Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
ඉන්දියාවේ පමණක් ජනයාගෙන් 60%ක් පමණ මෙම බස දනිති
මූලාශ්‍ර

යන්න
ඉන්දියාව
සංශුද්ධ නිර්ජලීය නයි‍ට්‍රික් අම්ලය (100%) ඝනත්වය 1522 kgm-3  වූ අවර්ණ ද්‍රවයකි
-420C  දී ඝනීභවනය වී සුදු ස්ඵටික බවට පත්වන මෙය 830C  දී නටයි
කාමර උෂ්ණත්වයේ දී පවා ආලෝකය ය‍ටතේ නැටීමේ දී පහත සමීකරණයේ පරිදි නයිට්‍රජන් ඩයොක්සයිඩ් සාදමින් ආංශික විඝටනයට ලක්වේ
4HNO3 → 2H2O + 4NO2 + O2 (72C)

එනම් නිර්ජලීය නයිට්‍රික් අම්ලය විඝටනය වැළැක්වීම සදහා 00C  ට අඩු උෂ්ණත්වවල ගබඩා කර තැබිය යුතුය
ඉහළ උෂ්ණත්වවල දී පිටවන NO2  අම්ලයේ දියවී එය කහ හෝ රතු පැහැති වේ
සංශුද්ධ අම්ලය වාතයට නිරාවරණය කළ විට සුදු පැහැති දුමාරයක් පිටවන අතර NO2   දියවූ අම්ලය වාතයට නිරාවරණය කළ විට රතු - දුඹුරු පැහැති වාෂ්පයක් පිට වේ
එම නිසා එය 'රතු සධුම අම්ලය' හෝ 'සධුම නයිට්‍රික් අම්ලය' ලෙස හැදින්වේ
නයි‍ට්‍රික් අම්ලය ජලය සමග ඕනෑම අනුපාතයකින් මිශ්‍ර කළ හැකි අතර තනුක කරණයෙන් 1atm  දී තාපාංකය 120.50C වූ 68% HNO3  ඇසෙයොට්‍රොපයක් ලබාදේ
දන්නා ඝන හයිඩ්‍රේට දෙකක් ඇත
මොනොහයිඩ්‍රේට් (HNO3.H2O)  හා ට්‍රයිහයිඩ්‍රේට් (HNO3.3H2O)   

නයිට්රජන් ඔක්සයිඩ  නයිට්‍රික් අම්ලයේ ද්‍රාව්‍ය අතර ඔක්සයිඩයේ සාන්ද්රණය මත පදනම් වන සියලුම භෞතික ගුණවලට මෙය බලපෑම් ඇති කරයි
ද්‍රව කාලපයට උඩින් වාෂ්ප පීඩනය, තාපාංකය හා පෙර සදහන් කළ පැහැය ප්‍රධාන වශයෙන් මෙයට ඇතුළත් වේ
නයිට්‍රික් අම්ලයේ වැඩි සාන්ද්‍රණ තාපය හෝ ආලෝකය හමුවේ වියෝජනය වේ
මෙමගින් ද්‍රවය මතුපිට වාෂ්ප පීඩනය සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් වෙයි
මන්ද, සෑදෙන නයිට්‍රජන් ඔක්සයිඩ පුර්ණ වශයෙන් හෝ අර්ධ වශයෙන් අම්ලයේ දියවන බැවිනි
ආම්ලික ගුණ 

නයිට්‍රික් අම්ලය ක්ෂාර , භාෂ්මික ඔක්සයිඩ හා කාබනේට සමග ඇමෝනියම් නයිට්‍රේට් වැනි ලවණ සාදයි
නයිට්‍රික් අම්ල ඔක්සිකාරක ස්වභාවය නිසා ලෝහ සමග ප්‍රතික්‍රියාවීමේ දී එහි ප්‍රෝටෝනය දායක නොකරයි
(එනම් H2  නිදහස් නොකරයි
)තවද සෑදෙන ලවණ වඩා වැඩි ඔක්සිකරණ අවස්ථාවල පිහිටයි
මේ හේතුව නිසා ප්‍රභල විඛාදනයක් අපේක්ෂා කළ හැකි අතර සුදුසු ලෙස විඛාදනයට ඔරොත්තු දෙන ලෝහ හා මිශ්‍ර ලෝහ භාවිතයෙන් එමගින් ආරක්ෂා විය යුතුය
නයිට්‍රික් අම්ලයේ විඝටන නියතය (pKa)  1.4  වන අතර ජලීය ද්‍රාවණවල දී එය සම්පුර්ණයෙන්ම වාගේ 0.1moll-1  දී 93%)  අයනීකරණය වී නයිට්‍රේට අයන NO3-  හා හයිඩ්‍රොසෝනියම් ලෙස හදුන්වන සජල ප්‍රෝටෝන H3O+  ලබාදේ
HNO3 + H2O → H3O+ + NO3-

ඔක්සිකාරක ගුණ

ලෝහ සමග ප්‍රතික්‍රියා 

නයිට්‍රික් අම්ලය ප්‍රභල ඔක්සිකාරකයක් නිසා බෙහොමයක් කාබනික ද්‍රව්‍ය සමග ප්රචණ්ඩ ලෙස ප්‍රතික්‍රියා කරන අතර සමහරක් විට පිපිරුම් ද  සිදු විය හැක
අම්ලයේ සාන්ද්‍රණය ,උෂ්ණත්වය හා ඔක්සිහාරක ද්‍රවය මත ලැබෙන ඵල වෙනස් විය හැකිය
අනගි ලෝහ ‍කුලය හා සමහරක් මිශ්‍ර ලෝහ හැරුණු කොට සියලු ලෝහ සමග අම්ලය ප්‍රතික්‍රියා කරයි
සාන්ද්‍ර අම්ලය භාවිතයෙන් ඔක්සිකාරක ප්‍රතික්‍රියාව සිදුවන්නේ නම් නයිට්‍රජන් ඩයොක්සයිඩ (NO2) සෑදීමේ දී වැඩි ප්‍රවණතාවක් ඇතැයි පොදු නීතියක් ඇත
Cu + 4HNO3 → Cu(NO3)2 + 2NO2 + 2H2O

අම්ලය තනුක විට ආම්ලික ගුණය වඩාත් ඉස්මතු වන අතර නයිට්‍රජන් ඔක්සයිඩ් (NO)  සෑදීමේ වැඩි ප්‍රවණතාවයක් ඇත
3Cu + 8HNO3 → 3Cu(NO3)2 + 2NO + 4H2O

නයිට්‍රික් අම්ලය ඔක්සිකාරකයක් ලෙස හැසිරුණත් එමගින් හයිඩ්‍රජන් ලබා දෙන්නේ කලාතුරකිනි
සීතල තනුක නයිට්‍රික් අම්ලය මැග්නීසියම් , මැංගනීස් හා කැල්සියම් සමග පමණක් ප්‍රතික්‍රියා වී හයිඩ්‍රජන් ලබාදේ
Mg(s) + 2HNO3 (aq) → Mg(NO3)2 (aq) + H2 (g)

අකර්මණ්‍යතාව 

ක්‍රෝමියම් , යකඩ හා ඇලුමිනියම්  තනුක නයිට්‍රික් අම්ලයෙහි පහසුවෙන් දියවන මුත් සාන්ද්‍ර නයිට්‍රික් අම්ලය සමග ප්‍රතික්‍රියාවේ දී ලෝහය මත ලෝහ ඔක්සයිඩ පටලයක් සෑදී තව දුරටත් ලෝහය ඔක්සිකරණය වීමෙන් වළකයි
මෙය අකර්මණ්‍යතාව ලෙස හැදින්වේ
අලෝහ සමග ප්‍රතික්‍රියාව 

සිලිකන් හා හැලජන හැර ‍අනෙකුත් අලෝහ මුලද්‍රව්‍ය සමග ප්‍රතික්‍රියා වී එම අලෝහ ඒවායේ උපරිම ඔක්සිකරණ අවස්ථාවට ඔක්සිකරණය කරන අතර සාන්ද්‍ර අම්ල භාවිත කළේ නම් නයිට්‍රජන් ඩයොක්සයිඩ් ද තනුක අම්ල භාවිතා කළේ නම් නයිට්‍රජන් ඔක්සයිඩ ද නිපදවේ
C + 4HNO3 → CO2 + 4NO2 + 2H2O
හෝ

3C + 4HNO3 → 3CO2 + 4NO + 2H2O

References 
http
org/wiki/Nitric_acid#Properties
ඝන යනු පදාර්ථයේ එක් අවස්ථාවක් වන අතර එය [පරිමාව|පරිමාවේ]] හා හැඩයේ වෙනස්වීම්වලට ප්‍රතිරෝධීතාවයක් දක්වයි. අන්වීක්ෂීය ලෙස නිරීක්ෂණය කළ විට ඝනයන්ට පහත දැක්වෙන ගුණ ඇත
අණුවේ පරමාණු එකට ළංව ඇසිරී ඇත
මෙම සංඝටක මූලද්‍රව්‍යවලට නියමිත ස්ථානයක් ඊට අදාලව ඇත
මෙය ඝනයේ දෘඪතාව ‍කෙරෙහි බලපායි
ඛනිජ විද්‍යාව හා ස්ඵටික විද්‍යාවේ ස්පටික දැලිසක් යනු එයමට ආවේණික පරමාණු දැලිසක ස්ථානගත වීමයි
ස්පටික ආකෘතිය ඒකක කෝෂවලින් තැනුනකි
පරමාණු කිහිපයක් සුවිශේෂී අයුරකට ස්ථානගනී
එය අයනිකව ත්‍රිමාණ දැලිස පැතිරෙමින් පවතින්නකි
ඒකකයක් අතර පවතින පරතරය දැලිස් පරාමිති ලෙස හදුන්වයි. ස්පටිකයේ සමමිතික ගුණ එහි අවකාශ කාණ්ඩයේ අන්තර්ගත ‍ෙ‍ව්
ස්පටික ආකෘතිය හා සමමිතිය එහි නිශ්චිත ගුණ කිහිපයක් කෙරෙහි ප්‍රධාන කාර්යක් ඉටු කරයි
ඒවා නම් බෙත්ම , ඉලෙක්ට්‍රොනික ආකෘතිය හා ප්‍රකාශ වේ
ප්‍රමාණවත් බලයක් යෙදුවහොත් මෙම ගුණවලට බාධා පැමිණිය හැක
එසේ වනුයේ ස්ථිර විදර්ශනයට ලක්වන බැවිනි
ඝනවලට තාප ශක්තියක් ඇති බැවින් එහි පරමාණු ඉතා සෙමින් කම්පනයට භාජනය වේ
එම නිසා මෙම පරමාණු තිබුණු තත්වයට පත් කිරීම සාමාන්‍ය තත්ව යටතේ සිදු කළ නොහැක
ඝන සමග කටයුතු කරන භෞතික විද්‍යාවේ අංශය ඝන - අවස්ථා භෞතික ලෙස කියනු ලැබේ
එය solid state physics ද්‍රව්‍ය විද්‍යාව මූලික වශයෙන් ඝනවල ශක්තිය හා අවස්ථා විපර්යාස යන ගුණ පිළිබදව සලකා බලයි
එය ඝන - අවස්ථා භෞතික විද්‍යාව සමග බොහෝ සෙයින් එකට යයි
ඝන - අවස්ථා රසායන විද්‍යාවේ මෙම ක්ෂේත්‍ර 2 සමග එකට යයි
නමුත් එය නවීන සංයෝග සෑදීම අත්‍යාවශ්‍ය වේ
සැහැල්ලුම ඝනය වනුයේ ‘එයරෝජෙල්’ නිෂ්පාදිත සැහැල්ලුතම එයරෝජෙල් හි ඝනත්වය 1.9mg/cm3 හෝ 1.9 kg/m3 ජලයේ ඝනත්වයෙන් 530න් 1කි
(1/530)

පදාර්ථය
භෞතික විද්‍යාව
රසායන විද්‍යාව
රසායන විද්‍යාවේදී කිසියම් ද්‍රව්‍යයක සම්මත භෞතික  තත්වයන් සලකනු ලබන්නේ එම ද්‍රව්‍යය 1bar / 100 kpa පීඩනයක් යටතේ පවතින විටයි
(මෙය 1990 දී 1atm / 101.325kpa වල සිට සංශෝධනය කරන ලදී) මෙම සම්මත පීඩනය ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද්දේ ශුද්ධ සහ ව්‍යවහාරික  රසායනය සදහා වූ අන්තර්ජාතික එකමුතුව හෙවත් IUPAC මගිනි
කිසියම් ද්‍රව්‍යයක සම්මත භෞතික තත්වය ඕනෑම උෂ්ණත්වයක් සදහා ප්‍රකාශ කළ හැකි නමුත් වඩාත් බහුලව භාවිතා වන්නේ සෙල්සියස් අංශක 25 (298.15 K ) ක උෂ්ණත්වයයි
එහෙත් භෞතික විද්‍යාව සහ ඉංජිනේරු විද්‍යාව වැනි විෂයයන්ට අදාලව මතුවූ ගැටළුවලදී සම්මත උෂ්ණත්වය හා පීඩන තත්ත්ව (STP) සැලකීමේදී බහුලව සෙල්සියස් අංශක 0  (273.15 K) උෂ්ණත්වය ද යො‍දාගෙන තිබෙනු දැකිය හැක
කිසියම් ද්‍රව්‍යයක සම්මත භෞතික තත්ව අභිමත පරිදි තෝරාගත් ශූන්‍ය නොවන අගයක් වන අතර එය ස්වාභාවිකව පවතින රාශියක් නොවේ
කිසියම් ද්‍රව්‍යයක සම්මත භෞතික  තත්ව යනු එම ද්‍රව්‍යයේ භෞතික තත්වය හා බැදී පවතින ගුණයක් වන  තාප ගතික ලක්ෂණ එන්තැල්පි, එන්ට්‍රෝපිය හා නිදහස් ගිබ්ස් ශක්තිය වැනි පරාමිතීන් තීරණය කිරීම සදහා යොදා ගන්නා භෞතික තත්වයයි
උදා - සම්මත තත්වයන් යටතේ මූලද්‍රව්‍යයක උත්පාදන එන්තැල්පිය ශූන්‍ය වේ
ද්‍රාවණයක් තුළ පද්ධති ද්‍රව්‍යයක් සදහා හෝ රසායනික  ප්‍රතික්‍රියාවකට අදාලව සම්මත තත්වය සැළකීමේදී සියලු ද්‍රව්‍යයන්හි සාන්ද්‍රණය සලකනු ලබන ඒකක ක්‍රමය යටතේ ඒකීය අගයන් (හෝ වෙනත් නිශ්චිතව ප්‍රකාශ කළ අගයන්) දැරිය යුතු වේ
ද්‍රාවණයක් අපරිමිත තනුකකරණය නියමයට අනුව හැසිරෙන බව උපකල්පිත අවස්ථාවකදී නම් ඉහත ප්‍රකාශ අනුව පැහැදිලි වේ
මවුලික සාන්ද්‍රණයක් යටතේ 1 mol dm−3 අගය හෝ මවුලීය සාන්ද්‍රණයේ ඒකක අනුව 1 mol kg−1 අගය දැරිය යුතු වේ
මවුල භාගය ඇසුරින් සැලකීමේදී සම්මත තත්වය වන්නේ සලකන ලද ද්‍රව්‍යයේ ද්‍රව හෝ ඝාත තත්වයේ පවතින සංශුද්ධ සාම්පලයකි
එහි මවුල භාගය /X නමුත් ප්‍රතික්‍රියාවක් සැලකීමේ දී එක් එක් ප්‍රතික්‍රියක ප්‍රභේද මිනුම් කිරීමට භාවිතා කළ සම්මත තත්වයන් යටතේ පරීක්ෂණ කිරීම අතාත්වික වුවද එවැනි තත්වයන් පදනම් කරගනිමින් පොදු එකග තාවයක් යටතේ පරීක්ෂණ කිරීමෙන් ඒකාකාර නිරීක්ෂණ ලබාගත හැකි වේ
(1molL-1A හා සංශුද්ධ B අතර ප්‍රතික්‍රියාව වැනි තත්ව පරිපූර්ණයට ලබාගැනීම කළ නොහැකි බව සිහි කළ යුතුය) නමුත් මෙසේ එක්තරා නිරීක්ෂණ ලැබෙනුයේ යොදා ගන්නා සම්මත තත්වයන් එකම ඒවා වීම පමණි
ද්‍රාවණ සම්බන්ධ රසායනයේ දී ඉහළ උෂ්ණත්ව හා පීඩන තත්ව යටතේදී සම්මත අගයයන් බොහෝ විට අදහස් වන්නේ ද්‍රවණයේ සාන්ද්‍රණය උපකල්පිත සම්මත අගයන් වන බවයි. මෙම සම්මත අගයන් බොහෝ විට 1 mol kg−1 හෝ ඒකීය මවුල භාගයක් වේ
තවද ද්‍රාවණයේ සංඝටක පරිපුර්ණව හැසිරෙන බවත් ද්‍රවණයක් ද පරිපුර්ණ හැසිරීමක් (අපරිමිත තනුකකරණයට අදාල වීම වැනි) දක්වන බවත් උපකල්පනය කෙරේ
නමුත් මෙසේ සම්මත තත්වයන් ප්‍රකාශ කිරීමේදී IUPAC මගින් ප්‍රකාශ කළ ආකාරයට සම්මත උෂ්ණත්වයක් හෝ පීඩනයක් ප්‍රකාශ නොකෙරේ
ඊට හේතුව ද්‍රාවණයක් විශාල පරාසයක් පැතිරුණු උෂ්ණත්ව හා පීඩන වෙනස්කම්වලට ලක්වන තත්ව යටතේ එසේ නොකිරීම වඩාත් පහසු බැවැනි
ද්‍රව්‍යයක සම්මත භෞතික තත්වයක් වැනි අභිමත ශූන්‍ය නොවන ඒකක සලකුණු කිරීමට ෆ්ලිම්සෝල් සලකුණ (A) යොදා ගැනේ
මෙය 19 වැනි ශතවර්ෂයේ සිට පැවත එන ක්‍රමයක් වේ
නමුත් පසු කාලීන  ග්‍රන්ථයන්හිදී මුද්‍රණකරුවන්ගේ අපහසුතාවයන් හේතුවෙන් ෆ්ලිම්ෆෝල් සලකුණ වෙනුවට ශූන්‍ය (0) යොදා තිබෙනු දැකිය හැකිය
ආශ්‍රිත
http
org/wiki/Standard_state

රසායන විද්‍යාව
භෞතික විද්‍යාව
සෛද්ධාන්තික රසායන විද්‍යාවට‍ රසායනික සංසිද්ධි පහදා දීම‍ට හා අනුමාන කිරීමට භෞතික විද්‍යාව යොදා ගැනීම ඇතුළත් වේ
මෑත අවුරුදුවල දී එය මවුලිකව ක්වොන්ටම් රසායන විද්‍යාව පිළිබද අවධානය යොමු කර ඇත
එනම් රසායන විද්‍යාවේ ගැටළු සදහා ක්වොන්ටම් යන්ත්‍රයේ යෙදීම් උකහා දැක්විය හැකිය
සෛද්ධාන්තික රසායන විද්‍යාව ඉලෙක්ට්‍රෝනික ව්‍යුහය ගතිකය හා චාලක රසායනය යන අංශවලට, විවිධ කලාපවල ඇති නිකර රසායන විද්‍යාවේ වෙනත් විවිධාකාර පර්යේෂක අංශවලට විවිධ කලාපවල ඇති රසායන විද්‍යාවේ ගණිතමය වර්ගීකරණයට (උදා - චාලනය පිළිබද ඉගෙනීම) හා නුතන ගණිත දියුණුව මූලික අධ්‍යාපන අංශ වෙත යෙදිය හැකි දැයි අධ්‍යයනය (උදා - ඉලෙක්ට්‍රෝනික ව්‍යුහය අධ්‍යයනයට ස්ථල විද්‍යාව පිළිබද න්‍යාය යෙදිය හැකි වීම) වැනි දේ ඇතුල් වේ
සෛද්ධාන්තික රසායන විද්‍යාවේ පෙර සදහන් කළ කොටස සමහර විටෙක ගණිතමය රසායන විද්‍යාව ලෙසද හැදින්වේ
පරිගණකමය රසායන විද්‍යාව යනුවෙන් බොහෝ විට අර්ථ දක්වන්නේ ව්‍යවහාරික පසුබිමක් යටතේ ඇති සෛද්ධාන්තික රසායන විද්‍යාවේ, විවිධ වර්ග වල post Hartree – Fock, ඝනත්වය ක්‍රියාකාරී සිද්ධාන්තය අර්ධ අනුභාවික ක්‍රම (උදාහරණ ලෙස PM3) හෝ බල ක්ෂේත්‍ර ක්‍රම වැනි ආසන්න කිරීම් සිදුකරන ක්‍රියා පටිපාටිය ආදිය සමඟ සැබැදුනු ක්ෂේත්‍රයක් වුවද ඉහත සඳහන් කළ බොහෝමයක් අංශ පරිගණකමය රසායන විද්‍යාව ලෙස වර්ගීකරණය කරයි
සමහරක් රසායනික මතවාදීන් ක්වොන්ටම් ලෝකයේ අන්වීක්ෂීය සංසිද්ධි හා පද්ධතිවල විශාල අන්වීක්ෂිය ගුණ අතර සම්බන්ධයක් ඇති කිරීමට ස්ථිතිකමය යාන්ත්‍රණ යොදා ගනී
රසායනික ගැටළු වලට එල්ලවන වන සෛද්ධාන්තිකමය  ප්‍රහාර ඈත අතීතය  කරා දිවයයි
නමුත් ඕස්ට්‍රේලියානු භෞතික විද්‍යාඥ අර්වින් ෂ්රූඩින්ගර් විසින් ෂ්රූඩින්ගර් සමීකරණය නිර්මාණය කිරීමට පෙර පැවතියේ දල හා කල්පිතමය ක්‍රමයයි
වර්තමානයේ දී ක්වොන්ටම් ක්ෂේත්‍ර සිද්ධාන්ත හා අසමතුලිත ග්‍රීන් කාණ්ඩ   Nonequilibrium Green function Theory  වැනි වඩා දියුණු සෛද්ධාන්තික පිවිසුම් භාවිතා වේ
සෛද්ධාන්තික රසායනයේ අංශ 

	ක්වොන්ටම්  රසායනය
	රසායන විද්‍යාවට ක්වොන්ටම් යාන්ත්‍රණ යෙදීම්

	පරිගණකමය රසායනය
රසායන විද්‍යාව පරිගණක කේතවල යෙදීම් 

	අණුක නිරූපණය
ක්වොන්ටම් යාන්ත්‍රණය යොදා ගෙන අණුක ව්‍යුහය නිරූපණය කිරීමේ ක්‍රමය
අණුක ඇඳීම , ප්‍රෝටීන - ප්‍රෝටීන් අණු ඇඳීම , ඖෂධ නිර්මාණය, සංයෝජනීය රසායනය ආදී උදාහරණ වේ
අණුක ගතිකය
පරමාණු හා අණු එකතුවකදී න්‍යෂ්ටියේ චලනය ආදර්ශනය කරන සම්භාවිත යාන්ත්‍රණවල යෙදීම් 

	ගණිතමය රසායනය
වොන්ටම් යාන්‍ත්‍රණ යොදා නොගෙන ගණිතමය ක්‍රම මගින් අණුක ව්‍යුහය විස්තර කිරීම හා අනුමාන කිරීම
අණුක යාන්ත්‍රණය
අන්තර්ක්‍රියා බලවල එකතුවක් ලෙස අන්තර හා අන්තඃඅණුක විභව ශක්ති තල ආදර්ශනය 

	සෛද්ධාන්තික රසායන චාලනය
ප්‍රතික්‍රියාකාරී මුලද්‍රව්‍ය හා ඒව‍ායේ අදාල අන්තර් සමීකරණ හා බැදුණු ගතික පද්ධති පිළිබද සෛද්ධාන්තික අධ්‍යයනය 

සමීප ලෙස විස්තර කරන ලද අංශ

ඓතිහාසිකව, සෛද්ධාන්තික රසායන විද්‍යාවේ යෙදීම් පහත පර්යේෂණ අංශ මත පදනම් විය
පරමාණුක භෞතික විද්‍යාව - ඉලෙක්ට්‍රෝන හා පරමාණුක න්‍යෂ්ටි සම්බන්ධවන අංශය

	අණුක භෞතික විද්‍යාව - අණුක න්‍යෂ්ටි වටා ඉලෙක්ට්‍රෝන පැවතීම හා න්‍යෂ්ටියේ චලනය පිළිබද අංශයයි
මෙය සාමාන්‍යයෙන් යෙදෙන්නේ වායු කලාපයේ පරමාණු කිහිපයකින් යුත් අණුවලටය
නමුත් ඇතැමුන් සිතන්නේ අණුක භෞතිකය, රසායන ද්‍රව්‍යවල කැපීපෙනෙන ගුණ පිළිබද අධ්‍යයනයක් යනුවෙනි
භෞතික රසායන විද්‍යාව හා රසායනික භෞතික විද්‍යාව - ලේසර් තාක්ෂණය, සියම් පැදවුම් දණ්ඩ සහිත අන්වීක්ෂය ආදී භෞතික ක්‍රම මගින් සොයා ගන්නා ලද රසායනයයි
ක්ෂේත්‍ර දෙක අතර ප්‍රධාන වෙනස භෞතික රසායනය රසායන විද්‍යාවේ අංශයන් වන අතර රසායනික භෞතික විද්‍යාව භෞතික රසායනයේ අංශයකි
ප්‍රායෝගික මෙම වෙනස අපහැදිලිය
May – body theory - සංරචක විශාල සංඛ්‍යාවකින් යුත් පද්ධති පෙන්වන ප්‍රතිඵල පිළිබද අධ්‍යයනය
මෙය ක්වොන්ටම් භෞතික මත පදනම් වී ඇත
වැඩි වශයෙන් දෙවන ක්වොන්ටමීකරණ රූප ප්‍රධාන වාදය හා ක්වොන්ටම් විද්‍යුත් චලනය මේ සඳහා භාවිතා වේ
සෛද්ධන්තික රසායනික අංශ ඒ ඒ පර්යේෂණ අංශවල කොටස් ලෙස සමහර විටෙක දර්ශනය වුවත්, ඝනත්වය ක්‍රියාකාරී සිද්ධාන්තය හා අණුක යාන්ත්‍රණය වැනි වෙනත් ක්‍රමවල නැගී සිටීමත් සමග යෙදීම්වල පරාසය, ජීව රසායනය, සංක්ෂිප්ත පදාර්ථය භෞතිකය, නැනෝ තාක්ෂණය හෝ අනුක ජීව විද්‍යාව වැනි රසායන විද්‍යාව හා භෞතික විද්‍යාවට අදාල රසායනික පද්ධති දක්වා පුළුල් වී ඇත
org/wiki/Theoretical_chemistry

රසායන විද්‍යාව
අනුමාපන විද්‍යාගාරයේ දී ප්‍රමාණාත්මක රසායනික විශ්ලේෂණයක් සිදු කරන පොදු ක්‍රමය වන අතර එමගින් දන්නා ප්‍රතික්‍රියකයක සාන්ද්‍රණය සොයා ගත හැකිය
පරිමා මිණුම් අනුමාපණයේ දී වැදගත් කාර්ය භාරයක් උසුලන නිසා මෙය පරිමාමිතික විශ්ලේෂණය ලෙසද හඳුන්වයි. අනුමාපකය ලෙස හඳුන්වන දන්නා සාන්ද්‍රණයකින් යුත් ප්‍රතිකාරකයක (සම්මත ද්‍රාවණයක්) දන්නා පරිමාවක් සාන්ද්‍රණය නොදන්නා විෂ්ලේෂණ ද්‍රවණය සමග ප්‍රතික්‍රියා කරවනු ලැබේ
අනුමාපකය එකතු කිරීමට ක්‍රමාංකිත බියුරෙට්ටුවක් භාවිතයෙන් අන්ත ලක්ෂයේ දී වැයවී ඇති ද්‍රාවණ ප්‍රමාණය නිවැරදිව කියවා ගත හැක
අන්ත ලක්ෂ්‍ය යනු අනුමාපනය  අවසාන වන ලක්ෂ්‍ය වන අතර එය හඳුනා ගන්නේ දර්ශකය මගිනි
(පහත බලන්න) මෙය සමතුලිතතා ලක්ෂ්‍යයේ පරිමාවටම සමානය
එනම් අනුමාපනයේ මවුල ගණන විශ්ලේෂකයේ මවුල ගණනට සමාන වේ
නැතහොත් එහි ගුණාකාරයක් වෙයි
(බහු ප්‍රෝටීන අම්ලවල දී මෙන්) සාමාන්‍ය ප්‍රබල අම්ල ප්‍රභල භෂ්ම අනුමාපනයක දී අන්ත ලක්ෂ්‍යයේ දී ප්‍රතික්‍රියකයේ PH අගය 7 ට ආසන්න වන අතර එහිදී දර්ශකය මගින් ස්ථිර වර්ණ විපර්යාසයක් පෙන්නුම් කරයි
නමුත් වෙනත් අනුමාපන වර්ග බොහොමයක් ද ඇත
(පහත බලන්න) 

ප්‍රතික්‍රියාවක අන්ත ලක්ෂ්‍ය හදුනාගැනීමට විවිධ ක්‍රම භාවිතා කළ හැකිය
බහුල ලෙස යොදා ගන්නේ දෘෂ්‍ය දර්ශකයි
(ප්‍රතික්‍රියා මිශ්‍රණයේ වර්ණය වෙනස් කරන) සරළ අම්ල භෂ්ම අනුමාපනවල දී පිනෝප්තලීන්, PH දර්ශකය යොදා ගත හැක
එය එක්තරා PH අගයකට (8.2 ක් පමණ) පත් වූ විට හෝ ඉක්ම ගිය විට රෝස පැහැ වේ
මෙතිල් ඔරේන්ජ් තවත් උදාහරණයක් වන අතර එය අම්ලවල දී රතු පැහැවන අතර ක්ෂාරීය ද්‍රාවණවල දී කහ පැහැති වේ
සියලු අනුමාපන සදහා දර්ශක අවශ්‍ය නොවේ
ඇතැම් අවස්ථාවල දී ප්‍රතික්‍රියක හෝ ඵලවල ප්‍රභල වරණයකින් යුක්තවන අතර ඒවා දර්ශක ලෙස සැලකිය හැකි වේ
උදාහරණයක් ලෙස පොටෑසියම් පර්මැංගනේට් (රෝස/ දම්) අනුපාතයක් ලෙස යොදා ගෙන සිදු කරන ඔක්සිකරණ - ඔක්සිහරණ අනුමාපනවල දී දර්ශකයක් අවශ්‍ය නොවේ
අනුමාපනය ඔක්සිහරණය වන විට එය අවර්ණ වෙයි
සමතුලිත ලක්ෂ්‍යට පසුව වැඩි පුර අනුමාපක තිබේ
අන්තලක්ෂ්‍ය හදුනාගන්නේ අනුමාපන කරන ද්‍රවණයේ ප්‍රථමයෙන්ම ඇති වන ලා රෝස පැහැයෙනි
PH වක්‍රයේ ගණිතමය ස්වභාවයට අනුව සංක්‍රමණය වීම ඉතාමත් තියුණුය
ඒ කෙසේ ද යත් අන්ත ලක්ෂ්‍යයට මොහොතකට පෙර එක්වන එක් අනුමාපන බිංදුවකින් දර්ශකයේ ක්ෂණික වර්ණ පරාසයක් ඇති වීමට තරම් සැලකිය යුතු PH වෙනසක් සිදුවීමයි
දර්ශකයේ වර්ණ වෙනස්වන ස්ථානය හා අනුමාපනයේ සත්‍ය සමතුලිත ලක්ෂ්‍යය අතර ඉතා සුළු වෙනසක් තිබේ
මෙය දර්ශක දෝෂය ලෙස හඳුන්වන අතර එය නිර්ණය කළ නොහැකි තරම් කුඩා වේ
පරිසර විද්‍යාව සාමාන්‍යයෙන් ජීවීන් පිළිබඳව හදාරන ජීව විද්‍යාවෙහි ශාඛාවක් ලෙසට සැලකේ. ජීවි විශේෂ විවිධ මට්ටම් වලින් හැදැරීය හැකිය
එනම් ජෛව රසායන විද්‍යාව සහ අණුක ජීව විද්‍යාවේදී ප්‍රෝටීන් සහ න්‍යෂ්ඨික අම්ල පිළිබඳවද, සෛල ජීව විද්‍යාවේදී  සෛලීය මට්ටමින්ද, උද්භිද විද්‍යාව සහ සත්ත්ව විද්‍යාවේදී එක් එක් ජීවි මට්ටමින්ද අවසානයේදී ජනගහනය, ප්‍රජාවන්, පරිසර පද්ධති සහ සමස්ථයක් වශයෙන් ගත් කල ජෛව ගෝලය වශයෙන් ද මෙලෙස ජීවින් පිලිබදව අධ්‍යයනය කල හැකිය
පරිසර විද්‍යාව බහුවිධ විද්‍යාවකි
එසේ වන්නේ එය පෘථිවිය මත ඇති ජීවයෙහි සංවිධානය පිළිබඳව ඉහළ මට්ටමින් අවධානය යොමු කරන බැවින් සහ ජීවීන් සහ ඔවුන්ගේ පරිසරය අතර අන්තර් සම්බන්ධතාවය පිළිබඳව හදාරන බැවිනි
පරිසර විද්‍යාවේදී භූ ගෝලීය විද්‍යාව, භූ ගර්භ විද්‍යාව, කාලගුණ විද්‍යාව, පාංශු විද්‍යාව, ජාන විද්‍යාව, රසායන විද්‍යාව සහ භෞතික විද්‍යාව වැනි විවිධ ක්ෂේත්‍ර ඔස්සේ බැරුරුම් ලෙස අවදානය යොමු කරනු ලබයි
මේ හේතුවෙන් පරිසර විද්‍යාව සාකල්‍ය විද්‍යාවක් ලෙසට ඇතමුන් විසින් හදුන්වනු ලැබේ
මෙලෙස ජීව විද්‍යාව පරිසර විද්‍යාව පිළිබඳව අවබෝධය ලබාදෙන උපක්ෂේත්‍රයක් බවට පත් ව ඇත
Robert Ulanowicz විසින් සඳහන් කල අන්දමට පරිසර පද්ධති වල හැසිරීම පිළිබඳව දැනට ගොඩනැගි ඇති සංකල්පය අනෙකුත් විද්‍යාවන් මත පදනම්ව බහිර්නිවේෂණය පිළිබඳව වු ලෝක ප්‍රජාවගේ අදහස් සමග සමාන නොවේ
කෘෂිකර්මය, ධීවර කර්මාන්තය වනාන්තර විද්‍යාව, වෛද්‍ය විද්‍යාව සහ නාගරික සංවර්ධනය යනු ක්‍රේබ්ස් (1972
4) ගේ පරිසර විද්‍යාව පිළිබඳ  විග්‍රහ කිරීමට අනුව එයට අදාල වන මානව ක්‍රියාකාරකම්ය
ඔහුගේ නිර්වචනයට අනුව ජීවින් හදුනාගත් ස්ථාන වල එම ජීවින් කොපමණ ප්‍රමාණයක් සිටීද සහ ඔවුන් එහි ඇති වුයේ මන්ද යන්න පිළිබඳව විග්‍රහ කරයි
ජෛව විවිධත්වය ප්‍රමාණාත්මක කිරීම සහ ජනගහන ගතිකය යන පරිසර විද්‍යාත්මක දැනුම මගින් පරිසර විද්‍යාව සහ එහි ප්‍රතිපත්ති හා ඉලක්ක විග්‍රහ කිරීම සඳහා විද්‍යාත්මක පදනමක් සපයයි
මීට අමතරව ස්වභාව ධර්මය පිළිබඳව වු සාකල්ය්‍ය දෘෂ්ඨියක් මගින් පරිසර විද්‍යාව සහ ඒ පිළිබඳව අධ්‍යයනය ගැන විග්‍රහ කර ඇත
මී මැස්සන්ගේ ජිවන චක්‍රය පිළිබඳව අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා පරිසර විද්‍යාඥයන්ගේ ප්‍රවේශයන් පහතින් දැක්වේ
යම්කිසි ජීවි විශේෂයක එකිනෙකා අතර හැසිරීමේදී ඇති වන අන්තර් සම්බන්ධතාවයන් චර්යාත්මක පරිසර විදයාව නම් වේ
- උදාහරණයක් ලෙස මෙහිදි රජමී මැස්සිය  වැඩකාර මී මැස්සන් හා පිරිමි මී මැස්සන් සමග දක්වන සම්බන්ධතාවයන් පිළිබඳව හදාරයි
යම්කිසි ජීවි විශේෂය සංවිධානාත්මක ක්‍රියාකාරකම් ප්‍රජා පරිසර විද්‍යාව නම් වේ
- උදාහරණයක් ලෙස මී මැස්සන්ගේ ක්‍රියාකාරීත්වය නිසා මල් ඇති වන ශාක වල පරාගනය සිදුවේ
මී වද මගින් වෙනත් ජීවි විශේෂ වන වලසුන් වැනි ජීවින්ට ආහාර සපයයි
යම්කිසි ජීවි විශේෂයක් සහ බාහිර පරිසරය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය පරිස්ථිතික පරිසර විද්‍යාව නම් වේ
- උදාහරණයක් ලෙස මී මැස්සන්ගේ ක්‍රියාකාරකම් සඳහා පරිසරයෙන් ඇති වන බලපෑම
පරිසරයෙහි ඇතිවන වෙනස්කම් නිසා මී මැස්සන්ගේ මරණය සිදු විය හැකිය
බාහිර පරිසරය මෙලෙස මීමැස්සන්ගේ මරණය සඳහා වගකිව යුතු අතර එය ඔවුන්ගේ පැවැත්ම සඳහාද උපකාරීවේ
පරිසර විද්‍යාව
පරිසර පද්ධතිය (හෝ පාරිසරික පද්ධතිය) සමන්විත වන්නේ ඔවුන් අන්තර් ක්‍රියා කරන සියලුම ජීවීන් සහ භෞතික පරිසරයයි
මෙම ජෛව හා අජීවී සංරචක පෝෂක චක්‍ර සහ ශක්ති ප්‍රවාහයන් හරහා එකට සම්බන්ධ වේ
ශක්තිය ප්‍රභාසංශ්ලේෂණ ක්‍රියාවලිය හරහා පද්ධතියට ඇතුළු වන අතර ශාක පටක තුලට ඇතුල් වේ
ශාක හා එකිනෙකා මත පෝෂණය කිරීමෙන්, පද්ධතිය හරහා පදාර්ථ හා ශක්තිය චලනය කිරීමේදී සතුන් වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි
ඒවා පවතින ශාක හා ක්ෂුද්‍ර ජීවී ජෛව ස්කන්ධ ප්‍රමාණයට ද බලපායි
මිය ගිය කාබනික ද්‍රව්‍ය බිඳ දැමීමෙන්, දිරාපත් කරන්නන් කාබන් නැවත වායුගෝලයට මුදාහරින අතර, මිය ගිය ජෛව ස්කන්ධවල ගබඩා කර ඇති පෝෂ්‍ය පදාර්ථ නැවත ශාක හා ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්ට පහසුවෙන් භාවිතා කළ හැකි ආකාරයක් බවට පරිවර්තනය කිරීමෙන් පෝෂක චක්‍රය පහසු කරයි
පරිසර පද්ධති බාහිර හා අභ්‍යන්තර පාරිසරික සාධක මගින් පාලනය වේ
දේශගුණය, පස සහ භූ විෂමතාවය ඇති කරන මව් ද්‍රව්‍ය වැනි බාහිර සාධක පරිසර පද්ධතියක සමස්ත ව්‍යුහය පාලනය කරන නමුත් ඒවා පරිසර පද්ධතියට බලපාන්නේ නැත
අභ්යන්තර සාධක පාලනය කරනු ලබන්නේ වියෝජනය, මූල තරඟය, සෙවන, බාධා, අනුප්රාප්තිය සහ පවතින විශේෂ වර්ග මගිනි
සම්පත් යෙදවුම් සාමාන්‍යයෙන් බාහිර ක්‍රියාවලීන් මගින් පාලනය වන අතර, පරිසර පද්ධතිය තුළ මෙම සම්පත් ලබා ගැනීම අභ්‍යන්තර සාධක මගින් පාලනය වේ
එබැවින් අභ්‍යන්තර සාධක පරිසර පද්ධති ක්‍රියාවලීන් පාලනය කරනවා පමණක් නොව ඒවා මගින්ද පාලනය වේ
මූලාශ්‍ර

සමස්ථ විග්‍රහය 

පරිසර පද්ධතිය යන වදන මුල් වරට ඇති කරන ලද්දේ රෝයි ක්ලැප් හැම් විස‍ින් 1930 දීය
ඔහු මෙය සඳහන් කරන ලද්දේ පරිස‍රයෙහි වු භෞතික සහ ජීවි අංග එකිනෙකට ඒකකයක් වශයෙන් ඇති අන්තර් සම්බන්ධතාවයන් පිළිබඳ සලකමිනි
බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික පරිසර විද්‍යාඥයකු වන ආතර් ටැන්ස්ලේ විසින් පසුකාලීනව මෙය විග්‍රහ කරන ලද්දේ වප්‍රජාව (ජිවි විශේෂ සමුහයක්) සහ ඔවුන්ගේ ජෛවස්ථානය (එම ජීවින් ජිවත් වන පරිසරය) අතර පවතින අන්තර් සම්බන්ධතාවයක් ලෙසය
පරිසර පද්ධතිය පිළිබඳව ඇති සංකල්පයට මුලික වී ඇති කරුණ නම් ජීවින් අඛණ්ඩ වශයෙන් එකිනෙකා සමග සම්බන්ධතාවයන් ඇති කරගන්නා අතර ඔවුන් ජීවත් වන බාහිර පරිසරය සමගද එම අවස්ථා වේදීම සම්බන්ධතාව ඇතිකරගනියි යන්නයි
මානව පරිසර පද්ධති යන සංකල්පයට භූමිකාව වී ඇත්තේ මිනිසා සහ ස්වභාව ධර්මය යන ද්විධාකරණය සහ සියළුම ජීවින් පරිසර විද්‍යාත්මකව එකිනෙකා සහ ඔවුන්ගේ ජෛවස්ථාන සමග ඇති කර ගන්නා සම්බන්ධතාවයන් මත පදනම්වය
පරිසර පද්ධති පිළිබඳව සාකච්ඡා කිරීම විවිධ ආකාර වලින් සිදු කල හැකි අතර ජීවීන් සඳහා ඔවුන්ගේ පරිසරය අතර පවත්නා ඕනෑම සම්බන්ධතාවයක් විග්‍රහ කරනු ලබයි
මෙම පද්ධතියක් නිවසක්හෝ විශ්ව විද්‍යාලයක් වැනි කුඩා ඒකකයක් විය හැකි අතර රටක් හෝ ප්‍රාන්තයක් මෙන් විශාල එකක් විය හැකිය
එවිට මෙය මානව පරිසර පද්ධතියක් ලෙස විග්‍රහ කරනු ලබයි
මෙම මානව පරිසර පද්ධති එකිනෙක හා සම්බන්ධව පුද්ගලිකවම විග්‍රහ කරන බැවින් ඒවා හට ස්වාධීනව පැවතිය නොහැකි අතර ජෛව ගෝලය සැදීම සඳහා සියළුම මානව පරිසර පද්ධති සමග සංකිර්ණ ජාලයක් ලෙසට අන්තර් ක්‍රියා දක්වනු ලබයි
අවසාන වශයෙන් පෘතුවි පෘෂ්ඨය මත ඇති එකදු ස්ථානයක් වත් මිනිසාගේ ස්පර්ශයෙන් මිදි නොමැත
එමනිසා සියළුම පරිසර පද්ධති වඩාත් නිරවද්‍ය ලෙස මානව පරිසර පද්ධති යැයි හැඳින්විය හැකිය
මේවාත් බලන්න 
 ජලාශ්‍රිත පරිසර පද්ධති
 මහා සමුද්‍ර පරිසර පද්ධති
 මානව පරිසර පද්ධති

පරිසර පද්ධති
ස්ථිර තාපී රත්කිරීම්‍ හා සිසිල් කිරීම්‍ සාමාන්‍යයෙන් වායුවක පීඩනයේ වෙනස් වීම්‍ නිසා සිදුවන ක්‍රියාවලීන්ය
වායුවක පීඩනය වැඩි කරන විට එය ස්ථිර තාපී රත්වීමකි
ඩීසල් එන්ජිමක ඉන්ධන දහනය සඳහා අවශ්‍ය උෂ්ණත්වයට ඉන්ධන මිශ්‍රණය රත් කිරීමට එහි සම්‍පීඩන පහර තුලදී ඉන්ධන මිශ්‍රණය පීඩනයකට ලක්වේ
එහිදී ස්ථිර තාපී රත්කිරීමක් සිදු‍ෙව්‍
එසේම ජෙට්‍ එන්ජින් තුල ඉන්ධන විදීම හා දහනය සදහා ප්‍රමාණවත් තරම් වාතය සම්පීඩනය කර ගැනීම ස්ථිර තාපී උණුසුම්කරණය මත පදනම්ව සිදු කෙරේ
ස්ථිර තාපී රත් කිරීම්‍ වායු ස්කන්ධයක් පහල බසින විට පෘතුවියේ වායුගෝලය තුලද සිදු‍ෙව්‍
කටබාවියානු සුළං සහ ෆෝහේන් සුළං දහරා (මේවා කඳු බෑවුම්  ඔස්සේ පහළට හමායයි)

ස්ථිර තාපී සිසිලනය යම්‍ පද්ධතියක් මඟින් අවට පරිසරය මත කාර්යය කෙරෙන විට  එහි පීඩනය අඩු වීමේදී  සිදුවන ක්‍රියාවලියකි
ස්ථිරතාපී ක්‍රියාවලි තරලයක් තුළම සිදුවිය යුතු නැත
(0K ට වඩා කෙල්විනයකින් දාහෙන් හෝ මිලියනයකින් එකක් පමණ ඉහල උෂ්ණත්ව දක්වා) ඉතා පහල උෂ්ණත්වයන් ලබා ගැනීමට භාවිතා කරන තාක්ෂණයකි ස්ථිරතාපී විචුම්‍භක කරනය
මෙහිදී චුම්භකම‍ය ද්‍රව්‍යක් මත ක්‍රියා කරන  චුම්‍භක ක්ෂේත්‍රයේ වෙනසක් ඇති කිරීමෙන් ස්ථිරතාපී සිසිලනය සිදු කෙරේ
ස්ථිරතාපී සිසිලනය පෘථිවි වායුගෝලයේ කඳු අතර ඇතිවන  මුවා වායු තරංග මගින් ඇති ‍ෙව්‍
මේ ඔස්සේ වාතය  තුෂාර අංකයට වසා සිසිල් වූ විට ඡත්‍ර හා  මාසුර වලාකුළු සදහා ඇති ‍ෙව්‍
පිපිරුමට පෙර ඉහල නගින මාග්මා ද ස්ථිරතාපී සිසිලනයකට ලක් ‍ෙව්‍
මෙම උෂ්ණත්ව වෙනස් පරිපුර්ණ වායු නියම සහ ද්‍රවස්ථිති සමීකරණය මඟින් ප්‍රමාණීකරණ කල හැක
කිසිම විපර්යාසයක් පරිපුර්ණ ස්ථිරතාපී නො‍ෙව්‍
බොහොමයක් ක්‍රියාවලි ස්ථිර තාපී  ක්‍රියාවලි වලට ආසන්න වන අතර ස්ථිරතාපී උපකල්පන මගින් ඒවා පහසුවෙන් ස්ථිර තාපී බවට පත්කල හැක
නමුත් සෑම විටම මෙම ක්‍රියාවලියන්හි දී  තාපහානියක් සිදුවේ
එයට හේතුව පරිපුර්ණ පරිවාරක නොපැවතීමයි
org/wiki/Adiabatic_process#Adiabatic_heating_and_cooling
ශාක නොයෙකුත් ශ්‍රේණි සමුහයක් ඔස්සේ දැනට පවත්නා සංකිර්ණ ආවෘත බීජක ශාක බවට පරිණාමය වී පවති
මේවා මෙකි අවධියට පරිණාමය වී ඇත්තේ ආදි යුගයේ පැවති ඇල්ගි, බ්‍රයෝෆයිටාවන්, ලයිකෝපෝඩාවන් පර්නාංග සහ විවෘත බීජක වලිනි
මෙලෙස සරල ශාක ඒවා පරිණාමය වන පරිසරය තුළ අඛන්ඩව දියුණුවී නව ශ්‍රේණි සාදයි
මෙකි නව ශ්‍රේණිවල ශාක විශේෂ අවසානයේදි වඩාත් ඔවුන්ගේ පුර්වජයන්ට වඩා බොහෝ ආකාර වලින් සාර්ථකත්වයට පත්ව ඇත
තව දුරටත් බොහෝ සත්ත්ව ලෝක අධ්‍යයනයන්ට අනුව සංකිර්ණ විශේෂණයන් ඇති වනුයේ වඩාත් සංකිර්ණව එම අවස්ථාව වන විටදී පැවති විශේෂ වලිනි
සාක්ෂි වලට අනුව ඇල්ගි විශේෂ පොලොවෙහි තුල ඇති වුයේ වසර මිලියන 1200 කටත් ප්‍රථමවය
භෞමික ශාක ඇති වුයේ ඉන් බොහෝ කාලයකට පසුව වසර මිලියන 500 කට ප්‍රථමයෙන් වු ඕඩෝවිසියන් යුගයේදීය
මේවා සිලුරියන් යුගයේදි හෙවත් වසර මිලියන 420 කට ප්‍රථමයෙන් වු යුගයකදී වඩාත් හොදින් විවිධත්වයට පත්වන ලදී
මෙම ශාක විවිධත්වයට පත්වීමේ ඵල ඩෙවෝනියන් පොසිල වල කැපිපෙනෙන ලෙස දක්නට ඇති අතර ඒවාට Rhynie තිරුවානා  යැයි කියනු ලැබේ
යමහල් වල ශිලා භාවකය වී ඇති මේවා යුගයේ ශාක වල සෛලීය විස්තර සංරක්ෂණය කොට ගෙන ඇත
ඩෙවෝනියන් යුගයේ මැද භාගය වන විට පැවති ශාක වල, අද පවතින ශාක වල හඳුනාගත් බොහොමයක් ගති ලක්ෂණ පැවතී ඇත
පත්‍ර සහ ඵල පිළිබදව සොයා ගන්නා ලද ඒවාය
ඩෙවෝනියන් යුගයේ අගභාගයේදී මෙකි ශාක යම්කිසි විදග්ධතාවයකට ලක්ව ඇති අතර එමගින් වඩ‍ාත් උස හාක සහිත වනාන්තර සෑදිමට හැකියාව ලැබී ඇත
ඩෙවෝනියන් සමයට පසුව පරිණාමය හා සම්බන්ධ බලපෑම් දිගටම පැවත ඇත
බොහෝමයක් ශාක වර්ග සාපේක්ෂ වශයෙන් Permo-Triassic වදවී යාමෙන් ‍බෙරී පැවත ඇති අතර ප්‍රජාවන්ගේ ව්‍යුහයන් ඇතැම් අවස්ථා වලදී වෙනස්ව පවති
මෙම හේතුවෙන් සපුෂ්ප ශාක Triassic යුගයේදි ඇති වී ඇත
(වසර මිලියන 200 කට ප්‍රථමයෙන්) වඩාත් මෑතකදී පරිණාමය වු ශාක වර්ගය වනුයේ තෘණ වර්ගයි
මේවා වසර මිලියන 40 කට ප්‍රථමයෙන් වඩාත් වැදගත් ස්ථානයක් ගති
මෙම තෘණ වර්ග සහ වෙනත් අනෙකුත් විශේෂ අඩු කාබන් ඩයොක්සයිට් ප්‍රමාණයක් සහ උණුසුම් වියළි තත්ත්ව පවතින නිවර්තන කලාප වල පසුගිය වසර මිලියන 10 ක කාලයක් මුළුල්ලේ ඔවුන්ගේ පරිවෘත්තිය ක්‍රියාවලින‍් පවත්වා ගෙන යෑම සදහා නව ක්‍රමෝපායන් ඇති කර ගෙන ඇත
වෙනස්වන ජීවන චක්‍ර
සියළුම බහුසෛලික ශාක සඳහා අවධි දෙකකින් යුතු ජීවන චක්‍රයක් ඇත
(ඇතැම් අවස්ථා වලදී මෙය පරම්පරාවක් ලෙසට හැදින්වේ
) මින් එක් අවධියක් ජන්මානුශාක වන අතර ඒවා සඳහා තනි වර්ණ දේහ පවති
(මෙය 1n ලෙස හැදින්වේ) මේවා මගින් ජන්මානු නිෂ්පාදනය කරනු ලබයි
(ස්ත්‍රී සහ පුරුෂ ජන්මානු) අනෙකුත් අවධිය වනුයේ බීජානු ශාකය වන අතර ඒවා සඳහා   යුගලවු  වර්ණ දේහ පවති
(මෙය 2n ලෙස හැදින්වේ
) මේවා මගින් බීජානු නිෂ්පාදනය කරනු ලබයි
මෙම අවධි දෙක ඇතැම් අවස්ථා වලදී එකහා සමාන වන අතර ඇතැම් අවස්ථාවන්හිදි ඒවා එකිනෙකට හාත්පසින් වෙනත් ශාක වර්ග දෙකක් වේ
ශාක පරිණාමයේ යටපත් කිරීමේ රටාව ශාක අවධියෙහි කැපිපෙනෙන අඩුවීමක් ඇති වීම සහ බීජානු ශාක අවධියෙහි ප්‍රමුඛවීමක්ඇති කරයි
භෞමික ශාක වල පුර්වජයන් වන ඇල්ගි සෑම අවස්ථාවකදීම ඒකගුණ ජීවන චක්‍රයක් පෙන්නුම් කරන අතර ඒක සෛලික යුක්තානුවක් සාදමින් ද්විගුණ හෙවත් 2n අවධියක් ඇති කර ගනී
සියළුම භෞමික ශාක ද්විගුණ ඒවා වන අතර එනම් ඒවා සඳහා ඇති සියළුම ඒක ගුණ සහ ද්විගුණ අවධි සියල්ලම බහු සෛලික වේ
මෙලෙස ඉහතින් සඳහන් කල ආකාරයට භෞමික ශාක සඳහා ද්විකවක ජීවන චක්‍රයක් පැවතිමේ පැහැදිලි කිරීම සඳහා සිද්ධාන්ත දෙකක් භාවිතා වේ
මින් පලමු වැන්න අන්තර් නිවේශණ සිද්ධාන්තය වන අතර (මෙය විරෝධී හෝ අන්තරස්ථ සිද්ධාන්තය ලෙසද හැඳින්වේ) එමගින් බීජානු අවධිය යන්න කෘත්‍යමය වශයෙන් නව සොයාගැනීමක් බවට විශ්වාස කරනු ලබයි
මෙලෙස බීජානු අවධිය ඇති වීම 
සිදුවන්නේ අලුතෙන් ඇති වුණු යුක්තානුවේ සෛල අනූනන විභාජනයට ලක්වීමෙන් වන අතර එහි සෛල පසු අවධියකදී උණන විභාජනයට ලක්වීමෙන් බීජානු නිපදවනු ලබයි
මෙම‍ සිද්ධාන්තය මගින් විස්තර කරන ආකාරයට ප්‍රථම බීජානුව ජන්මානුවට වඩා වඩාත් වෙනස් රූපානු දර්ශයක් ඇති කර ගන්නා අතර ඒවා එකකට එකක් ස්වාධීන වේ
මෙය අප දන්නා බ්‍රයෝෆයිටාවන් සමග වඩාත් හොඳින් සංසන්දනය කල හැකි අතර මෙහිදි තලසාකාර ජන්මානු ශාකය සරල බීජානු ශාකයක් මගින් පරපෝෂි තත්ත්වයට පත් කරනු ලැබේ
මෙහිදි බිජාණුධානියක් මගින්  එවා එකිනෙකට සම්බන්ධ කරනු ලබයි
ආදි සරල බීජානු ශාක වල වඩ‍ාත් කැපිපෙනෙන ලෙස ඉහළ යන සංකිර්ණතාවය ඇති වී ඇත්තේ ඒවා සඳහා ප්‍රභාසංස්ලේශණය සිදු කර ගන්නා සෛල ඇතිවීමත් සමගය
මෙමගින් ඒවා බීජානු ශාකය මත යැපිමෙන් නිදහස් වී ඇති අතර මෙය අද දින දක්නට ඇති ඇතැම් Hornworts (Anphoceros) වල පෙන්නුම් කරයි
අවසානයේදී ප්‍රතිඵලය වනුයේ බිජානු ශාක වල අවයව සහ වාහිණි පටක ඇතිවීමෙන් එය වඩාත් ප්‍රමුඛ අවධිය වීමයි
මෙලෙස විකසනය වීමෙන් සනාලශාක හෙවත් ට්‍රැකියෝෆයිටාවන් ඇතිවුණි
මෙම සිද්ධාන්තය සඳහා‍ වඩාත් හොදින් ආධාර සපයනු ලැබුවේ ඉතා කුඩා Cooksonia ප්‍රභේද ජන්මානු ශාක පරමුපරාව මගින් වඩාත් හොඳින් ආධාර ලැබීම යන නිරීක්ෂණය මත පදනම්වය
වඩාත් විශාල අක්ෂීය දේහ ව්‍යුහයක් සහිත වීමෙන් සහ ප්‍රභාසංස්ලේශක පටක වඩාත් වැඩි ප්‍රමාණයක් පැවතීමෙන් හා එසේ විමෙන් හොඳින් සංදාරණය වීමට හැකියාව ලැබීමෙන් ප්‍රමාණවත් පරිදි බිජානු ශාක අවධියක් ඇති කිරීම සඳහා වඩාත් හොඳ මාධ්‍යයක් සපයනු ලබයි
වෙනත් සංකල්පයක් වනුයේ පරිණාමය පිළිබඳව වු සිද්ධාන්තයයි
(සමජාත සිද්ධාන්ත) මෙමගින් විග්‍රහකරනුයේ යුක්තානුව ජනනය වීමෙන් පසු ඌණන විභාජනය සිදුවීමට ඇති වු ප්‍රමාදයක් හේතුවෙන් බීජානු වල ඇති වීම ක්ෂණයකින් සිදුවු බවයි. එකම ජානමය ද්‍රව්‍ය භාවිතා කෙරුණ ද ඒක ගුණ සහ ද්විගුණ අවධි දෙකම පෙනුමෙන් එකහා සමාන වේ
මෙමගින් ඇතැම් ඇල්ගි වල හැසිරීම විග්‍රහ කෙරෙන අතර ඒවා මගින් ප්‍රත්‍යවර්ථි ලෙස එකහා සමාන බීජානු හා ජන්මානු ශාක ඇති කරනු ලබයි
භෞමික පරිසරය සඳහා පසු කාලීනව ඇති කර ගන්නා අනුවර්ථනයක් වනුයේ භෞමික පරිසරය තුළ දී ඇති විය හැකි විජලනයේ ආරක්ෂා වීමට ක්‍රමෝපායන් ඇති වීමයි
මෙමගින් ලිංගිකව සිදු කරන ප්‍රජනනය අපහසු වන අතර එයට ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් ලිංගිකව ක්‍රියාකාරි ජන්මානු වල සරල වීමක් සිදුව ඇත
තවද බීජානු අවධිය වඩාත් හොඳින් විකසනය වීමෙන් ජල ප්‍රතිරෝධි බීජානු මගින් ව්‍යාප්ත වීමට වඩා හොඳ හැකියාවක් ලැබී ඇත
මෙම පරිණාමය පිළිබඳව වු සංකල්පය පැහැදිලි කිරීම සඳහා එක හා සමාන සංකිර්ණත්වයකින් යුතු බිජානු ශාක සහ ජන්මානු ශාක වල පටක ව්‍යුහය අධ්‍යයනය කිරී‍මෙන් අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය
ආශ්‍රිත ලිපි 

 Evolution of herbivory
 Evolutionary history of life
 Paleobotany
 Plant evolutionary developmental biology
 Timeline of plant evolution

මූලාශ්‍ර

භාහිර සබැඳි 

 Evolution And Paleobotany at Britannica

Evolution of plants
Plant sexuality
තාප ගති විද්‍යා‍ෙව්දී ස්ථිර තාපී ක්‍රියාවලියක් හෝ සමකැලරික ක්‍රියාවලිය සිදුවන පද්ධතියන් ඉවතට හෝ පද්ධතිය වෙතට කිසිඳු තාප හුවමාරුවක්  සිදු නොවන තාප ගතික ක්‍රියාවලියකි
ස්ථිරතාපී (adiabatic) යන්නෙහි වචනාර්ථය ( ග්‍රීක   ἀ-διὰ-βαῖνειν  ) “තාප විපර්යාසයක් නොමැති” යන්න ගම්‍යවන තේරුම ඇති, “සංචරණය කිරීමට අපහසු” යන්නයි
උදාහරණයක් වශයෙන් “ස්ථිරතාපී සීමාව” යනු කිසිඳු තාප විපාර්යාසයක් සිදු නොවන සීමාවයි. මෙම සීමාවෙන් වට වූ සීමාවකින් වට වු පද්ධතියක් ස්ථිරතාපී ලෙස ( තාපජමය) පරිවෘත පද්ධතියක් යනුවෙන් හදුන්වයි.  පරිවෘත පෘෂ්ඨය ස්ථිරතාපී සීමාව වශයෙන් සැලකිය හැකිය
තවත් උදාහහරණයක් ලෙස ස්ථිර තාපී දාහක උෂ්ණත්වය දැක්විය හැක
ගිනි දැල්ලෙන් ඉවතට තාප හානියක් නොවන පරිසරයක එය ලබා ගන්නා උපරිම උෂ්ණත්වය ස්ථිර තාපී දාහක උෂ්ණත්වය ලෙස හැඳින්විය හැක
ප්‍රත්‍යාවර්ථ ස්ථිර තාපී ක්‍රියාවලි “සම එන්ට්‍රොපිත” විපර්යාසය යනුවෙන් හඳුන්වයි. එමෙන්ම කිසිඳු කාර්යයක් සිදු අප්‍රතිවර්ත්‍ය ස්ථිරතාපී ක්‍රියාවලි සම එන්තැල්පික විපර්යාසය ලෙසද හඳුන්වයි. උදාහරණයක් වශයෙන් දුස්‍රාවිතා ප්‍රතිරෝධය නිසා සිදුවන එන්ට්‍රොපියේ වුඩි විම දැක්විය හැක
යම් පද්ධතියක් එහි උෂ්ණත්වය නියත වන පරිදි අවට පරිසරය සමග තාපය හුවමාරු කර ගනී නම් පද්ධතිය තුල සිදුවන ක්‍රියාවලිය ක්‍රියාවලියක් වශයෙන් හැඳින්වේ
උෂ්ණත්වය තාපගතිකතාව එන්ට්‍රොපිය සමඟ ප්‍රතිබද්ධ වන නිසා සමෝෂ්ණ ක්‍රියාවලි ප්‍රත්‍යාවර්ථ විපර්යාසයක් සඳහා වන ස්ථිරතාපී ක්‍රියාවලින්ට ප්‍රතිබද්ධ ‍ෙව්‍
තාපගතික පද්ධතියක සිදුවන තාප විපර්යාසයත් පරිසරයත් පද්ධතියක් අතර සැලකිය යුතු තාප හුවමාරුවක් නොවන පරිදි ඉතා ඉක්මනින් සිදු‍වේ නම්  එය ස්ථිරතාපී ක්‍රියාවලියක් වශයෙන් සැලකිය හැක
යම්‍ තාපගතික පද්ධතියක් පරිණාමයක් පරිසරය සමග තාපය හුවමාරු කරගනිමින් පද්ධතිය තුල උෂ්ණත්වය නොවෙනස්ව පවත්වමින් ඉතා සෙමෙන් සිදු ‍ෙව් නම්‍ එවැනි පද්ධතියක් සමෝෂ්ණ ක්‍රියාවලියක් වශයෙන් හැදින්වේ
org/wiki/Adiabatic_process
සත්ත්ව සංහතිය යනු යම්කිසි ප්‍රදේශයකට හෝ කාලසීමාවකට හෝ අදාල වන්නාවූ සියළුම සත්ත්වයන් වෙත්
ශාකයන්ට අනුරූප අදාල යෙදුම වන්නේ ශාක සංහතිය යන්නයි
සත්ත්ව විද්‍යාඥයින් සහ පාෂෘණ ධාතු විද්‍යාඥයින් සත්ත්ව සංහතිය යන යෙදුම යොදා ගන්නේ යම්කිසි විශේෂ කාලයකදී හෝ ප්‍රදේශයකදී හෝ හමුවන්නාවූ සත්ත්වයන් ගොන්නක් පිළිබඳව හැදින්වීමටයි
නිදසුන - "සොනොරන් කාන්තාරයේ සත්ත්ව සංහතිය " හෝ "බර්ජස් ෂේල් හි සත්ත්ව සංහතිය"
පාෂාණ ධාතු විද්‍යාඥයන් විසින් ඇතැම් අවස්ථාවලදී සත්ත්ව සංහතිමය අවධියන් පිළිබඳව සඳහන් කරන අතර,  එයින් අදහස් වන්නේ සජාතීය ෆොසිල අඩංගු වන්නාවූ පාෂාණ මාලාවකි
සත්ත්ව සංහතිය සඳහා භාවිතා වන ඉංග්‍රීසි පදය වැහැරී ඇත්තේ, සශ්‍රීකත්වය හා පොළොව පිළිබඳ රෝම  දෙවඟන වූ  ෆවුනා,  රෝම දෙවි  ෆවුනස්, හා ෆවුන්වරුන් ලෙස හැඳින්වුනු මේ හා බැඳි වන භූතාත්ම අනුසාරයෙනි
මෙම වදන් තුනම, ග්‍රීක දෙවි  පැන් ගේ නාමය හා සජාතීය වන අතර, පැනිස්   යන්න  සත්ත්ව සංහතියට යෙදෙන ග්‍රීක වදන වේ
සත්ත්වයන් වර්ගීකරණය කොට දක්වා ඇති කෘතියන් සඳහාද  ෆවුනා යන පදය යොදා ගෙන ඇත
ඔහුගේ  ෆවුනා සුවේසිකා යන කෘතිය සඳහා 1747දී ලිනේයස් විසින් මෙම පදය මුලින්ම භාවිතා කර ඇත
ශාක වර්ග නොයෙකුත් පැලෑටි වර්ග බවට ඔවුන් බිහිවන ප්‍රදේශය, කාලසීමාව, විශේෂ පරිසරය හෝ දේශ ගුණය අනුව වර්ගි කරණයට ලක්කොට ඇත
ඒව‍ා ඇති වන ප්‍රදේශ භූගෝල විද්‍යාත්මකව පැහැදිලි වාසස්ථාන බවට හදුනා ගෙන ඇති අතර ඒවා කඳු ප්‍රදේශ හෝ තැනිතලා භූමියක් විය හැකිය
පැලෑටි වර්ග ඓතිහාසික යුගවලදී පැවති පොසිල ශාක වර්ගද විය හැකිය
පැලෑටි වර්ග ඒවා ඇති වන විශේෂ පරිසරය අනුව නවතත් වර්ගීකරණය කල හැකිය
ආවෙනික පැලෑටි - යම්කිසි ප්‍රදේශයකට ආවේනික දේශිය ශාක වර්ග
කෘෂි කර්මික සහ උද්‍යාන පැලෑටි - මිනිසා විසින් සිතා මතා වගා කරනු ලබන ශාක වර්ග
වල් පැලෑටි - සාම්ප්‍රදායික වශයෙන් මෙම වර්ගිකරණය වලංගු වන්නේ වගා කරනු ලබන බෝගයට අනවශ්‍ය ලෙස වර්ධනය වන විනාශයට පත් කර දැමිය යුතු පැලෑටි වර්ගයි
නූතනයේදී මෙම යෙදුම ශාක වර්ගිකරණය කිරීම සඳහා ඉතා අවම වශයෙන් භාවිතා කරනු ලබන්නේ ඒ සඳහා විවිධ වර්ග තුනක ශාක වර්ග අන්තර්ගත වන බැවිනි
ඒවා නම් වල් විශේෂ හා ආක්‍රමණ ශීලි විශේෂයි
(මේවා වල් පැලෑටි විය හැකි හෝ නොවිය හැකිය) අනෙක නම් ආවේනික සහ හදුන්වාදෙනු ලැබු වල් විශේෂ නොවන කෘෂිකාර්මික වශයෙන් වැදගත් කමක් නොමැති විශේෂයි
පෙර අවස්ථා වලදී වල් පැලෑටි ලෙස හඳුන්වනු ලැබු බොහෝ ආවේනික ශාක පැලෑටි විවිධ පරිසර පද්ධති සඳහා අවශ්‍ය සහ වාසි දායක බවට හඳුනාගෙන ඇත
බැක්ටිරියා විශේෂද ඇතැම් අවස්ථාවන්හි දී ශාක ගණයට අන්තර්ගත කොට ඇත
ඇතැම් අවස්ථා වලදී බැක්ටීරියා වර්ග සහ ශාක වර්ග වෙන්වෙන්ව භාවිතයට ගැනේ
org/wiki/Flora#Flora_classifications
හරිතාගාර වායු යනු වායුගෝලයේ ඇති වායූන් වන අතර ඒවා මගින් අභ්‍යාවකාශයට තාපය ගලායාම අඩු කරති
එමගින් ගෝලීය උෂ්ණත්වය වැඩිවීමට දායක වන අතර එය හරිතාගාර ආචරණය නම් වේ
හරිතාගාර වායු පෘථිවියේ උෂ්ණත්වය පවත්වා ගෙන යාමට අත්‍යවශ්‍ය වේ
එම වායූන්ගේ බලපෑම නැති වුවහොත් පෘථිවිය නියමිත කාල සීමාවට පෙර ඉතා ශීත වීමට හැක
එසේම හරිතාගාර වායූන්ගේ වැඩිවීමද පෘථිවියේ මාරක තත්ත්වයට උෂ්ණත්වය ඉහළ නැංවීමට හැකි වන අතර, වායුගෝලීය කාබන්ඩයෙක්සයිඩ් ප්‍රතිශතය 9651% වන සිකුරු ග්‍රහයාගේ මතුපිට උෂ්ණත්වය 4670C (8720f) වේ
විවිධ ස්වභාවික හා කාර්මික ක්‍රියාවලීන් මගින් හරිතාගාර වායු නිපදවෙයි මෑත කාලීන වායුගෝලීය CO2 මට්ටම 380 ppmv වේ
අයිස් මධ්‍යස්ථ පාදක වුණු සාම්පල සහ වර්තාවල කාලීන CO2 මට්ටම පූර්ව කාර්මික අවධියට ආසන්නම කාලය තුළ මට්ටමට වඩා 100 ppmv විය
ඒ කාලය තුළ මිනිස් බලපෑම නොසලකා හැරිය හැකි තරම් වේ
හරිතාගාර වායු සහ හරිතාගාර ආචරණය 
වායු ගෝලයෙහි හරිතාගාර වායු මගින් ඇති කරනු ලබන අවශෝෂක තිරූවල රටාවන් සහ සුර්යය විකිරණය හා ඉහළයන තාප විකිරණය මගින් ඒව‍ායේ බලපෑම

සුර්යයා ලෝකය පෘතුවි පෘෂ්ඨයට ළගා වන විට එයින් කොටසක් අවශෝෂණය වී පෘථිවි පෘෂ්ඨය උණුසුම් කරනු ලබයි
පෘතුවි පෘෂ්ඨය සුර්යයාගේ පෘෂ්ඨයට වඩා බොහෝ සිසිල් නිසා එමඟින් සුර්යයාට වඩා දිගු තරංග ආයාමයක් සහිතව ශක්තිය විකිරණය කරනු ලබයි
එනම් උපරිමය මයික්‍රෝමිටර් 10 ක් පමණ වු අධෝරක්ත විකිරණ වේ
වා‍යුගෝලය මගින් සුර්යයා මගින් නිකුත් කරන කෙටි කරංග ආයාමයක් සහිත තරංගවලට වඩා පෘථිවිය මඟින් නිකුත් කරන දිගු තරංග ආයාමයක් සහිත තාපය අවශෝෂණය කරනු ලබයි
මෙලෙස අවශෝෂණය කර ගන්නා ශක්තිය මගින් වායු ගෝලය උණුසුම් කරනු ලබන අතර එය පෘථිවි පෘෂ්ඨයෙන් නිකුත් කරන සංවේදී වෙනත් තාපයන් මගින්ද උණුසුම් වේ
හරිතාගාර වායු මගින් දිගු තරංග ආයාම සහිත විකිරණ වර්ග අභ්‍යවකාශයේ ඉහළට සහ පෘථිවි පෘෂ්ඨය වෙතටද නිකුත් කරනු ලබයි
මෙලෙස පහලට නිකුත් කරන දිගු තරංග ආයාම සහිත විකිරණ මගින් හරිතා‍ගර ආචරණය ඇති කරනු ලබයි
මෙම යෙදුම ඇතැම් අවස්ථාවලදී මත භේදාත්මක වනුයේ මෙම ක්‍රියාවලිය නියම හරිතාගාරවල උෂ්ණත්වය ඉහළ නැංවීමට යොදා ගනු ලබන ක්‍රියාවලිය නොවන බැවිනි
පෘතුවිය මත ඒවායෙහි බහුලතාවය අනුව වඩාත් සුලභ හරිතාගාර වායුන් නම්
	ජල වාෂ්ප
	කාබන්ඩයොක්සයිඩ්
	මීතේන්
	නයිට්‍රස් ඔක්සයිඩ්
	ඕසෝන්
	CFC

වඩාත්ම ශක්තිමත් හරිතාගාර වායූන් නම් 
	ජල වාෂ්ප - මෙමගින් 36% – 70% අතර ප්‍රමාණයක හරිතාගාර ආචරණයක් පොළොව මත ඇති කරනු ලබයි
කාබන්ඩයොක්සයිඩ් - 9% - 26% 
	මීතෙන් - 4% - 9%
	ඕසෝන් - 3% - 7%

ඇතැම් වායූන් මගින් යම්කිසි ප්‍රමාණයක හරිතාගාර ආචරණයක් ඇති කරන බවට ප්‍රකාශ කිරීම අපහසු වේ
එසේ වන්නේ හරිතාගාර ආචරණය ඇති වීම වායු වර්ග කිහිපයක එකතුවෙන් සිදු වන බැවිනි
අනෙකුත් හරිතාගාර වායූන් නම් නයිට්‍රික්ඔක්සයිඩ්, සල්ෆර්හෙක්සාෆ්ලුවොරයිඩ්, හයිඩ්‍රෝෆුලුවොරෝකාබන් සහ ක්ලෝරෝෆ්ලෝරෝකාබන් (වැඩිදුර විස්තර සඳහා හරිතාගාර වායු IPCC ලැයිස්තුව බලන්න) 

වායුගෝලයෙහි ප්‍රධාන සංඝටකයන් වන නයිට්‍රජන් සහ ඔක්සිජන් වායු හරිතාගාර වායූන් නොවේ
මෙසේ වන්නේ එකම පරමාණු වර්ගයකින් අන්තර්ගත ද්වි අණුක නයිට්‍රජන් සහ ඔක්සිජන් වැනි වායු වර්ග අධෝරක්ත විකිරණ අවශෝෂණය හෝ මුදාහැරීමක් සිදු නොකරන බැවිනි
එසේ වන්නේ මෙකී අණු කම්පනය වීමේදී එහි ද්විධ්‍රැවීය චලිතයෙහි ශුද්ධ වෙනස් වීමක් ඇති නොවන බැවිනි
අණුක කම්පනයන් සිදු වන්නේ අධෝරක්ත කිරණවල ෆෝටෝනවල සංඛ්‍යාතවලට සමාන වූ ශක්තීන්ගේ වෙයි
විෂම න්‍යෂ්ටික ද්වී පරමාණුක අණු වන කාබන්මොනොක්සයිඩ් හි හයිඩ්‍රජන් ක්ලෝරයිඩ් වැනි අණු අධෝරක්ත කිරණ අවශෝෂණය කරගන්නා අතර ඒවා වායු ගෝලයෙහි ඉතා කෙටි කාලයක් පවතියි
මේ හේතුවෙන් ඒවා කැපී පෙනෙන ලෙස හරිතාගාර ආචරණය වෙත බලපෑමක් ඇති නොකරයි
19 වන ශත වර්ෂය අගභාගයේදී සිදු කරන ලද පරීක්ෂණවලින් සොයා ගන්නා ලද්දේ නයිට්‍රජන් සහ ඔක්සිජන් අධෝරක්ත කිරණ අවශෝෂණය කර නොගන්නා බවත් කාබන් ඩයෝක්සයිටඩ් වැනි වෙනත් වායූන් අධෝරක්ත කිරණ අවශෝෂණය කර ගන්නා බවත්ය
20 වන ශත වර්ෂයේ මුල භාගයේදී සොයා ගන්නා ලද පරිදි ප්‍රධානතම හරිතාගාර වායු පෘථිවියේ උෂ්ණත්වය සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ නැංවීමට දායක වී ඇත
හරිතාගාර වායු පිටවීම 
ඇන්ටාටිකාවේ අයිස් හරයන්ගෙන් ලබාගත් මිණුම් පෙන්ණුම් කරන පරිදි කාර්මික වායු විමෝචනය ආරම්භයට ඉතා ආසන්න කාලයකදී වායුගෝලීය CO2 ප්‍රමාණය පරිමාව කොටස් දශලක්ෂයකට 280 පමණ විය
(ppm – ඒකක uL/L ලෙසට ඇතැම් විට භාවිතා වන අතර, පරිමා කොටස් දශලක්ෂ්‍යයකට කොටස් ලෙස භාවිතා වේ) එම සාම්පල වලින්ම ලබාගත් දත්ත පෙන්නුම් කරන්නේ ඊට ‍ෙපර වර්ෂ 10000ක පමණ කාලයක් තුල CO2 සාන්ද්‍රනය 260 සිට 280 ppm අතර ප්‍රමාණයේ පැවති බවයි.

ෆොසිල වූ ශාක පත්‍රවල සාක්ෂි අධ්‍යයනයකදී යෝජනා වූයේ වර්ෂ 7000 – 10 000 පමණ පෙර CO2 මට්ටම විශාල වෙනස් වීමක් පෙන්ණුම් කර අතර එය 300 ppm ට වඩා ඉහළ වූ බවය
කෙසේ වෙතත් අනිත් තර්කය වූයේ මෙම සොයා ගැනීම් වල ක්‍රමාංකනය සහ අපවිත්‍රනය යන ප්‍රශ්න, සත්‍යය CO2 විචලතාවය පිළිබඳව ප්‍රශ්නයට වඩා වැඩියෙන් ඉපිල්ලී පෙනෙන බවයි. 

කාර්මික විප්ලවය ඇරඹීමෙන් පසු හරිතාගාර වායු වර්ග කිහිපයක්ම වැඩි වීමක් පෙන්නුම් කළ අතර CO2 සාන්ද්‍රණය 100 ppm පමණ වැඩි විය
(280 ppm සිට 380 ppm) ප්‍රථම 50 ppm නැග්ම සිදුවී ඇත්තේ කාර්මික විප්ලවය ආරම්භයේ සිට1973 දක්වා වූ වසර 200 ක කාළය තුළය
ඊළග 50 ppm නැග්ම අවු 33 ක් තුළදී සිදු විය
ඒ 1973 සිට 2006 කාලය තුළය
බොහෝ නිරීක්ෂණයන් අන්තර්ජාල වායුගෝලීය රසායනික නිරීක්ෂණ දත්ත ගබඩා දැකිය හැක
ඉලෙක්ට්‍රෝන විද්‍යාවේදී , රසායනික ශක්තිය ලෙස ශක්තිය ගබඩා කරන ශ්‍රේණිගතව සම්බන්ධ කළ විද්‍යුත් ශක්තිය නිපදවිය හැකි විද්‍යුත් කෝෂ 2ක් හෝ කීපයක් බැටරියක් නම් වේ
භාවිතය නිසා එක් විද්‍යුත් කෝෂයක් ද බැටරියක් සේ හැදින්වීමට අප යොමුව ඇත
දැනට විද්‍යුත් රසායනික කෝෂ වර්ග කිහිපයක් පවතී
ගැල්වානී කෝෂය, විද්‍යුත් විච්ඡේද කෝෂ , ඉන්ධන කෝෂ හා වෝල්ටීය කෝෂ ඒවායින් කිහිපයකි
අභ්‍යන්තර රසායනය , ගලායන ධාරාව හා උෂ්ණත්වය මත බැටරියක ලක්ෂණ වෙනස් වේ
බැටරි පොදුවේ වර්ග 2කට වෙන් කරනු ලැබේ
ප්‍රාථමික (ඉවතලිය හැකි) හා ද්විතීක ( නැවත ආරෝපණය කළ හැකි) වශයෙනි
ප්‍රාථමික කෝෂවල රසායන ද්‍රව්‍ය අප්‍රතිවර්ත ලෙස ප්‍රතික්‍රියාව කර විද්‍යුතය උපදවන නිසා නිසා ඒවා රසායන ද්‍රව්‍ය අවසන් වන තෙක් ක්‍රියා කරන අතර එක් වරක් පමණක් භාවිතයට නිමවා ඇත
ද්විතීක කෝෂවල භාවිතා වන රසායනික ද්‍රව්‍ය ප්‍රතිවර්ත්‍යව ප්‍රතික්‍රියා කරන නිසා නැවත ආරෝපණය කළ හැක
ඒවා මඟින් ධාරාව ලබා දෙන දිශාවට විරුද්ධ දිශාව ඔස්සේ ධාරාවක් යැවීම මඟින් ආරෝපණය කළ හැක
ද්විතීක කෝෂ වාර ගණනාවක් නැවත ආරෝපණය කළ හැකි නිසා ඒවා ‘ආරෝපණය කළ හැකි කෝෂ’ සේද හැදින්වේ
නරක් වීමෙන් පසු සමහර බැටරි ප්‍රතිචක්‍රීකරණය කළ හැක
මුල් කාලීනව යම් බැටරි ආකාරයක් භාවිතා කරන්නට ඇති වුව ද නූතන බැටරියේ වැඩි දියුණුව ඇරඹුනේ ඉතාලි ජාතික භෞතික විද්‍යාඥ ඇලෙස්සැන්ඩ්‍රෝ වෝල්ටා විසින් 1800 දී වෝල්ටීය පුංජය සොයා ගැනී‍මත් සමගය
ඉන්පසු බැටරිය ප්‍රවාහනය(එහා මෙහා ගෙනයාම)පහසු වීම නිසාත් එමඟින් කරගත හැකි කාර්යන් බහුල වීම නිසාත් ජනප්‍රියත්වයට පත් විය
බැටරිය පුළුල්ව භාවිතයත් සමග පරිසර පිළිබඳ මහත් අවධානයක් දැක්වීමට සිදුවිය
බැටරියේ අඩංගු බැර ලෝහ මඟින් සිදුවන පරිසර දූෂණය මීට හේතු විය
බොහෝ පිළිසැකසුම් සමාගම් ප්‍රතිචක්‍රීකරණය කිරීම මඟින් අපද්‍රව්‍ය බැහැර කිරීමේදී පොළවට යටවන බැටරි ප්‍රමාණය අවම කර ගැනේ
ඉතිහාසය
අද සමාජයේ භහුල වශයෙන් භාවිතා කරන මෙම බැටරිය මුලින්ම සොයාගනු ලැබුයේ ඉතාලි ජාතික ,කොමෝ විශ්වවිද්‍යාලයේ මහාචාර්ය ඇලෙස්සැන්ඩ්‍රෝ වෝල්ටා විසිනි
ඉතාලි ජාතික ලුයීජි ගැල්වානි 1791දී, දිනක් ගෙම්බෙකු විච්චේදනය කරමින් සිටින විට ගෙඹි කකුලෙ එක් පසක ස්නායු තන්තුවක් තඹ කම්බියකට සවිකර, අනෙක් කෙලවර විච්චෙදන පිහියේ සවිකර පිහිය මගින් ගෙඹි කකුලෙ ඇඟිලි ස්පර්ශ කරන විට කකුල මදක් ගැස්සෙන බව නිරික්ශණය කරන ලදී
මියගිය සතකුගේ පටක වලට විද්යුනතය ලබාදුන් විට මෙලෙස ගැස්සීමක් ඇතිවන බව පෙරසිටම දැනසිටි කරුණක් විය
ඇලෙස්සැන්ඩ්‍රෝ වෝල්ටා මෙම ගෙඹි කකුලේ ගැස්සීමද සිදුවනුයේ විදුලිය නිසා යැයි උපකල්පනය කළේය
ගෙඹි කකුලේ පවතින රසායනික සහ වෙනස් ලෝහ වර්ග දෙක නිසා මෙය සිදුවන බව හෙතෙම උපකල්පනයකර, පරීක්ශන පවැත්වීය
ඇලෙස්සැන්ඩ්‍රෝ වෝල්ටා ලුණු(NaCl(aq)) පෙඟවූ කඩදාසි දෙපසට Zn සහ Cu තහඩු තබා තනි කොශයක් සාදා එවැනි කෝශ ගනනාවක් සමාන්තරගතව සවිකර බැටරියක් නිපදවූයේය
මෙය වෝල්ටා පුංජය ලෙස හදුන්වයි.

කෝශයක සිදුවන රසායනික ක්‍රියාවලිය

බැටරියක් යනු එහි පවතින රසායනික ශක්තිය කෙලින්ම විද්‍යුත් ශක්තිය බවට පත් කරන උපකරණයකි
කෝශ කීපයක් එකතු වීමෙන් බැටරියක් සෑදෙයි
කෝශයක අර්ධ කෝශ දෙකකි
එක් අර්ධ කෝශයක ඉලෙක්ට්‍රෝඩයක් සහ විද්‍යුත් විච්චේද්‍යයක් පවතියි
මෙහි පවතින ඉලෙක්ට්‍රෝඩයක් යනු ලෝහ තහඩුවකි
විද්යුතත් විච්චේද්‍යය යනු අයනික ද්‍රාවණයකි
ඇනායන යනු (-) ආරෝපිත අයනයි
-Cl-,SO42-)
කැටායන යනු (+) ආරෝපිත අයනයි
-Zn+,Cu2+)

මෙවැනි කෝශයක ඇති ඉලෙක්ට්‍රෝඩ ෆැරඩේගේ සම්මතයට අනුව නම් කරයි
ඒ අනුව, ඔක්සිකරනය වන හෙවත් ඉලෙක්ට්‍රෝන පිටවන ඉලෙක්ට්‍රෝඩ ඇනෝඩය ලෙසද, ඔක්සිහරණය වන ඉලෙක්ට්‍රෝඩය හෙවත් ඉලෙක්ට්‍රෝන ලබාගන්නා ඉලෙක්ට්‍රෝඩය කැ‍තෝඩය ලෙසද හදුන්වයි. මේ අනුව මෙවැනි කෝශයක ඇනොඩය යනු (-) අග්ර්ය වන අතර කැතොඩය යනු (+) අග්‍රය වෙයි
සෑම අර්ධ කෝශයකම පවතින ලෝහයකට ඊටම ආවේණික වන ඔක්සිකරණ හැකියාවක් පවතියි
එය සම්මතයක් ලෙස H වල ඔක්සිකරණ හැකියාවට සාපේක්ශව ලියා දක්වයි. මෙම අගය සම්මත ඉලෙක්ට්‍රෝඩ විභවය ලෙස හඳුන්වයි. මේ අනුව අදාල ඉලෙක්ට්රෝලඩ දෙකෙහි සම්මත ඉලෙක්ට්‍රෝඩ විභවයන්ගේ වෙනස මගින් සමස්ත කෝශයේ වෝල්ටීයතාවය ලබාගත හැකිය
Zn යනු Cu වලට වඩා අධික ලෙස ඔක්සිකරණය හෙවත් ඉලෙක්ට්රෝවන පිට කිරීමට නැඹුරුතාවයක් දක්වන ලෝහයකි
විද්‍යුත් රසායනික ශ්‍රේණිය අනුව එය තේරුම් ගත හැකිය
මේ නිසා Zn ඉලෙක්ට්‍රෝඩය Cu ඉලෙක්ට්‍රෝඩයට වඩා සිඝ්‍රයෙන් ඉලෙක්ට්‍රෝන පිට කරයි
ඒ නිසා Zn ඉලෙක්ට්‍රෝඩය අසල ඉලෙක්ට්‍රෝන පීඩනය, Cu ඉලෙක්ට්‍රෝඩය අසලට වඩා වැඩිවෙයි
මෙම ඉලෙක්ට්‍රෝන පීඩන වෙනස නිසා Cu තහඩුවේ සිට Zn තහඩුවට ධාරාවක් ගලයි
Zn ඉලෙක්ට්‍රෝඩයේ සහිත අර්ධ කෝශයේ සිදුවන ප්‍රතික්‍රියාව.
Zn  Zn2+ --- E0Zn = -0.76V

Cu ඉලෙක්ට්‍රෝඩයේ සහිත අර්ධ කෝශයේ සිදුවන ප්‍රතික්‍රියාව.
Cu  Cu2+ --- E0Cu = +0.34V

සමස්ථ කෝශ ප්‍රතික්‍රියාව.
Cu2+ + Zn   Cu + Zn2+

ෆැරඩේ ගේ නියම වලට අනුව සමස්ථ කෝශයේ විද්‍යුත් ගාමක බලය
E = E0Zn - E0Cu
E  = +0.34 – (-0.76) = +1.10

වර්ගීකරණය
බැටරි වර්ගීකරණය කිරිම ආකාර කීපයකටම සිදුකළ හැකිය
ප්‍රධාන වශයෙන් ප්‍රාථමික සහ ද්විතීක කෝශ ලෙස කොටස් දෙකකට බෙදයි
ඊට අමතරව,
 බැටරි වල ප්‍රමාණය
(Sizes)
 නැවත භාවිතා කිරීමේ හැකියාව.(Reusable)
 බැටරි වල ශක්ති ඝනත්වය
(Energy Density)
 විශිෂ්ට ශක්තිය
(Specific Energy)

යන කරුණු මත පදනම්වද බැටරි කාණ්ඩ වලට වෙන් කළ හැකිය
ප්‍රථමික සහ ද්විතීක කෝශ ලෙස වර්ගීකරණය

ප්‍රාථමික කෝශ
ප්‍රාථමික බැටරි යනු එක් වරක් පමණක් භාවිතා කළ හැකි බැටරිය
මෙම බැටරි නැවත ආරෝපණය කළ නොහැකිය
මක්නිසාදයත්, මෙම බැටරි වල සිදුවන රසායනික ප්‍රතික්‍රියාව ප්‍රත්‍යාවර්ත නොවීමයි
නමුත් විශාල ශක්තියක් වැය කර ආරෝපණ ප්‍රතික්‍රියාව සිදුකළ හැකිය
නමුත් එය ආර්ථික අතින් අවාසිදායක ක්‍රියාවලියකි
මෙම බැටරි බොහෝවිට ජංගම උපකරණ වලට යොදාගනියි
නමුත් එකවර විශාල ධාරාවක් ලබාගන්න උපකරණ වලට මෙම බැටරි යොදාගැනීම අපහසුය
බහුලව භාවිතාවන මෙම ඛාන්ඩයට අයත් වන බැටරි වර්ග ලෙස ඇල්කලයින් සහ සින්ක්-කාබන් බැටරි පෙන්වාදිය හැකිය
පහත දැක්වෙන බැටරි වර්ගද නැවත ආරෝපණය කළ නොහැකි ප්‍රාතමික බැටරිය
ද්විතික කෝශ
ද්විතික බැටරි යනු එක් වරකට වඩා භාවිතා කළහැකි බැටරිය
මෙම බැටරි වර්ගය වර්ථමානයේ ඉතා සිඝ්‍රයෙන් දියුණු වෙමින් පවතින වර්ගයකි
මෙහි පැරණිතම බැටරියකට දිය හැකි උදාහරණයක් වණුයේ ඊයම්-අම්ල කෝශයයි
දැනට භහුලව භාවිතාවන මෙම ඛාණ්ඩයට අයත් බැටරිය වනුයේ LI¬¬¬+ බැටරියයි
Ni-Cd,Ni-MH යන බැටරි වර්ග තවමත් දියුණු වෙමින් පවතියි
ප්‍රාථමික කෝශ වලට වඩා මෙම බැටරි වල ධාරිතාවය ඉහළය
එමෙන්ම විශිෂ්ට ශක්තිය(Specific Energy) ඉහළය
එම නිසා වැඩි කාලයක්, වැඩි ධාරාවක් ලබාගන්නා උපකරණ වලට මෙම බැටරි උචිතය
මෙම බැටරි වල 10Ah-100Ah වැනි අධික ධාරාවක් ලබාගැනීමේ හැකියාව ඇත
බැටරි වල ප්‍රමාණය
නොයෙක් ප්‍රමාණවල බැටරි වෙලදපොලේ ලබා ගැනීමට හැකිය
මෙම බැටරි වල ප්‍රමාණයන් නියමිත සම්මතයකට අනුව සකසා ඇත
කුමන සමාගමකින් නිපද වුවද මෙම සම්මතයන්ට අනුව බැටරි නිපද විය යුතුය
නමුත් විවිද සමාගම් අනුව බැටරි වල කල්පැවැත්ම, වෝල්ටීයතාවය ආදී කරුණු වෙනස් විය හැකිය
සම්මත ප්‍රමාණ කීපයක් පහත දැක්වෙයි
4.5V  (3R12) battery
 D cell
 C cell
 AA cell
 AAA cell
 AAAA call
 A23 cell
 9V PP3 battery
 Button cell (CR2032,LR44)

නැවත භාවිතා කිරීමේ හැකියාව
ද්විතීක බැටරි නැවත ආරොපණය කළ හැකිය
මෙසේ ආරෝපණය කිරීමේදී සිදුවනුයේ කෝශයේ ආරෝපණ ක්‍රියාවලියයි
එනම් මෙහිදී සිදුවන කෝශ ප්‍රතික්‍රියාව ප්‍රත්‍යාවර්ත වෙයි
බැටරියේ පවතින වියෝජනය වූ රසායනික භාහිර විද්‍යුත් ශක්තිය ලබාගෙන නැවත මුල් ආකාරයට සැකසෙයි
බැටරි වල විශිෂ්ට ශක්තිය
ශක්ති ඝනත්වය යනු යම් බැටරියක ඒකක ස්කන්ධයක පවතින විද්‍යුත් ශක්තියයි
මෙය JKg-1 හෝ WhKg-1වලින් මනිනු ලබයි
ජංගම උපකරණ වැනි කුඩා, සැහැල්ලු උපකරණ නිපදවන විට මෙම සාධකය ගැන අවධානය යොමු කිරීම වැදගත් වෙයි
විශිෂ්ට ශක්තිය = බැටරියේ මුලු ශක්තිය/ බැටරියේ පරිමාව

බැටරි වල ශක්ති ඝනත්වය
බැටරියක ශක්ති ඝනත්වය යනු එම බැටරියේ ඒකක පරිමාවක ඇතුළත්ව ඇති ශක්තියයි
ශක්ති ඝනත්වය වැඩි බැටරි යනු කුඩා සහ වැඩි ශක්තියක් පවතින බැටරි වෙයි
ජංගම දුරකතන, GPS උපාංග වැනි කුඩා මෙන්ම වැඩි කාලයක් තුළ ශක්තිය ලබාදීමට අවශ්‍ය උපකරණ වලට මෙම බැටරි ගැලපෙයි
මෙම ගුණාංගය Jm-3 හෝ Whl-1වලින් මනිනු ලබයි
ශක්ති ඝනත්වය = බැටරියේ මුලු ශක්තිය/ බැටරියේ මුලු ස්කන්ධය

වර්ග
කෝශයක් (Battery) යනු, විදයුත් ශක්තිය ලබාදිය හැකි උපකරණයකි
කෝශයක් හෙවත් බැටරියක් සෑදි ඇත්තේ කුඩා කොටස් (Cells) එකක් හෝ කිහිපයක් එකතු වීමෙනි
මෙහිදී පිටතට ලබාදෙන විද්යුිත් ශක්තිය ජනනය කරනු ලබන්නේ කෝශය මගිනි
කෝශයේ පවතින රසායනික, යාන්ත්‍රික, න්‍යශ්ටික හෝ වෙනත් ශක්තියක් එහිදී විද්‍යුත් ශක්තිය බවට පරිවර්තනය වෙයි
අද භාවිතයේ පවතින බොහෝ බැටරි වල සිදු වනුයේ රසායනික ශක්තිය, විද්‍යුත් ශක්තිය බවට පත් වීමයි
ඇල්කලයින් බැටරි
මෙය ප්‍රාථමික බැටරි විශේයකි
මෙම බැටරිය Zn සහ MnO2 රසායනික මගින් විද්‍යුත් ශක්තිය උත්පාදනය කරයි
මෙහි නැවත ආරෝපණය කළහැකි වර්ගයක්ද පවතියි
සින්ක්-කාබන් සහ සින්ක්-ක්ලෝරයිඩ් බැටරි සමග සසඳන කළ මෙම වර්ගයේ වැඩි ශක්ති ඝණත්වයක් පවතියි
ඇල්කලයින් බැටරිය Union Carbide Corporation සමාගම වෙනුවෙන් Lewis Urry විසින් 1950 දී නිපදවන ලදී
මෙම බැටරිය Everady යන වෙලඳ නාමයෙන් ප්‍රසිද්ද විය
1957දී මෙම බැටරිය සඳහා පේටන්ට් බලපත්‍රය ලබාගන්නා ලදී
මෙම බැටරියෙ - අග්‍රය හෙවත් ඇනෝඩය Zn කුඩු වලින් නිර්මිතය
එය බැටරිය වටා විසිරී පැවතීම නිසා වැඩි ධාරාවක් ලබා ගත හැකිය
කැ‍තෝඩය හෙවත් + අග්‍රය MnO2 සහ KOH මිශ්‍රණයකි
KOH මෙහිදි කෝශ ප්‍රතික්‍රිවයාවට සහභාගී නොවන නමුත්, කෝශ ප්‍රතික්‍රියාව(රෙඩොක්ස් ප්‍රතික්‍රියාව) වීමට අවශ්‍ය භාෂ්මික මාධ්‍ය සපයයි
Zn(s) + 2OH−(aq) → ZnO(s) + H2O(l) + 2e− [e = -1.28 V]

2MnO2(s) + H2O(l) + 2e− → Mn2O3(s) + 2OH−(aq) [e = +0.15 V]

E = E0MnO2(s)  - E0 Zn(s)=+0.15-(-1.28)=+1.43

මේ අනුව සාමාන්‍ය ඇල්කලයින් බැටරියක විද්‍යුත් ගාමක බලය 1.5V පමණ වන බව පෙනීයයි
මෙම බැටරි විවිධ ප්‍රමාණ වලින් ඇති නිසා එම ප්‍රමාණ අනුව ලබාගත හැකි උපරිම ධාරාව තීරණය වෙයි
සාමාන්‍යයෙන් AA බැටරියකින් 700mA පමණ ධාරාවක් ලබාගත හැකිය
AAA, AA, C, sub-C, D යන සම්මත ප්‍රමාණ වලින් මෙම බැටරි නිපදවයි.

ඊයම්-අම්ල බැටරි
මෙය ලෙඩ්-අම්ල ඇකියුමිලෙටරය, ලෙඩ්-ඇසිඩ් බැටරිය යන නම් වලින්ද හඳුන්වයි. මෙය මුලින්ම සොයාගත් ද්විතික කෝශයයි
මෙය කිහිප වරක් නැවත ආරෝපණය කල හැකිය
මෙම බැටරි මෝටර් රථ, හදිසි විදුලි ඇනහි‍ටුම් පරිපත, නවීන හයිබ්රිතඩ් මෝටර් රථ, සූර්ය කෝශ වල ශක්තිය ගබඩාකර තබාගැනීම, පරිගණක වල UPS(Uninterruptible Power Supplies) සඳහා භාවිතා කරයි
මෙම බැටරි තෙත් කෝශ (Wet Cell) වෙයි
මෙහි තනුක H2SO4 අම්ලය සහිතය
ඉලෙක්ට්රෝoඩ ලෙස ඊයම්(Pb) තහඩු ඇත
බැටරියෙන් ධාරාවක් ලබාගැනීමෙදී මෙම Pb තහඩු H2SO4 සමග ප්‍රතික්‍රිහයාකර PbSO4 සාදයි
තවද ජලයද නිපදවයි.

Pb(s) + H2SO4(aq) → PbSO4(s) + 2H+(aq) + 2e

PbO2(s) + H2SO4(aq) + 2H+(aq) + 2e → PbSO4(s) + 2H2O(l)

නැවත ආරෝපණය කිරීමේදී ,පෙරදී සෑදුනු PbSO4, නැවත Pb සහ PbO2 බවට පරිවර්ථනය වෙයි
නමුත් මෙහිදී නැවත H2SO4 සෑදීමක් සිදු නොවේ
මෙනිසා මෙම බැටරි වලට නඩත්තුවක් අවශ්‍යම වෙයි
PbSO4(s) + 2H+(aq) + 2e → Pb(s) + H2SO4(aq)

PbSO4(s) + 2H2O(l) → PbO2(s) + H2SO4(aq) + 2H+(aq) + 2e

යම් හෙයකින් නැවත ආරොපණය කිරිමෙදී වැඩිපුර ආරෝපණයක් සිදුවුවහොත් O2 සහ H2 සෑදී කෝශය විනාශ වෙයි
ලිතියම් අයන බැටරි
මෙම බැටරි විශේෂය වර්ථමානයේ භහුලව භාවිතා වෙමින් පවතියි
ජංගම උපාංග, වෛද්‍ය උපකරණ වල, කුඩා ඉලෙක්ට්‍රොනික උපාංග (Strip Watch,MP3/4 player, BIOS memory)Electric මෝටර් රථ වල සහ නවීන චන්ද්‍රිකාවල මෙම බැටරි භාවිතා වෙයි
මෙම බැටරි මෙසේ ජනප්‍රිය වීමට හේතුව එහි පවතින වැඩි ශක්ති ඝනත්වයයි
එමෙන්ම මෙහි කාර්යක්ශමතාවය හා සැසඳූ විට මෙහි නිෂ්පාදන වියදම ද පහලය
වෙනත් බැටරි වර්ග වලට සාපේක්ශව මෙම බැටරි වල සිදුවන රසායනික ක්‍රියාවලිය සංකීර්ණය
මෙහි ඇනෝඩය ලෙස කාබන් C වල එක් ස්වරූපයක් වන Graphite භාවිතා කරයි
කැතොඩය ලෙස ලෝහ වර්ග කීපයක ඔක්සයිඩ භාවිතා කරයි
lithium cobalt oxide
 lithium iron phosphate
 lithium manganese oxide
විද්‍යුත්විචේද්‍යය ලෙස ද රසායනික මිශ්‍රන කීපයක් භාවිතා කරයි
නමුත් මෙම රසායනික ජලීය ඒවා (aqueous) නොවෙයි
මක්නිසාදයත්, Li යනු ජලය සමග ප්‍රතික්‍රියා කරන ලෝහයකි
එමනිසා කාබනික ද්‍රාවණයක දියකරන ලද Li යොදා ගනියි
මෙම කාබනික ද්රායවක වර්ග තුනකි
ethylene carbonate 
 diethyl carbonate
 complexes of lithium ions
මෙම ද්‍රාවණ වල දිය කරනු ලබන Li ලවණ වර්ග කිහිපයකි
lithium hexafluorophosphate (LiPF6)
 lithium hexafluoroarsenate monohydrate (LiAsF6)
 lithium perchlorate (LiClO4)
 lithium tetrafluoroborate (LiBF4)
 lithium triflate (LiCF3SO3)

බැටරිය නිපදවීමේදී යොදාගන්නා ඉලෙක්ට්‍රොOඩ, විද්‍යුත්විච්චේද්‍යය අනුව බැටරියේ කොශ වෝල්ටීයතාවය, ශක්ති ඝනත්වය, ආරෝපණය කළහැකි වාර ගනන යනාදිය තීරණය වෙයි
නිකල්-කැඩ්මියම් බැටරි
මෙම බැටරි ඇල්කලයින් බැටරි වලට කදිම ආදේශකයකි
මෙම බැටරි වල සාමාන්‍යකෝශ වෝල්ටීයතාවය 1.2V පමණ වෙයි
මෙම බැටරි Sealed සහ Vented යන වර්ග දෙකකින් පවතියි
Sealed බැටරි භහුලව භාවිතාකරයි
කුඩා සෙල්ලම් උපාංග, විදුලි පන්දම්, Emergency light system යනාදියට කුඩා බැටරි භාවිතා කරයි
මෙම බැටරි වල Button type cells පරිගණක වල BIOS memory, කුඩා කැමරා වල Flasher unit යනාදියෙදි භාවිතා කරයි
Ni-Cd cells එකතු කර සාදන ලද විශාල බැටරි Standby Power Supply, ගුවන්යානා, බොට්ටුද, Electrical මෝටර් රථ, චන්ද්‍රිකා යනාදියේදී භාවිතා කරයි
පළමු Ni–Cd බැටරිය  නිපදවන ලද්දේ ස්වීඩන් ජාතික Waldemar Jungner විසින් 1899 දීය
එකල පැවති ලෙඩ්-ඇසිඩ් බැටරියට තරගයක් වශයෙන් මෙම බැටරිය නිපදවන ලදී
මෙම බැටරි ආරෝපණය කිරීමට අධික ධාරාවක් සහ අධික කාලයක් අවශ්‍ය වෙයි
Ni-Cd බැටරියේ කැතොඩය(3) nickel(III) oxide-hydroxide වලින්ද, ඇනෝඩය(4) කැඩ්මියම් වලින්ද, විද්‍යුත්විච්චේද්‍යය I potassium hydroxide(KOH)(2) ද වෙයි
මෙහි විද්‍යුත්විච්චේද්‍යයි සහ ඇනෝඩය, කැතොඩය එකම ආවරණයකින් වෙන් කරයි
සියල්ල ලෝහ ආවරණයකින් ආවරණයකර ඇත
(1) ආරෝපණ සහ විසර්ජණ ක්‍රියාවලියේදී සිදුවන රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවන්
ඇනෝඩය අසල සිදුවන ප්‍රතික්‍රියාව

Cd + 2OH- Cd(OH)2 + 2e

කැ‍තෝඩය අසල සිදුවන ප්‍රතික්‍රියාව.
2NiO(OH) + 2H2O + 2e  2Ni(OH)2 + 2OH-

2Ni(OH) + Cd +2 H2O  2Ni(OH)2 + Cd(OH)2

මෙය ජලීය මාධ්‍යක සිදුවන නිසා ජලය පවතියි
මෙහි KOH මගින් ප්‍රතික්‍රියාව සිදුවීමට අවශ්‍ය භාශ්මික මාධ්‍යය සපයයි
ප්‍රතික්‍රියාව ප්‍රත්‍යාවර්ථ නිසා ආරෝපණය වීමෙදී මෙයම අනෙක් දිශාවට සිදු වෙයි
නිකල්-මෙට්ල් හයිඩ්‍රයිඩ් බැටරි
මෙය බොහෝ දුරට Ni-Cd බැටරියට සමානය
මෙහිදීද කැතොඩය ලෙස nickel oxyhydroxide (NiOOH) යොදාගනියි
නමුත් ඇනෝඩය ලෙස මෙහිදී යොදාගනු ලබන්නේ H+ අවශෝෂනය කළහැකි මිශ්‍ර ලෝහයකි
මෙයද නැවත ආරොපණය කළහැකි ද්විතික බැටරියකි
Ni-Cd බැටරියකමෙන් තුන් ගුණයක පමණ ධාරිතාවයක් මෙම බැටරි වල පවතියි
AA-Size බැටරියක 1100mAh - 3100mAh පමණ ධාරිතාවක්ද, කෝෂ වෝල්ටීයතාවය 1.2V ද පමණ වෙයි
සාමාන්‍ය ශක්ති ඝනත්වය ලිතියම් අයන බැටරියකට සමානය
මෙම බැටරිවල පවතින අධික ධාරිතාවය නිසා මෙම බැටරි Electric motarcar වලට බහුලව භාවිතාවෙයි
(General Motors EV1, Honda EV Plus, Ford Ranger EV,Vectrix) හයිබ්‍රිඩ් මෝටර් රථ වලටද භාවිතා කරයි
(Toyota Prius, Honda Insight, Ford Escape Hybrid, Chevrolet Malibu Hybrid,Honda Civic Hybrid )
මෙහි රසායනික ක්‍රියාවලියද Ni-Cd බැටරි වලට බොහෝ දුරට සමානය
ඇනෝඩය අසල සිදුවන ප්‍රතික්‍රියාව.

H2O + M + e  OH- + MH

(M යනු මිශ්‍ර ලෝහයයි
මිශ්‍ර ලෝහයේ හයිඩ්ර්යිඩ්රහයිඩය MH ය
)

කැ‍තෝඩය අසල සිදුවන ප්‍රතික්‍රියාව.

Ni(OH)2 + OH-  NiOOH + H2O + e

ඉහත දැක්වෙන ප්‍රතික්‍රියා විසර්ජනය වීමේදී සිදු වෙයි
ප්‍රතික්‍රියාව ප්‍රත්‍යාවර්ත නිසා ආරෝපණය වීමෙදී මෙයම අනෙක් දිශාවට සිදු වෙයි
රසදිය ඔක්ස්යිඩ් බැටරි
( Mercury oxide)

Uthpala Adeesha bandara warshakoon 8- B

සිල්වර් ඔක්සයිඩ් බැටරි
මෙම බැටරි ප්‍රාථමික කෝශ විශේෂයකි
නැවත ආරෝපණය කළ නොහැකිය
මෙහි විෂිශ්ට ශක්තිය ඉහළ අගයකි
එනිසා මෙය සැහැල්ලු විදුලි උපාංග සඳහා භාවිතා කරයි
මිල අධික Strap watch වලට භාවිතා කරයි
තවද, Mark 37 ටොර්පිඩෝව, Alfa class සබ්මැරීන වල මෙම බැටරිය සහිතය
මෙම බැටරි මිලෙන් අධිකය
ලිතියම් බැටරියකට සාපෙක්ශව මෙහි 40% ආයු කාලයක් පවතියි
විසර්ජනය වීම සාමාන්‍ය ඇල්කලයින් බැටරියකට වඩා සීඝ්‍රයෙන් සිදුවෙයි
මෙහි ඇනෝඩය ලෙස ZnO2 කුඩු භාවිතාවෙයි
කැතොඩය පිරිසිදු Ag වලින් නිර්මිතය
විද්‍යුත්විච්චේද්‍යය ලෙස KOH  හෝ NaOH භාවිතා වෙයි
මෙහි විසර්ජණ ක්‍රියාවලියේදී,

Zn + Ag2O  ZnO + 2 Ag සිදුවෙයි
ආරෝපණයේදී Ag නැවත ඔක්සිහරණය වෙයි,

2Ag + 2OH– → Ag2O + H2O + 2e
Ag + 2OH– → 2AgO + H2O + 2e

Button Cells
මෙම බැටරි බොහෝ කුඩා උපකරණ වල දැකිය හැකිය
වෛද්‍ය උපකරණ, සෙල්ලම් උපාංග සහ නොයෙක් තාක්ශනික උපකරණ වල දැකිය හැකිය
මෙම බැටරි වලටම විශේෂ රසායනික ක්‍රියාවලියක් නොමැත
මෙම බැටරි සිල්වර්-ඔක්සයිඩ්, ලිතියම්, ඇල්කලයින් වැනි බැටරිම වේ