Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
250-125) සහ පසුකාලීන ඉන්දු-ග්‍රීක රාජධානිය (ක්‍රි
180 - ක්‍රි
ව. 10) තුළ වැජඹෙන්නට විය
ග්‍රීක-බුදු දහම උච්චස්ථානයට පත්වූයේ කුෂාණ අධිරාජ්‍යය යටතේ ය
මෙකල ග්‍රීක අක්ෂර මාලාව අනුසාරයෙන් බැක්ට්‍රියානු භාෂාව රචනා කෙරිණි
නොයෙකුත් බෞද්ධ භික්ෂූන් ධර්ම ප්‍රචාරය සඳහා පිටත්ව යාම සිදු විය
මේ අතරට බෝධිධර්ම, ලෝකක්ෂේම සහ මහාධර්මරක්ෂිත යන භික්ෂූන් අයත් වේ
බෝධිධර්ම චීනයේ සෙන් බුදු දහමේ සහ ජනප්‍රවාදගත ෂඕලින් කුං ෆු සටන් කලාවේ නිර්මාතෘ වශයෙන් සැලකේ. ලොකක්ෂේම (ක්‍රි
ව. 178 පමණ) භික්ෂුව චීන අගනුවර වූ ලුවෝයැං වෙත ගමන් කොට, පළමුවරට මහායාන බෞද්ධ සූත්‍ර චීන බසට පරිවර්තනය කළේ ය
මහාවංසය (පරිච්
XXIX) අනුව මහාධර්මරක්ෂිත නම් භික්ෂුවගේ නායකත්වය යටතේ 30,000ක බෞද්ධ භික්ෂූන් පිරිසක් "ඇලසැන්ද්‍රා ග්‍රීක නගරයේ" (කොකේසස්හි ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාව, වර්තමාන ඇෆ්ගනිස්ථානයේ කාබුල්හි සිට 150 km පමණ උතුරින්) සිට පැමිණ ශ්‍රී ලංකාවේ, අනුරාධපුරයේ මහා ස්තූපය වෙත පූජා පවත්වා තිබේ
ග්‍රීක-බැක්ට්‍රීය රජකු වූ Iවන මෙනැන්ඩර්, (පාලි
"මිලින්ද"
රාජ්‍ය
165 - ක්‍රි
135) ‍බුදු දහමේ සුප්‍රකට අනුග්‍රාහකයකු වූ අතර, මිලින්ද පැනය නම් බෞද්ධ පාඨය හේතුවෙන් ඔහු අනුස්මරණීය විය
උතුරු ඇෆ්ගනිස්ථානයේ බල්ඛ්හි පිහිටා තිබූ සුප්‍රකට පර්සියානු ‍බෞද්ධ විහාරය නව විහාර ලෙස හැඳින්වුණු අතර, එය සියවස් ගණනාවක් පුරා මධ්‍ය ආසියානු බෞද්ධ ඉගෙනීම් මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ක්‍රියා කළේ ය
ඇෆ්ගනිස්ථාන‍යේ බුදු දහමේ පරිහානිය ආරම්භ වූයේ 7වන සියවසේ ඉස්ලාමයේ පැමිණීමත් සමග ය
11වන සියවසේ ඝස්නවිද්වරුන්ගේ ආක්‍රමණ හේතුවෙන් එය ඇෆ්ගනිස්ථානයෙන් තුරන් වී ගියේ ය
ඉතිහාසය

ඇෆ්ගනිස්ථානයේ දේශසීමාව තුළ පිහිටි භූමිය සියවස් ගණනාවක් පුරා බොහෝ සංස්කෘතික සහ ආගමික විපර්යාසයන්වලට ලක්වූ භූමියක් විය
මැද පෙරදිග, දකුණු ආසියානු සහ මධ්‍ය ආසියානු සංස්කෘතීන්ට මැදිවී පිහිටි භූගෝලීය පිහිටුම සහ සුප්‍රකට සේද මාවතට (නැගෙනහිර ආසියානු සහ මධ්‍යධරණී ශිෂ්ටාචාර සම්බන්ධ කෙරුණු) ආසන්නව පිහිටීම නිසා, මෙම භූමිය නොයෙකුත් දැවැන්ත ඓතිහාසික සහ සංස්කෘතික ප්‍රගමනයන්ට ලක් විය
ඉන් වඩාත් වැදගත් බලපෑමක් වූයේ මහා ඇලෙක්සැන්ඩර් විසින් මෙම භූමිය ආක්‍රමණය කිරීම හේතුවෙන් එය හෙලනිස්තික ලෝකයට ඇතුළත් වීමයි
මේ නිසා මෙම ප්‍රදේශයේ බෞද්ධාගමික කලාව කෙරෙහි හෙලනිස්තික බලපෑම බෙහෙවින් දක්නට ලැබිණි
305දී සෙලියුකීය අධිරාජ්‍යය ඉන්දියානු මෞර්ය අධිරාජ්‍යය සමග සන්ධානයකට එළැඹියේ ය
මෞර්යවරුන් ඉන්දියාවේ සිට බුදු දහම හඳුන්වා දුන් අතර, ක්‍රි
185දී පමණ බලය අහිමි වනතෙක්ම ඔවුහු හින්දු කුෂ් ප්‍රදේශයට දකුණින් වූ භූමිය පාලනය කළහ
මෙම සංවර්ධනයන් සිදුවූ අවධියේ මෙම භූමියෙන් බොහෝ ප්‍රදේශ බැක්ට්‍රියා සහ සොග්ඩියානා රාජධානිවලට අයත් විය
ඉස්ලාමය පැමිණෙන තෙක්ම සිතියානුවන් ඇතුළු පෂ්ටුන්වරුන්ගේ මුතුන්මිත්තන් විසින් අනුගමනය කරන ලද්දේ බුදු දහමයි
වර්තමාන ඇෆ්ගනිස්ථානයේ පැවති බෞද්ධ සංස්කෘතියට සාක්ෂි වශයෙන් ස්මාරක බොහෝමයක් හමු වේ
මෙම ප්‍රදේශයේ ග්‍රීක සංස්කෘතික සහ කලාත්මක බලපෑම බෞද්ධ කලාව සහ ග්‍රීක-බුදු දහම යටතේ අධ්‍යයනය කළ හැක
මේ පිළිබඳ වැඩිදුර තොරතුරු ඇෆ්ගනිස්ථානයේ පූර්ව-ඉස්ලාමික හින්දු සහ බෞද්ධ උරුමය සහ ඇෆ්ගනිස්ථානයේ හින්දු ආගම යටතේ හැදෑරිය හැක
සැසේනියානු පර්සියානු රාජවංශය මුස්ලිම්වරුන්ට නතු වීමත් සමග (ක්‍රි
ව. 651දී) බල්ඛ් ප්‍රදේශයේ පිහිටි නව විහාරය මුස්ලිම් පාලනයට (ක්‍රි
ව. 663දී) යටත් විය
නමුත් එය තවත් සියවසක් පමණ ක්‍රියාකාරීව පැවතියේ ය
ව. 715දී බල්ඛ්හි ඇතිවූ කෝලාහලයක් අබ්බාසිද් කාලිෆේටය මගින් මර්දනය කිරීමත් සමග, බොහෝ පර්සියානු බෞද්ධ භික්ෂූහු, සේද මාවත ඔස්සේ නැගෙනහිර දෙසින් පිහිටි බෞද්ධ ඛෝටාන් රාජධානිය වෙත පලාගියහ
මෙම රාජධානියේ භාවිත වූ භාෂාව නැගෙනහිර ඉරාන භාෂාවක් වූ අතර, ඇතැම් භික්ෂූන් චීනය වෙත ගමන් කළහ
නව විහාරයේ පාරම්පරික පරිපාලකයින් වූ පර්සියානු බර්මාකිඩ්වරු විහාරය වෙත එල්ල වූ ආක්‍රමණයෙන් පසු බුදු දහම අත්හැර ඉස්ලාමය වැළඳ ගත්හ
අනතුරුව ඔවුන් බැග්ඩෑඩයේ, අබ්බාසිද් කාලිෆ්වරුගේ බලවත් අමාත්‍යවරුන් බවට පත් විය
මෙම අමාත්‍ය පවුල් පෙළපතේ අවසානයා වූ ජෆාර් ඉබ්න් යාහ්යා බොහෝ අරාබි නිසොල්ලාස කථාවල ඇතුළත් චරිතයකි
ජනකථාවල සහ ජෆාර්ගේ ජනප්‍රිය සංස්කෘතිය තුළ ඔහු සම්බන්ධ වන්නේ මිත්‍යාවාදය, මායාවන්, සහ ඉස්ලාමීය විෂයයන්ගෙන් පරිබාහිර සම්ප්‍රදායන් අනුගමනය කළ තැනැත්තකු ලෙසයි
බෞද්ධාගම උමයියාද්වරුන්ගේ ඇෆ්ගනිස්ථානයේ ඉස්ලාමික ආක්‍රමණය සහ අබ්බාසිද් කාලිෆේටයේ පාලනය යටතේ ද පැවතිණි
ඇෆ්ගනිස්ථානයෙන් බුදු දහම තුරන් කර දමන ලද්දේ ආක්‍රමණික සෆාරිද්වරුන්, ඝස්නවිද්වරුන්, සහ ඝූරිද්වරුන් විසිනි
පුරාවිද්‍යා සොයාගැනීම්

බාමියන් විහාරයේ පුස්තකාලය
මුල්කාලීන බෞද්ධ ගුරුකුල අතුරින් එකක් වූ, මහාසාංඝික-ලෝකෝත්තරවාද ගුරුකුලය බාමියන් ප්‍රදේශයේ පුම්‍රඛව පැවතී ඇත
චීන බෞද්ධ භික්ෂුවක වූ හියුංසාං ක්‍රි
ව. 7වන සියවසේ දී ඇෆ්ගනිස්ථානයේ බාමියන්හි ලෝකෝත්තරවාද විහාරය වෙත පැමිණ ඇති අතර මෙම ස්ථානය අනාවරණය කර ගැනීමට නූතන පුරාවිද්‍යාඥයන් සමත් වී ඇත
විහාර එකතුවේ තිබූ මහායාන සූත්‍ර ඇතුළත් බර්ච් පොතු සහ පුස්කොළ පොත් සොයාගැනීමට මේ වනවිට හැකියාව ලැබී තිබේ
මෙම ලේඛන වර්තමානයේ ෂෝයෙන් එකතුවේ තබා ඇත
ඉන් ඇතැම් ලේඛන ගාන්ධාරී භාෂාවෙන් සහ ඛරෝෂ්ඨි අක්ෂරවලින් ලියා ඇති අතර, සෙසු ලේඛන සංස්කෘත බසින් සහ ගුප්ත අක්ෂර මාලාව භාවිතයෙන් ලියා තිබේ
විහාර එකතුවේ තිබී සොයාගැනුණු ලේඛන සහ ඒවායේ කොටස් අතර පහත මූලාශ්‍ර පාඨ හඳුනාගත හැක
මහාසාංඝික-ලෝකෝත්තරවාදයේ එන ප්‍රාතිමෝක්ෂ විභංග (MS 2382/269)
 මහාපරිනිර්වාණ සූත්‍රය, ආගම තුළ එන සූත්‍රයකි
(MS 2179/44)
 චංගි සූත්‍රය, ආගම තුළ එන සූත්‍රයකි
(MS 2376)
 වජ්‍රඡේදිකා ප්‍රඥාපාරමිතා සූත්‍රය, මහායාන සූත්‍රයකි
(MS 2385)
 භෛසජ්‍යගුරු සූත්‍රය, මහායාන සූත්‍රයකි
(MS 2385)
 ශ්‍රීමාලාදේවී සිංහනාද සූත්‍රය, මහායාන සූත්‍රයකි
(MS 2378)
 ප්‍රවාරණ සූත්‍රය, මහායාන සූත්‍රයකි
(MS 2378)
 සර්වධර්මප්‍රවෘත්තිනිර්දේස සූත්‍රය, මහායාන සූත්‍රයකි
(MS 2378)
 අජාතශත්‍රැකව්කෘත්‍යවිනෝදන සූත්‍රය, මහායාන සූත්‍රයකි
(MS 2378)
 සාරිපුත්‍ර අභිධර්ම ශාස්ත්‍ර (MS 2375/08)

බෞද්ධ පුරාවස්තු
2010 අගෝස්තුවේ දී, ඇෆ්ගනිස්ථානයේ කාබුල්වලට දකුණින් වූ ලෝගාර් පළාතෙන් බෞද්ධ පුරාවස්තු 42ක් පමණ අනාවරණය කර ගැනීමට හැකි වූ බැව් වාර්තා විය
පුරාවිද්‍යාඥයන් අනුව මින් ඇතැම් කෞතුක වස්තූන් 2වන සියවසට පමණ අයත් වේ
තවත් බෞද්ධ පුද බිම් ඝස්නියෙන් හමු විය
ලෝගාර්වලින් හමුවූ පුරාවස්තූන් අතර බෞද්ධ විහාර ද්විත්වයක් (ස්තූප), බුද්ධ ප්‍රතිමා, සිතුවම්, රන් කාසි සහ වටිනා පබළු ඇතුළත් විය
මේවාත් බලන්න

ඇෆ්ගනිස්ථානයේ පූර්ව-ඉස්ලාමීය හින්දු සහ බෞද්ධ උරුමය
ත්‍රපුසා සහ බහාලිකා

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි

web
singnet
sg
StudyBuddhism
com
folk
no
silkroadfoundation
org

ඇෆ්ගනිස්ථානයේ ඉතිහාසය
 
රට අනුව බුද්ධාගම
පාකිස්තානයේ බුදු දහම මුල් බැසගන්නා ලද්දේ මීට වසර 2,300කට ප්‍රථම මෞර්ය රජකු වූ අශෝක අධිරාජයා යටතේ ය
නේරු විසින් ඔහුව හඳුන්වන්නේ “සෑම රජකු හෝ අධිරජකුට වඩාම ශ්‍රේෂඨ” ලෙසයි
පාකිස්තාන ප්‍රදේශයේ බුදු දහම දීර්ඝ ඉතිහාසයකට උරුමකම් කියයි
බැක්ට්‍රියාව, ඉන්දු-ග්‍රීක රාජධානිය, කුෂාණ අධිරාජ්‍යය සහ පුරාතන ඉන්දියාව තුළ මෞර්ය අධිරාජ්‍යයේ අශෝක රජු යටතේ සහ පාල අධිරාජ්‍යය යටතේ බුදු දහම සමෘද්ධිමත් විය
වර්තමාන පාකිස්තාන භූමියට පන්ජාබ් ප්‍රදේශයේ සහ ඉන්දු ගංගා නිම්න සංස්කෘතීන් ද අයත්ව තිබිණි
තක්ෂිලාවේ විසූ බෞද්ධ විද්වතකු වූ කුමාරලබ්ධ (童受) නම් තැනැත්තා ආර්යදේව, අශ්වඝෝෂ සහ නාගාර්ජුන යන භික්ෂූන් සේම වැදගත් පුද්ගලයෙකි
2012දී, ජාතික දත්තසමුදාය සහ ලියාපදිංචි අධිකාරිය (NADRA) සඳහන් කළේ පාකිස්තානයේ වර්තමාන බෞද්ධ ජනගහනය ජාතික හැඳුනුම්පත් (CNIC) දරන වැඩිහිටියන් 1,492 පමණ සුළු පිරිසකගෙන් සමන්විත බවයි. මේ නිසා සම්පූර්ණ බෞද්ධ ජනගහනය කිහිප දහසකට වඩා වැඩි නොවිය හැකි බැව් පෙනේ
පාකිස්තානයේ පිහිටි එකම ක්‍රියාකාරී බෞද්ධ විහාරය ඉස්ලාමාබාද්හි රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික ප්‍රදේශය තුළ පිහිටි විහාරයයි
මෙය ශ්‍රී ලංකාව වැනි රටවල්වල බෞද්ධ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයින් විසින් සිය ආගමික කටයුතු සඳහා භාවිතා කරනු ලබයි
පුරාතනයේ බුදු දහම

ප්‍රදේශ

ගන්ධාරය 
වර්තමාන දකුණු ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා පළාතේ පිහිටා ඇති ගන්ධාරයේ ජනගහනයෙන් බහුතරයක් අතීතයේ බෞද්ධයන්ව සිට ඇත
ගන්ධාරය ප්‍රධාන වශයෙන්ම මහායාන බෞද්ධ මධ්‍යස්ථානයක් වුවත්, එය වජ්‍රයාන බෞද්ධයන්ට ද වැදගත් ස්ථානයක් විය
අතීතයේ උද්දියාන යනුවෙන් හැඳින්වුණු ස්වාට් නිම්නය ගන්ධාරයේ යටත් රාජ්‍යයක් විය
බෞද්ධ යුගයට අයත් පුරාවිද්‍යා බිම් විශාල ප්‍රමාණයක් ස්වාට්වලින් හමුවේ
උද්දියාන 
බෞද්ධ පඬිවරයකු වූ පද්මසම්භව උපත ලැබූයේ යැයි පැවසෙන්නේ වර්තමාන පහළ දිර් දිස්ත්‍රික්කය‍ට අයත් චක්දාරා නගරය අසල පිහි‍ටා තිබූ ගම්මානයක යැයි පැවසේ
මෙය එකල උද්දියාන රාජ්‍යයට අයත්ව පැවතිණි
ටිබෙටය තුළ පද්මසම්භව, ගුරු රින්පොචේ ලෙස හැඳින්වෙන අතර, ඔහු විසින් ටිබෙටයට වජ්‍රයාන බුදු දහම හඳුන්වා දී ඇත
පන්ජාබ් ප්‍රදේශය 
පන්ජාබ් ප්‍රදේශයේ බුදු දහම පැවති අතර, බොහෝ බෞද්ධ විහාර සහ ස්තූපයන් තක්ෂිලා ලෝක උරුම අඩවිය තුළ පිහිටා ඇත
මීට අමතරව බුදු දහම සින්ධ් ප්‍රදේශවල ද ව්‍යාප්තව පැවතී ඇත
ඉස්ලාමය සහ හින්දු ආගම
ක්‍රි
ව. 10වන සියවස තෙක්ම ගන්ධාරය විශාල වශයෙන් බෞද්ධ-හින්දු පුරවරයක් ලෙස පැවතිණි
10වන සියවසේ දී මහමුද් සුල්තාන්වරයා විසින් මෙම ප්‍රදේශය ආක්‍රමණය කොට ඉස්ලාමය හඳුන්වා දුන්නේ ය
අනුතරුව මෙහි විශාල වශයෙන් මුස්ලිම්වරුන් පදිංචි කෙරුණු අතර, හින්දු-බෞද්ධ ප්‍රජාව වෙනත් ප්‍රදේශ කරා සංක්‍රමණය වූහ
ව. 600 පමණ පන්ජාබ්, ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා සහ සින්ධ් ප්‍රදේශවල බොහෝ බෞද්ධ ජනයා හින්දු ආගමට ඇතුළත් විය
බොහෝ බෞද්ධයින් ඉස්ලාම් ආගමට හරවන ලදී
ව. 710 උමයියාද් කාලිෆේටයේ අරාබි ආක්‍රමණ එල්ල වන තෙක්ම සින්ධ්හි බහුතරයක් ජනයා බෞද්‍ධයෝ වූහ
දිල්ලි සුල්තාන් අධිරාජ්‍යය සහ පසුකාලීනව මෝගල් අධිරාජ්‍යය යටතේ මෙම ප්‍රදේශවල මුස්ලිම් ජනයා ප්‍රමුඛ වන්නට විය
මෙයට හේතු වූයේ ධර්මදූත සුෆිවරුන් විසින් සිය දර්ගාවන් (පූජාස්ථාන) පාකිස්තානය සහ දකුණු ආසියාවේ සෙසු ප්‍රදේශවල තැනින් තැන පිහිටුවීමයි
තලෙයිබාන්වරුන් විසින් ‍බෞද්ධ පුරාවස්තු වැනසීම
පාකිස්තානයේ ස්වාට් නිම්නය බොහෝ බෞද්ධ කැටයම් සහ ස්තූපවලින් සමන්විත වන අතර, ජෙහානාබාදය හිඳි බුද්ධ ප්‍රතිමාවකින් සමන්විත ය
ස්වාට් නිම්නයේ පිහිටි කුෂාණ යුගයට අයත් බෞද්ධ ස්තූප සහ ප්‍රතිමා තලෙයිබාන්වරුන් විසින් විනාශ කරන ලදී
එසේම තලෙයිබාන් ත්‍රස්තවාදීන් විසින් අවස්ථා දෙකක දී ජෙහානාබාද් බුද්ධ ප්‍රතිමාවේ මුහුණට ඩයිනමයිට් දමා විනාශ කොට ඇත
තලෙයිබාන්වරුන් විසින් විනාශ කරන ලද මැංගලෝරය අසල ස්වාට්හි බුද්ධ ප්‍රතිමාව කුඩා වූයේ බාමියන් දැවැන්ත බුද්ධ ප්‍රතිමාවට පමණි
ප්‍රතිමාව විනාශ කිරීමට ත්‍රස්තවාදීන් දැරූ පළමු උත්සාහයෙන් ප්‍රතිමාව ආරක්ෂා කරගැනීමට රජය ද කිසිදු ක්‍රියාමාර්ගය්ක අනුගමනය කළේ නැත
එහි දී ප්‍රතිමාවට ස්ථිර හානියක් සිදුනොවිණි
නමුත් දෙවන ප්‍රහාරය හේතුවෙන් ප්‍රතිමායේ පාද, උරහිස් සහ මුහුණ විනාශ විය
තලෙයිබාන්වරුන් වැනි ඉස්ලාමිකයින් සහ මංකොල්ලකරුවන් විසින් බෞද්ධ ගන්ධාර ශිෂ්ටාචාරයට අයත් පාකිස්තානයේ, විශේෂයෙන්ම ස්වාට් නිම්නයේ බෞද්ධ පුරාවස්තු ගණනාවක් විනාශ කොට ඇත
තලෙයිබාන්වරුන් විසින් ගන්ධාර ‍බෞද්ධ පුරාවස්තු විනාශ කරන ලද්දේ හිතාමතාම ය
ලාහෝරයේ ක්‍රිස්තියානි අග්‍රරාජගුරු ප්‍රසාදීන් වූ ලොර්න්ස් ඩෝන් සල්දන්හා විසින් ස්වාට් නිම්නයේ බුද්ධ ප්‍රතිමා විනාශ කිරීම, ක්‍රිස්තියානි, හින්දු සහ සිඛ්වරුන්ට හිංසා කිරීම වැනි තලෙයිබාන්වරුන්ගේ ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියා පිළිබඳ දෝෂාරෝපණ නගමින් පාකිස්තාන රජයට ලිපියක් යවා තිබේ
මීට අමතරව මංකොල්ලකරුවන් විසින් ගන්ධාර බෞද්ධ පුරාවස්තු පැහැරගෙන ඇත
ඉතාලියානුවන් කණ්ඩායමකගේ සහාය ඇතිව බුද්ධ ප්‍රතිමාව ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී
පාකිස්තාන බෞද්ධ සංචාරක කර්මාන්තය 
2013 මාර්තු මස, දකුණු කොරියාවේ සිට පැමිණි බෞද්ධ භික්ෂූන් 20ක ගෙන් සමන්විත කණ්ඩායමක් ඉස්ලාමාබාදයේ මිට කිලෝමීටර 170ක් (සැතපුම් 106) දුරින් පිහිටි තඛ්ත්-ඉ-බාහි විහාරය වෙත සංචාරය කළහ
ආරක්ෂක හේතූන් මත ඔවුන්ගේ චාරිකාව අත්හැර දමන මෙන් සෝල්වලින් ශික්ෂූන්ට ඉල්ලීම් ඉදරිපත් වුව ද, විහාරය තෙක් ඔවුන්ගේ චාරිකාවේ දී පාකිස්තාන ආරක්ෂක හමුදා විසින් ඔවුනට ආරක්ෂාව සලසන ලදී
මෙම විහාර හිරියල් පැහැ පාෂාණවලින් තනා තිබූ අතර, එය කඳකර පෙදෙසක පිහිටියේ ය
යුගයේ සිට ක්‍රි
ව. හත්වන සියවස පමණ දක්වා වර්ෂ දහසක පමණ කාලයක් ඇෆ්ගනිස්ථානයේ සහ පාකිස්තානයේ ප්‍රදේශ එත්වී ගන්ධාරය තැනී තිබිණි
මෙකල ග්‍රීක සහ බෞද්ධ සම්ප්‍රදායයන් මුසුවී මහායානය තවත් ශක්තිමත් විය
වර්තමාන වයඹදිග පාකිස්තානයට අයත් ප්‍රදේශයේ විසූ මාරානන්ත භික්ෂුව හතරවන සියවසේ දී චීනය ඔස්සේ කොරියානු අර්ධද්වීපය වෙත බුදු දහම ව්‍යාප්ත‍ කොට තිබේ
වර්තමානයේ පාකිස්තානු බලධාරීන් විසින් චීන, ජපන්, සිංගප්පූරු සහ දකුණු කොරියානු සංචාරකයින්හට ඉස්ලාමාබාද් අසල බෞද්ධ පුද බිම් වන තඛ්ත්-ඉ-බාහි, ස්වාට්, පෙෂාවර් සහ තක්ෂිලා වෙත විශේෂ සංචාරක පැකේජ සැලසුම් කොට තිබේ
තඛ්ත්-ඉ-බාහි 

පර්සියානු/උර්දු බසින් තඛ්ත් යනු “සිහසුන” වන අතර බාහි යනු “ජලය” හෝ “උල්පත” යන්නයි
මෙම විහාර සංකීර්ණය තඛ්ත්-ඉ-බාහි ලෙස හඳුන්වන්නේ එය කඳු මුදුනක දිය පහරකට යාබදව ඉදිකොට තිබීම නිසායි
පෙෂාවර් සිට කිලෝමීටර 80ක් දුරින් පිහිටි මෙය, මර්දන් නගරයේ සිට කිලෝමීටර් 16ක් වයඹදිගින් පිහිටා ඇත
තඛ්ත්-ඉ-බාහි නගරය යළි සොයාගන්නා ලද්දේ 20වන සියවසේ මුල් කාලයේ වන අතර, 1980දී එය එය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කෙරුණේ ගන්ධාරයේ විශාලතම බෞද්ධ නටබුන් භූමිය ලෙස යාබද සහ්ර්-ඉ-බහ්ලොල් ප්‍රදේශය සමග ය
සහ්ර්-ඉ-බහ්ලොල් නාගරික ප්‍රදේශය මෙයට කිලෝමීටරයක් පමණ දකුණින් පිහිටි අතර, එය ද මෙම නටබුන් අයත් කාලසීමාවටම අයත් යැයි සැලකේ.

තඛ්ත්-ඉ-බාහි තුළින් බුදු දහම සහ එකල ජනයා ජීවත් වූ ආකාරය පිළිබඳ සාක්ෂි රැසක් හමුවේ
මෙහි ගම්මානය ඉදිකොට ඇත්තේ පුරාතන නගරයේ නටබුන් මත වන අතර, එහි පදනම් බිත්ති ද හොඳ තත්ත්වයෙන් පවතී
මෙම භූමිය අතීතයේ බෞද්ධයින් සහ හින්දූන්ගේ ජනාවාසයක් වූ බැව් එම යුගයයන්ට අයත් කාසි හමුවීමෙන් පෙනේ
භික්ෂූන්ගේ පහසුව උදෙසා මෙය ඉදිවූ අතර, කඳු මුදුනේ සිට උල්පත් මගින් ජලය ලබා ගැනිණි
ආවාස තුළ මනා වාකවුළු පැවති අතර, පහන් දැල්වීමට බිත්තිවල කුටීර ද තනා තිබිණි
චීන බැතිමතකු වූ සොං යුන්ගේ විස්තරයකට අනුව, එම නගරය ඉන්දියාව දක්වා වැටී තිබූ වෙළඳ මාර්ගයේ වැදගත් නගර සතරෙන් එකක් වූ බැව් පෙනේ
මෙම නගරය මනා පවුරුවලින් ආරක්ෂා කොට තනා තිබූ අතර, උතුරු ප්‍රාකාරයට පිටතින් ද්වාර හතරක් තිබිණි
කඳුගැටය මුදුනේ පිහිටි චාජකා ඩේහ්රි නම් විහාරයේ අලංකෘත පාෂාණ කැටයම් දක්නට ලැබුණු අතර, ඒවා රන් පත්වලින් ආවරණය කොට තිබේ
කඳුගැට පිරි ඛාපේර්ද්‍රාවලට නුදුරින් අශෝක අධිරාජයා විසින් නැගෙනහිර දොරටුවක් තනවා තිබේ
එහි පිටතින් ස්තූපයක් සහ සංඝාරාමයක් පැවතී ඇත
තඛ්ත්-ඉ-බාහි භූමියේ කැනීම්වලින් හමුවූ ගෘහනිර්මාණ අංග අතර, ස්තූප ගණනාවක මළු, විහාරයක්, ප්‍රධාන ස්තූපය, සන්නිපාත ශාලාව, පහළ මට්ටමේ කුටි, අංගණය, ස්තූප තුනක මළු, දැවැන්ත ගොඩනැගිල්ලක බිත්ති සහ ලෞකික ගොඩනැගිල්ලක් දක්නට ලැබේ
1871දී, සැරයන් විල්චර් විසින් තඛ්ත්-ඉ-බාහියේ තිබී ප්‍රතිමා ගණනාවක් සොයාගන්නා ලදී
මින් සමහර ප්‍රතිමා මගින් බුදුන් වහන්සේගේ දිවියේ කථා පුවත් නිරූපණය වන අතර, සෙසු කැටයම්වල බුදුන් වසන්සේලාගේ සහ බෝධිසත්ත්වවරුන්ගේ ආගමික කැටයම් දක්නට ලැබේ
ස්තූපවල අංගණයන් පැති තුනකින් විවෘත කුටීර මගින් ආවරණය වී තිබේ
කැනීම්කරුවන්ගේ අදහස වන්නේ මෙම කුටීර තුළ මුලින් තනි බදාම හිටි හෝ හිඳි බුද්ධ ප්‍රතිමා තැන්පත් කර ‍තිබෙන්නට ඇති බවයි. ඒවා ධනවත් බැතිමතුන්‍ විසින් පූජා කරන්නට ඇත
උතුරු ‍පෙදෙසේ ඇති විහාරය මුලින් මහල් දෙකකින් යුත් ව්‍යූහයක් ලෙස පැවති බැව් පෙනේ
එහි කුටීර, මුළුතැන්ගෙවල් සහ දානශාලාවකින් වටවූ විවෘත අංගණයන්ගෙන් සමන්විත විය
තක්ෂිලාව 

වර්තමාන තක්ෂිලා නගරය ඉස්ලාමාබාද් සිට 35 km දුරින් පිහිටා ඇත
තක්ෂිලාවේ බොහෝ පුරාවිද්‍යා බිම් (ක්‍රි
600 සිට ක්‍රි
ව. 500 දක්වා) පිහිටියේ තක්ෂිලා කෞතුකාගාරය අවට ය
වසර දහසකටත් අධික කාලයක් පුරාවට තක්ෂිලාව ප්‍රකට වූයේ ගන්ධාර ප්‍රතිමා කලාව, ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය, අධ්‍යාපනය සහ බුදු දහම හැදෑරීමේ මධ්‍යස්ථානයක් ලෙසයි
තක්ෂිලාව අවට 30 kmක පමණ අරයයකින් යුත් භූමි භාගයක 50කට අධික පුරාවිද්‍යා ස්ථාන සංඛ්‍යාවක් ව්‍යාප්ත වී ඇත
මේ අතුරින් වැදගත්ම ස්ථාන කිහිපයක් නම්, ධර්මරාජික ස්තූපය සහ විහාරය (ක්‍රි
ව. 200), භීර් ගොඩැල්ල (ක්‍රි
600-200), සිර්කප් (ක්‍රි
ව. 600), ජණ්ඩියාල් විහාරය (ක්‍රි
250 පමණ) සහ ජෞලියාන් විහාරය (ක්‍රි
ව. 200 - 600) යි
තක්ෂිලා භූමිය සමීපයේ ඉදිකොට ඇති කෞතුකාගාරය තුළ ‍තක්ෂිලාවෙන් හමුවූ නොයෙකුත් පුරාවිද්‍යා අනාවරණ රැසක් ඒවායේ කාලානුක්‍රම අනුපිළිවෙලට සහ නිසි නාමකරණයකින් යුතුව ප්‍රදර්ශනය කෙරේ
මෙය පාකිස්තානයේ පිහිටි වඩාත් හොඳම සහ නඩත්තු කිරීම් අතින් විශිෂ්ට කෞතුකාගාරයක් ලෙස සැලකේ. කෞතුකාගාරය ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී පෙ.ව. 8.30 සිට ප
ව. 5.30 දක්වා පැය දෙකක විරාමයක් සහිතවත්, සිසිර ඍතුවේ දී පෙ.ව. 9.00 සිට ප
ව. 4.00 දක්වා විරාමයක් රහිතවත් විවෘත කර තැබේ
සෑම මාසයකම පළමු සඳුදා දිනවල සහ මුස්ලිම් ආගමික නිවාඩු දිනවල කෞතුකාගාරය වසා තැබේ
කෞතුකාගාරය වෙත පිවිසුම් ගාස්තුව පුද්ගලයකුට රුපියල් 4ක් වන අතර, පුරාවිද්‍යා අඩවිය නැරඹීමට රුපියල් 4ක ගාස්තුවක් ද අය කෙරේ
කෞතුකාගරයට මඳක් පසුපසින් PTDC යටතේ පවතින සංචාරක තොරතුරු මධ්‍යස්ථානයක්, කාමර හතක් සහිත නවාතැන්පොළක් සහ අවන්හලක් පිහිටා ඇත
මින්ගෝරා 

මින්ගෝරාව පිහිටියේ සයිදු ෂරිෆ් සිට 3 km ඈතිනි
මෙහි අනර්ඝ බෞද්ධ ප්‍රතිමා රැසක් සහ මහා ස්තූපයක නටබුන් හමුවේ
ස්වාට් 

සාරවත් කොළ පැහැයෙන් බබලන ස්වාට් දිස්ත්‍රික්කයේ නිම්නය සතුව පොහොසත් ඉතිහාසයක් පවතියි
පුරාතන හින්දු වීරකථාවල එන "උදයන" ("උද්‍යානය") මෙය යැයි සැලකේ. මැසිඩෝනියාවේ ඇලෙක්සැන්ඩර් පාකිස්තානය තැන්නට ඇතුළුවීමට පෙර සටන් වැදී සිය ඇතැම් සටන් ජයග්‍රහණය කළ "වසඟ කරවන තරමේ අලංකාරයකින් හෙබි භූමිය" සහ පස්වන සහ හයවන සියවස්වල දී චීන දේශාටකයින් වූ හියුංසාං සහ ෆාහියන් විසින් දක්වා ඇති "එල්ලෙන දාමයේ නිම්නය" ද මෙය යැයි සැලකේ. ස්වාට් නිම්නය වරක් බුදු දහමේ ප්‍රධාන නිකායයන් සඳහා තොටිල්ලක ලෙස කටයුතු කළේ ය
මෙහි හීනයාන, මහායාන සහ වජ්‍රයාන නිකායයන්ට අයත් විහාරාරාම 1,400ක් පමණ පැවතී ඇත
එසේම දේශීය බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය සමග ග්‍රීක-රෝම සම්ප්‍රදාය මුසුවූ ගන්ධාර ප්‍රතිමා ගුරුකුලය පිහිටා තිබූයේ ද මෙහි ය
කෙසේනමුත්, මහා බෞද්ධ ස්තූප සහ විහාරවල නටබුන් ස්වාට් නිම්නය පුරාම හමුවේ
මේවාත් බලන්න

ත්‍රිදේව් රෝයි, පාකිස්තාන බෞද්ධ දේශපාලනඥයකු සහ නායකයෙකි
බුදු දහමේ ඉතිහාසය
ඇෆ්ගනිස්ථානයේ බුදු දහම
පාකිස්තානයේ ඉතිහාසය
නාමාවලිය
රට අනුව බුදු දහම

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි
 ගන්ධාර ප්‍රදේශයේ පුරාවිද්‍යාව — බෞද්ධ පුද බිම්

 01
රට අනුව බුද්ධාගම
පාකිස්ථානයේ ආගමික ඉතිහාසය
පාකිස්ථානයේ ඉතිහාසය
පාකිස්ථානයේ ආගම
ගොගුර්යෝ (, , ක්‍රි
ව. 668) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ පුරාතන කොරියානු තුන් රාජධානි අතුරින් එකකි
මෙය පිහිටා තිබුණේ කොරියානු අර්ධද්වීපයේ උතුරු හා මධ්‍යම කොටස්වල සහ ඇතුළු හා පිටත මැංචූරියාවේ දකුණු සහ මධ්‍යම ප්‍රදේශවල ය
කොරියානු අර්ධද්වීපයේ බලය සඳහා වූ අරගලයට සක්‍රීයව දායක වූ රාජ්‍යයක් ලෙස ගොගුර්යෝව සැලකෙයි
එසේම එය යාබද රාජ්‍ය වූ චීනය සහ ජපානය සමග සම්බන්ධතා පවත්වා ඇත
12වන සියවසට අයත් ගොර්යෝ සමයේ ලියැවුණු සම්ගුක් සගි ග්‍රන්ථයේ තොරතුරුව අනුව පෙනෙන්නේ ගොගුර්යෝව පිහිටුවන ලද්දේ ක්‍රි
37දී ජුමොං (හන්ජා
朱蒙) නැමැති බුයෝ රාජධානියේ කුමරෙක් බවයි. ඔහු පසුව ගොගුර්යෝහි දොංමියොං ලෙස සිංහාසනාරූඪ විය
ගොගුර්යෝව ක්‍රි
දෙවන සියවසේ දී ගෝජොසොන් රාජ්‍යය බිඳවැටුණු සමය අවට කාලයේත් පැවති බවට චීන භූගෝලවිද්‍යා වාර්තාවලින් පුරාවිද්‍යාත්මක සහ ලිඛිත සාක්ෂි හමු වේ
ගෝජොසොන් රාජධානිය යනු දකුණු මැංචූරියාවේ සහ උතුරු කොරියානු අර්ධද්වීපයේ ව්‍යාප්තව පැවති මුල්කාලීන රාජධානියකි
‍ගොගුර්යෝව බලවත් අධිරාජ්‍යයක් වූ අතර, එය නැගෙනහිර ආසියාවේ මහා බලවතුන්ගෙන් අයකු ලෙස සැලකිණි
නමුත් 668දී සිල්ලා–ටෑං චීන සන්ධානය විසින් එය බිඳහෙලන ලදී
බිඳවැටීමෙන් පසු ගොගුර්යෝවේ භූමිය පසුකාලීන සිල්ලා, බල්හේ සහ ටෑං චීන රාජ්‍ය අතර බෙදී ගියේ ය
ගොර්යෝ (කොර්යෝ ලෙස ද උච්චාරණය කෙරේ) යන්න ගොගුර්යෝ (කොගුර්යෝ ලෙස ද උච්චාරණය කෙරේ) යන්නෙහි කෙටි ස්වරූපයක් වන අතර, 413 සිට 491 දක්වා රාජ්‍ය පාලනය කළ ජංසු රජු විසින් එම නාමය භාවිතයට ගෙන තිබේ
මෙය වර්තමාන "කොරියාව" යන වදනට සම්භවය වන්නට ඇත
12වන සියවසට අයත් සම්ගුක් සගි සහ 13වන සියවසට අයත් සම්ගුංන්‍යුසා මූලාශ්‍ර අනුව, බුයෝ රාජධානියේ ජුමොං නැමැති කුමාරයකු මාලිගයේ සෙසු කුමාරවරුන් සමග බල අරගලයක් හේතුවෙන් මාලිගයෙන් පලාවිත් ක්‍රි
37දී ‍ජොල්බොන් බුයෝ ප්‍රදේශයේ ගොගුර්යෝව පිහිටුවා ඇත
මෙය මධ්‍යම යාලු සහ තොංජියා ගංගා ද්‍රෝණියේ පිහිටා තිබෙන්නට ඇත
එනම් වර්තමාන චීන-උතුරු කොරියා දේශසීමාව මතින් එය වැටී තිබිණි
හන්හි ග්‍රන්ථය නැමැති ග්‍රන්ථයේ භූගෝලවිද්‍යාත්මක නිබන්ධනයේ , ගොගුර්යෝ (හන්ජා
高句麗) යන නාමය මුලින්ම දැක්වෙන්නේ ක්‍රි
113 දී ෂුවාන්ටු ආඥාභූමිය යටතේ පැවති ප්‍රදේශයක් ලෙසයි
‍ටෑංහි පැරණි ග්‍රන්ථය (945) තුළ වාර්තා කොට ඇත්තේ ටෑංහි ටයිෂොං අධිරාජයා විසින් ගොගුර්යෝවේ ඉතිහාසය වසර 900ක් පමණ පැරණි යැයි සලකා ඇති බවයි.

ක්‍රි
75දී, ගොගුර්යෝවේ සම්භවය වන්නට ඇතැයි සිතිය හැකි යේමෙක් කණ්ඩායමක් විසින් යාලු ගංගාවේ බටහිරින් වූ චීනයේ ෂුවාන්ටු ආඥාභූමිය ආක්‍රමණය කොට ඇත
කෙසේනමුත්, ටෑංහි පැරණි ග්‍රන්ථය, ටෑංහි නව ග්‍රන්ථය, සම්ගුක් සගි, සහ නිහොන් ෂොකි ඇතුළු වෙනත් පුරාතන මූලාශ්‍ර අනුව ගොගුර්යෝව පිහිටුවූ දිනය ලෙස ක්‍රි
37 හෝ "මැදි" ක්‍රි
පළමු සියවස ගතහැකි බව පෙනේ
පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි අනුව ක්‍රි
2වන සියවසේ කේන්ද්‍රගත වූ යේමෙක් කණ්ඩායම් පිළිබඳ සාධක හමුවුවද, යේමෙක් ගෝත්‍ර තමන්ව ගොගුර්යෝව ලෙස හඳුන්වාගත් බවට ඍජු සාධක හමු නොවේ
යේමෙක් ගෝත්‍ර හා සම්බන්ධව ගොගුර්යෝව පිළිබඳ පළමු සඳහන හමුවන්නේ හන් ෂු තුළිනි
ව. 12දී ඇති වූ ගොගුර්යෝ කැරැල්ලක් මගින් ෂුවාන්ටුහි චීන බලය බිඳහෙළූ බව සඳහන් වේ
පිහිටුවූ සමයේ, ගොගුර්යෝව බුයෝ සහ යේමෙක් ජන සම්මිශ්‍රණයෙන් සැදි රාජ්‍යයක් ලෙස පවතින්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ
බුයෝහි නායකයින් ඇතැම්විට සිය රාජධානිය අත්හැර පවතින යේමෙක් ගෝත්‍ර ඒකාබද්ධ කරන්නට ඇත
තුන් රාජධානිවල වාර්තා තුළ එන "නැගෙනහිර ම්ලේච්ඡයන්ගේ වාර්තා" නැමැති අංශයෙහි සඳහන් වන්නේ බුයෝ සහ යේමෙක් ජනයා යන දෙපාර්ශ්වයම වාර්ගික වශයෙන් සම්බන්ධ බවත්, සහ එකම භාෂාවක් කථාකළ බවත් ය
ජුමොං සහ පදනම් පුරාණෝක්තිය

ජුමොං පිළිබඳ පැරණිතම සඳහන හමුවන්නේ 4වන සියවසට අයත් ග්වංගේටෝ ශිලාවෙනි
ජුමොං යන වදන හන්ජා  ජුමොං,  චුමෝ, හෙවත්  ජුංමෝ යන වදනේ නූතන කොරියානු පිටපත් කිරීමයි
ශිලාවෙහි සඳහන් වන්නේ ජුමොං යනු ගොගුර්යෝවේ පළමු රජු සහ මුතුන්මිත්තා බවයි‍
එසේම ඔහු බුයෝහි කුමරුට දාව ගංගා දේවතාවා වූ හාබෙක්ගේ දියණියට උපන් පුත්‍රයා බැව් පැවසේ
සම්ගුක් සගි සහ සම්ගුංන්‍යුසා අමතර තොරතුරු සපයමින් පවසන්නේ ජුමොංගේ මව යුහ්වා නැමැත්තියක බවයි. ජුමොංගේ සැබෑ පියා බුයෝහි හේ මෝ-සු නැමැති මිනිසකු බවත්, ඔහු "ශක්තිමත් මිනිසා" සහ "දිව්‍යමය කුමරු" ලෙස හැඳින්වුණු බවත් දැක්වේ
යුහ්වා ගැබිනියක බව දැන ගංගා දේවතාවා ඇය පසුපස හඹා ආ බවත් ඇය උබාල් ගංගාවෙන් (හන්ජා
優渤水) එපිටට පලාවිත්, දොංබුයෝහි ග්‍යුම්වාගේ උපබිසවක වූ බවත් පැවසේ
ජුමොංහට දුනු විදීමෙහි විශිෂ්ට හැකියාවක් තිබූ බැව් ප්‍රකට ය
ක්‍රමයෙන් ග්‍යුම්වාගේ පුතුව් ඔහු කෙරෙහි ඊර්ෂ්‍යා කළ බැවින් ජුමොංහට නැගෙනහිර බුයෝ වෙත පලායාමට සිදු විය
ජුමොං පැමිණියේ කුමන බුයෝවෙන් ද යන්න පිළිබඳ ශිලාව සහ සෙසු කොරියානු මූලාශ්‍රවල දැක්වෙන් තොරතුරු එකිනෙකට පරස්පර ය
ශිලාවෙහි සඳහන් වන්නේ ඔහු පැමිණියේ බුයෝ රාජධානියේ සිට බවයි. නමුත් සම්ගුංන්‍යුසා සහ සම්ගුක් සගි මූලාශ්‍ර පවසන්නේ ඔහු පැමිණියේ නැගෙනහිර බුයෝ සිට බවයි. ජුමොං ක්‍රමයෙන් එය ජොල්බොන් බවට පත්කළ අතර, ඔහු එහි පාලකයාගේ දියණිය වූ සෝසොනෝ විවාහ කරගත්තේ ය
අනතුරුව එහි රජු බවට පත්වූ ඔහු, සිය ස්වදේශික රාජ්‍යයේ අනුගාමිකයන් කිහිප දෙනකු සමග ගොගුර්යෝව පිහිටුවී ය
සම්ගුක් සගි ග්‍රන්ථයේ එන "බෙක්ජේහි වාර්ෂික වාර්තා" නැමැති කොටසේ සඳහන් වන්නේ සෝසොනෝ යනු ජොල්බොන්හි ධනවත් සහ බලවත් පුද්ගලයකු වූ යොන් තාබල්ගේ දියණිය බවත් ඇය ජුමොං හා විවාහ වූ බවත් ය
කෙසේනමුක් එම මූලාශ්‍රයේම නිල වශයෙන් දැක්වෙන්නේ ජොල්බොන්හි රජු නැගෙනහිර බුයෝවේ සිට අනුගාමිකයන් සමග පැමිණි ජුමොංහට සිය දියණිය විවාහ කරදුන් බවයි. ගොගුර්යෝව නැමැති නව රාජ්‍යය පිහිටුවීමට ඇය සිය සැමියා වූ ජුමොං හට මූල්‍යමය ආධාර සැපයූවා ය
ජුමොංට දාව ඔහුගේ ප්‍රථම භාර්යාව වූ යේ ආර්යාවට උපන් පුත්‍රයා වන ගොගුර්යෝහි යුරි දොංබුයෝවේ සිට පැමිණ ජුමොංගෙන් පසු සිහසුනට පත්වීමත් සමග, සෝසොනෝ සිය පුත්‍රයින් දෙදෙනා වන බිර්යු සහ බෙක්ජේහි ඔන්ජෝ සමග ගොගුර්යෝව අත්හැර දකුණ බලා පිටත් වූවා ය
නව රාජධානි පිහිටුවීම ඔවුන්ගේ අරමුණ වූ අතර, ඉන් එකක් බෙක්ජේ නම් විය
ජුමොංගේ දෙනලද පෙළපත් නාමය "හේ" (හන්ජා
解) යන්නයි
මෙය බුයෝ පාලකයින්ගේ නාමයකි
සම්ගුංන්‍යුසා අනුව, ජුමොං විසින් සිය පෙළපත් නාමය "ගෝ" (හන්ජා
高) ලෙස වෙනස් කොටගෙන ඇත්තේ සිය දිව්‍යමය උපත සිහිකරවීමටයි
ජුමොං විසින් ක්‍රි
36දී බිර්යු (හන්ජා
沸流國), ක්‍රි
33දී හෙං-ඉන් (හන්ජා
荇人國), සහ ක්‍රි
28දී උතුරු ඔක්ජෝ යන ගෝත්‍රික ජනපද ආක්‍රමණය කළ බැව් වාර්තා වේ
මධ්‍යගතකරණය සහ මුල්කාලීන ව්‍යාප්තිය (පළමු සියවසේ මැද භාගය)

ගොගුර්යෝව විවිධ යේමෙක් ගෝත්‍ර ඒකාබද්ධ කරමින් මුල්කාලීන රාජ්‍යයක් ලෙස ශීඝ්‍රයෙන් වර්ධනය විය
එය ඔවුන්ගේ මුල් පාලන භූමිය වූ හුන් ගංගා ප්‍ර‍දේශයේ සිට බලය ව්‍යාප්ත කළේ ය
ගොගුර්යෝහි තේජොදේ රජ සමයේ ක්‍රි
ව. 53දී, ස්වදේශික ගෝත්‍ර පහක් ප්‍රතිසංවිධානය කොට මධ්‍යගත පාලන දිස්ත්‍රික්ක පහක් නිර්මාණය කෙරිණි
විදේශ සබඳතා සහ යුධ කටයුතු රජු විසින් මෙහෙයවන ලදී
මුල්කාලීන ව්‍යාප්තිය එහි පරිසරය අනුව මනාව පැහැදිළි කළ හැක
ගොගුර්යෝව පාලනය කළේ වර්තමාන මධ්‍ය සහ දකුණු මැංචූරියාවට සහ උතුරුදිග කොරියාවට අයත් භූමිභාගයයි
මේවා කඳුකර ප්‍රදේශ වූ බැවින් ගොවිතැනට යෝග්‍ය බිම් අල්ප විය
මධ්‍යගත කිරීම මගින් ගොගුර්යෝවට එහි ජනයාට යැපෙන්නට ප්‍රමාණවත් තරම් සම්පත් ප්‍රමාණයක් හිමිනොවන්නට ඇත
මේ නිසා ඓතිහාසික එ‍ඬේර හැසිරීම මෙන්ම, ඔවුන් භූමිය සහ සම්පත් ලබාගැනීමේ අරමුණින් ඔවුන් අසල්වැසි සමාජ ආක්‍රමණය කරන්නට සිතන්නට ඇත
ආක්‍රමණික යුධ ක්‍රියාකාරකම් හේතුවෙන් රාජ්‍යය ව්‍යාප්ත වූ අතර, ගොගුර්යෝව අසල්වැසි ගෝත්‍රික රාජ්‍යවලින් පඬුරු කප්පම් ලබාගනිමින් දේශපාලන සහ ආර්ථික අතින් ප්‍රමුඛත්වය පත් වන්නට ඇත
තේජෝ විසින් වර්තමාන ඊසානදිග කොරියානු ප්‍රදේශවල පිහිටා තිබූ ඔක්ජෝ ගෝත්‍ර සහ දොංග්යේ ඇතුළු වෙනත් අග්නිදිග මැංචූරියානු සහ උතුරුදිග කොරියානු ගෝත්‍ර ආක්‍රමණය කරන ලදී
මෙලෙසින් යටත් රාජ්‍ය වෙතින් ලබාගත් බලය සහ සම්පත් අතින් ගොගුර්යෝව වර්ධනය වීමෙන් පසු තේජෝදේ විසින් කොරියානු සහ ලියාඕදොං අර්ධද්වීපයන්හි පිහිටි ලේලෑං සහ ෂුවාන්ටු යන හන් ආඥාභූමිවලට ප්‍රහාර එල්ලකරන ලදී
මෙලෙසින් ගොගුර්යෝව එම ආඥාභූමිවලින් සම්පූර්ණයෙන්ම ස්වාධීන රාජ්‍යයක් බවට පත් විය
සාමාන්‍යයෙන් තේජොදේ විසින් යටත් කරගත් ගෝත්‍රවලට ඔවුන්ගේ බලප්‍රදේශ එලෙසම පවත්වා ගැනීමට අවසර ලබාදුන්න ද, ගොගුර්යෝ රාජකීය පෙළපතේ ආණ්ඩුකාරවරුන්‍ වෙත වාර්තා කිරීමට ඔවුනට සිදු විය
ගොගුර්යෝවේ යටත් ගෝත්‍රවලට දැඩි පඬුරු කප්පම් ගෙවීමට සිදු විය
තේජොදේ සහ ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයින් විසින් මෙම සම්පත් යොදාගෙන ගොගුර්යෝව උතුරින් සහ බටහිර දෙසින් ව්‍යාප්ත කරන ලදී
ගෝත්‍රික නායකයන් මධ්‍යම වංශවතුන් බවට පත්වන්නට වූ හෙයින්, ගොවියන් සහ වංශවතුන් යාමනයට නව නීති සම්පාදනය කෙරිණි
රාජ මාලිගය ස්ථාවර කරමින් රාජකීය අනුප්‍රාප්තිය සහෝදරයාගෙන්-‍සහෝදරයාට වෙනුවට පියාගෙන්-පුත්‍රයාට ලෙස වෙනස් කරන ලදී
ව්‍යාප්ත වූ ‍ගොගුර්යෝ රාජධානිය මඳ කලෙකින්ම බටහිරින් වූ ලියාඕදොං ආඥාභූමියේ ඍජු යුධ බලපෑමට නතු විය
ලියාඕදොං වෙතින් එල්ල වූ පීඩනය හේතුවෙන් ගොගුර්යෝවට එහි අගනුවර හුන් ගංගා නිම්නයේ සිට යාලු ගංගා නිම්නයේ වන්ඩු කඳුකර නගරය ආසන්න ප්‍රදේශය වෙත රැගෙන යාමට සිදු විය
ගොගුර්යෝ–වෙයි යුද්ධ 

හන් රාජවංශයේ බිඳවැටීමෙන් පසු ඇතිවූ ව්‍යාකූලභාවය හේතුවෙන් පැරණි හන් ආඥාභූමි ස්වාධීන පාලනයට නතු වූ අතර, ඒවා පාලනය කරන ලද්දේ විවිධ ස්වාධීන යුධ නායකයන් විසිනි
ආක්‍රමණික යුධඅධිපතීන් විසින් පාලනය කළ මෙම ආඥාභූමිවලින් වටවූ ගොගුර්යෝව චීනයේ නව ස්ථාපිත කාඕ වෙයි රාජවංශය සමග සබඳතා වැඩිදියුණු කරගත් අතර 220දී පඬුරු කප්ම් ලබා දී ඇත
238දී, ගොගුර්යෝව වෙයි සමග නිල සන්ධානයකට එළැඹියේ ලියාඕදොං ආඥාභූමිය බිඳහෙළීමට ය
වෙයි රාජවංශය විසින් අවසානයේ දී ලියාඕදොං ආක්‍රමණය කිරීමෙන් පසු, වෙයි සහ ගොගුර්යෝ සහයෝගය අවසන් වූ අතර, ගොගුර්යෝව විසින් ලියාඕදොංහි බටහිර අන්ත වෙත ප්‍රහාර එල්ල කරන ලදී
මේ අතරට 244දී ඇතිවූ වෙයි ප්‍රතිප්‍රහාර ද ඇතුළත් විය
මෙලෙසින් ගොගුර්යෝව 242දී ගොගුර්යෝ–වෙයි යුද්ධ සඳහා මුලපිරී ය
ඔවුහු චීන බලකොටුව යටත් කරගන්නට තැත් කළේ කොරියානු භූමියේ චීන ආධිපත්‍යය බිඳහෙළීමටයි
කෙසේනමුත්, මෙය ප්‍රතිචාර ලෙස වෙයි රාජවංශය විසින් ගොගුර්යෝව ආක්‍රමණය කොට පරාජය කරන ලදී
244දී හ්වන්දෝහි අගනුවර වෙයි හමුදා විසින් බිඳහෙළන ලදී
සිය හමුදා විනාශ වීමෙන් පසු ගොගුර්යෝහි දොංචොන් රජු මඳ කාලයකට නැගෙනහිරින් වූ ඔක්ජෝ වෙත පලාගිය බැව් පැවසේ
පුනර්ජීවනය සහ වැඩිදුර ව්‍යාප්තිය (ක්‍රි
ව. 300 සිට 390 දක්වා)

තමන් විසින් ගොගුර්යෝව වැනසූයේ යැයි සිතූ වෙයි හමුදා මඳ කලකින්ම එම භූමිය හැරගියහ
කෙසේනමුත්, වසර 70ක් තුළ ගොගුර්යෝව සිය අගනුවර හ්වන්දෝ කඳුකර බලකොටුව යළි ඉදි කළ අතර, ලියාඕදොං, ලේලෑං සහ ෂුවාන්ටු ආඥා ප්‍රදේශ ආක්‍රමණය කිරීම ඇරඹී ය
ගොගුර්යෝව සිය රාජ්‍යය ලියාඕදොං අර්ධද්වීපය තෙක් ව්‍යාප්ත කිරීමේ දී, ලෙලෑංහි අවසන් චීන ආඥාභූමිය ද ආක්‍රමණය කොට 313දී ගොගුර්යෝහි මිචොන් විසින් එය ඈඳාගත්තේ කොරියානු අර්ධද්වීපයේ උතුරු කොටස ඒකීය පාලනයකට නතු කරගනිමිනි
මෙම ආක්‍රමණය හේතුවෙන් උතුරු කොරියානු අර්ධද්වීපයේ වසර 400ක් පමණ පැවතී චීන පාලනය අවසන් විය
එම අවස්ථාවේ සිට, 7වන සියවස පමණ තෙක් අර්ධද්වීපයේ පාලනය ප්‍රධාන වශයෙන් කොරියාවේ තුන් රාජධානි සතුව පැවතිණි
342 ශිශිර ඍතුවේ දී රාජ්‍යයේ ව්‍යාප්තියට තාවකාලිකව බාධා පැමිණියේ මුරොං වංශය විසින් පාලනය කළ පැරණි යැන්හි ෂියැන්බෙයි විසින් ගොගුර්යෝ අගනුවර වූ හ්වන්දෝ ආක්‍රමණය කොට විනාශ කිරීමත් සමගයි
ඔවුන් ගොගුර්යෝ මිනිසුන් සහ ස්ත්‍රීන් 50,000ක් කම්කරුවන් ලෙස රැගෙන ගිය අතර, වැන්දඹු රජබිසව සහ අගබිසව ද සිරභාරයට පත් විය
මේ නිසා ගොගුක්වොන් රජුට මඳ කාලයකට පලායාමට සිදු විය
346දී ෂියැන්බෙයි විසින් බුයෝ රාජ්‍යය ද විනාශ කරන ලදී
මේ නිසා ෂියැන්බෙයි වෙතින් පලායන බුයෝ ජනයා කොරියානු අර්ධද්වීපය වෙත සංක්‍රමණය වන්නට වූහ
371දී, බෙක්ජේහි ග්‍යුන්චොගෝ රජු විසින් ගොගුර්යෝවේ විශාලතම නගරවලින් එකක් වූ ප්යොංග්යෑං යටත් කරගෙන, චියෑංහි සටනේ දී ගොගුර්යෝහි ගොගුක්වොන් රජුව මරාදමන ලදී
දේශයේ අභ්‍යන්තර ස්ථායීතාව ඇති කරමින්, නොයෙයකුත් ගෝත්‍ර ආක්‍රමණය කොට ඒකාබද්ධ කිරීමෙන් ගොගුර්යෝහි සොසුරිම් විසින් නව නීති සම්පාදනය කරන ලදී
372දී ඔහු විසින් බුදු දහම රාජ්‍ය ආගම ලෙස නම්කරන ලදී
අනුතරුව ඔහු විසින් තේහක් (태학, 太學) නැමැති ජාතික අධ්‍යාපන ආයතනයක් ද පිහිටුවී ය
පැරණි යැන් සහ බෙක්ජේ රාජ්‍යවලට ගොගුර්යෝව පරාජයෙන් ලත් අත්දැකීම් සැලකිල්ලට ගනිමින් සොසුරිම් විසින් අනාගතයේ එවැනි පරාජයන් වැළැක්වීමේ අරමුණින් යුධ ප්‍රතිසංස්කරණ ද සිදුකරන ලදී
ගොගුර්යෝවේ බලයේ උච්චස්ථානය (ක්‍රි
ව. 391 සිට 531 දක්වා)

මහා ග්වංගේටෝ සහ ඔහුගේ පුත් ජංසු රජ සමයේ ගොගුර්යෝවේ ස්වර්ණමය යුගය උදා විය
මෙම යුගයේ දී, ‍ගොගුර්යෝවේ භූමියට වර්තමාන සෝල් ප්‍රදේශය ද ඇතුළත්ව කොරියානු අර්ධද්වීපයෙන් හතරෙන් තුනක් පමණ ප්‍රමාණයක් ද, මුළු මැංචූරියාවම පාහේ, ඇතුළු මොංගෝලියාවේ ඇතැම් ප්‍රදේශ සහ රුසියාවේ ඇතැම් ප්‍රදේශ අයත් විය
මහා ග්වංගේටෝ (රාජ්‍ය
391–412) යනු ශීඝ්‍ර යුධ ව්‍යාප්ති ප්‍රතිපත්තිය හේතුවෙන් ප්‍රකට වූ ශක්තිමත් පාලකයෙකි
ප්‍රධාන චීන රාජවංශ හා තමන් සම තත්ත්වයක පවතින බැව් විශ්වාස කළ ඔහු "යොංනක්" යන රාජ්‍ය කාල නාමය භාවිතා කළේ ය
ග්වංගේටෝ විසින් ඔහුගේ ආක්‍රමණවල දී පවුරු බැඳි නගර 64කුත් සහ ගම්මාන 1,400ක් ආක්‍රමණය කළ බැව් පැවසේ
බටහිරින්, ඔහු අසල්වැසි ඛිටන් ගෝත්‍ර සහ පසුකාලීන යැන් විනාශ කළේ, සම්පූර්ණ ලියාඕදොං අර්ධද්වීපයම ආක්‍රමණය කරමිනි
නැගෙනහිරින් සහ උතුරු දෙසින් බුයෝ රාජ්‍යයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් ඈඳාගත් ඔහු සුෂෙන්වරුන්ව ද ආක්‍රමණය කළේ ය
තුන්ගුසීය ජන කොට්ඨාසයක් වූ සුෂෙන්වරුන්, ජුර්චෙන් සහ මැංචුවරුන්ගේ පූර්වජයන් ලෙස සැලකේ. දකුණු දෙසින් බෙක්ජේ රාජ්‍යය පරාජය කළ ඔහු, ගයාහි විසිර යාමට ද හේතු විය
එසේම ගොගුර්යෝ–යමාටෝ යුද්ධය ඔස්සේ ඔහු සිල්ලාව ද අවනත රාජ්‍යයක් බවට පත්කොට ගත්තේ ය
ග්වංගේටෝ විසින් වසර 50ක් පමණ පැවති කොරියානු අර්ධද්වීපයේ ලිහිල් එක්සත්භාවයක් ගොඩනගන ලදී
ඔහුගේ රාජ්‍ය සමයේ අවසානය වන විට, ගොගුර්යෝව අවිවාදයෙන්ම මැංචූරියාවේ බොහෝ ප්‍රදේශ සහ කොරියානු අර්ධද්වීපයේ උතුරු සහ මධ්‍යම ප්‍රදේශවල පාලනය සියතට ගැනීමට සමත්ව තිබිණි
ග්වංගේටෝගේ වික්‍රමයන් ඔහුගේ පුත් ජංසු විසින් ඉදිකරවන ලද දැවැන්ත අනුස්මරණ ශිලා ස්තම්භයේ සටහන් කොට ඇත
මෙය පිහිටියේ වර්තමාන චීනය සහ උතුරු කොරියාව අතර දේශසීමාවේ ජි’ආන් හි ය
ජංසු (රාජ්‍ය
413–491) සිහසුනට පත්වූයේ ක්‍රි
ව. 413දී වන අතර, 427දී ඔහු විසින් අගනුවර ප්යොංග්යෑං වෙත ගෙන යන ලදී
මෙය ගොගුර්යෝව සහ එහි දකුණින් වූ සෙසු අර්ධද්වීපික රාජධානි වන බෙක්ජේ සහ සිල්ලා රාජ්‍ය අතර සතුරුකම් වර්ධනය වෙමින් පැවති බවට සාක්ෂියකි
සිය පියා මෙන්, ජංසු ද ගොගුර්යෝවේ දේශසීමා මැංචූරියාව තුළට ව්‍යාප්ත කළ අතර, නැගෙනහිරින් සොංහුවා ගඟ වෙත ළඟා විය
ඔහු නැගෙනහිර මොංගෝලියාවේ පිහිටි දිදෞයු සහ රෞරන් ප්‍රදේශ ද ආක්‍රමණය කළේ ය
බෙක්ජේ සහ සිල්ලා රාජධානි වෙත ප්‍රහාර එල්ල කළ ඔහු ඒවායේ ඇතැම් භූමි ප්‍රදේශ සිය රාජ්‍යයට ඇතුළත් කොට ගත්තේ ය
මීට අමතරව ජංසුගේ රාජ්‍ය සමය තුළ ගොගුර්යෝවේ දේශපාලන, ආර්ථික සහ වෙනත් සංස්ථායිත අංශවල ප්‍රගමනයන් සිදු විය
98වන විය තෙක් ගොගුර්යෝව පාලනය කළ ජංසුගේ රාජ්‍ය සමය වර්ෂ 79කි
මෙය නැගෙනහිර ආසියානු ඉතිහාසයේ රජකුට හිමි දීර්ඝතම රාජ්‍ය සමය ද වේ
ජංසු විසින් ගොගුර්යෝවේ නිල නාමය ගොර්යෝ (고려/高麗, කොරියා) ලෙස වෙනස් කරන ලදී
නමුත් ගොගුර්යෝ යන නාමය තවමත් බහුලව භාවිතා වේ
මුන්ජාගේ රාජ්‍ය සමයේ ගොගුර්යෝව විසින් බුයෝව සම්පූර්ණයෙන් ඈඳාගන්නා ලදී
මෙය ගොගුර්යෝවේ උතුරුදිගින් උපරිම දේශසීමා ව්‍යාප්තිය සනිටුහන් කරයි
එසේවුව ද, ගොගුර්යෝව තවදුරටත් සිල්ලා හා බෙක්ජේ රාජධානි වෙතත්, මොහේ සහ ඛිටන් ගෝත්‍ර වෙතත් සිය ආධිපත්‍යය පැතිරවී ය
අභ්‍යන්තර අරගල (531 සිට 551 දක්වා)

ගොගුර්යෝව එහි උච්චස්ථානය කරා ළඟා වූයේ 6වන සිය‍වසේ ය
කෙසේනමුත්, ඉන් අනතුරුව රාජ්‍යයේ පරිහානිය ආරම්භ විය‍
දේශපාලන පක්ෂභේදය වර්ධනය වීමත් සමග අන්ජං රජුව ඝාතනය වූ අතර, ඔහුගේ සොහොයුරා වූ අන්වොන් සිහසුනට පත් විය
දේශපාලන පක්ෂභේදය උග්‍ර වන්නට වූයේ දෙපාර්ශ්වය මගින් අනුප්‍රාප්තිය සඳහා වෙනස් කුමාරවරුන් යෝජනා කිරීම හේතුවෙනි
කෙසේ හෝ අවසානයේ අට වියැති යැං-වොන් කුමරු අභිෂේක කෙරිණි
නමුත් බල අරගලයට ස්ථිරසාර විසඳුමක් කිසිදින හිමි නොවූ අතර, පෞද්ගලික හමුදා සතු ද්‍රෝහී විනිසුරුවෝ සිය ප්‍රදේශවල සැබෑ පාලකයින් ලෙස කටයුතු කළහ
ගොගුර්යෝවේ අභ්‍යන්තර බල අරගලවල වාසිය හිමි කරගත් සංචාරක ගෝත්‍රයක් වූ තුචුවේවරු 550 දශකයේ ගොගුර්යෝවේ උතුරු බලකොටු සහ බිම් ආක්‍රමණය කළහ
ගොගුර්යෝව තවදුරටත් දුර්වල තත්ත්වයකට පත්වූ අතර, රාජකීය අනුප්‍රාප්තිය අභිබවා ඉඩම්හිමි වංශාධිපතීන් අතර සිවිල් යුද්ධයක් ඇති විය
551දී දකුණු දෙසින් ගොගුර්යෝවට ප්‍රහාර එල්ල කිරීමට බෙක්ජේ සහ සිල්ලා රාජ්‍ය සන්ධානයක් ඇති කරගත්තේ ය
පසුකාලීන 6වන සහ 7වන සියවස්වල අරගල

පසුකාලීන 6වන සහ 7වන සියවස්වල, ගොගුර්යෝව චීනයේ සුයි සහ ටෑං රාජවංශ සමග අරගලයකට මැදි විය
බෙක්ජේ සහ සිල්ලා රාජ්‍ය සමග එහි සම්බන්ධතා වඩාත් සංකීර්ණ ආකාරයක් ගත් අතර, එය මිත්‍රත්වය සහ එදිරිවාදීත්වය අතර දෝලනය විය
වයඹදිගින් අසල්වැසියකු වූ නැගෙනහිර ගෝක්තුර්ක් (වයඹදිග චීනයේ සහ මොංගෝලියාව අසල පිහිටි ඛානේට් රාජ්‍යයකි) නාමිකව ගොගුර්යෝවේ මිතුරකු විය
හන් ගංගා නිම්නය ගොගුර්යෝවට අහිමි වීම

ක්‍රි
ව. 551දී, ගොගුර්යොව් ආක්‍රමණය කිරීම සඳහා බෙක්ජේ සහ සිල්ලා රාජ්‍ය සන්ධානයකට එළැඹි අතර, ඔවුන් විසින් හන් ගංගා නිම්නය ආක්‍රමණය කරන ලදී
අර්ධද්වීපයේ මධ්‍යයට ආසන්නව පිහිටි මෙම නිම්නය කෘෂිකාර්මික අතින් අතිශය සශ්‍රීක වූ හෙයින් එය උපාය මාර්ගික වශයෙන් වැදගත් ප්‍රදේශයක් විය
ගොගුර්යෝවේ බලකොටු රාශියකට පහරදීමෙන් බෙක්ජේ රාජ්‍යය වෙහෙසට සහ ආර්ථික අතින් පීඩාවට පත්වූ පසු, සහාය වීමේ ව්‍යාජ අරමුණින් පැමිණි සිල්ලා හමුදා ප්‍රහාර එල්ලකොට 553දී සම්පූර්ණ හන් ගංගා නිම්නයේම අයිතිය තමන් සතු කරගත්හ
මෙම ද්‍රෝහී වීමෙන් කෝපවූ බෙක්ජේහි සොං රජු පළිගැනීමේ චේතනාවෙන් ඊළඟ වර්ෂයේ සිල්ලාවේ බටහිර දේශසීමාව වෙත ප්‍රහාරයක් එල්ල කළ ද, එය අසාර්ථක විය
සොං රජු හසුවූ අතර, ඔහුව මරාදැමිණි
කොරියානු අර්ධද්වීපය මධ්‍යයේ සිදුවූ යුද්ධයේ දී වැදගත් ප්‍රතිඵල රැසක් ඇති විය
මෙහි දී බෙක්ජේ රාජ්‍යය කොරියානු අර්ධද්වීපයේ දුබලයා බවට පත් කරමින්, සිල්ලාව ප්‍රමුඛස්ථානයට පත්වූයේ ව්‍යාප්තියට උචිත සම්පත් සහ ජනගහනය අතින් පොහොසත් භූමියක් සතුවීම නිසාවෙනි
එසේම යුද්ධය හේතුවෙන් ගොගුර්යෝවට එහි භූමිය භාවිතයට අවස්ථාව හිමිනොවූ හෙයින් රාජධානිය දුර්වල විය
සිල්ලා රාජ්‍යයට ඍජුවම කහ මුහුද වෙත ප්‍රවේශවීමේ අවස්ථාව හිමිවූ අතර, මේ නිසා සිල්ලා රාජ්‍යයට චීන රාජවංශ සමග ඍජු වෙළඳ සහ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා පැවැත්විය හැකි විය
එසේම එය චීන සංස්කෘතිය සිල්ලා‍ව වෙත සම්ප්‍රේෂණය වීමට ද හේතු විය
මෙලෙසින්, ශිෂ්ටාචාරයේ මූලිකාංග උදෙසා සිල්ලාවට ගොගුර්යෝවෙන් ස්වායත්ත විය හැකි වූ අතර, ඍජුවම චීනයේ සංස්කෘතික සහ තාක්ෂණික දැනුම ලබාගත හැකි විය
මෙලෙසින් සිල්ලාව චීනය වෙත නැඹුරු වීම සන්ධානයකට මුලපිරූ අතර, එය පසුකාලීන 7වන සියවසේ ‍ගොගුර්යෝව වෙත අවාසිදායක ප්‍රතිඵල ගෙනදුන්නේ ය
ගොගුර්යෝ–සුයි යුද්ධය

ගොගුර්යෝවේ ව්‍යාප්ති ප්‍රතිපත්තිය සුයි චීනය සමග අරගලයකට හා නොසන්සුන්භාවයකට හේතු විය
බටහිර ලියාඕෂි ප්‍රදේශයේ ගොගුර්යෝ හමුදා ආක්‍රමණ සුයිවරුන්ගේ කෝපයට හේතු වූ අතර මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 598දී පළමු ගොගුර්යෝ–සුයි යුද්ධය ඇති විය
අනතුරුව 612, 613 සහ 614 වර්ෂවල ඇතිවූ ආක්‍රමණවල දී ගොගුර්යෝව යටත් කරගැනීමට සුයි රාජංවශය අපොහොසත් විය
මේ නිසා ඔවුන්ගේ බලාපොරොත්තු ඉටුනොවිණි
ගොගුර්යෝවට එරෙහි සුයිහි වඩාත් විනාශකාරී ආක්‍රමණය 612දී සිදු විය
සුයි රාජවංශයේ ඉතිහාසය අනුව එහි දී, සුයි විසින් කොට්ඨාස හමුදා 30ක්, සටන්කරුවන් 1,133,800ක් පමණ පුහුණුකොට තිබේ
ලියාඕ ගංගාව දිගේ ගොගුර්යෝවේ ආරක්ෂක පවුරු ආශ්‍රිතව කඳවුරු බැඳගත් කොට්ඨාස හමුදා නවයක 305,000ක පමණ සෙබලුන් පිරිසක් ප්‍රධාන ආරක්ෂක බැමි මගහැර ගොගුර්යෝ අගනුවර වූ ප්යොංග්යෑං වෙත ගමන්කොට තිබේ
ඔවුන්ගේ අරමුණ වූයේ සැපයුම් සහ ආධාර ලබාගැනීමට සුයි නාවික හමුදාව සමග සම්බන්ධ වීමටයි
කෙසේනමුත්, ගොගුර්යෝව විසින් සුයි නාවිකා හමුදාව පරාජය කරන ලද අතර, සුයිහි කොට්ඨාස හමුදා නවය ප්යොංග්යෑං වෙත ළඟාවන විට, දිගු කාලීන ආක්‍රමණයක් සඳහා ඔවුනට සැපයුහ් නොතිබිණි
සුයි හමුදා පසුබසින්නට වූ නමුත්, ඉයුල්ජි මුන්දොක් සෙන්පතිගේ නායකත්වය යටතේ ගොගුර්යෝ හමුදා ප්යොංග්යෑංවලින් පිටත දී ඔවුනට පහර දී ජයගන්නට සමත්වූහ
සප්සු ගංගාවේ සටනේ දී, ගොගුර්යෝ සෙබලුන් වේලි බැඳ ජලය නිකුත් කළ අතර, එමගින් සුයි හමුදා බෙදී වෙන්වුණු අතර ඔවුන්ගේ පලයාමේ මාර්ගය අවහිර විය
සුයිහි කොට්ඨාස නවයේ හමුදාවල සෙබලුන් 305,000 අතුරින් සුයි චීනය‍ වෙත නිරුපද්‍රිතව පලාගියේ සෙබලුන් 2,700ත් පමණක් බැව් පැවසේ
613 සහ 614 ආක්‍රමණ ද අසාර්ථක විය
සුයි සෙන්පති යැං ෂුවාන්ගන් විසින් සුයිහි යැං අධිරාජයාට විරුද්ධව කැරලි ගැසීමත් සමග 613 ආක්‍රමණය අවසන් විය
ගොගුර්යෝව විසින් කැරලි ගැසූ සුයි සෙන්පතියකු වූ හුසි චෙං (斛斯政) භාර දී, තාවකාලික යුධ විරාමයක් ප්‍රකාශයට පත් කිරීමත් සමග 614 ආක්‍රමණය ද නවතා දැමිණි
යැං අධිරාජයා විසින් හුසිට මරණ දඬුවම පනවන ලදී
615දී නැවත වරක් ගොගුර්යෝව ආක්‍රමණය කිරීමට සුයි සැලසුම් කළ ද, සුයිහි අයහපත් දේශපාලන තත්ත්වය හේතුවෙන් එය ක්‍රියාත්මක කිරීමට කිසිදින අවස්ථාව හිමිවූයේ නැත
යැං අධිරාජයාගේ පාලනයට එරෙහිව ඇතිවූ නොයෙකුත් කැරලි සහ ගොගුර්යෝව ආක්‍රමණය කිරීමට යැං දැක්වූ අසමත්භාවය හේතුවෙන් සුයි තවත් දුර්වල විය
සුයි මහාභූමියේ පළාත්වලින් සහාය හිමිනොවීම නිසා ඔවුනට තවත් ආක්‍රමණ ද දියත් කළ නොහැකි විය
යුද්ධ හේතුවෙන් සුයිහි ජාතික භාණ්ඩාගාරය හිස්වූ අතර, කැරැලි සහ දේශපාලන අරගල හේතුවෙන් 618දී සුයි රාජවංශය බිඳී ගියේ ය
කෙසේනමුත්, යුද්ධ හේතුවෙන් ගොගුර්යෝව ද විඩාපත්ව සිටි අතර ඔවුන්ගේ ද බලය පිරිහෙමින් පැවතිණි
ගොගුර්යෝ-ටෑං යුද්ධය සහ සිල්ලා-ටෑං සන්ධානය

642 ශිශිර ඍතුවේ දී, ගොගුර්යෝහි යොංන්‍යු රජු සිය සෙන්පතියකු වූ යොන් ගේසොමුන් කෙරෙහි සැකපහළ කළ අතර, ඔහු සිය සෙසු නිලධාරීන් සමග එක්ව යොන්ව මරාදැමීමට සැලසුම් කළේ ය
යොන්හට මෙම පුවත සැලවූ විට, කුමන්ත්‍රණයක් ඇරඹූ ඔහු රජුව සහ උසස් නිලධාරීන්ව මරාදැමී ය
යොංන්‍යුගේ බෑනා වූ ගෝ ජංව ගොගුර්යෝහි බෝජං ලෙස සිංහාසනාරූඪ කළ ඔහු සෙනෙවිරත් (හංගුල්
대막리지
大莫離支) පදවිය ආරූඪ කරගත්තේ ය
යොන් විසින් ටෑං චීනය කුපිත වන ආකාරයේ ක්‍රියාමාර්ග අනුගමනය කරන ලදී
ටයිෂොං අධිරාජයා මෙය දැනගත් පසු, ගොගුර්යෝවට එරෙහිව ආක්‍රමණයක් දියත් කළ යුතු බවට යෝජනා එල්ල වුවත්, මුලින් අධිරාජයා ඒවා ප්‍රතික්ෂේප කළේ ය
645 ග්‍රීෂ්ම ඍතුව වන විට, ටයිෂොංගේ පෞද්ගලික මෙහෙයවීම යටතේ ටෑං හමුදාවක් ගොගුර්යෝව වෙත පහරදුන්නේ ය
ප්යොංග්යෑං වෙත යන මාර්ගය පාදා ගැනීමේ දී ටෑං හමුදා විසින් යෝදොං (遼東, වර්තමාන ලියාඕයැං, ලියාඕනිං තුළ) සහ ගොගුර්යෝ බලකොටු ගණනාවක් යටත් කරගන්නා ලදී
අන්ෂි බලකොටුව (හන්ජා
安市, වර්තමාන අන්ෂාන්, ලියාඕනිං) ලියාඕදොං අර්ධද්වීපයේ ආරක්ෂාව තහවුරු කළ එකම අවසන් බලකොටුව වූ අතර, එය ද ආක්‍රමණය කෙරිණි
කෙසේනමුත්, අන්ෂිහි අණදෙන සෙන්පති (මොහුගේ නම පිළිබඳ ‍නොයෙකුත් වාද විවාද ඇත
සම්ප්‍රදායිකව එය යැං මන්චුන් යැයි විශ්වාස කෙරේ) විසින් ක්‍රියාත්මක කළ යෝග්‍ය ආරක්ෂක ක්‍රියාමාර්ග හේතුවෙන් ටෑං හමුදා අසීරු තත්ත්වයකට මුහුණපෑවේ ය
පසුව ශිශිර ඍතුව ළඟාවීමත් සමග සිය සැපයුම් ප්‍රමාණවත් නොවීම හේතුවෙන් ටයිෂොං අධිරාජයා පසුබැස්සේ ය
ටෑං චීනවරුන්ගේ ආක්‍රමණය අසාර්ථක වූයේ අන්ෂි බලකොටුව අත්පත් කරගත නොහැකි වීම නිසායි
657දී සහ 648දී ටයිෂොං අධිරාජයා විසින් ගොගුර්යෝව යළි ආක්‍රමණය කළ ද, එම අවස්ථා දෙකේදීම ඔවුහු පරාජය වූහ
649දී ටයිෂොං අධිරාජයා තවත් ආක්‍රමණයක් සූදානම් කළ නමුත්, ග්‍රීෂ්හ ඍතුවේ දී ඔහු මියගියේ ය
බොහෝවිට මෙයට ඔහුට කොරියානු ආක්‍රමණවල දී වැළඳුණු රෝගයක් නිසා සිදුවන්නට ඇත
මේ නිසා සිය ජීවිත කාලය තුළ දී ගොගුර්යෝව ආක්‍රමණය කිරීමට ඔහුට තිබූ අභිප්‍රාය ඉටු කරගත නොහැකි විය
649 ටෑං ටයිෂොංගේ මරණින් පසු, ඔහුගේ පුත් ටෑං ගඔෂොං විසින් 661දී සහ 662දී ගොගුර්යෝව ආක්‍රමණය කිරීමට උත්සාහැ දැරූ නමුත්, යොන් ගේසොමුන් විසින් එල්ලකළ සාර්ථක ආරක්ෂක ක්‍රියාමාර්ග වැළැක්වීමට ඔවුන් සමත්වූයේ නැත
මේ නිසා ඔවුනට පසුබැසීමට සිදු විය
ටෑං හමුදා මේ වන විටත් සැලකිය යුතු හානියක් හිමි කරගෙන තිබිණි
බිඳවැටීම

නිරිතදිගින් ගොගුර්යෝවේ මිත්‍ර රාජ්‍යයක් වූ බෙක්ජේ රාජ්‍යය 660දී සිල්ලා-ටෑං සන්ධානය යටතට පත්වූ අතර, ඉදිරි වර්ෂ අට තුළ ඔවුන් ලත් ජයග්‍රහණයන් ගොගුර්යෝවට තර්ජන එල්ල කළේ ය
666 ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී, ස්වාභාවික හේතූන් යොන් ගේසොමුන්‍ මියගිය අතර, ගොගුර්යෝව ව්‍යාකූලත්වයට පත් විය
ඔහුගේ පුතුන් සහ බාල සොහොයුරා අතර අනුප්‍රාප්තියට ඇතිවූ අරගල හේතුවෙන් රාජ්‍යය දුර්වල විය
යොන් ගේසොමුන්ගේ පාලන සමයේ නිර්මාණය වූ දේ මංනිජි නැමැති උසස්ම පදිවයට ඔහුගේ වැඩිමහල්ම පුත් යොන් නම්සෙං පත් විය
යොන් නම්සෙං අනතුරුව ගොගුර්යෝ භූමියේ සංචාරයක නියැළෙන විට, යොන් නම්සෙං විසින් ඔහුගේ බාල සොහොයුරන් වූ යොන් නම්ගොන් සහ යොන් නම්සන්ව මරාදැමීමට සැලසුම් කරන බවට කටකථා පැතිරගියේ ය
මේ වනවිට ඔවුන් දෙදෙනාට ප්යොංග්යෑංහි වගකීම් භාර දී තිබූ අතර, යොන් නම්ගොන් සහ යොන් නම්සන් ද යොන් නම්සෙංට විරුද්ධව කැරැල්ලක් ඇති කරන්නට උත්සාහ දරන බවට කටකථා පැතිරගියේ ය
අනතුරුව මෙම තත්ත්වය විමර්ශනය කිරීමට යොන් නම්සෙං විසින් සිය සමීප නිලධාරීන් ප්යොංග්යෑං වෙත පිටත් කළ අවස්ථාවේ, යොන් නම්ගොන් විසින් ඔවුන්ව සිරගත කොට දේ මංනිජි ධුරය අත්කරගන්නා ලදී
යොන් නම්සෙං සිය පුත්‍රයා වූ චොන් හොන්සොං (泉獻誠) පිටත් කර හැරියේ ය
යොන් නම්සෙං විසින් සිය පවුල් නාමය යොන් (淵) සිට චොන් (泉) ලෙස වෙනස් කරන ලද්දේ ගඔෂු අධිරාජයාගේ නාමකරණ තහනමක් හිමි කරගෙන ටෑං සහාය ලබාගැනීමටයි‍
මෙය අවස්ථාවක් කරගත් ගඔෂොං අධිරාජයා ගොගුර්යෝවට පහර දී ආක්‍රමණය කිරීමට හමුදාවක් පිටත් කර හැරියේ ය
යොන් ගේසොමුන්ගේ අනුප්‍රාප්තිකයින් අතර ගොගුර්යෝවේ බල අරගල මධ්‍යයේ ඔහුගේ බාල සොහොයුරා වූ යොන් ජොංතෝ සිල්ලාවට පක්ෂ විය
667දී, චීන හමුදා ලියාඕ ගංගාව තරණය කොට සින්සොං (新城, වර්තමාන ෆුෂුන්, ලියාඕනිං) අල්ලාගන්නා ලදී
අනතුරුව ටෑං හමුදා යොන් නම්ගොන්ගේ ප්‍රතිප්‍රහාරවලට එරෙහිව සටන්කළ අතර, යොන් නම්සෙංගේ සහාය හැකි සෑම අවස්ථාවකම උපයෝගී කරගත්හ
මුලින් එල්ල වූ ප්‍රතිරෝධය ඒතුවෙන් ඔවුනට යාලු ගංගාව තරණය කළ නොහැකි විය
668 වසන්ත ඍතුවේ දී, ගොගුර්යෝවේ උතුරුදිග නගර වෙත සිය අවධානය යොමුකළ ලි ජි වැදගත් නරගයක් වූ බුයෝ (扶餘, වර්තමාන සිපිං, ජලින්) අල්ලාගත්තේ ය
669දී යාලු ගංගාව තරණය කළ ඔහු සිල්ලා හමුදාවේ ආධාර ඇතිව ප්යොංග්යෑං යටත් කරගන්නා ලදී
යොන් නම්සන් සහ බෝජං රජු යටත් විය
නමුත් ඇතුළු නගරය තුළ යොන් නම්ගොන් දිගටම විරෝධය පාන්නට විය
නමුත් ඔහුගේ සෙන්පතියකු වූ ෂින් සොං (信誠) නම් බෞද්ධ භික්ෂුව ඔහුට විරුද්ධව ටෑං හමුදාවට යටත් විය
යොන් නම්ගොන් සියදිවි නසා ගැනීමට තැත් කළත්, ඔහුව අල්ලා ගැනිණි
මෙලෙසින් ගොගුර්යෝනේ අවසානය සනිටුහන් විය
ගොගුර්යෝව සිය භූමිය වෙත ඈඳාගත් ටෑං රාජවංශය පෙර ගොගුර්යෝ භූමියේ ආරක්ෂක ජනරාල්වරයා වශයෙන් ෂුඒ රෙන්ගුයි පත්කළේ ය
කෙසේනමුත්, ටෑං පාලනයට එරෙහිව දැඩි විරෝධයක් පැවතිණි
(ටෑං රාජවංශය විසින් ගොගුර්යෝවේ හෝ බෙක්ජේහි භූමිය තමන්ට ලබානොදීම පිළිබඳ නොසතුටු වූ සිල්ලාවේ පෙළඹවීම මත) 669දී ගඔෂොං අධිරාජයාගේ නියෝගයක් අනුව, ගොගුර්යෝ ජනයාගෙන් කොටසකට යැංසි ගඟ සහ හුවායි ගඟ අතර ප්‍රදේශ වෙත යාමට සිදු විය
එසේම ක්වින්ලිං කන්දේ දකුණුදිග ප්‍රදේශ සහ චං’අන්හි බටහිර ප්‍රදේශ වෙත ද සංක්‍රමණය වීමට සිදුවූයේ වියපත් හා දුර්වල සාමාජිකයන් පමණක් මුල් බිම්වල හැරයමිනි
ගෝ සග්යේ සහ ඔහුගේ පුත් ගෝ සොන්ජි වැනි ඇතැම් ජනයා ටෑං රජයේ සේවයට දායක වූහ
මේ අතුරින් ගෝ සොන්ජි යනු තලාස්හි සටනේ දී ටෑං හමුදා මෙහෙයවූ සුප්‍රකට සෙන්පතියෙකි
668දී සිල්ලාව කොරියානු අර්ධද්වීපයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් එක්සත් කළේ ය
නමුත් එහි වාසිය හිමිවූයේ ඔවුන් සමග කටයුතු කළ චීනයේ ටෑං රාජවංශයටයි
ටෑං විසින් ෂුඒ රෙන්ගුයිගේ මෙහෙයවීම යටතේ නැගෙනහිර සංසිඳුවනු පිණිස ආරක්ෂක සෙන්පති ධුරය පිහිටුවූව ද, ගොගුර්යෝවේ හිටපු ජනපදිකයින් පාලනය කිරීමේ දී ගැටලු ඇති විය
එසේම කොරියානු අර්ධද්වීපයේ ටෑං පැවැත්ම කෙරෙහි සිල්ලාවෙන් ද විරෝධය එල්ල විය
චීනය විසින් තමන්ව මුළාකොට මුළු අර්ධද්වීපයම පාලනයට නතු කරගැනීමට සිල්ලාවේ කෝපයට හේතු වූ අතර, එය සිල්ලා–ටෑං යුද්ධ සඳහා හේතු විය
නමුත් ඔවුන්ගේ ස්වශක්තියෙන් තේදොං ගංගාවෙන් ඔබ්බට රාජ්‍යය ව්‍යාප්ත කිරීමට ඔවුනට හැකිව නොතිබිණි
පුනර්ජීවන ව්‍යාපාර

668දී ගොගුර්යෝව බිඳ වැටීමෙන් පසු, බොහෝ ගොගුර්යෝ ජනයා සිල්ලා සහ ටෑං පාලනයට විරුද්ධව කැරැලි ගැසූයේ ගොගුර්යෝ පුනර්ජීවන ව්‍යාපාර අරඹමිනි
මෙහි දී මූලිකවූවන් අතර ගොම් මෝජම්, දේ ජු-සං, සහ ඇතැම් ප්‍රකට සෙන්පතීන් ද විය
මෙම භූමිය පුරා සිය ආඥා බිම් කිහිපයක් ස්ථාපනය කිරීමට ටෑං රාජවංශය උත්සාහ දැරූ නමුත්, ඒවා අසාර්ථක විය
677දී, ටෑං රාජවංශය විසින් හටපු රජ බෝජං "ජොසොන්හි රජු" ලෙස අභිෂේක කොට ලියාඕදොං ආඥාභූමියේ නායකත්වය ලබාදුන්නේ ය
කෙසේනමුත්, බෝජං රජු ගොගුර්යෝව යළි ගොඩනැගීමේ අරමුණින් ගොගුර්යෝ සරණාගතයින් සහ මොහේ ගෝත්‍ර සංවිධානය කරමින් ටෑං රාජ්‍යයට විරුද්ධව කැරැලි ඇති කරන්නට විය
අනතුරුව 681දී ඔහුව සිචුවාන් වෙත පිටුවහල් කෙරුණු අතර, එයට පසු වර්ෂයේ ඔහු මියගියේ ය
ටෑං රජය විසින් ‍නැගෙනහිර සංසිඳවීමේ ආරක්ෂ සෙන්පතිවරය ස්ථාපනය කරනල ලද්දේ බිඳවැටුණු ගොගුර්යෝවේ පැරණි බිම්වල පාලනය රඳවා ගැනීමටයි‍
මුලින් මෙය ටෑං සෙන්පති ෂුඒ රෙන්ගුයි වෙත භාරවූ නමුත්, ගොගුර්යෝ ජනයාගේ ඍණාත්මක ප්‍රතිචාර හේතුවෙන් පසුව එයට බෝජං රජු පත්කෙරිණි
ගොගුර්යෝ පුනර්ජීවන ව්‍යාපාර සඳහා සහාය වීම හේතුවෙන් බෝජංව පිටුවහල් කෙරිණි
නමුත් ඔහුගෙන් පැවතෙන්නන්ගේ සහාය එයට හිමි විය
චීනයේ ෂැන්ඩොංහි අන් ෂි කැරැල්ල සහ යි ජොංගිගේ කැරැල්ල ඇතිවූ සමයේ ගෝ ජංගෙන් පැවතෙන්නන් විසින් ටෑං වෙතින් නිදහස ප්‍රකාශ කරගන්නා ලදී
මෙකල නැගෙනහිර සංසිඳුවීමේ ආරක්ෂක සෙන්පතිවර බල ප්‍රදේශය "සුළු ගොගුර්යෝ"ව ලෙස යළි නම්කෙරුණු අතර, පසුව බල්හේහි සොන් රජ සමයේ එය බල්හේ රාජ්‍යය වෙත ඈඳාගැනිණි
ගොම් මෝජම් සහ අන්ස්‍යුං කෙටිකාලීන හන්සොංහි නැගී සිටියත්, එය අසාර්ථක විය
අන්ස්‍යුං සිල්ලාවට යටත් විය
ගෝ අන්ස්‍යුං විසින් ගොම් මෝජංගේ ඝාතනයට නියෝග කොට සිල්ලාවට පක්ෂපාතී විය
එහි දී ඔහුගේ පාලනය සඳහා කුඩා භූමි ප්‍රමාණයක් හිමි විය
අන්ස්‍යුං විසින් එහි බෝදොක් (報德) (보덕) රාජධානිය පිහිටුවා කැරැල්ලක් පොළඹවාලී ය
නමුත් මෙය සින්මුන් රජු විසින් ක්ෂණික මර්දනය කරන ලදී
අන්ස්‍යුං හට සිල්ලා අගනුවර තුළ වාසය කිරීමට ‍නි‍යෝග කෙරුණු අතර, ඔහුට සිල්ලා මනාලියක විවාහ කර දී
සිල්ලා රාජකීය පෙළපත් නාමය වූ "කිම්" යන්න ලබා දෙන ලදී
ගොගුර්යෝවේ හිටපු සෙන්පතීන් වූ දේ ජුං-සං සහ ඔහුගේ පුත් දේ ජෝයොං 668දී බිඳ වැටීමෙන් පසු, ගොගුර්යෝවේ උතුරුදිග භූමියෙන් වැඩි කොටසක් යලි අත්පත් කරගෙන මහා ජින් රාජධානිය පිහිටුවූහ
දේ ජුං-සංගේ මරණින් පසු මෙම රාජධානිය බල්හේ ලෙස යළි නම්කෙරිණි
බල්හේ රාජ්‍යයට දකුණින් තේදොං ගංගාවට පහළින් වූ කොරියානු අර්ධද්වීපයේ භූමිය සිල්ලාව විසින් පාලනය කරන ලදී
මැංචූරියාව (වර්තමාන ඊසානදිග චීනය) ද බල්හේ රාජ්‍යය විසින් යටත් කරගන්නා ලදී
බල්හේ රාජ්‍යය (විශේෂයෙන්ම ජපානය හා රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතාවල දී) තමන් ගොගුර්යෝවේ අනුප්‍රාප්තික රාජ්‍යයක් ලෙස සලකා ඇත
10වන සියවසේ මුල් කාලයේ, කැරැලි නායකයකු වූ ගුං-යේ විසින් පසුකාලීන‍ ගොගුර්යෝ රාජ්‍යය පිහිටුවන ලදී
එය පසුව තේබොං ලෙස නම්කෙරුණු අතර, එය කෙටිකාලීනව සිල්ලාවට එරෙහි අරගලයක් දියත් කළේ ය
ගොර්යෝව මෙන්ම තේබොං රාජ්‍යය ද තමන්ව ගොගුර්යෝවේ අනුප්‍රාප්තිකයකු ලෙස හඳුන්වාගෙන තිබේ
තේබොං රාජ්‍යය ප්‍රතිස්ථාපනය කරමින් බිහිවූ ගොර්යෝ රාජධානිය පසුකාලීන තුන් රාජධානි එක්සත් කොට කොරියානු අර්ධද්වීපය පාලනය කොට තිබේ
ගෝර්යෝව පිහිටුවන ලද්දේ ‍ගොගුර්යෝවෙන් පැවතෙන්නකු වූ වං ගොන් විසිනි
10වන සියවසේ දී බල්හේ රාජ්‍යය බිඳවැටුණු අතර එහි අවසන් කිරුළහිමි කුමරු ගොර්යෝව වෙත පලාගියේ ය
එහි දී වං ගොන් විසින් ඔහුව උණුසුම්ව පිළිගත් අතර, ඔහුව ගෝර්යෝවේ රාජකීය පවුල වෙත ඇතුළත් කරගන්නා ලදී
මෙලෙසින් ගොගුර්යෝවේ අනුප්‍රාප්තික ජාතීන් දෙකක් එක්සත් විය
යුධ සංවිධානය

ගොගුර්යෝවේ එක්සත් යුධ සංවිධානය සැබැවින්ම දේශීය හමුදාවේත් පෞද්ගලික හමුදාවන්ගේත් සංයුක්තයෙන් සෑදුණකි
යුධ පදවි පාරම්පරිකව උරුම වූ ඒවා වන අතර, ඒකීය ව්‍යූහයක් හෝ විධායක දාමයක් පිළිබඳ සාක්ෂි හමු නොවේ
ගොර්යෝ රාජවංශය තෙක්ම මධ්‍යගත වූ යුධ සංවිධාන ව්‍යූහයක් කොරියාවේ පැවුතණේ නැත
යුධ වාතාවරණයක් පවතින සමයේ හමුදා සේවයට මහජනයා අතුරින් පුද්ගලයින් බලෙන් බඳවා ගන්නට ඇතැයි සිතිය හැක
‍ගොගුර්යෝවේ ස්ථාවර හමුදාව හැමවිටම සෙබලුන් 50,000කින් පමණ සමන්විත විය
ව. 668ට අයත් ටෑං ග්‍රන්ථයක දැක්වෙන්නේ බෝජං රජුගේ යටත් වීමෙන් පසුව සෙබලුන් 675,000කුත් සහ බලඇණි 176ක් විසිර ගිය බව ය
ගොගුර්යෝවේ සෑම මිනිසකුම ‍යුධ සේවයේ නියැළිය යුතු විය
නමුත් ඔවුනට අමතර ධාන්‍ය බද්දක් ගෙවා හමුදාවට සම්බන්ධ නොවී සිටිය හැකි විය
ගුක්නේ(국내성) සහ යාබද රාජධානිවල සොහොන්ගැබ්වලින් හමුවූ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි අනුව 11 cm පමණ දිගැති උල් සහිත යකඩ ලෝකඩ පාවහන් හමුවී තිබේ
මේවා බොහෝ විට යුධ කටයුතු සඳහා භාවිතා වන්නට ඇත
උපකරණ
ගොගුර්යෝවේ භාවිතා වූ ප්‍රධාන ප්‍රක්ෂිප්ත ආයුධය වූයේ දුන්නයි
මෙම දුනු වැඩිදියුණු කොට වැඩි දුරකට විදිය හැකි ආකාරයෙන් හරස් දුනු හා සමාන අයුරින් නිමවා තිබෙන්නට ඇත
කෙටි දුරකට විදිය හැකි ගල් විසි කිරීමේ යන්ත්‍ර සහ හරස් දුනු ද නිපදවා තිබිණි
අශ්වාරෝහක හමුදාවන්ට විරුද්ධව භාවිතා වූ ආයුධ අතර බොහෝවිට හෙළි ප්‍රධාන විය
ඉන් එකක් විසිකිරීම් සඳභාවිතා වූ වඩා කෙටි, ද්විත්ව-අන්ත සහිත එකකි
අනෙක් වර්ගය තනි තුඩක් සහිත දිගු කඩුවක් වූ අතර, කෙටි මිටකින් යුක්ත විය
මෙය බොහෝදුරට නැගෙනහිර හන් ආභාසය සහිතව දක්නට ලැ‍බේ
මෙකල භාවිතා වූ ආරක්ෂක හිස්වැසුම් මධ්‍ය ආසියාවේ ජනයා භාවිතා කළ හිස්වැසුම්වලට සමාන විය
ඒවා පිහාටු, සම් සහ අශ්ව කෙඳිවලින් විසිතුරු කර තිබිණි
ප්‍රධාන ආරක්ෂක උපක්‍රමය ලෙස සන්නාහ භාවිතා වූ අතර, එමගින් සොල්දාදුවන්ගේ සිරුරේ වැඩි ප්‍රමාණයක් ආවරණය විය
‍ මෙවැනි අශ්වාරෝහක සේනා ගේමාමුසා (개마무사, 鎧馬武士) නම් වූ අතර, එහි සරල අර්ථය "යකඩ අශ්ව සෙබලුන්" යන්නයි
බලකොටු

ගොගුර්යෝ බලකොටු අතර වඩාත් සුලබ ස්වරූපය ගංගාවක් සහ එහි අතු ගංගාව අතර ඉදිකළ සඳක හැඩයෙන් සමන්විත බලකොටු ය
අගල් සහ ඉවුරු අසල වූ බිම් ප්‍රාකාර අමතර ආරක්ෂක පවුරක් ලෙස ක්‍රියාකළේ ය
බිත්ති ගොඩනගන ලද්දේ මැටි මගින් සම්බන්ධ කරන ලද දැවැන්ත ගල් කුට්ටිවලිනි
චීන කාලතුවක්කු හමුදාවලට පවා ඒවා බිඳ හෙළීමට අපහසු විය
භූගත ආක්‍රමණ වැළැක්වීමට බිත්ති වටා අගල් ඉදිකොට තිබුණු අතර, ඒ වටා ආරක්ෂකයන් සහිත කුළුණු ද ඉදි විය
සෑම බලකොටුවක් සතුවම ජල ප්‍රභවයක් පැවති අතර, දීර්ඝ ආක්‍රමණවලට මුහුණ දීමට ප්‍රමාණවත් තරම් ආයුධ ද ඔවුන් සතු විය
කඳු හෝ ගංගා නොමැති අවස්ථාවල, අමතර ආරක්ෂක පවුරු ඇතුළත් කෙරිණි
බලකොටු පිළිබඳ වැඩිදුර තොරතුරු සඳහා, චෝලි ජංසොං (천리장성) බලන්න
සංවිධානය
රජුගේ ප්‍රධානත්වයෙන් පැවති වාර්ෂික දඩයම් උත්සව ද්විත්වය, හමුදා අභ්‍යාස සහ පෙළපාළි සංවිධානය කිරීම හේතුවෙන් ගොගුර්යෝවේ සෙබලුන් හට ඉහළ මට්ටමේ පුහුණුවක් හිමි විය
අගනුවර හමුදාවන් පහකින් යුක්ත විය
මින් බහුතරය රජු විසින් පෞද්ගලිකවම මෙහෙයවූ අශ්වාරෝහක හමුදාවයි. එය සෙබලුන් 12,500කින් පමණ සමන්විත විය
යුධ ඒකක සෙබලුන් 21,000 සිට 36,000 දක්වා අගයයන් අතර විචලනය විය
දේශසීමා අසල හමුදා ජනපද බොහෝවිට සෙබලුන් සහ ගොවීන්ගෙන් සමන්විත විය
වංශවතුන් සතුව පෞද්ගලික හමුදා ද පැවතිණි
මෙම ක්‍රමය මගින් ගොගුර්යෝ රජයට අමතර වියදම් දැරීමකින් තොරව සෙබලුන් 50,000ක් පමණ ක්‍රියාකාරීව සේවයේ යෙදවිය හැකි වූ අතර, විශේෂ අවස්ථාවල සෙබලුන් 300,000 දක්වා වැඩි කරගත හැකි විය
ගොගුර්යෝවේ බලකායයන් ඒවායේ භාවිත වූ ප්‍රධාන ආයුධ වර්ගය අනුව වර්ග කෙරිණි
හෙල්ලය දරන්නන්, ඵරසු දරන්නන්, පාබල සහ අශ්වාරෝහක දුනුවායන් සහ සන්නාහ සහ හෙල්ල දරන්නන් ඇතුළත් බරැති අශ්වාරෝහක හමුදා මේ අතර විය
කැටපෝල ඒකක, බිත්ති නගින්නන් සහ දැඩි ප්‍රහාර අංශ විශේෂ අංග වූ අතර, ඒවා ද සාමාන්‍ය හමුදාවට ඇතුළත් විය
මෙවැනි කෘත්‍යමය කොට්ඨාසවල ඇති වාසියක් නම් විශේෂ ප්‍රාගුණ්‍යයක් සහිත සටන් ඒකක බිහිවීමයි
අවාසිය නම් තනි ඒකකයකට සංකීර්ණ, උපාය මාර්ගික ක්‍රියාවන්හි නිරත වීම අපහසු වීමයි
සටන් විද්‍යා
යුධ සංවිධානය සැලකූ විට සෙන්පතියා සහ ඔහුගේ කාර්ය මණ්ඩලය හමුදාවේ මධ්‍යයේ විය
ඵරසු (කෙටේරි) දරන්නන් විසින් දුනුවායන්ව ආරක්ෂා කරන ලදී
සෙන්පතියාට ඉදිරියෙන් ප්‍රධාන පාබල හමුදාව විය
පසෙකින් සතුරු හමුදාවලට ප්‍රතිප්‍රහාර එල්ල කිරීමේ අපේක්ෂාවෙන් යුතුව බරැති අශ්වාරෝහක හමුදා පේළි දක්නට ලැබිණි
සේනාවේ ඉදිරියේම සහ පසුපසම සැහැල්ලු අශ්වාරෝහක හමුදාවක් වූ අතර, ඔවුන් උපයාශීලීව, ලුහුබැඳ ගොස් සතුරු හමුදාවල ප්‍රහාර දුර්වල කිරීම ඔවුන්ගේ කාර්යය විය
ප්‍රධාන හමුදා වටා බරැති අශ්වාරෝහකයන් සහ පාබල සේනාවන්ගෙන් සැදි කුඩා කණ්ඩායම් ද විය
සෑම බලකායක්ම එකිනෙකා සහයෝග‍යෙන් යුතුව ආරක්ෂා කරන පරිදි සංවිධානය වී පැවතිණි
නගර පාදක කරගනිමින් ක්‍රියාකාරීව ආරක්ෂාව සැලසීමේ ක්‍රමවේදයක් ගොගුර්යෝවේ ක්‍රියාත්මක වෙමින් පැවතිණි
පවුරු බැඳි නගර සහ ආරක්ෂිත කඳවුරුවලට ඔබ්බෙන් වූ මෙම ක්‍රියාකාරී ආරක්ෂක ක්‍රමය සැහැල්ලු අශ්වාරෝහක බලකා කුඩා කණ්ඩායම්වලින් සමන්විත විය
ගොගුර්යෝව තුළ යුද්ධෝපාය වශයෙන් වැදගත් අංග ලෙස යුධ ඥානය සහ උපයා මාර්ග සැලකිණි
ගොගුර්යෝව බොරු ප්‍රචාර කිරීමෙහි ද දක්ෂයකු විය
යකඩ යුගයේ පසුවූ ඔවුන් වරක් පඬුරු කප්පම් ලෙස චීන මාලිගයට පාෂාණමය හෙළි තුඩු පමණක් යැවීම මෙයට නිදසුනකි
ගොගුර්යෝව විසින් එහි චරපුරුෂ සේවය ද වැඩිදියුණු කරන ලදී
‍එහි විසූ සුප්‍රකට චරපුරුෂයකු වන බෙක්සොක්හට සිල්ලාවේ හ්වාරංවරුන්ගේ රහස් දැනගැනීමට හැකිවූ බැව් සම්ගුක් යුසාහි සඳහන් ය
සංස්කෘතිය

ගොගුර්යෝවේ සංස්කෘතිය හැඩගැන්වීමට දේශගුණය, ආගම, සහ ගොගුර්යෝව මුහුණපෑ නොයෙකුත් යුද්ධ නිසා ඇතිවූ කලබලකාරී සමාජය ද බලපෑවේ ය
ගොගුර්යෝව පිළිබඳ බොහෝ තොරතුරු හෙළිවී නොමැත්තේ වාර්තා බොහෝමයක් දක්නට නොලැබෙන හෙයිනි
ජීවන රටාව
තුන් රාජධානිවල සෙසු සංස්කෘතීන් සේම ගොගුර්යෝ වාසීන් ද වර්තමාන හන්බොක් වස්ත්‍රයේ පුරෝගාමීන් ලෙස සැලකේ. මෙහි දී නර්තන ශිල්පීන් විසිතුරු සුදු පැහැ වස්ත්‍ර හැඳ සිටිනු නිරූපිත බිතු සිතුවම් සහ කලා නිර්මාණ හමුවී ඇත
උත්සව සහ විනෝදාංශ
ගොගුර්යෝ ජනයා අතර පැවති සුලබ විනෝදාංශ අතර මධු පානය, ගායනය, හෝ නර්තනය හඳුනාගත හැක
මල්ලව පොර වැනි ක්‍රීඩා කුතුහලයෙන් පිරි ප්‍රේක්ෂකයන් ඇද බැඳ තබාගත්තේ ය
සෑම ඔක්තෝබරයකම, දොංමෙං උත්සවය පැවැත්විණි
දොංමෙං උත්සවය පැවැත්වුණේ දෙවියන් වන්දනා කිරීම වෙනුවෙනි
මෙම උත්සවවලින් පසුව, දැවැන්ත සැමරුම් භෝජන සංග්‍රහ, ක්‍රීඩා සහ වෙනත් ක්‍රියාකාරකම් දක්නට ලැබිණි
බොහෝවිට, රජු ද සිය මුතුන්මිත්තන් හට ගෞරව දක්වා තිබේ
දඩයම් ක්‍රීඩාව පුරුෂයන්ගේ ක්‍රියාවක් වූ අතර, එය යුධ සේවය සඳහා තරුණයින් පුහුණු කිරීමට යෝග්‍ය ක්‍රමවේදයක් ලෙස ද සැලකිණි
දඩයම් උත්සවවල දී අසුන් පැදයමින් මුවන් දඩයම් කිරීම සහ දුනු ඊතල සම්බන්ධ වෙනත් ක්‍රීඩාවන්හි නිරත වීම සිදු විය
දුනු විදීම් තරග ද පැවැත්විණි
ආගම 

ගොගුර්යෝ ජනයා සිය පූර්වජයන් වන්දනාමාන කළ අතර, ඔවුන් අධිස්වාභාවික යැයි සලකා ඇත
ගොගුර්යෝවේ ආදිකර්තෘ වන ජුමොං ද බොහෝ ජනයාගේ වන්දනයට සහ ගෞරවයට පාත්‍ර විය
ජුමොං වෙනුවෙන් පුදකළ දෙවොලක් පවා ප්යොංග්යෑංහි පිහිටා තිබිණි
වාර්ෂික දොංමෙං උත්සවයේ දී ජුමොං, මුතුන්මිත්තන් සහ දෙවිවරුන් වෙනුවෙන් පූජාව්න පැවැත්විණි
ගොගුර්යෝව තුළ මිත්‍යාමය රාක්ෂයින් සහ සත්ත්වයින් ද පූජනීය ලෙස සලකා ඇත
ෆීනික්ස් පක්ෂියා සහ මකරා වන්දනාවට පාත්‍ර වූ අතර, සූර්යයා සංකේතවත් කළ සම්ජොගෝ නැමැති තුන් පාදැති කපුටා මේ තිදෙනා අතුරින් බලවත්ම යැයි සැලකිණි
වර්තමානයේ ගොගුර්යෝ රජවරුන්ගේ සොහොන්ගැබ් තුළ මිත්‍යාමය සත්ත්වයින්ගේ සිතුවම් නිරීක්ෂණය කළ හැක
මිත්‍යාමය සත්ත්වයින් 4 දෙනකු වූ 'සාසින්' පිළිබඳව ද ඔවුහු විශ්වාස කළහ
මේ අතරට නැගෙනහිර ආරක්ෂා කළ චුංර්යොං හෙවත් චුන්ර්යොංගා (නිල් මකරා), බටහිර ආරක්ෂා කළ බෙක්-හෝ (සුදු ව්‍යාඝ්‍රයා), දකුණ ආරක්ෂා කළ ජුජක් (රතු ෆීනික්ස් පක්ෂියා) සහ උතුර ආරක්ෂා කළ හ්‍යුන්මු (කළු කැස්බෑවා (ඇතැම්විට සර්පයකු සහිත වලිගයකින් යුක්ත)) අයත් විය