Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
බාහිර සබැඳි
 ශ්‍රී ලංකාවේ රජයේ නිල පුවත් ද්වාරය
 ද ගාඩියන්

1953 උපත්
2008 මරණ
ඝාතනය කෙරුණු ශ්‍රී ලාංකික දේශපාලනඥයෝ
දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි සංවිධානය විසින් ඝාතනය කෙරුණු ජනයා
දුරස්ථ පාලන පිපිරුම් උපක්‍රම මගින් මරණ
ශ්‍රී ලංකාවේ 10වන පාර්ලිමේන්තුවේ මන්ත්‍රීවරු
ශ්‍රී ලංකාවේ 11වන පාර්ලිමේන්තුවේ මන්ත්‍රීවරු
ශ්‍රී ලංකාවේ 12වන පාර්ලිමේන්තුවේ මන්ත්‍රීවරු
ශ්‍රී ලංකාවේ 13වන පාර්ලිමේන්තුවේ මන්ත්‍රීවරු
වාපතක් යනු,  මෙම හරස්-කඩෙහි දැක්වෙන පරිදී පියාපතක හෝ  (අවරපෙත්තක, භ්‍රමකයක හෝ  ටර්බයිනයක) තලයක  හෝ  රුවලක හැඩයකි
වාපතක හැඩැති වස්තුවක් තරලයක් තුලින් චලනය කල විට  වායුගතික බලයක් ජනනය කරයි
චලිත දිශාවට ලම්බකව පවතින මෙම බලයෙහි සංරචකය හැඳින්වෙන්නේ ආරෝහණය ලෙසිනි
චලිත දිශාවට සමාන්තරව පවතින සංරචකය රෝධය ලෙසින් හැඳින්වෙයි
උපධ්වනි පියාසැරි වාපත් සතු නෛසර්ගික හැඩයෙහි ප්‍රමුඛ දාරය රවුම් සහ  අවර දාරය මුවහත් වන අතර බොහෝවිට  අසසමමිතික උන්දමක් සහිත වෙයි
මේ සමාන කාර්යයක් සඳහා සැලසුම් කල හා කාරක තරලය ලෙසින් ජලය භාවිතා වන ලෝපත් ජලපත් ලෙසින් හැඳින්වෙති
වාපතක ආරෝහණය ප්‍රාථමික වශයෙන් ඇතිවන්නේ එහි ප්‍රහාරක කෝණයෙහි සහ හැඩයෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙසිනි
සුදුසු කෝණයකින් දිශාගත කල විට, වාපතක් විසින් එය මත පතිතවන වාතය අපක්‍රමණය කරන අතර, එම අපක්‍රමණයට විරුද්ධ දිශාවට බලයක් වාපත මත ඇති කරයි
මෙම බලය හැඳින්වෙන්නේ  වායුගතික බලය ලෙසින් වන අතර  එය සංරචක දෙකකට විභේදනය කල හැක
ආරෝහණය සහ  රෝධය ලෙසිනි
ආරෝහණයක් නිපැයීම සඳහා බොහෝ වාපත් වෙත ධන ප්‍රහාරක කෝණයක් ලැබිය යුතු වුවද,  උන්දමැති වාපත් විසින් ශුන්‍ය ප්‍රහාරක කෝණයකදී පවා ආරෝහණය ජනිත කල හැකි වෙයි
වාපතක් සමීපයේදී වාතය මෙසේ "හරවා යැවීම" නිසාවෙන් වක්වූ  අනාකූල රේඛා ජනිතවීමෙන් වාපතෙහි එක් පසෙක අඩු පීඩනයක්ද අනෙක් පසෙහි වැඩි පීඩනයක්ද ඇති වෙයි
ජ්‍යාමිතියෙහි, රේඛා හෝ  තල (හෝ රේඛාවක් හා තලයක්) හෝ දෙකක් එකිනෙකට ලම්බක (හෝ ප්‍රලම්බක) යැයි සැලකෙන්නේ ඒවා අංගසම බද්ධ කෝණ (T-හැඩැයක්) සාදන විටය
මෙම පදය නාම පදයක් හෝ නාම විශේෂණයක් හෝ ලෙසින් භාවිතා කල හැක
මෙලෙසින්, නිදර්ශනය කොට ඇති පරිදී,  AB රේඛාව CD රේඛාවට ලම්බක වන්නේ  B ලක්ෂ්‍යය හරහාය
ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ යන්නෙන් පහත දෑ අදහස් කරයි
ලෙසින් ද හඳුන්වනු ලබන, දකුණු ආසියානු දූපත් රාජ්‍යයක් වන ශ්‍රී ලංකාවේ දෙමළ ජාතිකයන් වේ
අද ඔවුන් උතුරු පළාතේ බහුතරයක් සිටින අතර, නැගෙනහිර පළාතේ සැලකිය යුතු සංඛ්‍යාවක් ජීවත් වන අතර රටේ සෙසු ප්‍රදේශවල සුළුතරයේ සිටිති
ශ්‍රී ලංකාවේ සිටින ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ ජනතාවගෙන් 70% ක් ජීවත් වන්නේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පළාත්වල ය
නූතන ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ ජනයා ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරේ පැරණි රාජධානියක් වූ යාපනය රාජධානියේ පදිංචිකරුවන්ගෙන් සහ නැගෙනහිරින් වන්නිමායි ප්‍රධානීන්ගෙන් පැවත එන්නෝ වෙති
මානව විද්‍යාත්මක හා පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂිවලට අනුව, ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ ජනයාට ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතා දිගු ඉතිහාසයක් ඇති අතර, අවම වශයෙන් ක්‍රිස්තු පූර්ව වැනි සියවසේ පමණ සිට දිවයිනේ ජීවත් වී ඇත
සැලකිය යුතු ක්‍රිස්තියානි ජනගහනයක් සිටින ශ්‍රී ලාංකීය දෙමළ ජනතාව බොහෝ දුරට හින්දු භක්තිකයන් වේ
ආගම සහ විද්‍යාව ඇතුළු මාතෘකා පිළිබඳ ශ්‍රී ලාංකේය දෙමළ සාහිත්‍යය මධ්‍යතන යුගයේ යාපනය රාජධානියේ මළුවෙහි සමෘද්ධිමත් විය
1980 ගණන්වල ශ්‍රී ලංකා සිවිල් යුද්ධයේ ආරම්භයේ සිට එය ගැටුමට අදාළ තේමා අවධාරණය කිරීම මගින් කැපී පෙනේ
ශ්‍රී ලාංකීය දෙමළ උපභාෂා ඉන්දියාවේ තමිල්නාඩුවේ එදිනෙදා භාවිතයේ නොමැති පුරාවිද්‍යාව සහ වචන රඳවා තබා ගැනීම සඳහා කැපී පෙනේ
1948 දී ශ්‍රී ලංකාව බ්‍රිතාන්‍යයෙන් නිදහස ලැබූ දා සිට බහුතර සිංහල සහ සුළුතර දෙමළ ප්‍රජාවන් අතර සබඳතා පළුදු වී ඇත
1956, 1958, 1977, 1981 සහ 1983 දී සිංහල මැර කල්ලි විසින් සිදු කරන ලද වාර්ගික සංහාරයන් සමඟින්, සිංහල පමණක් පනතෙන් පසු නැගී එන වාර්ගික හා දේශපාලන ආතතීන්, දෙමළ ජනයාට නිදහස වෙනුවෙන් පෙනී සිටින සටන්කාමී කණ්ඩායම් ගොඩනැගීමට සහ ශක්තිමත් කිරීමට හේතු විය
ඉන් පසුව ඇති වූ සිවිල් යුද්ධයේ ප්‍රතිඵලය වූයේ 100,000 කට වැඩි පිරිසක් මිය ගිය අතර තවත් දහස් ගණනක් බලහත්කාරයෙන් අතුරුදහන් කිරීම සහ දූෂණය කිරීමයි
සිවිල් යුද්ධය 2009 දී අවසන් වූ නමුත් ශ්‍රී ලංකා හමුදාව විසින් සිදු කරන ලද සාහසික ක්‍රියා පිළිබඳ දිගින් දිගටම චෝදනා එල්ල වේ
සිවිල් යුද්ධයේ අවසන් මාසවලදී දෙමළ සිවිල් වැසියන් 40,000ක් පමණ මිය යන්නට ඇති බව එක්සත් ජාතීන්ගේ මණ්ඩලයක් විසින් සොයා ගන්නා ලදී
2020 ජනවාරි මාසයේදී, ජනාධිපති ගෝඨාභය රාජපක්ෂ පැවසුවේ, ඇස්තමේන්තුගත 20,000+ අතුරුදහන් වූ ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ ජාතිකයන් මිය ගොස් ඇති බවයි.සිවිල් යුද්ධයේ අවසානය ශ්‍රී ලංකාවේ තත්ත්වය සම්පූර්ණයෙන්ම වැඩිදියුණු වී නැත, මාධ්‍ය නිදහස ප්‍රතිෂ්ඨාපනය නොවීම සහ අධිකරණය දේශපාලන පාලනයට නතු වේ
පන්සල් වචන

ක්‍රියා-
වඩිනවා = යනවා, එනවා,  
වළඳනවා = කනවා, බොනවා,  
අමදිනවා = අතුගානවා,  
සැතපෙනවා = නිදාගන්නවා,  
දෝවනය = සේදීම,  
නෙළනවා = කඩනවා,  
පැන් පහසුවෙනවා = නානවා,

භාණ්ඩ-
පැන් = වතුර,  
දානය = කෑම,  
දැහැත්  = බුලත්,  
ගිලන් පස = බෙහෙත්,  
හුය = නූල,  
ගෙඩිය = ඝණ්ඨාරය,

ස්ථාන-
මළුව = මිදුල,  
දන්ගෙය = දාන ශාලාව/කෑම කාමරය,  
ගිණිහල් ගෙය = කුස්සිය,  
පොත්ගුළ = පුස්තකාලය,  

ක්‍රියා සමඟ මුසු වීමෙන්-
දානය වළඳනවා = කෑම කනවා,  
පැන් වළඳනවා = වතුර බොනවා,  
ගිලන් පස වළඳනවා = බෙහෙත් කනවා/බොනවා,  
මළුව අමදිනවා = මිඳුල අතුගානව,  
මල් නෙළනවා = මල් කඩනවා,

</big>

බුද්ධාගම
සිංහල
සංස්කෘතික උරුමයන්
ගීතාංජන ගුණවර්ධන යනු  ශ්‍රී ලාංකික දේශපාලනඥයෙක්, ශ්‍රී ලංකාවේ පාර්ලිමේන්තුවෙහි මන්ත්‍රීවරයෙක් සහ රජයේ අමාත්‍යවරයෙකි
මෙයද බලන්න
ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන පවුල් ලැයිස්තුව

ආශ්‍රිත
 

ශ්‍රී ලාංකික දේශපාලනඥයෝ
ජීවත්වන්නෝ
ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ
මහජන එක්සත් පෙරමුණ දේශපාලනඥයෝ
එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය දේශපාලනඥයෝ
1952 උපත්
ශ්‍රී ලංකාවේ 9වන පාර්ලිමේන්තුවේ මන්ත්‍රීවරු
ශ්‍රී ලංකාවේ 13වන පාර්ලිමේන්තුවේ මන්ත්‍රීවරු
ශ්‍රී ලංකාවේ 14වන පාර්ලිමේන්තුවේ මන්ත්‍රීවරු
ගගනයාත්‍රා විද්‍යාවෙහි සහ ගගනගාමී ඉංජිනේරු විද්‍යාවෙහි, උන්දමක් යනු වාපතක ඉහළ හා පහළ පෘෂ්ඨයන් අතර අසමමිතික භාවයයි
උන්දමික නොවන වාපතක් හැඳින්වෙන්නේ සමමිතික වාපතක් ලෙසිනි
සමමිතික වාපතක් හා සසඳන විට, උන්දම ලබා දෙන වාසි, සොයාගත්තේ හා පළමුව භාවිතා කලේ 19වන සියවසෙහි මුල් භාගයෙහිදී මහා බ්‍රිතාන්‍යයෙහි ශ්‍රීමත් ජෝර්ජ් කේලි විසිනි
සමාලෝචනය
උන්දම සාමාන්‍යයෙන් වාපතක් සම්බන්ධිතව සැලසුම් කරනුයේ  උපරිම ආරෝහණ සංගුණකය ඉහළ නංවා ගැනුමටය
මෙය විසින්  වාපතක් භාවිතා කරන  අහස්යානයේ වේගයෙහි  ඇණහිටීම අවම කරවයි.  උන්දමිත වාපත් පදනම් කර ගත් පියාපත් සහිත අහස්යානා, සමමිතික වාපත් පදනම් කරගත් පියාපත් සහිත එවැනි අහස්යානා හා සමග සැසඳූ කල අඩු ඇණහිටුම් වේගයක් සහිත වෙයි
අහස්යානා සැලසුම්කරුවෙකු විසින් බ‍ඳෙන් ඈත පියාපත් කොටසෙහි උන්දම අඩු කරනුයේ පියාපත් තුඩෙහිදී අවධි ප්‍රහාරක කෝණය (ඇණහිටුම් කෝණය) වැඩි කරගනු සඳහාය
පියාපත ඇණහිටුම් කෝණය වෙත ලඟාවත්ම මෙය නිසා පියාපතෙහි මුල එහි තුඩට වඩා විගසින් ඇණහිටිණ  බවට මෙයින් සහතික කෙරෙන අතර එයින් අහස්යානයට භ්‍රමණයට එරෙහි වීමේ හැකියාව ලබා දෙමින් ඇණහිටුම ලඟාවෙත්ම පාර්ශ්වික සමබරතා පාලකයන්හී සඵලතාවය පවත්වා දෙයි
සමහරක් නූතන සැලසුම් විසින් සෘණ උන්දමක් භාවිතා කෙරෙයි
එවන් එක් සැලසුමක් හැඳින්වෙන්නේ සුපිරිඅවධි වාපත ලෙසිනි
අතිධ්වනි පියාසැරිය-සමීප අවස්ථාවන්හීදී මෙය භාවිතා කරන අතර, අතිධ්වනි පියාසැරිය සමීපයෙහිදී සාම්ප්‍රදායික වාපත් වලට වඩා වැඩි  ආරෝහණය හා රෝධය අතර අනුපාතය අගයයක් මෙය විසින්  ලබා දෙයි
සුපිරිඅවධි වාපත් විසින් පැතලි කල ඉහළ පෘෂ්ඨයක්ද, වැඩියෙන් උන්දමිත (වක්වූ) පසුපස කොටසක්ද, සහ  සාම්ප්‍රදායික වාපත් හැඩ හා සැසඳූ කල මහත්වූ ඉදිරි දාර අරයක් ද භාවිතා කෙරෙයි
මෙම වෙනස්කම් නිසාවෙන් තරංග රෝධය ඇතිවීම පමා කෙරෙයි
අර්ථදැක්වීම
වාපතක ඉහළම හා පහළම පෘෂ්ඨයන් අතර අඩක් තැන දක්වන වක්‍රය වන  උන්දම රේඛාව අනුසාරයෙන් වාපතක උන්දම අර්ථදැක්විය හැක
මෙම ශ්‍රිතය Z(x) යැයි හඳුන්වමු
වාපතක් සම්පූර්ණයෙන් අර්ථදැක්වීමට අපහට, යම් ලක්ෂ්‍යයකදී වාපතෙහි ඝණකම විස්තර කෙරෙන ඝණකම ශ්‍රිතයක් T(x) ද අවශ්‍ය වෙයි
එවිට, ඉහළ හා පහළ පෘෂ්ඨයක් පහත පරිදි අර්ථ දැක්විය හැකිය
නිදසුන – ප්‍රත්‍යාවර්තිත උන්දම රේඛාවක් සහිත වාපතක් 

අවර දාරය සමීපයේදී උන්දම රේඛාව ඉහළ දිශාවට යළි වක්වෙන වාපතක් ප්‍රත්‍යාවර්තිත උන්දමික වාපතක් ලෙස හැඳින්වෙයි
අවරවිරහිත අහස්යානාව වැනි අවස්ථා වලදී මෙවැනි වාපත් භාවිතා වන්නේ, වාපතෙහි වායුගතික මධ්‍යය වටා  ඝූර්ණය 0 විය හැකි බැවිනි
එවන් වාපතක උන්දම රේඛාව පහත පරිදි අර්ථදැක්විය හැක  (විචල්‍යයන් ඉහළින් ඉරක් ඇඳ තිබීමෙන් ඒවා ජ්‍යාය විසින් බෙදීමෙන් අමානගතකරනුලැබ ඇති බවයි)
ප්‍රත්‍යාවර්ත උන්දම රේඛාවක් සහිත වාපතක් දකුණෙහි දැක්වෙයි
NACA 4-පෙළ වාපතක් සඳහා ඝණකම ව්‍යාප්තිය භාවිතා කරන ලද්දේ, 12% ඝණකම අනුපාතයක් සහිතවය
ඝණකම ව්‍යාප්තිය සඳහා සමීකරණය
මෙහි t යනු ඝණකම අනුපාතයයි
ආශ්‍රිත

ආශ්‍රිත 
 ඩෙස්ක්ටොප් එයරොඩයිනමික්ස් ඩිජිටල් ටෙක්ස්ට්බුක්
සම්ප්‍රෙව්ෂය 9/7/08.  
 තියරි ඔෆ් විං සෙක්ෂන්ස්, ඉරා එච්.ඇබට් සහ ඇල්බට් ඊ.වොන් ඩොයෙන්හොෆ් (ඩෝවර් ප්‍රකාශකයෝ -1959) ISBN 0-486-60586-8

මෙයද බලන්න 
 ජ්‍යාය
 NACA වාපත
 රෝධය_(භෞතික විද්‍යාව)#වායු ගතික විද්‍යාවෙහි_රෝධය
 ශුන්‍ය ආරෝහණ අක්ෂය

වායු ගතික විද්‍යාව
අහස්යානා පියාපත් සැලසුම්
ශ්‍රී ලංකාවේ පුරවැසිභාවය සහිත දෙමල ජාතියට අයත් ජනතාව ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ ජනතාව (  හෝ ), නම්වේ
දෙමල ජනතාවගේ ලංකාවේ ඉතිහාසය උපරිමය අවුරුදු 350 කි
උප වර්ග

ලංකා සම්භවයක් සහිත දමිළ ජනයා

ලංකා සම්භවයක් සහිත දමිළ ජනයා යනු ඈත අතීතයේ සිටම ලක්දිව තුල පදිංචිව සිටි දෙමළ ජනයාගෙන් පැවත එන්නන් වේ
මොවුන් අති බහුතරය ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාතේ, නැගෙනහිර පළාතේ හෝ බස්නාහිර පලතෙය අයත් කොළඹ පරිපාලන දිස්ත්‍රික්යේ ජිවත් වෙයි
යාපනේ දෙමළ ජනයා

නැගෙනහිර දෙමළ ජනයා

කතෝලික දෙමළ ජනයා

මීගමු දෙමළ ජනයා

වතු දෙමළ ජනයා

ඉන්දියානු සම්භවයක් සහිත දෙමළ ජනයා

ඉන්දියානු සම්භවයක් සහිත දෙමළ ජනයා හෙවත් කදුකර දමිළ ජනයා ක්‍රි
ව. 19 වන සියවසේ තමිල් මදුරාසි පරිපාලන ඒකකයේ සිට තේ වගාව සදහා ශ්‍රමිකයන් ලෙස ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන්වූ දෙමළ ජනයාගෙන් පැවත එන්නන් වේ
මින් බහුතරය තවමත් මධ්‍යම කදුකරයේ ජිවත් වෙයි
බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාව සහ බ්‍රිතාන්‍ය රාජ් භූමි දෙකම එක්සත් රාජධානිය යටතේ වූ බැවින් ලංකාව‍ (1984දී) සහ ඉන්දියාව (1947දී) නිමින් ස්වෛරීය රාජ්‍යයන් ලෙස නිදහස ලබනතුරු මෙවුන්ගේ පුරවැසිභාවය පිලිබඳ ටැටළුවක් නොවීය
මොවුන්ගේ ඉරණම පිළිබඳව සලකාබැලීමක්න් හෝ තීරණයකින් තොරව ස්වාධීන රාජයන් බිහිවීමෙන් පසු මෙය සමාජයීය සහ දේශපාලන්ක ගැටළුවක් බවට පත්විය
1960 දී ශ්‍රීලංකාව හා ඉන්දියාව අතර අත්සන් කරන ලද ගිවිසුමේ වගන්ති ප්‍රකාරව 40% වූ ඉන්දීය දමිළ ජනයාට ශ්‍රිලාංකීය පුරවැසිභාවය පිරිනමන ලද ශේෂ ජනයා තම මවුබිම වූ ඉන්දියාවට පමුණුවන ලදී
1990 වන විට ශ්‍රිලංකාවේ වෙසෙන බොහෝ ඉන්දියානු දමිළ ජනයාට ශ්‍රිලාංකීය පුරවැසිභාවය හිමිවුනි
ලංකාවේ ඉතිහාසය 
දෙමල ජනතාවගේ ලංකාවේ ඉතිහාසය උපරිමය අවුරුදු 350 කි
දෙමළ කුල ක්‍රමය

දෙමළ සහ මුස්ලිම් අතර සම්භන්ධය

ශ්‍රි ලංකාවේ දෙමළකරණය වූ සිංහල නම් ගම 
උතුරු නැගෙනහිර බොහෝ සිංහල ගම්මාන නම් දෙමළ කරණය වී ඇත
ආශ්‍රිත ලිපි
 ශ්‍රී ලංකා සම්භවයක් සහිත දෙමළ ජනයා

සටහන්

දෙමළ ජනයා - පුරවැසිභාවය අනුව
ශ්‍රී ලාංකිකයෝ - ජාතිය අනුව
දෙමළ ජනයා - ශ්‍රී ලාංකික
ශ්‍රී ලංකා මුස්ලිම් කොංග්‍රසය ශ්‍රී ලංකාවේ  දේශපාලන පක්ෂයකි
1981දී නැගෙනහිර පළාතේ ප්‍රාදේශීය දේශපාලනඥයින්ගෙන් සමන්විතවූ  කුඩා අධ්‍යයන කණ්ඩායමක් විසින් කාත්තන්කුඩිහිදී  පැවැත්වුණු රැස්වීමකදී පක්ෂය පිහිටුවා ගන්නා ලදි
2004 අප්‍රේල් 2 දිනදී පැවැත්වුණු අවසන් ව්‍යවස්ථාදායක මැතිවරණයේදී, පක්ෂය විසින් ජනප්‍රිය ඡන්දයෙන් 2.0 % හා ආසන 225 අතුරින් 5 ක් දිනා ගන්නා ලදි
පක්ෂය විසින් නියෝජනය කෙරෙනුයේ ශ්‍රී ලංකාවේ මුස්ලිම් ප්‍රජාවයි.

ආශ්‍රිත

භාහිර සබැඳි
 

ශ්‍රී ලංකා මුස්ලිම් කොංග්‍රසය
ව්‍යාපාරික සම්පත් සැලසුම්කරණ පද්ධති (Enterprise Resource Planning (ERP)) Systems

සංවිධානයක් තුල අභ්‍යන්තර සහ බාහිර කළමනාකරණ දත්ත අනුකලනය කරමින් ආයතනයේ නිෂ්පාදන, වෙළඳ , මුල්‍ය , මානව සම්පත් , ඉංජිනේරු සහ සේවාවන් යන සියලුම අංශයන්හි සංකලනයක් සහිතව ව්‍යාපාරික සම්පත් සැලසුම්කරණ පද්ධති  නිර්මාණය කර ඇත
ඉතිහාසය

මුලික ලක්ෂණ

ප්‍රධාන අංගයන්

තවද බලන්න

මුලාශ්‍ර
කඳුරට ජනතා පෙරමුණ යනු ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන පක්ෂයකි
2004 අප්‍රේල් 2 දිනදී පැවැත්වුණු අවසන් ව්‍යවස්ථාදායක මැතිවරණයේදී, පක්ෂය ජනප්‍රිය ඡන්ද වලින් 0.5% දිනා ආසන  225 අතුරින් 2 ක් දිනාගත්තේය
ශ්‍රී ලංකාවේ දෙමළ දේශපාලන පක්ෂ
ෆියුජිටිව්ස් ලෙසින් හැඳින්වූයේ 1920දී පමණ  එක්සත් ජනපදයෙහි, නෑෂ්විල්, ටෙනසිහී, වැන්ඩබිල්ට් විශ්වවිද්‍යාලයෙහි ඒකරාශි වූ කවියන් හා සාහිත්‍ය ප්‍රාඥයන් කණ්ඩායමකි
ඔවුන් විසින් 1922-1925 අතරතුර කාලය තුලදී තම කෘතීන්හි විශේෂත්වයන් පිළිඹිබු කල ද ෆියුජිටිව් නමැති කුඩා සාහිත්‍යමය සඟරාව ප්‍රකාශයට පත් කලහ
ද ෆියුජිටිව් ප්‍රකාශයට පත් කෙරුණු කාල පරිච්ඡේදය ඉතා කෙටි එකක් වුවද එය ඇමරිකානු සාහිත්‍ය ඉතිහාසයෙහි මහත් වැදගත් ප්‍රකාශන අතුරින් එකක් ලෙස ගැනේ
ද ෆියුජිටිව් නිසා,  විසිවන සියවසෙහි පළමු අඩෙහි පාඨානුගත විශ්ලේෂණයෙහි ඉංග්‍රීසියෙන් ප්‍රමුඛ විධිය වූ නව විචාරයෙහි මූල ප්‍රභවයක් බවට වැන්ඩබිල්ට් පත් විය
නිලූක කරුණාරත්න (ඉංග්‍රීසි
Niluka Karunaratne
நிலுக கருணாரத்ன) (උපත 13 පෙබරවාරි 1985) නම්  ශ්‍රී ලාංකික  ඔලිම්පික් මලල ක්‍රීඩකයෙකි
බැඩ්මින්ටන් ක්‍රීඩකයෙකු වූ ඔහු, 2012 ගිම්හාන ඔලිම්පික් තරග සඳහා ශ්‍රී ලාංකික කණ්ඩායමෙහි නායකත්වය සඳහා තෝරා ගන්නා ලදි
1985 උපත්
සදර්න් ඇග්රේරියන්ස් (ට්වෙල්ව් සදර්නර්ස්, වැන්ඩබිල්ට් ඇග්රේරියන්ස්, නෑෂ්විල් ඇග්රේරියන්ස්, ටෙනසි ඇග්රේරියන්ස්, හෝ ෆියුජිටිව් ඇග්රේරියන්ස් යනුවෙන්ද හැඳින්වෙති) යනු දක්ෂිණ-පක්ෂ ගොවිජන ප්‍රතිපත්ති ප්‍රකාශයක්වූ , 1930දී එළිදැක්වුනු  අල් ටේක් මයි ස්ටෑන්ඩ්
ද සවුත් ඇන්ඩ් ද ඇග්රේරියන් ට්‍රැඩිෂන් නම්වූ රචනා එකතුව ලිවීම සඳහා එක්රැස්වූ  දකුණෙහි මුල සම්භවය සහිතවූ, ඇමරිකානු ලේඛකයෝ, කවියෝ, රචකයෝ හා නවකතාකරුවෝ දොළොස්දෙනෙකුගෙන් සමන්විත කණ්ඩායමක් වූහ
1920 ගණන් හා1930 ගණන් වලදී සිදුවූ  දක්ෂිණ පුනරුදය ලෙසින් හැඳින්වෙන දක්ෂිණ සාහිත්‍යයෙහි පුනරුත්ථාපනයට මොවුහූ ප්‍රධාන දායකයන් වූහ
බොදු බල සේනා යනු ශ්‍රී ලංකාවේ කොළඹ අගනුවර පදනම් කොට ගත් සිංහල බෞද්ධ දේශානුරාගී සංඟ සංවිධානයකි
ටයිම් සඟරාවට අනූව බොදු බල සේනා සංවිධානය "ශ්‍රී ලංකාවේ වඩාත් බලවත්ම බෞද්ධ සංවිධානය" ලෙස හැඳින්වේ
සංවිධානය
පූජ්‍ය කිරම විමලජෝති සහ ගලගොඩ අත්තේ ඥාණසාර හිමිවරු, ජාතික හෙළ උරුමය වෙතින් ඉවත්වීමෙන් අනතුරුව, උන්වහන්සේලා විසින් බොදු බල සේනා නමින් මෙම සංවිධානය ආරම්භ කරන ලදී
ගලගොඩ අත්තේ ඥාණසාර හිමියන් මීට පෙර ජාතික හෙළ උරුමයෙන් 2004 පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය සඳහා කොළඹ දිස්ත්‍රික්කයෙන් ඉදිරිපත් වී තිබුණි
පූජ්‍ය කිරම විමලජෝති හිමි බොදු බල සේනා සංවිධානයේ නායක පදවිය උසුලන අතර පූජ්‍ය ගලගොඩ අත්තේ ඥාණසාර හිමි සංවිධානයේ මහ ලේකම් පදවිය දරයි
සංවිධානයට අයත් ප්‍රධාන මූලස්ථානය කොළඹ ශ්‍රී සම්බුද්ධ ජයන්ති මන්දිරයේ පිහිටුවා තිබෙයි
ශ්‍රී සම්බුද්ධ ජයන්ති මන්දිරය බෞද්ධ සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානයට අයත් වන්නක් වන අතර, එම සංවිධානය පිහිටුවන ලද්දේ එහි නායක පදවිය දැරූ පූජ්‍ය කිරම විමලජෝති හිමි විසිනි
බෞද්ධ සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානය 2011 මැයි 15 වන දින ශ්‍රී ලංකා ජනපති මහින්ද රාජපක්ෂ මහතා විසින් විවෘත කරන ලදී
දැක්ම
බුදු දහම පරපුරින් පරපුරට සුරකින බෞද්ධ සමාජයක් බිහි කිරීම

මෙහෙවර

“බුදු දහම පරපුරිප් පරපුරට සුරකිමින් පෝෂණය කිරීම උදෙසා බුදු දහමේ චිරස්තිථිය හා  ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීමේ පරම අපේක්ෂාවෙන් භික්ෂු භික්ෂුණී උපාසක උපාසිකා යන සිව්වනක් පිරිස අධිෂ්ඨානශීලීව  පෙළ ගස්වා නායකත්වය ලබාදීම පිණිස , ගෝලීය අභියෝග ජවගත හැකි උත්තරීතර භික්ෂු පරපුරක් නිර්මාණය කොට බෞද්ධ ප්‍රතිපත්ති වලට අනුකූලව කටයුතු කරන බෞද්ධ සමාජයක් බිහි කිරීමට අවශ්‍ය පරිසරය  සකස් කොය රට ජාතිය නගා සිටුවීමට නායකත්වය ලබාදීම”

ඒ අනුව ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට අනුකූලව රජයේ වගකීම වන බුද්ධාගමට ප්‍රමුඛස්ථානය ලබාදී බුද්ධ ශාසනය සුරක්ෂිත කොට පෝෂණය කිරීම පිණිස විවිධ වැඩ සටහන් හා ව්‍යාපෘති ක්‍රියාත්මක කිරීමට බොදු බල සේනාව කටයුතු කරයි
උක්ත දැක්ම කරා ළඟාවීමට ක්‍රියාත්මක කෙරෙන මෙම වැඩසටහන් හා ව්‍යාපෘති, ප්‍රධාන දිශානතීන් දොළසක් ඔස්සේ සම්පිණ්ඩනය කළ හැක
බෞද්ධ සමාජයක්
  අභීත අදීන භික්ෂු පරපුරක්
  භික්ෂු අධ්‍යාපනය නවීකරණය හා ප්‍රතිසංවිධානය කිරීම
  බෞද්ධ විහාරස්ථාන ප්‍රාදේශීය  සංවර්ධන මධ්‍යස්ථාන ලෙස දියුණු කිරීම
  මෙහෙණි සසුන සංවර්ධනය කිරීම
   දුෂ්කර තත්ත්ව යටතේ කටයුතු කරන බෞද්ධයින්ගේ හා බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන සංවර්ධනය කිරීම
  ධර්ම ප්‍රචාරය හා ශ්‍රී ලංකාවේ කීර්තිය ගොඩ නැංවීම
  බෞද්ධ සංවර්ධනය සඳහා සහයෝගය දක්වන සංවිධාන ගොඩ නැගීම හා ජාලගත කිරීම
   බෞද්ධ සංවර්ධනය සඳහා අරමුදල් ස්ථාපනය කිරීම
   බෞද්ධ ව්‍යාපාර ගොඩනැගීම හා ආරක්ෂා කිරීම
   බෞද්ධ පුරා විද්‍යාත්මක ස්ථාන සුරැකීම
  බෞද්ධ විරෝධී අභියෝග වලට මුහුණදී ආරක්ෂාවීම සඳහා පියවර ගැනීම

බොදු බල සේනා සහ බෞද්ධ පුනරුදය

රට යලිත් බෙදන පළාත් සභාවට එරෙහිව බොදුබල සේනා බෞද්ධ සංවිධාන 60ක් සමග 2013/07/02/ මහරගමදී
මෙම බොදු සමලුවට පහළොස්දහසකට අධික ජනකායක් හා බෞද්ධ භික්ෂුන් සහ භික්ෂුණින් වහන්සේලා රැසක්ද සහභාගී වුයේය
පනස්දහසකට අධික බෞද්ධ ජනයා රැස්වූ මහියංගනය බොදු බල සේනා බොදු මහා සමලුව 2013/08/02 දින මහියංගන නගරයේදී අති උත්කර්ශවත් අන්දමින් පැවැත්වීම

බොදු බල සේනා මහනුවර බොදු සමලුව 2013/03/17 වන දින නුවර දළදා මාලිගාව අභියසදී පැවැත්වුණි
මෙම බොදු සමලුව සදහා බෞද්ද භික්ෂුන් ඇතුළු බෞද්ධ ජනයා තිස්දහසකට අධික ප්‍රමාණයක් පැමිණියේය
ආශ්‍රිත

බාහිර සබැඳි

බෞද්ධ සංවිධාන
පිරිමි සුන්නත් කිරීම (Circumcision) යනු පුරුෂයෙකුගේ  ලිගුවේ පෙරසම සැත්කමක් මගින් කොටසක් ඉවත් කිරීමයි
වායුගතික විද්‍යාවෙහි, ජ්‍යාය යන්නෙන් අදහස් වන්නේ වාපතක හරස්කඩෙහි අවර දාරය සහ නා දාරයෙහි වක්‍රතාවයෙහි මධ්‍යය යා කරන අතාත්වික රේඛාවයි.  ජ්‍යාය දිග යනු අවර දාරය හා ජ්‍යාය නා දාරය ඡේදනය කරන නා දාරයෙහි ලක්ෂ්‍යය අතර දිග වෙයි
ඇල්බේනියාව, ඕස්ට්‍රේලියාව, බල්ගේරියාව, කාම්බෝජය, ලංකාව, ෆින්ලන්තය, හන්ගේරියාව, අයර්ලන්තය, ඉතාලිය, ජෝර්දානය, ලාඕසය, ලිබියාව, නේපාලය, පෘතුගාලය, රුමේනියාව, සහ ස්පාඤ්ඤය යන රටවල් විසින් සාමාජිකත්වය සඳහා කරන ලද ඉල්ලීම්  සලකාබලන ලෙස මහා මණ්ඩලය විසින් උපදෙස් දෙනු ලැබීම ප්‍රකාර  එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩල යෝජනා අංක 109, වර්ෂ 1955, දෙසැම්බර් 14 දිනදී සම්මත කරන ලද අතර ඉහත නම් කරන ලද සියළු රටවල් එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට ඇතුළත් කර ගන්නා ලෙස ආරක්ෂක මණ්ඩලය විසින් නිර්දේශ කරන ලදි
යෝජනාව ඡන්ද අටක බහුතරයකින් සම්මත විය
බෙල්ජියම, චීන සමුහාණ්ඩුව සහ එක්සත් ජනපදය ඡන්දය දීමෙන් වැලකී සිටියහ
මෙයද බලන්න
එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩල යෝජනා 101 සිට 200 ලැයිස්තුව (1953 – 1965)

ආශ්‍රිත
UN
org හී යෝජනාවෙහි පෙළ  (PDF)

එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය
බොහෝවිට තායිවානය ලෙසද, ක්‍රීඩා කටයුනු වලදී චීන තායිපේ  හැඳන්වෙන්නේ චීන සමූහාණ්ඩුව හෙවත් චීන ජනරජයයි
මෙය නැගෙනහිර ආසියාවේ රාජ්‍යයක් වන අතර ආසියාවේ පළමු  ව්‍යවස්ථාමය සමූහාණ්ඩුව වෙයි
ආශ්‍රිත

සටහන්

 
නැගෙනහිර ආසියානු රටවල්
දිව්‍ය සත්ප්‍රසාද මංගල්‍යය () (ලතින් ක්‍රිස්තුස්  වහන්සේගේ ශ්‍රී ශරීරය සඳහා), යනු  ජේසුස් ස්වාමින් වහන්සේගේ  ශ්‍රී ශරීරය හා ශ්‍රී රුධීරය පිළිබඳ විශ්වාසය හා දිව්‍ය සත්ප්‍රසාදය තුල උන්වන්සේගේ නිරන්තර වැඩසිටීම පිළිබඳ විශ්වාසය හා එම සම්ප්‍රදායය ගාම්භීර්යය ලෙසින් සමරනු ලබන ලතින් සම්ප්‍රදායයට අයත් ජනවන්දනා ලිතෙහි   මහා මංගලෝත්සවයකි.
ඉස්ලාස් මරීයාස් ෆෙඩරල් දණ්ඩක ජනපදය  යනු මෙක්සිකෝ ෆෙඩරල් රජයට අයත් හා, ෆෙඩරල් මහජන ආරක්ෂක ලේකම් කාර්යාලය විසින් පරිපාලනය කෙරෙන දණ්ඩනාගාර සංස්ථාපනයකි
මරීයාස් දිවයින් කෙදෙව් සමූහයෙහි විශාලතම උතුරු දෙසට වන් දිවයින වූ ඉස්ලා මරීයා මාදරේ මත එය පිහිටා ඇත
සීනායි අර්ධද්වීපය හෝ සීනායි ( සීනා) යනු  පමණ භූමි වර්ගප්‍රමාණයකින් යුතු ඊජිප්තුවෙහි පිහිටි ත්‍රිකෝණාකාර අර්ධද්වීපයකි
එය පිහිටා ඇත්තේ උතුරින් මධ්‍යධරණී මුහුද සහ දකුණින් රතු මුහුද ඇති පරිදී වන අතර,  අප්‍රිකාවේ නොපිහිටමින් ආසියාවේ පිහිටා ඇති එකම ඊජිප්තියානු භූමි ප්‍රදේශය වෙමින් මහාද්වීප දෙක අතර  භූමි පාලමක් ලෙසින් ක්‍රියා කරයි
අර්ධද්වීපයෙන් වැඩි කොටසක් පරිපාලනමය වශයෙන් ඊජිප්තුවේ පරිපාලන ප්‍රදේශ  27 අතුරින් දෙකක් අතරෙහි බෙදෙන අතර (තවත් තුනක් සූවස් ඇළ පෙදෙස අතරමැදි කොට පිහිටයි), එහි 500,000 පමණ ජනගහනයක් වෙසෙති
එහි විධිමත් නාමයට අමතරව, ඊජිප්තියානුවෝ  "ෆෙයිරූස්ගේ දේශය" ලෙසින් එය සෙනෙහසින් අමතන්නේ, එම අර්ථයම ඇති පුරාතන ඊජිප්තියානු "ඩුමාෆ්කට්" යන්න පදනම් කර ගනිමිනි
මෙම භූමි ප්‍රදේශය ඓතිහාසික වශයෙන් බොහෝ රාජ්‍යයන් අතර ගැටුම් වලට කේන්ද්‍රස්ථානයක් වූයේ එහි යුද්ධෝපාය-සම්බන්ධී භූදේශපාලනීය පිහිටුම මත බෙහෙවින් පදනම් වෙමිනි
ඊජිප්තියානු රජයන්ගේ සෘජු පාලනය පැවැති කාලසීමාවන්ට අමතරව ( අයූබිඩ්වරුන්, මම්ලූක්වරුන්, මොහම්මඩ් අලි රාජවංශය, සහ නූතන ඊජිප්තියානු ජනරජය ඇතුළුව), ඊජිප්තුවේ අනෙකුත් ප්‍රදේශ මෙන්ම මෙම පෙදෙසද, ඔටෝමාන් අධිරාජ්‍යය, හා එක්සත් රාජධානිය (1882 සිට 1956 දක්වා මෙය විසින් ඊජිප්තුව අධිවාසනය කෙරිණි) විසින්ද අධිවාසනය කොට පාලනය කරන ලදි
සීනායි අර්ධද්වීපය
ඊජිප්තුවේ ඉතිහාසය
ඊශ්‍රායෙලයේ ඉතිහාසය
ආසියාවේ අර්ධද්වීප
ඊජිප්තුවේ අර්ධද්වීප
බයිබලීය ස්ථාන
රතු මුහුද
සූවස් ඇළ
බටහිර ආසියාව
තීන්ත ධජය (, Degel HaDyo) යනු  1948 අරාබි–ඊශ්‍රායෙල යුද්ධයෙහිදී එයිලත් අල්ලාගත් අවස්ථාවෙහිදී එසවූ  අතින් සැදූ ඊශ්‍රායෙල ධජයකි
භාහිර සබැඳි 

අගමැති ඒරියල් ෂැරොන් ගේ කතාව - තීන්ත ධජය ඔසවා වසට 56 ගතව තිබීම, 2005-03-20

1948 Arab–Israeli War
1949 in Israel
History of Eilat
Historical flags
Black-and-white photographs
Special events flags
War photographs
Flags in art
1949 in art
1949 photographs
Flags of Israel
Flags introduced in 1949
Inks
Photography in Israel
ඩම්බෝ (ඉංග්‍රීසි
Dumbo) යනු වෝල්ට් ඩිස්නි විසින් නිෂ්පාදනය කරනු ලැබූ, 1941 දී නිකුත් වූ ඇමරිකානු සජීවීකරණ චිත්‍රපටයකි
යොමු

1941 සජීවිකරණ චිත්‍රපට
1940s ඇමරිකානු සජීවිකරණ
1940s මනඃකල්පිත චිත්‍රපට
ඇමරිකානු සජීවිකරණ චිත්‍රපට
ඇමරිකානු ළමා මනඃකල්පිත චිත්‍රපට
2012 ඊජිප්තියානු-ඊශ්‍රායෙල දේශසීමා ප්‍රහාරය 2012, අගෝස්තු 5 දිනදී සිදුවූයේ අවිගත් මිනිසුන් විසින්  සීනායි අර්ධද්වීපයෙහි ඊජිප්තියානු හමුදා කඳවුරක් වෙත රැකසිට පහරදී, ඊජිප්තියානු සොල්දාදුවන්  16 දෙනෙකු මරාදමා ඊජිප්තියානු   සන්නද්ධ රථ දෙකක් සොරකම් කරගෙන, ඊශ්‍රායෙලය තුලට පලා යාමත් සමගය
ප්‍රහාරකයෝ, ඊශ්‍රායෙලයේ කෙරම් සලෝම් දේශසීමා කපොල්ල තුලින් හඹායත්ම එක් රථයක් පිපිරීමට ලක්විය
ප්‍රහාරකයෝ ඉන්ඉක්බිතිව,   ඊශ්‍රායෙල් ආරක්ෂක හමුදාවේ සොල්දාදුවන් හා ගිනිඅවි සටනක නිරතවූ අතර එහිදී ප්‍රහාරකයෝ සය දෙනෙක් මිය ගියෝය
ඊශ්‍රායෙල්වරුන් කිසිවකු තුවාල නොලදහ
ඊශ්‍රායෙල හා ඊජිප්තියානු බලධාරින්ගේ තියුණු හෙලාදැකීමට ප්‍රහාරය විගසින් ලක්විය
මියගිය ඊජිප්තියානු සොල්දාදුවන් වෙනුවෙන් සිය සංවේගය පලකල ඊශ්‍රායෙල අගමැති බෙන්ජමින් නෙතනියාහූ, ඊශ්‍රායෙල ආරක්ෂක හමුදාවන් පැසසුවේ ඔවුන්ගේ සුදානමින් සිටීම හා ප්‍රහාරය පාලනය කිරීම වෙනුවෙනි
සීනායි අර්ධද්වීපයෙහි ත්‍රස්තවාදීන් පිළිබඳ කටයුතු කිරීම සම්බන්ධයෙන්  "නිදි ගැට හැරීමේ" සිද්ධියක් ලෙස ඊජිප්තුව විසින් මෙය සැලකිය යුතු බව  ඊශ්‍රායෙල ආරක්ෂක ඇමති ඉහුඩ් බරක් අනතුරු ඇඟවූ අතර, ඊජිප්තියානු ජනාධිපති මෙහොම්මඩ් මෝර්ස් විසින් සීනායි අර්ධද්වීපය යළි අත්පත් කරගන්නා බව සපථ කරමින් තෙදිනක ශෝකවීමේ කාලයක් ප්‍රකාශයට පත් කලේය
ඊජිප්තු රජය විසින් ගාසා තීරය වෙතවූ රෆා දේශසීමා කපොල්ල වසා දැමීය
පසුබිම 
2011–2012 ඊජිප්තියානු විප්ලවයට අනතුරුව, සටන්කාමී සංවිධාන විසින්  සීනායි අර්ධද්වීපයෙහි සිය ක්‍රියාකාරකම් ඉහළ නැංවූ අතර, සමහරක්  අල්-කයිඩා-සබැඳි කණ්ඩායම් එහි ප්‍රතිෂ්ඨාපිත වූහ
සීනායි අර්ධද්වීපය හරහා ඊශ්‍රයෙලයේ සිට ඊජිප්තුව වෙතද යළිත් ඊශ්‍රායෙලය (හා ජෝර්දානය) වෙතද දිවුනු අම්පාල් සමාගමට අයත් ගෑස් පයිප්ප වෙතට මෙම කණ්ඩායම් විසින් නිරන්තර ප්‍රහාර හා බෝම්බ දැමීම් සිදුවෙමින් තිබුණි
2012 ජූලි වන විට, 2011  නැගී සිටීමෙහි සිට ගත් කල, ගෑස් පයිප්ප නල මාර්ග වෙත 15 වතාවක් බෝම්බ දමා තිබුණි
2011 අගෝස්තු  මාසයේදී, ඊජිප්තියානු දේශසීමාව සමීපයේ  දකුණු  ඊශ්‍රායෙලයෙහි මහාමාර්ගය 12 හිදී සීනායි අර්ධද්වීපය ඔස්සේ දේශසීමාව-හරහා සිදුකල ප්‍රහාර මාලාවක්  ඇතිවිය
ආශ්‍රිත 

ඊජිප්තුව 2012 දී
ඊශ්‍රායෙලය 2012 දී
2012දී සමූල ඝාතන
ඉස්ලාමීය ත්‍රස්තවාදය
2012දී ත්‍රස්තවාදී සිද්ධි
ජෛව-නිරාපදාව පිළිබඳ කර්තෂෙනා නියමාවලිය යනු, ජෛව විවිධත්වය පිළිබඳ සම්මුතිය වෙත පරිපූරකයක් ලෙස ඇතිවුනු ජෛව-නිරාපදාව පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර එකඟතාවයකි
ජෛව-නිරාපදා නියමාවලිය මගින් ඉටු කර ගැනුමට බලාපොරොත්තු වන්නේ නූතන ජෛව-තාක්ෂණය නිසා ජනිත වන පණැති විකරණයවූ ජීවින් හේතුවෙන්  එල්ල වන භව්‍ය අවදානම් වලින් ජෛව විවිධත්වය රැකගැනුමයි
මට කියන්ඩ හිටපුඅපේ හමුදාපති වරුන්ගේ නම්
ඇලිස් අධ්‍යාපන පීඨය හෝ  ඇලිස් පාසැල ලෙසින්ද හැඳින්වෙන, , යනු  ටචිබානා හිගුචි විසින් රචනය කොට සන්නිදර්ශනය කෙරුණු ජපාන මන්ගා කතා මාලාවක් වන අතර, දැනට  හනා තො යුමෙ නම්  ෂෝජො මන්ගා සඟරාවෙහි කොටස් වශයෙන් පල කෙරෙයි
කථා වස්තුව 
මිකාන් සකුරා යනු ඈත පිටිසර කුඩා නගරයක ජීවත් වන අනාථ දස හැවිරිදි දැරියකි
ඇයගේ අඹ යහළු හොථරු ටෝකියෝහී පිහිටි අද්භූත දේ සඳහා වන පැසැලකට බැඳී ඇය ඉතුරු  කරන මුදල් භාවිතා කරන්නේ ඔවුන්ගේ පැසැල වසා දැමීම වැලකීමටය
මන්ගා හා ඇනිමෙ සමානයන අතර වෙනස්කම් 
ඇනිමෙ කථාංග(කාටුන් කථාව), පළමු මන්ගා (චිත්‍ර කථාව)පරිච්ඡේද 28 ට අනුරූප වන නමුදු සමහරක් සිද්ධි වෙනස් කොට හෝ ඒකාබද්ධ කොට හෝ ඇත
පසුතලය 
ගොකුයෙන් ඇලිස් පිහිටා ඇත්තේ ටෝකියෝහී කිසියම් ස්ථානයක වන අතර, ඇනිමෙහි දැක්වෙන විශාල ගෝරිල්ලා දැන්වීම් පුවරුවකට ඔබ්බෙනි
ඇලිස් අධ්‍යාපන පීඨය
ඇලිස් නම්වූ විශේෂ කුසලතා සහිතව උපන් දරුවන් සඳහා ජපානයේ ටෝකියෝහී පිහිටි පාසැලකි
එවැනි දරුවකු හමුවූ වහාම, එම දරුවා පාසැල වෙත ගෙන ඒමට උත්සාහ දරනු ලැබේ
ගොකුයෙන් ඇලිස් පාසැලෙහි ශිෂ්‍ය ශිෂ්‍යාවන් උපාධිය ලබන තුරු හෝ ඔවුන් සතු ඇලිස් කුසලතා ගිලිහී යන තුරු හෝ පාසැලෙන් පිට නොවනු ඇත
ඔවුන් හට ලිපි ලිවිමට අවසර ලබා දෙන මුත්, ගොකුයෙන් ඇලිස් පාසැල වෙත එන හා එයින් නික්මෙන ලිපි දැඩි පරික්ෂාවට ලක් වෙයි
පාසැලෙහි උගෙනුම ලබන දරුවන්ගේ දෙමව්පියන් හට මුදල් ගෙවීම පවා පාසැල විසින් සිදු කෙරෙයි
ඇලිසයන්/බලයන්

ඇලිස් වර්ග 
1.
පාසැල තුල සුලබ ලෙසින් දක්නට ඇති අතර සැඟවුණු කුසලතා ප්‍රාථමික අංශයේ විදුහල්පතිගේ හැකියාවන් සමඟ     සම්බන්ධ කර ඇත
මේවා පිළිබඳ තොරතුරු මනා ලෙස ලේඛනගත කොට ඇත
අග්නි පාලන කුසලතාව, දුරගමනය,සහ දුරචලනය
කාර්මික කුසලතා වලින් පෙන්නුම් කරන්නේ ඉවුම්පිහුම් හා චිත්‍ර ඇඳීම වැනි නියත කාර්යයක,තනි ක්‍රියාකාරීත්වයයි
මෙම වර්ගයට අයත් කුසලතා තාක්ෂණ විද්‍යාව හා පර්යේෂණ ක්ෂේත්‍ර මත පදනම් වී ඇත
ශාක සංචාලනය, නව නිර්මාණකරනය සහ ඉවුම්පිහුම්

3.
අනෙක් කුසලතා මෙන් නොව, මෙම අංශයේ කුසලතා භෞතික වශයෙන්ද විද්‍යාමාන වේ
ශාරීරික කුසලතා ජීවී දේහ (මිනිස්,සත්ත්ව හා අනෙක්)මත පදනම් වී ඇති අතර මේ යටතට අයත් වන්නේ ආකර්ෂණය හා භෞතික හැකියා සම්බන්ධ කුසලතාය
සුපිරි වේගය,මිනිසුන්/සතුන් ආකර්ෂණය කර ගැනීම
ඉහත කුසලතා අංශ තුන සමගම නොසැසඳෙන කුසලතා සහිත සිසුන් විශේෂ කුසලතා අංශයට අයත් වේ
ඔවුන්ගේ කුසලතා විවිධාකාර වන අතර මෙම අංශය මනා කුසලතා සම්මිශ්‍රණයකි
නිෂ්ප්‍රභා කුසලතාවය,සෙවනැලි සංචාලනය
මෙය විද්‍යාලයේ අමතර අංශයක් ලෙස සැලකෙයි
මෙම අංශයට අයත් කුසලතා ඉතා ප්‍රබල හෝ ඉතා භයානක වන අතර ඒවා විද්‍යාලයට තර්ජනයකි
භයානක කුසලතා අංශය සෙසු අංශයන් කෙරෙන් බොහෝ දුරට වෙනස් වේ
එය සැඟවුණු ගුප්ත අංශයක් ලෙස හැඳින්විය හැක
මෙයට අයත් වන්නේ ද සිසුන් හය දෙනෙකු පමණි
ප්‍රාථමික අංශයේ විදුහල්පති හා ප(ර්)සෝනා විසින් ඔවුන්ව, විද්‍යාලය වෙනුවෙන් රහස් දූත මෙහෙයන් ඉටු කිරීම සඳහා යොදාගනු ලබයි
මරණයේ සලකුණ,දුෂ්ට ආත්මයන්ට ආවේෂ වීම,කෘමි පාලන කුසලතාව,ශාප කිරීමේ කුසලතාව. එසේම භයානක සිතිවිලි ස්වභාවයන් සහිත හා සිය සැබෑ ප්‍රතිරූපය නොසලකා හරින සිසුන්ද(නට්සූමේ වැනි)මෙම අංශයට ඇතුළත් කර ඇත
මිකාන් සහ ට්සුබාසා මෙහි නව සාමාජිකයන් වෙති
මිකාන් මෙම කුසලතා අංශයට ඇතුළත් කරන ලද්දේ ප්‍රාථමික අංශයේ විදුහල්පති හට ඇගේ චෞර කුසලතාවයෙන් ප්‍රයෝජන ලබා ගැනීමට වුවද ඇය අනෙක් සිසුන් මෙන් දූත මෙහෙයන්හි යෙදුනේ නැත
ඇලිස් (කුසලතා) ආකාර 
එක් එක් ඇලිසය  ආකාර සතරකින් එකකට අයත් බවට වර්ගීකරණය කර ඇති අතර, ඒවා දක්වා සිටින්නේ  පුද්ගලයා තුල එය විද්‍යමාන වන ආකාරයයි
චරිතප්‍රකාර වන මේවා වෙනස් වීමටද ඉඩ ඇත
1. බාලවිය
වැඩිහිටියෙකු බවට දරුවා මෝරා පත්වීම ඇරඹීමත් සමගම කුසලතාවය අතුරුදහන් වෙයි
2. විසාරී
මෙම ආකාරයේ කුසලතා සෑමවිටෙක ම පවතින නමුත් සාපේක්ෂව අඩු ශක්ති මට්ටමක පවතී
3. සවිරාම
ඕනෑම විටෙක මෙම කුසලතාවයන් භාවිතයට ගත හැක්කේ කෙටිකාලීනව පමණි
නමුත් සාපේක්ෂව ඉහළ ශක්ති මට්ටමක පවතී
මෙම ආකාරයේ කුසලතා වැඩි වශයෙන් භාවිතයට ගැනීමේදී කුසලතාවෙහි ආයු කාලය අඩු වේ
4. ආයුෂ අඩු කිරීම
මෙම කුසලතාවය ජීවිතාන්තය දක්වා භාවිතකළ හැකි වුව ද, භාවිත අවස්ථාවේ දී අැලිස් පරිශීලනයාගේ අායුකාලයෙන් කොටසක් ඒ වෙත වැය වේ
තරු-වින්‍යාසය 
ශිෂ්‍යයෙකුගේ පාසැල් වැඩ,කුසලතා මට්ටම හා ආකල්පය විමසා බැලීමට අධ්‍යාපන පීඨය විසින් භාවිතා කරන ඇගයීම් ක්‍රමවේදය තරු -වින්‍යාසය ලෙසින් හැඳින්වෙයි
ශිෂ්‍යයෙකුගේ තරු පංතිය කර පටියේ ඇති රන් තරු සංඛ්‍යාව මගින් පෙන්වයි.ඔවුන්ගේ වාසස්ථාන,ආහාර,නිදහස,වගකීම් හා උපාධිය ලැබීමට ඇති දක්ෂතාව මෙමගින් පෙන්නුම් කරයි
පාලන උපකරණ  
පාලන උපකරණයක් යනු කිසියම් පුද්ගලයෙතු සඳහා සුවිශේෂී ලෙසින් සැලසුම් කොට තැනුනු වැලකුම් උපකරණයකි
හිස, අත වැනි සිරුරෙහි කොටසක මෙම උපකරණ පලඳිනු ලබන අතර, එය පැළදි තැනැත්තා ගමන් ගන්නා මං පෙත දක්වන සංඥා නිකුත් කරයි
පුද්ගලයෙකුගේ කුසලතාව සංමුද්‍රණය කිරීමේ හැකියාව එක් පාලන උපකරණයක් සතුව ඇත
අනෙක්  පාලන උපකරණ  දඬුවම් පරමාර්ථ හා කුසලතා බාධක සඳහා භාවිතා කරනු ලබයි
නත්සුමේ පළඳින බළල් වෙස්මුහුණ,ත්සුබාසාගේ මුහුණේ ඇති කළු තරුව,නෝඩාචිගේ අත් පළඳනාව

කොටස් 
ගොකුයෙන් ඇලිස් පාසැල කොටස් හතරකින් සමන්විත වේ
ප්‍රාථමික අංශය, ද්විතික අංශය, ජේෂ්ඨ අංශය හා මධ්‍යයම නගරය
එසේම මෙහි ගොඩනැගිලි වටා වනාන්තරද ඇත
උදා - උතුරු කැලය
මෙම උතුරූ කැලය ඉතා භයානක ස්ථානයකි
ඇතුළත් වීමේ පරීක්ෂණය සමත්වීමට නත්සුමේ විසින් මිකාන්ට පවරන ලද්දේ ද මේ හරහා යාමටය
වළහාගේ කූඩාරමද ඇත්තේ මෙහිය
ප්‍රාථමික අංශය 
අවු
3 සිට 12 දක්වා සිසුන් ඉගෙනුම ලබන්නේ මෙහිය
"ඒ" පන්තිය (අවු
3 සිට 9 දක්වා සිසුන්)හා "බී"පන්තිය (මිකාන්,හොථරු සහ යහළුවන්)මෙම අංශයට අයත් වේ
ද්විතික අංශය 
අවු
13 සිට 15 දක්වා සිසුන් සඳහා වෙන්වු අංශය
ත්සුබාසා, නොබාරා, මිසාකි,කනාමෙ ඇතුළු අය ඉගෙනුම ලබයි
මෙය විදුහලේ ඕපාදූප කූඩුව ලෙසද හැ‍දින්වේ
ජේෂ්ඨ අංශය 
පාසැලේ ජේෂ්ඨ සිසුන් සඳහා වෙන්වු අංශයි
ඔවුන්ට හැර අනෙත් අයට එහි යාම තහනම්ය
එහි සිදුවන දේ කිසිවෙකු නියමාකාරයෙන් නොදනී
මෙම ගොඩනැගිල්ලේ ඇතුළතින් ඇදවූ සිදුරක් ඇතැයි තිබූ කටකතාව පසුව සත්‍යක් බව ඔප්පු කෙරිණ
ඇලිස් පාෂාණ 
ඇලිස් පාෂාණයක් යනු කර්තෘගේ කුසලතාවයෙන් සීමිත ප්‍රමාණයක් අඩංගු වූ පාෂාණයකි
එය සාදා ඇති කුසලතාවය අනුව දිලිසීමේ පැහැය වෙනස් වේ
ප්‍රධාන චරිත

මිකාන් සකුරා

හොටරු ඉමායි

නත්සුමේ හ්‍යූගා

ලූකා නෝගි

අධ්‍යන පටිපාටිය 
ඇලිස් විද්‍යාලයේ පාඩම් මාලා හා අනෙක් විද්‍යාලයන්හි පාඩම් මාලා අතර එතරම් වෙනසක් නැත
එහි සාමාන්‍ය පරිදි ගණිතය හා ඉතිහාසය වැනි විෂයයන් ඉගැන්වේ
එහි ඇති එකම වෙනස වන්නේ සිසුන් හා ගුරුවරුන් සතුව විශේෂ කුසලතා පැවතීමයි
කිසිම සිසුවෙකුට පන්ති කාමරය තුළදී අවසරයකින් තොරව සිය කුසලතාව භාවිතා කළ නොහැක
එසේම ඇලිස් විද්‍යාලයේ සිසුන්ට සිය කුසලතා භාවිතා කරන අයුරු ඉගෙනීම සඳහා වෙන්වූ කුසලතා පාදක අංශයන් ද තිබේ
මනා හැසිරීම සහ ශ්‍රේණි අනුව සිසුන් තරු පන්ති පද්ධතියකින් බෙදා වෙන්කර ඇත
ආරක්ෂාව 
මුළු ප්‍රදේශය වටා පිහිටා ඇති විශාල උස තාප්පය හා ගේට්ටුව මගින් විද්‍යාලය බාහිර ලෝකයෙන් වෙන් කර ඇත
මෙම තාප්පයේ අධිබල විදුලි රැහැනක් ඇති නිසා එය තරණය කිරීම ඉතා භයානක මෙන්ම අනතුරුදායකද වේ
වැරදීමකින් හෝ කිසිවෙකු ගේට්ටුව පසු කරන විට එය ක්ෂණිකව ගුරුවරුන්ට දැනුම් දෙන අතර අදාළ සිසුවා වහා පාසල වෙත ගෙන ඒමට ඔවුහු ක්‍රියා කරති
එසේම විද්‍යාලයේ ගේට්ටුව ද්විතියික අංශයේ විදුහල්පති හිමෙමියාගේ බලගතු බාධක කුසලතාවය මගින් ආරක්ෂා කර ඇත
මීට අමතරව සිසුන් හැඳුනුම්පතත් සමග පසුම්බියෙහි සවි කර ඇති අනන්‍යතා පදක්කමක්ද රැගෙන යති
එම පදක්කමෙහි සිසුවාගේ අංකයද සඳහන්ය
මාධ්‍ය

වීඩියෝ ක්‍රීඩා 
2006 ජූනි 22 දිනදී  ජපානයේදී ප්ලේස්ටේෂන් 2 සඳහා  ගොකුයෙන් ඇලිස් කිරා කිරා මෙමරි කිස් නිකුත් කෙරිණි
ගොකුයෙන් ඇලිස් ඩොකි ඩොකි ෆෂිගි ටායිකෙන් නමින් ජපානයේදී නිකුත් කෙරුණු ගේම් බෝයි ඇඩ්වාන්ස් ක්‍රීඩාවක්ද ඇත
2007, අප්‍රේල් 19 දිනදී,  ගොකුයෙන් ඇලිස්
වකු වකු හැපි ෆ්‍රෙන්ඩ්ස් නමැති  නින්ටෙන්ඩෝ DS ක්‍රීඩාවක් ජපානයේදී නිකුත් විය
ජපානයේ සැදුනු වීඩියෝ ක්‍රීඩා
චෑඩ් ( ), නිල වශයෙන් චෑඩ් ජනරජය, උතුරු සහ මධ්‍යම අප්‍රිකාවේ සන්ධිස්ථානයක පිහිටි ගොඩබිම් වලින් වටවූ රටකි
එහි මායිම් වන්නේ උතුරින් ලිබියාව, නැගෙනහිරින් සුඩානය, දකුණින් මධ්‍යම අප්‍රිකානු ජනරජය, නිරිත දෙසින් කැමරූන්, නිරිත දෙසින් නයිජීරියාව (චෑඩ් විලේ) සහ බටහිරින් නයිජර් ය
චෑඩ් හි මිලියන 16 ක ජනගහනයක් සිටින අතර ඉන් මිලියන 1.6 ක් ජීවත් වන්නේ අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වන එන්'ජමේනා හි ය
චෑඩ් කලාප කිහිපයක් ඇත
උතුරේ කාන්තාර කලාපයක්, මධ්‍යයේ ශුෂ්ක සහේලියානු තීරයක් සහ දකුණේ වඩාත් සාරවත් සුඩානියානු සැවානා කලාපයක්
රට නම් කර ඇති චෑඩ් විල අප්‍රිකාවේ දෙවන විශාලතම තෙත්බිම වේ
චෑඩ් හි නිල භාෂා අරාබි සහ ප්‍රංශ වේ
එය විවිධ ජනවාර්ගික සහ භාෂාමය කණ්ඩායම් 200 කට අධික සංඛ්‍යාවකට නිවහනකි
ඉස්ලාම් (55.1%) සහ ක්‍රිස්තියානි ධර්මය (41.1%) චෑඩ් ප්‍රධාන ආගම් වේ
ක්‍රිස්තු පූර්ව 7 වැනි සහස්‍රයේ ආරම්භයේ දී මානව ජනගහනය විශාල වශයෙන් චැඩියන් ද්‍රෝණියට සංක්‍රමණය විය
ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1 වැනි සහස්‍රයේ අවසානය වන විට, චෑඩ් සහේලියන් තීරුවේ රාජ්‍යයන් සහ අධිරාජ්‍යයන් මාලාවක් නැඟී වැටී ඇති අතර, ඒ සෑම එකක්ම කලාපය හරහා ගමන් කළ ට්‍රාන්ස්-සහාරා වෙළඳ මාර්ග පාලනය කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කළේය
ප්‍රංශය 1920 වන විට එම ප්‍රදේශය යටත් කර ගෙන එය ප්‍රංශ සමක අප්‍රිකාවේ කොටසක් ලෙස සංස්ථාගත කළේය
1960 දී ප්‍රංශුවා ටොම්බල්බේගේ නායකත්වය යටතේ චෑඩ් නිදහස ලබා ගත්තේය
මුස්ලිම් උතුරේ ඔහුගේ ප්‍රතිපත්ති කෙරෙහි ඇති වූ අමනාපය 1965 දී දිගුකාලීන සිවිල් යුද්ධයක් පුපුරා යාමෙන් අවසන් විය
1979 දී කැරලිකරුවන් අගනුවර යටත් කර ගෙන දකුණේ ආධිපත්‍යය අවසන් කළහ
පසුව හිස්සේන් හබ්රේ ඔහුගේ ප්‍රතිවාදීන් පරාජය කරන තෙක් කැරලිකාර අණ දෙන නිලධාරීන් එකිනෙකා අතර සටන් කළහ
1978 දී ප්‍රංශ මිලිටරි මැදිහත්වීමකින් (එපර්වියර් මෙහෙයුම) නතර වූ ලිබියානු ආක්‍රමණයෙන් 1978 දී චාඩියානු-ලිබියානු ගැටුම පුපුරා ගියේය
ඔහුගේ ජෙනරාල් ඉඩ්රිස් ඩේබි විසින් 1990 දී හිස්සේන් හබ්රේ බලයෙන් පහ කරන ලදී
ප්‍රංශ සහාය ඇතිව, චෑඩ් ජාතික හමුදාවේ නවීකරණයක් 1991 දී ආරම්භ කරන ලදී
2003 සිට, සුඩානයේ ඩාර්ෆූර් අර්බුදය දේශසීමා හරහා පැතිර ගොස් ජාතිය අස්ථාවර කළේය
දැනටමත් දුප්පත්, ජාතිය සහ ජනතාව නැගෙනහිර චෑඩ් හි කඳවුරුවල සහ ඒ අවට ජීවත් වන ලක්ෂ සංඛ්‍යාත සුඩාන සරණාගතයින්ට නවාතැන් ගැනීමට අරගල කළහ
බොහෝ දේශපාලන පක්ෂ චෑඩ් හි ව්‍යවස්ථාදායකය වන ජාතික සභාවට සහභාගී වූ අතර, එහි පාලනය ඒකාධිපති ලෙස විස්තර කරන ලද ඉඩ්‍රිස් ඩෙබිගේ ජනාධිපති ධුර කාලය තුළ දේශප්‍රේමී ගැලවීමේ ව්‍යාපාරය අතට තදින්ම බලය පැවරුණි
2021 අප්‍රේල් මාසයේදී FACT කැරලිකරුවන් විසින් ජනාධිපති ඩෙබි මරා දැමීමෙන් පසු, ඔහුගේ පුත් මහමත් ඩේබිගේ නායකත්වයෙන් යුත් සංක්‍රාන්ති හමුදා කවුන්සිලය රජයේ පාලනය භාරගෙන සභාව විසුරුවා හැරියේය
චෑඩ් දේශපාලන ප්‍රචණ්ඩත්වය සහ පුනරාවර්තන කුමන්ත්‍රණ වලින් පීඩා විඳිති
චෑඩ් මානව සංවර්ධන දර්ශකයේ 2 වන පහළම ස්ථානයට පත්ව ඇති අතර, 2021 දී 0.394 අගයක් සහිතව 190 වන ස්ථානයට පත්ව ඇති අතර, ලෝකයේ දුප්පත්ම සහ දූෂිතම රටවලින් එකක් වීමේ ප්‍රතිඵලවලට මුහුණ දෙන අවම සංවර්ධිත රටකි
එහි වැසියන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් යැපුම් ගොවීන් සහ ගොවීන් ලෙස දරිද්‍රතාවයේ ජීවත් වෙති
2003 සිට බොරතෙල් සාම්ප්‍රදායික කපු කර්මාන්තය අභිබවා යමින් රටේ ප්‍රධාන අපනයන ඉපැයීමේ ප්‍රභවය බවට පත්ව ඇත
අත්තනෝමතික ලෙස සිරගත කිරීම, නීති විරෝධී ඝාතන සහ ආරක්ෂක හමුදා සහ සන්නද්ධ මිලීෂියා යන දෙඅංශයෙන්ම සිවිල් නිදහස සීමා කිරීම වැනි නිරන්තර අපයෝජනයන් සමඟ චෑඩ් හි දුර්වල මානව හිමිකම් වාර්තාවක් ඇත
ඉතිහාසය

මුල් ඉතිහාසය 
ක්‍රිස්තු පූර්ව 7 වැනි සහස්‍රයේ දී, චැඩියන් ප්‍රදේශයේ උතුරු අර්ධයේ පාරිසරික තත්ත්වයන් මානව ජනාවාසවලට අනුග්‍රහය දැක්වූ අතර එහි ජනගහනය සැලකිය යුතු ලෙස වැඩි විය
වඩාත්ම වැදගත් අප්‍රිකානු පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන සමහරක් චෑඩ් හි දක්නට ලැබේ, ප්‍රධාන වශයෙන් බෝර්කූ-එන්නෙඩි-ටිබෙස්ටි කලාපයේ
සමහරක් ක්‍රි
2000 ට පෙර කාලයක ඒවා වේ
වසර 2,000 කට වැඩි කාලයක් චාඩියන් ද්‍රෝණියේ කෘෂිකාර්මික මිනිසුන් වාසය කර ඇත
කලාපය ශිෂ්ටාචාරයේ සන්ධිස්ථානයක් බවට පත් විය
කෞතුක වස්තු සහ වාචික ඉතිහාස වලින් දන්නා ජනප්‍රවාදගත සාඕ මින් පැරණිම වේ
ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1 වැනි සහස්‍රයේ අවසානය වන විට චෑඩ් සහේලියන් තීරුවේ වර්ධනය වූ අධිරාජ්‍යයන්ගේ පළමු සහ දීර්ඝතම අධිරාජ්‍යය වූ කනෙම් අධිරාජ්‍යයට සාඕ වැටුණි
16 වන සහ 17 වන ශතවර්ෂ වලදී කලාපයේ තවත් රාජ්‍යයන් දෙකක්, බගිර්මි සුල්තාන් රාජ්‍යය සහ වඩයි අධිරාජ්‍යය බිහි විය
කනෙම් සහ එහි අනුප්‍රාප්තිකයන්ගේ බලය පදනම් වූයේ කලාපය හරහා ගමන් කළ ට්‍රාන්ස් සහරා වෙළඳ මාර්ග පාලනය කිරීම මතය
මෙම රාජ්‍යයන්, අඩුම තරමින් නිහඬව මුස්ලිමුන්, වහලුන් සඳහා වැටලීම් කිරීම හැර කිසිවිටෙකත් දකුණු තණබිම් වෙත තම පාලනය ව්‍යාප්ත කළේ නැත
කනෙම්හි ජනගහනයෙන් තුනෙන් එකක් පමණ වහලුන් විය
ප්‍රංශ යටත් විජිත සමය (1900-1960) 
ප්‍රංශ යටත් විජිත ව්‍යාප්තිය 1900 දී Territoire Militaire des Pays et Protectorats du Tchad නිර්මාණය කිරීමට හේතු විය
1920 වන විට ප්‍රංශය යටත් විජිතයේ පූර්ණ පාලනය ලබාගෙන එය ප්‍රංශ සමක අප්‍රිකාවේ කොටසක් ලෙස සංස්ථාගත කළේය
චෑඩ් හි ප්‍රංශ පාලනය, අනෙකුත් ප්‍රංශ යටත් විජිත හා සසඳන විට ප්‍රදේශය එක්සත් කිරීමේ ප්‍රතිපත්ති නොමැති වීම සහ මන්දගාමී නවීකරණය මගින් සංලක්ෂිත විය
ප්‍රංශ ජාතිකයින් මූලික වශයෙන් යටත් විජිතය සැලකුවේ නුපුහුණු ශ්‍රමයේ සහ අමු කපු වල නොවැදගත් ප්‍රභවයක් ලෙසය
ප්‍රංශය 1929 දී මහා පරිමාණ කපු නිෂ්පාදනය හඳුන්වා දෙන ලදී
චෑඩ් හි යටත් විජිත පරිපාලනය තීරනාත්මක ලෙස අඩු සේවක සංඛ්‍යාවක් වූ අතර ප්‍රංශ සිවිල් සේවයේ සුන්බුන් මත විශ්වාසය තැබීමට සිදුවිය
දකුණේ සරා පමණක් ඵලදායී ලෙස පාලනය විය
ඉස්ලාමීය උතුරු හා නැඟෙනහිර ප්‍රදේශවල ප්‍රංශ පැවැත්ම නාමික විය
මෙම නොසලකා හැරීම නිසා අධ්‍යාපන ක්‍රමයට බලපෑම් එල්ල විය
දෙවන ලෝක සංග්‍රාමයෙන් පසු, ප්‍රංශය චෑඩ් වෙත එතෙර භූමි ප්‍රදේශයේ තත්ත්වය සහ එහි වැසියන්ට ජාතික සභාවට සහ චාඩියානු සභාවකට නියෝජිතයන් තෝරා ගැනීමේ අයිතිය ලබා දුන්නේය
විශාලතම දේශපාලන පක්ෂය වූයේ යටත් විජිතයේ දකුණු අර්ධයේ පදනම් වූ චැඩියන් ප්‍රගතිශීලී පක්ෂය (ප්‍රංශ
Parti Progressiste Tchadien, PPT)
1960 අගෝස්තු 11 දින චෑඩ් නිදහස ප්‍රදානය කරන ලද්දේ පීපීටී නායක, වාර්ගික සාරා ප්‍රංශුවා ටොම්බල්බේ එහි පළමු ජනාධිපති ලෙසිනි
ටොම්බල්බේ පාලනය (1960-1979) 
දෙවසරකට පසු ටොම්බල්බේ විරුද්ධ පක්ෂ තහනම් කර ඒකපක්ෂ ක්‍රමයක් ස්ථාපිත කළේය
ටොම්බල්බේගේ අත්තනෝමතික පාලනය සහ සංවේදී නොවන වැරදි කළමනාකරණය අන්තර් වාර්ගික ආතතීන් උත්සන්න කළේය
1965 දී, චෑඩ් ජාතික විමුක්ති පෙරමුණ (ප්‍රංශ
Front de libration nationale du Tchad, FRONILAT) විසින් නායකත්වය දුන් උතුරේ මුස්ලිම්වරු සිවිල් යුද්ධයක් ආරම්භ කළහ
ටොම්බල්බේ 1975 දී පෙරලා මරා දමන ලද නමුත් කැරැල්ල දිගටම පැවතුනි
1979 දී හිස්සේන් හබ්රේ ගේ නායකත්වයෙන් යුත් කැරලිකාර කන්ඩායම් අගනුවර අල්ලා ගත් අතර රටේ සියලුම මධ්‍යම අධිකාරිය බිඳ වැටුණි
උතුරේ කැරැල්ලෙන් බොහෝ සන්නද්ධ කණ්ඩායම් බලය සඳහා තරඟ කළහ
චෑඩ් පළමු සිවිල් යුද්ධය (1979-1987) 
චෑඩ් හි බිඳවැටීම රට තුළ ප්‍රංශයේ තත්ත්වය බිඳ වැටීමට හේතු විය
ලිබියාව බල රික්තය පිරවීමට ගොස් චෑඩ් හි සිවිල් යුද්ධයට සම්බන්ධ විය
ලිබියාවේ වික්‍රමය 1987 දී ව්‍යසනයකින් අවසන් විය
ප්‍රංශ සහාය ලබන ජනාධිපති හිස්සේන් හබ්‍රේ, පෙර කිසිදා නොදුටු ආකාරයේ චාඩියානුවන්ගෙන් එක්සත් ප්‍රතිචාරයක් ඇති කළ අතර ලිබියානු හමුදාවට චැඩියානු භූමියෙන් පිටවීමට බල කළේය
හබ්රේ ආඥාදායකත්වය (1987-1990) 
හබ්රේ සිය ආඥාදායකත්වය තහවුරු කර ගත්තේ ඔහුගේ පාලනය යටතේ මරා දැමුණු බවට ගණන් බලා ඇති දහස් ගණන් මිනිසුන් සමඟ දූෂණය සහ ප්‍රචණ්ඩත්වය මත යැපෙන බල පද්ධතියක් මගිනි
ජනාධිපතිවරයා ඔහුගේම ටූබු ජනවාර්ගික කණ්ඩායමට අනුග්‍රහය දැක්වූ අතර ඔහුගේ හිටපු සගයන් වූ සඝවා ට එරෙහිව වෙනස්කම් කළේය
ඔහුගේ ජෙනරාල් ඉඩ්රිස් ඩේබි 1990 දී ඔහු බලයෙන් පහ කළේය
හබ්රේට නඩු පැවරීමට ගත් උත්සාහයන් නිසා ඔහු 2005 දී සෙනගල්හි නිවාස අඩස්සියේ තැබීමට හේතු විය
2013 දී, හබ්රේට ඔහුගේ පාලන සමයේදී සිදු කරන ලද යුද අපරාධ සම්බන්ධයෙන් විධිමත් ලෙස චෝදනා එල්ල විය
2016 මැයි මාසයේදී, ස්ත්‍රී දූෂණ, ලිංගික වහල් සේවය සහ පුද්ගලයන් 40,000ක් ඝාතනය කිරීමට නියෝග කිරීම ඇතුළු මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීම් සම්බන්ධයෙන් ඔහු වරදකරු වී ජීවිතාන්තය දක්වා සිර දඬුවම් නියම කරන ලදී
දෙවන සිවිල් යුද්ධය සමඟ ඩෙබි පෙළපත සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය (1990-වර්තමානය) 

ඩේබි කැරලිකාර කණ්ඩායම් සමගි කිරීමට උත්සාහ කළ අතර බහු පක්ෂ දේශපාලනය නැවත හඳුන්වා දුන්නේය
චාඩියන්ස් විසින් ජනමත විචාරණයකින් නව ව්‍යවස්ථාවක් අනුමත කරන ලද අතර 1996 දී ඩේබි තරඟකාරී ජනාධිපතිවරනයකින් පහසුවෙන් ජයග්‍රහණය කළේය
ඔහු වසර පහකට පසු දෙවන වාරය දිනා ගත්තේය
2003 දී චෑඩ් හි තෙල් සූරාකෑම ආරම්භ වූ අතර, අවසානයේ චෑඩ් සාමය සහ සමෘද්ධිය සඳහා යම් අවස්ථාවක් ලැබෙනු ඇතැයි බලාපොරොත්තු වේ
ඒ වෙනුවට, අභ්‍යන්තර විසම්මුතිය නරක අතට හැරුණු අතර නව සිවිල් යුද්ධයක් ආරම්භ විය
ඩේබි ඒකපාර්ශ්විකව ව්‍යවස්ථාව වෙනස් කළේ ජනාධිපති ධූරයේ වාර දෙකක සීමාව ඉවත් කිරීම සඳහා ය
මෙය සිවිල් සමාජය සහ විරුද්ධ පක්ෂ අතර කැළඹීමක් ඇති කළේය
2006 දී විපක්ෂය වර්ජනය කළ මැතිවරණවලදී ඩෙබි තුන්වන වරම දිනා ගත්තේය
නැගෙනහිර චෑඩ් වාර්ගික ප්‍රචණ්ඩත්වය වැඩි වී ඇත
එක්සත් ජාතීන්ගේ සරණාගතයින් පිළිබඳ මහ කොමසාරිස්වරයා අනතුරු අඟවා ඇත්තේ ඩාර්ෆූර්හි සිදු වූ ආකාරයේ ජන සංහාරයක් චෑඩ් තවමත් සිදුවිය හැකි බවයි. 2006 සහ 2008 දී කැරලිකාර හමුදා අගනුවර බලහත්කාරයෙන් අල්ලා ගැනීමට උත්සාහ කළ නමුත් අවස්ථා දෙකේදීම එය අසාර්ථක විය
2010 ජනවාරි 15 වන දින අත්සන් කරන ලද චෑඩ් සහ සුඩානය අතර සමගිය යථා තත්ත්වයට පත් කිරීම සඳහා වූ ගිවිසුමක් පස් අවුරුදු යුද්ධයේ අවසානය සනිටුහන් කළේය
සබඳතාවන්හි නිවැරදි කිරීම සුඩානයේ සිට චාඩියානු කැරලිකරුවන් ආපසු සිය මව්බිමට පැමිණීම, වසර හතක වසා දැමීමෙන් පසු දෙරට අතර දේශසීමාව විවෘත කිරීම සහ දේශසීමා සුරක්ෂිත කිරීම සඳහා ඒකාබද්ධ හමුදාවක් යෙදවීම සඳහා හේතු විය
2013 මැයි මාසයේදී චෑඩ් හි ආරක්ෂක හමුදා, ජනාධිපති ඉඩ්‍රිස් ඩේබිට එරෙහිව මාස කිහිපයක් තිස්සේ සූදානම් වෙමින් තිබූ කුමන්ත්‍රණයක් ව්‍යර්ථ කරන ලදී
චෑඩ් යනු බොකෝ හරාම් සහ අනෙකුත් ඉස්ලාමීය සටන්කාමීන්ට එරෙහි සටනේ බටහිර අප්‍රිකානු සභාගයේ ප්‍රමුඛ හවුල්කරුවන්ගෙන් කෙනෙකි
FACT කණ්ඩායම විසින් උතුරු ප්‍රදේශයට ආක්‍රමණය කිරීමකින් පසුව, 2021 අප්‍රේල් 20 වන දින චෑඩ් හමුදාව ඩෙබිගේ මරණය ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අතර, එම අවස්ථාවේදී ඉදිරි පෙළේ සටන් මධ්‍යයේ ජනාධිපතිවරයා මිය ගියේය
ඩෙබි ගේ පුත්, ජෙනරාල් මහමත් ඉඩ්රිස් ඩේබි, හමුදා නිලධාරීන්ගේ සංක්‍රාන්ති කවුන්සිලයක් විසින් අන්තර්වාර ජනාධිපති ලෙස නම් කර ඇත
එම සංක්‍රාන්ති සභාව විසින් නව ප්‍රඥප්තියකින් ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව ප්‍රතිස්ථාපනය කර, මහමත් ඩේබිට ජනාධිපති ධූරයේ බලතල ප්‍රදානය කර ඔහු සන්නද්ධ හමුදා ප්‍රධානියා ලෙස නම් කර ඇත
භූගෝලය 

චෑඩ් යනු උතුරු-මැද අප්‍රිකාව පුරා පැතිරී ඇති විශාල ගොඩබිම් සහිත රටකි
එය වර්ග කිලෝ මීටර් 1,284,000 (වර්ග සැතපුම් 496,000 ) ප්‍රදේශයක් ආවරණය කරයි, අක්ෂාංශ 7 සහ 24N, සහ 13 සහ 24E අතර පිහිටා ඇති අතර එය ලොව විසිවැනි විශාලතම රට වේ
චෑඩ් යනු ප්‍රමාණයෙන් පේරුට වඩා තරමක් කුඩා වන අතර දකුණු අප්‍රිකාවට වඩා තරමක් විශාලය
චෑඩ් උතුරින් ලිබියාව, නැගෙනහිරින් සුඩානය, බටහිරින් නයිජර්, නයිජීරියාව, කැමරූන් සහ දකුණින් මධ්‍යම අප්‍රිකානු ජනරජයෙන් මායිම් වේ
රටේ අගනුවර ආසන්නතම වරාය වන කැමරූන් හි ඩවුලා සිට කි
1,060 (සැතපුම් 660) දුරින් පිහිටයි
මුහුදෙන් මෙම දුරස්ථභාවය සහ රටේ බොහෝ දුරට කාන්තාර දේශගුණය නිසා, චෑඩ් සමහර විට "අප්‍රිකාවේ මළ හදවත" ලෙස හැඳින්වේ
ප්‍රමුඛ භෞතික ව්‍යුහය යනු මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර 3,414 (අඩි 11,201 ) දක්වා ළඟා වන අක්‍රිය ගිනි කන්දක් වන එමි කවුසි ඇතුළුව උතුරට සහ නැගෙනහිරට එන්නෙඩි සානුව සහ ටිබෙස්ටි කඳු වලින් සීමා වූ පුළුල් ද්‍රෝණියකි
රට නම් කර ඇති (සහ "විල" සඳහා කනුරි යන වචනයෙන් එහි නම ලබා ගත් චෑඩ් විල), වසර 7,000 කට පෙර චෑඩ් ද්‍රෝණියේ වර්ග කිලෝමීටර් 330,000 (වර්ග සැතපුම් 130,000) අල්ලාගෙන සිටි දැවැන්ත විලක නටබුන් වේ
21 වන ශතවර්ෂයේ එය වර්ග කිලෝ මීටර් 17,806 (වර්ග සැතපුම් 6,875 ) පමණක් ආවරණය වන අතර එහි මතුපිට ප්‍රදේශය අධික සෘතුමය උච්චාවචනයන්ට යටත් වුවද, විල අප්‍රිකාවේ දෙවන විශාලතම තෙත් බිම වේ
චෑඩ් භෞමික පරිසර කලාප හයකට නිවහන වේ
නැගෙනහිර සුඩානියානු සැවානා, සහේලියන් ඇකේෂියා සැවානා, චෑඩ් විල ගංවතුරට ලක් වූ සැවානා, නැගෙනහිර සහරා කඳුකරයේ සෙරික් වනාන්තර, දකුණු සහරානු පඩිපෙළ සහ වනාන්තර සහ ටිබෙස්ටි-ජෙබෙල් උවිනාට් කඳුකර වනාන්තර
කලාපයේ උස තණකොළ සහ පුළුල් වගුරු බිම් කුරුල්ලන්ට, උරගයින්ට සහ විශාල ක්ෂීරපායින්ට හිතකර කරයි
චෑඩ් හි ප්‍රධාන ගංගා - චාරි, ලෝගෝන් සහ ඒවායේ අතු ගංගා - දකුණු සැවානා හරහා ගිනිකොන දෙසින් චෑඩ් විල වෙත ගලා යයි
සෑම වසරකම අන්තර් නිවර්තන පෙරමුණ ලෙස හැඳින්වෙන නිවර්තන කාලගුණ පද්ධතියක් චෑඩ් හරහා දකුණේ සිට උතුරට ගමන් කරන අතර, දකුණේ මැයි සිට ඔක්තෝබර් දක්වා සහ සහේල්හි ජුනි සිට සැප්තැම්බර් දක්වා තෙත් සමයක් ගෙන එයි
දේශීය වර්ෂාපතනයේ වෙනස්කම් ප්‍රධාන භූගෝලීය කලාප තුනක් නිර්මාණය කරයි
සහරාව පිහිටා ඇත්තේ රටේ උතුරු තෙවැනි කොටසේය
මෙම තීරය පුරා වාර්ෂික වර්ෂාපතනය මිලිමීටර 50 ට අඩු (අඟල් 2.0)
ඉඳහිට ඉබේ හටගන්නා තල් වතු පමණක් ඉතිරිව ඇති අතර, ඒවා සියල්ලම නිවර්තන කලාපයට දකුණින් පිහිටා ඇත
සහරාව චෑඩ් හි මධ්‍යයේ සහේලියන් පටියකට මග පාදයි
එහි වර්ෂාපතනය වසරකට මිලිමීටර් 300 සිට 600 දක්වා (අඟල් 11.8 සිට 23.6 දක්වා) වෙනස් වේ
සහෙල්හි, කටු පඳුරු සහිත පඩිපෙළක් (බොහෝ විට ෂිටිම්) ක්‍රමයෙන් දකුණට හැරී චෑඩ් සුඩාන කලාපයේ නැගෙනහිර සුඩානියානු සැවානා වෙත ගමන් කරයි
මෙම තීරයේ වාර්ෂික වර්ෂාපතනය මිලිමීටර් 900 (අඟල් 35.4) ඉක්මවයි.

වනජීවී 

චෑඩ් හි සත්ව හා ශාක ජීවිතය දේශගුණික කලාප තුනට අනුරූප වේ
සහරා කලාපයේ එකම වෘක්ෂලතාදිය වන්නේ ක්ෂේම භූමියේ ඉඳි වතුයි
සහේලියන් කලාපයේ තල් සහ ෂිටිම් ගස් වර්ධනය වේ
දකුණු හෝ සුඩාන කලාපය සමන්විත වන්නේ තණබිම් සඳහා සුදුසු පුළුල් තණබිම් හෝ තණබිම් වලින් ය
2002 වන විට, රට පුරා අවම වශයෙන් ක්ෂීරපායී විශේෂ 134 ක්, පක්ෂීන් විශේෂ 509 ක් (දේශීය විශේෂ 354 ක් සහ සංක්‍රමණිකයන් 155 ක්) සහ ශාක විශේෂ 1,600 කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් සිටි
අලි, සිංහ, මී හරක්, හිපපොටේමස්, රයිනෝසිරස්, ජිරාෆ්, ඇන්ටිලොප්, දිවියන්, චීටා, හයිනා සහ සර්ප විශේෂ බොහොමයක් මෙහි දක්නට ලැබේ, නමුත් බොහෝ විශාල මාංශ භක්ෂක ජනගහනය 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේ සිට විශාල ලෙස අඩු වී ඇත
අලි දඩයම් කිරීම, විශේෂයෙන් රටේ දකුණේ සකුමා ජාතික වනෝද්‍යානය වැනි ප්‍රදේශවල දැඩි ගැටලුවකි
එන්නෙඩි සානුවේ ඉතිරිව ඇති බටහිර අප්‍රිකානු කිඹුලන් කුඩා කණ්ඩායම නියෝජනය කරන්නේ අද සහරා හි දන්නා අවසාන ජනපද වලින් එකකි
චෑඩ් සතුව 2018 වනාන්තර භූ දර්ශන අඛණ්ඩතා දර්ශකයේ මධ්‍යන්‍ය ලකුණු 6.18/10ක් තිබූ අතර එය රටවල් 172ක් අතරින් ගෝලීය වශයෙන් 83 වැනි ස්ථානයට පත් විය
විශාල වන විනාශය හේතුවෙන් ෂිටිම්, බයෝබැබ්, රටඉඳි සහ තල් ගස් වැනි ගස් අහිමි වී ඇත
මෙය වන සතුන්ගේ ස්වභාවික වාසස්ථාන අහිමි වීමට ද හේතු වී ඇත
මෙයට එක් ප්‍රධාන හේතුවක් වන්නේ මිනිස් ජනාවාස වැඩි කරමින් දඩයම් කිරීම සහ පශු සම්පත් ගොවිතැනයි
සිංහයන්, දිවියන් සහ රයිනෝ වැනි සතුන්ගේ ජනගහනය සැලකිය යුතු ලෙස පහත වැටී ඇත
තිරසාර සංවර්ධනය ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා ගිනිකොනදිග චෑඩ් හි සකුමා ජාතික වනෝද්‍යානයේ (ZNP), සිනියාකා-මිනියා සහ අවුක් රක්ෂිතයේ ගොවීන්, කෘෂි-එඬේරකරුවන් සහ එඬේරුන් අතර සබඳතා වැඩිදියුණු කිරීමට ආහාර හා කෘෂිකර්ම සංවිධානය විසින් උත්සාහයන් ගෙන ඇත
ජාතික සංරක්ෂණ ප්‍රයත්නයේ කොටසක් ලෙස, කාන්තාරයේ ප්‍රගතිය පිරික්සීම සඳහා ගස් මිලියන 1.2කට වැඩි ප්‍රමාණයක් නැවත සිටුවා ඇති අතර, ගම් අරාබි නිෂ්පාදනය කරන ෂිටිම් ගස්වලින් සහ පලතුරු ගස්වලින් මුල්‍ය ප්‍රතිලාභ ලබා දීමෙන් දේශීය ආර්ථිකයට එය අහඹු ලෙස උපකාරී වේ
දඩයම් කිරීම රට තුළ බරපතල ගැටලුවක් වන අතර, විශේෂයෙන් ලාබ ලබන ඇත්දළ කර්මාන්තය සඳහා වන අලි ඇතුන් සහ සකුමා වැනි ජාතික වනෝද්‍යානවල පවා වන සංරක්ෂණ නිලධාරීන්ගේ ජීවිතවලට තර්ජනයක් වේ
සංවිධානාත්මක දඩයම් කිරීම මගින් වනෝද්‍යාන ආශ්‍රිතව සහ ඒ අවට අලි රංචු වශයෙන් බොහෝ විට සමූල ඝාතනය වේ
උද්‍යානවල කාර්ය මණ්ඩලය අඩුවීමත්, දඩයක්කරුවන් විසින් පාලිකාවන් ගණනාවක් ඝාතනය කර තිබීමත් නිසා ප්‍රශ්නය උග්‍ර වේ
ජනවිකාශනය 

චෑඩ් හි ජාතික සංඛ්‍යාලේඛන ඒජන්සිය රටේ 2015 ජනගහනය 13,630,252 සහ 13,679,203 අතර ප්‍රක්ෂේපණය කර ඇති අතර එහි මධ්‍යම ප්‍රක්ෂේපනය ලෙස 13,670,084
මධ්‍යම ප්‍රක්ෂේපනය මත පදනම්ව, මිනිසුන් 3,212,470 ක් නාගරික ප්‍රදේශවල ජීවත් වූ අතර 10,457,614 ජනතාව ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල ජීවත් වූහ
රටේ ජනගහනය තරුණයි
ඇස්තමේන්තු කර ඇති 47%ක් වයස අවුරුදු 15ට අඩුය
උපත් අනුපාතය පුද්ගලයන් 1,000කට උපත් 42.35ක් ලෙසත්, මරණ අනුපාතිකය 16.69ක් ලෙසත් ගණන් බලා ඇත
ආයු අපේක්ෂාව අවුරුදු 52 කි
නියෝජිතායතනය 2017 මැද වන විට ජනගහනය 15,775,400 ලෙස තක්සේරු කර ඇති අතර, ඔවුන්ගෙන් මිලියන 1.5 කට වඩා වැඩි පිරිසක් එන්'ජමේනා හි සිටියහ
චෑඩ් හි ජනගහනය අසමාන ලෙස බෙදී ඇත
සහරාන් බෝර්කූ-එන්නෙඩි-ටිබෙස්ටි කලාපයේ ඝනත්වය 0.1/km2 (0.26/sq mi) වන නමුත් ලොගෝන් ඔක්සිඩෙන්ටල් කලාපය හි 52.4/km2 (136/sq mi) වේ
අගනුවර එය ඊටත් වඩා ඉහළ ය
ජාතියේ ජනගහනයෙන් අඩක් පමණ ජීවත් වන්නේ එහි භූමි ප්‍රදේශයේ දකුණු පස්වන ප්‍රදේශයේ වන අතර මෙය වඩාත්ම ජනාකීර්ණ කලාපය බවට පත් කරයි
නාගරික ජීවිතය සංකේන්ද්‍රණය වී ඇත්තේ අගනුවර වන අතර එහි ජනගහනය වැඩි වශයෙන් වාණිජ කටයුතුවල නිරත වේ
අනෙකුත් ප්‍රධාන නගර වන්නේ සාර්, මවුන්ඩෝ, අබෙචේ සහ දෝබා වන අතර, ඒවා සැලකිය යුතු තරම් කුඩා නමුත් ජනගහන හා ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් අතින් වේගයෙන් වර්ධනය වේ
2003 වසරේ සිට සුඩාන සරණාගතයින් 230,000ක් යුද්ධයෙන් පීඩා විඳි ඩාර්ෆූර් සිට නැගෙනහිර චෑඩ් වෙත පලා ගොස් ඇත
නැගෙනහිර සිවිල් යුද්ධයෙන් 172,600 චාඩියානුවන් අවතැන් වීමත් සමඟ, මෙය කලාපයේ ප්‍රජාවන් අතර ආතතීන් වැඩි කිරීමට හේතු වී තිබේ
බහු භාර්යා සේවනය බහුලව සිදු වන අතර, එවැනි සමිතිවල ජීවත් වන කාන්තාවන්ගෙන් 39% කි
මෙය නීතියෙන් අනුමත කර ඇති අතර, විවාහයෙන් පසු මෙය පිළිගත නොහැකි බව කලත්‍රයන් සඳහන් කරන්නේ නම් මිස බහු විවාහයට ස්වයංක්‍රීයව අවසර දෙයි
කාන්තාවන්ට එරෙහි හිංසනය තහනම් වුවද ගෘහස්ථ හිංසනය බහුලව දක්නට ලැබේ
ගැහැණු ලිංගික අවයව ඡේදනය කිරීම ද තහනම් ය, නමුත් මෙම ක්‍රියාව සම්ප්‍රදාය තුළ පුලුල්ව පැතිරී ඇති අතර ගැඹුරින් මුල් බැස ඇත
චැඩියන් කාන්තාවන්ගෙන් 45% ක් ක්‍රියා පටිපාටියට භාජනය වන අතර, අරාබිවරුන්, හජරායි සහ ඕවාඩියානුවන් (90% හෝ ඊට වැඩි) අතර ඉහළම අනුපාතයන් ඇත
සාරා (38%) සහ ටූබු (2%) අතර අඩු ප්‍රතිශතයක් වාර්තා විය
කාන්තාවන්ට අධ්‍යාපනයේ සහ පුහුණුවේ සමාන අවස්ථා නොමැති අතර, සාපේක්ෂ වශයෙන් ඉතා සුළු විධිමත් අංශයේ රැකියා සඳහා තරඟ කිරීමට ඔවුන්ට අපහසු වේ
ප්‍රංශ සංග්‍රහය මත පදනම් වූ දේපල සහ උරුම නීති කාන්තාවන්ට වෙනස් කොට සැලකීමක් නොකළද, ප්‍රාදේශීය නායකයින් සම්ප්‍රදායික පිළිවෙතට අනුව බොහෝ උරුම නඩු පිරිමින්ට පක්ෂව විනිශ්චය කරයි
විශාලතම නගර, නගර සහ මහ නගර සභා

ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් 

චෑඩ් ජනයා නැගෙනහිර, මධ්‍යම, බටහිර සහ උතුරු අප්‍රිකාවෙන් සැලකිය යුතු පරම්පරාවක් රැගෙන යයි
විවිධ සමාජ ව්‍යුහයන් නිර්මාණය කරන විවිධ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් 200 කට වඩා වැඩි ගණනක් ඇත
යටත් විජිත පරිපාලනය සහ ස්වාධීන ආන්ඩු ජාතික සමාජයක් පැටවීමට උත්සාහ කර ඇත, නමුත් බොහෝ චැඩියානුවන්ට දේශීය හෝ ප්‍රාදේශීය සමාජය ආසන්නතම පවුලෙන් පිටත වැදගත්ම බලපෑම ලෙස පවතී
එසේ වුවද, චෑඩ් ජනයා ඔවුන් ජීවත් වන භූගෝලීය කලාපය අනුව වර්ගීකරණය කළ හැකිය
දකුණේ ජීවත් වන්නේ ජාතියේ ප්‍රධාන ජනවාර්ගික කණ්ඩායම වන සාරා මිනිසුන් වන අතර ඔවුන්ගේ අත්‍යවශ්‍ය සමාජ ඒකකය පරම්පරාවයි. සහෙල්හි සිටින ජනයා රටේ දෙවන ප්‍රධාන ජනවාර්ගික කණ්ඩායම වන අරාබිවරුන් වැනි සංචාරකයින් සමඟ එකට ජීවත් වෙති
උතුරේ බොහෝ විට ටූබුස්, සංචාරකයන් විසින් වාසය කරයි
භාෂා 
චෑඩ් හි නිල භාෂා අරාබි සහ ප්‍රංශ, නමුත් භාෂා 100 කට වඩා කතා කරයි
ඇෆ්රෝසියාටික් භාෂා පවුලෙහි චැඩික් ශාඛාව එහි නම චෑඩ් වෙතින් ලබාගෙන ඇති අතර, එය රටට ආවේණික භාෂා දුසිම් ගණනකින් නියෝජනය වේ
මධ්‍යම සුඩානික්, මාබන් සහ නයිජර්-කොංගෝ භාෂා කිහිපයකම චෑඩ් ද නිවහන වේ
සංචාරක අරාබි වෙළඳුන් සහ ප්‍රාදේශීය ප්‍රජාවන්හි පදිංචි වූ වෙළෙන්දන් විසින් ඉටු කරන ලද වැදගත් කාර්යභාරය හේතුවෙන්, චැඩියන් අරාබි භාෂාව භාෂාවක් බවට පත්ව ඇත
ආගම් 
චෑඩ් යනු ආගමික වශයෙන් විවිධ වූ රටකි
2010 දී Pew පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථානය ඇතුළු විවිධ ඇස්තමේන්තු අනුව, ජනගහනයෙන් 52-58% මුස්ලිම් වන අතර 39-44% ක්‍රිස්තියානි (22% කතෝලික ඇතුලත්ව) සහ තවත් 17% ප්‍රොතෙස්තන්ත ජාතිකයන් විය
2012 Pew Research සමීක්ෂණයකට අනුව, මුස්ලිම් චාඩියානුවන්ගෙන් 48% ක් සුන්නි, 21% ෂියා, 4% අහමදි සහ 23% නිකායට අයත් නොවන මුස්ලිම් බව ප්‍රකාශ කළහ
ඉස්ලාම් විවිධ ආකාරවලින් ප්‍රකාශ වේ
උදාහරණයක් ලෙස, මුස්ලිම් චාඩියානුවන්ගෙන් 55% ක් සුෆි නියෝගවලට අයත් වේ
එහි වඩාත් පොදු ප්‍රකාශනය වන්නේ ටිජානියා, 35% ක් වන චාඩියානු මුස්ලිම්වරුන් විසින් අනුගමනය කරන ලද නියෝගයක් වන අතර එය සමහර දේශීය අප්‍රිකානු ආගමික අංග ඇතුළත් වේ
2020 දී, ARDA විසින් මුස්ලිම්වරුන් වන චැඩියන්වරුන්ගෙන් අතිමහත් බහුතරයක් සුෆි සහෝදරත්වය ටිජානියා ට අයත් සුන්නි බවට ඇස්තමේන්තු කර ඇත
රටේ මුස්ලිම්වරුන්ගෙන් කුඩා සුළුතරයක් (5-10%) වඩා මූලධර්මවාදී භාවිතයන් දරයි, සමහර අවස්ථාවලදී, සවුදි-නැඹුරු සලාෆි ව්‍යාපාර සමඟ සම්බන්ධ විය හැක
රෝමානු කතෝලිකයන් රටේ විශාලතම ක්‍රිස්තියානි නිකාය නියෝජනය කරයි
නයිජීරියාව පදනම් කරගත් "ජයග්‍රාහකයන්ගේ චැපල්" ඇතුළු බොහෝ රෙපරමාදු භක්තිකයන් විවිධ එවැන්ජලිස්ත ක්‍රිස්තියානි කණ්ඩායම් සමඟ අනුබද්ධ වේ
බහායි සහ යෙහෝවඃ සාක්ෂිකරුවන්ගේ ආගමික ප්‍රජාවන්ගේ සාමාජිකයන් ද රට තුළ සිටිති
ඇදහිලි දෙකම 1960 නිදහසෙන් පසු හඳුන්වා දුන් අතර එබැවින් රට තුළ "නව" ආගම් ලෙස සැලකේ.

ජනගහනයෙන් සුළු කොටසක් ස්වදේශික ආගම් අදහමින් සිටිති
සතුරුවාදයට විවිධ මුතුන් මිත්තන් සහ ස්ථාන-නැඹුරු ආගම් ඇතුළත් වන අතර ඒවායේ ප්‍රකාශනය ඉතා නිශ්චිත ය
ක්‍රිස්තියානි ධර්මය ප්‍රංශ සහ ඇමරිකානු මිෂනාරිවරුන් සමඟ චෑඩ් වෙත පැමිණියා
චාඩියානු ඉස්ලාම් සමග මෙන්, එය පූර්ව ක්‍රිස්තියානි ආගමික විශ්වාසයන්ගේ අංග සමමුහුර්ත කරයි
මුස්ලිම්වරුන් බොහෝ දුරට උතුරු සහ නැගෙනහිර චෑඩ් හි සංකේන්ද්‍රණය වී ඇති අතර, සජීවීවාදීන් සහ ක්‍රිස්තියානීන් ප්‍රධාන වශයෙන් දකුණු චෑඩ් සහ ගුවේරා හි ජීවත් වෙති
බොහෝ මුස්ලිම්වරුන් ද දකුණු චෑඩ් හි වාසය කරන නමුත් උතුරේ ක්‍රිස්තියානි පැමිණීම අවම වේ
ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව ලෞකික රාජ්‍යයක් සඳහා විධිවිධාන සපයන අතර ආගමික නිදහස සහතික කරයි
විවිධ ආගමික ප්‍රජාවන් සාමාන්‍යයෙන් ගැටළු නොමැතිව සහජීවනයෙන් සිටිති
චෑඩ් යනු ක්‍රිස්තියානි සහ ඉස්ලාමීය කණ්ඩායම් නියෝජනය කරන විදේශීය මිෂනාරිවරුන්ගේ නිවහනයි
ප්‍රධාන වශයෙන් සුඩානය, සෞදි අරාබිය සහ පකිස්තානයේ සංචාරක මුස්ලිම් දේශකයන් ද පැමිණේ
සෞදි අරාබි අරමුදල් සාමාන්‍යයෙන් සමාජ හා අධ්‍යාපනික ව්‍යාපෘති සහ පුළුල් මුස්ලිම් පල්ලි ඉදිකිරීම සඳහා සහාය වේ
අධ්‍යාපනය 
ජාතියේ විසිරී සිටින ජනගහනය සහ තම දරුවන් පාසල් යැවීමට දෙමාපියන්ගේ යම් තරමක අකමැත්තක් හේතුවෙන් අධ්‍යාපනඥයින් සැලකිය යුතු අභියෝගවලට මුහුණ දෙයි
පැමිණීම අනිවාර්ය වුවද, ප්‍රාථමික පාසල්වලට ඇතුළත් වන්නේ පිරිමි ළමයින්ගෙන් සියයට 68 ක් පමණක් වන අතර ජනගහනයෙන් අඩකට වඩා නූගත් අය වෙති
එන්'ජමේනා විශ්ව විද්‍යාලයේ උසස් අධ්‍යාපනය සපයනු ලැබේ
සියයට 33 ක් වන, චෑඩ් උප සහරා අප්‍රිකාවේ අඩුම සාක්ෂරතා අනුපාතයන්ගෙන් එකකි
2013 දී, චෑඩ් හි ළමා ශ්‍රමයේ නරකම ආකාරයන් පිළිබඳ එක්සත් ජනපද කම්කරු දෙපාර්තමේන්තුවේ සොයාගැනීම් වාර්තා කළේ වයස අවුරුදු 5 සිට 14 දක්වා ළමුන්ගේ පාසල් පැමිණීම 39% තරම් අඩු බවයි. වයස අවුරුදු 5 සිට 14 දක්වා ළමුන්ගෙන් 53% ක් වැඩ කරන බවත්, වයස අවුරුදු 7 සිට 14 දක්වා ළමුන්ගෙන් 30% ක් වැඩ සහ පාසල් ඒකාබද්ධ බවත් වාර්තාවේ සඳහන් වූ බැවින් මෙය ළමා ශ්‍රමික ප්‍රශ්නයට ද සම්බන්ධ විය හැකිය
වඩාත් මෑතකාලීන DOL වාර්තාවක් ගව පාලනය බාලවයස්කාර ළමුන් යොදවා ගන්නා ප්‍රධාන කෘෂිකාර්මික කටයුත්තක් ලෙස ලැයිස්තුගත කර ඇත
රජය සහ දේශපාලනය 

චෑඩ් ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව දේශපාලන ක්‍රමයේ ආධිපත්‍යය දරන ජනාධිපතිවරයෙකුගේ ප්‍රධානත්වයෙන් යුත් ශක්තිමත් විධායක ශාඛාවක් සඳහා විධිවිධාන සපයයි
ජනාධිපතිවරයාට අගමැති සහ කැබිනට් මණ්ඩලය පත් කිරීමට බලය ඇති අතර, විනිසුරුවරුන්, ජෙනරාල්වරුන්, පළාත් නිලධාරීන් සහ චෑඩ් පැරා රාජ්‍ය සමාගම්වල ප්‍රධානීන් පත්කිරීම සම්බන්ධයෙන් සැලකිය යුතු බලපෑමක් සිදු කරයි
බරපතල හා ක්ෂණික තර්ජනයක් ඇති අවස්ථාවලදී, ජාතික සභාව සමඟ සාකච්ඡා කර ජනාධිපතිවරයා හදිසි තත්වයක් ප්‍රකාශයට පත් කළ හැකිය
වසර පහක කාලයක් සඳහා මහජන ඡන්දයෙන් ජනාධිපතිවරයා සෘජුවම තේරී පත් වේ
2005 දී ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාපිත කාල සීමාවන් ඉවත් කරන ලද අතර, පෙර වාර දෙකේ සීමාවෙන් ඔබ්බට ජනාධිපතිවරයෙකුට බලයේ රැඳී සිටීමට ඉඩ සලසයි
ඩේබි ගේ ප්‍රධාන උපදේශකයින් බොහෝ දෙනෙක් සඝවා ජනවාර්ගික කණ්ඩායමේ සාමාජිකයින් වන නමුත්, දකුණේ සහ විපක්ෂ පුද්ගලයින් රජය තුළ නියෝජනය වේ
චෑඩ් හි නීති පද්ධතිය පදනම් වී ඇත්තේ ප්‍රංශ සිවිල් නීතිය සහ චැඩියානු චාරිත්‍රානුකූල නීතිය මත වන අතර එහිදී දෙවැන්න මහජන සාමයට හෝ සමානාත්මතාවය පිළිබඳ ව්‍යවස්ථාපිත සහතිකවලට බාධා නොකරයි