Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
සන්නිවේදන චන්ද්‍රිකා හරහා වාණිජ දුරස්ථ දුරකථන සේවාව ස්ථාපිත කිරීමෙන් පසුව ,1979 දී වෙනත් සත්කාර වාණිජ විදුලි සන්නිවේදනයන් ජංගම චන්ද්‍රිකා ,දුරකථන ,චන්ද්‍රිකා ගුවන් විදුලි ,චන්ද්‍රිකා රූපවාහිනී ,සහ අන්තර්ජාල චන්ද්‍රිකා නම් සමාන චන්ද්‍රිකා වලට අනුරූප විය
1990 දී මෙම වාණිජ සම්ප්‍රේෂක ප්‍රතිචාර නාලිකා වල පිරිවැය ඉහල යාම හේතුවෙන් පෙර පැවති සේවාවන් ක්‍රමක්‍රමයෙන් පහත වැටීමට පටන් ගැනිණි
අංකන සිනමාව  

2001 දී ඔක්තොම්බර් 29 වන දින බර්නාර්ඩ් පොචන් (Bernard Pauchon) සහ ෆිලිප් බිනන්ට් (Philippe Binant)විසින් පළමු අංකන සිනමා සම්ප්‍රේෂණය විශේෂාංග යථාර්තවාදී ලෙස යුරෝපයේ පෙන්නුම් කරන ලදී
Olivier Bomsel, Gilles Le Blanc, Dernier tango argentique
Le cinma face  la numrisation, Ecole des Mines de Paris, 2002, p
12.

 පරිගණක ජාල සහ අන්තර්ජාලය  

1940 සැප්තැම්බර් 11 වන දින ජෝර්ජ් සටිබිට්ස් හට විදුලි මුද්‍රණ යන්ත්‍රය යොදාගෙන ඔහුගේ නිව් යෝර්ක් හි සංකීර්ණ ගණක යන්ත්‍රය වෙත ප්‍රශ්න සම්ප්‍රේෂණය කිරීමටත් එහි පරිගණක ප්‍රතිපල නැවත නිව් හැම්ප්ෂයර් ඩාර්ට් මවුත් විද්‍යාලයේ සිට ලබාගැනීමටත් හැකිවිය
දුරස්ථ විදුලි කණු භාවිතාකොට සිදුකල මෙම මධ්‍යම පරිගණක වින්‍යාසය 1950 සිට 1960 තුල ජනප්‍රියත්වයක් ඇති කළේය
කොහොමනමුත් 1960 වනතෙක් නොසිට ගවේෂකයන් පැකට් ස්විචින්ග් විමර්ශනය කිරීමට පටන් ගත්හ
Packet switching යනු වෙනස් වෙනස් පරිගණක වෙත දත්ත කුඩා කොටස් වලට වෙන්කර යැවීම සඳහා භාවිතා කරන තාක්ෂණයකි
මේවා මධ්‍යම පරිගණක ආධාරයෙන් යැවිය යුතු නොවේ

1969 දෙසැම්බර් 5 වන දින ජාල හතරකින් සමන්විත එම ජාල හතරම එක් ප්‍රධාන ස්ථානයකට ස්ථාපිත වනසේ සැකසු ජාල බිහිවිය
මේවා ARPANET ලෙස හැදින්වුන අතර 1981 දී එහි ස්ථාපිත ජාල 213 ක් විය
1969 අප්‍රේල් 7 වන දින REC 1 නැමති ARPANET සංවර්ධන ක්‍රේන්ද්‍රය ප්‍රකාශ ක්‍රියාවලි ඉල්ලීම්  සඳහා යොදාගැනීම පිණිස පිහිටවිය
අවසානයේදී ARPANET අනෙකුත් ජාල සමඟ ඒකාබද්ධ වී අන්තර්ජාල සේවා සහ අද වනවිට අන්තර්ජාලය සමඟ ප්‍රකාශ ඉල්ලීම් ක්‍රියාවලි කටයුතු කරන සන්නිවේදන මූලලේඛ සපයන නිසාවෙන් මෙම ක්‍රියාවලිය ගොඩක් වැදගත් වේ
1981 සැප්තැම්බර් REC 791 විසින්  මුලලේඛයේ 4 වන සංස්කරණය සහ REC 793 විසින් සම්ප්‍රේෂණ පාලන මූලලේඛ හදුන්වා දෙන ලදී
මේවා TCP /IP මූලලේඛ නිර්මාණය කිරීමෙහිලා අන්තර්ජාලය විශ්වාසය තබා ඇත
කොහොමනමුත් සියලු වැදගත් සංවර්ධනයන් මෙම ඉල්ලීම් ප්‍රකාශන ක්‍රියාවලි මත නිපදවී නොමැත
1970 දී ප්‍රාදේශීය ජාල සඳහා ජනප්‍රිය මූලලේඛ සම්භන්ධක දෙකක් පැමිණුනි
1974 ඔක්තෝම්බර් 29 වන දින ඕලොෆ් සොඩර්බ්ලොම් (Olof Soderblom) විසින් ටෝකන් රින් නම් මූලලේඛය ගොනු ගත කරන ලදී
1976 ජූලි දී රොබර්ට් මෙට්කල්ෆ් (Robert Metcalfe) සහ ඩේවිඩ් බෝග්ස් (David Boggs) විසින් ඉදර්නෙට් (ප්‍රාදේශීය ජාල වල සංඥා පරිවහනය සඳහා ඇති තාක්ෂණයක් )නම් මූලලේඛය ප්‍රසිද්ධියට පත් කරන ලදී
හවායි විශ්වවිද්‍යාලයේ විද්‍යුත් ඉංජිනේරු ගවේෂණයක සංවර්ධනයක් ලෙස බිහිවු අලෝහානෙට් මූලලේඛය(ALOHAnet) මගින් මෙම ඉදර්නෙට් නම් මූලලේඛය බිහිවිය
ප්‍රධාන සංකල්ප 
නවින  සන්නිවේදනයේ සාහිත්‍ය අනුව ප්‍රධාන සංකල්ප කිහිපයක්ම  සම්පුර්ණයෙන්ම නැවත සංස්කරණය විය
කිහිපයක් පහත දක්වා ඇත
ප්‍රධාන මුලිකාංග 

ප්‍රධාන විදුලි සංදේශ පද්ධතියක් ප්‍රාථමික ඒකක තුනකින් සමන්විත වේ
1.) සම්ප්‍රේෂකයක් මඟින් තොරතුරු ලබාගෙන සංඥා බවට පත්කෙරේ
2.)සම්ප්‍රේෂණ මාධ්‍යය හෙවත් භෞතික නාලිකා මඟින් සංඥා ගෙන යනු ලැබේ
මෙයට උදාහරණයක් වන්නේ නිදහස් අවකාශ නාලිකා වේ
3.)ග්‍රාහකයා විසින් චැනල් මඟින් ගෙන එනු ලබන සංඥා ලබා ගෙන නැවත ඒවා ප්‍රයෝජනයට ගතහැකි තොරතුරු ලෙසට සකස් කිරීම
නිදසුනක් ලෙස , ගුවන්විදුලි ප්‍රචාරණ මද්‍යස්ථානයක ජවය වර්ධකය වන්නේ සම්ප්‍රේෂ්කයයි
ප්‍රචාරණ ඇන්ටනාව යනු ජවය වර්ධකය සහ නිදහස් අවකාශ නාලිකා අතර ඇති අතුරු මුහුණතයි
නිදහස් අවකාශ නාලිකා යනු සම්ප්‍රේෂණ මාධ්‍යය වේ
ග්‍රාහක ඇන්ටනාව යනු සම්ප්‍රේෂණ මාධ්‍යය සහ ග්‍රාහකයා අතර ඇති අතුරු මුහුණතයි
රේඩියෝ සංඥාවක ගමන් මගේ අවසානය වනුයේ ගුවන් විදුලි ග්‍රාහකයායි
ඒවා පුද්ගලයන්ට ඇසීමට හැකිවනසේ විද්යුත් ශක්තිය ධ්වනි ශක්තිය බවට පත්වී ඇත
සමහර අවස්ථාවන්වලදී විදුලි සංදේශ පද්ධතීන් දෙපැති පද්ධති ලෙස ක්‍රියා කරයි
මෙහිදී එක් ඉලෙක්ට්‍රොනික් පද්ධතියක් සම්ප්‍රේෂකය සහ ග්‍රාහකයා යන දෙකම ලෙස ක්‍රියාකරයි
ජංගම දුරකථන මෙයට නිදසුනකි
විද්‍යුත් සම්ප්‍රේෂණ සහ ග්‍රාහකයා  එකිනෙක ස්වායත්ත වේ
ගුවන් විදුලි සම්ප්‍රේෂක වල ඇති ජවය වර්ධක  ක්‍රියාත්මක වන්නේ වොට් සහ කිලෝ වොට් මඟින් මැනෙන විදුලි බල ඒකක මඟිනි
නමුත් විදුලි තරංග ග්‍රාහක ක්‍රියාත්මක වන්නේ මයික්‍රෝවොට් සහ නනොවොට් යන ඉතා කුඩා ඒකක වලිනි
මෙම නිසා සම්ප්‍රේෂණ ගුවන් විදුලි යන්ත්‍ර ඉතා සුක්ෂම ලෙස නිර්මාණය කල යුතුවේ
එමෙන්ම අධි බලැති පරිපථ සහ අවම බලැති පරිපථ එකිනෙක වෙන්ව ගොඩ නගා ඇත
ස්ථාවර මාර්ග ඔස්සේ ඇති විදුලි සංදේශන හඳුන්වන්නේ තුඩට තුඩ සන්නිවේදනය ලෙසිනි
එයට හේතුව මෙය එක් සම්ප්‍රේෂකයෙක් එක් ග්‍රාහකයෙකු අතර සිදු වන්නකි
ගුවන් විදුලි ප්‍රචාරක හරහා සිදුවන විදුලි සන්නිවේදනය හදුන්වන්නේ ප්‍රචාරණ සන්නිවේදන ලෙසිනි
එයට හේතුව එය එක් බලවත් සම්ප්‍රේෂකයක් සහ අඩු බලැති නමුත් සංවේදී රේඩියෝ ග්‍රාහක බහුතරයක් අතර සිදු වන්නකි
සම්ප්‍රේෂක කිහිපයක් සහ ග්‍රාහක කිහිපයක් අන්‍යොන්‍ය ලෙස එක්වී සහ සමාන භෞතික චැනල් බෙදාහැරීම පිණිස සැකසු පද්ධති බහුවිධ පද්ධති ලෙස හැදින්වේ
මෙසේ බහුවිධ සන්නිවේදනය යොදාගෙන භෞතික චැනල් ක්‍රියාත්මක වීම හේතුවෙන් පිරිවැය විශාල ලෙස අඩුකරගත හැකිවුණි
බහුවිධ සන්නිවේදන පද්ධති විදුලි සන්නිවේදනය ජාල තුල පැතිරී ඇත
බහුවිධ සංඥා නිවැරදි දිශාව ඔස්සේ ග්‍රාහකයා වෙත යැවීමට ජාල ඒකාබද්ධකයක් ක්‍රියාත්මක වුනි
ප්‍රතිසමය සහ අංකන සන්නිවේදනය  

සන්නිවේදන සංඥා ,ප්‍රතිසමය සංඥා හෝ අංකන සංඥා ලෙස දැක්විය හැක
ඒවා ප්‍රතිසමය සන්නිවේදන සහ අංකන සන්නිවේදනය පද්ධතීන් වේ
ප්‍රතිසමය සන්නිවේදන පද්ධතියකදී සංඥා දිගින් දිගටම තොරතුරු සමඟ වෙනස් වේ
නමුත් අංකන සන්නිවේදන පද්ධතියේ තොරතුරු විවික්ත අගයන් සමූහයක් ලෙස කේතාංකනය වේ
ප්‍රචාරණය සහ ප්‍රතිග්‍රහණය යන ක්‍රියාවලි අතරතුර අංකන සන්නිවේදන පද්ධතියක අඩංගුවන තොරතුරු නුසුදුසු භෞතික ශබ්ද මඟින් අනිවාර්යයෙන්ම තත්වයෙන් පහත වැටේ
පොදුවේ සන්නිවේදන පද්ධතියක ඇති ශබ්දය අපේක්ෂිත සංඥාවන්ගෙන් සසම්භාවී ලෙස එකතු වීමක් හෝ අඩුවීමක් ලෙස සැලකිය හැක
මෙම ආකාරයේ ශබ්දයන් ආකලන ශබ්දයන් ලෙස හැදින්වේ
මෙම ආකලන ශබ්දයන් ධන සහ ඍණ යන දෙයාකාරයෙන්ම පැවතිය හැක
සන්නිවේදන පද්ධතියක ඇතිවිය හැකි ප්‍රධාන බාධකය වනුයේ මෙම ආකලන ශබ්දයන්ය
අනෙක් අතට ආකලන ශබ්ද බාධකය අදාළ පර්යන්තය ඉක්මවා ගියවිට අංකන සංඥා වල අඩංගු ඉතුරු තොරතුරු පීඩනයකට ලක් නොවේ
එය ඇනලොග් සංඥා වලට වඩා අංකන සංඥා වල ඇති වාසියකි
විදුලි සන්නිවේදන ජාල 

සන්නිවේදන ජාලයක් යනු සම්ප්‍රේෂක ,ග්‍රාහක ,සහ සන්නිවේදන මාධ්‍යවල එකතුවී එකිනෙකා හට පණිවුඩ යැවීමේ ක්‍රියාවලියයි
සමහර අංකන සන්නිවේදන ජාල වල නිවැරදි ග්‍රාහකයා වෙත තොරතුරු සම්ප්‍රේෂණය සඳහා එකතු වී ක්‍රියාකරන උළුපු   (Rauters) කිහිපයක් ඇත
ප්‍රතිසමය සන්නිවේදන පද්ධතියක් එක් හෝ බොහෝ ස්විචයන්ගෙන් සම්භන්ධ වන අතර ග්‍රාහකයන් දෙදෙනෙක් හෝ ඊට වැඩි ගණනක් අතර සම්භන්ධතාවය පවත්වා ගනියි
මෙම සන්නිවේදන පද්ධතීන් දෙකට  සංඥාවන් ඈතකට සම්ප්‍රේෂණය කිරීම සඳහා පුනරාවර්තකයක් අවශ්‍ය වේ
සන්නිවේදන නාලිකා  
නාලිකා යන්නෙහි අදහස් දෙකක් ඇත
එක් අදහසක් වන්නේ චැනල් යනු සම්ප්‍රේෂකය සහ ලබාගන්නා අතර සංඥා හුවමාරු කරන භෞතික මාධ්‍යකි
මෙයට උදාහරණ ලෙස වායුගෝල ශබ්ද සන්නිවේදනය,
වීදුරු ප්‍රකාශ තන්තු යොදාගෙන ප්‍රකාශ සන්නිවේදනය ,සමක්ෂක කේබල් සන්නිවේදනය,දෘශ්‍ය එළි ,අධෝරක්ත ,UV කිරණ සහ රේඩියෝ තරංග සඳහා මුක්ත අවකාශ සන්නිවේදනයගත හැක මෙම අවසාන සඳහන් කල සන්නිවේදනය නිදහස් අවකාශ නාලිකා ලෙසද හැදින්වේ
එක් ස්ථානයක සිට තවත් ස්ථානයක් වෙත රේඩියෝ තරංග යැවීමේදී වායුගෝලයේ පැවතීම හෝ නොපැවතීම වැදගත් නොවේ
රේඩියෝ තරංග ගමන් කරන්නේ සම්පුර්ණ රික්තයක් හරහා වාතය ,ඝන මිදුම ,වලාකුළු ආදියේ ගමන් කරනවාට වඩා පහසුවෙනි
අනෙක් සන්නිවේදන නාලිකා වනුයේ සම්ප්‍රේෂණ මාධ්‍යයේ උප බෙදීමක් වන ,බහුවිධ තොරතුරු එකවිටම යැවීම කල හැකි සන්නිවෙදනයන්ය
උදාහරණයක් වශයෙන් එක් රේඩියෝ ස්ථානයක සිට රේඩියෝ තරංග නිදහස් අවකාශය වෙත මෙගාහර්ට්ස් 94.5 සංඛයාතයක් ඔස්සේ යවන අතර අනෙක් රේඩියෝ ස්ථානයට ද 96.1MHz ඔස්සේ රේඩියෝ අසල්වැසි ප්‍රදේශ වෙත තරංග යැවීමට හැකිවනු ඇත
හැම රේඩියෝ නාලිකාවක්ම 180 KHz ඉහළ කලාපයක් යටතේ රේඩියෝ තරංග යැවීමට හැකිය
සංඛ්‍යාත පරාසයේ මධ්‍යයේ පවතින සංඛ්‍යාත හදුන්වන්නේ වාහක සංඛ්‍යාත යන්නය
අනුකුලනය 
සංඥාවක් තොරතුරු රැගෙන යන ලෙස සැකසීම අනුකුලනය ලෙස සැලකේ
අංකන සංඥාවක් ප්‍රතිසම තරංගයක් ලෙස ඉදිරිපත් කිරීමට අනුකුලනය භාවිත කලහැක
මෙය සාමාන්‍යයෙන් යාතිරිම ලෙස හැදින්වේ
(මෙම වදන පැරණි විදුලි සන්නිවේදන morse කේත මඟින් ව්‍යුත්පන්න වුවකි
)මේවා කලා  මාරුව යාතිරිම,සංඛ්‍යාත යාතිරිම ,සහ විස්තාර යාතිරිම ලෙස වේ
උදාහරණයක් ලෙස bluetooth තාක්ෂණයේදී උපකරණ අතර තොරතුරු හුවමාරුවට යොදාගන්නේ කළා මරුව යාතිරිම වේ
තවද කලා මාරුව යාතිරිම සහ විස්තාර යාතිරිම යන ක්‍රම දෙකම එයට යොදාගනිමින් කරන අනුකලනය මායාලංකරණය විස්තාර අනුකලනය ලෙස හදුන්වයි
මෙය උසස් ධාරිතා අංකන රේඩියෝ සන්නිවේදනය සඳහා යොදා ගනියි
සමාජය සහ විදුලි සංදේශනය 

නවීන සමාජයේ  විදුලි සන්දේශනයට සැලකිය යුතු සමාජ, සංස්කෘතික සහ ආර්ථික බලපෑමක් තිබේ
2008 දී   විදුලි සංදේශන කර්මාන්තයේ ආදායම ඩොලර් ට්‍රිලියන 4.7 ක් ලෙස තක්සේරු කරන ලදී
එය දළ ලෝක නිෂ්පාදිතයෙන් හරියටම 3 % යටත් විය(නිල විනිමය අනුපාතය)
පහත දැක්වෙන අංශ කිහිපය මගින් සමාජය තුළ මෙහි බලපෑම සාකච්ඡ කර ඇත
ආර්ථික බලපෑම 

 ක්ෂුද්‍ර ආර්ථිකය 

ක්ෂුද්‍ර ආර්ථික මිනුමේදි, වෙළඳ සමාගම් ලෝකව්‍යාප්ත ව්‍යාපාරික ආධිපත්‍ය ගොඩ නගා ගැනීමට සහාය ලබා ගැනීම සඳහා විදුලි සන්දේශනය යොදා ගෙන තිබේ
මෙය Amazon
com මාර්ගගත ආරංචි පතුරුවන්නා මගින් ස්ව-ප්‍රත්‍යක්ෂ වේ
නමුත් ශාස්ත්‍රඥ එඩ්වර්ඩ් ලෙනාර්ට්(Edward Lenert)ට  අනුව, අනෙක් තරඟකරුවන් සමග සංසන්දනය කරන විට Wal-Mart සම්ප්‍රදායික ආරංචි පතුරුවන්නා පවා වඩා හොඳ විදුලි සන්දේශන යටිතල ව්‍යුහයක් මගින් ප්‍රතිලාභ ලබා ගෙන තිබේ
ලෝකයේ හැම නගරයකම නිවාස අයිතිකරුවන් පිට්සා බෙදා හරින්නන් මගින් විදුලි ශිල්පීන්ට බඩු ඉල්ලා යැවීම් සහ විවිධ වර්ගයේ නිවාස සේවා පැනවීම් පෙළ ගැන්වීමට ඔවුන්ගේ දුරකථන යොදා ගෙන ඇත
එපමණක් නොව දුප්පත් ප්‍රජාවන් අන්‍යොන්‍ය අපේක්ෂාවන් සටහන් කිරීම සඳහා ඔවුන්ගේ වාසියට විදුලි සංදේශනය යොදා ගෙන තිබේ
බංගලාදේශයේ නර්ශින්ග්දි(Narshingdi) දිස්ත්‍රික්කයේ හුදෙකලා වූ ගම්වැසියන් කෙළින්ම තොග වෙළෙන්ඳන්ට කතා කර ඔවුන්ගේ භාණ්ඩ වලට වඩා හොඳ මිලක් ලබා ගැනීමට සෙලියුලර් දුරකථන යොදා ගනී
Cte d'Ivoire හි කෝපි වගාකරුවන්ට  පැයක් පාසා වෙනස් වන කෝපි මිල අනුගමනය කරමින් වඩා හොඳ මිලකට ඒවා විකුණා ගැනීම සඳහා ජංගම දුරකථන කොටස්කාරයෙක් ලෙස ක්‍රියා කරයි
සාර්ව ආර්ථික 

සාර්ව ආර්ථික මිනුමේදී, ලාර්ස්-හෙන්ද්රික් රෝලර්(Lars-Hendrik Röller) සහ ලෙනාර්ඩ් වේවර්මන්(Leonard Waverman) විසින්  හොඳ විදුලි සංදේශන යටිතල ව්‍යුහය සහ ආර්ථික වර්ධනය අතර කාරණ සම්බන්ධයක් යෝජනා කරන ලදී
මෙම අන්‍යොන්‍ය සම්බන්ධය පිලිබඳ මතභේද කිහිපයක් පැවතුනද සම්බන්ධතාවයට හේතුවන සමහර තර්ක වැරදි බව දක්නට ලැබේ
හොඳ විදුලි සංදේශන යටිතල ව්‍යූහයක ආර්ථික ප්‍රතිලාභ හේතු කොට ගෙන, ලෝකයේ විවිධ රටවල් තුල විදුලි සංදේශන සේවයට අසාධාරණ පිවිසුම් පිලිබඳ කරදර වැඩි වෙමින් පවතී
මෙය අංකන බෙදීම (Digital devide)ලෙස හඳුන්වයි. අන්තර්ජාතික විදුලි සංදේශන සංගමය(ITU ) 2003 සමීක්ෂණයකින් හෙළිදරව් කරන ආකාරයට දළ වශයෙන් තුන් වන ලෝකයේ රටවල් වල සෑම මිනිස්සු 20 දෙනෙකුගෙන් කිහිපදෙනෙක් ජංගම දුරකථන ග්‍රාහකයෙක් වීම සහ සෑම මිනිස්සු 20 දෙනෙකුගෙන් කිහිපදෙනෙක් ගොඩබිම් දුරකථන ග්‍රාහකයෙක් වීම හෙළිදරව් වේ
අන්තර්ජාල පිවිසුම් කාලයෙදී රටවල් භාගයකටත් වඩා දළ වශයෙන්  අන්තර්ජාලයට පිවිසීමේ හැකියාව ඇත්තේ මිනිස්සු 20 දෙනෙකුගෙන් කිහිපදෙනෙකුට පමණි
මෙමඟින් සහ අධ්‍යාපන දත්ත වලට අනුව ITU සංගමයට සමස්තයක් වශයෙන් කොපමණ පුද්ගලයන් තොරතුරු සහ සන්නිවේදන තාක්ෂනය වෙත පිවිසෙනවාද යන්න සොයාබැලීමට දර්ශකයක් සකස් කිරීමට හැකිවුණි
මෙමඟින් ස්වීඩනය  ,ඩෙන්මාර්කය  සහ අයිස්ලන්තය ඉහල තරාතිරමක් ලබා ගත අතර අප්‍රිකා රටවල් වන නයිජීරියාව , බර්කිනා ෆසෝ සහ මාලි පහළ තරාතිරමක්  ලබා ගැනිණි
සමාජ බලපෑම 
විදුලි සන්නිවේදනය සමාජ සම්භන්ධතා වලදී වැදගත් කාර්යයක්ඉටු කරයි
එසේ වුවත් දුරකථන පද්ධති  වැනි උපකරණ මුලදීම ප්‍රසිද්ධ කරන අවස්ථාවේම එම උපකරණයේ ප්‍රයෝගික පරිමාණය (ව්‍යාපාර සහ නිවෙස් විසින් නියම කරන සේවාවන් මෙහෙයවීමේ හැකියාව) පිළිබඳ සමාජ පරිමාණයට විරුද්ධව අවධාරණය කර ඇත
1920 සහ 1930 මෑත වනතෙක්ම දුරකථන ප්‍රචාරණයේ එම උපකරණ වල සමාජ පරිමාණය පිලිබඳ තේමාව ප්‍රසිද්ධ නොවුණි
නව ප්‍රවර්ධනයන් බිහිවන්නට පටන්ගත්තේ පාරිභෝගික හැඟීම් වලට අදාලව ,පවුල් සහ මිතුරන් අතර කතාබහ ඇතිකරගැනීමේ සහ මානසික ආතතියෙන් මිදීමේ වැදගත්කමද පෙන්වමිනි
මෙතැන් පටන් විදුලි සන්නිවේදනයේ කාර්ය සමාජ සම්භන්ධතා මත වැඩිවෙමින් පැවතුණි
සමාජ ජාල වල ප්‍රසිද්ධියත් විස්මයජනක ලෙස වැඩිවුණි
මෙම ජාල ග්‍රාහකයන් හට එකිනෙකා සමඟ සන්නිවේදනය කිරීමට ,පින්තුර ප්‍රසිද්ධ කිරීමට ,විශේෂාංග සැලසුම් කිරීමට ඉඩදුනි
තමන්ගේ ආකෘති වල පුද්ගලයාගේ වයස,විනෝදාංශ,තම අභිමතයන් ,සම්භන්ධතා තත්වයන් ආදී දේවල් ඇතුලත් කල හැකිය
සමාජ බැඳීම්  විවාහයන් දක්වා ගෙන යන හෙයින් මෙවැනි වැඩසටහන් වැදගත් කාර්යක් ඉටු කරයි
සමාජ ජාල අඩවි ඒමට පෙර කෙටි පණිවුඩ සේවාව සහ දුරකථනය සමාජ අන්‍යොන්‍ය ක්‍රියා අතර වැදගත්කමක් ඉසිලීය
2000 දී අලෙවි ගවේෂණ කණ්ඩායමක් වන Ipsos MORI වාර්තාකලේ එක්සත් රාජධානියේ අවුරුදු 15 සිට 24 දක්වා කාණ්ඩය 81% කෙටි පණිවුඩ භාවිතා කරන අතර එමඟින් සමාජ බැදීම් වලින් 42 ක් වූ බවය
වෙනත් බලපෑම්  
සංස්කෘතික වශයෙන් ,සංගීතය සහ චිත්‍රපට වෙත පොදු ජනතාවට පිවිසීමේ හැකියාව විදුලි සන්නිවේදනය හේතුවෙන් වර්ධනය විය
රූපවාහිනිය භාවිතා කොට මිනිසුන් හට කලින් නොබැලු චිත්‍රපට ගෙදර සිටම නැරඹීමට හැකිවුණි
ගුවන්විදුලිය සහ අන්තර්ජාලය භාවිතා කොට මිනිසුන් හට මෙට කලින් නොඇසූ සංගීතයට සවන් දීමටත් හැකිවිය
විදුලි සන්නිවේදනය තව දුරටත් මිනිසුන්ට පුවත් ලබාගැනීමට හැකිවන සේ පරිණාමය වුණි
2006 දී ලාබ නොලබන අන්තර්ජාල සහ ඇමරිකානු ජීවිත ව්‍යාපෘති සමීක්ෂණයකින් සොයාගත්තේ ඇමෙරිකාවේ මිනිසුන් 3000 කගෙන් පුවත් ලබාගන්නේ කෙසේදැයි ඇසුවිට පුවත්පත් වලට වඩා රූපවාහිනිය සහ ගුවන් 
විදුලිය ඔවුන් අගය කරන බව බොහෝ දෙනෙක් පැවසු බවය
පහත වගුව මඟින් ප්‍රතිපල දිස්වේ
විදුලි සන්නිවේදනය හට ප්‍රචාරණයට සමාන වැදගත්කමක් ඇත
2007 දී TNS තොරතුරු රැස් කිරීමේ මාධ්‍ය වර්තකලේ ඇමෙරිකාවේ 58% ප්‍රචාරණ වියදම් විදුලි සන්නිවේදනය සඳහා සාමාන්‍යයෙන් වැය වූ බවය
ප්‍රතිපල පහත වගුවෙන් නිරීක්ෂණය කල හැක
විදුලි සන්නිවේදනය සහ රජය 

බොහෝ රටවල තොරතුරු සහ සන්නිවේදන තාක්ෂණික තීරණ සඳහා මග පෙන්වන ජාත්‍යන්තර විදුලි සන්නිවේදන එකමුතුව මඟින් පිහිටවූ ජාත්‍යන්තර විදුලි සන්නිවේදන ව්‍යවස්ථාවේ නීති රීති වලට අනුගතව නීති සම්පාදනය කරගෙන ඇත
1947 දී අත්ලාන්තික් නගර සමුළුවේදී ITU විසින් රේඩියෝ නීති රීති වලට අදාළව නව ජාත්‍යන්තර සංඛ්‍යාත ලයිස්තුවේ ඇති ලියාපදිංචි සංඛ්‍යාතයන් හට ජාත්‍යන්තර ආරක්ෂාව ලබා දීමට කටයුතු කරන ලදී
අත්ලාන්තික් නගර වල ITU රේඩියෝ නීතිරීති වලට අනුව අන්තර්ජාතික සංඛ්‍යාත ලියාපදිංචි සංගමේ සියලු සංඛ්‍යාත ලියාපදිංචි අන්තර්ජාතික සංඛ්‍යාත ලැයිස්තුව මඟින් පරීක්ෂණය කෙරෙන්නේ "හානිකර බාධක වලින් අන්තර්ජාතික ආරක්ෂාවක් සඳහා අයිතිවාසිකම "යන්න පෙරදැරි කරගෙනය
විශ්ව දෘෂ්ටිකෝණයෙන් බැලුවිට විදුලි සන්නිවේදන සහ විකාශන කළමනාකරණ පිලිබඳ නීති සහ දේශපාලන වාද ඇතිවී තිබුණි
විකාශන ඉතිහාසයට අනුව සම්ප්‍රදයානුකුල රේඩියෝ විකාශන සහ මුද්‍රණයේ සමතුලනය පිලිබඳ සමහර විවාද ඇතිවිය
දෙවෙනි  යුද්ධයත් සමඟ පළමු අන්තර්ජාතික විකාශන ප්‍රචාරක මණ්ඩලයේ පිපිරුම සිදුවිය
රටවල් ,රජයන්,කරලිකාරයන් ,ත්‍රස්තවාදීන් සහ උපහමුදාවන් විදුලි සන්නිවේදනය සහ විකාශන තාක්ෂනයන් යොදාගෙන මෙම ප්‍රචාරක කටයුතු සිදු කිරීමට අනුබල දෙන ලදී
1930 මධ්‍ය වන විට දේශපාලන සංචලන සහ ජනපද පිහිටුවීම සඳහා දේශප්‍රේමී ප්‍රචාරක කටයුතු යොදා ගැනිණි
1936 දී BBC සේවය ප්‍රචාරක කටයුතු  මඟින් අරාබි රටවලට දන්වා සිටියේ යටත් විජිතක්‍රමයක් ඇති උතුරු අප්‍රිකානු, ඉතාලියේ සමාන විකාශනයන් යම් ප්‍රමාණයකට වලක්වන ලෙසටය
මෑත කාලයේ ඉරාක යුද්ධයේ නවීන කැරලිකාරයන් නිතරම බිය ගැන්වීම සඳහා දුරකථන භාවිතා කරන ලදී ඒවගේම යුද්ධභටයන් සේවය කරන අතරතුර කෙටි පණිවුඩ සහ බාල වීඩියෝ දර්ශන යොදාගෙන ඔවුන් බිය ගැන්වූහ
මුස්ලිම් ආගමේ කැරලිකාරයන් සඳහා AL Zawraa නමින් රූපවාහිනී විකාශනයක් තිබුණි
එය ඉරාක රජය මඟින් තහනම් කරන ලද නමුත් තවමත් අරාබියේ Erbil සිට එය විකාශය වේ
එපමණක් නොව ඉරාකයේ  Kurdistan ඒකාබද්ධ බලපෑම  මඟින් කිහිපවරක් චන්ද්‍රිකා විකාශය මාරු කිරීමට පියවර ගන්න ලදී
නවීන විදුලි සන්නිවේදනය 

 ලෝක ව්‍යාප්ත උපකරණ අලෙවිය 
Gartner ගේ දත්ත එකතුවට සහ Ars තාක්ෂණයට අනුව ලෝක ව්‍යාප්ත ප්‍රධාන පාරිභෝගික විදුලි සන්නිවේදන උපකරණ අලෙවිය  මිලියන වලින් පහත දැක්වේ
දුරකථනය 

 
ප්‍රතිසමය දුරකථන ජාල වලදී කතා කරන්නා විසින් කතා කල යුතු පුද්ගලයා වෙත විවිධ දුරකථන හුවමාරු ඔස්සේ සම්භන්ධතාවය ලබා ගනී
මේ සඳහා  පුද්ගලයන් දෙදෙනෙක් අතර විද්‍යුත් සම්භන්ධතාවයක් තිබිය යුතු අතර කතා කිරීමට අවශ්‍ය පුද්ගලයා විසින් ඉලෙක්ට්‍රොනික් වශයෙන් අංකය ක්‍රියාත්මක කර තිබිය යුතුය
එක් අවස්ථාවක සම්භන්ධය ගත් විට කතා කරන්නාගේ හඬ විද්‍යුත් සංඥා භාවිතයෙන් අත ඇති රදවනය තුල කුඩා මයික්‍රෝපෝනයක් හරහා පරිවහනය වේ
මෙම  විද්‍යුත් සංඥා ඉන් පසු ජාල හරහා අදාල පුද්ගලයා වෙත පරිවහනය වන්නේ එම ග්‍රාහකයා අත ඇති රදවනය තුල කුඩා කථාකයක් භාවිතයෙනි
එහි ග්‍රාහකයා හට නැවත හඬ පරිවර්තනය සඳහා වෙනස් විද්‍යුත් සම්භන්ධතාවක් ඇත
Telephone technology page, ePanorama, 2006.

පදිංචි නිවාස වල ඇති ස්ථානගත දුරකථන ප්‍රතිසම වේ
කතා කරන්නාගේ හඬ කෙලින්ම සංඥා වොල්ටීයතාවයකට නිශ්චය කර ගත හැක
කුඩා දුරකට ගන්නා දුරකථන පණිවුඩ දිගටම ප්‍රතිසමය මඟින් පාලනය වුවත් දුරකථන සේවා සපයන ආයතන ඉතා පැහැදිලි ලෙස එම සංඥා අංකන සංඥා බවට සම්ප්‍රේෂණය කරන්නේ ආදානයේදී ඒවා ප්‍රතිසම බවට පත්වීමට පෙරය
මෙහි වාසිය වන්නේ අංකන හඬ දත්ත වලට අන්තර්ජාලයේ දත්ත සමඟ එක්ව ගමන් කල හැකි බව සහ සම්පුර්ණයෙන්ම දුරස්ථ සන්නිවේදනයේදී භාවිතයට ගතහැකි බවය (අනිවාර්යයෙන් ප්‍රතිසමය සංඥා මෙන් ශබ්ද බලපෑමට ලක් වන්නේ නැත
)

ජංගම දුරකථන ,දුරකථන සන්නිවේදනයේ විශාල වැදගත්කමක් සිදු කොට ඇත
බොහෝ වෙළඳපොළවල්වල ස්ථාවර ජංගම දුරකථන දායකත්වය අධික වී ඇත
2005 දී ජංගම දුරකථන අලෙවිය මිලියන 816.6.ක් විය
එය ආසියා /පැසිෆික් වල මිලියන 204 ක් ද ,බටහිර යුරෝපයේ මිලියන 164 ක්ද ,CEMEA (මධ්‍යම යුරෝපයේ,මද පෙරදිග සහ අප්‍රිකාවේ)මිලියන 153.5 ක්ද,උතුරු ඇමෙරිකාවේ මිලියන 148 ක්ද ,සහ ලතින් ඇමෙරිකාවේ මිලියන 102 ක් ද විය
1999 න් ඉහල අවුරුදු 5 ක කල සීමාව අනුව අප්‍රිකාව අනෙක් වෙළද පොළවල්වලට වඩා 58.2 % වර්ධනයක් ලබා ඇත
GSM  සහ W -CDMA යන ශබ්ද අංකන බවට සම්ප්‍රේෂණය කරන තාක්ෂනිකයන් හේතුකොටගෙන ජංගම දුරකථන පද්ධති AMPS වැනි ප්‍රතිසම පද්ධති ඉවත්කොට GSM සහ W-CDMA තාක්ෂනිකයන් භාවිතා කිරීමේ වර්ධනයක් පෙන්නුම් කරයි
දුරකථන සන්නිවේදනයේ පිටුපස තවත් විස්මය ඇති කරන වෙනස්වීම් සිදුවී ඇත
1998 දී TAT-8  මෙහෙයුම ආරම්භ විමත් සමඟම 1990 දී ප්‍රකාශ තන්තු මුලික වුන පද්ධති වෙත කවුරුත් දන්නා පිළිගැනීමක් ඇතිවිය
ප්‍රකාශ තන්තු හරහා සන්නිවේදනයේ වාසියක් වන්නේ දත්ත වල ප්‍රබල වර්ධනයක් ඇතිවීමය
TAT-8 හට තඹ භාවිතයෙන් 10 වතාවක දුරකථන ඇමතුම් රැගෙන යාමට හැකිවුන අතර අද වන විට ප්‍රකාශ තන්තු කේබල් හරහා 25 වතාවක දුරකථන ඇමතුම් ගෙන යාමට හැකිව ඇත
මෙම දත්ත ධාරිතාවය කාරණා කිහිපයක් නිසා වර්ධනය වුණි
පළමුව, ප්‍රකාශ තන්තු තරඟකාරී තාක්ෂණයන්ට වඩා භෞතිකව කුඩා වේ
දෙවෙනි එක නම් , ප්‍රකාශ තන්තු 100 ක් වුවත් තනි කේබල් එකකට ගොනු  කල හැක
අවසාන වශයෙන් බහුවිධ සන්නිවේදනයේ වර්ධනය හේතුවෙන් තනි තන්තුවක් ඔස්සේ ඇති දත්ත ධාරිතාවය විශාලය
බොහෝ නවීන ප්‍රකාශ තන්තු ජාල හරහා බිහිවුණ උපකාර සන්නිවේදනය හදුන්වන්නේ  අසමමුහුර්තක හුවමාරු ප්‍රකාර මුලලේඛ ලෙසය
දෙවෙනි කාණ්ඩයේ සඳහන් කල දත්ත සම්ප්‍රේෂණය සඳහා ATM මුලලේඛ භාවිතා කරනු ලැබේ
එය පොදු දුරකථන ජාල සඳහා සුදුසු වේ
හේතුව එය ජාල හරහා දත්ත සම්ප්‍රේෂණය සඳහා මාර්ගයක් ස්ථාපිත කල අතර සහ ඒ සඳහා පරිවහන ගිවිසුම හවුල් කරන ලදී
පරිවහන ගිවිසුම අනුගාමිකයා සහ ජාලය අතර දත්ත හැසිරවීම පිලිබඳ එකඟත්වයකි
ජාලය හට පරිවහන ගිවිසුමේ තිබෙන නියමයන් සාක්ෂාත් කල නොහැකි වුවොත් සම්භන්ධතාවය අත්හිටුවිය හැක
මෙය වැදගත් වන්නේ දුරකථන ඇමතුම් මඟින් ගිවිසුම හුවමාරු කර ගත හැකි නිසාවෙනි
තව දෙයක් නම් කතා කරන්නා පවසන සියලු දේ අතපසු කිරීමවත් සමහර කොටස් අයින් කිරීමවත් නොවන සේ සම්පුර්ණයෙන් සහතික වීම ඉතා වැදගත්ය
බහු මුලලේඛ සලකුණු මාරු කිරීම නමැති තරගකාරින් ATM වෙත ඇත
ඒවා ATM වලට සමාන ක්‍රියා සිදු කරන අතර අනාගතයේ ATM වෙනුවට යොදාගැනීමට බලපොරෝතුවක් ඇත
ගුවන් විදුලිය සහ රූපවාහිනිය 

විකාශන පද්ධතියක් තුලදී මධ්‍යම අධි ශක්ති කුළුණු මඟින් උච්ච සංඛ්‍යත විද්‍යුත් චුම්භක තරංගයන් අඩු ශක්ති ග්‍රාහකයන් විශාල ප්‍රමාණයක් වෙත සම්ප්‍රේශනය කරනු ලබයි
විකාශන කුළුණු මඟින් අධි තරංග නිකුත් කරන අතර මේවා ශ්‍රව්‍ය හෝ දෘශ්‍ය දත්ත මත උස් පහත වීම සිදුවේ
ග්‍රාහකයා සුසර කිරීම මඟින් උච්ච සංඛ්‍යාත තරංගයන් ඇදගැනීම සහ ශ්‍රව්‍ය සහ දෘශ්‍ය තොරතුරු ඇතුලත් සංඛ්‍යාතයන් විමුර්ජකයක් ආධාරයෙන් සොයා ලබා ගැනීමක් සිදු කරනු ලැබේ
අන්තර්ජාලය  

අන්තර්ජාලය යනු අන්තර්ජාල මුලලේඛ භාවිතයෙන් එකිනෙකා සමග  සන්නිවේදනයේ යෙදිය හැකි ලෝකය වටා බැඳී ඇති පරිගණක සහ පරිගණක ජාල වල එකතුවකි
ඕනෑම පරිගණකයකට තමාට අවේනික වූ අන්තර්ජාල මුලලේඛ ලිපිනයක් ඇති අතර එය භාවිතයෙන් වෙනත් පරිගණකයනට තවත් පරිගණකයකට තොරතුරු ලබාදීමේ හැකියාව ලැබේ
එබැවින් අන්තර්ජාලය හා සම්බන්ධ වෙනත් ඕනෑම පරිගණකයනට අන්තර්ජාල මුලලේඛ ලිපින භාවිතයෙන් පණිවිඩ යැවීමේ හැකියාව ලැබේ
මෙම පණිවිඩ තමන් සමග යවන්නාගේ අන්තර්ජාල මුලලේඛ ලිපිනයද ගෙන යන බැවින් මෙම පරිගණක දෙක අතර දත්ත හුවමාරුවක් සිදුවේ
මෙය සරළව අන්තර්ජාලය ලෙස හැදින්වේ
ඇස්තමේන්තු ගතවී ඇති ආකාරයට 2000 වසරේ දී දෙපැති සන්නිවේදන ජාල හරහා හුවමාරු වූ  තොරතුරුවලින් 51% අන්තර්ජාලය භාවිතයෙන් සිදුවී ඇති අතර 42% ක් වූ ප්‍රමාණයක් ගොඩබිම් ඔස්සේ සිදු වී ඇත
නමුත් එය 2007 වසර වන විට 97% දක්වා වූ අති විශාල වර්ධනයක්  පෙන්නුම් කරන ලදී
2008 වසරේ දී ඇස්තමේන්තු ගත ආකාරයට ලෝක ජනගහනයෙන් 21.9% ක් අන්තර්ජාලය ඉතා සුලභ ලෙස භාවිත කර ඇත
කලාප ලෙස ගත විට උතුරු ඇමරිකාව(73.6%),ඔස්ට්‍රේලියාව(59.5%) සහ යුරෝපය(48.1%) පුළුල් කලාප පිවිසීම් සලකූ විට අයිස්ලන්තය(26.7%) කොරියාව(25.4%) නෙදර්ලන්තය(25.3%) ඉදිරියෙන් සිටී.

පරිගණක සහ උළුපු(Routers) එකිනෙකා සන්නිවේදනය කරන ආකාරය අන්තර්ජාල මුලලේඛ හරහා අධීක්ෂණය වන බැවින් අන්තර්ජාලය කොටස් වශයෙන් ක්‍රියාත්මක වෙන්නක් සේ සැලකේ
පරිගණක සන්නිවේදන ජාලයන්හී ස්වභාවය එය ස්ථර එළබුමකට නැඹුරු කරයි
එබැවින් සෑම අන්තර්ජාල මුලලේඛයකටම අනිකුත් අන්තර්ජාල මුලලේඛ ගොන්නට වෙනස් වූ නිදහස් පාලන ක්‍රමයක් ඇත
මෙම ස්වභාවය පහත තලයේ අන්තර්ජාල මුලලේඛ අවස්ථා අනුව වෙනස් වී මේ හැකියාව ලබා දෙන අතර ඉහල තලයේ අන්තර්ජාල මුලලේඛ ක්‍රියාත්මක වීමේ වෙනසක් සිදු නොවේ
මෙහි වැදගත් කම ගැන ප්‍රයෝගිකව ලබාදිය හැකි උදාහරණයක් වන්නේ පරිගණකයේ අන්තර්ජාල සම්භන්දතාව වයි -ෆයි (කුඩා දුරක් තුල ඉදර්නෙට් හරහා අන්තර්ජාල භාවිතය)හෝ ඉදර්නෙට් කියා වෙනසක් නොමැතිව අන්තර්ජාල සෙවුම් වැඩසටහනට එකම කේත දිවවීමේ හැකියාව ලබාදීමයි
OSI නම් නිර්දේශ ආකෘතියෙහී එයට  අයත් තැන අනුව අන්තර්ජාල මුලලේඛ වර්ගකෙරේ
මෙය ප්‍රථම වරට අසන්න ලැබුනේ 1983 වසරේ අසාර්ථක ලෙස තනන්නට උත්සහ දරූ විශ්ව අන්තර්ජාල මුලලේඛ පෙළ හී ප්‍රථම පියවර ලෙසය
ප්‍රදේශ අනුව විදුලි සන්නිවේදනය  

 මේවාද බලන්න 

සටහන් සහ නිර්දේශ   

 ග්‍රන්ථ නාමාවලිය  
 Goggin, Gerard, Global Mobile Media'' (New York
Routledge, 2011), p
176. ISBN 978-0415469180
 
 OECD, Universal Service and Rate Restructuring in Telecommunications, Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) Publishing, 1991. ISBN 92-64-13497-2
 Wheen, Andrew
DOT-DASH TO DOT
How Modern Telecommunications Evolved from the Telegraph to the Internet (Springer, 2011)

බාහිර සබැදි

 ATIS Telecom Glossary 
 Communications Engineering Tutorials
 Federal Communications Commission
 IEEE Communications Society
 International Telecommunication Union
  (Ericsson removed the book from their site in September 2005)
 VoIP, Voice over Internet Protocol and Internet telephone calls 
 Free Telco Dictionary

විද්‍යුත් සන්නි‍වේදනය
2009 කාන්තා ක්‍රිකට් ලෝක කුසලාන අවසන් මහා තරගය පැවැත්වූයේ නවසීලන්තය සහ එංගලන්තය අතර 2009 වසරේ මාර්තු 22 වන දින ඕස්ට්‍රේලියාවේ උතුරු සිඩ්නි ඕවල් ක්‍රීඩාංගනයේදී ය
2009 කාන්තා ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානයේ නැතහොත් නව වන   කාන්තා ක්‍රිකට් ලෝක  කුසලානයේ අවසානය සනිටුහන් වූයේ මෙම තරගයෙනි
මෙම තරගය එංගලන්තය කඩුලු හතරකින් ජයගත්තේ, ඔවුන්ගේ තුන්වන ලෝක කුසලනයත්, විදේශයකදී ලබාගත් පළමු ලෝක කුසලානයත් ලෙසයි
මෙම කණ්ඩායම් දෙක ලෝක කුසලාන අවසන් මහා තරගයක එකිනෙකා මුණගැසුනු දෙවන අවස්ථාව මෙයයි
මීට පෙර මුණගැසුනු අවස්ථාවේදී ද එංගලන්තය ජයග්‍රහණය ලබා ගත්තේය
ඒ 1993 කාන්තා ලෝක කුසලාන අවසන්  මහා තරගයේදීය
කාසිය වාසිය ජයගත් නවසීලන්ත කණ්ඩායමේ නායිකා හයිඩී ටිෆාන් මුලින් පන්දුවට පහර දීමට තීරණය කලාය
ඇයගේ කණ්ඩායම පන්දු වාර 47.2 කදී සියල්ලන් දැවී රැස් කලේ ලකුණු 166ක් පමණි
9 වන ස්ථානයේ ක්‍රීඩා කරන සියළු-ඉරියව් ක්‍රීඩිකා ලුසී ඩෝලන් නවසීලන්තය වෙනුවෙන් වැඩිම ලකුණු ලෙස ලකුණු 48 ක් රැස්කලාය
එංගලන්ත ක්‍රීඩිකා නිකී ෂොව් ඇගේ ක්‍රීඩා ජීවිතයේ හොඳම දක්ෂතාව ලෙස ලකුණු 34කට කඩුලු 4ක් දවා ගත්තාය
පිලිතුරු ඉනිම ආරම්හ කල එංගලන්ත ක්‍ර්‍රීඩිකාවන් පළමු කඩුලු සම්බන්ධතාවය ලෙස ලකුණු 74ක් රැස් කලහ
පසුව තවත් කඩුලු බිඳ වැටුනද එංගලන්ත කණ්ඩායම ජයග්‍රහණය කරා ලඟා වූයේ තවත් පන්දු 23ක්ද ඉතිරිව තිබියදිය
එම ජයග්‍රහණය සනිටුහන් වුයේ එංගලන්තය වසර 16කට පසු ලැබූ පළමු ලෝක කුසලාන ජයග්‍රහණය ලෙසයි
තරගයේ වීරයා ලෙස එංගලන්ත කණ්ඩායමේ ෂොව් නම් කරන ලදි
ඇය කණ්ඩායමට ඇතුලත් වූයේ තරගය ආරම්භ වීමට මොහොතකට පෙර අබාධයකට ලක් වු ජෙනී ගන් ක්‍රීඩිකාවට ආදේශකයක් ලෙසිනි
අවසාන තරඟ පිවිසුම

කණ්ඩායම් අවස්ථාව
නවසීලන්තය ඇතුලත් වූයේ තරගාවලියේ A කාණ්ඩයටය
A කාණ්ඩයට අයත් වු අනෙක් කණ්ඩායම් වුයේ බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්, දකුණු අප්‍රිකාව සහ ඕස්ට්‍රේලියාව යන රටවල්ය
ඔවුන්ගේ පළමු තරගය පැවැත්වූයේ ඕස්ට්‍රේලියාව සමඟය
නවසීලන්තය වෙනුවෙන් හයිඩී ටිෆාන් අනර්ඝ අර්ධ ශතකයක් රැස් කිරීමට සමත් වුවාය
නමුත් ඇගේ දැවී යාමත් සමග නවසීලන්ත ඉනිම අඩාල වූයේ ලකුනු 37ක් ඇතුලත කඩුලු 7ක් බිඳ වැටීම නිසාය
පිලිතුරු ඉනිම ආරම්භ කල ඕස්ට්‍රේලියානුවන් ගේ සාමාන්‍ය පරිදි කඩුලු බිඳ වැටුනි
කේට් පුල්ෆර්ඩ් ගේ පන්දු වාර 6ක දක්ශ පන්දු යැවීම හමුවේ ඔවුන්ගේ ලකුණු හඹා යෑම අඩාල වූවා
ඇය කඩුලු 3ක් දවා ගත්තේ ලකුණු 30ක් පමනක් ලබා දෙමිනි
තරගයට වර්ෂාවෙන් බාධා පැමිණෙන විට ඩක්වර්ත් ලුවිස් න්‍යායට අනුව ඕස්ට්‍රේලියාව සිටියේ ජයග්‍රහනයට අවශ්‍ය වු ලකුණු ප්‍රමානයට වඩා ලකුණු 13ක් පිටු පසිනි
ආබාධයක් නිසා බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්වන් සමග පැවති නවසීලන්තයේ දෙවන තරගය සඳහා ක්‍රීඩා කිරීමට ටිෆෙන්ට හැකියාවක් ලැබුනේ නැත
එම තරගයේ නායිකාව ලෙස ඒමී මේසන් ක්‍රීඩා කලාය
නවසීලන්තයේ පළමු කඩුලු 6 ලකුණු 104ක් ඇතුලත දවා ගන්නට බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්වන් සමත් වූවා
නමුත් හත්වන කඩුල්ල සඳහා ලකුණු 57ක වටිනා සම්බන්ධතාවයක්  නවසීලන්තය වෙනුවෙන් රැස් කිරීමට මේසන් සහ සාරා සුකිග්වා සමත් වුහ
එම සම්බන්ධතාවයත් සමඟම නවසීලන්ත කණ්ඩායම පන්දුවාර 50 තුල ලකුණු 192ක් ලෙස තරගය නිමා කිරීමට සමත් වූවා
Cricinfo සඳහන් කලේ "බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්වන් පිලිතුරු ඉනිමේදී කිසිදු තරඟකාරීත්වයක් නොපෙන්වූ බවයි"
දඟ පන්දු යවන ක්‍රීඩිකාවන් වන මේසන් සහ ලුසී ඩෝලන් කඩුලු 3 බැගින් දවා ගැනීමට සමත් වූවා
එමගින් බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්වන් ලකුණු 136කට සීමාකිරීමට ඔවුන් සමත් වූවා
පළමු වටයේ අවසන් තරගයේදී දකුණු අප්‍රිකාවට එරෙහිව විශාල ජයක් ලබා ගනිමින් තම ස්ථානය තහහුරු කර ගැනීමට නවසීලන්තය සමත්විය
ඇමී සැටවයිට්, සාරා මැක්ග්ලේශන් සහ නිකොලේ බ්‍රවුන් තිදෙනාම නවසීලන්තය වෙනුවෙන් අර්ධ ශතක ලබා ගැනීමත් සමඟ කඩුලු 5ක් පමණක් දැවී ලකුණු 250ක් ලබා ගැනීමට නවසීලන්තයට හැකියාව ලැබුණා
ලකුණු 250ක ඉලක්කයක් හඹා ගිය දකුණු අප්‍රිකානුවන්ගෙන් ලකුණු 10 සීමාව පසු කරනු ලැබුවේ ක්‍රි-ෂෙල්ඩා බ්‍රිට්ස් පමනයි
මේසන් සහ සුශී බේට්ස් කඩුලු 4 බැගින් දවා ගත්තා
එන්ගලන්තය ඇතුලත් වුයේ B කාන්ඩයටය
B කාන්ඩයේ ඇතුලත් වූ අනෙකුත් රටවල් වුයේ ඉන්දියාව, පාකිස්ථානය සහ ශ්‍රී ලංකාවයි. එන්ගලන්තයේ පළමු තරගය පැවැත්වූයේ ශ්‍රී ලංකාව සමඟිනි
මෙම තරගයේ දී එන්ගලන්තය මුලින් පන්දුවට පහර දී ලකුණු 277ක් රැස් කිරීමට සමත් වූවා
ඊට පන්දු 95ක් තුල ලබාගත් ක්ලෙයාර් ටේලර් ගේ ශතකයක් හා කැරොලින් ඇට්කින්ස් ගේ අර්ධ ශතකයක් ඇතුලත් වූවා
පිලිතුරු ඉනිම ලෙස පන්දු වාර 50ටම ශ්‍රී ලංකාව ක්‍රීඩා කළත් ඔවුන් ඉනිම නිමා කලේ ලකුණු 100ක් පිටුපසිනි
ලෝරා මාර්ශ් කඩුලු 3ක් දවාගත් අතර ශ්‍රී ලංකා ක්‍රීඩිකාවන් තිදෙනෙක්ම දුවද්දී දැවීයාම් වලට හසු වූවා
එම තරගයේදී ජෙනී ගන් පන්දු යැවීමේ ඉරියව්ව නීති විරොධී ලෙසට ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් මණ්ඩලයට වාර්ථා විය
නමුත් පසුව ඇයගේ ඉරියව්ව නිර්දොසී බවට තහවුරු විය
එන්ගලන්තයේ දෙවෙනි තරගය පැවැතුනේ ඉන්දියාව සමගිනි
මෙම තරගයෙන් B කාන්ඩයේ ප්‍රමුඛ ස්ථානය ලැබෙන්නේඅ කාටද යන්න තීරනය වූවා
එන්ගලන්තය මෙම තරගය පහසුවෙන් ජය ලබා ගත්තේ ඉන්දියාව ලකුණු 169කට සීමා කරමිනි
ගන් සහ හොලි කොල්වින් කඩුලු 3 බැගින් දවා ගත් අතර පිළිතුරු ඉනිමේදී අගනා අර්ධ ශතක 2ක් ලබා ගැනීමට ඇට්කින්ස් සහ ක්ලෙයාර් ටේලර් සමත් විය
පාකිස්ථානයත් සමඟ ලබා ගත් ඉහල ජයත් සමගින් එන්ගලන්තය එම කාන්ඩයේ පළමු තැනට පත් වූවා
මාර්ෂ් තම ක්‍රීඩා දිවියේ ඉහලම දක්ශතාවය ලෙස කඩුලු 5ක් දවා ගනිමින් පාකිස්ථානය ලකුනු 78කට සීමා කිරීමට සමත් වූවා
සුපිරි 6 වටය
සුපිරි 6 වටයේ පළමු තරගය ලෙස ක්‍රීඩා කලේ එන්ගලන්තය සහ නවසීලන්තය යි
පළමුවෙන් පන්දුවට පහර දුන් එන්ගලන්ත කණ්ඩායමේ මුල් කඩුලු 4 ලකුණු 96කට දැවී ගියත්, එන්ගලන්ත නායිකා චාලට් එඩ්වර්ඩ්ස් ලබා ගත් ලකුණු 57 සහ ගන් ගේ වේගවත් ලකුණු 22ත් නිසා නවසීලන්තයට ලකුණු 201ක ඉලක්කයක් ලබා දීමට එන්ගලන්තයට හැකියාව ලැබුනි
පිලිතුරු ඉනිම ආරම්හ කල නවසීලන්තය හොඳ ආරම්භයක් ලබා ගත්තේය
නවසීලන්ත නායිකා ටිෆන් අර්ධ ශතකයක් ලබා ගත් නමුත් දඟ පන්දු යවන්නන් වු එඩ්වර්ඩ්ස්, මාර්ෂ් සහ කොල්වින් හොඳින් ඔවුන්ගේ ලකුණු ලබා ගැනීමේ වේගය පාලනය කලා
එඩ්වර්ඩ්ස් ලබා ගත් කඩුලු 4ත් සමඟ නවසීලන්තය ලකුණු 170කට දවාගන්නට එන්ගලන්තය සමත් වුනා
සුපිරි 6 වටයේ තවත් තරගයක් එන්ගලන්තයත් බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්වනුත් අතර පැවැත්වුනා
මෙම තරගයේදීද මුලින් පන්දුවට පහරදුන් එන්ගලන්තය නැවතත් ලකුණු 200 සීමාව පහු කිරීමට සමත් වූවා
සාරා ටේලර්, ක්ලෙයාර් ටේලර් සහ ඇට්කින්ස් යන තිදෙනාම අර්ධ ශතක රැස් කිරීම නිසා එන්ගලන්තය කඩුලු 8කට ලකුණු 236ක් ලබා ගත්තේය
එන්ගලන්ත ක්‍රීඩිකා මාර්ෂ් කඩුලු 3ක් දවා ගැනීමත් සමග බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්වන් ලකුණු 90කට දවා ගන්නට එන්ගලන්තය සමත් වුනා
මෙම ජයග්‍රහණයත් සමග එන්ගලන්තයට ඕස්ට්‍රේලියාවත් සමඟ පැවැත්වීමට තිබූ එම කාන්ඩයේ අවසන් තරගය ද නොසලකා අවසන් මහ තරගයට දොරටු විවර වුනා
නවසීලන්තය දෙවන තරගයට මුහුණ දුන්නේ ඒ වනවිට සුපිරි 6 වටයේ පළමු තරගයේදී ඕස්ට්‍රේලියාව පරාජය කර තිබූ ඉන්දියාව සමඟිනි
ඉන්දියාව මුලින් පන්දුවට පහර දී ලකුණු 207ක්‍ රැස් කලා
ඉන්දීය ඉනිමේ පිතිකරුවන් 4 දෙනෙක් දුවද්දී දැවී යාම් වලට හසු වූවා
පිලිතුරු ඉනිම හොඳින් ආරම්භ කල නවසීලන්ත ක්‍රීඩිකාවන් වූ පුල්ෆ්‍රර්ඩ් සහ ටිෆන් පළමු කඩුල්ල සදහා ලකුණු 78ක් රැස් කලා
ටිෆන් ගේ දැවී යාමත් සමග පුල්ෆ්‍රර්ඩ් ට අනගි සහයක් දැක්වූ බේට්ස් ලකුනු 71ක් රැස් කිරීමත් සමග නවසීලන්තය තවත් පන්දු 14ක් ඉතිරිව තිබියදී තම ඉලක්කය වෙත ලගා වන්නට සමත් වුනා
එම කාන්ඩයේ අවසන් තරගයේදී නවසීලන්තය විසින් එක්දින කාන්තා ක්‍රිකට් ඉතිහාසයේ දෙවන කඩුල්ල සඩහා වූ වාර්ථාව අලුත් කලා
බේට්ස් සහ ටිෆන් පිලිවෙලින් ලකුණු 168ක් සහ 100ලබා ගනිමින් ලකුනු 262ක අගනා සම්බන්ධතාවයක් ගොඩ නැගුවා
අගනා ඉනිමක් ක්‍රීඩා කල බේට්ස් තම ඉනිම ගොඩ නැගුවේ පන්දු 105ක් පමනක් වැය කරමින්
ඊට 6 පහරවල් 6ක් සමඟින් 4 පහරවල් 19ක් ඇතුලත් වුනා
නවසීලන්තය පන්දුවාර 50 තුල ලකුණු 373ක් වාර්තා කලා
ඔවුන් පකිස්ථානය ලකුණු 150කට සීමා කලේ ලකුණු 223ක අගනා ජයක් සමඟින් අවසන් මහා තරගයටද සුදුසුකම් ලබමිනි
සුපිරි 6 වටයේ අවසාන තරගයේදී ඕස්ට්‍රේලියාව විසින් එන්ගලන්තය පරාජයට පත් කලා
ශෙලී නිට්ස්ක් ගේ පන්දු යැවීම හමුවේ එන්ගලන්තයේ ලකුණු ලබා ගැනීමේ වේගය සීමා වුනා
ඇය තම පන්දුවාර 10 තුල කඩුලු 2ක් ලබාගෙන එන්ගලන්තයට ලබා දුන්නේ ලකුනු 14ක් පමනි
එන්ගලන්තයේ සියලු කඩුලු ලකුණු 161ක් තුල බිඳ වැටුනු අතර ඕස්ට්‍රේලියාව එම ඉලක්කය පන්දු වාර 34ක් පමනක් වැය කරමින් ලඟා කරගත්තා
ආකෘතිය
තරඟාවලිය ආරම්භයට පෙර, එන්ගලන්තය, නවසීලන්තය සහ ඕස්ට්‍රේලියාව යන රටවලින් එකක් තරඟාවලියේ ජයග්‍රාහකයන් වෙතැයි මත පලවූවා
අවසන් තරගය 1993හි දී ලෝඩ්ස් ක්‍රීඩා පිටියෙහි පැවති එන්ගලන්තය ජයග්‍රහනය කල කාන්තා ලෝක කුසලාන අවසන් මහා තරගයට බොහෝ සෙයින් සමාන එකක් විය
කණ්ඩායම් දෙකම පෙරාතුරුව පැවති ලෝක කුසලාන ජයග්‍රහනය කර තිබුණි
නමුත් ඒ ඔවුන් විසින්ම තරගාවලියට අනුග්‍රහය දක්වන ලද වසර වල දී පමනයි
එන්ගලන්තය වසර 1973 සහ 1993 යන ලෝක කුසලාන ජයග්‍රහනය ලබන අතරතුර නවසීලන්තය වසර 2000 හිදී පැවති ලෝක කුසලානය ජයගෙන තිබුණි
1993 දී එන්ගලන්තයට එරෙහිව අවසන් මහා තරගය පරාජය වීමත් සමඟ නවසීලන්තය ඉන්දියාවේ පැවති 1997 ලෝක කුසලාන අවසන් මහා තරගයටද සුදුසුකම් ලැබූ නමුත්  අවසන් තරගයෙන් ඕස්ට්‍රේලියානු කාන්තා ක්‍රිකට් කණ්ඩායම හමුවේ පරාජයට පත් විය
එන්ගලන්තය මීට පෙර අවසන් මහා තරඟ පහකට මුහුණ දී ඇත
1978, 1982, සහ 1988 යන වසරවල ඕස්ට්‍රේලියාව හමුවේ පරාජයට පත් වීමට එන්ගලන්තයට සිදු වූවා
එන්ගලන්ත තුන් ඉරියව් ක්‍රීඩක ජෙනී ගන් ශරීරය උණුසුම් කරන ව්‍යායාම් අතරතුර දැඩි කෙන්ඩා පෙරලීමකට පත් වීමත් සමඟ ඊට පෙර කණ්ඩායමෙන් ඉවත් කර සිටි කණ්ඩායමේ උප නායිකාව වූ නිකී ශොව් ව එම ස්ථානයට ආදේශ කලා
තරගය

සාරාංශය

කාසිය වාසිය දිනා ගත් නවසීලන්ත නායිකා හයිඩී ටිෆාන්, දඟ පන්දු යවන්නන්ට වඩාත් සුදුසු තත්වයන් සලකා බලා මුලින් පන්දුවට පහර දීමට තීරනය කරන ලදී
එන්ගලන්තය පන්දු ‍යැවීම ආරම්භ කලේ එක් අන්තයකින් කැත්‍රීන් බ්‍රන්ට්ගේ සීම් පන්දු සහ අනෙක් අන්තයෙන් ඊසා ගුහා ගේ දඟ පන්දුවෙනි
බ්‍රන්ට් ගේ පන්දු යැවීම BBCයේ එයිමී ලෙවිස් හැඳින්වූයේ "සුපිරි පන්දු යැවීමක්" ලෙසිනි
හොඳින් පන්දු යැවීම තුලින් නවසීලන්ත පිතිකරුවන්ට දැඩි තර්ජනයක් එල්ල කිරීම පිලිබඳව ඇගේ කණ්ඩායමේ උප නායිකා නිකී ශොව් විසින් ඇයට ස්තූතිය පුද කර සිටියාය
එන්ගලන්තය ප්‍රථමයෙන් පන්දු යැවීම වෙනස් කරන විටදී නවසීලන්තය පළමු කඩුල්ල ලෙස කේට් පුල්ෆර්ඩ් දැවීගොස් ලකුණු 46ක් වාර්තා කර තිබුණි
එන්ගලන්ත උප නයිකා ශොව් පන්දු යැවීම ආරම්භ කරමින් ඉක්මන් වෙනසක් සිදුකලේ ඇගේ තුන්වන පන්දුවෙන් සුශී බේට්ස් දවා ගනිමිනි
තුන් වන පන්දුවේදී සුශී බේට්ස් විසින් මිඩ් ඔන් හරහා ඉහලින් එල්ල කල පහරේ කාල මිනුම වැරදීම නිසා කැරොලින් ඇට්කින්ස් විසින් උඩ පන්දුවක් ලෙස රැකගත්තාය
ඊලග පන්දුවෙන් ඇමී සැටවයිට් ලකුණු නොලබාම දැවී ගියේ කඩුලු රකින්නා වූ සාරා ටේලර්ට උඩ පන්දුවක් ලබා දෙමිනි
තවත් පන්දුවාර 4කට පසු ශොව් විසින් ටිෆෙන් ව දවා ගත්තාය
ඒ පිත්තේ යාන්තම් ගෑවුනු පන්දුව සාරා ටේලර් විසින් රැක ගැනීම නිසාය
මැදපෙල පිතිකරු සාරා මැක්ග්ලේශන් සහ එමී මේසන් හොඳ ආරම්භයන් ලබා ගත්තත් නවසීලන්ත ඉනිමේ කඩුලු 7ක් ලකුණු 101කට බිඳ වැටුනි
ලුසී ඩෝලන් සහ  නිකොලේ බ්‍රවුන් එක්වී තම කණ්ඩායමට මනා කාර්යභාරයක් ඉටු කිරීමට සමත් විය
ඩෝලන් රැස්කල ලකුනු 48ත් සමඟින් ලකුනු 63ක සම්බන්ධතාවයක් ගොඩ නැංවීම නිසා නවසීලන්ත ඉනිම ලකුණු 166 දක්වා වර්ධනය වූවා
පුළුල් පන්දුවකට ඉදිරියට පැන පහරදීමට ගොස් ස්ටම්ප් කිරීමකට හසුවී ඩෝලන් දැවීයාමත් සමඟ නවසීලන්තයේ අවසන් කඩුලු 2 තවත් ලකුණු 2ක් තුල බිඳ වැටුනා
එන්ගලන්තය පිළිතුරු ඉනිම සඳහා හොඳ ආරම්භයක් ලබා ගත්තේය
ආරම්භක පිතිකරුවන් වු ඇට්කින්ස් සහ සාරා ටේලර් නවසීලන්තය මෙතෙක් පිහිටුවා තිබුවාට වඩා වැඩි සම්බන්තාවයක් ගොඩ නැංවීමට සමත් වූහ
පළමු කඩුල්ල ලෙස ටේලර් ලකුණු 39කට දැවී යනවිට එන්ගලන්තය ලකුණු 74ක්ලබා තිබුණි
ඇට්කින්ස් විසින් ටේලර්ට වඩා ඉවසිලිවන්ත ඉනිමක් දියත් කරමින් කණ්ඩායම වෙනුවෙන් වැඩිම ලකුණු ලෙස පන්දු 85කදී ලකුණු 40ක් වාර්තා කලාය
සාරා ටේලර් ගේ දැවී යාමත් සමඟ පිටියට පිවිසි ක්ලෙයාර් ටේලර් සාරා ටේලර් හා සමාන ප්‍රහාරාත්මක පිතිකරනයක් දියත් කරමින් හතරේ පහරවල් 4ක් සමඟින් ලකුණු 21ක් රැස් කලත් ඇයට මේසන් ගේ පන්දුවක් හමුවේ දැවී යාමට සිදු වුවා
එන්ගලන්තයේ මැදපෙල පිතිකරුවන් ප්‍රතිවාදීන්ගේ දඟපන්දු යවන්නන් වු ඩූලන්ඩ් සහ මේසන් හමුවේ අසරන වුවා
ඔවුන්ගේ 14වන පන්දු වාරය අවසානයේ  4.78ක්ව තිබූ ලකුණු රැස් කිරීමේ වේගය, තවත් පන්දු වාර විස්සකට පසුව සඳහන් වූයේ 3.58ක් ලෙසය
කඩුලු රකින්නිය වු රැචෙල් ප්‍රීස්ට් විසින් රැකගත් උඩ පන්දුවක් සඳහා කල ඉල්ලිමකට අනුව එඩ්වර්ඩ්ස් දැවී යාමක් ලෙස විනිසුරුකරු සටහන් කලත් එය සැබැවින්ම පිත්තේ දැවටී තිබුනෙ නැහැ
එම අවාසනාවන්ත තීරණය නිසා ලකුණු 10ක් ලබා සිටි ඇයට ක්‍රීඩාගාරය වෙත යාමට සිදු වුවා
පිළිතුරු ඉනිමේ මැදදී එන්ගලන්තය කොතරම් අඬාල වූවත් නිව් යෝර්ක් සඟරාවේ හුව් රිචර්ඩ්ස් දක්වා සිටියේ "එන්ගලන්තය කවදාවත් පරාජය වන බවක් නොපෙනුන බවයි"
" ශොව්, ඇයට පෙර දැවී ගිය ක්‍රීඩිකාවන්ට වඩා ප්‍රහාරාත්මක පිතිකරනයක් දියත් කරමින් නොදැවී ලකුණු 17ක් රැස්කර  එන්ගලන්තය ජය ටැඹ කරා රැගෙන ගියාය
හොලි කොල්වින් ගේ ලකුණත් සමග එන්ගලන්තය පන්දු 23ක් ඉතිරිව තිබියදී ජයග්‍රහනය වාර්තා කලා
ශොව් ගේ පිතිකරණය එන්ගලන්තයේ ජයග්‍රහණය සඳහා ඉවහල් වීම නිසා තරගයේ වීරයා සම්මානය ඇයට හිමි විය
ලකුණු පුවරුව

කෙටි යෙදුම්
 * – නායක
  – කඩුළු රකින්නා
 ඇ පන්දු රකින්නා – උඩ පන්දුව රැකගත් පන්දු රකින්නා
 ප පන්දු යවන්නා – කඩුල්ල දවාගත් පන්දු යවන්නා 
 lbw – කඩුල්ල මුවා කිරීමේ වරදට හසුවීම leg before wicket
 st – පිතිකරු ස්ටම්ප් කිරීමට හසුවීම stumped

පසුවදන
ලෝක කුසලානය අවසානයේ නම් කරන තරඟාවලියේ කණ්ඩායමේ අවසන් මහා තරගය ජයගත් එන්ගලන්ත ක්‍රීඩිකාවන් හත් දෙනෙකු ඇතුලත් විය
එන්ගලන්තයේ චාර්ලට් එඩ්වර්ඩ්ස් නායිකාව ලෙස නම් කෙරුනු අතර කැත්‍රීන් බ්‍රන්ට්, ලෝරා මාර්ෂ්, ක්ලෙයාර් ටේලර් සහ සාරා ටේලර් ද එම කණ්ඩායමට ඇතුලත් විය
සුෂී බේට්ස් සහ කේට් පුල්ෆර්ඩ් නවසීලන්තය වෙනුවෙන් එම කණ්ඩායම නියොජනය කල අතර සොපී ඩිවයින් අතිරේක ක්‍රීඩිකාව ලෙස නම් කරන ලදී
තරගාවලියේ වැඩිම ලකුණු ලබා ගත් ක්ලෙයාර් ටේලර් තරඟාවලියේ වීරයා ලෙස නම් කෙරුණි
මෙම කණ්ඩායම් දෙක මාස 3 කට පසුව නැවතත් 2009 ICC විස්සයි විස්ස ලෝක කුසලානයේ අවසන් මහා තරගයේදී මුණ ගැසුනි
මෙම තරගයද ජය ගත් එන්ගලන්තය කාන්තා හා පිරිමි දෙ අංශයෙන්ම ක්‍රිකට් කුසලාන ආකාර 3ම දිනා ගත් පළමු රට බවට පත් විය
ටෙස්ට්, එක්දින ජාත්‍යන්තර සහ විස්සයි විස්ස
වැඩිදුර විමර්ශනයට
 කාන්තා ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය
 ICC විස්සයි විස්ස ලෝක කුසලානය

නිර්දේශ හා සටහන්

2009 Women's Cricket World Cup
2009 in Australia
ට්‍රයිටන් නෙප්චුන් ග්‍රහයාගේ විශාලතම උප ග්‍රහයා වන අතර එය ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1846 ක් වූ ඔක්තෝබර් මස 10 වෙනි දින සොයා ගන්න ලද්දේ ඉංග්‍රීසි ජාතික තාරකා විද්‍යාඥයෙකු වූ විලියම් ලැසල් විසිනි
එය සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය තුල පිහිටි මව් ග්‍රහයාගේ  භ්‍රරමණ දිශාවට ප්‍රතිගාමී චලිතයක් දක්වන විශාලතම උප ග්‍රහයා ය
විශ්කම්භයෙන් කිලෝමීටර් 2700 ක විශාලත්වයක් දක්වන ට්‍රයිටන් උප ග්‍රහයා විශාලත්වය අතින් සැලකීමේදී සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ සත් වැන්නට විශාලතම උප ග්‍රහයා වේ
ට්‍රයිටන් ග්‍රහයාගේ ප්‍රතිගාමී චලිත රටාව සහ ග්‍රහයාගේ මූලද්‍රව්‍ය සංයුතිය පිළිබද සැලකීමෙන් පසු තාරකාවිද්‍යාඥයින් අනුමානය වන්නේ ට්‍රයිටන් ග්‍රහලොව කූපර් පටිය තුල පැවතෙන්නට ඇති බවත් පසු කාලීනව ගුරුත්වාකර්ෂණ ක්‍රියාවලියක ප්‍රතිපලයක් ලෙස නෙප්චූන් ග්‍රහයාගේ උප ග්‍රහයෙක් බවට පත් වන්නට ඇති බවත් ය
ට්‍රයිටන්ගේ පෘෂ්ඨය මූලිකවම ඝණ නයිට්‍රජන් සහ අයිස් මිශ්‍රණයකින් වැසී පවතින අතර ඊට අමතරව ලෝහ සහ පාෂාණ වැස්මකින්ද සමන්විත වේ
එය ග්‍රහලොවේ මුළු ස්කන්ධයෙන් තුනෙන් දෙකක පමණ ප්‍රමාණයක් දක්වා අගයක් ගනී
ට්‍රයිටන් ග්‍රහයාගේ මධ්‍යනය ඝනත්වය 2.061 g/cm3 පමණ වන අතර ග්‍රහ ලොවේ ස්කන්ධයෙන් 15–35% දක්වා ප්‍රමාණයක් ජලය ද්‍රව අයිස් ලෙස පවතී
ට්‍රයිටන් යනු සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය තුල භූ විද්‍යාත්මක ලෙස සැලකු විට සක්‍රීයව පවතින උපග්‍රහයන් කිහිපය අතුරින් එක් උපග්‍රහයෙක් වන අතර අනෙකුත් ග්‍රහලෝක වලට සාපේක්ෂව තරුණ ග්‍රහලොවක් වන මෙහි මතුපිට පෘෂ්ටය එම නිසා මෙතෙක් අවබෝධ කර නොගත් භූ විෂමතා කලාප, පැහැදිලි හේතුවක් පැවසිය නොහැකි නිතර පෘෂ්ටය මත සිදු වන භූචලන වලින්  පිරි පවතී
ග්‍රහලෝවෙන් කොටසක මතුපිට පෘෂ්ටය මත විසිරී පවතින උණුදිය උල්පත් නිතරම අධික උෂ්ණත්වයකට ලක්වෙමින් උතුරා යන ලක්ෂණ පෙන්වයි.ට්‍රයිටන් මතුපිට වායුගෝලය මත පවතින නයිට්‍රජන් වායුව පෘතුවියේ මෙන් 1/70,000 ක් පමණ තුනී ස්තරයක් ලෙස විසිරී පවතී
සොයා ගැනීම හා නාමකරණය 

ට්‍රයිටන් උප ග්‍රහයා වන අතර එය ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1846 ක් වූ ඔක්තෝබර් මස 10 වෙනි දින සොයා ගන්න ලද්දේ ඉංග්‍රීසි ජාතික තාරකා විද්‍යාඥයෙකු වූ විලියම් ලැසල් විසිනි
එවිට නෙප්චූන් ග්‍රහයා සොයාගෙන දින 17 ක් පමණක් ගතවී තිබුණි
වෘත්තීයෙන් බීර පෙරන්නකු වූ ලැසල් සිය ආධුනික තාරකා විද්‍යා දුරේක්ෂයට අවශ්‍ය දර්පණ සකසමින් සිටින විට තාරකා විද්‍යාඥයෙකු විලියම් හර්ෂල්ගේ පුතනුවන් වූ ජෝන් හර්ෂල් විසින් විසින් නෙප්චූන් ග්‍රහලොවේ සොයාගැනීම පිලිබඳ දැනුම් දුන් අතර ලිපියෙන් තවදුරටත් සඳහන් කර සිටියේ උපග්‍රහයන් පිලිබඳ සොයා බැලීමක් සිදු කිරීම සුදුසු බවත්ය
ලැසල් ඒ අනුව එයට දින අටකට පසුව ට්‍රයිටන් උපග්‍රහයා සොයා ගන්නා ලදී
ලැසල් විසින් නෙප්චූන් වටා පවතින වළලුද සොයා ගත් බව එකල පවසා තිබෙන නමුත් පසුකාලීනව නිරීක්ෂණය කරන ලද ආකාරයට ඒවා ඉතා තුනී සහ අඳුරු බවින් යුක්ත වීම නිසා ඔහු සදහන් කර තිබු ප්‍රකාශය තරමක් විවාදාත්මකය
ග්‍රීක සයුරු දෙවඟන වූ ප්‍රොසයිදන්ගේ පුත්‍රයා වූ ට්‍රයිටන්ට පසුව මෙම උපග්‍රහයාට නම් තැබීම යෝජනා කරන ලද්දේ 1880 දී කැමිල් ෆ්ලැමරියන් විසින් සිය කෘතියක් වූ Astronomie Populaire තුලිනි
එනමුත් ඊට දශක ගණනාවක් යන තෙක්ම මෙම නාමය භාවිතා නොවුණු අතර 1949 දී නෙප්චූන්ගේ දෙවැනි උපග්‍රහයා වූ නීරීඩ් ග්‍රහයා සොයා ගන්නා තෙක්ම ට්‍රයිටන් ග්‍රහලොව නෙප්චූන්ගේ එකම උපග්‍රහයා ලෙස සලකන ලදී
ලැසල් සිය සොයාගැනීම නාමකරණයට ලක් නොකළ නමුත් වසර කීපයකට පසුව නාමයන් යෝජනා කල අතර ඔහු 1851 දී සොයාගත් සෙනසුරු ග්‍රහයාගේ අට වන උපග්‍රහයා වන හයිපීරියන් සහ යුරේනස් ග්‍රහයාගේ තෙවැනි සහ සිව් වැනි උපග්‍රහයින් වන  ඒරියල් සහ උම්රියම් නාමකරණයට ලක් කලේ ඔහුගේ සමකාලින මිතුරෙකු වූ ජෝන් හර්ෂල් විසිනි
කක්ෂය සහ පරිභ්‍රමණය 

ට්‍රයිටන්ගේ කක්ෂය හා පරිභ්‍රමණය සැලකීමේදී ඊට අනන්‍ය වූ ලක්ෂණ රාශියකට මෙමෙ උපග්‍රහයා හිමිකම් කියයි
විශාලත්වයෙන් වැඩි උපග්‍රහයින් සැලකීමේදී ට්‍රයිටන් ග්‍රහලොව අනෙකුත් උපග්‍රහයන්ට වඩා සුවිශේෂී වන්නේ සිය මව් ග්‍රහයාගේ භ්‍ර්‍රමණ දිශාවට ප්‍රතිවිරුද්ධ දිශාවට සිය චලිතය පවත්වා තබා ගැනීමයි
බ්‍රහස්පති ග්‍රහයාගේ, යුරේනස් ග්‍රහයාගේ සහ සෙනසුරු ග්‍රහයාගේ ඈතින් කක්ෂ ගතව තිබෙන උපග්‍රහයින්ද මෙලෙස ප්‍රතිවිරුද්ධ දිශාවට සිය භ්‍ර්‍රමණය පවත්වා ගෙන යන නමුත් ට්‍රයිටන්ට අදාල සුවිශේෂී කරුණ වන්නේ එහි විශාලත්වයයි
මෙම චලිතය දක්වන අනෙකුත් උපග්‍රහයන් අතරින් විශාලතම උපග්‍රහයා වන ෆෝයිබ් ග්‍රහයා ට්‍රයිටන් ග්‍රහලොව මෙන් 8% ක විෂ්කම්භයක්ද ට්‍රයිටන්ගේ ස්කන්ධය මෙන් 0.03% ක අගයක්ද දැක්වීමෙන් ට්‍රයිටන්ගේ මෙම සුවිශේෂී භ්‍රමණ රටාව මනාව පිළිබිඹු වේ
ට්‍රයිටන්ගේ කක්ෂය ප්‍රධාන ඇලවීම් දෙකකට බඳුන්වී පවතින අතර නෙප්චුන්ගේ කක්ෂයට සාපේක්ෂව 30 කින් සහ නෙප්චූන්ගේ කක්ෂයට සාපේක්ෂව 157 ක් ලෙස අගයන් දක්වන අතර, මෙම අගයන් අතුරින් 157 ආනතියක් දැක්වීම ප්‍රතිවිරුද්ධ චලිත දිශාවක් පැවතීමට අදාල හේතුව ලෙස දැක්විය හැක(ආනතිය අංශක 90 ට වැඩි සෑම අවස්ථාවකම මෙම ලක්ෂණය පෙන්නුම් කරයි)
ට්‍රයිටන්ගේ නෙප්චූන් ග්‍රහයා වටා සාපේක්ෂ අක්ෂභ්‍රමණය පෘතුවි වසර 678ක ආවර්තිතා කාලයක් ගනී
මෙම හේතුව නිසා නෙප්චූන්ට සාපේක්ෂව ට්‍රයිටන්ගේ ආංශික ඇලවීම 127 ත් 173 අතර අගයක පවතී
මෙහි වර්තමාන අගය 130 ක් වන අතර එය දැනට වාර්තා වී ඇති නෙප්චූන් හා ලක් වී ඇති විශාලතම ඒකතලතාවයේ ඇති වෙනස් වීමයි
ට්‍රයිටන්, නෙප්චූන් සමඟ සමමුහුර්ථක භ්‍රමණයක් සිදු කරන අතර ඒ හේතුව නිසා ග්‍රහලොවට දිශානත මුහුණත සැම විටම එකම වේ
තවද එහි සමකය කාක්ෂීය තලය සමඟ සම්පූර්ණයෙන්ම සම තලයක පිහිටයි
වර්තමානය වන විට  ට්‍රයිටන්ගේ භ්‍රමණය අක්ෂය නෙප්චූන් සමඟ 40 අගයක් දක්වන අතර තවද නෙප්චූන්ගේ වසරක් තුල ට්‍රයිටන්ගේ ධ්‍රැව ද්විත්වය සූර්යයාට ආසන්න වන්නේ යුරේනස්ගේ ධ්‍රැව ද්විත්වය දක්වන ලක්ෂණ එලෙසින්ම දක්වමිනි
මෙය මෑත කාලීනව සොයා ගැනීම බඳුන් වූ කරුණක් වන අතර මේ හේතුව නිසා ඍතු වෙනස්වීම එක් ධ්‍රැවයක් තුල සිදුවූ පසුව අනෙක් ධ්‍රැවය තුල ආවර්තිය ආකාරයට සිදුවේ
ග්‍රහණය 

මව් ග්‍රහලෝවෙන් ප්‍රතිගාමී දිශාවට සිය චලිත දිශාව දක්වන උපග්‍රහයන් සිය මව් ග්‍රහයා අසල ප්‍රදේශයක හටගත් බව නොසලකන අතර වෙනත් ප්‍රදේශයක තිබී ගුරුත්වාකර්ෂණ බලය යටතේ වර්තමාන කක්ෂයට හසුකරගන්නට ඇති බව සලකයි
ඒ අනුව ට්‍රයිටන් ග්‍රහයාද හටගන්නට ඇත්තේ කූපර් පටිය තුල බව සලකයි
කූපර් පටිය යනු සූර්යාගේ සිට නක්ෂත්‍ර ඒකක 50ක දුරින් සහ නෙප්චූන්ගේ කක්ෂයට තරමක් ඇතුලතින් කක්ෂය පිහිටා තිබෙන කුඩා අයිස් වලින් සැදී වස්තු වලින් සමන්විත වළල්ලක හැඩයට පැතිර පවතින ප්‍රදේශයකි
පෘතුවියේ සිට නිරීක්ෂණය කරන බොහෝ උල්කා වල මූලොත්පත්තිය සිදුවන්නේ මෙම වළල්ල තුල වන අතර ග්‍රහලොවක් ලෙස සැලකූ ප්ලුටෝ සහ තවත් එවැනි විශාල ග්‍රහලෝකයක හැඩය ගත් බොහෝ වස්තු වලින් මෙය සමන්විත වී පවතී
තවද දැනට හඳුනා ගෙන ඇති ආකාරයට මෙහි ඇති බොහෝ වස්තුන් නෙප්චූන්ට සම කාක්ෂීය ගමන් මාර්ගයක් දක්වයි. ට්‍රයිටන් ප්ලුටෝට වඩා ස්වල්ප වශයෙන් විශාල වන අතර සෑදී ඇති මූලද්‍රව්‍ය සැලකීමේදී බොහෝ සමානතා දක්වයි. මෙම කරුණු නිසා බොහෝ විට උපකල්පනය කරන්නේ ප්ලුටෝගේ සහ ට්‍රයිටන් ග්‍රහයාගේ මුලොත්පත්තිය එකම ප්‍රදේශයක් තුල සිදුවන්නට ඇති බවයි.     

ට්‍රයිටන් ග්‍රහයාගේ ප්‍රස්තුත හසුකර ගැනීම නෙප්චූනියානු පද්ධතියේ විශේෂ ගති ලක්ෂණ කීපයකට හේතු වන්නට ඇති බව සලකයි
ප්‍රධාන වශයෙන් නෙප්චූන්ගේ උපග්‍රහයෙකු වන නීරීඩ් ග්‍රහයාගේ අතිශයින් ඉහල අගයක් ගන්නා විකෙන්ද්‍රීයථාවත්, අනෙකුත් විශාල ග්‍රහලෝකයන්ට සාපේක්ෂව නෙප්චූන්ගේ උපග්‍රහයින් ගණන අවම වීමට කරුණුද මේ හේතුව නිසා සිදුවන්නට ඇති බව අනුමාන කරයි
ට්‍රයිටන් ග්‍රහලොවේ විකීන්ද්‍රීය නොවූ කක්ෂය සමඟ අනෙකුත් අක්‍රමවත් ලෙස පිහිටි උපග්‍රහයන්ගේ කක්ෂයන් සමඟ අන්තර්ජේදිත වීම නිසාත්, ගුරුත්වාකර්ෂණ අපකිරණයට ලක්වීමත් මෙසේ උපග්‍රහයන් ගණන අවම වීමට හේතු වන්නට ඇති බව සලකයි
ට්‍රයිටන්ගේ විකේන්ද්‍රිකතාවය එහි අභ්‍යන්තරයේ පසුකාලීනව උදම් රළ නිසා ඇතිවූ තාපනනයට බලපාන්නට ඇති බවත්, එමගින් ට්‍රයිටන් ග්‍රහයා වසර බිලියන ගණනක් යන තුරු ද්‍රව තත්වයේ පැවතීමටත් හේතු වන්නට ඇති බව අනුමානය කරයි
මෙම කරුණ තහවුරු කිරීමට ට්‍රයිටන් ග්‍රහයාගේ අභ්‍යන්තරයේ පවතින වෙනස්වීම් සාධක ලෙස දැක්විය හැක
ට්‍රයිටන් ග්‍රහණයට අදාලව දැනට යාන්ත්‍රණ ද්විත්වයක් ඉදිරිපත් වී ඇත
යම්කිසි වස්තුවක් ග්‍රහලොවක ගුරුත්වාකර්ෂණයට හසු කර ගැනීමට එම වස්තුව විසින් ග්‍රහලොවේ ගුරුත්වාකර්ෂණ බලය ඉක්මවා යෑමට තරම් පවතින ශක්ති ප්‍රමාණය එයින් විධාරණය කල යුතු අතර චලන වේගයද ඊට සාපේක්ෂව පහළ අගයක් දක්වා අවම කරගත යුතුය
මුල් කාලීනව ට්‍රයිටන්ගේ ග්‍රහණය හා සම්බන්ධව ඉදිරිපත් වූ සිද්ධාන්ත කරුණක් වුයේ තවත් ආකාශ වස්තුවක් සමඟ හෝ නෙප්චූන්ගේ චන්ද්‍රයෙක් සමඟ නෙප්චූන් අසලදී ඇතිවන්නට ඇතැයි සලකන ඝට්ටනයයි
වර්තමානයේදී උපකල්පනය කරන්නේ ට්‍රයිටන් ග්‍රහයාට ප්ලුටෝගේ උපග්‍රහයා වන චාරෝන් ආකාරයට ට්‍රයිටන් ග්‍රහයා ආකාරයටම ද්වීයංගී ලෙස නිර්මිත සහචර ග්‍රහලොවක් පවතින්නට ඇති බවයි. මෙම ග්‍රහලෝක ද්විත්වය නෙප්චූන් ග්‍රහයා මුණ ගැසීමෙන් පසුව ට්‍රයිටන් ග්‍රහයා තුල අභ්‍යන්තර ශක්තිය එහි සහචර ග්‍රහලොව තුලට හුවමාරුවන්නට ඇතිබවත් ලබාගත් ශක්තිය වැයකරමින් නෙප්චූන්ගේ ගුරුත්වාකර්ෂණය ඉක්මවා යන්නට ඇති බව සලකයි
ඒ අනුව ට්‍රයිටන්, නෙප්චූන්ගේ උපග්‍රහයෙකු බවට පත් වන්නට ඇති අතර මෙම සිද්ධාන්තය තවත් කරුණු කීපයක් මඟින් තහවුරු කරයි
කූපර් පටිය තුල මෙම ද්වියාංගී තාරකා සුලබ ලෙස පවතින කරුණ මේ අතරින් මූලික වේ
මෙම සිදුවීම ලුහුඬු ලෙස සිදු වුවත් සාපේක්ෂව සුමට ඝට්ටනයක් සිදුවන්නට ඇතැයි සලකන අතර එමඟින් ප්‍රතිවිධාරණය අවම වන්නට ඇතැයි සලකයි
භෞතීය ලක්ෂණ 

ට්‍රයිටන් සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ සත්වැන්නට විශාලතම උපග්‍රහයා සහ දහසය වැන්නට වන්නට විශාලතම වස්තුව වන අතර ප්ලුටෝ සහ ඊරිස් ග්‍රහලෝක වලට වඩා තරමක් විශාලය
එය නෙප්චූනියානු කක්ෂයේ මුළු ස්කන්ධයෙන් 99.5% ක් වන අතර එයට නෙප්චූන්ගේ වළලු වල ස්කන්ධය සහ එය වට පවතින දැනට හඳුනාගෙන ඇති උපග්‍රහයින් දහතුනක ස්කන්ධයන් ඇතුලත්ය
තවද සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ට්‍රයිටන්ට කුඩා සියලු උපග්‍රහයින්ගේ සංයුක්ත ස්කන්ධ අගයට වඩා වැඩිය
එහි අරය, ඝනත්වය (2.061|g/cm3), උෂ්ණත්වය සහ රසායනික සංයුතිය ප්ලුටෝගේ එම අගයන් වලට සමානකමක් දක්වයි.

ප්ලුටෝ මෙන්ම ට්‍රයිටන් මතුපිට 55% ක ප්‍රමාණයක් ආවරණය වන්නේ ඝනීභවිත නයිට්‍රජන් වයුවෙනි
තවද 15%-35% ත් අතර ප්‍රමාණයක් අයිස් වලින්ද  ඉතිරි 10%-15% ත් අතර ප්‍රමාණයක් ඝණීභවිත කාබන් ඩයොක්සයිඩ් වලින්ද සමන්විත වේ
තව දුරටත් සලකන ආකාරයට ශිලාගෝලය තුල ඇමෝනියාද පවතින බව විද්‍යාත්මකව සොයාගෙන ඇත
ට්‍රයිටන්ගේ ඝනත්වය සලකන විට අනුමාන වශයෙන් 30%-45% ත් අතර ප්‍රමාණයක් ජලය අඩංගු බවත් ඉතිරිය පාෂාණ කොටස් වලින් සමන්විත බවත් සලකයි
ට්‍රයිටන්ගේ පෘෂ්ටික වර්ගඵලය 23 මිලියන km2 වන අතර එය පෘතුවියට සාපේක්ෂව 4.5% ක් වන අතර පෘතුවියේ ගොඩබිම් ප්‍රමාණයෙන් 15.5% ක් පමණ වේ
ට්‍රයිටන්ගේ ඇල්බිඩෝ අගය සැලකිය යුතු මට්ටමින් ඉහල අගයක් වන අතර ග්‍රහලොව වෙතට පැමිණෙන සූර්ය කිරණ අතුරින් 60% ත් 95%ත් අතර ප්‍රමාණයක් පරාවර්තනයට ලක්වීමට බඳුන් වේ
සඳුගේ මෙම අගය 11%ක් වේ
ට්‍රයිටන්ගේ මඳක් රතු පැහැයට හේතුව ලෙස දැක්වෙන්නේ අධික විකිරණ ප්‍රමාණයකට භාජනය වීම නිසා මෙතෙන් අයිස් තොලීන් බවට පත්වීමයි
සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ බොහෝ ග්‍රහයන් මෙන් ට්‍රයිටන් මතුපිටද ඝණ පාෂාණ කොටස් අඩංගු වන අතර විකිරණශීලතා සංවහනයට ප්‍රමාණවත් වන තරම් අභ්‍යන්තර පාෂණ කොටස් පවතින අතර මෙම උෂ්ණත්වය මතුපිට පෘෂ්ටයට යටින් යුරෝපා උපග්‍රහයාගේ මෙන් අභ්‍යන්තර ලෙස පවතින සමුද්‍රයන්ට හේතුවක් බව සලකන අතර මෙම හේතුව නිසා ට්‍රයිටන් මත ජීවයක් පැවතිය හැකි බවට මෙම ද්‍රවමය පෘෂ්ටය සාධක සපයයි
වායුගෝලීය තත්වය 

ට්‍රයිටන් මත ප්ලුටෝගේ මෙන් සියුම් නයිට්‍රජන් වායුගෝලයක් පවතින අතර අංශුමාත්‍ර වූ කාබන්මොනොක්සයිඩ් ප්‍රමාණයක් සහ මෙතේන් ස්වල්ප ප්‍රමාණයක්ද මතුපිටට ආසන්නයෙන් පවතින බව සලකයි
මෙම වායුගෝලීය නයිට්‍රජන් සඳහා හේතුව ලෙස මතුපිට තිබී වාශ්පීභවිත නයිට්‍රජන් හේතු වන්නට ඇති බව සලකයි
තවද පෘෂ්ටය මතුපිට උෂ්ණත්වය අවම වශයෙන්  () අගයක් ගන්නා අතර මෙම සාපේක්ෂව අධික උෂ්ණත්වයට හේතුව ලෙස ට්‍රයිටන්ගේ පවතින ද්‍රව නයිට්‍රජන් උෂ්ණත්වයෙන් අධික, ස්ඵටිකීකරණයට ලක්ව පවතින අවස්ථාවක පවතින නිසාත්, ස්ඵටික තුල අභ්‍යන්තර ප්‍රතික්‍රියා පැවතීමත් කරුණු ලෙස දක්වයි. තවද ට්‍රයිටන්ගේ මතුපිට වායුගෝලීය පීඩනය  () වේ
ට්‍රයිටන් මතුපිට පෘෂ්ටයේ පවතින කැළඹීම් ස්වභාවය නිසා වායුගෝලයේ පහලම ස්තරය ("කාලගුණික ස්තරයක්") උන්නතාංශය 8km පමණ වේ
ට්‍රයිටන් මතුපිට පෘෂ්ටයේ පවතින උණුදිය උල්පත් වලින් ඇතිවූ සලකුණු නිසා ඍතුමය වශයෙන් ඇතිවන සුළං ධාරා වලට මයික්‍රොමීටර් ප්‍රමාණයේ අංශු චලනය කිරීමේ හැකියාවක් පවතින බව සොයාගෙන ඇත
අනෙක් වයුගෝලයන් සැලකීමේදී ට්‍රයිටන්ගේ අපවර්තීය වායුගෝලය වායු වලින් හිඟ වන අතර එනමුත් තාප ගෝලය 8 සිට 950 km දක්වා උසට පවතී
තවද ට්‍රයිටන්ගේ මතුපිට සිට 1 සහ 3 km ප්‍රමාණයක් දක්වා ඝනීභුත නයිට්‍රජන් විසිරී පවතී
වසර 1997 දී පෘතුවියේ සිට ට්‍රයිටන්ගේ පෘෂ්ටය පිලිබඳ කරුණු අධ්‍යනයකින් පසු අනාවරණය වුයේ වොයේජර් 2 යානය මඟින් සපයන ලද දත්ත තුලින් නිගමනය කරන ලද වායු ගෝලීය සංයුතියට වඩා සත්‍ය වායු ගෝලීය ඝනත්වය විශාල බවයි. තව දුරටත් අනාවරණය වූ කරුණු අතර දැක්වෙන්නේ 1989 සිට 1998 දක්වා කාල පරාසය තුල ග්‍රහලොව මත උෂ්ණත්වය 5% ක අගයකින් වැඩිවී ඇති බවයි. මේ කරුණු වලින් ලබා ගත් දත්ත අනුව එළඹ ඇති නිගමනය වන්නේ ට්‍රයිටන් මේ වන විට වසර සිය ගණනකට පසුව අධික ග්‍රීෂ්ම ඍතුවක් කරා එළඹ ඇති බවයි. මේ සඳහා හේතු වූ තවත් කරුණු ලෙස ට්‍රයිටන් මතුපිට පවතින තුෂාර ස්ථරයේ වෙනස්වීම් සහ අයිස් ස්තරය වැඩි තාප ප්‍රමාණයක් උරා ගැනීම දක්වා ඇත
තවත් මතුව ඇති විවාදාත්මක කරුණක් වන්නේ මෙම උෂ්ණත්ව වෙනස් වීමට හේතු වන්නට ඇත්තේ අඳුරු සහ රත් පැහැ අංශුන් භූ විද්‍යාත්මක තත්වයන් නිසා පෘෂ්ටය මතුපිට තැන්පත් වීම බවයි.

පෘෂ්ටීය ලක්ෂණ 

දැනට ට්‍රයිටන් පිලිබඳ අනාවරණය කරගත් සියලු කරුණු 1989 දී වොයේජර් 2 යානය වරක් මෙම ග්‍රහලොව ආසන්නයෙන් ගමන් කිරීම තුලින් ලබාගෙන ඇති අතර යානය ලබා දුන් ඡායාරූප වලින් දැක්වෙන කරුණු අනුව ට්‍රයිටන්ගේ මතුපිට ප්‍රදීශයෙන් 40% ක් පමණ පාෂණ කොටස්, කඳු වැටි, නිම්න, රැළිති නිම්න, සානු, අයිස් තැනිතලා සහ ගිනි කඳු විවර වලින් වැසී පවතී
ට්‍රයිටන් සාපේක්ෂ වශයෙන් තැනිතලා ග්‍රහලොවක් වන අතර එහි ඇති භූ අස්තරයේ පවතින නෙරුම් කිලෝමීටරයක ප්‍රමාණයක් දක්වා පමණක් විවිධත්වයෙන් යුක්ත වේ
මතුපිට පවතින ගිනිකඳු විවර සංඛ්‍යාව අවම වීමෙන් දැක්වෙන්නේ මෙම ග්‍රහ ලොව තවමත් තරුණ අවදියේ පවතින ග්‍රහ ලෝකයක් බවත් වසර මිලියන 50 ක පමණ ආයු කාලයක් ගෙවා ඇති බවත් ය
හිමායනිත ගිනිකඳු 

ට්‍රයිටන් භූ විද්‍යාත්මක වශයෙන් සක්‍රීය වන අතර එහි පෘෂ්ටය මත පවතින ගිනිකඳු විවර ප්‍රමාණය අවම වීමත් පෘෂ්ටය සැලකියයුතු ලෙස තරුණ අවදියක පවතින බවත් දැක්විය හැක
ට්‍රයිටන් ඝණ ලෙස පවතින අයිස් වර්ග වලින් යුක්ත වන නමුත් එහි මතුපිට පෘතුවියේ මෙන්ම ගිනිකඳු තුල සහ විවිධ පැළුම් ස්ථාන තුලින් ද්‍රවිත වූ ජලය සහ ඇමෝනියා වායු විධාරණය වීමක් සිදු කරයි
එය ලාවා විධාරණ ක්‍රියාවලියට සපුරා වෙනස් වන අතර ට්‍රයිටන් මතුපිට අතිශය සංකීර්ණ වූ හැඩයන්ගෙන් යුතු නිම්න සහ කඳු ශිඛර ව්‍යාප්තව පවතී
මෙම ලක්ෂණ සඳහා බොහෝවිට හේතු වන්නට ඇත්තේ බාහිරින් සිදුවන උල්කා ගැටීම් වැනි කරුණු නොව අභ්‍යන්තර භූ ගර්භය තුල සිදුවන්නට ඇතැයි සැලකෙන භූ චලන සහ රසායනික ප්‍රතික්‍රියා වැනි කරුණුය
දැනට හඳුනා ගෙන ඇති සියලුම උණු දිය උල්පත් 50 සහ 57 අතර ප්‍රදේශය තුල විසිරී පවතින අතර මෙමඟින් සූර්යාගේ සිට අධික දුරකින් පිහිටා තිබුණද, සූර්ය ශක්තිය ග්‍රහයාගේ පැවැත්ම සම්බන්ධව අතිශය තීරණාත්මක සාධකයක් වන බවට නිදසුන් සපයයි
සූර්ය කිරණ අයිස් පෘෂ්ටය තුලින් ගමන් කර පවතින ඝණ නයිට්‍රජන්, ද්‍රව බවටත් ඉන්පසුව වායු බවටත් පත් කිරීමෙන් අනතුරුව පෘෂ්ටය මතුපිටට පැමිණීමට වායු අංශු වලට අවශ්‍ය ශක්තිය ලබා දීම සිදු කරයි
මෙම සෑම විධාරණයක්ම වසර ගණනාවක් පැවතිය හැකි අතර  එම කාලය තුල කියුබික් මීටර් මිලියන 100 ක ප්‍රමාණයක ඝණ අයිස් ඌර්ධවපාතන ක්‍රියාවලියට භාජනය කරයි
වොයෙජර් යානය සපයන ලද ට්‍රයිටන්ගේ දකුණු අර්ධගෝලයේ ඡායාරූප වලට අනුව එහි පවතින අඳුරු පැල්ලම් පැහැදිලිව දැක ගැනීමට හැකියාව පවතින අතර 1977 සහ යානය ඒ අසලින් ගමන් ගත් 1989 කාලය තුල ග්‍රහලොවේ පැහැය කෙමෙන් අඳුරු පැහැයක සිට රක්ත වර්ණයට පත්වූ අතර එය ප්ලුටෝ ග්‍රහලොවේ පැහැයට ආසන්න වර්ණයක් බවට පත් විය
ධ්‍රැව වැස්ම, කඳුවැටි සහ තැනිතලා 

ට්‍රයිටන්ගේ දක්ෂිණ අර්ධ ගෝල කොටස ඉතා දීප්තිමත් ඝණ අයිස් සහ ඊතෙන් මිශ්‍රණයකින් වැසී පවතින අතර ගිනිකඳු ශිකර තුලින් මේවා විධාරණයට ලක්වෙමින් පවතී
ට්‍රයිටන්ගේ උත්තරාර්ධගෝලය පිලිබඳ අතිශය ස්වල්ප ලෙස කරුණු දැක්වෙන්නේ වොයේජර් 2 යානය ග්‍රහ ලොව අසලින් ගමන් කරන විට එම අර්ධගෝලයට රාත්‍රී කාලය උදා වී තිබීම නිසා වන අතර දක්ෂිණාර්ධගෝලයේ මෙන්ම උත්තරාර්ධගෝලය තුලද මෙම ක්‍රියාවලීන් එලෙසම සිදුවන බව නිගමනය කරයි
ට්‍රයිටන්ගේ බටහිර අර්ධගෝලයට වන්නට ඉතා උස් තැනිතලා ප්‍රදේශ බොහොමයක් පවතී
ඒ නියත වශයෙන්ම බොහෝ කාලයකට පෙර අයිස් ලාවා වලින් එකල පවතී භූ විෂමතාවයන් වැසි යාමේ ප්‍රතිඵලයක් බව නිගමනය කර ඇත
මෙම තැනිතලා මතුපිට පවතින ආවාට මෙම ලාවා පැනනැඟී ස්ථාන ලෙස සලකන අතර මෙම ලාවා වල සංයුතිය තවමත් අභිරහසක් වන අතර විද්‍යාඥයින් සලකන්නේ මේවා ඇමෝනියා සහ ජලයේ මිශ්‍රණයක් ලෙස සලකයි
ට්‍රයිටන් මත ගෝලාකාර හැඩැතී ස්වභාවික ප්‍රකාර සතරක් හඳුනාගෙන ඇති අතර දැනට සලකන ආකාරයට ට්‍රයිටන් මත පිහිටා ඇති අතිශය සමතල ප්‍රදේශ අතරට මේවා සලකනු ලබයි
ඒවායේ උන්නතාංශ වෙනස් වීම 200 m අතර පවතින අතර ලාවා විධාරණයක ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මේවා හට ගන්නට ඇතැයි සැලකේ. තවද ට්‍රයිටන්ගේ බටහිර ප්‍රදේශය මත අඳුරු පැහැ  ලප පවතින අතර මෙම සෑම අඳුරු ලපයක්ම වට වන අයුරින් ශ්වේත වර්ණ අංශුවලින් සැදුම් ලත් වලල්ලාකර ප්‍රදේශයක් පිහිටයි
මේ සියලු ප්‍රදේශයක්ම විශ්කම්භයෙන් 20 සහ 30 km අතර විශාලත්වයකින් යුතු අතර ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී මෙම ප්‍රදේශ විශාලත්වයෙන් තරමක් අපගමනය වේ
ට්‍රයිටන් මතුපිට පවතින ඉතා සංකීර්ණ වූ හැඩයන්ගෙන් යුතු ශීර්ෂ හා නිම්න පෘෂ්ටය මත හිම දියවීම් වල ප්‍රතිඵලයක් විය හැකි බව සලකන අතර භූ චලන ඇතිවීම මඟින් ගොඩ බිම් ප්‍රදේශය විස්තාරණය වන්නට ඇති බව සලකයි
මෙම ප්‍රදේශ බොහොමයක් නිරක්ෂයට ආසන්නයේ විසිර පවතින අතර ට්‍රයිටන්ගේ පෘෂ්ටය මතුපිට ආයු කාලය සලකන විට මෙම බොහෝ ක්‍රියාදාමයන් එකවර අවස්ථා ගණනකදී සිදුවන්නට ඇතැයි සලකයි
Cantaloupe භූමි පෙදෙස 

ට්‍රයිටන්ගේ බටහිර අර්ධගෝලය අභිරහස් ශීර්ෂ සහ තැනිතලා ප්‍රදේශයකින් යුක්ත වන අතර එය "Cantaloupe භූමි ප්‍රදේශය" ලෙස හඳුන්වන අතර එම ප්‍රදේශය කොමඩු ගෙඩියක අභ්‍යන්තර හරස්කඩක් ආකාරයෙන් විසිරී ඇති නිසා එලෙස හඳුන්වයි. මෙය දැනට හඳුනා ගෙන ඇති ට්‍රයිටන් මත ඇති පැරණිම භූමි ප්‍රදේශය වන අතර එය ට්‍රයිටන්ගේ බටහිර අර්ධගොලයෙන් වැඩි වපසරියක් පුරා පවතී
Cantaloupe භූමි පෙදෙස අපවිත්‍ර ජලය සහ අයිස් වල සම්මිශ්‍රණයක් වන අතර එවැනි භූ ලක්ෂණයක් පවතින එකම ග්‍රහලොව ලෙස ට්‍රයිටන් සලකයි
එහි විෂ්කම්භය 30–40 km ප්‍රමාණයේ නිම්න ප්‍රදේශ පවතින අතර ඒවා ගිනිකඳු විවර ලෙස අනුමාන නොකරන්නේ ඒවා සියල්ලම සම ප්‍රමාණ වලින් යුක්ත වීමත්, මතුපිට සුමට වීමත් යන කරුණු සැලකීමෙන් අනතුරුවය