Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
එහි ප්‍රධාන වශයෙන් විස්තර වන්නේ පිබිදුණු සික් ජාතිකයන්ගේ දේශපාලන බලය වෙනස්වීම නිසා අත්විඳි වාසි අවාසිය පිළිබඳවයි. ඊට හේතු වන්නේ ප්‍රතිපක්ෂ ආගමික පරිසරය සික් ජාතිකයන්ට විරුද්ධ වීමත් ඉන් කුඩා සික් ජනගහනය අනෙක් දේශපාලන හා ආගමික කණ්ඩායම් සමඟ සැසඳීමත් ය
සික් මිස්ල්ස් ( ප්‍රාන්ත )
වර්ෂ 1716 සිට 1799 දක්වා වූ කාලච්ඡේදය තුළදී පන්ජාබය දේශපාලනමය හා හමුදාමය වශයෙන් ඉමහත් ව්‍යාකූල  තත්ත්වයකට පත්විය
එයට හේතු වූයේ මෝගල් අධිරාජ්‍යයේ පිරිහීමයි
එමඟින් නිර්මාණය වූ බල රික්තය 18 වන සියවසේ අග භාගයේ දී දේශීය ‍මෝගල් අවශිෂ්ටයින් සහ එක්සත් රාජපුත්‍ර නායකයින්, ඇෆගන්වරුන් හා අනෙකුත් මුස්ලිම් බලවේග පක්ෂය ගත් සතුරු පන්ජාබ් මුස්ලිම්වරුන් පලවා හැරීමෙන් පුරවන ලදි
අවසානයේ දී රංජිත් සිංග් විසින් සික් ජාතික හමුදා නායකයින්  එක්සත් කරන ලදි
අනතුරුව ඔවුන්ගේ ම පාලක ප්‍රාන්ත පිහිටුවිණි
ආරම්භය 

සික් අධිරාජ්‍යය මහරාජා රංජිත් සිංග් විසින් පන්ජාබ් හමුදාව පාදක කොට ගෙන පිහිටුවන ලදි
(1801 - 1849) අධිරාජ්‍ය, බටහිරින් කයිබර් කපොල්ලටත්, උතුරින් කාශ්මීරයටත්, දකුණින් සින්ධිවලටත්, නැගෙනහිරින් ටිබෙටයත් ව්‍යාප්ත විය
අධිරාජ්‍යයාගේ ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථානය වූයේ පන්ජාබයයි
සික් අධිරාජ්‍යයේ ආගමික ජන විකාශනය මුස්ලිම් (80%), සික් (10%) හා හින්දු (10%) ලෙස සමන්විත විය
සික් අධිරාජ්‍යයේ ආරම්භය ඕරන්සැබ් ගේ මරණයෙන් හා මෝගල් අධිරාජ්‍යයයේ ඇදවැටීමෙන් අනතුරුව එළඹි වර්ෂ 1707 මුල් භාගයේ දී පන්ජාබ් හමුදා කාලය ලෙස හඳුනා ගැනේ
මෝගල් අධිරාජ්‍යයේ ඇදවැටීම මෝගල් වරුන් ට හා ඇෆ්ගන්වරුන්ට  එරෙහිව “ඩල් ඔල්සා” ලෙස හැඳින්වූ හමුදාව වේගවත්ව මෙහෙයවීමට අවස්ථාව සලසා දෙන ලදී
මෙමඟින් වර්ධනය වූ හමුදාවේ, පසුව විවිධ පන්ජාබ් හමුදා කණ්ඩායම් වලට බෙදී පසුකාලීනව අර්ධ - නිදහස් ප්‍රාන්ත බවට පත් විය
මෙම සෑම උප හමුදාවක් ම “මිස්ල්ස්” සේ හැඳින්වුණු අතර (ප්‍රාන්ත) එක් එක් ප්‍රාන්තය මඟින් විවිධ පළාත් හා නගර පාලනය කෙරිණි
කෙසේ වුවද වර්ෂ  1762 - 1799 කාලය තුළ සික් පාලකයින් තම ප්‍රාන්ත තමාටම අනන්‍ය ප්‍රාන්ත සේ සකසා ගන්නා ලදී
සික් අධිරාජ්‍යයේ විධිමත් ආරම්භය වර්ෂ 1801 දී රාජාභිෂේකයත් සමඟ “පන්ජාබ් හමුදාව”  විසුරුවා හරිමින් ආරම්භ වුයේ එක්සත් දේශපාලන රාජ්‍යය නිර්මාණය කරමිනි
හමුදාවට අනුබද්ධ වූ සියලුම ප්‍රාන්ත පාලකයින් දීර්ඝ කාලීන ගෞරවාන්විත පවුල් ඉතිහාසයක් සමඟ පන්ජාබ් ඉතිහා‍සයේ ශ්‍රේෂ්ඨත්වයට පත්විය
අධිරාජ්‍යයේ අවසානය 

අධිරාජ්‍යයාගේ මරණයෙන් පසු අභ්යඇන්තර බෙදීම් හා දේශපාලන වශයෙන්වූ අවිධාමත් කළමනාකරණය නිසා රාජ්‍ය බොහෝ දුර්වල විය
මෙම තත්ත්වය ප්‍රයෝජනයට ගන්නා ලද බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්යයය ඇන්ග්ලෝ-සීක් යුද්ධයේ පළමු පියවර දියත් කරන ලදී
1849 දෙවන ඇන්ග්ලෝ-සීක් යුදුධයෙන් පසු බ්රි තාන්යො අධිරාජ්යළය විසින් අන්තිමේදී  සීක් අධිරාජ්ය්ය අල්ලා ගන්න ලදී
සටහන් 

{|

|Sikh_Empire
|-

බාහිර සැබැදි 
 Article on Coins of the Sikh Empire
 Sikh Confederacy 
 Confederacy of Punjab 
 Sikh Kingdom of Ranjit Singh 
 Battle of Jamrud 
 The Sikh Misl 

1849 disestablishments
States and territories established in 1733
Sikh history
History of Punjab
Sikh Empire
Sikh politics
Empires and kingdoms of India
Former empires
ආසියාවේ පෙර තිබූ රටවල්
වර්ෂ 1716 සිට 1799 දන්වා වූ කාලච්ඡේදයේ පන්ජාබයට දේශපාලනමය,හා හමුදාමය වශයෙන් ඉමහත් ව්යාකූ ල  වයි. මෙයට හේතු වුයේ සමස්ත මෝගල් අධිරාජ්යයේ පිරිහිමයි
මෙමගින් නිර්මාණය වන බල රික්තය 18 වන සියවසේ අග භාගයේ දේශිය මෝගල් අවශිෂ්ඨයින් සහ එක්සත් රාජ්ය පුත්ර නායකයින් ඇෆගන් වරැන් හා කලාතුරකින් අනෙකුත් මුස්ලිම් බලවේග පක්ෂය ගත් සතුරැ පන්ජාබ් මුස්ලිම්වරැන් පලවා හැරිමෙන් පුරවන ලදි
සීක් ජාතික හමුදා නායකයින් අවසානයේ දී රංජිත් සිංග්විසින් එක්සත් කරන ලද ඔවුන්ගේ ම පාලක ප්‍රාන්ත පිහිටුවන ලදි
ආරම්භය

සික් අධිරාජ්යය මහරාජා රංජිත් සිංග් විසින් පන්ජාබ් මහුදාව පාදක කොට ගෙන පිහිටුවන ලදි
(1801 - 1849) අධිරාජ්ය, බටහිරින් කයිබර් කපෝල්ලටත්, උතුරින් කාශ්මීරයටත්, දකුණින් සින්ධිවලටත්
නැගෙනහිරින් ටිබෙටයත් ව්යාප්ත විය
අධිරාජ්යයාගේ ප්‍රධාන සලකුණු වුයේ පන්ජාබයයි
සික් අධිරාජ්යයේ ආගමික ජන විකාශනය මුස්ලිම් (80%), සික් (10%) හා හින්දු (10%) ලෙස සමන්විත විය
සික් අධිරාජ්යයේ ආරම්භය ඕරන්සැබ් ගේ මරණයෙන් හා මෝගල් අධිරාජ්යයේ ඇදවැටීමෙන් අනතුරැව එළඹි වර්ෂ 1707 මුල් භාගයේ දී පන්ජාබ් හමුදා කාලයේ ලෙස හදුනාගැනේ
මෝගල් අධිරාජ්යයේ ඇදවැටීම මෝගල් වරැන් ට හා ඇෆ්ගන්වරැන්ට  එරෙහිව 'ඩල් ඔල්සා" ලෙස හැදින්වු හමුදාව වේගවත්ව මෙහෙයවීමට අවස්ථාව සලසා දෙන ලදි
මෙමගින් වර්ධනය වූ හමුදාවේ, පසුව විවිධ පන්ජාබ් හමුදා කණ්ඩායම් වලට බෙදී පසුකාලීනව අර්ධ නිදහස් ප්රාන්ත බවට පත් විය
මෙම සෑම උප හමුදාවක් ම 'මිස්ල්ස් ' සේ හැදින්වුනු අතර (ප්රාන්ත) එක්සත් ප්‍රාන්ත ය මගින් විවිධ පාළාත් හා නගර පාලනය කෙරිණි
කෙසේ වුවද වර්ෂ  1762 - 1799 කාලය තුළ සික් පාලකයින් තම ප්‍රාන්ත තමාටම අනන්ය ප්‍රාන්ත සේ සකසා ගන්නා ලදි
සීක් අධිරාජ්යයේ විධිමත් ආරම්භය වර්ෂ 1801 දී රාජාභිෂේකයත් සමග පන්ජාබ් හමුදාව'  විසුරැවා හරිමින් ආරම්භ වුයේ එක්සත් දේශපාලන රාජ්යය නිර්මාණය කරමිනි
හමුදාවට අනුබද්ධ වූ සියලුම ප්‍රාන්ත පාලකයින් දීර්ඝ කාලීන ගෞරවාන්විත පවුල් ඉතිහාසයක් සමග පන්ජාබ් ඉතිහාසයේ ශ්රේෂ්ඨත්වයට පත්විය
සොක්කා කෝ යනු සාදි කෞර් ගංගා මිටියාවතෙහි ඇති කුඩා කදු ගැට අතරින් මතුවු කදු ගැටයක් වේ
එය පාසානි ප්‍රදේශයෙ උතුරින් පිහිටා ඇති කඩතොලු සහිත ස්ථාන කදු වලින් වටවී ඇත
වර්තමානයේ දී ගංගාව එයට ආසන්නයෙන් ගලා බසියි
කුඩා දියපාරවල් සහ දොළ පාරවල් වැඩිවශයෙන් ම වර්ෂා ජලයෙන් පෝෂණය වන අතර සාදි කෞර් වෙත ‍එකතු වේ
කදු පංතිය ප්‍රදේශය පුරා සැතපුම් දෙකක් පමණ පැතිරෙන අතර සැතපුමකට වඩා ඉතිරි ප්‍රදේශයේ ගිණිකොණ ප්‍රදේශයට පැතිරි ඇත
එය භූමියේ සිට ඇගයීම අපහසු කරැණක් වන්නේ එය ආසන්නයේ තවත් කිසිදු කදු ව්‍යුහයක් නොපවතින බැවිනි
කඩින් කඩ පිහිටා තිබෙන ආකාරයෙත් හැරෙන්නට මෙම භූමි ප්‍රදේශය සවිස්තර වශයෙන් කැනීමකට ලක් වී නොමැත
උතුරැ හා දකුණු මායිම් සලකුණු කරන වියළි ගිරිකදුරැ ප්‍රදේශය හරහා පිහිටා ඇත
තවත් දක්ඹාන සලකුණු වන්නේ රළුගත් යට වැළලි ඇති විම වලවල් උදුන් විශාල ප්‍රමාණයයි
තවත් වැදගත් ලක්ෂණයන් ව්නනේ බිත්තින්ගේ ආරක්ෂා සැලසීම පිළිබද ප්‍රමාණවත් දෘෂ්‍යමානික සාක්ෂින් ‍නොතිබීමයි
නිල නොවූ ‍‍තෛ රාජධානි සමයේ ආරම්භය ලෙස සාම්ප්‍රදායික ව සැළකුණේ ස්හැන්ග් පියාඕ විසින් මෙහෙය වූ කහ තුර්බානු විප්ලවයයි
වසරක් පුරාවට දිවුණු කරැල්ලෙන් දකුණු චීනය වැනසී ගියේය
ස්හැන්ගේ ආගමික නිකාය හා සාමයේ මාවත හේ ජින් විසින් මෙහෙයවූ දුර්වල වූ හාන් අධිරාජ්‍යයාගේ හමුදාව සමග යුධ වැදුණේය
දූෂිත වූ රාජ්‍ය පද්ධතිය යටතේ පීඩාවට ලක්වූ ගොවීන් ගෙන් මුලිකවම සමන්විත වූ සාමයේ මාවත ස්හැන්ග්  ජියාඕ විසින් මෙලෙස අළුත් සාමකාමී ලොක්යක් නිර්මාණය කිරිමට ලෙහෙසියෙන්ම හරවා ගන්නා ලදි
රෝගයක් හේතුවෙන් සිදු වු ස්හැන්ග් ජියාඕගේ මරණයත් සමග  විප්ලවය අවසාන වූ නමුත් එය විසින් නිර්මිත ව්‍යාකූලත්වය එම කාලසීමාවේ දී ම චීනය වවසාගත් ස්වාභාවික ව්‍යවසනයන් සමග එක්වී හාන් රජ පෙළපත අස්ථාවර කොට පරිහානිය කරා රැගෙන ගියේය
මධ්‍යම රජයේ විසින් ප්‍රාදේශිය රාජ්‍යයන්ගේ හමුදාමය බලය සදහා වූ  දීමනාව වැඩි නිරිමට ද කැරැල්ල හේතුවක් විය
රාජ්‍ය පෙළපත් බලය බිද වැටීමටත්, කාඕ කාඕ පිබිදීමටත් මුලික වූ සිද්ධිය දාමය අතිශයින් සංකීර්ණ ය
189 දී සිදුවු ලිං අධිරාජ්‍යයාගේ මරණය ප්‍රධාන ජෙනරාල් හේ ජින් අතට පත්වූ අස්ථාවර ආධිපත්‍යය කට මුලික වු අතර පණ්ඩකයන්ගේ පාර්ශව හා සාමාන්‍ය සිවිල් නිලබලවාදය  අතර විරෝධය  අළුිතන් ආරම්භ කළේය
හේ ජින් ඝාතනයට ලක්වීමට පසුව ඔහුගේ ප්‍රධාන පාක්ෂිකයා වූ සෙසු භටයින්ගේ ලුතිනන් කර්නල් යුආන් ෂාඕ ගේ මෙහෙයවීමෙන් ලූ යැන්ග් හිරාජකීය නිවෙස් හි දි පණ්ඩකයන් ඝාතනය කරන ලදි
මෙම සිදුවීම දේශසීමාවේ වූ ජෙනරාල් දොන්ග් යුධ , ලු යැන්ග් වලට  චීනයේ වයඹ දිග සීමාවෙන් ඇතුළු වීමට පෙළඹවීය
එම කාලයේ දී චීනය බලවත් වනචාරී ක්වියැන්ග් ගෝත්‍රයට ද වයඹ දිගින් මුහුණ දුන්නේය
මෙලෙස දෝන්ග් සුඕ උසස් පුහුණුවකින් යුත් විශාල හමුදාවක් පාලනය කළේය
චීනය පුරා යුද්ධය පැවති සමයක ලූ යැන්ග් කරා හමුදාව ගෙන ගොස් දෙපාර්ශවයේ ම හමුදා ලෙහෙසියෙන් ම මැඩපැවැත්වීමටත්, රාජකීය  මැදුරේ පාලනය අතට ගැනීමටත් ඔහුට හැකි විය
දොන්ග් සුඕ ඥානාන්විතව හැකියාවෙන් පරිපුන් අයකු අධිරාජ්‍යා කරවීමේ අටියෙන් අනුප්‍රාප්තිකයන් මෙහෙය විම
පුයැන්ග් කරා යන ගමනේ දී ලින්ග් අධිරාජ්‍යයාගේ පුතුන් දෙදෙනා ආරක්ෂා  කරමින් යුධ කලාපයෙන් පළා යන කුඩා සෙබළ කණ්ඩායම්  2ක් ඔහුට හමු විය
එම මුණගැසීමේ දී දොන්ග් සුඕ කෝපයෙන් තර්ජනාත්මකව හැසිරැණු අතර එහිදී බාල සොහොවුරා හෙවත් අනාගත අධිරාජ්‍යා  ක්ෂයන් සන්සුන්  ව ප්‍රතිචාර දක්වමින් රජකීය පවුල අතුළු  එහුගේ හමුදාවට  අධිරාජ්‍යයෙේරජ මැදුරට යාමට ආරක්ෂා කරන මෙන් දොන්ග් සුඕ ට අණ කරද්දි ඔහුගෙේවැඩිමහල් සොහොයුරෙකු වූ අනෙකා භියින් භිරාන්තව ගියේය
දොන්ග් සුඕට සත්‍ය වශයෙන් ම හාන් අධිරාජ්‍යය නැවත ස්ථාපිත කිරිම‍ට අවශ්‍ය වු නිසා සියළ දේශපාලන ගැටුම් හොදින් කළමණාකරණය කළේය
ඔහුගේ දේශපාලන හැකියාව යුධමය නායකත්වයට වඩා  දුර්වල විය
එහුගේ හැසිරීම ක්‍රමයෙන් දරැණු හා ඒකාධිපති බවත් ඉසිලීය
ඔහුට විරැද්ධවන සියල්ලන්ම නෙරපා හැරිම හෝ එල්ලා මරණයට පත් කිරිම සිදුවියත අධිරාජ්‍යයට දක්වන සැළකිල්ලල ක්‍රමයෙන්  අඩුවිය
රාජකීය සම්ප්‍රදායන් නොසළකමින් රජ මැදුරට පවා ආයුධ සන්නද්ධව පිවිසියේය
190 දී යු ආන් ෂාඕ විසින් අධිරාජ්‍යයයේ නැගෙනහිර පළාත්වල අධිකාරීන් ඒකාබද්ධ කොට  දොන්ග් සුඕට විරැද්ධව සන්ධානයක් ගොඩනගන ලදි
දකුණු දිග යුධ පෙරමුණේ සුන් ජියාන් හමුවේ පෙරළා නැවත නැවත අත්වු පරාජයන් ගේ පීඩනය හේතුවෙන් හාන් අධිරාජ්‍යය‍ා ඇද වැටුණු අතර පසුව දොන්ග් සුඕ 191 මැයි මස වන විට චැන්ග් අන් දක්වා පසු බැස්සේය
කාඕ ක්ලැන්ගේ බලය අඩුවීම ෂු රජ්‍යයේ බිද වැටීමත් සමග පැහැදිලි විය
ෂුග් ලියැන්ගේ මරණයෙන් පසුව  ඔහු දැරෑ ලුතිනල් චාන්සලර් ධුරය පිළිවෙලින් ජි ඇන්ග් වෑන්ටත්, ෆොයි යි ටත්, ඩොන්ග් යන් ටත් හිමිවිය
නමුත් 258 පසුව ෂු දේශපාලන බලය එඋනුච් කණ්ඩායම විසින් පාලනය කරන ලද අතර දූෂණය ඉහළ ගියේය
ජියාන්ගේ වෙයි, ෂුග්ස්  ප්‍රොටීගේ ශක්තිමත් උත්සාහයන් හැරැණුකොට ෂු රාජ්‍යය වෙනත් ජයග්‍රහණයක්ලබා ගැනිමට අසමත් විය
203 දී වෙයි රාජ්‍යය නිසින් 3 පැත්තකින් පහර දෙන ලද අතර ෂු හමුදා  හැන්සොන්ග් ප්‍රදේශයට පසු බසින ලදි
ජින්ග් වෙයි ජියෑන්ගේ ප්‍රදේශයේ කදවුරැ බදින ලදමුත් වෙයි හි අණදෙන නිලධාරි ඩෙන්ග් අයි විසින් උපක්‍රමශිලි ලෙස ඔහුගේ හමුදා කලින් පසු කළ  නොහැකි ප්‍රදේශයක් ලෙස සැලකූ ප්‍රදේශයකින් හමහෙයවා පරාජය කරනලදි
වසරේ ශිත සෘතුවේ දී අගනගරය වූ චෙන්ගු ඩූ ඩෙන්ග් අගේ උපක්‍රමශිලි බව හමුවේ බිද වැටන ලදි
ලියු  ෂාන් අධිරාජ්‍යය යටත් වන ලදි
ෂු රාජ්‍යය වසර 43 කට පසුව අවසන් විය
කහ තලප්පා කැරැල්ල සමයෙහිදී අශ්වාරෝහක හමුදාවෙහි අණ දෙන නිලධාරියෙකුද ක්‍රියු 188 වන විට බස්නාහිර උද්‍යාන යුද්ධ හමුදාවෙහි කර්නල් වරයෙකුද වූ කාඕ කාඕ, ක්‍රියු 196 වන විට යැං පළාතේ (නූතන බටහිර සංඩොං සහ නැගෙනහිර හෙනං) ආණ්ඩුකාරවරයා බවට පත් වූයේ ඔහු විසින් අධිරාජ්‍යයා ලුවායැං සිට ඔහුගේ මූලස්ථානය පිහිටි ක්සූචං වෙත රැගෙන යෑමෙන් පසුවය
ක්‍රියු 197දී යුවැං ෂූ විසින් ඔහුගේම ෂොං රාජ වංශය (仲朝) ප්‍රකාශයට පත් කලද, මෙම දැඩි පියවර නිසා ඔහුගේ අනුගාමිකයන් බොහෝ දෙනෙක් ඔහු අත්හැර යාම සිදුවූ අතර, යුවැං ෂවෝ වෙත ඔහුගේ අභිධානය පිරිනැමීමට යත්න දැරීමෙන් පසුව අන්ත දුගී බවෙන් ක්‍රියු 199දී මිය යෑමට සිදු විය
200 දී ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ නිලධාරියෙකු වූ ඩොන්ග් චොන්ග්ට කාඕ කාඕ මරා දැමිමට රහසිගත නිල නියෝගයක් ලැබුණි
ඔහු මේ සදහා ලියු වෙයි සමග එකතු විය
නමුත් කාඕ කාඕ මේ රහසිගත සැලසුම ගැන දැනගෙන ඩොන්ග් චෙන්ග් සහ ඔහුගේ සහචරයන් මරාදමන ලදි
ලියු බෙයි පමණක් බේරී උතුරේ වූ යු ආන් ෂාඕ වෙත පැනයන ලදි
කහ හිස්වැසුම් කරැවන් විසින් නායකත්වය දරන ලද කැරලි කරැවන් ද ඇතුලත්ව අසල තිබු දිස්ත්‍රීකක වල සායම ස්ථාපනය වූ පසු උසාවිය සමග තිබූ ගණුදෙනු විසදා කාඕ කාඕ
ඔහුගේ අවධානය ඔහුගේම හතුරා  වූ ගොන්සුන සැන ඉවත් කළ යු ආන් ෂාඕ  වෙත යොමුකරන ලදි
කාඕ කාඕට වඩා නිලයෙන් උසස් වු යු ආන් ෂාඕ විශාල හමුදාවක් සමග කහ නදියේ උතුරැ ඊවුරේ කදවුරැ බදින ලදි
200 දි ෂැක්සියන් වලදී ලියු බිආඕට එරෙහිව ලද ඉක්මන් යුධ ජයග්‍රහණයක් කැරලි කාර කිසු යොන්ග් සහ අනෙක් පිරිස  පරාජ කිරිමෙන් පසු ලද ඊ පහරකින් සන් කේ මරණිය තුවාල ලදි
ඔහුගේ බාල සහෝදරයෙකු වන සන් ක්ආන් ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයා ලෙස නම් කරන ලදි
මාස ගණනක සැලසුම් වලට පසු කාඕ කාඕ සහ යුආන් හ්, ගුඅන්ඩු වලිදි මුණ ගැසෙන ලදි
කාඕ කාඕ උපායශිල ිලෙස ගණනින් විශාල වූ යුආන්ගේ උතුරැ  හමුදාවේ සැපයුම්  වලට ගිනිතබා දුර්වල කරන ලදි
ලියුබෙයි ජන්ගේ ප්‍රදේශයට පැන යන ලද අතර යුආන් ෂාඕගේ හමුදාවේ බහුතරය විනාශ කරන ලදි
202 දී යු ආන් ඝාතනයත් සමග කහ නදියේ උතුරැ ‍ප්‍ර‍දේශයේ බෙදා ගැනීමට ඔහුගේ පුතුන් අතර ඇතිවු බෙදීම් වාසිය කාඕ කාඕ ලබා ගන්නා ලදි
204 ඔහු අල්ලා ගන්නා ලද අතර ජි
බින්ග්, ක්යින්ග් සහ යු යන ප්‍රදේශ අල්ලා ගන්නාලදි
207 අවසානයේ දී මුයුආන් ඒලේඡ්චයන්ට එරෙහිව ලද ජයග්‍රහණයත් සමග උතුරැ චීන තැනිතලාවේ සම්පූර්ණ බලය කාඕ කාඕ ලබාගන්නා ලදි
සටහන්

අධෝසටහන්
ශ්‍රී ලංකාවේ දේශගුණය උෂ්ණ කලාපිය ලෙස හා උණුසුම් ලෙසත් පෙන්වා දිය හැකිය
එහි පිහිටිම රේඛාන්තර  10 ත් අතරය
රටට තරමක් උණුසුම් දේශගුණයක් දායාද කර ඇත
මෙය සාගර සුලං හා සෑහෙන තෙතමනයකිනි
අඩුම ඌෂණත්වය මධ්‍යම කදුකරයේ නුවර එළියේ අඩුම 16   *(මෙහි සීත සෘතු‍වේ දී දින ගණන් මිදුණ දිය වැටේ) සිට ඊසාන දිග වෙරළේ ත්‍රිකුණාමල නගරයේ 32 0 වේ( මෙහි උෂ්ණත්වය 38 0 දක්වා නගී) සම්පූර්ණයෙන් බලන කල රටේ වාර්ෂික සාමාන්‍ය උෂ්ණක්වය 28 සිට 30  දිවා රෑ උෂ්ණත්වය 4 සිට 7 දක්වා වෙනස් වේ
ඉතා සීතල මාසය වන්නේ ජනවාරි මායයිත විශේෂයෙන් කදුකරයේ සිටින මිනිසුන්ට  මේ කාලයේ දී කෝට් හා ‍ස්විටර් ඇදිම ට සිදු වේ
ශ්‍රීෂ්මසෘතුවේ දී නමාන්ෂුන් වැසි වලට  පෙර උෂ්ණමය කාලය මැයි මාසයේ දීය
ඉන්දියන් සාගරයේ හා බෙංගාල බොක්කෙන් හමන මෝසම් සුලං අනුව වර්‍ෂපතන ආකාරය බලපාන අතර කාල හතරක් සටහන් වේ
පළමුවැනි එක මැයි මැද සිට ඔක්තෝබර් ඉන්දියන් සාග‍රයේ තෙතමනය ගෙන එමින් නිරිත දිග සුළං හට ගනි
මෙම සුළං මධ්‍යම කදුකරයේ බෑවුන් මුණ ගැසීමෙන් කදු බැවූම් වලට ද දිව‍යිනේ නිරිත දිග ප්‍රදේශවලට ද මහා වැසි පතිති වේ
සමහර සුළං හමන බෑවුම් වලට මසකට මි
මි 2500 ලැබෙන නමුත් සුලගට මුවා වු නැගෙනහිර හා ඊසාන දිග ප්‍රදේශවලට අඩුවෙන් වැසි පතිත වේ
අන්තර් මෝසම් මාසවලිදී ඔක්තෝබර්  හා නොවැම්බර් මාසවලට දෙවැනි කාලය සිදුවේ
මේ කාලයේ දී කලින් කල ඇතිවන කුණාටු  ඇතිවන අතර සමහර විට උෂ්ණකලාපිය සයික්ලොනස් නිසා අහස වළාකුලින් බරවෙන අතර නිරිතට, ඊසානට සහ දිව‍යිනේ නැගෙනහිරට වැසි වැසේ
තුන්වැනි කාලය අතර දෙසැම්බර් සිට මාර්තු දක්වා බෙංගාල බොක්කේ සිට තෙතමනය එමින්  ඊසාන දිගින් ‍මෝස්ම් සුලං පැමිණේ මේ මාසවලදී ඊසාන දිග කදු බෑවුන් මි
25000 වර්‍ෂපතනය ලබමින් ගං වතුර ඇති වේ
තවත් අන්තර්මෝසම් කාලයක් මාර්තු සිට මැයි දක්වා නියමිත ප්‍රමාණයට වඩා අඩු මා වෙනස්වන සුළග සමග  ගිගිරැම් වැසි ඇතිවේ
නිරිත දිග හා කදු ප්‍රදේශවල තෙතමනය අධිකවන අතර සාතුවෙන් සෘතුව වෙනස්වන ආකාරයේ වැසි ලැබෙන අතර තෙතමනය අධික වේ
ජුනි මොසම් සුළං කාලයේ දි 90% දක්වා නැගෙමින් අවුරැද්ද පුරා කොළඹ දිවා තෙතමනය 70% වේ
අනුරාධපුරයේ, මාර්තුවේ ඇති වන අන්තර් මෝසම් සුලං කාලයේ දී දහවල් 60% තෙතමනයක් පවති නොවැම්බර් ‍හා දෙසැම්බර් වැසි කාලපරිච්ඡෙද 79% දක්වා නගි
කදුකරයේ මහනුවර දහවල් තෙතමනය සාමාන්‍යයෙන් 70% ක් සහ 79% ක් වේ
භූගෝල විද්‍යාව
ශ්‍රී ලංකාව
දේශගුණ විද්‍යාවෙන් කෙරෙන්නේ දේශගුණය පිළිබඳව හැඳෑරීමයි
යම්කාලයක් තුළ දේශගුණික තත්ත්වයන් විද්‍යානුකූලව පැහැදිලි කිරීම, වායුගෝලය පිළිබඳ විද්‍යාවේ අංශයකි
විදුලි සංදේශ හා දේශගුණික දර්ශක වැනි ශිල්ප ක්‍රම උප‍යෝගී කරගෙන කෙටි කාලයකින් දේශගුණික තත්ත්වය ප්‍රකාශ කිරීමට අවශ්‍ය මුලික දැනීමක් ලබා ගත හැකිය
වායු ශාස්ත්‍රය සමඟ ඇති වෙනස්කම් 

සති කිහිපයක් දක්වා හදාරණ කෙටි කාලීන දේශගුණික අධ්‍යයනයන් වායු‍ගොලික අදාළ වේ
වෙනස්වන දේශගුණික විද්‍යාව, ඒ ක්‍රියාවලිවල වේගය හා නැම්ම හදාරයි එය හදාරන්නේ දහස් ගණන් දක්වා ඇති වන දේශගුණික සිද්ධින් මෙන්ම වායුගෝලීය තත්ත්වයන්ට සම්බන්ධ සිද්ධි අධ්‍යයනයෙනි
වායු ශාස්ත්‍රයට අදාළව පුහුණු වන වායු විද්‍යාඥයෝ දේශගුණික හා ස්වාභාවධර්මය යන දෙකම හදාරති
දේශිය, ප්‍රාදේශිය, ගෝලීය සහ ස්වාභාවික හෝ මිනිසා විසින් පොළඹවන ලද හේතුන් දේශගුණයන්හි වෙනස්වීමට හේතුවේ
ඉදිරි දේශගුණික හා වෙනස්වීම් කලින් දැක්වීමට දේශගුණික විද්‍යාවට හැකි වේ
උෂ්ණත්වය වෙනස්වීම, වායුගෝලයේ, ජලය, වාතය, සාගර හා ගොඩබිම අතර ඇති සම්බන්ධතා(විශේෂයෙන්ම වගාව, ඉඩම් ප්‍රයෝජනයට ගැනීම, භූමි ප්‍රදේශ විස්තර) සහ වායුගෝලයේ රසායනික සහ භෞතික සැකැසිම, දේශගුණික විද්‍යාවන් විද්‍යාමාන වන දේවල්වේ
ඒ හා සම්බන්ධිත අනෙකුත් විෂයන් වන්නේ තාරකා භෞතික විද්‍යාව, වායුගෝලීය භෞතික විද්‍යාව, රසායනික විද්‍යාව, පරිසර විද්‍යාව, භූ විද්‍යාව, භූ භෞතික විද්‍යාව, ජල විද්‍යාව, සාගර විද්‍යාව හා ගිණිකඳු පිළිබඳ විද්‍යාව වේ
ඉතිහාසය 
 
දේශගුණය වෙනස්වීම මතය පිළිබඳ තර්ක කරන ලද මුල්ම මිනිසා වන්නේ මධ්‍යකාලීන චීන විද්‍යාඥයකු වූ ෂෙන් කුඕ යි (1031 – 1095 AD )
ෂෙන් කුඕ අනුමාන කරන ලද්දේ දේශගුණය ස්වාභාවිකව විශාල කාලයක් තිස්සේ වෙනස්වු බවය
ඔහු එසේ අනුමාන කර ඇත්තේ යැන්ෂු ප්‍රදේශයේ අසල පො‍ළොව යට සොයාගන්නා ලද ගල් ගැසුන බම්බු නිරීක්ෂණය කිරීමෙන් පසුව අනුමාන කර ඇත
මෙය සොයා ගන්නා ලද්දේ බම්බු වැවීම සඳහා නුසුදුසු වියලි දේශගුණික ප්‍රදේශයකිනි
එඩ්මන්ඩ් ගැලී මුල් දේශගුණික පර්යේෂකෙයක්ය
ඔහු විසින් දකුණු භූගෝලීය මුහුදු ගමනකින් පසු වෙළඳ සුළං පිළිබඳ සිතියමක් 1686 දී ප්‍රසිද්ධ කළේය
18 වැනි ශතවර්ෂයේ එක්සත් ජනපදයේ සිට යුරෝපයට තැපැල් ලියුම් මුහුදින් යැවීම සඳහා ගල්ෆ්ස්ට්‍රිම් මාර්ග සෑදු ප්‍රථම මිනිසා බෙන්ජමින් ෆ්‍රෑන්ක්ලින් ය
ෆැන්සිස් ගොල්ටන් ඇන්ටිසයික්ලොන් පදය නිපදවා ඇත
හෙල්මට් ලෑන්ඩ්ස්මර්ග් විසින්බෙදාවෙන්කල සංඛ්‍ය විස්තර දේශගුණික විද්‍යාව සඳහා යෙදීමෙන් භෞතික විද්‍යාව ඇති විය
දේශගුණ විද්‍යාව
භෞතික විද්‍යාව
කමියුටිං () (ගමනාගමනය
) යනු එක් පදිංචි ස්ථානයක සිට ස්ථිර වැඩකරන ස්ථානයකට ගමන් කිරීමේ සහ දවසේ වැඩ අවසන් කර නැවත තම නිවසට පැමිණීමේ ක්‍රියාවලියයි
විද්‍යාලයක හෝ විශ්වවිද්‍යාලයකට ඇතුළුවී සිටින්නන් හා විශ්වවිද්‍යාලයෙන් ඈත පදිංචි සිසුන් ද ගමන් කරන්නන් ලෙස සැළකේ. එක්සත් ජනපදයේ නිදන ශාලා කිහිපයක් ඇති ආයතන හදුන්වන්නේ කොමියුටර් පාසැල් කියාය
19 වැනි ශතවර්‍ෂයට පෙර කම්කරුවෝ පදිංචි වී සිටියේ තම රැකියා ස්ථානයට අඩු කාලයකින් ඇවිදගෙන යාමට හැකි තරම්  සමීපයෙනි
නමුත් නූතන ගමන් කරන්නන් නගරයෙන් ඈත පිහිටි  පිහිටි නගර හා ගම්වල සිට වැඩපොළ වලට එති
ගමනාගමනය  දිනපතා දක්නට ලැබෙන්නකි
මොටර් රථ, දුම්රිය, බස් රථ හා බයිසිකල් වැනි ප්‍රවාහන පහසුකම් භාවිත කරමින් සේවා ස්ථානවලට ආ හැකි බැවින් මේ කම්කරුවනට රැකියා ස්ථානයට ඈතින් පදිංචි වීමට පුළුවනි
සමහරවිට කැමැත්තෙන් හෝ නගරයේ ඇති නිවාසවල මිළ අධිකවීම නිසා හෝ ඔවුන්ට එසේ කිරීමට සිදුව ඇත
නූතන ගමනාගමන ක්ෂේත්‍රය මිනිසුන්ගේ ජිවිත කෙරේ බෙහෙවින් බලපා ඇත
නගර විශාල ලෙස ප්‍රසාරණය වීමට ඉඩ දීමෙන් කලින් තිබුනාට වඩා අවට ප්‍රදේශ පසු බෑමට ලක්ව ඇත
බො‍හෝ නගර කොමියුටර් ‍ඩෙල්ට්ස් වලින් වටවී ඇත
එය නගරයේ වැඩ කරන අය පදිංචි ස්ථානයි
මේ ස්ථානවලට බො‍හෝවිට කියන්නේ කොමියු‍ටර් නගර, නිදන ශාලා නගර හෝ  නිදන කාමර සමුහය යනුවෙනි
බොහෝ මගීන් දවසේ එකම වෙලාවට ගමන් කරන බැවින් උදේට හා හවස්  කාලයේ දී  වාහන තදබදය වැඩි වේ
‍පොදු වාහන පද්ධතිය නිසි පරිදි සැලසුම්කර නොතිබීම හා නඩත්තු නොකිරීම  මෙවැනි තත්ත්වයන් ඇතිවීමට හේතුවයි. පොදු ප්‍රවාහන සේවය හෝ හවුලේ පාවිච්චිය කරන මෝටර් රථ වලට වඩා එක් පුද්ගයෙක් පමණක් පාවිච්චි කරන මෝටර් රථ නිසා ආකාර්යක්ෂම   ඉන්ධන හා මහාමාර්ග පරිහරණයත් සිදුවේ
එසේ හෙයින් රථවාහන තදබදයටත් ,වායු දූෂණයටත් මොටර් රථවලින් වැඩි දායකත්වයක් ලැබේ
මෙයට පිළිතුරු වශයෙන් සමහර රජයන් හා ස්වාමිවරු පොදු ප්‍රවාහන සේවා හා කාර්යාල සේවා ඇති කර තිබේ
මඟියා යන වචනය කලින් පාවිච්චිකර ඇත්තේ අඩු මුදලක් ගෙවා ගමන් කරන්නා යන අරුතිනි
ඉඉ නියමිත දින ගණනකට, සතිගණනකට හෝ මාස ගණනකට කලින් මුදල් ගෙවා වලංගු දුම්රිය වාර ප්‍රවේශ පත්‍රයක්  මිළදී ගැනීමටද පුලුවන
එවැනි ප්‍රවේශ පතකින් මඟියෙකුට වලංගු කාලය තුලදී ඕනෑම වාර ගණනක් ගමන් කළ හැකිවේ
ප්‍ර‍වේශ පත්‍රයේ කාල සීමාව වැඩිනම් දිනක ගාස්තුව අඩුවේ
මහාද්වීපික දේශගුණය යනු ශිත සෘතු උෂ්ණත්වයෙන් යුත් සෑම වසරකම නියමිත කාලයකට හිම ඇති කිරීම  උපකාරිවන ශිත දේශගුණයකි
වැඩිවශයෙන් උෂ්ණ සෘතුවේ දී මධ්‍යස්ථ උරා ගැනීමක් ඇතිවේ
නැගෙනහිර වෙරළබඩ ප්‍රදේශය (ප්‍රධාන වශයෙන් උතුරු ඇමරිකාවේ) උරා ගැනීම සමසේ බෙදිමක් පෙන්වයි. උතුරු අර්ධගෝලීය  මහද්වීපවල ඇති යම් ප්‍රදේශවල කොටස් වල මහද්වීපික දේශගුණය  පවති
(විශේෂයෙන් උතුරු අමරිකාව හා ආසියාව) ලෝකයේ උස්වු වෙනත් ප්‍රදේශවල ද පවති
ඉරාණයේ , තුර්කියේ, ඇෆගනිස්තානයේ, පකිස්ථානයේ හා මධ්‍යම ආසියාවේ පමණක් සුළු ප්‍රදේශවල ශිත සෘතුවේ දී උපරිම උරාගැනීම ඇති වේ
කෙටි ගංවතුරු සඳහා ඒවා වසන්ත කා‍ල‍යේ දී දියවේ
මේ ප්‍රදේශ වල සාමාන්‍යයෙන් කැලෑ හෝ සාමාන්‍යයෙන් පොළව ආවරණය වන උස් තණකොල ෆරි ඇති අතර ලෝකයේ වඩාත්ම ඵලදායී ගොවිපොළවල් ඇත
එවැනි සියලු දේශගුණයන්හි අඩු වශයෙන් මාස තුනක උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 10 (500  ‍f ) ඉක්මවා ඇත
ශිත සෘතුව අඩුවශයෙන්  සෙල්සියස් අංශක -3 C (26.6 f ) මසකට පහත වැටේ
වසන්ත කාලය වාගේ උෂ්ණත්වය මේ ප්‍රදේශයේ ඇතිවන්නේ මාර්තු මුල දි මේ ප්‍ර‍දේශයේ දකුණු කොටස්වලත්, අප්‍රේල් මැද දක්වාත් මේ දේශගුණ ප්‍රදේශයේ ඈත උතුරු කෙළවරත් අතර ඇතිවේ
මෙම කලාපයේ වාර්ෂිකව උරාගැනීම සාමාන්‍යයෙන් අඟල් 24 (610 මි
මි) සිට අඟල් 48  ( 1200 මි
මි) වේ
මින් වැඩිහරියක් ශිත සෘතුවේදි හිම ආකාරයට වේ
මේ ප්‍රදේශවල වැඩි හරියක් කෝපන් වගා කිරීම Dta Dwb (ශිත සෘතුන් උණුසුම් උෂ්ණ උෂ්ණ සෘතුන් හා විශේෂයෙන් චීනයේ ඉතා වියළි ශිත සෘතුවක් දක්වයි හෝ Dfb   හෝ Dwb   (සීත ශිත සෘතුන් උණුසුම් උෂ්ණු සෘතුන් සීත සෘතුවේ දී වියලිභාවයටත් එම වෙනසමය) මධ්‍යධරණි දේශගුණයට ඉහළින් වියළි උෂ්ණ සෘතු මහද්වීපික දේශගුණ සැලකියයුතු ශිත සෘතු උරා ගැනීමත් අනුව  උස්  කඳුකර ප්‍රදේශ වල පවති
මහද්වීපික දේශගුණ ඇති වන්නේ ශිත සෘතුවේ දී විශාල ප්‍රමාණයක් සීත වාතය ඇතුළුවීමත් හිරු මුදුන්විම හා දිග දිවා කාලයක් නිසා උණුසුම් වාතය විශාල වශයෙන් සෑදේ
නීතියක් වශයෙන් මහද්වීපික දේශගුණ ඇති ස්ථාන සාගරවල මධ්‍යස්ථ බලපෑමක් නැති තැන්ය
ඔමාහා නබුස්තා එ
) නැතිනම් පිහිටා ඇත්තේ පවත්නා සුළග ගොඩ බිමට හැමීමයි
එවැනි ප්‍රදේශ  උෂ්ණ සෘතුවේ දී උණුසුම් වන්නේ උෂ්ණ කලාපීය දේශගුණයට අයත් උෂ්ණත්වය ලබාගැනීමෙනි
නමුත් ශිත සෘතුවේ සමාන රේඛාන්තරයේ වෙනත් දේශගුණයන්ට වඩා සීතලය
මේ දේශගුණය උප උෂ්ණ කලාපීය දේශගුණයෙන් නිරිත දිග පැත්තට ගලා ‍යයි
එහි සීත සෘතු වඩා සැර නැති අතර අර්ධ වියළි දේශගුණයක් ඇත
එහි උරා ගැනීම සියලු  තණකොල වලට ප්‍රමාණවත් නැත
යුරෝපයේ දී මේ දේශගුණ සාගරික දේශගුණ වෙත ගලා යයි
එහි දී මධ්‍යස්ථ වාතවල බලපෑම බටහිර දෙසටත් වේ
ඉතා සීතාධික දීර්ඝ වියළි සීත සෘතුවලින් යුත් අර්ධ ආර්ටික් දේශගුණය(කොප්පන් Dfc ), නමුත් අඩු ගණනේ එක් මාසයක් වත් සෙල්සියස් අංශක 10  (50 0F)වැඩි දේශගුණයක් මහද්වීපික දේශගුණයේ අර්‍ධ ආදර්ශයක් හැටියට සැලකිය හැක
බටහිර මාධ්‍ය එක්සත් ජනපදය, එක්සත් ජනපදය ඊසාන දිග කොටස් , දකුණු කැනඩාව, චීනයේ කොටස්, දකුණු කොරියාව හා  රුසියාවෙන් වැඩි කොටසක් ලෝකයේ මහද්වීපික දේශගුණය ඇති ප්‍රදේශ ලෙසට උදාහරණ වශයෙන් දැක්වේ
මෙය දකුණු භූගෝල අර්‍ධයේ නොපතින්නේ ‍මධ්‍ය රේඛාන්තයේ පුළුල් බිම් නොමැති නිසාවේ
අප්‍රිකාවේ හා ඕස්ට්‍රෙලියාවේ  දකුණු දිග කොටස් මුහුදු බලපැවැත්මට යටත්වන අතර දකුණු දිග දකුණු ඇමරිකාව පළලින් පටු බැවින් උතුරු ඇමරිකාව හා ආසියාවේ සමාන රේඛාන්තවල මෙන් වාතය සීතල නොවේ
ඇන්ටාර්ටිකාව සම්පූර්ණයෙන්ම මධ්‍ය රේඛාන්තර වලින් පිටය
සටහන් 

{|

|Continental climate
{|

දේශගුණය
භූගෝල ශාස්ත්‍රය ඉගෙනීමේ දි ප්‍රධාන වශයෙන් පාවිච්චි කරන වචනයක් ලෙස සංස්කෘතික ප්‍රදේශ හැදින්විය හැකිය
පැහැදිලි සංස්කෘතීන් බොහෝවිට ඔවුන්ගේ භූගෝලීය ආවරණයන් රජයක්  හෝ රජයක උප කොටස් ඇතුලත සීමා නොකරයි
සංස්කෘතියක් සිතියම් කිරීමට නම් අප සත්‍යවූ සංස්කෘතික ප්‍රදේශයක් හඳුනාගත යුතුවේ
සිතියම් ගත කළ පසු එම සංස්කෘතික චාරිත්‍ර, ගිවිසුම්, සන්නස් ‍හෝ යුද්ධ වලින් පනවන  ලද නීති මායිම් වලට ඇත්තේ සුළු සම්බන්ධයක් බව අපට දක්නට හැකිය
සටහන් ගත කළ හැකි විවිධ වර්‍ගයේ සංස්කෘතික ප්‍රදේශ ඇත
සංස්කෘතික සිතියමක ආගම හා ර‍ටවැසියාගේ ඉතිහාසය සිතියම් ගත කිරීමේ දී එම ප්‍රදේශයේ “ඇඳුම් හා ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය” යම් වෙනස් හැඩයක් ගත හැකිය
විවිධ සංස්කෘතික ප්‍රදේශ 

සංස්කෘතික ප්‍රදේශ

 
සංස්කෘතික ප්‍රදේශ ,ස්ථාන හා ප්‍රදේශ මගින් භූගෝල විද්‍යාවට  අවශ්‍ය කොටස් සපයනු ලැබේ
සංස්කෘතික ප්‍රදේශයක් වන්නේ සංස්කෘතියේ කාර්යයන් හා විශේෂ ලක්ෂණ මත පදනම් වු භූ‍‍ගෝලීය  ඒකකයකි
භූගෝල ශාස්ත්‍රඥයින් විසින් සංස්කෘතික ප්‍රදේශ තුනක් පිළිගෙන ඇත
එනම් චාරිත්‍රානුකූල, ක්‍රියාකාරිත්ව හා ස්වාභාෂා යන ඒවායි
චාරිත්‍රානුකූල සංස්කෘතික ප්‍ර‍දේශ 

 
භාෂාව, ආගම හෝ ජීවන රටාව වැනි පොදු ලක්ෂණ එකක් හෝ වැඩි ගණනක් සංස්කෘතික ගති ඇති මිනිසුන් වාසය කරන ප්‍රදේශ චාරිත්‍රානුකූල සංස්කෘතික ප්‍ර‍දේශ නම්වේ
එය එකක් හෝ ඊට වැඩි සංස්කෘතික ගති ඇති අන්‍යෝන්‍ය  වශයෙන්  සමාන ජාතින් වෙසෙන ප්‍රදේශයකි
චාරිත්‍රානුකූල  සංස්කෘතික ප්‍ර‍දේශ හඳුනාගන්නා භූගෝල  ශාස්ත්‍රඥයා විසින්  සංස්කෘතික මායිම් සොයා ගත යුතුය
එසේ සංස්කෘතික ගති ලක්ෂණයක් පමණක් ගත්තද සංස්කෘතින් සම්මිශ්‍රණය වන නිසා එවැනි මායිම් සරල ය
මේ ‍හේතුව  නිසා සංස්කෘතික රේඛා වලට වඩා  සංස්කෘතික මායිම් කලාප ඇත
කල්පනාවට ගනු ලබන සෑම අතිරේක සංස්කෘතික ගති ලක්ෂණයක් සමඟම මේ කලාපද පුළුල් වේ
මක්නිසාද ගති පැවතුම් දෙකෙහිම එකම  ව්‍යාප්තිය නොමැති බැවිනි
එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් පැහැදිලි මායිම් වෙනුවට සියලුම ගති පැවතුම් ඇති මධ්‍යස්ථානයක චාරිත්‍රානුකූල සංස්කෘතික ප්‍රදේශ හෙළි කෙරේ
‍මධ්‍යම ස්ථානයෙන් පිටතදී එම ලක්ෂණ විශේෂයෙන් දුර්වල වී නොපෙනී යයි
බොහෝ චාරිත්‍රානුකූල  සංස්කෘතික ප්‍රදේශ තද පරිධිත ආකාරයෙන් පෙන්නුම් කෙරේ
ක්‍රියාකාරී සංස්කෘතික ප්‍රදේශ

ක්‍රියාකාරී සංස්කෘතික ප්‍රදේශ, චාරිත්‍රානුකූල සංස්කෘතික ප්‍රදේශයේ සත්‍යතාවය වන්නේ සංස්කෘතික සජාතිකත්වයයි
එය එක්ව සිටිනවාට වඩා වෙන්වේ
වෙනසක් වශයෙන් ක්‍රියාකාරී සංස්කෘතික ප්‍රදේශය සංස්කෘතික වශයෙන් සජාතික විය යුතු නැත
ඒ වෙනුවට ‍දේශපාලනමය වශයෙන්, සමාජිය වශයෙන් ‍හෝ ආර්ථික වශයෙන්  එක ඒකකයක් සේ වැඩ කිරීමට ආරම්භ කර ඇති ප්‍රදේශයකි
නගරයක්, නිදහස් රාජ්‍යයක්, භූමි භාගයක්, පල්ලියේ දියෝකිසියා හෝ ‍දේ‍වගැති තැනට අයත් ප්‍රදේශ, වෙළඳ මධ්‍යස්ථාන හෝ ගොවිපලක්,  ක්‍රියාකාරි සංස්කෘතික ප්‍රදේශවලට, මංසල් ‍හෝ මධ්‍යම  ස්ථාන, එහිදී වැඩ කටයුතු සම්බන්ධීකර යොමු කරනු ලැබේ
නගරශාලා, ජාතික ප්‍රධාන නගර, භුමි භාග, ඡන්ද දෙන ස්ථාන, පල්ලි, කර්‍මාන්තශාලා සහ බැංකු මේ අනුව ක්‍රියාකාරී සංස්කෘතික ප්‍ර‍දේශවලට අයත් වේ
බොහෝ ක්‍රියාකාරි ප්‍ර‍දේශ පැහැදිලිවම සඳහන් මායිම් ඇත
එය යම් නාගරික රජයකට අයත් ඉඩම් ද අතුලත්වය
එක් අධිකරණ බලය ඇති ප්‍රදේශයක් තවත් එවැනි බලයක් ඇති ප්‍රදේශයක් ‍ප්‍රාදේශීය සිතියමේ ‍රේඛාවකින් වෙන්කර  පෙන්වා ඇත
ස්වභාෂා සංස්කෘතික ප්‍රදේශ

ස්වභාෂා සංස්කෘතික ප්‍රදේශ, විශේෂ ප්‍රාදේශීය නමක් විශාල ලෙස පැතිරී පිළිගත් හා භාවිතා කරන ලද  වැසියන් විසින් ජීවත් වීමට  තේරුම් ගත් එකකි
සමහර ස්වදේශීය ප්‍රදේශ ‍භෞතික පාරිසරික ලක්ෂණ මත රැදී ඇති අතර, අනික් අය ඔවුන්ගේ පදනම ගෙන ඇත්තේ ආර්ථික, දේශපාලන හෝ ඵෛතිහාසික විශේෂ ලක්ෂණ මතයි
‍බොහෝ  සංස්කෘතික ප්‍රදේශ, ස්වදේශ ප්‍රදේශ සාමාන්‍යයෙන් තියුනු මායිම්  නොමැත
දෙන ලද ඕනෑම ප්‍රදේශයක නිවැසියන් එවැනි ප්‍රදේශයකට වඩා වැඩි ප්‍රදේශයක පදිංචිය ඉල්ලා සිටීමට හැකිය
බොහෝ විට ක්‍රියාකාරි ප්‍රදේශ සඳහා අවශ්‍ය සංවිධාන ශක්තිය ඔවුනට නැත
ඔවුන්ව එක් නාගරීක මධ්‍යස්ථානය වටා තැබුවත් චාරිත්‍රානුකූල  ප්‍රා‍දේශවල ඇති සංස්කෘතික අනෝන්‍යතාවය නිතර පෙන්නුම් නොකරති
වියලි කලාප වල දේශගුණය විස්තර කිරිමේ දී යොදාගන්නා පොදු වචනය ව්නනේ වියලි කාලයයි
වියලි කලාපවල දේශගුණය වියලි කලාපි වැසි තීරය මගින්  බලපත්වනු ලැබේ
වියලි කලාපීය වැසි තීරය වැටී ඇත්තේ දක්ෂිණ දල වශයෙන්  ඔක්තෝබර් සිට මාර්තු වන අතර මේ කාලය තුල උතරැ වියලි කලාප වියලි කාලයක් අත්දකී
එහි ජලය උරා ගැනීම ඉතා විරලය
දවසේ නියම වශයෙන් දවස පුරා රස්නයෙන් හා හිරැ එලියෙන්  යුක්ත වේ
අප්‍රේල් සිට සැප්තැම්බර් දක්වා වැසි තීරැව උතරැ අර්‍ධගෝලයේ ය
දකුණු අර්‍ධගෝලය ඔවුන්ගේ වියලි කලාපය අත්දකී
වියලි කාලය එමි ස්වාභාවික ගුණාංග  විදහා පානුයේ එහි අඩු තෙතමනයක් ඉහල උෂ්ණත්වයක් හා විශාල ප්‍රමාණයක් ජල  උල්පත් හා ගංගා වියලි යෑමයි
ජල උල්පත් නොමැති කමින් බොහේමයක් උලාකණ සතුන් ජල හිගය නිසා කෑම සොයා වෙනත් ස්ථාන කරා යයි
උදාහරණයක් වශයෙන්  එවැනි සතුන් වන්නේ සීබ්‍රාස්, ඇත්තු, හා වන මෘගයින් ය
ගස් වැල් වල ජල හිගය නිසා පදුරැ ගිනි ගැනීම සුළභවේ
දකුණු අප්‍රිකාවේ වියලි කාලය පැමිණිම සරම්ප රෝග වැඩිවීමට සිදුවේ
වාරිමාර්‍ග නොමැති කමින් කෘෂිකර්මාන්ත ක්‍රියාවලට නොහැකි වීම, වියලි කාලයේ මිනිසුන්ගේ ඒකාග්‍රතාවය ඉහළ යෑමට හේතුවන බව අපේක්ෂකගේ විශ්වාස කරති
මේ කාලයේ දී සමහර ගොවියෝ නගරවලට යෑමෙන් ඒවා  ජනගහන අධික මධ්‍යස්ථානයන් විමෙන් බොවෙන රෝග පහසුවෙන් පැතර යාමට ඉඩ හැරීමය
වැසි තීරය සාමාන්‍යයෙන් ඈත උතුර දක්වා කර්කටක නිවර්තනයක් ඇත දකුළු මකර නිවර්‍තනයක් ලගාවේ
මේ රේඛාන්තර ලාහ වාර්ෂිකව එක් තෙත් කාලයක් හා වියලි කාලයක් ඇත
නිරීක්ෂණයේ වැහි තීරය වසරකට  දෙවරක් පසු  කර යන බැවින් තෙත් කාල දෙකක් ‍හා වියලි කාල දෙකක් ඇති වේ
එසේ උතුර මැත්වන අතර වරක් දකුණ මෑත් වේ
නිවර්‍තන හා නිරක්ෂය අතර ස්ථානවල කෙටිතෙත් කාල හා දිගු වියලි කාල දැකිය හැක
කෙසේ වුවත් දේශිය භූගෝල විද්‍යාව සැළකිය යුතු මේ දේශගුණ අතර මදක් වෙනස් කෙරේ
ඕස්ට්‍රෙලියා වේ වියලි කාලය මැයි සිට සැප්තැම්බර් දක්වා යැයි නිළ වශයෙන් ගණන් ගැනේ
අඩු තරමින්  වෙරළබඩ  වියලි කාලය හා මෝසම් වැසි පටන් ගැනීම (ඔක්තෝබර් - දෙසැම්බර්) අධික වැසි හා අධික තෙතමනයෙන් යුත් කාලයක් වන අතර බොහෝවිය සදහන් වනුයේ වැඩි දියුණු කළ යනුවෙනි
අලුත් දත්ත පේවන ආකරයට දකුණු ඇමරිකා ඇමසන් වැහි වනාන්තර වල කොළ අතු වැඩීම  හා ආරක්ෂාව  වියලි හා තෙත් කාල අතර වෙනස් වේ
ආසන්න වශයෙන් 25% කොළ වැඩියෙන් හා ඉක්මණින් වැඩීම වියලිකාලයේ ඇතිවේ
ඇමර්සන් හි පමණක් තෙත් කාලය පටන් ගැනීමේ ශක්තියක් ඇති අතර කොළ අතු වැඩියෙන් වැවීමත් කොළ වලින් වැඩි ප්‍රමාණයක් වතුර වාෂ්ප වන බව පර්යේෂකයෝ  විස්වාස කරති
‍කෙසේ වෙතත් පෙනෙන්නේ ඇමසන්  වනයේ ගස් නොකැපු ප්‍රදේශවල පමණක් බවත් මෙහි ගස්මුල් බෙහෝ යටට යැමෙන් වඩාත් වැහි වතුර ලබාගත හැකි බවත් පර්යේෂකයෝ විශ්වාස කරති
ඇමසන්  වනයේ වියලි හා තෙත් කාල අතර ඕසෝන් මට්ටම වෙනස් වන බවද පෙන්වා දී ඇත
වියලි කාලයේ ‍හා තෙත් කාලය ඕසෝන් මට්ටම තෙත් කාලයට වඩා වියලි කාලයේ වැඩිය
පොලවේ වායුගෝලය නම් පෘථිවි ග්‍රහලෝකය වටා ඇති වායු තට්ටුවක් එය පෘථිවියේ ගුරුත්වාකර්ෂණයෙන් අල්ලාගෙන තිබේ
එහි 78.08% නයිට්‍රජන්ද 20.95% ඔක්සිජන් ද 0.93% ආගන්ද  0.038% කාබන් ඩයොක්සයිඩ් ද  අංශු මාත්‍රයක් අනෙක් වායුන්ද වෙනස් වන ප්‍රමාණයන් (1% පමණ) ජල වාෂ්පද අඩංගු වේ
මේ වායුගෝල‍ය පෘථිවි යේ ජිවින් අපේක්ෂා කරනුයේ පාර ජම්බුල, සූර්ය කිරණ උරා ගැනිමෙන් හා දිවා රෑ අධික උෂ්ණත්වය අඩු කිරීමෙන් ය
වායු‍ගෝලීය හා පිටසක්වලි අතර ස්ථිර මායිමක් නොමැත
එය සෙමින් සෙමින් තුනී වි අවකාශයට නැතිවි යයි වායුගෝලයේ රාශියෙ  ග්‍රහ ‍ලෝකයේ මතුපිට සිට කි
11 උසින් ගමන් රකන මිනිසුන් ගගන ගාමීන් නම් කෙරේත කි
75 ක් හෝ අඩි 400,000) සීමාව නැවත ඇතුල් වීමේ දී වායුගෝලයේ ප්‍රථිපල පෙනේ
කර්මාන් රේඛාව කි
100 දි (සැ
62, හෝ 328,000) වායුගෝලයේ හා පිටසක්වල අතර සීමාවසේ සැලකේ.

පීඩනය හා ඝනත්වය

මුහුදු මට්ටමේ සාමාන්‍ය වායුගෝලීය පීඩනය කිලෝ පැස්කල්ස් 101.3 (14.7px ) වේ
මුළු වායු ගෝලිය පුමාණය 5.136 x 108   කි
පීඩනය මනිනු ලබන ස්ථානයට ඉහලින් වාතයේ මුළු බර වායු භාර ප්‍රමාණයේ සෘජු ප්‍රතිඵලයකි
මෙයින් අදහස් කෙරෙන්නේ යාවු පීඩනය පිහිටීම  හා වේලාව වෙනස් වන බවයි. 
මක්විසාද යත් පොලෙවට ඉහලින් ඇති වාතයේ  ප්‍රමාණය (බර) පිහිටිම හා වේලිම සමග වෙනස්වේ
50% පහත වැටීමෙන් වායු ගෝලීය පීඩනය උස සමග අඩු වේ
5.6  km  (අඩි 18000) 50% පමණ වායු පුමාණය අඩුම කි
5.6 ඇතුලතය
පීඩනය සැම කි
5.6 න් ඉතා කිට්ටු  වශයෙන් භාගයක් පමණ අඩුවේ
කෙසේ වෙතත් වායුගෝලීය තීරැවේ උෂ්ණත්වය දිගටම වෙනස් වීම නිසාත් විශාල උස් ප්‍රමාණයක දී ගුරැත්වාකර්ෂණ ය අඩු වීමට පටන්ගැනිමත් තනි සමිකරණයක් වායු පීඩනයේ සියලු තැන්  නොසැදෙන නිසාත් ය (ඉහත දී ඇති සමීකරණයේ අඩු වී යන තට්ටු 7 ක් සෑදේ)
එක්ස්සොස්ෆියර් හිදී වූ වායුගෝලය දැනටමත් පවතී
වශයෙන් සැටලයිට් ව වායුව ඇද ගැනීමේ ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් දැකිය හැකිය)

ඉහත සදහන් තොරතුරැ ‍එක උසින් කෙරහිම් සමීකරණයේ වායුවේ ඝනකම ඇස්තමේන්තු කිරිම සදහා කෙලින්ම යොදා ගත ‍හැක
කෙසේ වෙතත් පහත සදහන් ප්‍රකාශිත දත්ත බලා ගැනිම සදහා දී ඇත
5.6 උසට වඩා පහත්ය
විශාල වායුගෝලයේ 90% කි
16 උසට වඩා පහත් ය වානිජමය අහස් යානාවලටපොදු උස
ඝනත්වය මෙයට වඩා වැඩි ප්‍රදේශයක් වුවච ඇරණ ලෝකයෙ හා වායු‍ගෝලීය ශක්තිය තිබේ
මානව භූගෝල විද්‍යාව යනු පෘතුවිය මතුපිටදී මිනිසාගේ ල පරිසරය සමඟ පවතින අනේ‍යා්න්‍ය හැසිරීම් පිළිබඳ හැඩගැසීම සහ අවකාශ ව්‍යාප්තියේදී අභිප‍්‍රායන් හා ප‍්‍රතිවිපාක සමඟ ඇති විශේෂ සම්බන්ධය ල ආකාර හා ක‍්‍රියාවලි වශයෙන් අධ්‍යයනය කරන භූගෝල විද්‍යාවේ එක් කොටසකිග

අරමුණ

එය සමාජ විද්‍යාවන් හි මානව ලදේශපාලනික ලසංස්කෘතික ල සමාජීය හා ආර්ථික යන පාර්ශවයන් සපුරාලයි ග තවද පෘතුවියේ භොතික දර්ශනය ල මානව භූගෝල විද්‍යාවේ ප‍්‍රධාන අරමුණ නොවේ
භොතික භූගෝල විද්‍යාව බලන්න*ග පෘතුවිය මත කුමන ආකාරයේ මිනිස් කි‍්‍රයාකාරකම් සිදුවෙනවාද යන්න සහා පරිසර භූගෝල විද්‍යාව මගින් එළිදරව් කරන මේ දෙක අතර ඇති විශේෂ සම්බන්ධය නිසා භොතික භූදර්ශන වලට නොගොස් මානව භූගෝල විද්‍යාව ගැන සාකච්චා කිරීම කල නොහැකිය ග විෂය අධ්‍යයන ල මැනීම් ගවේෂණය ල සංඛ්‍යාන විශ්ලේෂණය සහා අනෙක් පුද්ගලයන් අතර ආකෘති ගොඩනැගීම ඇතුලත්ව ල ක‍්‍රමවේදීව වෙනස් ගුණාත්මකව ක‍්‍රම සහා ප‍්‍රමාණාත්මක ක‍්‍රමයන් දෙවර්ගයම මානව භොතික විද්‍යාවේදී යොදාගනු ලබයි ග
මායා යනු Wavefrant  ගවේෂකය හා  Alicap power Antimator යන දෙකෙහි තාක්ෂණය භාවිතා කරමින් ඒවා  මතම ක්‍රමක්‍රමයෙන් විකාශනය වූ  ජනප්‍රිය  මංසල් මුලික කරගෙන  කළ සංශෙෘ්හිත කළ තීවුරැ මෘදුකාංග කට්ටලකයකි
මෙම මෘදුකාංග  අනුවාදන 2 කින් එලිදක්වා තිබේ
Maya හා  Maya සීමාරහිත Maya පුද්ගලික ඉගෙනුම් සංස්කරණය  (PLF) වාණිජ - නොවන භාවිතය සදහා  නොමිලේම පරිහරණය කළ හැක
නමුත් මෙහි ප්‍රතිඵල  ලැබෙන විදැනුම් කරන ලද අනුරෑ දිය සලකුණු ගත කර තිබේ
ආරම්භයේ දී Maya නිකුත් කර තිබුණේ  IRIX  නමැති  මෙහෙයුම් පද්ධතිය වෙනුවෙනි එය ඉන්පසුව  Miarosoft Linux  හා  Maco –osx  යන මෙහෙයුම් පද්ධති  සදහා කොටගත කරන ලදි
6.5 වන අනුවාදනයේ නිකුතුවෙන්  පසු  IRIX  සදහා වූ අනුග්‍රහය නවතා දමන ලදි
2005 දී ඔක්තෝබර් දී Auto dafk විසින් Aliaaf අත්පත් කර ගැනීමෙන් පසුව ඔවුහු Maya ප්‍රවරෟධනය කිරිම ඇරඹුහ
මෙහි නවතම අනුවාදනය  වන 2008  (90) 2007 සැප්තැම්බර් යේ දී එළි දැක්විණ
Maya වැදගත්ම ලක්ෂණය වන්නේ තෙවැනි පාර්ශව මෘදුකාංග කෙරෙහි එය  දැක්වූ විවාත භාවයයිත මෙමගින් ආදල මෘදුකාංගයේ සම්මත මුහුණුවර ඉවත්කොට ඒ වෙනුවට කර්නලය පමණක් භාවිතයෙන් ඉතා උසස් ම අනිතීරැම් කෘති මෘදුකාංග අනුවාදනයක් බවට පත්කිරිමට ඇති සුවිශේෂ  හැකියාව ඉස්මතු විණ
මේ හේතුවෙන් දෙ ලද  මෘදුකාංග සංවර්ධන කට්ටල භාවිතා කර තම නිෂ්පාදන සදහා අසිරැම් කේත රචනා කිරිමට නැඹුරැ වූ විශාල චිත්‍රාගාරයක් පවත්වන්නට විය
Maya හි හරිකාර්යයන් අහිරැම්කරණය කිරිමේ ක්‍රමවේදයන් ලෙස  Tcl ආකාර එකිනෙකට වෙනස් පද්ධති කිහිපයක් වෙනස්විය හැකි උපදේශවලින් භාෂාවන් ලෙස හදුනා Maya Embedded  Loryanap (MEL) සපයා දී ඇත
එහි මෙවලම් බො‍හොමයක් හා වටපිටාව කේන්ද්‍රගත කර ඇත්තේ එම භාෂාවනි) මීට අමතරව පරිශීලනය අන්තර්ක්‍රියා ක්‍රියාවට නැංවිම හා වාර්තාගත කොට  ඇතතේ MEL උපදේශවල් කේතු මෙවලම් තීරැවක ඇති ආකාරයටය
මෙමගින්  C හෝ C++ වැඩසටහන් කරණය පිළිබද දැනුමකින් තොරව කාර්යයන් අලුතින්  එකතු කිරීමට පරාගන්වන්නන් හට හැකියාව ලැබි ඇත
කෙසේ වෙතත් මෙම විශේෂාංගය  මෘදුකාංග සංවර්ධන කට්ටලක් සමගම  ලබා දී තීබිමත් විශේෂත්වයකි
Python  උපදේශාවලිය මේ සදහා එක් කර ඇත්තේ 8.5 වන අනුවාදනය සමගිනි
Maya හි තරග රචනා කර ඇත්‍තේ  C++ මගිනි ජ්‍යාමිතික හා  පරාගැන්විය හැකි සබැදි දත්ත ඇතුලත් ව්‍යාපෘති ගොනු ගබඩා කර ඇත්තේ  MEL   මෙහෙයුම් ලෙසය
මෙය විකල්පයක් ලෙස මිනිසාට කියවිය  හැකි ගොනුවක් ලෙස සුරැකිය හැක
තවදුරටත් මෙය  මායා වටපිටාවක් පරිබාහිර ඕනෑම පෙල සකසන යකින්  සකසා ගත හැකි  මීට පරිබාහිර මෙවලම් සමග කටයුතු කිරිම‍ේ දී දක්වන ඉඑල සුකැමි භාවය සදහා කදිම නිදසුනකි
Hotbos   යන නමින් යුතුව ඉතා විශාල මෙනු පද්ධතියක් සදහා සපයා ඇති සලකුණු මෙනුව විසින් Maya හි ඇති බහුතරයක් විශේෂාංග සදහා තනි යතුරැ එබුමක් මගින් පිවිසිමේ පහසුව සපයා දි ඇත
ටෝයි ස්ටෝරි 2 චිත්‍රපටිය ඇකඩමි සම්මාන සඳහා යොජනා වූ, CGI සජීවිකරණය කළ ටෝයි ස්ටෝරි පළමු චිත්‍රපටයට අනුබද්ධිත, ඩිස්නි/පීක්සර් සමාගමේ තෙවෙනි චිත්‍රපටයයි
මෙම චිත්‍රපටය මිනිසුන් නොදකින්නට, ජීවය ලබා හැසිරෙන සෙල්ලම් බඩු සමූහයක් පිළිබඳ කියවෙන වෘතාන්තයයකි
මුල් චිත්‍රපටය මෙන්ම ටෝයි ස්ටෝරි 2 ද,  ෂික්සර් ඇනිමේෂන්  ස්ටුඩියෝස් නිෂ්පාදනය කළ, ජොන් ලස්සෙස්ටර් විසින් අධ්‍යක්ෂණය කළ, වෝල්ට් ඩිස්නි  සමාගම හා බුයනාවිස්ටා  විසින් නිකුත් කරනු ලැබූ චිත්‍රපටියක් විය
මුල්වරට ඇමරිකාවේ දී, 1999 නොවැම්බර් 26 වනදා මෙය නිකුත් විය
ඕස්ට්‍රෙලියාවේ දී දෙසැම්බර් 2 දින ද, එංගලන්තයේ 2000 පෙබරවාරි 11 දිනද, නිකුත් විය
නැවතත් ත්‍රිමාණකරණය කළ මෙම චිත්‍රපටිය 2010 පෙබරවාරි 10 දින නිකුත් වුණි
තවද මෙහි තෙවන චිත්‍රපටය 2010 ජුනි 18 දින නිකුත් කර ඇත
මුල් චිත්‍රපටයේ තිබු චරිත එපරිද්දෙන්ම දෙවන චිත්‍රපටියේද දක්නට ලැබේ
හඬ කවන ශිල්පීන් වන ටොම් හැන්ක්ස්, ටිම් ඇලන්,‍දොන් රික්ල්ස් , ජිම් වාර්නි, වොලස් ෂෝන් හා  ජෝන් රැට්සන්බර්ගර්ට අමතරව අලුතින් එක්වු චරිතවලට ජෝඈන් කුසැන්, කෙල්සි ග්රැමර්, වේන් නයිට්, එස්ටෙල් හැරිස් ද තම කටහඬින් දායකත්වය සපයයි
සටහන් 

{|

|-

|Toy Story 2
|-
අයිස්ලන්තය උතුරු අත්ලාන්තික් සාගරයේ පිහිටා ඇති අතිශය සීතල රටකි
ජනගහනය 370,000 වන අතර, විශාලත්වය වර්ග කි
103,000 (වර්ග සැතපුම් 39,769) කි
අගනුවර රෙයිකවික්ය
මෙරට ගිනිකඳු හා භූ‍ගෝලීය වශයෙන් සජීවි ප්‍රදේශයකි
රට අභ්‍යන්තරය තැනිතලා වලින් යුක්තයි
කඳු හා ග්ලැසියර් ද මෙහි ඇත
මෙහි සෞම්‍ය දේශගුණයක් පවතී
අයිස්ලන්තයේ මුල් මිනිස් පදිංචි වීම් ක්‍රි
874 ආරම්භ වූ අතර ඉගොල්ෆ් ආනර්සන් මුල්ම පදිංචිකරුවා විය
1262 සිට 1918 වනතෙක් එය නොර්වේජියානු හා ඩෙන්මාර්ක රාජධානියේ කොටසක් වූ අතර, 20 වන ශතවර්ෂය තෙක් සේ යටත්ව පැවැතිණි
අයිස්ලන්තය ප්‍රධාන වශයෙන් ධිවරකර්මාන්තය හා කෘෂිකර්මය මත යැපේ
වර්ෂ 1994 දී ඇතිවූ එකඟතාවයකින් පසු යුරෝපිය ආර්ථික කලාපය ඇති විය
මෙහි නිදහස් ආර්ථිකයක් පවතින අතර, බදු අඩු රටකි
එහි සුබසාධන පද්ධතියක් සහ ගෝලීය සෞඛ්‍ය පද්ධතියක් හා ප්‍රාදේශීය අධ්‍යාපනයක් ඇත
මෑත වර්ෂවල මෙය ලොව ධනවත්ම හා සංවර්ධිත රාජ්‍යයන් අතරට එක් විණි
2007 වර්ෂයේ එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව සංවර්ධන ලැයිස්තුවේ වඩා සංවර්ධිත රට ‍ලෙස හඳුන්වන්නේද අයිස්ලන්තයයි
2008 වර්ෂයේ දි ජොහානා සිගුරුවාඩොටීර් අගමැතිනිය විය
මෙම රටේ සංස්කෘතිය රඳා පවතින්නේ සම්ප්‍රදායික ආහාරපාන, ගීත සහ පුරාණ අයිස්ලන්ත පුරාථණයන් මතය
ලොව ශක්තිවන්තම මිනිසුන් සිටින රට වන අයිස්ලන්තය ස්ට්‍රෝංමෑන් ක්‍රීඩාවට ඉමහත් ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි
එදා මෙදාතුර මිහිමත බිහිවූ ලොව ශක්තිවන්තම මිනිසා ලෙස විරුදාවලිය ලත් ලෝක ශූර ස්ට්‍රෝංමෑන් ක්‍රීඩක හැෆ්තෝර් ජූලියස් බියෝර්ංසන් මෙන්ම අනෙකුත් ලෝක ශූර ස්ට්‍රෝංමෑන් ක්‍රීඩකයන් වන ජෝන් පෝල් සිග්මාසන්, මැග්නස් වර් මැග්නුසන්, ස්ටෙෆාන් සොල්වි පීටර්සන්, බෙනඩික්ට් මැග්නුසන්, පාල් ලෝගාසන්, ආරි ගනර්සන්, හයිටි ආනර්සන් සහ අන්ඩ්‍රෙස් ගුඩ්මුන්ඩ්සන් යන සියළුදෙනා අයිස්ලන්ත ජාතිකයින්ය
කිලෝග්රෑම් 186 ක් බරැති පුරාවෘත්තයක් හා සබැදි දැවැන්ත හුසෆෙල් ගලද පිහිටා ඇත්තේ අයිස්ලන්තයේය
මූලාශ්‍ර 

අයිස්ලන්තය
අගනුවර - ඇස්ටානා -  510 101 N 710 301E

විශාලම නගරය - ඇල්මාට්

රාජ්‍ය භාෂාව - කසාක්, රැසියානු (දෙවන රාජ්‍ය කතා කිරිම විශාල වශයෙන් කසක්ස්ථානුවෙන්ගෙනි)

ජන වර්ගය - (2009 ජන සංඛ්‍යාකය) 63.1% කසාක්, 1.1% - ජර්මානු, 4.5% වෙනත්

රාජ්‍යය - ‍ජනාධිපති ‍සමූහාන්ඩුව

ජනාධිපති - නුර්සුල්තාන් කසාර්බයෙව්
 
අගමැති - කරිම් මැසිමොව්

නිදහස - සෝවියට් දේශය ‍සිට 

කසාක් කනේට් - 1945 

අලාෂ් ස්වරාජ්‍යය - දෙසැම්බර් 13, 1917	

කසාක් SSR -දෙසැම්බර් 5,1936

වර්‍ග ප්‍රමාණය - එකතුව 2,724,900/km2

1,052,085/sqmi

ජලය (%) – 1.7

ජන ගහණය - 2010 තක්සේරැව - 16,196,00

GDP (PPP) - 	2008 තක්සේරැව

එකතුව	-	$ 177,835 බිලියන

ඒක පුද්ගල අදායම - $ 11,434

GDP  (සාමාන්‍ය) – 2008 තක්සේරැව

එකතුව $ 135,601 බිලියන

ඒක පුද්ගල ආදායම $ 8,719

ගිනි (2008) – 28.8 (පහළ)

HDI  (2007) – 0.8041 (ඉහළ)

මුදල් - ටෙන්ජි (KZT)

කාල මණ්ඩලය - බටහිර /‍නැගෙනහිර (VTC+S/+6)

මං තීරැව	-	දකුණ

අන්තර්ජාලය -	TLD	-	K2

දුරකථන සංකේත -	+7-6xx,+7-7xy

කසක්ස්ථාන සමූහාණ්ඩුව උරේසියාවේ පිහිටි ‍ලෝකයේ පිහිටි 9 වන විශාලතම රටයි
2,727,300 වන මෙය බටහිර යුරෝපයට වඩා විශාලය එහි අසල්වැසියන් වන්නේ උතුරැ, රැසියාව චීනය, නෛයිරේග්සාන්, අස්බෙන්ස්ථාන්, මර්න්මෙනිස්ථානය ටය
මෙහි ජනගහනය ලෝකයේ 62 වන විශාලතම වන අතර වර්ග කි
6 දෙකක් සිටිති
වර්තමාන කසකස්ථානයේ භූමිය පෙර නෝමන් වරැන්ගේ ප්‍රදේශය විය
19 වන ශතවර්ෂය වන විට කසකස්ථානය රැසියානු අධිරාජයේ කොටසක් විය
1936 එය කසක් සොවියට් සමූහාණුඩුව  විය
1991 දෙසැම්බර් 16 වනදා නිදහස ලැබීය
එහි ජනාධිපති ලෙස නර්සුල්තාන් නසාර්බසෙව්  පත්විය
මෙහි හයිස්‍රොනබන් කර්මාන්තයේ දියුණුවත් ඇති විය
මෙය සමාජිකත්වය දරන්නේ එක්සත් ජාතින්ගේ සංවිධානය, නෝමෝ, පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලය හා ෂැංග්හයි,  සංවිධානයේ වේ
මෙහි ජාතින් වශයෙන් 131 වන අතර කසාක් රැසියානු, යුක්රේනියන්, අස්බෙන් හා  ටාටාය  මෙහි ජනගහනය මිලියන 16.0 වන අතර  63%  කසාන් වරැන්ය
මෙම රාජ්‍ය ආගම් නිදහස අය කරන අතර ඉස්ලාම් මුලික ආගම  වේ
රාජ්‍ය භාෂාව වන්නේ 
කසාන්ය
සමූහාණ්ඩු
ටියුනීසියානු ජනරජය අප්‍රිකාවේ උතුරු දිගින් පිහිටි රටකි
එහි මායිම් බටහිරින් ඇල්ජීරියා, ගිනිකොණ දෙසින් ලිබියාව වේ
උතුරින් සහ නැගෙනහිරින් මධ්‍යධරණි මුහුදට සීමාවේ
වර්ග ප්‍රමාණය ව.කි
165,000 හා ජනගහනය මිලියන 10.3 වන අතර එහි නම වන තුනීෂියා යන්න එහි අගනුවර වන ටියුනිස් වලින් පැවතේ
ඇට්ලස් කඳු මායිම අතර පිහිටි කුඩාම රාජ්‍යයි
උතුරු කොටස සහරා කාන්තාරය සහ ඉතිරිය 1300  km වන සරුසාර වෙරළ තීරයකින් යුක්තය
05 වන ශතවර්ෂ‍යේ  චැන්ඩල්ස් 06 වන ශත වර්ෂයේ බයිසන් ටයිසන් හා 08 වන ශත වර්ෂයේ  අරාබින් විසින් මෙය අත්පත් කර ගත්හ
1956 නිදහසින් පසු ටියුනීසියානු රාජධානිය ලෙස නම් කර ඇත
එය 1957 ජුලි 25 න් පසු හබීර් බෝගයිබා එහි පළමු ජනාධිපති විය
‍මෙම රටේ අපනයනය මුලික වේ
එහි නම හැරුණු කොට දේශපාලන ඒකාධිපතිත්වයක් ඇත
මෙරට කිට්ටු සබඳතා පවතින්නේ යුරෝපියානු සංගමය හා අරාබි ලෝකයේ  සමුළුවයි. එහි සාමාජිකත්වය දරන්නේ අරාබි සංගමය හා අප්‍රිකානු සංගමයයි
ආදර්ශ පාඨය - 'අප විශ්වාසය දෙවියන් මත වේ''

අගනුවර - වොෂිංන්ටන් DC -  380 531 N 770 101W

විශාලම නගරය - නිවියෝක් නගරය

රාජ්‍ය භාෂාව - එක්සත් මට්ටමින් නොපැවැත්වීමේ 

ජාතික භාෂාය	-	ඉංග්‍රිසි

රාජ්‍යය 		- 	එක්සත් ව්‍යවස්ථාමය ජනාධිපති සමූහාන්ඩුව

ජනාධිපති 	-  ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්

උප ජනාධිපති	- 	ජේයි පොලෝසි

කථානායක	-	නැන්ස පෙලෝසි

අගවිනිසුරැ 	- 	ජෝන් රොබර්ට්ස් 

නිදහස		-	බ්‍රිතාන්‍ය රාජධානිය සිට 

ප්‍රකාශය පත් කිරිම	-	ජුලි 04, 1776

පිළිගැනීම	-	සැප්තැම්බර් 3, 1783

වර්තමාන ව්‍යවස්ථාව- ජුනි 21, 1783

වර්‍ග ප්‍රමාණය - එකතුව - 9,826,675/km2

3,794,101/sqmi

ජලය (%) – 6.76

ජන ගහණය - 2010 තක්සේරැව - 309,023,000

2000 ජන සංඛ්‍යාව - 281,421,906

ඝනත්වය - 32km2

83 /sq mi

GDP (PPP) - 	2008 තක්සේරැව

එකතුව	-	$ 14.441 ට්‍රිලියන

ඒක පුද්ගල අදායම - $ 47,440

GDP  (සාමාන්‍ය) – 2008 තක්සේරැව

එකතුව $ 14,441 ට්‍රිලියන

ඒක පුද්ගල ආදායම $ 47,440

ගිනි (2007) – 45.0 

HDI  (2007) – 0.9561 (ඉතා ඉහළ)

ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය ප්‍රාන්ත 50 කින් යුත් එක්සත් ව්‍යවස්ථාදායක සමූහාණ්ඩුවකි
මෙය මත පිහිටා ඇත්තේඋතුරැ ඇමරිකාවේය
එහි ප්‍රාන්ත 48 කහා අගනුවර වන වොෂිංන්ටන් ඩී.සී. පැසිෆික් සහ අත්ලාන්තික් සාගර අතර පිහිටයි
මායිම් වන්නේ උතුරැ කැනඩාය දකුණු මැක්සිකෝවටය
ඇලස්කා ප්‍රාන්තය වයඹින්  පිහිටි අතර නැගෙනහිරින් කැනඩාව බටහිරින් රැසියාව හා බේරින් සානුව හරහා පිහිටයි
හවායි ප්‍රාන්තය පැසිෆික්  මධ්‍යයේ පිහිටි ‍කොදෙව් දූපත් සමූහයකි
මෙම රට කැරිබියන් හා පැසිෆික්හි ප්‍රදේශයන් කිහිපයක් අත් කරගෙන ඇත
3.79 වර්ග සැතපුම් සහ  9.83  මිලියන km2  සහ  ජනගහනයෙන් ලොව තුන්වන හෝ හතරවන විශාලම රටයි
භූමිය  වරග් ප්‍රමාණය හා ජනගහනය අතින් තුන්වන විශාලම රටි
එය ජනවාර්ගිව විවිධ වූ හා බහුසංස්කෘතිමය රටකි
ඇමරිකා ආර්ථිකය ලොව විශාලතම ජාතික ආර්ථිකය වේ
2008    අගය ඩොලර් ට්‍රිලියන 14.4 කි
ආසියානු  සම්භවයෙන් යුත් මෙහි පදිංචි වුහ
රෝගාබාධ හා යුද්ධය නිසා ස්වාද්ශිය ඇමරිකානුවන් විශාල  පිරිසක් අඩුවිය
ඇමරිකාව සොයා ගනු ලැබුවේ 1776 ජුලි 04 අත්ලාන්තික් සාගරයේ වෙරළ තීරය මත බ්‍රිතාන්‍ය කොලින 13 ක් විසිනි
1787 සැප්තැම්බර් 17 ෆිලඩොල්ෆියා සම්මේලය විසින් වර්ථමාන ව්‍යවස්ථාව පිළිගන්නා ලදි
19 වන ශත වර්ෂයේ දී ඇමරිකාව, ප්‍රංශය, ස්පාඤ්ඤය, බ්‍රිතාන්‍ය, මැක්සිකෝ, රැසියාව, ටෙක්සාස් සමූහාණ්ඩුව සහ හවායි සමූහාණ්ඩුවේ භූමිය අත්පත් කරගත්හ
1870 වන විට රටේ ජාතික ආර්ථිකය ‍ලොව  විශාලතම ආර්ථිකය විය
සීතල යුද්ධය අවසන් වන විට  සෝවියට් සමූහාණ්ඩුව ඇමරිකාවේ ඉව් වු අතර ඇමරිකා ව මහා බලව‍තකු ‍විය
අගනුවර සහ විශාලම නගරය - හෙල්සින්කි-  600 101 N 02410 561E

රාජ්‍ය භාෂාව - ෆින්නිෂ්, ස්‍වෙඩීෂ්

පිළිගත් ප්‍රාදේශිය භාෂා - සාමි

රාජ්‍යය - අර්ධ ජනාධිපති සමුහාන්ඩුව

ජනාධිපති- සර්ජා මැලොනෙන්	(SDP)

අගමැති - මැටි වැන්නනෙන්  (CP)

පාර්ලිමේන්තු කථානායක - ‍සෝලි නිනිස්ටෝ   (NCP)

නිදහස - රැසියානු අධිරාජ්‍යයේ සිට

ස්වාධිරාජ්‍ය	-	මාර්තු 29, 1809

ප්‍රකාශයට පත් කිරිම  -දෙසැම්බර් 6, 1917

පිළිගැනීම - ජනවාරි 4,1918

වර්‍ග ප්‍රමාණය - එකතුව - 17.364/km2

6,704/sqmi

ජලය (%) 1.9

ජන ගහණය - 2009 තක්සේරැව - 1,185,000

2007 ජන සංඛ්‍යාංකය - 1,018,449

ඝනත්වය 	- 68.2 km2

175.8 /sq mi

GDP (PPP) - 	2008 තක්සේරැව

එකතුව	-	$ US 5,878 බිලියන

ඒක පුද්ගල අදායම - $US 5,749

GDP (සාමාන්‍ය) - 	2008 තක්සේරැව

එකතුව	-	$ US 2,840 බිලියන

ඒක පුද්ගල අදායම - $US 2,778

ගිනි (1994) – 60.9 (ඉහළ)

HDI  (2007) – 0.547 (මධ්‍යය)

මුදල් - ලිලැන්ගෙනි (SZL) 

කාල මණ්ඩලය  (UTC+ 2) 	

මං තීරැව - වම

අන්තර් ජාලය -TLD – 52

දුරකථන සංකේත - 268

ෆින්ලන්තය සමූහාණ්ඩුව උතුරැ යුරෝපයේ පිහිටි නෝර්සික් රටකි
මායිම් බටහිර ස්වීඩන් උතුරැ නෝර්වේ නැගෙනහිර රැසියාව  දකුණු එස්කෝනියාවට මායිම් වේ
අගනුවර වන්නේ හෙල්සින්තිය
ජනගහනය මිලියන 5.4 ක් වන අතර යුරෝපයේ වර්ගඵලයෙන් 8 වන විශාලම රටයි
එහි භාෂාව වනනේ ෆිනිෂ්ය දෙවන නිල භාෂාව වන්නේ ස්වීඩන්ට
සභා 342 ඇත
මිලියනයක්  පමණ ජනතාව හෙල්සින්කි  වල ජිවත් වන අතර අනෙක් ප්‍රධාන නගර වන ටෙමිපේ ටර්කු, ඕලු, ජ්වැස්ක්ලා කූපියෝ සහ ලාමිවල වේ
1955 යුරෝපානු සංගමය හා යුරෝ‍සෝන් සංගමය ආරම්භයේ සිට සාමාජිකත්වය දරයි
මෙහි කාර්මීකරණය මෑතක සිදුවූවකි
1950 තෙක් කෘෂිකර්මය පැවතැනි
ඉන්පසු ආර්ථික වර්ධනය වූ අතර  1970 සිට 1990 කාලයේ සුභ සාධන රාජ්‍යයක් විය
සාර්ථක රජයන්  මෙහි  ආර්ථික පද්ධිතිය පුද්ගලීකරණය සහ  ආදායම් කැපීම සිදුකරන ලදි
අන්තර්ජාතික ඉන්දීය සිනමා සම්මාන උළෙල, (International Indian Film Academy (IIFA) Awards) පවත්වනු ලබන්නෙ වාර්ෂිකව අන්තර් ජාතික ඉන්දීය විත්‍රපට ආයතනය මගිනි
ඉන්දීය සිනමාවේ උදාරභාවය කලාත්මක සහ තාක්ෂණික විශිෂ්ටත්වය සදභා වෘත්තීයවේදියෝභට මෙය පිරිනමයි
ඉන්දීය සිනමා,  හින්දි භාෂාව චිත්‍රපටිය කර්මාන්තය
2000ස්ථාපිතය, මෙම මංගල්‍යය ලෝකය පුරා රටවල් වල වසරකට වරක් පවත්වයි.

ඉතිහාසය 

අයිෆා සංකල්පය සහ නිෂ්පාදනය විස්ක්‍රාෆ්ට් එන්ටර්ටේන්මන්ට් සමාගමෙනි
දකුණු ආසියාවේ ප්‍රධානතම සිනමා ඇකඩමියක් වන අන්තර්ජාතික ඉන්දියානු චිත්‍රපට ඇකඩමිය (International Indian Film Academy/ IIFA) මේ සඳහා පූර්ණ සහාය ලබාදෙයි
මෙම සම්මාන උළෙල ආරම්භ වුයේ 2000 වසරේ ලන්ඩන් නුවරිනි
එම සම්මාන උළෙල වසරින් වසර ගෙවී යද්දී දැන් වඩාත් පුළුල් වී ඇත
එනම් සිනමා සම්මාන උළෙලට සමගාමීව තවත් ඉසව් රැසකින් මෙය සමන්වීත වී තිබේ
මේ අනුව සිනමා උත්සව, වැඩමුළු, ප්‍රදර්ශන, චිත්‍රපට දර්ශන, ව්‍යාපාරික සමුළු, ක්‍රීඩා තරග ආදිය අන්තර්ගත වන අයිෆා සම්මාන උළෙල ලෝකයේ අංක එකේ ඉසව්වක් බවට වර්ධනය වී තිබේ
ලංකාවේදී පැවැත්වෙන්නේ අයිෆා 11 වන සම්මාන උළෙලයි
මීට පෙර ලන්ඩන්, සන්සිටි, ජොහැන්නස්බර්ග්, සිංගප්පූරුව, මැලේසියාව, ඩුබායි, ඇමැස්ටර්ඩෑම්, යෝක්ෂයර් බැංකොක් සහ මැකාවූ යන නගරවලදී සහ රටවලදී මෙම සම්මාන උළෙල පවත්වා ඇත
සම්මාන

ජනප්‍රිය සම්මානය
 විශිෂ්ට චිත්‍රපටිය
 හොඳම අධ්‍යක්ෂක
 හොඳම නළුවා  
 හොඳම නිළිය    
 හොඳම  සහාය  නළුවා  
 හොඳම  සහාය නිළිය
 හොඳම නළුවා ඉතා දුෂ්ට භූමිකාව  
 හොඳම නළුවා විහිළු භූමිකාව  
 හොඳම සංගීත අධ්‍යක්ෂ  
 හොඳම භාව ගීතය  
 හොඳම පසුබිම් ගායකයා පුරුෂ  
 හොඳමපසුබිම් ගායකයා ගැහැනු

විශේෂ සම්මාන
 Style Icon of the Year
 Style Diva of the Year
 Faces of the Year
 අලංකාරවත් තරු සම්මානය
 තරු මංගලාවතරණය සම්මානය
 විශිෂ්ට සම්මානය  ලෝකව්‍යාප්ත බලපෑම උදෙසා
විශිෂ්ට දායකත්වය ඉන්දීය සිනමාව  වෙත 
විශිෂ්ට ජයග්‍රහණය  ඉන්දීය සිනමාව  වෙත
විශිෂ්ට ජයග්‍රහණය කරණකොට ඉන්දීය ජාත්‍යන්තර සිනමාව  තුළ 
කලාකරුවා  දසකය සම්මානය

ශිල්පීය සම්මාන
 හොඳම කලා අධ්‍යක්ෂණය
 හොඳම ක්‍රියාව 
 හොඳම පසුතලය 
 හොඳම සිනෙමාරූපණය
 හොඳම නෘත්‍ය විද්‍යාව  
 හොඳම ඇඳුම් පැළඳුම් නිර්මාණය
 හොඳම දෙබස
 හොඳම සංස්කරණය කිරීම
 හොඳම වේශනිරූපන
 හොඳම තිර රචනය
 හොඳම ශබ්ද සැටැහීම
 හොඳම ශබ්ද ප්‍රති-සැටැහීම
 හොඳම විශේෂ රංගප්‍රයෝග
 හොඳම කතන්දරය

Records and facts
Most awards to a single film
3 Idiots (2009) - 16
Kal Ho Naa Ho (2003) - 14
Jodhaa Akbar (2008) - 11

Most acting awards - male (Best Actor + Best Supporting Actor)
Hrithik Roshan (4+0) = 4
Shahrukh Khan (3+0) = 3
Amitabh Bachchan (2+1) = 3

Most acting awards - female (Best Actress + Best Supporting Actress)
Rani Mukerji (3+1) = 4
Aishwarya Rai (2+0) = 2
Kareena Kapoor (2+0) = 2

Most directing awards
Sanjay Leela Bhansali - 3
Ashutosh Gowariker - 2
Rakesh Roshan - 2
Rajkumar Hirani - 2

Most best music director awards
A
Rahman - 6
Shankar-Ehsaan-Loy - 2

මේවාද බලන්න
 බොලිවුඩ්
 ඉන්දීය සිනමාව

මූලාශ්‍ර

බාහිර සබැඳි 
 IIFA
com නිල ජාලය 
 indya
com  Star Plus - නිල ප්‍රචාරකයා IIFA 
 IIFA on BBC ආසියාවට අයත් ජාලය
1956 දී පිහිටු වන ලද එස්.ඩබ්.ආර්.ඩී. බණ්ඩාරනායකගේ රජය මඟින් ආරම්භ කළ පළමුවන වාරිමාර්ග ව්‍යාපෘතියයි
එය 1958 දී ආරම්භ කරන ලද්දේ වලවේ ගංඟාවේ දකුණු ඉවුරු අතු ගංගාවක් වු හුලංදා ඔය හල්මිල්ලකැටිය නම් ප්‍රදේශයේදී හරස්කර වේල්ලක් බැදීමෙනි
මෙලෙස ආරම්භ කළ චන්ද්‍රිකා වැව, වාරිමාර්ග ව්‍යාපෘතියක් බවට පත්වූයේ ඇළමාර්ග සංවර්ධනය කරමින් ගොවිජනපදයක් පිහිටුවිම හරහාය
එමගින් අක්කර 5000ක භූමි භාගයක් තුළ ගොවීන් 1800ක් පදිංචි කිරිම සිදු විය
චන්ද්‍රිකා වැව ගොවිජනපදය වලවේ ගංගා නිම්නය හා ජන ජීවිතය යා කෙරෙන සමෝච්ච රේඛාවක් හා සමාන කිරීමට අමුණුගම (2005) උත්සාහ දරා ඇත
පුරාවිද්‍යාත්මක අධ්‍යයන මගින් පැහැදිලිවන ආකාරයට වලවේ ගං නිම්නය ක්‍රි
6500 වැනි පුරා විද්‍යාත්මක යුගයක අතීතය පිළිබද සාක්ෂි දරයි
පසුකාලීනව ලාංකේය රාජ්‍ය හා දේශපාලන වංශාවලියේ වීරවරුන් බිහිකළ රුහුණු රාජධානියේ මාගම පිහිටියේ වළවේ නිම්නය තුළය
(ඥානවිමල 1942, නාරද 1992.) එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස වලවේ නිම්නය කුඩා වැව් රාශියකින් පොහොසත් වී ඇත
වර්තමානයේදී පවා තිස්සමහාරාමය ඇතුළු හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික්කය කෘෂිකාර්මික වශයෙන් දරන වැදගත්කම අතිතයේදිද එසේම පැවතුනු බව අනුමාන කළ හැකිය
ඥානවිමල (1942 , 1967) දක්වන ආකාරයට 13 වන සියවසේදී බිදවැටුනු මාගම රාජධානිය යළිත් අවධානයට ලක්වූයේ 20 වන සියවසේ මැදභාගයේ පමණය
19 වන සියවස අගභාගයේදී පමණ බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යවාදීන් විසින් වාරිමාර්ග ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු සිදු කරනු ලැබුවද අඩු ජනගහනයක් ජිවත් වන හා වියළි කාලගුණයක් පවතින උඩවලව ප්‍රදේශයට එතරම් අවධානය යොමු වී නොතිබුණි
නිදහසෙන් පසුව උඩවලව ප්‍රදේශය කඩිනම් සංවර්ධන මාවතකට අවතීර්ණ වු ආකාරය නිඡ්මාන් (1999) විසින් දක්වන්නේ මෙසේය
මැලේරියා වසංගත රෝගය හා කහ උණෙන් පිඩා විදිමින් සිටි වළවේ ගංගා නිම්නයේ ජනතාව ආර්ථීක හා සමාජයීය වශයෙන් නගා සිටුවිම සදහා වලවේ ව්‍යාපාරය මුලික අඩිතාලම දැමිය
ගංගා නිම්න සංවර්ධන මණ්ඩලය (ග
ම) ආරම්භ වීමත් සමඟ කෘෂිකාර්මික ප්‍රබෝධයක් ඇති කරමින් ශ්‍රී ලංකා සිතියමේ වැදගත් කෘෂි ආර්ථීක මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස උඩවලව ආශ්‍රිත ප්‍රදේශය පරිවර්තනය විය
මෙම වෙනස්විමේ ශීඝ්‍රතාවය අවබෝධ කර ගැනීම පහසුව සදහා නිම්නයේ සංවර්ධනය කොටස් හතරක් යටතේ පෙළගැස්විය හැකිය
එනම්,

 නිදහසේ සිට සිවිල් ගොඩනැගිම් සිදුකිරීමේ කාලසිමාව (1948-1968)
 දකුණු ඉවුරේ පහළට සංවර්ධනය (1967-1978)
 දකුණු ඉවුර පෙදෙසේ වැඩිදියුණු කිරිම හා පුනරුත්ථාපනය (1984-1994)
 වම් ඉවුර පුනරුත්ථාපනය හා ව්‍යාප්තිය
(1995 සිට) 

(නිඡ්මාන් 1999
277)

උඩවලව වාරි සංවර්ධන ව්‍යාපෘතිය

නිඡ්මාන් (1999) දක්වන ඉහත කරුණු වලට අනුව වලවේ ගංගා නිම්නය හා වාරි ප්‍රදේශය නිදහසෙන් පසුව ගොඩනංවන ලද රාජ්‍ය ප්‍රතිපත්තින්වල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස හැදින්විය හැකිය
මෙහි ක්ෂේත්‍රය වන්නේ චන්ද්‍රිකාවැව ගොවිජනපද ව්‍යාපාරයයි
එය උඩවලව ව්‍යාපාරයේ අදියර තුන වන චන්ද්‍රිකා වැව ව්‍යාපාරය, වළවේ ව්‍යාපාරය හා සමනළ වැව ව්‍යාපාරය යන ඒවා අතුරින් පැරණිතම අදියර වේ
වර්තමානය වනවිට මෙම අදියර තුනම ඒකාබද්ධ කරමින් මහවැලි දෙපාර්තමේන්තුව යටතේ අධික්ෂණය වන අතර එය උඩවලව වාරි සංවර්ධන ව්‍යාපෘතිය නමින් හැදින්වේ
සමස්ත උඩවලව වාරි සංවර්ධන ව්‍යාපාරය පාලනය කෙරෙනු ලබන්නේ ඇඹිලිපිටිය මහවැලි හා ගොවිජන සංවර්ධන දෙපාර්තමේන්තුව මඟිනි
එහි පරිපාලන සංයුතිය පහත ආකාරයට හදුනාගත හැකිය
උඩවලව වාරි සංවර්ධන ව්‍යාපෘතිය - පරිපාලන ව්‍යුහය

			
මහවැලි සංවර්ධන අධ්‍යක්ෂක
ප්‍රධාන ව්‍යාපෘති කළමනාකරු

ව්‍යාපෘති කළමනාකරු	         *ව්‍යාපෘති කළමනාකරු	           *ව්‍යාපෘති කළමනාකරු
(උඩවලව ප්‍රාදේශිකය)		(සමනළවැව ප්‍රාදේශිකය)	  (චන්ද්‍රිකාවැව ප්‍රාදේශිකය)

නියෝජ්‍ය ව්‍යාපෘති කළමනාකරු       	*නියෝජ්‍ය ව්‍යාපෘති කළමනාකරු        	* නියෝජ්‍ය ව්‍යාපෘති කළමනාකරු

	    
ජල කළමනාකරණ අධ්‍යක්ෂක	 	
මානව සුභසාධන අධ්‍යක්ෂක    
කෘෂි ඵලදායිතා තාක්ෂණ අධ්‍යක්ෂක 

		 
ප්‍රධාන ඉංජිනේරු
		       	   
ප්‍රාදේශිය කළමනාකරු
			    
ගොවිජන සංවර්ධන නිළධාරී
			   
ඒකක කළමනාකරු
			  
ප්‍රාදේශිය ඉංජිනේරු

ඉහත දක්වන ලද්දේ සාරාංශය කරන ලැබූ පරිපාලන සංයුතියක් පමණි
මෙහිදි වාරිමාර්ග කළමනාකරණ ව්‍යාපෘති හා ගොවිජනපද ව්‍යාපාර ආශ්‍රිතව හදුනාගත හැකි ප්‍රධාන ලක්ෂණයක් වන්නේ කෘෂි ඒකකවල පාලනය හා අධික්ෂණය ඒකක කළමනාකරු යටතේ පැවතිමයි
ශ්‍රී ලංකාවේ සෙසු සෑම ප්‍රදේශයකම කොට්ඨාශ හා ග්‍රාමිය වශයෙන් පරිපාලන කටයුතු සිදුවන්නේ ග්‍රාම සේවක නිලධාරි මාර්ගයෙනි
එහෙත් කෘෂිකාර්මික වශයෙන් සුවිශේෂී භූමි ප්‍රදේශයක් ලෙස පවතිමින් සෙසු ග්‍රාමිය ප්‍රදේශ වලට වඩා වෙනස් ලෙස මෙම කෘෂි ගම්මාන වල පරිපාලන තන්ත්‍රය ක්‍රියාත්මක වනු හදුනාගත හැකිය
චන්ද්‍රිකා වැව ගොවිජන පද ව්‍යාපාරය ගංගා නිම්න සංවර්ධන මණ්ඩලය මගින් මහවැලි අධිකාරයට පවරනු ලැබුව ද එහි පාලන ප්‍රදේශ වෙනස් නොවිය
ඒ අනුව නිඡ්මාන් (1999) දැක්වු වලවේ ගංගා නිම්න සංවර්ධන අදිරයන් හී පළමු අදියරට අයත් වන චන්ද්‍රිකාවැව ව්‍යාපාරය හා එහි සුවිශේෂී ලක්ෂණ සලකා බලමු
චන්ද්‍රිකා වැව ව්‍යාපාරයේ පිහිටීම සලකා බැලීමේදී එය රත්නපුර හා හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික් මායිම්වල පිහිටා ඇත
එහෙත් එය වැඩි ප්‍රමාණයක් රත්නපුර දිස්ත්‍රික්කයට අයත්වේ
ඇඹිලිපිටිය ප්‍රධාන පරිපාලන හා ආර්ථීක නගරය වශයෙන් පවතින අතර ඇඹිලිපිටිය හම්බන්තොට මාර්ගයේ කිලෝමීටර් 2.5 ක දුරින් පිහිටා ඇත
වර්ෂාව, උෂ්ණත්වය, හා වෘක්ෂලතා ආදිය අනුව සලකා බලනකල මෙම ප්‍රදේශය පැහැදිලි වශයෙන්ම වියළි කලාපයට අයත් වේ
අමුණුගම (1995) දක්වන ආකාරයට චන්ද්‍රිකා වැව පිහිටා ඇති කොලොන්න කෝරළය 1950 දශකයේදී ලංකාවේ නොදියුණුම හා ජිවත් විමට අසීරුම ප්‍රදේශයකි
අහිතකර දේශගුණයත් නිසි කලට වර්ෂාව නොලැබිමත් මැලේරියා හා කොළරා රෝග ව්‍යාප්තියත් එම අසීරුතාවයන්ට හේතු විය
චන්ද්‍රිකා වැව ව්‍යාපෘතිය ආරම්භ කිරිමට පෙර මෙම ප්‍රදේශය වැසි ජලයෙන් වගා කරන කුඹුරු ගොවිතැන හා හේන් කෙටීමට සීමා වී පැවතුණි
ජන ජිවිතය ඉතා දුෂ්කර වු අතර ආහාර හිගය නිසා මන්දපෝෂණ තත්ත්වය ඉහළ මට්ටමක විය
එමෙන්ම ප්‍රදේශයට සලසා තිබු වෛද්‍ය පහසුකම්ද සීමිත මට්ටමක පැවතුණි
ඇඹිලිපිටිය ප්‍රාදේශීය ආරෝග්‍යශාලාව ප්‍රධාන හා එකම සෞඛ්‍ය පහසුකම් ලැබීමේ මධ්‍යස්ථානය වු අතර එය උණ, පරංගි හා සූතිකා රෝගින් එකට ගාල් කරන ලද පොදු වාට්ටුවක් පමණක් සමන්විත වන රෝහලක් බව අමුණුගම (1995) දක්වයි.
    
                    
ඉහත දක්වන ලද ආර්ථීක හා සමාජයීය තත්ත්වය වෙනස් කරමින් ප්‍රදේශයේ කෘෂිකාර්මික සංවර්ධනය හා එහි ජන ජීවිතය සංවර්ධනය කිරීමේ අඩිතාලම දමනු ලැබුයේ චන්ද්‍රිකාවැව ගොවිජනපද ව්‍යාපාරය මගිනි
විශාල ජනසංඛ්‍යාවක් සංක්‍රමණය වීම මගින් ජනගහණයේද පදිංචි වීමේ රටාවේද විවිධත්වයක් ඇති කිරිමට සමත් වී ඇත
පහත දැක්වෙන භූ රූප සැලැස්ම මගින් පැහැදිළි වන ආකාරයට චන්ද්‍රිකා වැව ගොවිජනපද ව්‍යාපාරයේ භූරූපී පිහිටිම මගින් එය වාරිජලය අත්‍යවශ්‍යම ස්ථානයක ගොඩනංවා ඇති බව පැහැදිලි වේ
මේ අනුව මිනිසාගේ ප්‍රයෝජනයට නොගෙන තිබූ විශාල බිම් ප්‍රමාණයක් එලිපෙහෙළි කොට වගාවන් සදහා සුදුසු පරිදි සකස් කරමින් චන්ද්‍රිකාවැව ගොවිජනපද ව්‍යාපාරය ආරම්භකර ඇත
ඉඩම් සංවර්ධන දෙපාර්තමේන්තුව හා ගංගා නිම්න සංවර්ධන මණ්ඩලය මගින් මංමාවත් නිර්මාණයකර ඇති අතර ඉන්පසුව ජනතාව පදිංචි කිරීම ආරම්භකර තිබේ
චන්ද්‍රිකාවැව ජලාශයේ සිට ප්‍රධාන ඇළ මාර්ගයටත් ඉන්පසුව අතු ඇළ මාර්ගවලටත් ජලය සැපයේ
මෙම ඇළ මාර්ග ආශ්‍රිතව ජනපදිකයන්ගේ කුඹුරු ඉඩම් පිහිටා තිබේ
චන්ද්‍රිකාවැව ව්‍යාපාරයේ ඉඩම් ඛෙදා දීමේ සැලැස්ම වූයේ එක් පවුලකට කුඹුරු ඉඩම් අක්කර තුනක් හා ගොඩ ඉඩම් අක්කර දෙකක් බැගිනි
ජනපද ඇළ මාර්ග පිහිටීම

හල්මිල්ලකැටියේ සිට දිවයන මහ ඇළ සැතපුම් 7ක් ඈතට විහිදේ