Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
06.එක් නියමුවෙක් පමණක් සේවයේ යෙදෙන කෆීර් , මිරාජ් වැනි යානයක ඉහත තත්වයක් ඇති වුණි නම් නැවත යානය පෘතුවියට රැගෙන එන්නේ කව්ද
( ස්වයංක්‍රීය නියමුවාට යානය නැවත ගොඩබිමට ගෙන ඒමේ හැකියාවක් නැහැ )

ගුවන් යානයේ ප්‍රධාන බල සතරකි
ආරෝහක බලය ( lift)

 ජවන බලය

 ප්‍රතිගාමී බලය

 බර (ගුරුත්වකර්ෂනය)

ගුවන් යානයේ අරෝහක බලය

මෙය ගුවන් යානයේ යානයේ බරට ප්‍රතිවිරුද්දව ක්‍රියාත්මක වන බලය වේ
මෙයට‍ ගුවන් යානයේ ඇති තටුව ( wings) බලපානවා
මෙයට බර්නුලලි මුලද්ර්මය යොදා ගනී, එමෙන්ම මෙහෙදී නිව්ටන් ගේ තුන්වන නියමය ද යොදා ගනී
මීට අමතරව එසවුම සම්වන්ද සිද්දාන්ත ඇත
මැග්නස් නියමය
 ක්වන්ඩා ප්‍රමේයය

ආදී සිද්දාන්ත ඇත
ගුවන් යානයේ එසවුම (lift) සිදුවන්නේ යානය ජවන බලය ලබාගෙන ඉදිරියට යත්ම ඉදිරියේ තිබෙන වාතය යානයේ තටු (wings) වල වැදී තටුව මැදිකොට වාතය දෙපසට විහිදී යන අතර පියාපතේ වාපත් හැඩය නිසා පියාපතේ මතුපිටින් ගමන් කරන වාතය පියාපතේ පහලින් ගමන් කරන වාතයට වඩා වේගයෙන් ගමන් කරයි
බර්නුලි මුලදර්මයට අනුව මෙම වේග වෙනස හේතුවෙන් පියාපතේ යට පෘශ්ටයට සාපේක්ෂව තටුවේ මතුපිට පෘශ්ට‍යේ ගතික අඩු පීඩන තත්වයක් නිර්මාණය වේ
මෙම පීඩන වෙනස සමනය කිරීම සදහා තටුවේ යට පෘෂ්ටයේ සිට මතුපිට පෘෂ්ටය දක්වා ඇති කරනු ලබන බලය හේතුවෙන් මෙම එසවුම සීදුවේ
එමෙන්ම ඉදිරි වේගය වැඩිවත්ම යානයේ එසවුම වැඩි වේ
ඊට‍ අමතරව එසවුම සදහා බලපාන අනිත් සදක වන්නේ 

 අවට වාතයෙ උෂ්නත්වය

 ඝනත්වය

 තටුවේ දිග

 තටුවේ හැඩය (තටු එකින් ඒකට වෙනස් වේ
)

 වාපත් හැඩය (Airfoil shape)

 ඝනකම, ආදී දේ බලපායි
සටහන - යානයක වේගය ප්‍රදාන වශයෙන් දෙයාකාර වේ
1. ground speed 
2. air speed යනුවෙනි
ගුවන් යානයේ බර ( ගුරුත්වාකර්ශනය)

◽️
විද්‍යාව කියන්නේ දිනෙන් දිනම තත්පරයෙන් තත්පරය යාවත්කාලීන වන ක්ෂේත්‍රයක්
මේකට ප්‍රධානම හේතුව තමයි මිනිසාගේ නොසංසිඳෙන කුතුහලය සහ දැනුම් පිපාසය
ඇත්තටම ඒ කාරණා දෙක තමයි මිනිසා අද සිටින බුද්ධිමත් ජීවීයා බවට පරිණාමය කලේ
ලංකාවේ අපි සාමාන්‍යන විද්‍යාව කියන විෂය විෂයක් විදිහට ඉගෙන ගන්නේ 6 වසරේ ඉඳලා
හැබැයි 1-5 වසර දක්වා අපි පරිසරය කියල ඉගෙන ගන්නේත් විද්‍යාවම තමයි හැබැයි ගොඩාක් සරල විදිහට
6 වසරේ සිට 11 වසර දක්වා විද්‍යාව විෂයක් ලෙස ඉගෙන ගන්නා අපි උසස් පෙල කරන කොට විද්‍යා විෂය ධාරාව හරි ගණිත විෂය ධාරාව හරි තෝරාගත්තා නම් එතනදීත් විද්‍යාව සාපේක්ෂව සංකීර්ණව ඉගෙන ගන්නවා
6 වසරේ ඉඳන් විද්‍යාව ඉගෙන ගෙන උසස් පෙළදී විද්‍යා හෝ ගණිත විෂය ධාරාව ඉගෙන ගත්තු කෙනෙක්ට තේරුණ දෙයක් තමයි පොඩි කාලේදී ඉගෙන ගත්තු සමහර විද්‍යාත්මක කරුණු උසස් පෙලදී ඉගෙන ගන්නේ හාත්පසින්ම වෙනස් විදිහට කියන එක
එතකොට සමහරෙක්ට ප්‍රශ්නයක් එන්න පුලුවන් අපි පොඩි කාලේ විද්‍යාවට ඉගෙන ගත්තේ බොරුද කියලත්
ඊටත් වඩා හිතන කෙනෙක්ට එන්න පුලුවන් ප්‍රශ්නයක් තමයි උසස් පෙළට ඉගෙන ගන්න කරුණුත් වැඩි දුර උසස් අධ්‍යාපනය හදාරණ කොට වෙනස් වෙයිද කියන ප්‍රශ්නය
මේකට හොඳම නිදසුන තමයි පරමාණුවක ආකෘතිය
අපි උසස් පෙලට කලින් ඉගෙන ගන්නේ පරමාණුවක මධ්‍යයේ ප්‍රොටෝන සහ නියුට්‍රෝන වලින් සමන්විත න්‍යෂ්ටිය සහ ඒ වටා වෘත්තාකාර පථ වල ඉලෙක්ට්‍රෝන ගමන් කරමින් පවතිනවා කියලා
හරියට සෞරග්‍රහ මණඩලයේ සූර්යය වටා ග්‍රහලෝක ගමන් ගන්න විදිහට
මේ නිසාම මේ පරමාණුක ආකෘතිය හැඳින්වූවා ග්‍රහ ආකෘතිය කියලා
හැබැයි අපි උසස් පෙලට රසයන විද්‍යාවට සහ භෞතික විද්‍යාවට ඉගෙන ගන්නවා මේ පරමාණුව සම්බන්ද ග්‍රහ ආකෘතිය පරමාණුව ලෙහෙසියෙන් තේරුම්ගැනීමට උපකාරී වුවත් එහි නිරවද්‍යතාවය අඩු බව.එතනදී අපි ඉගෙන ගන්නවා ග්‍රහ ආකෘතිය වෙනුවට ඉලෙක්ට්‍රෝන වලා ආකෘතිය
ඒ අකෘතියේදී න්‍යෂ්ටිය වටා ඉලෙක්ට්‍රෝන ගමන් කරන්නේ වෘත්තාකාර හෝ ඉලිප්සාකාර පථ වල නෙමේ
ඉලෙක්ට්‍රෝන වලාවක් ලෙස න්‍යෂ්ටිය වටා අධික වේගයන්ගෙන් ගමන් කරමින් පැතිරිලා තියෙන්නේ
ඒවගේම අපි උසස් පෙලට ඉගෙන ගන්නවා ඇත්තටම ෆෝටෝනයකට අංශුමය ලක්ෂණ වගේම තරංගමය ලක්ෂණත් තියෙනවා කියලා
නමුත් උසස් පෙලින් එහා මට්ටමේදී මේ කාරණාව තරමක් වෙනස් වෙනවා
ඇත්තටම අංශූ කියල දෙයක් නැහැ
තියෙන්නේ ක්ෂේත්‍ර සහ එහි ඇතිවන කම්පන
මේ කම්පන නිසා අංශුවක් කියන වස්තුව ගම්‍ය වෙනවා
පොඩ්ඩක් විතර විකාරයි නේද මේ කතාව.ඔව් ටිකක්
හැබැයි ඒක තමයි දැනට හොයාගෙන තියෙන සත්‍යම අර්ථකතනය අංශූ පිලිබඳ
හැබැයි අපි අත්දැකීමෙන්ම දන්නවා මේ කාරණාවත් අනාගතයේ සොයාගන්න නව දැනුමත් එක්ක යාවත්කාලීන වෙන්න පුලුවන් කියන එක
මම ඔයාලට පොඩි කතාවක් කියන්නම්
ඇල්බට් අයින්ස්ටයින් එයාගේ සාපේක්ෂතාවාදය ඉදිරිපත් කරපු කාලේ විද්‍යා ක්ෂේත්‍රයේ ඉඳපු ගොඩාක් අය එයාගේ සාපේක්ෂතාවාදය පිලිගන්න කැමති වුණේ නැහැ
විශේෂයෙන්ම ෆ්ලිප් ලෙනාඩ් කියන විද්‍යාඥයයා
ලෙනාඩ් කියන්නේ x කිරණ න්‍යායත්මකව සොයාගත්තු පුද්ගලයා
හැබැයි x කිරණ සොයාගැනීමේ ගෞරවය නම් ඔහුට හිමි වුණේ නැහැ, රොන්ට්ජන් කියන විද්‍යාඥයයා පරීක්ෂණාත්මකව x කිරණ පලමුවෙන්ම සොයාගත්තු නිසා
හැබැයි ලෙනාඩ් කියන්නේ නොබෙල් ත්‍යාගය දිනාගත්තු විද්‍යාඥයයෙක්
ඒ වගේම බොහොම බුද්ධිමතෙක්
අයින්ස්ටයින් පවා වරෙක ප්‍රකාෂ කලා ලෙනාඩ් කියන්නේ සුපිරි බුද්ධිමතෙක් කියලා
හැබැයි ලෙනාඩ් අයින්ස්ටයින්ට වඩා ගොඩාක් පරිණතයි විද්‍යාවෙන්
ඇත්තටම ලෙනාඩ් කියන්නේ පරීක්ෂණාත්මක භෞතික විද්‍යාඥයයෙක්
එකියන්නේ ඔහු ප්‍රායෝගික පරීක්ෂණ වලින් තමයි භෞතික විද්‍යාවේ වැඩ පෙන්නුවේ
හැබැයි අයින්ස්ටයින් කියන්නේ න්‍යායාත්මක භෞතික විද්‍යාඥයයෙක්
ඔහු වැඩ පෙන්නුවේ න්‍යායන් වලින්
ලෙනාඩ් මේ න්‍යායාත්මක භෞතික විද්‍යාව වැඩිය පිලිගත්තේ නැහැ
මොකද ඔහු කැමති වුණේ පරීක්ෂණාත්මකව දෙයක් කරල ඇසින් දැකලා නිගමනයකට එන්න
හැබැයි න්‍යායාත්මක භෞතික විද්‍යාවේ එහෙම දෙයක් වෙන්නේ නැහැ
අපිටත් සමහර වෙලාවට ඔය ප්‍රශ්නේම තියෙනවා නේද
අපි යම් දෙයක් ගැන කොයිතරම් පත පොතින් ඉගෙන ගත්තත් අපි කැමති නැහැ ඒ දේ අපේ ඇසින්ම දකින කම් පිලිගන්න
ඉතින් අයින්ස්ටයින්ගේ කාලේ සාපේක්ෂතාවාදය ඔහු ඉදිරිපත් කලයින් පස්සේ ඔහුව පිලිගත්තේ මැක්ස් ප්ලාන්ක් කියන ශ්‍රේෂ්ඨ විද්‍යාඥයයා විතරයි
ලෙනාඩ් ඇතුලු බොහෝ විද්‍යාඥයයෝ සාපේක්ෂතාවාදය පිලිගත්තේ නැහ
ඒවගේම අයින්ස්ටයින් සිහින දකින්නෙක් විදිහටයි ලෙනාඩ් ඔහුව අර්ථ දැක්වූවේ
ලෙනාඩ් නොබෙල් කමිටුවේ හිටපු බලවත් චරිතයක් වුණා
අයින්ස්ටයින්ව ඔහුගේ සාපේක්ෂතාවාදය වෙනුවෙන් යෝජන කෙරිලා තිබුණත් ලෙනාඩ්ගේ බලපෑම මත නොබෙල් කමිටුව තීරණය කලා අයින්ස්ටයින්ට නොබෙල් ත්‍යාගය නොදී මැක්ස් ප්ලාන්ක්ට එය දෙන්න
හැබැයි අයින්ස්ටයින් පසු කාලේකදී ඔහුගේ ප්‍රකාශ විද්‍යුත් ආචරණය වෙනුවෙන් නොබෙල් ත්‍යාගයක් දිනාගන්නවා
ඒ කාලේ තිබ්බ තාක්ෂණයනුත් එක්ක ප්‍රාකශ විද්‍යුත් ආචරණය පරීක්ෂණාත්මව තහවුරු කරන්න පුලුවන් වුණා
හැබැයි සාපෙක්ෂතාවදාය පරීක්ෂණාත්මක්ව තහවුරු කරන්න තිබුණේ එකම එක සාධකයක් විතරයි
ඒ තමයි සාපේක්ෂතාවදයේ එන ගුරුත්වාකර්ෂණ කාච සූර්ය ග්‍රහණයකින් ඔප්පු කරන්න පුලුවන් වීම
හැබැයි එතනදීත් ලෙනාඩ් කොස්ස දැම්මා
ඔහු කීවා එක සූරයග්‍රහණයකින් ඕක ඔප්පු වුණාට ඊලඟ සූරයග්‍රයණයෙන් ඕක වැරදියි කියලත් ඔප්පු වෙන්න පුලුවන් කියලා
මෙතන්දී අවශ්‍ය වුණේ එක් විශේෂ ගණයේ සූර්යග්‍රහණයක්
ඉතින් මේක තමයි විද්‍යාවේ ස්වභාවය
විද්‍යාව නිතරම අලුත් වෙනවා
එතකොට පරණ කරුණු වැරදි වෙනවා හෝ සංශෝධනය වෙනවා
මෙතනදී අපි ගොඩක් දෙනෙකුට තියෙන ප්‍රශ්නය තමයි අපි කාලයක් ඉගෙන ගත්තු දෙයක් වැරදියි නැතිනම් සංශෝධනය වෙලා තියෙනවා කිව්වහම ඒ අලුත් දැනුම පිලිගන්න අපි පොඩ්ඩක් අදි මදි කිරීම
සමහර විට අපි ඒ අලුත් කරුණ එක හෙලාම ප්‍රතික්ෂේප කරන්න වුණත් පෙලඹෙනවා
ඔය දේ මට අනන්තවත් වෙලා තියෙනවා
හැබැයි පස්සේ කාලේකදී හිතුණා මම එහෙම හිතන එක හරි නැහ මමත් දවසින් දවස යාවත්කාලීන වෙන නව දැනුම එක්ක පෝෂණය වෙන්න ඕන කියලා
මට එක්ක සම්බන්ධ වෙන්න හැකියාව ලැබුණේත් ඔයාලට මේ වගේ ලිපි ගෙන එන්න අවකාෂය ලැබුණෙත් ඒ හින්දාමයි
අදටත් මම හැමදාම මම මීට කලින් දැනගෙන ඉඳපු නැති දෙයක් ඉගෙන ගන්නවා
ඒ නොදැන හිටපු දේ ඉගෙන ගත්තහම පුදුම ෆීලීං එකක් තියෙන්නේ
මේවගේ දෙයකුත් ලෝකේ මම නොදැන තිබ්බා නේද කියලා
ඉතින් අපි ඔයාලා හැමෝටම ආරාධනා කරන්නේ ඔයාලා ගාව තියෙන දැනුම තව තවත් ඔප මට්ටම් කරගන්න ගමන් නව දැනුමත් වැළඳ ගන්න කියන එක
මිනිසාගේ දියුණුව රඳා පවතින්නේ එතන
සමහර විට නව දැනුම පිලිඟන්න එක අමාරු දෙයක් වෙන්න පුලුවන් මොකද ඒ දේ සම්ප්‍රදායෙන් පිට තියෙන දෙයක් නම්
හැබැයි අපි මේ නව දැනුම වැළඳගන්න නම්‍යශීලී වෙනවා නම් අපිට හැකියාව ලැබෙනවා නව දැනුම ඇත්තටම වැරදිද නිවැරදිද කියලා තිරණය කරන්න
සැමවිටම කුතුහලයෙන් ලෝකය දෙස බලන්න
================================================================

https
com/hashtalk/photos/a
1589558494683527.1073741828.1553468088292568/1688807374758638/
type=3&theater
ගොඩාක් ජනප්‍රිය ටීවී සීරීස් එකක් වෙන ෆ්ලෑෂ්
Flash කතාමාලාවෙන් අපි ගොඩ දෙනෙක් අතරට ආපූ අපූරූ විද්‍යාත්මක මාතෘකාවක් තමයි Particle Accelerators නැතිනම් අංශු ත්වරක කියන්නේ
ඉතින් අද අපි හිතුවා මේ අංශූ ත්වරක ගැන විද්‍යාත්මක පැතිකඩකින් කතාකරන්න
අධික ශක්තීන් සම්බන්ධව කෙරෙන භෞතික විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ විව්ධාකාරයෙන් සිදුවෙනවා
නමුත් මේ අතරින් බොහෝ පර්යේෂණ රඳා පවතින්නේ අංශූ ත්වරක මත
මෙම ලිපි මාලාව මඟින් අපි ලෝකයේ දැනට පවතින අංශු ත්වරක වර්ග තුන ගැන තමයි සාකච්ඡා කරන්නේ
වර්තාමානෙය තිබෙන ප්‍රධාන අංශු ත්වරක වර්ග තුන තමයි Synchrotrons,Cyclotrons සහ Linear වර්ගය
ඒ අතරින් අපි පලමු ලිපියෙන් අද කතාකරන්නේ Synchrotrons වර්ගය ගැන
1.Synchrotrons
Synchrotrons කියන්නේ ලෝකයේ තිබෙන අති විශාලම ශක්ති ප්‍රමාණයක් භාවිතා කරන අංශූ ත්වරක වර්ගය
ඔයාලා ගොඩ දෙනෙක් අහලා තියෙන Large Hadron Collider/LHC අයත් වෙන්නෙත් මේ වර්ගයටම තමයි
LHC එකට හැකියාවක් තියෙනවා අංශුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන වෝල්ට් ට්‍රිලියන 6.5 ක තරම් ශක්තියක් ලබාදීලා එය ත්වරණය කරල ඒවා ප්‍රතිවිරුද්ධ දිශාවෙන් එන වෙනත් අංශූන් සමඟ ඝට්ටනය කරන්න
වර්ගයේ අංශූ ත්වරකයක බොහෝ විට අංශුවක් ගමන් කරන්නේ මුද්දක් වැනි සංවෘත ගමන් මාර්ගයක
යම් කිසි අංශුවක් අංශු ත්වරකය තුලට ඇතුලත් කරයින් පස්සේ මෙම අංශුව රික්තයක් පවතින මෙම මුදුවක් වැනි ගමන් මාර්ගයේ වට මිලියන ගණනක් පමණ නොනවත්වා ගමන් කරනවා
මෙම මුදු ආකාර ගමන් මඟ අතර තුර රේඩියෝතරංග නිකුත් කරන කුහර තිබෙනවා
මේවා හඳුන්වන්නේ Radio frequency Cavity නමින්
මේවා මඟින් ගමන් පථය තුල ගමන් කරන අංශූ වල ප්‍රවේගය වැඩි කරනවා
ඒවගේම ගමන් පථය තුල තිබෙන විවිධාකාරයේ චුම්භක මඟින් ඒ තුල විද්‍යුත් චුම්භක ක්ෂේත්‍රයකුත් නිර්මාණය කරනවා
මේ විද්‍යුත් චුම්භක ක්ෂේත්‍රයේ ආධාරයෙන් අංශුවක් ගමන් මාර්ගය වෙනස් කරන්න,ගමන් මාර්ගය වෘත්තාකාර පථයක ගෙනියන්න වගේම අංශුව යම් කිසි ලක්ෂයකට නාභි ගත කරන්න යොදාගන්නවා
මෙම විද්‍යුත් චුම්භක ක්ෂේත්‍රය අංශුවේ ත්වරණය වැඩිවත්ම ක්‍රම ක්‍රමයෙන් ගොඩනැගෙන්න ගන්නවා
LHC එක තුලින් ගමන් කරවන අංශුවක් එය පත් කිරීමට බලාපොරොත්තුවන ශක්ති මට්ටමට ලඟා වීමට පෙර ගමන් පථය තුල විනාඩි විස්සක් වැනි සුලු කාලයක් තුල වට මිලියන් 14ක් පමණ ගමන් කරනවා
පර්යේෂකයන් විසින් අංශූ සංවේදක ආසන්නයේ අංශූ සංඝට්ටන සිදු කරන්න ත්වරණයට ලක් කරන ලද අංශූ කදම්භ එකිනෙකක් පසු පස එකිනෙකක් මුදාහරිනවා
සාමාන්‍යයෙන් අංශූ කදම්භ මුදා හැරුණයින් පස්සේ ඒවා එකිනෙකට ඝට්ටනය වෙන වාර ගණන නම් සාපේක්ෂව ඉතාමත් අඩුයි
නමුත් අංශූ කදම්භ නොනවත්වා වළල්ලක් ආකාරයේ පථයක ගමන් කරවන නිසා විශාල ප්‍රමාණයක් ඝට්ටන සිද්ධ වෙනවා නිරීක්ෂණය කරන්න පුලුවන් වගේම එම නිරීක්ෂණ මඟින් වඩා වඩා දත්ත ලබා ගැනීමටද හැකියාව ලැබෙනවා
Synchrotrons වර්ගයේ අංශූ ත්වරකයක් සතුව තියෙන අති විශාල ශක්තිය ඒවා විශ්වයේ මූලික සැකැස්ම ගවේෂණය කරන්න යොදාගන්න වඩාත් සුදුසු වෙනවා
නිදසුනක් විදිහට හිග්ස් අංශුව.Higgs Boson
LHC එක මඟින් සොයගැනීම දක්වන්න පුලුවන්
LHC එකට හිග්ස් අංශුව සොයාගැනීමට ප්‍රධාන වශයෙන් උදව් වුණේ LHC එක සතුව තියෙන අංශුවක් ඉතා අධික ශක්ති මට්ටමකට පත් කිරීමට තියෙන හැකියාවයි ඉතා අධික ඝට්ටන ප්‍රමාණයක් ඇති කිරීමට තියෙන හැකියාවයි නිසාවෙන්
එක මඟින් ප්‍රධාන වශයෙන් ඝට්ටනය කරන්නේ ප්‍රොටෝන-ප්‍රෝටෝන,නමුත් එයට හැකියාව තිබෙනවා ඊයම් න්‍යෂ්ටි වැනි බර න්‍යෂ්ටී පවා ත්වරණයට ලක් කරන්න
වෙනත් වර්ගයේ අංශු ත්වරක වෙනත් අංශූන් ත්වරණයට ලක් කරන්න සකස් කරල තියෙනවා
නිදසුනක් විදිහට නිව්යෝක් වල බෲක් හේවන් විද්‍යාගාරයේ තියෙන Relativistic Heavy Ion Collider දක්වන්න පුලුවන්
මෙම අංශු ත්වරකයට හැකියාව තියෙනවා ප්‍රෝටෝන වල සිට යුරේනියම් න්‍යෂ්ටි දක්වා ඕනෑම දෙයක් ත්වරණයට ලක් කරන්න
( යුරේනියම් කියන්නේ බරින් වැඩිම න්‍යෂ්ටියක්
) ඒවගේම එයට හැකියාව තියෙනවා යුරේනියම් න්‍යෂ්ටි සහ රත්‍රං න්‍යෂ්ටී එකට ඝට්ටනය කරවලා quark-gluon plasmaවක් හදන්න
quark-gluon plasmaවක් කියන්නේ බිග් බෑන්ග් එක සිද්ධ වෙලා මොහොතකට පස්සේ මේ විශ්වය පුරාම අධික උෂ්ණත්වයකින් යුත් සූපයක් ලෙස පැතිරිලා තිබුණු දෙය
1589558494683527.1073741828.1553468088292568/1684715248501184/
පෘථිවිය භ්‍රමණය වෙන්නේ ඇයි
දෙන්න පුළුවන් සරලම සහ නිවැරදිම පිළිතුර තමයි, අවස්ථිතිය නිසා
තේරුනාද මන්දා
ඇත්තටම මොකද්ද මේ අවස්ථිතිය කියන්නේ
විද්‍යාව ඉගෙන ගන්න අය විතරක් නෙවේ ඕනෑම පුද්ගලයෙකුට අවස්ථිතිය කියන්නේ මොකද්ද කියල දැනගෙන ඉදීම වටිනවා
මේ ලිපිය අවසානයේදී ඒ ඇයි කියලා ඔයාටම තේරේවි
මුලින්ම අපි විද්‍යාත්මකව, අවස්ථිතිය කියන කාරණය ගැන පැහැදිලි කරගෙන ඉමු
ඇත්තටම මේක තේරුම් ගන්න ගොඩක් සරල මාතෘකාවක්
ඒ වගේම අපේ ජීවිතයේදී මෙය අප්‍රමාණව හමුවෙලා තියෙනවා
අවස්ථිතිය කියන්නේ, යම් කිසි වස්තුවක් වෙනස් වීමට දක්වන අකමැත්තට
තවත් නිවැරදිව කිව්වොත් සිය චලිත ස්වභාවය වෙනස් කිරීමට දක්වන අකමැත්තට
ගෙඩි පිටින් සම්පුර්ණයෙන්ම පැහැදිලිව කිව්වොත්
ඒකාකාර ප්‍රවේගයෙන් චලනය වෙන වස්තුවක හෝ නිශ්චලව පවතින වස්තුවක සිය චලිත ස්වභාවය වෙනස් කිරීමට දක්වන අකමැත්ත
✍

ඇත්තටම නිවටන්ගේ පළමුවෙනි නියමය ගත්තොත් මෙහි තනිකරම කතාවෙන්නේ අවස්ථිතිය ගැන
අවස්ථිතිය ගත්තහම පැහැදිලිවම වස්තුවක ස්කන්ධයත් එක්ක අනුලෝම සම්බන්ධයක් තියෙනවා
ඒ කියන්නේ ස්කන්ධය වැඩි වස්තුන් වල අවස්ථිතියක වැඩියි වගේම සාපේක්ෂව අඩු ස්කන්ධයක් තියෙන වස්තුවක අවස්ථිතිය අඩුයි
අපි ස්කන්ධයෙන් වැඩි ලොකු ගලකුයි බාස්කට් බොලයකුයි බිමින් තියලා වෙන වෙනම තල්ලු කලොත් මේ කතාව හොදටම පැහැදිලි වේවි
ගල ස්කන්ධයෙන් වැඩි නිසා අවස්ථිතියත් වැඩියි ඒ කියන්නේ මේ ගල් ගෙඩිය චලනය වෙන්න පට්ට අකැමති පොරක්
එකයි මිනිහව තල්ලු කරන්න අමාරු.

ඒ වගේම අපි මේ ගල් පාතයයි , බෝලයයි කන්දක් උඩට අරන් ගිහින් පෙරළුවොත් නවත්තන්න ලේසි මොකද්ද අමාරු මොකද්ද
ආයේ ඕක කියන්න දෙයක් නෑනේ
try එකක් දීල බලන්න ගල් ගෙඩිය අතින් නවත්තන්න
හොස්පිටල් එකේ ඇදක් ලැස්ති කරලා තියන්නම්
ඔයාල දන්නවනේ රික්තකයක් තුල ස්කන්ධයෙන් වෙනස් , උදාහරනයක් විදිහට පිහාට්ටකුයි , බොලයකුයි එකම උසක ඉදල එකම වෙලාවේ අතරියොත් ඒ දෙකම බිමට වැටෙනෙත් එකම වෙලාවේ කියල ඉතින් මේකට හේතුවත් අවස්ථිතිය
මේ වස්තුන් දෙක ගත්තොත් ස්කන්ධයෙන් වැඩි බෝලයේ අවස්තිය පිහාටුවට වඩා වැඩියි
ඒ කියන්නේ බෝලය පිහාටුවට වඩා, ගුරුත්වය යටතේ පහලට ත්වරණය වෙන්න අකැමතියි
මේ හේතුව නිසා දෙකම එකම ත්වරණයෙන්, එනම් ගුරුත්වජ ත්වරණයෙන් පහලට ඇවිත් එකම වෙලාවේ බිම වැටෙනවා
(මෙය නිවටන්ගේ ගුරුත්වාකර්ෂණ සමීකරණ වලිනුත් පැහැදලි කරන්න පුළුවන්
එත් අපි ගොඩක් අය නොදන්නා ඇත්තම කතාව මේක)

එදිනෙදා ගමන් වලදී පොදු ප්‍රවාහනය බාවිතා කරන අයනම් අවස්ථිතිය හොදට අත්දැකලා ඇති
සමහර විට මේ නිසා ගුටි කන්න වෙච්ච අවස්ථාත් නැතුවාම නෙවේ
අපි උදාහරණයක් විදිහට බස් එකක් ගමුකො
🚌ඔයා බස් එකේ හිටගෙන යද්දී බස් එක, එක පාරට බ්රේක් කලොත් ඔයා ඉස්සරහට විසි වෙලා යනවනේ
ඒක සිද්ද වෙන්නෙත් වෙන මුකුත් නෙවේ, අවස්ථිතිය නිසා
මේක සිද්දිය පැහැදිලි කලොත්, බස් එකේ යද්දී ඒ ප්‍රවෙගයම අපේ ශරීරයටත් තියෙනවා
ඒකාකාර ප්‍රවේගයෙන් යන බස් එකක කාසියක් උඩ දැම්මාම ඒක පිටිපස්සට නොයා එතනම වැටෙන්නේ මේ නිසා
එහෙම බස් එකේ වේගය අපේ ශරීරයටත් එන්නේ නැත්තන්
අපි බස් එක ඇතුලේ නිකමට උඩ පැන්නොත් පිටිපස්සේ වීදුරුවත් කඩාගෙන පාරෙ තමයි හොම්බ ඇනගන්න වෙන්නේ
ඉතින් මේ විදිහට බස් එකේ ප්‍රවෙගයම අපේ ශරීරයටත් තියෙනව. බස් එක එක පාරට බ්රේක් කලාට අපි අවස්ථිතිය නිසා අර කලින් ආපු ප්‍රවෙගයෙන්ම ඉස්සරහට වීසි වෙනවා
මොකද අපේ ශරීරය අකැමතියි බ්රේක් ගහන්න
ඔය සීන් එක දන්නේ නැති කෙනෙක්ගේ ඇගේ හැප්පුනොත් බැණුම් අහන්න තමයි වෙන්නේ
මොකෝ ඒ කෙනාට බස් එක ඇතුලේ අවස්ථිතිය ගැන බණ දේශනා කරන්න බෑනේ
එකෙන් මේකෙන් මුල්ම ප්‍රශ්නෙත් අමතක වුණා
පෘථිවිය භ්‍රමණය වෙන එකට අවස්ථිතිය බලපාන්නේ කොහොමද
පෘථිවිය බිහි වෙච්ච කාලයේ ඉදලම භ්‍රමණය වෙමින් තමයි තිබුණේ
හැබැයි එදාට වඩා දැන් ටිකක් භ්‍රමණ වෙන ප්‍රවේගය අඩුයි
දැන් භ්‍රමණය වෙන්නේ දවසකට වට එකක කෝණික ප්‍රවෙගයෙන්නේ
හැබැයි කාලයක් තිබුණ එක දවසක් පැය 6ක ට සීමා වෙච්ච
පෘථිවියේ කෝණික ප්‍රවේගය එන්න එන්න අඩු වෙනවා
හැබැයි මේක සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් නෙවේ
තව අවුරුදු 100 කින් ගත්තොත් දවසක් වැඩිවෙන්නේ මිලිතත්පර 2කකින් විතරයි
ඉතින් අභ්‍යාවකාශය තුල පෘතුවියේ මේ භ්‍රමණයට කිසිදු බාහිර බලයකින් බලපෑමක් සිදු වෙන්නේ නැති තරම්
ඉතින් එහෙම කිසිදු බාහිර බලපෑමක් නැති නිසා
අවස්ථිතිය, නැතිනම් පෘථිවිය භ්‍රමණය වෙන කෝණික ප්‍රවේගය වෙනස් කිරීමට දක්වන අකමැත්ත නිසා පෘථිවිය තම අක්ෂය වට භ්‍රමණය වෙමින් පවතිනවා
කොච්චර ප්‍රවෙගයෙන්ද කිව්වොත් පැයට කිලෝමීටර් 1,600 ප්‍රවේගයෙන් පෘථිවිය භ්‍රමණය වෙනවා
😲

නිකමට හිතන්න පෘථිවිය එක පාරට බ්රේක් ගැහුවොත් මොකක් වෙයිද කියල
එහෙම වුනොත් ඔයා අර කිව්ව වේගයෙන් වීසි වෙලා යාවි
ඒ ඔයා තුල තියෙන අවස්ථිතිය නිසා
හරි දැන් පොඩ්ඩක් විද්‍යාවෙන් පිට අපේ එදිනෙදා ජිවිතයේ අවස්ථිතිය වැඩ කරන තැන් ගැන බලමු
නිවාඩු දවසකට පස්සේ ආපහු job එකට යන්න
පාසල් යන ළමයි නම් සදුදට ඉස්කෝලේ යන්න ටිකක් අකැමති වෙන්නෙත් මෙන්න මේ අවස්ථිතිය නිසා
කොටින්ම කිව්වොත් අපි වෙනස් වෙන්න ගොඩක් වෙලාවට අකැමති අපේ හිතේ තියෙන අවස්ථිතිය නිසා
හැබයි ඔයාල දන්නවා වෙනස් නොවන එකම දේ වෙනස්වීම කියල
☝ 

ඒ නිසා ඔය හිතේ ,ගතේ තියෙන අවස්ථිතිය නැති කරල වෙනස් වෙන්න පුරුදු වෙන්න
මොකද මං අහල තියෙනවා "අපි හරි වෙනස්
ඒ වෙනසට අපි ගරු කරන්න ඕන" කියල
😉

අනික් අතට අවස්ථිතිය කියන්නේ ඇත්තටම පවතින බලයක් නෙවේ ව්‍යාජ බලයක්
(fictitious force)

https
1589558494683527.1073741828.1553468088292568/1703359523303423/
කොට්ටා පොරය
"ඉතින් ගිය අවුරුද්දෙත් දිනුවේ ඔයානේ
මේ අවුරුද්දේ කොහොමටවත් බැරිවෙන එකක් නෑ
"

"අනේ පුංචි
ඒත් මේ අවුරුද්දේ නම් මං කොට්ට පොරයට යන්නේ නෑ
"

"ඒ මොකද ඒ
යාලුවෝ කියයි ඔයාට පණ නෑ කියලා කොල්ලෙක් උනහම පොඩ්ඩක් fight කරලා ඉන්න එපාය, චිහ් මට නම් ලැජ්ජයි"

කොල්ලා බෑම කියනවා
"කමක් නෑ අද අනිත් අය ගහගන්නවා බලමුකෝ අපි
"

ඔය ඉතින් අවුරුදු උත්සවයක් මැද්දේ මට ඇහුන සංවාදයක්
මම හිතන්නේ පුංචි අම්මට වැඩිය දරුවා බුද්ධිමත් කියලා
දැන් කාලේ සමහර අම්මල තාත්තලාට ඕනේ තමන්ගෙ දුවව, පුතාව ගහගෙන හරි පළවෙනියා කරන්න
අවුරුදු උත්සවයක තියන ක්‍රීඩා අතරින් මම නම් අකමැතිම ක්‍රීඩාව කොට්ටා පොරය
පොඩි කාලේ ඉඳලම එක්කෙනෙකුට ගහනවා දකින්න අමාරු වීමේ මානුෂීය භාවයන් මෙම ක්‍රීඩාව ප්‍රතික්ෂේප කරවන්නට මා පොළඹවන්නට ඇතැයි සිතනවා
නමුත් පසුකාලීනව වෛද්‍ය ශිෂ්‍යාවක ලෙස, හිස හා බෙල්ල පිළිබඳව අධ්‍යයනය කරන කාලයේ සිටම මෙහි ඇති සෞඛ්‍ය තර්ජන පිළිබඳව නිසි අවබෝධයෙන් යුක්තව මෙම ක්‍රීඩාවෙන් අන් අයද ඉවත් කර ගැනීමට මම බොහෝ උත්සාහ ගතිමි
ශරීරයේ ඉතා වැදගත් ම අවයවය වන මොළය ලොව නිපදවා ඇති ඉතා සූක්ෂම පරිගණකයටත් වඩා අවස්ථානුකුල ගුණාත්මක ක්‍රියාන්විතයක නිරතවෙයි
ඉතා ආරක්ෂිතව හිස් කබල තුල තැන්පත් වී ඇති මෙතරම් වටිනා අවයවය, තමා වටේ රැස් වී අත්පොලසන් නගන ප්‍රේක්ෂක පිරිසක් පිනවීමේ පොරයක් නිසා අවදානමකට ලක් කර ගන්නේ ඇයි
මොළය වටා ආරක්ෂා කරන මෙනින්ජි පටල තිබේ
මොළයට රුධිරය සැපයීම පිණිස මොළය තුලින් හා මොළය වටයට විහිදෙන රුධිර කේශ නාලිකා මෙන්ම ධමනි පද්ධතියක් ද තිබේ
මේවා ඉතා සියුම් ලෙස සකස් වී තිබෙන අතර කුඩා දරුවන්ගේ නම් තවමත් වර්ධනය වෙමින් පවතින වාහිනී ඉතා ඉක්මණින් බිඳී යා හැක
හිස තදින් ආපස්සට හා ඉදිරියට ගැස්සීම නිසා කශේරුකාවට, සුෂුම්නාවට හා මොළයට විවිධ හානි සිදු විය හැක
රුධිර වාහිනී කැඩී බිදී යාම නිසා භයානක තත්ත්වයන් ඇතිවිය හැක
මෙහිදී කැඩී බිඳී යන රුධිර නාල වල රුධිරය පිටතට වෑහී මොළය තුළ ලේ ගැලීමක් සිදුවේ
මේ නිසා මොළයේ ඒ අදාල කොටස තෙරපීමකට ලක් වෙයි
එමෙන්ම මෙලෙස පිටතට පැමිණි රුධිරය කැටි ගැසීමක් ද සිදුවිය හැක
පසුව එම කොටසේ සෛල ටිකෙන් ටික මියයෑම සිදුවේ
එමෙන්ම හිස්කබල තුළ ලිහිල් අවකාශයක මොළය පිහිටා ඇති හෙයින් එක පැත්තකින් ගැස්සුණහොත් අනිත් පැත්තට මොළය තල්ලු වීම නිසා මොළයේ ප්‍රතිවිරුද්ධ පැත්තේ තැලුමක් (Concussion) ඇතිවිය හැක
මෙය නම් බොහෝ විට තාවකාලික වේ
නමුත් ඕනෑම අයකුගේ හිස පැද්දීමකට හෝ ගැස්සීමකට ලක් වුවහොත් යම් යම් රෝග ලක්ෂණ පිළිබඳව ඉදිරි පැය 24 හා දින කිහිපය තුළ අවධානය යොමු කිරීම ඉතා වැදගත් වේ
කලන්තය, කැරකිල්ල මෙන්ම වමනයද මේ නිසා ඇතිවිය හැක
හිසරදය විටින් විට මතු විය හැක
නාසයෙන් ලේ ගැලීමද සිදු විය හැක
සමහරුන්ට සිහිමද ගතිය මෙන්ම ඇස් නිලංකාර වීම ද සිදු වෙයි
මෙම තත්ත්වයන් නොසලකා හැරියහොත් සිහි නැතිවී වැටීමට හෝ කෝමා තත්වයට පත් විය හැක
එමෙන්ම මෙම රුධිර ගලනය නොනැවතී සිදු වී මොළය එක පැත්තකට තෙරපී යාම නිසා අත පය පණ නැතිව කට පැත්තකට ඇඳීම කටහඬ වෙනස් වීම් ඇතුළු මොළයේ ඒ ඒ කොටස් විසින් පාලනය කරන, ශරීරයේ විවිධ ස්ථානවල සංවේදන කටයුතු හා ක්‍රියාන්විත අඩපණ විය හැක
දීර්ඝකාලීනව මතකය අහිමිවීම පවා ඇතිවිය හැක
හිස්කබල අපගේ කොඳු ඇට පේළිය තුළ සෘජුව සිටිමින් කැරකෙමින් චලනය වනුයේ ඇට්ලස් (Atlas) නම්වූ බෙල්ලේ පළමු කොඳු ඇටය මතය
මෙම ඇටය පැතලි වලල්ලක් සේ වන අතර මෙහි මැදින් ශුෂුම්නාව ගමන් කොට මොළය හා සම්බන්ධ වේ
බෙල්ලේ පවතින දෙවන කොඳු ඇටයේ (Axis) ඇඟිල්ලක් වන්වූ ප්‍රසරයක් (Odontoid) මගින් ඇක්සල් එකක් මෙන් ඉතිරි කොඳුඇට හිස්කබළ හා යාකරයි
(ඔබට රූපය බැලිය හැක ) එම නෙරා ආ ප්‍රසරය ශුෂුම්නාවට ස්පර්ශ වෙමින් පවතින අතර ලිගමෙන්ටුවක් ( Transverse ligament ) මගින් පමණක් වෙන්වී ඇත
මෙවන් හිසට සිදුවන හදිසි ගැස්සීමකදී මෙම ප්‍රසරය ශුෂුම්නාව තෙරපමින් ඉදිරියට තල්ලුවී ස්නා‍යු රජ්ජුව තැලී හෝ කැඩී යා හැක
එවිට ශරීරයේ පහළ කොටස අඩපණ වන අතර ක්ෂණික මරණය පවා සිදුවිය හැක
හදිසි අනතුරකදී වාහන පටි(සීට් බෙල්ට්) පැළැඳ නොසිටියානම් බෙල්ලේ ගැස්සීමෙන් මරණය ලඟා විය හැක්කේද මේ අයුරින්මය
මෙය කසයක් ගහන්නා සේ හිස කොඳුනාරටිය මත ක්ෂණික ගැස්සීමකට ලක් වීමකට උපමා කරයි ( Whiplash injury) කොට්ටා පොරය ඉතා දරුණු අවස්ථාවක දී මෙවන් ප්‍රතිඵළ වුවද ගෙන ආ හැක
මීට අමතරව තවත් අවදානම් බොහොමයක් කොට්ටා පොර ක්‍රීඩාව හා බැඳී පවතී
මුහුණේ අස්ථීන් බිඳී ගිය අවස්ථාද එමටය
ඉදිරිපස දත් ගැලවී යාමද සිදුවිය හැක
මුහුණේ ස්නායු ( Facial ,TRG )තැලීම හා තෙරපීම නිසා සංවේදන අඩූවීම, හිරිවැටීම හා පේශීන් පණ නැති වීම් සිදුවේ
කනට නොයෙකුත් අනතුරු මෙන්ම ඇස් වලටද අනතුරු සිදුවී පසු කාලීනව අන්ධ භාවය පවා ඇතිවිය හැක
කනේ පිහිටා ඇති ශරීරයේ සමබරතාවය පාලනය කරනා අවයවයට (Balancing Organ) හානි සිදුවී හරි හැටි ඇවිදීම පවා සිදු කර ගත නොහැකි වීමටද හැක
කෙසේ වුවත් නීතිමය වශයෙන් සිතුවද මුහුණට සිදුවන පහරදීමකදී අබාධිත වීම මගේ දැණුම පරිදි අපරාධ දණ්ඩන ( Criminal offense) යටතට වැටෙනු ඇත
ඉතා ඉක්මණින් රෝහල් ගත කිරීම නොකළ හොත් මරණය පවා කැඳවන මෙම භයානක තත්වයන් පිළිබඳව තවමත් ජනතාවගේ අවධානය යොමු වී නැති හැඩකි
‍යු
සමහරුන්ගේ උපතින්ම ඇතිවන මොළයේ රුධිර නාළවල බිත්ති වල ඇති අක්‍රමිකතා නිසා විශාල වී ඇති දුර්වල ස්ථාන පවතී
මෙවන් බැලූනයක් මෙන් නෙරාගිය ස්ථානයක් (Aneurysm) මොළයේ රුධිර නාළයක පිහිටා තිබිණි නම් ඉතා සුළු හිස ගැස්සීමකදී පවා එය බිඳී යා හැක
ක්ෂණික මරණයට පවා ලක් විය හැක
මෙය කලාතුරකින් ඇතිවන භයානක තත්වයකි
බොහෝවිට අවුරුදු 16 -21 අතර තරුණයන් මෙවන් තත්ත්වයන්ට මුහුණ දෙනු අපි දැක ඇත්තෙමු
කොට්ට පොර ක්‍රීඩාවේ යෙදීම වැනි අවස්ථාවකට පසුව වුවද, උපතේ සිට තිබූ මෙවන් අසාමාන්‍යතාවයක් නිසා හදිසියේ මිය යාම සිදු විය හැක
ඉතින් අපි හරිම සතුටින් කොට්ටා පොර ක්‍රීඩාවට එන අවුරුදු උත්සවේදී විතරක් නෙවෙයි ගෙදරදීත් සමු දෙමු නේද
විශේෂඥ වෛද්‍ය උත්පලා අමරසිංහ
පරිණාමය හා සබැඳි වැරදි මත

=========================

1. මිනිසා පරිණාමය වුයේ වඳුරන්ගෙන්
වඳුරන් ලෙස ඔබ සරලව වර්ගීකරණය සිදුකරන චිම්පන්සීන්, ගෝරිල්ලන් වැනි සත්වයන්ගෙන් මිනිස් පරිණාමය සිදුවී නැත
මේ වැරදි අර්ථකථන නිසා පරිණාමයට විරුද්ධව හඬනගන මතධාරීන් විසින් 'මිනිසා පරිණාමය වූයේ වඳුරන්ගෙන් නම්, තවමත් වඳුරන් සිටින්නේ ඇයි
' යන ගැටලුව සමාජගත කරයි
මේ ගැටලුව අපි නැවත ප්‍රතිනිර්මාණය කරමු සරල උදාහරණයකින්
"ඔබ ඔබේ ඤාති සොහොයුරාගෙන් පැවත එන්නේ නම්, තවමත් ඔබගේ ඥාති සොහොහුරා ජීවත්ව සිටින්නේ කෙසේද
"

මේ ප්‍රතිනිර්මාණය කල ගැටලුව ඔබට විකාරයක් ලෙස පෙනෙනු ඇත
නමුත් පෙර සඳහන් කල මිනිසා සහ වඳුරා පිලිබඳ ගැටලුවද මේ ගැටලුවද අතර එතරම් වෙනසක් නැත
ඔබ දන්නවා ඔබ පැවත එන්නෙ ඔබේ ඤාති සොහොයුරාගෙන් නොවන බව. ඔබත් ඔබේ ඤාති සොහොයුරත් අතර සම්බන්ධය තමයි ඔබ දෙපලගේම සීයා එක් අයකු වීම
ඔබේ සීයාට දරුවන් කිහිප දෙනෙක් සිටියා නම් ඔවුන් පසු කලකදී තම තමන්ගෙ පවුල් සාදාගෙන ඔබේ පවුල් ගස තවත් අතුශාඛා වලට ප්‍රසාරණය කරමින් විහිද යයි
ඒ හෙතුවෙන් ඔබ සහ ඔබේ ඤාති සොහොයුරා ඇතුලු නව පරම්පරා වර්තමානයේදි ඔබට දකින්න පුළුවන්
දැන් එමු මානව පරිණාමික කතාවට
මේ කතාවෙදි චිම්පන්සීන් සහ අප අතර ජානමය DNA සමානතාව 96% ක් වේ මෙහිදි චිම්පන්සීන් සහ හෝමෝ සේපියානුවන් යනු පෙර කතාවෙ ඔබ සහා ඔබේ ඤාති සහෝදරයා වැනි සබඳතාවක්
අතීතයේ (DNA සාධක මඟින් සොයාගෙන ඇති ආකාරයට) වසර මිලියන 6 කට පමණ පෙර චිම්පන්සීන් සහ අපට පොදු පූර්වජයෙකු ජීවත්ව තිබෙනවා
මේ පොදු පූර්වජයා සමාන වෙන්නෙ හරියට ඔබත් ඔබේ ඤාති සොහොයුරාගෙත් සීයාට
පොදු පූර්වජ අවස්ථාවෙන් පරිණාමය වූ විවිධ අවස්ථා අතු බෙදී ගොස් එක් fශාඛාවකින් චිම්පන්සීන්, ගෝරිල්ලන් වැනි විශේෂ පරිණාමයට මඟ පෑදෙන විට අනෙක් පසින් පරිණාමය වූ ශාඛාව මානව පරිණාමයට මඟ පෑදුවා
* මීට වසර මිලියන 2 ත් 3 ත් අතර කාලෙදි ප්ලයොසීන යුගයෙදි මානව විශේෂ හයක් මේ ලෝකෙ තැනින් තැන ජීවත් වුනා
Homo rudolfensis
 Homo habilis
 Australopithecus garhi
 Australopithecus africanus
 Paranthropus aetheiopicus
 Paranthropus boisei

ඒ කියන්නෙ එකම කාලෙක මේ අය ජීවත් වුනේ
ඊලඟට වසර මිලියන 0.2ත් 0.1ත් අතර ප්ලයස්ටොසින් යුගයෙදි මානව විශේෂ 5 ක් මේ පෘථිවියෙ හිටි⁣යා
දැන් ඔබට වැටහෙන්න ඕන චිම්පන්සීන් හෝ ගෝරිල්ලන්ගෙන් අප පරිණාමය නොවූ බව. නමුත් ඔවුන් සහ අපට පොදු පූර්වජයෙකු සිටින බව. මේ කතාවෙදි මිනිස් පරිණාමයේ වසර මිලියන 6 පමණ කාලයකට එහා පරිණාමික පුරුක් සලකා බලද්දි 'ආරඩිපිතෙකස් රැමිඩස්' , 'ආරඩිපිතෙකස් කඩබ්බා' වැනි වානර ආකාර සලකා බැලුවම ඔවුන් සහ චිම්පන්සීන් අතර රූපීය වශයෙන් ඉතාමත් සමීප සමානතා බලන්න පුළුවන්
ඊට හේතු වෙන්නෙ පොදු පූර්වජයගෙන් අතු බෙදී යන මුල් අවස්ථා වල ඇතිවු විශේෂ රූපිය වශයෙන් ඉතාමත් සමීප වීම
මේක හරියට ඔබේ පියාත්, ඔබගේ ඤාති සොහොයුරාගෙ පියාත් සහෝදරයන් නම්, ඔවුන් අතර තිබෙන සමීප රූප ලක්ෂණ වගේ
2. පරිණාමය සරල රේඛීයයි
පරිණාමික ක්‍රියාවලිය සරල රේඛීය නැහැ
එක් විශේෂයක් ජීවත්ව තව විශේෂයක් ඔවුන්ගෙන් පරිණාමය වී පෙර විශේෂය නශ්ඨවී යන ක්‍රියාවලියක් නෙවෙයි පරිණාමය කියන්නෙ
පරිණාමික ක්‍රියාවලිය අතු බෙදී යන පඳුරක්
බෙදී යන ශාඛා නැවත හමුවීම පවා සිදුවිය හැකි දෙයක්
3. පරිණාමය යනු කල්පිතයක් පමණී
මෙය සම්පූර්ණයෙන්ම වැරදි මතයක්
මානව පරණාමය යනු ෆොසිල සාධක මෙන්ම ජානමය සාධක මඟින් ඔප්පු කල ක්‍රියාවලියක්
ෆොසිල වාර්තා වල ඇති හිදැස් ජානමය කේතය ඇසුරින් සම්පූර්ණ කිරීමට හැකිව තිබෙනවා
ඔබේ පුර්වජයන්ගෙන් ඔබ වෙන් වුයේ කුමන කාලයේදිද පවා දැක්වීමට ජාන කේතයට හැකියාව තිබෙනවා
බලශක්තිය ගැන සහ විශ්වීය ශිෂ්ඨාචාර ගැන සවිස්තරාත්මකව මේ ලිපිය හරහා කතා කරමු
ඔබ දන්නා සහ නොදන්නා කරුණු රාශියක් මෙහි අන්තර්ගත කොට තිබෙනවා
මේ කතාකරන්නේ අපේ අනාගතය ගැන වගේම පිටසක්වළ ජීවයක වර්තමානය වීමට පුළුවන්
බලශක්ති අර්බුදය කියන්නේ අපිට අලුත් දෙයක් නෙවේ
තව සියවස් කිහිපයකින් අපි බාවිතා කරන පොසිල ඉන්ධන නැතිනම් බොරතෙල් ඉවර වෙනවා
ඊට පස්සේ මොකද වෙන්නේ
නිකමට හිතන්න මීට අවුරුදු 150 කට විතර කලින් අපිට එතරම් බලශක්තියක් අවශ්‍ය වුනේ නෑ
නමුත් අද තත්වය එසේ නෙවයි. එහෙනම් තව අවුරුදු 100කින් විතර මොකක් වෙයිද
කෙතරම් බලශක්තියක් අපිට ඕනා වෙයිද
මොන දෙයියට කියලද මේ ශක්තිය හොයාගන්නේ
😬

ඒ වෙන කාගෙන්වත් නෙවයි, විද්‍යාත්මකව ගත්තොත් අපේ සැබෑ ශක්ති ප්‍රභවය වන, අපේ මව් තාරකාව සුර්යයා ගෙන් 🌞💪

මෙහිදී මෙම සූර්ය ශක්තිය ලබාගන්නා ප්‍රමාණය සහ ආකාර අනුව ශිෂ්ඨාචාර 3කට අපූරුවට වර්ගීකරණය කර තිබෙනවා
මෙය හදුන්වන්නේ කාඩශේව් පරිමාණය (Kardashev scale)කියල
මෙය ඉදිරිපත් කරන ලද්දේ රුසියානු තාරකාවිද්‍යාඥ නොකොලායි කාඩශේව්(Nikolai Kardashev) විසින්
සමහර විට ඔබ මේ පිලිබදව අහල ඇති දන්නවා ඇති
නමුත් මේ ලිපිය අවසානය වනතෙක් අනිවාර්යයෙන් කියවන්න
ඔබ අළුත් දෙයක් දැනගනීවියයි සහතිකයි
☝😉

Kardashev scale එන ශිෂ්ඨාචාර පිලිබදව දැන් කතාකරමු

*Type I civilization - planetary civilization (ග්‍රහලෝක ශිෂ්ඨාචාර)🌎

මෙහිදී තම ග්‍රහලෝකයට, සිය මව් තාරකාවෙන් ලැබෙන සියළුම ශක්තිය බාවිතා කිරීමට හැකියාව ලැබෙනවා
🌍🌤

මෙම ශක්තිය වොට් [ W - තත්පරයට ජූල් ( ජූල් යනු ශක්තිය මනින සම්මත ඒකකයයි )] වලින් ගත්තොත් 10**16 W පමණ විශාල ප්‍රමාණයක්
[මෙහි ** යනු බලය වේ
2**3 = 8]

අපේ සුර්යයා මගින් පෘථිවිය වෙත 7 x 10**17 W ශක්තියක් නිකුත් කරනවා
☀

නමුත් අදවන විට අපි ඉන් ප්‍රයෝජනයට ගන්නේ ටෙරා වොට් 17 පමණ සුළු ප්‍රමාණයක් [ 1 Tera Watt = 1 x 10**12 watts] 

ඉතින් සම්පුරණ ශක්තියම ලබාගන්න නම් මුළු පෘථිවියම සුර්ය පැනල වලින් ආවරණය කරන්න වෙනවා [ ඕනනම් දිවා කාලය තියෙන පැත්තට ස්වයංක්‍රීයව හැඩගැහෙන අර්ධ කවාකාර ගෝලයක් වෙන්නත් පුළුවන් ] 🔘

හැබැයි මේකනම් ලොවෙත් වෙන්නේ නැති වැඩක්
මොකද එහම කරොත් පෘථිවි පෘෂ්ඨයට සුර්යයාලෝකය ලැබෙන්නේ නැතුව යනවා
එකෙන් වෙන අහිතකර ප්‍රතිපල ගැන අමුතුවෙන් කියන්න ඕන නෑනේ
[ මේ වන විට විනිවිද පේන සූර්යපැනල කිහිපයක් නිර්මාණය කර තිබුනත් අවශෝෂණය කරගන්නේ සුළු ප්‍රමාණයක් නිසා ,ඒවයි කාර්යක්ෂමතාව ගොඩක් අඩුයි] නමුත් අවශ්‍යතාව පරිදි ඉදිරියේදී අළුත් අදහස් මේ සදහා ගොඩනගාවි
ඔබත් හිතල බලන්න ප්‍රායෝගික ක්‍රම පිලිබදව.🤔😉

අපි අමතක කරන්න හොද නෑ සූර්ය ශක්තිය පෘථිවිය තුලත් ගබඩා වී ඇති බව. බොරතෙල් කියන්නෙත් වක්‍රාකාරයෙන් ගත්තොත් සූර්ය ශක්තියම තමයි
මෙහිදී කාර්යක්ෂමතාව වැඩි ශක්ති ප්‍රමාණයක් නිපදවිය හැකි ක්‍රමයක් තමයි න්‍යෂ්ඨික විලයනය
(සරලව කිව්වොත් මෙහිදී වෙන්නේ පරමාණුක න්‍යෂ්ටි එකතුවී වැඩි ස්කන්ධ ක්‍රමාකයක් ඇති න්‍යෂ්ටි බවට පත්වීම
මෙසේ සෑදෙන න්‍යෂ්ටි ස්කන්ධයෙන් වැඩි නිසා බැර න්‍යෂ්ටි ලෙස හදුන්වනවා ⚫) 

අපට හයිඩ්‍රජන් - හීලියම් බවට පත්කිරීමේ න්‍යෂ්ටික විලයන ප්‍රතික්‍රියාව බාවිතා කරලා විශාල ශක්ති ප්‍රමාණයක් නිපදවා ගන්න පුළුවන්
සුර්යයා තුල සිද්ද වෙන්නෙත් මේ ප්‍රතික්‍රියාවමයි
🔅🔆

Type I civilization එකක මට්ටමට එන්නනම් ආසන්න වශයෙන් තත්පරයට හයිඩ්‍රජන් කිලෝග්‍රෑම් 280 ක් ප්‍රතික්‍රියා කරවන්න සිද්ද වෙනවා
අවුරුද්දකට ගත්තොත් 8.910**9 kg ක වගේ ප්‍රමානයක්
😲

ඉතින් පෘථිවිය තුල කොහෙන්ද අපි ඔච්චර හයිඩ්‍රජන් හොයාගන්නේ
දන්නවනේ පෘථිවියේ තුනෙන් දෙකක්ම තියෙන්නේ ජලය
🌏ඉතින් ජලය කියුබික් කිලෝමීටර් එකක හයිඩ්‍රජන් 10 **11 kg පමණ තිබෙනවා
ඒ වගේම පෘථිවිය තුල ඇති සාගරවල ජල ප්‍රමාණය ගත්තොත් කියුබික් කිලෝමීටර් 1.3 x 10**9 ජලය අඩංගුව තිබෙනව. එනම් හයිඩ්‍රජන් කිලෝග්‍රෑම් 1.3 x 10**21 පමණ ප්‍රමාණයක් පෘථිවිය තුල සාගරවලින් ගන්න පුළුවන්
😳 [ 1 cubic meter = 1m**3 = 1,000 liters ]

එච්චර තියේනම් ඇයි අපි තාම න්‍යෂ්ටික විලයනය බාවිතා කරලා ශක්තිය නිපදවා ගන්නේ නැත්තේ
අද වන විට න්‍යෂ්ටික බලාගාරවල සිද්ද වෙන්නේ න්‍යෂ්ඨික විකන්ඩන ප්‍රතික්‍රියා විතරයි
[ මේ විලයනයේ අනෙක් පැත්ත එනම් මෙහිදී කරන්නේ බැර න්‍යෂ්ටියකට නියුට්‍රෝන වලින් පහර දීල කුඩු කරලා දාන එක
මේ සිද්දය දිගින් දිගට දාම ප්‍රතික්‍රියාවක් විදිහට සිද්ද වෙලා තමයි ශක්තිය පිටවෙන්නේ 👊🤜💥🤛]

විලයනය නැති එකට හේතු තමයි
1. හයිඩ්‍රජන් නිස්සාරණය කර ගන්න එක හිතන තරම් ලේසි කටයුත්තක් නොවීම
එමෙන්ම විශාල මුදලක් ඒ සදහා වැය වෙනවා
2. ඩියුටීරියම්, ට්‍රිටියම් වැනි බැර හයිඩ්‍රජන් සමස්ථානික තිබුනත් න්‍යෂ්ඨික විලයන ප්‍රතික්‍රියාවක් කරන්න අවශ්‍ය පරිසර තත්වයන් නිරමාණය කරන එක සෑහෙන්න අමාරු කාර්යයක්
සිංහලෙන්ම කිව්වොත් හෙන ගේමක් දෙන්න වෙන වැඩක්
⚛

මේ විදිහේ න්‍යෂ්ටික විලයන ප්‍රතික්‍රියාවකදී හයිඩ්‍රජන් විශාල පීඩනයකට ලක්කරන්න වෙනවා
🤜💥🤛

රුසියාවේ මේ වැඩේ කරන්න පුළුවන් ප්‍රතික්‍රියාකාරකයක් තිබෙනවා
මේක ඩෝනට් හැඩේ එකක්
නම Tokamak
මෙහි විද්‍යුත්චුම්බක කේෂ්ත්‍ර බාවිතා කරලා ඇතුලත පීඩනය සහ උෂ්ණත්වය වැඩි කරනව.

හැබැයි ප්‍රශ්නේ මේකෙන් ලැබෙනවාට වඩා ශක්තියක් වැඩේ කරන්න යොදවන්න වෙන එක
ඉතින් එහෙම දේකින් තේරුමක් නෑනේ
[A/L කරන නංගිලා මල්ලිලාට පදාර්ථය සහ විකිරණය පාඩම ගැන ලිපි කිහිපයක් ඉදිරියේ ලියන්නම්
D]

planetary civilization එක තුල ශක්තිය නිපදවිය හැකි තවත් ක්‍රමයක් තමයි
ප්‍රතිපදාර්ථ (Antimatter) බාවිතය
මෙහිදී ප්‍රතිපදාර්ථ සහ පදාර්ථ ගැටීම මගින් විශාල ශක්තියක් නිපදවා ගන්න පුළුවන්
මේ ක්‍රියාවලියට අපි කියවනවා Annihilation ❇ කියල
ඉතින් මෙතනදී Antimatter වල සම්පුරණ නිසල ස්කන්ධයම ශක්තිය බවට පරිවර්තනය වන නිසා කාර්යක්ෂමතාව උපරිමයි
ප්‍රතිපදාර්ථ 1kg කින් පෙටාජූල් 180ක ශක්තියක් නිපදවා ගන්න පුළුවන් ( 1 peta joule = 1 x 10**15 joules) මේක එසේ මෙසේ ගානක් නෙවේ ඉතා විශාල ශක්තියක් 🤤💥

එත් කොස්සකට තියෙන්නේ තාම අපිට හදාගන්න පුළුවන් වෙලා තියෙන්නේ ප්‍රතිපදාර්ථ නැනෝ ග්රෑම් කිහිපයක් විතරයි
එකත් සෑහෙන්න මුදලක් වියදම් කරලා
😕

▶ප්‍රතිපදාර්ථ(Antimatter)

දැන් යන තත්වයත් එක්ක තව අවුරුදු 100කින් අපිට planetary civilization එකක් දක්වා දියුණු විය හැකි බව සෛද්ධාන්තික භෞතික විද්‍යාඥ Michio Kaku විසින් රචිත Physics of the Future ග්‍රන්ථයෙහි සදහන්ව තිබෙනවා ( අනිවාර්යයෙන්ම follow කල යුතු සුපරි විද්වතෙක්👍)

එහි සදහන් වන අන්දමට අන්තර්ජාලය නිසා ලෝකය සීග්‍රයෙන් දියුණු වීමට පටන් අරන්
මුළු පෘථිවිය දැන් Connected
ඔයාල මේ පොස්ට් එක කියවන්නෙත් ඒ නිසානේ
😉 ඒ වගේම එක්සත් ජාතීන්ගේ සංගමය , යුරෝපා සංගමය වැනි සංවිධාන Type I civilization එකක ආර්ථිකය ගොඩනැගීමේ ආරම්භක පියවරවල් වෙලා තිබෙනවා
අනෙක් අතට ඉංග්‍රීසි වැනි සන්නිවේදනය සදහා පොදු භාෂාවක් ලොව පුරා පැතිරී තිබීමත් දියුණු වීමේ ලක්ෂණයක් බවයි එතුමා සදහන් කරන්නේ
🤔

*Type II civilization - stellar civilization (තරීය ශිෂ්ඨාචාර) 🔆

මේ ශිෂ්ඨාචාරයට ලගා වුනාම සිය මව් තාරකාව සම්පුර්ණයෙන් ආක්‍රමණය කරන්න පුළුවන් වෙනවා
එනම් මව් තාරකාව මගින් නිපදවන සියළුම ශක්තිය ලබා ගැනීමට සමත් වෙනව.😮

ග්‍රහලෝකයක් ගත්තොත් ඊට ලැබෙන්නේ තාරකාවේ ශක්තියෙන් ඉතා සුළු ප්‍රමාණයක් විතරයි
අනික් සියල්ලම අපතේ යනවා
ඉතින් මේ Type II civilization එකකට පුළුවන් ඒ අපතේ යන ශක්තියත් ලබාගන්න
එය ප්‍රමාණාත්මකව ගත්තොත් ආසන්න වශයෙන් 10**26 W විතර වෙනවා
අපේ සුර්යයා ගෙන් 410**26 W ප්‍රමාණයක් ගන්න පුළුවන්
🌞💪

මේ වැඩේට පාවිච්චි කරන්නේ Dyson sphere එකක්
එනම් තාරකාව වටේට විශාලව නිර්මාණය කරපු ගෝලයක්
🙌⭕

මේ ගෝලයේ තියෙන සුර්ය පැනල සහ අනෙකුත් ශක්ති අවශෝෂක උපාංග මගින් ශක්තිය ලබාගන්නවා 

මේ අදහස ගෙන එන්නේ සෛද්ධාන්තික භෞතික විද්‍යාඥ සහ ගණිතඥවරයෙක් වන Freeman Dyson විසින්
Dyson sphere එකක් වුනාම මේක ගෝලයක් වෙන්න ඕනෙම නෑ Dyson swarm එකක් වෙන්නත් පුළුවන්
එනම් තාරකාව වටේට නිරමාණය කරපු වළලු කිහිපයක් හෝ චන්ද්‍රිකා පද්ධතියක් වෙන්නත් පුළුවන්
ඒ වගේම තරීය ශිෂ්ඨාචාර වලට මව් තාරකාවේ පදාර්ථ කොටස් ලබාගෙන ශක්තිය නිපදවා ගන්නත් පුළුවන්
😱

මේ දේට කියන්නේ Star Lifting ක්‍රියාවලිය කියල
මේකෙ සිංහලෙන් කිව්වොත්

ඔව්
ඒක තමයි 

තරුව උස්සනවා
😇😉

මෙහි අතුරු නිෂ්පාදනයක් විදිහට ප්‍රතිපදාර්ථ වුනත් නිර්මාණය කරගන්න බැරි කමක් නෑ
මේ සියල්ලම දැවැන්ත ඉංජිනේරු කාර්යයන්
නමුත් stellar civilization එකකට ඒක සුළු දෙයක්
*Type III civilization - galactic civilization (ගැලක්සීය ශිෂ්ඨාචාර)🌌

දැන් කතාකරන්න යන්නේ Guardian of the galaxy ගැන 🕵

ආ
පොඩ්ඩක් වැරදුනා
මේක ඊට ටිකක් වෙනස් දෙයක් 😌

මේ ශිෂ්ඨාචාරවලට පුළුවන් මන්දාකිණිය පුරාවට තියෙන තාරකාවල ශක්තිය ලබාගන්න
එය දල වශයෙන් 10**36 W ප්‍රමාණයක්
ඒ වගේම ගොඩක් මන්දාකිණිවල මධ්‍යයේ පිහිටා ඇතැයි විශ්වාස කරන Supermassive black holes (අති විශාල කළු කුහර ) යෙනුත් ශක්තිය ලබාගන්න පුළුවන්
🙌🕳

ඊට අමතරව gamma-ray bursts සහ quasars වලින් නිකුත් කරන ශක්තියත් අවශ්‍යනම් ලබා ගැනීමට පුළුවන්
💠

Kardashev scale එක මෙතනින් අවසන් වුනත් එහි දිගුවක් ලෙස Type IV civilization එකක් ගැනත් සදහන් වෙනවා
මේ ශිෂ්ඨාචාර අපේ පවතින විද්‍යාත්මක දැනුමෙන් එහා ගිය දෙයක්
බහු විශ්වීය( Multiverse) සංකල්පයත් එක්ක මොවුනට එක් විශ්වයක ඇති සියළුම ශක්තිය ලබාගන්න පුළුවන්
එහිදී විශ්වය ප්‍රසාරණය වීමට දායක වන අදුරු ශක්තියත් (Dark Energy) මොවුනට ලබාගත හැකියි
😵😳

▶අඳුරු ශක්තිය සහ විශ්වයේ ප්‍රසාරණය
⤵

දැන් එතකොට මෙවැනි ශිෂ්ඨාචාර මේ විශ්වය තුල ඉන්නවනම් අපිට හමුවෙන්න එපැයි
කොහෙද මේ කස්ටිය
🤔❓

අනිවාර්යෙන් අපේ ක්ෂීරපතය තුල Type III civilization එකක්නම් නෑ
එහෙනම් අනිවාර්යෙන් අපිට එයාලව හමුවෙන්න ඕන
එතකොට Type II civilization එකක්වත් නැද්ද
අන්න එතනදී කුතුහලය දන්වන එක් ප්‍රධාන සාක්ෂියක් තිබෙනවා
ඒ KIC 8462852 තාරකාව පිලිබදව. මේ තරුව Tabby’s Star කියලත් හදුන්වනවා
ඒකට හේතුව මෙහි මෙම අත්බූත ලක්ෂණය සොයාගත්තේ තාරකා විද්‍යාඥවරියක් වන Tabetha S
Boyajian විසින් වීම
මෙහිදී transit method එක හරහා මෙම තාරකාව නිරීක්ෂණයෙන් ලැබුණ දත්ත අනුව වෙනස්ම රටාවක් ලැබී තිබෙනවා
ඊට හේතුවක් විදිහට Dyson sphere එකක් වැනි දැවැන්ත නිර්මාණයක් විසින් මේ තාරකාවේ ශක්තිය උරාගැනීම යැයි අදහසක් තිබෙනවා
මේ සදහා ස්වාභාවික හේතුන් කිහිපයකුත් ඉදිරිපත් වී ඇතත් කිසිවක් තවම නිවැරදිව ඔප්පුකරගෙන නෑ
පසුගිය දිනවලත් ( 2017 මැයි ) කලින් විදිහෙම අත්බූත රටාව නැවතත් නිරීක්ෂනයට හසු කරගන්න ලැබී තිබෙනව. මේ නිරීක්ෂණ සිදු කරන්නේ NASA Kepler Planet hunter Project එකට ස්වාච්චාවෙන් එකතු වූ Citizen Scientist ල විසින්
ඔබටත් තාරකා විද්‍යාව පිළිබදව දැනුම තිබේනම් ඒ හා එක්විය හැකියි
නිකමට හිතන්න Dyson Sphere එකක් කියන්නේ ශක්තිය ලබාගන්න නිර්මාණයක් විතරක් නෙවේ
එය විශ්වය හරහා පණිවිඩ යැවීමටත් භාවිතා කරන්න පුළුවන්
අනික් අතට ඉහත කතාකරපු තාරකාව තියෙන්නේ ආලෝක වර්ෂ 1,280 දුරින්
ඉතින් අපි ඇත්තටම දකින්නේ ඒ තාරකාවේ ඈත අතීතය
Dyson sphere කතාව හරිනම් දැන් එම ශිෂ්ඨාචාරය ඊටත් වඩා දියුණු තත්වයක ඇති
👽👀

Type I civilization එකක් ගැනනම් තවම කිසිදු ප්‍රබල සාක්ෂියක් හමුවී නෑ
ඉතින් මහාපරිමාණයෙන් Kardashev scale එකේ කතාකරද්දී වෙනස්ම සංකල්පයක් බ්‍රිතාන්‍ය cosmologist Jhon Barrow විසින් ගෙන එනවා
මෙහි කතාකරන්නේ කුඩා පරිමාණය වෙනතෙක් යා හැකි ශිෂ්ඨාචාර ගැන
එනම් plank length( එක දක්වා දිවයන තාක්ෂණික දැනුම ගැන)

හිතන්න ලොකු ලොකු අතු අල්ලනවා වගේම පොඩි පොඩි අතු අල්ලන්නත් පුරුදු වෙන්න ඕන
අනික ලෝකයේ ලොකු අතුවලට වඩා පොඩි අතු ඕනෑතරම් තියෙනවා
😌

මේ Barrow scale එකේදී පහලට යන නිසා minus ක්‍රමේට තමයි වර්ගීකරණය කරල තියෙන්නේ
*Type Ⅰ-minus 

මෙයාලට සාමාන්‍ය ප්‍රමාණයේ වස්තුන් පාලනය කරන්න සහ නිර්මාණය කරන්න පුළුවන් 🎲

Type Ⅱ-minus

මෙවැනි ශිෂ්ඨාචාරයකට ජීවී දේවල් සහ ජාන පාලනය කිරීමට හැකියාව ඇති අතර ජාන කේතයන් කියවීමට හා වෙනස් කිරීමට හැකියාව ලැබෙනවා

Type Ⅲ-minus

අණු සහ අනුක බන්දන පාලනය කිරීමටත් , ඒ හරහා නවතම වස්තුන් නිර්මාණයකිරීමටත් මොවුන් සමත් ♨

Type Ⅳ-minus

තනි පරමාණු පාලනය කිරීමට සහ නැනෝ තාක්ෂනය බාවිතා කොටගෙන කෘතීම වස්තුන් මෙන්ම ජීවින් නිර්මාණය කිරීමට මේ ශිෂ්ඨාචාරයට පුළුවන්
Type Ⅴ-minus

පරමාණුක න්‍යෂ්ටි පාලනය කිරීමට හා එමගින් නියුක්ලියෝන( ප්‍රෝටෝන සහ නියුට්‍රෝන් ) නිර්මාණය කිරීමටත් මොවුනට හැකියාව ලැබෙනවා
⚛

Type Ⅵ-minus

මේ ශිෂ්ඨාචාරය පදාර්ථය සෑදී ඇති ප්‍රාථමික අංශුන් සියල්ලම පාහේ (quarks and leptons) පාලනය කිරීමේ උච්චතම අවස්ථාවට ලගාවෙනවා
මින් එහාට තිබෙන ශිෂ්ඨාචාරය කෙසේ වෙයිදැයි අපසතු විද්‍යාත්මක දැනුමෙන් නිර්ණය කල නොහැකියි
නමුත් අවසානයේ එන ශිෂ්ඨාචාරය තමයි

Type Omega-minus

ඔවුනට කාල අවකාශයේ මූලික නිර්මිතයන් පාලනය කිරීමට හැකියාව ලැබෙනවා
〰☸

මොවුනට බොහෝවිට WormHole වැනි දෑ නිර්මාණය කරන්න පුළුවන්
ඉහත කතාකරපු Barrow scale එක පදනම් වෙන්නේ අණුක විද්‍යාව , ක්වන්ටම් භෞතික විද්‍යාව , අංශුමය විද්‍යාව , ක්වන්ටම් කේෂ්ත්‍ර න්‍යාය , String Theory වැනි පදාර්ථය සහ ශක්තිය පිලිබදව පර්යේෂණ සිදුවෙන විෂය කෙෂ්ත්‍ර අනුබද්ධ කරගෙන
නිකමට හිතන්න මීට අවුරුදු ගානකට කලින් අපි හිතන් හිටියේ පරමාණු තමයි කුඩාම තැනුම් ඒකකය කියල , පස්සේ උප පරමාණුක අංශුන් හොයාගත්තා
එතනින් නොනැවතී ක්වාර්ක්, ලේප්ටෝන්ස් වැනි ප්‍රාථමික අංශුන් හමුවුනා
දැන් ක්වන්ටම් කේෂ්ත්‍ර න්‍යාය එක්ක හැමදේම කේෂ්ත්‍ර මගින් නිර්මාණය වෙලා තිබෙන බවට කියනවා
String Theory වල කුඩාම තැනුම් ඒකකය String එකක් කියනව. ඒ වගේම උසස් මාන සහ බහුවිශ්ව ගැනත් කතාවෙනවා
ඉතින් විද්‍යාව මේ විදිහට දිනෙන් දින අලුත් සොයාගැනීම් එක්ක ඉදිරියට යනවා
🤔

ලෝකේ තියෙන විශාලම සහ වැඩිම මුදලක් වියදම් කරපු ඉංජිනේරු නිර්මාණය tතමයි CERN ආයතනයේ Large Hydrogen collider –LHC අංශු ත්වරකය
මීට අවුරුදු ගානකට කලින් ඒක හීනයක් විතරයි
අද එය සෛද්ධාන්තික භෞතික විද්‍යාඥ මගින් ඉදිරිපත් කරන න්‍යායන් ප්‍රායෝගික නිරීක්ෂණ මගින් ඔප්පු කරන කෙළිබිමක් වී හමාරයි
කලින් කියපු නැනෝ ග්‍රෑම් කිහිපයක ප්‍රතිපදාර්ථ නිර්මාණය කලෙත් මෙය තුල
ඉතින් අනාගතේ මොන වගේ නිර්මාණ අපි බිහි කරාවිද
🤔🙌

හිතන්න අවුරුදු 200 කට විතර කලින් කුඩා වස්තුවක් මගින් අති විශාල ශක්තියක් නිපදවන්න පුළුවන් කිව්වොත් ඒක විහිළුවක්
වැඩිය ඒ ගැන කතාකරන්න ගියානම් ගුටි කන්න වෙන්නේ
එත් අද න්‍යෂ්ටික විද්‍යාවත් එක්ක ඒ විහිළුව යතාර්තයක් වී හමාරයි
💠

ඉතින් මේ ලිපියෙත් තියෙන්නේ අදට සාපේක්ෂව තනිකර විහිළුවක් විතරයි
එත් අනාගතයේ
එය ඔබට බාරයි
🙂👈

අවසානයේ තව එක දෙයක් කියන්නම්
අපේ ලංකාව ගත්තොත් එහි ස්වර්ණමය යුගය රාවණා යුගය යැයි විශ්වාසයක් තිබෙනවා
එමෙන්ම දැනටත් දෘෂමාන සාක්ෂි විදිහට පවතින සීගිරිය , වාරි කර්මාන්ත ගැන කතාකරද්දී ගැටළුවක් මතුවෙනවා මේ ශිෂ්ඨාචාරවලට මොකද වුණේ කියල
එම දැනුම, සමාජය, ආක්‍රමණත් එක්ක විකෘති වුනාද
ඇත්තටම කොහොමද මේ දේවල් එකපාරට අතුරුදහන් වුනේ
හිතන්න ඒ තරම් තාක්ෂනයක් අපිට තිබ්බනම් නැවත ඒ තත්වයට එන්න අපිට බැරිද
🤔

ශක්‍යතාව තිබෙනවා ක්‍රියාත්මකවීමයි වැදගත්
🙂

✍ Hashan Lakmal
න්‍යෂ්ටික විකිරණය
විකිරණය කියලා අපි සාමාන්‍යයෙන් දන්න සංසිද්ධිය ප්‍රථම වරට සොයාගත්තේ වර්ෂ 1896 දී හෙන් රි බෙකරල් විසින්
සැකෙවින්ම කීවොතින් විකිරණය කියන්නේ යම් කිසි වස්තුවකින් ශක්තිය මුදා හැරීම
ඇත්තටම විකිරණ කියලා ගත්තම විකිරණ වර්ග කිහිපයක්ම තියෙනවා
එකක් තමයි විද්‍යුත් චුම්භක විකිරණය
විද්‍යුත් චුම්භක විකිරණයට අධෝ රක්ත කිරණ, පාරජම්බුල කිරණ, රේඩියෝ තරංග, ක්ෂුද්‍ර තරංග, එක්ස් කිරණ සහ ගැමා කිරණ වගේ කිරණ වර්ග අයත් වෙනවා
ඒවගේම තියෙන අනිත් විකිරණ වර්ගය තමයි න්‍යෂ්ටික විකිරණය
ගොඩාක් වෙලාවට විකිරණය කියලා ගත්තහම අපි සලකන්නෙ විද්‍යුත් චුම්භක විකිරණයට වඩා මේ න්‍යෂ්ටික විකිරණය
න්‍යෂ්ටික විකිරණයේදි වෙන්නෙ පරමාණු වල න්‍යෂ්ටී වලින් උප පරමාණුක අංශූ ඉවත් වීම කියලා අපිට සැකෙවින් දක්වන්න පුලුවන්
ඒවගේම තවත් දෙයක් කියන්න ඕන
මේ න්‍යෂ්ටික විකිරණයම තවත් වෙලාවකදී හඳුවන්වනවා අයනීකරණ විකිරණය කියලත්
මොකද මේ න්‍යෂ්ටික විකිරණය සතුව තියෙන ශක්තියට පුලුවන් පරමාණුවක තියෙන ඉලෙක්ට්‍රෝන ඒ පරමාණුවෙන් ගලවා ඉවත් කරන්න
ඒ කීවේ අයනීකරණය කරන්න
ඇත්තටම න්‍යෂ්ටික විකිරණයෙත් වර්ග කිහිපයක්ම තියෙනවා
ප්‍රධාන වශයෙන් මේවා වර්ග හතරයි
ඒවා තමයි ඇල්ෆා විකිරණය, බීටා විකිරණය, ගැමා විකිරණය සහ නියුට්‍රෝන විකිරණය
මේ විකිරණ වර්ග හතරට තියෙන්නෙ එකිනෙකට වෙනස් වූ ගුණයන්
ඇල්ෆා විකිරණය කියලා අපි හඳුවන්න්නේ පරමාණුවක න්‍යෂ්ටියකින් ඇල්ෆා අණුවක් පිටතට මුදා හැරීමකට
ඇල්ෆා අණුවකට අයත් වෙන්නෙ ප්‍රෝටෝන දෙකක් සහ නියුට්‍රෝන දෙකක්
අපි මුලදීම කීවනේ න්‍යෂ්ටික විකිරණය කියන්නේ පරමාණුවල න්‍යෂ්ටී වලින් උප පරමාණුක අංශූ මුදා හැරීම කියලා
පොඩ්ඩක් රසායන විද්‍යාව මතක කෙනෙකුට මෙතනදී මතක් වේවී හිලීයම් පරමාණුවකත් තියෙන්නෙ ප්‍රෝටෝන දෙකක් සහ නියුට්‍රෝන දෙකක් බව.ඒ නිසාම අපිට කියන්න පුලුවන් විකිරණශීලී පරමාණුවක න්‍යෂ්ටියකින් හීලීයම් න්‍යෂ්ටියක් ( ඉලෙක්ට්‍රෝන රහිතව ) මුක්ත වීම ඇල්ෆා විකිරණය කියලා
බීටා විකිරණය කියලා හඳුවන්නේ පරමාණුවක න්‍යෂ්ටියක් මඟින් ඉලෙක්ට්‍රෝනයක් පිටතට මුදා හැරීම
ඔයාල අනිවාර්‍යෙන්ම දන්න කාරණයක් තමයි පරමාණුවක න්‍යෂ්ටියේ ඉලෙක්ට්‍රෝන නැහැයි කියන එක
එහෙනම් බීටා විකිරණයේදී පරමාණුවේ න්‍යෂ්ටියෙන් ඉලෙක්ට්‍රෝන මුක්ත වෙන්නෙ කොහොමද
මෙතනදී වෙන්නෙ පරමාණුවේ න්‍යෂ්ටිය තුල සිද්ධ වෙන යම් යම් න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියාවලදී නිපදවෙන ඉලෙක්ට්‍රෝන අංශූවක් මුදා හැරීමක් පමණයි
තවත් දෙයක් කියන්න ඕන මෙතනදී පරමාණුවේ න්‍යෂ්ටියෙන් ඉලෙක්ට්‍රෝනයක් මුක්ත වීම වෙනුවට ඉලෙක්ට්‍රෝනයේ ප්‍රති පදාර්ථමය අංශුව වෙන පොසිට්‍රෝනයක් නිදහස් වීමේ හැකියාවත් තියෙනවා
ඒ සංසිද්ධිය හඳුන්වන්නෙත් බීටා විකිරණය කියලම තමයි
ගැමා විකිරණය කියලා හඳුවන්නේ පරමාණුවක න්‍යෂ්ටියකින් අධි ශක්තී ෆෝටෝනයක් මුක්ත වීම
මෙතනදී මුක්ත වෙන ෆෝටෝනය සතුව තියෙන ශක්තිය විශාල නිසා ගැමා විකිරණ මඟින් අවට ඇති වස්තූ වලට හානි ඇති කිරීමේ හැකියාව තියෙනවා
එක්ස් කිරණ කියන්නෙත් ගැමා විකිරණ වලට ගොඩාක් සමාන දෙයක් වුණත් එක්ස් කිරණ සතුව සාපේක්ෂව ඉතාමත් අඩු ශක්තියක් තමයි තියෙන්නෙ
එක්ස් කිරණ සහ ගැමා කිරණ අතර තියෙන තවත් වෙනස්කමක් තමයි එක්ස් කිරණ ඇති වෙන්නේ පරමාණුවක ඉලෙක්ට්‍රෝන වලාව ආශ්‍රිත කරගෙන වීම
ඉලෙක්ට්‍රෝන වලාවේ තියෙන ඉලෙක්ට්‍රෝනයක් අධි ශක්ති මට්ටමක ඉඳල අඩු ශක්ති මට්ටමකට සංක්‍රමණය වෙනකොට මේ විදිගේ එක්ස් කිරණ විමෝචනය කිරීමක් සිද්ධ වෙනවා
සරලවම කීවොතින් ගැමා කිරණ නිර්මාණය වෙන්නෙ පරමාණුවේ න්‍යෂ්ටිය ආශ්‍රිතව වෙනකොට එක්ස් කිරණ නිර්මාණය වෙන්නෙ පරමාණුවේ ඉලෙක්ට්‍රෝන වලාව ආශ්‍රිතව.

ඊලඟට තියෙන්නෙ නියුට්‍රෝන විකිරණය
නමින්ම කියනවා වගේ මෙතනදී වෙන්නෙ පරමාණුවක න්‍යෂ්ටියකින් නියුට්‍රෝනයක් පිටතට මුදා හැරීම
මේ විදිහට නියුට්‍රෝන මුදා හැරීමක් න්‍යෂ්ටික විඛණ්ඩනයේදී තමයි ප්‍රධාන වශයෙන් සිද්ධ වෙන්නෙ
ඒවගේම මේ වර්ගයේ විකිරණයට කෙලින්ම හැකියාවක් නැහැ වෙනත් පරමාණු අයනීකරණය කරන්න
ඒකට හේතුව නියුට්‍රෝනයක් සතුව ආරෝපණයක් රහිත වීම
හැබැයි වක්‍රාකාරව නියුට්‍රෝන විකිරණයට පුලුවන් වෙනත් පරමාණුවක් අයනීකරණය කරන්න
ඒක වෙන්නෙ මේවගේ නිදහස් වුණ නියුට්‍රෝනයක් වෙනත් පරමාණුවක න්‍යෂ්ටියක් මඟින් අවශෝෂණය කරගත්තහම ඒ පරමාණුව න්‍යෂ්ටික විකිරණය ඉහත සඳහන් කරපු වෙනත් න්‍යෂ්ටික විකිරණ ආකාර වලින් ශක්තිය පිට කිරීම මඟින්
මේ වර්ගයේ විකිරණය භායනකම වර්ගය වෙන්න හේතුව තමයි නියුට්‍රෝන විකිරණයට විතරයි පුලුවන් වෙනත් පරමාණුවක් විකිරණශීලී පරමාණුවක් බවට පත් කරන්න
ඇල්ෆා විකිරණ වල අඩංගූ වෙන්නෙ ඉතාමත් සෙමින් ගමන් කරන බරින් වැඩි සහ ගොඩාක් විද්‍යුත් ආරෝපණයක් සහිත අංශූ
මේ කාරණය නිසාම ඇල්ෆා විකිරණ වල විනිවිදයාමේ හැකියාව ඉතාමත් අවමයි
ඒ කියන්නෙ අපිට තුනී කඩදාසියකින් වුණත් පුලුවන් ඇල්ෆා විකිරණ වල ගමන් මඟ අවහිර කරලා ඒවා ගමන් කිරීම නවත්වන්න
බීටා විකිරණවල අන්තර්ගත වෙන්නෙ වේගයෙන් ගමන් කරන, ආරෝපණ සහිත සැහැල්ලූ අංශූ
ඒ කියන්නේ බීටා විකිරණ වල විනිවිදයාමේ හැකියාව ඇල්ෆා විකිරණ වලට වඩා සාපේක්ෂව වැඩියි
ඒ නිසා බීටා විකිරණ වල ගමන් මඟ නැවැත්වීමට නම් සාපේක්ෂව තරමක් ඝනකම ඇති බාධකයක් භාවිතා කරන්න වෙනවා
ගැමා විකිරණ කියන්නේ ආරෝපණයක් රහිත වේගයෙන් ගමන් කරන අංශූ
ඒ නිසා මේවායේ විනිවිදයාමේ හැකියාව ඉහලයි
මොකද මේවාට ආරෝපණයක් නැති නිසා වෙනත් වස්තූ සමඟ අන්තර්ක්‍රියා කිරීමක් විද්‍යුත් වශයෙන් සිද්ධ වෙන්නෙ නැහැ
ගැමා විකිරණ නවත්වන්න නම් අපිට ටිකක් ඝනකම ඇති ඊයම් වගේ ලෝහ කුට්ටියක් ඕන වෙනවා
නියුට්‍රෝන විකිරණ කියන්නෙ ඉතාමත් බරින් වැඩි ආරෝපණයක් රහිත අංශූ
මේ නිසාම ඒවාට ඉතා වැඩි දුරක් ගමන් කිරීමේ හැකියාව තියෙනවා වෙනත් වස්තූන් සමඟ අන්තර්ක්‍රියා නොකොට
ඒ නිසාම මේවා ගමන් කිරීම නවතා ගැනීම ටිකක් අමාරුයි
ඒකට භාවිතා කරන්නේ ජලය වැනි හයිඩ්‍රජන් අන්තර්ගත ද්‍රව්‍යයක්
පරිණාමයේ අරමුණ බුද්ධිමත් ජීවීන් බිහිකිරීම යන්න සම්පූර්ණ වැරදි මතයක්
මතක තබා ගතයුතු පලමු කාරණය වන්නෙ පරිණාමික ක්‍රියාවලියට එලෙස අරමුණක් නැති බව. පරිණාමික ක්‍රියාවලිය තුල විවිධ ජීවි විශේෂ හටගැනීම සිදුවෙනවා
මේ බිහිවෙන විශේෂ තමන් ජීවත්වන පරිසරයට උචිත නොවේනම් ඔවුන් නශ්ඨවීමට ලක්වෙනවා
උචිතයාගෙ පැවැත්ම තමයි පරිණාමයේ ප්‍රතිඵලය
දැන් මේ ගැටලුවේදි බොහෝ අය විමසන ප්‍රශ්නයක් තමයි ඇයි එහෙනම් හෝමෝ සේපියන්වරු පමණක් බුද්ධිමත්
ඉහත මම සඳහන් කරා පරිණාමය කියන්නෙ අරමුණක් ඇති ක්‍රියාවලියක් නොවන බව. එමෙන්ම පරිණාමික ක්‍රියාවලිය තුල උචිතයා ඉතුරු වී අනුචිතයා නශ්ඨවීම සිදුවෙනවා
මෙතනදි උචිතයා ඉතුරු වෙන්නෙ ඇයි
ඒකට හේතුව තමන් ජීවත්වන පාරිසරික සාධක වලදි තමන්ගෙ රඳා පැවැත්ම සඳහා ඉතාමත් ප්‍රයෝජනවත් ලක්ෂණ ඔහු සතු වීම
එසේනම් සමාන පරිසර තත්වයන් තුල ජීවත්වන හැම විශේෂක්ම සමාන විය යුතුද
කිසිසේත්ම එසේ විය යුතු නැහැ
මේක අපි උදාහරණ කිහිපයක් ගමු
උදාහරණ - 01

අප්‍රිකානු සැවනා භූමි තුල ජීවත්වෙන ජිරාෆයන් විශේෂනය වෙලා තිබෙනවා ඇකේශියා පත්‍ර ආහාරයට ගන්න
ඔවුන්ගෙ සමස්ථ පරිණාමික ක්‍රියාවලිය සලකලා බැලුවොත් ඔවුන් ක්‍රම ක්‍රමයෙන් විශේෂනය වෙන්නෙ උස ඇකේශියා තුරු මුදුන්වල පත්‍ර ආහාරයට ගන්න
මේ සඳහා ක්‍රමයෙන් ග්‍රෛවී කශේරුකා දිගු වෙන ගමන් ඊට සරිලන ලෙස ඔවුන්ගෙ ශරීරය වෙනස් වෙනවා
(දැන් මේක මේ අවුරුදු පනහකින් සීයකින් වෙන ක්‍රියාවලියක් නෙවෙයි, ඒ නිසා සත්වෝද්‍යානයක මුව රංචුවකට උස කොස් ගහක් දීලා පරම්පරා දෙකක් තුනක් බැලුවම ග්‍රෛවී කශේරුකා දිගු වෙනවා කියලා හිතනවනම් කරුණාරලා පරිණාමය වැනි විෂයන් අධ්‍යනයෙන් බැහැර වෙන්න) දැන් එතකොට ජිරාෆයන් සතු ප්‍රයෝජනවත් ලක්ෂණය කුමක්ද
දිගු ගෙලක් සහ උස ශරීරයක් පිහිටීම
අපි ඒ පාරිසරික නිකේතනයටම අනුගත වර්වට් වඳුරන් සලකා බලමු
වර්වට් වඳුරන් ආහාරයට ගන්නෙත් ජිරාෆයන් ආහාරයට ගන්න ඇකේශියා ශාඛයම තමයි
දැන් එතකොට වර්වට් වඳුරන්ට දිගු ගෙලක් පිහිටනවද
උස ශරීරයක් පිහිටනවද
මෙතනදි වර්වට් වඳුරන් ජිරාෆයන් බුදින් රුක් අගට ලඟා වෙන්නෙ තමන්ගෙ රුක්වාසී උචිත වීම් නිසා
ඔවුන් ඉතාමත් සුහුරු ලෙස උස රුක් පතර අතරින් ගමන් කරන්න , එහි ජීවත් වෙන්න අනුවර්තනය වෙලා තියෙන්නෙ
මේ සත්ව විශේෂ දෙකක්
එකම නිකේතනයක් තුල ජීවත් වෙන
නමුත් ඔවුන් දක්වන උචිතෝන්නතිය නිසා අදාල නිකේතනය තුල ඔවුන්ට නොනැසි ජීවත් වීමේ හැකියාව තිබෙනවා
දැන් මේ උචිත වීමට එකම පරිණාමික මඟක යා යුතුද
ඒ සඳහා වෙනත් වෙනස් ප්‍රයෝජනවත් ලක්ෂණ ඔවුන්ට ක්‍රමික පරිණාමයක් ඔස්සේ ලැබිලා තියෙන්නෙ
උදාහරණ - 02

ඔබ දන්නවා ඇති අස්ථිමය මසුන්ට (ඔබ එදිනෙදා දකින සාලයාගෙ සිට, බලයා, පරවා ආදී) ජලය තුල නොගිලී සිටීම සඳහා වායු කුටීරයක් පිහිටලා තිබෙනවා
මේ නිසා තමයි ඔවුන් සාගර, ගංගා පතුලට නොගිලී සිටින්නෙ
ඒ ඔවුන් ජීවත්වන පරිසරය තුල නොනැසී ජීවත් වීමට පරිණාමිකව ලද උචිත ලක්ෂණයක්
,එය ඔවුන්ට ඉතාමත් ප්‍රයෝජනවත් ලක්ෂණයක්
දැන් අපි සලකා බලමු අස්ථිමය මසුන් කාණ්ඩයට අයත් නොවන කාටිලේජමය මත්ස්‍යයෙක් වන මෝරුන්ව. මෝරුන් හට පෙර සඳහන් කල වායු කුටීර පිහිටන්නේ නැහැ
එහෙනම් කොහොමද ඔවුන් නොගිලී සිටින්නේ
මේ සඳහා මෝරුන් දක්වන අනුවර්තනය තමයි ශරීරයේ දෙපසින් පිහිටන පාර්ශ්වීය වරල් ද්විත්වය
මේ මඟින් ඔවුන්ව ගුවන් යානයක හැසිරීමට සමාන ආකාරයකට ජලය තුලදි නොගිලී සිටීමට උපකාරී වෙනවා
ඒ තමයි ඔවුන්ගෙ පරිණාමික ගමන් මඟ තුල ලබාගෙන ඇති උචිත ලක්ෂණය
එය ඔවුන්ට ඉතාමත් ප්‍රයෝජනවත් ලක්ෂණයක්
දැන් මේ පරිසර පද්ධතිය තුලදි අස්ථික මත්ස්‍යයන් සහ මෝරුන් නොනැසී පවතිනවා
අස්ථික මසුන්ට මෝරුන්ට මෙන් පාර්ශ්වීක වරල් නොපිහිටා තිබීමෙන් හෝ මෝරුන්ට අස්ථික මත්ස්‍යයන්ට මෙන් වායු කුටීර නොපිහිටා තිබීමෙන් ඔවුන් නශ්ඨවීම සිදුව නැහැ
ඒ සඳහා ඔවුන් වෙනස් නමුත් උචිත ලක්ෂණ දරනවා
දැන් ඔබට වැටහෙන්න ඕන පරිණාමික ගමන් මඟ තුල අරමුණක් නැති බවත්, සුදුසු තත්වයන්ට මුහුණ දීමට සමත් ප්‍රයෝජනවත් ලක්ෂණ දරනවුන් අදාල පරිසර තත්වයන් තුල තම පැවැත්ම තහවුරු කරගන්නා බවත්
මේ ගැටලුවෙ මුලට යමු නැවත
මිනිසා පමණක් එසේ නම් බුද්ධිමත් වුයේ කෙසේද
මේ ගැටලුව සෛද්ධාන්තිකව ඉතාමත් වැරදි ආකාරයට සකස් වු ගැටලුවක්
මෙතනදි මුලින්ම එල්ලවෙන ප්‍රති ගැටලුව තමයි "බුද්ධිමත්" බව යන්නෙන් ඔබ අදහස් කරන්නෙ කුමක්ද යන්න
(මීට පෙර මා සටහන් කල සිටසියා බුද්ධිය පිළිබඳව ලිපිය කියෙව්වොත් මේ ගැටලුව නිරවුල් වනු ඇති, ඒ නිසා ඒ ගැන නැවත විස්තර කරන්නෙ නැහැ)

විවිධ සත්ව විශේෂ තමන් ජීවත් වන පරිසරයට අධිඋචිතෝන්නතිය දක්වන අවස්ථා කිහිපයක් මම නැවත උදාහරණ ලෙස ගන්නම්

උදාහරණ 01

කිඹුල් විශේ අයත්වන කාණ්ඩය වසර මිලියන 85 කින් පමණ සැලකිය යුතු පරිණාමයකට ලක්ව නැහැ
ඒ ඔවුන්ගෙ අධිඋචිතෝන්නතිය නිසා
උදාහරණ 02

බ්‍රැකියොපෝඩාවන් වසර මිලියන 500 කින් පමණ සැලකිය යුතු පරිණාමයකට ලක්ව නැහැ
උදාහරණ 03

සීලකැන්ත් මත්ස්‍යයන් වසර මිලියන 400 පමණ සැලකිය යුතු පරිණාමයකට ලක්ව නැහැ
දැන් මේ සත්වයන් තමන් ජීවත්වන පරිසරය තුල නොනැසී ජීවත් වීමේ හැකියාව උපරිම තත්වයට ලඟා වී ඇති සත්වයන්
ඒසේ නම් ඔවුන් තවත් වෙනස්කම් වලට භාජනය වීම සිඝ්‍ර ලෙස සිදුවන්නෙ නැහැ
යම් පරිසරයකට තමන් උචිත නම් තවදුරටත් වෙනස් වන්නෙ ඇයි
එසේ වීම අනවශ්‍යයි
හොමිනිඩ්වරුන්ට (මිනිසා සහ ආසන්න මානව විශේෂ අයත්) ස්වාභාවිකව උල් දත්, නිය පිහිටන්නෙ නැහැ
ඔබ අද නිරුවත්, නිරායුධ හෝමෝ සේපියානුවකු ඝර්ම කලාපික වැසිවනාන්තරයකට මුදා හැරියොත් ඔහු දිවි රැක ගැනීමෙ සම්භාවිතාව සැලකිය යුතු ලෙස පහල බසින බව ඔබ දන්නවා
පරිණාමික ගමන් මඟ තුල හොමිනිඩ්වරුන් ලද උචිත ලක්ෂණය වන්නෙ බුද්ධිය
අධිඋචිතෝන්නතියට ලක්වන බුද්ධිය තුලින් ඔවුන් විවිධ පාරිසරික නිකේතන ජය ගනිමින් දිවිරැක ගැනීම සිදු කරනවා
උල් දත් නිය වෙනුවට බුද්ධිය භාවිතා කර ඒ සඳහා විකල්ප නිපදවා ගැනීම සිදුකරනවා
මුල් කාලීනව රංචු වශයෙන් ජීවත් වීමට ඇතිවු කථන හැකියාව නිසා මේ අධිඋචිතෝන්නතිය සීඝ්‍ර ලෙස සිදු වෙනවා
නමුත් එය ඔවුන් සතු ඔවුන්ට සුවිසේශි, නොනැසි පැවැත්ම සඳහා ප්‍රයෝජනවත් ලක්ෂණයක් මිස පරිණාමය තුල ඊට වඩා වැඩි දෙයක් බුද්ධිය සඳහා නොලැබෙනවා
වසර මිලියන 400 පැවැත්ම රැකගැනීම සඳහා අධිඋචිතෝන්නතියට ලක්ව ඇති සීලකැන්තාවෙකුට බුද්ධියේ ඇති වැදගැම්මක් නැහැ
වසර මිලියන ගනනක් දිවි රැකගැනීමට සමත් කිඹුල් විශේෂ වලට බුද්ධිය වැදගත් නැහැ
මේක සමාන වෙන්නෙ මා මුලින් සඳහන් කල වර්වට් වඳුරන් සහ ජිරාෆයන්ට
ගස් නගින්න පුළුවන් වර්වට් වඳුරෙකුට දිගු ගෙලක් අවශ්‍ය නැහැ, දිගු ගෙලක් සහිත ජිරාෆයන්ට ගස් නැගීම සිදුකල යුතු නැහැ
එලෙස බුද්ධිමත් බව යනුත් අපට ප්‍රයෝජනවත් ලක්ෂණයක් මිස එය සෑම වර්ගයකම, විශේෂයකම සත්වයන් හට අවශ්‍ය විශේෂ ලක්ෂණයක් නොවෙයි
එසේනම් ඔබ වටහාගත යුතු වන්නෙ බුද්ධිමත් ජීවීන් බිහිකිරීම යන්න පරිණාමය සතු අරමුණක් නොවන බවයි

බුද්ධිය සහ පරිණාමය

==================

පරිණාමය සම්බන්දව කතාබහ සිදුකරන විට නොයෙක් වාද විවාදයන් තුල මා දැක ඇති ඉතාමත් ප්‍රසිද්ධ ගැටලුවක් තමයි "පරිණාමය සත්‍යක් නම් හෝමෝ සේපියන්වරු පමණක් බුද්ධිමත්ව ඇත්තේ කෙසේද
" යන ගැටලුව. මේ ගැටලුවට පිලිතුරු දීමට තනි සටහනකින් සිදු කල නොහැක්කක්
නමුත් අති සරල ලෙස මෙයට පිලිතුරක් ලෙස කිවහැක්කෙ ඔබ බුද්ධිය මනින මිම්ම හෝමෝ සේපියානුවන් කරගෙන තිබීම නිසා එකී ගැටලුව ඉස්මතුව ඇති බවයි. පරිණාමය නැමැති ක්‍රියාවලියට අරමුණක් නැති බව වටහාගත යුතුයි
පරිණාමික ක්‍රියාවලිය තුල බිහිවන්නේ පරිසර තුල නොනැසී ජීවත් වීමට හැකි ජීවින්
ඔවුන් බුද්ධිමත්ද නැතිද යන්නට පරිණාමික ක්‍රියාවලිය තුල අර්ථ විරහිත ඉසව්වක්
නමුත් ඔබ බුද්ධිය කියන මිම්ම තුලින් ජීවය මැනීමට තැත් කරන්නෙකු නම් මේ ක්‍රියාවලිය වටහා ගැනීමට ඔබට අපහසු දෙයක් බවට පත්වනු ඇති
මේ ගැටලුවට අදාල දෙයක් යැයි හැඟුන නිසා මානව බුද්ධිය සහ තවත් ජීවි විශේෂයක බුද්ධිය අලලා මා වෙනත් තැනක සටහන් කල ලිපියක් මෙහි පලකරනවා
///

මානව බුද්ධිය සහ සිටසියා බුද්ධිය 

=============================

අට්ඨක නිපාතයේ පහාරාද සූත්‍රයේ එන තිමිර තිමිංගලයන් පිළිබඳව දැනගත් පසු යොදුන් ගනනාවක් දිග බියකරු මුහුදු සත්වයන් පිළිබඳව සිතන්නට පටන් ගත්තේ ඉතාමත් කුඩා අවදියෙදිය
යොදුන් ගනනක් වු මේ භයංකර සතුන්ට වු බිය මැඬගෙන උත්සන්න වුයේ ඔවුන් දැක ගැනීමේ කුතුහලයයි
බයිබලයේ එන දෙවියන් විසින් නිනීවේ යෑමට අණකල පසුව දෙවියන්ට අකීකරුව ටාර්ශීෂ් නගරයට යන ජෝනාව ගිලගත් තල්මසාත්, කාර්ලෝ කොලොඩි ලියු පිනෝකියෝ කතාවේ පිනෝකියෝගේ පියා ජෙපෙටෝව ගිලගත් තල්මසාත් මා මනසින් නිර්මාණය කරගත් අයුරින්ම තවමත් මනසෙයි ගබඩාව ඇත
පාසැල් අවධියේදි යාන්තම් ඉංගිරිසි ගැටගසා ගැනීමට හැකිවු කල හර්මන් මෙල්විල් ගෙ මොබිඩික්හී ඊශ්මායෙල් ඇතුළු නාවුකයන් පිකෝඩ් නැවෙන් තෙල්මන්ද තල්මසුන් හඹා යෑමත් අවසානයේදි පිකෝඩ් නැවෙහි කපිතාන් අහබ්, ⁣මොබිඩික් නම්වූ ධවල තෙල්මන්ද තල්මසාට බිලිවන ආකාරයේත් චිත්ත රූප මනසින් වින්දෙමි
රොජ්ර් සහ හල් දෙසොහොයුරන්ගෙ චරිතයන්ට පණ පෙවු විලාර්ඩ් ප්‍රයිස් සිය 'whale adventure' කෘතිය තුල රොජර් හරහා මරණාසන්න තල්මසෙකු නැවක් කරා මෙහෙයවන ආකාරය කුතුහලයෙන් කියවීමි
තල්මසුන් ගැන කියවන නිසාත්, වන සතුන් කෙරෙහි වූ ඇල්මත් නිසා ප්‍රථම වතාවට කොළඹ කෞතුකාගාරයට මාව රැගෙන ගියේ පියා විසිනි
තාත්තගෙ අතේ එල්ලී කෞතුකාගාරයට තුලට පියනැගූ වහාම කෞතුකාගාරයේ පියස්ස මත සිට පහතට එල්වා තිබූ නිල් තල්මස් ඇටසැකිල්ල දෙස සෑහෙන වෙලා බලා සිටියා මතකය
වයස පහකට හයකට වැඩි නොවු කුඩා දරුවෙකුට කෞතුකාගාර පියස්සේ සිට එල්ලා ඇති තල්මස් ඇටසැකිල්ල අතිවිශාල වස්තුවක් ලෙස දිස්වේ
එතෙක් කල් කතා තුලින් දුටු බියජනක සත්වයා පිළිබඳව වු බිය එදින සිට අතුරුදහන් වූවා මෙන්ම එදවස පටන් බිය වෙනුවට කුතුහලයත් ඔවුන් කෙරෙහි ආදරයත් වැඩෙමින් පවතී
කුඩා කල චිත්ත රූප මවාගත් ඒ බියකරු සතුන් ලංකාව අවට සැරිසරන බව දැනගත් වහාම ඔවුන් සොයා ගියෙමි
මේ වන විට දකුණු මුහුදින් නාවුක සැතපුම් 15 - 20 කට පමණ එපිට මුහුද තෙක් නිල් තල්මසුන් ⁣මුණ ගැසීමට සෑහෙන වතාවක් යාත්‍රා කර ඇත්තෙමි
වයඹට වන්නට කල්පිටියෙ සිට ගැඹුරු මුහුදට යාත්‍රා කර ඇත්තෙමි, ත්‍රිකුණාමලයේ සිට ගැඹුරු මුහුදට යාත්‍රා කර ඇත්තෙමි, බොල්ටික් මුහුදේ සැරිසරන බොව් හෙඩ් තල්මසුන් නිරීක්ෂණය කර ඇත්තෙමි, ස්කැන්ඩිනේවියානු ෆියොර තුල වාරයකට පැමිණ කැරිබියානු දූපත් කරා සංක්‍රමණය වන විවිධාකාර තල්මසුන් නිරීක්ෂණය කර ඇත්තෙමි
එබැවින් ඔවුන් ගැන සහ ඔවුන් වෙනුවෙන් මේ ලිපිය සටහන් කරමි
ලොව සුපිරිම ජීවියා මනුෂ්‍යාය යන්නට මානවකේන්ද්‍රවාදී දැක්ම තුල කාලයක සිට පැලපදියම් අදහසකි
බයිබලය තුල දෙවියන් අන් සියළු සත්වයන් මනුශ්‍යයා කේන්ද්‍රකොට මවා ඇත යන කියමන මත වැඩිදියුණු වී ඇති එකී දැක්ම යල්පැන ගිය දැක්මක් මෙන්ම දෑස් වසා පවතින් කඩතුරාවකි
පෘථිවිය තුල බුද්ධි මහිමයෙන් අගතැන්පත් එකම ජීවියා හෝ හොඳම ජීවියා මනුශ්‍යා නොවේ, ඔවුන් බොහෝ දෙනෙක් නොදැන සිටියාට පෘථිවිය මත තවත් බුද්ධිමත් ශ්‍රෙෂ්ඨ ජීවි කොඨ්ඨාසයක් වාසය කරයි