Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
මෙය ගූග්ල් හී ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී එරික් ස්මිත් විසින් හදුන්වා දී ඇත්තේ වයාකොම් වැනි ආයතනය සමග ගනුදෙනු කරනු ලබන විට මෙමගින් ලාබ ලබාගත හැකි බවයි.මෙම පද්ධතිය අන්තර්ගත හඳුනා ගැනිම ලෙස හදුන්වන අතර හිම්කම් ඇවිරුන ශ්‍රව්‍ය සහ දෘශ්‍ය සදහා හදුනා ගැනීමේ ගොනුවක් නිර්මාණය වන අතර එය දත්ත පාදක වල ගබඩා කරනු ලැබේ
වීඩියෝ දර්ශන උඩුගත වීමේදී දත්ත පාදක පිරික්සා බලා ගැලපීමක් හමුවේනම් එය හිමිකම් ඇවරීමේ නීතිය උල්ලංඝනය කොට ඇතිබව දන්වනු ලැබේ
මෙය සිදුවීමේදී අන්තර්ගතය හිමිකරුට දර්ශනය නොවන ලෙසට එය අසුරා තැබිය හැකි අතර සංඛ්‍යාන වාර්ත හෝ මාර්ග පිරික්සා බලා වීඩියෝවට දැන්වීම් ඇතුලත් කල හැක Content ID accounts for over a third of the monetized views on YouTube
මෙම අන්තර්ගත හදුනා ගැනීම මගින් ඉතාම නිරවද්‍ය ලෙස උඩුගත කළ කොටස් යෝග්‍ය ප්‍රමාණයකින් හෝ තත්වයකින් යුත් ගොනුවක් දැයි පිරික්සා බලා සාර්ථක ID ගොනුවක් නිර්මාණය වන බව යූටියුබ් පෙන්වා දෙයි
කෙසේ හෝ මෙම ස්වයංක්‍රීය පිරික්සීම් සාර්ථක වන්නේ පුද්ගලයෙක් එය සත්‍ය දැයි පිරික්සීමෙන් අනතුරුව ය
මතභේදයට තුඩු දුන් අන්තර්ගතයන්

යූ ටියුබ්හී ඇති සාවද්‍ය හෝ වැරදි සහ ගත වීඩියෝ විවේචනයට ලක්වීමක් දැකිය හැකිය
අපහාසාත්මක,ලිංගික අපචාරාත්මක සහ අපරාද සිදු කිරීමට යොදා ගන්නා ද්‍රව්‍ය අඩංගු වීඩියෝ දර්ශන ඇතුලත් වීඩියෝපට උඩුගත කිරීම යූ ටියුබ් terms of service|සේවා කොන්දේසි මගින් තහනම් කොට ඇත
මතභේදයට තුඩු දුන් එනම් 1989 ලෝක කුසලාන පාපන්දු ක්‍රීඩා උළෙලීදී සිදු වූ පාපන්දු ලෝලීන් 96 දෙනෙකුට මරු කැඳ වූ හොල්කෝස්ට් ඩැනියෙල් සහ හිල්ස්බ්‍රෝ ව්‍යසනය වැනි සිද්ධීන් මෙහි ලා දැක්විය හැකිය
භාවිතා කරන්නන් නුසුදුසු යැයි සඳහන් ධජයන් ප්‍රදර්ශනය මගින් එවැනි දේ නිරීක්ෂණය කොට වෙබ් අඩවියේ නීති රීති උල්ලංඝනය වන බැව් අනාවරණය කරගැනීමට හා තීරණ ගැනීමට යූ ටියුබ් හී නිළධාරීන් විසින් මෙම ධජ ක්‍රමය උපයෝගී කොට ගනී
බ්‍රිතාන්‍ය නියෝජිත මන්ත්‍රී මන්ඩලයේ සංස්කෘතික සහ මාධ්‍ය කමිටුව 2008 ජූලි මස දන්වා සියටියේ යූ ටියුබ් හී වීඩියෝ ප්‍රතිපත්තීන් විවාදයට තුඩු දෙන බවත් ග්‍රාහක ජනක අන්තර්ගතයන් ලෙස එම වෙබ අඩවිය ප්‍රමිති කරණය කළයුතු බවයි.""ප්‍රචාරයට ඉඩ දෙන සියල්ලටම දැඩි නීති ඇති අතර නුසුදුසු යමක් පිලිබදව ඕනෑම අයෙකුට කංඩායමකට ඒ පිලිබදව පැමිණිලි කළ හැකි නිසා ඒ සම්බන්ධව ක්ශණික පියවර ගත හැකිය
උඩුගත කරන අන්තර්ගතයන් ගැන සැළකීමේ දී නීති විරෝධී සුලුතර කුඩා ප්‍රමාණයේ වීඩියෝ පට සැනෙකින් ඉවතට ඇදීයනු ඇත""
(2008 ජූලි උපුටනයකි)
ඉමාමි අන්වර් අල් අව්ලාකි ගේ පණිවිඩයකින් කියැවුනු ""ගෘහීය ත්‍රාසයන්"" ඇති කිරීමට අපි සහාය වන්නෙමු යන අදහස ඇතිව වෙබ් අඩවියෙන් නිකුත් කරන වීඩියෝ ගැන ඇමරිකානු කොංග්‍රස් සභික ඇන්තනී වේනර් අවධානය යොමු කර ඇති අතර ඒ ගැන බලපෑම් කිරීමටද 2010 ඔක්තොම්බර් මසදී මේ සම්බන්ධයෙන් කරුණු දක්වා ඇත
බ්‍රිතාන්‍ය ආරක්ෂක අමාත්‍ය පෝලින් නෙවිල් ජොන් මතයක් ඉදිරිපත් කරමින් කියා ඇත්තේ මෙවැනි වෙබ් අඩවි සඳහා කිසිම අයුරකින් එක්සත් රාජධානිය තුල ඉඩ ලබා නොදිය යුතු බවයි.මෙමගින් ඉතා දරුණු නොවිසදෙන මිනී මැරුම් වැනි දේ ඇතිවෙන බව  පෙන්වා දෙයි
එමගින් මහජනතාවට කිසිදු යහපතක් සිදු නොවේ
බෝම්බ නිශ්පාදනය,අපහාස ප්‍රකාශ වැනි අල් මව්ලානික් ගේ මත පල කෙරෙන වීඩියෝ විශාල ප්‍රමාණයක් එම වෙබ් අඩවිය තුලින් ඉවත් කල බවත් විදේශීය ත්‍රස්ත සංවිධාන වශයෙන් හදුනා ගත හැකි ආයතන වලට අදාල ගිනුම් හරහා මෙවැනි අක්‍රමික දෑ අතුල් වන බව දක්වා ඇත
2010 දෙසැම්බර් මසදී යූ ටියුබ් ග්‍රාහකයින්ට නුසුදුසු වීඩියෝ සදහා ධජ එසැවීමේදී ත්‍රස්ථවාදයට උරදෙයි යන්න දක්වා ඇත
පරිෂීලක ප්‍රතිචාර

වීඩියෝ විශාල ප්‍රමාණයක ප්‍රතිචාර දැක්විය හැකි බව දක්වන අතර එම අන්තර් ග්‍රාහකයන් ගේ ස්වභාවය හා අඩංගු දේවල් වල ඍණාත්මක භාවයට ආකර්ෂණය වීම නිතැනින්ම සිදුවිය
සමාජයේ නොදනුවත්කම මෙන්ම ඔවුන්ගේ දැනීමද එක සේ සන්නද්ධ කිරීමට යූ ටියුබ් කටයුතු කරන අතර මීට කලින් නොදුටු පරාසයක සමාජය හා එක්ව යාමට වෙබ් 2.0 සමත් බව ප්‍රසාද මුඛයෙන් කත කරන ටයිම්ස් 2006දී ප්‍රකාශ කොට ඇත
මිනිසත්බවේ අනාගතය ගැන වැලපීමට සිදුවන බවත් තවත් විවේචනයක දැක්වේ, ඉන් ගම්‍ය වන තවත් කරුණකි අසභ්‍ය හා නිරුවතට විරෝධය දැක්වීම පමණක් ම ප්‍රමාණවත් නොවන බවයි.

වාරණය සහ පෙරණය

2012 සැප්තැම්බර් වන විට චීනය,ඉරානය,පකිස්ථානය,තුර්ක්මේනිස්ථානය යන රටවල් යූ ටියුබ් තහංචිය සදහා නැගී සිටියහ
යූ ටියුබ් වාරනය හේතු කිහිපයක් නිසා සිදුවිය
සමාජමය හෝ දෙශපාලනික කැළඹීම් ඇතිවිය හැකි කොටස් මහජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම සීමා කිරීම
රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයෙක්,රජයක්,රජයේ නිළධාරීන්,ආගමක් හෝ ආගමික විවෙචනය වැලැක්වීම
ජාතික නීතීන් උල්ලංගනය,හිමිකම් ඇවිරීම් සහ පුද්ගලික දේපල ආරක්ෂන නීති
අවලාද හෝ අපහාස සදාචාර ප්‍රතිපත්තීන් හෝ සදාචාර පදන වූ නීති සහ ජාතික ආර්ක්ෂක නීතීන්
තරුණයින්ට අයෝග්‍ය යැයි තීරණය කළ වීඩියෝ වෙතට ළගාවීම වැලැක්වීම
වැඩපලේ හෝ පාසැල්වල වියවුල් බව වික්ෂෙපනය අවම කරලීම සහ භාවිත ජාලීය කලාප පළල ප්‍රමාණය අඩු කිරීම
සමහර රටවල දිගු කාලීන ස්ථාවර නියෝගමත හෝ මැතිවරණ පැවැත්වීම වැනි ව්‍යාකූල තත්වයන් හීදී තාවකාලිකව සීමිත කාල සීමාවන්ට යූ ටුයුබ් තහනම් කිරීම් සිදුකොට ඇත
තවත් රටවලදී සමහර විශේශිත වීඩියෝ දර්ශණ වලට පිවිසීම අසීරු අතර වෙබ අඩවිය මුලුමුනින්ම වාගේ විව්‍රුත ලෙස දැක්වෙයි
එක්තරා වීඩියෝ දර්ශණයක් තහනම් කොට ඇති විට මුලුමහත් වෙබ් අඩවියටම වාගේ පිවිසීමට තහන්චි පැනවෙයි
එවැනි විටෙක යූ ටියුබ් සාමාන්‍යයෙන් එම වීඩියෝවට පිවිසීම සීමා කරන අතර එවැනි අවස්ථාවල දැක්වෙන්නේ සේවා කටයුතු වලට නවතා ඇති ලෙසයි
ව්‍යාපරික ස්ථාන,පසැල්,රජයේ ආයතන සහ වෙනත් පෞද්ගලික ආයතන නිරන්තරව සමාජමය මාධ්‍ය අඩවි නවතාලීම සිදුවන්නේ කලාප පළල සීමාවන් හෝ බලපෑමක් හේතුවෙනි
යූ ටියුබ් වෙතට පිවිසීමට තහනම් කරන ලද රටවල් කීපයක් ඇත
සමාජමය හෝ සදාචරාත්මක හේතුමත යූ ටියුබ් හා එවැනි වෙබ් අඩවි කරා පිවිසීම 2006 දෙසැම්බර් මස 3 වන දින ඉරානය විසින් තාවකාලිකව අවහිර කරන ලදී
එය සිදුවූයේ ඉරාන ජතික සෝප් නාට්‍ය නිලියකගේ ලිංගික දර්ශන ප්‍රදර්ශණය වීම නිසාය
2009 ඉරාන මැතිවරණ සමයේදී එම තහනම ඉවත් කල අතර,අහින්සක මුස්ලිම්වරු නැමති වීඩියෝ දර්ශනය හේතුවෙන් නැවත තහනම් කරන ලදී
තයිලන්තය,චීනය,ඕස්ට්‍රේලියාව,මොරොක්කෝව වැනි රටවල් ද යම් යම් අවස්ථා වල්දී යූ ටියුබ් අවහිර කරන ලදී
තුර්කියද මෙවැනි අවහිර කිරීම් සිදු කර ඇති අතර වසර දෙක හමාරක් පමණ කාලයක් පමණ මෙම තනම පැවත ඇත
ඉන් පසුව නැවත වතාවක් තුර්කිය විසින් යූ ටියුබ් තහනම් කර ඇති අතර එහිදී පවසා ඇත්තේ ඉහල මට්ටමේ එය ඉහල මට්ටමේ බුද්ධිය වෑස්සීමක් ලෙසටය
ඉස්ලාමීය විශ්වාසයන්ට එරෙහිව නීති විරෝධී ද්‍රව්‍ය සේ පකිස්ථානය 2008 පෙබරවාරි 23 වන දින යූ ටියුබ් වෙත පිවිසීම අවහිර කරන ලදී
මහම්මත් තුමා පිලිබදව තැනුන කාටූන් චිත්‍රපටයක් ප්‍රදර්ශනය කිරීම මෙයට හේතු ලෙස දක්වා ඇත
මෙහි අතුරු ප්‍රතිඵළයක් ලෙස අසල් වැසි රටවලටද බලපාන අයුරින් විශ්වීය විදුලිය ඇනහිටීමක් දක්වා ව්‍යාප්ත විය
ඉන් අනතුරුව 2008 පෙබරවාරි 26 දී රජයේ මැදිහත් වීමෙන් විරෝධයට තුඩු දුන් කොටස් ඉවත් කර ගැනීමෙන් පසු මෙම තහංචිය අවසන් කෙරුනි
මෙවැනි අයුරින් තුර්කිමෙස්තානය,ලිබියාව,ඇෆ්ගනිස්ථානය,බංගලිදේශය,රුසියාව  සහ සූඩානය වැනි රටවල් ඉන් පසුකාලීනව ඊජිප්තුවද යූ ටියුබ් හී දර්ශණය වන වීඩියෝ සම්බන්ධව විරෝධය දක්වනු වස් යූ ටියුබ් තහනම් කිරීම් සිදුවිය
වැඩිදුර අවධානයට

 CNN-යූ ට්යුබ් ජනාදිපතිවරණ විවාද
 යූ ටියුබ් වලට ලැබුණ දෝෂාරෝපණ ලැයිස්තුව
 කාන්තා ප්‍රතිචාර
 යූ ටියුබ් වෙත ලැබුණ සම්මාන
 සජීවී
 යූ ටියුබ් බහුමාධ්‍ය ජාලකරණය
 යූ ටියුබ් සංධ්වනි
 වයාකොම් ආයතනයට එදිරිව යූ ටියුබ් ආයතනය

සාමාන්‍ය
විකල්ප මාධ්‍ය 
 වීඩ්යෝ ධාරක සේවාවන් සැසදීම
 අන්තර්ජාල සංසිද්ධි
 වීඩියෝ ධාරක සේවාවන් ලැයිස්තුව

ආශ්‍රිත

වැඩිදුර කියවීමට

භාහිර සබැඳීන්

 
 
 Press room – YouTube
 YouTube – Google Developers
 
 

අන්තර්ජාලය
වෙබ් අඩවි
දශක ගණනාවක් තිස්සේ  ඉතා පැහැදිලි ලෙස දීප්තිමත්ව දැකගත හැකි වූ හේල්-බෝප් ධූමකේතුව (නිල නාමකරණය C/1995 O1)20 වැනි සියවසයේදී වැඩි කතාබහට ලක්වූ වල්ගාතරුවකි
මහා ධූමකේතුව (හැලීගේ ධූම කේතුව) 1811 තැබූ  වාර්තාව බිඳ  දමමින් පුරා මාස 18 තිස්සේ පියවි ඇසට පෙනෙන අයුරින් මෙම හේල්-බෝප් ධූමකේතුව දිස්විය
හේල්-බෝප් ධූමකේතුව පළමුව නිරීක්ෂණය කරන ලද්දේ 1995 ජූලි මස  23 දි,ඒ සූර්යයාට ඉතා ඈතින් පිහිටන අවස්ථාවක බව සඳහන් වේ
විද්වතුන්ගේ මතය වූයේ ධූමකේතුව පෘථිවිය ආසන්න වනවිට එහි දීප්තිය වැඩිවිය හැකි බවයි.නමුත් අනාවැකිවල නිරවද්‍යතාව අවිනිශ්චිත බව සනාථ කරමින් හේල්-බෝප් ධූමකේතුව තම කක්ෂයේ සූර්යයාට ආසන්නතම ලක්ෂය 1997 අප්‍රේල් මස 1 දින  පසුකරගෙන යාමේදී එහි දීප්තිය නොසිතු තරම් විය
අනාවරණය  

මෙම ධූමකේතුව සොයාගන්න ලද්දේ 1995 ජුලි මස 23 දින එක්සත් රාජධානියේ ගවේෂකයන් දෙදෙනෙකු වන ඇලන් හේල් හා තෝමස් බෝප් වේ
හේල් මෙම නන්නාඳුනන ආකාශ වස්තුව ගැන අවධානය යොමුවන කාලවකවානුව වනවිට ඔහු  වල්ගාතරු සොයමින්  නිෂ්ඵල පැය සියගණනින් වැය කල පුද්ගලයෙක් විය
සගිටේරියස්(Sagittarius) තාරකා මණ්ඩලයේ  ග්ලොබියුලර් ක්ලස්ටර් M70(globular cluster M70) තරු පොකුර අසලින් 10.5ක සැලකියයුතු  තරම් විශාලත්වයකින් යුත් ආකාශ වස්තුවක් නිරීක්ෂණය කල හේල් එම තරු පොකුර අසල එවැනි අකාශ වස්තුවක් නොමැති බව‍ට සනාථ කරගත්තේය
ඒ සඳහා ඔහු ඒ වනවිට භාවිතයට ගත් දන්නා වල්ගාතරු සහිත නාමාවලිය පරීක්ෂාවට ලක් කරන ලදී
පසුබිම් තාරකා වලට සාපේක්ෂව මෙම වස්තුව චලනය වනබව හේල් සොයාගත් විගස ඔහු තාරකා විද්‍යාව සඳහා ගවේෂණය කල Central Bureau for Astronomical Telegrams ආයතනය වෙත විද්‍යුත් තැපෑල මගින් දන්වා සිටියේය
බෝප් හට තමන්ටම වූ දුරේක්ෂයක් නොතිබිණි
යහළුවෙකුගේ දුරේක්ෂයකින් මෙම ආකාශ වස්තුව නිරීක්ෂණය කරන මොහෙතේ ඔහු තම මිතුරන්  සමග ඇරිසෝනා හි ස්ටෑන්ෆීල්ඩ් අසල තරු පොකුරු හා චක්‍රාවාට ගවේෂණය කරමින් සිටියේය
බෝප් තමාගේ තාරකා සිතියම අනුව M70 තරු පොකුර අසල එවැනි වස්තුවක් ඈත අභ්‍යවකාශයේ පැවතිය නොහැකි බව සනාථ කරගත් විගස ඔහු එම පිහිටුම් ඛණ්ඩාoක වහාම Central Bureau for Astronomical Telegrams  වෙත යැවීය
පසුදා උදැසන එය නව ධූමකේතුවක් බවට ජාත්‍යන්තර තාරකාවිද්‍යා සංගමය විසින් ප්‍රකාශයට පත්කරන ලදී
ඒ සමගම එයට C/1995 O1 යන අලුත් නාමයද ලැබිණි
තවද මෙම ධූමකේතුව ඉපැරණි ඊජිප්තු යුගයේ (පුරාණ ඊජිප්තුව)(2332–2283 ක්‍රි
පූ) Pepi I Meryre පාරාවෝ රජු සමයේ සොයාගත් බවටද මත පවතී
මෙයට හේතුව වූයේ සකාරා (Saqqara) නම් පුරාණ ඊජිප්තු භූමදාන භුමියේ පිහිටි පෙපී පිරමීඩය තුල මෙම වල්ගාතරුව යැයි සැක සහිත රූපාක්ෂර (සංකේත) පැවතීමයි
පෙර ගවේෂණ 

අභ්‍යවකාශ ගවේෂක ආධුනිකයන් සොයාගන්නා ලද දුරින් වැඩිම ධූමකේතුව ලෙස මෙම හේල්-බෝප් වල්ගාතරුව හැඳින්විය හැක
එය සූර්යයාගේ සිට නක්ෂත්‍ර ඒකක 7.2(AU) දුරින් පිහිටන අතර එය විශාලත්වයෙන් බ්‍රහස්පති ග්‍රහයාට වඩා කුඩා වන අතර සෙනසුරු ග්‍රහයාට වඩා විශාල වේ
බොහෝ ධූමකේතු මෙතරම් දුරකදී කිසිදු දීප්තියක් නොදක්වන අතර කිසිදු අසාමාන්‍ය චලන රටාද පෙන්නුම් නොකරයි
නමුත් මෙම හේල්-බෝප් වල්ගාතරුව ඉතා විසල් දුරකදී වුවද ඉතා පැහැදිලිව ධූමකේතුවේ න්‍යෂ්ටිය වටා වූ දුහුවිලි වළාව දැකගත හැකිවිය
1993දී ඔස්ට්‍රේලියන් -ඇන්ග්ලෝ දුරදක්නය මගින් ගන්න ලද ඡායාරූපයකට අනුව එහි හඳුනානොගත් ධූමකේතුවක් සූර්යයාගේ සිට නක්ෂත්‍ර ඒකක 13 (AU) ඇති බව තහවුරු කිරීමට සමත්විය
මෙවැනි දුරකදී වල්ගාතරුවක් ඉඳුරාම හඳුනාගැනීම ඉතා අපහසු වේ
(හැලීහේ වල්ගාතරුව සුර්යයාට  මේ හා සමාන දුරකදී සිය ගුණයකින් දීප්තිය අඩු බව සැලකේ.) පසුව කරන ලද විශ්ලේෂණ වලදී හේල්-බෝප් ධූමකේතුවේ න්‍යෂ්ටික විෂ්කම්භය කිලෝමීටර් 60±20බව සනාථ කරගත් අතර එය හැලීගේ වල්ගාතරුවේ විශාලත්වය මෙන් හයගුණයක් තරම් විය
මෙවැනි වූ පුදුමාකාර ක්‍රියාකාරිත්වයක් පෙන්නුම්කළ මෙම හේල්-බෝප් ධූමකේතුව වර්ෂ 1997 දී උපහේලිකයට ලංවත්ම උපරිම දීප්තියක් පෙන්නුම්කරනු ඇති බව විද්වතුන්ගේ මතය විය
කෙසේවෙතත් තාරකා විද්‍යාඥයන් ඉතා සුපරීක්ෂාකාරීව සිටියද ධූමකේතුවල හැසිරිම්රටාව අතිශය අවිනිශ්චිත වේ
උපහේලිකය 

1996 මැයි මාසය වනවිට හේල්-බෝප් වල්ගාතරුව පියවි ඇසට හොඳින් පෙනෙනා තරම් දීප්තියකින් යුතුව දිස්වූ අතර අවුරුද්දේ අවසාන භාගය වනවිට ක්‍රමයෙන් එම දීප්තිය අඩුවී ගිය බව සඳහන් වේ
1996 දෙසැම්බර් මාසය වනවිට වල්ගාතරුව සූර්යයාට ඉතා ආසන්නව නිරීක්ෂණය කළහැකි වූ අතර එය 1997 ජනවාරි මසදීත් ආලෝකයෙන් දූෂිත වූ අහසක වුවත් පියවි ඇසට පෙනෙන තරම් එය දීප්තියෙකින් යුතුවිය
මෙම කාලය වනවිට අන්තර්ජාලය ඉතා සිඝ්‍රයෙන් පැතිරීගෙන යන සමයක් වූ අතර බොහෝ වෙබ් අඩවි ධූමකේතුවේ දත්ත වාර්තා සහ ඡායාරූප තම වෙබ් පිටුවල සටහන් කරන්නට විය
එම නිසා හේල්-බෝප් ධූමකේතුවේ තතු ලොවපුරා ඉතා සිඝ්‍රයෙන් පැතිර ගියේය
තවද මහජනයාගේ පෙර නොවූ විරූ කුතුහලයක් වල්ගාතරු කෙරෙහි ඇතිකිරීමෙහිලා අන්තර්ජාලයෙන් මගඟු සේවයක් ඉටුවිය
ධූමකේතුවක් සූර්යයාට ආසන්නවත්ම එහි දීප්තිය ක්‍රමයෙන් වැඩි වේ
හේල්-බෝප් 1997 පෙබරවාරි මාසය වනවිට එහි දීප්තියෙහි උපරිම නැග්මට පැමිණ තිබුණු අතර එහි හොඳින් වර්ධනය වූ වල්ගා දෙකක් පැහැදිලිව දැකගත හැකිවිය
එහි නීල වල්ගය සූර්යාගෙන් එක එල්ලේ ඉවතටද කහ දුහුවිලි වල්ගය කක්ෂයෙන් ඉවතට නැමී ඉතා අලංකාර ලෙස දිස් විය
හේල්-බෝප්  වර්ෂ 1997 මාර්තු 22 වන දින පෘථිවියට ඉතා ආසන්නයට පැමිණි අතර එයට පෘථිවිය සිට දුර නක්ෂත්‍ර ඒකක 1.315 (AU) විය
මෙම වල්ගාතරුව 1997 ජනවාරි 1 වන දින උපහේලිකය පසුකරයත්ම ඉතා අලංකාර වූ දර්ශනයක් අහසෙහි මැවීය
එවිට එහි දීප්තිය සීරියස් තරුවට පමණක් දෙවැනි වූ අතර එහි  දුහුවිලි වල්ගය අංශක 40-45 අතර ප්‍රමාණයකට අහසෙහි විසිරී දිවෙන්නට වූ බව සඳහන් වේ
බොහෝ විශාල ධූමකේතු උපහේලිකය පසුකරයත්ම අහස මුළුමුනින්ම අඳුරු වන්නට ප්‍රථම පැහැදිලිව දැකගත හැකි වුවත් මෙම හේල්-බෝප් වල්ගාතරුව උත්තරාර්ධ ගෝලයේ ගවේෂකයන්ට මුළු රාත්‍රිය පුරාවටම නැරඹීමට අවස්ථාව උදවිය
උපහේලිකයෙන් පසු 

උපහේලිකයෙන් පසුව මෙම වල්ගාතරුව දක්ෂිණ අර්ධගෝලය දෙසට ගමන්ගන්නට විය
දක්ෂිණ අර්ධගෝලයේ නිරීක්ෂකයන්ට උත්තර අර්ධගෝලයේ නිර්ක්ෂකයන්ට මෙන් ඉතා අලංකාර ලෙස මෙම ධූමකේතුව දිස් නොවූවත් ඔවුන්ට ධූමකේතුව විවර්ණ වන අයුරු 1997 අගභාගය වනතුරු දැකගත හැකිවිය
පුරා දින 569ක් එනම් පුරා මාස 18ක කාලයක් කිසිදු ආධාරකයක් නොමැතිව පියවි ඇසට දර්ශනය වූ හේල්-බෝප් ධූමකේතුව අවසන් වරට 1997 වසරේ දෙසැම්බර් මාසයදී දැකගත හැකිවිය
මෙම වාර්තාවට පෙර හිමිකම් කියූවේ 1811 වර්ෂයේ දිස් වූ මහා ධූමකෙතුවයි,එය පුරා මාස 9ක කාලයක් දිස්වූ බව වාර්තා වේ
මෙසේ හේල්-බෝප් පියවි ඇසින් නොපෙනී ගියද තාරකා විද්‍යාඥයෝ 2007 වසරේ ඔක්තෝබර් මාසයේදීද මෙම වල්ගාතරුව නිරීක්ෂණය කිරීමට සමත්ව වූහ
ඒ උපහේලිකයෙන් අවුරුදු 10කට පසු සූර්යයාගේ සිට නක්ෂත්‍ර ඒකක 25.7ක(AU)දුරකදීය
ඒ වන විටත් ධූමකේතුවේ දුහුවිලි වළාව ක්‍රියාකාරී තත්වයේ පසු වූ බව සඳහන් වේ
2010දී හර්ෂෙල් අභ්‍යවකාශ නිරීක්ෂණාගාරය මගින් ගන්නා ලද ඡයාරූපයක සටහන් වී තිබුණේ හේල්-බෝප් වල්ගාතරුව තුෂර ස්තරකින් වැසීඇති බවයි. නැවතත් වර්ෂ 2010දී සහ 2012 දී සූර්යයාට නක්ෂත්‍ර ඒකක 30.7 (AU) හා 33.2(AU)ක දුරකදී නිරීක්ෂණය කරන ලදී
තාරකා විද්‍යාඥයන්ගේ මතය වුයේ වර්ෂ 2020 දක්වා අතිප්‍රබල දුරේක්ෂ මගින් හේල්-බෝප් නිරීක්ෂණය කළහැකි බවයි.තවද මේ කාලය වනවිට දීප්තිය අනුව ධූමකේතුව හා අනෙකුත් චක්‍රාවාට වෙන්කර හඳුනාගැනීම අපහසු වන බව ඔවුන්ගේ මතයයි
කක්ෂීය අපගනය 

හේල්-බෝප් ධූමකේතුව අවසන් වරට උපහේලියකයක් පසුකරන ලද්දේ මීට වසර 4,200කට ඉහතදීය
තවද මෙම වල්ගාතරුව අප සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ග්‍රහලොවකට ආසන්නව ගමන්කිරීම සිදු නොවිය හැකි තරම් වේ
මන්දයත් හේල්-බෝප් වල්ගතරුවේ කක්ෂ තලය අප සූර්යයා සහ ග්‍රහයින් ගමන්ගන්නා කක්ෂ තලයට අසන්න වශයෙන් ලම්භක වීමයි
කෙසේවුවත් වර්ෂ 1996 මැයි මාසයදී වල්ගාතරුව බ්‍රහස්පති ග්‍රහයාට ඉතා ආසන්නව ගමන්කළ අතර එම දුර නක්ෂත්‍ර ඒකක 0.77(AU)කට වඩා අඩුවිය
එම දුර වල්ගාතරුව බ්‍රහස්පතිගේ ගුරුත්වාකර්ෂණයට හසුවීමට තරම් ප්‍රමාණවත් බව සැලකේ.හේල්-බෝප් මීළගට අප සූර්යයා ආසන්නයට පැමිණීමට පෙර අවස්ථාවට වඩා වසර 2,533කින් අඩුවන අතර නැවත වරක් එය දැකගත හැකිවන්නේ වර්ෂ 4385දි වේ
එම අවස්ථාව වනවිට උපහේලිකයේදී සූර්යයාට පවතින දුර නක්ෂත්‍ර ඒකක 370(AU)ක් පමණවේ යැයි සැලකේ.

හේල්-බෝප්ගේ මෙයට පෙර පැමිණීම සිදුවී ඇත්තේ ව  ක්‍රි
පූ 2215 ජූලි මාසයේ බව ගණනය කිරීම් වලට අනුව තහවුරුකර ඇත
එහිදී ධූමකේතුව 1997දී මෙන් පෘතුවියට දිස්වන්නට ඇතැයි බොහෝදෙනාගේ මතය වූ අතර එය පෘතුවියට නක්ෂත්‍ර ඒකක 1.4 (AU)ක් තරම් ඉතා ආසන්නයට පැමිණ ඇති බව සදහන් වේ
තවද එය හේල්-බෝප් ධූමකේතුව  පළමුව අප සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය තුළට පැමිණි පළමු අවස්ථාව ලෙසද,එහිදී බ්‍රහස්පති ග්‍රහයා හා ආසන්න ගැටීමක් සිදුවන්නට ඇතිබවද, එම ගැටුම ධූමක්තුවේ කක්ෂ මාර්ගයේ යම් වෙනසක් ඇතිකිරීමට අවස්ථාව තිබු බවද විද්වතුන්ගේ මතය විය
කෙසේ වුවද  අනාගත කාලය තුලදී මෙම කක්ෂීය වෙනස හේතුවෙන් හේල්-බෝප් එක් කක්ෂීය වාරකදී පෘතුවිය හා ගැටීමේ සම්භාවිතාව 2.5 10-9 තරම් අඩු අගයක පවතී
වීස්මන් නමැති පුද්ගලයකු විසින් කරන ලද ගණනය කිරීම් වලට අනුව මෙම වල්ගාතරුවේ විෂ්කම්භය කි
මි 35ක් ද ඝනත්වය  ඝන සෙන්ටිමීටරයට  ග්රෑම් 0.6(g/cm3) ක් සහ මුළු ස්කන්ධය  ග්රෑම් 1.31019 බව සොයාගෙන ඇත
තවද ධූමකේතුවේ තම කක්ෂය මත ගමන්ගන්නා ප්‍රවේගය තත්පරයට කිලෝමීටර් 52 ක තරම් විශාල අගයක් ගන්නා අතර ගැටුම් ශක්තිය ජූල1.91025 (1.91032 ergs) කි
විද්‍යාත්මක හෙළිදරව්ව 

ධූමකේතුක විද්‍යාවේ නව පියවරක් ඉදිරියට යාමට තාරකා විද්‍යාඥයින් හේල්-බෝප් අනාවරණය කරගැනීමත් සමග හැකියාව ලැබිණි
සොයාගන්නා අවස්ථාවේදී ධූමකේතුවේ දුහුවිලි නිපදවීමේ හැකියාව උපරිමය තත්පරයට කිලෝග්රෑම් 2.0106 තරම් ඉහල අගයක පැවති අතර එය ධූමකේතුවේ න්‍යෂ්ටිය වටා වූ දුහුවිලි වළාව ප්‍රකාශමය වශයෙන් පාරදෘශ්‍ය නොවීමට හේතුවිය
ධූමකේතුවේ දුහුවිලිවල ගුණ පදනම් කරගනිමින් (අධික උෂ්ණත්වය,සලිකේට විමෝචන හැකියාව  සහ ආලෝකය පතිත ප්‍රමාණය හා පරාවර්තන ප්‍රමාණය අතර අනුපාතය)මෙම හේල්-බෝප් වල්ගාතරුවේ දුහුවිලි සොයාගත් අනෙකුත් වලගාතරු හා සසඳන විට ඉතා කුඩා බව තාරකා විද්‍යාඥයින් අවසන් නිගමනය විය
හේල්-බෝප් අනෙකුත් වල්ගාතරුවලට වඩා ඉහල රේඛිය ධ්‍රැවීකරණයක් පෙන්නුම් කිරීමට සමත්විය
මෙවැනි ධ්‍රැවිකරණයකට, න්‍යෂ්ටික දුහුවිලි වළාවට සූර්ය විකිරණයේ බලපෑම හා  න්‍යෂ්ටික දුහුවිලිවල ගුණ මහත් සේ  බලපාන බව විද්වතුන්ගේ මතයයි
සෝඩියම් වල්ගය 

හේල්-බෝප් ධූමකේතුව සම්බන්ධයෙන් කරන ලද විශේෂිතම අනාවරණය වූයේ එයට තුන්වන වර්ගයේද වල්ගයක් පවතින බව සොයාගැනීමයි
දුහුවිලි හා වායු වළාවන්වලට අමතරව එහි විශේෂිත උපකරණ හා පෙරනයන් මගින් පමණක් දැකියහැකි දීප්තියෙන් අඩු සෝඩියම් වල්ගයක්ද පවතී
මෙයට පෙර සොයාගනු ලැබූ වල්ගාතරුවලද සෝඩියම් විමෝචනයක් දක්නට ලැබුනද එය වල්ගයක් ලෙස අනාවරණය වූ පළමු අවස්ථාව මෙය විය
හේල්-බෝප්ගේ මෙම සෝඩියම් වල්ගයේ අන්තර්ගත වූයේ උදාසීන සෝඩියම් පරමාණුවලින්  වූ අතර එම වල්ගය කිලෝමීටර් මිලියන 50ක් තරම් දිගුවිය
පාරජම්බූල කිරණ නිසාවෙන් දුහුවිලි මගින් සෝඩියම් පිපිරීමට ලක්වීම,න්‍යෂ්ටිය වටා වූ දුහුවිලි අංශුවල ඝට්ටනය වැනි යාන්ත්‍රණයන් සහ තවත් ක්‍රියාදාමයන් සෝඩියම් මූලාශ්‍රයක් උත්පාදනය වීම කෙරෙහි බලපාන්නට ඇතැයි විද්වතුන්ගේ මතයයි
නමුත් හේල්-බෝප්හි සෝඩියම් වල්ගයක් තිබීමට මූලිකම සාධකයක් අනාවරණය කරගැනීමට නොහැකි වූ අතර වල්ගයේ පටුහා විසිරුණු සංරචක සඳහා වෙනස් වූ මූලාරම්භයන් පැවතිය හැකි බවටද මත පලවිය
ධූමකේතුක දුහුවිලි වල්ගය සාමාන්‍යයෙන් ධූමකේතුවේ  කක්ෂීය ගමන් මාර්ගය අනුගමනය කරන අතර වායු වල්ගය සූර්යයාගෙන් ඉවතට දිශානත වේ, සෝඩියම් වල්ගය මෙම වල්ග දෙක අතරින් දිශානත වේ
මෙයින් නිගමනය වන්නේ විකිරණ පීඩනය මගින් සෝඩියම් පරමාණු ධූමකේතුක හිසෙන් ඉවතට එලවාහරින බවයි.

ඩියුටීරියම් බහුලත්වය 
මෙම හේල්-බෝප් ධූමකේතුව තුල ඩියුටීරියම් ඉතා අධික ලෙස ඇති බව ඒවන විට හඳුනාගෙන තිබිණි
ඩියුටීරියම් හයිඩ්‍රජන්හි සමස්ථානිකයක් වන අතර ධූමකේතුව තුල එම පරමාණු බැර ජලය ලෙස තිබූ අතර තිබූ එම ඩියුටීරියම් ඔක්සයිඩ්(D2O) ප්‍රමාණය  පෘතුවිය මත ඇති සාගර ජලප්‍රමාණය මෙන් දෙගුණයක් තරම් විය
මෙලෙස හේල්-බෝප් මෙන් අනෙකුත් වල්ගාතරුවලද මෙසේ ඩියුටීරියම් බහුලත්වයක් තිබුණේ නම්, පෘථිවිය මත සැලකියයුතු තරම් ජලය පැවතීමට එම වල්ගාතරු මුලාශ්‍ර වන්නට ඇති බව බොහෝදෙනාගේ මතයයි
මෙම වල්ගාතරුව තුල ඩියුටීරියම්, ඩියුටීරියම් ඔක්සයිඩ් ලෙස පමණක් නොව අනෙකුත් හයිඩ්‍රජනී සංයෝග තුලද දක්නට ලැබිණි
සාමාන්‍ය හයිඩ්‍රජන් හා ඩියුටීරියම් අතර අනුපාතය එහි වූ සංයෝගයෙන් සංයෝගයට වෙනස්කම් දැක්වීය
එයට හේතුව ලෙස තාරකා විද්‍යාඥයන් විශ්වාසය තැබුවේ මෙම ධූමකේතුක  අයිස් සෑදෙන්නට ඇත්තේ සූර්ය නිහාරිකාව තුලදිටත් වඩා ඉන්ටර්ස්ටෙලා වළාව තුලදී  බවයි.එම ඉන්ටර්ස්ටෙලා වළාව තුල අයිස් නිපදවීමේ සිද්ධාන්තමය නිරුපණය අනුව හේල්-බෝප් වල්ගාතරුව ඉන්ටර්ස්ටෙලා වළාව තුල කෙල්වින් 25ත් 45ත්අතර උෂ්ණත්වකදී උපදින්නට ඇතැයි සැලකේ.

කාබනික සංරචකය 
වර්නාවලීක්ෂ ගවේෂණ මගින් හඳුනාගත් අන්දමට හේල්-බෝප් වල්ගාතරුව තුල මෙතෙක් හඳුනානොගත් කාබනික රසායනයට අදාල ද්‍රව්‍ය විශාල ප්‍රමාණයක් අනාවරණය කරගෙන ඇති අතර සමහර ඒවා එතෙක් කිසිදු වල්ගාතරුවක තිබුණේ දැයි සොයාගෙන නැත
මෙවැනි සංකීර්ණ වූ අණු ධූමකේතුක න්‍යෂ්ටියේ පැවතීමට හෝ එහි අභ්‍යන්තර ක්‍රියාකාරීත්වය නිසා හටගැනීමටද හැකියාව ඇත
ආර්ගන් අනාවරණය 

හේල්-බෝප්  උච්ච වායුවක් වූ ආර්ගන්  අනාවරණය කරගත් පළමු වල්ගාතරුවයි. උච්ච වායූන් රසනනික වශයෙන් උදාසීන හා වාෂ්පශීලිබව ඉහල අගයක් ගනී
තවද විවිධ උච්ච වායූන් සඳහා වෙනස් වූ ඌර්ධවපාතන උෂ්ණත්ව පවතින බැවින් එම දත්තයන් ධූමකේතුක අයිස් නිර්මාණය වීම පිළිබඳව හා ඉතිහාසය පිළිබඳව තොරතුරු අනාවරණය කරගත හැක
අප සූර්ය නිහාරිකාව තුල වඩා බහුලව ආර්ගන් පවතින අතර ක්‍රිප්ටන් වායුව ඇත්තේ විරල වශයෙනි
තවද මෙම හේල්-බෝප් විශ්ලේෂණයේදී එහි අභ්‍යයන්තර උෂ්ණත්ව ව්‍යාප්තිය අනුව හා ඉහත වායු පිලිබඳ නිරීක්ෂණ මගින් මෙම වල්ගාතරුව නෙප්චූන් ග්‍රහලොවට එහා වූ කුයිපර් පටිය කලාපයේ උපත ලද බවත් ඉන් අනතුරුව ඌට් වළාව දෙසින් ඉවතට සංක්‍රමණය වූ බවත් තාරකා විද්‍යාඥයන්ගේ මතය විය
භ්‍රමණය  

හේල්-බෝප්ගේ න්‍යෂ්ටිය අවට ක්‍රියාකාරිත්වය, වායු විමෝචනය  ඒකාකාරී වූවක් නොවීය
නමුත් මෙම වේගයෙන් නික්මෙන ද්‍රව්‍ය නිරීක්ෂණය කිරීමෙන් විද්‍යාඥයන් මෙම වල්ගාතරුවේ භ්‍රමණ කාලය පැය11කුත් විනාඩි 46ක් බව සොයාගන්නා ලදී
ද්වි න්‍යෂ්ටි අනාවරණය 
1995 ඔක්තෝබර් අනාවරණය කරගත් හේල්-බෝප්ගේ දුහුවිලි විමෝචන රටා විග්‍රහ කිරීම සදහා 1997 පුවත්පතක් විසින් ද්වි න්‍යෂ්ටි පැවතීම සම්බන්ධව උපකල්පනයක් ඉදිරිපත් කළේය
මෙම පුවත්පත සිද්ධාන්තමය වශයෙන් න්‍යෂ්ටි දෙකක් පවතින ඇති අතර එක් න්‍යෂ්ටියක විෂ්කම්භය කිලෝමීටර් 30ක් හා ප්‍රධාන න්‍යෂ්ටියේ විෂ්කම්භය කිලෝමීටර් 70ක් බවද ප්‍රකාශ කළේය
තවද එක් න්‍යෂ්ටියක් වට අනෙක භ්‍රමණය වන අතර ඒ සදහා දින තුනක් කිලෝමීටර් 180ක දුරක් ගෙවායන බවද ප්‍රකාශ කර සිටියේය
නමුත් මෙහිදී පුවත්පත මෙම ද්වි න්‍යෂ්ටි අනාවරණය පිළිබඳව තම අයිතිවාසිකම් කියාපෑමෙන් වැලකී සිටි බව කියවේ
එම ගවේෂණ දත්ත 1996දි හබල් අභ්‍යවකාශ දුරේක්ෂය හා පුළුල් ක්ෂේත්‍ර කැමරා මගින් ලබාගත් ඡායාරූප මගින් වැඩිදුරටත් සනාථ කරගැනීමට හැකිවිය
කෙසේ වුවත් 1997 හා 1998 කරන ලද නිරීක්ෂණ මගින් හේල්-බෝප් න්‍යෂ්ටිය තුල දීප්තිමත් ලප දෙකක් ඇති බව සොයාගන්න ලදී
මෙම අනුගාමික න්‍යෂ්ටි සංසිද්ධිය බැහැර ක‍ර එම දීප්තිමත් ලප පිලිබඳ විග්‍රහ කිරීමට විද්වතුන්ට නොහැකිවිය
නමුත් අනෙකුත් ගවේෂණ මගින් මෙම ද්වි න්‍යෂ්ටික අනාවරණයක් කරගැනීමට ගවේෂකයෝ  අපොහොසත් වූහ
යූ.එෆ්.ඕ. අනාවරණය 

1996දී   ටෙක්සාස් ප්‍රාන්තයේ හූස්ටන්හි  ආධුනික තාරකා විද්‍යාඥයකු වූ චක් ශ්‍රමෙක් ධූමකේතුවේ ගත්  සී.සී.ඩී. ඡායාරුපයක එය අසලින්ම ගමන් ගන්නා හඳුනානොගත් දිගටි හැඩයේ වස්තුවක් දැකගත හැකි විය
ඉන් අනතුරුව ඔහු ආර්ට් බෙල් නම් රේඩියෝ වැඩසටහනට දුරකථන ඇමතුමක් දෙමින් කියා සිටියේ ඔහු හේල්-බෝප් පසුපස සෙනසුරු තරම් දීප්තියෙන් යුතු වස්තුවක් ලුහුබඳින බවයි.මෙම පුවත දැනගත් මෙම හඳුනානොගත් පියාසර වස්තූන් පිළිබඳව වැඩි උනන්දුවක් දැක වූ කර්ට්නි බ්‍රව්න් නම් පුද්ගලයෙක් මෙය  හේල්-බෝප් පිටුපස ගමන්කරන පිටසක්වළ යානාවක් බව නිගමනය කළේය
ඇලන් හේල් හා තවත් තාරකා විද්‍යාඥයන් කිහිපදෙනෙකු කරන ලද ගවේෂණ මගින් එම වස්තුව පිටසක්වළ යානාවක් නොවන බවත් එය SAO141894 නම් තාරකාව  බවත් තහවුරුකල අතර ශ්‍රමෙක්ගේ පරිඝනක වැඩසටහනේ එය නොපෙනුනේ පරිශීලක අභිරුචින් වැරදි ලෙස සකසා ඇති නිසා බවද තවදුරටත් කියා සිටියේය
කෙසේවුවත් ආර්ට් බෙල් තම සාවද්‍ය නිගමනය තහවුරු කිරීම සඳහා නිර්නාමික තාරකා භෞතික විද්‍යාඥයකුගෙන් ලැබුණු ඡායාරූපයක් යොදාගත්තේය
නමුත් හවාඊ විශ්වවිද්‍යාලයේ ඔලිවර් හේනෝට් සහ ඩේවිඩ් ජේ.තෝලෙන් ප්‍රකාශකර  සිටියේ එම ඡායාරූපය  ඔවුන්ගේ ධූමකේතුවල ඡායාරූප එකතුවේ එකක් බවත් එය වෙනස්කර ඇති බවත්ය
මෙම හේල්-බෝප් ධූමකේතුවත් සමගම විවිධාකාර වූ මනඃකල්පිතයන් ගොඩනැගුණු අතර විශාල පරිස් අතර මතගැටුම් වලටද මෙය හේතුවක් විය
1997 මාර්තු මාසයේදී හෙවන්ස් ගේට් ආගමික කණ්ඩායම තුල විශාල සියදිවි නසාගැනීම් ගණනක් වාර්තා විමටද මෙම  පිටසක්වළ යානා කල්පිතය හේතු වූ බව කියවේ
හේල්-බෝප් පිළිබඳව ගොඩනැගුණු තවත් කල්පිතයක් වූයේ,නිබිරු නම් විශාල ග්‍රහලොවක්  පෘතුවිය අසලට පැමිණෙන බවත් ඒ මගින් අප පෘතුවියේ භ්‍රමණයට බාධා එල්ලකර ලෝකව්‍යාප්ත ව්‍යසන සිදුවන බවත්ය
තවද මෙම ධූමකේතුව හුදෙක් එම ව්‍යසනයෙන් මිනිසුන් නොමගට යවන මායාවක් බවද වැඩිදුරටත් සඳහන් වේ
නැන්සි ලීඩර්  හට මෙම පිටසක්වලින් ලද පණිවිඩය අනුව මෙම ලෝකවිනාසය සිදුවීමට නියමිතව තිබුණේ වර්ෂ 2003 මැයි මාසයේ වුවත් එම කාලයේ එවැනි කිසිදු සිදුවීමක් වාර්තා නොවිණි
කෙසේවෙතත් නැන්සි ලීඩර්ගේ එම අනාවැකිය සාවද්‍ය වුවද විවිධාකාර වූ වෙබ් අඩවි මගින් මෙම නිබිරු ග්‍රහලොව හා බැඳුනු  කල්පිතය තව දුරටත් ගෙනයන්නට වූ අතර බොහෝ වෙබ් අඩවි එය  2012 ලෝකවිනාශය හා සම්බන්ධ කර ප්‍රචාරණය කළේය
සමාලෝචනය  

ඉතිහාසයේ වැඩිම කාලවකවානුවක් දිස් වූ හා වැඩිම කතාබහට ලක්වූ ධූමකේතුව හේල්-බෝප් විය
1986 හැලීගේ වල්ගාතරුවෙන් පසු වැඩිම පිරිසකගේ දෘෂ්ටියට හසුවූ වල්ගාතරුව මෙය බව කිවහැක
නිදසුනක් ලෙස 1997 අප්‍රේල් 9වන  දින  ඇමෙරිකාවේ 69% දෙනා මෙම හේල්-බෝප් ධූමකේතුව නිරීක්ෂණය කර ඇත
හේල්-බෝප්, ආධුනිකයන් දෙදෙනෙකු විසින් සූර්යයාගෙන් ඉතා ඈත පිහිටන අවස්ථාවකදී හඳුනාගත්  අතීත වාර්තා බිඳ දැමීමට සමත් වූ වල්ගාතරුවකි
95/P chiron වලට පසු විශාල වූ ධූමකේතුක න්‍යෂ්ටියකට හිමිකම් කියූ මෙය පෙර තිබූ වාර්තාව මෙන් දෙගුණයක කාලයක් පියවි ඇසට දර්ශනය විය
තවද පෙර කිසිඳු වල්ගාතරුවක තරම් නොවූ දීප්තියක් මෙය සතු වූ අතර උපරිම දීප්තියකින් සති 8ක් පුරාවට දර්ශනය වූ බවද සඳහන්වේ
ආශ්‍රිත

භාහිර සබැඳුම්  

Cometography
Comet Hale-Bopp
NASA Hale-Bopp page

Shadow and Substance
Static orbital diagram 
Comet Nucleus Animation 

වල්ගාතරු
තාරකා විද්‍යාව
එල්ලේඑල්ලේ ක්‍රීඩාව වෙනුවෙන් ලියවුන ප්‍රථම වෙබ් පිටුව  ක්‍රීඩාව කවදා කොතනකදී කවුරැන් විසින් ආරම්භයකට මුලපුරා ඇත්ද යන්නට හේතු සාධකයන් නොමැති වුවද එල්ලේ ක්‍රිඩාව 1960 දශකයේ දිවයින පුරා ප්‍රචලිතව තිබු කාල වකවානුවක් විය
එකල දිවයිනේ ප්‍රබල කණ්ඩායම් කිහිපයක ක්‍රීඩකයින් සහ උගත් බුද්ධිමතුන් කිහිප දෙනකු එකතුව එල්ලේ සම්මේලනය 1962 දී ආරම්භ කිරිමට කටයුතු කරන ලදි
එම අයවලුන් අතර ලංකාදීප ක්‍රීඩා කතුවරයකු ලෙස කටයුතු කළ සේන ගුණසේකර, රෙජිනෝල්ඩ් කබ්රාල්,ටී. ඩී. සෙබස්තියන් වැනි එල්ලේ ක්‍රීඩාවට ලැදියාවක් දැක්වූ පිරිසක් කොළඹ ටයිම්ස් මන්දිරයේදී 1962.3.25 වැනි දින ආරම්භ කළ සමස්ත ලංකා එල්ලේ සම්මේලනය රෙජී රුද්‍රිගු මහතා විසින් මුලිකත්වය ගෙන කටයුතු කරන ලදී
ඒ සදහා මුලිකත්වය ගන්නා ලද අයවලුන් අතර රෙජී රොද්රිගෝ,ටී ඩී සෙබස්තියන් මාස්ටර් එම කාලසීමාවේ දිවයින තුල බිහිවී තිබූ ප්‍රභල කණ්ඩායම් නායකයින් ඇතුළු තවත් කිහිප දෙනකු විය
එල්ලේ පාලක මණ්ඩලයේ නිළධාරීන් 2020/2022 
 සභාපති
ජයතිස්ස රුද්‍රිගු
 ලේකම්
ප්‍රියන්ත මද්දුමගේ 
 භාණ්ඩාගාරික
ජගත් විජේවීර
 සංවිධායක
චාමර සේරසිංහ
 උප සභාපති
ධර්මදාස මීගොඩ 
 උප ලේකම්
බී.ඒ.චමින්ද කුමාර
 කමිටු සභාව

එල්ලේ පාලක මණ්ඩලය ආරම්භයේ සිට 2013 දක්වා සේවය කරන ලද නිළධාරී මණ්ඩලය
වසර = 1999 සිට 2000

දිස්ත්‍රීක්ක එල්ලේ සංගමයන්

ජනසතු සේවා එල්ලේ සංගමය

විනිසුරැවන්ගේ සංගමය

ආශ්‍රිත ලිපි
 එල්ලේ
සිකුරු සංක්‍රාන්තියේදී සිදු වන්නේ සිකුරු ග්‍රහලෝකය සූර්යයා වටා පරිභ්‍රමණය වීමේදී සූර්යයා සහ පෘථිවිය(හෝ වෙනත් ග්‍රහලෝකයක්) අතරට එය පැමිණීමයි
මෙහිදී සුර්යාට එදිරිව සිකුරු පැමිණීම දැක ගත හැකි වේ
පරිභ්‍රමණය අතර තුළ හිරු තුළින් ගමන් කරන කුඩා කළු පැහැති තැටියක් ආකාරයට සිකුරු පෘථිවියට දර්ශනය වේ
සාමාන්‍යයෙන් සංක්‍රාන්ති කාල සීමාව මනිනු ලබන්නේ පැය වලිනි
(2012 සිදු වූ අවසන් සංක්‍රාන්තියට ගත වූ කාලය පැය හයයි මිනිත්තු හතලිහයි )
මෙම සංක්‍රාන්තිය චන්ද්‍රක්ග්‍රහනයකට සමානකම් දක්වයි. සිකුරුගේ විශ්කම්භය සඳ මෙන් තුන් ගුණයක් වුවද එය දිස් වන්නේ කුඩාවට වන අතර සූර්යා වටා ගමන් ගන්නේද සෙමිනි
එය පිහිටා තිබෙන්නේ පෘථිවියට සිට වඩා දුරින් වීම ඊට හේතුවයි.

සිකුරු සංක්‍රාන්ති සංසිද්ධිය තාරකා විද්‍යාවේ දුර්ලභ සිදුවීමකි
මෙම සංසිද්ධිය සෑම අවුරුදු 243 කට වරක් යුගල වශයෙන් අවුරුදු අටක් වෙන් වෙන්ව අවුරුදු 121.5 සහ අවුරුදු 105.5 වැනි විශාල පරතරයක් ඇතිව සිදු වේ
මෙම ආවර්ථිතාව පෘතුවියේ සහ සිකුරුගේ කක්ෂ එකිනෙකට 8
13 සහ 243
395 ප්‍රමාණයකින් ආසන්න වීම හේතුවෙන් පිළිඹිබු  වේ
අවසන් වරට සිකුරු සංක්‍රාන්තියක් දැක ගත හැකි  වූයේ 2012 ජූනි 5 හෝ  6 හෝ දිනදීය
එය විසි එක් වන සියවසේ අවසන් සංක්‍රාන්තියයි
ඊට ප්‍රථම සන්ක්‍රාන්තිය සිදු වූයේ 2004 ජුනි අට  වනදාය
ඊටත් ප්‍රථම සංක්‍රාන්ති යුගල සිදු වී ඇත්තේ 1874 සහ 1882 දීය
මීලඟ සංක්‍රාන්තිය 2117 දෙසැම්බර් 10,11 හෝ 2125 දෙසැම්බර් මස හෝ දැක ගත හැකි වේ යයි අනුමාන කෙරෙයි
සිකුරු සංක්‍රාන්තිය ඓතිහාසික සහ ඉතා උසස් වැදගත් කමකින් හෙබියි
මන්දයත් සූර්ය පද්ධතියේ විශාලත්වය පිළිබඳ තාත්වික ඇස්තමේන්තුවක් සැකසීමට එය භාවිත කළ හැකිය
2012 සංක්‍රාන්තිය විද්‍යාඥයන්ට බොහෝ ගවේෂණ අවස්ථා සඳහා මං පාදා ඇත
එමෙන්ම ප්‍රධාන වශයෙන් ප්‍රසාධන ක්‍රියාවලියේදී තාක්ෂණික ක්‍රම සොයා ගැන්මටද එය උදව් වේ
සංගමනය  

සිකුරුගේ කක්ෂය පොළවට සාපේෂව අංශක 3.4 ක් ආනතය
සාමාන්‍යයෙන් අපට එය දිස් වන්නේ සිකුරු සූර්යයාට පහළින්(හෝ ඉහළින්) පහත් සංගමනයකදී පසුකරන ආකාරයටයි
සංක්‍රාන්තිය සිදුවන්නේ  සිකුරු ග්‍රහයා හිරු හෝ හිරු අවට ඇති වෙනත් ග්‍රහවස්තුවක් සමඟ සංගමනයකට ළඟා වීමෙනි
සිකුරු පෘතුවියේ කක්ෂය හරහා ගමන් කරන(කක්ෂ තලය )දිස් වන්නේ එක එල්ලේම හිරු හරහා යන ආකාරයටයි
එහෙත් මෙම ග්‍රහලෝකවල  කක්ෂ අතර ආනතිය අංශක 3.4ක් පමණ වේ
සිකුරු හිරුගෙන් අංශක 9.6ක් ඈත් වන නමුත් පෘතුවියට දිස් වන්නේ එය පහළ සංගමනයේ ඇති විටය
හිරුගේ කෝණික විෂ්කම්භය අංශකයකින් අඩක් පමණ වන නිසා සිකුරු හිරුට ඉහළින් හෝ පහළින් සූර්ය විෂ්කම්භ 18කට වඩා සාමාන්‍ය සංගමනයකදී ගමන් කරයි
නිරීක්ශණ ඉතිහාසය

ඉතිහාසය  
 

ආදිකාලීන ඉන්දීය, ග්‍රීක, ඊජිප්ත්තු, බැබේලියානු සහ චීන ගවේශකයන් සිකුරු ග්‍රහයා පිළිබද හැඳීන සිටි අතර එහි චලනයන් පිළිබදව වාර්ථා කර ඇත
අතීත ග්‍රීක තාරකා විද්‍යාඥයන් සිකුරු ග්‍රහයා නම් දෙකකින් හඳුන්වන ලදි
එනම් "හෙස්පරස් "ඉරබටු තරුව සහ "පොස්පරස්" පහන් තරුව ලෙසය
මෙම දෙයාකාරයෙන්ම හඳුන්වනු ලබන්නේ සිකුරු ග්‍රහයාම බව සොයා ගැනීමේ ගෞරවය පයිතගරස්ට හිමි වේ
එමෙන්ම මොවුන් සිකුරු සංක්‍රාන්තිය පිළිබදව තොරතුරු දැන සිටි බවට සාක්ශි හමු වී නැත
සිකුරු ග්‍රහයාට ආදි ඇමෙරිකානු ශිශ්ඨාචාරයේදී වැදගත් තැනක් හිමි විය
මායාවරුන් "ක්නෝ එක්" නැතහොත් සිකුරු ග්‍රහයාට "ක්කුතුල්ගාල්" "නැමති දේවත්වය ආරූඪ කර ඇත
මායා වරුන් සිකුරු ග්‍රහයා පූර්ණ වෘතයක් ලෙස කටු සටහන් කර තිබුණි
මායාපන්හිදී සොයා ගත් මෙමඟින් 12 වන හෝ 13 වන ශත වර්ෂයේදී සිදු වූ සංක්‍රාන්තියක රූපමය නිරූපණයක් විදහා දැක්වේ
1639 - පළමු විද්‍යාත්මක ගවේෂණය  
ප්‍රධාන ලිපිය
සිකුරු සංක්‍රාන්තිය 1639

1927 දී ජොහැන්නස් කෙප්ලේර් විසින් පළමු වරට සිකුරු සංක්‍රාන්තිය පිළිබඳව අනාවැකි පල කර ඇත
නමුත් මෙය යුරෝපයට දර්ශනය වේද යන්න පිළිබඳව තීරණය කිරීමට ඔහුගේ ක්‍රමවේදය ප්‍රමාණවත් නොවිය
එලෙසම කිසිවෙක් ඔහුගේ අනාවැකි ඉදිරි නිරීක්ෂණ සඳහා යොදා ගත බවක් නොපෙනේ
වාර්ථාගත ප්‍රථම ගවේශනය සිදු කිරීමෙ ගෞරවය හිමි වන්නේ ජෙරෙමිය හොරොක්ස් ටය
ඔහු එය සිදු කරන ලද්දේ මච් හූලෙ ප්‍රදේශයේ පිහිටි කාර් හොර්ස්හි තම නිවසෙදීය
එය එංගලන්තයේ ප්රෙස්ටං නගරයට ආසන්නය
ඔහුගේ මිත්‍රයෙකු වන විලියම් ක්‍රබ්ට්‍රී මේ සම්බන්ධයෙන් මැන්චෙස්ටර් ප්‍රාන්තයට ආසන්න බ්රෝග්ටන් හිදී 1639 දෙසැම්බර් හතර වනදා ගවේශනයක් සිදු කරන ලදී
1631 සහ 1761 දී සංක්‍රාන්ති සිදු වන බවට සහ 1639 සිදු නොවන බවට කෙප්ලර් විසින් අනාවැකි පල කර තිබුණි
හොරොක්ස් විසින් සිකුරුගේ කක්ෂය පිළිබඳ කෙප්ලර් සිදුකරන ලද ගණනය කිරීම් නිවැරදි කරන ලදී
එමෙන්ම සංක්‍රාන්තිය යුගල වශයෙන් අවුරුදු 8ක් වශයෙන් සිදුවිය හැකි බව හදුන්වා දෙන ලදී
1639 සංක්‍රාන්තිය පිළිබදව අනාවැකි පළකෙරිණි
එමෙන්ම එහි නිවැරදි කාලය ප්‍රකාශ කිරිඉමට ඔහුට නොහැකි විය
1761 සහ 1769 
වැඩිදුර තොරතුරු
1769 තහිටි විසින් ගවේෂිත සිකුරු සංක්‍රාන්තිය

1663 දී ස්කොට්ලන් ජාතික ජේම්ස් ග්‍රෙගරි අගහරු ග්‍රහයාගේ සංක්‍රාන්තිය පිළිබද අදහසක් ඉදිරිපත් කර ඇත
එමෙන්ම පුළුල් පරතරයකින් පිහිටි පෘතුවිය මත ඇති සළකුණු මගින් සුර්ය අසම්පාතය ගණනය කළ හැකි අතර තවදුරටත් ත්‍රිකොණ්මිතියෙන් තාරකා විද්‍යාත්මක ඒකක සොයා ගත හැක
මෙම දැනුම භාවිතයෙන් තරුණ ඉමොන්ඩ් හොලී 1676 දී සෙන්ට් හෙලෙනා හි සිදු වූ එවන් සන්ක්‍රාන්තියක් ගැන  පර්යේෂණ කරන ලදි
නමුත් එම බලාපොරොත්තුව සුන් වී අත්තේ එම සිද්ධිය සම්බන්ධව තවත් එක් පර්යේෂණයක් සොයා ගැන්මට නොහකි වීමෙනි
එම සන්සිදිධියේ සත්‍ය භාවය කුමක් වුවත් එමගින් සූර්‍ය අසම්පාතය "45" ප්‍රථිපල අනුව තහවුරු නොවුණි
1691 දී ප්‍රසිද්ධ කරන ලද පත්‍රයක් අනුව එහිතවත් බොහෝ නිවැරදි කරන ලද ඒවා පැවතිණි
සිකුරු සන්ක්රන්තියේ මිනුම් දඬු මඟින් බොහෝ නිවැරදි ගණනයන් කළ හැකි බව යෝජනා කරන ලදී
තවද මීළඟ සංසිද්ධිය 1761 වන තුරුත් සිදු නොවුණි
අවාසනාවකට 1742 දී හෝලි මිය යන ලදී
නමුත් 1761 වන විට විවිධ ගවේෂණ ලොව පුරා සිදු කරන ලදී
මෙම නිසි පර්යේෂණ හෝලි විසින් විස්තර කරන ලද ජාත්‍යන්තර විද්‍යා සහයොගීතාවයේ මුල් උදාහරණ අනුව ගණනය කිරීම් ගොඩ නැගීමට හැකි විය
බ්‍රිතාන්‍ය, ඕස්ට්‍රේලියා සහ ප්‍රංශ විද්‍යාඥයන් සහ ගවේශකයන් ලෝකයේ විවිධ ස්ථාන වල (සයිබිරියානු,නොර්වේ ඇතුළු ) සංචාරය කරමින් ප්‍රථම යුගල සංක්‍රාන්තිය පිළිබඳ ගවේෂණ කිරීමට ගත් උත්සාහයේදී වැඩි දෙනෙක් සිය ගවේෂණයන් සිදු හසුරා ඇත්තේ අවම වශයෙන් සංක්‍රාන්තිය පිළිබඳවයි.නමුත් සාර්ථක ගවේෂණයන් සිදු කර ඇත්තේ විශේෂයෙන්ම ජෙරෙමිය ඩික්සන් සහ චාර්ලස් මාසන් විසිනි
1874 සහ 1882  
වැඩි තොරතුරු
සිකුරු සංක්‍රාන්තිය 1874 
1874 සහ 1882 සංක්‍රාන්ති පිළිබඳ ගවේෂණ තවදුරටත් සංශෝදනය කිරීමට අවසර ලැබුණි
විවිධ ගවේෂණයන් අතර 1874 ගවේෂණය සඳහා ක්ර්ගියුලෙන් ආර්කිපෙලර්ගෝ හට යවන ලදී
නුතන තාක්ෂණ ක්‍රමවේද අතර ඉඩකඩ විමසීමේ ගුවන්විදුලි දුරස්ථ ප්‍රභවයන්ගෙන් දත්ත සන්නිවේදන ක්‍රමවේදය සහ සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ග්‍රහලෝක සහ ග්‍රාහක අතර දුර ගණනය කරන මිනුම් වේ
තාරකා විද්‍යාවේ ඒකක සෑහෙන දුරට නිවැරදිව ගණනය කිරීමට අවසර ලැබී ඇත
ඒ සඳහා නියමිත ප්‍රමාණයට කිලෝමීටර 30ක් එකතු කිරිම හෝ අඩු කිරිම මඟීන් දෝෂ අඩු වේ
මෙම ගැටළු සහගත බව නිසා අසම්පාතය පිලිබඳ ගණනය කිරීම් සඳහා එම අවශ්‍යතාවය අවලංගු කර ඇත
2004 සහ 2012  
වැඩිදුර තොරතුරු
සිකුරු සංක්‍රාන්තිය,2004 සහ සිකුරු සංක්‍රාන්තිය,2012 
බොහෝ විද්‍යාත්මක සංවිධාන පාලනය කරනු ලබන්නේ දකුණු යුරෝපිය නිරීක්ෂණාගාරය(ඊ එස් ඕ )විසිනි
එමඟින් තාරකා විද්‍යාඥයන්ට සහ ශික්ෂයන්ට සූර්යාගේ සිට පෘතුවියට ඇති දුර සංක්‍රාන්ති කාලසීමාවේදී මැනීමට සංවිධානය කරන ලදී
සහභාගී වන්නන්ගේ නිරීක්ෂණ තාරකා විද්‍යාත්මක ඒකක ගණනයට අවසර ලැබුණි
එනම් 0.007 ප්‍රතිශතයකින් බලාපොරොත්තු වන අගයන් වෙනස් වන ඒවාට පමණක් කිලෝමීටර් 149 608 708ක් පමණ එකතු කිරීම හෝ අඩු කිරීම සිදු කෙරිණි
හඳුනාගත් තාරකාවක් චලනය වීමේදී ඇති වන දිප්තියේ අඩු වීම සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ පිටත පවතින ග්‍රහලෝක සොයා ගැනීම සඳහා තාරකා විද්‍යාඥයන්ට උදව් වේ
සිකුරු සංක්‍රාන්තියෙදී සිකුරු ග්‍රහයාගේ දෘශ්‍ය විෂ්කම්භය මැන එය දන්නා විෂ්කම්භයන් සමඟ සැසදීමෙන් තාරකා විද්‍යාඥයන්ට සෞග්‍රහමණ්ඩලයෙන් පිටත පවතින ග්‍රහලෝක වල ප්‍රමාණය පිළිබඳව දල අදහසක් ලබාදේ
පෘතුවියේ පවතින දුරේක්ෂ මඟින් සමකාලින ලෙස සිකුරු ග්‍රහයාගේ වායුගෝලය පිළිබඳ ගන්නා නිරීක්ෂණ මඟින් තාරකා විද්‍යාඥයන්ට සිකුරු ග්‍රහයාගේ වායුගෝලයේ අතරමැදි මට්ටම පිළිබඳ පැහැදිළි අවබෝධයක් ලබා ගත හැක
මේවා මඟින් එහි දේශගුණය පිළිබඳ පැහැදිළි අවබෝධයක් ලබා ගත හැක
මේවා මගින් එහි දේශගුණය පිලිබදව තවත් තොරතුරු ලබාගත හැකි වේ
සිකුරු ග්‍රහයාගේ වායුගෝලයෙන් ලබාගන්නා වර්ණාවලි දත්ත මගින් සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයෙන් පිටත පවතින ග්‍රහලෝක වල දැනට නොදන්නා වායුගෝල සංසන්දනය කරනු ලබයි
හිරු වෙත ඍජුව එල්ල කල නොහැකි නමුත් චන්ද්‍රයාගේ ආලෝකය කන්නාඩියක් ලෙස භාවිතා කරමින් හබල් දුරේක්ෂය මගින් සිකුරු ග්‍රහලෝකයේ වායුගෝල නිරීක්ෂණය කරනු ලැබේ
මෙම තාක්ෂනය සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයෙන් පිටත ග්‍රහලෝක වලද වායුගෝලය නිරීක්ෂණය සදහා යොදාගත හැක
වර්ථමාන සහ අනාගත සංක්‍රාන්ති 
සාමාන්‍යයෙන් සංක්‍රාන්තියක් සිදු වන්නේ ජුනි හෝ දෙසැම්බර් මාස වලදීය
එමෙන්ම මෙවැන්නක් දැකගත හැක්කේ කලාතුරකිනි
මෙම චක්ක්‍රයේදී සෑම අවුරුදු 243 කට වරක් දින දෙකක් පමණ මෙම සංසිද්ධිය දැකගත හැකිය
සංක්‍රාන්තිය සාමාන්‍යයෙන් සිදු වන්නේ යුගළ වශයෙනි
ආසන්න වශයෙන් එකම දිනයේදී හෝ වසර අටක පරතරයකදී එය සිදු වේ
උපරිම වශයෙන් පෘතුවි වර්ෂ 8ක් සිකුරු මත වසර 13ක් හා සමාන වීම එයට හේතුවයි. එනිසා සෑම අවුරුදු අටකට වරක් ග්‍රහලෝක දළ වශයෙන් සාපේක්ෂව මෙම පිහුටුමට අවතීර්ණ වේ
ආසන්න වශයෙන් වන සංගමන යුගල සන්ක්රාතියේ ප්‍රථිපලයක් වේ
නමුත් එය නිරවුල්ම නොවේ
අවසන් සංක්‍රාන්තිය 1396 දී දක්නට ලැබුණු යුගල සංක්‍රාන්තියේ කොටසක් විය නොහැක
වැඩිදුර තොරතුරු පහත වගුවේ දක්වා ඇත
<table class="wikitable">
සිකුරු ග්‍රහයාගේ අතීත සංක්‍රාන්ති 
දිනය
වේලාව 
විස්තර 
සංක්‍රාන්ති මාර්ගය 
ආරම්භය 
මද්‍යය 
අවසානය 
1396 නොවැම්බර් 23 
15
27
23
09
යුගලයෙන් වෙන් නොවූ අවසන් සංක්‍රාන්තිය
[1]
1518 මැයි 25-26 
22
46
මැයි 25 
01
56
මැයි 26
05
07
මැයි 26 

 [2]
1526 මැයි 26 
16
35
21
48
දුරදක්නය නිපදවීමට ප්‍රථම අවසන් සංක්‍රාන්තිය 
 [3]
1631 දෙසැම්බර් 7 
03
51
05
19
06
47
කෙප්ලර් විසින් අනාවැකි සැපයීම
 [4]
1639 දෙසැම්බර් 4 
14
57
18
54
හොරොක්ස් සහ කබ්ට්‍රී විසින් ප්‍රථම සංක්‍රාන්තිය ගවේෂණය කිරීම  
 [5]
1761 ජුනි 6 
02
02
05
19
08
37
රුසියාවේ ලොමොන්සොව්,චපේ සහ අනෙක් අය ගවේෂණ කරන අතර මේසන් සහ දික්සන්ද ගවේෂණ අරඹන ලදී
[6]
<tr>
1769 ජුනි 
19
15ජුනි 3 
</td>
22
25
ජුනි 3 
01
35
ජුනි 4 
කූක් සංක්‍රාන්තිය පිලිබඳ ගවේෂණ කිරීමට තට්ටිට යවන ලදී
[7]
</tr>
1874 දෙසැම්බර් 9 
01
49
04
26
පිට්ට්‍රෝ ටක්නි ඉන්දියාවේ ගවේෂණ කිරීමට මඟ පෙන්වන ලදී
ප්‍රංශ ගවේෂණ නවසීලන්තය දක්වාත් බ්‍රිතාන්‍ය ගවේෂණ හවායි දක්වාත් වර්ධනය වී ඇත
[8]
1882 දෙසැම්බර් 6 
13
57
17
06
20
15
ජෝන් පිලිප් සුසා සිකුරු සංක්‍රාන්තියේ ඉදිරි ගමන මැඩලන ලදී
[9]
2004 ජුනි 8 
05
13
08
20
11
26
විවිධ මාධ්‍ය මඟින් ප්‍රචාරය කරන සිකුරු සංක්‍රාන්තිය පිලිබඳ වීඩියෝවන්
[10]
 2012 ජුනි 5,6 
22
09
ජුනි  5 
01
29
ජුනි 6 
04
49
ජුනි 6 
පුර්ණ සංක්‍රාන්තිය පසිෆික් සහ පෙරදිග ආසියාවට දර්ශනය වේ
එහි ආරම්භය උතුරු ඇමෙරිකාවට දර්ශනය වේ
එහි අවසානය යුරෝපයට දර්ශනය වේ
[11]
</table>

සුළුවෙන් සිදුවන සහ සමකාලින සංක්‍රාන්ති

තවත් බැලිය හැකි  
අඟහරු සංක්‍රාන්තිය

සටහන්

වැඩිදුර කියවීම්  
තාරකා විද්‍යාව
හැව්ලොක් බෝම්බ ප්‍රහාරය යනු 1991 වසරේ මාර්තු 2 වන දින, දෙමළ කොටි ත්‍රස්තවාදීන් විසින්, කාර්යබහුල වේලාවක කොළඹ තිඹිරිගස්යාය (හැව්ලොක් නගරය) මාර්ගයක පුපුරුවා හරින ලද දුරස්ථව මෙහෙයවනු ලැබූ කාර් බේම්බ ප්‍රහාරයකි
ජේන්'ස් තොරතුරු කණ්ඩායමට (Jane's Information Group) අනූව, ප්‍රහාරයේ මූලික අරමුණ වී තිබුනේ එවක විදේශ අමාත්‍යවරයා සහ රජයේ ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් වූ අමාත්‍යවරයා (නියෝජ්‍ය ආරක්ෂක අමාත්‍යවරයා) වූ රන්ජන් විජේරත්න මහතාව ඝාතනය කිරීමයි
අමාත්‍යවරයා ගමන් ගත් රථ පෙලට එල්ල වූ මෙම කාර් බෝම්බ ප්‍රහාරය නිසා, අමාත්‍යවරයා, ආරක්ෂක නිළදාරීන් 5 දෙනෙකු හා අවට සිටි සිවිල් වැසියන් 13 දෙනෙකු ඇතුළු  19 දෙනෙක් ඝාතනයට ලක්විය
රන්ජන් විජේරත්න මහතා දෙමළ කොටි ත්‍රස්තවාදීන් වෙත දැඩි ප්‍රතිපත්තියක් දැක්වූ අයෙක් ලෙස සඳහන්ය
උදෑසන රන්ජන් විජේරත්න මහතා නිවසේ සිට කාර්යාලය බලා ගමන් කරමින් සිටි අතරතුර, පොලිස් ක්ෂේත්‍ර මූලස්ථානය යාබද හැව්ලොක් මාර්ගයේදී මෙම බෝම්බය ප්‍රහාරය එල්ල වී තුබුණි
ත්‍රස්තවාදීන්ගේ සාධාරණීකරණ හේතු දැක්වීම
2008 වසරේදී, දෙමළ කොටි ත්‍රස්තවාදීන් චෝදනාවක් නිකුත් කරමින් ප්‍රකාශ කර සිටියේ, 1990 සාම ක්‍රියාවලිය අතරවාරයේ රන්ජන් විජේරත්න මහතා, ඔවුන්ගේ ත්‍රස්ත නායකයා වූ වේළුපිල්ලේ ප‍්‍රභාකරන් ඝාතනයට උත්සාහ කල බවයි.

මේවාද බලන්න
 දෙමළ ඊලාම් විමුක්ති කොටි ත්‍රස්තවාදීන් සිවිල් වැසියන්ට එල්ල කල ප්‍රහාර ලයිස්තුව

ආශ්‍රිත

එල්.ටී.ටී.ඊ. ත්‍රස්තවාදීන් සිවිල් වැසියන්ට එල්ලකල ප්‍රහාර
1991 ශ්‍රී ලංකාව
මිනිස් දත් යනු මිනිස් මුඛය තුළ පිහිටි කුඩා, චුර්ණිකෘත, දැඩි, සුදට හුරු ව්‍යුහයන්ය
ඒවායේ යාන්ත්‍රික ක්‍රියාව(සැපීම) ආහාර ද්‍රව්‍ය කැපීම සහ ඇඹරීම මගින් ආහාර ගිලීමට හා ජිරණයට සුදානම් කරයි
දත් වල මුල් උඩු හනුව (උඩු හක්ක) සහ යටිහනුව (යටි හක්ක) තුළ ගිලී විදුරුමස මගින් ආවරණය වී පවතී
දත් නිර්මාණය වී ඇත්තේ විචල්‍ය ඝනත්වයක් හා දෘඩතාවක් ඇති පටක වලිනි
දත් ක්‍ෂීරපායින්ට ඉතාම  ලාක්‍ෂනික (සහ චිරස්ථිත) ලක්‍ෂණයකි
අනෙකුත් ක්‍ෂිරපායීන් මෙන්ම මිනිසාටද ද්විවාර දන්තිනයකි, එනම් ජිවිත කාලය තුළ කට්ටල දෙකක් ලෙස ඇතිවන දත් පවතී
සාමාන්‍යයෙන් පළමු දත් කට්ටලය (ළදරු දත්, කිරි දත්, ප්‍රාථමික දත්,පතනශීලි දත් ලෙසද ඒවා හැඳින්වේ) ඇතිවීම මාස 6 දී පමණ ඇරඹෙන නමුත් ඇතැම් ළදරුවන් ඉපදෙන විටම ඇසට පෙනෙන දතක් හෝ කිහිපයක් සහිතව උපදී
එවැනි දත් නවජ දත් ලෙස හඳුන්වයි. මාස හයේදී පමණ සිදුවන සාමාන්‍ය දත්න විදාරණය ඇතැම් විට වේදනාකාරී විය හැකිය
දන්ත ක්‍ෂතිය යනු මුහුණෙහි, මුඛයෙහි සහ විශේෂයෙන් දත්වල, තොල් වල, හා පටක ආශ්‍රිතව සිදුවන ඉරීම් වේ
ව්‍යුහ විද්‍යාව

දන්ත ව්‍යුහ විද්‍යාව යනු දතෙහි ව්‍යුහය අධ්‍යයනය කරන ව්‍යුහ විද්‍යාත්මක  ක්‍ෂේත්‍රයකි
මේ යටතේ දතේ වර්ධනය, දෘශ්‍යමාණය, සහ වර්ගීකරණය අධ්‍යනය කරනු ලබන නමුත් දන්ත ඇවිරීම හෝ අනෙක් දත් සමග සබැඳියාව මේ යටතට අයත් නොවේ
දන්ත ව්‍යුහ විද්‍යාව දත් නම් කිරීම හා එහි ව්‍යුහය පිළිබඳව අදාල වන වර්ගීකරණ විද්‍යාවක් ලෙසද සැලකේ. මෙම තොරතුරු, දන්ත වෛද්‍ය වරයෙකුට ප්‍රායෝගිකව ප්‍රතිකාර කිරීමේදී හා දත් හඳුනා ගැනීමට හැකියාව ලබාදේ
දන්ත මස්තකය යනු එනමළයෙන් ආවරණය වූ දන්ත ග්‍රීවය ඉහලින් පිහිටි ප්‍රදේශයයි
මස්තකය බොහෝ දුරට සැදී ඇත්තේ කල්ක කුහරයකින් හා දන්තිනය මගිනි
දත් විදාරණයට පෙර සිටම මස්තකය අස්ථිය තුළ පිහිටයි
විදාරණයෙන් පසු, එය බොහෝ අවස්ථා වලදී දැකිය හැකිය
මස්තකය මෙන්ම, දන්තිනය  දතේ මුලයෙන් විශාල කොටසක් නිර්මාණය කරයි
එහි කල්කමය නාල දැකිය හැකිය
දතකට දත් මුල් කිහිපයක් හෝ තනි මුලක් හෝ තිබිය හැකිය
රදනක දත් හා උඩු හනුවේ මුල් පුරස්චාර්වක හැර අනෙක් පුරස්චාර්වක දත් වලට තනි මුලක් ඇත
උඩු හනුවේ මුල් පුරස්චාර්වක දත් දෙකටත්, යටි හනුවේ චාර්වක දත් වලටත් මුල් දෙකක් පවතී
උඩු හනුවේ චාර්වක දත් වල මුල් තුනකි
අමතර දත් මුල් අතිරේක දත් මුල් ලෙස ව්‍යවහාර කෙරේ
මානව දත් වර්ග 
ප්‍රධාන වශයෙන් මිනිස් දත් වර්ග හතරක් ඇත
කෘන්තක
 රදනක
 පුරශ්චාර්වක                     
 චාර්වක

සාමාන්‍යයෙන් මිනිසාට ප්‍රාථමික දත් 20ක් ද (පතනශීලි, “ළදරු”, “කිරි”) ස්ථිර දත් 32ක්ද ඇත
දත් කෘන්තක, රදනක, පුරශ්චාර්වක, චාර්වක ලෙස වර්ග කළ හැකිය
කෘන්තක දත් මුලිකව අහාර ද්‍රව්‍යක් සැපීම යොදාගනී
චාර්වක දත මුලිකවම මුඛය තුළ ඇති කැඩූ ආහාර ඇඹරීම සඳහා යොදාගැනේ
බොහෝ දත් අනෙක් දත් වලින් වෙන් කර හඳුනා ගැනීමට හැකි ලක්‍ෂණ වලින් යුක්තය
කිසියම් දතක් හඳුනා ගැනීම සඳහා භාවිතා වන සකුණු ක්‍රම කිහිපයකි
දැනට ව්‍යවහාරයේ පවත්නා සලකුණු ක්‍රම තුනක් නම් FDI ලෝක දන්ත සන්ධානයේ සකුණු ක්‍රමය, පොදු අංක යෙදීමේ ක්‍රමය, Palmer සලකුණු ක්‍රමය වේ
FDI ක්‍රමය ලොව පුරා භාවිතා වන අතර, පොදු අංක ක්‍රමය ඇමරිකාව පුරා විශාල වශයෙන් භාවිතා කෙරේ
ප්‍රාථමික දත් හෙවත් කිරි දත් 
දරුව‍ෙකු මවගේ කුස තුළ සිටින විට දත් පිහිටුවීම ආරම්භ වේ
ළදරුවන් ඔවුන් වයස මාස හයක් පමණ වන විට දත් ආරම්භ වන අතර, පළමුව දත් කිරි දත් මතු ව්‍ෙ
වයස අවුරුදු දෙක වන විට, දරුවකුට සාමාන්යෙන් කිරි දත් 20 ක් පමණ ඇත
දරුවාට වයස පහක් හෝ හයක් වනවිට වැඩිහිටි දත් සඳහා මාර්ගය සකසමින් කිරි දත් වැටීම ආරම්භ ව්‍ෙ
පතනශීලී දත් අතරින් දහයක් උඩුහණුවේ පිහිටා ඇති අතර දහයක් යටිහණුවේ පිහිටා ඇත
එනම් ප්‍රාථමික දත් 20කි
ප්‍රාථමික දත් වල දන්ත සුත්‍රය 
 ආකාර වේ
ප්‍රාථමික දත් කට්ටලයේ දෙවර්ගයක ඉදිරි දත්, මැදි දත් හා පසුපස දත් වේ
පසුකාලීනව සියලුම ප්‍රාථමික දත් ඒවායේ ප්‍රතිපුරණ මගින් ප්‍රතිස්ථාපනය වේ
ස්ථිර දත්
ස්ථිර දත් 32ක් අතරින්  උඩු හනුවෙහි 16ක් හා යටි හනුවෙහි 16ක් බැගින් පිහිටා ඇත
දන්ත සූත්‍රය වන්නේ

උඩු හනුවෙහි පිහිටා ඇති දත් වන්නේ උඩු මධ්‍ය ඉදිරි දත, උඩු පාර්ශවික ඉදිරි දත, උඩු රදනක දත,උඩු පළමු පුරශ්චාර්වක දත, උඩු දෙවන පුරශ්චාර්වක දත, උඩු පළමු චාර්වක දත, උඩු දෙවන චාර්වක දත සහ උඩු තෙවන චාර්වක දත වේ
යටි හනුවේ පිහිටා ඇති දත් වන්නේ යටි මධ්‍ය ඉදිරි දත, යටි පාර්ශවික ඉදිරි දත, යටි රදනක දත, යටි පළමු පුරශ්චාර්වක දත, යටි දෙවන පුරශ්චාර්වක දත, යටි පළමු චාර්වක දත, යටි දෙවන චාර්වක දත සහ යටි තෙවන චාර්වක දත වේ
තෙවන චාර්වක දත් සාමාන්‍යයෙන් “ඥාන දත්” ලෙස හැඳින්වෙන අතර ඒවා කිසිසේත්ම මුඛයෙන් පිට දමන්නේ හෝ සකස්වෙන්නේ නැත
කුමන හෝ අමතර දත් සෑදුනහොත්, උදාහරණයක් වශයෙන්, කලාතුරකින් සෑදෙන සිව්වන සහ පස්වන චාර්වක දත්,හැඳින්වෙන්නේ අමතර දත් (hyperdontia) ලෙසය
hypodontia යනු සාමාන්‍ය දත් ගණනට වඩා වැඩි දත් ගණනක වර්ධනයක් සිදු වීමයි
කොටස්

එනමලය

එනමලය යනු ශරීරයේ පිහිටා ඇති දෘඩතම හා වඩාත්ම ඛණිජ ද්‍රව්‍ය සහිත වූ කොටසයි
එය දත සකස්වන ප්‍රධාන පටක 4 අතරින්  දන්තිනය, බදාමය සහ දන්ත කල්කය හැරුනුකොට ඇති අනිත් ප්‍රධාන පටකයයි
සාමාන්‍යයෙන් එය දෘශ්‍යමාන වන අතර අනිවාර්යයෙන් මතුපිටට යටින් පවත්නා දන්තිනයෙහි අධාරය මත පවතී
එනමලයෙහි 96% ක් ම අඩංගුව ඇත්තේ ජලය සමග ඛණිජ වර්ග වන අතර ඉතිරියෙහි කාබනික ද්‍රව්‍ය අඩංගු වේ
එනමලයේ සාමාන්‍ය වර්ණය දීප්තිමත් කහ පැහැයේ සිට අළුවන් සුදු පැහැය දක්වා වෙනස් වේ
එනමලයෙහි මතුපිටට යටින් වූ දන්තිනයක් නොමැති විට දත්වල කෙළවරවල පැහැය ඇතැම්විට යන්තම් නිල් පැහැයක් ගනී
එනමලය අර්ධ පාරභාසක නිසා දතෙහි පෙනුමට ප්‍රබල ලෙස බලපාන්නේ දන්තිනයෙහි වර්ණය සහ එනමලයට යටින් ඇති ඕනෑම ශක්තිජනක දන්ත ද්‍රව්‍යයක් ය
එනමලයෙහි ඝනකම දතෙහි මතුපිට මත වෙනස්වන අතර බොහෝවිට වඩාත්ම ඝනකමින් යුක්ත වන්නේ වකුටු වූ කොනෙහි දී, 2.5 mm පමණ, වන අතර තුනීම වන්නේ එහි දාරයෙහි දී ය
එනමලය ගෙවී යන අනුපාතය attrition ලෙස හැඳින්වෙන අතර එය සාමාන්‍ය සාධක මත  අවුරුද්දකට මයික්‍රෝමීටර 8ක් වේ
එනමලයේ ප්‍රධාන ඛණිජ ද්‍රව්‍ය වන්නේ ස්ඵටිකරූපී කැල්සියම් පොස්ෆේටයක් වන hydroxylapatite ය
එනමලයෙහි ඇති ඛණිජ ද්‍රව්‍යය විශාල ප්‍රමාණයක් එහි ශක්තිමත්බවට පමණක් නොව එහි භංගුරබාවයට ද හේතු වේ
දන්තිනය සහ අස්ථිය මෙන් නොව, එනමලයෙහි සත්ව පටකවල ඇති ප්‍රෝටීන් විශේෂයක් වන කොලජන් අඩංගු නොවේ
ඒ වෙනුවට එයටම අනන්‍ය වූ ප්‍රෝටීන වර්ග දෙකක් වන amelogenins සහ enamelins ඇත
මෙම ප්‍රෝටීන වර්ග දෙකෙහි කාර්යභාරය සම්පූර්ණයෙන්ම වටහාගත නොහැකි වුවත් ඒවා එනමලයෙහි වර්ධනය සඳහා අනෙකුත් කෘත්‍යන් අතරින් සැකිල්ලක් ලෙස ක්‍රියාකරමින් උපකාරී වන බව විශ්වාස කරයි
දන්තිනය

දන්තිනය යනු එනමලය හෝ බදාමය සහ කල්ක කුහරයෙහි මැද ඇති ද්‍රව්‍යයකි
එය දන්ත කල්කයේ දන්ත සෛල හේතුවෙන් රහස්‍යව පිහිටා ඇත
දන්තිනයෙහි නිමැවුම dentinogenesis ලෙස හැඳින්වේ
සවිවර,කහ පැහැගත් ද්‍රව්‍යය, බර අනුව 70%ක්  අකාබනික ද්‍රව්‍යයන්ගෙන්ද 20%ක් කාබනික ද්‍රව්‍යයන්ගෙන්ද  10%ක් ජලයෙන්ද සෑදී ඇත
එනමලයට වඩා දන්තිනය මෘදු නිසා එය ඉතා සීඝ්‍ර ලෙස දිරාපත් වන අතර නිසි ප්‍රතිකාර නොකළහොත් එය දත්වල කුහර සෑදීමටද හේතුවක් වේ
එසේ වුවද  දන්තිනය ආරක්ෂක ස්ථරයක් ලෙස ක්‍රියා කරන අතර  දතෙහි ශීර්ෂයට ආධාරකයක් වේ
දන්තිනය ඛණිජ ද්‍රව්‍ය වලින් සැදුම්ලත්, සත්ව පටකවල ඇති ප්‍රෝටීන විශේෂයක් වන, කොලජන් ප්‍රෝටීන වල කාබනික අනුකෘතියකින් යුත් සම්බන්ධක පටකයක් වේ
දන්තිනයට කල්ක කුහරයෙහි සිට දන්තිනය හරහා බාහිර බදාමය හෝ එනමලයෙහි දාරය දක්වා පිටතට පැතිරෙන දන්තික නාලිකා නමින් හැඳින්වෙන අන්වීක්ෂීය  නාලිකා ඇත
මෙම නාලිකා වල විෂ්කම්භය කල්කය අසලදී මයික්‍රෝමීටර 2.5 ද මැද කොටසේදී මයික්‍රෝමීටර 1.2 දක්වාද දන්තික-එනමල් සන්ධිය අසලදී නැනෝමීටර 900 ක් දක්වාද  අඩු වැඩි වේ
සියුම් පාර්ශවික ශාඛා සහිත වුවත් එම නාලිකා කිසිවිටෙකත් එකිනෙක හා ජේදනය නොවේ
ඒවායේ දිග තීරණය වන්නේ දතෙහි අර්ධ විෂ්කම්භය මගිනි
මෙම දන්තික නාලිකාවල ත්‍රිමාණ සැකැස්ම තීරණය වන්නේ උපතිනි
බදාමය
බදාමය දතක මූලය ආවරණය කරන ද්‍රව්‍යයක් වැනි වූ විශේෂිත අස්ථියකි
එය ආසන්න වශයෙන් 45%ක් අකාබනික ද්‍රව්‍යයන්ගෙන්ද (ප්‍රධාන වශයෙන් hydroxyapatite),33%ක් කාබනික ද්‍රව්‍යයන්ගෙන් (ප්‍රධාන වශයෙන් කොලජන්) සහ 22%ක් ජලයෙන්ද සමන්විතය
බදාමය දතෙහි මූල අභ්‍යන්න්තරයෙහි සිමෙන්ති සෛල වෙතින් පහ කරනු ලබන අතර එය ඝනතම වන්නේ මූල කූටයෙහිදීය
එහි වර්ණය කහපැහැ වන අතර දන්තිනයට හා එනමලයට වඩා මෘදු වේ
බදාමයයේ ප්‍රධාන භූමිකාව වන්නේ ස්ථායී භාවය සඳහා පරිදුන්ත අස්ථිබන්ධය දතට සම්බන්ධ කිරීමේ මාධ්‍යයක් ලෙස ක්‍රියා කිරීමයි
බදාම-එනමල සන්ධියේදී බදාමය එහි සෛලීය සංරචක වල හිඟකම හේතුවෙන් සෛල රහිත වන අතර මෙම සෛල රහිත වර්ගය අවම වශයෙන් මූලයෙහි 2/3ක් ආවරණය කරයි
වඩා පාරගම්‍ය  ස්වරූපය වන සෛලීය බදාමයය මූල කූටයෙහි 1/3ක් පමණ ආවරණය කරයි
කල්කය
දන්ත කල්කය මෘදු සම්බන්ධක පටක වලින් පිරුණු දතෙහි මධස්ථ කොටස වේ
මෙම පටකයෙහි, මූල අග්‍රයෙහි ඇති කුඩා කුහරයක් තුලින් දතට ඇතුල්වන රුධිර වාහිණී සහ ස්නායු අඩංගු වේ
දන්තිනය සහ කල්කය අතර දාරය ඔස්සේ පිහිටන්නේ දන්තිනය නිමවුමේ ආරම්භය වන දන්ත සෛලයි
කල්කයෙහි අඩංගු අනෙකුත් සෛල වන්නේ තන්තු සෛල, ප්‍රාක් දන්ත සෛල, macrophages සහ T වසා සෛලයි
කල්කය ප්‍රසිද්ධව ඇත්තේ දතෙහි “ස්නායුව” ලෙසය
වර්ධනය

දත්වල වර්ධනය කළල සෛලවල සිට ක්‍රමයෙන් වර්ධනය වී මුඛය තුළට විදාරණයවීමේ සංකීරණ ක්‍රියාවලියකි
විවිධ ජීවී විශේෂ වලට දත් තිබුනද එම ජීවීන්ගේ දත් වර්ධනය මිනිස් දත් වර්ධනයට බොහෝ සෙයින් සමානය
නිරෝගී මුඛ පරිසරයක් පවත්වා ගැනීමට දත් වල එනමලය, දන්තිනය, සහ පරිදුන්තය යන සියල්ල ප්‍රාග් ප්‍රසව අවදියේ නියම අවස්ථා වල වර්ධනය වීම වැදගත් වේ
ප්‍රාථමික දත් ඇරඹීම ගර්භාෂයේ සති හය, අට කාලය තුළ සිදුවන අතර ස්ථිර දත් ඇරඹීම ගර්භාෂයේ විසිවන සතියේ සිට සිදුවේ
මෙම කාල තුළදී දත් ඇතිවීම ඇරඹීම සිදු නොවුනහොත් කිසිදා දත් ඇතිවීම සිදුනොවේ
දත් සෑදීම ආරම්භ වීමේ ක්‍රියාවලිය පිළිබඳව විශාල ප්‍රමාණයක් පර්යේෂණ සිදු කර ඇත
මුල් ජලක්ලෝම චක්‍ර වල ඇති සාධකයක් දත් වර්ධනය සඳහා වැදගත් වන බව පුළුල් ලෙස පිළිගෙන ඇති මතයකි
දත්වල වර්ධනය පොදුවේ අදියර කිහිපයකට බෙදිය හැකිය
ඒවා නම් අංකුර අවධිය, කිරුලස අවධිය, සීනු අවධිය සහ පරිනත වීමයි
දත් වර්ධනය සීග්‍රයෙන් සිදුවන ක්‍රියාවලියක් බැවින් වර්ධනය වන දතක්  කිසියම් අවධියක පවතින බවට ස්ථිරව තීරණය කිරීම තරමක් අපහසුය
දත් අංකුර යනු දත් සාදන සෛලවල එකතුවකි
එය කොටස් තුනින් සමන්විත වේ
ඒවා එනමල අංගය, දන්ත පිටිකාව, සහ දන්ත කොෂ්ඨය වේ
එනමල අංගය සෑදී ඇත්තේ පිටත එනමල් අපිච්ඡදය, ඇතුලත එනමල් අපිච්ඡදය, තාරකාකාර ජලිකාව සහ ස්ථර අතරමැදිය මගිනි
ගැඹුරු පටක දක්වා ග්‍රෛවීය ලුප සෛල වල වර්ධනය හෙර්ට්විග්ගේ අපිච්ඡද කොපුව සාදයි
එය දත් මුලයේ ස්වරුපය තීරණය කරයි
දන්ත පිටිකාවේ සෛල වර්ධනය වී දන්ත සෛල සාදයි, එනම් දන්තිනය නිර්මාණය කරන සෛලවේ
තවද දන්ත පිටිකාව හා ඇතුලත එනමල අපිච්ඡදය අතර මංසන්ධිය දන්ත මස්තකයේ හැඩය තීරණය කරයි
දන්ත කෝෂය බදාමසෛල, අස්ථිජන්තුව, හා තන්තු සෛලවලට මතු වීමට  ඉඩ ලබාදෙයි
බදාමසෛල දන්ත බදාම සාදයි
අස්ථිජන්තුව දන්ත මුලය වටා දන්තමුලජ අස්ථියට මතු වීමට ඉඩ ලබාදෙයි
තන්තු සෛල පරිදුන්ත අස්ථිබන්ධය සාදයි
එය දත් දන්තමුලජ අස්ථියට දන්ත බදාම මගින් සවිකරනු ලබයි
විදාරණය 

දන්ත විදාරණය, දත් මුඛය තුළට ඇතුල්වීම හා  දැකිය හැකි තත්ත්වයට පත්වීම දත් වර්ධනයේ තවත් ක්‍රියාවලියකි
වර්ථමාන පර්යේෂණ වලට අනුව පෙනීයන්නේ පරිදුන්ත අස්ථිබන්ධය දත් විදාරණයේ වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටුකරන බවයි. ප්‍රාථමික දත් විදාරණය මාස හයේ පමණ සිට අවුරුදු දෙක දක්වා කාලය තුළ සිදුවේ
අවුරුදු හයක් පමණ කාලය දක්වා ප්‍රාථමික දත් පුද්ගලයෙකුගේ මුඛයේ පවතී
මේ අතර කාලය තුළ පළමු ස්ථිර දතේ විධාරණය සිදුවේ
මෙම කාලයෙ ප්‍රාථමික හා ස්ථිර දත් වල සංකලනයක් ඇති බැවින් මෙය මිශ්‍ර අවධිය ලෙස හැඳින්වේ
මෙම මිශ්‍ර අවධිය අවසාන ප්‍රාථමික දත ඉවත්වී ඉතිරි ස්ථිර දත විදාරණය වීම දක්වා කාලය තුළ පවතී
දන්ත විදාරණය සම්බන්දව ඉදිරිපත් වූ න්‍යායන් කිහිපයකි
ඒක න්‍යායක් නම් දන්ත මුලයේ වර්ධනය දත මුඛය තුළට තල්ලු කිරීමට හේතුවන බවයි. දැනට බොහෝදෙනා පිළිගෙන ඇති මතය නම් පරිදුන්ත අස්ථි බන්ධය දන්ත විදාරණයට අවශ්‍ය වේගය සපයන බවයි.

උපස්තම්භක ආකෘති

පරිදුන්තය දතෙහි උපස්තම්භක ආකෘතියයි
එය දත අවට පටක වලට සම්බන්ධ කරමින් ස්පර්ශයේ හා පීඩනයේ සංවේදනය ලබාදීමට වැදගත් වේ
එය දන්ත බදාම, පරිදුන්ත අස්ථිබන්ධය, දන්තමුලජ අස්ථිය සහ වේලා පටකයකින් යුක්තවේ
මේ අතරින් දන්ත බදාම පමණක් දතට අයත් වේ
පරිදුන්ත අස්ථිබන්ධය, දන්ත මුලාජ අස්ථිය දන්ත බදාමට සම්බන්ධ කරයි
දන්තමුලජ අස්ථිය දන්ත මුලය වටකර සිටින අතර එය පොදුවේ ගර්තය හෝ කෙවෙනිය සාදිමට උපකාරීවේ
අස්ථිය වටකර වෙලා පටකය හෝ විදුරුමස පවති
එය මුඛයේ පහසුවෙන් හඳුනාගත හැකිය
පරිදුන්ත අස්ථිබන්ධය

පරිදුන්ත අස්ථිබන්ධය යනු දන්ත බන්ධනිය දන්තමුලජ අස්ථියට සම්බන්ධ කරන විශේෂිත සම්බන්ධ පටකයකි
මෙම පටකය, අස්ථිය තුළදී දන්ත මුලය ආවරණය කර පවතී
එක් අස්ථිබන්ධයක් පළලින් 0.15-0.38 mm පමණ වන නමුත් කල්යත්ම එහි ප්‍රමාණය ක්‍රමයෙන් අඩුවේ
පරිදුන්ත අස්ථිබන්ධයේ කෘත්‍ය කිහිපයකි
ඒවා නම් දත අස්ථියට සම්බන්ධ කිරීම, දත නඩත්තු කිරීම, දත් සංචලනයේදී  අස්ථිය සෑදීම හා ප්‍රතිශෝෂණය කිරීම, සංවේදනය සහ විදාරණය වේ
ස්නායු තන්තු සැපයුම අස්ථි අග්‍රස්ථය හරහා දත තුළට පිවිසේ
ඉන් පසු ස්නායු ජාලයක් දත වටා සහ විදුරුමසේ මස්තකය වටා සාදනු ලබයි
අහාර සැපීමේදී දත් මත ඇතිවන පීඩනය නිසා දත යන්තම් කෙවෙනිය තුළට චලනය වී එම පීඩනය පරිදුන්ත අස්ථිබන්ධය වෙත ලබාදෙයි
ඉන්පසු ස්නායු තන්තු එම ආවේගය පිලිබඳ තොරතුරු මධ්‍ය ස්නායු පද්දතිය වෙත යවනු ලැබේ
දන්තමුලජ අස්ථිය
දන්තමුලජ අස්ථිය යනු දත වටා ගර්ථය සාදන හනු අස්ථියයි
මිනිස් සිරුරේ අනෙක් අස්ථි මෙන් දන්තමුලජ අස්ථියද ජිවිත කාලය පුරා වෙනස් වීම්වලට භාජනය වේ
අස්තිජන්තුව අස්ථිය සාදන අතර බලයන් ක්‍රියා කරන ස්ථාන වල අස්ථි ත්‍රැට මගින් අස්ථිය විනාශ කරනු ලබයි
දන්ත චිකිත්සාවක් මගින් දතෙහි චලනයක් ඇති කළහොත් සම්පිඩන බලයට යටත්වන අස්ථිය ආස්‍රිතව අස්ථි ත්‍රැට ප්‍රමාණය ඉහලයි
එමගින් අස්ථි ප්‍රතිශෝෂණය සිදුවේ
දන්තමුලජ අස්ථිය වෙත දත මගින් ඉන් ඉවතට ආතතියක් ඇතිවන විට ඒ ආස්‍රිතව අස්ථිජන්තු වැඩිවීම සිදුවේ
එනම් අස්ථිය වර්ධනය වේ
විදුරුමස
විදුරුමස යනු හනු අස්ථිය ආවරණය කර පවතින ශ්ලේෂ්මල පටකයයි
විදුරුමස හා සංඝටිත අපිච්ජ පටක වර්ග තුනකි
ඒවා නම් වේලා, මංසන්ධික සහ නිඛාත අපිච්ඡද වේ
මෙම අපිච්ජද පටක තුන එක්වී දත හා මුඛය අතර ඇපිච්ඡද බොරිච්චිය සාදයි
වේලා අපිච්ඡදය දත් සවිකිරීමට ඍජුවම දායක නොවේ
නමුත් එය මුඛය තුළ පැහැදිලිව දැකිය හැකිය
දත් දිරායාම

විශදු ලපය 

විශදු ලපය යනු විශාල බැක්ටීරියා ප්‍රමාණයක් දත් මත ඒකරාශිවී සාදන ජෛව පටලයකි
විශදු ලප නිරන්තරයෙන් ඉවත් නොකළහොත් වේලාදාහය වැනි පරිදුන්ත ගැටළු ඇතිවිය හැකිය
කාලයත් සමග විශදු ලපය විදුරුමස මත අවසාදනය වී ටාටර් නම් ද්‍රව්‍ය සාදයි
ජෛව පටල සාදන ක්ෂුද්‍රජීවින් සම්පුර්ණයෙන්ම වාගේ බැක්ටීරියා වේ(ප්‍රධාන වශයෙන් [[
streptococcus |Streptococcus හා නිර්වායු)
ඒවායේ බැඳීම මුඛයේ තැනින් තැනට වෙනස් වේ
දන්තක්‍ෂතිය හා සම්බන්ධ ප්‍රධාන බැක්ටීරියාව Streptococcus mutans  ය
ඇතැම් බැක්ටීරියා මුඛයේ රැඳෙන සීනි හා පිෂ්ඨය වැනි ආහාර ද්‍රව්‍ය මත ජීවත්වේ
ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය අඩුවූ විට ඒවා ලැක්ටික් අම්ලය නිෂ්පාදනය කරනු ලබයි
ලැක්ටික් අම්ලය එනමලයේ කැල්සියම් හා පොස්පරස් ද්‍රවණය කරනු ලබයි
මෙම ක්‍රියාවලිය දත් දිරායාමට හේතුවේ
කේඨය ක්‍රමයෙන් අම්ල උදාසීන කරමින් දත් දිරන  pH අගයට වඩා දත් අවට pH අගය ඉහල නංවනු ලබයි
ආහාර ගැනීම් අතර ප්‍රමාණවත් කාලයක් පවතීනම් දත් වලට වන බලපෑම අවම වේ
එම කාලය තුළ දත් වලට අලුත්වැඩියා විය හැකිය
ජෛව පටලය සිදුරු කර යාමට කේඨයට හකියාව නොමැති වුවද බැක්ටීරියා මගින් ඇතිකරන අම්ල උදාසීන කිරීමේ හැකියාව ඇත
දන්තක්‍ෂතිය (සිදුරු සෑදීම)

දන්තක්‍ෂතිය (සිදුරු සෑදීම) දත් දිරා යාම ලෙස හැඳින්වේ
මෙය ආසදක රෝගයක් වන අතර එහිදී දතෙහි ව්‍යුහයට හානි සිදුවේ
මෙම රෝගය වෙදනාවට, දත් වැටීමට, හෝ ආසාදනයට හේතුවිය හැකිය
දන්තක්‍ෂතිය විශාල ඉතිහාසයකට උරුමකම් කියනුලබයි
එය ලෝකඩ, යකඩ, සහ මධ්‍යම යුග වල පමණක් නොව නව ශිලා යුගයේ සිටම පවතින රෝගයක් බව සාක්ෂි සහිතව පෙන්වාදී ඇත
දන්තක්‍ෂතිය විශාල ලෙස වැඩිවීමට ප්‍රධාන සාධකය ආහාර පුරුදු වල වෙනසයි
අද දන්තක්‍ෂතිය ලොව බහුලම රෝග වලින් එකක් ලෙස දැක්විය හැකිය
එක්සත් රාජධානියේ ළමා රෝග අතර බහුලම කල්පවතින රෝගය දන්තක්‍ෂතිය ලෙස හඳුනාගෙන ඇති අතර එය ඇදුම රෝගයට වඩා පස්ගුණයක් පමණ වැඩිය
සමස්ථයක් ලෙස දත් දිරායාමේ අඩුවීමක් දකින රටවල එහි විෂම ව්‍යාප්තියක් ඇති බව හඳුනාගෙන ඇත
එක්සත් රාජධානියේ හා යුරෝපයේ සමස්ථ ජනගහනයෙන් 20% පමණද  දරුවන් ගෙන් 60-80% කගේ පමණද  දන්තක්‍ෂතිය දැකිය හැකිය
දත් දිරායාමට හේතුවන්නේ සුක්‍රෝස්, ෆ්රක්ටෝස්, ග්ලුකෝස් වැනි පැසීමට ලක්විය හැකි කාබෝහයිඩ්‍රේට ඇතිවිට ඇතැම් අම්ල ස්‍රාවී බැක්ටීරියා ක්‍රියාකාරිත්වයෙනි
මින් මුඛය තුළ ඇතිවන අම්ල දත් දිරායාමට හේතුවේ
එයට හේතුව දත් වල ඇති ඇතැම් විශේෂ සංයෝග අඩු pH අගයන් වලට සංවේදී වීමයි
දතෙහි දිරාගිය ප්‍රමාණය අනුව විවිධ ප්‍රතිකාර මගින් දතෙහි නියම ආකෘතියට, කෘත්‍යට, සුන්දරත්වයට, නැවත ප්‍රතිස්ථාපනය කළ හැකිය
නමුත් විශාල ප්‍රමාණ වලින් දත්වල ව්‍යුහය ප්‍රතිජනනය කිරීමේ ක්‍රමවේදයක් තවම හඳුනාගෙන නැත
ඒ වෙනුවට සෞඛ්‍ය සංවිධාන ක්‍රමානුකූල මුඛ සනීපාරක්‍ෂනය, පරිභෝජන රටා සංශෝධනය වැනි රෝග නිවාරන ක්‍රියාමාර්ග සඳහා උපදෙස් ලබාදෙයි
දත් ආරක්‍ෂා කිරීම

මුඛ සනීපාරක්ෂාව යනු මුඛය පිරිසිදුව තබාගැනීම සහ දත් දිරායාම, වේලාදාහය, පරිදන්ත රෝගය, මුඛ දුර්ගන්ධය හා අනෙකුත් දන්තාබාධ වලින් වැළකීමට ඇති ක්‍රමෝපායයි
එයට වෘත්තීය හා පුද්ගලික ආරක්ෂාව යන දෙකම අඩංගු වේ