Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
එසේ වුවත් කිසියම් නඩුවක් දේශීය අධිකරණ මඟින් නිසි ලෙස විභාග කර තිබේ නම් හෝ එසේ කරමින් පවතින්නේ නම් එවැනි නඩුවක් විභාග කිරීම සඳහා භාර නොගන්නා බවට ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණය විසින් ප්‍රකාශ කළ හැකිය
මක්නිසාදයත් ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණය මඟින් ජාතික අධිකරණ බලය යටපත් කිරීමක් සිදු වන්නේ නැත
රෝම ව්‍යවස්ථාවේ 1 වැනි ව්‍යවස්ථාව මඟින්ම දක්වනුයේ මෙම අධිකරණය ජාතික අපරාධ අධිකරණ බලයට අනුපූරක වන බවයි.එනම් අදාල අපරාධ සම්බන්ධව වගකිවයුතු පුද්ගලයන්ට එරෙහිව නඩු පැවරීම පිළිබඳ වගකීම දරන රාජ්‍යය විසින්,එම චූදිත තැනැත්තා එම රාජ්‍යයේ පදිංචිකරුවෙකු හෝ රට වැසියෙකු වන විටක ,එම තැනැත්තාට එරෙහිව නඩු පැවරීමට නොහැකියාවක් තිබෙන විට හෝ එසේ නඩු පැවරීමට කැමැත්තක් නොමැතිව සිටින විටක පමණක් එකී අපරාධය සම්බන්ධයෙන් පියවර ගැනීමේ බලය ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයට හිමිවන බවයි.මේ අනුව දේශීය අධිකරණ එලෙස කටයුතු කිරීමට අපොහොසත් වන විටක අපරාධ නඩු පැවරීමට හා විභාග පවත්වාගෙන යාමට ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණය ක්‍රියා කරනු ලබයි
ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ ඇති තවත් සුවිශේෂී ලක්ෂණයක් නම් රාජ්‍ය නායකයන්ට ලබා දෙන විනීර් මුක්තිය ඉන් බැහැර කර තිබීමයි
එනම් රාජ්‍ය හෝ ආණ්ඩුවක නායකයෙකු හෝ සාමාජිකයකු හෝ පාර්ලිමේන්තු සාමාජිකයකු හෝ යන කිසිම අයෙකු අපරාධ වගකීමෙන් බැහැර නොවන බව රෝම ව්‍යවස්ථාවලිය පැහැදිලිවම පිළිගනී
පාර්ශවයන්ගේ අයිතිවාසිකම් 

එසේම තවදුරටත් රෝම ව්‍යවස්ථාවලිය යටතේ විත්තිකරුවන්ගේ,විපතට පත්වූවන්ගේ හා සාක්ෂිකරුවන්ගේ අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂාකරදීම උදෙසාද ප්‍රතිපාදන සලසා ඇත
ඒ අනුව සාධාරණ නඩු විභාගයක් පවත්වාගෙන යාම සහ විධිමත් ක්‍රියාදාමයන් සඳහා වූ සියළු ජාත්‍යන්තර සම්මතයන් අදාල කර ගැනීමට ක්‍රියා කර ඇති අතර නඩු විභාගයේ සෑම අදියරකදීම විත්තිකරුවන්ගේ අයිතිවාසිකම් තහවුරු කර ඇත
මෙහිදී නීතීඥ සහාය ලබා ගැනීමේ අයිතිය සැකකරුවන්ට මෙන්ම චූදිතයන්ටද ලබාදී ඇත
වරදකරුවකු කිරීමට පෙර සෑම චූදිතයකුම නිර්දෝෂී බවට පූර්ව නිගමනය කරනු ලබයි
එසේම විත්තිකරු නොමැතිව නඩු විභාග පැවැත්වීමට අවසරයක් නොමැති අතර කෙතරම් බරපතල වූ අපරාධයක් සිදු කළ පුද්ගලයකු වුවද මරණ දඬුවම පැනවීමේ බලයක් මෙම අධිකරණයට නැත
විපතට පත්වූවන්ගේ හා සාක්ෂිකරුවන්ගේ ආරක්ෂාව,ආත්ම ගරුත්වය,ශාරීරික මානසික සුවතාවය සහ පුද්ගලිකත්වය තහවුරු කිරීම සඳහාද අධිකරණය බැඳී ඇත
ලිංගික හෝ ලිංගිකත්වය මත පදනම් වූ අපරාධ සහ ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියාද ළමුන්ට එරෙහි අපරාධ සම්බන්ධයෙන් වන නඩු විභාග වලදීද මේ තත්ත්වය සලකා බැලේ
එසේම විපතට පත්වූවන්ට සැලසිය යුතු සහන සම්බන්ධයෙන්ද ඒ පිළිබඳව වරදකරුවන්ට එරෙහි නියෝග පැනවීම සම්බන්ධයෙන්ද මූලික ප්‍රතිපත්ති සකස් කිරීමේ බලය මෙම අධිකරණය සතු වේ
එහිදී සහන සැලසීම සඳහා භාර අරමුදලක් ඇති කරගැනීමටද අධිකරණයට හැකියාව පවතී
නියෝග බලාත්මක කිරීම 

ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ අධිකරණ නියෝග බලාත්මක කිරීම සම්බන්ධව සලකා බැලීමේදී රෝම ව්‍යවස්ථාවලියට පාර්ශව වූ රාජ්‍යයන් මෙම අධිකරණය සමඟ සම්පූර්ණයෙන්ම සහයෝගයෙන් කටයුතු කිරීමට නීතිමය වශයෙන් බැඳී සිටී.එහිදී තම දේශීය නීතියේ විධිවිධාන නිසි පරිදි පවතින බවට සහතික කිරීමේ වගකීම රාජ්‍යයන් සතු වනු ඇත
විශේෂයෙන්ම මෙම අධිකරණයේ අධිකරණ බලය ක්‍රියාත්මක කිරීමට එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලයෙන් ඉල්ලීමක් ලැබුනු විට, එක්සත් ජාතීන්ගේ සියළුම සාමාජිකයන් ඒ සඳහා සහයෝගය දීමට බැඳී සිටී.එවිට රාජ්‍යයන් මෙම ව්‍යවස්ථාව අනුමත කර තිබේද නැද්ද යන්න අදාල නැත
යම් හෙයකින් රාජ්‍ය පාර්ශවයන් එසේ සහයෝගය නොදී සිටී නම් එහි ප්‍රථිඵලද රෝම ව්‍යවස්ථාවේ දක්වා තිබේ
එහිදී අදාළ රාජ්‍ය සම්බන්ධයෙන් අවශ්‍ය පියවර ගැනීම සඳහා රාජ්‍ය පාර්ශව සම්මේලන වෙත යොමු කිරීමට මෙන්ම එසේ සහාය නොදී සිටිනුයේ ආරක්ෂක මණ්ඩලය විසින් යොමු කරන ලැබූ කරුණක් සම්බන්ධයෙන් නම් එම සහාය නොදීම පිළිබඳව ආරක්ෂක මණ්ඩලයට දැනුම් දීමටද හැකිය
ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ නියෝග යොමු කරනුයේ අදාල වැරදිකරුවන් භාර ගැනීමට කැමැත්ත දක්වා ඇති රාජ්‍යයන් වෙතය
එහිදී තීන්දු ක්‍රියාත්මක කිරීම මෙන්ම සිරගෙවල් පිළිබඳව අධීක්ෂණයද මෙම අධිකරණය මඟින් සිදු වේ
අරමුදල් සපයාගන්නා අකාරය 

මෙම කාර්යයන් ඉටු කිරීමේදී ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයට මුදල් සපයනු ලබන ආකාරයද වැදගත් වේ
එහිදී රාජ්‍ය පාර්ශවයන් විසින් ගෙවනු ලබන තක්සේරු කළ දායක මුදල්ද, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය විසින් ලබා දෙනු ලබන අරමුදල්ද මඟින් අධිකරණයට මුදල් සපයා ගන්නා අතර ඊට අමතරව රාජ්‍යයන් විසින්ද, ජාත්‍යන්තර සංවිධාන විසින්ද, පුද්ගලයන් විසින්ද ,සමාගම් විසින්ද,වෙනත් ආයතන විසින්ද ස්වේච්ඡාවෙන් ලබාදෙනු ලබන අරමුදල් භාර ගැනීමට මෙම අධිකරණයට හැකියාව පවතී
ආශ්‍රිත මූලාශ්‍ර 
 ව්‍යවස්ථා
 The Rome Statute Of The International Criminal Court
 ලිපි
 ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණය-තිශාන්ත විජයකෝන්/ඉන්දික සම්පත් කුරේ

පින්තූර

මේ අඩවියත් බලන්න 
 වර්ග සංහාරය

නීතිය
ගග

හැඳින්වීම

බලශක්ති මාධ්‍යක් ලෙස සූර්ය විදුලි බලය ලංකාවේ ග්‍රාමීය ප්‍රදේශ ආශ්‍රිතව විශාල වශයෙන් ව්‍යාප්ත වෙමින් පවතී
වර්තමානයේ නාගරික ප්‍රදේශ ආශ්‍රිතවද ඉල්ලුමක් ඇති වීම  නව ප්‍රවනතාවක් ලෙස දක්නට හැක
ඉහළ යන ලෝක ඉන්ධන අර්බුධයත් සමඟ විකල්ප බලශක්ති භාවිතය කෙරේ ඉහළ අවධානයක් යොමු වී තිබෙන අතර සූර්ය විදුලි බලය ඒ අතර ඉහළ අවධානයකට ලක් වී තිබේ
සූර්ය විදුලි බලය පිළිබඳ තාක්ෂණය ලෝකය තුළ හඳුනාගෙන වසර ගණනාවක් ගත වුවද එය ලංකාව තුළ භාවිතයට පැමිණියේ 1986 තරම් මෑත කාලිනවයි.

ලෝක ඉන්ධන අර්බුධය අද ලෝකය මුහුණ දෙන ප්‍රධානතම ගැටලුවක් බවට පත් වී තිබේ
ලොව බහුලව භාවිතා කරන බලශක්ති ප්‍රභවය ලෙස පොසිල ඉන්ධන හැඳින්විය හැක
කාර්මික විප්ලවයෙන් පසුව සහ ලෝක ජනගහණ වර්ධනය හේතුවෙන් බලශක්ති භාවිතයේ සීඝ්‍ර ඉහළ යාමක් හඳුනා ගත හැක
පොසිල ඉන්ධන භාවිතයත් සමඟ ක්ෂය වන අතර නැවත නිෂ්පාදනය වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ මන්දගාමී ස්වරූපයකින් සිදුවන ක්‍රියාවලියකි
මේ තත්වය තුළ ඉහළ යන ඉල්ලුමට සරිලන සැපයුමක් ලබා දීම බරපතල ගැටලුවක් බවට පත් වී තිබේ
අද දවසේ බලශක්ති භාවිතය එදිනෙදා ජීවිතයට අත්‍යාවශ්‍ය සාධකයක් බවට පත් වී තිබීම තුළ සූර්ය විදුලි බලය,සුළං බලය,මුහුදු රළ,ජීව වායු  ආදී විකල්ප බලශක්ති මාධ්‍ය කෙරේ මෑත කාලීන අවධානය යොමු වී තිබේ
මෙම විකල්ප අතරින් සූර්ය විදුලි බලය  කාර්යක්ෂම හා ඵලදායී ක්‍රමයක් ලෙස භාවිතා කිරීමේ හැකියාව ඉහළ මට්ටමක පවතී
විශේෂ ලක්ෂණ

පෘථිවි තලයට පතිත වන සූර්ය ශක්තිය පැය දෙකක් තුළ භාවිතා කළ හොත් එමගින් මුළු ලෝකය‍ටම අවශ්‍ය බලශක්තිය නිපදවිය හැකි බව ඒ සම්බන්ධ පරීයේෂණ කළ විද්‍යාඥන්ගේ අදහසයි
එමෙන්ම සහරා කාන්තාරයෙන් 1/8 ක ප්‍රමාණයක් තුළ සූර්ය පැනල සවි කළ හොත් ලෝකයටම අවශ්‍ය විදුලි බලය නිපදවිය හැකි බව ඔවුහු දක්වති
සූර්ය විදුලි බල නිෂ්පාදනයේදී මූලික පිරිවැය පමණක් දැරිය යුතු අතර නඩත්තු වියදම් ඉතා අවම මට්ටමක පවතී
එය සූර්ය විදුලි බල භාවිතයේ ප්‍රධානතම ප්‍රතිලාභයකි
පරිසර හිතකාමී බව අනෙක් ප්‍රධානතම ප්‍රතිලාභය ලෙස දැක්විය හැක
සූර්ය විදුලි භාවිතයේ අවශ්‍යතාව

ලංකාවේ විදුලිය නිෂ්පාදනයෙන් 65% පමණ  සිදු වනුයේ ඉන්ධන බලාගාර ආශ්‍රිතවයි.30% පමණ ජල විදුලි බලාගාර ආශ්‍රිතව ද ඉතිරි 5% විකල්ප බල ශක්ති මාධ්‍යන් මගින් ද නිෂ්පාදනය කරනු ලබයි
ලංකාවේ විකල්ප විදුලි බල නිෂ්පාදන මාධ්‍යක් ලෙස බහුලව භාවිතා වන්නේ සූර්ය ශක්තියයි
නමුත් එය මුළු විදුලි බල නිෂ්පාදනයෙන් ඉතා සුළු ප්‍රතිශතයක් පමණි
මිලියන 19.5 ක් වන  ශ්‍රි ලංකාවේ  ජනගහණයෙන් 40% පමණ විදුලි බල පහසුකම් නොමැත
රජයේ දත්ත අනුව ඉන් 50%  ආසන්න ප්‍රමාණයකට ජාතික විදුලි බල පද්ධතියෙන් විදුලි බලය ලබා ගැනීමට ප්‍රවේශ විය නොහැක
වාර්ෂිකව ලංකාවේ විදුලි බල ඉල්ලුම 8% ප්‍රතිශතයකින් ඉහළ නගිනු ලබන බව හා 2010 වන විට එය දෙගුණ වන බව මහ බැංකු වාර්තා අනුව පෙනී ගොස් තිබේ
නමුත් මේ වන විට වාර්ෂිකව ජාතික විදුලි බල පද්ධතිය මගින් සපයනුයේ 1% ප්‍රමාණයක් පමණි
මේ තත්වය තුළ සූර්ය විදුලි බලය කෙරේ ලංකාව ඉහළ අවධානයක් යොමු කළ යුතුව ඇත
සූර්ය විදුලිය පිළිබඳ තාක්ෂණය

සූර්ය විදුලි බල නිෂ්පාදනය ඉතා සරල තාක්ෂණයක් භාවිතා කොට සිදු කරන්නකි
එහිදී සිලිකන්([[silicon]),බෝ‍රෝන්(borown) වැනි ද්‍රව්‍ය භාවිතා කර සකස් කරන ලද පැනලය (panel) මත සූර්ය කිරණ පතිත කළ විට විද්‍යුතය නිෂ්පාදනය වේ
නිෂ්පාදිත විද්‍යුතය පාලකයක්(controller) හරහා ගමන් කරවා බැටරියක් (battery)තුළ තැන්පත් කරනු ලබන අතර නැවත පාලකයක් හරහා ගමන් කරවා අවශ්‍යතා සඳහා විදුලිය බෙදා හැරේ
මෙම පැනල් විවිධ ධාරිතාවලින් සීමාවකින් තොරව සකස් ගගුලැලි හැකි අතර සාමාන්‍යයෙන් 40w (වොට්),50w,60w,70w,80 w ,100ආදී වශයෙන් ගෘහස්ථ භාවිතය සඳහා සකස් කර තිබේ
සූර්ය විදුලි බල භාවිතයෙන් විශාල කර්මාන්ත ශාලාවන්හි විදුලි අවශ්‍යතාවය වුවද සපුරාලිය හැක
සූර්ය විදුලිය භාවිතයෙන් තම සම්පුර්ණ විදුලි අවශ්‍යතා සපුරා ගනු ලබන පරිසර හිතකාමී පළමු කර්මාන්ත ශාලාව මේ වන විට කෑගල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ ඉදි වෙමින් පවතී
තාක්ෂණය දියුණු කිරීම

සූර්ය විදුලි බලය මගින් සාමාන්‍ය ගෘහස්ථ පාරිභෝජන අවශ්‍යතා එනම් ආලෝකය ලබා ගැනීම,ගුවන් විදුලි යන්ත්‍ර,කළු සුදු රූපවාහිනී භාවිතය (DC විදුලි උපකරණ) ආදිය ඉටු කර ගත හැක
නමුත් දියුණු කරන ලද ඉන්වර්ටර් (Invertor) තාක්ෂණය භාවිතයෙන් සූර්ය විදුලි බල පද්ධතියක් මගින් ඕනෑම විදුලි බල අවශ්‍යතාවක් ඉටු කර ගත හැකි සේ සකස් කළ හැක
ඒ වැනි පද්ධතියක් මගින් ශීතකරණ,පරිඝනක,වර්ණ රූපවාහිනී වැනි (AC විදුලි උපකරණ) උපකරණද භාවිතා කළ හැක
මෙහිදී දැරිය යුතු මූලික පිරිවැය ඉහළ වීම නිසා මෙම ක්‍රමය ලංකාව තුළ ව්‍යාප්ත   වී නොමැත
සාමාන්‍ය ගෘහස්ථ අවශ්‍යතා ඉටු කරන සූර්ය විදුලි පද්ධතියක මිල රුපියල් 50 000 ඉක්මවා තිබෙ
මෙම මිල සාමාන්‍ය ජනතාවට දරා ගත හැකි මිලක් යැයි කිව නොහැක
මූලික අවශ්‍යතා ඉටු කරන සූර්ය විදුලි බල පද්ධතියක මිල එතරම් අධික නම් දියුණු කළ පද්ධතියක මිල කෙසේවත් ජනතාවට දරා ගත නොහැකිවනු ඇත
සූර්ය පැනල නිෂ්පාදනයද ඉතා සරල තාත්ෂණයක් භාවිතා කරනු ලබන්නකි
නමුත් ලංකාවේ සූර්ය විදුලි පද්ධති නිෂ්පාදනය නොකරන අතර ඉන්දියාව,චීනය,ඕස්ටේලියාව වැනි රටවලින් ආනයනය කරනු ලැබේ
මෙහිදී අවධානයට ලක් කළ යුතු ප්‍රධාන කරුණ සුර්ය පැනල් නිෂ්පාදනය සඳහා යොදා ගන්නා ප්‍රධාන අමුද්‍රව්‍ය වන බෝරෝන්
සිලිකන් වැනි ද්‍රව්‍ය ලංකාවේ පැවතීමයි
එම අමුද්‍රව්‍ය භාවිතා කොට ලංකාව තුළ පැනල් නිෂ්පාදනය කරන්නේ නම් සූර්ය විදුලි පද්ධති වල මිල ඉතා පහළ මට්ටමකට අඩු කළ හැක
රාජ්‍ය මැදිහත්වීම

සූර්ය විදුලිය නිෂ්පාදනය සම්බන්ධයෙන් ලංකාවේ රාජ්‍ය අංශයේ මැදිහත් වීම ඉතාම පහළ මට්ටමක පවතින අතර මෙම කාර්ය සම්පූර්ණයෙන්ම පෞද්ගලික අංශය වෙත පැවරී ඇත
රජය මගින් ලෝක බැංකු ආධාර මත රුපියල් 10000 ප්‍රතිදානයක් සූර්ය විදුලි බල පද්ධතියක් මිල දී ගන්නා ප්‍රධාන විදුලිය නොමැති පාරිභෝගිකයන් වෙත ලබා දුන්නද එය ප්‍රමාණවත් මැදිහත් වීමක් නොවේ
සර්වෝදය වැනි රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන මගින්ද පාරිභෝගිකයන් වෙත ණය පහසුකම් සපයනු ලැබේ
ලංකාවේ සූර්ය විදුලිය සම්බන්ධව Solar Industrial association යන ආයතනය(SIA)  ක්‍රියාත්මක වන අතර සූර්ය විදුලි බලය ලබා දීම සම්බන්ධ ආයතන මෙහි ලියාපදිංචි විය යුතුය
දැනට ආයතන 18 පමණ මෙහි ලියාපදිංචි කර තිබේ
නව ප්‍රවනතා

ලංකාවේ සූර්ය විදුලිය දඹුල්ල, කතරගම, ඇඹ්ලිපිටිය, රත්නපුරය, දැරණියගල, යටියන්තොට ආදී ප්‍රදේශවල බහුලව භාවිතා වනු දැකිය හැක
නාගරික ප්‍රදේශ ආශ්‍රිතවද සූර්ය විදුලිය ක්‍රමයෙන් ව්‍යාප්ත වෙමින් පවතිනු දැකිය හැක
නගර ආශ්‍රිතව සූර්ය උණු ජල පද්ධතිවලට ඉහළ ඉල්ලුමක් ඇති වී තිබේ
ලෝකයේ ඇතැම් රටවල සූර්ය විදුලි බලය මගින් ධාවනය වන මෝටර් රථ,බෝට්ටු ආදියද නිපදවා තිබේ
ජර්මනිය තුළ සූර්ය විදුලිය ඉතා කාර්යක්ෂම හා ඵලදායි ලෙස භාවිතා කරනු ලැබේ
එරට නිවෙස්වල සවි කරන ලද සූර්ය විදුලි පද්ධතිවල අතිරික්ත විදුලි බලය ජාතික පද්ධතිය වෙත එකතු කරනු ලබන අතර ඒ වෙනුවෙන් රජය විසින් නිවැසියන් වෙත ගෙවීමක්ද කරනු ලබයි
ලංකාවේද ඉතාම මෑතදී බත්තරමුල්ල, තලවතුගොඩ ප්‍රධාන මාර්ගය තුළ මාර්ග ආලෝකරණ සූර්ය විදුලි ව්‍යාපෘතියක් සකසා තිබේ
මෙම නව නැඹුරුව අගය කළ හැකි තත්වයක් වන අතර එය රට පුරා ව්‍යාප්ත කළ හැකි නම් අගනේය
වර්තමාන විදුලි අර්බුධය ජය ගැනීම‍ට විකල්ප බල ශක්ති මාධ්‍යක් ලෙස සූර්ය විදුලි බලය ඉතා වැදගත් වනු ඇත
හැදින්වීම

ග්‍රී ලාංකීය ඉතිහාසයේ අනුරාධපුර යුගයේ සිට යුග ගණනාවක් තුල නිර්මාණය වෙමින් පැවති සුවිශේෂි බෞද්ධාගමික කලා නිර්මාණයක්ලෙස ආරාම හදුන්වාදිය හැක
මෙම ලිපිය තුලින් අනුරාධපුර යුගයේ ක්‍රි
3 සිට ක්‍රි
ව. 10 දක්වා කාලපරිච්ජේදය තුල  නිර්මාණය කරනලද ආරාම පිළිබඳ තොරතුරු දැක්වෙයි
අනුරාධපුර යුගයේ ආරාම නිර්මාණය හා එහි පාලනය සිදු වු ආකාරයත් ආරාම නිර්මාණයට පාදක වූ හේතූන්, එහි මූලාරම්භය හා වර්ධනයත් එහි පාලන කටයුතු සිදු වූ ආකාරයත්මෙමගින් විස්තර කරේ
ආරාම බිහිවීම ප්‍රථමයෙන් ම සිදු වුයේ අනුරාධපුර යුගයේය
ආරාම යනු භික්‍ෂුන්ගේ වාසස්ථාන සඳහාත් අනෙකුත් කාර්යයන් උදෙසාත් නිර්මාණය කරන ලද්දකි
මුල් යුගයේ ආරාම නොතිබුණ අතර භික්‍ෂුන් වාසය සඳහා යොදා ගත්තේ ගල්ලෙන්ය
එසේ ලෙන් වල වාසය කිරිමට එක් හේතුවක් වූයේ ලෙන් භාවනායෝගිව වැඩසිටීමට වඩාත් සුදුසු බවට අතීතයේ සිටම සලකුණු ලැබීමයි
තම්බපණ්ණියේ චූලනාග ලෙන, උදුම්බරගලලෙන ද බොහෝ භික්‍ෂුන්  භාවනාව සඳහා වඩින ලද ලෙන් ලෙස සඳහන් වේ
අනෙක් හේතුව නම් ආරාම සැකසීම අපහසු කටයුත්තක් වීමයිමෙම ගල්ලෙන් රාජමහාමාත්‍යයන් විසින් භික්‍ෂූන්ට පූජා කරන ලද ඵ්වා වේ
ලෙන් වල වාසය කළ භික්‍ෂූන් අනෙකුත් භික්‍ෂූ වාසස්ථානවල වාසය කළ භික්‍ෂූන්ට වඩා පූජ්‍ය යැයි එකල සලකන ලදි
එයට හේතුව ආදාම කාලයේ භික්‍ෂූහු ඉතා සුශීල වීමයි
මෙකල ලෙන් ඇරෙන්නට භික්‍ෂූන්ගේ වාසය සඳහා කොළඅතු සෙවිලි කරන ලද පන්සල් ද තිබුණු බවට අතීත ග්‍රන්ථවල සඳහනවේ
බුදුදහම රජයේත් රටවැසියන්ගේත් ආගම බවට පතවීමත් සමඟ භික්‍ෂූන්ට ආගමික කාර්යන් සඳහා රට වැසියන් සමඟ සම්බවන්ධ වීමට සිදුවිය
එහිදී භාක්‍ෂූන්ට වනාන්තර හා දුරබැහැර පිහිටි ලෙන්වල වැඩ විසීමට නොහැකි වූ අතර ජනාවාස ආශ්‍රිතව වැඩවිසීමට සිදු විය
එබැවින් ගම් ආශ්‍රිතව වැඩ විසීමට සිදුවිය
එබැවින් ගම් ආශ්‍රිතව ආරාම බිහිවන්නට විය
එම ආරාම බිහි වූ ආකාරය හා එහි පාලනය පිළිබඳවත් අනුරාධපුර යුගයේ සුප්‍රසිද්ධ විහාර පිළිබඳවත් මෙම ලිපියේ සඳහන් වේ
අනුරාධපුර යුගයේ ආරාම නිර්මාණය වී ඇති ආකාරය

ලංනකාවේ බිහි වූ පලමු ආරාමය අනුරාධපුර මහමෙව්නා උයනෙහි දෙවනපෑතිස් රජු කරවූ තිස්සමහාරාමයයි
මෙය පසු කලෙක මහාවිහාරය ලෙස හඳුන්වන ලදි
මුලින්ම කාලප්‍රසාද පිරිවෙණ නමින් භික්‍ෂූනගේ ආවාසය සඳහා මැටි වලින් කරවන ලද ගෙයක් ලෙස මෙය පැවත ඇත
පසු කලෙක රජවරු හා ඇමතිවරු භික්‍ෂූන්ගේ ප්‍රයෝජනය සඳහා ගෙවල් කිහිපයක් මහමෙව්නා උයනෙහි සාදා ඇත
මේ කාලයේම රුහුණ හා සෙසු පළාත් වලද විශාල ආරාම බිහි වී ඇත
දුටුගැමුණු රජු කාලයේ දී ප්‍රසාද ගණනාවකින් යුත් අනුරාධපුර මහාවිහාරය බිහි විය
අභයගිරිය හා ජේතවනය අනුරධපුරයෙහි පිහිටි ප්‍රධාන ආරාම 
දෙකකි
ආරාම, විහාර යන නමින් ද හඳුන්වනු ලබන අතර විහාරයක තිබිය යුතු අත්‍යවශ්‍ය අංග කිහිපයකි
එනම් චෛත්‍යය, ලැගුම් ගෙය, ධර්ම දේශනා කරන ස්ථානයයි
ආරාම භූමිය ඇතුලත ප්‍රධාන පූජ්‍ය වස්තුව වූයේ බුදුන් වහන්සේගේ ධාතු නිධන් කළ චෛත්‍යයයි
චෛත්‍යය වටා සුදුවැලි ඇතිරූ 
මළුවක් ඇත
එම මළුව වටා පවුරක් ඇති අතර ඊට ඉහලින් ඇතුළු මළුව පිහිටා ඇත
මෙම මළුව වටා ඇත් රූප වලින් පවුරක් ද මහ දොරටු සතරෙහි තොරන් හතරක් තිබී ඇත
චෛත්‍යය ලංකාවේ ආරාමයක අංගයක් බවට පත්ව ඇත්තේ ථූපාරාමය කරවීමෙන් පසුවයි. චෛත්‍යය හැරුණු විට ආරාමයක ප්‍රධාන කොට සලකන ලද්දේ බෝධියයි
බෝමළුවෙහි සතර දිසාවෙහි තොරන් සතරක් ද බෝධිය වටා උස් ගල් මළුවක් ද තිබී ඇත
මීට අමතරව බෝධිය අසල බෝධිඝරය හෙවත් බෝගෙයක් විය
එහි බුදුපිළිමය  තැන්පත් කර ඇත
ආරාමයකදී බෝධියට ලැබුණේ බුදුන් වහන්සේගේ ශාරීරික ධාතූන්ට ලැබෙන ගෞරවයට පමණක් දෙවැනි වූ තැනකි
මීළඟට වැදගත් අංගය වූයේ බුදුපිළිමය තැන්පත් කර ඇති පඨමාඝර හෙවත් පිළිම ගෙයයි
දුටුගැමුණු රජතුමා මහා සෙල් පිළිමයක් ථූපාරාමයෙන් රැගෙන ගොස් ප්‍රාචීනතිස්සපබ්බත නම් ආරාමයක වැඩහිදුවා ඇත
එය විශේෂයෙන් පූජ්‍ය වූ දෙයක් ලෙස එකළ සලකන ලද ප්‍රකට ප්‍රතිමාවකි
මෙලෙස ආරාම වල පිළිම ගෙවල් සාදා පිළිම තැන්පත් කර තිබුණත් පාලි අට්ටකතා වල හා ජූජාපටිපාටියේ පිළිම ගෙවල් ගැන සඳහන් වී නැත
නමුත් ආරාමයක අනෙකුත් අංග ගැන ඒවායෙහි සඳහන් වී ඇත
පිළිම ගෙය ගැන සඳහන් නොවීමට හේතු ලෙස සිතිය හැකි වන්නේ හෙළ අටුවා ලියන කළ ඇතැම් විට ආරාම වල පිළිම ගෙවල් නොතිබෙන්නට ඇති බවත් නැතිනම් එකළ ධාතු නිදන් කළ බුදුපිළිම පමණක් පූජ්‍ය වස්තූකන් ලෙස සැලකීමත් හා බොහෝ බුදු පිළිම ප්‍රමාණයෙන් කුඩා වීමත්ය
එමෙන්ම එකළ පිළිම අඩු සංඛ්‍යාවක් තිබුණු අතර දාන මාන කටයුතු වලදී ඒවා එහා මෙහා ගෙනයාමට සිදුවිය
එහෙයින් පිළිම තැන්පත් කිරීමට විහාර ගෙයක් අවශ්‍යම නොවීය
මෙම හේතූන් නිසා පිළිම ගෙය ගැන සඳහන් කිරීමට එතරම් සැලකිල්ලක් දක්වා නැතැයි සිතිය හැක
ව.5 වන ශත වර්ෂය පමණ වන විට පිළිම ගෙය තරමක් විශාල මන්දිරයන් බවට පත්ව ඇත
1 වන මුගලන් රජු කළ ලංකාවට වැඩම කරවන ලද කේශධාතුව තැන්පත් කරන ලද්දේ පිළිම ගෙයකය
ආරාමයක මීළග වැදගත්ම අංගය වූයේ ධර්ම දේශනා ඇසීමට ඇති ධර්ම ශාලාවයි. ලෝවාමහාපායේ පහත මාලය ධර්මශාලාවක් වශයෙන් පැවත ඇත
එකළ ධර්ම ශාලාව සැප පහසු එකක් ලෙස පැවතිණි
විශාල පිරිසකට ඉඩ කඩ නොතිබුණු අතර අවට වල් බිහි වී ඇත
සෑම විහාරයකම 
පෝය ගෙයක් ද විය
භික්‍ෂූන් පසලොස්වක පෝය දා විනය කර්ම  සෑම විහාරයකම පෝය ගෙයක්ද විය
භික්ෂූන් පසළොස්වක පෝයදා සහ මාසේ පෝයදා විනය කර්ම කිරීම  සදහා රැස්වී ඇත්තේමෙමස්ථානයටයි
ලෝවාමහාපාය, අනුරාධපුර මහාවිහාවාසී භික්ෂූන්ගේ පෝය ගෙය විය
අනුරාධපුරයෙහිම 
ථූපාරාමය,මිරිසවැටිය,දකුණු වෙහෙර ආදී ආරාමවල වෙනවෙනම පෝය ගෙවල් තිබී ඇත
මේවාහි සතරවාසල දොර-කොටු හතරක් තිබී ඇති අතර ඒවායෙහි දොරටුපාල රූපද තිබී ඇත
පසුකලකදී ඇතැම් ආරාමවල සම්බුද්ධ ධාතුන් තැන්පත් කර තැබීම පිණිස දාගැබී තිබී ඇත
මෙම ගෙවල් කේෂ ධාතූ හා දන්ත ධාතූ වැඩසිටුවීම පිණිස කරවා ඇත
අනුරාධපුර දළදා ගෙය අතිශයින් පූජ්‍ය හා ශෝභාසමිපන්න වූ මන්දිරයයකි
දළදා මැදුරේ මළුව හුණින් කළ ඇත් රූප වලින් අලංකාර කොට ඇත
එමෙන්ම මහා විහාරයත,ජේතවනය හා අභයගිරිය වැනි විශාල ආරාම සමහරක රත්න ප්‍රාසාද නම් ගොඩනැගිල්ලක් තිබී ඇති අතර එය කුමක් සඳහා යොදා ගනු ලැබුවේදැයි තීරණය කිරීමට හැකියාවක් නොමැති වී ඇත
එකල හැම ආරාමයකම බත් හලක් (හත්තසාලා) තිබුනු අතර භික්ෂූන්ට දන් පිළිගන්වා ඇත්තේ මෙහිය
මුලින්ම දේවානම්පියතිස්ස රජු විසින් මහාවිහාරයෙහි කරවන ලද බත්හල 'මහාපාලි'නමින් හදුන්වා ඇත
එය අනුරාධපුරයේ සියලුම ප්‍රධාන ආරාමවල භික්ෂූන් ට පොදු බත්හලක් වී ඇත
බත් දැමීම සදහා ගලින් කළ ඔරුද තිබී ඇත
එකල ආරාමවල පිරිවෙන් බොහෝ ගණනක් තිබීමද විශේෂත්වයකි
අනුරාධපුර මහවිහාරයේ පිරිවෙන් හා ප්‍රසාද 364ක් තිබී ඇත
ථූපාරාමයේද පිරිවෙන් රැසක් තිබී ඇත
භික්ෂූන් සෙනසුන් සදහා පරිභෝග කළ ස්ථානය විහාරය,ආවාසය හෝ පිරිවෙන නම් විය
සම්පූර්ණ ආරාමයක දොරටුවේ දොරටු පැන් මඩිය නම් ගොඩනැගිල්ලක් තිබිණි
එහි පැන් කළයත් තබා ඇති අතර එයින් වන්දනාකරුවන් අත් දෝවනය ,මල්වලට පැන් ඉසීමට හා බීමට යොදා ගෙන ඇත
උදා- ජේතවනාරාමයේ විශාල දොරටු පැන් මඩිය නම් ගොඩනැගිල්ලක් තිබී ඇත
පඨානඝර හෙවත් ආරාම ගෘහයද ආරාමවල තවත් වැදගත් අංගයක් විය
මුලදී මෙම ගොඩනැගිල්ල භාවනා කිරීමට පාවිච්චි කර ඇති අතර පසුකලකදී ආරාමයේ නායක ස්ථවිරයන්ගේ ලැගුම් ගෙය වී ඇත
ඇතැම් විට පඨානඝරය තුළ ධර්ම දේශනා ද පවත්වා ඇත
ආරාමයක ප්‍රධාන අංග වලින් එකක් ලෙස වැසිකිළියද සදහන් කළ හැකිය
ආරාම භූමිය ඇතුළත සුදුසු තැන් වල මුසුන් මඩු හා දර මඩු ද තිබී ඇත
මීට අමතරව පැන් මඩුවක්ද තිබී ඇත
පොත්ගුල්ද ආරාමවල තිබී ඇති අතර අනුරාධපුරයේ හා මාගම විශාල ආරාමවල පොත්පත්ද රැස්කර තබා ඇත
ව. 4හා 5වන ශතවර්ෂවලදී දීපවංශයද පාලි අට්ඨ කතාද මහවංශයද ලියැවී ඇත
බුද්ධඝෝෂාචාරයන් පාලි අට්ඨ කතා ලියුවේ ගන්ථාකර විහාරයෙහි වැඩ සිටිමින් බව මහවංශයේ දක්වා ඇත
අනුරාධපුර යුගයේ ආරාම පාලනය

ආරාමයක පාලනය මුලුමනින්ම සංඝයා සතු කාර්යයක් විය
එක එක ආරාමයෙහි නේවාසික මහා ස්ථවිර කෙනෙක් සිට ඇත
ආරාමයේ විනයත් සාමයත් ගැන වගකීම පැවරුනේ උන් වහන්සේටය
විහාර,ගම් නොතිබුණු කාලයේ ආරාම පාලනය සුලු කටයුත්තක් වුවද ජනාවාස බිහිවීමත් සග පිරිස වැඩි වීමත් සමග ආරාම පාලනය කිරීම භාරදූර කටයුත්තක් විය
පුරාණ ලංකාවේ ආරාම පාලනය වූ ආකාරය ගැන සෙල් ලිපිවල දැක්වේ
ආරා‍මයෙහි සංඝයාද ආරාමිකයන්ද,දාසයන්ද විහාර ගම් පාලනයද පිළිබද එකල ව්‍යවස්ථා තිබී ඇත
එක් එක් අය විසින් ඉටු කළ යුතු කාර්ය නියම කොට දිවෙල්ද එක් එක් කාර්යට ගෙවිය යුතු පඩිනඩි ද නියම කොට තිබිණි
මෙම සියලු පාලන කටයුතු සලසන ලද්දේ සංඝයාගෙන් විමසා ඔවුන්ගේ කැමැත්ත අනුවය
ආරාම තුළ දී ආහාර ලබා ගැනීම,බෙහෙත්,ගිතෙල් ආදිය ලබා ගැනීම භික්ෂූන් විසින් වැඩිමහල් පිළිලෙට ගොස් ලබා ගත යුතු විය
දුසිල් හෙණුන්ට ආරාමයේ වාසය තහනම් වූ අතර ආරවුල් ඇති කර ගන්නා භික්ෂූන්ට ආහාර නොදී ඒවා  බලු කපුටු ආදී සතුන්ට දැමිය යුතු බව එක් සෙල් ලිපියක දක්වා ඇත
එසේම වෙනත් ආරාම වලට අධාර කරන්නන් හෝ වෙනත් ආරාම සමග ආශ්‍රය කරන්නන් ඒ ආරාමයෙහි නොවිසිය යුතු බව ජේතවන සංස්කෘත සෙල් ලිපියේ දක්වා ඇත
මීට අමතරව ආරාම භූමියේ ගහකොළ කැපීමද තහනම් වූ අතර එසේ තහනම් කර ඇත්තේ පිටස්තර අමුත්තන්ගෙන් ආරාම රැක ගැනීම පිණිසය
මෙකළ අභයගිරියේ භික්ෂූන් 5000 ක් ද මහාවිහාරයේ භික්ෂූන් 3000 ක් ද වැඩවසා ඇත
මේනිසා ආරාම වල නඩත්තුව සදහා විශාල පිරිසක් සිට ඇත
පස්වන මිහිදු රජුගේ මිහින්තලා සෙල් ලිපියෙහි දැක්වෙන ආකාරයට මිහින්තලේ ආරාමයේ විවිධ වැඩකටයුතු පිණිස ස්ථිර සේවකයෝ 200ට වඩා සිට ඇත
ආරාමයේ සියලු කාර්මිකයින්ට ද භික්ෂූන්ට ද  රාජකාරියට වැටුප් ගෙවන ලදි
ආරාම නඩත්තු කර බලා ගැනීම පිණිස විශාල මුදලක් අවශ්‍ය වූ අතර එම ආදායම විවිධ මාර්ගයෙන් ලබා ගෙන ඇත
සැදැහැවතුන් තම වත්කමින් කොටසක් සංඝයාට පූජා කර ඇති මුත් ඒ අල්ප වශයෙනි
එම නිසා ස්ථිර ආදායම් මාර්ග හතරක් තිබී ඇත
එනම් ගම්බිම් හා කෙත්වතු,වැව් හා වේලි,පොලී ලබාගැනීම,බදු හා දඩ මුදල් අයකර ගැනීමයී
මෙකළ රජවරුන් සහ මෙහෙසියන් විසින් ද වෙනත් පුද්ගලයන් විසින් ද ආරාම වලට වැව් හා වේ ලි රාශියක් ද පූජා  කර ඇත
ථෙරිය නිකායට ධාතුසේන රජු වැව් 18 ක් පූජා කර ඇත
එම වැව් හා වේලි වටිනා ආදායම් මාර්ගයක් ලෙස පැවත ඇති අතර දිය බදු නමින් බද්දක් වශයෙන් එම ආදායම ලබා ගෙන ඇත
4වන හා 5වන ශත වර්ෂ වන විට ආර්ථිකමය වශයෙන් වෙනස්කම් සිදු වූ අතර ආගමික කටයුතු වලද පුදපූජා ක්‍රම වෙනස් විය
කෙත් වතු වැව් වේලි වෙනුවට ‍භෝග හා මිල මුදල් තැන්පත් කිරීම සිදු විය
-ඇමතියකුගේ පුතකු වූ සිරිනෙක නම් අයෙක් නුවර ට නැගෙනහිරින් පිහිටි දේවගිරි නම් ආරාමයක ප්‍රයෝජනය සදහා මහබතක ශ්‍රේණියෙහි කහවනු 100ක් තැන්පත් කළ බව ලබු ඇට බැදිගල ලිපියෙහි සදහන් වේ
තවත් ආදායම් ක්‍රමයක් නම් ආරාමවල දාසයන්ගේ නඩත්තුව සදහාත් ඔවුන් දාසකමින් මුදවාලීම සදහාත් මුදල් පූජා කිරීමයි
දාසයකු ලෙස සිටියදී පැවදි කරලීමද තහනම් විය
දාසයන් එම දාස බවින් මුදවාලීමත් ඔවුන්ගේ නඩත්තුවට මුදල් පරිත්‍යාග කිරීමත් මහගු පිනක් ලෙස සළකන ලදී
උදා- අනුරාධපුරයේ අභයගිරියේ දාසයන්ගේ පැවැත්ම පිණිස කහවනු පූජා කළ අය පිළිබද එම යුගයේ තිබී හමු වූ හයවන හා හත්වන ශත වර්ෂවලට අයත් නකටි සෙල් ලිපි 8ක සදහන් වී ඇත
එසේම ආරාමයක දාසයකු ලෙස කැපවීම මහත් ථල මහානිසංශ ගෙන සදන ආගමික පිංකමක් ලෙස සැළකිණි
8වන අග්බෝ රජු තම මෑණියන් ලවා තමා සංඝයාට ජූජා කරවා තමාගේ වටිනාකමට සරිලන මුදලක් ගෙවූ බව සදහන්  වේ
ව.පස්වන ශතවර්ෂයේ සිට අටවන ශතවර්ෂය පමණ වනතෙක් මෙම ආගමික සිරිත පැවත ඇති බව සෙල් ලිපිවල දක්වා ඇත
මෙම වහල් වෙළදාමෙන්ද සැබෑ වෙළදාමෙන්ද ආරාම වලට විශාල ආදායමක් ලැබී ඇත
එසේම අනුරාධපුර නගරයට ගෙනන ලද එක් එක් වී මල්ලෙන් පතක බද්දක් සංඝයාගේ පොදු ලහබත් හල වූ මහා පාලියේ පැවැත්ම 
පිණිස අය කරන ලද බව දහවන සියවසට අයත් සෙල් ලිපියක දක්වා ඇත
මෙම විවිධ ආදායම් මාර්ග හේතුවෙන් මෙම යුගයේ ආරාම ධන ධාන්‍යයෙන් පිරී පැවත ඇත
ඇතැම් රජවරු විපතට පත් අවස්ථාවලදී ඔවුන්ට ආධාර කිරීමට තරම් වත් පොහොසත්කමක් ආරාම වලට තිබී ඇත
මෙම යුගයේ භික්ෂුනී ආරාමද පැවත ඇත
දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ අනුලාදේවිය ඇගේ පිරිවර ස්ත්‍රීන් සදහා අනුරාධපුරයෙහි මෙහෙන වරක් කරවා ඇත
මෙම භික්ෂු භික්ෂුණි ආරාම අසළ වෙදහල් ද පැවත ඇති බව අනුරාධපුරයේ යුගයේ තිබු විවිධ සෙල්ලිපි හා පුරා විද්‍යා නටඹුන් වලින් පෙනී යයි
අනුරාධපුර යුගයේ සුවිශේෂි ආරාම

මහාවිහාරය

අනුරාධපුර යුගයේ තිබූ විශාලතම හා වැදගත්ම ආරාමය වූයේ මහාවිහාරයයි
ථෙරවාදී බුදුදහම ආරක්ෂා වූයේ ද මෙම විහාරෙහිය
මහාවිහාරය ගොඩනැගිලි කිහිපයකින් යුක්ත වූ අතර ඉතා සමෘද්ධිමත් විහාරයක් විය
ලෝවාමහාසෑය,මහාථූපය,ස්වර්ණමාළී මහාසෑය,මහා බෝධි යන ස්ථාන මහා විහාරයට අයත් විය
මෙහි භික්ෂූන් 3000ක් වැඩවාසය  කර ඇත
තවද බුදුදහම වැලඳ ගැනීම පිණිස විදේශිකයෝ ද මහාවිහාරයට පැමිණ ඇත
මෙම යුගයේ මහාවිහාර හා අභයගිරි විහාර භික්ෂූහු අතර විවිධ මත ගැටුම් ඇති වී තිබේ
එය ථෙරවාදී හා මහායාන බුදුදහම අතර ඇති වූ නිකායවාදී මතභේධයකි
එසේම බ්‍රාහ්මණතිස්ස සාගතයෙහිදීද දමිළ ආක්‍රමණ වලදීද භික්ෂූන් විසින් අතහැර දැමීමක් ද සිදු විය
කෙසේ වෙතත් අනුරාධපුර යුගය පමණක් නොව ලාංකීය ආරාමයන් පිළිබද 
විමසීමේදී මහවිහාරය ප්‍රමුඛස්ථානයක් ගනී
ථුපාරාමය

ථූපාරාමයද අනුරාධපුරයේ ඇති පූජනීය වූ විහාරයකි
එහි දාගැබෙහි කකුසද,කෝණාගම,කාශ්‍යප හා ගෞතම යන බුදුවරුන්ගේ ධාතු නිදන් කර ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ
එසේම බුදුන් වහන්සේ නිරෝධ සමාපත්තියට සමවැදීමෙන් මෙම ‍චෛත්‍ය පාරිශුද්ධ කරන ලද බවට විශ්වාසයක් පවතී
ථූපාරාම විහාරයෙහි  ශ්‍රීමහ බෝධියේ පැලයක් රෝපණය කර තිබේ
තවද ගජබාහු රජු විසින් ථුපාරාමයේ සංඝයා වෙත කරන ලද පරිත්‍යාගයක් ගැන 
පාලුමැකිච්චාව ශිලා ලිපියෙහි දැක්වේ
ඉසුරුමුණිය හා වෙස්සගිරිය

මෙම විහාර දෙක කරවන ලද්දේ දේවානම්පියතිස්ස රජු විසිනි
ස්වභාවිකව පිහිටි ගලක් හාරා වෙස්සගිරිය නිර්මාණය කරඇත
මහාවිහාරය,ථූපාරාමය,චේතියවහාරය,ඉසුරැමුණිය හා වෙස්සගිරිවිහාර අනුරාධපුර පංච මහා විහාර ලෙස හදුන්වන ලදි
නමුත් අනෙකුත් විහාර මෙන් ඉසුරුමුණිය හා වෙස්සගිරිය ගැන තොරතුරු පලිඅටිඨකතාවන් හි සඳහන් වී නොමැත
අභයගිරිවිහාරය

අභයගිරිය වට්ටගාමිණීඅභය රජු විසින් කරවන ලද්දකි
එකල අභයගිරිය හා ජේතවන විහාර දෙක,අභයගිරිය ජේතවනය ලෙසත් ජේතවනය අභයගිරිය ලෙසත් වරදවා වටහාගෙන ඇති බව ගයිගර් මහතා විසින් පෙන්වා දී ඇත
වෛතුල්‍යයවාදීන්ගේ ප්‍රධානස්ථානය වූයේ අභයගිරියයි
නිකාය භේදය නිසා මහාවිහාරවාසීන් සමග මතභේද ඇති වීමද මහායාන බුදු සසුනෙහි චිරස්ථිතිය උදෙසා කටයුතු කිරීම නිසාද අභයගිරි විහාරවාසීන් 
වැදගත්වේ
දක්ඛිණගිරි විහාරය

අනුරාධපුර නගරයට දකුණු දෙසින් පිහිටා ඇති මෙම විහාරය කලක් සාගලිය නිකායෙහි ප්‍රධාන ස්ථානය වී පැවතිණි
අට්ඨ කතා වලද මහවංශයෙහිද දක්ඛිණගිරි විහාරය ගැන සදහන් වේ
සද්ධාතිස්ස රජු විසින් කරවන ලද්දක් වන මෙම විහාරය කලක් රහතුන් වහන්සේලාගේ වාසස්ථානයක් ලෙස ප්‍රකටව ඇත
සමාලෝචනය

ලාංකීය ඉතාහාසය දෙස බැලූ විට අනුරාධපුර යුගය ලාංකීය සංස්කෘතික අංග වර්ධනයට මූලික වූ අතිශය වැදගත් යුගයක් ලෙස හැදින්විය හැක
බෞද්ධ සංස්කෘත වර්ධනයෙහිලා මෙකළ සිටි රජවරු හා රට වැසියන් ඉමහත් ලෙස දායක වී ඇත
අනුරාධපුර යුගයේ සියලු ආගමික ගොඩනැගිලි ආරාම ඇසුරින් නිර්මාණය වී ඇත
අනුරාධපුර යුගය මෙකළ රටේ අගනුවර වශයෙන්  පැවතීම තුල එහි වූ විහාරාරාම විශේෂ සැලකිල්ලට ලක්ව ඇත
එමෙන්ම 
මුල් යුගයේ ගල්ලෙන් භික්‍ෂූ වාසස්ථාන වූ අතර පසු කලෙක ඒවා විශාල ගොඩනැගිලි වලින් යුත් ආරාම බවට පත්ව ඇත
ආරාම පාලනය විධිමත් අයුරින් පැවත ඇත
ආරාම වලට ලැබුණූ ආදායම් තුලින් පෙනී යන්නේ විශාල ධනස්කන්ධයක් ආරාම සතුව පැවති බවයි.ආරාම මගින්  විශාල ධන පරිත්‍යාග ද සිදුකර ඇත
අනුරාධපුර යුගයේ ආරාම ලාංකීය සංස්කෘතියටත් බුදු සසුනටත් මධස්ථානයක් වී ඇත
ආශ්‍රිත සාහිත්‍යය මූලාශ්‍ර

වල්පොළ ශ්‍රී රාහුල ස්වාමීන්වහන්සේ  - 1999,ලක්දිව බුදුසමයේ ඉතිහාසය,ඇස්
ගොඩගේ සහ සහෝදරයෝ ප්‍රකාශන,කොළඹ 10.
අධිකාරම් ඊ. ඩබ්.- පැරණි ලක්දිව බෞද්ධ ඉතිහාසය හෙවත් පාලි අට්ටකථා   වලින් අනාවරණය වන ලංකාවේ   බුදුසමයේ තත්වය, ජේ. කේ. ජී.ජයවර්ධන සහ සමාගම, කොළඹ
ද ලැනරෝල් වි
(සංස්කරණය)- 1961 ජූලි, ලංකා ඉතහොසය(පූර්වභාගය),                                                       ඇම්
ගුණසේන සහ සමාගම,කොළඹ
සුරවීර ඒ.වි
-අනුරාධපුර සමාජය
වී බිස්ස වනාහී සිංහල ගොවියාගේ වී වගාවේ පසු අස්වනු සංරක්‍ෂණය කරන නිර්මාණයකි
ඒ හා බැදුනු සංස්කෘතියෙහි බොහෝ ලක්ෂණ විද්‍යාත්මකය
භාණ්ඩ හුවමාරු ආර්ථිකයක් පැවති අතීත සමාජයෙහි වී බිස්සට සුවිශාල සමාජ වටිනාකමක් හිමිවිය
වී බිස්සක් නොතිබුණු ගොවි ගෙදර ආර්ථිකය අනාරක්ෂිත බව පිලිගත්තකි
ඵබදු නිවසකින් විවාහයක් කරගැනීම මදි පුංචිකමක් ලෙස සැලකීමට පවා ගැමි ජනයා පුරුදු වී සිටියේය
ඵහෙත් විසි ඓක්වෙනි සියවසට අවතීර්ණ වෙමින් සිටින අද දවසේ වී බිස්සේ උරුමයද එකී විද්‍යාත්මක සංස්කෘතියෙහි ලක්ෂණද මෙරට ගොවි සමාජයෙන් ඈත්වෙමින් තිබේ
ඊටද සමාජ සාධක ගණනාවක් බලපා ඇත
කාලයේ වැලිතලාවෙන් යටවී යන මෙම ඵෙතිහාසික විද්‍යාත්මක සංස්කෘතිය ගවේශණය කිරීම අතිශයින්ම වැදැගත්ය
එමගින් නෙලාගත හැකි වටිනාකම අනාගතයේදී තීරණය කෙරෙනු ඇත
එහෙත් එය ක්‍ෂණිකව පවත්නා වෙළදපොලේ රුපියල් සත වලට පෙරළිය නොහැක
වී බිස්ස

වී බිස්ස හා බැදුණු ජන ජීවිතය

සමිප්‍රදායික ගොවිතැනේදී වක් අත් ගැසීමේ පටන් අස්වනු කපා පාගා අටු කොටු ලන තෙක් අනුගමනය කරන සිරිත් විරිත්, විශ්වාස, ජන ඇදහිලි සම්ප්‍රදායින් රැසක් දක්නට ඇත
අනෙක් අතට මෙම චර්යා පද්ධතියෙන් බැහැරව කෘෂි කර්මාන්තයේ යෙදිය නොහැක
මන්දයත් ඒ තරමටම සම්ප්‍රදායික කෘෂි කර්මාන්තය හා ජන ජීවිතය එකිනෙකට බද්ධ වී තිබීමයි
එහි ප්‍රතිඵලයන් වූයේ කමත ගොවි ජන දිවියේ සිරිත් විරිත් පිළිබිඹු කරන කැඩපත බවට පත්වීමත් අස්වනු සංරක්ෂණයේ ප්‍රධාන කේන්ද්‍රස්ථානය වී බිස්සට හිමිවීමත්ය
වී බිස්ස වටාද අපූරු සිරිත් විරිත් පරම්පරාවක් ගොඩනැගී තිබේ
ඵය වී බිස්සක් බැදගැනිමේ සිට නැවත වී මුරයක් බිමට බෑම දක්වාම සිදුවන්නකි
ඵහෙත් මෙම සිරිත් විරිත් සියල්ල ගොඩනැගී ඇත්තේ ඵළිමහන් මැටි බිස්ස වටාය
ඵ් අනුව ගොවිජන ජීවිතයට වඩා සමීපව ඇත්තේ ඵළිමහන් මැටි බිස්ස බවට ඉතිහාසය සක්‍ෂි දරනවා ඇත
වී බිස්ස ආහාර සංරක්‍ෂිත භාවයේ සංකේතයයි
බිස්ස පිරී තිබේ නම් ජීවත් වීම ගැටළුවක් නොවේ
අද දවසේ ඉතිරිකිරීමේ බැංකුවට හිමි වී තිබෙන සමාජ තත්වය එදා භාණ්ඩ හුවමාරු ආර්ථිකයේදි,වී බිස්සට හිමි විය
වී බිස්ස අනාගත සුරක්‍ෂිතභාවයේ සංකේතයක් බැවින් ඒ වටා ගොඩ නැගුණු ජන සංස්කෘතියක්ද තිබේ
මෙම උප සංස්කෘතියෙහි සියලුම අංගෝපාංගයන් ගොඩනැගී ඇත්තේ බිස්ස සමඟ පවත්නා මානව ගණුදෙනු අනුවය
හා හා පුරා කියා බිස්සක් තනාගැනිම සදහා බිහිකූඩයක් බැදගත යුතුය
එය ආවාට ගියාට නැතිනම් කාය ශක්තිය තිබූ පමණින් ඉටුකර ගත නොහැක
ඒ සදහා සම්ප්‍රදායික වත් පිලිවෙත් රැසක් අනුගමනය කළ යුතුය
කුළුදුලේ බිහි කූඩයක් බැදීමට අදහස් කරන ගොවි ගෙදර ගෘහමූලික ගොවිරාළ පළමුවෙන්ම තම ගම්පලාතේ නැකත් රාළ මුණ ගැසී තම වේලා පත්කඩය ඔහුට පිලිගන්වා එය පරික්සා කර බලයි
එහිදී බිස්ස බැදීමට හොද දිනයක් සහ වේලාවක්ද,බිස්ස ඉඳුල් කිරීමට නැකත්ද පිලියල කර දෙයි
තවද කුළුදුලේ බිස්සක් ඉඳුල් කිරීම හෙවත් අලුතින් තනාගත් බිස්සකට හා හා පුරා කියා වී දැමීමද චාරිත්‍රයකට අනුව සිදුවිය යුත්තකි
මේ සදහා බොහෝ විට සිකුරාදා දිනයක් යොදා ගනු ලැබේ
මේ අනුව බලන කල වී බිස්ස හා ඒ වටා සම්ප්‍රදායික ගැමි ගොවියා අනුගමනය කළ බොහෝ චර්යාවන් සමාජ සම්මත සිරිත් බවට පෙරළී ඇති බව පෙනේ
ඒවායෙහි තිබෙන ගුණාගුණ දැන හෝ නොදැන පාරම්පරිකව අනුගමනය කිරීම සිරිත විය
පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට පවත්වාගෙන එන චර්යාවන් ඉදිරි පරපුරට තිළිණ කිරීමේ වගකීම පැවැතියේ වැඩිමල්  ජන සමූහයට වූ අතර,එම වගකීම දිවි හිමියෙන් ආරක්‍ෂාකිරීමට තරම් අව්‍යාජත්වයක් සම්ප්‍රදායික එදා ගොවි සමාජය තුල විය
වී බිස්සෙහි විද්‍යාත්මක සංස්කෘතිය

වී වගාවේ පසු අස්වනු සංරක්‍ෂණය විද්‍යාත්මකය
එය වසර දෙදහස් පන්සීයක් තරම් ආරම්භය මේසා දීර්ඝ කාලයකට උරුමකම් කීමය
එනමුදු වී බිස්සෙහි විද්‍යාත්මක සංස්කෘතිය කාලයේ වැලිතලාවෙන් යටපත් වි ඇත
වී බිස්ස වටා ගොඩ නැගුණු උප සංස්කෘතිය ඍජුවම ජන ජීවිතය හා බද්ධ වූවකි
එසේම සම්ප්‍රදායිකව අනුගමනය කල බිස්සක් තැනීමේ සිද්ධාන්තයන් සියල්ල විද්‍යාත්මකය
පොළව මත සිටුවන අටුපාදයේ සිට පිදුරු හත්තිය දක්වාම වී ඇටයෙහි ජීව ගුණය ආරක්‍ෂා කිරීමේ අරමුණින් යුක්තව බිස්ස තනා ඇත
වී බිස්සෙහි පාදම හෙවත් අටු කණු සදහා ගනු ලබන්නේ ගල් කණු හෝ ශක්තිමත් දැව අරටුය
එයද  පොළොව මට්ටමේ  සිට අඩියක් හෝ දෙකක් උසින් යුක්තය
මේ හේතුවෙන් පොළොව මතුපිට සිදුවන ජලය ගලායෑම්,උල්හෙල්ලම් හෝ මතුපිට පොළොව පසෙහි සිදුවන කිසිදු වෙනසක් බිස්සට බලපාන්නේ නැත
බිහි තට්ටුව ශක්තිමත් දැවයෙන් නිමවා ගෙන ඇත
බිහි කූඩය වියාගන්නේ වැල් සහ කෝටු මඩෙහිලා පදනම් කර ගැනීමෙනි
ඒ හේතුවෙන් බිහි කූඩයට කෘමි සතුන්ගෙන් හානි සිදුනොවේ
නොතෙමි තබා ගන්නේ නම් බිහි කූඩය වසර දෙසීයක් තරම් කාලයක් වුවද තබා ගත හැකි බව පැරුන්නන්ගේ මතයයි
බිස්සෙහි බඳ මැටියෙන් ඇත
බිහි කූඩය ඇතුළතින් සහ පිටතින් මැටි තට්ටු දෙකක් තුනීවට ගසා ගනු ලබන නිසා වී ඉපියන් බදු කුඩා කෘමි සතුන් ඇතිවිමට තිබෙන ඉඩකඩ අඩුය
අනෙක් අතට බිස්සට මැටි තෝරා ගන්නේ රතු හුඹගේ මැටිය
රතු හුඹගේ මැටි අංශු සියුම්ය
ඇලෙන සුලු ගුණයෙන් යුක්තය
වේලීම වේගවත්ය
පතුරු ගැලවීමක් ද නැත
මෙකී කාරණා සියල්ල ප්‍රයෝජනවත් වන්නේ බිස්සෙහි වී කල්තබා ගැනීම උදෙසාය
ඓහෙත් නූතනයේ වී කල් තබාගැනීම පිණිස භාවිතා කරනුයේ සිමෙන්ති ගොඩනැගිලිය
ඒවායේ බිත්තර වී කල්තබා ගැනීම දුෂ්කරය
මන්දයත් සිමෙන්ති පරිසරය වී ඇටයේ ජීව ශක්තිය මර්දනය කිරීමට සමත්වීමයි
බිස්සෙහි බඳ සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ මැටියෙන් නිමවා ඇති නිසා එහි ඇතුළත තිබෙන වී ඇටවලට වාතාශ්‍රය සැලසේ
ඊට හේතුව එහි ඇති සියුම් මැටි අංශුය
තවද බිස්ස කවාකාර පීප්ප හැඩයක් ගන්නා නිසා සියළුම ස්ථානවලට මැටි බිත්තිය මගින් ඒකාකාරීව වාතය සැපයීම සිදුකරයි
මේ හේතුවෙන් බිස්සෙහි කටට උඩින් ජල අංශු ඇතුළු නොවේ
මේ නිසා බිස්සෙහි ගබඩාගත වී අස්වැන්නෙහි පුස්බැඳීමක් සිදු නොවේ
එයද විද්‍යාත්මකවය
මෙහිදී සඳහන් කල යුතු තවත් දෙයක් වන්නේ කෘමි හානි වැළකීම සඳහා ගැමියා වී බිස්සට දමන කොහොඹ කොළ, කදුරු ගෙඩියා කොළ, නික කොළ, දෙහි කොළ බදු ශාකමය කොටස්ය
මෙමගින් ධාන්‍ය කෘමි හානිවලින් වැළකෙන බව ගැමියාගේ මතයයි
එමෙන්ම බිස්සට කිලි නොවැදීම සඳහා කොහොඹ කොළ තට්ටුවක් බිස්සෙහි මුදුනෙම්ම අතුරණු ලබයි
මේ සියළු සාධකවලින් අනාවරණය වන්නේ වී බිස්ස විද්‍යාත්මක පදනමක් මත ගොවි සමාජයේ ස්ථාපිත වී ඇති බවයි.වී බිස්ස නිර්මාණයේදී භාවිතයට ගත් තාක්‍ෂණයේ උසස් බව හා විදුහුරු බව මැනවින් පිළිබිඹු වේ
ඒ අනුව පෙනී යන්නේ සිංහල ගොවියාගේ කෘෂික ජීවිතයෙහි විචිත්‍රත්වය විසින් වී බිස්සට සියුම් කලාත්මක පරිසමාප්තියක් උරුමකොට තිබෙන බවයි.

අනෙකුත් බිහි බැඳීම

එළිමහන් පිදුරු බිස්ස
අනුරාධපුර හා වව්නියා දිස්ත්‍රික්කවලට පමණක් ආවේණික වූ අපූරු මෙවලමකි, එළිමහන් පිදුරු බිස්ස
මෙහි සැකැස්ම එළිමහන් මැටි බිස්ස මෙන් නොව ඊට හාත්පසින්ම වෙනස්ය
පොළොව මට්ටමේ සිට අඩි හයක් හෝ ඊට මදක් ඉහළින් තනාගත් දැව වේදිකාවක් මත පිදුරු බිස්ස ඉදිකරනු ලබයි
එසේම පිදුරු බිස්සෙහි බිත්තිය සහ වහලය සම්පූර්ණයෙන්ම පිදුරුවලින් පමණක් තනාගෙන තිබේ
එළිමහන් මැටි බිස්සට මෙන් නොව එළිමහන් පිදුරු බිස්සට නිශ්චිත ස්ථානයක් නැත
ගොවි ගෙදරක ඉඩකඩ තිබෙන ඕනෑම ස්ථානයක් මේ සඳහා තෝරාගෙන ඇත
එය ගෙයි දොරකඩ හෝ නිවසේ පිටුපසට වන්නටද පුළුවන
වෙනසකට ඇත්තේ ඉඩකඩ තිබෙන ස්ථානයක් වීම පමණය
ඇතුළත පිදුරු බිස්ස
ඉඩකඩ තිබෙන හෝ නිවෙස්වල ගෙයි ඇතුළත පිදුරු බිස්සක් දක්නට ලැබේ
එය 'ඇතුළත පිදුරු බිස්ස' නම් වේ
මෙම බිස්ස සම්පූර්ණයෙන්ම පිදුරුවලින් තනාගත්තකි
එළිමහන් පිදුරු බිස්සට මෙන් උමං ලී හෝ ආධාරක වැල් අවශ්‍ය නොවේ
අවශ්‍යවන්නේ පිදුරු හා මානව ශ්‍රමය පමණි
නිවසේ ඉඩකඩ තියෙන ස්ථානයක් මේ වෙනුවෙන් තෝරා ගනු ලබයි
බොහෝ විට මෙය ගබඩා කාමරයක් වේ
දැව බිස්ස

ආදී වාසින් තමා වියලා ගත් දඩ මස් මී පැණිවල බහා තැබීමට දැව බෙන ප්‍රයෝජනයට ගත්හ
කෙමෙන් කෘෂිකාර්මික ජීවිතයට අවතීර්ණවීමෙන් පසුද දැව බෙන කෘෂිකාර්මික ප්‍රයෝජන පිණිස භාවිතා කරන්නට වූහ
දැව බෙන භාවිතයේ අවශ්‍යතාවය වූයේ බිත්තර වී සඳහා බවබෝග ආරක්ෂා කර ගැනීමය
ස්වාභාවික බෙන සහිත ගස් ඇතුළතින් විශාලකර දැව බිස්ස තනාගෙන ඇත
අද දවස වන විට දැව බිහි බහුල වශයෙන් භාවිතා නොවේ
විශාල ගස් හිඟ විම ධාන්‍ය ගබඩාකරණයේ වෙනත් සරල ක්‍රම සංවර්ධනය විම  ඊට හේතුවයි.

බිත්තර වී බිස්ස
සම්ප්‍රදායික ගොවි ගෙදර වී බිසි කීපයක්ම තිබේ
ඒ විවිධ අවශ්‍යතාවයන්ට අනුවය
ඒ අනුව බිත්තර වී දමාගැනීම උදෙසා වෙනම බිස්සක් බැඳගත්හ
එය බිත්තර වී බිස්සය
බිත්තර බිස්ස ප්‍රමාණයෙන් කුඩා එකකි
මන්ද බිත්තර වී සඳහා අවශ්‍යවන්නේ කුඩා වී ප්‍රමාණයකි
එම ප්‍රමාණයට සරිලන ලෙසින් බිත්තර වී බිස්ස ඉදිකර තිබේ
අනෙක් අතට බිත්තර වී බිස්ස නිතර නිතර පරික්‍ෂා කළ යුතුය
ඒ බිත්තර වී වලට අනතුරක් සිදු වි ඇත්දැයි දැන ගැනීමටය
සාමාන්‍යයෙන් බිත්තර වී බිස්සක් අඩි පහක් හෝ හයක් පමණ උසැතිය
එහි වරු හත්තිය ඕනෑම විටක ඔසවා බැලීමට පුළුවනි
ගෝනි බිස්ස

යටත් විජිත අවදියේ පටන් හන ගෝනි භාවිතයට ගැමි ජනයා පුරුදු වී තිබුණහ
මෙසේ හන ගෝනි භාවිතා වීමට පෙරාතුව පං මළු, කරත්ත මළු, ගල්ලැහැ මළු, පැස් පෙට්ටි බදු මෙවලම් මගින් ධාන්‍ය රැස් කරගන්නා ලදි
එහෙත් කාලයත් සමඟම ගෝනි මෙරට ගැමි ජන ජීවිතයේ අත්‍යවශ්‍ය අංගයක් බවට පත්විය
මෙ නිසා අද බොහෝ ගොවි ගෙවල ගෝනි වලට වී දැමීමෙන් කල්තබා ගනු ලැබේ
ඓහෙත් ගෝනි වල වී අසුරන විට විශාල ගෝනි සංඛ්‍යාවක් අවශ්‍ය වේ
ගෝනි කිහිපයක් එකට අල්ලා ගෝනි බිස්සක් සකස් කර ගත් විට එයට වී බුසල් විසිපහක් පහසුවෙන් දමාගත හැක
වී බිස්ස සපුරාම ගොවි සංස්කෘතියෙහි උරුමයකි
මේ අනුව බලන කළ වී බිස්ස බඳු අතීත ගොවි උරුමයකින් අනාගත ලෝකයට නෙළාගත හැකි සම්පත් අතිමහත් බව වැටහේ
එහෙත් ඉතිහාසයේ අවාසනාවන්ත යුගයක අපි ජීවත්වෙමු
එනම් අතීත සංස්කෘතික  උරුමයන් පිළිබඳව කරුණු කාරණා දැන සිටි අපගේ වැඩිහිටි පරපුර  අප අතරින් ඉවත් වෙමින් සිටීමය
තවද අද දවසේ උපදින පරපුර විද්‍යා හා තාක්ෂණ ලෝකයේ හිමිකරුවන්ය
එබදු සමාජ පරිසරයක එවන් සංස්කෘතික උරුමයක් පිළිබඳව දන්නා කරුණු සියල්ල හැකි පමණ ලේඛනගත කිරීම කාලෝචිතය
මූලාශ්‍ර ලේඛන
 වී බිස්ස, වී වගාවේ පසු අස්වනු සංරක්ෂණය පිළිබඳ ජනශ්‍රැති පර්යේෂණය, මහින්ද කුමාර දළුපොත
වැඩිදුර කියැවීම්
 වී වගාව
 සිරිලක වී වගාවේ ඉතිහාසය
 බත්

වී ගොවිතැන
හැදින්වීම 
ශ්‍රී ලංකාවේ ආරවුල් නිරාකරණය  කිරීමේ ප්‍රධාන ක්‍රමවේදයන් වශයෙන් අධිකරණමය ක්‍රමවේදය සහ අධිකරණමය  නොවන (ව්කල්ප ආරවුල් 
නිරාකරණය  කිරීමේ යාන්ත්‍රනය)ක්‍රමවේදය  යනුවෙන් හදුනා ගැනීමේ හැකියාව ඇත
අධිකරණම ක්‍රමවේදය යටතේ ශ්‍රී ලංකාවේ මහාධිකරණය, දිසා අධිකරණය මහේස්ත්‍රාත් අධිකරණය සහ ප්‍රාථමි  අධිකරණ පළමු අවස්ථා අධිකරණ වන අතර  විනිසුරුවරයෙකු විසින් තීන්දුවක් ලබා දෙනු ලැබේ
යම් පාර්ශවයක් තීන්දුව සම්බන්ධයෙන් අතෘප්තිමත් නම් ඔහුට ඉහළ අධිකරණයට  එනම් මහාධිකරණය,අභියාචනාධිකරණයට,හෝ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයට නැවත නඩුව විමසන ලෙසට ඉල්ලුම් කළ හැකිය
බලන්න
අධිකරණය විසින් නඩු විසදීමේදී ප්‍රධාන වශයෙන් විමර්ශනවාදී පටිපාටිය සහ එදිරිවාදී පටිපාටිය අනුගමනය කරනු දැක ගත හැකිය
විමර්ශනවාදී(inquisiitorial) පද්ධතිය සිවිල් නීති සම්ප්‍රධායට එදිරිවාදී පද්ධතිය (acquisitorial)පොදු  නීති සම්ප්‍රධායටද දළ වශයෙන් යා කළ හැකිය
මෙම විභේදනය  ද එකක් වන අතර සමහර  අවස්ථාවන්හිදී විමර්ශනවාදී ලක්‍ෂණ පොදු නීතියේද  දැකගත  හැකිය
ශ්‍රී ලංකාවේ අධිකරණ තේරාවලියේදී විනිසුරුවරයා විසින්එදිරිවාදී පටිපාටිය අනුගමනය කරනු දැකිය හැක
ප්‍රාථමික අධිකරණ

නඩුවක් විසදන පළමු අධිකරණයයි
දැනට ශ්‍රී ලංකාවේ එවැනි ප්‍රාථමික අධිකරණ දෙකක් ක්‍රියාත්මක වේ
අනෙක් ප්‍රදේශවල මහේස්ත්‍රාත් ප්‍රාථමික 

අධිකරණ වල බලතල දරයි
ප්‍රාථමික අධිකරණයක කාර්යපටිපාටිය 1979අංක 44දරණ ප්‍රාථමික අධිකරණ සංවිධාන පනත මගින් පාලනය වේ
right|200px

ප්‍රාථමික අධිකරණයකට,
ණය අලාබ ඉල්ලීම හෝ හිමිකම් පෑම සම්බන්ධ ආරවුල් රු1500නොඉක්මවන විටදී **ප්‍රාදේශීය ආයතන වලදී ආදායම් අයකර ගැනීමේ බලතල 
අපරාධ කරුණු 
ඉඩම් වල භුක්තිය සම්බන්ධ ආරවුල්
(66නඩු )
ව්‍යවස්ථාවලින් දක්වා ඇති ඕනෑම වරදවල් විමසිය හැක
මහේස්ත්‍රාත් අධිකරණය

මහේස්ත්‍රාත් අධිකරණ  82 පමණ දැනට  ශ්‍රී ලංකාවේ  ක්‍රියාත්මක වේ
සැම මහේස්ත්‍රාත් අධිකරණයකටම අපරාධ නඩු විමසීමට බලතල ඇති අතර රු100,000 දක්වා ප්‍රමාණයකට පීඩාවට පත් පාර්ශවයට වක්දිනියම කිරීමේ බලය ඇත
යම් පාර්ශවකරුවකු මහේස්ත්‍රාත් අධිකරණ‍යේ වරදකරු කිරීම දඩුවම් හෝ නියෝග වලට අතෘප්තිමත් නම් ඊට එරෙහිව අභියාචනයක් අදාල පළාතේ  මහාධිකරණයේ ගොනු කළ හැකිය
දිසා අධිකරණය

සෑම දිස්ත්‍රික්කයකම අනුබද්ධිතව දිසා අධිකරණ පිහිටුවා ඇති අතරදැනට  ශ්‍රී ලංකාව පුරාම දිසා අධිකරණ 57ක් පමණ ක්‍රියාත්මක වේ
නීතියෙන් අධිකරණයට යොමුකරන නඩුවලට අමතරව සියලු සිවිල්ආදායම් ,භාර,බං‍කොලොත්භාවය ,තෙස්තමේන්තු ප්‍රශ්න සදහා අධිකරණ බලය හා 
‍වාර්තාගත කිරීමේ බලය දිසා අධිකරණය සතුය
රු මිලියන තුනකට අඩු වටිනාකමක් ඇති වානිජ ආරවුල් විසදිය හැකි අතර අභියාචනා සම්බන්ධව අභියාචනාධිකරණයට  යොමු විය හැක
මහාධිකරණය
ශ්‍රී ලංකා‍වේ සෑම කලාපයකම මහාධිකරණ පිහිටුවා ඇත
බරපතල අපරාධ සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කරණ  මුල් අවස්ථා  අධිකරණය මෙයයි
මහාධිකරණයේ අපරාධ නඩු ආරම්භ කරනුයේ නීතිපති වරයා විසින් වන අතර පැමිණිල්ල රජයේ නිතීඥවරු විසින් මෙහෙය වනු ලැ‍බේ
පළාත්බද මහාධිකරණය

පලාතතුල ක්‍රියාත්මක වන මහේස්ත්‍රාත් අධිකරණ, දිසා අධිකරණ, ප්‍රාථමික උසාවි, විනිශ්චය සභා, වල තීන්දු වලට එරෙහි අභියාචනා පළාත්බද 

මහාධිකරණය  විමසනු ලැබේ
මුල් අවස්ථා අධිකරණයක්, විනිශ්චය සභාවක් හෝ ආයතනයක් ලබාගෙන  ඇති ඕනෑම නියෝගයක් හෝ තීන්දුවක් තහවුරු 

කිරීම‍ට ,නිශ්ප්‍රභා කිරීමට, නිවැරදි කිරීමට හෝ සංශෝධනය කිරීමටත් නව නඩු විභාගයක‍ට  යොමු කිරීමටත් පළාත්බද මහාධිකරණයට බලතල ඇත
අභියාචනාධිකරණය

මහාධිකරණය,මුල් අවස්ථා අධිකරණ,මහේස්ත්‍රාත් අධිකරණ,දිසා අධිකරණ,විනිශ්චය සභා විසින් නීතිය පිළිබඳව සිදුකළ වැරදීම් නිවැරදි කිරීමේ 

බලය
අභියාචනාධිකරණයට ඉන්ජන්ක්‍ෂන් හා රිට් ප්‍රදානය කිරීමේ බලතල ඇත
ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය
දේශීය නීතිය තුල ඉහළම සහ අවසන් අධිකරණය වේ
ව්‍යවස්ථාවේ ප්‍රතිපාදන වලට යටත්ව ව්‍යවස්ථාවේ දක්වා ඇති බලතල &සම්බන්ධ කරුණු, මුලික අයිතිවාසිකම් ආරක්‍ෂා කිරීම, අභියාචනා විමසී‍මේ අධිකරණ බලය ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය සතුය
විකල්ප ආරවුල් නිරවුල් කිරීමේ යාන්ත්‍රණය

සමථකරණය යටතේ දෙපාර්ශවය විසින් අපක්‍ෂපාතීව ප්‍රශ්නගත පාර්ශවයන් සදහා අන්‍යෝන්‍යව පිළිගත හැකි එකගත්වයන් වර්ධනය කර ගැනීමටත්, 

සාකච්ඡා කිරීමටත් සමථකරුවකු පත් කර ගනී
බලාත්මක තීරණ ලබා දීමේ කියාවෙන් තොරය
සමථකරණ ක්‍රියාවලිය
,

මුලාශ්‍ර
කුඩාව්‍යාපාර සහ ආර්ථික ජීවන වෘත්තීන් සංවර්ධනයේ නෛතික පාර්ශවයන්
(ජාත්‍යන්තර සංවර්ධන නීති සංවිධානය)

ජාත්‍යන්තර තුලනාත්මක හා මානව හිමිකම් පිළිබඳ නීතිය
-නො‍යෙල් ඩයස් පියතුමා
මේ අඩවිත් බලන්න
ශ්‍රී ලංකාවේ නීති පද්ධතිය 
ශ්‍රී ලංකාවේ අධිකරණ පද්ධතිය 
ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණය 

නීතිය
අර්පණය හා ප්‍රතිග්‍රහණය

ගිවිසුමි හැඳින්වීම
ගිවිසුමක් යනු නීතිය පිළිගන්නා හෝ නීති මඟින් ක්‍රියාත්මක කල හැකි බැඳීමි උද්ගත කිරීමට සමත් එකඟත්වයකී
තවද, පාර්ශවකරැවන් අතර ඇතිවන නීත්‍යානුකූලව ක්‍රියාත්මක කල හැකි අන්‍යෝන්‍ය  එකඟත්වයකි
ගිවිසුමකට එළබෙන දෙපාර්ශවයක් අතර ඒ සඳහා වන බලවත් චේතනාවක් විය යුතුය
මෙම චේතනාව එක් පාර්ශවකරැවකු ගේ යෝඡනාවත් ,අනෙක් පාර්ශවකරැගේ පිළිගැනීමත් නියෝඡනය කරයි
මෙම යෝඡනාව හා පිළි ගැනීම ගිවිසුමි නීතිය තුල අර්පණය හා ප්‍රතිග්‍රහණය ලෙසින් හඳුනා ගනියි
අර්පණය
යමි කිසි යෝඡනාවක් ලබන්නා හෙවත් අර්පණලාභියා විසින් එසේ කරනු ලබන යෝඡනාවක් පිළිගතහොත් ,තමා විසින් සිදු කරන නියමයන්ගෙන් බැදී සිටින බවට අර්පණකරැ විසින් අර්පණලාභියා වෙත දෙන පොරොන්දුවක් අර්පණයක් නමි වේ
අර්පණයක් සළකා බැලීමට සිදුකරන ආරාධනා නීතිය පිළිගන්නා අර්පණයක් ඇති නොකරයි
මේ අනුව අර්පණයකට කරන ආරාධනාවක නීතිමය ප්‍රතිථිල වන්නේ එය සලකා බලා එය ලැබු තැනැත්තා විසින් අර්පණයක් සිදු කිරීමයි
එවැනි ආරාධනා
වෙළඳ දැන්වීමි හා වෙන්දේසිකරැ විසින් කරන ආරාධනා
ටෙන්ඩර් දැන්වීමක්
පුවත් පත් වෙළඳ දැන්වීමි ,
මිල දර්ශන හා චක්‍රලේඛන
වෙළඳාම සඳහා භාණ්ඩ ප්‍රඳර්ශනය කිරීම ,
කාල සටහන් හා මගී ප්‍රවේශ පත්‍ර
අර්පණයක් බලාත්මක වීම
බලාත්මක වීම  ආරමිභ වන්නේ අර්පණලාභියා වෙත එය දැනගන්නට ලැබුණු පසුවයි
තමාගේ යෝඡනාව ඉදිපත් කිරීමට බලාපොරොත්තු වෙන පුද්ගලයා /පුද්ගලයන්ට තම අර්පණය  පිළිබඳව අර්පණකරැ දැනුමි දීම අත්‍යවශ්‍ය වේ
අර්පණයක් අවසානයට පත්වීම
ප්‍රතිග්‍රහණයට පෙර අර්පණකරැ අර්පණය ඉල්ලා අස්කර ගැනීම
අර්පණය ප්‍රතික්ශේප කිරීම
කාලය ඉකුත් වීම
මරණය හෝ අශක්නුතාවය
තත්ත්වය ,ස්වභාවය හෝ අවස්ථාව වෙනස් වීම
අර්පණය ප්‍රතිග්‍රහණය කිරීම
ප්‍රතිග්‍රහණය

අර්පණකරැ විසින් ඉදිරිපත් කරන යෝඡනාවක් අර්පණලාභියා විසින් එලෙසින්ම භාරගැනීම ප්‍රතිග්‍රහණය වේ
මෙය එලෙසින්ම පිලිගැනීම නීතියේ  Mirror image rule  ලෙස හදුන්වයි. මේ අනුව අර්පණලාභියාගේ කොන්දේසි ගිවිසුමේ නොතිබිය යුතුය
ප්‍රතිග්‍රහණය කල හැකි විවිධ ක්‍රම

වාචිකව,ලිඛිතව,හෝ හැසිරීමෙන් අර්පණයක් ප්‍රතිග්‍රහණය කල හැකි බව නීතිය පිළිගනියි
වාචික හෝ ලිඛිත ප්‍රතිග්‍රහණයක් නීතිමය ගැටළු මතු නොකලද, හැසිරීමෙන් ප්‍රතිග්‍රහණය කිරීම පිළිබඳව නීතිය විශේෂයෙන් සළකා බලයි
හැසිරීමෙන් ප්‍රතිග්‍රහණය කරන විට අර්පණලාභියාගේ හැසිරීම හෝ ක්‍රියාව  මඟින් අදාල අර්පණයේ වු නියමයන් එලෙසින්ම පිළිගන්නා බවට තුන්වැනි පාර්ශවයකට හැඟවීමට සමත් වු හැසිරීමක් විය යුතුය
නිහඬව සිටීමෙන් අර්පණයක් ප්‍රතිග්‍රහණය කල නොහැකි බව නීතිය පිළිගනියි
ප්‍රතිග්‍රහණය කළ යුතු ආකාරය අර්පණයේ නියමයක් ලෙස සඳහන් කර තිබෙන අවස්ථාවලදී ,අර්පණලාභියා එම අර්පණය  ප්‍රකාශිත අයුරින්ම ප්‍රතිග්‍රහණය කිරීමට බැඳී සිටියි
ප්‍රතිග්‍රහණය දැනුමි දීම

අර්පණය ප්‍රතිග්‍රහණය කල බව අර්පණලාභියා විසින් අර්පණකරැ වෙත දැනුමි දීම අනිවාර්ය වේ
ප්‍රතිග්‍රහණයක් දැනුමි දීමේදී පාර්ශවකරැවන් එකිනෙකා ඉදිරියේ පෙනී සිටිමින් ඇති කරගන්නා ගිවිසුමි වලදී අර්පණකරැ වාචිකවම එය ඉදිරිපත් කරන අතර ලබන්නා එය වාචිකවම ප්‍රතිග්‍රහණය කරයි
මෙය ප්‍රතිග්‍රහණය පිළිබඳ සාමාන්‍ය රීතිය වුවද මෙයට ව්‍යාතිරේඛී ලෙස තැපැල් රීතිය භාවිත වේ
එනම් තැපැල් රීතියේදී අර්පණලාභියා විසින් ප්‍රතිග්‍රහණයේ ලිපිය තැපෑලට දැමූ විගස ප්‍රතිග්‍රහණය සම්පූර්ණ වන අතර ලිපියක් තැපැල් කල බව අර්පණකරැට දැනුමි දීම අවශ්‍ය නොවේ
තවද තැපැල් රීතිය හැම විටම යොදා ගන්නේ නැත
තැපෑලට දැමූ පමණින් ප්‍රතිග්‍රහණය සමිපූර්ණ වීම පිළි නොගන්නා අවස්ථාවක් ලෙස ලිපියක් කිසිම දිනක අර්පණකරැ වෙත ලඟා නොවුයේ නමි ප්‍රතිග්‍රහණය පිළිබඳව දැනගැනීමට ඇති නොහැකියාව නිසා එය වලංගු ලෙස ප්‍රතිග්‍රහණය කිරීමක් නොවේ
ප්‍රතිග්‍රහණය දැනුමි දීම සඳහා ක්ෂණික පණිවිඩ හුවමාරැ ක්‍රම යොදා ගන්නා අවස්ථාවන්හිදී තැපැල් රීතිය අඳාල නොවේ
පින්තූර ගැලරිය

මේ අඩවිත් බලන්න
 |Contract law

|ontract Law 02
අතබලා සාස්තර කීම අද අත්භූත මන්දිරයකි
එය සජ්ජිතව ඇත්තේ සියලු රටවල පැරණි ශිෂ්ටාචාරයන්ගෙන් ණයට ඉල්ලාගත් ගල්වලිනි
ඔබගේ අත්ල ඔබගේ පෞද්ගලිකත්වයයි
තමාගේ චරිත ලක්‍ෂණ හා ශක්‍යතාවන් විදහා දැක්වෙන සම්පූර්ණ ප්‍රමානයේ සිතියමක් තමා එල්ලාගෙන ඇවිදින බව සිතන්නේ ටික දෙනෙකි
‍සිත්ගන්නා සුළු ඉගෙනීමක් වනවාත් හැර, වෘත්තීය මග පෙන්වීමක්, සෞඛ්‍ය ගැටලු පිළිබදව දැණුවත්වීමත, මනෝවිද්‍යාත්මක රෝග විනිශ්චයෙහි පහසුවෙත් යනාදි වැදගත් කටයුතු කෙරෙහි උපකාරවත් වනවා ඇත
ගුප්ත විද්‍යාවේ ජනිත භූමිය වු ඉන්දියාව, සෙසු රටවලට වඩා අඳාල විෂයන් අඳාලලියැවුනු පොත් පත් ඉමහත් සංඛ්‍යාවක් ඇතිරටකි
අතීතයට එබිකම් කර බලන විට, බෞද්ධ සාහිත්‍යයේ එන පුර්වෘත්වල සඳහන් පරිදි වැල්ලේ පා ගමනින් ගියකෙනෙකුගේ පා සටහන් නිරීක්‍ෂණය කර බලා, නොදුටු පුද්ගලයකු පිළිබදව තොරතුරු හෙලි කිරීමට තරම් සමත් ශාස්ත්‍රවන්කයින් පුරාන ඉන්දියාවේ විසූ බව පෙනේ
නවීන විද්‍යාවේ දියුනුවත් සමග මිත්‍යා ඇදහීම්, මිත්‍යා විශ්වාස (Superstiyion) ලෙසින් බැහැර කළ, ගුප්තවිද්‍යාත්මක විශ්වාස බෙහෙවිනි
එහෙත්, ්‍යෙතිෂය හා එකමඅත්වැල වැදගත් හස්තරේඛා ශාස්ත්‍රය, නොනැසී තවදුරටත් ඉදිරියට යනබව පෙනී යයි
මූලික චරිත වර්ග 
 බොහෝ විට සංවෘත්තව අත් තබාගෙන සිටින තැනැත්තකුගේ චරිතයේ අඳුරු පැත්තක් ඇත
ඔහු සමහර විට මුසා බස් දොඩන කපටිකම් ඇති රැවටිලිකාරයෙකි
ස්වල්ප වශනයන් ඇගිලි සංවෘත්තව තබාගෙන ඇති, පහලට එල්ලා වැටෙන අත් සහිත අය
ස්වල්ප වශයෙන් සංවෘත ඇගිලි සහිත ව ස්වභාවික පහලට එල්ලා වැටෙන අත් සහිත අය
සම්පූර්ණයෙන්ම වාගේ ඇගිලි විවෘත කරගෙන සිටින,දෙපසින් අත වනමින් සිටින, තැනැත්තකු ඉක්මනින් පැහැදෙන, විලම්බීත පුද්ගලයෙකි
දෙපස අත් ඇතිව, තදින් මිට මොලවාගෙන සිටින්නා තක්කඩියෙකි
කෙනෙනුගේ අත් දඟලයිද, චංචල වේ ද, ඉහල පහල ගෙනයයා ද, විටෙක සාක්කුවේ දමාගෙන,නැවතත් ඉවතට ඇදගනී ද, හේ ශක්තිමත් චරිතයකි
නමුත් ඔහුට ප්‍රවේසමින් උපදෙස් දිය යුත්තේ, ඔහුගේ චිත්තාවිග පාලනය කලයුතු බැවිනි
යමක් ස්පර්ශ කිරීමෙන් වැලකී සිටීමට මෙන් අත් එහා මෙහා සසල කරයි ද, හේ සැකයෙන් සිටින, පමණ ඉක්මවා රකින, පරීක්‍ෂාකාරී කෙනෙකි
යමෙක්,කිසියම් දෙයක් අතගාමින් සිටීද, හේ කිසියම් දෙයක් ගැන කලබල වී ඇත
යමක් ඉදිරි පසින් දෙඅත් බදාගෙන සිටීද ඔහු ශාන්ත නිශ්චල ප්‍රකෘති, ස්වභාවය ඉන් පෙන්වා දෙයි
අත් දෝවනය කරන්නාක් මෙන් යමෙක් අත්දෙක අතුල්ලා ගනීද ඉන් ඔහුගේ කපටි වංක, ගතිගුණ, පෙන්වා ලයි
යමෙක් දෙපයින් අත් නොන්ඩිකර ගනු ලබයිද ඉන් ඔහුගේ රළු, ගොරෝසු ගති ලක්‍ෂණ සහ ඔහුට සියුම් හැගීම් නැති බව ඉන් ප්‍රකාශ වෙයි
යමෙකු පසු පසින් අත් බැදගෙන සිටීද, හේ පමණ ඉක්මවා පරීක්‍ෂාකාරී වන අතිශ්චිත කෙනෙකි
අත් වර්ග
  මූලික හස්තය - 
   උද්‍යෝගය හා කල්පනා ශක්තිය නැතිකම, අත්‍යාවශ්‍ය උවමනා දේවල් හැරුන විට, සෑම දෙයක් කෙරෙහි ම උදාසීන භාවය, කුපිත වූ කල සාහසික වීම හා බියසුලු   වීම
චතුරස්‍ර හස්තය -
දූරදර්ශීභාවය, සත්‍යවාදී බව, උත්සාහය, පුරාණ චාරිත්‍ර ගරු කරන බව, ක්‍රමවත් බව අගයන, කල්පනා ශක්තියෙන් හීන බව.

  පළල් හස්තය -
ප්‍රතිභාශක්තියෙන් හෙබි, නිපදවීම් සහ සෙයා ගැනීම් පිළිබදව ඇල්මක් දක්වන චංචල කලබල ස්වභාවයෙන් යුත්, ධෛර්‍යවන්ත, උද්යෝගිමත්, අධිශ්ඨානශීලී, දක්‍ෂකම් පෙන්වන අය වෙති
දාර්ශනික හස්කය -
ගිණුම් කටයුතු කෙරෙහි නිපුනතාව, අධ්‍යාත්ම විද්‍යාව, ත්‍යාගශීලිබව, ගුප්ත, කලබල සහිත අව වෙති
වක්‍රාකාර හස්තය -
කලාව පිළිබද දක්‍ෂතා ඇති, ඉක්මනින් කිපෙන, ඉන්‍ද්‍රියන් පිනවීමට කැමති, අලංකාරයට කැමති, නිවේදන කටයුතු පිළිබද මනා දක්‍ෂතා ඇති අය වෙති
අධ්‍යාත්මික හස්තය -
අනාරක්‍ෂිත හැගිම් ඇති, තර්ක නැති, විනයක් නැති, වෙලාවට වැඩ කිරීමට හැගීමක් නැති අය වෙති
ඇගිලි

ඇගිලි හි ආශ්‍රිත ග්‍රහයෝ

 සුලැගිල්ල - බුද
 වෙදැගිල්ල -රවී  
 මැදගිල්ල - සෙනසුරු
 දබරැගිල්ල - බ්‍රහස්පති
 මහපටගිල්ල -සිකුරු

ඒ ඒ ඇගිලිවලට අයත් ග්‍රහයෝ
 බ්‍රහස්පති තලාව

 සෙනසුරු තලාව
 ඇපලෝ තලාව
 බුධ තලාව 
 පහල ගුජ
 කුජ තලාව
 ඉහල කුජ
 සිකුරු තලාව 
 සඳු තලාව

ග්‍රහයෝ හත් දෙකකි
 බ්‍රහස්පති තලාව
 සෙනසුරු තලාව
 ඇපලෝ තලාව
 බුධ තලාව
 සඳු තලාව
 සිකුරු තලාව
 කුජ තලාව

ඇගිලිවල හැඩය

 උල්වූ හැඩය
 ශංක්වාකාර හැඩය
 චතුරස්‍රාකාර 
 පළල් පිහිය වැනි
 සෘජු - කෙලින් පිහිටි
 ගැට මහිත

ඇගිලිවල හැඩය සහ දිග
 දිගටි ඇගිලි
 මහත ඇගිලි
 සිහින් ඇගිලි
 නැමෙන සුළු ඇගිලි
 ගැට සහිත ඇගිලි
 සිනිදු ඇගිලි

ඇගිලි පුරුක්
 දිගු ඇගිලි පුරුක්
 කොට ඇගිලි පුරුක්
 ඝණ ඇගිලි පුරුක්
 සිහින් ඇගිලි පුරුක්

නියපොතු

 දීර්ඝ වු නියපොතු 
 කෙටි නියපොතු
 පළල් නියපොතු
 සිහින් නියපොතු
 චතුරස්‍රාකාර නියපොතු
 පටු නියපොතු
 කවාකාර නියපොතු

රේඛා 
 ජිවන රේඛාව -
මෙම රේඛාව දීර්ගායුෂ, ශක්තිය හා ජීවිතය පිළිබද ගුණාත්මක ලක්‍ෂණ හෙලිකරයි
අලස බව හා සිතෙහි කලබල ස්වභාවය පෙන්වයි.

 හෘද රේඛාව -
හෘද රේඛාව, කෙනෙකුගේ චිත්තාවේග, සම්භන්ධතාවයන් හා උදාර බව ත්‍යාගශීලි බව පාලනය කෙරේ

 ශීර්ෂ රේඛාව -
මෙම රේඛාව ස්මරණ ශක්තිය, බුද්ධිය, අවබෝධ ශක්තිය හා චිත්ත ඒකාග්‍රතාවය පිළිබද ශන්තීන් පාලනය කෙරේ

 දෛව රේඛාව -
මෙම රේඛාවේ අත්ල පතුලෙන් පැන නැග සෙනසුරු තලාවට දිව යයි
ඒ ලෙසින් අත්ල දෙකට බෙදෙයි

 ඇපලෝ රේඛාව -
මෙම රේඛාවෙන් පෙන්වන්නේ කෙනෙකුගේ දීප්තිය, කීර්තිය, පිළිගැන්ම හා සුඛෝපබෝගී ජීවිකයක ලක්‍ෂණයි
බුධ රේඛාව -
ශරීරයේ සහ සිතෙහි සමබරතාවය මෙයින් අනාවරණය කරයි
විවාහ රේඛාව -
මෙම රේඛාව , අත්ල අයිනෙන්,බුද තලාව දෙසට පැනනගී හෘද රේඛාත් බුධ ඇගිල්ලත් අතර පිහිටයි
ප්‍රබල රේඛාවෝ -
මෙම රේඛාවෝ,සිකුරු තලාවේ සිටද ඉහල සහ පහල කුජ තලාවන්හි සිටද ලම්භාකාරව හරහට හෝ සමව ගමන් කරයි
කුජ රේඛාවෝ -
මේවා සිකුැු තලාවේ පිහිටි සමකේන්‍ද්‍රීය රේඛවෝයි
රැසට් රේඛා -
සෞඛ්‍ය තත්ත්වය, ධනය, බලය හෙලි කරයි
කාම රේඛාව -

කෙනෙකුගේ ලෞකික ජීවිතය, කාමාසාව ගැන ලක්‍ෂණ හෙලිකරයි
ප්‍රතිභාණ රේඛාව -
මතුවට වන සිද්ධීන් පෙරාතුව පැවසීමට ඇති හැකියාව, විග්‍රහ කෙරෙන රේඛාවයි.

මුදු රේඛා

 ඇපලෝ මුදු රේඛා-
එවැනි රේඛා ලක්‍ෂණ පිහිටි හස්තය හිමි තැනැත්තා, ආචාර ධර්ම වටිනාකම්,සෞන්දර්‍යයට ආදරය කරීම, සුඛෝපභෝගී යනදි ගුනාන්ග තුලින් ජය කණුව කරා පැමිණ තමාගේ අදහස් ඉටුකර ගනී
සොලමන් මුදුව-
දැණුම, විචක්‍ෂණ බුද්ධිය නියෝජනය කරයි
සෙනසුරු මුදුව -
හුදෙකලා වාසය සහ හැමදෙහි අශුභ දකින බව.

සංකේත ලක්‍ෂණ

තරු ලකුණ 

ධනවත්, බලවත් පුද්ගලයන් සමග සම්භන්ධතා, අතිශය දීප්තිමත් විවාහ, අංශභාගය, ඝාතනයට ලක් වීමකින් මිදීම, වංකභාවය, අවාසනාව, ආදරය කරණුලබන කෙනෙකුගේ අභාවය, විරුද්ද ලිංගිකයකු පිළිබද හේතු නිසා අවාසනාව ගෙනදීම
ලපය ලකුණ 

කීර්තිය විනාශ වීම, සමාජ තත්ත්වයට හානියක්, ව්‍යාපාර අසාර්ථක වීම, සටනකදී තුවාල සීදුවීම, නහරගත ආබාධ,බඩ ආශ්‍රිත ආබාධ,නින්දා,අපවාද, කෝපය ඇවිස්සීම, කීර්ති හානි, දුක් කරදර,මහලු වයසේ දුක් කරදුර

කතිර ලකුණ 

වාසනාවන්ත විවාහයක්, හදිසි අනතුරු, රැවටීම, මයාව, වන්චාව, සටන් තුලින් අනතුරු, බරපතල මුදල් හානි,රාගාධික බව, ජීවිතයෙන් සමුගැන්ම, බලවත් අසීරුතාවන්ට පත්වීම, රැවටීම, වංචිවන්ට හසුවීම
ත්‍රිකෝන ලකුණ 

උසස් රාජ්‍ය තත්ත්වයක් ලැබීම, කලාවෙන් සමෘද්ධියට පත් වීම, ගුප්ත විද්‍යාවන් පිළිබද හැකියාවන්, හමුදා,යුද්ධ කටයුතු පිළිබද දක්‍ෂතා
චතුරස්‍ර ලකුණ 

සමාජ සුරක්‍ෂිතතාව ලැබීම, අනතුරු වලින් ප්‍රවේසම් වීම, විපතකින් ආරක්‍ෂා වීම, විවාහ බේරා ගැනීම, සමුද්ධිය, දුරුවල හදවත්, කීර්තිය හා වාසනාව,කරදර හිරිහැර සහිත මනස
කවය ලකුණ 

සමුද්ධිය, හිතවත්කම දියුණු වීම, පිළියම් වැද්ද නොගන්නා අයහපත් සෞඛ්‍ය තත්ත්වය, විපත්තිදායක ප්‍රතිපල ගෙනදේ
දැල් ලකුණ 

සදාචාරය පිරිහීම, ව්‍යාකූල අවුල් ජාලයක්, අහංකාර ව්‍යාජ පිළිවෙත්, සාහසික මරණයකි, විශ්වාසය කඩ වීම,ව්‍යාපාර හානි, ගමනේදී අලාභ,සම්භන්ධතාවයක් කෙලවර වීම, අනාගතය හෙලිකරණ සිහින
දූපත් ලකුණ 

මිතුරකු විසින් කරණුලබන විනාශයක්, අධ්‍යාත්මික දැණුම, සහජ සක්‍ෂතා අපතේ හැරීම, රැකියා බලාපොරොත්තු අපහමුතා, කාමමිත්‍යාචාරය නිසා අවාසනාවන්ත විවාහයක්, අභ්‍යන්තර ගැටුම්, සම්භන්ධතාවයක වරදකරු, නින්ද නොයෑමේ ආභාධ
සෝපාන රේඛා ලකුණ 

මහන්සියෙන් ඉහල නැගීම, රත් පිත් විකාරය, ව්‍යාපාර අසාර්ථක වීම, අයහපත් සෞඛ්‍ය
කැඩුණු රේඛා ලකුණ 

මහා විපතකි, ප්‍රේම සම්ශන්ධතා බිද වැටීම, පසුබෑම් සහිත සමුද්ධිය, අස්ථිරබව හා අනාරක්‍ෂිත බව, සීමාන්තික ලෙස ලිංගික අභිලාශයන් ඉටුකර ගැනීමෙහි නිරත වීම
බිදීගිය රේඛා ලකුණ 

අත්වැරැද්දකින් යන්තම් බේරීම, දුකෙන් පීඩාවට පත් වීම, ආඩම්බරය හේතුවෙන් ආදරය කරන්නෙකු අහිමි වීම, හිසේ තුවාල වීමක් වැලකීම
දම්වැල් රේඛා ලකුණ 

අලස ගතිය, තරහ යෑම, දුර්වල සෞඛ්‍ය, අසභ්‍ය, සල්ලාල, ආත්මාර්ථකාමීත්වය, අරගල කිරීම සහ දුඃඛිතකම
බාධක රේඛා ලකුණ 

කීර්තියට හානි, හෙද වාසනාව, අතිශය ධෛර්‍යය, විශිෂ්ට රැකියාව, ප්‍රසිද්ධිය
තිශූල රේඛා ලකුණ 

වාසනාව ගෙන එයි, විශිෂ්ඨ ජයග්‍රහන, පුදුමවන තරම් සමෘද්ධිය,ධනවත් ප්‍රසිද්ධියට පත් කෙනෙකි
සමාන්තර රේඛා කීපයක ලකුණු 

ස්ථාවර භාවය, හැම දෙයකම නරක පැත්ත ඉපන ස්වභාවය, විශිෂ්ටත්වය, නින්ද නොයෑම
ටස්ල් රේඛා ලකුණ 

වහා හෙම්බත් වීම, හදිසියේ අමතක වීම, කලබල නැති විවාහයකි, සහජ දmo
 " හස්තරේඛා ශාස්ත්‍රය"-පරිවර්ථනය / එඩ්වින් පලිහපිටිය
 " විදඨිත්මක හස්ත ජ්‍යෝතිෂ විද්‍යාව"-රංජිත් ප්‍රියන්ත
 " හස්කරේඛා විද්‍යාවෙන් ජීවිත අනාවැකි"-යසුතෝ නිෂිතානි
 " හස්තරේඛා විද්‍යාවේ විප්ලවය"-යසුතෝ නිෂිතානි 
 " හස්තරේඛා"-මහින්ද එදිරිවීර
  මිනිස් දිවියේ කැඩපත - හස්තය''' -කාංචනා කොහොබන්ගේ 
 "හස්තරේඛා විද්‍යාව"-ඩබ්
කිංස්ලි ප්‍රනාන්දු "ජිවිතයක කැඩපතවන් හස්ත රේඛා"-හස්ත රේඛා  විශේෂඥ - ලුකස් වීරසිංහ 
" ධෛව  හා රේඛා"-රුක්මනී විතානගේ
"රේඛාවෙන් ජීවිතය"-චාර්ල්ස් එල්.විජය වික්‍රම
"ධෛව හා රේඛා"-ඩ්
ආර්.සෙනෙවිරත්න
"සිතියම් සහිත සමුද්‍රික ශේෂතරය"-ඩබ්ලිව්.ඒ.එෆ්.ධර්මවර්ධන මහත්මා
"හස්ත රේඛා විද්‍යාව"-ඩබ්ලිව්.ඒ.උපාලි වර්ණසුරිය
"හස්ත රේඛා  ගුප්ත රහස්"-කමල් උග්ගල්ල
"හස්ත රේඛා  රත්නාකරය"-සේන අම්බලන්ගොඩ
"ඉෂ්ටාර්ථ සිද්ධිය"-පි
කේ.ගුණසිංහ
"භාරතීය සාමුද්‍රිකා ශාස්ත්‍රය - අත්ලෙන් කියැවෙන සැගවුණු රහස්"-විජය ශ්‍රී ජයසිංහ
"හස්ත රේඛා විද්‍යාවට ඉගෙනුමට පහසු මග"-ඇම්
කටක්කාර්
"දෙවයේ කැඩපත හස්ත රේඛා"-මහින්ද ජයසුරිය
"හස්ත රේඛා විද්‍යාවේ මුලිකාංග"-පණ්ඩිත් ලක්ෂ්මිදෝස්
"විශ්ව ගම්මානයට හස්ත රේඛා විද්‍යාව"-මිකා නකාගයිචි
"අත් රේඛා  සාස්තර''' "-ප්‍රේමා සුරවීර
හැඳින්වීම
කොළ නොමැති ගස ලෙස සියලු දෙනාම දන්නා එල්ලුම් ගස පිළිබඳව ඇත්තේ සුවිශේෂ  කතාවකි
විශේෂයෙන්ම වරදට දඬුවම් කළ යුතුය 
යන්න මත පදනම් වු එල්ලුම් ගස ශ්‍රී ලංකාව තුල ක්‍රියාත්මක කිරීමට අතීත රජ දවස පැවති දඬුවම් ක්‍රමයද ඉවහල් වූවා යයි අනුමාන කළහැක
මන්ද එකල රාජ උදහසට හසුවන ඕනෑම කෙනෙකුට ප්‍රසිද්ධියේ උල තැබීම, ඇතුන් ලවා පෑගවීම, තෙල් කටාරම් වලට දැමීම වැනි දරුණු දඬුවම් දීමට රජවරුන් කිසිදා පැකිලුණේ නැති බව ඵෙතිහාසික කතා පුවත් වලින් අපට පෙනේ
ඒ ආකාරයේ දඬුවම් ක්‍රම නිසා අතීත සමාජයේ දඬුවමට ඇති බිය වර්ධනය වී එමගින් සමාජ දූෂිත ක්‍රියාවල යෙදීමට වූ පෙළඹවීම අඩුවිය
විශේෂයෙන්ම වර්තමානයේ විවිධ රටවල මරණ දඬුවම ක්‍රියාත්මක වීම විවිධ අදියර වලින් සිදු කළද, එල්ලුම් ගහ තවමත් ලංකාව සම්බන්ධයෙන් ක්‍රියාත්මක වන එකම ක්‍රමයයි
විවිධ රටවලදී මෙයට අමතරව විදුලි පුටුව, වෙඩි තැබීම යනාදිය ද සිදු කරනු ලබයි
අතීත ලංකාවේ මරණ දඬුවම 
 
අතීතයේ දී ලංකාවේ සැලකිය යුතු පුද්ගලයන් පිරිසක් මරණ දඬුවමින් සිය දිවි කෙළවර කරගත් බව ප්‍රකාශ වේ
බ්‍රිතාන්‍ය 
යුගයේ එල්ලුම්ගහ ක්‍රියාත්මක වූ අවස්ථාවක් ලෙස වෘත්තියෙන් වතු අධිකාරවරයෙකු වූ පුද්ගලයෙකුට වත්තේ ‍සේවකයෙකු මරා දැමීම 
සම්බන්ධයෙන් මරණ දඬුවම ලබා දී තිබේ
1856 තරම් ඈතකදී කෑගල්ලේ  කඩපිළකදී මරණීය දඬුවම ප්‍රසිද්ධියේ සිදුකළ අවස්ථාවක් ගැනද 
වාර්තා වේ
ඉන් පසුව මෑතකදී බණ්ඩාරණායක මිනීමැරුම් නඩුවේ එල්ලුම්ගහ නියම වූ මාපිටිගම බුද්ධරක්ඛිත, එච්. පී. ජයවර්ධන, 
තල්දූවේ සෝමාරාම යන තිදෙනාගෙන් තල්දූවේ සෝමාරාමට මරණ දඬුවම නියම වූයේ ප්‍රිවි කවුන්සල තීන්දුවෙනි
සිරගෙට නියම වූ පසුව 
ක්‍රිස්තියානි ආගම වැලඳගත් ඔහු 1962 ජූලි 6 වැනි දින එල්ලා මරණ ලදි
එල්ලුම්ගහට නියම වූ ප්‍රථම පොලිස් නිළධාරියා වූයේ සන්සෝනි පෙරේරා නම් අයෙකි
ආටිගල මිනීමැරුම් නඩුවේ විත්තිකරුවකු වූ ඔහුද 
සිය ජීවිතය නිමකර ගත්තේ එල්ලුම් ගසෙනි
මේ නඩුව විභාග වන විටත් ඔහු විශ්‍රාමික පොළිස් නිළධාරියෙක් වීම විශේෂත්වය විය
ජෝන් සිල්වා ඝාතනය හා හාරලක්ෂ මංකොල්ලය සම්බන්ධයෙන් වැරදිකරුවන් වූ කොළොන්නාවේ මිනීපෙට්ටි ජේමිස් 
නොහොත් ජේමිස් සෙනෙවිරත්නත්, පිරිවෙන් ආයුර්වේද සිසුවකු වූ ප්‍රේමලාල් රාජපක්ෂත්, පොලිසියේ සේවය කළ මුණසිංහ, හමුදාවේ 
සේවය කළ පෙරේරා යන අයද මරණ දඬුවමට යටත් වූහ
එසේම බණ්ඩාරගම ලෑතරබාස් නම් පුද්ගලයා ඇතුළු තවත් තිදෙනෙකුටද මරණ දඬුවම නියම වූයේ වයිට්හවුස් නම් වත
අධිකාරවරයාගේ ඝාතනය සම්බන්ධයෙනි