Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
දෙසොහොයුරෝ මෙය වලක්වුවද මැක්ස් පවසන්නේ තම මවද එලෙසම ඔහු කුඩා කල මිය ගිය බවයි.මැක්ස්ගේ වෛරය එක්වරම මතුව ඔහු සංවා පෙට්ටගමක සිර කරයි
ඔහු ඩීන්ව මැරීමට යන බව දැනගත් සාම මානසික ශක්තියකින් ඔහු එසේ කිරීම වලකයි
එහෙත් අසිහියෙන් සිටින මැක්ස් සියදිවි හානි කරගනී
15) "ද බෙන්ඩස්" 
හිබින්ග්,මිනසොටාවෙහි මිනිසකු අතුරුදන් වනු කුඩා දරුවකු දැකීම හේතුවෙන් ඒ ගැන පරීක්ෂණ පැවැත්වීමට සෑම් හා ඩීන් යයි
ඒ අතරතුර සෑම් ද පැහැරගැනේ
ඩීන් පොලිස් කාරයකුගේ වෙස් ගෙන,උප පරීක්ෂක කැත්ලින් හුදක්(ජෙසිකා ස්ටීන්) සමග තම ඥාති සොයුරා සෙවීමට සේ පැමිණේ
ඩීන් ගේ අනන්‍යතාවය හෙළි වුවද,ඇයගේද  සොයුරා එලෙසම වසර 3 කට පෙර අතුරුදන් වූ බැවින් තමා සමග එක්ව වැඩ කිරීමට අවස්ථාව ලබා දේ
එහෙත් මොහුව ඇය විශ්වාස නොකරන අතර,අපරාධකරුවන් සොයා ගත විට,ඔහුව කාරයට  තබා මාංචු දමයි
කත්ලින්වද පහර ගැනෙන අතර යට අවබෝද වන්නේ ඒ විනෝදය පිණිස මිනිසුන් දඩයම් කරන පවුලක් පවයි.ඩීන් ද ඇය සෙවීමට ගොස් පහර ගැනේ
මේ අතරතුර සෑම් හා කැත්ලින් තමන් සිර කල තැනින් පැන ඔවුන් බේරා ගනී
පසු දිනක කැත්ලින් සිය පියා සමග තනිවම සිටින විට,ඇගේ සොයුරාගේ අතුරුදන් වීම පිළිබඳව ඇයට බැන වදී
ඇය,ඔහු පැන යාමට තැත් කල බව පොලිසියට කීමේ අටියෙන් ඔහුට වෙඩි තබයි
16)"ශඩෝ " 

සත්වයකුගෙන් සිදු වූ මරණයක් පිළිබඳව චිකාගෝ හිදී පරීක්ෂණ පවත්වන අතරතුර,ලෙයින් කල සලකුණක් හමු වේ
මෙය 'ඩිවා' නම් වූ සොරස්ට්‍රියන් සත්වයකුට සම්බන්ධ බව ඩීන් වටහා ගනී
ඔවුන්ට පසුව මෙග් මාස්ටර් හමු වන අතර,ඇය එම මිනීමැරුමට සම්බන්ධ බව,සෑම්ට ඇය ගැන තිබු සැකය අනුව කටයුතු කිරීමේදී පෙනේ
එහෙත් ඇය පවසන්නේ මෙය ඔවුන්ගේ පියා අල්ලා ගැනීමට යෙදු උපක්‍රමයක් බවයි.සෑම් හා ඩීන් ඇයට විරුද්ධව 'ඩිවාස්' යොදවන අතර,ඇය ජනේලයක් තුලින් තට්ටු කිහිපයක් බිම වැටේ
ඔවුන් තම හෝටලයට පිවිසි විට,පියා ඔවුන් එන තෙක් මග බලා සිටි
එහෙත් නැවත මෙග් පැමිණ ඔවුන් විනාශ කිරීමට ඩිවාස් යොදවයි.දිගු ආලෝක ධාරාවලින් ,සෑම් උන් පලවා හරි
තිදෙනාම එකට සිටීම නුවණට හුරු නැති සිතන ජෝන් නැවත යයි
17)"හෙල් හවුස්" 

මොඩිචයි මර්ඩොක් නම් වූ,1930 දී තම දියණියන් 3 දෙනා මැරූ බව පැවසෙන අයෙකුගේ හොල්මන,ප්‍රදේශයේ නිවසක සැරිසරති රාවයක්,ළමුන් පිරිසක් විනෝදයට පතුරුවා හරි
මෙය "හෙල් හවුන්ඩ්ස් ලෙයා" නම් වූ වෙබ් අඩවියෙහි පල වේ
මෙම නිවස සත්‍ය ලෙසම එවැන්නක් බව දැනගත් විට ඒ ගැන සෙවීමට රිචඩ්සන් වෙත සොයුරන් යයි
එහිදී ඔවුන්ට අද්භූත ක්‍රියාකාරකම් පිලිබඳ සොයා බලන එඩ් සේද්මෝ හා හරි ස්පෙන්ග්ලර්,එම වෙබ් අඩවියේ අයිතිකාරයන් හමු වේ
ඉතිහාසයේ ලියවී ඇති දෙය වෙනස් වුවද,සොයුරන්ට එම ආත්මය හමු වේ
එය සත්‍ය ලෙසම ළමයින් විසින් ඇඳි ටිබෙට් භූත රූපයකින් එන 'තුල්පයක් ' බව ඔවුන්ට වැටහේ
එඩ් හා හැරී රවටා,වෙබ් අඩවිය මගින් හොල්මන නිවසට ගෙන්වීමට ඔවුන් කටයුතු කරයි
එහෙත් එහි පැමිණෙන  එඩ් හා හැරී පවසන්නේ කාර්මික දෝෂයක් ඇති වූ බවයි.'තුල්පය 'විනාශ නොවූ නිසා ඩීන් නිවස පුළුස්සා දමයි
18)"සම්තින්ග් විකඩ් " 

ළමුන් සිහි මුර්ජා වීමක් පිලිබඳ සෙවීමට පියාගෙන් ලැබුණු තොරතුරක් අනුව සොයුරෝ ෆිට්ච්බෙර්ග්, විස්කොන්සින් වෙත යයි
එය  'ශ්ට්‍රිගා 'නම් වූ වැමපය කෙනෙකු කරන බව හෙළි වේ
ඩීන් පවසන්නේ එය මැරීමට තම පියා මින් පෙර උත්සාහ කල බවත්,සිය නොසැලකිල්ල හේතුවෙන් ශ්ට්‍රිගා පැනගිය අතර සෑම් ගේ ජීවිතය පවා නැති වීමට තිබු බවත්ය
තමන් සිටින හෝටලයේ අයිතිකරුගේ පුතාටද මෙයසිදුව ඇති අතර,ඔහුගේ අනෙක් පුතා යොදා ඔවුන් වෙත ශ්ට්‍රිගා ගෙන්වාගන්නා සොයුරෝඕ අයව මරා,ළමයින් බේරා ගනී
19)"ප්රෝවිනන්ස්" 

තරුණ යුවලක් අගුල් දැමු නිවසක මරා දැමු පුවතක් ගැන සොයා බලන විට වැටහෙන්නේ,එවැනිම සිද්ධි,කිහිපයක් එම ප්‍රදේශයේ පසුගිය දශකය ඇතුලත සිදුව ඇති බවයි.ඔවුන්ගේ සියලුම බදු වෙන්දේසි කිරීමට තබා ඇති හෙයින් එම වස්තුවක් තුල භූතාත්මයක් සිටි දී සොයුරෝ පරික්ෂා කරයි
වෙන්දේසි සල් හිමියාගේ දියණිය වන සාරා ගෙන් එම වස්තු වල සම්භවය ගැන සෑම් සොයා ගනී
ඩීන් සොයා ගන්නේ මිය ගිය සියලු පවුල් සතුව.ඉසාය  වෙළඳ පවුලේ 1910 ඇඳි රුපයක් තිබු බවයි.මෙහි වෙළෙන්දා සිය පවුල මරා,තමන්ද සිය දිවි හානි කරගෙන තිබෙනවා
එය පිලිස්සුවද නැවත යතා තත්වයට පත් වනවා
ඩීන් වෙළෙන්දාගේ සිරුරළඟ මෙය වලලුවද,සෑම් හා සාරා එය නැවත විනාශ කිරීමට යාමේදී,වෙළෙන්දාගේ දියණිය ඉන් මතු වනවා
මිනීමැරුම් සිදු කර ඇත්තේ යයි
ඇගේ ගිසකෙස් සහිත බෝනික්කකු පිලිස්සු විට ඇය අතුරුදන් වනවා
20)"ඩෙඩ් මෑන්ස් බ්ලඩ්" 

පැරණි වැම්පයර් දඩයක්කරුවකු  මැරීමට එන වැම්පයර්ලා, ''කෝල්ට් " පිස්තෝලයකින් උන් මැරීමට හදයි
එහෙත් ඔහු මිය යන අතර,පිස්තෝලය, වැම්පයර් කේට්, ඇගේ සගයා වන නායක ලුතර් ට දෙයි
මේ බව පුවත්පතක දකින සොයුරෝ,බෝල්ඩර්
කොලරාඩෝ වෙත යන අතර,එහිදී පියාට එවූ ලිපියක් හමු වේ
පියාද එහි පැමිණේ
එහි කියවෙන්නේ පිස්තෝලයෙන්  ඕනෑම දෙයක් විනාශ කල හැකි බවයි.ඉන් තම මව මැරූ අසාසල් යක්ෂයා විනාශ කල හැකි බව දන, කෙට්ව අල්ල ගන්න මොවුන්,ඇය ආපසු බාර දී පිස්තෝලය ගැනීමට තැත් කරයි
එවිට ලුතර් ජෝන්ට පහර දීමට එන අතර ඔහුව සොයුරන් බේරා ගනී
ලුතර්ට වෙඩි තැබූ විට ඔහු මිය යයි
21)"සැල්වේෂන්" 

මෙග් මෙම පිස්තෝලය ගැනීමේ අදහසින් සොයුරන්ගේ මිත්‍රයන්ට හිංසා කිරීමට ගන්නවා
එවිට අසිසා පිළිබඳව වසර ගණනක් තිස්සේ කල පරීක්ෂණ ගැන ජෝන් තම දරුවනට පවසනවා
ඉන් පෙනී යන්නේ ඔහුගේ ඊළඟ ඉලක්කය 'සැල්වේෂන් ',ඉයෝවා වෙත යාම බවයි.මේ තිදෙනාද එහි යන අතර,පෙර නිමිත්තකින් ඊළඟ ගොදුර කවුදැයි සෑම්ට වැටහෙනවා
ඒ පිලිබඳ සිතා බැලීමට පෙර,මෙග් මොවුනට පවසන්නේ පිස්තෝලය නොදුන්නොත් මිතුරන් මරා දමන බවයි.ජෝන් ඒ වෙනුවට එවැනිම වෙනත් පිස්තෝලයක් දීමට යන අතර,එහිදී ඔහුව මෙග් විසින් අල්ලා ගැනෙනවා
සෑම් හා ඩීන් අසාසල්ගෙන් පවුල බේරා ගත්තද,ඔහු විනාශ කිරීමට පෙර පැන යනවා
22)"ඩෙවිල්ස් ට්‍රැප්" 

පියා බේරා ගැනීම සඳහා සොයුරෝ ඔවුන්ගේ මිතුරකු හා තවත් දඩයක්කරුවකු වන බොබී සිංග ගේ උදවු පතනවා
මෙග් ඔවුන් පසුපස හඹා ආවද 'ඩෙවිල්ස් ට්‍රැප්-යක්ෂ උගුල' නම් වූ සලකුණක් යටට ගෙන යාම නිසා ඇගේ බලය නැති වී යනවා
මෙග් මිය යාමට පෙර ජෝන් සිටින ස්ථානය පිලිබඳ හෝඩුවාවක් ලබා දෙනවා
සෑම් හා ඩීන් ජෙෆර්සන්,මිසුරියට ගොස් පියා බේරා ගන්නවා
එහෙත් අසාසල් ඔහුට ආවේශ වී හිඳ,සොයුරන්ට පහර දෙනවා
ජෝන්ට යම් තාක් දුරට පාලනය කල හැකි වුවද,ඩීන් ට හිංසා පමුණුවන අසාසල් මරා දමන ලෙස ජෝන් අයැද සිටිනවා
පියා මැරීමට නොහැකි හෙයින් සෑම් ඔහුගේ පයට වෙඩි තබනවා
එවිට අසාසල් එතනින් පලා යනවා
රෝහලට යන අතරතුර මොවුන් ලොරියක හැපෙනවා
නිෂ්පාදනය

තිර රචනය 

පළමු කොටසෙහි වැඩිපුරම සිදුවන්නේ තම අතුරුදන් වූ පියා සෙවීමයි
එය 'සරල ','හැගීම්බර','පවිත්‍ර 'එකක් බව කතා මාලාවේ නිර්මාතෘ එරික් ක්රිප්කේ පවසනවා
කෙසේ වුවද කතාවේ පැවැත්මට සම්බන්ධ නැති සමහර කොටස්ද මෙහි ඇති බව ඔහු පවසනවා
සත්‍ය වශයෙන්ම කතා පුවත නිසි ලෙස ආරම්භ වන්නේ 11 වන කොටසින් පසුවයි.විධායක අධ්‍යක්ෂක කිම් මැනස්ගේ හැංගීම මෙහි එන මෙග් මාස්ටර් අත්‍යවශ්‍ය සාධකයක් බවයි.ඔහු කිනම් ආකාරයකට යොදාගත යුතුයි ඔවුනට නිශ්චයක් නැති වුවද,දෙසොහොයුරන්ට සම විටම එදිරිවාදියෙකු සේ යොදාගෙන ඇත
යක්ෂයන් මැරීමට පිස්තෝලයක් යොදා ගැනීමෙන් මෙහි "නව ඇමෙරිකානු යුරෝපිය" සංකල්පය පිළිඹිබු කරනවා
"කුරුසයක් ඇල්ලිමෙන්ම වැම්පයර්  කෙනෙකු පලා යති අපට සිතිය නොහැකි
මිනිසුන් ගතානුගතිකව වැම්පයර් ලා ගැන සිතන දෙය වැරදයි
එනිසා අප අපේම සත්වයකු නිර්මාණය කළා "-ක්‍රිප්කේ

සොයුරන්ට මුහුණ දීමට සිදුවන බොහෝ දේ ප්‍රබන්ධ මත පදනම් වුවද,ඔවුන්ගේම කතාවද ඊට එක කර තිබේ
උදාහරණයක් ලෙස මෙක්සිකානු ජනප්‍රවාදයේ සඳහන්  'ලා ලොරෝනා 'හා අතුරුදන් වන "හිච්  හෛකෙර්  "සම්බන්ද කිරීම සඳහන්  කල හැක
'හුක් මෑන්' ට නම් ඉතිහාසයෙන් ගත දෑ බොහෝය
ඉතිහාසයේ ඔහු මානසික රෝගියෙක් බව ලියවුනත්,මෙහිදී එය අතේ කොක්කක් සහිත මිනිසෙකු බවට පත් කර ඇත
නව සිතුවිලි මත පදනම් වනවාට වඩා ක්‍රිප්කේ හා උප-විධායක නිෂ්පාදක ජෝන් සිතුවෙ ප්‍රබන්ධ මත පදනම් වීමටය
වැම්පයෙර්ලාට මොර දත් දුන් අතර,ක්‍රිප්කේ පැවසුවේ මිනිස් ලේ දෙතොත් වැම්පයෙර්ලා දුබල වනු ඇති බවයි.

අනෙක්වා හුදෙක් අදහස්  ලෙස පැන නැගිණි
ස්කින්    කොටසේ ස්වරුපය වෙනස් කල හැක්කා ප්‍රධාන චරිතයකට හැරිය යුතු බව ඔවුන්ගේ අදහස විය
ඩීන් මේ සඳහා තෝරා ගැනුණු අතර,ඔහුගේ නමද මිනීමැරුමට සම්බන්ධ කෙරිණි
ප්‍රධාන චරිතයක් සැකකරුවකු කිරීම කතාවේ අගය අඩු කරති සිතුවද,එය බෙහෙවින් සාර්ථක බව පසුව ඔවුන්ගේ අදහස විය
ඩීන් පිලිබඳ මෙම සැකය "බෙන්ඩර්ස්" හි  යලි පැන නගින අතර 2 හා 3 කොටස් වලද නැවත ප්‍රශ්න කෙරේ
"හුක් මන් "හි ලුණු වතුර විදිය හැකි පිස්තෝලයද,"අසයිලම් "හි යකඩ පොල්ලද,භූතයන්ට එරෙහිව සටන් කල හැකි ආයුධ සේ සැලකේ.යහපත් මිනිසුන් සුව කිරීමට වුවද,අයහපත් යයි පිළිගන්නා ඇය විනාශකිරීම නිවැරදිදැයි,"ෆේත්" හි ප්‍රශ්න කෙරේ
ක්‍රිප්කේ පවසන්නේ 'ලයිලා 'ජිවත් විය යුතු දැරියක බවත්,අප නොදැන බොහෝ අය මිය යාම නොවැලැක්විය හැකි හෙයින් ,විටෙක ඇය ජිවත් කරවීම සාධාරණ වීමට හැකි වූ බවත්ය
පළමු තිර රචනයෙහි 'රිපර්ස්'ලා නොසිටි අතර ,කතාව භයංකර වීමටත්,සුවකරන්නන් පිළිබඳව පැවසිමටත් එය පසුව එක කරන ලද්දකි
තිර රචකයන් ඔහුගේ ගතානුගතික පෙනුම ගෙනහැර පෑමට,හිස වසා ගත්,දාකත්තක් අතින් ගත් වයසක මිනිසකු පිලිබිබු කරයි
"අධ්භුත සතුන් සොබාදහමට ඉතා සමීප බව ඒ පිළිබඳව සිතීමේදී වැටහී යනවා
උන් වෑයම් කරන්නේ ජීවත් වීමටයි
ඔවුන් මිනිසුන් තරම් විකුර්ති නොවෙති
" -ශිබන්
"හෙල් හවුස්" හි සිටින්නේ අධ්භුත සතුන් වුවද එය තිර රචක ට්‍රේ,කුඩා කල ලැබූ අත්දැකීමකි
ඔවුන් හිස් මඩුවක මරණ සිදුවෙතැයි යහළුවන් රවටා ඇත
ළමුන් එහි ගොස් එකිනෙකා බිය ගන්වාගන්නා අතර,වරක් දැරියක හොල්මනක් දුටුවයි පවසා දිවීමට ගොස් කකුලක් කඩාගෙනද ඇත
"බෙන්ඩර්ස් "හි කිසිදු අධ්භුත දෙයක් නොමැති  අතර එය ප්‍රේක්ෂකයන් විශ්මයට පත් කිරීමට හා,සොයුරන්ට වෙනස් අත්දැකීමකට මුහුණ දීමට සම්පාදනය කර ඇත
"නයිට්මෙයාර්" හි මාක්ස් සානුකම්පිත චරිතයක් කිරීමට ටකර් උත්සාහ කල අතර, එම කතාව අවසන් කිරීමට ක්‍රමයක් නොතිබි හෙයින් අවසානයේ ඔහු සියදිවි හානි කරගන්නා ලෙස ලියා ඇත
බෆි නම් වැම්පයර් ඝාතකයා නිසා,කතාව මුලදී වැම්පයර්ලා යොදා ගැනීමට ක්‍රිප්කේ අකමැති වුවද,පසුව ඔහු එය කතාවේ යොදා ගනී
"ඩෙඩ් මෑන්ස් බ්ලඩ් " තනි කොටසක් සේ යොදාගැනීමට සිටියද,'කෝල්ට් 'පිස්තෝලය නිසා එය කතාවේ අනික් කොටස් වලටද සම්බන්ධ වේ
මේ නිසා රචකයිනට ,මෙග් මැරීමට ආයුදයක් මෙන්ම,සොයුරන් සමග මෙග්ට  සටන් කිරීමටද හේතුවක් ලෙසද  පිස්තෝලය යොදා ගත හැකි විය
මෙග් පැන යන විට සොයුරන්ට කිරීමට දෙයක් නොවුයෙන්,ජෝන් මෙග් පසුපසද,සොයුරන් අසාසල් හිද සිටින සේ කතාව ලියැවිණි
ටකර් ට හැගෙන ආකාරයට මේ නිසා "කතාවේ සියලු මාතෘකා එක වුනු "අතර," මිනිසුන්ගේ  හැගිම්ද විමසා බැලුනා"
පියා හා යක්ෂයා සෙවීම යන කරුණු දෙකම සපිරෙන ලෙස,"ඩෙවිල්ස් ට්‍රැප් "හි ජෝන්ගේ සිරුර තුල යක්ෂයා සිටින සේ කතාව නිර්මාණය වුනා
ප්‍රසිද්ධ සංස්කෘතියෙන් ලැබූ ආබාශය
බොහෝ දෑ ගැමි හා භූත ප්‍රබන්ධ මත පදනම් වුවද,සමහර කතා  වලට  සංස්කෘතික  කරුණු මුල් වුනා
වෙන්ඩිගෝ ගේ ස්වරුපය තීරණය වුනේ අෆෙක්ස් ට්වින් හි "කුම්  ටු  ඩඩී " ගීතයේ වීඩියෝව මතයි
මොහුට මනුෂ්‍ය ස්වරුපය මෙන්ම මනුෂ්‍ය කට හඬවල් අනුකරණය කිරීමේ හැකියාවද තිබෙනවා
එහෙත්,වෙන්දිගොගේ අවසාන පෙනුම පිළිබඳව ක්‍රිප්කේ නොසතුටු වූ අතර,එනිසා බොහෝ කොටස් වල ඔහු දක්නට නෑ
"අන් ඇමරිකන් වෙයාවුල්ෆ් ඉන් ලන්ඩන්" හි මෙන් 'ස්කින් 'හි ස්වරූප වෙනස් කරන  අතර,ඒ සඳහා වැඩිපුර යොදාගෙන ඇත්තේ,වේශ නිරුපනය මිස පරිගණක තාක්ෂනය නොවේ
රින්ග් හි සමාරා ලෙස 'බ්ලඩී මාරි 'නිරූපිත අතර,එම චරිත වල සමානාත්මතාවය වැඩි බව ක්රිප්කෙගේ මතයයි
රුගත කිරීම 

"පයිලට් "හි රුගත කිරීම් ලොස් ඇන්ජලීස්හි සිදුවුවද,ඉතිරි කොටස් සිදු කෙරුනේ වැන්කුවර්,බ්‍රිතාන්‍ය කොලොම්බියාවෙදිය
"ඩෙඩ් ඉන් ද වෝටර් "හි බොහෝ කොටස් බන්සන්  විල ආශ්‍රිතවද,වෙන්ඩිගෝ හි අවසානකොටස් බ්‍රිටානියා මුහුදු තීරයේද රුගත කෙරුනා
රිවර් විව් රෝහල,මානසික රෝහල සඳහා ගැනුනා
අනෙකුත් රුපවාහිනි චිත්‍රපට මාල වල පසුබිමද භාවිතා කර ඇති අතර,"ද බෙන්ඩර්ස් "හි  පෙර ගොඩනැගුනු නගරයක් යොදාගෙන ඇත
"ශඩෝ  "හි විකුනුම්හල සඳහා 'ට්රු කෝලින්ග් 'හි පසුබිම යොදා ගැනුනා
එහෙත්මොවුන් බොහෝ දෑ අලුතින් නිර්මාණය කල අතර,හෝටල් කාමර  නැවත භාවිතා කල හැකි සේ සෑදුනා
එහි සුළු වෙනස්කම් මගින් වෙනස් ස්ථානයක් සේ පෙන්වූවා
සංගීතය 

ක්‍රිස්ටෝෆර් ලෙනර්ට්ස් හා ජේ ගෘස්කා,දර්ශන මත පදනම්ව සංගීතය නිර්මාණය කර ඇත
"ඩෙඩ් වෝටර් "හි පුනරුක්ති වන සේ සංගීතය යෙදෙන අතර"වෝටර් "හා "ඩයි"හි ගැඹුරු ස්වරයකින් සංගීතය දේ
"හෝම් "හි බොහෝ හැඟීම්බර සංගීතයක් යෙදෙන අතර අවසාන කොටස ඉතා භයංකර හා රන්ගනාත්මක බව ඔවුන්ගේ අදහසයි
මෙහි රොක් සංගීතයද යොදා ඇති අතර,ඒ සී/ඩී සී,බ්ලූ ඔයිස්ටර් කල්ට් ,බෑඩ් කම්පැනි වැනි තුර්ය වාදක කණ්ඩායම්ද යෙදෙනවා
රංගප්‍රයෝග  

අසාමාන්‍ය හැකියාවන් 
පෙන්වීමට දර්ශනමය,විශේෂ හා වෙස් ගැන්වීමේ කලාව යොදා ගැනෙන අතර,'පයිලට් 'සඳහා බොහෝ කොන්ත්‍රාත්තු ලබා දුනි
ඉතිරිවා සඳහා නව කාර්මික මණ්ඩලයක් ගෙන්වීමට සිදු විය
"එන්ටිටි එෆ් එක්ස් "නම් මණ්ඩලය "පයිලට් "කොටස  සිදු කල අතරානෙක් කොටස් සිදු කලේ අයිවන් හේඩන් විසිනි
දර්ශනමය හා විශේෂ රන්ගප්‍රයෝග බොහෝවිට එකට දීමට සිදු වන අතර පයිලට් කොටස මෙයට හොඳම උදාහරණය වේ
"බග්ස් "හි නළුවන්ව මි මැස්සන් සිය ගණනක් සිටින කුඩා කාමරයකට දැමීමට සිදුවූ අතර ආරක්ෂක ඇඳුම් ඇඳ සිටියද ඔවුනට උන් විද ඇත
එහෙත් අවසානයේදී එය කැමරාවේ හොඳින් සටහන්ව නොතිබූ  අතර,එය පරිගණකයෙන් සිදු කිරීමට සිදු විය
"ඩෙඩ් ඉන් ද වෝටර් "හි  දරුවකු දිය   යටට      ඇදගන්නා  අවස්ථාවේදී ජෙන්සන්ට ඔහුගේ දෙපා අල්ලාගෙන ජලයේ අඩී 10 ක් ගැඹුරට යාමට සිදු විය
භූතාත්මය රංග දක්වන්නාට ඔහුගේ ඇඳුම යටින් ජලයට ඔරොත්තු දෙන ඇඳුමක් හැදීමට සිදු විය
රුගත කිරීම සඳහා අංශ 3 නම බෙහෙවින් දායකත්වය ලැබිණි
රිය අනතුර පෙන්වන දර්ශනයේදී,කාරය හා ට්‍රුක් රථය කේබලයකින් සම්බන්ධ කොට එකිනෙක කරා පදවන  ලදී
මොවුන්ගේ අදහස වුනේ කැනන් එකක් පතිත කරවීමෙන් කාරය විනාශ කොට,ට්‍රුක් රථය එය පසු කර  යන  සේ  රුගත කිරීමයි
එහෙත් කාරය ට්‍රුක් රථයේ බුම්පරයේ  සිර වීම නිසා ට්‍රුක් රථයට පාලනයක් නැතිව යනවා
එහෙත් එය කෙසේ හෝ පාලනය කර ගැනීමට රියදුරා සමත් වනවා
මෙම සිදුවීමෙන් චිත්‍රපටියට තාත්වික බවක් ලැබුණු බව ක්‍රිප්කෙගේ අදහසයි
පිළිගැනීම 

සුපර් නචුරල්හි කොටස් 4 ක් පෙන්වීමෙන් පසු ඩබ්.බී චැනලය තීරණය කලේ කොටස් 22 ම පෙන්වීමටයි
ශ්‍රේණිගත කිරීම් අනුව එය අවු 18-34 හා 12-34 කාණ්ඩ වල තුන්වැන්නට සටහ්ස්න් වුනා
තවද දෙවන වසරේදී 18-34 අතර පුරුෂ පක්ෂයේ ප්‍රේක්ෂකයින්ගේ 73% ක වර්ධනයක් දැකිය හැකි වුවද,සම්පුර්ණයෙන් ගතහොත් එය 4% කි
විශේෂ කාර්ය බලකායේ කෙවින් වෛස් පවසන ආකාරයට ඉරාකයේ හා ඇෆ්ගනිස්තානයේ වැඩිපුරම මිලදී ගන්නා සංයුක්ත තැටිය මෙහි පළමු කොටස් 2 ය
රූපවාහිනී කතාමාලා
කොපර් ක්ලෝරයිඩ් පොදුවේ කියුප්රස් ක්ලෝරයිඩ් ලෙසද හඳුන්වයි. මෙය කොපර්වල පහලම ක්ලෝරයිඩය යි
රසායනික සූත්‍රය CuCl වේ
මෙම ඵලය සුදු පැහැති ඝණයක් වන අතර එය ජලයේ දිය නොවේ
නමුත් මෙය පූර්ණ වශයෙන් සාන්ද්‍ර HCl වල ද්‍රාවනය වේ
සංශුද්ධ නොවන කොපර්(I) Chlorideවල කොපර්(II) Chloride අන්තර්ගත නිසා මෙම සාම්පල් කොළ පැහැයෙන් දිස් වේ
ඉතිහාසය 
17 වන ශතවර්ශයේ මැද භාගයේ දී  රොබර්ට් බොයිල් විසින් ප්‍රථම වරට මෙම සංයෝගය Mercury(II) Chloride හා කොපර් metal භාවිතයෙන් සොයා ගනු ලැබීය
HgCl2 + 2Cu ---->  2CuCl + Hg

J
Proust විසින් කොපර් හි එකිනෙකට වෙනස් ක්ලෝරයිඩ 2ක් විස්තර කරන ලදි
මොහු CuCl2 වෙත වාතය නොමැති මාද්‍යයක් ක් තුල රක්ත තාපය සැපයීම තුලින් CuCl නිපදවන ලදි
මෙහිදී එක් ක්ලෝරීන් පරමාණුවක් ඉවත් වන අතර ඉතිරි CuCl2 ජලය මගින් සෝදා ඉවත් කරනු ලැබේ
CuCl වල ආම්ලික  ද්‍රාවණ, වායූන්වල කාබන් මොනොක්සයිඩ් අන්තර්ගතය විශ්ලේෂණය කිරීමට අතීතයේ භාවිතා කරන ලදි
උදාහරණයක් වශයෙන් Hempal’s  වායු උපකරණය දැක්විය හැක
තාපය හා ආලෝකය සඳහා ගල් අඟුරු වායුව බහුලව භාවිතා කල 19 හා 20 වන ශත වර්ශ වල මෙම සේදීම ඉතා වැදගත් විය
රසායනික ගුණ 
 

කොපර් ක්ලෝරයිඩ් ලෙවිස්(Lewis) අම්ලයක් වන අතර එය මෘදු අම්ලයක් ලෙස  Hard-Soft Acid Base ස්ංකල්පයට අනුකූලව වර්ගීකරනය කල හැක
එලෙසම මෙය Triphenylphosphine මෘදු Lewis මාද්‍යයක් තුල මිශ්‍රණය වී පැවතීමට නැඹුරුතාවක් දක්වයි.

උදා
-

CuCl + P(C6H5)3 → [CuCl(P(C6H5)3)]4

CuCl ජලයේ දිය නොවන නමුත් සුදුසු දායක අණු අඩංගු වන ජලීය මාධ්‍යයක ද්‍රාවණය වේ
එලෙසම හේලයිඩ් අයණ සමඟ ද මිශ්‍රණය වේ
උදාහරනයක් ලෙස H3O+ හා CuCl2 සාන්ද්‍ර HCl අම්ලය සමඟ CuCl      CN-, S2O32-,  වලට  NH3 පහර දී අනුරූප මිශ්‍රණයක්ද සාදනු ලබයි
CuCl  ද්‍රාවණ HCl හා NH3 මාද්‍යය තුලදී කාබන් මොනොක්සයිඩ් අවශෝෂණය කරගෙන ක්ලෝරීන් හා බැඳුනු ද්වී අණුවක් වැනි අවර්ණ ද්‍රාවණයක් සාදයි
එම HCl ද්‍රාවණයම ඇසිටිලීන් වායුව සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර [CuCl(C2H2)] සාදයි
CuCl වල  ඇමෝනීය  ද්‍රාවණ ඇසිටිලීන් වායුව සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර පුපුරණ සුලු කොපර්(I) ඇසිටිලයිඩ් Cupper(I) Chloride සාදයි
ඇල්කේන සහිත ඇල්කොහොල්  ද්‍රාවණයක් තුල සල්ෆර් ඩයොක්සයිඩ් CuCl2 මගින් ඔක්සිහරණය කිරීමෙන් ඇල්කේන සහිත C ද්‍රාවණයක් සාදා ගත හැක
1,5 - cyclooctadiene මෙන් ඩයි ඊන සමඟ සාදන ද්‍රාවණ ප්‍රධාන වශයෙන් ස්ථායී තත්වයේ පවතී
CuCl ද්‍රාවණ ස්ථාවර ද්‍රාවණ නොවන නිසා වෙනත් අණු නොමැති මාද්‍යයකදී එය ද්විධාරකරණය වී Cu හා CuCl2 යන ස්ථායී සංයෝග සාදයි
එමනිසා සමහර CuCl සාම්පල වාතයේදී කොල පැහැයෙන් දිස්වේ
භාවිතය 
කොපර්(1) Chloride මූලික වශයෙන් දිලීර නාශක කොපර් ඔක්සි ක්ලෝරඉඩ් වලදී යොදා ගනී
මේ සදහා ජලීය කොපර්(1) Chloride,Comproportionation ක්‍රියාවලියෙන් පසුව ඔක්සිකරණය කීරීම තුලින් නිපදවා ගනී
Arenediazonuium Salt සමඟ CuCl පිරියම් කල විට ඇරිල් ක්ලෝරඉඩ නිපද වේ
Cu + CuCl2 → 2 CuCl

6 CuCl + 3/2 O2 + 3 H2O → 2 Cu3Cl2(OH)4 + CuCl2

ඉහත දැක්වූ ආකාරයට කොපර්(1) Chloride බොහෝ කාබනික ප්‍රතික්‍රියා වලදී උත්ප්‍රේරකයක් ලෙස භාවිත කරයි
තවද COPureSM ක්‍රියාවලියේදී මෙම කොපර්(1) Chloride උත්ප්‍රේරකයක් ලෙස භාවිතා කරයි
කාබනික සංස්ලේශනයන් හීදී 
 
Sandmeyer ප්‍රතික්‍රියව  තුලදී   Arenediazonium salt සමග CuCl පිරියම් කිරීමෙන් aryl chloride නිපදයි
මෙම ප්‍රතික්‍රියාවට පුලුල් විශය ශේත්‍රයක් අයත් වන අතර හොඳ ඵලයක් ලබා දේ
පැරණි පර්යේශකයින්ගෙ සඳහන් කෙරීම් වලට අනුව කොපර්(1) halides 1,4 ග්‍රිනාඩ් ප්‍රතිකාරකයන්ගේ alpha,beta-අසංතෘප්ත කීටෝන 
වලට එකතු කිරීමේදීද උත්ප්‍රේරකයක් ලෙස ගනී
මෙය කාබනික සංස්ලේශනයන් හීදී බහුලව භාවිතා වන organocuprate ප්‍රතිකාරක නිපදවීමට ඉවහල් වේ
මෙම සොයාගැනීම organකොපර් රසායන විද්‍යවේ දියුනුවට ඉවහල් විය
CuCl,මෙතිල් ලිතියම් සමඟ ප්‍රතික්‍රිය කොට (CH3)2CuLi වැනි "Gilman regents" (ගිල්මාන් ප්‍රතිකාරකයන්) සාදයි
මෙයද විශාල වශයෙන්  කාබනික සංස්ලේශනයන් වලදී උපකාර වේ
ග්‍රිනඩ් ප්‍රතිකාරක තුල Organoකොපර් සංයෝග වලට සමාන සංයෝග අඩංගු වේ
කෙසේ වෙතත් කොපර්(1) iodide වැනි අනිත් කොපර්(1) සංයෝග මෙවැනි ප්‍රතික්‍රියා  වලට නිතර භාවිත කරයි
තවද කොපර්(1) chloride සමහර සිද්දීන් වලදී නිර්දේශීව පවතී
මෙහිදී Bu ,n-butyl පංතිය නිරූපනය කරයි
CuCl නොමැති විට ග්‍රිනඩ් ප්‍රතිකාරක තනිවම 1,2 සහ 1,4 නිපදවීම් වල එකතුවක මිශ්‍රණයක් සාදයි
C=O බන්දනයකට ලඟින් පිහිටි C වෙත butyl එක් වේ)

Wacker process හීදී කොපර්(1) chloride යොදා ගනී
බහු අවයවික රසායනික විද්‍යාවේදී 

Atom Transfer Radical Polymerization (ATRP) ක්‍රියාවලියේදී CuCl 
උත්ප්‍රේරකයක් ලෙස යොදා ගනී
ශීර්ෂ පෙළ

වැඩිදුර කියවීම
 Mellor, J
, A Comprehensive Treatise on Inorganic and Theoretical Chemistry, Volume III, pp157-168. Longmans, Green & Co
, London, 1967 (new impression)
අමතර උදව් 

National Pollutant Inventory - කොපර් and compounds fact sheet
The COPureSM Process for purifying CO utilizing a කොපර් chloride complex

ක්ලෝරයිඩ
කොපර් compounds
Metal halides
Coordination compounds
Pyrotechnic colorants
රසායන විද්‍යාව
වාර  

ලාභ ලැබීමේ පරමාර්ථයෙන් සිදු කරන නිසා බොහෝ බ්‍රෝඩ්වේ දර්ශන අවසානය කලින් තීරණය නොකෙරුණු විවෘත - අවසාන ඇති පෙළ (open-ended runs) ‍වලින් යුක්තය
මෙහි අදහස වන්නේ දර්ශනයේ දර්ශනතලය කලින් නියම කර නොමැති බවයි. එම දර්ශන කාලය විවේචන, ප්‍රතිචාරය, හා වෙළඳ ප්‍රචාරවල ඵලදායිතාවය වැනි කරුණු මත බලපායි
මෙම කරුණු දර්ශනයේ ටිකට් අලෙවිය මතද, බලපෑමක් ඇති කරයි
දර්ශන පටන් ගත් සැනින්ම ලාභ ලැබිය යුතු යයි අවශ්‍යතාවයක් නොමැත
දර්ශන සතියක වියදම් පියවන ලෙස හෝ ඉදිරියට ‍යන්නේ නම්, දර්ශන දිගටම පවත්වාගෙන යාමට කටයුතු යොදයි
මෙහි අරමුණ වන්නේ පසුව මුල් වියදම් පියවන්නේ යැයි හෝ ලාභ ලැබීම ආරම්භ වේ යැයි මතයයි
සමහර අවස්ථාවල නිෂ්පාදකයින් නිෂ්පාදන භාගය (Royalty) තාවකාලිකව අඩුකරන ලෙස හෝ ඉවත්කරන ලෙස හෝ රැඟුම්කරුවන්ට තමන් අයිතිවන සංගම්වල අනුමැතිය සහිතව තම වැටුප් අඩුකරන ලෙස‍හෝ ඉල්ලීම් සිදුකල හැක
සාමාන්‍යයෙන් නාටකයේ ලාභ භුක්ති විඳින්නන් නොවන රඟමඩල හිමියන්, රඟමඩල කුලිය අඩු කිරීමට හෝ ඉවත් කිරීමට හෝ මුදල් දර්ශන පවත්වා ගෙන යාමට ණයට දීම හෝ සිදුකල හැක
(එක් අවස්ථාවකදී රඟමඩල හිමියකු අති විශාල මුදලක් දර්ශන විවෘතව තබාගැනීමට ණයට දී ඇත
එසේ වුවත් නිෂ්පාදනය වෙනත් වෙන්කරවා ගැනීමක් (booking) නිසා වෙන රඟමඩලකට ගෙනයාමට සිදුවිය)

සමහර දර්ශන වාණිජමය නොවන සංවිධාන විසින් නිෂ්පාදනය කරයි
එසේ සිදුකරන්නේ සම දායකත්ව වාරික පදනම යටතේය
ලින්කොලින් කේන්ද්‍ර රඟමඩල, රවුන්ඩ්අබවුට් (Roundabout) රඟමඩල ආයතනය, හා මෑන්හැටන් රඟමඩල සමාජය මෙවන් ලාභ නොලබන දැනට පවතින ස්ථිර "බ්‍රෝඩ්වේ" ස්ථාන වේ
ආර්ථිකමය ගැටළු, රැඟුම්කරුවන්ගේ කලින් වෙන්කරවා ගැනීම් හා රඟමඩල වල තාවකාලික උපයෝග්‍යතාව වැනි හේතු නිසා සමහර "බ්‍රෝඩ්වේ" නිෂ්පාදන සීමිත ගිවිසුම් වාර ගණනක් යටතේ නිෂ්පාදනය කෙරේ
එනමුත් සමහරක් "සීමිත ගිවිසුම් වාර" නිෂ්පාදන හොඳ විචාර හෝ ‍ හොඳ ලාභ ලැබීම් නිසා සීමිත වාර ගණනට වඩා ඉදිරියට දර්ශනය කිරීමට කටයුතු යෙදිය හැක
2007 වසරේ පැවති "ඕගස්ට් ඕසේජ් කවුන්ට්" (August Osage County) මෙයට හොඳ උදාහරණයකි
‍ඓතිහාසිකව, "බ්‍රෝඩ්වේ" හි සංගීත නාටක "සෘජු" (Straight) නාටකවලට වඩා දර්ශන වාර ගණනින් වැඩිවේ
2006 ජනවාරි 9 දින, "මැජෙස්ටික් තියටර්" හිදී පැවති "ද ‍ෆැන්ටම් ඔෆ්ද ඔපෙරා" "බ්‍රෝඩ්වේ" සංගීත නාටක ඉතිහාසය වැඩිම වාරගණනක් ප්‍රදර්ශණය වු නාටකය බවට පත්විය
එය 7486 වාරය වූ අතර "කැට්ස්" නාටකය අභිබවා ගියේය
සේවක මණ්ඩලය  

"බෝඩ්වේ" හි සංගීතමය හා වේදිකා නාට්‍යවල සාර්ථකත්වය ප්‍රසිද්ධ රැඟුම්කරුවන්ගේ ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය මත රඳා පවතී
එමඟින් වැඩි ප්‍රේක්ෂක ජනතාවක් එම නාටක වෙත එක්රොක් කර ගැනීමට හැකි වේ
චිත්‍රපට හා රූපවාහිනි නළුවන් බොහෝවිට එම චරිතවලට හෝ ඒවායෙන් ඉවත්වන අයට ආදේශ කිරීමට හෝ යොදාගනී
එනමුත් ‍තවමත් වේදිකා නාටකවලට  මුල් තැනත්, චිත්‍රපට හා රූපවාහිනි රඟදැක්වීම්වලට දෙවැනි තැනත් ලබාදෙන වේදිකා නළුවන්ද සිටියි
අතීතයේදී, වේදිකා නළුවන් තුළ "වෝඩිවිල්" හා "බර්ල්කියු" වැනි සජීවී රඟදැක්වීම් පිළිබඳ සුපිරි ආකල්පයක් තිබිණි
ඔවුන් ඒවා අශීලාචාර, අනවශ්‍ය ලස්සනක් ඇති හා වාණිජමය නිර්මාණ ලෙස  සැලකීය
ඔවුන්ගේ කලාව පිළිබඳව ඔවුන් තුළ අධි තක්සේරුවක් පැවතිණි
මෙම ආකල්පය "නියම රඟමඩල" නම් වචනයෙන්ද පිළිබිඹු වේ
මෙම නිහතමානි ආකල්ප රේඩියෝ, රූපවාහිනි හා චිත්‍රපට රඟදක්වන්නන්ද පිළිගන්නා ලදී
චිත්‍රපට හා රූපවාහිනි නාටකවලට වැඩි මුදලක් ගෙවන බැවින් වත්මන් කලාකරුවන් තුළ මෙවැනි ආකල්ප දක්නට හැක්කේ මද වශයෙනි
එහෙත් "legit" (ලෙටය) හා "variety" (විවිධ) ලෙස රඟදැක්වීම් වල දක්නට ලැබුණු බෙදීම අදටත් එලෙසම පවති
කෙසේ වුවත් නළුවන්ගේ සංගමයේ ව්‍යුහය "Actors Equity" (නළුවන්ගේ න්‍යාය) "නියම රඟමඩලේ" නළුවන් විසින් නිරූපණය කරනු ලබන අතර "විවිධ නළුවන්ගේ ඇමරිකානු ශිල්ප ශ්‍රේණිය" (American Guild of variety Artists) නිරූපනය කරන්නේ කථා පිටපතක් නොමැතිව කරන රඟ දැක්වීමකිනි
සංගමයේ අධිකාරිත්වය යටතේ නාටක හෝ සංගීතමය නාටක හෝ කිසිවක් නොපැමිණෙන බැවින් "බ්‍රෝඩ්වේ" නළුවන් නිරන්තරයෙන්ම න්‍යායාත්මක (Equity) කොන්ත්‍රාත්තු යටතේ ක්‍රියා කරති
"බ්‍රෝඩ්වේ" දර්ශන වලට සම්බන්ධ සෑම කෙනෙකුම ඉහත කී යම්  සංගම් හා අනිකුත් ආරක්ෂක හා වෘත්තීය සංවිධාන නියෝජනය කරයි
නළුවන්, නැට්ටුවන්, ගායකයින් හා වේදිකා කළමනාරුවන්ද " නාට්‍යකරුවන්ගේ න්‍යාය සම්මේලනයේ” සමාජිකයන්ද, සංගීතඥයන් හා "ඇමරිකානු සංගීතඥයන්ගේ පෙඩරලයෙන්ද", වේදිකා උදව්කරුවන්, ඇඳුම් අන්දවන්නන්, කොණ්ඩ මෝස්තර ශිල්පින්, නිර්මාණ ශිල්පින් හා ආසන පෙන්වන්නන්ද යන හැම "වේදිකා සේවකයන්ගේ අනතර්ජාතික මිත්‍රත්වයට"  අයත් වේ
අධ්‍යක්ෂකවරුන් හා නර්තන රචකයන්, "වේදිකා අධ්‍යක්ෂක හා නර්තන රචකයන්ගේ සමිතිය" ටද, තිර රචකයන් "නාට්‍ය රචක ශ්‍රේණියටද", රඟමඩල කළමණාකරුවන්, ආයතන කලමණාකරුවන් හා මාධ්‍ය එජන්තවරු "කලමණාකරුවන් හා‍ වේදිකා මාධ්‍යය ඒජන්තවරුන්ගේ සම්මේලනය" ටද අයත් වේ
එහෙත් නළු වරණ අධ්‍යක්ෂවරුන් තවමත් (casting directors) සමිතියක් පිහිටුවාගෙන නොමැත
)

fr
Broadway#Les thâtres
එරික් සුළි කුණාටුව 2007 පැසිෆික් සැඩ කුණාටු සමයේ අට වැනි කුණාටුව වූ අතර නිවර්තන කුණාටු තත්ත්වයට පත් වූ පස් වැනි කුණාටුවයි. මෙහි මූලාරම්භය හට ගන්නා ලද්දේ අප්‍රිකාණු වෙරළ තීරයෙන් හට ගත් නිවර්තන රළකින් බැව් සදහන් වේ
අහි සිට බටහිර දෙසට අත්ලාන්තික් සාගරය ඔස්සේ ගමන් ගත් මෙම කුණාටුව නගෙනහිර පැසිෆික් සාගරයෙන් මතු වූයේ තව දුරටත් වර්ධනය වීමකින් තොරවයි.

ස්වාභාවික ආපදා
එය ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය තුළ පිහිටා ඇති ප්‍රධාන පිරිමි පාසැලකි
එය පලාත් සභා විසින් නොව මධ්‍යම රජය විසින් පාලනය වන ද්විතීක අධ්‍යාපනය ලබා දෙන ජාතික පාසැලකි
බණ්ඩාරනායක විද්‍යාලය ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි ජනප්‍රියතම පිරිමි පාසැල වේ
2006 වර්ෂයේ දී ලංකාවේ බාලක පාසැල් අතුරින් ගම්පහ දිස්ත්‍රිකයේ විශිෂ්ඨතම පාසැල බවට පත් වීමට ගම්පහ බණ්ඩාරනායක විද්‍යාලය සමත් විය
ශිෂ්‍යයෙකුට සිංහල හා ඉංග්‍රීසි මාධ්‍යයෙන් අධ්‍යාපන කටයුතු වල නිරත වීමට අවස්ථාව පවතී

ශ්‍රී ලංකාවේ පාසල්
4වන කාණ්ඩයේ මූල ද්‍රව්‍ය යනු ආවර්තිතා වගුවේ ඇති මූල ද්‍රව්‍ය සමූහයකි
වර්තමාන IUPAC හි නාමකරණයට අනුව ආවර්තිතා වගුවේ 4වන කාණ්ඩය ටයිටේනියම්(Ti), සර්කෝනියම්(Zr), හැfප්නියම්(Hf) සහ රුදර්fපෝඩියම්(Rf) යන මූල ද්‍රව්‍ය වලින් සමන්විත වේ
මෙම කාණ්ඩය ආවර්තිතා වගුවේ d- block හි පිහිටයි
මෙම කාණ්ඩය ඔවුන් විසින් ම පොදු නාමයක් දිනාගෙන නොමැති අතර අන්තරික ලෝහ වල පුළුල් වර්ගීකරණයට අයත් වේ
4වන කාණ්ඩයේ ස්වාභාවයෙන් ම හට ගන්නා මූල ද්‍රව්‍ය තුන වනුයේ ටයිටේනියම්(Ti), සර්කෝනියම්(Zr) සහ හැfප්නියම්(Hf) ය
මෙම කාණ්ඩයේ පළමු සාමාජිකයන් තිදෙනා වන මොවුන් සමාන ගතිගුණ වලින් යුක්ත වෙයි
මේවා සම්මත තත්ව යටතේ ප්‍රතික්‍රියා නොදක්වන තද ලෝහ වේ
කෙසේ නමුත් සතර වන මූල ද්‍රව්‍යය වන රුදර්fපෝඩියම්(Rf) , පර්යේෂණාගාරයේ දී තනි ස්ථිතියකට ස්ංයෝජනය කරනු ලබන අතර ස්වාභාවික පරිසරයේ එහි කිසිඳු සමස්ථානිකයක් සොයා ගෙන නැත
රුදර්fපෝඩියම්(Rf) හි සියළුම විකිරණශීලී ය
කාණ්ඩයේ ඊළඟ සාමාජිකයාව, unpentquadium (Upq) හෝ unpenthexium (Uph) තනි ස්ථිතියකට ස්ංයෝජනය කිරීමට මෙතෙක් supercollider ක් තුළ කිසිඳු අත් හදා බැලීමක් මෙහෙයවා නැති අතර නුදුරු අනාගතයේ දී එසේ වේ යැයි අපේක්ෂා ද කළ නොහැක
ගති ලක්ෂණ

රසායනික
අනෙක් කාණ්ඩ මෙන් මෙම පවුලේ සාමාජිකයන් ද ඔවුන්ගේ ඉලෙක්ට්‍රෝන වින්‍යාසයේ රටාව පෙන්වන අතර බාහිර කවච ප්‍රතිඵල වශයෙන් රසායනික ක්‍රියාකාරීත්වයේ නඹුරුතාව පෙන්වයි. 

බොහෝ විට රසායන විද්‍යාවේ දී මෙම කාණ්ඩයේ පළමු සාමාජිකයන් තිදෙනා ගැන පමණක් කතා කරනු ලැබේ
රුදර්fපෝඩියම්(Rf) හි රසායනය නිසියාකාර ව පිළි ගත නොහැකි අතර එම නිසා මෙම සටහනේ ඉතිරිය ටයිටේනියම්(Ti), සර්කෝනියම්(Zr), සහ  හැfප්නියම්(Hf) යන මූල ද්‍රව්‍ය යටතේ පමණක් සාකච්ඡා කරනු ලැබේ
කාණ්ඩයේ සෑම මූල ද්‍රව්‍යයක් ම ඉහළ ද්‍රවාංකයක් සහිත (1668 C, 1855 C, 2233 C) ප්‍රතික්‍රීයක ලෝහ වේ
ස්ථායි ඔක්සයිඩ ස්ථරයක් සීඝ්‍ර ලෙස සෑදීම ප්‍රතික්‍රිකාරීත්වය සෑම විට ම පැහැදිලි ව නොපෙනීමට හේතු වන අතර තව දුරටත් ප්‍රතික්‍රියා වීම වළකයි
ටයිටේනියම් ඩයොක්සයිඩ් (TiOZrO2), සර්කෝනියම් ඩයොක්සයිඩ්(ZrO2) සහ හැfප්නියම් ඔක්සයිඩ්(HfOZrO2) වන මෙම ඔක්සයිඩ  ඉහළ ද්‍රවාංක සහිත සුදු පැහැ ඝන ද්‍රව්‍ය වන අතර බොහෝ අම්ල වලට විරුද්දව ප්‍රතික්‍රියා නොදක්වයි. 
 

සංයුජතාවය 4වන සංක්‍රාන්ති ලෝහ ලෙස මෙම මූල ද්‍රව්‍ය 3ම සාමාන්‍යයෙන් ඔක්සිකරණයේ දී +4හි පවතිමින් විවිධ අකාබනික සංයෝග සාදයි
මෙම පළමු ලෝහ 3 සාන්ද්‍ර ක්ෂාර වලට ප්‍රතිරෝධකත්වය දක්වන නමුත් හැලජන මොවුන් සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ටෙට්‍රාහේලයිඩ සාදයි
ඉහළ උෂ්ණත්ව යටතේ මෙම මූල ද්‍රව්‍ය 3 ඔක්සිජන්, නයිට්‍රජන්, කාබන්, බෝරෝන්, සල්පර් සහ සිලිකන් සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කරයි
ආවර්ථිතා වගුවේ 5වන පේළියේ මූල ද්‍රව්‍ය වල ලැන්තනයිඩ අඩු වීම(lanthanide contraction) නිසා සර්කෝනියම්(Zr) සහ හැfප්නියම්(Hf) සමාන අයනික අරයන්ගෙන් යුක්ත වේ
Zr4+ හි අයනික අරය පිකෝ මීටර් 79ක් වන අතර Hf4+හි එය 78pm වේ
බොහෝ විට සමාන රසායනික ක්‍රියාකාරීත්වයේ දී මෙන්ම සමාන රසායනික සංයෝග සෑදීමේදී ද මෙම සමාන බව පෙන්වයි. රසායනික ප්‍රතික්‍රියාකාරීත්වයන් මත වෙන් කිරීම කළ නොහැකි තරමට හැfප්නියම්(Hf)හි රසායනය සර්කෝනියම්(Zr)හි රසායනයට බොහෝ සෙයින් සමාන වන අතර සංයෝගයන්ගේ බාහිර ගුණ පමණක් වෙනස් වේ
මෙම සංයෝගයන්ගේ ද්‍රවාංක, තාපාංක සහ ද්‍රාවක තුළ ද්‍රාව්‍යතාව යන කරුණු පමණක් මෙම නිවුන් මූල ද්‍රව්‍ය 2හි ප්‍රධාන වෙනස්කම් ලෙස රසායන විද්‍යාව දක්වයි.

භෞතික
4වන කාණ්ඩයේ මූල ද්‍රව්‍ය වල ප්‍රධාන භෞතික ලක්ෂණ සංක්ෂිප්ත කොට පහත වගුවේ දක්වා ඇත
* ලකුණෙන් සලකුණු කර ඇත්තේ අනුමාන කරන ලද අගයන් වේ
ඉතිහාසය

ටයිටේනියම්(Ti)
විලියම් ග්‍රෙගර්(William Gregor), ප්‍රෑfන්ස් ජෝසප් මුලර්(Franz Joseph Muller) සහ මාර්ටීන් හෙයින්රිච් ක්ලාප්‍රොත්(Martin Heinrich Klaproth) විසින් 1791 සහ 1795 අතර වකවානුවේ දී වෙන වෙන ම ටයිටේනියම් සොයා ගන්නා ලදී
ග්‍රීක ජනප්‍රවාද වල එන ටයිටන්වරු වෙනුවෙන් ක්ලාප්‍රොත් විසින් නම් කරන ලදී
සර්කෝනියම්(Zr)
1789දී ක්ලාප්‍රොත්(Klaproth)විසින් ම ඛනිජමය සර්කෝන් තුළ සර්කෝනියම් සොයා ගනු ලැබූ අතර මේ වන විටත් දන්නා සර්කොනර්ඩ්(zirconia) වලින් පසු නම් කරන ලදී
හැfප්නියම්(Hf)
1869දී හැfප්නියම්(Hf) පිළිබඳ ව ඩ්මිට්‍රි මෙන්ඩලීව්(Dmitri Mendeleev) විසින් අනාවැකියක් පළ කරන ලද අතර දී හෙන්රි මෝස්ලෙ(Henry Moseley) විසින් X- කිරණ වර්ණාවලියක් මඟින් ප්‍රබල න්‍යෂ්ටික ආරෝපණය 72 වීමට, එය අතර ඒ වන විටත් දැන සිටි මූල ද්‍රව්‍ය වන ලැන්තනම්(lanthanum) හා ටැන්ටලම්(tantalum) තැබීමෙන් නියම ලෙස සොයා ගන්නා ලදී
සර්කෝනියම් ඛනිජයෙහි නව මූල ද්‍රව්‍යය සඳහා ප්‍රථම ගවේශණය කරන ලද්දේ ඩර්ක් කොස්ටර්(Dirk Coster) සහ ජෝර්ජ් වොන් හෙවසි(Georg von Hevesy) විසිනි
1923දී ඩෙන්මාර්කයේ කොපෙන්හගන්හි(Copenhagen) දී මේ දෙදෙනා විසින් මෙන්ඩලීව්ගේ ප්‍රථම අනුමානය තහවුරු කරමින් හැfප්නියම්(Hf) සොයා ගනු ලැබී ය
හැfප්නියම්(Hf) සොයා ගැනීම සහ එය විරල ගොඩබිම මූල ද්‍රව්‍යයකට වඩා ස්ංක්‍රාන්ති ලෝහයක් වේ යැයි බෝහර්(Bohr) විසින් කරන ලද අනාවැකිය කොස්ටර්ට සහ හෙවසිට කොතෙක් දුරට මඟ පෙන්වූයේ ද යන්න වටා මත බේද පැවතුණි
අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් අති බහුල මූල ද්‍රව්‍ය වන ටයිටේනියම්(Ti) සහ සර්කෝනියම්(Zr) 18වන සියවස අගභාගයේ දී සොයා ගනු ලැබූ අතර 1923 තෙක් හැfප්නියම්(Hf) හඳුන්වා දීම සඳහා යොදා ගන්නා ලදී
හැfප්නියම්(Hf) හි සාපේක්ෂ දුබලතාව නිසා මෙය යම් ප්‍රමාණයකට පමණක් සිදු වුණි
සර්කෝනියම්(Zr) සහ හැfප්නියම්(Hf) අතර රසායනික සමානාත්මතාව විසංයෝගය දුර්වල කරන අතර සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් අඩංගු සර්කෝනියම්(Zr)හි සෑම සාම්පලයක් ම සහ එහි සියළුම සංයෝග යොදා ගනිමින් කරනු ලැබූව ද කිසිඳු සොයා බැලීමකින් තොරව හැfප්නියම්(Hf) ඉතිරි විය
රුදර්fපෝඩියම්(Rf)
1966 දී ඩුබ්නා(Dubna) හි න්‍යෂ්ටික පර්යේෂණ සඳහා වූ ඒකාබද්ධ ආයතනයේ(Joint Institute of Nuclear Research) දී ප්‍රථම වරට වාර්තාගත ලෙස රුදර්fපෝඩියම්(Rf) සොයා ගනු ලැබීය(ඉනික්බිති ව සෝවියට් ඒකාබද්ධතාවයේදී)
පර්යේෂ්කයින් 242Pu සමඟ ත්වරිත 22Ne අයන ප්‍රතික්‍රියා කරවා [[ZrCl4]] සමඟ අන්තර් ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් ක්ලෝරයිඩ බවට පරිවර්ථනය වීමෙන් පසු ලැබුණු ඵලය අනුක්‍රමික තාප අවශෝෂක භාවිතයෙන් සංයෝග විශ්ලේෂණය කිරීමෙන් වෙන් කරනු ලැබී ය
24294Pu + <big></sub>22<sub>10Ne</big> → 264−x104Rf → 264−x104RfCl4

එක-රුදර්fපෝඩියම්
රුදර්fපෝඩියම්ට පහළින් ඇති ඊළඟ මූල ද්‍රව්‍යය ලෙස 154වන මූල ද්‍රව්‍යය(unpentquadium - Upq) හෝ 156(unpenthexium - Uph) වැන්න අපේක්ෂා කරනු ලැබේ
මොවුන් 8වන ආවර්ථයේ මූල ද්‍රව්‍යයන්ගේ අවසාන සාමාජිකයන් නිසා මේ දෙකෙන් 1ක් හෝ නුදුරු අනාගතයේ දී එකතු කිරීමට කිසිඳු ]අදහසක් නැත
දැනට [[8 වන ආවර්ථ⁣යේ]] කිසිඳු මූල ද්‍රව්‍යයක් සොයා ගෙන නැති අතර ස්‍රාව අස්ථායිතාව නිසා 8වන ආවර්ථයේ වඩා පහළින් පිහිටි මූල ද්‍රව්‍යයන් භෞතික වශයෙන් පැවතිය හැක
නිෂ්පාදනය
ලෝහ වල ප්‍රතික්‍රියාකාරීත්වය නිසා ඔවුන්ගේ නිෂ්පාදනය අපහසු වේ
ප්‍රයෝජනවත් ලෝහ උත්පාදනයට ඔක්සයිඩ, නයිට්‍රයිඩ සහ කාබ්යිඩ සෑදීම වැළැක්විය යුතු අතර මෙය සාමාන්‍යයෙන් Kroll process යන ක්‍රියාවලිය හරහා සිදු වේ
ගල් අඟුරු සහ ක්ලෝරීන් සමඟ ඔක්සයිඩ(MO2) ප්‍රතික්‍රියා කොට ක්ලෝරයිඩ සාදනු ලබයි
ලෝහ වල ක්ලෝරයිඩ මැග්නීසියම් සමඟ වඩා වැඩියෙන් ප්‍රතික්‍රියා කරවා මැග්නීසියම් ක්ලෝරයිඩ සහ ලෝහ ලබා දෙයි
Anton Eduard van Arkel සහ Jan Hendrik de Boer විසින් වැඩි දියුණු කරන ලද රසායනික පරිවහන ප්‍රතික්‍රියාව(chemical transport reaction) මඟින් තව දුරටත් පරිශෝධනය කරනු ලබයි
ලෝහය 500 C ට ඉහළ උෂ්ණත්වයේ දී සංවෘත බඳුනක් තුළ ලෝහ අයඩයිඩ සාදමින් අයඩීන් සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කරන අතර 2000 Cක පමණ උෂ්ණත්වයේ ඇති ටංග්ස්ටන් සූත්‍රිකාවක් හමුවේ දී ආපසු ප්‍රතික්‍රියාව සිදු වන අතර එහිදී අයඩීන් සහ ලෝහය වෙන් වේ
ටංග්ස්ටන් සූත්‍රිකාව හමුවේ දී ලෝහය ඝන ආවරණයක් සාදන අතර අයඩින් ඝනයකට පෙරළෙමින් වැඩිපුර ඇති ලෝහය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කරයි
M + 2 I2 (low temp
) → MI4
MI4 (high temp
) → M + 2 I2

හට ගැනීම

Ti, Zr සහ Hf සඳහා පෘථිවි පෘෂ්ඨයේ මූල ද්‍රව්‍යයන් ගේ බහුලත්වය සැසඳුවහොත් එය පරමාණුක ස්කන්ධයන්ගේ වැඩි වීමත් සමඟ අඩු වේ
පෘථිවි පෘෂ්ඨයේ හත් වෙනියට බහුල ම ලෝහය Ti වන අතර එය 6320 ppm වේ
Zr හා Hf වල බහුලත්වය පිළිවෙළින් 162 ppm හා 3 ppm වේ
මෙම සියළුම මූල ද්‍රව්‍ය අධික ඛනිජමය ලෝපස් නිධි එනම් මාfපික්(mafic) සහ අල්ට්‍රාමාfපික්(ultramafic) යන පර්වත වලින් එන ඛාදන ද්‍රව්‍ය වල ඛනිජමය ධාන්‍ය නිශ්චිත ගුරුත්වාකර්ෂණ නිසා වෙරළ පරිසරයේ ඇති වන ලෝවැලි නිධි සාන්ද්‍රණයෙන් ඇති වේ
ටයිටේනියම් ලෝහ බොහෝ විට ඇනටස්(anatase) සහ රූටයිල්(rutile) වන අතර සර්කෝනියම් ඛ්නිජමය සර්කෝන් තුළ හට ගනී
රසායනික සමානතාව නිසා සර්කෝන් තුළ සර්කෝනියම් 5% තෙක් Hf විසින් ප්‍රතිස්ථාපනය කරනු ලබයි
4 වන කාණ්ඩයේ මූල ද්‍රව්‍ය වල විශාලත ම නිෂ්පාදකයෝ ඕස්ට්‍රේලියාව, ද්කුණු අප්‍රිකාව සහ කැනඩාව වේ
භාවිතය

ටයිටේනියම් ලෝහයට සහ එහි මිශ්‍ර ලෝහ වලට පුළුල් පරාසයක යෙදීම් ඇති අතර ප්‍රයෝජන ලෙස ක්ෂය වීමට ප්‍රතිරෝධකතාව, තාප ස්ථායිතාව සහ අඩු සාන්ද්‍රණය දැක්විය හැක
Hf සහ Zr න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියාකාරක තුළ පැවතීම මලකඩ කෑමේ ප්‍රතිරෝධකත්වයේ ප්‍රධාන භාවිතය යි
Zr වලට ඉතා අඩු සහ වලට වැඩි තාප නියුට්‍රෝන අල්ලා ගැනීමේ හරස්කඩක් ඇත
එම නිසා Zr (බොහෝ විට zircaloy ලෙස) ප්‍රතික්‍රියාකාරක තුළ ඉන්ධන දඩු වල ආවරණ ලෙස භාවිතා කරන අතර සෑම Hf පරමාණුවකට ම විවිධ නියුට්‍රෝන අවශෝෂණය කර ගත හැකි නිසා Hf, න්‍යෂ්ටික සඳහා පාලක දඩු ලෙස භාවිතා කරයි
Hf හා Zr හි කුඩා ප්‍රමාණ උසස් මිශ්‍ර ලෝහ වල දී ඒවායේ ගුණ වැඩි කිරීමට යොදා ගනී
ජීව හට ගැනීම
4වන කාණ්ඩයේ මූල ද්‍රව්‍ය කිසිඳු ජීව පද්ධතියක ජීව රසායනය සමඟ සම්බන්ධ නොවේ
ඔවුහු ජීව ගෝලය තුළ අඩු ජලීය ද්‍රාව්‍යතාවක් හා අඩු පැවැත්මක් සහිත දැඩි ඝන ලෝහ වේ
ටයිටේනියම් යනු දන්නා ජීව විද්‍යාත්මක ක්‍රියාවකින් තොර d-block පළමු පේළි කීපයේ සංක්‍රාන්ති ලෝහ වලින් 1කි
රුදර්fපෝඩියම්(Rf) හි විකිරණශීලීතාව ජීවී සෛල වලට විෂ ද්‍රව්‍ය නිපදවයි.

පූර්වාරක්ෂාව
ටයිටේනියම් විශාල ප්‍රමාණ වලදී පවා විෂ නැති මූල ද්‍රව්‍යයක් වන අතර මිනිස් සිරුර තුළ කිසිඳු ප්‍රතික්‍රියාවක් සිදු නොකරයි
සර්කෝනියම් කුඩු අසාමාන්‍ය උද්දීපනයක් ඇති කරවන නමුත් ඇස් සමඟ ස්පර්ශයේ දී පමණක් වෙද්‍ය අවධානය අවශ්‍ය වේ
සර්කෝනියම් සඳහා OSHA නිර්දේශ කරනුයේ 5 mg/m3ක කාල භරිත සාමාන්‍ය(time weighted average) සීමාවක් සහ 10 mg/m3 ක කෙටි කාලීන නිරාවරණ(short-term exposure) සීමාවකි
හැfප්නියම්(Hf) හි විෂ විද්‍යාව පිළිබඳ ව සීමිත දත්ත ප්‍රමාණයක් පමණක් පවතී
යොමුව

ආවර්තිතා වගුව
Group 04
රසායන විද්‍යාව
ජලාප්‍රවාහණ ද්‍රෝණිවල වැදගත්කම  

භූ දේශපාලනික සීමා ලෙස

සීමා නිර්ණයේදී ඓතිහාසිකවම ජලප්‍රවාහණ ද්‍රෝණි වැදගත් වී ඇත
විශේෂයෙන්ම ජලය හරහා සිදු කරන වෙළෙඳාම කෙරෙහි වැදගත් වන ප්‍රදේශවලදී ඒ බව දැකිය හැකිය
උදාහරණයක් වශයෙන් ඉංග්‍රීසි අධිරාජ්‍ය සමයේ හඩ්සන් බොක්ක ආයතනයට හඩ්සන් බොක්ක දියබස්නාවේ සම්පූර්ණ අයිතිය ඉන්දීය වෙළදාමේ ඒකාධිකාරය වෙත පවරා දෙන ලදී
මෙම ආයතනය පසුව ආක්ටික් සාගරයේ උතුරු ඇමෙරිකානු දියබස්නාව මඟින් අත්පත් කර ගන්නා ලදී
ඒවා කැනඩාවේ භූමියෙන් බහුතරය අයත්කරගෙන සිටී.

වර්තමානයේ Sistan ද්‍රෝණිය ඇෆ්ගනිස්ථානය හා ඉරානයේ දකුණු ප්‍රදේශ හරහා පැතිර පවතී
අද ජෛව ප්‍රාදේශීය ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය විසින් විශේෂිත ජලාප්‍රවාහණ ද්‍රෝණියක් ආරක්ෂා කිරීමට ඇතිකර ගනු ලැබ තිබෙන එකඟතාද ඊට අන්තර්ගත කර ඇත
මේවා මහාවිල් කොමිසමට අයත් වේ
ජලවිද්‍යාවේදී ජලා ප්‍රවාහන ද්‍රෝණිවල වැදගත්කම
    

ජල විද්‍යාවේදී ජලාප්‍රවාහන ද්‍රෝණි ජලචක්‍රය තුළ ජලයේ චලන අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා තාර්කික වශයෙන් වැදගත් ඒකකයකි
ඒ එම ද්‍රෝණිය සෘජුවම අහසින් වැටෙන වර්ෂා ජලයෙන් සමන්විත වන නිසාවෙනි
මෙහිදී ජලාප්‍රවාහන ද්‍රෝණියට යටින් ඇති භූගත ජල පද්ධතියට ජල ප්‍රමාණයක් එකතු වී වෙනත් ජලාප්‍රවාහණ ද්‍රෝණියක් කරා ගලායයි
ඒ භූගත ජල ගැලීමේ දිශානතියෙන් පිටත ජලාප්‍රවාහණ ජාලයට හැමවිටම ගැලපීම සිදු නොවන බැවිණි
ද්‍රෝණියේ මුව විට තබන ලද ප්‍රවාහ ආමාණයක් මගින් ද්‍රෝණියෙන් විසර්ජනය වන ජල ප්‍රමාණය මැන ගත හැකිය
එම දත්ත ලබාගැනීමට වෙනත් ක්‍රමද ඇත
නියත වර්ෂාපතනයක් ලැබෙන ප්‍රදේශයක ආමාණ රාශියක් ඒකාකාරීව පැතිරී ඇත්නම් අංක ගණිතමය මධ්‍යන්‍ය ක්‍රමය වඩා හොඳ ප්‍රතිඵල ලබාදේ
Thiessen බහු අස්‍ර ක්‍රමයේදී දිය බස්නාව බහු අස්‍රවලට බෙදෙන අතර ප්‍රධාන ආමානය සෑම බහුඅස්‍රයකම මැද පිහිටුවා ඇත
සම වර්ෂා රේඛා ක්‍රමය භාවිතයේදී සමාන වර්ෂාවක් වැටෙන සමෝච්ච රේඛා සිතියමක අඳිනු ලැබේ
එම චාපයන් අතර වර්ගඵලය ගණනය කොට ජල පරිමාව එකතු කිරීම කල්ගත වන ක්‍රියාවකි
පරිසර විද්‍යාවේදී ජලා ප්‍රවාහන ද්‍රෝණියක වැදගත්කම

එක්සත් ජනපද ගංගාවක විශාලතම වර්ගඵලය අයත් වන්නේ මිසි සිපි ගංගා ද්‍රෝණියටයි
කෘෂි කාර්මික අපවාහයන් හා වෙනත් ජල දුෂණ කාරක මෙක්සිකෝ බොක්කේ මළ කලාපයක් ඇති කිරීමට හේතු වී ඇත
ජලාප්‍රවාහන ද්‍රෝණි පරිසර විද්‍යාවේදී ද වැදගත් මූලකාරකයන් වේ
ඊට හේතුව නම් පොළව හරහා ගලායන ජලයේ පෝෂක අවසාධක හා දුෂක එකතුකර ගත හැකි බැවිනි
ඒවා සිය ගමන් මග තුළ පරිසර විද්‍යාත්මක ක්‍රියාකාරකම්වලට බලපෑම් ඇති කරවන අතර ඒ අතර තුරදීම ජල ප්‍රභවයට ද බලපෑම් සිදු කළ හැකිය
කෘත්‍රීම පොහොරවල වර්තමාන භාවිතයේදී නයිට්‍රජන්, පොස්පරස් හා පොටෑසියම් භාවිතය දියබස්නාවල මුවවිට වෙත බලපෑම් ඇති කොට ඇත
ජල සම්පත් කළමණාකරණයේදී ජලා ප්‍රවාහන ද්‍රෝණි

ජල විද්‍යාත්මක දැක්මට අනුව ජලාප්‍රවාහන ද්‍රෝණි සංක්ෂිප්ත වස්තූන් වන බැවින් තනි ද්‍රෝණි පදනම මත ජල සම්පත් කළමනාකරණයට පොදුවේ යොදා ගනී
කැනඩාවේ පොන්ටෙරියෝහිදී සංසන්දනාත්මක ප්‍රජා කණ්ඩායම් සංරක්ෂණ අධිකාරීන් නම් වේ
බ්‍රසීලයේදී එය හඳුන්වන්නේ ජල සම්පත් පිළිබඳ ජාතික ප්‍රතිපත්තිය යනුවෙනි
එය සම්මත කොට තිබෙන්නේ 1997 9.433 දරණ පනතෙනි
ඒ අනුව ජලාප්‍රවාහන ද්‍රෝණි බ්‍රසීලිය ජල කළමනාකරණයේ භෞමික බේදීම් ලෙස එළි දක්වා ඇත
මිනිසා කෘෂිකාර්මික ජීවිතයකට හා භාණ්ඩ හුවමාරු ක්‍රමයකට හුරුවෙද්දී සමාජ සම්බන්ධතා වල විවිධ වෙනස්කම් ඇති වු අතර යම් කාර්යයක්‍කෙරෙහි විශේෂ පුහුණුවක් හෝ සමත් කමක් දැක්වීම ඇති විය
මිනිසුන් විවිධ රැකියාවලට අයත් විවිධ පුද්ගලයන්ට ස්ථාවරව පැවතිය හැකි සමාජ ව්‍යුහ වලට හැඩ ගැසුණහ
සමාජයක් යනු විවිධ රැකියාවන් සිදු කරන විවිධ කණ්ඩායම් වල සංයුතියක් වන අතර එමඟින් සමාජයේ යහපත් පැවැත්ම හා වර්ධනය පරිපුර්ණ කෙරෙනු ලැබේ
සතවාහන වැනි බොහෝ රාජ්‍ය සමාජයේ විවිධ කොටස් වල නියමිත කාර්යයන් හා වගකීම් පවරා දී ස්ථිර වශයෙන් සකස් කරන ලද සමාජයක් පැවතුනි
මෙලෙස පැවරුණු කාර්යයන් පරම්පරාවන් ගණනාවක් තිස්සේ පැවතුණි
අධිරාජ්‍ය වලින් පැවතගෙන ආ රාජධානී කල්යත්ම පරිහානියට පත්වු අතර සමාජයේ ආගමික ප්‍රභූත්වය බ්‍රාහ්මණයන්ට හිමි වී තිබුණි
නමුත් මෙහි අදහස හින්දු ආගමේ කිසිම දිනක පහත් කුලයට අයත් කෙනෙක් වැදගත් ලෙස නොසැලකූ බව නොවේ
නිදසුනක් ලෙස ව්‍යාස (උපතින්ම මස් මරන්නෙකි) වේද ග්‍රන්ථ, පුර්ණ හා මහා භාරතය ලිවීම පිළිබඳ ගෞරවනීය තැනක් ලබාගෙන තිබේ
අලුත උපන් ළදරුවෙකු ලෙස සැලකෙන්නේ පියාගේ වර්ණයයි
බ්‍රාහ්මණ, ක්ෂත්‍රීය හා‍වෛශ්‍ය කුල වලට අයත් අය තම වර්ණය ප්‍රසිද්ධ කිරීම සඳහා උපනයන නම් උත්සවයක් පවත්වති
වර්ණ යනු බ්‍රාහ්මණ ග්‍රන්ථ මඟින් සමාජය ස්ථිර ලෙස සංවිධානය කිරීම සඳහා යොදාගත් ක්‍රමයකි
නමුත් වර්ණ ක්‍රමය නොව ඉන්දියානු සමාජයේ හැඩගැන්වී තිබුණේ ජාති වලට අනුවය
300 ගුප්ත අධිරාජ්‍ය යු‍ගයේ සිට පැවතගෙන එන්නකි
වර්ණ භේදය පිළිබඳ සඳහන් වන පැරණිතම ග්‍රන්ථය සෘග්වේදයයි
එහි 10.90.12 කොටසේ සඳහන් වන පුරුෂ සුත්‍රයට අනුව බ්‍රාහ්මණයන් පුරුෂයාගේ මුවෙන්ද, ක්ෂත්‍රියයන් ඔහුගේ අත් වලින්ද, වෛශ්‍ය කලවාද, ශුද්‍රයන් දෙපතුලින්ද උපනහ
මෙහිදී පුරුෂයා ලෙස හඳුන්වන්නේ සමාජයේ ස්වභාවයද, ක්‍රියාකාරී කොටස් වල එකමුතුව නිසා සමාජය සංවිධානය වන අන්දමද අර්ථ නිරූපණය වේ
නමුත් යමෙකු මෙම පුරුෂ සුත්‍රය වශයෙන් නොසැලකිය යුතුය
එයට හේතුව එම සුත්‍රයේ දී දෙවියන් යනු අතිමහත් ශක්තියක් හා ධෛර්යයක් සහිත අත් 1000 කින් හා කකුල් 1000 කින් යුත් මනුෂ්‍යයෙකු ලෙස අර්ථ දැක්වේ
සමහරෙක් ශුද්‍රයන් බිහිවුයේ දෙපා වලින් නිසා ඔවුන් පහත් ලෙස සලකති
නමුත් මෙහිදී අප අමතක නොකළ යුතු කරුණක් වන්නේ පුරුෂ සුත්‍රයට අනුව සියල්ලන්ම බිහිවුයේ දෙවියන්ගෙන් බවත්, දෙවියන්ගේ මුඛය දෙපතුල් වලට වඩා උසස් ලෙස සැලකීමට හේතුවක් රහිත බවයි. 

මෙවැනි සංවිධානාත්මක දුරාවලියක් මඟින් සමාජය ස්ථාවරව පවත්වා ගැනීම සඳහා සෑම කොටසකින්ම අත්‍යවශ්‍ය කාර්යයන් පැහැදිලි කරයි
සියළු දෙනා තමා අයත් කොටසේ වගකීම් ඉටු කිරීම සඳහා බැඳී සිටිති
නිවැරදි ක්‍රියාකාරිත්වයන් සම්පුර්ණ ව්‍යුහයේම ස්ථාවරත්වය සඳහා අත්‍යවශ්‍ය වේ
වෛශ්‍ය වර්ණ 
මෙම ලිපිය පරිශිලනය කල පොත් හෝ මුලාශ්‍ර මගින් උපුටා ගන්නක් නොවේ
(2007 ජුනි) කරුණාකර මෙම ලිපිය වැඩිදියුණු කිරිමට විශ්වාසනිය මුලාශ්‍ර වලට උපුටනයක් එකතු කල හැක සත්‍ය බවට ඔප්පු කල නොහැකි ද්‍රව්‍ය අභියොගාත්මක ලෙස ඉවත් කල හැක
|Varna in Hinduism
|-
{|
පශු වෛද්‍යවරුන් යනු සතුන්ගේ දේහ පටක දේහ තරලය ආදිය පර්යේෂණවලට ලක්කොට රෝග නිර්ණය කිරීමට හැකියාව ඇති වෛද්‍යවරුන්ය
මේ පශු වෛද්‍ය විද්‍යාව ප්‍රධාන කොටස් දෙකකට බෙදිය හැකිය
ඒවා නම්, ව්‍යච්ඡේද විද්‍යාත්මක ව්‍යාධ වේදය සහ සායනික ව්‍යාධවේදය ලෙසයි
පශු වෛද්‍යවරුන් ඖෂධ නිෂ්පාදන ක්ෂේත්‍රයේදි වැදගත් කාර්ය භාරයක් ඉටු කරනු ලබයි
අන්තර්ගතය 
 පශු ව්‍යච්ඡේද - විද්‍යාත්මක ව්‍යාධවේද විද්‍යාව
 පශු වෛද්‍ය සායනික ව්‍යාධවේද විද්‍යාව

පශු ව්‍යච්ඡේද ව්‍යාධ වේද විද්‍යාව 
                 
ව්‍යච්චේදය ව්‍යාධ වේද විද්‍යාව යනු මතුපිටින්, අන්වීක්ෂියව, අණුක වශයෙන්, දේහ පටක අවයව සහ සම්පුර්ණ දේහයන් අධ්‍යයනය කර ලෙඩ රෝග නිර්ණය කිරීමයි
මෙම පශු වෛද්‍යවරුන් සහතික කරනු ලබන්නේ පශු ව්‍යාධවේදින්ගේ විද්‍යාලය මගින් පවත්වන සහතික පත්‍ර විභාගයකින් අනතුරුවය
දළ ව්‍යාධවේද විද්‍යාව, අන්වික්ෂිය ව්‍යාධ වේද විද්‍යාව, පශු ව්‍යාධවේද විද්‍යාව සහ සාමාන්‍ය ව්‍යාධ වේද විද්‍යාව වශයෙනි
මින් සාමාන්‍ය ව්‍යාධ වේද විද්‍යාව පමණක් ව්‍යාධච්ඡේද විද්‍යාත්මක සහ සායනික ව්‍යාධවේද විද්‍යාව යන විෂයන් දෙකටම අදාළ වේ
ව්‍යවච්ඡේද විද්‍යාත්මක ව්‍යාදවේදින් විවිධාකාර ක්ෂේත්‍ර ගණනාවක රැකියාවන් හි නිරතවන අතර මේ අතර චිකිත්සක, ශික්ෂණ, පර්යේෂණ සහ ඖෂධ කර්මාන්ත ප්‍රමුඛය
පශු සායනික ව්‍යාධ වේද විද්‍යාව 

සායනික ව්‍යාධවේද විද්‍යාවේ මුලික කාර්යය රසායනිකව ක්ෂුද්‍ර ජීව විද්‍යාත්මකව රුධිර විද්‍යාත්මකව සහ අණුක ව්‍යාධ වේදය ආදී විද්‍යාත්මක ක්‍රම මගින් රුධිරය මුත්‍රා වැනි දේහ තරල පරික්ෂා කර රෝග නිර්ණය කිරිමයි
පශු සායනික ව්‍යාධ වේදින් සහතික කරන්නේ, ඇමරිකානු පඥ සාධනික විද්‍යාලය මගිනි
මෙම උපාධිය (DACVP) ලත් පිරිස ඇමරිකානු පශු ව්‍යාධ වේදි විද්‍යාලයේ උපාධිධාරින් ලෙස හැඳින්වේ
මෙම උපාධිය සමග (clinical pathology/සායනික ව්‍යාධවේදි යන්න එක් කිරීමෙන්) DACVP උපාධිය ව්‍යච්ඡේද ව්‍යාධවේද උපාධියෙන් වෙන් කිරිම සිදු කෙරේ
සටහන් 

|Veterinary_pathology

|-
ක්‍ෂුද්‍රජීවවේදය
ජීව විද්‍යාව
වෛද්‍යවේදය
‍භෞතිකවේද විද්‍යාව යන්න ග්‍රික සම්භයක් ඇති වචනයකි
මෙහි ශරිරය පිළිබද අධයනය යන තේරුම ඇත
‍‍භෞතිකවේදය යනු සජිවින්ගේ යාන්ත්‍රික,භෞතික සහ ජෛව රසායනික ක්‍රියාකාරිත්වය පිළිබද අධ්‍යයනයයි
සාම්ප්‍රදායික භෞතිකවේදය ශාක භෞතිකවේදය සහ සත්ව භෞතිකවේදය මගින් කුමන කොටසක් ගැන අධයනය කලද ඒවා දෙපිරිසටම පොදු වේ
උදාහරණය ලෙස යිස්‍ට් යේලයේ ‍‍ භෞතිකවේදය මිනිස් සෛල වලට අදාලය
සත්ව භෞතිකවේදය බිහිවි ඇත්තේ මානව භෞතිකවේදය මෙවලම් භාවිතාකර මානව නොවන ජිවින්ගේ ‍භෞතිකවේදය අධ්‍යයනයෙනි
ශාක ‍ භෞතිකවේදය ක්‍ෂේත්‍ර දෙකෙහිම ක්‍රම භාවිත කරයි
මෙම විෂය පථයන් විශ්වයේ ගසමෙන් පුළුල් හා විවිධාකාරය
මෙම විෂමතාවය නිසාම මානව ‍ භෞතිකවේදය පරිෂණ මුලික ලෙස මානව භෞතික ගති ලක්ෂණ පරිනාම ක්‍රියාදාමය ඔස්සේ වෙනස් වි ඇති ආකාරය අධ්‍යයනයට පමණක් යාන්ද්‍ර වී ඇත
මෙම විදයාත්මක අධ්‍යයනයන් යොදාගන්නා ක්‍ෂේත්‍ර අතර ජීව රසායනික, ජෛව‍ භෞතික විද්‍යාත්මක, භූදර්ශන ජීව විද්‍යාව, ජෛව යාන්ත්‍රික හා ‍ඖෂධ ක්‍ෂේත්‍රය වැදගත් වේ
සටහන් 

{|

|Physiology
|-
{|
ශාක බෝකිරිමේදී පැන නඟින ගැටළු සහ සැලකිලිමත් වියයුතු කරුණු

වෙනස් ලක්‍ෂණ ඇති ශාක බිහිකිරීමේ නූතන  ක්‍රමවල ශාස්ත්‍රීය හෝ ජාන ඉංජිනේරු ආහාර භෝග වලට සම්බන්ධ ගැටළු කාරණා පවතී
ප්‍රධාන කාරණය වන්නේ බෝකිරීම පෝෂි අගය මත ඝෘණ බලපෑමක් එල්ල කරයිද, නැද්ද යන්නයි
ශාකයේ සමහර අංශවලට වැඩියෙන් පෝෂණය වීමෙන් අනිකුත් අංශ ආබාධිත විය හැකි බව විද්‍යාත්මක පෙන්වා දී ඇත
1950 සිට 2004 දක්වා එළවළුවල පෝෂක විශ්ලේෂණ සැසඳීමේ අධ්‍යයනයකින් 2004 වසරේ දී ඇමරිකානු විද්‍යාල පෝෂණ සඟරාව වාර්තාවක් ඉදිරිපත් කරයි
එයින් කියා සිටින්නේ පෝෂක 13 සැලකිය යුතු තරම් අඩුවීමක් (ප්‍රෝටීන් - 6% හා රිබෝෆ්ලැවින් - 38%) ඇතිවන බවයි. කැල්සියම්, පොස්පරස්, යකඩ හා ඇස්කොබරික් අම්ලයේ අඩුවීම ද සොයාගන්නා ලදී
අධ්‍යයනය සිදුකල ඔස්ටින්හි "ජීව රසායන ටෙක්සාස් විශ්ව විද්‍යාලය" සඳහන් කරන්නේ 1950 හා 1999 කාලය තුළ වගාකල ප්‍රභේද වල සත්‍යය පෝෂක අඩුවීම ඒවායේ අස්වැන්න හා පෝෂණ ප්‍රමාණ වල හුවමාරුව මඟින් පැහැදිලිව තේරුම්කල හැකි බවයි.

ජානමය විකරණය කල ආහාර පිළිබඳ විවාද 1999 දී නූතන මාධ්‍යයන් අවදානම යන කාරණා හේතු කරගෙන වැඩිවූ අතර අදටත් එම ආහාර පිළිබඳ විවාද පවතී
මෙම විවාදයට විකරණය කල ආහාරවල පාරිසරික බලපෑම, ඒවායේ ආරක්ෂිතභාවය හා සැලකිය යුතු තුල්‍යතාවය වැනි කරුණු අන්තර්ගතය
මෙම කරුණු ශාක බෝකිරීමට අලුත් කාරණා නොවේ
වෙළඳ පලට පැමිණෙන නව භෝග වල ආරක්ෂාව හා ගොවීන්ගේ අවශ්‍යතා සහතික කරන නියාමක ක්‍රියාදාමයන් බොහෝ රටවලට ඇත
උදාහරණ ලෙස භෝග සහතික කිරීම, බීජ ක්‍රම, නියාමක අවසරදීම වැනි දෑය
ශාක බෝකරන්නන්ගේ අයිතීන්ද ප්‍රධාන මතභේදාත්මක කාරණාවකි
බුද්ධිමය දේපල මත පදනම් වූ ජාතික හා අන්තර්ජාතික සම්මුති හරහා වාණිජමය භෝග බෝකරන්නන් තමන්ගේ ක්‍රියාදාමයන් ආරක්ෂා කිරීමටද, ආදායම් භාග (Royalty) එකතුකිරීමද, අද සිදුකරයි
විවේචකයන් කියා සිටින්නේ තාක්ෂණය හා ආර්ථික පීඩනය මුසු කිරීම මඟින් වාණිජ බෝකරන්නන් ජෛවවිවිධත්වය (biodiversity) අඩුකරන බව හා ගොවීන්ට ප්‍රාදේශීය මට්ටමෙන් බීජ වර්ධනය කිරීම හා විකිණීම සීමා කර ඇති බවයි. බෝකරන්නන්ගේ අයිතීන් ශක්තිමත් කිරීමේ උත්සාහ, එනම් උදාහරණ වශයෙන් භෝග ආරක්ෂාවේ කාලයන් වැඩිකිරීම වැනි දෑ දිගින් දිගටම සිදුවේ
අලුත් ශාක බෝකිරීම හෝ වගාකිරීම සිදුකරන විට, එය පවත්වාගෙන යාම හා ව්‍යාප්ත කිරීම සිදුකල යුතුය
සමහර ශාක අලිංගික ක්‍රමවලින් ද, අනිත් ඒවා බීජ මඟින්ද ව්‍යාප්ත වේ
ශාක බෝකිරීමේ ප්‍රතිඵලවල ඵලදායිතාව පවත්වා ගෙනයාමට බීජ ව්‍යාප්ත ක්‍රමවලට බීජ ප්‍රභව හා නිෂ්පාදන ක්‍රියාපටිපාටි කෙරේ හොඳ පාලනයක් තිබිය යුතු වේ
බීජ මිශ්‍රවීම හා අනිකුත් ශාකවවලින් දුෂණය වීම වැලැක්වීමට බීජ හොඳින් වෙන්කිරීම සිදුකල යුතුය
ශාක අතර දුර තැබීමෙන් වෙන්කිරීම සාමාන්‍යයෙන් සිදුකරන අතර සමහර ශාක හරිතාගාර (Green house) හෝ කූඩු වල වගාකරයි
(FI මුහුම් (hybrids) බො‍හෝ විට කූඩු තුල වගාකරයි)

ශාක ගෘහස්ථකරණය (හීලෑ කිරීම)
සමහරක් තත්ව වල දී ශාක බෝ කිරීම කැලෑ ශාක ගෘහස්ථකරණයට මඟ පාදයි
ශාක ගෘහස්ථකරණය යනු කැලෑ ශාකවලට වඩා ආශා කරන ගති ලක්ෂණවලින් යුත් ශාක නිෂ්පාදනය සඳහා මනුෂ්‍යයන් විසින් සිදු කරනු ලබන කෘතීම තෝරා ගැනීමේ ක්‍රියාවලියකි
තවද එමඟින් ඔවුන්ගේ අඛණ්ඩ පැවැත්ම සඳහා කෘතීම (සාමාන්‍යයෙන් වැඩි දියුණු කරන ලද පරිසරයන් තුළ ඒවාට පැවතීමට හැකි වන සේ විදැහීම සිදු කරනු ලැබේ
) මෙම ක්‍රියාවලියේ ඉතිහාසය 9000-11000 වර්ෂ දක්වා අතීතයට දිව යයි
වර්තමාන වගා කිරීම්වල බොහෝමයක් ‍බෝග පුරාතන කාලවල, එනම් වසර 5000කට පෙර අතීත ලෝකයේ හා වසර 3000කට පෙර නව ලෝකයේ සිදු කරන ලද ගෘහස්ථකරණවල ප්‍රතිඵල වේ
නියෝලිතික යුගයේ දී ගෘහස්ථකරණය අවම වශයෙන් වසර 1000ක් හා උපරිම වශයෙන් වසර 7000ක් ගන්නා ලදී
වර්තමානයේ අපගේ ප්‍රධාන ආහාර බෝග සියල්ලම සමන්විත වන්නේ ගෘහස්ථකරණය වූ ප්‍රභේදවලිනි
තම මූලය හා තෝරා ගැනීම මූලිකවම සිතා මතා සිදුකරන මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් නිසා සිදු වූ ශාකයක් කල්ටිජන් (cultigen) ලෙස හඳුන්වන අතර සාම්ප්‍රදායික ගොවිතැන්කරුවන්ගේ‍තෝරා ගැනීමේ පීඩනය නිසා කැලෑ ජනගහනයෙන් ඉවත් වූ ,වගා කරන බෝග වර්ගයක් ලෑන්ඩ් රේස් (landrace) ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ
ස්වාභාවික බලවල හෝ ගෘහස්ථකරණයේ ප්‍රතිඵල වන ලෑන්ඩ් රේසර් ශාක (හෝ සතුන්) යනු විශේෂිත ප්‍රදේශයකට හෝ පරිසරයකට ගැලපෙන ශාකයි
ලෑන්ඩ් රේසර් වර්ගයට උදාහරණයක් වන්නේ සහල්ය
Oryza sativa උප විශේෂය indica දකුණු ආසියාවේ වගා කරන අතර  Oriza sitiva උපවිශේෂය Japonica චීනයෙහි වගා කරනු ලැබේ
ඒක පක්ෂ  

ඒක පක්ෂ ක්‍රමය දී බලය හැදෑරීමට ‍නෛතිකව අවසර ඇත්තේ එක් පක්ෂයකට පමණි
කුඩා පක්ෂ වලට සමහර අවස්ථාවන්වලදී ඉඩ ලැබුණද නීතියට අනුව ඔවුන් බලවත් පක්ෂයේ නායකත්වය පිළිගත යුතුය
මෙම පක්ෂය සෑමවිටම ආණ්ඩුවට සමාන නොවුණත් සමහර විට ආණ්ඩුවේ තනතුරු වලට වඩා පක්ෂයේ තනතුරු බලවත් විය හැක
චීනය වැනි කොමියුනස්ට් රාඡ්‍යයන් ,ජර්මනිය වැනි ෆැසිස්ට් රාඡ්‍යයන් උදාහරණ ලෙස දැක්විය හැකිය
මේ අනුව ඒක පක්ෂ ක්‍රමය සාමාන්‍යයෙන් ඒකාධිපතිවාදයට සහ ප්‍රජා පීඩනයට සමාන කොට සැලකේ.

ප්‍රබල පක්ෂ  

ප්‍රබල පක්ෂ ක්‍රමයකදී පක්ෂවලට ඉඩ ලැබී ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සම්ප්‍රදායක් බිහි වුවද අනෙකුත් පක්ෂවලට බලය ලබා ගැනීමට ඉඩක් නැතැයි සැලකේ. සමහර අවස්ථාවලදී දේශපාලන,සමාජ හා ආර්ථික තත්ත්ව සහ මහජන මතවාද මෙයට හේතුවේ
තවත් සමහර අවස්ථාවලදී එනම් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය එතරම් තහවුරු වී නැතිවිට,රාජ්‍ය අනුග්‍රහය හා මැතිවරණ දූෂණ යොදාගනමින් අධිපති පක්ෂය බලයේ රැදේ
මෙවන් විට ඒක පක්ෂ ක්‍රමය සහ ප්‍රබල පක්ෂ ක්‍රමය අතර වෙනස අතුරුදහන්වේ
ප්‍රබල පක්ෂ ක්‍රමයට උදාහරණ ලෙස සිංගප්පූරුවේ “ පීපල්ස් ඇක්ෂන් පාටි ” සහ දකුණු අප්‍රිකාවේ “ඇෆ්‍රකන් නැෂනල් කොංග්‍රසය ” දැක්විය හැක
ප්‍රබල ඒක පක්ෂ ක්‍රමක් 1990 දශකය දක්වා මෙක්සිකෝවේ “ඉන්ස්ටිටියුශනල් රෙවලුෂණරි පාටි ” පැවති අතර ඩි‍මොක්‍රටික් පක්ෂය හරහා ඇමරිකාවේ 1930 සිට 1970 දක්වා පැවතුණි
“පාටි ඕෆ් ද ෆන්ක්ෂනල් ගෲප්ස් ” හරහා 1970 සිට 1998 දක්වා ඉන්දුනිසයාවේ ද පැවතී ඇත
ප්‍රධාන දෙපක්ෂය  

එක්සත් ජනපදය හා ජැමෙයිකාව වැනි පක්ෂ දෙකක් පවත්නා රටවල තුන්වන පක්ෂයක් යටතේ තරඟ කොට මැතිවරණ ජයග‍්‍රහණය කිරීම ඉතා අසීරු කරුණකි
බොහෝ විට මෙහිදී එක් දක්ෂිණාංශික සන්ධානයක් සහ එක් වාමාංශික සන්ධානයක් දක්නට ලැබේ
එහෙත්, මෙබඳු රටවල සියලූ පක්ෂ ඇතුළත්ව සකස් වන පුළුල් සන්ධානයන් ද දක්නට ලැබේ
බහුවිධි ඡන්ද ක‍්‍රමය (එක්සත් ජනපදය වැනි) සාමාන්‍යයෙන් පක්ෂ දෙකක් සහිත ක‍්‍රමයක් කරා මඟ පාදන අතර, මෙය මවුරිස් ඩුවර්ජර් (Maurice Duverger) විසින් ඩුවර්ජර්ගේ නීතිය ලෙස ද හඳුන්වා දී තිබේ
බහු පක්ෂ  

බහුපක්ෂ ක්‍රමය යනු පක්ෂ දෙකකට වැඩියෙන් තරග කරන ක්‍රමයකි
ප්‍රබල පක්ෂ දෙකකට අමතරව සාර්ථක තුන්වන පක්ෂයක්ද පවතින රටවල් බහු පක්ෂ ක්‍රමයට ගැනේ
උදාහරණ ලෙස කැනඩාව,අයර්ලංතය සහ එක්සත්‍ රාජධානිය දැක්විය හැක
මෙම තෙවන පක්ෂය මැතිවරණවලදී දෙවන ස්ථානය ලබාගන්නා අතර එය ප්‍රධාන පක්ෂ දෙකට තර්ජනයක් වූවත් තවමත් රජයක් පිහිටුවා ගෙන නැත
මෙවන් පක්ෂයක් විශේෂයෙන් වැදගත් වනුයේ එහි සහයෝගයන් හෝ විරෝධයෙන් සුළුතර රජයක් පවත්වා ගැනීමට හෝ නිමා කිරීමට හැකි බැවිනි
පක්ෂ තුනම එකම කාලයක බලයට පත්වන අවස්ථා දුබලය
එවැනි අවස්ථාවකට  උදාහරණයක් ලෙස ෆින්ලන්තය දැක්විය හැකිය
කොලොම්බියාව ද්වී පක්ෂ ක්‍රමයක් පැවති රටක් වුව ද 2002 මැතිවරණයෙන් පසු ඇල්වරෝ උරිවේගේ දර්ශනය නිසා එම රජයට පක්ෂ හයකට නායකත්වය දීමට අවස්ථාව හිමිවිය
පක්ෂ තුනක් හෝ වැඩි ගණනක් පවතින විට දී සුලබව සිදුවන්නේ කිසිම පක්ෂයකට බහුතරයක් ලබාගත නොහැකි වීමයි
ඔවුන් එකිනෙකා සමග එක්වී සන්ධාන ගත රජයන් පිහිටු වීමය
අයර්ලන්තයේ සහ ජර්මනියේ මෙය සිදුව ඇත
සන්ධාන ගත රජයක ප්‍රධාන දුර්වලකම වන්නේ එය අස්ථාවර වීම සහ වෙනස්කම් නිසා අනතුරුවලට භාජන වීමට හැකවීමය
තුළත බහු පක්ෂ ක්‍රමය  

වර්තමාන එක්සත් ජනපදයේ පවත්නා මෙන්ම ද්වීපක්ෂ ක්‍රමයක් නවීකරනය කර ඡන්දදායකයාගේ අදහස් වඩා හොදින් පෙන්නුම් කිරීම සඳහා ප්‍රතිශේධන ඡන්ද බලයක් ලබාදීමෙන් තුලිත බහුතර ඡන්ද ක්‍රමයකට ළගාවිය හැකි බව ඩොනල්ඩ් ආතර් ක්‍රොනෝස් විසින් සිදුකරන ලද අධ්‍යනයන්වලින් හෙළිවී ඇත
සම්ප්‍රදායික සරල බහුතර ඡන්ද ක්‍රමයේ ඇති දුර්වලකම් නම් එක් අපේක්ෂකයෙකු පත්වීම වැලැක්වීම උත්සාහ කිරීමේ දී ඉහලින් සිටින අපේක්ෂකයෙකුට ව්‍යාජ ප්‍රතිජානන ඡන්දයක් හිමිවීමය
තුලිත බහුතර ක්‍රමයකදී ඡන්දදායකයාට තම සැබෑ ප්‍රතිශේදන ඡන්දය සටහන් කිරීමට අවස්ථාවක් හිමිවන බැවින් ප්‍රතිජානන ඡන්ද මතු නොවේ
තුලිත බහු පක්ෂ ක්‍රමයක් මගින් ප්‍රසිද්ධ වූ එහෙත් ජනප්‍රිය නොවන අපේක්ෂකයෙකුගේ මැතිවරණ ජය ගැනීම වැල‍කේ. එසේ වන්නේ ඔහුට අකමැති ඡන්දදායකයන්ට වඩා නිවරදිව සිය කැමැත්ත ලකුණු කිරීමට අවස්ථාවක් හිමිවන බැවිනි
මේ සඳහා ප්‍රතිශේදන ඡන්ද මෙන්ම ප්‍රතිජානන ඡන්දද වැදගත් වේ
තුලිත වීම සදහා මැතිවරණයක දී සියළු ඡන්දදායකයින්ට මෙම අවස්ථාව ලැබිය යුතුය
පක්ෂ දෙකකට පමණක් අසාධාරණ වාසීන් ගෙන දෙන ප්‍රතිචාර ලුපයද මේ හරහා ඉවත් කෙරේ
සාම්ප්‍රදායික සරල බහුතර ක්‍රමයේ දී ප්‍රතිජානන ඡන්ද පමණක් ලබාදිමට හැකි විට ඡන්දදායකයා ප්‍රතිශේදන මනාපයක් නියෝජනය කිරීමට උත්සාහ දැරීමේ මෙම ප්‍රතිචාර ලුපය ඇතිවේ
ප්‍රතිවිරුද්ධ අපේක්ෂකයාගේ ජයග්‍රහන අවම වන විකල්ප තෝරා ගැනීමට මෙහිදී ඡන්ද දායකයාට අවස්ථාවක් ලැබේ
එය උදාහරණයකින් මෙසේ සලකා බැලිය හැකිය
සාමාන්‍ය දිර්ඝ ඉතිහාසයක් ඇති පක්ෂයකින් අපේක්ෂකයින්ගේ ජය ලැබීම සිදුවේ
වෙනත් අපේක්ෂකයකුට පරාජය කරවීමට ඡන්දදායකයාට කළ හැකි එක් කර්යයක් වනුයේ එවන් ඉතිහාසයක් සහිත පක්ෂයකට ඡන්දය දීමයි
ඔහු අකමැති අපේක්ෂකයා ඉදිරිපත් වන්නේ දීර්ඝතම ඉතිහාසක් ඇති පක්ෂයකින් නම්,ඡන්දදායකයා කල යුත්තේ දෙවන දීර්ඝතම ඉතිහාසය සහිත පක්ෂයට ඡන්දය ලබා දීමයි
මේ අනුව ඉතිහාසයක් ගොඩනගාගත් පක්ෂ දෙකකට පමණක් ප්‍රරෝහණ ශක්තියක් පවතින අතර ප්‍රතිචාර ලුපයෙන් වාසි ලබන ඡන්දධායකයන්ට එය අහිමිවේ
ප්‍රතිශේදන ඡන්ද ක්‍රමයක් මහජන ඡන්දයට හෝ මැතිවරණ විද්‍යාල ඡන්දයක් සදහාද භාවිතා කල හැක
මැතිවරණ විද්‍යාලය මහජන ඡන්දය නියෝජනය කරන්නේ නම්, විද්‍යාලයට මෙන්ම,මහජනතාවට ද තුලිත මැතිවරණ අවස්ථාව ලබාදිය යුතුය
පක්ෂ විරහිත බව  

පක්ෂ රහිත ක‍්‍රමයක් තුළ පිළිගත් දේශපාලන පක්ෂ නොපවතින අතර, සමහර අවස්ථාවලදී පවත්නා දේශපාලන පක්ෂ මත නීතිමය සීමාවන් දක්නට ලැබේ
මෙම ක‍්‍රමය තුළ සෑම අපේක්ෂකයකුම තම පෞද්ගලික සුදුසුකම් මත තේරී පත් වේ
ව්‍යවස්ථාදායකය තුළ විධිමත්ව පක්ෂ නිර්මාණය වන ආකාරය දක්වා නොමැත
ජෝර්ජ් වොෂින්ටන්ගේ පරිපාලනය සහ එක්සත් ජනපද කොන්ග‍්‍රසයේ පළමු සැසිවාර අපක්ෂපාති ඒවා විය
එසේම, වොෂින්ටන් තම සමුගැනීමේ කතාව තුළ ද දේශපාලන පක්ෂවලට එරෙහිව කතා කළේය
එක්සත් ජනපදයේ වර්තමාන එකම පක්ෂ විරහිත ආණ්ඩුක‍්‍රමය වන්නේ නෙබුස්කා හි (Nebraska) ඒක මණ්ඩල ව්‍යවස්ථාදායකයයි
බොහෝ නගර හා කෝරළ ආණ්ඩු පක්ෂ රහිත ය
කැනඩාවේ, වයඹ දිග කලාපයන්හි ව්‍යවස්ථාදායකයන් සහ නුනාවුට් (Nunavut) හි පවතින්නේ පක්ෂ රහිත ක‍්‍රමයකි
මෙය වඩාත් ජනප‍්‍රිය වන්නේ රාජ්‍යයෙන් පිටත ආයතන තුළය
දේශපාලන පක්ෂවලට විරුද්ධ යම් නීතියක් පවතින්නේ නම් මිස, මෙබඳු ක‍්‍රම තුළ ද පසුකාලීනව පක්ෂ බවට පරිවර්තනය විය හැකි බොහෝ බෙදීම් දක්නට ලැබේ
සටහන්

භාහිර සබැඳි 
 A detailed bibliography
 "Psephos," archive of recent electoral data from 182 countries

Political party systems
Comparative politics
Political history of the United States
ඡන්ද විමසීම්
දේශපාලන පක්ෂ
සංස්ථාවන්ට බලපෑම් කිරීම කෙරෙහි ඒකාබද්ධ කොටස් කරුවන් සාමූහිකව ක්‍රියාකාරීවීම සම්බන්ධයෙන් වන කාර්යභාරය වෙනස් වෙමින් පවතී
කොටස් කරුවන් සහ ආයෝජකයෝ සමාජයට යහපත් හා හිතවාදී සිය ආයෝජන තුළින් සංස්ථාවන්ට වගකීමෙන් යුතුව කටයුතු කරන ලෙස බලකිරීමට ක්‍රියා කරති
රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන ද මෙහිදී වැදගත් කාර්ය භාරයක් ඉටු කරයි
එම සංවිධාන මාධ්‍ය සහ අන්තර්ජාලය ශක්තිමත් කර, නිරීක්ෂණය කිරීමෙන් සහ සාමූහික ක්‍රියාකාරිත්වය තුළින් සංස්ථාවන්ට අදාළ කටයුතු වර්ධනය කිරීමට කටයුතු කරයි
අධ්‍යාපනය ලබාදීම සහ සංවාද අනුසාරයෙන් ස්වකීය ව්‍යාපාරික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් වගකීම දැරීමට ද ප්‍රජාව සංවර්ධනය කිරීමට ක්‍රියා කරගෙන යති
ආචාර ධර්ම – පුහුණුව සංස්ථාවන්ගේ චර්යාව සහ හැදියාව වෙනස් කිරීමෙහිලා බලපෑ ප්‍රධාන සාධකයන් වනුයේ, සංස්ථාවන්හි ආචාර ධර්ම පුහුණුව කෙරෙහි වූ නැඹුරුව සහ රජය මගින් පනවා ඇති ඇතැම් නීතිරීති ද වේ
ගැටළුවලට පිළිතුරු සොයා ගැනීමට අපහසු අවස්ථාවන්හිදී, ආචාර ධර්මයන්ට  අනුකූලව තීරණ ගැනීමට සේවකයන්ට සහාය වීම මෙම පුහුණුවේ අභිප්‍රාය වේ
ටුල්බර්ග් මහතාගේ මතය වනුයේ (1971 සහ 1985 දී ටවර්ස් දැක්ම අනුව උපතින්ම මිනිසා  වංචා කිරීමට සහ මවාපෙන්වීමට හැකියාව සහිතව හැඩගැසී ඇත
එනිසා මිනිසාගේ චර්යාව තුළ ප්‍රමාණික අගයන් සහ නීතිරීති පිළිබඳව දැනුම අවශ්‍ය වේ
(ටුල්බර්ග් 1996*
නීති කඩකිරීමෙන් සහ සදාචාරය උල්ලංඝනය කිරීමෙන් වන වංචනික ක්‍රියාවන්ට ඇති සම්භාව්‍යතාව අඩුවීම, දඩ  පැනවීම සහ ප්‍රතිරූපය කැළැල් ඇති නොවීම මෙයින් ලැබෙන ප්‍රධාන මෙන්ම ඍජු ප්‍රතිලාභයන්ය
ද්වීතීයික ප්‍රතිලාභයක් වනුයේ ආයතනයට සේවකයන් තුළ ඇති ලැදියාව සහ අභිමානය වර්ධනය වීමය
උදාහරණයන් වශයෙන් කැටපිලර් සහ බෙස්ට් බයි ආයතන මෙවැනි ක්‍රියා පිළිවෙතක් අනුගමනය කළ ආයතන ලෙස හඳුන්වා දිය හැකිය
රාජ්‍ය නීති සහ රෙගුලාසි යටතේ රට වැසියන් සහ පරිසරයද ඇතුළුව පුළුල් වශයෙන් සමාජ යහපතට හානි වන අයුරින් සංස්ථාවන් ක්‍රියාකිරීම වැළැක්වීම සහතික කිරීමට කටයුතු යොදා ඇත