Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
රේඩියෝ දිශා සොයා ගැනීම, රේඛීය ස්පන්දන ජාල, සංඛ්‍යාත සැකසීම, වැකියුම් ටියුබ් පරිපථ, සම්ප්‍රේෂණ න්‍යාය සහ විද්‍යුත් චුම්භක ඉංජිනේ විද්‍යාව පිලිබඳ මූලධර්ම යනාදී දේ පිලිබඳ ව වූ යුධ පුහුණු කටයුතු සඳහා එක්සත් ජනපදයෙහි විශාල වැඩපිලිවෙලවල් දියත් කෙරිනි
මෙම අධ්‍යයන කටයුතු  යුද්ධයෙන් පසු "රේඩියෝ සන්නිවේදන ශ්‍රේණිය" ලෙස 1946 දී මැක්ගෲහිල් මගින් ප්‍රකාශනයට පත් කරන ලදී
1941 දී කොන්‍රඩ් සූස් (Konrad Zuse) ලොව ප්‍රථම ක්‍රියාකාරී සහ වැඩසටහන් සම්පාදනය කල හැකි පරිගණකය වන Z3 නිපදවන ලදී
ටර්බයිනයක් නිර්මාණය කිරීමේ දී විවිධ ක්ෂේත්‍රයන්හි නියැලෙන ඉංජිනේරුවන්ගේ සහභාගීත්වය අවශ්‍ය වේ
ඉංජිනේරුවන් ප්‍රශ්න වලට විසඳුම් සෙවීමට හෝ පවතින දෙයක් වැඩි දියුණු කිරීමට භෞතික විද්‍යාව හා ගණිතය උපයෝගී කර ගනී
තෝරා ගැනීම් කිහිපයක් තිබුණහොත් ඉංජිනේරුවන් ඒවායේ යෝග්‍යතාව මැන අවශ්‍යතාවයට වඩාත්ම උචිත විසඳුම තෝරාගනී
ඉංජිනේරුවෙකුගේ ඉතාම වැදගත්ම හා විශේෂිතම කාර්යභාරය වන්නේ නිර්මාණයක ඇති සීමාවන් හඳුනා ගැනීම, තේරුම් ගැනීම හා අර්ථ දැක්වීම මඟින් සාර්ථක ප්‍රථිඵල අත්කර ගැනීමයි
සාමාන්‍යයෙන් තාක්ෂණික අතින් සාර්ථක නිර්මාණයක් කිරීම පමණක් නොසෑහේ, එය ඉදිරි  අවශ්‍යතාවයන් සඳහා ද ගැලපිය යුතුය
සීමාවන් අතරට භාවිතයට ඇති සම්පත්, භෞතික, සංකල්පමය, තාක්ෂණික සීමාවන් , අනාගත සංශෝධනයට ඇති නැඹුරුව,වියදම් ,ආරක්ෂාව ,ඉල්ලුම, ඵලදායීතාව සහ වැඩදායීතාව වැනි සාධක ඇතුලත් වේ
මෙම සීමාවන් හඳුනා ගැනීම මඟින් ඉංජිනේරුවන් සෑදිය හැකි වස්තුවක් හෝ පද්ධතියක් නිපදවීමට හෝ ක්‍රියා කිරීමට අවශ්‍ය සීමාවන් පනවනු ලබයි
ගැටළු වලට විසඳුම් සෙවීම

ඉංජිනේරුවන් ඔවුන්ගේ විද්‍යාව, ගණිතය සහ මනා පලපුරුද්ද භාවිතා කරමින් ගැටළු වලට විසඳුම් සොයයි
ඉංජිනේරු විද්‍යාව යනු ව්‍යවහාරික ගණිතය හා විද්‍යාවෙහි එක්තරා ශාඛාවකි
ගැලපෙන ගණිතමය ආකෘතියක් නිර්මාණය කිරීම ඉංජිනේරුවන්ට එය අධ්‍යයනය කිරීම පහසු කරන අතර ගැලපෙන විසඳුම් පරීක්ෂා කිරීමද කල හැක
බොහෝ විට තෝරා ගැනීම් කිහිපයක් තිබෙන අතර ඉංජිනේරුවන් එම නිර්මාණ වල යෝග්‍යතාව පරීක්ෂා කර අවශ්‍යතාවයට වඩාත්ම උචිත විසඳුම තෝරාගත යුතුය
ගනරික් අල්තුරෙල් (Genrich Altshuller), පේටන්ට් බලපත්‍ර විශාල සංඛ්‍යාවක් අධ්‍යයනය කිරීමෙන් පසුව, පහල මට්ටමේ ඉංජිනේරු නිර්මාණ සඳහා සම්මුතියකට එලඹීමේ හැකියාව මූලික වන බවත් ඉහල මට්ටමේදී වඩාත්ම උචිත නිර්මාණය වන්නේ ප්‍රධානතම ගැටළුව ඇති කරන සාධකය ඉවත් කිරීම බවත් ප්‍රකාශ කරන ලදී
මහා පරිමාණයෙන් නිපදවීමට පෙර ඉංජිනේරුවන් තම නිර්මාණයන් කෙතරම් දුරට නියමිත පරිදි ක්‍රියා කරන්නේදැයි නිගමනය කිරීමට උත්සාහ දරයි
ඔවුන් මේ සඳහා මූලාකෘති, සුළු පරිමාණයේ ආකෘති, අත්හදා බැලීම්, ආතතිය පිලිබඳ පරීක්ෂණ, විනාශවීම හා නොවීම පිලිබඳ පරීක්ෂණ භාවිතා කරයි
මෙවැනි පරීක්ෂණ මඟින් නිෂ්පාදනය කොතරම් දුරට අපේක්ෂිත පරිදි ක්‍රියාකරන්නේද යන්න නිගමනය කල හැකිය
ඉංජිනේරුවන් හොඳ වෘත්තිකයන් වශයෙන් තම නිෂ්පාදනයන් නියමිත පරිදි ක්‍රියා කරනවාද යන්න පිලිබඳ ඇති වගකීම ඉතා බරපතල ලෙස සලකන අතර මහ ජනතාවට හිතාමතාම හානියක් වන අයුරින් ක්‍රියා නොකරයි
අනපේක්ෂිත හානි අවම කර ගැනීමට ඔවුන්ගේ නිර්මාණ වල ආරක්ෂාකාරීබව පිලිබඳ විශේෂ කොටස් ඇතුලත් වේ
කෙසේ වුවද බොහෝවිට ආරක්ෂාකාරීබව ඉහල යන විට නිර්මාණයේ කාර්යක්ෂමතාව පහල බසී.
භෞතික විද්‍යාව
ගණිතය
ද්‍රව්‍ය අමුණා තැබීමට භාවිතා කරන උපකරණ

සාමාන්‍යයෙන් දක්නට ලැබෙන උපකරණ(කාසිය පරිමාණය දැක්වීමට භාවිත කර ඇත )

ද්‍රව්‍ය අමුණා තැබීමට භාවිතා කරන උපකරණයක් යනු ද්‍රව්‍ය දෙකක් හෝ වැඩි ගනණක් යාන්ත්‍රිකව එකතුකිරීමට හෝ සවිකොට තැබීමට භාවිතාකරන උපාංගයකි
මේවා බෑග්, පෙට්ටි හෝ ලියුම් කවර වැනිදේ වැසීමට භාවිතා කල හැක
නැතහොත් නම්‍යශීලී ද්‍රව්‍යයක සිදුරක දෙපස එකට එකතුකොට තැබීමට හෝ භාජනයක පියන සවිකොට තැබීම වැනි දේ සඳහා භාවිතා කල හැක
වැසීම් කටයුතු සඳහා ම විශේෂිත වූ උපකරණ මෙන් නොව බොහෝ විට මේවා තාවකාලික වන අතර නිතරම ඇරීම හා වැසීම සිදු කෙරේ
දැව කර්මාන්තයේ සමහර සන්ධි වලට භාවිතා කරන කූඤ්ඤ ද ඇමුණුම් ද්‍රව්‍ය ලෙස සැලකිය හැකි වුවද ඒවා සාමාන්‍යයෙන් භාවිතා වන ඇමුණුම් ද්‍රව්‍ය ලෙස හඳුනා නොගැනේ
ෆ්ලැට් පැක් ස්වරූපයෙන් සපයන ගෘහ භාණ්ඩ, කන්ෆෝමැට් ඇමුණුම් උපකරණය ලෙස හැඳින්වෙන කැම් අගුළු වලින් අගුළු දැමූ කැම් කූඤ්ඤ භාවිතා කරයි
යාන්ත්‍රිකව ද්‍රව්‍ය එකට එකතු කිරීමට ලණු, නූල්, වයර්(කම්බි,බොහෝවිට ප්ලාස්ටික් වලින් වටවූ හෝ ප්ලාස්ටික් ස්ට්‍රිප් කෝටින් කල සමාන්තර කම්බි ), කේබල්, දම්වැල් හෝ ප්ලාස්ටික් දැවටුම් භාවිතා කල හැකි වුවත් ඒවා බහුලව වෙනත් කාර්යයන් සඳහා භාවිතා වන බැවින් ඇමුණුම් උපකරණ ලෙස නම් නොකෙරේ
එලෙසින්ම අසව්ව හෝ දුනු ද ද්‍රව්‍ය එකට එකතුකිරීමට භාවිතා කලද ඒවායේ ප්‍රධාන කාර්යය වන්නේ දැඩිව සවිකර තැබීමට වඩා, නැවීම වැනි දේට සහය දීමය
ද්‍රව්‍ය එකට එකතු කිරීමේ අනෙකුත් ක්‍රමවේදයන් වශයෙන් පෑස්සීම, ටේප් කිරීම, පිත්තලෙන් පෑස්සීම, ග්ලූ ගෑම, සිමෙන්ති ගෑම, බ්‍රේස් කිරීම හෝ අනෙකුත් මැලියම් ගෑම දැක්විය හැක
එමෙන්ම කාන්දම්, රික්තය(චූෂ්ණ නළය වැනි ) හෝ ඝර්ෂණය වැනි බලයක් ද යෙදිය හැක
ඇමුණුම් උපකරණ වර්ග

බැටන්(batten)
යතුරු ඇණය, ඉස්කුරුප්පු ඇණය, ස්ටඩ්
පිත්තල 
ගාංචුව - Bocklebee clasp
කලම්පය
ක්ලිපය
ගිරිවර
ඇණය
ඇබය
අල්පෙනිත්ත- ක්ලෙවිස් අල්පෙනිත්ත (clevis pin)
           -ඇඳුම් අල්පෙනිත්ත 
           -කොටර් අල්පෙනිත්ත (cotter pin)
රැඳවුම් වළල්ල - බාහිර වළල්ල 
                   -අභ්‍යන්තර වළල්ල 
                   -ඊ-වළල්ල 
මිටියම් ඇණය
රබර් පටිය
ඉස්කුරුප්පුව

මැහුම්
ස්ථාවර පියාපත් (fixed-wing) ගුවන් යානය වාතයට වඩා බර යානාවක්(heavier-than-air craft) වන අතර එහි එසවීම සිදුකෙරෙනුයේ යානාවට සාපේක්ෂව තටු වල චලනය උපයෝගී කරගැනීමෙන් නොව,වාතය තුලින් ඉදිරියට යෑම උපයෝගී කරගැනීමෙනි
මෙම වදන භාවිතා වන්නේ ගුවන් යානාවට සාපේක්ෂව තටු චලනය වීම මගින් එසවීම සිදුකරන්නා වූ rotary-wing aircraft හා ornithopters වලින් මෙය වෙන්කොට දැක්වීම සඳහා ය
වඩා බහුල ලෙස " aeroplane "(අයර්ලන්තයේ හා පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය රටවල් වල, කැනඩාව හැර ) හෝ " airplane” (එක්සත් ජනපදයේ හා කැනඩාවේ )යන යෙදුම් ,ඕනෑම  අවර පෙති වලින් හෝ ජෙට් එන්ජින් මගින් ක්‍රියාකරන fixed wing ගුවන්යානයක් හැඳින්වීමට යොදාගැනේ
මෙම වචනය ග්‍රීක භාෂාවේ αέρας (aras-) ("වාතය") සහ -plane යන වචන වලින් සාදන ලද්දකි
" aeroplane" මෙම යෙදුම් දෙක අතුරින් වඩා පැරණි වන අතර එය 19 වන සියවස දක්වා විහිදේ
මිනිසුන් සේවයේ යෙදුන හෝ නොයෙදුන ද
ප්‍රමාණයෙන් විශාල හෝ කුඩා  වුවද
සෑම fixed wing ගුවන්යානයක්ම පාහේ ආදර්ශනය කරනු ලබන්නේ සමහර විට ඊට වඩා විශාල හෝ කුඩා වූ fixed wing  ගුවන් යානාවක අනුරුවක් භාවිතා කරමිනි
මෙවැනි බොහෝ ගුවන් යානා දුරස්ථ පාලකයක් හෝ රොබෝවෙක් මගින් පාලනය කල හැක
තාක්ෂණය  

ගුවන් යානා වල පියාපත් සැලසුම් කිරීම සහ විශ්ලේෂණය කිරීම තරල යාන්ත්‍ර විද්‍යාවේ ශාඛාවක් වන වායුගතික විද්‍යාවේ ප්‍රධාන යෙදුම් වලින් එකකි
ප්‍රතිපත්තිමය වශයෙන්, චලනය වන ඕනෑම වස්තුවක් වටා ඇති වාත ප්‍රවාහයේ ගුණාංග, දියර ගතිකතාවයේ නේවියර්-ස්ටොක්ස් සමීකරණ විසඳීමෙන් සොයා ගත හැකිය
කෙසේ වෙතත්, සරල ජ්‍යාමිතික හැරුණු විට මෙම සමීකරණ විසඳීමට ඉතා අසීරු වන අතර සරල සමීකරණ භාවිතා කෙරේ
පියාපත් සෝපානයක් නිපදවීමට නම් එය සුදුසු ප්‍රහාරක කෝණයකට යොමු කළ යුතුය
මෙය සිදු වූ විට, පියාපත් පියාසර කරන විට වාතය ගලායාම පහළට හරවයි. පියාපත් එහි දිශාව වෙනස් කිරීම සඳහා වාතයට බලයක් යෙදෙන බැවින් වාතය ද පියාපත් මත සමාන හා ප්‍රතිවිරුද්ධ බලයක් යෙදිය යුතු අතර එමඟින් පියාපත් මතුපිට විවිධ වායු පීඩන ඇති වේ
හරස්කඩ හැඩය  

එයාර්ෆෝයිල් (ඇමරිකානු ඉංග්‍රීසි) හෝ එයාරොෆොයිල් (බ්‍රිතාන්‍ය ඉංග්‍රීසි) යනු පියාපත්, තලය (ප්‍රචාලකය, රෝටර් හෝ ටර්බයිනයක) හෝ රුවල් හැඩයේ හැඩයයි (හරස්කඩෙහි පෙනෙන පරිදි)
අසමමිතික හරස්කඩක් සහිත පියාපත් උප ශබ්දයක් තුළ පියාසර කිරීම සාමාන්‍ය දෙයකි
සමමිතික හරස්කඩක් සහිත පියාපත් වලට වාතය පහළට හැරවීම සඳහා ධනාත්මක ප්‍රහාරක කෝණයක් භාවිතා කිරීමෙන් එසවීමක් උත්පාදනය කළ හැකිය
සමමිතික එයාර්ෆොයිල් වල එකම පියාපත් ප්‍රදේශයේ කැම්බර්ඩ් එයාර්ෆෝයිල් වලට වඩා වැඩි ස්ථායි වේගයක් ඇති නමුත් ගුවන් යානා කෙළින්ම හෝ පෙරළී තිබියදී ප්‍රායෝගික ක්‍රියාකාරීත්වයක් ලබා දෙන හෙයින් එය ගුවන් යානා වල භාවිතා කෙරේ
තවත් උදාහරණයක් නම් රුවල් බෝට්ටු වලින් වන අතර එහිදී රුවල් යනු සිහින් පටලයක් වන අතර එහි එක් පැත්තක් සහ අනෙක් පැත්ත අතර දිග-දිග වෙනසක් නොමැත
ශබ්දයේ වේගය ආසන්නව පියාසර කිරීමේ වේගය (ට්‍රාන්සොනික් ෆ්ලයිට්) සඳහා, ශබ්දයේ වේගය ආසන්නයේ වාත ධාරාව හා සම්බන්ධ ඩ්‍රැග් වල දැඩි වැඩිවීම අවම කිරීම සඳහා සංකීර්ණ අසමමිතික හැඩතල සහිත එයාර්ෆොයිල් භාවිතා කෙරේ
සුපර්ක්රිටිකල් එයාර් ෆොයිල් ලෙස හැඳින්වෙන එවැනි ගුවන් පථ ඉහළින් පැතලි වන අතර පතුලේ වක්‍ර වී ඇත
පින්තූර ගැලරිය
තරල ගති විද්‍යාව (), තරල යාන්ත්‍රික විද්‍යාවේ (fluid mechanics) තරල ප්‍රවාහයන් සම්බන්ධයෙන් වූ උප විෂය ධාරාවේ එන තරල (ද්‍රව හා වායු) චලිතය හා සම්බන්ධ වෙයි
එහිද වායු ගතිවිද්‍යාව(වායු චලිතය පිළිබඳ අධ්‍යයනය) හා ද්‍රව ගති විද්‍යාව(ද්‍රව චලිතය පිළිබඳ අධ්‍යයනය) ද ඇතුළත්ව තවත් විවිධ උප විෂයයන් පවතී
තරල ගති විද්‍යාවේ යෙදීම්වලට ගුවන් යානාමත ක්‍රියාකරන බලයන් හා ඝූර්ණයන් ගණනය කිරීම, නළ හරහා පෙට්‍රෝලියම් හි ස්කන්ධය ගලායාමේ ශීඝ්‍රතාවය නිර්ණය කිරීම, කාලගුණ රටා පිළිබඳ අනාවැකි පළ කිරීම, තාරකා අතර පවත්නා අවකාශයේ(interstellar space) පිහිටන කුඩා වලාකුළු(nebulae) පිළිබඳව අධ්‍යයනය හා විඛණ්ඩන අවි පිපිරවීම ආදර්ශනය කිරීම ඇතුලු ඉතා පුළුල් පරාසයක යෙදීම් ඇතුළත් වේ
මෙහි අඩංගු මූලධර්මයන් රථවාහන ඉංජිනේරු විද්‍යාවේ(traffic engineering) ද භාවිතා වන අතර මෙහිදී, ගමන් කරන රථවාහන සන්තතික තරලයක් ලෙස සැළකේ. තරල ගතිවිද්‍යාව, මෙවැනි ප්‍රායෝගික විෂය ක්ෂේත්‍රයන්ට ආධාර වන ලෙස හා ප්‍රායෝගික ගැටළු විසඳීමේ දී ප්‍රවාහයන් මැනීමෙන් උකහා ගන්නා ලද ආනුභවික හා අර්ධ ආනුභවික නීති සඳහා වන ක්‍රමවත් ව්‍යුහයක් ඉදිරිපත් කරයි
තරල ගතිවිද්‍යාවේ ගැටලුවලට විසඳුම් සෙවීමේ දී බොහෝ විට තරලයෙහි ප්‍රවේගය, පීඩනය, ඝනත්වය හා උෂ්ණත්වය වැනි ගුණයන් අවකාශය හා කාලයෙහි ශ්‍රිතයක් ලෙස ගණනය කිරීමද ඇතුළත් වේ
සාමන්‍ය වායුගති විද්‍යාත්මක කඳුළු බින්දුවක හැඩයෙහි පවතින, පීඩන ව්‍යාප්තිය කළු පැහැති ඉරෙහි ඝනකම මගින් සහ සීමාස්තරයෙහි ප්‍රවේගය දම් පැහැ ත්‍රිකෝණ වලින් ද දැක්වේ
ආකූල ප්‍රවාහයක් ඉක්මනින් සෑදීමට කොල පැහැති සළා උත්පාදක උපකාරී වන අතර එමගින් ආපසු ගලා යාමද වලකයි
ඉහළ පීඩන කලාපයෙන් ප්‍රවාහය වෙන්කිරීම ලෙසද මෙය හැඳින් වේ
ඉදිරියෙන් ඇති පෘෂ්ඨය මත ආකූල ප්‍රවාහයන් ඇති වීම මගින් ප්‍රවාහයේ ශක්ති හානියක් සිදුවන බැවින් එය ඉතා සුමට වන අතර මෝරෙකුගේ වැනි හමක්ද ඇතැම් විට භාවිතා වේ
Kammback මඟින් පිටුපස ඇති ඉහළ පීඩන කලාපයේ සිට ස්පොයිලර්ස් (spoilers) හරහා අභිසාරී කොටසට ප්‍රවාහය ආපසු ගලා ඒම වළක්වාලයි
විවිධ ද්‍රව්‍ය ඇතුලත සිට පිටතට යාමේදී බටයක් නිර්මාණය වන අතර අභිසාරී කොටසේ දී ප්‍රවාහ වෙන්වීම හෙවත් විසරකය නිර්මාණය වීම වැනි ගැටළු වලටද මුහුණ පෑමට සිදුවේ
මෙම හැඩය කොටස් දෙකකට කපා වෙන් කිරීම මගින් ඉහළින් අඩු පීඩන කලාපයක් නිර්මාණය වී මෙන් ඉහළට(බලයක් ඇතිවීමෙන්) එසවීම සිදුවී වාපතක් නිමාණය වේ
තරල ගති විද්‍යාව(fluid dynamics), තරල යාන්ත්‍රික විද්‍යාවේ(fluid mechanics) තරල ප්‍රවාහයන් සම්බන්ධයෙන් වූ උප විෂය ධාරාව වේ
තරල(ද්‍රව හා වායු )චලිතය හා සම්බන්ධ
එහිද වායු ගතිවිද්‍යාව(වායු චලිතය පිලිබඳ අධ්‍යයනය) හා ද්‍රව ගති විද්‍යාව(ද්‍රව චලිතය පිලිබඳ අධ්‍යයනය) ද ඇතුලත්ව තවත් විවිධ උප විෂයයන් පවතී
තරල ගති විද්‍යාවේ යෙදීම් වලට ගුවන් යානා මත බලයන් හා ඝූර්ණයන් ගණනය කිරීම, නළ හරහා පෙට්‍රෝලියම් හි ස්කන්ධය ගලායාමේ සීඝ්‍රතාවය නිර්ණය කිරීම, කාලගුණ රටා පිළිබඳ අනාවැකි පල කිරීම, තාරකා අතර පවත්නා අවකාශයේ(interstellar space) ඇති කුඩා වලාකුළු(nebulae) අධ්‍යයනය හා විඛණ්ඩන අවි පිපිරවීම ආදර්ශනය කිරීම ඇතුළු ඉතා පුළුල් පරාසයක යෙදීම් ඇතුලත් වේ
මෙහි අඩංගු මූලධර්මයන් රථවාහන ඉංජිනේරු විද්‍යාවේ(traffic engineering) ද භාවිතා වන අතර මෙහිදී, ගමන් කරන රථවාහන සන්තතික තරලයක් ලෙස සැලකේ.
තරල ගතිවිද්‍යාව, මෙවැනි ප්‍රායෝගික විෂය ක්ෂේත්‍රයන්ට ආධාර වන ලෙස හා  ප්‍රායෝගික ගැටළු විසඳීමේ දී ප්‍රවාහයන් මැනීමෙන් උකහා ගන්නා ලද ආනුභවික හා අර්ධ ආනුභවික නීති සඳහා වන ක්‍රමවත් ව්‍යුහයක් ඉදිරිපත් කරයි
තරල ගතිවිද්‍යාවේ ගැටළු වල විසඳුම් සෙවීමේ දී බොහෝ විට තරලයෙහි ප්‍රවේගය, පීඩනය, ඝනත්වය හා උෂ්ණත්වය වැනි ගුණයන් අවකාශය හා කාලයෙහි ශ්‍රිතයක් ලෙස ගණනය කිරීම ඇතුලත් වේ
හැඳින්වීම
නියම වශයෙන් වායුගති විද්‍යාවේ කදු හැඩ කළු රේඛවේ ඝනකම මගින් පිඩනය ව්‍යාප්තිය පෙන්වනු ලැබේ
මායිම් ස්තරයේ ප්‍රයෝගය දම්පාට ත්‍රිකෝණ මගින් පෙන්වයි. කොළ පැහැ සලාවජනක ඇකුල ප්‍රවාහය සංක්‍රමණය කිරිමට රුකුල් දෙන අතර එය ආපසු ගැලිම බලගන්වනු ලබයි
මෙවට පසු පස ඇති ඉහල පිඩන ප්‍රදේශයේ ප්‍රවාහන වෙන්කිරිම ලෙසද හදුන්වනු ලැබේ
ඉදිරිපස මතුපිට ඉතාමත් මෘදු වන අතර මොරාගේ හම වැනිය
මෙහිදි ඇතිවන ඕනෑම කාලබිමක් මගින් වායු ප්‍රාණයේ ශක්තිය අඩු කරනු ලැබේ
තරල ගතිකය තරල යන්ත්‍රණයේ උප තාක්ෂණයක් වන අතර එහිදි ගලායන තරල පිලිබද සාකඡ්චා කෙරේ
තරල ද්‍රව්‍ය සහ වායු චලනය වේ
එයට විවිධ උපක්ෂේත්‍ර ඇති අතර වායු ගති විද්‍යාව වායුන්ගේ චලනය පිලිබද හැදැරිම සහ (චලනය වන ද්‍රව පිලිබද හැදෑරිම ) තරල ගණිතයවට පුළුල් පරාසයක වු සෙදිම් ඇත
ඒවා ගුවන් යානයන් මත යොදන බලය ඝුර්ණය ගනනය කිරිමට පයිප්පයක් තුල ගලා යන ප්‍රොටෝලියම් ඉන්ධනයේ ස්කන්ධ ගැලිම් වේගය නිර්නය කිරිම, කාලගුණ රටා පිලිබද අනාවැකි පලකිරිම අන්තර් කාරිය අවශ්‍යයේ ඇති නිහාරිකාව අවබෝධකර ගැනිම සහ විලයන අවි ප්‍රස්චෝනයක ආකෘතියක් සිදුවේ
සමහර ඒවායේ මුල ධර්ම, රථ ගමනාගමනය ඉංජිනේරු විද්‍යාවේදී, වාහන තදබදයක ඇති රථ  තරලයක් ලෙස සලකයි
මෙහිදී රථ වලට තරල ගතික ආකෘතියක් ආදේශ කරයි
එමගින් අනුගමික සහ අර්ථ අනුගාමික නිතියන් ලැබෙන අතර ඒවා ප්‍රවාහන මිනුම් මගින් ව්‍යුත්පන්න කරනු ලැබේ
මේවා ප්‍රායෝගික ගැටලු විසදුම් වලට අවාකාශය‍, කාලයේ ශ්‍රිතයන් වන තරල වල විවිධ ගුණ වන ප්‍රවේගය, පිඩනය, ඝනත්වය යන උෂ්ණත්වය සම්බන්ධ ගණනය කිරිමේ නියම විෂයන්ට අයත් වේ
සමීකරණය
තරල ගති විද්‍යාවේ මුලික සිද්ධාන්ත සංස්තිථික නියමයන් වන විශේෂයෙන් ස්කන්ධ සංස්තිථි නියමය, රේඛිය ගම්‍යතා සංස්ථිති (මෙය නිව්ටන්ගේ චලිතය පිළිබද දෙවන නියමය ලෙස ද හැදින්වේ) සහ ශක්ති සංස්ථිති නියමය (තාප ගති විද්‍යාවේ පළමු නියමය) යනාදිය වේ
මේවා සම්භාව්‍ය යාන්ත‍්‍රණය සහ කොන්ටම් යාන්ත‍්‍රණය සහ සාමාන්‍ය සාපේක්ෂතාවය මත පදනම් වී ඇත
මේවා රෙනෙල්ඞ් ප‍්‍රවාහන ප‍්‍රමේයය භාවිතයෙන් ඉදිරිපත් කර ඇත
ඉහත සදහන් දේවල් වලට අමතරව තරල සන්තතික යැයි උපකල්පනය කරනු ලැබේ
තරලවල අඩංගු අණු එකිනෙක සමග ගැටෙන අතර ඝන අංශූ සමඟ ද ගැටේ
කෙසේ නමුත් සන්තතික බව යන උපකල්පනය අනුව තරල විවික්ත ස්වභාවයට වඩා සන්තත ස්වරූපයක් ගනි
එහි ප‍්‍රතිඵලයක් වශයෙන් ගනත්වය, පීඩනය, උෂ්ණත්වය යන ප‍්‍රවේගය ඉතා කුඩා වු ස්ථානවලෙ හාදින් අර්ථ දක්වා ඇති අතර, ඒවා එක් ලක්ෂයක සිට අනිකට යාමේ දී සන්තතික ලෙස වෙනස් වේ
එම හේතුව නිසා තරල විවක්ත අනුවලින් සැදි ඇතැයි යන්න නොසලකා හරිනු ලැබේ
ප‍්‍රමාණවත් ලෙස සන්තතික කල හැකි තරල වල අයනිකෘත වර්ග අඩංගු නොවන අතර ආලෝකය වේගයට සාපේක්ෂව අඩු ප‍්‍රවේග ඇත
නිවුටෝනයක් තරල සදහා වන ගම්‍යතා සමිකරණය කේවියර් ස්ටෝක්ස් සමිකරණය ලෙස හැඳින්වේ
මෙය රේඛිය නොවන අවතල සමිකරණ සමුහයකින් යුක්ත වන අතර එමගින් තරලයක ආතතිය ප‍්‍රවේගය අනුගමනය සහ පිඩනය මත රදා පවතින තරලයක ගලායැම විස්තර කරයි
සුළු කල නොහැකි සමිකරණ වලට පොදු සංවෘත ආකාරයේ විසදුම් නොමැත
එම නිසා ඒවා ගණනය කරන තරල ගති විද්‍යාවේ හෝ ඒවා සුදු කල හැකි විම ද පමණක් භාවිතා කරනු ලබයි
මෙම සමිකරණය විසදිම පහසු කරන ආකාරයට සුළු කිරිම් ආකාරයට සිදු කල හැක
සුදුසු තරල ගතික ගැටලූ කිහිපයක් සංවෘත ආකාරයෙන් විසදිය හැක
ස්කන්ධ, ගම්‍යතාවය යන ශක්ති සංස්තතික සමිකරණ වලට අමතර අවස්ථාවේ තාප ගතික සමිකරණය මගින් පිඩනය අනිකුත් තාපගති විචලන වල ශ‍්‍රීතයක් ලෙස සලකා තරලයට අදාලව ගැටලූව පැහැදිලි කරනු ලැබේ
උදාහරණයක් ලෙස පරිපුර්ණ වායු සදහා අවස්ථා සමිකරණය

මෙහි p යනු පීඩනය, ρ යනු ඝණත්වය, Ru යනු වායු නියතය, M යනු මවුලික ස්කන්ධය සහ T යනු උෂ්ණත්වය වෙයි
තරල ගතිකය  පිළිබද නාමාවලිය 

පිඩනය යන සංකල්පය තරල ස්ෂිත්කිය සහ තරල ගතිකය  යන අධ්‍යයන් දෙකටම කේන්ද්‍රිය වේ
තරලය චලනය විම හෝ නොවිම සැලකිල්ලට නොගෙන තරලයක සෑම අංශුවක පීඩනය හදුනාගත හැක
පීඩනය වායුගෝලිය පිඩන මානය, බෝර්ඩොන් තලය, රසදිය කුළුන ‍හෝ  අනිකුත් විවිධ ක්‍රම මගින් මැනිය හැක තරල ගතිකය අධ්‍යයනය කිරිමට අවශ්‍ය සමහර නාමාවලි අනිකුත් සමහර ප්‍රදේශ අධ්‍යනයේදි හමු නොවේ
විශේෂිත වශයෙන් තරල ගනිකයෙහි භාවිතා වන නාමාවලින් තරල ස්ථිකයෙ භාවිතයට ගනු‍ නොලැබේ
සම්පීඩනය නොවන තරල ගනයේ නාමාවලිය මුලු පිඩනය (නිෂ්චලන පිඩනය ලෙසද හදුන්වයි) ගතික පීඩනය යන සංකල්පය බර්නුලි සමීකරනය මගින් ඇති වු අතර ඒවා සියලු තරල වල ගලායාම සදහා වැදගත් වේ
(මෙම පිඩන දෙකම සාමන්‍ය ආකාරය වේ
මේවා වායුගෝලීය පිඩන මානය බෝර්ඩෝන් තලය හො රසදිය කුළුන) මගින් මැනිය නොහැක
විභවය තුල නාවෙන් මිදීම සදහා තරල ගතිකයේදි බොහෝ කෘතිය ස්ථිතික පිඩනය ලෙස හදුන්වන ලදි
මෙගින් ස්ථිතික පිඩනය අනිකුත් මුලු පිඩනය සහ ගතික පිඩනය වෙන් කර හදුනාගත හැක
ස්ථිතික පීඩනය ආවේණික වන අතර එය තරල ලෙස ගලන කේෂ්ත්‍රයේ සැම ස්ථානයකදිම හදුනා ගත හැක
වායු ගති විද්‍යවදි එල්.ජේ ක්ලැසික් පහත අදහස් ලිය තබා ගෙන ඇත
මුලු හා ගතික පිඩනය වෙන්කර හදුනා ගනිමේදි තරලයක නියම පිඩනය එහි චලනය සමග සම්බන්ධ නොවන අතර එහි අවස්ථාව මත දෙපාර්ණික ප්‍රවේගය ලෙස හදුන්වන නිවුන් පිඩ්නය යන වචන වෙනම පාවිච්චි කරයි
නම් එය ස්ථිතික පිඩනය වේ
තරලයක් ගලයාමේදී නිදහස් වන ස්ථානය යම් වස්තුවක් තරලය ගමන් කරන මාර්ගයේ ගිල්වු විට එය ආසන්නයේ වේගය ශුන්‍ය වේ
විශේෂ වැදගත්කමක් ගත් එම වැදගත ස්ථානය සදහා විශේෂ වු වහන ඇත එය අනාකූල පිඩනය ලෙස හදුන්වයි.

සම්පිඩය තරල ගතියේ නාමාවලිය වායු වැනි සම්පිඩන  අවස්ථාව නිර්නය කිරිමේදි උෂ්නත්වය සහ ඝනත්වටය අත්‍යාවශ්‍ය වේ
මුලු පිඩනය (අනාකුල පිඩනය) සංකල්පයට අමතරව සම්පිඩන තරලයක ගැලිම් පිළිබද අධ්‍යනයේදි මුලු උෂ්නත්වය සහ මුලු පිඩිනය පිලිබද සංකල්පය අත්‍යාවශ්‍ය වේ
විභව අර්ථ විය්‍යාකුලත්වය මග හැරිම සදහා උෂණ්තවය සහ ඝනත්වය සදහන් කිරිමේදි බොහෝ කතෘන් විසින් ස්ථිතික උෂණත්වය සහ ස්ථිතික ඝණත්වය යන පද භාවිතා කරයි
ස්ථිතික උෂ්නත්වය  උෂ්නත්වයට් ආවේනික වන අතර ස්ථිතික ඝනත්වය ඝනත්වයට ආවේනික වේ
මෙම වර්ග දෙක තරල ප්‍රධාන ක්ෂේත්‍රයට සැම ලක්ෂයකදිම හදුනා ගත හැක
අනාකුල ලක්ෂයකදි උෂ්නතවය සහ ඝනත්වය අනාකුල උෂ්ණත්වය සහ අනාකුල ඝනත්වය ලෙස හදුන්වයි.

කියන්නන් ගතික උෂ්ණතවය හෝ ගතික ඝනත්වය වැනි සංකල්පය අතැයි සිතිය හැක
නමුත් ඒවා එසේ නොවේ
මෙවැනිම ප්‍රවේශයක් සම්පිඩනය තරල වල තාපගතික ලක්ෂණ සදහා යොදාගත හැක
බොහෝ තීරකවරුන් මුලු (හෝ අනුකුල) එන්තැල්පි හ මුලු (හෝ අනාකුල) එනට්‍රොපිය යන පද බහුලව භාවිතා නොවේ
නමුත් ඒවා භවිතා වන අවස්ථාවන්හිදි එන්තැල්පි සහ එන්ට්‍රෝපිය යන තේරුම ගම්‍ය වේ
මෙහිදි ස්ථික යන උපසර්ගය මුලු හෝ අනාකුල යන අර්ථ, වල ව්‍යකුලතාවය මග හැරිම සදහා යොදා  ගනු ලැබේ
වායු තලබමරය යනු මූලධර්මයන් අතින් හුමාල තලබමරයට සමාන වූ භ්‍රමණ යන්ත්‍රයකි
එය ප්‍රධාන කොටස් තුනකින් සමන්විත වේ
ඒවා නම් සම්පීඩකය, දහන කුටිය සහ තලබමරය වේ
වාතය, සම්පීඩනය කිරීම මගින් සම්පීඩකයට තුලට ඇතුළු කල පසු එහි ඇති ඉන්ධන මඟින් ඍජුව දහනය කිරීමෙන් හෝ පිටතදී තාප හුවමාරුකාරකයක්(heat exchanger) තුල ඉන්ධන දහනය කිරීම මඟින් රත් කෙරේ
මෙසේ උණුසුම් කරන ලද වාතය දහන ඵල සහිතව හෝ රහිතව තලබමරයක් තුල ප්‍රසාරණය කිරීම මඟින් කාර්යය ප්‍රමාණයක් නිෂ්පාදනය කරගනී
මෙයින් තුනෙන් දෙකක් පමණ වන සලකිය යුතු කාර්යය ප්‍රමාණයක් සම්පීඩකය ක්‍රියාකරවීම සඳහා යොදා ගනී
තුනෙන් එකක පමණ වන ඉතිරි ඵලදායී කාර්යය ප්‍රමාණය වෙනත් කටයුතු සඳහා යොදාගත හැක
මෙම උපකරණය එක් පිය කේන්ද්‍රාපසාරී සම්පීඩකයක් (single-stage centrifugal compressor ) සහ තලබමරයක්, රිකපරේටරයක් (recuperator) සහ ලෝපත් බෙයාරිම්(foil bearings) වලින් සමන්විත වේ
වායු තලබමරය, සම්පීඩිත වාත ධාරාවක වායු හෝ ඉන්ධන් තෙල් දහනය කිරීමෙන් නිපදවාගත් උණුසුම් වායු ප්‍රවාහයක් මඟින් ශක්තිය අවශෝෂණය කරගනී
මෙය යාන්ත්‍රික ලෙස යටිහොය තලබමරයකට(downstream turbine) සම්බන්ධ කරනලද උඩුහොය වායු සම්පීඩකයක් (upstream air compressor) (අරීය හෝ අක්ෂීය ප්‍රවාහය )  හා ඒ අතරමැද දහන කුටියකින් සමන්විත වේ
"වායු තලබමරය" යන්න තලමබර කොටසක් පමණක් හැඳින් වීමටද යොදාගැනේ
සම්පීඩිත වාතය ඉන්ධන සමඟ මිශ්‍ර කර දාහකය තුල ජ්වලනය කිරීමේදී ශක්තිය මුදාහැරේ
මෙහිදී ඇති වන වායු ඵල තලබමරයේ තල මතින් යැවීම මඟින් තලබමරය කරකැවීම හා යාන්ත්‍රිකව සම්පීඩකය බල ගැන්වීම සිදුකෙරේ
අවසානයේදී වායූන් නොසලයක්(nozzle) හරහා යවා එම උණුසුම් පිටාර වායූන් ප්‍රසාරණය කර වායුගෝලීය පීඩනයට නැවත පත්කිරීම මඟින් ත්වරණය කර එමඟින් අමතර තෙරපුමක් ඇති කෙරේ
දණ්ඩේ බලය(shaft power)ලෙසින්, සම්පීඩිත වායුන් හා තෙරපීම ලෙසින් යන ඕනෑම සංකලනයකින්  ශක්තිය අවශෝෂණය කෙරේ
එම ශක්තිය ගුවන්යානා, දුම්රිය, නැව්, විද්‍යුත් උත්පාදක යන්ත්‍ර, එමෙන්ම ටැන්කිද බල ගැන්වීම සඳහා යොදා ගැනේ
ඉතිහාසය

 ක්‍රි
150 - ග්‍රීක දාර්ශනිකයෙකු සහ ගණිතඥයකු වන Hero විසින් Aeolipile නම් වන ක්‍රීඩා භාන්ඩය නිපදවන ලදී
එය උණුසුම් ජල භාජනයක් මත පිහිටවූ බ්‍රමකයකි
නිව්ටන්ගේ චලනය පිළිබඳ තුන්වන නියමයට අනුව ක්‍රියා කරන සරළ උපකරණයක් වන එය බොයිලේරුවක් සහ නැමුණු නල දෙකක් සවි කරන ලද ගෝලයකින් යුක්ත විය
ව. 1232 - චීන ජාතිකයන් විසින් රොකට්, ආයුධ ලෙස භාවිතා කරන ලදී
ඒවද නිව්ටන්ගේ  චලනය පිළිබඳ තෙවන නියමය මත පදනම් වූ ඒවායි
ව. 1500 - ලියනාඩෝ ඩා වින්චි විසින් Chimney Jack නම් වන උපකරණයක කටු සටහනක් එලිදක්වන ලදී
චිමිණියක් දිගේ ඉහලට නගින උණුසුම් වායුව උපකාර කරගෙන පංකා කිහිපයක් කරකැවීම මගින් ප්‍රයෝජනවත් කාර්යක් කරගැනීම එහි අරමුණයි
ව. 1629 - ඉතාලි ජාතික ඉංජිනේරුවකු වන Giovanni Branca විසින් impulse turbine සොයා ගන්නා ලදී
එය Stamping Mill එකකි
නොසලයක් මගින් turbine රෝදයකට වාශ්ප විදින ලද අතර රෝදය හා බැඳුනු ගියර පද්දතියක් මගින් මෝල (mill) ක්‍රියාත්මක වන ලදී
ව. 1687 - ශ්‍රීමත් අයිසෙක් නිව්ටන් විසින් චලනය පිළිබඳ නියම තුන එලිදක්වන ලදී
ව. 1791 - John Barber විසින් ප්‍රථම වායු ටර්බයිනය සඳහා පේටන්ට් බලපත්‍රය ලබාගන්නා ලදී
එය නිපදවන ලද්දේ අශ්වයන් රහිතව දුවන කරත්ත සඳහා ප්‍රචාලන පද්ධතියක් ලෙසය
ව. 1872 - Dr
Stolze විසින් ප්‍රථම සත්‍ය වායු ටර්බයින එන්ජිම නිපදවන ලදී
ඔහුගේ එන්ජිම බහු අවදි ටර්බයින කොටසකින් (multistage turbine section) හා ප්‍රවාහ සම්පීඩක (flow compressor) කොටසකින් සමන්විත විය
මෙම එන්ජිම කිසිම දිනක තමන්ගේ  බලය යටතේ ක්‍රියාත්මක නොවීය
ව. 1903 - නොර්වේ ජාතික Aegidius Elling විසින් ප්‍රථම සාර්ථක වායු ටර්බයිනය නිපදවන ලදී
එය rotary compressors සහ ටර්බයින භවිතයෙන් ක්‍රියාත්මක විය
ව. 1918 - General Electric සමාගම වායු ටර්බයින අංශය ආරම්භ කරන ලදී
Moss විසින් ප්‍රථම ලෝක යුද්ධ සමයේදී GE turbosupercharger engine නිපදවන ලදී
එම එන්ජිම, පිස්ටන් එන්ජ්මකින් නිකුත් වන පිටාර වායුව මගින් ටර්බයින් රෝදයක් කරකැවීම මගින් supercharging සඳහා centrifugal compressor එකක් ක්‍රියාත්මක කරයි
ව. 1930 - ශ්‍රීමත් Frank Whittle විසින් ජෙට් ප්‍රචාලනය සඳහා වායු ටර්බයිනයක් පිළිබඳ පේටන්ට් බලපත්‍රය සඳහා ඉල්ලුම් කරන ලදී
ව. 1936 - Frank Whittle සිය සොයාගැනීම් කරන අවදියේදීම, ජර්මානු ජාතික සිසුන් දෙදෙනෙකු වන Hans von Ohian සහ Max Hahn විසින් ඔවුන්ගේම එන්ජිමක් නිපදවා පේටන්ට් බලපත ලබාගන්නා ලදී
ව. 1941 - ශ්‍රීමත් Frank Whittle විසින් ප්‍රථම සාර්ථක turbojet ගුවන් යානය නිපදවන ලදී
ව. 1942 - Dr
Franz Anslem විසින් ලොව ප්‍රථම ක්‍රියාකාරී ප්‍රහාරක ජෙට් යානය වන Messerschmitt Me 262 හි භාවිතා කළ  axial-flow turbojet, Junkers Jumo 004  නිපදවන ලදී
මූලාශ්‍ර

භාහිර සබැඳි

http
gasturbineworld
uk/rovergasturbine
html 
https
//netl
gov/sites/default/files/gas-turbine-handbook/1-1.pdf
https
//publik
tuwien
at/files/PubDat_240372.pdf
https
//freikolben
ch/en/gas-turbines
https
gov/fecm/how-gas-turbine-power-plants-work
https
monografias
com/trabajos108/estudio-del-efecto-del-aislamiento-termico-turbina-gas/estudio-del-efecto-del-aislamiento-termico-turbina-gas
https
//chemicalengineeringworld
com/gas-turbine-working-and-types/
https
//raigap
com/1044444.html

තාක්‍ෂණය
ද්‍රාව ඉංජිනේරු විද්‍යාව යනු තරල (ප්‍රධාන වශයෙන් ජලය ) ගලා යාම හා ගෙන යාම පිලිබඳ වූ සිවිල් ඉංජිනේරු විද්‍යාවේ අනු විෂය ක්ෂේත්‍රයකි
මෙම ඉංජිනේරු විෂය ක්ෂේත්‍රය, පාලම්, අමුණු,සොරොව්ව ,ඇළ මාර්ග,වේල්ල,ආරෝහක ඉඳිකිරීම සහ සෞඛ්‍යාරක්ෂක සහ පරිසර ඉංජිනේරු විද්‍යාව සමඟ සමීප සබඳතාවක් පවතී
යෙදීම්
ද්‍රාව ව්‍යුහයන්(hydraulic structures)
අමුණු හා වේල්ල ඇතුළුව, ජලය බෙදාහැරීමේ ජාලයන්, ජලය එක් රැස්කිරීමේ ජාලයන්,කුණාටු වලදී ඇති වන ජලය පාලනය කිරීම, රොන් මඩ ප්‍රවාහනය සහ ප්‍රවාහන ඉංජිනේරු විද්‍යාවට හා භූතාක්ෂණික ඉංජිනේරු විද්‍යාවට(geotechnical engineering) සම්බන්ධ අනෙකුත් විවිධ කටයුතු නිර්මාණය, ද්‍රාව ඉංජිනේරුවන් හට බහුලව අතින් බහුලව කෙරෙන නිර්මාණයන් ය
තරල ගති විද්‍යාවේ නියමයන්ගෙන් විකාශනය වූ සමීකරණයන්, රථ ගමනාගමනය පිලිබඳ වූ ඉංජිනේරුවන්(traffic engineers) විසින් ඉතා සුලභව භාවිතා කරනු ලැබේ
අදාල ශාඛාවන් අතර ජල විද්‍යාව, ද්‍රාව ආදර්ශ සෑදීම, ගං වතුර අනුරූපණය, ජල ආධාරක ගං වතුර(catchment flood) පාලනය කිරීමේ සැලැසුම්, වෙරළ මායිම් පාලනය කිරීමේ සැලැසුම්, මෝය පිලිබඳ උපාය මාර්ග(estuarine strategies), වෙරල බඩ සංරක්ෂණය සහ ගංවතුර අඩු කිරීම ආදිය වේ
ඉතිහාසය
එකල විශේෂයෙන්ම මාතිකා(aqueducts) වල ඉදිකිරීම් හා නඩත්තු කිරීම් සඳහා උපයෝගී වූ ද්‍රව ඉංජිනේරු විද්‍යාව රෝමානු අධිරාජ්‍යය යටතේ ඉතා ඉහල දියුණුවක් ලබා තිබුණි
ඔවුන් දියළු රත්‍රන් නිධි(alluvial gold deposits) පිරික්සීම හා ගොඩගැනීම සඳහා ද්‍රාව කැනීම් ක්‍රම භාවිතා කල අතර එම ක්‍රම වේදය, දියෙන් පෙරික්සුම(hushing) නමින් හැඳින්විය
එම ක්‍රම අනෙකුත් ටින් හා ලෙඩ් වැනි ලෝපස් සඳහාද යොදාගන්නා ලදී
මෑත කාලයේ දී වැඩිම ප්‍රමාණයක් අලෙවි වූ Pompeii ඓතිහාසික නව කතාවෙහි එවැනි රෝමානු ද්‍රාව ඉංජිනේරුවෙකු(ලතින් භාෂාවෙන් " aquarius ") ප්‍රධාන චරිතය උසුලයි
නවීන ද්‍රාව ඉංජිනේරු විද්‍යාවේ, නිවැරදි ව ප්‍රවාහයන් හි ගතිලක්ෂණ පිලිබඳ අනාවැකි පලකිරීම සඳහා වන ගණනය කිරීම් සඳහා HEC-RAS වැනි පරිගණක මෘදුකාංග භාවිතා කරයි
ඉංජිනේරු විද්‍යාව

Reference
http
org/wiki/Hydraulic_engineering
සාගර ඉංජිනේරු විද්‍යාව

Argonaute නැමැති ප්‍රංශ සැපයුම් නෞකාවේ එන්ජින් කාමරය
සාගර ඉංජිනේරුවා නැමැති යෙදුම නාවික යන්ත්‍ර සූත්‍ර නිර්මාණය හා ගොඩ නැගීමෙහි විශේෂඥ දැනුමක් ඇති නිමාණකරුවන් හැඳින්වීමටද සමහර අවස්ථා වල නාවික නිර්මාණකරණයේ සහ නැව් තැනීම් හි විශේෂඥ වූ පුද්ගලයින් හැඳින්වීමටද යොදාගැනේ
සාගර ඉංජිනේරුවන් යනු නැවක  ප්‍රචාලනය(propulsion) හා නැවෙහි පවතින අනෙකුත් පද්ධති ක්‍රියාකරවන හා නඩත්තු කරන නාවික පිරිසෙහි සාමාජිකයන් ය
සාගර ඉංජිනේරුවන් නැවේ හෝටල් පහසුකම්, මලාපවහනය, ආලෝකනය(lighting), වායු සමනය සහ ජල පද්ධති සම්බන්ධවද කටයුතු කරනු ලබයි
තවද ඉන්ධන තොගය මාරු කිරීම සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කරන ඔවුන් ගිනි නිවීම් කටයුතු පිලිබඳ හා ප්‍රථමාධාර පිලිබඳ පුහුණුවක්ද ලබා තිබීම අත්‍යවශ්‍ය වේ
එමෙන්ම නැවේ තිබෙන බෝට්ටු හා අනෙකුත් නාවික කටයුතු සම්බන්ධව, විශේෂයෙන්ම නැව් බඩු පැටවීම හා බඩු බෑම සඳහා අවශ්‍ය උපකරණ සහ ආරක්ෂක පද්ධති පිලිබඳ (නැවේ බඩු බෑම සම්බන්ධ කාර්යයන් නැවේ තට්ටුවේ  නිලධාරින්ගේ හා සේවකයින්ගේ වගකීම වුවද) පුහුණුවක්ද ලබා තිබිය යුතුය
සමහර අවස්ථාවල ඔවුන් මෙම සංකීර්ණ පද්ධති නිර්මාණය හා ඉදිකිරීම් කටයුතු වලද නියැලේ
නව නිර්මාණ, බොහෝ විට නාවික නිර්මාණ හෝ නැව් නිර්මාණ ගණයට වැටේ
මෙම ක්ෂේත්‍රය, යාන්ත්‍රික ඉංජිනේරු විද්‍යාවට සමීප සබඳතාවක් දැක්වුවද, නවීන ඉංජිනේරුවන් හට විද්‍යුත්, ඉලෙක්ට්‍රොනික, වායව(pneumatic), ද්‍රාව(hydraulic), රසායනික, පාලක ඉංජිනේරු විද්‍යාව(process engineering), නාවික නිර්මාණකරණය, ක්‍රියාවලි ඉංජිනේරු විද්‍යාව, වායු තලබමර සහ සමහර යුධ නෞකාවල න්‍යෂ්ටික තාක්ෂණය පිලිබඳ දැනුමක් ලබාතිබීම(සහ ප්‍රායෝගික පලපුරුද්ද ) අත්‍යවශ්‍ය වේ
නැනෝ ඉංජිනේරු විද්‍යාව

නැනෝඉංජිනේරුවිද්‍යාව යනු ඉංජිනේරුවිද්‍යාවේ නැනෝ පරිමාණයේ යෙදීමයි
එහි නාමය සෑදී ඇත්තේ නැනෝමීටර යන, මීටරයකින් බිලියනයකින් එකකට සමාන වන මිනුම් ඒකකය ආශ්‍රයෙනි
නැනෝඉංජිනේරුවිද්‍යාව, නැනෝතාක්ෂණය හා ඉතා සමීප සම්බන්ධතාවක් පවතී
ක්‍රමවේදයන්
ගල්වල කැටයම් කර මුද්‍රණය කිරීම(Photolithography)
ආලෝකය භාවිතා කර රසායනික ද්‍රව්‍යවල මෝස්තර සෑදීම හා ඉන්පසු  පෘෂ්ඨය නිරාවරණය කරගැනීම සඳහා නිරේඛණය(etching) කිරීම
ඉලෙක්ට්‍රෝන කදම්බයක් ආධාරයෙන් ගල්වල කැටයම් කර මුද්‍රණය කිරීම(Electron beam lithography)
මෙය Photolithography වලට බොහෝ සෙයින් සමාන වන අතර මෙහිදී ආලෝකය වෙනුවට  ඉලෙක්ට්‍රෝන කදම්බයක් යොදාගනී
Scanning tunneling microscope (STM)
මෙය අනුරූපනය කිරීම හා පරමාණුවක් වැනි  ඉතා කුඩා ව්‍යුහයන් මෙහෙයවීම සඳහා යොදා ගත හැක
අණු ස්වයං-බන්ධනය(Molecular self-assembly)
අභිමත DNA අනුපිළිවෙලවල් විශාල ලෙස අඩු වියදමකින් සංස්ලේෂණය කල හැකි අතර ඒවා ප්‍රෝටීන හෝ ක්‍රමවත් ඇමයිනෝ අම්ල රටාවන් නිර්මාණය කිරීමට යොදාගත හැකිය
එලෙසම DNA දාමයන් අනෙකුත් DNA දාමයන් හා එකිනෙක බැඳීම මගින් සරල ව්‍යුහයන් ද නිර්මාණය කල හැක
තල බමරය/ට'බයිනය (Turbine)

ආවරණය ඉවත් කල සීමන්ස්(Siemens) වාශ්ප ට'බයිනයක් රූපයේ දැක්වේ
ට'බයිනය යනු ගලා යන තරලයකින් ශක්තිය උකහා ගෙන භ්‍රමණය විය හැකි උපකරණයකි
turbo යන ලතින් භාෂාවේ වචනය  අනුසාරයෙන් turbine යන වචනය හදුන්වා දී ඇත්තේ ක්ලෝඩ් බ'ඩින්(Claude Burdin)(1788-1873) විසිනි
ඔහුගේ ශිෂ්‍යයකු වන Benoit Fourneyron(1802-1876) විසින්, පලමු  ප්‍රායෝගික ජල ට'බයිනය නිපදවිනි
සරලතම ට'බයිනයක්, එක් චලනය වන කොටසකින් සහ තල සහිත, භ්‍රමණය වන දණ්ඩකින් යුක්තය
ගලා යන තරලය තල මත ඇති කරන බලය නිසා ඒවා භ්‍රමණය වන අතර එමගින් භ්‍රමකයට ශක්තිය සැපයේ
සුළං මෝල, ජල රෝදය වැනි දෑ අතීතයේ යොදාගත් ට'බයින වලට උදාහරණ වේ
යොදා ගන්නා තරලය රඳවා තබා ගැනීමටත්, එය පාලනය කිරීමටත්, වායු,වාශ්ප සහ ජල ට'බයින වල තල වටා ආවරණයක් යොදා ඇත
බ්‍රිතාන්ය ජාතික ඉන්ජිනේරුවරයකු වන සර්
චාර්ල්ස් පාසන්ස්(Charles parsons) (1854-1931)හට, නූතන වාශ්ප ට'බයිනය සොයා ගැනීමේ ගෞරවය හිමිවේ
සම්පීඩකය/පොම්පය යනු ට’බයිනයට සමාන එහෙත් ඊට ප්‍රතිවර්ත ක්‍රියාවක් සිදු කරන උපකරණයකි
බොහෝ වායු ට'බයින එන්ජිම වල අක්ෂීය සම්පීඩකයක් දැකිය හැක
දෙපහර අන්තර් දහන එන්ජිම, සුලභව දක්නට ලැබෙන සිව්පහර එන්ජිමෙන් වෙනස් වන්නේ, මෙහි, චූෂණය(intake), සම්පීඩනය(compression), දහනය(combustion) සහ පිටාරය(exhaust) යන ක්‍රියාවලීන් හතර පිස්ටන පහර දෙකක් තුලදී සම්පූර්ණ කිරීමයි
සිව්පහර එන්ජිමක මේ සඳහා පිස්ටන පහර හතරක් අවශ්‍ය වේ
දෙපහර එන්ජිමක සිදුවන්නේ, සම්පීඩන පහරේ ආරම්භයේදී සහ දහන පහර අවසානයේදී චූෂණය සහ පිටාරය යන ක්‍රියාවලීන් සිදුකිරීමයි
මේ නිසා සිව්පහර එන්ජිමේ මෙන් ක්‍රෑන්කයේ(crank) සෑම චක්‍රයකදීම තවත් අමතර චක්‍රයක් ඇති නොවී ඒ වෙනුවට බල පහරක්(power stroke) ඇතිවේ
මේ නිසා දෙපහර එන්ජිම මගින් වැඩි බලයක්(high specific power) සපයන අතර එය තැන තැන ගෙනයාහැකි දම්වැල් කියත වැනි උපකරණ සඳහා මෙන්ම දුම්රිය එන්ජිම වැනි මහා පරිමාණ කාර්මික යෙදවුම් සඳහාද යෝග්‍ය වේ
වර්ෂ 1880 දී පමණ ඩුගල්ඩ් ක්ලාක්(Dugald Clerk) විසින් නිර්මාණය කරන ලද විශේෂ දහන සිලින්ඩරයක් සහිත එන්ජිම, දෙපහර එන්ජිමෙහි සොයා ගැනීමට මුල් වූ බව කිව හැකියි
ආශ්‍රිත 
 අභ්‍යන්තර දහන එන්ජිම
 සිව්පහර එන්ජිම

අභ්‍යන්තර දහන එන්ජිම
ඒකපුද්ගල කෘෂි කාර්මික ගොවිපලක් මුහුණපාන ප්‍රධාන ගැටළු හා අභියෝග 
 
සංකලිත ගොවිපල පද්ධති
 භෝග පරම්පරාව

 ජලය භාවිතයේ කාර්යක්ෂමතාවය

 පෝෂක පරික්ෂාව

 පලිබෝධක ප්‍රතිරෝධය

මූල්‍යය උපකරණ (ඉදිරි ගනුදෙනු සහ විකල්ප)

 සිය ගොවිපළ පිළිබඳව දත්ත එකතු කිරීම හා තේරුම් ගැනීම

තම නිපැයුම් පිළිබඳව දැනීම

 තම වෙළෙඳ පොළ පිළිබඳව දැනීම

 ගණුදෙනුකරුවන්ගේ අවශ්‍යතා තෘප්තිමත් කිරීම

 පිළිගත හැකි ලාභයක් සුරැකීම

 සේවා-ණය අගය

 ගොවිපළෙන් පිටත ආදායම් ලැබීමේ හා පරිශීලනය කිරීමේ හැකියාව

යාන්ත්‍රික හා භාරකාරත්ව ආයෝජන කළමනාකරණය

සංකලිත ගොවිපළ ක්‍රමය 

සංකලිත බහු-පෝෂි ජලරෝපණ හා ශුණ්‍ය අපද්‍රව්‍ය කෘෂිකර්මාන්තය යන ලිපිද බලන්න
සංකලිත ගොවිපළ ක්‍රමය යනු ප්‍රගාමි ජෛවවිද්‍යාත්මකව සංකලිත ද්‍රව්‍ය නොනැසී පවත්නා සංකලිත කෘෂිකර්මාන්ත වේ
උදාරහණ
බහුපෝෂි ජලරෝපණය හා ශුණ්‍ය අපද්‍රව්‍ය කෘෂිකර්මාන්තය
ඒවා ක්‍රියාත්මක කිරීමට නම් විවිධ ශාක කුල අතර අන්තර් ක්‍රියාව පිළිබඳ නිවැරදි ගණනයක් අවශ්‍ය වේ
නොනැසී පැවතීම හා වැඩිවන වාසිදායකතාවය මෙම ක්‍රියාවල ප්‍රතිලාභ වේ
මෙම සංකලිත අංග
1.	වසංගත හා පලිබෝධක වලට අවශ්‍ය වන රේණු - මධු සම්පත් වැඩිකිරීමට පීදෙන ශාක කෘෂිකාර්මික පරිසර පද්ධති වලට අභප්‍රායිකව හඳුන්වා දීම
2.	අල වල සිහින් පණුවන් මර්ධනයට බෝග මාරු හා ආවරණ භෝග භාවිතය
නීරෝගිව වැඩෙන බෝගයන් කොළ පැහැ වේ
ඉරිඟු ඒ වන විට පත්‍ර සහිත කඳන් බවට පත් වෙමින් පැවතින
සෝගම් (Sorgham) බෝගය (ඉරිඟු වලට සමාන බෝගයකි) වැඩෙන්නේ සෙමින් බැවින් එහි පැහැය අඩුය
තිරිඟු බෝගයේ අස්වැන්න ජුනි මස ලැබෙන නිසා එය විශිෂ්ඨ රත්රන් වර්ණයකින් ඇත
දුඹුරු පැහැයෙන් ඇත්තේ මෑතකදී අස්වැන්න නෙලා ගෙන සීසාන ලද ප්‍රදේශ හෝ පුරන් වු බිම් ප්‍රදේශ විය හැක
බෝග වාරිමාර්ග වලට හා පැල වාරිමාර්ග වලට ජලය ඵලදායව භාවිතා කිරීම යනු මේ සම්බන්ධව ඇති වඩාත් පොදු හා පැරණිතම ක්‍රමය වේ
සෝදා පාළුවෙන් හා වාෂ්පිකරණයෙන් වන හානිය අවම කිරීමය
වාෂ්පිකරණ තැටියක් භාවිතාකර යම් භූමියකට වාරිමාර්ග කටයුතු වලට අවශ්‍ය ජල පරිමාව දැන ගත හැක
Food Irigation යනු මේ සම්බන්ධව ඇති වඩාත් පොදු හා පැරණිම ක්‍රමය වේ
මෙය ජලය බෙදා හැරීමේදී ඒකාකාරී බවක් නොදක්වන ක්‍රමයක් වන්නේ වගා බිමේ සෑම කොටසකටම ජලය ගෙන යාමේදී සමහර කොටස් වලට අතිරික්ත ජලපරිමාවක් දරාගත යුතුවන නිසාය
උසස් වාරිමාර්ග ක්‍රමය (Ouerhead irriation) මධ්‍ය පිවට්ටුව (Ceuter Pivot) හෝ පාරිශිකව චලනය වන ජල මල් භාවිතා කරයි
මෙමගින් වඩාත් ඒකාකාරී වු තුලන් පාලනය කරන ලද ජලය බෙදා හැරීමක් ලබාදෙන නමුත් ඉතා වියළි ප්‍රදේශ වල ජලය බිමට පතිති වීමටත් පෙර වාශ්පවී යාමේ අවධානම් පවතී
බිංදු වාර්මාර්ග ක්‍රමය මෙම ක්‍රමය අතුරින් ශාක වල මුල් වලට ජලය සැපයීමේ හානි අවම තන ක්‍රමය වුවත් ඒ මිල අධිකතම ක්‍රමය වීම නිසා එය අඩුවෙන්ම භාවිතා කරන ක්‍රමයද වේ
වාරිමාර්ග පද්ධති වෙනස් කිරීම විශාල ‍වියදමක් යන හෙයින් සංරක්ෂණය ක්‍රියා වල අවධානය යොමු වී ඇත්තේ පවතින පද්ධතියෙන් ඵලදායිතාව වැඩි කිරීමටය
මෙයට අදාළ වන්නේ නඟුලෙන් සංයුක්ත පස් හැරීමත්, වක්‍ර වේලි නිර්මාණයත්, පාංශු තෙතමනයට හා වර්ෂාපතනයට සංවේදී බෝග චක්‍රීය කරණය හා බෝග අනුක්‍රමිකව සිට වීම වෙනස් වර්ගල වල බෝග එකම භූමියක් තුළ වෙනස් කාල වලදී සිටු වීමට යොදා ගත හැක
එමගින් ලැබෙන වාසි අතර රෝග කාරක ඇති වීම හා එක බෝගයකට හුරුවු කෘමින් ඇතිවීම වැළැක්වීම දැක්විය හැක
බෝග චක්‍රීය කරණයෙන් පසේ ඇති පෝෂක අධි භාවිතය අවම කර විවිධ වර්ගයේ බෝග වලට අවශ්‍ය පෝෂක සමතුලිතයක් පවත්වා ගනී
බෝග චක්‍රීය කරනයෙහි සාම්ප්‍රදායික අංගයක් වන්නේ හරිත පොහොර යොදා නයිට්‍රජන් පසට එක් කරමින් අනුක්‍රමිකව දාන්‍ය හා වෙනත් වගා වගා කිරීමය
එය බහු වගා ක්‍රමයේ එක් අංගයකි
බෝග චක්‍රීය කරණයේ පස් ව්‍යුහය සහ සරුබව ඇති කිරීම ද කළ හැක
එය කිරීමට ගැඹුරටම මුල් බසින ශාක හා එසේ නොවන ශාක ප්‍රත්‍යාවර්ථව වගා කිරීම කළ හැක
ජලය ඵලදායීව භාවිතා කිරීම 

බෝග වාරිමාර්ග, ලෝක පිරිසිදු ජල පරිභෝජනයේ 70% ට වග කියයි
කෘෂිකාර්මික ක්ෂේත්‍රය බොහෝ රටවල ආර්ථිකයට හා දේශපාලනයට ඉතා වැදගත් වේ
මේ නිසා ජල ආධාර බොහෝ සෙයින් පොදුය
සංරක්ෂණ නීති වේදීන් සියළු ජල පිහිටාධාර නවතා ලන ලෙස බලපෑම් කරන්නේ ගොවීන්ට ජල ඵලදායිතාව වැඩිවගාවන්ට යොමු වීමට හා නාස්ති කාර වාරිමාර්ග ක්‍රම ඉවත ලෑමටය
සංවේදක භාවිතා කර උපරිම ප්‍රයෝජනය ගත හැකි පරිදි වාරිමාර්ග කාල සටහන සැකසීමය
ජලධාරකය කළමණාකාරි නැවත පිරවිය හැකි වලවල් භාවිතා කර වැහි වතුර හා සොදා යන ජලය රැස්කර එමගින් ජලය සම්පාදනය ඇතුළත් වේ
මෙමගින් ජල ලී නිර්මාණය ආදියට උදව් වේ
එමෙන්ම මෙය ගලා යන ජලායෙන් වන පාංශු ඛාදනය ක්‍රමයෙන් වළකයි
පෝෂක ගණනය 

පෝෂණ ගණනයෙන් ගොවීන්ට පෝෂණය සදහා වැය වන මුදල අඩු කිරීමට මෙන්ම සිදු වන පරිසර දුෂණය අවම කිරීමට උදව් දේ
සෑම විටම අඩු පෝෂයක පද්ධතියට එකතු වන නිසා පෝෂක සිටු වීමෙන් වන දුෂණය අඩු වේ
දශක ගණනාවක් තිස්සේ ම පෝෂක ගණනය කරන ක්‍රම වේදයන් භාවිතා කිරීම හා අධ්‍යයනය කිරීම රටවල් ගණනාවකම සිදු විය
නමුත් වර්ථමානයේ පෝෂක අයවැයක් සකස් කිරීමේ සම්මත ක්‍රමවේදයක් හෝ පෝෂක ඵලදායිතාවය මැනීමට අවශ්‍ය පිළිගත හැකි මිනුම් දඬු නොපවතී
නමුත් එවැනි පෝෂක අයවැයක් සකස් කිරීම මගින් පෝෂක මගින් වන ජල හා වායු දුෂණය අවම කිරීමට බලාපොරොත්තු වේ
එනම් කාබනික පොහොර හා අනෙකුත් පොහොර භාවිතය සුදුසුම කළමණාකාරීත්වයක් මගින් පරිසරයට දරා ගත හැකි මට්ටමට ගොවිපල පද්ධති ගෙන ඒම අපේක්ෂිතය
වල්නාශක ප්‍රතිරෝධය 

ක්‍රමවත් වල් පැලෑටි වර්ධනය විශාල පරිමාණයේ කෘෂිකාර්මික වගාවකට සාමාන්‍යයෙන් අවශ්‍ය වේ
මෙය සාමාන්‍යයෙන් දියරමය වල්නාශක ඉසින යන්ත්‍ර මගින් සිදු කෙරේ
වල් නාශකයක ක්‍රියාව වන්නේ බෝගයට අවම හානියක් වන පරිදි වල් නාශකයට සුවිශේෂි වු වල් පැලෑටිය නැසීමය
මේවා වල් පැලෑටි වල වර්ධනය නවතා දමන්නේ වල් පැලෑටි වල හොමෝන පදනම් කර ගෙනය
වල් නාශක වලට ප්‍රතිරෝධී තත්ත්වයට වල් පැලෑටි පත් වු විට වල් නාශක භාවිතය අපහසුය
එම නිසා එයට විසදුම් ලෙස 
වෙනත් වර්ගයක වල් නාශකයක් භාවිතය
වෙනත් බෝගයක් භාවිතය
(උදා - ජනමය වශයෙන් වල් නාශක වලට ඔරොත්තු දෙන නමුත් - මෙමගින් ද වල් පැලෑටිය හරස් ජාන හුවමාරුව හරහා වල් නාශක වලට ඔරෝත්තු දෙන සේ වෙනස් විය හැක
)
සී සෑම
ප්ලාස්ටික් හෝ කොළ රොඩු යොදා භූමිය ආවරණය
ශ්‍රමය යොදා අතේ වල්පැල ගැලවීම
බෝග රටා 

	

නිරෝගී ශාක කොළ පැහැතිය
නිසි පෝෂණය නොලද ඉරිඟු ශාකවල කොළ සහිත වෘක්ත බවට පත්වේ
තිරිඟු වලට සමාන පෙනුමක් ඇති බඩ ඉරිඟු ඊට වඩා අඩු වේගයකින් හා අඩු උසකට වැඩේ
මේ නිසා එය සුදු මැලි ගතියක් පෙන්වයි. තිරිඟු  අස්වනු නෙළන ජූනි මාසයේදී තද රන්වන් පැහැයක් ගනී
මෑතකදී අස්වැන්න නෙළන ලද ප්‍රදේශ දුඹුරු පැහැයක් ගනී
බෝග මාරුව හෝ බෝග රටාවන් යනු වෙනස් වර්ගවල බෝග එකම ඉඩක සෘතු රටාවන් ප්‍රයෝජනයට ගනිමින් වගා කිරීම වේ
එකම බෝගයක් නිරන්ත‍රයෙන්ම වගා කිරීමෙන් ඇතිවිය හැකි පලිබෝධ වැඩීම මෙමඟින් වළකා ගත හැකිය
බෝග මාරුව තුළින් පසේ පෝෂක අධිකව හිඟව යාම හා පසේ සශ්‍රීකත්වයේ සමබරතාවයද ආරක්ෂා වේ
බෝග මාරුවේ සාම්ප්‍රදායික අංගයක් වන්නේ පසේ අඩුවන නයිට්‍රජන් ප්‍රමාණය කොල පො‍හොර  හා රනිල භෝග මඟින් නැවත ලබාදීමයි
එය බහු වගාවේ එක අංගයකි
බෝග මාරුව යටතේ ගැඹුරු-මුල් සහ කෙටි මුල් සහිත ශාක මාරු කිරීම මඟින් පසේ සංයුතිය හා සශ්‍රිකත්වය වර්ධනය කළ හැකිය
org/wiki/Agribusiness#Individual_industrial_agriculture_farm
අගහරු ග්‍රහයාගේ එක් විශේෂ ලක්ෂණයක් වනුයේ එය මත පිහිටි, ස්ථාවර, 'ග්‍රේට් රෙඩ් ස්පොට්"  කුණාටුවයි. මෙය පාථිවියට වඩා විශාල, පුතිවක්‍ර චාප, සමකයට 220 දකුණින් පිහිටයි
මෙය 1831හෝ 1655 සිට තිබු කුණාටුවක් බව විශ්වාස කෙර් ගණිතමය ආකාති වලට අනුව මෙය ග්‍රහයාගේ නීත්‍ය ලක්ෂණයක් බව හෙළිවේ
12 cm විවරයකින් යුත් දුරේක්ෂයකින් මෙම කුණාටුව පෘඨිවියේ සිට නිරික්ෂණය කල හැක
මෙය අණ්ඩාකාර වන අතරථ වාමාවර්තව භ්‍රමණය වේ
භ්‍රමණය කාලවාර්තය දවස් 6 පමණ වේ
මෙහි මිනුම් මෙසේය
24 - 40,000 km - 12-14,000 km
පෘථිවියේ විෂ්කම්භය මෙන් 2/3 ගුණකයක් විශාලය
මෙහි උපරිම උච්චත්වය වළාකුළු වලට 8 km පමණ ඉහළය
අගහරු ග්‍රහයා තුළ රතු ආණ්ඩාකාරය වලට අමරතව සුදු හා දුඹුරු අණ්ඩාකාර ඇත
සුදු අණ්ඩංකාර සාපේෂවසිසිල් වළාකුළු වලින් යුත් පැතිර ඒවා වායුගෝලය ඉහළින් පිහිටයි
දුඹුරු අණ්ඩාකාර මීට වඩා තාපදායි වන අතර ඒවායේ කුණාටු පැය ගණනාක් හෝ සියවස් ගණනක් තෙක් පවතී
2000 වර්ෂයේ දුක්ෂිණර්ධ‍ගෝලයේ වායුගෝලීය ලක්ෂණයක් සෑදුණු අතර එහි පෙනුම රතු ‍අණ්ඩාකාරය (ග්‍රේට් රේඩ් ස්පොට්) ට බොහෝ සෙයින් සම වියමෙය සුදු අණ්ඩාකාර 3 ක් එක්කාසු වීමෙන් සෑදුණු බවට සාක්ෂි ඇත
මෙය 'ඕවල් බී.ඒ' ලෙස නම් කරන ලද අතර එයට 'රෙඩිස්පෝට් ජුනියර්' නම් අපනාමය දමන ලදී
2000 සිට මෙහි පැහැය සුදු සිට රතු දක්වා වෙනස් වු බව නිරීක්ෂණය කෙ‍රිණි
ග්‍රහලෝක
මාස් සර්වේයර් '98 වැඩසටහන සමන්විත වූයේ වෙන වෙනම දියත් කෙරුණු අභ්‍යාවකාශා යානා දෙකක් වන, මාස් ක්ලයිමෙට් ඕබිටර් (පෙරදී මාස් සර්වේයර් '98 ඕබිටර්) සහ  මාස් පෝලර් ලෑන්ඩර් (පෙරදී මාස් සර්වේයර් '98 ලෑන්ඩර්) යන දෙකෙනි
මාස් පෝලර් ලෑන්ඩර් අභ්‍යාවකාශ යානාව තුල වූයේ පෘෂ්ඨ-විනිවිදුම් විමසනයන් (ඩීප් ස්පේස් 2) දෙකකි
මෙහෙයුම් දෙකෙහි පරමාර්ථ වූයේ අඟහරුගේ කාලගුණය, දේශගුණය, සහ ජල හා කාබන් ඩයොක්සයිඩ් (අංගාරිකාම්ල) සම්පත් ප්‍රමාණය පිළිබඳ අධ්‍යයනය කිරීම, වාෂ්පශීලි ද්‍රව්‍යයන් හි සංචයන්, හැසිරීම හා වායුගෝලය ආශ්‍රිත භූමිකාව  ගැන අවබෝධයක් ලබා ගැනීම හා දීර්ඝ කාලීන හා කඩින් කඩ දේශගුණ වෙනස් කම් පිළිබඳ සාක්ෂි විමසා බැලීමය
1998 අඟහරු කක්ෂ නිවේශය දියත් කවුළුව තුලදී අභ්‍යාවකාශ යානා දෙකම දියත් කෙරිණි
විනිවිදුම් විමසනයන් ද සහිතවම ‍යානා දෙකම අතුරුදහන් විය
ඕබිටර්  යානය අතුරුදහන් වූයේ,  මිනුම් පිළිබඳ වූ මෙට්‍රික් සහ  ඉංග්‍රීසි ඒකක අතර අපේක්ෂා නොකල හා අනාවරණය කර ගත නොහැකි වූ නොසීහුම් හේතුවෙන්,   ප්‍රක්ෂිප්තයෙහි ගණන දෝෂයක් නිසාය
JPL විසින් 1996 දී ප්‍රකාශයට පත්කරනු ලැබූ යාත්‍රණ මෘදුකාංග අතුරුමුහුණත් පිරිවිතර (SIS) මගින් මෙට්‍රික් ඒකක භාවිතය මෙන්ම භාවිත කල යුතු දත්ත ආකෘතිද නියම කොට දක්වා තිබුණි
මෙය මෙසේ තිබියදීද, ලොක්හීඩ් මාටින් හි පියාසැරි ක්‍රියාකාරිත්ව කණ්ඩායම විසින් ආව්ග දත්ත සපයා තිබුනේ නිව්ටන-තත්පර වෙනුවට රාත්තල්-බර තත්පර යන ඉංග්‍රීසි ඒකක වලිනි
මෙම අගයයන්  4.45 (1 රාත්බල = 4.45 නිව්) ක ගුණාකාරයකින් සාවද්‍ය විය
මෙය නිසාවෙන් පියාසැරි පථය සදොස් කිරීමේදී වැරැදි සිදුවී ඕබිටර් යානය අඟහරු වායුගෝලයෙහි වැඩිමනත් පහළ මට්ටමකට පහත් කිරීමක් සිදු විය
යානය එක්කෝ පිළිස්සි ගියේය නැතහොත් පොළා පැන අවකාශයට නික්ම ගියේය
"ලැන්ඩර්" හි ඇනහිටිමේ හේතුව යැයි විශ්වාස කෙරෙනුයේ එහි ඇතුලත කොටස් වල යම් වැරදීමක් හේතු කොට ගෙන එය බුධ ග්‍රහයාගේ පෘෂ්ඨය මත වැටී විනාශ වීමයි
"මාස් ස්ර්වේයර් 98"  ක්‍ර‍ලේඛය සදහා ඩොලර් මිලියන 193.1 වැය විය
එරිස් (සංකේතය
) විධිමත්ව හඳුන්වනු ලබන්නේ නාමය වන්නේ 136199Eris ලෙසයි
ඊට පෙර එය 2003VB313 (ප්‍රාථමික ග්‍රහ නාමකරණය බලන්න) වශයෙන්ද හඳුන්වන අතර එය මෙතෙක් සොයාගෙන ඇති විශාලතම වාමන ග්‍රහලොව වන අතර එය සූර්යයා කේන්ද්‍ර කොටගත් කක්ෂයක සෘජුවම කක්ෂගතවී ඇති 9 වැනි විශාලතම ග්‍රහවස්තුව ද වේ
එහි විශ්කම්භය 2.500km පමණ වන අතර ප්ලුටෝට වඩා 27% විශාල වේ
එරිස් මුලින්ම නිරීක්ෂණය කරන ලද්දේ පැලොමාරා නිරීක්ෂණාගාරයේ මයික් බ්‍රවුන්ගේ නායකත්වය ලද කණ්ඩායමක් විසින් 2003 දීය
නමුත් එය 2005 වනතුරු හදුනා නොගන්නා ලදී
] එය කුපර් පටියට එපිටින් ඇති අකාබනික ට්‍රාන්ස් නෙප්චූනියානු වස්තුවකි(TNO)
එරිස්ට එක් චන්ද්‍රයෙක් පවතින අතර ඩිස්නොමියා වශයෙන් හඳුන්වයි. වෙනත් උප ග්‍රහයින් ඒරිස්ට පවතින බව මෙතෙක් සොයා ගෙන නැත
එයට සූර්යයාගේ සිට දුර 96.7 AU පමණ වේ
එය දළ වශයෙන් සූර්යයාගේ සිට ප්ලුටෝට ඇති දුර මෙන් තුන් ගුණයකි
යම් ධුම කේතු කිහිපයක් හැරුණු විට සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ සිට ඈතින්ම ඇති ග්‍රහවස්තු‍ යුගල එය වේ
එරිස් ප්ලූටෝට වඩා විශාල නිසා එය සොයාගත් අයන NASA ආයතනය සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ දස වැන්නා ලෙසද නම්කරන ලදී
මෙවැනි විශාල වස්තූන් අනාගතයේ තවත් හමුවිය හැකි නිසා අන්තර්ජාතික අභ්‍යවකාශ සංගමය [IAU] විසින් “ග්‍රහලොව” යන වදනට අර්ථ දැක්වීමක් ගෙන එන ලදී
එම නව අර්ථ දැක්වීම 2006 අගොස්තු 24 දින සිට ක්‍රියාත්මක වූ අතර එතුළින් එරිස්, ප්ලුටෝ හා සිරිස් සමග වාමන ග්‍රහලෝක කාණ්ඩයට කාණ්ඩගත කරන ලදී
කක්ෂය
ඒරිස්ට දින 557ක කක්ෂීය ආවර්තීයක් ඇති අතර 2008 දී එය සූර්යයාගේ සිට යා හැකි උපරිම දුර වන නක්ෂත්‍ර ඒකක 96.7 ක දුරින් පිහිටයි
(එහි සූර්ය දුරකය 97.5AUකි) ඒරිස් උප‍හේලිකයට පැමිණුනේ 1698 – 1600 අතරතුරය, සූර්ය දුරකයට 1977 දීය
නැවත උපහේලිකයට පැමිණෙන්නේ 2256 හා 2258 අතරතුරය
දීර්ඝ කාලීන සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ දුරින්ම ඇති දන්නා වස්තු වන්නේ ඒරිස් හා එහි චන්ද්‍රයාය
කෙසේ නමුත් දන්නා TNO 40 ක් විශේෂයෙන් 2006 SQ372, 2000 OO67 හා සෙඩ්නා , වර්තමානයේ ඒරිස්ට වඩා හිරුට සමීප අතර ඒරිස්ගේ 67.7AU ක අඩ-මහා අක්ෂයට වඩා වැඩි සාමාන්‍ය කක්ෂීය දුරක් පවතී
මෙහි කක්ෂය අධික ලෙස විකේන්ද්‍රික වන අතර හිරුට 37.5AU තරම් ආසන්නයට ඒරිස් ගෙන එයි
එය විසිරුණු වස්තු සඳහා අපේක්ෂිත උපහේලිකයකි
මෙය ප්ලූටෝහි කක්ෂය ‍තුළ වන නමුත් තවමත් නෙප්චූන් (28.8 – 30.4AU) සෘජු ගැටුමකින් ආරක්ෂා වී ඇත
අනෙක් අතින් ප්ලූටෝ , අනෙකුත් ප්ලූටෝනියන් මෙන් අඩු ආනතියකින් හා අඩු විකේන්ද්‍රිකතාවකින් යුත් කක්ෂයක් අනුගමනය කරන හෙයින් කක්ෂීය අනුනාදයෙන් ආරක්ෂාවන අතර නෙප්චූන්ගේ කක්ෂය ඡේදනය කළ හැක
භූ පෘථිවියේ කක්ෂය ඇති තලයේම කක්ෂ පිහිටා ඇති ග්‍රහලෝක හා වායු දැවැන්තයන් මෙන් ‍නොව, එරිස්ගේ කක්ෂය අධික ලෙස ආනත වී ඇත
එය කක්ෂ තලයට අංශක 44කින් පමණ ආනතවේ
දැනට එරිස්ට 18.7 ක දෘශ්‍ය විශාලත්වයන් ඇති අතර එමනිසා එය සමහරක් ආධුනික දුර දක්නවලට අනාවරණය විය හැකි තරම් දීප්තිමත්ය
නිසි තත්ව යටතේ දී CCD සහිත 200mm දුර දක්නයකට ඒරිස් අනාවරණය කර ගත හැක
එය මේ දක්වා අනාවරණය නොවීමට හේතුව එහි අධික කක්ෂීය ආනතියයි
බොහොමයක් පර්යේෂකයන් විශාල බාහිර සෞරග්‍රහ මණ්ඩල වස්තු සඳහා නිරීක්ෂණය කරන්නේ බොහොමයක් වස්තු හමුවන කක්ෂ තලයේ තලයයි
ඒරිස් දැන් සීටස් තාරකා මණ්ඩලය තුළ පවතී
1876 සිට 1929 තෙක් එය ස්කල්ප්ටර් හින්, දළව 1840 සිට 1875 තෙක් ෆීනික්ස්හි ද පැවතුණි
2036 දී මීන රාශිය වෙත ඇතුළු වන එය 2065 තෙක් එහි රැඳී සිට මේෂ රාශිය වෙත ඇතුළු වනු ඇත
ඉන්පසු උතුරු ආකාශයට ඇතුල්වන මෙය 2128 දී පර්සියස් තුළටත් 2173 දී කැමලෝගඩලිස් (එය එහි උතුරු ක්‍රාන්තියට ළඟාවන ස්ථානය) තුළටත් ඇතුළු වනු ඇත
ඒරිස්ගේ කක්ෂය අතිශයින් ආනත නිසා සාම්ප්‍රදායික රාශි චක්‍රයේ තාරකා මණ්ඩල කිහිපයක් හරහා පමණක් යයි
ඩ්වෝප් ප්ලැනට් සොයාගැනීම

ජනවාරි 5, 2005 දී එරිස් නම් වු වාමන ග්‍රහයා පහත සදහන් විද්‍යාඥයින් විසින් සොයාගන්නා ලදී
මයික් බ්‍රවුන්, චැඩි ට්‍රැජිලෙප් හා ඩේවිඩ් /බිනොවිට්ස්, ඔක්තොම්බර් 21, 2003 දී ගත් ඡායාරූප වලින් මෙම ආකාශ වස්තුවේ උපස්ථිතිය හෙළි විය
මෙම විද්‍යාඥයින් කණ්ඩායම විසින් තවත් විශාල TNO සොයාගන්නා ලදී, 50 000 ක්වොදා, 90482 ඕකස් හා 90377 සෙඩ්නා මේවාට උදාහරණ වේ
2003 ඔක්තෝම්බර් 21 දින, කැලිෆෝනියාවේ මවුන්ට් පැලෝමාර් නිරීක්ෂණාගාරයේ තිබෙන, 1200 mm ' සැමුවෙල් ඔස්වින් දුරදක්නය මගින් සිදුකල ගවේෂණ මගින් ගත් ඡායාරූප අතර එරිස්ගේ ඡායාරූපයක් සොයාගැනිමට අපොහොසත් වුණි, මීට හේතුව වූයේ එරිස් හි ගමන් වේගය මෘදුකාංගය මගින් පැයකට තත්පර (ආක්සෙකන්ඩ්) 1.5 ට වඩා අඩු වේගයෙන් යුත් ආකාශ වස්තුන් බැහැර කිරීමයි
90377 සෙඩ්නා සොයාගැනී මට හැකිවුයේ එහි වේගය පැයට ආක්තප්පර 1.75 පමණ වු නිසාය
ජනවාරි 2005 නැවත මෘදුකාංගය මගින් බැහැර කරන ලද ඡායාරූප විශ්ලේෂණය කිරීමේදී එරිස් සොයාගන්නා ලදී
මින් අනතුරැව, එරිස් හි කක්ෂය නිර්ණය කිරීමට නිරීක්ෂණ කරන ලදී
' හමව්මියා' නමැති තවත් TNO වන උපස්ථිතිය වෙනත් විද්‍යාඥයින් කණ්ඩායමක් විසින් ලාවට හෙළිකර නිසා එරිස් හි උපස්ථිතිය හෙළිකිරීමට විද්‍යාඥයින් කණ්ඩායම විසින් පියවර ගන්නා ලදී
ඔක්තෝබර් 2005 දී 'එරිස්' ට 'ඩිස්නෝමියා' නම් චන්ද්‍රයෙකු ඇති බව හෙළිවිය
'ඩිස්නෝමියා' හි කක්ෂය පිළිබද මිනුම් ගැනීමෙන් අනතුරැව 'එරිස්' හි ස්කන්ධය සොයා ගැනීමට විද්‍යාඥයින්ට හැකිවිය
මෙය 2007 ජුනි මාසයේ ගණනය කල අතර එහි අගය ( )  විය
මෙය ප්ලුටෝ ග්‍රහයාගේ ස්කන්ධයට වඩා 27% වැඩි අගයකි
මූලාශ්‍ර

තාරකා විද්‍යාව
ග්‍රහලෝක
එරිස් (වාමන ග්‍රහලෝකය)
ප්‍රධාන සාගර කලාප
පින්තූර - 
භෞතික හා ජීව විද්‍යාත්මක තත්තවයන්ට අනුව සාගරය නොයෙක් කලාප වලට වර්ග කෙරේ
සාමුද්‍ර කලාපය (pelagic) තුළ සියළු විවෘත සාගර කලාප අඩංගු වන අතර ගැඹුර හා ලැබෙන ආලෝක ප්‍රමාණය අනුව එය තවදුරටත් උපකලාප වලට බෙදේ
මුහුදු මට්ටමේ සිට 200 මිටර් දක්වා ගැඹුරෙන් පවතින්නේ ප්‍රකාශ () කලාපයම් මෙම කලාප තුළ ප්‍රභාසංස්ලේෂණ ක්‍රියාවලිය බහුලව සිදුවන බැවින් සාගරයේ ජෛව, විවිධත්වයෙන් පොහොසත්ම කලාපය මෙයවේ
පැළදළියකට තම ජිවිතය පවත්වා ගත හැක්කේ ප්‍රභාසංස්ලේෂණ කාර්යයෙන් පමණක් නිසා මෙම කලාපයට පහතින් ජීවත් වන සියළු ජීවින් ඉහළින් පාවි පැමිණෙන ද්‍රව්‍ය කෙරෙහි හෝ තවත් ප්‍රාථමික නිෂ්පාදකයෙකු මත හෝ රදා පැවතිය යුතුය
මීටර් 2000 ට වඩා වැඩි ගැඹුරෙන් පවතින නිරාලෝක (Aphetic) කලාපයේ පවතින ජලතාප වෙනට් මෙවැනි ජිවියෙහි
ප්‍රකාශ කලාපයේ සාමුද්‍ර කලාපය,ත අපි සාමුද්‍ර කලාපය (epipieagic) ලෙස හැදින්වේ
නිරාලෝක කලාපයේ සාමුද්‍ර කොටස විෂමතා එක පිහිටන තවත් උපකලාප කිහිපයකට බෙදිහ හැක
එහි ඉහළින්ම පවතින්නේ මොසෝසාමුද්‍ර (meso pelagic) කලාපයයි
එහි පහත සීහාව 12 කපනතික පවතින අතර නිවර්තන අනු සැලකුවහොත් මිටර් 70-1000 අතර මට්ටමක මෙම කලාප පිහිටයි
ඉන්පසු හමුවන ආගාධ සාගරික/ අව්‍යාමුද්‍ර (bathypelagic )කලාප පවතින්නේ  හෙවත් මීටර් 700 හෝ 1000 සහ මීටර් 2000 හෝ 400 අතර කලාපයේය
ආගාධ තලය මතින් පවතින් ආගාධ සමුද්‍ර කලාපය (Ned pelagic) පහත් සීමාව 6000m පමණ ගැඹුරකින් පිහි‍ටයි
මෙහි ගැඹුර 6000m -10 000mඅතරපවතින අතර එය සාගරයේ ගැඹුරින්ම පිහිටා සාගර කලාපයයි
සාමුද්‍ර, නිරා‍ලෝක කලාප මෙන්ම නිතරල නිරාලෝක (benthic apnohc) කලාපද සාතරයේ පිහිටා ඇත
අව්‍යාත වශයෙන් හෙඩල් (nedal) කලාපය යනු සාගරයේ පතුලේ පිහිටි හෙඩාල් සමුද්‍ර (dalpeagic) කලාපයයි
සාමුද්‍ර කලාපය නෙට්රික් (netinc) හා සාගරික (coceanic) ලෙස තවත් උපකල්පනය 2 කට වෙන් කල හැක
නෙට්රික් කලාපය සමන්ිත වන්නේ මහද්විපික තටකයට ඉහළින් පිහිටි ජල ස්කන්ධය වන අතර සාගරික කලාපයේ පවතින්නේ නිරාවරණය වු ජලය පමණි
වෙරළාසන්න (littanal) කලාපය වඩදිය හා බාදිය ඇතිවන ප්‍රදේශය ආවරණය කරන අතර නාවික ා භෞමික තත්තව අතර සංක්‍රමණික තත්තවයක් පෙන්නුම් කරයි
අන්තර් උදම් (intertidal)කලාපිය ලෙසද මෙය හැදින්වෙන අතර එයට හේතුව වන්නේ වඩදිය බාදිය මට්ටම මෙම කලාපිය තත්තවය මත බලපෑම් ඇති කිරිමයි
සාගරික දේශගුණය යනු පෘථිවියේ මධ්‍ය දේශාංශික මහද්වීපවල හා නිරිතදිග ඔස්ට්‍රේලියාවේ බටහිර වෙරළ තීරයේ දේශගුණයයි
සාගරික දේශගුණය සමපාත දේශාංශ වල උෂ්ණත්ව වලට වඩා පටු උෂ්ණත්ව පරාසයක් මඟින් වර්ගීකරණය කරයි
මෙම කලාපයේ මධ්‍යධරණීය දේශගුණය මෙන් ඉතා වියළි ගිම්හාන සෘතුවක් දක්නට නොලැබේ
උෂ්ණත්වය අතින් මෙම තත්ත්වයට සමාන දේශගුණික තත්ත්ව වෙරළින් ඈත  පිහිටි නිවර්තන උස් බිම්වල දැකිය හැක
සාමාන්‍යයෙන් මේවා Coppen දේශගුණික වර්ගීකරණයට අනුව CFb හෝ CWB ගණයට අයත් වේ
පටු උෂ්ණත්ව පරාසය සඳහා  හේතුවන්නේ මෙම ප්‍රදේශ වෙරළින් ඈත්ව පිහිටීම නොවේ
සාගරික දේශගුණයේ නියමිත ස්වභාවය වෙනුවට මෙම තෙත් නිවර්තන දේශගුණික තත්ත්ව වලට මෙක්සිකෝ සිටි මෙන් පැහැදිලි ශීත සෘතුවක් පවතී
නමුත් සාගරික දේශගුණික තත්ත්වය යටතේ ශීත සමය සාපේක්ෂව වඩා උණුසුම් වන අතර, ගිම්හානයට වඩා සිසිල් වේ
එමනිසා කෘෂිකාර්මික තත්ත්වය අතින් සලකන විට සාගරික දේශගුණය තෙත් නිවර්තන කඳුකරය දේශගුණයට සමාන වේ
වර්ෂාපතනය 

සාගරික දේශගුණය පවතින ප්‍රදේශවල වර්ෂාපතනය නිසිකලට ප්‍රමාණවත්ව ලැබේ
සැවානා හා ස්ටෙප් දේශගුණයන් පවතින නිවර්තන උස්බිම් වලදී පමණක් මෙම තත්ත්වය වෙනස් වන අතර ශීත සෘතුවේදී වියළි කාලගුණයක් ඇති මෙම ප්‍රදේශ සිසිල් වන්නේ මුහුදු මට්ටමේ සිට ඇති උස හේතුවෙනි
(Koppen Cwb)  වයඹ පැසිෆික්, දකුණු මධ්‍ය චිලී සාගරික දේශගුණයක් ඇති ප්‍රදේශ ලෙස සැලකුවද, මේවායේ සමහර කොටස් වල ඇතිවන වියළි ගිම්හානය වඩා ගැලපෙන්නේ මධ්‍යධරණී දේශගුණයටයි  (Koppen Cwb)
උෂ්ණත්වය 

සමස්ථයක් වශයෙන් ගත් කළ උෂ්ණත්වය විවිධාකාරවේ
පහත් මුහුදු මට්ටම්වල උපනිවර්තන ලක්ෂණ පෙන්නුම් කරන නමුත් වඩා ව්‍යාප්තව පවතින්නේ මධ්‍යම උෂ්ණත්ව තත්වයකි
එය සිසිල් නමුත් අධික ශීතලක් නොමැති ශීත සෘතුවකින් හා අධික උණුසුමක් නැති ගිම්හාන සෘතුවකින් යුක්ත වේ
තෙත් උපනිවර්තන කලාප වලට වඩා මෙම කලාපයේ ගිම්හාන සෘතුව සිසිල් වේ
උණුසුම් මාස වල උපරිම උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 22 C පමණ වන අතර සිසිල් කාලයේ අවම උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක -3 C පමණ වේ
(ඇමරිකානු විද්‍යාඥයෝ මෙම අගය සෙල්සියස් අංශක 0 C‍ලෙස අර්ථ දක්වති) ධ්‍රැවාසන්නයේ පවතින මෙවැනි ප්‍රදේශ උපධ්‍රැව සාගරික දේශගුණික කලාප (Koppen Cfc) ලෙස හඳුන්වන අතර මෙම ප්‍රදේශයේ සෞම්‍ය ශීත සෘතුවක් (අවම උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක -3 C  ට වඩා වැඩි ) හා සිසිල් ගිම්හාන සෘතුවක් (සමාන්‍ය උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 10 C/50 0F ) පවතී
ගිම්හාන සෘතුව පවතින්නේ මාස 4 කට වඩා අඩු කාලයකි
උදාහරණ ලෙස මෙම දේශගුණික තත්ත්වය  උතුරු හා දකුණු අර්ධගෝල දෙකේම පවතින බැවින් උප ආර්ටික් හෝ උත්තර වායු ලෙස හැඳින්වීම යෝග්‍ය නොවේ
මෙම නම යොදන්නේ කෙටි වසන්ත කාලයක් සහිත දේශගුණික ලක්ෂණ හැඳින්වීමටය
නමුත් එමඟින් උතුරු අර්ධගෝලයට පමණක් සීමා වු තත්ත්වයක් යන අදහස ඇති වීම මෙයට හේතුවයි.

බ්‍රිතාන්‍ය දුපත්වල සාගරික දේශගුණයට සමාන දේශගුණික තත්ත්වයක් ව්‍යාප්තව ඇති අතර එයට හේතුව අත්ලාන්තික් සාගරයෙන් නිරිත දිගින් හමන සුළං වේ
එක්සත් රාජධානියේ වාර්ෂික උෂ්ණත්ව පරාසය සාමාන්‍යයෙන් සෙල්සියස් අංශක 10 C පමණ වේ
ඇලස්කෝවේ බටහිර වෙරළ තීරයද, සාගරික දේශගුණික තත්ත්වයන් පෙන්නුම් කරයි
උණුසුම් පැසිෆික් දියවැල් ඉහළ මධ්‍ය දේශාංශවල නොමැතිවීම හේතුවෙන් ශීත සෘතුවේදී මෙම ප්‍රදේශ අධික ශීතලකින් යුක්ත වෙයි
මෙම ප්‍රදේශයට වර්ෂාපතනය වැඩිපුර ලැබෙන්නේ හිම ආකාරයෙනි
සියළුම මධ්‍ය දේශාංශ සාගරික දේශගුණ වර්ගයට අයත් වේ
අමරත වැහිටුවා දේශගුණික තත්ත්ව පවතින ප්‍රදේශ සාගරික දේශගුණයට සමාන ලක්ෂණ පෙන්නුම් කරන නමුත් ඒවා ස්ටේප් හෝ වර්ෂාපතනය අඩු කාත්තාර ලක්ෂණ පෙන්නුම් කරයි
මෙවැනි ප්‍රදේශ සඳහා  උදාහරණ වන්නේ වොෂිංටන්හි පහළ තැනිතලා, කැප්කේඩි රේන්ජ් නැගෙනහිරින් පිහිටි ඔරිලන් සහ ආර්ජන්ටිනාවට දකුණින් පිහිටි පලැයෝනියාව උතුරු චිලී හි පිහිටි ඇටකාමා කාන්තාරයයි
බටහිර ඕස්ට්‍රේලියාවේ ගිනිකොණ වෙරළ තීරයද මෙයට තවත් උදාහරණයකි
සටහන් 

|Maritime_climate
|-
{|
සාගර විද්‍යාව හෙවත් සමුද්‍ර විද්‍යාව (ග්‍රීක අර්ථය සාගර ලේඛනය යන්නයි
)යනු සාගර අධ්‍යයනය හා දියඹ විද්‍යාව වශයෙන් හැඳින්වෙන පෘථිවියේ සාගර හා මුහුද පිළිබඳව අධ්‍යයනය කරන දියඹ විද්‍යාවේ ශාඛාවකි
එයින් පරාසයක් ආවරණය කරන අතර සාගර ජීවීන් සහ පරිසර පද්ධති, සාගර තරංග, මුහුදු රැළි, භූ භෞතික විද්‍යාත්මක ද්‍රව ගතිකයන්, කැටි භූ ලක්ෂණ, මුහුදු පතුලේ භූ විද්‍යාව සහ සාගර තුළ හා එහි සීමා හරහා මතුවන භෞතික ලක්ෂණ මෙන්ම විවිධ රසායනික සංඝටක ස්‍රාවයන් පිළිබඳව අධ්‍යයනයද ඊට අයත්වේ
මෙම පුළුල්ව පැතිරුණු මාතෘකා මඟින් ප්‍රතිබිම්භනය කරන්නේ ලෝකයේ සාගර පිළිබඳ දැනුම හා එහි ක්‍රියාකාරීත්වයන් පිළිබඳ අවබෝධයට සාගර විද්‍යාඥයින් විසින් වෙනත් මිශ්‍රිත දැනුම සම්භාරයක් හැදෑරිය යුතු බව හා එය බහු විෂයයක් බවය
ඒ යටතට ජීව විද්‍යාව, රසායන විද්‍යාව, භූ විද්‍යාව, කාලගුණික විද්‍යාව හා භෞතික විද්‍යාව අයත්වේ
සාගර විද්‍යාවේ උප කාණ්ඩයන් 
සාගර විද්‍යාව පිළිබඳ හැදැරීම ශාඛා රාශීයකට බෙදිය හැකිය
ජීව විද්‍යාත්මක සාගර විද්‍යාව හෙවත් දියඹේ ජීව විද්‍යාව යනු ශාක සතුන් හා වෙනස් සාමුද්‍රික ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් හා ඒවායේ පාරිසරික විද්‍යාත්මක අන්තර් ක්‍රියාවන් පිළිබඳව හැදැරීමයි
රසායනික සාගර විද්‍යාව හෙවත් දියඹේ රසායන විද්‍යාව යනු සාගරයේ රසායනය හා වායු ගෝලය සමග එහි රසායනික අන්තර් ක්‍රියා පිළිබඳව හැදැරීමයි
භූ ගෝලීය සාගර විද්‍යාව හෙවත් දියඹේ සාගර විද්‍යාව යනු තැටි භූ ලක්ෂණ හා මුහුදු පතුලේ භූ විද්‍යාව හැදැරීමයි
භෞතික විද්‍යාත්මක සාගර වෙරළ හෙවත් දියඹේ භෞතිකය, උෂ්ණත්වය හා ලවණතා ව්‍යුහය මෙන්ම මිශ්‍රණය වී ඇති ආකාරය, ඒවායේ තරංග, අභ්‍යන්තර තරංග, උදම් හා දියරැලි අන්තර්ගත සාගරයේ භෞතික ලක්ෂණ පිළිබඳව හැදැරීමයි
වඩා රසවත් හැදෑරීමක් වන්නේ ශබ්දයේ හැසිරීම හෙවත් ධ්වනි සාගර විද්‍යාව, ආලෝකය (ප්‍රකාශ සාගර විද්‍යාව) හා සාගරයේ රේඩියෝ තරංගවල හැසිරීම පිළිබඳව හැදැරීමයි
මෙම ශාඛා ප්‍රතිබිම්භනය කරන්නේ බොහෝ සාගර විද්‍යාඥයන් මුලින්ම සියලු විද්‍යාවන් හා ගණිතයන් පිළිබඳව හදාරා ඔවුන්ගේ අන්තර් විනයානුකූල දැනුම නිපුණතාවයන් හා හැකියාවන් අනතුරුව සාගර විද්‍යාවට යොදන බවයි.

සාගර විද්‍යාව සාගර ඉංජිනේරු විද්‍යාවේදී ද යොදා ගැනේ
තෙල් වේදිකා, නැව්, වරායන් හා සාගරය ආරක්ෂිතව භාවිතා කිරීමට උපකාරීවන වෙනත් ව්‍යුහයන් සැලසුම් කිරීමේදී හා ගොඩ නැංවිමේදී එය අවශ්‍යවේ
සාගර විද්‍යාත්මක දත්ත කළමනාකරණය යනු සමීක්ෂකයන් සඳහා ඇති අතීත හා වර්තමාන දත්ත සුරක්ෂිත කිරීමේ විෂයයි
රසායන විද්‍යාව
ජීව විද්‍යාව
ඕසෝන් වියන තුනීවීම හා ගෝලිය උණුසුම ඉහළ යාම ජනමාධ්‍ය මගින් අන්නෝන්‍ය වශයෙන් සම්බන්ධ කර දැක්වුවද එය සැලකිය යුතු තරම් බලවත් සම්බන්ධතාවයක් නොවේ
ඕසෝන් ක්ෂය විම හා උෂ්ණත්වය කරැණු 4 කින් සම්බන්ධ වේ
ගෝලීය උෂ්ණත්වය ඉහළ යාමට හේතුවෙන් කාබන්ඩයොක්සයිඩ් අජිවර්තීගෝලය ඩිසල් කරයි
මෙම සිඩිල්විමෙන් ඕසෝන් වියන තුනීවිම වැඩි කරන අතර එමගින් සිදුරැ ඇතිවිමේ වේගය වැඩිවේ
ඕසෝන් ප්‍රමාණය අඩුවිමෙන් අපිවර්තීගෝලයේ සුර්ය විකරණ අවශෝෂණය අඩු කරයි
එමනිසා පරිවර්තිගෝලය සිසිල් වන අතර පරිවර්තීගෝලයේ උණුසුම වැඩිවේ
IPCC හි නිගමනය වන්නේ පසුගිය දශක 2 ඇතුළත ඕසෝන් අඩුවීම නිසා මෙය වර්ග මීටරයට වෝට්   ක් පමණ වේ
හරිතාගාර ආවරණය වාදයේ වැදගත්ම අනාවැකියක් වන්නේ අපවර්තීගෝලයේ සිසිල් වීමයි
මෙලෙස සිසිල් වීමක් සිදුවී ඇතත් එය සිදු වි අත්තේ හරිතාගාරවායුත් මගින්ද, ඕ‍සෝන් වියන තුනීවීමෙන්දැයි වෙන්කර දැක්විම අපහසුය
එයට හේතුව මෙම කරැණු දෙකට සිසිල් විමට බලපාන බැවිනි
මෙම සංසිද්ධිය අපවර්ති ගෝලයේ ගණිතමය ආකෘතියක් මගින් පැහැදිලි කල හැකත ජාතික සාගර හා වායුගෝලය පාලක මණ්ඩලෙයේ භූ භෞති ද්‍රව ගභිත විද්‍යාගාරය පෙන්වාදෙන අන්දමට කි
20 (මයිල 12. 4)  ඉහළ වායුගෝලය සිසිල් විමට බලපාන්නේ හරිතාගාර වායුන්ය
ඕසෝන් වියන තුනී වීමට හේතුවන රසායන ද්‍රව්‍ය ද හරතිගාර වායුන්වේ
මෙම රසායනික ද්‍රව්‍ය බව සාන්ද්‍රණයේ ඉහළ යාම නිසා   w/m ක් පමණ විකිරණ ලෙස ඉහළ ගොස් ඇති අතර මෙය හරිතාගාර වායු සාන්ද්‍රණය ඉහළ යාමෙන් අති වු විකිරණ බලයෙන් 14% පමණ වේ
රෑපය - විවිධ හාරිතාගාරය වායුන් හා වෙනත් ක්‍රම මගින් ඇතිවන විකිරණ බලපෑම
ඕසෝන් විනාශය පිළිබද 1980 දශකයේදි ගොඩනැගමු කල්පිත ප්‍රසිද්ධකෙරැනේ 1990 ්‍දශකය අගභාගයේ වන අකතර වර්තමානයේ දී ඒවා සාධනය කෙරෙමින් පවති
ෆොඩිල ඉන්ධන දහනයෙන් සිදුවන
ජනගහණ භූගෝල විද්‍යාව, මනුෂ්‍ය භූ විද්‍යාවේ අංගයකි
එය යම් ස්ථානයක ස්වභාවය අනුව ජනගහණ වර්ධනය, ව්‍යාප්තිය, සංයුතිය හා සංක්‍රමණය පිළිබඳ අධ්‍යයනයකි
එය ජනවිකාශ විද්‍යාව දෙස භූගෝලීය දාෂ්ටිකෝණයකින් අධ්‍යයනය කරයි
එය අවකාශීය මට්ටමෙන් ජනගහණයක ලක්ෂණ ව්‍යාප්තියේ වෙනස්කම් අධ්‍යයනය කරයි
මෙය සඳහා උදාහරණයක් ලෙසජනගහණ සිතියම් දැක්විය හැක