Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
ශ්‍රී ලංකාව ප්‍රමාණාත්මකව  කුඩා වූද සාගරයකින් වටවු කුඩා දිවයිනක් වීමත් ස්වාභාවික වර්ෂාපතනයන්ට  ලක් වීමත් හේතුවෙන් මෙවැනි විශේෂිත වු පරිසර පද්ධති  සකස් වීමට හේතු වී ඇත
නමුත් අද මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් නිසා විනාශ මුඛයට පැමිණෙමින් පවතින  මෙම ස්වාභාවික පරිසර පද්ධතිය රැක ගැනීම අප සතු යුතුකමකි
කොඩිගහකන්දේ ඓතිහාසික  වටිනාකම

කොඩිගහකන්ද යන නාමය ලැබීම
ඉංග්‍රීසි පාලන සමයේ මිනින්දෝරු  දෙපාර්තම්න්තුව මඟින් පිහිට වු  කොඩිගල නිසා මෙම නාමය ලැබී ඇතැයි සැළකේ. එහි වු කොඩිය ප්‍රදීපාගාර නොමැති යුගයේ නැව් ගමනාගමනයට මග පෙන්වීය
කොඩිගහකන්දේ ස්වභාව  සෞන්දර්ය

බටහිරින් පෙනෙන මහ සයුරත් ඒ මත පාවෙන දැවැන්ත නෞකාවනුත් ,අහස් තලය  සඹින ගොඩනැගිලිත් ඔරුවල වානේ සංස්ථාවත් සපුගස්කන්දේ තෙල් පිරිපහදුවේ නොනිමෙන ගිනි සිළුවත් පනාගොඩ හමුදා කඳවුරත් කළුතර  චෛත්‍යය සහ අනෙක් පසින් මධ්‍යම කඳුකරය තෙක් දිවෙන කඳු පන්තියත් දිස්වේ
අපට හැඟි යන්නෙ මධ්‍යම කඳුකරයත් ඉන් දකුණු පසට විහිදෙන මුළු නිරිත දිග තැනිතලාවත් අප ඉදිරියේ මැවී ඇත්තා සේය
ඉහතින් සඳහන් වනුයේ කොඩිගහකන්ද තරණය කළ ගවේශකයෙකු අතින් ලියැවුනු වදන් පෙළකි
කොඩිගහකන්දේ ස්වභාව සෞන්දර්ය මේ ආකාරයෙන් දිස්වේ
කොඩිගහකන්දේ භුගෝලීය පසුබිම 

පහතරට තෙත් කලාපීය පඳුරු ගණයට අයත් වන අක්කර 33ක භුමි භාගයකි
මෙම ප්‍රදේශයේ පිහිටි කුඩා ප්‍රමාණයේ වනාන්තර ‍‍ බොහෝමයක් මේ වන විට විනාශය මුඛයට පැමිණියද  කොඩිගහකන්දට අයත් භුමි ප්‍රමාණය තවමත් සුරැකි ති‍බේ
උතුරු අක්‍ෂාංශ 6 46 හා නැගෙනහිර  දේශාංශ 80  01 අතරෙහි පිහිටා ඇත
කළුතර හා කොළඹ දිස්ත්‍රික් මායිම් 2 ටම අයත් වුවද වැඩි ප්‍රමාණයක් කොළඹ දිස්ත්‍රික්කයට අයත්ය
ඔල‍බොඩුව  ගෝනපල හා කෝරළඉම යන ගම්මාන වලින් මෙ‍ම වනාන්තරය වටවි ඇත
වනයේ ඊශාන සහ නිරිත දෙසින් සුන්දර දියපහර 2 ක් ගලා යයි
භුරූපනය

1 මුහුදු මට්ටමේ සිට අඩි 344 ක් පමණ උසින් පිහිටා ඇත
2 උසම ස්ථානය අඩි 378 ක් උස කොඩිගල කන්දය
3 කොළඹ නගරය නැරඹිය හැකි වීම විශේෂ කරුණකි
දේශගුණය

1 වාර්ෂික  වර්ෂාපතනය 3200mm-3500mmකි
2 ඊශාන දිග සහ නිරිත දිග මෝසම් වැසි දෙවර්ගයම ලැබේ
3 පෙබරවාරි සහ මාර්තු මාස වල සාමාන්‍යයෙන් වියළි කාළගුණයක් පවති
4 සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයසෙල්සියස් අංශක 27-30 වේ
භුවිද්‍යාව සහ පස

1 ප්‍රාග් කේම්බ්‍රීය යුගයට අයත් ග්‍රැනයිට් පාෂාණ වලින් යුතු මඳ බෑවුම සහිත පෙදෙසකි
2 ගල්පර සංයුක්ත වී ඇත්තේ ගාන පිපිරස් , මිට් මැග්පික් සහ නයිබ් යන පාෂාණ වර්ග වලිනි
3‍‍ මෙහි පස රතුකහ ගණයට අයත් වන අතර තුනී පස් තට්ටුවක් ලෙස ගල්තලාව මත පිහිටා ඇත
ජල වහනය

ස්වාභාවික දිය දහර 2කි
ඊශාන හා නිරිත දෙසින් කුඩා ඇළවල් ආකාරයට ගලා බසින මේවා මහඔයට එක්වේ
පසුව බොල්ගොඩ ගඟට සම්බන්ධ වේ
අවුරුද්ද පුරාම නොසිඳි පවතින දිය කඩිත්තක් කොඩිගලේ පිහිටා ඇති අතර  විශ්කම්භය 1.5 ක් පමණ වේ
ශාක අධ්‍යනය

1 ශාක විශේෂ 131 ක් පමණ ඇත
2 එරමිණියා ,ගල් වෙරළු , වෙනිවැල් , කළුමැදිරිය වැනි ශ්‍රී ලංකාවට ආවේනික ශාක විශේෂ ද මේ අතර වේ
සත්ත්ව අධ්‍යනය 
 
1 සමනළයන් විශේෂ 45 ක් වාර්තා වී ඇත
2 පක්‍ෂීන් වි‍ශේෂ 72ක් පමණ සිටිති
3 ක්‍ෂීරපායින් (මී මින්නා, කොළ වඳුරා වැනි ආවේනික වර්ගද සිටිති
)

කොඩිගහකන්ද ගවේශණය

මුලින්ම ඝන වනයක්ව තිබු මෙම පෙදෙස හෙලි පෙහෙලි කර කෝපි වගා කොට ඇත
එම නිසා අදත් මෙම කන්දේ පහළ කොටස  කෝපිකන්ද ලෙස හඳුන්වයි.1986 දි කොළඹ විශ්ව විද්‍යාලයේ සංවිධානයක් "සංරක්‍ෂණය සඳහා පානගමු" නමින් කොඩිගහකන්ද පිළිබඳව පාරසරික ගවේශණයක් කර ඇත
එසේම 1955 දි "රත්මලාන පාරිසරික  අධ්‍යනය සංගමය" මඟින් කොඩිගහකන්ද පිළිබඳව විධිමත් අධ්‍යනයක් කර ඇත
එළිසබෙත් රැජින, ජපානයේ ඔටුන්න හිමි අකිහිතෝ කුමරු, රවින්ද්‍රනාත් තාගෝර් වැනි වියතුන්ද මෙහි පැමිණ ඇත
කොඩිගහකන්ද හා සිංහරාඡය අතර සැසඳීම

මෙහි  සිටින  සතුන්

මෙහි විෂ සහිත සර්පයින්ද සිටී

කොඩිගහකන්ද වන අඩවියේ ඇති මල් වර්ග

මුලාශ්‍ර

1986" සංරක්ෂණය සඳහා පානගමු" සංවිධානයේ ගවේශණ වාර්තා

වනඡීවි සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව ආශ්‍රිත වාර්තා

"මිහිතල මිතුරෝ" සංවිධානයෙන් ලබා ගත් තොරතුරු
ඇම්බැක්කේ දේවාලය ශ්‍රී ලාංකේය කැටයම්කරුවාගේ ශිල්පීය දක්‍ෂතාව විදහාපාන තවත් එක් ස්ථානයකි
මධ්‍යකාලීන සමයට අයත් දැවයෙන් කරන ලද මෙම දේවාලය ස්කන්ධකුමාර හෙවත් කතරගම දෙවියන්ට කැපකරන ලද දේවාලයක් බව සදහන් වේ
මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ උඩුනුවරට අයත් වෙලම්බොඩ නම් ග්‍රාමයේ මෙම දේවාලය පිහිටුවා ඇත
ඉතිහාසය
ගම්පොල රාජධානියේ (ක්‍රි
ව 1371) පාලකයකුව සිටි iii වන වික්‍රමඛාහු රාජ්‍ය සමයේ (1358-1374) මෙම දේවාලය ඉදිකරන ලද ඛව සදහන් වේ
දේවාලය ඉදි කිරිමේ නිමිත්ත පිළිඛද ජනශ්‍රැතියෙහි විවිධ අදහස් පවති
ඒ සම්බන්ධයෙන් බලන විට සිංහලෙන් ලියැවුණු ඇම්බැක්කේ වර්ණනාව නම් කාව්‍ය ග්‍රන්ථයෙහි මේ පිළිබඳ විවිධ තොරතුරැ ඇතුළත් වේ
ඒ අනුව මෙම චිරන්තන පාරම්පරික ඵසේම අලංකාර කැටයම් නිර්මාණ ශිල්පියා ලෙස සදහන්ව ඇත්තේ දෙල්මඩ මූලාචාරි නම් ශිල්පියාය
III වන වික්‍රමඛාහු රජුගේ බිසවක වූ හෙනකදබිසෝ සිහිවිම සදහා නිර්මාණය කරන ලද මෙය මහනුවර රාජධානි සමයේ අලුත්වැඩියා කරන ලදි
දේවාල කැටයම්
දේවාලයේ සියලුම නිර්මාණ සදහා ගම්මාලු ,බුරුත, නා, හල්මිල්ල යන ලී වර්ග යොදා ගෙන ඇත
ඇම්බැක්කේ දේවාලය අභියස පිහිටි වාහල්කඩයේ ලි කණු දහයත් ප්‍රධාන ගොඩනැගිල්ලේ දිග්ගෙයි වු ලී කණු 32 ත් අලංකාර කැටයමින් සරසා තිබේ
හේවිසි මඩුව නොහොත් දිග්ගෙයි අලංකාර ලී කැටයම් සමුහයක් දක්නට ලැබේ
එම දිග්ගෙය කණු 32 න් යුක්තය
දිග අඩි 52 ක් වන අතර පළල අඩි 25 කි
එම කණුවල මධ්‍යයේ වු හතරැස් කොටසේ අලංකාර කැටයම් දක්නට ලැබේ
ගජසිංහ, හංස, නෙලුම්, වෘෂභකුංජරය, නළඟන, මල්ලවපොරය, අසරුවා, හේවායා, ඇත්කදලිහිණියා, සැරපෙන්දියා, කිදුරා, හස්තිකුම්භවිදාරණය, ගිජුලිහිණියා, හේරුණ්ඩ පක්‍ෂියා, මල් ගහ, ලණු ගැටය, කිහිඹි මුහුණ ආදි විවිධාකාර කැටයමින් අලංකාර කර තිබේ
කණුවේ අටපට්ටම් කොටස නාග බන්ධනයෙන් ‍හෝ ගැටපත් ලිය මෝස්තරයෙන්ද කුළුණු හිස මුතුදැල් මෝස්තරයෙන්ද කුළුණු පාදම ආයත කැටයමින්ද අලංකාර කර තිබේ
කුළුණු හිසින් සතර දිශාවට පහතට එල්ලෙන පේකඩය සැරපෙන්දි මුවකින් නික්මේ
පේකඩයේ යට කොටස හංස පුට්ටුවලින් අලංකාර කර තිබේ
පළල පැත්තේ කණුවල පේකඩ 04 ක් වෙති
පේකඩය මත තැනවු කලාල මැද කැටයම් යොදා තිබේ
කළාඳ හා බාල්කවල ආධාරයෙන් නැංවු කුරුපා මුදුනේ පියස්සේ මුදුන් යට ලීය සවිවී ඇත
දේවාලයට ප්‍රවිශ්ට වන ස්ථානයේ වාහල්කඩ නම් වු ගොඩනැගිල්ලක් වන අතර එහි අලංකාර කණු 10 ක් වෙයි
හේවිසි මඩුවේ කණුවල එකිනෙක වෙනස් කැටයම් දක්නට ලැබේ
එහි කණුවල හතරැස් කොටසේ ලියපත් මෝස්තර, මව හා දරුවා, පලා‍පෙති මෝස්තර, සිංහයා ආදි කැටයම් වෙයි
මේ කණු සම්බන්ධ පේකඩද අලංකාර කැටයමින් යුක්ත වෙයි
පිංතූර ගැලරිය

මුලාශ්‍ර
Anuradha Senarath - "Kandy"

මේවාද බලන්න
ඇම්බැක්කේ දේවාලය

බාහිර සබැදි
ඇම්බැක්කේ දේවාලය 1
ඇම්බැක්කේ දේවාලය 2 

පුරාවස්තු - ශ්‍රී ලංකා
කාන්තාරීකරණය () වර්තමාන ලෝකයේ තවත් ප්‍රබල පාරිසරික ගැටලුවක් වේ
කාන්තාරීකරණය යන වචනයෙන් අදහස් වනනේ ලෝකයේ කාන්තාර නොවන වගාබිම් ඇතුළු වෙනත්බිම් කාන්තාර බවට පත්වීමේ ක්‍රියාවලියයි
ඒ අනුව ශුෂ්ක හා අර්ධ ශුෂ්ක ප්‍රදේශවල කෘෂිකාර්මික කටයුතු සඳහා යොදාගත් භූමිය, වගාකල නොහැකි තත්වයට පත්වීම කාන්තාරීකරණය ලෙස සරළව දැක්විය හැකිය
එක්සත් ජාතීන්ගේ පරිසරය හා සංවර්ධනය පිළිබඳ ජගත් කොමිසමේ ගණන් බැලීම් වලට අනුව කාන්තාර ලෙසට ස්ථිර ලෙසම පිරිහී ඇති භූමිය වාර්ෂිකව හෙක්ටයාර් මිලියන 6 බැගින් වර්ධනය වේ
කාන්තාරීකරණය ලෝකයේ සෑම ප්‍රදේශයකම පාහේ ව්‍යාප්තව ඇති මුත් ඉතාම විනාශකාරී තත්වයට පත්වී ඇත්තේ අප්‍රිකාව, ආසියාව හා ලතින් ඇමරිකානු රටවල වියළිබිම් ආශ්‍රිතවයි. කාන්තාරීකරණය කෙතරම් දරුණු තත්වයට පත්වී තිබේදයත් ලෝකයේ ගොඩබිම් ප්‍රමාණයෙන් 1/3ම කාන්තාරීකරණයට ගොදුරු වී ඇත
මේ තත්වය ලෝක ජනසංඛ්‍යාවෙන් මිලියන 850ට බලපායි
කෙසේවෙතත් කාන්තාරීකරණය පැතිරුණු ප්‍රධාන ප්‍රදේශය ලෙස අප්‍රිකාවේ "සාහෙල්" කලාපය දැක්විය හැකියි
ඒ ප්‍රධාන ලෙසම මානව කටයුතු හේතුවෙන් සිදුවන කාන්තාරීකරණයකි
කාන්තාරීකරණයට හේතු
කාන්තාරීකරණය ස්වභාවික හා මානුෂික සාධකවල සාමූහික ඒකාබද්ධතාවයක ප්‍රතිඵලයකි
ඒ සඳහා බලපාන සෘජු සාධක කීපයකි
එනම්,
ගෝලීය උණුසුම් වීම / නියඟය
තෘණ භූමිවල ප්‍රමාණය ඉක්මවා සතුන් ඇති කිරීම
වගා බිම්වල ප්‍රමාණය ඉක්මවා වගා කිරීම
දුර්වල ඉඩම් කළමනාකරණය හා නුසුදුසු වගාක්‍රම අනුගමනය කිරීම
වන විනාශය
ආන්තික බිම් ප්‍රයෝජනයට ගැනීම
අධික ජන සංඛ්‍යා ඝනත්වය
දරිද්‍රතාවය
වෙනත් සමාජ ආර්ථික තත්වයන්
ගෝලීය වශයෙන් සිදුවන වායුගෝලීය තාපවත් වීම හා නියඟය කාන්තාරීකරණය සඳහා හේතුවන ප්‍රධාන සාධකයන් වේ
ඉහත දැක්වූ සාධක නිසා ඉතියෝපියාව, මාලි, නයිගර්, චැඩ් හා සුඩානය වැනි ප්‍රදේශ දෙසට සහරා කාන්තාරය ව්‍යාප්ත වීමට පටන්ගෙන තිබේ
මේ ආකාරයට සහරා කාන්තාරය වාර්ෂිකව උතුරු හා දකුණු දිශා වලට‍ හෙක්ටයාර් 100,000 ක් පමණ පැතිරී යන බවට ඇස්තමේන්තු කර තිබේ
ඇතැම් රාජ්‍යයන්හි ප්‍රතිපත්තිද කාන්තාරීකරණයට බලපායි
උදාහරණ ලෙස බ්‍රසීලයේ "ඇමසෝනියා මෙහෙයුම" යටතේ ඇමසන් වනාන්තර ප්‍රදේශයේ වනාන්තර බිම් විශාල ලෙස එළිපෙහෙළි කිරීම සිදුව ඇත
පාංශූඛාදන ගැටලුව ලෝකයේ සෑම රටකම පාහේ පොදු තත්වයකි
1970 දශකයේ අග භාගය වන විට ඇමරිකා එක්සත් ජනජදයේ කෘෂිකාර්මික බිම් වලින් 1/3ට  පමණ මෙම ගැටලුව අදාල විය
කාන්තාරීකරණයේ ප්‍රතිඵල
ලොව පුරා විශේෂයෙන් සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල බිලියන 1.2ක ජන සංඛ්‍යාවකට කාන්තාරීකරණය ප්‍රබලව බලපායි
මේ නිසා ඇතිවන ප්‍රධාන ගැටලු කීපයක් හදුනාගත හැකිය
වගාබිම් අහිමි වීම                
අප්‍රිකාව, ආසියාව හා ලතින් ඇමරිකානු කලාපයන්හි හෙක්ටයාර් මිලියන 870ක භූමියක් හෙවත් කෘෂිකාර්ම්ක බිම් වලින් 18.5ක් දැඩි ලෙස කාන්තාරීකරණයට ගොදුරු වී ඇත
වගාබිම් වල ඵලදායීතාවය අඩුවීම
එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවර්ධන වැඩසටහන (UNDP) ඇස්තමේන්තු කර ඇති ආකාරයට ලෝකයේ වනාන්තර, තෘණ භූමි, වැසිදියෙන් වගාකරන බිම් හා වාරිමාර්ග පහසුකම් සැපයෙන බිම් වලින් හෙක්ටයාර් බිලියන 3.3 පමණ කාන්තාරීකරණයට ගොදුරුවීමේ අවධානමක් පවතී
ලෝකයේ වනාන්තර හා තෘණභූමි වලින් 63%ක් හෙවත් හෙක්ටයාර් බිලියන 2.6 ද වැසි ජලයෙන් වගාකරන භූමියෙන් 60%ක් හෙවත් හෙක්ටයාර් මිලියන 347ද වාරිමාර්ග ජල සම්පාදන බිම් වලින් 30%ක් හෙවත් හෙක්ටයාර් මිලියන 40ද මීට අයත් වේ
සාගතය පැතිරීම                                   
ඉහත‍ හේතු නිසා ජනතාවට අවශ්‍ය ආහාර සපයා ගැනීමට දුෂ්කර වී සාගත පැතිරේ
1982-1983 කාලයේ අප්‍රිකාවේ ඇතිවූ සාගතය පුද්ගලයින් මිලියන 35ට සෘජු වශයෙන් අදාල විය
ඉතියෝපියාව, සූඩානය, නයිගර්, මාලි
වැනි රාජ්‍ය එසේ සාගත පැතිර ගිය රාජ්‍ය වේ
කාන්තාර වර්ධනය වීම
මෙය කාන්තාරීකරණයේ තවත් සෘජු ප්‍රතිඵලයකි
සහරා කාන්තාරය ක්‍රමයෙන් පුළුල් වන බව සොයාගෙන තිබේ
කාන්තාරීකරණය වළක්වාගත හැකි ක්‍රියාමාර්ග
තෘණ භූමිවල ප්‍රමාණය ඉක්මවා සතුන් ඇති නොකිරීම
වගා බිම් වල සීමාසහිත ප්‍රමාණයක් වගා කිරීම
ඉඩම් කළමණාකරනය නිසිආකාරව සිදුකිරීම
ඒ ඒ බිම්වලට උචිත වගා ක්‍රම නිවැරදිව යොදා ගැනීම
මිනිසාගේ සමාජ තත්වයන් දියුණු කිරීමට රාජ්‍ය ප්‍රතිපත්ති සකස්  කිරීම
(උදා-දුප්පත්කම අවම කිරීම, ජනසංඛ්‍යා වර්ධනය පාලනය කිරීම
)
ගෝලීය උණුසුම් වීම සම්බන්ධව මිනිසා දැනුවත් කිරීම
පින්තූර එකතුව

ආශ්‍රේය
"ගෝලීය පරිසර අර්බුද"-  උපාලි වීරක්කොඩි

මේවාද බලන්න
හරිතාගාර ආචරණය
පෘථිවිය උණුසුම් වීම
ආක්ටික් කලාප‍යේ උණූසුම

වෙනත් ආශ්‍රිත ද්වාර
මූලාශ්‍ර

බාහිර සබැදි

 http
//pubs
usgs
gov/gip/deserts/desertification
 http
za/Envfacts/facts/desertification
htm 
 http
org/desertification/default
lang=en 

 
කාන්තාර
Environmental soil science
Paleoclimatology
වැදි ජන සමාජය තුල මුඛ පරම්පරාගතව පැවත එන ගී, කවි, මන්තර, හා ජනකතා වැනි ජනශ්‍රැතින්ගෙන් සමන්විත වු වැදි බස පදනම් කොට ගෙන නිර්මාණය වු සාහිත්‍යය වැදි සාහිත්‍යය ලෙස හැඳින්වේ
වැදි ගී 

වැදි සාහිත්‍යයට අයත් බොහෝ දෑ වැදි බසින්ම ඇත
දරුවන්  නැලවීමේදි, නැටීමේදි, හා ශාන්තිකර්මවලදි ගී ගැයිම වැදි ජනයාගේ එක්තරා 

ලක්‍ෂණයකි
එම ගී ගායනයේදි ඔවුන් ඒ ඒ අවස්ථාවන්ට උචිත පරිදි විරිත් වෙනස් කිරිම සිදු කරනු ලබයි
ගායනාවල රිද්මයානුකූල නාද මාලාවක් ඇත
ඒ

අනුව වැදි ගි විවිධ අංශ ඔස්සේ දක්නට ලැබේ
ඒ අතර දරු නැළැවිලි ගි , නැටුම් ගි ,ශාන්තිකර්ම ගි ප්‍රමුඛ ස්ථානයක් ගනි
දරු නැළැවිලි ගි

කැකුලා මොක්කට 		අඬන්නේ

පැට්ටි  මොක්කට    		අඬන්නේ

දෑ මුණු මාලට		අඬන්නේ

සිරිතල  මාලට පැට්ටි	අඬන්නේ

ගෝණල මාලට පැට්ටි	අඬන්නේ

ඌයෙල මාලට  පැට්ටි	අඬන්නේ

		දෑමුණු මාලට නාඬන් 	පැට්ටි

		වම්බොටු මාලට නාඬන් 	පැට්ටි

		ඌයෙල බොක්කිට 	         නාඬාපෝ

		සිරිතල බොක්කිට             නාඬාපෝ

එව්වත් දීපිය 		පැට්ටිට

පැට්ටි මොක්කට                       නැළැවෙන්නේ

ගෝණල මාලට නාඬප	                       පැට්ටි

ඈලල මාලට නාඬප		  පැට්ටි

		අම්මි කොදොය් 	      රොරොය්යා

		අප්පි කොදොය් 	      රොරොය්යා

		දියේ කොරාටත් නාඬප 	                පැට්ටි

		දියේ කොරාටත් 	         නාඬාපෝ

එව්වත් දීපව් 		                පැට්ටිට

පැට්ටි මොක්කට 	    නැළැවෙන්නේ

වම්බටු මාලට නාඬප 	                   පැට්ටි

වම්බටු මාලට 	             නාඬාපෝ

		ඌයෙල බොක්කිට නාඬප 	      පැට්ටි

		ඌයෙල බොක්කිට 		නාඬාපෝ

අම්මි කොදොය් 	රොරොය්යා

අප්පි කොදොය් 	රොරොය්යා

මෙවැනි දරු නැළැවිලි ගීත කිහිපයක්ම වැදි සාහිත්‍යය තුල දක්නට ලැබෙන අතර ළමා ගී ද දක්නට ලැබේ
පහතදැක්වෙන්නේ දරුවන් අතර ප්‍රචලිත ළමා

ගීයකි
තෙන තෙඳිනානා තෙඳිනානේ

	තෙන තෙඳිනානා තෙඳිනානේ

			කදිරං ඇල්ලට බැඳි වියනා //

			දුන්න නමාගෙන දුනු කොබ්බෑවල //

			කුණු ගොන් තඩියෙක් පිටවතුරා ගෙන //

			චප්පි චලපිලි කියන කලට //

			
	චප්පිගේ බිත්තර දෙකම දෙකයි

	චප්පිගේ බිත්තර දෙකම දෙකයි

මෙවැනි ගී වලට අමතරව වෙනස් ආකාර ගත් ගී රාශියක්ම වැදි සාහිත්‍යය තුල දක්නට ලැබේ
වනයේදි වැවේදි දඩයමට යන විට ගයන ගී මෙන්ම ප්‍රේමය 

සම්බන්ධ වු ගී ද දක්නට ලැබේ
වැව් පොජ්ජේ සීපද පොජ්ජ

සුළං ගසන කොට කෙළිනා මල් 	පොජ්ජ

සීතල බාන කොට මෝරන අල 	පොජ්ජ

අල පොජ්ජෙන් සැදේ සොඳමින් ඇට 	පොජ්ජ

මල් පොජ්ජෙන් සැදේ සොඳමින් ඇට 	පොජ්ජ

		ඇට පොජ්ජෙන් කරු ගච්චන පිටි 	පොජ්ජ

		පිටි පොජ්ජෙන් කරු ගච්චන ගුලි 	පොජ්ජ

		මහම වනන්තර පොජ්ජෙ                කැකුලන්ට

		කැකුලෝ කැවිලිලන්නේ මහ ගුලි 	පොජ්ජ

දිය මතුපිට කෙළි සුදෙමින් මල් පොජ්ජ

සීතල බාන කොට මෝරන අල පොජ්ජ

නැටුම් ගී

තෙන තෙඳිනානා තෙඳිනානෝ

තාලා පාරේ කොබෙයියෝ

කොවුරුං මිටුරුං කියන්නේ

	අඟර නැටුම් 	නටාපෝ

	ඩිංගිරි නැටුම් 	නටාපෝ

	ආටී බිටි 		ගසාපෝ

	බලී බිලී 		ගසාපෝ

	සුදු හුරව 		දකින්ඩයි

	මම දුවගෙන ආවේ 	       මෝ

	කොළඹ රාජව 	දකින්ඩයි

	මම දුවගෙන ආවේ                   මෝ

	ගලේ මුලේ 	                         වැටීලා

	මගේ තොලේ 	    වැදීලා

	ටික්කට මෝලා 	     මරාපී

වැදි ජන ජිවිතයේ සුවිශේෂි අවස්ථාවන් මෙන්ම විවිධ අවස්ථාවන් හා සම්බන්ධව නිර්මාණය වු වැදි ගී දක්නට ලැබෙන අතර කවි ද ප්‍රමුඛස්ථානයක්ගනි
විශේෂයෙන් වැදි ජනයාගේ කවි නිර්මාණය වි ඇත්තේ ඔවුන්ගේ ශාන්තිකර්ම හා අදහන දෙවි දේවතාවුන්අරඹයාය
වැදි කවි

කිරි කොරහේ දි ගැයෙන කවි

හෝ
ඒ දෙයියෝ මෙ දෙයියෝ

කන්දේ ගමන් පොජ්ජේ කැවිල්ලාන 			කංකුණා

කන්දේ මං පොජ්ජේ කැවිල්ලාන 			කංකුණා

ඉස්  පොජ්ජේ මස් පොජ්ජ කැවිල්ලාන 			කංකුණා

පය පොජ්ජේ මස් පොජ්ජ 	ඇනඋකාලන 	 	කංකුණා

මේ ඇත්තන්නේ කිරි ගෙජ්ජට  ඇනඋකාලන 		කංකුණා

මේ ඇත්තන්නේ තුඹ පෝරුතනට ඇනඋකාලන 		කංකුණා

මේ ඇත්තන්නේ පැඟිරි කොළ පොජ්ජට ඇනඋකාලන 	කංකුණා

මේ ඇත්ත‍න්නේ කෝනම් පොජ්ජට ඇනඋකාලන	                     කංකුණා
 
මේ ඇත්තන්නේ දෙපටුල්ලන් තැනට ඇනඋකාලන 	කංකුණා

මේ ඇත්තන්නේ මොරියං කැච්චට ඇනඋකාලන		කංකුණා

කන්දේ දෙයියල ඇත්තෝ ඇනඋකාලන 		කංකුණා

ඉස් ගෙජ්ජේ මස් පොජ්ජ ඇනඋකාලන 		කංකුණා

හොඃ හොඃ හොඃ

කිරි අම්මාවරුන්ගේ කවි

	ඉඳිගොල්ලේ කන්දේ මම යන කල		ට

	ගල්කෑරා මල් සුවඳක් ගැසු ම		ට

	එමල සොයා තනිමාලට යන කල		ට

	ඉඳිගොල්ලේ කිරි අම්මා වැඩි ලෙස		ට

අත්තනමල ලොල සපුමල පිපෙන්		නේ

රෙද්දේ නොවෙද සිත්තර රුව අඳින්		නේ

තිස්සේ නොවෙද රජ්ජුරුවන් දකින්		නේ

කිරි අම්මා නුඹ මානෙල් මලක්		නේ

වැද්දන් පිලිබඳ ජනකවි

	සොරබොර වැවේ එගොඩෙත් ඉන්නේ 	වැද්දෝ

	සොරබොර වැවේ මෙගොඩෙත් ඉන්නේ                  වැද්දෝ

	සොරබොර වැවේ දෙගොඩෙම ඉන්නේ 	වැද්දෝ

	අපටත් නෙළුම් මල් හුලන්නට		දෙද්දෝ

මෙවැනි ජනකවි වැද්දන්ගේ කොළ මඩුව නම් ශාන්තිකර්මයේදි මෙන්ම කිරි කොරහ නටන අවස්ථාවන්හිදි ගායනා කරනු ලබයි
මන්තර

මන්තර මැතිරිමෙන් තම ජිවිතයට සහනයක් ලැබෙන බව වැදි ජනතාවගේ විශ්වාසයකි
ලෙඩ දුක් සන්සිඳවිමට, වන සතුන්ගෙන් සිදුවන කරදර
 
මඟහැරවිමට මෙම මන්තරවල විශාල බලයක් ඇතැයි වැදි ජනතාව විශ්වාස කරයි
දෙහි කැපිම, වල් අලින් එලවා දැමිමට,වලසුන් එලවා දැමිමට,

වල් මිහරකුන් එලවා දැමිමට, කොටියා එලවා දැමිමට ආදි ලෙස වෙන් වෙන් වු මන්තර රාශියක් ඔවුන් සතුව ඇත
වල් අලින් එලවා දැමිමේ මන්තරයක්යාලුවො බලන්න ලැබේවා දෝනී ස්වේතා පාසලට එන්නේ නැ අහුවෙන්න 

	ඉච්චට වල්ලයි - පච්චට වල්ලයි

	හරි හොඳ වල්ලයි -දෑල දෙවල්ලයි

	බැහැගං බොටකදානං -බොට කඳීනං

	මංගච්ච බොට කඳා තෝඃ -බොටකඳා

වල් මිහරකුන් එලවා දැමිමේ මන්තරය

	ඉරි දෙයියන්නේ 	ඔක්මා

	සඳ දෙවියන්නේ 	ඔක්මා

	පසේ බුදුන්නේ 	ඔක්මා

	සිටු 	ඔක්මා 	     සිටු

ජන කතා

		වැදි ජනතාවට මෙවැනි විවිධ ක්ෂේත්‍රයන් එකට එක් වු ගීත සාහිත්‍යයක් ඇතිවාක් මෙන්ම ගද්‍ය සාහිත්‍යයක් ද තිබේ
වැද්දන්ගේ 

වරිගවල සම්භවය පිලිබඳ පවතින ජන ප්‍රවාද හා කතාන්තර එයට අයත්ය
ඔවුන්ගේ වරිග වන ඌරු වරිගෙ,තලා වරිගෙ,උනාපාන වරිගෙ,මොරාන 

වරිගෙ,නබුඩන වරිගෙ යන වරිග ඇති විම පිලිබඳ කතාන්දර මෙම ගද්‍යමය ජනශ්‍රැතිවලට අයත් වේ
එවැනි කථා රාශියක් මේ තුල දක්නට හැකිය
ශ්‍රි ලංකාවේ ආදි වාසින් ලෙස සැලකෙන වැදි ජනතාවට දියුණු යැයි සැලකෙන ජන කොටසක් තරම් දියුණු  සාහිත්‍යයක් නොමැති වුවත් ඔවුන්ටම අනන්‍ය වු 

ඔවුන්ගේ භාෂාවෙන්ම නිර්මාණය වු සුවිශේෂි සාහිත්‍යයක් උරුම වි ඇත
ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ

 ආචාර්ය ඊ.ඇම්
රත්නපාල මහතාගේ "ලංකාවේ වැද්දෝ" කෘතියෙනි
මේ අඩවියත් බලන්න
වැදි ජනයා

වැදි ජනයා
හමුදාකරණය ගත් කල අවි තරගයේ තවත් එක් මාතෘකාවක් ලෙස හමුදාකරණය හැදින්විය හැකිය
එලෙස ගතහොත් හමුදාකරණය යන වචනයෙන් අදහස් වන්නේ හමුදාව ශක්තිමත් කිරීම හෝ රාජ්‍යයේ මුලික අවධානය හමුදාව වෙත යොමු කිරීමත් සියළුම බලතල හමුදාව මත කේන්ද්‍රගත කල අවස්ථාවක් ලෙස දැක්විය හැක
මෙහිදී අවි තරගය පිළිබඳව ඉදිරිපත් වු එක් නිර්වචනයක මෙලෙස සඳහන් වේ
"තම හමුදා ශක්තිය වැඩි කිරීම මගින් එකිනෙකාට සාපේක්ෂ වශයෙන් ආරක්ෂාව වැඩි දියුණු කර ගැනීමට උත්සාහ 
	කරන රාජ්‍යයන් 2 ක් හෝ වැඩි ගණනක් අතර ඇති වන තරගකාරී අරගලයකි"
මේ නිර්වචනය තුළ ප්‍රධාන වශයෙන් සංකල්ප 2 ක් ඇත
එනම් හමුදා ශක්තිය වැඩි කිරීම හා තරඟකාරී අරගලයක් යන සංකල්ප 2 යි
යම් රාජ්‍යයක් තමන්ගේ හමුදා ශක්තිය වැඩි කර ගැනීම තුළින් උත්සාහ කරන්නේ තවත් රාජ්‍යයකට වඩා බලය අතින් ස්වකීය රාජ්‍යය පවත්වාගෙන යාම
ඒ අනුව බල තරඟය හා රාජ්‍යයන්ගේ ශක්තිය මැනීමේ සාධකයක් ලෙස හමුදා ශක්තිය යොදා ගැනීමේ උපාය මාර්ගය තහවුරු වීමත් අදහස් වේ
එනම් තරඟකාරීව තම ආරක්ෂාව සාපේක්ෂ වශයෙන් වැඩි දියුණු කර ගැනීම
හමුදාකරණය යන්න අවි තරඟයත් සමඟ නිර්වචනය වු අදහසකි
විශේෂයෙන් ලොව කලාපීය ලෙස නැඟුණා වු තත්වයක ප්‍රතිඵලයකි
උදාහරණයක් ලෙස නැගෙනහිර බටහිර විරෝධය දැක්විය හැකිය
සාමාන්‍ය පිළිගැනීම නම් හමුදාකරණය යන්න 1970 දශකයෙන් පසු වර්ධනය වීමට පටන් ගත් බව පොදු පිළිගැනීමයි
හමුදාකරණය යන සාධකය ගත් කල  අපට එය දෙයාකාර ලෙසකින් වර්ග කල හැකිය
1.හමුදාකරණය වු රාජ්‍යයන්

		2.හමුදාකරණය වන රාජ්‍යයන්                                                                                                            
	
මෙලෙස මේ සාධකයන් දෙකත් බලපා තිබේ
ඉහත දැක්වු වර්ගීකරණයන් 2 ක සඳහා
1.හමුදා වර්ධනය කිරීම සඳහා දරණ අධික උත්සාහය

		2.සමාජය තුළ හමුදාමය මතවාදය වර්ධනය වී ඇති ආකාරය

		හමුදාකරණය යනු සන්නද්ධ හමුදාවල සහ හමුදාව සම්බන්ධ කටයුතු වලට රාජ්‍ය 
සම්පත් වැඩියෙන් යෙදවීමේ ක්‍රියාවලියයි
අනෙක් අතට දේශපාලන බලයෙහි මෙවලමක් ලෙස හමුදා බලය
යොදා ගැනීම සහ සිවිල් කටයුතු වලදි යුධ හමුදාවේ වැඩිවන බලපෑම හමුදාකරණයයි
හමුදාකරණය යන සාධකයේදී හමුදාවට වැඩි වැදගත්කමක් හා හමුදා ඉල්ලීම් හා අවශ්‍යතාවනට වැඩි අවධානයක් යොමු කෙරේ
රටක යුද්ධයක් පවතින්නේ නම් හමුදාව අත්‍යවශ්‍ය සධකයකි
ඒඅනුව යම් රාජ්‍යයකට යුධ තර්ජනයක් පවතිනවා යැයි උපකල්පනය කිරීමත් හමුදාකරණයක් විය හැකිය
අනෙක් අතට ගැටුමක් පවතිනවිටක එය දිගින් දිගටම වර්ධනය කිරීමට හමුදාවට බලය ලබාදෙන්නේ නම් එවැනි වාතාවරණයක් තුළ හමුදාකරණයේ පසුබිමක් නිර්මාණය වේ
මේ ආකාරයට අපට හමුදාකරණය යන්න අර්ථ දැක්විය හැකි අතර හමුදාකරණයට බලපාන සාධක පාලනය කිරීමෙන් නිර්හමුදාකරණයක් ඇති කළ හැකිය
මේ අනුව  රටක  හමුදාකරණය යන සාධකයට ප්‍රබලත්වයක්  හිමිවීම  තුළින් එය කලාපීය ආරක්ෂාවට තර්ජනයක් වන නිසා නිර්හමුදාකරණයක් කිරීමේ අවශ්‍යතාවය පැන නගී
හමුදාකරණය සඳහා අවශ්‍ය සාධක පාලනය කිරීම තුළින් නිර්හමුදාකරණයක් ඇතිකර ගත හැකිය
'හමුදාකරණය සඳහා බලපාන සාධක'

			පළමු කරුණ නම් හමුදා කටයුතු සඳහා විශාල මුදලක් වැය කිරීමයි
මෙහිදී රාජ්‍යයක් හමුදාකරණය සඳහා ගමන් කරන විට කොතරම් ප්‍රමාණයක් සමාජ සුභසාධනය මඟ හැරෙනවාද යන්න පෙනී යයි
එනම් කිසියම් රටක් වැඩි මුල්‍ය ප්‍රතිපාදනයක් හමුදා නඩත්තු කටයුතු සඳහා හා හමුදා ක්‍රියාකාරකම් සඳහා වැය කරන අවස්ථාවකදී ඊට සාපේක්ෂව සමාජ සුභසාධනය උදෙසාත් පුද්ගල සුභසිද්ධිය උදෙසාත් වැය කිරීමට නියමිත ප්‍රමාණය පහල බැසීමක් සිදු වේ
හමුදා බලය වැඩි කර ගැනීමේ අරමුණක් වන්නේ, තමන්ට එල්ල විය හැකි පහරදීම් අවරෝධනය කිරීමයි
තමන්ට ප්‍රතිප්‍රහාරයක් එල්ල වේ යැයි සිතා එය වලක්වා ගැනීමට ක්‍රියා මාර්ගයක් ලෙස තම ශක්තිය වැඩි වර්ධනය කරයි
යම් රටක් සතුව අධික යුධ බලයක් හෝ යුධ බලය පෙන්නුම් කල හැකි සාධක පවතිනවා නම් එමගින් පෙන්නුම් කරන්නේ එම රාජ්‍යය තවත් රාජ්‍යයකගෙන් එල්ල විය හැකි ආක්‍රමණයකට සුදානම් වීමක් ලෙසය
වලක්වා ගැනීම හා සුදානම් වීම තුළ හමුදාකරණයක අරමුණක් පවතී
රාජ්‍යයක් කොතරම් දුරට හමුදාකරණය වී ඇත්දැයි අපට ප්‍රධාන සාධක 06 ක් ඔස්සේ විමසා බැලිය හැකිය
01. හමුදාවේ සංඛ්‍යාත්මක තත්වය
පලමු සාධකය නම් හමුදාවේ සංඛ්‍යාත්මක තත්වයයි
සාමාන්‍යයෙන් රාජ්‍යයක් සතු හමුදාව ප්‍රමාණාත්මකව කොපමණ සිටිනවාද යන්න මෙමගින් අදහස් කෙරේ
මෙහිදී ජනගහණයෙන් කොපමණ ප්‍රමාණ
යක් හමුදා සෙබළු ලෙස නියෝජනය වනවාද
යන්න බලයි
උදාහරණ  ලෙස දකුණු ආසියා කලාපයේ පහත රටවල් විමසමු
(කරුණාදාස w
-සාර්ක් සප්තා සප්ටා, පිටුව10,11,13, 1998, ඉමේජ් ලංකා ප්‍රකාශකයෝ)

මෙහිදී එක් එක් කාලවලදී හමුදාවේ වෙනස් වීමක් සිදු වෙනවා පවතින දේශපාලන වාතාවරණයට අනුව.

02. හමුදා වියදම් ප්‍රමාණය
අනෙක් කාරණය හමුදා වියදම් ප්‍රමාණයයි
මෙහිදී යම් රටක් තමන්ගේ සමස්ථ වාර්ෂික අයවැය ප්‍රමාණයෙන් යුධ වියදම් සඳහා කුමන ප්‍රතිශතයක් වැය කරනවාද යන කාරණය
නමුත් රාජ්‍යයන් මේ සම්බන්ධව නිවැරදි දත්ත ලබා නොදෙන නිසා යුධ වියදම් සොයා ගැනීම අපහසුම දත්තයන් වී ඇත
(නිදසුන් ලෙස පහත රටවල් බලමු
)

(1995-2003 දක්වා සාර්ක් රටවල් යුධ වියදම් සඳහා වැය කළ මුදල් ප්‍රමාණය
(SIPRI YEAR BOOK 2005)

(1995-2004 දක්වා සාර්ක් රටවල් යුධ වියදම් සඳහා වැය කළ ප්‍රමාණය
(ඇමරිකානු ඩොලර්)

(SIPRI YEAR BOOK 2005)
ARMAMEATS DISARMAMENTS AND INTERNATIONAL SECURITY, OXFORD UNIVERSITY PRESS, OXFORD 2005.

		අනෙක් කාරණය නම්,

04. සිවිල් හමුදා අන්තර් විනිවිද යාමයි
මෙහි අදහස හමුදාව හා හමුදාමය නොවන ජනගහණයෙන් කොපමණ දුරකට යථා තත්වයක් එළි දකිනවාද යන්නයි
උදාහරණයක් ලෙස සිවිල් පාලන කටයුතු සඳහා හමුදා නිලධාරීන් පත්වීම දැක්විය හැක
05. හමුදාව දේශපාලනීකරණය වීම
මෙහිදී අංශ 02 කි
01. හමුදාව දේශපාලනීකරණය වීම
02. සිවිල් සමාජය හමුදාකරණය කිරීම
මෙහිදී හමුදාව යම් කිසි විදිහකට සිවිල් සමාජය විනයානුකුල නොවන තැනක් යැයි සිතා එහි පවතින දුෂණය මර්ධනය කිරීමට හමුදාව මැදිහත් විය යුතු යැයි සිතා හමුදාව ඒ සඳහා මැදිහත් වීම දේශපාලනීකරණය යන සාධකයෙන් අදහස් වේ
පකිස්තානය හා බංග්ලාදේශය ස්වකිය රටවල් හමුදා කුමන්ත්‍රණ මගින් බලය තහවුරු කර ගැනීමට මුලික                              හේතුව වුයේ වංචනික ලෙස පරිපාලන ගෙන යාම හා පරිපාලනයේ දුෂණ බව හා අකාර්යක්ෂමතාවය
අනෙක් අතට හමුදා සේවයේ සිටි අය සිවිල් තනතුරු වලට පත් වීමද වක්‍රව හමුදාවේ බලපෑම සිවිල් සමාජයට එල්ල වීමකි
06.  හමුදාව කෙරෙහි පවතින සමාජ තත්වය
අනෙක් කාරණය හමුදාව කෙරෙහි පවතින සමාජ තත්වයයි
හමුදාව කෙරෙහි පවතින ගෞරවාන්විත ආකල්පය කොහොමද යන්න
මෙහිදී අධ්‍යාපන මට්ටම , නිල ඇඳුම කෙරෙහි පවතින ආකල්ප , වැටුප් පරිමාවන් ආදිය සැලකිල්ලට ගනී
රටක ජාතික බලයට යුධ ශක්තිය වැදගත් සාධකයකි
විශාල හමුදාවක් සහිත නවීන අවි ආයුධ වලින් යුක්ත රටක් නිතරම බලගතු රටක් වේ
හමුදා මුලිකාංගය අතින් රටක් ශක්තිමත් වීමට හමුදාවේ ප්‍රමාණාත්මක බව මෙන්ම හමුදාවේ යුධ උපකරණයන්හි ගුණාත්මක බවද වැදගත්ය
එහෙත් විශාල හමුදාවක් හා නවීනතම යුධ උපකරණ සඳහා විශාල මුදල් ප්‍රමාණයක් වැය කිරීමට සිදු වේ
එහෙත් බොහෝ රටවලට යුධ වියදම් සැහෙන බරක් වී ඇත
එහෙත් අද ජාත්‍යන්තර දේශපාලනය තුළ හමුදාකරණය යන කරුණට වැදගත් තැනක් හිමි වි තිබේ
පින්තුර එකතුව

ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ

මහාචාර්ය w
කරුණාදාස
සාර්ක් සප්තා සප්තා,ඉමේජ් ලංකා ප්‍රකාශකයෝ,හීල් වීදිය,1998

SIPRI YEAR BOOK 2005, Armaneats Disarmaments and International Security, Oxford university Press Oxford 2005
5 වන සියවසෙහි අග භාගයේ රජ කළ කාශ්‍යප රජු විසින් නිර්මාණය කරන ලද සීගිරිය එදා මෙන්ම අදත් පෙර අපර දෙදිග රසවතුන්ගේ සිත් සතන් අමන්දානන්දයට පත් කරමින් ලොව 8වන පුදුමය ලෙස විශ්ව සම්මාන දිනීමට සමත් වී ඇත
සීගිරියේ විශේෂ  නටඹුන් අතර ඉතා වැදගත් ස්ථානයක් සීගිරි බිතු සිතුවම් වලට හිමි වේ
මෙම බිතු සිතුවම් ශ්‍රී ලංකාවේ මෙතෙක් ආරක්‍ෂා වී ඇති ආදිතම චිත්‍ර අතරට එක් වේ
ඉතිහාසය

සීගිරි බිතු සිතුවම්වල දක්නට ඇති විශේෂත්වය නම් මිනිස් ප්‍රමාණයට වඩා තරමක් කුඩා සුකුමාල ලලනාවන්ගේ රූප පමණක් වීමත් ඒවා ඉඟටියෙන් ඉහළ නග්න රූප පමණක් වීමත්ය
මෙම චිත්‍ර ඇඳීමේදී  දේශීය අමුද්‍රව්‍ය භාවිතා කොට ඇති අතර වර්ණ සකසා ගැනීමේදී වියළි කලාපයේ බහුලව දක්නට ඇති අමුද්‍රව්‍ය භාවිතා කර තිබේ
එනම්,ගොකටු කිරි, මකුළු මැටි, රණවරා ආදිය වේ
ලලනාරූප පින්තාරු කිරීමේදී ස්වභාව ධර්මයා අනුව දැක්වීමට ශිල්පියා උත්සාහ නොකර ඇති අතර වර්ණ මඟින් අඳුරු ආලෝකය ගෙන රූපවල ත්‍රිමාණත්වය මතු කිරීමට ශිල්පියාගේ තෙලිතුඩ සමත් වී තිබේ
එසේම ලලනාරූප ශරීර හැඩයන්ට අනුකූලව තෙලිතුඩ හසුරුවාලීම නිසා සීගිරි සිතුවම් ඈතට පෙනෙනුයේ වර්ණයෙන් අඹන ලද රූප ලෙසය
සාහිත්‍යයේ කල්පිතයන්ට එකඟව දක්වා ඇති අගින් සිහින් වූ ඇඟිලි,සිහිනිඟ,මස්පිඩු පිරුණු පුළුලුකුල,වට වූ පුන්පියයුරු,දෙතොල් සහ දෙකොන සිහින්ව ගිය දිගු ඇස් සීගිරි සිත්තමින් අලංකාර කර තිබේ
ලක්දිව ලෞකික චිත්‍ර කලාව පිළිබඳ අධ්‍යනය කිරීමේදී සීගිරි චිත්‍ර ප්‍රධාන වේ
දැනට අපට සීගිරියෙන් හමුවනුයේ චිත්‍ර 22ක් වැනි සුළු ප්‍රමාණයකි
ව.8 වන ශතවර්ෂයේ දී ලියවී ඇති සීගිරි කුරුටු ගීයකට අනුව රන්වන් ලියන් 502කගේ චිත්‍ර පිළිබඳව සඳහන් වේ
ප්‍රධාන වශයෙන් සීගිරි චිත්‍ර බටහිර ගල් පර්වතයෙහි ඇඳ තිබෙන අතර ඊට අමතරව දැරණියගල ගුහාව, වතුර බක්කිගල ගුහාව,නයිපෙන ගුහාව(පරුමක ලෙන) යන ස්ථානවලින් ද සිතුවම් හමු වී තිබේ
මිනිස් ප්‍රමාණයට වඩා තරමක් කුඩා ලෙස සුකුමාල ලලනාවන්ගේ උඩුකය රූප සීගිරි ශිල්පීන් ඔවුන්ගේ චිත්‍ර සඳහා වස්තු විෂය කරගෙන ඇති අතර එකී නාරි රූප වළාකුළුවලින් නික්මෙන්නාසේ ඇඳ තිබේ
ඉගටියෙන් ඉහළ නග්නව සිටින රන්වන් ලියන්,තනපටක් බැඳ සිටින නිල්වන් ලියන් කැටුව සිටින අයුරින් දර්ශනය වන ජෝඩු සහ තනි අය වශයෙන් සීගිරි සිතුවම් නිර්මාණය වී ඇත
එමෙන්ම සීගිරි සිතුවම් කලාත්මක සෞන්දර්යය කාර්යයන් උදෙසාම නිර්මාණය වූවකි
කාන්තා රූප වළාකුළුවලින් මතුවන්නියන් ලෙස උකුලෙන් යටි කොටස වළාකුළුවලට වැසී ඇත
මෙම වළාකුළු රන් පැහැතිය
හිරු බැස යන අවස්ථාවේ රතුපාට වළාකුළුවලින් මතුවන මෙම කාන්තාවන්ගේ පසුබිමේ කිසිවක් නොමැතිව හිස් අහස පමණක් තිබීම විශේෂයකි
මේ චිත්‍ර සහ සන්ධ්‍යාවේ සම්බන්‍ධය ගැන එක් කුරුටු ගීයක ද සඳහන් වේ
හිරු බසින විට හැකිලෙන නෙළුම් හා මහනෙල් මල් එය සන්ධ්‍යාවක් බව සනාථ කරයි
සීගිරි කතුන් අතර නිල්වනුවන් මෙන් ම රන්වනුවන් ද සිටිති
පරණවිතාන මහතා සඳහන් කරන්නේ රන්වනුවන් විජ්ජුලතාවන් ලෙසත්,නිල්වනුවන් මේඝ කුමරියන් ලෙසත්ය
සන්ධ්‍යා භාගයේ දී අප්සරාවන් ඉදිරිපත් කරන රැඟුමන් සීගිරි චිත්‍රවලින් ඉදිරිපත් කෙරේ
ඇතැම් කාන්තාවෝ මල් පුබුදුවති
තවත් සමහරෙක් ඒ මල් වට්ටිවලට එකතු කරති
පුබුදුවන ලද මල් බිමට දමන කාන්තාවෝ ද වෙති
තවත් කාන්තාවන් මල් දෙස බලාසිටී.මෙම රැඟුමට සංගීත භාණ්ඩ උපයෝගී කරගෙන තිබේ
ඒ බව කුරුටු ගී වල සඳහන් වේ
එනම්,වීණාවක් අතින් ගත් තැනැත්තියක් හා චිත්‍ර ලෙනේ දකුණුපස මහලු කාන්තාවක් තාලම්පට වැනි උපකරණයක් වයමින් සිටීමයි
මල්වල ඇති මෘදු මොළොක්බව,සුන්දරත්වය හා සුවඳ සමඟ කාන්තාවගේ ඇති සම්බන්‍ධතාවයත් සංගීත රාවයට අනුව සිය අත්වලින් මල් පිළිබඳ ව කටයුත්තක් කරමින් රැඟුමක් ඉදිරිපත් කරන බවක් මෙම සීගිරි චිත්‍රවලින් පැහැදිලි වේ
භාවිතා කර ඇති ශිල්පීය මූලධර්ම
චිත්‍ර ශිල්පීය මූලධර්ම හයක් පැරණි යුගයේ භාවිතා විය
එනම්,ප්‍රමාණ,භාව,රූපභේද,ලාවන්‍යයෝජන,වර්ණකාංග හා සදෘශ්‍යකරණ යනුවෙනි
මෙම මූලධර්මයන්ට අනුකූලව සීගිරි චිත්‍ර නිර්මාණය කර ඇත
සීගිරි කතුන්ගේ පුන් පියයුරු, සිහිනිඟ, නිලුපුල් ඇස්, දිගටි මුහුණු, තඹවන් තොල් ආදී අංගයන් වර්ණනා කර ඇති ආකාරය අනුව පෙනීයන්නේ මෙම ළඳුන් නව යෞවනියන් බවයි. සීගිරි චිත්‍ර නිර්මාණයේ දී කාන්තා ශරීරයේ ව්‍යවච්ජේද විද්‍යාත්මක වැදගත්කම ද සැලකිල්ලට ගෙන ඇත
සිරුර නැමෙන විට උදරයේ ඇතිවන රැළි ඉතා පැහැදිලිව දක්වා තිබේ
මෙවැනි රූප මෙම චිත්‍රවල තාත්විකත්වය ආරක්‍ෂා කිරීමට ඉවහල් වී තිබේ
ඉරියව්
දැනට ශේෂව ඇති කාන්තා රූප සියල්ලෙහි ම හිටි ඉරියව් දැක්වේ
ප්‍රමාණ
සීගිරි සිතුවම්වල උඩුකය පමණක් දර්ශනය වන නිසා ඇඳ ඇති ප්‍රමාණ කිව නොහැකි වුව ද අෂ්ටතාල ක්‍රමය අනුගමනය කර තිබේ
භාව
චිත්‍රයකින් හෝ මූර්තියකින් භාව ප්‍රකාශ වනවා නම් එය සජීවීව පෙනේ
සීගිරි චිත්‍ර භාවයන්ගෙන් අනූනය
මේ නිසා සීගිරි කුරුටු ගී ලියූවෝ අප්සරාවන්ගේ භාවයන්ගෙන් කුල්මත් වී තම සිතැඟියාවන් ලියූහ
භාව ප්‍රකාශන අතින් ප්‍රධාන තැන මුහුණට ලැබෙයි
ලාවන්‍යයෝජන
ලාවන්‍යයෝජන යනු,චිත්‍රයකට සුන්දරත්වය එක් කිරීමයි
ශාරීරික සුන්දරත්වය ඔපවත් වනුයේ උචිත ලෙස අඟ පසඟ උචිත වර්ණ යොදා දැක්වීමෙනි
ආලෝකය අවශ්‍ය තැනට ආලෝකය ද අඳුර අවශ්‍ය තැනට අඳුර ද තිබිය යුතුය
සීගිරි චිත්‍රවල ලාවන්‍යයෝජන මැනවින් දැකිය හැකිය
එය කාන්තාවන්ගේ සුන්දරත්වය කැපී පෙනීමට හේතු වී තිබේ
වර්ණකාංග
එනම්,චිත්‍ර ඇඳීමේ දී සායම් මිශ්‍ර තෙලිතුඩ හැසිරවීමේ ක්‍රමයයි
සීගිරි චිත්‍ර ඇඳීමේ දී ගුරුපාට සායමකින් සැකිල්ල ඇඳ ඊට පසු ඒ ඒ තැනට උචිත සායම්වලින් සම්පූර්ණ කර තිබේ
එමෙන් ම නාරිදේහයේ ලාලිත්‍යයට අනුකූලව තෙලිතුඩ ගමන් කරමින් මෙම චිත්‍ර ඇඳ තිබේ
සීගිරි චිත්‍ර වියළි බදාම තලයක් මත නිර්මාණය කිරීම නිසා "ටෙම්පරා"ගණයට අයත් වේ
ඉතා මෑතක දී පුද්ගලයකුගේ තීන්ත පහරකින් සීගිරි සිතුවම් විනාශ වූ පසු එම චිත්‍ර නැවත ප්‍රකෘති තත්ත්වයට පත්කරන ලද්දේ ඉතාලි ජාතික ආචාර්ය ලුසියානෝ මරන්සි මහතා විසිනි
සීගිරි චිත්‍ර පිළිබඳ ඉදිරිපත් වී ඇති මත

01.එච්.සී.පී.බෙල් මහතාගේ මතය
මෙම චිත්‍ර ලෙන්වලින් දැක්වෙන්නේ රන්වන් කාන්තාවන් කාශ්‍යප රජුගේ අන්තඃපුර ස්ත්‍රීන් බවත් නිල්වන් කාන්තාවන් ඔවුන්ගේ සේවිකාවන් බවත් ය
ළඳුන්ගේ අත මල් හා මල් බඳුන් ඇති හෙයින් ඔවුන් සීගිරිය ආසන්නයේ ඇති පිදුරංගල විහාරය වන්දනයට යන බව කියයි
වින්ස්ටන් ස්මිත් මහතා ද මෙම මතය අනුමත කර ඇත
02.ආනන්ද කුමාරස්වාමිගේ මතය
සීගිරි චිත්‍රවලින් උඩුකය පමණක් දැක්වෙන හෙයින් මෙන් ම, වළාකුළුවලින් මතු වී එන ස්වරූපයක් නිර්මාණය කොට ඇති බැවින් ඔවුන් සීගිරි අන්තඃපුර කාන්තාවන් නොවන බවත් දිව්‍ය අප්සරාවන් ස්වකීය සේවිකාවන් සමඟ සීගිරි ගල මුදුනට පැමිණ මල්වැසි වැස්සවීම සිදුකරන බවයි.

03.නන්දදේව විජේසේකර මහතාගේ මතය
"රජුගෙ ඇතවුරෙන් අපි නොයමුයි හඟිමින් ඔවුහු සිටිති
"යන කැටපත් පවුරෙහි ඇති කුරුටු ගීයකට අනුව ස්වකීය වල්ලභයා වූ කාශ්‍යප රජුගේ වියෝවෙන් ශෝකයට පත්වන ඔහුගේ අන්තඃපුර කතුන් නිර්මාණය කෙරෙන බවයි.

04.මාර්ටින් වික්‍රමසිංහයන්ගේ මතය
මෙම චිත්‍රවලින් දැක්වෙන්නේ දිය කෙළියක් බව ඔහු කියයි
05මහාචාර්ය සෙණරත් පරණවිතාණ මහතාගේ මතය
රන්වන් කාන්තාවන් තුළින් විජ්ජුලතා හෙවත් විදුලියත්, නිල්වන් කාන්තාවන් තුළින් මේඝලතා හෙවත් වළාකුළුත් නිරූපණය කෙරෙන බව ඔහුගේ මතයයි

06.සිරි ගුනසිංහගේ මතය
2010 වසරේ පළ කෙරුණු Sigiriya
Kassapa’s Homage to Beauty නමැති කෘතිය තුළ කලා ඉතිහාසඥ සිරි ගුනසිංහ තර්ක කළේ සීගිරිය හුදෙක් සෞන්දර්යය වින්දනය කිරීම සඳහා වූ විවේකස්ථානයක් වශයෙන් කාශ්‍යප රජු විසින් ඉදි කරනු ලැබූ බව යි
ඒ අනුව සීගිරි සිතුවම්වල දැක්වෙන කාන්තාවන් හුදෙක් සුන්දරත්වය අරමුණු කරගෙන සිතුවමට නැඟුණු සාමාන්‍ය ස්ත්‍රී රූප බවත් ඒවායේ වෙනත් සංකේතාත්මක හෝ ආගමික අර්ථයක් නොමැති බවත් ඔහු වැඩිදුරටත් තර්ක කරයි
මූලාශ්‍ර

 පොළොන්නරු නටඹුන්,කඹුරුපිටිෙය් වනරතන හිමි
ශ්‍රි ලංකාවේ ඉතිහාසය

මේවාද බලන්න
සීගිරියේ බිතුසිතුවම් 
සීගිරියේ වාස්තු විද්‍යාව
[[සීගිරිය 
සීගිරි ගීයෙහි භාෂා ලක්‍ෂණ

බාහිර සබැදි
සීගිරිය
පිංතූර

සීගිරිය
'තේ හෝ චා යනු කැමිලියා සයිනෙන්සිස් හි සුව කළ හෝ නැවුම් කොළ මත උණු හෝ උතුරන වතුර වත් කිරීමෙන් සකස් කරන ලද ඇරෝමැටික පානයකි
සදාහරිත පඳුරක් වන මෙය නිරිතදිග චීනයේ සහ උතුරු මියන්මාරයේ මායිම් ප්‍රදේශවල ආරම්භ වූ අතර නැගෙනහිර ආසියාවට ආවේණික වේ
තේ Camellia taliensis මගින්ද කලාතුරකින් සාදනු ලබයි
සාමාන්‍ය ජලයෙන් පසු, තේ යනු ලෝකයේ වැඩිපුරම පරිභෝජනය කරන පානයයි
විවිධ තේ වර්ග තිබේ
සමහර ඒවා සිසිලනය, තරමක් කටුක සහ කහට රසය ඇති අතර අනෙක් ඒවාට පැණිරස, ගෙඩි, මල් හෝ තෘණ සටහන් ඇතුළත් විශාල වශයෙන් වෙනස් රසයන් ඇත
මූලික වශයෙන් එහි කැෆේන් අන්තර්ගතය නිසා තේ මිනිසුන් තුළ උත්තේජක බලපෑමක් ඇති කරයි
චීන වෛද්‍ය හුවා ටුඕ විසින් ලියන ලද වෛද්‍ය ග්‍රන්ථයක තේ පානය පිළිබඳ මුල් විශ්වාසනීය වාර්තාවක් ක්‍රි
ව. තුන්වන සියවස දක්වා දිව යයි
එය චීන ටැන්ග් රාජවංශයේ විනෝදාස්වාද පානයක් ලෙස ප්‍රචලිත වූ අතර තේ පානය පසුව අනෙකුත් නැගෙනහිර ආසියාතික රටවලට ව්‍යාප්ත විය
පෘතුගීසි පූජකයන් සහ වෙළෙන්දෝ එය 16 වන සියවසේදී යුරෝපයට හඳුන්වා දුන්හ
17 වන ශතවර්ෂයේදී, බ්‍රිතාන්‍ය ඉන්දියාවේ මහා පරිමාණයෙන් තේ වගා කිරීමට පටන් ගත් ඉංග්‍රීසි ජනතාව අතර තේ පානය විලාසිතාවක් විය
"ඖෂධ තේ" යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ "Camellia sinensis" වලින් සාදන ලද බීම නොවේ
ඒවා පලතුරු, කොළ හෝ රෝස්ෂිප්, චමමයිල් හෝ රෝයිබොස් වැනි වෙනත් ශාක කොටස්වල කහට වේ
තේ පැලෑටියෙන් සාදන ලද තේ සමඟ ව්‍යාකූලත්වය වැලැක්වීම සඳහා මේවා "ටිසේනස්" හෝ "ඖෂධ කහට" ලෙස හැඳින්විය හැක
නිරුක්ති 
තේ සඳහා වූ විවිධ වචනවල නිරුක්තිය, චීනයේ සිට ලොව පුරා රටවලට තේ පානය කිරීමේ සංස්කෘතිය සහ වෙළඳාම සම්ප්‍රේෂණය කිරීමේ ඉතිහාසය පිළිබිඹු කරයි
ලොව පුරා තේ සඳහා වචන සියල්ලම පාහේ පුළුල් කාණ්ඩ තුනකට අයත් වේ
te, cha සහ chai, ඉංග්‍රීසියෙන් te, cha හෝ  ලෙස පවතී
char, සහ chai
ඉංග්‍රීසි භාෂාවට ඇතුළු වූ තිදෙනාගෙන් මුල්ම තැනැත්තා “චා” වන අතර එය 1590 ගණන්වල මැකාවෝ හි වෙළඳාම් කළ පෘතුගීසීන් හරහා පැමිණ වචනයේ කැන්ටනීස් උච්චාරණය ලබා ගත්තේය
වඩාත් සුලභ තේ ආකෘතිය 17 වන සියවසේදී ලන්දේසීන් හරහා පැමිණි අතර, ඔවුන් එය වක්‍රව මැලේ "ටෙ" වෙතින් හෝ සෘජුවම මින් චීන භාෂාවෙන් "ටෙ" උච්චාරණයෙන් ලබා ගත්හ
තුන්වන ස්වරූපය වන චායි (අර්ථය "කුළුබඩු සහිත තේ") "චා" යන උතුරු චීන උච්චාරණයෙන් ආරම්භ වූ අතර, එය මධ්‍යම ආසියාවට සහ පර්සියාවට ගොඩබිමට ගමන් කළ අතර එහිදී එය පර්සියානු අවසානයක් වන "යි" ලබා ගත්තේය
Botanical origin

Tea plants are native to East Asia and probably originated in the borderlands of southwestern China and northern Myanmar
Chinese (small-leaf) type tea (C
sinensis var
sinensis) may have originated in southern China possibly with hybridization of unknown wild tea relatives
However, since there are no known wild populations of this tea, its origin is speculative
Given their genetic differences forming distinct clades, Chinese Assam-type tea (C
assamica) may have two different parentages – one being found in southern Yunnan (Xishuangbanna, Pu'er City) and the other in western Yunnan (Lincang, Baoshan)
Many types of Southern Yunnan Assam tea have been hybridized with the closely related species Camellia taliensis
Unlike Southern Yunnan Assam tea, Western Yunnan Assam tea shares many genetic similarities with Indian Assam-type tea (also C
assamica)
Thus, Western Yunnan Assam tea and Indian Assam tea both may have originated from the same parent plant in the area where southwestern China, Indo-Burma, and Tibet meet
However, as the Indian Assam tea shares no haplotypes with Western Yunnan Assam tea, Indian Assam tea is likely to have originated from an independent domestication
Some Indian Assam tea appears to have hybridized with the species Camellia pubicosta
Assuming a generation of 12 years, Chinese small-leaf tea is estimated to have diverged from Assam tea around 22,000 years ago, while Chinese Assam tea and Indian Assam tea diverged 2,800 years ago
The divergence of Chinese small-leaf tea and Assam tea would correspond to the last glacial maximum
Early tea drinking

People in ancient East Asia ate tea for centuries, perhaps even millennia, before ever consuming it as a beverage
They would nibble on the leaves raw, add them to soups or greens, or ferment them and chew it like how betel is chewed
Tea drinking may have begun in the region of Yunnan, where it was used for medicinal purposes
It is also believed that in Sichuan, "people began to boil tea leaves for consumption into a concentrated liquid without the addition of other leaves or herbs, thereby using tea as a bitter yet stimulating drink, rather than as a medicinal concoction
"

Chinese legends attribute the invention of tea to the mythical Shennong (in central and northern China) in 2737 BC, although evidence suggests that tea drinking may have been introduced from the southwest of China (Sichuan/Yunnan area)
The earliest written records of tea come from China
The word tú  appears in the Shijing and other ancient texts to signify a kind of "bitter vegetable" (), and it is possible that it referred to many different plants such as sow thistle, chicory, or smartweed, as well as tea
In the Chronicles of Huayang, it was recorded that the Ba people in Sichuan presented tu to the Zhou king
The Qin later conquered the state of Ba and its neighbour Shu, and according to the 17th century scholar Gu Yanwu who wrote in Ri Zhi Lu ()
"It was after the Qin had taken Shu that they learned how to drink tea
" Another possible early reference to tea is found in a letter written by the Qin dynasty general Liu Kun who requested that some "real tea" to be sent to him
The earliest known physical evidence of tea was discovered in 2016 in the mausoleum of Emperor Jing of Han in Xi'an, indicating that tea from the genus Camellia was drunk by Han dynasty emperors as early as the second century BC
The Han dynasty work, "The Contract for a Youth", written by Wang Bao in 59 BC, contains the first known reference to boiling tea
Among the tasks listed to be undertaken by the youth, the contract states that "he shall boil tea and fill the utensils" and "he shall buy tea at Wuyang"
The first record of tea cultivation is also dated to this period, during which tea was cultivated on Meng Mountain () near Chengdu
Another early credible record of tea drinking dates to the 3rd century AD, in a medical text by Hua Tuo, who stated, "to drink bitter t'u constantly makes one think better
" However, before the mid-8th century Tang dynasty, tea-drinking was primarily a southern Chinese practice
Tea was disdained by the Northern dynasties aristocrats, who describe it as a "slaves' drink", inferior to yogurt
It became widely popular during the Tang dynasty, when it was spread to Korea, Japan, and Vietnam
The Classic of Tea, a treatise on tea and its preparations, was written by the 8th century Chinese writer, Lu Yu
He was known to have influenced tea drinking on a large part in China
Developments

Through the centuries, a variety of techniques for processing tea, and a number of different forms of tea, were developed
During the Tang dynasty, tea was steamed, then pounded and shaped into cake form, while in the Song dynasty, loose-leaf tea was developed and became popular
During the Yuan and Ming dynasties, unoxidized tea leaves were first stirred in a hot dry pan, then rolled and air-dried, a process that stops the oxidation process that would have turned the leaves dark, thereby allowing tea to remain green
In the 15th century, oolong tea, in which the leaves are allowed to partially oxidize before being heated in the pan, was developed
Western tastes, however, favoured the fully oxidized black tea, and the leaves were allowed to oxidize further
Yellow tea was an accidental discovery in the production of green tea during the Ming dynasty, when apparently careless practices allowed the leaves to turn yellow, which yielded a different flavour
Worldwide spread

Tea was first introduced to Western priests and merchants in China during the 16th century, at which time it was termed ch
The earliest European reference to tea, written as chiai, came from Delle navigationi e viaggi written by Venetian Giambattista Ramusio in 1545. The first recorded shipment of tea by a European nation was in 1607 when the Dutch East India Company moved a cargo of tea from Macao to Java, then two years later, the Dutch bought the first assignment of tea which was from Hirado in Japan to be shipped to Europe
Tea became a fashionable drink in The Hague in the Netherlands, and the Dutch introduced the drink to Germany, France, and across the Atlantic to New Amsterdam (New York)
In 1567, Russian people came in contact with tea when the Cossack Atamans Petrov and Yalyshev visited China
The Mongolian Khan donated to Tsar Michael I four poods (65–70 kg) of tea in 1638. According to Jeremiah Curtin, it was possibly in 1636 that Vassili Starkov was sent as envoy to the Altyn Khan
He was given 250 pounds of tea as a gift to the tsar
Starkov at first refused, seeing no use for a load of dead leaves, but the Khan insisted
Thus was tea introduced to Russia
In 1679, Russia concluded a treaty on regular tea supplies from China via camel caravan in exchange for furs
It is today considered the de facto national beverage
The first record of tea in English came from a letter written by Richard Wickham, who ran an East India Company office in Japan, writing to a merchant in Macao requesting "the best sort of chaw" in 1615. Peter Mundy, a traveller and merchant who came across tea in Fujian in 1637, wrote, "chaa – only water with a kind of herb boyled in it"
Tea was sold in a coffee house in London in 1657, Samuel Pepys tasted tea in 1660, and Catherine of Braganza took the tea-drinking habit to the English court when she married Charles II in 1662. Tea, however, was not widely consumed in the British Isles until the 18th century and remained expensive until the latter part of that period
English drinkers preferred to add sugar and milk to black tea, and black tea overtook green tea in popularity in the 1720s
Tea smuggling during the 18th century led to the general public being able to afford and consume tea
The British government removed the tax on tea, thereby eliminating the smuggling trade, by 1785. In Britain and Ireland, tea was initially consumed as a luxury item on special occasions, such as religious festivals, wakes, and domestic work gatherings
The price of tea in Europe fell steadily during the 19th century, especially after Indian tea began to arrive in large quantities
by the late 19th century tea had become an everyday beverage for all levels of society
The popularity of tea played a role in historical events – the Tea Act of 1773 provoked the Boston Tea Party that escalated into the American Revolution
The need to address the issue of British trade deficit because of the trade in tea resulted in the Opium Wars
The Qing Kangxi Emperor had banned foreign products from being sold in China, decreeing in 1685 that all goods bought from China must be paid for in silver coin or bullion
Traders from other nations then sought to find another product, in this case opium, to sell to China to earn back the silver they were required to pay for tea and other commodities
The subsequent attempts by the Chinese Government to curtail the trade in opium led to war
Chinese small-leaf-type tea was introduced into India in 1836 by the British in an attempt to break the Chinese monopoly on tea
In 1841, Archibald Campbell brought seeds of Chinese tea from the Kumaun region and experimented with planting tea in Darjeeling
The Alubari tea garden was opened in 1856, and Darjeeling tea began to be produced
In 1848, Robert Fortune was sent by the Honourable East India Company on a mission to China to bring the tea plant back to Great Britain
He began his journey in high secrecy as his mission occurred in the lull between the First Opium War and the Second Opium War
The Chinese tea plants he brought back were introduced to the Himalayas, though most did not survive
The British had discovered that a different variety of tea was endemic to Assam and the northeast region of India, which was then hybridized with Chinese small-leaf-type tea
Using Chinese planting and cultivation techniques, the British colonial government established a tea industry by offering land in Assam to any European who agreed to cultivate it for export
Tea was originally consumed only by Anglo-Indians
however, it became widely popular in India in the 1950s because of a successful advertising campaign by the India Tea Board
The British introduced tea industry to Sri Lanka (then Ceylon) in 1867.

Chemical composition 

Physically speaking, tea has properties of both a solution and a suspension
It is a solution of all the water-soluble compounds that have been extracted from the tea leaves, such as the polyphenols and amino acids, but is a suspension when all of the insoluble components are considered, such as the cellulose in the tea leaves
Tea infusions are among most consumed beverages globally
Caffeine constitutes about 3% of tea's dry weight, translating to between 30 and 90 milligrams per  cup depending on the type, brand, and brewing method
A study found that the caffeine content of one gram of black tea ranged from 22 to 28 mg, while the caffeine content of one gram of green tea ranged from 11 to 20 mg, reflecting a significant difference
Tea also contains small amounts of theobromine and theophylline, which are stimulants, and xanthines similar to caffeine
The astringency in tea can be attributed to the presence of polyphenols
These are the most abundant compounds in tea leaves, making up 30–40% of their composition
Polyphenols include flavonoids, epigallocatechin gallate (EGCG), and other catechins
Although there has been preliminary clinical research on whether green or black teas may protect against various human diseases, there is no evidence that tea polyphenols have any effect on health or lowering disease risk
Health effects 

Although health benefits have been assumed throughout the history of Camellia sinensis's consumption, there is no high-quality evidence showing that tea consumption gives significant benefits other than possibly increasing alertness, an effect caused by caffeine in the tea leaves
In clinical research conducted in the early 21st century, it was found there is no scientific evidence to indicate that consuming tea affects any disease or improves health
Black and green teas contain no essential nutrients in significant amounts, with the exception of the dietary mineral manganese, at 0.5 mg per cup or 26% of the Reference Daily Intake (RDI)
Fluoride is sometimes present in tea
certain types of "brick tea", made from old leaves and stems, have the highest levels, enough to pose a health risk if much tea is drunk, which has been attributed to high levels of fluoride in soils, acidic soils, and long brewing
Cultivation and harvesting 

Camellia sinensis is an evergreen plant that grows mainly in tropical and subtropical climates
Some varieties can also tolerate marine climates and are cultivated as far north as Cornwall in England, Perthshire in Scotland, Washington in the United States, and Vancouver Island in Canada
In the Southern Hemisphere, tea is grown as far south as Hobart in Tasmania and Waikato in New Zealand
Tea plants are propagated from seed and cuttings
about 4 to 12 years are needed for a plant to bear seed and about three years before a new plant is ready for harvesting
In addition to a zone 8 climate or warmer, tea plants require at least 127 cm (50 in) of rainfall per year and prefer acidic soils
Many high-quality tea plants are cultivated at elevations of up to  above sea level
Though at these heights the plants grow more slowly, they acquire a better flavour
Two principal varieties are used
Camellia sinensis var
sinensis, which is used for most Chinese, Formosan and Japanese teas, and C
assamica, used in Pu-erh and most Indian teas (but not Darjeeling)
Within these botanical varieties, many strains and modern clonal varieties are known
Leaf size is the chief criterion for the classification of tea plants, with three primary classifications being
Assam type, characterised by the largest leaves
China type, characterised by the smallest leaves
and Cambodian type, characterised by leaves of intermediate size
The Cambodian-type tea (C
assamica subsp
lasiocaly) was originally considered a type of Assam tea
However, later genetic work showed that it is a hybrid between Chinese small-leaf tea and Assam-type tea
Darjeeling tea also appears to be a hybrid between Chinese small-leaf tea and Assam-type large-leaf tea
A tea plant will grow into a tree of up to  if left undisturbed, but cultivated plants are generally pruned to waist height for ease of plucking
Also, the short plants bear more new shoots which provide new and tender leaves and increase the quality of the tea
Only the top  of the mature plant are picked
These buds and leaves are called 'flushes'
A plant will grow a new flush every 7 to 15 days during the growing season
Leaves that are slow in development tend to produce better-flavoured teas
Several teas are available from specified flushes
for example, Darjeeling tea is available as first flush (at a premium price), second flush, monsoon and autumn
Assam second flush or "tippy" tea is considered superior to first flush, because of the gold tips that appear on the leaves
Pests that can afflict tea plants include mosquito bugs, genus Helopeltis, which are true bugs and not to be confused with dipterous insects of family Culicidae ('mosquitos')
Mosquito bugs can damage leaves both by sucking plant materials, and by the laying of eggs (oviposition) within the plant
Spraying with synthetic insecticides may be deemed appropriate
Other pests are Lepidopteran leaf feeders and various tea diseases
Production
Tea is mainly grown in Asia and Africa, though it is also grown in South America and around the Black and Caspian Seas
The four biggest tea-producing countries are China, India, Kenya and Sri Lanka, together representing 75% of world tea production
Smaller hubs of production include such places as São Miguel Island, Azores, in Portugal, and Guria, in Georgia
In 2020, global production of tea was 7.0 million tonnes, led by China with 42% and India with 20% of the world total
Kenya, Argentina, and Sri Lanka were secondary producers
Storage 
Storage conditions and type determine the shelf life of tea
that of black teas is greater than that of green teas
Some, such as flower teas, may last only a month or so
Others, such as pu-erh, improve with age
To remain fresh and prevent mold, tea needs to be stored away from heat, light, air, and moisture
Tea must be kept at room temperature in an air-tight container
Black tea in a bag within a sealed opaque canister may keep for two years
Green tea deteriorates more rapidly, usually in less than a year
Tightly rolled gunpowder tea leaves keep longer than the more open-leafed Chun Mee tea
Storage life for all teas can be extended by using desiccant or oxygen-absorbing packets, vacuum sealing, or refrigeration in air-tight containers (except green tea, where discrete use of refrigeration or freezing is recommended and temperature variation kept to a minimum)
Processing and classification 

Tea is generally divided into categories based on how it is processed
At least six different types are produced
wilted and unoxidized
unwilted and unoxidized but allowed to yellow
unwilted and unoxidized
wilted, bruised, and partially oxidized
wilted, sometimes crushed, and fully oxidized (called  [hóngch], "red tea" in Chinese and other East Asian tea culture)
Post-fermented (Dark)
green tea that has been allowed to ferment/compost (called Pu'er if from the Yunnan district of South-Western China or  [hēich] "black tea" in Chinese tea culture)
After picking, the leaves of C
sinensis soon begin to wilt and oxidize unless immediately dried
An enzymatic oxidation process triggered by the plant's intracellular enzymes causes the leaves to turn progressively darker as their chlorophyll breaks down and tannins are released
This darkening is stopped at a predetermined stage by heating, which deactivates the enzymes responsible
In the production of black teas, halting by heating is carried out simultaneously with drying
Without careful moisture and temperature control during manufacture and packaging, growth of undesired molds and bacteria may make tea unfit for consumption
Additional processing and additives 

After basic processing, teas may be altered through additional processing steps before being sold and is often consumed with additions to the basic tea leaf and water added during preparation or drinking
Examples of additional processing steps that occur before tea is sold are blending, flavouring, scenting, and decaffeination of teas
Examples of additions added at the point of consumption include milk, sugar and lemon
Tea blending is the combination of different teas together to achieve the final product
Such teas may combine others from the same cultivation area or several different ones
The aim is to obtain consistency, better taste, higher price, or some combination of the three
Flavoured and scented teas add aromas and flavours to the base tea
This can be accomplished through directly adding flavouring agents, such as ginger, cloves, mint leaves, cardamom, bergamot (found in Earl Grey), vanilla, and spearmint
Alternatively, because tea easily retains odours, it can be placed in proximity to an aromatic ingredient to absorb its aroma, as in traditional jasmine tea
The addition of milk to tea in Europe was first mentioned in 1680 by the epistolist Madame de Svign
Many teas are traditionally drunk with milk in cultures where dairy products are consumed
These include Indian masala chai and British tea blends