Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
මේවා උන්වහන්සේගේ නිර්වාණ අවබෝධයේ සළකුණු ලෙස සැලකේ. මෙම සළකුණු පළාත් අනුව වෙනස් වුවත්, ඉන් දෙකක් පොදුවේ දක්නට ලැබේ
පාලි ත්‍රිපිටකයේ බොහෝ අවස්ථාවල බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දෙතිස්මහා පුරුෂ ලක්ෂණ පිළිබඳ සඳහන් වේ
හස්ත සංඥා

මෙම ප්‍රතිමාවන්හි ඉරියව් සහ හස්ත සංඥා පිළිවෙලින් ආසන සහ මුද්‍රා ලෙස හැඳින්වේ
ඕනෑම විශේෂිත මුද්‍රාවක හෝ ආසනයක ජනප්‍රියත්වය කිසියම් ප්‍රදේශයකට විශේෂිත වේ
මීට උදාහරණයක්  ලෙස ජපානයේ සහ කොරියාවේ ජනප්‍රිය නමුත් ඉන්දියාවේ කලාතුරකින් දක්නට ලැබෙන වජ්‍ර (හෝ චිකෙන් - ඉන්) මුද්‍රාව දැක්විය හැකිය
අනෙක් ඒවා පොදුවේ දැක ගත හැකිය
උදාහරණයක් ලෙස, වරද මුද්‍රාව (ප්‍රාර්ථනා ) සිටගත් ඉරියව්වෙන් සිටින බුද්ධ ප්‍රතිමාවන්හි සුලභව නිරූපණය කොට ඇති අතර මෙය විශේෂයෙන් අභය මුද්‍රාව (නිර්භීතභාවය සහ ආරක්ෂාව) සමග එකට දක්නට ලැබේ
ශාක්‍යයන්ගේ මායා රැජින (මායාදේවී) ගෞතම බුදුන් වහන්සේගේ නැතහොත් බුද්ධාගමේ ශාස්තෲ ගෞතම නම් ගෝත්‍රයේ සිද්ධාර්ථයන්ගේ මව වූවාය
එමෙන්ම ඇය පළමුවෙන්ම බුදුන් වහන්සේ විසින්  භික්ෂුණි ශාසනයට ඇතුළත් කර ගන්නා ලද මහා ප්‍රජාපති ගෝතමියගේ සොහොයුරියයි
<ref name=Shaw45> Buddhist Goddesses of India by Miranda Shaw (Oct 16, 2006)  pages 45-46</ref>මායා යනු සංස්කෘත බසින් "මායාව" යන්නයි
ඇය මහා මායා සහ මායාදේවී ලෙසින්ද හැඳින්වේ
ටිබෙට් භාෂාවෙන් ග්‍යුතෘල්මා නම් වන ඇය ජපන් බසින් මායා-බුනින් (摩耶夫人) ලෙස හඳුන්වයි. සිංහලයෝ ඇයව මහාමායා දේවී'' ලෙස හඳුන්වති
පුරාණ නේපාල රාජ්‍යයේ දෙව්දහ හි ඇය උපන්නාය
විවාහය සහ දරු උපත 

මායා දේවිය කපිල වස්තු හි ශාක්‍ය වංශ පාලකයා වූ සුද්ධෝදන රජු හා විවාහ වූවාය
ඇය සුද්ධෝදන රජුගේ මාමාගේ දියණියයි
එහෙයින් රජුගේ නෑනාය
දෙව්දහ හි රජතුමා ඇයගේ පියා වූවේය
බුදුන්වහන්සේගේ ශරීර ලක්ෂණ යන්නෙන් අදහස් වන්නේ, ගෞතම බුදුරජාණන්වහන්සේගේ භෞතික දේහයෙහි සාමාන්‍ය පෙනුම සහ ලක්ෂණ වෙති
සිත් ඇද ගන්නා භෞතික ලක්ෂණයන්ට හිමිකම් කියූ බවට සඳහන්ව ඇති මුණිවරයන් කිහිපදෙනා අතුරින් බුදුරජාණන් වහන්සේ එක් අයෙකි
උපතින් ක්ෂත්‍රීයෙකු වූ ඔහු ළමා කාලයේ දී අවි පුහුණුව ලබා ගත්තේය
එමෙන්ම ‍ශාක්‍ය සම්ප්‍රදායට අනුව විවාහ වීම සඳහා, යුධ භටයකු ලෙස ඔහුගේ යෝග්‍යතාව ප්‍රදර්ශනය කිරීමට පරීක්ෂණයන්ගෙන් සමත් වීම අවශ්‍ය විය
ඔහුට ඉතා ශක්තිමත් සිරුරක් තිබූ අතර එය දුටු එක් රජ කෙනෙක් සිය හමුදාවේ සේනාධිපතිවරයකු ලෙස එකතු වීමට ඔහුට ආරාධනා කළේය
එමෙන්ම ඔහුට “දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණ” ඇති බව බෞද්ධයන්ගේ විශ්වාසයයි
විවිධ විස්තර

ත්‍රිපිටකයේ ඇති විස්තර
සෝනාදන්ද නම් බමුණා විසින් ඔහු “කඩවසම්, ආකර්ශනීය, ඇසට ප්‍රිය මනාප, ඉතා අලංකාර පැහැයෙන් යුක්තය
ඔහුට දෙවි කෙනෙකුගේ වැනි වූ රූපයක් සහ මුහුණක් පිහිටා ඇති අතර ඔහු සැබැවින්ම ආකර්ෂණීය වන්නේය” යයි විස්තර කර ඇත
(D,I
115)

වක්කාලි නැමැති පසුව අර්හත් භාවයට පැමිණි ශ්‍රාවකයෙකු බුදුන් වහන්සේගේ භෞතික රූපකාය පිළිබඳ කෙ‍තරම් සිත කලබලයට පත් කර ගත්තේ ද යත්, බුදුන් වහන්සේ ඔහුට නවතින්න යැයි පවසා බුදුන් වහන්සේ දෙස භෞතික රූපකාය තුළින් ධර්මය තුළින් බලන ලෙස මතක් කර දීමට සිදු විය
ව. 1වන සියවස පමණ වන තෙක් බුදුන් වහන්සේ මනුෂ්‍ය ස්වරූපයෙන් නිරූපණය කර නොමැති, නමුත්, සම්පූර්ණ වශයෙන් නිර්වාණය අවබෝධය ලැබූ බුදුවරයෙකු‍ගේ භෞතික ලක්ෂණ බුදුන් වහන්සේ විසින් දීඝ නිකායේ ලක්ඛ සූත්‍රයේ  (D,I
142) දේශනා කර ඇත
මීට අමතරව බුදුන් වහන්සේ විසින් බුද්ධත්වයට පැමි‍ණීමෙන් අනතුරුව ප්‍රථම වරට උන්වහන්සේගේ රජ කළ විසූ මාළිගායට පැමිණි අවස්ථාවේ දී යශෝධරාව විසින් සිය පුතු රාහුල කුමරුට විස්තර කර ඇති බුදුන් වහන්සේගේ භෞතික ලක්ෂණ, ත්‍රිපිටක නොවන පාලි ගීතිකාවක් වන නරසීහ ගාථා (“පුරුෂයන් අතර සිංහයා”) හි සඳහන් වේ

හේමවත සූත්‍රයේ විස්තරය
හේමවත විසින් සාරතාගිරිට මෙසේ කියයි
මුවකුගේ මෙන් සිහින් ගාත්‍රා ඇති, දිරිය ඇති, කෘශ සිරුරැති, අල්පව ආහාරගන්නා
(එණි ජංඝකිසං ධීරං අප්පාහාරං අලොලුපං
)
 මුනිවරයෙක් ආශාවිරහිතව වනවාසීව සිටී.
(මුනිං වනස්මිං ඣායතනං
)
 එන්න ගෞතමව බලන්න
(එහි පස්සාම ගොතම
)

දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්‍ෂණ

බුදුන්වහන්සේ මහා පුරුෂ ලක්ෂණ දෙතිසකින් හෙබි යැයි සාම්ප්‍රදායික ලෙසින් සැලකෙයි
චක්‍රවර්තී රජුන් වෙතද මෙම මහා පුරුෂ ලක්ෂණ දෙතිස වෙතැයි සැලකෙයි
ගූඨ බුද්ධාගමෙහි සම්ප්‍රදායන්ද ඇතුළු, මහායාන බුද්ධාගමෙහිදී වටහාගෙන තිබුණේ , මහා ලක්ෂණ 32 සහ උප ලක්ෂණ  80, බුදුන්වහන්සේගේ සම්භෝගකාය, හෝ පාරිතෝෂ -දේහය තුල පවතින බවයි.  මෙයට ප්‍රතිවිරුද්ධ වශයෙන්, බුදුන්වහන්සේගේ භෞතික ආකාරය වටහාගෙන ඇත්තේ නිර්මාණකාය, හෙවත්  රූපාන්තරණ-දේහය ලෙසිනි
වෙනත් විස්තර

“එය ආශ්චර්යයකි, සැබැවින්ම අසිරිමත්ය, ගෞතම බුදුන් වහන්සේගේ පෙනුම කෙතරම් ශාන්ත ද, ඔහුගේ පැහැය කෙතරම් පැහැදිලි සහ කාන්තිමත් ද, එය ශරත් සෘතුවේ රන්වන් මසන්වල පැහැදිලි සහ කාන්තිමත් බව වැනිය, නටුවෙන් ගිලිහී ගිය තල් ගෙඩියක පැහැදිලි සහ කාන්තිමත් බව වැනිය, දක්ෂ රන්කරුවකු විසින් කෝවක දමා තනන ලද, දක්ෂ ලෙස තලන ලද රක්තමය ස්වරණාභරණයක් කහ පැහැති රෙදි කැබැල්ලක් මත තැබූ විට දිලිසෙන, මහත් සේ දීප්තියෙන් බබළන සහ කාන්තිය ගෙන දෙන වැනිය, එසේ ද වුවත් ගෝතම බුදුන් වහන්සේගේ ඉන්ද්‍රියයන් සන්සුන්ය, ඔහුගේ පැහැය පැහැදිලි සහ කාන්තිමත්ය
” (A,I
181)

බුද්ධ ප්‍රතිමා

දළ වශයෙන් ක්‍රිව දෙවන සියවස වන තුරු, බුදුන්වහන්සේ කලාත්මක ආකාරයෙන් නිරූපණය කෙරුණු විද්‍යාමාන නිරූපණ දක්නට නොලැබෙන්නේ, පාර්ශවික වශයෙන්, ආදිතම විද්‍යාමාන යුගයෙහිදී,   බෞද්ධ ඇදහිලිත්මක මූර්තිකරණය හා අර්ධොන්තක රූප පිළිබඳව ප්‍රමුඛත්වය ගත් නිර්මූර්තිවාදය නිසා වන්නට පුළුවන
ආදිතම දේශනාවන් කිහිපයක් විසින් බුදුන්වහන්සේගේ පෙනුම විස්තර කර ඇති අතර, ආදිතම නිරූපණ සඳහා ආකෘති ලෙසින් ඒවා සේවා සපයන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරෙයි
විශේෂිත වශයෙන්, "මහා පුරුෂ ලක්ෂණ 32",  පාලි ත්‍රිපිටකය පුරාවටම විස්තර කෙරෙන අතර, බුදුන්වහන්සේගේ ආදිතම නිරූපණයන් සඳහා පදනම මෙය විසින් සැපැයුණු බව විශ්වාස කෙරෙයි
මෙම මහා ලක්ෂණ 32 ට අතිරේක වශයෙන් තවත් උප ලක්ෂණ 80 ක් පවතියි (පාලි
අනුබ්‍යඤ්ජන)
ආශ්‍රිත

බුදුන් වහන්සේ
පසු කලෙක බුද්ධත්වයට පත් වූ සිද්ධාර්ථ ගෞතමයන්ගේ පියා සුද්ධෝදන රජතුමා ය
උපත හා යොවුන් විය
භාරතදේශයේ(ඉන්දියාව) ජීවත් වූ ඔහු ශාක්‍ය වංශිකයින්ගේ නායකයාය
සුද්ධෝදනගේ පියා වූයේ ‘සිංහහනු’ රජතුමයි
කපිලවස්තුවේ ජයසේන රජුගේ පුතු වූ සිංහහනු කුමාරයා කච්චනා කුමරිය විවාහ කරගෙන පියාගේ ඇවෑමනේ පසු රජකම ලබා ගන්නා ලදී
කෝලිය රටේ දේවදහ ශාක්‍යාගේ දියණිය කච්චනා කුමරිය වේ
සිංහහනු කාංචනා යුවලට "සුද්ධෝදන, ධෝතෝදන, සුක්කෝදන, අමිතෝදන හා මිතෝදන" යනුවෙන් පුතුන් පස් දෙනෙකු සහ අමිතා,ප්‍රමිතා යනුවෙන් දූවරු දෙදෙනෙක් සිට ඇත
මෙයින් සුද්ධෝදන රජු වැඩිමල් පුතු වේ
කාලදේවල හෙවත් අසිත නමින් හැදින්වුණු ෂඩ් අභිඥාලාභී මහඝෘෂිවරයා මෙතුමාගේ ගුරුවරයා විය
සුද්ධෝදන කුමරු කුඩා කළ සිටම අභියෝගයන්ට නොබියව මුහුණ දුන් අයෙකි
දිනක් සිංහහනු රජුට පසල් දනව්වේ යුද්ධයක් සදහා යාමට සිදුවිය
එහිදී තම දරුවන් පස්දෙනා යවා කැරැල්ල මැඩ පැවැත්වීමට සිතූ රජතෙම තම පුතුන්ට පසැල් දනව්වට යන ලෙස පැවසීය
බාල කුමාරවරු පසු බසිද්දී සුදොවුන් කුමරු සේනා සමග ගොස් නිර්භයව කැරැල්ල මැඩ පවත්වන ලදී
එය අසා සතුටු වූ සිංහහනු රජ විසින් සුදොවුන් කුමරුට කැමති වරයක් ඉල්ලන ලෙස පැවසීය
එම අවස්ථාවෙන් ප්‍රයෝජන ගත් සුදොවුන් කුමරු විසින් විශේෂ අවසරයක් ලෙස අංජන රජුගේ සුරූපී දියණිවරුන් දෙදෙනාම (මහාමායා දේවිය සහ ප්‍රජාපතී ගෝතමී දේවිය) තමාට විවාහ කර දෙන ලෙස ඉල්ලන ලදී
එනමුත් ශාක්‍ය වංශිකයින් විසින් බහු භාර්යා සේවනය සිදු නොකරන බැවින් ඒ සදහා රාජ සභාවේ විශේෂ අවසරයක් ලබාගත යුතු විය
එහිදී නිමිත්ත පාඨකයින් විසින් මහාමායා, ප්‍රජාපති කුමරියන්ට පින්වත් සක්විති රජවීමට වාසනාවන්ත වූ දරුවන් ලැබේයැයි පැවසූ නිසා සියළු කරුණු කාරණා සලකා බලා අවසානයේ කුමරුගේ ඉල්ලීම ඉටුවිය
ඒ අනුව සුදොවුන් කුමරු ශාක්‍ය වංශික රජවරු අතරින් බිසෝවරු දෙදෙනෙක් සිටි රජු වශයෙන් විශේෂ වේ
රාජ්‍යත්වය
සිංහනු රජුගේ අවෑමයෙන් සුදොවුන් රජු රජ විය
ශක්‍ය ජනපදය සමූහාණ්ඩුවකි
එහි පැවතියේ ගණ තන්ත්‍ර පාලන ක්‍රමයකි
එහි ප්‍රධානියා සුදොවුන් රජු විය
දරුවන්
සුද්ධෝදන රජුට මහාමායා බිසවට දාව සිදුහත් කුමරු ලැබීය
මහා ප්‍රජාපතී ගෝතමී බිසවට දාව සුන්දරී නන්දා හා නන්ද යන දරුවන් දෙදෙනෙකු ලැබීය
සිද්ධාර්ථයන් චක්‍රවර්තී රජකු කිරීමට දැරූ වෑයම 
සිද්ධාර්ථයන් මතු දිනෙක චක්‍රවර්ති රජ කෙනෙකු හෝ බුදු කෙනෙකු වන බවට අනාවැකි කියා තිබුනේය
එහෙත් ඔහු කිසියම් විදියකින් සතර පෙර නිමිති
එනම්, මහල්ලෙක්, ලෙඩෙක්, මල මිනියක් සහ භික්ෂුවක් දුටුවේ නම් මහා මුනිවරයෙකු වන්නේ යයි අනාවැකි කියා තිබුනේය
මෙය ඇසීමෙන් පසු සුද්ධෝදන රජු එවැනි නිමිති දැකීමෙන් තම පුත්‍රයා වළක්වනු පිණිස සිද්ධාර්ථයන් පිටස්තර ලෝකයෙන් ඈත් කර තැබුවේය
එසේම සුද්ධෝදන රජු විසින් තම පුතුට රම්‍ය, සුරම්‍ය, සුභ යන නමින් බොහෝ සැප සම්පත් ඇති මාළිගා තුනක් තනා දෙන ලදී
එසේ වූ විට නියත වශයෙන්ම ඔහු සක්විති රජෙකු වේ ය යනුවෙන් ඔහු අදහස් කළේය
සුද්ධෝදන රජතුමා තම පුතුට සිය නැගණිය වූ  අමිතා දේවියගේ දියණිය වූ 

දෙමාපියන්ගේ කදුළු වගුරවමින් පැවිදි වූ තම පුතු පිළිබදව මෙම සෙනෙහබෙර පියතුමා කිසිවිටකත් වෛර නූපදවන ලදී
ඔහු වරින් වර දූතයන් යවමින් සිදුහත් තාපසතුමන්ගේ දුෂ්කර ක්‍රියා සමය පිළිබදව නිරන්තරව සොයා බලා ඇත
වරෙක දේවතාවන් පැමිණ සුද්ධෝදන රජතුමන්හට "සිදුහත් තාපසතුමා මිය ගියේයැ"යි පැවසූවිට "මගේ පුතු බුදු වී මිය නොයන්නේ යැ"යි ස්ථීරව පැවසීමෙන් සුද්ධෝදන රජතුමන් හට තම පුතු පිළිබදව බලවත් විශ්වාසයක් තිබූ බව පිළිබිඹු වේ
මාර්ගඵල ලබා ගැනීම
අවුරුදු ගණනාවකට පසු සිද්ධාර්ථ තාපසයන් බුදු පදවිය ලබා ගත් බව සුද්ධෝදන රජුට අසන්නට ලැබුනේය
ඔහු දහදාහක පරිවාර පිරිසක් සමග පණිවුඩකරුවෙකු බුදුන් වහන්සේ මුණ ගැසීමට යවා උපන් බිමට නොහොත් ශාක්‍ය දේශයට වඩින ලෙස ඉල්ලා සිටියේය
බුදුන් වහන්සේ එම පිරිසට ධර්ම දේශනා කළ අතර ඔවුන් සියලු දෙනාම සඟ සසුනට ඇතුළත් වූහ
කිසිවෙක් ආපසු නොපැමිණියේය
අනතුරුව සුද්ධෝදන කළේ සිද්ධාර්ථයන්ගේ කුලුපග මිතුරෙකු වූ කාලුදායි බුදුන් වහන්සේ වෙත යවා ශාක්‍ය දේශයට වඩින ලෙස ඉල්ලීමක් කිරීමයි
කාලුදායිද භික්ෂුවක් විය යුතු යයි කල්පනා කළේය
එහෙත් ඔහු රජුට වූ පොරොන්දුව කඩ නොකළේය
ඔහු බුදුන්ට තමන් පැමිණි කාරණය පවසා සිටියේය
බුදුන් වහන්සේ පියාගේ ඉල්ලීම පිළිගෙන මැදින් පුන් පොහෝ දිනෙක කිඹුල්වත් පුරයට වැඩීමේ ගමන අරඹන උන්වහන්සේ බුද්ධත්වයෙන් පසුව එළැඹි දෙවන වර්ෂයේ උදාවූ වෙසක් පුන් පොහෝ දිනයේ  තමන් උපන් ප්‍රදේශය කරා වැඩියේය
මෙම දෙමාසය මුළුල්ලේම තම පුතුට රාජ භෝජන යැවූ සුද්ධෝදන රජු විසින් බුදු පියාණන් වහන්සේගේ වාසයට නිග්‍රෝධරාමය පිළියෙල කරන ලදී
මෙම ගමනේදී උන්වහන්සේ සුද්ධෝදන රජුට දහම් දේශනා කළේය
වෙසක් පෑලවියදා සුදොවුන් රජුට තම පුත් නුවර පිඩු සිගා වඩින බව අසන්නට ලැබිනි
එය අසා කලබල වූ සුදොවුන් රජු විසින් සළුව හදිමින් පොරවමින්ම මාර්ගයේ බුදුන් වහන්සේ සොයා යන ලදී
ඉන්පසු බුදුන් වහන්සේ හමු වී මෙසේ සිගමන් යමින් තමාට අපහාස නොකරන ලෙස ඉල්ලා සිටින ලදී
එවිට බුදුන් වහන්සේ විසින් තම බුද්ධ වංශයේ සිරිත විදහා දක්වමින් සුද්ධෝදන රජතුමන් හට ධර්මය දේශනා කරන ලදී
එම දෙසූ බණ ඇසූ සුද්ධෝදන රජතෙම සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටන ලදී
මහමගදී සදහම් අවබෝධ කළ අයෙකු ලෙසද සුද්ධෝදන රජු විශේෂ වේ
බුදුන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා සංඝයා මාලිගයට වැඩමවාගෙන පැමිණි සුද්ධෝදන රජ විසින් දන් දී අවසානයේ දෙසූ ධර්මය අසා සකෘදාගාමී ඵලයට පත්විය
බුදුහිමිට කළ ආයාචනය
බුදුරදුන් වැඩම කර තුන්වන දවසේ සුද්ධෝදන රජුගේ පුත් නන්ද කුමරුද පැවිදි විය
එසේම ඉන්පසුව රාහුල කුමරුන්ද පැවිදි විය
මෙය සුද්ධෝදන රජතුමන්හට බලවත් ශෝකයක් ඇති කළ හෙයින් රජු විසින් බුදුන් වහන්සේ මුනගැසී 'මවුපියන්ගේ අවසරයක් නොමැතිව දරුවන් මහණ නොකරන ලෙස' ශික්ෂා පදයක් පනවන ලෙස බුදුන් වහන්සේට ආරාධනා කරන ලදී
මෙහදී සුදොවුන් රජ "භාග්‍යවතුන් වහන්ස, ඔබවහන්සේ පැවිදි වූ කල්හි මට මහත් දුකක් ඇතිවිය
නන්ද කුමරු පැවිදි වූ කල්හිද එසේම විය
රාහුල කුමරු පැවිදි වූ කල්හි එය ඉතා දැඩි විය
පුත්‍ර ප්‍රේමය සිරුරෙහි සිවිය සිදියි
චර්මය සිද මස් සිදියි
මස් සිද නහර සිදියි
නහර සිද ඇටද ඇට මිදුලුද සිදියි
" සුද්ධෝදන රජතුමන් විසින් සිදු කළ මෙම‍ ප්‍රකාශය මගින් පිය සෙනෙහෙසක මහිමය මැනවින් පිළිඹිබු වේ
ජීවිතයේ අවසාන සමය
බුද්ධත්වයෙන් පස්වන වසරේ වස් කාලයේදී සුද්ධෝදන රජතුමා දැඩි සේ ගිලන් විය
සුද්ධෝදන රජු මරණාසන්නව සිටින බව ඇසූ බුදුන් වහන්සේ නැවතත් තමන් උපන් දේශයට වැඩම කළේය
උන් වහන්සේ මරණාසන්නව සිටි සුද්ධෝදන රජතුමන් හට ධර්මය දේශනා කළ අතර සුද්ධෝදන රජු සේසත් දරා සිටියදීම අරිහත් ඵලයට පැමිණියේය
ගිහි බවින්ම රහත් වූ එතුමා රජ පිරිසට අනුශාසනා කරමින් සත් දිනක් විමුක්ති සුව විද පිරිණිවන් පෑ බව කියැවේ
සිද්ධාර්ථ ගෞතමයන්ගේ චරිතය ගැන දැන ගැනීමට තිබෙන ප්‍රධානතම මූලාශ්‍ර වන්නේ බෞද්ධ තොරතුරු ඇතුලත් ග්‍රන්ථයන් ය
සෑම වසරකම මාස හතරක් බුදුන් වහන්සේ සහ භික්ෂූන් වහන්සේලා එක්ව බුදුන් වහන්සේ දේශනා කළ ධර්මය නැවත පුනරීක්ෂණය කළහ
උන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණයෙන් පසු සංඝයා වහස්සේලා බුද්ධ ධර්මය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා කටයුතු ආරම්භ කළහ
බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් ටික දිනකට පසු ප්‍රථම සංගායනාව පැවැත්වූ අතර දෙවැනි සංගායනාව ඉන් සියවසකට පසුව පවත්වන ලදි
මෙම සංගායනාවලදී ක්‍රමානුකූල පිළිවෙලක් අනුගමනය කරමින්, බුදුන් වහන්සේගේ ඉගැන්වීමේ සහ උන් වහන්සේගේ ජිවිතය පිළිබඳ සත්‍ය තොරතුරු නිවැරදිව විශ්ලේෂනය කරමින් ඒවා තහවුරු කි‍රීමට එම භික්ෂූන් වහන්සේලා උත්සාහ කළහ
ඔව්හු මෙම තොරතුරු වෙන් වෙන්ව කොටස් කර ඒවා සංරක්ෂණය කිරීමට ඒ සඳහාම භික්ෂූන් වහන්සේලා යෙදවූහ
මෙසේ බුද්ධ ධර්මය ශත වර්ෂ තුනක පමණ කාලයක් සුරක්ෂිතව තබා ගන්නා ලද්දේ වාචික වශයෙනි
අවසානයේ කූඩා වල (Basket)  පිළියෙල කර තිබූ තල්පත් වල ලේඛණාරූඪ කරන ලදි
(පාලි - ති පිටක) මෙසේ කිරීමේදී භික්ෂූන් වහන්සේලා විශේෂයෙන් බුදුන් වහන්සේ වර්ණනා කරමින් ඇතැම් කරුණු එකතු කළ අතර ඇතැම් කරුණු වෙනස් කළහ
පුරාණ ඉන්දීයයන් දර්ශන විද්‍යාව ගැන මිස කිසියම් සිද්ධියක් සිදු වූ කාල පරිච්ඡේදය පිළිබඳව සැළකිල්ලක් නොදැක්වූහ
බෞද්ධ ලේඛණ මේ නැඹුරුව ගැන විස්තර පෙන්වයි. උදාහරණ වශයෙන් බුදුන්ගේ ජීවිත තොරතුරුවලට වඩා උන් වහන්සේගේ ධර්මය ගැන පැහැදිළි චිත්‍රයක් අපට තිබීමෙන් ඒ බව පැහැදිළි වේ
මෙම බෞද්ධ ලේඛණවල පුරාණ ඉන්දියාවේ ජීවන පැවතුම් සහ සංස්කෘතිය ගැන විස්තර සඳහන් වන අතර ජෛන ලේඛණ වලින්ද එම කරුණු තහවුරු වේ
එමෙන්ම බුදුන් වහන්සේ ජීවත්ව සිටි යුගය ඉන්දියානු ඉතිහාසය පිළිබඳ සත්‍ය තොරතුරු අඩංගුව පවත්නා ඉන්දියානු ඉතිහාසයේ මුල්ම යුගයක් ලෙස හැඳින්වේ
බුදුන් වහන්සේගේ
සිද්ධාර්ථ කුමාරයා හිස මුඩු කර ශ්‍රමන ජීවිතයට ඇතුලත් වෙයි
- අටවැනි සියවස - බොරෝ බුදූර් - ඉන්දුනීසියාව

ගිහිගෙය හැරයාම	

වයස අවුරුදු 29 දී සිද්ධාර්ථ කුමරු තම රට වැසියන් හමුවීම සඳහා මාළිගයෙන් බැහැර ගියේය
ඔහු‍ෙග් පිය රජු මහල්ලන් සහ ලෙඩුන් දර්ශනය වීම වැලැක්වීමට පියවර ගෙන තිබුනු නමුදු සිද්ධාර්ථ කුමරු එම ගමනේදි මහල්ලෙකු දුටු බව කියනු ලැබේ
ඔහුගේ රථාචාර්යයා වූ චන්න විසින් “සියලු මනුෂ්‍යයන් කල් යාමේදි මහලු වන බව සිද්ධාර්ථට පහදා දුන් විට ඔහුගේ සිත කැළඹුනේය
මෙයින් පසු ඔහු මාළිගයෙන් බැහැරට ගිය තවත් අවස්ථා කීපයකදි රෝගියෙකු, මළමිනියක් සහ පැවිද්දෙකු දුටුවේය
මේවා දැකිමෙන් කළකිරුණු ඔහු වයස්ගත වීම, ලෙඩ රෝග සහ මරණය ජය ගැනීමට නැතහොත් එයින් වැළකීමේ මාර්ගයක් සොයා ගැනිම සඳහා පැවිදි දිවියට ඇතුලත් වීමට අපේක්ෂා කළේය
මහාභිනිෂ්ක්‍රමණය, ගාන්ධාර - දෙවැනි සියවස
සිද්ධාර්ථ තමන්ගේ රාජකීය ජීවිතය හැර දමා චන්න සහ කන්ථක නම් අසුද සමග පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වීම සඳහා මාළිගාවෙන් පලා ගියේය
මෙම අවස්ථාවේදි රැකවලෙහි සිටි මුර භටයින්ට අශ්ව කුර හඬ නෑසෙනු පිනිස දෙවියන් විසින් කුර වැසෙන සේ ආවරණයක් යොදන ලදැයි කියති
මෙම සිද්ධිය “මහාභිනිෂ්ක්‍රමනය” යනුවෙන් හැඳින්වේ
බුදුන් වහන්සේ ශ්‍රමණයෙකු ලෙසින් - ගාන්ධාර - 2-3 සියවස බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය

සිද්ධාර්ථ පළමුවෙන්ම රජගහනුවරට වැඩම කර එහි වීදි වල පිඬු සිඟා වඩිමින් තම ශ්‍රමණ දිවිය ආරම්භ කළේය
බිම්බිසාර රජු තම සේවකයින්ගේ මාර්ගයෙන් සිද්ධාර්ථ පිළිබඳව දැනගත්තේය
බුද්ධත්වයට පත් වීමට අපේක්ෂා කරන බව අසා තම සිහසුන භර ගන්නා ලෙස  රජතුමා සිද්ධාර්ථගෙන් ඉල්ලා සිටියේය
සිද්ධාර්ථ එම ඉල්ලීම ප්‍රතික්ෂේප කළා වුවද බුද්ධත්වය ලබා ගත් පසු ප්‍රථම චාරිකාව වශයෙන් රජුගේ දේශය වූ මගධ දේශයට වඩින බවට ප්‍රතිඥා දුන්හ
සිද්ධාර්ථයන් රජගහ නුවරින් නික්මී තවුසන් දෙදෙනෙකු යටතේ ධර්මය ප්‍රගුණ කළේය
ආලාරකාලාම නම් තවුසාගේ ධර්මය ප්‍රගුණ කිරීමෙන් අනතුරුව අලාරකාලාමගේ ස්ථානය භාර ගන්නා ලෙස කාලාම ඉල්ලා සිටි නමුත් ඔහුගේ ඉගැන්වීම් ගැන සෑහිමකට පත් නොවූ සිද්ධාර්ථ එතැනින් නික්මුනේය
ඉන්පසු උද්දකරාම පුත්ත තවුසා වෙත ගොස් ඔහුගේ ශිෂ්‍යයෙකු ලෙස භාවනා ක්‍රම ගැන මැනවින් හැදෑරුවේය
උද්දකරාමපුත්තගෙන් පසු ඔහුගේ ස්ථානය ලබා ගන්නා ලෙස උද්දකරාම පුත්ත ඉල්ලා සිටියේය
එහෙත් ඔහුගේ ඉගැන්වීම් ගැනද සෑහිමකට පත් නොවූ සිද්ධාර්ථ එතැනින්ද නික්මුනේය
සිද්ධාර්ථ කොන්ඩඤ්ඤ තවුසා ප්‍රමුඛ පස්වග මහනුන් සමග තව දුරටත් උග්‍ර තපස් රැකීම සඳහා පිටත් විය
සියලු ලෞකික දේවල්, එනම්
ආහාර වලින් පවා වැළකෙමින් මෝක්ෂ සැපත ලබා ගැනීම සඳහා උග්‍ර තපස් දම් පිරූහ
දිනකට කොලයක් හෝ ගෙඩියක් වැනි දෙයක් පමණක් ආහාරයට ගනිමින් සම්පූර්ණයෙන්ම වාගේ නිරාහාරව ගත කළ ඔහු දිනක් ග‍ඟෙහි දිය නාමින් සිටියදි ක්ලාන්තව ඇද වැටී දියෙහි ගිලී මරණයට පත් වීමට ආසන්න තත්වයකට පත් විය
තමා යන මාර්ගය නිවැරදිදැයි නැවත කල්පනා කර බැලීමට සිද්ධාර්ථ සිතුවේය
සිද්ධාර්ථයන් එසේ ක්ලාන්ව සිටි අවස්ථාවේ අසලින් ගිය ඔරුවක සිටි සංගීත ශිල්පීන් දෙදෙනෙකුගේ දෙබසක් ඔහුට ශ්‍රවණය විය
එයින් එකෙකු කීවේ “මේ වර පට තදින් ඇද්දොත් එය කැඩි යාවී. එමෙන්ම බුරුල්ව තිබුනොත් සංගීතමය හඬක් මතු නොවේවි” යනුවෙනි
මෙය ඇසු සිද්ධාර්ථයන් අනන්තයට නොගොස් බුද්ධත්වය ලැබීමට නම් මධ්‍යම ප්‍රතිපදාව අනුගමනය කළ යුතු යයි සිතුවේය
මෙම අවස්ථාවේදි තමන් කුඩා කල පියා කුඹුරක (වප් මගුල් උත්සවයකදි) සී සාමින් සිටි අවස්ථාවේ ඔහු තම සිත එකඟ කර ධාන්‍ය ගතව සිටි අයුරුත් එයින් ලැබුණු අධ්‍යාත්මික සුවයත් ඔහුට මෙනෙහි විය
එම ධාන්‍යයෙන් මිදුනු විට සුජාතා නම් ගැමි තරුණියක් ආහාර බඳුනක්ද අතැතිව එතුමා ඉදිරියේ පෙනී සිටියාය
වර්තමාන මියන්මාරය ලෙස හැදින්වෙන ප්‍රදේශයේ වසර 11000 ක් තරම් අතීතයේ පවා මිනිසුන් වාසය කල බවට සාධක ඇත
කෙසේ නමුත් පළමු වරට සංස්කෘතියක් පිළිබද හදුනාගත හැකි වන්නේ පියු සංස්කෘතිය සම්බන්ධයෙන් වෙයි
එහෙත් බුරුම සහ මොන් යන සංස්කෘතීන් දෙවර්ගයටම අයත් ජනතාවගේ විශ්වාසය වන්නේ පැරණි පාලි සහ සංස්කෘත ග්‍රන්ථයන්හි සදහන් වන ස්වර්ණ භූමි නම් දේශය වර්ථමාන මොන් රාජ්‍යයේ තැටන් ආශ්‍රිතව පිහිටා තිබු මොන් රාජධානියක් බවයි. 

ඥාවුගන් ප්‍රදේශයේ සිදු කරන ලද කැණීම් වලින් හමුවු මානවකෘතීන් ඇසුරෙන් ලෝකඩ යුගයේ බුරුම ජනජීවිතය පිළිබද අදහසක් ලබාගත හැකි වේ
වඩාත් නූතනව මැන්ඩලයේ වලට දකුණින් පිහිටා ඇති සාමෝන් මිටියාවතෙන් හමුවු පුරා විද්‍යාත්මක සාධක වලට අනුව ක්‍රි
500 සහ ක්‍රි
ව. 200 අතර වී වගා කරමින් ජීවත් වු සහ චීනයේ ක්වින් සහ හැන් රාජ වංශයන් සමග ගනුදෙනු කළ ජනතාවක් වාසය කල බවට කරුණු හෙලිව ඇත
බුරුමය හෙවත් මියන්මාරයේ ඉතිහාසය ඉතා දීර්ඝ සහ එමෙන්ම සංකිර්ණ එකක් වෙයි
මෙම ප්‍රදේශය ආශ්‍රිතව ජනවර්ග කිහිපයක්ම වාසය කර ඇති අතර ඒ අතරින් වඩාත් පැරණිම ජනවර්ග දෙක ලෙස මොන් සහ පියු ජනවර්ග හැදින්විය හැක
9 වැනි ශත වර්ෂයේදි වර්ථමාන ටිබෙට් - චීන දේශසීමා ප්‍රදේශයේ සිට බමාර් (බුරුම) ජනතාව අයෙයර්වඩි නිම්නය වෙත සංක්‍රමණය වූහ
වර්තමානය වන විට මොහු බුරුම ජාතිකයින්ගෙන් බහුතරය නියෝජනය කරති
මෙම ප්‍රදේශයේ ඉතිහාසය අභ්‍යන්තරික මෙන්ම යාබද බාහිර රාජ්‍යයන් සමගද සංකිර්ණ සබදතා පෙන්වයි. එවැනි රටවල් ලෙස චීනය, ඉන්දියාව, බංගලාදේශය, වියට්නාමය, ලාඕසය සහ තායිලන්තය හදුන්වාදිය හැක
යූ රාජ්‍යය  

යූ ක්‍රි
1 සියවසේ දී බුරුමයට ලඟා වූ බින්නකා, මොන්ගමෝ, ශ්‍රී ‍ක්ෂේත්‍ර, පින්තනොම්යෝ සහ හැලින්ග්යි යන නගර රාජධානි පිහිටුවනු ලැබීය
මේ කාලය තුලදී බුරුමය චීනය හා ඉන්දියාව අතර තිබු ගොඩබිම් වෙළඳ මාර්ගයේ කොටසක්  බවට පත්වී තිබුණි
චීන මුලාශ්‍ර වූ රාජධානි 18 ක් පාලනය කළ බවත්, එහි ජනතාව සාමකාමී හා ශිෂ්ඨ සම්පන්න බවත් ප්‍රකාශ කරයි
යූ අතර යුද්ධය සැබවින්ම අප්‍රකට අතර, වීරයන් හෝ නිර්මාණ තරඟ වලින්, ද්වත්ව සටන් වලින් ආරවුල් සමථයකට පත් කරනු ලැබිනි
ඔවුන් නියම ‍සේද වෙනුවට කපු පාවිච්චි කරනු ලැබුවා
පට පණුවන් මැරීම වළක්වා ගැනීමට අපරාධකරුවන්ට කස පහර දීම හෝ අප්‍රසිද්ධියේ බන්ධනාගාර ගත කිරීම කරනු  ලැබූ අතර, දරුණු අපරාධකරුවන් මරණ දණ්ඩනයට ලක් කෙරුණි
ථේරවාද බුද්ධ දර්ශනය මත පදනම් වු අතර සියලුම දරුවන් අවුරුදු 7 සිට 20 දක්වා සාමනේර භික්ෂුන් වීම සිදුවිනි
යූ නගර - රාජ්‍යයන් යූ රාජධානි‍යක් ලෙස කෙදිනකවත් ගොඩනොනැඟුනු අතර වඩා විශාල නගර විසින් කුඩා නගර යටත් කර ගැනීමට තැත්කරනු ලැබිනි
බොහෝ සෙයින්ම වඩාත් විශාලතම නගරය වන ශ්‍රි කේෂත්‍ර බුරුමයේ එදා මෙදා තුර බිහිවූ විශාලතම නගරය ලෙස පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි කියාපායි
එය ස්ථාපිත වූ වර්ෂය නිවැරදිවම කිවනොහැකි වුවත්, යූ පුරාවෘත්ත කියාපාන්නේ එය ක්‍රි
ව. 94 දී රජ පෙළපත වෙනස්වීමට පෙර සිදුවුවක් බවයි. ශ්‍රි කේෂත්‍ර නගරය පෙනන හැටියට ක්‍රි
ව. 656 දී උතුරු අගනගරයක බලපෑම නිසා අත්හරිනු ලැබූ අතර, එම අගනගරය පිහිටි ස්ථානය නිවැරදිව කිව නොහැකිය
සමහර ඉතිහාසඥයන් එය හැලිංයි ලෙස විශ්වාස කරයි
තම අගනගරය කුමක් වුවත්, එය නවවන සියවසේ මැදභාගයේ කැන්සාවේන් රාජධානිය විසින් අතහරින ලද අතර, එය යූ අධිපත්‍යයේ අවසන් භාගය විය
පාගන් රාජධානිය (1044 – 1287)  

බාමර් (මන්ටා /මියන්මා) නමැති තවත් මිනිසුන් කොටසක් බුරුමයේ උතුරු ප්‍රදේශයට වන්නට ස්ථාපිත වීම ආරම්භ කළහ
ව. 849 දී ඔවුන් විසින් බලවත් රාජධානියක් පාගන් නගර මධ්‍යයේ පිහිටුවා ගනු ලැබීය
බාමර් සම්ප්‍රදාය, ආරම්භයේ දී එහි යු,කෙට් හා කාන්සන් යන‍ග්‍රෝත්‍ර තුනක් පැවතුණි
සැබැවින්ම යු භාෂාවක් ලෙසත්, ගෝත්‍රයක් ලෙසත් හුදෙක් වියැකී යමින් පැවතුණකි
මොන් සහ මියන්මාර් යනු  ක්‍රි
ව. 1113 කාලයට පසු අවධියට අයත් සමකාලීන සෙල්ලිපි දෙකකි වන
මේ සෙල්ලිපි වල සඳහන් 'මිරන්මා' යන වචනයට උරුමකම් කියන්නේ පසුකාලීනව පැමිණි සමජාතීන් රැල්ල‍ට එක්වී, නව අනන්‍යතාවක් කෙරෙහි මුළුමනින්ම ගැලුණු සහ පෙර කාලීනව දකුණු ටි‍බෙට්-බුරුම පෙරටු බල ඇණියක් වූ, යු නමැති සංක්‍රමණිකයින් ය
පාගන් රාජධානිය, ක්‍රි
ව. 1097  තාටන් හි දී වොන් රාජධානිය පරාජය කර, බුරුමය සාර්ථක ලෙස එක්සේසත් කළ අනාවුත රජුගේ පාලන සමය තෙක් හුදෙකලාව සංවර්ධනය විය
ඔහුගේ ජයග්‍රහණයන් වන  ක්යාන්සිකා සහ අලවුන්ග් යටතේ සිදුවු රාජ්‍ය පාලනය ඒකාබද්ධ කිරීම නිසා 12 වන සියවසේ මැද භාගයේ වන විට පාගන් රාජධානිය හෝ කේවර් අධිරාජ්‍යය යටතේ අග්නිදිග ආසියාවේ රාජධානි රැසක් පාලනය විණි
උතුරෙන් පැමිණි සංඝ සහ මොංගෝලියානු තර්ජන හමුවේ ඔවුන් අතට භූමිය  සහ එහි සම්පත් හසුවීම නිසා පාගන් රාජධානිය කඩා වැටිමට ලක්වුණි
පාගන්හි අවසන් පාලකයා වු 'නිරාතිහපති' ගේ විශ්වාසය වූයේ මොංගෝලියානුවන් හා සටන් කර යනුන් දක්වා රාජ්‍යය පුළුල් කිරීමට හැකි බවය
ව. 1277 දී ඔහු නාගසවුන්ග්යන් හි ඇතිවූ යුද්ධයෙන්  පරාජයට පත්වීමෙන්  පසු පාගන් රාජධානිය සැබවින්ම බිඳ වැටීමට ලක්විය
ව. 1287 දී  ඔහු තම  පුතු අතින්ම ඝාතනයට ලක්විය
ඉන්පසු ‍මොංගෝලියානුවන් විසින් පාගන් රාජධානිය අල්ලා ගනු ලැබිණි
මොංගෝලියානුවන් විසින් ක්‍රි
ව.  1289 දී එම රාජවංශය අවසන් කර රූකඩ පාලකයෙක් බුරුමයේ ස්ථාපිත කළහ
බුරුමයේ පැවති ටයුන්ගු රාජවංශය (1486–1752) 

15 වැනි ශතවර්ෂයේ අගභාගයේ දී නිතරම ෂාන් ගේ බලවත් ක්ෂණික පහරදීම්වලට අවා රාජධානිය පත්ව තිබිණි
එහි ටයුන් ගු සහ ප්‍රෝම් යන ප්‍රදේශ 16 වැනි ශතවර්ෂයේ මුල් භාගයේ දී බිදී ගියේය
වර්ෂ 1527 දී මොන්හයින් ෂාන් විසින් අවා හි රාජ්‍ය බලය තමා නතු කර ගත්තේය
පසුව බොහෝ බුරුම ජාතිකයින්ගේ ලේ හැලීමෙන් පසු නිරිත දිග රජු වූයේ මින්ගින්යෝගේය
ඔහු මයුන්ගු නගරය බුරුම පාලනයේ කේන්ද්‍රස්ථානය බවට පත් විය
මයින්ගු රාජධානියේ අලුතින් පාලකයා බවට පත් වූ ටැබින්ෂ්වෙට්ටි රජු 1539 වර්ෂයේ දී බොහෝ බලවත්ව පැවති පෙගු රාජධානියත් 1546 දී අරකන් හා 1548 දී සියම් යන රාජධානිත් සිය පාලනය යටතට ගැනීමට උත්සාහ කළද එය අසාර්ථක විය
යුරෝපීය වෙළෙඳුන්ගේ පැමිණිමත් සමග බුරුමය නැවතත් ඉතා වැදගත් වෙළෙඳ මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්විය
මැබින්ෂ්වෙට්ටි විසින් ඔහුගේ අගනගරය ආර්ථිකමය වශයෙන් ඉහළ වටිනාකමක් ඇති පෙගු වෙතට ගෙන යන ලදි
බයින්නවුන්ගෝ රජු බුරුම ඉතිහාසයේ ප්‍රබල අධිරාජ්‍යයා වීමට උත්සාහ කළේය
එහි දී ඔහු ආවා ජනපදය 1555 දීත්, ෂාන් ජනපදය 1557 දීත්, ලාන් නාත් (මියැව්ග් මායි) 1558 දී ත්, මනිපූර් 1559 දී ත්, අවුත්තය (සියම්) 1564, 1569 දීත්, ලාන් ෂ්‍යාන්ග් (ලාඕඩ්) (1574 ) දී ත් තමාගේ පාලනයට නතු කරගත්තේය
එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් ගිණිකොන දිග ආසියාවේ බටහිර හා මධ්‍යම ප්‍රදේශවලින් වැඩි ප්‍රමාණයක් ඔහුගේ පාලනයට යටත් විය
1581 දී බයින්නවුන්ග් මියයාමත් සමග ඔහුගේ අතිවිශාල අධිරාජය බිදී ගියේ ය
1584 දී සියම, නිදහස ප්‍රකාශයට පත් කළ අතර 1605 දක්වා බුරුමය සමග යුධ වැදුණි
සියම, ලාන්, ෂ්‍යාන්ග් සහ මනිපුර් තුළ 1593 සිට මයුන්ගු හි ආධිපත්‍යය නැති වී ගියේ ය
බුරුමයට, සියම සමග තිබෙන එදිරිවාදිකම් ප්‍රයෝජනයට ගෙන අරකනීස් බලකායන් පෘතුගීසි කුලී හේවායන්ගේ උදව් ලබාගෙන 1599 දී පෙගුව නතුකරගන්නා ලදි
ප්‍රධාන කුලී හේවායා වූ ෆිලිස් දි බ්‍රිටෝ ඉ නිකෝට් විසින් 1603 දී කාන්ලයින් හි පෘතුගීසි ආධිපත්‍ය යටතේ ගෝවා නැවතත් පිහිටුවන ලදි
එයින් රට තුළ අවුල් වියවුල් ඇති විය
බයින්නවුන්ගේ වැඩිමහල් පුත් වූ අනව්ක්පෙට්ලුන් රජු 1613 දී පෘතුගීසි පරාජය කොට මනා කළමණාකාරීත්වයකින් යුතු කුඩා රාජධානියක් නැවත පිහිට වුයේය
එය ආවා කේන්ද්‍ර කොටගත් උත්තර බුරුමය, පහළ බුරුමය, ශාන් ජනපදය, හා ලාන් නා ප්‍රදේශය වට කොට ගත් එකක් විය
ඔහුගේ සහෝදරයා වූ කලුන් රජු විසින් යුද්ධයෙන් හෙම්බත් වූ රටක් ගොඩනගන ලදි
1665 දී බර්මා විසින් ලාන් හා නහි රාජ්‍ය බලය ලබාගැනීමට සියම ගත් උත්සාහය පරාජය කරන ලදි
17 වැනි සියවස ආරම්භයේ දී රාජධානිය ක්‍රමානූකූලව බිදවැටුණි
1730 න් පසු ඉහළ චයින්ඕවින් මිටියාවත මැනිපියුරින් කොට්ඨාශයේ වර්ෂික ක්ෂණික බලවත් පහරදීම් වලට ලක්ව පැවැතුණි
ඩරාවැඩ්ඩි මිටියාවතේ පහත ප්‍රදේශයේ වාසය කළ මොන්ස් කොට්ඨාශය විසින් 1740 දී පාලන බලයට විරුද්ධව විවෘත ප්‍රතිරෝධයක් දියත් කරන ලදි
1747 දී නව හත්තාවඩ්ඩි රාජධානිය පෙගු මුලිකකරගෙන පිහිටුවන ලදි
මයුන්ගු රාජධානිය අවසානයට පත්කර 1752 දී හන්තාවඩ්ඩි විසින් ආවා යටත් කර ගන්නා ලදි
බ්‍රිතාන්‍ය සමඟ ඇතිවූ යුද්ධය හා බුරුම‍යේ බිඳවැටීම  

වර්ෂ 1752 දී අවා(Ava) රාජධානිය බිඳ වැටීමත් සමඟම ශිවිබෝහි නව පාලන පරපුරක් හන්තාවඩ්ඩිගේ බලයට එරෙහිව නැගී සිටියේය
මීළඟ වසර 70 පුරාම මැනවින් මිලිටරීකරණය (සන්නද්ධ) වූ කොන්බවුන්ග් පාලනය බයින්නවුන්ගේ අධිරාජ්‍යයට පමණක් විශාලත්වයෙන් දෙවැනි බුරුම අධිරාජ්‍යයක් සෑදීමට යත්න දරමින් සිටියේය
වර්ෂ 1758 දී ඇල්වුන්ග්පයා රජුගේ කොන්බවුන් හමුදාව මුලු බුරුමයම එක්සත් කළහ
එමෙන්ම මොන් ලෙඩ් හන්තාවඩ්ඩිගේ පාලනය  නැවත ඇති නොවන්නට සහ ඔහුට අත දුන් යුරෝපීයන් එනම් ප්‍රංශයේ කාන්ලයින් හා ඉංග්‍රීසි ජාතිකයන්  නෙග්රෙයිස් වෙත පලවා හැරීමට කටයුතු කරමින් සිටියහ
වර්ෂ 1759 සිට 1776 දක්වා බුරුමය හා සියම නොකඩවා යුද්ධයේ යෙදී සිටියහ
වර්ෂ 1760 දී ඇල්වුන්ගායා ටෙනාස්සෙජිම් වෙරළ තීරයේ පාලනය නතුකරගත්තේය
වර්ෂ 1767 දී සින්බයුෂින් ආයුත්තය ආක්‍රමණය කල අතර, 1765 හා 1770 අතර සමයේ දී චීන ආක්‍රමණයන්ට සාර්ථකව මුහුණ දුන්නේය
බුරුම ජාතිකයන් හා චීන ජාතිකයන් අතර තිබු එදිරිවාදිකම් ප්‍රයෝජනයට ගත් සියම් ජාතිකයන් ඔවුන්ට අහිමි වු බල ප්‍රදේශ  නැවත ලබාගැනිමට, 1776 දී ලැන් හා ආක්‍රමණය කරමින්දශක දෙකක කාලයක් බුරුම අධිපත්‍ය බිඳ දැමීමට සමත් විය
බුරුමය හා සියම 1785 සිට 1787 දක්වාත්,1792 දී, 1793, 1804, 1808  යන වර්ෂවලත් 1852 සිට 1854 දක්වාත් එකිනෙකාට එරෙහිව යුධ වැදි අතර ඒ සියල්ල ජය පරාජයෙන් තොරවිය
දශක ගණනාවක යුද්ධයෙන් පසු රටවල් දෙක කඩිනමින් ටොස්සොරිම් හා ලන්හා නගර හුවමාරු කරගන්නා ලදී
ප්‍රබල චීනය, ඊසාන දිගින් හා ශක්තිමත් සියම, ගිණිකොණ දෙසින් බලපෑම් කරද්දී බොදව්පයා රාජධානිය බටහිර දෙසට ව්‍යාප්ත කරන ලදි
වර්ෂ 1784 දී ඔහු අරාකන් නගරය ආක්‍රමණය කල අතර, ඉන්පසු 1813 දී මණාපුර් නගරය ඔහුගේ රාජ්‍යයට ඈඳා ගන්නා ලද අතර වර්ෂ 1817 හා 1819 අතර කාලයේ දී ඇසෑමය අත්පත් කරගන්නා ලදී
ඉන්පසු බ්‍රිතාන්‍ය ඉන්දු දේශ සීමාව දක්වා ගමන් කරන ලදී
බොදව්පයා තම යුවරජු වන  භාග්‍යාදව් 1819 දී මණිපුර් වෙතත්, 1821 දී සිට 1822 දක්වා ඇසෑම් වෙතත්, බ්‍රිතාන්‍ය ගැති විප්ලවකරුවන් යටත් කර ගැනීමට පිටත් කරන ලදි
විප්ලවවාදීන් බ්‍රිතාන්‍ය ප්‍රදේශවල සිට බුරුම දේශසීමාව දක්වාත්, බුරුම ජාතිකයන් බ්‍රිතාන්‍ය ඉන්දු දේශ සීමාව වෙතත් ගමන් කිරීම නිසා පළමු ඉංග්‍රීසි - බුරුම යුද්ධය ආරම්භ විය
(1824 - 1826)  

බ්‍රිතාන්‍යයට නතු වූ ඉන්දියාව තුළ පැවති දීර්ඝකාලීන මෙන්ම වියදම් අධිකම යුද්ධය බ්‍රිතාන්‍යයන්ට ජය අත්කර දෙමින්  නිමා විය
බුරුමය සතුවු බොදව්පයා විසින් නතු කරගත් නගරවන අරකන්, මනිපුර්, ඇසෑම් සහ ටෙනාස්සෙරිම් ඔවුන්ට අහිමි විය
පවුම් මිලියනයක් පමණ යුද වන්දියක් ගෙවීම නිසා බුරුමය වසර ගණනාවක්  තිස්සේ පීඩනයට පත්විය
වර්ෂ 1852 දී ඇති වු දෙවන බුරුම ඉංග්‍රීසි යුද්ධයේ දී බ්‍රිතාන්‍ය තනිවම වඩාත් පහසුවෙන් පේගු ප්‍රාන්තය යටත් කරගන්නා ලදී
යුද්ධයෙන් පසු මින්ඩොන් රජු බුරුමයේ තත්වය හා ආර්ථිකය නවීකරණය කිරීමට  උත්සාහ දරන ලදී
1875 දී කිරන්නි ප්‍රාන්තය  අතහැරීම ඇතුළුව  බ්‍රිතාන්‍ය අත පෙවීම් වැළැක්වීමට වෙළඳ හා ප්‍රාදේශිය ප්‍රතිපත්ති සකසන ලදී
කෙසේ වෙතත් ප්‍රංශ ඉන්දු, චීන ජාතිකයන්ගෙන් ඇතිවන අනතුරු වටහාගත් බ්‍රිතාන්‍ය,  තුන්වන ඉංග්‍රීසි - බුරුම යුද්ධයේ දී බුරුමයේ ඉතුරු කොටස තම අධිරාජ්‍යට ඈඳා ගැනීමට සමත් වු අතර,  අවසන් බුරුම රජු වු තිබෝ ෆා ඔහුගේ පවුල ඉන්දියාවට නෙරපීමට කටයුතු කරන ලදී
බ්‍රිතාන්‍ය පාලනය 

වර්ෂ 1886 දී බ්‍රිතාන්‍යන් විසින් රැන්ගූන් අගනගරය යටත් කරගැනීමත් සමඟ බුරුමයද  ඉන්දියාවේ පළාතක් බවට පත් කෙරිණි
රාජ්‍යයේ බිදවැටීම සහ ආගම්, රාජ්‍යයේ විභේදනය, සම්ප්‍රදායික බුරුම සමාජය උග්‍ර ලෙස වෙනස් කිරීමට හේතුවිය
යුද්ධය සති දෙකකින්  නිළවශයෙන් නිමාවට පත් වූවත්, 1890 තෙක්ම උතුරු බුරුමයේ විරෝධතා පැවතුණි
අවසානයේ බ්‍රිතාන්‍යයෝ ගම්බිම් ක්‍රමයෙන් විනාශ කිරීමටත්, ගරිල්ලා ක්‍රියාකාරකම් නැවැත්වීමට  අලුත් නිළධාරින් පත්කිරීමටත් පියවර ගත්හ
සමාජයේ ආර්ථික ස්වාභාවය ඉතා විස්මය ජනක අයුරින් වෙනස් විය
සුවස් ඇළ විවෘත කළ පසු බුරුම සහල්  වලට ඇති ඉල්ලුම ඉහළ නැගීමට පටන් ගත්තේය
ගොවිතැන සඳහා විශාල ප්‍රදේශ වෙන් කෙරිණි
කෙසේ වුවත් ගොවිතැන සඳහා බිම් සකස්කිරීමේ දී 'ෂෙට්ටි'' නමැති ඉන්දීය වෙළඳුන්ගෙන් ඉතා  ඉහළ පොලී අනුපාතිකයකට යටත්ව මුදල් ණයට ගැනීමටත්, පිටත ඇති බිම් වල වගා කිරීමටත් ‍ගොවීන්ට බල කෙරුණි
බොහෝ රැකියා, කාල නියමිත ඉන්දීය ශ්‍රමිකයන් ලෙසත්, තවත් බොහෝ ගම් සාහසික අපරාධකරුවද මංකොල්ල කෑම් සිදුකිරීමටත් පටන් ගැනුණි
බුරුම ආර්ථිකය ශක්තිමත් වන අතරේ සියලුම බලය හා ධනය, බ්‍රිතාන්‍ය ව්‍යාපාර, ඉංග්‍රීසි (ඇන්ග්ලිකන්) බුරුම සහ ඉන්දීය සංක්‍රමනිකයන් අත රඳා පැවතුනි
සිවිල් ‍සේවයේ ඉංග්‍රීසි (ඇන්ග්ලිකන්) බුරුම සමාජය සහ ඉන්දීයන් විසින් කළ අතර බුරුම වැසියන් මුළුමනින්ම පාහේ හමුදා සේවයෙන් ද බැහැර කරනු ලැබිනි
රට සෞභාග්‍යමත් වුවත්, එහි අස්වැන්න නෙලා ගැනීමට බුරුම ජනතාවට නොහැකි විය
(වාර්තාවක් සඳහා ජෝජ් ඕවල්ගේ 'බුරුම දින' බලන්න)
1960 දශකයේ  මැද භාගය  තුළ යටත් විජිත පාලන සමය මුළුල්ලෙහිම ඉංග්‍රීසි  බුරුම ජාතිකයින් රටේ වැජඹුනු අතර දේශිය මහජනතාව අතර අප්‍රසාදයට ලක්විණි
දශකයකට පසු දේශාභිමානි බලවේගකරුවෝ ක්‍රිස්තියානි සංගමයේ ආදර්ශයට අනුව තරුණ බෞද්ධ සංගමය(YMBA)යනුවෙන් ආගමික සංවිධානයක් පිහිටුවා ගත්හ
එයට යටත් විජිත  පාලකයින්ගේ අනුමැතියද ලැබුණි
පසුව එය බුරුමයේ ගම් පුරා නිසිලෙස හටගත්   වුන්තනු අතින්(Wunthanu athin)හෝ ජාතික සංවිධාන වලට සම්බන්ධ බුරුම සංවිධානයේ මහා සභාව (GCBA) විසින් අවලංගු කරනු ලැබිනි
බුරුම පාලකයන්ගේ නව පරපුර  විසිවන ශතවර්ෂයේ මුල භාගයේ දී නීතිය ඉගෙනීමටත්, ලන්ඩනය කරා යෑමට අවසර ගත් උගත් පංතියෙන් හට ගැනුනකි
ඔවුන් මෙම අත්දැකීමෙන් ඉවත් වුහ
බුරුම තත්වය ප්‍රතිසංස්කරණය තුළින් දියුණුකිරීමට හැකි බව විශ්වාස කරමින් 1920 ආරම්භක අවධියේ දී ප්‍රගතිශිලී ආණ්ඩුක්‍රම ප්‍රතිසංස්කරණය, ඉන්දීය පරිපාලනය යටතේ  සීමිත බලය සහිත ව්‍යවස්ථාදායකයක්, විශ්වවිද්‍යාලයක් සහ වඩා ස්වෛරී බුරුම රාජ්‍යයකට මඟපෙන්වීය
සිවිල් සේවයේ බුරුම නියෝජනය වැඩි කිරීමට ද පියවර ගනු ලැබිනි
සමහර ජනතාවට වෙනස්වීමේ සීඝ්‍රතාවයක් ප්‍රතිසංස්කරණ ව්‍යාප්තවීමත් ප්‍රමාණවත් නොවන බව හැගුණි
අන්ග් සන්ගේ මිනීමැරුමට ජපානය පාවාදීම  

1942 දී යුද්ධ කටයුතුවල දී මිනීමැරුමක් සිදු කිරීමට අන්ග් සන්ගෙන් ඉල්ලා සිටි බව පැවසේ
එහිදී බර්මාට එරෙහිව ජපානය පාවාදීම හේතුවෙන් යුද්ධමය ක්‍රියා මාර්ග අනුගමනය කරන ලදී
යුද්ධය අවසන් වූ පසු බ්‍රිතාන්‍යය රජු ඉවත් විය
නැවත ඇති කළ ආණ්ඩුව විසින් දේශපාලන ක්‍රියාවලියක් අනුගමනය කරන ලදී
ඒ භෞතික වශයෙන් රට නැවත ගොඩනැගීමට සහ නිදහස පිළිබඳ සාකච්ඡා ඇරඹීම පමා වීම හේතුවෙනි
AFPFL රජයට විරුද්ධ වෙමින් දේශපාලන අස්ථාවර භාවයක් රට තුල ඇති කරන්නේ එවිටයි
AFPFT තුළ කොමියුනිස්ට් හා සමාජවාදීන් (AFPFT )  අතර භේදයක්ද මෙකළ හට ගනී
එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස වර්ෂ 1946 ජූලි මාසයේදී සාමාන්‍ය ලේකම් තම ධූරයෙන් ඉල්ලා අස්වෙයි
එම ඔක්තොම්බර් මාසයේදී AFPFT හි CPB නෙරපාදැමීමද සිදුවේ
හර්බට් රෑන්ස් නව ආණ්ඩුකාර තනතුරට පත් වන අතර ඔහුගේ පත් වීමෙන් පසු  සැප්තැම්බර් මාසයේදී රැන්ගූන් ආරම්භ වේ
පසුව රාජ්‍ය සේවකයින්ද වර්ජනයට එක් වේ
රෑන්ස් මෙය සමථයකට පත් කිරීමට අන්ග් සන් හමුවී ඔහුගේ AFPFT සාමාජිකයන් සමඟ ආණ්ඩුකාර විධායක කවුන්සිලයට එක් වේ
මෙම නව කවුන්සිලය රටේ  ජනතාවගේ විශ්වාසය දිනා ගනිමින් නිදහස වෙනුවෙන් ගිවිසුම් ඇති කර ගනී
ඔහු 1947 ජනවාරි 27 දින අන්ග් සන් ඇට්ලී (Aung san-Atlee) ගිවිසුම සාර්ථකව අවසන් කරයි
ඔහු සුළු පක්ෂ සමඟද  සාර්ථක ගිවිසුමක් ඇතිකර ගන්නා අතර පෙබරවාරි 12 එක්සත් දිනය ලෙස සමරන ලදී
AFPFL හි ජනයා අන්ග් සන් සහ සමාජවාදීන්ට දායකවු අතර 1947 අප්‍රේල් පවතින මැතිවරණයෙන් විශාල ජයග්‍රහණයක් ලබාගනී
1947 ජූලි 19 වන දින අගමැති කෙනෙකු වු බර්මා විසින් මහලේකම් කාර්යාලයේදී අන්ග් සන් සහ අනෙක් සාමාජිකයන්  ඝාතනයට සැලසුම් සකස් කරන ලදී
ජූලි 19 වැනි දිනය  සමරන්නේ මාර්ටීස් දිනය (Martys’) ලෙසිනි
පසුව සමාජවාදී නායක තකින් නූ නව අමාත්‍ය මණ්ඩලයක් පිහිටුයි
ඔහු 1948 ජනවාරි 4 දින බර්මාස් නිදහස වෙනුවෙන් මූලිකත්වය ගනී
බර්මා බ්‍රිතාන්‍ය සමූහාණ්ඩුවට එක් නොවීමට තීරණය කරයි
ස්වාධීන බුරුමය  

1949 චීනයේ කොමියුනිස්ට් පක්ෂය ජයග්‍රහණය කිරීමෙන් පසුවත් උතුරු බුරුමයේ දුරස්ථ ප්‍රදේශ, බොහෝ කාලයක් හමුදා බලය යටතේ පාලනය විය
මෙම මුල් අවුරුදු වල නැවත ඉදිකිරීම සඳහා බුරුමය විදේශීය සහාය පැතීය
නමුත් බුරුමයේ සිටින චීන ජාතික හමුදාවට නිරන්තරයෙන් ඇමරිකානු සහාය ලැබීම නිසා එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස බුරුම රජය විසින් බොහෝ විදේශීය ආධාර ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදි
එමෙන්ම බුරුමය දකුණු ආසියාතික සන්ධානයට (SEATO)එක්වීමටද අකමැති විය
ලෝක සබඳතා වලදී බුරුමය අපක්ෂපාතීව ක්‍රියාකළේය
1958 වනවිට රට විශාල වශයෙන් ආර්ථික වර්ධනයක් ලබා තිබුණද, එහි දේශපාලනික වශයෙන් බිඳ වැටීමක් දක්නට හැකි විය
AFPFL දෙකට බෙදීම නිසා එම තත්ත්වය ඇති විය
කෙසේ වෙතත් මෙම තත්ත්වය පාර්ලිමේන්තුව තුළ අස්ථාවර බවක් ඇති කළේය
CPB හා යූ නූ  අතර ගිවිසුමක් ඇතිකර ගැනීම හමුදාවන් තුළ බියක් ඇතිවීමට හේතුවිය
බයක් හට ගැනිනි
මේ අවස්ථාවේ යූ නූ විසින් හමුදා මණ්ඩලයට රට පවරා ගැනීමට ආරාධනා කළහ
එහිදී 400 කට අධික කොමියුනිස්ට්කරුවන් සිර කළ අතර ඔවුන් අතර NUF නායක අන්ග් තාන් වැනි අයද සිටියහ
ඉන්පසු නී වින්ගේ භාරකාර රජය සාර්ථක ලෙස ස්ථාපිත විය
1960 මැතිවරණයෙන් පසු ෂාන් පක්ෂය වැඩි බහුතරයක් ලබාගත්තේය
මෙම තත්වය බොහෝ කාලයක් ස්ථාවරව නොපැවතුණු අතර පසුව ෂාන් සමූහාණ්ඩුව ආරම්භ විය
නී වින්, ෂාන්ගේ සමූහාණ්ඩු බලය සාර්ථක ලෙස ඉවත් කරමින් 1959 දී විශ්‍රාමික වැටුපක් ද ලබා ගත්තේය
1962 මාර්තු 2, ඔහු විසින් කුමන්ත්‍රණයක් ඇතිකිරීමෙන් පසු  යූ නූ සහ තවත් පිරිසක් අත් අඩංගුවට ගන්නා ලදී
බුරුම ඉතිහාසයේ හමුදාමය යුගය  

1962 මාර්තු 2 වැනි දින නී වින් සහ ජ්‍යෙෂ්ඨ හමුදා නියෝජිතයන් 16 දෙනෙකු සමඟ කුමන්ත්‍රණකාරීන් පිරිසක් අත්අඩංගුවට ගත් යූ නූ, ශාඔස් (Saoshw)සහ තවත් පිරිසක් සමඟ එක්ව සමාජවාදී රාජ්‍යයක් ගොඩනැඟුවේය
ඔවුන්ගේ විප්ලවවාදී සභාවේ ඉදිරි වැඩ සඳහා  දායක වු ශාඔස්, තක් ස් සන්, සඔ යී තයික් යන අය කුමන්ත්‍රණ  වලට ලක්ව මරණයට පත්වුහ
තිබා සයුබ්වා, සඕ ක්යා සෙන්ග් යන අයද පරීක්ෂණ ස්ථානවලදී අතුරුදහන් විය
නොයෙක් විරෝධතා හා කුමන්ත්‍රණවලට හමුදා ප්‍රතිචාර ලැබුණු නමුත් ඒවා එතරම් දැඩි නොවීය
කෙසේ නමුත් 1962 ජූලි 07 වැනි දින රැන්ගූන් විශ්වවිද්‍යාලයේ ශිෂ්‍ය අරගලය හමුදා බලය යොදා මැඩපැවැත්වූ අතර එහිදී ශිෂ්‍යයන් සිය ගණන් මියගියහ
පසුව හමුදාව විසින් ශිෂ්‍ය සංගම් ගොඩනැගිල්ල  වට කරන ලදහ
පසුව සාම සාකච්ඡා පැවැත්වූහ
RC සහ ආයුධ සන්නද්ධ කැරළිකාර කණ්ඩායම් අතර 1963 දී  පැවැත්වු එම සාකච්ඡා අසාර්ථක වූන අතර සිය ගණන් පිරිසක් අත් අඩංගුවට පත්විණි
1964 මාර්තු සියළු ප්‍රතිවාදී දේශපාලන පක්ෂ තහනමට ලක්විණි
1961 දී KIO සංවිධානය ආරම්භ කළ අතර එමඟින් බුද්ධාගම රජ්‍ය ආගම බවට පත්විය
ශාඔස්, තක්ස් ගේ බිරිඳ මැඩරි සහ ඔහුගේ පුතා චෝ ට්වැන්ග් ෂෑන් හමුදාවට නායකත්වය දුන්නහ
1962 දී ඇතිවූ සටන්කාමී කුමන්ත්‍රණයේ ප්‍රධාන ප්‍රථිඵලය වූයේ 1964 දී ඇතිවු කැරැල්ලයි
නී වින් ඔහුගේ දැක්ම අනුව වහ වහා බුරුමය සමාජවාදී ජනරජයක් බවට පත් කර අනෙක් රටවල් වලින් හුදකලා කළේය
තවද තනි පක්ෂයක්  සහිත දේශපාලනයක් ද හඳුන්වා දෙන ලදී
වාණිජ හා කර්මාන්ත ක්ෂේත්‍රය රජයට අයිති කර ගන්නා ලදී
නමුත් ආර්ථිකය දියුණු වූයේ නැත
1972 අප්‍රේල් මාසයේ ජෙනරාල් නී වින් හා ඔහුගේ කැරලි සගයන් විශ්‍රාමික ගති
නමුත් යූ නී වින් පක්ෂය මගින් රට පාලනය කරගෙන ගියේය
1974 දී අලුත් ව්‍යවස්ථාවක් හඳුන්වා දුන් අතර එහි ප්‍රථිඵල හැටියට ව්‍යවස්ථාදායක සභාවක් , විධායකයක්, අපක්ෂපාතී අධිකාරියක් හා ප්‍රාදේශීය කවුන්සල ඇති විය
අලුත් රජයේ ජනපති ලෙස නී වින් පත් විය
දූෂණයට එරෙහිව 1974 දී රැන්ගූන් හා ඒ අවට ප්‍රදේශයෙන් ජනතා කැරැල්ලක් ඇති විය
වංචාව, දූෂණය, ආහාර හිඟය මෙහිදී ඇති විය
ඉන්පසු රැන්ගූන් වැඩකරුවන් අත්  අඩංගුවට ගන්නා ලදී
1974 දෙසැම්බර් මාසයේ දී රජයට විරුද්ධව සිටි UN ලේකම් ජනරාල් යූ තැන්ට් මියගියේය
යූ තැන්ට් යනු හිටපු අගමැති යූ නුස්ගේ ලඟම උපදේශකයෙකි
ඔහු විරුද්ධ පක්ෂයේ සංකේතය ලෙස  සලකන ලදී
1988 සිට බුරුම ඉතිහාසයේ අර්බුද  

1980 දශකයේදී විදේශ ආධාර කෙරෙහි රජය විසින්පනවා තිබු සීමා ඉවත් කළ නිසා ආර්ථික වර්ධනය වේගවත් වීමට පටන් ගත්තේය
නමුත් 1980 දශකයේ අගදී වෙළඳ ද්‍රව්‍ය වල මිල පහත වැටී, ණය වැඩි වීම නිසා ආර්ථික අර්බුදයක් ඇතිවිය
1987-1988 කාලයේදී විදේශ ආයෝජන වැඩි කිරීමට හා ආර්ථිකය නැවත ප්‍රකෘතිමත් කිරීම උත්සාහ ගති
මෙය ප්‍රමාණවත් උත්සාහයක් නොවුණත් රට තුළ පැවති කලබලකාරි තත්ත්වය වැඩි වීම වැළැක්වීමට කාලීනව කිසියම් ක්‍රියාමාර්ග වලට එළඹීම අවශ්‍ය විය
මෙහිදී බහුතරයක් ජනයාගේ ඉතුරුම් ලබාගැනීමටද නියෝග කෙරිණි
1987 සැප්තැම්බර් නී-වින්හිදී එම මුදල් නෝට්ටු තහනම් කළේය
එසේ කිරිමට ප්‍රධාන හේතුව වුයේ ඔහුගේ මිත්‍යා ඇදහීම්ය
ඔහු අංක නවය වාසනා අංකය ලෙස සැලකූ බැවින් 45 හා 90 නොට්ටු වලට පමණක් ඉඩ දුන්නේය
දුර්මා(Durma) පැමිණි පසු එහි ආර්ථික බංකොලොත් බව ඉස්මතු වී පෙණුනි
නී-වින් 1981 දී ජනාධිපති තනතුරෙන් ඉවත් වුවත් ඔහු DSTP හි සභාපති ලෙස  එවකටද තනතුර හෙබවු බැවින් බලය ඉතිරිව පැවතුනි
1988 දී ශිෂ්‍ය විරෝධකයන් මැඩපැවැත්විමට පොලීසිය ක්‍රියාකිරීම සමඟ සියගණන් ශිෂ්‍යයන් හා පුරවැසියන් මිය ගියහ
රට පුරාම විරෝධතා මර්ධනය කරන ලදී
හමුදාව විසින් පිරිස්වලට වෙඩි තැබීය
ප්‍රචණ්ඩත්වය හා ව්‍යාකූලත්වය බල පැවැත්විණි
මේනිසා රට විශාල විප්ලවයක අද්දරට පැමිණ තිබුණි
හමුදාව දහස් ගණන් මිනිසුන් මරන්නට විය
මාෂල් නීතිය යටතේ හමුදාව ඉවත් කරන ලද අතර  සෝඔ-මුන්ග් අගමැති ලෙස පත් විය
1989 අගෝස්තු 5 වැනි දින දී, පැය 6 පමණ විශේෂ රැස්වීමකින් පසු ක්නින්-යුන්ට්, FLORC හි ලේකම් ලෙස පත් විය
1989  මාර්තුවේදී  CPB නායකත්වයද දැඩි විරෝධයකින් පසු පරාජය විය
1960 දශකයේ අග භාගයේදී කොමියුනිස්ට් නායකයන් චීනයේ දේශසීමාවෙන් නෙරපා දැමීමට වහා අණ කරන ලදී
සටහන  

en
History_of_burma#Early_History_of_Burma
යුරෝපයේ ආදි ඉතිහාසයට අයත් අවසාන දිනය ලෙස සැළකෙන දිනය සම්පූර්ණයෙන්ම අභිමත පරිදි තෝරා ගත්තකි
‍පුරාණ යුගයේ පටන් මුල් කාලීන මධ්‍යතන යුගය දක්වා පැවති පරිවර්තන සමය පුරාණ යුගයේ අවසාන භාගය ලෙස හැඳින් වේ
මෙම පරිවර්තන සමයට අයත් වැදගත් දින කිහිපයක් පහත පරිදි වේ
ආදි ඉතිහාසයට අයත් ප්‍රධාන ශිෂ්ටාචාරයන්,

‍

නිරිත දිග ආසියාව

ආදි මෙසපොතේමියාව

ආදි පර්සියාව

ආදි ෆොනේෂියාව

ආදි ආමේනියාව 

ඇතැම් උගතුන්ගේ විශ්වාසය වන්නේ ආමේනියානුවන් පිළිබඳ මුල්ම සඳහන් ක්‍රි
පූ 28 සහ ක්‍රි
පූ 27 ශත වර්ෂයන්ට අයත් ආකේඩියානු සටහන් තුළ අන්තර්ගත වන බවයි. මේවා තුළ ආමේනියානුවන් ආමේනියානු උස් බිම්වලට අධිපති ප්‍රාදේශීය දෙවියා වූ හායා ඇසුරින් හායාගේ පුතුන් ලෙස හඳුන්වා ඇත
org/wiki/Ancient_history#End_of_ancient_history_in_Europe
චීන මහා ප්‍රාකාරය (මේ සඳහා යෙදෙන චීන නම් මගින් දිගු ප්‍රාකාරය හෝ ලී දස දහසේ (10,000) ප්‍රාකාරය යන අරුත් ගෙන දේ)
යනු චීනයේ උතුරු මායිම් ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා ක්‍රි
පූ 6 වැනි ශත වර්ෂය සහ ක්‍රි
ව 16 වැනි ශතවර්ෂය අතර කාලය තුළ අනුක්‍රමික චීන රාජ වංශයන් මගින් පාෂාණ සහ පස් භාවිතයෙන් නිර්මාණය කොට පවත්වාගෙන යන ලද ආරක්ෂිත ප්‍රාකාරකයකි
පස්වැනි සියවසේ පටන් චීන මහා ප්‍රාකාරය ලෙස හැඳින්වෙන ප්‍රාකාර කිහිපයක් නිර්මාණය කරන ලදී
මේ අතරින් වඩාත් ප්‍රසිද්ධ ප්‍රාකාරය ඉදි කරන ලද්දේ පළමු වැනි චීන අධිරාජ්‍යයා වූ ක්වින් ෂි හුවාන් විසිනි
මෙහි වැඩ කටයුතු ක්‍රි
පූ 200 සහ 220 අතර කාලය තුළ සිදු වූ අතර එය වර්තමානයේ දැක ගත හැකි මින්ග් රාජ සමය තුළ ඉදිකෙරුණු ප්‍රාකාරයට උතුරු දෙසින් නිර්මාණය කෙරුණකි
කෙසේ නමුත් මේවන විට ඉන් ඉතිරිව ඇත්තේ ඉතා සුළු ප්‍රමාණයකි
චීන මහා ප්‍රාකාරය දළ වශයෙන් කි
6400 ක (සැතපුම් 4000 ) පමණ දිගකින් යුක්ත වන අතර එය නැගෙනහිර ෂැංහයි ගුවාන් සිට බටහිර ලොප්නූර් දක්වා විහිදේ
මෙහි දළ හැඩය ආරුක්කු ස්වරූපයක් ගන්නා අතර එය දළ වශයෙන් අභ්‍යන්තර මොංගෝලියාවේ දකුණු මායිම නිරූපණය කරයි
කෙසේ නමුත් ප්‍රාකාරයේ සමස්ත දිග ප්‍රමාණය කි
6700 (සැතපුම් 4160 ) කට අධික වේ
ප්‍රාකාරයේ උච්චතම සමයේදී එය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා මිලියනයකට අධික පිරිසක් යොදවා තිබුණි
තවද, ශත වර්ෂ ගණනාවක් ඔස්සේ ක්‍රියාත්මක වුණු ප්‍රාකාරය නිර්මාණය කිරීමේ ව්‍යාපෘතිය අතුරුඵලයක් ලෙස චීන ජාතිකයින් මිලියන 2 ත් 3 ත් අතර සංඛ්‍යාවක් මිය ගිය බව ඇස්තමේන්තු කර ඇත
7 වන සියවස ආරම්භයේදී වසන්ත සරත් සෘතු උදාවන විට චීන ජාතිකයෝ බිත්ති ඉදිකිරීම් තාක්ෂණයේ නිපුනයෝ බවට පත්ව සිටියහ
5 සිට ක්‍රි
පූ 221 දක්වා කාල පරාසය තුළ ඔවුන්ගේ ආරක්ෂාව ඔවුන් විසින්ම සලසා ගැනීමට පුරුදු විය
සතුරාගෙන් එල්ල වන කඩු හා හෙලි වැනි සුළු ප්‍රහාර වලදී සතුරාට මුහුණ දීමට මෙම ප්‍රාකාර ඉදි කිරීම ඉතා වැදගත් ‍විය
ක්වින් එයි හැන්ග් විසින් සියළු ප්‍රතිවිරුද්ධ රාජ්‍ය පරාජය කොට විජයහ්‍රහණය ලබාගෙන එක්සත් චීනය තුළ ක්‍රි
221 දී ක්වින් රාජ වංශය පිහිටුවන ලදි
ඉන් පසුව ඔහු වැඩවසම් විමධ්‍යගත නීති හඳුන්වා දී චීනය එක්සත් කිරීමට අණ කළේය
උතුරින් සියොන්ග්නු(Xiongnu) ගේ පිරිසගෙන් අධිරාජ්‍ය ආරක්ෂා කර ගැනීමට අළුත් ප්‍රාකාරයක් ඉදි කිරීමට පියවර ගැනුණි
ඒ සඳහා විශාල වශයෙන් අවශ්‍ය වූ ඉදිකිරීම් ද්‍රව්‍ය ප්‍රවාහනය කිරීම දුෂ්කර වීම නිසා නිතරම දේශිය සම්පත් වලින් ප්‍රයෝජන ගැනීමට කටයුතු කෙරිණි
අසල තිබු ගල් කඳු වලින් ගල් ලබා ගත්තේය
බොහෝමයක් පැරණි තැන් කඩා දමා ඒවායේ නටබුන් පමණක් අද ඇතැම් තැන්වල ඉතිරිව ඇත
මෙම ප්‍රකාරය ඉදිකිරීම පසුපස චීන ජාතිකයන් විශාල පිරිසකගේ මරණයද සැඟවී තිබිණි
පසුකාලීනව හැන්, සුයි, නදන්න් මධිසින් ආදීහු චීන මහා ප්‍රාකාරය ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමට හා නැවත ගොඩ නැඟීමට දායක වූහ
වර්ෂ 1949 දී
චීන මහා ප්‍රාකාරය පිළිබඳව ඇඟයීමක් සිදුකෙරිණි
නව උපාය මාර්ග භාවිතා කරමින් එය රැකගත් නිසා අදටද ඉතිරිව පවතී
7 වන සියවස 
ක්‍රි
7 වන සියවස ආරම්භ වූ වසන්ත සරත් සෘතු වන විට චීන ජාතිකයා බිත්ති ඉදිරිකිම් තාක්ෂණයේ නිපුනයන් බවට පත් ව සිටියහ
පූ 221 දක්වා කාල පරාසය තුළ ඔවුන්‍ගේ ආරක්ෂාව ඔවුන් විසින්ම ගොඩනගා ගැනිමට පුරුදු විය
සතුරාගෙන් එල්ල වන කඩු හා හෙලි වැනි සුළු ප්‍රහාර වලදි සතුරාට මුහුණ දීමට මෙම ප්‍රාකාර ඉදි කිරිම ඉතා වැදගත් ‍විය
ක්වින් එයි හැන්ග් සියළු ප්‍රතිවිරුද්ධ රාජ්‍ය පරාජය කොට විජයහ්‍රහණයක් ලැබීමත් සමග එක්සත් චීනය තුල ක්‍රි
221 දි ක්වින් රාජ වංශය ද පිහිටුවිය
ඉන් පසුව වැඩවසම් විමධ්‍යගත නීති හදුන්වා දී එක්සත් කර දැමීමට අණ කලේය
උතුරින් සටහන ගේ පිරිස් අධිරාජ්‍යා ආරක්ෂා කර ගැනීමට අළුත් වශයෙන් අවශ්‍ය වූ ඉදිකිරිම් ද්‍රව්‍ය ප්‍රමාණය දුෂ්කර වීම නිසා නිතරම දේශිය සම්පත් වලින් ප්‍රයෝජන ගැනිමට හුරු විය
අසල තිබු ගල් කදු වලින් ගල් ලබා ගති
බොහොමයක් පැරණි තැන් කඩා දමා ඒවායේ නටබුන් පමණක් අද ඇතැම් තැන්වල ඉතිරිව ඇත
මෙම ප්‍රකාරය ඉදිකිරිම පසුපස චීන ජාතිකයන් විශාල පිරිසකගේ මරණයද සැගවී තිබිම
පසුකාලීනව හැන්, සුයි, නදන්න් මධිසින් යන අය විසින් ප්‍රතිසංස්කරණය හා නැවත ගොඩ නැගිම
මෙම චින මහා ප්‍රාකාරය සංකල්පය නැවත ඇගයීමත් 1949 දී සිදුවිය
නව උපාය මාර්ග භාවිතා කරමින් එය රැකගත්නිසා අදටද ඉතිරිව පවතී
බැලුම් කුළුණු හා බැරැක්ක 
බැළුම් කුළුණ 
උදව් ඉල්ලීම හා සතුරු ක්‍රියා ගැන අනතුරු ඇඟවීම් ඇතුළත්ව චීන මහා ප්‍රාකාරය දිගේ වූ හමුදා ඒකක අතර සන්නිවේදනය අතිශය වැදගත් කටයුත්තක් වේ
ඔවුන්ගේ දැකීම සඳහා සංඥා කුළුණු ප්‍රාකාරය දිගේ වූ කඳු මුදුන්වල හා උස් ස්ථානවල ගොඩ නංවන ලදී
අභ්‍යවකාශයට දිස්වීම

හඳෙහි සිට දර්ශනය වීම 
1932 මැයි මාසයේ Ripley’s believe it or not කාර්ටූනය සඳහන් කළේ “මෙම ප්‍රාකාරය මිනිසාගේ සුවිසල්ම කාර්ය වූ අතර සඳෙහි සිට මිනිස් ඇසින් දැකිය හැකි එකම දෙය මෙය වන බව” යි
රිචඩ් හැලිබර්ටන්ගේ 1938 නිකුත් කළ කෘතියක් වූ second book of Marvels ප්‍රකාශකර සිටියේද එවැනිම දෙයකි
නමුත් එය සත්‍යය නොවේ
මෙම විශ්වාසය පුරාවෘත්තවල මෙන්ම පාසල් පෙළ පොත්වල පැවතී ඇත
චීන මහා ප්‍රාකාරය නිර්මාතෘ ආතර් වෝල්ඩ්‍රන් පැවසුවේ මෙය වරක් අඟහරුවා මත පැවතියා යැයි සැලකෙන ඇළ මාර්ග මගින් ඇති කළ වශීකරණය නැවත ඇති කරනු ඇති බවයි.

චීන මහා ප්‍රාකාරය උපරිම ලෙස 9.1 m ( අඩි 30 ) පළල අතර එය වටා ඇති පසෙහි පාටට සමාන වේ
විභේධන බලය(දුර වරක් තාරා මණ්ඩලයේ පළල
මිනිස් ඇසට මිලි මීටර් ගණනක් , විශාල දූරේක්ෂයකට මීටර් ගණනක් වේ
) පිළිබඳ ප්‍රකාශ විද්‍යා මත පදනම්ව සලකා බලන කළ එහි වටපිටාවට සැලකිය යුතු වෙනසක් ඇති විශ්කම්භය සැතපුම් 4000 වන වස්තුවක්(ඕස්ට්‍රේලියානු භූමිය වැනි ) සඳෙහි සිට (උතුරේ සිට සාමාන්‍යය දුර 384 393 km වේ) පියවි ඇසෙන් නැරඹිය හැක
නමුත් මහාප්‍රාකාරය තැටියක් නොවන අතර එය නූලක් මෙන් වේ
එනම් එය 2 m පළල 1.5 m දිග නූලක් ‍වන අතර 100m ක පමණ ඈතක සිට බැළුවත් නොපෙනෙණු ඇත
තවද, එකදු චන්ද්‍ර ගගනගාමියෙක් හෝ චීන මහා ප්‍රාකාරය ඔහු හෝ ඇය සඳෙහි සිට දැක ඇතැයි කියා නැත
චීන මහා ප්‍රාකාරය පෘථිවි කක්ෂයට දෘෂ්‍යමාන වීම 
වඩාත් විවාදාත්මක ප්‍රශ්නයක් වනුයේ චීනමහා ප්‍රාකාරය පහත් පෘථිවි කක්ෂ්යේ සිට දෘශ්‍යමාන වේද යන බවය
උදාහරණයක් වශයෙන් උන්නතාංශය 160km (සැ
100) ක් තරම් කුඩා අගයක දී
නාසා ආයතනය ප්‍රකාශ කරන්නේ එය ඉතා මඳ වශයෙන් දිස්වන බවයි. ඒ ද ප්‍රශ්ස්ත කාළගුණ තත්ත්ව යටතේදීයි
එය තවදුරටත් අනෙකුත් කෘත්‍රිම වස්තුවලට වඩා පැහැඳිලි බවක් නොපෙන්වනු ඇත
තවත් තර්කයක් වන්නේ ඇසේ පවතින පෙනීමේ සීමාවන් හා දෘෂ්ටි පටලය හා ප්‍රභාග්‍රාහකය අතර පවතින අවකාශය නිසාද, ප්‍රකෘති ඇසින් මෙය දැකගත නොහැකි බවයි. පහත පෘථිවි කක්ෂයේ සිට වුව ද ඒ සඳහා 20/3 (සාමාන්‍ය අගය මෙන් 7.7 ක් වැසී) ක දාෂ්ටික නිරවද්‍යතාවක් අවශ්‍ය වනු ඇත
සැළකිය යුතු ප්‍රදේශ 
බීජිං නගරයේ පහත සදහන් ප්‍රදේශ වලින් සමහරක් ප්‍රතිසංස්කරණය කර තිබේ
අදටත් සංචාරකයෝ නිරතුරුවම එම ප්‍රදේශවලට පැමිණෙති
බැඩලින් හෙවත් ජුවොන්ගුවාන් හි උතුරු කපොල්ල

චීන මහා ප්‍රාකාරය චීන ජාතිකයන් මේ භූමිය රැක ගැනීමට යොදා ගන්නා ලද කාලයේ දී චීනයේ අගනුවර වන බීජිං නගරය ආරක්ෂා කරගැනීමට මෙම ප්‍රදේශයේ රැකවලුන් විශාල සංඛ්‍යාවක් ‍රඳවා ඇත
කඳුවලින් ලබාගත් ගල් හා ගඩොල් වලින් එය ඉදිරිකර ඇත
මෙම කොටස උසින් 7.8 m (අඩි 25.6) ක් වනඅතර පළල 5 m (අඩි 16.4) ක් වේ
ජුවෝන් ගුවාන් හි “බටහිර කපොල්ල 

මෙම බලකොටුව මහා ප්‍රාකාරයේ බටහිර මායිමේ පිහිටා ඇත
ෂැන්හයිගුවාන් කපොල්ල 

මෙම බලකොටුව මහා ප්‍රාකාරයේ නැගෙනහිර මායිමේ පිහිටා ඇත
මින්ග් මහා ප්‍රාකාරය

මින්ග් මහා ප්‍රාකාරයේ වඩාත්ම ආකර්ශනීය කොටසක් වන්නේ එහි තියුණු බෑවුම් ඔස්සේ දිවෙන කොටසයි
එය 11 km (සැ
7) ක් දිග පළල 5 m සිට 8 m (අඩි 16 – 26) අතර පාරසයක විහිදෙන උසකින් යුක්තය
පාදම 6 m (අඩි 19.7) පළල වුද, ක්‍රමයෙන් ඉහලට යන විට පළල අඩු වී එය ඉහළ කොටසේ දී  5 m (අඩි 16.4) ක් පළල වන ලෙස ඉදිරිකර ඇත
වැන්ජින්‍ලෝ යනු 980 m (අඩි 3125) උස, ජින්ෂාන්ලින් හි නිරීක්ෂණ කුළුණු 67 න් එකකි
එය මුහුදු මට්ටමේ සිට 980 m (අඩි 3125) උස වේ
ගිණිකොණ දිග ජින්ෂැන්ලින් හෙවත් මයුටියැන්යු මහා ප්‍රාකාරය

මෙය උස් පර්වත කූට සහිත කඳු මුදුන් ඔස්සේ 2.25 km (සැ
1.3) ක් පමණ දුරින් ගිනිකොණ දිග සිට ඊසාන දෙසට දක්වා විහිදේ
එය ජුවෝන්ගුවන් ‍කපොල්ල සමඟ බටහිර දිශාවෙන් ද, ගුබෙයිකු සමඟ නැගෙනහිර දිශාවෙන් ද සම්බන්ධ වේ
ලියාවේ ටියැන් ලින්ග්

ලියාවේ ටියැන් ලින්ග් 25 km පමණ බටහිර දිශාවට වන්නට මහා ප්‍රාකාරයෙන් වෙන්ව පවතී
එහි උස තට්ටු 2 -3 ක් පමණි
ලින් ටියැන් හි වාර්තා වලට අනුව මෙම කොටස අනෙක් ප්‍රාකාර කොටස් වලට වඩා උසින් අඩුය
එය රිදී පැහැයෙන් දිස් වී ඇත
එය රිදී පැහැයෙන් දිස්වීමට හේතුව එය ඉදිකිරීමට යොදාගෙන ඇති පාෂාණ ඉහළ ලෝහ ප්‍රතිශතයක් අඩංගු 'ශාන් සි ' හි පතල් වලින් ලබාගෙන තිබීම බව පුරාවිද්‍යාඥයන්ගේ මතයයි
එහෙත් දිගු කාලීන ක්ෂය වී යාම් නිසා වර්තමානයේ එම රීදී පැහැය දිස්වන්නේ ඉතා ‍මද වශයෙනි
තවත් එක් ආකර්ශණීය ප්‍රදේශයක් වන චීන මහා ප්‍රාකාරයේ ප්‍රථම කපොල්ල ෂැන්හයිගුවාන් යන කඳුගැට‍ය මත ඉදිරිකර ඇත
මෙය චීන මහා ප්‍රාකාරය දිවෙන ප්‍රථම කන්ද වේ
එසේම මෙය චීන මහා ප්‍රාකාරයේ නැගෙනහිර කොටසේ පිහිටා ඇත
එහි ජියා ශාන්ද, ජියනෙක්තු ද (මෙය පාලමක් ලෙස ඉදිරිකර ඇත) පිහිටා ඇත
මිං රාජවංශය හෙවත් මහා මිං 1368 වර්ෂයේ සිට 1644 චීනය පාලනය කළ රාජවංශය විය
ඒ මොංගෝලියානු යුවාන් රාජවංශය බිඳ වැටීමෙන් පසුවයි. එය හන්-චීන ජාතිකයන් විසින් චීනය පාලනය කරනු ලැබූ අවසන් රාජවංශය ද වෙයි
ප්‍රධාන අගනුවර වූ බෙයිජිං 1644 දී කැරලිකරුවන් (ෂුන් රාජවංශය පිහිටවූ ලී ශිචෙං හා පසුව මැන්චු චිං රාජවංශය) අතට පත් වුව ද මිං රජ පෙළපතේ සෙසු සාමාජිකයන් විසින් පිහිටුවන ලද කුඩා රාජ්‍යයන් දක්ෂිණ මිං යනුවෙන් 1662 දක්වා පැවතිණි
හොංවු අධිරාජ්‍යයා (රාජ්‍ය
1368 - 1398) ඍජු හා ස්ථාවර ක්‍රම්ව්වෙදයකට අනුව හැඩ ගැසුණු ස්වයංපෝෂිත ග්‍රාමීය ජන කොට්ඨාසයන්ගෙන් සැදුම් ලත් සමාජයක් නිර්මාණය කිරීමෙහි ලා පුරෝගාමී විය
එය ඔහුගේ අධිරාජ්‍යය සඳහා ප්‍රබල සෙබළ පිරිසක් පවත්වා ගෙන යාමට ඉවහල් විය
එම අධිරාජ්‍යයේ ක්‍රියාකාරී යුද සෙබළුන් සංඛ්‍යාව දස දහස ඉක්මවූ අතර නාවික හමුදා වරායන් ලොව විශාලතම ඒවා විය
රාජ සභාවේ පාලකවරුන්ගේ හා සෙසු ධනපතියන්ගේ බලය සීමා කිරීමට කටයුතු කළ ඔහු, තම පුතුන්ට චීනය පුරා වැඩ වසම් හා බලය පවරා දුන් අතර හුආං-මිං ශුෂුං නම් පාරම්පරික උපදෙස් මාලාවක් මගින් මාර්ගෝපදේශය ලබා දුන්නේය
එම වැඩපිළිවෙල අසාර්ථක වී ගියේ ඔහුගේ තරුණ අනුප්‍රාප්තිකයා වූ ජිඅංවෙන් අධිරාජ්‍යයා තම මාමවරුන්ගේ බලය සීමා කිරීමට උත්සාහ කළ නිසා ය
මෙය 1402 දී යන් කුමරු යොංල අධිරාජ්‍යයා ලෙස බලයට පත් කළ ජිංනාන් අරගලයට තුඩු දුන්නේය
යොංල අධිරාජ්‍යයා 'යන්' නගරයේ නම බෙයිජිං යනුවෙන් වෙනස් කර, තහනම් නගරය ඉදි කර, මහා ඇළ ප්‍රතිසංස්කරණය කළ අතර නිලධාරීන් පත් කිරීමේදී අධිරාජ්‍යයීය විභාග සඳහා ප්‍රමුඛ ස්ථානයක් ලබා දීමට කටයුතු කළේය
ඔහුට පක්ෂපාතී වූ පාලකවරුන්ට ප්‍රත්‍යුපකාර කළ ඔහු, කොන්ෆියුසියානු වියත් පරිපාලන නිලධාරීන් එදිරිව සේවයේ යෙදවීය
ඔවුන්ගෙන් එක් අයෙක් වූ ශෙං හ අරාබිය හා අප්‍රිකාවේ නැගෙනහිර වෙරළ තීරය තෙක් ඉන්දියන් සාගරයේ යාත්‍රා කළ ගවේෂණ චාරිකා හත සඳහා නායකත්වය ගෙන කටයුතු කළේය
නව අධිරාජ්‍යයන් හා නව පාර්ශවයන් බලයට පැමිණීමෙන් අධික වියදම් කරවූ එවැනි දෑ අවම විය
1449 ටුමු අර්බුදය හේතු කොටගෙන ශෙංටොං අධිරාජ්‍යයා නෙරපා හැරීමත් සමග ඒවා මුළුමනින්ම නවතා දමන ලදී
අධිරාජ්‍යයීය නාවික හමුදාව අභාවයට යාමට ඉඩ හැරිණි
අනිවාර්ය ශ්‍රමය යොදවා ගනිමින් ලිආඕඩොං බැම්ම ඉදි කෙරුණු අතර එකට සම්බන්ධ කිරීමෙන් හා බලකොටු තැනීමෙන් චීන මහා ප්‍රාකාරය වර්තමාන තත්වයට ගෙනෙනු ලැබිණි
මහා පරිමාණ ජන සංගණන දස වසරක් පාසා සිදු කෙරුණ ද, වැඩ රාජකාරි හා බදු මඟ හැරීමේ අදහසින් ඊට දායක නොවීම සහ එම සංඛ්‍යාලේඛන එක් රැස් කිරීම හා විශ්ලේෂණය කිරීම දුෂ්කර වූ හෙයින් නිශ්චිත තොරතුරු ලබා ගත නොහැකි විය
මිං අවසාන සමය වන විට ජනගහනය කෝටි 16 - 20 අතර පැවති බවට අනුමාන කෙරෙන නමුදු ගොවියන් සුළු සංඛ්‍යාවකින් අධික ලෙස බදු ඇය කර පියවා ගැනුණු අතර බොහෝ දෙනා නිල වාර්තාවලින් අතුරුදන් වූවා හෝ තම දේපළ හා ඉඩම් බදු මුක්තිලාභී පාලකවරුන්ට හා විහාරවලට පරිත්‍යාග කළෝය
ජපන් මුහුදු මංකොල්ලකරුවන්ගෙන් වෙරළ ප්‍රදේශ ආරක්ෂා කර ගැනීමේ අරමුණින් හඉජින් නීති පනවනු ලැබූ නමුදු ඒවා තවත් ජාවාරම්කරුවන් හා මංකොල්ලකරුවන් බිහි වීමට තුඩු දුන්නනේය
16වන සියවස පමණ වන විට යුරෝපීය වාණිජ ව්‍යාප්තිය - ගුඅංශෞ අසල මැකාඕ වැනි දූපත්වලට සීමා වුව ද - එනිසා දේශ-දේශාන්තර භෝග, ශාක හා සතුන් හුවමාරුව බෙහෙවින් ප්‍රචලිත විය
සිචුආන් අහාරවලට මිරිස් එක් වූ අතර බෙහෙවින් ඵලදායී වන ඉරිඟු හා අර්තාපල්, වගාව හඳුන්වා දීමෙන් දුර්භික්ෂ දුරු වී යාමෙන් ජනගහනය වර්ධනය විය
පෘතුගීසි, ස්පාඤ්ඤ හා ඕලන්ද වෙළඳ ව්‍යාප්තිය චීන නිෂ්පාදන සඳහා නව ඉල්ලුමක් නිර්මාණය කළ අතර ජපන් හා ඇමෙරිකානු රිදී මහත් ආදායමක් විය
මෙය මිං ආර්ථිකය යළි පණ ගැන්වූ අතර අධික උද්ධමනයට ලක් වීමෙන් මුදල් නෝට්ටු භාවිතය පිරිහිණි
වාණිජ කටයුතු සඳහා මෙබඳු ප්‍රමුඛස්ථානයක් ලබා දීම හා එමගින් බිහි වූ ධනවත් පන්තියට, සාම්ප්‍රදායික කොන්ෆියුසියානු ලබ්ධිකයෝ විරුද්ධ වූ අතර වං යංමිං විසින් හඳුන්වා දෙන ලද නූතනවාදී දර්ශනය ඊට සමීප ආකල්පයකට ඉඩ දිණි
ශං ජුශෙංගේ ප්‍රතිසංස්කරණ මුලින් සාර්ථක වුව ද පසුව අනර්ථකාරී වූයේ කුඩා හිම යුගය නිසා හට ගත් ආර්ථික පසුබෑමත් ගොවියන්ට බදු ගෙවීමට අවශ්‍ය වූ රිදී සැපයුම කපා හරින ලෙස ජපන් හා ස්පාඤ්ඤ වෙළඳ ප්‍රතිපත්ති වෙනස් වීමත් නිසා ය
අස්වනු හිඟය, ගංවතුර හා වසංගත හේතුවෙන් ලී ශිචෙං ඇතුළු කැරලිකරුවන් හමුවේ අධිරාජ්‍යය බිඳ වැටිණි
පසුව මැන්චු ජාතිකයන් හා ඔවුන්ගේ අෂ්ට ධජ සේනා විසින් චිං රාජවංශය පිහිටුවන ලදී
ඉතිහාසය

පිහිටුවීම

අරගලය හා කැරලිකරුවන්ගේ එදිරිවාදී බව 

මොන්ගෝලියානු යුවාන් රාජවංශය (1271 - 1368) මිං රාජවංශය පිහිටුවීමට පෙර චීනය පාලනය කළේය
යුවාන් රාජවංශයේ පිරිහීමට හේතු වූ කරුණු නම්, හන්-චීන ජාතිකයන්ට ජාතිය මත පදනම් ව පිරිහෙළා කටයුතු කිරීම නිසා නොසන්සුන් බව මෙන්ම කැරලි ඇතිවීම, උද්ධමනයෙන් පීඩිත ප්‍රදේශවල ජනතාවගෙන් අධික ලෙස බදු ඇය කර ගැනීම, වාරිමාර්ග ව්‍යාපෘති අතහැර දැමීමෙන් කහ ගඟ උතුරා ගංවතුර ගැලීම ආදිය යි
එහි ප්‍රතිපලයක් වශයෙන් කෘෂිකර්මය හා ආර්ථිකය පිරිහුණු අතර, කහ ගඟේ වේලි ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමට ගෙනා දහස් සංඛ්‍යාත දුගියෝ කැරලි ගසන්නට වූහ
1351 දී රතු ජටාධාරීහු ඇතුළු හන්-චීන ජාතික කණ්ඩායම් කැරලි ගැසූහ
රතු ජටාධාරීහු, සුදු පියුම් නම් ආගමික සංවිධානයක් හා සබැඳුණෝ වූහ
දිළිඳු දුගියෙකු ව ඉපිද බෞද්ධ භික්ෂුවක ව සිටි ශු යුඅංශං උපැවිදි වැ 1352 දී රතු ජටාධාරීන්ට එකතු විය
කැරලි නායකයෙකුගේ දියණියක විවාහ කර ගැනීමෙන් ඔහු ජනප්‍රියත්ව්යට පත් විය
1356 දී ශු යුඅන්ශංගේ කැරලි කණ්ඩායම් නංජිං නගරය අත්පත් කර ගත් අතර, පසුව එය ඔහු විසින් මිං අධිරාජ්‍යයේ අගනුවර ලෙස පත් කර ගන්නා ලදී
යුවාන් රාජවංශය පිරිහෙමින් පැවති අවධියක, දේශයේ පාලනය කිරීමේ හා නව රාජවංශයක් පිහිටුවීමේ අයිතිය දිනා ගැනීමට තරඟකාරී කැරලි කණ්ඩායම් සටන් වැදුණෝය
1363 දී, ශු යුඅංශං සිය ප්‍රබල ප්‍රතිවාදියා වූ හන් කණ්ඩායමේ නායක චෙන් යෞලිඅං, පෝයං විලෙහි සටනේ දී පරාජය කළේය
මෙය ලොව විශාලතම නාවික සටනක් යැයි සැලකේ. ගිනි අවි සන්නද්ධ යුද නැව් භාවිතයෙහි ප්‍රසිද්ධ වූ ඔහුගේ, 200,000 පමණ මිං නාවිකයන්ට ඔවුන් මෙන් තුන් ගුණයකට වඩා විශාල වූ හන් කැරලි කණ්ඩායම පරාජය කිරීමට හැකි විය
එම ජයග්‍රහණය ඔවුන්ට ප්‍රතිපක්ෂ කැරලි කණ්ඩායම් විනාශ කළ අතර, ශු යුඅංශං නිතරඟයෙන් ම සරු සාර යැංශි ගංගා නිම්නයේ පාලන බලය ලබා ගනිමින් දකුණේ පාලන බලය තහවුරු කර ගත්තේය
රතු ජටාධාරීන්ගේ පාරම්පරික නායකයා 1367 දී මිය ගිය පසු, ඔහුගේ රාජප්‍රාප්තියට යන මගෙහි එරෙහි වීමට කිසිවෙකු නො සිටි හෙයින්, 1368 දී යුවාන් අගනුවර වූ දාදු නගරය ආක්‍රමණය කිරීමට සේනා යැවුයේ තමා අධිරාජ්‍යයීය අභිලාෂයන් මුදුන් පත් කර ගනිමිනි
අවසාන යුවාන් අධිරාජ්‍යයා උතුරින් පිහිටි ෂැංඩු වෙත පලා ගිය අතර දාදුහි යුවාන් මාළිගා විනාශ කිරීමෙන් පසු ශු යුඅංශං විසින් මිං අධිරාජ්‍යය හා රාජවංශය ස්ථාපනය කරන ලදී
දාදු නගරය බෙයිපිං ලෙස නම් කරන ලදී
ශු යුඅංශං, 'මහා රණකාමී' යන අරුතින් "හොංවු" යන නම සිය යුග නාමය ලෙස තෝරා ගත්තේය
හොංවු අධිරාජ්‍යයාගේ රාජ්‍ය සමය 

හොංවු, රාජ්‍යයේ යටිතල පහසුකම් ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමට ක්ෂණික පියවර ගත්තේය
නංජිං වටා කිලෝමීටර් 48ක් (සැතපුම් 30ක්) දිගින් යුතුයි පවුරක් ඉදි කර, රාජ මාළිගා හා රාජ්‍ය ශාලා ඉදි කළේය
මිං ඉතිහාසයේ සඳහන් වන පරිදි, 1364 තරම් මුල් කලක සිට ශු යුඅංශං සම්පාදනය කිරීමට ඇරඹූ දා මිං ලූ නම් නව කොන්ෆියුසියානු නීතී පද්ධතිය 1397 දී සම්පූර්ණ කෙරුණු අතර 653 වර්ෂයේ තාං නීතී පද්ධතියේ තිබූ ඇතැම් වගන්ති නැවත යොදා ගෙන තිබිණි
ඔහු, වෙඉසු නම් ක්‍රමවේදයකට අනුව සේනාවන් සංවිධානය කළ අතර, එය  තාං අධිරාජ්‍යයේ (618 - 907) ෆුබිං ක්‍රමයට සමාන විය
ආශ්‍රේයයන් 

http
org/wiki/Ming_Dynasty
හොඳම චලන චිත්‍රපටය සඳහා වු ඇකඩමි සම්මානය

හොඳම චලන චිත්‍ර සිනමා පටය සඳහා වු ඇකඩමි සම්මානය වාර්ෂිකව පිරිනමනු ලබන්නේ Academy of Motion Picture Arts and Sciences (AMPAS) ආයතනය මගිනි
එය පිරිනැමෙන්නේ චලන චිත්‍ර සිනමා කර්මාන්තයේ නිරත කලාකරුවන් හටයි
හොදම සිනමා පටය සඳහා වු සම්මානය සඳහා ඇකඩමිය තුළ සියලුම සාමාජිකයින් හට ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමට හා නාම යෝජනා කිරීමට අවස්ථාව ලබාදී ඇත
වාර්ෂිකව සිදුකරනු ලබන ඇකඩමි සම්මාන උළෙලදී හොඳම චිත්‍රපටය සඳහා වු සම්මානය උළෙල අවසානයේදී පිරිනමන අතර එය භාර ගනු ලබන්නනේ චිත්‍රපටයේ නිෂ්පාදකවරයා විසින් අදාළ වේදිකාව මතදීය
හොඳම චලන චිත්‍ර සිනමාපටය සඳහා වු ඇකඩමි සම්මානය වැදගත් සම්මානයක් ලෙස ලොවපුරා පිළිගනු ලබන්නේ එය චිත්‍රපටයක් බිහිකිරීම සදහා දායක වන නිෂ්පාදනය, අධ්‍යක්ෂණය හා තිර රචනය යන සාමුහික ප්‍රයත්නයන්හි අවසාන ප්‍රතිඵලය වන බැවිනි
වසර 2002 සිට ඇකඩමි සම්මාන උළෙල පැවැත්වෙන්නේ ලොස් ඇන්ජලීස්හි කොඩැක් රංග ශාලාවේදීය