Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
ප්‍රකාශ ගෝලය පියවි ඇසට ‍ෙබාහෝ පහසුවෙන් නිරීක්ෂණය කළ හැක
සූර්ය මාධ්‍යය, එහි සමස්ත පරිමාවෙන් 10% පමණ වුවද එය සමස්ත ස්කන්ධයෙන් 40% පමණ වේ
සූර්යා අභ්‍යන්තරය එක්වර නිරීක්ෂණය කළ නොහැක
තවද සූර්යයා විද්‍යුත් චුම්භක විකිරණයන්ට ස්වභාවයෙන්ම පාරාන්ධ වස්තුවකි
භූකම්පන විද්‍යාව භූමි කම්පාවකදී නිකුත් වන තරංග පෘථිවියේ අභ්‍යන්තරය ගැන ගවේෂණය කිරීමට යොදාගනු ලබන්නා සේම සූර්ය භූකම්පන විද්‍යාවේ දී සූර්යාගේ අභ්‍යන්තරයේ හටගන්නා පීඩන තරංග එහි අභ්‍යන්තරය ගවේෂණය කිරීමට යෙදාගනී
තවද පරිගණක ප්‍රතිනිරූපණය කිරීම් ද සූර්ය අභ්‍යන්තරය ගවේෂණය කිරීමට සෛද්ධාන්තික ක්‍රමවේද ලෙස යොදාගනී
ප්‍රධාන කොටස්
සූර්යයා ප්‍රධාන වශයෙන් කොටස් තුනකට බෙදා වෙන් කර දැක්විය හැක
එනම්,
 න්‍යෂ්ඨික ප්‍රතික්‍රියා සිදුවන හරය
 විකිරණ කලාපය
 සංවහන කලාපය

හරය
සූර්යයාගේ බලශක්ති නිපැයුම් මධ්‍යස්ථාන වශයෙන් හැඳින්විය හැක
සූර්ය අරයෙන් කාලක (1/4) ප්‍රමාණය හරය ලෙස හැඳින්වේ
සූර්ය අරයෙන් කාලක ප්‍රමාණය තුල සූර්ය ස්කන්ධයෙන් හරි අඩක් ගැබ්ව ඇත
හරයේ උෂ්ණත්වය කෙල්වින් මිලියන 15ක් පමණ වේ
හරයේ පීඩනය වායුගෝල (පෘථිවියේ මුහුදු මට්ටමේ සාමාන්‍ය පීඩනය) බිලියන 250ක පීඩනයට සමානය
මෙම තත්ත්ව න්‍යෂ්ඨක විලයනය සඳහා ඕනෑවටත් වඩා ප්‍රමාණවත් යැයි සැලකේ.

සූර්යයා ශක්තිය නිපදවන ආකාරය
{| border="0"
|- style="height
"
|(1) || ||+ || ||→ || ||( ||3.5 MeV ||) ||+ ||n0 ||( ||14.1 MeV ||)
|- style="height
"
|(2i) || ||+ || ||→ || ||( ||1.01 MeV ||) ||+ ||p+ ||( ||3.02 MeV ||) || || || || || || 50%
|- style="height
"
|(2ii) || || || ||→ || ||( ||0.82 MeV ||) ||+ ||n0 ||( ||2.45 MeV ||) || || || || || || 50%
|- style="height
"
|(3) || ||+ || ||→ || ||( ||3.6 MeV ||) ||+ ||p+ ||( ||14.7 MeV ||)
|- style="height
"
|(4) || ||+ || ||→ || || || || ||+ ||2 n0 || || || || || ||+ ||11.3 MeV 
|}

හිරු
හිරු ක්ෂීරපථ මන්දාකිණියේ ඔරියන් බාහුවේ අභ්‍යන්තර නිම්වළල්ලේ “ලෝකන් ෆ්ලෆ්” (Local Fluff) හෝ ගවුල්ඩ් බෙල්ට් (Gould Belt) නමින් හඳුන්වන ස්ථාන ආසන්නයේ පිහිටා ඇති අතර එහි සිට මන්දාකිණියේ මධ්‍යයට කල්පිත දුර 7.62+-0.32 kpc වේ
මෙම ඔරියන් බාහුව හා පර්සියස් බාහුව (Perseus Arm) නමින් හැඳින්වෙන ඊළඟ බාහුව අතර දුර ආලෝක වර්ෂ 6500 ක් පමණ වේ
හිරු හා සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය පිහිටා තිබෙන්නේ විද්‍යාඥයින් විසින් චක්‍රාවාටයේ වාසයට සුදුසු යයි නම් කරන ලද ස්ථානයේය
(Galactic habitable) 

හිරුගේ ගමන් මගෙහි කූටය (solar Apex) යනුවෙන් හඳුන්වනු ලබන්නේ චක්‍රාවාටය තුළ හිරු ගමන් කරන දිශාවය
චක්‍රාවාටය තුළ සූර්යයාගේ සාමාන්‍ය ගමන් දිශාව හර්කියුලිස් තාරකා රාශිය අසල පිහිටි වේගා තරුව දෙසට වන අතර ඒ එහි සිට ක්ෂීර පථයේ මධ්‍යයට දළ වශයෙන් අංශක 60 ක ආතතියක් සහිතවය
මන්දාකිණිය වටා හිරුගේ කක්ෂය ආසන්න වශයෙන් ඉලිප්සීය හැඩය ගන්නා අතර එය මන්දාකිණියේ spiral arms හා ඒකාකාර නොවන ස්කන්ධ, ව්‍යාප්තිය නිසා සිදුවන කැළඹීම් ද සහිත වේ
ඊට අමතරව මන්දාකිණියේ තලයට සාපේක්ෂව, ඉහළ හා පහළට කම්පනය වන අතර එය පරිභ්‍රමණ වාරයකට වාර 2.7 ක් පමණ වේ
මෙය ප්‍රතිරෝධී බලයක් නොමැතිව සිදුවන සරල අනුවර්තී දෝලනයකට‍ බොහෝ සෙයින් සමානය
සාපේක්ෂව මන්දාකිණි තලයේ ඇති අධික තාරකා ඝනත්වය නිසා මෙම දෝලන බොහෝ විට පෘථිවියේ ජන නිරෝධන (mass extinction) කාල පරිච්ජේදවලට සමගතවන අතර ඒ එවිට පෘථිවිය සමග සිදුවන ග්‍රාහක සංඝට්ටන ප්‍රමාණය වැඩි නිසා‍ බව අනුමාන කෙරේ
සෞර ග්‍රහමණ්ඩලයට චක්‍රාවාටය වටා එක් වටයක් යාමට (චාක්‍රාවාට වසරක්) වසර මිලියන 225-250 පමණ ගතවන අතර දැනට එය සූර්යාගේ සම්භවයේ සිට 20 – 25 පමණ පරිභ්‍රමණ සම්පූර්ණ කර ඇති අතර මිනිසාගේ සම්භවයේ සිට වටයකින් 1/1250 පමණ සම්පූර්ණ කර ඇතැයි සැලකේ. මන්දාකිණියේ මධ්‍යය වටා සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ කෝණික ප්‍රවේගය ආසන්න වශයෙන් 220 km/s වේ
සෞරග්‍රහ මණ්ඩ‍ලයට එක් ආලෝක වර්ෂයක් චලනය වීමට වසර 1400 ක් පමණ හෝ 1 AU චලනය වීමට දින 8 ක් පමණ ගත වේ
org/wiki/Sun#Location_within_the_galaxy
වයිකින්ග් ඕබිටර් වල මුලික අරමුණ වුයේ අඟහරු කරා ගොඩබසින යානා , ගොඩ බෑම සිදුකර ප්‍රදේශ හදුනා ගැනීම හා තහවුරු කිරීමට මූලික සමීක්ෂණ සිදුකිරීම, ලැන්ඩර් සඳහා සන්නිවේදක පිළිවයන ලෙස ක්‍රියා කිරීම හා ඒවාට අදාල විද්‍යාත්මක පරික්ෂණ සිදුකිරීම ආදියයි
ඔ(ර්)බ්ටර් පදනම් වී ඇත්තේ පැරණි මැරිනර් 9 ගගන යානය මතයි
අෂ්ඨාශ්‍රයක් වන මෙය දලවශයෙන්  2.5m දිගින් යුක්ත වේ
මුළු දියත් කිරීමේ බර 2328kg වු අතර ඉන් 1445 kg ක්ම ප්‍රචාලක හා උත්තනාංශ පාලක වායු විය
මුදුවක් වැනි ආකෘතියේ මුහුණත් අට 0.4572 m උසකින් යුක්ත වු අතර මාරුවෙන් මාරුවට 1.397m හා 0.508m පළලින් යුක්ති විය
පතුලෙහි වූ ලැන්ඩර් ඈදුම් ස්ථානයේ සිට ඉහළින්ම වූ නික්මී‍ෙම් යානාව සම්බන්ධ ස්ථානයට සම්පූර්ණ     උස 3.29m වේ
එහි නිදහස් ඒකක වලින් යුත් කාමර 16 ක් විය
දිග පැති 4 හි කාමර 3 බාගින්ද, කෙටි පැත්තක කාමරයක් බැගින්ද විය
සුර්යය පැනල 4 ක් ඕබිටර්හි අක්ෂ්‍යයෙන් පිටතට විහිදී ඇත
එක් පැනලයක අවසන් කෙළවරේ සිට ප්‍රතිවිරුද්ධ පැනලයේ කෙළවරට දුර 9.75m කි
ජවය සපයනු ලැබුවේ 1.37x 1.23m සුර්යය පැනල අටකිනි
සූර්යය පැනල සෑදී තිබුණේ සූර්යය කෝෂ 34800 කිනි
එය අඟහරු හීදි 640w ජවයක් නිපද විය
නිපද වූ ජවය නිකල් කැඩිමියම් 30-Ah බැටරි 2 ක කද ගබඩා කරන ලදී
ප්‍රධාන ප්‍රචාලන ඒකකය ඕබිටර් බසයට උඩින් පිහිටුවා ඇත
ප්‍රචාලනය, ද්විප්‍රචාලන (මොනො‍මෙතිල් හයිඩ්‍රසීන් හා නයිට්‍රජන් ටෙට්‍රාමක්සයිඩ්) ද්‍රව ඉන්ධන භාවිතා කරන රොකට් එන්ජිමකින් යුක්ත විය
එන්ජිම 1323N (297 1bf) තෙරපුමක් සැපයීමේ හැකියාවක් ඇති අතර 1480m/s ක ඩෙල්ටා - v බවට පරිවර්තනය වේ
ස්ථායීතාව පාලනය කර ගෙන ඇත්තේ කුඩා නයිට්‍රජන් ජෙට් 12 ක් මගිනි
ඇක්වීසිෂන් සූර්ය සංවේදකයක්, ක්රූස් සූර්ය සංවේදකයක්, කැනෝපස් තාරකා හසුකර ගැනීමේ උපකරණයක් හා මිශ්‍ර මේක්ෂ 6 කින් සමන්විත අවස්ථිති සමුද්දේශ ඒකකයක් මගින් අක්ෂ 3 ම වටා ස්ථායීව පවත්වා ගනී
ත්වරණ මාපක දෙකක්ද මෙය තුළ අන්තර්ගත වේ
සන්නිවේදනය සිදු කරන ලද්දේ 20w TWTA දෙකක් මගිනි
ගුවන් විදුලි විද්‍යාව හා සන්නිවේදන පර්යේෂණ සිදුකිරීමට X - බෑන්ඩ් (8.4 GHz) ඩවුන්ලින්ක් එකක් ද අන්තර්ගත කර තිබිණි
අජ ලින්ක් අන්තර්ගත කර තිබුණේ S - බෑන්ඩ් (2.1 GHz) හරහාය
අක්ෂ 2 ක් වටා හැර විය හැකි 1.5m හා පරිධියකින්යුත් ලාභ පැරබොලික් ඇන්ටෙනාව ඕබිටර් පාදමේ එක් මුල්ලකට සවිකර ඇති අතර අඩු - ලාභ ඇන්ටනාව ඔස්සේ මුදුනින් එළියට විහිදී ඇත
ඒකක මෙගා බීටු 1280 ගබඩා කළ හැකි පටි පටිගත කිරීම් යන්ත්‍ර දෙකකින්ද A – 381 – Mltz රේඩියෝවකින් ද සමන්විත වේ
org/wiki/Viking_program#Viking_Orbiters
හිරු වටා කක්ෂවල ගමන් කරන වස්තු කාණ්ඩ 3කට වෙන් කෙරේ
ග්‍රහලෝක, 
කුරු ග්‍රහලෝක හා 
කුඩා සෞර ග්‍රහ මණ්ඩල වස්තු
ග්‍රහලෝකය
ග්‍රහලෝකයක් යනු ගෝලාකාර හැඩයකට පත්වීමට තරම් ස්කන්ධයෙන් යුත් එහි වටපිටාව කුඩා වස්තූන්ගෙන් තොර කර ගත් සූර්යයා වඩා කක්ෂයක චලනයේ යෙදෙන ඕනෑම වස්තුවකි
මෙම අර්ථ දැක්වීමට අනුව සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයට හඳුනාගත් ග්‍රහලෝක අටක් ඇත
බුධ, සිකුරු, පෘථිවිය, අඟහරු , බ්‍රහස්පති, සෙනසුරු , යුරේනස් හා නෙප්චූන් , 1930 දී සොයා ගැනීමේ සිට 2003 දක්වා ප්ලූටෝ සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ නව වැනි ග්‍රහයා ලෙස සැලකීය
නමුත් 20 වන සියවසේ අග භාගයේ දී හා 21 වන සියවසේ මුල් භාගයේ දී බාහිර සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ප්ලූටෝට සමාන වස්තු ගණනාවක් බාහිර සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ප්ලූටෝට සමාන වස්තු ගණනාවක් සොයා ගනු ලැබීය
ඒ අතරින් ප්ලූටෝට වඩා මඳක් විශාල ඒරිස් විශේෂ වේ
2006 අගෝස්තු 24 වන දා අන්තර්ජාතික තාරකා විද්‍යාත්මක සංගමය ප්‍රථම වරට ග්‍රහලෝකය යන්න අර්ථ දැක්වූ අතර ඉන් ප්ලූටෝ ග්‍රහලෝක යන්නෙන් ඉවත් වී ඒරිස් හා සෙරස් සමඟ කුරු ග්‍රහලෝක යන නව කාණ්ඩයට එකතු විය
කුරු ග්‍රහලෝකවල ඒවායේ වට පිටාව කුඩා වස්තූන්ගෙන් තොර කරගත යුතු නොවේ
කුරු ග්‍රහලෝක ලෙස නම් විය හැකි අනෙකුත් වස්තුන් නම් සෙඩ්නා, ඔ(ර්)කස් හා ක්වෝර්ය
සූර්යයා වටා කක්ෂයේ ඉතිරිව ඇති අනෙකුත් වස්තු කුඩා සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය වස්තු (SSSBs) ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ
ස්වභාවික චන්ද්‍රිකා යනු සූර්යා වෙනුවට වෙනත් ග්‍රහලෝක , කුරු ග්‍රහලෝක සහ කුඩා සෞරග්‍රමණ්ඩලීය වස්තුවටා කක්ෂ ගතව පවතින චන්ද්‍රයන් වේ
තාරකා වි‍ද්‍යාඥයන් සාමාන්‍යයෙන් සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ දුරවල් මනිනු ලබන්නේ තාරකා විද්‍යා ඒකක (AU) වලිනි
තාරකා විද්‍යා ඒකක එකක් යනු පෘථිවිය හා හිරු අතර ඇති සමීපම දුරයි
දළ වශයෙන් මෙය 149,598,000 km (93,000,000mi) වේ
ප්ලූටෝ දළ වශයෙන් හිරුගේ සිට 38AU වන අතර බ්‍රහස්පති 5.2AU වේ
අන්තර් තාරකා දුරවල් සඳහා වඩාත් ප්‍රසිද්ධ ඒකකය ආලෝක වර්ෂය , දළව 63.240AU පමණ වේ
සූර්යයාගේ සිට වස්තුවකට ඇති දුර එහි වර්ෂයක කාලය තුළ වෙනස් වීමට ලක් වේ
හිරුට වඩාත් සමීපතම අවස්ථාව එහි උප‍හේලිකය ලෙස හඳුන්වන අතර දුරස්ථව අවස්ථාව සූර්ය දුරකය ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ
අනියම් ලෙස , සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය සමහරක් විට කොටස්වලට වෙන් කරනු ලැබේ
අභ්‍යන්තර සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයට භූගෝලීය ග්‍රහලෝක හතරක් හා ප්‍රධාන ග්‍රහක වළල්ල අයත් වේ
සමහරෙක් බාහිර සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය ග්‍රහක වළල්ලෙන් පිට සියලු දේ ලෙස අර්ථ දක්වනු ලැබේ
අනෙකුත් අර්ථ දැක්වීම්වල එය නෙප්චූන්ට එපිටින් පිහිටි ප්‍රදේශය ලෙස හඳුන්වන අතර වායු දැවැන්තයන් හතර දෙනා වෙන් වූ මධ්‍ය කලාපයක් 

සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය
සම්භාව්‍යය යාන්ත්‍ර විද්‍යාව ( බොහෝ විට එහි උප ක්ෂේත්‍රයක්වන නිව්ටෝනියානු යාන්ත්‍ර විද්‍යාව සමග පැටලේ)
ප්‍රක්ෂිප්තවල සිට යන්ත්‍ර කොටස් දක්වා මෙන්ම අභ්‍යවකාශයානා, තාරකා විද්‍යාත්මක වස්තු (ග්‍රහලෝක, තාරකා හා චක්‍රාවාට වැනි) වැනි මහේක්ෂීය වස්තුවල චලිතය විස්තර කිරිමට යොදා ගනී
සලකන ලද වස්තූන් මහේක්ෂීය වස්තූන් වන තාක් කල් සහ වස්තූන්ගේ ප්‍රවේගය ආලෝකයේ වේගයට වඩා ඉතා කුඩා වන තාක් කල් මෙම සිද්ධාන්ත නිවැරදි ප්‍රතිපල ගෙන දේ
සම්භාව්‍ය යාන්ත්‍ර විද්‍යාව විද්‍යාවේ හා තාක්ෂණයේ විශාලම හා පැරණිම විෂයයන්ගෙන් එකකි
මෙය හැරුණු කොට වායු, තරල හා ඝන වස්තු වල හැසිරීම විස්තර කෙරෙන අනු කොටස් ද සම්භාව්‍ය යාන්ත්‍ර විද්‍යාවෙහි පවතී
සම්භාව්‍යය යාන්ත්‍ර විද්‍යාව, අධි ප්‍රවේගයෙන් ආලෝකයේ ප්‍රවේගයට ළඟා වෙමින් චලනය වන වස්තු සඳහා සත්‍ය නොවන අතර එබඳු වස්තූන්ගේ චලිතය විස්තර කිරීමට විශේෂ සාපේක්ෂතාවාදය අවශ්‍ය වේ
සාමාන්‍ය සාපේක්ෂතාවාදය, නිව්ටන්ගේ සාර්වත්‍ර ගුරුත්වාකර්ෂණ නියමය සමඟ විශේෂ සාපේක්ෂතාවාදය මුසු කරමින් ගුරුත්වය යන සංකල්පය දෙස ගැඹුරින් බැලීමට භෞතික විද්‍යාඥයිනට ඉඩ සලසයි
භෞතික විද්‍යාවේදී සම්භාව්‍යය යාන්ත්‍ර විද්‍යාව, යාන්ත්‍ර විද්‍යාවෙහි ප්‍රධාන උපකොටස් දෙකෙන් එකක් වන අතර බලපැවැත්වෙන භෞතික නීති එකතුවක් හා වස්තු හා වස්තුවල එකතුවල චලිතය ගණිතමය වශයෙන් විස්තර කිරීමත් සමග සැලකිල්ලට ගනී
අනෙක් උපක්ෂේත්‍රය වන්නේ ක්වොන්ටම් යාන්ත්‍ර විද්‍යාවයි. 

සම්භාව්‍යය යාන්ත්‍ර විද්‍යාව යන වදන සාපේක්ෂතාවාදය හා ක්වොන්ටම් භෞතිකය නිර්මාණය වීමට පෙර, ටයිකො බ්‍රා හා ගැලීලියෝගේ භූගෝලීය ප්‍රක්ෂිප්ත චලිතය මත පදනම් වූ ජොහැන්නස් කෙප්ලර්ගේ ආදී තාරකා විද්‍යාත්මක සිද්ධාන්ත මත ගොඩනැගුණු ශ්‍රීමත් අයිසැක් නිව්ටන් හා 17 වන සියවසේ බොහොමයක් සමකාලීන විද්‍යාඥයන් විසින් ආරම්භ කළ ගණිතමය භෞතික විද්‍යා පද්ධතියක් හැඳින්වීමට 20 වන සියවසේ දී නිර්මාණය විය
එබැවින් සමහරක් මූලාශ්‍ර අයින්ස්ටයින්ගේ සාපේක්ෂතාවාදය සම්භාව්‍ය යාන්ත්‍ර විද්‍යාවේ කොටසක් ලෙස නො සලකයි
කෙසේ නමුත් නූතන මූලාශ්‍ර ගණනක අයින්ස්ටයින්ගේ යාන්ත්‍ර විද්‍යාව ඇතුළත් වන අතර ඔවුනට අනුව එය සම්භාව්‍යය යාන්ත්‍ර විද්‍යාවේ වඩාත් දියුණු හා නිවැරදි ආකාරයයි
සම්භාව්‍යය යාන්ත්‍ර විද්‍යාවේ වර්ධනයේ මූලික අවධිය නිව්ටෝනියානු යාන්ත්‍ර විද්‍යාව ලෙස හඳුන්වනු ලැබෙයි
නිව්ටෝනියානු යාන්ත්‍ර විද්‍යාව, නිව්ටන් විසින් ලෙයිබනිස් හා අනෙක් අය සමග සමාන්තරව හඳුන්වා දෙන ලද ගණිත ක්‍රම හා ක්‍රියාවේ යොදවන ලද භෞතික සංකල්ප සමග සම්බන්ධ වේ
මෙය ඉදිරි කොටස්වලදී තව දුරටත් විස්තර කර ඇත
වඩා වියුක්ත හා සාමාන්‍යය ක්‍රම වලට ලැග්රන්ජියානු යාන්ත්‍ර විද්‍යාව (Lagrangian mechanics) හා හැමිල්ටෝනියානු යාන්ත්‍ර විද්‍යාව (Hamiltonian mechanics) ‍ඇතුළත් වේ
සම්භාව්‍යය යාන්ත්‍ර විද්‍යාව හා නිව්ටෝනියානු යාන්ත්‍ර විද්‍යාව යන වදන් දෙකම සමාන ලෙස සලකන අතර (සාපේක්ෂතාව නොසලකා හැරේනම්) එහි අන්තර්ගතයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් 18 හා 19 වන ශත වර්ෂවල නිර්මාණය විය
සම්භාව්‍ය යාන්ත්‍ර විද්‍යාව, විශේෂයේන් විශ්ලේෂණාත්මක යාන්ත්‍ර විද්‍යාව පසු කලෙක නිව්ටන්ගේ පර්යේෂණයන්ට වඩා සැලකිය යුතු තරම් දියුණුවක් ලබා ගනු ලැබිණි
විස්ථාපනය හා එහි ව්‍යුත්පන්න 
ලක්ෂීය අංශුවක විස්ථාපනය හෝ පිහිටීම අර්ථ දක්වනු ලබන්නේ සාමාන්‍යයෙන් ඛණ්ඩාංක 
 
The SI derived units with kg, m and s	   
විස්ථාපනය	m	   
වේගය	m s−1	   
ත්වරණය	m s−2	   
ත්වරණය / කාලය	m s−3	   
විශිෂ්ට ශක්තිය	m² s−2	   
අවශෝෂණ මාත්‍රා සීඝ්‍රතාව	m² s−3	   
අවස්ථික ප්‍රවේගය	kg m²	   
ගම්‍යතාවය	kg m s−1	   
‍කෝණික ගම්‍යතාවය	kg m² s−1	   
බලය	kg m s−2	   
ව්‍යාවර්තනය	kg m² s−2	   
ශක්තිය	kg m² s−2	   
ක්ෂමතාවය	kg m² s−3	   
පීඩනය	kg m−1 s−2	   
පෘෂ්ඨික ආනතිය	kg s−2	   
ප්‍රවිකිරණතාවය	kg s−3	   
ප්‍රගති දුස්ස්‍රාවීතාවය	m² s−1	   
ගතික දුස්ස්‍රාවීතාවය	kg m−1 s	 
පද්ධතියක මූල ලක්ෂණයේ පිහිටුවන ලද 0 නැමැති අවකාශයේ වූ අභිමත නියත සමුද්දේශ ලක්ෂ්‍යයකට සාපේක්ෂව වේ
එය 0 සිට ලක්ෂීය අංශුවට ඇති r දෛශිකය ලෙස අර්ථ දක්වයි. මේ සඳහා ලක්ෂීය අංශුව 0ට සාපේක්ෂව ස්ථාවරව පැවතීම අවශ්‍ය නොවේ
එනිසා r  යනු t හි ශ්‍රිතයකි
මෙහි t යනු අභිමත ආරම්භක කාලයක සිට ගතවන කාලයයි
අයින්ස්ටයින්ට පෙර ‍සාපේක්ෂතාවාදයේ දී (ගැලීලි‍යන් සාපේක්ෂතාවාදය) කාලය නිරපේක්ෂයක් ලෙස සලකයි
එනම් දී ඇති ඕනෑම අවස්ථා යුගලක් අතර කාලය සෑම නිරීක්ෂයෙක් සඳහාම එකම අගයක් වේ
කාලයේ නිරපේක්ෂ බව මත රඳා පැවතීමට අමතරව පැරණි යාන්ත්‍ර විද්‍යාවේ දී අවකාශ ව්‍යුහය සඳහා යුක්ලීඩ් ජ්‍යාමිතිය උපකල්පනය කරයි
ප්‍රවේගය හා වේගය

ප්‍රවේගය හෙවත් කාලය සමඟ පිහිටීම වෙනස්වීමේ සීඝ්‍රතාවය අර්ථ දක්වන්නේ කාලයේ විෂයෙන් පිහිටීමේ ව්‍යුත්පන්නය ලෙස හෝ ලෙසයි
පැරණි යාන්ත්‍ර විද්‍යාවේ ප්‍රවේගය සෘජුවම ආකලනයට හා ව්‍යාකලනයට භාජනය කෙරේ
උදාහරණයක් ලෙසථ කාර් රථයක්  60 km/h ප්‍රවේගයකින් ගමන් කරන වෙනත් කාර් රථයක පසු කරමින් නැගෙනහිර දිශාවට ගමන් කරන්නේ නම් අඩු ප්‍රවේගයෙන් ගමන් කරවා රථයට සාපේක්ෂව අනෙක් රථයේ ප්‍රවේගය නැගෙනහිර දිශාවට 60 − 50 = 10 km/h වේ
එලෙස ප්‍රවේගය බටහිර දිශාවට ගමන් කරයි
ප්‍රවේගයන් දෛශික රාශීන් ලෙස සෘජුවම ආකලනය කළ හැක
ඒවා දෛශික විශ්ලේෂණ ක්‍රමවේද සමඟ භාවිතා කළ යුතුය
ගණිතමය වශයෙන් ඉහත සාකච්ඡාවට අදාල මුල් වස්තුවේ ප්‍රවේගය   දෛශික‍ෙයන් ද දෙවන වස්තුවේ ප්‍රවේගය   දෛශිකයෙන්ද  , දක්වයි නම් ද එවිට u යනු මුල් වස්තුවේ වේගය ද v  යනු දෙවන වස්තුවේ වේගය ද   හා   යනු පිළිවෙලින් ඉහත වස්තූන් දෙකෙහි චලිත දිශාවන්ට වූ ඒකක දෛශික ද වේ නම් ද දෙවන වස්තුවට සාපේක්ෂව මුල් වස්තුවේ ප්‍රවේගය 

 

‍එලෙසම

 

වස්තූන් දෙකම එකම දිශාවට චලිත වන විට මෙම සමීකරණය පහත පරිදි සරල කළ හැක
නැතහොත් ප්‍රවේග‍යන්ගේ දිශාවන් නොසලකා හැරිය විට මෙම වෙනස වේග අතර වෙනසක් ලෙස ප්‍රකාශ කළ හැක
ත්වරණය

ත්වරණය හෙවත් ප්‍රවේගය වෙනස් වීමේ සිඝ්‍රතාවය යනු කාලය විෂයෙන් ප්‍රවේගයෙහි ව්‍යුත්පන්නය (කාලය විෂයෙන් පිහිටීමෙහි දෙවන ව්‍යුත්පන්නය) නැතහොත්  යන්න වේ
කාලයත් සමඟ ප්‍රවේගයේ විශාලත්වය වෙනස් වීම මඟින් හෝ ප්‍රවේගයේ දිශාව වෙනස් වීම මඟින් හෝ විශාලත්වය හා දිශාව යන දෙකම වෙනස් වීම මඟින් ත්වරණය ඇති විය හැක
ප්‍රවේගයේ විශාලත්වය පමණක් කාලයත් සමඟ අඩු වීමට “මන්දනය” යැයි කියනු ලැ‍බේ
නමුත් සාමාන්‍යයෙන් කාලය සමඟ ප්‍රවේගයේ ඕනෑම වෙනස්විමක් සඳහා එනම් මන්දනයන් ඇතුළත්ව , සරල ලෙස “ත්වරණය” යැයි කියනු ලැබේ
සමුද්දේශ රාමු

ලක්ෂීය ‍වස්තුවක පිහිටීම, ප්‍රමේයය හා ත්වරණය ඕනෑම ඛණ්ඩාංක පද්ධතියක (සමුද්දේශ රාමුව) වූ අභිමත සමුද්දේශ ලක්ෂ්‍යයකට සාපේක්ෂව දැක්විය හැකි නමුත් ස්වභාවයේ පවතින යාන්ත්‍ර විද්‍යා නියම වඩාත් සරල තත්වයෙන් යෙදිය හැකි විශේෂ සමුද්දේශ රාමු පද්ධති කාණ්ඩයක් පැරණි යාන්ත්‍ර විද්‍යාවේ දී උපකල්පනය කෙරේ
මෙම විශේෂ සමුද්දේශ රාමුවලට අවස්ථිතික රාමු යැයි කියනු ලැබේ
ඒවායින් ඕනෑම දෙකක් අතර ත්වරිත චලිතයක් නොමැති වීමෙන් ඒවා ලාක්ෂණික වන අතර හා ඒවායින් ඕනෑම එකකට සාපේක්ෂව අංශුවක ත්වරිත චලිතයක් සඳහා බලයක පැවැත්ම අත්‍යාවශ්‍ය වේ
ඕනෑම අවස්ථිතික නොවන සමුද්දේශ රාමුවක් අවස්ථිතක රාමුවකට සාපේක්ෂව ත්වරිත චලිතයක් දක්වන නමුත් අවස්ථිතික ‍නොවන රාමුවක්ම සාපේක්ෂව ද අංශුවක්, ත්වරිත චලිතයක් පෙන්විය හැක
අවස්ථිතික රාමු සංකල්පයේ දුර්වලතාවයක් වන්නේ ඒවා හඳුනාගත හැකි නිශ්චිත ක්‍රමයක් නොමැති වීමයි
ප්‍රායෝගික අරමුණු සඳහා ඈත තරුවලට සාපේක්ෂව ත්වරණයක් නොමැති සමුද්දේශ රාමු ආසන්න වශයෙන් හොඳ අවස්ථිති රාමු ලෙස ගත හැක
පහත සඳහන් ප්‍රතිඵල අවස්ථිතික සමුද්දේශ රාමු දෙකක සාපේක්ෂ අවස්ථාවක් වටා ව්‍යුත්පන්න කළ හැක
එම රාමු S හා S' මෙහි S' රාමුව S ට සාපේක්ෂව   ප්‍රවේගයෙන් ගමන් කරමින් පවතී
(S' ට සාපේක්ෂව අංශුවක ප්‍රවේගය වන   ,  Sට සාපේක්ෂව අංශුවේ ප්‍රවේගය වන   ට වඩා   ප්‍රමාණයකින් අඩු වේ)
	 =   (අංශුවක ත්වරණය සමුද්දේශ රාමුව අනුව වෙනස් නොවේ)
	 =   (අංශුවක් මත බලය සමුද්දේශ රාමුව අනුව වෙනස් නොවේ)
	F' = F (F = ma මඟින් ස්කන්ධය m නියතව පවතී නම්) (අංශුව මත බලය සමුද්දේශ රාමුව අනුව වෙනස් නොවේ
නිවුටන් නියමය බලන්න)
	පැරණි යාන්ත්‍රිකයේ දී ආලෝකයේ වේගය නියතයක් නොවන අතර පැරණි යාන්ත්‍ර විද්‍යාවේ දැකිය නොහැකි විශේෂ ස්ථානයක් සාපේක්ෂ යාන්ත්‍ර විද්‍යාවේ දී ආලෝකයේ වේගයට දී තිබේ
මැක්ස්වෙල් සමීකරණය මෙවැනි අවස්ථිතික සමුද්දේශ රාමු හරහා එකම අයුරින් යෙදිය නොහැක
කෙසේ නමුත් අයින්ස්ටයින්ගේ විශේෂ සාපේක්ෂතාවාදයේ වන රික්තයක් තුළ ආලෝකයේ වේගය නියත (නිත්‍ය) යැයි කරන උපකල්පනය හේතුවෙන් අවස්ථිතික සමුද්දේශ රාමු අතර සම්බන්ධතාවය වෙනස් වන අතර එබැවින් සාපේක්ෂතාවාදය ඇසුරින් සලකන විට අවස්ථිතක සමුද්දේශ රාමු සඳහා මැක්ස්වෙල් සමීකරණය යෙදෙනුයේ නිත්‍ය ආකාරයකටයි
org/wiki/Classical_mechanics

ඉතිහාසය

සියල්ල හේතුවකට අනුව සිදුවේ යන සංකල්පය හඳුන්වාදීමට ඇතැම් අතීත ග්‍රීක දාර්ශනිකයින් මුල් වූ බව සැලකෙයි
ඒ අතරින් ඇරිස්ටෝටල් සුවිශේෂී වන අතර ස්වභාවය තේරුම් ගැනීම සඳහා සෛද්ධාන්තික මූලධර්ම  යොදා ගත හැකි බව මොවුන්ගේ අදහස විය
මෙම මතයන් පිළිගත හැකි බවක් නූතන පාඨකයන් හට පෙනිය හැකි නමුත් එකල ගණිතමය සිද්ධාන්තවල සහ පාලිත පරීක්ෂණවල පැහැදිලි අඩුවක් පැවතිණි
මේවා පසුකාලීනව නූතන විද්‍යාවෙහි නිර්මාණය සඳහා  ඉතා වැදගත් සාධක බවට පත් වූ අතර පෞරාණික යාන්ත්‍ර විද්‍යාවෙහි ඇරඹුමත් සමග මේවා භාවිතය ඇරඹුණි
මූලික පර්යේෂණාත්මක විද්‍යාත්මක ක්‍රමයක් 11 වැනි සියවසේදී අල්-බිරුනි විසින් යාන්ත්‍ර විද්‍යාවට හඳුන්වා දෙන ලදී
තවද මධ්‍යතන යුගයේදී මුස්ලිම් භෞතික විද්‍යාඥයන් කීපදෙනෙකු විසින් නිවුටන්ගේ චලිත නියමවලට සම්බන්ධ සංකල්ප පැහැදිලිව දක්වන ලදී
ඉබන් අල්-හේතම් (අල් හසන්) සහ ඇවිසෙන්නා විසින් නිව්ටන්ගේ පළමු නියමය හෙවත් ආවස්ථිති නියමයෙන් මූලික ආකාරයක් ද, නිවුටන්ගේ දෙවැනි නියමයෙහි කොටසක් ගම්‍යතාවට සම්බන්ධ සංකල්පද ඉදිරිපත් කරන ලදී
පෞරාණික යාන්ත්‍ර විද්‍යාවෙහි වැදගත් මූලධර්මයක් වන බලය සහ ත්වරණය අතර ඇති සමානුපාතිකතාව පිළිබඳ මුල්වරට සඳහන් කිරීමේ ගෞරවය හිබට් අල්ලා අබුල් - බරකත් අල් - බග්ඩාඩි, ඉබන් අල්-හේතම් සහ අල්-කසීනි යන අයට හිමිවේ
තවද ගැලීලියෝ ගැලීලි ත්වරණය පිළිබඳව ගණිතමය වශයෙන් සලකා බැලීමත් වේගය පිළිබඳ ඔහුගේ සංකල්පයත් ඔහුට පෙර මධ්‍යතන යුගයේ සිදු වූ චලිතය පිළිබඳව විශ්ලේෂණ මත ගොඩ නැගුණු ප්‍රතිඵල ලෙස සැලකේ. මේ අතරින් ගැලීලියෝට වැඩිම බලපෑමක් එල්ල කළ අය අතරට ඇවිසෙන්නා, ඉබන් බාජා සහ ජීන් බුරිඩන් යන අය අයත් වෙයි‍
ග්‍රහලෝකවල චලිතය පිළිබඳව ප්‍රකාශයට පත් වූ මුල්ම පැහැදිලි කිරීම 1609 වසරේ පලවූ ජොහැන්නස් කෙප්ලර්ගේ ‘Astronomia nova’ නම් ග්‍රන්ථයේ අන්තර්ගත විය
ඔහු ටයිකෝ බ්‍රාහේගේ අඟහරුගේ කක්ෂය පිළිබඳ නිරීක්ෂණ මත පදනම්ව කක්ෂයන් ඉලිප්සීය වන බව නිගමනය කළේය‍
මෙය ඔහුට පෙර පිළිගෙන තිබූ මතයන්ට එකඟ නොවූ අතර ඔහු මෙම මතය පල කිරීමට සමකාලීනව ගැලීලියෝ විසින් වස්තූන්ගේ චලිතය සඳහා අමූර්ත ගණිතමය නියම යෙදිය හැකි යැයි යෝජනා කළේය
ගැලීලියෝ විසින් පීසාහි ඇලවෙන කුළුණ මත සිට බරින් එකිනෙකට වෙනස් යකඩ බෝල යුගලක් එක්වරම අතහැර ඒවා එකවිට බිමට වැටෙන බව පෙන්වූ බවට ඇති ප්‍රසිද්ධ මතය සත්‍ය (හෝ අසත්‍ය) එකක් විය හැක
නමුත් මෙම පර්යේෂණය සත්‍ය වශයෙන්ම සිදුකළේ ද යන්න පිළිබඳ ගැටළු සහගත තත්වයක් පවතී
කෙසේ නමුත් ඔහු ආනත තලයක් ඔස්සේ ගෝල පෙරළීමට සලස්වා ප්‍රමාණාත්මක පර්යේෂණ සිදු කළ බව පිළිගත් සත්‍යයකි
ත්වරණ චලිත පිළිබඳ ඔහුගේ මතයන් මෙවැනි පර්යේෂණවල ප්‍රතිඵල ලෙස ව්‍යුත්පන්න කළ ඒවා වන අතර එය පෞරාණික යාන්ත්‍ර විද්‍යාවේ ඉතා වැදගත් සන්ධිස්ථානයක් වේ
ස්වභාව දර්ශනවාදයේ සිය මූලධර්ම සඳහා පදනමක් ලෙස නිව්ටන් චලිත නියම තුනක් ප්‍රකාශයට පත් කළේය
ඒවා අවස්ථිති නියමය, ත්වරණය පිළිබඳ දෙවන නියමය (ඉහත දැක්වේ) සහ ක්‍රියා ප්‍රතික්‍රියා නියමය වේ
මේවා හඳුන්වාදීම මගින් නිව්ටන් පුරාණ යාන්ත්‍ර විද්‍යාව සඳහා පදනම සැපයීය
නිව්ටන් සිය ‘Philosophiae Naturalis Principia Mathematica’ නම් ග්‍රන්ථය ඔස්සේ සිය දෙවන සහ තෙවන විද්‍යාත්මකව සහ ගණිතමය වශයෙන් නිවැරදිව පැහැදිලි කර ඇත
මේ හේතුවෙන් නිව්ටන්ගේ උත්සාහය ඔහුට පෙර විවිධ පුද්ගලයන් විසින් සමාන සංසිද්ධීන් පැහැදිලි කිරීම සඳහා දරන ලද අසම්පූර්ණ නැතහොත් වැරදි හෝ ප්‍රමාණවත් පරිදි ගණිතය ඇසුරින් පැහැදිලි නොකල උත්සාහයන්ගෙන් වෙනස් වේ
නිවුටන් විසින් ගම්‍යතා සංස්ථිතිය සහ කෝණික ගම්‍යතාව පිළිබඳ මූලධර්මද ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී
තවද යාන්ත්‍ර විද්‍යාවේදී ගුරුත්වය සඳහා පළමු නිවැරදි විද්‍යාත්මක හා ගණිතමය සූත්‍රකරණය ඉදිරිපත් කිරීමේ ගෞරවය ද නිව්ටන්ට හිමිවේ
මෙහිදී අදහස් වන්නේ නිව්ටන්ගේ සර්වත්‍ර ගුරුත්වාකර්ෂණ නියමයයි
නිව්ටන්ගේ චලිතය පිළිබඳ නියම සහ ගුරුත්වාකර්ෂණ නියමය එක්ව ගත් කළ පෞරාණික යාන්ත්‍ර විද්‍යාව පිළිබඳ වඩාත් සම්පූර්ණ විස්තරයක් ලබාගත හැක
මෙම නියම එදිනෙදා ජීවිතයේ වස්තූන්ට මෙන්ම අභ්‍යවකාශ වස්තූන්ට ද යෙදිය හැකි බව නිව්ටන් විසින් ආදර්ශනය කරන ලදී
නිව්ටන් විසින් කෙප්ලර්ගේ ග්‍රහවස්තු චලිත නියම සඳහා ලබාගත් සෛද්ධාන්තික පැහැදිලි කිරීම මෙහිදී විශේෂයෙන් වැදගත් වේ
නිව්ටන් විසින් කලනය නම් ගණිත ක්‍රමය ද නිර්මාණය කළ අතර ගණනය කිරීම් සිදු කිරීම සඳහා එය භාවිත කළේය‍
නමුත් සිය ‘Principia’ ග්‍රන්ථයේදී විශ්වාසනීයත්වය සඳහා ඔහු දිගු කලක් තිස්සේ පිළිගැනීමට ලක්ව තිබූ ජ්‍යාමිතික ක්‍රම භාවිතා කළේය
එහෙත් පසුකාලීනව කලනය ප්‍රචලිත වීමත් සමග මෙම ජ්‍යාමිතික ක්‍රම භාවිතයෙන් ඉවත් විය
කෙසේ නමුත් වර්තමානයේදී කලනයේ භාවිතාවන ව්‍යුත්පන්න සහ අනුකල අංකනයන් නිර්මාණය කිරීම ලිබ්නීස් අතින් සිදුවිය
හයිජන්ස් හැරුණු විට නිව්ටන් සහ ඔහුගේ සමකාලීනයන්ගේ විශ්වාසය වුයේ සියලු සන්සිද්ධීන් (ආලෝකයද ඇතුළුව-ජ්‍යාමිතික ප්‍රකාශ විද්‍යාව මගින්) පෞරාණික යාන්ත්‍ර විද්‍යාව ඇසුරෙන් පැහැදිලි කල හැකි බවය
නිව්ටන් වලලු (තරංග නිරෝධනය මගින් ඇති වන සංසිද්දියකි) ලෙස හැඳින්වෙන සංසිද්ධිය සොයා ගැනීමෙන් අනතුරුව පවා නිව්ටන්ගේ පැහැදිලි කිරීම ආලෝකයේ ලවක වාදය මත පිහිටීය
නිව්ටන්ට පසුව පෞරාණික යාන්ත්‍ර විද්‍යාව ගණිතයෙහි මෙන් භෞතික විද්‍යාවේද මූලික අධ්‍යයන ක්ෂේත්‍රයක් බවට පත්විය
19 වන සියවසේදී නූතන භෞතික විද්‍යාව ඇසුරින් පමණක් විසඳිය හැකි ගැටළු කිහිපයක් පැන නැගුණි
පෞරාණික යාන්ත්‍ර විද්‍යාව තාපගති  විද්‍යාව සමග එක්කළ විට එන්ට්‍රෝපිය හොඳින් අර්ථ දක්වා නොමැති රාශියක් වීමේ පෞරාණික සංඛ්‍යාන යාන්ත්‍ර විද්‍යාවේ හමුවන ගිබ්ස් විරුද්ධාභා‍සය පැන නගී
පරමාණු මට්ටම දක්වා පර්යේෂණ ලඟාවත්ම ශක්ති මට්ටම් සහ පරමාණුවල ප්‍රමාණය වැනි ඉතාම සරල සංකල්ප පවා දල වශයෙන් හෝ පැහැදිලි කිරීමට පෞරාණික යාන්ත්‍ර විද්‍යාව අපොහොසත් විය
මෙම ගැටළු නිරාකරණය කිරීමට දරණ ලද උත්සාහයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ක්වොන්ටම් යාන්ත්‍ර විද්‍යාව බිහි විය
එසේම සමකක්ෂ පරිණාමය (එකිනෙකට වෙනස් ආකාරයෙන් චලිත වන සමුද්දේශ රාමු අතර) යටතේ පෞරාණික යාන්ත්‍ර විද්‍යාවේ සහ පෞරාණික විද්‍යුත් චුම්භකත්වයේ හැසිරීම හේතුවෙන් අවසානයේ සාපේක්ෂතාවාදය බිහිවිය
විසිවන සියවසේ අවසානයත් සමග භෞතික විද්‍යාව තුළ පෞරාණික යාන්ත්‍ර විද්‍යාව තව දුරටත් ස්වායත්ත වාදයක් නොවීය
පෞරාණික විද්‍යුත් චුම්භකවාදය සමග එය සාපේක්ෂතාවාදී ක්වොන්ටම් යාන්ත්‍ර විද්‍යාවේ නැතහොත් ක්වොන්ටම් ක්ෂේත්‍රවාදයෙහි කොටසක් බවට පත්ව ඇත
එය විශාල අංශ සඳහා සාපේක්ෂතාවාදී නොවන සහ එමෙන්ම ක්වොන්ටම් යාන්ත්‍රික නොවන සීමාවයි.

 
යාන්ත්‍ර විද්‍යාව
භෞතික විද්‍යාව
ගණිතය
උත්තල දර්පණය
 උත්තල දර්පණයක්, මත්ස්‍ය අක්ෂි දර්පණයක් හෝ  අපසාරී දර්පණයක් යනු, පරාවර්තක පෘෂ්ඨය ආලෝක ප්‍රභවය දෙසට නෙරා ඇති වක්‍ර දර්පණයකි
උත්තල දර්පණ විසින් ආලෝකය බැහැරට පරාවර්තනය කරන බැවින්, අලෝකය නාභිගත කිරීම සඳහා ඒවා භාවිතා කල නොහැක
මෙවැනි දර්පණ සැමවිටම අතාත්වික ප්‍රතිබිම්බයක් තනන්නේ, නාභිය F සහ  වක්‍රතා කේන්ද්‍රය 2F යන දෙකම  දර්පණය  " තුල " පිහිටන, සම්ප්‍රාප්ත විය නොහැකි,  අතාත්වික ලක්ෂයන් නිසාය
එමනිසා, මෙම දර්පණ මගින් සාදන ප්‍රතිබිම්බ තිරය මතට ගත නොහැක
(ඒවා දර්පණය තුල පිහිටන බැවින්)

උත්තල දර්පණයේ මුහුණතට ඇඳි   අභිලම්භයේ දිශානතිය දර්පණය වන තැනින් තැනට වෙනස් වන බැවින් සමාන්තර ආලෝක කදම්භයක් උත්තල දර්පණයකින් පරාවර්තනය වූ විට අපසාරී (විසිරේ) වේ
ප්‍රතිබිම්භ 

උත්තල දර්පණ මගින් ප්‍රතිබිම්භ ඇතිවීම

ප්‍රතිබිම්භය සෑම විටම අතාත්වික (සත්‍ය වශයෙන්ම කිරණ ප්‍රතිබිම්භය තුළින් ගමන් නොකරයි)  කුඩා හා උඩුකුරු වේ
මෙම ගුණාංගය නිසා උත්තල දර්පණ ඉතා ප්‍රයෝජනවත් වේ
දර්පණය තුළින් සෑම දේම කුඩාවට පෙනෙන බැවින් සාමාන්‍ය තල දර්පණයකට සාපේක්ෂව , එමගින් විශාල ප්‍රදේශයක් දර්ශනය දැකගත හැක
මෙහිදී ප්‍රතිබිම්භය සංකුංචනය සිදුවේ
ප්‍රයෝජන/ භාවිතයන් 

වාහන පැති කණ්ණාඩි ලෙස උත්තල දර්පණවල පොදු භාවිතයකි
සමහර රටවලද එම උත්තල දර්පණ මත ‘දර්පණය තුළ වූ ප්‍රතිබිම්භ/ වස්තූන්  පෙනෙනවාට වඩා ළඟින් පිහිටයි’ යනුවෙන් අනතුරු හැඟවීමක් සටහන් කර තිබේ
මෙමගින් උත්තල දර්පණ දුර පිළිබඳ අවබෝධයද විකෘති කරන බව රියැදුරාට සිහිගැන්වේ
ස්වයංක්‍රීය ටෙලර් යන්ත්‍ර වල භාවිතා කරන්නාට ඔවුන් පිටුපස කුමක් වන්නේද යන්න දැක ගැනීමට ඉඩ සලසන සරල හා ප්‍රයෝජනවත් ආරක්ෂක උපාංගයක් ලෙස උත්තල දර්පණ යෙදා තිබේ
Think Greek  සහ වෙනත් සමාගම් මගින් මේ ආකාරයටම යොදාගතහැකි  සාමාන්‍ය පරිගණක තිරයටම සවිකළ හැකි උපාංග නිර්මාණය කරති
කැමරා සහිත ජංගම දුරකථනවල තමාගේම ඡායාරූපයක් ලබා ගැනීමේදී භාවිතා කරන්නාට නිවැරදිව කැමරාව එල්ල කල හැකි වන සේ  උත්තල දර්පණ යෙදා තිබේ
උත්තල දර්පණවල ගුණාංගයන් මෙලෙස විශේෂ අරමුණුවලට සඳහා  නිෂ්පාදනය නොකල වස්තූන් වලද දැකිය හැක
සමහර ඩ්‍රෝවින් පින් (Drawing Pin ) නත්තල් ගස් සරසන වර්ණවත් විදුලි බුබුළු සහ අව්කණ්නාඩි පවා වෙනත් උපකරණ / වස්තූන් සඳහා නිදසුන් වේ
org/wiki/Convex_mirror
අදාල ප්‍රතිඵලය නොලැබුණු විට කල්පිතය අසත්‍ය වන තීරණාත්මක කල්පිතයක් පරීක්ෂා  කරනු ලැබේ
(එනම් ස්වායත්ත විචල්‍ය පරායත්ත විචල්‍යයට අනුමාන කර ඇති පරිදි බලපෑම් නොකරන බව පෙන්වන පර්යේෂණ) කෙසේ නමුත් එවැනි ශුද්ධ යෙදීම් ඉතා විරලය
මන්ද පරීක්ෂණය නිසි පරිදි පාලනය නොකිරීම , ස්වායත්ත විචල්‍ය වලංගු නොවීම හෝ පරීක්ෂණයේ විවිධ දෝශ අඩංගු වීම වැනි පදනම්වලදී ප්‍රතිඵල අභියෝගයට ලක්විය  හැක
එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස විද්‍යාත්මක ක්‍රමය, ප්‍රත්‍යුත්පාදන හැකියාවේ හා අභිසාරී සාධක (බාහිර වලංගු බව බලන්න) වල අවශ්‍ය මත නිර්මාණය විය
පර්යේෂණ නිර්මාණය කිරීම, විද්‍යාත්මක ක්ෂේත්‍රයේ අවශ්‍යතා හා සීමා තුලනය කිරීමට උත්සාහ කරයි
එම නිසා පර්යේෂණයට පරීක්ෂාවට බඳුන් වන කල්පිතය ගැන සුදුසුම නිගමනය සැපයිය හැක
භෞතික විද්‍යාව හා රසායන විද්‍යාව වැනි සමහර විද්‍යාවල දී, අපේකෂිත ලෙස සියලු මිනුම් ගැනීමට වන අවශ්‍යතා ඉටු කර ගැනීම සාපේක්ෂව පහසු වන අතර පර්යේෂනය පුරාවට සියලු තත්ව පාලිතව තබා ගත හැක
අනෙක් අතින් ජීව විද්‍යාව හා වෛද්‍ය විද්‍යාව වැනි විෂය වලදී පර්යේෂණයක තත්ව නිරවද්‍යව ක්‍රියාත්මක වූ බව තහවුරු කිරීම අපහසුය
තවද සමාජ විද්‍යාවවලදී අපේක්ෂිත ආකාරයට පරීක්ෂණයක ප්‍රතිඵල ද මැනීමේ ක්‍රමයක් තීරණය කිරීම ද අපහසු වේ
මේ හේතුව නිසා, භෞතික විද්‍යාව හා ස්වභාවික විද්‍යාවල අනෙක් ‍ක්ෂේත්‍ර වැනි විද්‍යා සමහර විට “දැඩි  විද්‍යා” ලෙස හඳුන්වනු ලබන අතර සමාජ විද්‍යා සමහරක් විට “මෘදු විද්‍යා” ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ
මේවා මෙලෙස නම් කරනු ලබන්නේ දැඩි විද්‍යාවල දී අපේක්ෂිත මිනුම් වඩාත් පහසු ලෙස ගත හැකි බව හා මෘදු විද්‍යාවලදී වඩාත් අපහසු බව ඇඟවීමටය
මීට අමතරව සමාජ විද්‍යාවල , බොහොමයක් සාමාන්‍ය අවස්ථාවලදී පාලිත තත්ව සඳහා වු අවශ්‍යතාව, කල්පිතයේ උපයෝගීතාවට එරෙහිව ක්‍රියාත්මක වේ
අවශ්‍යතාව වන්නේ සාමාන්‍යයෙන් , ක්‍රියාකරන කල්පිතයක් පරීක්ෂා කිරීමට නම් පරීක්ෂණයට , දැඩිව පාලිත තත්වලදී වලංගු වේ යන හැඟීමෙන් , අධික අභ්‍යන්තර වලංගුතාවක් තිබිය යුතු අතරම පර්යේෂණයේ ප්‍රතිඵල ප්‍රායෝගික තත්වවලට යෙදීමේ දී අඩු බාහිර වලංගුතාවයකින් යුක්ත විය යුතුය
මෙය සිදුවීමට එක් හේතුවක් වන්නේ හොව්ත්‍රෝන් ආචරණයයි
තවත් එකක් වන්නේ සාමාන්‍ය සමතුලිතයේ දී පාර්ශ්වික සමතුලිතය නොකඩවා රඳා නොසිටීමයි
මෙම සැලකී‍ම්වල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස දැඩි විද්‍යාවල පර්යේෂණාත්මක සැලසුම් අවධානය යොමු කිරීමට යත්න දරන්නේ බාහිර ආචරණ ඉවත් කිරීමට අතර මෘදු විද්‍යාවල පර්යේෂණාත්මක සැලසුම් වඩාත් අවධානය යොමු කරන්නේ බාහිර වලංගුතාවය පිළිබඳ ගැටලු කෙරෙහිය
ඒ සඳහා ඔවුන් යොදා ගත්තේ සංඛ්‍යානමය ක්‍රමයි
විද්‍යාත්මක සාක්ෂි ගත හැකි සිද්ධි ස්වාභාවිකව ඉඳහිට සිදුවේ
ස්වාභාවික පර්යේෂණවලට පාදම වනනේ ඒවායි
එවැනි අවස්ථාවලදී විද්‍යාඥයන්ට වන ගැටළුව වන්නේ ස්වාභාවික සැලසුම් ඇගයීමයි
තාරකා විද්‍යාවෙහිදී ‘Planet X’ හෙවත් නොදත් ග්‍රහලොව නමින් සලකනුයේ නෙප්චූන් ග්‍රහලොවට ඔබ්බෙන් වූ න්‍යායාත්මක ග්‍රහ වස්තුවකි
මෙම සංකල්පය ගොඩ නගනු ලැබුයේ වායු යෝධයන්ගේ විසංගත හැසිරීම් තර්කානුකූලව පහදාදීම සඳහා විය
ප්‍රධානවම මෙම සංකල්පය මගින් විමර්ශනයට ලක් කෙරුණු ග්‍රහලෝක වූයේ යුරේනස් හා නෙප්චූන්ය
මෙම ග්‍රහලෝකවල කක්ෂවල වූ අපගමනයන් පිළිබඳව නිරාකරණය කරගනු ලැබුයේ 1980 දශකයේ දීය
‘X’ යනුවෙන් අදහස් කරනුයේ රෝම ඉලක්කම්වලින් “10” යන සංඛ්‍යාව නොව “නොදත්” යන අදහසය
මෙම සංකල්පය ගොඩනගන ලද අවධියේ අප දැන සිටියේ ග්‍රහලෝක 8ක් ගැන පමණක් බැවින් එම කාලයේ දී මෙය “නවවන ග්‍රහලොව” නමින් ද හැඳින්වූ අවස්ථාවන් එමටය
එසේම 1930 න් පසු 1990 දී මෙම සංකල්පය ඉවත් වීමට පටන් ගන්නා තෙක්ම “දසවන ග්‍රහලොව” නමින් ද හැඳින්විය
කෙසේ වුවද , අදවන විට ‘Planet X’ යනුවෙන් තාරකා විද්‍යා අයවළුන් සලකනුයේ කල්පිත වස්තුවකි
‘Planet X’ සෙවීමේ ගැඹුරු නිරීක්ෂණවල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ප්ලූටෝ සොයාගැනුණද එය ‘Planet X’ ලෙස නොසලකයි
ජාත්‍යන්තර තාරකා විද්‍යා සංගමයේ වාර්ෂික සැසියේදී “එරිස්” ග්‍රහකය ග්‍රහලොවක් ද නැත් ද යන්න පිළිබඳව සලකා තිබුණි
(2006 ග්‍රහලෝක පිළිබඳ නැවත අර්ථ දැක්වීම අනුව) කෙසේ වුවද ජනප්‍රිය සංස්කෘතිය අනුව ‘Planet X’ සලන්නේ සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ සොයා නොගත් ග්‍රහලෝකයක් ලෙසිනි
X ග්‍රහලොව - විෂමතාවයේ ආරම්භය
බොහෝ තාරකා විද්‍යාඥයින් 20 වන සියවස ආරම්භයේ සිටම නෙප්චූන් ග්‍රහලොවට එපිටින් තවත් ග්‍රහලෝකයක් පැවතීම පිළිබඳව අනුමාන කළහ
නෙප්චූන් ග්‍රහලොව ගණිතඥයින් වන ජෝන් කව්ච් ඇඩම් (John Couch Adams) සහ අර්බේන් ලෙවෙරියර් (Urbain Le Verrier) විසින් ගණිතමය ගණනය කිරීම් මගින් සොයාගත් අතර ඒ සඳහා යුරේනස් , සෙනසුරු සහ බ්‍රහස්පතිගේ ගණිතමය පෙරයීම් සහ සැබෑ නිරීක්ෂණ අතර පැවති විෂමතා හේතු පාදක විය
නෙප්චූන් සොයාගැනීමෙන් පසුව ඉහත සඳහන් ග්‍රහයින්ගේ කක්ෂවල සුළු වෙනස්කම් දක්නට ලැබූණු අතර නෙප්චූන් ග්‍රහයාගේ ද කක්ෂයේ විෂමතා දක්නට ලැබිණි
මෙය නෙප්චූන්ගෙන් එපිට ද තවත් ග්‍රහලොවක් පැවතිය හැකි බවට සාක්ෂියක් ලෙස පෙන්වා දෙන ලදී
අගහරු ග්‍රහයා මත ඇළ මාර්ග ඇති බවට නිරීක්ෂණය කිරීමෙන් ප්‍රකට වූ “පර්සිවෙල් ලොවෙල්” (Percival Lowell) මෙම කල්පිත ග්‍රහලොව “X ග්‍රහලොව” (Planet X) ලෙස හැඳින්විය
ඔහු මේ ග්‍රහලොව සෙවීමට අසාර්ථක සෙවීම් 2ක් ක්‍රියාවට නැංවූ අතර පළමු වර සෙවීම X ග්‍රහලොව තිබිය හැකි යැයි අනුමාණ කළ ස්ථානය සංශෝධනය කිරීමෙන් 1909 දී අවසන් වූ අතර දෙවැන්න ලොවෙල් විසින් X ග්‍රහයාගේ පරාමිතියේ ගණිතමය කල්පිත ප්‍රකාශයට පත් කිරීමෙන් පසු 1913  ආරම්භ කර 1915 දී අවසන් විය
එම වසරේ ඔහු තම නිරීක්ෂණාගාරයෙන් ලබා ගත් ජායාරූපවල ප්ලූටෝ ග්‍රහයාගේ දීප්තියෙන් හීන ප්‍රතිබිම්භ සටහන් වී තිබූ නමුත් අවාසනාවකට මෙන් ඔහුට එකල එය සැබැවින් හඳුනාගත නොහැකි විය
නොදත් ග්‍රහලොව
Planet X
X ග්‍රහලොව
තාරකා විද්‍යාව
අයෝ යනු බ්‍රහස්පතිගේ ගැලීලියානු චන්ද්‍රයින් අතුරින් ඇතුළතින් ම (එනම් ග්‍රහ ලෝකයට කිට්ටුවෙන්ම) පිහිටි  චන්ද්‍රයා වන අතර එහි විෂ්කම්භය කිමී 3,642 වේ
එය සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ චන්ද්‍රයින් අතුරින් හතරවන විශාලතම චන්ද්‍රයා ද වේ
එය හේරා දේවතාවියගේ පූජකවරිය මෙන්ම සියුස් මහ දෙවියා‍ගේ ආදරවන්තියද වූ අයෝ වෙනුවෙන් අයෝ ලෙස නම් කරන ලදී
සක්‍රීය ගිණි කඳු 400කට අධික ප්‍රමාණයක් සහිත අයෝ චන්ද්‍රයා භූ විද්‍යාත්මකව සෞරග්‍රහ  මණ්ඩලයේ ඇති සක්‍රීයම වස්තුව වේ
මෙම අධික භූ ගෝලීය සක්‍රීයතාවයට ‍හේතු වන්නේ බ්‍රහස්පති විසින් ඇති කරන වෙනස්වන ආකර්ෂණය නිසා අයෝ චන්ද්‍රයාගේ අභ්‍යන්තරයේ  ඝර්ෂණය තුළින් හටගන්නා උදම් උෂ්ණත්වයයි
මෙහි ඇති ඇතැම් ගිණි කඳු මගින් පිට කරන  සල්ෆර් හා සල්ෆර් ඩයොක්සයිඩ් දුම් රොටු කිලෝමීටර 500 (සැතපුම් 310) පමණ උසකට ඉහළ යයි
තවද අයෝ ග්‍රහයාගේ පෘෂ්ඨය කඳු 100කින් පමණ සමන්විත වේ
ඒවා අයෝහි පාදමේ වූ සිලිකේට කබොල්ලෙහි වූ අධික තෙරපුම පාදක කරගෙන ඉහළට සෑදුණු කඳු වේ
එහි ඇතැම් කඳු පෘථිවියේ එවරස්ට් කන්දටත් වඩා උස් වේ
බාහිර සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ඇති (ඝන අයිස් තට්ටු ඇති) අනෙක් බොහෝ උපග්‍රහයන් මෙන් නොව අයෝ චන්ද්‍රයා ද්‍රව යකඩ හෝ අයන් සල්ෆයිඩ් හරයක් වටා  ඇති සිලිකේට් පාෂාණවලින් මූලිකව සමන්විත වේ
තවද, අයෝ ග්‍රහ‍යාගේ පෘෂ්ඨයේ වැඩි ප්‍රමාණයක් සල්‍ෆර් හා සල්ෆර් ඩයොක්සයිඩ් තුහිනවලින් වැසී පවතී
අයෝ ග්‍රහයා තුළ ඇති ගිණි කඳු ක්‍රියාකාරිත්වය එයටම ආවේණික වූ බොහෝ ගති ලක්ෂණවලට පාදක වී ඇත
එහි ගිණි කඳු හා ලාවා ගැලීම් විශාල පෘෂ්ඨ වෙනස්වීම් ඇතිකර  පෘෂ්ඨය රතු , කහ, සුදු, කළු හා කොළ පැහැති විවිධ වූ වර්ණවලින් වර්ණ ගන්වයි. එයට හේතුව වන්නේ සල්ෆර් සහිත සංයෝගයන්ය
තවද කිලෝමීටර් 500 (සැතපුම් 311) තරම් දික් වූ ලාවා ගැලීම මගින් ද එහි පෘෂ්ඨයේ සලකුණු තබයි
මෙවැනි ගිණි කඳු ක්‍රියාවලි නිසා අයෝ චන්ද්‍රයාගේ මතුපිට පෙනුම පිසා (pizza) එකකට සමාන කළ හැකි බවට පත්ව තිබේ
අයෝ මත ඇති ගිණි කඳු විසින් අයෝගේ ඇති තුනී හිඩැසි සහිත  වායුගෝලය නිර්මාණයට මෙන්ම බ්‍රහස්පතීගේ චුම්භක ගෝලයට ද අවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය සපයයි
අයෝ චන්ද්‍රයා සොයාගැනීම 17 හා 18 වැනි ශත වර්ෂවලදී අභ්‍යවකාශ විද්‍යාවේ දියුණුවට විශාල ලෙස උපකාරී විය
එය 1610 දී ගැලීලියෝ ගැලීලි විසින් අනෙකුත් ගැලීලියානු උපග්‍රහයන් සමඟ  සොයාගන්නා ලදී මෙම සොයාගැනීම සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ කොපර්නිකන් ආකෘතිය (Copernican model) පිළි ගැනීමට, කෙප්ලර්ගේ චලිතය පිළිබඳ නියමයන්වල දියුණුවට  හා  මුල් වරට ආලෝකයේ ප්‍රවේගය මැනීමට ද එය උපකාරී විය
19 හා 20වන සියවස් ‍දක්වාම පෘථිවියට අයෝ චන්ද්‍රයා ආලෝක ලපයක්ම පමණක් විය
ඉන් පසු එහි අඳුරු රතු ධ්‍රැව හා දීප්තිමත් සමක ප්‍රදේශ වැනි මහා පරිමාණ පෘෂ්ඨ  ලක්ෂණ හැදෑරීමට හැකි විය
1979 දී වොයේජර් අභ්‍යවකාශ යානා දෙක අයෝ ,ගිනිකඳු , විශාල කඳු හා නැවුම් පෘෂ්‍ඨයකින් යුත් හා ගැටුම් ආවාටවලින්  තොර භූවිද්‍යාත්මක සක්‍රීය ග්‍රහලොවක් බව හෙළි කෙරිණි
ගැලීලියෝ අභ්‍යවකාශ යානය 1990 ගණන්වලදී හා 2000 දී එය අසලින් ගමන් කරමින් එහි අභ්‍යන්තර ව්‍යුහය හා පෘෂ්‍ඨයේ සංයුතිය සොයා බලන ලදී
තවද මෙම යානා විසින් බ්‍රහස්පතිගේ චුම්භක ගෝලය හා උපග්‍රහයා අතර ඇති සබැඳියාව ද අයෝ ග්‍රහයාගේ කක්ෂයේ කේන්ද්‍රගත වී ඇති විකිරණ තීරුව පිළිබඳව ද සොයා බැලීය
මෙම පර්යේෂණ 2007 මුල් මාස කිහිපය තුළදී නැවත සක්‍රීය වුණු අතර ඒ ප්ලූටෝ‍ වෙත යැවූ නිවු හොරයිසන්  (New horizons) හි දුරස්ත පියැඹීම තුලිනි
මූලාශ්‍ර 

බ්‍රහස්පති
බ්‍රහස්පතිගේ සය (6) වැනි චන්ද්‍රයා වන යුරෝපා ක්‍රි
ව. 1610 දී ගැලීලියෝ ගැලිලි විසින් සොයාගන්නා ලදී
(නමුත් සමහරුන් දරනා මතය වනුයේ ගැලීලියෝ ගෙන් ස්වාධීනව සයිමන් මේරියස් (Simon Marius ) විසින් මෙම උප ග්‍රහයා සොයා ගන්නා ලද බවයි) යුරෝපා චන්ද්‍රයාට එම නම ලැබී  ඇත්තේ පොලිතීෂියානු මාත්‍යා කථාවල පැවතෙන වංශවත් කාන්තාවකගේ නමිනි
ඇය සියුස් (Zeus ) විසින් ආලය කරනු ලැබූ ක්‍රීට් (Crete) හි රැජිණ බවට පත්වූ බව පැවසේ
ගැලීලියානු චන්ද්‍රයින් අතරින් කුඩාම චන්ද්‍රයා වන්නේ යුරෝපා චන්ද්‍රයායි
3000 කට මදක් වැඩි විෂ්කම්භයකින් යුතු යුරෝපා පෘථිවියේ චන්ද්‍රයාට වඩා කුඩා වන්නේ ස්වල්ප වශවයනි
සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ චන්ද්‍රයින් අතර සයවැනියට විශාල මෙය එයට වඩා කුඩා සියළුම උපග්‍රහයන්ගේ ස්ක්ධවල එකතුවටත් වඩා වැඩි ස්කන්ධයක් දරයි
මෙහි හරය සිලිකේට් පාෂාන වලින් සහ යකඩ වලින් සමන්විත වේ
යුරෝපාහි තුනීවායු ගෝලයේ මූලික සංඝටකය ඹක්සිජන්වේ
අයිස් වලින් සැදි යුරෝපාහි මතුපිට පෘෂ්ඨය සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය තුල දක්නට ලැබේන සුමටම පෘෂ්ඨයන්ගෙන් එකක් ලෙස සැලකේ. ආවාටයන්ගෙන් දුලබ වූ මෙම නැවුම් මතුපිට පෘෂ්ඨය පැළුම් නිසා වයිරම් වැටුණු ස්වභාවයක් උසුලයි
මෙම නැවුම් සහ සුමුදු බව නිසාම මෙම පෘෂ්ඨයට යටින් ජලයෙන් සෑදුණු මුහුදක් පවතින බවට උපකල්පනයක් පවතී
උදම් මගින් ජනනය වූ තාප ශක්තිය මෙම මුහුද ද්‍රව තත්වයෙන් පවත්වා ගැනීමට හේතුවේ
මෙය පිටසක්වළ ජීවයට වාසස්ථානයක් වීමටද ඉඩ ඇත
2007 වසර වන විටත්  ආසන්නයෙන් පියඹා යෑමේ මෙහෙයුම් වලට පමණක් (only fly by mission) යුරෝපා ලක් වී ඇත
යුරෝපාහි ඇති කුතුහලය දනවන ලක්ෂණ පරීක්ෂණ බොහෝ ප්‍රමාණයකට මඟ පාදා ඇත
ගැලිලීයෝ මෙහෙයුම් මගින්  යුරෝපා පිළිබඳව වත්මන් දත්ත බොහොමයක් අනාවරණය කෙරුනු අතර 2005 දී අවලංගු වු ජුපිටර් අයිස් මූන් එබ්ටර් (Jupiter Icy moon Orbiter) මෙහෙයුම්  යුරෝපා , ගැනිමේඩ් හා කැලිසටෝ යන චන්ද්‍රයින් පාදක කරගත් එකක් විය
පිටසක්වල ජීවය පිලිබඳ උපකල්පනය මෙම චන්ද්‍රයාට විශේෂිත ස්ථානයක් හිමිකර දී ඇති අතර අනාගත මෙහෙයුම් වලදී විශේෂ නවාතැන් පලක් බවට යුරෝපා චන්ද්‍රයා පත් කර ඇත
මූලාශ්‍ර

බ්‍රහස්පති
දික් සිදුරු දෙකක විවර්තන ගැටලුවක රූප සටහනක්
එහි දී තරංග ආයාමයෙන් අර්ධයකට සමාන වන පටි අන්තරයක් විනාශකාරී නිරෝධනයට හේතු‍ වේ
ග්‍රේටිමක් මඟින් ගවුසීය කදම්භයක විවර්තනය, තනි, ද්විත්ව, ත්‍රිත්ව, දික් සිදුරු නිරූපණය කරවන අන්වීක්ෂීය ග්‍රේටිම් සඳහා තියුණු විවර්තන උපරිම ලබා ගැනීමට අභිසාරී කදම්භයක් අවශ්‍ය වේ
බහු දික් සිදුරු සැකැස්මක් සිදුරු අවශ්‍ය තරම් පටු නම්, සරල තරංග ප්‍රභව රාශියක් ලෙස විස්තර කළ හැක
ආලෝකයේ දී දික් සිදුරු යනු එක් දිශාවකට අපරිමිතව විහිදෙන විවරයකි
එයට ත්‍රිමාන අවකාශීය ගැටලුවක් ද්විමාන අවකාශීය ගැටලුවක් බවට සරල කර ගත හැක
සරලම අවස්ථාව වන්නේ එකිනෙකට a  දුරකින් පිහිටි පටු දික් සිදුරු දෙකකි
විස්තාරයේ උපරිම හා අවම නිර්ණය කිරීමට අප විසින් ප්‍රථම දික් සිදුරට හා දෙවන දික් සිදුරට වූ පටි අන්තරය නිර්ණය කළ යුතුය
ෆුවුන්හොෆර් සන්නිකර්ෂණයේ දී, නිරීක්ෂකයා දික් සිදුරුවලට ඉතා ඈතින් සිටින විට සිදුරු දෙකට වූ පථ දුරවල් අතර අන්තරය මෙලෙස දැක්විය හැක
පථ අන්තරය තරංග ආයාමවල පූර්ණ සංඛ්‍යාමය ගුණාකාරයක් නම් තීව්‍රතාවයේ උපරිමයක් ලැබේ
මෙහි,
n  එක් එක් උපරිමයෙහි අනු පිළිවෙල හඟවන නිඛිලයි
λ තරංග ආයාමය
a  දික් සිදුරු අතර දුර
θ  නිර්මාණකාරී නිරෝධනය සිදුවන කෝණය
ඊට අනුරූප අවමයන් ඇත්තේ පථ අන්තරවල පූර්ණ ‍ගුණකාරවලට තරංග ආයාමයෙන් භාගයක්  එකතු කළ විටය
දික් සිදුරු කිහිපයක් සඳහා උපරිම හා අවමවල ස්ථාන වෙනස් නොවේ
දාර, රූපයෙහි දැකිය හැකි පරිදි තියුණුම තිරයෙහි දක්නට ලැබේ
සමාන්තර රේඛා ශ්‍රේණියක් දිගේ පමණක් පරාවර්තිත වන මතුපිටක් සඳහා ද මෙය සත්‍ය වේ
එවැනි මතුපිටක් පරාවර්තිත ග්‍රේටිමක් ලෙස හැඳින්වේ
රතු ලේසර් ආලෝක දික් සිදුරු 2ක් හා දික් සිදුරු 5ක් තුළින් විවර්තනය
සමීකරණය මඟින් විවර්තන කෝණය තරංග ආයාමය මත රඳා පවතින බව පෙනේ
මෙයින් අදහස් කෙරෙන්නේ ආලෝකයේ විවිධ වර්ණ විවිධ දිශාවලට විවර්තනය වන බවයි. එමඟින් ආලෝකය විවිධ වර්ණ සංරචකවලට වෙන් කළ හැකිවේ
වර්ණාවලීක්ෂණයේ දී පරමාණු හා අණුවල හා තරු හා තාරකාන්තර දූවිලි වලාවල ගුණ ඒවා විමෝචනය හා අවශෝෂණය කරන ආලෝක වර්ණාවලි හැදෑරීමෙන් තීරණය කිරීමට ග්‍රේටිම භාවිතා වේ
විවර්තන ග්‍රේටිමවල තවත් යෙදීමක් වන්නේ ඒක වර්ණ ආලෝක ප්‍රභව නිපදවීමයි
මෙය අදාල තරංග ආයාමයට නිර්මාණකාරී නිරෝධන තත්ව ලැබෙන පරිදි දික් සිදුර ආනතව තැබීමෙන් සිදු කළ හැක
ඒක (තනි) දික් සිදුරු විවර්තනය
 

 

තරංග ආයාමය වඩා වැඩි පළලකින් යුත් දික් සිදුරක් විවර්තනය පෙන්‍වන්නේ එහි දාරවල දීය
දික් සිදුරු පළල හරහා එක ළඟින් පිළිවෙලට තබා ඇති සරල තරංග ප්‍රභව රාශියක විවර්තන රටාව සැලකීමෙන් මෙම රටාව පහසුවෙන් තේරුම් ගැනීම හා ගණනය කිරීම සිදු කළ හැක
අපට පහත හේතු දැක්වීම භාවිතයෙන් ලැබෙන තීව්‍රතා රටාවේ අවමය තීරණය කළ හැක
දී ඇති කෝණයක් සරල ප්‍රභවයක් දික් සිදුර මධ්‍යයේ ස්ථාන ගතවී ඇති සරල ප්‍රභවයක් සමඟ විනාශකාරී නිරෝධනය සිදුවේ නම් වම් කෙළවරේ වූ ප්‍රභවයට යන්තම් දකුණින් වූ ප්‍රභවය, මධ්‍යයේ වූ ප්‍රභවයට යන්තම් දකුණෙන් වූ ප්‍රභවය සමඟ විනාශකාරී නිරෝධනය සිදුවේ
මෙම හේතු දැක්වීම මුලු දික් සිදුර පුරාවටම සිදු කරමින්, මුළු දික් සිදුර සඳහා වූ විනාශකාරී නිරොධන තත්වය දික් සිදුරේ පළලෙන් අර්ධ‍යක දුරින් වූ පටු දික් සිදුරු දෙකකින් වන විනාශකාරී නිරෝධනයට සමාන වන බව නිගමනය කළ හැක
මෙහි ප්‍රතිඵලය වන්නේ ග්‍රේටිමකින් වන විවර්තනයට වන සමීකරණයට බොහෝ සෙයින් සමාන සමීකරණයකි
වැදගත් වෙනස වන්නේ දැන් එයින් කියවෙන්නේ තීව්‍රතා ව්‍යාප්තියේ අවමය වීමයි
දැන් n යනු 0ට වඩා විශාල නිඛිලයක් වන අතර d යනු සිදුරේ පළලයි
එම තර්කයම උපරිම සඳහා යෙදිය නොහැක
උපරිමය හා නියම තීව්‍රතා ව්‍යාප්තිය තීරණය කිරීමට අශිථිල පිරියමක් අවශ්‍ය වේ
සියලු බාධා නොවූ පථවල අනුකලනය ආශ්‍රයෙන් වූ විවර්තන විධි වාදයක් අවශ්‍ය වේ
එවිට තීව්‍රතා ව්‍යාප්තිය දෙනු ලබන්නේ,
 
	 

මෙහි sinc ශ්‍රිතය දෙනු ලබන්නේ sinc(x)=sin(x)/x
බහු ව්‍යාප්තික පටු දික් සිදුරු
පතන තරංගයේ තරංග ආයාමයට වඩා පළල දික් සිදුරු කිහිපයක එකතුවක් සඳහා අප විසින් වෙනස් සිදුරුවල තරංග නිරෝධනය මෙන්ම එකම සිදුරේ විවිධ ස්ථානවලින් එක තරංග අතර නිරෝධනය ද සැලකිය යුතු වේ
පූර්ණ විනාශකාරී නිරෝධනය සඳහා වූ තනි දික් සිදුරු තත්වයන් හෝ ග්‍රේටිම තත්වයට ළඟා කරගත හොත් තීව්‍රතාවේ අවමය ලැබේ
ලැබෙන තීව්‍රතා ව්‍යාප්තිය, ග්‍රේටිම තීව්‍රතා ශ්‍රිතයේ හා තනි දක් සිදුරු තීව්‍රතා රටාවේ ගුණිතයක් බව අශිථිල ගණිතමය පිරියමක් මඟින් පෙන්වා දේ
එකක පළල d හා එකිනෙක අතර දුර a  වූ දික් සිදුරු N  සංඛ්‍යාවක එකතුවක් පහත තීව්‍රතා රටාව ගෙන දේ
දික් සිදුරේ පළල ග්‍රේටිම් පරතරයේ නිඛිලමය සාධකයක් වන අවස්ථාවලදී ග්‍රේටිම සමඟ පර්යේෂණ සිදු කිරීම වැරදි අනු පිළිවෙල වල්වලට මඟ පෙන්විය හැක
උදාහරණ ලෙස එක් දික් සිදුරක පළල සිදුරු අතර පරතරයෙන් හරි අඩක් නම්, තනි දක් සිදුරු විවර්තන රටාවේ පළමු අවමය සමඟ ග්‍රේටිම විවර්තන රටාවේ දෙවන උපරිමය සමඟ පෙළ ගැසේ
එවිට මෙම අපේක්ෂිත විවර්තන වැඩිවීම දර්ශනය නොවේ
org/wiki/Diffraction#Diffraction_from_an_array_of_narrow_slits_or_a_grating
සෙනසුරු වළලු යනු සෙනසුරු ග්‍රහයා වටා පිහිටා ඇති ග්‍රහලෝකමය වළලු වේ
එය සමන්විත වී ඇත්තේ විශාලත්වයෙන් මයික්‍රෝ මීටර් සිට මීටර් දක්වා පරාසයක විශාලත්වයෙන් යුතු නොගිනිය හැකි තරම් විශාල සංඛ්‍යාවක් වූ අංශුවලිනි
ඒවා සෙනසුරු ග්‍රහයා වටා සමූහයක් ලෙස කක්ෂගත වී ඇත
වළලු සෑදී ඇති මෙම අංශු සම්පූර්ණයෙන්ම සෑදී ඇත්තේ ජල හිම කැට (water ice) වලින් වන අතර සමහර ඒවා දූවිලි සහ වෙනත් රසායනික ද්‍රව්‍යවලින් දූෂිත වී ඇත
සෙනසුරුගේ වළලුවලින් සිදුවන සූර්යාලෝක පරාවර්තනය සෙනසුරු ග්‍රහයාගේ දීප්තිය වැඩි කිරීමට හේතුවන නමුත් එය පෘථිවියේ සිට පියවි ඇසින් නිරීක්ෂණය කළ නොහැක
ගැලීලියෝ ගැලීලි ප්‍රථමවරට 1610 දී දුරේක්ෂයක් අහස වෙත යොමු කළ අතර සෙනසුරු වළලු නිරීක්ෂණය කිරීමේ පළමු පුද්ගලයා වීමේ භාග්‍යය හිමි කර ගත්තේය
එනමුදු එහිදී ඔහු සෙනසුරු වළලු ඉතා හොඳින් වටහා ගැනීමට තරම් ඒවා අධ්‍යයනය කිරීමට ‍අපොහොසත් විය
1655 දී “ක්‍රිස්ටියන් හයිජන්” විසින් ඒවා සෙනසුරු ග්‍රහයා වටා පිහිටි මණ්ඩල ලෙස විස්තර කළ ප්‍රථම පුද්ගලයා විය
වැඩි දෙනෙකු විසින් සෙනසුරුගේ වළලු සෑදී ඇත්තේ නොගැනිය හැකි තරම් ප්‍රමාණයක් වූ ඉතා කුඩා මුදුවලින් යැයි සිතන නමුත් (මෙය “ලාප්ලාස්” සංකල්පය වෙත නැවත ගෙන යයි) මෙහි සත්‍ය පරතර ඇත්තේ ඉතා කුඩා ප්‍රමාණයකි
මෙය වඩා සත්‍ය ලෙස සිතනවා නම් ඝනත්වයෙන් සහ දීප්තියෙන් ඒක කේද්‍රීය ස්ථානීය උපරිම සහ අවමවලින් සමන්විත වළයාකාර තැටි වේ
වළලු අතර ඇති සමූහ පරිමාණ‍යන් ගත් කළ මෙහි විශාල ප්‍රමාණයක් වූ හිස් අවකාශ ඇති නමුත් සාමාන්‍යයෙන් මෙම හිස් අවකාශ අසන්තතිකය
මෙම වළලු අතර හිදැස් දැකිය හැකි අතර මින් දෙකක් ඇති වී ඇත්තේ සෙනසුරුගේ චන්ද්‍රයන් නිසාය
අනිකුත් බොහෝ ඒවා සෙනසුරුගේ චන්ද්‍රයන් සමග අස්ථායී කක්ෂීය අනුනාද ඇති ස්ථානවල පිහිටා ඇති අතර හිදැස් තවමත් පැහැදිලි කරගත නොහැකි වී ඇත
අනික් අතින් ගත් විට ස්ථායී අනුනාද සමහරක් වළලුවල දිගු කාලීන පැවැත්ම කෙරෙහි බලපාන අතර “ටයිටන් මුදුව” සහ G වළල්ල මීට උදාහරණ වේ
සෙනසුරු ග්‍රහයාගේ වළලු නිර්මාණය 

සෙනසුරු ග්‍රහයාගේ වළලු ඉතා පැරණිය
ඒවා සෙනසුරු ග්‍රහයා සම්භවය ලද අවධිය දක්වා ඈත කාලයකට දිවයයි
කිලෝ මීටර 300 පමණ විෂ්කම්භයකින් යුතු විනාශ වී ගිය චන්ද්‍රයකුගේ කැබලි වලින් එම වළලු සෑදෙන්නට ඇතැයි සිතිය හැක
එතරම් විශාල චන්ද්‍රයෙක් විනාශවීමට තරම් ප්‍රබල ඝට්ටනයක් සිදු වන්නට ඇත්තේ මීට වසර බිලියන 4 කට පමණ පෙරය
සෙනසුරුගේ වළලුවල ඇති අයිස් වල දීප්තිමත් බව සහ පිරිසිදු බව එම වළලු සෙනසුරුට වඩා වයසින් අඩු බවට කදිම සාක්ෂියක් ලෙස ඉදිරිපත් කෙරේ
සමහර විට එය වසර මිලියන 100 පමණ කාලයක් විය හැකිය
ධූමකේතුවල දූවිලි නිසා වළලු අඳුරු පැහැයක් ගනී
කෙසේ වෙතත් නවීන පරීක්ෂණවලින් පෙනී යන්නේ බී වළල්ල එය මතට වැටෙන ද්‍රව්‍යමය දෑ විනාශ කර දැමීමට තරම් විශාලත්වයෙන් යුක්ත වන අතර එමඟින් අවුරුදු ගණනාවක් පුරා සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ සිදු වන අඳුරු වීම් වලින් වැලකී සිටිය හැකි බවත් ය
වළලු සෑදී ඇති මූලද්‍රව්‍යය වළලු තුළම ගොනු වශයෙන් ප්‍රතිචක්‍රීයකරණය වී ඝට්ටන මඟින් බිඳ වැටිය හැකිය
මෙමඟින් වළලු තුළ ඇති මූලද්‍රව්‍යය වයසින් තරුණ බව වඩාත් පැහැදිලි වේ
කැසිනි යූ. වී. අයි. එස් කණ්ඩායමේ නායක ලැරී එස්පොසිටෝ එෆ් වළල්ල තුළ මීටර 27 සිට කිලෝ මීටර 10 දක්වා ප්‍රමාණයේ වූ ආකාශ වස්තු 13 සොයා ගැනීමට තාරකා අන්තර්ධානය යොදා ගන්නා ලදී
ඒවා පාරභාෂක වන අතර තාවකාලිකව එකතුවී මීටර කිහිපයක් ඈතින් අයිස් කුට්ටියක් ලෙස සැදී ඇති බවට විශ්වාස කරයි
එස්පොසිටෝ ගේ විශ්වාසය නම් මෙය සෙනසුරුගේ වළලුවල මූලික ව්‍යුහය වන අතර අංශූන් එකට ගොනු වී පසුව පුපුරා කැබලිවලට කැඩී යන බවයි.

සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය
සෙනසුරු ග්‍රහ ලොව
තාරකා විද්‍යාව
හබල් අභ්‍යාවකාශ දුරේක්ෂ රූප රාමු උපයෝගී කරගෙන එරිස්හි විශ්කම්භය 2397 km + 100 km බවට මිනුම් කර ඇත
(වස්තුවක දීප්තිය එහි ප්‍රමාණය මතත් එමඟින් පරාවර්තනය වන ආලෝක ප්‍රමාණය මතත් රඳා පවතී)
97 AU දුරින් ඇති අරය 3000 km වන වස්තුවකට මිලි චාප තත්පර 40 ක කෝණික ප්‍රමාණයක් තිබිය හැකි අතර එය HST මඟින් සෘජුවම මැනීම කළ හැක
එසේ නමුත් එවැනි කුඩා වස්තු විසඳීම හබල් දුරේක්ෂයෙන් කළ හොත් ඉතා සංකීර්ණ මට්ටමේ ක්‍රියාවලියක් වෙයි
එවැනි කෝණික ප්‍රමාණ වඩා නිරවද්‍යව මැනීම සඳහා ඩිකොන්වලූෂන් වැනි සංකීර්ණ ඡායාරූප සැකසුම් තාක්ෂණික ක්‍රම යොදා ගත හැක
මෙය එරිස් ප්ලූටෝට වඩා 0 – 8% පමණ විශාල වේ
එය 0.86 ක ඇල‍්බෙඩෝවක් නිරූපණය කරන අතර එන්සිලේඩස් හැරුණු කොට එය සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ වස්තුවක් දක්වන ඉහළම අගය වේ
මෙම ඉහළ ඇල්බෙඩෝවට හේතුව වන්නේ , එරිස්ගේ විකේන්ද්‍රික කක්ෂය එය සූර්යයාගෙන් ඈතට හා සමීපයට රැගෙන ඒම නිසා ඇතිවන උෂ්ණත්ව උච්ඡාවචනය හේතුවෙන් පෘෂ්ඨීය අයිස් නැවත පුරවා ගැනීමයි
2007 දී ස්පිට්සර් අභ්‍යාවකාශ දුරේක්ෂය මඟින් සිදු කළ විශාල ට්‍රාන්ස් - නෙප්චූනියන් වස්තු පිළිබඳ නිරීක්ෂණ මාලාව ඒරිස් හි විශ්කම්භය 2600km  පමණ බව තක්සේරු කරන ලදී
2400 – 2500 පරාසයේ දී සර්පිට්සර් හා හබල් තක්සේරු සමාන වූ අතර එය 4- 8% ප්ලූටෝට වඩා විශාල විය
ඒරිස්ගේ ස්කන්ධය වඩා වැඩි නිරවද්‍යතාවකින් ගණනය කළ හැක
ඩිස්තෝමියාගේ දැනට පිළිගෙන ඇති ආවර්ත අගය වන දින 15.774 මත පදනම් වූ විට එය ප්ලූටෝට වඩා 27% විශාල වේ
තාපජ මිණුම

තරංග ආයාමය 1.2 mm වූ එරිස්ගේ තාපජ මිමෝචනයේ පෙර නිරීක්ෂණ එරිස්ගේ විශ්කම්භය 3000km බව නිරූපණය කරයි
එහිදී වස්තුවක දීප්තිය රඳා පවතින්නේ උෂ්ණත්වය හා පෘෂ්ඨ වර්ගඵලය මත පමණි
වස්තුව වේගයෙන් භ්‍රමණය වේ නම් ව්‍යාප්තිය වැඩි වන අතර උෂ්ණත්වය කෙල්වින් 24 - 25 වේ
((-250 සිට -249 සෙල්සියස් අංශක) ඒ හා සමානවම විෂ්කම්භය ද පරාසයේ ඉහළ භාගයේ වෙයි
(ගැළපෙනම අගය 3090 km) වස්තුව සෙමින් භ්‍රමණය වේ නම් දෘශ්‍ය පෘෂ්ඨය උණුසුම් වන අතර (කෙල්වින් 27 , හෝ සෙල්සියස් අංශක -246) ඒ හා සමානවම විශ්කම්භය කුඩා වන අතර පරාසයේ පහළ අර්ධයේ පිහිටයි
( ගැළපෙනම අගය 2860 km)
2860 km රූපය 60% ක ප්ලූටෝ වැනි ඇල්බෙඩෝවන් හඟවන අතර එහි ප්ලූටෝ වැනි වර්ණාවලි ලකුණින් ද, සමන්විත වේ
HST PSF ප්‍රතිඵල (2400 ± 100 km) ඉහත IRAM ප්‍රතිඵල සමඟ (3000 ± 370 km) නොගැළපීම වැඩි දුර අධ්‍යයනය කළ යුතු අංශයක් වෙයි
බ්‍රවුන් එය පැහැදිලි කරන්නේ බර්ටොල්ඩි උපකල්පනය කළ නියම විශාලත්වයට යවන යත්නම් අඩු විශාලත්වයක් යොදා ගනිමිනි
(−1.12 ± 0.01 එරෙහිව −1.16 ± 0.1 එයින් සිදු වන්නේ විශ්කම්භයේ 100 km වෙනසක් පමණි
IRAM  ප්‍රතිඵල සඳහා තවත් විස්තරයක් මැක්ස් ප්ලාන්ක් ඉන්ස්ටිට්‍යුට් ෆූර් රේඩියෝ ඇස්ට්‍රොනොමි මඟින් ඉදිරිපත් කරයි
බො‍ලො මෙට්‍රික් ඇල්බෙඩෝ (මුළු පරාවර්තිත ශක්තිය හා තාපජ ක්‍රමයේ භාවිතා වූ දේ නිරූපණය කරයි) හා භූ විද්‍යාත්මක ඇලබෙඩෝව අතර අනුපාතය වඩා නිරවද්‍යව නොදන්නා අතර තවත් සාධක කිහිපයක් මත රඳා පවතී
මෙම අවිනිශ්චිතතාව මඟින් මිණුම් 2 අතර හිඩැස නැති කළ හැක
org/wiki/Eris_%28dwarf_planet%29#Size
2C_mass
2C_and_density
එදිනෙදා ජීවිතයේ අත්දැකීම් 

නිරීක්ෂකයෙකු දෙසට පැමිණ ඔහු පසුකර යන නලා හඬ නිකුත් කරන ආපදා රථයක් සලකන්න
රථය නිරීක්ෂකයා දෙසට පැමිණෙන විට එහි සත්‍ය තාරතාවට වඩා වැඩි තාරතාවකින් නලා හඬ ඇසෙන අතර රථය නිරීක්ෂකයා පසුකර යන තෙක් තාරතාව ක්‍රමයේ අඩුවී රථය නිරීක්ෂකයා පසුකරත්ම සත්‍ය තාරතාවට වඩා අඩු තාරතාවකින් නලා හඬ ශ්‍රවණය වන අතර එය තවදුරටත් ක්‍රමයෙන් අඩු වේ
තාරකා විද්‍යාඥ ජෝන් ඩොබ්සන් මෙම ආචරණය පැහැදිලි කිරීම සඳහා ,
“නලා හඬ ක්‍රමයෙන් ක්‍රමයෙන් අඩු වන්නේ ඔබ රථයේ නො‍ගැටෙන නිසා” බව ප්‍රකාශ කළේය
වෙනත් විදියකින්  කියතොත් යම් හෙයකින් නලාව සහිත රථය සෘජුව නිරීක්ෂකයා වෙත ළඟා ‍වේ නම්  නලා හ‍ඬෙහි තාරතාව නිරීක්ෂණයා රථයේ ගැටෙන තෙක් නියතව පවතිනු ඇති (vs, r  යනු අරීය සංරචකයයි) අතර අනතුරුව ක්ෂණිකව නව වඩාත් අඩු සංඛ්‍යාතයකට මාරුවනු ඇත
නමුත් ඉහත උදාහරණයේ දී රථය නිරීක්ෂකයා අසලින් ඔහු පසු කර යන බැවින් අරීය ප්‍රවේග සංරචකය නියත නොවන අතර නලාව රථයේ ප්‍රවේගයේ දිශාව සහ රථය සහ නිරීක්ෂකයා යා කරන රේඛාව අතර කෝණයේ ශ්‍රිතයක් සේ එය විචලනය වේ
මෙහි vs  මාධ්‍යයට සාපේක්ෂව වස්තුවේ (ධ්වනි ප්‍රභවයේ ප්‍රවේගය), θ ප්‍රභවයේ ප්‍රගමන ප්‍රවේග දිශාව සහ නිරීක්ෂකයා සහ ප්‍රභවය යා කරන සරල රේඛා ඛණ්ඩය අතර කෝණය
තාරකා විද්‍යාව 

 

මෙම රූ‍පයේ වම් පස සූර්යයාගේත් දකුණු පසු දුරස්ථ මන්දාකිණි සමූහනයක ප්‍රකාශ වර්ණාවලීන්හි වර්ණාවලි රේඛා දැක්වෙන අතර ඉන් මන්දාකිණි සමූහනයේ වර්ණාවලි රේඛා රික්ත විස්ථාපනය පෙන්වයි.

ආලෝකය වැනි විද්‍යුත් චුම්භක තරංග ඩොප්ලර් ආචරණයට ලක්වීම හේතුවෙන් රක්ත හෝ නීල විස්ථාපනය නම් සංසිද්ධි දෙකෙන් එකක් ඇති වන අතර මෙය තාරකා විද්‍යාවේ දී අතිශය ප්‍රයෝජනවත් වේ
එය තාරකා සහ මන්දාකිනි අප දෙසට හෝ ඉවතට චලිත වන වේගය නිර්ණය, එන්ම අරීය ප්‍රවේගය නිර්ණය සඳහා භාවිතා වේ
තව ද තනි තාරකාවක් සේ දිස්වන ව්‍යුහයක් සත්‍ය වශයෙන්ම එකිනෙකට ඉතා ආසන්නයේ පිහිටන තාරකා යුගලක් වේ ද නොවේ ද යන්න සහ ඇතැම් විට තාරකා සහ මන්දාකිණිවල භ්‍රමණ ප්‍රවේග මැනීමට පවා මෙම ආචරණය භාවිතා කෙරේ
තාරකා විද්‍යා‍වේදී ආ‍ලෝකය සඳහා ඩොප්ලර් ආචරණ භාවිතා කිරීම, තාරක වර්ණාවලීන් සන්තතික නොවන බවට අප සතු දැනුම මත පදනම් වේ
විවිධ මූලද්‍රවය පරමාණුවල ඉලෙක්ට්‍රෝන එක් ශක්ති මට්ටමක සිට තවෙකකට ගමන් කරවීමට අවශ්‍ය උත්තේජන ශක්තීන්ට අනුරූපව නිශ්චිත සංඛ්‍යාත අගයන්හි දී මෙම වර්ණාවලීන් තුළ අවශෝෂණ රේඛා නිරීක්ෂණය කළ හැක
නිසල ආලෝක ප්‍රභවයකින් ලබා ගන්නා මේ ආකාර වර්ණාවලියක අවශෝෂණ රේඛා පිහිටන සංඛ්‍යාතයන්ට වෙනස් සංඛ්‍යාතයන්හි එම රේඛා පිහිටීමෙන් ඩොපර්ලර් ආචරණය ක්‍රියාත්මක වන අවස්ථා හඳුනාගත හැකි වේ
නිල් ආලෝකයේ සංඛ්‍යාතය රතු ආලෝකයේ සංඛ්‍යාතයට වඩා ඉහල අගයයක් ගන්නා බැවින් අප දෙසට චලිතවන විශ්වීය ආලෝක ප්‍රභවයක වර්ණාවලි රේඛා නීල විස්ථාපනයක් පෙන්වන අතර ඉවතට චලිත වන ප්‍රභව සඳහා රක්ත විස්ථාපනයක් නිරීක්ෂණය කළ හැක
අපට ආසන්න තාරකා අතරින් සූර්යයාට සාපේක්ෂව ඉහලම අරීය ප්‍රවේග දරන තාරකා යුගල වනුයේ අරීය ප්‍රවේගය +308 km/s වන (BD-154041 නැතහොත් LHS 52, 81.7 ලෙස හැඳින්වෙන ආලෝක වර්ෂ 81.7 ක් ඈතින් පිහිටි තාරකාව සහ ආලෝක වර්ෂ 78.2 ක් ඈතින් පිහිටි අරීය ප්‍රවේගය -260 km/s වන (Woolley 9722 , Wolf 1106 සහ LHS 64, 78.2 ලෙස හැඳින්වෙන තාරකාව යන ඒවා වේ
සූර්යයාට සාපේක්ෂව ධන අරීය ප්‍රවේගයක් සහිත තාරකා සූර්යයාට සාපේක්ෂව ධන අරීය ප්‍රවේගයක් සහිත තාරකා සූර්යයාගෙන් ඉවතටද ,ඍණ අරීය ප්‍රවේගයක් සහිත ඒවා සූර්යයා දෙසට ද චලිත වේ
උෂ්ණත්වය මැනීම 

තාරකා විද්‍යාවේ දී ඩොප්ලර් ආචරණය වර්ණාවලි රේඛාවක් (ඊට අනුරූප විකිරණ) විමෝචනය කරන කරන වායුවකි
උෂ්ණත්වය ඇස්තමේන්තු කිරීම සඳහා ද භාවිතා වේ
වායුවේ තාපගතික කැලඹීම හේතුවෙන් එක් එක් විමෝචකය කුඩා ප්‍රමාණයකින් රක්ත හෝ නීල විස්ථාපනයක් දැක්විය හැක
එහි සමස්ථ ප්‍රතිඵලය ලෙස වර්ණාවලි රේඛාවෙහි පළල වැඩි වේ
මෙම රේඛා හැඩය ඩොප්ලර් පැති පෙනුම ලෙස නම් කෙරෙන අතර එහි පළල එය නිකුත් කළ වායුවේ උෂ්ණත්වයේ වර්ගමූලයට සම වේ
ඒ අනුව ඩොප්ලර් ආචරණය නිසා පුළුල් වූ වර්ණාවලි රේඛාව එය විමෝචනය කළ වායුවේ උෂ්ණත්වය මැනීමට යොදා ගත හැක
රේඩාර් ආශ්‍රිත යෙදුම් 

සමහර රේඩාර් උපකරණ වර්ග අනාවරණය කරගත් වස්තූන්ගේ ප්‍රවේගය මැනීම සඳහා ඩොප්ලර් ආචරණය භාවිතා කරයි
මෙවන් යෙදුම් සඳහා රේඩාර් ප්‍රභවයක් භාවිතයෙන් එය වෙත ළඟා වන හෝ ඉන් ඉවතට චලිත වන වස්තුවක් වෙත් රේඩාර් කිරණ යොමු කරවනු ලැබේ
(උදා - වේගය ඉක්මවා ධාවනය කරන්නන් හඳුනාගැනීමට පොලීසිය මෙවන් උපකරණ භාවිතා කරයි) ප්‍රභවයෙන් ඉවතට චලිත වන වස්තුවක් වෙත රේඩාර් තරංග යොමු කළ විට ඒවා එහි වැදී පරාවර්තනයෙන් අනතුරුව ප්‍රභවය අසල දී නැවත අනාවරණය කිරීටම් දී එක් එක් තරංගය ක්‍රමයෙන් වැඩි වන දුර ප්‍රමාණ ගෙවා යා යුතු හෙයින් තරංග (තරංග පෙරමුණු) අතර පරතරය ක්‍රමයෙන් වැඩි වන අතර එවිට තරංග ආයාමය ද වැඩි වේ
යම් හෙයකින් ප්‍රභවය වෙත ළඟා වන වස්තුවක් වෙත රේඩාර් කිරණ එල්ල කෙරේ නම් එවිට එක් එක් තරංගය නැවත අනාවරණයට පෙර ගමන් කළ යුතු දුර ක්‍රමයෙන් අඩුවන නිසා තරංග අතර දුර අඩු තරංග ආයාමය අඩු වේ
මෙම අවස්ථා දෙකෙන් ඕනෑම එකක් සඳහා ඩොප්ලර් ආචරණය ඇසුරින් ගණනය කිරී‍ම් සිදු කර වස්තුවේ (රථයේ) චලිත ප්‍රවේගය නිරවද්‍ය ලෙස නිර්ණය කළ හැක
දෙවන ලෝක යුධ සමයේ නිර්මාණය කළ “ප්‍රොක්සිමිවි ෆියුස්” (ආසන්නතා විලායකය) උපකරණය ද ඩොප්ලර් රේඩාර් ආචරණ භාවිතා කරයි
වෛද්‍ය කටයුතු සඳහා ප්‍රතිබිම්බ නිර්මාණය සහ රුධිර ගලනය මැනීම
ප්‍රති ධ්වනි හෘද ස්පන්දන සටහන් උපකරණ මඟින් ඩොප්ලර් ආචරණය ඇසුරින් යම් යම් සීමාවන් තුළ සිරුරේ අභිමත ලක්ෂ්‍යයක දී රුධිරය ගලා යන දිශාව රුධිරයේ සහ හෘත් පටකවල ප්‍රවේගය සඳහා නිවැරදි ඇස්තමේන්තුවක් ලබා ගත හැක
මෙහි දී අති ධ්වනි තරංග ගලා යන රුධිර දහරාවට හැකිතාක් සමාන්තරව යොමු කළ යුතු වීම උපකරණයේ සීමාසහිත ක්‍රියාකාරීත්වයට එක් හේතුවක් වේ
ඉහත පරිදි උපකරණය මඟින් ප්‍රවේගයන් නිර්ණය කිරීමෙන්  හෘත් කපාට ප්‍රදේශවල තත්ව සහ ක්‍රියාකාරීත්වය, හෘදයේ දකුණු සහ වම් අර්ධ, අතර යම් අදෘශ්‍යමාන්‍ය සන්නිවේදනයක් සිදුවේ ද, කපාට හරහා රුධිරය කාන්දු වේ ද, හෘදය මඟින් වරකට පොම්ප කරනු ලබන රුධිර ප්‍රමාණය කොපමණක් ද යනාදි කරුණු සඳහා ඇස්තමේන්තුවක් ලබා ගැනීමට ඉඩ සැලසේ
වෛද්‍ය කටයුතු ආශ්‍රිත ප්‍රවේගය හෝ වෙනත් ගැලීම් සම්බන්ධ මිනුම් වඩාත් නිවැරදි ලබා ගැනීම සඳහා පිරුණු ක්ෂුද්‍ර බුබුළු සහිත පිළිසැසඳුම් මාධ්‍යයක් භාවිතා කරන පිළිසැසඳුම් ක්‍රමයට වැඩි දියුණු කළ අති ධ්වනි තරංග උපකරණ භාවිතා කළ හැක
වෛද්‍ය කටයුතු ආශ්‍රිතව ඩොප්ලර් නම් වදන ප්‍රවේග මිනුමට සමක වදනක් බවට පත්ව තිබෙන නමුත් බොහෝ විට වෛද්‍ය මූර්තන කටයුතුවලදී මනිනු ලැබෙන්නේ පරාවර්තිත සංඥාවේ කලා විස්ථාපනය (එනම් සංඥා ලැබෙන කාලය) මිස එහි සංඛ්‍යාත විස්ථාපනය (ඩොප්ලර් විස්ථාපනය) නොවේ
ස්නායු වෛද්‍ය විද්‍යාව සහ ප්‍රසවවේද අති ධ්වනි රේඛනය ක්ෂේත්‍රය ආදී අනෙකුත් වෛද්‍යමය අති ධ්වනි රේඛන ක්ෂේත්‍රවල ද රුධිර ගැලීමෙහි ප්‍රවේගය ගැනීම් යොදා ගැනේ
ගැලීම් සීඝ්‍රතා මැනීම 

තරල ගැලීමක සීඝ්‍රතාව , එනම් ප්‍රවේගය මැනීමෙ සඳහා ලේසර් ඩොප්ලර් ප්‍රවේගමානය සහ ධ්වනි ඩොප්ලර් ප්‍රවේගමානය ආදිය නිර්මාණය කර ඇත
ලේසර් ඩොප්ලර් ප්‍රවේග මානයේ දී ලේසර් කිරණයක් ද , ධ්වනික ඩොප්ලර් ප්‍රවේගමානයේ දී ධ්වනි තරංග ද භාවිතා කෙරෙන අතර තරල ගලනයේ අඩංගු අංශු මතින් මෙම තරංග/ කිරණ පරාවර්තනය වී නැවත මිනුම් කෙරේ
සත්‍ය ගලනය ජල ප්‍රවේගය සහ මුහුණත අතර ශ්‍රිතයක් ලෙස ගණනය කෙරේ
ඒ අනුව මෙම ක්‍රමය මඟින් තරල ගලනයට බාධා කිරීමකින් තොරව අධි සංඛ්‍යාත භාවිතයෙන් ඉතා නිවැරදිව තරල ප්‍රවාහයේ ප්‍රවේගය මැනිය හැක
ජලය තුළ භාවිතා සඳහා ධ්වනි විද්‍යාත්මක යෙදුම්

යුධමය කටයුතුවල දී සක්‍රීයක සහ අක්‍රියක යන සෝනාර් පද්ධති දෙවර්ගයම භාවිතායෙන් ඩොප්ලර් විස්ථාපනය ඇසුරින් සබ්මැරීනවල ප්‍රවේග නිර්ණය කෙරේ
සබ්මැරීනයක් අක්‍රියක සෝනාර් බෝයාවක් පසුකර යන විට එහි ස්ථායී සංඛ්‍යාත ඩොප්ලර් විස්ථාපනයකට ලක්වන අතර ඒ ඇසුරින් සෝනාර් බෝගාවට සාපේක්ෂව සබ්මැරීනයේ පිහිටුම සහ ප්‍රවේගය ගණනය කළ හැක
ධ්වනිය ආශ්‍රිත යෙදුම් 

“Hammond B-3” නම් ඕගන් වර්ගයේ බහුලවම භාවිතා වන ලෙස්ලි ස්පීකර උපාංගයේ දී ඩොප්ලර් ආචරණය භාවිතා වේ
‍එහිදී ස්පීකරය නිරන්තරයෙන්ම අංශක 3600 කින් භ්‍රමණය කෙරෙන අතර ඒ ඔස්සේ වාදනය කළ ස්වරයක් ඇසෙන සංඛ්‍යාතය වේගයෙන් විචලනය වේ
මෙහි දී ස්පීකරය භ්‍රමණය සඳහා විදුලියෙන් ක්‍රියා කරන මෝටරයක් භාවිතා වේ
org/wiki/Doppler_effect#Applications
යුරේනස් යනු සූර්යයාගේ සිට හත් වැන්නට පිහිටා ඇති ග්‍රහලොව වන අතර එය සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ විශාලත්වයෙන් තෙවන ස්ථානය හා ස්කන්ධයෙන් හතරවන ස්ථානය ලබාගනී
එය නම් කරන ලද්දේ අහසට අධිපති දෙවියාගේ නමිනි
එනම් යුරේනස්ය
ඔහු ක්‍රෝනෝස් (සෙනසුරු) ගේ පියා වන අතර සියුස් (බ්‍රහස්පති‍) ගේ සීයා ද වේ
නූතන කාලය තුළ සොයාගත් මුල්ම ග්‍රහ වස්තුව ද මෙය වේ
මුලින්ම සොයාගත් ග්‍රහයින් පස්දෙනා මෙන්ම පියවි ඇසට දර්ශනයවුවත් පැරණි නිරීක්ෂකයන් එය ග්‍රහලොවක් ලෙස හඳුනා නොගත්තේ එහි තිබූ අඳුරු ගතිය නිසාවෙනි
නූතන ඉතිහාසයේ ප්‍රථම වරට සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය පිළිබඳව දැන සිටි සීමා මායිම් පුළුල් කරමින් 1781 මාර්තු 13 වන දින සර් විලියම් හර්ෂෙල් විසින් යුරේනස් සොයාගැනීම ප්‍රසිද්ධියට පත් කරන ලද අතර එය දුරේක්ෂ‍යක් යොදාගනිමින් සිදු කළ ප්‍රථම සොයාගැනීම ද විය