Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
සම්මා සම්බුදු

ථෙරවාදී බුදුදහම අනුව කල්ප ගණනාවක් පෙරැම් පිරීමෙන් අනතුරැව, තමා විසින්ම සත්‍යය අවබෝධ කරගෙන සංසාර චක්‍රයෙන් මිදී අනෙක් සත්තවයන්ටද දුකින් මිදී විමුක්තිය ලබා ගැනිමට මග පෙන්වන්නා සම්මා සම්බුද්ධ නම් වේ
සිද්ධාර්ථ ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙසේ පහළ වන බුදුන්ගේ කෙනෙක් වන අතර උන්වහන්සේ නිර්වාණය අවබෝධ කර ගත හැකි ‍මග දේශනා කළ සේක
පසේබුදු

වතුරාර්‍ය සත්‍ය අවබෝධ කරගත් නමුත් එය අන්අයට පහදා දීමට අසමත් අය පසේ බුදු හෙවත් පචේක බුද්ධ නම් වේ
ශාක්‍යමුනි ගෞතම බුදුරජාණන්වහන්සේ මෙලොව පහළ වු එකම බුදුරජාණන් වහන්සේ නොවන බව සියලුම බෞද්ධයෝ පිළිගනිති
අතීතයේ බුදුරජාණන්වහන්සේලා බොහෝ ගණනක් වැඩ සිටි අතර අනාගතයේද බුදුරජාණන්වහන්සේලා පහල විමට නියමිත
රහත්බුදු හෙවත් රහතුන්
පහලවූ බුද්ධ සාශනයකදී ධර්මය අසා  නිවාරණ අවබෝධ කරගත් තැනැත්තා අර්හත් නම් වේ
බුදු දහම
බුදුවරු
අඟහරු යන්නෙන් පහත දේ අදහස් විය හැක
අඟහරු ග්‍රහලොව (තාරකා විද්‍යාව)
 අඟහරු ග්‍රහයා (නක්‍ෂත්‍රය)
මහින්දාගමනයේ සිට ක්‍රි
ව. 1505 දක්වා කාලය පොදුවේ සලකන කල ශාස්ත්‍රිය අධ්‍යාපනයට නැඹුරු වු විධිමත් අධ්‍යාපන රටාවක් ද
ස්වයංපෝෂිත ආර්ථිකයක්ද සහ සාමකාමි සමාජ පරිසරයක් ගොඩනැඟීමට අවිධිමත් අධ්‍යාපන රටාවක් ද ලංකාවේ පැවතිණි
පළමු වරට මිහින්තලා පර්වත මුදුනෙහි මිහිඳු හිමියන් විසින් දෙවන පෑතිස් රජුට බුදු දහම හඳුන්වා දීමත් සමඟම බෞද්ධ සංස්කෘතියටත්, බෞද්ධ අධ්‍යාපන සම්ප්‍රදායටත් පදනම වැටුණු අතර, බුදු දහම කෙරෙහි පැහැදුනු දෙවන පෑතිස් මහරජ දෙවන දින අනුරපුර මහමෙවුනා උයන මිහිඳු හිමියන්ට පිදීමත් සමඟ බෞද්ධ අධ්‍යාපන ආයතන ක්‍රමයකට ද පදනම වැටුණි
සංවිධිත වූ  බෞද්ධ අධ්‍යාපන ක්‍රමයක් ආරම්භ වීමටත් තැනින් තැන තිබූ අසංවිධිත ගුරු ගෙදර අධ්‍යාපන සම්ප්‍රදායය අනුක්‍රමයෙන් අහෝසි වීමටත් මහා විහාරය මුල් වූ බව අතීතය අපට ගෙනහැර දක්වයි.
 
බෞද්ධ අධ්‍යාපනයේ ප්‍රධාන පරමාර්ථය වුයේ හික්මීමෙන් යුතු ගුණවත් සිල්වත් ජීවන රටාවක් ගොඩ නැගීමයි
මේ වනාහි දැහැමි  ස්වයංපෝෂිත දිවි  පෙවෙතක් තුළින්  දෙලොවටම හිත සුව පිණිස වන සමාජයක් ගොඩනැගීම යි
පන්සල කේන්ද්‍ර කරගනිමින් අරඹන ලද අධ්‍යාපනය සිල්වත්, විනයවත්  පරිසරයක් තුළ දැනුම ලබා දීම එදා දක්නට ලැබුනි
ආගමානුකූල අදහස්, ඔවදන්, ක්‍රියාකාරකම් පන්සලේ හාමුදුරුවන්ගෙන් ලබා ගන්නට හැකි විය
නමුදු රටක සංවර්ධන ක්‍රියාවලියට අවශ්‍යකරණ වෘත්තීය දැනුම ආගමික ශාස්තෘන්ගෙන් ලබා ගැනීම අසීරු වූයේ උන්වහන්සේ වෘත්තීය ආභාෂයට  වඩා උදක්ම ආත්ම පාරිශුද්ධත්වය ලඟා කර ගැනීම පිළිබඳ වු කටයුතු වල නියැලීමයි
මේ නිසා වෘත්තිය දැනුම අවිධිමත් ලෙස තම පර‍පුරෙන් පැවතෙන ආකාරය අනුව ලබා ගැනීමට බොහෝ පිරිසකට සිදුවිය
මෙහි වඩාත් ම කැපීපෙනෙන ලක්ෂණය වුයේ සමහරක් වෘත්තින් සමාජයේ පහත් ලෙස සැලකීමට ලක්ව තිබීමයි
උදා - මැටි ආශ්‍රිත වලං කර්මාන්තය
නමුදු එවකට පැවති වැඩ වසම් සමාජ ක්‍රමය නිසා මේ අප්‍රසාදය ප්‍රකාශ කිරීමට බොහෝ පිරිස් ඉදිරිපත් නොවුනි
කරුණු  එසේ වුවද මහින්දාගමනයත් සමග ලංකාව තුළ ඇතිවුන බෞද්ධ ප්‍රබෝධය හේතුවෙන් ගොඩනැගුණු අධ්‍යාපන රටාව තුළ විෂයමාලාව එවකට පැවති ශාස්ත්‍රීය, ස්වයංපෝෂිත අර්ථ ක්‍රමයක් නිර්මාණය සඳහා රුකුලක් විය
මෙහිදි විෂමාලාව
	ගුරු ගෙදර 
	පන්සල
	පිරිවෙන
	වෘත්තීය 
ආදී වශයෙන් කොටස් කර දැක්විමට පුළුවන
ගුරුගෙදර විෂයමාලාව තුළ මූලික අධ්‍යාපන අවශ්‍යතා සපුරා ලීය
මෙම විෂයමාලාව සරල එකක් විය
එමෙන්ම ගුරුගෙදර ප්‍රධාන විෂයමාලාව ද විය
ගණිතය ඉගැන්වීම පිළිබඳ සාක්ෂි නොමැතත්  කියවිම, ලිවිම, වැනි ඉගැන්වීම් කටයුතු අඩංගු වී තිබේ
මෙහිදී පිල්ලම් ඉගැන්වීම සඳහා අක්ෂර 560 ක් භාවිතා කළ බවට සාක්ෂි ඇත
අකුරු හදුන්වා‍දිමෙන්හඳුන්වාදීමෙන් පසු නම් පොත, මගුල් ලකුණ, ගණදෙවි හෑල්ල, වදන් ‍කවි පොත, ආදී කෘති වලට අමතරව බුද්ධ ගජ්ජය, සකස් කඩය කියවීම වැනි අභ්‍යාස මගින් උච්චාරණය පිළිබඳ මනා දැනුමක් ලබා දීමට කටයුතු කරනකර ඇත
මීට අමතරව කඩු ශිල්ප, දුනු ශිල්ප, ආදි ශිල්පීය කුසලතා වර්ධනය සඳහාද අවස්ථව උදාකර දුන් බවට සාක්ෂි පවති
විශේෂයෙන් ප්‍රාථමික අධ්‍යාපන අවස්ථාව ආරම්භ කිරීම පන්සලෙන් සිදු විය
ධර්ම විනය හා පාලී භාෂාව ඉගැන්විම පන්සල ආශ්‍රිත පිරිවෙණ් වලදී සිදු විය
මෙම විෂයමාලාව ක්‍රියාත්මක කරන්නේ මූලික අධ්‍යාපනය ගුරුගෙදරින් ලබා පැමිණෙන බැවිනි
මෙහිදී ගිහි පැවිදි දෙපිරිසටම අධ්‍යාපනය ලබා දිමට කටයුතු සලස්වන ලදි
සිංහල හා පාලී වශයෙන් විෂය මාලාව දෙ‍කොටසකට වෙන් කරන ලද අතර පාලි විෂයමාලාව 
නාම පද වරනැගීම
සමාන පද තේරුම් කිරීම
ව්‍යාකරණ ඉගැන්වීම
පාලි නාම වරනැගිල්ල
පාලි නිඝණ්ඩුව
බාලවහැරය  ලෙසට නැවතත් කොටස් කෙරිණ
මීට අමතරව සාමනේර භික්ෂූන්ගේ ශික්ෂණයට අදාළ වූ සාමනේර ශික්ෂා නම් ග්‍රන්ථයද එහි සිංහල අනුවාදනය  ද යොදා ගෙන ඇත
පොත පතින් බැහැර වූ විෂය බාහිර ක්‍රියා කාරකම් සඳහා පොහෝ දින බණ ඇසීම, බණ කීම, එදිනෙදා වත්පිළිවෙත් කිරිම දක්නට ලැබුනි
තවද මහ‍පිරිවෙන් වල (අභයගිරිය, මහා විහාරය) ව්‍යාවකරණ,  සාහිත්‍යය අංක ගණිතය, ජන්ද ශාස්ත්‍රිමය, නාට්‍ය කලාව, වෛද්‍යවිද්‍යාව  වැනි විෂයන් භාවිතා කර ඇති බව සිතිය හැකිය
ගිහි පැවදි ශිෂ්‍යයන් ට අමතරව ‍විදේශිකයන් ද මෙම විෂයමාලාව හදාරා ඇත
විෂය මාලාව තුල කාන්තා නියෝජනය පිළිබද මහින්දාගමනයට පෙර වැඩි අවධානයකින් යුතුව සිදු වූ බවට ප්‍රබල සාක්ෂි නොමැත
එහෙත් මහින්දාගමනයෙන් ටික කලකට පසු සඟමිත් තෙරණිය ලංකාවට වැඩම කිරීමත් සමඟම කාන්තාවට ද මෙම අවස්ථාව උදාකර ගැනීමට හැකිවිය
තත්ත්වය  එසේ නමුදු මෙහිදී මෙහෙණි  සසුනට ඇතළු වන කාන්තාවන්ට පමණක් අධ්‍යාපන අවස්ථාව හිමි වු අතර ගිහි කාන්තාවන් සඳහා අවස්ථාව විරල විය
විෂය මාලාවේ සාරාංශය මෙසේ විග්‍රහ කිරීමට හැකිවේ
	විධිමත් අධ්‍යාපනය සම්පූර්ණයෙන්ම බෞද්ධාගමික පදනමකින් යුතුවිය
මෙය බොදු සමාජයක් බිහිකිරීමේ අවශ්‍ය තාවය මත ගොඩ නැගුනි
	අකුරු ලිවිමේ කියවීමේ හැකියාව ඇති කිරීමේ පදනම විය
මෙහිදී මුලික අවශ්‍යතා ලෙස බෙහෙත්වට්ටෝරුවක් කියවීම, තල්පතක පණිවිඩයක් යැවීම දැක්වීමට හැකිය
	පිරිවෙන් අධ්‍යාපනය තුලින් භික්ෂූන් වහන්සේගේ ධර්ම විනය ප්‍රගුණ කිරීම බෞද්ධ අවශ්‍යතා ඉටු කිරීමට අවශ්‍ය බණ කීම පුණ්‍යානුමෝදනා කිරීම, සෙත් පිරිත් කීම වැනි අවශ්‍යතා සපිරීම ද අවශ්‍යතාවයක් විය
	එවක සමාජයේ පැවති අවශ්‍යතා අතර වූ ජොතිශ ශාස්ත්‍රය, වෛද්‍යවිද්‍යාව ආදී ක්ෂේත්‍ර වල කටයුතු ද වැඩවසම් ක්‍රමය තුළ වු වෘත්තීය පුහුණු අවශ්‍යතාවයන් ද ඉටු කිරීම සිදු විය
ඉගෙනුම් ඉගැන්වීම් ක්‍රියාවලිය මුල්ම යුගයේදි ගුරු ගෙදර ආශ්‍රිතව දක්නට ලැබුනි
නමුදු මහින්දාගමනයෙන් පසු ඇති වු ආගමික පිබිදීමත් සමඟ ගම හා බැඳුනු පන්සලෙන් ඉගෙනුම් ඉගැන්විම් ක්‍රියාවලිය ආරම්භවිය
මෙහිදී ඉගෙනුම් කාර්යය පන්සලේ වැඩ සිටි භික්ෂුන් වහන්සේ විසින් සිදුකරනු ලැබීය
ධර්ම දේශනා, අනුශාසනා, දේශනා ආදිය මුලිකම අධ්‍යාපන ක්‍රමවේදයන් ලෙස යොදා ගනු ලැබීය
මෙහි බලාපොරොත්තුව වුයේ අකුරු ලිවිමේ හා කියවිමේ හැකියාව ලබා දිමයි
මෙය ගුරු ගෙදර ඉගැන්වීම් ක්‍රියාවලිය විය
අකුරු ලි‍විම සඳහා ‍‍වැලි පිල්ල සිසුන් සහ ගුරුවරයාද ප්‍රචලිත ඉගෙනුම් උපකරණයක් ලෙස භාවිත කෙ‍රින
කියවීමේ උපකරණ ලෙස පුස්කොල පොත් භාවිතා කළ ද එය ඉතා සීමිත ප්‍රමාණයෙන් විය
මීට අමතරව වනපොත් කිරීමේ ක්‍රමවේදය ද ඉතාමත් සුලභ කාරණයක් විය
මේවා මතක තබා ගැනීමේ පහසුව සඳහා තාලයකට ගැයීම වැනි ක්‍රමවේදයන් යොදාගන්නා ලදි
පිරිවෙන් හා මහාපිරිවෙන් වලද ඉගෙනුම් ඉගැන්වීමේ ක්‍රමවේදයන් ද මීට බොහෝ සෙයින් සමාන විය
ත්‍රිපිටකය ග්‍රන්ථාරූඩ කිරීමෙන් පසුව වුවද වනපොත් කිරීම දක්නට ලැබුනි
ධර්මය පමණක් නොව ඡන්දස්, අලංකාර,  ව්‍යාකරණ, ආදිය ‍ඉගෙනුම් ඉගැන්විම් ක්‍රියාවලිය වුයේ කටපාඩම් කිරීමයි
මෙහිදි විශේෂයෙන් සඳහන් කල යුත්තේ පැරණි ප්‍රශස්ත ස්වදේශිය අධ්‍යාපන ක්‍රමයත් විෂයමාලාව ලෙස සලකනු නොලැබුවත් වෘත්තීය විෂයයන් ලෙස වැඩ වසම් කුල ක්‍රමය යටතේ පියාගෙන් පුතුට උරුම වූ විශේෂ වෘත්තීය කුසලතා රැසක් පැවති බවයි. පිළිම නෙලීම, වාරිකර්මාන්ත ඇත් දත් මුතු මැණික් කර්මාන්තය, රන් රිදී ආභරණ නිෂ්පාදනය ආදි කර්මාන්ත ඉතාමත් ඉහල තාක්ෂණික කුසලතාවයෙන් යුතුව ක්‍රියාත්මක වුවත් මේවා විෂයමාලාව තුල විධිමත්ව ඇතුලත් වූ බවක් නොපෙනේ
ගුරුගෙදර ගුරුවරයා වුයේ එහි ගෙහිමියා වේ
ඔ‍හුගේ දැනුම අත්දැකීම් පදනම් කරගෙන ඉගගෙනුම් ඉගැන්වීම් ක්‍රමය සංවිධානය කරන ලදි
මීට අමතරව පන්සලේ ගුරුවරයා වුයේ භික්ෂුන් වහන්සේය
පැවිදි වීමෙන් අනතුරුව ධර්මය ඉගෙනීමෙන් පසු ලද වියත් බවෙන් ලද පන්න‍රයෙන් ගුරුවර චරිතයට පණ පොවයි. මෙය පිරිවෙන් මහ පිරිවෙන් බවට පත් කිරීමට තරම් සුදුසු කමකි
මෙසේ මහ පිරිවෙන් වල වාසය කළ නායක ස්වාමීන් වහනසේලා ගේ දක්ෂතාවය මත එම ආයතන මහත් කිර්තියක් උසුලන්නට විය
සසුනේ පැවිදිව එකී වියත් භික්ෂුන්ගෙන් අධ්‍යාපනය හදාරමින් එකී සෙවනේ මහණ දම් පිරීමෙන්ම තවත් වියත් භික්ෂූන් රැසක් බිහි වී ඇති බවට අතීතය අපට සාක්ෂි දේ
මේ නිසා දක්ෂ භික්ෂූන් එවැනි මහා පිරිවෙන්හි අධ්‍යාපනය ලැබීමට යොමු කරන ලදි
එමෙන්ම ‍පන්සලේ පිරිවෙනේ හා මහා පිරිවෙන් වල ගුරු භික්ෂුන් පුහුණු කිරීමද මේ අතතුරම සිදු කරන ලදි
අධ්‍යාපනය හදාරණ භීක්ෂුන්ගේ ඇති සුවිශේෂීතා මත අනාගතයේදී ගුරු භීක්ෂුවක ලෙස කටයුතු කිරීමට අවස්ථාව  ලැබුනි
ගුරුගෙදර මීට වෙනස් තත්වයක් විය
එනම් ගුරුගෙදර බොහෝ විට සිටියේ එම නිවසේ ගෙහිමි යා ගුරුවරයා ලෙසය
මෙම නිවස තුළ සියළු කටයුතු ගුරුතුමාගේ අනුදැනුම මත සිදු විය
එනම් මෙහි සමස්ථ සංවිධාන ව්‍යුහය මත රදා පැවතුනි
ඔහු විසින් සිසුන් ගේ අධ්‍යාපන අවශ්‍යතා සපුරාලීය
වැටුප් ලැබීමක් නොකරන ලද නමුදු සිසුන් විසින් දෙන ලද ගුරුපඬුරු භාරගන්නා ලදි
ගුරුගෙදර සියළුම පාලන කටයුතු ගුරුවරයාගේ අධීක්ෂනයෙන්  සිදුවිය
මෙහිදි අධ්‍යාපන කටයුතු වලට අමතරව එදිනෙදා ගෙදර දොර වැඩ කටයුතුද විය
මේවා සිදුකිරීම මගින් තම ජීවිත කටයුතු පිළිවෙල කිරීම සදහා යොදා ගන්නා ලදි
මේ සංවිධාන ව්යිහය තුළ විධිමත් අවිධිමත් නොවිධිමත් අධ්යායපන ක්රාමවේදයන් පැවති බවට සාක්ෂියකි
තවද සිසුන් ගුරු ගෙදර නේවාසිකව සිටි බැවින් ඔවු‍නගේ සියළු පහසුකම් ගුරුගෙදරින් සපයන ලදි
පන්සල සහ පිරිවෙණ, මහපිරිවෙණ තුළ ද්විතීයික හා උසස් අධ්යාිපන අවස්ථාවන් උදාකරගන්නා ලදි
මෙහි ඉගැන්වීම කරනු ලැබුවේ භික්ෂූන් විසිනි
මෙම පන්සල් පිරිවෙන් වලට රාජ්යා අනුග්රසහය නිරතුරුම ලැබුනේ රටේ ප්රනධානියාවු රජු තමන්ගේ යුතුකම් සහ වගකීමක් ලෙස සිතා කටයුතු කල බැවිනි
පිරිවෙණ් වලට අවශ්යේ ආහාර, ආවාස, සිවුරු පිරිකර ඇතුළු සියළුම දේ රාජ්යැ අනුග්රණහය යටතේ ලබා දුනි
පිරිවෙණේ පාලනය සිදු කරන ලද්දේ භික්ෂුන් විසිනි
මෙය විහාර පාලනයේම කොටසක් වූ අතර එතම් සංකීර්ණ නොවිය
ගිහි සිසුන් සදහා නේවාසික අවස්ථා විරල වු අතර පැවිදි සිසුන් නේවාසිකව  සිටියහ
නේවාසිකයන්ගේ ඉදුම් හිටිම්, අහාර පාන සංවිධානය  විශේෂ හිමිනමක් යටතේ සිදුවිය
මහා
පිරිවෙණ් වල මෙකි සංවිධාන කටයුතු සංකීර්ණ වු බැවින් ඒ සඳහා විශේස වැඩ පිළිවෙලකට අනුව සිදුවිය
උදෑසන අවදිවීමේ සිට රාත්රීඳ නිද්ද දක්වා මේ සියල්ලම නියමිත කාල සටහනකට අනුව සිදු විය
මේ අයුරින් බලන කල ලංකාව තුළ මහින්දාගමනයත් සමග ඇති වු පිබිදිමත් සමග අධ්‍යාපන  ක්‍රමයක් ලාංකිය ජන සමාජයට අවැසි පරිදි ගොඩනැගුණු බව කිව හැකිය
සාරධර්ම පිරි සමාජ රටාවක් තුළ කර්මාන්ත ආදිය සිදුකරමින් ස්වයංපෝෂිත අර්ථ රටාවක් පැවතුන බව කිවහැකි වේ
ශ්‍රී ලංකාවේ බුද්ධාගම
ශ්‍රී ලංකාවේ අධ්‍යාපනය
ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය
කෙල්ටික් කලා යනු කෙල්ට් යැයි හඳුන්වාගත් ගත් විවිධ පුද්ගලයන් හා බැඳුනු කලාවකි
ඔවූන් කෙල්ටික් භාෂාවන් කතාකරන එම පුද්ගලයන් ප්‍රාග්ඵෙතිහාසික යුරෝපීයන්ගේ සිට වර්තමාන කාලය දක්වා වෙසේ
එමෙන්ම භාෂාව කුමක් දැයි නොදන්නා ඵෙතිහාසික මිනිසුන් පිරිසකගේ කලාවයි. නමුත් ඔවුන්ගේ සංස්කෘතික හා ශෛලයට සමානත්වයෙන් පෙන්නුම් කරන්නේ ඔවුන් කෙල්ට්වරුන්ට නෑකම් කියන බවයි. 18 වන සියවසහි සිට වර්තමානය දක්වා පවතින කෙල්ටික් පුනරුද කලාව, සවිඥානක පරිශ්‍රමයක් දරමින් ආරම්භ කරන ලද්දේ කෙල්ට් වරුන් විසින් තම සගයන් හඳුනා ගැනීම හා ජාත්‍යාලය පෙන්නුම් කිරීමටයි
කෙල්ටික් කලා අලංකාරයෙන් තුයු සෘජුව රේඛාවන්ගෙන් තොරව සමමිතිය භාවිතා කරමින් ස්වාභාවයේ ප්‍රතිමුර්ත ගත නොකරමින් හෝ පරමාදර්ශී අලංකාරයට මැදි නොවු ආදී සම්භාව්‍ය සම්ප්‍රදායික නොවන්නකි
නමුත් අපට වටහා ගත හැකි මෝස්තර අඩංගුය
එමෙන්ම වෙනත් සංස්කාතික වලින් තරමක් වෙනස් කරන ලද අංගයක් සියුම්ව බොහෝ විට ඒකාබද්ධ කරයි
උදාහරණයක් ලෙස ගත් කල්හි නෛසර්ගික උඩු හා යටි ගෙතීමේ ගෙත්තම් 6 වන සියවසේ දී හඳුන්වා දුන් නමුදු එය එවිටත් විශාල වශයෙන් අසල්වැසි ජර්මන් වැසියන් භාවිතා කරමින් සිටියේය
කෙල්ටික් සම්ප්‍රදායන් තුනකි
පළමුවැන්න මහද්වීපික අයිස් යුගයේ හි කලාවයි. ප්‍රධාන වශයෙන් ලා ටී නේ (La T ne) සම්ප්‍රදායට සම්බන්ධ වු ස්වදේශීය ආදී සම්භාව්‍ය හා (සමහර විට මෙඩිටරෙනියාව ඔස්සේ) පෙරදිග මූලයන්ගෙන් ද ආභාෂය ලබාගෙන ඇත
දෙවනුව අයිස් යුගයේ බ්‍රිතාන්‍ය හා අයර්න්තය කලාව ආභාෂය ලබා ගන්නේ මහද්වීපික සම්ප්‍රදායෙන් නොවුවද එයට අනන්‍ය වූ ප්‍රාදේශීය මෝස්තර එක්විණි
තුන්වැන්න වන්නේ මධ්‍යම යුගයේ මුල භාගයේ දී අයර්ලන්තයේ හා බ්‍රිතාන්‍යයේ කල්ටික් පුනරුදයයි
මෙය ඉන්සියුලර් (Insular) කලාව ලෙසද හඳුන්වයි. මෙම තුන්වන සම්ප්‍රදාය 18 වන ශතවර්ෂයේ අග භාගයේ හටගන්නා ලද කෙල්ටික් පුනරුදයට අඩිතාලම නිර්මාණය කළේය
මධ්‍යතන යුගයේ මුල්කාලීන කෙල්ටික්  කලාව
 

අයර්ලන්තිකයන්ගේ කෙල්ටික්  උරුමය, බ්‍රිතාන්‍යයේ හා සම්පූර්ණ රෝම සමය තුළත්, ඊට පෙරත් අඛන්ඩව පැවතුනි
7 වන හා 8 වන සියවස් වලදී අයර්ලන්තයට අයත් කලාව ජර්මන් සම්ප්‍රදාය සමඟ මිශ්‍රවිය
පසු කාල සීමාවේදී ස්කැනේඩියානු ආභාශයද මෙයට එක් වු අතර මුල් කෙල්ටික්  කලාව අවසානවී 1169-1170 තුළ
7 වන සහ 9 වන සියවස් වල අයර්ලන්ත කෙල්ටික්  මිශනාරීන් බ්‍රිතාන්‍යයේ නෝර්තම්බ්‍රියාවට ගමන් කරන අතර ඔවුන් සමඟ අයර්ලන්ත සම්ප්‍රදාය ගෙන යන ලදී
(ලෝහ කර්මාන්තය පිළිබඳ දැනුම සහ මෝස්තර අංග) එහි තිබූ පන්සල් වල මෙම හැකියාවන් සංයෝජනය කර ක්‍රියාවට නංවා නැවත ඒවා ස්කොට්ලන්තයට හා අයර්ලන්තට යවන ලදී
මෙම කෙල්ටික්  හා ජර්මන් සංයෝජනය Insular කලාව ලෙස හඳුන්වයි.  
අලුත් ශිල්ප ක්‍රම භාවිතා කර රන් රිදී භාණ්ඩ වැඩ හා කැටයම් සෑදීමේ නියුක්ත විය
අලුත් මෝස්තර අංග ලෙස සත්ව අලංකරණය සහ ගෙතුම් රටා ඇතුලත් විය
මෙම අගතිගාමී කලාත්මක මෝස්තර මහද්වීපය පුරා ප්‍රචාරක ස්ථාන වලට ගෙනගිය අතර මධ්‍යතන යුගයේ ඉතිරි කාලය තුළද රෝමානු ගෝත්‍රික සහ කැරොලින් ආභාශය ලබමින් තිබුණි
සැන් ක්වයාන්, හෑන්  වුඩ් අධිරාජ්‍යයා අතහැර ක්‍රි
138 සිට ක්‍රි
126 දක්වා දිවෙන තම ආසියානු චාරිකාන  ඇරඹිම
චීන්නුන්ගේ දේවන ආගමනය තානාපති සෑන් ක්වායන් ගේ වාර්තාවන් ට අනුව, සියොන්නුන්ට එරෙහිව යුසීවරුන් සමග මිත්‍ර සන්ධානගත විමට එවන ලද තානාපති හෑන් ඩිනාස්ටි විසන් සිදු කරනු ලැබ ඇත
තවද තත් කාලීන ව සමෘද්ධිමත් සභ්‍යත්වයක් ලෙස සැලකුණු ෆර්ගානා බැක්ට්‍රියා, පාත්‍රියා වැනි  නරග සමග වෙළද සබදතා වර්ධනය කර ගැනීමට චීන අධිරාජ්‍යයා වූ ඩී උත්සුක වූ බැවි පෙනේ
දයවානුවන් වියු ෆර්ගනාවද, තාහයියානුවන් විසු බැක්‍රියාවද ඇන්සික්වරුන් විසු පාත්‍රියාව ද විශාල දේශයක් වු අතර වටිනා සම්පත් වලින් ගහණ විය
ඒ දේශයන් හි ස්ථිර පදිංචි කාර වැසියන් විසින් සම්ප්‍රධායින චීන වෘත්තින් තම ජිවිකාව  කරගත් බැව් කියැවේ
මෙම දේශයෙන් යුධ බලයෙන් දුර්වල වුව, චීනයේ සාරවත් නිෂ්පාදයන් හි සාඩම්බර හිමි කරැවෝ වෙති
තවද සතුරුකාරි සියෙන්නු වරැන්ට එරෙහින සටන් වැදිමෙද් චීනිනුන්ගේ විශේෂ අවධානය උස් වුද ශක්තිමත් වුද දිව්‍ය මය අශ්වයන් කරා යොමු විය
තවද විටින් විට විවිධ දේශයන්ට සබදතා ශක්තිමත් කරගනු වස් චීන තානාපති වරැන් යවා ඇත
එලෙස තානාපතිවරැ න් ආගමනය කල දේශයන් අතර ඇන්ක්ඩි වාසි පාත්‍රියාවද  පසුව ඇලක්වරැ හා එක් වු යැන්යාසි යනු විදු දේශයද, සිරියාව යටතේ සොලියසිඩියානුවන් විසු දේශය ද ත‍යෝසිවරැන් වාසය කල ක්ලැඩියාවද  තයන්සුවරැන් විසු වයඹ ඉන්දියාව ද වේ
නීතියක් ලෙස වසරකට මෙවැනි කණ්ඩායම් දහයකට වඩා ක්‍රියාත්මක කරනු ලැබිය
අවස්ථා ගණනාවකදී මධ්‍යම ආසියාවේ තුල චීන ක්‍රියාකාරීත්වය ද හැන්වරැ හා රෝමන් වරු අතර වු ගැටලු ද වාර්තා වේ
ඒ අතුරින් ක්‍රි
36 ඇති වු යෝජියානු ගැටුම ප්‍රමුඛස්ථානය ගනී
අතීත ග්‍රීක ශිෂ්ඨාචාරය තුල සම්මත වශයෙන් යැයි ගත්කල ආරම්භයත් හෝ අවසානයක් පිළිබස දින සටහනක් නොමැත
ග්‍රික ශිෂ්ඨාචාරය ලෙස පොදුවේ රෝමය යටත් කර ගැනීමට පෙර කාලයයි
එය ඉතිහාසඥයින් පවසන අන්දමට නිවැරදිම කාලයයි
ග්‍රික බසින් පවසන පරිදි  ශිෂ්ඨාචාරයේ පරිහානිය සිදුවීම 1150 ක්‍රි
සිදුවි ඇති තඅර ඊට පෙර පුරාතන ග්‍රික යුගයෙන් 'හෙලඩික්' ශිෂ්ඨාචාරය පරිහානි සිදුවි ඇත
පොදුවේ ඉතිහාසඡයන් පවසන පරිදි සටහන් ලත කර ඇත පළමු දිනය ලෙස ක්‍රි
පු 176 ඔලිම්පික් ක්‍රිඩා උළෙල පැවැත්වු දින ලෙස ග්‍රික ඉතිහාසයට එක්වේ
මෙම ඔලිම්පික් උලෙල හා  මයේසින ශිෂ්ඨාචාරයේ අවසානයත් අතර කාලය ග්‍රිකයේ අදුරැ යුගය ලෙස සැලකේ. මන්දයත් එහිදි කිසිම ලියවිල්ලක් හෝ පුරා වස්තු බොහෝමයක් නොමැති කම නිසාවෙනි
බොහෝ විට මෙම කාලය පුරාතන ග්‍රිසිය යටත්ව තිබු කාලය වෙයි
323 දී ප්‍රභූ ඇලෙක්සැන්ඩර් ගේ මරණයෙන් පසුව වාගේ පුරාතන ග්‍රික යුගයේ බිදවැටීම සිදුවි ඇත
හෙලන්ස්ටික් යුගය ලෙස පෙනේත කෙසේ ‍වෙතත් ක්‍රි
146 දී බොහෝවිය ග්‍රිසිය රෝමන් යටත් විජිතයක් ව පවතින්ට ඇත
සමහර ලේඛකයන් පවසන පරිදි පුරාතන ග්‍රීක ශිෂ්ඨාචාරය 3 වන සියවසේ ක්‍රිස්තුවහන්සේ ගේ පැමිණිම දක්වා පැවති බවයි. එනමුදු එය පදනම් විර
ප්‍රායෝගික සලකා බලන තල පුරාතන ග්‍රික කාලය පරිච්ඡේද  හතරකට බෙදි පවතින බව දැක්විය හැක
මුලික වශයෙන් කුඹල් කර්මාන්තයට හා දේශපාලනයට මුල් තැනක් තබා දී ඇත
කුඹල් කර්මාන්ත වලදී ජ්‍යාමිතික හැඩතල යොදා ගැනිම සිදුවි ඇත
මෙය ග්‍රීක අදුරැ යුගය ලෙස සලකන (1150 ක්‍රි
800 ක්‍රි
පූ) 

ඉහත සදහන් කල පුරාතන යුගයේ (800 ක්‍රි
පු - 500ක්‍රි
පු) දී වැඩිපුරම ශිල්පීන් යොමු වී ඇතතේ නිදහස් සිතවිලි යුතු තනි අදහස් සහිත පුජාකවරැන්ගේ සොයියානුවේ පිලිම නිර්මාණයටයි
බොහෝ විට මෙම පුරාතන යුගයේ නිමාව ලෙම් ඇතන්නම් දුෂෟඨ පාලකයාගේ පරාජය ලෙස දැක්විය හැක
පෞරාණික කාලයේ පැවති (500 ක්‍රි
ර්‍ප - 323 ක්‍රි
පු) සමාජිය තත්වයේ ලක්ෂණ වලට නිදසුන් ලෙස ජානිනන් දෙවිමැදුර දැක්විය හැක
323 ක්‍රි
දි ඇලෙක්සැන්ඩර් රජු ගේ මරණය සලකුණු කරා (හෙලතිස්නික කාලයේ ) ආරම්භය සලකමින් ග්‍රික සංස්කෘතිය හා බලය ආසන්නව මධ්‍යම නැගෙනහිරට ද විහිදි ඇත
මෙම යුගයේ අවසානය රෝමයේ ජයග්‍රහණයත් සමග ක්‍රි
පූ 146 දී සිදු වි ඇත
හයවන ශත වර්ෂයේ මුල් භාගයේ දී සුළු ආසියාවේ මිලේටස් නැමැති නගරය ප්‍රධාන කොට ග්‍රීක දර්ශනය ආරම්භ වූවායැයි පිළිගැනේ
සත්‍ය ලබා ගැනීමට ඇති මේ ලැදිකම ක්‍රි
ව. 529 තෙක් විහිදී ගිය බව පෙනේ
එයට වර්‍ෂ 2000 කට පමණ පසු අද පවා ග්‍රීක දර්ශනය හැදෑරීමට උත්සාහ දැරීමෙන් එහි ඇති වැදගත්කම ප්‍රකට වේ
තේල්ස් විසින් ක්‍රි
585 දී සූර්‍ය්‍ය ග්‍රහණයක් පිළිබද අනාවැකියකි පළ කිරීමේ සිට ඇරිස්ටෝටල් මියගිය ක්‍රි
322 දක්වා ඇති ශත වර්ෂ දෙකහමාර ඇතුළතය ඉතාමත් උසස් හා පලදායී බටහිර දාර්ශනික මතයක් ලොවට ලැබුණේ
බාහිර සබැදි 
දර්ශනය

දර්ශනිකයින් ලැයිස්තුව

මූලාශ්‍ර 
	
දර්ශනය
සම්බන්ධතාවක් නැති මිනිසුන් සමහර විට සමාන තාක්ෂණයන් හා සමාජ සංවිධාන තමාගේ සේ පිලිගන්නා නිසා ඇමරිකාවේ සංස්කෘතික පුරුදු බො‍හෝ විට පෙනෙන ආකාරයට භුගෝලීය කලාප වලට බෙදා ඇත
උදාහරණයක් ලෙස මිසොඇමරිකා ප්‍රදේශය එවැනි සංස්කෘතික ප්‍රදේශයක් ලෙස ගත හැක
එම ප්‍රදේශයේ මිනිසුන් අතර ඇති සහජිවනය හා බෙදිගිය සංවර්ධනයත් මගින් සංකීර්ණ කෘෂිකාර්මික, සමාජිය ක්‍රම  හා සමජාතිය සංස්කෘතියක් සාදයි
තවත් ප්‍රසිද්ද උදාහරණයක් ලෙස උතුරැ ඇමරිකාවේ සමතලා ප්‍රදේශ ගත  හැක
එහි 19 ශතවර්ෂය වන තුරැ මුලිකවම මිහරක් දඩයමේ දී සමහර වෙනස් මිනිසුන් නොමැඩින් දඩයම්කරැවන්ගේ ගති ලක්ෂණ බෙදා ගෙන ඇත
ඇමරිකාවේ දුසිම් ගණන් විශාල හා සිය ගණන් කුඩා සංස්කෘතික ප්‍රදේශ  හදුනා ගත හැක
සටහන් කිරිමේ පද්ධති
පූර්ව කොළොම්බියා ඇමරිකානු සංස්කෘතියේ ලගාවීම් හා නව නිර්මාණ මුලික ලිවීමේ නිදහස හා සංවර්ධනය මනිනු ලබයි
පලමු සහස්‍රකයේ සිට මිසො ඇමරිකා ව ආවේණික ලිවීමේ පද්ධති ගණනාවක් නිපදවයි.
කැස්පජාල් බිලොක් මගින් ලියන ලද පැතිරැණු පළමු සිතුවිලි පාඨය ගැන ලපැරණිම දන්නා උදාහරණය විය හැක්කේ කුමක් ද
ආසන්නව  ක්‍රි
900 දී එකම සම්බන්ධතාව අඩංගු මැටි භාණ්ඩ හා ඔල්මෙක් අකුරු පදා හල චිත්‍ර සොයා ගෙන ඇත
ඒ කාලය තුල සැන් ලොරෙන්සෝ වන ඔල්ටෙක් රැකියාවන්නිය ක්ෂය වෙන්න පටන් ගත්තේය
මායා සටහන් කිරිමේ පද්ධතිය, පිනොටික් ලාංඡන හා ලොහෝතෙරැම්ස් වල එකතුවකි
එය බොහෝ විය පොගො ග්රැෆික් හෝ ලොගොසිල්ක් සටහන් කිරිමේ පද්ධති ලෙස වෙන් කර ඇත
එහි සලබික් සලකුණු විශේෂ තැනක් ගනි
එය තමයි එකම පූර්ව කොලොම්බියා නු වල අලුත් ලෝකය දන්නා සම්පූර්ණ සමාජයේ කතා කිරිමේ භාෂාවන් නියෝජනය කරපු ලිවීමේ පද්ධතියයි
එම ක්‍රමයේ වෙනස් සංකේත දහසට වඩා ඇත
නමුත් සුලු ගණනක් එකම සංකේතයේ ‍හා තේරුමේ විවිධත්වයන් ය
නමුත් ගොඩක් පෙනෙන්නේ කලාතුරකින් ‍හෝ විශේෂ ප්‍රදේශ වලයි
ඕනෑම වෙලාවක සංකේත 500 කට වඩා භාවිතා නොකරයි
සමහර සංකේත 200 ක් පිනෙටික් හෝ සිලබික් අර්ථනිරූපනය කරනවා

ඇමරිකාව
දිල්මන් යනු මෙසපොතේමියානු ශිෂ්ටාචාරය මඟින්  තඹ  අමුද්‍රව්‍යයේ ආකරය ලෙස සලකනු ලැබුද, ඉන්දු නිම්න හා මෙසපොතේමියානු ශිෂ්ඨාචාර වල එය ‍පොදු වෙළෙඳපොල ලෙස සැලකූ බිම් කඩකි
මෙම බිම්කඩ නිශ්චිතවම  හඳුනාගෙන නැතත් එය  බහරේනය, නැගෙනහිරි පළාත, ඕමානය  අතර හෝ පර්සියන් ගල්ෆ් මුහුදේ ඉරාක වෙරළ සීමාවේ පිහිටා තිබු බව විශ්වාස කෙරේ
ඉතිහාසය 

දිල්මන් මුලින්ම සොයා ගනු ලැබුවේ උරුක් නගරයේ පිහිටි ඉනන්නා දේව්දුවගේ දේව් මැදු‍රක තිබු සුමේරියන් නමැති කූඤ්ඤය හැඩැති මැටි කැබැල්ලක ආධාරයෙනි
4 වන සියවසේ අගභාගයේ සටහන් වුවකි
දිල්මින්   නමැති පදය පොරව සහ එක්තරා නිළධාරියෙකු සඳහන් කිරීමට යොදා ගනී
බැබිලේනියානු කැසයිට් රාජවංශයේ නයිපුර්  වලින් සොයාගත් බර්නාබුරයාහ් රාජකාලයේ නම දරන ලිපි දෙකක දිල්මන් පිළිබඳව සඳහන් ව තිබුණි
එම ලිපි දිල්මන් හි ප්‍රාදේශීය නිලධාරියා විසින් සිය මෙසපොතේමියාවේ උන් ඉහළ නිළධාරියාට ලියන ලද ලිපිය
ඇක්කඩයන්  යනු එම ලිපි යොමුකරනු ලැබු නාමයවේ
එම ලිපිවලට සබැඳි අදාල සෑම ලියකියවිල්ලකම අඩංගු වන්නේ එකල බැබිලෝනියාව හා දිල්මින්   අතර තිබු රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සම්බන්ධය පිළිබඳවයි. කැසයිට් අධිරාජ්‍යයේ බිඳ වැටීමෙන් පසු ක්‍රි
1250 මෙසපොතේමියානු රජ කෙනෙකු දිල්මන්  හා මෙලුහා  හි පහල මුහුදේ  හා උඩහ මුහුදේ රාජ්‍යත්වයට පත්වුණි
අවසාන වශයෙන් නිඕ බැබිලෝන් නැමති අධිරාජ්‍යය විසින් දිල්මනය පාලනය  කරන ලදි
නිඕ - බැබිලෝන්  රාජ්‍ය  සමයෙන් පසු දිල්මිනය බිඳ වැටුණි
නවශිලා යනු ගොවිකර්මාන්තය, කුඹල් කර්මාන්තය සමග පැමිණ වඩා දියුණු පාෂාණ ආශ්‍රිත නිර්මාණ යන්ය
මෙම නව සොයා ගැනීම් නව ප්‍රජාවක්  (settlers)   විසින් සිදුකරන්නට ඇතැයි මුලදී සිතුවද මෙම කාලයට හා සබැදි විශාල ප්‍රමාණයක් ආක්‍රමණයක් අයර්ලන්ත ඉතිහාසයේ තුළ දක්නට නොලැබේ
නවශිලා පරිවර්තනය සිදුවන යැයි සැලකීමට වඩාත්ම ඉඩකඩ ඇත්තේ එය යුරෝපා මහද්වීපයේ ‍වඩාත් රටවල් එංගලන්තය ආදිය සමග තිබු ‍සබදතාවල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සිදු වු බවට වන මතයයි
කෘෂිකර්මාන්තය ක්‍රි
පූ 4500 දී පමණ ආරම්භ වුනි එළුවන්, බැටළුවන් හා ධාන්‍ය නිරිත දිග යුරෝපියෙන් ගෙන ආ අතර ජනගහණය සීඝ්‍රලෙස ඉහල ගියේය
වියළි ගල් තාප්ප වලින් වෙන්කර ගත් cide වර්‍ගයේ කුඹුරු ක්‍රි
පූ 3500 සිට 3000 දක්වා සියවස් ගණනාවක් වගාකරන ලදි
තිරිගු හා බාර්ලි  ප්‍රධාන අස්වැන්න විය
කුඹල් කර්මාන්තයේ ආරම්භයේ ද කෘෂිකර්මාන්ත යත් සමග සිද්ධවුනි
නවශිලා යුගයේ කැපීපෙනන ලක්ෂණය වනුයේ හදිසියේ ඉස්මතු වූ ශිලාමය ස්මාරක තැනීමයි
මෙසේ බිහි වූ විශාල සොහොන් ගැබ් එම ජනතාවගේ ආගමික ඇදහිලි සදහා බලපාන ලදි
මෙම සොහොන් කැණිමේ දී මිනිස් මෘතශරීර වල කොටස් අවමගුල්‍භාණ්ඩ, මැටි භාණ්ඩ, ඊතල හිස්, පොරෝ, ආදිය හමු වී තිබේ
මෙම ශිලාමය සොහොන් 1200 ක් පමණ සොයාගත ඇති අතර මේවා ප්‍රධාන භාණ්ඩ 4 කට වර්‍ග කල හැක
ක්වීන්(Qin) මූර්ති ශිල්පය

පළමු ක්වීන් (Qin)  අධිරාජ්‍යයාගේ සො‍හොන් ගැබ තුළ පිහිටි ටෙරා - කොට හමුදාවේ  (Terracotta Army)  මිහිදන් කෙරුණු රණකාමීන්ගේ හා අශ්වයින්ගේ දේහ 70,000 ක් පමණ ඇත
මෘත ශරීර මිහිදන් කිරීමට පෙර ඒවායෙහි තීන්ත ආලේප කර ඇත
දේහයන් මුලින්ම නිරාවරණය කරන විට මෙම වර්ණ නිවැරදි ලෙසම දක්නට ලැබේ
එහෙත් වාතයට නිරාවරණය වූ විට ඒවා අවපැහැ ගැන්වේ
අදටත් නිරාවරණය නොකළ දේහ පෙර පැවති නිවැරදි  වර්ණයෙන් දක්නට ලැබේ
විවිධ ඉරියව් වලින් යුත්දේහ මෙහිදී දැකගත හැක
සිටගෙන සිටින පාබල සේනා, දන ගසාගෙන සිටින දුනුවායන්,අශ්වයන් පිට නැගි අසරුවන් ඒ අතර වේ
සෑම දේහයකම මුහුණ, කොණ්ඩා මෝස්තර එකිනෙකට වෙනස් වු හැඩයන්ගෙන් යුක්තය
කුඹල් කර්මාන්තය 

චීනයේ භාණ්ඩ සෑදීමට හා සිදුරු වැසීමට යොදා ගන්නා පෝසිලේන්, කිරිමැටි හා පෙල්ස්පාර්ක් භාවිතාකර නිපදවයි. චීනය උසස් තත්ත්වයේ පෝසිලේන් සඳහා නමක් දිනාගෙන සිටී.

ජින්ඩිසෙන්  (Jingdezhen)  ප්‍රදේශය හැන් අධිරාජ්‍ය සමයේ සිට පෝසිලේන් භාණ්ඩ සඳහා ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි
|
History of Chinese art Early Imperial China
|-
-->
ස්පාර්ටාහි ඇනේන මුලු ග්‍රිසියේ ම අධ්‍යාපනය පෞද්ගලික අංශය මගින් මෙහෙයවන ලද
ඔවුන්  රැකියාවක ්සදහා ඉගෙන නොගත් අතර හොද පුරවැසියන් වීමට උගත්හ
ගැහැණු දරැවන් ද ලියවීම කියවීම උගත් අතර ඔවුන් ප්‍රධාන ලෙස ගෘහාස්‍රිත කටයුතු සදහා උගත්හ
එනම් ගණිත ශාස්ත්‍රි, සංගීත නැටුම් ක්‍රීඩා වශයෙනි
ධනවත් පවුල් වල දරැවන් නිවෙසේ සේවකයතු යටතේ පෞද්ගලික පාසල් වෙත යොමු කෙරැනි
දරැවන්ගේ වයස අවුරැ 12 වන විට මල්ලවපොර, දිවිම යගුලිය විසිකිරිම, හෙල්ලය විසිකිරිම ආදියට යොමු කෙරැණි
වසර දෙකක හමුදා පුහුණුවකින් පසු අවුරැසදු 18 දී අධ්‍යාපනය නිම කෙරුණී
ස්පානියානු ක්‍රමයට අනුව දරුවන් පුලු පිරිසක් කුඩා අවධියෙන්ද පසු අධ්‍යාපනය කරගෙන ගියහ
ආශ්‍රිත
 ග්‍රීසිය

ග්‍රීසිය
මෙම පිරමීඩය කුෂුහි පිරමීඩය, කුෂුගේ පිරමීඩය , චියොප්ස්හි පිරමීඩය යනුවෙන්ද හැඳින්වේ
මෙය කයිරෝහි මායිමේ පිහිටා ඇති විශාලතම හා පැරණිතම පිරමීඩයයි
මෙය පැරණි ලෝකයේ පුදුම 7 න් ඉතිරිව පවතින එකම පුදුමය ලෙසද සැලකේ. මෙය හතරවන පාරාවෝ රජකෙනෙකු වන කුෂු රජුගේ සොහොන බවට මතයකි
මෙය වසර 20 ක් තිස්සේ සාදමින් පැවතුන අතර, සාදා නිමවුයේ ක්‍රි
2560 කාලවකවානුවේ දීය
මෙය වසර 3800 ක් තිස්සේ ලොව පැවති මිනිසා විසින් නිමකළ උසින් වැඩිම, ගොඩනැගිල්ල වේ
වර්තමානයේ ගීසාහි පිරමීඩයේ ශේෂව ඇත්තේ මුලික සැකිලි කොටසක් පමණි
මෙය සෑදීමට භාවිතා කළ පාෂාණ වර්ග මෙම පිරමීඩය අවට අදටත් දක්නට ඇත
මෙම පිරමීඩය සෑදීමට භාවිතා කළ විවිධ ක්‍රම වේදයන් පිළිබඳව විවිධාකාර මිත්‍යා මත පවතී
එහෙත්  අද වඩාත් පිළිගැනීමට ලක්ව ඇති අදහස නම්, මෙය සාදන ලද්දේ විශාල ගල් භාවිතා කිරීමෙන් බවයි.

මෙම පිරමීඩය ප්‍රධාන කාමර තුනකින් යුක්තය
මෙහි පහළට ඇති කාමරයේ වැඩ නිමවා ඇත්තේ අර්ධ වශයෙනි
ප්‍රධාන ගැලරිය රැජිනගේ කාමරය හා සම්බන්ධවේ
තවත් කොටසක් විශාල ගැලරියේ සිට රජුගේ කාමරය වෙත යා වෙයි
රජුගේ කාමරයේ වූ ඔමියා සහිත පෙට්ටිය සාදා ඇත්තේ  තනි රතු ග්‍රැනයිට් කැබැල්ලකිනි
රජු හා රැජිනගේ කාමර වලින් ඉවතට යාමට වෙනම කුඩා දොරටු පවතී
ඒවා කෙළින්ම පිරමී‍ඩයෙන් ඉවතට දිවෙයි
පුරාවිද්‍යාඥයන් පවසන ආකාරයට එම කුඩා දොරටු භාවිතා කර ඇත්තේ උත්සව  අවස්ථාවලදීය
ගීසාහි මහා පිරමීඩය මෘත ‍දේහ  තැන්පත් කරන පන්සල් 2 කින් හා එකක් පිරමීඩයට ආසන්නව හා අනෙක නයිල් නදියට ආසන්නව ද, තවත් කුඩා පිරමීඩ 3 ක් කුෂු රජුගේ බිරිඳ සඳහා සහ තවත් ඉතා කුඩා පිරිමීඩයකින් සමන්විතවේ
මෙම පන්සල් 2 එකිනෙක හා සම්බන්ධ කරන අතර කුඩා 'මස්ටබා' සොහොන් ගල් මෙම පිරිමීඩ වට කරමින් පවති
සටහන් 
ලෝක පුදුම
අප්‍රිකාවේ ඉතිහාසය
{|

|-

|Great_Pyramid_of_Giza
|-
"පුරාතන" මෙයට යළියොමුවේ
අනෙකුත් භාවිතා සඳහා,  පුරාණය බලන්න
ලිවීමට පෙර කාලය අයත්වන්නේ  එක්කෝ මුල-ඉතිහාසයට හෝ  ප්‍රාග්-ඉතිහාසයට ය
පුරාතන ඉතිහාසය යනු  පැරණි ලෝකයේ ලිඛිත මානව ඉතිහාසයෙහි  සිට යුරෝපයේ පූර්ව මධ්‍යතන යුග  දක්වා  ලිඛිත ඉතිහාසය පිළිබඳ අධ්‍යයනයයි
නනූතන යුගයේ පුරාවිද්‍යාඥයන්ගේ ඉලක්කය බවට පත්වී ඇත
සාම්ප්‍රදායික පුරාතන කාලය ලෙස බොහෝ විට සලකන්නේ ක්‍රි
776 සිට වාර්තා වන ග්‍රීක ඉතිහාසයයි
රෝමය සොයා ගත් බවට දළ  වශයෙන් සැලකෙන ක්‍රි
753 පෞරාණික රෝමයේ ආරම්භය ලෙස සලකයි
පුරාණ ඉතිහාසයේ අවසානය  ගැන පැහැදිලිව සඳහන් නොවුණත් බොහෝ බටහිර විද්‍යාර්ථයන් බටහිර රෝම අධිරාජ්‍යයේ බිඳ වැටීම ලෙස සලකනු යේ ක්‍රි
476 දී සිදුවූ පළමුවන ජර්ස්ටිනන් අධිරාජයාගේ අභාවයයි
632 දී යුරෝපය පුරා ඉස්ලාමිය ආගමේ  පැතිරීම පුරාතන යුරෝපීය ඉතිහාසයේ අවසානය ලෙසද සලකයි
වාර්තාගත ඉතිහාසයේ පැතිරිම දළ වශයෙන් අවුරුදු 5000 ක් 55000 ක් පමණවේ
දැනට සොයාගෙන ඇති පැරණිම ලිඛිත ඉතිහාසය ලෙස සලකන  පැරණි සුමේරියානු සෙල්ලිපි ද ඇසුරින් ඒ බව අනුමාන කෙරේ
බොහෝ ඉතිහාසඥයන් මෙය ඉතිහාසයේ ආරම්භය ලෙස සලකයි
පුරාතන ඉතිහාසය අධ්‍යයනය

පුරාතන ඉතිහාසය අධ්‍යයනයට ඇති ප්‍රධානම දුෂ්කරතාවය වන්නේ එම ඉතිහාසයෙන් ඉතා කුඩා කොටසක් පමණක් වාර්තා බවට පත්ව තිබීමත් අද වන විට එම කොටසෙන් ද ඉතාම කුඩා කොටසක් පමණක් ඉතිරිවී තිබිමත් ය
එම වාර්තා වල අඩංගු කරුණු විශ්වාස කල හැකි‍ලෙස සැලකීම අත්‍යවශයය
පුරාතන ඉතිහාසයේ අගභාගය තෙක්ම සාක්ෂරතාව ද සතුටු දායක ලෙස ව්‍යාප්තව නොතිබුණි
එම නිසා ඉතිහාස කතා ලිවීම සිදු වුයේ ද ඉතා අල්ප දෙනෙකු අතිනි
එම ලිය වී ඇති ඉතිහාස කතා පවා පුළුල් ලෙස ග්‍රන්ථ පිටපත් කිරීම අතින්ම කිරීමට සිදු විය
පුරාතන ලෝකයේ වඩාත්ම උගතුන් සිටි සංස්කෘතියක් අයිති වුවන් අතර රෝම අධිරාජ්‍යය ද සිටී. නමුත් ඒ පිළිබද දැන සිටි බොහෝ ඉතිහාසඥයින් ලියු කෘතීමේ වන විට නැත
1 වන ශ
ව. සිටි රෝම ඉතිහාසඥයෙකු වු ලිවී “අබ් ඌර්බ් කොන්ඩයිට්” (පුර ස්ථාපිතය) නමින් රෝම ඉතිහාස කතා ග්‍රන්ථයක් ලියු අතර එහි වු වෙළුම් 142 න් දැනට ඉතිරිව ඇත්තේ වෙළුම් 35 ක් පමණක් වන අතර අනෙක් වෙළුම් වල සාරාංශ පමණක් ඉතිරිව පවතී
පොම්පියස් ට්‍රෝගස් වැනි වෙනත් රෝම ඉතිහාසඥයින් ලියු කෘති ද සම්පුර්ණයෙන්ම අතුරු දහන් වී ඇත
පුරාතන ලෝකය ගැන දැන ගැනීමට ඉතිහාසඥයින් සතුව මාර්ග දෙකක් පවතී
ඒවා නම් පුරා විද්‍යාව සහ මූල සම්භවයන් අධ්‍යයනයයි
පුරා විද්‍යාව

පුරා විද්‍යාව යනු අතීත මානව වර්ගයා සිදු කළ මානව කෘති කැණීම් වලින් හා අධ්‍යයනය මගින් ඔවුන් ප්‍රතිනිර්මාණය හා අර්ථ විග්‍රහ කිරීමයි
පුරාතන ඉතිහාස අධ්‍යයන වලදී පුරාවිද්‍යාඥයින් පුරාණ නගර නටඹුන් කැණීම් මගින් එම ජනයා ජීවත් වු ආකාරය පිළිබද යම් වැටහීමක් ලබා ගැනීමට අවශ්‍ය සාක්ෂි සොයති
පුරාතන ඉතිහාසය අධ්‍යයනයෙන් පුරාවිද්‍යයින් විසින් සොයාගන්නා ලද වැදගත් සොයා ගැනීම් කිහිපයක් පහත දැක්වේ
ඊජිප්තියානු පිරමීඩ
2600 දී පමණ පුරාතන ඊජිප්තුවරු විසින් ඉදි කරන ලද යෝධ ‍යෝධ සො‍හොන් ගෙවල් 
(ඔවුන්ගේ රාජකීයත්වය පිළිඹිබු කිරීමට දැනට ඉතිරිව ඇත්තේ මෙමසොහොන් ගෙවල් පමණි)
	හරප්පා, මොහෙන්ජොදාරෝ සහ දකුණු ආසියාවේ ලොතාල් යන පුරාණ නගර අධ්‍යයනය
පොම්පේ නගරය
ව. 79 සිදු වු ගිනි කදු පිපිරීමෙන් ආරක්ෂා වු පුරාණ රෝම නගරයකි
එහි ආරක්ෂක තත්වය විශිෂ්ඨ වු අතර එමගින් රෝම සංස්කෘතියට සහ ඉටුස්කන් හා සැමිනයිට් සංස්කෘති වලට ව දොරටු විවෘත විය
ටෙරකොටා හමුදාව
පුරාතන චීනයේ විසු ප්‍රථම ක්වින් අධිරාජ්‍යයාගේ සොහොන් ගැබ

ද්වීතියික ප්‍රභවයන්
සමහර විට පුරාණ ලෝකය ගැන දැනට අප දන්නා දේවල් මතු වුයේ පුරාතන ඉතිහාසඥයින් ලියු වාර්තා වලිනි
සෑම පැරණි ‍ේඛකයෙකුගේම පක්ෂ භජනය වාර්තාවට නැගීම වැදගත් වුවත් අපට පුරාණ අතීතය ගැන තේරුම් ගන්නට පාදක වන්නේ ඔවුන්ගේ එම වාර්තාය
සිහිකල යුතු පුරාණ ලේඛකයින් අතර වැල්මිකි, වත්ස්‍යයානා, ව්‍යශා, කාලිදාස, චානක්යා, සන් ට්ස්, හීරොඩෝටස්, ජෝසපස්, ලිවී, පොලිබියුස්, සුටෝනියස්, ටැකිටස්, තුසිඩයිඩස් සහ සිමා ක්වියෑං වෙති
යුරෝපා ඉතිහාසය 

එරිත්‍රියාව

එරිත්‍රියානු ඉතිහාසය පිළිබඳව වාර්තා, කලාකෘති හා සොහොන් බිම් නිවැරදිව නිරීක්ෂණය කර අධ්‍යයනය කිරීමෙන් සොයාගත හැකිය
ආසන්න වශයෙන් ක්‍රි
800 දී යකඩ යු‍ගයේ දී විලානොවන් සංස්කෘතිය නමින් එරිත්‍රියානු සංස්කෘතිය ඉතාලිය කේන්ද්‍ර කර ගනිමින් බිහිවී ඇත
පසුකාලයේ දී එනම් ක්‍රි
7 වැනි සියවසේ දී පමණ දකුණු ඉතාලියේත් ග්‍රීක ශිෂ්ටාචාරයේ,  ග්‍රීක වෙළෙන්ඳුන්ගේ සහ ග්‍රීක අසල්වාසීන්ගේ බලපෑමටත් එරිත්‍රියානු සංස්කෘතිය ලක්වී ඇත
මෙම බලපෑම් නිසා ක්‍රි
7 වැනි සියවස ආරම්භයේ විලානෝවන් ගෝත්‍රිකයන්ගෙන් පැවත එන්නන්ගෙන් මතුවූ සංස්කෘතිමය වෙනස පිළිබඳව ‍එම කාලයේ ලියන ලද ශිලා ලිපි වල අකුරු වෙනස් වීමෙන් පවා අපට දැනගත හැකිය
දියුණු ජලප්‍රවාහන පද්ධති, මාර්ග, නගර ආරක්ෂක ක්‍රම, නඩත්තු ක්‍රම, මධ්‍යගත පාලන ව්‍යුහය, අදහාගත නොහැකි සැරසිලිවලින් යුත් සොහොන්  කොත්, අභිමානවත් එරිත්‍රියානු රාජ්‍ය පිළිබඳව අපට කියා පායි
ෆිනීශියානුවෝ

ෆිනීශියාව පැරණි උතුරු ඊශ්‍රායලයේ පිහිටා තිබු පැරණි මෙන්ම දියුණු ශිෂ්ටාචාරයකි
එය වෙරළබඩ ප්‍රදේශ කේන්ද්‍ර කරගෙන නූතන ලිබියාව, සිරියාව, ඊශ්‍රායලය ආශ්‍රිතව පැවතුණි
ෆිනීශියානුවන් නාවික වෙළෙඳාමෙහි දක්ෂ වූ අතර, ක්‍රි
1550 ත් ක්‍රි
300 අතර කාලයේ මුළු මධ්‍යධරණි ප්‍රදේශය පුරාම ඔවුන්ගේ නාවික කටයුතු පැතිර පැවතුණි
440 දී පමණ ලියවුණු හෙරඩොටස්ගේ වාර්තාවේ මේ පිළිබඳව විශාල වශයෙන් කරුණු ගෙන හැර දක්වයි.

පුරාවෘත්තයක් වන ජනප්‍රවාදයේ  එන ග්‍රීක සහ ෆිනීශියානු අන්තර් ක්‍රියාවන් පිළිබඳ කෙටි සටහනක් ද මෙහි අන්තර්ගත වේ
කෙසේ වුවත් නූතන පුරාවිද්‍යාඥයින් ජනප්‍රවාදත් ඉතිහාසයත් එකට පටලවා ගනිමින් කටයුතු කරයි
ආශ්‍රිත

උපහරණ සහ සටහන්

ඉතිහාසය
අශෝකගේ ධර්ම ප්‍රචාරණය(ක්‍රිපූයු 261 පමණ)

3වන බෞද්ධ සංගායනාව (ක්‍රිපූයු 250 පමණ)

හෙලනිසිතික ලෝකය

ශ්‍රී ලංකාව හා බුරුමය වෙත ප්‍රචාරණය

දෙවන ‍සියවසේ ලංකාවට වැඩම කළ අශෝක අධිරාජ්‍යයාගේ පුත් මහින්ද මහරහතන් වහන්සේ හා සහයකයන් 6 දෙනා විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ බුදුදහම ව්‍යාප්ත කරන ලදී
ඔවුන් දෙවානම්පියතිස්ස රජතුමා හා රාජකීය අමාත්‍යවරු බොහෝ දෙනෙක් බෞද්ධගාමිකයන් බවට පත් කළහ
මෙම සමයේදී සිංහල බෞද්ධන්ගේ කෙන්ද්‍රස්ථානයක් වන මහා විහාරය තැනීය
වලගම්බා රජ සමයේදී (ක්‍රි
29 -17) ත්‍රිපිටකය ග්‍රන්ථාරූඩ කළ අතර තේරවාදි බුදුදහම සමෘද්ධියට පත් විය
බුද්ධඝෝෂ (4-5 සියවස) හා ධම්මපාල (5-6 සියවස) වැනි අර්ථකථාචාර්යවරු අටුවා සකස් ‍ක‍ළෝය
මහායාන බුදුදහමේ ආභාෂය තරමක් දුරට ලැබුන නමුත් තේරවාදය බුදුදහම පැතිර පැවිතුනි
එම නිසා තේරවාද බුදුදහමේ අවසන් ශක්තියමත් කෙන්ද්‍රස්ථානය ලෙස ශ්‍රී ලංකාව පැවතුන අතර ඉන්පසුව 11 වන සියවසෙන් පසු නැවතකත් එය ආසියාව පුරා ව්‍යාප්ත විය
ඉන්දියානු අර්ධවීපයේ නැගෙනහිර ප්‍රදේශයට (වර්ථමාන බුරුමය තායිලන්තය) ඉන්දියානු සංස්කෘතික ආභාෂය තදින්ම බලපෑවේය
එහි වැඩියෙන් 3 වන සියවසේ අශෝක අධිරාජ්‍යයාගේ සමයේදි විශාල වශයෙන් බුදුදහම වැළදගත්හ
ඒ බුදුදහම මහායාන හා හීනයාන ලෙස කොටස් කිහිපයකට බෙදීම පෙරය
බුදු දහමේ ඉගැන්වීම් වලට අනුව බුද්ධත්වය යනු ලෝකයේ ශ්‍රී සද්ධර්මය නොපවතින අවස්ථාවක, එය තනිවම තමාම අවබෝධ කොට ගෙන අන්‍යන්ටද නිරවුල්ව පැහැදිලි කිරීමේ හැකියාව ලබා ගැනීමයි
බුද්ධත්වය ලබා ගැනීම පුද්ගලයෙක්ට ලබා ගත හැකි උපරිම අවබෝධාත්මක අවස්ථාව වේ
මාර්ගඵලයන්ට නොපැමිණි ඕනෑම කෙනෙකුට පාරමිතා නම් වූ උතුම් ගුණ ධර්ම අවම වශයෙන් සාරාසංඛ කල්ප ලක්ෂයක් පූරණය කිරීම මගින් උතුම් වූ බුදුබව ලබා ගත හැකිය
මෙසේ පාරමිතා පූරණය කල යුතු වන්නේ බුද්ධත්වයට පත් වීමට අවශ්‍ය පසුබිම සකස් කිරීමේ මහඟු කර්තව්‍යය සඳහා වේ
සිද්ධාර්ථ ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ යනු මෑතදීම පහල වූ බුදු වරයාණන්ය
මේ මහා භද්‍ර කල්පයේ පහල වූ සිව් වැනි බුදුන් වහන්සේ උන්වහන්සේය
බුද්ධත්වයට පත් වනුයේ මනුශ්‍යයෙකි
බුදු දහම

බුද්ධත්වය
ස්තම්භනය යනු චෙස් ක්‍රීඩාවේදී යොදා ගන්නා වචනයකි
මෙය බොහෝ විට චෙක්මේට් යනුවෙන් අප අතරේ භාවිතා වේ
මෙහි තේරුම වන්නේ රජුට පළා යා නොහැකි පරිදි අල්ලා ගැනීම යන්නයි
ස්තම්භනය කිරීම චෙස් ක්‍රීඩාවක අවසාන ඉලක්කය වේ
ප්‍රිතිවාදියාගේ රජුට කිසිදු අයුරකින් පැන යාමට නොදී අල්ලා ගත් පසුව ඔහු චෙක්මේට් වූවා යැයි කියනු ලැබේ
බෝහෝ විට චෙක්මේට් වීමට නොහොත් ස්තම්භනය වීමට එක් පියවරකට ප්‍රථමයෙන් තරඟය අවසන් වේ
මීට හේතුව වන්නේ ප්‍රතිවාදියාට මීළඟට එක් නිත්‍යානුකූල පියවරක් නොමැති වීමය
බොහෝ ක්‍රීඩකයෝ ස්තම්භනය වීමට ප්‍රථමයෙන් ක්‍රීඩාවෙන් ඉවත් වේ
ස්ටිල්මේට් 
චෙස් ක්‍රීඩාවේදී ප්‍රිතිවාදියාගේ රජුට ප්‍රහාරයක් සිදුවන ඉත්තන් මෙහෙය වූ අවස්ථාවක චෙක් යනුවෙන් පැවසිය යුතු වේ
එවිට ප්‍රතිවාදියා එම අනතුරු අවස්ථාවට අදාළ පරිදි ක්‍රියා කරණු ඇත
යම් අවස්ථාවකදී ප්‍රතිවාදියාගේ රජුට සිදු කිරීමට කිසිදු නීතිමය පියවරක් නොමැතිව හා එම අවස්ථාවේදී රජු චෙක් නොවී ඇති විටදී තරඟය ස්ටිල්මේට් යන අයුරින් අවසන් වේ
මෙය තරඟය ජය පරාදයෙන් තොරව අවසන් වූ අවස්ථාවක් ලෙස සැලකේ.

උදාහරණ 

ස්තම්භනය තරඟයේ මුල් භාගයේදී හෝ මැද භාගයේදී හෝ අවසාන භාගයේදී සිදුවිය හැකිය
ප්‍රධාන ඉත්තන් දෙවර්ගය 

රැජිණ සහ රුක් යන ඉත්තන් වර්ග දෙක ස්තම්භනය කිරීම සඳහා චෙස් ක්‍රීඩාවේ ප්‍රධාන වශයෙන් යොදා ගැනේ
මෙම වර්ග දෙක එකිනෙකට ආසන්නයේ තබා ගත් කල්හි චෙක්මේට් කිරීම ඉතා පහසු කටයුත්තක් වන්නේය
රුක් දෙදෙනෙක් හෝ රැජිණියන් දෙදෙනෙක් සිටීනම් රජුගේ ආධාරයක් නොමැතිව ස්තම්භනය කල හැකිය
මූලික ස්තම්භන අවස්ථා 
ප්‍රතිවාදියාගේ රජු පමණක් ඇති අවස්ථාවකදී ස්තම්භනය විය හැකි අවස්ථා කිහිපයක් පහත සඳහන් වේ
මේ සඳහා පහත දැක්වෙන එක අයුරකින්වත් පිටිය සමන්විත විය යුතුය
එසේම මේ සියළු අවස්ථවන්ට රජිගේ ආධාරය අවශ්‍ය වේ
එක රැජිණක් 
 එක රුක් කෙනෙක් 
 පාට දෙදෙක සිටින බිශොප්ලා දෙදෙනෙක් 
 නයිට්වරයෙක් සමග එක බිශොප් කෙනෙක්

රජු හා රැජිණ

රජු හා රුක්

රජු හා බිශොප්ලා දෙදෙනෙක්

රජු හා නයිට්වරයෙක් සමග එක බිශොප් කෙනෙක් 

චෙස්
ගෘහස්ථ ක්‍රීඩා
දෙමටමල් විහාරය කාවන්තිස්ස රජ විසින් කරවූ පන්සලකි
ශ්‍රී ලංකාවේ මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කයේ බුත්තල ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයේ ඔක්කම්පිටිය නැමැති ග්‍රාමයේ පිහිටා තිබේ
මෙම විහාරයේ බොහෝ දෑ මේ වන විට නටඹුන් වී ගොසිනි
එම ස්ථානයට අයත් ඉපැරණි චෛත්‍යය තවමත් ඉතිරි වී තිබේ
මීට අමතරව විහාර ගෙය, බෝධිගරය, සංඝාවාසය, උපෝසථාඝාරය ඇතුළු විශාල ගොඩනැගිලි ප්‍රමාණයකින් මෙම විහාරය පිරී තිබෙන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ
මෙහි විශේෂ කරුණක් ලෙස දැක්විය හැක්කේ ගැහැනියක් හා පිරිමියෙක් එකව සැදූ මුර ගලය
මෙවන් මුර ගලක් ලංකාවේ වෙන කිසිදු ස්ථානයක සොයා ගත නොහැකි බව පුරා විද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව ප්‍රකාශ කරයි
ආශ්‍රිත පොත්
 

 විහාර
මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කයේ බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන‎
මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක
මහින්ද විද්‍යාලය ශ්‍රී ලංකාවේ ගාල්ල නගරයේ පිහිටා ඇති දිවයිනේ ප්‍රධාන බෞද්ධ පාසලකි
අද වන විට මහින්ද විද්‍යාලය ශ්‍රී ලංකාවේ විශිෂ්ඨතම පාසැල් ගොන්නෙහි ප්‍රමුඛ ස්ථානයකට හිමිකම් කියයි
මෙම පාසල බුදු දහම වැළඳගත් ඇමරිකානු‍වකු වන කර්නල් හෙන්රි ස්ටීල් ඕල්කට්තුමන්ගේ ප්‍රධානත්වයෙන් යුතු බෞද්ධ පරම විඥානාර්ථ සමාගම විසින් වර්ෂ 1892 මාර්තු මස 01 වන දින ආරම්භකරන ලදී
මහින්ද විද්‍යාලය ජාතික පාසලක් වන අතර පිරිමි ළමුන් සඳහා ප්‍රාථමික හා ද්විතීය අංශ දෙකෙන් අධ්‍යාපන කටයුතු පැවැත්වේ
ඉතිහාසය

විවිධ ආගම් සහ දර්ශනවාදයන් හදාරමින් සත්‍ය ගවේෂණයෙහි යෙදෙමින් සිටි ඇමරිකාවේ කර්නල් හෙන්රි ස්ටීල් ඕල්කට්තුමන්ට ක්‍රිස්තියානි පියතුමන්ලාත්, බෞද්ධ හිමිවරුත් අතර ඇතිවුණු පානදුරාවාදයෙහි මුද්‍රණයක් කියවන්නට ලැබීමත් සමග ඔහුගේ සිත බුදුදහම කෙරෙහි යොමු වුණු අතර ලාංකීය බෞද්ධ හිමිවරුන් අතර ඇතිවුණු ලිපි හුවමාරුවකින් අනතුරු ව 1880 මැයි 17 දින බ්ලැවැට්ස්කි මැතිණියද සමග හෙතෙම ලක්දිවට සැපත් විය
ගාල්ලේ විජයානන්ද විහාරස්ථානයේ දී ඔවුහු බුදුදහම වැළඳගත් අතර යටත්විජිත විජිත පාලන සමය තුළ බුදුදහමට ලැබෙමින් තිබුණු ස්ථානය පිළිබද ව කණගාටුවට පත් වූහ
එවකට පැවති මිෂනාරි පාසල් විසින් පාරම්පරික බෞද්ධ සිසුන්ට සිය ආගම පිළිබඳ කිසිදු ඉගැන්වීමක් නොලැබීමෙන් වන අවැඩ තේරුම් ගත් ඔවුහු බෞද්ධ පරම විඥානාර්ථ සමාගම බිහිකර විවිධ පෙදෙස්වල බෞද්ධ පාසල් ඇරඹීමට පියවර ගන්නා ලදී
මුලින්ම 1880 සැප්තැම්බර් 15 දින පෙට්ටිගලවත්තේ දී බී.ටී.එස්. ඉංග්‍රීසි පාසල නමින් පාසලක් ඕල්කට්තුමන් විසින් අරඹන ලද නමුත් එය පැවතුනේ කෙටිකලකි
නමුත් පසුව අයර්ලන්ත ජාතික පරමවිඥානාර්ථවාදි පියනමක් වූ බෝල්ස් ඩැලී තුමන් එහි විදුහල්පති ධූරය බාරගැනීමට එකග වීමත් සමග 1892 මාර්තු 1 දින ගාල්ල කොටුවේ පෙඩ්ලර් වීදියේ දී මහින්ද විද්‍යාලය අරඹන ලදී
එය මහින්දය යනුවෙන් නම්කරන ලද්දේ ශ්‍රී ලංකාවට බුදුදහම රැගෙන ආ මිහිදු මහ රහතන් වහන්සේගේ නමිනි
ආචාර්ය ඩැලී මහතා ඉහළ ශික්ෂණයකින් සහ මනා කැපවීමකින් යුතු ව කටයුතු කළ නමුත් ඔහුගේ සේවය පැවතුණේ වසරක් පමණි
ඔහුගේ හැරයාමෙන් අනතුරු ව දශකයක පමණ කාලය තුළ විදුහල්පතිවරු රැසක් ඉතා කෙටිකාල සීමාවන්ට සේවය සපයන ලදී
නමුත් 1903 අගෝස්තු 1 දින ෆ්‍රෑන්ක් ලී වුඩ්වර්ඩ් මහතා විදුහල්පතිවරයා වශයෙන් පත් ව ඒමත් සමග විදුහලෙහි තත්ත්වය යහපත් අතට හැරෙනු දක්නා ලදී
ඔහු විදුහල්පති ධුරය භාරගත් දිනයේ සිට මහින්ද විද්‍යාලය සෙමෙන් නමුත් හිස ඔසවන්නට විය
ඔහු වැඩ භාරගැනීමෙන් සිවු මසක් ඇතුළත එනම් 1903 දෙසැම්බර් වනවිට මහින්දයට සිසුන් ඇතුළත් වීමේ සාමාන්‍ය අගය 89 සිට 142 තෙක් වැඩි විය
එම මාසයේ ම සිසුන් කේම්බ්‍රිජ් විභාගයට පෙනී සිටීම ඇරඹුණු අතර 1904 ජුලි මාසයේ දී විදුහලේ සිසුවකු වූ ජී. ඩබ්ලිවු
පෙරේරා විශ්වවිද්‍යාලයට ඇතුළත් වීමට ශිෂ්‍යත්වයක් දිනාගැනීමට සමත් විය
1905 වනවිට සිසුන් 246ක් එහි ඉගෙනුම ලබමින් සිටියහ
1904දීත් 1906 දීත් ඕල්කට්තුමන් දෙවතාවක් මහින්දයට සැපත් විය
1907 වසර මහින්දයට ශෝක වසරක් වූයේ ඕල්කට්තුමන්ගේ අභාවය සිදු වූ නිසාවෙනි
මේ සමය වන විට වුඩ්වර්ඩ් මහතා මහින්ද විද්‍යාලයට වඩාත් යෝග්‍ය භූමිභාගයක් සොයමින් සිටියේ ය
ඒ බව දැනගත් මිනුවන්ගොඩ ඩී. එෆ්. ද සිල්වා මහතා වීරසිරි පවුලේද සහාය ඇති ව දෙවටගවත්ත නම් භුමිය මිලදී ගෙන පරිත්‍යාග කරන ලදී
ඝෝෂාකාරී නාගරික බවින් ඈත් ව පිහිටි එය නිස්කලංක සිත්කලු භූමිභාගයක් විය
මධ්‍යම කදුකරය සිහිගන්වන සිත්ගන්නාසුලු කුඩා කදුගැටයක් වූ එය පාරිසරික සෞන්දර්ය ප්‍රිය කළ වුඩ්වර්ඩ්ගේ සිත දිනාගැනීමට සමත් විය
එහි ඉහළට නැගි විට ශ්‍රී පාදය දිස්වූයේ බෞද්ධ පාසලකට සුදුසු ම භූමිය එය බව පවසමිනි
1908 ජනවාරි 15 දින 2.14ට වුඩ්වර්ඩ් විසින් ඕල්කට් ශාලාවට මුල්ගල තබන ලදී
එම වසරේ ම ජූලි මාසයේ දී සහ ඔක්තෝම්බර් මාසයේ දී එච්. අමරසූරිය, ඊ. එස්. බාලසූරිය සහ ඩී. එන්. වීරතුංග යන මහත්වරුන් විසින් පිළිවෙළින් අමරසූරිය ගොඩනැගිල්ලට සහ මාතර ගොඩනැගිල්ලට මුල්ගල් තබන ලදී
1912 අගෝස්තු 1 දින නව ගොඩනැගිල්ල උත්සවාකාරයෙන් විවෘත කෙරුණි
අද පවතින තැනට විදුහල ගෙන ඒමත් සමග සිසුන් සංඛ්‍යාව 300 දක්වා වැඩි විය
විදුහලේ 21වැනි සංවත්සරයත් වුඩ්වර්ඩ්තුමන්ගේ සම්ප්‍රාප්තියෙන් 9වන වසරත් සිහිපත් කරමින් පළමු ත්‍යාග ප්‍රදානය 1912 වසරේ පැවැත්විණ
1917 වසරේ දී  ඒ. ඩී. ජයසිංහ මහතා  විදුහලට එක් වූ අතර පසුකලෙක විද්‍යාලාධිපති ධූරයටද පත් විය
1919 දී තස්මේනියාව බලා ගිය වුඩ්වර්ඩ් නිහඩ ව එහි වාසය කරමින් ඉතිරි වසර 33 ම ලන්ඩනයේ පාලි ග්‍රන්ථ සමාගමේ පළ කරවනු වස් පාලි ත්‍රිපිටකය ඉංග්‍රීසියට පරිවර්තනයට කැප වෙමින් ගත කළේ ය
වුඩ්වර්ඩ්ගේ හැරයාමෙන් පසු ව කාලිදාස් නාග්, එෆ්. ජී. පියර්ස්, ඩබ්ලිවු
ඒ. ටෲප් සහ පී. ආර්.  ගුණසේකර යන සාර්ථක විදුහල්පතිවරුන් රැසකගේ සේවය විදුහලට ලැබුණු නමුත් ඔවුන් ගේ සේවා කාලයන් කෙටි කාල පරාසයන්ට සීමා විය
1932 වසරේ විද්‍යාලාධිපතිත්වයට පත් වූ එඩ්ගාර් ඇල්බට් විජේසූරිය මහතා පළමු ආදි සිසු විදුහල්පතිවරයා වශයෙන් සැලකේ. ඒ මහතා විද්‍යාධිපති ධූරය දැරූ සමය මහින්ද විද්‍යාලයේ ස්වර්ණමය යුගය වශයෙන් හැදින්විය හැකි ය
1962 දී පාසල් රජයට පවරා ගැනීමත් සමග ඔහු විශ්‍රාම ලැබීය
ඉක්බිති මහින්ද විද්‍යාලය රජයේ සිංහල මාධ්‍ය පාසලක් බවට පත් විය
හෙන්රි ස්ටීල් ඕල්කට් 

කර්නල් හෙන්රි ස්ටීල් ඕල්කට් (2 අගෝස්තු 1832 - 17 පෙබරවාරි 1907) ඇමෙරිකානු හමුදා නිලධාරියෙකු, මාධ්යවේදී, නීතිඥ හා සම-නිර්මාතෘ සහ පරමවිඥානාර්ථ සමිතියේ පළමු සභාපති විය
මහින්ද විද්‍යාලය මෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවේ තවත් බොහෝ බෞද්ධ පාසල්ද මහාචාර්ය හෙන්රි ස්ටීල් ඕල්කට් මහතා විසින් ආරම්භ කර ඇත
මෙහි ප්‍රතිපලයක් වශයෙන් බුද්ධාගම පිළිබඳව වැඩි වැඩියෙන් අධ්‍යනය කිරීමටත්, පළමු වරට කොළඹ පරමාණුක සමිතියේ ශාඛාවක් ආරම්භ කිරීමත් කරන ලදී,පසුව මහනුවර සහ ගාල්ල යන ප්‍රදේශවලත් මෙහි ශකාවන් ආරම්භ විය
ඔහුට ඒ සදහා  පූජ්යපාද දොඩන්දූවේ පියරතන තිසා හිමියන්, පූජ්ය මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි, පූජ්ය හික්කඩුවේ ශ්‍රී සුමංගල නාහිමියන්, වැලිගම ශ්‍රී  සුමංගල නාහිමිපාණන්, පූජ්ය වලානේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ හිමි සහ රත්මලානේ ධම්මාලෝක ස්වාමීන් වහන්සේ ඇතුළු අනගාරික ධර්මපාල, වලිසිංහ හරිස්චන්ද්‍ර සහ ශ්‍ර්‍රිමත් ඩී.බී. ජයතිලක යන අයගේ සහය හිමි විය
ඕල්කට්ගේ මුලපිරීම සහ මග පෙන්වීම සහිතව, සිංහල බෞද්ධයින්ගේ වැටීම සදහා හේතු වුන ප්‍රදාන සාධකය වූයේ නිසි අධ්‍යාපනයක් නොමැති වීම හා නිසි අධ්‍යාපන පහසුකම් නොමැති වීම වේ
මෙම නිසා ශක්තිමත් බෞද්ධ ආගමික පසුබිමක් ඇති බෞද්ධ පාසල් ආරම්භ කරණ ලදී
මෙම සිද්ධාන්තය යටතේ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ පාසල් ආරම්භ කරන ලදී
ගාල්ලේ මහින්ද විද්‍යාලය, මහනුවර ධර්මරාජ විද්‍යාලය, කොළඹ ආනන්ද විද්‍යාලය සහ කුරුණෑගල මලියදේව විද්‍යාලය යන පාසල් ආරම්භ විය
ෆ්රෑන්ක් ලී වුඩ්වඩ් 

ශ්‍රීමත් ෆ්රෑන්ක් ලී වුඩ්වඩ් (1871-1952) උපත ලැබුවේ එංගලන්තයේ නෝර්ෆොල්ක් ප්‍රාන්තයේ Saham Tony නමින් හදුන්වන ගම්මානයේය
සම්ප්‍රදායික ඉංග්‍රීසි පාසලකට ගිය ඔහු එහි විචිත්‍රවත් ළමයෙකුද විය
ඔහු කේම්බ්‍රිජ් වෙත ශිෂ්‍යත්වයක් දිනා ගත් අතර, පසුව ඔහු ගුරුවරයකු ලෙස එහි සේවයට බැදුණි
ලන්ඩන් පරමවිඥානාර්ථ සමිතියට බැඳුණු ඔහු එමගින් හෙන්රි ස්ටීල් ඕල්කට්ගේ මිතුරෙකු බවට පත්විය
හෙන්රි ස්ටීල් ඕල්කට් විසින් ඔහු වෙත මහින්ද විද්‍යාලයේ විදුහල්පති දුරය පිරිනමන ලදී ඔහු විසින් 1903 සිට වසර 7 කට අසන්න කාලයක් විදුහල්පති ලෙස කටයුතු කරන ලදී
මහින්ද විද්‍යාලයේ වුඩ්වඩ්ගේ කාර්යය වූයේ ඉංග්‍රීසි, ලතින්, පාලි, බුදුදහම සහ කලාව යන පන්තිවල පන්ති පැවැත්වීමයි
පාසලේ විදුහල්පති තනතුරට සම්බන්ධ පරිපාලන කටයුතු වලට අමතරව. මුඩාලියර් ගුණරත්න, මුහන්දිරම් තෝමස් අමරසූරිය, මුහන්දිරම් වික්‍රමසිංහ මගින් මහින්ද විද්‍යාලය මේ වන විට පවතින ස්ථානයට ගෙන ඒමට කටයුතු කරන ලදී
ඔහු විසින් එහි ගොඩනැඟිලි නිර්මාණ ශිල්පියා සහ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පියා, පෞද්ගලිකව අධීක්ෂණය කරන ලද අතර, බොහෝ විට ඔහු ඔවුන් සමක එකට වැඩකටයුතු කරන ලදී
ඔහු විසින් මහින්ද විද්‍යාලය සදහා ආත්මයක් - ඔහු විසින් එහි වෙනම සම්ප්‍රදායක් ද ඇති කරන ලදී
මෙම කාර්යන් විසින් ප්‍රයෝගිකව එම කටයුතු සිදු කිරීම මගිනි
වුඩ්වර්ඩ් මහතා විසින් ඔහුගේ විශ්‍රාම කාලය ටස්මෙනියවේ පිහිටි රෝවෙල්ල ගම්මානයේ පාලි භාෂාවෙන් ලියන ලද බෞද්ධ ධර්ම ග්‍රන්ථ ඉංග්‍රීසි බසට හැරවීම කරන ලදී
වර්තමානය 

අද දවසේ මහින්ද විද්‍යාලයේ එක වසර සිට 13 වසර දක්වා සිසුන් 3,750 කට අධික සංඛ්‍යාවක් ඉගෙනුම ලබති
ප්‍රාථමික, කණිෂ්ඨ, ද්වීතියික, ජෙෂ්ට ද්විතියික හා අද්‍යන කේෂ්ත්රයන් කාණ්ඩ 5 කට බෙදා ඇත
වත්මන් විදුහල්පතිවරයා වන අතුල විජේවර්ධන මහතා 2021 සිට එම ධූරයේ කටයුතු කරයි
BA, ශික්ෂණ විද්‍යාපීට ඩිප්ලෝමා (විද්‍යාව), පරිගණක විද්‍යාව, SLEAS විශ්ව විද්‍යාල ගුරුමණ්ඩලයක්  සහ 30 දෙනෙකුට ආසන්න අනධ්‍යයන කාර්ය මණ්ඩලයක්ද එහි සේවය කරති
පාසල් ගීතය 
සිරි ලංක දක්ෂිණා දිශා රමා - මහින්දපේ මෙ විදුහලේ //

වඩමු බෝ උපා වහා පඩිදනෝ වෙමු සැමා // - කළු රන් වන මෙන් සුදිලෙවා //

මෙලක මාතගේ, පුතුනි ධිරවූ - මුනිදු සාසනේ, රකිමු දැසසේ, 

නගමු පා තුගු, සිහල ලේ වඩා - සිහලුනේ බෝ සමගිනේ //

මේ මහින්ද ශාස්ත්‍ර ශාලා කිර්තියෙනි වැජබේවා //

සොදසේ නෙ සත් උගන්වන ගුරූන්

වෙතා නිතී බැති වෙමු //

නොමද සැමදා මෙහි බැති සිති නිතී රදා //

සලකමු බෝ ගැති වෙමු //

මෙලක මාතගේ පුතුනි ධිරවූ

මුනිදු සාසනේ රකිමු දැසසේ 

නගමු පා තුගු සිහල ලේ වඩා 

සිහලුනේ බෝ සමගිනේ //

ලෝ පහළ කිර්තියෙහි 

වේ ජයමෑ දින දිනා

මේ මහින්ද ශාස්ත්‍ර ශාලා 

කිර්තියෙනි වැජබේවා
විදුහල්පතිවරු

ආදරවන්තයන්ගේ  සටන

ගාල්ලේ මහින්ද විද්‍යාලය සහ රිච්මන්ඩ් විද්‍යාලය අතර වාර්ෂික ව පැවැත්වෙන මහා ක්‍රිකට් තරගය ආදරණීයයන්ගේ සටන යනුවෙන් හැදින්වෙයි
එම තරගය මුල්වරට පවත්වන ලද්දේ ජේම්ස් හෝර්න් පියතුමන් රිච්මන්ඩ් විද්‍යාලයෙහිත්, ෆ්‍රෑන්ක් ලී වුඩ්වර්ඩ් මහතා මහින්ද විද්‍යාලයෙහිත් විද්‍යාලධිපතිවරුන් ව සිටිය දී ය
මේ දක්වා පවත්වා ඇති මහින්ද-රිච්මන්ඩ් ක්‍රිකට් තරගවලින් මහින්ද විද්‍යාලය තරග 23ක්ද රිච්මන්ඩ් විද්‍යාලය තරග 24 ක්ද ජයග්‍රහණය කර තිබේ
1978 වසරෙන් පසු ප්‍රථම වතාවට එතෙක් ජය-පරාජයකින් තොර ව අවසන් වෙමින් පැවති මහින්ද රිච්මන්ඩ් ක්‍රිකට් තරගය 2008 වසරේ දී මහින්දය විසින් ජයග්‍රහණය කරන ලදී
මේවාද බලන්න

 ශ්‍රී ලංකාවේ අධ්‍යාපනය
 ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික පාසල් ලැයිස්තුව
 මහින්ද තෙරණුවෝ

ආශ්‍රිත නාමාවලිය

අඩවියෙන් බැහැර පිටු
මහින්ද  විදුහලේ  නිළ වෙබ් අඩවිය
මිහිඳු ජනමාධ්‍ය කවය

ශ්‍රී ලංකාවේ පාසල්
ශ්‍රී ලංකාවේ රජයේ පාසල්
රජයට පවරාදුන් පාසල් - ශ්‍රී ලංකා
ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි පාසල්
ජාතික පාසල් - ශ්‍රී ලංකා
ශ්‍රී ලංකාවේ අධ්‍යාපන ආයතන
බෞද්ධ පාසල් - ශ්‍රී ලංකා
රජයට පවරාදුන් පරමවිඥානාර්ථ පාසල්
ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු පලාතේ පාසල්
ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ පාසල්
තෙවන චාල්ස් රජ,(චාර්ල්ස් ෆිලිප් ආතර් ජෝර්ජ්, උපත 1948 නොවැම්බර් 14) යනු එක්සත් රාජධානියේ සහ තවත් පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය රාජ්‍ය 14ක රජු වේ
බ්‍රිතාන්‍යයේ දෙවන එලිසබෙත් රැජිනගේ හා ෆිලිප් කුමාරයාගේ පළමු දරුවා වේ
1972 වසරේදී ලංකාව ජනරජයක් බවට පත්ව ලංකාවේ රජ පදවිය අහෝසිවනතුරු ලංකාවේ අවසන් ඔටුන්න හිමි කුමරුව සිටියේය
1952 සිට ඔටුන්න හිමි කුමරු ලෙස සේවය කරන ඔහු බ්‍රිතාන්‍ය ඉතිහාසයේ දිගුම කාලයක් එම තනතුරේ රැඳී සිටි පුද්ගලයාය
1981 වසරේ ඩයනා ස්පෙන්සර් ආර්යාව සමග විවාහ වූ ඔහු එම විවාහයෙන් විලියම් කුමරු, වේල්සයෙහි කුමරු හා වේල්සයෙහි හැරී කුමරු යන දරුවන් ලැබිය
1996 දී ඔවුන් දික්කසාද වූ අතර ඩයනා කුමරිය 1997 දී ප්‍රංශයේ පැරිස් නුවරදී වාහන අනතුරකින් ජීවිතක්ෂයට පත් වූවාය
2005 දී ඔහු කැමිලා පාර්කර් සමග විවාහ වූ අතර ඈ දැන් රජ මෙහෙසිය නමින් හදුන්වයි. 
1948 උපත්
බ්‍රිතාන්‍ය එංලන්ත සභා සාමාජීකයෝ
බ්‍රිතාන්‍ය ව්‍යාපාරිකයෝ
බ්‍රිතන්‍ය පරිසරවේදීහු
එක්සත් රාජධානියේ කුමරුවෝ
ලන්ඩනයේ ජනයා

චාල්ස් රජතුමා උපත ලැබුවේ එතුමාගේ මවගේ සීයා වන හයවන ජෝර්ජ් රජතුමාගේ පාලන සමයේදී බකිංහැම් මාලිගයේ වන අතර එතුමාගේ මව දෙවන එලිසබෙත් රැජින 1952 දී සිංහාසනයට පත් වන විට ඔහුට වයස අවුරුදු තුනකි , ඔහු උරුමක්කාරයා බවට පත් විය
ඔහු 1958 දී වේල්සයේ කුමරු බවට පත් කරන ලද අතර ඔහුගේ අධ්‍යාපනය 1969 දී පැවැත්විණි
ඔහු Cheam සහ Gordonstoun පාසල්වල (ඔහුගේ පියා, පිලිප් කුමරු, එඩින්බරෝ ආදිපාදවරයා ලෙස ) අධ්‍යාපනය ලැබූ අතර පසුව Geelong Grammar School හි Timbertop මණ්ඩපයේ මාස හයක් ගත කළේය
ඕස්ට්‍රේලියාවේ වික්ටෝරියා නගරයේ කේම්බ්‍රිජ් විශ්වවිද්‍යාලයෙන් ශාස්ත්‍රවේදී උපාධියක් ලබා ගැනීමෙන් පසුව, චාල්ස් රජතුමා 1971 සිට වසර පහක් බ්‍රිතාන්‍ය ගුවන් හමුදාවේ සහ නාවික හමුදාවේ සේවය කළේය
1981 දී එතුමා ඩයනා ස්පෙන්සර් ආර්යාව සමඟ විවාහ වූ අතර ඔහුට පුතුන් දෙදෙනෙකු සිටී
විලියම් කුමරු සහ හැරී කුමරු
ඔවුන් දෙදෙනාම හොඳින් ප්‍රසිද්ධියට පත් වූ අනියම් සබඳතාවල නිරත වූ පසු 1996 දී දික්කසාද විය
ඊළඟ වසරේ ඩයනා වේල්සයේ කුමරිය රිය අනතුරකින් මිය ගියාය
2005 දී චාල්ස් රජතුමා එතුමාගේ දිගුකාලීන සහකරු වන කැමිලා පාකර් බෝල්ස් ආර්යාව සමඟ විවාහ විය
උරුමක්කාරයා ලෙස පෙනෙන පරිදි, චාල්ස් රජතුමා ඔහුගේ මව වෙනුවෙන් නිල රාජකාරි සහ කටයුතු භාර ගත්තේය
ඔහු 1976 දී ප්‍රින්ස් ට්‍රස්ට් නම් තරුණ පුණ්‍යායතනය ආරම්භ කළේය , ප්‍රින්ස් පුණ්‍යායතන සඳහා අනුග්‍රහය දක්වයි , සහ වෙනත් පුණ්‍යායතන සහ සංවිධාන 400 කට අධික සංඛ්‍යාවක අනුශාසකයෙකු, සභාපතිවරයෙකු හෝ සාමාජිකයෙකි
ඔහු ඓතිහාසික ගොඩනැගිලි සංරක්ෂණය කිරීම සහ සමාජය තුළ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ වැදගත්කම වෙනුවෙන් පෙනී සිටියේය
එම ශිරා තුළ චාල්ස්  රජතුමා පර්යේෂණාත්මක නව නගරයක් වන පවුන්ඩ්බරි ජනනය කළේය
පරිසරවේදියෙකු වන චාල්ස් රජතුමා , ඩචි ඔෆ් කෝර්න්වෝල් වතුයායේ කළමනාකරුවෙකු ලෙස කටයුතු කළ කාලය තුළ දේශගුණික විපර්යාස වැළැක්වීම සඳහා කාබනික ගොවිතැනට සහය දුන් අතර ඔහුට සම්මාන සහ පිළිගැනීමක් ලබා දුන්නේය
විවේචන මෙන්ම
ඔහු ජානමය වශයෙන් වෙනස් කරන ලද ආහාර භාවිතය පිළිබඳ ප්‍රමුඛ විවේචකයෙකු වන අතර, හෝමියෝපති සහ වෙනත් විකල්ප වෛද්‍ය විද්‍යාව සඳහා ඔහුගේ සහයෝගය විවේචනයට ලක්ව ඇත
ඔහු පොත් 20 කට අධික ප්‍රමාණයක් කර්තෘ හෝ සම කර්තෘත්වයෙන් සිය අදහස් ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත
චාල්ස් රජතුමා 2022 සැප්තැම්බර් 8 වන දින එතුමාගේ මවගේ මරණයෙන් පසු රජකමට පත් විය
වයස අවුරුදු 73 දී, ඔහු බ්‍රිතාන්‍ය ඉතිහාසයේ දීර්ඝතම උරුමක්කාරයා සහ වේල්සයේ කුමරු වීමෙන් පසුව බ්‍රිතාන්‍ය සිංහාසනයට ඇතුළු වූ වයස්ගතම පුද්ගලයා විය
එතුමාගේ රාජාභිෂේකය 2023 මැයි 6 වන දින සිදු කෙරේ
නවසීලන්තය දුපත් රටක් වන අතර පැසිෆික් මුහුදේ මුලික බිම් දෙකක් වන උතුරැ දුපත හා දකුණු දුපත අයත්ව පිහිටා ඇත
බොහෝ කුඩා දුපත් විශේෂයෙන් ස්ටුවර්ට් දුපත, රනියුරා සහ චැතැම් දුපත අයත්ය
ස්වදේශී ඔයෝරි භාෂාව වන්නේ ‍අයෝට්යාරෝෂාය
නවසීලන්ත රාජධානියට තැන් දුපත්, නියු, ටොකෙලාඕ, රොස් අයත් වේ
2000 (සැතපුම් 1250) ගිණිකොණ ඔස්ට්‍රේලියාවට ටැස්මන් මුහුද හරහාය
එහි උතුරට වන්නට ඇති ලගම අසල්වැසියන් වන්නේ කැලසෝනියා, ෆිජි සහ ටොන්ගාය
නවසීලන්තය හුදෙකලා කාලසීමාව තුල විශාල සත්ත්ව ගහනයක් වන පක්ෂීන් වර්ධනයක් ඇති විය
සමහර සතුන් පක්ෂීන් මිනිසුන්ගේ පැමිණීමත් සමග වද වි ගියේය
එහි ජනගහනයෙන් බහුතරයක් යුරෝපියානු ස්වභාවකින් ද ස්වදේශී මයොරි ජාතිකයන් විශාලතම සුළු පිරිස විය
ආසියානු හා මයෝරි නොවන හොලිකේෂින්වරැන් ද විශේෂීත සුළු කොටසකි
පොදුවේ භාවිතා වන භාෂාව වන්නේ ඉංග්‍රිසිය
නවසීලන්තය දියුණු වු රටක් වන අතර එය අන්තර්ජාතික වශයෙන් මානව සංවර්ධනය ජිවන ම්ටටම ජිවිතාපේක්ෂාව සාක්ෂරතාවය, අධ්‍යාපනය, සාමය, සෞභාග්‍යය, ආර්ථික නිදහස, ව්‍යාපාර යහපාලනය, දුෂණය අඩු බව, මාධ්‍ය නිදහස සහ සිවිල් වගකීම් හා දේශපාලන අයිතිය ද ඉහළ අගයක් ගනි
එහි නගර ද ලෝකයේ රටවල් ජිවත් විමට සුදුසුම නගර අතර වේ
රජය
රාජ්‍ය නායකයා II වන එලිසබෙත් රැජින වන අතර චාරිත්‍රානුකුල ආණ්ඩුකාරවරයකු අමතර බලය අත්කර ගෙන ඇත
රැජිණයට සැබෑ දේශපාලන බලයක් නොමැති අතර ඇය එරටේ සංකේත ස්ථානයකි
දේශපාලන බලය ප්‍රජාත්‍රාන්ත්‍රියව තෝරාගත් නවසීලන්ත පාර්ලිමේන්තුව යටතේ අගමැතිවරයෙකු යටතේ පාලනය වේ
නවසීලන්තය
සංවර්ධනය තුළ කාන්තාව - WID (Women in Development)
1970 ගණන් වනවිට විශාල වශයෙන් ස්ත්‍රී වාදයට හා කාන්තාව පිළිබ‍ඳ උනන්දුවක් දැක්වු අය සංවර්ධන එළඹුම් පිලිබඳව විවේචනය කරන්නට විය
70 ගණන් වනවිට එක්සත් ජාතීන්ගේ මණ්ඩලයටද මෙම විවේචන ඉදිරිපත් වීම හඳුනාගත හැකිවේ
එයට හේතුව වූයේ එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවර්ධන වැඩසටහන්වලින් කාන්තාව හුදෙකලා වී තිබීමයි
මේ නිසා කාන්තාව හා සංවර්ධනය පිලිබඳව උනන්දුවක් හා පර්යේෂණ ව්‍යාපෘති ආරම්භ කිරීමේ උනන්දුවක් ඇතිවීම සුවිශේෂී වේ
‍‍මේ නිසා කාන්තාව හා සංවර්ධනය යන ප්‍රතිපත්තිමය එළඹුම කයාත්මක විය
‍මෙම එළඹුමේ දී පළමු ලෝකයේ කාන්තාවන් සමනාත්මතාවය අපේක්ෂා කළ අතර තුන්වන ලෝකයේ කාන්තාවන්ට තිබූ සුවිශේෂි ගැටලුව වූයේ සංවර්ධනයයි
කෙසේ වුවද මෙම සියලුම එළඹුම් මගින් කාන්තාවන්ගේ අවශ්යසතාවයන් හා සුවිශේෂී ප්රෙශ්න පිළිබඳව අවධානය යොමුකිරීම වැදගත් වේ
කාන්තාවන්ගේ අභිවෘද්ධිය වෙනුවෙන් ඇය සංවර්ධනයේදී දෘශ්යේමාන කළ යුතුය යන්න ස්තවාදී ව්යාෙපාරයේ ප්රුධාන තේමාවක් විය
දෙවනුව කාන්තාව සංවර්ධන කාර්යයන් දදහා යොදානොගන්මින් ඇය පුරැෂයා හරහා යම් යම් ප්ර්තිලාබ ලැබිය යුතුය යන සමාජ ආකල්පය වෙනස් කිරීමට උත්සාහ ගැණුනි
කාන්තාව සුබසාධනය ලැබිය යුතු අයෙකු නොවේ ඇයද ඉතිහාසයේ යම් සුව්ශේෂි අවස්ථාවන්හිදී පවා ආර්ථික කාර්යයන් සඳහා වැදගත් දායකත්වයක් සැපයීය
මේ නිසා කාන්තාව හඳුනාගත යුත්තේ ආර්ථික වශයෙන් පෙරටුගාමී චරිතයක් රඟදැක්විය හැකි කෙනෙකු වශයෙනි
ස්ත්‍රී පුරුෂ  සමාජභාවය හා සංවර්ධනය (GAD – Gender and Development ) යන ප්ර තිපත්තිමය එළඹුම දෙවනුව වැදගත් වේ
එමගින් පවසන්නේ කාන්තාව පිළිබදව පවතින ප්රතශ්නය ඇය ගැන පමණක් සැලකිමෙන් විසදිය නොහැකි බවයි.මේ නිසා කාන්තාව හා පුරුෂයා යන දෙදෙනාම ඇතුළත් සමාජයීය පර්යයායක් ගොඩනැගිය යුතුය
මෙය කරුණු දෙකක් යටතේ හදුනාගත හැකිය
Practical Gender Needs - ප්‍රායෝගික ස්ත්‍රී පුරුෂ සමාජභාවීය අවශ්‍යතා
Strategical Gender Needs - උපාය මාර්ගික ස්ත්‍රී පුරුෂ සමාජභාවීය අවශ්‍යතා

මෙහිදි කාන්තා ක්‍රියාකාරීන්ගේ තර්කය වන්නේ ඉහත අවශ්‍යතා දෙකම සම්පූර්ණ කරගැනීම මගින් පමණක් කාන්තා ගැටලුවට අවශ්‍ය පියවර ගත හැකි බවයි.කාන්තාවට සුවිශේෂී වූ කාර්යයන් සදහා පහසුකම් සලසන අතරම කාන්තාව දිරි ගන්වමින් ඇයගේ අභිවෘද්ධිය සදහා සමාජයීය ‍වෙනස්කම් සිදුකළ යුතුය

කාන්තා සවිය හා සංවර්ධනය - මහාචාර්ය කුසුමා කරුණාරත්න මහත්මියගේ ලිපියක් ඇසුරෙනි

කාලයාගේ ඇවෑමෙන් විද්‍යාවේ හා තාක්‍ෂණයේ දියුණුවත් සමඟ සන්නිවේදනයේ ප්‍රගමනය ද එකතුවීමෙන් ගැහැනිය ද මිනිසා තරම්ම ඥාණවන්ත වූද දක්ෂතාවලින් පරිපූර්ණ වූවාද පමණක් නොව ඇතැම් අංශවලින් පිරිමියාටත් වඩා ශක්ති සම්පන්න වූ පුද්ගල කොට්ඨාසයක් බව තහවුරු වී ඇත
ගැහැනිය සතුව පවතින දරා ගැනීමේ ශක්තිය ජීව විද්‍යාත්මක මෙන්ම ඇය වෙත පැවරී ඇති කාර්යභාරය අනුව ද වඩාත් ප්‍රකට වේ
බුදු දහම අනුව ස්ත්‍රිය හා පුරුෂයා වෙන වෙනම හඳුන්වා දී ඇතත් ඉන් එක කොටසකුදු අනිත් පක්ෂයට වඩා උසස් ලෙස සඳහන් කර නොමැත
පැරැණි සමාජවල පැවැති ආකල්ප සමඟ සසඳන විට වර්තමාන සමාජයේ කාන්තාව පිරිමින් සමඟ කරට කර සිටිමින් සමාජ සංවර්ධනයෙහිලා මහඟු දායකත්වයක් සපයන පිරිසක් බව අවිවාදයෙන් පිළිගැනෙන්නකි
එකල පුරුෂ පක්ෂයට පමණක් සීමාවූ විවිධ වෘත්තීන්හි අද යෙදෙමින් නූතන කාන්තාව ඒ බව නිසි පරිදි සනාත කර ඇත
සහජයෙන් ලැබෙන ඥාණවන්ත භාවය අතින් හෝ විවිධ ක්ෂේත්‍රයන්හි හා විවිධ කාර්යයන්හි පුරුෂ පක්ෂයට සරිලන සේ කුසලතා ප්‍රදර්ශනය කිරීම අතින්ද අද කාන්තාව සමාජයේ ඉදිරියටම ගොස් ඇත
සම්ප්‍රදායික ආකල්ප අනුව ගැහැනියකට පැවරී ඇති කාර්යය කොටස්ද නොපිරිහෙළා ඉටුකරන අතරම විවිධ මට්ටමේ රැකියාවන්හිද නිරත වෙමින් දෙආකාර භූමිකාවන්හි සාර්ථක ලෙස නියැළී සිටින කාන්තාවෝ අද බහුල වෙති
එමඟින් මුලින්ම තම පවුලේ අනාගත දියුණුව සඳහා ද ඒ සමඟම පොදුවේ රටේ සංවර්ධනය උදෙසා ද ඔවුන් අතින් ඉටුවන මෙහෙවර අනභිභවනීය බව පැවසීමට අපි මැළිවිය යුතු නොවන්නෙමු
කක්කල් කැස්ස 
විෂබීජයක් හේතු කොට ගෙන ශ්වසන පද්ධතියේ හට ගන්නා ආසාදනයකි කක්කල් කැස්ස
මෙය සාමාන්‍යයෙන් ළමයින් අතර දක්නට ලැබෙන රෝගයකි
වරින් ‍වර නොකඩවා කැස්ස ඇති වීම ද, එම කැස්ස අවසානයේදී ළමයා හුස්ම ඉහළට ඇදීමේ දී සිහින් (හුරුවන් බෑම) වැනි ශබ්දයක් පිට කිරීම ද, මේ රෝගයේ විශේෂ ලක්ෂණයකි
කක්කල් කැස්ස වැඩි වශයෙන් ස්ප‍ර්ශයෙන් බෝවන රෝගයකි
හුස්ම ගැනීමේ දී, ආසාදක විෂ බීජ ශ්වසන පද්ධතිය තුළට ඇතුළු වීමෙන් ආසාදනය හට ගනියි
දින 7 – 14 කට  පසු ශ්වසන පද්ධතියේ රෝග ලක්ෂණ මතු වෙයි
මෙම ‍රෝගය තුන් අවදියකට බෙදිය හැකිය
පළමු අවදියේ දී සෙම්ප්‍රතිශ්‍යාව වැනි රෝග සලකුණු ඇති වෙයි
දෙවෙනි අවදියේහි දී යන්තම් කැස්ස ඇති වී, කල් යත්ම, එය තදබල කැස්සක් බවට පත් වී ‍වරින් වර නොකඩවා කැස්ස හට ගැනීමෙන් රෝගී ළමයා තදබල ලෙස රෝගාතුර වී, ඇස් රතු වී, මුහුණ පිපුණු බවක් සහ රතු පැහැයක් දරයි
තව ද පිට පිට කැස්ස වරින් වර ඇති වන අතර, එවැනි කැස්ස අගදී ළමයා හුස්ම ඉහළට අදින විට හුරුවන් බෑමක මෙන් හුස්ම අදින ශබ්දයක් ඇසීම ද, මේ රෝගයට ‍විශේෂ ලක්ෂණයකි
තුන්වන අවදියෙහි, කැස්ස සහ වමනය ක්‍රම ක්‍රමයෙන් අඩුවන අතර දෙවනි අවදියෙහි දක්නට ලැබුණු ‍රෝග ලක්ෂණ අඩු වීමට ද පටන් ගනියි
එහෙත් මෙම කැස්ස සති ගණනාවක් තිස්සේ පැවතීමට හැකි ය