Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
එක්සත් ජාතීන්ගේ ආහාර හා කෘෂිකර්ම සංවිධානයේ ගණනය කිරීම්වලට අනුව බුරුමයේ මුළු වී නිෂ්පාදනයෙන් 65%ක ප්රඅමාණයක් චණ්ඩ මාරුතය නිසා බලපෑමට ලක්ව ඇත
මේ තත්වය හේතුවෙන් අනාගතයේ සහල් හිඟයක් ඇති වුව හොත් තත්වය ඉතා භයානක විය හැකි බව ඔවුන්ගේ මතයයි
මෙම තත්වය නිසා දැනට උද්ගතව ඇති ආපදා තත්වය තවදුරටත් වර්ධනය විය හැකි බව ඔවුන් ප්ර
කාශ කර තිබේ
කෙසේ නමුත් යම් හෙයකින් සරත් සෘතුවේ සහ ගිම්හානය අවසානයේ ලැබෙන අස්වනු හොඳ තත්වක පැවතුණහොත් ආපදා අවම කරගත හැකි වනු ඇත
org/wiki/Cyclone_Nargis#Private_relief
සෙයිලම ලෙස කටවහරේ හැඳින්වුනු පෘතුග්‍රීසි ලංකාව යනු ලංකා දිවයිනේ පෘතුග්‍රීසීන් විසින් අත්පත් කරගෙන තිබූ භූමි ප්‍රදේශයකි
ශ්‍රි ලංකා ඉතිහාසයේ 1505-1658 දක්වා පෘතුග්‍රීසීන් පාලනය කළ කාලයයි
පෘතුග්‍රීසීන් ලංකාවට පළමුවෙන්ම පැමිණ කෝට්ටේ රාජ්‍ය ද සමග ගිවිසුමක් ඇතිකර ගත්හ
පෘතුග්‍රීසීන් ලංකාව තුළ සංස්ථාපනය වන්නේ යටත් කර ගත් කෝට්ටේ රාජ්‍යය හා ඉන්පසු ආක්‍රමණය කොට යටත් කර ගත් අවට පිහිටි රාජ්‍යයනුත් එක්වීමෙනි
1565 දී පෘතුග්‍රීසි ලංකාවේ අගනගරය කෝට්ටේ සිට කොළඹට ගෙන එන ලදී
පෘතුග්‍රීසීන් හඳුන්වාදෙන ලද ක්‍රිස්තියානිය සිංහල ජනතාව සමග ඝට්ඨන ඇති වීමට හේතු විය
කලක් ගත වෙද්දී ලාංකිකයෝ තම නිදහස ලබා ගැනීම සඳහා ලන්දේසීන්ගෙන් උදව් බලාපොරොත්තු වූහ
ලන්දේසීන් මුලින්ම කන්ද උඩරට රාජ්‍ය සමග ගිවිසුමක් ඇති කර ගත්හ
1627 දී අයිබීරියන් ආර්ථිකය බිඳ වැටුණු පසු ලන්දේසීන් ආසියාවේ යටත් විජිත ආක්‍රමණය කරන බව පෙනී ගියේය
පසුව පෘතුග්‍රීසීන් පාලනය යටතේ තිබූ ලංකාවේ ප්‍රදේශයන් ලන්දේසීන්ට පවරා දෙනු ලැබුණි
එසේ වුවද පෘතුග්‍රීසීන්  පාලනය සමයේ සිට අද දක්වා පෘතුග්‍රීසි සංස්කෘතික ලක්ෂණ ශ්‍රි ලංකාවේ ඉතිරිව පවතී
පසුබිම 
මුහුණ දෙමින් සිටියේ ය
ලංකාව තිබුනේ චීනයේ ආරක්ෂාව යටතේය
පෘතුග්‍රීසීන් එන්නට පළමු ලංකාවේ සිංහල රජවරු කප්පම් ගෙවමින් සිටියහ
පෘතුග්‍රීසි ආක්‍රමරණයෙන් නිදහස් වීමට සහ ඔවුන් විසින් බලයෙන් අන්‍ය ආගම්වලට ජනතාව හරවා ගැනීම වැළැක්වීමේ අරමුණින් ශ්‍රී ලාංකිකයෝ ලන්දේසීන්ට (නෙදර්ලන්ත ජාතිකයින්) පැමිණීමට ඇරයුම් කළහ
රාජසිංහ රජු සමග 1638 දී උඩරට ගිවිසුම අත්සන් කිරීමෙන් ඔවුහු ජාතීන්ගේ නීතිය අනුගමනය කරමින් දෙපාර්ශවයේම පොදු සතුරා (පෘතුග්‍රීසින් ) සමග සටනකට අවතීර්ණ වූහ
මෙ පරිදි ලන්දේසීහු රටේ ආරක්ෂකයන් බවට පත් වූහ
ඉතා ඉක්මණින් දිවයිනේ ජනතාව ලන්දේසීන්ට කැමති වූහ
රාජසිංහ රජු ප්‍රංශය ලං කරගෙන ඔවුනට ත්‍රීකුණාමලය කොටුව පැවරුවේ ලන්දේසීන්ට එරෙහිව බලය තුලනය කිරීමටයි
ලන්දේසීහු ත්‍රීකුණාමලය ප්‍රංශවරුන්ගෙන් අල්ලා ගෙන දිවයිනේ සම්පූර්ණ මුහුදු බඩ ප්‍රදේශයේ පාලනය ඔවුන්ගේ අතට ගත්හ
ලන්දේසීන් සහ රාජසිංහ රජු එකිනෙකා රවටා පරාජය කිරීමේ සෙල්ලමක යෙදී සිටියහ
දෙපාර්ශවයම 1638 ගිවිසුම ක්‍රියාත්මක කළහ
ලන්දේසිහු දෙමළ පළාත් සියල්ලම පාලනය  කළ අතර බස්නාහිර පළාතේ කුරුඳු වතුවල වැඩ කිරීම සඳහා තන්ජෝර් වලින් දෙමළ වහලුන් ගෙන ආහ
ඔවුන්ගේ ඉන්දියාවේ අගනගරය වූයේ පුලිකට් නගරයයි
ඔවුන්ට අවශ්‍යය මිනිස් ශ්‍රමය සපයා ගන්නා ලද්දේ ඉන්දියානු ජනපද වලිනි
සෙනරත් රජු ඔහුගේ රාජධානිය කොටස් කර තමාගේම පුතා වූ රාජසිංහට කඳුකරයට ඉහළ පෙදෙස් ප්‍දේශීය පහක්ද (වර්තමාන නුවර දිස්ත්‍රික්කය) රජු යන නාමයද ප්‍රධානය කළේය
දෝනකතිරිනාගේ අනිත් පුතුන් වූ කුමාරසිංහ හා විජයපාල දෙදෙනා පිළිවෙලින් ඌව සහ මාතලේ පළාත් ලබා ගත්හ
රාජසිංහ විසින් සෙනරත් මිය යාමට පළමුව කුමාරසිංහට වස දී මරා දමනු ලැබුවේය
සෙනරත් රජු 1635 දී මිය ගියේය
බාලම කුමරු දෙවැනි රාජසිංහ (1635-1687) රජු බවට පත් විය
1634 ගිවිසුම ඉතා තදින් ක්‍රියාත්මක නොවුණි
නව රජය ඉතා ඉක්මණින් ලන්දේසීන් කැඳවූයේ කොට්ටියාර් නැතහොත් මඩකලපු කොටුවක් පවරා දෙන බව පොරොන්දු වෙමිනි
ඔවුන්ගේ නාවික වියදම් ගෙවන බවටද පොරොන්දු විය
ඒ වන විටත් ලංකාවේ කුරුඳු වෙළඳාම ගැන ඇස් ගසා ගෙන සිටි බතාවියාවේ නැගෙනහිර ඉන්දියා සමාගම් බලධාරීන් මෙම අවස්ථාව ප්‍රයෝජනයට ගෙන ගෝව නගරයෙ ආරක්ෂාව සඳහා යමින් සිටි අද්මිරාල් ඇඩම් වෙසටර්වොල්ඩ් හට ආපසු එන ගමනේදී ලංකාව බලා යන ලෙසට උපදෙස් දුන්නේය
මේ අතරවාරයේදීම තවත් දූත පිරිසක් රාජසිංහ රජු හමුවීමට පිටත් කළ අතර ඔවුහු 1637 දී රජු හමුවට පැමිණියහ
සාකච්ඡා කිපයකින් පසු ඔවුහු සිංහලයන් තිදෙනෙකු සමග ගෝවාවලට පිටින් සිටි වෙස්ටර්වොල්ඩ් හා සම්බන්ධ වීමට ගියහ
එහිදී පෘතුග්‍රීසීන් හා ලන්දේසි නාවික හමුදා අතර සිදුවූ සටන් ඇසින් දුටුවහ
පෘතුගීසීහු 1638 ජනවාරි 4 දින පරාජයට පත් වූහ
මෙහිදී අද්මිරාල් තැන විසින් ඔහුට පළමුව උප අණදෙන නිලධාරී කොස්ටර්ට කුඩා හමුදාවක්ද කැටුව යන ලෙස උපදෙස් දුන් අතර ඒ පිරිස අප්‍රේල් 3 දින ත්‍රිකුණාමලයට ගොඩ බැස්සේය
පෘතුග්‍රීසින් ලංකාවට පැමිණිම 
1505 හෝ 1506 දී සිදු වූ ලංකාවේ ප්‍රථම පෘතුග්‍රීසි පැමිණීම කෙරුණේ ලොරොන්සෝද අල්මේදා විසින් හදිසියේ මුහුණ පෑ කුණාටුවේ ප්‍රථිඵලයක් ලෙස ඔහු ලංකාවේ ගාල්ලට ආසන්න වෙරළට ගසා ගෙන ඒමෙණි
1505 හෝ 1506 වසරේ අන්තිම මාස කිහිපය තුළ ලොරෙන්සෝගේ නැව් හමුදාව කොළඹට පිටතින් නැංගුරම් ලන ලදී
මෙම ප්‍රථම ගොඩබැසීම සිහිවීම පිණිස ගොඩනැගූ ස්මාරකය කොළඹ බොක්කේ සිට බැලූ විට දක්නට ඇත
පෘතුග්‍රීසීන් එය පාද්රෝ (Padrao) යනුවෙන් නම් කළහ
පෘතුග්‍රීසීන් රාජ්‍ය ලාංඡනයට ඉහළින් කුරුසිය සහිත මෙම සිහිවටනය 1920 දී තරම් කාලයේදී දක්නට ලැබුණේ 1501 දාතම සමගයි
එවැනි දාතමක් සඳහන් වන්නේ කුමන හේතුවක් නිසා දැයි පැහැදිලි කළ නොහැක
ඔව්හු කෝට්ටේ නැවතී හිඳිමින් රජු සමග ගිවිසුමක් සම්පූර්ණ කරන ලදී
දිවයින රාජධානි හතරකට බෙදා තිබුණේය
ඒ කෝට්ටේ, සීතාවක, මහනුවර සහ උතුරේ යාපනය වශයෙනි
මෙයින් වැදගත් ස්ථානයක් ඉසිළුවේ කෝට්ටේය
1518 දී විසුරේ තැන්පත්, ලෝපෝ සොආරේස් ද අල්බර්ගේරියා විශාල නැව් හමුදාවක් සමග කොළඹට ගොඩබැස්සේය
මෙහිදී ඔවුහු කුඩා බල කොටුවක් තැනීම ආරම්භ කළහ
එය නම් කර තිබුණේ නොසා සෙඤෝරා දා වර්තුදේ නොහොත් සැන්ටා බාබරා වශයෙනි
මෙම පළමු බල කොටුව ත්‍රිකෝණාකාර විය
මධ්‍යයේ කුළුණකින් යුක්ත විය
සිංහලයෝ වහාම කොටුව වැටලුහ
1524 දී පමණ පෘතුග්‍රීසීහු එය කඩා දැමූහ
ඔවුහු කෝට්ටේ රජුගේ ආරක්ෂාව යටතේ ඔවුන්ගේ නියෝජිතයෙකු දිවයිනේ නැවැත්වූහ
කොළඹ අතහැර දැමීම පෘතුග්‍රීසීන්ට සිදුවූ අත්වැරදීමක් බව පැහැදිලි විය
මුස්ලිම්වරු වහාම කළේ කෝට්ටේ රාජධානි‍යේ ඔවුන්ගේ ආධිපත්‍යය පැතිරවීමටත් කුරුඳු වෙළඳාමේ අයිතිය නැවත ඔවුනට ලබා ගැනීමටත් උත්සාහ කිරීමයි
කෙසේ වෙතත් ඒ වන විට ලංකාවේ රැඳී සිටි පෘතුග්‍රීසීන් ස්වල්ප දෙනෙක් විසින් ඔවුන්ගේ උත්සාහය ව්‍යර්ථ කරන ලදී
මාපිල්ලාවරු (මලබාර් මුස්ලිම් ජනතාව) 1539 දක්වා කෝට්ටේ සහ සීතාවක රාජධානි තුළ අර්බුදයන් ‍දියුණුකළ අතර පෘතුග්‍රීසීන් ලංකාවේ සිටීම සම්බන්ධයෙන් විරුද්ධ වූහ
1538 දී මාර්ටිම් අෆොන්සෝ ද සොයිසා 'වෙ‍ඩෙලෙයි' දී ද 1539 දී මිගෙල් ෆෙරෙයිරා මීගමුවේදී ද මාපිල්ලාවරු අවසාන වශයෙන් පරාජය කළහ
මෙම වර්ෂවලදීම කෝට්ටේ රජු විසින් දිරිමත් කරන ලදුව මිෂනාරිවරු ලංකාවාසී ජනතාව ක්‍රිස්තියානි ආගමට හරවා ගැනීමේ කටයුතු ආරම්භ කළහ
ගිනිකොණ පෙදෙ‍සේ ධීවර ගම්මානවල පල්ලි ගොඩනැගුණි
1544 දී යාපනයේ රජු මන්නාරම් දිවයිනේදී ක්‍රිස්තියානි ලබ්ධිකයින් 600 ක් සමූල ඝාතනය කළේය
එසේ වුවත් 1582 වන විට යාපනයේ රජු පෘතුග්‍රීසීන්ට යටත් වී කප්පම් ගෙවුවේය
1550 ඔක්තෝබරයේ අෆොන්සෝද නොරොඤ්ඤා විසුරේ තැන පෘතුග්‍රීසි හමුදා භටයන් 500 දෙනෙකු කැටුව ලංකාවට පැමිණියේය
ඔහු කෝට්ටේ යටත් කරගෙන සීතාවක රාජ්‍යය කොල්ල කෑවේය
එහෙත් ඒ විසුරේට මුළු ලංකාවම පෘතුග්‍රීසි ආධිපත්‍ය පැතිරවීමට තිබුණු හොඳ අවස්ථාවක් අහිමි කර ගත්තේය
1554 නොවැම්බරයේදී ඩුආර්තේ ද ඒසා තවත් සොල්දාදුවන් 500 ක් දෙනා සමග කොළඹ නව බලකොටුවක් තැනුවේය
1556 වන විට ධීවර ජනාවාසවල 70000 ක් ජනතාව ක්‍රිස්තියානි ආගමට හරවා ගන්නා ලදී
කෝට්ටේ රජු වූ ධර්මපාල, දොම් ජුවඕ පෙරෙයිරා බණ්ඩාර නමින්ද බිසව දෝන කතරිනා නමින්ද නැවත බෞතීස්ම කරණු ලැබ ක්‍රිස්තියානි ආගමට හරවා ගනු ලැබූහ
රජු අනුව යමින් ප්‍රභුවරු කිහිපදෙනෙක්ද දොම් යන ගෞරවාර්ථ පෘතුග්‍රීසි පදය තමන්ගේ නම්වලට එක් කර ගත්හ
එමෙන්ම පෘතුග්‍රීසි සිරිත් විරිත් සහ ඔවුන්ගේ භාෂාව භාවිතා කරන්නට පටන් ගත්හ
මෙවැනි ක්‍රියා හේතුවෙන් සිංහල පොදු ජනතාව රජු සහ රජුගේ පිරිවර කෙරෙහි කළ කිරුණහ
පෘතුගීසි පාලනයේ පිරිහීම 

පෘතුගාල ස්පාංඤ්ඤ රාජකීය නිවාස මගින් පාලනය කිරිමෙන් පසුව (1580 සිට 1640 දක්වා) යටත් විජිත ජනයාට ජීවිතය ගතකිරීම අපහසු විය
රජතුමා වෙත වැසියන් රැක බලාගැනීමට සුදුසු පහසුකම් නොතිබු නිසා ශ්‍රී ලංකාවේ බෝහෝ ප්‍රදේශ අපරාජිත තත්ත්වයට පත්විය
දේශපාලනමය හා සමාජමය ව්‍යාකූලත්වය ජිවිතයේ මග වු අතර, රටේ සියල්ලම පැහැර ගෙන පැහැර ගත් දෙය පෘතුගාලයට නැව් ගත කරන ලදී
මෙම කාලයේ දී මිනිසුන් පෘතුග්‍රීසි පාලනයට වෛර කළ අතර, ලන්දේසින්ගේ මැදිහත්වීම අප්‍රසන්න පෘතුග්‍රීසි පාලකයගේ නිදහස් වීම සඳහා හැකි එකම මාර්ගය ලෙස සලකන ලදී
ලන්දේසින් විසින් මහනුවර රජ සමග 1639 දී මහනුවර ගිවිසුමට අත්සන් තබන ලදී
එමගින් පෘතුගිසින් ට විරුද්ධව කරන යුද්ධය වෙනුවෙන් ගෙවනු ලබන චේතනය සහ අනිකුත් වියදම් මහනුවර රජතුමා විසින් ගෙවිය යුතු බවට සඳහන් විය
රජතුමා සතුව ප්‍රමාණවත් මුදල් හෝ කුළු බඩු වියදම් සඳහා ගෙවීමට නොහැකි වු විට ගෙවිය යුතු මුදලට වන්දිය ලෙස ඔවුන් අයකරගත් වරායන් සහ ඉඩම් ලබා ගන්නා ලදී
පෘතුගීසි පාලනයෙන් ශ්‍රීලංකාවට උරුම වූ දේ 

පෘතුගීසින් විසින් මහනුවර රජු සමග සටන් වැදීමට කැනේරියා දුපත් වල සොල්දාදුවන් ගෙන්වන ලදි
එවුන් පහතරට සිංහල ජනතාව සමඟ පදිංචි වු අතර මිශ්‍රව විසීය
කම්කරුවන් කේරල ප්‍රදේශයෙන් ගෙන්වා ගත් අතර ඔවුන් කුරුදු වතුවල කුරුදු තලන්නන් බවට පත් විය
පෙරේරා, ආබනි, ප්‍රනාන්දු , රොද්‍රගු සහ සිල්වා වැනි පෘතුගිසි නම් සිංහල සංස්කෘති‍යේ කොටසක් බවට පත්විය
අළුත් තාලයක වු සමාගම කුලයේ ඇතිවිය
පෘතුග්‍රීසීන් ලාංකීකයන් සඳහා සිංහල රජවරු හෝ ‍ලන්දේසි පාලනයන්ට වැඩි පහසුකම් සපයන ලදී
පෘතුග්‍රීසි සංස්කෘතිය ලාංකික සංස්කෘතියේ ස්ථිර කොටසක් වු ශ්‍රී ලංකාවේ හා ඉන්දියාවේ මුහුදු බඩ පළාත් වල ජනයා සහ ‍කතෝලිකයින් බවට පත් වුනි
මිනිසුන්ගේ ආහාර සහ ඇදුම් පෘතුග්‍රීසින් විලාසිතවන්ට හැඩ ගැසුණි
දැනට ශ්‍රී ලංකාවේ සිටින පෘතුග්‍රීසින් ගෙන් පැවත ගෙන එන ජනයා කලින් වරයන් තිබු ප්‍රදේශවල ජීවත් වු ඔවුන්ගේ භාෂාවන් පවත්වාගෙන යනු ලබයි
කොළඹ අග නගරය 

1565 ජුලි මසදී එතෙක් කෝට්ටේ තිබුණු අගනගරය හා උසාවි කොළඹට ගෙනා යුතු යැයි තීරණය කළහ
සිංහල ආරක්ෂක හමුදා තුනක් වත්තල, නාහලගම, හා මාපනේ සිටිමෙන් කොළඹ සිටි පෘතුගිසින් කොටුවුනි
එහෙත් ඔවුන්ට පහර දීමක් කළේ 1574 දීය
ඔවුහු මීගමුව, කලුතර හා බේරුවල කොල්ල කෑහ
නාගලගම හා මාපානේ තිබු සිංහල ආරක්ෂක බලකායන් පලවා හරින ලදී
වැලිගම හා හලාවත දිස්ත්‍රික්කය විනාශ කරන ලදී
1581 අගොස්තු මාසයේදී කන්ද උඩරට හා සීතාවක රජු වු 1 වැනි රාජසිංහ රජු කොළඹ වැටලීම ආරම්භ කළේය
පෘතුගිසීන් නගරය අට්ටාල 12 කින් යුතු ආරක්ෂිත වශයෙන් ශක්තිමත් නගරයක් විය
සිංහලයන් කීප වරක් පහර දුන් නමුත් සෑම අවස්ථාවකදීම නගරය අත්පත් කර ගැනීමට අසමත් වූහ
1588දී ඔවුහු වටලෑමේ අදහස අත්හැරියහ
17 වැනි සියවසේ අවසානය දක්වාම පෘතුගිසීහු වෙරළ බඩ බලකොටුව වු කොළඹට, ගාල්ල, කලුතර සහ මීගමුව ආදියෙහි බලය අත්කර ගෙන සිටියහ
1591 දී ආන්ද්‍රේ ෆුර්කාඩෝ ද මෙන්දොන්යා යාපනය ආක්‍රමණය කොට නල්ලුර් වල නව රජ කෙනෙක් පත් කලහ
1592 දී පෘතුගිසීන් සුළු කාලයකට කන්ද උඩරට අල්ලා ගත් නමුදු සති කිහිපයකින් ඔවුන් ආපසු පලවා හරින ලදී
පෘතුගිසීන් කොට්ටේ සහ සීතාවක බලයේ සිටි නමුදු කන්ද උඩරට අල්ලා ගැනීමට කීප විටකදී කරන ලද උත්සාහයක් ව්‍යර්ථ විය
1597 දී පෘතුගිසීන් ගාල්ල ශක්තිමත් කිරීම ආරම්භ කළහ
1597 මැයි 27 දොන් ජුවන් ධර්මපාල රජු රාජ්‍යයට උරුමක් කාරයෙකු නොමැතිවම කොළඹ දී මිය ගියේය
ඔහුගේ අන්තිම කැමැත්ත අනුව ඔහුගේ රාජධානිය පෘතුගාලයේ රජුට පරිත්‍යාග කර තිබුණි
ඒ අනුව පෘතුගාලයේ 1 වැනි පිලිප් රජු බවට ප්‍රකාශයට පත්වුණි
මෙසේ කොට්ටේ රාජධානිය සම්පුර්ණයෙන්ම පෘතුගිසි පාලනයට යටත්විය
එහෙත් කන්ද උඩරට රාජධානිය පමණක් පෘතුගිසින්ට යටත් නෙවී පැවතුනි
පෘතුගිසින් යටත් විජිත පාලනයෙන් පළමු හානිය සිදු වුයේ ස්වදේශිය ආගම් වලටයි
විහාර , කොවිල්, පන්සල් විනාශ කරනු ලැබින
ගාල්ලේ සහ ත්‍රිකුණාමලයේ ප්‍රධාන ශිව කෝවිල් බිමට සමතලා කොට ඒවායේ සුන්බුන් එම ප්‍ර‍ෙද්ශයේම ඉදිකළ පෘතුගිසි බලකොටු ගොඩනැංවීමට යොදා ගන්නා ලදී
කොට්ටේ රාජධානිය තුල නොමැරී ඉතිරි වුයේ භික්ෂුන් වහන්සේල‍ා සිව් නමක් පමණි
වෙරළ බඩ තිරුවේ වෙළද ආධිපත්‍ය ලබාසිටි මුස්ලිම් වරුන් මිත්‍යා දෘෂ්ටිකයින් ලෙස සලකා හිරිහැර කළ අතර ඔවුන්ගේ පල්ලි විනාශ කරනු ලැබීය
මේවායේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස බොහෝ ජනතාව කන්ද උඩරට හා මධ්‍ය කදුකරයට පලා ගියහ
මාටින් ලුනර් නව ප්‍රො‍තෙස්තන්ත ව්‍යාපාරයක් ඇරඹීමත් සමග යුරෝපයේ ආගමික යුද්ධ පැන නැගෙද්දී ලාංකිකයෝ ද අසල්වැසි පාලකයන්ගේ උදවු ඇතිව තම රට නිදහස් කර ගැනීමට කටයුතු කරමින් සිටියහ
ලන්දේසිහුද ඔවුන්ගේ හමුදා සහායද ඇතිව ඉදිරියට එමින් දිගුකලක් පැවතුණු සටනක් ආරම්භ කලේ (එක් විදේශ ආධි පත්‍යක් තවත් විදේශ බලාධිකාරයකට) දිවයින මුදා ගැනිම සදහාය
ලන්දේසිහු ජාවා දිවයිනේ බතාමියා නගරයෙන් පැමිණි විගස මඩකලපුවට ගොඩ බැස ඔවුන්ගේ පාලනය ප්‍රදේශයේ පුළුල් කළේය
ඔවුහු උඩරට රජු සමග ලංකාවේ අනාගතය සම්බන්දයෙන් ගිවිසුමක් ඇති කර ගත්හ
“වඩා ‍ෙහාද නිදහස් මත දාරීන්” යැයි සිතනා මහජනතාව ඔවුන්ට සහයෝගය පළකලහ
ලංකා ඉතිහාසය-බුද්ධාගම අදහන්නන්ට හිරිහැර කිරීම 
1505 දී පෘතුග්‍රීසි යටත් විජිතවාදීන් ලංකාවට පැමිණීමෙන් පසු බෞද්ධාගමික කටයුතු ක්‍රම ක්‍රමයෙන් පිරිහීමට ලක් විය
තවදුරටත් කියතොත් පැවති පාලනයට මුහුණ දීමට සිදුවුණු අර්බුද, පෘතුග්‍රීසි මිෂනාරිවරුන්ගේ ක්‍රියාකාරකම් සහ වෙනත් ආපදා සහිත තත්වයන් හේතු කොටගෙන සැදැහැවත් භික්ෂූන් වහන්සේලා දන්ත ධාතූන් වහන්සේ ආරක්ෂිත ස්ථානයකට රහසේ ගෙන ගියහ
එපරිදි දන්ත ධාතුව ඊළඟ රාජධානිය වූ මායා දුන්නේ රජ කළ සීතාවකට ගෙන යනු ලැබිණි
දාඨාධාතුවංශයට අනුව රත්නපුරයට දන්තධාතුව ගෙන ඒමට පළමුව ඈත දකුණේ මුල්ගිරිගල විහාරයට ද ඉන් පසු කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ රිදී විහාරයට ද ගෙන යනු ලැබීය
අන්තිමට රත්නපුර දෙල්ගමුව විහාරයටත් එතැනින් විමලධර්ම සූරිය රජු විසින් (1592-1603) දැනට තැන්පත් කර තිබෙන මහනුවර දළදා මාළිගයටත් ගෙන එන ලදී
යාපනය රාජධානිය ඈඳා ගැනීම 

කොළඹ සිටි පෘතුග්‍රීසි නිලධාරීන්ගේ අවධානයට යාපනය රාජධානිය යොමු වූයේ එය රෝමාණු කතෝලික මිෂනාරි ක්‍රියාකාරකම්වලට බාධා පැමිණෙන පරිදි මැදිහත් වීම හේතුවෙනි
මිෂනාරිවරුන්ගේ කාර්යය වී තිබුණේ පෘතුග්‍රීසි වුවමනාවන් වෙනුවෙන් පෙනී සිටීමයි
එමෙන්ම යාපනය රාජධානිය කෝට්ටේ රාජධානියේ පෘතුග්‍රීසි විරෝධී පාර්ශවය වූ සීතාවක රාජධානියේ උප රජවරුන්ට සහයෝගය දැක්වීම තවත් හේතුවක් විය
කන්ද උඩරට රාජධානිය දකුණු ඉන්දියාවෙන් යුද්ධ ආධාර ලබා ගැනීමේදී හුවමාරු මධ්‍යස්ථානයක් ලෙසද යාපනය රාජධානිය ක්‍රියා කළේය
තවත් කාරණයක් නම් යුද්ධ කටයුතුවලදී උපක්‍රමික වශයෙන් වැදගත් ස්ථානයක් උසුලන යාපනය ලන්දේසින්ට රට තුළට පැමිණීමේදී ආරක්ෂාව සලසන ස්ථානයක් වේ යයි පෘතුග්‍රීසීහු කල්පනා කිරීමයි
පෘතුග්‍රීසීන් සමග සියලු සම්බන්ධකම් නතර කළ රජෙකු වූයේ සංකිලි රජුය
(1519-1561)
එපමණක් නොව ඔහු ලාභදායී ව්‍යාපාරයක් වූ මුතු කිමිදීමේ කටයුතු යාපනය රජවරුන්ගෙන් අත්පත් කරගැනීම සඳහා ඉන්දියාවෙන් ගෙන ආ පරවා කතෝලිකයින් 600-900 ක් පමණ දෙනා මන්නාරම් දූපතේදී ඝාතනය කළේය
පළමු චාරිකාව 1560 දොම් කොන්ස්තන්තිනෝ ද බ්‍රැගන්සා යටතේ ක්‍රියාත්මක කළ නමුදු එය අසාර්ථක විය
එහෙත් මන්නාරම් දූපත උදුරා ගැනීමට එය සමත් විය
එහෙත් 1582 වන විට රජු වාර්ෂිකව ඇතුන් 10 ක් හෝ ඒ වෙනුවට මුදල් හෝ කප්පම් වශයෙන් ගෙවමින් සිටියේය
1590 දී අන්ද්‍රෙ ෆර්තාදෝ ද මෙන්ඩොසා යටතේ මෙහෙයවුණු ආක්‍රමණයේදී පුවිරාස පණ්ඩාරම් (1561-65, 1582-91) මරණයට පත් කොට ඔවුන්ගේ අනුග්‍රාහයෙකුවූ එදිරිමාන්නසිංගම් නැමැත්තකු රජකමේ පිහිටුවන ලදී
ඒ කතෝලික මිෂනාරී ක්‍රියාකාරකම්වලට ඉඩදීමත්, ඇතුන් අපනයනය කිරීමේ ඒකාධිකාරිය පෘතුග්‍රීසීන්ට පැවරීමත් යනාදී කොන්දේසිවලට යටත් වීමෙණි
එහෙත් එදිරිමාන්නසිංගම් (1591-1617) එම කොන්දේසි කඩ කළේය
ඒ හැරුණු විට ඔහු නැවත පිහිටවූ කන්ද උඩරට රාජ්‍යයේ විමලධර්මසූරිය (1593-1604) සහ සෙනරත් (1604-1635) රජවරුන්ට පෘතුග්‍රීසීන් සමග සටන් කිරීම සඳහා දකුණු ඉන්දියාවෙන් ලැබෙන උදව් වලදී ආරක්ෂාව සැපයීමේ කටයුතුද කළේය
එමෙන්ම පෘතුග්‍රීසීන් කුපිත කරවීමකින් තොරව තම රාජ්‍යයේ ස්වාධීනත්වයද රැක ගත්තේය
1617 දී පරරාජසේකරම්ගේ මරණය හා සමගම දෙවැනි සංකිලි නම් වූ රජකම උරුම නැති පුද්ගලයෙකු, රජකමට උරුමය තිබූ තැනැත්තා මරා දැමීමෙන් පසුව සිහසුනට පත් විය
දෙවැනි සංකිලිට පෘතුග්‍රීසීන් සමග ඇති කර ගත් ගිවිසුම පවත්වා ගෙන යාමට නොහැකි විය
ඔහු යුදමය ආධාර එවන ලෙස තන්ජවුර්නායක්ගෙන් ඉල්ලා සිටියේය
ඔහු මලබාර්හි මුහුදු කොල්ලකරුවන්ට නෙදුන්තිව්හි ප්‍රධාන කඳවුර පාවිච්චි කිරීමට අවසර දුන්නේය
එම කඳවුර පෝක් සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා පෘතුග්‍රීසීන්ගේ නැව් ගමනාගමනයට තර්ජනයක් වූ මුරපලක් විය
1619 ජුනි වන විට සංකිලිට එරෙහිව දියත් වූ යුද චාරිකාවන් දෙකකින් එකක් වූ මුහුදු චාරිකාව මලබාර්වරුන් විසින් ව්‍යර්ත කල අතර පිලිප්පෙද ඔලිවේරා යටතේ ගොඩබිමින් ගිය 5000 ක පමණ පිරිස දෙවැනි සංකිලි පරාජය කළේය
සංකිලි අල්ලා ගෙන ගෝවට ගෙන ගොස් එල්ලා මරනු ලැබීය
ඉතිරිවූ අනිකුත් රාජකීය පවුලේ සාමාජිකයන් සියල්ල ගෝවට රැගෙන ගොස් ඔවුනට පැවිදි වන ලෙස බල කරන ලදී
බොහෝ දෙනෙක් ඊට එකඟ වූහ
මෙසේ කරන ලද්දේ යාපනය රාජ්‍යයට උරුම කියන්නන් වැළැක්වීමේ අදහසිනි
පෘතුග්‍රීසි පාලනයට එරෙහිව කැරළි තුනක් ඇති විය
1658 දී ලන්දේසීන් යාපනයේ කොටුව අල්ලා ගන්නා තෙක් ගතවූ අවුරුදු 40 ක පමණ කාලය තුළ පෘතුග්‍රීසීහු එවකට දැන සිටි කෝවිල්ද ඒ වන තෙක් රාජධානියේ තිබුණු ශාස්ත්‍රීය ලේඛන එකතු කර තිබු නල්ලූර්හි සරස්වතී මහල් නම් පුස්තකාලයද විනාශ කළහ
අධික බදු බර උසුලාගත නොහැකි වුණු ජනතාවගෙන් කොටසක් ඉන්දියාවේ රාමනාදපුරම් වෙතටද තවත් කොටසක් දකුණේ වන්නි දිස්ත්‍රික්කයටද පලා ගියහ
ජනගහනය අඩු විය
විදේශ වෙළඳාම දහයෙන් එකක් දක්වා අඩු විය
අලි ඇතුන් අපනයනය කර ඒ වෙනුවට ඉන්දියාවේ නොයෙකුත් රාජ්‍යයන්ගෙන් වෙඩිලුණු ලබා ගෙන ඒවා ලිස්බන් වෙත යවන ලදී
මෙහිදී යාපනය රාජ්‍යයට ආනයන ද්‍රව්‍ය සඳහා ගෙවීම් කිරීමට නොහැකි වීමෙන් එම කටයුතු නවතා දමන ලදී
ෆර්නාඩ් ද ක්වේරෝස් නැමති ප්‍රධාන පෘතුග්‍රීසි ඉතිහාස ලේඛකයා "යාපනයේ ජනතාව පෘතුග්‍රීසි යටත් විජිත යුගයේදී අනන්ත දුක්ඛිත තත්වයට පත් වී සිටියහ
" යනුවෙන් ලියා තිබුණේය
උඩරට යුද මෙහෙයුම සහ බදුල්ලේ දී පරාජය වීම 
1598 දී පාතුග්‍රීසීහු ඇත්ගාලතොට අල්ලා ගත්හ
එය මහඔයෙහි එතෙර මෙතෙර වීම පාලනය කළ ස්ථානයයි
1599 දී මැණික් කඩවර ශක්තිමත් බලකොටුවක් ගොඩ නංවන ලදී
මෙම ස්ථානය උඩරට රාජ්‍යයේ මායිමේ පිහිටියේය
1602 මැයි 31 වෙනි දින පළමු ලන්දේසි කණ්ඩායම ලංකාවට පැමිණියහ
ඔව්හු මඩකලපුවේ නැංගුරම් ලෑහ
මඩකලපුව පෘතුග්‍රීසීන්ට කෙදිනකවත් අයිති කරගත නොහැකි වූ වරායකි
ලන්දේසීහු ලංකාවේ අධිරාජයා සහ මහනුවර රජු වූ 1 වැනි විමලධර්මසූරිය සමග පෘතුග්‍රීසීන්ට එරෙහිව මිත්‍ර සබඳතා ගොඩ නගා ගත්හ
1603 ජනවාරියේදී දොන් ජොරනිමෝ ද අසවේදු ගනේතැන්න කොටුව සහ අත්හැර දමන ලද බලන කොටුව ද අල්ලා ගත්තේය
බලන, මහනුවර රාජධානියේ ඉතා වැදගත් ස්ථානයකි
කීප දිනකට පසු ඔවුනට පසු බැසීමට කරුණු සිදු විය
ඔවුනට මැණික් කඩවර ද අහිමි විය
1611 දී අසවේදු, පෘතුග්‍රීසි භටයින් 700 ක්ද, ලස්කිරිඤ්ඤ භටයින් විශාල සංඛ්‍යාවක් ද, රැගෙන නුවර බලා ගමන් කළේය
ඒ යන ගමනේදී බලන කොටුවද අත්පත් කර ගෙන භට හමුදාවක් ද එහි නතර කළේය
ඔහු මහනුවර නගරය අල්ලා ගෙන එය ගිනි බත් කළේය
මහනුවර සෙනරත් රජු රට අභ්‍යන්තරයට පලා ගියේය
යටත් නොවුණු නමුදු මහනුවර රාජ්‍යය තාවකාලිකව අරාජික විය
1624 දී පෘතුග්‍රීසීහු ත්‍රිකුණාමලය අල්ලා ගෙන එය ශක්තිමත් කළහ
1628 දී දොන් කොන්ස්තන්තිනෝද සා මැණික් කඩවර ශක්තිමත් කර රට හරහා ගොස් මඩකලපුව අල්ලා ගෙන එයද ශක්තිමත් කළේය
ඔහු කොළඹ දක්වා ආපසු ගමන් කිරීමේදී මහනුවරට ද කඩා වැදුණේය
1629 දී ඌව (දැනට බදුල්ල) විනාශ කරන ලදී
1630 දී දොම් කොන්ස්තන්තීනු ද සා, විසුරේ ගේ බල කිරීම මත සෙනරත් රජුට එරෙහිව ඔහුගේ අගනුවර ආක්‍රමණය කිරීම සඳහා යාමට තීරණය කළේය
1630 අගෝස්තු 9 දින පෘතුග්‍රීසි සොල්දාදුවන් 400 ක්ද, විවාහක 200 ක්ද, 4400 ක් වූ ලස්කිරිඤ්ඤ භටයින්ද සබරගමුවේ සිට (රත්නපුර අසල) ඌවට කැලෑ මැදින් ගමන් ආරම්භ කළහ
1630 අගෝස්තු 18 වෙනි දින පෘතුග්‍රීසීහු බදුල්ලට ඇතුළු වූහ
ඔවුන් එන විට නගරය පාළු වී තිබුණි
ඔව්හු දින දෙකක් නගරය කොල්ල කෑහ
ගිණි තැබූහ
1630 අගෝස්තු 21 වෙනි දින පෘතුග්‍රීසීහු කොළඹ බලා ආපසු ගමන් ආරම්භ කළ නමුත් වැල්ලවායේදී සිංහල හමුදා ප්‍රහාරයකට ලක් වූහ
බොහෝ ලස්කිරිඤ්ඤ භටයෝ පෘතුග්‍රීසීන් පාවා දුන්හ
පක්ෂපාතීව සිටියේ 500 ක් පමණි
අනෙකුත් අය සතුරාට එක් වූහ
උඩරට රජුට මෙය විශාල ජයග්‍රහණයක් විය
මෙම පෘතුග්‍රීසි ආක්‍රමණයේදී දිවි ගැලවුණේ 130 දෙනෙකුගේ පමණී
ඔව්හු යටත් වූහ
කපිතාන් ජොරනිමෝ ද අසවේදු අල්ලා ගනු ලැබ ඔහුගේ හිස ගසා දමනු ලැබීය
ඔහුගේ හිස (පසුව දෙවැනි රාජසිංහ නමින් රජ වූ ) මහාස්ථාන කුමරු විසින් රැගෙන ගොස් සෙනරත් රජුට පෙන්වා සිටියේය
මෙම පරාජය පෘතුග්‍රීසි ලංකාව අනතුරුදායක තත්වයකට පත් කළේය
මෙම ජයග්‍රහණයෙන් පසු සබරගමුව බලකොටුව අල්ලා ගෙන කොළඹ නගරය වට කළේය
එහෙත් මාස තුනක් වටලා සිටීමෙන් පසුව නැවත ඔවුනට පසු බැසීමට සලස්වන ලදී
ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය
පෘතුගීසි ලංකාව
ඉන්කා විකාශනය 
ඉන්කාවරු ක්‍රි
ව. 12 වන සියවසේ දී කස්(z)කො (Cuzco) ප්‍රදේශය පුරා, කිල්කේ( Killke) සංස්කෘතික ගෝත්‍රයක් ලෙස ආරම්භ විණි
මැන්කො කැප්ක්හි නායකයා යටතේ ඔවුන්  කස්(z)කෝහි (Quechua Qosqo) කුඩා නගරයක් ආරම්භ කර එය සිතියමේ රතු පැහැයෙන් දක්වන ලදි
ව. 1438 දී  පැචාකුටි (Pachacuti)  නමින් හැදින්වූ සපා ඉන්කා (Sapa Inca) නායකයා යටතේ (ඔහුගේ නමේ අර්ථය - භූමි ආරක්ෂකයා), ඔවුන් දකුණු පේරු ප්‍රදේශයට සංක්‍රමණය  විය
ඉන්පසු ඔහු විසින් නැවතත් කස්(z)කො ප්‍රධාන නගරයක් සහ අධිරාජ්‍යයේ අගනුවර ලෙසට ගොඩනඟන ලදි
Cuzco බල කොටුවේ අධිරාජ්‍යයා ලෙස පැචාකුටි කටයුතු කළබව පුරාවිද්‍යාඥයින් විසින් සොයා ගන්නා ලදී
තහුන්ටින්සුයා (Thahuantinsuya) ප්‍රදේශය, ප්‍රාදේශිය නායකයන් හතර දෙනෙකුගේ නායකත්වයෙන් මධ්‍යම රජය යටතේ පාලනය වුණි
ප්‍රාදේශිය නායකයන් හතර දෙනා  චින්චාසුයු (Chinchasuyu) (NW), ඇන්ටිසුයු (Antisuyu) (NE), කොන්ටිසුයු (Contisuya) (SW) සහ කොල්ලසුයු
(Collasuyu) (SE)  නම් විය
පැචාකුටි (Pachacuti) නගර වැසියන්  පික්ච් හා කෑම්ප්ඩේවිඩ් නම් ගෘහ නිවාස හා කූඩාරම් ඉදිකළහ

පැවාකු‍ටි විසින් තම පාලන ප්‍රදේශය හා ඒ අවට භූමි භාගයන්හි දේශපාලන, යුධමය වටිනාකමින් යුතු තොරතුරු දැනගැනීමට, ඔත්තුකරුවන් යොදවනු ලැබීය
තවද ඔහු විසින් අවට රාජධානීන්හි ප්‍රධානීන් වෙත පණිවිඩ යවමින්, නව රාජධානියට සහයෝගය දැක්වීමෙන්  ඔවුන්ට පිරිනැමෙන තනතුරු හා වරප්‍රසාද පිළිබදව සැළකර සිටියේය
තවද ඔහු එම රාජධානින් වෙත තම දියණියන්  සරණ පාවා දීම වැනි උපක්‍රම මඟින් අන්තර් රාජ්‍යය සම්බන්ධතා වර්ධනය කර ගත්තේය
ඉන් පසු ඉන්කා සම්ප්‍රදායට අනුව ක්‍රි
ව. 1463 දී ඔහුගේ පුතා නායකත්වයට පත් විණි
සමාජ ව්‍යුහය 
ඉන්කාවරු විශේෂ ග්‍රෝත්‍ර තුනකට බෙදී තිබුණි
ඒවා නම් උසස් පන්තිය (ප්‍රභූවරු), පහත් පන්තිය හා වහල්ලු (යනාස්) ය
යුධ සිරකරුවන් හා වහලුන්ගේ ළමුන්ද ඇතුළත් වූයේ වහලුන් ගණයටමය
පහත් පන්තියට බොහෝ විට අයත්වූයේ ගොවියන්ය
කිසියම් විශේෂ ක්‍රියාවක් සිදුකළ හමුදා සෙබළෙකුට හෝ කළාකාරයෙකුට වසරකට හෝ ඊට වඩා විශිෂ්ඨ ක්‍රියාවක් තවකෙක් කරන තෙක් හෝ ප්‍රභූ භාවය හිමි විය
ප්‍රභූ භාවය ලැබිය හැකි තවත් ක්‍රමයක් විය
එය නම් අධිරාජ්‍යයට කැමැත්තෙන්ම සම්බන්ධ වීමට කැමති කුරාකා (ගම් ප්‍රධානියා ) කෙනෙක් බවට පත් වීමයි
ඔහුගේ සහකරුවන්ට ඉන්කාවරු වීමට හැකි වූ අතර ඔහු තම තනතුරු ආරක්ෂාකර ගැනීමට පරිස්සම් විය
නමුත් එලෙස ප්‍රභූ භාවය හිමිවූවන්ට කිසිදිනක රාජකීය ප්‍රභූත්වය (රුධිරයෙන් ප්‍රභූ  බව ලැබීම) හිමි වූවන්ට මෙන් සැලකිලි බලාපොරොත්තු විය නොහැකි වූ අතර ඔවුනොවුන් අතර විවාහ පවා සිදු වුණේ නැත
ඉන්කාවරු මෙම කාරණයේදී ඉතා ඍජු වූ අතර ඒවා අත් හැරියේ නැත
ඔලන්ටේ නම් වූ මෙම විශේෂිත කාරණය ගැන කියවෙන පුරාවෘත්තයක් ඇත
ඔලන්ටේ පුරාවෘත්තය 

සුසී සෝලර් (ඉන්කා පච්චකුටෙක්ගේ දියණිය ) නම් වූ කුමරිය හොර රහසේ , ඔලන්ටේ නම් වූ තාවකාලික ලෙස ප්‍රභූත්වය ලැබූ පුද්ගලයෙකු සමග විවාහ වූවාය
කාලය ගත වූයේය
මේ අතර දිනක් ඔලන්ටේ සුසී සෝලර්ගේ අත ඉල්ලා නිර්භීතව පැමිණියේය
ඉන්පසු ඉන්කා පච්චකුටෙක් තම දියණිය අක්ලවාසියක (ස්ත්‍රී මඩමක) සිර කොට තැබීය
ඔහු ඔලන්ටේ තම දියණියගේ සැමියා ලෙස භාර නොගත්තේය
ඒ ඔහු  ලෙයින්ම ප්‍රභූවරයෙක් නොවූ නිසාය
මීට ප්‍රතිචාර වශයෙන් ඔලන්ටේ තම පිරිසද රැස්කර ගෙන ඔලන්ටේ ටැම්බෝ ලෙස පසු කලෙක හැඳින්වුණූ බලකොටුවක් උරුබම්බා මිටියාවතේ පවත්වාගෙන ඉන්කාවට විරුද්ධව සටන් කිරීමට සූදානම්ව සිටියේය
මෙය දැනගත් පච්චකුටෙක් ඔහුව පරාද කිරීමට රුම් නහුයි(ක්වෙචුවායි හි ශෛලමය නේත) යැව්වේය
නමුත් ඔලන්ටේගේ වසර 10 ක් පුරා පැවති රෞද්‍ර කෝධය හමුවේ ඔහු පරාද විය
මේ අතර වාරයේ සුසී සෝලර් ඔලන්ටේගේ දියණියට උපත දුන්නාය
ඇය නමින් ඉමැක් සුමැක් විය
කාලයේ ඇවෑමෙන් පච්චකුටෙක් මරණයට පත් වූයේය
රුමි නහුයි තමා පරාජිතයෙක් බව තේරුම් ගත්තේය
ඔහු සැලැස්මක් කල්පනා කළේය
මේ අතර ඉන්ටි රයිමි උත්සව ආරම්භ විය
මෙම උත්සව අතරතුර ඔලන්ටේගේ සොල්දාදුවන් මත් පැන් බිව් වරදට ඔලන්ටේ සිර කරුවෙක් ලෙස ගෙන යන ලදී
ඔහු නව ඉන්කා ටු පැක් යුපාන්කුයි වෙත ගෙන යන ලදී
ඔහු තම පියාගේ හා සහෝදරියගේ කතාව අසා තිබුණි
එක්විටම ඉමා සුමැක් එතැනට පැමිණි අතර ඇගේ මව වෙනුවෙන් යාඥා කරන්නට විය
එම කතාවලට සවන් දීමෙන් අනතුරුව ටු පැක් යුපාන්කුයි සුසී සෝලර් හට ඔලන්ටේ හා විවාහ වීමට අවසර දුණි
ඔලන්ටේ බොහෝ යුද්ධ මෙහෙය වූ තම දරුවන් ගැන ආඩම්බරයෙන් සිටි මිනිසෙක් විය
තම සොල්දාදුවන් වෙනුවෙන් සිරගෙට යාමට තරම් යහපත් මනුෂ්‍යයෙක් වූ බව සිහිකල යුතුය
අධ්‍යාපනය 

ඉන්කාවරු කුයිපු හෙවත් ගැට ගසන ගසන ලද නූල් , ගණනය කිරීම්වලට හා ජන සංඛ්‍යානයට යොදා ගත්හ
දැනට ඉතිරිව ඇති කුයිපුවල , අංකන දත්ත පෙනෙන්නට ඇත
සමහර ඉලක්කම් යමක් මතක තබා ගැනීමේ  ලේබල වශයෙන් යොදා ගෙන ඇත
කුයිපුවල වර්ණ , අවකාශ හා ව්‍යුහ වෙනස් කරමින් පණිවිඩ ලබා දීමද සිදු කර ඇත
සංඥා ක්‍රමයට ලියවුණු නැතහොත් අංක රහිත පණිවුඩ තේරුම් ගත්තේ කෙසේදැයි යන්න තවම පැහැදිලි නැත
සමහර සිසුන් කුයිපු වාර්තා කළ භාෂාව සොයා ගැනීමට තවම වෙහෙසෙති
තම සංස්කෘතියේ පැවැත්ම ආරක්ෂාකර ගැනීමේ උපක්‍රමයක් වශයෙන් ඉන්කාවරු ‍‍බොහෝ විට පණිවිඩ යැවීම කළේ මුඛ්‍ය සන්නිවේදන ක්‍රමයකටය
ඉන්කා අධ්‍යාපනය විශේෂ වර්ග දෙකකට බෙදී පැවතුණි
ඒවා නම් වෘත්තීය අධ්‍යාපනය (පොදුවේ ඉන්කාවරුන් සඳහා ) සහ විධිමත් පුහුණු කරවීම (ප්‍රභූන් සඳහා ) ය
ආගම 
ඉන්කාවරුන්ගේ ඇදහිලි ක්‍රමය බහුදේව වාදික විය
ඉන්ටි හෙවත් හිරු දෙවියා ප්‍රධාන දෙවියා විය
අධිරාජ්‍යයේ ප්‍රවේණි පාලක නාමය වූ සාපා ඉන්කා වලින් ඍජුවම පැවත එන මුතුන් මිත්තා‍ලෙස ඉන්කාවරු සැලකුවේ ඉන්ටිය
ඉන්කා - සොයාගැනීම

ගණිත ශාස්ත්‍රය ‍හා තාරකා විද්‍යාව 

කියුපු යනු වැදගත් ඉන්කා තාක්ෂණයකි
එය ගැට සහිත තන්තුවක් එකලස් කරන්නාක් මෙන් තොරතුරු සටහන් කරගන්නට යොදා ගත්තේය
මේ පිළිබදව පර්යේෂණවල නියැළි පුරාවිද්‍යාඥයින්  ගේ අදහස වූයේ ස්මරතා උපකරණ ලෙස හෝ ගණිත දත්ත සටහන් කිරීමට කියුපු භාවිත කරන්නට ඇත කියාය
ඉන්කා වෛද්‍ය විද්‍යාව ගැන බොහෝ සොයාගැනීම් සිදුකළ ඔවුන්ට සාර්ථකව හිස්කබල් ආශ්‍රිත ශල්‍යකර්මද සිදුකිරීමට හා හිස්කබලේ කුහර කැපීමට, හිස්කබලේ තුවාල වල පීඩනය නිදහස් කිරීමට එම තාක්ෂණය භාවිතකළ හැකිබව පෙනුණි
ඉන්කාවරු කොකා පත්‍ර භාවිතා කර බඩ ගින්න හා වේදනාව තුනී  කරගත්තෝය
එම ශාක විශේෂ දැනුත් අන්දීස් පෙදෙස්වල තිබේ
ඉන්කා පණිවිඩකරුවන් කොකා පත්‍ර විකා රාජධානිය වටා දුවමින් පණිවිඩ බෙදාහරින්නට අමතර ශක්තියක් ලබා ගත්හ
යුධ හා යුධ කටයුතු 

එම ප්‍රදේශවල විසූ ඉන්කාවරු නිරතුරුවම අනෙකුත් ජාතීන් සමඟ යුද වැදුනහ
තවද ඔවුන් ඒ අවස්ථාවන්හි ආයුධ භාවිතා කළහ
ඉන්කා හමුදාව යනු  එකල එම ප්‍රදේශවල විසූ ශක්තිමත්ම හමුදාවයි. එයට හේතුවූයේ  සාමාන්‍ය මිනිසුන්ව හා ගොවීන්ව යුද්ධයට සුදානම් කර හමුදා ‍සොල්දාදුවන් බවට පත්කිරීමට ඔවුන් සතු වූ දක්ෂතාවයයි
එකදු අවස්ථාවක් හෝ සෑම පිරිමි ඉන්කා වරයෙකුටම යුද්ධයේ ‍කොටස් කරුවකු බවට පත්වන්නට සිදුවිණි
තවද  අවශ්‍ය ඕනෑම අවස්ථාවක දී යුද වැදීමට සුදානමින් සිටීමටද  ඉන්කාවරුනට සිදු වුණි
ස්මාරක ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය 

සිය ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ උච්චතම අවස්ථාවේ පැවති මෝස්තර මැටි භාණ්ඩවල සහ රෙදිපිළිවල පිළිබිඹු කළ ඉන්කා කලා ශිල්පයන්හි බොහෝදුරට ඉතාමත් වැදගත් වුයේ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයයි
ඉන් ප්‍රධානතම උදාහරණය වනුයේ ප්‍රධාන නගරය වන ‘කුස්කෝ’ ය
‘මාචු-පීචු’ හි සිත් ඇදගන්නා දර්ශණය නිර්මාණය කරනු ලැබුයේ ඉන්කා ඉන්ගිනේරුවන් විසිනි
ඉන්කාවරුන් ඉදිකළ ගල් විහාරවල ගඩොල්වලින් තොර  නිර්මාණ ක්‍රමයක් යොදාගත් අතර ඒවා එකිනෙකට කෙතරම් හොනදීන් සම්බන්ධ වී ද යත් ඒවායේ ගල් අතරින් පිහිතලයක් ඇතුළුකිරිමට වුව ද නොහැකිය
මෙම ක්‍රියාවලිය ප්‍රථමයෙන් මහා පරිමාණයෙන් යොදාගනු ලැබුයේ ටිටිකාකා විලෙන් දකුණෙහි පුකාරා (ක්‍රි
පු_ 300 සිට ක්‍රි
වර්ෂ 300 දක්වා) හි විසු ජනතාව විසිනි
පසු කාලයේ දී දැනු බොලිවියාව ලෙස හැදින්වෙන ටිවානකු (ක්‍රි
ව 400-1100) නම් මහා නගරයෙහි ද එය යොදාගෙන ඇත
නිර්මාණයෙහි දී යොදාගත් ගල් එකිනෙකට නිශ්චිතවම සවිවීම සදහා කැටයම් කරන ලද අතර එය සිදු කරන ලද්දේ එක් ගලක් තවත් ගලක් මතට පුන පුනා පහත හෙළමින් දුවිලි එකතු වී තිබුණු පහත පිහිටි ගල මතුයෙහි කොටස් කපා ඉවත් කිරිමෙනි
දැඩි ලෙස එකිනෙකට බැඳීම හා පහත පිහිටි ගල්වල අවතල භාවය ඒවා අසාමාන්‍ය ලෙස ස්ථාවර කිරිමට සමත් විය
පිඟන් කර්මාන්තය, වටිනා ලෝහමය කෘතින් හා රෙදිපිළි 

අධිරාජ්‍යය තුළ සියළුම රන් හා රිදී කෘතින් ආක්‍රමණිකයන් විසින් ද්‍රව බවට පත් කරන ලදී
පිඟන් භාණ්ඩ කුරුල්ලන්, තරංග, බළල් වර්ගයන් හා ජ්‍යාමිතික හැඩ රූ වැනි විවිධ මෝස්තර යොදා පින්තාරු කළහ
ඒ අතරින් ඉතාම කැපී පෙනන ඉන්කා පිඟන් භාණ්ඩයන් වනුයේ කුස්කෝ බෝතල හෝ ‘ඇරිබලෝස්’ ය
මෙම භාණ්ඩ බොහෝමයක් ලීමා හි ලාකෝ පුරාවිද්‍යාත්මක කෞතුකාගාරයේ සහ පුරාවිද්‍යාව, මානව විද්‍යාව හා ඉතිහාසය පිළිබද ජාතික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය සදහා තබා ඇත
සටහන් 

|Incas - Arts and technology
|-
{|

References 
http
org/wiki/Incas#Society

ඉන්කාවරු
ඉතිහාසය
ශිෂ්ඨාචාර
ලෝකයේ දැනට දන්නා පුරාණතම ශිෂ්ටාචාරය වන්නේ දකුණු මෙසපොටේමියාවේ පිහිටි සුමර් ( අර්ථය
- දීප්තිමත් භාවයට අධිපති දෙවියන්ගේ භූමිය හෝ සුමරියානු භාෂාවේ භූමිය) ය
උබායිඩ් කාලයේ (ක්‍රි
පූ 6 වන සහස්‍රයේ අග භාගයේ ) මුල්ම ඉරිදු ජනාවාස වලින් පටන් ගෙන උරුක් කාලය (ක්‍රි
පූ 4 වන සහස්‍රය) සහ රාජවංශික කාලය (ක්‍රි
පූ 3 වන සහස්‍රය) පසු කරගෙන ක්‍රි
පූ 2 වැනි සහස්‍රයේ මුල් භාගයේ බැබිලෝනියානු නැග්ම දක්වා එය පැවතුණි
සුමරියානු භාෂාව කතා කරන සියළුම පුද්ගලයන්ට පුද්ගලයින්ට “සුමරියන්වරු” යන වදන භාවිතා වේ
සුමර්හි වූ නගර, වසර පුරා කෘෂිකර්මාන්තය කළ මුල්ම නගර විය
5300 සිට) , මෙම ආර්ථිකය නිසා නිර්මාණය වූ ආහාර ද්‍රව්‍යය අතිරික්තය , අස්වැන්න නෙළීමෙන් පසු වෙනත් පෙදෙසකට ජනතාව සංක්‍රමණය වීම වෙනුවට ඔවුන් එක් තැනක ජනාවාස බවට පත් වීමට හේතු විය
තවද, විශාල ජන ඝනත්වයක්ද ඇති වීමටද එය හේතු විය
ඒ සඳහා විශාල කම්කරු බලකායක් සහ කම්කරු බෙදීමක් අවශ්‍යය විය
මෙම සංවිධානාත්මක භාවය, වාර්තා තබා ගැනීමේ අවශ්‍ය්‍යතාවයට හා ලේඛන කලාවේ දියුණුවට පෙරමුණ ගත්තේය
පූ 3500)

කෘෂිකර්මාන්තය සහ දඩයම් කිරීම

වඩා පහත් මෙසපොටේමියාවට හඳුන්වා දී තිබූ කෘෂිකාර්මික ජීවන ක්‍රමය සුමරියන්වරුද එසේම අනුගමනය කළහ
එමෙන්ම ඊජිප්තුවේ භාවිතා කළ වාරිමාර්ග තාක්ෂණයම භාවිතා කළහ
ඇඩම්ස් කියා සිටින්නේ එම වාරිමාර්ග සංවර්ධනය වීම, නාගරීකරණය සමග සම්බන්ධ වී තිබූ බවයි. තවද, ජනගහනයෙන් 89% ක් ජීවත් වූයේ නගරවල බවද කියා සිටී.

ඔවුහු බාර්ලි, කුරු මෑ, කරල් හට ගන්නා ශාක , තිරිඟු, රට ඉඳි, ළූනු, සලාද ගස් , ලීක්ස් සහ අඹ වගා කළහ
තවද, ඔවුහු ගවයින් , බැටළුවන් , එළුවන් සහ ඌරන් ඇති කළහ
ඔවුහු තම බාරයන් ගෙන යාමේ ප්‍රාථමික සත්වයා ලෙස ගොනාද ඔවුන්ගේ ප්‍රාථමික ප්‍රවාහන සත්වයා ලෙස බූරුවන් හෝ ඉක්විඩ්ස් ද භාවිතා කළහ
සුමරියන්වරු බොහෝ ලෙස මාළු ඇල්ලීම කළ අතර වලි කුකුල්ලු හා කුරංගයන් දඩයම් කළහ
සුමරියානු කෘෂිකර්මාන්තය වැඩි වශයෙන්ම රඳා පැවතියේ වාරිමාර්ග මතයි
ඔවුන්ගේ ජල අවශ්‍යතා ඉටු වූයේ ඇළ මාර්ග , දිය පාරවල් , අගල් , අමුණු හා ජලාශ මගිනි
ටයිග්‍රීස් ග‍ඟෙන් නිරන්තරව ඇති වූ ප්‍රචණ්ඩ ගංවතුරවල් සහ එතරම් ප්‍රචණ්ඩකාරී නොවූ යුප්‍රටීස් ගංවතුර ආදිය නිසා ඇළ මාර්ග නිතර ප්‍රතිසංස්කරණය කරන්නට සිදු වූ අතර වැලි, මඩ ඉවත් කිරීමද දිගින් දිගටම කරන්නට සිදු විය
මිණුම් දඬු හා මායිම්  ගල් නිතර ස්ථාන ගත කරන ලදී
ආණ්ඩුවට ඇළ මාර්ගවල වැඩට පුද්ගලයින් අවශ්‍ය විය
ධනවතුන්ට ඒවායින් නිදහස්වීමට හැකිවිය
ගංවතුර කාලයෙන් , වසන්ත විෂුවයෙන් සහ අකිටු හෙවත් නව අවුරුදු උත්සවයෙන් පසු ගොවීන් ඇළ මාර්ග ප්‍රයෝජනයට ගනිමින් තම කුඹුරුවල වතුර බැඳ ඉන්පසු බැස යන්නට  සලස්වති
ඉන්පසු ඔවුන් ගොනුන් ලවා කුඹුර මැඩවීමෙන් වල් පැළ නැසීමට සලස්වති
ඊළඟට ඔවුන් පිකැස් වලින් කුඹුර පෝරුගාති
කුඹුර වේළුණු පසු තුන්වරක් හාති, පෝරු ගාති සහ රේක්ක කරති
ඉන්පසු බීජ වැපිරීමට පෙර කෙටේරියකින් බිම කුඩු කරති
අවාසනාවට උච්ච වාෂ්පීකරණ අනුපාතය , කුඹුරුවල ලවණ ගතිය වැඩි වීමට බලපායී
උර් III කාලය වන විට ගොවීහු තම ප්‍රධාන වගාව ලෙස තිරිඟු වෙනුවට ලවණ වලට ඔරොත්තු දෙන බාර්ලි වගාවට පෙළඹී තිබුණි
සුමරියන්වරු අස්වනු නෙළීම කළේ වියළි ශරත් ඍතුවේදීය
ඒ සඳහා තිදෙනෙකුගෙන් යුත් කණ්ඩායම් සැකසී තිබුණි
එම තිදෙනා වූයේ අස්වනු නෙළන්නා, මිටි බඳින්නා හා මිටි සකස්කරන්නාය
ගොවීහු ධාන්‍ය වල ඉස් නටුවෙන් වෙන් කිරීමට පාගන වැගන් රථ යොදාගත් අතර ධාන්‍යය ගැලවීමට පාගන ස්ලෙජ් රථ යොදා ගත්හ
ඉන්පසු ඔවුහු ධාන්‍යය හා බොල් පොතු මිශ්‍රණයට සුළං ඇල්ලීම කළහ
මෙසපොතේමියාවේ නගර  සහ රාජ්‍යන්
ක්‍රි
පූ  4 වැනි ශතවර්ෂයේ අගභාගයේදී සුමර්, ඇල මාර්ග සහ මායිම් ගල් වලින්  ස්වාධීන නගර හා රාජ්‍යන් ලෙස බෙදී ගියේය
එක එක නගර දෙවි  හෝ  දෙවතවියකට කැප වූ දේවස්තානයක් කේන්ද්‍ර කොටගෙන ඉදිවිය
නගර රජ(ensi) කෙනෙකුන් හෝ ආණ්ඩුකාරවරයෙකු(lugal)  විය
නගරයේ  සමග බැදී සිටි
ප්‍රථම නගර 5 

 එරිඩු  (Tell Abu Shahrain)
 බඩ් -ටිබිරා  (probably Tell al-Madain)
 ලාර්සා  (Tell as-Senkereh)
 සිපාර්  (Tell Abu Habbah)
 ශුරුපක් (Tell Fara)

අනෙකුත් නගර
උරුක් (Warka)
  කිෂ් (Tell Uheimir and Ingharra)
  උර් (Tell al-Muqayyar)
  නිපුර් (Afak)
  ලගාෂ් (Tell al-Hiba)
  ගිර්සු (Tello or Telloh)
  උමා  (Tell Jokha)
  හමාසි 
  අදබ්  (Tell Bismaya)
  Mari (Tell Hariri) 
  අක්ෂක් 
  අකාද් 
  ඉසින් (Ishan al-Bahriyat)

කුඩා නගර (දකුණේ සිට  උතුරට )
කෞරා (Tell al-Lahm)
 සබාලා  (Tell Ibzeikh)
 කිසුරා  (Tell Abu Hatab)
 මරද්  (Tell Wannat es-Sadum)
 ඩිල්බට් (Tell ed-Duleim)
 බොර්සිපා  (Birs Nimrud)
 කුතා  (Tell Ibrahim)
 ඩේර්  (al-Badra)
 එශ්නුන්නා  (Tell Asmar)
 නාගාර්  (Tell Brak) 2

References 
http
org/wiki/Sumer
ජර්මනිය සමග යුද්ධය අවසාන වීමෙන් පසු රඳවා ගෙන සිටින අය නිදහස් කරන ලෙස ඉල්ලමින් පැන නැගුණු මහජන මතය දැඩි විය
1945 මැයි 30 දින ඒ.පී.ජයසූරිය රඳවා ගෙන සිටින නිදහස් අරගලයේ උද්ඝෝෂකයින් කොන්දේසි රහිතව නිදහස් කළ යුතු යැයි රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභාවට විසඳුමක් ඉදිරිපත් කළේය
එම ඉල්ලීමට අනුමැතිය ලැබුණි
විරුද්ධ වූයේ බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් නම් කළ දෙදෙනකු පමණි
එහෙත් ඔවුන් නිදහස් කරන ලද්දේ උපවාසයකින් පසු තවත් දින දෙකක් ගත වීමෙන් අනතුරුවයි. නිදහස් කරන ලද අය වීරයින් සේ පිළිගෙන රටපුරා උපහාර පවත්වන ලදී
වාමාංශිකයියෝ යුද්ධයට පෙර තිබූ තත්වයට වඩා බලවත් වූහ
යුද්ධය පැවති කාලය තුළ ඇති වූ කලබලකාරී තත්වයන්  මර්දනය කිරීමෙන් පාලනය කළ නමුත් එකල පනවන ලද නියමයන් ලිහිල් කිරීමත් සමග මහජනතාවගේ කෝපය උත්සන්න විය
සැප්තැම්බර් මාසයේ සිට කොළඹ ට්‍රෑම් රථ සේවය, වරාය, ආදී ස්ථානවල වර්ජන රැල්ලක් ඇති විය
නොවැම්බරයේදී ලංකා සම සමාජ පක්ෂයේ මූලිකත්වයේන් 'ඕල් සිලොන් යුනයිටඩ් මෝටර් වර්කර්ස් යුනියන්' (All ceylon united motor workers union) විසින් දිවයින පුරා වර්ජනයක් දියත් කරන ලදී
එන්.එම්.පෙරේරා, පිලිප් ගුණවර්ධන සහ තවත් නායකයින් අත්තඩංගුවට ගත් නමුත් වර්ජනය සාර්ථක විය
වී බූසලයකට රු 8/- ක් ගෙවීමේ පදනම මත රජය විසින් වී එකතු කිරීමට එරෙහිව සමස්ත ලංකා ගොවි සම්මේලනය (All Ceylon Peasant Congress) ක්‍රියාත්මක විය
ඇතැම් පළාත්වල ගොවීහු රජයට වී දීම ප්‍රතික්ෂේප කළහ
මේ නිසා සිය ගණනකට එරෙහිව නඩු පවරන ලදී
1946 දී සම්මේලනය රාජ්‍ය මණ්ත්‍රණ සභාව දක්වා පා ගමනක් සංවිධානය ක‍ෙළ්ය
ඔවුහු සහල් එකතු කිරීම අත්‍යවශ්‍ය නීතිය ඉවත් කරන ලෙස ඇමතිවරුන්ට බලකර සිටියහ
1946 දී රජයේ සේවකයන් (දුම්රිය සේවය ද ඇතුළුව) ආරම්භ කළ වර්ජනය වරාය ගෑස් කොම්පැනිය ආදී ආයතන දක්වා විහිදී ගොස් මහා වැඩ වර්ජනයක් බවට පත් විය
පාලකයෝ මුලදී සාකච්ඡා සඳහා අවස්ථාවක් නොදුන්හ
එහෙත් අන්තිමට වැඩ බැලූ ආණ්ඩුකාරවරයා රාජ්‍ය සේවා වෘත්තීය සමිති සම්මේලනයේ නියෝජිතයින් හමුවීමට එකඟ විය
මෙම නියෝජිතයින්ට උපදෙස් සැපයූ එන්.එම්.පෙරේරා පොලීසිය විසින් අත් අඩංගුවට ගන්නා ලදී
එහෙත් වැඩ වර්ජකයෝ ඔහු නැතිව අවසාන තීරණයකට පැමිණීම ප්‍රතික්ෂේප කළහ
අවසානයේ පෙරේරා නිදහස් කළ අතර විසඳුමක්ද ඇති විය
කෙසේ වෙතත් වැඩ බැලූ ආණ්ඩුකාරවරයා දුන් පොරොන්දු ඒ ආකාරයෙන් ඉටු නොකළේය
දෙවැනි මහා වැඩ වර්ජනය 1947 මැයි - ජුනිවලදී  ආරම්භ විය
මෙම නැගී සිටීම මර්දනය කිරීමට පොලීසියට සහය වීම සඳහා ලංකා ආරක්ෂක බලකාය (Ceyion Defence -Force) කැඳවන ලදී
කොළඹ හයිඩ් පාක් හි පැවති වර්ජකයන්ගේ රැස්වීමකින් පසු කොළොන්නාව බලා යන ගමනේදී, දෙමටගොඩදී පොලීසිය විසින් පිරිසට පිට පිට තබන ලද වෙඩි පහරකින් රජයේ ලිපිකරු සේවා සංගමයේ වී.කන්දසාමි ජීවිතක්ෂයට පත් විය
වැඩවර්ජනය මැඩ පැවැත්වීමට ගත් ක්‍රියාමාර්ගය සාර්ථක විය
කෙසේ වෙතත් බිත්තිවල ලියැවුණු ප්‍රකාශවලින් බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයන්ට දන්වා සිටියේ "ඔවුන් ඉක්මනට නොගියහොත් එලවා දමනු ඇත
බොම්බේ මියුටිනි (Bombay Mutiny) නොහොත් බොම්බේ හමුදා කැරැල්ල සහ ඉන්දියන් හමුදාව තුළ ඇති වුණු එවැනි තවත් කලබලකාරී තත්වයන් හේතුකොට ගෙන බ්‍රිතාන්‍යයන් ඉන්දියාවෙන් පසු බැසීම ආරම්භ කළහ
ශ්‍රී ලංකාවේදී ඔවුන්ගේ තත්වය අස්ථිර විය හැක
org/wiki/Sri_Lanka_independence_struggle#Post-war_unrest
සුමරියානු ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය

දකුණු ඉරාකයේ ඌර්හි මහා සිගුරුටය

සුමරියානුවරු ක්‍රි
4 වන සහස්‍රයේ සිට ක්‍රි
3 වන සහස්‍රය දක්වා මෙසපොටේමියාවේ (වර්තමානයේ ඉරාකයේ) ජීවත් වූ මිනිසුන් ‍කොට්ඨාශයකි
ඔවුන්ගේ නිපුණත්වය පෙන්වන නිර්මාණ අතර සිගුරුට් ගොඩනැඟිල්ල, උසස් මැටි ‍ගඩොල්වලින් කළ ගොඩනැඟිලි ‍වේ
අමුද්‍රව්‍ය 

ටයිග්‍රීස් - යුප්‍රටීස් තැනිතලාව ශාක හා ඛනිජවලින් හිඟය
සුමරියානු ගොඩනැංවීම් සිදු කළේ හුණු බදාම හෝ සිමෙන්ති මිශ්‍ර නැති මැද උස්ව පිටින් වක් වූ මැටි ගඩො‍ල් වලිනි
එම ගඩොල් රවුම් වීම නිසා ගොඩනැංවීම්වල අස්ථිර බවක් ඇති විය හැකි නිසා ඒවා තැන්පත් කළේ හරි කෙළින් රේඛාවකට ඒවායේ ඇති වන හිඩැස් ගල් කීල, පිදුරු, ඉපියා සහ වල් පැලෑටි වලින් පිරවීමෙනි
මැටි ගඩොල් ගොඩනැඟිලි ටික කලක් යන විට දිරාපත් වේ
එම නිසා ඒවා කලින් කලට ඉවත් කර මට්ටම් කර නැවත එම ස්ථානයේම ගොඩනැංවීම සිදු වුණි
මෙම නිත්‍ය නැවත ගොඩනැංවීම නිසා නඟරවල තත්වය උසස් විය
එම නඟර අවට නඟරවලට වඩා උසස්ව පෙණුනි
ටෙල්ස් ලෙස හැඳින්වෙන මේවා පුරාණ පෙරදිගින් සොයා ගැනීමට ඇත
සුමරියානු සිලින්ඩර සන්නස්වල ද ඉපියාවලින් සාදන ලද නිවාස ගැන විස්තර වේ
ඒවා මෑතක් වන තෙක් දකුණු ඉරාකයේ මාෂ් අරබ්ස් විසින් සාදන ලද නිවාස වැනිය
සුමරියානු දේවස්ථාන හා මාළිගා තැනීමට මුක්කු ගැසීම්, බිත්තියේ ඇතුළට නෙරීම්, අර්ධ කුළුණු හා මැටියෙන් කළ ඇණ වැනි උසස් අමුද්‍රව්‍ය හා තාක්ෂණ යොදා ගන්නා ලදී
ලේඛකයෝ ද සුමරියානු ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ වැදගත් කාර්ය භාරයක් ඉෂ්ට කළහ
ඒ ආණ්ඩුව, උච්චත්වය හෝ රාජකීයභාවය වෙනුවෙන් කළ නිර්මාණ පිළිබඳ වාර්තා තැබීමෙනි
සිගුරුට්ස්

වඩාත්ම ප්‍රසිද්ධ සුමරියානු ගොඩනැඟිලි වර්ගය වන්නේ සිගුරුට්ය
ඒවා මුදුනතෙහි ඉදිකළ දේවස්ථාන සහිත විශාල තට්ටු සහිත වේදිකාය
එවැනි සිගුරුට්ස් ශුද්ධ වූ බාබෙල් කුළුණු සඳහා ද හේතු පාදක වන්නට ඇත
(එටමනන්ති)

උබායිඩ් කාලයේ ඉදි වූ සිගුරුට්ස් ඉදි කරන ලද්දේ මැටි ගඩොල්වලින් තනන ලද වේදිකාවක් මත ඉතා උස් වන ලෙසය
මෙම විශාල වේදිකා මත ක්‍රමයෙන් කුඩා වන සම කේන්ද්‍රික වේදිකා ගොඩනැංවිණි
ප්‍රොටෝ ලිටරේට් යුගයට අයත් ආකාරයේ බිම් මට්ට‍මේ තැනූ දේවස්ථාන ද ඒ අතර තිබිණි
ඒවා සිගුරුට් හැඩයට ඉදි කෙරුණු නවීන ගොඩනැඟිලිවලට සමාන විය
බොහෝ දේවස්ථානවල එහි කැටයම් කළ ශිලා ලේඛන තිබී ඇත
උඩායර් හි ද එවන් ශිලා ලේඛනයක් ඇත
org/wiki/Sumerian_architecture
සෙංකඩගල නම් පැරණි නාමයෙන්ද හැඳින්වෙන මහනුවර, ශ්‍රී ලාංකීය සංස්කෘතිය ආරක්ෂා කරන අධ්‍යාත්මික මධ්‍යස්ථානයක් ලෙසින් ශත වර්ෂ ගණනාවක් පැවතුණේය
එහි තිබෙන මාළිගා සංකීර්ණයෙහි ලක්වාසී ජනතාවගේ මහත් ගෞරවාදරයට පාත්‍ර වන  පූජ්‍යස්ථානය හෙවත් දළදා මාළිගාව පිහිටියේය
රජමහ විහාරය නොහොත් ගංගාරාමය කරවන ලද්දේ දෙවෙනි නායක්කර් රජු වූ කීර්ති ශ්‍රී ‍රාජසිංහයි
ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයා වූ ශ්‍රී රාජාධිරාජසිංහ බුද්ධාගමට නොමසුරුව අනුග්‍රහය දැක් වූ රජ කෙනෙකි
රාජධානිය පුරා නොයෙක් ආකාරයට බුද්ධ ප්‍රතිමා තැනවීම සම්බන්ධයෙන් පළමු නායක්කර් රජු වූ ශ්‍රී විජය රාජසිංහ රජතුමා සිහිපත් කරනු ලැබේ
මහනුවර සිට බැලූ කළ පහළින් පෙනෙන නුවර වැව කරවන ලද්දේ ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජුය
වෙළඳාම
	
මහනුවරට ආනයන ද්‍රව්‍ය

අල්පේච්ඡ රළු ජීවන ක්‍රමයකට හුරු වි සිටි උඩරට ජනතාවට මූලික අවශ්‍යතා හැරුණු විට වෙනත් විසිතුරු භාණ්ඩ අවශ්‍ය වූයේ ඉතා සුළු ප්‍රමාණයකි
එසේ වුවත් ආනයනය කළ ද්‍රව්‍ය අතර සේද, තේ, සීනි, රසකැවිලි, පිඟන් බඩු සහ බතාවියාවෙන් ජපන් තඹ, තුවක්කු බට, සහ හෙල්ල, උදලු පිහියා ආදිය සෑදීම සඳහා යකඩ සහ වානේ ආදිය ආනයනය කරන ලදී
බෙංගාලයෙන් ආනයනය කරන කරනු ලැබූ රෙදි ආදිය ලන්දේසීහු 18% ක ආනයන බද්දක් පැනවූහ
අපනයන

යුරෝපීය වෙළඳුන්ගේ ප්‍රියතම භාණ්ඩය වූයේ කුරුඳු, ගම්මිරිස් සහ පුවක් වැනි දේවල්ය
මහනුවර රාජධානියේ ප්‍රධාන අපනයන ද්‍රව්‍ය වූයේ අලි ඇතුන්ය
වෙළඳ කටයුතු ප්‍රධාන වශයෙන් කෙරුණේ ලන්දේසීන් හරහාය
නිල් මැණික්, පුෂ්පරාග, පද්මරාග වැනි අගනා මැණික් කැට මතු කර ගැනීම සඳහා මාතර සහ කොළඹ පතල් කැනීම් හැරුණු විට ත්‍රීකුණාමලය බොක්කේ මුතු කිමිදීම කෙරුණේ ලන්දේසීන් අතිනි
ජෝන් පයිබස්ට අනුව ලන්දේසීන් අරක්කුද විකුණනු ලැබුවේ මෙම සුන්දර දිවයිනේ විනාශය ක්‍රමානුකූල ලෙස සම්පූර්ණ කිරීම අරඹමිණි
ඒ වන විට තේ මෙම කලාපයට හඳුන්වා දී තිබුණේ නැත
හමුදාව

උඩරට හමුදාව යුද්ධ කටයුතු සඳහා බෙහෙවින් යොදා ගත්තේ ගරිල්ලා සටන් ක්‍රමෝපායන්ය
ඒවා බොහෝ දුරට සාර්ථක විය
සෙබළුන් දුනු හී කඩු හෙල්ල සහ තුවක්කුවලින් සන්නද්ධ වූහ
නුවර රජවරුන් සතුව කිහිප ආකාරයක කාල තුවක්කු තිබුණේය
ඒවායින් අවුන්ස 4 සිට 8 දක්වා උණ්ඩ යොදා වෙඩි තැබිය හැකි විය
රජතුමාට රථයක සවිකරන ලද කාල තුවක්කු දෙකක් රජ මාළිගයේ තිබුණේය
ඔවුහු මාතලේ අසල ප්‍රදේශයක වෙඩි බෙහෙත් නිෂ්පාදනය කළහ
මුහුදේදී කෙරෙන සටන් වලදී මහනුවර රජවරු බොහෝ අවස්ථාවලදී ලන්දේසීන්ගේ උදව් ලබා ගත්හ
org/wiki/Nayaks_of_Kandy#Public_Works
පුරාතන රෝමය යනු ක්‍රිපූ 8වන සියවස තරම් ඈත කාලයේදී  ඉතාලියානු අර්ධද්වීපයෙහි වර්ධනය වීම ඇරඹූ මහත් සඵල    ශිෂ්ටාචාරයකි
රෝම නගරය කේන්ද්‍රගතව මධ්‍යධරණී මුහුද අසබඩ පිහිටි මෙය, පුරාතන ලෝකයේ විශාලතම අධිරාජ්‍යයන් අතුරින් එකක් බවට විකාශනය විය
එය පැවැති සියවස් ගණනාව තුලදී, රෝමානු ශිෂ්ටාචාරය, රාජාණ්ඩුවක සිට  කතිපයාධිපත්‍ය සමූහාණ්ඩුවක් දක්වාද, එයින් පසුව අත්‍යන්ත ලෙසින් ඒකාධිපති ස්වරූපයක් ගත් අධිරාජ්‍යයක් බවටද පරිවර්තනය විය
යටත් කර ගැනුම සහ  සමාග්‍රහණය තුලින් නිරිත දිග යුරෝපය, අග්නි දිග යුරෝපය සහ බෝල්කනයද, මධ්‍යධරණී පෙදෙසද අභිභවනය කෙරුමට එය සමත් විය
ඉතිහාසය

රෝමානු කාලානුක්‍රමය

සොයාගැනුම පිළිබඳ පුරාණෝක්තිය

රෝමය සොයාගැනුමේ පුරාණෝක්තිය පරිදී, ක්‍රිපූ 753 අප්‍රේල් 21 දිනදී නගරය සොයාගැනුනේ, ට්‍රෝජානු කුමරු එනියස් ගෙන් පැවත එන සහ,  ඇල්බා ලොංගාහි නුමිතෝර් නම් ලතින් රජුගේ මුණුපුරන්වූ රොමියුලස් සහ රීමස් නම් නිවුන් සොහොයුරන් විසිනි
අමියුලියස් නම්වූ  ඔහුගේ සොහොයුරා විසින් නුමිතෝර් රජු සිහසුනෙන් නෙරපන ලද අතර, නුමිතෝර්ගේ දූ කුමරිය, රියා සිල්වියා විසින් නිවුන්නු දෙදෙනට උපත ලබා දුනි
අඟහරු නම්වූ , රෝමානු යුද්ධයට අධිපති දෙවියා විසින්, රියා සිල්වියා දූෂණය කොට  නිශේචනය කරන ලද බැවින්, නිවුන්නු දෙදෙන අඩක්-දිව්‍ය යැයි සැලකෙයි
රොමියුලස් සහ රීමස් විසින් සිහසුන යළි පැහැර ගනියි යයි බියවූ නව රජ ඔවුන් ගිල්වා මරා දැමීමට අණ කළේය
වෘක-ධේනුවක් (හෝ සමහරක් කතා පරිදී එඬේරෙකුගේ බිරිය) විසින් මොවුන් බේරා ගෙන ඇතිදැඩි කරනු ලදුව, ඔවුන් පමණට වියපත් වූ විට, ඔවුන් විසින් ඇල්බා ලොංගා සිහසුන නුමිතෝර් වෙත යලි හිමි කර දුනි
ඉන්පසු නිවුන්නු විසින් ඔවුන්ගේම නගරය අරඹන ලද මුත්,  රෝමානු රාජධානියේ පිහිටුම් ස්ථානය පිළිබඳ මත ගැටුමක් නිසා, රොමියුලස් විසින් රීමස් මරා දැමුනු බව කියවෙතත්, සමහරක් මූලාශ්‍ර විසින් පැවසෙන්නේ කවුරුන් විසින් නගරය පාලනය කරන්නේද හෝ කවුරුන් විසින් නගරයට නම් තබන්නේද යන්න මත අරගලය ඇතිවූ බවයි. රොමියුලස්, නගරයෙහි නමෙහි මූලාශ්‍රය විය
නගරය වෙත ජනයා ආකර්ෂණය කර ගැනුම සඳහා, දිළිඳු, නෙරපා දැමුණු, සහ අනවශ්‍ය පුද්ගලයන් සඳහා රෝමය අභයභූමියක් විය
මෙය රෝමයට ප්‍රශ්නයක් වූයේ, එහි විශාල කම්කරු පිරිසක් සහිත වුවත් ගැහැණුන් විරහිත වීම නිසායි
අසල පිහිටි සුළු නගර හා ගෝත්‍ර වෙත ගිය රොමියුලස්, විවාහ බන්ධන ගිවිසුම් ඇති කර ගැනුමට උත්සාහ කළද, රෝමය අනිෂ්ටයන් ගෙන් පිරී පැවතුණ නිසා එම ඉල්ලීම් ප්‍රතික්ෂේප විය
ජනප්‍රවාද පවසන්නේ, ලතින්වරුන් විසින්, උත්සවයක් සඳහා සබීනේවරුන් වෙත ආරාධනා කළ අතර, එහිදී ඔවුන්ගේ අවිවාහක තරුණියන් ඩැහැගැනීම නිසා, ලතින්වරුන් හා සබීනේවරුන් අතර සංකලනයක් ඇතිවූ බවයි. 

ග්‍රීක ඉතිහාසඥ හෙලිකානෙසස්හී දියොනීසියුස් විසින් සටහන් කොට ඇති තවත් ජනප්‍රවාදයක් පරිදී,   ට්‍රෝජානු යුද්ධයේදී මුල් නගරය විනාශයට පත් වීම නිසා, නව ට්‍රෝයි නගරයක් සඳහා ස්ථානයක් සොයමින් මුදුදු ගවේෂණයෙහි යෙදී සිටි ට්‍රෝජානුවන් කණ්ඩායමකට, එනියස් කුමරු නායකත්වය දුනි
රළු මුහුදේ බොහෝ කලක් ගත කළ මොහුන්, ටයිබර් ගංගාවේ ඉවුරෙහි ගොඩ බටහ
ඔවුන් ගොඩ බැස වැඩි කල් ගත වීමට පෙර, යළි මුහුදු ගමනෙහි යෙදීම පුරුෂයන්ගේ අභිප්‍රාය වුවද, එම ස්ථානය හැර යාමට ඔවුන් සමග ගමනේ යෙදුනු ස්ත්‍රීන් හට අවශ්‍ය නොවේ
රෝමා යන නමැති එක් කාන්තාවක් යෝජනා කලේ, මුහුදු අසබඩ ඇති ඔවුන්ගේ නැව් ස්ත්‍රීන් විසින් ගිණිගත් කිරීමෙන් පිටවී යාම වැලැක්විය යුතු බවයි. පළමුවෙන්, රෝමා සමග පුරුෂයන් කිපුණ මුත්, ඔවුන් විගසින් තේරුම් ගත්තේ මෙම ස්ථානය පදිංචි වීමට යෝග්‍ය බවයි. නැව් ගිණිබත් කල කාන්තාවගේ නමින් ජනාවාසය නම් ලැබීය
රෝමානු කිවි වර්ගිල් විසින්, ඔහුගේ වීර කාව්‍යය අනීඩ්හී මෙම ජනප්‍රවාදය  යළි පවසයි
අනීඩ්හී, ට්‍රෝජානු කුමරු ඒනියස් විසින් නව ට්‍රෝයි නගරයක් සොයැ ගැනුම දේව කැමැත්ත විය
වීර කාව්‍යයෙහිද, යළි මුහුදට යෑම ප්‍රතික්ෂේප කලේ ස්ත්‍රීන් වුවද,  ඔවුහූ ටයිබර් ඉවුරේ නොසිටියහ
ඉතාලියට ලඟාවූ ඒනියස් කුමරුන්ට, ලැවිනියා විවාහ කර ගැනීම රුචි වුවත්, ඇයගේ පළමු විවාහ යෝජක, ටර්නස් හා යුද වැදීමට සිදුවෙයි
කාව්‍යයට අනුව, ඇල්බානු රජවරු පැවත
එන්නේ, ඒනියස් ගෙන් වන බැවින්, රෝමයේ නිර්මාතෘ රොමියුලස් ඔහුගෙන් පැවතෙන්නෙක් වෙයි
රාජධානිය

ගමනාගමනයට හා වෙළෙඳාමට මධ්‍යස්ථානයක්වූ ටයිබර් ගංගාව අසබඩ නැව් තොටක් අවට තැනුනු ජනාවාස මතින් රෝම නගරය නැගී ආවේය
පුරා විද්‍යාත්මක සාක්ෂි අනුව, රෝම ග්‍රාමය, ක්‍රිපූ 8වන සියවසෙහි පමණ බිහිවුවත්, ඉතාලියේ ලතින් ගෝත්‍රය විසින්  පැලන්ටීන් කන්ද මුදුනේ, ක්‍රිපූ 10වන සියවසෙහිදී පමණ ඈත අතීතයෙහිදී, මෙය බිහි කලා විය හැකිය
එත්‍රෑරියාවට උතුරින් මින් පෙර ජනාවාස ඇති කර ගත්, එට්‍රස්කන්වරු, ක්‍රිපූ 7වන සියවසෙහි අග වන විට ප්‍රදේශයේ දේශපාලන පාලනය ඇති කර ගනිමින් ප්‍රභූකාන්ත්‍රික හා රාජකීය ප්‍රභූ ජන රාශි නිමවූ බවක් පෙනෙන්නට ඇත
6වන සියවසෙහි අග වන විට එට්‍රස්කන්වරුහට ප්‍රදේශයේ බලය අහිමිවූ බවක් පෙනෙන අතර, මෙම අවස්ථාවෙහිදී, මුල් ලතින් සහ සබීනේ ගෝත්‍ර විසින්, ඔවුන්ගේ පාලකයන්ට  බලය භාවිතා තිරීමේදි මහත්වූ ප්‍රතිබාධක සහිත ජනරජයක් පිහිටුවමින් ඔවුන්ගේ රජය යළි-නිමවා ඇත
රෝමානු සම්ප්‍රදාය සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක විසින් දැක්වුනේ, ෆෝරම් රොමානුම් ඇතුලතවූ සංකීර්ණයක, රජුගේ   බල ආසනය පැවතුනු බවත් ආගමික කේන්ද්‍රයක් ඇරඹෙමින් පැවති බවත්ය
නූමා  පොම්පීලියස් යනු  රොමියුලස්ගේ අනුප්‍රාප්තික ලෙසින් රෝමයේ දෙවන රජ බවට පත්වූ තැනැත්තේ විය
ඔහු විසින් රෝමයේ විශාල ගොඩනැගිලි ව්‍යාපෘති ඇරඹූ අතර, ඒවා අතර  රීජා නම් ඔවුගේ රජ මාලිගයද  පවිත්‍ර කන්‍යා සංකීර්ණයද විය
ජනරජය

සම්ප්‍රදාය සහ ලිවී වැනි පසුකාලීන ලේඛකයන් ප්‍රකාර, රෝමානු ජනරජය පිහිටුවන ලද්දේ ක්‍රිපූ 509 පමණ වන අතර, එය සිදුවූයේ,  ලූකියුස් ජූනියුස් බෲටස් විසින්,  රෝමයේ රජවරුන් සත් දෙනාගෙන් අවසානයාවූ, සාඩම්බර ටර්ක්වින් රජු, බලයෙන් නෙරපා හැර, වාර්ෂිකව තේරී පත් වන  වරණිත නිලධාරින්  සහ බොහෝ නියෝජිත  සභා වලින් සැදි ක්‍රමයක් සංස්ථාපනය කළ විටය
තාක්ෂණය

බැබිලෝනියානු ගණක රාමුව පදනම් කොට ගොඩ නැඟූ රෝම ගණක රාමුව ප්‍රථම ජංගම ගණන ක්‍රමය වූ අතර එමඟින් රෝම වීජ ගණනය කිරීම් වේගවත් විය
පුරාණ රෝමය ඒ කාලයේ හැටියට දියුණු තාක්ෂණික ඥානයකින් යුක්ත වූවන් සිටින්නක් විය
19 වන හා 20 වන ශත වර්ෂය දක්වා එය එලෙසම පැවතිණ
නමුත් වෙනත් සංස්කෘතීන් හි තාක්ෂණයන් පිළි ගැනීමේ හා සංකලනය කිරීම අතින් රෝම ශිෂ්ටාචාරය විශේෂ ප්‍රගතියක් හෝ උනන්දුවක් දැක්වූයේ නැත
බොහෝ ප්‍රායෝගික රෝම චාරිත්‍ර පූර්ව ග්‍රීක ක්‍රමයට අයත් වූ ඒවා විය
නව අදහස් ඇති වූයේ කලාතුරකිනි
බහු සාමාජික පවුලක් ඥානවන්ත ලෙස පාලනය කළ හැකි රණ ශූරයකු විශිෂ්ටයකු ලෙස රෝම සමාජයේ සැලකුණි
රෝම නීතියන් බුද්ධිමත් භාවයට හෝ නව සොයා ගැනීම්වලට දීමනා කළේ නැත
විද්‍යාඥවරු හෝ ඉංජිනේරුවරු යන වචන එකල නොපැවතිණි
වැඩි දියුණු වීම් සිදු වූයේ නම් සිදු වූයේ කර්මාන්ත පාදක කොට ගත් ඒවායෙහිය
කම්කරුවන් / ශිල්පීන් නව තාක්ෂණ, වෙළඳ රහස් ලෙස ඊර්ෂ්‍යාවෙන් සැලකූහ
එහෙත් පසුව රෝම ආධිපත්‍යයට විශාල තත්වයක් ගෙන දෙමින් හා යුරෝපයට ම බල පවත්වමින් අත්‍යවශ්‍ය තාක්ෂණික විප්ලව විශාල සංඛ්‍යාවක් රෝමය පුරා පැතිරෙන්ට විය
ඉංජිනේරු කර්මාන්තය  
රෝම තාක්ෂණික උසස්භාවය සහ රෝම උරුමය ඉංජිනේරු කර්මාන්තය තුළින් වඩ වඩාත් ඉහල නැංගේය
තවද සිය ගණන් මහා මාර්ග, පාලම්, වාරි මාර්ග පද්ධති , නාන ස්ථාන, ශාලා සහ රඟ මඬල තැනීමට එය හේතු විය
කොලෝසියම, පොන්ට් ඩු ගාඩ් සහ පැන්තියම තවමත් රෝම ඉංජිනේරු කර්මාන්තයේ හා සංස්කෘතියේ සිහිවටන ලෙස පවතී
පින්තූර

ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය 
ග්‍රීක සම්ප්‍රදානුකූල රෝම සම්භාව්‍ය ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය පිළිබඳ රෝමවරු විශේෂ කීර්තියක් ලබා සිටියහ
රෝම සමූහාණ්ඩු කාලයේ එය ග්‍රීක ගෘහ නිර්මාණයට ඉතා සර්වසම ලෙස පැවතුණි
එහි ග්‍රීක ගෘහ නිර්මාණය සමඟ සසඳන කල්හි වෙනස්කම් කීපයක් ඇතත් ක්‍රමවත් ලෙස ‍ගොඩනැඟිලි ඉදිකිරීම රෝමවරු ග්‍රීසියෙන් ඉගෙන ගත්තක් විය
කම්පොසයිට් හා ටුස්කාන් සහ ශිඛර ගෝලාර්ධය (එට්‍රස්කානු ආරුක්කුව මුල් කර ගත්) හැරුණු විට සමූහාණ්ඩුවේ අවසානය දක්වා රෝමය සතුව තිබුණේ අඩු ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පීය ක්‍රම ගණනකි
3 වන ශත වර්ෂයේ දී මුලින්ම නිෂ්පාදනය කරනු ලැබූ කොන්ක්‍රීට්, රෝමවරු භාවිතයට ගන්නට පටන් ගත්තේ ක්‍රි
1වන ශත වර්ෂයේ දීය
පොසොලානා හි මූලාරම්භය ලැබූ කොන්ක්‍රීට් ප්‍රබල සිමෙන්තියක් වූ නමුත් එය කෙටි කලක් තුළ ඉවත් වී ප්‍රධාන රෝම ගොඩනැඟිලි අමුද්‍රව්‍ය කිරිගරුඬ පත් විය
1 වන සියවසේ දී විටුවියස් විසින් ලියන ලද ඩී ආචිටෙක්චූරා නම් ග්‍රන්ථය ඉතිහාසයේ ප්‍රථමවරට ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය පිළබඳ ලියවුණු සංග්‍රහය ලෙස සැලකේ. ක්‍රි
50 දී පමණ සිරියාවේ නළයකින් පිඩ වීදුරු බඩු සෑදීමේ කලාව සොයා ගැණුනු පසු රෝමය ද ක්‍රි
1 වන සියවසේ අග භාගය වන විට එය භාවිතයට පටන් ගත්හ
ලුසියස් කොර්නේලියස් සුල්ලාගේ යුද්ධ ව්‍යාපාර අතරතුර මොසායික් අධිරාජ්‍යය ලබා ගත්තේය
රෝමයේ කොන්ක්‍රීට් භාවිතයේ ඉතිහාසය ගැන කියවෙන ලිපිය
මහාමාර්ග 
රෝම පුරවරය හා ඉතාලියේ දකුණු දිග ප්‍රදේශ යා කළ ඇපියන් මාර්ගය (වියා ඇපියා) අදටත් භාවිතයට ගත හැකි සේ පවතී
රෝම අධිරාජ්‍යයේ බිඳ වැටුමට අවුරුදු දහස් ගණනකට පසුව වුව ද භාවිතයට ගත හැකි සේ, බිම් ගඩොල් ඇල්ලූ රෝම මහා මාර්ග කොන්ක්‍රීට් මඟින් ශක්තිමත් වූයේය
අධිරාජ්‍යය පුරාවමට විහිදුණු යෝධ සහ කාර්යක්ෂම ප්‍රවාහන ජාලයක් සංස්ථාපනය වී තිබීම රෝමයේ බලය හා ප්‍රභූත්වය වැඩි කිරිමට හේතු විය
එය ඇත්තෙන්ම ඉදි වූයේ රෝම මහා හමුදාවට පෙළට ගමන් කිරීමට පහසු වීම සඳහාය
නමුත් මෙම මහා මාර්ගවල අති විශාල ආර්ථික වැදගත්කමක් තිබිණි
“සියළු මහා මාර්ග රෝමයට මඟ පෙන්වීය” යන කියමනේ උපත සඳහා එය බලපා තිබුණි
රෝම ආණ්ඩුව විසින්, මහා මාර්ගය අතරතුර තනා තිබූ නැවතුම්පළවල් නඩත්තු වූ අතර එම ස්ථානවලදී ගමන්කරුවන්ට ආහාර පාන සපයන ලදී
තවද අවශ්‍ය ස්ථානවල පාලම් තැනීම ද විසි හතර පැයේ කි
800ක් (සැතපුම් 500ක්) ගමන් කළ දූතයන් වෙනුවෙන් අශ්ව සේවා මුර පද්ධතියක් පිහිටුවීම ද රෝම ආණ්ඩුව මඟින් සිදු විය
වාරිමාර්ග පද්ධති 
ප්‍රංශයේ පොන්ට් ඩූ ගාඩ් යනු ක්‍රි
19 වන සියවසේ දී තැනුණු රෝම ඇළ මාර්ගයකි
එය ප්‍රංශයේ ප්‍රධාන පෙළේ සංචාරක තිප්පොලක් වන අතර ලෝක උරුමයක් ලෙස ද සැලකේ.

රෝමවරු විශාල ඇළ මාර්ග සංඛ්‍යාවක් තැනූයේ කෘෂිකර්මාන්තයට උපකාරී වීම සඳහා සහ නඟරවලට හා කාර්මික ජනපදවලට අවශ්‍ය ජලය සැපයීම සඳහාය
රෝම පුරවරයේ කි
350 ක (සැතපුම් 220ක) සංයුක්ත දිගකින් යුත් ඇළ මාර්ග 11ක් තනා තිබිණි
බොහෝ ඇළ මාර්ග වූයේ පොළව යටය
බෝක්කු මඟින් ඒවා පිටතට විවෘත වන්නට සකස් කර තිබුණි
සමහර අවස්ථාවන් හි දී මීටර 50ට (අඩි 165ට ) වඩා ගැඹුරු පහත් බිම් හරස් කරන්නට සිදු වුණි
ඉහල වූ ජලයට බලය යෙදීමට නැමුණු නළ භාවිතා කෙරිණි
කාණු පද්ධති 
රෝමවරු සනීපාරක්ෂාවෙහි ද ප්‍රධාන දියුණු කිරීම් කළහ
සනීපාරක්ෂක හා වෙනත් සාමාන්‍ය කටයුතු යන ද්විත්වයම සඳහා ප්‍රයෝජනයට ගත් තර්මායි නම් වූ ප්‍රසිද්ධ නාන ස්ථාන ගැන රෝමවරු ප්‍රසිද්ධය
බොහෝ රෝම නිවෙස්වල ජලය යොදන වැසිකිලි, ගෘහාශ්‍රිත, ජල නළ, සංකීර්ණ කාණු පද්ධති තිබිණි
අපද්‍රව්‍ය ටයිබර් නදියට රැගෙන යාමට ක්ලෝකා මැක්සිමා කාණුව තිබිණි
රෝම අධිරාජ්‍යයේ බිඳ වැටීමට හේතු වුණු ළඳරු මරණ අනුපාතිකයේ සහ ජනගහණයේ පිරිහීම සඳහා කාණු සෑදීමට යොදා ගත් ඊයම් ජල නළවල විෂ භාවය හේතු වුණු බව සමහර ඉතිසාඥයින් පවසයි
එම ඇළවල්වල ජලය රජයේ හා පෞද්ගලික බැහැර කිරීම් පද්ධති හරහා නොනවත්වාම ගලාගිය නිසා කරාම භාවිතා වූයේ සුළු වශයෙනි
සමාජය

රෝම අධිරාජ්‍ය නගරය එකල පැවැති විශාලතම නාගරික මධ්‍යස්ථානය වූ අතර, මිලියන 14 ක  ඉහළ-අග ඇස්තමේන්තුවක් සහ 450,000 ක පහළ-අග ඇස්තමේන්තුවක්ද සහිතව, මිලියනයක පමණ ජනගහණයක් (19වන සියවසෙහි මුල් භාගයෙහි ලන්ඩනය ලොව විශාලතම නගරයව පැවැති කල එහි විශාලත්වය තරම්) සහිත විය
රෝමයේ පොදු ඉඩ කඩ තුල අස් කුර බිම ගැටෙන හඬ හා යකඩ අස් රිය රෝද ඇතිලෙන හඬ කෙතරම් ගිගුම්දුනිද යත් ජුලියස් සීසර් වරෙක යෝජනා කලේ දිවා කාලය තුල අස් රිය ගමනාගමනය තහනම් කල යුතු බවයි.

ආශ්‍රිත 
 පුරාණ රෝමය

සටහන්

රෝමය
ඉතිහාසය
ශ්රී  ලංකාවේ රාජධානිවල දෙවැනි පුරාණ රාජධානිය වූ පොළොන්නරුව, පළමුවැනි විජයබාහු රජතුමා තම අගනුවර ලෙස ප්රලකාශයට පත් කළේය
චෝල ආක්රනමණිකයින් පරාජය කොට දේශීය රජෙකු යටතේ 1070 දී රට නැවත එක්සත් කළේ විජයබාහු රජතුමාය
විජයබාහු රජුගේ ජයග්ර හණය සහ රාජධානිය යුද්ධෝපාය වශයෙන් වඩාත් වැදගත් වූ පොළොන්නරුවට ගෙනයාම සුවිශේෂ කරුණක් විය
එහෙත් ඉතිහාස පොත්වල සඳහන් වන පරිදි පොළොන්නරුවේ සැබෑ වීරයා වශයෙන් සැළකෙන්නේ පළමු වැනි පරාක්රහමබාහු රජතුමාය
චෝල පාලනය යටතේ පැවති සුළු කාලය තුළ පොළොන්නරුව 'ජනනාථමංගලම්' වශයෙන්ද හඳුන්වා ඇත
රජතුමාගේ අනුග්රනහය ලැබ කෘෂි කර්මාන්තය සහ වෙළඳාම ඉතා දියුණු වීම නිසා පොළොන්නරුවේ ස්වර්ණමය යුගය ලෙස පරාක්ර මබාහු රජ සමය සළකනු ලැබේ
"අහසින් වැටෙන සෑම වැසි බිඳුවක්ම භූමියේ සංවර්ධනය සඳහා යොදා ගැනීමෙන් තොරව නාස්ති නොවිය යුතුය" යන්න රජුගේ පරම අභිලාෂය විය
පරාක්ර මබාහු රජතුමාගේ කාලයේ ඉදි කරනු ලැබූ වාරි කර්මාන්ත අනුරාධපුරයේ ඒවාට වඩා අතිශයින් උසස් වූයේය
මෙම වාරි ක්රුමයන් මගින් දරුණු නියං කාලයකදී පවා නැගෙනහිර පෙදෙසේ කුඹුරුවලට අදද ජලය සැපයේ
මෙම වාරි කර්මාන්තවලින් විශාලතම එක වන්නේ සම‍හරෙකු මුහුද ලෙස වරදවා තේරුම් ගන්නා පරාක්රරම සමුද්රල නම් අති විශාල ජලාශයයි
එය කෙතරම් විශාලදැයි කිවහොත් ජලාශයේ මේ ඉවුරේ සිටින කෙනෙකුට විරුද්ධ පැත්තේ ඉවුර නොපෙනෙයි
එය ප්රහධාන නගරය වට කොට සිටින්නේ පීත්ත පටියක් පරිද්දෙනි
එය නගරයේ ආරක්ෂක වැටක් ලෙසට මෙන්ම සාමකාමි කාලය තුළ ජනතාවගේ ජල අවශ්යදතා සපුරන ජීවන මාර්ගයක්ද වශයෙන් එක විට ප්ර යෝජනවත් කාර්යයන් දෙකක් ඉටු කළේය
පරාක්රයමබාහු රජතුමාගේ කාලයේ පොළොන්නරුව සම්පුර්ණයෙන්ම ස්වයං පෝෂිත තත්වයේ පැවතියේය
ඔහුගෙන් පසු රජ වූ පළමු වැනි නිශ්ශංක මල්ල හැරුණු විට පොළොන්නරුවේ රජ වූ අනෙකුත් සියල්ලෝම දුර්වල පාලකයන් වූ අතර  ආරවුල් ඇති කර ගැනීමේ නැඹුරුවක් ඇත්තේ වූහ
එපමණක් නොව ඔවුහු වඩා බලවත් දකුණු ඉන්දීය රාජ්යීයන් සමග වෛවාහික සබඳතාවයන් වැඩි වශයෙන් පැවැත්වූහ
එහි ප්රඇථිඵලයක් වූයේ දේශීය රජ පරම්පරාව අභිබවමින් 1214 දී සිදුවූ කාලිංග මාඝගේ සහ ඉන් පසු 1284 දී සිදු වූ ආර්ය චක්රපවර්තී නම් පාණ්ඩ්යස රජුගේ ආක්රාමණය වැනි ආක්රරමණයන්ට අවස්ථාව ඇති වීමයි
ඉන් පසු අගනගරය දඹදෙණියට ගෙන යනු ලැබීය
ඉතා හොඳින් සැලසුම් කළ නගරයක ස්වභාවයද, පොළොන්නරුවේ මුල්ම රජවරුන්ගේ ශ්රේහෂ්ඨත්වයද, ශික්ෂණයද පුරාණ පොළොන්නරුව නගරයේ නටබුන්වලින් පෙන්වා දෙයි
මෙහි ඇති සුන්දරත්වය 'ඩුරන් ඩුරන්' (Duran Duran) නැමති සංගීත කණ්ඩායෙම් ෙස්ව් අ ෙප්යර් සංගීත වීඩියෝ පටය සඳහා දර්ශන ගත කරන ලද පසුබිමක් වශයෙන් යොදා ගෙන ඇත
පුරාණ පොළොන්නරුව නගරය ලෝක උරුම බිමක් ලෙස යුනෙස්කෝව විසින් ප්රලකාශයට පත් කර ඇත
org/wiki/Polonnaruwa
සිහසුනට පත්වීම සහ මානාභරණ පරාජය කිරීම

පරාක්‍රමබාහුගේ පාලන සමය, පොළොන්නරුවෙහි සඳකඩ පහන වැනි කලා කෘති බිහි වුනු, කලා ශිල්ප ආදියෙහි විශාල දියුණුවක් දක්නට ලැබුණු යුගයක් විය
පරාක්‍රමබාහු සැණෙකින් රජරට ඔටුනු පළන් රජු බවට පත් විය
එහෙත් යුද්ධය නිමා වීමේ ලකුණු බොහෝ දුරස් විය
මානාභරණ නැවතත් පහර දුන්නේ ඔහුගේ හමුදා මහවැලි ගඟ තෙක් ආපසු හරවා යවමිනි
ඔහු මහවැලි ග‍ඟේ ස්ථාන දෙකින් රජරටට කඩා වැදීමට උත්සාහ කළේය
මේ අතරවාරයේ අනුරාධපුරය මුල් කර ගත් නාරායන නම් ප්‍රධානියෙක් කැරැල්ලක් ආරම්භ කළේය
නැවත වරක් උතුරේ පරාක්‍රමබාහුගේ බලය තර්ජනයට ලක් විය
මෙම අවස්ථාවේ මානාභරණ නැවත නැගී නොසිටින්නට පරාජය කළ යුතුයයි පරාක්‍රමබාහු තීරණය කළේය
යුද්ධය මගින් ඔහු පරාජය කොට රුහුණේ බලය ද ඔහු වෙතින් ඉවත් කළ යුතු යයි පරාක්‍රමබාහු සිතුවේය
මහවැලි ග‍ඟේ තොටුපලවල බලය අල්ලා ගැනීමට රක්ඛ නම් සෙන්පතියා යවා පරාක්‍රමබාහු තෙමේම දක්ඛිණදේශයෙන් රුහුණ ආක්‍රමණය කළේය
තවත් හමුදාවක් මගින් නාරායන්ගේ කැරැල්ල මැඩ පවත්වන ලද්දේ මහවැලි ග‍ඟෙහි තොටුපලවල බලය සාර්ථක ලෙස අල්ලා ගත් රක්ඛ සෙනෙවියාට උතුරු දිසාවෙන්ද ආක්‍රමණයකට ඉඩ ප්‍රස්ථාව ලබා දෙමිනි
පරාක්‍රමබාහු ඉක්මන් ජයග්‍රහණයක් බලාපොරොත්තු වූයේවී නමුදු එය සිදු නොවීය
මානාභරණ රක්ඛ සෙනෙවියා පරදවා රජරට දක්වා ආපසු පළවා හැරියේය
ඔහුගේම හමුදාව තුළ අභ්‍යන්ත‍ර ආරාවුල්වලට ද, මලය දේශයේදී ඔහුගේ හමුදාවන්ගේ පරාජයට ද පරාක්‍රමබාහු රජු මුහුණ දෙමින් සිටියේය