Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
ශ්‍රී ලංකාවේ භික්ෂුණී 
ශ්‍රී ලංකාවේ භික්‍ෂුණී සාසනය ආරම්භවූයේ සංඝමිත්තා තෙරණිය මගිනි
පසු කලෙක භික්‍ෂු සාසනය මෙන්ම භික්ෂුණී සාසනයද ලක්දිවෙන් අතුරුදන් විය
සියම, බුරුමය සහ කාම්බෛා්ජය යන ථේරවාද රටවලින් උපසම්පදාව ගෙන ලක්දිව භික්‍ෂු සාසනය නැවත ආරම්භකලද කිසිදු ථේරවාද රටක භික්‍ෂුණී සාසනය ඉත්ර්ව නොතිබූ බැවින් නැවත භික්‍ෂුණී සාසනය උආරම්භ කිරීමට නොහැකි විය
1990 දශකයේදී ශ්‍රී ලංකික ගිහි කාන්තාවන් සහ දස සිල් මාතාවන් පිරිසක් උපසම්පදා විනය කර්මයක් සිදුකර භික්‍ෂූණීන් බවට පත්වූ පව ප්‍රකාශකරන ලදී
ශ්‍රී ලංකාවේ තුන් නිකායෙන් සියළු අනු නිකායන් ඇතුළුව  අමරපුර මහ නිකාය සහ රාමඥ්ඥ නිකාය මෙම උපසපදාව විනය විරෝධී යන ස්ථාවරයේ පිහිටයි
සියම් නිකාය අයත් රංගිරි දඹුළු සංඝ සභ‍ාව හැර අන් සියළු පාර්ශවද එම ස්ථාවරයම දරයි
ශ්‍රී ලංකා රජයද එරට භික්‍ෂුණී සාසනයක් ඇතැයි පිලිනොගනී
මූලාශ්‍ර 

     

සිවුවනක් පිරිස
සාමාන්‍ය කාර්මික ආසවන කුලුණු

මහාපරිමාණ කාර්මික ආසවනය කාණ්ඩ වශයෙන් හෝ සන්තතව සිදු කරන නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලීන්හිදි භාවිත කෙරෙන අතර එහිදි භාගික ආසවනය, රික්තක ආසවනය, වාශ්ප ආසවනය, නිස්සාරක ආසවනය සහ ඇසෙයෝට්‍රෝපික ආසවනය ආදි ක්‍රම වේද භාවිත වේ
සන්තතික අචල තත්ත්ව භාගික ආසවනය වඩාත් බහුලව භාවිත වන්නේ ඛණිජ තෙල්, පිරිපහදු ඛනිජ රසායනික සහ රසායනික කර්මාන්ත ශාලා සහ ස්වභාවික වායු සැකසුම් කර්මාන්ත ශාලා ආදිය වේ
කාර්මික ආසවනය සාමාන්‍යයෙන් ආසවන කුලුණු ලෙස හැඳින්වෙන විශාල සිරස් සිලින්ඩරාකාර කුලුණු භාවිතා වන අතර ඒවායේ විශ්කම්භය සෙ
ඇතැම් විට මිටර් 90 වටද වඩා උසින් වැඩි කුලුණු භාවිතා විය හැක
සැකසුම සඳහා කුලුණු තුලට ඇතුල් කෙරෙන ද්‍රවය ද්‍රව කිහිපයක මිශ්‍රණයකින් තැනි ඇති විට කුලුණු වල විවිධ උස ප්‍රමාණ වලින් පිහිටා ඇති පිටවුම් මං ඔස්සේ  එකිනෙකට වෙනස් තාපාංක හා තාපාංක පරාස ඇති විවිධ භාගයන් නැතහොත් විවිධ නිෂ්පාදන වෙන්කර ගත හැක
මේ අතරින් වඩාත් සැහැල්ලුතම නිෂ්පාදන (අඩුම තාපාංක සහිත නිෂ්පාදන) කුලුණු වල ඉහළින්ම ලබාගෙන යන අතර වඩාත් බරින් වැඩි නිෂ්පාදන (වැඩිම තාපාංක සහිත නිෂ්පාදන) කුලුණු වල පහලම කෙලවරින් වෙන්කර ගැනේ
විශාල පරිමාණ ආසවන කුලුණු වලදී වඩාත් පුර්ණ ආකාරයෙන් නිෂ්පාදන වෙන්කර ගැනීම සඳහා ප්‍රතිවාහ ක්‍රමය භාවිත කෙරේ
ප්‍රතිවාහක්‍රම‍ෙය්දී ඉහත සාමාන්‍ය මහාපරිමාණ කාර්මික ආසවන කුලුණක දැක්වෙන පරිදි ආසවන හෝ විභාජක කුලුණකින් ලබාගත් ද්‍රවිත ඵලයන් වලින් කොටසක් නැවත එම කුලුනෙහිම ඉහල කෙළවරින් ඇතුල් කෙරේ
කුලුණ තුලදී පහලට ගමන් කරන ප්‍රතිවාහ ද්‍රවය  මගින් ඉහලට‍පැමිණෙන වාශ්පය සිසිල් කිරීම සහ ඝනී භවනය කිරීම සිදු කෙරෙන අතර ඒ ඔස්සේ ආසවන කුලුණේ කාර්යක්ෂමතාව ඉහළයයි
සෛද්ධාන්තිකව දෙන ලද විභාජක මට්ටම් ප්‍රමාණයක් සහිත ආසවන කුලුණකට මෙසේ ඇතුල් කල හැකි ප්‍රතිවාහ ප්‍රමාණය වැඩිවන විට කුලුණ මගින් ඉහල තාපාංක ඇති ද්‍රව්‍ය පහළ තාපාංක ඇති ද්‍රව්‍ය වලින් වෙන්කිරීමේ ක්‍රියාවලිය වඩාත් හොදින් සිදුවේ
කිසියම් නිෂ්චිත විභාජනයක් සඳහා භාවිත කල හැකි ප්‍රතිවාහ ප්‍රමාණය වැඩිවන විට ඒ සඳහා භාවිත කල යුතු විභාජන මට්ටම් සංඛ්‍යාව පහල යයි
මේආකාර කාර්මික ආසවන කුලුණු වාතයෙන් ද්‍රවිත ඔක්සිජන්, ද්‍රවිත නයිට්‍රජන් සහ අතිශය සංශුද්ධ ආගන් වායු වෙන්කර ගැනීමේදී භාවිත කෙරේ
අර්ධ සන්නායක නිෂ්පාදනය සඳහා යොදා ගන්නා අතිශය සංශුද්ධ සිලිකන් නිපදවීම සදහා ක්ලෝරෝසිලෙන් ආසවනය යොදා ගත හැක
කාර්මික ආසවන කුලුණක හරස්කඩ - මෙහි කුලුණේ විවිධ මට්ටම් සහ ඒවායේ ඇති බුබුලුවහන්තරා දැක්වේ
ආසවන කුලුණු නිර්මාණය සහ ඒවා ක්‍රියාවේ යෙදවීම ආසවනය කල යුතු ද්‍රව්‍ය සහ ඉන් ලබාගත යුතු නිෂ්පාදන මත රදාපවතී
ආසවනය කල යුත්තේ සරල සංරචක යුගලකින් යුත් ද්‍රව්‍යයක් වේ නම් මැක්කේබ්-තීලේ ක්‍රමය හෝ ෆෙන්ස්කේ සමීකරණය වැනි විශ්ලේෂණ ක්‍රමයක් භාවිත කල හැක
නමුත් ආසවනය කල යුතු අමුද්‍රව්‍ය ද්‍රව්‍ය විශාල සංඛ්‍යාවකින් සමන්විත වේ නම් කුලුණු නිර්මාණය සහ භාවිතයේදී සමාකරණ ආදර්ශන ක්‍රමවේද භාවිත කල යුතු වේ
තවද ආසවන කුලුණුවලදී භාවිතා වන වාශ්ප - ද්‍රව ස්පර්ශක උපාංග (මට්ටම්) වල කාර්යක්ෂමතාව සෛද්ධාන්තිකව ලැබෙන 100% සමතුලිත තත්ත්වයට වඩා අඩුවේ
එබැවින් ආසවන කුලුණක් සඳහා  සෛද්ධාන්තිකව ලැබෙන වාශ්ප - ද්‍රව සමතුලිතතා අවස්ථා ගණනට වඩා වැඩි මට්ටම් සංඛ්‍යාවක් පැවතිය යුතුය
කාර්මික යෙදුම් වලදී ඇතැම් විට කුලුණ තුල -මට්ටම් වෙනුවට ඇසුරුම් ද්‍රව්‍යයක් භාවිත කෙරේ
රික්තක තත්ව යටතේ  ක්‍රියාත්මක වන අවස්ථා වැනි කුලුණ හරහා අඩු පීඩන පාතනයක් අවශ්‍ය වන අවස්ථා වලදී මෙය විශේෂයෙන් භාවිත වේ
මෙම ඇසුරුම් ද්‍රව්‍ය විශේෂ ඇසුරුම් ක්‍රමයකින් තොරව ඇතුල්කල (අඟල් 1 – 3 අතර) රැෂිග් වලයයන් හෝ හැඩගැන්වු ලෝහ තහඩු විය හැක
ඇසුරුම් ද්‍රව්‍යයේ පෘෂ්ඨය ද්‍රව මගින් තෙත් වන අතර මෙම තෙත් වු පෘෂ්ඨය මතින් වාශ්ප ගමන් කරයි
සාමාන්‍යයෙන් භාවිත වන එක් එක් මට්ටමක් මගින් එකිනෙකට වෙනස් ද්‍රව - වාශ්ප සමතුලිතතා ලක්ෂ්‍යයක් දෙනු ලබන බහුමට්ටම් ආසවන කුලුණු මෙන් නොව අසුරන ලද කුලුණක් තුල ද්‍රව - වාශ්ප සමතුලිතතා වක්‍රය සංතතික වේ
නමුත් අසුරන ලද කුලුණු ආදර්ශනයේදී සෛද්ධාන්තික මට්ටම් කිහිපයක් ගණනය කිරීම සාමාන්‍ය ආකාරයේ මට්ටම් සහිත කුලුණකට සාපේක්ෂව ඒවායේ විභාජක කාර්යක්ෂමතාවය දැක්වීම සඳහා වැදගත් වේ
මෙම ගුණාංග යුගලම ඇසුරුම් ද්‍රව්‍ය වල කාර්යක්ෂමතාව සඳහා බලපායි
විශේෂ ආකාරයකට ඇසුරුම් නොකල හෝ හැඩ ගැන්වු ඇසුරුම් භාවිතා වන ආසවන කුලුණක ක්‍රියාකාරිත්වය සඳහා ඇසුරුම් හැඩය සහ ක්ෂේත්‍ර ඵලය හැරුනු විට ඇසුරුම් ස්ථරයට ඇතුල් වන ද්‍රව සහ වාශ්ප ව්‍යාප්තිය බලපායි
දෙන ලද විභජනයක් සිදු කිරීම සඳහා අවශ්‍ය වන සෛද්ධාන්තික මට්ටම් සංඛ්‍යාව නිෂ්චිත වාශ්ප ද්‍රව අනුපාතයක් ඇසුරින් ගණනය කෙ‍රේ
ඇසුරුම් ස්ථරයට ඇතුල් වන විට ද්‍රව සහ වාශ්ප කුළුනු පෘෂ්ඨය හරහා ඒකාකාරව ව්‍යාප්ත වී නොමැති විට ඇසුරුම් ස්ථරය තුල ද්‍රව වාශ්ප අනුපාතය නිරවද්‍ය නොවන අතර ඉලක්ක ගත විභාජනය සිදුනොවේ
ඇසුරුම් ද්‍රව්‍ය නිසි පරිදි ක්‍රියා නොකරන බව මෙවිට හැගි යනු ඇත
බහුල වශයෙන් වැරදි ලෙස ව්‍යාප්ත වන්නේ වා‍ශ්පය නොව ද්‍රවයයි
Distillation#Industrial_distillation
අකාබනික රසායනය, රසායන විද්‍යාවේ අකාබනික සංයෝග වල ලක්ෂණ හා ඒවායේ හැසිරීම පිළිබඳව සලකා බලන ක්ෂේත්‍රයයි
මෙහිදී කාබනික රසායනයේ විෂය ක්ෂේත්‍රයන් වන අසීමිත සංඛ්‍යාවක් කාබනික සංයෝග (හයිඩ්‍රොකාබන) හැරෙන්නට අනිකුත් සියලුම රසායනිකයන් පිළිබඳ කතා බහ කෙරේ
මෙම ක්ෂේත්‍ර දෙක එකිනෙකින් වෙනස් වන්නේ ඉතා සුළු ව‍ශයෙන් වන අතර එය විශේෂයෙන්ම දක්නට ලැබෙනුයේ කාබනික ලෝහ රසායනයේදීය
මූලික සංකල්ප

අකාබනික සංයෝග බොහෝමයක් පවතින්නේ ලවණ ලෙසය
ලවණයක් යනු අයනික බන්ධනයකින් බැදුනු ඇනායනයක හා කැටායනයක එකතුවකි
සොඩියම් Na+,  මැග්නීසියම් Mg2+ කැටායනවලට උදාහරණවන අතර ඔක්සයිඩ  O2-  හා ක්ලෝරයිඩ් Cl- ඇනායනවලට උදාහරණ වේ
ලවණ උදාසීන ලෙස ආරෝපිත නිසා මෙම අයන සෝඩියම්  ඔක්සයිඩ්  Na2O හෝ මැග්නීසියම් ක්ලෝරයිඩ්  MgCl2  වැනි සංයෝග සාදයි
අයන විස්තර කරන්නේ ඒවායේ ඔක්සිකරණ තත්වය මත වන අතර ඒවා  තැනීමට ඇති හැකියාව මූලද්‍රව්‍යවල  අයනීකරණ විභවය (කැටායන සඳහා) හෝ ඉලෙක්ට්‍රෝන බන්ධූතාවය (ඇනායන සඳහා) මගින් නිර්මිත උත්පාදනයේ පහසුතාව මතයි
අකාබනික රසායනයේ වැදගත් අංශ වන්නේ ඔක්සයිඩ, කාබනේට, සල්ෆේට හා හේලයිඩයි
බොහෝමයක් අකාබනික සංයෝග නිරූපණය කරන්නේ උච්ච ද්‍රවාංකවලිනි
ඝන අවස්ථාවේ දී අකාබනික සංයෝග දුර්වල සන්නායක වෙයි
ඒවායේ තවත් වැදගත් ගුණයක් වන්නේ ද්‍රාව්‍යතාව උදා- ජලයේදී (ද්‍රාව්‍යතා වගු බලන්න) හා ස්ඵටීකරණයේ පහසුතාවයි. සමහරක් ලවණ (උදා - NaCl) ජලයේ ඉතා ද්‍රාව්‍ය අතර සමහරක් (SiO2) එසේ නො‍ෙව්
සරළව අකාබනික රසායනික ප්‍රතික්‍රියා වර්ග ද්විත්ව ප්‍රතිස්ථාපන ප්‍රතික්‍රියාය
එහිදී ලවණ දෙකක් මිශ්‍ර කළ විට ඔක්සිකාරකයේ ඔක්සිකරණ අංකය ඉහළ ඔක්සිකරණ අවස්ථාවේ වෙනසක් නොමැතිව අයන හුවමාරු වේ
ඔක්සිකරණ ඔක්සිහරණ ප්‍රතික්‍රියාවල දී ‍එක් ප්‍රතික්‍රියකයක්වන ඔක්සිකාරකයේ ඔක්සිකරණ අංකය වැඩිවේ
අවසාන ප්‍රතිඵලය ඉලෙක්ට්‍රෝන හුවමාරුවකි
ඉලෙක්ට්‍රෝන හුවමාරුව වක්‍රාකාරව ද සිදුවිය හැක
උදා - කෝෂ තුළදී, විද්‍යුත් රසායනයේ වැදගත් සංකල්පයකි
අම්ල භෂ්ම රසායනයේදී එක් ප්‍රතික්‍රියක හයිඩ්‍රජන් පරමාණු ඇති විට ප්‍රෝටෝන හුවමාරු වී ප්‍රතික්‍රියාවක් සිදුවිය හැක
වඩා සාමාන්‍ය අර්ථ දැක්වීමක් ලෙස ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගලක් ලබාගත හැකි රසායනික ප්‍රභේදයක් අම්ලයක් ලෙසද, ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගලයක් දායක කළ හැකි ප්‍රා‍භේදයක් ලුවිස් භෂ්මයක් ලෙසද හැඳින්වේ
අම්ල භෂ්ම අන්තර්ක්‍රියා තවත් වැඩි දියුණු කිරීමක් ලෙස HSAB සිද්ධාන්තය ධ්‍රැවීකරණය හා අයනවල ප්‍රමාණය සැලකිල්ලට ගනී
අකාබනික සංයෝග ස්වාභාවිකව හමුවන්නේ ඛනිජ ලෙසය
පසෙහි යකඩ සල්ෆයිඩ පයරයිට් ලෙස හෝ ශක්ති ගබඩාවේදී කැල්සියම් සල්ෆේට් ජිප්සම් ලෙස පැවතිය හැක
අකාබනික සංයෝග බහුකාර්ය ජෛව අණු ලෙසද හමුවේ
විද්‍යුත් විච්ඡේදන (සෝඩියම් ක්ලෝරයිඩ), යේදී ශක්ති ගබඩාවේදී (ATP) හෝ තැනීම්වල (DNA වල පොලිපොස්පේට් ආධාරය)

මිනිසා විසින් නිෂ්පාදනය කරන ලද අකාබනික සංයෝගය වූයේ, හේබර් ක්‍රමය තුළින් පස සරු කිරීම සදහා නිපදවන ලද ඇමෝනියම් නයිට්‍රයිට්ය
වැනේසියම් (V)  ඔක්සයිඩ් , ටයිටේනියම් (iii) ක්ලෝරයිඩ් වැනි අකාබනික සංයෝග උත්ප්‍රේරක ලෙස සංස්ලේෂණය  කළ අතර lithium aluminium hydride කාබනික රසායනයේ ප්‍රතිකාරක ලෙස ද භාවිතා කරන ලදී
අකාබනික රසායනයෙහි උප අංශ කාබනික ලෝහ රසායනය, Cluster (පොකුරු) Chemistry, ජෛව අකාබනික රසායනය යන ඒවාය
මේවා අකාබනික රසායනයේ නව ක්‍රියාකාරී පර්යේෂණ  අංශ වන අතර නව උත්ප්‍රේරක, සුපිරි සන්නායක හා පිළියම් සඳහා මේවා යොමු වී ඇත
අද

අකාබනික සංයෝගවල හැසිරීම 
අකාබනික රසායන සංයෝග ඉතා විශාල සංඛ්‍යාවක් ඇති බැවින් අකාබනික රසායනය විවිධ වූ විශ්ලේෂණ ක්‍රම ගණනාවක් සමග සම්බන්ධ වී ඇත
අතීතයේ දී  අකාබනික සංයෝගවල ජලීය ද්‍රාවණවල විද්‍යුත් සන්නායකතාවය, ද්‍රවාංකය , ද්‍රාව්‍යතාවය හා ආම්ලිකතාවය වැනි ගුණ පරීක්ෂා කිරීමට නොයෙකුත් ක්‍රමවේදයන් යොදා ගැනිණි
නමුත් ක්වොන්ටම් සිද්ධාන්තය පැමිණීමට සමඟ ඉලෙක්ට්‍රෝනික මෙවලම්වල වැඩි දියුණුවක් ඇතිවිය
එහිදී නව අකාබනික රසායන ද්‍රව්‍ය අංශූන්වල හැදෑරීම් කටයුතු සදහා නව උපකරණ ද නිපදවීය
උදාහරණයක් වශයෙන් මීතේන්වල ප්‍රකාශ ඉලෙක්ට්‍රෝන වර්ණාවලිය මගින් ක්ෂේත්‍ර දෙකක් අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන දෙකක් මගින් ඇති කර ගන්නා බන්ධනය (එනම් කාබන් හා හයිඩ්‍රජන් අතර ඇතිවන බන්ධනය) පෙන්වා දෙන ලදී
ඉලෙක්ට්‍රෝන කාක්ෂිකවලින් ඉවත්වීම හා නැවත ඇතුල් වීම පහදා දීමට එබදු ක්‍රියාවලින් මඟ පාදා දුන් අතර එයට අණුක කාක්ෂික නියමයද උපකාරී විණි
පොදු අනාවරණීය ශිල්පීය ක්‍රම
(Common encountered techniques)

	X - කිරණ ස්ඵටික විද්‍යාව
මෙම ශිල්පී ක්‍රමය මගින් අණුක ව්‍යුහයේ ත්‍රිමාන හැඩය පිළිබද හැදෑරිය හැකිය
වර්ණාවලීක්ෂයේ විවිධ යෙදීම්
    
1)	පාරජම්බුල වර්ණාවලීක්ෂය
ඓතිහාසික වශයෙන් ගත් කල ඉතා වැදගත් උපකරණයකි
2)	NMR  වර්ණාවලීක්ෂය
	1H  හා 13C  හා අනෙක් NMR න්‍යෂ්ටීන් (11B , 19F , 31P , 195Pt)  මූලද්‍රව්‍ය පිළිබඳ වැදගත් තොරතුරු අනාවරණය කරන ලදී
3)	අධෝරක්ත වර්ණාවලීක්ෂණය
	මෙය බොහෝවිට යොදාගන්නේ කාබොනයිල් බන්ධ කාණ්ඩ පිළිබද හැදෑරීමටයි
7)	විද්‍යුත් රසායන විද්‍යාව
(Cyclic Voltammetry)  චක්‍රීය වොල්ටීයතා මැනීමේ ක්‍රමය මෙම ක්‍රමය භාවිතයෙන් මූල ද්‍රව්‍යවල රෙඩොක්ස් ගු

කර්මාන්ත අකාබනික රසායනය
අකාබනික රසායන විද්‍යාව විද්‍යාවේ අතිශය ප්‍රායෝගික විෂය පථයකි
සාම්ප්‍රදායිකව ගත් කළ , රටක සංවර්ධනය මැනීමේ එක් මිණුමක් ලෙස වාර්ෂිකව නිපදවන සල්ෆියුරික් අම්ල ප්‍රමාණය සලකනු ලැබේ
අධිකව නිෂ්පාදනය කරන අකාබනික රසායනිකයන් 20ක් නිෂ්පාදනය කරනු ලබන්නේ කැනඩාව, චීනය, යුරෝපය, ජපානය සහ ඇමරිකාවයි. (2005 දත්ත විශ්ලේෂණය) 2005 දත්තවලට අනුව , අධිකව නිෂ්පාදනය වන රසායනිකයන්, ඇලුමිනියම් සල්ෆේට් , ඇමෝනියා , ඇමෝනියම් නයිට්‍රේට් , ඇමෝනියම් සල්ෆේට් , කාබන් (කළු) , ක්ලෝරීන්, හයිඩ්‍රොක්ලෝරික් අම්ලය, හයිඩ්‍රජන්, හයිඩ්‍රජන් පෙරොක්සයිඩ්, නයිට්‍රික් අම්ලය , නයිට්‍රජන්, ඔක්සිජන් , පොස්පරික් අම්ලය , සෝඩියම් කාබනේට් , සෝඩියම් ක්ලෝරේට්, සෝඩියම් හයිඩ්‍රොක්සයිඩ් , සෝඩියම් සිලිකේට් , සෝඩියම් සල්ෆේට් , සල්ෆියුරික් අම්ලය , ටයිටේනියම් ඩයොක්සයිඩ්
කර්මාන්ත අකාබනික රසායනය පොහොර නිෂ්පාදනය සඳහා ද යොදා ගනී
අකාබනික සංයෝගවල හැසිරීම 

රසායන විද්‍යාව
එකම මූලද්‍රව්‍යයක වෙනස් නියුට්‍රෝන සංඛ්‍යාවන් සහිත වෙනස් පරමාණුක න්‍යෂ්ටීන් පවතී නම් ඒවා සමස්ථානික ලෙස හැඳින්වේ
එනම් සමස්ථානික වල සමාන ප්‍රෝටෝන සංඛ්‍යාවක් තිබුණ ද වෙනස් නියුට්‍රෝන සංඛ්‍යාවන් ඇත
ස්වභාවිකව පවතින බොහෝ මූලද්‍රව්‍ය සඳහා (94 න් 66 ක්ම) එක් ස්ථායී සමස්ථානිකයකට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් ඇත
උදාහරණයක් ලෙස කාබන්වලට නියුට්‍රෝන 6ක්, 7ක්, හා 8ක් ඇති ප්‍රධාන සමස්ථානික තුනක් ඇත
සමස්ථානික හඳුන්වන්නේ මූලද්‍රව්‍යයේ නම අගට කෙටි ඉරක් සහ සමස්ථානිකයේ ස්කන්ධ ක්‍රමාංකය ලිවීමෙනි (උදා
හීලියම්-3, හීලියම්-4, කාබන්-12, කාබන්-14, යුරේනියම්-235 සහ යුරේනියම්-239)
බොහෝ මූලද්‍රව්‍යවල සමහර සමස්ථානික විකිරණශීලී වන අතර ඇල්ෆා අංශු හෝ බීටා අංශු විමෝචනය කිරීම මගින් වෙනත් මූලද්‍රව්‍යයන්ට තත්වාන්තරණය වේ
උදාහරණයක් ලෙස කාබන්-14 විකිරණශීලී වේ
සමහර මූලද්‍රව්‍යවල සියලුම සමස්ථානික විකිරණශීලී සමස්ථානිකයි
ටෙක්නීෂියම් (පරමාණුක ක්‍රමාංකය 43), ප්‍රොමේතියම් (පරමාණුක ක්‍රමාංකය 61) සහ පරමාණුක ක්‍රමාංකය 82 ට වැඩි නිරීක්ෂිත සියලුම මූලද්‍රව්‍යය වල සියලුම සමස්ථානික විකිරණශීලී වේ
ස්ථිර සමස්ථානික සහිත මූලද්‍රව්‍ය 80 න් 16 කම ඇත්තේ එක් ස්ථායී සමස්ථානියක් පමණි
ස්ථායී මූලද්‍රව්‍ය 80 සඳහා ස්ථායී සමස්ථානිකවල මධ්‍යනය අගය එක් මූලද්‍රව්‍යයකට ස්ථායී සමස්ථානික 3.4ක් වේ
මූල ද්‍රව්‍යයකට ඇති ස්ථායී සමස්ථානික උපරිම සංඛාවක් ඇති ටින් (පරමාණුක ක්‍රමාංකය 50) මූලද්‍රව්‍යයට ස්ථායී සමස්ථානික 10ක් ඇත
org/wiki/Chemical_element#Isotopes

රසායන විද්‍යාව
බුද්ධගයාවේ පිහිටා ඇති සිරි මහ බෝධිය යනු අතිශය පැරණි, පූජණීය ඇසතු ගසකි
ඉන්දියාවේ බිහාර් ප්‍රාන්තයේ, පැට්නා නගරයේ සිට කි
100 ක් (සැතපුම් 62 ක්) දුරින් පිහිටි බුද්ධගයාවේ තිබෙන මෙම බෝධි වෘක්ෂය අතිශය පූජනීය වෘක්ෂයක් ලෙස සැලකේ. බුදුන් වහන්සේ බුද්ධත්වයට පත් වූයේ මෙම බෝරුක් සෙවනෙහිය
ආගමික ප්‍රථිමා කලාවෙහි බෝරුක ඉතා පහසුවෙන් හඳුනා ගත හැක්කේ , හදවතේ හැඩයෙන් යුත් උස්ව පෙනෙන ලෙස නෙලන ලද පත්‍ර හේතුවෙනි
මෙම බෝධිය යන වචනය දැනට පැතිර පවත්නා ඒ වර්ගයේ ගස් හැඳින්වීම පිණිස පෘතුල ලෙස භාවිතාවේ
විශේෂයෙන් ම ශ්‍රී මහා බෝධියෙන්ම බෝ කර ගත් පැලයකින් බිහි වු ලෙස සැලකෙන මහා බෝධි විහාරයේ පිහිටි බෝධි වෘක්ෂයයි
බෞද්ධයින් වන්දනාමාන කරන වැදගත් ස්ථාන හතරෙන් එක් ස්ථානයක් ලෙස මෙම බෝධි වෘක්ෂය සැලකේ. බෞද්ධ ඉතිහාසයේ අනෙකුත් පූජනීය ලෙස සැලකෙන බෝධි වෘක්ෂයන් නම් ශ්‍රාවස්තියෙහි ආනන්ද බෝධිය, අනුරාධපුරයේ ශ්‍රී මහා බෝධි යයි
මේ දෙකම ශ්‍රී මහා බෝධියෙන් පැල කරන ලද පැල වලින් හටගත් ඒවා ලෙස සැලකේ.

බෞද්ධ කාල නිර්ණය 
	මහා බෝධි විහාර භූමියේ තිබෙන බෝරුක හඳුන්වනු ලබන්නේ 'ශ්‍රී මහා බෝධිය' නමිනි
බුද්ධාගමට අනුව බුද්ධත්වයෙන් පසු බුදුන්වහන්සේ තමනට බුද්ධත්වය ලබා ගැනීමට සෙවන දුන් බෝරුකට කෘතගුණ සැලකීම සඳහා සතියක් පුරා ඇසිපිය නොහෙලා ඒ දෙස බලා සිටි බව කියැවේ
පසු කාලයක බුදුන් එසේ වැඩ සිටි ස්ථානයේ විහාරයක් ඉදි කෙරුණු අතර එය අනිමිස ලෝචන චෛත්‍යය නමින් හැඳින්වුනේය
බුදුන්වහන්සේ ජීවමානව හුන් කාලයේදී පවා මෙම ස්ථානය පූජනීය ලෙස සැළකූ ස්ථානයක් වූ අතර, එය එවැනි අන්දමේ පූජෝපාහාර ලත් එකම ස්ථානය විය හැකිය
අශෝක රජතුමා මෙම බෝධියට ප්‍රණාම පුද කිරිම සම්බන්ධ කටයුතු වලදි අනලස්ව කටයුතු කළේය
සෑම වර්ෂයකම කාර්තික මාසයේදි බෝරුකට ගෞරව පිණිස උත්සව පැවැත්වීය
අශෝක රජතුමාගේ බිසව වූ තිසරක්ඛා දේවිය, ඇය රැජින බවට පත් වී තෙවසරකට පසු (අශෝක රජුගේ රාජ්‍ය කාලයේ දහනම වෙනි වසරේදි) බෝධිය කෙරේ ඊර්ෂ්‍යාවෙන් මන්ඩු නම් කටු සහිත පැලෑටි වගා කොට එය මැරවීමට කටයුතු කළාය
එහෙත් බෝරුක වැඩුනේය
ඒ වටා වූ බෝධි මණ්ඩපයෙහි බෝධි මණ්ඩ විහාර නම් විහාරයක්ද ඉදි කෙරුනි
මහාථූපයෙහි අඩිතාලම පිහිටුවීමේදී චිත්තගුත්තගේ නායකත්වයෙන් බෝධිමණ්ඩ විහාරයෙන් පැමිණි තිස් දහසක් භික්ෂූන් වහන්සේලා ඊට සහභාගි වූ බව සඳහන් වේ
ශාඛා

ආනන්ද බෝධිය 
	බුදුන් වහන්සේ ජීවමානව සිටි කාලයේදි වුව, උන් වහන්සේ බැහැර වැඩි අවස්ථාවන්හිදි මහජනතාවට බුදුන් සිහි කර වන්දනාමාන කිරීමේ අවශ්‍යතාවය පෙන්වා දුන් කල්හි, බුද්ධ ගයාවේ බෝධි වෘක්ෂයෙහි බීජයක් සිටුවා ඊට වන්දනාමාන කිරීම සඳහා බුදුන් වහන්සේ අවසර දුන් බවත්, එම බෝ පැලය ශ්‍රාවස්ති අසල ජේතවන විහාරයේ දොරටුව අභිමුව රෝපණය කරන ලද බවත්, බෞද්ධ තොරතුරු වල සඳහන් වේ
මෙම කාරණය සඳහා මොග්ගල්ලාන තෙරුන් බෝ රුකෙන් පතිත වන ඵලයක් බිමට පතිත වන්නට නොදි අල්ලා ගෙන ඇත
එම ඵලය අනාථ පිණ්ඩික විසින් උත්සවාකාරයෙන් රන් භාජනයක රෝපණය කරන ලදි
එයින් මතු වූ අංකුර දලු ලා වැඩි රියන් පණහක් තරම් උස් විය
එය පූජනීය වීම සඳහා බුදුන් වහන්සේ ඒ සෙවනෙහි භාවනා කරමින් රැයක්  පහන් කළහ
මෙම බෝරුක ආනන්ද තෙරුන්ගේ මග පෙන්වීම යටතේ රෝපණය කරන ලද හෙයින් එය ආනන්ද බෝධිය නම් විය
සිරි මහ බෝධිය, අනුරාධපුර 

	ශ්‍රී ලංකාවේ වංශ කථා වලට අනුව ශ්‍රී මහා බෝධිය ශ්‍රී ලංකාවේ රෝපණය කරන ලද්දේ ක්‍රි
පූ 288 වෙනි වර්ෂයේදිය
එය ආවෘතබීජයකින් පැල කර ගත් ඒ වර්ගයේ අති පැරණි වෘක්ෂයක් ලෙස සැක හැර දැන ගෙන තිබේ
අශෝක රජතුමාගේ පාලන කාලයෙන් අවුරුදු 12 ක් ගත වී එළඹුනු එම වසරේදි සංඝමිත්තාවන් විසින් ගෙන එන ලද බෝධි වෘක්ෂයෙහි දකුණු ශාඛාව දේවානම්පියතිස්ස රජතුමා විසින් මහා මේඝ වන උද්‍යානයෙහි රෝපණය කරනු ලැබින
බුදුන් වහන්සේ තම පිරිනිවන් මඤ්චකයේදි ඉටු විය යුතු කාරණා පහක් සම්බන්ධයෙන් නියමයන් කර සිටියහ
ඉන් එකක් නම් ලංකාවට ගෙන යා යුතු බෝධි අංකුරය ගයා වෙන්ම විය යුතුය
එය පාඨලිපුත්ත සිට තාමලිප්ති වෙතටද එහිදි නැවක තබා මුහුදින් ජම්බුකෝල වෙතද ගෙන යා යුතුය, අවසානයේ එන මාර්ග‍ෙය් තිවක්ක හිදී නැවති පසුව අනුරාධපුරයට පැමිණුනේය
බෝ පැලය රෝපණය කිරීමේ උත්සවයේදි කාජරගාම සහ චන්දනාගාම සහ තිවක්ක නම් වූ ප්‍රදේශ වල ප්‍රධානින් රජුට සහයෝගය දුන්හ
පෙර බුදුවරුන්ගේ බෝධින්
ලංකාවේ වංශ කථා වලට අනුව (උදා ම
ව.xv) මෙම කාලයේදි පහල වූ බුදුවරුන්ගේ බෝධි වෘක්ෂයන්ගේ ශාඛාවන් ද අද අනුරාධපුරයේ ශ්‍රී මහා බෝධිය පිහිටි භූමියෙහි රෝපණය කර තිබේ
කකුසඳ බුදුන්ගේ බෝධි ශාඛාව රුචානන්දා නම් මෙහෙණි නමක්ද කෝනාගම බුදුන්ගේ බෝධි ශාඛාව කන්තකානන්දා සහ කාශ්‍යප බුදුන්ගේ බෝධි ශාඛාව සුධම්මා නම් මෙහෙනින් වහන්සේලා විසින් ගෙන එනු ලැබ ඇත
වර්තමානයේ පැල රෝපණය කිරීම
නව දිල්ලියේ බුද්ධ ජයන්ති උද්‍යානයේ ශ්‍රී මහා බෝධි අංකුරයක් 1993 දී රෝපණය කරන ලදි

බුද්ධාගම

ඉන්දියාව
ජෝන් ඩෝල්ටන් - 1766 සැප්තැම්බර් 6 සිට 1844 ජුලි 27 මිය යනතුරුම (FRS) රාජකීය සමිතියේ සම්මාන සාමාජිකයෙකු වන අතර, ඔහු ඉංග්‍රීසි රසායනඥයකු හා කාලගුණ විද්‍යාඥයෙකු හා භෞතික විද්‍යාඥයෙකු ද වේ
ඔහුව වඩාත් ප්‍රකට වුයේ නූතන පරමාණුක විද්‍යාවේ සිද්ධාන්ත ගොඩ නැගුමෙහි පුරෝගාමියෙකු වශයෙන් හා වර්ණ අන්ධතාවය පිළිබඳ පර්යේෂකයෙකු වශයෙනි
(වර්ණ අන්ධතාවය පිළිබඳව පර්යේෂණ මගින් කිරීම “Doltouism” ලෙස ඔහුට ගරු කිරීම හදුන්වයි)

ජිවිතයේ මුල්යුගය 

ජෝන් ඩෝල්ටන් උපත ලැබුවේ ක්වේකර් නම් සුළුතර ක්‍රිස්තියානි නිකායක පවුලකට දාව එංගලන්තයේ කුම්බියා පලාතේ කොකර්මවුත්වල ආසන්නයේය
ඔහුගේ පියා මෙහෙකරුවෙකු විය
ඔහු වයස 15 වන විට තම සහෝදරයා වූ ජොනතන් හා එක්වී කෙන්ඩාල් නම් යාබද ගම්මානයේ ක්වේකර් පාසලක් ඉගැන්වීම් කරන ලදී
1790 කාලයේදී ඩෝල්ටන් අවධානය නීතිය හා වෛද්‍ය විද්‍යාව කරා යොමු කරන ලදී
නමුත් ඔහුගේ මෙම ගමනට කිසිදු ඥාතියෙකුගේ සහයක් නොලැබීය
නමුත් මෙකල විරුද්ධ මතධාරීන් විසින් ඔහුව විශ්වවිද්‍යාලය තුළ අධ්‍යාපනය ලැබීමට හෝ ඉගැන්වීමට ඇතුළත් කර නොගන්නා ලදී
එමනිසා ඔහු 1793 වසන්තය තෙක් කෙන්කලායේ සිට මැන්චෙස්ටර් වෙත යන ලදී
එහිදී ඔහු ජෝන් ගෝ නම් වූ අන්ධ දාර්ශනිකයෙකු ගෙන් ගුරුහරුකම් ලබාගත්තේය
මේ අතරතුර ඩෝල්ටන් මැන්චෙස්ටර්හි නිව් කොලේජ් නම් පාසලේ ගණිතය හා ස්වාභාවික දර්ශනවාදී ගුරුවරයා බවට පත් විය
ඔහු 1800 දක්වා මෙම පාසලේ ඉගැන්වුවේය
නමුත් පාසලේ පිරිහෙමින් තිබූ ආර්ථික තත්ත්වය නිසා 1800 දී පාසල වසා දමන ලදී
ඉන් පසු ඔහු මැන්චෙස්ටර්හි ගණිතය හා ස්වාභාවික දර්ශනවාදය පෞද්ගලිකව උගන්වන්නෙක් බවට පත් විය
ඩෝල්ටන්ගේ ජීවිතය මුල් කාලයට ඊගල්ෆීල්ඩ්හි එලිහු රොබින්සන් නමු වූ ක්වෙකර් ජාතික පුද්ගලයෙකුගෙන් බලපෑම් එල්ල වුණි
ඔහු ප්‍රසිද්ධ කාලගුණ විද්‍යාඥයෙක් හා විවිධ ආයිත්තම් සාදන්නෙකි
ඔහු ඩෝල්ටන්ව ගණිතය හා කාලගුණ විද්‍යාව වැනි විද්‍යාවන් කෙරෙහි උද්‍යෝගය ඇති කිරීමට සමත් විය
ඔහු කෙන්ඩාලයේ සිටි කාලයේදී Gentlemen’s and Ladie’s Diaries වෙත විවිධ මාතෘකා ඔස්සේ ගැටළු හා පිළිතුරු ලියා යැවුවේය
ඉන් පසු ඔහු කාලගුණ විද්‍යා සටහන් තැබීම පටන් ගත්තේය
එය ඔහු අඛණ්ඩව වසර 07 ක් කර ගෙන ගියේය
ඔහු වාර්තා 20000 කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් තැබුවේය
ඒ අතර තුර 1793 දී  Meteorological Observations and Essays නම් ඔහුගේ කාලගුණ විද්‍යා සොයා ගැන්ම ඇතුළත් කෘතිය එළිදැක්වීය
එහි ඔහු පසුකාලීනව ඉදිරිපත් කළ සොයා ගැනීම්වල බීජයන් අඩංගු විය
මේ කාලයේදී ඔහු කෙරේ අනෙකුත් ශිෂ්‍යයන්ගේ අවධානය යොමු විය
දෙවනුව ඩෝල්ටන් විසින් “Element of English Grammar” නම් වූ කෘතිය 1801 දී එළි දැක්වීය
1794 දී ඩෝල්ටන් මැන්චෙස්ටරයට පැමිණ ටික කලකින් මැන්චෙස්ටර්හි සාහිත්‍ය හා දර්ශනවාදී සංගමය එනම් “hit & pill” හි සාමාජිකයෙකු බවට පත්කරගන්නා ලදී
ඉන් සති කිහිපයකට පසුව ඔහු තම ප්‍රථම ලිපිය වන “Extraodiuari facts relating to the vision of colours” නමින් ප්‍රසිද්ධ කරන ලදී
මෙහිදී ඔහු ප්‍රකාශ කර සිටියේ වර්ණ අන්ධතාවයට හේතුකාරක වනුයේ ඇස තුළ ඇති ද්‍රව්‍යමය මාධ්‍යයක් දුර්වර්ණ වීම බවයි.ඩෝල්ටන් තම මතය මෙම ලිපිය  හරහා ප්‍රසිද්ධ කරන තුරු මිනිසුන්ට වර්ණ නොපෙනී යාමේ තත්ත්වය සම්මත පරිදි කිසිවකු විසින් පැහැදිලි කර නොතිබුණු අතර එය මුලින්ම විස්තර සහිතව ඉදිරිපත් කළේද ඩෝල්ටන් විසින්මයි
කෙසේ වෙතත් ඩෝල්ටන්ගේ මෙම සිද්ධාන්තයට ඇති පිළිගැනීම ඔහුගේ ජීවිත කාලය තුළ නැතිවී ගියත් ඔහු තමාගේම තිබූ පෙනීමේ දුර්වලතාවය පිළිබඳව සිදු කළ පර්යේෂණය වෙනුවෙන් වර්ණ අන්ධතාවය යන පදය “Doltouism” වශයෙන් ද හදුන්වන්නට විය
1995 දී ඔහුගේ සංරක්ෂණය කළ අක්ෂිගෝලය පරීක්ෂා කිරීමෙන් පෙනී ගියේ ඔහු අසාමාන්‍ය වර්ණ අන්ධතාවයකින් පෙළුණු බවයි. එය ඩියුටිරෝන්පියා (deuteroanopia) ලෙස හඳුන්වයි. එනම් එහිදී කේතු සෛල තුනී වීම නිසා මධ්‍යම තරංගයක් සහිත ආලෝකය හදුනාගැනීමට ඔහුට නොහැකිවිය
වඩාත් සුලභ deuteroanomaly නම් වර්ණ අන්ධතාවයේදී සිදුවන්නාක් මෙන් ජාන විකෘති වූ වර්ණකවල ක්‍රියාකාරීත්වයේ වෙනසක් මෙහිදී සිදු නොවේ
වර්ණාවලියේ ඇති නිල්, දම්, හැර ඔහුට දර්ශනය වූ එකම වර්ණය වූයේ කහ පැහැය පමණි
ඔහු ඒ බව අතීතයේ සදහන් කර තිබුණි
ඔහු ඔහුගේ ලිපියක පහත අයුරින් සටහනක් තබා තිබුණි
මෙම පෙනෙන්නා වූ දර්ශනයේ අනෙක් අය රතු පාට යැයි පවසන්නා වූ දෙය මට පෙනෙනුයේ ආලෝකය අදුරු වූ හෝ දුර්වර්ණ වූ කොටසක් ලෙසයි
තවද තැඹිලි, කහ සහ කොළ පැහැය එකම වර්ණයක් ලෙස දිස් වූ අතර එය දුර්ලභ කහ පැහැයකි
මට පෙනෙනා අයුරින් එය කහ පැහැති ඡායාවකි
ඔහුගේ මෙම ලිපිය බොහෝ දෙනෙකු විසින් පරිශීලනය කරන ලද අතර ඒ වැස්ස සහ පිණිබෑම, වසන්තයක් ආරම්භය හා තද රස්නයේ ආරම්භය අහස් හා වළාකුළුවල වර්ණය හා ඉංග්‍රීසා භාෂාවේ ආධාරක ක්‍රියාවන්  හා කෘදන්තයන් මෙන්ම ආලෝකය පරාවර්තන හා වර්තන ක්‍රියාවලීන් සදහා ය
පරමාණුක සිද්ධාන්ත 
    
1800 දී ඔහු මැන්චෙස්ටරහි සාහිත්‍ය හා දර්ශනවාදීන්ගේ සංගමයේ ලේකම් තනතුරට පත්වෙන අතර එම වසරේදීම ඔහු සංගමයට “පරීක්ෂණාත්මක රචනා” නමින් තම පරීක්ෂණවල වාර්තා පෙලක්ම ඉදිරිපත් කරන ලදී
එහිදී ඔහු ඒවා මගින් මිශ්‍ර වායු ස්ථාපනය, හුමාල පීඩනය හා වෙනත් වාෂ්ප වර්ග විවිධ උෂ්ණත්වවලදී, රික්තයේදී හා සාමාන්‍ය වාතයේ හැසිරෙන ආකාරයත්, වායුවල උෂ්ණත්වය සමග සිදු වන ප්‍රසාරණය යන දෑ විස්තර කරන ලද අතර ඒවා hit & phill  හි “Memoirs” පළවිය
මෙම රචනා පෙළෙහි දෙවන කොටස සැමගේ අවධානය දිනාගන්නා සුළු එකක් විය
එහිදී එය පිළිබඳව සැකයක් ඇති කරගැනීම විවාදාත්මක වූ අතර එහිදී වූ ප්‍රත්‍යන්ත වූත් වෙනත් ඕනෑම ආකාරයක් ගන්නා ද්‍රව වර්ගයන් පිළිබදව පහළ උෂ්ණත්වවලදී හා අධික පීඩනවලදී පරීක්ෂා කරන ලද අතරම මිශ්‍ර නොවූ වායුවර්ගද ඒපරිද්දෙන්ම පරීක්ෂා කරන ලදී
විවිධ වාෂ්ප වර්ගවල පීඩනයේ 00 හා 1000 C (32Fm 212F) අතර හැසිරීම විස්තර කිරීමෙන් අනතුරුව ඔහු එකිනෙකට වෙනස් ද්‍රවණ වර්ග හයක වාෂ්ප පීඩනය විශ්ලේෂණය කරන ලදී
එහි දී ඔහුට දැක ගත හැකි වූයේ ඒ සෑම ද්‍රව්‍යයකම වාෂ්ප පීඩනය වෙනස වෙනස් වීමට  සමානතාවයක් පෙන්වන බවයි. එනම් දෙන ලද ඕනෑම වාෂ්පයක් භාවිතයට ගැනීම තුළිනි
හතර වන රචනාවේදී ඔහු මෙසේ අදහස් දක්වයි.
 
සියළුම ප්‍රත්‍යස්ථ ද්‍රව්‍යයන් එකම පීඩනයේ දී එකම තාප ප්‍රමාණයක් ලබාදෙන විට ඒ සෑම ද්‍රව්‍යයකම ප්‍රසාරණයක් සමානයි
නමුත් මට එය එසේ වීමට ප්‍රමාණවත් හේතුවක් හදුනාගැනීමට අපහසුයි
එනම් දැනට භාවිතයේ පවතින සාමාන්‍ය නීතීත් මගින් මෙම කරුණ බොහෝමයක් පැහැදිලි කිරීමට අපහසුයි
ඔහු මේ සම්බන්ධව ගේලුසැක් නියමය නැතිනම් J
චාර්ලස් නියමය 1802 දි රෝෂප් ලුවිස් ගේ-ලුසැක් විසින් පළ කරන ලද ලිපි අධ්‍යයනයෙන් පසු ඩොල්ටන් විසින් එම මාතෘකාව පිළිබදව පත්‍රිකා කිහිපයක් පල කරන ලදී
ඒවාහිදී ඔහු විසින් වායූන් ජලය හා වෙනත් ද්‍රව මගින් වායුවක අවශෝෂණය සම්බන්ධව (1803) හා ඔහුගේ නියමයක් වන අංශුමය විධාන නියමය එනම් දැනට භාවිතයේ පවතින ඩෝල්ටන් නියමය ද එළි දැක්වීය
ඩෝල්ටන්ගේ බොහෝ සොයා ගැනීම් රසායන විද්‍යාවේ පරමාණුක සිද්ධාන්ත සම්බන්ධ ඒවා විය
එනම් ඔහුගේ නම වෙන්කල නොහැකි තරමටම රසායන විද්‍යාව හා බැදී පවතී
මෙම සිද්ධාන්ත පිළිබඳව ඔහුට විවිධ ඉඟි පහළ වූයේ ඔහු විසින් එතිලින් (Olefiant gas) හා මීතෙන් (කාබන්කෘත හයිඩ්‍රජන්) හා නයිට්‍රජන් ඩයොක්සයිඩ්වල සංස්ලේෂණයක් (rotoxide of azole) මෙන්ම නයිට්‍රජන් ඩයොක්සයිඩ්වල සංස්ලේෂණ යන් මගිනි
එම පැතිකඩ දෙකෙහිම විශේෂඥයා වූයේ තෝමස් තොම්සන්ය
කෙසේ හෝ “hit & phil” හි කාමරවල තිබී රසායනයන් ඩෝල්ටන්ගේ විද්‍යාගාර සටහන් වලින් පරීක්ෂා කර බැලූ විට ඉන්පසුව එළඹි ගැටළුව වූයේ පරමාණුවේ සත්‍ය ප්‍රමාණය සොයා ගැනීමයි
එහිදී ඩෝල්ටන් විසින් ඔහු ඉතා සක්‍රීය විය
ඔහු රසායන විශ්ලේෂණය භාවිතයෙන් වායූන් සෑදුවේය
මෙහිදී ඔහු උදවු කළත් උපකල්පනය වූයේ යමිකිසි සම්බන්ධ වීමක් අධ්‍යයනය කිරීම පහසුම හා කළහැකි හොදම දෙය වශයෙන්ය
එම නිසා ඔහු විසින් වෙනස් ස්කන්ධයක් සහිත අංශුවල සම්බන්ද කිරීම් කරන ලදී
එය ග්‍රීකයන්ටත් ඓතිහාසික අනුමානවලින් ඔහුගේ සිද්ධාන්ත වෙන්කොට හදුනා ගැනීමට හැකි වූයේ එමගිනි
ඔහුගේ ඉහත සදහන් කළ අදහස විසින් ඔහුව ගුණානුපාත නියමය කරා රැගෙන යන ලදී
එයින් ඔහු කරන ලද කැපකිරීම්වලට නියම පිළිතුර ලබාදෙන ලදී
වායූන් පිළිබඳ සංකලනයන්ගේ වට පිටාව පිළිබඳවත් සැළකීමෙන් පසුව 1802 නොවැම්බර් මාසයේදී ගුණානුපාත වෙනත් වචන වලින් ඔහු මෙසේ පවසයි
“ඔක්සිජන් මූල ද්‍රව්‍ය එම ප්‍රමාණයේම නයිට්‍රජන් වායුව සමග හා එහි දෙගුණයක ප්‍රමාණය හා සම්බන්ධ වේ
නමුත් ඒ අතර වූ ප්‍රමාණයන් හා එසේ නොවේ
” මෙම වාක්‍ය පිළිබඳව ඔහුට සැක සිතී එය ඔහුගේ රචනාවලට ඇතුලත් නොකරන ලදී
එම හේතුව නිසා එය 1805 වනතුරු ප්‍රසිද්ධියට පත් නොවිණි
මූලද්‍රව්‍ය නාම ගත කරණ ලද්දේ ද්විතීක, තෘතීක හා චතුර්ථක ආදී වශයෙනි
(පරමාණු සාදා තිබුණේ පරමාණු දෙක , තුන, හතර යනාදී වශයෙනි) මෙම රසායන විද්‍යාවේ නව දර්ශනය මූල ද්‍රව්‍යවල සරලම තත්ත්වය හා පරමාණුවක ක්‍රමාංකය මත රදා පැවතුණි
මෙහිදී ඔහු විසින් සංයෝගයක ව්‍යුහය එක් එක් පරමාණු මූල ප්‍රමාණයකින් ඇති බව ප්‍රකාශ කරයි
එහිදි X නම් පරමාණුවක්  Y පරමාණුවක් හා එක් වූ විට එය ද්විතීක සංයෝගයකි
තවදුරටත් එක් X පරමාණුවක් Y පරමාණුව බැගින් දෙවරක් සම්බන්ධ කරගත් විට එය තෘතීක සංයෝගයක් වේ
කෙසේ හෝ රසායන විද්‍යාවේ නව දර්ශනයේ (New system of chemical philosophy) එය ප්‍රථම ලයිස්තුවේ ඇති මූලද්‍රව්‍ය බොහෝමයක් නවීන දැක්මට සමාන වන අතර නමුත් සමහර ඒවා එසේ නොවේ
ඩෝල්ටන් විසින් තමාගේම සංකේතයන් භාවිතා කරමින් පරමාණුක ව්‍යුහය පැහැදිලි කරන ලද අතර ඒවා රසායන විද්‍යාවේ නව දර්ශනවාදය (New system of chemical philosophy) හි ඇතුලත් වන අතර පොදු සංයෝගයන් හා ඔහු විසින් පිළියෙල කරගත් මූලද්‍රව්‍ය නාමාවලියක් ද එයට ඇතුලත්ය
ඩෝල්ටන්ගේ පරමාණුක වාදයේ මූලික සිද්ධාන්ත පහ

	මූලද්‍රව්‍ය සෑදී ඇත්තේ පරමාණු නම් කුඩා අංශු මගිනි
දී ඇති මූලද්‍රව්‍යයක පරමාණුක හඳුනාගත හැකිය
දි ඇති මූලද්‍රව්‍යයක පරමාණු තවත් මූලද්‍රව්‍යයක පරමාණුවලින් වෙනස් වන අතර ඒවායේ සාපේක්ෂ පරමාණුක ස්කන්ධ අසමාන වේ
එක මූලද්‍රව්‍යයක පරමාණු තවත් මූලද්‍රව්‍යයක පරමාණු හා සම්බන්ධ වීමෙන් සංයෝගය සෑදිය හැකිය
දී ඇති සංයෝගයක සෑම අණුවකම එකම පරමාණු සංඛ්‍යාවක් එකම වර්ගයෙන් ඇත
පරමාණු සෑදීමට හා පරමාණු ඉතා කුඩා කොටස්වලට වෙන්කිරීම සිදු කළ නොහැකි අතර තවද ඒවා රසායනික ක්‍රියාවලියකදී විනාශ වීමද සිදු නොවේ
රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවක් මගින් සිදුවන්නේ පරමාණු කාණ්ඩ වී ඇති ආකාරය වෙනස් කිරීමට පමණි
ඩෝල්ටන් විසින් ඉදිරිපත් කළ තවත් අතිරේඛ කරුණක් විය
එය තනිවම තහවුරු කිරීමට නොහැකි කරුණක් විය
පරමාණු එක් අනුපාතයකින් සම්බන්ධ වූ විට
“එය ද්විතීක සංයෝගයක් ලෙස සැළකිය යුතුවේ
නැතිනම් සිද්ධාන්තයන්ට විරුද්ධව ගැටළු ඇති වේ
” 
    

කිසිදු විද්‍යාඥයකුට මූලද්‍රව්‍යක න්‍යෂ්ටියට වඩා කුඩා පරමාණු සම්බන්ධ වී ඇති ආකාරය පිළිබඳව කිසිදු සාක්ෂියක් නොලැබුණි
තවද පරමාණුක ස්කන්ධයක් මැනීමේදී වුවද ඔවුන් විසින් යොදා ගනු ලැබුවේ සාපේක්ෂමය මිනුම් විය
කෙසේ හෝ ඩෝල්ටන්ගේ මූලද්‍රව්‍ය තම සරලම ආකාරයෙන්ම පවතී
යන නියමය අනුව (rule of greatest simplicity) සංයෝග වශයෙන් ඇති ජලය OH ලෙසත් ඇමෝනියා NH ලෙසත් නවීන විද්‍යාවට ඉතා වෙනස් අයුරින් නම් කර තිබිණි
ඩෝල්ටන්ගේ පරමාණුවාදය ඉතා වැදගත් වේ
ඩෝල්ටන්ගේ පරමාණුකවාදයේ සමහර මූලධර්මයන් අදටත් ඉතිරිව පවතී
එහි ඉදිරිපත් කළ ප්‍රධාන සිද්ධාන්තයක් වන පරමාණු කුඩා කොටස්වලට කැඩීම විනාශ කිරීම හා සෑදීම යන දෑ පරමාණු සම්බන්ධ වීමේදී පැතිරීමේදී හා නැවත සකස්වීමේදී සිදු නොවන බව ප්‍රකාශ කළද න්‍යෂ්ටික විලයනයේදී හා විඛණ්ඩනය (fission) යන ක්‍රියාවලීන් තුළින් ඒවා සිදුවන බව පැහැදිලි වේ
නමුත් ඒවා න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියා වන අතර රසායනික ප්‍රතික්‍රියා නොවේ
තව දුරටත් කථා කළහොත් දී ඇති මූලද්‍රව්‍යවල පරමාණු භෞතික හා රසායනික වශයෙන් හදුනාගත හැකිය
එය අදටත් සත්‍යක්ව පවතී
තවද සමස්ථානිකවල න්‍යෂ්ටීන් පවා ස්කන්ධයෙන් අසමාන වේ
කෙසේ හෝ ඩෝල්ටන්ගේ සොයා ගැනීම අනාගතයේ සොයා ගැනීම්වලට ඉතා වැදගත් විය
එය ඇන්ටනි ලූරක් ලැවෝසියර්ගේ ඔක්සිජන් කෙන්ද්‍රීය රසායන විද්‍යාව වැදගත් වූවා හා සමානවම වැදගත් වේ
පසු කාලය 

විවිධ වූ පරමාණු හා න්‍යෂ්ටීන් ජෝන් ඩෝල්ටන්ගේ රසායන විද්‍යාවේ නව දර්ශන වාදය (New system of chemical philosophy) විස්තර කරයි
(1808) ඩෝල්ටන් තම සිද්ධාන්ත තොම්සන්ගේ රසායන විද්‍යා පද්ධතිය (System of chemistry) (1807) හි විස්තර සහිතව ඔහුගේ New System of chemical Philosophy යන්නෙහි පළමු වෙළුම 1808 හිදී එළි දැක්වීය
එහි දෙවන වෙළුම 1827 දක්වා පමා විය
එය එතරම් පමාවීමට කිසිවෙකු හේතු ඉදිරිපත් නොකරන ලදී
දෙවැනි වෙළුම 1810 දී එළිදැක්වීමට නියමිතව පැවතුනත් එහි එළිදැක්වීම 1827 දක්වා පමාවිය
එය එතරම් පමාවීමට කිසිවෙකු හේතු ඉදිරිපත් නොකරන ලද අතර දෙවැනි වෙළුමේ දෙවැනි කො‍ටසේ කිසි දිනක ප්‍රකාශයට පත් නොවීය
1817 සිට ඩෝල්ටන් මියයනතුරුම L’t& Phil හි සභාපතිවරයා විය
ඒ මතක සටහන් 116 තබමිනි
මේවා ඉතා වැදගත් මතක සටහන් විය
1840 දී ඔහු විසින් ඉදිරිපත් කළ පොස්පේට හා ආසනේට නම් වූ ලිපිය රාජකීය සංගමය විසින් ප්‍රතික්ෂේප කරන ලද අතර එහි ප්‍රතිඵල දුර්වල වූ නිසා එය ප්‍රකාශයට අවසර නොදෙන ලදී
නමුත් පසුව ඔහු විසින්ම එය ප්‍රකාශන හතරකින් යුක්තව ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අතර (එය අම්ල පදනමත්, භෂ්ම පදනමත් හා ලවණ පදනමත් තුළ හා ලවණවල විවිධත්වයන් මතද පහදන ලදී)

ඩෝල්ටන්ගේ පරීක්ෂණ විධි 

රහස් පරීක්ෂකයෙකු මෙන් ඩෝල්ටන් සැම විටම යොදා ගන්නේ ඉතාමත් සුළු හා රළු පරීක්ෂණාත්මක උපකරණයන්ය
එහිදී ඔහු පරිකල්පනය සඳහා වැඩි කාලයක් යෙදවීය
සර් ඩේවිඩ් පවසන පරිද්දෙන් ඔහු ඉතාමත් “සරල පරීක්ෂණයකි” තමා අපේක්ෂා කළ ප්‍රතිඵල ලබා ගන්නට සමත් විය
එනම් මෙම පැරණි පුද්ගලයා ඉතාමත් දක්ෂ පුද්ගලයෙකු බව ඔහු කළ පරීක්ෂණ වලින් පැහැදිලිවේ
මෙම රසායන විද්‍යාව පිළිබද නව දර්ශනවාදයේ පළමු වෙළුම සඳහන් පරිදි අන්‍යයන් විසින් කරන ලද පරීක්ෂණවල ප්‍රතිඵල ඔහු මුලාවට පත්වී ඇත
එහිදී ඔහු විසින් මෙලෙස පවසයි
“එය ඉතා කුඩා ප්‍රමාණයක් වුවද මට මගේ අත්දැකීම් පදනම් කර ගැනීමට තිබුණා
එහිදී ඔහු විසින් මෙලෙස පවත්වා ගෙන ගිය ස්වාධීන පරීක්ෂණ කටයුතු නිසා ඔහුට නැවුම් අදහස්වල මදිකමක් තිබුණා
(Lack of receptivity) යැයි ද සිතිය හැක
ගේලුසැක්ගේ වායූන් විවිධ ප්‍රමාණ වලින් සම්බන්ධ කිරීමේ නියමය ඩෝල්ටන් කිසි දිනක විශ්වාස නොකරන ලද අතර ඔහු එය කිසි දිනක සම්පුර්ණයෙන්ම පිළීගත්තේද නැත
ඔහුට ක්ලෝරීන් වායුව පිළිබඳව තිබුණේ සම්ප්‍රදායික නොවන දැක්මක් විය
ක්ලෝරීන්වල ප්‍රාථමික හැසිරීම් කටයුතු සර් හම්වීර් ඩේවිට් විසින් සොයා ගත් පසුව ඔහු එහි ඉතිරි කොටස වශයෙන් එහි පරමාණුක ස්කන්ධය ආදිය සෙවීය
ඒ අනෙක් රසායනාඥයින් ඉතා නිරවද්‍ය දත්ත ආදිය තිබියදීය
ඔහු සැමවිටම + රෝන්ස් ජෝකොබ් බර්සලිය්‍ය විසින් භාවිතා කරන ලද - සංකේත ක්‍රමය භාවිතා කරන ලද අතර එය ඉතාමත් සරල හා පහසු වටකුරු සංකේත සහිත ක්‍රමයක් විය
සමාජීය ජිවිතය 

තම පරමාණුකවාදය ඉදිරිපත් කිරීමට පෙරම ඔහු සමාජයේ විද්‍යාත්මක කටයුතුවලට සම්බන්ධ වීම නිසා 1804 දී ඔහුව ස්වාභාවික දර්ශනවාදයට අදාළ දේශනවලට සහභාගී වීමට ලන්ඩනයේ රාජකීය සංගමය විසින් තෝරා ගන්නා ලදී
ඉන්පසුව 1809 – 1810 දක්වා තවත් පාඨමාලාවක් හදාරන ලදී
කෙසේ හෝ සමහර පුද්ගලයින්ට අනුව ඔහු සිත් ඇදගන්නා සුළු ඉදිරිපත් කිරීමේ හැකියාවෙන් තොර පුද්ගලයෙකු විය
එයට හේතුව වූයේ ඔහුගේ භාෂාමය දැනුමේ හා ඔහුගේ කටහඩෙහි වූ අඩු පාඩුන්ය
1810 දී ඩේවි වියන් ඔහුට රාජකීය සමිතියේ සාමාජිකත්වයට ඉල්ලුම් කරන ලෙස පවසන නමුත් ඔහුට සාමාජිකත්වය හිමි නොවීය
එයට මූල්‍යමය හේතුන් හරස් වු නිසා විය හැකිය
නමුත් 1822 දී ඔහු නොදැනුවත්වම ඔහුව රාජකීය සමිතියට බදවා ගන්නා ලද අතර එවර ඔහුට එහි සාමාජිකත්වය හිමි විය
තවත් වසර 6 කට පසුව ඔහු ප්‍රංශ සංගමයක් වන Academie des Science සංගමයට බදවා ගන්නා ලදී
ඉන්  පසුව 1830 දි ඔහු අටවැනි විදේශික සංගමයේ විදේශික සහකරුවන්ගේ අයෙකු බවට පත්වුණි
1833 දී ලෝර්ඩ්ගේ (Lord Grey’s) ආණ්ඩුව විසින් ඔහුට £150 විශ්‍රාම වැටුපක් ප්‍රධානය කරන ලද අතර 1836 දී එය  £ 300 බවට පත්විය
ඩෝල්ටන් විවාහ නොවුණු අතර ඔහුට ඉතා සමීප මිතුරන් කිහිප දෙනකු පමණක් සිටියේය
ඔහු තම ජීවිතයේ වසර 25 කට වැඩි කාලයක් තම මිතුරෙකු වු W රෝන්ස් (1771 – 1845) සමඟ මැන්චෙස්ටර්හි ජෝසප් වීදියෙහි ගත කළේය
ඔහුගේ දෛනික ජීවිතය ගෙවීගියේ රසායනාගාරයක වූ අතර ඔහු කළ අමතර ඉගැන්වීම් බිදීගියේ ඔහුට නිතරම ලේක් පළාතට හා ලන්ඩනයට යාමට වූ බැවිනි
1822 දී ඔහු ටික කලකට පැරීසියට ගිය අතර එහිදී ඔහුට ඉතා විශාල විද්‍යාඥයින් පිරිසක් මුණ ගැසුණේය
එහිදී ඔහු  යෝක්, ඔක්ස්ෆර්ඩ්, ඩබ්ලින් හා බ්‍රිස්ට්ල් හිදී බ්‍රිතාන්‍ය සංගමයේ රැස්වීම් කිහිපයකට සහභාගි විය
මරණය හා උරුමය 

  
ඩෝල්ටන්හට සුළු අඝාත තත්ත්වයක් පැවති අතර එය 1837 දී ආරම්භ විය
දෙවන වරට එය 1838 දී ඔහු කතාවක් පවත්වමින් සිටින අතරතුර මතු වූ අතර නැවත එය 1844 මැයි මසදී උත්සන්න විය
1844 ජූලි මාසයේදී ඔහු තම අවසන් කළගුණ සටහන වෙව්ලන අතින් යුතුව ලියා තැබීය
ඉන් පසුව ජූලි 27 දින ප්‍රාණ රහිත ඔහුගේ දේහය ඇඳ අසල තිබෙනු උපස්ථායකයා විසින් දක්නා ලදී
ඉන්පසුව මැන්චෙස්ටර්හි ඇඩ්වික් සුසාන භූමියෙහි ඒ නිසල දේහය මිහිදන් කරන ලදී
දැන් එය ක්‍රීඩා පිටියක් වන අතර ඔහුගේ මිහිදන් කළ ස්ථානයේ ඡායාරූපයක් ප්‍රකාශයට පත් කළ ග්‍රන්ථ හා අනෙකුත් ප්‍රකාශනවල අඩංගු වේ
ඩෝල්ටන්ගේ මෘත ශරීරය රාජකීය මැන්චරස්ට් සංගමයේ ප්‍රධාන ශාලාවේ තැන්පත් කර තිබූ අතර අද එය මැන්චෙස්ටර් නගර ශාලාව වශයෙන් හදුන්වනු ලබයි
ඩෝල්ටන්ට ගරුකිරීමක් වශයෙන් බොහෝ රසායන විද්‍යාඥයින් හා ජෛවරසායන  විද්‍යාඥයින් ඩෝල්ටන් යන ඒකකය භාවිතා කරයි
එය පරමාණුක ස්කන්ධ ඒකකයකි
එනම් කාබන් - 12 න් 1/12 කොටසකි
මැන්චරස්ට් සරසවිය විසින් ඩෝල්ටන් රසායන විද්‍යා ශිෂ්‍යත්ව දෙකක් ද, ඩෝල්ටන් ගණිතය ශිෂ්‍යත්ව දෙකක් හා ස්වාභාවික ඉතිහාසය පිළිබද ඩෝල්ටන් ත්‍යාගය ද පිරිනමනු ලබයි
The 100 නම් පොතෙහි කතුවරයා වන මයිකල් H ගුට් විසින් ඩෝල්ටන් 32 වන තැනට පත් කර ඇති අතර එය අනුව ඔහු හොදම බලපෑමක් ඇති කළ පුද්ගලයා වශයෙන් පවසා ඇත
තවද, සද තරණයට යැවූ යානයක් ද ඩෝල්ටන් නමින් නම් කරන ලදී
මහායාන බුද්ධාගමෙහි බෝධිසත්වයින්
මහායාන බුද්ධාගමෙහි බෝධි සත්ව වරයෙකු ලෙස සලකනු ලබන්නේ දැනට තමන්ද සැළකිය යුතු මට්ටමකින් සත්‍යාවබෝධය ලබා ගෙන තමන්ගේ ඥාණය අනුන්ට බෙදා දීමෙන් මනුෂ්‍ය වර්ගයාට යහපත උදා කරන තැනැත්තෙකු ලෙසයි
වචනයේ පරිසමාප්තාර්ථයෙන්ම බෝධිසත්ව යනු නුවණැති තැනැත්තාය
ඔහු සුචරිතය, ඤාණය හා අභිවෘද්ධිය දියුණු කර ගැනීමට, ඒවායේ ප්‍රයෝජන ලබා ගැනීමට, අනුන් යොමු කිරීම සඳහා තම ඤාණවන්ත භාවය උපයෝගි කර ගන්නා තැනැත්තෙකි
සෑම කෙනෙකුටම බෝධිසත්ව තත්වය ලබා ගැනීමට හා බෝධිසත්ව ප්‍රතිඥාව ගැනීමට මහායානය විසින් උනන්දු කරවනු ලැබේ
මෙම ප්‍රතිඥාව සමග සියලු සචේතනික ප්‍රාණීන්ගේ සර්වඥතා ඤාණය උදා කර දීම සඳහා එම තැනැත්තා තම ප්‍රතිඥාව අනුව ක්‍රියා කරයි
බෝධි සත්ව ප්‍රතිඥාව හා සමග තිබෙන අවියෝජනීය බැඳීම නම් 'පරිනමන' නොහොත් කුසල් අනුමෝදනාව වේ
මහායාන බුද්ධාගමෙහි බෝධිසත්ව යනු සියලු සචේතනික ප්‍රාණින්ගේ යහපත සඳහා බුදු වීම අපේක්ෂා කරන තැනැත්තෙකි
එයට අනුව මෙලොව ජීවිතය (උපමාවකින් කියතොත්) ගිණි ගත් ගෙයක් තුල වාසය කිරීමකි
ඔව්හු මේ ලෝකයේ ලෞකික සැප සම්පත් යනාදිය සැබෑ අරමුණු යයි සිතා ඒවා ඔස්සේ හඹා යමින් තමන් සිටින්නේ ගිණි ගත් නිවහනක් තුලය යන්න සැලකිල්ලට නොගෙන ඒ තුලම සිට දැවී නසිති
බෝධිසත්ව යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ සියලු සචේතනික සත්ව වර්ගයා ඉපදීම මරණය සහ දුක හා බැඳුනු සංසාර චක්‍රයෙන් ගලවා ගැනීම අධිෂ්ඨාන කර ගත් තැනැත්තෙකි
මෙම ආකාරයේ මානසික තත්වය "බෝධි චිත්ත" නොහොත් මනසින් අවබෝධ කර ගැනීම යනුවෙන් හඳුන්වනු ලබයි
බෝධිසත්ව ප්‍රතිඥාව කරනු ලබන්නේ බුද්ධත්වය ලබා ගැනීම සඳහා අධ්‍යාත්මික මාවත හෙළි පෙහෙළි කර ගැනීම සඳහාය
පෙරදිග මහායාන ඉගැන්වීම් වලට අනුව බෝධිසත්වයෙකුට බුද්ධත්වය ලබා ගැනීමට තමන් යන මාවතේ සචේතනික සත්ව වර්ගයාට පිහිට වීම සඳහා තිබෙන මාර්ග තුනෙන් එක් මාර්ගයක් තෝරා ගත හැකිය
එම මාර්ග තුන නම්
1. රජෙකු හා සමාන බෝධි සත්ත්ව
තමන් හැකි තරම් ඉක්මණින් බුද්ධත්වයට පත් වී අනෙකුත් අයට 		බුද්ධත්වය ලබා ගැනීමට උපරිම අයුරින් පිහිටවීම
2. ඔරුකාරයෙකු හා සමාන බෝධි සත්ව
තමන්ද අනෙක් අයද එකට එක්ව බුද්ධත්වය ලබා ගැනීම
3. ගවපල්ලෙකු හා සමාන බෝධි සත්ව
අනික් අය බුද්ධත්වය ලබා ගන්නා තෙක් බලා සිටීම 			අවලෝකිතේශ්වර සහ ශාන්ති දේව යන බෝධි සත්වයින් මෙම 					ගණයට අයත් වෙති
බොහෝ කරුනු අතින් ථෙරවාදයට සමාන ටිබෙට් ඉගැන්වීම වල, මෙයින් පළමු වැන්න පමණක් පිළිගනු ලබන්නේ අනුනට උදව් කිරීම යන අර්ථයෙන් බුදුන් වහන්සේලා මෙලොව සදාකාලික යයි ද ප්‍රමාද වීමෙහි අර්ථයක් නැතැයිද යනුවෙන් අදහස් කරමිනි
පෙරදිග ආසියානු ආගමික සම්ප්‍රදායයන් ඉහත සඳහන් ක්‍රම තුනෙන් දෙවැන්න හෝ තෙවැන්න කෙරෙහි වැඩි සැලකිල්ලක් යොමු කරන්නේ සමහර විට බුදු කෙනෙකු වීමේ අදහසෙන් සදහටම වැළකීමෙනි
මහායාන බෞද්ධ දර්ශනය සමහර විට බෝධි සත්ව සංකල්පය (සම්මතය අනුව අරහත් වශයෙන් හැඳින්වෙන) ශ්‍රාවක බුද්ධ තත්වයෙන් වෙනස් කොට පෙන්වයි. අරහත් තත්වයට පත් වූ තැනැත්තෙකු සංසාරයෙන් මිදුණු තැනැත්තෙකු වෙයි
එහෙත් ඔහු පූර්ව භවයේදී බුද්ධත්වය ලබා ගැනීමට පෙර ජීවිතයේ නිර්වාණ ලබා ගැනීමට පළමුව සෑම ප්‍රානියෙකුම උත්සාහ කර බේරා ගැනීම යන කරුණ තෝරා නොගත්තේය
(ථෙරවාදය අනුව බුදුවරුද රහතුන් වහන්සේලා වෙති) සියලුම සත්වයින් මුදවා ගන්නා තෙක් බෝධි සත්වයින් බුද්ධත්වයට පත් වීමට ප්‍රතිඥා නොදෙති
උදාහරනයක් වශයෙන් 'ක්ෂිති ගර්භ' අපායේ කිසිවෙකු නොසිටින තත්වයට පත් වන තෙක් බුද්ධත්වයට පත් වීමට විවරණ නොදුන්හ
මහායාන බුද්ධාගමේ බොහෝ සම්ප්‍රදායයන්ට අනුව බුද්ධත්වයට පත් වීම කරා යන මගෙහි බෝධිසත්වයකු 'බූමි' නමන් හැඳින්වෙන පියවර 10 ක් හෝ සමහර විට 14 ක් පසු කරන්නේය
ටිබෙට් කග්යු (Kagyu) නිකායේ ගම්පොපා නම් ප්‍රධාන ආචාර්යවරයෙකු විසින් ලියන ලද ග්‍රන්ථයක (The jewel Ornament of Liberation) තිබෙන විස්තර වල ඉහත කී 'බූමි' සහ ඒවායේ විස්තර සඳහන්ව තිබේ
වෙනත් ඉගැන්වීම් වලද සුලු වෙනස් කම් සහිතව විස්තර දක්වා තිබේ
බෝධිසත්වයකු පළමු පියවරට එළඹීමට පෙර ඔහු හෝ ඇය මාර්ග පහෙන් පළමු දෙක තරණය කළ යුතුය
1. එකතු කිරීමේ, රැස් කිරීමේ මග (The path of accumulation)

	2. පිළියෙල වීමේ මග (The path of preparation)

බෝධිසත්වයකුගේ භූමි දහය ඊළඟට කොටස් තුනකට බෙදිය හැක
1. බුමි 1 - ඇතුලත දැකීමේ මග

	2. බුමි 2 - 7 - භාවනා කිරීමේ මග

	3. බුමි 8 - 10 - තව දුරටත් ඉගෙන නොගැනීම මග

ථෙරවාදයෙහි බෝධිසත්වයින්
"බෝධි සත්ව" යන්න බුදුවරුන්ගේ පෙර ජන්ම වලද, වර්තමාන ජීවිතයේ තමන් බුද්ධත්වයට පත් වීමට කලින් තත්වයද හැඳින්වීම පිණිස බුදුවරුන්ම යොදා ගත් යෙදුමකි
විමුක්තිය ලබා ගැනීම සඳහා කටයුතු කිරීමට බෝධිසත්වයින් මෙම කාලය ප්‍රයෝජනයට ගනිති
බුදුන්ගේ දේශනාවලදී, බුද්ධත්වයට පළමු තමන් විඳි අත්දැකීම් විස්තර කරන අවස්ථාවන්හිදී "මම බුදු වීමට පෙරුම් පුරන කාලයෙහි" යන යෙදුම භාවිතා කළහ
මෙම නිසා බෝධි සත්ව  යන යෙදුමෙන් අවබෝධතාඥාණය ලබා ගැනීමට වෑයම් කරන තැනැත්තකු අදහස් වෙයි
වෙනත් වචන වලින් කියතොත් බෝධී සත්වයකුගේ එකම අභිප්‍රාය බුද්ධත්වයට පත් වීමයි
බුදුන් වහන්සේගේ පෙර භවයන්හි ඇතැම් විස්තර ජාතක කථාවන්හි දක්නට ලැබේ
පාලී ලේඛණ වල මෛත්‍රිය (බුදුන්) ගැන සඳහන් වන විට ඔහු බෝධිසත්වයෙකු ලෙස හැඳින්වෙන්නේ නැත
එහෙත් වත්මන් බුදුන්ගේ ඉගැන්වීම් ලෝකයෙන් තුරන් වී බොහෝ කලක් ගත වීමෙන් පසු සම්පූර්ණ බුද්ධත්වයට පත් තැනැත්තෙකු ලෙස එතුමා පහළ වෙයි
පසු කාලීන ථෙරවාදි සාහිත්‍යයෙහි, විමුක්තිය ළඟා කර ගැනීමේ මාර්ගයෙහි ගමන් කරන තැනැත්තෙකු හැඳින්වීම සඳහා, බෝධිසත්ව යන්න බහුලව යෙදුනේය
පසු කාලීනව අටුවා කථා සම්ප්‍රදායයෙහි බෝධි සත්ව වරුන් දෙපලක් ගැන සඳහන් වේ
ඒ පච්චේක බුද්ධ සහ සාවක බෝධිසත්ව යනුවෙනි
මෙයින් පච්චේක බුද්ධ පසේ බුදු පදවිය ලබා ගන්නා අතර බුදුන්ගේ ශිෂ්‍යයෙකු ලෙස සාවක බෝධිසත්ව තෙමේ බුදු බව ලබා ගන්නේය
ද්‍රව යනු පදාර්ථය පවතින පදාර්ථයේ ප්‍රධාන අවස්ථා සතර අතරින් (අනෙක්වා වන්නේ ඝන, වායු, සහ ප්ලාස්මා), එක් ප්‍රධාන අවස්ථාවක් වේ
ද්‍රවයක් යනු අංශු ලිහිල්ව පවතින සමූහ වශයෙන් ඇති විට සීමාවෙහි දී නිදහස් පෘෂ්ටයක් නිර්මාණය කළ හැකි තරලයකි
මෙම නිදහස් පෘෂ්ටයේ දී ද්‍රවය වෙනත් කිසිවක් මඟින් සීමා වීමක් සිදු නොවේ
කඩ ඉරි මඟින් ජලයේ අනියම් හැසිරීම පෙන්වයි. කොළ පැහැ රේඛාව මඟින් පීඩනයක් සමඟ හිමාංකයේ විචලනයත් නිල් පැහැ රේඛාව මඟින් පීඩනය සමඟ තාපාංකයේ විචලනයක් දැක්වේ
රතු පැහැ ඉරි මඟින් ඌර්ධවපාතනය හෝ අවසාධනය ඇති විය හැකි සීමාව පෙන්නුම් කෙරේ
ගුණාංග 

ද්‍රවයක හැඩය එය අඩංගු වන බඳුනෙහි හැඩය මඟින් සීමා වන නමුත් එමඟින් එහි හැඩය තීරණය වීමක් සිදු නොවේ
එනම් ද්‍රව අංශුවල ඒවා අඩංගු පරිමාව තුළ නිදහසේ චලිත වීමේ හැකියාව (සාමාන්‍යයෙන් අණු හෝ අණු සමූහ වශයෙන්) පවතින නමුත් ද්‍රවය බඳුනේ පෘෂ්ටයක් හා බැඳී තිබීමක් අවශ්‍ය නොවන නිදහස් පෘෂ්ටයක් සාදයි
නමුත් තරලයක් අතරට ගත හැකි වන වායු මෙම ගුණය නොදක්වන අතර වායුවක් හැමවිටම එය අඩංගු බඳුනේ හැඩයට සම්පූර්ණයෙන් අනුකූල වේ
ද්‍රවයක අංශු එකිනෙක පසු කර ලිස්සා යා හැකි අතර ඒවා වේගයෙන් චලනය වේ
තාපාංකයට පහළ උෂ්ණත්වයක දී සංවෘත අවකාශයක් තුළ පවතින විට ද්‍රවයක් එහි වාෂ්පයේ සාන්ද්‍රණය වායුවේ කිසියම් සමතුලිත ආංශික පීඩනයක් දක්වා ළඟා වන තෙක් වාෂ්පීභවනය වනු ඇත
එබැවින් කිසිම ද්‍රවයකට පූර්ණ රික්තයක් තුළ ඉතා දිගු වේලාවක් පැවතිය නොහැක
ද්‍රවයේ පෘෂ්ඨයට පෘෂ්ඨික ආතතිය සහිත ආකන්‍ය පටලයක් ලෙස හැසිරෙන අතර එනයින් ද්‍රව බින්දු සහ ගෝල ඇතිවීමේ හැකියාව ඇති වේ
පෘෂ්ඨික ආතතියේ තවත් එක් ඵලයකි කේෂාකර්ෂණය
අමිශ්‍ර ගුණ පෙන්විය හැක්කේ ද්‍රව වලට පමණි
එදිනෙදා ජීවිතයේ දී හමුවන අමිශ්‍ර ද්‍රව දෙකක් සඳහා උදාහරණ ලෙස ආහාර සැකසීමේ දී භාවිතා වන එළවළු තෙල් සහ ජලය පෙන්වා දිය හැක
මිශ්‍ර ද්‍රව දෙකක් සඳහා උදාහරණ ලෙස ජලය සහ මධ්‍යසාර දැක්විය හැක
තෙත් කාරක ගුණ පෙන්වන්නේ ද ද්‍රව පමණක් වේ
ද්‍රව ඒවායේ තාපාංකයේ දී (අධි තාපනය සිදු නොවන විට) වායූන් බවට පරිවර්තනය වන අතර හිමාංකයේ දී (අධිශීතනය සිදු නොවන විට) ඝන බට පත්වේ
තාපාංකයට පහල උෂ්ණත්වයක දී පවා ද්‍රවයේ පෘෂ්ඨය මතින් එය වාෂ්පීභවනය සිදු වේ
ද්‍රව තුළ ගිල් වූ වස්තු උත්ප්ලාවකතාව නම් සංසිද්ධියට යටත් වේ
මෙය අන් තරල තුළ ද දැක ගත හැකි නමුත් ඝනත්වයෙන් වැඩි ද්‍රව තුළ වඩාත් ප්‍රබලව දැකගත හැක
මිශ්‍රණයක ඇති ද්‍රවමය සංරචක බොහෝ විට භාගික ආසවන මඟින් එකිනෙකින් වෙන් කරගත හැක
කිසියම් ද්‍රව ප්‍රමාණයක පරිමාව එහි උෂ්ණත්වය හා පීඩනය මත රඳා පවතී
යම් හෙයකින් සලකනු ලබන ද්‍රව පරිමාව එය අන්තර්ගත බඳුනෙහි පරිමාවට අසමාන වේ නම් නිදහස් ද්‍රව පෘෂ්ඨයක් ද නිරීක්ෂණය කළ හැක
අනෙක් තරල මෙන්ම ද්‍රවයක් ද ගුරුත්ව ක්ෂේත්‍රයක් තුළ පවතින විට ඒවා මඟින් අඩංගු බඳුනෙහි බිත්ති මෙන්ම ද්‍රවය තුළ ඇති ඕනෑම වස්තුවක් මත ද පීඩනයක් යොදයි
මෙම පීඩනය සෑම දිශාවක් ඔස්සේම ක්‍රියා කරන අතර ගැඹුරත් සමඟ එහි අගය ද වැඩි වේ
තරල ගතිකය යටතේ බොහෝ විට ද්‍රව අසම්පීඩ්‍ය ලෙස සැලකෙන අතර අසම්පීඩ්‍ය ප්‍රවාහ අධ්‍යයනයේ දී මෙය විශේෂයෙන්ම සත්‍ය වේ
ඒකකාර ගුරුත්වජ ක්ෂේත්‍රයක් තුළ ද්‍රවයක් නිශ්චලව පවතින විට එතුළ කිසියම් ලක්ෂ්‍යයක පීඩනය පහත සමිකරණය මඟින් ලබා ගත හැක
මෙහි
 =	ද්‍රවයේ ඝනත්වය (නියතයක් ලෙස සැලකේ)
 =	ගුරුත්වය
 =	සලකන ලක්ෂ්‍යයට පෘෂ්ඨයේ සිට පවතින ගැඹුර

මෙම සමීකරණය යෙදීමේ දී ද්‍රව පෘෂ්ටය මත දී පීඩනය ශුන්‍ය බව සලකා ඇති අතර ආතති බලපෑම් නොසලකා හැර ඇති බව සලකන්න
සාමාන්‍යයෙන් ද්‍රව උණුසුම් කරන විට ප්‍රසාරණය වන අතර සිසිල් කරන විට සංකෝචනය වේ
නමුත් 0 C හා 4 C අතර පරාසය තුළ ජලයේ හැසිරීම මීට අනුකූල නොවන අතර එනයින් අයිස් ජලය මත පාවේ
ද්‍රවයන්හි සම්පීඩ්‍යතාව ඉතා සුළු වේ
උදාහරණයක් ලෙස ජලයෙහි ඝනත්වය සැලකිය යුතු තරම් වෙනස් වීම සඳහා අවම වශයෙන් බාර් 100 පරිමාණයේ පීඩනයකට යටත් විය යුතුය
ඛනිජ තෙල් හා පෙට්‍රල් එදිනෙදා ජීවිතයේ දී හමුවන අනෙක් ද්‍රව සඳහා උදාහරණ වේ
ඒ හැරුණු විට කිරි සහ රුධිරය වැනි මිශ්‍රණ මෙන්ම ගෘහස්ථ විරංජන වැනි ජලීය ද්‍රාවණ ද එදිනෙදා ජීවිතයේ දී භාවිතා වේ
කාමර උෂ්ණත්වයේ දී හා පීඩනයේ දී හෝ ඊට ආසන්නයේ දී ද්‍රව තත්වයේ පවතින්නේ මූලද්‍රව්‍ය 6ක් පමණි
ඒවා රසදිය (ඝනත්වයෙන් උපරිම ද්‍රවයයි) බ්‍රෝමීන්, ෆ්‍රැන්සියම්, සීසියම්, ගැලියම් සහ රුබීඩියම් වේ
ජීවයේ පැවැත්ම සඳහා ජලය අත්‍යවශ්‍ය වන අතර ග්‍රහලෝක මත ජීවය පැවැත්ම සැලකීමේ දී මෙය ‍වැදගත් වේ
රසායන ද්‍රව්‍යයක පවිත්‍රීකරණය යනු වැදගත් වන ද්‍රව්‍ය ඊට ආගන්තුක හෝ ඒ සමග මිශ්‍ර වී පවතින අනෙකුත් ද්‍රව්‍යයන්ගෙන් භෞතිකව වෙන්කර ගැනීමයි
පහතින් දැක්වෙන්නේ එසේ රසායනික ද්‍රව්‍ය පවිත්‍රීකරණය කරගැනීමේ ක්‍රම පිළිබද කෙටි සමාලෝචනයකි
පෙරීම 

පෙරීම යනු ඝනයක් ද්‍රව හෝ වායුන්ගෙන් වෙන් කර ගත හැකි යාන්ත්‍රික ක්‍රමයකි
මෙහිදී රෙදි කැබැල්ලක් හෝ තුනී පටලයක් වැනි සවිවර තලයක් හරහා අදාල මිශ්‍රණයට ගලා යාමට සැලැස් වු විට සවිවර තලය මත ඝන ද්‍රව්‍ය ඉතිරි කරමින් ද්‍රවය සිදුරු තුළින් ඉවතට ගලා යයි
''  කේන්ද්‍රාපසරණය ==

ද්‍රව්‍යවල ඝනත්වය පදනම් කරගනිමින් ඝනයක් ද්‍රවයකින් වෙන් කිරීමට හෝ අමිශ්‍ර ද්‍රාවක 2ක් එකිනෙකින් වෙන් කිරීමට කේන්ද්‍රාපසරණය සිදු කරයි
වාෂ්ප කිරීම 

ද්‍රව්‍ය අංශු කුඩා වීම හේතුවෙන් පෙරීමෙන් වෙන් කර ගත නොහැකි වාෂ්පශීලී ද්‍රව්‍ය , වාෂ්පශීලී නොවන ද්‍රාවකයකින් වෙන්කර ගැනීමට භාවිතාවේ
නිස්සාරණය 

මිශ්‍රණයක අඩංගු ද්‍රව්‍ය අතුරින් වෙන් කරගැනීමට අවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය පමණක් දියවන ද්‍රාවකයක් භාවිතා කර මිශ්‍රණයේ ඇති අපද්‍රව්‍ය ඉවත් කිරීම නිස්සාරණයේ දී සිදුවේ
ස්ඵටිකීකරණය 

ද්‍රව ප්‍රවාහයක් සිසිල් කිරීමෙන් හෝ එයට අවක්ෂේපයක් එක් කර එහි ද්‍රාව්‍යතාවය අඩු කිරීමෙන් එහි අඩංගු යම් සංඝටකයක් ස්ඵටික බවට පත්කොට වෙන් කිරීම ස්පටිකීකරණය වේ
ද්‍රව ප්‍රවාහය තුළ පවතින ස්ඵටික පසුව පෙරීමෙන් හෝ කේන්ද්‍රාපසරණයෙන් ඉවත් කරගනී
මෙහි දී ඇති කරගන්නා ස්ඵටිකවල එම සංඝටකය ඉතා සංශුද්ධ තත්වයෙන් පවතී
විශ්ලේෂණ හා සංස්ලේෂණ කර්මාන්යන්වල දී මිළට ගන්නා ප්‍රතිකාරකවල පවිත්‍රතාව පිළිබද සැක සහිත වූ විට එම ප්‍රතිකාරක දියකර නැවත ස්ඵටිකීකරණය කරනු  ලැබේ
එසේ අදාල ස්ඵටික ඉතා පිරිසිදු ද්‍රාවකයක දියකර නැවත ස්ඵටිකීකරණය කළ විට නැවත ස්ඵටික බවට පත්වූයේ නම් ඒවායේ සංශුද්ධ බව තහවුරු වේ
වර්ණාලේඛ ශිල්පයේ දී තනි ද්‍රව ප්‍රවාහයක අඩංගු සංරචක කීපයක් සංශුද්ධ තත්වය පත් කරගැනීමට ඝනයක් මත අධිශෝෂණය හා නිරධිශෝෂණය භාවිතාවේ
ලෝහ උණු කිරීම 

අමු ලෝපස් ‍වලින් ලෝහ නිෂ්පාදනය සදහා මෙම ක්‍රමය භාවිතා වේ
අමු ලෝපස්වලට රසායනික ද්‍රව්‍ය එකතු කොට ලෝහයේ ද්‍රවාංකය තෙක් රත්කිරීම මෙහි දී සිදු කරයි
ප්‍රසාදනය 

මෙම ක්‍රමය ප්‍රධාන වශයෙන් භාවිතා වන්නේ පෙට්‍රෝලියම් කර්මාන්තයේ දීය
මෙහිදී බොර ‍ෙතල්  රත් කරමින් එක් එක් මුලද්‍රව්‍යය ඝනීභවනය වන උෂ්ණත්වය අනුව පියවරෙන් පියවර සංයෝග එකින් එක වෙන් කර ගැනීම සිදු කරයි
ආසවනය 

පෙට්‍රෝලියම් කර්මාන්තයේ දී හා එතනෝල් පවිත්‍ර කිරීම සදහා විශාල ලෙස ආසවනය භාවිතා වේ
වාෂ්පශීලී සං‍යෝග ඒවායේ තාපාංකය අනුව වෙන් කරගැනීම මෙහිදී සිදු කරයි
ජලය පිරිසිදු කරගැනීම 

ජලය බීමට සුදුසු තත්වයට පත් කරගැනීමේ ක්‍රම රාශියක් පවතී
පිරිසැකසුම්කරණය 

රසායනික ද්‍රව්‍යය , ඹෟෂධ වර්ග සහ පැසවීම හෝ සත්ව හා ශාක පටක මගින් සංස්ලේශිත ආහාර අමුද්‍රව්‍ය පිරිසිදු කරගැනීම සදහා මෙම ක්‍රමය භාවිතා වේ
ප්‍රතිජීවක, සිට්රික් අම්ලය , විටමින් E සහ ඉන්සියුලින් මේ ආකාරයට පිරිසිදු කරගන්නා ද්‍රව්‍ය කිහිපයකි
විභාජනය 

සාපේක්ෂව ගත් කළ පවිත්‍රකරණය සදහා එතරම් සාර්ථක නොවන ක්‍රමවේදයක් දිගින් දිගටම භාවිතා කරමින් අදාල ද්‍රව්‍යයේ සංශුද්ධතාවය වැඩි කර ගැනීම සිදුවේ
විද්‍යුත් විච්ඡේදනය  

විද්‍යුත් ධාරාවක් යොදා ගනිමින් ද්‍රව්‍යයක් සංඝටකවලට බිද හෙළීම සිදුවේ
මෙහිදී විද්‍යුත් ධාරාව ගලා යන ද්‍රව්‍යයේ ඇති අපද්‍රව්‍ය ඉවත් කරනු ලැබේ
විද්‍යුත් විච්ඡේදනය යනු විද්‍යුතය ගලා යන ද්‍රව හෝ ද්‍රාවණ වේ
ආශ්‍රිත 
 රසායනික විද්‍යාව

වර්ණලේඛ ශිල්පය
රසායන විද්‍යාව
ප්‍රධාන අංශ

විකිරණ - රසායන  විද්‍යාව යනු විකිරණශීලී ද්‍රව්‍ය පිළිබද රසායනයයි
එහිදී විකිරණශීලි සමස්ථානික , විකිරණශීලී නොවන සමස්ථානිකවල ගුණ හා රසායනික ප්‍රතික්‍රියා අධ්‍යයනය කිරිමට යොදා ගනු ලැබේ
(විකිරණ - රසායනය තුළදී විකිරණශීලී නොවන ද්‍රව්‍යවල සමස්ථානික ස්ථායී නිසා අක්‍රීය ලෙස විස්තර කරනු ලැබේ
)

වැඩි විස්තර සදහා විකිරණ රසායනය පිළිබද වූ පිටුව බලන්න
විකිරණශීලී රසායනය

විකිරණශිලී රසායනය යනු පදාර්ථයමත විකිරණවල රසායනික බලපෑම අධ්‍යයනයයි
මෙය විකිරණ - රසායනයට වඩා බෙහෙවින් වෙනස්ය
මන්ද යත් විකිරණය මගින් රසායනිකව වෙනසවන ද්‍රව්‍යය කිසිම විකිරණශීලීතාවයක් තිබීම අත්‍යවශ්‍ය නොවේ
උදාහරණයක් ලෙස ජලය හයිඩ්‍රජන් වායුව හා හයිඩ්‍රජන් පෙරොක්සයිඩ් බවට හැරවීම
න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියා පිළිබද අධ්‍යයනය

විලයනය හා විඛණ්ඩනය වැනි න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියා අධ්‍යයනයට විකිරණ - රසායනය හා විකිරණශීලී රසායනය යන අංශ දෙකේම සම්මිශ්‍රණයක් යොදා ගනී
න්‍යෂ්ටික විඛණ්ඩනයට මුල් කාලීන සාක්ෂියක් වූයේ යුරේනියම්වලින් නියුට්‍රෝනයක් ප්‍රවිකිරණය කිරීමෙන් අඩු ආයු කාලයක් සහිත බේරියම් හි විකිරණශීලි සමස්ථානිකයක් උත්පාදනය කිරීමයි
(මිනිත්තු 83 ක අර්ධ ආයු කාලයක් සහිත 139Ba  හා දින 12.8ක අර්ධ ආයු කාලයක් සහිත 140Ba  යුරේනියම් හි ප්‍රධාන විඛණ්ඩන ඵල වේ) ඒ කාලයේදී සිතුවේ මෙය රේඩියම් හි සමස්ථානිකයක් කියාය
‍එම නිසා රේඩියම් නිෂ්පාදනයේ සම්මත විකිරණ රසායනික ක්‍රියාමාර්ගයක් ලෙස බේරියම් සල්ෆේට් නිදර්ශකයක් භාවිත කරන ලදී
වර්තමානයේදී විකිරණ - රසායනික ක්‍රම හා න්‍යෂ්ටික භෞතික විද්‍යාව එකතුව නව ‘සුපිරි බර’ (super heavy)  මූලද්‍රව්‍ය නිපදවීමට  යත්න දරයි
සාපේක්ෂ ස්ථායීතාව රදා පවතින්නේ වසර ගණනක් දිග අර්ධ ආයු කාල ඇති න්‍යෂ්ටි ඇති විට යයි විශ්වාස කරන ලදී
ඒ අනුව මිණිය හැකි ප්‍රමාණවල නව මූලද්‍රව්‍ය වෙන් කර ගැනීමට හැකි විය
න්‍යෂ්ටික විශ්ලේෂණයේ සොයා ගැනීමේ වැඩිදුර විස්තර සදහා ඔටෝහාන් (Otto Hahn)  ගේ ක්‍රියාකාරකම් බලන්න
න්‍යෂ්ටික ඉන්ධන චක්‍රය

න්‍යෂ්ටික ඉන්ධන චක්‍රයේ කිසියම් හෝ කොටසක් සම්බන්ධ රසායනයයි
ඉන්ධන චක්‍රයට ඉන්ධන නිෂ්පාදනයේදී යොදෙන සියළු ක්‍රියාදාම අන්තර්ගත වේ
කැනීමේ සිට ලෝපස් ක්‍රියාවලිය හා වැඩි දියුණු කිරීම හා ඉන්ධන නිෂ්පාදනය දක්වා
(චක්‍රයේ ඉදිරිපස අවසානය) තවද මෙයට චක්‍රයේ පසු පස අවසානයට පෙර  (in-pile)  හැසිරීමට ද ඇතුළත් වේ
චක්‍රයේ පසුපස අවසාන කොටසේ අන්තර්ගත වන්නේ පාවිච්චි කරන ලද න්‍යෂ්ටික ඉන්ධන භූගත අපද්‍රව්‍ය ගබඩා වෙත හෝ නැවත නිෂ්පාදනය සදහා යැවීමට පෙර ශීතවන පොකුණු තුළදී හෝ වියළි ගබඩා තුළදී කළමණාකරණය කරන ආකාරයයි
සාමාන්‍ය හා අසාමාන්‍ය තත්ව

න්‍යෂ්ටික ඉන්ධන චක්‍රය හා සම්බන්ධ න්‍යෂ්ටික රසායනය ප්‍රධාන කොටස් දෙකකට බෙදිය හැකිය
එක් කොටසකදී සලකනු ලබන්නේ අපේක්ෂිත තත්ව යටතේ දී සිදුවන ක්‍රියාවලියක් වන අතර අනෙකේදී සලකනු ලබන්නේ සාමාන්‍ය ක්‍රියාකාරී තත්වයෙන් වෙනස් වීම් කිහිපයක් සිදුවී ඇති විට හෝ (දුර්ලභ ලෙස) අත් වැරැද්දක් සිදුවී ඇති වීම හෝ සිදුවන ක්‍රියාවලීන්ය
නැවත භාවිතය

නීතිය

එක්සත් ජනපදයේදී ඉන්ධන අපද්‍රව්‍ය ගබඩාවේ තැන්පත් කිරීමට ‍පෙර එක් වරක් පමණක් ජීව ප්‍රතික්‍රියාකාරක තුළ භාවිතයට ගනී
නූතන දීර්ඝ කාලීන සැලැස්ම වන්නේ භාවිතා කළ ඉන්ධන ගැඹුරු ගබඩා තුළ ඇසිරීමයි
මෙම පුණර්ජනාත්මක නොවන ක්‍රියා පටිපාටිය 1977 මාර්තු මස ආරම්භ කරන ලද්දේ න්‍යෂ්ටික අවි ප්‍රගුණ වීම පිළිබදව සලකමිනි
ජනාධිපති ජිමී කා‍ටර්  (Jimmy Carter)  එක්සත් ජනපදය තුළ ප්ලූටෝනියම් වාණිජමය ලෙස නැවත භාවිතය හා ප්‍රතිචක්‍රීකරණය දින නියමයක් නොමැතිව තහනම් කරන ලදී
මෙම නියමය එක්සත් ජනපදය විසින් අනෙකුත් රටවල් සදහා උදාහරණයක් ලබා දීමට දැරූ ප්‍රයත්නයක් වුවත් බොහෝ ‍රටවල් භාවිතා කළ න්‍යෂ්ටික ඉන්ධන නැවත භාවිතය සිදු කරන ලදී
ජනාධිපති පුටින් (Putin)  යටතේ වූ රුසියානු රජය භාවිතා කළ න්‍යෂ්ටික ඉන්ධන ආනයනය තහනම් කර තිබූ නීතියක් ඉවත් කරන ලදී
එමගින් රුසියානුවන්ට රුසියාවෙන් පිට ගණුදෙණුකරුවන් සදහා නැවත භාවිතා සේවාවක් ලබා දීමට හැකිවිය
(BNFL  ඉදිරිපත් කළ දෙයට සමාන)

පියුරෙක්ස් (PUREX)  රසායනය

නූතන ක්‍රමය වන්නේ නයිට්‍රික් අම්ලයෙන් යුරේනියම් හා ප්ලූටෝනියම් නිස්සාරණයට ට්‍රයිබියුටයිල් පොස්ෆේට් / හයිඩ්‍රොකාබන් යොදා ගන්නා පියුරෙක්ස් ද්‍රව - ද්‍රව නිස්සාරකයක් යොදා ගැනීමයි
උදාහරණයක් ලෙස නයිට්‍රේට මාධ්‍යයකදී නිස්සාරක කාරකයක් (S)   යොදා ගෙන ප්ලූටෝනියම් නිස්සාරණය පහත ප්‍රතික්‍රියාවේ පරිදි සිදුවේ
ලෝහ කැටායනය , නයිට්‍රේට හා ට්‍රයිබියුටයිල් පොස්පේට් අතර සංකීර්ණයක් ඇතිවේ
නයිට්‍රේට 2ක් හා ට්‍රයිඑතිල් පොස්පේට 2ක් ඇති ඩයිඔක්සොයුරේනියම් (dioxouranium(VI))  සංකීර්ණයේ ආදර්ශ සංයෝගයක් X  - කිරණ ස්පටික විද්‍යාව මගින් විදහා දක්වා ඇත
නයිට්‍රික් අම්ල සාන්ද්‍රණය වැඩි විට කාබනික කලාපය තුළට නිස්සාරණය වැඩිවන අතර නයිට්‍රික් අම්ල සාන්ද්‍රණය අඩු වන විට නිස්සාරණය ප්‍රත්‍යාවර්ත වේ
නයිට්‍රික් අම්ල‍ෙය් භාවිත ඉන්ධන දියකර අද්‍රාව්‍ය ද්‍රව්‍ය ඉවත් කර ඉතා ක්‍රියාකාරී ද්‍රවයෙන් යුරේනියම් හා ප්ලූටෝනීයම් නිස්සාරණය කරගනු ලැබේ
ඉන්පසු නිස්සාරිත කාබනික කලාපයෙන් වැඩිමනත් යුරේනියම් හා ප්ලූටෝනියම් හා විඛණ්ඩන ඵල ස්වල්පයක් පමණක් අඩංගු මාධ්‍යට ක්‍රියාකාරී ද්‍රවවයක් තනා ගනු ලැබේ
ඉන්පසු මෙම ජලීය ද්‍රාවණය නැවත ට්‍රයිබිවුටයිල් පොස්පේට් / හයිඩ්‍රොකාබන මගින් නව කාබනික කලාපයක් සාදමින් නැවත නිස්සාරණය කරනු ලැබේ
ඉන්පසු ලෝහ දරා සිටින කාබනික කලාපය කෙමෙන් කෙමෙන් ලෝහය ඉවත් කරමින් යුරේනියම් හා ප්ලූවොරීන් පමණක් අඩංගු ජලීය ද්‍රාවණයක් සාදනු ලැබේ
නිස්සාරණයේ අදියර 2 ක් යොදා ගන්නේ ඇක්ටිනයිඩ ඵලවල සංශුද්ධතාව වැඩි දියුණු කිරීම සදහාය
පළමු නිස්සාරණයට යොදාගන්නා කාබනික කලාපය විශාල විකිරණ ප්‍රමාණයකට නිරාවරණය වේ
විකිරණ මගින් ට්‍රයිබිවුටයිල් පොස්ෆේට් ඩයිබියුටයිල් හයිඩ්‍රජන් පොස්ෆේට් බවට පත් විය හැක
ඩයිබියුටයිල් හයිඩ්‍රජන් පොස්පේට් නිසා පද්ධතිය වඩාත් සංකීර්ණ ආකාරයට ක්‍රියාත්මක විය හැක
මන්ද යත් එමගින් ලෝහ නිස්සාරණය කරන්නේ අයන හුවමාරු යාන්ත්‍රණයක් හරහාය
(අඩු අම්ල සාන්ද්‍රණ නිස්සාරණ ප්‍රමාණය වැඩිවේ) ඩයිබියුටයිල් හයිඩ්‍රජන් පොස්පේට්හි බලපෑම අඩු කිරීමට සාමාන්‍යයෙන් කරන්නේ භාවිතා කරන ලද කාබනික ස්ථරය සෝඩියම් කා‍බනේට් මගින් සේදීමයි
අනාගත භාවිත සදහා නව ක්‍රම

පියුරෙක්ස් ක්‍රියා පටිපාටිය යූරෙක්ස් (UREX = URanium Extraction)  ක්‍රියා පටිපාටියක් දක්වා නවීකරණය කළ හැක
එමගින් යූකා මවුන්ටන් (Yucca Mountain)  වැනි මහා පරිමාණ න්‍යෂ්ටික අපද්‍රව්‍ය බැහැරලන ස්ථානවල ඉඩ පහසුකම් ඉතිරි කර ගත හැක
මෙමගින් අපද්‍රව්‍යවල ස්කන්ධයෙන් හා පරිමාවෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් අයත් කර ගන්නා යුරේනියම් ප්‍රතිචක්‍රීකරණය කර නැවත භාවිතයට යොදා ගනී
යුරෙක්ස් ක්‍රියාපටිපාටිය ද පියුරෙක්ස් ක්‍රියාපටිපාටියක් වන අතර එය ප්ලූටෝනියම් නිස්සාරණය වැළැක්වීම සදහා නවීකරණය කළහැක
පළමු නිස්සාරණයට පෙර ප්ලූටෝනියම් ඔක්සිහාරකයක් එකතු කිරීමෙන් මෙය සිදු කළ හැක
යූරෙක්ස් ක්‍රියාපටිපාටියේ දී 99.9% යුරේනියම් හා > 95%  ටෙක්නීටියම් (Technetium)  අනෙකුත්  විඛණ්ඩණ ඵලවලින් හා ඇක්ටිනයිඩවලින් වෙන් කෙරෙන අතර එකිනෙකින් ද වෙන් වේ
මෙහි ප්‍රධාන දෙය නිස්සාරිතයට ඇසිටොහයිඩ්‍රොක්සැමික් අම්ලය  (acetohydronamic
AHA)  එකතු කිරීම හා ක්‍රියාවලියේ පිරිපහදු අංශයයි
AHA එකතු කිරීම ප්ලූටෝනයිම් හා නෙප්චූනියම්වල නිස්සාරන හැකියාව ඉතා විශාල ලෙස අඩු කරයි
එමගින් PUREX  ක්‍රියා පටිපාටියේ ප්ලූටෝනියම් නිස්සාරණ ආදියට වඩා වැඩි බාධාවක් දක්වයි. 

ට්‍රයි බියුටයිල් පොස්පේට් TBP  සමග නිස්සාරක කාරකයක් , ocryl(phenyl) – N,N – dibutyl carbamoylmethyl phosphine oxide (CMPO)  යොදා ගැනීමෙන් පියුරෙක්ස් ක්‍රියාවලිය ට්රූඑක්ස් (TRUEX
TRansUranic Extraction)  ක්‍රියාවලිය බවට පත් කළ හැකිය
මෙම ක්‍රමය හදුන්වා දෙන ලද්දේ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ආර්ගෝන් (Argonne)  ජාතික පර්යේෂණාගාරය විසිනි
එය නිර්මාණය කර ඇත්තේ පාර යුරේනිතලෝහ (Am / cm)  අපද්‍රව්‍ය වලින් ඉවත් කිරීමටය
මෙහිදී අපද්‍රව්‍යවල ඇල්පා ක්‍රියාකාරීත්වය අඩු කරන අතර එමගින් ඉතා පහසුවෙන් අපද්‍රව්‍ය බැහැර කළ හැකිය
මෙම ක්‍රියාවලිය ක්‍රියාත්මක වන්නේ ද්‍රව්‍යතා යාන්ත්‍රණයක් හරහාය
ට්රූඑක්ස් ක්‍රියාවලියට විකල්පයක් ලෙස මැලොන්ඩයමයිඩ් (malondiamide)  යොදා ගන්නා නිස්සාරණ ක්‍රමයක් හදුන්වා දී ඇත
ඩයමෙක්ස් (DIAMEX
DIAMide Extraction)  ක්‍රියාවලියේ වාසියක් වන්නේ කාබන්, හයිඩ්‍රජන් , නයිට්‍රජන් හා ඔක්සිජන් හැර වෙනත් මූල ද්‍රව්‍ය අඩංගු  කාබනික අපද්‍රව්‍ය උත්පාදනය වීම වැළකීමයි
මෙම අපද්‍රව්‍ය අම්ල වැසිවලට උරදෙන ආම්ලික වායු නොසෑදෙන සේ දහනය කළ හැකිය
ඩයමෙක්ස් ක්‍රමය ප්‍රංශ CEA  මගින් යුරෝපයේ භාවිතයට ගනී
ක්‍රියාවලිය ගැන දැනට පවතින දැනුමෙන් කාර්මික කම්හල් ඉදි කිරීමට තරම් මෙම ක්‍රියාවලිය පරිණත වී ඇත
මෙම ක්‍රියාවලිය ද භාවිතා කරන්නේ ද්‍රව්‍යතා යාන්ත්‍රණයක්ය
තෝරාගත් ඇක්ටිනයිඩ නිස්සාරණය (Selective ActiNide Extraction)  කුඩා ඇක්ටිනයිඩ කළමණාකරණයේ අංශයක් ලෙස මෙමගින් යෝජනා කර ඇත්තේ ලැන්තනයිඩ හා ත්‍රී සංයුජ කුඩා ඇක්ටිනයිඩ ඩයමෙක්ස් හෝ ට්රූඑක්ස් වැනි ක්‍රියාවලි මගින් ඉවත් කරගත යුතුය