Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
මෙම කාල සීමාව තුල ඔවුන් ස්ටේටන් අයිලන්ඩ් ආසන්නයේ  නිව් බ්‍රයිටන් හි පදිංචි වී සිටි නමුත්, ඔහුගේ ව්‍යාපාරය වූ George Washington Lighting සමාගම, නිව් ජර්සි මුලික කරගෙන පිහිටියේය
තාපදීප්ත ආලෝක බල්බ තාක්ෂණය පරිණත වීම හමුවේ මෙම ව්‍යාපාරය අතහැර දමන්නට ඔහුට සිදුවිය
කලකදී වොෂින්ටන් සතුව කැමරා සමාගමක්ද පැවතිණි
1900 ඇමෙරිකානු ජන සංගණන කාලයේදී, එම වාර්තාවල වොෂින්ටන් නව නිපයුම්කරුවෙක් ලෙස වාර්තා වෙයි
ඒ වන විට ඔහුගේ වයස අවු
29ක් වූ අතර, ඔහු සමග ඔහුගේ 23 හැවිරිදි භාර්යාව, ඔවුන්ගේ දරුවන් තිදෙනා, ඔහුගේ නැගණිය(අවු 25), මෙහෙකරුවන් තිදෙනෙක් සහ ඉන් දෙදෙනෙකුගේ දරුවෙකුද ඔවුන් සමග බෘක්ලින්හි කුලී නිවසක වාසය කලහ
1906 හෝ 1907දී අතරතුර වොෂින්ටන් ග්වතමාලාවේදී එලහරක් යොදාගෙන විශාල ගොවිපලක් පවත්වාගෙන යාමටද කටයුතු කලේය
මේ අතරතුර, ඔහුගේ ක්ෂණික කෝපි සැකසුම් ක්‍රියාවලිය  වැඩිදියුණු කලේය
වොෂින්ටන් වසරකට පමණ පසුව නිව්යෝර්ක් වෙත නැවත පැමිණි අතර, අනතුරුව ඔහුගේ ප්‍රධාන ජිවන වෘත්තීය වූ කෝපි නිෂ්පාදනය නොනැවතී කරගෙන යාම ආරම්භ කලේය
පුද්ගලික ජීවිතය 
වොෂින්ටන් 1910 දී ඔහුගේ කෝපි ව්‍යාපාරය පිහිටුවීමෙන් අනතුරුව බෘක්ලින්හි නො
47, ප්රෝස්පෙක්ට් පාර්ක් වෙස්ට් හි වාසය කරන ලද්දේ, සෆ්ෆොක් ප්‍රාන්තයෙහි බෙල්පොර්ට්හි පිහිටි  නො
287 සවුත් කන්ට්‍රි පාරේ දෙවැනි නිවසක්ද සහිතවය
Principe, Victor (2002)
Bellport Village & Brookhaven Hamlet, NY
ISBN 0-7385-0968-X
1926–1927 වොෂින්ටන් ඔහුගේ නිවාස දෙකම බෘක්ලින්හි විසු, සමාජ ශාලාවක් ඇරඹීමේ අභිප්‍රායෙන් සිටි ධනවත් මිනිසුන් කණ්ඩායමකට අලෙවි කලේය (වාර්තාවල ආකාරයට $ මිලියනයකට වඩා වැඩි මිලකට)
"Brooklyn Club Buys", The New York Times, February 25, 1927. නිව්ජර්සි හිදී ඔහුගේ සමාගම නැවත ස්ථාපනයත් සමග 1927 දී එහි ඉඩමක් මිලදී ගෙන, හිටපු ආණ්ඩුකාරවරයෙකු ෆ්‍රැන්ක්ලින් මර්ෆිට අයත්ව තිබු මෙන්ඩම් හි පිහිටි "ෆ්‍රැන්ක්ලින් ගොවිපල" වෙත පැමිණියේය
වොෂින්ටන් විදේශික සතුන් කෙරෙහි ඇල්මක් දැක්වුයෙකු වූ අතර එලෙසම ගෙවතු වගාව කෙරෙහිද උනන්දුවක් දැක්වූයේය
මුල් කාලීනව බෙල්පොර්ට් හි සහ අනතුරුව මෙන්ඩම් හිදී ඔහු පුළුල් ගෙවත්තක් ඔහුගේ ඉඩම තුල වගා කරගත්තේය
ලෝන්ග් අයිලන්ඩ් හිදී ඔහු නිතරම වාගේ ඔහුගේ උරහිස් මත පක්ෂීන් සහ වඳුරන් තබාගෙන සිටි බව වාර්තා වෙයි
ඔහුගේ ගෙවතු දෙකේදීම දුර්ලභ ගණයේ පක්ෂීන් විශේෂිත වූ අතර,  බෙල්පොර්ට්හි මුවන්, බැටළුවන්, එළුවන් සහ කුරංග මුවන් ද  සිටි බවටද, මෙන්ඩම්හි සුවිසල් භුමිය තුල  මුවන් ලාමාවන් සහ සීබ්‍රාවන් ද සිය ගණනක් සතුන් අතරින් සිටි බව වාර්තා වෙයි
සමාජයීය වශයෙන් ඔහු නිව්යෝර්ක් නගරයේ පිහිටි ලෝටස් සමාජයේ සහ උගත් මහත්වරුන්ගේ සමාජයේ ක්‍රියාශීලී සාමාජිකයෙකුද විය
1920 ජනාධිපතිවරණයට වොෂින්ටන්ගේ නාමයද ප්‍රමුඛ ලෙස  දකුණු ඩකෝටා ප්‍රදේශයෙන් ඇමෙරිකානු පක්ෂයෙන් යෝජනා වී තිබු අතර, නමුත් ලියකියවිලි සකස් වී තිබුනේ වලංගු කාල සීමාව ප්‍රමාද වීමකින් පසුවය
පැහැදිලි සාධක නොතිබුණද, නාමයෝජනා භාරදීම බරපතල ස්වභාවයක් ගත්තේය
ජෝර්ජ් වොෂින්ටන් විදේශිකයෙකු ලෙස උපත ලබා තිබීම ඔහු එම තනතුරට යෝග්‍ය නොවීමට බලපාන සාධකයක් බවට පත්වීමටද ඉඩ තිබිණ
ඉතිහාසයේ ඇමෙරිකානු පක්ෂ කිහිපයක් සඳහන් වන අතර, ඔහුගේ ජීවන ගමන තුල තුල සිදුවූ සිදුවීම් හා බලන කල මෙම නම යෝජනා භාර දීම ඔහුට කරන ලද උපහාසයක්ද යන්න නොපැහැදිලිය
නිපදවීම් සහ ව්‍යාපාර 

හයිඩ්රෝ කාබන් පහන්, කැමරා, සහ ආහාර නිෂ්පාදනය ක්ෂේත්‍ර කෙරේ ජෝර්ජ් වොෂින්ටන් සතුව පේටන්ට් බලපත්‍ර 24 කට අධික ප්‍රමාණයක් ඇත
ක්ෂණික කෝපි නිෂ්පාදනය සොයාගත් පළමුවැන්නා ඔහු නොවූ අතර, අන් සියලු දෙනා අතරින් සටෝරි කටෝගේ මුලික කාර්යන් ඔහු විසින් ඔහුගේ පෙරනිමිත්ත ලෙස යොදා ගත්තේය
නමුත්, වාණිජ නිෂ්පාදනයක් ලෙස මුලින්ම නිෂ්පාදන කටයුතු ඇරඹීමට පුරෝගාමී වූයේ වොෂින්ටන්ගේ සොයාගැනීමයි
කෝපි පෝච්චියේ ගැට්ටේ රැඳෙන වියලි කෝපි කුඩු දැකීමෙන් ඔහු මෙය නිෂ්පාදනයට පෙළඹුනේ යයි ඇඟවුවද, පසුකාලීනව යුරෝපයේ අලෙවි කල ක්ෂණික කෝපි සැකසුමක් මේ කාල සීමාවේදීම, ෆෙඩ්රිකෝ ලෙන්හොෆ් වයිල්ඩ් නම් වූ ජර්මන්-ගෝතමාලා සම්භවයක් සහිත පුද්ගලයෙකු  නිපදවූයේය
වොෂින්ටන්ගේ පුද්ගලික වෙද්‍යවරයා වුයේ වයිල්ඩ් බැවින්, මෙම සොයාගැනීම් ස්වාධීන නොවන බවටද අදහසක් පැතිර ගියේය
1909 දී වොෂින්ටන්ගේ නිපැයුම මුලින්ම වෙළඳපොළට පැමිණියේ "රතු ඊ කෝපි" (a pun on "ready") යන නමින්ය
පසුව 1910 දී G
Washington Coffee Refining සමාගම ඇරඹුවේය
වොෂින්ටන්ගේ පළමු නිෂ්පාදන යන්ත්‍රෝපකරණ බෘක්ලින්හි , 41 වීදියේ, නො
147 දරන ස්ථානයේ කර්මාන්ත සංකීර්ණයක ස්ථාපිත කරන ලදී
පසුකාලීනව 1927 දී සමාගමේ මෙහෙයුම් කටයුතු නිව් ජර්සි වෙත ගෙනයන ලද්දේ, මොරිස් තැනිතලාවේ හි නො 45 නැගෙනහිර හැනොවර් මාවතේ පිහිටි ඉඩම අත්පත් කරගෙන එහි  නව යන්ත්‍රෝපකරණ ස්ථාපිත කරමිනි
සමාගමේ දැන්වීම් ප්‍රචාරණයෙදී නිතරම පාහේ නිෂ්පාදනයේ පිරිසිඳු බව, භාවිතයේ පහසුව සහ නවීනතාව ගැන නිතරම අවධාරණය කර සිටියේය
තවද එය ආහාර දිරවීම පහසු කරවන බවත්, එම "පිරිසිඳු" කෝපි වල අවදිකරවා සිටීමේ බලපෑම නොමැති බවත් පවසා තිබිණ (දෙයාකාරයෙන්ම පවතින කැෆේන් නම් රසායනයේ අඩංගු සංඝටක මගින් ඇතිවන සෘජු බලපෑම)
පළමු ලෝක යුද්ධය නිමාවීමෙන් පසු, ඇමෙරිකානු හමුදාවේ කෝපි භාවිතය ඔහුගේ කෝපි අලෙවිය සඳහා තවත් පිටුවහලක් විය
1930 සිට 1935 දක්වා NBC සහ Blue Network ගුවන් විදුලි නාලිකාවන්හි විකාශනය වූ "ෂර්ලොක් හෝම්ස්" නාටක මාලාව සඳහා අනුග්‍රහය දැක්වීමත් සමග ප්‍රචාරණය සඳහා තවත් වෙනස් මගක් මුණගැසිනි
කෙසේ වෙතත් මුල්කාලීන ක්ෂණික කෝපි නිතරම පාහේ අඩු ගුණාත්මක බවකින්ද, අමුතු රසයකින්ද යුක්ත වූ අතර, නුපුරුදු අලුත් දෙයකට වඩා යමක් නොවීය
ඔහු සහ ඔහුගේ සමාගම අතර බදු සමග සම්බන්ද මුල්‍යමය කටයුතු සම්බන්ධයෙන් ෆෙඩරල් බලධාරීන් සමග  වොෂින්ටන් යම් ගැටලුකාරී තත්වයක්ද ඇතිකර ගත්තේය
කෝපි නිෂ්පාදනයට ඔහුගේ වෙළඳ රහස් භාවිතයට 1918 නොවැම්බර් මස ඔහු සමාගම සමග සංක්ෂිප්ත ගත විය
මසකට පසුව ඔහුගේ තැන්පතු පහෙන් හතරක් ඔහුගේ පවුල වෙත ලබා දුන්නේය
වොෂින්ටන් උදක්ම කියා සිටියේ පවුලේ සාමාජිකයන්ගේ අදායම වෙනුවෙන් බදු නොගෙවවියයුතු බවයි. මෙය මුලින්ම බදු අභියාචනා මණ්ඩලයට යොමු වූ අතර, පසුව අභියාචනා අධිකරණයට යොමු විය
1927 දී වොෂින්ටන්ට එරෙහිව තුනෙන් දෙකක තීන්දුවක් ලැබිණි
ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයට යොමු කල පෙත්සමද නොසලකා හැරියේය
වොෂින්ටන්ගේ පුත්‍රයා  වූ  ජෝර්ජ් වොෂින්ටන්(කනිෂ්ඨ) ඔහුගේ පියාගේ සමාගමේ භාණ්ඩාගාරික වශයෙන් කටයුතු කල අතර, ඔහුගේ පියා මෙන්ම යම් සොයාගැනීම් කිහිපයකට යොමුවුනේය
1948 දී හඳුන්වාදුන් පුවත්පත් සඳහා ඉතා විශාල වශයෙන් භාවිතා වූ Fairchild Camera and Instrument භාවිතයෙන් ඡායා උත්කීරණය සැකසුම වෙනුවෙන් පේටන්ට් බලපත්‍රය ඔහු විසින් හිමිකරගත්තේය
හමුදා ගිවිසුම් 
එම කාල වකවානුව තුල වොෂින්ටන්ගේ අසමසම නිපදවීම පළමු ලෝක යුද්ධයේ ආහාර සලාකය තුල විශාල වශයෙන් භාවිතා විය
යුද්ධභූමිය තුල කෝපි පරිභෝජනය ඉතා වටිනාකමක් ගත්තේ, එය සොල්දාදුවන්හට කැෆේන් ප්‍රබෝධයක් ලබා දුන් නිසාය
එවකට ඇමෙරිකානු යුධ දෙපාර්තමේන්තුවේ කෝපි සැපයුම් අංශ ප්‍රධානී E
හෝල්බෘක් පැවසුයේ කෝපි පානය, අබ වායුව මගින් ඇතිවන ව්‍යකුලත්වයෙන් සුවය ලබා ගැනීමට වැදගත් සාධකයක් වන බවයි. 1917 දී ඇමෙරිකානු කාර්ය සාධක හමුදාව යුද්ධයට අවතීර්ණ වන තුරු, 1914 සිට කැනේඩියානු කාර්ය සාධක හමුදාවේ භාවිතය යටතේ තිබු එහි, ඉන් අනතුරුව සියලුම නිෂ්පාදන ඇමෙරිකානු හමුදාවේ භාවිතය සඳහා භාවිත විය
යුද්ධය අවසාන කාල සීමාවේ ජාතික අවශ්‍යතාව මෙන් හය ගුණයක් පමණ ඉතා විශාල වූ හමුදාවට සිදුකල කෝපි සැපයුම සපුරාලීමට, නව කුඩා කෝපි නිෂ්පාදකයන්ද ඇතිවූයේය
ක්ෂණික කෝපි පානය පිලිබඳ සොල්දාදුවන් අතර යම් ජනප්‍රියත්වයක් හටගත්තේය
ඔවුන් එයට "ජෝර්ජ්ගේ කෝපි කෝප්පය" යන නමද පටබැන්දේය
කෝපි රසයට වඩා කැෆේන් උත්තේජනය මෙහිදී මුල්තැනක් ගත් නිසා යම් අවස්ථාවන්හිදී එය සීතල වුවද පානය කල හි විය
පළමු ලෝක යුද සමයේ ඇමෙරිකානු හදිසි ආහාර සලාකයේද නා නා වර්ගයේ ආහාර සමග එක් අයෙක් වෙනුවෙන් අවුන්සයකින් (ග්‍රෑම් 7) හතරෙන් එකක් සහිත ද්විත්ව ශක්ති ක්ෂණික කෝපි පැකට්ටුවක්ද, කන්ටේනර් තුල සිටින මිඉසුන් 24 දෙනෙකුට සපයන ලදි
ක්ෂණික කෝපි අගල් කපන්නන් හා විශේෂිත කණ්ඩායම් වෙනුවෙන් සැපයූ ආහාර වලද අඩංගු විය
දෙවන ලෝක යුද සමයේ ඇමෙරිකානු හමුදාව නැවතත් වොෂින්ටන් මත යැපෙන්නට පටන් ගත්තේය
නමුත් මෙම යුද සමයේ ප්‍රධාන වශයෙන් ඉස්මතු වූ නෙස්කැෆේ සහ වෙනත් ප්‍රධාන ක්ෂණික කෝපි නිෂ්පාදකයන්ද වොෂින්ටන් හා සමග උරෙන් උර ගැටී හමුදාවට අවශ්‍ය සැපයුම ලබා දුන්නේය
සමාගමේ සහ ඔහුගේ අවසානය 
1943 දී G
Washington Coffee Refining සමාගම American Home Products සමාගම මගින් මිලදී ගත්තේය
ඒ සමගම ජෝර්ජ් වොෂින්ටන් විශ්‍රාම ගත්තේය
පවුලේ සාමාජිකයන් විසින් පවත්වාගෙන ගිය මෙම සමාගම, ඇමෙරිකන් හෝම් ප්‍රොඩක්ට් සමාගම  මිලදී ගත්තේ ඔවුන්ගේ කොටස් නිකුතුවේ කොටස් 29,860 හුවමාරුව වෙනුවෙනි (දල වශයෙන් ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 1.7)
මෙම වකවානුවේ ඇමෙරිකන් හෝම් ප්‍රොඩක්ට්ස් සමාගම වේගවත් ලෙස සමාගම් මිලට ගත්තේය
ඔවුන් වසර 8 දී සමාගම් 34 ක් මිලට ගත්තේය
"Buy, Buy, Buy" , Time, December 6, 1943. "ජි
වොෂින්ටන්ගේ" සමාගමේ සාමාන්‍යාධිකාරී වූ ක්ලැරන්ස් මාර්ක් වොෂින්ටන් වෙනුවෙන් සමාගමේ එකතු කල අංශ පවත්වාගෙන යාමට සමත්වීය
වොෂින්ටන්ගේ අවසාන කල වකවානුවේදී ඔහු "ෆ්‍රැන්ක්ලින් ගොවිපල" ද විකුණා දමා, මෙන්ඩම්හි නව වර්නන් පාරේ නිවසක දිවි ගෙවීය
ඔහුගේ සමාගම විකුණා දමා තුන් වසරකට පසුව ඇතිවූ රෝගී තත්වයක් හේතුවෙන්, 1946 මාර්තු 29 දින ඔහු මිය ගිය අතර ඒ වන විට ඔහුගේ වයස අවු
74ක් විය
අවමංගල්‍ය දින තුනක් පැවතිණි
1961 දී ජි
වොෂින්ටන් කෝපි සන්නාමය නතර කරනු ලැබුවේය
ඒ ඔහුගේ නිව් ජර්සි ඉඩමද, එවකට කොකාකෝලා සමාගමේ අංශයක් වූ ටෙන්කෝ වෙත අලෙවි කිරීමෙන් අනතුරුවය
වොෂින්ටන් සන්නාමයේ අවසාන වශයෙන් ඉතිරිව තිබෙන්නේ 1938 දී ආරම්භ කල G
Washington's Seasoning & Broth පමණි
මෙම සන්නාමයද 2000 දී ඇමෙරිකන් හෝම් ප්‍රොඩක්ට් විසින් අලෙවි කරන ලදී
අතරමැදියන් කිහිප දෙනෙක් අතරේ හුවමාරු වෙමින් තිබු මෙය,  අවසානයේ හෝම්ස්ටැට් සමාගම මගින් 2001 දී මිලට ගෙන මේ දක්වා පවත්වාගෙන යයි
වැඩි විස්තර
 kopi
 චරිතාපදානය

 පේටන්ට් බලපත්‍ර 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 සටහන් 

I
He does not appear to have used his full name while in the United States—it is absent from census and immigration records, his patent applications and contemporary news articles about him
The New York Times gives the place of birth as Kortrijk, while The New York Herald Tribune gives Brussels
It is presumed that the more obscure city would be the less likely error
Belgian records clearly indicate that he was at least married in Kortrijk
In 1920, former Texas governor James E
Ferguson actually ran under an "American Party" label
The Bellport home is currently known as "Washington Lodge"
The Morris Plains address at 45 Hanover Avenue is given in a 1928 ad
the plant is described in the New York Times as adjoining the Morristown Line, so the address must be 45 East Hanover Avenue
References 

 අතිරේක සබැඳුම් 
 Coffee on the Instant - chapter in The Story of a Pantry Shelf
An Outline History of Grocery Specialties''
 Official site of G
Washington's Seasoning & Broth

1871 උපත්
1946 මරණ
American inventors
American people of Belgian descent
Businesspeople in the beverage industry
Military food of Canada
Military food of the United States
Businesspeople in coffee
University of Bonn alumni
විද්‍යාඥයෝ
1770  වසර (MDCCLXX) යනු  ග්‍රෙගෝරියානු දින දසුන ප්‍රකාර, සඳුදා දිනයකින් ඇරඹෙන සාමාන්‍ය අවුරුද්දක් (බැඳිය විසින් සම්පූර්ණ දින දසුන දක්වනු ඇත)  විය
සත්ව යාත්‍රණය යනු සිතියමක් හෝ වෙනත් මෙවලමක් භාවිතයෙන් තොරව සතුන්ට ගමන් මඟ නිරවද්‍යව සොයා ගැනීමට ඇති හැකියාවයි. උත්තරධ්‍රැව මුහුදු ලිහිණියා  වැනි පක්ෂීන් ද ,මොන'ච් සමනළයා වැනි කෘමීන් ද, සැමන් වැනි මසුන් වර්ග ද, ඔවුන්ගේ අභිජනන භූමීන්ගෙන් සැතපුම් දහස් ගණන් ඉවතට සහ ඒ වෙතට නිරන්තර සංක්‍රමණයෙහි යෙදෙන අතර නොයෙකුත් සෙසු විශේෂයන් ඵලදායි ලෙස කෙටි දුර යාත්‍රණයෙහි යෙදෙන්නේය
නිශ්චිත ගණන් බැලීම (Dead reckoning) නොහොත් දන්නා ස්ථානයක සිට තම වේගය සහ දිශාව පිළිබඳ වූ තොරතුරු ආශ්‍රිතව පමණක් යාත්‍රණය සිදුකල හැකි ක්‍රියාවක් බව 1873 වර්ශයේදී චාර්ල්ස් ඩාවින් විසින් යෝජනා කරන ලද්දේය
විසි වන ශත වර්ශයේදී කාර්ල් වොන් ෆ්‍රිස්ච් විසින් මීමැස්සන් හට සූර්යයා, පැහැදිලි අහසේ ධ්‍රැවීකරණය සහ භූමියේ චුම්භක ක්ෂේත්‍රය මගින් යාත්‍රණය සිදු කළ හැකි බවත්, මෙම ආකාරයන්ගෙන් ඔවුන් භව්‍ය අවස්තාවන්ගේදී සූර්යයාගෙන් යාත්‍රණය සිදු කරණ බවත් පෙන්ව දුන්නේය
විලියම් ටින්ස්ලි කීන්ටන් පෙන්වා දෙනු ලැබුවේ නිවසාගමනයෙහි යෙදෙන පරවියන්ද මීට සම වූ යාත්‍රණ සලකුණු යොදගන්නා බවය, එහිදී ද හිරු, භූමෙයෙහි චුම්භක ක්ෂේත්‍රය, ආඝ්‍රණය සහ දෘෂ්ටිය යොදාගනු ලැබේ
රොනල්ඩ් ලොක්ලෙයි විසින් පහැදිලි කෙරෙන පරිදි කුඩා මුහුදු පක්ෂි විශේෂයක් වන මැන්ක්ස් ශියර්වෝටර් නිවසින් බොහෝ දුරකින් සිට අත හැරියද හිරු හෝ දර්ශනය වන තරු පද්දති පවතින්නෙහි නම් ඔවුන් විසින්ම ස්ථාන ගතවී තම නිවසකරා වේගයෙන් පියාසර කල හැකි වන්නේය
නොයෙකුත් වර්ගයන්ගේ සත්වයන් හට විවිධ වූ සලකුණු ක්‍රම එක්කර භාවිතා කිරීම  මගින් තම ස්ථානගත වීම සහ නිරවද්‍ය ගමන්පෙත ඵලදායි ලෙස සොයා ගැනීම සිදු කර ගත හැකි වන්නේය
කෘමීන් සහ පක්ෂීන්හට පෙරදත් මංසලකුණු සමග යායුතු බව හැඟෙන දිශානතිය (භූමෙයෙහි චුම්භක ක්ෂේස්ත්‍රය සහ සූර්යයා මගින්) එක්කිරීම මගින් තමන් සිටිනා ස්ථානය දැනගැනීමටත් ඒ අනුව යාත්‍රණයෙහි යෙදීමටත් හැක්කේය
අභ්‍යන්තර 'සිතියම්' බොහෝ විට දෘෂ්ටිය උපයෝගී කරගනිමින් සෑදෙන නමුත්, ආඝ්‍රාණය, පරාවර්තනය වන ශබ්ද තරංඟ වැනි වෙනත් සංවේදන මගින්ද සිදු කළ හැකි වන්නෙහිය
වන සතුන්ගේ යාත්‍රණ හැකියාවට මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් මගින් අහිතකර බලපෑම් එල්ල විය හැක
උදාහරණයක් ලෙස පළිබෝධක නාශක මගින් මීමැස්සන්ගේ ගමන්මඟ සොයා ගැනීමට ඇති හැකියාව නිරෝධනය විය හැකි  සාධක පවතින බවට ප්‍රකාශ වේ
පෙර පර්යේෂණ

1873 වර්ශයේදී චාර්ල්ස් ඩාවින් විසින් "Nature magazine" වෙත ලිපියක් පල කරමින් දැක්වූයේ චුම්භක 'මාලිමා' වැනි යන්ත්‍රයකටද, තරු රටා භාවිතයෙන්ද මාර්ග දැනගැනීමේ හැකියාව පවතින බැවින්, මිනිසාද ඇතුලු සත්වයන් සතුව නිශ්චිත ගණන් බැලීම (Dead reckoning) මගින් යාත්‍රණය නොහොත් ගමන් මග සොයා ගැනීමේ හැකියාව පවතින බවයි.

ඈත ස්ථානයක සිට තම නිවහන වෙත ගමන් මග සොයා ගැනීමට මිනිසාට සාපේක්ෂව සත්වයන් තුල පවතින හැකියාව පිළිබඳ පැන නගින ගැටලුවට පිළිතුරු 'Expedition to North Siberia' නම් වොන් ව්‍රැන්ගෙල් විසින් රචිත ඉංග්‍රීසි පරිවර්ථන කෘතියෙහි දැක්වේ
ඔහු එම කෘතියේදී, ස්වදේශිකයන් එක් නිශ්චිත ස්ථානයක් දෙසට ඉතා දිගු දුර, අයිස් කඳු ඔස්සේ, නිරන්තර දිශා වෙනස් වීම් හමුවේ සහ අහසින් ද, මිදුනු මුහුදින් ද කිසිදු මග පෙන්වා දීමකින් තොරව නිවැරදි ගමන් මාර්ගයක් පවත්වා ගත් ආකාරය විස්තර කෙරේ
ඔහු ප්‍රකාශ කරන අන්දමට, පළපුරුදු මිනින්දෝරුවකු ලෙස කටයුතු කොට ඇති ඔහු මාලිමාවක් භාවිතයෙන් ද ගෝත්‍රිකයන් ඵලදායී ලෙස සිදු කල එම ක්‍රියාව කිරීමට අපොහොසත් වී ඇත්තේය
එසේ වුවද කිසිවකු ඔවුන් පමණක් සතුවූ සුවිශේෂී සංවේදන හැකියාවක් පවතින බව නිගමනය නොකරයි
අප විසින් මතක තබා ගතයුතු කරුණ වන්නේ අපැහැදිලි දුෂ්කර ගමන් මගක් සහිත රටක, අයිස් කඳු ඔස්සේ මාලිමාවක්, උත්තරධ්‍රව තාරකාවක් හෝ වෙනත් එවැනි කිසියම් සලකුණක් මග පෙන්වීමට ප්‍රමාණවත් නොවන බව හා එවන් පරිසරයකදී ගමන් පෙතෙහි අපගමන නොවැලැක් විය හැකි බවත්, ගමන් මගෙහි යෙදිය හැක්කේ නිශ්චිත ගණන් බැලීමේ ක්‍රියා මාර්ගයක් පවතින්නේ නම් පමණක් බවත්ය
සෑම පුද්ගලයකු සතුවම නොදැනුවත්ව වුවද මෙම හැකියාව අඩු වැඩි වශයෙන් පවතින පවතින අතර සයිබීරියානු ගෝත්‍රික ජන කොට්ඨාශයට එම හැකියාව කැපී පෙනෙන මට්ටමකින් පවතින බවත්ය
මේ සඳහා විශාල බලපෑමක් දෘෂ්ටිය මගින් ද, යම් ප්‍රමාණයකට පේෂි චලන සංවේදන ද යොදා ගැනෙන්නේය
අන්ධ දෑස් සහිත මිනිසෙකුට වුවද (ඇතැම් විට සෙසු පුද්ගලයන්ට වඩා හොඳින්) කෙටි දුරක් ආසන්න වශයෙන් සරල රේඛාවක ගමන් කිරීමේ, නිවැරදි කෝණ මගින් හැරීමේ හෝ ආපසු ඒමේ හැකියාව පවතින්නේය
ඇතැම් විට ඉතා වයස් ගත සහ දුබල මිනිසුන්ගේ දිශාව පිළිබඳ සංවේදන හැකියාව එක් වරම වියවුල් තත්වයට පත්වන ආකාරයටත්, කෙනෙකු ඔහු හදිසියේම සම්පූර්ණයෙන් අනපේක්ෂිත වැරදි මගක් ඔස්සේ ගමන් කළ බව හැඟුන විට දැනෙන පීඩනයත් මගින් මොළයෙහි යම් ප්‍රදේශයක් දිශාව පිළිබඳවූ ක්‍රියාවන් සඳහා විශේෂීකරණය වී ඇත්ද යන සැකය මතු කරයි
පසුව 1873 වර්ෂයේදී ජෝසෆ් ජෝන් මර්ප්ෆි ඩාවින් හට පිළිතුරු සපයමින් නැවත Nature සඟරාව වෙත ලියා දැක්වූයේ ඔහු විශ්වාස කරන අන්දමට සත්වයන් නිශ්චිත ගණනි බැලීම සිදු කරන ආකාරයයි, එය මේ වන විට අවස්ථිතික යාත්‍රණය ( inertial navigation) නාමයෙන් හැඳින්වේ
යම් ආකාරයකින් බෝලයක් දුම්රිය මැදිරියක වහලයෙහි නිදහස් ලෙස අවලම්බණය කර පවතී නම්, දුම්රිය මැදිරිය චලනය වීමට සැලැස්වූ විට බෝලය චලනය කිරීමට සමත් කම්පනයක් ලැබේ
කම්පනයේ විශාලත්වය සහ දිශාව, මැදිරිය චලනය වීමත් සමඟ ඇතිවන බලයෙහි විශාලත්වය සහ දිශාව මත රඳා පවතී
[මෙලෙස]
සෑම චලිත වෙනස් වීමකටම අදාලව මැදිරියෙහි
ඊට අනුරූපවූ විශාලත්වයක් සහ දිශාවකින් යුත් කම්පනයක් බෝලය වෙත ලබාදේ
ඒ අනුව එවන් යාන්ත්‍රණයක් පරිකල්පිත අනුව විශාලත්වය සහ දිශාවන් සටහන් කරගැනීම සඳහා යන්ත්‍රයක් තිබිය හැක
මෙම දත්ත මගින් මැදිරියෙහි පිහිටීම ඕනෑම විටෙක ගණන් බැලිය හැකි වන්නේය
කාර්ල් වොන් ෆ්‍රිස්ච් (1886-1982) නිවසාගමනයෙහි යෙදෙන පරවියන් පිළිබඳ අධ්‍යනය කළේය
එහිදී මීමැස්සන් අපේක්ෂිත සීමාන්තික දිශාවන් තුන් ආකාරයකින් හඳුනා ගන්නා බව ගෙනහැර දැක්වීය
ඒ සූර්යයා මගින්, අහසේ ධ්‍රැවීකරණ රටාවන් මගින් සහ භූමියේ චුම්භක ක්ෂේත්‍රය යන ආකාරය මගින්ය
ඔහු පෙන්වා දෙනුයේ සූර්යයා මගින් ගමන් මග සොයා ගැනීම ප්‍රධාන ආකාරය බවත්, අනෙකුත් ආකාරයන් වලාකුල් සහිත අහසක් පවතින විට හෝ අඳුරු මීවදයක් තුලදී භාවිත වන බවයි.

විලියම් ටින්ස්ලි කීන්ටන් (1933 –1980) නිවසාගමනයෙහි යෙදෙන පරවියන් පිළිබඳ අධ්‍යනය කළේය
එහිදී ද හිරු, භූමෙයෙහි චුම්භක ක්ෂේත්‍රය, ආඝ්‍රණය සහ දෘෂ්ටිය යොදාගනු ලැබේ
ඩොනල්ඩ් ග්‍රිෆින් (1915-2003) වවුලන් පරාවර්තිථ ශබ්ද තරංඟ මගින් සංවේදන ලබා ගැනීම පිළිබඳව අධ්‍යනය කළේය
ඔහු එගිදී පෙන්වා සිටියේ වවුලන් එම ක්‍රියාව මගින් ගොදුරු සොයා ගැනීමත්, "දැකීමත්" සිදු කරන අතර එමගින් අවට පරිසරයෙහිදී යාත්‍රණය සිදු කරන බවත්ය
රොනල්ඩ් ලොක්ලෙයි (1903-2000), පනහකට අධිකවූ පොත් සංඛ්‍යාවක් ලියැවුනු පක්ෂීන් පිළිබඳවූ නොයෙකුත් අධ්‍යනයන් අතරින්, පක්ෂී සංක්‍රමණ විද්‍යාවෙහි පුරෝගාමීව කටයුතු කළේය
ඔහු මුහුදු ආශ්‍රිත, ඈත ස්කොක්හොල්ම් දූපතෙහි වසන ශියර්වෝටර් පක්ෂීන් වන මැන්ක්ස් ශියර්වෝටර් වැනි පක්ෂීන් පිළිබඳ දොළොස් වසරක අධ්‍යනයක් සිදු කර ඇත්තේය
මෙම කුඩා මුහුදු පක්ෂීන් කුරුළු විශේෂයන්ට අයත් දීර්ඝතම සංක්‍රමණයන්ගෙන් එකක නිරතවේ-කිලෝමීටර 10,000ක්- එසේ වුවද ඔවුන් සෑම වසරකදීම ස්කොක්හොල්ම්හි ඔවුන්ගේම් බෙනය වෙත නැවත පැමිණේ
මෙම හැසිරීම ඔවුන්ගේ යාත්‍රණය සිදුකරන ආකාරය පිළිබඳ පැනයක් මතු කළේය
ක්‍රමෝපායන්

ලොක්ලෙයි ඔහුගේ සත්ව යාත්‍රණය (Animal Navigation) කෘතිය මෙලෙස සටහන් කරමින් ඇරඹීය
කෙසේද සත්වයන් ඔහුගේ ගමන්මග සොයාගනුයේ පැහැදිලි සලකුණු නොමැති රටවල, ගමන් මාර්ග නොමැති වනාන්තරවල, කාන්තාර තුල, විශේෂ ලාක්ෂණික නොමැති මුහුදු තුල හෝ ඒ මත
සැබැවින්ම ඔවුන් එය සිදු කරනව දෘශ්‍යමය මාලිමාවක්, සෙක්ස්තන්තුවක්, කාලමානයක් හෝ සටහන් පත්‍ර වලින් තොරව.
සත්ව යාත්‍රණය සඳහා නොයෙකුත් ක්‍රමෝපායන් යෝජනා වන්නේය
ඒ අතරින් බොහොමයකට සාධකද පවතී
විමර්ශකයන් බොහෝ විට ඉතා සරලවූද උපකල්පනයන් බැහැර කිරීමට නැඹුරුකොට ඇත්තේය
උදාහරණයක් ලෙස, ඇතැම් සතුන්හට අඳුරු වලාකුල් සහිත භූමි සලකුණු, හිරු හෝ තාරුකා වැනි අභ්‍යවකාශ සලකුණු නොමැති රාත්‍රීන්වලද යාත්‍රණයේ යේදීමට ඇති හැකියාව දැක්විය හැක
ප්‍රධාන යාත්‍රණ ක්‍රමෝපායන් සහ උපකල්පන පහතින් දැක්වේ
ධාරණය කරගන්නා ලබන භූසලකුණු  

ක්ෂීරපායීන්, පක්ෂීන්, මිමැස්සන්, බඹරුන් වැනි කෘමීන්ද ඇතුලු සත්වයන්හට අවට පරිසරයෙහි පවතින භූසලකුණු ග්‍රහණය කර ගැනීමේ හැකියාවත් ඒ අනුව යාත්‍රණයෙහි යෙදීමට හැකියාව ඇත්තේය
රාත්‍රී ආකාසයට අනුගත වීම

එක් පුරෝගාමී පර්යේෂණයකදී ලොක්ලෙයි පෙන්වා දෙනු ලැබූයේ, රාත්‍රී අහසක් පෙන්වූ ග්‍රහලෝකාගාරයක් තුල අත්හරින ලද ගී ගයන පක්ෂියෙක් (warbler) ඔහුගේ දිශානතිය සැමවිට දකුණු දෙසට පවත්වා ගත් බවත් ග්‍රහලෝකාගාරය තුල දක්වන ලද අහස ඉතා සෙමෙන් භ්‍රමණය කරවූ විට පක්ෂියා දිශානතියේ අනුගත වීම සැමවිට තරු රටාවලට අනුව පවත්වා ගත් බවත්ය
ලොක්ලෙයි නිරීක්ෂණය කෙරෙනු ලැබූයේ තරු රටා හදාරමින්ද, දවසේ වේලාව දැනගමින්ද යාත්‍රණය සිදු කිරීමට පක්ෂීන් තුලම සෙක්ස්තන්තුවක් සහ කාලමානයක් පැවතිය යුතු බවයි.

ධ්‍රැවණය වූ ආලෝකයෙන් අනුගත වීම

සමහර සත්වයන්, විශේෂයෙන්ම මීමැස්සන් වැනි කෘමීහු ආලෝකයේ ධ්‍රැවීකරණයට සංවේදිතාවයක් දක්වති
කාර්ල් වොන් ෆ්‍රිස්ච්ගේ සොයා ගැනීම් දැක්වූයේ මීමැස්සන්හට මීවදයේ සිට ආහාර මූලාශයට (මල් පැනි සහිත මල් ඇති භූමි ප්‍රදේශ ) දිශාව සහ පැතිරීම ඉතා නිවැරදිව සොයා ගත හැකි බවයි. එක් සේවක මීමැස්සෙක් නැවත මීවදය වෙත පැමින ආහාර මූලාශයන්ගේ දිශාව සහ පැතිරීම සූර්යයාට සාපේක්ෂව මීමැස්සාගේ චලිත රංඟනය (waggle dance ) මගින් ප්‍රකාශ කරයි
මෙය නිරීක්ෂණය කරන සෙසු මීමැස්සන් පෙන්වනලද දුර සහ දිශාව ඔස්සේ යමින් ආහාර  ඇති ස්ථානය හඳුනා ගැනීමට සමත්වේ
එසේ වුවද අනෙකුත් ජීව විද්‍යාඥයන් ප්‍රශ්න කරනුයේ මීමැස්සන් මෙම ක්‍රියාව අනුගමනය කරයිද නොඑසේනම් සරලවම ඔවුන් ආහාර සොයා යෑම සඳහා උත්තේජිතද යන බවයි. කෙසේ වුවද කාලගුණය පැහැදිළි ( එවිට යාත්‍රණය හිරු මගින් හෝ පෙර ධාරණය කරගන්නා භූසලකුණු මගින් විය හැක ) හෝ අඳුරු වූවිටද (එවිට ධ්‍රැවණය වූ ආලෝකය භාවිතයෙන් විය හැක ), මිමැස්සන් ආහාර සහිත ස්ථානය මතකයේ රඳවා ගැනීමටත් නිවැරදිව නැවත පැමිනීමටත් සමත්වේ
සතුන්ගේ  නිශ්චිත ගණන් බැලීම නොහොත් මාර්ග සංකලනය කිරීම කිරිම ලෙස හදුන්වන්නේ වෙනත් දෘෂ්ටි හෝ  භාහිර මංසලකුණු සම්බන්ද කිරීමකින් තොරව ශරීරයේ සංවේදි ඉන්ද්‍රිය ප්‍රභව මගින් විවිධ උත්තේජන එකිනෙක සමග ක්‍රියා කිරීමෙන් ඍජු නොවු මගක් ඔස්සේ නොනවත්වා ගමන් කිරිමේදි යම් ස්ථානයක්, දන්නා ආරම්භක ස්ථානයකට සාපේක්ෂව නිගමනය කිරීමයි
ජ්‍යාමිතිය භාවිතයෙන් සිදුකලයුතු වන්නේ, යම් ආරම්භක ස්ථානයක සිට පවතින මර්ගයක් ඔස්සේ වැටි ඇති සියලු දෛශික එකතු කිරීම මගින් ආරම්භක ස්ථානයට අදාල දෛශිකය ගණනය කිරිම වේ
ඩාර්වින් විසින් 1873 දි පලකරන ලද "Origins of Certain Instincts" කාලයේ සිටම මග එකතු කිරීම කුහුබූන්,සෙමෙන් වැඩෙන හා පක්ෂින් වැනි සතුන්ගේ යාත්‍රණය සඳහා බෙහෙවින් වැදගත් වු බව පෙනීයයි
පෙර සඳහන් කල පරිදි දෘෂ්ටි හෝ වෙනත් බාහිර මංසලකුනු නොමැති විටක, තවද වළාකුලින් බර රාත්‍රි කාලයක, විවෘත සාගර කලාපයක් හෝ සාපේක්ෂව අපැහැදිලි කාන්තාර වැනි ප්‍රදේෂ හරහා සතුන් යාත්‍රණයේ යෙදෙන විට මග එකතු කිරිම මේ මොහොතේ සිටින ස්ථානය හඳුනා ගැනිම සඳහා ශරිර උත්තේජන භාවිතා කිරිම මත රඳා පැවතිය යුතුය

Wehner ව්සින් "Sahara desert ant " හි කරන ලද අධ්‍යයනයන්ට අනුව ඵලදයි මග එකතු කිරීම මගින් දිශා ශිර්ෂය ( ධ්‍රැවිත ආලෝකය හෝ සුර්යයාගේ පිහිටිම ) හා දුර ප්‍රමණය ගණනය කිරීම නිවැරදිව සිදු කල හැකි බව පෙන්නුම් කරයි ( පාද චලනය හෝ ප්‍රකශ ගලා ප්‍රවහය අධික්ෂනය කිරිමේන් )

චුම්භක ක්ෂේත්‍ර අනුගතවීම (Magnetoception)

ඇතැම් සත්වයන් අන්ධ වැලි මීයන් වැනි ක්ෂීරපායින්ද, පරවියන් වැනි පක්ෂීන්ද භූමියෙහි චුම්භක ක්ෂේත්‍රයට සංවේදීවේ
නිවසාගමනයෙහි යෙදෙන පරවියන් අනෙකුත් සංවේදනයන්ද සමඟ චුම්භක ක්ෂේත්‍රයෙහි තොරතුරු යාත්‍රණය සඳහා යොදාගන්නේය
පුරෝගාමී පර්යේෂකයකු වන විලියම් කීටම් පෙන්වා දෙනු ලැබූයේ ආලෝකමත් දිනක වේලාව වෙනස් කර යවන ලද නිවස වෙත යන පරවියන්හට නිවැරදි තම ගමන් මගෙහි යෙදිය නොහැකිවූ බවයි. එමගින් පක්ෂීහු හිරුගේ දිශාව මත විශ්වාසය තබන බව පැහැදිලි විය
එසේ වුවද අඳුරු දිනකදී පරවියන්හට යාත්‍රණයෙහි යෙදීමට හැකි විය
මෙම ක්‍රියාව මගින් පක්ෂීන් සූර්යයා ඇති විට හිරුගේ දිශාව මතත්, සූර්යයා නොමැති විට චුම්භක ක්ෂේත්‍රයන්ගෙන් තොරතුරු ලබාගන්නා බවටත් ගෙනහැර දැක්වීමට හැක
මෙය චුම්භක යොදාගනිමින් කල පර්යේෂන මගින් වඩාත් තහවුරු කර ඇත
එහිදී අඳුරු දිනෙක චුම්භක ක්ෂෙත්‍රයෙහි බධා ඇති කල විට පරවියන් මග සොයා ගැනීමට අපොහොසත් වී ඇත
මාර්ග සංකලනය

සතුන්ගේ  නිශ්චිත ගණන් බැලීම නොහොත් මාර්ග සංකලනය කිරීම කිරිම ලෙස හදුන්වන්නේ වෙනත් දෘෂ්ටි හෝ  භාහිර මංසලකුණු සම්බන්ද කිරීමකින් තොරව ශරීරයේ සංවේදි ඉන්ද්‍රිය ප්‍රභව මගින් විවිධ උත්තේජන එකිනෙක සමග ක්‍රියා කිරීමෙන් ඍජු නොවු මගක් ඔස්සේ නොනවත්වා ගමන් කිරිමේදි යම් ස්ථානයක්, දන්නා ආරම්භක ස්ථානයකට සාපේක්ෂව නිගමනය කිරීමයි
පෙර සඳහන් කල පරිදි දෘෂ්ටි හෝ වෙනත් බාහිර මංසලකුනු නොමැති විටක, තවද වළාකුලින් බර රාත්‍රි කාලයක, විවෘත සාගර කලාපයක් හෝ සාපේක්ෂව අපැහැදිලි කාන්තාර වැනි ප්‍රදේෂ හරහා සතුන් යාත්‍රණයේ යෙදෙන විට මග එකතු කිරිම මේ මොහොතේ සිටින ස්ථානය හඳුනා ගැනිම සඳහා ශරිර උත්තේජන භාවිතා කිරිම මත රඳා පැවතිය යුතුය

Wehner ව්සින් "Sahara desert ant " හි කරන ලද අධ්‍යයනයන්ට අනුව ඵලදයි මග එකතු කිරීම මගින් දිශා ශිර්ෂය ( ධ්‍රැවිත ආලෝකය හෝ සුර්යයාගේ පිහිටිම ) හා දුර ප්‍රමණය ගණනය කිරීම නිවැරදිව සිදු කල හැකි බව පෙන්නුම් කරයි ( පාද චලනය හෝ ප්‍රකශ ගලා ප්‍රවහය අධික්ෂනය කිරිමේන් )

ක්ෂීරපායීන සතුන් මාර්ග එකතු කිරීම සඳහා vestibular ඉන්ද්‍රියන් භාවිතා කරනු ලබන අතර එමගින් අක්ෂ තුනටම අදාල ත්වරණය අනාවරණය කරගනු ලබයි, එමෙන්ම උත්තේජන, ඉන්ද්‍රියන්ගේන් බැහැරට චලනය කිරීම මගින් චාලක පද්ධතියේ, කුමන කොටසක සංචලනය සිදුවුයේද යන්න පිළිබඳ මොලයේ අනෙකුත් කොටස් දැනුවත් කිරිම සිදුකරනු ලබයි
සමහර අවස්ථාවන්හිදී පරාවර්තිත තරංඟ හා magnetoception වැනි සංවේදක මගින් ද තොරතුරු එකතු කරගන්නා සත්ව කොටස් දැකිය හැක
මොලයේ මතකයන් හා ඉච්ඡාගත ක්‍රියා ආදිය මෙහෙයවන කොටස මගින් අවකාශය තුල ක්ෂීරපායීන් සත්වයෙකුගේ සපේක්ෂ පිහිටිම කේතංකනය සඳහා රේඛිය හා කොණික චලනයන් එක් කිරිම සිදුකරනු ලබයි
වැඩිදුර කියවීමට

බාහිර සබැඳි

සටහන්
<references> http
bioone
org/doi/abs/10.1641/B570206



බාහිර සබැඳි
තේ නිෂ්පාදනය, ශ්‍රී ලංකාවට(අතීතයේ සිලෝන් නමින් හැඳින් වූ) විදේශ විනිමය ලබා දෙන ප්‍රධාන ම මූලාශ්‍රයක් වන අතර, 2013 වර්ෂයේ දී ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථිකයට ඇ
බිලියන 1.5 කට අධික ප්‍රමාණයක් සපයමින් දළ දේශීය නිෂ්පාදනය 2% කින් වර්ධනය කිරීමට දායක වී තිබේ
එමඟින් මිලියනයකට අධික පිරිසකට සෘජු හා වක්‍ර රැකියා සපයා දී ඇති අතර, 1995 වන විට තේ වගා බිම් සහ වතුවල සෘජු රැකියා 215,338ක් උත්පාදනය කර තිබුණි
එයට අමතර ව කුඩා වතු හිමියන් යටතේ කෙරෙන තේ වගාව දහස් ගණනකට රැකියා අවස්ථා සපයන අතර ම පවුල් දස දහසකට අධික පිරිසකගේ ප්‍රධාන ම ජීවන වෘත්තිය බවට පත්ව තිබේ
ශ්‍රී ලංකාව ලෝකයේ සිව්වන විශාලත ම තේ නිෂ්පාදකයා වේ
1995 දී ලංකාව ලෝක නිෂ්පාදනයෙන් 23%ක් හිමි කර ගනිමින් ලොව ප්‍රමුඛත ම තේ අපනයනකරුවා (නිෂ්පාදකයාට වඩා) බවට පත් වූ අතර වර්තමානයේ එම තැන හිමිකරගෙන සිටිනුයේ කෙන්යාව යි
2013 වසරේ දී කිලෝ ග්‍රෑම් මිලියන 340ක ඉහළ ම නිෂ්පාදනය වාර්තා වූ අතර, 2014 දී එය කිලෝ ග්‍රෑම් මිලියන 338ක් දක්වා සුළු අඩුවීමකට ලක් ව තිබේ
ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරයේ පවත්නා ආර්ද්‍රතාව, සිසිල් උෂ්ණත්වය, සහ වර්ෂාපතනය උසස් තත්ත්වයේ තේ නිෂ්පාදනයට අවශ්‍ය හිතකර දේශගුණය සපයයි
අනෙක් අතට, මාතර, ගාල්ල, රත්නපුර වැනි ප්‍රදේශවල පවතින ඉහළ උෂ්ණත්වය සහ ඉහළ වර්ෂාපතනය යටතේ නිෂ්පාදනය කෙරෙන තේවල ඉහළ කහට රසයක් පවතී
පහළ උන්නතාංශ ප්‍රදේශවල තේ ශාකය, තමන් විසින් ම නිෂ්පාදනය කර ගන්නා ජෛව ස්කන්ධ ප්‍රමාණය සාපේක්ෂ ව වැඩි ය
ලූල්කන්දර වතුයාය

1852 ලංකාවට පැමිණි බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික තේ වැවිලිකරුවකු වන ජේම්ස් ටේලර් විසින් 1867 දී ශ්‍රී ලංකාවට තේ කර්මාන්තය හඳුන්වා දෙන ලදී
1970 සිට කුඩා වතු හිමියන් යටතේ තේ වගා කිරීම ජනප්‍රිය වී තිබේ
වාණිජ නිෂ්පාදනයක් ලෙස වර්ධනය වීම සහ එහි ඉතිහාසය
1880 වන විට ලංකාවේ තේ නිෂ්පාදනය ශීඝ්‍ර ලෙස ඉහළ ගිය අතර 1888 වන විට කෝපි වගා කර තිබූ බිම් ප්‍රමාණය අබිබවමින් 1899 වන විට ආසන්න වශයෙන් අක්කර 400,000(ව.කි
1,619)ක තේ වගා කර තිබුණි
චාල්ස් හෙන්රි ද සොයිසා, මුල් කාලයේ තේ නිෂ්පාදනය සඳහා යොමු වූ එක ම ලාංකිකයා බවට පත් විය
එකල කෝපි වගාවේ කේන්ද්‍රස්ථානය ලෙස පැවති නුවරට ආසන්න පොයිස්ටන් (Poyston) වැනි වතු යායන් 1880 දී මෙරටට පැමිණි හෙන්රි රැන්ඩොල්ෆ් ට්‍රැෆෝර්ඩ්

වැනි පුද්ගලයන් විසින් මිලට ගන්නා ලදී
ලංකාවේ තේ වගාවේ පුරෝගාමියෙකු ලෙස සැලකෙන ඔහුට කෝපි වගාව ගැන පැවතියේ සුළු දැනුමක් වුව ද තේ වගාව ගැන සැලකිය යුතු දැනුමක් පැවතුණි
1883 වන විට ඔහු ඒ වන විට තේ වගාවට මාරු වෙමින් පැවති බෙහෝ වතුවල නේවාසික කළමණාකරු බවට පත් විය
1880 අග භාගය වන විට ලංකාවේ පැවති කෝපි වතු සියල්ල ම පාහේ තේ වගා බිම් බවට පරිවර්තනය වී තිබුණි
ඒ හා සමාන ම වේගයකින්, පැවති ඉල්ලුම හමුවේ කෝපි ගබඩා තේ කර්මාන්තශාලා බවට පත් විය
1877 සැමුවෙල් ක්ලේලන්ඩ් ඩේවිඩ්සන්ගේ 'සිරොක්කෝ'(Sirocco)නමැති තේ වියළනය, 1880 ජෝන් වෝල්කර් සහ සමාගම මගින් නිෂ්පාදනය කළ තේ රෝල් කිරීමේ යන්ත්‍රය වැනි වාණිජ තේ වගාව යථාර්ථයක් බවට පත් කළ අත්‍යවශ්‍ය මෙවලම් හේතුවෙන් 1880 වන විට තේ නිෂ්පාදන තාක්ෂණය ශීඝ්‍ර ලෙස වර්ධනය වන්නට විය
මෙම වාණිජ නිෂ්පාදන යථාර්ථය, 1884 දී නුවරඑළිය ෆෙයරිලන්ඩ් වතුයායේ( Pedro)මධ්‍යම තේ කර්මාන්තශාලාව ඉදි කිරීමත් සමඟ තවදුරටත් තහවුරු විය
ලංකාවේ තේ නිෂ්පාදනය වර්ධනය වීමත් සමඟ එංගලන්තය විසින් නව කර්මාන්තශාලා ඉදි කිරීමත් යාන්ත්‍රික නවෝත්පාදන ක්‍රම හඳුන්වාදීමත් සිදු කෙරිණි
ලින්ක්ෂයර්හි ගෙන්ස්බර්ග් ප්‍රදේශයේ මාෂල්, පුත්‍රයෝ සහ සමාගම, බර්මිංහැම්හි ටැංගීස් යන්ත්‍ර සමාගම සහ බෙල්ෆාස්ට්හි ඩේවිඩ්සන් සහ සමාගම වැනි සමාගම් එදා සිට අද දක්වා කර්මාන්තශාලාවලට අවශ්‍ය යන්ත්‍රෝපකරණ සැපයීම සිදු කරති
වගාව සහ සැකසීම

ශ්‍රී ලංකාවේ භූමි ප්‍රමාණයෙන් දළ වශයෙන් 4%ක් පමණ, එනම් හෙක්ටයාර 188,175 (වර්ග සැතපුම් 727) කට වඩා ප්‍රමාණයක් පුරා තේ වගාව පැතිර පවතී
මීටර 2100 (අඩි 6, 890)ට වැඩි උන්නතාංශ ප්‍රදේශවල බෝගය සරුවට වැඩෙන අතර ශාකවලට වසරකට සෙ
100-125 (අඟල් 39-40)ත් අතර වර්ෂාපතනයක් අවශ්‍ය වේ
සාමාන්‍යයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ තේ පඳුරු රෝපණය කිරීම සිදු කරනුයේ සමෝච්ඡ රේඛා සමායෝජනය කරමින් "සමෝච්ඡ රෝපණ" ක්‍රමයට අනුකූලව ය
වාණිජ නිෂ්පාදනයන් සඳහා තේ පඳුරුවල කඳෙහි සහ පැති අතුවල හටගන්නා දළු සහ ළපටි කොළ ‍යොදා ගනී
සාමාන්‍යයෙන් සිදු කෙරෙනුයේ අපේක්ෂිත රසය සහ සුවඳ ඇති අග්‍රස්ථ කොළ දෙක සහ ඉහළ අංකුරය නෙළා ගනු ලැබීම යි
ශ්‍රී ලංකාව, තේ දළු නෙළීමට යාන්ත්‍රික තාක්ෂණයට වඩා මිනිස් ශ්‍රමය යොදාගන්නා රටවල් කිහිපයෙන් එකකි
යන්ත්‍ර භාවිතා කළේ නම් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයෙන් මේරූ කොළ  සහ අතු රිකිලි මිශ්‍රවීම නිසා තේවල රසයට වඩා ප්‍රමාණය ඉහළ දැමීමක් පමණක් සිදු වනු ඇත
අත්දැකීමත් සමඟ ම දළු නෙළන්නියන් විසින් වේගයෙන් දළු නෙළීමේ හැකියාව වර්ධනය කරගන්නා අතර, කිලෝ 15-20 (රාත්තල් 33-44)ත් අතර දෛනික ඉලක්කය සපුරා බර කිරා මැනීමෙන් අනතුරු ව ළඟ ම පිහිටි තේ කර්මාන්තශාලාව වෙත ඒවා රැගෙන යනු ලැබේ
ශ්‍රී ලංකාවේ තේ වගාව සඳහා නිරන්තර පෝෂණය සහ අවධානය අත්‍යවශ්‍ය වේ
එසේ ම ක්‍රමානුකූල ව පොහොර යෙදීම මගින් පස සරුවට තබාගැනීම තේ සැකසුම් ක්‍රියාවලියේ වැදගත් ම අංගයකි
පාර්ශ්වික වර්ධනය දිරිගැන්වීම උදෙසා නොමේරූ පැළෑටි විශේෂ පිහියක ආධාරයෙන් බිම් මට්ටමේ සිට සෙ
10-15 අතර උසකින් නිරන්තර කප්පාදුවකට ලක් කරනු ලබයි
නිෂ්පාදිත තේවල ගුණාත්මකභාවය සහ වටිනාකම උ‍දෙසා ශ්‍රී ලංකාවේ තේ වතුවල පවත්නා තේ කර්මාන්තශාලා තීරණාත්මක සාධකයක් ලෙස බලපායි
තේ දළු නෙළා ගැනීමෙන් අනතුරුව,ඉහළ අධීක්ෂණය යටතේ බර මැනීම සඳහා එකතු කිරීමේ මඩු වෙත ඉතා ඉක්මනින් ගෙන ගොස් ඉන් පසු කර්මාන්තශාලාව වෙත ගෙන යනු ලබයි
සාමාන්‍යයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ තේ කර්මාන්තශාලාවක් යනු තේ දළු නෙළීම සහ සැකසීම අතර පිරිවැය අවම කිරීමේ අරමුණින් තේ වතු යායේ ම ගොඩ නගන ලද බහු ගබඩා ගොඩනැගිල්ලකි
තේ දළු, කර්මාන්තශාලාවේ ඉහළ මහළට ගෙන ‍ගොස් ද්‍රෝණියක් වැනි තැනක අතුරන අතර දළුවල අමතර බර ඉවත් කිරිමට වියළීම නැමැති ක්‍රියාවලියට යොමු කරයි
වරක් වියළන ලද දළු පෙරළීමට, ඇඹරීමට සහ වෙන් කිරීමට ලක් කරන අතර මෙය විශේෂ‍යෙන් ම කළු තේ නිෂ්පාදනය සඳහා, කොළවල ඇති එන්සයිම, වාතයේ පවත්නා ඔක්සිජන් සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කිරීමට උත්ප්‍රේරකයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි
තේ දළු නෙලන කාන්තාවන්

තේ දළු පිත්තල හෝ ලී අල්ලු ස‍වි කළ කවාකාර මේස මත පෙරළීමට ලක් කර ඊට ඉහළින් ඇති විවෘත සිලින්ඩරයකට දමනු ලබයි
පෙරළීම අවසන් කළ පසු හාත්පස පැතිරුණු උණුසුම සහ ආර්ද්‍රතාව සමඟ ඔක්සීකරණය ආරම්භ කිරීමට තේ දළු කොටස් මේසයක් මත අතුරණු ලැබේ
අවසන් නිෂ්පාදනයේ ගුණාත්මකභාවය, උෂ්ණත්වය සහ ආර්ද්‍රතාව පාලනය සහ ඔක්සීකරණය කෙරෙන කාල සීමාව ආදිය වෙත යොමු කෙරෙන  ඉතා දැඩි අවධානය සහ අත්‍යන්ත සොයා බැලීම සමඟ බැඳී පවතී
ඔක්සීකරණය අවසන්වීමත් සමඟ කොළ පැහැයෙන් පැවති තේ දළුවල පැහැය දිලිසෙන තඹ පැහැයකට හැරේ
වරක් ඔක්සීකරණය කළ දළු අතුරු රසායනික ප්‍රතික්‍රියා වළක්වා ගැනීමේ අරමුණින් එන්සයිමවල ස්වභාවික ලක්ෂණ වෙනස් කිරීමට, තැවීමට ලක් වූ දළු රත් වූ කුටීරයකට ඇතුළු කරනු ලබයි
මෙම රත් කිරීමේ ක්‍රියාවලිය තේ දළුවල රසයට ද බලපායි
නැවතත් උෂ්ණත්වය පාලනය කිරීම අවසන් ගුණාත්මකභාවය තීරණය කරන ප්‍රධාන සාධකයක් වන අතර ම අවසානයේ දී තේ දළු දැඩි බවකින් සහ අඳුරු පැහැයකින් දිස්වේ
තේ වියළීම

තේ දළු වර්ග කිරීම ( ශ්‍රී ලංකාවේ නම් ප්‍රමාණය අනුව) දැලක් ආධාරයෙන් හැලීමට ලක් කර හැඩය සහ ප්‍රමාණය අනුව විවිධ කාණ්ඩවලට වෙන් කිරීම මගින් සිදු කරයි
නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලියේ කිසිදු අවස්ථාවක කෘත්‍රිම කල් තබා ගැනීමේ ද්‍රව්‍ය එක් නොකරන අතර, සම්මත ගුණාත්මකභාවයට අනුකූල නොවන සියලු ම තත්ත්වවල තේ, එහි ප්‍රමාණය සහ වටිනාකම නොසලකා ප්‍රතික්ෂේප කරනු ලැබේ
අවසාන වශයෙන් බර කිරන ලද තේ, තේ ගෝනි සහ කඩදාසි මලුවලට අසුරා සියුම් පරීක්ෂාවකට ලක් කරනු ලබයි
ඉන් අනතුරු ව දේශීය වෙළඳපොළට සහ තේ තැරැව්කාර සමාගම්වලට ප්‍රවාහනය කරනු ලබයි
අපනයන අවධියේ දී ශ්‍රී ලංකා තේ මණ්ඩලය මගින් සෑම නැව් තොගයක ම සාම්පල පරීක්ෂාවකට ලක් කර අවසානයේ නැව් මගින් ලොව පුරා බෙදා හරිනු ලබයි
වගා ප්‍රදේශ

ප්‍රධාන තේ වගා ප්‍රදේශ ලෙස, මධ්‍යම පළාතේ මහනුවර සහ නුවරඑළිය, ඌව පළාතේ බදුල්ල, බණ්ඩාරවෙල සහ හපුතලේ, දකුණු පළාතේ ගාල්ල, මාතර, මුල්කිරිගල සහ සබරගමුව පළාතේ රත්නපුර සහ කෑගල්ල ප්‍රදේශ හඳුනාගත හැකි ය
නිෂ්පාදන

ලංකා කළු තේ

ලංකා කළු තේ යනු ශ්‍රී ලංකාවට ම විශේෂිත වූ තේ වර්ගයන්ගෙන් එකකි
එහි ඇත්තේ පැඟිරි රසය සිහි ගන්වන ප්‍රසන්න සුවඳකි
මෙය කලවම් කර හෝ නොකර භාවිතා කරන අතර උන්නතාංශය සහ රසය අනුව වෙනස් වන වතු රාශියක වගා කරනු ලබයි
ලංකා හරිත තේ

ලංකා හරිත තේ ප්‍රධාන වශයෙන් ම නිෂ්පාදනය කරනුයේ ඇසමීස් (Assamese)තේ ගබඩාවේ ය
ඌව පළාතේ ඉදල්ගස්හින්න ප්‍රදේශයේ මේවා වගා කරනු ලැබේ
ලංකා හරිත තේ සම්පූර්ණ දලුව ලෙසින් ම පවතින අතර ඇසමීස් බීජ ගබඩාවේ නිපදවන මේවා තියුණු කහට රසයකින්, මෝල්ටීයතාවයෙන් සහ පෝෂ්‍යදායී ගුණයෙන් යුක්ත ය
ලංකා සුදු තේ

'රිදී ඉඟි' නමින් ද හඳුන්වන ලංකා සුදු තේ මිල අධික වන අතර කිලෝ ග්‍රෑමයක මිල අනෙකුත් තේ වර්ගවලට සාපේක්ෂ ව සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයකින් ඉහළ අගයක් ගනී
ශ්‍රීපාද කන්ද අසබඩ, මීටර 2,200- 2,500(අඩි 7,218- 8,202) අතර නුවරඑළිය ප්‍රදේශයේ මේවා පළමුව වගා කෙරුණි
තේ වගා කිරීම, අස්වැන්න නෙළීම, පෙරළීම මිනිස් ශ්‍රමය භාවිතයෙන් ම සිදු වන අතර හිරු එළියෙන් වියළීම සිදු කරයි
එහි ඉතා රසවත් පයින් සහ මීපැණි සාරය පිරි සියුම් දියරයක් සහ රන්වන් හා තඹ පැහැය මුසු ශ්‍රාවයක් පවතී
පිරිසුදු සුදු තේ ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු පළාතේ ගාල්ලට ආසන්න හඳුනුගොඩ වතු යායේ ද වගා කෙරේ
ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණි තේ ඇසුරුමක්

අන්තර්ජාතික වෙළඳපොළ සහ මිල

ශ්‍රී ලංකාවේ තේ කර්මාන්තය 2000 දශකය දක්වා අඛණ්ඩ සාර්ථකත්වයක් අත් කර ගත්තේ ය
2001 වසරේ තේ අපනයනයේ යෙදෙන සෑම ප්‍රධාන රටක ම තේ මිල පහළ වැටුණ ද ශ්‍රී ලංකාවට, 2000 වසරේ කිලෝ ග්‍රෑම් මිලියන 288 (රාත්තල් මිලියන 634.93) සමඟ සසඳන විට 2001 දී  කිලෝ ග්‍රෑම් මිලියන 294 (රාත්තල් මිලියන 648.16)ක වාර්තාගත ආදායමක් ලබා ගනිමින් තවදුරටත් ලෝක අපනයනයේ ප්‍රමුඛයා ලෙස රැඳී සිටීමට හැකි විය
2001 වසරේ ලෝක තේ නිෂ්පාදනය ටොන් මිලියන 3.022( ටොන් මිලියන 3.331 අඩු)දක්වා වර්ධනය වූ නමුත් ශ්‍රී ලංකාවේ පෙර වසරේ පැවති ඩොලර් මිලියන 595ක අපනයනය ඩොලර් මිලියන 658 දක්වා වර්ධනය වී තිබේ
කෙසේ වෙතත් වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාව ලෝකයේ විශාල ම අපනයනකරුවා ලෙස රැඳී සිටිය ද සමස්ත නිෂ්පාදනයෙන් ඉන්දියාව සහ චීනයට වඩා පසු පසින් සිටී.
විලියම් රෝබින්සෝන්  අයිරිෂ් ජාතිකයකු වන අතර ඔහු  ප්‍රයෝගික වැවිලිකරුවකු මෙන්ම මාද්‍යවේදියකු ලෙසද ප්‍රසිද්දියට පත්ව සිටියේය
ඔහු උපත
ලද්දේ 1938 ජූලි 5 වන අතර 1935 මැයි 17 වන දින මිය යන ලදී
විලියම් රොබින්සොන් 'අයිරිෂ් ජාතික ප්‍රයෝගික වැවිලි කරුවකු වන අතර ඔහු
මාද්‍යවේදීයකු ලෙසද ප්‍රසිද්දියට පත්ව සිටියේය
ඔහු උපත ලද්දේ 1838 ජූලි 5 වන අතර 1935
මැයි  17 වන දින මිය යන ලදී
හෙන්රි වර්ඩ්ස්වර්ත් ලොන්ග්ෆෙලෝ (පෙබරවාරි 27, 1807-මාර්තු 24, 1882) ඇමෙරිකානු කවියෙකු සහ අධ්‍යාපනඥයෙකුවු ඔහුගේ කෘති අතර "රෙව්රේස් රයිඩ්", ද සෝන්ග් ඔෆ් හියාවතා හා ඉවැන්ජලීන් විය
එමෙන්ම ඔහු දාන්තේ ඇලිගියෙරිගේ ද ඩිවයින් කොමඩි පරිවර්ථනය කල පළමු ඇමෙරිකානුවා වූ අතර ෆ්යර්සයිඩ් කවියන් පස් දෙනාගෙන් කෙනෙකුද විය
එසමයෙහි මැසචුසෙට්ස් හි කොටසක් වූ මේයින්, පෝර්ට්ලන්ඩ් හීදී ලොන්ග්ෆෙලෝ උපත ලැබීය
බොව්දොයින් කෝලීජියෙන් උගත ඔහු යුරෝපයේ කලක් විසීමෙන් අනතුරුව බොව්දොයින් හි මහාචාර්ය පදවියටත් ඉන්පසුව හාර්වර්ඩ් කෝලීජියේ මහාචාර්ය පදවියටත් පත්විය
ඔහුගේ පළමු ප්‍රධාන කවි එකතුව වුයේ 1839 දී වොයිසස් ඔෆ් ද නයිට් හා 1841 දී බැලඩ්ස් ඇන්ඩ් අදර් පොයම්ස්
1854 දී ගුරු දිවියට විශ්‍රාම කියු ඔහු රචනය කෙරෙහි තම අවදානය යොමු කලේ තම ඉතිරි දිවිය, ජෝර්ජ් වොෂිංටන් ගේ පෙර මූලස්ථානයක් වූ කේම්බ්‍රිජ් මැසචුසෙට්ස් හි ගත කරමිනි
ඔහුගේ පළමු බිරිඳ  වූ මේරි පොටර් 1835 දී ගබ්සා වීමක් හේතුවෙන් සිය දිවියෙන් සමුගත්තාය
ඔහුගේ දෙවන බිරිඳ  වූ ෆ්‍රාන්සෙස් ඇප්ල්ටන් සිය ඇඳුමට ගිනි ඇවිලීමෙන් හටගත් පිළිස්සුම් තුවාල හේතුවෙන් 1861 දී ජිවිතක්‍ෂයට පත් විය
ඇගේ මරණයෙන් අනතුරුව ලොන්ග්ෆෙලෝ හට කාව්‍ය නිර්මාණයෙහි අපහසුතා ඇතිවූ හෙයින් හේ පරිවර්තන කටයුතු වලට සිය අවධානය යොමුකරලීය
1882 දී හෙතෙම සිය ජීවිතයෙන් සමුගත්තේය
පුරාණ ප්‍රවාද හා පුරාවෘත්ත කතා ආශ්‍රයෙන් ලියැවුනු, ගීතවත් බව පිලිබඳ ප්‍රකට පදවැල් කාව්‍ය ලොන්ග්ෆෙලෝ ප්‍රමුඛව රචනා කළේය
ඒ සමයෙහි ජනප්‍රියතම ඇමෙරිකානු කවියා ලෙස ප්‍රකට වූ ඔහු දේශීය මෙන්ම විදේශීය රටවල පවා ප්‍රකට විය
කෙසේ නමුත් යුරෝපිය ආරය අනුගමනය කිරීම සහ විශේෂයෙන් පොදු ජනයා පිලිබඳ නිර්මාණ කිරීම සම්බන්ධව ඔහු විවේචනයට බඳුන් විය
තුරුණු විය සහ අධ්‍යාපනය 

ලොන්ග්ෆෙලෝ 1807 පෙබරවාරි 27 වන දින ස්ටීවන් ලොන්ග්ෆෙලෝට සහ සෙල්පා (වර්ඩ්ස්වර්ත්) ලොන්ග්ෆෙලෝට දාව, එසමයෙහි මැසචුසෙට්ස්  වලට අයත් දිස්ත්‍රික්කයක් වූ පෝර්ට්ලන්ඩ්, මේයින් හිදී උපත ලබා වර්ඩ්ස්වර්ත්-ලොන්ග්ෆෙලෝ ලෙස හැඳින්වූ ගෘහයේ හැදී වැඩුනේය
ඔහුගේ පියා නීතිඥයෙකු වූ අතර ඔහුගේ මවගේ පියා ප්ලේග් වර්ඩ්ස්වර්ත් ඇමෙරිකානු විප්ලව සටනේ ජෙනරාල්වරයෙකු මෙන්ම කොන්ග්‍රස් සභිකයෙකු  ද විය
ඔහුව නම් තැබුණේ ඔහුගේ මවගේ සහෝදරයෙකු වූ හෙන්රි ව්ර්ඩ්ස්ව්ර්ත්ට අනුවයි. හෙතෙම නාවුක හමුදාවේ ලුතිනන්වරයෙකුව සිට එයට වසර තුනකට පෙර ට්‍රිපොලි හි අරගලයේ දී ජීවිතක්ෂයට පත්ව තිබුණි
ළදරු ලොන්ග්ෆෙලෝ ළමුන් අට දෙනෙකුගෙන් යුතු පවුලේ දෙවන දරුවා විය
ඔහුගේ අනෙක් සහෝදර සහෝදරියන් වුයේ
ස්ටීවන් (1805), එලිසබෙත් (1808), ඈන්(1810), ඇලෙක්සැන්ඩර් (1814), මේරි (1816),එලන් (1818) සහ සමුඑල් (1819)ය
වයස අවුරුදු තුනේදී හෙන්රි වර්ඩ්ස්වර්ත් ලොන්ග්ෆෙලෝ, ආර්යා පාසලකට ඇතුලත් කරන ලද අතර වයස අවුරුදු සයේදී පෞද්ගලික පොර්ට්ලන්ඩ් විද්‍යාපිඨයට ඇතුලත් කරන ලදී
එහි අධ්‍යාපනය ලබන සමයේ ඉගෙනීමට ලදී ශිෂ්‍යයකු ලෙස ප්‍රකට වූ ඔහු ලතින් භාෂාවේ ව්‍යක්තකයෙකු විය
රොබින්සන් කෲසෝ සහ ඩෝන් ක්වික්සොටික්  වැනි කතා හඳුන්වාදීම තුලින් ඔහුගේ මව ඔහු තුල ඇති කියවීමේ සහ ලිවිමේ ආශාව දිරිමත් කළාය
1820  නොවැම්බර් 17 පොර්ට්ලන්ඩ් ගැසට් පත්රයේ පළවූ දේශානුරාගී හා ඓතිහාසික සිව්පද කවයක් වූ " ද බැට්ල් ඔෆ් ලොවෙල්ස් පොන්ඩ්" ඔහුගේ ප්‍රථම මුද්‍රිත කාව්‍ය විය
වයස අවුරුදු දාහතරක් වනතුරු හෙතෙම පොර්ට්ලන්ඩ් විද්‍යාපිඨයෙන් අධ්‍යාපනය ලැබීය
ළමා කල ගිම්හනයෙන් වැඩි කොටසක් ඔහු ගතකලේ බටහිර මේයින් නගරයේ පිහිටි හිරාම් වල වූ ඔහුගේ සීයා ප්ලේග් ගේ ගොවිපළේය
1822 සරත් සමයේ එවකට 15 හැවිරිදි වියේ පසුවූ ලොන්ග්ෆෙලෝ ඔහුගේ සහෝදරයා වූ ස්ටීවන්   සමඟ බ්‍රන්ස්වික්, මේයින්  හි පිහිටි බොව්දොයින් කොලීජියට ඇතුලත් කරන ලදී
ඔහුගේ සීයා පාසලේ ආදිකතෘවරයෙකු  වූ අතර ඔහුගේ පියා පාසලේ භාරකරුවෙකු විය
එහිදී, පසුකාලීනව ඔහුගේ දිවියේ දිගුකාලීන මිතුරෙකු වන නැදනියෙල් හොව්තොර්න් ඔහුට මුණගැසුණි
කලක් ලොන්ග්ෆෙලෝ දේවගැතිවරයෙකු සමඟ නවාතැන් ගත් අතර පසුව 1823   මේයින් නගර ශාලාව බවට හැරවූ ගොඩනැඟිල්ලේ 3 වන මහලේ කාමරයක නවාතැන් ගත්තේය
ඔහු ෆෙඩරල්වාදී ඉගෙනුම්  මත දැරූ ශිෂ්‍ය සංගමයක් වූ පෙයුසීනියන් සංගමය ට බැඳුණේය
ජ්‍යෙෂ්ඨ සිසුවෙකුව සිටියදී ලොන්ග්ෆෙලෝ තම අභිලාෂයන් පියාට ලිපියකින් මෙසේ දැන්වීය
මම එය කිසිම විදියකින් සඟවන්නේ නැහැ
සත්‍ය වශයෙන්ම කිවහොත්, මා ආශාවෙන් ප්‍රර්ථනා කරනවා අනාගතයේ කීර්තියක් ලබන්න සාහිත්‍ය තුලින්
ඒ වෙනුවෙන් මගේ මුළු ආත්මයම ප්‍රචණ්ඩ ලෙස දැවෙනවා සහ මාගේ සෑම සිතුවිල්ලක්ම ඒ වටා භ්‍රමණය වෙනවා
මම සහතික ලෙස දැඩිව විශ්වාස කරනවා, මට මේ ලොව තුල නැඟී සිටීමට හැක්කේ මා සතු සාහිත්‍ය පිලිබඳ ඇති දක්ෂතාවයන් ප්‍රගුණ කිරීම තුලින් පමණක් බව. 

තෝමස් කොග්ස්වෙල් අප්හෙම්   මහාචාර්යවරයාගේ අනුබල දීමට අනුව ගද්‍ය හා පදය නිර්මාණ විවිධ පුවත්පත් හා සඟරා වලට යොමු කිරීම තුලින් ඔහු තම සාහිත්‍ය අභිලාෂයන් ලුහුබැඳ ගියේය
1824 ජනවාරි සිට 1825 ඔහුගේ උපාධි ප්‍රධානෝත්සවය අතර කාලය තුල ඔහු කුඩා කවි පන්ති 40  කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් ප්‍රකාශයට පත්කර තිබුණි
ඉන් පද්‍ය 24ක් කෙටි කලක් ප්‍රකාශනය කෙරුණු බොස්ටන් වාරික සඟරාවක් වූ ඇමෙරිකානු එක්සත් ජනපදයේ සාහිත්‍ය ගැසට් පත්‍රයේ  පළවුණි
උපාධි ප්‍රධානයේදී ලොන්ග්ෆෙලෝ පන්තියේ 4 වන ස්ථානයට පත්ව තිබු අතර ගෞරව සංගමයක සමජිකත්වය (ΦΒΚ) සඳහාද තේරී පත්වී තිබුණි
එහිදී ශිෂ්‍ය ආරම්භක කතාව කරන ලද්දේ ද ඔහු විසිනි
යුරෝපිය සංචාරයන් හා මහාචාර්යධුරයන් 

1825 උපාධිය ලබා ගැනීමෙන් අනතුරුව බොව්දොයින් කොලීජියට නූතන භෂා පිලිබඳ මහාචාර්ය පදවිය ඔහුට පිරිනැමුණි
අසත්‍යක් විය හැකි නමුත් මෙයට හේතුසාධක වූ කතාව ලෙස සඳහන් වන්නේ, බෙන්ජමින් ඕර් යන වැදගත් භාරකරුවෙකු ලොන්ග්ෆෙලෝගේ පරිවර්තනයක් වූ හොරේස් පිලිබඳ පැහැදී , ඔහු යුරෝපයේ සංචාරය කොට ප්‍රංශ, ස්පාඤඤ හා ඉතාලි භාෂා ඉගෙන ගැනීම යන කොන්දේසි මත රක්‍ෂාවට බඳවා ගත බවයි. අභිප්‍රේරණය කුමක් වුවද ඔහු 1826 මැයි මස දී කැඩ්මස් නෞකාවෙන් සිය යුරෝපා චාරිකාව ආරම්භ කළේය
එතෙර ගතකල කාලය වසර 3ක් වූ අතර ඒ සඳහා ඔහුගේ පියාට ඩොලර් 2 604.24ක් පිරිවැයක් දැරීමට සිදුවිය
1829 අගෝස්තු මස මද භාගයේ එක්සත් ජනපදයට නැවත පැමිණීමට පෙර හෙතෙම ප්‍රංශය, ස්පාඤඤ, ඉතාලිය, ජර්මනිය, නැවතත් ප්‍රංශය හා එතනින් එංගලන්තයටද සංචාරය කළේය
එතෙර ගතකල කාලයේදී ඔහු මනා උපදේශනයක් රහිතව ප්‍රංශය, ස්පාඤඤ, පෘතුගීසි හා ජර්මන් බසද උගත්තේය
මැඩ්රිඩ් හිදී ඔහුට වොෂිංටන් අර්වින්සමග කාලය ගත කරන්නට ලැබුණු අතර එම කතුවරයාගේ කාර්යයන් හි සදාචාර ප්‍රතිපත්ති පිළිබඳව ඔහුට පැහැදීමක් ඇතිවිය
අර්වින්, තරුණ ලොන්ග්ෆෙලෝ හට ලේඛන කලාව නොනැවතී කරගෙන යාමට අනුබල දුන්නේය
ස්පාඤඤයේ සිටින සමයේ ඔහුට කනගටුදායක සිදුවිමක් දැනගැනීමට ලැබුණි , ඒ ඔහුගේ ප්‍රියතම සොයුරියක වූ එලිසබෙත් ක්ෂය රෝගය හේතුවෙන් විසිවැනි වියේදී සිය දිවියෙන් සමුගත් බවයි.

1829 අගෝස්තු මස බොව්දොයින්හි සභාපතිට ලිපියක් මඟින් ඔහු දැන්ව සිටියේ මහාචර්ය පදවිය ප්‍රතික්ෂේප කරන බවයි එයට හේතුව ලෙස ඔහු දන්වා සිටියේ ඩොලර් 600ක වැටුප ඒ සඳහා කිරිමට ඇති රාජකාරි හා සසඳා බලන කල නොගැළපෙන බවයි. භාරකාර මණ්ඩලය ඔහුගේ වැටුප ඩොලර් 800 දක්වා වැඩි කරන ලද අතර අතිරේකව ඩොලර් 100ක මුදලක් දිනකට පැයක වැඩ සහිත කොලේජියේ පුස්තකාල අධිපති තනතුර වෙනුවෙන් එක් කරන ලදී
කොලිජියේ උගන්වන සමයෙහි ඔහු ප්‍රංශ, ස්පාඤඤ හා ඉතාලි භාෂා ගුරු පොත් පරිවර්තනයෙහි යෙදුණි
1833 පරිවර්තනය කල මධ්‍යතන යුගයේ ස්පාඤඤ කවියෙකු වූ ජෝර්ජ් මැන්රික් ගේ කාව්‍ය සංග්‍රහය ඔහුගේ පළමු ප්‍රකාශිත පොත විය
එමෙන්ම ඔහු අවුට්රේ-මර්
අ පිල්ග්‍රිමේජ් බියොන්ඩ් ද සි නමින් සංචාරක කෘතියක් ද ප්‍රකාශයන කරන ලදී
එම පොත ප්‍රකාශයට පත් කර කෙටි කලකින් අනතුරුව හෙතෙම නිව්යෝර්ක් හි සාහිත්‍ය කවයට සම්බන්ධ වීමට උත්සහ දැරීය
එමෙන්ම මොරිස් ප්‍රකාශකයන් ගේ කතෘ තනතුරක් පිළිබඳව ජෝර්ජ් පොප් මොරිස් ගෙන් විමසා බැලිය
නිව්යෝර්ක් විශ්වවිද්‍යාලය මඟින් ලොන්ග්ෆෙලෝ හට නුතන භාෂා පිලිබඳ මහාචාර්ය පදවිය පිරිනැමීම සලක බැලීමෙන් අනතුරුව එය වේතනයක් රහිත වුවද ඔහු නිව්යෝර්ක් නගරයේ පදිංචියට පැමිණියේය
මහාචාර්ය පදවිය නිර්මාණය නොවූ හෙයින් හෙතෙම පෙරසේම බොව්දොයින් කොලේජියේ ඉගැන්වීම් කරගෙන ගියේය
එය නීරස රස්සාවක් වීමට ඉඩ තිබුණි
හෙතෙම මෙසේ ලීවේය, "මට පෑනක, තීන්ත හා කඩදාසි වල දර්ශනය පවා අප්‍රසන්න විය
මා ඒවා වෙනුවෙන් ඉපදුන බව මම විශ්වාස නොකලෙමි
මා අරමුණු කර තිබුනේ ඊටත් වඩා එහා යාමටයි
"

1831 සැප්තැම්බර් 14, තම කුඩාකල පොර්ට්ලන්ඩ් හි මිතුරියක වූ මේරි පොර්ටර් හා ලොන්ග්ෆෙලෝ විවාහ විය
නොකැමැත්තෙන් වුවද යුවල බ්‍රන්ස්වික් හි පදිංචි විය
1833 ලොන්ග්ෆෙලෝ සම්පුර්ණයෙන්ම ප්‍රබන්ධිත නොවූ සාහිත්‍ය නිමාණ කිහිපයක් හා ප්‍රබන්ධිත ගද්‍ය කිහිපයක් අර්වින්ගේ අනුබලදීම මත පළ කරන ලදී
ඒවා අතර "ද ඉන්ඩියන් සමර්" හා "ද බෝල්ඩ් ඊගල්" විය
1834 දෙසැම්බරයේදී ලොන්ග්ෆෙලෝ හට හාර්වර්ඩ් කොලේජියේ සභාපති වූ 3 වන ජොසියා ක්වින්සි ගෙන් ලිපියක් ලැබුණි
එමඟින් ඔහු වසරක හෝ ඊට ආසන්න කාලයක් විදෙස් අධ්‍යාපනය ලබන කොන්දේසිය මත ඔහුට නුතන භාෂා පිලිබඳ මහාචාර්ය පදවිය පිරිනමා තිබුණි
ඒ අනුව ඔහු වැඩිදුර ජර්මන් භාෂාවද එමෙන්ම ලන්දේසි, ඩෙන්මාර්ක්, ස්වීඩන්, ෆින්ලන්ත හා අයිස්ලන්ත යන භාෂා ඉගනීමට අවස්ථාව ලැබුණි
මෙම චාරිකාව අතරතුර 1835 දී ඔහුගේ බිරිඳ මේරිගේ මාස 6ක දරුගැබ ගබ්සාවට ලක්විය, ඉන් සුවනොවූ ඇය සති කිහිපයක් අසනීපයෙන් පසුවී 1835 නොවැම්බර් 29 දින, 22 හැවිරිදි වියේදී සිය දිවියෙන් සමු ගත්තාය
වහා ඇගේ සිරුර සුවඳ කවා ඊයම් මිනීපෙට්ටියක් තුල වූ ඕක් මිනීපෙට්ටියක් තුල බහා බොස්ටන් නගරය අසල පිහිටි අර්බන් මවුන්ට් සුසානභූමියවෙත පිටත් කිරීමට ලොන්ග්ෆෙලෝ  කටයුතු කළේය
ඇගේ මරණයෙන් ඔහු දැඩිව කම්පාවට පත්විය, "එක් සිතිවිල්ලක් දිවා-රෑ මා අසල ගැවසෙනවා
ඇය මියගිහින්-ඇය මියගිහින්
මුළු දවස පුරාම මා වෙහෙසින් හා දුකින්" යනුවෙන් ඔහු ලියා තිබෙනවා
වසර 3කට පසු "ෆූට්ස්ටෙප්ස් ඔෆ් එන්ජල්ස්" නමින් ඇය පිලිබඳ කවියක් ලිවීමට ඔහු පෙළඹී තිබෙනවා
තවත් වසර කිහිපයකට පසු "මෙසෝ කැමින්" නමින් මැදි වියේ ඔහුගේ ජීවන අරගලය පිළිබඳ කවියක් ලියා තිබෙනවා
1836 එක්සත් ජනපදයට නැවත පැමිණීමෙන් පසු ඔහු හාවර්ඩ් හි මහාචාර්ය පදවිය පිළිගනු ලැබිය
විශ්වවිද්‍යාලයට ආසන්නව පදිංචි විය යුතු හෙයින් කේම්බ්‍රිජ් හි ඔහුගේ වාසය අත්‍යවශ්‍ය විය
ඒ හේතුවෙන් හෙතෙම 1837 වසන්ත සමයේදී ක්රෙයිග් හවුස් හි කාමරයක් කුලියට ගනුලැබිය
වර්තමානයේදී එය ලොන්ග්ෆෙලෝ නිවාස - වොෂිංටන් මුලස්ථානය නමින් ජාතික ඓතිහාසික භූමියක් ලෙස සංරක්ෂණය කර ඇත
1739 දී ඉදිකරන ලද එම නිවාසය, 1775 ජුලි මස ඇරඹි බොස්ටන් හි වටලෑම සිදුවූ සමයෙහි කලක් ජෝර්ජ් වොෂිංටන් විසින් සිය මුලස්ථානය ලෙස යොදාගෙන තිබුනි
ඊට පෙර මෙහි ජෙරාඩ් ස්පාර්ක්ස්, එඩ්වර්ඩ් එව්රේට් හා ජෝශප් එමර්සන් වෝර්සෙස්ටර් වැනි ප්‍රකට පුද්ගලයන් පදිංචි වී සිට ඇත
1839 දී ලොන්ග්ෆෙලෝ වොයිසස් ඔෆ් ද නයිට් කවි එකතුව ඇතුළුව ඔහුගේ කාව්‍ය සංග්‍රහ ප්‍රකාශයට පත්කිරීම ආරම්භ කර ඇත
ආරම්භයේදී පරිවර්තන වලින් සමන්විත වුවද සංස්කරණය කරන ලද වොයිසස් ඔෆ් ද නයිට් කාව්‍ය සංග්‍රහයට ප්‍රකෘති කවි 9ක් ද නව යොවුන් වියේදී ඔහු ලියු කවි 7ක් ද අතිරේකව එක් කළේය
ඒ සමඟම 1841 දී ද "විලේජ් බ්ලැක්ස්මිත්" හා "ද ව්රෙක් ඔෆ් ද හේස්පෙරුස්" එක් කරන ලද බැලඩ්ස් ඇන්ඩ් අදර් පොයම්ස් පොත පල කරන ලදී
කෙටි කලක් තුල ඒවා ඉමහත් ජනප්‍රියත්වයකට පත්විය
ඔහු ප්‍රදේශයේ සමාජ දර්ශනයටද හවුල් විය
එහිදී  ද ෆයිව් ඔෆ් ක්ලබ්ස් යනුවෙන් මිතුරු හවුලක්ද ඇතිකළේය
කොර්නේලියස් කොන්වෙයි ෆෙල්ටන්, ජෝර්ජ් ස්ටිල්මෑන් හිලාර්ඩ් හා චාර්ල්ස් සම්නර් එහි සාමාජිකයන් අතර විය
ඉන් චාර්ල්ස් සම්නර් ඊළඟ වසර 30 තුල ලොන්ග්ෆෙලෝගේ සමීපතම මිතුරෙකු විය
මහාචාර්යවරයෙකු ලෙස ඔහු කා අතරත් මහත් ප්‍රසාදයට පත්විය
නමුත් "වැඩුණු මිනිසුන්ගේ මනස සමග පොරබදනවාට" වඩා "නිතර නොපැසුණු කොල්ලන්ගේ ක්‍රීඩා සහයකයෙකු වීමට සිදුවීම" පිලිබඳ හේ නොකමත්තෙන් පසුවිය
ෆ්‍රාන්සෙස් ඇප්ල්ටන් හා විවාහය 

ස්විට්සර්ලන්තයේ තර්න් නගරයේදී ලොන්ග්ෆෙලෝ හට බොස්ටන්හි කර්මන්තකරුවකු වූ නේදන් ඇප්ල්ටන් හා ඔහුගේ පුතු වූ තෝමස් ගෝල්ඩ් ඇප්ල්ටන් ඇතුළු පවුලේ සැම මුණ ගැසුණි
එතැන් පටන් ඔහු ඇප්ල්ටන් ගේ දියණිය වූ ෆ්‍රාන්සෙස් "ෆැනි " ඇප්ල්ටන් හා සමීප ඇසුරට පෙළඹුණේය
පළමුව නිවහල් මනසක් ඇති ඇප්ල්ටන් මෙනවිය විවාහය පිලිබඳ උනන්දු නුවුවාය
එහෙත් ලොන්ග්ෆෙලෝ නොසැලෙන සුළු විය
1839 ජුලි මසදී හෙතෙම ලිපියකින් තම මිතුරෙකුට මෙසේ දැන්වා යැවිය
"ජයග්‍රහණය සැක සහිතයි
ඇය අකමැති බව පවසා සිටිනවා, මම බල කර සිටිනවා එසේ කරන ලෙස
එය උඩඟුකම නොවේ, එහෙත් රාගයේ උමතුවයි." ඔහුගේ මිතුරෙකු වූ ජෝර්ජ් ස්ටිල්මෑන් හිලාර්ඩ් ලුහුබැඳීම පිලිබඳ ඔහු උනන්දු  කරවිය
"මම මහත් සොම්නසට පත්වෙනවා ඔබ නිර්භිත හදවතක් පවත්වා ගැනීම ගැන, ජයග්‍රහණය පිලිබඳ සමතයකට පැමිණීම ආදරයෙත් යුද්ධයේත් අරගලයේ අර්ධ ජයග්‍රහණයක් පමණයි
" මෙසමයෙහි ලොන්ග්ෆෙලෝ කේම්බ්‍රිජ් සිට ඇප්ල්ටන් නිවාස පිහිටි බොස්ටන්හි බිකන් හිල් වෙත බොස්ටන් පාලම හරහා නිතර ගියේය
එම පාලම 1906 දී ප්‍රතිස්ථාපනය කල අතර පසුව එය ලොන්ග්ෆෙලෝ පාලම ලෙස නම් කෙරුණි
1839 අවසාන භාගයේ ලොන්ග්ෆෙලෝ ඔහුගේ විදෙස් සංචාරයන් හා ෆ්‍රාන්සෙස් ඇප්ල්ටන් සමඟ වූ අසාර්ථක පෙම් ඇරයුම අළලා නිමවූ කෘතියක් හයිපරියොන්නමින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී
මේ අතරතුරදී ලොන්ග්ෆෙලෝ "අවස්ථාමය සංත්‍රාසයන් සහිත ස්නායුමය අවපාත" තත්වයට පත්විය
එමනිසා හාර්වර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලයෙන් මාස 6ක් නිවාඩුවක් ලබාගත් ඔහු ජර්මනියේ බෝපාර්ඩ් හි පිහිටි මෙරින්බ්ර්ග් බෙනඩික්ටයින් නමින් කලක් හැඳින් වූ ආශ්‍රමයේ සෞඛ්‍ය සායනයට සහභාගී විය
නැවත පැමිණීමෙන් අනතුරුව ලොන්ග්ෆෙලෝ 1842 දී "ද ස්පැනිෂ් ස්ටුඩේන්ට්" නමින් නාට්‍යක් ලියා පල කළේය
ඒ 1820 දී ඔහු ස්පාඤඤයේ ගතකල සමයේ මතකයන් ආශ්‍රිතවයි. එහි මුල් පිටපත සම්බඳව ව්‍යකුලතාවයක් ඇති විය
ග්‍රැහැම්ගේ සඟරාවේ මුද්‍රණය කිරීමෙන් අනතුරුව එහි කතුවරයා වූ රුෆස් විල්මොට් ග්‍රිස්වෝල්ඩ් එහි පිටපත අහකට නොදමා ප්‍රවේසම් කර ඇත
සාමාන්‍යයෙන් මුද්‍රණාල එසේ නොකරන බැවින් ලොන්ග්ෆෙලෝ එය සුරැකිව ඇති බව අසා පුදුමයට පත්ව ප්‍රතිශෝධනය කරන අරමුණින් එය ඉල්ලාගත් නමුත් නැවත පිටපත ග්‍රිස්වෝල්ඩ් හට දිමට අමතක විය
නිතර පලිගනිමට කැමති ග්‍රිස්වෝල්ඩ් එයට ප්‍රතිචාර දැක්වුයේ දොස්නගා ඔහුට ලිපියක් යැවීම මගිනි
වහල්භාවය අවලංගු කිරීමට ප්‍රසිද්ධියේ සහාය දැක්වීමක් ලෙස 1842 දී ලොන්ග්ෆෙලෝ "පොයම්ස් ඔන් ස්ලේවරී " නමින් කුඩා කවි එකතුවක් පල කරන ලදී
ඩයල් මුද්‍රණාලය එයට පවසා තිබුනේ "ලොන්ග්ෆෙලෝ මහතාගේ කුඩා (දුර්වල) පොත් අතර කුඩාතම පොත
එහි පුරෝගාමියා මෙන්ම දිරිය සම්පන්න හා සභ්‍යත්වයක් සහිතයි
නමුත් එම මාතෘකාවට එයට වඩා ගැඹුරු හඬක් නැංවීමේ හැකියාවක් තිබෙනවා" යනුවෙනි
ඩයල් මුද්‍රණාලයේ විවේචනය අනුමත කරමින් හෙතෙම මෙසේ ලීවේය "එම කවි කොතෙක් සෞම්‍යද යත් වහලුන් අයිතිකරුවෙකුට එම කවි කියවා තම උදැසන ආහාරය අරුචි නොවන අයුරෙන් ගත හැක"
කෙසේ නමුත් නව එංගලන්ත වහල්-විරෝධින්ගේ සංගමය එම කවි එකතුව නැවත මුද්‍රණය කර තවදුරටත් බෙදාහැරීමට තරම් පැහැදීමට පත්ව තිබුණි
1843 මැයි 10 වන දින, වසර 7කට පසු ෆැනි ඇප්ල්ටන් විසින් ලොන්ග්ෆෙලෝගේ විවාහ යෝජනාව පිළිගන්නා බව දන්වා ලිපියක් එවූ අතර, කලබලයට පත් ඔහු කුලී රථයකට නොනැගී විනාඩි 90ක පා ගමනකින් පසු ඇගේ නිවසට ලඟා විය
ඔවුන් ඉක්මනින් විවාපත් වුහ
මංගල තෑග්ගක් ලෙස නේදන් ඇප්ල්ටන්, ක්‍රෙරේයිග් නිවාස නව යුවලට තෑගි කළේය
ලොන්ග්ෆෙලෝ සිය ඉතිරි දිවියම එහි ගත කළේය
ෆැනි කෙරෙහි ඔහු තුල තිබු ආලය 1845 ඔක්තෝම්බරයේදී ඔහු ලියු එකම ප්‍රේම කාව්‍ය "ද ඉවිනිංග් ස්ටාර් " ලුහුඬු පද්‍යයේ පද මගින් ප්‍රකට වේ
"මගේ ආදරිය, මගේ මිහිරි හෙස්පෙරුස්
මගේ ආදරයේ උදා සහ සැන්දෑ තරුව
වරක් ඇය නොමැතිව ආලිංග නැටුමකට සහභාගී වූ ඔහු මෙසේ ලීවේය
"විදුලි ආලෝකය අඳුරුයි, සංගීතය දුක්බරයි, පුෂ්පයන් අඩුයි සහ කාන්තාවන් ශෝභාවන් රහිතයි
"

ඔහු හා ෆැනි හට දරුවන් සය දෙනෙකි
චාර්ල්ස් ඇප්ල්ටන් (1844-1893),අර්නස්ට් වර්ඩ්ස්වර්ත්(1845–1921), ෆැනි (1847–1848), ඇලිස් මේරි (1850–1928), ඊඩිත් (1853–1915) හා ඈන් ඇලේග්‍රා (1855–1934)
ඔවුන්ගේ දියණිය ඊඩිත්,ටූ ඉයර්ස් බිෆෝ ද මාස්ට් කෘතියේ ප්‍රකට කතුවරයා වූ ජ්‍යෙෂ්ට රිචර්ඩ් හෙන්රි ඩානා ගේ පුත්, 3වන රිචර්ඩ් හෙන්රි ඩානා හා විවාහ විය
1847 අප්‍රේල් 7 ඔවුන්ගේ කුඩා දියණිය ෆැනි ඉපදෙන මොහොතේ, වෛද්‍ය නේදන් කුලෙයි කීප් ගේ අනුදැනුම ඇතිව ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ පළමු වරට නිර්වින්දකයක් ලෙස ඊතර්, ෆැනි ලොන්ග්ෆෙලෝ හට යොදා ගැනුනි
එයින් මාස කිහිපයකට පසු 1847 නොවැම්බර් 1 දින ඉවැන්ජලීන් කව්‍ය ප්‍රථම වරට ප්‍රකාශනය විය
ලොන්ග්ෆෙලෝගේ ගේ සාහිත්‍යමය ආදායම සැලකිය යුතු මට්ටමකින් ඉහල ගියේය
1840 දී ඔහුගේ ඉපැයීම් ඩොලර් 219ක් වූ අතර 1850 දී එය ඩොලර් 1 900ක් විය
ලොන්ග්ෆෙලෝ 1853 ජුනි 4 වන දින, විදේශගත වීමට නියමිත ඔහුගේ මිතුරු නැදනියෙල් හොව්තොර්න් වෙනුවෙන් සමුගැනීමේ සාදයක් සිය කේම්බ්‍රිජ් නිවසේදී පැවැත්වීය
1854 දී ලොන්ග්ෆෙලෝ හාර්වර්ඩ් සරසවියෙන් විශ්‍රාම ගත්තේ සිය දිවිය සම්පුර්ණයෙන්ම ලේඛන කලාව උදෙසා කැප කිරීමටයි
1859 දී නිතිය පිලිබඳ ගෞරව උපාධියක් හාවර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලය මගින් ඔහුට පිරිනමන ලදී
ෆ්‍රාන්සෙස් ගේ මරණය 

1861 ජුලි 9 මදක් උණුසුම් සහිත දිනයේ ලොන්ග්ෆෙලෝ කෙටි නින්දකට පිවිස සිටි අතර ෆැනි දරුවන්ගේ කොණ්ඩා කැරැළි ලියුම් කවරයක බහා ඉටි වලින් මුද්‍රා තබමින් සිටියාය
නිශ්චිතවම හේතුව පැහැදිලි නොවුවත්, හදිසියේ ඇගේ ඇඳුමට ගිණි ඇවිලුණි
රත් වූ ඉටි හෝ ඇඳුමට වැටුණු ඉටි පන්දමක් නිසා හෝ එය සිදුවන්නට ඇත
වහා ඇහැරුණු ලොන්ග්ෆෙලෝ ඇගේ සහයට දිව අවුත් කුඩා පලසක් ඈ වටා එතුවේය
ඔහුගේ සිරුරෙන් හැකිතරම් ගිනිදළු යටපත් කිරීමට උත්සහ දැරුවේය
නමුත් ඒ වන විටත් ඇය දරුණු ලෙස පිළිස්සී තිබුණි
වසර 50කට පමණ පසු ලොන්ග්ෆෙලෝගේ බාලම දියණිය ඇනී එම සිදුවීම වෙනස් අයුරින් විස්තර කළාය
ඇය පැවසු පරිදි එය ඉටිපන්දමක් හෝ රත්වූ ඉටි නිසා නොව හිතා මතා දැල්වූ ගිණිකුරක් බිම වැටීම නිසා ඇතිවූ ගින්නක් බවයි. කෙසේ නමුත් අවස්ථා දෙකේදීම ෆැනි ඇගේ කාමරයට ගෙනයන ලද අතර වෛද්‍යවරයෙකු කැඳවනු ලැබිය
රාත්‍රිය පුරා සිහියත් අසිහියත් අතර සිටි ඇයට වේදනා නාශකයක් ලෙස ඊතර් සපයන ලදී
පසුදින උදැසන 10ට පමණ කෝපි කෝප්පයක් ඉල්ලීමෙන් අනතුරුව ඇය මිය ගියාය
ඇය බේරා ගැනීමට දැරූ උත්සහයේදී ලොන්ග්ෆෙලෝ ද දැඩිව පිළිස්සීමට ලක්වී තිබුණු අතර ඒ හේතුවෙන් ඇගේ අවමංගල්‍ය උත්සවයට සහභාගී වීමට ඔහුට නොහැකි විය
මුහුණට සිදුවී තිබු පිළිස්සුම් හේතුවෙන් දිගටම රැවුල වැවීමට ඔහුට සිදුවූ අතර පසුකලෙක එය ඔහුගේ වෙළඳ සලකුණ බවට පත්විය
ඇගේ මරණයෙන් කම්පනයට පත් ඔහු කෙදිනකවත් ඉන් ප්‍රකෘති තත්වයට පත්වුයේ නැත ඒ සඳහා විවිධ බෙහෙත් වර්ග වලින් සහනයක් පැතිය
හෙතෙම උන්මත්තකයෙකු වේ යයි බිය වූ ඔහු උන්මත්තකාගාරයට නොයවන ලෙස බැගපත් විය
තමා "ඇතුලාන්තයෙන් මියයමින් සිටිනවා" යැයි හේ ලියා තැබීය
ඔහුගේ ශෝකය ප්‍රකට කරවන ද ක්‍රොස් ස්නොව් ලුහුඬු පද්‍ය, ඇගේ මරණයෙන් වසර 18කට පසු 1879  අනුස්මරණයේ වෙනුවෙන් ඔහු රචනා කළේය
මා ළයේ දරා සිටින කුරුසය මෙසේය 
පසුගිය වසර දහඅට පුරා වෙනස් වූ සියලු සිදුවීම් 
සහ සෘතු, ඇය මියගිය දිනයේ සිට කිසිදු වෙනසක් නැත
ජීවිතයේ සැන්දෑ සමය හා මරණය 

ලොන්ග්ෆෙලෝ වසර කිහිපයක් දාන්තේ ඇලිගියෙරිගේ ඩිවයින් කොමඩි පරිවර්තනයෙහි යෙදුණේය
එහි පරිපුර්ණත්වයට සහය ලබාගැනීම පිණිස සෝදුපත් සමාලෝචනය් සඳහා 1864 වසරේ සිට සෑම සතියකම බදාදා දිනයන්හි මිතුරුහවුලක් පැවැත්විය
"දාන්තේ සංගමය" ලෙස හැඳින්වූ එහි විලියම් ඩීන් හොවෙල්ස්, ජේම්ස් රසල් ලොවෙල්, චාර්ල්ස් එලියට් නොර්මන්සහ අනෙකුත් ආගන්තුකයන් විය
1864 දී සම්පුර්ණ පරිවර්ථිත වෙළුම් තුනම ප්‍රකාශනය කෙරුණු අතර ලොන්ග්ෆෙලෝ නොකඩවා එය ප්‍රතිශෝධනය කරගෙන ගියේය
පළමු වසර තුලදී එය සිව් වතාවක් මුද්‍රණය කෙරුණි
1868 වසර වන විට ලොන්ග්ෆෙලෝගේ වාර්ෂික ආදායම ඩොලර් 48 000 ඉක්මවීය
1874දී සැමුඑල් කට්ලර් වෝර්ඩ ගේ උදව් මත "ද හැඟින් ඔෆ් ද කරේන්" කාව්‍ය ඩොලර් 3 000ක මුදලකට නිව්යෝර්ක් ලෙජර් හට අලෙවි කෙරුණි
එය එතෙක් මෙතෙක් ඉතිහාසයේ කවියකට ගෙවන ලද උපරිම මිල විය
1860 දී ලොන්ග්ෆෙලෝ වහල්භාවයට-විරුද්ධව සහාය දැක්විය එසේම ඇමෙරිකානු සිවිල් යුද්ධයට පසු උතුරු සහ දකුණු ජනපද සමගි වීම විශේෂයෙන් පැතුවේය
1878 ඔහුගේ දිනපොතේ මෙසේ සටහන් වේ
"මා හට ඇත්තේ එක් අභිලාෂයක් පමණයි
ඒ එකමුතුකම පිළිබඳව උතුර සහ දකුණ අතර අවංක හා සෘජු අවබෝධයයි"
ප්‍රසිද්ධියේ කතා පිළිකුල කල නමුත්, බොව්දොයින් කෝලීජියේ 50 වන ප්‍රතිසංගමය වෙනුවෙන් කථාව ජෝෂුවා චැම්බ්‍ර්ලෙයින් ගේ ආරාධනාවට අනුව පිළිගත්තේය
ඔහු මොරිටියුරි සැල්යුටාමස් කවිය කෙතරම් ශාන්ත ලෙස පැවසුවේද යත් අසල සිටි කිහිප දෙනෙකුට පමණක් එය ඇසුණි
ඊළඟ වසරේ (1876) හාර්වර්ඩ් හි විදේශීය කමිටුව සඳහා ඔහුගේ නාම යෝජනාව ඉතා පෞද්ගලික කාරණා මත හේ ප්‍රතික්ෂේප කළේය
1879 අගෝස්තු මස 22 දින කේම්බ්‍රිජ්-ලොන්ග්ෆෙලෝ නිවසට පැමිණි ලොන්ග්ෆෙලෝ අගයන සංචාරකයෙක්, ඇය කතාකරන්නේ කා සමග දැයි නොදැන ලොන්ග්ෆෙලෝ ගෙන් "ලොන්ග්ෆෙලෝ ඉපදුනේ මේ නිවසේ දිදැයි" අසා තිබෙන අතර එසේ නොවන බව ඔහු පවසා තිබෙනවා
පසුව ඇය, ඔහු මියගොස් ඇතිදැයි ඇසු පැනයට "තවම නැහැ" යනුවෙන් පිළිතුරු දී තිබෙනවා
1882 දී තදබල උදරයේ වේදනාවක් හේතුවෙන් ඔහු ඇඳට ගියේය
දින කිහිපයක් එම වේදනාවෙන් පෙළුණු ඔහු වේදනා නාශකයක් ලෙස අබිං භාවිතාකර ඇත
1882 මාර්තු 24 පවුලේ අය පිරිවරා සිටියදී ඔහු දිවියෙන් සමුගත්තේය
අන්තරාවරණය ඉදිමීම ඔහුගේ රොගයට හේතු විය
මියයන විට ඔහුගේ ඉඩකඩම් වල වටිනාකම ඩොලර් 356 320ක් පමණ විය
ඔහුගේ බිරින්දෑවරුන් දෙදෙනා භූමදාන කල අර්බන් මවුන්ට් සුසානභූමියේ ඔහුද භූමදාන කෙරුණි
ඔහු අවසාන වසර කිහිපය තුල මයිකල් ආන්ජලෝ ගේ කාව්‍ය පරිවර්තනයෙහි යෙදුණි
නමුත් ජිවිත කාලය තුලම ප්‍රකාශනය සඳහා සම්පුර්ණ සෑහිමට පත්ව නොතිබුණි
1833 ඔහුගේ මරණින් පසුව එහි සංශෝධනයක් එක් කෙරුණි
ළඟදීම සිදුවන තම මරණය එනතුරු බල සිටින වයස්ගත කලාකරුවකු සේ පරිවර්තකයා දකිමින්, විශාරදයෝ සාමාන්‍යයෙන් එය ආත්ම රචනයක් සේ සළකති
මූලාශ්‍ර

1807 උපත්
1882 මරණ
During the American Civil War, music played a prominent role on both sides of the conflict