Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
ඔහු ඔහුගේ අන්තර්ජාතික ක්‍රිකට් දිවියේ ප්‍රථම වසරේදීම නැපියර්හිදී නවසීලන්තයට එරෙහිව ටෙස්ට් ජයක් ලබා ගැනීමට ශ්‍රී ලංකාවට උදව් විය
එය ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායම මව් රටෙන් පිටදී ලබාගත් ප්‍රථම ටෙස්ට් ජයග්‍රහණය විය
එහිදී වාස් ප්‍රථම ඉණිමේදී    5 - 42 ද දෙවන ඉණිමේ දී 5 – 43 ද ලබා ගත්තේය
2001 – 02 දී බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්වන්ට එරෙහිව ජයගත් තරඟාවලියකදී ඔහු විසින් කඩුළු 26 ක් ලබා ගන්නා ලදී
මෙයට එක් තරඟයකදී ලබාගත් කඩුළු 14 ක් ද ඇතුළත් වේ
එවැනි දක්ෂතාවක් පෙන්වා තිබෙන්නේ උප මහාද්වීපයේ වේග පන්දු යවන්නන් දෙදෙනෙකු විසින් පමණි
අනෙක් තැනැත්තා වන්නේ ඉම්රාන් ඛාන්ය
ළඟදී ඔහුව ඇෆ්‍රො ඒෂියා කුසලානයට තෝරාගත් මුත් රටට වී තිබුණු පොරොන්දුවීම් මත එයින් ඉවත් විය
2007 ජුනි 26 ඔහු ඔහුගේ ප්‍රථම ටෙස්ට් ශතකය බංග්ලාදේශයට එරෙහිව කොළඹදී වාර්තා කරන ලදී
එහිදී ඔහු නොදැවී එම ලකුණු 100 රැස් කළ අතර එහිදී ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායම 577 – 6 ක්ම තිබියදී ඉණිම අත්හිටුවීය
ටෙස්ට් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයෝ
ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයෝ
ශ්‍රී ලාංකික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයෝ
1974 උපත්
චෙස් () යනු තරඟකරුවන් දෙ‍දෙනෙක් අතර සිදු වන ප්‍රතිනිර්මාණකාරී හා තරඟකාරී ක්‍රීඩාවකි
එහි මුල් කාලීන ආකාරවලින් හා අනෙකුත් චෙස් ආකාරවලින් එය වෙන් කර හඳුනාගැනීම සඳහා සමහරක් විට බටහිර චෙස් හෝ ජාත්‍යන්තර චෙස් ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ
දැනට භාවිතා වන ක්‍රීඩා ආකාරය දකුණු දිග යුරෝපයෙහි ඉන්දියානු හා පර්සියානු මූල ඇති වඩා පැරණි ක්‍රීඩා ඇසුරින් පහලොස්වන සියවසේ දෙවන භාගයේ දී නිර්මාණය විය
වර්තමානයේ දී චෙස් ලෝකයේ වඩාත්ම ප්‍රචලිත ක්‍රීඩා අතරින් එකක් බවට පත්ව ඇති අතර එය ලොව පුරා මිලියන ගණනක් මිනිසුන් විසින් සමාජය තුළ දී හෝ අන්තර්ජාලය හරහා සදෘශ්‍යව තරඟාවලි ලෙස හෝ අවිධිමත් ලෙස ක්‍රීඩා කරනු ලබයි
මෙම ‍ක්‍රීඩාව ක්‍රීඩා කරනු ලබන්නේ හතරැස් කොටුවලින් යුක්ත චෙස් පුවරුවකය
එම පුවරුවෙහි සමචතුරස්‍ර 64ක් අඩංගු වන අතර පැත්තකට 8ක් වන පරිදි සකසා ඇත
ක්‍රීඩාවේ ස්වභාවය 
සංවිධානාත්මක තරඟකාරී චෙස් සම්ප්‍රදාය 16 වන සියවසේ දී ආරම්භ වූ අතර ඉතා පුළුල් ලෙස වර්ධනය විය
වර්තමානයේ දී ජාත්‍යන්තර ඔලිම්පික් කමිටුව විසින් චෙස් ක්‍රීඩාවක් ලෙස පිළිගෙන ඇත
ප්‍රථම වෘත්තීයමය ලෝක චෙස් ශූරයා, විල්හෙල් ස්ටේයිනිට්ස් ඔහුගේ ජයග්‍රහණය 1886 දී තහවුරු කළේය
වර්තමාන ලෝක ශූරයා වන්නේ මැග්නස් කාර්ල්සන්ය
ක්‍රීඩාවේ ආරම්භයේ සිට සෛද්ධාන්තිකයන් විසින් පුළුල්ව ක්‍රමවේද හා ක්‍රියා පිළිවෙත් වර්ධනය කර ඇත
චෙස් නිර්මාණයේ දී කලා සංකල්ප හමු වී ඇත
ක්‍රීඩාව ආරම්භ කරන ක්‍රීඩකයා සුදු පැහැති වර්ණයද අනෙකා කළු පැහැති වර්ණයද භාවිතා කළ යුතුය
ඉත්තන් ප්‍රමාණ 
ආරම්භයේදී ක්‍රීඩාවට යොදා ගන්නා මුළු ඉත්තන් ප්‍රමාණය 32ක් වේ
මෙයින් 16ක් එක් අයෙකුටද අනෙක් 16 ප්‍රතිවාදියාටද අයිති වේ
මෙම ඉත්තන් 16 වර්ග 6කින් සමන්විත වේ
රජ
 රැජිණ
 රුක් දෙදෙනෙක් 
 නයිට්වරු දෙදෙනෙක් 
 බිෂොප්වරු දෙදෙනෙක් හා 
 පෝන්ස්ලා 8 එයට අයත් වේ
ක්‍රීඩාවේ අභිමතාර්ථය වන්නේ , ප්‍රතිවාදී රජු ස්තම්භනය (චෙක් මේට්) කිරීමයි
එනම් රජු ප්‍රහාරයක් (චෙක්) යටතේ ඇති අතර ඊළඟ චලනයේ දී එය ඉවත් කර ගැනීමට ඉඩක් නොමැති වීමයි
මුල් කාලීන පරිගණක විද්‍යාඥයන්ගේ එක් අරමුණක් වූයේ චෙස් ක්‍රීඩා කරන යන්ත්‍රයක් තැනීමය
වර්මානයේ දී චෙස් ක්‍රමලේඛවල හැකියාව හා අන්තර්ජාලය හරහා ක්‍රීඩා කිරීමට ඇති හැකියාව හරහා අතිශයින් බලපෑමකට ලක්ව ඇත
1996 දී ලෝක ශූර ගැරී කැස්පරෝ හා පරිගණකය අතර තරඟය යන්ත්‍රවලට ප්‍රබලතම මිනිස් තරඟකරුවන් පවා පැරදවිය හැකි බව ප්‍රථම වරට ඔප්පු කරලීය
ඉතිහාසය

ආරම්භය 
වසර දහස් ගණනකට පෙර දකුණු ආසියාවේ චතුරංග නමින් මෙම ක්‍රීඩාව ආරම්භ වූ බව සැලකේ. චතුරංග ක්‍රීඩාවේ ආරම්බය සිදු ව ඇත්තේ රාවණා රජ සමය තුලදීය  ඉන්දියාවේ පාලනය කල එක්තරා රජ පෙලපතක කුමාරවරු දෙදෙනෙක් වූහ
ගෞ සහ ටකාන් එම කුමාරවරුය
පියරජු මරණයට පත්  වුවිට රජකම සදහා දෙදෙනාම සිය අභිලාෂය පලකල බැවින් මව් බිසව ඒ සදහා උපායක් යෙදීය
එනකුමාරවරු අතර දක්ෂතාවය මැන බැලීමේ පරික්ෂනයකි
කොදේසිය වූයේ කිසිවෙකු මරණයට පත් නොකලයුතු බවයි එහෙත් සටනේදී    ටකාන්කුමරු මියගොස් සිටි අතර එය තමා විසින් සිදු නොකල බව ගෞ පැවසුවද මව් රැජිණ එය පිලි නොගත් බැවින් පුවරුවක සෙබලුන් ප්‍රතිනිර්මාණය කර පෙන්වීමට සිදුවිය
එය පසුව ක්‍රිඩාවක් ලෙස විකාශනය විය
නීති රීති 
 
The official rules of chess are maintained by the World Chess Federation
Along with information on official chess tournaments, the rules are described in the FIDE Handbook, section Laws of Chess
For a demonstration of the gameplay, see a sample chess game
මුල් පිහිටීම 

 පළමු වැනි පේළිය
රුක්, නයිට්, බිෂොප්, රැජිණ, රජ, බිෂොප්, නයිට්, රුක්
 දෙවන පේළිය
පෝන්වරු,

චෙස් ක්‍රීඩාව සිදු කරනු ලබන්නේ පේළි 8කින් (1සිට 8ට අංක යොදා ඇති) හා තීර අටකින් (a සිට h දක්වා) යුත් සමචතුරස්‍රවලින් යුත් පුවරුවක් මතය
සමචතුරස්‍ර 64හි වර්ණ හුවමාරු වන අතර ඒවා අඳුරු කොටු හා ආලෝකමත් කොටු ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ
චෙස් පුවරුව තබනු ලබන්නේ ක්‍රීඩා කරන්නාගේ දකුණු පස ආලෝකමත් හතරැස් කොටුවක් පැමිණෙන ලෙස වන අතර ඉත්තන් තැබීම සිදු කරන්නේ රූප සටහනේ දක්වා ඇති පරිදි එක් එක් රැජිණ තමන්ගේම පැහැයේ කොටුවක තිබෙන පරිදිය
සාම්ප්‍රදායිකව ඉත්තන් සුදු හා කළු කණ්ඩායම්වලට බෙදනු ලැබේ
එක් එක් ක්‍රීඩකයා ඔහුගේ ඉත්තන්ගේ වර්ණයෙන් හැඳින්වෙන අතර ක්‍රීඩාව ආරම්භ කරනු ලබන්නේ ඉත්තන් 16කිනි
මෙයට එක් රජෙක්,රැජිණක්,රුක්වරු දෙදෙනෙක්, බිෂොප්වරු දෙදෙනෙක්, නයිට්වරු දෙදෙනෙක් හා පෝන්වරු 8ක් ඇතුළත් වේ
සුදු ක්‍රීඩකයා විසින් පළමු ඇදීම සිදු කරනු ලබයි
එක් වරකට එක් ඉත්තෙක් බැඟින් ක්‍රීඩකයන්දෙදෙනා මාරුවෙන් මාරුවට ඇදීම සිදු කරනු ලබයි
(කාස්ලින් කිරීමේදී පමණක් මෙය වෙනස් වේ
එහිදී ඉත්තන් දෙදෙනෙක් අදිනු ලබයි
) ඉත්තන්, වෙනත් ඉත්තන් මඟින් අත්පත් නොකර ගන්නා ලද කොටුවකට හෝ ප්‍රතිවාදී ඉත්තෙකු රැදී සිටින කොටුවකට එම ඉත්තා ග්‍රහණය කර එය තරඟයෙන් ඉවත් කරමින් අදිනු ලැබේ
එක් අවස්ථාවක් හැරුණු කොට අනෙක් සියළු අවස්ථාවන්වල දී ප්‍රතිවාදී ඉත්තන් ග්‍රහණය කර ගනු ලබන්නේ එම ඉත්තන් රැදී සිටින කොටුවලට තමන්ගේ ඉත්තන් යොමු කිරීමෙනි
රජවරයෙකු යම් ප්‍රතිවාදී ඉත්තෙකුගේ ප්‍රහාරයක් යටතේ සිටින විට  රජු චෙක් අවස්ථාවේ සිටී යයි කියනු ලැබේ
එවිට අනිවාර්යෙන්ම රජු චෙක් අවස්ථාවෙන් ඉවතට ගැනීම සඳහා ඇදීමක් සිදු කළ යුතුය
සෑම ක්‍රීඩකයෙක්ම ඔහුගේ රජු චෙක් අවස්ථාවේ පවතින විට වෙනත් ඉත්තන් ඇදීම සිදු නොකළ යුතුය
ක්‍රී‍ඩ‍ාවෙහි අවසානය ළඟා වන්නේ ප්‍රතිවාදියාගේ රජු චෙක් මේට් කිරීමෙනි
මෙය සිදු වන්නේ ප්‍රතිවාදී රජු චෙක් අවස්ථාවේ සිටිය දී එම රජුට ප්‍රහාරයෙන් ඉවතට යාමට කිසිදු මාර්ගයක් නොමැති විටය
ඉත්තන්ගේ ගමන් මාර්ග 

ක්‍රීඩකයින්ට එක් වරකට එක් ඉත්තකු එහා මෙහා කිරීමට අවස්ථාව ලැබේ
කාසලින් කරන් අවස්ථාවේදී පමණක් එක් වර ඉත්තන් දෙදෙනෙකු එහා මෙහා ගෙන යා හැකිය
පින්තූරය බලන්න
ඉත්තකුට තමන්ට ගමන් කල හැකි මාර්ගය ඔස්සේ ගමන් කල හැකි අතර නවතින තැන කොටුව එක්කෝ නිදහස් කොටුවක් හෝ ප්‍රතිවාදියාගේ ඉත්තකු සිටිය යුතුය
නයිට්වරායා හැරුණුකොට අනෙක් සියළුම ඉත්තන් රේඛාවල ගමන් කරයි
පෝන් ඉත්තා ගමන් ගන්නේ ඉදියට උවත් ආක්‍රමණය කළ හැක්කේ විකර්ණ ඔස්සේ පමණි
රජුට 8 දිසාවකට ගමන් කළ හැකි අතර යා හැකි දුර ප්‍රමාණය 1 කොටුවකි
මෙසේ ගමන් කිරීමට එම කොටුව හිස්ව තිබිය යුතුය
නැත්හොත් ප්‍රතිවාදියාගේ ඉත්තකු සිටිය යුතු අතර එම ඉත්තා නිදහසේ ආක්‍රමණය කල හැකි විය යුතුය
එක් එක් ඉත්තාගේ ගමන් විලාසය පහත පින්තූර වලින් දැක්වේ
*  පෝන් ඉත්තාට පලමු වාරයේ දී පමණක් කොටු 2ක් පැණීමේ අවසරය ඇත
මේවාත් බලන්න 
 චතුරංග ක්‍රීඩාව
 ස්තම්භනය
 කල්මීකියා ජනාධිපති

මූලාශ්‍ර 

චෙස්
ගෘහස්ථ ක්‍රීඩා
පුවරු ක්‍රීඩා
ක්‍රීඩා
බෝඩ් ක්‍රීඩා
සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ 8 වෙනි සහ සූර්යයාගේන් දුරින්ම පිහිටි ගහලෝකය වන්නේ නෙප්චූන් ය
කක්ෂීය හැසිරීම් 
විහේලිකය 4,553,946,490 km(30.44125206}}
උපහේලිකය 4,452,940,833km(29.76607095AV)
					
උප ප්‍රධාන අක්ෂය			4,503,443,661km
					(30.10366151AU)

විකේන්ද්‍රිකතාවය			0.011214269

කක්ෂීය කාලය				දින 60,190
					(වසර 164,79)

සංගම කාලය				දින 367.49

දළ කක්ෂීය වේගය			5.43km/s

මධ්‍යන්‍ය කෞරිකාන්තරය		267.7672810

ආනතිය				1,7679750
					(6.430 සූර්යයාගේ නිරක්ෂයේ සිට)

ආරෝහණ ගණිථීය දේශාංශ		131.7943100

(Longitude of ascending node)	

උපහේලික්සයේ සිට විස්තාරය		265.6468530

උපග්‍රහයින් 				13\

භෞතික ලක්ෂණ 
			

මධ්‍යන්‍ය 
හරස්කඩ අරය				24,764 + 5 km
					(පෘථිවිය මෙන් 3.883)

ධ්‍රැවිත අරය 				24,341 + 30km
					(පෘථිවිය මෙන් 3.829)

පැතලිවීම				0.0171 + 0.0013
(Flattening)

පෘෂ්ඨ මලු				7.6408 X 109 km2
					(පෘථිවිය මෙන් 14.98)

පරිමාව					6.254 x 1013km3
					(පෘථිවිය මෙන් 57.74)

ස්කන්ධය				1.0243 x 1026kg
					(පෘථිවිය මෙන් 17.142)

මධ්‍යන්‍ය ඝනත්වය			1.638 g/cm3

සාමාන්‍ය පෘෂ්ට ගුරුත්වය		11.15m/s2
					(1.14g)

වියෝග ප්‍රවේගය			23.5km/s

භ්‍රමණ කාලය				දින 0.6713
					(පැය 16 මිනිත්තු 6 විනාඩි 36)

සාමාන්‍ය භ්‍රමණ ප්‍රවේගය		2.68 km/s
					(9.660km/h)

අක්ෂිය ඇලය				28.320

උතුරු ධ්‍රැවයේ දකුණු ආරෝහණය		පැය 19 විනාඩි 57 තත්පර 20

උත්තර ධ්‍රැව අවනතිය			42.9500

(Albedo / සුදු බව / සුදුව)
දීප්තිය					0.290(bond)
					[0.41(geom
)]

දෘශ්‍ය ප්‍රමාණය				8.0 සිට 7.78

කෝණික විෂ්කම්භය			2.2” – 2.4”

විශේෂණ 				නෙප්චූනියන්

වායුගෝලය  

පැතිරී ඇති දුර				19.7 + 0.6 km

සොයාගැනීම 

වර්ෂ 1612 දෙසැම්බර් මස 28 වැනිදා ගැලීලියෝ විසින් නෙප්චූන් ප්‍රථම වරට දකින ලද බවත් නැවත 1613 ජනවාරි 27 වැනිදා එය දර්ශනය වූ බවත් ඔහුගේ චිත්‍ර පෙන්වා දෙයි
එම අවස්ථා දෙකේ දීම එය රාත්‍රී ආකාශයේ බ්‍රහස්පතීට සංයුඤ්ජනව දිස් වූ නිසා ගැලීලියෝ එය ස්ථිර තාරකාවක් බවට වරදවා වටහා ගත්තේය
එම නිසා නෙප්චූන් සොයා ගැනීමේ ගෞරවය ඔහුට අත් නොවීය
1612 දෙසැම්බර් මස ඔහුගේ ප්‍රථම පර්යේෂණ කාලය තුළ එය ආකාශයේ නිශ්චලව තිබුණි
එයට හේතුව හරියටම එම කාලයේම නෙප්චූන් වක්‍ර වීමට හැරුණු නිසාය
මෙම දෘශ්‍ය ආපසු ගමන් කිරීම ඇති වන්නේ පෘථිවි කක්ෂය ඊට පිටතින් පිහිටි ග්‍රහ ලොවක් පසුකර යන විටය
නෙප්චූන් එහි වාර්ෂික වක්‍ර වීමේ චක්‍රය ආරම්භ කරමින් තිබූ නිසා ගැලීලියෝගේ කුඩා දුරේක්ෂයට හසු නොවන තරම් එය මන්දගාමී විය
වර්ෂ 1812 දී ඇලෙක්ස් බෝ වාර්ඩ් යුරේනස් කක්ෂයේ තාරකා විද්‍යාත්මක වගු ප්‍රකාශයට පත් කළේය
පසුව කළ ගවේෂණ මඟින් හෙළි වූයේ ග්‍රහලොවෙහි චලිතය වගුවලට වඩා මඳක් වෙනස් බවයි. මෙම සිද්ධිය , නොදන්නා වස්තුවක ගුරුත්වාකර්ෂණ බලය මඟින් නෙප්චූන්හි පථය කළඹනවා යන කල්පිතය කරා බෝවාර්ඩ් මෙහෙය වීය
1843 දී ජෝන් කවුච් ඇඩම්ස් විසින් යුරේනස්ගේ පථයට බාධා කරන අට වැනි ග්‍රහ ලොවේ කක්ෂය ගණනය කරන ලදී
ඔහු සිය ගණනය කිරීම් රාජකීය තාරකා විද්‍යාඥ සර් ජෝර්ජ් අයිරිට ලබා දුන්නේය
සර් ජෝර්ජ් අයිරි ඔහුගෙන් පැහැදිලි කිරීමක් ඉල්ලා සිටියේය
ඇඩම්ස් පිළිතුරක් ලිවීම ආරම්භ කළ මුත් කෙදිනකවත් පිළිතුරු නොයැවූ අතර යුරේනස් හි ප්‍රශ්නය පිළිබඳව උනන්දු වී විමසා බැලුවේ ද නැත
අර්බන් ලි වෙරියර් (නෙප්චූන්ගේ සම සොයාගන්නෙකු වූ ගණිතඥයා) 1945 - 46 දී අර්බේන් ලි වෙරියර් , ඇඩම්ගෙන් ස්වාධීනව ඔහුගේ ගණනය කිරීම වේගවත්ව සිදු කළ නමුත් ඔහුගේ අනුගාමිකයන් තුළ ඒ පිළිබඳ උනන්දුවක් ඇති කිරීමේ දී අසීරුතාවයන්ට මුහුණ දුනි
කෙසේ හෝ ජුනි මාසයේ දී ප්‍රකාශයට පත් වු ලී වෙර්යර්ගේ ප්‍රථම තක්සේරුව ඇඩම්ස්ගේ තක්සේරුවට සමාන වීය, කේම්බ්‍රිජ් නිරීක්ෂණාගාරයේ අධ්‍යක්ෂ ජේම්ස් චාලිස් මහතා නව ග්‍රහලොව සෙවීමට පෙළබුණි
චාලිස් විසින් අගෝස්තු හා සැප්තැම්බර් මාස පුරාවටම අහස නිරීක්ෂණය කරමින් එය සොයන ලදී
මේ අතරතුර , ලී වෙරියර් ලිපියක් මඟින් බර්ලින් නිරීක්ෂණාගාරයේ තාරකා විද්‍යාඥ ජොහෑන් ගොට්ෆ්‍රයිඩ් ගෝල්ට වර්තනමානය භාවිතයෙන් මෙය සොයා බලන මෙන් දන්වා සිටියේය
නිරීක්ෂණාගාරයේ ශිෂ්‍යයකු වූ හෙන්රිච් ඩී ඇරෙස්ට් , ග්‍රහලෝකයක විස්ථාපන, ගතිලක්ෂණ සෙවීම, වෙරියර් විසින් අනුමාන කරන ලද ආකාශ ප්‍රදේශයේ මෑතකදී අඳින ලද සටහන්වලට අනුව හා දැනට පවතින අහස සම්බන්ධයෙන් සංසන්දනයන් සිදු කළ හැකි බව ගෝල්ට යෝජනා කරන ලදී
1846 සැප්තැම්බර් 23 වැනිදා එනම් වෙරියර්ගේ ලිපිය ලැබුණු දිනම සන්ධ්‍යා භාගයේ දී නෙප්චූන් ග්‍රහලෝකය සොයා ගැනුණි
එය වෙරියර් අනුමාන කළ ස්ථානයට 10 ඇතුළතින්ද ඇඩම්ස් අනුමාන කළ ස්ථානයට 120 දුරිනුද පිහිටා තිබිණි
තමන් අගෝස්තු මාසයේ දී දෙවරක් ග්‍රහලොව දැක ඇති නමුත් සිය ක්‍රියා පිළිවෙලෙහි වූ අපරික්ෂාකාරී බව නිසා එය හඳුනා ගැනීමට නොහැකි වූ බව පසුව චාලිස්ට තේරුම් ගියේය
එය සොයා ගැනීමත් සමඟම නෙප්චූන් සොයා ගැනීමේ ගෞරවය හිමි විය යුත්තේ කාට ද යන ප්‍රශ්නය මත බ්‍රිතාන්‍ය හා ප්‍රංශය අතර ජාතිවාදී ගැටුමක් නිර්මාණය විය
එසේම ලී වෙරියර් හා ඇඩම්ස් යන දෙදෙනාට මෙම ගෞරවය හිමි විය යුතු බවට ජාත්‍යන්තර සම්මුතියක් ගොඩ නැඟිණි
කෙසේ නමුත් වර්ෂ 1998 දී “නෙප්චූන් පත්‍රය” හි (ග්‍රීන් විචර්හි රාජකීය නිරීක්ෂණාගාරයේ ඓතිහාසික ලියවිල්ලක්) නැවත සොයා ගැනීමත් සමඟ ඉතිහාසඥයන් විසින් නෙප්චූන් සොයාගැනීම පිළිබඳ ප්‍රශ්නය නැවත කරළියට ගෙන එන ලදී
දශක තුනකට ආසන්න කාලයක් තිස්සේ ඕලින් ජේ. ඊගන් නම් තාරකා විද්‍යාඥයා විසින් අයුතු ලෙස අත්පත් කරගෙන සිටි එය ඔහුගේ මරණයෙන් පසුව නැවත සොයා ගැනුණි
ඇතැම් ඉතිහාසඥයන් දැන් කියා සිටින්නේ ඇඩම්ස් ලී වෙරියර් සමඟි සමාන ගෞරවයක් නොලබන බවයි. 1966 සිටම ඩෙනිස් රෝලින්ස් විසින් ඇඩම්ස්ට නෙප්චුන් සොයාගත් සම සොයා ගන්නෙක් ලෙස ගෞරව කිරීමේ ප්‍රශ්න පිළිබඳව මතු කරන ලදි
ඔහු ඩිගෝ (Dio) සඟරාවෙහි ලිපියක දී එය හොරකමක් ලෙස දක්වා තිබුණි
“ඇඩම්ස් ගණනය කිරීම් කිහිපයක් සිදුකළ මුත් නෙප්චූන් ඇතැයි කියන ස්ථානය පිළිබඳ ඔහුට නිවැරදි හැඟීමක් නොතිබුණි” යැයි ලන්ඩන් විශ්ව විද්‍යාලයේ නිකොලස් කොලෙස්ට්‍රොම් 2003 වර්ෂයේදී පැවසීය
නෙප්චූන් යනු සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ සූර්යාගේ සිට අටවෙනි හා ඉතාමත් දුරින්ම පිහිටා ඇති ඇති ග්‍රහලොව වේ
එය විෂ්කම්භයෙන් හතරවන ස්ථානය අයත් කරගනී
එමෙන්ම එය ස්කන්ධය අනුව තෙවන විශාලම ග්‍රහලොවයි. එය පෘථිවිය මෙන් 17 ගුණයක් ස්කන්ධයෙන් විශාල වේ
තවද එය එහි යාබද ග්‍රහයාවන යුරේනස්ට වඩා ස්වල්ප වශයෙන් ස්කන්ධයෙන් වැඩි අතර යුරේනස් පෘථිවි‍ය මෙන් 15 ගුණයක ස්කන්ධයෙන් යුක්තයි
මුහුදට අධිපති රෝමාණු දෙවියෙකුගේ නමින් එය නම් ඇති අතර එහි තාරකා විද්‍යාත්මක සංකේතය  වන අතර එය නෙප්චූන් දෙවි‍යාගේ ත්‍රිශූල‍යෙහි අලංකාර කරන සංකේතයයි
1846 සැප්තැම්බර් 23 සොයා ගන්නා ලද අතර එය සාමාන්‍ය නිරීක්ෂයකින් තොරව ගණිතමය අනාවැකියකින් සොයාගන්නා ලද ප්‍රථම ග්‍රහලෝකය වේ
යුරේනස්ගේ බලාපොරොත්තු නොවූ කක්ෂීය වෙනස්වීමකින් පසුව අභ්‍යවකාෂ විද්‍යාඥයින්ට නොදන්නා ග්‍රහලොවක ගුරුත්වාකර්ෂණ කැළඹීම් ව්‍යුත්පන්න කිරීමට මඟ පාදන ලදී
නෙප්චූන් සොයාගනු ලැබුවේ අනුමාන කල ස්ථානයට අංශකයක් ‍ඇතුලතිනි
එහි චන්ද්‍රයා සතුවන ටයිටන් කෙටි කාලයකින් සොයාගන්නා ලදී
නමුත් 20 වන ශතවර්ෂයට පෙර එහි අනෙක් චන්ද්‍රයින් 12 දෙනා සොයාගැනීමට නොහැකි විය
නෙප්චුන් කරා ළඟාවී ඇත්තේ එක් අභ්‍යාවකාෂ යානාවක් පමණි
ඒ වොයේජර් 2 යානාව වන අතර එය 1989 අගෝස්තු 25 දින ග්‍රහ ලොව අසලින් පියාඹා ගියේය
නෙප්චූන්හි වායුගෝලය ප්‍රාථමිකව හයිඩ්‍රජන් හා හීලියම් වලින්ද මීතේන් සුළු ප්‍රමාණයකින්ද සමන්විත වේ
නෙප්චූන්හි වායුගෝලයේ ඇති මීතේන් වායුව නෙප්චූන්හි නිල් පැහැයට හේතු වේ
තවද නෙප්චූන් සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ සුළං අධිකම ග්‍රහලොව වන අතර එහි සුළගේ ප්‍රභලත්වය පැයට කිලෝ මීටර 2,100 (1,300mph) පමණ වේ
1989 වොයෙජර් යානය එය අසලින් පියඹා යන කාලයේ පසුව එහි දක්ෂිණ අර්ධ ගෝලයේ විශාල අඳුරු ප්‍රදේශයක් නිරීක්ෂණය කරන ලදී
එය බ්‍රහස්පති මත ඇති විශාල රතු ප්‍රදේශය වැන්නකි
නෙප්චූන් සූර්යාගේ සිට ඉතා ඈතින් පිහිටා තිබීම නිසා එහි වළාකුළු මුදුන් මත උෂ්ණත්වය  තරම් වන අතර එය සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ සිසිල්ම ස්ථාන අතරින් එකකි
එහි අභ්‍යන්තරයේ උෂ්ණත්වය  පමණ වන අතර එය සූර්යයාගේ පෘෂ්ටීය උෂ්ණත්වයට හා වෙනත් දන්නා ග්‍රහලෝකවල ගර්භ උෂ්ණත්වයට සමාන වේ
තවද නෙප්චූන් සතුව අපැහැදිලි බිඳුණු වළලු පද්ධතියක් ඇති බව 1960 දී නිරීක්ෂණය කළ අතර වොයේජර් 2 මගින් තහවුරු කරන ලදී
සටහන් 
Neptune Discovery

සිකුරු ග්‍රහයා
සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය
ග්‍රහලෝක
සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ග්‍රහලෝක
ප්ලූටෝ (සංකේත
සහ
134340 Pluto) වශයෙන් නම් කර ඇති අතර එය සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ දෙවන විශාලතම වාමන ග්‍රහලෝව වේ(ඒරිස්ට පසුව)
එය සූර්යයා වටා සෘජුවම  කක්ෂ ගතවී ඇති දසවැනි විශාලතම ග්‍රහලෝව වේ
එය මුලින්ම ග්‍රහලොවක් වශයෙන් හඳුනාගන්නා ලද මුත් ප්ලූටෝ දැන් හඳුන්වන්නේ (kuiper belt) කුයිපර් වළල්ලේ  විශාලතම සාමාජිකයා වශයෙනි
කුයිපර් වළල්ලේ ඇති අනෙකුත් වස්තු මෙන්ම  ප්‍රාථමිකව ගල් කැබලි හා අයිස්වලින් සැදී ඇති අතර  එය සාපේකෂව ප්‍රමාණයෙන් කුඩාවේ සද මෙන් පහෙන් එකක  ස්කන්ධයෙන් හා තුනෙන් එකක  පරිමාවෙන් ප්ලූටෝ සමන්විත වේ
එයට අධික ලෙස විකේන්ද්‍රික හා ඇලවූ කක්ෂයක් තිබේ
විකේන්ද්‍රිකතාව. ප්ලූටෝ සූර්යයාගේ සිට නක්ෂත්‍ර ඒකක 30 – 49 (AU) (4.4 – 7.4 billion km) දුරකින් පිහිටි අතර එම නිසා  ඇතැම් විට එය  නෙප්චූන්ට වඩා සූර්යයාට ආසන්න වේ
ප්ලූටෝ හා එහි විශාලතම චන්ද්‍රයා වන කාරෝන් ද්විත්ව යුගලයක් ලෙස සලකයි මන්ද එවිට  එම යුගල‍ෙය් පොදු ගුරුත්ව කේන්ද්‍ර වස්තු දෙකෙන් එකක් තුලවත් නොපිහිටයි
අන්තර් ජාතික අභ්‍යවකාශ සංගමය [(International Astronomical Union (IAU)] විසින් ද්විත්ව වාමන ග්‍රහලෝකවලට අර්ථ දැක්වීමයක් තවමත්  ඉදිරිපත් කර නොමැති අතර  එය නීති‍යක් වශයෙන් ප්‍රකාශ වන ‍තෙක් පවතී
කාරෝන් ප්ලූටෝගේ චන්ද්‍ර‍යෙක් වන අතර 2005 දී සොයාගන්නා ලද තවත් කුඩා චන්ද්‍රයින් දෙ‍දෙනෙකු වන නික්ස් හා හයිඩ්‍රා ද ප්ලූටෝගේ චන්ද්‍රයන්‍ වේ
1930 ප්ලූටෝ සොයාගැනීමේ සිට 2006 දක්වාම එය සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ 9 වන ග්‍රහලොව විය
ඉන්පසු 20 වන සියවස අගභාගයේ දී හා 21 වන සියවස මුල් භාගයේ දී ප්ලූටෝට සමාන වෙනත් වස්තු විශාල ප්‍රමාණයක් සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයෙන් එපිට සොයාගන්නා  ලදී
එහිදී විසිරුණු තැටියෙහි වූ  ඒරිස්ගේ සොයාගැනීම සඳහන් කළ යුතු වේ
එය ප්ලූටෝ මෙන් 27% විශාල විය
2006 අගෝස්තු 24වන දින IAU විසින් ග්‍රහලොවකට අර්ථ දැක්වීමක් සපයන ලදී
එහිදී ප්ලූටෝ එම අර්ථ දැක්වීමට අනුකූලව ක්‍රියා කිරීමට අපොහොසත් විය
එම නිසා එය වාමන ග්‍රහලොවක් වශයෙන් එරිස් හා සිරිස් සමග වෙන් කරන ලද අතර ඉන් පසුව ප්ලූටෝ කුඩා ග්‍රහලොවක් වශයෙන් නම්කොට 134340 අංකය ලබා දෙන ලදී
සොයාගැනීම 
'ලොවෙල්' (Lowell) සහ ඔහුගේ නිරීක්ෂණාගාරය 1905 සිට ඔහුගේ මරණය වන 1916 තෙක් මේ පිළිබදව පර්යේෂණ කළත් පලක් නොවීය
ඔහුගේ මිතුරෙකු පවසන පරිදි “X ග්‍රහලොව” ලෙස නම් කළ මෙම ග්‍රහලොව සොයාගැනීමට නොහැකි වීම පිළිබඳව ලොවෙල් තුළ වූ තදබල කළ කිරීම ඔහුගේ මරණයට හේතුවක් විය
පර්සිවල් ලොවෙල්ගේ වැන්දඹුව වන කොන්ස්ටන්ස් ලොවෙල් පසුව ලොවෙල්ගේ අයිතිය ලබා ගැනීම වෙනුවෙන් නිරීක්ෂණගාරයෙන් ඩොලර් මිලියනයක මුදලක් ලබා ගැනීමට දශකයක් පමණ ගත වන නඩුවක පැටලිණි
එම නිසා X ග්‍රහලොව පිළිබඳ නිරීක්ෂණ ආරම්භ කිරීම 1929 තෙක් පමා විය
එම වර්ෂයේදී නිරීක්ෂකාගාර අධ්‍යක්ෂක “වෙස්ටෝ මෙල්වින් ස්ලීෆර්” විසින් X ග්‍රහලොව සොයාගැනීමේ කාර්යය වයස විසිදෙක වන “ක්ලඩ් ටොම්බෝ” නමැති කැන්සාස්හි ගොවිපලක වැඩුණු තරුණයෙකුට භාර දෙන ලදී
මොහු ලොවෙල් නිරීක්ෂණාගාරයට පැමිණි විගසම මෙම වගකීම භාර දුන් අතර මේ සඳහා ප්‍රධාන හේතුව වූයේ ටොම්බෝ අඳින ලද   තාරකා විද්‍යා චිත්‍ර සටහනක් පිළිබඳව අධ්‍යක්ෂක “ස්ලීෆර්” තුළ වූ පැහැදීමයි
“ටොම්බෝ”ගේ කාර්යය වූයේ සති දෙකක් තුළ ක්‍රම ක්‍රමයෙන් රාත්‍රී අහස විවිධ කොටස්වලට ජායාරූප ගතකොට රාත්‍රී අහස නිර්මාණය කිරීමයි
ඉන් පසු එම සෑම කොටසක්ම නිරීක්ෂණය කොට එම සති දෙක තුළ ස්වකීය පිහිටීම වෙනස් කළ වස්තූන් අධ්‍යයනය කිරීමයි
“බ්ලින්ක් කොම්පැරටර්” (blink comparator) නම් උපකරණය භාවිතා කර වේගයෙන් ඉදිරියට සහ පිටුපසට ජායාරූප වෙනස් කිරීම මගින් ස්වකීය පිහිටීම හෝ දර්ශකය වෙනස් කරන වස්තූන් පිළිබදව දර්ශනයක් නිර්මාණය කිරීමයි
1930 පෙබරවාරි 18 දින ආසන්නව වසරක පමණ නිරීක්ෂණවලින් පසු “ටොම්බෝ” විසින් ජනවාරි 23 සහ 29 යන දින අතර ලබා ගත් ජායාරූප තල අතරින් පිහිටීම වෙනස් කරන වස්තුවක් සොයාගන්නා ලදී
ජනවාරි 20 ගන්නා ලද අඩු ගුණාත්මක භාවයෙන් යුතු ඡායාරූපයක් එය ස්ථිර කර ගැනීමට ඉවහල් විය එම ස්ථිර කර ගැනුමෙන් පසු ස්ලිෆර් වෙත ගිය ටොම්බෝ ප්‍රකාශ කර සිටියේ “ආචාර්ය ස්ලිෆර් , මම ඔබගේ X ග්‍රහලොව සොයාගත්තා” ලෙසය
තවදුරටත් ජායාරූප අධ්‍යයනය කර මේ පිළිබඳ තව දුරටත් තහවුරුකර ගැනීමෙන් පසු මෙම සොයාගැනීම පිළිබඳ විස්තර 1930 මාර්තු 30 දින හැවඩ් කොලේජ් නිරීක්ෂණාගාරය වෙත විදුලි පණිවිඩයකින් දන්වන ලදී
මෙම නව වස්තුව පසුව 1915 මාර්තු 19 දින ගන්නා ලද ජායාරූප වලද දක්නට ලැබූ බව පසුව හෙළි විය
මෙම සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව ප්ලූටෝගේ අතිශය ‍මද දීප්තභාවය සහ එහි ප්‍රමාණයෙන් කුඩා බව නිසා මෙය ලොවෙල් විසින් අධ්‍යයනය කළ X ග්‍රහලොවම විය හැකි බවට මතයක් පළ විය
20 වන සියවසේ මැද භාගයේ කරන ලද ඇස්තමේන්තු අනුව ප්ලූටෝගේ ස්කන්ධය නිතරම අඩුවන ලෙසින් සංශෝධනය විය
1978 දී ප්ලූටෝගේ චන්ද්‍රයෙකු වන “ඛාරෝන්” සොයාගැනීමත් සමග ප්‍රථමවරට ප්ලූටෝගේ මිණුම් ලබා ගැනීමට හැකිවිය
එහි ස්කන්ධය දළ වශයෙන් පෘථිවිය මෙන් 0.2% ප්‍රතිශතයක් වූ අතර යුරේනස්ගේ කක්ෂීය අපගමනයන් සඳහා හේතුවක් ලෙස හැඳින්වීමට නොහැකි තරම් මෙය ඉතා කුඩා ස්කන්ධයක් විය
Appearance and surface 
Pluto's visual apparent magnitude averages 15.1, brightening to 13.65 at perihelion
Notes

මූලාශ්‍ර 

ප්ලූටෝ
සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය
ග්‍රහලෝක
රසායනික සංයෝගයක් යනු, ස්කන්ධයෙන් ස්ථිර සමානුපාතිකව රසායනිකව එකිනෙක බන්ධනය වූ වෙනස් මූලද්‍රව්‍ය දෙකක් හෝ වැඩි ගණනක් අඩංගු වූ ද්‍රව්‍යයකි
රසායනික සංයෝගයක ස්වබාවය

අර්ථ දැක්වීම පැහැදිලි කිරීම 
 

ඉහත අර්ථ දැක්වීමෙන් අපගමනය වන අවස්ථා කීපයක්ම පවතී
සමහර ස්ඵටිකමය සංයෝග එහි සංයුතියේ වෙනස්වීම නොසලකා හැර, හැඩ හුරුකම් හෝ නැතහොත් මූලද්‍රව්‍ය ස්ඵටිකමය ව්‍යුහයක් ලෙස බැදී තිබීම නිසා රසායනික සංයෝග ලෙස සලකයි
යම් යම් ඉතා කුඩා මූලද්‍රව්‍ය ස්කන්ධ අනුපාත තිබිය හැකි, බර හෝ සැහැල්ලු සමස්ථානික මූලද්‍රව්‍ය විචල්‍ය ප්‍රමාණවලින් අඩංගු සමහර සංයෝග රසායනිකව සර්වසම ලෙස සලකනු ලැබේ
එමනිසා එම සංයෝග සම්පූර්ණයෙන්ම සමජාතීය නොවේ
නමුත් රසායන විද්‍යාවේ බොහෝ අවස්ථා එය එසේ සැලකිය හැක
සියලුම අණු සංයෝග නොවේ
H2 ලෙස ද දක්වන ද්වි පරමාණුක අණුවක් වන හයිඩ්‍රජන් සමන්‍යෂ්ටික එකම මූලද්‍රව්‍ය පරමාණුවලින්, තැනී තිබීම නිසා සංයෝගයක් ලෙස නොසලකයි
සංයෝග යනු ස්ථිර සමානුපාතිකව සම්බන්ධ වුණු මූලද්‍රව්‍ය දෙකක් හෝ වැඩි ගණනක් අඩංගු සංශුද්ධ ද්‍රව්‍යයකි
සං‍යෝග හා මිශ්‍රණ සංසන්දනය 

සංයෝගවලට ඒවායේ සංඝටක මූලද්‍රව්‍යවලින් විවිධ වූ භෞතික හා රසායනික ගුණ අයත් වී තිබේ
මෙය මූලද්‍රව්‍ය හෝ ද්‍රව්‍ය මිශ්‍රණයකින් සංයෝගයක් පැහැදිලිව වෙන් කර හදුනාගැනීමේ මූලික නිර්ණායකය වේ
මිශ්‍රණයක ගුණ සාමාන්‍යයෙන් එහි සංඝටකයන්ගේ ගුණවලට සමාන හෝ සම්බන්ධ හෝ වේ
අනෙක් නිර්ණායකය වන්නේ , මිශ්‍රණයක සංඝ‍ටක සෑම විටම පෙරීම වැනි සරල යාන්ත්‍රික උපක්‍රම මගින් වෙන්කර ගත හැකි අතර සංයෝගයක සංඝටක සෑමවිටම වෙන් කිරීම ඉතා අපහසු වීමයි
එපමණක් නොව සංයෝගයක් එහි සංඝටකයන්ගෙන් ඇතිවන විට රසායනික ප්‍රතික්‍රියා තුළින් ‍රසායනික විපර්යාසයක් සිදුවේ
මිශ්‍රණයක් යාන්ත්‍රික උපක්‍රම මගින් පමණක් නිපදවා ගත හැක
සංයෝගයක් ලෙස බොහෝවිට වරදවා වටහා ගන්නා මිශ්‍රණයක් වන්නේ මිශ්‍ර ලෝහයි
මෙය සාමාන්‍යයෙන් නිපදවනු ලබන්නේ සියළුම සංඝටක මූලද්‍රව්‍යය රත්කර ඉක්මණින් සිසිල් කිරීමෙනි
මක් නිසාද යත් එවිට සියළුම සංඝටක මූලද්‍රව්‍යය එහි ඇති ප්‍රධාන මූලද්‍රව්‍යය සමග සම්බන්ධ වන බැවිනි
සූත්‍ර 
සංයෝග විස්තර කිරීමේදී රසායනඥයින් විසින් විවිධ ආකෘතීන්හී සූත්‍ර භාවිතා කෙරෙයි
අණු සඳහා, අණුක ඒකකයෙහි සූත්‍රය දක්වනු ලැබේ
ඛණිජ සහ බොහෝ ලෝහ ඔක්සයිඩ වැනි  බහුඅවයවයික ද්‍රව්‍යයන් සඳහා, ආනුභාවික සූත්‍රය භාවිතා වෙයි, නිද
මේස ලුණු සඳහා NaCl
අණුක හා ආනුභාවික සූත්‍රයන්හී මූලද්‍රව්‍ය බහාලන අනුපිළිවෙල වන්නේ පළමුව  C, ඉන්පසුව H හා ඉන් ඉක්බිතිව අකාරාදිය පිළිවෙලටය
ට්‍රයිෆ්ලුවොරයිඩ්ඇසටික් අම්ලය විස්තර කෙරෙනුයේ C2HF3O2 ලෙසිනි
වඩාත් විස්තර සහිත සූත්‍ර විසින් ව්‍යුහාත්මක තොරතුරු සපයන අතර, මෙය යලිත් ට්‍රයිෆ්ලුවොරයිඩ්ඇසටික් අම්ලය ඇසුරෙන් සන්නිදර්ශනය කල හැක
CF3CO2H
අනෙක් අතට,  අකාබනික සංයෝග සඳහා වන සූත්‍ර, H-S බන්ධන නොමැති අණුවක් සඳහා H2SO4 වෙතින් සන්නිදර්ශනය වන පරිදී,  බොහෝවිට ව්‍යුහාත්මක තොරතුරු සපයන්නේ නැත
වඩාත් විස්තර සහිත ඉදිරිපත් කෙරුමක් වන්නේ  O2S(OH)2 යන්නයි
මූලද්‍රව්‍ය වඩා ස්ථායී බවට පත්වීමට සංයෝග සාදයි
ඒවායේ පිටතම ශක්ති මට්ටමේ සංයුජතා ඉලෙක්ට්‍රෝන උපරිම සංඛ්‍යාවක් ඇති විට ඒවා ස්ථායී බවට පත්වේ
සාමාන්‍යයෙන් එය සංයුජතා ඉලෙක්ට්‍රෝන දෙකක් හෝ අටක් වේ
නිශ්ක්‍රීය වායු නිරන්තරයෙන් ප්‍රතික්‍රියා නොකිරීමට හේතුව මෙයයි
ඒවා මේ වන විටත් සංයුජතා ඉලෙක්ට්‍රෝන අටකට හිමිකම් කියති
(හීලියම් හැර, හීලියම්වලට ස්ථායීභාවය සම්පූර්ණ කර ගැනීමට අවශ්‍ය වන්නේ සංයුජතා ඉලෙක්ට්‍රෝන දෙකක් පමණි
කලාප හා තාපජ ගතික ලක්ෂණ 

සංයෝගවලට කලාප කිහිපයක් පැවතිය හැක
සියලුම සංයෝගවලට ප්‍රමාණවත් තරම් අඩු උෂ්ණත්වවලදී ඝණ තත්වයේ පැවතිය හැක
අණුක සංයෝග , ද්‍රව , වායු හා සමහර අවස්ථාවල ප්ලාස්මා ලෙස ද, පැවතිය හැක
සියළුම සංයෝග තාපය හමුවේ වියෝජනය වේ
මෙම සංඝටකවලට වෙන්වන උෂ්ණත්වය බොහෝවිට වියෝජන උෂ්ණත්වය ලෙස හැඳින්වේ
වියෝජන උෂ්ණත්ව නිශ්චිත අගයක් නොගන්නා අතර තාපගත කරන සීඝ්‍රතාවය මත රඳා පවතියි
සියළුම වියෝජනය වූ හෝ වියෝජනය වෙමින් පවතින සංයෝග ප්‍රමාණවත් තරම් ඉහළ උෂ්ණත්වවලදී වඩාත් කුඩා සංයෝග හෝ පරමාණු බවට බිඳ වැටීම සිදුවේ
CAS අංකය 

භාවිතයේ ඇති සියලු රසායනික සංයෝගවලට ඒවා හඳුනා ගැනීම සඳහා නිශ්චිත අංකයක් දී තිබේ
මෙය CAS අංකය නම් වේ
ඒරීස් (
) යනු යුද්ධයට අධිපති ග්‍රීක දෙවියායි
ද්වාදශ ඔලිම්පියානුවන්ගෙන් අයකු වන ඒරීස්, සියුස් සහ හේරාගේ පුත්‍රයායි
ග්‍රීක සාහිත්‍යය තුළ නිතරම ඔහුව නිරූපණය කොට ඇත්තේ යුද්ධයේ මෙල්ල නොවූ ප්‍රචණ්ඩ භෞතික ස්වරූපයක් ලෙසයි
නමුත් ඇගේ සොයුරිය වන සන්නාහ පැළඳි ඇතීනා බුද්ධියේ දේවතාවිය වන අතර, ඇය යුධ මූලෝපාය සහ සෙන්පතීත්වයට අධිපතිනය ලෙස ද දක්වා ඇත
ග්‍රීකයන් ඒරීස් කෙරෙහි ද්විත්ව පිළිවෙත්ක අනුගමනය කොට ඇත
යුද්ධයේ සාර්ථකත්වයට අවශ්‍ය භෞතික ශූරතාව ඔහු වුව ද, භයානක බලවේගයක් වූ ඔහු "සටනේ දී ඉතා ගිජු, ප්‍රමාණය ඉක්මවා යන, විනාශකාරී ඝාතකයකු විය
" සටනේ දී ඔහුගේ පුත්‍රයින් වූ ෆෝබස් (භීතිය) හා ඩෙයිමොස් (ත්‍රාසය) සහ ඔහුගේ සොයුරිය හෙවත් පෙම්වතිය වූ එන්යෝ (අසමගිය) ඔහු සමග යුධරථයේ නැගී යති
ඉලියඩ් තුළ ඔහුගේ පියා වන සියුස් ඔහුට පවසන්නේ තමන්ට වඩාත් වෛරකරන දෙවියා ඔහු බවයි. ඒරීස් සමග සම්බන්ධතාව මගින් ස්ථාන සහ භාණ්ඩ භයානක, රෞද්‍ර හෝ හමුදාමය ගුණාංගවලින් යුක්ත වේ
යුධ දෙවියා ලෙස ඔහුගේ අගය සැකසහිත ය
ට්‍රෝජන් යුද්ධයේ දී ඒරීස් පරාජය වූ පාර්ශ්වයේ විය
නමුත් නිතරම නයික් (විජයග්‍රහණය) සිය හස්තයෙහි දරාසිටින ඇතීනා ග්‍රීක කලාව තුළ විජයග්‍රාහී ග්‍රීකයන්ගේ ප්‍රියතාවයට ලක් විය
ග්‍රීක පුරාණෝක්තිවේදයේ සාහිත්‍යමය වෘත්තාන්ත තුළ ඒරිස්ට හිමිව ඇත්තේ සීමිත ස්ථානයකි
නමුත් ඔහුගේ නොයෙකුත් පෙම් සබඳතා සහ දරුවන් නිතරම ව්‍යාංගාර්ථයෙන් හඟවා ඇත
පුරාණෝක්ති තුළ ඒරිස් දක්නට ඇති විට එය බොහෝදුරට අපකීර්තිය හා සම්බන්ධ එකකි
ශිල්පයට අධිපති හෙෆේස්ටස් දෙවියන්ගේ භාර්යාව වූ ප්‍රේමයට අධිපති ඇෆ්‍රොඩයිටි දේවතාවියගේ සුප්‍රකට පෙම්වතකු ලෙස ද ඒරීස් සැලකේ. ඒරිස් සහ ඇෆ්‍රොඩයිටිට සම්බන්ධ වඩාත් ප්‍රචලිත කථාවෙහි සැමියාගේ උපක්‍රමයක් මගින් ඔවුන් අවමානයට පත්වූ අයුරු දක්වා ඇත
‍රෝම දෙවිවරුන්අතර ඒරීස්ට අනුරූප දෙවියා වන්නේ මාර්ස් ය
නමුත් පුරාතන රෝම ආගම තුළ රෝම ජනයාගේ පියා ලෙස ඔහුට ඉතා වැදගත් ස්ථානයක් හිමිව ඇත්තේ ආරක්ෂක දේවතාවකු ලෙසයි
ලතින් සාහිත්‍යය හෙලනීකරණයේ දී ඒරීස්ගේ පුරාණෝක්ති රෝම රචකයන් විසින් මාර්ස්ගේ නම යටතේ යළි අර්ථ දක්වා ඇත
රෝම පාලනය යටතේ ග්‍රීක රචකයන් ද මාර්ස්ට අදාළ වන්දනා ක්‍රම සහ චාරිත්‍ර ඒරිස්ගේ නාමය යටතේ සඳහන් කොට ඇත
මේ නිසා පසුකාලීන බටහිර කලාව සහ සාහිත්‍යය තුළ සම්භාව්‍ය සම්ප්‍රදායයෙහි මෙම චරිත ද්විත්වය වෙන්කොට හඳුනාගත නොහැකි වේ
මේවාත් බලන්න
 සම්බන්ධ ග්‍රීක දෙවිවරු
 ඇෆ්‍රොඩයිටි (පෙම්වතිය)
 හේරා (මව)
 සියුස් (පියා)
 ඉයොස් (පෙම්වතිය)

 ඇෆ්‍රොඩයිටිට දාව උපන් දරුවන්
 හාර්මෝනියා (සමගිය)
 ඊරෝස් (සරාගී ප්‍රේමය)
 ෆෝබොස් (භීතිය)
 ඩෙයිමොස් (ත්‍රාසය)
 ඇඩ්‍රෙස්ටියා (පළිගැනීම)
 ඇන්ටරොස් (ප්‍රතිදාන ප්‍රේමය)

 මිතුරන් සහ උපදේශකයන්
 තෙමිස් (දිව්‍යමය නීතිය)
 නයික් (විජයග්‍රහණය)
 ඩයික් (යහපත් විනිශ්චය)

 සහායකයින්
 ඇච්ලයිස් (මරණය)
 ඇන්ඩ්‍රොක්ටසියායි (ඝාතනය)
 අලාලා (රණ හඬ)
 එරිස් (කලහය)
 එන්යෝ (ප්‍රචණ්ඩතාව)
 හෙබේ (ජීවිතය)
 හොමාදොස් (යුධ ඝෝෂාව)
 හිස්මිනෙයි (සටන් වැදීම)
 කයිඩොයිමොස් (ව්‍යාකූලතාව)
 කෙරෙස් (මරණ ආත්ම)
 මඛායි (සටන් ආත්ම)
 පැලියොක්සිස් (ආපසු දිවීම)
 පොලෙමොස් (යුද්ධය)
 ප්‍රොයොක්සිස් (වේගයෙන් දිවීම)

 ග්‍රීක-නොවන සංස්කෘතිවල සමාන දෙවිවරුන්
 බ්‍රිටැනියා
 කැත්ලීන් නි හෞලිහන්
 ලිබර්ටි
 මාර්ස්
 නෙර්ගාල්, අඟහරු ග්‍රහයා හා සම්බන්ධ බැබිලෝනියානු දෙවියා
 ටයිර්, නෝර්ස් යුධ දෙවියා
 යුධ දෙවිවරුන් ලැයිස්තුව

 මූලාකෘතික ලක්ෂණ
 චණ්ඩභාවය
 ධෛර්යය
 නිර්භීතභාවය
 දිව්‍යමය නීතිය
 නිදහස
 පුරුෂායිතය
 ධාර්මික කෝපය

සටහන් සහ ආශ්‍රේයයන්
සටහන්

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි

 තියොයි ව්‍යාපෘතිය, ඒරිස්—සම්භාව්‍ය සාහිත්‍යය, ග්‍රීක සහ රෝම කලාවේ ඒරිස් පිළිබඳ තොරතුරු.
 ෆේස්බුක් මූලාකෘති පිටුව පින්තූර ගැලරිය සහ ජනප්‍රිය අද්‍යතන සැඳහුම්

 
යුධ දෙවිවරු
ඉලියඩ්හි දෙවිවරු
ග්‍රීක යුධ දෙවිවරු
දුරේක්‍ෂයක් යනු විද්‍යුත් චුම්බක විකිරණයන් ඒකරාශි කිරීම අනුසාරයෙන් දුරස්ථ වස්තූන් නිරීක්ෂණය ඉවහල් වන පරිදී තනා ඇති උපකරණයකි
මුල්ම ප්‍රායෝගික ක්‍රියාකාරී දුරේක්ෂය නිර්මාණය කර ඇත්තේ ජර්මන් - ලන්දේසි කාච නිපදවන්නෙකු වු හැන්ස් ලිප්ශි විසින් 1608 දීය
මෙහිදී ඉංග්‍රීසි වචනය වු Telescope = (ග්‍රීක බසින් tele = දුර හා Skopein =දැකීම” එමනිසා telescope = දුර දැකීම ) යන නම දී ඇත්තේ ගැලිලියෝ ගැලිලිගේ දුර දකින උපකරණය වෙනුවෙනි
මෙම නම මුලින්ම හඳුන්වා දෙන ලද්දේ හඳුනා නොගත් කවියකු විසින් ෆෙඩ්රියෝ කේසි නම් කුමා‍රයා විසින් ගැලිලියෝ ගැලිලි ඇකඩමියා ඩී. ලින්ස් හි සාමාජිකයෙක් බවට පත් කිරීම උදෙසා පැවැත්වු විශේෂ භෝජන සංග්‍රහයකදීය
දුරේක්ෂය (telescope) යන්න විද්‍යුත් චුම්භක වර්ණාවලිය සම්බන්ධ අංශවල ක්‍රියාත්මක වන උපකරණ හැඳින්වීමටද යොදා ගනී
දශක කිහිපයක් තුළ පරාවර්තන දුරේක්ෂය හදුන්වා දෙන ලදී
මෙ හිදී ආලෝකය එකතු කිරීම හා නාභිගත කිරීම සදහා දර්පණ භාවිතා විය
20 වන ශතවර්ෂයේ දී, එනම් 1930 දී පමණ රේඩියෝ තාක්ෂණයේ දියුණුවත් සමග රේඩියෝ දුරේක්ෂ හා 1960 දී අධෝරක්ත දුරේක්ෂ ද සොයාගැනිණි
තාරකා විද්‍යාව
දුරේක්‍ෂ
අන්තර්ජාතික පාපන්දු සම්මේලනය පොදුවේ හඳුන්වනු ලබන්නේ එහි මුල් අකුරුවල එකතුවෙනි
මෙය පාපන්දු ක්‍රීඩාව පාලනය කරනු ලබන අන්තර් ජාතික ආයතනයයි
එහි ප්‍රධාන කාර්යාලය ස්විට්සර්ලන්තයේ සුරිච්හි පිහිටා ඇත
එහි වර්තමාන සභාපතිවරයා වන්නේ ජෝශප් බ්ලැටර්ය
මෙහි වගකීම වන්නේ ප්‍රධාන පෙළේ පාපන්දු ක්‍රීඩා තරඟ සංවිධානය සහ එම කටයුතු පාලනය කිරීමයි
1930 වර්ෂයේ සිට ආරම්භ කරන ලද ලෝක පාපන්දු කුසලානය සංවිධානය මේ අතරින් කැපී පෙනේ
මෙහි සාමාජිකත්වය දරන සංගම් 208 ක් වේ
මෙය එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජිකත්වයට වඩා 16 කින් වැඩි සංඛ්‍යාවක් වන අතර අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවේ සාමාජිකත්වයට වඩා තුනකින්  වැඩි ප්‍රමාණයකි
ආශ්‍රිත

http
org/wiki/FIFA
ශ්‍රී ලංකාවේ ගාලු නගරයේ ගාලු කොටුව ආසන්නයේ ඉන්දියන් සාගරයට දෙපැත්තකින් සීමා වී මෙය පිහිටා ඇත
එහි පළමු පෙළ තරඟයක් පැවැත්වූයේ 1984 පෙබරවාරි 29 වන දිනය
පළමුවරට ටෙස්ට් ක්‍රිකට් තරඟයක් පවත්වන ලද්දේ 1998 ජුනි 03 වන දිනය
මෙම ක්‍රීඩාංගනය දඟ පන්දු යැවීම සඳහා මහත් ප්‍රසිද්ධය
ඕස්ට්‍රේලියානු ක්‍රීඩක ෂේන් වෝන් ඔහුගේ 500 වෙනි ටෙස්ට් කඩුල්ල ලබා ගැනීමේ වාර්තාව පිහිට වූයේ 2004 මාර්තු මාසයේ දී මෙම ක්‍රීඩාංගනයේ දීය
මුත්තයියා මුරලිදරන් විසින් තම 800 වන ටෙස්ට් කඩුල්ල ලබාගත්තේද මෙහිදීය
ඉන්දියානු සාගරයේ භූමිකම්පාවෙන් වූ සුනාමි තත්වය නිසා මෙම ක්‍රීඩාංගනයට හානි සිදු විය
එය නැවත යථාතත්වයට පත්කිරීම ආරම්භ කළේ ඕ‍ස්ට්‍රේලියානු ක්‍රිකට් ක්‍රීඩක ෂේන් ‍වෝන් සහ මෙල්බර්න් නගරවාසීන් විසින් දුන් ආධාරවලිනි
ක්‍රීඩාංගනය නැවත විවෘත කරනු ලැබූයේ තුන්වන එංගලන්ත ටෙස්ට් තරඟ සංචාරය සඳහා 2007 ඔක්තෝබර් මාස‍යේදීය
බාහිර සබැදි

 Official website
 Guide to Galle Cricket Stadium 

ගාල්ල
ජවන හා පිටිය මලල ක්‍රීඩා වලට අයත් වන තරඟ ඉසව් හතකින් මෙය සමන්විත වේ
මෙම නම සෑදී ඇත්තේ හත යන අරුත දෙන ‘හෙප්ටා’ සහ තරඟය යන අරුත දෙන ‘ඇන්ලොන්’ නම් වන ග්‍රීක වචන දෙකෙහි එකතුවෙනි
මෙම තරඟයට සහභාගී වන ක්‍රීඩකයා -හෙප්ටතලීට් ලෙස හඳුන්වයි.

සැකැස්ම 

හෙප්ටැත්ලොන් කාණ්ඩ දෙකකි
පළමු වර්ගය කාන්තාවන් සඳහා වන එලිමහන් තරඟයක් වන අතර එය ඔලිම්පික් තරඟ හා අන්තර්ජාතික මළල ක්‍රීඩා සම්මේලන ශූරතාවය සඳහා පවත්වන තරඟ එකතුවකි
අන්තර්ජාතික මළල ක්‍රීඩා සම්මේලන ශූරතාවය සඳහා මෙය අවුරුදු පතා පැවැත්වේ
පහත දැක්වෙන තරඟ ඉසව් මේ සඳහා පවත්වන අතර පළමු ඉසව් හතර පළමු දිනයේ දී ද දෙවන ඉසව් 3 දෙවන දිනයේ දී ද පැවැත්වේ
අනෙක් කාණ්ඩය පිරිමි සඳහා වන ගෘහස්ත තරඟයකි
අන්තර්ජාතික මළල ක්‍රීඩා සම්මේලනය ලෝක ගෘහස්ත මළල ක්‍රීඩා ශූරතාවය සඳහා මෙය පවත්වනු ලබයි
පහත දැක්වෙන තරඟ ඉසව් මේ සඳහා ඇතුල් වන අතර පළමු ඉසව් හතර පළමු දිනයේ දී ද දෙවන ඉසව් තුන දෙවන දිනයේ දී ද පවත්වයි.
මෙම කාණ්ඩ දෙක සඳහාම ලකුණු ලබා දීම එක සමාන ලෙස සිදුවේ
සෑම ඉසව්වක දීම ඔහුගේ හෝ ඇයගේ ක්‍රියාකාරීත්වය මත ලකුණු ලබා දීම සිදු වන්නේ මළල ක්‍රීඩා සඳහා වූ අන්තර් ජාතික සම්මේලනය මඟින් නිකුත් කරන ලද ලකුණු සටහනකට අනුවය
තරඟය දිනන්නේ වැඩිම ලකුණු ලබාගත් මළල ක්‍රීඩකයාය
1980 ගණන්වල මුල් කාලයේ සිට සප්ත ප්‍රයාමය සඳහා ගැහැණු ක්‍රීඩිකාවන‍් තරඟ වදින ලදී
මූලිකව පවත්වනු ලැබූ පංචප්‍රයාම තරඟය ඉසව්වලට අමතරව මීටර 800 සහ හෙල්ල විසි කිරීමේ ඉසව් මේ සඳහා එකතු කරන ලදී
ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා වලදි පළමුවරට මෙම තරඟය පවත්වනු ලැබූයේ 1981 වසන්ත ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා තරඟය සඳහාය
මෑත කාලයේ දී ගැහැණු ඩිකැත්ලන් තරඟ පවත්වන ලදි
එයට අන්තර්ගතව ඇත්තේ පිරිමින් සඳහා වන තරඟ ඉසව්වේ අන්තර්ජාතික මළල ක්‍රීඩා සම්මේලනය මේ සඳහා වාර්තා සටහන් තැබීම ආරම්භ කර ඇති අතර එසේ වුව ද සප්ත ප්‍රයාම තරඟ ගැහැණුන් සඳහා වන ශූරතා මට්ටමේ තවදුරටත් තිබෙනු ඇත
මලල ක්‍රීඩා
ස්පේස් ෂිප් වන යනු 2004 ජුනි මස 21 වන දින පුද්ගලික ආයෝජන හරහා මිනිස් අභ්‍යාවකාශ චාරිකාව සිදු කළ ප්‍රථම අභ්‍යාවකාශ යානයයි
මෙය නිර්මාණය කරන ලද‍්දේ ස්කේල්ඩ් කොම්පො සයිට්ස් විසිනි
ස්පේස් ෂිප් වන් යනු දෙමුහුම් රොකට් මෝටරයක් භාවිතා කළ , පර්යේෂණාත්මක ,පහළ කක්ෂිය ගඟන යානයකි
මෙම නිර්මාණයෙහි එයට ආවේනික “ෆෙදරින්ග්” නැවත ඇතුළත් කර මෙම යානය යළි පෘථිවියට පැමිණීමේ දී එයටම ආවේණික “ෆෙදරින් පද්ධතියක් භාවිතා කරයි”
එහි දී තටුවේ පසුපස භාගය හා ද්විත්ව පසු පස තටුව පුරා දිවෙන අසව්වක් දිගේ උඩට නැවේ
මෙය ස්ථායීව පවතින අතර තුර යානයේ ඇදී යාම වැඩි කරයි
ස්පේස්ෂිප් වන්, අභ්‍යාවකාශ ෂටල වැනි කක්ෂ ගතවන අභ්‍යාවකාශ යානාවලට වඩා x – 15 ට වඩාත්  සමීප වේ
අභ්‍යාවකාශ යානයක් කක්ෂීය වේගයකට ත්වරණය කිරීම සඳහා 100km දක්වා එසවීමට අවශ්‍ය ශක්තිය මෙන් 60 ගුණයක් ශක්තියක් අවශ්‍ය වේ
ස්පේස් ෂිප්වන්, බර්ට් රූටන්ගේ ගුවන් යානා නිෂ්පාදන සමාගම වූ ස්කේල්ස් කොම්පො සයිට්ස් විසින් , ඔවු‍න්ගේ ටියර් වන් වැඩසටහන යටතේ රාජ්‍ය අරමුදල් නොමැතිව නිර්මාණය කරන ලදී
2004 ජුනි 21 වන දින එය ප්‍රථම පුද්ගලිකව අරමුදල් සැපයූ අභ්‍යාවකාශ ගමනේ නිරත වූ අතර ඔක්තෝම්බර් 4 වන දා මිනිසුන් තුන් දෙනෙක් සමඟ සති දෙකක  කාලයක් තුළටද දෙවරක් 100km උසට පැමි‍ණීමෙන් ඩොලර් මිලියන 10ක අන්සාරී x ප්‍රයිස් ත්‍යාගය ද දිනා ගන්නා ලදී
එහි දී ගුවන් ගමන් අතරේදී යානයේ ඉන්ධන නොවන බර නැවත ස්ථාපනය කරන ලද්දේ 10% කට අඩුවෙනි
නිර්මාණය කිරීම සඳහා වැය වූ මුළු මුදලම ආයෝජනය කරන ලද්දේ පෝල් ඇලන් විසිනි
ස්පේස් ෂිප් වන් එහි පර්යේෂණ අභ්‍යාස අතර තුර දී, මාක් 1 හා මාක් 2 ඉක්මවා ගිය ප්‍රථම පුද්ගලිකව මුදල් යෙදවූ ගුවන් යානය , 100km උස තරණය කළ ප්‍රථම පුද්ගලිකව මුදල් යෙදවූ නැවතීභාවිතා කළ හැකි අභ්‍යාවකාශ යානය ඇතුළුව වැදගත් ප්‍රථම ස්ථාන ගණනක් හිමිකර ගත්තේය
ස්පේස් ෂිප්වන් සඳහා වන බහුල වැරදි තේරුම් ගැනීමටත් වන්නේ එය මිනිසුන් විසින් පාලනය කරනවා යැයි සඳහන් නොකර ප්‍රථම පුද්ගලිකව මුදල් යෙදවූ අභ්‍යාවකාශ යානය ලෙස හැඳින්වීමයි
මෙයට පෙර 1990 සිට ඕර්බිටල් සයන්සස් පිගසස් මගින් ද , 2004 මැයි මස සති පහකට පෙර ජනතා අභ්‍යාවකාශ ගවේෂණ කණ්ඩායම විසින් ද මිනිසුන් රහිත පුද්ගලිකව මුදල් යෙදවූ අභ්‍යාවකාශ යානා සාදා ඇත
ස්කේල්ඩ් , ඕර්බිටල් සයන්සස් හි උප කොන්ත්‍රාත්කරුවෙකු ද වන අතර ඔවුන්ගේ පිගසස් රොකට් සඳහා සංයුක්ත තටු හා වල්පත් නිෂ්පාදනය කළේ ඔවුන්ය
උස පැනීම මළල ක්‍රීඩා (ජවන හා පිටිය) ඉසව්වකි
මෙහිදී තරඟකරුවන් උස ලකුණු කරන ලද කණු දෙකක ආධාරයෙන් හරස් ලෙස තබන ලද දණ්ඩක් උඩින් පැනීම සිදු කරයි
මෙම තරඟය පැරණි ග්‍රීසියේ පැවති ඔලිම්පික් තරඟවල සිට පවත්වන ලදී
ශත වර්ෂ ගණනාවක සිට මෙම තරඟය සඳහා වඩාත් උසස් තත්ත්වයේ ශිල්ප ක්‍රම තරඟකරුවන් විසින් හඳුන්වා දෙනු ලැබීමෙන් එම ක්‍රීඩාව අද තිබෙන තත්වයට පැමිණ ඇත
කියුබානු ජාතික ජැවියර් සෝටොමෙයර් ගෘහස්ථ සහ එළිමහන් උස පැනීම ඉසව්වේ ලෝක වාර්තාව උසුලයි
වාර්තාගත උස ප්‍රමාණය වන්නේ පිළිවෙලින් මීටර් 2.43 හා මීටර් 2.45 ක් වේ
ඔහු මේ වාර්තාව තැබුවේ 1993 දීය
එය දීර්ඝ කාලයක් නොකැඩී පවතින පිරිමි උස පැනීමේ වාර්තාව ලෙසද ඉතිහාස ගත වේ
බල්ගේරියානු ජාතික ස්ටෙෆකා කොස්ටාඩිනෝවා ගැහැණු උස පැනීමේ අංශයේ වාර්තාව 1987 සිට උසුලයි
එයද දීර්ඝ කාලයක් නොකැඩී පවතින වාර්තාවකි
1980 දශකයේ මුල්කාලයේදී සෝවියට් සැල්යුට්මීර් අභ්‍යවකාශ නැතුම්වලට ප්‍රතිචාර ලෙස අභ්‍යවකාශ නැවතුම් පොළ “නිදහස්” (space station freedom) සැලසුම් කරන ලදී
එය සැලසුම්  පුවරුවෙන් ඔබ්බට නොගිය අතර ශිත යුද්ධයේ හා සොවියට් සමුහාණ්ඩුවේ අවසානය සමග අවලංගු කෙරුණි
1990 දශකයේ මුල්භාගයේ අභ්‍යවකාශ තරඟය අවසන් විමත් සමග එක්සත් ජනපද පරිපාලකයින් විසින් යුරෝපය, රුසියාව, ජපානය, කැනඩාව ආදී සහකරුවන් සමඟ සාකච්ඡා ආරම්භ කිරීමට කටයුතු සම්පාදනය කර  ඇත
1993 දී “ඇල්ෆා අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානය” නම් වූ ව්‍යාපෘතිය නිවේදනය කෙරිණි
සියළු අභ්‍යවකාශ ඒජන්සි දායදක කරගනිමින් යෝජිත  අභ්‍යවකාශ නැවතුම්පොළ , පහත සඳහන් සැලසුම් වල සංයෝජිතයක් ලෙස සැලසුම් කෙරුණි
නාසා “නිදහස”  අභ්‍යවකාශ නැවතුම් පොල, රුසියානු මිර් 2 (අද සෙව්ස්ඩා හරය කරගනිමින් සාර්ථකව පවතින) මීර් අභ්‍යවකාශ නැවතුම්පොළ හා ESA හි කොලොම්බස් (ස්ථාවර හුදකලා අභ්‍යවකාශ විද්‍යාගාරයක් ලෙස සැලසුම් කර තිබුණි)          

රුසියාවේ ප්‍රෝටෝන් රොකට්ටුව මගින් 1998 දී පළමු කොටස ලෙස Zarya ක්‍රියාකාරී බහාලුම් ඒකකය කාක්ෂික ගත කෙරිනි
පලමු නාවික පිරිසට පෙරාතුව තවත් කොටස් දෙකක් (යුනිටි මොඩියුලය හා සෙවස්ඩා සේවා මොඩියුලය) එක් කෙරිනි
එක්ස් ‍පෙඩිෂන් 1 2000 නොවැම්බර් 2, ISSවෙත ලඟා වුණි
එහි රුසියානු අජටාකාශගාමීන් දෙදෙනෙකු  වූ යුරි ගිඩ්සෙන්නෝ හා සෙර්ගි ක්‍රි කාලෙව් සිටි අතර එක්සත් ජනපද ගඟන ගාමී විලියම් ෂෙපර්ස් විය
‍ලොව පුරා අභ්‍යවකාශ එජන්සි ගණනාවක සහභාගිත්වයෙන් පෘථිවියේ පහළ කක්ෂයක දී, අති දැවැන්ත අජටාකාශ ඉංජිනේරු කටයුත්තක් වන ජාත්‍යන්තර අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානයේ ඉදි කිරීමේ කටයුතු මේ වන විට සිදුවෙමින් පවතී
මධ්‍යස්ථානයේ ප්‍රථම මොඩියුලය වන සර්යා, 1998 නොවැම්බරයේදී ප්‍රෝටෝන් රොකට්ටුවක් ආධාරයෙන් අජටාකාශගත කරනු ලැබීය
ඉන් දෙසතියකට පසු STS – 88 ශටල මෙහෙයුම මගින් ප්‍රධාන මොඩියුල 3න් එකක් වන යුනිටි (Unity) ගුවන්ගත කරන ලදුව එය Zarya හා එක් කෙරුණි
මෙම මොඩියුල 2 ඊළග වසර එකහමාර තුළ මිනිසුන් රහිතව කක්ෂගතව තිබුණි
2000 ජූලි මස දී රුසියානු මොඩියුල වන Zvezda (ස්වෙස්ඩා) එක් කිරීමත් සමගම ජාත්‍යන්තර අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානය වශයෙන් අජටාකාශ ගාමීන් දෙදෙනෙකුට නිත්‍ය පහසුකම් සැපයිය හැකි ස්ථානයක් බවට පත් වුණි
ඉදිකිරීම් හමාර වූ පසු ජාත්‍යන්තර අජටාකාශ මධ්‍යස්ථානයේ වාසය කළ හැකි ඉඩ ප්‍රමාණය දළ වශයෙන් ඝන මීටර 1000 ක් පමණ හා එහි ස්කන්ධය දළ වශයෙන් 400000kg ක් පමණ වනු ඇත
100kw පමණ වන විදුලි බල ජනන හැකියාවකින් යුත් එහි සැකිල්ල මීටර් 108.4 දිගකින් ද මොඩියුල මීටර් 74 ක දිගකින් හා 6 දෙනෙකුගේ කාර්ය මණ්ඩලයකින් ද සමන්විත වනු ඇත
මෙය එකලස් කිරීම සදහා අභ්‍යවකාශ ගමන් වාර 40ක් පමණ අවශ්‍යවන අතර මින් 33ක්ම ෂටල ගමන්වාර වීම විශේෂත්වයකි
දැනට ඉන් ෂටල ගමන් වාර 21ක් හමාර වී ඇති අතර ඉතිරි 13, 2007 – 2010 කාල වකවානුවේ දී සපුරාලීමට සැලසුම් කර ඇත
අනෙකුත් එකලස් කිරීමේ ගමන්වාර රුසියානු ප්‍රෝටෝන් රොකට්ටුවල හෝ ‍සෝයුස් රොකට්ටුවල ආධාරයෙන් සිදු කිරීමට නියමිතය
සම්පත් ස්ථානීයකරණය

අන්තර්ජාතික අභ්‍යාවකාශ නැවතුම්පොළ පෘථිවියට දළ වශයෙන් 360km උන්නතාංශයකින් පිහිටි කක්ෂයක රඳවා ඇත
මෙවන් කාක්ෂික බොහෝ විට පහත් පෘථිවි කාක්ෂික නම් වන අතර සත්‍ය උන්නතාංශය වායුගෝලීය තල්ලුව  හා යලි ජවය ලබා ගැනීම් නිසා විචල්‍ය වේ
නැවතුම්පොළ පෘථිවිය වටා විනාඩි 90කින් පමණ පරිභ්‍රමණය වේ එය 1998 නො‍වැම්බර් 20 සාර්යාගේ ගොඩබැස්ස වීමේ සිට 2007 අගෝස්තු දක්වා කාලය තුලදී පරිභ්‍රමණ 50000 කට වඩා සම්පූර්ණ කර ඇත
2010 වසරේ කල්පිරීමේ දිනය වන විට  සම්පීඩිත මොඩියුල 10 ක් ISSහි එකතු කිරීමට නියමිතව ඇත ඒවා නම්,

1.සර්යා

2. සෙවඩා

3.ඩෙස්ටිනි

4.යුනිටි - පෙර නෝඩ් 1 ලෙස හැඳින්‍විණි
5.හාටත් - පෙර නෝඩ් 2 ලෙස හැඳින්විණි
6. නොඩ් 3

7. කොළම්බස්

8. කිබ්‍රෝ

9.MLM

10. RM

තවත් මේ හැර කුඩා  සම්පීඩිත ඒකක රාශියක් ඒවාට ඇමිණෙනු ඇත
සෝයුස් - ස්ථාවර ජීව යාත්‍රා 2-මාස 6 ක ආවර්ත කාලයක් සහිතව 
ප්‍රෝග්‍රෙස් ප්‍රවාහන යානා  - 2ක් හෝ වැඩිපුර
ක්වෙස්ට් , පයාර්ස් - ගුවන් අඟුල්
එමෙන්ම ආවර්තීයව
බහු කාර්ය ලෙජිස්ටික මොඩියුල
ස්වයංක්‍රීය ප්‍රවාහන රථ
H – II  ප්‍රවාහන රථ
ISS සම්පූර්ණ  වූ විට රාමුවකට සවි වූ සම්පීඩිත සන්නිවේදන මොඩියුල ගොන්නකින් සහ විශාල ප්‍රභා වෝල්ටීය සූර්ය කෝෂ පාලන මොඩියුල යුගල් 4 කින්  සමන් විත වනු  ඇත
සම්පීඩිත මොඩියුල හා රාමුව ලම්බක වනු ඇත
රාමුව තාරකා පුවරුවේ සිට ද්වාරය දක්වා විහිදෙන අතර ජනාවාස විය හැකි කලාපය ඉදිරි - පසුපස අක්ෂය ඔස්සේ විහිදේ
ගොඩ නැඟීම අතරතුරේ දී නැවතුම් පොලේ පිහටීම වෙනස් විය හැකි වුව ද සූර්ය කෝෂ ඒවායේ නිශ්චිත ස්ථානවල පිහිට වූ විට ඉදිරි පසුපස අක්ෂය ප්‍රවේග දෛශිකයට සමාන්තර වනු ඇත
පියාසැරි එකලස් කිරීම හා සංවිධානයට අමතරව දැවැන්ත ව්‍යාපෘතීන් 2010 දක්වා සිදු කිරීමට අමතර අභ්‍යාවකාශ යානා ආසන්න වශයෙන් 30 ක් අවශ්‍යව ඇත
පරීක්ෂණාත්මක උපකරණ , ඉන්ධන හා ආහාර පාන ISS වෙත රැගෙන ඒම  ෂටලය (Shuttle), රුසියානු progress යානය , යුරෝපීය ATV (පවතින බහාලුම) හා ජපාන HTV මගින් සිදු කෙරේ
ආශ්‍රිත
 ජාත්‍යන්තර අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානය

ජාත්‍යන්තර  අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානය
මෙය මාර්ෂල් ආර්ට් ආකාරයේ පා පහරවල් හා බටහිර බොක්සිං ආකාරයේ අත් පහරවල් යොදා ගෙන සම්මත බොක්සිං ක්‍රීඩාවට සමාන ආකාරයකින් ප්‍රතිවාදීන් පරදන ක්‍රීඩාවකි
සම්මත ක්‍රීඩාවක් වන මෙය එක් ක්‍රීඩකයකු හෝ බිම පතිත වූ විට තව දුරටත් ක්‍රීඩා කිරීමට ඉඩ ලබා නො‍දේ
කික් බොක්සිං සාමාන්‍යයෙන් සාමාන්‍ය ‍ශාරීරික යෝග්‍යතාව සඳහා හෝ පූර්ණ ‍ස්පර්ශ ක්‍රීඩාවක් ලෙස පුරුදු වේ
පූර්ණ ස්පර්ශ ක්‍රීඩාවක් ලෙස භාවිතයේ දී පිරිමි තරඟකරුවන් කික් බොක්සිං කලිසමකින් මුව ආවරණයක් අත් වෙළුම් 10oz බොක්සිං අත් වැසුම්, ඉකිලි ආවරණයක් , පපු ආවරණ, කික් සපත්තු ඇතුළත් ආරක්ෂාකාරී අංගවලින් ද අතිරේක ආරක්ෂාකාරී හෙල්මටයකින් ද (සාමාන්‍යයෙන් 18ට අඩු ක්‍රීඩකයන් සඳහා) සැරසී සිටී. ගැහැණු තරඟකරුවන්, පිරිමි තරඟකරුවන්ගේ ඇඟලුම් හා ආරක්ෂාකාරී අංගවලට අමතරව ආරක්ෂාකාරී උඩු කය ආවරණයකින් යුක්ත වේ
කික් බොක්සිං සාමාන්‍යයෙන් තායි බොක්සිං ලෙස හඳුන්වන මාව් තායි මඟින් ව්‍යාකූල වේ
ක්‍රීඩා දෙක සමාන වන නමුත් තායි බොක්සිං හිදී බඳ පටියට පහළින් වූ පා පහරවල්වලට ඉඩ ලබා දෙන අතර දණහිස හා වැලමිටිවලින් කෙරෙන පහර දීමවලට ද ඉඩ ලබා දේ
කික් බොක්සිං ලෙස හඳුන්වන බොහෝ ක්‍රම ශිල්ප ඇත
ඒවාට ජපාන, ඇමරිකානු, ඉන්දියානු, බුරුම කික් බොක්සිං ඇතුළත් වන අතර ප්‍රංශ සැවේට් ද ඇතුළත් වේ
වර්තමානයේ දී කික් බොක්සිං යන වදන විකෘති වී ඇති අතර බොහෝ විට ජපාන හෝ ඇමරිකානු ආකාර සමඟ යෙදේ
අනෙකුත් ආකාර බොහෝමයක් ඒවා කික් බොක්සිං ලෙස නොසලකන නමුත් මහජනයා සියලු මාර්ෂල් ආර්ට්ස් හැඳින්වීමට ‍එම වදන යොදා ගනු ලැබේ
කික් බොක්සිං යන වදන ජපාන ජාතික බොක්සිං වර්ධනය කරන්නෙකු වූ ඔසාමු ‍නොගුජි විසින් ඔහු විසින් නිර්මාණය කරන ලද මාව් තායි හා කරාතේවල වෙනස් ආකාරයක් හැඳින්වීමට 1950 දී නිර්මාණය කරන ලදී
එම වදන පසුව ඇමරිකානු ආකාරවල දී යොදා ගනු ලැබීය
එම ආකාර දෙකේ පුහුණුවන්නන් විසින් භාවිතා කරන අතර එය වෙන වෙනම එම ආකාරවලට යෙදේ
පල්මානික්කම් HO2 
 ජීව වායුව HO
 රසායනික සූත්‍රයක් කිසියම් නිශ්චිත සංයෝගයක අඩංගු සංඝටක මූලද්‍රව්‍ය නිරූපණය කරනු ලබන පහසු ආකාරයකි
මීට අමතරව රසායනික සූත්‍ර මඟින් රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවක් සිදුවන ආකාරය ද කෙටියෙන් දැක්විය හැකිය
අණුක සංයෝග සඳහා  හඳුන්වන අණුක සූත්‍ර යනුවෙන්ද  මෙම අණුක සූත්‍ර මඟින් සංයෝගයක ඇති සංඝටක  මූලද්‍රව්‍ය එහි රසායනික සංකේත මඟින් හඳුන්වන අතර එහි අණුවක අඩංගු එක් එක් මුලද්‍රව්‍යයට අදාල පරමාණු සංඛ්‍යාව ද දක්වනු ලැබේ
කිසියම් සංයෝගයක එයට අදාල කිසියම් මූලද්‍රව්‍යයක පරමාණු එකකට වඩා සංඛ්‍යාවක්  අඩංගු වේ නම් එය අගය අදාල මූලද්‍රව්‍ය සංකේතයට පසුව යටකුරක් වශයෙන් දක්වනු ලැබේ
(19 වැනි සිය‍වසේ දී නම් මෙය උඩකුරක්  ලෙස දක්වන ලදී) අයනික හා අණුක නොවන අනෙක් ද්‍රව්‍යවල මෙම යටකුර මඟින් එහි අනුභවික සූත්‍රයේ ඇති මූලද්‍රව්‍යවල අනුපාත දක්වයි.

මෙම රසායනික සූත්‍ර ලිවීමේ ක්‍රමය හඳුන්වන ලද්දේ 19 වැනි සියවසේ විසූ ස්වීඩන් ජාතික රසානඥයෙකු වන ජෝසප් ජේකොබ් බර්සිලියස් මඟිනි
පරමානු අනුක සූත්‍රය 
උදාහරණයක් ලෙස, එක් කාබන් පරමාණුවකින් හා එයට බැඳුණු හයිඩ්‍රජන් පරමාණු 4කින් සමන්විත වන මෙතේන්වලට පහත අණුක සූත්‍රය පවතින අතර
CH4 හෝ H4C

කාබන් පරමාණු 6කින්, හයිඩ්‍රජන් පරමාණු 12 කින් හා ඔක්සිජන් පරමාණු 6කින් සමන්විත ග්ලූකෝස්වලට පහත අණුක සුත්‍රය පවතියි
C6H12O6.

රසායනික සූත්‍රයක් මඟින් රසායන ද්‍රව්‍යයක ඇති බන්ධනවල වර්ගය හා ඒවායේ අවකාශ ව්‍යාප්තිය දක්වන නමුත් එහි නිශ්චිත සමාවයවිකය කුමක් ද යන්න නොදක්වයි. උදාහරණයක් වශයෙන් එතේන් හි එකිනෙක සමඟ තනි බන්ධනයකින් සම්බන්ධ වූ කාබන් පරමාණු 2ක් ද එම එක් එක් කාබන් පරමාණුව හා සම්බන්ධ වූ හයිඩ්‍රජන් පරමාණු 3ක් ද පවතියි
එහි රසායනික සූත්‍රය CH3CH3   ආකාරයට දැක්විය හැකිය
එතිලීන් හි කාබන් පරමාණු අතර පවතින්නේ ද්විත්ව බන්ධනයකි
(එක් එක් කාබන් පරමාණුවට හයිඩ්‍රජන් පරමාණු 2ක් සම්බන්ධව ඇත) එම නිසා රසායනික සූත්‍රය CH2CH2 ආකාරයට දැක්විය හැකිය
ඒ අතරම එහි කාබන් පරමාණු අතර ද්විත්ව බන්ධනයක් පවතින බව නිසැක කරුණක් වන්නේ කාබන්හි සංයුජතාවය හතර නිසාය
කෙසේ නමුත් වඩා පැහැදිලි හා නිවැරදි ක්‍රමයක් වන්නේ H2C=CH2 ලෙස හෝ එතරම් සුලබ ආකාරයක් වන H2C
CH2 ආකාරයට ලිවීමයි
මෙහි ඇති රේඛා දෙක (හෝ තිත් යුගල දෙක) මඟින් නිරූපණය කරනු ලබන්නේ එය දෙපස ඇති පරමාණු ද්විත්ව බන්ධනයකින් සම්බන්ධ වන බවයි.

ත්‍රිත්ව බන්ධනයක් රේඛා හෝ තිත් යුගල තුනකින් නිරූපණය වන අතර කිසියම් ව්‍යාකූල බවක් පවතී නම් රේඛා හෝ තිත් යුගල එකක් මඟින් තනි බන්ධනයක් නිරූපණය කළ හැකිය
කිසියම් අණුවක සමාන ක්‍රියාකාරී කාණ්ඩ එකකට වැඩි සංඛ්‍යාවක් පවතියි නම් එය (CH3)3CH ආකාරයට නිරූපණය කළ හැකිය
කෙසේ වෙතත් මේ මඟින් ඉහත පරමාණු වර්ග හා සංඛ්‍යාවන් ම යොදා ගනිමින් සෑදිය හැකි වෙනත් ව්‍යුහයන් ගෙන් වෙනස් වන ව්‍යුහයක් දක්වයි. (CH3)3CH සූත්‍රය මඟින් මාධ්‍ය කාබන් පරමාණුවක් හා එයට සම්බන්ධ වූ තවත් කාබන් පරමාණුවකින් සමන්විත කාබන් පරමාණු 3කින් සමන්විත දාමයන් දක්වයි. එහි ඇති අනෙක් බන්ධනවලට හයිඩ්‍රජන් පරමාණු සම්බන්ධ වී තිබිය යුතුය
කෙසේ නමුත් සමාන පරමාණු සංඛ්‍යාවක් (කාබන් පරමාණු 4 හා හයිඩ්‍රජන් පරමාණු 10ක් C4H10) යොදා ගනිමින් සෘජු දාමයක් ද සෑදිය හැකිය
CH3CH2CH2CH3 but-2-ene නැමැති ඇල්කයිනයට CH3CH=CHCH3 සූත්‍රය මඟින් නොදැක්වෙන්න සමාවයවික දෙකක් පවතියි
මෙහි දී මෙතිල් කාණ්ඩ දෙක ද්විත්ව බන්ධනයෙන් එකම පැත්තේ පිහිටන බව (සිස් හෝ Z) හෝ දෙපස පිහිටන බව (ට්‍රාන්ස් හෝ E) වශයෙන් එහි සාපේක්ෂ පිහිටීම අමතරව සඳහන් කළ යුතුය
බහු අවයවක 

බහු අවයවකවලදී, එහි පුනරාවර්තී ඒකකය වඩා වරහන් යොදනු ලැබේ
උදාහරණයක් ලෙස CH3(CH2)50CH3 ලෙස විස්තර කෙරෙන, හයිඩ්‍රොකාබන අණුවක පුනරාවර්තී ඒකක 50ක් ඇත
මෙම පුනරාවර්තී ඒකක සංඛ්‍යාව නොදන්නා විට හෝ විචල්‍ය විට එය හැඟවීමට n  සංකේතය යොදනු ලැබේ
CH3(CH2)nCH3.

අයන 

නිශ්චිත අයනයක ආරෝපණය එහි දකුණු පසින් යොදන උඩකුරක් මඟින් දක්වනු ලැබේ
උදාහරණ Na+, හෝ  Cu2+  ආරෝපිත අණුවක හෝ බහු පරමාණුක අයනයක ආරෝපණය ද ඉහත ආකාරයට ම දක්වනු ලැබේ
උදාහරණයක් ලෙස හයිඩ්‍රෝනියම් H3O+ හෝ සල්ෆේට් SO42- 

වඩාත් සංකීර්ණ අයන සඳහා අයනික සූත්‍රය ආවරණය කිරීමට පහත පරිදි වරහන් [ ] යොදනු ලැබේ
[B12H12]2- වරහන්වලට ඇතුළතින් ( ) ආකාරයේ වරහන් මඟින් පුනවර්තී ඒකක පහත පරිදි දැක්විය හැකිය
[Co(NH3)6]3+ මෙහිදී (NH3)6 මඟින් අයනයෙහි NH3 කාණ්ඩ 6ක් අඩංගු වන බවත් [ ] වරහනට පිටතින් ඇති +3 මඟින් එම අයනයේ මුළු ආරෝපණය +3 බවත් දැක්වේ
සමස්ථානික  

සමස්ථානික සම්ප්‍රදායානුකූල රසායනියට වඩා සම්බන්ධ වන්නේ න්‍යෂ්ටික රසායනයට හෝ ස්ථායී සමස්ථානික රසායනයට වුවත්, විවිධ සමස්ථානික ඒවායේ වම් පස ලියන උඩකුරක් මඟින් රසායනික සමීකරණවලදී දක්වනු ලැබේ
උදාහරණයක් ලෙස විකිරණශීලී PO43- අඩංගු වන පොස්පේට් අයන 32PO43- ලෙස දක්වයි. ස්ථායී සමස්ථානික අනුපාත පිළිබඳ කරන අධ්‍යාපනය කදී 18O16O අණුව ද ඇතුළත් විය හැකිය
සමහර අවස්ථාවලදී පරමාණුක ක්‍රමාංකය දැක්වීමට වම් පස යටකුරක් යොදා ගනු ලැබේ
උදාහරණයක් වශයෙන් ද්වි ඔක්සිජන් දැක්වීමට 8O2 ද, වඩාත් සුලභතම ද්වි ඔක්සිජන් සමස්ථානික ප්‍රභේදය දැක්වීමට 168O2 ද යොදා ගනු ලැබේ
මෙය වඩාත් වැදගත් වන්නේ න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියා ලියා ආරෝපණ තුලිත කිරීමේ දීය
අනුභවික සූත්‍රය 

රසායන විද්‍යාවේ දී ආනුභවික සුත්‍රය යනු සංයෝගයක අඩංගු එක් එක් වර්ගයේ පරමාණුවල සාපේක්ෂ අගයක් හෝ එහි අඩංගු මූලද්‍රව්‍යවල අනුපාතය දක්වන සරල ප්‍රකාශනයකි
CaCl2 වැනි අයනික සංයෝගය හා SiO2 වැනි මහා අණු සඳහා අනුභවික සූත්‍ර සම්මතයකි
ආනුභවික සූත්‍රය මඟින් සමාවයවිකතාවය, ව්‍යුහය හෝ සංයෝගයේ ඇති සත්‍ය පරමාණු සංඛ්‍යාව නිරූපණය නොකෙරේ
ආනුභවික යන පද මූලද්‍රව්‍ය විශ්ලේෂණ ක්‍රම වේදයකට සම්බන්ධ අතර මෙය විශලේෂණ රසායන විද්‍යාවේ දී කිසියම් පිරිසිදු රසායන ද්‍රව්‍යයක සාපේක්ෂව ප්‍රතිශත සංයුතිය නිර්ණය කිරීමට භාවිතා කෙරේ
උදාහරණයක් වශයෙන් හෙක්සේන් සඳහා C6H14 නම් අණුක සූත්‍රයක් ඇති අතර ව්‍යුහමය වශයෙන් එය CH3CH2CH2CH2CH2CH3 වේ
මේ මඟින් එයට කාබන් පරමාණු 6ක් හා හයිඩ්‍රජන් පරමාණු 14ක් ඇති දාම ව්‍යුහයක් ඇති බව හැඟවේ
කෙසේ වෙතත් හෙක්සේන් සඳහා ආනුභවික සුත්‍රය C3H7 වේ
ඒ ආකාරයටම හයිඩ්‍රජන් පෙරොක්සයිඩ් , H2O2 හි ආනුභවික සුත්‍රය HO වන අතර එමඟින් එහි සංඝටක මූලද්‍රව්‍ය වල 1
1 අනුපාතය පෙන්වයි.

සිර වූ පරමාණු 

@ යන සංකේතය මඟින් කූඩුවක් / ජාලයක් තුළ සිරවූ , නමුත් රසායනිකව බන්ධනය නොවූ පරමාණු හෝ අණු නිරූපණය කරයි
මෙම සංකල්පය ජනප්‍රිය වූයේ 1990 කාලයේ දී ෆුලරීන් කූඩු/ ජාල සොයා ගැනීමත් සමඟය
උදාහරණයක් වශයෙන් ඒවා තුළ La වැනි පරමාණු සිර වී තිබිය හැකි අතර ඒවා La@C60 ලෙස හෝ La@C82 ලෙස ලියනු ලැබේ
ෆුලරින් නොවන උදාහරණයක් වන්නේ [As@Ni12As20]3- ය
මෙහිදී පරමාණු 32 කින් සැදුම්ලත් කූඩුවක් තුළ ද As පරමාණුවක් සිරගත වී ඇත
ස්ටොයිකියෝමිතික නොවන සූත්‍ර 

රසායනික සූත්‍ර බොහෝ විට බොහෝ විට යොදා ගනු ලබන්නේ පූර්ණ සංඛ්‍යාය
නමුත් කුඩා පූර්ණ සංඛ්‍යා මඟින් නිරූපණය කළ නොහැකි සංයෝග ශ්‍රේණියක් පවතින අතර ඒවා ස්ටොකියෝමිතික නොවන සංයෝග වේ
සූත්‍ර ලියනු ලබන්නේ දශම භාග උපයෝගී කර ගනිමිනි
උදා - Fe0.95O සමහර අවස්ථාවල සාමාන්‍යයෙන් 1ට අඩු x නැමැති අක්ෂරයක් විචල්‍ය කොටසක් ලෙස භාවිතා කරනු ලැබේ
උදා- Fe1-xO

කාබනික සංයෝගවල පොදු ආකාර‍ 

නියත ඒකකයක් මඟින් එකිනෙකාගෙන් වෙනස් වන සංයෝග ශ්‍රේණියක් දැක්වීමට යෙදෙන රසායනික සූත්‍ර “පොදු සූත්‍ර” නම් වේ
එවන් ශ්‍රේණියක් සදෘශ ශ්‍රේණියක් ලෙස හැඳින්වෙන අතර එහි සාමාජිකයන් සදෘශයන් ලෙස හැඳින්වේ
හිල් ක්‍රමය යනු සූත්‍ර ලිවීමේ හා වර්ගීකරණයේ දී භාවිතා වන පොදු සම්මත ක්‍රමයකි
හිල් ක්‍රමය

හිල් ක්‍රමය යනු  අණුවක කාබන් පරමාණු  සංඛ්‍යාව පළමුවෙන්ද,  හයිඩ්‍රජන් පරමාණු ගණන අනතුරුවද, අනෙකුත් සියළුම රසායනික මූලදුව්‍යයන් සංඛ්‍යාවන් ඉනික්බිතිව  අකාරාදියෙහි පිළිවෙලටද, විදහාපෑමෙන්  රසායනික සූත්‍රයන්  ලියාදැක්වීමේ ක්‍රමයකි
සංයෝගයක කාබන් පරමාණු අඩංගු නොවූ විටෙක, හයිඩ්‍රජන් ඇතුළු සියළු මූල දව්‍යයන්, අකාරාදියෙහි පිළිවෙලට ලැයිස්තු ගත කෙරේ
මෙම නිර්ණායන ක්‍රමය නිසාවෙන් සංයෝගයන්  වර්ගීකරණය හා විපරම සෘජු ලෙසින් සිදු කිරීමට අවකාශ ‍ලැබේ
මෙයද බලන්න 
 රසායනික සූත්‍රයන් අකාරාදිය
 රසායනික සූත්‍රයන් අකාරාදිය/ඒකාබද්ධ
 මූලද්‍රව්‍යය සංකේතය
 න්‍යෂ්ටික අංකනය
 ආවර්තිතා වගුව
 ව්‍යුහාත්මක සූත්‍රය

ආශ්‍රිත
රැල්ෆ් එස්. පෙට්රූචි, විලියම් එස්. හාවුඩ් සහ එෆ්. ජෙෆ්රි හරිං, ජෙනරල් කෙමිස්ට්‍රි, 8වන  වෙළුම (ප්‍රෙන්ටිස්-හෝල් 2002), පරිච්ඡේදය 3.

රසායනික නාමකරණය
රසායනික සූත්‍ර
අංකනය
රසායන විද්‍යාව
රසායන විද්‍යාවේ දී අණුව අර්ථ දැක්වෙන්නේ ප්‍රමාණවත් තරම් ස්ථායී, විද්‍යුත් වශයෙන් උදාසීන, අවම වශයෙන් පරමාණු දෙකකින්වත් සමන්විත, නිශ්චිත සැකැස්මක් සහිත, ප්‍රබල රසායනික බන්ධනවලින් සම්බන්ධ ව්‍යුහයක් ලෙසයි
කාබනික රසාය‍නයේ දි හා ජෛව රසායනයේ දී අණුව යන පදය, අර්ථ දැක්වීමට එතරම් අනුකූල ‍නොවන පරිදි ද යෙදෙන අතර එහි දී ආරෝපණයක් සහිත කාබනික හා ජෛව අණු සඳහා “අණුව” යන පදය යෙදේ
මෙම නිශ්චිත ආකාරය මඟින් අණු, බහු පරමාණු අයනවලින් වෙන් කර හඳුනා ගත හැකිය
අණුවල ව්‍යුහය පිළිබඳ අපගේ දැනුම වර්ධනය වීමත් සමඟම මෙම අර්ථ දැක්වීම ද වෙනස්කම්වලට බඳුන් විය
මුල් කාලයේ දී අණු හඳුන්වනු ලැබුවේ කිසියම් සංශුද්ධ රසායන ද්‍රව්‍යයක මුල් සංයුතිය හා රසායනික ගතිගුණ ආරක්ෂාවන පරිදි ඒවා බෙදිය හැකි කුඩා අංශු ලෙසටයි
මෙය එතරම් නිවැරදි නොවේ
නමුත් ස්වභාවයේ පවතින පාෂාණ, ලෝහ හා ලවණ වැනි ද්‍රව්‍ය සමන්විත වන්නේ පරමාණු හෝ අයනවලින් වන අතර ඒවා සැදීමට අණු දායක නොවේ
මේ නිසා මෙම අර්ථ දැක්වීම බිඳ වැටේ
වායු පිළිබඳ චාලක වාදයේ දී “අණුව” යන පදය ඕනැම සංයුතියකින් යුත් වායුමය අංශුවක් සඳහා යොදා ගනියි
නමුත් මෙම අර්ථ දැක්වීමට අනුව බන්ධනය නොවූ තනි පරමාණු ලෙස පවතින උච්ච වායු ද අණු ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ
ඉතිහාසය 

ප්‍රංශ දාර්ශනිකයෙකු වන රෙනෙ ඩෙකාට් විසින්, 1620 දී , අණුව යන පදය හඳුන්වා දුන් අතර ප්‍රංශ බසින් එහි අරුත “අතිශය කුඩා අංශුව” යන්නයි
19 වන සිය‍වසේ අගභාගයේ දී පැන නැඟුණු ඩෝල්ටන්ගේ ස්ථිර සමානුපාත නියමය හා ගුණානුපාත නියම ද ඇවගාඩ්රෝ නියමය ද නිසා බොහෝ රසායන විද්‍යාඥයින් මෙම පැවැත්ම පිළිගත්ත ද මැක්, බෝල්ට්ස්මාන්, මැක්සවෙල් හා ගිබ්ස් යන භෞතික විද්‍යාඥයින් මෙම අණුව යන සංකල්පය යෝග්‍ය ගණිතමය ආකෘති‍යක් ලෙස පමණක් සැලකූහ
පෙරික් විසින් සිදු කළ බ්‍රවුනීය චලිතය පිළිබඳ අධ්‍යයනය අණුවල පැවැත්ම පිළිබඳ ලැබුණු අවසාන සාක්ෂිය විය
අණුවක් තුළ අවම වශයෙන් පරමාණු 2කින් ‍සමන්විත හවුලේ තබාගන්නා ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගලකින් සමන්විත සහසංයුජ බන්ධනයක් ඇත
එය ඔක්සිජන් හි මෙන් එකම මූලද්‍රව්‍යයේ පරමාණුවලින් සැදුම් ලත් හෝ ජලයෙහි(H2O) මෙන් විවිධ පරමාණුවලින් සැදුම් ලත් ආකාරයක් තිබිය හැකිය
සහ සංයුජ නොවන, හයිඩ්‍රජන් බන්ධන, අයනික බන්ධන ආදී බන්ධන වලින් සම්බන්ධ වූ පරමාණු හෝ සංකීර්ණ සාමාන්‍යයෙන් අණු ලෙස නොසලකනු ලබයි
පුනරාවර්තනය වන ඒකකවලින් සමන්විත වන අයනික (ලවණ වර්ග) හෝ සහ සංයුජ දැලිස් (ජාලාකාර දැලිස්) නිශ්චිතව සඳහන් කළ හැකි අණුවකින් සමන්විත නොවන අතර ඒවා තලියව (මිනිරන් හි මෙන්) හෝ ත්‍රිමානව (NaCl හා දියමන්ති හි මෙන්) පැතිරී ඇත
අවධානය යොමු කරන ආකාරය අනුව අණු පිළිබඳ විද්‍යාව “අණුක රසායන විද්‍යාව” හෝ “අණුක භෞතික විද්‍යාව” ලෙස නම් කරනු ලැබේ
අණුක රසායන විද්‍යාවේ දී අණු අතර සිදුවන අන්තර් ක්‍රියාවලදී රසායනික බන්ධන සෑදීම හා බිඳීම පාලනය කරන නීති පිළිබඳ අධ්‍යයනය කරන අතර අණුක භෞතික විද්‍යාවේ දී අධ්‍යයනය කරනු ලබන්නේ අණුවල ව්‍යුහය හා ගතිගුණ තීරණය කරනු ලබන නීති පිළිබඳවය
නමුත් ප්‍රායෝගික භාවිතයේ දී මෙලෙස නිශ්චිතව වෙන් කොට හඳුනා ගැනීම අපහසුය
අණුක විද්‍යාවන්වලදි , අණුව , පරමාණු දෙකකින් හෝ වැඩි ගණනකින් සමන්විත ස්ථායී පද්ධතියක් ලෙස (බන්ධනය වූ අවස්ථාවේදී) අණුව හඳුන්වනු ලබයි
නමුත් ඇතැම් අවස්ථාවල දී බහු පරමාණුක අයන අපට වාසිදායක වන අයුරින්, විද්‍යුත් ආරෝපණයක් සහිත අණු ලෙස ද සැලකිය හැකිය
“අස්ථායී අණුව” යන පදය භාවිතා කරනු ලබන්නේ ඉතා ප්‍රතික්‍රියාශීලී ප්‍රභේද සඳහාය
උදා - කෙටි ආයු කලායක් සහිත ඉලෙක්ට්‍රෝන හා පෘෂ්ටි ඒකරාශී වීම්(ඛණ්ඩක, අණුක අයන, රිඩ්බර්ග් අණු, අතරමැදි සංකීර්ණ) හෝ සම්මතය වන පරමාණුවලින් සමන්විත බෝස් - අයින්ස්ටයින් ඝනීභවන වැනි පද්ධති
අණුක ප්‍රමාණය 

‍බොහෝ අණු නිරීක්ෂණය කළ නොහැකි තරම් කුඩාය
නමුත් DNA මහා අණුව හා බොහෝ බහු අවයවිකවල අණුවලට අන්වීක්ෂීය ප්‍රමාණයන්ට ළඟා විය හැකිය
කුඩාම අණුව වන්නේ ද්වී පරමාණුක හයිඩ්‍රජන් වන අතර එහි මුළු දිග එහි බන්ධන දිග වූ පිකෝ මීටර් 74 (0.74 Å)  මෙන් ආසන්න වශයෙන් දෙගුණයකි
කාබනික සංස්ලේෂණයේ දී තැනුම් ඒකක ලෙස බහුල වශයෙන් යොදා ගැනෙන අණු , Å කිහිපයක සිට  Å දුසිම් ගණනාවක් දක්වා වූ මානවලින් යුක්ත විය හැකිය
තනි අණුවක් ආලෝකය භාවිතයෙන් හඳුනා ගත නොහැක
නමුත් කුඩා අණු හා ඇතැම් අවස්ථාවලදී තනි පරමාණුවල සීමාව පවා පරමාණු බල අන්වීක්ෂයක් මඟින් නිර්ණය කළ හැකිය
සමහර විශාලතම අණු “මහා අණු” නම් වේ
අරය 

“සඵල අණුක අරය” යනු අණුවක් ද්‍රාවණයක දී පෙන්නුම් කරන ප්‍රමාණයයි
විවිධ ද්‍රව්‍ය සඳහා වූ
වගුවෙහි උදාහරණය අඩංගු වේ
අණුක සුත්‍ර 
 

ආනුභවික සූත්‍රය යනු සංයෝගයක පවතින අණුවක අඩංගු රසායනික මූලද්‍රව්‍යවල සරලම පූර්ණ සංඛ්‍යාත්මක අනුපාතය දක්වන ප්‍රකාශනයයි
උදාහරණයක් වශයෙන් සංශුද්ධ අවස්ථාවේ දී ජලය සැමවිටම සමන්විත වන්නේ 2
1 අනුපාතයෙන් පවතින හයිඩ්‍රජන් හා ඔක්සිජන් මඟිනි
කෙසේ වෙතත් මෙමඟින් අණුව කුමන වර්ගයේ එකක් ද යන්න නිශ්චිත වශයෙන්ම හඳුනා ගත නොහැකිය
උදාහරණයක් ලෙස ඩයිමෙතිල් ඊතර්වල ද එතනෝල්වල ඇති අනුපාතයම ඇත
එනම් පරමාණුවලින් සමන්විත විවිධ සකස්වීම්වලින් සමන්විත අණු සමාවයවික නම් වේ
බොහෝ විට ආනුභවික සූත්‍රය, අණුක සූත්‍රයේ ආකාරයම ගත්ත ද සෑමවිටම එසේ නොවේ
උදාහරණයක් වශයෙන් ඇසිටලීන් අණුවේ සූත්‍රය C2H2 වුව ද එහි සරලම පූර්ණ සංඛ්‍යාත්මක අනුපාතය වන්නේ CH ය
අණුක සූත්‍රය මඟින් අණුවේ අඩංගු පරමාණු ගණන් දක්වනු ලැබේ
අණුක භාරය, රසායනික සූත්‍රය භාවිතයෙන් ගණනය කළ හැකි අතර උදාසීන 12C සමස්ථානිකයේ පරමාණුවකින් 1/12 කට සම වූ සම්මත පරමාණුක ස්කන්ධ ඒකක මඟින් ප්‍රකාශයට පත් කරනු ලබයි
ජාලාකාරව පිහිටි ඝනයක් සඳහා “සූත්‍ර ඒකකය” යන පදය ස්ටොකියෝමිතික ගණනය කිරීම්වල දී භාවිතා කරනු ලබයි
අණුක ජ්‍යාමිතිය 

අණුවලට නිශ්චිත සමතුලිත ජ්‍යාමිතියක් බන්ධන දිගවල් හා බන්ධන කෝණ ඇත
ඒවා‍ නොනවත්වා කම්පන හා භ්‍රමණ චලිත මඟින් දෝලනය වෙමින් පවතියි