධාන්තය
 සමාජ ඉගෙනුම් සිද්ධාන්තය
 ප්‍රජානන විෂමත්ව සිද්ධාන්තය යනු ඉන් කිහිපයකි
සන්නිවේදන සිද්ධාන්ත අරභයා වූ පුරෝගාමී පර්යේෂණයක් ලෙස සන්නිවේදන අධ්‍යයන ඉතිහාසයෙහි සම්භාවනාවට පාත්‍ර වී ඇති මූලික පර්යේෂණය වන්නේ  හැරල්ඩ් ලැස්වෙල් විසින් සිය ආචාර්ය උපාධි නිබන්ධනය සදහා කල ප්‍රචාරනය පිලිබද පර්යේෂණයයි
ප්‍රචාරණය යනු විවිධ මාධ්‍ය නියොජන [ වාචික, ලිඛිත, පින්තූර, චිත්‍ර හා සංගීත] ආදී විවිධ කලා මාධ්‍ය උපයෝගී කොට ගනිමින් ඒ උපයෝගීතාව මත පදනම්ව මානව ක්‍රියාවන්ට බලපෑම් කිරීමයි
තොරතුරු ලබා දීමට මාධ්‍ය උපයෝගී කර ගනී
එම උපයෝගී කර ගන්නා වූ කලාව ප්‍රචාරණය වේ
ලැස්වෙල්ගේ අධ්‍යයන වැදගත් වන්නේ ප්‍රචාරණ ක්‍රමෝපායන් ගැන අධ්‍යයනය කල බැවිණි
යුද්ධය සදහා ප්‍රචාරණය යොදා ගන්නේ කෙසේද
යන්න සොයා ගත් ශාස්ත්‍රීය ලේඛනයක් ලෙස  ඔහුගේ  කෘතිය හදුන්වා දීමට පුලුවන
පසුව මෙම ප්‍රචාරණය සම්බන්ධව ඇති පර්යේෂණ තව දුරටත් අඛණ්ඩව ඉදිරියට ‍රැගෙන යාමට සමජ ශාස්ත්‍ර විද්වතුන් උත්සුක විය
එහිදී ‍රැල්ප් කැසේ මෙම පර්යේෂණ තවදුරටත් ඉදිරියට ගෙන යන ලදි
සන්නිවේදන පර්යේෂණ ඇමරිකාවේ ජනාධිපතිවරණ ව්‍යාපාරයේදී ප්‍රචාරණය උපයෝගී කොට ගත් ආකාරය පදනම් කරගෙන ඔහු පර්යේෂණ සිදු කරන ලදි
Hadley Cantrel, Leonard doob, Edward යන තිදෙනා දෙවන ලෝක යුධ සංග්‍රාමය සදහා යොදා ගත් ප්‍රචාරණය සම්බන්ධව පර්යේෂණ පවත්වන ලදි
1937දී "Insitute For Propaganda Analysis" නමින් ප්‍රචාරණ අධ්‍යයනය පිලිබද ආයතනයක් ආරම්භ විය
එම ආයතනය ආරම්භ කිරීමේ මූලික අරමුන වූයේ ප්‍රචාරණය පිලිබද අධ්‍යයනය කිරීම මෙන්ම ඇමරිකානු ජනතාවට ප්‍රචාරණය හා යුද්ධය පිලිබද දැනුවත් භාවයක් ලබා දීම සදහාය
මෙම ආයතනයට මූල්‍ය ප්‍රතිපාදන ලබා දෙන ලද්දේ " 20 වන සියවසේ අරමුදල" මගිනි
මෙම ආයතනය මගින් විවිධ දැන්වීම් මගින් මෙන්ම පොත් මගින්ද ප්‍රචාරණය පිලිබද විවිධ ප්‍රකාශ ඉදිරිපත් කරන ලදි
මින් ප්‍රධානතම කෘතිය වූයේ 1939 දී "Alfred Me Clung Lee and Elizabeth Briant Lee" යන දෙදෙනා විසින් රචිත "The Five Art Of Propaganda" නැමැති කෘතිය වේ
ප්‍රචාරණය හා සම්බන්ධ ක්‍රමෝපායන් මෙම පොතෙහි අන්තර්ගත වේ
එනම්

 නිරන්තර නාම කථනය
 සාක්ෂ්‍යකරණය
 ධාරානම්‍යතාව
 ජ්වලිත ව්‍යාප්ත කරණය
 ජනහිතකාමිත්ව ප්‍රදර්ශනය
 සමාරෝප්‍යතාව
 අනුරූපී මායාව

සන්නිවෙදන අධ්‍යයනය න්‍යායාත්මකව අභිවර්ධනය වීම පිලිබද විමසීමෙදී  තවත් වැදගත් සිද්ධාන්තයක් ලෙස "පුද්ගල බලපෑම පිලිබද සිද්ධාන්තය" හදුනා ගත හැකිය
මෙම සිද්ධාන්තය "                  " යන තිදෙනා විසින් කරන ලද පර්යේෂණ මගින් 1940 දී පමණ සොයා ගන්නා ලදි
මෙම සිද්ධාන්තය ද බිහි වන්නේ මැතිවරණය පරිශ්‍රයේ සිටය
සන්නිවේදනය මගින් පුද්ගල බලපෑම වෙනස් කිරීමට හේතු වනවාද යන්න මෙමගින් සොයා බලයි
මෙම පර්යේෂණය සිදු කරන්නේ ඡන්ද දායකයාගේ මතය හෙවත් කැමැත්ත ජනමාධ්‍ය මගින් වෙනස් කල හැකිය යන මතයක සිටය
නමුත් පර්යේෂණ මගින් අනාවරණය වන්නේ එලෙස වෙනස් නොවන බවය
ජනමාධ්‍ය මගින් කෙරෙන්නේ තමන් තුල පවතින අදහස් තවදුරටත් වර්ධනය කිරීමකි
ඡන්දය දීමේ අභිප්‍රාය යම් පමනකට හෝ වෙනස් වනවා නම් එය සිදුවන්නේ ජනමාධ්‍ය නිසා නොව පුද්ගල බලපෑම නිසාය
එනම් අන්තර් පුද්ගල බලපෑම නිසාවෙනි
මෙය සිද්ධාන්තයේ ස්වභාවයයි
නමුත් මෙය සන්නිවෙදන අධ්‍යයනය න්‍යායාත්මකව අභිවර්ධනය වන මුල් කාලයේ සිද්ධාන්තයක් බැවින් වර්තමානය හා නොගැලපිය හැකිය
ලැසාස්ෆෙල්ඩ් ඇතුලු පිරිස විසින්ම හදුන්වා දෙන ලද තවත් සිද්ධාන්තයක් වූයේ " සන්නිවේදනයේ දෙපියවර ගලනය පිලිබද සිද්ධාන්තයයි
" තොරතුරු ගලනය දිශා දෙකකට සිදුවන බව මෙයින් අදහස් කරයි
ඒ සිරස්ව සහ තිරස්වය
මෙසේ සිදුවේ යැයි මෙහිදී උපකල්පනය කරනු ලබයි
ජනමාධ්‍ය ප්‍රධානීන්ට මුලින්ම තොරතුරු ලැබේ
එනම් මොවුන් මුලින්ම ජනමාධ්‍යයට නිරාවරනය වන බැවිනි
ජනමාධ්‍ය සේවනය කරන ප්‍රමාණය වැඩි නිසා මොවුන් තුල පවතින දැනුමද වැඩි  යැයි සැලකේ. ජනමාධ්‍ය මගින් ජනමත ප්‍රධානීන්ට සන්නිවේදනය සිදු වන්නේ තිරස්ව බව උපකල්පනය කරයි
ජනමාධ්‍ය මගින් ජනමත ප්‍රධානීන්ට ලබාදෙන තොරතුරු අනෙක් බහුතර ජනතාවටද ලබා දෙන්නේ තිරස්ව බවටද උපකල්පනය කරයි
ජනමාධ්‍යයට සෘජුවම තම ග්‍රාහකයාට බලපෑම් කල නොහැකිය
මුහුනට මුහුණලා කරන බලපෑම ඊට වඩා ප්‍රබලය
එනම් ජනමත ප්‍රධානීන්ට පණිවිඩය විස්තර කොට ප්‍රකාශ කල හැකි බැවිනි
අනෙක් අතට මෙම ජනමත ප්‍රධානියා සමාජයේ විශ්වාසය දිනාගෙන සිටින අයෙක් වීම නිසා එම විශ්වසනීයත්වයද සන්නිවෙදනයට බලපායි
තොරතුරු බෙදා හැරීමේදී, අර්ථකතනය කිරීමේදී , ව්‍යාප්ත කිරීමේදී ජනමත ප්‍රධානීන් විශාල කාර්ය භාරයක් ඉ‍ටු කරයි
මෙම දෙපියවර ගලන සිද්ධාන්තයේදී ඊට ආවේණික ඌනතාව වන්නේ එමගින් ජනමාධ්‍යවල බලපෑම හීන වී තිබීමයි
නමුත් ජනමාධ්‍ය ව්‍යාප්තිය හා එහි තාක්ෂණික සංවර්ධනය මූලික අදියරක පැවති එම කාල වකවානුවට මෙම සිද්ධාන්තය ගැලපුනද  ජනමාධ්‍ය ව්‍යාප්තිය හා එහි තාක්ෂණික සංවර්ධනය  වර්ධනීය තලයක පවත්නා වර්තමානය තුල මෙම සිද්ධාන්තය ප්‍රායෝගික වූවක් නොවේ
මෙම සිද්ධාන්තය තව දුරටත් වර්ධනය වෙමින්  " සන්නිවේදනයේ බහුපියවර ගලනය පිලිබද සිද්ධාන්තය"බිහි විය
ජනමත ප්‍රධානීන්ට වඩා වැදගත් පිරිසක් සිටින බව මෙම අවස්ථාවේදී මොවුන් විශ්වාස කරයි
ආකාර කිහිපයකින් සන්නිවේදනය සිදුවන බව මෙම න්‍යායෙන් කියවේ
මෙ නිසා බහුපියවර ගලනය ලෙස මෙය හදුන්වයි.එනම්  ජනමත ප්‍රධානීන් ඔවුන්ට වඩා බුද්ධිමත් පිරිසකගෙන් තොරතුරු ලබා ගන්නා බව මෙහිදී උපකල්පනය කරයි
මෙය එක්තරා ආකාරයකට කටින් කට සිදුවන සන්නිවේදනයක් වැනිය
මෙහිදී පියවර සංඛ්‍යාව නිශ්චිත නොවේ
මෙසේ පියවර කිහිපයකින්ම තොරතුරු ගලායාම නිසාම බහුපියවර ගලනය ලෙස හදුන්වයි. ග්‍රාහකයා තොරතුරු ලබා ගන්නේද විවිද ආකාරයටය
මෙම පියවර ගනන තීරණය වීමට සාධක 05ක් බලපාන බව පෙන්වා දෙන ලදි
සන්නිවේදන මූලයේ ඇති අභිප්‍රාය
කොපමන ප්‍රමාණයක් මාධ්‍යය පවතීද
ග්‍රාහක සමූහයාට කෙතරම් දුරට විවෘත විය හැකිද
ඉදිරිපත් කරන සංදේශයේ ස්වභාවය
සන්නිවේදනය කරන සංදේශය ග්‍රාහකයාට කොතරම් දුරට වැදගත් වනවාද යන්න
ඉහතින් සදහන් කරන ලද සිද්ධාන්ත 03නම බිහිවීමට මූලාශ්‍ර කොට ගෙන ඇත්තේ මැතිවරණයයි
එසේම මේවා එකිනෙකට සම්බන්ද වී පවතින සිද්ධාන්ත ලෙස සැලකීමට පුලුවන
සන්නිවෙදනයේ වර්ධනයත් සමග සන්නිවේදන අධ්‍යනයන් මගින් හදුන්වා දුන් න්‍යයක් ලෙස                   “ Normative theories" හෙවත් සන්නිවේදනයේ ප්‍රතීයමානක න්‍යාය හදුන්වා දිය හැකිය
ප්‍රතීයමානක න්‍යාය යනු මාධ්‍ය පද්ධතියක් සංවිධානය වීම හා ක්‍රියාත්මක විය යුතු ආකාරය පිලිබද පරමාදර්ශී මාර්ගයක් විස්තර කෙරෙන න්‍යායයි
විවිද සමාජීය හා දේශපලනික ක්‍රියා හේතුවෙන් මෙම න්‍යායන් බිහි වී ඇත
20 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී මාධ්‍යයේ ක්‍රියාකාරිත්වය පිලිබද දැඩි සංවාදයක් ඇති විය
මෙම සංවාදවල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පහත න්‍යායන් බිහි විය
ඇමරිකානු සමාජය තුලින් මෙම න්‍යාය බිහි වූ අතර මෙහිදී මාධ්‍ය කිසිදු පාලනයකට ලක් නොවිය යුතු බවට ඇතමුන් තර්ක කරන අතර තවත් පිරිසක් පවසන්නේ කිසියම් ආකාරයක නියාමනයක් මාධ්‍යයට තිබිය යුතු බවයි. කෙසේ වෙතත් මෙම න්‍යාය ප්‍රධාන න්‍යායන් 04ක් මත පදනම් බව "The for theories of the press" නැමැති ග්‍රන්ථයේ "Schramm, siebert and Peterson" යන තිදෙනා දක්වා ඇත
අධිපතිවාදී
 නිදහස් මතවාදී
 සමාජ වගකීම් න්‍යාය
සෝවියට් කොමියුනිස්ට්වාදී න්‍යාය

මීට අමතරව "Denis me quail" විසින් "Mass communication theory" නැමැති පොතෙහි තවත් කරුණු 02 ඉදිරිපත් කරන ලදි
එනම්

 සංවර්ධන මාධ්‍ය න්‍යාය
 සහභාගිත්ව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී න්‍යාය

සමාජය තුල මාධ්‍ය ක්‍රියාත්මක විය යුතු ආකාරය පිලිබද මෙම න්‍යායන්ගෙන් සාකච්ඡා කෙරේ
අනෙකුත්  න්‍යායන්ගෙන් බොහෝ විට අවධාණයට ලක් කර ඇත්තේ මාධ්‍ය හා ග්‍රාහකයා අතර සම්බන්ධයයි
නමුත් මෙම ප්‍රතිමානක න්‍යායෙන් සාකච්ඡා වන්නේ මාධ්‍ය හා ආණ්ඩුව අතර සම්බන්ධය වේ
මෙහිදී මාධ්‍යයේ හිමිකාරිත්වය පිලිබද දැඩි අවධානයක් යොමු වේ
කිසියම් මාධ්‍යයක ක්‍රියාකාරිත්වය සමාජයෙන් ව්‍යුක්තව සාකච්ඡා කල  නොහැක
එසේම කර්ට් ලෙවින් විසින් සිදු කරන ලද ජාලගත පර්යේෂණ විධික්‍රමය සන්නිවේදන අධ්‍යයනය න්‍යායාත්මක අභිවර්ධනය විෂයෙහි විශාල පි‍ටුබලයක් විය
ඉහත අධ්‍යයන අවසානයේදී එළබුණු නිගමනය වූයේ සමාජ ජාල පිලිබද සන්නිවේදන ව්‍යුහ ගණිතමය වශයෙන් විශ්ලෙෂණය කල හැකි බවයි.

1950 දශකයේදී සන්නිවේදන අධ්‍යයන සදහා වැදගත් ස්ථානයක් හිමි වූ ප්‍රජානන විෂමත්ව පර්යේෂණ සිද්ධාන්තය මුලින්ම හදුන්වා දෙන ලද්දේ ලෙවින්ගේ දැනුම් සම්භාරය මතින් පෝෂණය වූ ඔහුගේ ශිෂ්‍යයකු වන ලියෝන් ෆෙස්ටින්ගර් විසිනි
ඉහත ආකාරයට සන්නිවේදන අධ්‍යයනය න්‍යායාත්මකව අභිවර්ධනය වූ ආකාරය පිළිබද විමසීමට ලක් කල හැකි අතර එහිදී පැහැදිලි වන්නේ ඇතැම් න්‍යායන් කාලීන අගයෙන් අඩු බවය
නමුත් මෙහිදී සැලකිය යුතු විශේෂ කරුණ වන්නේ එම න්‍යායන් බිහි වූ අවධිය තුල පැවති සමාජීය, දේශපාලනික, ආර්ථික තත්ත්වයන්ට අනුරූපීව එම බොහෝ න්‍යායන් ගොඩ නැගී ඇති බවය
අනෙක් අතට නව විෂය අධ්‍යයන ක්ෂේත්‍රයක් ලෙස එම න්‍යායාත්මක පදනම සන්නිවේදන අධ්‍යයන විෂයෙහි විශාල පි‍ටුබලයක් වී ඇති බවය
අවසාන විග්‍රහය 

අවසාන විග්‍රහයේදී සදහන් කල හැක්කේ ඉහත ආකාරයට සිදු කරන ලද විමර්ශනයෙන් සමාජ ශාස්ත්‍රයක් ලෙස සන්නිවේදන අධ්‍යයනයෙහි න්‍යායාත්මක අභිවර්ධනය පිලිබද අවධානය යොමු කිරීමෙන් මනාව තහවුරු වන්නේ සන්නිවේදන අධ්‍යයන නම් නව විෂය අධ්‍යයනය පිලිබද සමාරම්භය ජර්මන් නාසි වාදයත් සමග ඇමරිකාවට සංක්‍රමණය වන විද්වතුන්ගෙන් සිදු වන බවය
ඇල්බට් අයින්ස්ටයින්, එරික් එරික්සන්, ජෝන් වෝග් නියුමාන්, කර්ට් ලෙවින් ආදී  විශිෂ්ට ගනයේ විද්වතුන්ද මෙම විද්වතුන් අතරට ඇතුලත් විය
විශේෂයන්ම එහිදී සමකාලීන විද්වතුන්ගෙන් සමන්විත චිකාගෝ ගුරුකුලය හා රොකෆෙලර් පදනම මගින් වැදගත් මෙහෙවරක් සිදු කරන ලදි
ඉන් පසුව එය ක්‍රමිකව වර්ධනය වෙමින් විශ්ව විද්‍යාල පාඨමාලාගත අධ්‍යයනයක් ලෙස වර්ධනය වීම සිදු විය
ඒ සදහා විල්බර් ශ්‍රාම්ගේ මැදිහත්වීම බෙහෙවින් කැපී පෙනේ
තවද හැරල්ඩ් ලැස්වෙල් විසින්  සිදු කරන ලද ප්‍රචාරණය පිලිබද පර්යේෂණත් ඇතුලුව ලෝක යුධ සමයේදී ලැස්වෙල් විසින් කරන ලද සන්නිවේදන අධ්‍යයන ක්ෂේත්‍රයේ ඉදිරි ප්‍රගමනයට අවශ්‍යය අඩිතාලමක් සේ සැලකිය හැකිය
එසේම් කර්ට් ලෙවින්ගේ දොර‍ටුපාල සංකල්පය හා කණ්ඩායම් සන්නිවේදනය පිලිබද පර්යෙෂණත් සේම පෝල් ලැසාස්ෆෙල්ඩ්ගේ සන්නිවේදන පර්යේෂණ මෙවලම් හා ක්‍රමවෙද අතුලුව හවුලන්ඩ් විසින් සිදු කරන ලද පර්යේෂණ අතර "පෙළබවීම්" පිලිබද පර්යේෂණ සෘජුව සන්නිවේදනය හා සම්බන්ධ වූ අතර එමගින්  මෙම නව විෂය ක්‍රමිකව න්‍යායාත්මකව අභිවර්ධනය වූ ආකාරය හදුනා ගත හැකි වේ
මෙසේ ක්‍රමිකව මෙම නව විෂය විවිධ සමාජ ශාස්ත්‍රවල විද්වතුන්ගේ දායකත්වය නිසා කාලීන වශයෙන් වැදගත්කමක් දරන විෂයක ලෙස සමාජ ශාස්ත්‍ර විෂයන් අතරට එක් වෙමින් ඉතා කෙටි කාලයක් තුල විශාල සංවර්ධන මාවතක් ඔස්සේ ගමන් කරමින් අද වන විට විශාල පිරිසකගේ වැඩි අවධානයක් ලබා ගත් විෂයක් බවට පත් වී ඇති අන්දම මනාව තහවුරු වේ
ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ 

සමන්ත හේරත් [2009], සන්නිවේදන අධ්‍යයන ඉතිහාසය, කොළඹ 10, ඇස්
ගොඩගේ සහ සහෝදරයෝ

Lerner Daniel, Schramm Wilbur [1967] “Communication and change in the developing countries”, Hawaii, University press of Hawaii
Jowett, Garth S
and Victoria O’ Donnell [1986] Propaganda and Persuasion, Newbury Park Calif
Sage

Rogers Everett M
[1994], A History of communication study, New York, The Free press
Holmes David [2005], Communication Theory, London, sage
Festinger Leon [1957], A Theory of Cognitive Dissonance, Stanford, Stanford University Press
Anderson A
James, [1996], Communication theory [epistemological Foundations], New York, The Guilford press
McQuail Denis [2000], McQuail’s Mass Communication Theory, London, sage
සන්නිවේදනය
ජන සන්නි‍‍‍‍වල්ල්
සමාජ විද්‍යාව
හර්මන් හොලරිත් (පෙබරවාරි 29, 1860 – නොවැම්බර් 17, 1929) යනු, දත්ත ඛණ්ඩ මිලියන ගණනක් අනුසාරයෙන් සංඛ්‍යාන විගසින් වගු ගත කිරීමෙහි සමත්, සිදුරු කළ කාඩ්පත් මත පදනම්වූ, යාන්ත්‍රික  වගු කරණ යන්ත්‍රය ප්‍රවර්ධනය කළ  ඇමරිකානු සංඛ්‍යානඥයෙකු සහ  නිමැවුම්කරුවෙකු විය
හෙතෙම, පසුව ඒකාබද්ධ වීමකින්  අයිබීඑම් සමාගම බවට පත්වූ, සමාගමක සමාරම්භක විය
නූතන ස්වයංක්‍රීය පිරිගණනයෙහි පියා ලෙසින් හොලරිත් පුළුල් ලෙසින් සැලකෙයි
ඉන්දියාව බෙදා වෙන් කිරීම (හින්දි-උර්දු
हिन्दुस्तान का बटवारा (දෙවනගිරි)  (නස්ටාලීක්) ) යනු, ආගමික ජනවිකාසය අනුව  බ්‍රිතාන්‍ය ඉන්දියාව බෙදා වෙන් කිරීමයි
මේ හේතුවෙන්,  පාකිස්ථාන ඩොමීනියන් රාජ්‍යය (මෙය පසුව කැඩී වෙන් වූයේ පාකිස්ථාන ඉස්ලාමීය ජනරජය සහ මහජන බංග්ලාදේශ ජනරජය ලෙසිනි) සහ ඉන්දියානු සමූහාණ්ඩුව (පසුව භාරතීය ජනරජය) යන ස්වෛරී රාජ්‍යයන් බිහිවීම සිදු විය
1947 ඉන්දියානු නිදහස් පණත විසින් බෙදා වෙන් කිරීම සඳහා නියම කර ගත් දිනය වූයේ 1947 අගෝස්තු 15 වන දිනය විය
කෙසේවෙතත් දිනකට පෙර අගෝස්තු 14 දින වන විට පකිස්තානය ප්‍රතිස්ථාපනය වී තිබුණි
ගණිතයෙහි සහ සංඛ්‍යානයෙහි, සමාන්තර මධ්‍යන්‍යය, හෝ සන්දර්භය පැහැදිලි කල්හී සරල ලෙසින් මධ්‍යන්‍යය හෝ සාමාන්‍යය යනු, කිසියම් සංඛ්‍යා ගොන්නක සංඛ්‍යා සැමගේ එකතුව, එම ගොන්නෙහි සංඛ්‍යා ගණනෙන් බෙදු විට ලැබෙන අගයයි
ගණිතයෙහි, පුරාතන ඊජිප්තියානු ගුණ කිරීම (ඊජිප්තියානු ගුණ කිරීම, ඉතියෝපියානු ගුණ කිරීම, රුසියානු ගුණ කිරීම, හෝ  ගැමි ගුණ කිරීම ලෙසින්ද හැඳින්වුණු) යනු, ලිපිකරුවන් විසින් භාවිත කළ ගුණ කිරීමේ ක්‍රම දෙකින් එකක් වන අතර, ගුණ කිරීමේ චක්‍රය අවශ්‍ය නොවන, එහෙත් දෙකෙන් ගුණ කිරීමෙහි සහ බෙදීමෙහි, සහ  එකතු කිරීමෙහි හැකියාවන් පමණක් අවශ්‍ය වන, සංඛ්‍යා දෙකක් ගුණ කිරීම සඳහා වන ක්‍රමාණුකූල ක්‍රමයකි
ගුණ්‍යයන්  අතුරින් එකක් (සාමාන්‍යයෙන්  විශාලතමය)  දෙකෙහි බල එකතුවකට  වියෝජනය කරන එය,  දෙවන ගුණ්‍යයෙහි දෙගුණයන් වගුවක් නිර්මාණය කරයි
දෙවන  ඊජිප්තියානු ගුණ කිරීමේ හා බෙදීමේ ශිල්ප ක්‍රමය පිළිබඳ කරුණු සොයා ගත්තේ,   ක්‍රි
දහහත්වන සිවයසෙහිදී, අහ්මස් ලියන්නා විසින් ලියන ලද , හයරටික් ක්‍රමයට ලියැවුනු මොස්කව් සහ රයින්ඩ්  ගණිතමය පැපිරස අනුසාරයෙනි
පුරාතන ඊජිප්තුවෙහි පාදය 2 සංකල්පය නොපැවතුනද,  මෙම ඇල්ගොරිතමය අනිවාර්යයෙන්ම, ගුණකය හා ගුණ්‍යය ද්වීමය බවට හැරවීමෙන්  පසුව දීර්ඝ ගුණ කිරීම සිදු කෙරෙන ඇල්ගොරිතමයම වෙයි
ද්වීමය බවට පෙරලීමෙන් පසුව අර්ථ නිරූපණය කෙරෙන මෙම ක්‍රමය, එබැවින් වර්තමානයෙහිදී පුළුල් ලෙසින් භාවිතා වන්නේ, නූතන පරිගණක සකසනයන් තුල ක්‍රියාත්මක කෙරෙන  ද්වීමය ගුණක පරිපථ තුලය
වියෝජනය 

දෙකෙහි බල සංඛ්‍යාවන්ගේ එකතුවක් බවට වියෝජනය කිරීම, දහයේ පාදයේ සිට දෙකේ පාදය දක්වා පෙරැලීමක් ලෙසින් භාවිතා කිරීම අරමුණු නොවීය
එවැනි සංකල්ප පිළිබඳ  ඊජිප්තියානුවෝ නොදැන සිටි අතර, වඩාත් සරල ක්‍රම භාවිතයට උත්සුක වූහ
යළි යළිත් ගණනය කිරීම වලක්වා ගැනීම සඳහා පුරාතන ඊජිප්තියානුවෝ දෙකෙහි බල ඉමහත් සංඛ්‍යාවක් වගු ගත කොට ගබා ගත්හ
සංඛ්‍යාවක් වියෝජනය කිරීමෙහිදී සිදුවන්නේ, එය සැදී ඇති දෙකෙහි බල සොයාගැනුමයි
ඊජිප්තියානුවෝ ආනුභවික ලෙසින් දැන සිටියේ, යම් සංඛ්‍යාවක් වියෝජනය කිරීමේදී සඳහා කිසියම් දෙකෙහි බලයක් එක් වරක් පමණක් භාවිතා වන බවයි. වියෝජනයේදී ඔවුහූ ක්‍රමානුකූලව ප්‍රගමනය වූහ
මුලින්ම ඔවුන් සොයාගත්තේ, ප්‍රශ්නයට තුඩු දී ඇති සංඛ්‍යාවට අඩු හෝ සමාන වූ විශාලතම දෙකෙහි බලය වන අතර, ඉන්පසුව මෙම අගය මුල් සංඛ්‍යාවෙන් අඩු කර ප්‍රතිඵලයට මෙම ක්‍රියාවලිය දිගටම යෙදුවේ අවසන කිසිවක් ඉතිරි නොවන තෙක්ය
(ගණිතයෙහි ශුන්‍ය සංඛ්‍යාව භාවිතා කිරීම ඊජිප්තියානුවෝ දැන නොසිටියහ)
විශාලතම දෙකෙහි බලය සොයාගැනුමට 1 සංඛ්‍යාවෙන් අරඹා ඔබගේ පිළිතුර දෙගුණ කරමින් යන්න
1 x 2 = 2
 2 x 2 = 4
 4 x 2 = 8
 8 x 2 = 16
 16 x 2 = 32

25 සංඛ්‍යාව වියෝජනය කිරීමෙහි නිදසුන
25 16,
 25 – 16 = 9,
 9 ට අඩු හෝ සමාන හෝ විශාලතම දෙකෙහි බලය වන්නේ 8,
 9 – 8 = 1,
 1 ට අඩු හෝ සමාන හෝ විශාලතම දෙකෙහි බලය වන්නේ 1,
 1 – 1 = 0

මේ අනුව 25 යනු  16, 8 සහ  1 යන දෙකෙහි බල වල එකතුවයි.
එක්සත් රාජධානිය සැදුමෙහි ඉතිහාසය තුල දක්නට ලැබෙනුයේ  මහා බ්‍රිතාන්‍යය සැදි රාජ්‍යයන් මෙන්ම වඩාත් පුළුල් බ්‍රිතාන්‍ය දූපත් සැදි රාජ්‍යයන් අතරද ඇතිවූ  පුද්ගලික සහ දේශපාලන සුසංගමයන් වෙති
ඉතිහාසයේ විවිධ කාල පරිච්ඡේද තුලදී, විවිධ සංයුතියන් සහිතවද විවිධාංගවූ දේශපාලන තන්ත්‍රයන් සංඛ්‍යාවකට යටත්වද මහා බ්‍රිතාන්‍යයෙහි සංස්ථාපනය වූ,  ස්වෛරී රාජ්‍යයන් බොහෝ සංඛ්‍යාව අතුරින් නවීනතමය වන්නේ එක්සත් රාජධානිය වෙයි
පසුගිය වසර 2000 ඇතුලත, විවිධවූ රාජ්‍යයන් දහසයක් නිර්මාණය වූ බව,  නෝර්මන් ඩේවිස් ගණනය කර ඇත
16වන සියවස ඇරඹුමත් සමගම, මහා බ්‍රිතාන්‍යයෙහි රාජ්‍යයන් සංඛ්‍යාව දෙකක් දක්වා පහත බැසිණි
එංගලන්ත රාජධානිය (වේල්සය සහ අයර්ලන්තයෙහි පාලනයෙහි පැවති  කොටසද අඩංගුවූ) සහ ස්කොට්ලන්ත රාජධානිය වශයෙනි
වසර සියයකට පෙර සිදුවූ රාජකීය විවාහයක අහඹු ප්‍රතිවිපාකයවූ, 1603දී සිදුවූ කීරීටයන්ගේ සුසංගමය තුලින්, රාජධානි දෙක පුද්ගලික සුසංගමයකින් බැඳුනද, මහා බ්‍රිතාන්‍ය රාජධානිය ලෙසින් පූර්ණ දේශපාලන සුසංගමය සඳහා, 1706දී පිවිසුනු සුසංගම ගිවිසුම සහ 1707දී (ගිවිසුම අපරානුමත කෙරුමට)  සම්මතවූ  සුසංගම් පණත් අවශ්‍ය විය
1800 දී තවදුරටත් සම්මත කෙරුණු සුසංගම් පණතක් තුලින් සුසංගමය තුලට අයර්ලන්තය එක් කරමින්, මහා බ්‍රිතාන්‍ය හා අයර්ලන්තය එක්සත් රාජධානිය තනන ලදි
19වන සියවසෙහි අගභාගයෙහි සිට, ජාතිකවාදී දේශපාලන පක්ෂයන්ට ලැබුනු සහයෝගයෙහි වර්ධනය හා සමගම, පළමුව අයර්ලන්තය අරභයා, 1922දී අයර්ලන්ත දිවයිනෙහි බොහෝ ප්‍රදේශයට නිදහසද,  බොහෝ පසුව ස්කොට්ලන්තය සහ වේල්සයෙ අරභයා, උතුරු අයර්ලන්තයේ, ස්කොට්ලන්තයේ සහ වේල්සයේ, බලය විමධ්‍යගත කෙරුණු පාර්ලිමේන්තු හෝ මන්ත්‍රණ සභා පිහිටුවීමද සිදුවිය
ආශ්‍රිත

ග්‍රන්ථ නාමාවලිය
ඩේවීස්, නෝර්මන්
දි අයිල්ස්
අ හිස්ට්‍රි
(ලන්ඩනය
මැක්මිලන්, 1999. ISBN 0-333-69283-7)
ඕස්ට්‍රේලියානු පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලය සහ එහි පූර්වගාමී යටත් විජිකයන්ට අයත් භූමි ප්‍රදේශය තුල හෝ එහි ජනතාව විසින් හෝ නිපැයුනු ලිඛිත හෝ සාහිත්‍යමය හෝ  කෘතීන්  ඕස්ට්‍රේලියානු සාහිත්‍යය යනුවෙන් හැඳින්වෙති
අනෙකුත් සමකාලීන කෘතීන් සහ කතුවරු
1973 දී පැට්‍රික් වයිට් විසින් සාහිත්‍යය සඳහා වු නොබොල් ත්‍යාගය දිනාගැනීමත් සමග, ඕස්ට්‍රේලියානු සාහිත්‍යය එහි කුටප්‍රාප්තිය කරා ලගා වු බව පොදු මතයයි
2003 දී නොබෙල් සාහිත්‍යය ත්‍යාගලාභි ‍ජෝන් එම්. කෝටේසී  
දකුණු ඕස්ට්‍රේලියාවේ, ඇඩ්ලේස්හි ජීවත් වුව ද, ඔහුගේ උපන් බිම දකුණු අප්‍රිකාව වන බැවින් ඔහු සැලකනේනේ අප්‍රිකානු ජාතිකයෙකු ලෙස සැළකේ. 
පීටර් කේරි, කේට් ග්‍රෙන්විල්, ඩේවිඩ් මාලුෆ්, ජැනෙට් ටර්නර් හොස්පිටල් හා ටිම් වින්ටන් 70 දශ‍කයෙන් පසු ඕස්ට්‍රේලියාවෙන් බිහි වු විශ්ෂ්ඨ කතුවරුන් වේ
ජේම්ස් ක්ලැවෙල්, 'ද ඒෂියන් සාගා වේදී ඕස්ට්‍රේලියානු සාහිත්‍යයේ ප්‍රධාන අංගයක් සාකච්ඡාවට ලක් කරයි
ඒ (නෙවිල් ෂූට් කල පරිදි) අපරදිග දෘෂ්ඨිකෝණයකින්, පෙරදිග සංස්කෘතිකාංග විදහා දැක්වීමෙනි
ඔහු සාර්ථක තිර රචකයෙක් ද වේ
තවද ඔහු “ෂින්ඩ්ලර්ස් ලිස්ට්” චිත්‍රපටයට පදනම් වුණු ෂින්ඩ්ලරස් ආර්ක්'' ග්‍රන්ථයේ කතුවරයා වූ, බ්‍රකර් ත්‍යාගලාභී තෝමස් කෙනෙලි  
සමඟ ඕස්ට්‍රේලියානු සාහිත්‍යයේ තේමාවන් වඩාත් පුළුල් කිරීමට පෙරමුණ ගත් කතුවරයෙකු වේ
ඒ හැරුණු විට ජාත්‍යන්තර තේමාවන් ඔස්සේ සාහිත්‍ය නිර්මාණයේ නියැළි ඕස්ට්‍රේලියානු කතුවරුන් ලෙස ජේරාඩ් වර්නාත් සහ බ්‍රෙන්ඩා වෝකර් හැඳින්විය හැක
කාව්‍යය

ඕස්ට්‍රේලියානු සාහිත්‍යය බිහිවීමේදී කාව්‍ය ශාස්ත්‍රය වැදගත් කාර්ය භාරයක් ඉටු කළේය
ඕස්ට්‍රේලියානු මහා කවීන් අතරින් දෙදෙනෙකු වුයේ ක්‍රිස්ටෝපර් බ්‍රෙනන් සහ ඇඩම් ලින්ඩ්සේ ගොර්ඩන් ය
ගොර්ඩන් එක් වතාවකදී ‘ඕස්ට්‍රේලියාවේ ජාතික කවියා’ ලෙසද හැඳින්වුනේය
එමෙන්ම එංගලන්තයේ වෙස්ට් මිනිස්ටර් ඈබෙහ හි කවියන්ගේ අංශයේ ප්‍රතිමාවක් තිබෙන එකම ඕස්ට්‍රේලියානු කවියාද වන්නේය
ගෝර්ඩන් සහ බ්රුනන් යන දෙදෙනාගේම කෘතින් කාව්‍ය ශාස්ත්‍රයේ සම්ප්‍රදායික ශෛලියට අනුකූල විය
ඒවා තුළ බොහෝ ශාස්ත්‍රීය කරුණු අඩංගු විය
මේ නිසාම ඔවුන්ගේ කෘතින් උසස් සංස්කෘතික විෂය පථය තුළට එක් විය
මෙම කාලය තුල දීම ඕස්ට්‍රේලියාවට ගැමි ගීත වලද, කවි කථා වලද ආශිර්වාදය ලැබුණේය
ලෝසන් සහ බැන්ජෝ පැටෙර්සන් යන දෙදෙනා මෙම ජනප්‍රිය කවි කථාවල ප්‍රධාන පෙළේ කුශලතාවයන් දැක්වු අයගෙන් දෙදෙනෙකි
එමෙන්ම බොහෝ ප්‍රසිද්ධ ඕස්ට්‍රේලියානු කාව්‍යයක් ලෙස සැළකිය හැකි වෝල්ට්සින් මැටිල්ඩා (Waitzing Matilda) නිර්මාණය කිරීම සම්බන්ධයෙන් මෙම බැන්ජෝ වගකිව යුතු වුයේය
ඕස්ට්‍රේලියාවේ ඈත පිටිසර පෙදෙස්වල ප්‍රේමනීය හැඟීම් ඇති කළ දර්ශන සහ එහි වාසය කළ විෂම චරිත, ඕස්ට්‍රේලියානු ආත්මයේ හැඩය සකස් කිරීමේදි වැදගත් කොටසක් ඉටුකර ඇත
එය හරියට ඇමෙරිකානු ඕල්ඩ් වෙස්ට්හි ගොපල්ලන්, ආර්ජන්ටිනා පැම්පාස්හි ගවුචෝ වරුන් එම රටවල් තුළ ප්‍රතිරූපයේ කොටසක් වුවා මෙනි
විසිවෙනි ශත වර්ෂයේ කැපි පෙනුන ඕස්ට්‍රේලියානු කවියන් අතරට ඒ.ඩි
හෝප් ජුඩිත් රයිට්, ශ්වෙන් හාර්වුඩ්, කෙනත් ස්ලෙයර්, ලෙස් මරේ සහ වඩාත් මෑතදී ජෝන් ෆෝර්බ්ස් සහ ජෝන් ට්‍රැන්ටර් යන අයද ඇතුළත් වේ
වඩාත් මෑතදි මතු වී ආ කවියන් ලෙස ජුඩිත් බෙවරිජ් සහ ඇන්ඩෲ ස්ලැටරි යන නම් සදහන් වේ
සමකාලීන ඕස්ට්‍රේලියානු කවි බොහෝ විට ප්‍රකාශයට පත් කරනු ලබන්නේ කුඩා සහ ස්වාධීන පොත් ප්‍රකාශකයින් විසිනි
කෙසේ වුවද නව මධ්‍ය සහ අන්තර්ජාල සටහන් ද ඇතුලු වෙනත් වර්ගයේ ප්‍රකාශන සහ ජනතා කාව්‍ය ව්‍යාපෘති විශාල ලෙස ජනප්‍රිය වෙමින් පවතී
සිඩ්නි නගරය මූලස්ථානය කරගත් ද රෙඩ් රූම් කම්පැනි නම් ආයතනය මෙම ක්ෂේත්‍රයේ වඩාත් ක්‍රියාකාරි සමාගම්වලින් එකකි
ආශ්‍රිත

ඕස්ට්‍රේලියාව
ඕස්ට්‍රේලියානු ඉතිහාසය
පළමුවන සහස්‍රකයෙහි වැඩි කාලයක් තුල, කොරියානු අර්ධද්වීපය සහ මැන්චූරියාවේ කොටස් අභිභවනය කළ,  කොකුරියෝ, බෙක්ජේ සහ සිල්ලා යන  පුරාතන කොරියානු රාජධානි හැඳින්වෙන්නේ කොරියාවේ රාජධානි තුන () ලෙසිනි
රාජධානි තුනෙහි යුගය පැවතුනේ ක්‍රිව  57 සිට ක්‍රිව 668 දී සිල්ලා රාජධානිය විසින් කොකුරියෝ රාජධානිය යටත් කරගැනුම තෙක් වන අතර, ඉන් අනතුරුව, දකුණු ප්‍රදේශයෙහි එක්සත්වූ සිල්ලා  සහ උතුරෙහි  බෝහායි යන රාජ්‍යයන් සහිතව උතුරු සහ දකුණු රාජ්‍ය යුගය (남북국시대) ඇරඹිණි
මෙම රාජ්‍යයන් සියල්ලෙන් සම්පූර්ණ රාජධානි බවට ප්‍රවර්ධනය වීමට පෙර, මෙම යුගයට පෙර පැවති කාල පරිච්ඡේදය, සමහරවිට කොරියාවේ ප්‍රාග්–රාජධානි තුන  ලෙසින් හැඳින්වේ
බර්නාර්ඩෝ ඇල්බර්ටෝ උසේ (අප්‍රේල් 10, 1887 – සැප්තැම්බර් 21, 1971) යනු සතුන්ගේ රුධිර සීනි (ග්ලූකෝස්) ප්‍රමාණය නියාමනය කිරීම වෙනුවෙන් පිටියුටරි හෝර්මෝන වල භූමිකාව සොයාගැනීම සඳහා 1947දී,  කායික විද්‍යාව හෝ වෛද්‍ය විද්‍යාව හෝ සඳහා නොබෙල් ත්‍යාගයෙන් අඩක් ලැබූ ආර්ජන්ටිනානු කායික විද්‍යාඥයෙකි
විද්‍යාඥයෝ
1887 උපත්
1971 මරණ
රසදිය (ඉංග්‍රිසි
Mercury) යනු Hg යන සංකේතය සහ පරමාණුක ක්‍රමාංකය 80 සහිත  රසායනික මූලද්‍රව්‍යයකි
විෂබව සහ නිරාපදාව

රසදිය සහ එහි බොහෝ සංයෝග අතිශයින් විස සහිත වන අතර පරිස්සමින් පරිහරණය කළ යුතුයි
රසදිය හා සම්බන්ධ ඉසිරීම් වලදී (සමහරක්  උෂ්ණත්වමාන හෝ  ප්‍රතිදීප්ත විදුලි බුබුළු වලින් වැනි), විශේෂිත පිරිසිදු කිරීමේ පටිපාටි  භාවිතා කරන්නේ නිරාවරණය මගහැරීමට සහ ඉසිරීම සීමා කරගැනුමටය
නියමාවලීන් විසින් කියාසිටිනුයේ, දැඩි පෘස්ඨයන් මත වන්නාවූ කුඩා බිඳිති භෞතික වශයෙන් එක්කාසු කිරීමෙන්, ඇස් බිංදුකරයක් මගින් පහසුවෙන් ඉවත් කර ගත හැකි වන අයුරින්, එක් විශාල  සංසදයක් බවට පත්කිරීම හෝ  බැහැර දිය හැකි බඳුනකට සෙමෙන්  තල්ලු කිරීම කළ යුතු බවයි. රික්ත ශෝධකයන් සහ කොසු විසින් රසදිය වඩාත් විශාල ලෙසින් විසිරණය කරන බැවින් ඒවා භාවිතා නොකල යුතුයි
ඉන් අනතුරුව, සිහින් සල්ෆර් (ගෙන්දගම්), සින්ක් (තුත්තනාගම්), හෝ සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයෙහිදී රසදිය සමග විගසින් සංරසයක් (මිශ්‍ර ලෝහයක්) සදන වෙනත් කුඩක්  ප්‍රදේශය මත ඉස පසුව එය එක්කාසු කොට ඉවත දැමිය යුතු වෙයි
සවිවර පෘෂ්ඨ හෝ රෙදි හෝ පිරිසිදු කිරීමෙන් රසදිය සියළු අංශු මාත්‍ර ඉවත් කිරීම කළ නොහැක්කක් බැවින්, රසදිය ඉසිරීමකට ඒවැන්නක් ලක් වුවහොත් ඒවා බැහැර කළ යුතු බවට නිර්දේශ කෙරෙයි
සම සහ ශ්ලේෂ්මල පටලය ඔස්සේ රසදිය අවශෝෂණය විය හැකි අතර රසදිය වාෂ්ප ආශ්වාස කළ හැකි බැවින් ඉසිරීම සහ වාෂ්පීභවනය වැලැක්වීමට රසදිය බඳුන් ආරක්ෂිතව වසා තැබිය යුතු වෙයි
රසදිය හෝ රත් කළ විට වියෝජනය විය හැකි එහි සංයෝග හෝ රත් කරන විට ප්‍රමාණවත් වාතාශ්‍රයක් සහිත ස්ථානයන්හී එය සිදුකෙරෙන්නේ රසදිය වාෂ්පයට නිරාවරණය වීම වැලැක්වීමටය
රසදියෙහි වඩාත් විෂ සහිත ආකාර වන්නේ, ඩයිමීතයිල්මර්කරි සහ මීතයිල්මර්කරි වැනි එහි කාබනික සංයෝග වෙති
සිනබාර් වැනි අකාබනික සංයෝගයන්ද අතිශයින් විෂ සහිත වන්නේ අධිග්‍රහණය හෝ ආශ්වාසය හෝ ඔස්සේය
රසදිය විසින් නිදන්ගත සහ උග්‍ර විෂවීම් ඇති කළ හැක
පරිසරයෙහි රසදිය මුදාහැරීම් 

පූර්ව-කාර්මීකකරන යුගයෙහිදී, වායුගෝලයෙන් රසදිය තැන්පත්වීමේ සීඝ්‍රතාවය  4 නැග්‍රෑ /(අයිස් තැන්පත්වීම 1 ලී) පමණ වන්නට ඇත
ස්වභාවික නිරාවරණ මට්ටම එපමණකැයි සැලකිය හැකි වුවද, ප්‍රාදේශීය හෝ ගෝලීය ප්‍රභව නිසා මෙම අගය වෙත සැලකිය යුතු බලපෑම් ඇති වෙයි
යමහල් විදාරණය නිසා වායුගෝලීය ප්‍රභවය  4–6 ගුණයකින් ඉහළ නැංවිය හැක
යමහල් වැනි ස්වභාවික ප්‍රභව, වායුගෝලීය රසදිය විමෝචනයෙන් අඩකට පමණ හේතු වෙයි
මිනිසුන්-විසින්-ජනිත ඉතිරි අඩ, පහත ඇස්තමේන්තුගත ප්‍රතිශත වලට බෙදා වෙන් කෙරෙයි
65% ක් ස්ථාවර (ප්‍රවාහන-නොවන)  දහන තුලින් වන අතර, මෙහි වැඩිම සමුච්චයකට වග කියන්නේ  ගල් අඟුරු බලාගාර වෙති (1999 එ
රසදිය විමෝචනයන්ගෙන් 40% කි)
රසදිය ඉවත් නොකල පෙට්‍රෝලියම් දහනය වෙතින් බලගැන්වෙන බලාගාරද මෙයට අඩංගුය
ගල් අඟුරු දහනය නිසා සිදුවන විමෝචනයන්, තෙල් දහනය නිසා වන විමෝචනයන්ට වඩා ගණිතමය අනුක්‍රමයන් එකක් හෝ දෙකක් හෝ වැඩිවන අතර,  මෙම විචලනය රට මත යැපෙයි
11% ක් රත්රන් නිෂ්පාදනයෙන්
රසදිය විමෝචනය සඳහා එ
හී ප්‍රධානතම ලක්ෂ්‍යාකාර ප්‍රභව වන්නේ විශාලතම රත්රන් ආකර තුන වෙයි
නැගෙනහිර කැනඩාවේ වායුගෝලීය රසදිය විමෝචනයෙන් සැලකිය යුතු ප්‍රභවයක් වන්නේ රන්-ආකර බොර තුලින් ජලභූරසායනික රසදිය නිකුතුවයි. 
 6.8%  ක්  නි-ෆෙරස් ලෝහ නිෂ්පාදනයෙන්, දර්ශීය වශයෙන් විරුවනයන් වෙතින්
6.4% ක් සිමෙන්ති නිෂ්පාදනයෙන්
3.0% ක් අපද්‍රව්‍ය අපහරණයෙන්, නගර සහ ආපදාකූල අපද්‍රව්‍ය, ආදාහනාගාර, සහ  මල බොර හස්මීකරණයද මෙයට අඩංගු වෙයි
3.0% ක් කෝස්ටික් සෝඩා නිෂ්පාදනයෙන්
1.4% ක් අමු යකඩ සහ  වානේ නිෂ්පාදනයෙන්
1.1% ක් රසදිය නිෂ්පාදනයෙන්, ප්‍රධාන වශයෙන් බැටරි සඳහා
2.0% ක් අනෙකුත් ප්‍රභවයන්ගෙන්
ඉහත ප්‍රතිශතයන්, 2000 දී මිනිසුන්-විසින්-ජනිත ගෝලීය රසදිය විමෝචනයන්හී ඇස්තමේන්තු වන අතර, සමහර ප්‍රාදේශිකයන්හී වැදගත් ප්‍රභවයක් වන, ජෛව ස්කන්ධ එයට ඇතුලත් නොවේ
ආශ්‍රිත
 රසදිය චක්‍රය
 රසදිය වසවීම

මූලාශ්‍ර 

රසායන විද්‍යාව
රසායනික මූලද්‍රව්‍යයන්
රසායන ද්‍රව්‍ය
සිසිල්කරයෝ
ආන්තරික ලෝහ
පශ්චාත්-ආන්තරික ලෝහ
න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියාකාරක සිසිල්කරයෝ
ස්නායුවිෂ
වෘත්තීය සුරක්ෂිතතාව සහ සෞඛ්‍යය
අන්තරාසර්ග විදරණයෝ
නිසග මූලද්‍රව්‍ය ඛනිජ
රසදිය වසවීම යනු රසදිය (මර්කරි ) හෝ එහි සංයෝග වෙතට නිරාවරණය වීම නිසා හටගන්නා රෝගයකි
රසදිය (රසායනික සංකේතය Hg) යනු, විවිධ ආකාරයෙහි පවතින බැර ලෝහයක් වන අතර, ඉහළ ප්‍රමාණයේ මාත්‍රා සහිතව පරිහරණය කළ විට එම සියළු ආකාර විසින් වසවීමෙහි ප්‍රතිවිපාක ඇති කර ලිය හැක
එහි ශුන්‍ය ඔක්සිකරණ අවස්ථාව Hg0 පවතින්නේ වාෂ්ප හෝ ද්‍රව ලෝහයක් ලෙසින් වන අතර, එහි මර්කියුරස් අවස්ථාව Hg22+ පවතින්නේ අකාබනික ලවණ ලෙසින් වන අතර, එහි මර්කියුරික් අවස්ථාව Hg2+ වෙතින් අකාබනික ලවණ හෝ  කාබනිකමර්කරි සංයෝග තැනිය හැක
මෙම කාණ්ඩ තුනෙහි ප්‍රතිවිපාක විවිධ විය හැක
විසවීමෙහි ප්‍රතිවිපාක අතර මොළයට, වෘක්ක වලට, සහ පෙනහළු වලට  සිදුවන හානිය වෙයි
රසදිය යනු ජීවී සෛලවලට උග්‍ර විෂ සහිත මූලද්‍රව්‍යයකි
රසදියවල සෞඛ්‍ය අවදානම පිළිබඳව බොහෝ දෙනකු ගේ ඇස් ඇරුණේ ජපානයේ ඇති වු මිනමාටා රෝගයත් සමගය
ජපානයේ මිනමාටා නම් වෙරළාශ්‍රිත නගරයක Chisso Corporation නම් රසායන ද්‍රව්‍ය කර්මාන්තශාලාවකින් මිනමාටා බොක්කට එකතු වූ කාර්මික අපද්‍රව්‍ය සහිත ජලය නිසා මේ රෝගය හට ගැනිණි
මේ දූෂිත ජලයේ තිබූ මෙතිල්මර්කරි නම් රසදිය අඩංගු සංයෝගය නිසා දහස් ගණනක සත්ත්ව සංහතියක් මරු වැළද ගත්තේ ය
1956 දී පළමු වරට නිරීක්‍ෂණය කළ මිනමාටා රෝගය නිසා මිනිසුන් 1784 දෙනකු මිය ගිය බව ජපාන රජයේ සංඛ්‍යාලේඛන තහවුරු කරයි
මෙතිල් මර්කරි ශරීරගත වූ මාළු ආහාරයට ගැනීම නිසා මේ තත්ත්වය උදා වූ බව පසුව සනාථ කෙරිණි
මේ සිද්ධිය නිසා මිනමාටා රෝගයෙන් පීඩාවට පත් 10000කට අධික පිරිසකට ලංකාවේ මුදලින් නම් රුපියල් මිලියන 9000ක (ඇමෙරිකන් ඩොලර් මිලියන 85ක්) වන්දියක් ගෙවීමට අවසානයේ Chisso Corporarion සමාගමට සිදු විය
මිනමාටා රෝගය නිසා දහස් ගණනක ජපනුන් ගේ ස්නායු පද්ධතිය දුර්වල විය
අංග විකල දරුවන් දහස් ගණනක් බිහි විය
තවත් වැදගත් කරුණක් වනුයේ Chisso Corporarion හි ප්‍රධාන නිෂ්පාදනය වූයේ රසායනික පොහොර බවයි. 

මිනමාටා සිද්ධියත් සමග රසදියවල ඇති සෞඛ්‍ය අවදානම පිළිබඳව වැඩි වශයෙන් අවධානය යොමු විය
එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පසුගිය වසර 20ක පමණ කාලය තුළ ඉතා කුඩා රසදිය ප්‍රමාණයක් ශරීරගත වීමෙන් ඇති වන ලෙඩ රෝග ගණනාවක් පිළිබඳව හෙළිදරව් විය
රසදිය නිසා ප්‍රධාන වශයෙන් ප්‍රශ්න ඇති වන්නේ ස්නායු පද්ධතියට ය
මොළයේ චාලක කටයුතු පාලනය කරන ප්‍රදේශයට සහ මතකයට අදාළ කොටසට රසදිය නිසා ඉහළ බලපෑමක් ඇති කරන බව මේ වන විට සනාථ වී ඇත
කලල අවධියේ සහ ළදරු අවධියේ මේ අවදානම ඉහළ ම බව සොයාගෙන ඇත
රසදිය අඩංගු ආහාර ගන්නා මවක ගෙන් මවුකිරි හරහා මේ බැර ලෝහය කුඩා දරුවන් ගේ සිරුරට ඇතුළු වන බවත් ඒ නිසා පූර්ව ළමා ස්නායු විකසනය දුර්වල වන බවත් පර්යේෂකයෝ පෙන්වා දෙති
මර්කරිවල ස්නායු විෂ පිළිබඳ තවත් අධ්‍යයනයකින් හෙළි වී ඇත්තේ ඩෝපැමින් නම් පණිවිඩ ගෙන යැමට වැදගත් වන රසායනික සංයෝගය නිපැදවීමට සහ එහි ක්‍රියාකාරීත්වයට මර්කරි බාධා පමුණුවන බවයි. ඩෝපැමින්වල ක්‍රියාකාරීත්වයේ වෙනස්කම් නිසා පාකින්සන් රෝගය ඇති වන බව වෛද්‍ය විද්‍යාත්මක පිළිගැනීමයි
2002 වසරේ දී කරන ලද පර්යේෂණයකට අනුව ඇල්ෂයිමර් රෝගය ඇති වීමට ද දිගුකාලීන අංශු මාත්‍ර රසදිය විස වීම හේතුවකි
ඇමිනෝ අම්ලවල ඇති ඩයිසල්ෆයිඩ් කාණ්ඩයට සහ ප්‍රොaටීනවල සල්ෆයිඩි්‍රල් කාණ්ඩයට රසදිය ඉතා පහසුවෙන් බැඳේ
බොහෝ හෝමෝන සහ එන්සයිම ඇමයිනෝ අම්ලවලින් සෑදුණු ප්‍රොaටීන ය
මේ හේතුවෙන් මිනිස් සිරුරේ ක්‍රියාකාරීත්වයට අතිශය වැදගත් වන හෝමෝන සහ එන්සයිම ගණනාවක ක්‍රියාකාරීත්වය රසදිය නිසා ඇණහිටී. විශේෂයෙන් ස්නායු පද්ධතියේ දී මේ බලපෑම වඩා ඉහළ බව මේ වන විටත් සනාථ කරගෙන ඇත
මේ හැරුණු කල ඇසීමට සහ දැකීමට අදාළ ස්නායුවලට සහ ඊට අදාළ මොළයේ ප්‍රදේශවලට රසදිය නිසා බලපෑමක් ඇති වන බව සතුන් යොදාගෙන සිදු කළ පර්යේෂණවලින් හෙළි වී ඇත
ජපානයේ මිනමාටා ප්‍රදේශයේ ඇති වූ රසදිය විෂ වීමෙන් වසර 20කට පමණ පසුත් එහි බලපෑම නිසා ඊට ගොදුරු වූවන් ගේ ඇසීමේ සහ දැකීමේ දුර්වලතා ඇති වූ බව සඳහන් වේ
රසදිය යොදාගත් කර්මාන්තවල සේවයේ නියුතු වූවන් පිරිසක් යොදාගෙන කළ පර්යේෂණයකින් අනාවරණය වී ඇත්තේ ඔවුන් ගේ මතකය, යමක් දෙස ඇති වන අවධානය සහ සිරුරේ අවයව අතර ඇති සමායෝජනය සැලකිය යුතු ලෙස පහළ ගොස් ඇති බවයි.

ආශ්‍රිත
රසදිය චක්‍රය යනු  රසදිය  (මර්කරි)  හා බැඳි  ජෛවභූරසායනික චක්‍රයකි
කාමර උෂ්ණත්වයෙහිදී දුවයක් ලෙසින් පවතින එකම බැර ලෝහය රසදිය බව සිහිකටයුතුය
එය වාෂ්පශීලී ලෝහයක් වන අතර එසේ වීමට කිසියම් කාලයක් ගන්නා මුදු  වාෂ්පීභවනය වෙයි
ක්‍රියාවලීන්
බොහෝ ස්වභාවික රසදිය පවතින්නේ සිනබාර්, HgS ලෙසිනි
මෙහිදී රසදිය  (Hg2+) සල්ෆර් වෙත දැඩි ලෙසින් බන්ධනයවී තිබුණද, ජීරණය හේතුවෙන් පරිසරයට රසදිය මුදා හැරෙයි
ගල් අඟුරු තුලද අංශු මාත්‍ර පුමාණයෙන් රසදිය පවතියි
රසදිය පතල් කැණීම හෝ ගල් අඟුරු දැවීම විසින් රසදිය මුදාහැරීම සිදු වෙයි
යමහල් සහ ලැව් ගිනිද රසදිය ප්‍රභව වෙති
අනෙකුත් ප්‍රභව අතර, ක්ලෝරීන් කම්හල්ද රසදිය වායුගෝලයට මුදාහරියි
මෙම රසදිය භූමියේ සහ ජලයේ යළි තැන්පක් වෙයි
අකාබනික රසදිය බැක්ටීරියා මගින්,   මීතයිල්මර්කරි, CH3Hg+, නම්වූ ලෝහ-කාබනික කැටායනයක් බවට පෙරැලිය හැකි අතර, මෙය  බලයා සහ කඩු කොප්පරා වැනි මත්ස්‍යයන් තුල ජීවගත සංචයනය වෙයි
විශාල කාල පරිච්ඡේද ගතවීමත් සමගම, රසදිය වලින් කොටසක් සල්ෆර් සමග යළි-සම්බන්ධ වී  අවසාදතයන් තුල මිහිදන් වෙයි
ඉන්පසු, චක්‍රය යළි පුනරාවර්තනය වෙයි
පරිසරයෙහි රසදිය මුදාහැරීම්

ස්වභාවික මූලාශ්‍ර
පූර්ව-කාර්මීකකරන යුගයෙහිදී, වායුගෝලයෙන් රසදිය තැන්පත්වීමේ සීඝ්‍රතාවය  4 නැග්‍රෑ /(අයිස් තැන්පත්වීම 1 ලී) පමණ වන්නට ඇත
මානවකෘත රසදිය විමෝචන 
මිනිසුන්-විසින්-ජනිත ඉතිරි අඩ, පහත ඇස්තමේන්තුගත ප්‍රතිශත වලට බෙදා වෙන් කෙරෙයි
එළිමහන් නාගරික වාතයේ වර්තමාන වායුගෝලීය දූෂිතකරණය 0.01–0.02 ග්‍රෑ/මී3වන අතර, එළිමහන් සාන්ද්‍රණයන්ට වඩා සැලකිය යුතු තරම් ඉහළ නැගි ගෘහස්ත සාන්ද්‍රණයන්,  0.0065–0.523 ග්‍රෑ/මී3 (සාමාන්‍යය 0.069 ග්‍රෑ/මී3) පරාසයෙහි පවතියි
චීන මානවකෘත මූලාශ්‍ර අනුව, වායුගෝලයට රසදිය විමෝචන ප්‍රමාණය ඇස්තමේන්තු කර ඇත්තේ, වසරකට  ටොන් 500-700 පරාසයෙහි පවතින ලෙස වන අතර, එය තුල ගෝලීය මුළු මානවකෘත විමෝචනයන්හී සැලකිය යුතු කොටසක් අඩංගු වෙයි
ආශ්‍රිත

ජෛවභූරසායන චක්‍රය
රසදිය
මර්කරි යන්නෙන් පොදු වශයෙන් අදහස් වන්නේ
මර්කරි (ග්‍රහලෝකය), සෞර ග්‍රහ මණ්ඩලය තුල සූර්යයාට කිට්ටුවෙන්ම පිහිටි ග්‍රහලෝකය
 මර්කරි (මූලද්‍රව්‍යය), රසදිය ලෙසින්ද හැඳින්වෙන රසායනික මූලද්‍රව්‍යය
කච්චතිව් යනු ශ්‍රී ලංකාවට අයත් දූපතකි
එය යාපනයේ උතුරු දෙසින් පිහිටා ඇත
මූලාශ්‍ර 

යාපනය දිස්ත්‍රික්කය
ශ්‍රී ලංකාවට අයත් දූපත්
ලෙසින්ද හැඳින්වෙන, මෙගක්ලයිටී  යනු, බ්‍රහස්පති ග්‍රහයාගේ   ස්වභාවික චන්ද්‍රිකාවකි
2000 දී   ස්කොට් එස්. ෂෙපර්ඩ්ගේ නායකත්වය දැරූ, හවායි විශ්වවිද්‍යාලයීය තාරකා විද්‍යාඥයින් කණ්ඩායමක් විසින් සොයා ගත් එයට,  යන තාවකාලික නිල නාමය ලබා දෙන ලදි
කිලෝමීටර 5.4 ක පමණ විෂ්කම්භයක් සහිත මෙගක්ලයිටී චන්ද්‍රයා,  එහි ග්‍රහ ලෝකය වන බ්‍රහස්පතීට කිලෝමීටර මිලියන  24.687 පමණ සාමාන්‍ය දුරකින්,  දින  792.437 ක කාලයක් ගනිමින් එය වටා පරිභ්‍රමණය වන්නේ, කක්ෂතලයට 150  ක (බ්‍රහස්පතිගේ සමකයට 148 ක) ආනතියක්  සහිතව, ප්‍රතිගාමී දිශාවට සහ  0.308 ප්‍රමාණයක  උත්කේන්ද්‍රියතාවයක් සහිතවය
සියුස්ට (බ්‍රහස්පතීට) දාව තේබී සහ ලෝක්‍රස් (කෙසේවුවත් අනෙකුත් කතුවරුන් විසින් මෙම දෙදෙනාට වෙනත් මවක් නම් කෙරෙයි) බිහි කල මෙගක්ලයිටී අනුව යමින්, 2002 ඔක්තෝම්බරයෙහිදී එය නම් කෙරිණි
අක්‍රමවත් ලෙසින් හා ප්‍රතිගාමී චලිතයෙහි යෙදෙමින්,  22.8 සහ 24.1 ගිමී අතර පරාසයක දුරක් බ්‍රහස්පති ග්‍රහ ලෝකයේ  සිට තබමින් සහ, 144.5 සහ 158.3 අතර වන පරාසයක ආනතීන් දරමින් එය වටා පරිභ්‍රමණය වන චන්ද්‍රයින් අඩංගු   පැසිෆේ කාණ්ඩයට මෙම චන්ද්‍රයා අයත් වෙයි
ආශ්‍රිත

බ්‍රහස්පතිගේ චන්ද්‍රයෝ
2000දී සොයාගත් තාරකා විද්‍යාත්මක වස්තූන්
ලෙසින්ද හැඳින්වෙන, ඕටොනොවී, යනු  බ්‍රහස්පතිගේ ස්වභාවික චන්ද්‍රිකාවකි
2001 දී   ස්කොට් එස්. ෂෙපර්ඩ්ගේ නායකත්වය දැරූ, හවායි විශ්වවිද්‍යාලයීය තාරකා විද්‍යාඥයින් කණ්ඩායමක් විසින් සොයා ගත් එයට,  යන තාවකාලික නිල නාමය ලබා දෙන ලදි
කිලෝමීටර 4 ක පමණ විෂ්කම්භයක් සහිත ඕටොනොවී චන්ද්‍රයා, එහි ග්‍රහ ලෝකය වන බ්‍රහස්පතීට කිලෝමීටර මිලියන  24.264 පමණ සාමාන්‍ය දුරකින්,  දින  772.168 ක කාලයක් ගනිමින් එය වටා පරිභ්‍රමණය වෙයි
එය පරිභ්‍රමණය වන්නේ කක්ෂතලයට 151  ක (බ්‍රහස්පතිගේ සමකයට 150 ක) ආනතියක්  සහිතව, ප්‍රතිගාමී දිශාවට සහ  0.369 ප්‍රමාණයක  උත්කේන්ද්‍රියතාවයක් සහිතවය
සියුස්ගේ (බ්‍රහස්පතිගේ) අභිභවනයක්ද,  සහ සමහරක් කතුවරයන් පරිදී කැරිටීස් (ග්‍රාසියස්) ගේ මවද වන, ග්‍රීක පුරාකථාමය චරිතයක් වන   ඕටොනොවී අනුව යමින් 2003 අගෝස්තු මසදී ඕටොනොවී නම් කෙරිණි
ආශ්‍රිත

බ්‍රහස්පතිගේ චන්ද්‍රයෝ
2001දී සොයාගත් තාරකා විද්‍යාත්මක වස්තූන්
ලෙසින්ද හැඳින්වෙන, ස්පොන්ඩී යනු,  බ්‍රහස්පතිගේ ස්වභාවික චන්ද්‍රිකාවකි
කිලෝමීටර  2 ක පමණ විෂ්කම්භයක් සහිත ස්පොන්ඩී චන්ද්‍රයා,  එහි ග්‍රහ ලෝකය වන බ්‍රහස්පතීට කිලෝමීටර මිලියන  24.253 පමණ සාමාන්‍ය දුරකින්,  දින  771.604 ක කාලයක් ගනිමින් එය වටා පරිභ්‍රමණය වන්නේ, කක්ෂතලයට 154  ක (බ්‍රහස්පතිගේ සමකයට 156 ක) ආනතියක්  සහිතව, ප්‍රතිගාමී දිශාවට සහ  0.443 ප්‍රමාණයක  උත්කේන්ද්‍රියතාවයක් සහිතවය
හොරීවරුන් (පැය) අතුරින් සත් වන පැය (දිවා ආහාරයට පසුව මත්පැන් පිළිගැන්වීම) අරක්ගන්නා දේවතාවිය අනුව යමින්, 2003 අගෝස්තු මාසයේදී එය නම් කෙරිණි
දිනයෙහි පැය මෙන්ම වසරෙහි සෘතුන් ද අරක්ගන්නා හොරී දේවතාවියන් සියුස් (බ්‍රහස්පතී) සහ තෙමිස් යන්නන්ගේ දියණියන් වෙති
මිනිස් ඇසට ග්‍රහණය කළ නොහැකි තරම් ප්‍රභාහීන  සෝඩියම් පරමාණු "වලිගයක්"  චන්ද්‍රයා සතු බව සොයා ගෙන ඇත
එය සැතපුම් සිය දහස් ගණනක් දිගු අතර, බොස්ටන් විශ්වවිද්‍යාලයීය විද්‍යාඥයෝ  1998දී ලියොනිඩ් උල්කා කුණාටුව  නිරික්ෂණය කරමින් සිටියදී එය සොයාගත්හ
චන්ද්‍රයා එහි පෘෂ්ඨයෙන් පරමාණුක සෝඩියම් වායුව නිරතුරුව නිකුත් කරන අතර, සූර්ය විකිරණ පීඩනය විසින් සෝඩියම් පරමාණු සූර්ය-විරුද්ධ දිශාවකට ත්වරණය කෙරුම නිසා, සූර්යයාගෙන් ඉවතට දිශා ගත වන දිගටි වලිගයක් සැදෙයි
1998 ලියොනිඩ් උල්කා වර්ෂාව විසින් වලිගයේ ස්කන්ධය තාවකාලික ලෙසින් තෙගුණ කළේ චන්ද්‍රයාගෙන් නිර්වායු වන සෝඩියම් පරමාණු ගහණයට තවත් පරමාණු එක් කිරීමෙනි
කුඩා උල්කාෂ්මයන් වැන්නන්  දෛනික ලෙසින් ගැටීම නිසා  චන්ද්‍රයාගේ සතත  "වලිගයක්" ඇති වන අතර, ලියොනිඩ් විසින් එය වැඩි කරලීමෙන්,  පෘථිවියෙහි සිට එය නැරඹීමේ සාමාන්‍ය හැකියාවන් තීව්‍ර කරලීය
මෙයද බලන්න 

විකිරණ පීඩනය
චන්ද්‍රයාගේ වායුගෝලය

ආශ්‍රිත

 
 
 

චන්ද්‍ර විද්‍යාව
සෝඩියම්
යුරෝපා යනු, බ්‍රහස්පතිගේ සතරවන-විශාලතම චන්ද්‍රයා වන අතර, විද්‍යා ප්‍රබන්ධ තුල මෙන්ම විද්‍යාත්මක සමපේක්ෂණය තුලද අනාගත මිනිස් ජනාවාසකරණය සඳහා විෂය පාත්‍රව ඇත
සිනෝපී යනු,  1914 දී  ලික් නිරික්ෂණාගාරයේදී සෙත් බාර්න්ස් නික්ල්සන් විසින් සොයාගත්, බ්‍රහස්පතිගේ ප්‍රතිගාමී අනියම් චන්ද්‍රිකාවක් වන අතර  ග්‍රීක පුරාණෝක්තිවේදයෙහි සිනෝපී අනුව යමින් නම් කෙරිණී
1975 වන තුරු සිනෝපී සඳහා වර්තමාන නම නොයෙදුනි
එයට පෙර, එය හැඳින්වුනේ සරල ලෙසින්  ලෙසිනි
1955 සහ 197 අතරතුරදී, එය සමහරවිටෙක "හේඩීස්" ලෙසින්ද හැඳින්වුණි
2000දී මෙගක්ලයිටී සොයාගන්නා තෙක්,  සිනෝපී යනු බ්‍රහස්පතිගේ  දැන සිටි බාහිරතම චන්ද්‍රයා විය
දැනට දන්නා, බ්‍රහස්පතිගේ බාහිරතම චන්ද්‍රයා වන්නේ  වෙයි
කක්ෂය

බ්‍රහස්පති වටා සිනෝපී  පරිභ්‍රමණය වන්නේ අධි උත්කේන්ද්‍රියතා සහ අධි ආනති ප්‍රතිගාමී කක්ෂයක වෙයි
කක්ෂීය මූලිකාංග, 2000 ජනවාරි මස තිබු සැටියට වෙයි
සූර්ය සහ ග්‍රහ කැළඹීම් නිසා එය අනවරත ලෙසින් වෙනස් වන බව දන්නා කරුණකි
එය පැසිෆේ කාණ්ඩයට අයත් බව බොහෝ ලෙසින් විශ්වාස කෙරෙයි
ළමා මරණ වලින් බහුතරයකට එක්ව වගකියන පාචනීය රෝග සහ නියුමෝනියාව වළක්වාගැනුමට ඇති, අතිශයින් සඵලදායක සහ මිල අධික නොවන ක්‍රියාමාර්ග අතර සබන් යොදා අත් සේදීම  වෙයි
2015 වන විට වයස අවුරුදු පහෙන් අඩු දරුවන් අතර මරණ සංඛ්‍යාව තුනෙන්-දෙකකින් අඩු කිරීමේ සහස්‍ර ප්‍රවර්ධන ඉලක්කය සපුරාලීම සඳහා වැදගත් මෙහෙවරක් මෙම පුරුද්ද විසින් ඉටු කෙරෙන බවට අරමුණු කෙරෙයි
එක්සත් ජාතීන් විසින් ජාතික සෞඛ්‍යාරක්ෂක වසර ලෙසින් නම් කෙරුණු 2008 වසරේදී ගත් තීරණයක් අනුව,  ගෝලීය අත් සේදීමේ දිනය  ලෙසින්,    ඔක්තොම්බර් 15 සැමරේ
සෘජු ස්පර්ශය තුලින් හෝ වක්‍ර ලෙසින් පෘෂ්ඨයන් ඔස්සේ හෝ, රෝග-ඇති කරන ව්‍යාධිජනක  පුද්ගලයෙකුගෙන් තවත් පුද්ගලයෙකුට රැගෙන යන, වාහකයන් ලෙසින්, බොහෝවිට අත් ක්‍රියාකරයි
අනෙක් පුද්ගලයන්ගේ අත්, හිසකෙස්, නහය, සහ මුහුණ ස්පර්ශ කිරීමෙන්, මිනිසුන් විසින් බැක්ටීරියා පතුරුවා ලිය හැක
මිනිස් හෝ සත්ත්ව අසූචි, නාසික බහිස්ස්‍රාවයන් වැනි දේහ තරල, සහ දූෂිත ආහාර හෝ ජලය හා ස්පර්ශ ව සිටි මිනිසුනට,  නොදැනුවත්  ධාරකයන් වෙත, බැක්ටීරියා, වයිරස සහ පරපෝෂිතයන් පරිවහනය කල හැක
සබන් යොදා අත් සේදීම විසින්, රෝග  සම්ප්‍රේෂණයට සමාප්තිය යොදමින්,   මෙය වැලැක්වීමට ඉවහල් වෙයි
සබන් යොදා අත් සේදීම සඵලදායක අයුරින් සිදුකිරීමට නම් තත්පර 8 – 15 දක්වා භාවිතා කර ඉන්පසු ගලායන ජලයෙන් අත් සේදිය යුතු වෙයි
සබන් යොදා අත් සේදීමෙන් රෝග නිවාරණය 
අත් සේදීමෙන්, පාචනීය රෝග (ෂිගලෝසිස්, ටයිෆොයිඩ් සහ කොළරා අඩංගු විය හැක), උග්‍ර ශ්වසන ආසාදන ( සාර්ස් සහ කුරුළු උණ ද අඩංගු), හෙල්මින්ත ආසාදන (විශේෂයෙන් ඇස්කරයිසිස්), සහ අක්ෂි ආසාදන වළක්වාගත හැක
2007 නොවැම්බර් මසදී, බ්‍රිතාන්‍ය වෛද්‍ය ජර්නලය විසින් ප්‍රකාශයට පත් කෙරුණු පර්යේෂණයක් පරිදී, නිතොර කෙරෙන අත් සේදීම් සහ මුකවාඩම්, අත්වැසුම් සහ  ලෝගු පැලඳීම, වැනි භෞතික බාධකයන් විසින්, ඉන්ෆ්ලුවන්සා සහ සාර්ස් වැනි ශ්වසන වයිරස පැතිරීම වැලැක්වීමේදී, ඖෂධ වලට වඩා සඵලදායක ප්‍රතිඵල ගෙන දෙයි
එවැනි ශ්වසන රෝග පිළිබඳ සැලකූ කල, ඔබගේ ඇස්, නහය හෝ මුව ස්පර්ශ කිරීමට පෙර, ඔබගේ අත් සේදීම විශේෂයෙන්ම වැදගත්ය
මෙම හෙළිදරව්ව ප්‍රකාශයට පත්වූයේ, කිසියම් අනාගත උණ වසංගතයකට සූදානම්වීමක් වශයෙන්, ප්‍රතිවයිරස ඖෂධ සංචිතය දෙගුණ කරන බවට බ්‍රිතාන්‍යය විසින් ප්‍රකාශයට පත්කිරීමත් හා සමගය
පර්යේෂකයන් සොයාගෙන ඇත්තේ, ජාතික  වසංගත ආපතිකතා සැලසුම් වලදී, සරල, අඩු-වියදම් භෞතික ක්‍රියාමාර්ගයන්ට ප්‍රමුඛතාවය දිය යුතු බවයි.

සබන් යොදා අත් සේදීම කල යුතු තීරණාත්මක අවස්ථා 
ඔබගේ අත් පිරිසිදු කල යුතු වැදගත් අවස්ථා කිහිපයක් පහත දැක්වෙයි
ආහාර සහ සුළු ආහාර පරිභෝජනයට පෙර හා පසු
 කුඩා ළමුන් සුරතල් කිරීමට පෙර
 මහජනයාට පොදු පෘෂ්ඨයක් ස්පර්ශ කිරීමෙන් පසු
 ආහාර, විශේෂයෙන් අමු මස්, කුකුළු, තාරා ආදීවුන්ගේ මස්, හෝ මුහුදු ආහාර පිළියෙල කිරීමෙන් පෙර හා පසු
 වැසිකිළි භාවිතා කිරීමෙන් පසු
 අත් කිළිටව තිබෙන විට
 සතුන් ස්පර්ශ කිරීමෙන් පසුව
 ඔබ හෝ ඔබ අවට යමෙකු හෝ අසනීපයෙන් සිටින විට

මෙයද බලන්න 
 ගෝලීය අත් සේදීමේ දිනය

මූලාශ්‍ර

ස්වස්ථතාව
බවුසර ට්‍රක් රථයක් යනු  ද්‍රවිකෘත භාරයන්, වියලි බඩු තොග හෝ වායූන් මාර්ගයෙහි ප්‍රවාහන කිරීමට සැලසුම් කර ඇති  මෝටර වාහනයකි
2013 මැයි 7 දිනදී, මෙක්සිකෝවේ,   ඉකාටපෙක් ඩි මොරෙලෝස්හි, සන් පෙඩ්‍රො සාලොස්ටොක් ජන ප්‍රදේශයෙහි, ෆෙඩරල් මහා මාර්ගය 85 තුලදී ද්‍රවිකෘත පෙට්‍රෝලියම් වායුව රැගෙන ගිය  බවුසර ට්‍රක් රථයක් පාලනය නැතිවී මෝටර් රථ කිහිපයකට හා නිවෙස් කිහිපයකට කඩා වැදී පුපුරා ගියේය
මෙම අනතුර නිසා, ජනයා 23 දෙනෙකු මිය ගිය අතර 30 දෙනෙකුට වඩා තුවාල ලදහ
ඇතිවුනු ගින්න නිසා නිවාස  45 සහ වාහන 16 කට හානි සිදුවිය
මෙක්සිකෝ නගරය යනු,  ෆෙඩරල් බල ප්‍රදේශය (ඩිස්ට්‍රිටෝ ෆෙඩරාල්),  මෙක්සිකෝවෙහි අගනුවර සහ  මෙක්සිකානු සංගමයෙහි ෆෙඩරල් බලතල සතු පර්යංකය වෙයි
14186 වර්ජිලියෝෆොස් යනු  දින 2053.2693352 ක (වසර 5.62 ක) කක්ෂ කාලාවර්තයක් සහිත ප්‍රධාන වළල්ලට අයත්  ක්ෂුද්‍ර ගහයෙකි
මෙම ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයා සොයාගත්තේ 1998, දෙසැම්බර් 7 දිනදීය
ආශ්‍රිත

ප්‍රධාන වළල්ලට අයත් ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ
1998දී සොයාගත් තාරකා විද්‍යාත්මක වස්තු
997 ප්‍රිස්කා යනු ප්‍රධාන-වළල්ලට අයත් ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෙකි
බාහිර සබැඳි 
 ඩිස්කවරි  සර්කම්ස්ටන්සර්ස්
නම්බර්ඩ් මයිනර් ප්ලැනට්ස්

පුද්ගලයින් අනුව නම්කෙරුණු ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ
1923දී සොයාගත් තාරකා විද්‍යාත්මක වස්තූන්
කාල් විල්හෙල්ම් රයින්මුත්ගේ සොයාගැනීම්
ප්‍රධාන වළල්ලට අයත් ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ
998 බෝඩියා යනු ප්‍රධාන-වළල්ලට අයත් ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෙකි
නම්බර්ඩ් මයිනර් ප්ලැනට්ස්

ප්‍රධාන වළල්ලට අයත් ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ
කාල් විල්හෙල්ම් රයින්මුත්ගේ සොයාගැනීම්
පුද්ගලයින් අනුව නම්කෙරුණු ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ
1923දී සොයාගත් තාරකා විද්‍යාත්මක වස්තූන්
999 සකියා ඕස්ට්‍රියානු තාරකා විද්‍යාඥ ෆ්‍රාන්ස් සාවාර් වොන් සක් අනුව යමින් නම් කෙරුණු ප්‍රධාන-වළල්ලට අයත් ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෙකි
1854, ජූලි 22 දිනදී, ඉංග්‍රීසි කාරකා විද්‍යාඥ ජෝන් රස්ල් හයින්ඩ් විසින් සොයාගැණුනු 30 යුරේනියා යනු,  ප්‍රධාන වළල්ලට අයත් විශාල ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෙකි
| mean radius = 
| volume= 
| mass= 
| density=
| surface_grav= සෙමී/තත්²
| escape_velocity= කිමී/තත්
| rotation=0.3402 දි (8.1655 පැ)
| axial_tilt = 96
| right_asc_north_pole = 51.8 ± 0.4
| declination = +10.8 ± 0.4
| spectral_type=C හෝ M
| magnitude = 9.25 to 13.17
| abs_magnitude=7.29
| albedo=0.19 ± 0.01 (ජ්‍යාමිතික) 0.073 ± 0.002 (බොන්ඩ්)
| single_temperature=170–245 K
}}

21 ලුතැත්සියා යනු, ප්‍රධාන-වළල්ලේ පිහිටි, අසාමාන්‍ය වර්ණාවලී වර්ගයක් සහිත, විශාල ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෙකි
සංයුතිය
ලුතැත්සියා ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයාගේ සංයුතිය,  සුළු කාලයක් තුල,  තාරකා විද්‍යාඥයින් ව්‍යාකූලත්වයට පත් කළේය
ඒවා අතරින් බොහෝමයක් ලෝහමය වන    M-වර්ගයේ ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයන් අතර වර්ගීකරණය වුවද, ලුතැත්සියා ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයා, ඒවායේ පෘෂ්ඨ මත ලෝහ ඇති බවට ඒතරම් සාක්ෂි නොසපයන  විෂම ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයන්ගෙන් එකකි
කෙසේවතුදු, අලෝහ පෘෂ්ඨයක් පිළිබඳ බොහෝ ඉඟි තිබුණි
අංගාරමය කොන්ඩ්‍රයිට් සහ  C-වර්ගයේ ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයන් මෙන් වන සහ කිසිසේත්ම ලෝමහය ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයන්ගේ මෙන් නොවන,  පැතලි, අඩු සංඛ්‍යාත වර්ණාවලියක්,16 සයිකී  වැනි ප්‍රබල ලෝහමය ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයන්ගේ මෙන් උච්ච ප්‍රභානුපාතයක් නොව,  අඩු රේඩාර් ප්‍රභානුපාතයක්, එහි පෘෂ්ඨයෙහි සජලිත ද්‍රව්‍ය පැවති බවට සාක්ෂ්‍ය, බහුල සිලිකේට, සහ බොහෝ ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයන්ට වඩා ඝනැති ප්‍රාවරණ පාෂාණයක් යන දේවල් වෙයි
රොසෙටා ඒෂණිය ඇත්ත වශයෙන්ම සොයාගත්තේ ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයා සතුව දෘෂ්‍ය ආලෝකයෙහි තරමක් රතු වර්ණාවලියක්ද  අධෝරක්ත ආසන්න පෙදෙසෙහි අවශ්‍යයෙන්ම පැතලි වර්ණාවලියක්ද පවතින බවයි. නිරික්ෂණ වලට නතු වූ තරංග ආයාම පරාසයෙහි —0.4–3.5 μm— අවශෝෂණ ගුණාංග කිසිවක් සොයා නොගැනුණි
මේ නිසා, ලුතැත්සියා පෘෂ්ඨයෙහි  සජලිත ඛණිජ සහ කාබනික සංයෝග පැවති බවට පෙරදී ලැබුණු වාර්තා විසාධනය විය
ඔලිවින් ඛනිජයද පෘෂ්ඨයෙහි දක්නට නොලැබුණි
ලුතැත්සියාහී වැඩි ඝණත්වය හා සමග මෙම ප්‍රතිඵල වලින් පෙන්නුම් කළේ එක්කෝ එය  එන්ස්ටටයිට් කොන්ඩ්‍රයිට් ද්‍රව්‍යයෙන් සැදී ඇති බව හෝ  එය ලෝහ-පිරිපුන් සහ ජලය-අඩු, CB, CH, හෝ CR වැනි පංතීන්ගේ අංගාරමය කොන්ඩ්‍රයිට් හා සම්බන්ධිත බවයි. 

රොසෙටා නිරික්ෂණ අනාවරණය කළේ,  ලුතැත්සියාහී පෘෂ්ඨය වැසි ඇත්තේ,  50–100 μm ප්‍රමාණයේ ධූලි අංශුන්හී ලිහිල් සමුච්චයක් වෙතින් තැනුනු  ප්‍රාවරණ පාෂාණයකින් බවයි. එය ඇස්තමේන්තු කර ඇත්තේ,  3 කිමී ප්‍රමාණයක් ඝන බවත් බොහෝ විශාල ආවාට වල මෘදුමය පිට මායිම් සඳහා හේතු විය හැකි බවත්ය
හැඩය සහ අක්ෂ ඇලය 

ලුතැත්සියා හී හැඩය දළ වශයෙන් ගෝලයක් වන අතර "තියුණු සහ අවිධි හැඩ ලක්ෂණ" වලින් යුතු බවට 2003 ලයිට්කර්ව් විශ්ලේෂණයක ප්‍රතිඵල ඔස්සේ සිදු කළ අනාවරණයක්, රොසෙටා ඒෂණියෙහි ඡායාරූප විසින් ස්ථිර කරන ලදි
අයි.එන්. බෙල්ස්කයා සහ අනෙකුන්
විසින් 2004–2009 දී සිදු කළ අධ්‍යයනයකින් පසු යෝජනා කළේ, "ලුතැත්සියා සතුව උත්තල-නොවන හැඩයක් සතුව ඇත්තේ, බොහෝවිට විශාල ආවාටයක් නිසාය"
රොසෙටා'හී සොයාගැනීම් විසින් මෙයට සහය පළ කරනුයේද යන්න තවමත් පැහැදිලි නොවේ
ආශ්‍රිත

බාහිර සබැඳි 

 ෂේප් මොඩ්ල් ඩිඩියුස්ඩ් ෆ්‍රොම් ලයිට්කර්ව්
 සිමියුලේෂන් ෆ්‍රොම් JPL (Java) / එෆෙමරෙස්
 රොසෙටා බ්ලොග්
 රොසෙටා ස්නැප්ස් වීව්ස් ඔෆ් ඇස්ටරොයිඩ් ලුතැත්සියා
 සයිස් කම්පැරිසන් ඔෆ් ඇස්ටරොයිඩ්ස් ඇන්ඩ් කොමට්ස් විසිටඩ් බයි ස්පේස් ප්‍රෝබ් 
(පේරන්ට් ඇටිකල් ඔෆ් ඉමේජ් බයි ප්ලැනටරි සොසයිටි )
2006 සැප්තැම්බර් 27 දිනදී මුලින්ම ගන්නා ලද රූප අනුසාරයෙන්  (පූර්වතිසාධන රූප, 2005 සැප්තැම්බර් 13 දින) ස්ලෝන් ඩිජිටල් ස්කයි සර්වේ ඔස්සේ  ඇන්ඩෲ  බෙකර්, ඇන්ඩෲ ඩබ්. පකෙට්, සහ  ජෙරමි මාර්ටින් කුබික්සා විසින් සොයාගත්  යනු කුඩා   නෙප්චූන්-ඔබ්බෙහි පිහිටි  වස්තුවකි
මහත් ලෙසින් උත්කේන්ද්‍රීය කක්ෂයක් සතු එය, නෙප්චූන්ගේ කක්ෂය අපහේලිකය අසලදී හරස් මාරු වෙමින්, විහේලිකය වන විට එය සූර්යයාගේ සිට 1,500 AU ට වඩා ගෙන එයි
සෞර ග්‍රහ මණ්ඩලයෙහි ස්කන්ධ කේන්ද්‍රය පරිභ්‍රමණය කිරීමට එය වසර  22,500 පමණ ගනියි
විශාල අඩ-මහා අක්ෂය නිසා එය  සහ 90377 සෙඩ්නා හා සමාන බවක් දක්වයි. 8.1 ක  නිරපේක්ෂ විශාලත්වය (H) නිසා, එහි විෂ්කම්භය 60 සිට 140 කිමී පමණ යැයි ඇස්තමේන්තු කෙරිණි
මෙම වස්තුව ධූම කේතුවක් විය හැකිව තිබුණි
සොයාගත් තැනැත්තන් උපකල්පනය  කළේ වස්තුව පැමිණෙන්නට ඇත්තේ  ඕට් වලාවේ කෙළවරෙහි සිට බව වුවද, "නෙප්චූන් ග්‍රහයාට මදක් ඔබ්බෙහි  [ කයිපර් වළල්ල තුල]  සුන්බුන් තුලින් එය තැනී, නෙප්චූන් හෝ යුරේනස් වැනි ග්‍රහයෙකු විසින් ඈත කක්ෂයකට එය  'තල්ලු කිරීමක්'  කළා විය හැකි" බව පළකරමින්    කැලිෆෝර්නියා තාක්ෂණ ආයතනයේ  මයිකල් ඊ. බ්‍රවුන් වැනි අනෙකුත් විද්‍යාඥයින් විසින් අනෙකුත් හැකියාවන් සොයාබැලිනි
කැළඹීම
 අරභයා සිදු කළ සමාවස්ථෝපයෝජන වලින් අඩකට වඩා පෙන්නුම් කරනුයේ, ඉදිරි වසර 180 මිලියන තුලදී එය යුරේනස් හෝ නෙප්චූන් වෙත පමණට වඩා ලං වීම නිසා වර්තමානයේ නොදන්නා දිශාවකට යැවෙනු ඇති බවයි.  මෙම නිසා, මෙම වස්තුව  වර්ගීකරණය කළ යුත්තේ, සෙන්ටෝර් ග්‍රහයෙක් ලෙසින්ද නැතහොත්   විසිරි මණ්ඩල  වස්තුවක් ලෙසින්ද යන්න තීරණය කිරීම අපහසු විය
නෙප්චූන්-ඔබ්බෙහි පිහිටි  සියළු වස්තූන් නිල වශයෙන් නාමාවලීගතකරන ආයතනය වන  සුළු ග්‍රහ කේන්ද්‍රය (MPC), සෙන්ටෝර් ග්‍රහයන් සහ විසිරි මණ්ඩල වස්තූන් එක්ව ගෙන ලැයිස්තු ගත කරයි
(29981) 1999 TD10 යනු, අයත් වන්නේ  ප්‍රවර්ග දෙකෙන් කුමකටද යන්න අපැහැදිලි තවත් වස්තුවකි
මෙම වස්තුවෙහි මහත්වූ කක්ෂීය උත්කේන්ද්‍රියතාවය සැලකූ කළ, වෙනස් වූ  කාලාරම්භයන් විසින්, මෙම වස්තුවෙහි විහේලික දුර (උපරිම දුර) කුමක්ද යන ගැටළුවට, බෙහෙවින් වෙනස්වූ සූර්ය කේන්ද්‍රීය  නොකැළඹුනු වස්තූන්-දෙකෙහි හොඳින්ම-අනුසීහුණු විසඳුම් ලබා දෙයි
2005 කාලාරම්භයක් හා සමගින්, මෙම වස්තුව දළ වශයෙන් වසර 22,000 ක කාලාවර්තයක් හා සමගින් 1557 AU වෙත වූ විහේලිකයක් සහිත විය
ඒවුවද,  2011 කාලාරම්භයක් දක්වන්නේ  වසර 32,000 ක කාලාවර්තයක් සහ  2006 AU හි යන විහේලිකයකි
මහත් කක්ෂීය උත්කේන්ද්‍රියතාවයක් සහිත වන මෙවැනි වස්තූන් හට, සූර්ය කේන්ද්‍රීය ඛණ්ඩාංක වලට වඩා, සූර්යයාගේ   ස්කන්ධ කේන්ද්‍රීය ඛණ්ඩාංක වඩාත් ස්ථායි වෙයි
JPL හොරයිසන්ස් භාවිතයෙන් හා වසර 2.9  පමණක් වන නිරික්ෂිත කක්ෂීය චාපයක් සහිතව, 2008-මැයි-14 කාලාරම්භය සඳහා ස්කන්ධ-කේන්ද්‍රිය කක්ෂීය මුඛ්‍යාංග ජනනය කරනුයේ, 796 AU ක අඩ-මහා අක්ෂයක් සහ වසර  22,466 ක කාලාවර්තයකි
මෙයද බලන්න

සටහන්
 සෞර ග්‍රහ මණ්ඩලයේ  ස්කන්ධ කේන්ද්‍රය භාවිතයෙන් විසඳුම

 ස්කන්ධ කේන්ද්‍රීය නොකැළඹුනු වස්තූන්-දෙකෙහි පැණය පිළිබඳ වඩාත් විස්තර සඳහා අධිස්පර්ශ කක්ෂය කියවන්න

ආශ්‍රිත

බාහිර සබැඳි 
 
 
 Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris

විසිරි මණ්ඩල සහ වියුක්ත වස්තූන්
 සෙන්ටෝර් (සුළු ග්‍රහයා)
පූර්වතිසාධනය ("පුර්ව-අනාවරණ ප්‍රතිසාධනය" සඳහා කෙටිනම) යනු, වඩාත් නිරවද්‍ය කක්ෂයක් ගණනය කිරීම සඳහා, පැරණි අධිලේඛිත රූප හෝ ඡායාරූපී තහඩු තුල,  කිසියම් වස්තුවක රූප සොයන්නාවූ ක්‍රියාවලිය සඳහා  තාරකා විද්‍යාවෙහි යෙදෙන පදයකි
නිදසුන්

වාමන ග්‍රහයෝ 
දන්නා සහ  විය හැකි,  ප්‍රකට වාමන ග්‍රහයන්ගේ, සොයාගත් සහ පුර්වතිසාධන දිනයන්
ආශ්‍රිත

ග්‍රහලෝක විද්‍යාව
විද්‍යාත්මක නාමකරණය
22 කලායියපී යනු,  1852 නොවැම්බර් 16 දිනදී, ජේ. ආර්. හයින්ඩ් විසින් සොයාගැණුනු  ප්‍රධාන වළල්ලට අයත් විශාල M-වර්ගයේ ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෙකි
වීර කාව්‍යය වෙනුවෙන් ග්‍රීක කලා දේවතාවිය වූ කලායියපී අනුව යමින් නම් කෙරිණි