Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
ග්‍රහ නෙහාරිකාවන් සැදී ඇත්තේ 0.8 සිට 8 දක්වා විශාලත්වයෙන් යුතුව තිබූ සූර්යයන් විනාශ වීමෙන් බව සැලකේ. 
සූ ර්යයන් සිය ජීවිත කාලය තුල හයිඩ්රිජන් හීලියම් බවට පත්කරමින් න්යශ්ඨික විලයනය මගින් ශක්තිය පිටකරයි
එහිදී අභ්‍යන්තරයේ සිට පිටත දිසාවට ඇතිවන පීඩනය එම සූර්යයන් ගේම දැවැන්ත පදාර්ථය නිසා ඇතුල් දෙසට ඇති වන ගුරුත්වය මගින් තුලනය වේ
මෙම තත්ත්වයේ ඇති තාරකා ප්රධාන අදියරේ සුර්යයන් ලෙස හැඳින් වේ
කුඩා හා මද්යම ප්රමාණයේ තාරකා ප්රධාන අදියරේ දී වසර මිලියන ගණනක් මෙලෙස සිය ශක්තිය වැයකරගෙන ඇති ඒවාය
හීලියම් ප්‍රමාණය වැඩි වත්ම හිරු ගේ මද්යයට ඇති පීඩනය වැඩි වී උෂ්නත්වය අධික ලෙස ඉහල යයි
වර්තමානයේ අපගේ හිරු ගේ මධ්‍ය උෂ්ණත්වය කෙල්වින් අංශක මිලියන් 15 ක් පමණ වේ
හයිඩ්රිජන් හීලියම් බවට වැයවී  ගුරුත්ව පීඩනය වැඩිවූ දිනෙක එම ඌෂ්නත්වය කෙල්වින් මිලියන් 100 ක් දක්වා ඉහල යයි
මේ අවස්ථවේදී බාහිර පෘශ්ඨයේ ඌෂ්ණත්වය මද්යයයේ  ඇති අධික උෂ්ණත්වයට වඩා  අඩුවී තාරකාව රතු දැවන්තයකු බවට පත්වේ
නමුත්  නොනැවතී සිදුවන අභ්යන්තර හැකිලීම නිසා ඇතිවන අධික පීඩනය හා කෙල්වින් අංශක මිලියන්100 ට අධික ඌෂ්නත්වය නිසා මද්යයයේ  ඇති හීලියම් ද බිඳ වැටීම ආරම්භ වී කාබන් හා ඔක්සිජන් අනු බවට හැරේ
මෙම අවදියට පත්වූ පසු තාරකාවේ සංකෝචනය නවතින අතර කාබන් හා ඔක්සිජන් සහිත ඇතුල් කොටසක් ද හීලියම් කාබන් බවට පත්වන ප්රදේශයක් හා  හයිඩ්රිජන් හීලියම් බවට පත්වන  බාහිර ස්ථර  සහිත වස්තුවක් බවට පත්වේ
මේ අවදිය වන විටත් එය විශාල රතු තාරකාවක් ලෙසින්ම දිස්වන නමුත් සත්‍ය වශයෙන්ම එය එකිනෙකට වෙනස් ව්යුහ 3 ක්  එක්ව ඇති වස්තුවකි එය නමින් Asymptotic giant branchනම් වේ
හීලියම් දහන ප්රතික්රියාවේ ස්වභාවය   උෂ්නත්ව වෙනස්කම් මත වේගයෙන්   වෙනස් වේ
ඌෂ්නත්වයේ 2% ක වැඩිවීමකදී ප්රතික්රියා සීග්රතාව 100% කින් වැඩි වේ
මෙහිදී තාපය තවත් ඉහල ගොස්  තාරකාවෙන් අධික ශක්ති ප්රමාණයක් ඉවතට විහිදීම නිසා   අභ්යන්තරය නිරාවරනය වේ
මේ හේතුවෙන් ඌෂ්නත්වය වැඩිවීම නැවතී ආපසු සිසිලන තත්වයට පත්වේ
මෙලෙස චක්රාකාරව සිදුවන දැවැන්ත අඩු වැඩි වීම් සමග තාරකාව දරුනු ලෙස ගැස්සීමට බඳුන්වීම තුල අවසානයේදී  විශාල බලයක් එකතු වී සිය සමස්ත බාහිර පෘෂ්ඨයම විශ්වයට මුදා හරී
තාරකාව වටා පිහිටි වායු පදාර්ථයන් ඉන් ඉවතට යනවිට එහි මැද ඇති අධික ඌෂ්නත්ව ඇති කොටස් නිරාවරනය වේ
මෙලෙස කෙල්වින් අංශක 30,000 පමන වූ ප්රදේශය අවට වායු ගෝලයට නිරාවරනය වන විට ඉන් පිටවන පාරජම් බුල කිරන නිසා අයනීකරනය වන වායු ප්රදේශ දීප්තිමත් වීම සිදුවේ
ග්රහ නිහාරිකාවක ලක්ශණ පහලවීම මේ ලෙස සිදුවේ
ජීව කාළය
තරුවක් Asymptotic giant branch (AGB)අවධියෙන් පසුව කෙටි ග්‍රහ නිහාරිකා අවදිය පටන් ගනියි, ඉන්පසුව තත්ත්පරයට කිලෝ මීටර් ගණනක් වේගයෙන් වායුන් මධ්‍ය තාරකාවෙන් නිකුත් වේ
මධ්‍ය තාරකාව පමණක් AGB අවධියෙන් ඉතිරි වේ, ඉලෙක්ට්‍රොන පරිහාණියට පත් වූ කාබන් ඔක්සිජන් ගර්භයෙන් ස්කන්ධය අඩු වීම හෙතුවෙන් හයිඩ්‍රජන් කවරය ද බොහො සෙයින් පරිහාණියට පත් වේ
වායූන් ප්‍රසාරණය වෙද්දී මධ්‍යයේ පිහිටි තාරකාව අදියර දෙකකින් පරිණාමය වේ
උනුසුම් වෙමින් සංකෝචනය වෙද්දී හ්යිඩ්‍රජන් ගර්භයේ හා කවරයේ ප්‍රතික්‍රියා හටගනියි, ඉන්පසුව ස්කන්ධය අඩුවීමත් සමඟ කෙමෙන් කෙමෙන් එය ශීත වේ
දෙවැනි අදියරයේ එහි ශක්තිය විහිදීමත් සහ සංයොජන ප්‍රතික්‍රියා අඩුවීමත් සමඟ මධ්‍ය තරුවේ බර අඩු වීමෙන් ගර්භයේ ඔක්සිජන් හයිඩ්‍රජන් සංයොජනයට අවශ්‍ය උෂ්ණත්වය නිපදවා ගැනීමට අපහසු වේ
මෙම අවස්ථාවට පසුව වසර 10,000 ක් පමන ගතවන තුරු පැයට කිලෝ මීටර් කිහිපයක වේගයෙන් තාරකාවෙන් ඉවතට නිකුත්වන වායු දහරා   හා ආරෝපිත අංශු නිසා  එය දීප්තිමත්ව පවතී
මෙසේ එහි සැහෙන කොටසක් විමෝචනය වීමේදී තවදුරටත් සංකෝචනය වීමට හා ඌෂ්නත්වය ඇතිවීම සඳහා අවශ්ය තරම් පදාර්ථය තාරකාවට අහිමි වේ
ඌෂ්නත්වය අඩුවීම නිසා පාර ජම් බුල කිරණ නිකුත් වීමද අඩපන වී යයි
එවිට පාර ජම් බුල කිරන නිසා අයනීකරනය වී දිදුලන ලද වායු වලාවන් ගේ ආලෝකය අඩුවී ගොස් පොලොවේ සිට නිරීක්ශණය  කිරීමට අපහසු තරම් අඳුරු තත්වයත පත්වේ
මින් පසු එය සුදු වාමන තරුවක් ලෙස හැඳින්වෙන අතර එය වටා පිහිටි වායු වලාකුල් ආරෝපනය නොමැති කමින් නොපෙනි යයි
මෙසේ ග්‍රහ නිහාරිකාව ක ආයු කාලය නිමවේ
නමුත් තව දුරටත් ඒවා වෙනස් වූ ව්‍යූහයක් සහිතව සුදු වාමන තරු ලෙස පවතී
සුදු වාමන තරු ලෙස දිස්වන්නේ මෙසේ ආයු කාලය අවසන් වූ ග්‍රහ නෙබියුලාවන් ය
මන්දාකිණි ප්‍රතිචක්‍රීකාරකයෝ
ග්‍රහ නිහාරිකා විශ්ව නිර්මාණ ක්‍රියාවලියේ වැදගත් මෙහෙයක් ඉටු කරයි
මුල් ම තාරකා වල සංයුතියේ වැඩිපුරම ඇත්තේ හයිඩ්‍රජන් හා හීලියම් ය
ඒ ඒවා නිර්මාණය වීමේදී විශ්වයේ තිබුනේ හයිඩ්‍රජන් වීම නිසාය
එම තාරකා වසර මිලියන් ගණනකට පසු ග්රහ නිහාරිකා බවට පත්වීමේදී බිඳ වැටෙන හීලියම් මගින් ඒවා තුල ඔක්සිජන්, කාබන්, නයිට්‍රජන් වැනි නව මූල ද්‍රව්‍ය උපදියි
ග්රහ නිහාරිකා ඉවතට විදාරනය වීමේදී මෙම නව මූලද්රව්ය ඈත විශ්වයට මුදා හැරේ
විශ්වයට මෙසේ අලුතින් එක්වන මෙම බර මුලද්රව්ය ලෝහ (metals ) ලෙස හඳුන්වන අතර මේ පසුබිමේ උපදින දෙවන පරම්පරාවේ සූර්ය මණ් ඩල වල මුල් සූර්යයන් ට වඩා වැඩි ප්රතිශතයකින් නව බර මූල ද්රව්ය අඩංගුවේ
මේ බර මූල ද්රව්ය නව සූර්යයන් හා ග්රහ මණ් ඩල වල සංයුතිය හා පරිනාමයේ විශාල වෙනසක් ඉටුකරයි

ලක්ෂණ

භෞතික ලක්ෂණ

ග්‍රහ නිහාරිකාවක් සාමාන්‍යයෙන් ආලෝක වර්ශ 1 ක් තරම් පළලකින් යුක්ත මුත්  විශාල ප්‍රදෙශයක් පුරාම  ඝණ සෙන්ටිමීටරයට  අංශු 100-10,000අතර පවතින ඉතාම අඩු ඝනත්වයෙන් යුතු වායු වර්ග වලින් සමන්විතය
පොලොවේ වයුගෝලයේ ඝනත්වය ඝණ සෙන්ටිමීටරයට  අංශු 2.51019කි
මුල් වයස් වල ග්‍රහ නිහාරිකා වල ඝණ සෙන්ටිමීටරයට 1,000,000 පමණ් වූ අංශු ප්රමාණයක් තිබෙන අතර වයස් ගත වීමේදී විමෝචනය වීමෙන් එය ඉතා අඩු මට්ටමකට ළඟා වේ
ග්‍රහ නිහාරිකාවක ස්කන්ධය සූර්ය බර 0.1 සිට 1.0 දක්වා වේ
සංඛ්‍යා හා ව්‍යාප්තිය
අපගේ ක්ෂීර පථයේ ඇති බිලියන 200 ක් තරම් වන තාරකා අතුරින් 3000 ක් පමන ග්‍රහ නෙබියුලාවන් බවට හඳුනා ගෙන ඇත
සාපේක්ෂව අඩු ජීවිත කාලයක් ඇති මේවා වැඩි මනත්ව පිහිටා ඇත්තේ ක්ෂීර පථයේ මැද ප්‍රදේශයට වන්නට ය
රූප විද්‍යාව

පොලවේ සිට පෙනෙන පරිදි ඒකාකාර වෘත්තාකාර හැඩ රුවක් සහිතව නිර්මාණය වී ඇත්තේ ග්රහ නිහාරිකා වලින් 20%  ක් පමණි
අනිත් ඒවා විවිධ වෙනස් කම් හා සංකීර්ණ ව්යුහයන් සහිතව සැදී ඇත
ඒවා තැටි, මුදු, , ද්විත්ව , සර්පිලාකාර ආදී  හැඩයන් ගන්නා අතර ඒ අනුව නම් ලබා ඇත
මූලික වශයෙන්ම ඒවා තෙඅකාරයේ වෙයි
ද්විත්ව bipolar , ඉලිප්සකාර හා සර්පිලාකාර වශයෙනි
ද්විත්ව හැඩැති ග්රහ නිහාරිකා චක්රාවාට තලය පෙදෙසෙහි එම තලයට සමගාමී ලෙස පිහිටා ඇත
ඒවා බොහෝ විට වයස් ගත නොවූ සූර්යයන් ගෙන් විකසනය වන්නට ඇත
සර්පිලාකාර ග්රහ නිහාරිකා වයස්ගත සූර්යයන් ගෙන් නිර්මාණය වෙයි
මෙලෙස විවිධාකාර හැඩයන් ගෙන මේවා දිස්වීමට එක හේතුවක් ලෙස ඒවා අප දෙස යොමුවී ඇති කෝනය විය හැක
විවිධ පැත්තෙන් බැලූ විට විවිධ හැඩයන් ගෙන් මේවා දිස්වනු ඇත
නමුත් මේ වෙනස්කම් වලට නිශ්චිත හේතුවක් සඳහන් කිරීම අපහසුය
මෙම නිහාරිකා සමග ඇති ග්රහලෝක වලින් එන ගුරුත්ව බලය නිසා ඇදීයන වායු ස්කන්ධ නිසාද විවිධ හැඩයන් වලට පත්වේයැයි විශ්වාස කෙරේ
එමෙන්ම ද්විත්ව සූර්ර්ය පද්ධති වල ඇතිවන ගුරුත්ව වෙනස්කම් ද මේ සඳහා බලපානු ඇත
2005 ජනවාරියේදී මෙවන් ග්රහ නිහාරික දෙකක චුම් බක ක්ශේත්ර ඇති බව සොයා ගැණින
ග්රහ නිහාරිකා වල විවිධ හැඩයන් ඇති  වීමට මේ චුම් බක ක්ශේත්ර වල බලපැම ද පූර්ණ වශයෙන් හෝ අඩ වශයෙන් හේතු වෙනු ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ
තාරකා ගොනු වල සාමාජිකයන් ලෙස

ග්‍රහ නිහාරිකාවෝ තාරකා ගොනු හතරක සාමාජිකයෝ ලෙසින් සොයා ගෙන ඇත
මෙසියර් 15, මෙසියර් 22, NGC 6441 සහ පැලෝමා 6. කෙසේ හෝ දැනට ග්‍රහ නිහාරිකාවක් විවෘත තාරකා වල්ල්ලක සොයා ගෙන ඇත්තේ එක් අවස්තාවක පමණ ය
NGC 2348 මෙසියර් 46 දී සහ NGC 2818 බොහෝ දුරට උත්කෘෂ්ට නිදර්ශන ලෙසින් හැඳින්වේ නමුත් එවා හුදෙක් දෘෂ්ටි රේඛාවේ පවතින අහඹු සිදුවීම් ය
ඒවායේ කුඩා මුළු ස්කන්ධය හේතු කොට ගෙන විවෘත වලල් වල ඇත්තේ සාපේක්ෂව සුළු ගුරුත්වාකර්ෂණ සන්සක්ති ය
එහෙයින් විවෘත වලල් කෙටි කාලයක් තුල විසිරී යන්නට ඉඩ ඇත, සාමාන්‍යයෙන් මිලියන 100ත් 600ත් අතර කාලයක් තුලදී
ආදර්ශ සිද්ධාන්ත වලට අනුව ග්‍රහ නිහාරිකා නිපද වීමට ප්‍රධාන අනුපිළිවෙලින් සූර්ය ස්කන්ධය එකත් අටත් අතර, වයස මිලියන සියයක් හෝ ඊට වඩා පැරණි
එම වයසේ විවෘත තාරකා වලල් ඇත්තේ සීමිත ගණනක් වුවද, එනමුත් විවිධ හේතු නිසා ග්‍රහ නිහාරිකා සොයාගැනීමට අපහසු වී ඇත
එක් කාරණාවක් ලෙස ග්‍රහ නිහාරිකා සමය ඉතා විශාල තාරකා සඳහා අවුරුදු දහස් ගණනක් තිස්සේ සිදු වන ක්‍රියා වලියකි - අන්තරීක්ෂ වචනයෙන් නම් ඇස් පිය හෙළන නිමේෂයක්
ග්‍රහ නිහාරිකා අධ්‍යයනයේ වර්තමාන ගැටළු

ග්‍රහ නිහාරිකාවල පරතරය බොහෝ දුරට හොදින් නිශ්චිත කිරීමට අපහසුය
ළඟම ඇති ග්‍රහ නිහාරිකාවේ දුර, ප්‍රසාරණ අසම්පාතය මැනීමෙන් තීරණය කර ගැනීමට හැකියාව ඇත
වසර කිහිපයක් ඇතුලත වූ අධිවිභේදන නිරීක්ෂණ මඟින් නිහාරිකා ප්‍රසාරණය ද්‍රෂ්ටි රේඛාවට ලම්භකව, ඒ අතර Doppler shiftහි වර්ණාවලීක්ෂ නිරීක්ෂණ මඟින් ප්‍රසාරණයේ ප්‍රවේගය ද්‍රෂ්ටි රේඛාවේ දී අනාවරණය කළ හැකිය
කෝණික ප්‍රසාරණය හා ලබා ගත් ප්‍රසාරණයේ ප්‍රවේගය සංසන්ධනය කර ගැනීමෙන් ග්‍රහ නිහාරිකාවේ දුර නිගමනය කර ගත හැකිය
විවිධ හැඩයන්ගෙන් යුත් නිහාරිකා/නෙබියුලා හැඩයන් කෙසේ සෑදේ ද යන ගැටළුව විවාදාත්මක මාතෘකාවකි
පිලිගත් මතයක් වන්නෙ   තාරකා මඟින් විවිධ වේගයන් තුලින් නිකුත් වන ද්‍රව්‍යයන්හි අන්තර්ක්‍රියා මඟින් බොහෝ නිරීක්ෂිත හැඩයන් පෙන්නුම් කෙරේ
කෙසේ හෝ සමහර තාරකා විද්‍යාඥයෝ විශ්වාස කරන්නේ  මධ්‍ය ලක්ෂයේ පිහිටන ද්විත්ව තාරකා හේතුවෙන් වඩා සංකීර්ණ ග්‍රහ නිහාරිකා සෑදිය හැකි බවයි.
සමහර නිහාරිකාවන්ගේ තදබල චුම්භක ක්ෂේත්‍ර තිබෙන බව සොයාගෙන ඇති අතර ඒවයේ අයනික වායුන් සමඟ අන්තර්ක්‍රියා සමහර නෙබියුලා හැඩයන් පැහැදිලි වේ
නිහාරිකාවේ ලෝහ බහුලත්වය පිලිබඳ තීරණය කරන විධි දෙකක් ඇත
එය රඳා පවතින්නේ ප්‍රතිසංයෝජන රේඛා හා සංඝට්ටන උත්තේත රේඛා මතයි
සමහර අවස්ථාවලදී බොහෝ වෙනස්කම් මෙම විධි දෙකේ ප්‍රතිඵල අතර දැකිය හැකිය
එය ග්‍රහා නිහාරිකා ඇතුලත වන කුඩා උෂ්ණත්ව වෙනස්වීම් හේතුවෙන් සිදු විය හැකිය
එම වෙනස්කම් ඉතා විශාල වන අවස්ථාවන් වල දී උෂ්ණත්ව වෙනස්වීම් හේතු කොට ගෙන සිදු වීමට අපහසු විය හැකි අවස්ථාවන් තුලදී එම නිරීක්ෂණ හයිඩ්‍රජන් ඉතා අවම මට්ටමේ ඇති ශීත පුරුක් හේතු කොට ගෙන බව නිගමනය කරයි
කෙසේ හෝ එය තවම නිරීෂණයට ලක් කර යුතුව ඇත
තවත් පරිශීලනයට

Preceding evolutionary stage
Asymptotic giant branch
 Protoplanetary nebula
Subsequent evolutionary stage
Fast_Low-Ionization_Emission_Region
 PG 1159 star
 White dwarf

General topics
List of planetary nebulae
Otherwise related
Cosmic distance ladder
Alternative developments
Nova remnant
 Supernova remnant

නිර්දේශ

උපුටා දැක්වීම්

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  (Chapter 1 can be downloaded here
)

External links

Entry in the Encyclopedia of Astrobiology, Astronomy, and Spaceflight
Press release on recent observations of the Cat's Eye Nebula
 Planetary Nebulae, SEDS Messier Pages
 The first detection of magnetic fields in the central stars of four planetary nebulae
 Planetary Nebulae—Information and amateur observations
 Planetary nebula on arxiv
org

 
Stellar evolution

තාරකා විද්‍යාව
13 වන සියවසේ දඹදෙණි සමයේදී රචිත සිදත් සඟරාව සාම්ප්‍රදායික සිංහල ව්‍යාකරණයන්ගේ මූලික විධි පැහැදිලි කරගැනීම සඳහා මූලික කොට ගන්නා ග්‍රන්ථය ලෙස සැළකේ. එය දේව ප්‍රතිරාජයන්ගේ ආරාධනාව මත පතිරාජ පිරිවන් හිමි විසින් රචනා කොට ඇති බව පිළිගැනෙයි
සිදත් සඟරාවේ පරිච්ඡේද 
කතුවරයා සිදත් සඟරාව අදියර නොහොත් පරිච්ඡේද දොළහකට බෙදා ඇත
සන් අදියර
 සඳ අදියර
 ලිඟු අදියර
 විබත් අදියර
 සමස් අදියර
 වෙසෙසුන් වෙසෙස් අදියර
 කිරිය අදියර
 පසරුත් අදියර
 වුත් අවුත් අදියර
 කිරියකරු පද සබඳ අදියර
 ඉටුනිටු අදියර
 ලකර අදියර

මූලාශ්‍ර
කළු පැහැති කවුඩා (කවුඩු කුලය) යනු කවුඩු පවුලට අයත් කළු පැහැති කවුඩා ආසියා තික පැසරියට අයත් කුරුල්ලෙකි
කවුඩා සාමාන්‍යයෙන් නිවර්තන කලාපීය දකුණු ආසියාවේ ප්‍රදේශ වල බහුලව  දක්නට ලැබෙන අතර නිරිත දිග ඉරානය ඇතුළුව ඉන්දියාව ට සහ නැගෙනහිර ලංකාව සිට දකුණු චීනය සහ ඉන්දුනීසියාව වැනි ප්‍රදේශ වල ද දැකිය හැක
සුවිශේෂී දෙබල් වලිගයක් සමඟ සම්පුර්ණ කළු පැහැති සිරුරක් හිමි සෙන්ටිමීටර 28 (අඟල් 11) ක් දිගැති කළු පැහැති කවුඩා කුඩා සතුන් ගොදුරු කරගන්නා, නිතරම විවෳත කෳෂි බිම් වල සහ ලඳු කැලෑවන් වල, නිරවරණය නොවු කැපී පෙනෙන පක්ෂින් ලඟින ස්ථාන හෝ විදුලි කම්බි හෝ දුරකථන කම්බි වැනි ස්ථාන වල  දැකිය හැක
මොවුන්, කපුටන් වැනි විශාල කුරුල්ලන් පවා මොවුන්ගේ වාස භූමි ආක්‍රමණය කරන විට  කලහාකාරි හැසිරිමක් දක්වා පහරදීමට පසුබට නොවේ
මෙම හැසිරීම නිසාම "කාක රජු" ලෙස අන්වරථ නාමයක් ද පට බැදී ඇත
වෙනත් කුඩා කුරුල්ලන් ද නිතරම කළු කවුඩගේ කූඩුවට ආසන්න ප්‍රදේශයක  සිය වාසස්ථාන සාදන්නේ හොදින් ආරක්ෂාවක් ලබා ගැනීමේ අරමුණෙන් යුතුවයි. අතීතයේ ඇමරිකානු දෙබල් වලිගයක් ඇති කවුඩා(පුලුටු හොටැති කවුඩා) ගේ උප විශේෂයක් (පුලුටු හොටැති කවුඩු කුලය) ලෙස හැදින් වුවද, වර්තමානයේ වෙනම විශේෂයක් ලෙස කළු පැහැති කවුඩා හදුනා ගෙන ඇත
මොවුන් නිතර තනිව හෝ යුවලවල් ලෙස සැරිසරයි

කළු පැහැති කවුඩා පැසිපික් දූපත් කීපයකට හඳුන්වාදීමෙන් අනතුරුව එහි සීග්‍රව වර්ධනය විමෙන් දූපත් වාසි ඒකදේශිය පක්ෂින්ගේ පැවැත්මට දැඩි තරජනයක් බවට පත්විය
වර්ගීකරණය විද්‍යාව සහ වර්ගීකරණ   
 

කළු පැහැති කවුඩා, දෙබල් වලිගයක් ඇති කවුඩා (පුලුටු හොටැති කවුඩා)ගේ  උප විශේෂයක් ලෙස සැළකුව ද මෑතක දී අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් වෙන් වු ළඟම නෑයන් බවට ප්‍රභේද කරනු ලැබුවා
වර්තමානයේ එම සතුන් දෙන්නා වෙනම විශේෂයන් ලෙස සලකනු අතර  ආසියා ප්‍රදේශයේ  කළු පැහැති කවුඩන් ගෙන් වෙන් වු දෙබල් වලිගයක් ඇති කවුඩා, ඇෆ්‍රිකාවට සීමා වේ
උප විශේෂ 7ක් නම් කලා නමුත් එකිනෙකා සමඟ මැදිහත් වීම සහ පාරිසරික වෙනස්වීම් මත බොහෝ සෙයින් සමීප ගහනයක් දක්නට ලැබේ
ශ්‍රී ලංකාවේ සුළු විශේෂ ගහනයට වඩා වැඩි විශේෂයන් උතුරු ඉන්දියාවේ (එසෙස්පි
අල්බිරික්ටස්) දක්නට ලැබෙන අතර අර්ධද්වීපික ඉන්දියාවේ මධ්‍යස්ථ විශේෂයන් ප්‍රමාණයක් දක්නට ලැබේ
කැතෝසස් ජාතිය තායිලන්තය, හොංකොං සහ චීනයෙන් සොයා ගනු ලැබුවා
මෙම ජාතියට හුඟක් කුඩා, පුලුටු හොටක් සහ දිළිසෙන කොළ සමඟ මිශ්‍ර කළු පැහැති තටු ඇත
තයි ජාතිය දකුණු සියමේ පදි සිටියි
නමුත් ශීත සමඟ කැතෝසස් ජාතිය මෙහි අති ව්‍යාප්තියක් සිදු වේ
ජවානස් ජාතිය ජාවා සහ බලි දූපත් වලින් සොයා ගනු ලැබුවා
පියාපත් වලට වඩා දිහින් අඩු වලිගයක් ඇති හර්ටර්ටි ජාතිය ෆොර්මොසා වලින් සොයා ගනු ලැබුවා
විස්තර කිරීම

වල්ගයට පුළුල් දෙබලක් සහිත මේ කුරුල්ලා දිදුලන කළු පාටය
වෑඩිහිටි කුරුල්ලන්ගේ සාමාන්‍යයෙන් කුඩා සුදු ලපයක් ඈරුණු කට මුල  තිබේ
කළු ඉන්ගිරියාව තද දුඹුරු පාටය (අළු පැහැති කවුඩා ගේ මෙන් තද රතු පාට නොවේ)
ක්ෂේත්‍රයේ දී ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය වෙනම කිව නොහෑකිය
ළපටියෝ, දුඹුරු පැහැති සහ යම් සුදු පෙර බෑමවුමක් හෝ ලපයක් බඩ සහ කුඩා විවරය දිසාවට තිබිය හෑකි සුදු මහ බඩෑති කවුඩා ලෙස වරද්දා ගත හෑකිය
එක් අවුරුදු කුරුල්ලන්ගේ බඩේ පිහාටු වලට සුදු කෙළවරක් තිබෙන අතර දෑ අවුරුද්දන්ට තිබෙන මෙම සුදු කෙළවර පිහටු කුඩා විවරය දක්වා සීමාවේ
ඔවුහු කලහකාරී සහ නිර්භය කුරුල්ලන් සහ දිගින් සෙන්ටිමීටර 28ක් (අඟල් 11) පමණ වුවත් ඔවුන් ඔවුන්ගේ දේශ භූමිට ඈතුළු වන කපුටන් සහ ගොදුරු කුරුල්ලන් ඇතුළුව ඉතා විශාල විශේෂයන්,  ආක්‍රමණය කරනු ලබාවි
මෙම හෑසිරීම ඔවුන්ගේ කාක රජු නම් වූ ඉහත කී නමට මඟ පෙන්වීය
ඔවුහු පියාපත් වල ශක්තිමත් පතු සහ ඔවුන්ට ශක්තිය දෙන වේගවත් උපාය මෙහෙයුම් වල  යෙදෙමින් පියාඹන කෘමීන් අල්ලා ගෑනීමට දක්ෂ වේ
කෙටි පාද සහිත ඔවුහු, කටු සහිත පදුරු, පක්ෂීන් ලගින තෑන් වල, හෝ විදුලි රෑහෑන් මත කෙලින් වාඩි වී සිටියි
එසේම ඔවුන් තණකන සතුන් මත ද ලගියි
ඔවුහු පුළුල් පරාසයක අඩගෑසීම් උත්පාදනයට දක්ෂ වන නමුත් සාමාන්‍ය අඩගෑසීම ස්වර දෙකේ ටී-හී අඩගෑසීම උකුස්සාගේ අඩගෑසීම සමාන වේ(උකුස්සා)
ව්‍යාප්තිය සහ  ජන්මභූමිය 

කළු පැහැති කවුඩා, විවෘත දේශයන් ගෙන් ප්‍රමුඛව සොයා ගත හැකි අතර සහ සාමාන්‍යයෙන් පොළොව ආසන්නයේ ලෑගීම හා දඩයම් කිරීම කරයි
ඔවුහු බොහෝවිට ඉතා සියුම් කෘමී විලෝපීයන් වන නමුත් අමතරව පොළොවෙන් ඈහිද ගෑනීම හෝ ගහ කොළෙන් තොර වේ
ඔවුන් සොයා ගනු ලෑබෙන්නේ ඊසාන දිග ඈෆ්ගනිස්තානයට සහ උතුරු දිග පාකිස්තානයට ගිම්හාන අමුත්තන් ලෙස නමුත් බන්ගලාදේශය දක්වා ඉන්දු නිම්නයේ සහ ඉන්දියාවට සහ ශ්‍රී ලංකාවට නේවාසිකයෝ වෙති
සමහර ජනගහනයන් තේරුම් ගෑනීමට අපහසු සෘතුමය වෙනස් වීම් පෙන්වනු ලෑබේ
කළු පැහැති කවුඩා සෑවානා භූමි වලින් සහ නාගරික වාසභූමි වලින් සොයාගනු ලැබුවා
කළු පැහැති කවුඩා හදුන්වාදෙනු ලෑබුවේ හරියටම දෙවන ලෝක යුද්ධයට පෙර කෘමීන් පාලනය සදහා උදවු කිරීමට තායිවානයේ රෝට දිවයිනටය
1950 දී ඔවුන් මුහුදින් එතෙර ගුවාම් දිවයිනට ව්‍යාප්ත වන්නට ඈතෑයි විශ්වාස කෙරේ
1967 වන විට ඔවුන් ගුවාම්හි පාර අයිනේ සිවුවන සුලභව දෑකිය හෑකි කුරුල්ලන් ලෙසද, වර්තමානයේ එහි සුලභම කුරුල්ලන් ද වේ
ගුවාම් ෆයිකැට්චර් සහ රෝට බ්‍රිඩ්ලෙඩ් වයිට්- අයි වෑනි ඒක දේශීය කුරුලු විශේෂයන්ගේ හීන වීමට හේතු ලෙස කළු පැහැති කවුඩන්ගේ විලෝපීයත්වය සහ තරගකාරීත්වය යෝජනා කර තිබේ
හැසිරීම සහ පරිසර විද්‍යාව

ආහාර සහ  ආහාර සොයගන්නා අකාර

කළු පැහැති කවුඩා, හිරු උදාවත් සමඟ ඉතාම ක්‍රියාශීලී වන අතර අනෙකුත් කුරුල්ලන්ට වඩා පමාවී ගස් මුදුන් වෙත ඈදෙයි
ඔවුන් ප්‍රධාන වශයෙන් ආහාරයට ගනු ලබන්නේ තණකොල පෙත්තන්,  රෑහෑයියන්,  වෙයන්,  බඹරන්,  මීමෑස්සන්, ඇඹලයන්, සලබයින්, කුරුමිනියන් හා බත් කූරන් වෙනි කෘමි සතුන්ය
ඔවුන් සීසාන ලද කුඹුරු වලට එක් රෑස් වී අවකාශයට විවෘත වී සිටින දළඹුවන් හා පුංචි කෘමි සතුන් අහුල ගනිති
එවෑනි අවස්ථා වල කුරුල්ලන් 35 ක් පමණ රැස් වනු දෑක ගත හෑකිවේ
මෙම කුරුල්ලන් කලබලය ට පත් වූ කුරුමිනියන් සොයමින් දෑවෙන තෘණ බිම් කරා ද ඈදෙනවා
ඔවුන් පියබන කෘමීන් වෙතින් ඈත්වී සිටින්නට උත්සහ කරනවා
ඔවුන් සාමාන්‍යය මයින න්, රාජාලිය න් වැනි සමාන ආහාර රටා සහ හුරුපුරුදු ඈති කුරුලු විශේෂ සමඟ ඇසුරේ පසුවෙනවා
මෙම ඇසුරෙන් ඔවුනට ප්‍රයෝජන ඇති අතර ආහාර සෙවීමේ දි එය ඔවුනට ඉතා හොඳ ප්‍රතිඵල ඇත
මයිනන් හා කළු පැහැති කවුඩන් ගොදුරු සඳහා තෝරා ගන්නා කෘමීන් එකම වීම සිදුවන්නේ අර්ධ වශයෙනි
ඉතා කලාතුරකින් කවුඩකු මයිනෙකුගේ ගොදුර සොරා ගෑනීමේ අවස්ථා දෑකිය හෑක
අසන්නට ලැබෙන අයුරෙන් ඔවුන් උකුස්සා ගේ හඩ අනුකරණය කර හඩ නගා මයින පලවා හෑර පසුව මයිනන්ගේ ගොදුරු උදුරා ගනී
දෙබල් වලිගයක් ඇති කවුඩා ද මෙවෑනිම අනතුරු ඈගවීමේ හඩ නගනු දැකිය හැක
කළු පැහැති කවුඩා විසින් කුඩා කුරුල්ලන් , සර්පයින් පමණක් නොව වවුලන් ද ගොදුරු කරගත් අවස්ථා ඇත
ඔවුන් මාළු සහ එරිත්‍රිනා හා බොම්බක්ස් ශාක වල මල් ආහාරයට ගත් බවට ද සාක්ෂි තිබේ
මේ ඔවුන් වතුර සහ පෑණි සොයා ගිය අවස්ථාවක විය හෑකිය
ඒ වගේම සමහරවිට ඔවුන් ධාන්‍ය වර්ග ආහාරයට ගෙන ඇත
ඔවුන් ගොනුස්සන් හා පත්තෑයන් වැනි විශාල සන්ධිපදකයින් අල්ලා ගනු ලබන්නේ ඉතාමත්ම කලතුරකිනි
ඔවුන් අනෙක් විලෝපියන්  විසින් ආහාරයට නොගන්නා ලස්සන සමනලයින් ආහාරයට ගන්නා අතර මෙම කුරුල්ලන් කෘතිම ආලෝක වලට ආකර්ශනය වන කෘමි සතුන් ගොදුරු කර ගැනීමට හෑකි හෙයින් ආහාර ගන්නේ සවස හෝ රාත්‍රී කාලයේදි ය
කූඩු තැනීම සහ අභිජනනය
 

කළු පැහැති කවුඩන් ප්‍රධාන වශයෙන් දකුණු ඉන්දීය ප්‍රදේශ වල පෙබරවාරි හා මාර්තු මාස වල  බිත්තර දෑමීම සිදු කරන අතර අගොස්තු මාසයේ දි දිවයිනෙ අනෙකුත් ප්‍රදේශවල  බිත්තර දෑමීම සිදු කරයි
බිත්තර දමන සමයේ දි පිරිමි සහ ගෑහෑණු සතුන් දෙදෙනාම උදෑසන ගීත ගායනා කරති
විවාහ ආරාධනාව නොයෙකුත් රෑගුම් හා ගුවන් කරණම් වලින් සමන්විත විය හෑක
බිත්තර දමන සමය පුරවටම දෙදෙනා එකට වාසය කරයි
කුරුළු කූඩුව ගස් අතු අතර තුනී කොටු කෑබලි වලින් සතියක් පුරා දෙදෙනා විසින්ම මෙය තනනු ලබයි
අප්‍රේල් පලමු වෑසි සමය ආරම්භයේ දී  බිත්තර දමනු ලෑබේ
සාමාන්‍යයෙන් ගසේ පිටතට වන්නට සාදන එක් කුඩුවක බිත්තර 3ක් දක්නට ලැබෙන අතර කලාතුරකින් බිත්තර 4ක් ද දෑකිය හැකිය
ඔවුන් වඩාත් ප්‍රිය කරන්නේ කොස් වෑනි විශාල පත්‍ර ඈති ශාක වලට යි
ලා පැහැ ආලේපනයේ සිට රතු පෑහෑති තිත් වැටුනු මෙම බිත්තර දිගින් මිලි මීටර 26(අඟල් 1.05)ක් හා පලළින් මිලි මීටර 19(අඟල් 0.75)ක් පමණ වේ
බිත්තර දෙදෙනා විසින්ම රකින අතර දින 14ත් 15ත් අතර මෙම බිත්තර පුපුරා යයි
කුරුළු පෑටවුන් සිරුරේ උණුසුම පවත්වා ගෙන යාමට හුරුවුනු පසු දින 5ක් පමණ කුඩුවේ වෙසෙයි
පළමු බිත්තර විනාශ වුයේ නම් දෙවෙනි වරට ද මොවුන් බිත්තර දමයි
යම් විටක කුරුළු කූඩු දුරකතන කණු මත ද සාදනු ලබයි
මෙම කුරුල්ලන් කූඩුව සාදන බල ප්‍රදේශය වර්ග කිලෝ මීටර 0.0003 හා 0.00012 (හෙක්ටයාර 0.3 to 1.2) අතර පවත්වා ගනිති
සමහර විට ඔවුන්ගේ දෙමව්පියන් කෑම කෑවීමට අසමත් වු විට පෙර සමයේ ඇති කරන ලද පෑටවුන් මෙවර අලුත් පෑටවුන් ට කෑම කෑවීම සඳහා උදවු කාරයෝ වෙති
දරුවන් පෝෂණය කිරීම සම්බන්ධයෙන් ආසියාතික කවුඩ න්ගේ හුරුපුරුදු දක්නට ඈත
බිත්තර තුලින් නිරෝහි පැටවුන් බිහි වීමේ ප්‍රතිශතය 44% වන අතර බොහෝ පෑටවුන් විනාශ වන්නේ වැසි කාල වල ආහාර මදකම නිසාය
රංචු වශයෙන් ගැවසීම සහ අසල කූඩු තැනීම

ඔවුන්ගේ පුරුද්දක් ලෙස සතුරු පක්ෂීන් පලවා හැරීමට, අනිකුත් හිතකර පක්ෂීන් වන සිවුරු හොරා, පරවියා,  සහ විශේෂයෙන් කොවුලා යන පක්ෂී කණ්ඩායම් ආසන්නයේ කූඩු තනා ගැනීමට උනන්දු වේ
සාමාන්‍යය අධ්‍යයනයකින් හෙලි වී ඇති පරිදි එක විට කූඩු 18,40 පමණ සාදනු ලැබේ
මේ අතරින් රතු කොවුලා මිටර් 10 (අඩි 33) පමණ පරාසයක කූඩු තනා ගනී
අසාමාන්‍යය තත්වයන් තුළ රතු කොවුලාන් තම කූඩු වල බිහිවන කළු පැහැති කුඩා කවුඩු පැටවුන් කවා පොවා ඇති දැඩි කරනු වර්තා වේ
ඇතැම් අවස්ථා වලදී  ඔවුන් විශාල කුරුළු කණ්ඩායම් සමඟ කලහකාරි ලෙස කෙටීම් සිදු කර ගනී
ආසියානු කවුඩු කොහා (සුනිකලස් ලුගුබ්‍රිස්) මෙම ජාතිය අනුකරණය කිරීම නිසා මෙවැනි තත්වයන් යෝජනා කල හැක
විශේෂයෙන් මෙම කුරුල්ලන් අභිජනන කාල වල සහ බහුලව කූඩු සාදන කාල වල මෙම සන්සරනය සිදු වේ
මේවා ජාවා දුපත් අසල කරන ලද පර්යේෂණයකින් හෙලි වී ඇත
ජාවා දුපත් රාජාලියා න් මෙවැනි ලක්ෂණ පෙන්නුම් කරන නමුත් කළු රාජාලියා වසරේ සියළු කාල සීමවන් තුළ සමකාලීනව හැසිරේ
මෙයින් පැහැදිලි වන්නේ මෙම කුරුල්ලන් අභිජනන කාල තුල දි කූඩු සෑදීමෙන් වැලැකී සිටින බවයි.

වර්ධනය සහ දියුණුව

තරුණ කුරුල්ලන්ට කහ පාටට හුරු රතු පාට හොටක් ඇත
සිව්වන දිනයේ දී පිහාටු පත්‍රාකාරව දිස් වන අතර කුර පිහාටු මතු වන්නේ සතියකින් පසුවය
කුරුළු පැටවා ගේ වයස අවුරුදු 12 වන තුරු පැටවාගේ බර ක්‍රමයෙන් වර්ධනය වේ
අටවන දිනයේ දී ඇස් විවර කරන අතර හොට රතු පාටට වෙනස් වන අතර තුර කළු ඉන්ගිරියාව රතුවට හුරු කළු පාටක් ගනී
බිත්තරයෙන් එළියට ඇවිත් දවස් 16ක් 20කින් පසු තරුණ කුරුල්ලන් කූඩුව හැර යයි
සති තුනක් යනතුරු ඔවුන්ට දෙබල වලිගයක් නොමැත
මාසයක් මුළුල්ලේ නොකඩවා දෙමාපියන් විසින් ඔවුන්ව පෝෂණය කරමින් රැකබලා ගනී
තරුණ කුරුල්ලන් තව දුරටත් ආහාර ඉල්ලා අයදින නමුත් වැඩිහිටියන් විසින් ඔවුන්ව නොසලකා හැර හෝ පන්නා දමයි
අවුරුදු දෙකකින් පමණ කුරුල්ලන් අභිජනන තත්වයට පත් වේ
ඔවුන්ගේ ක්‍රීඩා හැසිරීම නිරීක්ෂණය කිරීමේ දී පෙන්නුම් කරන්නේ කුරුල්ලන් කොලයක් සුළඟට බිමහෙලා මද සුළගේ දී එය ඇල්ලීම ට තැත් කරන ආකාරයයි
මෙය තරුණ කුරුල්ලන්ට ගුවන් කරණම් ගැසීමේ හැකියාව ලබා ගැනීමට උපකාරී වේ
මොවුන් දකුණු ඉන්දියාවේ දී ජුනි සිට ඔක්තෝම්බර් දක්වා  ඔවුන්ගේ පිහාටු හලයි
ප්‍රාරම්භයේ සිට දහය දක්වා පියාපත් හැලීම සිදුවන අතර එය ආරම්භ වන්නේ ජුලි මාසයේදීය
ප්‍රාථමික පිහාටු කූර දක්වා ගිය පසු ද්වීතික පියපත් ප්‍රතිස්ථාපනය වේ
මෙය සිදුවන්නේ අගෝස්තු මාසයේ සිට ය
ද්විතීක පියාපත් හැලීම ක්‍රමවත්ව සිදු නොවේ
අටවන සහ හත්වන ඒවා අනෙක්වාට වඩා පෙරාතුව හැලේ
වලිගයේ පියාපත් හැලෙන්නේ කේන්ද්‍රාපසාරි ලෙසටය
අභිජනන අවධියේ දී සිවියෙහි තද පාට නැති වී යනවාත් සමග මෙලනින් සංයෝගයේ විචලනය හේතු කොට ගෙන අණ්ඩ පටක වල සෘතුමය පාට වෙනස්කම් සිදුවිය
පිළිලය සහ රෝග
බොහෝ අන්තහ්පරපෝෂී කුරුල්ලන්ගේ උකුණන් (මයර්සිඩිඅ එස්පිපි
සහ මෙනකන්තුස් එස්පිපි
), අන්තහ්පරපෝෂී පැතලි පණුවන්  සහ වට පණුවන් යනාදිය මෙමගින් විස්තර කෙරේ
කෙසේ වුවත් විලෝපියන් හෝ රෝග යනාදිය වැඩිහිටි මරණ වල සැලකිය යුතු සාධක වේ
මනුෂ්‍යයාට ඇති නෑකම
මී මැස්සන් අල්ලා කෑමේ පුරුද්ද නිසා  මී මැසි පාලකයන් ට මොවුන් හිරිහැරයක් වී ඇත
නමුත් ගොවියන් විසින් පක්ෂීන් ලගින තැන් සකස් කරමින් කෘමි වසංගතය ආහාරයට ගැනීමට ඔවුන්ගේ කුඹුරු වෙත උන්ව ආකර්ශනය කර ගැනීමට දිරිමත් කරයි
සංස්කෘතිය
පොදුවේ ගත් කල මෙම කුරුල්ලා ඉතා විශාල නම් ගණනාවකින් ලොව තුල හඳුන්වනු ලබයි
මේ අතරින් පරණ නම වන බුචන්ගා(Buchanga) යන නම හින්දි නම වන භුජන්ගා (Bhujanga) නමින් ලබා ගනී
අනෙකුත් ආවේණික නම් ලෙස පකිස්ථානයේ තම්පල් (Thampal), බුලුචිස්තාන්හි ගොහලො\කොලහො (Gohalo/Kolaho), සින්දි වලින් කල්කලචි (Kalkalachi), හින්දි වලින් කොට්වල් (Kotwal)(=පොලිස්භටයා), බෙන්ගාලි වලින් ෆින්ගා (Finga), අසමෙස් වලින් ෆින්ශු (Phenshu), මනිපුරි වලින් චෙයිරොයි (Cheiroi), ගුජරාටි වලින්  කොසිට/ කලො කොශි (Kosita/ Kalo koshi), මරාටි වලින් ගොසිආ (Ghosia), ඔරියා වලින් කජලපටි (Kajalapati), දෙමළෙන්  කරි කුරුවි (Kari kuruvi) (=අඟුරු කුරුල්ලා), එරෙට්ටයි වලන් (Erettai valan)(= වලිග දෙකක් ඇති), තෙලිගු වලින්  පස්සල පොලි ගඩු (Passala poli gadu), මලයාලම් වලින් කාක ටම්පුරට්ටි (Kaaka tampuratti) (=කපුටන්ගේ රැජින), කන්නඩ වලින් කරි භුජන්ගා (Kari bhujanga), සිංහලෙන් කවුඩා (Kauda) ලෙස ද හඳුන්වයි. අළුතෙන් පිහාටු සැදූනු කුරුල්ලකු, ගවයාගේ ඇඟ මත වැසු විට එම ගවයාට ජිවීතය අහිමි වන බවට මධ්‍යම ඉන්දියානුවන්ගේ මිත්‍යා විශ්වාසයක් පවතී
පුජීත ශිආ මුස්ලිම්වරුන් (Shī‘a Muslims) බාර වු හුසයින් ඉබ්න් අලි ට වතුර ගෙනා යුතු බව පන්ජාබ්භි සමහර ප්‍රදේශ වල විශ්වාස කර නමස්කාර කරනවා
නිදේශ

වෙනත් ප්‍රභව

Bhujle,BV
Nadkarni,VB (1980) Histological and histochemical observations on the adrenal gland of four species of birds, Dicrurus macrocercus (Viellot), Centropus sinensis (Stephens), Sturnus pagodarum (Gmelin) and Columba livia (Gmelin)
Zool
Beitrage 26(2)
287–295.
Lamba,BS (1963) The nidification of some common Indian birds
3. The Black Drongo (Dicrurus macrocercus Viellot)
Panjab Univ
14(1–2)
1–9.
Shukkur,EAA
Joseph,KJ (1980) Annual rhythm in the Black Drongo Dicrurus adsimilis (family Dicruridae, Passeriformes, Aves)
Comparative Physiol
Ecol
76–77.
Shukkur, EAA (1978) Biology, Ecology and Behaviour of the Black Drongo (Dicrurus adsimilis)
Thesis, University of Calicut
බාහිර සබැඳුම්

 Black Drongo videos, photos & sounds on the Internet Bird Collection

Drongos

Birds of Asia
Drongo, Black
Birds of Taiwan
රෝයි ලිච්ටෙන්ස්ටීන් ලෝකප්‍රකට සිත්තරෙකි
කාලගුණ සිතියමේ රේඛාවකින් විස්තර කෙරෙන ආකාරයට, මෝසම් දෙකිඳ යනු, මුහුදු මට්ටම්  පීඩනය අවම ස්ථාන දක්වමින්, උතුරු හා දකුණු අර්ධගෝලයන්හි සුළං රටා අතර පිහිටි, අන්තර් නිවර්තන අභිසරණ කලාපයෙහි කොටසකි
දෙකිඳහි සමකය දෙසට වූ කොටසෙහි බටහිර මෝසම් සුළං පවතින අතර එහි ධ්‍රැවය දෙසට නැගෙනහිර වෙළඳ සුළං පවතී
එහි අක්ෂය ඔස්සේ තද වැසි දැකගත හැක
වැසි සමයන්හිදී අදාළ ස්ථානවල මුදුන්වල එම වැසි තත්ත්ව පවතී
එය යම්කිසි ස්ථානයක ධ්‍රැවය පසු කර යන විට එම ස්ථානයේ උණුසුම් සහ වියලි තත්වයක් වර්ධනය වේ
ලෝකයේ වැසි වනාන්තර බොහෝමයක් නිර්මාණය කිරීමෙහිලා මෝසම් දෙකිඳ විශේෂ කාර්යභාරයක් ඉටු කර ඇත
"මෝසම් දෙකිඳ" යන පදය බහුලව භාවිතා වන්නේ බටහිර ශාන්තිකරයේ පිහිටි ආසියාව සහ ඔස්ට්‍රලියාව වැනි මෝසම් කලාපයන්හිය
අන්තර් නිවර්තන අභිසරණ කලාපය/මෝසම් දෙකිඳ භූ ස්කන්ධයන්ට සංක්‍රමණය වීමත් සමගම ග්‍රීෂ්ම සෘතු මාස තුල වාර්ෂික වැසි සමය ආරම්භ වනු ඇත
මෝසම් දෙකිඳ ආසන්න ප්‍රදේශයෙහි නිරන්තරයෙන්, හුදෙක් වර්ෂ ගණනාවක වර්ෂාපතනයට සමාන වර්ශාපතනයක්, සාපේක්ෂව කුඩා කාල රාමුවක් තුල ඇති කිරීමට තරම් සමත් වූ අවපාතන සහ නිවර්තන වාසුළි ඇති විය හැක
සංචලනය සහ ප්‍රබලතාව

ග්‍රීෂ්ම සෘතුව අවසාන භාගයෙහි ප්‍රතිවිරුද්ධ අර්ධගොලයෙහි සීත සෘතුව ඉස්මතුවෙනවාත් සමගම බටහිර ශාන්තිකාරයෙහි ඇති වන මෝසම් දෙකිඳ, ඒවායෙහි උපරිම අක්ශාශයට ලඟා වෙමින් උපරිම ප්‍රබලතාවක් පෙන්නුම් කරයි
මෙය අගෝස්තු මාසය තුලදී නැගෙනහිර ආසියාවේ 40 වන සමාන්තරානිකය දක්වාත්, පෙබරවාරි මාසය තුලදී ඔස්ට්‍රලියාවේ 20 වන සමාතරානිකය දක්වාත් ලඟා වේ
විවිධ මහාද්වීපවල උන්සුම්ම කොටස් ආශ්‍රිතව අඩු වායු ප්‍රතිරෝධ වර්ධනය වීම විදහා දක්වන ග්‍රීෂ්ම මෝසම ආක්‍රමණය කරනවාත් සමගම මේවායෙහි ධ්‍රැවය ඔස්සේ ප්‍රගමනය ත්වරිත වනු ඇත
පෙබරවාරි මාසය තුලදී, දකුණු අර්ධගොලයෙහි, ඔස්ට්‍රලියානු මෝසමේ සහයද සමග මෝසම් දෙකිඳ, බටහිර-වයඹ/නැගෙනහිර-ගිනිකොන දිශානතිය ඔස්සේ, එහි උපරිම දකුණුදිග අක්ෂාංශයට ලඟා වේ
සැඩ සුළං පහරෙහි බලපෑම
අභිසරණ කලාපය තුල මෝසම් දෙකිඳහි සාපේක්ෂ ප්‍රවේගය හෝ භ්‍රමණය ඉහලයාම, සුළං සන්නිපාතය උත්සන්නවීමේ සාමාන්‍ය ප්‍රතිපලයකි
සැඩ සුළං පහර සන්නිපාතය ඉහල නැංවීමට මග පෙන්වීමක් විය හැක
සවිගන්වමින් හෝ නිරක්ෂය ඔස්සේ ගමන්කරන අර්ධ නිවර්තන වැටිය, සැඩ සුළඟ මෝසම් දෙකිඳ පිහිටි ස්ථානයට ඇදී එන බැවින්, මෝසම් දෙකිඳ සවිගැන්වීමට රුකුලක් විය හැක
සාමාන්‍යයෙන් අභිමුඛය, යම්කිසි අර්ධගොලයක උප නිවර්තන හා නිවර්තන හරහා, ඔවුන්ගේ සීත සෘතුවල ගමන් කරන විට, විරූපන රේඛා ඔවුන්ගේ උෂ්ණත්ව අනුක්‍රමණයවල අවම අගයන් පෙන්වන අවස්ථාවල දී, සැඩ සුළං පහරට සමක රේඛාව හරහා සාගරික කලාපවලට ගොස් අනෙක් අර්ධගොලයන්හි ග්‍රීෂ්ම සෘතුවෙහි පවතින  මෝසම් දෙනිඳහි තත්වය ඉහල නැංවීමට හැකි වනු ඇත
මෝසම් දෙකිඳ තුල අකුණු කුනාටු නිපාතයක් නිර්මාණය වී තිබීම, සැඩ සුළං පහරක් මෝසම් දෙකිඳට ලඟා වී ඇත්දැයි අනාවරණය කරගැනීමේ ප්‍රදාන ආකාරයකි
එබ්බුනු අවපාතන

මෝසම් දෙකිඳ තුල සංසරණයක් නිර්මාණය වුවහොත්, එයට මහාද්වීපය හරහා වූ අසල්වැසි තාපජ පාතනය සමග තරංග කිරීමට හැකියාව ලැබෙන අතර එහි පර්යන්තයෙහි සැඩ සුළං දක්නට ලැබිය හැක
මෝසම් දෙකිඳ තුල පවතින එවැනි පුළුල් ස්වභාවයකින් යුත් සංසරණයක් මෝසම් අවපාතයක් ලෙස හැඳින්වේ
උතුරු අර්ධගොලයෙහි මෝසම් අවපාත සාමාන්‍යයෙන් අසමමිතික ස්වරූපයක් පෙන්නුම් කරන අතර ඒවායේ ප්‍රබලතම සුළං නැගෙනහිරදිග පර්යන්තයෙහි පවත්වා ගැනීමට නැඹුරුතාවක් දක්වයි. ඒවා මධ්‍යයේ විශාල ප්‍රදේශයක් ලිහිල් සහ විචල්‍ය සුළංවලින් ආවරණය වන අතර සංසරණ ප්‍රදේශය තුල වැසි සහ අකුණු කුනාටු වර්ධනය විය හැක
මෝසම් අවපාතයට ඉහල වාතය අපසරණය වීම වැඩිවීමත් සමගම ඉහල ස්තරයන්හි ඉතා වේගයෙන් හමායන සිහින් වාත ධාරා හමුවේ, පද්ධතියෙහි වර්ධනය, ධ්‍රැවය ඔස්සේ සහ බටහිරින් ඉහල නැංවීමට හැකිවන අතර එමනිසා මතුපිට පීඩනයෙහි අනුරූප පහත වැටීමක් දැකගත හැක
මෙවැනි පද්ධති භූමිය ඉහලින් ද වර්ධනය විය හැකි අතර මෝසම්  අවපතයයෙහි බාහිර කොටස නිවර්තන සුළිසුළඟට සමානත්වයක් පෙන්වයි. උදාහරණයක් හැටියට ජූලි සහ අගෝස්තු මාස තුල සිදුවන එල් නිනෝ සිද්ධීන් නිසා බෙන්ගාල බොක්කෙහි මෝසම් අවපාත සංඛ්‍යාව ඉහල බැවින් ඉන්දියාව හරහා වාර්ෂිකව මෝසම් අවපාත 7ත් 6ත් අතර සංඛ්‍යාවක් ගමන් කරයි
මෝසම් අවපාත යනු ඉතා කාර්යක්‍ෂම වර්ෂාපතන ඇතිකරන්නන් වන අතර මේවා ඔස්ට්‍රලියානු ශුෂ්ක කලාප වැනි ශුෂ්ක කලාප හරහා ගමන් කිරීමේදී අවරුදු ගනනාවක වර්ෂාපතනයන්ට සමාන වර්ශාපතනයක් ඇති විය හැක
රැධිර වර්ගයක් (වෙනත් ලෙසකින් රැධිර ගණයක්) යනු රතු රුධිර සෛලයන්ගේ (RBCs) පෘෂ්ඨය මත උරුම වු ප්‍රතිදේහජනක ධාතුන්ගේ පැවතීම හෝ නොපැවතීම මත රැධිර වර්ගීකරණයකි
රුධිර ගණ පද්ධතිය මත රදාපවතිමින්, මේ ප්‍රතිදේහජනකයන් ප්‍රෝටීන, කාබෝහයිඩ්රේට, ග්ල්ය්කෝප්‍රෝටීන, හෝ ග්ල්ය්කෝලිපිඩ, විය හැකිය
Some of these antigens are also present on the surface of other types of cells of various tissues
Several of these red blood cell surface antigens can stem from one allele (or very closely linked genes) and collectively form a blood group system
Blood types are inherited and represent contributions from both parents
A total of 32 human blood group systems are now recognized by the International Society of Blood Transfusion (ISBT)
The two most important ones are ABO and the RhD antigen
they determine someone's blood type (A, B, AB and O, with + and - denoting RhD status)
Many pregnant women carry a fetus with a blood type different from their own, and the mother can form antibodies against fetal RBCs
Sometimes these maternal antibodies are IgG, a small immunoglobulin, which can cross the placenta and cause hemolysis of fetal RBCs, which in turn can lead to hemolytic disease of the newborn called erythroblastosis fetalis, an illness of low fetal blood counts that ranges from mild to severe
Sometimes this is lethal for the fetus
in these cases it is called hydrops fetalis
රුධිර ගණ
A complete blood type would describe a full set of 30 substances on the surface of RBCs, and an individual's blood type  is one of many possible combinations of blood-group antigens
Across the 30 blood groups, over 600 different blood-group antigens have been found, but many of these are very rare, some being found mainly in certain ethnic groups
Almost always, an individual has the same blood group for life, but very rarely an individual's blood type changes through addition or suppression of an antigen in infection, malignancy, or autoimmune disease
Another more common cause in blood type change is a bone marrow transplant
Bone-marrow transplants are performed for many leukemias and lymphomas, among other diseases
If a person receives bone marrow from someone who is a different ABO type (e
, a type A patient receives a type O bone marrow), the patient's blood type will eventually convert to the donor's type
Some blood types are associated with inheritance of other diseases
for example, the Kell antigen is sometimes associated with McLeod syndrome
Certain blood types may affect susceptibility to infections, an example being the resistance to specific malaria species seen in individuals lacking the Duffy antigen
The Duffy antigen, presumably as a result of natural selection, is less common in ethnic groups from areas with a high incidence of malaria
ABO blood group system

The ABO system is the most important blood-group system in human-blood transfusion
The associated anti-A and anti-B antibodies are usually immunoglobulin M, abbreviated IgM, antibodies
ABO IgM antibodies are produced in the first years of life by sensitization to environmental substances such as food, bacteria, and viruses
The O in ABO is often called 0 (zero, or null) in other languages
Rh blood group system

The Rh system (Rh meaning Rhesus) is the second most significant blood-group system in human-blood transfusion with currently 50 antigens
The most significant Rh antigen is the D antigen, because it is the most likely to provoke an immune system response of the five main Rh antigens
It is common for D-negative individuals not to have any anti-D IgG or IgM antibodies, because anti-D antibodies are not usually produced by sensitization against environmental substances
However, D-negative individuals can produce IgG anti-D antibodies following a sensitizing event
possibly a fetomaternal transfusion of blood from a fetus in pregnancy or occasionally a blood transfusion with D positive RBCs
Rh disease can develop in these cases
Rh negative blood types are much less common in proportion of Asian populations (0.3%) than they are in White (15%)
The presence or absence of the Rh antigens is signified by the + or − sign, so that for example the A− group does not have any of the Rh antigens
ABO and Rh distribution by country

As with many other genetic traits, the distribution of ABO and Rh blood groups varies significantly between populations and countries
Other blood group systems

32 blood-group systems have been identified, including the ABO and Rh systems
Thus, in addition to the ABO antigens and Rh antigens, many other antigens are expressed on the RBC surface membrane
For example, an individual can be AB, D positive, and at the same time M and N positive (MNS system), K positive (Kell system), Lea or Leb negative (Lewis system), and so on, being positive or negative for each blood group system antigen
Many of the blood group systems were named after the patients in whom the corresponding antibodies were initially encountered
සායනික වැදගත්කම

රුධිර පාරවිලනය

Transfusion medicine is a specialized branch of hematology that is concerned with the study of blood groups, along with the work of a blood bank to provide a transfusion service for blood and other blood products
Across the world, blood products must be prescribed by a medical doctor (licensed physician or surgeon) in a similar way as medicines
Much of the routine work of a blood bank involves testing blood from both donors and recipients to ensure that every individual recipient is given blood that is compatible and is as safe as possible
If a unit of incompatible blood is transfused between a donor and recipient, a severe acute hemolytic reaction with hemolysis (RBC destruction), renal failure and shock is likely to occur, and death is a possibility
Antibodies can be highly active and can attack RBCs and bind components of the complement system to cause massive hemolysis of the transfused blood
Patients should ideally receive their own blood or type-specific blood products to minimize the chance of a transfusion reaction
Risks can be further reduced by cross-matching blood, but this may be skipped when blood is required for an emergency
Cross-matching involves mixing a sample of the recipient's serum with a sample of the donor's red blood cells and checking if the mixture agglutinates, or forms clumps
If agglutination is not obvious by direct vision, blood bank technicians usually check for agglutination with a microscope
If agglutination occurs, that particular donor's blood cannot be transfused to that particular recipient
In a blood bank it is vital that all blood specimens are correctly identified, so labelling has been standardized using a barcode system known as ISBT 128.

The blood group may be included on identification tags or on tattoos worn by military personnel, in case they should need an emergency blood transfusion
Frontline German Waffen-SS had blood group tattoos during World War II
Rare blood types can cause supply problems for blood banks and hospitals
For example Duffy-negative blood occurs much more frequently in people of African origin, and the rarity of this blood type in the rest of the population can result in a shortage of Duffy-negative blood for these patients
Similarly for RhD negative people, there is a risk associated with travelling to parts of the world where supplies of RhD negative blood are rare, particularly East Asia, where blood services may endeavor to encourage Westerners to donate blood
Hemolytic disease of the newborn (HDN)

A pregnant woman can make IgG blood group antibodies if her fetus has a blood group antigen that she does not have
This can happen if some of the fetus' blood cells pass into the mother's blood circulation (e
a small fetomaternal hemorrhage at the time of childbirth or obstetric intervention), or sometimes after a therapeutic blood transfusion
This can cause Rh disease or other forms of hemolytic disease of the newborn (HDN) in the current pregnancy and/or subsequent pregnancies
If a pregnant woman is known to have anti-D antibodies, the Rh blood type of a fetus can be tested by analysis of fetal DNA in maternal plasma to assess the risk to the fetus of Rh disease
One of the major advances of twentieth century medicine was to prevent this disease by stopping the formation of Anti-D antibodies by D negative mothers with an injectable medication called Rho(D) immune globulin
Antibodies associated with some blood groups can cause severe HDN, others can only cause mild HDN and others are not known to cause HDN
රුධිර නිෂ්පාදනය 
To provide maximum benefit from each blood donation and to extend shelf-life, blood banks fractionate some whole blood into several products
The most common of these products are packed RBCs, plasma, platelets, cryoprecipitate, and fresh frozen plasma (FFP)
FFP is quick-frozen to retain the labile clotting factors V and VIII, which are usually administered to patients who have a potentially fatal clotting problem caused by a condition such as advanced liver disease, overdose of anticoagulant, or disseminated intravascular coagulation (DIC)
Units of packed red cells are made by removing as much of the plasma as possible from whole blood units
Clotting factors synthesized by modern recombinant methods are now in routine clinical use for hemophilia, as the risks of infection transmission that occur with pooled blood products are avoided
රතු රුධිර සෛල අනුකූලතාවBlood group AB  individuals have both A and B antigens on the surface of their RBCs, and their blood plasma does not contain any antibodies against either A or B antigen
Therefore, an individual with type AB blood can receive blood from any group (with AB being preferable), but cannot donate blood to any group other than AB
They are known as universal recipients
Blood group A  individuals have the A antigen on the surface of their RBCs, and blood serum containing IgM antibodies against the B antigen
Therefore, a group A individual can receive blood only from individuals of groups A or O (with A being preferable), and can donate blood to individuals with type A or AB
Blood group B  individuals have the B antigen on the surface of their RBCs, and blood serum containing IgM antibodies against the A antigen
Therefore, a group B individual can receive blood only from individuals of groups B or O (with B being preferable), and can donate blood to individuals with type B or AB
Blood group O'  (or blood group zero in some countries) individuals do not have either A or B antigens on the surface of their RBCs, and their blood serum contains IgM anti-A and anti-B antibodies against the A and B blood group antigens
Therefore, a group O individual can receive blood only from a group O individual, but can donate blood to individuals of any ABO blood group (i
, A, B, O or AB)
If a patient in a hospital situation were to need a blood transfusion in an emergency, and if the time taken to process the recipient's blood would cause a detrimental delay, O Negative blood can be issued
They are known as universal donors
Table note
1. Assumes absence of atypical antibodies that would cause an incompatibility between donor and recipient blood, as is usual for blood selected by cross matching
An Rh D-negative patient who does not have any anti-D antibodies (never being previously sensitized to D-positive RBCs) can receive a transfusion of D-positive blood once, but this would cause sensitization to the D antigen, and a female patient would become at risk for hemolytic disease of the newborn
If a D-negative patient has developed anti-D antibodies, a subsequent exposure to D-positive blood would lead to a potentially dangerous transfusion reaction
Rh D-positive blood should never be given to D-negative women of child bearing age or to patients with D antibodies, so blood banks must conserve Rh-negative blood for these patients
In extreme circumstances, such as for a major bleed when stocks of D-negative blood units are very low at the blood bank, D-positive blood might be given to D-negative females above child-bearing age or to Rh-negative males, providing that they did not have anti-D antibodies, to conserve D-negative blood stock in the blood bank
The converse is not true
Rh D-positive patients do not react to D negative blood
This same matching is done for other antigens of the Rh system as C, c, E and e and for other blood group systems with a known risk for immunization such as the Kell system in particular for females of child-bearing age or patients with known need for many transfusions
ප්ලාස්මා අනුකූලතාව

Recipients can receive plasma of the same blood group, but otherwise the donor-recipient compatibility for blood plasma is the converse of that of RBCs
plasma extracted from type AB blood can be transfused to individuals of any blood group
individuals of blood group O can receive plasma from any blood group
and type O plasma can be used only by type O recipients
Table note
1. Assumes absence of strong atypical antibodies in donor plasma

Rh D antibodies are uncommon, so generally neither D negative nor D positive blood contain anti-D antibodies
If a potential donor is found to have anti-D antibodies or any strong atypical blood group antibody by antibody screening in the blood bank, they would not be accepted as a donor (or in some blood banks the blood would be drawn but the product would need to be appropriately labeled)
therefore, donor blood plasma issued by a blood bank can be selected to be free of D antibodies and free of other atypical antibodies, and such donor plasma issued from a blood bank would be suitable for a recipient who may be D positive or D negative, as long as blood plasma and the recipient are ABO compatible
Universal donors and universal recipients

With regard to transfusions of packed red blood cells, individuals with type O Rh D negative blood are often called universal donors, and those with type AB Rh D positive blood are called universal recipients
however, these terms are only generally true with respect to possible reactions of the recipient's anti-A and anti-B antibodies to transfused red blood cells, and also possible sensitization to Rh D antigens
One exception is individuals with hh antigen system (also known as the Bombay phenotype) who can only receive blood safely from other hh donors, because they form antibodies against the H antigen present on all red blood cells
Blood donors with particularly strong anti-A, anti-B or any atypical blood group antibody are excluded from blood donation
The possible reactions of anti-A and anti-B antibodies present in the transfused blood to the recipient's RBCs need not be considered, because a relatively small volume of plasma containing antibodies is transfused
By way of example
considering the transfusion of O Rh D negative blood (universal donor blood) into a recipient of blood group A Rh D positive, an immune reaction between the recipient's anti-B antibodies and the transfused RBCs is not anticipated
However, the relatively small amount of plasma in the transfused blood contains anti-A antibodies, which could react with the A antigens on the surface of the recipients RBCs, but a significant reaction is unlikely because of the dilution factors
Rh D sensitization is not anticipated
Additionally, red blood cell surface antigens other than A, B and Rh D, might cause adverse reactions and sensitization, if they can bind to the corresponding antibodies to generate an immune response
Transfusions are further complicated because platelets and white blood cells (WBCs) have their own systems of surface antigens, and sensitization to platelet or WBC antigens can occur as a result of transfusion
With regard to transfusions of plasma, this situation is reversed
Type O plasma, containing both anti-A and anti-B antibodies, can only be given to O recipients
The antibodies will attack the antigens on any other blood type
Conversely, AB plasma can be given to patients of any ABO blood group due to not containing any anti-A or anti-B antibodies
Blood group genotyping
In addition to the current practice of serologic testing of blood types, the progress in molecular diagnostics allows the increasing use of blood group genotyping
In contrast to serologic tests reporting a direct blood type phenotype, genotyping allows the prediction of a phenotype based on the knowledge of the molecular basis of the currently known antigens
This allows a more detailed determination of the blood type and therefore a better match for transfusion, which can be crucial in particular for patients with needs for many transfusions to prevent allo-immunization
ඉතිහාසය

The two most significant blood group systems were discovered by Karl Landsteiner during early experiments with blood transfusion
the ABO group in 1901  and in co-operation with Alexander S
Wiener the Rhesus group in 1937.  Development of the Coombs test in 1945,
the advent of transfusion medicine, and the understanding of ABO hemolytic disease of the newborn led to discovery of more blood groups, and now 30 human blood group systems are recognized by the International Society of Blood Transfusion (ISBT), and across the 30 blood groups, over 600 different blood group antigens have been found
many of these are very rare or are mainly found in certain ethnic groups
Blood types have been used in forensic science and were formerly used to demonstrate impossibility of paternity (e
, a type AB man cannot be the father of a type O infant), but both of these uses are being replaced by genetic fingerprinting, which provides greater certainty
සමාජය හා සංස්කෘතිය

A popular belief in Japan is that a person's ABO blood type is predictive of their personality, character, and compatibility with others
This belief is also widespread elsewhere in Asia, notably Taiwan and South Korea
Deriving from ideas of historical scientific racism, the theory reached Japan in a 1927 psychologist's report, and the militarist government of the time commissioned a study aimed at breeding better soldiers
The fad faded in the 1930s due to its lack of scientific basis and ultimately the discovery of DNA in the following decades which it later became clear had a vastly more complex and important role in both heredity generally and personality specifically
No evidence has been found to support the theory by scientists, but it was revived in the 1970s by Masahiko Nomi, a broadcaster with a background in law who had no scientific or medical background
Despite these facts, the myth still persists widely in Japanese popular culture
මේවාත් මලන්න
Blood type (non-human)

යොමුව

වැඩිදුර කියවීම්

බාහිර සබැඳුම්
BGMUT Blood Group Antigen Gene Mutation Database at NCBI, NIH has details of genes and proteins, and variations thereof, that are responsible for blood types
 
 
 
 
 
 
 
 
 Blood types – intuitive explanation using Venn diagrams

Type
Genetics
Hematology
Transfusion medicine
යමහල් අළු නිර්මාණය වී ඇත්තේ පාෂාණ කැඩී බිදී යාමේදී ඇතිවන අංශු වලනි , 2mm වඩා අඩු විෂ්කම්භයක් ඇති ලෝහ සහ ගිනිකදු විදුරු අංශු ගිනිකන්දක් පිපිරෙන අතර තුර හට ගනී
ඇනිලිස් ඈන් මාරි ෆ්‍රෑන්ක් (, ,
12 June 1929 – early March 1945) යනු සමූලඝාතනයට ලක් වූ යුදෙව් ජාතිකයින් අතරින් වඩාත්ම කතා බහට ලක් වූ අයෙකි
යෞවනියකගේ දිනපොත නම් ඇගේ යුධ කාලින දිනපොත, නාට්‍ය සහ චිත්‍රපට ගණනාවකටම පාදක වී ඇත
වෙයිමර් සමුහාණ්ඩුවේ ෆ්‍රෑන්ක්ෆර්ට් නගරයේ උපත ලැබූ ඇය, ඇගේ ජිවිතයේ වැඩි කාලයක් ජිවත් වුයේ නෙදර්ලන්තයේ ඈම්ස්ටර්ඩෑම් නගරයේයි
උපතින් ජර්මානු වුවද 1941 දී ෆ්‍රෑන්ක්ට ඇයගේ පුරවැසිභාවය අහිමි කරන ලදී
ඇගේ මරණයෙන් පසු ඇගේ දිනපොත ප්‍රකාශයට පත් වීම නිසා ඇයට අන්තර්ජාතික කීර්තියක් හිමි විය
දෙවන ලෝක යුද්ධයේදී ජර්මනිය විසින් නෙදර්ලන්තය අත්පත් කර ගන්නා විට ඇයට අත් විඳින්නට සිදු වූ අත්දැකීම් එමගින්     විස්තර කෙරේ
ෆ්‍රෑන්ක් පවුල ජර්මනියේ සිට ඈම්ස්ටර්ඩෑම් වෙත සංක්‍රමණය වුයේ නාසින් විසින් ජර්මනියේ පාලන බලය අත්පත් කර ගත් 1933 වර්ෂයේදී යි
1940 මැයි වන විට, ජර්මනිය නෙදර්ලන්තය යටත් කර ගන්නා අවස්ථාවේදී ඔවුහු ඈම්ස්ටර්ඩෑම්හි කොටු වී සිටියහ
1942 ජුලි වන විට යුදෙව්වන්ට එරෙහි වධ හිංසා තවදුරටත් වැඩි වෙමින් පැවති නිසා ඈන් ගේ පියා වැඩ කල ගොඩනැගිල්ලේ පිහිටි රහස් කාමර වල සැඟවීමට, එම පවුල පිටත්ව ගියහ
වසර දෙකකට පසු ඔවුන්ව පාවා දෙනු ලැබූ අතර නාසි සංකේන්ද්‍රන කඳවුරකට ප්‍රවාහණය කරවන ලදී
අවසානයේදී ඈන් සහ ඇගේ සොහොයුරිය වූ මාගට් ෆ්‍රෑන්ක්, බර්ජන්-බෙල්සන් සංකේන්ද්‍රන කඳවුරට මාරුකර යවන ලද අතර එහිදී බෝවන උණ රෝගයක් (ටයිෆොයිඩ් උණ)  නිසා 1945 දී ඔවුහු මිය ගියහ
එම පවුලේ දිවි ගලවා ගත් එකම තැනැත්තා වූ ඔටෝ ෆ්‍රෑන්ක්, යුද්ධයෙන් පසු 1947 දී ඈම්ස්ටර්ඩෑම් වෙත පැමිණි අවස්ථාවේදී එතෙක් සුරැකිව පැවති ඈන්ගේ දිනපොත සොයා ගත්තේය
ඔහුගේ උත්සාහයේ ප්‍රතිපලයක් වශයෙන් එය ප්‍රකාශයට පත් වූ අතර මේ වන විට එය භාෂා බොහෝ ගණනකට පරිවර්තනය වී ඇත
එහි නියම ප්‍රකාශිත භාෂාව වූ ලන්දේසි භාෂාවෙන් ඉංග්‍රීසියට පරිවර්තනය කරන ලදුව 1952 වර්ෂයේදී යෞවනියකගේ දිනපොත ලෙස ප්‍රකාශයට පත් විය
ඇගේ දහතුන්වන උපන්දිනයට ඈන් ලද හිස් දිනපොත, 1942 ජුනි 12 වනදා සිට 1944 අගෝස්තු 1 වනදා තෙක් ඇගේ දිවිය පුරාවෘත්තයක් බවට පත් කරන ලදී
Early life 
ෆ්‍රෑන්ක් 1929 ජුනි 12 වන දින ජර්මනියේ ෆ්‍රෑන්ක්ෆර්ට් හි උපත ලැබිය
ඔටෝ ෆ්‍රෑන්ක් (1889–1980) සහ එඩිත් ෆ්‍රෑන්ක්-හොලැන්ඩර් (1900–45) ගේ දෙවන දියණිය වූවාය
මාගට් ෆ්‍රෑන්ක් (1926–45) ඇයගේ වැඩිමහල් සොයුරිය විය
ෆ්‍රෑන්ක්වරු නිදහස් මතධාරී යුදෙව්වන් වූ අතර යුදෙව්වන්ගේ සියලුම සිරිත් විරිත් හා සම්ප්‍රදායන්  පිළිපැදීමක් ඔවුන් සිදු නොකළහ
ඔවුන් ජිවත් වූයේද යුදෙව් සහ යුදෙව්-නොවන පුරවැසියන්ගෙන් සමන්විත සමාජයකයි
මවුපිය දෙපළගෙන් වඩාත් ධාර්මික වුයේ එඩිත් ෆ්‍රෑන්ක් විය
ඔටෝ ෆ්‍රෑන්ක් අධ්‍යාපනික පරිශීලනයන්ට ලැදියාවක් දැක වූ අතර විශාල පුස්තකාලයක් ද ඔහු සතුව තිබුණි
මාපිය දෙදෙනාම ළමුන්ව කියවීම සඳහා උනන්දු කළහ
1933 මාර්තු 13 වන දින ෆ්‍රෑන්ක්ෆර්ට් මහනගර සභා මැතිවරණය පැවතී අතර එය හිට්ලර්ගේ නාසි පක්ෂය ජය ගත්තේය
යුදෙව්වන්ට එරෙහි ප්‍රතිපත්තීන් වහ වහා සකස් කල අතර, තවදුරටත් ජර්මනියේ රැඳී සිටියහොත් කුමක් සිදු වනු ඇතිදැයි ෆ්‍රෑන්ක්වරු බිය වූහ
එම වසරේ අග බාගයේදී එඩිත් සහ දරුවන්, ආචෙන් හි එඩිත්ගේ මව, රෝසා හොලැන්ඩර් සමඟ වාසය කිරීමට ගියහ
ඔටෝ ෆ්‍රෑන්ක් ෆ්‍රෑන්ක්ෆර්ට්හිම රැඳී සිටියද, ඇම්ස්ටර්ඩෑම් හි සමාගමක් ඇරඹීමට ප්‍රතිපාදන ලැබුණු වහාම, ව්‍යාපාරයක් සංවිධානය කිරීමට සහ තම පවුලට නිවසක් ලබා ගැනීම සඳහා ඔහුද එහි පිටත්ව ගියේය
1933 සහ 1939 අතරතුරදී ජර්මනිය හැරගිය 300,000ක් පමණ වන යුදෙව්වන් අතර ෆ්‍රෑන්ක්වරුද වූහ
ඔටෝ ෆ්‍රෑන්ක් පෙක්ටින් පලතුරු සාරය විකිණීම සිදු කල ඔපෙක්ටා ව්‍යාපාරයේ වැඩ කිරීම ආරම්භ කල අතර ඇම්ස්ටර්ඩෑම් හි මර්වෙඩ්ප්ලේයින් (මර්වෙඩ් චතුරශ්‍රය) වලින් නවාතැනක් ද සොයා ගත්තේය
1934 වන විට එඩිත් සහ දරුවන් ද ඇම්ස්ටර්ඩෑම් වෙත ලඟා වූ අතර දැරිවියන් දෙදෙනා
ඈන් පෙර පාසලකට ද මාගට් පොදු පාසලකට ද වශයෙන් පාසල් වලට ඇතුලත් කරවිය
මාගට් අංක ගණිතය සඳහා දක්ෂතා දැක් වූ අතර ඈන් කියවීම සහ ලිවිම කෙරෙහි රුචි කළාය
ඇගේ මිතුරිය වූ හැනෙලි ගොස්ලර් පසුකාලීනව ළමා අවධිය සිහිපත් කරමින් සඳහන් කලේ ෆ්‍රෑන්ක් නිරන්තරයෙන් ලිවීමෙහි නිරතව සිටි අතර තමන් ලියන දෑ පිළිබඳව කතාබහ කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කරමින් ඇගේ කටයුතු ආරක්ෂා කර ගත් බවත්ය
ෆ්‍රෑන්ක් සොහොයුරියන් අතිශයින් වෙනස් චරිත ලක්ෂණ වලින් හෙබි වූ අය වූහ
මාගට් මනා හැදියාවකින් යුතු, ආචාරශීලි, තනිව සිටීමට කැමති සහ ඉගෙනුමට ලැදි අයෙක් වූ අතර ඈන් ඍජුව කතා කරන, උද්යෝගීමත් සහ සමාජශීලි එකියක වූවාය
1938 දී ඔටෝ ෆ්‍රෑන්ක් පෙක්ටකන් නමින් ඖෂධ පැලෑටි සහ සොසේජස් නිෂ්පාදනයේදී භාවිත කරන රසශෝධන ලුණු, මිශ්‍ර කුළුබඩු තොග වෙළඳාම් සිදු කරන දෙවන සමාගමක් ද ඇරඹීය
1939 දී එඩිත්ගේ මව ෆ්‍රෑන්ක්වරු සමඟ වාසය කිරීමට පැමිණි අතර 1942 දී ඇයගේ මරණය සිදු වන තෙක්ම ඇය ඔවුන් සමඟ සිටියාය