Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
අප සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ  දක්නට ඇති විශාලතම ධූලිකුණාටු ඇත්තේ අඟහරු මතය
මේවා කුඩා පෙදෙසක් ආවරණය කෙරෙන ධූලි කුණාටුවක සිට සමස්ත ග්‍රහලොවම ආවරණය කෙරෙන කුණාටුවක් දක්වා පරාසයක විචලන‍ය වේ
අඟහරු සූර්යයාට සමීපවත්ම මේවා ඇති වීමේ ප්‍රවණතාවක් ඇති අතර, ගෝලීය උණුසුම වැඩිකිරීමටද හේතුවන බව පෙනී ගොස් ඇත
ධ්‍රැව ආසන්නව ඇති ධ්‍රැව ආවරණ මූලික වශයෙන් ජල අයිස්වලින් සමන්විතය
කෙසේ වුවද එහි මතුපිට වියළි අයිස් ද යම් ප්‍රතිශතයක් ඇත
උත්තර ධ්‍රැවයේ ශීත කාලයේදී පමණක් මිදුණු කාබන් ඩයොක්සයිඩ් (වියළි අයිස්) මීටර් එකක් පමණ ඝනකම තුනී තට්ටුවක් ලෙස පැතිරෙන අතර දක්ෂිණ ධ්‍රැවයේ මීටර් 8 ක් ඝනකම ඇති නිත්‍ය අයිස් තට්ටුවක් ඇත
අඟහරුගේ උතුරු ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී උතුරු ධ්‍රැව වැස්මට 1000Km පමණ විශ්කම්භයක් ඇති අතර එහි අයිස් කියුබික් කිලෝමීටර මිලියන 1.6 පමණ ඇත
මෙම අයිස් ප්‍රමාණය වැස්ම පුරා සමානව ඇතිරුවහොත් 2km පමණ ඝනකම් වේ
(මෙය අයිස් කියුබික් කිලෝමීටර මිලියන 2.85 ක් සහිත ග්‍රීන්ලන්ත අයිස් තට්ටුව සමග සැස‍ඳේ) දක්ෂිණ ධ්‍රැව වැස්ම සතු මුළු අයිස් අයිස් පරිමාව හා යාබද අයිස් තට්ටු වල මුළු අයිස් පරිමාව කියුබික් ක්ලෝමීටර් මිලියන 1.6 බවට ගණන් බලා ඇත
ධ්‍රැව වැස්මවල් දෙකම සර්පිලාකාර නිම්න පෙන්වන අතර මෙයට හේතුව ලෙස සූර්ය තාපනයේ ඇති වෙනස්කම් සමගම අයිස් ඌර්ධවපාතනය හා ජල වාෂ්ප ඝණීභවනය බවට විශ්වාස කෙරේ
අඟහරු ඍතු විපර්යාසවල උෂ්ණත්වය උච්ඡාවචනය අනුව ධ්‍රැව වැස්ම දෙකම හැකිලීමකට හා වර්ධනයකට භාජනය වේ
අඟහරුගේ කක්ෂය සහ භ්‍රමණය

අඟහරුගේ සිට සූර්යයාට සාමාන්‍ය දුර දළ වශයෙන් කිලෝමීටර මිලියන 230 ක් වන අතර එහි කක්ෂගත වීමේ කාලය පෘථිවි දින 687 ක් වේ
අඟහරුගේ සූර්ය දිනයක් පැය 24 මිනිත්තු 39 තත්පර 35.244 ක් වන බැවින් එය පෘථිවියේ සූර්ය දිනයකට වඩා වැඩි වන්නේ සුළු වශයෙනි
අඟහරුගේ වසරක් පාථිවි වර්ෂ 1.8809 කට නැතිනම් වසරක් දින 320 ක් සහ පැය 18.2 කට සමාන වේ
අඟහරුගේ අක්ෂයෙහි අංශක 25.19 ක ආනතියක් ඇති අතර එය පෘථිවි අක්ෂයේ ආනතියට ආසන්න වශයෙන් සමාන වේ
එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස අඟහරු ග්‍රහයාගේ ද පෘථිවියේ මෙන් සෘතු දක්නට ලැබෙන අතර අඟහරු ග්‍රහයාගේ වර්ෂය පෘථිවි වර්ෂයට වඩා දීර්ඝ බැවින් එහි සෘතු කාල පරාසයන් ද දීර්ඝ වේ
අඟහරු ග්‍රහයා සූර්යයාට සමීපතම ලක්ෂයට 2007 ජුනි මාසයේ දී පැමිණුන අතර සූර්යයාගෙන් දුරස්තම ලක්ෂයට පැමිණුනේ2008 මැයි මාසයේ දීය
අඟහරු ග්‍රහයා සතුව 0.09 ක කක්ෂි විකේන්ද්‍රීයතාවයක් දක්නට ලැබෙන අතර සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ අනෙක් ග්‍රහයන්ගේ මීට වැඩි විකේන්ද්‍රීයතාවයක් පෙන්නුම් කරන්නේ බුධ ග්‍රහයා පමණි
කෙසේ නමුත් අතිතයේ දී අඟහරු ග්‍රහයාගේ කක්ෂය දැනට වඩා වෘත්තාකාරව පැවති බව සොයා ගෙන තිබේ
පෘථිවි වර්ෂ මිලියන 1.35 කට පෙර එහි විකේන්ද්‍රීයතාවය 0.002 ක්ව පැවති අතර එය අද පෘථිවියේ දක්නට ලැබෙන විකේන්ද්‍රීයතාවයට වඩා අඩුය
අඟහරු පෘථිවි චක්‍රය වන වසර 100,000 සමඟ සසඳන විට අඟහරු ග්‍රහයාගේ විකේන්ද්‍රීයතා චක්‍රය පාථිවි වර්ෂ 96,000 ක් වේ
කෙසේ නමුත් අනෙක් ග්‍රහලෝක වල ගුරුත්වාකර්ෂණ බලපෑම නිසා අඟහරු ග්‍රහයාගේ විකේන්ද්‍රීය බව වැඩිවෙමින් පවතී
පෘථිවිය සහ අඟහරු ග්‍රහයා අතර ආසන්නතම දුර තවත් වසර 25,000 ක් ඇතුලත අඩු වී යනු ඇති බවට අනාවැකි පල වේ
කක්ෂයේ ලක්ෂණ 

ඉහත රූපයේ ෆෝබෝස්  (Phobos) හා ඩෙයිමෝස් (Deimos) කක්ෂ පිහිටා ඇත
අඟහරුගේ උතුරු ධ්‍රැවයේ සිට එය දැකිය හැකය
(‘ෆෝබෝස්’ හා ඩෙයිමෝස්’යනු අගහරුගේ උපග්‍රහයන් 2කකි
)
ෆෝබෝස් හි කක්ෂය අගහරුට ඉතා ආසන්නව පිහිටයි
මේ නිසා අසාමාන්‍ය ප්‍රතිඵල දැකිය හැකිය
අගහරුගේ සිට බලන විට ෆෝබෝස් චන්ද්‍රයාගේ දර්ශනය පෘථිවියේ චන්ද්‍රයා පෙනෙන විශාලත්වය මෙන් 6400 ගුණයක් විශාලව පෙනේ
එමෙන්ම පෘථිවියේ චන්ද්‍රයා මෙන් 2500 ගුණයක් දීප්තිමත් වේ
අගහරුගේ අහසේ  ක ප්‍රමාණයක් මෙම චන්ද්‍රයාගේ දර්ශනයෙන් වැසෙයි
ෆෝබෝස් චන්ද්‍රයා පරිභ්‍රමණය වන්නේ අගහරු ග්‍රහයා භ්‍රමණය වන දිශාවටයි
නමුත් පරිභ්‍රමණ වේගය අගහරුගේ භ්‍රමණ වේගයට වඩා ඉතා වැඩි වේ
මේ හේතුවෙන් ෆෝබෝස් චන්ද්‍රයා බටහිරින් පායා, පැය 4 කින් පමණ නැගෙනහිරින්  බැස යයි
දිනකට දෙවරක් මෙය සිදුවේ
(පැය 11 විනාඩි 6 කට වතාවක්)  ෆෝබෝස් අක්ෂය සමකයට ආසන්න වේ
මේ හේතුවෙන් අංශක 70.4 ට ඉහළ අක්ෂාංශයන්ට මෙම චන්ද්‍රයා දැකිය නොහැකිය
අගහරුගේ සමකයේ සිට ෆෝබෝස් චන්ද්‍රයාගේ විෂ්කම්භය පෘථිවියේ සිට, පෘථිවිය චන්ද්‍රයා දකින ආනතියෙන් 1/3 ක වෙනසක් දක්වයි.  අක්ෂාංශවල අගය ඉහළ වන විට මෙම ආනතිය අඩු වේ
මෙ හේතුවෙන් ෆෝබෝස් හි දර්ශනය වන විශාලත්වය 45% ක පරාසයක විචලනය වේ
දෘෂ්‍ය ආනතිය ෆෝබෝස් පායන විටදී 0.140 ද, බැස යන විට 0.200 ද වේ
සූර්යයාගේ ආනතිය අගහරුට 0.350 ක් වේ
සූර්යග්‍රහන
ෆෝබෝස් චන්ද්‍රයාගේ සමීප පිහිටීම නිසා නිරන්තර සූර්යග්‍රහන ඇතිවේ
නමුත් මේ සියල්ල අර්ධ සූර්යග්‍රහන වේ
පූර්ණ සූර්යග්‍රහණයක් සිදු කිරීමට තරම් ෆෝබෝස් විශාල නොවේ
මෙම අර්ධ සූර්යග්‍රහන අභ්‍යවකාශ යානාවලින් හා අගහරු මත ඇති රොබෝ යන්ත්‍ර වලින් ඡායාරූපගත කොට ඇත
ෆෝබෝස් හි අනාගත ව්‍යසනය
ෆෝබෝස් ගේ ඉතා සමීප කක්ෂගත වීම නිසා අගහරුගේ ගුරුත්වය මගින් කක්ෂය තව ලං කරමින් තිබේ
එය වසර 100 කට මීටර් 1.8 ක ප්‍රමාණයක් වේ
උදම් බලයන්ගෙන් තුලනය වන සීමාව (Roche limit) ඉක්ම වූ විට ෆෝබෝස් හි අභ්‍යන්තර කුහර හා බිඳවැටීම් ඇති වේ
ඉන්පසු මෙම කැබලි අගහරු වටා කක්ෂ ගත වේ
නමුත් එයට තව වසර මිලියන 30 – 80 අතර කාලයක් ගත වේ
සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය
සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ග්‍රහලෝක
අඟහරු
තාරකා විද්‍යාව
ඩෙයිමෝස් හෝ ඩීමෝස් (), අඟහරු ග්‍රහයා ගේ උප ග්‍රහයෙකි
සුවිශේෂ ලක්ෂණ
අඟහරු ග්‍රහයාගේ අනෙක් චන්ද්‍රයා වන ෆෝබෝස් මෙන්ම ඩෙයිමෝස් සතුවද  C හෝ   D  ආකාර ග්‍රහක වල දක්නට ලැබෙන  වර්ණාවලි, ඇල්බී‍ඩෝ සහ ඝනත්ව ඇත
ඩෙයිමෝස්ගේ ප්‍රමාණයේ වෙනත් බොහෝ වස්තු මෙන්ම ඩෙයි‍‍මෝස් ද ගෝලාකාර නොවන අතර එහි පරිමාණයන් වන්නේ  15 x 12 x 10 km අඟහරුගේ සමක තලයේ දී වෘත්තයකාර කක්ෂයට ආසන්න කක්ෂයක් එය සතුව පවතී
ඩෙයිමෝස් යනු බ්‍රහස්පති ග්‍රහයාගෙන් කක්ෂයට විසිවුනු ග්‍රහකයක්  වන්නට ඇති බවත් අඟහරු ග්‍රහයා විසින් එය ග්‍රහණය කර ගන්නට ඇති බවටත් මතයක් පවතී
ඩෙයිමෝස්ගේ පෘෂ්ඨයේ සිට බලන කල අඟහරු ග්‍රහයා පෘථිවියේ සිට චන්ද්‍රයා‍ගේ දිස්වන  දීප්තිය මෙන් හාරසිය ගුණයක් දීප්තිමත් වන අතර  දහස් ගුණයක් විශාලව පෙනේ
අඟහරුගේ සිට බලන කල ඩෙයි‍මෝස්ට 2.5 කට අඩු කෝණාකාර විෂ්කම්භයක් ඇති අතර එබැවින් එය තරුවක් ලෙස බො‍හෝ දුරට පියවි ඇසට දිස්වේ
ඩෙයිමෝස්ගේ දීප්තිමත්ම අවස්ථාවේ දී එය පෘථි‍වියේ සිට සිකුරු තරුව දිස්වන තරම් දීප්තියක් දිස්වුනු  ඇත
දින 1.2648 ක් ගත වන ඩෙයිමෝස්ගේ අවධි කුඩා දුරදක්නයක් මගින් අගහරු නිරීක්ෂණය කරන්නෙකු ට දැකගත හැකිය
ඉතා වේගයෙන් කක්ෂගත වන ෆෝබෝස් බටහිරෙන් නැග නැගෙනහිරෙන් බැස ගියත්
ඩෙයිමෝස් නැගෙනහිරෙන් නැග බටහිරෙන්  බැසයයි
ඩෙයිමෝස්ගේ කක්ෂය අඟහරු ග්‍රහයාට සාපේක්ෂව ඉතා ආසන්න බැවින් සහ  අඟහරුගේ සමකයට කුඩා ආනතියකින් පිහිටන බැවින් එය අඟහරැගේ 82.70 කට වැඩි අක්ෂාංශ වලදී දැක ගත නොහැකිය
මූලාශ්‍ර

අඟහරු
අඟහරුගේ චන්ද්‍රයෝ
උතුරු අක්ෂාංශ 40 – 75' සහ බටහිර දේශාංශ 9 - 46' හි පිහිටි සයිඩෝකියන් මේසාවක මානව මුහුණකට සමාන පෙනුමක් 1976 ජුලි 25 වනදා වයිකින් 1 යනාව මඟින් ගන්නා ඡායාරූපයක දක්නට ලැබුණි
මෙය නාසා ආයතනයේ ගොඩාඩ් අභ්‍යවකාශ ගුවන් මධ්‍යස්ථානයේ වින්සන්ට් ඩිෂියේට්රෝ සහ ග්‍රෙගරි මොලිනාර් යන පරිගණක විද්‍යාඥයින් දෙදෙනා විසින් වෙන වෙනම නිරීක්ෂණය කරන ලදි
රිචඩ් C හෝග්න්ඩ් වැනි ඇතැම් ප්‍රකාශකයින් විශ්වාස කලේ එය අඟහරු මත ජීවය තිබූ බවට සාක්ෂියක් ලෙසටය
අඟහරු මත දක්නට ලැබෙන පිරමීඩ වැනි ව්‍යුහ නටඹුන් වූ නගරයක කොටස් බවට දරන මතය ද මීට සාක්ෂි එක් කරයි
කෙසේ නමුත් වර්තමානයේ දී එය සැලකෙන්නේ දෘෂ්ටි මායාවක් ලෙසටය
අධි විභේදන විශ්ලේෂණ ගණනාවකට පසුව නාසා ආයතනය විසින් ප්‍රකාශයට පත් කලේ ස්වාභාවික ලෙස දිස්වන අඟහරුගේ මෙම කඳුගැටයට මුහුණක පෙනුමක් ලැබී ඇත්තේ දෘෂ්ටි කෝණය සහ ආලෝකය පතිතවන කෝණය අනුව බවය
බෑඩ්ලෑන්ඩ්ස් ගාඩියන් ලෙස හැඳින්වෙන ආදිවාසී ඇමරිකානු හිස් පලදනාවක් පැලඳි මිනිසකුගේ දෘෂ්ටි මායාවක් පෘථිවි භූගෝලය මත ද මේ අයුරින් දක්නට ලැබේ
සයි‍ඩෝනියා ප්‍රදේශයේ ඡායාරූප 18 ක් වයිකින් 1 හා වයිකින් 2 යානා මඟින් මුලිකව ගෙන තිබුනත් 250 m/ pixel (820 ft/Pixel) වලට වඩා වැඩි විභේදනයක් තිබුනේ ඉන් ඡායාරූප 7 ක පමණි
අනෙක් ඡායාරූප එකොළහේ විභේදන 550m/pixel වලටත් වඩා දුර්වල වූ බැවින් අබිරහස් මුහුණේ ලක්ෂණ අධ්‍යයනයට ඒවා කිසිසේත් යොදා ගත නොහැකි වුනි
කෙසේ නමුත් 2006 වසරෙන් පසුව සයි‍ඩෝනියා ප්‍රදේශය පිළිබද නව දත්ත යුරෝපීය අභ්‍යවකාශ ඒජන්සිය හා Hirise කණ්ඩායම මඟින් ඉදිරිපත් කර ඇත
මෑතකදී මාර්ස් එක්ස්ප්‍රස් මඟින් ගැනුනු ඡායාරූපවල විභේදනය 14 m/ pixel හෝ ඊටත් හොඳ ඒවා විය
කෙසේ නමුත් මෙම ‍මුහුණෙහි පිටුපස කෘත්‍රීම සම්භවයක් තිබුණද සයිඩෝනියාව සහ අඟහරු මත මුහුණ, චිත්‍රපට, ටෙලිවෘතාන්ත, වීඩියෝ ක්‍රීඩා සහ හාස්‍ය පොත ‍පතෙහි මෙන්ම සංගීත නිර්මාණවලට ද අන්තර්ගත වී හමාරය
අලුතින් සොයාගන්නා ලද ග්‍රාහකයකට සම්මත නාමයක්   (2002 AT4 වැනි) ලබා දෙන අතර එය සමන්විත වන්නේ ග්‍රාහකය සොයා ගත් වසර, ඉංග්‍රිසි ‍හෝඩියේ අක්ෂර හා අංක සහිත කේතයකිනි
ඉංග්‍රීසි අක්ෂර මගින් ග්‍රාහකය සොයා ගත් අර්ධ මාසය නිරූපනය වන අතර අංකයෙන් එම අර්ධ මාසය තුළ සොයා ගත් කීවෙනි ග්‍රාහකයදැයි නිරූපණය වේ
ග්‍රාහක කක්ෂය තිරණය කළ විට එයට අංකයක් ලබා දෙන අතර පසුව ඊට නමක් ද ( උදා - 433 Eros) ලබා දෙයි
සම්මත නාමකරණ නීති වලට අනුව අංකය වරහන් තුල සටහන් කරන නමුත් ( උදා - (433)  Eros) වරහන් රහිතව ලිවීම සුලබව දක්නට ලැබේ
සාමාන්‍ය ව්‍යවහාරයේ දී  අංකය සම්පූර්ණයෙන් ම අමතරක කිරිම  හෝ එක් වරක් සම්පූර්ණ‍ නම සදහන් කිරීමෙන් පසුව අංකය අමතකර කොට සදහන් කිරිම විශේෂයෙන් ම එය නැවත නැවතත් භාවිතා කිරීමට සිදුවන අවස්තාවල දී දක්නට ලැබේ
නමක් නොමැතිව අංකයක් පමණක් ලබා දී ඇති ග්‍රහක සදහා සම්මත නාමය භාවිතා වේ
උදා - (29075) 1950 DA

නූතන සොයාගැනීම් තාක්ෂණවල දියුණුවත් සමගම  අලුත් ග්‍රහක විශාල ගණනක් සොයා ‍ගැනෙන බැවින් ඒවාට නම් තැබීම මග හැරී යන අවස්ථා බොහොමයකි
මුලින්ම නමක් නොතැබූ ග්‍රහකයා බොහෝ කල් යනතුරු  (3360) 1981 VA ලෙස හැදින්වුනු අතර දැන් එය හැදි‍න්වෙන්නේ 3360 Syrinx ලෙසය
පෘතුගීසීන් අප රටට පාවී එන විට සිංහල දේශයේ විදේශ වෙළදාමට බලෙන් ඇතු`ඵවීසිටයේමරක්කලයින්ය
ඉබන්බතූතාගේ වාර්ථාවලට අනුව 500ක් වූ ඇබිසීනියානු හමුදාවක් ආධාරයෙන් ඔවුන් සිංහලදේශයේ විදේශ වෙළදාම පාලනය කරගෙන ගියහ
සිංහල ඉතිහාසයේ සඳහන් වන අන්දමට සන්නද්ධ විදේශිකයින්කොළඹ කොටුව ග්‍රහනයට ගෙන විදේශීය වෙළදාම පාලනය කොට ගෙන සිටියහ
එය සිංහල දේශයටකොතරම් දරුණු ලෙස 
දැණුන දෙයක්ද යත් ගම්පල රාජධානියෙන් අලගක්කොගාර සෙනවියා කෝට්ටේටඑවීමටත් පසුව ගම්පොලින් කෝට්ටේට රාජධානිය මාරු කොට කෝට්ටේ රාජධානිය පවත්වාගෙන යාමට තරම්හේතු විය
සිංහල රාජ්‍යයටත් පීඩාවක්ව තිබූ මරක්කල සන්නදධ වෙළඳ අධිකාරියේ බල බිඳුනේ පෘතුගීසීන් මෙරටටපැමිණීමත් සමගයි
පෘතුගීසීන් ජන්මාන්තර සතුරන් වූ මරක්කලයින්ට එලව එලවා පහර දුන්හ
සොය සොයාමැරූහ
මෙතෙක් කල් සිංහල රජුට පීඩාවක් කල මරක්කලයින් පන බේරා ගැනීමට සිංහල රජුගෙන් ආරක‍ෂාවපැතීය
කෙතරම් සතුරෙකු වූවත් දුබලව අභය පතා පැමිණෙන විට ආරක‍ෂාව සැපයීම සිංහල පිළිවෙතයි
එහෙත් සිංහල රජු මරක්කලයින්ට ජීවිත දානය දී පිහිට වීමට එක`ග වූයේ කොන්දේසි තුනක් මරක්කලයින්ටඉදිරිපත් කොට එම එක`ගතාවයන් මතය
පළමු කොන්දේසිය වූයේ මරක්කලයින්ට විවාහ වීමට අවසර ලැඛෙනසිංහල කාන්තාවන්ගේ පරම්පරා නාම දරු පරපුරේ පරම්පරා නාම ලෙස පවත්වාගෙන යා යුතු බවටයි
දෙවැනිකොන්දේසිය වූයේ පරම්පරා තුනක් ඇතුලත සිංහල වියයුතු බවයි. 
තෙවැන්න වූයේ පරම්පරා තුනක් ඇතුලතබෞද්ධයින් වියයුතු බවයි. එම එක`ගතා මත පවුල්කෑමට ගැහැණුන් දී බින්නටත් අවසර දී නින්දගම් පැවරූහ
කන්න කුඹුරක් දුන්නේය
එම නින්දගම අදටත් නින්නවූන් ලෙස හැඳින්වේ
සිංහල රජවරු එසේ කොන්දේසි සහගතව වූවත් මරක්කලයින්ට නින්දගම් දී බින්න බහින්නට අවසර දුන්නේ සිංහල පරම්පරාව ගෙනයාමට මිස මරක්කලයින් බෝකිරීමට නොවෙයි
නමුත් ඔවුන් ලබාගත් ගැහැණුන්ගේ පරම්පරා නාම දරුවන්ගේ පරම්පරා නාම ලෙස ඉදිරියට ගෙන ගියේනැත
පරම්පරා තුනක් ඇතුලත සිංහලකරණය වූයේද නැත
බෞද්ධ වූයේද නැත
අද ඔවුන් දුන් අත සපා කනද්‍රෝහී පිරිසක් වී ඇත
සිංහල නීතියට අනුව නම් තුප්පනිකරණයට දුවම මරණයයි
වීදිය බණ්ඩාර වෙනත් ආගම්වලටහැරුණු සිංහලයිත් සොය සොයා මැරුවේ සිංහල ලේවලින් විදේශ ගැති තුප්පනිරුලක් බිහිවීම වැලැක්වීමටයි
එය රාජ්‍යයේ අඛණ්ඩතාවයට හා ස්වාධීනත්වයට තර්ජනයක් වූ බැවිනි
මෙය සිංහල රටේ එදා ක්‍රියාත්මක වූනීතිය පමණක් නොව අරාබියේ අදටත් ක්‍රියාත්මක නීතියයි
මරක්කලයින්ට පණ බේරාදී, පවුල් කන්න ගැහැණුන් දී බින්නබහින්නට අවසරදී කුඹුරුත් දීමට මරක්කලයින්සිංහලයින්ට කෘතඥවුයේ ඉංග්‍රීසිීන්ට පක‍ෂග්‍රාහීන්වී සිංහලයින්ට ද්‍රෝහීන්විමෙනි
හජ්ජි නම් ද්‍රෝහියා එදා සිංහලයින්ටවසර දහස් ගණන් අයිතියට තිබී මුලාදෑනි තනතුරක් ලබා ගැනීම ද්‍රෝහී වන්නේ එබැවිනි
සෙනරත් රජතුමා අද සිටියේ නම් ඔහුට දස වද දී මරා දමනු නියතයි
සිංහල නීතියට අනුවනම්මොවුන්ටත් මොවුගේ පරම්පරා වලටත් බින්නන් අහිමි වී පිටුවහල් කිරීමද නියතයි
1818 නිදහස් අරගලය අපපරාජය වූ නිසා සිංහල පරම්පරා 240ක් ද්‍රෝහින් ලෙස නම්කොට අදටත් ද්‍රෝහින් ලෙස බල පැවැත්වෙයි
කිසියම්හෙයකින් 1818 නිදහස් අරගලය අප ජයග්‍රහනය කලේනම් නියත ද්‍රෝහීන්වනුයේ මරක්කලයින්ය
අප ඉංග්‍රීසීන්ට රට පාවා නුදුන්නානම් එදා හජ්ජි කෙනෙකු නැත
එසේ වූයේනම් අද හජ්ජිගේ වර්තමානප්‍රතිරූපකයාවන මරක්කල මහ ඇමති කෙනෙක්ද නැත
එසේ වූයේ නම් අද එසේ කථා කරන සිය`ඵ දෙනාසිංහලකමට හැදුන සිංහලයෝය
බොදු බල සේනා ඇතු`ඵ සිංහල ජාතික සංවිධාන යනු එදා හජ්ජිනම් මරක්කලයාගේ ද්‍රෝහිකමට
එරෙහිව 1818 දී ජාතික නිදහස් සටනක් කොට දේශය වෙනුවෙන් දිවිදුන් මොනරවිල කැප්පෙටිපොල නිලමේගේ
ලේ උරුමය ඇති අභිමානවත් පරපුරක දූ දරුවන්ගේ සංවිධානයි
ඒවා මරක්කලයින්ගේ ද්‍රෝහී ක්‍රියා එළිදක්වන
සංවිධානයයි
ඒවා කිසි දිනෙක මරක්කලයින්ට විනාශ කිරීමට හෝ තහනම් කිරීමට හැකි සංවිධාන නොවෙයි
පිහිටවීමට දුන් අත සපා කන මරක්කලයා ඊට වන්දි ගෙවිය යුතුයි
සිංහල දේශය (සෙරන්ඩිබ්) කියාගෙන අප රටට පැමිණි මරක්කලයා සිංහල දේශය තහනම් වචනයක්
කොට ඇත
සිංහල ජාතික බලවේග තහනම් කරන්නැයි බලපෑම්කරන මරක්කලයා හෙට ලංකාවෙන් සිංහලයින්
පන්නා දැමිය යුතුයැයි නොකිවුවොත් පුදුමයකි
ඉන්දියන් මුස්ලිම්වරුන්ගේ සම්භවය, යටත් විජිත සමයේදී ව්‍යාපාරික අවස්ථා සොයා විගමනය වුවන් තෙක් දිව යයි
ඇතැමුන් පෘතුගීසි සමයෙහි ද ඇතැමුන් බ්‍රිතාන්‍ය සමයෙහි ද, ඉන්දියාවේ විවිධ ප්‍රදේශ වලින් පැමිණියහ
මෙයින් බහුතරයක් දෙනා තමිල්නාඩු හා කේරළ ප්‍රාන්ත වලින් පැමිණියෝ වෙති
එම නිසා ඔවුන් විජාතින් වශයෙන් දකුණු ඉන්දියාවට නෑකම් පාතී
මෙනන්වරු, සින්ද් ප්‍රදේශයෙන් (නූතන පාකිස්ථානය)   ක්‍රි
ව. 1870 දී පමණ පැමිණෙන ලද අතර, වර්ෂ 1980 වන විට ඔවුන් 3 000 ක් පමණ ශ්‍රී ලංකාවේ වාසය  කළහ
ඔවුන් අනුගමනය කරනුයේ හනෆි සුන්නි ඉස්ලාම් ධර්මයයි
ඩාවුඩ් බෝහ්රාස් සහ හෝජාවරු යන ෂියා මුස්ලිම්වරු වයඹදිග ඉන්දියාවේය
ශ්‍රි ලංකාවේ ඉස්ලාම් ධර්මය සහ ආර්වී භාෂාව 

දෙමළ හා සිංහල භාෂා වලට පෙර, ලංකාවේ මරක්කයන්ගේ මව් භාෂාව වූයේ ආර්වී භාෂාව යි
පිළිවෙලින්, මැදපෙරදිග හා දකුණු ඉන්දියානු රටවල දැනට බහුලව භාවිතා වන සෙමිටික් හා ඩ්‍රාවීඩිගන් යන භාෂා වලට, භාෂාමය සම්බන්ධකමක් ආර්වී පෙන්වීය
එය පකිස්ථානයේ පෙරදිග බලුකිස්තාන්හි වසන 350,000 පමණ ජනතාව භාවිතා කරන බ්‍රාවීඩියන් භාෂාවක් වන බ්‍රාහුයි යන භාෂාවටද නෑකම් කියන බවට විශ්වාසයක් පවතී
අරාබීය භාෂාමය " විවාහය" ශ්‍රී ලංකාවේ සමහර පළාත් වල ක්‍රියාකාරිව පැවති ක්‍රියාමාර්ගයකි
ශ්‍රී ලංකාවේ මරක්කයන්ගේ භාෂා හැසිරීමේ විශිෂ්ටත්වය අරාබි - දමිළ, අරබුත්මුල්, ආර්වී හෝ ශෝනාකම් ලෙස සඳහන් විය
එම ආගමික දැනුම, මැලේ දුපත්වල භාවිතා කළ දේශිය භාෂාවක් වන ජාවි සේම කුඩා මුස්ලිම් රටවල් සමුහයක් භාවිතා කළ උර්දු නැමැති උතුරු ඉන්දියානු භාෂාවන්ට සමානකම් පෙන්වයි. ආර්මීහි භාෂාමය මාධ්‍ය, ව්‍යාකරණ කොටස් හා වචන මාලා එකකට වඩා වැඩි ලෙස ලියා ඇති අතර, අවස්ථානුකූලව කථා නායකයා කථා කිරීම අත්හිටවිය
ශ්‍රි ලංකාවේ වාසය කල සම්ප්‍රදායික ඒක භාෂාගත වු දෙමළ හෝ බෞද්ධ ජනතාව සමඟ සංසන්දනය කරන විට, මරක්කයන් බොහෝ විට සිංහල හා දෙමළ ද, යම් අවස්ථාවල ඉංග්‍රීසි මෙන්ම ආර්වීද යොදා ගත්හ
ලිඛිත භාෂාවක් ලෙස ආර්වී, කලවම් වු හෝ වෙනත් භාෂාවකින් නිපදවුන අක්ෂර වින්‍යාසයක් සහිත කථා කරන භාෂා ශෛලින් හෝ සම්බන්ධය
එය අතීතය ගැන පරික්ෂා කල විටද මෑත කාලයේදී පත්‍ර වල මුද්‍රණය කල දේ පමණක් දැකිය හැක
ශ්‍රී ලාංකිකයන් සමඟ ආරාබි හා පර්සියානු වෙළෙන්ඳු සම්බන්ධතා පැවැත්වු ඉස්ලාමියකරණයේ මුල් යුගයේදී මෙය හටගන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ
එහි වර්ධනය හා සැළැස්මේ මුලධර්ම බොහෝ දුරට සමානකම් දක්වන අතර මෝල්ඩිවියානු ජාර්වි හා පර්සියානු වැනි ඉස්ලාමීය ව්‍යවහාරික විධි වලට සමානය
ආර්වී යනු ශ්‍රී ලංකාවේ සමහර පලාත්වල සිටි පුද්ගලයන්ගේ අවධානයට පමණක් ලක් වු භාෂාවකි
සිංහල, දෙමළ හා ඉංග්‍රීසි වැනි භාෂා එම භාෂාවෙන් විවිධාකාරයෙන් ප්‍රතිස්ථාපනය කර ඇත
ආර්වී භාෂාවේ වැටීමට, යටත් විජිත කාල වල ‍ජනතාව අතර ඉංග්‍රීසි ප්‍රසිද්ධ කිරීම හා මුද්‍රණය කිරීමේ පහසුකම් වල තිබු අඩු තරඟකාරිත්වය වැනි හේතු ඉවහල් විය
තවදුරටත් විසිවෙනි සතවර්ෂයේ මුල් කාලයේ විද්වතුන් පාසල් වල උර්දු මුල් කරගත් ඉස්ලාම් විෂය මාලාවක් ආරෝපණය කළ අතර, ඒ සමඟම ව්‍යවහාරික භාෂාවක් ලෙස ආර්වී භාෂාව හා මුළු රටේ භාවිතය විනාශයට දායක විය
සටහන් 

ශ්‍රී ලංකාව
ශ්‍රී ලාංකිකයන්ගේ ජීවන ක්‍රම තිරණය වන්නේ, ශ්‍රී ලංකාවට ලැබෙන්නනා වු වර්ෂාපතනය මතයි
කදුකරයත් නිරිත දිග කලාපයත් "තෙත් කලාප" (Wet Zones) ලෙස හදුන්වන අතර එම කලාපයට සාමාන්‍යයෙන් වසරකට 250 cm වර්ෂාපතනයක් ලැබේ
ගිණිකොණ, නැගෙනහිර හා උතුර යන ප්‍රදේශ වල වියළි කළාප වල (Dry Zones)  එම කලා වලට වසරකට 1200 mm - 1900 mm  වර්ෂාපතනයක් ලැබේ
අනෙකුත් මාස තුළදී ඉකා අඩු වර්ෂාපතනයක් දැකිය හැක
ශුෂ්ක කලාප (arid Zones) වන ඊසාන දිග හා ගිණිකොණ දිග කලාප තුළ වසරකට  600m-1200 mm වර්ෂපාතනයක් දැකිය හැක
වියළි කලාපයේ ස්වභාවික වක්ෂලතා, ජලගැලීම් හා නියගයන් අනු අනුවර්තනය වී ඇත
බහුතරයක් ලෙස මුදු කෑලැ දැකිය හැකි අතර එහි ඝන පදුරැ හා පතොක් වර්ග ඇත
ජලය රදවා ගැනිමට ගස්පොත්ත ඉතා ඝනවත් සහ කුඩා කොලන් දැකිය හැක
ශාක මුදුන් එකිනෙකට බැදුනා සේ විහිදෙන අරතඑය වියනක් සේ දැකිය හැක
වර්ෂාපතනය නැත නල වෘෂලතා දුඹුරැ හෝ අළු පැහැ වන අතර වර්ෂාපතනය ඇති කල මල් ඵල හට ගනී
යාපන අර්ධවීපයේ ඉතා අලංකාර මල් වර්ග අනුවර්තනය වී ඇති අකාරය දැකිය හැක
මෙම ප්‍රදේශවල බුරැත, කළුවර හා මහෝගනී වැනි වටිනා ශාක වර්ග දැකගත හැක
තෙත් කලාපයේ ඉතා ඝන සාරවත් වනාන්තර දැකිය හැක
එහි උස ගස්, පළල් කාට, අතු සහ ඝන උඩුකුරැවියන් ඇත
උපනිවර්තන කලාප වල උන්තාංගය (altitude) වැඩි වීම සමග සදාහරිත වනාන්තර ඉතා සාරවත් වේ
කදුකර වෘක්ෂලතා උන්තාංශය වැඩි වීමත් සමග කුරැ ස්වභාවයක්ද ගනී
නිරිත දිග කලාපයේ පමණක් දැනට තෙත් බිම් කලාපීය වන ලැහැබ දැකිය හැක
රජයද මේ කාර්යය සදහා අත්වැලක් දේ  යාග වනොද්‍යානයහි අලි, මුවන්, මොනරැන් ගෙන්ද විල්පත්තු වනෝද්‍යාන කුරැල්ලන්ද ආරක්ෂා කරයි
1970 සහ 1980 ඇති වු මහවැලි ව්‍යාපාරය, 1900 km2 වු බිම් ප්‍රමාණයක් මේ සදහා වෙන් කරන ලදී
දේශගුණික විපර්යාසය - කාබන්ඩයොක්සයිඩ් බලපෑම
ඉහත දැක්වෙන්නේ අවුරැදු මිලියන 500 සිට ඇති CO2 විපර්්‍යාසයයි
නවතම පරීක්ෂණ අනුව ගෝලීය ‍උෂ්ණත්වය (Global warming) වැඩිවීමට ප්‍රධාන හේතු වී ඇත්තේ හරිතාගාර වායු  (greenhouse gases) නිසාය
හරිතාගාර වායු මගින් පෘථිවියේ ඉතිහාසය පිළිබද මනා දැනුමක් ලබා ගත හැක
මේ කරැණු මගින් දැක්වෙන්නේ ඉහල ප්‍රතිශතයක ඇති හරිතාගාර වායු නිසා ගෝලීය උෂ්ණත්වය කෙමින් කෙමින් ඉහළ යන බවයි. 

අවුරැදු මිලියන 600 පෙර සිට  CO2  ප්‍රතිශතය වෙනස්වීම දැකියහැක
මෙයට ‍ෙහතු වී ඇත්තේ භූ විද්‍යා වෙනස් වීම සහ ජීව විද්‍යා සොයාගැනිම් නිසාය
විසර් (Veizer) යන විද්‍යාඥයා පවසන පරිදි අවු
මිලියන 10 පමණ පෙර සිට හරිතාගාර වෙනස්වීම් සිදු වී නැත්තේ පෘථිවි මත ඇති තැටි (Plates) ක්‍රියාවලිය නිසාය
තවද CO2  සහ කාලගුණ සහසම්බන්ධතා අතර කාලගුණික සංවේදීතාව (Climate sensitivity) දැකිය හැක
මෑත කාලයේ CO2  වෙනස්වීම ගෝලීය උෂ්ණතක්වය වෙනස් වීමේ ප්‍රධාන කරැණක් ලෙස පැහැදිලි වේ
IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change) පවසන අකාරයට 2005 වර්ෂයේ  CO2  ප්‍රතිශතය 379 ppm3 වේ
නමුත් කාර්මීකරණයට පෙර එය  280 ppm3  වුනි
තාපගති විද්‍යාව (Thermodynamics ) අනුව වායුවේ ගතික සමතුලිතතාව  (dynamic equilibrium) නිසා CO2 විශාල වශයෙන් මුහුදේ බලපෑම මතද වාතයට එකතු වේ
මෙම මුලධර්මය විෂ්ලේෂණය කර හැක්කේ උණුවන වතුර මත ඇති වායු බුබුළු ලෙස උදාහරණයක් ලෙස ගත් විටය
තෙත් බිම- ක්‍රියාදාම

ජලය -	තෙත් බිමක ජලය රදවා පැවතීම ඉතා වැදගක් කරැණකි එය කෙටි කාලීන හෝ දිගු කාලීන විය හැක
පොළව යට ඇති ජලයත් ශක්තිය අඩු වීමත් පොළව මත ඇති ජලය ගලායාම හා රදා පවතීම වැදගත් වේ
තද සුළං හා උදම් රල නිසා තෙත් බිම් වල ඇති භෞමික ස්කන්ධය කුණාු ගංවතුර වැනි ආපදා වලින් වැලකේ.

ජෛවඥරසායනික - පෝෂක චක්‍රය, කුඩා අංශූන් ධාරණය කාබනික ද්‍රව්‍ය රදවා ගැනිහ හෝ මුදු හැරීම, තෙත් බිම් වල ජෛව භූ රසායනික ක්‍රියාවලිය වේ
පෙරීමෙන් හා පෝෂක ද්‍රව්‍ය විනාශ කිරීමෙන්, පොෂක ද්‍රව්‍ය මුදාහැරිම සිදුවේ
නයිට්‍රිකරණය මේ අතර ප්‍රධාන තැනක් ගනී, මෙයට හේතු වන්නේ මානව ක්‍රියාකරකම්ය
නයිට්‍රේට බහුලව යොද ගනීමෙන් සුපෝෂනය සිදුවන අතර නයිට්‍රිකරණය නැවතත් නයිට්‍රජන් වායුව බවට පත් කරයි
වන ජීවින් - තෙත්බිම් වලථ මාළු් කරැල්ලන් හා කෘමී වර්ග දැකිය හැකිය
‍ශාක	-තෙත් බිම් වල ශාක වර්ගද ඇත
සමහර ශාක වර්ග තෙත් බිම් වල පමණක් දැකිය හැක
උදාහරණය ලෙස කඩොලාන වර්ග මඩ තට්ටු මත දැකිය හැක
එය වර්ධනය වීම සමග පස් තට්ටු වර්ධනය වේ
මෙය උදම් රල වල ඇති බලපෑම් අඩු කරන අතර ලවණ බහුල තැන්ද වර්ධනය කරයි
මානව ප්‍රතිලාභ - තෙත් බිම් ක්‍රියාකාරකම් සෘජුවම හෝ වක්‍රාකාරව මිනිසුන්ට උදව් කරයි
මිනිසුන්ගේ අධ්‍යාපන විනෝද කටයුතු සදහා ද ඉස්සන් හා මාළු වර්ග ඇති කිරීම දැකිය හැක
හමුදා හෙලිකොප්ටර සමුද්‍රාසන්න හෙලි කොප්ටර

රාජකිය නාවික හමුදාවටය අයත් Lynx HAs
8හෙලි‍ෙකාප්ටරයක්, ඉදිරිපස නාසයේ සවිකර ඇති අවශ්‍ය සංවේදක ගෝලය හා ඉදිරිපස ‍යටින් සවිකර ඇති‍ රේඩාර් රේඩෝමය දක්නට ලැබේ
LAMps Sh-60b සියොග් හෙලිකොප්ටරයක් ඉහත  Lynx ඡායාරෑපය සම සසදන්න රේඩාර් හා අවශය සංවේදක වලට අමතරව ය MAD bird ද දැක ගත හැක
Random Air Show 2005 දි පුදර්ශනය කර ඇත පෝලනත් නාවික හමුදාවේ Mil-Mi-14Pl

නෙසුකාගත රැසියානු කමොන්Ka-27 හෙලිකොප්ටර අ‍ාවේනික ප්‍රතිවිරැද්ධව භ්‍රමණය වන භ්‍රමණ කළ පද්ධතිය හා ගෝලාකාර රේඩාර් රො‍ඩෝමය දැක ගත හැක
ඇමරකනු හා බ්‍රිතාන්‍ය හමුදාවන්ට  R4 හාR5 භාවිතයට ලැබුන විට එය හෙලිකොප්ටර වලින් තිබු පළමු ප්‍රයෙ‍ා්ගික යෙදා ගැනිම වුයේ මධ්‍ය ප්‍රමාණයේ යුධ නෞකා හා විශාල ‍යුධ නෞකා වල සිටි ස්ථානගත විමත්, කාලපෝල කුමයට දියත් කරන ලද නිරික්ෂක ගුවන් යානා වලට ආධාර විමත් පසුව ඒවායේ කාර්යභාරය සම්පුර්ණටෙයන් ඉටු කිරිමත්ය
මෙම මුල්ලකාලින හෙලිකොප්ටර් වල හැකියාවන් අතර ගුව්න් යානා පවාහක නෞකාවල සිටි ආරක්ෂක ගුවන් ‍යානා ලෙස ක්‍රියාකරමනි් ජලයට පැන දිවිබේරා ගැනිමට සිදුවු ගුවන් නියමුවන්ට ‍නිරැපද්‍රිතව නැවත ගෙන ඒමය
හෙලිකොප්ටර තාක්ෂණය දියුණු විමත් සමගම හා එහි බර ප්‍රවාහනය හා දරාගැනිමේ හැකියාව දියුණි විමත් සමගම ඒවායේ කාර්යභාරය ප්‍රති සබ්මැරින යුධමය ක්‍රියා ද ඇතුලත් විය
මුලින්ම හෙලිකොප්ටර තමාගේ මව් නෞකාව හා වෙනත් යුධ නෞකා වලින් සැපයු දත්ත වලන අනුව අහසේ සිට නිකුත් කන ටොපලිඩො‍ හා ගැඹුරට සං‍ේදි පුපුරණ දුව්‍ය මගින් පහර දෙමන් ආයුධ ප්‍රවාහන කාර්ය සිදුකලේය
1960 දශකයේදි එන්ජින් හා ඉතා කුඩා පරිමාණමෙන් නිපදවිම යන කාරණා මගින් සංවර්ධන මාවත් 2 ක් ඇතිවිය
මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ යුධ නෞකාවල සිට ක්‍රියාත්මක විය හැකි තරම් කුඩා එහෙත් පැරණි පිස්ටන් එන්ජින් හෙලිකොප්ටර වල ක්‍රියාවෙන් සමාන වැනි හෙලිකෝටරත්, මව් නෞකාවෙන් ස්වායත්තව ක්‍රියාත්මක විය හැකි වන පරිදි චුම්භක විචළ්‍යතා සංවේදක රේඩාර්, සෝනාර ්වල එකතුවක් වැනි අංග තිබු වැනි හෙලි කොප්ටර ‍මේ මාවත් 2 විය
වර්තමානයේදිත් සමුදාසන්න හෙලිකොප්ටර කුඩා විවිධ කාර්ය මාදිලි හා විශාල මධ්‍යම මාදිලි වයලට වෙන් කෙරේ හා වැනි කුඩා මාදිලි නිර්මාණය කර ඇත්‍තේ කුඩා හා මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ යුධ නෞකා විල සිට හැසිර විමටහැකි වන ලෙසය
මෙම හෙලිකොප්ටර වල ප්‍රයෝජනාත්මක භාවය හා මෙවන් හෙලිකොප්ටර 2 ක් රදවා ගැනිමට හා හැදිරවිමට ඇති කැමැත්ත (කුඩා හා මධ්‍ය පුමාණයේ යුධ නෞකාවල සිට) මෙම හෙලිකොප්ට වල උපරිම ප්‍රමාණය හා මෙම නෞකාවල අවම ප්‍රමාණය කෙරෙහි බලපා ඇත
කුඅඩා පරිමාණයේ ගොඩනැංවිමත්, ඉහත තත්වයේ එන්ජින් හා නවීන යුධ නෞකා පදනම් ව ඇති හෙලිකොප්ටර වලින් පුති නෞකා ප්‍රවාහන, හා ඔත්තු බලිමේ කාර්යයන් වලිදි ස්වායත්තව ක්‍රියාකිරිමේ හැකියාව ලැබි ඇත
බොහෝ හෙලිකොප්ටර ැවල ස්ථාවර දෘශ්‍ය ‍සංවේදක ගෝල තුල ඇති දෘශය සංවේදක සංකලන දැකිය හැක
සමහර නාවික හමුදාවල මධ්‍යම හා විශාල ප්‍රමාණයේ හෙලිකොප්ටර ඉවත් කර ඇත
සමහර නාවික හමුදාවලිදි ගුවන් යානා පුවාහන නෞකා හා ගොඩබිම පදනම්ව සිදුවන ක්‍රියාන්විත සදහා ඒවා තබා ගෙන ඇත
උදාහරණයක් ලෙස බ්‍රිතාන්‍ය, ස්පාඥච ඉතාලියානු ගුවන් යානා ප්‍රවාහනක නෞකාවල පුධාන ප්‍රති - සබ්මැරින ශක්තිය මේවායින් සමන්විත වේ
හමුදා ාවරායන් අවට සිටින සතුරැ සබ්මැරින වලින් ආරක්ෂාවට ආරක්ෂක වලල්ලක් ලෙස මෙම මධ්‍ය ම හා විශාල පුමාණයේ හෙලිකොප්ටර ගොඩබිම් කදවුරැ වල සිට ක්‍රියාකිර‍ිමේදි යොදා ගනි
මෙම මධ්‍යම හා විශාල ප්‍රමාණයේ හෙලිකොප්ටර තවමත් රදවා ගෙන ඇත්තේ කුඩා පුමාණයේ ඒවාට වඩා ඒවායේ දරා ගැනිමේ හැකියාවත් අවිබර රැගෙන යාමේ හැකියාවත් ඉහල බැවිනි
උදාහරණයක් ලෙස ප්‍රති-නෞකා කාර්යයේ නියැලෙන හෙලිකොප්ටර වල ගෙනයා හැක්කේ කුඩා බර හා කුඩා පරාසයක් ඇති පමණක් වුව ද එම කාර්යයයේම නියැලෙන හෙලිකොප්ටර වලට අධි බරැති මිසයිල ගෙන යා හැක
‍තම යුධ නෞකාවල සිට ක්‍රියාත්මක වු සෝවිට් හෙලිකොප්ටර වල සිට යුධ නෞකාවල තිබු දිගු දුර පරාස ප්‍රති නෞකා මිසලිය වල සම්පුර්ණ දුර ප්‍රමාණයම භාවිතා කළ හැකිවන පරිදි ප්‍රහාර මාර්ගය අතරමගදි නිරතුරැව ‍තොරතුරැ ලබා දෙන ගුවන්යානායක් ලෙසත් මගපෙන්විම ලෙසත් අමරත කාර්යභාරයක් ‍තිබින
බලෙන් මුහුදෙහි දමායාමටත්, යුධ නෞකාවේ සංකිර්ණ ඉලෙක්ට්‍රෙනික පද්ධතියට ගැලපෙන ලෙස තම ඉල්‍ක්ට්‍රොනික පද්ධතිය නියම ලෙස සකස් කර තිබිමත්, අභ්‍යන්තර කොටස් වල ජලය කාන්දු විම වැලැක්විමත් (ලවණ, ජලය බැහැර කිරිම සදහා සාමාන්‍ය ජලයෙන් සේදිමේදි) ලවණ ජලයෙන් සිදුවන බලපෑම වැලැක්විමට සිදුකර වැඩි දියුණු කල ක්‍රමවේදයෙනුත් ඇතුලත්ව මෙම හෙලිකොප්ටර් සමුද්‍රාසන්නයේ ක්‍රියාකිරිමට ‍විශේෂයෙන් සකස් කර ඇත
අභ්‍යවකාශ යානාවක් යනු අභ්‍යාවකාශ චාරිකා සඳහා නිර්මාණය කරන ලද වාහනයකි
නැත්නම් යන්ත්‍රයකි
අර්ධ කක්ෂීය අභ්‍යාවකාශ චාරිකාවක දී (Sub–orbital spaceflight) අභ්‍යවකාශ යානාව බාහිර අභ්‍යාවකාශයට ඇතුලු වේ
නමුත් ඉන්පසු ග්‍රහ පෘෂ්ඨය වෙත (පෘථිවිය වැනි) නැවතත් පැමිණෙන්නේ කක්ෂය සම්පූර්ණ නොකරමිනි
කක්ෂීය අභ්‍යවකාශ චාරිකාවක දී අභ්‍යවකාශ යානාව ග්‍රහ වස්තුව වටා ඇති සංවෘත කක්ෂියකට ඇතුලු වේ
මානව අභ්‍යවකාශ චාරිකා සඳහා භාවිතා කරන අභ්‍යවකාශ යානා වලින් යානාවේ කණ්ඩායම ලෙසට හෝ මගීන් ලෙසට මිනිසුන් රැගෙන යයි
රොබෝවන් යොදාගෙන කෙරෙන අභ්‍යවකාශ මෙහෙවර සඳහා භාවිතා කරනු ලබන අභ්‍යවකාශ යානා ස්වයංක්‍රීයව හෝ ටෙලිරොබොටික් ක්‍රමයට ක්‍රියාත්මක වේ
ග්‍රහවස්තුවෙන් ඉවත් වී එහි කක්ෂය වටා රැඳී සිටින රොබෝවන් සහිත අභ්‍යවකාශ යානා හඳුන්වන්නේ චන්ද්‍රිකා නමිනි
තාරකා  අතර චාරිකා නිර්මාණය කරන ලද යානා තාරකා නැව් ලෙස හඳුන්වන නමුත් මෙම යානා තවමත් සිද්ධාන්තයකට පමණක් සීමා වේ
අද වන තෙක්, සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයෙන් ඉවතට යන ගමන් මාර්ගයකට පිවිස ඇති අභ්‍යවකාශ ප්‍රෝබයන් ඇත්තේ අතලොස්සකි (නිව් හොරයිසන්ස්, පයනියර් 10 සහ 11, වොයේජර් 1 සහ 2)
සන්නිවේදනයට, පෘථි‍විය නිරීක්ෂණය කිරිමට, කාලගුණ විද්‍යාවට, නෞකා හැසිරවීමට, ග්‍රහ‍ලෝක ගවේෂණයට සහ අභ්‍යවකාශ සංචාර වැනි විවිධ අරමුණු සඳහා අභ්‍යවකාශ යානා භාවිතා කෙරේ
අභ්‍යවකාශ යානා සහ අභ්‍යවකාශ චාරිකා යනු විද්‍යා ප්‍රබන්ධ සඳහා බහුලව භාවිතාවන තේමාවකි
බාහිර අභ්‍යවකාශය ලෙස හැඳින්වෙන්නේ කාර්මන් රේඛාවට (Krmn line) ඔබ්බෙන් ඇති අවකාශයයි
එනම් පෘථිවි පෘෂ්ඨයෙන් කිලෝමීටර් 100කට (හැතැප්ම 62) එහා ඇති ඕනෑම දෙයකටය (ඇතැම් විට ඇමරිකාව විසින් මෙය කිලෝමීටර් 80 ක් එනම් හැතැප්ම 50 ක් ලෙස අර්ථ දක්වනු ලබයි)
අභ්‍යවකාශ යානා
අභ්‍යවකාශ විද්‍යාව
ග්‍රහක පටිය යනු සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ අඟහරු හා බ්‍රහස්පති ග්‍රහයන්ගේ කක්ෂ අතර ප්‍රදේශයයි
එම ප්‍රදේශය තුල අක්‍රමවත් හැඩැති වස්තුන් (ග්‍රහක) නැතිනම් කුඩා ග්‍රහලෝක ගණනාවක් දක්නට ලැබේ
සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ වෙනත් කුඩා ග්‍රහලෝක එකතු, එනම් කියු‍පර් පටිය සහ විසිරුණු තැටිය වැනි එකතූන්ගෙන් වෙන්කර හඳුනාගැනීම පිණිස මෙම ග්‍රහක පටිය, ප්‍රධාන පටිය ලෙසද හඳුන්වනු ලැබේ
ග්‍රහක පටියේ ස්කන්ධයෙන් අඩකටත් වඩා ගැබ් වී ඇත්තේ සෙරෙස්, වෙස්ටා 4, පල්ලාස් 2 සහ හයිජියා 10 යන විශාල වස්තූන් තුලය
මේ වස්තු හතරටම කිලෝමීටර 400 කට වඩා වැඩි මධ්‍යයන විෂ්කම්බයක් ඇති අතර ග්‍රහක පටියේ එකම කුරුමිටි ග්‍රහයා වන සෙරෙස් ගේ විෂ්කම්භය කිලෝමීටර් 950 ක් වේ
අනෙකුත් ග්‍රහක දුවිලි අංශුවක් දක්වා විවිධ ප්‍රමාණ වලින් යුක්ත වේ
ග්‍රහක ද්‍රව්‍ය තුනී ලෙස පැතිරී ඇති බැවින් කිසිදු අනතුරකින් තොරව මිනිසුන් නොමැතිව අභ්‍යවකාශ යානා ගණනාවක් මේවා අතරින් ගමන්කර තිබේ
කෙසේ වෙතත් විශාල ග්‍රහක අතර ගැටීම් ඇති වන අතර මේ නිසා සමාන කක්ෂීය ලක්ෂණ හා සංයුතීන් සහිත ග්‍රහක පවුල් ඇති විය හැකිය
ඝට්ටන මඟින් සියුම් දූවිල්ලක් සෑදෙන අතර එය රාශි චක්‍රයෙහි ආලෝකයෙහි ප්‍රධාන සංඝටකයක් වේ
ප්‍රධාන පටිය තුල ඇති ග්‍රහක වල වර්ණාවලි අනුව ඒවා වර්ගීකරණය කෙරෙන අතර කාබන්මය (C – type), සිලිකාමය (S – type) සහ ලෝහ (M-type) වලින් පිරිපුන් යන මුලික කාණ්ඩ 3 ට ඉන් බොහෝමයක් ඇතුලත් වේ
ග්‍රහක පටිය - නිරීක්ෂණය කිරීමේ ඉතිහාසය 

ග්‍රහ‍ලෝක වල පිහිටීමෙහි නිශ්චිත රටාවක් ඇති බව 1766 දී ජොහාන් ඩැනි‍යල් ටිටියස් නැමැති තාරකා විද්‍යාඥයා විසින් සොයා ගන්නා ලදි
ග්‍රහ වස්තු පිලිවෙලින් 1,3,6,12,24,48 (දෙගුණ වන ලෙස) යන ආකාරයට නම් කර පසුව ඒ සෑම ඉලක්කමකටම 4 ක් එකතු කර 10 න් බෙදූ විට එක් එක් ග්‍රහයාගේ කක්ෂවල අගයන් තාරකාවිද්‍යා ඒකකයෙන් (Astronomical Unit) ලැබෙන බව ඔහු විසින් සොයා ගන්නා ලදි
පෘථිවිය හා සූර්යයා අතර දුර තාරකාවිද්‍යා ඒකකයක් ලෙස සැලකේ. මෙම රටාව ටිටියස් - බෝඩ් නීතිය ලෙස හැඳින්වෙන අතර එමඟින් එවකට සොයා ගෙන තිබූ ග්‍රහලෝක 6 හි (බුධ, සිකුරු, පෘථිවි, අඟහරු හා බ්‍රහස්පති) අර්ධ - ප්‍රධාන අක්ෂ පිළිබඳ අනාවැකි පල කෙරුණි
අඟහරු හා බ්‍රහස්පතිගේ ග්‍රහ කක්ෂ අතර තවත් ග්‍රහයෙක් සඳහා ඉඩ ඇති බව ඉන් හෙළිවිය
1781 දී විලියම් හර්ෂල් විසින් යුරේනස් ග්‍රහයා සොයාගත් විට එහි පිහිටීම මෙම නීතියට හරියටම ගැලපෙන බව පෙනී ගියේ ය
එබැවින් අඟහරු හා බ්‍රහස්පති කක්ෂ අතර ට පැමිණිය යුතු ග්‍රහ ලෝකය පිළිබඳ සොයා බැලීමට විද්‍යාඥයෝ තව තවත් උනන්දු වුහ
1800 දී තාරකා විද්‍යාඥ ෆ්රාන්ස් සේවර් වොන් සැච් තම සගයින් 24 දෙනෙකු එකතු කරගෙන ලියන්තල් සංගමය නැමැති නිල නොවන සංගමයක් පිහිටුවා ගත්තේය
සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ අංශක 15 ක ප්‍රදේශයක් බැගින් මේ සාමාජිකයින් 24 දෙනාට බෙදා දුන් අතර නැති වූ ග්‍රහලෝකය සොයා ගැනීම ඔවුන්ගේ කාර්යභාරය විය
1801 දී ටිටියස්, බෝඩ් නීතියෙන් අනාවැකි පළ කළ පිහිටීමෙහි, චලනය වන කුඩා වස්තුවක් තාරකා විද්‍යාඥ ගියුසෙප්පේ පියටිසි විසින් නිරීක්ෂණය කරන ලදි
සිසිලියෙහි අස්වැන්නට අධිපති රෝම දෙවඟන වූ සෙරෙස් නමින් එම වස්තුව නම් කිරීමට ඔහු පෙලඹුනි
මෙය වල්ගාතරුවක් ලෙස පියටිසි විසින් මුලින් කල්පනා කලත් එහි වල්ගයක් නොතිබුනු බැවින් එය ග්‍රහලෝකයක් වන්නට ඇති බවට අනුමාන කෙරුණි
පල්ලාස් නැමැති දෙවැනි වස්තුව මෙම ප්‍රදේශය අවට දීම සොයා ගැනීමට ඔල්බර්ස් නැමැත්තාට හැකි විය
1802 දී විලියම් හර්ෂල්විසින් මෙම වස්තු ග්‍රහක (Asteroids) යන ගණයට ඇතුලත් කරන ලදි
1807 දී වැඩි දුර ගවේෂණවලදී 3 ජුනෝ හා 4 වෙස්ටා නමැති තවත් අලුත් වස්තූන් දෙකක් මෙම ප්‍රදේශයෙන් හමු විය
නැපෝලියන් යුද්ධය නිසා මෙම සොයා ගැනීම් ඇණ හිටීමකට ලක් වූ අතර නැවත 1845 දී 5 ඇස්ට්‍රියා නැමැති තවත් වස්තුවක් සොයා ගන්නා ලදි
ඉන් පසුව ඉතාමත් කෙටි කාල තුල වස්තූන් ගණනාවක් සොයා ගෙන තිබුණු අතර මේවා ග්‍රහලෝක බවට ඇතැමුන් දැරූ මතය බැහැර කරමින් විලියම් හෂල්ගේ ග්‍රහක කාණ්ඩයට ඒවා ඇතුලත් කිරිමට විද්‍යාඥයෝ උත්සුක වුහ
1846 දී නෙප්චූන් සොයා ගැනීමත් සමඟ ටිටියස් - බොඩ් නීතිය බොරුවක් බවට පත් වුනි
එම නීතියට අනුව අනාවැකි පල කෙරුනු පිහිටීම නෙප්චූන්ගේ කක්ෂයේ පිහිටීම කිසිසේත් ආසන්න නොවුනි
මෙම නීතියට විද්‍යාත්මක අර්ථකථනයක් ලබා දීමට අද වනතුරුත් හැකි වී නැත
1868 වන විට ග්‍රහක සියයක් සොයා ගැනුනු අතර 1891 දී ග්‍රහක ඡායාරූපකරණය මැක්ස් වුල්ෆ් නැමැත්තා විසින් ලොවට හඳුන්වා දීමත් සමඟ ග්‍රහක සොයාගැනීමේ වේගය තව තවත් වැඩිවුනි
1923 වන විට ග්‍රහක 1000 ක් ද 1951 වන විට 10,000 ක් ද 1982 වන විට 100,000 ක් ද සොයා ගෙන තිබුණි
මේ වන විට, නවීන ග්‍රහක සමික්ෂණ පද්ධති මඟින් අලුත් කුඩා ග්‍රහලෝක සොයා ගැනීම සඳහා ස්වයංක්‍රීය ක්‍රමයක් භාවිතා කරන බැවින් පෙරටත් වඩා ‍වේගයෙන් නව ග්‍රහක හඳුනාගැනීමට හැකියාව ලැබී ඇත
සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය තුළ ව්‍යාප්තීන්  

වර්තමානය වනවිට මසකට 500 ක් තරම් වන ඉතා සීඝ්‍රතාවයකින් යුතුව සෞරග්‍රහ මණ්ඩල තුළ සියදහස් ගණනක් ග්‍රාහක හඳුනාගෙන ඇත
400000 කට අධික ප්‍රමාණයක් අප්‍රධාන ග්‍රහයින් ලෙස (minor planets) ලේඛණ ගත කරන ලද ඒවා වන අතර 185000 කට නිත්‍ය ලෙස වෙන් කළ හැකිතරමට හොදින් හදුනාගෙන ඇති කක්ෂ පවා ඇත
එයින් 14336 ක් නිල වශයෙන් නම් කර ඇත
වර්තමාන ඇස්තමේන්තු මගින් සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ඇති 1km ට වැඩි විෂ්කම්භයක් ඇති මුළු ග්‍රාහක සංඛ්‍යාව මිලියන 1.1-1.9 අතර බව දක්වයි. 975x909km විෂ්කම්භයක් ඇති සෙරස් වරක් සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය තුළ විශාලම ග්‍රාහකය ලෙස සැලකිණි
එහෙත් එය නැවතත් වාමන ග්‍රාහලොවක් ලෙස වර්ගීකරණය කරනු ලැබීය
මෙම වෙනස දැන් 500km පමණ විෂ්කම්භයක් ඇති 2-පෙලොස් හා 4 වෙස්ටාටද බලපා ඇත
කෙසේ වුවද ඉතා දුර්ලභ අවස්ථාවන්හිදී පෘථිවියට ආසන්න ග්‍රාහක පවා කෙටි කාලයකට තා‍ක්ෂණික සහයකින් තොරව දර්ශනය කරගත හැක
(99942 ඇපෝෆිස් බලන්න)

     

අගහරු හා බ්‍රහස්පති කක්ෂ අතරින් වැටී ඇති ප්‍රධාන ග්‍රාහක වළල්ලේ වස්තූන්ගේ මුළු ස්කන්ධය 3.0 – 3.6 x 1021kg පමණ බවට ඇස්තමේන්තු කර ඇත
එය චන්ද්‍රයාගේ ස්කන්ධයෙන් 4% ක් පමණ වේ
එයින් මුළු ස්කන්ධයෙන් 32% පමණ වන 0.95 x 1021kg ස්කන්ධයක් සිරස්ට අයත් වේ
ප්‍රාධාන ග්‍රාහක වළල්ලෙන් පිට විවිධ පන්තිවලට අයත් ග්‍රාහක සොයාගෙන ඇත
පෘථිවිය සමීපයේ ඇති ග්‍රාහකවලට පෘථිවි කක්ෂයට ආසන්න කක්ෂ ඇත
ට්‍රොජන් ඇස්ටෝරයිඩ ග්‍රහලොවක් සමග සමමුහුර්තකරණය වෙමින් ගුරුත්වාකර්ෂණයෙන් අගුළු වැටී ඇති අතර ඒවා අදාල ග්‍රහලොවේ එහි කක්ෂයේ ඉදිරියෙන් හෝ පසුපසින් යයි
බ්‍රහස්පති හා නෙප්චූන් අතර කක්ෂගතව පවතින ග්‍රාහක සෙන්ටොර්ස් නමින් හඳුන්වයි. එයින් ඔබ්බට නෙප්චූන් වඩා දුරින් ඇති වස්තූන්ගෙන් (trans Neptunian Objects) පිරී ඇත
සූර්යයාට ඉතා ලගින් බුධගේ කක්ෂයට ආසන්නව වල්කැනොයිඩ්ස් නමින් හැදින්වෙන ග්‍රාහක කාණ්ඩයක් ඇති බව විශ්වාස කෙරෙන මුත් ඒවා කිසිවක් තවමත් සොයා ගෙන නැත
ග්‍රාහක වර්ගීකරණය 

පොදුවේ ග්‍රාහක වර්ගීකරණය කරනු ලබන්නේ නිර්ණායක 2 ක් අනුවය
(reflectance spectrum)

කක්ෂීය කාණ්ඩ හා ග්‍රාහක පවුල් 
       
බොහෝ ග්‍රහක කාණ්ඩ හා පවුල්වලට වර්ගීකරණය කොට ඇත්තේ ඒවායේ කක්ෂවල ලක්ෂණවලට අනුවය
විශේෂම වර්ගීකරණයන්හිදී හැරෙන්නට සාමාන්‍යයෙන් ග්‍රාහක කාණ්ඩවලට නම් දෙන්නේ එම කාණ්ඩයේ සොයාගන්නා ලද ප්‍රථම ග්‍රාහකයේ නම අනුවය
කාණ්ඩ යනු සාපේක්ෂව ලිහිල් ගතික සම්බන්ධතාවයන් වන අතර පවුලක් යනු අතීතයේ දී විශාල ඇස්ටොරයිඩයක විනාශකාරී පිපිරුමකින් හටගත් ප්‍රතිඵල වේ
ග්‍රාහක පවුල් අනාවරණය කොටගෙන ඇත්තේ ප්‍රධාන ග්‍රාහක වළල්ලේ පමණි
වර්ෂ 1918 දී කියොට්සුගු හිරයාමා විසින් ඒවා ප්‍රථමයෙන්ම හදුනාගනු ලැබිණි
එම නිසා ඔහුට ගෞරව කිරීමක් වශයෙන් ඒවා හිරයාමා පවුල් වශයෙන් ද හදුන්වයි.

ප්‍රධාන ග්‍රාහක වළල්ලේ 30% - 35% පමණ වස්තූන් ගතික පවුල්වලට අයත්වේ
ඒවාට අතීතයේ ග්‍රාහක අතර සිදුවූ ගැටීම් වැනි පොදු සම්භවයක් ඇති බව විශ්වාස කෙරේ
එක් පවුලක් (136108)2003EL61 නෙප්චූන්වලට වඩා දුරින් ඇති (trans Neptunian Object) වස්තුවක් සමග ද සම්බන්ධය
අර්ධ චන්ද්‍රිකා හා ඛූරප වස්තූන් 
 
ඇතැම් ග්‍රාහකවලට පෘථිවිය සමග හෝ වෙනත් ග්‍රහලෝකයක් සමග සම්බන්ධ වූ අසාමාන්‍ය අශ්ව ලාඩම් හැඩැති කක්ෂ පවතී
ඒ ආකාරයේ කක්ෂීය සැකැස්මකට නිදර්ශනයක් මුලින්ම සොයා ගැනුනේ සෙනසුරුගේ චන්ද්‍රයින් දෙදෙනෙක් වන එපිමෙතියස් හා ජැනුස් අතරය
සමහර අවස්ථාවලදී මෙම ඛුරුප (අශ්වලාඩම්) වස්තූන් දශක කිහිපයකට හෝ වසර සිය ගණනකට තාවකාලිකව අර්ධ චන්ද්‍රිකා බවට පත්වන අතර පසුව නැවතත් ඒවායේ මුල් අවස්ථාවට පත් වේ
පෘථිවියට හා සිකුරුටද මෙවැනි අර්ධ චන්ද්‍රිකා ඇති බවට හදුනාගෙන ඇත
පෘථිවිය , සිකුරු හා අනුමාන වශයෙන් බුධ සමඟ සම්බන්ධ වී ඇති මෙවැනි වස්තූන් ඒටීන් (Aten) ග්‍රාහකවල විශේෂ පන්තියකට අයත් වේ
කෙසේ වුවද මෙම වස්තූන් වෙනත් ග්‍රහ ලෝකයක් සමඟ ද සම්බන්ධ වී පැවතිය හැක
වර්ණාවලි වර්ගීකරණය 

433 එරොස්ගේ මෙම ඡායාරූපය ඇස්ටොරයිඩයේ යට පිහිටි බොකු නියන් හැඩය හරහා එක් කෙළවරක සිට අනෙක් කෙළවරට පෙනෙන දර්ශනය දක්වයි. 35m පමණ වන කුඩා ලක්ෂණ දැකිය හැක
පැහැය , අල්බිඩෝව හා වර්ණාවලි හැඩය මත පදනම්ව ඇස්ටොරයිඩ වර්ගීකරණ පද්ධතිය වර්ෂ 1975 දී ක්ලාක් ආර්. චැප්මන් , ඩේවිඩ් මොරිසන්, බෙන් සිල්නර් විසින් වැඩි දියුණු කරන ලදී
මුල් වර්ගීකරණ පද්ධතියේ ප්‍රභේද 3ක් තිබිණි
ආහාර මිශ්‍රිත කළු පැහැති වස්තූන් C වර්ගය (හදුනාගෙන ඇති ග්‍රාහකවලින් 75%ක් පමණ) ගල් හා සිලිකා සහිත S වර්ගයේ වස්තූන් (හදුනාගෙන ඇති ඇස්ටොරයිඩවලින් 17% පමණ) හා C හා S ට අයත් නොවූ සියළුම වස්තූන් අයත් වන U වර්ගයේ ඒවාය
මේ වර්ගීකරණය දැන් තවත් ප්‍රභේද කිහිපයක් ද එකතුව ව්‍යාප්ත (වර්ධනය) වී ඇත
තවත් ග්‍රාහක අධ්‍යයනයකරත්ම ඊටත් වඩා ප්‍රභේද මෙයට එකතු විය හැකිය
මුලින් සදහන් කළ වර්ගීකරණය වර්ෂ 1984 දී ඩේවිඩ් ජේ. තෝලන් විසින් යෝජනා කෙරුණකි
එය 1980 වර්ෂයේ දී සිදුකරන ලද වර්ණ 8 කින් යුත් ග්‍රාහකයක් පරීක්ෂණයට ලක් කිරීමෙන් ලැබුණු තොරතුරු මත පදනම් විය
ඇස්ටොරයිඩ ප්‍රභේද 14 කට වර්ගීකරණය වීම එහි ප්‍රතිඵලය විය
වර්ෂ 2002 දී කුඩා ප්‍රධාන ග්‍රාහක වළල්ලේ වර්ණාවලීක්ෂ පිරික්සුම (SMALL MAIN BELT ASTORIDE SPECTROSCOPIC Survey) හි ප්‍රතිඵලය වූයේ තෝලන් වර්ගීකරණය ප්‍රභේද 24 දක්වා විකිරණය වීමය
මෙම පද්ධති 2 දී ග්‍රාහක C,S,X යනුවෙන් ප්‍රධාන ප්‍රභේද 3 කට වෙන් කරයි
X ට අයත් වන්නේ ප්‍රධාන වශයෙන් ලෝහමය ග්‍රාහකය උදාහරණ ලෙස M වර්ගයට අයත් ග්‍රාහක දැක්විය හැක
එහි තවත් කුඩා පන්ති ද රාශියකි
වර්ණාවලි වර්ගීකරණයේ ඇති ගැටළු 

මුල් අවධියේ දී වර්ණාවලි අනුව නාමකරණය පදනම්ව තිබුණේ ග්‍රාහකයේ සංයුතිය හා බැදුණු කරුණු මතය
මෙය සැලකිය යුතු ව්‍යාකූලතාවයකට මං පාදා ඇත
වෙනස් වර්ණාවලි වර්ගීකරණයන්ට අයත් ග්‍රාහක වෙනස් සංයුතීන්ගෙන් යුක්ත වීමේ ප්‍රවණතාවයක් තිබුණ ද එකම වර්ගීකරණ පන්තියකට අයත් ග්‍රාහකවල සංයුතිය එකම යයි නිසැකවම කිව නොහැක
වර්තමානයේ වුවද තවම පිළිගන්නේ 1990 වර්ෂයේදී දළ වර්ණාවලීක්ෂ පරීක්ෂා කිහිපයක් මත පදනම් වූ වර්ණාවලි වර්ගීකරණයයි
ග්‍රාහක සාම්පල විශාල ගණනක විස්තර සහිත මිණුම් අඛණ්ඩව ලබා ගැනීමේ අපහසුව නිසා විද්‍යාඥයින්ට තවමත් වඩා හොද වර්ගීකරණයකට යාමට නොහැකි වී ඇත
(හොද විච්ඡේදිත වර්ණාවලි හෝ ඝනත්වය වැනි වර්ණාවලි ආශ්‍රීත නොවූ දත්ත ඉතා ප්‍රයෝජනවත් වනු ඇත)

සටහන් 

අභ්‍යවකාශ විද්‍යාව
සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය
සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ විශාලතමයා ලෙස විරුදාවලි ලබන බ්‍රහස්පති ග්‍රහයා සූර්යයාගේ සිට පස්වැනියට පිහිටා ඇත
සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයයේ අනෙකුත් ග්‍රහයින් සියල්ල එකතු කළ විට ලැබෙන ප්‍රමාණය මෙන් 2.5 ගුණයක් බ්‍රහස්පති ග්‍රහයා විශාලවේ
සෙනසුරු, යුරේනස්, සහ නෙප්චූන් මෙන්ම බ්‍රහස්පති ද සැලකෙන්නේ වායු යෝධයකු (gas giant) ලෙසටය
බ්‍රහස්පති ග්‍රහයා අතීත‍යේ දී තාරකා විද්‍යාඥයින්ගේ අවධානයට යොමු වූවක් වන අතර බොහෝ සංස්කෘතිවල මිත්‍යා විශ්වාස වලට සහ ආගම් වලට එය සම්බන්ධ කොට ගෙන තිබේ
එයට ජුපිටර් යන නාමය ලැබී ඇත්තේ රෝම දෙවිවරයෙකු වන ජුපිටර් සිහිපත් වීමටය
පෘථිවියේ සිට බලන කල එහි දීප්තිමත් බව -2.8 ක් වන අතර චන්ද්‍රයා සහ සිකුරු ග්‍රහයා හැරුණු විට රෑ අහසේ තෙවැනියට දීප්තිමත්ම වස්තුව මෙය වේ
බ්‍රහස්පති ග්‍රහයා මුලික ලෙස සෑදි ඇත්තේ හයිඩ්‍රජන් වලින් වන අතර හීලියම් සුළු ප්‍රතිශතයක් එහි අන්තර්ගත වේ
ඉහළ පීඩනවලදී, බැර ‍ලෝහ වලින් සමන්විත පාෂාණමය හරයක් එයට තිබීමට ද ඉඩකඩ ඇත
එහි වැඩි භ්‍රමණ වේගය හේතුවෙන් බ්‍රහස්පති ග්‍රහයාගේ හැඩය සුළු අක්ෂ (oblate spherical) ගෝලයකි
ඉතා කුඩා නමුත් හඳුනාගත හැකි නෙරීමක් එහි සමකය අසලදී දක්නට ලැබේ
විවිධ අක්ෂාංශ වලදී එහි පිටත වායුගෝලය පටි කිහිපයක් ලෙස දර්ශනය වේ
එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස කැලඹිම් ස්වභාවයක් සහ කුණාටු ස්වභාවයක් එම පටි ගැටෙන සීමාවන්ගේ ඇති වේ
මහා රතු ලපය (Great red spot) ලෙස හැඳින්වෙන මහා කුණාටුව 17 වන ශත වර්ෂයේ සිටම පැවතුණ මෙවැනි ප්‍රතිඵලයකි
බ්‍රහස්පති වටා ඉතා සිහින් ග්‍රහ වළලු පද්ධතියක් සහ බලවත් විද්‍යුත් ජනක ගෝල දක්නට ලැබේ
එය සතුව චන්ද්‍රයන් 63 දෙනෙක්වත් සිටින අතර ගැලීලියානු චන්ද්‍රයින් ලෙස හැඳින්වෙන විශාලතම චන්ද්‍රයින් හතර දෙනා 1610 දී ගැලීලියෝ ගැලිලි විසින් සොයාගන්නා ලදි
මෙම චන්ද්‍රයින්ගෙන් යෝධතම චන්ද්‍රයා වන ගැනිමිඩ්ගේ විෂ්කම්භය බුධ ග්‍රහයාගේ විෂ්කම්භයට වඩා වැඩිය
රෝබෝවන් සහිත අභ්‍යාවකාශ යානා මඟින් බ්‍රහස්පති කිහිපවිටකදීම ගවේෂණයට ලක් වුනි
විශේෂයෙන් ම මුල් අවස්ථාවලදී පයනියර් හා වෝයේජර් මෙහෙවර වලදිත් පසුව ගැලීලියෝ කක්ෂගාමියා මඟිනුත් ගවේෂණය කෙරුණි
බ්‍රහස්පති වෙත ළගා වුනු අවසන් අභ්‍යාවකාශ ගවේෂකයා නිව් ‍හොරයිසිසන්ස් අභ්‍යාවකාශ යානය
එය කරා ළගා වුයේ 2007 පෙබරවාරි මාසයේ දීය
බ්‍රහස්පති හරහා ලබා ගත් ගුරුත්වාකර්ෂණය යොදා ගනිමින් ප්ලූටෝ දෙසට යාමට ‍වේගය වැඩි කර ගැනීමට මෙම ‍යානාවට හැකි වුනි
යුරෝපා නැමැති බ්‍රහස්පතිගේ චන්ද්‍රයා මත තිබිය හැකි යැයි කියන අයිස් වලින් වැසුනු ද්‍රව සමුද්‍රය ගවේෂණය කිරිම විද්‍යාඥයින්ගේ මීළග ඉලක්කය වේ
ව්‍යුහය 
බ්‍රහස්පති වායු යෝධයන් 4 දෙ‍නාගෙන් කෙනෙකි
එනම් එය මූලිකව ඝන පදාර්ථයෙන් නිමැවී නොමැත
එය සමකාසන්නයේ දී 142,984 km විෂ්කම්භයක් දරන අතර සෞර ග්‍රහ මණ්ඩලයේ විශාලම ග්‍රහලොව වේ
බ්‍රහස්පතිගේ ඝනත්වය 1.326 g/cm³ කි
එය වායු යෝධයන්ගෙන් දෙවැනියට වැඩිම ඝනත්වය වුව ද භෞම ග්‍රහ‍ලෝක 4හි ඝනත්වයන්ට වඩා අඩුය
සංයුතිය 
බ්‍රහස්පතිගේ ඉහළ වායුගෝලය 90% හයිඩ්‍රජන් හා 10% හීලියම් පරමාණුවලින් හෝ මවුල භාගවලින් ගත් කළ 86% H2 හා 13% He වලින් සමන්විතය
හීලියම් පරමාණුවක ස්කන්ධය හයිඩ්‍රජන් පරමාණුවක ස්කන්ධය මෙන් 4 ගුණයක් පමණ නිසා පරමාණුවල ස්කන්ධ ප්‍රතිශතවලින් විස්තර කරන කළ මෙම සංයුතිය වෙනස් අගයන් ගනී
ස්කන්ධය අනුව දල වශයෙන් වායුගෝලය 75% හයිඩ්‍රජන් , 24% හීලියම් හා 1% ‍අනෙක් මූලද්‍රව්‍යවලින් සමන්විතය
අභ්‍යන්තරය වඩාත් ඝන ද්‍රව්‍යවලින් සමන්විත අතර 71% හයිඩ්‍රජන් , 24% හීලියම්, 5% අනෙකුත් ද්‍රව්‍ය ලෙස ව්‍යාප්තව පවතී
වායුගෝලය තුළ මෙතේන්, ජල වාෂ්ප, ඇ‍මෝනියා හා සිලිකන් පදනම් සම්මිශ්‍රණ අංශු මාත්‍ර වශයෙන් පවතී
තව ද කාබන්, එතේන්, හයිඩ්‍රජන් සල්ෆයිඩ්, නියෝන්, ඔක්සිජන් , පොස්පීන් හා සල්ෆර් ද අංශුමාත්‍ර වශයෙන් පවතී
වායුගෝලයේ බාහිරතම ස්ථරයේ ස්ඵටිකීකරණය වූ මිදුණු ඇමෝනියා පවතී
අධෝරක්ත හා පාරජම්බුල මිණුම් මඟින් අංශුමාත්‍ර වශයෙන් බෙන්සීන් හා අනෙක් හයිඩ්‍රොකාබන ද පවතින බව සොයා ගෙන ඇත
වායුගෝලයේ හයිඩ්‍රජන් හා හීලියම් ප්‍රමාණය ආදී කල්පිත සූර්ය නෙබ්‍යුලාවක සංයුතියට (සෛද්ධාන්තිකව) බොහෝ සෙයින් සමානය
කෙසේ ‍වුව ද ඉහළ වායුගෝල කොටසේ නියෝන් අඩංගු වන්නේ ස්කන්ධය අනුව මිලියනයට කොටස් 20ක් පමණක් වන අතර එය සූර්යයාගේ පවතින බහුලතාවයෙන් 1/10කි
හීලියම් ප්‍රමාණය ද අඩු වුව ද ඒ එතරම් ප්‍රමාණයකින් නොවේ
මෙම අඩු වීම සිදුව ඇත්තේ මෙම මූලද්‍රව්‍ය ග්‍රහලොවේ අභ්‍යන්තරයට අවක්ෂේපණය වීම නිසා විය හැක
බ්‍රහස්පතිගේ වායුගෝලයේ වඩාත් බර අභ්‍යන්තර වායූන්ගේ බහුලතාවය සූර්යයාගේ මෙන් දෙගුණයක් හෝ තුන් ගුණයක් වේ
වර්ණාවලීක්ෂණය මත පදනම්ව, සෙනසුරුට බ්‍රහස්පතිට සමාන සංයුතියක් ඇති බවට විශ්වාස කළ ද ඉතිරි වායු යෝධයන් දෙදෙනා වන යුරේනස්ට හා නෙප්චූන්ට සාපේක්ෂව අඩු හයිඩ්‍රජන් හා හීලියම් ප්‍රමාණයක් ඇත
කෙසේ වුව ද වායුගෝල ප්‍රවේශ ඒෂණීන් (Probes) නැති නිසා බ්‍රහස්පතිගෙන් එපිට ග්‍රහයන්හි මූලද්‍රව්‍ය බහුලතාව පිළිබඳ ඉහළ ගුණාත්මක විස්තර අඩුය
ස්කන්ධය 

සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ අනෙකුත් සියලුම ග්‍රහයින්ගේ විශාලත්වවල එකතුව මෙන් 2.5 ගුණයකින් බ්‍රහස්පති විශාලය
මෙය කොතරම් විශාලද යත් හිරුත් සමග ස්කන්ධ කේන්ද්‍රය ගණනය කළ විට එය පවතින්නේ හිරු මතුපිට පෘෂ්ඨයට ඉහළිනි
(හිරුගේ කේන්ද්‍රයේ සිට, 1.068 සූර්යය අරය ප්‍රමාණයක් ඉවතට) බ්‍රහස්පති පෘථිවියට වඩා ඉතා විශාල වුවද (11 ගුණයක් පමණ විශාල විශ්කම්භයක්) එහි ඝණත්වය සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයකින් අඩු වේ
බ්‍රහස්පතිගේ පරිමාව පෘථිවිය මෙන් 1, 317 ගුණයක් පමණ වුවද එම ස්කන්ධය වන්නේ 318 ගුණයක් පමණි
බ්‍රහස්පතිට දැනට පවතින ස්කන්ධයට වඩා ඉතා විශාල ස්කන්ධයක් තිබුණොත් එය හැකිලීමකට භාජනය විය හැකි බව සෛද්ධාන්තික ආකෘති මගින් පෙන්වයි. ස්කන්ධයේ ඇති වන කුඩා වෙනස්වීම්වලට අරයේ සැලකිය යුතු වෙනසක් නොවන අතර බ්‍රහස්පතිගේ ස්කන්ධය මෙන් 4 ගුණයකට වැඩි අවස්ථාවලදී අභ්‍යන්තරය වැඩි වන ගුරුත්වාකර්ෂණය යටතේ විශාල පීඩනයකට ලක්වී, ස්කන්ධය වැඩි වුවද පරිමාව අඩුවීමකට භාජනය වේ
බ්‍රහස්පතිගේ ස්කන්ධය මෙන් 50 ගුණයකට පමණ ස්කන්ධයක් ඇති දුඹුරු වාමන ග්‍රහලෝකවල නම් තාරීය ජ්වලනයක් ඇති වන තෙක් මෙම ස්කන්ධයත් සමග පරිමාව හැකිලෙනු ඇත
සමහර තාරකා විද්‍යඥයින් බ්‍රහස්පති “අසමත් තාරකාවක් ලෙස හැඳින්වුවද බහුතාරකා පද්ධති නිර්මාණය වීමේ ක්‍රියාවලියට , බ්‍රහස්පති වැනි ග්‍රහලෝක නිර්මාණය වීමේ ක්‍රියාවලිය සමානද යන්න තවමත් අපැහැදිලිය
හයිඩ්‍රජන් විලයනය කරමින් තාරකාවක් බවට පත් වීමට බ්‍රහස්පතිට තම ස්කන්ධය 75 ගුණයකින් පමණ වැඩි කරගත යුතු වුවද කුඩාම රතු වාමන ග්‍රහයාගේ අරය බ්‍රහස්පතිට වඩා වැඩි වන්නේ 30% කින් පමණි
එසේ වුවද බ්‍රහස්පති සූර්යාගෙන් ලබාගන්නා තාපයට වඩා වැඩි ප්‍රමා‍ණයක් විකිරණය කරයි
බ්‍රහස්පති තුළ නිෂ්පාදනය වන තාපය, එය ලබාගන්නා සම්පූර්ණ සූර්ය විකිරණ ප්‍රමාණයට ආසන්නව සමාන වේ
මෙම අමතර තාප විකිරණය සිදුවන්නේ “කෙල්වින් හෙල්ට්හොස්ට් යාන්ත්‍රණය තුළින් සිදුවන ස්ථිරතාපී හැකිළීම නිසාය
මේ හේතුවෙන් බ්‍රහස්පති වසරකට 2 cm ක් පමණ හැකිළෙයි
බ්‍රහස්පති නිර්මාණය වූ කාලයේදී බ්‍රහස්පති වඩාත් උෂ්ණාධික වූ අතර වර්තමාන විශ්කම්භය මෙන් දෙගුණයක් පමණ විය
අභ්‍යන්තර ව්‍යුහය

බ්‍රහස්පති මූලද්‍රව්‍ය මිශ්‍රණයක් සහිත ඝන මධ්‍යයක් , එය වටකර ගත් ද්‍රව හීලියම් මිශ්‍ර හයිඩ්‍රජන් ස්ථරයක් හා අති ප්‍රමුඛව අණුක හයිඩ්‍රජන් ස්ථරයකින් පිටින් ආවරණය වී සමන්විතව ඇතැයි සැලකේ. මෙම මූලික ආකෘතියෙන් ඔබ්බට සැලකිය යුතු තරමේ අවිනිශ්චිතතාවක් පවතී
මධ්‍යය පාෂාණමය බව පැවසුව ද එහි විස්තරාත්මක සංයුතිය හා මධ්‍යයේ උෂ්ණත්වයේ දී හා පීඩනයේ දී මූලද්‍රව්‍යවල ගුණ සොයාගෙන නැත
(පහත බලන්න) මෙම මධ්‍යයේ පැවැත්ම තීරණය කොට ඇත්තේ ගුරුත්වාකර්ෂණ මිනුම්වලින් වන අතර එය පෘථිවි ස්කන්ධය මෙන් 12 සිට 45 ගුණයක් ද දල වශයෙන් බ්‍රහස්පතිගේ මුළු ස්කන්ධයෙන් 3% - 15% පමණ ද දක්වයි. මෙම මධ්‍යයේ පැවැත්ම, ප්‍රකාශ සූර්ය නෙබ්‍යුලාවකින් එහි අති විශාල වූ හයිඩ්‍රන් හා හීලියම් ප්‍රමාණය ලබා ගැනීමට තරම් විශාල වූ පාෂාණමය හෝ අයිස් මධ්‍යයකින් යුක්ත මූලික තැනුම් ආකාරය ද ඇතුලත් දර්ශීය ග්‍රහ ලෝකමය , නිමැවුම් මඟින් ද තීරණය වී ඇත
මධ්‍යයේ පැවැත්ම සම්පූර්ණයෙන් තහවුරු කිරීමට ගුරුත්වාකර්ෂණ මිණුම් ප්‍රමාණවත් නොවන නිසා මෙබඳු ආකාරයේ මධ්‍යයක් නොපැවතීමට ද ඉඩ ඇත
එසේ පවතින බව උපකල්පනය කළද උණු ලෝහමය හයිඩ්‍රජන්වලින් නැගෙන සංවහන ධාරා විලීන මධ්‍යය සමඟ ග්‍රහලොව අභ්‍යන්තරයේ ඉහළ කොටස්වලට ගමන් කරන නිසා එම මධ්‍ය හැකිලෙමින් පැවතීමට ද ඉඩ ඇත
මධ්‍ය ප්‍රදේශය ඝන ලෝහමය හයිඩ්‍රජන් ස්ථරයකින් වට වී ඇති අතර එය ග්‍රහලොවේ අරයෙන් 78% පමණ විහිදෙයි
ඉහළ වායුගෝලයේ හීලියම් හා නියෝන් වැහි බිඳු මෙන් වේගයෙන් මෙම ස්ථර‍ය තුළින් පහළට ගමන් කරයි
ලෝහමය හයිඩ්‍රජන් ස්ථරයට ඉහළින් විනිවිද පෙනෙන ලෝහමය හා වායුමය හයිඩ්‍රජන්වලින් සැදුම්ලත් අභ්‍යන්තර වායුගෝලයක් පවතින අතර ‍වායුමය කොටස වලාකුළු ස්ථරයේ සිට 1,000 km පමණ ගැඹුරකට විහිදේ
හයිඩ්‍රජන්හි මෙම අවස්ථා 2 අතර පැහැදිලි වෙන්වීමක් හෝ පෘෂ්ඨයක් පවතින වෙනුවට බොහෝ විට වායුවේ සිට ද්‍රවයට ක්‍රමානුකූලව වෙනස් වීමක් ඇති බව විශ්වාස කෙරේ
මෙම සුමට සංක්‍රාන්තිය අවධි උෂ්ණත්වයට වඩා වැඩි උෂ්ණත්වයක දී සිදු වන අතර හයිඩ්‍රජන් සඳහා 33 K පමණ වේ
බ්‍රහස්පති තුළ උෂ්ණත්වය හා පීඩනය මධ්‍යය දෙසට යත්ම ක්‍රමයෙන් වැඩි වේ
ද්‍රව හයිඩ්‍රජන් ලෝහමය හයිඩ්‍රජන් බවට පත්වන කලාප සංක්‍රාන්ති පෙදෙසේ දී (අවධි උෂ්ණත්වයට වඩා වැඩි උණුසුම් වී ඇති) උෂ්ණත්වය 10,000 K බව ද පීඩනය 200 GPa බව ද විශ්වාස කෙරේ
මධ්‍ය සීමාවේ දී උෂ්ණත්වය 36,000 K බවට ගණනය කර අතර අභ්‍යන්තර පීඩනය දල වශයෙන් 3,000–4,500 Gpa පමණ වේ
වායුගෝලය

වළාකුළු වියන

බ්‍රහස්පති නිරන්තරයෙන්, ඇමෝනියා ස්ඵටික හා ඇමෝනියම් හයිඩ්‍රෝසලිෆයිඩ් වලින් යුත් වළාකුළු වලින් වැසී ඇත
මෙම වළාකුළු පරිවර්තී මණ්ඩලයේ ස්ථාන ගත වී ඇති අතර නිවර්තන කලාප ලෙස හඳුන්වන වෙනස් අක්ෂාංශවල වළලු ලෙස සකස් වී ඇත
මේවා නැවත ලා පැහැයෙන් යුත් ප්‍රදේශවලට හා අඳුරු පැහැති තීරුවලට බෙදී ඇත
මෙම ප්‍රතිවිරුද්ධ චක්‍රීය රටාවල අන්තර් ක්‍රීයාකාරිත්වය මගින් කුණාටු හා කැළඹීම් ඇති කරයි
100m/s (360km/h) වේගයෙන් හමන සුළං මෙහි සුලභය
වසරින් වසර මේවායේ පළල, වර්ණය හා තීව්‍රතාව වෙනස් වන නමුත් ගගනගාමීන්ට එම ප්‍රදේශ හඳුනාගෙන නාමකරණය කිරීමට තරම් ප්‍රමාණවත් ස්ථායීත්වයක් පවතී
වළාකුළු වියන 50km පමණ ගැඹුරකින් යුක්ත වන අතර අඩුම තරමින් වළාකුළු තට්ටු දෙකක් වත් අඩංගු වේ
එනම් ඝන පහත් තට්ටුවක් හා තුනී පැහැදිලි කලාපයකි
බ්‍රහස්පතිගේ වායු ගෝලයේ අකුණු එළි මගින් පැහැදිලි වී ඇති පරිදි ඇමෝනියම් වියනට යටින් තුනී ජල වළාකුළු තට්ටුවක්ද පැවතිය හැක
(ජලය ආරෝපණයක් දරා සිටිය හැකි ධ්‍රැවීය අණුවකි
එමනිසා එයට අකුණු ඇති කිරීමට අවශ්‍ය ආරෝපණ වෙන් කිරීම සිදුකළ හැක
) මෙම විදුලි විසර්ජන වීම් පෘථිවියේ අකුණු ගැසීම්වලට වඩා දහස් ගුණයක් බලසම්පන්න විය හැකිය
බ්‍රහස්පතිහි වළාකුළු තැඹිලි හා දුඹුරු පැහැ ගැන්වීම සිදුවන්නේ උඩට ගමන් කරන සංයෝග නිසාය
මේවා හිරුගේ පාරජම්බුල ආලෝකයට නිරාවරණය වූ විට වර්ණය වෙනස් වේ
නිවැරදිවම එම සංයෝග මොනවාදැයි නොදන්නා මුත් එහි පොස්පරස්, සල්ෆර් හෝ හයිඩ්‍රෝකාබන අඩංගු විය හැකි යැයි විශ්වාස කෙරේ
ක්‍රෝමොපෝරස් ලෙස හඳුන්වන මෙම වර්ණවත් සංයෝග, උණුසුම් පහළ වළාකුළු තට්ටුව සමග මිශ්‍ර වී පවතී
කලාප නිර්මාණය වන්නේ ඉහළ නගින සංවහන කුටි ඇමෝනියා ස්ඵටික නිර්මාණය කරන විටය
මෙම ඇමෝනියා ස්ඵටික පහත් වළාකුළු ආවරණය කර ගනී
බ්‍රහස්පතිගේ අක්ෂය මද වශයෙන් පමණක් ඇල වී ඇති නිසා ග්‍රහලෝකයේ සමක ප්‍රදේශයට වඩා අඩු සූර්යය විකිරණ ධ්‍රැව ප්‍රදේශවලට ලැබේ
ග්‍රහලෝකය තුළ සංවහන ධාරා මගින් ධ්‍රැව කරා වැඩි ශක්තිය ගෙන යයි
කෙසේ නමුත් මෙමගින් සිදුවන්නේ වළාකුළු වියනේ උෂ්ණත්වය තුලනය වීමයි
මහා රතු ලපය සහ කුණාටු තත්වයයන්

බ්‍රහස්පති ග්‍රහයාගේ හදුනාගත් ප්‍රධානතම ලක්ෂණය වන්නේ මහා රතු ලපයයි
එය සමකයට 220 ක් දකුණිනි පිහිටි නිරන්තරයෙන් පවතින කුණාටු තත්වයයක් වන අතර එය පෘථිවියට වඩා විශාල වේ
වර්ෂ 1665 සිට ම එය තිබෙන්නට ඇති බව තහවරුවූ අතර 1665 සිට ම එය තිබෙන්නට ඇතිබව විශ්වාස කෙර්
ගණිත ආදර්ශක වලින් යෝජනාවන්නේ මෙම කුණාටුව ස්ථායී බවත් එය බ්‍රහස්පති ගේ ස්ථිය ලක්ෂණයක් බවත් ය
පෘථිවියේ සිට දුරදක්න භාවිතයෙන් දැකගත හැකි තරම් මෙම කුණාටුව විශාලය
ඕවලාකාර කුණාටුව ඔර‍ලෝසු කටුව කැරකෙන දිසාවට ප්‍රතිවිරැද්ධ දෙසට භ්‍රමණය වන අතර එඒසදහා දින 6 ක් ගත වේ
මහා රතු ලපයේ පරිමා‍ණයන් වන්නේ 24 – 40,000 km x 12 – 14,000 km ය
පෘථිවියේ විෂ්කම්භය සහිත ග්‍රහලෝක දෙක තුනක් ම අන්තර්ගත කර ගැනීමට තරම් එය විශාලය
මෙම කුණාටුවේ උපරිම උන්නතාංශය 8km පමණ වේ
වායු යෝධයින්ගේ කැලඹුනු වායු ගෝල තුන මෙවැනි කුණාටු සුලබව දක්නට ලැබේ
සුදු පැහැති හා දුඹුරැ පැහැති ඕවලාකාර ලප ද බ්‍රහස්පති සතුව ඇති අතර මේවා ප්‍රමාණයෙන් කුඩාවන අතර තවමත් ඒවා නම් කර නැත
සුදු පැහැති ඕවලය සමන් විත වන්නේ ඉහළ වායුගෝලයේ පවතින සාපේක්ෂව සිසිල් වලාකුලු වලිනි
දුඹුරැ ඕවලට ඊට වඩා උණුසුම් වන අතර එය ඇත්තේ සාමාන්‍ය වලාකුලු ස්ථරයේ ය
මෙවැනි කුණාටු පැය ගණනක් හෝ ශත වර්ෂ ගණනාවක් වුවත් පැවතිය හැකිය
මහාරතුලපයේ සංසරණය සහ බ්‍රහස්පති ගේ වායුගෝලයේ චලනය දැක්වෙන ඡායාරෑපයකි
වර්ෂ 2000 දී මහා රතු ලපයට සමාන ස්වරෑපයක් ඇති ඊට වඩා කුඩා වායුගෝලීය ලක්ෂණයක් බ්‍රහස්පති‍ගේ දකුණු අර්ධගෝලයේ දක්නට ලැබුණි
මෙය සෑදී ඇත්තේ සුදු පැහැති ඕවල කිහිපයක එකතුවෙනි මෙම ලක්ෂණය ඕවල් BA ලෙස ද කුඩා රතු ලපය ලෙසද හැදින්වේ
කාලයත් සමග එහි තීව්‍ර බව වැඩි වි ඇති අතර සුදු වර්ණය රතු වර්ණයට හැරී ඇත
නිරීක්ෂණය කිරිම

අහසේ ඇති වස්තූන් අතරින් හතරවැනියට දීප්තිමත්ම වස්තුව (ඉර, සඳ සහ සිකුරු ග්‍රහයාට පසු) බ්‍රහස්පති වේ
කෙසේ නමුත් ඇතැම් අවස්ථාවල දී බ්‍රහස්පති ග්‍රහයා අඟහරුට වඩා අඩු දීප්තියක් ගනී
බ්‍රහස්පති ග්‍රහයාගේ පිහිටීම අනුව එහි දීප්තිය -2.8 සිට -1.6 දක්වා වෙනස් විය හැකිය
එසේම බ්‍රහස්පතිගේ කෝණාකාර විෂ්කම්භය 50.1 සිට 29.8 arc seconds දක්වා වෙනස් වේ
බ්‍රහස්පති ග්‍රහයා සූර්යයා වටා කක්ෂ ගත වන සෑම දින 398.9 කට වරක් ම පෘථිවිය විසින් එය පසුකරනු ලැබේ
මේ කාලපරිච්ඡේදය හැඳින්වෙන්නේ Synodic Period ලෙසටය
මෙසේ පෘථි‍විය විසින් බ්‍රහස්පති පසු කරන විට පසුබිමෙහි ඇති තාරකාවලට සාපේක්ෂව එහි ප්‍රතිලාමී චලනයක් දක්නට ලැබේ
එබැවින් යම් කාලයක් තුල රාත්‍රී අහසේ පුඩු ආකාර චලනයක් දක්වමින් බ්‍රහස්පති ග්‍රහයා පසු පසට ගමන් කරනු දැකිය හැකිය
බ්‍රහස්පතිගේ කක්ෂගත වීමේ කාලය වසර දොළහකි
මෙම කාලය සෙනසුරු ග්‍රහයාගේ කක්ෂ ගත වීමේ කාලයෙන් 2/5 කි
බ්‍රහස්පති ග්‍රහයාගේ කක්ෂය පෘථිවියේ කක්ෂයට පිටතින් පවතින බැවින් පෘථිවියේ සිට බලන විට එහි අවධි කෝණය අංශක 11.5 නොඉක්මවයි. එබැවින් පෘථිවියේ සිට දුරදක්නයක ආධාරයෙන් බ්‍රහස්පති ග්‍රහයා නිරීක්ෂණය කරන සෑම විටකම එය සම්පූර්ණ දීප්තියෙන් දක්නට ලැබේ
බ්‍රහස්පතිගේ අඩ සඳ හැඩැති දර්ශන දක්නට ලැබෙනුයේ එය කරා ගිය අභ්‍යාවකාශ යානාවල සිට පමණි
සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ අන්තර් ක්‍රියාවන්
සුර්යයාගේ සහ බ්‍රහස්පතිගේ ගුරුත්වාකර්ෂණ බලපෑම සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ හැඩය පවත්වා ගැනීමට උදව් වී ඇත
බොහෝ ග්‍රහවස්තුවල කක්ෂය සූර්යාගේ නිරක්ෂයට වඩා බ්‍රහස්පතිගේ කක්ෂ තලයට ආසන්නව පවතී
සූර්යාගේ නිරක්ෂයට ආසන්න තලයක පවතින්නේ බුද ග්‍රහයා පමණි
ඇස්ටරොයිඩ පටියේ පවතින කර්ක්වුඩ් සිදුරු බොහෝමයක් බ්‍රහස්පති නිසා හට ගෙන ඇත
අභ්‍යන්තර සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය තුළ සිදුවූ ග්‍රහක කඩා වැටීම් බොහොමයකට මෙම ග්‍රහලොව වගකිව යුතුය
බ්‍රහස්පතිගේ චන්ද්‍රයන්ට අමතරව විශාල ග්‍රහක ප්‍රමාණයක් ද බ්‍රහස්පතිගේ ගුරුත්ව ක්ෂේත්‍රය නිසා‍ සූර්යයා වටා බ්‍රහස්පතිගේ කක්ෂයේ ගමන්කරයි
මෙම ඇස්ටොරයිඩ ගුරුත්ව ක්ෂේත්‍රයේ ලග්‍රාන්ජීය ලක්ෂවල ස්ථායීව පවතින අතර ඒවා ට්‍රෝජන් ඇක්ටොරයිඩ ලෙස හඳුන්වයි. මේවා බ්‍රහස්පතිට පෙර සහ පසුව සූර්යයා වටා ගමන් කරනු ලබන අතර ඒවා පැරණි ඉතිහාසය අනුව ග්‍රීක සහ ට්‍රෝජන් ලෙස කණ්ඩායම් දෙකකට වෙන්කර ඇත
ප්‍රථම ඇස්ටරයිඩය වූ 588 - ආකිලස් 1906 දී මැක්ස් වුල්ෆ් මගින් සොයා ගත් අතර ඉන්පසු දහස් ගණනක් ඇස්ටරයිඩ සොයා ගන්නා ලදී
දැනට සොයාගෙන ඇති විශාලතම ඇස්ටොරයිඩය 64 - හෙක්ටර් වේ
බ්‍රහස්පති සතු අතිවිශාල ගුරුත්වය සහ එය අභ්‍යන්තර සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයට ආසන්නයේ පැවතීම නිසා එය ඇතුළු සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයට පිරිසිදු කාරකයා ලෙස හැඳින්වේ
අභ්‍යන්තර සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ගැටීමට එන බොහෝමයක් ග්‍රාහක එය වෙතට ඇදගනී
1994 දී ෂූමාකර් - ලෙවි 9 ග්‍රාහකය
(SL9,පෙරදී D / 1993 F2 ලෙස හැඳින්වූ) බ්‍රහස්පති සමග ගැටුණු අතර එමගින් බ්‍රහස්පතිගේ ව්‍යුහය පිළිබඳ බොහෝ විස්තර ලබාගත හැකි විය
බ්‍රහස්පති විසින් අභ්‍යන්තර සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය ග්‍රාහක ගැටුම්වලින් ආරක්ෂා කරන බවට මතයක් වූ නමුත් නවතම පරිගණක ප්‍රතිනිර්මාණවලින් හෙළිවන පරිදි බ්‍රහස්පති නිසා අභ්‍යන්තර සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය හරහා ඇදී යන ග්‍රාහකවල සමස්ත අගයේ අඩුවීමක් සිදු නොවේ
එනම් බ්‍රහස්පති මගින් ග්‍රාහකවල ගමන් මාර්ගය ව්‍යාකූල කර එය වෙත ඇදගන්නේ හෝ ඉන් ඉවතට විසිවන්නේ දළ වශයෙන් සමාන ග්‍රාහක සංඛ්‍යාවකි
කෙටිකාලීන ග්‍රාහක බොහෝමයක් බ්‍රහස්පති පවුලට අයත් වේ
ප්‍රධාන අක්ෂය බ්‍රහස්පතිට වඩා කුඩා ග්‍රාහක මෙම පවුලට අයත් වේ
නෙප්චූන්ට පිටතින් ඇති කූපර් පටිය කලාපයේ සිට පැමිණෙන මෙම ග්‍රහක බ්‍රහස්පතිට ආසන්න වූ විට බ්‍රහස්පතිගේ ගුරුත්වාකර්ෂණ බලපෑම නිසා කක්ෂය වෙනස් කර ගනී
ඉන් අනතුරුව සූර්යා හා බ්‍රහස්පති අතර සිදුවන ගුරුත්ව අන්තර් ක්‍රියාව මගින් අඩු ආවර්තී කාලයක් සහිත ග්‍රහක බවට ඒවා පත්වේ
බ්‍රහස්පතිගේ පර්යේෂණ හා ගවේෂණ

ස්වයංක්‍රීය Voyoger I යානය භාවිතයෙන් 1973 පටන් බ්‍රහස්පති ගවේෂණය සිදු වේ
ප්‍රධානම ව්‍යාපෘතියක් වූ “Flybys” හිදී බ්‍රහස්පතිගේ කක්ෂයට ඇතුළු නොවී පරීක්ෂණ කටයුතු සිදුවිය
බ්‍රහස්පතිට කක්ෂගත වූ එකම යානය “ගැලීලියෝ යානයයි”
මෙම කක්ෂගත වීමට අපහසු වීමේ හේතුව, බ්‍රහස්පති වටා ඇති පාෂාණමය වැස්මයි
එමෙන්ම බ්‍රහස්පති දූවිල්ලෙන් සෑදි තිබීම හේතුවෙන් යානයට ගොඩබෑමට භූමියක් නොමැති වීමට කක්ෂයෙන් පිටත හිඳ පර්යේෂණ නියැළීමට හේතුවිණි
මෙම ගවේෂණයන්හි දී, යානයේ වන්නේ වේගය හා බලයයි වඩාත් වැදගත් වේ
බලශක්තිය අවමයෙන් භාවිතා කර වේගයෙන් යාම වැදගත්ය
ගුරුත්වයේ බලපෑම අවම වන පරිදි අභ්‍යවකාශ ගත කර ශක්තිය ආරක්ෂාකරගත හැකිය
මෙම ශක්තිය delte V හෙවත් ප්‍රවේග මෙනයින් ගණන් බලයි
පෘථිවියේ සිට බ්‍රහස්පතිට ළංවීමට delte V 9.2 km/s අවශ්‍ය වේ
අභ්‍යවකාශ ගතවීමේ දී වැයවන ශක්තිය අඩුකර, එම ශක්තිය වැඩි වේගයෙන් යාමට උපයෝගී කර ගත හැකිය
බ්‍රහස්පතිට චන්ද්‍රයන් 60 ට වැඩි ප්‍රමාණයක් ඇත
මේවායෙන් බොහෝමයක් පිළිබඳව අපගේ දැනුම අඩුය
භූමි දුරේක්ෂ පරීක්ෂණ

1610 දී අයෝ, යුරෝපා, ගැනිමිඩ් හා කැලිස්ටෝ (ගැලීලියානු චන්ද්‍රයන් ලෙස දැන් හඳුන්වන) යන බ්‍රහස්පතිගේ විශාලම ග්‍රහයන් 4 ගැලීලියෝ ගැලිලි විසින් අනාවරණය කර ගන්නා ලදී
මේවා පෘථිවියට අයත් සඳු හැරුණු විට ප්‍රථමයෙන්ම නිරීක්ෂණය කළ චන්ද්‍රයින් ලෙස සැලකේ. කෙසේ වුව ද සහශ්‍රක 2කට පමණ පෙර ක්‍රි
362 දී චීන තාරකා විද්‍යාඥයකු වූ ගෑන් ඩි පියවි ඇසින් බ්‍රහස්පතිගේ චන්ද්‍රයින් නිරීක්ෂණය කළ බවට තාරකා විද්‍යාව පිළිබඳ ඉතිහාසඥයකු වන චීන ජාතික ක්සි සෙ(z)සොන්ග් (Xi – Zezong)ප්‍රකාශ කරයි
පෘථිවි කේන්ද්‍රගත නොවූ බගෝල චලිතයක් (celestial motion) ප්‍රථම වරට සොයාගත්තේ ද ගැලීලියෝය
එය කොපර්නිකස්ගේ සූර්ය කේන්ද්‍රගත ග්‍රහවස්තු චලිතය පිළිබඳ සිද්ධාන්තයට මහත් රුකුලක් විය
ගැලී‍ලියෝගේ ප්‍රකාශ මෙම කොපර්නිකස් සිද්ධාන්තයට දැක්වූ සහාය නිසා ඔහුට කතෝලික සභාවල තර්ජනයන්ට ද මුහුණ දීමට සිදු විය
1660 ගණන්වලදී කැසිනි නව දුරේක්ෂයක් ආධාරයෙන් බ්‍රහස්පති‍ගේ ලප හා වර්ණ පටි ද එහි පැතලි ගෝලාකාර ස්වභාවය ද නිරීක්ෂණය ක‍ළේය
එනම් එය ධ්‍රැවාසන්නයේ දී පැතලි වී ඇත
ඔහු ග්‍රහයාගේ පරිභ්‍රමණ කාලය ද තක්සේරු කිරීමට සමත් විය
1690 දී එහි වායුගෝලය විවිධ වෙනස්කම්, දක්වමින් භ්‍රමණයන්ට ද භාජනය වන බවට කැසිනි නිරීක්ෂණය කළේය