Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
වර්ණාවලීක්ෂකව එය D  ගණයේ ග්‍රහකයකට සමාන වේ
කාබනීකෘත කොන්ඩ්‍රයිට් වැනි ද්‍රව්‍යයකින් එය  සංයුක්ත වේ
ෆෝබෝස්ගේ ඝනත්වය ඉතා අඩු බැවින් එය ඝන පාෂාණයක් විය නොහැකිය
නමුත් එය සැලකියයුතු තරම්  සවිවර බවකින්  යුක්තය
මෙම ප්‍රතිඵල වලින් යෝජනා වූයේ ෆෝබෝස්  සතුව අයිස් සංචිතයක් තිබිය හැකි බවය
වර්ණාවලි  නිරීක්ෂණ මඟින් එහි  මතුපිට  regolith  ස්ථරයේ සජල බවක්  නොමැති බව පෙන්නුම් කළත් regolith ස්ථරයට යටින් අයිස් තිබිය හැකි බවට වූ මතය බැහැර කළ නොහැකිය
ෆෝබෝස් හා ‍ඩෙයිමෝස්  වටා ඉතා සිහින් දුවිලි වළලු ඇති බව‍ට දිගු කාලයක් තිස්සේ අනාවැකි පළ කෙරුණු නමුත් අද වනතුරු ඒවා නිරීක්ෂණය කිරීමට  හැකි වී නැත
අඟහරු විශ්ව ගවේෂකයා මඟින් ගත් ඡායාරූප වලින් පෙනී යන්නේ ෆෝබෝස්ගේ ඉතා සියුම් අංශු  සහිත regolith ස්ථරය මීටර 100 ක් වත් ඝනකම්ිය හැකි බවයි.  එය අනෙක් වස්තූන් සමඟ ගැටීම නිසා එහි ආවාට ඇති වී තිබේ
එහෙත් ගුරුත්වයක් නොමැති තරම් වන ෆෝ‍බෝහි ද්‍රව්‍ය ඇලී  පවතින්නේ කෙසේ දැයි පැහැදිලි කළ නොහැකිය
ෆෝබෝස් ගෝලාකාර නොවන අතර එහි පරිමාණයන් 27 X 21.6 X 18.8 km  වේ
එහි හැඩය ‍නිසා පමණක් එහි මතුපිට ගුරුත්වාකර්ෂණය 210%  වෙනස් වේ
අඟහරු ග්‍රහයාගේ උදම් බලය නිසා මෙම වෙනස දෙගුණයකටත් වඩා වැඩිවේ
(450% ක් දක්වා)
ෆෝබෝස් චන්ද්‍රයාගේ ආවාට බොහෝ ගණනක් දැකිය හැකිය
ඉන් වඩාත් කැපීපෙනෙන පෘෂ්ඨික ලක්ෂණය වන්නේ ස්ටික්නි ආවාටයයි
ස්ටික්නි යනු  ඇසැප් හෝල්ගේ බිරිඳගේ නමයි
ස්ටික්නි ආවාටය ඇති වීමට බලපෑ ගැටීම් වලින් ෆෝබෝස් කැබලි වී යන්නට ඉඩ කඩ තිබුණි
ෆෝබෝස්ගේ අමුතු හැඩයක් ඇති පෘෂ්ඨය මත කාණු දක්නට ලැබෙන අතර ඒවා මීටර 30 කට අඩු ගැඹුරකිනුත්, මීටර 100 – 200 දක්වා  පළලකිනුත්, කිලෝමීටර් 20 ක පමණ දිගකිනුත් යුක්තය
ස්ටික්නි ආවාටය සෑදීමට මුල් වූ ඝට්ටනය නිසා මෙම කාණු සෑදෙන්නට ඇති බවට මුලදී අනුමාන කෙරිණි
නමුත් මාර්ස් එක්ස්ප්‍රස් අභ්‍යාවකාශ යානයේ  දත්ත විශ්ලේෂණයෙන් පසු  හෙළි වුයේ මෙම කාණු  ස්ටික්නි ආවාටයට සමාන්තර කාල වකවානු තුළ ඇති වූ ඒවා  නොවන බවය
ඒවා ෆෝබෝස්ගේ කක්ෂයේ ප්‍රධාන  අග්‍රය (APEX) වෙතට රුස් වී ඇත
අඟහරු සමඟ ගැටෙන  ද්‍රව්‍ය අභ්‍යවකාශයට විසිවීම නිසා ෆොබොස්ගේ පෘෂ්ඨය මත මෙම කාණු හෑරෙන්නට ඇත
මෙලෙස සෑදුනු කාණු ආවාට දම්වැලක පුරුක් මෙන් එකට ඈදි ඇති අතර ෆෝබෝස්ගේ අග්‍රය වෙත යත්ම ඒවා ක්ෂය වී යයි
ඒවායේ වයස සැලකිල්ලට ගනිමින් මෙම කාණු කණ්ඩායම් 12 කට කාණ්ඩ කර තිබේ
ඒවා මඟින් අඟහරුගේ ඝට්ටන අවස්ථා 12 ක් නිරූපනය කෙරේ
සුවිශේෂී කායිඩන් උල්කාව, ෆෝබෝස්ගේ කැබැල්ලක් වන්නට ඇති බවටද මතයක් පැවතුණි
එහෙත්  එය ද සහතික කිරීමට අපහසු  වී ඇත්තේ ෆෝබෝස් ගේ සංයුතිය පිළිබඳව සොයා ගෙන ඇති කරුණු අල්පයක් වන බැවිනි

කාක්ෂික ගති ලක්ෂණ 
මවු ග්‍රහයාට අසාමාන්‍යය  ලෙස සමීප පෝබෝස්හි කාක්ෂික අසාමාන්‍යය ලෙස ආචරණ කර ඇත
පෝබෝස්හි දී පෘථිවියේ දී සඳ දකිනවාට වඩා 2500 වාරයක් දීප්තිමත්ව හා 6400 වාරයක් විශාලව අඟහරු දැකිය හැක
එහි ආකාශ අර්ධ ගෝලයෙන්  ක් අඟහරු අයත් කරගනී
පෝබෝස් අඟහරු වටා අනුරූප අරයට අඩු කාක්ෂික අරයක් සහිතව භ්‍රමණය වන අතර එනම් එය අඟහරු භ්‍රමණය වනවාටත් වඩා සීඝ්‍රයෙන් අඟහරු වටා භ්‍රමණය වේ
එබැවින් එය බටහිරින් නැඟි සාපේක්ෂව වේගයෙන් අහස හරහා චලනය වේ
(පැය 4 මි
15 හෝ ඊට අඩුවෙන්) අනතුරුව නැගෙනහිරින් බැසයයි
දළ වශයෙන් දිනකට දෙවරක් මෙය සිදු වේ
(සෑම පැය 1 මි
6කට වරක්) එය මතුපිටට ආසන්න හා සමක කාක්ෂිකයක් සහිත බැවින් අක්ෂාංශ 700 4‍’ ට ඉහල දී ක්ෂිතිජයෙන් ඉහල එය දැකගත නොහැක
අඟහරුගේ සමකයේ දී දැකගත හැකි පරිදි පෝබෝස් පෘථිවිය මත දී පුර සඳ මෙන් 1/3 ක ‍කෝණික විෂ්කම්භයක් ඇත
ඉහල අඟහරු අක්ෂාංශවලදී ඔවුන් යම් ආකාරයකින් පෝබෝස් ගෙන් දුරස් වන බැවින් කෝණික විෂ්කම්භය තවදුරටත් අඩු වේ
එහි දෘශ්ඨියේ විශාලත්වය 45% ක් දක්වා එය හිසට උඩින් ගමන් කිරීමේ දී විචලනය විය හැක
ඒ එහි අහරු පෘෂ්ටයට ඇති සමීපය නිසාය
උදාහරණයක් ලෙස සමකයේ නිරීක්ෂකයකුට ‍පෝබෝස් නැඟීමේ දී 0.140ක් ලෙස දුටුව ද එය මුදුන් වීමේ දී 0.200 දක්වා ප්‍රසාරණය වේ
සංසන්දනයක් ලෙස ඒ වන විට අඟහරු අහසේ හිරුගේ දෘශ්ඨි ප්‍රමාණය 0.350 ක් වේ
අඟහරුවල දී දිස්වන පරිදි පෝබෝස් කලා සඳහා 0.3191 කල් ගතවේ
අඟහරු මතුපිට සිටින නිරීක්ෂකයකු චන්ද්‍රයා හිරු හරහා ක්‍රමානුකූලව ගමන් කිරීම් දකිනු ඇත
එය සූර්ය තැටිය ආවරණයට තරම් ප්‍රමාණවත් ලෙස විශාල නොවන බැවින් පූර්ණ ග්‍රහණයක් සිදු කළ නොහැක
මේවායින් කිහිපයක් Opportunity රෝවරය මඟින් ඡායාරූපගත කෙරුණි
මෙම ගමන් කිරීම්වලදී පෝබෝස්ගේ සෙවනැල්ල අඟහරු මත තදින් වැටී තිබෙනු අභ්‍යවකාශ යානා කිහිපයක් මඟින් ඡායාරූපගත කෙරිනි
අනාගත විනාශය
පොබෝස්ගේ පහත කාක්ෂිකයෙන් ඇඟවෙන්නේ අනාගතයේ දී එය ක්‍රමයෙන් විනාශ වී යනු ඇති බවයි. උදම් බල එහි කාක්ෂිකය කුඩා කරයි
වර්තමානයේ එය සියවසකට 1.8 හා සීඝ්‍රතාවයකිනි
ඒ අනුව වසර මිලියන 30- 80 කට පසු එය අඟහරු මතුපිට ගැටීම හෝ ග්‍රහ වළල්ලක් මතට කඩා වැටීම සිදු වනු ඇත
පෝබෝස්ගේ අක්‍රමවත් හැඩය හා එය ස්ඵටික ව්යුලහයන් එක මත එක තැබීමෙන් ගොඩනැ‍ඟෙන ආකාරයේ (මෝර් - කූලොම්බ් වස්තුවක්) භංගුරමය වස්තුවක් බව දැන සිටිය ද උදම් බලවලට පින්සිදුවන්නට පෝබෝස් දැනට ස්ථාවර බව ගණනය කර ඇත
නමුත් පෝබෝස්ගේ කාක්ෂික අරය 2000km ට මදක් ඔබ්බට සිට 7100km දක්වා අගයකට පහත වැටුණු විට එය භංගුර වස්තුවක් සඳහා රූක් සීමාව( Roche Limit) පසු කරන අතර ඉන්පසු බිඳ වැටී අඟහරු වටා කෙටි කල් පවතින වළලු පද්ධතියක් ඇති කෙරෙන අතර ඒවා ද සෙමෙන් අඟහරු වෙතට සෙමෙන් සර්පිලනය වනු ඇත
මූලාශ්‍ර 

තාරකා විද්‍යාව
අඟහරු
අඟහරුගේ චන්ද්‍රයෝ
අඟහරු	ග්‍රහයා‍ගේ පෘථිවියට ඇති සමීපත්වය සහ සමානකම් අනුව එහි ජීවය පැවතී‍‍මේ   හැකියාව පිළිබඳ විද්‍යාඥයන් දිගු කාලයක සිට අනුමාන කරති
අඟහරුමත ‍‍මේ වන විටත්  ජීවය පවතී ද, එසේ  නැති නම් මීට ‍‍ ‍‍‍පෙර එහි ජීවය පැවතියා ද යන්න අදටද විවෘත ප්‍රශ්නයකි
පුරාණ විමර්ශණ
අඟහරුගේ ධ්‍රැව අයිස් වැස්ම 17 ශතවර්ෂයේ මැද භාගයේ දී පමණ අධ්‍යයනයට ලක්වූ අතර ඒවා විලියම් හර්ෂල් විසින් 18 වන ශත වර්ෂයේ අගභාගයේදී ග්‍රීෂ්ම හා ශීත කාලවලදී මාරුවෙන් මාරුවට වර්ධනයට හා හැකිලීමට භාජනය වන බව සොයාගන්නා ලදී
19 වන ශත වර්ෂයේ මැද භාගයේදී අඟහරු පෘථිවියට සමානකම් දක්වන ලක්ෂණ තිබෙන බව තාරකා විද්‍යාඥයින් දැන සිටියහ
උදාහරණ ලෙස අඟහරුගේ දවසක් පෘථිවි දවසකට සමාන වීම දැක්විය හැක
එහි අක්ෂීය ඇලය පෘථිවියට සමාන අතර එම නිසා එහි සෘතු විපර්යාස පෘථිවියට ‍ෙබහෙවින් සමාන වුවද, අඟහරුගේ වැඩි පරිභ්‍රමණ කාලය නිසා‍ ඒවා අතර කාල ප්‍රාන්තර සාපේක්ෂව දෙගුණයක් පමණ වේ
මේවා අධ්‍යයනයන් තුළින්, අඳුරු ඇල්විඩෝවන් ජලය ලෙස ද දීප්තිමත් ඒවා භූමිය ලෙසද අනුමාණයක් වර්ධනය විය
එමනිසා අඟහරු මත යම් ආකාරයක ජීවයක් ඇති බවට විශ්වාසයන් පළවීම ස්වභාවික විය
1854 දී විද්‍යාඥයා (Scientist) යන නාමය ජනප්‍රිය කළ කේම්බ්‍රිජ් ට්‍රිනිටි විද්‍යාලයේ ශිෂ්‍යයෙකු වූ ෆිල්ප් ලොයිටර්ටන්, අඟහරුමත මුහුදු හා ජීවය පවතින බවට සෛද්ධාන්තිකව ප්‍රකාශ කළේය
19 ශත වර්ෂයේ අග භාගයේ දී දූරේක්ෂ මගින් සිදු කෙරුණු නිරීක්ෂණ මගින් දර්ශනය වූ ඇල මාර්ගයන් නිසා අඟහරුමත ජීවය පිළිබඳ අනුමාණයන්ට නව ප්‍රබෝදයක් ලැබුණි
නමුත් මේවා දෘෂ්ටිමායාවන් බව පසුව අනාවරණය කර ගන්නා ලදී
එසේ වුවුද 1895 දී “Mars and it’s Canals” කෘතිය පල කළ ඇමරිකානු තාරකා විද්‍යාඥ පර්සිවල් ලොවෙල් ප්‍රකාශ කළේ මෙම ඇළ මාර්ග අතීතයේ විසූ ශිෂ්ටාචාරයක ප්‍රතිඵලයක් බවය
මෙම අදහස් බ්‍රිතාන්‍ය ලේඛක “H
Wells” 1897 දී “The war of the world” කෘතිය ලිවීමට පෙලඹ වූ අතර,එහි අඟහරුගේ වියළීම (ශෝෂණය) නිසා පෘථිවිය ආක්‍රමණය කිරීමට පැමිණි අඟහරු ජීවීන් ගැන සඳහන් වෙයි
අඟහරුගේ වායුගෝලයේ තවදුරටත් ඔක්සිජන් හෝ ජලය නොපවතින බවට ඇමරිකා‍නු තාරකා විද්‍යාඥ විලියම් වොලස් කැම්ප්බෙල් (William Wallace Campbell) විසින් 1894 දී වර්ණාවලි නිරීක්ෂණය මගින් පෙන්වා දුන්නේය
1909 දී සිදු කෙරුණු වඩාත් ප්‍රබල දූරේක්ෂ නිරීක්ෂණ මගින් හා 1877 සිට ඇති වූ හොඳම අපහේලික විරෝධය හේතුවෙන් ඇල මාර්ග පිළිබඳව අදහසට නැවතීමේ තිත තබන ලදී
මැරිනර් 4
1965 දී මැරිනර් 4 ගවේෂණයෙන් ගන්නා ලද ඡායාරූපවලින් දක්නට ලැබුණේ අඟහරු ගංගා හෝ සාගර හෝ ජීවය පිළිබඳ සලකුණක්වත් නැති වියළි , නිසරු ග්‍රහලොවක් බවයි. තව දුරටත් අනාවරණය වූ කරුණක් නම් (ඡායාරූපගත කරන ලද ප්‍රදේශයෙන්) අඟහරුගේ පෘෂ්ඨය ආවාටවලින් ගහණ වීමය
මින් තහවුරු වනුයේ එහි පෘෂ්ඨය මත පසුගිය වසර බිලියන 4 පුරාවට කිසිදු ඉදිකිරීමක් හෝ කාලගුණ විෂමතා නිසා සිදුවූ පාංශු ඛාදනයක් හෝ සිදුවී නොමැති බවයි. එසේම , ‍ ගවේෂණ යානයෙන් ලද ‍තොරතුරුවලින් හෙළි වූ තවත් කරුණක් නම් අඟහරු පෘෂ්ඨය ජීවයට අතිශය අහිතකර වන කොස්මික් කිරණවලින් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා ග්‍රහලොවට චුම්භක ක්ෂේත්‍රයක් පිහිටා නොතිබීමය
එහි වායුගෝල පීඩනය ද මිලිබාර් 4 – 7 දක්වා වූ ඉතා අඩු අගයක් විය
අරුත නම් , අඟහරු මත ද්‍රව ජලයට පැවතිය නොහැකි බවයි. මැරිනර් 4න් පසු අඟහරු මත ජීවය සෙවීමේ පරීක්ෂණ නවමු මගකට යොමු වුණි
බහු සෛලික ජීවයන් සෙවීම අතහැර ගවේෂණයන් ඒක සෛලික බැක්ටීරියා වැනි ජීවයක් පවතී දැයි පරීක්ෂණ පවත්වන්නට විය
මන්ද යත් , බහුසෛලික ජීවයක් පැවතීම උදෙසා අඟහරු පෘෂ්ඨය අතිශය කර්කෂ වූ බැවිනි
අඟහරු මත ජීවය පිළිබඳ වයිකින්ග් පරීක්ෂණ 

1970 වසරේ මැදභාගයේ සිදුකරන ලද වයිකින්ග් ගවේෂණයේ මූලික අරමුණ වූයේ එම යානයේ සවිකොට තිබුණා වූ කුඩා සෙවුම් උපකරණ භාවිතයෙන් අගහරුගේ මතුපිට ජීවයක් පවතීදැයි සොයා බැලීමයි
මෙම උපකරණ විශේෂයෙන් සැලසුම් කොට තිබුණේ අගහරුගේ පස තුළ යම් ක්ෂුද්‍ර මට්ටමේ ජීවයක් පවතී නම් ඒවා හසුකර ගැනීමට හැකි වන පරිදි වේ
මෙම ගවේෂණයේ කාර්යයන් වඩාත්ම අපහසු කළ සාධකය වූයේ අගහරු මතුපිට තත්ත්වයන් පිළිබදව නාසා විද්‍යාඥයන් තුළ වූ අල්ප දැනුමයි
මැරිනර්-4 ගවේෂණයෙන් ලද තොරතුරු අනුව ගොණුකරගත් සීමිත දැනුම හමුවේ නාසා ආයතනය වයිකින්ග් මෙහෙයුම සැලසුම් කරන ලද්දේ පෘථිවියට සමාන ජීවී තත්වයන් පරීක්ෂා කිරීම පිණිසය
කෙසේ වුවද , සිදුකරන ලද්දා වූ ප්‍රධාන පරීක්ෂණ හතරෙහි ප්‍රතිඵලවලට අනුව පෙන්නුම් කළේ කාබන්ඩයොක්සයිඩ් නිපදවීම වැඩිවී ඇති බවයි. පස තුළ ජලය හා පෝෂ්‍ය පදාර්ථ සෙවීමේ පරීක්ෂණ අතරතුර දී මේ බැව් තහවුරු විය
අගහරු මතුපිට ජීවය පැවති බවට මෙය සාධකයක් බව කියැවුණ ද ඇතැම් විද්‍යාඥයන් මෙය ප්‍රතික්ෂේප කළේය
ඒ පසෙහි වන සුපිරි ඔක්සයිඩ සෑදිය හැකි රසායනිකයන් හේතුවෙන් ද මෙසේ කාබන්ඩයොක්සයිඩ් නිපදවීමට සිදුවිය හැකි බව පවසමිනි
ඔවුන්ගේ තර්කය වූයේ කාබන්ඩයොක්සයිඩ් ප්‍රතිශතය වැඩිවීම ජීවයක් නැතිව වුවද සිදුවිය හැකි බවයි. නමුත් තම මතය තහවුරු කිරීම පිණිස නාසා ආයතනය තර්ක කළේය
ඒ ගවේෂණ යානයේ වූ වායු වර්ණාවලීක්ෂයට හසුවීම තරම් විශාල ප්‍රමාණයක් පරිවෘත්තීය ජීවීන් පරීක්ෂාකළ පස් නියැදියේ නොසිටි බව පවසමිනි
වයිකින්ග් ව්‍යාපෘති සැලසුම්කරුවකු වූ “ගිල්බර්ට් ලෙවින්” මෙම ප්‍රකාශනයට සහය පළ කළේය
ඒ වයිකින්ග් ව්‍යාපෘතියේ අරමුණ වූයේ අගහරු මතුපිට ජීවයකට පැවතිය හැකි සාධක තිබේදැයි පරීක්ෂා කිරීම විනා ජීවීන් සිටීදැයි පරීක්ෂා කිරීම නොවූ බව පවසමිනි
තිස් වසරක් පැරණි වයිකින්ග් ගවේෂණ දත්ත නැවත විමර්ශණය කිරීමේදී යොදාගත් නූතන ජීව - රසායන ක්‍රමවේදවලදී යෝජනා වූයේ වයිකින්ග් ගවේෂණය සදහා යොදාගත් තාක්ෂණය ජීවයක් හැදින ගැනීම සදහා ප්‍රමාණවත් නොවූ බවයි. නැතහොත් ඇතැම් විට යොදාගත් ක්‍රමවේද නිසා නියැදිවල සිටි ජීව පදාර්ථ මිය යන්නට ඇති බවයි. මින් ගම්‍යවන ප්‍රධානතම අදහස වනුයේ අගහරු මත වූ ජීවය එහි ඇති අධි ප්‍රමාණයක් වූ ඔක්සයිඩ හා හයිඩ්රජන්පෙරොක්සයිඩ හේතුවෙන් විනාශ වී යාම වෙනුවට එම තත්වයන් තමන්ගේ පැවැත්ම සදහා කළමණාකරණය කරගන්නට ඇති බවයි. උදාහරණයක් ලෙස , හයිඩ්රජන් පෙරොක්සයිඩ්, ජල අණුවක් -500C ට වඩා සීත වීමට ඉඩ නොහරී
මෙය ජලාකර්ෂණ තත්වයකි
එනම් , වියළි ග්‍රහලොවක් මත වන ජීවයට හිතකර තත්ත්වයකි
ඇසිටික් ඇසිඩ් බැක්ටීරියා ගණයට අයත්වන Acetobacter peroxidans නම් පෙරොක්සයිඩය
මේ සඳහා වූ ප්‍රකට උදාහරණයකි
එසේම තවත් තර්කයක් වනුයේ , වයිකින්ග් යානය ගොඩ බැස්සවීමේදී එම යානය මගින් නිකුත් කළ තාප තෙරපුම් හේතුවෙන් අවට වූ ජීවය විනාශ වී යන්නට ඇති බවයි.

ෆීනික්ස් අභ්‍යාවකාශ යානයේ ක්‍රියාන්විතය  

     
ෆීනික්ස් ක්‍රියාන්විතය විසින් ටෙලිරොබෝවෙකු 2008 මැයි මාසයේ දී අගහරුගේ ධ්‍රැව ප්‍රදේශ මතට ගොඩ බස්වනු ඇත
මෙම මෙහෙවරට මූලික අරමුණු 2 ක් පවතී
එකක් නම් ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් වාසය කිරීමට ඉඩ ඇතැයි සැලකෙන අගහරුගේ ප්‍රචාරණ පාෂාණ මත ජීවීන්ට ජීවත්වීමට සුදුසු ප්‍රදේශ ඇත්දැයි පරීක්ෂා කිරීමය
අනෙක අගහරු මත ඇති ජලයේ භූවිද්‍යාත්මක ඉතිහාසය පිළිබදව අධ්‍යයනය කිරීමයි
මෙම යාත්‍රාවට ප්‍රචාරණ පාෂාණ මත 0.5m පමණ අගලක් කැනිය හැකි 2.5m දිග රොබෝ අතක් ඇත
මෙම අතෙහි කැමරාවක් සවිකර ඇති අතර එමගින් විශ්ලේෂණය සදහා ද්‍රව්‍යය සාම්පල යානය වෙතට ගෙන ඒමේ දී කොරොස්ස මත ද්‍රව්‍යය සාම්පල ඇත්දැයි නිසැකවම දර්ශනය කරගත හැක
මෙමගින් වයිකින් යානාවන්හි නිර්මාණකරණයේ දී වූ විශාල අතපසුවීමක් මගහරවා‍ගෙන ඇත
මෙම යානාව සතුව 10 ppb දක්වා වාෂ්පශීලී කාබනික සංයෝග අනාවරණය කරගත හැකි විශාල වර්ණාවලිමානයක් , ආලෝක අන්වීක්ෂයක් හා පරමාණුක බල අන්වීක්ෂයක් ඇත
උපකරණ නිවැරදිව ක්‍රියා කළහොත් අගහරු මත ඇති ඔක්සිහාරක වර්ග හා එහි ප්‍රමාණික බව ප්‍රචාරණ පාෂාණවල ඇති අයන පිළිබදව විද්‍යාඥයින්ට දැනගත හැකිවන පරිදි විද්‍යුත් රසායනික පරීක්ෂණයක් ද සිදු කෙරෙනු ඇත
මේ අතර නාසා විද්‍යාඥ කැරොල් ස්ට්‍රොකර් විසින් අගහරු මත ඇති ඔක්සිකාරක අක්ෂාංශ මත වෙනස් බව වාර්තාකරණ ලදී
ඒ වයිකින් 1 ට වඩා වයිකින් 2 දී සුළු ඔක්සිකාරක ප්‍රමාණයක් දැකීමෙනි
ඒ එය වඩාත් උතුරට වන්නට පිහිටීම නිසා බව කියා සිටී. ෆීනික්ස් ගොඩබස්සවනු ඇත්තේ වඩාත් උතුරට වන්නටය
ෆීනික්ස් ගොඩ බසින ප්‍රදේශයේ මණ්ඩි බැස්මේ (අවසාදන) සීඝ්‍රතාවය වැඩි නිසා අඩුම තරමේ අවුරුදු 50000 ක් හෝ සමහර විට අවුරුදු මිලියන ගණනක් පැරණි සාම්පල් ගෙන ඒමට හැකි වෙතැයි බලාපොරොත්තු වේ
අතීතයේ අගහරු මත දේශගුණය වඩාත් උණුසුම්ව තිබුණු නිසා ඕනෑම ආකාරයක ජීවයක් පැවතීයේ යැයි සිතීමට මෙම පරීක්ෂණය ඉතා වැදගත් එකක් වෙතැයි ස්ට්‍රොකර් පවසයි
පාත්පයින්ඩර් රෝවරය හෝ වායු බෑග මගින් කුෂන් කළ (air bag – cushioned) කැප්සූල භාවිතා කළ අගහරු ගවේෂක රෝවර (Mars Exploration Rovers) මෙන් නොව , රොකට් අපද්‍රව්‍ය මගින් වයිකින්ග් ගොඩ බැසූ ස්ථාන දුෂණය වූ බවට විරෝධතා එල්ල වූවද ෆීනික්ස් යානය ද ගොඩ බසිනු ඇත්තේ වයිකින්ග් ගොඩබැසූ ආකාරයමටය
පෙර කළ 1965 තාරකා විද්‍යාඥයන් විසින් කළ දුරේක්ෂ නිරීක්ෂණවලට අනුව ෆීනික්ස් මගින් අගහරු මත ජීවය සොයා ගැනීමට ඉතා හොද හැකියාවක් ඇති බවට Imminent Discovery නම් පොතෙහි සමහර පර්යේෂ‍කයන් අදහස් දක්වා ඇත
1962 දී අර්ල් සී. ස්ලිෆර් විසින් රචිත ‘MARS “ The photographic story’ නම් පොතෙහි ඔහු “අගහරුගේ ධ්‍රැව වැස්මේ සීමාවන්හි තදින් පැතිර පවතින අදුරු නිල් පැහැති පටියක් ගැන විස්තර කරයි
මෙම අභිරහස විසදිය හැකි ස්ථානයක ෆීනික්ස් ගොඩ බසිනු ඇත
අඟහරු මත ජීවය පරීක්ෂා කිරීමේ ක්‍රියාන්විතයන් 
නාසා ආයතනය විසින් අගහරුමත ජීවය පිළිබද ගැටළුවලට පිළිතුරු දිය හැකිවන පරිදි 2016 දී නක්ෂත්‍ර ජීව විද්‍යාත්මක විද්‍යාගාරයක් (Astrobiology Field laboratory) දියත් කිරීමට සැලසුම් කරමින් පවතී
මෙම මෙහෙවරේදී කුමන ආකාරයේ පරීක්ෂණ සිදු කෙරෙනු ඇත් ද යන්න තීරණය කරනු ලබන්නේ අගහරු ගවේෂණ හා අයබර විශ්ලේෂණ කණ්ඩායම (Mars Exploration and Payload Analysis Group) විසිනි
අඟහරු

නූතන සොයාගැනීම් 

1990 අගභාගයේ දී Mars Globle Surveyor මඟින් සිදු කළ සොයා  බැලීම් විසින්
(පෘථිවියේ මෙන් නොව) , අඟහරු මත තව දුරටත් තහවුරු  කළ හැකි ගෝලීය චුම්භක ක්ෂේත්‍රයක් නොමැති බවත්,  එමනිසා ජීවීන්ට අහිතකර  කොස්මික් කිරණ පෘෂ්ඨය මතට  පතිතවන බවත් තහවුරු  කළේය
තවද පසුගිය  අවුරුදු  බිලියන   කිහිපය  තුළදී අඟහරුගේ ක්ෂය වී ඇති ගෝලීය චුම්භක ක්ෂේත්‍රය හේතුවෙන්, සූර්ය සුළං විසින් අඟහරුගේ වායුගෝලය විනාශ කර ඇති බවට විද්‍යාඥයෝ සැක කරති
උල්කාෂ්ම 

මෑත කා‍ලයේ “ALH84001 අඟහරු  උල්කාෂ්මය (Mateorite)  පිළිබඳ සිදු කෙරුණු  අධ්‍යයන මඟින් විවිධ  අනුමානයන් විශාල ප්‍රමාණයක් කර ඇති අතර එය මත ෆොසීලකරණය වූ ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් ඇති බවට  තහවුරු  කොට ඇත
වෙනත් විද්‍යාඥයින් පසුව රසායනික ක්‍රියාදාම මත පමණක් පදනම්ව මෙම සොයාගැනීම් පැහැදිලි ‍කිරීමට නැඹුරු විය
මේ දෙ‍ක‍ම විද්‍යාත්මක ප්‍රජාව තුළ විශාල විවාදයන්ට බඳුන් වෙමින් පවතී
“නක්ලා” උල්කාෂ්මය වැනි අඟහරුගේ වෙනත් උල්කාෂ්මවල ජීවය පවා පැවතිය හැකි බවට අදහස් ඉදිරිපත් වී තිබුණ ද 2008 වන තෙක්ම ඒ පිළිබඳ සාක්ෂි හමු වී නැත
Extremophile 

අඟහරු  මත  extremophile  පැවතීමට තවත් සාක්ෂි හමුවන්නේ චන්ද්‍රිකා ඡායාරූප විශ්ලේෂණයෙනි
අඟහරුගේ ධ්‍රැවාසන්න ප්‍රදේශවල අඳුරු වැටි වාර්ෂික ඇතිවීම් හා නැතිවීම්වලට ජීව විද්‍යාත්මක සාධකයක් ඇති බවට යෝජනා වී ඇත
Haloarchaea අඟහරු  මත   පැවතිය හැකි තවත් ආකාරයක ජීවයක් බවට යෝජනා වී ඇත
මන්ද අඟහරුගේ වායු පීඩනය ජලයේ ත්‍රික ලක්ෂ්‍යයට වඩා අඩු නිසා මිරිදිය ජීවීන්ට පැවතිය නොහැක
අඟහරු  මත   ද්‍රව ජලය 

වයිකින්ග් ගෙන් පසුව කිසිඳු යානයක් අඟහරු‍ගේ ප්‍රාචරණ පාෂාණ ජීවීය ලකුණු පිළිබඳව කෙලින්ම පරීක්ෂණයකට ලක්කර නැත
නාසාහි මෑත ක්‍රියාන්විත තවත් ප්‍රශ්නයක් පිළිබඳව අවධානය යොමු කර ඇත
ඒ අතීතයේ අඟහරු මත ජලාශ හෝ සමුදුරු අතීතයේ තිබුණේ ද යන්නයි
ජලය නිසා ඇති වන  ඛනිජයක් වන හිමටයිට් විද්‍යාඥයින් විසින් සොයාගෙන ඇත
මෙය විවිධාකාර භූ විද්‍යාත්මක හැඩ ගැසීම්වල ප්‍රතිඵලයක් බව බොහෝ විද්‍යාඥයින් කලක්  තිස්සේ සිටිය ද තවත් අදහස් ද ඉදිරිපත් වී ඇත
උදාහරණ ලෙස සුළං ඛාදනය, ඔක්සිජන් සමුදුරු දැක්විය හැක
මෙලෙස  2004 අඟහරු  ගවේෂණ රෝවර්වල කාර්යය වූයේ වර්තමාන හෝ අතීත ජීවය පිළිබඳ සොයා බැලීම නොව අතීතයේ දී තිබූ  ද්‍රව ජලය පිළිබඳ සාක්ෂි සොයා බැලීමය
2000  ජුනි මාසයේ දී අඟහරු  පෘෂ්ඨයට යට ජලය ගලායන විට ඇතිවන පීලි ආකාර පවතින බවට සාක්ෂි  හමුවිය
ග්‍රහලොවේ ද්‍රව මාධ්‍යය ආසන්නයේ ගැඹුරු උප පෘෂ්ඨ ජල  තැන්පතු වර්තමාන ජීවීන්ට සුදුසු පරිසරයක් නිර්මාණය කිරීමට ඉඩ ඇත
කෙසේ වුවද 2006 මාර්තුවලදී තාරකා විද්‍යාඥයන් විසින් චන්ද්‍රයා මත ද මෙයට සමාන පීලි ඇති බව සොයා ගන්නා ලද අතර මේවායේ ද්‍රව ජලය කිසිදා නොපැවතුණු බව විශ්වාස කෙරේ
මෙම පීලි ක්ෂුද්‍ර උල්කාෂ්ම ගැටීම්වල ප්‍රතිඵලයක් බව දැන් විද්‍යාඥයින් යෝජනා කරයි
අතීතයේ අඟහරු තෙත් ග්‍රහලොවක්ව පැවති බව රෝවර් යානය සාක්ෂි සොයාගත් බව 2004 දී නාසා ආයතනය නිවේදනය කළේය
මෙමඟින් අතීත ජීවය පිළිබඳ තොරතුරු සොයාගත හැකැයි බලාපො‍රොත්තු ඉහළ නැංවුණි
2006 දෙසැම්බර් මාසයේ දී අඟහරු මතුපිට වරින්වර ජලය ගැලූ බවට සැක කළ හැකි ඡායාරූප “Mars Global Surveyor” මඟින් සොයා ගත්තේය
මේවා ඇත්ත වශනේම ජලය ගලා යනු පෙන්නුම් කළේ නැත
මේවා පෙන්ණුම් කළේ ආවාට හා ‍රොන් මඩ නැත්පතු වූ අතර එමඟින් ජලය අවුරුදු  කිහිපයකට  පෙර ඒවා මතින් ගලාගිය බවය, සමහර විට දැන් පවා ගලා යන බව දැනට හමු වූ ප්‍රබලතම සාක්ෂි පෙන්වයි. අභ්‍යවකාශ යානා මඟින් දක්නට ලැබෙන මතුපිට ලක්ෂණ වෙන්සවීම් වලට හේතුව ද්‍රව ජලය බව වන මතය පිළිබඳ සමහර විද්‍යාඥයින් සැක පහළ කරති
වැලි හා දූවිලි වැනි ද්‍රව්‍ය පවා ගැලීම් නිසා මෙයට සමාන ප්‍රතිඵල ඇති විය හැකි බව ඔවුන් පවසති
මෙම සොයා ගැනීම් “journal science” හි 2006 දෙසැම්බර් 8 දී ප්‍රකාශනය කළේය
අඟහරු  මත මෙතේන් 
 

මෙතේන් වායුවට අඟහරු  වායුගෝලයේ අවුරුදු  සිය ගණනකට වඩා පැවතිය නොහැකි නිසා එහි වර්තමාන පැවැත්මෙන් පෙනී යන්නේ එය හඳුනා නොගත් ගිනි කඳු හෝ භූ විද්‍යාත්මක ක්‍රියාවලියක් හේතුවෙන් නැවත පිරී යන බව හෝ පෘථිවියේ දක්නට ලැබෙන ආකාරයේ extremophile   ජීවයක් විසින් කාබන් ඩයොක්සයිඩ් හා හයිඩ්‍රජන් පරිවෘත්තීය ක්‍රියාවලියකට භාජනය කරමින් මෙතේන් නිෂ්පාදනය කරන බවය
1969 දී මැරිනර් 7හි දත්ත පරිශීලනය කරමින් බර්ත්ලී හි කැලි‍ෆෝනියා විශ්ව විද්‍යාලයේ විද්‍යාඥයින් දෙපලක් වන ආචාර්ය ජෝර්ජ් සී. පිමෙන්ටල් හා ආචාර්ය කෙනත් හර් අඟහරු වායුගෝලයේ මෙතේන් හා ඇමෝනියා හි පැවැත්ම ප්‍රකාශයට පත් කළේය
එහෙත් මිදුනු කාබන් ඩයොක්සයිඩ් මඟින් ලැබිය හැකි මෙයට සමානව වර්ණාවලි රේඛා නිසා වැරදි අර්ථ කථනයක් සිදුව තිබීමට තිබූ හැකියාව නිසා මෙම වර්තාව මසකට පමණ පසුව ඉල්ලා අස් කරගන්නා ලදී
2004 මාර්තු මාසයේ දී මාර්ස් එක්‍ස්ප්‍රෙස් නම් කක්ෂගතESA යානාව,අඟහරු  වායුගොලයේ මෙතේන් අනාවරණය කරගත් බවට අනාවරණය කළේය
මෙය 2003 දී එක්සත් රාජධානියේ හවායි හි අධෝරක්ත දුරේක්ෂය හා චිලීහි “ජෙමිනි සවුත්” පරීක්ෂණාගාරය මඟින් කළ පරීක්ෂණ මඟින් අනුමාණ කර තිබිණි
ද්‍රව ජලය හා ඔලිවයින් ඛනිජය අන්තර් ක්‍රියා කොට සර්පන්‍ටයින්කරණය නම් විශේෂ ක්‍රියාවලියක් ය‍ටතේ සර්පන්ටයින් නිෂ්පාදනය වීමේ ක්‍රියාවලියක් අඟහරුගේ උපපෘෂ්ඨ තුළ සිදුවන බවත් එම නිසා නිරීක්ෂණ පැහැදිලි කිරීමට තරම් මෙතේන් නිපදවෙන බවත් සමහරුන්ගේ මතයයි
අඟහරු  පෙබරවාරිහි දී European Space Agency’s Mars Express Orbiter හි Planetary Fourier Spectrometer (PFS) මඟින් සාමාන්‍යයෙන් බලාපොරොත්තු වූවාට වඩා සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක ෆෝමැල්ඩිහයිඩ් ප්‍රමාණයක් අනාවරණය කරගත් අතර මෙය ක්ෂුද්‍ර ජීවයක් පැවතීමට වැනි වෙනත් පැහැදිලි කිරීම්වලට ප්‍රබල ඉඟියක් විය
මෙම ප්‍රකාශ විද්‍යාත්මක ප්‍රජාව තුළ බරපතල ලෙස විවාදයට බඳුන් වෙමින් පවතී
මෙම මිණුම් ගැන සැක පහල කරන විද්‍යාඥයින් පවසා සිටින්නේ PFS මඟින් ලැබුණු දත්ත වැරදි අර්ථ කථනයකට භාජනය වී ඇති බවයි.

අඟහරු  මත ඇමෝනියා 
 

අඟහරු  වායුගෝලයේ දී ඇ‍මෝනියා අස්ථායී අතර පවතින්නේ පැය කිහිපයක් පමණි
“ජීවයේ සබඳතාවයක් නොමැතිව අඟහරු  වායුගෝලයේ ඇමෝනියා පැවතිය හැකි ක්‍රමයක් නැත”යි වරක් නාසා විද්‍යාඥයෙක් ප්‍රකාශ කළේය
මෙම නිසා අඟහරු මත ජීවයක් පවතී ද යන විවාදයට ඇමෝනියා අනාවරණය ඉතා වැදගත් වනු ඇත
1969 දී මැරිනර් 7හි දත්ත පරිශීලනය කරමින් බර්ත්ලී හි කැලි‍ෆෝනියා විශ්ව විද්‍යාලයේ විද්‍යාඥයින් දෙපලක් වන ආචාර්ය ජෝර්ජ් සී. පිමෙන්ටල් හා ආචාර්ය කෙනත්හර් අඟහරු වායුගෝලයේ මෙතේන් හා ඇමෝනියා හි පැවැත්ම ප්‍රකාශයට පත් කළේය
2004 ජුලි මාසයේ දී Planetory Fourier Spectrometer (PFS) හි භාරකරු  විද්‍යාඥ විටෝරියෝ ‍ෆෝමිසානෝ ,ළඟඳීම පැවැත්වීමට යන සම්මන්ත්‍රණයක දී ඇමෝනියා අනාවරණය පිළිබඳව ප්‍රකාශ කිරීමට යන බවට කට කතා පැතිර යන්නට විය
නමුත් එබන්දක් සොයාගෙන නැති බවට පසුව පැහැදිලි විය
තවද ‍කාබන්ඩයොක්සයිඩ් වලින් ඇමෝනියා වෙන් කර ගැනීමට PFS ට නොහැකි බව ද පසුව සමහරු  ප්‍රකාශ කළහ
අඟහරු  මත සිලිකා 
 

2007 මැයි මාසයේ දී ස්පිරිට් අඟහරු රෝවරයට ජීවයට ඉතා සුදුසු වූ අතීත පරිසරයක් ගැන සාක්ෂි හමු වූ බව විද්‍යාඥයන් පවසති
මෙය උණු ජල බුබුළු හෝ වාෂ්ප ගිනි කඳු පාෂාණ හා ගැටෙන විට ඇති වන සංසිද්ධිය සිහි කරවන සුළුය
පෘථිවිය මත දී මෙවැනි ස්ථාන බැක්ටීරියා බහුලව පවතින බව රෝවර් ප්‍රධාන විද්‍යාඥ ස්ටීව් ස්ක්වයර්ස් පවසයි
“අපි මේ පිළිබඳව උද්‍යෝගිමත්ව සිටිනවා” ඔහු ඇමරිකානු භූ භෞතික එකමුතුවේ (AGU)  රැස්වීමක ප්‍රකාශ ක‍ලේය
මෙම ප්‍රදේශය වීදුරු තැනීම සඳහා ගන්නා ප්‍රධාන සංඝටකය වන සිලිකාවලින් ඉතා පොහොසත්ය
මෙම දීප්තිමත් මූලද්‍රව්‍ය නිෂ්පාදනය වීමට ක්‍රම 2ක් ඇති බවට විද්‍යාඥයන් නිශ්චය කර ඇත
පළමුවැන්න,  ජලය මඟින් සිලිකා දිය කොට එක් ස්ථානයක සිට තවත් ස්ථානයකට ගෙන යාමෙන් උණු බුබුළු තැන්පත් වීම (උණු දිය උල්පත්) දෙවැන්න,  පාෂාණවල ඇති ගැලීම්වලින් ඉහල  නඟින ආම්ලික වායූන්ගෙන් ඒවා සංඝටක මූලද්‍රව්‍යවලට වෙන් කරමින් සිලිකා වෙන් කිරීම
වැදගත් දෙය වන්නේ මෙය උපකල්පනයක් වුවද  නැත ද, අතීතයේ අඟහරු මත ජීවයට සුදුසු පරිසරයක් පැවතුණු බවට ගම්‍ය වීම එසේම පවැතීම”යි
BBC ප්‍රවෘත්ති සේවයට මහාචාර්ය ස්ක්වයර්ස් ප්‍රකාශ කළේය
උණු ජලය මඟින් ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්ට පැවතිය හැකි පරිසරයක් නිර්මාණය කෙරෙන අතර සිලිකා තැන්පතු මඟින් ඒවා භූමිගතව ආරක්ෂාව වේ
“ඔබ පෘථිවිය මත උණු වායු බුබුළු හෝ වාමුවකට ගොස් බලන්න
ඒවා ජීවයෙන් පිරී ඇත
ක්ෂුද්‍ර ජීවයෙන්” ස්ක්වයර්ස් පවසයි
අඟහරු
අභ්‍යාවකාශ ගවේෂණ යුගයවන තෙක් ග්‍රාහක වළල්ලේ වස්තූන් අතිවිශාල දූරේක්ෂවලට පවා හරිහැටි දර්ශනය නොවූ අතර එහි හැඩය හෝ පැතිර පවතින ප්‍රදේශය අභිරහසක්ව පැවතුණි
පොළවේ ස්ථාපනය කරන ලද හොඳම දුරේක්ෂවලට හා පෘථිවි කක්ෂගත හබල් අභ්‍යාවකාශ දූරේක්ෂයට පවා අති විශාල ග්‍රාහකවල වුවද අනාවරණය කරගත හැකිවූයේ මතුපිට පෘෂ්ඨයේ සුළු දත්ත ප්‍රමාණයක් වූ අතර බොහෝ ඒවා අපැහැදිලි ඡායා මාත්‍රයක් පමණක් විය
ඒවායේ වර්ණාවලි දත්තවලින් හා ආලෝක වක්‍රවලින් (භ්‍රමණයත් සමග සිදුවන තීව්‍රතා වෙනස්වීම්) පවා අනුමාන කරගත හැකි වූයේ ඒවායේ හැඩය හා සංයුතිය පිළිබඳව සීමාසහිත කරුණු ප්‍රමාණයක් පමණි
රේඩාර් ඡායාරූපකරණය මගින් ග්‍රාහකවල හැඩය හා කක්ෂීය, භ්‍රමණ පරාමිතීන් පිළිබඳව නිවැරදි දත්ත ලබා ගත හැකි අතර පෘථිවියට වඩාත් සමීප ග්‍රාහකවල මෙය වඩාත් හොඳින් සිදුකළ හැක
ප්‍රථමයෙන් ග්‍රහක හැඩති වස්තූන්වල සමීප ජායාරූපයක් ගනු ලැබුයේ 1971 දී මැරිනර් 9 අඟහරුගේ කුඩා චන්ද්‍රයින් දෙදෙනාවන ෆෝබෝස් හා ඩීටෝස් ඡායාරූප කිරීමත් සමගවන අතර ඒවා බොහෝ දුරට අඟහරු විසින් ග්‍රහණය කර ගන්නා ලද ග්‍රාහක ලෙස සැලකේ. මෙම ඡායාරූප මගින් බොහෝ ග්‍රාහකවල අවිධිමත් හැඩයන් පෙන්ණුම් කෙරුණු අතර පසුව වොයෝජර් ගවේෂණවලින් ගන්නා ලද වායුගෝලයන්ගේ (gas giants) කුඩා චන්ද්‍රයින්ගේ ගන්නා ලද ඡායාරූප මගින් ද මෙය දැක්වුණි
ප්‍රථමයෙන් සමීප ඡායාරූපයක් ගන්නා ලද සත්‍ය ග්‍රාහකය වූයේ 951 ග්‍රැස්පා  ය
ඒ 1991 දීය
පසුව 1993 දී 243 - අයිඩා හා චන්ද්‍රයා වූ ඩැක්ටිල්ගේද ඡායාරූප ගත් අතර මේ සියල්ල බ්‍රහස්පතිට වූ ගැලීලියෝ ගවේෂණ ගමන් මගෙහි (Galileo probe en route) ඡායාරූප ගත කරන ලදී
ප්‍රථමයෙන්ම පිළිගත් ඇස්ටෝරයිඩයක් ලෙස ගවේෂණ කරණු ලැබුවේ නියර් ෂූමාකර්ය
එය ඡායාරූප ගත කරන ලද්දේ 253-මැතිල්ඩේ මගින් 1997 දී වූ අතර එය පසුව 433 - එරොස්හි කක්ෂයට ඇතුළු වී අවසානයේදී 2001 දී එය මතට ගොඩ බැස්වූයේය
9969 බ්‍රේසිලි (1999 දී ඩීප් ස්පේස් 1 මගින්) හා 5535 ඇනීෆ්‍රෑන්ක් (2002 දී ස්ටාර්ඩස්ට් මගින්) ඇතුළුව තවත් ඇස්ටොරයිඩ, වෙනත් ගමනාන්තයක් කරා යන අභ්‍යවකාශ යානා මගින් කෙටි අධ්‍යයනයන්ට ලක් කරන ලදී
2005 සැත්තැම්බර්හිදී ජපන් අභ්‍යවකාශ යානයක් වන හයබුසා (Hayabusa) 25143-ඉටොකාවා අධ්‍යයනය කිරීම පටන් ගත් අතර ඉදිරි කාලයේදී එහි සාම්පල පෘථිවියට එවනු ඇත
නමුත් යානයෙහි පාලන රෝද 3 න් 2 ක හටගත් දෝෂ නිසා සූර්ය ශක්තිය ලබාගැනීම පිණිස නියම දිශානනියකට පැමිණීමට අපහසු වීමද ඇතුළු හිරිහැර රාශියකට පත්වීමට හයබුසාට සිදු විය
එය 2008  දී හා 2010 දී 2867-ස්ටෙයින්ස් අධ්‍යයනය කරනු ඇත
2007 සැත්තැම්බර්හිදී නාසා ආයතනය ඩොවින් මෙහෙවර දියත් කළ අතර එය වාමන ග්‍රහලොවක් වන සිරස් හා 4 - වෙස්ටා ග්‍රාහක කක්ෂගත වී බොහෝ දුරට 2 පෙලාස් කරාද තම මෙහෙවර දීර්ඝ කරනු ඇත
පෘථිවියේ දුර්ලභ හෝ අවසාන වූ මූලද්‍රව්‍ය ලබාගැනීම හා අභ්‍යාවකාශ වාසස්ථාන තැනීම පිණිස අමුද්‍රව්‍ය ලබා ගැනීමේ ප්‍රභවයන් ලෙස අනාගතයේදී ග්‍රාහක භාවිතා කරණු ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ
(ඇස්ටෝරයිඩ ජනපදකරණය බලන්න) පෘථිවියේ සිට ගෙනයාමට බර වැඩි‍ හෝ වියදම් වැඩි අමුද්‍රව්‍ය යම් දිනක ග්‍රාහක කැණීම් මගින් ලබාගනු ඇති අතර අභ්‍යාවකාශ මධ්‍යස්ථාන ආදිය ගොඩ නැගීමට ඒවා යොදා ගනු ඇත
org/wiki/Asteroid#Exploration
අභ්‍යවකාශ පියසැරි, අභ්‍යවකාශ චාරිකා, අභ්‍යවකාශ ගමන් () යනු අභ්‍යවකාශ තාක්ෂණයේ මහිමයෙන් අභ්‍යවකාශ යානා බාහිර අවකාශයට ගමන් කිරීමකි
අභ්‍යවකාශ පියසැරි, අභ්‍යවකාශ ගවේෂණයට මෙන්ම අභ්‍යවකාශ විනෝද ගමන් සහ චන්ද්‍රිකා සන්නිවේදනය වැනි වාණිජ කටයුතුවලට ද යොදා ගනී
මේ හැර අතිරේක වාණිජමය නොවන අභ්‍යවකාශ ගමන්වලට ද යොදා ගනී
අතිරේක වාණිජමය නොවන අභ්‍යවකාශ ගමන්වලට අභ්‍යවකාශ ගවේෂණය චන්ද්‍රිකා සෝදිසි කරබැලීම් සහ අනෙකුත් පෘථිවි නිරීක්ෂණ චන්ද්‍රිකා ද ඇතුළත් වේ
අභ්‍යවකාශ ගමනක් රොකට් ගුවන්ගත කිරීමකින් ආරම්භ වේ
එමගින් අභ්‍යවකාශ යානයට පෘථිවි ගුරුත්වය අභිබවා අභ්‍යවකාශයට ප්‍රචාලනය වීමට අවශ්‍ය ආරම්භක තෙරපුම ලබාදේ
අභ්‍යවකාශ යානයක චලිතය ( ප්‍රචාලනය සිදු නොවන අවස්ථාවේදී සහ සිදුවන අවස්ථාවේදී ) ගැන අධ්‍යයනය කිරීම තාරකා ගති විද්‍යාව මගින් සිදු වේ
සමහර අභ්‍යවකාශ යානා දින වකවානු වලින් තොරව අභ්‍යවකාශයේ රැඳී පවතී
සමහරක් පෘථිවි වායුගෝලයට නැවත ඇතුළු වීමේදී කොටස්වලට කැඩී යයි
අනෙක්වා ග්‍රහලෝකයක් මතට හෝ චන්ද්‍රයෙක් මතට ගොඩබැස්සවීම හෝ ගැටීම සිදුවේ
ආශ්‍රිත 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Space travel in science fiction

මූලාශ්‍ර

භාහිර සබැඳි 

 Aerospace engineering at Wikiversity
 Encyclopedia Astronautica
 Basics of Spaceflight
 

 
අභ්‍යවකාශ විද්‍යාව
අභ්‍යවකාශ ගවේෂණය
තාරකා විද්‍යාව
තාත්වික අභ්‍යවකාශ ගමන් පිළිබඳ තාත්වික යමක් යෝජනා කිරීමේ ගෞරවය හිමිවනුයේ “කොන්ස්තන්තියන් සියොල් කොවිස්කිටය” ඔහුගේ සුප්‍රසිද්ධ ග්‍රන්ථය වූ ප්‍රතික්‍රියමය යෙදුම් උපක්‍රමය මගින් අන්තරීක්ෂ අවකාශය ගවේෂණය කිරීම” 1903 දී ප්‍රකාශයට පත් විය
නමුත් මෙම න්‍යායාත්මක ග්‍රන්ථය රුසියාවෙන් පරිබාහිර අභ්‍යවකාශ ක්ෂේත්‍රයක් තුළට වැඩි බලපෑමක් එල්ල කළේය
1919 දී රොබට් එච්. ගොඩාඩ් විසින් ප්‍රසිද්ධ කරන ලද “සීමාන්තික උසකරා පිවිසුමට ක්‍රමවේදයක්” නැමති පත්‍රය සමග අභ්‍යවකාශ ගමන් ඉන්ජිනේරු තාක්ෂණය අතින් සිදුවිය හැකිදෙයක් බවට පත්විය
ද්‍රව ඉන්ධන රොකට්ටු සඳහා විසර්ජන නැසින්න පිළිබඳව වූ ඔහුගේ යෙදුම් අන්තර් ග්‍රහලෝක චාරිකා ප්‍රායෝගික කිරීමට බොහෝ සේ දායක විය
මෙම ප්‍රකාශන පත්‍රය පසුකලෙක අභ්‍යවකාශ ගමන්වල ප්‍රබල භූමිකාවක් රඟ පෑ හර්මන් ඔබර්ත්ට සහ වර්නර් වොන් බ්‍රවුන්ට බොහෝ සේ බලපෑවේය
අභ්‍යවකාශයට පිවිසි ප්‍රථම රොකට්ටුව 1942 ඔක්තෝබර් 03 වැනි දින පරීක්ෂණ ගමනක යෙදුන ජර්මාණු V – 2 රොකට්ටුවේ මූලාකෘතියකි
පෘථිවිය වටා කක්ෂගත වූ ප්‍රථම කෘත්‍රීම චන්ද්‍රිකාව වූ ස්පුට්නික් -1 චන්ද්‍රිකාව සෝවියට් රුසියාව විසින් 1957 ඔක්තෝබර් 04 වැනි දින ගුවන්ගත කරන ලදී
ප්‍රථම මනුෂ්‍ය අභ්‍යවකාශ ගමන වොස්ටෝක් -1 විය
1961 අප්‍රේල් 12 වැනි දින ගුවන් ගත කෙරුණු මෙම යානය මගින් රුසියානු ගගනගාමී යූරි ගගාරින් පෘථිවිය වට‍ා  එක් වටයක් ගමන් ගත්තේය
තවමත් අභ්‍යවකාශයට පිවිසීමට යොදා ගන්නා ප්‍රායෝගික ක්‍රමවේදය රොකට්ටුවයි. කෙටිදුර ඉහිලුම් ජෙට්යානා වැනි අනෙක් තාක්ෂණයන් තවමත් ඊට පියවර ගණනක් පසුපසින් සිටී.

තාරකා විද්‍යාව
සූර්යා පිළිබඳ ප්‍රථම විද්‍යාත්මක පැහැදිලි කිරීමක් ලබාදීමේ ගෞරවය ග්‍රීක දාර්ශනික “ඇනක්සගෝරස්”ට හිමි වේ
සූර්යා යනු ගිනිගෙන දැවෙන අතිවිශාල ලෝහ ගෝලයක් බවත් එය හේලීස් දෙවි‍යාගේ දිව්‍යමය රථය නොවන බවත් ඔහු ප්‍රකාශ කර සිටියේය
මෙම මිථ්‍යා දෘෂ්ටික අදහස් ප්‍රචලිත කිරීමේ වරදට ඔහු මරණ දඩුවට නියම කරන ලදී
“පෙරික්ලස්” පසුව කරන ලද සොයාගැනීමේ මගින් ඔහුට නිදහස ලැබුණි
පෘථිවියේ සිට සූර්යාට ඇති දුර නිවැරදිව ගණනය කළ පුද්ගලයා වනුයේ “එරටෙස්තන්ස්”ය
ක්‍රිස්තු පූර්ව තුන්වන සියවසේ දී කිලෝමීටර මිලියන 149 ලෙස ගණනය කළ එම අගය වර්තමාන ගණනයන් සමග ආසන්න වශයෙන් සමාන‍ වේ
ග්‍රහලෝක ගමන් කරන වෘත්තාකාර මාර්ගයක කේන්ද්‍රයේ සූර්යා පිහිටි බවට වන මතය පැහැදිලිව ඉදිරිපත් කරනු ලැබුවේ පුරාණ ග්‍රීකයෙකු වූ “අරිස්ට්‍රඩ්‍රස්” සහ ඉන්දියානුවන් විසිනි
(සූර්යා කේන්ද්‍රික වාදය බලන්න) 16 වැනි ශත වර්ෂයේදී “නිකලස් කොපර්නිකස්” විසින් මෙම මතය නැවතත් භාවිතයට ගන්නා ලදී
17 වන ශත වර්ෂයේ දී දුරේක්ෂය සොයාගැනීමත් සමග ගැලීලියෝ ගැලිලි , තෝමස් හර්රෝට්ට සහ අනෙකුත් තාරකා විද්‍යාඥයින්ට සූර්ය ලප පිළිබඳව විස්තරාත්මක අධ්‍යයනයක යෙදීමට ඉඩ ප්‍රස්ථාව ලැබිණි
ගැලීලියෝ විසින් සූර්ය ලප පිළිබඳව යම් යම් බටහිර විචාර ඉදිරිපත් කිරීම ද සිදුවණි
සූර්ය ලප සූර්යා මතුපිට පවතින යම් දෙයක් මිස සූර්යා හා පෘථිවිය අතරින් ගමන් ගන්නා කුඩා වස්තු විශේෂයක් නොවන බව ඔහු ප්‍රකාශ කර සිටියේය
“හෑන් රාජ යුගයේ සිටම සියවස් ගණනක් පැරණි චීන තාරකා විද්‍යාඥයන්ගේ වාර්තා තුළ ද සූර්ය ලප පිළිබඳ තොරතුරු දැකිය හැක
1672 දී “ජියෝවාන් කැසිනි” හා “ජේන් රිචර්” අගහරු ග්‍රහලෝකයට ඇති දුර ද ඉන් පසු සූර්යාට ඇති දුර ද නිර්ණය කළේය
සූර්යා ලෝකය ප්‍රිස්මයක් මගින් නිරීක්ෂණය කරන ලද “සර් අයිසැක් නිවුටන්” විසින් එය විවිධ වර්ණයන් ගෙන් සැදුම් ලද්දක් බව පෙන්වා දෙන ලදී
1800 දී විලියම් හර්ස්චල් විසින් සූර්යා වර්ණාවලියේ රතු වර්ණය ආශ්‍රීතව අධෝරක්ත විකිරණය සොයාගන්නා ලදී
1800 දී පමණ සුර්යා පිළිබඳ වර්ණාවලීක්ෂ අධ්‍යයනයන් වර්ධනය වන ලදී
ජෝෂප් වොන් ෆ්රවුන්හොෆර් විසින් සූර්යා වර්ණාවලිය තුළ අව‍ශෝෂණ රේඛා සොයාගන්නා ලදී
මේවායින් බොහෝ ප්‍රබල රේඛා ෆ්රවුන්හොෆර් රේඛා ලෙස අදත් හඳුන්වනු ලැබේ
වර්ණාවලිය ක්‍රමයෙන් විශාලනය කරගෙන යෑමේදී නැතිවී ගිය වර්ණයන් බොහොමයක් දැකිය හැකිය
නූතන විද්‍යාත්මක කාලයේ මුල් අවධිය තුළ සූර්යා බල ශක්ති ප්‍රභවය ඉතා විශාල ප්‍රහේලිකාවක්ව පැවතියේය
සූර්යා යනු නිරන්තරයෙන් සිසිලනය වන ද්‍රව්‍යමය ගෝලයක් බවත් එහි අභ්‍යන්තර තාප ශක්තිය පිටතට විකිරණය කරනු ලබන බවත් ලෝඩ් කෙල්වින් ප්‍රකාශ කර සිටියේය
කෙල්වින් සහ හර්මන් වොන් හෙල්මෝල්ට්ස් එකතුව සූර්යාගේ ශක්ති පිටවීම පිළිබඳව පැහැදිලි කිරීමට “කෙල්වින් - හෙල්මොල්ට්ස් යාන්ත්‍රණය” ගොඩනංවන ලදී
අවාසනාවකට ඔවුන්ගේ ගණනයන්ට අනුව සූර්යාගේ වයස වසර මිලියන 20 පමණ වුවද භූ ගර්භ විද්‍යාව අනුව එය වසර බිලියන කිහිපයක් වයස බව සනාථ වී තිබිණි
1890 දී ජෝසප් ලොක්යර් විසින් සූර්ය වර්ණාවලිය තුළ හීලියම් වායුව සොයාගන්නා ලද අතර ඔහු විසින් සූර්ය පරිණාමය පිළිබඳ උල්කාෂ්මික උපන්‍යාසයක් ගොඩනංවන ලදී
1904 වන තෙක්ම මෙම ගැටළුව සහ සාධාරණ විසඳුමක් නොලැබුනේය
සූර්යාගෙන් බාහිරයට ශක්තිය ලැබීම සූර්යා තුළ වන කිසියම් තාප ප්‍රභවයක් මගින් සිදු වන බව අර්නස්‍‍ට් රදර්ෆඩ් ගේ මතතය විය
විකිරණශීලී පෘතඃකරණය මෙම‍ ප්‍රභවය බව ඔහුගේ අදහසයි
ඇල්බට් අයින්ස්ටයින් විසින් ඔහුගේ ස්කන්ධ - ශක්ති සමීකරණය වන E = mc2 මගින් මෙම ගැටළුව වැදගත් හෝඩුවාවක් ගෙන දුන්නේය
1920 දී සූර්යා තුළ පවතින අධික උෂ්ණත්වය සහ පීඩනය , නිසා එය තුළ න්‍යෂ්ටික විලයන ප්‍රතික්‍රියාවක් සිදුවීමේ හැකියාවක් පවතින බව සර් “ආතර් එඩිංග්ටන්” විසින් කියා සිටියේය
හයිඩ්‍රජන් පරමාණු හීලියම් පරමාණු බවට පත්වන මෙම ක්‍රියාවලියේ දී සිදුවන සමස්ත ස්කන්ධ හානිය මගින් සූර්යා තුළ ශක්තිය ජනනය වන බව ඔහුගේ මතය විය
1925 දී “සෙ‍සිලියා පයෑන්” විසින් සූර්යා තුළ හයිඩ්‍රජන්හි බලපෑම සනාථ කරන ලදී
1930 දී න්‍යෂ්ටික විලයනය පිළිබඳ න්‍යායාත්මක සංකල්ප වැඩි දියුණු වීම
තාරකා භෞතික විද්‍යාඥයින් වූ “සුබ්‍රමනියම් චන්ද්‍රසේකර” සහ “හේන්ස්බේතා” අතින් සිදුවිය
හේන්ස් බේතා විසින් සූර්යා ශක්තිය සපයන ප්‍රධාන න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියා දෙකක් ගණනය කරන ලදී
“තාරකාවන් තුළ මූලද්‍රව්‍යවල සංස්ලේෂණය” නමින් නම් කරන ලද ප්‍රභවාත්මක වාර්තාවක් මාග්‍රට් බර්බිජ් විසින් ප්‍රසිද්ධ කරන ලදී
මෙම වාර්තාව හරහා විශ්වයේ දැනට පවතින බොහෝ මූලද්‍රව්‍ය අපගේ සූර්යා වැනි තරුවලදී සිදුවන සංස්ලේෂණ ක්‍රියාදාමවල ප්‍රතිඵලයක් නිසා බිහිවන බව ඇය ප්‍රකාශ කර සිටියේය
මෙම ප්‍රකාශනය අදවන විටත් ක්ෂේත්‍රය ලැබූ ප්‍රබල ජයග්‍රහනයක් සේ සැලකේ.

http
org/wiki/Sun#Development_of_scientific_understanding
ධාරිත්‍රකයක් පාර විද්‍යුත් ද්‍රව්‍යයකින් වෙන් වූ සන්නායක ඉලෙක්ට්‍රෝඩ හෝ තහඩු දෙකකින් සමන්විත වේ
ධාරණාව 

ධාරිත්‍රකයක ධාරණාව (C) යනු , තහඩු අතර පවතින දී ඇති විභව වෙනසක් හෝ වෝල්ටීයතාවයක් (V) සඳහා එක් එක් තහඩුව මත ගබඩා වන ආරෝපණ ප්‍රමාණයේ (Q) හි මිණුමකි
SI ඒකක ක්‍රමයට අනුව ධාරිත්‍රකයක තහඩු අතර වෝල්ට් එකක විභව වෙනසක් යෙදීම නිසා කූලෝම් එකක ආරෝපණයක් ගබඩා වන විට ධාරිත්‍රකයේ ධාරණාව ෆැරඩේ එකකි
ෆැරඩ් යනු විශාල ඒකකයක් බැවින් ධාරිත්‍රකවල අගයන් සාමාන්‍යයෙන් මයික්‍රො‍ෆැරඩ් (F) , නැනෝ ෆැරඩ් (nF) හෝ පිකෝ ෆැරඩ් (pF) වලින් ප්‍රකාශ කෙරේ
තහඩු අතර විද්‍යුත් ආරෝපණයේ වෙනසක් ඇත්නම් තහඩු අතර කලාපයේ විද්‍යුත් ක්ෂේත්‍රයක් නිර්මාණය වන අතර එම විද්‍යුත් ක්ෂේත්‍රය එක් තහඩුවක සිට අනෙක් තහඩුවට චලනය වූ ආරෝපණ ප්‍රමාණයට සමානුපාතික වේ
විද්‍යුත් ක්ෂේත්‍රය මගින් මෙම සරල සමාන්තර තහඩු ධාරිත්‍රකයේ තහඩු අතර විභව වෙනසක් (V = E
d ) ඇති කරයි
ධාරණාව , සන්නායක තහඩු මතුපිට පෘෂ්ඨ වර්ගඵලයට අනුලෝමව සමානුපාතික අතර තහඩු අතර දුරට ප්‍රතිලෝමව සමානුපාතික වේ
එලෙසම ධාරිතාවය, තහඩු වෙන් කරන පාර විද්‍යුත් ද්‍රව්‍යයේ (විද්‍යුත් පරිවාරකයේ) පාර වේද්‍යතාවයට ද අනුලෝමව සමානුපාතික වේ
සමාන්තර තහඩු ධාරිත්‍රකයක ධාරණාව

  මගින් දෙනු ලැබේ
මෙහි ε යනු පාර විද්‍යුත් ද්‍රව්‍යයේ පාරවේද්‍යතාවය ද (පාර විද්‍යුත් නියතය) A යනු තහඩුවල වර්ගඵලය ද d  යනු ඒවා අතර පරතරය ද වේ
සටහනේ පරිදි භ්‍රමණය වී ඇති අණු මගින් තහඩු මගින් ඇති කරන ක්ෂේත්‍රය භාගිකව අවලංගු වී යන පරිදි ප්‍රති විරුද්ධ විද්‍යුත් ක්ෂේත්‍රයක් නිර්මාණය කරයි
මෙම ක්‍රියාවලිය පාර විද්‍යුත් ධ්‍රැවණය නම් වේ
ගබඩා වූ ශක්තිය 

ආරෝපණ වෙන් කිරීම හේතුවෙන් ධාරිත්‍රකයේ තහඩු මත ප්‍රතිවිරුද්ධ ආරෝපණ රැස් වන නිසා ඇති වන විද්‍යුත් ක්ෂේත්‍රය හේතුවෙන් ධාරිත්‍රකය හරහා වෝල්ටීයතාවයක් ගොඩනැගේ
වැඩි වැඩියෙන් ආරෝපණ වෙන් කිරීම සඳහා මෙම වැඩි වන විද්‍යුත් ක්ෂේත්‍රයට එරෙහිව වැඩිවන කාර්යය ප්‍රමාණයක් කළ යුතුය
ධාරිත්‍රකයක ගබඩා වූ ශක්තිය (SI ඒකකවලින් ජූලවලින් මනියි) ධාරිත්‍රකය හරහා වෝල්ටීයතාව ගොඩනැගීම සඳහා අවශ්‍ය කරන කාර්යය ප්‍රමාණයට සහ එනයින් විද්‍යුත් ක්ෂේත්‍රයට සමාන වේ
ගබඩා වූ ශක්තිය පහත  සමීකරණයෙන් දෙනු ලබයි
මෙහි V  යනු ධාරිත්‍රකය හරහා ඇති වෝල්ටීයතාවයයි
ධාරිත්‍රකයේ ගබඩා කළ හැකි (අපේක්ෂිතව) උපරිම ශක්තිය යනු පාර විද්‍යුත් ද්‍රව්‍යයට දැරිය හැකි උපරිම විද්‍යුත් ක්ෂේත්‍රය මත රඳා පවතී
එබැවින් ධාරිත්‍රකයක පරිමාව එහි අඩංගු පාර විද්‍යුත් ද්‍රව්‍ය පරිමාවට අනුරූප කල්හි එකම පාර විද්‍යුත් මාධ්‍ය යොදා තනනු ලබන ධාරිත්‍රක බොහෝ දුරට සමාන උපරිම ශක්ති ඝනත්වයන් (ඝන මීටරයට ජූල) දරති
ද්‍රවස්ථිතික ආදර්ශනය 

විදුලි පරිපථ ද්‍රව ගැලීම මගින් ආදර්ශනය කළ හැකි ලෙසට ධාරිත්‍රකයක් ද ප්‍රතිදානයෙන් ප්‍රදානය වෙන් කරන සුනම්‍ය ප්‍රාචීරයක් සහිත කුටීරයක් ලෙස ආදර්ශනය කළ හැක
ගණිතමය ලෙසට සහජ ඥානයන් නිර්ණය කළ හැකි පරිදි මෙය නිවැරදි ගුණාංගයන් ආදර්ශනය කිරීමට සමත්ය
ඒකකය හරහා පීඩන වෙනස (වෝල්ටීයතා වෙනස) ගැලීම් ප්‍රවාහයේ (ධාරාවේ) අනුකුලයට සමානුපාතික වේ
ප්‍රභව පීඩනයට සමාන වන තෙක් ඊට විරුද්ධ දිශාවට ප්‍රාචීරය හරහා පීඩනය ගොඩ නැ‍ගෙන නිසා නොසැලෙන ධාරාවකට එය හරහා ගමන් කළ නොහැක
නමුත් අනිත්‍ය ස්පන්දයක් හෝ ප්‍රත්‍යාවර්ත ධාරාවක් එය සම්ප්‍රේෂණය කළ හැක
සමාන්තරගතව සම්බන්ධ කළ ඒකක සමූහයක ධාරණාව එක් එක් ඒකකයේ ධාරණාවන්හි එකතුවට ‍සමාන වේ
වියැයීම 

සමහර ධාරිත්‍රක වර්ග කාලය සමග ධාරණාවයේ අඩුවීමක් පෙන්ණුම් කරයි
මෙම හැසිරීම විවිධ වර්ගවල ධාරිත්‍රක සඳහා විවිධ වේ
සුමැටි ධාරිත්‍රක ආයු ආරම්භයේ දී බොහෝ විට වෙනස් වන අතර විද්‍යුත් විච්ඡේද්‍ය ධාරිත්‍රක ආයු කාලය අවසානයේ දී වෙනස් වේ
සුමැටි ධාරිත්‍රක වියැයීම 

සුමැටි ධාරිත්‍රකවල වියැයීම ලෙස හැඳින්වෙන කාලයත් සමග ධාරණාවයේ සිදුවන වෙනස් වීම, ධාරිත්‍රකය සෑදීමට භාවිතා කළ පාර විද්‍යුත් ද්‍රව්‍යයේ භෞතික වෙනස්කම් නිසා සිදුවේ
මෙවැනි ආකාරයේ වියැයීම් සඳහා අවධි සාධක වනුයේ,

ධාරිත්‍රක සෑදීමට ගත් පාර විද්‍යුත් ද්‍රව්‍යවල වර්ගය (බොහෝ වර්ග සඳහා මෙම ආචරණය නොසලකා හැරිය හැක)
ගබඩා කිරීමේ හා ක්‍රියාකාරී පරිසරයේ උෂ්ණත්වය
ක්‍රියාකාරී වෝල්ටීයතාව (බලපෑම සුළු වේ)

ධාරිතාව අඩු වීමේ සීඝ්‍රතාව කාලය සමග ක්‍රමයෙන් අඩුවේ
එනිසා ආරම්භක ස්ථායීකරණය වඩාත් වැදගත් වන අතර දිගු කාලීනව සිදුවන වෙනස්කම් එය තරමටම වැදගත් නොවේ
කියුරි ලක්ෂ්‍යයට වඩා ඉහළ උෂ්ණත්වයකට යාවත් කිරීමෙන් සුමැටි ධාරිත්‍රක වියැයීම් ක්‍රියාවලිය ආපසු හැරවිය හැක
විද්‍යුත් විච්ඡේද්‍ය ධාරිත්‍රක වියැයීම 

විද්‍යුත් විච්ඡේද්‍යවල වාෂ්පීකරණය නිසා විද්‍යුත් විච්ඡේද්‍ය ධාරිත්‍රකවල ධාරිතාව අඩු වන්නේ ධාරිත්‍රක එහි ආයු කාලයේ අවසාන භාගයට එළඹෙන විටයි
විද්‍යුත් පරිපථ 

 

පාර විද්‍යුත් ද්‍රව්‍ය අණු තුළ ඇති ඉලෙක්ට්‍රෝන විද්‍යුත් ක්ෂේත්‍රයේ බලපෑමට ලක්වන අතර එවිට අණු ඒවායේ සමතුලිත පිහිටීමෙන් වෙනස් පිහිටුමකට භ්‍රමණය වීම සිදුවේ
පැහැදිලි බව සඳහා අවකාශයක් පෙන්වා ඇති නමුත් සැබෑ ධාරිත්‍රකයක පාර විද්‍යුත් ද්‍රව්‍යය තහඩු සමග සෘජුව සම්බන්ධ වී පවතී
සරල ධාරා ප්‍රභව 

තහඩු අතර පවතින පාර විද්‍යුත් ද්‍රව්‍ය පරිවාරකයක් වන අතර තහඩු අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන ගලා යෑම වළකයි
ධාරිත්‍රකයක් හරහා වූ නොසැලෙන ධාරාවක් මගින් එක් තහඩුවක ඉලෙක්ට්‍රෝන තැන්පත් කරන අතර ඒ හා සමාන ප්‍රමාණයකින් අනෙක් තහඩුවෙන් ඉලකේට්‍රෝන ඉවත් කරයි
මෙම ක්‍රියාවලිය සාමාන්‍යයෙන් ධාරිත්‍රකය ආරෝපණය වීම ලෙස හැඳින්වේ
ධාරිත්‍රකය හරහා ක්‍රියාකරන ධාර‍ාවේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ධාරිත්‍රකය තුළ විද්‍යුත් ආරෝපණ වෙන් වන අතර ධාරිත්‍රකයේ තහඩු අතර විද්‍යුත් ක්ෂේත්‍රයක් ඇතිවීමත් ඒ සමගම ඊට අනුරූප තහඩු අතර විභව වෙනසක් හට ගනී
මෙම වෝල්ටීයතාව V සෘජුවම වෙන් වූ ආරෝපණ ප්‍රමාණය Q ට සමානුපාතික වේ
ධාරිත්‍රකය තුළින් යන ධාරාව I ධාරිත්‍රකය හරහා බලැයූ ආරෝපණ (Q) සීඝ්‍රතාව (dQ/dt) ම වන බැවින් ‍එය ගණිතමය වශයෙන් පහත පරිදි ප්‍රකාශ කළ හැක
මෙහි I යනු සම්මත දිශාවට ගලන ධාරාව වන අතර එය ඇම්පියර් (A වලින් මනිනු ලැබේ
dV/dt  යනු වෝල්ටීයතාවයෙහි කාලය විෂයෙන් වූ ව්‍යුත්පන්නය වන අතර තත්පරයට වෝල්ට්වලින් දෙනු ලැබේ
C  යනු ෆැරඩේවලින් ධාරණාව වේ
(සරල ධාරා ) නියත වෝල්ටීයතා ප්‍රභවයක් සමග සම්බන්ධ වූ ධාරිත්‍රක සහ ප්‍රතිරෝධය පමණක් අඩංගු පරිපථ සඳහා ධාරිත්‍රකයක් හරහා වෝලටීයතාවය ප්‍රභවයේ වෝල්ටීයතාවය ඉක්මවිය නොහැක
එහෙයින් කාලයත් සමග ධාරිත්‍රකය හරහා වෝල්ටීයතාවය , නියත වන සහ ධාරිත්‍රකය හරහා ධාරාව ශූන්‍ය ආකාරයේ සමතුලිතතාවක් ඇති වේ
මෙම හේතුව නිසා සාමාන්‍යයෙන් ධාරිත්‍රක හරහා සරල ධාරා ගලා නොයන බව සැලකේ.

ප්‍රත්‍යාවර්ත ධාරා ප්‍රභව 

ප්‍රත්‍යාවර්තක ධාරා ප්‍රභවයක් නිසා ධාරිත්‍රකය තුළින් ගලන ධාරා දිශාව ආවර්තිත ලෙස ප්‍රත්‍යාවර්ත වේ
එනම්, ප්‍රත්‍යාවර්ත ධාරාව මගින් ප්‍රත්‍යාවර්තව තහඩු ආරෝපණය කෙරේ
පළමුව එක් දිශාවකට ද පසුව අනෙක් දිශාවට ද වන පරිදි එය සිදුවේ
සලකන ලද චක්‍රයක් සඳහා ධාරා දිශාව ප්‍රතිවර්ත වන මොහොත හැරුණු විට අන් සියළලු අවස්ථා සඳහා ධාරිත්‍රක ධාරාව ශූන්‍ය නොවන අගයයක් ගනී
මෙම හේතුව නිසා ධාරිත්‍රක තුළින් ප්‍රත්‍යාවර්තක ධාරා ගලන බව කියනු ලැබේ
කෙසේ නමුත් , පාර විද්‍යුත් ද්‍රව්‍යය දැවී ගිය අවස්ථාවක හැර අන් කිසි විටෙක සත්‍ය වශයෙන්ම තහඩු අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන හුවමාරුවීමක් සිදු නොවේ
මෙවැනි අවස්ථාවක් ධාරිත්‍ර	කයට මෙන්ම ඇතැම් විට පරිපථයට ද භෞතික හාණි පමුණුවයි. 

ඉහත පෙන්වා ඇති පරිදි ධාරිත්‍රකයක් හරහා වෝල්ටීයතාවය ධාරාවේ අනුකලයට සමානුපාතික බැවින් සයිනාකාර ප්‍රත්‍යාවර්තක ධාරාවක දී හෝ සංඥා පරිපථවල දී මෙම ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් 900 ක කලා වෙනසක් සිදුවන අතර වෝල්ටීයතා කලා කෝණයට ධාරාව පෙරටු වේ
ධාරිත්‍රකය හරහා වූ ප්‍රත්‍යාවර්තක වෝල්ටීයතාව , ධාරිත්‍රකය තුළින් වන ප්‍රත්‍යාවර්තක ධාරාව සමග සෘජු කෝණීය වන බව එමගින් පෙන්විය හැක
එනම් වෝල්ටීයතාව හා ධාරාව අතර වක්‍ර කාලක කලා වෙනසක් පවතී
වෝල්ටීයතාවයේ විස්තාරය, ධාරාවේ විස්තාරය, ධාරාවේ සංඛ්‍යානය හා ධාරිතාව (C)  හි ගුණිතයෙන් එය බෙදූ විට ලැබෙන අගය මත රඳා පවතී
සම්බාධකය 

පරිපථ අවයවයක් හරහා ඇති කලා වෝල්ටීයතාව , එම අවයවය තුළින් ගලන කලා ධාරාවට දක්වන අනුපාතය සම්බාධනය (Z) ලෙස හැඳින්වේ
ධාරිත්‍රකයක් සඳහා සම්බාධනය සහිත ප්‍රකාශයෙන් දෙනු ලැබේ
මෙහි   යනු ධාරිතා ප්‍රති බාධනය ද   යනු කෝණික සංඛ්‍යාතය ද (f යනු සංඛ්‍යාතය) C  යනු ෆැරඩ්වලින් ධාරණාවය සහ j  යනු අතාත්වික ඒකක ද වේ
ධාරිත්‍රකයක් හා සම්බන්ධ වී ඇති සංඛ්‍යාත පරාස වෝල්ටීයතාව හා ධාරාව අතර සැලකූ විට මෙම සම්බන්ධතාව සැමවිටම සත්‍ය වන නමුත් කාල පරාස වෝල්ටීයතාවය හා ධාරා විස්තාරය අතර අනුපාතය, නොසැලි අවස්ථාවේ සයිනාකාර ප්‍රත්‍යාවර්ත ධාරා පරිපථ සඳහා පමණක් XC  වලට සමාන වේ
ඒ අනුව ධාරිතා ප්‍රතිබාධනය යනු සම්බාධනයේ අතාත්වික සෘණ සංරචකයි
ධාරාව 900කින් වෝලටීයතාවයට විලම්භනය වන ‍ප්‍රේරකයක් මෙන් නොව මෙහි දී සයිනාකාර සංඥාවක් සඳහා වෝල්ටීයතාව 900 කින් ධාරාව පෙරටු වන අතර ඒ බව සෘණ ලකුණින් දැක්වේ
සම්බාධනය, ප්‍රතිරෝධයක ප්‍රතිරෝධයට ප්‍රතිසම වේ
ධාරිත්‍රකයක සම්බාධනය සංඛ්‍යාතයට ප්‍රතිලෝමව සමානුපාතික වේ
එනම් ඉතා ඉහළ සංඛ්‍යාත ප්‍රත්‍යාවර්ත ධාරා සඳහා  ප්‍රතිබාධනය ශූන්‍යට ළඟා‍ වේ
ඒ අනුව ඉතා ඉහළ සංඛ්‍යාන ප්‍රත්‍යාවර්තක ධාරා ප්‍රභවයක් සඳහා ධාරිත්‍රකයක් යනු ආසන්න වශයෙන් ලුහුවත් පරිපථයක් වේ
එසේම ඉතා අඩු සංඛ්‍යාත ප්‍රත්‍යාවර්ත ධාරා සඳහා ප්‍රතිබාධනය සීමාවකින් තොරව වැඩි විය හැක
එනම් ඉතා අඩු සංඛ්‍යාත ප්‍රත්‍යාවර්තක ධාරා ප්‍රභවයකට ධාරිත්‍රකයක් යනු ආසන්න වශයෙන් විවෘත පරිපථයකි
මෙම සංඛ්‍යාතය මත රඳා පවතින හැසිරීම ධාරිත්‍රකවල බොහෝ යෙදීම් සඳහා හේතු වේ
ප්‍රතිබාධනය එලෙස නම් කෙරෙනුයේ ධාරිත්‍රක ජව උත්සර්ජනයක් නොකරන අතර ඒ වෙනුවට ශක්තිය ගබඩා කරන බැවිනි
යාන්ත්‍ර විද්‍යාවේ දී මෙන්ම විද්‍යුත් පරිපථවලදී ද ප්‍රතිරෝධී හා ප්‍රතික්‍රීය ලෙස භාර වර්ග දෙකක් පවතී
ප්‍රතිරෝධී භාර මගින් (රළු මුහුණතක් මත ලිස්සා යන වස්තුවකට ප්‍රතිසම වේ) පරිපථය මගින් ලබා දෙන ශක්තිය තාපය ලෙස නිදහස් කරන උත්සර්ජනය කරන අතර ප්‍රතික්‍රියක භාර මගින් (ඝර්ෂණයෙන් තොරව චලනය වන වස්තුවකට හෝ දුන්නකට ප්‍රතිසම වේ) ශක්තිය ගබඩා කර ගනු ලබන අතර නැවත එම ශක්තිය පරිපථය වෙනම ලබා දේ
තවද සම්බාධනය ධාරණාවට ප්‍රතිලෝමව සමානුපාතික වේ
මෙය සම්බාධනය පිළිවෙලින් ප්‍රතිරෝධයට හා ප්‍රේරතාවට රේඛීය සමානුපාතික වන ප්‍රතිරෝධක හා ප්‍රේරණවලට විරුද්ධ ක්‍රියාකාරිත්වයකි
පහත දී ඇති ශ්‍රේණිගත සහ උප පථ ආකාර සඳහා වන සම්බාධක සමීකරණ ප්‍රතිරෝධකවල ප්‍රතිසම සමීකරණවල ප්‍රතිවිරුද්ධ ඒවා වන්නේ මේ හේතුවෙනි
ශ්‍රේණිගත ජව සම්බාධක එකතු වන අතර සමාන්තර විට සන්නායකතා එකතු වේ
ලප්ලාස් සමකය (s - වසම) 

පරිපථ විශ්ලේෂණයේදී ලප්ලාස් පරිණාමණය භාවිතා කරන විට s වසම තුළ ධාරිතා සම්බාධනය
එය පහත පරිදි වේ
මෙහි C යනු ධාරණාවය ද s (= σ+jω) සංකීර්ණ සංඛ්‍යානය ද වේ
විස්ථාපන ධාරාව 

ධාරිත්‍රකයක ක්‍රියාවලිය වැනි ආරෝපණ සංචායනය වන අවස්ථා සඳහා ඇම්පියර් නියමය ආරෝපණ සංස්ථිතිය හා අනුකූල කිරීමට භෞතික විද්‍යාඥ ජේම්ස් ක්ලාක් මැක්ස්වෙල් විසින් විස්ථාපන ධාරා සංකල්පය , dD/dt හඳුන්වාදෙන ලදී
මෙය රික්තය තුළ පවා සිදුවන ආරෝපණ සත්‍ය  චලිතයක් ලෙස ඔහු අර්ථ දක්වන ලද අතර රික්තය තුළ දී ආරෝපණ ගැලීම ඒතර් තුළ වන ද්වී ධ්‍රැව ආරෝපණවල චලිතයට අනුරූප වන බව ඔහු යෝජනා ක‍ළේය
වර්තමානයේ මෙම අර්ථ දැක්වීම බැහැර කර ඇති නමුත් ඇම්පියර් නියමය සඳහා මැක්ස්වෙල් සිදු කළ නිවැරදිකරණය තවදුරටත් ‍වලංගු වේ
ජාලකරණය 

ශ්‍රේණිගත හෝ සමාන්තරගත සැකසීම්

සමාන්තරගත වින්‍යාසයක දී ධාරිත්‍රකවලට සමාන විභව අන්තරයක් (වෝල්ටීයතාවක්) පවතී
ඒවායේ සමක ධාරිතාව (Ceq) දෙනු ලබන්නේ

 

ධාරිත්‍රක සමාන්තරගතව සම්බන්ධ කිරීමට හේතුව වන්නේ එවිට ගබඩා වන ආරෝපණ ප්‍රමාණය වැඩි වීමයි
වෙනත් ආකාරයකින් කිවහොත් ධාරණාව වැඩි වන විට ගබඩා කළ හැකි ශක්ති ප්‍රමාණය ඉහළ යයි
ඒ සඳහා අනුරූප ප්‍රකාශනය පහත දැක්වේ
ශ්‍රේණිගතව සම්බන්ධ කළ විට ධාරිත්‍රක හරහා ධාරාව එකම වන අතර එක් එක් ධාරිත්‍රකය හරහා වෝල්ටීයතාව එකිනෙකට වෙනස් අගයයන් ගත හැක
එක් එක් ධාරිත්‍රක හරහා ඇති විභව අන්තරවල එකතුව සම්පූර්ණ වෝල්ටීයතාවයට සමාන වේ
ඒවායේ සමක ධාරිතාව ‍පහත ආකාරයට දෙනු ලැබේ
සමාන්තරගත වින්‍යාසයක දී සංයුක්ත ධාරිත්‍රකයේ සඵල වර්ගඵලය වැඩිවීම හේතුවෙන් ක්‍රම ධාරණාව ඉහළ යයි
ශ්‍රේණිගත වින්‍යාසයක  සැකසුම තහඩු අතර සඵල දුර වැඩි කිරීමට සමක වන හෙයින් එවිට සමස්ත ධාරණාව අඩු වේ
ප්‍රායෝගික භාවිතයේ දී අඩු පිරිවැයකින් ඉතා ඉහළ වෝල්ටීයතා ධාරිත්‍රක සකස් කිරීමේ අරමුණින් ධාරිත්‍රක ශ්‍රේණිගතව සම්බන්ධ කරයි
ඉහළ වෝල්ටීයතා ජව සැපයුමක රැළිති සුමටනය සඳහා යොදා ගැනීම මේ සඳහා උදාහරණයකි
එනම් උපරිම වෝල්ටීයතා 600V  වන ධාරිත්‍රක 3ක් ශ්‍රේණිගතව සම්බන්ධ කිරීමෙන් සමස්ත ක්‍රියාකාරී වෝල්ටීයතාව 1800V  වන ධාරිත්‍රකයක් නිර්මාණය කරගත හැක
නමුත් මෙහිදී භාවිතා කළ හැකි වන්නේ ධාරිත්‍රක‍වල මුළු ධාරණාවෙන් 1/3 ක අගයයක් මෙවැනි ශ්‍රේණිගත සම්බන්ධතා තුනක් සමාන්තරගත ලෙස සම්බන්ධ කිරීමෙන් මෙය මඟ හරවාගත හැක
එවිට තනි ධාරිත්‍රකයක් හා සමාන මුළු ධාරිතාවක් ඇති 3x3 ආකාරයේ ධාරිත්‍රක සැකැස්මක් ප්‍රතිඵලය සේ ලැබෙන අතර මුල් ධාරිත්‍රකයේ උපරිම ක්‍රියාකාරී වෝල්ටීයතාව මෙන් තුන් ගුණයක වෝල්ටීයතාවක් යටතේ දී එයට ක්‍රියා කළ හැකි වේ
මෙවැනි යෙදීමක දී සෑම ධාරිත්‍රකයක් හරහාම සමානව මුළු වෝල්ටීයතාවය බෙදී යන පරිදි සහ එලෙසම උපාංගය භාවිතා නොකරන විට ධාරිත්‍රක ආරක්ෂිත ලෙස අනාරෝපණය වන පරිදි සෑම ධාරිත්‍රකයක් හරහාම විශාල ප්‍රතිරෝධකයක් සම්බන්ධ කරයි
ධ්‍රැවීය ධාරිත්‍රක ප්‍රත්‍යාවර්තක ධාරා පරිපථවල භාවිතා වේ
මේවායේ දී ධාරිත්‍රක ප්‍රතිවර්ත ධ්‍රැවීය සහිතව ශ්‍රේණිගතව සම්බන්ධ කෙරේ
එවිට ඕනෑම දෙන ලද ඕනෑම අවස්ථාවක් සඳහා එක් ධාරිත්‍රකයක් හරහා ධාරාව ගලා නොයයි
ධාරිත්‍රක / ප්‍රේරක ද්වෛතය 

ගණිතමය වශයෙන් පරිපූර්ණ ධාරිත්‍රකයක් පරිපූර්ණ ප්‍රේරකයක ප්‍රතිලෝමය යැයි සැලකිය හැක
මන්දයත් වෝල්ටීයතා හා ධාරා පද හුවමාරු කිරීමෙන් උපාංග දෙකෙහි වෝල්ටීයතා ධාරා සමීකරණ එකිනෙකට පරිවර්තනය කළ හැකි බැවිනි
පරිණාමකයක් සෑදීමට ප්‍රේරක දෙකක් හෝ කිහිපයක් චුම්භකව ඇඳිය හැකි ලෙසට ධාරිත්‍රකයක් සෑදීම ආරෝපිත සන්නායක දෙකක් හෝ කිහිපයක් ස්ථිති විද්‍යුත් වශයෙන් ඇඳිම මගින් කළ හැක
සන්නායක දෙකක අන්‍යෝන්‍ය ධාරණාව එකක් හරහා වෝල්ටීයතාවය ඒකක කාලයක දී ඒකක වෝල්ටීයතාවයකින් වෙනස් වන විට ‍අනෙකෙහි ගලන ධාරාව ලෙස අර්ථ දැක්වේ
ඉලෙක්ට්‍රොනික විද්‍යාව
විදුලි හා විද්‍යුත් පද්ධතිවල දී ධාරිත්‍රක විවිධ ආකාරයෙන් වේ
ශක්තිය ගබඩා කිරීම 

ධාරිත්‍රකයක් එය ආරෝපණය කිරීමට යොදාගත් පරිපථයෙන් විසන්ධි කළ විට එයට විද්‍යුත් ශක්තිය ගබඩා කරගත හැක
එබැවින් ධාරිත්‍රකය තාවකාලික කෝෂයක් ලෙස භාවිතා කළ හැක
ඉලෙක්ට්‍රෝනික උපකරණවල බැටරි මාරු කිරීමේ දී ජව සැපයුම පවත්වා ගැනීම සඳහා ධාරිත්‍රක පොදුවේ භාවිතා‍ වේ
(මෙමඟින් නම්‍ය මතකයන් හි ඇතුළත් තොරතුරු හානි වීම වැළැක්මයි)

ජව තත්වාරෝපණය 

ජව සැපයුම්වල අර්ධ හෝ පූර්ණ සෘජු කාරක ප්‍රතිදානය, සුමටනය සඳහා ආශ  ධාරිත්‍රක භාවිතා කරයි
තව ද ආරෝපණ පොම්ප පරිපථවල ප්‍රදාන වෝල්ටීයතාවයට වඩා ඉහල වෝල්ටීයතාවයක් උත්පානය කිරීමේ දී ශක්තිය ගබඩා කරන උපාංගය ලෙස ධාරිත්‍රක භාවිතා කළ හැක
බොහෝ විද්‍යුත් උපකරණවල හා විශාල පද්ධතිවල ප්‍රාථමික සැපයුම් උච්චාවචන උප පථ ආකාරයෙන් ඉවත් කර සංඥා හෝ ‍පාලක පරිපථවල “පිරිසිදු” (ඒකකාරී) ජව සැපයුමක් ලබා දීම සඳහා ජව පරිපථ සමඟ සමාන්තරගත ආකාරයට ධාරිත්‍රක යොදනු ලැබේ
නිදසුන් ලෙස ශ්‍රව්‍ය උපකරණවල සංඥා පරිපථයට ළඟා වීටම පෙර ‍ජව මං මුමුව උප පථ කර ඉවත් කිරීම සඳහා ආකාරයට ධාරිත්‍රක කිහිපයක් භාවිතා වේ
සරල ධාරා ජව ප්‍රභව වලදී ධාරිත්‍රක ස්ථානීය සංවායක ලෙස ක්‍රියා කරන අතර ජව සැපයුමෙන් ප්‍රත්‍යාවර්තක ධාරා විපථනය කරයි
මෝටර් ශ්‍රව්‍ය යෙදුම් වලදී ස්තම්බතා ධාරිත්‍රක ඇසුරින් නායකවල ප්‍රේරතාව සහ ප්‍රතිරෝධය හානිපූරණයේ දී මෙය භාවිතා වේ
ජව සාධකය නිවැරදි කිරීම 

ජව සාධකය නිවැරදි කිරීම සඳහා ධාරිත්‍රක භාවිතා කරයි
එවැනි යෙදීම්වල දී ධාරිත්‍රක තුනක් තෙකලා භාරයක් ලෙස සම්බන්ධ කළ ධාරිත්‍රක භාවිතා‍ වේ
සාමාන්‍යයෙන් , මෙවැනි ධාරිත්‍රකවල අගයන් පැරඩ්වලින් නොදෙන අතර ප්‍රතික්‍රියක වෝල්ට් - ඇම්පියර්වලින් (VAr) ප්‍රතික්‍රියක ජවයක් ලෙස දෙනු ලැබේ
මෙහි අරමුණ වන්නේ විද්‍යුත් මෝටර හා ප්‍රතිදීප්ත පහන්වල ප්‍රේරණ භාරයට ප්‍රතිවිරුද්ධව ක්‍රියා කරමින් ඒවායේ භාරයෙන් වැඩි කොටසක් ප්‍රතිරෝධී භාරයක් ලෙස හැඟවීමයි
පෙරීම

සංඥා ඇඳුම 

ධාරිත්‍රක ප්‍රත්‍යාවර්තක ධාරා (AC) ගලා යාමට ඉඩ සැලසීමෙන් සරල ධාරාව (DC)  ගැලීම අවහිර කිරීමත් (යොදන ලද සරල ධාරා වෝල්ටීයාතවයෙන් ආරෝපණය වී අවසන් වු විට)  නිසා බොහෝ විට සංඥාවක ප්‍රත්‍යාවර්තක හා සරල ධාරා සංරචක වෙන් කිරීමට ධාරිත්‍රක භාවිතා කරයි
මෙම ක්‍රමය “AC ඈඳුම” හෝ “ධාරිතාමය ඈඳුම” ලෙස හැඳින්වේ
මෙහි දී විශාල ධාරණා අගයක් ඇති (මෙම අගය සියුම් ලෙස පාලනය කළ යුතු නොවේ
) භාවිතා කරන සංඥා සංඛ්‍යානය ය‍ටතේ ප්‍රති බාධකය කුඩා අගයයක් වන ධාරිත්‍රක භාවිතා වේ
වියැඳීම 

වියැඳීම ධාරිත්‍රකයක් යනු පරිපථයක එක් කොටසක් තවත් කොටසකින් වියැඳීම සඳහා භාවිතා කරන ධාරිත්‍රකයකි
වෙනත් පරිපථ උපාංග නිසා ඇති වන ඝෝෂාව (Noise) ධාරිත්‍රක හරහා 
උප පථ වීමෙන් ඉවත් කෙරෙන බැවින් ඝෝෂාව නිසා අනෙකුත් පරිපථ උපාංග මත ඇති වන බලපෑම අඩු වේ
මෙය බොහෝ විට ජව සැපයුම් හා භූගතය අතර භාවිතා වේ
පරිපථයක ජව සැපයුම හෝ වෙනත් උච්ච සම්බාධන සංරචකයක් විපථ කිරීමට භාවිතා කරන බැවින් මෙම ධාරිත්‍රක විපථ ධාරිත්‍රක ලෙස ද නම් කෙරේ
හඬ පෙරහන් , මෝටර් අරඹනය හා snubbers 

ප්‍රේරක පරිපථයක් විවෘත කළ විට ප්‍රේරකය තුළින් ගලන ධාරාව ‍ඉක්මනින් බිඳ වැටෙන අතර ස්විච්චිය හෝ පිළියවනය හරහා විශාල වෝල්ටීයතාවයක් නිර්මාණය වේ
ප්‍රේරතාවය ප්‍රමාණවත් පරිදි විශාල නම් ශක්තිය මඟින් පුළිඟුවක් උත්පාදනය කරන අතර එනිසා සම්බන්ධක ‍ලක්ෂ්‍යය ඔක්සිකරණය වීමක් හෝ වියැකී යාමක් හෝ සමහර විට එකට පෑස්සීමක් හෝ ඝන අවස්ථාවේ ඇති ස්විච්ය  snubbers ධාරිත්‍රකයක් ඇති විට ටමම ආවේගය විපථ කිරීමක් සිදුවන අතර සම්බන්ධක ලක්ෂ්‍ය ආරක්ෂා වේ
මේවා ස්පර්ශ බිඳන ජ්වලන පද්ධතිවල දැකගත හැක
එලෙසම කුඩා පරිමාණ පරිපථවල ඇති වන පුලිඟුව ස්විචයට හානි කිරීමට ප්‍රමාණවත් නොවිය හැකි වන අතර පෙරහන් ධාරිත්‍රකයක් මඟින් අවශෝෂණය කළ හැකි ආකාරයේ නුසුදුසු රේඩියෝ සංඛ්‍යාන නිරෝධන (RFI) විකිරණය හැක
ශක්තිය උත්සර්ජනය කර RFI  අවම කිරීමට සාමාන්‍යයෙන් අඩු අගයක් සහිත ප්‍රතිරෝධයක් සමඟ ශ්‍රේණිගව යෙදූ Snubber ධාරිත්‍රක භාවිතා කරයි
මෙවැනි ධාරිත්‍රක - ප්‍රතිරෝධ සංයුක්තයන් තනි ඇසුරුම් ආකාරයෙන් ලබා ගත හැක
ප්‍රතිලෝම ආකාරයක දී ප්‍රේරක පරිපථයක් හරහා ඉක්මනින් ධාරාවක් ඇති කරවීම සඳහා එය පවත්වා ගැනීමට අවශ්‍ය වෝල්ටීයතාවයට වඩා වැඩි වෝල්ටීයතාවයක් අවශ්‍ය වේ
මේ හේතුවෙන් විශාල මෝටර් ආදී යෙදුම්වල දී නුසුදුසු ආරම්භ ලාක්ෂණිකයක් ඇති විය හැකි හෙයින් මෝටරය ආරම්භ වීමට උපකාර වන දඟරයේ ධාරාව වැඩි කිරීමට මෝටර් අරඹන ධාරිත්‍රකයක් භාවිතා කරයි
ඉහල වෝල්ටීයතා පරිපථ බිඳිනයක බිඳ වැටුම් ඒකක අතර සමාන වෝල්ටීයතා ව්‍යාප්තියක් ලබා ගැනීමට ඒකක අතුරු බිඳුම සඳහා සමාන්තරගත ලෙස ධාරිත්‍රක යොදයි
මෙවැනි අවස්ථාවලදී යෙදෙන ධාරිත්‍රක ශ්‍රේණිගත කෙරුම් (grading) සංක්ෂිප්ත සටහන්වලදී ප්‍රධාන වශයෙන් සරල ධාරා සංචායනය සඳහා භාවිතා කෙරෙන ධාරිත්‍රක සිරස්ව වඩා සෘණ තහඩුව කවාකාර හැඩයට වඩාත් පහතින් සිටින සේ අඳිනු ලැබේ
උපකරණය ධ්‍රැවිත නම් සෘජු තහඩුව මඟින් උපාංගයේ ධන අග්‍රය දැක්වේ
සංඥා පැසිරීම 

(DRAM) ගතික සසම්භාවී ප්‍රවේශ මතකයන් ලෙස ද්වීමය ආකාරයෙන් හෝ ප්‍රතිසම නියැදි පෙරණ හා CCDs ලෙස ප්‍රතිසම ආකාරයෙන් හෝ තොරතුරු නිරූපණය කිරීමට ධාරිත්‍රකයක ගබඩා කළ ශක්තිය භාවිතා කළ හැක
ප්‍රතසම පරිපථවලදී සංයෝජක සහ වඩා සංකීර්ණ පෙරහන් වල ද සෘණ ප්‍රතිපෝෂණ පුඩු ස්ථායීකරණයේ දී ද සංරචක ලෙස ධාරිත්‍රක භාවිතා කළ හැක
සංඥා පැසිරීමේ පරිපථවල ද ධාරා සංඥා ඒකාබද්ධ කිරීමට ධාරිත්‍රක භාවිතා කරයි
සුසර කළ පරිපථ 

විශේෂිත, සංඛ්‍යාන කලාපවල තොරතුරු තේ‍රීම සඳහා සුසර කළ පරිපථවලදී ධාරිත්‍රක හා ප්‍රේරක එක්වර භාවිතා වේ
නිදසුනක් ලෙස ‍පොළ  සංඛ්‍යාතයට සුසර කිරීමට ගුවන් විදුලි ආදායකවල විචල්‍ය ධාරිත්‍රක යොදා ගනී
වෙනස් හැඩ කලාප තේරීම සඳහා ස්පීකරවල අකර්මණ්‍ය ප්‍රතිසම හරස්මාරු භාවිතා කරන අතර ප්‍රතිසම සමකාරකවල ධාරිත්‍රක භාවිතා කරයි
රේඩියෝ ආදායකය වැනි සුසර කළ පරිපථයක තෝරාගත් සංඛ්‍යාතය ශ්‍රේණිගත ප්‍රේරතාව (L) හා ධාරණාවෙහි (C) හි ශ්‍රිතයක් වේ
මෙහි LC පරිපථයක අනුනාදය ඇතිවන සංඛ්‍යාතයයි
වෙනත් යෙදීම්

සංවේදනය 

බොහෝමයක් ධාරිත්‍රක අචල භෞතික ව්‍යුහයක් පවත්වාගන්නා ආකාරයට නිර්මාණය කරනු ලැබේ
කෙසේ නමුත් විවිධ සාධක නිසා ධාරිත්‍රකවල ව්‍යුහය වෙනස් විය හැක
එවිට ඒ හේතුවෙන් ධාරිත්‍රකවල සිදුවන ධාරිතා වේ වෙනස් වීම් එම සාධක සංවේදනය සඳහා යොදා ගත හැක
පාර විද්‍යුත් ද්‍රව්‍ය වෙනස් කිරීම පාර විද්‍යුත් ද්‍රව්‍යයේ භෞතික හෝ විද්‍යුත් ගුණ වෙනස් කිරීමේ ආචරණ ඇතැම් විට ප්‍රයෝජනවත් වේ
මානයේ ‍ආර්ද්‍රතාව මැනීම සඳහා අනාවරිත සවිවර පාර විද්‍යුත් ද්‍රව්‍යය සහිත ධාරිත්‍රක භාවිතා කළ හැක
තහඩු අතර දුර වෙනස් කිරීම 

ගුවන් යානාවල ඉන්ධන මට්ටම නිරවද්‍ය ලෙස මැන ගැනීමට ධාරිත්‍රක භාවිතා කරයි
සුනම්‍ය තහඩුවක් සහිත ධාරිත්‍රක ආතතිය හෝ පීඩනය මැනීමට භාවිතා කළ හැක
ධාරිත්‍රක මයික්‍රොෆෝනවල සංවේදකය ලෙස ධාරිත්‍රක භාවිතා කරයි
මෙහි දී ධාරිත්‍රකයේ එක් තහඩුවක් අනෙක් අචල තහඩුවට සාපේක්ෂව වාත පීඩනය මඟින් චලනය වේ
ත්වරණ දෛශිකයේ විශාලත්වය හා දිශාව මැනීම සඳහා විපයක් තුළට මුද්‍රණය කළ MEMS ධාරිත්‍රක සමහර ත්වරණ මානවලදී භාවිතා වේ
තව ද මෙවැනි ධාරිත්‍රක ත්වරණයේ සිදුවන වෙනස් වීම් (ඇල වීම හෝ නිදහසේ වැටීම් සංවේදනයට වැනි) සංවේදනයට යොදා ගත හැකි අතර රථ වාහාන අනතුරක දී ආරක්ෂක වා මළු ක්‍රියාත්මක කරවීමට යොදාගත හැක
සමහර ඇඟිලි සලකුණු සංවේදන උපකරණවල ධාරිත්‍රක භාවිතා කෙරේ
භාවිතා කරන්නොගේ ඇඟිල්ල හා ස්පර්ශකය අතර සඵල ධාරණාව වෙනස් කිරීම මඟින් න’මින් සංගීත උපකරණයක් භාවිතා කරන්නටකුට තම ඇඟිල්ල භාවිතායෙන් එහි තාරතාවය වෙනස් කළ හැක
ධාරිත්‍රක තහඩුවල සඵල වර්ගඵලය වෙනස් කිරීම
ධාරිතාමය ස්පර්ශ ස්විච්ච
ස්පන්දිත ජවය හා අවි ආයුධ 
 

බොහෝ ස්පන්දිත ජව භාවිත සඳහා අති විශාල ධාරා ස්පන්ද සැපයීමට විශේෂයෙන් නිර්මාණය කළ අඩු ප්‍රේරිතාවක් ඇති ඉහල වෝල්ටීයතා ධාරිත්‍රක (ධාරිත්‍රක බැංකු / සමූහ) භාවිතා කෙරේ
මේවා විද්‍යුත් චුම්භක හැඩ කර මාක්ස් (Marx) ජනක , ස්පන්දිත ලේසර් (විශේෂයෙන් TEA ලේසර) ස්පන්දක නිර්මාපක ජාල, රේඩාර් උපකරණ, විලයන පර්යේෂණ සහ අංශු ත්වරික ආදියෙන් අන්තර්ගත වේ
න්‍යෂ්ටික ආයුධ හා වෙනත් විශේෂ ආයුධ සඳහා භාවිතා වන සේතු රැහැන් හෝ slapper සඳහා ශක්ති ප්‍රභවයක් ලෙස විශාල ධාරිත්‍රක බැංකු (සමූහන) භාවිතා කෙරේ
විද්‍යුත් චුම්භක කැවැසුම් විද්‍යුත් චුම්භක රේල් තුවක්කු  (railguns) සහ දඟර තුවක්කු (coilguns) සඳහා ජව ප්‍රභව ලෙස ධාරිත්‍රක බැංකු/ සමූහ භාවිතා කිරීම සඳහා පරීක්ෂණ ආරම්භ කර ඇත
org/wiki/Capacitor
සූර්යයා යනු ප්‍රධාන අනුක්‍රමණයේ තාරකාවකි
සමස්ත සූර්යග්‍රහ මණ්ඩලයේ ස්කන්ධයෙන් 99% පමණ සූර්යාට අයත් වේ
සූර්යා ආසන්න වශයෙන් ගෝලාකාර ව්‍යුහයකි
සූර්යා තරමක්  පැතලි ගෝලාකාරය , එනම් සූර්යාගේ ධ්‍රැවීය විෂ්කම්භය හා සමකාසන්න විෂ්කම්භය අතර 10km (6mi) පමණ වෙනසක් පවතී
සූර්ය සම අවස්ථාවේ නොව ප්ලාස්මා අවස්ථාවේ පවතින නිසා එය තම අක්ෂය වටා පරිභ්‍රමණය වන විට විවිධ ස්ථානවල එකිනෙකට වෙනස් චලිත වේග‍යන් දක්වයි. (එනම් සූර්යාගේ සමකයේ දී භ්‍රමණ වේගය එහි ධ්‍රැවයේ භ්‍රමණ වේගයට වඩා වැඩිය) සමකයේදී ආසන්න වශයෙන් සූර්යාගේ භ්‍රමණ කාලය දින 25ක් වන අතර ධ්‍රැව ප්‍රදේශවලදී එම දින 35ක් පමණ වේ
කෙසේ වෙතත් පෘථිවිය සූර්යා වටා සිදුවන භ්‍රමණය නිසා පෘථිවියේ උස්බිම් නිරන්තරයෙන් වෙනස්වීම නිසා පෘථිවියේ සිට පැහැදිලිව සූර්යාගේ සමකාසන්න භ්‍රමණ කාලය දින 28 ලෙස නිරීක්ෂණය කළ හැක
සූර්යාගේ මෙම භ්‍රමණය නිසා ඇතිවන කේන්ද්‍රාපසාරක බලපෑම නිසා එහි භ්‍රමණයේ සිදුවන වේගය අඩාල වීම සමකාසන්නයේ එහි පෘෂ්ඨික ගුරුත්වය නිසා එයට සිදුවන බලපෑම මෙන් මිලියන 18 ගුණයක් අඩුවෙනි
තවද අනෙකුත් ග්‍රහ වස්තූන් විසින් සූර්යා කෙරෙහි ඇති කරන ආකර්ශන බලපෑම එහි හැඩයට බලනොපායි
ඝන ග්‍රහ වස්තුවලට මෙන් සූර්යායාට නිශ්චිත මායිමක් නැත
සූර්යාගේ කේන්ද්‍රයේ සිට දුර වැඩිවෙත්ම එහි අඩංගු වායුවල ඝනත්වය ආසන්න වශයෙන් ඝාතීයව අඩුවීම සිදුවේ
නමුත් සූර්යයාට ඉතා පැහැදිලි අභ්‍යන්තර සැකිල්ලක් පවතී
සූර්යාගේ අරය එහි කේන්ද්‍රයේ සිට ප්‍රකාශ ගෝලයේ කෙළවරට මණිනු ලැබේ
ප්‍රකාශ ගෝලය යනු සූර්යාගේ බාහිරයෙන්ම පවතින සැලකිය යුතු තරම් ආලෝකය හෝ විකිරණ පිට කිරීමට ප්‍රමාණවත් තරම් උෂ්ණත්වයක් හෝ ඝනත්වයක් නොමැති වායු ස්ථරයකි