Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
චිත්‍රපට ගීතාශ්‍රිත තැටිගීතවලට උදාහරණ 
 ශාන්ත මේ රාත්‍රියේ (අශෝකමාලා චිත්‍රපටිය)
 ප්‍රීති ප්‍රීති (අශෝකමාලා චිත්‍රපටිය)
 නෝනගෙ ආලේ (කඩවුණු පොරොන්‍දුව චිත්‍රපටිය)

තැටිගීත සඳහා නව ගායන පරපුර
ග්‍රැමෆෝන් ගීත සඳහා සිංහල බසින් ගීත තැටිගත කිරීමට ලාංකේය ගායන පරපුරක් මෙකල බිහිවන්ට වීය
මොවුන්ගෙන් තැටිගීත සඳහා සිඬවූ මෙහෙය අතිමහත් ය
සිංහල තැටිගීත සඳහා ගායන දායකත්‍වය සැපයූවෝ
 ග්‍රේටා ජෙනට් ද සිල්වා මිය
රූපසිංහල මහතා
 M
රොමිලස් පෙරේරා මහතා

 ග්‍රේස් මාග්‍රට් මහත්මිය

ස්වාධීන තැටි යුගය (ක්‍රි
ව. 1937) 
‍ග්‍රැමෆෝන් යුගයේ අවසාන කාල පරිච්ඡේදය වූයේ මෙම ස්වාධීන තැටි යුගය යි
මේ යුගයේ ඇති විශේෂ ලක්‍ෂණය නම්, ගී තනු හා ගී පද නිර්මාණ ස්වතන්ත්‍රව ඉදිරිපත් කිරීම යි
පියානෝව,මැන්ඩලීනය සහ ගිටාරයට අමතරව වෙනත් සංගීත භාණ්ඩ යොදාගෙන ඇත
ගී තනු පද මාලාවට උචිත සේ යෙදීමද මෙකල විශේෂ ලක්ෂණයකි
මෙකල
1)සෞන්දර්ය ප්‍රේමය
2)උපදේශාත්මක 
3)ආගම භක්තිය යන මුහුණුවරින් යුත් පදමාලා දක්නට ලැබීමද විශේෂත්වයකි
ඉතිහාසය

මිනිසා විසින් කැඩපත් ලෙස මුලින්ම භාවිතා කරන්නට ඇත්තේ අඳුරු වූ ජලය ඇති  දියකඩිතිවල , නිසල ජලය හෝ කිසියම් සරල ආකාර  බඳුනක රැස්කරගත් ජලය විය යුතුය
මුල්වරට නිපදවන ලද දර්පණ වන්නේ
ගිනිකඳු ආශ්‍රීතව ඇති ඕබ්සිඩියන් වැනි වීදුරු වැනි පාෂාණ වර්ග ඔප දැමීමෙන්ය
පූ 6000 පමණ අතීතයේ භාවිතා කළ ඕබ්සියන් පාෂාණ  ඇනටෝලියාවෙන් (වර්තමානයේ තුර්කිය) සොයාගෙන තිබෙන අතර ක්‍රි
පූ 2000 සිට ඉන් ඉදිරි කාලයේ භාවිතා කළ ඔප දැමූ පාෂාණ දර්පණ (කැටපත්) මධ්‍යම හා දකුණු ඇමරිකාවෙන් හමුවේ
4000 දී පමණ සිට මෙසපොතේමියානුවන් ද ක්‍රි
3000 සිට ඉදිරියට පැරණි ඊජිප්තු ජාතිකයන් ද  ඔප දැමූ තඹ දර්පණ නිපදවා තිබේ
තඹ, ටින්, ලෝකඩ, රිදී, හා රත්‍රං ද පසුව වානේ හා පිව්ටර් වලින්ද නිපද වූ ඔප දැමූ ලෝහ දර්පණ භාවිතය පුරාණ ග්‍රීක හා රෝමානු ශිෂ්ටාචාරවල සිට මධ්‍යතන යුගය සිට පැවත ගෙන එන ලදී
2000 වකවානුවේදී චීන ජාතිකයන් විසින් ලෝකඩ දර්පණ නිපදවන ලදී
ලෝහ ආලේපිත වීදුරු දර්පණ ක්‍රි
ව. පළමු ශතවර්ෂයේ සිඩෝනයේ  දී (වර්තමානයේ ලෙබනනය) මුල්වරට නිර්මාණය කළ බව සඳහන්වන අතර පිටුපස රත්‍රං පත්‍ර සවිකළ වීදුරු දර්පණ පිළිබඳ රෝමාණු ලේඛක Pliny විසින් ක්‍රි
ව. 77 දී ලියන ලද ඔහුගේ “Natural History” නැමැති ග්‍රන්ථයෙහි සඳහන් කර ඇත
උණු කළ ඊයම්වලින් ආලේපිත වීදුරුවලින් රළු ආකාරයට දර්පණ නිපදවීමේ  තාක්ෂණ ක්‍රමයක් රෝමාණුවන් විසින් වර්ධනය කරන ලදී
පුනරුදයේ මුල් භාගයේ දී යුරෝපානු නිෂ්පාදකයින් විසින් ටින් රසදිය සංරසයකින් වීදුරු ආලේපනයට විශිෂ්ට ක්‍රමයක් සොයාගන්නා ලදී
16 වැනි ශතවර්ෂයේදී වීදුරු සෑදීමෙහි ප්‍රවීණත්වයට පත්වූ ප්‍රසිද්ධ නගරයක් වන වැනීසිය, මෙම නව තාක්ෂණයෙන් දර්පණ නිපදවන ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථානය බවට පත්විය
නමුත් මෙම තාක්ෂණය මුල්වරට හඳුන්වා දුන් දිනය හා ස්ථානය අවිනිශ්චිත වේ
මෙම අවධියේ දී වීදුරු දර්පණ අතිශයින් මිළ අධික සුඛෝපභෝගී භාණ්ඩයක් බවට පත් වී තිබිණි
ප්‍රංශයේ රාජකීය අභිලාෂයක් මත ගොඩනැඟූ Saint-Gobain කර්මාන්තශාලාව ප්‍රධාන දර්පණ නිෂ්පාදකයන් බවට පත් වූ අතර බොහෝ විට වඩා ලාභදායී බොහීමියානු හා ජර්මානු දර්පණවලට වැදගත් තැනක් හිමි විය
1835 දී රිදී ආලේපිත වීදුරු දර්පණ නිර්මාණය කිරීමේ කීර්තිය ජර්මානු රසායනඥ ජස්ටස් වොන් ලීබිග් ට අත් විය
ඔහුගේ ක්‍රියාවලියේ දී සිදු වූයේ සිල්වර් නයිට්‍රේටවල  රසායනික ඔක්සිහරණය මඟින් සිහින් රිදී ලෝහ ස්තරයක් වීදුරුවෙහි තැන්පත් කිරීමයි
මෙම රිදී ආලේපන ක්‍රියාවලිය මහා පරිමාණ නිෂ්පාදනය සඳහා යොදා ගැනීමත් සමඟ දර්පණ වඩාත් ලාභදායී තත්වයට පත්විය
අද කාලයේ බොහෝ විට දර්පණ නිපදවනුයේ වීදුරු උපස්තරය මතට රිත්තයකදී ඇලුමිනියම් ස්ථරයක් ඍජුව ආලේපනය කිරීමෙනි
නිෂ්පාදනය
බොහෝමයක් දර්පණ සාදන්නේ සුදුසු උපස්තරයකට පරාවර්තක ආලේපනයක් යෙදීමෙනි
වීදුරු දර්පණ වර්ග

Effects

Applications

නිරීක්ෂණ පහසු කිරීමට සහ ආරක්ෂක උපක්‍රමයක් ලෙස

රියදුරන්ට සිය රථයට පසුපසින් පැමිණෙන අනෙකුත් රථ වාහන දැක ගැනීමට ඉඩ සැලසීම සඳහා බොහෝ විට රථ වාහනවල (මෝටර් රථ හා යතුරු පැදි වැනි) පසු බැලුම් දර්පණ භාවිතා වේ
ඇතැම් යතුරුපැදි හිස් වැසුම් MROS (බහු ප්‍රකාශ - පරාවර්තක පද්ධතියකි) නම් පද්ධතිය දරයි
මෙහි දී හිස් වැසුම තුළ අඩංගු පරාවර්තක පෘෂ්ඨ කිහිපයක් එක්ව පසු බැලුම් දර්පණයක ක්‍රියාකාරීත්වය ලබා දේ
පසු බැලුම් අව් කණ්ණාඩි වර්ග ද පවතින අතර ඒවායේ දෙපස අග්‍රයත් දර්පණ ක්‍රියාකාරීත්වයක් දක්වන පරිදි සකසා ඇත
තල දර්පණයකින් ලද හැකි දර්ශන පථයට වඩා විශාල දර්ශන පථයක් ලබා ගැනීම සඳහා උත්තල දර්පණ භාවිතා කළ හැක
මේවා රථ වාහන නැවතුම් පොළවල් සහ මංසන්ධි ආදියේ දී භාවිතා වන අතර වංගු සහිත ස්ථානවල දී රථ වාහන හා වෙළඳ බඩු කරත්ත ආදිය එකිනෙක ගැටීම වලකයි
තවද ඇතැම් විට මේවා ආරක්ෂක පද්ධතීන්හි දී තනි කැමරාවක් යොදා ගෙන එකවර කෝණ කිහිපයක් දර්ශණ ලබා ගැනීම සඳහා ද භාවිතා වේ
මුඛය තුළට ආලෝකය යොමු කිරීමට සහ මුඛය තුළ නිරීක්ෂණ කටයුතු සඳහා දන්ත වෛද්‍යවරු දන්ත වෛද්‍ය දර්පණ භාවිතා කරති
මේවා තල දර්පණ හෝ වක්‍ර දර්පණ විය හැකි
විවිධ උපකරණ තුළ ඇහිරුණු අවකාශ සහ බාධක වටා සිදු කළ යුතු නිරීක්ෂණ කටයුතුවල දී ඉංජිනේරුවන් ද මෙවැනි දර්පණ උපාංග භාවිතා කරති
දර්පණවල භාවිතයන්
නිරීක්ෂණ පහසු කිරීමට සහ ආරක්ෂක උපක්‍රමයක් ලෙස

රියදුරන්ට සිය රථයට පසුපසින් පැමිණෙන අනෙකුත් රථ වාහන දැක ගැනීමට ඉඩ සැලසීම සඳහා බොහෝ විට රථ වාහනවල (මෝටර් රථ හා යතුරු පැදි වැනි) පසු බැලුම් දර්පණ භාවිතා වේ
ද්වි මං දර්පණ

තනි මං දර්පණ හෝ තනි මං වීදුරු ලෙස ද ඇතැම් විට හැඳින්වෙන ද්වි මං දර්පණ ඒවා මත පතිත වන ආලෝකයෙන් යම් ප්‍රතිශතයක් පරාවර්තනය කරන අතර ඉතිරිය එය හරහා ගමන් කරයි
වීදුරු තහඩුවක් මත පරමාණු දුසිම් කිහිපයක ඝනකමින් යුත් ලෝහ ආලේපනයක් යෙදීමෙන් නිර්මාණය කර ඇති මේවායේ පෘෂ්ඨය හරහා ආලෝකයෙන් කොටසක් සම්ප්‍රේශණය වේ
(මෙය දෙදිශාවටම ක්‍රියා කරයි) මේවා භාවිතා වන්නේ හොඳින් ආලෝකමත් කළ කාමරයක් සහ අඩ අඳුරේ ඇති කාමරයක් අතරයි
එවිට හොඳින් ආලෝකමත් කළ කාමරය තුළ සිටින අයෙකුට මෙය සාමාන්‍ය දර්පණයක් හෝ දිස්වන අතර ඉන් සිය ප්‍රතිබිම්භය දැක ගත හැකි වේ
එහෙත් අඩ අඳුරු කාමරය තුළ සිටින පුද්ගලයන්ට මෙය ආලෝකවත් කාමරය දැකගත හැකි පාරදෘශ්‍ය ජනෙල් වීදුරුවක් සේ ක්‍රියා කරයි
සැකකරුවන් හෝ පාරිභෝගිකයින් නිරික්ෂණය සඳහා මෙවන් දර්පණ භාවිතා වේ
ප්‍රකාශ උපාංග තුළ භාවිතා වන මෙවන් දර්පණ අඩ ආලේපිත දර්පණ හෙවත් කදම්භ විබෙදුම් ලෙස හැඳින්වේ
මේවා මඟින් ඒවා මතට එල්ල කෙරෙන ආලෝක කදම්භ විභේදනය කරනු ලැබේ
එහි දී ආලෝක කදම්භයෙන් අර්ධයක් දර්පණය හරහා ගමන් කරන අතර ඉතිරි අර්ධය පරාවර්තනය වේ
මෙම උපක්‍රමය නිරෝධනමාන ක්‍රියාවලීන් සඳහා වැදගත් වේ
“Big Brother” නම් යථාර්තවාදී රූපවාහිනී වැඩ සටහන පටිගත කිරීමේ දී ද මෙවන් දර්පණ බහුලව භාවිතා වේ
එහිදී විශේෂයෙන් සකස් කළ අඩ අඳුරු ප්‍රදේශයන් තුළ සිටින කැමරා ශිල්පීන් ඉහත ආකාර දර්පණ හරහා වැඩ සටහනට සහභාගී වන තරඟකරුවන්ගේ දර්ශන ලබා ගනිති
මේ ක්‍රමයේ දී කැමරා ශිල්පීන් නිසා තරඟකරුවන්ට බලපෑම් සිදු වීම වලකී
සමාන ලෙස ආලෝකකරණය කළ කාමර අතර එක් දිශාවකට පමණක් ක්‍රියා කරන අක්‍රිය තනි මං දර්පණ නොපවතී
අක්‍රිය (බාහිර ශක්තිය අනවශ්‍ය වන) තනි මං ජනේල හෝ තනි - මං දර්පණවල පැවැත්ම භෞතික විද්‍යාත්මක නියමවලට පටහැනි වේ
මක් නිසාද යත් එවැන්නක් පවතී නම් එය උණුසුම් වස්තුවක් හා සිසිල් වස්තුවක් අතර නියමාකාරයට පිහිටවීම මඟින් සිසිල් වස්තුවේ සිට උණුසුම් වස්තුවම ශක්තිය ගලා යෑමට සැලැස්විය හැකි වනු ඇති බැවිනි
එය තාප ගති විද්‍යාවේ දෙවැනි නියමයට පටහැනි වේ
කෙසේ නමුත් ධ්‍රැවිත ආලෝකය ඇසුරින් ක්‍රියා කරන, දෙවැනි නියමයට පටහැනි නොවන තනි මං ජනේල නිර්මාණය කළ හැක
ලේසර් සමඟ බහුලව භාවිතා වන ප්‍රකාශ ඒකලනද තනි මං උපාංග වේ
සංඥා ගැටුම් කටයුතු

සූර්යයා ආලෝක ප්‍රබවය ලෙස භාවිතා කරමින් දර්පණයක විවිධ පිහිටුම් ආකාර ඇසුරින් සංඥා යැවීම සිදු කළ හැක
මෙවන් සංඥා දිගු දුර ප්‍රමාණයක් දක්වා වුව සම්ප්‍රේශණය කළ හැකි අතර සාමාන්‍යයෙන් පැහැදිලි දිනක මෙය කිලෝමීටර 60ක් දක්වා වුව විය හැක
එකිනෙකට දුරස්ථව පිහිටි මුර පොළ අතර තොරතුරු හුවමාරුව සඳහා මෙම ක්‍රමය භාවිතා කළ පාර්ශවයන් අතරට ස්වදේශීය ඇමරිකානු ගෝත්‍රිකයින් මෙන්ම විවිධ රටවලට අයත්  හමුදාවන්ද අයත්ය
අනතුරට ලක්වුවන් සිටින ස්ථාන සොයතොත් ඔවුන් බේරාගැනීමේදී දර්පණ භාවිතා කළ හැක
එහිදි අනතුරට  භාවිතය වූවන්ට දර්පණයක් භාවිතයෙන් සහන සේවා කණ්ඩායම් ගමන් කරන හෙලිකොප්ටර් වල අවාධානය ලබාගත හැක
මේ සඳහා විශේෂයෙන් සකස්කල සංඥා දර්පණ නිෂ්පාදනය කර ඇති අතර මේ බොහෝ විට හමුද‍ා ජීවිතාධාරක කට්ටල වල අඩංගුවේ
තාක්ෂණය
රූපවාහිණී යන්ත්‍ර සහ ප්‍රක්ෂේපක
අන්වීක්ෂීය දර්පනයන් බොහෝ අක්‍ය විශදන රූපවාහිණි යන්ත්‍ර සහ වීඩියෝ ප්‍රක්ෂේපක වල වැදගත් උපාංග වේ
මේ සඳහා උදාහරණයක් ලෙස බහුලව  භාවිතා වන Texas Intraments’ ආයතනය නිර්මාණය වන ‘DLP’ තාක්ෂණය පෙන්වා දිය හැක
DLP විශයක් යනු මතුපිට අන්වීක්ෂීය දර්පණය මිලියන ගණනකින් යුතු තැපැල් මුද්දරයක ප්‍රමාණයේ ක්ෂුද්‍ර විශයකි
රූපයක් නිර්මාණය වීමේදී විෂය මතුපිට ඇති එක් එක් දර්පණ නිර්මාණය කල යුතු රූපයට අදාලව ප්‍රක්ෂේපක පෘෂ්ඨය දෙසට (ක්‍රියාකාරී පිස්කලයකි) හෝ ආලෝක අවශෝෂක පෘෂ්ඨයක් දෙසට (අක්‍රීය පිස්කලයකි) දිශාතක ‍වේ
දර්පණ භාවිතා වන අනෙකුත් ප්‍රක්ෂේපක තාක්ෂණයෙන් අතරට LCOS තාක්ෂණයද අයත් වේ
LCOS ක්‍රමයේදී භාවිතා වන විෂය DLP විෂයට ප්‍රමාණයෙන් සමාන වේ
එහෙත් එහිදී කුඩා දර්පණ මිලියන ගණනක් වෙනුවට තිනි දර්පණයක් භාවිතා කෙරෙන අතර එය සක්‍රියව ද්‍රාව ස්ඵටික න්‍යායන් මගින් අණාවරණය වී තිබේ
මෙම න්‍යසය පික්සල මිලියන ගණනකින් යුතු විය හැක
රූප නිර්මාණයේදී ප්‍රක්ෂේපක මතුපිට වෙත ආලෝකය පරාවර්තනය (සක්‍රිය පිස්කලය) හෝ සක්‍රිය LCD පිස්කලය මගින් ආලෝකය අවශෝෂණය (අක්‍රිය පිස්කලය) සිදුවේ
LCOS තාක්ෂණය භාවිතා වන රූපවාහිණි යන්ත්‍ර ප්‍රක්ෂේපක වල බොහෝ විට එක් ප්‍රාථමික වර්ණයකට එක බැගින් චීප 3 ක් භාවිතා වේ
පසු ප්‍රක්ෂේපක රූපවාහිනී යන්ත්‍රවල විශාල දර්පණ භාවිතා වේ
රූපවාහිනී යන්ත්‍රයේ ප්‍රමාණය කුඩා කර ගැනීම සඳහා දර්පණ එකක් හෝ කිහිපයක් භාවිතයෙන් ආලෝකය (උදා - DLP  චිපයක් ලැබෙන) හසුරවනු ලැබේ
උපාංග

දුරේක්ෂ සහ අනෙකුත් යථාතථ්‍ය උපාංගවලදී භාවිතා වනුයේ ඉදිරි පෘෂ්ඨ‍ය ආලේපිත ඉදිරි පෘෂ්ඨ දර්පණ මේවායේ දී පරාවර්තන පෘෂ්ඨය වීදුරුවේ ඉදිරි මුහුණතේ පිහිටයි
(මේ ඔස්සේ සාමාන්‍ය පසු පෘෂ්ඨ දර්පණවල ඉදිරි වීදුරු පෘෂ්ඨයෙන් සිදුවන පරාවර්තනය වලකී) මෙහිදී ඇතැම්විට රිදී ආලේප කෙරෙන නමුත් බහුලව භාවිතා වනුයේ කෙටි තරංග ආයාමයලදී රිදීවලට සාපේක්ෂව වඩාත් පරාවර්තක වන ඇලුමිනියම් වේ
මෙම ආලේපනයන්ට පහසුවෙන් හානි සිදුවිය හැකි නිසා ඉදිරි පෘෂ්ඨ දර්පණ ආශ්‍රිත ක්‍රියාකාරකම්වල දී විශේෂයෙන් සැලකිලිමත් විය යුතුය
මෙවැනි දර්පණ ආරම්භක තත්වයේ දී ඒවා මත පතනය වන ආලෝකයෙන් 90%ත් 95%ත් අතර ප්‍රමාණයක් පරාවර්තනය කරයි
මේවායේ ආලේපනයෙන් සිදු කිරීම සඳහා භාවිතා වනුයේ රික්ත අවසාදන ක්‍රමය වන අතර සාමාන්‍යයෙන් ආලේපනයක් අවසාන දර්පණය රික්තයෙන් පිටතට ගැනීමට පෙර ලෝහ ආලේපය මතින් ආරක්ෂක ස්ථරයක් ආලේප කෙරේ
මක්නිසාදයත්  වාතයේ අඩංගු ජල වාෂ්ප සහ ඔක්සිජන් හා ගැටෙත්ම මෙම ආලේපන විඛාදනය වීම ඇරඹෙන බැවිනි
ඉදිරි පෘෂ්ඨ දර්පණවල ගුණාතමකභාවය පවත්වා ගැනීම සඳහා කලින් කළට ඒවා නැවත ආලේපනය කළ යුතුය
දර්පණ ආලේපයක පරාවර්තක බව පරාවර්තකමානයක් ඇසුරින් මැනිය හැක
දෙන ලද ලෝහයක් සඳහා මෙම අගය ආලෝකය තරංග ආයාමයට අනුව වෙනස් වේ
මෙම ගුණාංගය යොදා ගෙන ඇතැම් ප්‍රකාශ ක්‍රියාවලීන්හිදී උණුසුම් හා සිසිල් දර්පණ නිර්මාණය කෙරේ
සිසිල් දර්පණ නිර්මාණය කිරීමේ දී පාරදෘශ්‍ය උපස්ථරයක් මත දෘශ්‍ය ආලෝකය සඳහා වඩාත් පරාවර්තී වන, එමෙන්ම අධෝරක්ත කිරණ සඳහා වඩාත් පාරගම්‍ය වන ආලේපනයක් යොදනු ලැබේ
මෙලෙසම උණුසුම් දර්පණයක් නිර්මාණයේදී වැඩි වශයෙන් අ‍ධෝරක්ත කිරණ පරාවර්තනය කරන ආලේපනයක් යොදා ගැනේ
හායන වේගය අඩු කිරීමටත් භාවිතා වන වර්ණාවලි ප්‍රදේශයට අදාලව පරාවර්තීභාවය ඉහල නැංවීමටත් ඇතැම්විට දර්පණ පෘෂ්ඨ මත සිහින් පටලමය ආලේපනයක් යොදනු ලැබේ
ඇලුමිනියම් දර්පණ මත බොහෝ ‍විට සිලිකන් ඩයොක්සයිඩ් හෝ මැග්නීසියම් ෆ්ලුවොරයිඩ් ආලේපනය මීට නිදසුනකි
පරාවර්තී බව තරංග ආයාමයේ ශ්‍රිතයක් සේ සලකන කළ එය ඉහත ආලේපයෙන් යොදන ආකාරය සහ ඒවායේ ඝනකම මත රඳා පවතී
විද්‍යාත්මක ප්‍රකාශ ක්‍රියාවලීන් සඳහා බොහෝ විට පාර විද්‍යුත් දර්පණ භාවිතා කෙරේ
මේවා නිර්මාණය කර ඇත්තේ වීදුරු (හෝ ඇතැම්විට වෙනත්) උපස්ථරයක් මත ප්‍රකාශ ආලේපයක් ලැබෙන පරිදි පාර විද්‍යුත් ද්‍රව්‍ය ස්ථර එකක් හෝ කීපයක් යෙදීමෙනි
මෙහිදී ආලේප කරනු ලබන පාර විද්‍යුත් ද්‍රව්‍යයේ වර්ගය සහ ඝනකම සූක්ෂමව තෝරා ගැනීම මඟින් දර්පණය මඟින් පරාවර්තනය කෙරෙන තරංග ආයාම පරාසය සහ පරාවර්තනය වන ආලෝක ප්‍රතිශතය ඉතාම ඉහල තත්වයේ දර්පණවලට ඒවා මත පතනය වන ආලෝකයෙන් 99.999% ට වැඩි ප්‍රමාණයක් (කුඩා තරංග ආයාම පරාසයක් සඳහා වේ) පරාවර්තනය කළ හැක
මෙවන් දර්පණ ‍බොහෝ විට ලේසර් උපාංග තුළ භාවිතා වේ
තාරකා විද්‍යාවට අයත් වන අනුහුරු ප්‍රකාශ විද්‍යාවේ දී විචල්‍ය ප්‍රතිබිම්භ කුරූපණ මිනුම් කොට ඊට අනුරූපව මිලි තත්පර පරිමාණයේ කාල පරාසයක් තුළ විරූපණය (හැඩය වෙනස් කළ හැකි) කළ හැකි දර්පණයක් ආධාරයෙන් එම කුරූපණ මඟ හරවා ගැනේ
දර්පණ බොහෝ විට නිර්මාණය කෙරෙනුයේ දෘශ්‍ය ආලෝකය පරාවර්තනය සඳහා වන නමුත් අනෙකුත් විද්‍යුත් චුම්භක විකිරණ පරාවර්තනය කළ හැකි පෘෂ්ඨ ද දර්පණ ලෙස හැඳින්වේ
මෙසේ වර්ණාවලියේ අනෙකුත් විද්‍යුත් චුම්භක තරංග පරාස සඳහා නිර්මාණය කළ දර්පණ තාරකා විද්‍යාව හා ප්‍රකාශ විද්‍යා යන ක්ෂේත්‍රවල භාවිතා වේ
රේඩියෝ තරංග සඳහා වන දර්පණ රේඩියෝ දුරේක්ෂවල වැදගත් උපාංග වේ
මැන්ජින් දර්පණ ලෙස හැඳින්වෙන අවතල දර්පණයක හා කාචයක එකතුවෙන් සැදි උපාංග ප්‍රකාශ උපකරණවල බහුලව භාවිතා ‍වන අතර ඇතැම් විට කැමරාවල පවා අඩංගු වේ
එකිනෙකට මුහුණලා සිටින සේ සැකසූ දර්පණ

ඇතැම් උපාංග තුළ එකිනෙකට මුහුණලා සිටින සේ සකස් කළ දර්පණ 2ක් හෝ වැඩි ගණනක් භාවිතා වන අතර එමඟින් පරාවර්තන සමූහයක් ජනනය කර ගැනේ
ෆැබ්රි - පෙරට් නිරෝධනමානය
	ලේසර් උපාංග (මේවායේ ප්‍රකාශ කුහරයක් අඩංගුය)
	ඇතැම් දර්පණ විද්‍යාත්මක cistula
	ගම්‍යතාමය වශයෙන් වැඩි දියුණු කළ සූර්ය රුවල්

මෙම දර්පණ අතර පරාවර්තනයෙන් නිර්මාණය වන ප්‍රතිබිම්භ අපරිමිත ප්‍රතීපායනයක් සේ දිස් වේ
හමුදාමය භාවිත‍යන්

වරක් ආකිමිඩීස් විශාල දර්පණ සමූහයක් භාවිතයෙන් සිරකියුස්වලට පහර දීම පැමිණි රෝමානු නැව්වලට ගිනි තැබූ බවට සඳහනක් පවතී
මෙහි සත්‍ය අසත්‍යතාව මේ වන තෙක් කිසිවෙක් තහවුරු කර නොමැති නමුත් එය පරීක්ෂාවට ලක් කළ අවස්ථා බොහෝය
මෑත කාලීනව වරක් “Discovery” චැනලයේ ප්‍රසිද්ධ , “MythBusters”  වැඩ සටහන ඔස්සේ MIT ට අයත් කණ්ඩායමක් සුප්‍රසිද්ධ”ආක‍ිමිඩීස් මරණයේ ආලෝක දහරාව” ප්‍රති නිර්මාණය කිරිමට තැත් කළහ
එහිදී අඩි 5ක් දුරින් වූ නැවකට ගිනි දැල්වීමට ඔවුහු සමත් වූහ
කෙසේ නමුත් ආකිමිඩීස් යුගයේ පැවති ලෝකඩ දර්පණ යොදා ගෙන ඔවුන් කළ උත්සාහයන් අසාර්ථක විය
තවද දර්පණ යොදාගෙන නැවම ගිනි දැල්වීම සඳහා ගතවූ කාලය නිසා එය ප්‍රායෝගිකව භාවිත කිරීම අපහසු බව ද පරීක්ෂණ කණ්ඩායම නිගමනය කළ අතර ඒ අනුව ආකිමිඩීස් නැව්වලට ගිනි දැල්වූයේ යැයි පැවසීම මිථ්‍යාවක් බව ඔවුන්ගේ නිගමනය විය
(මෙම ක්‍රමයේ වර්තමාන භාවිතයන් සඳහා “සූර්ය ජව කුළුණු” බලන්න)

සෘතුමය ආලෝකකරණය

ඉතාලියේ විගනෙල්ලා නඟරය දළ බෑවුම්මය පැති සහිත මිටියාවතක පිහිටා ඇති හෙයින් එයට ශීත සෘතුවේ සති හතක කාලයක් සෘජුව සුර්යාලෝකය ලැබීම සිදු නොවේ
මෙයට පිළියමක් ලෙස 2006 වසරරේ දී 100,000 ක වියදමින් නඟර චතුරස්‍රය වෙත ආලෝකය පරාවර්තනය කළ හැකි පරිගණක ඇසුරින් පාලනය වන මීටර් 85  ප්‍රමාණයේ දර්පණයක් සවි කරන ලදී
ස්විස්ර්ලන්තයේ බොන්ඩෝහි පිහිටා ඇති තවත් මෙවැනි නගරයක් සඳහා මෙවන් පිළියමක් යෙදීම 2007 වසර මුල් භාගයේ දී සැලකීමට භාජනය වෙමින් පැවතිණි
විනෝදාෂ්වාද කටයුතු

සැරසිලි කටයුතු

කාමරයක විශාලත්වය වැඩි කොට පෙන්වා ඉඩ කඩ සහිත භාවය පිළිබඳ හැඟීමක් ලබා දීම සඳහා අභ්‍යන්තර සැරසිලිකරණයේ දී විශාල රාමු නොකළ දර්පණ භාවිතා වේ
ස්වභාවධර්මය හා එකඟ වන පරිදි අවකාශයක් සකස් කිරීම පිළිබඳ වන පුරාණ චීන ක්‍රමවේදයක් වන ෆෙන්ග් ෂුයි හි ඇතැම් සම්ප්‍රදායන් ගැන ඒ සඳහා දර්පණ ද භාවිතා ‍කරති
පැරණි දර්පණවල ඇති මෘදු බව ප්‍රති නිර්මාණය කර ඒවා අභ්‍යන්තර අලංකරණය සඳහා භාවිතා කිරීමට ඇතැම් නිර්මාණකරුවන් පෙළඹී ඇත
මෙවන් දර්පණ කලා නිර්මාණ සේ සැලකිය හැකි අතර සිසිල් දැඩි පරාවර්තක පෘෂ්ඨයක් වර්ණ හා රටා අඩංගු නිර්මාණ බවට පරිවර්තනය කරයි
මෙම කලාත්මක නිර්මණ ක්‍රියාවලිය අනුගමනය කිරීමට උත්සාහ කරන්නන් බොහෝ වන නමුත් එම ක්‍රියාවලියේ දක්ෂයින් සිටිනුයේ අතලොස්සකි
නත්තල් සැරසිලි සඳහා යොදා ගන්නා (බෝබල්) bauble නම් නිර්මාණය ඌනිත පුළුල් කෝණ දර්පණයක් සේ ක්‍රියා කරන ලෝහාලේපිත සිහින් වීදුරු ගෝලයකි
විනෝදාත්මක කටයුතු

විනෝද උයන් තුළ දැකිය හැකි දර්පණ ශාලාවකට ඇතුල්වන්නන්හට විරූපිත දර්පණ ගණනාවක් තුළින් තම සිරුරේ අසාමාන්‍ය ප්‍රතිබිම්භ දැකගත හැකි වේ
දර්පණ සහ වීදුරු තහඩු ගණනාවක් ඇසුරින් නිර්මිත දර්පණ වංකගිරි මෙවන් විනෝද උයන් තුළ හමුවන තවත් නිර්මාණයකි
එයට ඇතුල්ව බිත්තිවල නොගෑවී අනෙක් පස දක්වා ගමන් කිරීම අභියෝගය වේ
ඇස රැවටීම සඳහා බොහෝ විට මැජික් සංදර්ශනවලදී දර්පණ භාවිතා වේ
මෙසේ ලබා ගන්නා එක් ආචරණයක් “පෙපර්ගේ අවතාරය” ලෙස හැඳින්වේ
නර්තන කටයුතුවලදී දිලෙන සුළු චලනය වන ආලෝක ලප ලබා ගැනීම සඳහා කුඩා දර්පණවලින් ආවරණය වූ භ්‍රමණ වන ඩිස්කෝ ගෝලය නම් විශාල ගෝලයක් භාවිතා වේ
ස්කොට්ලන්ත ජාතික ශ්‍රීමත් ඩේවිඩ් බ්‍රෙව්ස්ටර් විසින් නිර්මාණය කළ කැලිඩස්කෝප් නම් විනෝදජනක උපකරණයේ දී ද දර්පණ භාවිතා වේ
කලාත්මක කටයුතු

ෆිලිෆෝ බෘ‍නෙලෙයි දර්පණය ඇසුරින් රේඛීය දර්ශන තලය සොයා ගන්නා ලදී
ලියනාඩෝ ඩා වින්සි දර්පණය චිත්‍ර නිර්මාපකයන්ගේ අති දක්ෂයා ලෙස හැඳින්වීය
යමෙකුට තමන් විසින් ඇදි ස්වාභාවික වස්තුවක චිත්‍රය සත්‍ය වස්තුවට අනුරූප වේ දැයි පරීක්ෂා කිරීමට අවශ්‍ය නම් තම නිර්මාණය සත්‍ය වස්තුවේ දර්පණ ප්‍රතබිම්භයක් හා සසඳා බැලිය යුතු යැයි ඩා වින්සි පැවසීය
ඉතා ප්‍රසිද්ධ යුරෝපීය චිත්‍ර නිර්මාණ ගණනාවකටම දර්පණ කේන්ද්‍රීය විය
ඒවා අතරට පෑන් වෑන් එයික්ගේ “Arnolfini” ආලේඛ්‍ය චිත්‍රය, ඩිසාගෝ වෙලාස්කිව්ගේ “Las Meninas” සහ එඩ්වර්ඩ් මැනට්ගේ “A Bar at the Folies-Bergère”  යන ඒවා අයත් වේ
දර්පණ, නොමැති වී නම් ඩූරර්, රෙම්බ්‍රන්ඩ්ට්, වෑන් හොෆ් සහ ‍ෆ්‍රිඩා කාලෝ අදීන්ට සිය සුප්‍රසිද්ධ ස්වයං ආලේඛ්‍ය චිත්‍ර නිර්මාණය කළ නොහැකි වනු ඇත
පියවි ඇසින් වටපිටාව පෙනෙන ආකාරයට වඩා පූර්ණ ඒ දෙස බැලීම සඳහා එම්.සී. ඊචර් විශේෂ හැඩැති දර්පණ භාවිතා කළේය
(පරාවර්තන ගෝලය සහ අත) ඉස්ට්වන් ඔරෝස්ගේ ඇනමෝර්ෆික් නිර්මාණ නිශ්චිත හැඩයකින් යුත් දර්පණය නිවැරදිව පිහිටවූ විට ලැබෙන ප්‍රතිබිම්භය නිරීක්ෂණය කළ විට පමණක් පැහැදිලිව දැකගත හැකි සේ විරූපණය කර ඇඳි රූප සටහනක් වේ
තවද ඇතැම් නූතන කලාකරුවන් සිය කලා මාධ්‍යය ලෙස දර්පණ භාවිතා කරති
දර්පණ යොදා පිලිරූ නිර්මාණය සහ දර්පණ මතුපිට සිතුවම් කිරීම මේ සඳහා උදාහරණ වේ
ඇතැම් කලාකරුවන් විශේෂිත දර්පණ සැකසුම් නිර්මාණය කරති
ජෙපී හේන්ගේ නියෝන් දර්පණ ඝණක මේ සඳහා උදාහරණයකි
දර්පණයක් ඉදිරියේ සිටින පුද්ගලයෙකු සිතුවම් කරන විට දර්පණයෙන් පෙනෙන ඔහුගේ ප්‍රතිබිම්භය ද සිතුවමට අඩංගු කිරීම සාමාන්‍ය සිරිතයි
නමුත් බොහෝමයක් අවස්ථාවලදී ප්‍රායෝගික වශයෙන් දෘෂ්ටි කෝණයට අනුව පුද්ලයාගේ ප්‍රතිබිම්භය සිතුවම් නිර්මාපයාට නොපෙනෙන අතර එබැවින් මෙය අමූර්තයකි
එසේම බොහෝ චිත්‍රපටි සහ නිසල ඡායාරූප තුළ දී නළුවා හෝ නිළිය දර්පණයකින් සිය ප්‍රතිබිම්භය නිරීක්ෂණය කරන ආකාරය නිරූපණයේ දී දර්පණ ප්‍රතිබිම්භය කැමරාව හා එක එල්ලේ පිහිටන බව නිරූපණය කෙරේ
නමුත් මෙහිදී සත්‍ය වශයෙන් සිදු කරනනේ නළුවා හෝ නිළියට තම ප්‍රතිබිම්භය වෙනුවට කැමරාව සහ එහි ක්‍රියාකරු දර්පණ ඔස්සේ දිස්වීමයි
තාක්ෂණය

රූපවාහිණී යන්ත්‍ර සහ ප්‍රක්ෂේපක

අන්වීක්ෂීය දර්පනයන් බොහෝ අක්‍ය විශදන රූපවාහිණි යන්ත්‍ර සහ වීඩියෝ ප්‍රක්ෂේපක වල වැදගත් උපාංග වේ
ෆැබ්රි - පෙරට් නිරෝධනමානය
ලේසර් උපාංග (මේවායේ ප්‍රකාශ කුහරයක් අඩංගුය)
ඇතැම් දර්පණ විද්‍යාත්මක cistula
ගම්‍යතාමය වශයෙන් වැඩි දියුණු කළ සූර්ය රුවල්

මෙම දර්පණ අතර පරාවර්තනයෙන් නිර්මාණය වන ප්‍රතිබිම්භ අපරිමිත ප්‍රතීපායනයක් සේ දිස් වේ
Face-to-face mirrors

Military applications

Seasonal lighting

Leisure

Decoration

Entertainment

Art

Literature

Mirrors and superstition

Mirrors and animals

Unusual types of mirror

See also

 Anamorphosis
 Aranmula kannadi
 Bronze mirror
 Cold mirror and Hot mirror
 Chirality (mathematics)
 Curved mirror
 Deformable mirror
 Dielectric mirror
 Digital micromirror device
 Home decor
 Honeycomb mirror
 Mirror armour (an oriental partial plate armour from polished metal mirrors)
 Mirror Mirror
a history of the human love affair with reflection (book)
 Mirror writing
 List of telescope parts and construction
 Perfect mirror
 Periscope
 Rear-view mirror
 Reflectivity
 Silvering
 TLV mirror — An ancient type of Chinese mirror from the Han Dynasty
Two-way mirror (Also known as one-way mirror)
 Venus effect

Notes

References
 Mirror Manufacturing and Composition, Mirrorlink 
 Stannous Chloride
Silvering Mirrors, American Chemical Association

Bibliography
 Mirror, Mirror
A History of the Human Love Affair with Reflection, Mark Pendergrast
Basic Books (2003)
ISBN 0-465-05471-4
On reflection, Jonathan Miller, National Gallery Publications Limited (1998)
ISBN 0-300-07713-0
A History, Sabine Melchior-Bonnet, Routledge, 2001, ISBN 0415924480

External links

 Video of Mirror Making
 The Mirror
A History by Sabine Melchior-Bonnet at Google Books
 The Narcissus Syndrome Revisited by Yves Dor
 How Mirrors Are Made (video) , Glass Association of North America (GANA)
Knol/Google Mirror page 
 How Antique Mirrors can be reproduced 

Reflective building components
Glass applications
රොඩී හෙවත් ගාඩි ජනයා මෙන්ම ඔවුන්ගේ භාෂාවත් අද වෙන කොට ඔවුන් අතරින්ද තුරන් වී යයි
මෙම වචන ගාඩි ජන වත කෘතියෙන් උපුටා ගන්නා ලද්දකි
දකිනවා, බලනවා - පෙකනවා
 පෙන්නවනවා - පෙකවනවා
 අහනවා - ඉගිල්ලනවා
 සිඹිනවා - හාචි කරනවා
 මැරෙනවා - ලික්කෙනවා
 මැරුණා - ලික්කුණා 
 මරණවා - ලුක්කනවා
 මැරුවා - ලික්කුවා
 වළලනවා - තාවනවා
 ගී කියනවා - කල්ලැති ඉගිල්ලනවා
 නටනවා - කූටාටු කරනවා
 සිනා වෙනවා - ගලු පානවා
 දුවනවා - හී සැරෙන් තැවින්නෙනවා (හී සැරෙන් - හීයේ වේගයෙන්)
 ඉකිමන් කරපන් - හී සැරෙන් තැවින්නියන්
 කතා කරනවා - ගලු කරනවා
 කෑගසනවා - ඉරච්ච ලුක්කනවා
 අහනවා - ඉගිල්ලනවා
 කියවනවා - අකුරු කියනවා
 තේරුම් ගන්නවා - තෙරි වෙනවා
 කපනවා - නාඩුවෙන් ලුක්කනවා
 ඉරනවා - හාප කරනවා
 අල්ලනවා - දැගුලු ගහනවා
 පිසිනවා - තවත් කරනවා
 මිල දී ගන්නවා - ගලටුවලට යප්පනවා
 කිරි දොවනවා - හිදුලු හාප කරනවා
 දොර අරිනවා - දිග්ගුව හාප කරනවා
 දොර වහනවා - දිග්ගුව තෙරි කරනවා
 ගිනි නිවනවා - දුලුමු හාප කරනවා
 වහිනවා - නිලාටු තෙරි කරනවා
 විදුලි කොටා ගොරවනවා - පතිතිකාව තෙරි වෙනවා

ගාඩි ජනයා
භාෂා
සරසවිය සම්මාන උළෙල යනු ශ්‍රී ලංකාවේ සිනමාව උදෙසා සතිපතා පුවත්පතක් වන සරසවිය පුවත්පත මඟින් පිරිණමන සම්මානයකි
සිනමාවේ අභිවෘද්ධිය සඳ්හා මෙම ක්‍රියාව 1964 සිට ආරම්භ කළේය
සරසවිය ලංකාවේ එක්සත් ප්‍රවෘත්ති පත්‍ර සමාගම (ලේක් හවුස්)  විසින් ප්‍රකාශයට පත්කරන පුවත්පතකි
ඉතිහාසය
The Sarasaviya film awards ceremony began in 1964 at a time when the local cinema was trying to shed its South Indian orientation and establish an indigenous identity
There was no need to go to India to make films any more and the era of Indian artistes too had ended
ප්‍රථම සරසවිය සිනමා උළෙල පැවැත්වූයේ 1964 මැයි 9 දින කොළඹ අශෝක සිනමා ශාලාවදීයි
අවුරුදු 17කට පසුව ශ්‍රී ලංකා සිනමාවහි තිරයට පොඩි පුතා, රේඛාව, සන්දේශය, රන්මුතුදූව, කුරුළුබැද්ද, සිකුරුතරුව සහ ගම්පෙරළිය වැනි නිර්මාණාත්මක සිනමාපට ලංකවේ රිදී තිරයට එනු ලැබුවා
මන්ද ඉන් පෙර තිබූ බොහෝමයක් චිත්‍රපට ඉන්දියානු නිෂ්පාදන බැවිනි
කෙටියෙන්ම කිව හොත් 1960 අවුරුද්ද සිංහල සිනමා රන් රේඛාවේ ආරම්භයයි
ප්‍රථම සරසවිය සිනමා සම්මාන උළෙලට ඇතුළු වූ සිනමාපට 1963ම ඒවා නොවීය 1960 සිට 1963 දක්වා තීර ගතවූ සිනමාපටයන් මේ සඳහ තෝරා ගනු ලැබීය
හොඳම සිනමාපටය, හොඳම අධ්‍යක්ෂණය, හොඳම තිර රචකයනය, හොඳම නළුවා සහ නිළිය එ දවසෙහි තෝරනු ලැබුවා
ගම්පෙරළිය හොඳම සිනමාපටය ලෙසට එහි නිෂ්පාදක ඇන්ටන් වික්‍රමසිංහ සම්මාන ලැබූවා
එම චිත්‍රපටියටම සර්
ලෙස්ටර් ජෙම්ස් පීරිස් හොඳම අධ්‍යක්ෂණට සහ රෙජී සිරිවර්ධන හොඳම තිර රචනයට සම්මාන ලැබුවා
ඩී.ආර්. නානායක්කාර හොඳම නළුවා ලෙස සිකුරු තරුවෙහි දක්ෂතාවයට සම්මාන ලැබූවා, ඒ 1964 සම්මානීය අනෙක් සිනමාපටයයි
පුන්‍යා හීන්දෙණිය හොඳම නිළිය සම්මානය ලබා ගනු ලැබූයේද ගම්පෙරළිය සිනමාපටයෙන්මය
මුල්ම සරසවි සම්මාන උළෙල පැවැතියේ කොළඹ අශෝකා සිනමා හලදීයි
‘සිළුමිණ’ පුවත්පතේ උප කතුවරයකු වූ විමලසිරි පෙරේරා මහතා විසින් 1964 දී ප්‍රථම සරසවි සම්මාන උළෙල පවත්වන ලදී
සරසවිය සම්මාන උළෙලට ජනප්‍රිය හින්දි නිළි මීනා කුමාරි සහභාගී විය
සම්මානය නිර්මාණය
සම්මානය නිර්මාණය කරන ලද්දේ ප්‍රවීණ මූර්ති කලා ශිල්පී තිස්ස රණසිංහයන් විසිනි
‘සරස්වතී’ අභිනන්දන ගීතය ශ්‍රී චන්ද්‍රරත්න මානවසිංහ කවීන්ද්‍රයාණෝ රචනා කළහ
දෙනු ලබන තිළිණ
මෙහි ආරම්භය 1964 දී වුවත් අතීතයේ ක්‍රමය වෙනස් කරමින් 2004 දී ස්ම්මාන 33 ක් පිරිනැමීය
එහි හඳුන්වා දෙනු ලැබූ විශිෂ්ට සම්මාන 12ක් සහිතය
විශිෂ්ට සම්මාන 
 හොඳම චිත්‍රපටිය
 හොඳම අධ්‍යක්ෂ
 හොඳම නළුවා
 හොඳම නිළිය
 හොඳම සහය නළුවා
 හොඳම සහය නිළිය
 හොඳම නැගී එන නළුවා
 හොඳම නැගී එන නිළිය
 හොඳම සංගීත අධ්‍යක්ෂක
 හොඳම පසුබිම් ගායකයා
 හොඳම පසුබිම් ගායිකාව
 හොඳම ගී පද රචනය
 හොඳම ජනප්‍රිය නළුවා
 හොඳම ජනප්‍රිය නිළිය
 හොඳම ජනප්‍රිය චිත්‍රපටිය

ජනප්‍රිය ප්‍රදානය ඡන්දය පදනම 
 අතිශය ජනප්‍රිය නළුවා
 අතිශය ජනප්‍රිය නිළිය
 අතිශය ජනප්‍රිය විත්‍රපට

ශිල්පීය සම්මාන
 හොඳම කලා අධ්‍යක්ෂණය
 හොඳම සිනමා යාන්ත්‍රිකයා
 හොඳම සංස්කාරක
 හොඳම පිටපත රචකයා
 හොඳම ශබ්ද ප්‍රයෝග
 හොඳම වේශනිරූපන කලාකරු

යාවජීව කර්තව්‍යය සඳහා තිළිණය
  රණතිසර සම්මානය

විශිෂ්ට සම්මාන
 රණපාල බෝධිනාගොඩ සම්මානය
 විශේෂ ජූරිය සම්මානය
 වෙනත් විශේෂ සම්මාන

කුසලතා සම්මාන
  කුසලතා සම්මාන හයකි (සම්මානයෙන් පිදුම් ලබයි, ත්‍යාග මුදල් නොමැත)

මූලාශ්‍ර
මාතර (සිංහල
මාතර, romanized
Māthara, දෙමළ
Mattara, romanized
Māttaṟai) යනු දකුණු පළාතේ දකුණු වෙරළ තීරයේ පිහිටි ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන නගරයකි
එය දකුණු පළාතේ දෙවන විශාලතම නගරයයි
එය කොළඹ සිට කිලෝමීටර් 160 (සැතපුම් 99) කි
එය ප්‍රධාන වාණිජ මධ්‍යස්ථානයක් වන අතර එය මාතර දිස්ත්‍රික්කයේ පරිපාලන අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වේ
ඉතිහාසය
මාතර ඓතිහාසික වශයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ (තුන් සිංහලය තුන් සිංහලය) රාජධානි තුනෙන් එකක් වූ රුහුණු රාජධානිය ලෙස හැඳින්වූ ප්‍රදේශයට අයත් වේ
තොටගමුවේ ශ්‍රී රාහුල හිමියන්ගේ පරවි සංදේශයට අනුව වීරබාමපානම් රජතුමා මාතර අගනුවර කර ගෙන එය "මාපටුන" ලෙස නම් කළේය
නගර මධ්‍යයේ ඇති විහාරයද පැරණි රජවරුන් විසින් ඉදිකරන ලද අතර වර්තමානයේ එය ප්‍රදේශයේ බෞද්ධයන් අතර ඉතා ජනප්‍රිය පුදබිමකි
16 වැනි සහ 18 වැනි සියවස්වල මාතර පාලනය කළේ පෘතුගීසීන් සහ ලන්දේසීන් විසිනි
1756 දී ලන්දේසීන් සමුද්‍රීය පළාත අල්ලාගෙන සබරගමුව, සත්කෝරලේ, සතර කෝරලේ සහ මාතර යන පරිපාලන ප්‍රදේශ හතරකට බෙදා ඇත
මෙයින් මාතර දිස්ත්‍රික්කයේ විශාලතම ප්‍රදේශය (අත්‍යවශ්‍යයෙන්ම කළුගඟ ගඟ දක්වා මුළු දකුණු පළාතම) ආවරණය විය
ධර්මපාල රජු විසින් ලන්දේසීන්ට ලබා දුන් ඔප්පුවේ මාතර දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රදේශය කෝට්ටේ සිට වලවේ ගංගා නදිය දක්වා විහිදුණු බව සඳහන් වේ
1760 දී උඩරට රාජධානියේ හමුදා විසින් බලකොටුවට සාර්ථකව පහර දෙන ලදී
අවුරුද්දකට ආසන්න කාලයක් මාතර සිංහලයන් අතට පත් විය
1762 දී ලන්දේසීන් කිසිදු සැලකිය යුතු ප්‍රතිරෝධයකින් තොරව මාතර කොටුව යළි අත්පත් කර ගත්හ
මාතර ලන්දේසීන්ගේ දකුණු මුහුදු ප්‍රදේශ සඳහා ගාලු කොටුවට පිටුපසින් දෙවන වැදගත්ම බලකොටුව වූ අතර සමහර අභ්‍යන්තර බලකොටු සඳහා අණ දෙන කඳවුරකි
1796 දී බලකොටුව චාරිත්‍රානුකූලව බ්‍රිතාන්‍යයන්ට පවරා දෙන ලදී
ලන්දේසි සහ ඉංග්‍රීසි සංස්කෘතිය සහ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය තවමත් ප්‍රදේශය පුරා දක්නට ලැබේ
දෙවුන්දර තුඩුවේ ඇති ප්‍රදීපාගාරය ලන්දේසීන් විසින් ඉදිකරන ලද අතර එය ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණිතම ප්‍රදීපාගාරවලින් එකක් ලෙස සැලකේ. ලන්දේසීන් විසින් ඉදිකරන ලද මාතර බලකොටුව සහ තරු කොටුව යන බලකොටු දෙක නගරයේ දක්නට ලැබේ
අනෙකුත් වැදගත් යටත් විජිත කෘති වන්නේ ශාන්ත මරියා දේවස්ථානය සහ නූපේ හන්දියේ වෙළඳපොළයි
ප්‍රදේශයේ විසූ ප්‍රකට චින්තකයන් වන්නේ කුමාරතුංග මුනිදාස සහ ගජමන් නෝනා ය
මාතර ජනවාර්ගික බහුතරය සිංහල
16 වන සහ 17 වන සියවස් වලදී මුවර්වරු අරාබියේ සිට වෙළඳුන් ලෙස ප්‍රදේශයට පැමිණියහ
අද ඔවුන්ගෙන් පැවත එන්නන් වාර්ගික සුළුතරයක් ලෙස සාමකාමීව සිංහලයන් සමඟ සහජීවනයෙන් සිටිනවා
සංචාරක ආකර්ෂණ
මාතර නගරය පහත සඳහන් ප්‍රධාන සංචාරක ආකර්ෂණ වලින් යුක්ත වේ
මාතර යනු කාර්යබහුල, දියුණු සහ පුළුල් වාණිජ නගරයකි
මාතර ප්‍රධාන ආකර්ෂණයන් වන්නේ එහි බලකොටු, ලන්දේසි ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය, හොඳින් සංරක්‍ෂිත බලකොටුවක් සහ එහි වීදි ජීවිතයයි
වෙහෙරහේන රජමහා විහාරය - වෙහෙරහේන පූර්වාරාම රජමහා විහාරස්ථානය මාතර පිහිටි උමං විහාරයක් සහිත බෞද්ධ සිද්ධස්ථානයකි
මාතර බෝධිය - මාතර බෝධිය එහි පිහිටි පූජනීය බෝ වෘක්ෂයකි
පරවි දූව - මාතර වෙරළ ආශ්‍රිතව පිහිටි බෞද්ධ පුදබිමක් සහිත කුඩා දිවයිනකි
පරවි දූපත විහාරය නවීන බෞද්ධ විහාරයකි
එය 2008 දී ඉදිකරන ලද (2004 සුනාමියෙන් ගසාගෙන ගිය පෙර පාලමක් වෙනුවට) අලංකාර කේබල් රැඳවුම් පාලමකින් ළඟා වේ
මෙම විහාරස්ථානය ආකර්ශනීය උද්‍යානවල පිහිටුවා ඇති අතර බුද්ධ ප්‍රතිමා රාශියක් සහ ආදම්ගේ කඳු මුදුනේ ඇති යැයි කියනු ලබන පා සටහනේ අනුරුවක් ඇත
වේරගම්පිට රජ මහා විහාරය - මාතර පිහිටි පැරණි බෞද්ධ පුදබිමක් වේ
ලන්දේසි විසින් ප්‍රතිසංස්කරණ ලද මාතර දේවස්ථානය - 1706 දී ලන්දේසීන් විසින් මාතර බලකොටුව තුළ ඉදිකරන ලදී
1762 දී බලකොටුව නැවත අත්පත් කර ගැනීමෙන් පසුව එය 1767 දී පුළුල් ලෙස ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී
ශාන්ත මරියා දේවස්ථානය වෙරළ පාරේ පිහිටා ඇත
දොරකඩ (1769) දිනය 1762 මාතර කැරැල්ලෙන් පසුව සිදු වූ ප්‍රතිසංස්කරණය ගැන සඳහන් කරයි
මාතර බලකොටුව/පවුර - පෘතුගීසින්  විසින් 1560 වර්ෂයේදී ඉදිකරනු ලැබූ බල කොටුවක් වේ
ගාල්ල යටත්  කර ගැනීමත් සමග ලන්දේසීන් විසින් 1640 වසරේදී සැලකිය යුතු ලෙස නැවත ගොඩනගන ලදී
විශාල ගල් බැම්මකින් සමන්විත මෙම බලකොටුව, නිල්වලා ගඟ කලපුව සහ සාගරය වෙන් කරන ප්‍රධාන කොටස අල්ලාගෙන ඇත
මාතර ඔරලෝසු කණුව -  මාතර බලකොටුවේ කොටු පවුර මධ්‍යයෙහි පිහිටුවා තිබෙන මාතර ඔරලෝසු කණුව, ලන්දේසීන් විසින් මෙරට ඉදිකරනු ලැබූ පැරණි ඔරලෝසු කණුවක් වේ
මාතර තාරකා කොටුව - නවාලි ගඟේ බටහිර හෝ ගොඩබිම් පැත්තේ පිහිටා ඇත
1761 දී මාතර කැරැල්ලෙන් පසු ලන්දේසීන් විසින් මෙම බලකොටුව ඉදිකරන ලද්දේ ගංගාවෙන් ආරම්භ වන ප්‍රහාරවලින් ප්‍රධාන බලකොටුව ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා ය
අද්විතීය තරු හැඩැති බලකොටුවේ ඉදිකිරීම් 1765 දී නිම කරන ලදී
පැරණි නූපේ වෙළඳපොල - මාතර කොටුවේ සිට කිලෝමීටර් 3.2 (සැතපුම් 2.0) පමණ දුරින් ලන්දේසීන් විසින් 1784 දී ඉදිකරන ලදී
අධ්‍යාපනය
අධ්‍යාපනය අතින් මාතර නගරය ශ්‍රී ලංකාවේ ඉහළ ස්ථානයක පවතී
අධ්‍යාපනය සඳහා දුර බැහැර හෝ ආසන්නව පිහිටි වෙනත් ප්‍රදේශවලින් ද මාතර නගරයට විශාල පිරිසක් ඇඳී එයි
සැළකිය යුතු පිරිසක් කුලී පදනම මත නැවතී අධ්‍යාපන කටයුතු වල නියැලේ
විශ්ව විද්‍යාල
රජයේ ප්‍රධාන විශ්වවිද්‍යාල අතරින් එකක් වන රුහුණු විශ්වවිද්‍යාලය මාතර නගරයේ පිහිටා ඇත
එමෙන්ම ශ්‍රී ලංකා විවෘත විශ්ව විද්‍යාලයේ ප්‍රාදේශීය ශාඛා 8න් එකක් මාතර නූපේ පිහිටා ඇත
රජයේ විශ්වවිද්‍යාල හැරුණු විට වෙනත් විශ්වවිද්‍යාල මට්ටමේ පුද්ගලික ආයතන රාශියක ශාඛා මාතර නගරය තුළ පිහිටා ඇත
රාජ්‍ය විශ්ව විද්‍යාල 
රුහුණ විශ්වවිද්‍යාලය
විවෘත විශ්ව විද්‍යාලය, මාතර

පුද්ගලික 

 ICBT Southern Campus
 ESOFT Metro Campus
 NIBM Matara Centre
 University College of Matara
 SLIIT – Sri Lanka Institute of Information Technology (regional centre)

පාසල්
දිස්ත්‍රික්කයේ ජනප්‍රිය පාසල් රාශියක් මාතර නගරය තුළ පිහිටා ඇත
එම පාසල් වල ඇති වෙනත් පාසල් වල හිඟ පහසුකම් නිසා ඒවාට ඇතුළු වීමට විශාල තරඟයක් ද පවතී
එයින් කිහිපයක් පහත දක්වා ඇත
උපකාරක පන්ති 
ලංකාවේ බොහෝ ප්‍රධාන නගර වල මෙන් මාතර ද උපකාරක පන්ති විශාල ප්‍රමාණයක් ඇත
ඒවා ප්‍රාථමික ශ්‍රේණිවල සිට ඊට ඉහළ ශ්‍රේණි දක්වාම සිසුන් සඳහා ඇති අතර වඩාත් ප්‍රසිද්ධ හා බහුලතම වන්නේ අ
සාමාන්‍ය පෙළ හා අ
උසස් පෙළ සඳහා වන උපකාරක පන්ති වේ
එමෙන්ම 5 වසර ශිෂ්‍යත්ව විභාගය සඳහා වන උපකාරක පන්ති ද ඉතා බහුලව ඇත
උසස් පෙළ විභාග සඳහා වන ජනප්‍රිය උපකාරක පන්ති වලට සහභාගී වීමට වෙනත් දුර බැහැර හම්බන්තොට, රත්නපුර වැනි දිස්ත්‍රික්ක වල සිසුන් පවා පැමිණේ
ඇතැම් විට ඔවුන් මාතර නගරයේ තාවකාලිකව නතර වී එසේ උපකාරක පන්ති වලට සහභාගී වේ
පුද්ගලික ඉඩකඩක පවත්වන උපකාරක පන්ති ද ඇති නමුත් වඩාත් ජනප්‍රිය එවැනි පන්ති පවත්වන අධ්‍යාපන ආයතන වේ
මේවා නගරය පුරා ව්‍යාප්තව ඇති නමුත්  නූපේ, රාහුල හා සුජාතා පාසල් අවට ප්‍රදේශයේ වැඩි ඝනත්වයකින් යුක්ත ව පැතිර ඇත
දෙයියන්දර
මාතර නගරය ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රවාහනය අතින් වැදගත්ම සංසධිස්ථානයක් වේ
එය රටෙහි දුම්රිය මාර්ග පද්ධතියේ එක් පර්යන්තයක් වේ
එමෙන්ම එය දක්ෂිණ අධිවේගී මාර්ගයේ ද එක් පරියන්තයකි
මාතර ප්‍රධාන බස්නැවතුම්පළ පරවි දූපතට ඉදිරිපිට මුහුදු වෙරළට ආසන්නව පිහිටා ඇත
(අලුත් ගාලු පාර හෝ නිකම්ම ගාලු පාර ලෙස දැන් භාවිතා වන) මාතර-කොළඹ ප්‍රධාන මාර්ගය මාතර නව නගරය හරහා දිවෙන අතර එය ද දක්ෂිණ අධිවේගී මාර්ග පිවිසුම් මාවත ද මංතීරු සතරේ මංමාවත් වන අතර මංතීරු දෙකේ මංමාවත් (පරණ නගරය හා දිවෙන පරණ ගාලුපාර හෙවත් කුමාරතුංග මාවත ද ඇතුළුව) බහුලවම දැකිය හැක
මාතර ප්‍රධාන මාවත්වල බස් රථ බහුල වන අතර බොහෝ දෙනා නගරය තුළ ප්‍රවාහනයට බස් රථ භාවිතා කරයි
නමුත් වඩාත් බහුලව ඇත්තේ වඩා පටු අතුරු පාරවල් වන නිසා බොහෝ අවස්ථාවල යමෙකුට ගමනාන්තයට ළඟා වීමට බස් රථයෙන් ගමන් කර පසුව වෙනත් ප්‍රවාහන මාධ්‍යයක් භාවිත කිරීමට සිදු වේ
බොහෝ විට බහුලව භාවිතා වන අමතර ප්‍රවාහන මාධ්‍ය ත්‍රී රෝද රථ වේ
නමුත් කුලී කැබ් රථ හා වෙනත් කුලියට ගතහැකි වාහන සේවා ද ඇත
මාතර නගරයේ භාවිතා වන ත්‍රී රෝද රථ බහුතරයකම තවමත් මීටර් භාවිතා නොවේ
එම නිසා එකම දුරට වුවද විවිධ ගාස්තු අය වන අවස්ථා ඇත
මේවාද බලන්න

 ශ්‍රී ලංකාවේ දුම්රිය ස්ථාන

මුලාශ්‍ර

බාහිර අඩවි
 Matara in Sri Lankan Village Directory 
 History of Matara City 
 District Secretariat - Matara 
 MSN Map 
 Matara in Viki
lk 

ශ්‍රී ලංකාවේ නගර සහ ගම්මාන
මාතර
බුධ යනු හිරුගේ සිට පළමු වැනියට පිහිටි සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ කුඩාම ග්‍රහලෝකය වේ
හිරුට ආසන්නයේම පිහිටා අති මෙය කි
4,887 ක විශ්කම්භයකින් යුක්තය
අධික උෂ්ණත්වයකින් යුතු මෙම ග්‍රහයා තුල ජලය නොමැත
දිවාකාලයේ උෂ්ණත්වය කෙල්වින් 673කි
එය රාත්‍රියට 175 කි
මෙහි ජීවී වාසයක් නොමැත
මෙහි චුම්බක ක්ෂේත්‍රය පෘථිවිය මෙන් 1% කි
අභ්‍යන්තර මදය ද්‍රව යකඩවලින් සමන්විත වීම එයට හේතුවයි. ඉලිප්සාකාර කක්ෂයක සූර්යයා වටා ගමන් කරන බුධ ග්‍රහයා තමා වටා භ්‍රමණය වීමට පෘථිවි දින 58ක් සහ පැය 15ක් ගත වන අතර සූර්යයා වටා එක් වරක් භ්‍රමණය වීමට දින 88ක් ගත වේ
භෞතික ලෙස බුධ ග්‍රහයාගේ පෙනුම චන්ද්‍රයාගේ පෙනුමට සමාන වේ
එය ආවාට විශාල ප්‍රමාණයකින් සමන්විත අතර ස්වභාවික චන්ද්‍රිකා හෝ එහි වායුගෝලයක් ඇති බව සනාථ වී නැත
බුධ ග්‍රහයා සතුව විශාල යකඩ හරයක් ඇති අතර එමඟින් පෘථිවි‍යේ චුම්බක ක්ෂේත්‍රයෙන් 1% ක් පමණ වන චුම්බක ක්ෂේත්‍රයක් උත්පාදනය කරයි
එය අසාමාන්‍ය ලෙස ඝන ග්‍රහයක් වී ඇත්තේ එහි හරය විශාල වීම නිසාය
බුධ ග්‍රහයාගේ මතුපිට උෂ්ණත්වය 90 – 700 k ( -180 සිට 430 සෙල්සියස්) දක්වා වන අතර සුර්යයාට පහලින් ඇති ලක්ෂය උණුසුමින් වැඩිම ස්ථානය වන අතර ධ්‍රැව අසල ඇති ආවාටවල පතුල සීතලම ස්ථානය වේ
බුධ ග්‍රහයා පිළිබඳ සිදුකර ඇති වාර්තාගත නිරීක්ෂණ ක්‍රිස්තු පූර්ව පළමු සහශ්‍රය දක්වා දිව යන අතර ක්‍රිස්තු පූර්ව හතරවන සියවසට පෙර ග්‍රීක තාරකා විද්‍යාඥයින් විසින් විශ්වාස කලේ එම ග්‍රහයා වස්තුන් දෙකක් බවය
උදෑසන ඉර නැගෙන විට පමණක් දුටු ග්‍රහයා ඇපලෝ ලෙසටත් ඉර බැස යන විට දුටු ග්‍රහයා හර්මිස් ලෙසත් ඔවුන් විසින් නම් කරන ලදි
Mercury නමැති බුධ ග්‍රහයාගේ ඉංග්‍රීසි නම රෝමානු ජාතිකයන් විසින් තබන ලද අතර ඔවුහු එය නම් කළේ රෝමානු දෙවි මර්කරි සිහිපත් වීමට ය
ඔවුහු එය ග්‍රීක දෙව් හර්මිස්ට සම කළහ
බුධ ග්‍රහයාගේ තාරකා ලකුණ ලෙස භාවිතා වන්නේ නවීකරණය කරන ලද හර්මිස්ගේ Caduceus එකය
බුධ ග්‍රහයාට උප ග්‍රහයන් නැත
මතුපිට ගිනි කඳු පිපිරීමෙන් නිර්මාණය වූ ආවාට (craters)වලින් යුක්තය
වායු ගෝලයක් නොමැති බැවින් ග්‍රහක සහ උල්කාපාත කඩා වැටීමේ අවදානම වැඩිය
බුධ ග්‍රහයා අභ්‍යන්තර ග්‍රහලෝකයක් ලෙස හැදින්⁣වේ
අභ්‍යන්තර ව්‍යුහය 
පෘථිවිය වැනි පාෂාණමය දේහයක් සහිත බුධ ග්‍රහයා භෞමික ග්‍රහයින් හතරෙන් එකකි
කුඩාම භෞමික ග්‍රහයා මෙය වන අතර එහි සමකය හරහා විෂ්කම්භය 4879 km වේ
බුධ ග්‍රහයා සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ විශාලතම ස්වභාවික චන්ද්‍රිකා වන ගැනීමීඩ් සහ ටයිටන් වලට වඩා ප්‍රමාණයෙන් කුඩා ය
බුධ ග්‍රහයා 70% ක් ලෝහ වලින් සහ 30% ක් සිලිකාමය ද්‍රව්‍ය වලින් සමන්විත ‍වේ
මෙම ග්‍රහයාගේ ඝනත්වය (5.43 g/cm3), සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ග්‍රහයන්ගෙන් දෙවැනියට වැඩිම ඝනත්වය වේ
එය පෘථිවියේ ඝනත්වයට වඩා අඩු වන්නේ ස්වල්ප වශයෙනි
ගුරුත්වාකර්ෂණ සංකෝචන බලපෑම ඉවත් කළහොත් බුධ ග්‍රහයා සෑදි ඇති ද්‍රව්‍ය තවත් ඝනත්වයෙන් වැඩි වන අතර සංකෝචනය නොවු ඝනත්වය 5.3g/cm3 වන අතර එවිට පෘථිවියේ ඝනත්වය 4.4g/cm3 වේ
1.ක‍බොල්ල	 100 – 200 km ඝනකමින් යුක්තය

2.ප්‍රාවරණය	 600 km ඝනකමින් යුක්තය

3.හරය 	 1800 km අරයක් සහිතය

බුධ ග්‍රහයාගේ ඝනත්වය මඟින් එහි අභ්‍යන්තර ව්‍යුහය පිළිබඳ නිගමන ලබා ගත හැකිය
පෘථිවියේ වැඩි ඝනත්වයට හේතුව ගුරුත්වාකර්ෂණ සංකෝචනය වන අතර බුධ ග්‍රහයා ඊට වඩා ඉතා කුඩා වන අතර ඇතුලු ප්‍ර‍දේශ එතරම් තදින් සංකෝචනය වී නැත
‍එබැවින් එයට මෙතරම් ඉහළ ඝනත්වයක් හිමිවන්නට නම් එහි හරය විශාලවීම සහ යකඩ වලින් පිරී තිබිය යුතුය
මෑත කාලීන පර්යේෂණ වලින් හෙළි වන්නේ බුධ ග්‍රහයා සතුව ද්‍රව වූ හරයක් ඇති බවයි.

හරය වටා කි
600 ක ප්‍රාවරණය ඇති අතර ඉතිහාසයේ දී බුධ ග්‍රහයා සමග විශාල දේහයක් ගැටීමෙන් එහි මුල් මැන්ටල ද්‍රව්‍ය බොහොමයක් ඉන් ඉවත් වී විශාල හරයට සාපේක්ෂව තුනී ප්‍රාවරණයක් ඉතිරි වන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ
100-200 දක්වා ඝනකමකින් යුක්තය
බුධ ග්‍රහයාගේ මතුපිට පෘෂ්ඨයේ ඇති එක් විශේෂ ලක්ෂණයක් වන්නේ කිලෝමීටර ගණනාවක් දුරට විහිදෙන හෙල්වැටි දක්නට ලැබීමය
බුධ ග්‍රහයාගේ කබොල්ල ඝන තත්වයේ පවතින අවස්ථා‍වේදී එහි හරය සහ ප්‍රාවරණය සීතලවී සංකෝචනය වීම නිසා මෙම හෙල්වැටි සෑදෙන්නට ඇති බව විශ්වාස කෙරේ
සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ඇති අනෙකුත් ප්‍රධාන ග්‍රහයන් සැමට වඩා වැඩි යකඩ සංයුතියක් බුධ ග්‍රහයා සතුය
මෙය පැහැදිලි කිරීමට මත බොහොමයක් ඉදීරිපත් වී ඇත
බොහෝ දෙනා විසින් පිලිගත් මතය වන්නේ මුල් කාලයේ දී බුධ ග්‍රහයාගේ ලෝහ - සිලිකා අනුපාතය සාමාන්‍ය කොන්ඩ්‍රයිට් ධූම කේතු වලට සමාන වන්නට ඇති බවය
කෙසේ නමුදු සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ මුල් ඉතිහාසයේ දී බුධ ග්‍රහයා සමග ඇති වූ ගට්ටනයකින් එහි මුල් ප්‍රාවරණය සහ කබොල්ලෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් ගැලවී ගොස් හරය වැඩි වශයෙන් ඉතිරිවන්නට ඇත
පෘථිවි චන්ද්‍රයා සෑදුනු අයුරු පැහැදිලි කිරීමටත් මෙවැනිම ක්‍රියාවලියක් යෝජනා වී ඇත
පෘෂ්ඨයේ භූ විද්‍යාව 

බුධ ග්‍රහයාගේ මතුපිට පෘෂ්ඨය චන්ද්‍රයාගේ පෘෂ්ඨයට සමාන වන අතර, විශාල තැනිතලා සහ ගැඹුරු ආවාට වලින් සමන්විත ය
ඉන් පෙනී යන්නේ එය වසර බිලියන ගණනක් තිස්සේ භූ විද්‍යාත්මකව නිෂ්ක්‍රීයව තිබී ඇති බවය
බුධ ග්‍රහයාගේ භූ විද්‍යාව පිළිබඳ අපගේ දැනුම 1975 මරිනර් යානය මත හා භෞමික නිර්ක්ෂණ මත තීරණය ‍වී ඇති බැවින් භෞමික ග්‍රහයින්ගෙන් අවම ලෙස තේරුම් ගෙන ඇති ග්‍රහයා මෙය වේ
මෑතක දී ගුවන්ගත කල Messenger අභ්‍යවකාශ යානයෙන් ලැබෙන දත්ත මඟින් මේ පිළිබඳව දැනුම වැඩි දියුණු වනු ඇත
උදාහරණ ලෙස මකුලුවෙක් (Spider) ලෙස හඳුන්වන විහිදී යන ද්‍රෝණිකා සහිත අසාමාන්‍ය ආවාටයක් විද්‍යාඥයින් විසින් සොයා ගෙන ඇත
වසර බිලියන 4.6 කට පෙර බුධ ග්‍රහයාගේ බිහිවීමෙන් ඉතා කෙටි කලක් තුල වල්ගාතරු හා ග්‍රහකවලින් බරපතල ප්‍රහාර එයට එල්ල වී තිබේ
ඉන්පසුව ද වරින් වර බරපතල ප්‍රහාරවලට එය ලක් වී තිබේ
එම කාලයේදී ඉතා දරුණු ලෙස ග්‍රහ පෘෂ්ඨය මත ආවාට සෑදී ඇති අතර එය වෙත පැමිණෙන වස්තූන්ගේ වේගය අඩු කිරීමට හැකි වායුගෝලයක් බුධ ග්‍රහයා සතු නොවීම නිසා එහි මුළු පෘෂ්ඨයෙහිම පාහේ ආවාට සෑදී ඇත
මේ කාලයේ දී එහි ගිනි කඳු ක්‍රියාකාරී වූ අතර '‍ක‍රෝලිස් බේසම' වැනි ආවාට සම්පූර්ණයෙන් ම ‍ලෝ දිය (මැග්මා) වලින් පිරී ගොස් සද තලා බිම් බවට පත් වී ඇත
වායුගෝලය 
දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ සැලකිය යුතු වායු ගෝලයක් රදවා ගැනීමට බුධ ග්‍රහයාගේ ගුරුත්වය ප්‍රමාණවත් නොවෙයි
හයිඩ්‍රජඩන්, හීලියම්, ඔක්සිජන්, සෝඩියම්, කැල්සියම් හා පොටෑසියම් අඩංගු විරල වායුගෝලයක් බුධ සතුය
එහි වායු ගෝලය අස්ථායීය
පරමාණු අඛණ්ඩව ක්ෂය වන අතර විවිධාකාර ප්‍රභව මගින් යලි පිරවේ
හයිඩ්‍රජන් හා හීලියම් පරමාණු ඇතැම් විට පැමිණෙන්නේ අභ්‍යවකාශයට ඇදී යාමට පෙර සුර්යය සුළං බුධගේ චුම්භක ගෝලය තුළට විසරණය වීමෙනි
හීලියම්, සෝඩියම් හා පොටෑසියම් සදහා තවත් ප්‍රභවයක් වන්නේ බුධගේ කබෝල්ල තුළ ඇති මූලද්‍රව්‍යයන්ගේ විකිරණශීලි ක්ෂය වීමයි
බුධ මතුපිට උල්කාශ්ම ගැටීම නිසා පැමිණි ජල වාෂ්පද ඇතැම් විට දැක ගත හැක
චුම්භක ක්ෂේත්‍රය හා චුම්භක ගෝලය දින 59 ක සෙමින් සිදු වන භ්‍රමණයක් පවතී
බුධට සැලකිය යුතු දළ වශයෙන් ගෝලීය චුම්භක ක්ෂේත්‍රයක් ඇත
මැරීනර් 10 මගින් ලබාගත් මිනුම් අනුව එය පෘථිවිය මෙන් 1.1% වාරයක් ප්‍රබල වේ
බුධගේ චුම්භක ක්ෂේත්‍රය ද්වීද්‍රවීය වන අතර ග්‍රහලෝකයේ භ්‍රමණ අක්ෂය සමග ඒක රේඛීය වේ
මෙම ක්ෂේත්‍රයද පෘථිවි චුම්භක ක්ෂේත්‍රය මෙන්ම උත්පාදනය වී ඇති බව පෙනේ
ද්‍රව හර අමුද්‍රව්‍යයන් හෝ අඩ වශයෙන් ඝන හරයක් වටකරගත් ජනකයකින් එය උත්පාදනය වී ඇත
එහි ද්‍රව්‍ය පවත්වා ගැනීමට සැකසී ඇති යාන්ත්‍රණයක් නම් ඉහළ කාක්ෂික විකේන්ද්‍රතාවක් පවතින කාලවලදී ප්‍රබල උදම් ආචරණයන් ඇතිවීමය
බුධගේ චුම්භක ක්ෂේත්‍රය ග්‍රහලෝකය වටා පවතින සුර්යය සුළං පරාවර්තනයට ප්‍රමාණවත්ය
එමගින් චුම්භක ගෝලය ඇති වේ
එයද චුම්භක ගෝලය තුළදී සුර්යය සුළං ප්ලස්මාවන් රදවා ගැනීමට සමත් වන අතර එය ග්‍රහලෝකයේ කාලගුණ වෙනස්වීම්වලට දායකවේ
නිරීක්ෂණය කිරිම 

බුධ ග්‍රහයාගේ දීප්තිය - 2.0 සිට 5.5 දක්වා වන අතර එය සීරියස්ට වඩා දීප්තිමත් බවින් වැඩිය
බුධ ග්‍රහයා සූර්යයාට ආසන්නව පිහිටන නිසා සුර්යයාගේ දීප්තියට මුවා වීමෙන් එය නිරීක්ෂණය කිරීමට අපහසු වේ
එය නිරික්ෂණය කල හැක්කේ හිමිදිරි පාන්දර හෝ සවස් කාලයේ දී කෙටි කාල පරිච්ඡේදයක දී පමණි
හබල් ස්පේස් දුරදක්නයෙන් එය කිසිලෙසකින්වත් නිරීක්ෂණය කල නොහැකිය
ඒ දුරදක්නය සතුව සූර්යයාට ඉතා සමීපයෙන් එය නාභිගත වීම වළක්වන ආරක්ෂක උපක්‍රමයක් ඇති බැවිනි
චන්ද්‍රයා මෙන් බුධ ග්‍රහයාද පෘථිවියේ සිට බලන කල විවිධ අවධි පෙන්නුම් කරයි
අධර හමුවීමේ දී එය අලුත් වන අතර උත්තර හමුවීමේ දී එය සම්පූර්ණ වේ
මෙම අවස්ථා දෙකේදීම එය නොපෙනී යයි
බුධ ග්‍රහයාගේ අධර හමුවීම සෑම දින 116 කට වරක් ම සිදුවේ
නමුත් මෙම කාල පරාසය දින 111 සිට 121 දක්වා විය හැකිය
බුධ ග්‍රහයා පෘථිවියට ආසන්නවම පැමිණෙන විට පෘථිවිය හා එය අතර දුර 82 Gm වේ
පෘථිවියේ දක්ෂිණ අර්ධගෝලයට වඩා හොඳින් උත්තර අර්ධගෝලයේ සිට බුධ ග්‍රහයා දැකගත හැකිය
වෙනත් ග්‍රහලෝක බොහොමයක් මෙන්ම බුධ ග්‍රහයාද පූර්ණ සූර්ය ග්‍රහණයක දී දැක ගැනීමට පුළුවනි
බුධ ග්‍රහයා පෘථිවියේ සිට බලන කල වැඩි ම දීප්තියකින් දිස්වන්නේ එහි හතරෙන් පංගුවක අවධියේ සිට සම්පූර්ණ වන අවධිය අතරතුරේ දීය
මේ අවධියේ දී පෘථිවියේ සිට බුධ ග්‍රහයාට ඇති දුර වැඩි නමුත් ග්‍රහ පෘෂ්ඨයේ වැඩි ප්‍රමාණයක් ආලෝකමත් වන බැවින් මේ අවධියේ දී වැඩිම දීප්තියකින් දිස් වේ
නමුත් සිකුරු ග්‍රහයා සැලකු විට නම් වැඩිම දීප්තියක් දක්නට ලැබෙන්නේ පෘථිවියේ සිට අවම දුරකින් පිහිටන අඩ සඳ හැඩැති අවධියේ දීය
කාක්ෂික හා භ්‍රමණය
ග්‍රහලෝක අතර වඩාත් විකේන්ද්‍රික වන්නේ බුධගේ කාක්ෂිකයයි
සුර්යයාගේ සිට දුර කිලෝමීටර් මිලියන 46 සිට 70 දක්වා විචලනය වන එහි විකේන්ද්‍රිකතාව 0.21 කි
කාක්ෂිකය සම්පුර්ණ කිරීමට දින 88 ක් ගත වේ
ජ්‍යාමිතික වාන්තාකාර කාක්ෂිකය එකම උප ප්‍රධාන අක්ෂ දරයි
උප හේලිකය ආසන්නයේදී ග්‍රහලෝකයේ ඉහළ ප්‍රවේගය සෑම දින 5 ක කාලපරාසයකටම එය ආවරණය කරන විශාල දුරින් පැහැදිලි වේ
ගෝල වල ප්‍රමාණයන් ඒවායේ හිරුගේ සිට ඇති දුරට ප්‍රතිලෝමව සමානුපාතික වේ
සුර්යය කේන්ද්‍රික විචලනය වන දුර ප්‍රමාණයන් නිරූපණයට එය යොදා ගනී
භ්‍රමණ කාක්ෂික අනුනාදය 3
2 වන ග්‍රහලෝකයේ අක්ෂය වටා භ්‍රමණය සුර්යයා ගේ සිට විචලනය වන දුර සමග සංයෝජනය වී ඇති අතර මතුපිට උෂ්ණත්වයේ සංකිර්ණ විචලතාවයන් ඇති කරයි
බුධගේ කාක්ෂිකය පෘතුවි කාක්ෂික තලයට අංශක 7 ක් ආනත වන අතර එය රූපයේ වම්පස දක්වා ඇත
එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් සුර්යයාගේ මුහුණත හරහා බුධගේ සම්ප්‍රේෂණයන් ඇති වන්නෙ‍් ග්‍රහලෝකය සුර්යයා හා පෘතුවිය අතර පවතින එහි තලය හරහා යන විට පමණි
මෙය දළ වශයෙන් අවුරුදු 7 කට වරක් ඇති වෙයි
බුධගේ අක්ෂයේ ආනතිය 0.01 අංශක පමණක් වේ
මෙය බ්‍රහස්පතිට වඩා 300 වාරයක් කුඩා වේ
එය දෙවන කුඩාතම අක්ෂයේ ආනතිය දරණ ග්‍රහලෝකය වන අතර ආනතිය අංශක 3.1 කි
මෙහි අර්ථය වන්නේ ප්‍රදේශීය මධ්‍යන්‍යයේදී බුධගේ සමකයේ සිටින නිරීක්ෂකයෙකුට ශිකරයෙන් උතුරට හෝ දකුණට අංශක 0.01 කට වඩා  කිසිදා හිරු දැක ගත නොහැක
විලෝමය වශයෙන් ධ්‍රැවයන් අසලදී සුර්යයා අංශක 0.01 කට වඩා කිසිදා ශිතිජයෙන් ඉහළ නොනගී
බුධගේ මතුපිට ඇතැම් තැන්වල නිරීක්ෂකයෙකුට හිරු අඩක් නගිනු දැක ගත හැකිය
ඒ අතරම යලිත් හිරු නැගීමට පෙර එය ආපසු බැසීම දැක ගත හැකිය
මේ සියල්ල බුධගේ එක් දිනයක් තුළ දැක ගත හැක
මීට හේතු වන්නේ උපහේලිකයට දින 4 ක‍ට පෙර බුධගේ කෝණික කාක්ෂික ප්‍රවේගය එහි කෝණික භ්‍රමණ ප්‍රවේගයට සර්වසම වන බැවින් උප හේලිකයේදී සුර්යයාගේ දෘෂ්‍ය චලනයක් දැක ගත නොහැකි බැවිනි
බුදගේ කෝණික කාක්ෂික ප්‍රවේගය ඉන් අනතුරුව කෝනික භ්‍රමණ ප්‍රවේගය ඉක්මවා යයි
එබැවින් හිරු දිස් වන්නේ ප්‍රතිගාමි දිශාවලක ගමන් කරන ලෙසය
මෙම ලක්ෂ්‍ය වලදී උපහේලිකයෙන් දින 4 කට පසුව සුර්යයාගේ සාමාන්‍ය දෘෂ්‍ය චලනය යලි ලගා කර ගැනේ
බාහිර සබැදි 
 Atlas of Mercury—NASA
 Gazeteer of Planetary Nomenclature - Mercury (USGS)
 SolarViews
com—Mercury
 Astronomy Cast
Mercury
 Geody Mercury World’s search engine that supports NASA World Wind, Celestia, and other applications
A Day On Mercury flash animation
 Mercury articles in Planetary Science Research Discoveries
 ‘BepiColombo’, ESA’s Mercury Mission
 ‘Messenger’, NASA’s Mercury Mission

ආශ්‍රිත 

සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ග්‍රහලෝක
ග්‍රහලෝක
සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය
තාරකා විද්‍යාව
හිණි පිරමිඩ යනු ඉතිහාසය පුරා සංස්කෘතීන් කිහිපයක ආවේණික ලක්ෂණ නිරූපණයට ඉවහල් වූ ව්‍යුහයන් වෙති
මෙම  පිරමිඩ සාමාන්‍යයෙන් විශාල වන අතර, පාෂාණ ස්තර කිහිපයක් භාවිතයෙන් නිර්මාණය කොට ඇත
මෙම පදය ව්‍යවහාර වන්නේ, එකිනෙකින් විවික්තව (වෙන්ව) පැන නැග ඇති සාමාකාර ආකෘති සහිත පිරමිඩ වලට වන අතර, “එකිනෙකට විවික්තව” යන්න මෙහි යෙදෙන්නේ ඒවා තැනූ ශිෂ්ඨාචාර  අතර පැහැදිලි ලෙසින් සනාථ කෙරුනු සබැඳියාවන් තුබූ බවට සාක්ෂි නොමැති බැවිනි
මෙසපොටේමියාව

සිගුරාට් වනාහි පුරාතන මෙසපොටේමියානු මිටියාවතෙහි සහ බටහිර  ඉරාන සානුවෙහි තැනුනු දැවැන්ත ආගමික ස්මාරක වන අතර, තට්ටු හෝ ස්තර කෙමෙන් කුඩා වන පේසා සහිත හිණි පිරිමිඩ ආකාරය නිරූපණය කරයි
මෙසපොටේමියාව තුල හෝ අසබඩ හෝ සිගුරාට් 32 ඇති බවට අවබෝධ කරගෙන ඇත
මෙයින් විසි අටක් ඉරාකය තුලද , සතරක්  ඉරානය තුලද ඇත
සංගණ්‍ය සිගුරාට් අතර ඉරාකයේ  නසිරියා අසල  පිහිටි,  ඌර් හී මහා සිගුරාට්, ඉරාකයේ බැග්ඩෑඩ් අසල පිහිටි, අකාර් කුෆ් සිගුරාට්, ඉරානයේ කුසෙස්ටාන් හි, චෝගා සැන්බිල්, ඉතා මෑතදී සොයාගත් - ඉරානයේ කෂාන් අසබඩ,  සියල්ක්  සහ අනෙක්වා වෙති
ප්‍රාදේශීය ආගම් වලට ස්මාරක ලෙසින් සිගුරාට් තනන ලද්දේ, සුමේරියානුවන්, බැබිලෝනියානුවන්, ඉලාමියානුවන් සහ ඇසිරියානුවන් විසිනි
පිරමීඩයක් (ග්‍රීක "πυραμίς" - පිරිමිස්) යනු, එක් ලක්ෂ්‍යයකට අභිසාරී වන ලෙසට වූ ත්‍රිකෝණාකාර බාහිර පෘෂ්ඨයන්  සහිත ව්‍යුහයකි
පිරමිඩයක පාදම ත්‍රිපාර්ශවික, චතුර්පාර්ශවික හෝ ඕනෑම බහු-අස්‍ර හැඩයක් ගත හැකි අතර, එයින් අදහස් වන්නේ පිරමිඩයකට අවම වශයෙන් ත්‍රිකෝණාකාර පෘෂ්ඨයන් තුනක්වත් (පාදමද සහිතව අවම වශයෙන් මුහුණත් සතරක් වත්) තිබිය යුතු   බවය
චතුරස්‍ර පාදමක් සහ ත්‍රිකෝණාකාර බාහිර පෘෂ්ඨයන් සතරක් සහිත චතුරස්‍ර පිරමීඩය, සුලභ ප්‍රවාචයකි
සටහන්

පිරමීඩ
සිගුරාට්  (ඇකඩියන් සික්කුරාට්,  සකාරු "උස් කල බිමක ගොඩනැගීම" හි D-ප්‍රකෘතිය) වනාහි පුරාතන මෙසපොටේමියානු මිටියාවතෙහි සහ බටහිර  ඉරාන සානුවෙහි තැනුනු දැවැන්ත ස්මාරක වන අතර, තට්ටු හෝ ස්තර කෙමෙන් කුඩා වන පේසා සහිත හිණි පිරිමිඩ ආකාරය නිරූපණය කරයි
සංගණ්‍ය සිගුරාට් අතර ඉරාකයේ  නසිරියා අසල  පිහිටි,  ඌර් හී මහා සිගුරාට්, ඉරාකයේ බැග්ඩෑඩ් අසල පිහිටි, අකාර් කුෆ් සිගුරාට්, ඉරානයේ කුසෙස්ටාන් හි, චෝගා සැන්බිල්, ඉරානයේ කෂාන් අසබඩ,  සියල්ක් වෙති
පුද්ගලයෙකුගේ අම්මාගේ හෝ අප්පච්චීගේ/පියාගේ අම්මාට, අත්තම්මා  හෝ ආච්චී ලෙස ආමන්ත්‍රනය කෙරේ
පවුල
පුද්ගලයෙකුගේ අම්මාගේ හෝ අප්පච්චීගේ/තාත්තාගේ  අප්පච්චීට/තාත්තාට, අත්තා හෝ සීයා ලෙස ආමන්ත්‍රනය කෙරේ
ධර්මපාල විද්‍යාලය, ශ්‍රී ලංකාවේ පන්නිපිටිය ප්‍රදේශයේ ඇති ජනප්‍රිය මිශ්‍ර පාසලකි
මෙම පාසල පිහිටුවන ලද්දේ වර්ෂ 1942 බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාව තුළ බෞද්ධ පාසල් ආරම්භ කිරීමේ පුරෝගාමීයෙක් වූ හා මෙම පාසැල ඉදිකිරීමට තමන්ගේ ඉඩම පරිත්‍යාග කල අනගාරික ධර්මපාලතුමා විසින්ය
මෙම පාසල ජාතික පාසලක් වන අතර ප්‍රාථමික හා ද්වීතියික අධ්‍යාපන මෙම පාසැලින් ලබාදෙයි
වර්තමානය
මෙම පාසැල තුළ අධ්‍යාපනය ලබන ශිෂ්‍යයින් පිරිස 7000 වන අතර 450 කට අධික ගුරුවරුන් පිරිසක් සේවය කරයි
පාසැල හෙක්ටයාර 67  ක් පුරා පැතිරී ඇති මනරම් පරිසරයකින් යුක්ත වේ
මෙම පාසැලින් 1 ශ්‍රේණියේ සිට 13 ශ්‍රේණියේ දක්වා අධ්‍යාපනය ලබාදෙයි
අතීතය

ඉඩම පරිත්‍යාග කිරීම
වර්තමානයේ පාසල පවතින ඉඩමේ මුල් හිමිකරු වන්නේ අනගාරික ධර්මපාලතුමා ය
පසුව මෙම ඉඩම හේවාවිතාරණ පවුල විසින් මහාබෝධි සංගමයට පරිත්‍යාග කල පසු 1940 දී  ධර්මපාල විද්‍යාලය පිහිටුවීමට පවරන ලදී
අතීතය
වර්ෂ 1940 දී කොළඹ ආනන්ද විද්‍යාලයේ ශාඛාවක් ලෙස ඉංග්‍රීසි ද්වීතියික අධ්‍යාපන පාසැලක් ලෙස පන්නිපිටියේ පාසැල පිහිටු වීය
මෙම නව පාසැල ධර්මපාල විද්‍යාලය නමින් නම් කෙරිණී
පාසල ආරම්භ කළ දින වැදගත් සිදුවීම් 2  ක් සිදුවිය
එනම් ශ්‍රී දේවමිත්ත ධර්මපාල හිමි අනුස්මරණ ගොඩනැගිල්ල, සෞඛ්‍ය අමාත්‍ය ගරු ඩබ්.ඒ. දි සිල්වා මහතා අතින් විවෘත වීමත් , ධර්මපාල විද්‍යාලය උත්සවාකාර ව , බෞද්ධ පාසල් හි සාමාන්‍ය කළමනාකරු ආචාර්ය වෝල්ටර් විජේනායක මහතා අතින්  විවෘත වීමත් සිදුවිය
ධර්මපාල විද්‍යාලය බෞද්ධ පරමවීඥානාර්ථය මගින් පාලනය කල අතර එය කොළඹ ආනන්ද විද්‍යාලයේ විදුහල්පතිගේ ඍජු අධීක්ෂණය යටතේ සිදුවිය
ඉංග්‍රීසි මාධ්‍යයෙන් ඉගැන්වීම් 1941 ජනවාරි 8 දින ආරම්භ කළ අතර මෙහි ප්‍රාරම්භාකයා පී.දී
එස්. කුලරත්න මහතා වන අතර පළමු විදුහල්පති ලෙස ආචාර්ය ජේ.ඉ
ජයසූරිය මහතා පත්විය
ක්‍රීඩා

නිවාස
 - Maurya (මෞර්යය)
 - Nanda (නන්ද)
 - Shakya (ශාක්‍ය)

  - Soorya (සූර්ය)
මලල ක්‍රීඩා උත්සවය මෙම නිවාස අතර වාර්ෂිකව පළමු වාරයේ මුල් කාලයේදී පැවැත්වේ
මලල ක්‍රීඩා
බැඩ්මින්ටන්
බාස්කට්බෝල්
 ශිෂ්‍ය භට කණ්ඩායම - පෙරදිග,අපරදිග කණ්ඩායම් සහ පාබළ හමුදා කණ්ඩායම
චෙස්
මේස පන්දු
ඉලක්කයට වෙඩි තැබීම
දැල් පන්දු
ජිම්නාස්ටික්
හෑන්ඩ් බෝල්
කරාටේ
Guiding
අත් පන්දු
පිහිනුම්
රගර්
කැරම්
ක්‍රිකට්
පා පන්දු
වුෂූ
බාල දක්ෂ

ආදි සිසුන්

ආදි ශිෂ්‍ය සංගමය
මෙම පාසලේ ඉතා ක්‍රියාකාරී ආදි ශිෂ්‍ය සංගමයක් ඇත
පාසලේ විශේෂ ආදි සිසුන්

 රත්නසිරි වික්‍රමනායක - ශ්‍රී ලංකාවේ හිටපු අගමැති (2000-2001, 2005–2010)
 ආචාර්ය තිස්ස අබේසේකර , චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂක
 රියර් අද්මිරාල් එස්.ආර්.සමරතුංග RSP,VSV,USP 
 කේ.එච්.ජේ.විජේදාස , හිටපු ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපති ලේකම් 
 වෛද්‍ය හේමන්ත පෙරේරා, නාරිවේදී විශේෂඥ, ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර රෝහල
 D
S Dayaratne Radio personality
 ඔලිවර් රණසිංහ - හිටපු සේනාපති, ශ්‍රී ලංකා ගුවන් හමුදාව
 සංගීතඥ රෝහණ වීරසිංහ
 රවිබන්ධු විද්‍යාපති - ප්‍රවීන නර්ථන ශිල්පී

විශේෂ අවස්ථා 
හෙන්රි ස්ටීල් ඕල්කොට් අනුස්මරණ ක්‍රිකට් තරගාවලිය යනු ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ පාසැල් නඟා සිටුවීමේ පුරෝගාමියෙකු වූ හෙන්රි ස්ටීල් ඕල්කොට් මැතිතුමා සිහිකිරීම පිණිස, ලංකාවේ ප්‍රමුඛ බෞද්ධ පාසල් 8 ක ආදී ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයින් අතර පැවැත්වෙන වාර්ෂික ක්‍රිකට් තරගාවලියකි
References

රජයට පවරාදුන් පාසල් - ශ්‍රී ලංකා
රජයට පවරාදුන් මහාබෝධි පාසල්
ශ්‍රී ලංකාවේ රජයේ පාසල්
පාසැල් ලැයිස්තු
පාසල් නාමාවලි - ශ්‍රී ලංකා
අල් හාජ් අබු අබ්දුල්ලා මොහම්මද් ඉබ්න අබ්දුල්ලා අල් ලවාටි අල් ටන්ජි ඉබ්න බතූතා (), හෝ සරල වශයෙන්  ඉබ්න බතූතා (පෙබරවාරි 24, 1304–1368 හෝ1369), යනු, ඔහුගේ ගවේෂණ හා ගමන් විස්තර  රිහ්ලා (අරාබි බසින් ගවේෂණය) යන නමින් ග්‍රන්ථ ගත කිරීම වෙනුවෙන් ප්‍රසිද්ධයට පත්  මොරොක්කානු බර්බර් මුස්ලිම් ප්‍රාඥයෙක් සහ ගවේෂකයෙකි
ඔහුගේ සංචාරයන් තිස් වසරක පමණ කාලයක් පුරාවට පැතිර තුබූ අතර,  ඔහුගේ පූර්වප්‍රාප්තික සහ ඔහුගේ සමීප-සමකාලීන මාර්කෝ පෝලෝ ගමන් ගත් මාර්ගයෙහි දිග ප්‍රමාණය පහසුවෙන් අභිබවූ, බටහිර ලෝකයෙහි  උතුරු අප්‍රිකාව, බටහිර අප්‍රිකාව, දකුණු යුරෝපය සහ නැගෙනහිර යුරෝපය  සිට, නැගෙනහිර ලෝකයෙහි  මැද පෙරදිග, ඉන්දීය අර්ධ ද්වීපය, මධ්‍යම ආසියාව, අග්නිදිග ආසියාව සහ චීනය දක්වාවූ, එකල දැන සිටි ඉස්ලාමීය ලෝකය සහ ඉන් ඔබ්බට පැතිරුණු භූමි ප්‍රමාණයක් පුරා විහිද පැවැතිණි
ඔහුගේ සංචාරය පිළිබඳ සවිස්තරාත්මක විස්තරය හේතුවෙන්ම,  සමස්ත කාලීන උසස්තම සංචාරකයන් අතුරින් එකෙකු ලෙසින් ඉබ්න බතූතා සැලකේ.

සටහන්

ප්‍රාඥයන්
ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම් යනු ශ්‍රී ලංකාවේ නවතම ලෝක උරුමයයි
2010 ජූලි 31 වන දින ලෝක උරුම කමිටුව එහි 34 වෙනි සමුළුව බ්‍රසීලියාහි දී පැවැත්වූ අවස්ථාවේදී ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම් සහ හවායිහි පපහානෝමොකුවාකියා ලෝක උරුම ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කලේය
මෙම උරුමයට සමනළ අඩවිය රක්ෂිතය, හෝටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානය, නකල්ස් සංරක්ෂිත වනාන්තරය අයත් වේ
මේවා වැසි වනාන්තර වන අතර උච්චය මුහුදු මට්ටමේ සිට  දක්වා ළඟා වේ
මෙම ප්‍රදේශය වලස් වඳුරා (කළු වඳුරු උපවිශේෂයක්) සහ හෝටන් තැන්න උනහපුලුවා (රත් උනහපුලු උපවිශේෂයක්)  ඇතුළු  විවිධ ක්ෂීරපායි ජීවී විශේෂ කිහිපයකටම  රැකවරණය සළසයි
මෙය ශ්‍රී ලංකාවේ 1988 දී සිංහරාජ රක්ෂිත වනාන්තරය නම් කිරීමෙන් අනතුරුව, වර්ෂ 22 කින් ප්‍රකාශයට පත් කල ප්‍රථම ලෝක උරුමයයි
මුලින් මිශ්‍ර ස්වභාවික සහ සංස්කෘතික උරුමයක් ලෙස යෝජනාව භාර දුන් නමුත් කමිටුව පිලිගත්තේ උරුමයේ ස්වභාවික අගයන් පමණි
අඩවි 
ශ්‍රී ලංකා කඳුකර වැසි වනාන්තර මධ්‍යම කඳුකරයේ සහ නකල්ස් කඳු වැටියේ  ට වඩා ඉහළින් පිහිටි කඳුකර සහ උපකඳුකර තෙත් වනාන්තර නියෝජනය කරයි
ශ්‍රී ලංකාවට ආවේනික සපුෂ්පක ශාක වලින් අඩක් සහ ආවේනික පෘෂ්ඨවාංශිකයන් ගෙන් සියයට 51ක් මෙම පරිසර කලාපයට සීමා වේ
මෙම පරිසර කලාපය අතිශය ආවේනික ක්ෂීරපායි විශේෂ පහක් සහ ආසන්න ආවේනික විශේෂ අටක් වාසභූමි කොට ගනියි
එපමණක්ද නොව මෙම පරිසර කලාපයේ අතිශය ආවේනික පක්ෂි විශේෂ පහක් සහ ආසන්න ආවේනික විශේෂ 20ක් වාසය කරයි
මෙම ලෝක උරුම අඩවියට ඇතුලත් වන රක්ෂිත ප්‍රදේශ තුන
සමනළ අඩවිය අභය භූමිය
 හෝටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානය සහ
 නකල්ස් කඳු වැටිය

සමනළ අඩවිය අභය භූමියක් වන අතර හෙක්ටෙයාර් 22,380 ක භූමි ප්‍රමාණයකින් යුක්ත වන අතර 25 ඔක්තෝබර් 1940 දින පිහිටුවා ඇත
නැගෙනහිර මායිම හෝටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානය සමඟ සම්බන්ධවේ
හෝටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානය ප්‍රථමයෙන් 5 දෙසැම්බර් 1969 දින ස්වභාව රක්ෂිතයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදුව 16 මාර්තු 1988 ජාතික උද්‍යානයක් දක්වා උසස් කරන ලදියි
නකල්ස් කඳු වැටිය ඊසාන දිගින් පිහිටා ඇති අතර එහි අවශිෂ්ට ශාක සහ සත්ත්ව සංහතිය මධ්‍යම කඳුකරයෙන් වෙනස්වේ
මූලාශ‍්‍ර 

ලෝක උරුම - ශ්‍රී ලංකාව
රාග යනු විවිධ ස්වර මාලිකාවන්ට අනුකූලව ගොඩනැගුණු ආරෝහණ, අවරෝහණ ස්වර පිළිවෙලකි
මෙය හින්දුස්ථානී සංගීතය තුල මෙන් ම කර්ණාඨක සංගීතය තුල ද දක්නට ලැබේ
මෙම රාග නිසා භාරතයේ රාගධාරී සංගීතය ගොඩනැගී ඇත
හින්දුස්ථානී රාග
භාරතයෙහි හින්දුස්ථානී සංගීත පද්ධතිය ය‍ටතේ එකල රාග 32ක් වූ අතර පසුව භරතමුණි පඬිතුමා විසින් එය රාග 18 ක් දක්වා සීමා කෙරිණි
බිලාවල් රාගය
 භූපාලි රාගය
 කාෆි රාගය
 යමන් රාගය
 භීම්පලාශ්‍රී රාගය
 භෛරවී රාගය
 ඛමාජ් රාගය
 පූර්වි රාගය
 මාර්වා රාගය
 තෝඩි රාගය

සංගීතය
හින්දුස්ථානි සංගීතය
රාග
බිලාවල් රාගය හින්දුස්ථානී සංගීතයට අයත් සරල මූලික රාගයකි
මෙය බිලාවල් මේලය ආශ්‍රිත රාගයයි
ආධුනිකයන්ට සුවිශේෂී වන මෙය නිමැවන ලද්දේ අමීර් ඛුෂ්රු පඬිතුමා විසිනි
මෙය 2007 වසරේ සිට ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සමාජවාදී ජනරජයේ අධ්‍යයන පොදු සහතික පත්‍ර  (සා
පෙ.) විභාගය සඳහා වූ නව විෂය නිර්දේශය යටතේ සිසුනට නිර්දේශිත ය
අන් රාග සේ ම මීට ද සර්ගම්, ලක්‍ෂණ හා මධ්‍යලය ගීත ඇතුලත් වේ
රාග විවරණ

සර්ගම් ගීතය
බිලාවල් රාගය සඳහා වූ එක් සර්ගම් ගීතයක් පහතින් දැක්වේ
තාලය- ත්‍රිතාලය
ස්ථායි
X        /2        / 0       / 3
G P D N / S - D P / M G M R / S R S -
G - M R / G P D N / S N D P / M G R S
අන්තරා
P P D N / S - S S / D N S R / S N D P
G R S N / D P N D / S N D P / M G R S

ලක්‍ෂණ ගීතය
බිලාවල් රාගය සඳහා වූ එක් ලක්‍ෂණ ගීතයක් පහතින් දැක්වේ
බිලාවල් ථාටයට අයත් අනිකුත් රාග
දේශ්කාර්
හම්සධ්වානි
ශන්කරා
කුකුභ්
ශුඛියා
ශුක්ල
දේවගිරි
අලහෛය බිලාවල්

බාහිර සබැඳුම්
 SRA on Samay and Ragas
 SRA on Ragas and Thaats
 රාජන් පරික්කාර්ගේ රාගලිපි
  Gurmat Sangeet Project
  ආසියානු සංගීතය පිළිබඳ රාජ් විද්‍යායතනය
 Sikhnet
Shabad for Printing

සංගීතය
රාග
සර්ගම් ගීත වූ කලී ස්වරයන්ගෙන් පමණක් සුසැදි රාගයන්ට සුවිශේෂී වූ, යම් ථාටයකින්(මේලයකින්) සැදි රාගයකට අනුකූලව ගොඩනැගුණකි
සෑම රාගයකට ම  සර්ගම් ගීතයක් අඩංගු වේ
රාගයට අදාල සියලු විශේෂ ස්වර සංගතීන් මෙම සර්ගම් ගීතවල පවතී
ත්රිතාල්,ජප්තාල් වැනි තාලවලින් බොහෝ විට සර්ගම් ගීත ගැයෙන අතර ඒක් තාලයෙන් සර්ගම් ගැයෙන අවස්ථා ද නැතුවා නොවේ
ස්වර මාලිකා යන නාමයෙන් ද මෙම සර්ගම් ගීත හැඳින්වේ
වැදගත්කම
ආධුනිකයන්ට සර්ගම් වැදගත් වනුයේ පහත කාරණා පිණීසය
සර්ගම් ගී වැයීම/ගැයීම රාගයක මූලික රූප හඳුනාගැනීමට පහසුවකි
රාගාවබෝධය ලැබීමට හැඳිනීමට
රාගවල ස්වර සංගති දැනීමට
තාලාවබෝධය ලැබීමට
ස්වර නිමැවීමේ කුසලතා වර්ධනයට
රාගානුකූල ගායන/වාදන ඉගැනුමට
බිලාවල් රාගය
බිලාවල් රාගය සඳහා වූ එක් සර්ගම් ගීතයක් පහතින් දැක්වේ