Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
ලිප්ටන් පිරමීඩ තේ 
අනෙක් තේ වෙළෙඳ නාම පෙනෙන පරිදි ලිප්ටන් ද චතුස්තලීය මල්ලක ආකෘතියක් තම තේ නිශ්පදන වලට යොදා  ගන්නා ලදි
ලිප්ටන් ප්‍රභේද  5ක් යටතේ තේ වර්ග  දියත් කරන ලදි - අර්ල් ග්‍රේ තේ, ඉන්ග්‍රීසි උදැසන තේ , පීච් අඹ තේ, ම්න්චි සහ කැමොමයිල් තේ, හරිත තේ
පිරිසිදු අමු තේ දළු 
 උතුරු ඇමරිකාවේ මූලික වශයෙන්  පිරිසිදු කොළ ඇති අයිස් තේ  පෙප්සිෙකෝ-ලිප්ටන් ඒකාබද්ධ ව්‍යපාරයක් ලෙස බෙදා හරින ලදි
ලිප්ටන්  සීත කළ තේ සහ බ්‍රිස්ක් යන වර්ග දෙකෙහිම පදනම වී ඇත්තේ අයිස් කළ් වියලි තේ කුඩු වේ
පිරිසිදු අමු තේ දළු  ජලීය අකාරයෙන් පෙරා ඇත
ලොව පුරා ලිප්ටන් 
රටවල් 110 ත් වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක ලිප්ටන් තේ දැකගත හැකිය
විශේෂයෙන් ම යූරොපය ,උතුරු ඇමරිකාව ,අප්‍රිකාව සහ මැද පෙරදිග, ආසියාවේ ඇතැම් රටවල් වල මෙන්ම ඕස්ට්‍රේලියාව සහ නවසීලන්තය , ලතින් ඇමරිකාව සහ කැරීබියාව යන රටවල් වල ලිප්ටන් ජනප්‍රිය විය
බ්‍රිතාන්‍ය සම්භව තිබියදීම ලිප්ටන් කලු තේ(කහ ලේබ්ලය වැනි) එක්සත් රාජධානිය තුළ අළෙවි නොවීය
කෙසේ නමුත් ලිප්ටන් අයිස් තේ සහ පළතුරු තේ එක්සත් රාජධානිය තුළ දැක ගත හැකි විය
අලෙවිය සහ වෙළඳ දැන්වීම් 
වර්ෂ 1914 දී ලිප්ටන් තේ  මෙල්බර්න් සිට සිඩ්නි දක්වා වූ ප්‍රරංශයෙ අවෙටර් මොරිස් ගෙ  පළමු ගුවන් ගමන සදහා  අනුග්‍රහකත්වය  දැක් වූහ
ඒ වන විට මෙය ලෝකයේ දිගම ගුවන් තැපැල් හා ගුවන් භාණ්ඩ ප්‍රවාහනය විය
ඔහු එය  මෙසේ  සදහන්  ලියන ලදි
' මට හමුවුනා මා හට ලැබුනු තේ වලින් ප්‍රණීතම තේක
එය ස්නායූ සනසවන දෙයක්
' ලිප්ටන්  එම ෆැක්ස්  ලිපියෙ පිටපත් 250 000  මුද්‍රණය කරන ලදි
මෙම ලිපි සදහ  සතයක මුද්දරයක් යොදා ගත් අතර සත තුනක  මුද්දර සදහා, ලිප්ටන් තේ  රාත්තල් කාලක් යවා ඇත
එක්සත් රාජධානිය තුළ ලිප්ටන් අයිස් තේ වලට ඇති සෘණාත්මක සන්කල්පයන් වෙනස් කිරීමට යාමේදී , 60%  කියා සිටියේ එය පානය කිරීමට පෙර රස ගැන අදහසක් පළ් කිරීමට නොහැකි බවයි.
ලිප්ටන් ලන්ඩන් පාදක කොට ගත් ගිම්හාන අත්දැකීම් අලෙවිකරණ ව්‍යාපරයක් ආරම්භ කරන ලදි
එහිදි ඔවුන්ගේ සටන් පාඨය වූයේ "ඔබ උත්සහා කරන තුරු එයට තට්ටු නොකරන්න"
සටන් ව්‍යාපාරයෙන් පසුව 87% ක පාරිභොගිකයන් පවසා සිටියෙ තමන්  ලිප්ටන් අයිස් තේ රස විදින බවයි. මේ අතරතුර 73% ක් පවසා සිටියෙ අනාගතයේදි තමන් ඒවා මිළදි ගැනීමට කැමති බවත් ය
නිෂ්පාදනයේ ගුණාත්මක ආන්දෝලනයක් 
2011 නොවැම්බර් මාසයේ දී, චීනයේ තත්ත්ව අධීක්ෂණය, විභාග සහ නිරෝධායන  පරිපාලන දෙපර්තමේන්තුව විසින් ලිප්ටන් තේ එක් වර්ගයක   ඉහළ විෂ  මට්ටමක් ඇති බව සොයගන්න ලදි
පසුව  යුනිලීවර්   ඉන් හදුනා ගත් සියලුම නිෂ්පාදන ඉවත් කරමින් එයට ප්‍රතිචාර දැක්වීය
2012 අපේ්රල් මාසයේ දී  ග්රීන්පීස්  නැමැති අන්තර්ජාතික රාජ්‍ය නොවන පරිසර සංවිධානයක් නැවත වරක් ලිප්ටන් නිෂ්පාදන පිළිබඳව ප්‍රශ්න මතු කරන ලද අතර බීජිං සුපිරි වෙළඳසැල් මගින්  මිලදී ගත්  ලිප්ටන් තේ වර්ග දෙකක් ආරක්ශක පරීක්ෂන්යෙන් අසමත් විය
මීට අමතරව,  කණ්ඩායම්  " සමහර හඳුනාගන්නා ලද කෘමිනාශක තේ නිෂ්පාදනය සඳහා   චීන කෘෂිකර්ම අමාත්යාංශ විසින්  භාවිත කිරීම තහනම් කර ඇත
"  යැයි සඳහන් කරන ලද අතර චීනය තුළ සියලු ලිප්ටන් නිෂ්පාදන  සුරක්ෂිත යැයි පැවසීම , සොයා ගැනීම් ප්රතික්ෂේප කළේය
මේවා ද බලන්න 
 හරිත තේ
 තේ
 තේ ගස

ආශ්‍රිත
කොළඹ ධම්මසාර තෙරණුවෝ (ඉංග්‍රීසි
Colombo Dhammasara Thera) යනු බෞද්ධ භික්ෂුවක් වන්නාහ
සිරිසදහම් අසපුව බෙල්ලන්තර දෙහිවලහි වැඩවසයි
උන්වහන්සේගේ ගිහි නම සුදම් ප්‍රනාන්දු  වන අතර 1991 සිට 1993 දක්වා කොලඹ නාලන්ද  විද්‍යාලයේ  ජේෂ්ට ක්‍රිකට් පිලේ ක්‍රීඞා කල අතර 1993 දී කොලඹ නාලන්ද  විද්‍යාලයේ  ජේෂ්ට ක්‍රිකට් පිලේ නායකත්වය දැරීය
හිටපු ශ්‍රී ලංකා ටෙස්ට් ක්‍රිකට් නායක මහේල ජයවර්ධන සහ හිටපු ශ්‍රී ලංකා ටෙස්ට් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩක ශාන්ත කලවිටගොඩ උන්වහන්සේගේ නාලන්දා ක්‍රිකට් කණ්ඩායමේ සමකාලීනයන්ය
කොළඹ ධම්මසාර තෙරණුවෝ කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයයේ ආදි සිසුවෙකි
ආශ්‍රිත
 අද මහණදම් පුරන 93 නාලන්දා නායකයා
 64th Battle of the Maroons Nalanda Captain Sudam Sampath Fernando 
චරිත කතා
ශ්‍රී ලාංකිකයෝ
ආදි නාලන්දියයෝ
ලාංකික සිංහලයෝ
ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ
1973 උපත්
අත්
පාරම්පරිකව පවත එන බොහෝ සිරිත් විරිත් අතර ගොවි තාක්ෂණයද මැනවින් ගෙතී තිබුණු බවට හෙළ දිව ඉතිහාස අද්‍යනය සාක්ෂි දරයි
මනෝ මාරසිංහ (ඉංග්‍රීසි
Mano Marasinghe) යනු  විධායක අධ්‍යක්ෂක සිංහගිරි රයිවට් ලිමිටඩ් ව්‍යාපාරය
ජීවන සටහන් 

මනෝ මාරසිංහ  කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයයේ ආදි සිසුවෙකි
ආශ්‍රිත

 ඉදිරියට යෑම වගේම පසුබැසීමත් ව්‍යාපාරයකදී වැදගත්

 Easy payment schemes not viable for Singhagiri

 කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයයේ ආදි සිසු වෙළඳ ව්‍යාපාර නියමුවන්

  
චරිත කතා
ශ්‍රී ලාංකිකයෝ
ආදි නාලන්දියයෝ
ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ
ලාංකික සිංහලයෝ
ඇල්ගොරිතමයක් සරල ඉංග්‍රීසි වචන යොදාගෙන ලිඛිත ව දැක්වීම ව්‍යාජ කේත () මඟින් සිදු වේ
මෙසේ ලියන ලද ව්‍යාජ කේත පරිගණක භාෂාවකින් ස්වායත්ත වේ
අල්ගොරිතමයේ එක් එක් ප්‍රකාශය සරල ඉංග්‍රීසි වචන වලින් දක්වන ආකාරය 

 ආරම්භය               BEGIN
 අවසානය              END
 ආදානය                INPUT, READ, GET                           
 ප්‍රතිදානය              OUTPUT, DISPLAY, SHOW
 ක්‍රියාවලිය             PROCESS, CALCULATE
 වරණය                IF
පුනර්කරණය        FOR - DO

WHILE - ENDWHILE

REPEAT - UNTIL
පරිගණක විද්‍යාව.   

    Example for Pseudocode
BEGIN
   INPUT_length,breath
   CALCULATE_lenth*breath
   OUTPUT_area_of_a_rectraingle
END
ෂෙරිල් කාරා සැන්ඩ්බර්ග් (/ sndbərɡ /
අගෝස්තු 28, 1969 උපත ලද) [4] ඇමරිකානු තාක්ෂණය විධායක නිළධාරිනියකසහ ගත්කතුවරයෙකු වේ
ඇය ෆේස්බුක් සමාගමේ, ප්‍රධාන මෙහෙයුම් නිලධාරී සහ Leanin
org නිර්මාතෘ (Leanin පදනම ලෙසද හඳුන්වයි) වේ
2012 ජූනි මස දී, ඇය,  ෆේස්බුක් හි අධ්‍යක්ශක මණ්ඩලයට තේරී පත් වුනේ එම තනතුරට පත් වූ පළමු කාන්තාව බවට පත් වෙමිනි
ඇය ෆේස්බුක් හි ප්‍රධාන මෙහෙයුම් නිලධාරී ලෙස සම්බන්ධ වීමට පෙර, ගූගල් ආයතනයේ ඔන්ලයින් විකුණුම් සහ මෙහෙයුම් උප සභාපති ලෙස ක්‍රියාකර තිබේ
කාල් මාක්ස් විසින් හේගල්ගේ ගැටුම් න්‍යාය අධ්‍යයනය කර එය ඔස්සේ සමාජ වෙනස් වීම පැහැදිලි කිරීමට උත්සාහ ගෙන ඇත
මඩු  සයිපරස් පයිනස්
මාතර තාරකා කොටුව, ශ්‍රී ලංකාවේ මාතර නගරයෙහි, දොරටුවේ සිට මාතර කොටුවට ආසන්න වශයෙන් මීටර් 350 ක් (අඩි 1,150) දුරින් නැගෙනහිර නිල්වලා ගං ඉවුරේ පිහිටා ඇති කොටුවකි
1765 වර්ෂයෙහි ලන්දේසීන් විසින් ඉදිකර ඇති මෙම කොටුව මුලින් හඳුන්වා ඇත්තේ “ර’ ඩූට් වන් එක්” (Redoute Van Eck) යන නමිනි
ඉතිහාසය 
වර්ෂ 1640 වන විට ලන්දේසීන් මාතර ප්‍රධාන බල කොටුව ඉදි කර තිබූ නමුත් එය රට තුලින් පැමිණෙන ප්‍රහාර වලින් අවදානමකට ලක්විය හැකි බව සොයා ගන්නා ලදී
වර්ෂ 1762 දී මහනුවර රාජධානියේ පිටු බලය රැගත් සිංහල හමුදා කොටුවට පහර දී එහි බලය අත්පත් කර ගත්හ
1763 හිදී ලන්දේසීන් කොටුවෙහි පාලනය නැවත ලබා ගත් අතර එම වර්ෂයෙහිදී ගංඟාවෙන් බිහි වන ප්‍රහාර වලින් ප්‍රධාන කොටුව රැක ගැනීම සඳහා නැගෙනහිර නිල්වලා ගං ඉවුරෙහි තවත් කුඩා කොටුවක් ඉදිකිරීම ආරම්භ කළහ
මෙම තාරකා කොටුව, සෑම දිශාවකම ප්‍රවේශයන් ආවරණය කිරීමට විශාල කාලතුවක්කු 12 ක් සඳහා අවකාශය සපයන කොන් හයේ තරුවක අසමසම හැඩයකින් ඉදි කර ඇත
ප්‍රකාර බෑවුම හෙවත් පිටත බිත්තිය මීටර් 7.5 (අඩි 25) පමණ පළල අතර මීටර් 6ක් (අඩි 20) පළල හා මීටර් 3.1 ක් (අඩි 10) ගැඹුරු දිය අගලකින් වට වී ඇත
කොටුවේ ප්‍රාකාර බිත්ති ග්රැනයිට් පාෂාණ සහ කොරල් වලින් ඉදිකර ඇති අතර අඩි 14 ක් (මීටර් 4.3) පළල වේ
ප්‍රධාන බල කොටුවෙන් ආධාර ගෙන ශක්තිමත් වීමට  පෙර, ප්‍රහාරයක් දරා ගැනීමට අවශ්‍ය කුඩා ආරක්ෂක සේනාවක්, ආහාර සැපයුම් හා ප්‍රමාණවත් තරම් උණ්ඩ රඳවා තබා ගැනීමට මෙම කොටුව ඉදිකර ඇත
තවද කොටුව තුල සිර මැඳිරි 2 ක් හා එහි මධ්‍යයේ ජලය සැපයීමට මීටර් 2.75 (අඩි 9) ක විෂ්කම්බයක් සහිත ලිඳක් ද පැවතින
කාණු පද්ධතිය අභ්‍යන්තර වූ අතර මෝසම් වැසි වලින් එකතු වූ ජලය දිය අගල කරා බැහැර කරන ලදී
ප්‍රධාන දොරටුවට ඉහළින් කොටුවේ ඉදිකළ දිනය (1765), ලන්දේසි පෙරදිග ඉන්දියානු සමාගමේ ලාංඡනය සහ ප්‍රාකාර  සිංහ රූප දෙකක් පසකින් ගත් ආණ්ඩුකාර ලාංඡනය ඔබ්බවා ඇත
කොරල් වලින් පිරියම් කර ඇති තාරකා කොටුවේ පිවිසුම් දොරටුව “ර’ ඩූට් වන් එක් 1763”ලෙස සරසා ඇත්තේ ශ්‍රී ලංකාවේ ලන්දේසි ආණ්ඩුකාර ලූබර්ට් ජන් බැරෝන් වන් එක් (1719 - 1765) අනුස්මරණය කරමිනි
ගොඩනැගිල්ලේ  වහලය මුලින් පොල් අතු වලින් සෙවිලි කර තිබූ අතර පසුව මැටි උළු වලින් ප්‍රතිස්ථාපනය කරන ලදී
මෙම කොටුව ලන්දේසීන් විසින් ඉදිකළ අවසාන ප්‍රධාන ආරක්ෂක ස්ථම්භය ලෙස සැලකෙන නමුත් එහි ඵලදායීතාව ඔප්පු කිරීමට කිසිදිනෙක අවස්ථාව නොලැබිණි
1796 දී ශ්‍රී ලංකා භූමිය යටත් කර ගැනීමත් සමග ලන්දේසීන් කොටුව බ්‍රිතාන්‍යන් වෙත භාර දුන්හ
බ්‍රිතාන්‍යන් එය පරිපාලන කාර්යාලයක් ලෙස භාවිත කල අතර 1965 සිට, 1975 දී පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව මගින් අත්කර ගන්නාතුරු එය පුස්තකාලයක් ලෙස භාවිත කරන ලදී
කොටුව පසුව ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇති අතර දැනට මාතර ඉතිහාසය එලි දක්වන කෞතුකාගාරයකට ඉඩ පහසුකම් සපයයි
ගැලරිය

මේවාද බලන්න 
මාතර

මූලාශ්‍ර 

ශ්‍රී ලංකාවේ බලකොටු
මාතර දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක
ඔහුගේ අදියර නම ජෙට් ලී විසින් වඩාත් ප්රකට ලී Lianjie (උපත 26 අප්රේල් 1963),, බීජිං උපත ලැබූ චීන චිත්රපට නළුවෙකු, චිත්රපට නිෂ්පාදක, සටන් චිත්ර ශිල්පියා, හා විශ්රාමික වුෂු ශූර වේ
ඔහු සොබාදහමට සිංගප්පූරු පුරවැසියෙකි
Wu බින් සමග පුහුණුව වසර තුනකට පසු, ලී බීජිං වුෂු කණ්ඩායම සඳහා සිය පළමු ජාතික ශූරතාව දිනා ගැනීමට සමත් විය
වයස අවුරුදු 19 දී වූෂු සිට විශ්රාම යාමෙන් පසුව ඔහු එම චිත්රපටය Shaolin පන්සල (1982) ඔහුගේ මංගල කරමින් චිත්රපට නළුවෙකු බවට චීනයේ ප්රීති ඝෝෂා මධ්යයේ දිනා ගැනීමට ගියේ ය
ඔහු වඩාත් කැපී පෙනෙන අධ්යක්ෂ Zhang Yimou ගේ 2002 Hero පෙරමුණ ලෙස බොහෝ බරපතළ පිළිගැනීමට පාත්ර වූ සටන් කලාවන් මහා කාව්යය චිත්රපට, සිනමා තරුවක් කළේය සහ පසු, චීනය මාලාවේ කාල ඔහු ජනප්රිය වීරයෙක් වොං Fei-බහුතරයකින් තොර චිත්රණය කරන මත
චීන-නොවන චිත්රපටය තුළ li පළමු භූමිකාව මාරක අවි 4 (1998) දී ද්රෝහියෙකු ලෙස විසිකොට දැමීම වූ අතර, හොලිවුඩ් චිත්රපට චිත්රපටය තුළ තම පළමු ප්රධාන භූමිකාව රෝමියෝ දී හැන් ගී ගයන්න මෙන් විය Die යුතුය (2000)
ඔහු ඩ්රැගන් මුදා හැරියේ ක Luc Besson කිස් සමඟ ප්රංශ සිනමා ඇතුලු බොහෝ ක්රියාත්මක චිත්රපට, සිනමා තරුවක් බලා ගොස් තිබේ
ඔහු එක් කෙනෙකුට (2001), ජැකී චෑන්, සිල්වෙස්ටර් ස්ටැලෝන් සමග Expendables චිත්රපට තුනම සමග Forbidden Kingdom (2008) සම රඟපෑ, සහ ද මමී දී මාතෘකා චරිතයෙහි ද්රෝහියෙකු ලෙස විසිකොට දැමීම
ද ඩ්රැගන් එම්පරර් ටූම්බ් ඔෆ් (2008)
1963 උපත්
නගර ආශ්‍රිත ඝන අපද්‍රව්‍ය, පොදුවේ එක්සත් ජනපදය තුළ සුන්බුන් හෝ කුණු ලෙසද, බ්‍ර්තාන්‍යය තුල කසල හෝ කුණු ලෙසද හඳුන්වනු ලැබේ
ඝන අපද්‍රව්‍ය යනු මහජනතාව විසින් එදිනෙදා ඉවතලන භාණ්ඩ වලින්  සමන්විත අපද්‍රව්‍ය වර්ගයකි
"කුණු" ප්‍රධාන වශයෙන් අහාරාමය අපද්‍රව්‍ය සහ බැහැර කරන අපද්‍රව්‍ය ලෙස නම් කරනු ලබන අතර මේවා වෙන වෙනම එකතු කරනු ලැබේ
සංයුතිය 
නගර ආශ්‍රිත ඝණ අපද්‍රව්‍ය  සංයුතිය නගරසභාවෙන්  නගර සභාවට කාලය සමග සැලකිය යුතු ලෙස විශාල වශයෙන් වෙනස් වේ
හොඳින් දියුණු අපද්‍රව්‍ය ප්‍රතිචක්‍රීයකරණ පද්ධතිය සහිත නගර සභා වල අපද්‍රවය ප්‍රවාහය, දිරා නොයන ප්ලාස්ටික් සහ ප්‍රතිචක්‍රීකරණය  කළ නොහැකි ඇසුරුම් ද්‍රව්‍ය ප්‍රධාන වශයෙන් සමන්විත වේ
20 වැනි සියවසේ ආරම්භයේ දී, එක්සත් රාජධානියේ ගෘහ අපද්‍රව්‍ය අතරින් බහුතරය (53%) විවෘත ගිනි ගැනීම් වලින් හට ගන්නා ගල් අඟුරු අළු වලින්  සමන්විත විණි
සැලකිය යුතු ප්‍රතිචක්‍රීකරණ ක්‍රියාකාරකම් තොර සංවර්ධිත ප්‍රදේශවල ප්‍රධාන වශයෙන් ආහාරමය අපද්‍රව්‍යය, වෙළෙඳපොළ අපද්‍රව්‍ය, අංගන  අපද්රව්ය, ප්ලාස්ටික් භාජන,   නිෂ්පාදන ඇසුරුම් ද්‍රව්‍ය සහ අනෙකුත් විවද නේවාසික, වාණිජ, ආයතනික, සහ කර්මාන්ත මූලාශ්ර වලින් නිකුත් කරනු ලබන අපද්‍රව්‍ය  වලින් සමන්විත වේ
නගර ආශ්‍රිත ඝන අපද්‍රව්‍ය අර්ථකථනයේදී කර්මාන්ත ආශ්‍රිත  අපද්‍රව්‍ය, කෘෂිකාර්මික අපද්‍රව්‍ය, සෞඛ්‍ය සේවය ආශ්‍රිත අපද්‍රව්‍ය, විකිරණශීලි අපද්‍රව්‍ය හෝ මලබොර අන්තර්ගත නොවේ
අදාල ප්‍රදේශ වල අපද්‍රවය එකතුකිරිම සිදුකරනු ලබන්නේ මහනගර සභා මගිනි
අවශේෂ අපද්‍රව්‍ය යන පදය අර්ථකතනයේදී එයට අදල වන්නේ ගෘහ ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ වලින් ඉවත දමන වෙන්කිරීමට නොහැකි හෝ නැවත සකස් කිරීමට නොහැකි අපද්‍රවයි.  අපද්‍රව්‍ය ක්‍රම කිහිපයක් යටතේ වර්ගීකරනය කල හැක නමුත් පහත ලය්ස්තුව මගින් සාමාන්‍ය වර්ගීකරණය දැක්වේ
ජෛවහායන අපද්‍රව්‍ය
ආහාරමය සහ මුළුතැන්ගේ අපද්‍රව්‍ය, හරිත අපද්‍රවය, කඩදාසි(බොහොමයක් ද්‍රව්‍ය ප්‍රතිචක්‍රිකරණය කල හැකි අතර නමුත් සමහරක් කොම්පෝස්ට් බවට පත්කිරීම අපහසුවේ
))
 ප්‍රතිචක්‍රීකරණය කළහැකි ද්‍රව්‍ය
කඩදාසි, කාඩ්බෝඩ්, වීදුරු, බෝතල්, භාජන, ටින් කෑන්, ඇලුමිනියම් කෑන්, ඇලුමිනියම් තීරු, යකඩ, සමහර ප්ලාස්ටික්, රෙදි, ඇඳුම්, ටයර්, වියලි කෝෂ, වැනි දේ
නිෂ්ක්‍රීය අපද්‍රව්‍ය
ඉදිකිරීම් ආශ්‍රිත අපද්‍රව්‍ය සහ කඩා දැමීම් ආශ්‍රිත අපද්‍රව්‍ය
විදුලි සහ ඉලෙක්ට්‍රොනික අපද්‍රව්‍ය
විදුලි උපකරණ, විදුලි බල්බ, රෙදි සෝදන යන්ත්‍ර, රූපවාහිනි යන්ත්‍ර, පරිඝනක, තිර, ජංගම දුරකථන, එලාම් ඔරලෝසු, අත් ඔරලෝසු වැනිදේ,
 සංයුක්ත අපද්‍රව්‍ය
ඇදුම් ආශ්‍රිත කසල, සෙල්ලම් බදු වැනි ප්ලස්ටික් අපද්‍රව්‍ය 
 අන්තරායකාරි අපද්‍රව්‍ය වලට බොහෝ තීන්ත වර්ග, රසායනික ද්‍රව්‍ය ටයර් වර්ග, වියලි කෝෂ, විදුලි බල්බ, විදුලි උපකරණ අන්තර්ගත වේ
විෂ අපද්‍රව්‍ය වලට කෘමිනාශක, වල්නාශක සහ දිලීරනාශක අයත් වේ
ජෛව වෛද්‍ය අපද්‍රව්‍ය, කල් ඉකුත් වූ ඖෂධ වර්ග වැනි දේ,

ඝන අපද්‍රව්‍ය කළමනාකරණයේ සංරචක 

නගර ආශ්‍රිත ඝන අපද්‍රව්‍ය කර්මාන්ත වල ප්‍රධාන සංරචක හතරකි
ප්‍රතිචක්‍රිකරණය, කොම්පොස්ට්කරණය, බැහැර කිරීම, සහ පිළිස්සීම මගින් අපද්‍රව්‍ය ශක්තිය බවට පත්කිරීම
සියලු අපද්‍රව්‍ය  ධාරා කළමනාකරණයට  යෙදිය හැකි එක් ප්‍රවේශයක් නොමැත, එමනිසා පරිසර ආරක්ෂණ ආයතනය, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ෆෙඩරල් ආයතනය, නාගරික ඝණ අපද්‍රව්‍ය  සඳහා ශ්‍රේණිගත කිරීම සදහා  ධුරාවලියක් සංවර්ධනය කර ඇත
මෙම අපද්‍රව්‍ය කළමනකරණ ධුරාවලිය ගොඩනගනු ලැබුවේ පාරිසරික ශක්තිමත් බව, මුලාශ්‍ර අඩුවශයෙන් භාවිතය සහ නැවත භාවිතය , ප්‍රතිචක්‍රීකරණය හෝ කොම්පොස්ට්කරණය , ශක්ති යථා තත්වයට පත්කිරීම, ප්‍රතිකාරය සහ බැහැර කරීම මත පදනම් වූ කැමැත්ත වැඩි තැන සිට අඩු තැන  දක්වා පෙළගැස්වූ අදියර 4ක් අනුසාරයෙනි
එකතු කිරීම 
ඝන අපද්‍රව්‍ය එකතු කිරීමේ ක්‍රියාකාරී අංගයක් ලෙස ඝන අපද්‍රව්‍ය සහ ප්‍රතිචක්‍රීකරණය කල හැකි ද්‍රව්‍ය එකතු කිරීම පමණක් නොව මෙම ද්‍රව්‍ය එකතු කිරීමෙන් පසු අපද්‍රව්‍ය බැහැර කරන  ස්ථාන දක්වා ප්‍රවාහනය කිරීමද අයත්ය
මෙම බැහැර කරන ස්ථාන ද්‍රව්‍ය සැකසුම් ස්ථානයක්, හුවමාරු ස්ථානයක් හෝ ගොඩකළ බිමක් විය හැක
මුලාශ්‍ර තුල අපද්‍රව්‍ය පාලනය කිරීම, වෙන්කිරීම, ගබඩා කිරීම සහ සැකසුම් කිරීම
අපද්‍රව්‍ය පාලනය කිරීම සහ වෙන්කිරීම අපද්‍රව්‍ය කළමනාකරණයට අයත් ක්‍රියාකාරකම් වන අතර මෙය අපද්‍රව්‍ය ගබඩා කරන භාජන තුල ගබඩා කිරීමෙන් පසු සිදුවන ක්‍රියාවකි
පාලන ක්‍රියාවලිය ප්‍රධාන ලෙස ආවරණය වන්නේ පටවනු ලැබූ අපද්‍රව්‍ය භාජන පිහිටි ස්ථාන අනුවයි. එකිනෙකට වෙනස්  ඝන අපද්‍රව්‍ය  වෙන්කිරීම ඝන අපද්‍රව්‍ය සහිත මුලාශ්‍ර පාලනයේ සහ ගබඩා කිරීමේ ක්‍රියාවලියේ ප්‍රධාන අංගයක් වේ
ඝන අපද්‍රව්‍ය වෙන්කිරීම සහ සැකසීම සහ පරිවර්තනය 
මුලශ්‍රයේදී වෙන් කරන ලද අපද්‍රව්‍ය ආපසු ලබා ගැනීම සඳහා අද පාවිච්චි කරනු ලබන උපක්‍රම හා පහසුකම් යටතේ බැම්මවල් අසල එකතුව (එක්සත් රාජධානියේ  'ක්‍රබ්ස්ය්ඩ්'), අතහැර දැමීම, මිලදී ගන්න ආපසු මධ්යස්ථාන ඇතුළත් වේ
මුලශ්‍රයේදී වෙන් කරන ලද අපද්‍රව්‍ය අපද්‍රව්‍ය වෙන් කිරීම හා සැකසුම්  කිරීම හා සමමිශ්‍රිත අපද්‍රව්‍ය වල වෙන්කිරීම සාමාන්යෙන් සිදුවන්නේ ද්‍රව්‍ය යථා තත්වයට ගැනීමේ පහසුකම, මාරු කිරීම ස්ථාන, දහන පහසුකම් හා බැහැර වන අඩවිවලය
මාරු කිරීම හා ප්‍රවාහනය
මෙම අනාගය අවස්ථා දෙකකින් සමන්විතය
පළමුව, අපද්‍රව්‍ය විශාල ප්‍රවාහන උපකරණ සඳහා කුඩා එකතුව වාහනයේ සිට මාරු කර ඇත
ඉන්පසු අපද්‍රව්‍ය සැකසීම හෝ බැහැරලන අඩවිය වෙත, සාමාන්යයෙන් දිගු දුර ප්‍රමාණයක්, ප්‍රවාහනය කරයි
බැහැර කිරීම 

අද, ඉඩම් පිරවීම හෝ ඉඩම් පුර පැතිරවීම මගින් අපද්‍රව්‍ය බැහැර කිරීම සියලු ඝණ අපදව්ය වල අවසාන ඉරනම වී ඇති අතර  මෙම අපද්‍රව්‍ය වන්නේ බිම් පිරවුම් අඩවිය වෙත සෘජු  ප්රවාහනය කල නේවාසිකව එකතු වූ අපද්‍රව්‍ය, ද්‍රව්‍ය යථා තත්වයට පත් කිරීම මගින් අවශේෂ වූ ද්‍රව්‍ය (MRFs), දහනය මගිනි ඉතිරි වී තිබෙන ඝන අපද්‍රව්‍ය, කොම්පෝස්ට්, හෝ විවිධ ඝන අපද්‍රව්‍ය සැකසීමේ පහසුකම් මගින් ලබා ගත් අනෙකුත් ද්‍රව්‍ය වේ
නවීන සනීපාරක්ෂක බිම් පිරවුම් තවකාලික කුණුගොඩක් නොවේ
එය කෘමීන් සහ භූගත ජලය අපවිත්‍ර වීමෙන් සිදුවන ප්‍රශ්න වැනි මහජන සෞඛ්‍ය හෝ ආරක්ෂාවට අනවශ්‍ය උවදුරු නිර්මාණය නොකර ඉඩම් ඝණ අපද්‍රව්‍ය බැහැර කිරීම, සඳහා යොදා ගන්නා ඉංජිනේරු පහසුකම් වේ
නැවත භාවිතා කිරීම 
පසුගිය වසර කිහිපය තුල Freegal හෝ  Freecycle Network වැනි පාරිසරික සංවිධාන ඔවුන්ගේ සජිවී නැවත භාවිතා කරනු ලබන ජාල සදහා විශාල ජනප්‍රියත්වයක් ලබාගෙන ඇත
මෙම ජාල මගින් ලෝකය පුරා ඇති මිනිසුන් විසින් ඉවත දමන නැවත භාවිතා කිරීමට හෝ ප්‍රතිචක්‍රීකරණය කිරීමෙන් ප්‍රතිඵලයක් ගත නොහැකි ද්‍රවයන්ගේ සජීවී ලේඛනයක් සපයනු ලබයි
එම නිසා මෙම අන්තර්ජාලය පදනම් කරගත් සේවාවන් බිම් ගොඩකිරීමෙන් ඇතිවෙන දුෂණය අවම කරන අතර ආර්ථික දීමනාවන් ප්‍රවර්ධනය කරනු ලබයි
බිම් ගොඩ කිරීම 
බිම් ගොඩ වීම සිදුවන්නේ ඉඩම් තුල කුණු ගොඩගැසීම තුලිනි
කුණු දැමීමේ ක්‍රම එකිනෙකට වෙනස්ය
බොහෝ විට එය නම්කරන ලද විශාල ප්‍රදේශයක, සාමාන්‍යයෙන් වලක හෝ කුණු කන්දක විය හැක
කුණු දැමීමෙන් පසු විශාල යන්ත්‍ර මගින් කුණු සම්පිණ්ඩනය කරනු ලබයි
කුණු දමන වලවල් පිරුණු පසු එම වලවල් ප්ලාස්ටික් තහඩුවක් යොදාගෙන "මුද්‍රා" කරනු ලැබීම සහ  කුණු වල අඩි කිහිපයක් ආවරණය කරනු ලැබිම සිදුකරනු ලබයි
මෙම ක්‍රමය එක්සත් ජනපදය තුල පවතින ප්‍රාථමික කුණු දැමීමේ ක්‍රමයක් වන අතර එයට හේතුව වනුයේ අවම පිරිවැය සහ උතුරු ඇමෙරිකාව තුල භාවිතයට නොගත් ඉඩම් ප්‍රමාණය අධික විමය
බිම් ගොඩකිරීම දුෂණයේ ඇති භයානකතවය මතුකර දක්වන අතර භූ ජලය ආධුලනය කිරිමටද හැක
දුෂණයේ ලකුණු විනාශකිරීමේ සමාගම් මගින් අවරනය කරනු ලබන අතර බොහෝවිට සාක්ෂියක් දැකීමට අපහසුය
සුන් බුන් ගොඩවල් සැගවීම සදහා මෙම බිම්ගොඩ කිරීමේ ප්‍රදේශ විශාල තාප්ප වලින් හෝ වැටවල් වලින් වට කිරීම සිදු කරනු ලබයි
විශාල වශයෙන් තිබෙන දුගඳ රසායනික ද්‍රවය ඉවත් කරනු ලබන පුද්ගලයන් විසින් බිම් ගොඩ කිරීමේ ස්ථාන අසල වාතයට ඉසිම් සිදු කිරම සිදු කරනු ලබන අතර  එමගින් ශාක තුල තිබෙන අපද්‍රව්‍ය වල සාක්ෂි සැගවීම් සිදුවේ
ශක්ති උත්පාදනය 
ශක්ති උත්පාදනය සදහා නගර ආශ්‍රිත ඝන අපද්‍රව්‍ය යොදාගනු ලැබේ
කලින් ගොඩනගන ලද තාක්ෂණයන් කිහිපයක් ඝන අපද්‍රව්‍ය ශක්ති උත්පාදනය සදහා සකස් කිරීම පිරිසිදුව සහ බොහෝ ආර්ථික අතින් වාසි ගෙන දෙන ලෙස සකස් කරනු  ලබන අතර,  ගොඩ කල බිම් වල අන්තර්ගත ගෑස් ග්‍රහණය, දහනය, තාපවිච්චේදනය ,වාෂ්පීකරණය සහ ප්ලැස්මා චාප වාෂ්පීකරණය
අපද්‍රව්‍ය පුළුස්සනු ලබන යන්ත්‍රෝපකරණ මගින් විශාල දුෂක විමෝචනය කරන අතරතුර, මෑත කාලින නියාමන වෙනස්කම් සහ නව තාක්ෂණික ක්‍රමෝපායන් සැලකිය යුතු ලෙස මෙම උත්සුකය අවම කරනු ලබයි
පරිසර ආරක්ෂණ ආයතනය (EPA) මගින් 1995 දී සහ 2000 වසර වලදී පිරිසිදු වාතය පිළිබද පනත යටතේ පනවන ලද නීති රෙගුලාසි මගින් සාර්ථක ලෙස අපද්‍රව්‍ය ශක්තිය බවට පත්කිරීමේදී  dioxine නිකුත් කිරීම 99% ක ප්‍රතිශතයකට වඩා අවම කරනු ලැබූ අතර රසදිය නිකුත් කිරිම 90% අඩු කරන ලදී
මෙම වර්ධනයන් EPA මගින් 2013 වසරේදී සදහන් කරනු ලැබූ අතර, අපද්‍රව්‍ය ශක්තිය බවට පත්කිරීම ක්‍රියාවලිය විදුලි මුලාශ්‍ර වලට වඩා පාරිසරික බලපෑම් වලින් තොර හොද ශක්ති මුලාශ්‍රයක් වන බව සදහන් කිරීමද සිදු කර ඇත
බොහෝ ශ්‍රි ලාංකික රජවරුන් විසින්අවුරුදු දහස් ගනකට පෙර ඉදිකරන ලද මෙම බලකොටු නගර කිහිපයක් වට කරමින් ඉදි  වි ඇත
ශ්‍රි ලංකාව  කාලයෙන් කාලයට ඉන්දියන් සාගරයේ පවතින ලද ප්‍රමුඛ අධිරාජ්‍ය කිහිපයකට යටත් විජිතයක් වශයෙන් පැවතිනි
අධිරාජ්‍යයන් බොහෝ දුරට බටහිර හුරුවට යුතු බලකොටු කිහිපයක් ඉදි කල අතර, බොහෝ විට ඒවා දිවයින වටා ඉදි කරන ලද ඒවා විණි
ප්‍රථමයෙන් ශ්‍රි ලංකාව තුළ යටත් විජිත  බලකොටු ඉදි කිරීම  පෘතුගීසින් අතින් සිදු වූහ
මෙම බලකොටු අත්පත් කර ගැනීමෙන් පසුව එම ලන්දේසීන් විසින් පුළුල් කෙරුණි
නැපෝලියානු යුද්ධ අතරතුර මෙම ලන්දේසි බලකොටු බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් අත්පත් කරගනු ලැබිණි
බොහෝමයක් යටත් විජිත බලකොටු  20 වන සියවසේ මුල් භාගය දක්වා ඉදිකරන ලදී
වෙරළ බඩ බලකොටුවල දෙවන ලෝක යුද්ධ අවධියේදී වෙරළබඩ කාලතුවක්කු තිබිණි
බොහෝමයක් ඒවා  යුද හමුදාව විසින් අත්හැර දමන ලද නමුත්,සිවිල් පරිපාලන නිලධාරීන් විසින් රඳවා තබා ගෙන තිබුනු අතර ඉතිරිවා හමුදා මුර කඳවුරුවල පැවතිනි
ඒවා මෙහෙයුම් වලට වඩා පරිපාලන අවශ‍යතා
වලට ගන්නා ලදි
සමහර  ඒවා  ශ්‍රි ලංකාවේ පැවති සිවිල් යුද්ධ උත්සන්න සමයේ  හමුදාව ඒකක විසින් නැවත අල්ලා ගන්නා ලදී
උදාහරණයක් වශයෙන් යාපනයේ බලකොටුව ගත හැකිය
පුරාණ බලකොටු

යටත් විජිත බලකොටු

පෘතුගීසි බලකොටු 

 කළුතර කොටුව
 පෘතුග්‍රිසීන් විසින් ඉදි කරන ලද පළමු කොටුව  වන කළුතර  කොටුව පහර දීමෙන් හා වෙඩි  තැබිමකින් තොරව 1655 දී ලන්දේසීන් වෙත භාර දෙන ලදි
පසු කාලිනව  එයට ආරක්ෂක මුර කුටි දෙකක් එකතු  කරමින්  ලන්දේසීන් විසින් විශාල කරන ලදී
අද එහි ඉතිරිව අත්තේ ඉතා සුළු ප්‍රමණයක් පමණි
කයිට්ස් දූපතේ කොටුව
උරුන්ඩි කොටුව ලෙසද හැඳින්වෙන කයිට්ස් දූපතේ කොටුව 1629 දී පෘතුගීසීන් විසින් ඉදි කරන ලද අතර 1651 දී ඔවුන් විසින්  අත්හැර දමන ලදි
1600  අග භාගයෙදී, කොටුවෙ  පාලනය ලන්දෙසින් විසින් අත්පත් කර ගත් අතර කෙසේ වෙතත් ඔවුන් පෙර සිටි පෘතුගීසීන්  මෙන් නොව කිසිදු  අලුත්වැඩියාවක් සිදු  නොකරන ලදි
යාපනය අර්ධද්වීපය ආරක්ෂා කිරීමට ඉදි කරන ලද මෙය අඩකවාකාරව හැඩයක් ගන්නා අතර කවාකර ආරක්ෂක මුර කුටි හතරකින් සමන්විත වේ
මන්නාරම කොටුව
1560 දී පෘතුගීසීන් විසින් මන්නාරම දූපතේ ඉදිකරන ලද අතර, එය  1658 පෙබරවාරි 22  ලන්දේසින්ට යටත් විය
එය 1696 දී ලන්දේසීන් විසින් නැවත සාදන ලද අතර 1795 ඔක්තෝබර් 5 වන දින බ්‍රිතාන්යන්ට යටත් විය
මෙම කොටුව ආරක්ෂක මුර කුටි හතරකින් සමන්විත වන අතර එය තවමත් හොඳ තත්ත්වයේ පවති
මාතර කොටුව
මාතර කොටුව 1550 ක් පමණ පෘතුගීසින් විසින් ඉදි කරන ලදී
නමුත් සැබෑවටම කොටුව ලන්දේසීන් විසින් ඉදි කරන ලද්දෙ ඔවුන් ගාල්ල අල්ලා ගැනිමෙන් පසු, මාතරට සංක්‍රරමණය විමෙනි
කොටුවේ දේහය හොඳට සංරක්ෂණය වි පවති
මෙනික්කඩවර කොටුව
මෙනික්කඩවර කොටුව උඩරට හමුදාවට එරෙහි මෙහෙයුම් පැවැත්විමේ අරමුණින් 1599 දී පෘතුගීසීන් විසින් ඉදි කරන ලදී
එය ප්‍රධාන කොටුවක් නොවේ, නමුත් එයට උපාය මාර්ගික වශයෙන් වැදගත් කමක් තිබුනි
ලන්දේසි සිතියමෙ ේ එය "ටොන්ටොට්ටෙ කොටුව" ලෙස එය පෙන්වා දෙයි
මීගමුව කොටුව
කුඩා නමුත්,වැදගත් කොටුවක් වු මීගමුව කොටුව පිහිටා ඇත්තෙ මීගමුව නගරයේ, කොළඹ උතුරු ප්‍රදේශයේය
එය පෘතුගීසීන් විසින් කොළඹ ආරක්ෂා කිරීමට ඉදි කරන ලද්දකි
1640 දී ලන්දේසීන් එය විනාශකර දමා ඇති අතර එය නැවත ගොඩනඟා ඇත්තේ සුපුරුදු වර්ග රටාව මත නොව,වැට කඩොලූ හතරක් පමණක් පිහිටියා වුද, පංචාස්‍රරාකාර හැඩැති එකක් මතය
ගාලු කොටුව පටු බිම් තීරුවකින් හා කලපුව  අතර  මත පිහිටා තිබේ
එය දිය අගල් වලින්සහ අදින පාලම් සහිත  දොරටු වලින් වට කරන තනන ලදී
ඉංග්‍රීසින් විසින් 1796 දි අත්පත් කර ගන්නා ලද අතර අද වන විට එහි බිත්ති කොටසක් හා කවාකාර දොරටුව පමනක් ඉතිරිවි පවතී
එය බන්ධනාගාර දෙපාර්තමේන්තුව විසින් බන්ධනාගාරයක් ලෙස භාවිත කර ඇත
පුනරීන් කොටුව
සිය ධන සම්පත් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා පළමුව පෘතුගීසීන් විසින් දිවයිනේ උතුරු කොටසේ යාපනයේ, පුනරින් ප්රදේශයේ එය ඉදි කරන ලදි
ලන්දේසීන් විසින් 1770 වනතුරු එය පුළුල් කරන ලදි
එය වාර්තා වන පරිදි  සමචතුරස්‍රකාර හැඩැති අතර ප්‍රතිවිරුද්ද පැති දෙකෙහි ආරක්ෂක මුර කුටි දෙකක් සහිතයි
බ්‍රිතාන්යන් විසින් 1805 දි විවේකාගාරයක් නිර්මාණය කරන ලදි
සිවිල් යුද්ධය නිසා 1983 සිට ශී ලංකා යුද හමුදාව පුනරීන් ප්රදේශයෙන්  ඉවත් වන තුරු 1991 දක්වා එය බලකොටුවක් වි පවතින ලදි
නැවත හදුනා ගෙනෙ අලුත්වැඩියා කරන ලද්දේ 2009 දීය
කෙසේ වෙතත් කොටුවේ නටබුන් නරක තත්වයක පවති
රත්නපුර කොටුව
රත්නපුර කොටුව 1618 සහ 1620 අතර කාලයකදි, පෘතුගීසීන් විසින් ඉදි කරන ලදී
එය පසුව උඩරට රජුවු ක්‍රීර්ති ශ්‍රි රාජසිංහ රජු විසින් අල්ලා විනාශ කරන ලදී
රුවන්වැල්ල කොටුව
එය මුලින්ම ස්ටොකඩ් ලෙස 1590 දී පෘතුගීසීන් විසින් ඉදි කරන ලදී
කෙසේ වෙතත්, ලන්දේසින්, 1665 දී, ලී වලින් කොටුව ඉදිකරන ලද අතර බ්‍රිතාන්යන්, 1817 දී, ආරක්ෂක මුර කුටි දෙකක් සහිත නව කොටුව ඉදිකර එය මුරපොල ලෙස භාවිත කර ඇත
අද එය හොඳ තතත්වයේ පවතින අතර, පොලිස් ස්ථානයක් ලෙස භාවිතා කරයි
හංවැල්ල කොටුව
මුල්ම හංවැල්ල කොටුව , 1957 දී පෘතුගීසීන් විසින් හංවැල්ල ප්‍රදේශයේ ඉදි කරන ලදී
පසුව එම කොටුව  විශාල කොටු ඉදි කරන ලන්දේසි, විසින් අල්ලා ගන්නා ලදි
1786 දී එය බ්‍රිතාන්ය පාලනයට යටත්වි අලුත්වැඩියා කිරීමකින් තොරව පැවති අතර මෙම ප්‍රදේශය මේ වන විට හංවැල්ල තානායම විසින් අත්පත් කර ගෙන ඇති අතර කොටුවෙ නටබුන් තවමත් හඳුනා ගත හැකිය
ලන්දේසි බලකොටු

British forts

මූලාශ්‍ර

බාහිර සබැදි 
 Dutch and Portuguese buildings in Sri Lanka, written by Marco Ramerini
 Colonial Forts in Sri Lanka 
 The remnants of Dutch culture in Sri Lanka
 Forten en stellingen in Sri Lanka (Ceylon) tijdens de Nederlandse periode (Dutch)
2006 වර්ෂයේ ලාංකීය සිනමාවට එක්වූ අංජලිකා චිත්‍රපටය ප්‍රවීණ සිනමාවේදී චන්න පෙරේරා මහතගේ සිනමා සිත්තමකි
මලිත් පල්ලියගුරුගේ නිශ්පාදනය කළ මෙහි සංගීත අධ්‍යක්ෂණය රෝහණ වීරසිංහ මහතාගෙනි
ද්‍රව ශක්තිය හෝ ජල බලය (ග්‍රීක වචනය
ύδωρ, "ජලය") ප්‍රයෝජනවත් කාර්යයන් සඳහා උපකාරි වනුයේ ජලය වැටීමේ ශක්තිය හෝ වේගයෙන් ධාවනය ජලය මගින් වියුත්පන්න වන බලය වේ
පුරාණ කාලයේ සිට, ජල යන්ත්‍ර බොහෝ ආකාර ජලශක්තිය  වාරිමාර්ග සඳහා පුනර්ජනනීය බලශක්ති මූලාශ්‍ර සහ එවැනි ඇඹරුම් යන්ත්‍ර, ඉරුම් යන්ත්‍ර, රෙදි මෝල, පැන්නුම් මිටි, දොඹකර, ගෘහාශ්‍රිත සෝපාන, සහ ලෝපස් මෝල් වැනි විවිධ යාන්ත්‍රික උපාංග, එම ක්‍රියාවලිය ලෙස භාවිතා කර ඇත
ට්‍රොම්පේ  නම් යන්ත්‍ර මගින් ඉහල සිට පහලට වැටෙන ජලයේ ශක්තිය උපයෝගී කරගෙන වාතය සම්පීඩනය කරයි
ඈත පිහිටි යන්ත්‍ර ක්‍රියාකරවීම සදහා මෙම බලය යොදාගනී
සිංහල නොවන පාඨ අඩංගු ලිපි

දහ නව වන සියවස අග භාගයේ දී ජලශක්තිය, විදුලිය ජනන මූලශ්‍රායක් බවට පත් විය
1878 දී ජල විදුලිය මගින් බල ගැන්වූ පළමු නිවස නෝර්ම්බලන්හී ක්‍රාග්සයිඩ් වූ අතර පළමු වාණිජ ජල විදුලි බලාගාරය, 1879 දී නයගරා ඇල්ල ආශ්‍රිතව ඉදි කරන ලදී
1881 දී මෙමගින් නගරයේ වීදි ලාම්පු බලගන්වන ලදී
විසිවන සියවසේ මුල සිට මේ දක්වා ජල විදුලිය නූතන කාලීන සංවර්ධනය සමග සහයෝගීව භාවිතා කර ඇත
ලෝක බැංකුව වැනි ජාත්‍යන්තර ආයතන වායුගෝලයට කාබන් ප්‍රමාණවත් ලෙස එකතුකිරීමක් තොරව ආර්ථික සංවර්ධනය සඳහා මාධ්‍යයක් ලෙස ජල විදුලිය යොදාගැනීම පිලිබදව සලකා බලනු ලබයි
නමුත් ජල වේලි මගින් සැලකිය යුතු සෘණ සමාජ හා පාරිසරික බලපෑම් ඇති කළ හැක
ඉතිහාසය 

ඉන්දියාවේ, ජලය රෝද සහ ජලයන්ත්‍ර ඉදිකරන ලදී
රෝම අධිරාජ්‍යය ජලය බලයෙන් ක්‍රියාත්මක මෝල්, ධාන්‍යවලින් පිටි නිෂ්පාදනය සහ දැව හා ගල්ඉරීම සඳහා ද භාවිතා කරන ලදී
චීනයේ හැන් රාජ වංශයේ සිට ජල යන්ත්‍ර විශාල වශයෙන් භාවිතා කරන ලදී
චීනයේ ඈත පෙරදිග ප්‍රදේශවල භෝග සහ වාරිමාර්ග ඇලවල් සදහා ද්‍රාව බලයෙන් ක්‍රියාත්මක "කෝව රෝද" මගින් ජලය ඉහලට පොම්ප කර ඇත
දිය පිරික්සුම නම් වැවක ජලය ගලා යාමට සැලැස්වීමෙන් ඇතිවන ජල තරංග මගින් ලෝපස් වෙන්කර ගැනීමේ ක්‍රමයක් ඇත
මෙම ක්‍රමය මුලින්ම ක්‍රි
ව 75 හේ සිට වේල්ස් ඩොලොව්කොති රන් පතල් දී භාවිතා කරන ලදී, නමුත් මෙය ස්පාඤ්ඤයේ "Las Mdulas" නම් පතල්වල සංවර්ධනය කර ඇත
මෙම ක්‍රමය මධ්‍යකාලීන සහ පසුකාලීන බ්‍රිතාන්‍ය තුල ඊයම් සහ ටින් ලෝපස් වෙන්කර ගැනීම සදා භාවිතා කර ඇත
පසුව මෙම ක්‍රමය විකාසනය වීමෙන් කැලිෆෝනියවේ රන් කැනීම් සදහා ද්‍රාව බලය භාවිතා කරන ලදී
මධ්‍යකාලීන යුගයෙදී ඉස්ලාමික ඉංජිනේරු අල්-ජසරි විසින් රචිත "The Book of Knowledge of Ingenious Mechanical Devices" නම්  ග්‍රන්ථය මගින් ජලයේ බලයෙන් ක්‍රියාතමක කල හැකි උපකරණ පනහක් පිළිබදව විස්තර කර ඇත
මෙවා අතර ඔරලෝසු, වයින් පිරිනැමීම සදහා උපකරණයක්, ගංගාවල සහ පොකුණුවල ජලය ඉහලට ඇදීම සදහා උපකරණ පහක්,එනමුත් මෙයින් තුනක් සත්ත්ව බලයෙන් හා එකක් ජලයෙන් හෝ සත්ත්ව බලයෙන් යන දෙකෙන්ම බල ගැන්විය හැක
මෙම  වෑල්වයක් සහිත අනුවැටුම් උපකරනය වක්‍රකාර පටියකට සම්බන්ද වූ කෙණ්ඩියකින් යුක්තය
මෙය shadoof ලෙස හැදින්විය හැක
1753 දී ප්‍රංශ ඉංජිනේරුවරයෙකු වන බර්නාඩ්  ෆොරෙස්ට් ද බෙල්ඩෝර් විසින් ප්‍රකාශිත "Architecture Hydraulique" ග්‍රන්ථය මගින් සිරස් හා තිරස් අක්ශ ද්‍රාව යන්ත්‍ර පිළිබදව විස්තර කර ඇත
දහනව වන සියවසේ අගභාගය වන විට, ව්‍යාපෘති කළමනාකරුවන් සහ පුනර්ජනනීය බල ශක්ති පිළිබද කැපී පෙනෙන පුරෝගාමීන් කණ්ඩායමක් වන ජාකොබ් එස් ගිබ්ස් හා බ්‍රින්ස්ලි කොල්බර්ඩ් විසින් වැඩිවන කාර්මික විප්ලවීය බල ඉල්ලුම සදහා විද්‍යුත්ජනකයන් ද්‍රවශක්තිය සමග එක් කොට සංවර්ධනය කරන ලදී
බ්‍රිතාන්‍යයේ කාර්මික විප්ලවය ආර්ම්භයේදී, රිචර්ඩ් එක්රයිට්ස් ජල රාමුව වැනි නව නිපැයුම්වල ප්‍රධාන බල සැපයුම වූයේ ජලයයි
එනමුත් ජලය, බොහොමයක් විශාල මෝල් සහ කර්මාන්ත ශාලා සදහා වාශ්ප බලය භාවිතයට මග  සැලසීය
දහ අටවන සහ දහ නවවන ශතවර්ශ තෙක්ම කුඩා ධාරා ඌෂ්මක(උ
දා Dyfi Furnace), ඇඹරුම් යන්ත්‍ර වැනි කුඩා පරිමානයේ මෙහෙයුම් සදහා ඒවා බොහොමයක් භාවිත කරන ලදී, මේ සදහා මිසිසිපි ගගේ අඩි පනහක් (මීටර් පහලවක් පමණ) උසැති ශාන්ත අන්තෝනි දිය ඇල්ල වැනි ඒවා භාවිතා කරන ලදී
1830 වන විට එක්සත් ජනපදයේ ඇල මාර්ග තනා ජලයේ බලයෙන් අධික බෑවුම් සහිත කදු මුදුන්වල සිට ඉහල සිට පහළට ආනතියක් සහිත දුම්රිය මාර්ග ඔස්සේ  සහ බත්තල් මගින් ප්‍රවහන කටයුතු කලහ
පසුකාලීනව දුම්රියමාර්ග මගින් ඇළමාර්ග ඔස්සේ කල ප්‍රවාහනය ආක්‍රමනය කල නිසා, ඇළ පද්ධති ජල විදුලි පද්ධති ලෙසට වෙනස්කර දියුණු කරන ලදී
ලෝවෙල් ඉතිහාසය සැකලීමෙදී, වාණිජ සංවර්ධනය හා කාර්මිකරණය සඳහා ජලශක්තිය යොදාගැනීමෙ කදිම උදාහරණයක් ලෙස මැසචුසෙට්ස් හැදින්විය හැක
තාක්ෂණික දියුණුවත් ජල රෝදය වෙනුවට ආවර්ණය කල ටර්බයින හෝ ජල මෝටර් මගින් ප්‍රතිස්ථාපනය වී ඇත
වර්ශ 1848 දී ලොවෙල්ස් ලොක්ස් සහ ඇළ මාර්ග සමාගමේ ප්‍රධාන ඉංජිනේරුවරයෙකු ලෙස කටයුතු කල  ජේමිස් බී ෆ්‍රරැන්සිස් විසින් 90% කාර්යක්ෂමතාවක් සහිත ටර්බයිනයක් වැඩිදියුනු කලේය
ඔහු ටර්බයින නිර්මාණය පිළිබඳ ගැටලුවට සදහා විද්‍යාත්මක මූලධර්ම යොදමින් වීවිධ පරීක්ෂණ සිදුකලේය
ඔහුගේ ගණිතමය සහ චිත්‍රක ගණිත ක්‍රම මගින් විශේෂ ප්‍රවාහයන්ට අනුකූල වැඩි කාර්යක්ෂමතාවයක්ට සහිත ටර්බයින නිර්මාණය කිරීමට හැකිවිය
මෙම ෆ්රැන්සිස් ප්‍රතික්‍රියක ටර්බයින අද වන විට ලෝකයේ බහුල වශයෙන් භාවිතා වේ
මේවා වර්ශ 1870 දී පමණ කැලිෆෝනියාවේ භාවිතා කිරීමෙන් පසුව, ලෙස්ටර් ඇලන් පෙල්ටන් විසින් ඉහල කාර්යක්ෂමතාවක් සහිත පෙල්ටන් රෝද ආවේග ටර්බයිනයක් නිපදවීය
ද්‍රව ශක්ති -නල ජාලය 
ද්‍රව ශක්ති  ජාලයන්, බල ප්‍රභවයේ සිට අවසන් පරිශීලකයා දක්වා යාන්ත්‍රික බලය සහ සම්පීඩිත ජලය සම්ප්‍රේශනය කිරීමට නළ මාර්ග භාවිතා කරයි
සාමාන්‍යයෙන් මෙම බල ප්‍රභවයන් සදහා ජලයේ උස සලකනු ලබයි
යම් අවස්තාවල මේ සදහා පොම්පයක සහය  ලබාගනී
එක්සත් රාජධානියේ වික්ටෝරියානු නගරවලදී මෙය තව දුරටත් පුළුල ලෙස භාවිතා විය
ඒ වගේම මෙම ද්‍රව ශක්ති ජාල ස්විට්සර්ලන්තයේ ජිනීවා නුවරදීද දියුණු කරන ලදී
ලෝක ප්‍රකට ජල-ජෙට්මුලින්ම නිර්මාණය කර ලද්දේ මේ ජාලයේ අධි පීඩන කපාටවලට සහනයක් ලෙසටය
සම්පීඩිත ජල වාතය 
බහුලවම උසින් පිහිටි ජලය භාවිතයෙන්ම කොටස් චලනයකින් තොරව සෘජුවම සම්පීඩිත වාතය ජනනය කල හැක
මෙම සැලසුම් තුළ, ඉහලින් වැටෙන ජලය කැලඹීම මගින් වාත බුබුළු මිශ්‍ර කිරීම හෝ වෙන්චූරි පීඩන අවකරය මගින් ඉහල මට්ටමේ චූෂණයෙන් මෙය සිදුකරනු ලබයි
ඉහල සිට පහලට ඇදහලෙන ජලය පොලව අභ‍‍යන්තරයට යොමුකර, ඉහල ආස්තරිත කුටීරයක් තුලදී  ජලයේ සිරවී ඇති සම්පීඩිත වාතය වෙන්කරගනී
වතයේ සම්පීඩත්‍යතාව ඉහල සිට කුටීරයට ඇද හැලෙන ජල තලයේ මත රදා පවතී
කුටීරයේ ජල මට්ටම ජලයෙන් යටවූ ප්‍රමාණයට වඩා අඩුවූ විට ජලය ඇතුල්කිරීම නවතා ජල ප්‍රවාහය නැවත මතුපිටට ගලා යයි
කුටීරයේ වහලය තුල සම්පීඩිත වාතය පිටවීමට වෙනම මාර්ගයක් ඇත
මෙම මූලධර්මය මත  1910 දී  මොන්ට්‍රියල් ගගේ ඔන්ටාරියෝ, කොබෝල්හිදී  Ragged Shutes නම් ජනකයක් මගින් අසල පිහිටි ආකරවලට අශ්ව බල 5000 සැපයීය
ජල විදුලි වර්ග 
ජල බලය මූලික වශයෙන් විදුලිය නිපදවීම සදහා භාවිතා කරයි
මෙයට ඇතුලත් පුළුල් කාණ්ඩ
ජල වේලි භාවිතයෙන් සාම්ප්‍රදායික ජල විදුලිය නිපදවීම
විශාල ජලාශවලින් තොරව හා සමහර විට වේලි භාවිතයෙන්ද තොරව ඇළි හෝ ගංගාවල පවතින චාලක ශක්තිය ග්‍රහණය කරගැනීමෙන්, ගංගාවල ගලා යන ජලයෙන් ජල විදුලිය නිපදවීම
 බොහෝ විට කිසිදු කෘතිම ජලාශ භාවිතා නොකර මෙගාවොට් 10 ක් හෝ ඊට අඩු කුඩා ජල විදුලි ව්යාපෘති
හුදෙකලා නිවෙස්, ගම්, හෝ කුඩා කර්මාන්ත සදහා කිලෝවොට් කිහිපයක ප්‍රමාණයක සිට කිලෝවොට් සිය ගණනක ක්ෂුද්‍ර ජල විදුලි ව්යාපෘති
දැනටමත් වෙනත් තැන්වල භාවිතය සඳහා යොමු කර තිබෙන ජලය යොදාගෙන සිදුකරන දිය අගල් ජල විදුලිය ව්යාපෘති
උදාහරණයක් ලෙස නාගරික ජල පද්ධතිය
පොම්ප-ගබඩා ජල විදුලිය, ජලය ගබඩා කර විදුලි ඉල්ලූම අඩු කාල පරාසයන්හී ඉහලින් පිහිටි ජලාශ වලට ජලය පොම්ප කර, විදුලි ඉල්ලුම අධික අවස්තාවලදී හෝ පද්ධති ජනනය වීම අඩු වන විට ජලය නිකුත් කර විදුලිය උත්පාදනය සිදුකිරීම
ස්භාවික ප්‍රභවවල සීමාව ඉක්මවා යන විට ටර්බයින මගින් ජලය ඉහල පිහිටි ජලශවලට පොම්ප කර ජල ප්‍රභවවල ජල ප්‍රවාහය අඩු වූ විට ජලය නිදහස් කරනු ලබන පීඩන ස්වාරක්ෂක ජල විදුලිය
ලබා ගත හැකි විදුලි බලය ගණනය කිරීම 
ඒ ජල විදුලි සම්පත් ඇගයීම් කරනුයේ එහි පවතින බලය අනුවය
මෙම බලය ජලයේ උස හා ද්‍රව ගලා යාමේ වේගය අනුව තීරණය වෙ
ස්ථිතික හිස ජල යෙදී ඇති හරහා උස වෙනසට සමානුපාතික වේ
ජලයේ ගතික හිස ජලයේ ප්‍රවේගය සම්බන්ධ වේ
ජලය එක් එක් ඒකකය එහි ප්‍රධාන බර ගුණයක් සමාන වැඩ ප්‍රමාණයක්  කල හැක
ජලය ඉහල සිට වැටෙන විට ලබා ගත හැකි බලය ජලය ගලා යන අනුපාතය සහ ඝනත්වය, ඇල්ලේ උස, ගුරුත්වජ ත්වරණය මත ගණනය කළ හැක
SI ඒකක අනුව බලය
මෙහි,
 P යනු බලය වොට්වලින් වේ
η ටර්බයිනයේ කාර්යක්ෂමතාවය
 ρ යනු ජලයේ ඝනත්වය කියුබික් මීටරයට කිලෝග්‍රෑම් වේ
 Q ජල ප්‍රවාහය තප්පරයට කියුබික් මීටර්
 g ගුරුත්වජ ත්වරණය
 h ඇතුළු හිස හා පිටවීම අතර උසේ වෙනස
පැහැදිලි කිරීම සදහා, බලය ගණනය කිරීමෙදී, ටර්බයිනයේ කාර්යක්ශමතාව 85% ලෙසද, ජලයේ ඝනත්වය කියුබික් මීටරයට කිලෝගෑම් 1000ක් ලෙසද, ප්‍රවාහය තප්පරයට කියුබිමක් මීටර 80ක් ලෙසද, ගුරුත්වජ ත්වරණය තප්පර වර්ගයට මීටර් 9.81 ලෙසද, ශුද්ධ උස මීටර් 145 ලෙස ගත් කල, 

 මගින් මෙගාවොට් 97 ලබාදේ
ඉංග්‍රීසි ඒකකවලින් ගත් කල, ඝනත්වය කියුබික් අඩියට රාත්තල් ලෙසද,   ගුරුත්වජ ත්වරණය බර ඒකකයක් ලෙසද, ගත් විට පරිවර්ථන සාධකය රාත්තල් අඩියට තප්පරයට කිලෝගෑම් ලෙස වේ
ජලවිදුලි බලාගාර ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී සම්පූර්ණ විදුලි බලය ජනනය කිරීම න්යායික විදුලිය ජනනය සැලකීමේදී, ටර්නයිනය හරහ ජලය ගලා යාමේ කාර්යක්ශමතාව සැලකේ. කාර්යක්ශමතාව ගනනය කිරීමේදී අර්ථ දක්වන ලද ක්‍රියා පටිපාටිය ලෙස පරීක්ෂා කේත  ASME PTC 18 සහ IEC 60041 වේ
මෙය ටර්බයිනවල නිෂ්පාදාකයා විසින් කාර්යක්ශමතාවය සහතික කිරීමට යොදාගනී
මෙම විස්තරාත්මකව ගණනය කල ජල විදුලි ටර්බයිනවල නිශ්චිත කාර්යක්ශමතාව ගණනය කිරීම් සඳහා ජල ප්‍රවාහයේ උස හා ජලය ගලා එන නලවල සහ ඇලමාර්වගවල තත්වය, ජල ප්‍රවාහයෙ වේගය, විවිධ ගුරුත්වජ ත්වරණ ඇති බලාගාරයේ පිහිටි ස්ථානය, වායුගෝලීය උණුසුම හා පීඩනය, වෙනස් විය හැක
පරිසර උෂ්ණත්වයේදී ජලයේ ඝනත්වය, පෙර-කඩ හ අවර-කඩ අතර මුහුදු මට්ටමේ සිට උස ගණනය කිරීමේදී සිදුවන දෝශද සලකා බැලිය යුතුය
ජල රෝද වැනි ඇතැම් ජල විදුලි පද්ධති අවශ්‍යයතාව අනුව එහි උස වෙනස් නොකර ගලා යන ජලයෙන් බලය ලබා ගත හැකිය
මේ අවස්ථාවේ දී ලබා ගත හැකි බලය ගලා යන ජලයේ චාලක ශක්තිය වේ
අධික-පහර ජල රෝදවලට කාර්යක්ෂමව බලශක්ති වර්ග දෙකම ග්‍රහනය කරගත හැක
ගංගාවක් තුළ ජලය ගලා යාම කළින් කලට පුළුල් ලෙස වෙනස් විය හැක
ජල විදුලි ක්ශේත්‍රයේදී  විශ්වාසදායි වාර්ෂික බලශක්ති සැපයුම් තක්සේරු කිරීමට, සමහරවිට දශකයක පමණ කාල පරාසයක  ජල ප්‍රවාහයේ දත්ත විශ්ලෙශනය කිරීම සිදුවේ
වේලි සහ ජලාශ බලය ලබාදීම සුමට ලෙස සෘතු වෙනස්වීම්වලට අනුකූල වේ
කෙසේ වෙතත් ජලාශ සැලකිය යුතු ලෙස ස්වභාවික ජල ප්‍රවාහයට පාරිසරික බලපෑමක් ඇති කරයි
බැමි නිර්මාණය කිරීම බොහෝවිට "උපරිම ගංවතුර" සඳහා ද වග කිව යුතුය
වාන් මගින් බොහෝ විට වේල්ලේ ගංවතුර ඇතිවීම පමනක් මගහැර ඉදිකර ඇත
පරිඝනක ගත ද්‍රාව ද්‍රෝනිය, වර්ශාපතනය හා හිම පතනය වීම යන වාර්තා උපයෝගී කරගෙන ගංවතුර ඇතිවීම පිළිබදව අනාවැකි පලකරයි
තිරසාරත්වය 
ජල විදුලි ව්යාපෘති සදහා වේල්ලක් හා විදුලි බලාගාරය ඉදිකිරීම නිසා  ජලාශයේ හැරැවුම් ක්‍රියාකාරකම් සමග ආර්ථික ධනාත්මක සහ ඍණාත්මක හා පාරිසරික හා සමාජ බලපෑම දෙකම ඇති කල හැක
ව්යාපෘති සහාය සදහා මෙවලම් රැසක්  වැඩි දියුණු කර ඇත
බොහෝ නව ජල විදුලි ව්යාපෘතිය සදහා පරිසර හා සමාජ බලපෑම් තක්සේරු කර තිබිය යුතුයි
මෙය පාදක කොට පෙර ව්යාපෘතිය සදහා කොන්දේසි සපයයි
ස්ථානය කළමනාකරණය සහ බලපෑම් අවම හෝ වැළකී වන්දි  ලබදීම සදහා සැලසුම් ඇස්තමේන්තු ගත කල යුතුය
මෙම ජල විදුලි තිරසාර තක්සේරු ප්‍රොටොකෝලය වඩාත් තිරසාර ජල විදුලි ව්යාපෘති ප්‍රවර්ධනය කිරීම හා මග පෙන්වීම සඳහා භාවිතා කළ හැකි තවත් මෙවලමකි
එය, පාරිසරික, සමාජ, තාක්ෂණික හා ආර්ථික මාතෘකා හරහා ජල විදුලි ව්යාපෘතිය කාර්ය සාධනය විගණනය කිරීමට භාවිතා කරන ක්‍රමවේදයකි
ඒ වෙනුවට මෙම ප්‍රොටොකෝලය තක්සේරු වේගවත් තිරසාර සෞඛ්ය පරීක්ෂාවක් සපයයි
එය සාමාන්යයෙන් අනිවාර්ය නියාමන අවශ්‍යය පරිදි, බොහෝ කාලයක් දක්වා වැඩි සිදු වන පාරිසරික හා සමාජ බලපෑම් තක්සේරු කරන්නේ නැත
ජල වේලි පිලිබද ලෝක කොමිසම මගින් නිකුත් කල අවසන් වාර්තාවේ ජලය හා ශක්තිය පිලිබද වේලි මගින් ජනතාව පීඩාවට පත් නොකර පරිසරය ආරක්ෂා කර ගැනීමට සහ වේලි මගින් ලැබෙන ප්‍රතිලාභ සාධාරණ ලෙස බෙදාහැර්‍රිම පිලිබදව වි‍යාපෘති රාමුවක් විස්තර කර ඇත
ජාත්යන්තර මූල්ය සංස්ථාවේහි පරිසර සහ සමාජ කාර්ය සාධන ප්‍රමිති සදහන් පරිදි, පාරිසරික හා සමාජ අවදානම් කළමණාකරනය ජාත්යන්තර මූල්ය සංස්ථාවේ ගනුදෙනුකරුවන්ගේ වගකීමක් වේ
ලෝක බැංකුව ආරක්ෂාකාරී ප්‍රතිපත්ති බැංකුව විසින් භාවිතා කරනුයේ, ආයෝජන ව්යාපෘති මගින් පරිසරයයට හා ජනතාවට සිදුවන පීඩාකාරී තත්වය හඳුනා ගැනීමට, ඒවා වලක්වා ගැනීමට හා අවම කිරීම සදහාය
Equator Principles යනු ව්‍යාපෘති මගින් සිදුවන පාරිසරික සහ සමාජීය අවදානම හදුනාගැනීමට සහ ඒවා කලමනාකරනය කරගැනීමට මූල්‍ය ආයතන විසින් අනුගමනය කරන අවදානම් කළමනාකරණ රාමුවකි
ජලාශ තුල රැස් වන ශාක කොටස් වියෝජනය වීමේදී සිදුවන විෂම මීතේන් විමෝචනය වේගයෙන් සිදුවේ

පරිශීලන
දෙවුන්දර තුඩුව ප්‍රදීපාගාරය යනු ශ්‍රි ලංකාවේ දකුණු ලක්ෂ්‍යය අසල දෙවුන්දර තුඩුවේ පිහිටා ඇති, ශ්‍රි ලංකාවේ උසම ප්‍රදීපාගාරය වන අතර එය අග්නිදිග ආසියාවේ උසම ප්‍රදීපාගාර අතරින් එකක් වේ
දෙවුන්දරතුඩුව ප්‍රදීපාගාරය බලපැවැත්වීම හා නඩත්තු කිරීම ශ්‍රි  ලංකා වරාය අධිකාරිය විසින් පවත්වාගෙන යයි
මාතර නගරයට අග්නිදිගින් ආසන්න වශයෙන් කි
6 (3.7 සැත)ක් දුරින් දෙවුන්දර ගම්මානය අසල ප්‍රදීපාගාරය පිහිටා තිබේ
දෙවුන්දර යන නාමය, දේශීය සිංහල භාෂාවෙන් " දෙවි -නුවර" සඳහා යොදාගන්නා අතර  "දේවී" යන්නෙහි තේරුම "දෙවියන්" හා "නුවර" යන්නෙහි තේරුම "නගරය" වේ
ඒ නිසා දෙවුන්දර "දෙවිවරුන්ගේ නගරය"  ලෙස ව්‍යුත්පන්න කර ඇත
ඉතිහාසය 
දෙවුන්දර තුඩුව ප්‍රදීපාගාරය සර් ජේම්ස් නිකලස් ඩග්ලස් විසින් නිර්මාණය කළ අතර ඉදිකිරීම් කටයුතු ඉම්පීරියල් ලයිට්හවුස් සර්විස්  හි විලියම් ඩග්ලස් විසින් 1887, නොවැම්බර් මසදී ආරම්භ කරන ලදී
ගඩොල් හා වානේ ඇතුළු සියලු ගොඩනැගිලි  ද්‍රව්‍ය එංගලන්තයේ සිට ගෙන්වන ලද ඒවා විය
ස්කොට්ලන්තයේ  ඩල්බීටී සහ කෝන්වෝල් හි පෙන්‍රින් යන ප්‍රදේශ වල පිහිටි කළුගල් කොරි මගින් කළුගල් සපයා ගන්නා ලදී
ප්‍රදීපාගාරය, 1890 මාර්තු මසදී අවසන් කර ජනතා අයිතියට පත් කරන ලදී
දෙවුන්දර තුඩුව ප්‍රදීපාගාරය හා බාබෙරින් ප්‍රදීපාගාරය ඉදි කිරීමට වැය වූ  ඒකාබද්ධ පිරිවැය ₤ 30,000 වූ අතර මහා රාවණා කොටුව හා කුඩා රාවණා කොටුව යන ප්‍රදීපාගාරයන්හි එකතු වූ හිඟ මුදල් යොදා ගනිමින් එය ගෙවන ලදී
කාච 
දෙවුන්දර තුඩුව ප්‍රදීපාගාරය යනු 19 වන සියවස අවසානයේ දී ලබා ගත් විශාල හයිප(ර්)රේඩියන්ට් ෆ්රෙස්නෙල් කාච යොදාගනිමින් නිර්මාණය කළ සීමිත ප්‍රදීපාගාර අතරින් එකකි
එංගලන්තයේ චාන්ස් සහෝදරයෝ විසින් නිර්මාණය කළ මේවායින් කාච හතරක් ශ්‍රී ලංකාවේ  විදුලි පහන් සඳහා භාවිතා කරන ලදී
විශේෂාංග 
ප්‍රදීපාගාරය මීටර් 49 (අඩි 161) ක් උස වන අතර මහල් 7 ක් හා කහ පැහැති කවුළු 14 ක් ද ඉහලට යන තෙක් පියවර 196 කින් ද යුක්ත වේ
දෙවුන්දර තුඩුව ප්‍රදීපාගාරය ශ්‍රි ලංකාවේ ජාත්‍යන්තර ප්‍රදීපාගාර හතරෙන් එකකි
ආන්තර ගෝලීය ස්ථානීය පද්ධතියේ හඳුන්වා දීමත් සමඟ 2000 වර්ෂයේ දී වෙරළ වටා අනෙකුත් ප්‍රධාන ප්‍රදීපාගාර හා පරිගණක ගත සම්බන්ධතා ගොඩනගනිමින් ප්‍රදීපාගාරය නවීකරණය කරන ලදී
මේවාද බලන්න 
 ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රදීපාගාර ලැයිස්තුව

ආශ්‍රිත

බාහිර සබැඳි 
 Dondra Head Light 
 Devinuwara Official web site 
 ශ්‍රී ලංකා වරාය අධිකාරිය නිල වෙබ් අඩවිය 
 Lighthouses of Sri Lanka
ප්‍රදීපාගාර - ශ්‍රී ලංකා
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ තැපැල් සේවාවේ දුම්රිය තැපැල් සේවාව සැලකිය යුතු තැපැල් ප්‍රරවාහනය සේවාවක් ලෙස එක්සත් ජනපදය තුළ 19 වන සියවසේ මැද භාගයේ සිට 20 වන සියවසේ මැද භාගය තෙක් පැවතුණි
, හෝ එහි අනුප්‍රාප්තික තැපැල් ප්‍රරවාහන සේවාය (තැ
), එක්සත් ජනපදයේ අතිමහත් බහුතර ලිපි සහ පැකේජ 1890 දශකයේ සිට 1960 දශකය තෙක් තැපැල්  කලහ
ඉතිහාසය 
මාර්ග තැපැල් තෝරා බේරා ගැනීමේ සංකල්පයෙහි නිර්මාතෘ ලෙස චිකාගෝ තැපැල් කාර්යාලයේ කළමනාකරු  ජෝර්ජ් B
ආම්ස්ට්රෝන් පිදුම් ලැබූ අතර පසුව එය දුම්රිය තැපැල් සේවාව බවට පත්විය
ආම්ස්ට්රෝන් මෙම ක්‍ර්‍ර්‍රියාවලිය සමඟ  සම්බන්ධය ඇතිවීමට පෙර තැපැල් අගුලු දැමූ මලු තුල රැගෙන ගිය නමුත් තැපැල් මලු අදාල ගමනාන්ත නගරයට පැමිණෙන විට තැපැල් බෙදා හැරීම සඳහා සුදනම් කල ක්‍රමවත් වැඩපිලිවෙලක් නොතිබුනි
ආම්ස්ට්රෝන්ගේ ඉල්ලීමට ප්‍රතිචාර ලෙස මෙම සංකල්පය සමග අත්හදා බැලීමක්, චිකාගෝ හා උතුරු බටහිර දුම්රිය මාර්ගයහි  චිකාගෝ හා ක්ලින්ටන්, අයෝවා අතර 1864 අගෝස්තු 28 පළමු දුම්රිය තැපැල් කාර්යාලය (දු
) මෙහෙයුම් ආරම්භ කරන ලදි
මෙම සංකල්පය ඉතා ඉක්මනින් සාර්ථක ලෙස දැක,  වෙනත් දුම්රිය මාර්ග මෙහෙයුම්  චිකාගෝ පිටත  චිකාගෝ ඇතුළු බර්ලින්ග්ටන් හා ක්වින්සි, චිකාගෝ හා රොක් අයිලන්ඩ්, පෙන්සිල්වේනියා සහ ඊරි අතර පුළුල් කලහ
දුම්රිය තැපැල් සේවය 1869 වන විට  නිල වශයෙන් ආරම්භ කරන ලදී, එක්සත් ජනපදයෙහි සියලු ප්‍රධාන දුම්රිය මාර්ග දක්වා මෙම පද්ධතිය පුළුල් වි, සහ රට මෙහෙයුම් අංශ හයකට වෙන් කරන ලදී
එක් එක් අංශය පුරා අධිකාරි ඇතිකර, ජෝර්ජ් B
ආම්ස්ට්රෝන්ගේ සියලු මඟ පෙන්වීම යටතේ චිකාගෝ සිට වොෂින්ටන්, d
දක්වා කැඳවා තැපැල් දුම්රිය සේවා සාමාන්‍ය අධිකාරී බවට පත් විය
ආම්ස්ට්රෝන්  වසර දෙකක් පමණක් දුර්වල සෞඛ්‍ය නිසා ඉල්ලා අස්වීමට පෙර සාමාන්‍ය අධිකාරී ලෙස සේවය කලේය
ඔහු ඉල්ලා අස්වී දින දෙකකට පසු  1871  මැයි 5 චිකාගෝහිදී මියගියේය
ජෝර්ජ් එස්. බෑන්ග්ස්, චිකාගෝහි ආම්ස්ට්රෝන් අනුප්‍රාප්තිකයා, තැපැල් දුම්රිය සේවාවේ දෙවන සාමාන්‍ය අධිකාරී ලෙස පත් කරන ලදී
බෑන්ග්ස් වේග තැපැල් දුම්රිය භාවිතය දිරිමත් කර, දුම්රිය සම්පූර්ණයෙන්ම තැපැල් මෝටර් රථ වලින් සෑදී,  පොදු ගමන් අවශ්‍යතා වෙනුවට තැපැල් කාර්යාල අවශ්‍යතා වෙත කඩිනම් කාලසටහන් නිර්මාණය කලේය
1890 දී, තැපැල් දුම්රිය ලිපිකරුවන්  5,800ක් දුම්රිය මාර්ග සැතපුම්  154,800(249,100 කි
මි) පුරා  සේවා සපයති
1907 සිට 14,000 කට වැඩි ලිපිකරුවන් සැතපුම් 203,000(327,000 කි
) පුරා සේවා ලබා දෙති
1913 දී, තැපැල් කාර්යාලය තැපැල් පාර්සල් හැසිරවීම ආරම්භ කරන විට, තැපැල් පරිමාව විශාල ලෙස වර්ධනය විම හැසිරවීමට ප්‍රධාන නගර වල පර්යන්තය දුම්රිය තැපැල් කාර්යාලය මෙහෙයුම් දු
විසින් ස්ථාපිත කරන ලදී
1920 දී දුම්රිය තැපැල් සේවා එහි උපරිමයට ලගා වී, පසුව ක්‍රරමයෙන් අඩුවීමක් දු
සේවයේ ශාඛා අංශ හා ද්විතීයික මාර්ගයන්හි  ඛණ්ඩනයක් සමග දක්නට ලබුණි
1942 පසුව, සමහර දුම්රිය තැපැල් කාර්යාල මෙහෙයුම් ඛණ්ඩනයෙන් පසු නොකඩවා තෝරා බේරා ගැනීමේ අධිවේගී තැපැල් කාර්යාලය (අ
) සේවාව යොදා ගැනුණි
අධිවේගී තැපැල් ප්‍රවාහනය පවතින බවට පත් විම හේතුවෙන් දුම්රිය තැපැල් සේවාව, තැපැල් ප්‍රවාහන සේවාව  ලෙස නැවත නම් කරන ලදී
1950 දශකය අගභාගයේ දී සහ 1960 දශකය මුල්භාගයේ දී මාර්ග කඩිනමින් අතහැර,සහ තවත් බොහෝ ඉතිරි මාර්ග 1967 දී නතර කරන ලදී
1974 ජුනි මස 30 වන දින අවසන් අධිවේගී තැපැල් කාර්යාල මාර්ගය ක්ලීව්ලන්ඩ් හා සින්සිනාටි අධිවේගී මාර්ග තැපැල් කාර්යාල නතර විය
1977 ජුනි මස 30, අවසන් දුම්රිය තැපැල් කාර්යාලය නිව්යෝර්ක් හා වොෂින්ටන්, d
අතර ක්‍ර්‍ර්‍ර්‍රියාත්මක විය
චිකාගෝ හි ලූප් ස්ථාන තැපැල් කාර්යාලයේ  උතුරු පැත්තේ ආම්ස්ට්රෝන්ගේ විශාල ස්මාරකයක්  දර්ශනය වේ
දුම්රිය රථ සංරක්ෂණය හා ප්‍රතිසංස්කරණය 
යථා තත්ත්වයට පත්කල දු
රථය Pioneer Zephyrහි  කොටසක් ලෙස නගරයේ විද්යා හා කර්මාන්ත කෞතුකාගාරයේදී ප්‍රදර්ශනය කරන ලදි
ප්‍රතිසංස්කරණය කළ 1927 AT&SF දුම්රිය #74, දු
රථය කම්පෝ(සැන් ඩියාගෝ දේශය)CA
හි, නිරිත දිග පැසිෆික් දුම්රිය කෞතුකාගාරය තුළ ප්‍රදර්ශනය කරන ලදි
මෙහෙයුම් අංශ - 1950 
 පලමු අංශය
Maine, Vermont, New Hampshire, Rhode Island, Connecticut, Massachusetts
දෙවන අංශය
New York, New Jersey
තෙවන අංශය
District of Columbia, Virginia, West Virginia, North Carolina
සිව්වන අංශය
Tennessee, South Carolina, Alabama, Georgia, Florida
පස්වන අංශය
Kentucky, Indiana, Ohio
හයවන අංශය
Illinois, Iowa
හත්වන අංශය
Missouri, Kansas
අටවන අංශය
California, Nevada, Utah, Arizona
නවවන අංශය
Michigan, also lines of New York Central Railroad between New York City and Chicago
දසවන අංශය
North Dakota, South Dakota, Minnesota, Wisconsin, Michigan peninsula
Paul, Minnesota
එකොලොස්වන අංශය
New Mexico, Texas, Oklahoma
දොලොස්වන අංශය
Arkansas, Louisiana, Mississippi
දහතුන්වන අංශය
Montana, Idaho, Oregon, Washington
දහහතරවන අංශය
Colorado, Wyoming, Nebraska
පහලොස්වන අංශය
Pennsylvania, Delaware, also lines of Pennsylvania Railroad west of Pittsburgh
ආශ්‍රිත ලිපි 
 දුම්රිය සේවා සුරතලා Owney
 දුම්රිය තැපැල් සේවා පුස්තකාලය
 වොෂින්ටන් උද්‍යාන හා සත්වෝද්‍යාන දුම්රිය

අමතර කියවීම් 
 [එක්සත් ජනපදයේ තැපැල් සේවයේ ඉතිහාසය 1775-1993
දුම්රිය තැපැල් සේවාය]
[ජාතික තැපැල් කෞතුකාගාරය - දුම්රිය තැපැල් කාර්යාලය]
 එක්සත් ජනපදයේ වසර 29 ක දුම්රිය තැපැල් සේවා මතකයෙන්  බර්ග්මන්, එඩ්වින් B
අවසන් වසර කිපය, ජංගම තැපැල් කාර්යාල සමාජය, ඔමාහාහි, නෙබ්රස්කා
විල්කින්, ක්ලැරන්ස්
(1985) , දුම්රිය තැපැල් සේවා, දුම්රිය තැපැල් සේවා පුස්තකාලය, Boyce, වර්ජිනියා
MS Word file ලෙස [http
railwaymailservicelibrary
org/articles/THE_RMS
DOC] දි ලබ ගත හැකිය
එක්සත් ජනපද තැපැල් කාර්යාලය දෙපාර්තමේන්තුව. (1956) මිනිසුන් සහ තැපැල් ප්‍රවාහනය, දුම්රිය තැපැල් සේවා පුස්තකාලය, Boyce, වර්ජිනියා
කොටසක් වීඩියෝ පටයක් ලෙස  [] දි ලබා ගත හැකිය
ජාතික තැපැල් ප්‍රවාහන සංගමය
(1956) තැපැල්  ගමන, දුම්රිය තැපැල් සේවා පුස්තකාලය, Boyce, වර්ජිනියා
කොටසක් වීඩියෝ පටයක් ලෙස ලබා ගත හැකිය
org/videos/MIM-01.MPG

මූලාශ්‍ර 
 Carr, Clark E
(1909) The Railway Mail Service, Its Origin and Development, A
McClurg & Co
, Chicago
Bergman, Edwin B
(1980)  29 Years to Oblivion, The Last Years of Railway Mail Service in the United States, Mobile Post Office Society, Omaha
Romanski, Fred J
The Fast Mail, History of the Railway Mail Service, Prologue Vol
37 No
3, Fall 2005, College Park, Maryland
Pennypacker, Bert The Evolution of Railway Mail, National Railway Bulletin Vol
60 No
2, 1995, Philadelphia
රජිත් කීර්ති තෙන්නකෝන්  (තෙන්නකෝන් මුදියන්සේලාගේ රජිත් කීර්ති තෙන්නකෝන්)  Rajith Keerthi Tennakoon  (උපත 1970 ජූනි 16) යනු ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රමුඛ සිවිල් ක්‍රියාකාරිකයෙකි
රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන ප්‍රධානියෙකි
මුල් කාලීන ජීවිතය

1970 ජූනි මස 16 දින උපත ලැබූ කීර්ති තෙන්නකෝන් මහතා ගේ පියා වැලිමඩ මධ්‍ය පරිමාන ව්‍යාපාරිකයෙකු වූ ටී.එම්.දසනායක ය
මව ප්‍රේමලතා දසනායක ය
සිය පාරම්පරික උරුමයෙන් හිමිවූ 'හේනබැද්ද වත්ත’ හි ළමා විය ගෙවූ කීර්ති වංගියකුඹුර මධ්‍ය මහා විද්‍යාලයෙන් මුලික අධ්‍යාපනය ලැබීය
සිව්වන ශ්‍රේණිය සදහා ගුරුතලාව ශාන්ත තෝමස් විදුහලට එක් වූ ඔහු හත්වන ශ්‍රේණියේ සිට උසස් පෙළ දක්වා බණ්ඩාරවෙල මධ්‍ය මහා විද්‍යාලයේ ඉගෙනුම ලැබීය
1991 වසරේ දී නුවරඑළිය වෝටර්ෆීල්ඩ් ඉන්ස්ටිටියුට් හි මුලික කලමනාකරණ ඉගෙනගත් ඔහු කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ ශ්‍රාස්ත්‍රවේදී උපාධිය ලැබීය
2008 වසරේ කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ ජනසන්නිවේදනය ඩිප්ලෝමා විෂය සදහා දක්ෂතම ශිෂ්‍යයාට හිමිවන රන් පදක්කම ලැබීය
1993 වසරේ දී කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලයට අනධ්‍යන සේවකයෙකු ලෙස එක් වූ ඔහු 1996 වසරේ දී භාරත ගුණතිලක සමග එක්වී ‘වෛද්‍යවරයා’ සිංහල ඩයිජස්ට් වර්ගයේ වෛද්‍ය සගරාව ඇරඹීය
ලක්බිම, රාවය, ඉරිදා පෙරමුණ, පුවත් පත් හි ලේඛකයෙකු ද ලෙස කටයුතු කළ තෙන්නකෝන් මහතා කෙටි කලකින් සිංහල පුවත්පත් හි නිත්‍ය ලේඛකයෙකු බවට පත් විය
2002 වසරේ දී එක්සත් ජාතික පෙරමුණ රජය යටතේ වැවිලි කර්මාන්ත අමාත්‍යාංශයේ මාධ්‍ය ලේකම් තනතුරට දැරූ ඔහු 2004 දී එයින් ඉවත් විය
පුද්ගලික ජීවිතය

2004 දී විශාකා තුෂාරි දක්ෂිකා ආනන්ද සමග විවාහ වූ තෙන්නකෝන් මහතා ට දනිදු පංකජ (2004) සහ දිනුලි හසංජා (2006) දරුවන් දෙදෙනෙකි
2013 දී විශාකා තුෂාරි රෝගී තත්වයකින් මරණයට පත් විය
ලේඛණ ජීවිතය

සිය විශේෂඥතා විෂය ලෙස ‘ශ්‍රී ලංකා වේ වාරණ භාවිතයන්’ තෝරාගත් තෙන්නකොන් මහතා 2002 වසරේ දී ‘වාරණ පුරාණය’ (පිටු 390) පර්යේෂණ කෘතිය රචනා කළේය
ජනමාධ්‍ය වාරණය පිළිබද සිංහල භාෂාවෙන් ලියැවී ඇති විශිෂ්ඨතම කෘතිය ලෙස ‘වාරණ පුරාණය’ සැලකේ. 

ජනමාධ්‍ය හා දේශපාලනය සමීපව අසුරු කළ තෙන්නකෝන් මහතා ‘දේශපාලන සන්නිවේදනය හා පක්ෂ දේශපාලන කේෂ්ත්‍රයේ පර්යේෂණ ගණනාවක් සිදු කළේය
එක්සත් ජාතික පක්ෂය පිළිබද ඔහු සිදුකළ පර්යේෂණය ‘මහා සම්ප්‍රදායේ කථාව’ (පිටු 402) සහ ‘රජුන් තැනීමේ කලාව - දේශපාලන සන්නිවේදනය’ (පිටු 260) එම විෂය කේෂ්ත්‍රයේ ප්‍රමුඛ පර්යේෂණයන් ලෙස සැලකේ.  

ජනමත නායකයෙකු හා රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන ක්‍රියාකාරීත්වය

2008 වසරේ නිදහස් හා සාධාරණ මැතිවරණයක් සදහා වූ ජනතා ව්‍යාපාරය හෙවත් කැෆේ සංවිධානය ආරම්භ වූ අවස්ථාවේ දී ඔහු එහි මාධ්‍ය ප්‍රකාශකවරයා බවට පත් වූ අතර නැගෙනහිර පළාත් සභා මැතිවරණයේ සිදු වූ ප්‍රචණ්ඩක්‍රියා, මහජන දේපල අයථා පරිහරණය හා මැර ක්‍රියා, මැතිවරණ දුෂණ හෙළි කිරීමේ ප්‍රමුඛ පුද්ගලයා බවට පත් විය
2008 වසරේ දී එවකට පැවති මහින්ද රාජපක්ෂ රජයේ දැඩි කෝපයට ලක් වූ ඔහු සබරගමුව හා උතුරු මැද පළාත් සභා මැතිවරණයෙන් පසුව කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ සේවයෙන් ඉවත් කරනු ලැබීය[i]
ඔහුට එරෙහිව රජය විවේචණය කිරීමේ චෝදනා එල්ල විය
දැඩි ශිෂ්‍ය මර්ධනයක් පැවති සමයක ශ්‍රාස්ත්‍ර නිදහස සම්බන්ධයෙන් වන කතිකාවක් ඔහුට රැකියාව අහිමි කිරීම හේතුවෙන් ඇති විය
2009 වසරේ දී කැෆේ සංවිධානයේ[i] විධායක අධ්‍යක්ෂ ධූරයට පත් තෙන්නකෝන් මහතා 2010 වන විට රාජපක්ෂ රජයේ දැඩි තර්ජනයට ලක් වූ සිවිල් ක්‍රියාකාරිකයෙකු විය
මාධ්‍යවේදීන් සිවිල් ක්‍රියාකාරිකයින් තර්ජන හමුවේ රට හැර යද්දී තර්ජන හමුවේ ඔහු ජනමත නායකයෙකු ලෙස ක්‍රියාකළේය
ඡන්දදායකයින් ලියාපදිංචි කිරීම, ඡන්දදායකියන් දැනුවත් කිරීම[ii] හා ඔවුන්ට පහසුකම් සැලසීම ඒ අතර මුලික විය
2010 වසරේ ශ්‍රී ලංකා මානව හිමිකම් කේන්ද්‍රයේ විධායක අධ්‍යක්ෂ ධූරයට  පත් තෙන්නකෝන් මහතා එම සංවිධානය ජනතාවට සමීප රැකවරණය, දේශපාලන හා සමාජ නිදහස වෙනුවෙන් බලපෑම් සිදු කරන ප්‍රමුඛ රාජ්‍ය නොවන සංවිධානයක් බවට පත් කළේය
LLRC කොමිෂන් සභාවේ කටයුතු සිදුවන ආකාරය පිළිබද ශ්‍රී ලංකා මානව හිමිකම් කේන්ද්‍රයේ වාර්තා අති මහත් බලපෑමක් සිදු කළේය
දෛනිකව වාර්තා නිකුත් කිරීම, සාක්ෂිකරුවන්ට තර්ජන කිරීම වාර්තා  කිරීම ඒ අතර සුවිශේෂී වේ
ත්‍රස්තවාදය වැලැක්වීමේ පනත අහෝසි කිරීම[iii], ශිෂ්‍ය නිදහස, වෘත්තීය සමිති, මාධ්‍ය නිදහස, ස්ත්‍රී-පුරුෂ සමාජභාවය, මානව හිමිකම්, පරිසරය වැනි කේෂ්ත්‍ර ගණනවක ශ්‍රී ලංකා මානව හිමිකම් කේන්ද්‍රය කටයුතු කරයි
2015 ජනවාරි 8 දින ආණ්ඩු පෙරළියෙන් පසුව පිහිටවනු ලැබූ ‘දුෂණ විරෝධී පෙරමුණේ  උපදේශකවරයෙකු ලෙස ද තෙන්නකෝන් මහතා කටයුතු කරයි
රජයේ විවිධ ආයතන 6 ක් වෙත පැමිණිලි 450 කට වැඩි ප්‍රමාණයක් යොමු කළ දුෂණ විරෝධී පෙරමුණ[iv] ලංකාවේ ප්‍රබලතම දුෂණ විරෝධී සමාජ ව්‍යාපාරය බවට පත් කිරීමට හේ මුලික විය[v]
තෙන්නකෝන් මහතා ශ්‍රී ලංකා පොලිස් ප්‍රතිසංස්කරණ කමිටුවේ සාමාජිකයෙකු ද වේ
අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය සදහා ක්‍රියාකාරී සමාජ මෙහෙවක් ඉටු කළ තෙන්නකෝන් මහතා විසින් ඉදිරිපත් කරනු ලැබූ පැමිණිලි[vi] මත 2017 වසරේ දී මහෙස්ත්‍රාත් අසංක දිසානායක අධිකරණ සේවයෙන් පහ කරනු ලැබීය[vii]
මහෙස්ත්‍රාත් තිලිණ ගමගේ ට[viii] එරෙහිව පැමිණිලි ඉදිරිපත් කරනු ලැබූවේ තෙන්නකෝන් මහතා විසිනි
ජනමත නායකත්වය

2016 දී ලංකාවේ විද්‍යුත් හා මුද්‍රිත මාධ්‍යයේ වැඩිම අවධානය දිනාගත් ජනමත නායකයින් අතර තෙන්නකෝන් ප්‍රමුඛ වේ
දේශපාලන හා සිවිල් ප්‍රතිසංස්කරණ, ආණ්ඩුක්‍රම හා මැතිවරණ සංශෝධන වෙනුවෙන් ද, අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය[i] සහ සංක්‍රාන්ති යුක්තිය[ii], දුෂණ විරෝධය[iii] වෙනුවෙන් ද ජනමතය හසුරුවන  ප්‍රබල සිවිල් ක්‍රියාධරයෙකි[iv]
ජාත්‍යන්තර වැඩමුළු සම්මන්ත්‍රණ

මැතිවරණ ක්‍රියාවලිය, මානව හිමිකම් පිළිබද තෙන්නකෝන් මහතා යුරෝපා සංගමය, ජිනීවා මානව හිමිකම් කොමිසම , වෝර්සෝ සංවාදය වැනි ආයතන සමග කටයුතු කොට ඇත
පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය විශේෂඥ මැතිවරණ නිරීක්ෂකයෙකු ලෙස ස්වාසිලන්තය සහ සොලමන් දුපත් හි කටයුතු කර ඇති තෙන්නකෝන් මහතා ජැමෙයිකාව හා ඉන්දුනිසීයාවේ පුහුණුව ලැබූවෙකි
මුලදී එක්සත් ජාතික පක්ෂ දේශපාලනයේ නිරත වූ ඔහු, පසුව ස්වාධීන යැයි කියාගන්නා මැතිවරණ නිරීක්ෂකයකු විය
රනිල් වික්‍රමසිංහගේ නායකත්වයට එරෙහිව, මෛත්‍රී ගුණරත්න සමහ එක්ව සජිත් නායකත්වයට ගෙන ඒමට උත්සාහ දැරීය
ඉන් පසු 2015 ජනාධිපතිවරණයෙන් පසු මෛත්‍රීපාල සිරිසේන මහතා සමහ එක්වූ අතර පිං ආණ්ඩුකාර තනතුරක්ද දැරීය
ඉන්පසු 2019 ජනාධිපතිවරණයේදී සජිත් ට වක්‍රව සහය පළ කළේ ආණ්ඩුකාර තනතුරේ සිටියදීමය
නමුත් 2020 මහමැතිවරණයේ දී ජා
ලැ
මන්ත්‍රීධූරයක් නොලැබීම මත සජිත්ගෙන් වෙන්වී පාඨලී චම්පකගේ 43 සේනාංකයට සම්බන්ධ විය
නමුදු නැවත මෙතුමා රනිල් වික්‍රමසිංහයන් සමග දැන් දේශපාලනය සිදු කරයි
[i] http
lk/2017/02/26/separating-fact-from-fiction/ 

[ii] http
caffesrilanka
org/posters/170222140245Sri%20Lankan%20Transitional%20justice
pdf 

[iii] http
//srilankabrief
org/2016/10/independent-commissions-are-ignoring-political-realities-rajith-keerthi/ 

[iv] http
srilankabrief
org/2017/02/%e0%b7%83%e0%b6%82%e0%b6%9a%e0%b7%8a%e2%80%8d%e0%b6%bb%e0%b7%8f%e0%b6%b1%e0%b7%8a%e0%b6%ad%e0%b7%92-%e0%b6%ba%e0%b7%94%e0%b6%9a%e0%b7%8a%e0%b6%ad%e0%b7%92%e0%b6%ba-%e0%b7%81%e0%b7%8a%e2%80%8d/  

[i] www
org 

[ii] http
colombopage
com/archive_15B/Aug08_1439019548CH
php 

[iii] http
lk/article/465843/CaFFE-reiterates-call-to-abolish-the-PTA 

[iv] http
acfsrilanka
lk/ 

[v] http
org/2016/03/justice-delayed-in-anti-corruption-drive-in-sri-lanka-acf/ 

[vi] http
chrsrilanka
com/news/view/6541/Magistrate-Asanka-Dissanayake-removed-from-his-post 

[vii] http
//colombogazette
com/2017/02/02/magistrate-asanka-dissanayake-removed-from-his-post/ 

[viii] https
lk/2016/06/09/local/84121 

[i] https
//freemediasrilanka
com/tag/caffe/
පිරනීස් (
,  , ,  , ,   හෝ  ) යනු නිරිතදිග යුරෝපයෙහි පිහිටි  කඳු වැටියක් වන අතර, එය විසින් ප්‍රංශය සහ ස්පාඤ්ඤය අතර ස්වභාවික දේශසීමාවක් තනයි
ඇනෙතෝ ශිඛරයෙහිදී 3,404 මීටර (11,168 අඩි) තරම් උස උන්නතාංශයක් දක්වා සම්ප්‍රාප්ත වන මෙම කඳු වැටිය විසින්, ඉතිරි මහාද්වීපික යුරෝපය වෙතින් අයිබීරියානු අර්ධද්වීපය වෙන් කරන අතර, බිස්කේ බොක්ක (හිගර් තුඩුව) සිට මධ්‍යධරණී මුහුද (ද ක්‍රෙවුස් තුඩුව) දක්වා 491 කිමී (305 සැත) පමණ පරාසයක් තුල විහිදෙයි
කෝකසස් කඳු වනාහී, යුරේසියාව තුල,  කෝකසස් පළාතෙහි, කඵ මුහුද සහ කැස්පියන් මුහුද අතර විහිදෙමින් පිහිටන කඳු වැටියකි
කෝකසස් කඳු වල කොටස් වශයෙන්  උතුරු දිශාවෙන් පවතින  මහා කෝකසස් සහ දකුණු දිශාවෙන් පවතින සුළු කෝකසස් දැක්විය හැක
බටහිර-වයඹ දිශාවෙහි සිට නැගෙනහිර-ගිණිකොණ දිශාවට දිවෙන මහා කෝකසස් වැටිය,  කළු මුහුදෙහි ඊසාන දිග වෙරළෙහි සෝචී අසබඩ කෝකසියානු ස්වාභාවික ආරක්ෂිත ප‍්‍රදේශයෙහි සිට කැප්සිකන් මුහුදෙහි  බකූ සමීප ප්‍රදේශය දක්වා විහිදෙයි
සුළු කෝකසස් වැටිය දිවෙන්නේ මහා කෝකසස් වැටියට සමාන්තරව 100 කිමී (62 සැත) පමණ දකුණු දිශාවටය
නාසා ආයතනය, ඇමෙරිකානු රජය (ප්‍රථම පාර්ශවය) හෝ ඇපොලෝ වැඩසටහනෙන් සඳ තරණයක් සිදු නොවුනේ යැයි පවසන කණ්ඩායම (දෙවන පාර්ශවය) හෝ නොවන තෙවන පාර්ශවීය ආයතන සහ පුද්ගලයින් විසින් ලබා දෙන සාක්ෂි ඇපොලෝ සඳ තරණය පිළිබඳ තෙවන පාර්ශවීය සාක්ෂි ලෙස හැඳින් වේ
ස්වාධීන සාක්ෂි

SELENE ඡායාරූප

Chandrayaan-1

Chang'e 2

ආශ්‍රිත 
 ඇපලෝ වැඩසටහන
 SELENE

ඇපලෝ වැඩසටහන
SELENE (
Selenological and Engineering Explorer), යනු ජපානයේ ප්‍රකට ලෙස  () ලෙස හැඳින්වෙන චන්ද්‍ර කක්ෂයේ සිට නිරීක්ශණය කරන යානයකි
ආශ්‍රිත 
 ඇපොලෝ සඳ තරණය පිළිබඳ තෙවන පාර්ශවීය සාක්ෂි

චන්ද්‍ර ගවේෂණ
කජු ගස් (Anacardium occidentale) යනු කජු හා කජු පුහුලම් නිෂ්පාදනය කරන නිවර්තන සදාහරිත ගස් ය
එය මීටර් 14 (අඩි 46) ක් තරම් ඉහළට වර්ධනය විය හැක
නමුත් කුරු කජු ගස් මීටර් 6 (අඩි 20) ක් දක්වා වර්ධනය වන අතර, වඩාත් ලාභදායී මෙන්ම කලින් කල් පිරෙන බවත්, ඉහළ ආදායම් සහිත බවත් ඔප්පු වී ඇත
මෙහිදී වැඩිපුර පරිභෝජනය කරනු ලබන්නේ බොහෝ විට කජු ලෙස සරලව හඳුන්වන කජු මදයයි
එය එලෙසටම ආහාරයට ගත හැකි අතර විවිධ ආහාර වට්ටෝරු සඳහාද, චීස් හෝ කජු බටර් සෑදීම සඳහාද භාවිතා කරයි
කජු ඵලදාවේ ව්‍යුත්පන්නයක් වන කජු ලෙල්ල ලිහිසි තෙල්, තීන්ත වැනි බොහෝ නිෂ්පාදනයන් සඳහා භාවිතා කල හැක
කහ, රතු පැහැයට හුරු කජු පුහුලම් වලින් සාදාගන්නා පල්ප මගින් මිහිරි මෙන්ම කහට රසැති පලතුරු බීම හෝ මත්පැන් ආසත කළ හැක
මෙම විශේෂයේ මුල්ම උපත ඊසාන දිග බ්‍රසීලයේ වේ
කජු නිෂ්පාදනය කරන ප්‍රධාන රටවල් ලෙස වියට්නාමය, නයිජීරියාව, ඉන්දියාව, හා අයිවරි කෝස්ට් හැඳින්විය හැක
නිරුක්ති ශාස්ත්‍රය 

කජු ගසේ ඉංග්‍රීසි නාමය වන "කැෂුුු" (cashew) සෑදී අැත්තේ "කජු" (caju) යන පෘතුගීසි වචනයෙන් වන අතර (පෘතුගීසි උච්චාරණය