Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
පුරාවිද්‍යාවේදී පිරවුම් යනු අඟලක් හෝ වළක් වැනි යම් වර්ගයක කැපුම් අංගයක් තුළට නිදිගත වී ඇති හෝ තැන්පත් වී ඇති ද්‍රව්‍ය නිරූපණය කරන සන්දර්භයකි
පිරවුම් ප්‍රරාවිද්‍යාත්මක වාර්ථා වල වැදගත් කොටසක් වෙයි
ඒවායේ ඇති වීම හා සංයුතිය මගින් පුරාවිද්‍යාත්මක අධ්‍යයන වල බොහෝමයක් අංග ලක්ෂනවල ‍මතුකර දැක්විය හැක
පුරා විද්‍යාවේ දී සොයා ගනු ලබන ලක්ෂණ සමූහයක් (Postholes වැනි) ඒවායේ පුරා භූ ස්ථර විද්‍යාත්මක සම්බන්ධතාවයන් වෙනු‍වට ඒවායේ භෞතික සම්බන්ධතාවය ඇසුරෙන් සම්බන්ධ කිරීම සඳහා යොදා ගනු ලබන ද්විතීක අවස්ථානුකූල සාක්ෂි කාණ්ඩයක් වේ
මෙම ක්‍රමය ඔස්සේ පසුකාලීන බලපෑම් හේතුවෙන් හානියට පත් වූ ලක්ෂණ ඒවායේ කොටස්වල පිහිටුම ඇසුරෙන් නැවත සකස් කළ හැකි‍වේ
පුරා විද්‍යාවේ දී මානව කෘතියක් යනු මනුෂ්‍ය සංස්කෘතියක් මඟින් නිර්මාණය වූ හෝ නවීකරණය වූ වස්තුවක් වන අතර බොහොමයක් විට පසු කාලීනව යම් පුරා විද්‍යාත්මක උත්සාහයක ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සොයා ගන්නා ලද එකක් වේ
මෙයට උදාහරණ ලෙස ප්‍රක්ෂේපණ ලක්ෂ්‍ය, පිඟන් බඩු  වැනි ගල් මෙවලම්, බොත්තම් හෝ තුවක්කු වැනි ලෝහමය වස්තු හා ආභරණ හා ඇඳුම් පැලඳුම් වැනි පුද්ගලික අලංකරණ ආයිත්තම් දැක්විය හැක
අනෙකුත් උදාහරණවලට මනුෂ්‍ය නවීකරණයේ සලකුණු පෙන්වන අස්ථි, උඳුනෙන් ගන්නා ලද ගිනි ගල් හෝ ආහාර සඳහා යොදා ගන්නා පැළ කිරීමේ ද්‍රව්‍ය ඇතුළත් වේ
මෙම වස්තු පිළිබඳ අධ්‍යයනය පුරා විද්‍යා ක්ෂේත්‍රයේ වැදගත් කොටසක් වේ
එසේ නමුත් ඒවා නිර්මාණය කළ සමාජ කණ්ඩායම ඔවුන් විසින් නිරූපණය කරන ප්‍රමාණය පුරා විද්‍යාත්මක සෛද්ධාන්තිකයන්ගේ තර්කනයට භාජනය වේ
මානව කෘතියක් පිළිබඳව පමණක් අවධානය යොමු කිරීම තුළින් අදාල වස්තුව පිළිබඳ තීව්‍ර හා සුපැහැදිලි කාරණා මතු කර ගත හැකි අතර නිෂ්පාදනය කිරීමේ සමාජය පිළිබඳ තවදුරටත් කරුණු හෙලි කරන වටපිටාවෙහි වූ සාධක නොසලකා හැරිය හැක
සාම්ප්‍රදායික කෞතුකාගාර බොහෝ විට අතිශයින් මානව කෘති මත පමණක් පදනම් වීම සම්බන්ධයෙන් විවේචනයට භාජනය වේ
එනම් ඔවුන්ගේ යෙදීම් හෝ ‍ඒවා නිර්මාණය කළ මිනිසුන් පිළිබඳව කිසිදු තොරතුරක් නොමැතිව එම අයිතම ප්‍රදර්ශනය කිරීමයි
මානව කෘති, පහත දැක්වෙන ආකාරයේ පුරා විද්‍යාත්මක සන්දර්භ හෝ ප්‍රබව ඕනෑම එකකින් පැමිණිය හැක
මෘත දේහයක් සමඟ මිහිදන් කර ඇති (සුසාන භූමි භාණ්ඩ) 
	කසල ගොඩවල් හෝ අනෙකුත් ගෘහස්ථ සැකසුම් වැනි ඕනෑම අංගයකින් 
	නිධාන 
	භාර ඔප්පු කිරීමේ පූජා

මානව කෘති, භූ ස්ථරික අංග වැනි පුරා විද්‍යාත්මක වාර්තාවල ප්‍රධාන අංගවලින් වෙනස් වන අතර ඒවා ජෛව කෘති හෝ පරිසර කෘතිවලින් එන උඳුන්, මාර්ග හෝ තැන්පත් හෝ අවශේෂ වැනි මනුෂ්‍ය ක්‍රියාකාරකම්වල සුචල නොවන අ‍වශේෂ වන අතර බීජ හෝ මනුෂ්‍ය අස්ථි වැනි අනෙකුත් ජීවී පටක මඟින් නිර්මාණය කරන ලද පුරා විද්‍යාත්මක අවශ්‍යතාවලට වස්තු විෂයන් වේ
මිනිසා මඟින් චලනය කර ඇති නමුත් වෙනස් කර නොමැති වස්තු මැනුපෝට් (Manuports) ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ
උදාහරණවලට භුමිය තුළට ගෙන එන මුහුදු බෙල්ලන් හෝ ජලයෙන් එපිට තබන ලද රවුම් පබළු ඇතුළත් වේ
මෙම වෙනස් වීම් සාමාන්‍යයෙන් පැහැදලි නොවේ
උදාහරණ ලෙස සත්ව සැකිල්ලකින් ඉවත් කර ගන්නා ලද අස්ථියක් ජෛව කෘතියක් වන නමුත් ප්‍රයෝජනවත් දෙයක් කාවද්දා ඇති අස්ථියක් මානව කෘතියක් වේ
ඒ හා සමානවම ශෛලමය වස්තු පිළිබඳව යම් විවාද පවතී
එනම් එම ශෛලමය වස්තු මානව කෘති එසේත් නැතිනම් මිනිසා විසින් භාවිතා කළ ස්වාභාවික සංසිද්ධිවල ප්‍රතිඵල ලෙසින් බිහි වූ දෙයක් ද යන්නයි
org/wiki/Artifact_%28archaeology%29
වස්තු සමූහ (පුරා විද්‍යාව)

පුරා විද්‍යාවේ වස්තු සමූහයක් යනුවෙන් හැඳින්වෙනුයේ සමූහ වශයෙන් වරින් වර හමුවන එකිනෙකට වෙනස් මානව කෘතින් කාණ්ඩ වේ
මේවා බොහෝ විට එකම ආකාරයට හමු වීම සිදු වේ
යම් හෙයකින් කිසියම් ප්‍රදේශයක නිශ්චිත කාල සීමාවකට අදාලව එකිනෙකට සමාන වස්තු සමූහ නැවත නැවතත් හමුවේ නම් ඒවා මඟින් සංස්කෘතියක් නිරූපණය වේ යැයි කියනු ලැබේ
යම් හෙයකින් මෙවැනි වස්තු සමූහයක් කිසියම් නිශ්චිත තනි නිර්මාණයකට අදාල වේ නම් එවැනි විටක මේවා සඳහා වඩාත් නිවැරදි යෙදුම වන්නේ කර්මාන්තයක් යන්නයි
org/wiki/Assemblage_%28archaeology%29
පුරාතන DNA (aDNA) යන පදය සරල වශයෙන් සැලකූ කළ පසු කාලීනව DNA විශ්ලේෂණය සඳහා යොදා ගැනීමට විශේෂයෙන් සංරක්ෂණය නොකළ ඕනෑම ජීව විද්‍යාත්මක නිදර්ශකයකින් ලබා ගන්නා ලද DNA හැඳින්වීමට යෙදෙන්නක් සේ සැලකිය හැක
මෙවැනි DNA විශ්ලේෂණයන් සඳහා යොදා ගැනෙන සාම්පල සඳහා උදාහරණ ලෙස පෞරාණික අස්ථි කොටස්,මමීකරණයට ලක් වූ පටක, සුරක්ෂිතාගාරවල පවතින ශීතනය‍නොකළ වෛද්‍ය නිදර්ශන, විවිධ හේතු නිසා ආරක්ෂිතව ඉතිරි වූ ශ්‍රාව කොටස්, අයිස් සහ නිත්‍ය තුහින හරයන් ආදිය පෙන්වාදිය හැක
නූතන ජානමය විශ්ලේෂණයන් මෙන් නොව පුරාණ DNA විශ්ලේෂණයන් සඳහා යොදා ගැනෙනුයේ එතරම් හොඳ තත්වයක නොපවතින DNA වේ
මේ හේතුවෙන් විශ්ලේෂණයක් මඟින් ලබා ගත හැකි ප්‍රතිඵල සීමිත වේ
තවද ඇතැම් තත්ව යටතේ කාලය , උෂ්ණත්වය සහ නිදහස් ජලයේ පැවැත්ම වැනි සාධක හේතුවෙන් තවදුරටත් DNA අණු ප්‍රකෘති තත්වයෙන් පැවතිය නොහැකි අවස්ථා ද පවතී
මෙයට හේතු වන්නේ DNA අණු පරිහානියට පත් වීම වන අතර එසේ පරිහානියට පත් වීම සඳහා ඉහත සාධක යම්තාක් දුරකට බලපායි
වර්තමාන ඇස්තමේන්තුවලට අනුව DNA වල පැවැත්ම සඳහා උපරිම වශයෙන් හිතකර වන පරිසර තත්වයන් තුළ (උදා - අධික ශීත පරිසර තත්ව - නිත්‍ය තුහින හෝ අයිස් වැනි) DNA අණු උපරිම වශයෙන් වසර මිලියනක පමණ කාලයක් ආරක්ෂිතව පැවතිය හැකි යැයි අනුමාන කෙරේ
ඒ අනුව මීට වඩා පැරණි DNA අණු නිස්සාරණය කළ බවට වූ වාර්තා ( උදා - ක්‍රිටේසියස් යුගයට අයත් ‍ඩයිනසෝර අස්ථිවලින් DNA ලබා ගැනීම වැනි) අසත්‍ය බව ඔප්පු වී ඇත
මෙවැනි අසත්‍ය වාර්තාවන්ට අදාල නියැදි බාහිර DNA මඟින් අපිරිසිදු තත්වයට පත් වීම ‍හේතු වී යැයි හැක
ආශ්‍රේයයන් 
http
org/wiki/Ancient_DNA
මමියක් යනු, හිතාමතා හෝ අහම්බෙන් හෝ  රසායනයන්, අධික ශීතල, ඉතා අඩු ආර්ද්‍රතාවය හෝ, වාතය නොමැති වීම වෙතට නිරාවරණය වීමෙන්, එහි සම සහ ඉන්ද්‍රියයන් සංරක්ෂණය වීම නිhhgggjසා, සිසිල් සහ වියලි තත්ත්වයන් යටතේ තැබුවහොත්  තවදුරටත් ක්ෂය නොවන,   මරණයට පත්වූ මනුෂ්‍යයෙකු හෝ සත්ත්වයෙකු වෙයි
මිනිසුන්ගේ හා අනෙකුත් සතුන්ගේ මමීන්,අසමාන්‍ය තත්ත්ව හරහා ස්වාභාවික සංරක්ෂණයේ හෝ මරණ සුරක්ෂා කිරීම සදහා වු සංස්කෘතිකමය මානව කෘති වල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ලෝකයේ විවිධ ප්‍රදේශ වලින් හමුවී ඇත
හිතාමතාම ඖෂධ කවන ලද මමීයන්

විශේෂිත සංරක්ෂණ අරමුණක් සදහා හිතාමතාම ඖෂධ ගන්වන ලද මමීයන් වඩාත් ප්‍රචලිත වෙයි
විශේෂයෙන්ම අතීත ඊජිප්තුවේ පැවති මමීයන් ඒ අතරවෙයි
එහිදි මිනිසුන් පමණක් නොව කිඹුලන් හා බලලුන්ද මමී ගන්වන ලදී
අතීත ග්‍රීක පුරාවිද්‍යාඥයන් වාර්තා කරන අන්දමට පර්සියානුවන් ඔවුන්ගේ රජවරුන් හා වංශාදි පතීන් ඉටි මගින් ඇතැම් විට මමී ගන්වන ලදී
එසේ නමුත් මෙම භාවිතය ඊජිප්තුවේදී සිදු නොවීය
2004 වර්ෂයේදී පකිස්ථානයෙන් සොයාගත් පර්සියානු කුමරියගේ දේහය මිදි තිබුණි
චීනයේදී ඖෂධ ගන්වන ලද සයිප්‍රස් මිනී පෙට්ටි සොයා ගෙන ඇත
ඊජිප්තු මමීයන් වඩාත් ප්‍රචලිත වුව ද උතුරු චිලි දේශයේ හා දකුණු පේරු දේශයේ චින්ක්‍රෝ මමීන් ආදිතම මමීයන් වෙයි
මධ්‍යම සහරාවේ දී හමුවු උවාන් මොහුදියැක් යනු 1958 දී මහාචාර්යය ෆැබ්රිසියෝ මෝරි විසින් සොයා ගන්නා ලද කුඩා පිරිමි දරුවකුගේ මමීයක නමකි
ඕනෑම සංසදනාත්මක ඊජිප්තු මමීයකට වඩා පැරණි මෙම මමීය ඉතා දියුණු මමීකෘත තාක්ෂණයන් යොදා ගෙන ඇති අතර වසර 5500 ක් පමණ පැරණි වෙයි
සිසිලි දූපතේ පැලේමොහි පුජකවරුන් 1599 දී ඔවුන්ගේ මළ දේහයන් මමී ගන්වන ලද අතර තමන්ගේ තත්ත්වයේ සංකේතයක් ලෙස ප්‍රජාවේ අනෙකුත් සාමාජිකයන් ද ඔවුනගේ මළ දේහ සංරක්ෂණයට අදහස් කරන ලදී
ඔවුන් අතරින් අවසන් වරට මමී ගන්වන ලද සමාජිකයා 1920 දී මිය ගිය අයෙකි
පැනෝමොහි Capuchin catacombs දේහ දහසකට වඩා අන්තර්ගත කරගත්තකි
ඒවා අතරින් බහුතරයක් ඇදුම් සහිත සිට ගෙන සිටින ආකා‍රයේ ඒවා වෙයි
කෙසේ නමුත් සංරක්ෂණයේ බොහෝ අවස්ථාවන් අසාර්ථක වු අතර ඇට සැකිල්ල සහ රෙදි පිළි පමණක් ඉතුරු විය
ස්වභාවික මමී

ස්වභාවයේ හමුවන විවිධ තත්වයන් හේතුවෙන් මමීකරණයට ලක් වූ සත්ව සිරුරු ලෝකය පුරා විවිධ ප්‍රදේශවලින් හමු වී ඇත
මෙවැනි තත්ව සඳහා උදාහරණ ලෙස අධික සීතල (ඔට්සි නම් අයිස් මිනිසා, අයිස් මේඩ්න්), ආම්ලික තත්ව (ටොලන් මිනිසා), ලවණ අධික බව (ලවණ මිනිසා) හෝ විජලකාරක වියලි තත්ව (ටරීම් මමී) ආදිය හැඳින්විය හැක
යකඩ යුගයට අයත් සිරුරු 1000කට අධික සංඛ්‍යාවක් උතුරු යුරෝපයේ මඩ වගුරු තුළින් හමු වී ඇති අතර ඒවා අතරට වයිඩේ ගර්ල් සහ ලින්ඩෝ මිනිසා ආදී ප්‍රසිද්ධ මමී ද අයත් වේ
මානව මෙන්ම අනෙකුත් සත්ව විශේෂයන්ගේ ද මමීකරණයට ලක් වූ සිරුරු හමු වී ඇත
මෙම තත්වය වඩාත් බහුලව දැකිය හැකි වන්නේ නොගැඹුරු ලවණ ජලය සහිත පරිසරවල ජීවත් වන සත්ව විශේෂයන්ගේ වේ
තවද මෙහි දී මමීකරණය වීමේ ක්‍රියාවලිය සඳහා වඩාත් සුදුසු ව්‍යුහයන්ගෙන් යුත් ශරීර ඇති මුහුදු අශ්වයන් සහ තාරකා මසුන් ආදී ජීවීන් වඩාත් බහුලව මෙලෙස මමීකරණයට‍ ලක් වේ
මමී
පොසිල යනු සතුන්, ශාඛ හා අනෙකුත් පටක වල ඛනිජ බවනය වු හෝ වෙනත් ආකාරයකින් සංරක්ෂණය වු අවශේෂ හෝ සලකුණු (අඩි සටහන් ,කවච වල සලකුණු වැනි) වේ
පොසිල වල සම්පූර්ණත්වය (සොයාගත් හා සොයා නොගත්) හා පොසිල අඩංගු පාෂාණ සකස් වීමේ හා අවසාධිත ස්ථර වල ඒවායේ පිහිටීම පොසිල වාර්තා ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ
භූ විද්‍යාත්මක කාලය හරහා පොසිල පිළිබද අධ්‍යයනය, ඒවා කෙසේ ඇති වුණි ද, හා වංශ ප්‍රවේනිය අතර වු පරිනාමණීය සබදතා භූ පාෂාණ ධාතු විද්‍යාවෙන් වඩාත් වැදගත් ක්‍රීයා අතරින් එකක් වෙයි
19 වැනි ශත වර්ෂයේදී දියුණු කරන ලද සාපේක්ෂ භූ විද්‍යාත්මක කාල මිනුම වැඩි වශයෙන් පදනම් වී ඇත්තේ පාෂාණ අවසාධිත වල පොසිල අන්තර්ගතය මතය
20 වැනි ශත වර්ෂය මුල් භාගයේදී සිදු වු රේඩියෝ මෙට්‍රික දින නියම තාක්ෂණික ක්‍රමවල වැඩි දියුණු වීමත් සමග භූ විද්‍යාඥයින්ට විවිධ අවසාධිත ස්ථර හා ඒවා තුළ අඩංගු පොසිලවල නිෂ්චිත වයස තීරණය කිරීමට හැකිවිය
පොසිලවල වයස සාපේක්ෂව නූතන පොලෝසීන යුගයේ සිට වසර බිලියන ගණනක් වයස ආචියන් යුගය දක්වාත් පරාස ගත වෙයි
විශාලත්වය අනුව තනි සෛල වැනි අන්වීක්ෂීය ප්‍රමාණයේ සිට ඩයිනොසර වැනි මහෙක්ෂීය ප්‍රමාණ දක්වා පොසිල එකිනෙකින් වෙනස් වෙයි
සාමාන්‍යයෙන් පොසිල සංරක්ෂණයේදී අදාල පටකයෙන් කොටසක් පමණක් සංරක්ෂණය කරයි
බොහෝ විට එම කොටස් එහි ජීවි කාලය තුළදී භාගිකව ඛණිජ බවනය සිදු වු පෘෂ්ට වංශිකයන්ගේ අස්ථි හා දත් හෝ අපෘෂ්ඨ වංශිකයන්ගේ කයිටීනමය බාහිර අස්ථි පද්ධතිය වැනි කොටස් වෙයි
මෘදු පටක සංරක්ෂණය වීම නම් පොසිල වාර්තා වලට අනුව ඉතා දුර්ලභ සිදුවීමකි
තවද පොසිල අදාළ ජීවියා ජිවත්ව සිටිය දී තබන ලද අඩි සටහන් හෝ උරගයෙකුගේ අසූචි වැනි සලකුණු වලින් සමන්විත විය හැකිය
මෙම වර්ගවල පොසිල අණුරේඛන පොසිල ලෙස හඳුන්වන අතර අනෙක්වා දේහ පොසිල ලෙස හඳුන්වයි. අවසාන වශයෙන් පැරණි ජීවිත දැකිය නොහැකි නමුත් අනාවරණය කර ගත හැකි සමහරක් සලකුණු ජෛව රසායනික සංඥා ආකාරයෙන් තබනු ලබන අතර මේවා රසායනික පොසිල හෝ ජෛව සලකුණු ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ
‍පොසිල පිළිබඳ ජීව විද්‍යාත්මක පැහැදිලි කිරීම් 
ආජන්຃නා‍ෙ‍໵න් ‍ෙ‍සායාගත් පාෂාຒභුතව තිබු ජුරාසික යුගයට අයත් ‍ෙ‍කා්න් ඵලයක්
]] 
මුල් කාලීන ස්වභාව විද්යාඥයින් සජීවී විශේෂයන් අතර පැවති සමානකම් සහ ‍වෙනස්කම් ඉතා ‍හොදින් ‍තේරුම්ගත්හ
ලීනියස් විසින් වර්තමාන‍ෙ‍ය් පවා භාවිත වන අනුපි‍ෙවළින් යුත් වර්ගීකරණ පද්ධතිය හඳුන්වා දීමට ‍මෙය ‍හේතු විය
මුල් වරට ‍මෙම අනුපිළි‍ෙවලින් යුත් ජීව සම්බන්ධතාවයන් එකල ඉතා ຺໮වල තත්ත්වයක පැවති ‍පොසිල වාර්තාවන් සමඟ සම්බන්ධ කරන ලද්‍ෙ‍ද් ඩාවින් සහ ඔහු‍ගේ සමකාලීනයන් විසිනි
විශේෂයෙන්ම ඩාවින් විස්තරාත්මකව ජීවී විශේෂ ‍වෙනස් වීම ‍හෙවත් පරිනාමය වීම පැහැදිලි කළ අතර ඒ ඔස්‍ෙ‍ස් ස්වභාවික පරිසර ගැටළු සඳහා ජීවීන් අනුවර්තනය වීම ‍හෝ වඳ වී යාම ඔහු විසින් පැහැදිලි කරන ලදී
පොසිලකරණය පිළිබඳ නූතන දර්ශනය 

ෆොසිල වාර්තා යනු ජීවයේ පරිණාමනීය වාර්තාන්ය
එමගින් ස්වාභාවික වරණය සමඟ ඒවා අනුව පාරිසරික තත්ත්ව හා ජානමය විභව අන්තර් ක්‍රියාකාරකම් සමඟ ජීවය වසර බිලියන 4කට වඩා වැඩි කාලයක් තිස්සේ පැවත ඇති ආකාරය අප ඉදිරියේ දිග හරිනු ලබයි
පෘථිවියේ කාලගුණය , භු චලන, වායු ගෝලය, සාගර හා ආවර්තික ව්‍යසන සියළු ජීවීන් මත මූලික තෝරා ගත් පීඩන යෙදූ අතර ඒ හේතුවෙන් ඔවුන් පැවතෙන්නන් ඉතිරි කරමින් හෝ ඉතිරි නොකරමින් නැතිවී ගියහ
නූතන පාෂාණ ධාතු විද්‍යාව, පරිණාමනීය ජීව විද්‍යාව සමඟ සම්බන්ධ වී ඇති අතර එය අනිවාර්යයෙන්ම සෛල ව්‍යුහය හා ක්‍රියාකාරීත්වයේ පරිණාමනය සිදු වු ප්‍රාග් කේම්බ්‍රියන්ගේ අවධිය දක්වා දිව යයි
වංශ ප්‍රවේණික විද්‍යාව යොදා ගන්නා අණුක ජීව විද්‍යාඥයින්ට, වර්ගීකරණ විද්‍යාව හා ජීවීන් අතර පරිණාමනීය දුර ඇඟවීම සඳහා ප්‍රෝටීන, ඇමයිනෝ අම්ල හෝ නියුක්ලියෝටයිඩ අනුක්‍රම සම ප්‍රභවතාව සංසන්දනය කළ හැකිය
නමුත් මෙය සිදු කළ යුත්තේ සීමා සහිත සංඛ්‍යානමය විශ්වාසයක් සමඟය
අනෙක් අතින් පොසිල පිළිබඳ අධ්‍යයනය මඟින් , පරිණාම ගසෙහි ජීවීන් වර්ගීකරණය සිදු වූ කාලය හා ක්‍රමය වඩාත් හොඳින් දැක්විය හැකිය
විද්‍යාවේ, ජීවය හා පෘථිවියෙහි ගැඹුරු කාලය අතරතුර දී එහි පරිණාමනය පිළිබඳ දර්ශනය පැහැදිලි කිරීම තවමත් දුර්වලය
ඒ සඳහා නූතන වංශ ප්‍රවේණික හා පාෂාණීය ධාතු විද්‍යාත්මක කටයුතු එකට එකතු කර ක්‍රියාවෙහි යොදවනු ලබයි
අතීතම පොසිලි භවනය වු ප්‍රදේශ 

පෘථිවියේ පැරණිතම පොසිල වන්නේ අවසාදිත හා අවක්ෂේපන ස්ථරයෙන් ඉහළ පාෂාණමය ස්ට්‍රෝමැටර්ලයිටයන් ය
ඒවා පාදක වී ඇත්තේ අද දුර්ලභ වන නීල හරිත බැක්ටිරියා විශේෂයක් මතය
පොසිල ස්ට්‍රෝමැටලයිටික ව්‍යුහයන් ජීව විද්‍යාත්මකව මාධ්‍ය වන්නේ ක්ෂුද්‍ර ජීවී ජාලයන් හා ඔවුන්ගේ ආවරිත අවසාදනයන් ය
කෙසේ නමුත් ස්ට්‍රෝමැටලයිටිකයන්ගේ වැඩීම සඳහා නිර්වායු යාන්ත්‍රණයන්ද හඳුනා ගෙන ඇත
දශක ගණනාවක් පවතින අඛණ්ඩ විද්‍යාත්මක විවාදයන් ඇතැම් සැකසුම් සඳහා ජෛව ජනනයට විශේෂයෙන්ම මධ්‍ය ආතීය යුගයට අයත් ජීවින්ගේ ජෛව ජනනයට අදාළව සිදුවෙයි
පශ්චාත් අකීය යුගයේ සිට ස්ටෝ මැටර්ලයිටයන් පැවත එන බව පුළුල්ව පිළි ගැනෙයි
මධ්‍ය ප්‍රෝටොරොසොයිට් යුගයේදී විශාල සයිනෝ බැක්ටීරියා කොළනි ඇතිවීම සිදුවෙයි
ඒවායේ ප්‍රභා සංශ්ලේෂක පරිවෘත්තිය මගින් අතුරු ඵලයක් ලෙස ඔක්සිජන් ඇති වු අතර විශාල යකඩ සම්පාදනයන්ට ද හේතු වු අතර අනුක්‍රමණයෙන් පෘථිවි වායුගෝලය ඔක්සිජනීකෘත කරන ලදී
ඉතා දුලබ වුවද ස්ට්‍රෝමැටර් ලයිටයන් අතරින් සෛල මූර්තිමත් කරන ක්ෂුද්‍ර ව්‍යුහයන් ඇතැම් විට හමුවී ඇත
Gunflint Chert අඩංගු වන හුදකලා මයික්‍රෝ පොසිලයන් 2.0 bya ක්ෂුද්‍ර ජීවින් ගහනයට අයත්වෙයි
මීට පරස්පර ලෙස අනුමාන කෙරෙන පොසිල බැක්ටීරියා සෛල බටහිර ඔස්ට්‍රේලියාවේ දී හමුවු අතර 3.4 bya ගහනයට අයත් වෙයි
නිර්වායු ක්‍රියාදාමයන් සිදු කිරීම මීට හේතු වී ඇත
වැරවෝනා ක්ෂුද්‍ර ව්‍යුහයන් සයනො බැක්ටීරියා ලෙස තහවුරු කිරීම, අතීත ජීවය විවිධාංගිකරණය වුයේ කෙසේ ද යන්න පිළිබද අපගේ අවබෝධයට ගැඹුරු ලෙස බලපෑම් කරයි
එයින් වැදගත් පරිණාමික මංසලකුණු තවත් අතීතයට ගෙන යයි
අණුක වංශ ප්‍රවේනික ආකෘතියේ අනිවාර්ය අංක ශෝදනය සදහා අතීත පොසිලයන් පිළිබදව අධ්‍යනය ඉතා වැදගත් වෙයි
අසාමාන්‍ය පොසිලකරණය සිදුවු ස්ථාන 

අසාමාන්‍ය පොසිල කරණයක් සහිත පොසිල බිම් (සමහරක් විට සංරක්ෂිත මෘදු පටක ඇතුළත්) ලැන්ගස්ටාටන් (Lagerstatten) ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ
මේවායේ ඇති වීම්,අඩු බැක්ටීරියා ප්‍රමාණයක් සමග ඇනොක්සියානු වටපිටාවක (එමගින් දිරාපත් වීම පමාවෙයි) සිදු කරන ලද මෘත දේහ වල දැමීම නිසා සිදු වී ඇත
ලැන්ග්ගස්ටාටන් විසින් භූ විද්‍යාත්මක කාලය කැම්බියානු යුගයේ සිට වර්තමානය දක්වා පරාසනය කරන ලදී
ලෝකය පුරාවට ඇති ආසන්න පරිපුර්ණ පොසිලකරණයට හොඳම උදාහරණය වන්නේ කැම්බියානු මාවෝටයෑන්ෂන් ෂල්ක හා බර්ගස් ශල්කර්, ඩෙවෝනියානු හන්ස්රක් පතුරු පාෂාණ, ජුලාශික් සොල්න්හොෆෙන් හිරිගල් හා කැබ්රොනි ෆෙරස් මේසන් ක්‍රීක් ප්‍රදේශය
පොසිලවල දුලබ බව 

පොසිලකරණය අතිශයින් දුර්ලභ ක්‍රියාවකි
එයට හේතුව පෙර ජීවත්ව තිබූ බොහොමයක් ද්‍රව්‍ය මරණයෙන් පසු සාපේක්ෂව ඉක්මණින් දිරාපත් වීමට යත්න දරන බැවිනි
පටකයක් පොසිලකරණය සඳහා හැකිතාක් ඉක්මණින් අවසාදිත වලින් අවශේෂ ආවරණය විය යුතුය
කෙසේ නමුත් මෙයට විශේෂ වූ අවස්ථා ද ඇත
එනම් පටකයක් මිදීම, වියලීම හෝ ඇනොක්සියානු (ඔක්සිජන් රහිත) පරිසරයක විවේකයට පත් වීම
තවද විවිධ වර්ගවල පොසිල හා පොසිලකරණ ක්‍රියාවලි ඇත
ටැපොනොමික ක්‍රියාවලි හා සරල ගණිතමය අවස්ථාවේ සංයුක්ත ආචරණය නිසා පොසිලකරණයට, දෘඪ ශරීර අවයව ඇති, පුළුල්ව පැතිරී ඇති හා විශාල කාලයක් ජීවත් වන පටක වඩාත් ප්‍රිය කරයි
අනෙක් අතින් කුඩා, මෘදු ශරීර, භූ විද්‍යාත්මක වශයෙන් තහනම් කර ඇති හා භූ විද්‍යාත්මකව අචීර පටකවල පොසිල සොයා ගැනීම ඉතාමත් අසාමාන්‍ය වේ
එයට හේතුව ඒවායේ සාපේක්ෂ දුලබ බව හා සංරක්ෂණය වීමේ අවම හැකියාවයි. 

විශාල නිදර්ශන වඩාත් බහුලව සොයාගෙන හාරා ඉවතට ගෙන ප්‍රදර්ශනය කිරීම සිදු වන අතර අන්වීක්ෂීය මට්ටමේ අවශේෂ පොසිල වාර්තාවල එතරම් බහුල නොවේ
ඇතැම් නිරීක්ෂකයන් පොසිල විසින් වාර්තා තුළ අන්තර නිදර්ශනවල දුර්ලභත්වය මඟින් වික්ෂිප්තභාවයට පත් වී ඇත
ඒ සඳහා සම්මත විස්තර කිරීම ඩාවින් සිදු කෙරෙන ලදී
ඔහු පැවසුවේ භූ විද්‍යාත්මක වාර්තාවල වූ විශාල අඩු ලුහුඬුකම්, ආන්තරික නිදර්ශනවල කුඩා කාලාන්තරය හා පටු භූ විද්‍යාත්මක පරාසය සමඟ සම්බන්ධව එවැනි පොසිල හමු වීමේ ඉඩ අහුරා ඇති බවයි. එමඟින් සරලව කියා සිටින්නේ පොසිලකරණය සිදුවන තත්ත්ව ඇති වන්නේ ඉතා දුලභ බවත් එමනිසා දී ඇති පටකයක් පොසිලයක් බවට පත් වීම අතිශයින් අසාමාන්‍ය බවත්ය
එල්ඩ්‍රිච් හා ගවුල්ඩ් විසින් විරාම තබන ලද සමතුලිතතාව පිළිබඳ ඔවුන්ගේ සිද්ධාන්තය දියුණු කළ අතර එමඟින් පොසිල වාර්තාවල සංසරණය නැවතීමේ රටා හා එක්වර පෙනී සිටිම විස්තර කළ හැකි විය
සටහන් 
‍

| Fossil
|}
{|
පොසිල
භූ පාෂාණ ධාතු විද්‍යාව
ජීව විද්‍යාව
පුරාවිද්‍යාත්මක භූ භෞතික විද්‍යාව යන්න වඩාත් පරිශීලනය වන්නේ පුරාවිද්‍යාත්මක රූපණය හෝ සිතියම් කරණය සදහා යොදා ගන්නා භූ භෞතික විද්‍යාත්මක සමීක්ෂන තාක්ෂණික ක්‍රමවලටය
වඩා පුළුල්ව අර්ථ දක්වන ලද විට මෙම වදන පුරා විද්‍යාවට ව්‍යවහාර වන ඕනෑම භූ භෞතික තාක්ෂණික ක්‍රමයක් හැදින් වීමට යොදා ගත හැක
දුරස්ථ සංවේදනය හා සමුද්‍ර සමීක්ෂණ ද පුරාවිද්‍යාවේදි භාවිතා වන නමුත් සාමානයයෙන් ඒවා සැලකෙන්නේ වෙන්වු විෂය පථ ලෙසයි
භූ භෞතික විද්‍යාත්මක ප්‍රලෝකනය හා භූ භෞතික විදයාත්මක සමීක්ෂණය වැනි අනෙකුත් වදන්ද පුරා විදයාත්මක වාග් මාලාවක් තුළදී සාමාන්‍යයෙන් එහා තුල්‍යාර්ථයකින් භාවිතා වෙයි
දළ විශ්ලේෂණය
ජෛව භෞතික විද්‍යාත්මක සමීක්ෂණය, පුරා විද්‍යාත්මක අංගවල උප මුහුණත්වල සිතියම් නිර්මාණය කිරීම සඳහා යොදා ගනී
අංග යනු පුරා විද්‍යාත්මක වාර්තාවල චලනය කළ නොහැකි කොටස් එය නැගී සිටින ව්‍යුහයක් හෝ පසෙහි ඉතිරි වී ඇති මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ ඉඟියක් විය හැකිය
වැළලී ඇති අංගවල විද්‍යුත් හා චුම්භක ගුණ ඒවායේ ඒවා අඩංගු පරිසරය සමඟ සැලකිය යුතු තරම් වෙනස්කමක් දක්වන විට භූ භෞතික විද්‍යාත්මක උපකරණ මඟින් ඒවා අනාවරණය කර ගත හැකිය
සමහරක් අවස්ථාවලදී ඒකජ මානව කෘති (විශේෂයෙන් ලෝහ) ද හමුවිය හැක
ක්‍රමානුරූප රටාවකට ගන්නා ලද කියවුම් දත්ත කුලකයක් බවට පත්වන අතර එය රූප සිතියමක් ලෙස විදැහීම සිදු කළ හැක
සමීක්ෂණ ප්‍රතිඵල, කැනීම් මෙහෙයවීම සඳහා හා පුරා විද්‍යාඥයින්ට  වැඩ බිමෙහි කැ‍නීම් සිදු නොකළ කොටස් බලා ගැනීම සඳහා උදව් වේ
වෙනත් පුරා විද්‍යාත්මක ක්‍රම මෙන් නොව ජෛව භෞතික විද්‍යාත්මක සමීක්ෂණය ආක්‍රමණික හෝ විනාශකාරී නොවේ
මේ හේතුව නිසා සංරක්ෂණය කිරීම (කැනීමට වඩා) අරමුණ වන ස්ථානයන්හි දී මෙය බහුලව භාවිතා වේ
භූ භෞතික විද්‍යාත්මක සමීක්ෂණය අතීතයේ දී වරින් වර පැමිණෙන සාර්ථකත්වයන් සමඟ භාවිතා කළ නමුත්  එය නිවැරදි පරිදි යොදා ගත් විට හොඳ ප්‍රතිඵල ලැබීම බොහෝ විට සිදු වේ
එය අර්ථ නිරූපණය පරීක්ෂා කිරීම හා සැකසීම සිදු කළ හැකි හොඳින් සංයුක්ත කරන ලද පර්යේෂණ සැකසුමක දී භාවිතා කිරීමේ දී වඩා ප්‍රයෝජනවත් වේ
අර්ථ නිරූපණය සඳහා පුරා විද්‍යාත්මක වාර්තාවල හා එය භූ භෞතික විද්‍යාත්මකව ප්‍රකාශයට පත්වන ආකාරය ගැන දැනීමක් අවශ්‍ය වේ
සුදුසු ලෙස උපකරණ යොදා ගැනීම, සමීක්ෂණ සැලසුම් කිරීම හා දත්ත සැකසීම සාර්ථකත්වය සඳහා අත්‍යවශ්‍ය අංග වන අතර එය එක් එක් වැඩ බිමෙහි ආවේනික භූ විද්‍යා හා පුරා විද්‍යාත්මක වාර්තා සඳහා එකතු කරගත යුතුය
ක්ෂේත්‍රයේ දී දත්ත තත්වය පාලනය හා අවකාශීය නිරවද්‍යභාවය තීරණාත්මක වේ
භූ භෞතික විද්‍යාත්මක ක්‍රම
EM සන්නයන සමීක්ෂණය

පුරා විද්යාවේ දී භාවිතා වන භූ භෞතික විද්යාත්මක ක්රම බොහොමයක් උකහා ගෙන ඇත්තේ ඛනිජ ගවේෂණයේ දී , ඉංජිනේරු විද්යාවේ දී හා භූ විද්යාවේ දී යොදා ගන්නා ඒවායිනි
භූ විද්යාත්මක සිතියම්කරණය ආවේනික අභියෝග ප්රදර්ශනය කරන නමුත් එය ක්රම හා උපකරණවල වෙන් වෙන් වශයෙන් වූ දියුණු වීමකට මඟ පාදා ඇත
සාමාන්යයෙන් භූ විද්යාත්මක යෙදීම් සලකා බලනු ලබන්නේ සාපේක්ෂව විශාල ව්යුහ අනාවරණය කර ගැනීමත් සමඟය (බොහෝ විට හැකිතාක් ගැඹුරින්)
සන්සන්දනාත්මකව බොහොමයක්  පුරා විද්යාත්මක වැඩ බිම් සාපේක්ෂව මතුපිටට ආසන්නයෙන් පිහිටයි
(බොහෝ විට පෘථිවියේ උඩම මීටරය තුළ) උපකරණ බොහෝ විට සැලසුම් කර තිබෙන්නේ මතුපිට අසල සංසිද්ධිය හොඳින් විසඳීම සඳහා ප්රතිචාර දක්වන ගැඹුර සීමා වන ලෙසය
තවත් අභියෝගයක් වන්නේ සියුම් හා ඉතා කුඩා අංග (දිරාපත් වූ ලීවලින් හට ගැනෙන කාබනික වර්ණක වැනි අචීර) අනාවරණය කිරීම හා ඒවා ගල්,මුල් හා අනෙකුත් ස්වාභාවික අපද්රව්යවලින් වෙන් කර ගැනීමයි
මෙය සාක්ෂාත් කර ගැනීම සඳහා අවශ්ය වන්නේ සංවේදීතාවය පමණක් නොවේ
එයට දත්ත ලක්ෂ්ය අධි ඝනත්වයක් (අඩුම තරමින් එකක් වත්) හා සමහරක් විට වර්ග මීටරයකට කියවුම් දුසිමක් පමණ අවශ්ය වේ
පුරා විද්යාවේ දී බහුලවම භාවිතාවන උපකරණ වන්නේ චුම්භක මාන, විද්යුත් ප්රතිරෝධ මාන, භූමිය විනිවිද යන රේඩාර් (GPR) හා විද්යුත් චුම්භක (EM) සන්නායක මානයි
මෙම ක්රම බොහොමයක් වර්ගවල පුරා විද්යාත්මක අංගවල විශිෂ්ට විභේදනයක් ලබා දෙන අතර විශාල ප්රදේශවල අධික සාම්පල ඝනත්ව සමීක්ෂණ සඳහා හැකියාවෙන් යුක්ත වන අතර පුළුල් තත්ව පරාසයක් යටතේ ක්රියාත්මක වේ
සාමාන්ය ලෝහ අණාවරක භූ භෞතික විද්යාත්මක සංවේදක වන අතර ඒවාට අධි විභේදන රූප නිර්මාණය කළ නොහැක
අනෙකුත් ප්රකාශ කර ඇති හා මතුවෙමින් පවතින තාක්ෂණික ක්රම ද භූ විද්යාත්මක යෙදුම්වල භාවිතා වේ
පුරාවිද්‍යාව
භෞතික විද්‍යාව
පුරා විද්‍යාත්මක ප්‍රදේශයක පුළුල්ව ප්‍රචාලනය වු පොදු කලාවේ හා මානව කෘතීන්ගේ කාල පරිච්ඡේදයක් ලෙස සැලකිය හැක
බොහෝ විට විශාල භූගෝලිය ප්‍රදේශයක් පුරා එම ප්‍රදේශයේ පුරා විද්‍යාත්මක අනුපිලිවෙල පෙන්නුම් කරන්නකි
පුරා විද්‍යාත්මක ක්ෂිතිජය සදහා නිදසුනක් ලෙස එංගලන්තයේ ප්‍රච්ඡන්න පෘථිවිය සැලකිය හැකිය
2 වන ශත වර්ෂයේ රෝමානු බ්‍රිතාන්‍ය නාගරික ප්‍රදේශ වල හුදකලා වීම විදහා පානය පසු කාලීන දේශීය මානව කෘතීන්ගෙන් රෝමානු මානව කෘතීන් වෙන් කරයි
මෙම පදය පුරා විද්‍යාත්මක යුගයක් තනන්නා වු පුරා විද්‍යාත්මකන සම්බන්ධතා ශ්‍රේණියක් හෝ යම් ප්‍රදේශයක  පුරා විද්‍යාත්මක පුරා විද්‍යාත්මක යුගය නිර්ණය කිරීමේ ක්‍රියාදාමයේ කොටසක් හෝ හුවා දැක්වීමට යොදා ගනී
එසේත් නොමැති නම් හැරිස් ජාලයේ අන්තර් ගතයන්ගේ ඛණ්ඩනයක් ලෙස ද මෙය තේරුම් ගත හැකි අතර රාමුව තුල සොයාගත් නිරේඛනයන් මගින් වකවානුවේ වෙනස් වීම විදහා පායි
පුරා විද්‍යාත්මක ක්ෂිතිජය යන පදය ඇතැම් විට යම්තාක් දුරකට වැරදි ලෙස තට්ටුව හෝ ස්ථරය ලෙසද ව්‍යවහාර වෙයි
පුරාවිද්‍යාත්මක කර්මාන්තයක් ලෙස හැඳින්වෙනුයේ කිසියම් තනි නිෂ්පාදනයක් සඳහා අදාල වන උපාංග පරාසයක් වේ
උදාහරණයක් ලෙස ලැ‍න්ග් ඩේල් පොරෝ කර්මාන්තය පෙන්වා දිය හැක
මෙහි උපාංග සමූහයන් මඟින් විවිධ වස්තූන් සහ හැසිරීම් රැසක් පිළිබඳ සාක්ෂි ලැබේ
මෙම පුරා විද්‍යාත්මක කර්මාන්ත සඳහා වඩාත් නිවැරදි යෙදුම් වනුයේ පුරා විද්‍යාත්මක සංස්කෘතීන් යන්නයි
මේවා ශිලා කර්මාන්ත ලෙස ද හැඳින්වෙන අතර ආරම්භක අවධියේ දී භාවිතා වූ ශිලා කර්මාන්ත කිහිපයක ලැයිස්තුවක් මෙහි දැක්වේ
සම්බන්ධක පුරා විද්‍යාව යනු සාම්ප්‍රදායික පුරා විද්‍යාවේ හා මානව විද්‍යාවේ යන දෙකෙහිම අවයව සංයුක්ත කරන 1940 දශකයේ දී වෝල්ටර් ටේලර් විසින් දියුණු කරන ලද අතීතය පිළිබඳ අධ්‍යයනය කිරීමේ ක්‍රමයකි
එය ටේලර්ගේ A Study of Archaeology ග්‍රන්ථයෙන් හොඳින් නිරූපනය වේ
(1948, ඇමරිකානු මානව විද්‍යා සංගමය, නිබන්ධනය 69) 

ටේලර් විසින්, අතීතයේ සාකල්‍ය දර්ශනයක් සැපයීම සඳහා ආහාර, ජනාවාස රටා, මෙවලම් හා අනෙක් අවයව පිළිබඳ අධ්‍යනය සංයුක්ත කරන සංයුක්ත විෂය පථයක් ලෙස පුරා විද්‍යාව දකින ලදී
මෙම ප්‍රවේශය ටේලර්ගේ ඔහුගේ කාලයේ ප්‍රසිද්ධ පුරා විද්‍යාඥයන් පිළිබඳ විවෘත හා විශේෂිත විවේචන සමඟ එම කාලයේ සිට බොහොමයක් පුරා විද්‍යාඥයන් අතර කැළඹීමක් ඇති කරන ලදී
නමුත් වර්තමානයේ ටේලර්ගේ ප්‍රවේශය මෙම විෂය පථය තුළ සම්මත ක්‍රියාවක් වේ
විෂය පථය අත්පත් කරගෙන සිටි පුරා විද්‍යාවට වූ විස්තරවලින් යුත්, ඓතිහාසික ප්‍රවේශය විවේචනය කළ පළමුවැන්නන්ගෙන් කෙනෙක් වූයේ ටේලර්ය
පැටී ජෝ වොට්සන්ට අනුව ටේලර්ගේ අරමුණ වූයේ නරක දෙයක් ඇති කිරීම නොව ඇමරිකානු පුරා විද්‍යාඥයින්ගේ විසින් සිදු කළ ඉලක්ක අරමුණු හා අභිමතාර්ථ ඉටු කිරීමයි
(1983,  A Study of Archaeology හි 1983 සංස්කරණයට පෙරවදන
පුරා විද්‍යාත්මක ගවේෂණ සඳහා වූ මධ්‍යස්ථානය, දකුණු ඉලිනොයිස් විශ්ව විද්‍යාලය, කාබන් ඩේල්)

පුරාවිද්‍යාව
ගලවා ගැනීමේ පුරා විද්‍යාව (සමහරක් විට වැලැක්වීමේ හෝ ගොඩගැනීමේ පුරා විද්‍යාව‍ හෝ සංස්කෘතික ප්‍රබව කළමණාකරණය ලෙස හඳුන්වන) යනු අවධානයට බඳුන් වී ඇති ප්‍රදේශයක් ජලයෙන් යට කිරීම සඳහා වේල්ලක් තැනීම වැනි තැනීමක් හෝ අනෙකුත් දියුණු කිරීමක් මඟින් තර්ජනයට ලක් වී ඇති හෝ අනාවරණය වූ ප්‍රදේශවල සිදු කරන පුරා විද්‍යාත්මක සමීක්ෂණයක් හෝ කැනීමකි
සාම්ප්‍රදායික සමීක්ෂණ හා කැනීම් මෙන් නොව ගලවා ගැනීමේ පුරා විද්‍යාව යම් වේගයකින් සිදු කළ යුතු වේ
ගලවා ගැනීමේ පුරා විද්‍යාවට උදාහරණ ලෙස, ඕනෑම සොයා ගැනීමක් ස්වාස්ථික සංරක්ෂණය හෝ ‍‍ෙගාඩනැඟිල්ලක් යට පිහිටි කැනීම් නොකරන ලද ප්‍රදේශයක් සංරක්ෂණ සඳහා පියවර ගැනීම ඇතුළත් විය හැකිය
වසර ගණනක් පුරාවට ජීවත් වීම නිසා අතිශයින් වැළලී ගිය ප්‍රදේශවලින් නාගරික ප්‍රදේශ සාමාන්‍යයෙන් ගලවා ගැනීමේ පුරා විද්‍යාව සඳහා වස්තු බවට පත් වේ
මුල් කාලීන කටයුතුවලදී අවධානය‍යොමු වූයේ මහා පරිමාණ යන්ත්‍ර සූත්‍ර යොදා ගෙන ගලවා ගැනීම් කැනීම් සිදු කළ හැකි සංවිධාන පිහිටුවීම කෙරෙහිය
පුරා විද්‍යාඥයින් තැනීම්කරුවාගේ අවශේෂ වාර්තා කිරීම සඳහා අවස්ථාව සපයා දීමේ හොඳ හිත මත රඳා පැවති කටයුතු සිදු කරන ලද වඩා නූතන භාවිතයේ දී පුරා විද්‍යාත්මක සමීක්ෂණය, සැලසුම් ක්‍රියාවලියක් හෝ ගොඩනැඟීම් නීතියක් මඟින් අවශ්‍ය විය හැකිය
(එක්සත් රාජධානියේ PPG 16 සමඟ වැනි) කොන්ත්‍රාත්තු හෝ වානිජමය පුරා විද්‍යාව, දේශීය නීති හා සැලසුම් කිරීමේ නීති සමඟ එකඟ වීම සඳහා වූ කැනීම්කරුවන්ගේ අවශ්‍යතාවලට ගැලපෙන පරිදි සේවා සපයා දීම සිදු කරනු ලබයි
(විශේෂයෙන් එක්සත් ජනපදයේ) 

වසර ගණනක් පුරාවට මිනිසුන්ගේ අවධානය තිබුණේ භූමිය තුළ වූ පුරා විද්‍යාත්මක සාක්ෂි කෙරෙහිය
කෙසේ නමුත් කර්මාන්තමය පුරා විද්‍යාවේ ක්‍රමයෙන් වැඩි වන ජනප්‍රියත්වයත් සමඟ ගොඩනැඟිලිවල වර්තමාන අවශේෂ වාර්තා කිරීම තුළින් ගලවා ගැනීමේ පුරා විද්‍යාව සිදු කළ යුතු වේ
(බිඳ හෙලීමට පෙර) 

ගලවා ගැනීමේ පුරා විද්‍යාව යන වදන මෙන්ම එම ක්‍රියාවලිය උතුරු ඇමරිකාවට, දකුණු ඇමරිකාවට, බටහිර යුරෝපයට හා නැ‍ඟෙනහිර ආසියාවට (විශේෂයෙන් එක්සත් ජනපදය, එක්සත් රාජධානිය, කොරියාව හා ජපානය) සීමා වී තිබේ
ජර්මනිය වැනි බොහෝමයක් යුරෝපීය රටවල් ගලවා ගැනීමේ කැනීම් සිදු කරනු නොලබයි
(එනමුත් එම රටවල පර්යේෂණාත්මක පුරා විද්‍යාව ක්‍රියාත්මක වේ) මැද පෙරදිග වූ බොහොමයක් ගලවා ගැනීමේ පුරා විද්‍යා ව්‍යාපෘති සාමාන්‍යයෙන් හඳුන්වනු ලබන්නේ ගොඩගැනීමේ පුරා විද්‍යාව ලෙසය
මෙයද බලන්න

 රෙස්කියු (බ්‍රිතාන්‍ය පුරාවිද්‍යාත්මක භාරය)
 සංස්කෘතික උරුම කළමනාකරණය
 ෂවල්බම්

ආශ්‍රිත

වැඩිමනත් කියවීම්

 Thomas W
Neumann and Robert M
Sanford, Practicing Archaeology
A Training Manual for Cultural Resources Archaeology
Rowman and Littlefield Pub Inc, August, 2001, hardcover, 450 pages, ISBN 0-7591-0094-2
 Thomas W
Sanford, Cultural Resources Archaeology
Rowman and Littlefield Pub Inc, December, 2001, trade paperback, 256 pages, ISBN 0-7591-0095-0

External links
 Shovel Bums R
Joe Brandon's free jobs in archaeology and CRM service, archaeology & CRM field schools, and archaeology and CRM gear
Archaeological sub-disciplines
Methods and principles in archaeology
පුරාවිද්‍යාව
ගලවා ගැනීමේ පුරා විද්‍යාව
ඔෆාගේ වේල්ල

පුරා විද්‍යාවේ දී බිම් වැඩ යනු ගැටි හා වැදලි ලෙස හඳුන්වන භූ මට්ටමේ වු කෘතිම වෙනස් වීම්ය
ඒවා අංග විය හැක
එසේත් නැති නම් මතුපිටින් යට පිහිටි අංග පෙන්වන ලක්ෂන විය හැක
පුරා විද්‍යාඥයන්ට අවධානයට භාජනය වන බිම් වැඩ අතරට පැරණි බලකොටු, ස්මාරක , ගොඩැලි හා අනෙකුත් සොහොන්‍කොත් ඇතුළත් වේ
නැතිවී ගිය මධ්‍යතන යුගයේ ගම්වලින් හමුවන බිම් වැඩ නැතිවී ගිය ජනාවාසවල ස්ථානය, ප්‍රමාණය හා සැකැස්ම නිර්ණය කිරීම යොදා ගත හැක
බිම් වැඩ, උසින් සෙන්ටිමීටර කිහිපහක සිට සිල්බරි කන්දෙහි ප්‍රමාණය (40m)  දක්වා පරාසගත වේ
එය නව ශිලා යුගයේ සිට පසුගිය සතිය දක්වා කාල ගත වේ
ඒවාට කිලෝ ග්‍රෑම් ටොන් ගණනක් දක්වා විස්තීර්ණ විය හැක
(ඔෆාගේ වේල්ල) 

සුර්යා අහසෙහි පහල පිහිටුමක දී ගන්නා ලද අහස් ඡායාරූපවල නොගැඹුරු බිම් වැඩ වඩාත් හොඳින් දර්ශනය වේ
ඒ හා සමානවම තුහින හෝ කුඩා හිම පතනයකින් පසුව වඩාත් හොඳින් දර්ශනය වේ
බිම් වැඩවල නිවැරදි සමීක්ෂණයක් කැනීමකින් තොරව ‍ඒවා තේරුම් ගැනීමට ඉඩ ලබා දෙයි
org/wiki/Earthworks_%28archaeology%29
මෙම පුරා විද්‍යා ක්ෂේත්‍රය තුළ දී කරදියේ, මිරිදියේ හෝ ජලය සමඟ තැන්පත් වූ අවසාදනයන්ගේ අඩංගු භෞතික වස්තූන්/ නටඹුන් ඇසුරින් ආදි මානව ජීවිතය ඔවුන්ගේ හැසිරීම් සහ ඔවුන්ගේ සංස්කෘතීන් පිළිබඳ අධ්‍යයනය කෙරේ
මෙය බොහෝ විට සමුද්‍ර පුරා විද්‍යාවට අයත් ක්‍ෂේත්‍රයක් ලෙස සැලකේ. දිය යට පිහිටි පුරා විද්‍යාත්මක වශයෙන් වැදගත්කමක් ඇති ස්ථාන ළඟා වීමට තිබූ අපහසුතාවය හේතුවෙන් මෙම ක්ෂේත්‍රයට අදාල ආරම්භක ශක්‍යතාවයන් සහ උපකරණ, දියේ ගිලුණු වස්තූන් ‍ගොඩ ගැනීම සම්බන්ධ ආයතන සහ පුද්ගලයන් ආශ්‍රිතව භාවිතයට පැමිණියේය
ආරම්භයේ දී මෙම ක්ෂේත්‍රය නියමාකාර පුරා විද්‍යාත්මක ක්ෂේත්‍රයක් ලෙස පිළිගැනීමේ දී මත ගැටුම් පැවතුණි
මෙම ක්ෂේත්‍රයට අයත් පුරා විද්‍යාත්මක වැදගත්කමක් ඇති ස්ථාන සහ පිහිටුම් අතරට ගිලී ගිය නැව් හා ගුවන් යානා, පාලම්, වරාය සහ ක්‍රැනොග් ආදී ජලාශ්‍රිත ඉදි කිරීම්වල නටඹුන් හෝ පසුකාලීනව ඉහල ගිය මුහුදු මට්ටම හෝ වෙනත් හේතු නිසා ජලයට යට වූ මානව වාසස්ථාන ආදිය අයත් වේ
ජලය යට පිහිටි වැඩ බිම්වලදී මතු වන අභියෝග

ජලය යට පිහිටි වැඩ බිම් ගොඩබිමෙහි පිහිටන වැඩ බිම් හා සැසදීමේදී ප්‍රවේශයට වඩා අපහසුවන අතර වඩා අනතුරුදායක වේ
වැඩ බිමට සෘජුවම ප්‍රවේශ වීම සඳහා කිමිදීම උපකරණ හා කිමිදීමේ හැකියාව අත්‍යවශ්‍ය වේ
කිමිදුම්කරුවන්ට යා හැකි ගැඹුර හා ඒ ඒ ගැඹුරවල්වලදී ගත කළ හැකි කාල පරාසය සීමා සහිත වේ
කිමිදුම්කරුවන්ට යාමට නොහැකි ගැඹුරු වැඩ බිම් සඳහා සබ්මැරීන හෝ දුරස්ථ සංවේදන උපකරණ අවශ්‍ය වේ
සමුද්‍රාශ්‍රිත වැඩ බිමක් සඳහා යම් ආකාරයක වැඩ කිරීමේ වේදිකාවක් (සාමාන්‍යයෙන් බෝට්ටුවක් හෝ නෞකාවක්) අවශ්‍ය වේ
මෙය ප්‍රවර්ධන ගැටළු මතු කරයි
ජලය යට පිහිටි පුරා විද්‍යා සඳහා වූ වැඩ කිරීමේ වේදිකාවකට විශේෂිත දුරස්ථ සංවේදන උපකරණ සැපයීමට, පුරා විද්‍යාත්මක ප්‍රතිඵල විශ්ලේෂණයට, ජලය තුළදී සිදුවන කටයුතුවලට සහාය දැක්වීමට, අවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය ගබඩා කර තැබීමට, ජලයෙන් සොයා ගත් අයිතම සංරක්ෂණය කිරීමට මෙන්ම සේවකයන් සඳහා අවශ්‍ය ඉඩ පහසුකම් සැලසීමට  හැකි විය යුතුය
ජල ඉසින හා වායු සෝපාන ඇතුළුව පුරා විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ සඳහා යොදා ගන්නා උපකරණ ද අතිරේක අනතුරු හා ප්‍රවර්ධන ගැටළු මතු කරයි
තවදුරටත් සමුද්‍රාශ්‍රිත වැඩ බිම් බලවත් රළ පහරවල්වලට හෝ දුර්වල කාළගුණික තත්වයන්ට භාජනය විය හැක
එනම් වැඩ බිමට ප්‍රවේශ විය හැක්කේ සීමා සහිත කාල ප්‍රමාණයකට පමණි
ජලය යට පිහිටි වැඩ බිම් සාමාන්‍යයෙන් ගතික වේ
එනම් ‍ඒවා ධාරා, සුළි, කුණාටු හෝ උදම් ප්‍රවාහ මඟින් චලනය විය හැකිය
අදාල ව්‍යුහ නොසිතූ පරිදි අනාවරණය වීම හෝ මුහුදු පත්ලේ සැඟවී යාම සිදු විය හැක
අධික කාලයක් තිස්සේ අනාවරණය වූ ව්‍යුහ මල කා කෑලිවලට කැඩී විසිරී යා හැකිය
අවට පරිස‍රයේ ඇති ගතික ස්වභාවය මඟින් සමහරක් විට සවාස්ථික සංරක්ෂණය  අවලංගු කළ හැකිය
විශේෂයෙන් මුහුදු බත් වූ නැවක ලී වැනි අනාවරණය වූ කාබනික ද්‍රව්‍ය පිඩොක් වැනි මුහුදු ජීවීන් විසින් පරිභෝජනය කිරීමට ඉඩ ඇත
මීට අමතරව ජලය යට පිහිටි වැඩ බිම් රසායනිකව ක්‍රියාකාරී විය හැකි අතර මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ලෝහ ව්‍යුහවල ඇති යකඩ පිඩු ඇති වීම සඳහා ක්ෂය වීම සිදු විය හැක
ඉන්පසු මුල් ලෝහය භංගුර තත්වයේ තිබෙනු ඇත
ජලය යට පිහිටි වැඩ බිම්වලින් සොයා ගන්නා ලද මානව කෘති සඳහා විශේෂ සැලකිල්ලක් අවශ්‍ය වේ
‍

මන්ඩි හෝ ඇල්ගී හා අඩු ආලෝක විනිවිද යාම නිසා දර්ශනය දුර්වල විය හැක
එනම් භූමිය මත දී හොඳින් ක්‍රියාත්මක වන සමීක්ෂණ තාක්ෂණික ක්‍රම (ත්‍රිකෝණකරණය වැනි) සාමාන්‍යයෙන් ජලය යට දී කාර්යක්ෂමව යොදා ගත නොහැකි බවයි.  

ඊට අමතරව පුරා විද්‍යාත්මක පර්යේෂණවල ප්‍රතිඵල සඳහා ප්‍රවේශයක් සැපයීම පහසු විය හැක
එයට හේතුව ජලය යට පිහිටි වැඩ බිම් හොඳ ප්‍රවේශ වීමේ හැකියා හෝ සාමාන්‍ය ජනතාව සඳහා ප්‍රවේශ සපයන්නේ නැති නිසාය
තාක්ෂණික ක්‍රම
දියයට වැඩ කිරීමේ දී ඇති වන බාධක මැඩ පැවැත්වීම සදහා විශේෂිත තාක්ෂණික ක්‍රම හා මෙවලම් දියුණුකර තිබුණත් පුරාවිද්‍යාත්මක අරමුණු හා ක්‍රියා වලි අනෙක් ඕනෑම සන්දර්භයක් මෙන්ම සමාන වෙයි
කෙසේ නමුත් දිය යට පිහිටි ප්‍රදේශයක් සමීක්ෂණය කිරීම ඒහා සමාන භූමි ප්‍රදේශයක් සමීක්ෂණයට වඩා වැඩි කාලයක් ගන්නා අතර වඩා වියදම් අධික වෙයි
ව්‍යාපෘති සැලසුම් කරනයේ වැදගත් අංගයක් වන්නේ බො‍්ට්ටුවෙන් සිදුවන මෙහෙයුම් ප්‍රවර්ධනය කළමනා කරණය හා කිමිදුම් ක්‍රියාවලි කළමණාකරණයයි
ප්‍රදේශයේ පිහිටි ජලයෙහි ගැඹුර හා ප්‍රවේශය, රළ, වර්ථමාන හා ඉදිරියට පැමිණෙන කාලගුණික තත්ත්ව වැනි බාධක මගින් අවහිරවී ඇත්දැයි යන්න භාවිතා කෙරෙන තාක්ෂණික ක්‍රම මත බලපෑම් ඇති කිරීම හෝ දී ඇති වියදමක දී හෝ කාල ප්‍රාන්තරයකදී සිදු කළ හැකි ගවේෂණ ප්‍රමාණය මත බලපෑම් ඇති කිරීම සිදු කරයි
ඉතා සුපරික්ෂාකාරීව ගවේෂණය සිදු කරන ප්‍රදේශ බොහෝමයක් (මේරි රෝස් ඇතුළත්ව) වෘත්තීය පුරා විදයාඥයින් සැලකිය යුතු කාලාන්තරයක් පුරා සේවයෙහි යොදවා ඇත
ගොඩබිමෙහි වු පුරාවිද්‍යාව මෙන් සමහරක් තාක්ෂණික ක්‍රම සරළ උපකරණ යොදා ගනිමින් අතින් සිදු කරන ඒවා (සාමාන්‍යයෙන් කිමිදුම් කරුවන් ඒක අයෙකුගේ හෝ කිහිපයකගේ මහන්සිය මත රදා පවතියි
) වන අතර අනෙක්වා උසස් තාක්ෂනික ක්‍රම හා වඩා සංකිර්ණ ප්‍රවර්ධන යොදා ගනිමින් (උදාහරණ ලෙස උපකරණ හැසිරවීමේ දොඹකර අඩංගු විශාල සහය නෞකා, දියයට සන්නිවේදනය හා පරිගණක දෘෂ්‍ය කරණය)

ආශ්‍රිත 
 ජලාශ්‍රිත පුරා විද්‍යාව

References 

http
org/wiki/Underwater_archaeology
පුරා විද්‍යාත්මක භූ භෞතික විද්‍යාව තාක්ෂණික ක්‍රම

තාක්ෂණික ක්‍රම

දියයට වැඩ කිරීමේ දී ඇති වන බාධක මැඩ පැවැත්වීම සදහා විශේෂිත තාක්ෂණික ක්‍රම හා මෙවලම් දියුණුකර තිබුණත් පුරාවිද්‍යාත්මක අරමුණු හා ක්‍රියා වලි අනෙක් ඕනෑම සන්දර්භයක් මෙන්ම සමාන වෙයි
ව්‍යාපෘති සැලසුම් කරනයේ වැදගත් අංගයක් වන්නේ බොට්ටුවෙන් සිදුවන මෙහෙයුම් ප්‍රවර්ධනය කළමනා කරණය හා කිමිදුම් ක්‍රියාවලි කළමණාකරණයයි
ප්‍රදේශයේ පිහිටි ජලයෙහි ගැඹුර හා ප්‍රවේශය, රළ, වර්ථමාන හා ඉදිරියට පැමිණෙන කාලගුණික තත්ත්ව වැනි බාධක මගින් අවහිරවී ඇත්දැයි යන්න භාවිතා කෙරෙන තාක්ෂණික ක්‍රම මත බලපෑම් ඇති කිරීම හෝ දී ඇති වියදමක දී හෝ කාල ප්‍රාන්තරයකදී සිදු කළ හැකි ගවේෂණ ප්‍රම‍ාණය මත බලපෑම් ඇති කිරීම සිදු කරයි
) වන අතර අනෙක්වා උසස් තාක්ෂනික ක්‍රම හා වඩා සංකිර්ණ ප්‍රවර්ධන යොදා ගනිමින් (උදාහරණ ලෙස උපකරණ හැසිරවීමේ දොඹකර අඩංගු විශාල සහය නෞකා, දියයට සන්නිවේදනය හා පරිගණක දෘෂ්‍ය කරණය)

References 
http
org/wiki/Underwater_archaeology#Techniques
භෞතික විද්‍යාව
මුහුදුබත් වු නෞකා පිළිබද පුරා විද්‍යාත්මක සිද්ධාන්ත

මියුක්ලොරිගේ (Muckelroy) ආකෘති

මුහුදුබත් වු නෞකා පිළිබද පුරාවිද්‍යාව වර්ගීකරණය කිරීම සදහා හා තේරුම් ගැනීම සදහා වු ක්‍රමානුකූල ආකීතියක් ප්‍රථම වරට යොජනා කරනු ලැබුවේ කෙයිත් මියුක්ලොරියෝ විසින් 1976 දීය
මියුක්ලොරිගේ පද්ධති ආකෘතිය මුහුදුබත් වීමේ ක්‍රියාවලිය හරහා සිදු වන ද්‍රව්‍ය වල අවශේෂ වල පරිණාමනය, ඒ අතරතුර සිදුවන ගලාවා ගැනීමේ මෙහෙයුම් හා පාරිසරික බලපෑම මත සිදු වන අවශේෂ වල විඝටනය වීම් හා නැවත සකස් වීම් විස්තර කරනු ලැබේ
මැක්ලොරි විසින් ඔහුගේ ආකෘතියේදී ස්වාභාවික ක්‍රියාවලි හා මනුෂ්‍ය ක්‍රියාකාරකම් සලකා බැලුව ද ඒ අතරතුර සිදුවු පරේෂණ මූලිකවම පාරිසරික හේතු වයාප්ත කළ අතර මනුෂ්‍ය ක්‍රියාවලි පිළිබදව වුයේ අඩු අවධානයකි
මනුෂ්‍ය මැදිහත් වීම් සලකා බැලීමයි
2006 දී මාටින් ගිබ්ස් විසින් ලියන ලද පත්‍රිකාවක් වෙසනය සිදු වන අවස්ථාවේදී මනුෂ්‍ය හැසිරීම හා මනුෂ්‍යයන් හා මුහුදුබත් වු නෞකා අතර ඇති දිර්ගකාලීන සම්බන්ධතාවය සැලකීමට මියුක්ලොරිගේ ආකෘතිය විස්තීර්ණ කරන ලදී
මෙම ආකෘතිය මුහුදුබත් වීම සිදුවන කාලය අතර තුර විවිධ පළාත් වලට මනුෂ්‍ය ක්‍රියාකාරකම් වර්ගීකරණය කිරීම සදහා මනුෂ්‍ය මැදිහත් වීම් අධ්‍යයනය කිරීමට ඉඩ සලසා දෙයි
මෙම ආකෘතිය පහත ඒවා සලකා බලයි
පෙර ගැටුම් තර්ජන කලාප මෙහිදි ක්‍රියාව වැළැක්වීම සදහා ගන්නා ලද උත්සාහයන් මනුෂ්‍යයන් සලකා බලන අතර එහිදි මුහුදුබත් වීමක් සිදුනොවීමට ඉඩ ඇත
එසේත් නැතිනම් අදාල තර්ජනය අවම කිරීමට අසාර්ථක උත්සාහයන් ගනු ඇත
උදාහරණ ලෙස මුහුදුබත් වීම් ස්ථානය වැඩි තර්ජනයක් මග හැරීමට ගත් උත්සාහයක ප්‍රතිඵලයක් විය හැක
බඩු ඇසිරීම ද සමහරක් විට තර්ජනය පිළිබද සැලකීම නිරූපණය කරයි
පුර්ව ගැටුම් අවවාධාත්මක කලාපය, මෙහිදි මනුෂ්‍යයන් විසින් ව්‍යවසනය වැළැක්වීම සදහා ක්ෂණික ක්‍රියාමාර්ග ගනු ඇත
උදාහරණ ලෙස නෞකාව ගොඩ බිමට ගෙනයාම, භාණ්ඩ ඉවතට දැමීම හෝ ඇන්කරය ඉවතට දැමීම දැක්විය හැක
ගැටුම, මෙහිදි නෞකාව අතහැර දැමීමට හෝ දිගටම තබා ගැනීමට තීරණය කරයි
උදාහරණ ලෙස නැවත පාවීමට ප්‍රයත්න දැරීම
පසු ගැටුම, මෙහිදි ගැලවුමු කරුවන් නැවත එකතුවන අතර උදාහරණ ලෙස ඔවුන්ගේ බඩු ගොඩ ගැනීම හෝ නඩත්තු කිරීම් සිදු කිරීම කරයි
ගලවා ගැනීම හා පසු ව්‍යවසනය, මෙහිදි නෞකාව මුහුදු බත් වන අතර භාණ්ඩ ගොඩගැනීමේ හෝ මග පෙන්වීමට අපදාවක් වන අවශේෂ ඉවත් කිරීමට තුන් වන පාර්ෂවයක මැදිහත් වීමක් සිදු විය හැක
org/wiki/Archaeology_of_shipwrecks#Archaeological_theories_of_shipwrecks
පුරා විද්‍යාවේ දී ශ්‍රේණිකරණය යනු එකම සංස්කෘතියේ විවිධ වැඩබිම්වලින් එකතු කරගන්නා ලද මානව කෘති කාලානුක්‍රමික පිළිවෙලකට තබන සාපේක්ෂ දින ගණනය කිරීමේ ක්‍රමයකි
පුරා විද්‍යාඥයකු වූ ජෙහාඩ් පවසා සිටින්නේ “එක් ස්මාරකයක් දක්නා ලද තැනැත්තෙක් සත්‍ය වශයෙන්ම එකක්වත් දැක නොමැති අතර , ස්මාරක දහසක් දැක ඇති තැනැත්තෙක් සත්‍ය වශයෙන්ම දැක ඇත්තේ එක් ස්මාරකයක් පමණි” ලෙසයි
මෙම ක්‍රමය මුලින්ම නිර්මාණය කරන ලද්දේ ඔස්කාර් මොන්ටිලියස් මඟිනි
කාබන් දින ගණනය වැනි නිරපේක්ෂ දින ගණන ක්‍රම යොදාගත නොහැකි අවස්ථාවලදී පුරා විද්‍යාත්මක සොයා ගැනීම් හා අංග දින නියම කිරීම සඳහා සාපේක්ෂ දින නියම කිරීමේ ක්‍රම භාවිතා කිරීමට පුරා විද්‍යාඥයින්ට සිදු වේ
මෙය ගල් ආයුධ, පිඟන් බඩු කැබලි හා අනෙකුත් මානව කෘති දින ගණනය කිරීම් සඳහා යොදා ගත හැක
ඉතිහාසය
විලියම් ෆ්ලින්ඩර්ස් ‍පෙට්‍රී 19 වන ශත වර්ෂයේ පසු භාගයේ දී ඊජිප්තුවේ ඩයොස්පොලිස් පාර්වා හි කැනීම් සිදු කරන ලදී
ඔහු සොයා ගත්තේ ඔහු විසින් මතු කර ගන්නා ලද සොහොන්වල ඔවුන්ගේ දත්ත හා ඔවුන්ගේ වෙන් වූ ස්වභාවයන්ට අදාල කිසිදු සාක්ෂියක් නොමැති බව හා එමනිසා ඔවුන්ගේ භූ ස්ථර පිළිබඳ අධ්‍යයනය හරහා අනුක්‍රමනයක් ගොඩනැංවිය නොහැකි බවයි. පැට්‍රි විසින් කඩදාසි කැබැල්ලක් මත එක් එක් සොහොනින් මතු වූ අන්තර්ගත ලැයිස්තුගත කළ අතර ඔහු තෘප්තියට පත් වන ආකාරයේ අනුක්‍රමණයක් ලැබෙන තෙක් ඒවා එකිනෙක මාරු කරන ලදී
(පෙට්‍රි 1899) ඔහු විසින් හේතු දක්වන ලද ආකාරයට වඩාත් නිවැරදි අනුක්‍රමණය වන්නේ යම් විශේෂිත සැලසුම් රටාවක සාන්ද්‍රණයකට කඩදාසි අනුක්‍රමණය හරහා කෙටිම කාලාන්තරය ඇති අනුක්‍රමණයයි
අනුරූප විශ්ලේෂණය (කෙන්ඩල් 1971) වැනි බහු විවිධ සංඛ්‍යාන විද්‍යා යොදා ගෙන පසුව සිදු කරන ලද කාර්යයන්, නිවැරදි අනුක්‍රමණ නිර්මාණය කිරීම සඳහා වූ පෙට්‍රිගේ ශ්‍රේණිකරණ ක්‍රමවල නිවැරදි බව වැඩි කිරීමට උදව් වී ඇත
සැලසුම් රටාව ජනප්‍රියත්වයේ සීනු වක්‍රයක් අනුගමනය කරන බව උපකල්පනය කරමින් (සෙමෙන් පටන් ගෙන උපරිමයකට වර්ධනය වී තවත් රටාවක් ජනප්‍රිය වීමත් සමඟ ක්‍රමයෙන් ඉවත් වී යයි
) සංඛ්‍යාත ‍ශ්‍රේණීකරණයක් සඳහා පදනම සපයයි
තවද එමඟින් එකම සංස්කෘතියක් තුළ දී සැලසුම් ජනප්‍රියතා වැඩ බිමෙන් වැඩ බිමට පුළුල්ව සමාන වන බව ද උපකල්පනය කරයි
මෙම නීති අනුගමනය කරමින් වස්තු එකතුවක් අනුක්‍රමණයකට ස්ථානගත කළ හැකි අතර එමනිසා යම් රටාවල වඩාත් සමාන කොටස් සමඟ යුත් වැඩබිම් සැම විටම එකට පවතී
තාවකාලික සංවිධාන කිරීමට අතිරේකව ශ්‍රේණීකරණය සාමාජීය තත්වය, වයස හා ලිංගිකත්වය හෝ ආගමික විවිධත්වය ඇති වන දේ වල වෙනස් වීම් එකතුවක් ද දැක්විය හැක
org/wiki/Seriation_%28archaeology%29
පුස්තකාල, ලේඛණාගාර හෝ කෞතුකාගාර එකතුවක දී තේරුම සංරක්ෂණය කිරීම යන්නට විශේෂිත වස්තු සඳහා අගයන් පිළිබඳ අධ්‍යාත්මික, චාරිත්‍රමය හෝ සංස්කෘතිකමය සංජානනය හා එම අගයන් නඩත්තු කිරීම හා ඒවාට ගරු කිරීම තහවුරු කිරීම ඇතුළත් වේ
තේරුම යන්න පරිශීලනය ජනගහනය විසින් සිදු කළ තේරුම් ගැනීම් හා ප්‍රත්‍යක්ෂ්‍ය කරන ලද අගයන් මත පදනම්ව සංස්කෘතිකමය හෝ අධ්‍යාත්මික විශේෂිත්වයකින් යුත් වස්තුවලට සම්බන්ධ යම් දෙයක් වන අතර එම ක්‍රියාවලිය වස්තුවක සමාජ ගොඩනැංවීම ලෙස හැඳින්වේ
(Barker ,77) පුස්තකාල හා කෞතුකාගාර වැනි මතක ආයතනවලට චලනය වූ කළ, සංස්කෘතිමය හෝ අධ්‍යාත්මික සමාජවල ප්‍රති නිරූපණ ලෙස ඉතිරි කිරීම සඳහා  සමාජ ගොඩනැංවීමේ මෙම වස්තු සංරක්ෂණය කිරීමට හා නඩත්තු කිරීමට ආවේණික ප්‍රවේශ අවශ්‍ය වේ
පුස්තකාල හා කෞතුකාගාර ඇතුළුව බටහිර ලෝකයේ බොහෝමයක් මතක ආයතනවල අවධානය රැඳී‍තිබෙන්නේ එකතු කරන ලද ද්‍රව්‍යවල තොරතුරුමය අන්තර්ගතය හා භෞතික ලක්ෂණ හෝ මානව කෘති අගයන් මතය
සංරක්ෂණය කිරීමේ නීති මුලිකවම සලකා බැලෙනුයේ මේවා නඩත්තු කිරීම සමඟය
එය වයන දත්ත සංරක්ෂණය සඳහා නැවත නිමැවීම හරහා හෝ ඔවුන්ගේ භෞතික ව්‍යුහවල අඛණ්ඩ පැවැත්ම තහවුරු කිරීම සඳහා නඩත්තු කිරීම් හා පාරිසරික පාලන හරහා විය හැක
(Foot,19) කෙසේ නමුත් වස්තුවක් අර්ථ දැක්වීමේ දී අත්‍යවශ්‍ය ආධ්‍යාත්මික හා සංස්කෘතිකමය අගයන් එකතු වීම, සංරක්ෂණය කිරීම ‍තහවුරු කිරීම සඳහා වස්තුවල භෞතික හා තොරතුරුමය අංගවලින් එපිටට නිරීක්ෂණය කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ
භෞතික වස්තුවක් සංරක්ෂණය කිරීමට ගන්නා ලද ක්‍රියා මාර්ග අදාල වස්තුවේ අධ්‍යාත්මික හෝ සංස්කෘතිකමය ආකලනය සමඟ සමතයකට පත් වීමේ දී යම් යම් සැලකිල්ලට ගැනීම් ඇති විය හැක
මානව කෘති (ග්‍රන්ථ ඇතුළත්) ඉතිහාසය පුරාවමට හා වර්තමානයේ දී නීති හා වාරිත්‍රවලට අනුව නිර්මාණය කිරීම සිදු වූ අතර විශාල පාරිභෝගික ද්‍රව්‍යවලින් යුත් වර්තමාන ලෝකයේ දී හා ද්‍රව්‍යමය සංස්කෘතියේ දී එය නෛසර්ගිකව තේරුම් නොගනු ඇත
සියළු ග්‍රන්ථ, ලේඛණ හා මානව කෘතිවලට ඔවුන්ගේ අඛණ්ඩ ව්‍යාප්තිය සමඟ සම්බන්ධ චාරිත්‍ර හෝ සාමාජීය වශයෙන් නිර්මාණය වූ ඇදහීම් ඇතුළත් නොවුණත් බොහොමයක් සංස්කෘතික හා ආගමික එකතු සඳහා එය අදාල කරුණක් වේ
org/wiki/Preservation_of_meaning
එඩ්වර්ඩ් සෙසිල් හැරිස් (වම් පැත්තේ) පෝලන්ත ජාතික පුරා විද්‍යාඥයකු වූ සිබිග්නිව් කොබිලින්ස්කි සමඟ
කොබිලින්ස්කි විසින් හැරිස්ගේ පුරා විද්‍යාත්මක භූ ස්ථර විද්යාව පිළිබඳ වූ ග්‍රන්ථය පෝලන්ත බසට පරිවර්තනය කරන ලදී
කෙසේ නමුත් ස්ථර අතර භෞතික සම්බන්ධකම් මත පදනම්ව පුරා විද්‍යාත්මක ස්ථර පිළිබඳ ශ්‍රේණීකරණ රූප සටහනක් නිර්මාණය කිරීමේ සංකල්පය හැරිස්ගේ අනුකෘති ඇති වීමට පෙර වින්චෙස්ටර් හා එංගලන්තයේ අනෙකුත් නාගරික ප්‍රදේශවල පැවතුණි
හැරිස්ගේ ක්‍රියාවල එක් අවසාන ප්‍රතිඵලයක් වූයේ වැඩ බිම් කැනීමේ දී එය භූ ස්ථර විද්‍යානුකූලව, නිර්මාණය වූ ආකාරයට ප්‍රතිවිරුද්ධ ලෙස සිදු කළ යුතු බව හා ඒ සඳහා දිවත හෝ ප්ලේනම් (Planum) වැනි භූ ස්ථරීකරණය පිළිබඳ අභිමත මිනුම් යොදා නොගත යුතු බවයි. හැරිස් විසින් මුලින්ම ප්‍රකාශ කළේ (පුරා විද්‍යාත්මක භූ ස්ථර විද්‍යාවේ න්‍යායන්හි දී) භූ ස්ථරීකරණයේ  එක් එක් ඒකකයට, සාමාන්‍යයෙන් මිනුම් කරන ලද සැලසුමක ආකාරයේ එහිම චිත්රක නිරූපණයක් පැවතීමේ අවශ්‍යතාවයි. පුරා විද්‍යාත්මක භූ ස්ථර විද්‍යාවේ නීති ප්‍රකාශ කිරීමෙන් හා වැඩ බිමක අවසාදනය වීමේ හෝ නිධිගත වීමේ අනුක්‍රමණය සරලව හා චිත්රකව නිරූපණය කරන පද්ධතියක් සකස් කිරීම නිසා හැරිස් විසින් තනියම ශ්රේෂ්ට කැනීම්කරුවෙකු නොවී වීලර් වැනි ශ්රේෂ්ට භූ ස්ථර විද්‍යාත්මක පුරා විද්‍යාඥයන්ගේ අඩි සලකුණු ඔස්සේ යන බවට මතවාදයක් ගොඩනැඟිනි
හැරිස්ගේ කටයුතු, ලන්ඩන් කෞතුකාගාරය මඟින් සිදු කළ තනි සන්දර්භ සැලසුම්කරණයේ දියුණුකිරීම්වලට ප්‍රධාන මෙහෙයවීමක් වූ අතර සංකීර්ණ පුරා විද්‍යාත්මක දත්ත කුලකවල විශ්ලේෂණයකට මඟ පාදන UK හි දී නිපදවන ලද පුරා විද්‍යාත්මක වාර්තා කිරීමේ මෙවලම් හා තාක්ෂණික ක්‍රම පිළිබඳ විෂයාංග, භූ භාවිත රූප සටහන්වල දියුණු වීමට ද ප්‍රධාන මෙහෙයවීමක් විය
හැරිස් අනුකෘතිය හෝ ඉන්චෙස්ටර් ශ්‍රේණීකරණ රූප සටහන යනු පුරා විද්‍යාත්මක සන්දර්භවල තාවකාලික අනුපිළිවෙල නිර්ණය කිරීමට යොදා ගන්නා මෙවලමක් වන අතර එමනිසා එමඟින් පුරා විද්‍යාත්මක වැඩ බිමක වූ වියළි ප්‍රදේශයක් මත අවසාදනය වීමේ අනුක්‍රරමණය නිර්ණය කළ හැක
අනුකෘති මඟින් නිරීක්ෂණය කළ හැකි භූ ස්ථරික ඒකක හෝ සන්දර්භවල සාපේක්ෂ පිහිටීම හා භූ ස්ථරීය ස්පර්ශය පෙන්නුම් කරයි
අනුකෘතිය එංගලන්තයේ ඉන්චෙස්ටර්හි දී Dr
එඩ්වර්ඩ් සෙසිල් හැරිස් විසින් 1970 දශකයේ මුල් භාගයේ දී නිර්මාණය කරන ලදී
පුරා විද්‍යාත්මක භූ ස්ථර අධ්‍යයනය පිළිබද හැරිස්ගේ නීති
සුපිරි ස්ථානය පිළිබද නීතිය 

සත්‍ය ලෙසම නිර්මාණය වු ස්ථර හා අන්තර් මුහුණත් අංග ශ්‍රේණියක මුලු ස්ථර කරණයේ උස් ඒකක ලාභාල වන අතර පහත් ඒකක වඩා වයසින් වැඩි වෙයි
මේ සියල්ල පුරා විද්‍යාත්මක භූ ස්ථර කරණයේ පෙර පැවති ස්කන්ධයක් මත තැන්පත් වීම හෝ ඉවත් වීමෙන් නිර්මාණය වී ඇත
නියම තිරස පිළිබද නීතිය

විසිරුණු ආකාරයකින් තැන්පත් වු ඕනෑම පුරා විද්‍යාත්මක ස්ථරයක් තිරස් අවසාදනය වීම දෙසට නැඹුරු වනු ඇත
ඇල වුණු මුහුණත් මත සොයා ගැනෙන ස්ථර නියමා කාරයෙන් තැන්පත් වී හෝ පෙර පැවති අවසාධිත වල සමෝච්ච රේකා සමග සමානුරූපිව හෝ පවතියි
නියම අඛණ්ඩතාවය පිළිබද නීති

නියමාකාරයෙන් තැන්පත් වුණ ඕනෑම පුරා විද්‍යාත්මක අවසාදිතයක් අවසාදිත බේසමට සීමා වලින් බැදී තිබීම හෝ තුනී සීමාවක් දක්වා සිහින් වීම සිදු වෙයි
එම නිසා තිරස් තල දර්ශනයකදී අවසාදිතයේ ඕනෑම සීමාවක් අනාවරණය  වුවහොත් (එහි අන්තර්ගතයෙන් කොටසක් කැණීම් නිසා හෝ ඛාදනය නිසා ඉවත්ව ගොස් තිබිය යුතුය
) එහි අඛණ්ඩතාවය තෝරා බේරා ගැනීම හෝ නොතිබීම විස්තර කළ යුතුය
භූ ස්ථර අධ්‍යයනයේ අනුක්‍රමණය පිලිබද නීති

පුරා විද්‍යාත්මක භූ ස්ථර කරණයේ ඕනෑම දී ඇති ඒකකයක් භූ ස්ථරකරණ අනුක්‍රමණයක එහි පිහිටීම එයට උඩින් ඇති සියවම ඒකක වලට පහලින්ම වු ස්ථානය හා එයට පහළින් ඇති සියළුම ඒකක වලට උඩින්ම වු ස්ථාන හා එය සමග භෞතික ස්පර්ශයක් ඇති ස්ථාන අතර යම් ස්ථානයක් ගන්නා අතර අනෙකුත් සියළු සිපිරි ස්ථාන සම්බන්ධතා අතිරික්ත ලෙස සැලකෙයි
මෙම නීති 1979 දී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී
1992 සිට 2003 දක්වා ඒක්සත් රාජධානියෙ හි පැවති භූ ස්ථර අධ්‍යයනය තේරුම් ගැනීම  කලාව පුනර්දර්ශණය කිරීමකි යන සම්මේල‍නයේදි ඉදිරිපත් කරන ලද පත්‍රිකාව පුරා විද්‍යාත්මක භූ ස්ථරය පිළිබද පස්වන නීතියක් ද අන්තර් ගත කොට තිබිණි
org/wiki/Harris_matrix
මානව වංශ පුරා විද්‍යාව යනු පුරා විද්‍යාත්මක හේතු සදහා මිනිසුන් පිළිබදව සිදු කරන මානව වංශලේඛ අධ්‍යයනයයි
සාමාන්‍යයෙන් මෙය සාමාජයක සංස්කෘතියට වඩා එහි ද්‍රව්‍යමය අවශේෂ වලට අවධානය යොමු කරයි
මානව වංශ පුරා විද්‍යාව නූතන සමාජ වල ද්‍රව්‍යමය හා ද්‍රව්‍යමය නොවන සම්ප්‍රදායන් අධ්‍යයනය කිරීම තුළින් ඉපැරණි ජීවන ආකාරය ප්‍රතිසංස්කරණයට පුරා විද්‍යාඥයන්ට පහසුකම් සලසාදෙයි
ඉන් පසු පුරාවිද්‍යාඥයන්ට අතීත සමාජ විසින් ඔවුන්ගේ නූතන කොටස් මෙන්ම එම තාක්ෂණික ක්‍රමම භාවිතා කල බව පැවසිය හැක
මානව වංශ ලේඛ විද්‍යාවට, විශේෂයෙන් අතීතයේ ජීවත් වු මිනිසුන්ගේ සමාජ ව්‍යුහය, ආගමික ඇදහීම් හා ඔවුන්ගේ සංස්කෘතිය පිළිබද අනෙකුත් ලක්ෂණ සම්බන්ධයෙන් අතීතයේ එම මිනිසුන් ජීවත් වු ආකාරය පිළිබද අගයෙන් යුත් දර්ශණයක් පුරා විද්‍යාඥයින්ට සපයීමට හැකිය
කෙසේ නමුත් මානව විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ මගින් නිර්මාණය වු දර්ශන බොහෝමයක් පුරා විද්‍යාත්මක ගවේෂණ වලට සම්බන්ධ කර ගන්නේ කෙසේ ද යන්න තවමත් පැහැදිලි නොවෙයි
මෙයට හේතුව සමාජය මගින් නිර්මාණය වු හා ඉවත දැමුනු ද්‍රව්‍යමය අවශේෂ පිළිබද හා සමාජය සංවිධානය වු ආකාරය අනුව මෙම ද්‍රව්‍යමය අවශේෂ වෙනස් වු ආකාරය පිළිබද මානව විද්‍යාඥවරුන්ගේ අඩු අවධානයයි
මෙම ගැටලුව, පුරාවිද්‍යාත්මක ගැටලු සදහා පිළිතුරු සැපයීමට මානව විද්‍යාත්මක කාර්යයන් ප්‍රමාණවත් නොවේය යන්න තර්ක කිරීමට පුරා විද්‍යාඥයින් පොළඹවා (උදාහරණ ලෙස ලන්ඩන් [2000]) ඇති අතර එම නිසා මෙම ගැටලු වලට පිළිතුරු සැපයීම සදහා පුරා විද්‍යාඥයන් විසින් මානව වංශ පුරා විදයාත්මක කටයුතු සැලකිල්ලට ගත යුතුයි යන්න තීරණය විය
මෙම අධ්‍යයනයන්, මෙවලම් හා අනෙකුත් මානව කෘති වල නිෂ්පාදනය භාවිතය හා ඉවත ලෑම පිළිබදව වඩා හොදින් අවධානය යොමු කර ඇති අතර ජීවත් වන ජනාවාස වල භාවිතා වු කිනම් ආකාරයේ වස්තු කසල ගොඩවල් වල තැන්පත් වී ඇත් ද හෝ ඒවා සංරක්ෂණය වී ඇති අනෙකුත් ස්ථාන හා එය බාවිතා කළ ප්‍රදේශය අසලම එම වස්තු ඉවත ලෑමට කෙතරම් ප්‍රවණතාවයක් තිබේද යන්න වැනි ගැටලු වලට පිළිතුරු දීම සදහා යොදා ගත හැක
මානව වංශ පුරා විද්‍යාවට එක් හොද උදාහරණයක් වන්නේ බ්‍රයන් හේඩ්න් (1987) ගේ කාර්යයන්ය
ඔහුගේ කණ්ඩායම මෙසෝ ඇමරිකානු ධාන්‍ය ඇඹරුම් ගල් නිෂ්පාදනය පරීක්ෂා කළ අතර එමගින් ප්‍රාග් ඓතිහාසික ධාන්‍ය ඇඹරුම් ගල් නිෂ්පාදනය පිළිබද වටිනා දර්ශනයක් සැපයීය
ආශ්‍රිත
Ethnoarchaeology

පුරාවිද්‍යාව
විද්‍යාව
1809 පෙබරවාරි මස 12 වන දින උපත ලැබූ ඒබ්‍රහම් ලින්කන් 1861 මාර්තු මස 04 වන දින සිට ඝාතනයට ලක්වන තෙක්ම ඇමරිකාවේ 16 වන ජනාධිපතිවරයා වශයෙන් කටයුතු කළේය
ඇමරිකාවේ වහල්භාවය ව්‍යාප්ත කිරීමට එරෙහිව සෘජුව කථා කරන විරුද්ධවාදියෙක් ලෙස ලින්කන් ප්‍රසිද්ධියට පත් වූ අතර ඔහු 1860 දී රිපබ්ලිකන් පක්ෂ නාම යෝජනාව ජයග්‍රහණය කළ අතරම එම වර්ෂයේම පසු කායේ ජනාධිපතිධූරයට තේරී පත් වුණි
ඔහුගේ පාලන කාලය අතරතුර පක්ෂයෙන් නොමනාප වී යන්නවුන්ගේ උත්සාහයන් ව්‍යර්ථ කරමින් හෙතෙම ඇමරිකානු එක්සත් ජනපදය ආරක්ෂා කර ගැනීමට කටයුතු කරන ලදී
ලින්කන් විසින් වහල්භාවය අහෝසි කිරීමේ ප්‍රතිඵල දෙන මිනුම් දඬු කීපයක් ද හඳුන්වාදුන් අතර 1863 දී තම විමුක්තිය ප්‍රකාශයට පත් කිරීමත් සමඟම 1865 දී ඔහු 13 වන වතාවටත් ව්‍යවස්ථාව සංශෝධනයට ලක් කරන ලදී
ලින්කන් විසින් ජයාග්‍රාහී යුධ උපක්‍රම සමීපව අධීක්ෂණය කළ අතර විශේෂයෙන්ම උසස් ජෙනරාල්වරු තෝරා ගැනීමේ දී උලිසෙස් එස්. ග්‍රාන්ට් ඇතුළුව ඔහු එය විශේෂයෙන් අධීක්ෂයට ලක් කරන ලදී
ඉතිහාසඥයින් විසින් තීරණය කොට ඇති අන්දමට ලින්කන්, හේද වූ රිපබ්ලිකන් පක්ෂය මනාව හැසිරීමට සමත් විය
එකී බෙදී ගිය පක්ෂවලින් නායකයන් තම කැබිනට් මණ්ඩලයට රැගෙන ඒමෙන් හා ඔවුනට සාමුහිකව කටයතු කිරීමේ බලය ලබාදීමෙන් හෙතෙම ස්වකීය පක්ෂය මනාව හසුරවන ලදී
1861 බ්‍රිතාන්‍ය මඟින් ඇති වූ යුධ බිය පූර්ණ වශයෙන් නිශ්ක්‍රීය නායකත්වය යටතේ යුද්ධයේ ආරම්භ‍යත් සමඟම වහල් මායිම් ජනපදවල පාලනය වෘත්තීය සමිති විසින් පවරා ගන්නා ලදී
ඊට අමතරව ලින්කන් 1864 පැවැත්වූ ජනපතිවරණයේ නැවත ඡන්දය ඔහු මනාව කළමණාකරණය කරන ලදී
යුධ විරුද්ධවාදීන් ලින්කන් විවේචනයට භාජනය කළේ වහල්භාවය සම්බන්ධයෙන් සමඟි සම්මුතියකට ඒමට ලින්කන්ගේ තිබූ නොකැමැත්ත නිසාය
අනෙක් අතට රැඩිකල්වාදී රිපබ්ලිකන් පක්ෂ සාමාජිකයින් අතර පවතින භේදය අහෝසි කිරීමට ක්‍රියා කිරීම හේතුවෙන් ද ඔහු විවේචනයට බඳුන් වූයේ ඒ කරුණු හේතු කොට ගෙන වහල්භාවය අහෝසි කිරීමේ ක්‍රියාදාමය වෙත ළඟා වීම මන්දගාමී ස්වරූපයක් ඉසිලූ බැවිනි
මෙවැනි බාධා හමුවේ වුවද ලින්කන් ජයග්‍රාහී ලෙස ස්වකීය වාග් කෞශල්‍ය හා දේශනය මඟින් මහජන මතය දිනා ගත් අතර ඔහුගේ ගෙට්ස්බර්ග් ඇමතීම මීට උදාහරණ වශයෙන් දැක්විය හැකිය
යුද්ධයට සමීප වීමත් සමඟ ලින්කන් ප්‍රතිසංස්කරණය පිළිබඳ මැදහත් දර්ශනයක් අනුගමනය කළ අතර සමඟි සන්ධානය වීම මඟින් ජාතිය යළි ඉක්මනින් එක් කිරීමේ ප්‍රතිපත්තියක් ඔහු විසින් සොයා බලන ලදී
1865 දී ඔහුගේ ඝාතනය ඇමරිකානු ඉතිහාසයේ මුල්ම ජනාධිපති ඝාතනය විය
එමෙන්ම ජාතිය නැවත එක් කිරීමේ මාතෘ වීරවරයන් ලෙස ද ඒබ්‍රහම් ලින්කන්ව සලකන ලදී
මූලාශ්‍ර 

ඇමරිකාව
1946 අගෝස්තු මස 19 වන දින උපත ලැබූ බිල් ක්ලින්ටන් ඇමරිකාවේ 42 වන ජනාධිපති ධූරය හෙබවීය
ඒ 1993 සිට 2001 වසර දක්වායි
ඔහු තෙවන ලාබාලතම ජනාධිපතිවරයා වූ අතර තෙඹඩෝර් රූස්වෙල්ට් හා ජෝන් එෆ් කෙනඩිට වඩා වැඩිමහළු විය
සීතල යුද්ධය අවසානයේ දී ජනාධිපතිධූරයට පත් වූ බිල් ක්ලින්ටන් උපත ලබා තිබුණේ ද II වන ලෝක යුද්ධය අවසාන වූ කාලසීමාවේය
එබැවින් ඔහු දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේ උපත ලැබූ මුල්ම ජනාධිපතිවරයා ලෙස නම් දැරීය
හෙතෙම හිටපු රාජ්ය ලේකම්  හා 2016 ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනාධිපති අපේක්ෂක හිලරි රොඩෑම් ක්ලින්ටන්ගේ ස්වාමි පුරුෂයා වේ
නව ප්‍රජාතනත්‍රවාදියෙක් හා තෙවන දාර්ශනික පාලනයක් ගෙන ගිය පාලකයෙකු ලෙස ක්ලින්ටන්ව විස්තර කළ හැකිය
ඔහුගේ පාලන කාලසීමා දෙකෙහිදී ම මේ බව මැනවින් පිළිඹිබු වේ
උතුරු ඇමරිකානු නිදහස් වෙළඳ එකඟතාවය හා ශුභ සිද්ධිය ගොඩනැංවීමේ දී ඔහුගේ ප්‍රතිපත්ති මත ඔහුව මැදහත් දේශපාලන මත දරන්නෙකු ලෙස හඳුන්වන ලදී
සාමය පවතින කාලයේ ඇමරිකානු ඉතිහාසයේ විශාල කාල පරාසයක් පුරාවට ආර්ථිකමය ප්‍රසාරණයක් ඇති කිරීමට ක්ලින්ටන් මුලසුන ගෙන කටයුතු කරන ලදී
ඒ සඳහා සමතුලිත අය වැයක් හා වාර්තාගත ෆෙඩරල් ලාභයක් පවත්වා ගැනීමට ඔහු සමත් විය
ඇමරිකානු එක්සත් ජනපදයේ මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ ගිණුම්කරණ නීති පදනම් කර ගනිමින් ක්ලින්ටන් තම ජනාධිපතිධූරයේ අවසාන භාගයේ වාර්තාගත ලෙස ඩොලර් බිලයන 559 ක ලාභයක් හිමිකර දීමට සමත් විය
ඩිමොක්‍රටික් කොංග්‍රසය සමඟ සෞඛ්‍ය ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමෙහි ලා වූ අසාර්ථක වෑයමේ දී සිවු වසරක කාලයක් පුරාවට ප්‍රථම වරට මහජන මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ පාලනය හිමි කරගන්නා ලදී
ක්ලින්ටන්ගේ දෙවැනි කාලය සමයේ දී හෙතෙම ඇමරිකානු මන්ත්‍රී මණ්ඩලය විසින් බලවත් දෝෂාරෝපණයට ලක් කරන ලදී
ඒ සාධාරණත්වයේ නාමයෙන් බොරුකීම හා බාධා පැමිණවීම් අරමුණු කොට ගෙනය
නමුත් පසුව ඇමරිකානු එක්සත් ජනපදයේ සෙනෙට් සභාව විසින් ඔහුව එකී චෝදනාවලින් නිදහස් කළ අතර ඔහුට තම ජනාධිපතිධූර කාල සීමාව සම්පූර්ණ කිරීමේ හැකියාව ද හිමි විය
දෙවන ලෝක යුද්ධ කාල සීමාවේ වැඩිම කාල ප්‍රතිශතයක් තම ධූරයේ රැඳී සිට එකී ධූරයෙන් සමුගත්එකම ජනපතිවරයා ඔහු විය
ජනපති ධූරයෙන් සමුගැනීමත් සමඟම ක්ලින්ටන් පොදු ජනයා ඇමතීමටත්, මානුෂීය කටයුතු කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීමටත් පෙළඹිණි
අන්තර්ජාතික වශයෙන් බලපෑ ගැටළු මර්ධනය කිරීම හා වළක්වා ගැනීමෙහි ලා ඔහු පුරෝගාමීව කටයුතු කළේය
HIV ඒඩ්ස්, පාරිසරික උෂ්ණත්වය වැනි ගැටළු ඒ අතරින් ප්‍රමුඛස්ථානය ගත් ඒවා විය
මෙහි ලා ඔහු විසින් නිර්මාණය කෙ‍රුණු විලියම් ජේ. ක්ලිටන් අරමුදල ද විශේෂ තැනක් ගනී
2004 වර්ෂයේ දී ඔහු විසින් තම ජීවිත කථාව පාථකයන් වෙත නිකුත් කරන ලදී
ජනාධිපතිවරු - අ
‍

ඔලිම්පික් පදක්කම් වාර්තාව

පිරිමි ක්‍රීඩා

රිදී පදක්කම	-	1948 - ලන්ඩනයේ දී 	-	මීටර් 400 කඩුලු මතින් දිවීම

1918 මාර්තු මස 01 වන දින ලත්පාන්දුර උපත ලැබූ ඩන්කන් වයිට් මෙලොවින් සමුගත්තේ 1998 ජුලි මස තෙවැනි දින වෝවික්ෂයර්හි දීය
ඔලිම්පික් තරඟාවලියක දී ලංකාව වෙනුවෙන් පදක්කමක් දිනා ගත් මුල්ම ක්‍රීඩකයා මොහු විය
මීටර් 400 කඩුළු පැන දිවීමේ තරඟයෙන් රිදී පදක්කම දිනා ගැනීමට වයිට් සමත් වූයේ 1948 වර්ෂයේ ලන්ඩනයේ පවත්වනු ලැබූ “සමර් ඔලිම්පික්ස්” තරඟාවලියේදීය
කළුතරට නුදුරු ග්‍රාමයක් වූ ලත්පඳුර ඩන්කන් වයිට්ගේ උපන් ගමයි
එකවකට ශ්‍රී ලංකාව බ්‍රිතාන්‍යයේ යටත් විජිතයක්ව පැවති අතර ඩන්කන් වයිට්, ජෝන් බර්නාර්ඩ් වයිට් සහ සෙසලිසා හෝක් වයිට්ට යන ඉංග්‍රීසි මවුපියන්ට දාව උපන් සිව් දරුවන්ගෙන් දෙවැන්නා විය
නුවර ත්‍රිත්ව විද්‍යාලයෙන් අධ්‍යාපනය හැදෑරූ හෙතෙම එහිදී “ට්‍රිනිටි ලයන්” යන සම්මානයෙන් ද පිදුම් ලැබීය
නමුත් සුළු විනය ගැටළුවක් හේතුවෙන් පසුව ඔහුට මෙම සම්මානය අහිමි විය
ඩන්කන් වයිට්ගේ ඔලිම්පික් ජයග්‍රහණයත්, ලංකාව බ්‍රිතාන්‍ය පාලනයෙන් මිදී නිදහස ලැබීමත් යන අවස්ථා දෙකම එකම වර්ෂයක සිදුවීම සුවිශේෂ වේ
එකී ඔලිම්පික් තරඟාවලියේ එම අංශයෙන් රන් පදක්කම දිනූ රෝයි කොව්රන් නැමැත්තා වසර හතරක් පුරා ඒ සඳහා පුහුණු වීම් කර තිබුණ ද ඩන්කන් වයිට් තම පුහුණුවීම් සඳහා යොදා ගත් කාලයමාස 3කට ආසන්න වේ
වයිට් මෙම තරඟය සඳහා ගතකර තිබූ කාලය තත්පර 51.8 ක් වන අතර ප්‍රථම ස්ථානය ලබා ගත් ක්‍රීඩකයාට වඩා ඔහු සිටියේ තත්පර 0.7 ක් පසුපසිනි
ඒත් සුළු වෙනස ද මෙම ඔලිම්පික් තරඟාවලියේ සුවිශේෂී වාර්තාවන් අතරට එක් වූවක් විය
ඔලිම්පික් ජයග්‍රහණයෙන් පසුව වයිට් ට්‍රිනිටි විද්‍යාලයේ පවත්වනු ලැබූ උළෙලකින් මහත් හරසරින් යුතුව පිළිගනු ලැබූ අතර ඔහුට අහිමිව ගිය “ට්‍රිනිටි ලයන්” යන ගෞරව සම්මානය නැවත වතාවක් එහිදී පිරිනැමුණි
එකී අවස්ථාවේ රැස්ව සිටි පිරිස අමතා කතා කළ වයිට් කියා සිටියේ “මාගේ ඔලිම්පික් ජයග්‍රහණය ගෞරවාන්විත එකක් වුව ද “ලයන්” ලෙස මා මෙහි දී නැවත හිමි කරගන්නා ලද සම්මානය මට ඊටත් වඩා ගෞරවයක් එක් කළ බවක් එය මා ඉතා ප්‍රීතියෙන් පිළගත් බවත්” ය
1950 වර්ෂයේ නවසීලන්තයේ ඕක්ලන්ඩ් නඟරයේ පැවති බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍ය තරඟාවලියේ දී ඩන්කන් වයිට් විසින් මීටර් 440 yard hurdles තරඟය ජයග්‍රහණය කළේ ලෝක වාර්තාවට තත්පර 0.3 ක් පසුපසින් හිඳිමිනි
තවද ඔහු 1949 “බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යයා” යන සම්මානයෙන් ද පිදුම් ලැබීය
නමුදු ශ්‍රී ලංකාව විසින් ඔහුට දැක්වූ ගෞරවය වූයේ වසර ගණනාවකට පසු ඔහු වෙනුවෙන් නිකුත් කරන ලද තැපැල් මුද්දරයයි
1998 එංගලන්තයේ වෝර්වික්ෂයර්හි දී ඩන්කන් වයිට් මෙලොවින් සමුගත්තේය
වයිට් විවාහප්‍රාප්ත වී සිටියේ ඇන්ජෙලා වියට්නේ සියබෙල් සමඟ වන අතර ඔහු සය දරු පියෙක් විය
නීටා, මැරිලෙන්, ෆියෝනා, ඩෑන්, මැක්සීන් සහ ක්‍රිස් යනු ඔහුගේ දරුවන් සය  දෙනාය
වයිට්ට සහෝදරයන් තිදෙනෙකු වූ අතර ඉන් ෆෙඩ්‍රික් ඒ. වයිට් ද ක්‍රීඩකයෙකු විය
අනෙක් දෙදෙනා ස්ටැන්ලි ලෙනාර්ඩ් වයිට් හා ඩග්ලස් ඇන්ඩෲ වයිට් වන අතර ඔවුන් 1960 වසරේදී මරණයට පත් විය
ක්‍රීඩකයෝ
ලාංකිකයෝ
ඔලිම්පික් රිදී පදක්කම් ලැබූවෝ
බර්ගර් ජාතිකයෝ
මහනුවර ත්‍රිත්ව විදුහලේ ආදි සිසුවෝ
1918 උපත්
1998 මරණ
ඉන්දිරා ප්‍රියදර්ශනී ගාන්ධි ( Indirā Priyadarśinī Gāndhī
19 නොවැම්බර් 1917 – 31 ඔක්තොම්බර් 1984) යනු ඉන්දියාවේ  තෙවන අගමැති ලෙසින් පිටපිට තුන්වතාවක් (1966–77) සහ සතරවන වතාවට (1980–84) සේවය කළ ඉන්දියානු දේශපාලනඥයෙකි
ඇය ඝාතනය කරන ලද්දේ ෂීක් අන්තවාදීන් විසිනි
අගමැති තනතුර දැරූ දෙවන කාන්තාව ගාන්ධි වූ අතර ( ශ්‍රී ලංකාවේ සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායකට පසුව )  2011 වන විටද ලෝකයේ දෙවන වැඩිම කාලයක් ධූරය දැරූ කාන්තා අගමැතිනිය ඇය වන්නීය
1917 නොවැම්බර් මස 19 වන දින උපත ලැබූ ඉන්දිරා ගාන්ධි 1966 සිට 1977 දක්වා පිට පිට වාර තුනක් ඉන්දියානු අගමැතිවරිය වශයෙන් තේරී පත් වුණු අතර නැවත 1980 දී හතරවන වරටත් අගමැතිවිය
එතැන් සිට 1984 දී ඝාතනයට ලක්වන තුරුම ඇය ඉන්දියාවේ අගමැති ධූරය හෙබ වූවාය
ඇය මෙතෙක් ඉන්දියාවේ අගමැති ධූරයට පත් වූ එකම කාන්තාව විය
දේශපාලන බල පුළුවන්කාරකම් සහිත නේරු රාජ වංශයේ පවුලක උපත ලැබූ ඇය තද බල දේශපාලන වාතාරවරණයක් යටතේ හැදී වැඩුනාය
ඇගේ සීයා වන මොටිලාල් නේරු විශිෂ්ට ගණයේ ඉන්දියානු ජාතික නායකයෙක් විය