Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
Teft පරිපාලනය නිසා දළ දේශිය නිෂ්පාදිත අයට සාපේක්ෂව මහජන වියදම් අඩුවි තිබුණත්, "විල්සන්ගේ" නායකත්වය මත එය දශක වෙනස් වි දශක ගණනාවක් පැවතිනි
විල්සන් ගාඩරල් සංචිතයක් ආරම්භ කල අතර ව්‍යාපාර හා රාජ්‍ය අතර වු සංකිර්ණ ගිවිසුම 1836 න් පසු පළමු මහ බැංකුවට ඇරඹිය
1836 පිරිමි යුද්ධයට යාම නිසා කාන්තාවන්ට රැකියා අවස්ථා විවෘත විය
ද්ශපලනික සාමුකියක් මගින් ජනපති විල්සන් සම්බන්ධතා මුදල් හා විශ්වා භාග නීති භාවිතයෙන් ආර්ථික මනාව ක්‍රියාකරවීම දක්වයි.
බෞද්ධ ආචාර ධර්මයන්හි පදනම වන්නේ පංච ශීලයයි
එයින් අදහස් වන්නේ සෑම බෞද්ධයෙක්ම  දිනපතාම පංච ශීලය සමාදන් විය යුතු බවය
උපසපන් බෞද්ධ භික්ෂු වහන්සේ නමක් හෝ භික්ෂුණීන් වහන්සේ නමක් කෝටියක් සංවර ශීලයන් සමාදන් වන සේක
සතර ඉර්ධිපාද සහ සතර මාර්ග ඵල යනු දෙකකි
සතර ඉර්ධිපාද යනු, ඡන්ද, චිත්ත, වීරිය, වීමංසා යන හතරයි
ඡන්ද ඉර්ධිපාද යනු යම් කිසිවකට ඇති කැමැත්තයි
චිත්ත ඉර්ධිපාද ‍යනු, අරමුණ කෙරෙහි බොහෝ කොට නැමුණා වූ හිතයි
වීරිය ඉර්ධිපාද යනු අරමුණ සඳහා වූ වීර්‍යයයි
වීමංසා ඉර්ධිපාද යනු, විමර්ශන නුවණ නොහොත් සතර මාර්ගපඅපාය දුක්ඛයාගේ භයානකත්වය, විශාලත්වය දක්නා වූද, සංසාර දුක්ඛයාගේ විශාලත්වය දක්නා වූද, ඉර්ධියෙහි අනුසස් දක්නා වූද,  ස්කන්ධාදී ගම්භීර ධර්මයන්හි හැසිරීමට සමර්ථ  වන්නා වූද ඥාණයයි
(පූජ්‍ය රේරුකානේ චන්දවිමල හිමියන් විසින් රචිත "සත්තිස් බෝධිපාක්ෂික ධර්ම " පොත ඇසුරිනි)

සම්බෝධියට  පැමිණීමේ අදිය‍ර හතර  

පුද්ගලයෙකු අරහත් බවට පැමිණෙන මාර්ගයේ අදියර හතරක් මෙසේ නම් කොට ඇත
බෞද්ධ සහ ථේරවාද ධර්මය ඉගැන්වෙන පාසල්වල ඉහත සඳහන් අදියර බෞද්ධාගම පහුණු කිරීමේදී ප්‍රධාන වස්තු මාත්‍රයක් කර ඇත
සාමාන්‍ය පුද්ගලයා

සාමාන්‍ය පුද්ගලයෙක් සංසාරයේ ඇති වන නිමක් නැති වෙනස් කම් වලට මූහුණ දිය යුතු වේ
ඔවුන් කරන හොඳ හෝ නරක ඔන්ගේ කර්මයට බලපානු ඇත
එසේ හෙයින් ඔවුන්ගේ කර්ම ශක්තියට අනුකූලව සුගතියක් හෝ දුගතියක ඔවුන් උත්පත්තිය ලබන්නෝය
සාමාන්‍ය පුත්ගලයෙකුට තමන්ගේ සිත පාලනය කිරීමට නොදන්නා හොයින් ඔවුන් අතින් විශාල පාප කර්මයන් දැනුවත්ව හෝ නොදැනුවත්ව හෝ කෙරෙනු ඇත
ධර්මය නියම ආකාරයෙන් වටහා ගන්නට නොහැකි නිසා ඔවුන් බොහෝ දුක්ඛයන්ට මූහුණ පාන්නෝය
ප්‍රශස්ත පුද්ගලයා

මෙම පුද්ගලයින් අව්‍යාජ බෞද්ධයෝ වෙති
ඔවුන් ආර්‍ය පුද්ගල යනුවෙන්ද හඳුන් වනු ලැබේ
තවද ඔවුන් ආත්ම හතක් ඇතුළත අරහත් භාවයට පත් වන බව සඳහන් වේ
“ඕනෑම ප්‍රජාවක ‚ තථාගතයන් වහන්සේගේ අනුගාමික සංඝයා වහන්සේලාට හිමිවන්නේ උත්තරීතර ස්ථානයකි
එසේ හෙයින් සංඝයා වහන්සේලාට අනුගමනය කරන පුද්ගලයින් අනුත්තර ධර්මයෙහි ශ්‍රද්ධාව ක් ඇත්තේය
” 
ආර්‍ය සංඝයා වහන්සේලා ශ්‍රාවක කණ්ඩායම් හතරකට බෙදා ඇත
ඒ පහත සඳහන් අයුරින්ය
මිරිදිය යනු ගංගා වල ජලයයි
එහි ඕඑ  ,  නෙඑම් , මානෙල් මල් ආදිය පිපෙති
එහි ලස්සන මාඑ සිටිති
මිරිදිය
කාර්මික සංවිධානය යනු ආර්ථික විද්‍යාවේදී ආයතන වල ස්වභාවය පරික්ෂා කරන වෙළඳපොල ව්‍යුහය හා එහි අන්තර් ගත ක්‍රියා පරික්ෂා කරන ක්‍රමයකි
එය කාර්මික ආර්ථික විද්‍යාව නමින් ද හඳුන්වයි. එනමුත් වඩාත් ගැලපෙන නම වනුයේ "අසම්පුර්ණ තරඟකාරිත්වයේ ආර්ථිකය" යන නමයි
කාර්මික ආයතන වෙනම ‍කේෂ්ත්‍රයක් ලෙස වර්ග කිරීමට  Edword Chamberlin Edwod S Messon හා Joe
Bain හට ගෞරවය හිමිවිය යුතුයි
දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයෙන් පසු කාර්මික ආයතන ආදර්ශනය, SCP (Structre Conduct performance) ආකෘතියට සිදුවිය
1980 පසුව ආයතනයන්ගේ කල්පිත (Goare theory) අනුව ගොඩනැගි ඇත
සුලභ වෙළඳපොල අදර්ශනයක් පහත පරිදි වේ
සම්පුර්ණ තරඟකාරිත්වය (perfect competition)
ඒකාධිකාර තරඟ    (Monopolistic Competition)
කතිපයධිකාරය        (Oligopoly)
ඔලිගොප්සොනි
ඒකාධිකාර
මොනොපොලිසොනි

කාර්මික ආයතන ඉහත වෙළඳපොල ආදර්ශයන් යටතේ පහත පරිදි තරඟ වඳී

මිල විවයන         (Price discrimination)
බාණ්ඩ ප්‍රභේදනය
කල්පවතින භාණ්ඩ
අත්දැකිම් අනුව භාණ්ඩ
ද්විකින වෙළඳපොල
දුස්සන්ධාන        (Osllusion)
සංඥා කිරිම
අනෙක් ආයතනය සමඟ ඒකාබද්ධ විම හෝ ඒවා මිලට ගැනීම
වෙළඳපොලට අවතීරණය, පිටවීම

තරඟකාරි වෙළඳපොල ක්‍රමයේ අඩු වියදම් හා අඩු මිල ලබා ගැනීමට ක්‍රියාකාරිත්වයක් ඇත
(Stipherd
1997)

ඉහත විෂයට ප්‍රයෝගික හා කල්පිතමය පැත්තක් ඇත
ගේ පොතට අනුව "එක් තලයක ක්ෂේත්‍රය සාරාංශ ගත, තරඟකාරි බව හා ඒකාධිපති බව පිළිබඳ තාත්වික කල්පිත ඇති අතර, දෙවන තලයට අනුව සත්‍ය වෙළඳපොලවල් පදනම් කරගත්, ඒවායේ ක්‍රියාකාරිත්වය පිළිබඳ හදරන ක්‍රමයකි
Gare Theory සංකල්පය බහුලව භාවිතා විම නිසා ක්ෂුද්‍ර ආර්ථි විද්‍යාවේ අනෙකුත් රිකිල වන ආයනික ආර්ථික, ආයතනික මුල්‍යමය බව, ආදිය දැනටත් භාවිතා වේ
විශ්වාස භාවයට හා තරඟකාරිත්වය පිළිබඳ ප්‍රතිපත්ති වලටත් කාර්මික ආයතනන වල විශාල බලපෑමක් ඇත
පොදු වෙළෙද පොළ වයුහයන්

මෙම ක්ෂේත්‍රයේදී අධ්‍යයන කරන පොදු වෙළෙද පොළ වයුහයන් පහත දක්වා ඇත
පුර්ණ තරඟකාරී වෙළෙඳ පොළ
ඒකාධිකාරි වෙළෙඳපොළ
කථිපයාධිකාරි වෙළෙඳ පොළ
නිෂ්පාදකයන් සදහා ගැණුම්කරුවන් අඩු වෙළෙඳපොළ
ඒකාධිකාරය
ක්‍රයේකාදිකාරය (එක් ගැණුම්කරුවෙකු පමණක් ඇති වෙළෙඳ පොළ තත්ත්වය)

පහත සිද්දි වලින් ඇති වන ඉහත වෙළෙද පොළ වයුහයන් යටතේ ප්‍රතිඵල පිලිබදව කාර්මික සංවිධාන විමර්ශනය කරනු ලබයි
මිල උච්චාවචනය
නිෂ්පාදන විවිධත්වයන්
කල්පවත්නා භාණ්ඩ
කුඩා වෙළෙඳ පොළ වල් වල ඇති ආයතනවල හැසිරීම් වලට බලපෑම් කරන ප්‍රධාන නොව වෙළෙඳ පොළ වල් හෝ දෙවන පෙළ වෙළෙඳපොළවල්
වංචාවල්
ප්‍රතිඥාගාර හා වෙළෙඳ දැන්වීම් මෙන් සංඥා නිකුත් කිරීම
ඒකාබද්ධ හා ලාභය
ඇතුල්වීම් සහ පිටවීම

අඩු වියදම් හා අඩු මිල ගණන් වල ප්‍රතිඵල තරඟකාරී වෙළඳපොළ ව්‍යුහයක් මගින  ඉදිරිපත් කෙරෙහි
(ශේපර්ඩ්, ඩබ්ලිව්. 1997
4 මෙම විශයට න්‍යායාත්මක පැත්තක් හා ප්‍රයෝගික පැත්තක් ඇත
එක අධ්‍යයන පොතකට අනුව
“එක මට්ටමකදී තරඟය හා ඒකාධිකාරය ගැන තාත්වික සංකල්ප සාරාංශ කොට ඇත
දෙවන මට්ටමේදී මෙම මාතෘකාවෙන් සත්‍ය වෙලළඳ පොල වල්, කණ්ඩායම් පෙළඹවීම සහ සත්‍ය ආයතන වල හිරවීම් පිළිබද අදහස් වේ” (ශේපර්ඩ්, එබ්ලිව්
1)

කාර්මික ආර්ථිකයේ තරඟ න්‍යාය වඩාත් සවිස්තරව භාවිතා කරමින් තිබෙන අතර මෙය සුක්ෂම ආර්ථිකයේ අනෙක් අංශ කරාද යොමු කර ඇත
කාර්මික ආර්ථිකයේ වෙළෙද පොළ තරඟ න්‍යාය වඩාත් සවිස්තරව භාවිතා කරමින් තිබෙන අතර සුක්ෂම ආර්ථිකයේ අංශ වගේම සංවිධාන ආර්තිකය හා සමාගම් රක්ෂණය යන අංශ කරාද යොමු වී ඇත
ප්‍රතිභාර නීතිහා තරඟ කාරීත්ව ප්‍රතිපත්ති කෙරෙහි වැදගත් ප්‍රායෝගික බලපෑම් ඇති කිරීමට කාර්මික ආර්ථික වලට හැකියාවක් පවතී
සටහන්
Industrial organization
සොළොස් නිධාන යනු පටිච්චසමුප්පාදයේ අර්ථ දක්වා ඇති බෞද්ධ සංකල්පයකි
මෙහිදී දුක් ගැහැටයන් ගේ බීජය‚ තණ්හාව සහ නූගත්කම වැනි දෑ ගැන හඳුනා ගැනීමක් කරනු ලැබේ
සාරාංශය

පටිච්චසමුප්පාදයේ සහ සොළොස් නිධානයන්හි මූල ධර්මය වන්නේ අප විසින් කරන කියන දේවල ප්‍රතිඵල සංසාරයේ සැරිසරන තුරාවටම අප වටා චක්‍රයක් විලස බැඳී තිබෙන කාරණාවයි. මේය විසුද්දිමග්ගයෙහි කරුණු දක්වා ඇත
විසුද්දිමග්ගයෙහි ඇති වෙනත් සිද්ධාන්තයන් සහ ශිල්ප කර්මයන් වාගේම සොළොස් නිධානයන් භාවනාව ප්‍රගුණ කරන බෞද්ධයන් හට උපකාර වේ
බුද්ධඝෝෂ හිමියන් විසුද්දිමග්ගයෙහි සොළොස් නිධානයන් මෙසේ සංසන්දනය කර ඇත්තේය
“සොළොස් නිධාන හතර අතකට විහිදුනු ලිය වැලක් වැනිය
” 
පලමුවැන්න නූගත්කමින් ආරම්භ වී ‚ රෝගී වී මරණයකින් අවසාන වේ
දෙවැන්න ‚ අල්ලා ගැනීමෙන් අරම්භ වී උත්පත්තියකින් අවසාන වේ
තුන්වැන්න උත්පත්තියකින් ආරම්භ වී නැවතත් නූගත්කමින් අවසාන වේ
හතරවැන්න සම්බන්ධතාවයන් ගෙන් ආරම්භ වී නූගත්කමින් අවසාන වේ
සොළොස් නිධාන වන්නේ 

සටහන

ඉහත සඳහන් සියලු දෑ එදිනෙදා ජීවිතයේදි යම් පුද්ගලයෙකුට මුහුණ පෑමට සිදුවන සිද්ධාන්ත වේ
කොන්දේසි විසි හතර

සම්පූර්ණ පැහැදිලි කිරීම

පහතින් සඳහන් වන්නේ පටිච්චසමුප්පාදයේ යම් කොටස් හා බැඳෙන කොන්දේසිය
සටහන් 

|
Twelve Nidanas
විඤානය යනුවෙන් අදහස් කරන්නේ සචේතන බවයි.
මම ලිපිය බෞද්ධ සංකල්ප සමාලෝචනය කරනවා ඇත
බුද්ධ ධර්මයේ මුල් ඉගැන්වීම් ‚ පාලි සාහිත්‍යය සහ වෙනත් දහම් පාසල් තුළින් යොමු කරන්නා වූ ශාස්ත්‍රිය ඉගැන්වීම් මීට ඇතුළත් වේ
පාලි සාහිත්‍යය
පාලි සාහිත්‍යයේ විඥානය යනුවෙන් සමානාර්ථ පදයක් බොහෝ විට යොදා ගන්නේ බෙලහීන ශාරීරික ද්‍රව්‍යයක අරුත කියා පාන්නටය
පාලි වගන්ති රැසකම විශේෂයෙන්ම සූත්‍ර පිටකයේ විඥානය යනුවෙන් හඳුන්වා ඇත්තේ ඉහත සඳහන් පරිදි සචේතනයයි
ඒ වාගේම ඒය අවස්ථා තුනකදී මෙලෙස සඳහන් කොට ඇත
අභිධර්මයෙහි සටහන් කර ඇති පාලි ග්‍රන්ථ වල විඥානය තවත් කොටස් 89කට වෙන්කොට ඇත
අවබෝධයේ පදනම් ප්‍රත්‍යර්ථද

සංස්කාර
බෞද්ධයාගේ විඥානය යනු සම්භාවනීයත්වයෙන් අර්ථ දැක්වූ සංස්කාර ධර්මයන් 5න් එකකි
ඉතිරි 4 වන්නේ රූප‚ වේදනා‚ සංඥා‚ සහ සංඛාරා යන්නයි
සංයුක්ත නිකායයේ බුදුන් වහන්සේ විඥානය පැහැදිලි කරන්නේ මෙලෙසය
විඥානය යනුවෙන් හඳුන්වෙන්නේ මන්ද
දතහැකි දෙයක් බැවිනි
එයට දත හැකි වන්නේ කිනම් දෙයක්ද
දත හැකි වන්නේ රස⁄නීරස භාවය සහ ක්ෂාර ⁄අක්ෂාර හාවයයි
( වෙන්කර) දත හැකි භාවය නිසා විඥානය යනුවෙන් හැඳින් වේ
මෙවන් අන්දමේ දැනුවත් කිරීමක්  ඉතාමත් පැහැදිලි වාගේම ඉතා කල්පනාකාරීව සිතිය හැකිය
ඉහත සඳහන් දේශනයේම සංඥා නැමැති සංස්කාර ධර්මයත් මෙලෙස පැහැදිලි කර ඇත
සංඥා යනුවෙන් හඳුන්වෙන්නේ මන්ද
එමගින් තේරුම් ගැනීමක් සිදුවෙන බැවිනි
කිනම් දෙයක් තේරුම් ගැනේද
යම්කිසි දෙයක පිටතින් විහිදෙන ස්වභාවය තේරුම් ගැනේ

පරාධීනත්වයේ ආරම්භය 

සිත කයෙහි අ‍න්‍යෝන්‍ය රැඳියාව

පුනුරුත්පත්තිය

සමකාලීන භාවිතය
තායි බෞද්ධාගම විඥානය අර්ථ දක්වන්නේ මරණින් පසු ශරීරයෙන් පිටත් වන චින්තනය යනුවෙනි
සටහන් 
https
org/wiki/Vijnana

මනසවිඥානයේ උපත පහදා දෙන්න
මහායාන ධර්මයට අනූව ඉහත සඳහන් භූමි සම්බෝධයට පැමිණෙන මාර්ගය පැහැදිලි කෙරේ
යම් මහායාන චාරිත්‍රයනට අනුකූලව ඉහත සඳහන් භූමිවලට අමතරව තව බොහෝ අදියරයන් හඳුන්වාදී ඇත
බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන්ට අනුකූලව බෝධි සත්වයන් වෙන් වෙන්ව හඳුනා ගෙන ඇත
මෙම වෙන් කිරීම බොහෝ දුරට සිදු ව ඇත්තේ භාෂාවන්හි ඇති සීමා හේතු කොට ගෙනය
මෑත යුගයේ නොයෙක් දෙනා පිළිගත් බෝධිසත්වයන් වහන්සේ දෙනම වන්නේ 14 වන දලයි ලාමා සහ කර්මාපා භික්ෂූ දෙනමය
බෞද්ධ චිත්‍ර කර්මයන්හි බෝධිසත්වයන් ගේ පිලිරූ බොහෝ ප්‍රචලිතය
බෝධිසත්වයන්ගේ සම්බුද්ධත්වය සඳහා උපයෝගි වෙන ස්ථානය හඳුන්වන්නේ බෝධි මණ්ඩ යනුවෙනි
බෞද්ධාගම පිළිබඳව ධර්ම ග්‍රන්ථ සහ ආදර්ශ පාඨ බොහෝ ඇත්තේය
යම් ආදර්ශ පාඨ ආගම අරමුණු කොට ගෙන ඇති නමුත් අනෙකුත් දෑ, විශේෂයෙන්ම ශාස්ත්‍රඥ කරුණු ඉස්මතු කොට දක්වන්නේය
බෞද්ධාගම පිළිබඳව ලියැවී ඇති ග්‍රන්ථය හඳුන් වන්නේ ත්‍රිපිටකය යනුවෙන්ය
එය කොටස් තුනකට බෙදී ඇත
විනය පිටකය, සූත්‍ර පිටකය සහ අභිධර්ම පිටකය වේ
බුදුන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණයෙන් අනතුරුව මහා කාශ්‍යප තෙරුන්ගේ මූලිකත්වයෙන් බුදුන් වහන්සේ දේශනා කොට වදාළ සූත්‍රයන් ග්‍රන්ථ තුළ පෙළ ගැස්විය
ඉතිහාසයේ සඳහන් වන පරිදි ආනන්ද තෙරණුවන් අභිධර්මය පිළිබඳව දේශනාවන් සටහන් කිරීමට උපකාර වී ඇත
ඒවාගේම උපාලි තෙරණුවන් විනය පිලිබඳව රෙගුලාසි ගොනු කර සිටියේය
මෙම සටහන් ත්‍රිපිටකයේ පදනම විය
ථේරවාද ධර්මය සැලකෙන්නේ බුදුන් වහන්සේ දේශනා කොට වදාර නොවෙනස් ධර්මය ලෙසටය
මහායානය සැලකේන්නේ බුදු දහම අන් අයගෙන් එක් වූ අදහස් සහ අනුශාසනා ඇති ධර්මයක් ලෙසටය
මහායාන සූත්‍ර හයසීයක් පමණ දැනට සොයාගෙන ඇත්තේය
මහායාන බුදු දහම ප්‍රගුණ කර ඇති අය මහායාන සූත්‍ර තුළ ඇති දෑ පමණක් උපයෝගි කරගන්නේය
ඔවුන් විශ්වාස කරන්නේ එම සූත්‍ර වල ඇත්තේ බෝධි සත්වයන්ගේ ජීවන මාර්ගය යන්නය
එනමුත් මෙම ධර්මය ථේරවාද බෞද්ධයින් බුදුන් වහන්සේගේ ධර්මය ලෙස පිළිනොගන්නේය
බෞද්ධාගමේ විශ්ව සම්ප්‍රදායන් අධ්‍යයනය කිරීමට කේන්ද්‍රික පෙළ පොත් නැත්තේය
කෙසේ නමුත් විනය පිටකය හඳුන් වන්නේ බෞද්ධාගමේ හරය යනුවෙන්ය
වර්ෂ ගණනාවක සිට බෞද්ධාගමෙහි ඇතුළත් විශේෂිත දේශනා සංශ්ලේෂණය කිරීමට වෙහෙස වී ඇත
ශ්‍රි ලංකාවේ එම ව්‍යායාමයේ ප්‍රතිඵලයක් වන්නේ ධම්ම පදයයි
උගතුන් විසින් වර්තමාන යුගයේ බුද්ධාගම‚ බහුලව යොදන වර්ගීකරණයට ‚ වර්තමාන භක්තිකයන් මෙලෙස තුන් ආකාරකයට බෙදා ඇත සම්ප්‍රදායික හා භූගෝලීය හා සංස්කෘතික වශයෙනි
[ථේරවාද]

  [පෙරදිග ආසියානු බුද්ධාගම]

  [ටිබෙට් බුද්ධාගම]

ඇතැම් උගතූන් පවසන පරිදි බුදුදහම විකල්ප පද්ධතීන් දෙකකින් යුක්තය
ඒ ථේරවාද සහ මහායාන ලෙසිනි
මෙම වර්ගීකරණයේ, මහායානයට පෙරදිග ආසියානු බුද්ධාගම සහ ටිබෙට් ජාතිකයන්ගේ බුද්ධාගම ඇතුළත්ය
පොදුවේ ඉංග්‍රිසි භාෂාව යොදා ඇත්තේ මෙම පද්ධතියට නමුත් සමහර උගතුන් වෙනත් නම් පාවිච්චි කරති
බෞද්ධ ආගමිකයන් හටම විවිධත්වයෙන් යුක්ත වෙනත් පද්ධතීන්ද ඇත
අංකුර ලිපි
බුද්ධාගම
බෞද්ධ සංකල්පයන් භෞතික විද්‍යාවයේ ඉගැන්වීම හා සම්බන්ධ කිරීමට උත්සාහ ගෙන ඇත
භෞතික විද්‍යාවේ නිර්මාතෘ වරුන් වන අයින්ස්ටයින්‚ හයිසන්බර්ග්‚ සහ ෂුයිඩින්ගර් සඳහන් කොට ඇත්තේ භෞතික විද්‍යාවේ සංකල්පයන් බෞද්ධාගම හා ඈඳා ගැනීමට පුළුවන් නමුත් ඔවුන්ගේ සංකල්පයන්ට බුද්ධාගම බලපෑමක් නොකර ගත් බවය
එනමුත් විද්වතුන් සඳහන් කොට ඇත්තේ බෞද්ධ ආගමත් භෞතික විද්‍යාවත් අතර තිබෙන සම්බන්ධතාවය විද්‍යාත්මක යැයි වැරදි ලෙස ගත් මතවාදයකි
අයින්ස්ටයින් සඳහන්කොට ඇත්තේ බුද්ධාගම යනු ආගම් ප්‍රතිභාවන්තයෙක් විසින් ඉදිරිපත් කර ඇති ඉතාමත් ශක්තිජනක මූලද්‍රව්‍යක් ලෙසය
1933 දී භෞතික විද්‍යාව සඳහා නොබෙල් ත්‍යාගය දිනූ අර්වින් ස්කෝඩින්ග ගේ ප්‍රාර්ථනාව වූයේ බටහිර විද්‍යාව ආධ්‍යාත්මික රක්තතාවයෙන් ගලවා ගැනීමට බටහිරත් නැගෙණහිරත් ඇති අදහස් එකිනෙක හා කිරීමය අවශ්‍ය බවයි.
ස්කෝඩින්ග ගේ “ඉන් ඕල් ද වර්ල්ඩ්” කෘතියෙහි “මයි විව් ඔෆ් ද වර්ල්ඩ්” 5 වැනි පියවරේදී සඳහන් කොට ඇත්තේ ආගමත්  විද්‍යාවත් සම්බන්ධ කර හැකි රාමුවක් නැති බවය
දැනට අප හදාගෙන ඇති රාමුව වැරදි බවත් එය නිවැරදි කර හැක්කේ ආදි කාලයේ බිහිවුනු උපනිෂද් වල ඥානයෙන් යන්නය
ඩේවිඩ් බෝම් දලයි ලාමාව කිහිප වතාවක් හමුවූ කෙනෙකි
නැගෙනහිර ලෝකෝත්තරවාදයේ පුරුදු සම්බන්ධයෙන් පැහැදීමට පත් වූ අයෙකි
ඔහු මෙලෙස සඳහන් කොට ඇත
“භාවනාව අපගේ සියලුම කරදර වලට විසඳුම් සොයාගැනීම පහසු කරයි
භාවනාව අපගේ සිත වෙනත් අතකට යොමු කර අපගේ විඥ්ඥානය වෙනස් කරනු ලබයි”
1974 දී ශොග්යාම් ට්රුම්පා නැමැති බෞද්ධ ඇදුරුතුමා අනුමාන කරන ලද්දේ බුදධාගම බටහිර දේශයන් තුළ ප්‍රචලිත වන්නේ මනෝ විද්‍යාවත් සමග යන්නය
ඒවාගේම බුද්ධාගමේ සඳහන් ඇතැම් සංකල්ප මනෝ විද්‍යාවේ යොදා ගෙන ඇත
බුද්ධාගම සහ විද්‍යාව අතර සමානාත්මතාවයක් සටහන් වන්නේ යෝගාකාරක ධර්මයන් හරහාය
විශේෂයෙන්ම ජීව විද්‍යාවයේදී මෙය හඳුනා ගත හැකි වන්නේය
මේ සම්බන්ධයෙන් වැඩිපුර කරුණු විලියම් වෝල්රන් නම්වූ පුද්ගලයාගේ කෘතීන් මගින් දැක ගත හැකිය
1970 දී ‚ නොයෙකුත් පරීක්ෂණ හා අධ්‍යනයන් වලදී සොයා ගනු ලැබුවේ බුද්ධාගමෙහි හඳුන්වා දෙන භාවනාවන් මනෝමය අවස්ථාවන්හීදී ප්‍රයෝජනයට ගත හැකි බවය
මොලය පරීක්ෂාවට ලක් කරණ නොයෙකුත් නූතන යන්ත්‍රයන් මගිනුත් මෙය තහවුරු වී ඇත
මෙම අධනයන් දලයිලාමා සහ ටෙන්සින් ගියට්සෝ හෝ රුකුල් දෙන්නෝය
කෙසේ හෝ  විද්‍යාඥයින් සුලු කොටසක් බුද්ධාගම ස්නායු සම්බන්ධ විද්‍යාවන්හි යොදා ගැනීමට ගුප්ත වාදයක් ආරම්භ කෙරෙයි යන්න පිළිබඳව සඳහන් කොට ඇත
ආශ්‍රිත 
Buddhism_and_science Parallels
මනෝ විද්‍යාව
බුද්ධාගම
භාණ්ඩයක් පිළිබද හුදු වෙන් කරන ලද තොරතුරැ වලට පමනක් සිමා නොවන අලෙවිකරණයේදි අපගේ චර්යාවන් හා සාරධර්ම පාලනය හා වෙනස් කිරිමට තැතැකල හැක
එක්තරා මට්ටම සමජය මෙය පිළිගතක්තත් සාමාචාර්ය සම්පන්න බලන විට එය සව් සිමාවක තිබිය යුතුයි
අලෙවිකරන ආචාරධර්මථ,, මධ්‍යම ආචාරධර්ම වලට ඉතා සාමන වේ
ඊට හේතුව අලෙවිකරණයේදි, මාධ්‍ය බහුලව භාවිතයයි
එනමුත් මාධ්‍ය ආචාරධර්ම, අලෙවිකරණයට පමණක් සිමා වු පුළුල් මාතෘකාවකි
මිල නියමය කිරීම - Pricing fiuos, price discrimination, price skimming 
තරගකාරි නොවන ක්‍රියමාර්ග - මෙහිදි මිල නියම කරන ක්‍රමයන් ඉක්මවා, භාණ්ඩ සපයන්න් හා සපයුම් මාර්ග වල පක්ෂපාතිත්තවය ලබා ගැනීම
විශේෂිත අලෙවිකරණ උපයයන් - Green wash, Best & switch, shill, pyramid scheme, viral marketing planned obsolesce 
දැන්විමේ අඩංගු - තරගකරැවට පහර දෙන දැන්විම් භාංවංග (Subliminal) පනිවුඩ කාමය උපදවන දැන්විම්, සදකල් පවතින හෝ හානියාදක ලෙස සලකන භාණ්ඩ 
අලෙවිකරණය හ දරැවන් - පාසලේ අලෙවිකරණයේ යෙදිම
කළුකඩ වෙලදාම(Black Market ) හා Greenmarket  (අයිතිකරැ අනුදැනුනේ තොර විකිණිම)
Merrespece

නිෂ්පාදනයේ ආචාර ධර්ම

භාණ්ඩය හා භාණ්ඩ නිෂ්පාදන ක්‍රියවලිය හානියක් නොමැති විමට වගබලගැනිම මෙහි අරමුණයි
මෙහිදි මුහුණපාන තද අකර තැබිමක් නම් භාණ්ඩයෙන් හා නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලියෙන් වන හානිය කුමන මට්ටමෙන් පසු හානිදායක ලෙස සලකයිද යන්නයි
එමෙන්ම සමාජයේ දක්වන හා තාක්ෂන වෙනස සමග මෙම මට්ටම වෙනස්විය යුතුය
දෝෂ සහිත, ඇබ්බැහි විය හැති, අන්තර්ගත වු අවදානමක් සහිත භාණ්ඩ හෝ සේවා (උදා දුම්කොල, මධ්‍යසාරථ ආයධ වාහනය රසායනික ද්‍රව්‍ය burgee Jumping)
ව්‍යාපාරය හ පාරිසරය අතර ඇති ආචාර ධර්ම (පලරිසර දුෂනය, පාරිසරික ආචාර ධර්ම, කාබන් විවොවක ද්‍රව්‍ය අලෙවිය)
නව තාක්ධෂනය සමග ආචාර ධර්ම වලට වන බලපෑම (ජානමය වශයෙන් සැකසු ආහාර- Geretically Motified Food ජංගම දුරකථන වල විකිණර හා සෞඛ්‍යය)
නිෂ්පාදිත පරික්ෂාකිරිමේ ආචාර ධර්ම - සත්ව අයිතින් හා සතුන් මත පරික්ෂාව, ආර්ථික පලදා ඇති කොටස් පරික්සාවට යොදා ගැනිම (සිසුන්)

සටහන් 

|
Ethics of sales and marketing
|-
නාවික හමුදා භාවිතායේ දී Destroyer යාත්‍රාවක් යනු වේගවත්, පහසුවෙන් පාලනය කල හැකි දිගු යාත්‍රාවේ
මේවා විශාල නාවික බලගැනියක් හෝ කණ්ඩායමක් පිරිවරා ඉදිරියට යමින් ඒවා ඉදිරියෙන් එන කුඩා ලග, පරාසයක ඇති ප්‍රබල ප්‍රහාරකයන්ගෙන් ආරක්ෂා කරයි
ටෝපිඩෝ (torped) බෝට්ටු, සබ්මැරින් , ගුවන් යානා)

දෙවන ලෝක යුද්ධයට පෙර Destroyer යාත්‍රා මැදිව සන්නද්ධ වු දිගු කාලීන පවැත්මකට නොසැදු මුහුදු මෙහෙයුම් වල යොදොන යාත්‍රාවකි
මේවයේ නඩත්තු වැඩ කටයුතු සදහා Destroyer tender යත්‍රාවක් හා Destroyer  යාත්‍රා කිහිපයක් එක්ව මෙයුම් කණ්ඩායමක් ලෙස කළේය
යුද්ධය කාලයේදි තනිව ක්‍රියාකල හකි ප්‍රබල Destroyer  යාත්‍රා නිපදවිය
මේවා 1950-60 වන විට Cruisers ලෙස නිපදිවය Cursers  යනු Destroyer යාත්‍රාවකට වඩා විශාල යුධ නැවක වඩා කුඩා යාත්‍රා වර්ගයකි
21 සියවසේ ආරම්භයේ මුහුදේ සාමාන්‍ය මෙහෙයුම් වල යෙදෙන ප්‍රබල යාත්‍රාව Destroyer විය
ජාතින් 4 (ඇමරිකාව, රැසියාව, ප්‍රංශය හා ජර්මනිය) පමණක් Cursers හා මෙයෙයුම් වල නොමැති යුධ නැව් භාවිතා කලේය
වත්මන් Destroyer යනු Gurted Missile Destroyer නමින් හදුන්වයි. දෙවන ලෝක යුද්ධ කාලයේදි නෞකා ප්‍රමාණයට වුවත් ආයුධ වල ප්‍රබලතාවයෙන් ඉතා වැඩිය
මෙම යාත්‍රා වලට න්‍යෂ්ටික මිසයිල (Nuclear Missile) රැගෙන යාමේ හැකියාව ඇත
මෙම මිසයිල භාවිතයෙන් නගරයක් පවා විනාශ කල හැක
සටහන් 

|
Destroyer
|-
අෂ්ඨ ලෝක ධර්මය හෙවත් අට ලෝ දහම නම් ලාභ, අලාභ, යස
අයස, නින්දා, ප්‍රශංසා, සැප,දුක යන්නයි
බුදු දහම සහ බුද්ධාගම
ලෝක උරුම ලැයිස්තුවේ සටහන් කර ඇති නම ලෙස යුනෙස්කෝව මගලින් ආගම් ලෙස වර්ගීකරණය මහා වංශයේ විස්තර කර ඇති ආකාරය අනුව අනුරාධපුරය පසුතලය

හා වශංයේ විස්තර කර ඇති ආකාරය අනුව අනුරාධපුරයෙහි පසුකලය

මහාවංශය පවසනනේ ඔහු උප නගර 4 ක් මන්ම අභය වැවද, පොදු සුසාන භූමියද, මරණ දණ්ඩනය නියම කරන ස්ථානය, බස්නාහිර රැජිනයන්ගේ දෙව්මැදුර, වෙනස්වන නුග හා රෝගයන්ට අධිපති යක්ෂයාගේ ගල් රෑපවද, යෝන්ස් භුමිය හා විශාල කැපකිරිමේ නිවසද සඳහා මෙන්ම සකසා මේ සියල්ල ඔහු බටහිරි දොරටුව අසල පිහිටුවිය
විල්ලෙම් ග්රෙගර් පාලකයා නිගණ්ඨ ජෝතිය සඳහ නිවසයක් සැදු එම සුසාන භුමියේම නැගෙනහිර වන්නම බොහෝ තාපසයෙන් සඳහා ආරාමයක් ගොඩවෙන ලදි ඉදිරි පස දිශාවේ ජෝතියගේ නිවාස හා මෙම දිගාවේ ගාමිණි වැව තැනුවා සේම ඔහු තැනි තැන යන දානය පමණක් වළදන තවුසන් සඳහා ආරාමයක්ද ආජිවකයන් සඳහා නිවහනක්ද, බ්රහ්මණයන් සඳහා වාසස්ථාන මෙන්ම රෝගයන්ගෙන් වැළැකීම සඳහා රෝගීන්ට ආරෝග්යශාලා හා ශාලාවක් ද මෙම ස්ථානයේම ඔහු ගොඩනවෙන ලද බව මාහවංශය x හි සඳහන්ය
විල්හෙලම් ග්රේගර් 
4 වන සියවසේදි පණ්ඩුකාභය රජු එය නම අගනුවර කරගත් බව පැවසෙන අතර ඔහු නගරය හා එහි උප නගර හොද සැලසුමකට අනුව සැකසුවේය
ඔහු චින්තරාජ හා කලාවේලි වැනි යක්ෂයන් සඳහා සිද්ධස්ථාන ස්ඛාපිත කලේය
සෑම අවුරැද්දකටම යක්ෂයන් ච්තය වෙන ආගමික පුජා මිදි යුෂ යාදා රාජකීය පරිශුය තුල අර්ථ දෙවියන් වෙත පුජා කරනු ලැබේ
ඔහු සුසාන භූමියත් සඳහා භුමියත් ද, මරණින්න දන්ඩනය සඳහා ස්ථානයක්ද බස්නාහිර රැජින සඳහා දෙව්ැදුකරද, පිච්ච මාරජිනි, වෙස්සවන නුගගස, වාසදේව තල්ගස, යෝනික නිවාස සහ විශාල වශයෙන් කැපවුණු නිවාස වේ
දායකයන් සඳහා කාර්යයන් පැවර අතර ඔවුන් සඳහා සම්මානයන් ඇති කරන ලදී
තැනින් තැන ඇවිද ගියි තවුයන් සහ ආජිවක සහ බ්රාහ්මණ වරැන් සඳහා ගෙවල් ඉදිරකරන ලදි
ඔහු ගම්මාන වල මායිම් ඇති කරන ලදි
පණ්ඩාකාභය රජ ශ්රී ලංකාවේ අගනුවර ලෙස 4 වන සියවසේයේදි පිහිටුවන ලදි
මුල් ප්රධාන සැලස්ම අනුව නගරය සංවර්ධනය සඳහා පාලනය සහ සෞඛමය සැකැස්ම සහ ආගමික ස්ථාන සඳහා සැලසුම් කරන ලදි
පසුව ඔහුගේ පුත් මුටස්ව රාජ්ය බලයට පත්විය
ඔහුගේ හැට අවුරැදු රාජකාපයේ අනුරාධපුරය අගනුවර ලෙස පවත්වගෙන ගිය අතර ශ්රී ලංකාවේ බුද්ධධර්මය මුල් ඉතිහාසයේ වැදගත් භුමිකාවන් දැක්වු මහමේවවන් උයන ඇති කිරිමට දායක විය
ඔහුගේ අනුප්රාප්තියාවු තම පුත් දේවානම් පිය තිස්ස කලයේ එනම් බුදු රජුන් පිරිනිවාර්නයෙන් අවු 236 පසු ශ්රී ලංකාවට බුද්ධාගම රැගෙන එන ලදි
ඉන්දියානු විසු අශෝක අධිරාජ්යය දේවානම් පිය තිස්ස රජුලේ සමකලිකයකු විය
ඓතිහාසික කුම මෙම කාලපරිච්ඡේදය 250 B
සිට 210 B
C දක්වා විය
මෙම අවස්ථාව දකුණු ආසියාවේ වැදගත් ආගමවත් වු බුද්ධාගම සංවර්ධනය වු යුගයක ආරම්භ විය
org/wiki/Anuradhapura#Beginnings
ව 4 වන සියවසේ මැද භාගය වන තෙක් අතීත ක්‍රිස්තියානි සභාව ග්‍රික පරණ තෙස්කම්න්තුව (Septuagint) ආගමික පෙළපොත ලෙස භාවිතයට ගන්නා ලදි
එම වකවානුව කුළදි ග්‍රික භාෂාව රෝමානු අධිරාජ්‍යයේ සහ සභාවන්හී ප්‍රධාන භාෂාවද විය
ක්‍රිස්තියානු පියවරු (Curcle Fathers) ග්‍රීක් පරණ තෙස්තමේන්තුවද ග්‍රීක තෙස්තමේන්තුවෙහි සදහන් බාහෝ සිදුවිම්ද  සඳහන් කර ඇත
කෙසේ නමුත් ක්‍රි
ව 400 වන සියවසේ දි ජෙරොම් (Jerom) පවසන ආකාරයට පැරණි ග්‍රික තෙස්තමේන්තුවෙහි පැරණි හීබෙදු නොමැති බවයි. එ නිසා ඔහු දේවස්ථානයට එඑරෙහි වෙමින් පැරණි හිබෙද්‍ර බයිබලය ලතින් භාෂධාවට පරිවර්තව කළේය
එහුගේ මෙම ක්‍රියාව එගස්ටින් (Augustine) වැනි ඔහුගේ සමකාලිකයන්ගේ දැඩි දෝෂාදර්ශනයට හේතුවුවත් කාපලයටකට පසුව ජෝරරෝමගේ හිබෞද්‍ර බලිබලයෙන් ලතින් පරිවර්තනය පිළිගැනිමට ලක්විණි
පෙරදිග දේවස්ථාන විශ්වාස කරනා අන්දමට අනෙකුත් භාෂාවන්ට පැරණි ග්‍රීක තෙස්තමේන්තුව අනුසාරයෙන් හීබ්‍රෑ බයිබලය පරිවර්තනය කර ඇත
කෝන්ස්තිනෝපලයේ කෙඩොක්ස් පල්ලිය (Orthodoxy church of Constantinople) ග්‍රිසියේ දේවස්ථාවනය (Churches of Greec) සහ සයිප්‍රසයේ ඔකඩොක්ස් දෙවස්ථානය (Cypriot Orthodox Churches) අදටත් ග්‍රීක පැරණි තෙස්තමේන්තුවෙන් පරිවර්ථනය නොකරනන ලද මුල් පිටපත අනුසාරයෙන් දේව වමෙහෙයන් පවත්වනු ලබයි
වර්තමානයෙහි නව තෙස්තමේන්තුව සම්බන්ධයෙන් ගැටළු ඇති වු සැම අවස්ථාවකදිම පැරණි ග්‍රීක තෙස්තමේන්තුව අනුසාරයෙන් ගැටළු සදහා පිළිතුරැ සෙවිම සිදු කරයි
ඇමරයික් (Aramic) බයිබලයෙහි ඇති බොහෝ වැනි ග්‍රීක පැරණි ඇස්තමේන්තුවට සම්බන්ධ වාක්‍ය වේ
මේ අනුව පෙනී යන්නේ බොහ් භාෂා විද්වතුන් පැරනි ග්‍රීක තෙස්තමේන්තු අනුසාරයෙන් කොට ගෙන වෙනත් භාෂාවන්ට පැරණි හිබෛෟ බලයිබලය පරිවර්තනය කර ඇති බවයි. 

නව තෙස්තමේන්තුවෙහි සහ පැරණි තෙස්තමේන්තුවෙහි සදහන් විස්තර අනුව නව ග්‍රීක තෙස්තමේන්තුව නිවරදි බවට 94% පිළිගන්නා අතර 4% පමණ හීබෲ පිට‍පතෙන් සදහන් කරැණු නිවැරදි බව පිළිගනි
ප්‍රවෘත්ති ප්‍රචාරය (මෙය Newscast හෝ news break යන වචන වලින් හඳුන්වයි) යනු විවිධ ප්‍රවෘත්ති සිද්ධින් සහ අ‍නිකුත් තොරතුරු රූපවාහිනිය හෝ ගුවන් විදුලිය මගින් ප්‍රචාරය කිරිමයි
ප්‍රවෘත්ති ප්‍රචාරය සාමාන්‍යයෙන් ප්‍රාදේශිය ලෙස ප්‍රවෘත්ති කාමරයක් හෝ ප්‍රචාරක ජාලයක් මගින් නිෂ්පාදනය කරයි
එයට ක්‍රිඩා පිළිබඳ විස්තර,  කාලගුණ අනාවැකි, ප්‍රවාහන වාර්තා, වැනි අමතර විස්තර ද අදාළ ග්‍රාහකයන්ට දැනෙන ආකාරයට ප්‍රචාරය කරනු ලබයි
සර්වග්‍රාහි යෝග්‍යතාවය (1F) පිළිබදව නිර්වචනයන් කිහිපයක් ඇත
නමුත් ඉන් ‍එකක් ( ඔලී - 2003-ට අනුව ඩබ්ලිව්.ඩී හැමිල්ටන් ගේ ප්‍රථම විස්තරය හා නොගැලපේ) පුද්ගලයෙකුගේ හැසිරිම් වල සෘජු හා වක්‍ර යෝග්‍යතා ප්‍රතිවිපාකයන්හි එකතුව සර්වග්‍රාහි යෝග්‍යතාවය වේ
එහි සෘජු ‍යෝග්‍යතා ප්‍රතිවිපාකය යනු පුද්ගලයා සහ සමාජ සහකරුවන් අතර ඇති සම්බන්ධයේ මට්ටමෙන් බර තබන ලද (රික්ලේෆ්ස් සහ මිලර් 2001) සමාජ සහකරුවන්ගේ යෝග්‍යතාවය‍ කෙරෙහි වන බලපෑමද වේ
සමාන සමාජ හැසිරිම් කෙරෙහි ලැදිකම ඇති කෙරෙන ජාන සහිත අනෙකුත් පුද්ගලයන්ගේ පැවැත්ම හෝ අභිජනනය සමාජ හැසිරිම් විසින් වැඩි කිරිමේදි හෝ අඩු කිරිමේදි ඒවා ජිවියාගේ අනියම් යෝග්‍යතාවය කෙරෙහි බලපෑම් ඇති කරයි
එහෙයින් මෙම ආකෘතිය වුල්කාර ජාන පරම්පරාවෙන් සර්වසම වන විට අවශ්‍ය වන ඥාතියා තෝරා ගැනිමට (දැඩි අර්ථයෙන්) වඩා ‍පොදු එකක් වේ
වර්ග්‍රාගි යෝග්‍යතාවය නිරූපණය කිරිම සදහා ඉතාමක් පොදු ඓතිහාසික පසුබිම ඇත්තේ ආසන්න සබදතාවයක් ඇති ජිවින් කාණ්ඩ වල නිසා ආකෘතින් දෙක එක සමාන ලෙස සාමාන්‍යයෙන් සැලකේ.

ජානයේ දැක්ම අනුව පරිණාමයේ සාර්ථකත්වය අවසානයේ රදා පවතින්නේ තමාගේ උපරිම පිටපත් සංඛ්‍යාවක් ජනගහණය තුළ රදවා තබාගැනිමෙනි
වර්ෂ 1964 වර්ෂය වන තෙක් ජාන විසින් මෙම තලය ලගා කරගත්තේ පුද්ගලයාට උපරිම ජීවය දරුවන් සංඛ්‍යාවක් ඉතිරි කොට තබා යාමට සැලැස්විමෙන් බව සාමාන්‍ය විශ්වාසය විය
කෙසේ වුවද, ජිවියෙකුගේ ආසන්න  ඤාතින් ජාන වැඩිගණනක් පොදුවේ කොටස් කර ගැනීමට ඉඩ ඇති නිසා (දුර්ලභ ජානවල ප්‍රතිවාදි වු "පොදු ‍ජාන" හා පටලවා නොගත යුතුය) මෙම ඥාති පුද්ගලයන්ගේ අභිජනනය සහ පැවැත්මට අනුබල දිම මගින් ජානයට හිමි පරිණාමික සාර්ථකත්වය වැඩි දියුණු කර ගත හැකි බව වර්ෂ 1964 දි ඩප්ලිව්
ඩී හැම්ටන් විසින් පෙන්වා දුන්නේය
මෙසේ පුද්ගලයින්ට ඔවුන්ගේ පුද්ගල යෝග්‍යතාවයට වඩා සර්වග්‍රාහී යෝග්‍යතාව උපරිමයට පත්කර ගැනීම සදහා ගැලපෙන ක්‍රමයකට හැසිරිම සදහා මෙහෙයවනු ලබයි
සර්වග්‍රාහී යෝග්‍යතා මුලධර්ම පිලිබද ප්‍රත්‍යක්ෂ මුලනය උදාහරණයක් ලේඩින්ගේ බිම් ලේනා විසින් සැපයේ
මෙහිදී තමන් ගොදුරු කර ගැනිමට බලාසිටින කෙනෙක් සිටි බව ඔවුන්ගේ කාණ්ඩායටමට අනතුරු ඇගවිම සදහා එක් එක් ලේනා විසින් අනතුරු ඇගවිමේ සංඥා නිකුත් කරනු ලැබේ
අනතුරු ඇගවිමේ සංඥා නිකුත් කිරිමෙන් ‍බෙල්ඩින්ගේ බිම් ලේනා තමන් සිටින ස්ථානය දැන ගැන්නට සැලැස්විම මගින් තමන් වැඩි අනතුරකට ලක්වේ
කෙසේ වුවද මෙම ක්‍රියාවලියේදි ලේනා ජනගහණය තුළ ජීත්වන සිය ඥාතින් ආරක්ෂා කර ගනී
වැඩි දුරටත් කළ අධ්‍යනයන්හිදි ලේනා තම අවදානමට පත්විම ඇති කැමැත්ත ඌ ජනගහණයේ සාමාජිකයන්ට කෙතරම් ආසන්න වශයෙන් ඥාතිත්වය දරන්නේ ද යන්නට සෘජුවම සමානුපාතිකය වන බව පෙනි ගොස් ඇත
එහෙවින් තමාගේම ජාන ප්‍රජානය කිරිමෙන් ඉතිරි කර යා හැකි ජනගහණය ප්‍රමාණයට වඩා ආසන්න තම ප්‍රදේශයේ සිටින අනෙකුත් ලේනුන් ආරක්ෂා කිරිම මගින් ජාන වැඩි වශයෙන් ඉදිරියට ඉතිරි කිරිමට තුඩු දෙයි නම් ලේනා තමාගේ ජීවිතය බිලිදිමට කැමති වේ
එය වැඩි සර්වග්‍රාහි යෝග්‍යතාවකට තුඩු දෙයි
තවත් හොද නිදසුනක් වනුයේ කිරළ පක්ෂයා තමාගේ පැටවුන් උකුස්සන්ගේ අවධානයෙන් මගහැරවීම සඳහා තමාට තුවාල වු බවට ව්‍යාජ පෙන්විමක් කිරිමයි
ස්වභාවික වරණය යනු අභිජානීන ජිවින්ගේ ජනගහණයක අනුගාමි පරම්පරාවන්හි සතුටුදායක උරුම විය හැකි ගති ලක්ෂණ වඩාත් සුලබ විමෙන් අසතුටුදායක උරුමවිය හැකි ගති ලක්ෂණ වඩාත් සුලභ විමෙන් අසතුටුදායක උරුම විය හැකි ගති ලක්ෂණ විරල විමෙන් ක්‍රියාවලියය
ස්වභාවික වරණය රූපානුදර්ශනය මත නැතහොත් ජීවියෙකුගේ නිරික්ෂණය කළ හැකි චරිත ලක්ෂණ මත ක්‍රියාත්මක වේ
ඒ අනුව වඩා සතුටුදායක අයට වඩා නොනැසි පැවතිමට සහ අභිජනනයට ඇති ඉඩකඩ වඩා වැඩිය
සතුටුදායක රූපානුදර්ශනය හා සම්බන්ධ ප්‍රවේණි දර්ශනය වන රූපානුදර්ශනයේ ජානමය පදනමෙහි සංඛ්‍යාතය පසුගාමි පර්මපාරවාලදි වර්ධනය විමක් වෙයි
මෙම ක්‍රියාවලිය නිසා කාලයක් සමග ජිවින් විශේෂික රපිසරාත්මක අවකාශය හා අනුවර්තිත විමක් සිදුවිය හැකි අතර අවසානයේදි නව ප්‍රභේදයන් පැන නැගීමටද තුඩු දිය හැකිය
වෙනත් වචන වලින් කියතොත් ස්වභාවික වරණය වනු නිශ්චිත ජිව ජන සමුහයක පරිණාමය සිදුවිය හැකි යාන්ත්‍රනයයි
ස්වභාවික වරෟණය නුතන ජීව විද්‍යාවේ වැදගත් අංගයකි
මෙය හදුන්වා දුන්නේ චාල්ස් ඩාවින් විසින් 1859 වර්ෂයේ ලියු ද ඔරිජින් ඔෆ් ස්පීසීස්(Origin of Species) නමැති සිය නව සොයා ගැනිම් හදුන්වා දුන් ග්‍රන්ථයෙනි
එහි ස්වභාවික වරණය යන්න විස්තර කනරනු ලැබුවේ
ආවේනිකත්වය පිළිබද පිළිගෙන හැකි න්‍යායක් නොපවති නිසාය ඩාර්වින් සිය ලිවිම කරන කාලයේ දි නුතන ජාන විද්‍යාව පිලිබද කිසි දැනුවත් භාවයක් නොතිබිණි
නුතන ජනා විද්‍යාවේ පියා ලෙස සැලකෙන ග්‍රෙගර් නේඩල් ඩාර්වින්ගේ සමකාලිනයෙක් වුවද විසිවන සියවසේ මුල් කාලය තෙක් ඔහුගේ කෘතින් අප්‍රසිද්ධව පැවතිණි
සාම්ප්‍රදායික ඉන්විනුයානු විකාශනය හා සම්භාවය හා අණුක ජාන විද්‍යාවේ පසු කාලින සොයා ගැනිම්වල එකතුව නුතන විපරිණාමික සංයෝග ලෙස හැදින්වේ
ශබ්ද විද්‍යාව (ග්‍රික ශබ්සය හෝ හං යන්නෙන් ) යනු මනුෂ්‍ය කථනයෙහි භෞතික ශබ්දයන් අධයනයයි
එය කථන ශබ්දයන්හි භෞතික ගුණාංග සහ ඒවයේ කායික විද්‍යාතමක නිෂ්පාදනය, ශ්‍රවන ප්‍රතිග්හණය හා ස්නායු කායික විද්‍යාත්මක අවබෝධයක් යනාදි ක්‍රියාවලින් හා සම්බන්ධවයි.

ශබ්ද විද්‍යාව සංස්කෘත භාෂාව පිළිබදව ජානින් ක්‍රිස්තු පුර්ව 5 වනි සියවසේ ලියන ලද ග්‍රන්ථයේ ව්‍යංජනාක්ෂ උච්චාරණය සහ විලාශය පිළිබද විස්තරයක් සමගඅවුරැදු 2500 ත් තරම් ඇත අතීත්යේ ඉපැරණි ඉන්දියාවෙනි අධ්‍යපනය ‍කෙරණි
ප්‍රධාන ඉන්දිය අක්ෂර මාලාවන් අද ඒවායේ ව්‍යංනාකරෂ පානිය හෝ වර්ගකිණරය අනු පළෙගස්වනු ලැබේ
ශබ්ද විද්‍යා වර්ග 

- උච්චාරණ ශබ්ද විද්‍යා කථනයේ උච්චාරණය හා සම්බන්ධ එනම්, කාල් දිව සහ සම රැළි වැනි කථන ඉන්ද්‍රයයන්හි ස්ථනය හැඩය හා චලනයයි
- ධවනි ශබ්ස විද්‍යාව කථනය් ධවනි පිළිබදව සැලකිලිමත් වේ
එනම් සංඛ්‍යාතය සහ සුසංවාදය වැනි ශබ්ද තරංගවල ගුණාංගයන්ය
- ශ්‍රවණ ශබ්ද විද්‍යාව කථනය අවබෝධකරගැනිම හා සම්බන්ධයි
ශබ්ද ඇතුලත් කන විසින් ලබා ගන්නේ කේස යන්න සහ මොළය විසින් අවබෝධ කරගන්නේ කෙසෙද යන්නයි
සටහන් 

| Phonetics
|}
{|
ස්වර ශාස්ත්‍රය (ග්‍රීක ෆෝන්) හඩ ශබ්දය + (ලෝගෝස්) වචන කථනය, සාකච්ඡාවට භායනය වු විෂය යනු යම් නිශ්චිත භාෂාවක ශබ්ද ක්‍රමය අධ්‍යනය කරන වාග් විද්‍යාවෙහි උප ක්ෂේත්‍රයකි
ශබ්ද විද්‍යාව කථානයේදි ඇතිවන ශබ්දයන්හි භෞතික නිෂ්පාදනය සහ අවබෝධය පිළිබදව වන අතර ස්වර ශාස්ත්‍රය දෙන ලද කිසියම් භාෂාවක හෝ භාෂාවන් අතර ශබ්ද ක්‍රියා කරන අකාරය විස්තර කරයි
ස්වර ශාස්ත්‍රයෙහි වැදගත් කොටසක් වනුයේ භාෂාවක් තුල කිනම් ශබ්ද වශේෂණය ඒකකයන් වන්නේද යන්න අධ්‍යනය කිරීමයි
උදාහරණයන් පෙස ඉංග්‍රිසි භාෂාවෙන්   /P/ සහ  /B/ ශබ්දයේ විශේෂණිය එක්යන් ව්
(ඒවා ශබ්දානුය
/ වෙනස වන්නේ ශබ්දානුක හෝ ශබ්දානුමිතික බවයි) මෙය (pin) සහ "බින්"  (bin) වැනි වෙනෙස් දේවල් හදුන්වන නමුත් ශබ්දයට ස්ථානගත වි ඇති අන්දම අනුව දේශිය කථිකයින් විසින් තවමත් එකම ඹප්දය ලෙස සැලකේ. උදාහරණය ලෙස පින් (pin) යන වචනනය පී  (p) අකුර මහාප්‍රාණක්ෂරයක් ලෙස ශබ්ද කරන අතර ස්පින් යන වචනයෙහි ශබ්දානුව ශබ්දයෙන් පමණක් වෙනස්වන කුඩාම යුගයන් ගන් දැකගත හැකිය
අනෙක් අතට පී  (p) අක්ෂරය ‍බොහෝ විට අනෙකුත් ශබ්දවලට සාපේක්ෂය එය සමාන වි ඇති අන්දමට අනුව වෙනස් ආකාරකින් උච්චාරණය කිරිම හෝ නොකිරිම පිලිබද මෙම වෙනස් ශබ්දානු අතර වෙනස්කම්ක් ලස දැක්වේ
අවම අර්ථ පුර්ණය ශබ්ද (ශබ්දානු) වලට අමතරව ස්වර ශාස්ත්‍රය ඉහත විස්තර කල ඉංග්‍රිසි භාවේ "පි" අක්ෂණය යෙදුනු අන්දම සහ මාත්‍රාව,ව්‍යුහය, අවධාරණය, උච්චාරණය සහ ස්වර භේදය වැනි මාතෘකාවන්හිදි ද ශබ්ද එකිනෙකට අතර වෙනස් වන අන්දම අධ්‍යනය කෙරේ
ස්වර ශාස්ත්‍රමය ඒකකයන් හි ශබ්ද ඇතුලත් නොවුවද සංඥා භාෂා විග්‍රහ කිරිම සදහා ද ස්වර ශාස්ත්‍ර න්‍යායේ මුලධර්මයෙන් යොදා ගනු ලැබිය
ස්වර ශාස්ත්‍ර විග්‍රහ‍යේ දී  උපකරණය ලෙස යාදා ගැනිම සදහා නිර්මාණය කර ඇති නිසා ප්‍රකාරයෙන් නිදහස්ව යොදා ගැනිමට හැකියාව ඇත
සටහන් 

| Phonology
|}
{|
ප්‍රායෝගිකතාවය යනු ස්වභාවික භාෂා කථාකරන්නන් පැහැදිලිව  ප්‍රකාශ කරන ලද දෙයට වැඩි යමක් සන්නිවේදනය කිරිමට ඇති හැකියාව අධ්‍යයනය කිරීමයි
වෙනත් කථිකයෙක්  අදහස් කළ අරුත තෙරුම් ගැනිමට ඇති හැකියාව ප්‍රායෝගික නිපුණතාවය ලෙස හැදින්වේ
ප්‍රයෝගික ශ්‍රිතයන් පැහැදිලි කරන ප්‍රකාශයන් පාර ප්‍රායෝගික ලෙසට හැදින් වේ
තවත් දෘෂ්ඨි කෝණයක් වනුයේ  ප්‍රයෝගිතාවය මගින් සන්නිවේදනයේ අපේ අරමුණු ළගා කරගත හැකි ක්‍රම පිළිබදව සලකා බැලෙන බවයි. කිසියම් ප්‍රද්ගලයෙකුට තවත් කෙනෙකුට දුම්බිම නවත්වන ලෙස කිරීමට අවශ්‍ය වුවා යැයි සිතන්න
විවිධ ප්‍රකාශයන් යාදා ගනිමින් මෙම අරමුණ ඉටු කරන ගත හැකිය
කරුණාකර දුම්බිම නවත්තන්න යැයි ඒ පුද්ගලයාට සරලව ප්‍රකාශ කල හැකිය
එය සෘජු හා පැහැදිලි ශබ්දාර්ථයක් සහිත්‍ය
ඊට විකල්ප ලෙස මෙම කාමරවට වායුව පිරිසිදු කරන උපකරණයක් අවශ්‍යය යි කිව හැකිය
එයින් ද සමාන අරැතක ඇහැවුනද එය වක්‍රව කරන ප්‍රකාශයක් වන අතර ඉන් අදහස් කළ අර්ථය තේරුම් ගැනීමට ප්‍රයෝගික අනුමානයක් අවශ්‍ය වෙයි
ප්‍රයෝගිකතාවය භාෂා ඉගෙන ගන්නන් හට අවබෝධ කර ගැනිමට ඇති ඉතාමත් අභියොගාත්මක පැතිකඩක් ලෙස සැලකෙන අතර එය ඇත්ත වශයෙන්ම අබබෝධ කරගත හැක්කේ අත්දැකිම් සමග පමණකි
සටහන් 

| Pragmatics
|}
{|
ප්‍රාග් ඓතිහාසික මානවයන් පිලිබද හැදැරිමේදී විද්‍යාඥයන් මානවයාගේ ජීව විද්‍යාත්මක, මානව විද්‍යාත්මක හා මනෝ විද්‍යාත්මක විකසනය පිළිබදව අධ්‍යයනය කල යුතුය
මෙහිදි කායික මානව විද්‍යාවෙහි සිදුවන විකසනය පිළිබද වද හැදැරීමද කළ යුතුය
මෙය හෝමෝසේපියන් (Mono Spaiens) මානවයා අනුසාරයෙන් සිදු කළ හැකිය
තවද මානවයාගේ පැවත එන මානවයාගේ  මුතුන්මිත්තන් පිළිබද සහ ටු ඇන්යේස්ටර් ටේල් (Two Ancestor's Tale) ග්‍රන්ථයෙහි එන සියළුම මහ වානරයන් පිළිබඳ ද මෙහිදි අධ්‍යයනය කරනු ලැබේ
වර්තමානයේ ප්‍රාග් ඓතිහාසික මානවයන් පිලිබදව හැදැරීම එකිනෙකට වෙනස් වු විෂය ක්ෂේත්‍රයන් මගින් නිර්මාණය වි පවති
මෙහිදි ආදි මානවයාගේ ශරීරය පිළිබදව වාසස්ථාන තුළ  ඔවුන්ගේ හැසිරිමේ රටාවත්, සත්ව මනෝ විද්‍යාව සහ වානර භාෂාව පිළිබදව පරික්ෂණ පැවැත්විම සිදු කරයි
මෙම පරික්ෂණ තුළින් සොයා ගන්නා දත්ත තුළින් මානව හැසිරිම් සහ ඒවායේ ප්‍රභව පිළිබද අවබෝධයක් ලබා ගත හැකිය
ප්‍රාග් ඓතිහාසික මානවයින්ග් විවිධ වු  හැඩ ගැසිම් මනවයන් තමන්ට අදාළ වු නීති තවත් ජීවත් වු පරිසරය සහ සංස්කෘතිය අදාල කරගනිමින් විවිධ ලෙස හැඩගැස්විම් කර ගත්හ
මෙම නිසා පරික්ෂකටන් හට මානවන් සහ ඔවුන් මිනිසුන් සමග පැවැත්වු සබදතාවයන් න්‍යායන් උපයෝගී කරගනිමින් සෙවීමට සිදුවිය
මෙලෙස පරික්ෂණ පැවැත්විමේ දී ඔවුන් හට බටහිර ප්‍රාග් ඓතිහාසික මානවයන් හා ජපානය ප්‍රාග් ඓතිහාසික මනවයන් ‍ලෙස කොටස් 2 ක් හමුවිය
සංස්කෘතික පසුබිම හා දර්ශනය අනුව ඔවුන් එකිනෙකට වෙනස් වුවත් ඔවුන් බොහෝ දුරට එක සමාන වු මුලධර්ම මත ජීවත් වී ඇත
කෙසේ වුවත් පරික්ෂකයනි මෙම ප්‍රාග් ඓතිහාසික මානවයන් කාට්ඨාස දෙක පිළිබදව එකිනෙකට වෙසන් ආකාරයේ දත්ත සෙවීමේ ක්‍රම උපයෝගී කර ගනී
සටහන් 

| http
org/wiki/Primatology Primatology]
|}
{|
රිචර්ර්ඩ් අර්ස්කින් ‍ෆ්‍රේරේ ලිති (වර්ෂ 1944 දෙසැම්බර් මස 19 වැනි දින කේනියාවේ නයිරෝජිනදි උපත ලැබිය) කෙන්යානු දේශපාලනඥයෙක්, පාෂාණ ධාතු විද්‍යාඥයෙක් හා සංරක්ෂණයෙක් විය
ඔහු පුරා විච්ඡේයෙකන් වන ලුවි ලික් හා සේරි ලික් ගේ පුතුන් තිදෙනාගෙන් දෙවැන්නා වු අතර කොලින් ලිකිගේ බාල සොහොයුරා විය
මුල් ජීවිත කාලය

ආදිතම වර්ෂයන්

රිචර්ඩ් කුඩා ළමයෙක් ලෙස කොරිනඩෝන් කෞතුකාලාරටේ භාරකරු වු ලුවි ලික හා ඔල්ඩුවායි ලිති කැණිම් පිලිබද සතුටු වු මේරි ලිති  සිය දෙමව්පියන් හා ‍ජොනත්තන් සහ පිලිප්, සිය ‍දෙ‍සොහොයුරන් ද සමග නයිරෝබි හි ජිත්විය
ලිති සොහොයුරන්ට ඉතාමත් කාර්යශිලි ළමා කාලයක් තිබිණි
සියළුම පිරිමි ළමයින් කුඩා අශ්වයන් සතුව සිටි අතර ඔවුහු ලැන්ගාට් පෝනි සමාජයේ සාමාජිකයන් වුහ
ඔවුහු උඩපැනිමේ හා අසුන් පැනිමේ තරගවලට සහභාගි වු අතර බොහෝවිට විනෝදය සදහා සතුන් එලවමින් සහ අන් සමග ක්‍රිඩාවෙහි යෙදමින් තැනිතලා හරහා එකි ගෝන්ග් කදු දෙසට අසුනි පිටිනි ගියහ
සමහර විට පෝනි සමාජයේ සියලු දෙනා නිවාඩු කාලවලදි ලිකි පවුල් අමුත්තන් වුහ
රිචර්ඩ් ගේ දෙමාපියන් නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ සැල්මේෂියානු සංගමය පිහිට වු අතර වර්ෂය 1957 දි ඒ සදහා ත්‍යාගයක් ද දිනුහ
බල්ල්න් සහ අනෙකුත් සුරතල් සතුන් ලිති නිවසේ සත්කාරය ලැබු වැඩිහිටියන් සහ ළමයින් විසින් පවත්වන ලද තරගවලට ලිති තරුණයන් සහභාගි වු අකර ඔවුහු සොරනේගෙඩ් වලදි හාවුන් සහ කුඩා මුව වර්ගයයන් අතින් අල්ලා ගැනිමට තැත්කරමින් ද ආදි මිනිසා අනුකරණය කරමින්ද සිංහයන් සහ නරියන් උන් අල්ලාගත් ගොදුතරුවල් පලවා හැරිමට උත්සහ කලහ
සටහන් 

| Richard Leakey
|}
{|
ද්විතීය අධ්‍යාපනය යනු ප්‍රාථමික පාසල් අවදියෙන් පසුව එන අධ්‍යයනයේ පියවරයි
ද්විතීය අධ්‍යාපනය යනු සාමාන්‍ය අධ්‍යාපනයේ අවසාන පියවරයි
සාමානයෙන් අධ්‍යාපනයේ ඊලග පියවර වන්නේ විද්‍යාලයට හෝ විශ්ව විද්‍යාලයයි
ද්විතිය අධ්‍යාපනය නියම වශයෙන් අනිවාර්ය පරිපුර්ණ, බාලවයස්කරුවන් සදහා වු ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනයේ සිට වැඩිමහල්ලන් සදහා වු වෛකල්පිත, නිර්මාණාත්මක තෘතිය, පශ්චාත් ද්වීතීයය හෝ උසස් අධ්‍යාපනය (විශ්ව විද්‍යාල වෘත්තිය විද්‍යාල) දක්වා සිදුවන සංක්‍රමණය සමය නිරූණය කරයි
පවතින ක්‍රමය අනුව මේ කාලය හෝ ඉන් කොටසක් සදහා වෙනු වු පාසැල් ද්විතිය පාසැල් උසස් පාසැල් , මැදි පාසැල් ,විද්‍යාල, වෘත්තිය පාසැල් සහ ප්‍රාරම්භ පාසැල් වශයෙන් හැඳින්වේ
මේවා අතරින් ඕනෑම එකක නිශ්චිත අර්ථ අවනිත ක්‍රම අකර වෙනස් වේ
ප්‍රාථමික හා ද්විතීය අධ්‍යාපනය අතර නිහ්චිත කඩඉම රටකින් 60 කට මෙන්ම රටක තුද වුවද වෙනස් වේ
නමුත් එය සමාන්‍යයෙන් 5 වැනි හා 10 වැනි ව්ෂ අතර අධ්‍යාපන කාලය වේ
ද්විතිය අධ්‍යාපනය ඈත්වන්නේ ප්‍රධාන වශයෙන් ගැටවර වයසේදීය ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ හා කැනඩාවේ ප්‍රාථමික හා ද්විතිය අධ්‍යාපනයේ එකතුව සමහර විට කේ. 12 අධ්‍යපානය යනුවෙනි
ඔස්ට්‍රේලියාවේ එය හැදින්වෙනුයේ පී -12 අධ්‍යාපනය යනුවෙනි
ද්විතීය අධ්‍යාපනයේ අරමුණු උසස් අධ්‍යාපනය හෝ වෘත්තිය අධ්‍යාපනයට සුදානම් කිරීම සදහා පොදු දැනුම ලබා දීම හෝ සෘජුම වෘත්තියක් සදහා පුහුණු කිරීම හෝ විය හැකිය
සටහන් 

| Secondary Education
|}
{|
චාල්ස් ඩාවින් ප්‍රකාශ කරන අන්දමට විවිධ සත්ත්ව ප්‍රභේදයන් සහකරුවන් තෝරාගැනීම සදහා යොදාගත් ක්‍රමෝපායයන් ක්‍රමිකව වෙනස් විය
ඩාවින් අර්ථ දක්වන ආකාරයට සහකරුවෙකු තෝරාගැනීමේ දී බොහෝ විට එකම වර්ගයේ පිරිමි සතුන් ගැහැණු සතුන් අයිති කර ගැනීම සදහා සටන් කරයි
මෙහි දී ප්‍රථමයෙන් එකම වර්ගයේ පිරිමි සතුන් සහකාරියක් තෝරා ගැනීම සහ අවසානයේදි ගැහැණු සත්ත්වයා සහ පිරිමි සත්ත්වයා අතර ඇතිවන හැගිමෙනි ඝට්ඨනය ලෙස කොටස් වශයෙන් මෙය දැක්විය හැකිය
පිරිමි සත්වයෙකු තවත් පිරිමි සත්වයෙකු හා සටන් කිරිමට අං තට්ටුව වැනි අංග ලක්ෂණ හේතු කර ගනී
මෙවැනි අංග ලක්ෂණ ආයුධ හෙවත් Weapons ලෙස හදුන්වයි. සහකාරිය විසින් සහකරුවෙකු තෝරා ගැනීමේදී සැළකිලිමත් වන අංග ලක්ෂණ ආහාරණ  ලෙස හැදින්වේ
(Ornaments)

ලොව සිටින සමහර ක්ෂිරපායි  සහ කුරුළු විශේෂයන්හි ගැහැණු සතුන් පිරිමි සතුන්ගෙන් ඔවුන් නොදැනුවත්වම බීජ ලබා ගනී
වර්තමානයේ මෙවැනි ගැණු සතුන් පිළිබදව පරික්ෂණ පැවැත්විමට වැඩි වශයෙන් අවධානය යොමු  වි ඇත
මෙවැනි සත්ත්ව ප්‍රභේදයන්හි පිරිමි සතුන් බීජ ලබා දිමට තරග කරයි
ගැහැණු සතුන් පිරිමි සතුන්ගේ පිහිටු වැනි බාහිර අලංකර ශරීර ලක්ෂණ අනුව තම සහකරු තෝරාගනී
පිරිමි සතුන්ගේ දේහලක්ෂණ වලට ආකර්ශනය විම Sexy Son Hypothesis  ලෙස හැදින්වෙන අතර පිරිමි සතුන්ගේ ඇති රෝග ප්‍රතිරෝධනය කරන හැකියාව වැනි ශරීර අභ්‍යන්තර ලක්ෂණ වලට ආකර්ශනය වීම Good genes hypothesis  ලෙස හැදින්වේ
Naturligt urval#Sexuellt urval
ෂේලි (Shelly ) යන නාමයෙන්ද හදුන්වනු ලැබු ෂර්වුඩ් වෝෂ්බර්නි (29 නොවැම්බර් -1911 සිට අප්‍රේල් 2000) ඇමෙරිකානු කායික මානව විද්‍යාඥයෙකු වු අතර ප්‍රාග් ඓතිහාසික මානවයන්ගේ ස්වභාවික වාසස්ථාන පිළිබදව පරික්ෂණ පැවැත්වු මුලික විද්‍යාඥයා ද වේ
ආදි මානවයාගේ හැසිරිම් රටා පිළිබඳව ඔහු ඉදිරිපත් කල තර්ක මිනිසාගේ පරිණාමය පිළිබඳ නව තොරතුරු බොහොමයක් ඉදිරිපත් කළේය
චරිත කතාව 

මැසවුසේට් ප්‍රාන්තයේ කේම්බ්‍රිජ් ප්‍රදේශයේ උපත ලැබු වෝන්බර්න්ගේ දෙමව්පියන් හෙන්රි වෝෂ්බර්න් සහ ඊඩික් වෝෂ්බර්න් වේ
පියා එවකට කෙම්බ්‍රිජ් හි පිහිටි Episcopal Theologcal පාසැලෙන් පිඨාධිපතිවරයා විය
කුඩා කල සිටම වෝෂ්බර්න් හට ස්වභාවික පරිසරය පිළිබදව කැමැත්තක් තිබුණි
පාසල් නිවාඩු දිනයන්හිදි ඔහු හවාඩ සරසවියේ තුලනාත්මක සත්ත්ව විද්‍යා කෞතුකාරගයට ගොස් එහි ඇති කෞතුක භාණ්ඩ නීරික්ෂණය කිරිමේ කටයුතු වල නියැලුණි
1935 දී වෝෂ්බර්න් හාවඩ් විශ්වවිද්‍යාලයේ මානව වේදය පිළිබද උපාධියක් ද පළමු වසරේදි ඔහු දකුණු ආසියාවේ පිහිටි Asiatic Promative Expedition නම් වු සත්ත්ව විද්‍යා ගවේෂණ ස්ථානය සහය වන්නෙක් ලෙස කටයුතු කලේය
මෙහිදි ඔහු සතුන් පිළිබද ‍ඉ‍ගෙන ගත් තුලනාත්මක ව්‍යුහ විද්‍යාව, තුලනාත්මක මනෝවිද්‍යාව, සත්ත්ව සංචරණ විද්‍යාව සහ පාෂාණීය ධාතු විද්‍යාව පසු කලක ඔහුට මානවායගේ පරිණාමය පිලිබද ගවේෂණය කිරීමේදි බෙහෙවින් වැදගත් විය
1939 දී හෙන්රියට් පීස් (Henrietle Pease) හාවිවහ වු වොෂ්බර්න් හට ෂර්වුඩ් හා ස්ටැන් නම් දරුවන් දෙදෙනෙකු විය
හාවඩ් විශ්වවිද්‍යාලයෙන් නික්ම ගිය පසු වෝෂ්බර්න් කොලොම්බියානු ශල්‍යවෙද්‍යවරුන්ගේ සහ වෛද්‍යවරුන්ගේ පාසැලේ ව්‍යුහය විද්‍යා මාහාචාර්යයවරයෙකු ලෙස සම්බන්ධ විය
ඔහු එහි වසර 8 ක කාලයක් සේවය ක‍ළේය
ඉන්පසු 1947 -1948 කාලය දක්වා විකාගෝ විශ්ව විද්‍යාලයේ මානව විද්‍යා මහාචාර්යවරයෙකු ලෙස සේවය කළේය
ඉන්පසු ටික කලක් ඔහු එහි අංශ ප්‍රධෂානි ලෙසද සේවය ක‍ළේය
බර්ක්ලි වල කැලිෆෝනියා විශ්ව විද්‍යාලයේ වෙත ඔහු මහචාර්යය ධුරයක් කරා ඉන්පසු ඔහු ගියේය
ඔහුගේ විශ්‍රාම යෑම තෙක් එනම් 1979 දක්වා ඔහු එහි රැදුනේය
ඔහු එම විශ්වවිද්‍යාලයේ 1975 වසරේ දී හොදම මහාචාර්යවරයා ලෙස පිදුම් ලැබුවේය
2000 වසරේදී යස අවුරැදු 88 දී බර්කිලිහි දි ඔහු මරණට පත් විය
සටහන් 

| Sherwood Washburn
|}
{|
වාක්‍ය වින්‍යාසය යනු භාෂාවක වාක්‍යයක් නිර්මාණය කිරිමේදි ‍යොදා ගන්නා පද යම් නීතියක් අනුව ගැලපීමයි
සමහර අවස්ථාවලදී උදාහරණ වශයෙන් අයර්ලන්ත කදුකර භාෂාවේ (Irish Gaelic) වාක්‍ය වින්‍යාසය යනු පද ගැලපිම සදහ යොදා ගන්නා නීති සමූහය ද විය හැකිය
වර්තමානය වාග් විද්‍යාඥයන් විවිධ වු භාෂාවන්හි එකිනෙකට පොදු වු වාක්‍ය වින්‍යාසයන් පිලිබදව අධ්‍යනය කරන අතර ඔවුන් වැනි වු වාක්‍ය වින්‍යාසය සදහා යොදා ගන්නා නීති සමුදාය විස්තර කිරිමට උත්සාහ කරයි
නවොම් කොමිස්කි (Naoni Chomsky) වැනි වාග් විද්‍යාඥයින් පවසන ආකාරයට වාක්‍ය වින්යාසය නිර්මාණය වි ඇත්තේ මානවයාගේ සිතෙහි අන්තර්ගතයේ නිසා වාක්‍ය විනාසය ජීව විද්‍යාවේ කොටසක් බවයි. නමුත් ජෙරල්ඩ් ගස්ඩර් (Gerald Gazdar) වැනි වාග් විද්‍යායන් පවසන ආකාරයට වාක්‍ය වින්‍යාසය රූපක පද්ධතියකට අදාල වේ
ජෝසෆ් ග්‍රීබන්රාග් (Joseph Grenberg) වැනි අනෙකුත් වාග් විද්‍යාඥයන්ට අනුව භාෂාවක් ව්‍යාකරණාත්මක වර්ගීකරණයක් කරිම තුලින් භාෂාව යාවානය කරණයක් කළ හැකි බව පිළි‍ගනී
සටහන් 

| Syntax
|}
{|
තෝමස් ඩිවටයිට් (1843 - 1911 ) විවච්ඡේදකයෙක් සහ ගුරුවරයෙක් විය
මැසදුසෙට් හි බොස්ටන් වල උපත ලැබු ඩිවයිට් ක්‍රි
ව 1856 දී කතෝලිකයෙක් බවට පත්වු අතර හාවර්ඩ් වෛද්‍ය විද්‍යාලයෙන් ක්‍රි
ව 1867 දී උපාධිය ලබා ගත්තේය
විදේශ ගතව අධ්‍යාපනය හැදැරිමෙන් පසු ඔහු ක්‍රි
ව 1872 -1873 කාලයේ දි හාවර්ඩ් විද්‍යාලයේ සන්දනාත්මක විවාච්ඡේද විද්‍යාවේ උපදේශකයෙක් විය
ඔහු බොඩොයින් විද්‍යාලයේ ද දේශණ පැවැත්වු අතර වර්ෂ 1883 දී හාර්වඩ් වෛද්‍ය විද්‍යාලයේ ව්‍යවච්ඡේද විද්‍යාව පිළිබද පාක්මන් මහචාර්යවරයා ලෙස ඕලිවර් වෙල්ඩෙන් හෝමස්ට පසුව පත්විය
ඔහු හාවර්ඩ් හි වි‍වච්ඡේද පිළිබද වොරුන් කෞතුකාගරයේ අස්ථි විද්‍යාව පිළිබද අංශයක් ආරම්භ කල අතර දැනට පවතින විශිෂ්ඨ ගණයේ ඒවා අතරින් එකක් ලෙස සැලකේ. ඔහුට ව්‍යවච්ඡේදකයෙක් වශයෙන් ජාත්‍යන්තර කීර්තියක් ලැබි තිබිය
ඔහුගේ කෘතින් අතර ‍‍ෆ්රෝසන් සේක්ෂන්ස් ඔෆ් එ චයිල්ඩ් (1872) ක් ලිනිකල් ඇට්ලස් ඔෆ් වේරියේෂන් ඔෆ් ද බෝන්ස් ඔෆ් ද හැනැස් ඇන්ඩ් ෆිට් (1907) තෝමස් ඔෆ් ඒ කැතලික් ඇනටෝමිස් (1911) සහ ක්‍රිස්තියානි භක්ති සංර්කෂණය පිළිබද වැදගත් පොතක් ද වේ
ඩාර්වින් වාදය විශ්වාස කලේ නුගතුන් විසින් යැයි පැවසු ඩිවයිට් එහි ‍විවේචකයෙක් විය
ඔහු වයස අවුරුදු 68 දී මැසචුසෙට් හි "නාහාන්ට්"  වලදි මියගියේය
ඩිජිටල් තරංග මගින් සංඥා ලබාගන්නා  රූපවාහිනී, ඩිජිටල් රූපවාහිනී වේ
ආරම්භය
1990 ගණන් වල අග භාගයේදී හදුන්වා දුන් මෙම තාක්ෂණය ව්‍යපාර සහ පාරිභෝගික ඉලෙක්ට්‍රොනික කර්මාන්ත සදහ රූපවාහිනිය ප්‍රචාරණය යොදා ගන්නා ලදි
අතර එමගින් නව මුල්‍ය අවස්ථාවන් ඇති විය
සංඛ්‍යාත්මක රූපවාහිනිය, ප්‍රතිසම රූපවාහිනිය වඩා නිමයශිලි සහ කර්යක්ෂම වේ
ප්‍රතියම රූපවාහිනි සංඛ්‍යාක රූපවාහිනිය වඩා හොද තත්ත්වයේ ප්‍රතිබිම්බ සහ ශබ්ද යන වඩා හොද වැඩ සටහන් අවස්ථා සදහා ඉඩ දෙනු ලැබේ
කෙසේ නමුත් DTV මගින් ඉඩාත් හොද කාර්මික තත්තවයන් සදහා ඉඩ දෙන නමුත් ප්‍රතියම සංඥා සංඛ්‍යාත සංඥා මගින් උසස් තත්තවයේ ප්‍රතිබිම්බ හෝ ශබ්ද ගෙන යනු නොලැබේ
thumb|ප්ලාස්මා රූපවාහිනියකට උදාහරණය

විශාල රූපවාහිනි නිරෑපණය සදහා (අපේක්ෂක අගල් 37 හෝ 944 මිමි වාස්) දැනට බොහෝ ලෙස පැතලි පුවරැ නිරූපණය භාවිතා කරනු ලැබේ
විදුරැ පුවරැ දෙක අතර බොහේ කුඩා සෛල පිහිටා ඇකි අතර එමගින් නිෂ්ක්‍රිය වායු විශඹ්‍රයන් (නියෝන් සහ යෙනෙත්) අල්ලා ගනු ලබයි
සෛල තුල ඇති වායුව විද්‍යුතය මගින් ප්ලාස්මාව බවට පත්වි පොස්පරස් මගින් ආලෝකය නිකුත් කරනු ලැබේ
අයර්ලන්තයේ එක් ප්‍රාන්තයේ බවට හා බෲනා බ්‍රින්නේ (Bruna Brinne) නම් සංකීර්ණයේ පිහිටා ඇති වියව්ග්‍රේන්ජ් සොහොන් කොත් සංකීර්ණය ලොව පිහිටා ඇති ඉතාම වටිනා ප්‍රාග් ඓතිහාසික ස්ථානයක් වේ
සීත සෘතුවේ ඇති කෙටිම දි‍නයේදී පවා ඉතා සුර්යය කදම්බයක් මෙම සොහොන් කොත් සහිත බිම්ගෙය තුළට වැටි එය අලෝකමත් වන ආකාරයට නිව්ග්‍රේන්ජ් නිර්මාණය කර තිබීම මෙහි සුවිශේෂි ලක්ෂණයකි
33000-2900 කාලවකවානු වලදි නිර්මාණය කර ඇති නිව්ග්‍රෙන්ජ් වසර 500 කට වඩා පැරණි කාබන් -14 දින නිර්ණයට අනුව ඊජිප්තුවේ ගීසා පිරමීඩ‍යට එංගලන්තයේ පිහිටි ශිලා අංකයක් ( stonekenge  ) වලට වඩා එය වසර 10000 පැරණි බව පැවසේ
නව ශිලා යුගයේදී නිෂ්ග්‍රේන්ජ් උත්සව පැවැත්විම සදහා භාවිතා කල ස්ථානයක් බව බටහිර හා නැගෙනහිර දොරටු අසල ඇති දැව වක්‍ර පෙන්නුම් කරයි
මෙම දැව වක්‍ර ආවාට මෙන් නිර්මාණය කර ඇති අතර සත්ත්ව කොටස් පිළිස්සිම සදහා භාවිතා කර ඇත
උත්සවය පවත්වන අවස්ථාවලදී මෙම දැව වක්‍ර දෙක අතර මැටි පසු ගොඩවල් දෙකක් තනා කණු සිටවා ඊට යාබදව කාණු කෙක් නිව්ග්‍රේන්ජ් ආකෘතියට සමාන්තරව නිර්මාණය කර ඇත
ඉන්පසු මෙම කාණු දෙකෙහි ගිණිගොඩවල් 17 පත්තු කර ඇත
විශේෂ ලක්ෂණ

පළලින් 76 m (අඩි 250) කින් සහ උස 12 m (අඩි 40) කින් නිර්මාණය වි ඇති නිව්ග්‍රේන්ජ් බිම්ගෙය අන්තර් ප්‍රජා විහිදි පවතී
ඇතුළත භුමදාන කාමරයක් පවතින අතර එය කතිරාකාරව නිර්මාණය කර ඇත
චිත්‍ර කලාව

සර්පිලාකාර සහ ලොස්ජරාකාර මෝස්තර වලින් නිර්මාණය වු ලොව පිහිටා ඇති ඉතා විශිෂ්ඨ ශිලා පුවරු නිව්ග්‍රේන්ජ් හි දොරටුව අසල හා අන්තර්ගතයේ දක්නට ඇත
තවත් මෙවැනිම වු ශිලා පුවරු බෲනා බොයින් සංකිර්ණයේ පිහිටි නොවන බිම්ගෙය තුළ ද දක්නට ලැබේ
නිවෘත්තීය

වසරකට වරක් සීත සෘතුවේදී නිවෘතිය සිදුවන විට බිම්ගෙය මුදුනට සුර්යයා පැමිණි විට විනාඩි 17 ක කාලයක් බිම්ගෙය ආලෝකමත් වේ
මෙහිදී සුර්යයා කිර්ණ ප්‍රධාන දොරටුවේ ඉහළින් ඇති විශේෂයෙන් නිර්මාණය කරන ලද කවුලුවක් තුළින් බිම්ගෙය තුළට පැමිණේ
මෙම ක්‍රමවේදය මාසස් හෝරව් (Maes Howe) සහ ඩවුන් (Dowth) බිම් ගෙවල් තුළ භාවිතාය කර ඇත් අලෝකය ලබා ගැනීමේ ක්‍රමවේදයන්ට වඩා වෙනස් වන අතර නිව්ග්‍රේන්ජ් හි ක්‍රමවේදය සංසන්දනාත්මක ඉතා විශිෂ්ඨයි
සටහන් 

නිව්ගේන්ජ් සොහොන අයර්ලන්තයේ මේත් ප්‍රාන්තයේ පිහිටා ඇති ගලින් ගොඩනැගු වැටියක් වැනි නිර්මාණයකි
ක්‍රිස්තු පූර්ව 3100 සහ 2900 අතර පමණ නවශිලා යුගයේදි මෙය ගොඩනඟන්නට ඇතැයි සැලකෙන අතර ලොව නොනැසි පවතින පැරණිතම ගොඩනැගිල්ලද වේ
අද අයර්ලන්තයේ ජාතික සිහිවටනයක් වන ජනප්‍රිය සංචාරක ස්තානයක් ද වේ
නිව්ග්‍රේන්ජ්  සොහොන තිරුවානා ගල් තාප්පයකින් වටවී උස්ව පිහිටයි
එහි මුදුන තණගස් වලින් ආවරණය වී තිබේ
මේ සොහොන අක්කරයක බිමක් පුරා පැතිරී පවති
වැටියේ උස මීටර් 12ක් පමණ වන අතර වැටිය හරහා මීටර 76ක් පමණ වේ
වැටිය වටා සිටවු ගල්රවුමක් වේ
සොහොනේඇතැම් ගල් ඉතා ගැඹුරු ලෙස සරල රටාවන්ගෙන් කැටයම් කර තිබේ
සොහොන් ගෙය ඇතුළට පිවිසෙන දොරටුව සලකුණු කිරීමටද එවැනි කැටයම් කල ගලක් වේ
එම දොරටුවේ සිට ඇතුලත මීටර් 18.9ක් දිග වු උමඟක් වේ
උමගේ බිත්ති විශාල ගල් පුවරු වලින් තනා තිබේ
එම පුවරුවක සාමාන්‍ය උස මීටර් 1.5ක් පමණ වේ
එහි වහළ ඉහළට කොතක් ලෙස තනා ඇත
සිවිලිම විශාල ගල් පුවරු වලින් එකිනෙක වැසෙන සේ අතුරා ඇත
මලවුන්ගේ ඇටකැබලි බොහොමයක් තැන්පත් කර ඇත්තේ මේ කුටියේය
වසරකට වරක් සිසිර සුර්ය නිවෘත්තියේදි නැගඑන හිරු කිරණ සෘජුවම උමං දොරට ඉහළින් ඇති කවුළුවෙන් ඇතුළු වී උමඟ දිගේ ඇතුළත කුටියට වැටේ
එම කිරණ මිනිත්තු 17ක් පමණ ඇතුළු කිටියේ බිම ආලෝකමත් කරයි
අද පළමු එළිය ඇතුල්වීම හිරු උදාවෙන් මිනිත්තු 4කට පමණ පසුව සිදුවුවත් වසර 5000කට පෙර එය හිරු උදාවන විටම සිදුවී තිබේ
පැරණි රෝමානු ආගම දෙවියන් හා මනුෂ්‍යයන් අතර ඇති සංකීර්ණ සබදතාවක් මත ගොඩනැගුනකි
ග්‍රීක පුරාවෘතියන්හි දෙවියන් මනුෂ්‍යයන් කොට වන්දා කරන අතර රෝමානු ඇදහිලි වලට අනුව දෙවියන් ශුද්ධ ආත්මයක් ඇතිවුන් (Numiana) ලෙස හැදින්වේ
රෝමානුවන් විශ්වාස කරන අකාරයට සැම මනුෂ්‍යයෙකුට, ස්ථානයන්ට හා වස්තුවන්ට එයටම අධිපති වු දෙවියෙක්හා ආත්මයක් පවතී
රෝමානු සාමුහාණ්ඩුව පවතිනකල්හි රෝමානු ආගම ඉතා දැඩි පද්ධිතියක් යටතේ උත්තරිතර මන්ත්‍රී මණ්ඩලයක් විසින් හෛබවනු ලැබිය
ධුරතාවලියෙන් ඉහළම නිළය පාප්වහන්සේ විසින් දරයි ෆ්ලැමෙන්ස් (Flamens) යන පුජකතුමන් විසින් දේව ඇදහිලි පවත්වාගෙන යාම සිදු කළ අතර බර්ගර් (Augur) පුජක කොට්ටාඨය විසින් දෙවියන්ගේ කැමැත්ත පිලිබදව අනාවැකි පැවසිම සිදු කරයි
රෝම අධිරාජ්‍යයවරුන් දෙවියන් ලෙස එරට වැඩියෙන් පුද පුජා සිදු කරන ලදි
ග්‍රිසීයක් සමගපැවැත් වු සබදතා හේතුවෙන් ග්‍රිසියේ දේවයින් හා රෝම දෙවියන් එක සමාන ලෙස සැළකුවේයේ
මෙහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් ග්‍රීසියේ Zeus දෙවියන් Jupiter දෙවියන් ලෙසත් Ares Mars දෙවියන් ලෙසත්  Poseidon දෙවියන් Neptune  දෙවියන් ලෙසත් ඔවුන් විසින් පිළිගත්හ
මෙලෙස ක්‍රි
1 වන සියවස වන විට එතෙක් පැවති ආ රෝම ආගමික සිරිත් බොහෝ සෙයින් වෙනස් විය
මෙම නිසා සමහර රෝම අධිරාජ්‍යයන් මරණින් පසුව දෙවියන් ලෙස වැදුම් පිදුම් ලැබුහ
රාජ්‍යනායකයන් අනුගමනය කරමින් රෝමානු වැසියන්ද විවිධ විදේශිත දෙවියන් අදහිම ආරම්භ කරන ලදී
උදාහරණයක් වශයෙන් ඊජිප්තුවේ දෙවි Isis සහ පර්සියානු දෙවි  Mithras ඇදහිමිට රෝමානු වැසියන් පෙළඹුනහ
ව. 2 වන සියවසේ දි  ක්‍රිස්තියානි ආගමට රෝමය වැළදගත්හ
ප්‍රථහයෙන් Nero අධිරාජ්‍යා ක්‍රිස්තුයානුවෙකු බවට පත් වුවද එම කාලවකවානුවේදී ක්‍රිස්තියානුවෙකු විම මරණ දණ්ඩණය හිමි විය හැකි වරදකි
නමුත් පසුව Diocletian අධිකාරයාගේ සමයේ ක්‍රිස්තියානින් අගාම රෝමය ස්ථානයක වැජබිම ආරම්භ කරන ලදි
ඉන්පසු  Constantine I අධිරාජ්‍යයාගේ කාලයේදී ක්‍රිස්තියානි ආගම රාජ්‍යයේ නිළ ආගම බවට පත් කෙරෙණි
ක්‍රිස්තියානි ආගම රාජ්‍යයේ නිළ ආගම බවට පත් කෙරිණි
ක්‍රිස්තියානි ආගම රෝමයේ ස්ථිර ආගම බවට පත් වු අතර ක්‍රි
ව 391 දී  The odosius I  අධිරාජ්‍ය වරයා ක්‍රිස්තියානි ආගම හැරෙන්නට අනෙකුත් සියලුම ආගම් රෝමයේ තහනම් කරන ලදි
සටහන් 

| Ancient Rome - Religion
|}
රෝමයේ  අවසන් අධිරාජ්‍යයා වු Torqin the proud මිය ගිය පසුව වාර්ෂිකව පත්කර ගන්නා ලද මහේස්ත්‍රාත්වරුන් හා විවිධ නියෝජිතයන් කොට්ඨාසයක් විසින් රාජ්‍යය පාලනය කරන ලදි
රාජතන්ත්‍රිකයන් දෙදෙනෙක් සිටි අතර ඔවුන්  ප්‍රධානතම මහේස්ත්‍රාත්වරැන් ලෙස විධායක බලතල තුළින් රාජ්‍යය පාලනය කරන ලදි
රාජතාන්ත්‍රිකයන් දෙදෙනා හට සෙනට් මඩුල්ල හා කටයුතු කිරිමට සිදුවේ
මෙම සෙනේට් මඩුල්ල රාජ්‍යයේ සිටින ප්‍රබලතමයන්ගෙන් නිර්මාණය වී ඇති අතර කාලයක් සම සෙනෙට් මඩුල්ලේ ප්‍රමාණය සහ ප්‍රබලත්වය ද වැඩි විය
අනෙකුත් මහේස්ත්‍රත්වරුන් ලෙස Praetors, Quediles සහ  Quastors p අයත් වු අතර රෝමයේ ජීවත් වු අඩු කුල පුරවැසියන්ට මෙම තනතුරු දැරීම මුල් කාලීනව තහනම් වුවද පසුව සාමාන්‍ය ජනයාට සහ Plebeians හට මෙම තනතුරු දැරිමේ හැකියාව ලැබුණි
ජනරජයේ නිළධාන් පත්කර ගැනිම ඡන්ද විමසිමක් සිදු විය
5 වන සියවසේ දී රෝමය ගෝල් දේශයක් අත්පත් කර ගැනිමේ සටනින් පසුව ක්‍රි
පු තුන්වන සියවසේදී පැවති Punic Hispania Macdonian සහ  Selcid  දේශයන් රෝමය විසින් අත්පත් කර ගැනිණි
මෙම නිසා ක්‍රි
2 වන සියවසේ දි මධ්‍යධරණි මුහුදේ බලවත්ම දේශය බවට රෝමය පත්විය
විදේශ රාජ්‍යයන් යටතේ කර ගැනිමක් සමග අභ්‍යන්තර ගැටුම් ඇතිවිය
සෙනෙට් මණ්ඩලයට සාමාන්‍ය ජනයාගේ මුදලින් පොහොසත් වු අතර සාමාන්‍ය ජනයා සිටින තත්ත්වයට වඩා තවත් දුප්පත් විය
මෙම සමයේදි නව වෙළදද සමාජයක් බිහි වු අතර ඔවුන් Equestrians  ලෙස හදුන්වනු ලැබිය
2 වන සියවසේදි මහජනයා ඉඩස් ප්‍රතිසංස්කරණය නීති ඉල්ලමින්  කැරලි ගැසු අතර සටන් කරන ලද සහර ඉඩම් ප්‍රතිසංස්කරණය නිති ඔවුන්ට ලබා ගැනිමට හැකි විය
මෙහි දී සිදු වු විශේෂි සිදුවිමක් නම් සමාන්‍ය ජනතාවගේ කැමැත්ත සහ පක්ෂපාතිත්වය සෙනට් මඩුල්ලට වඩා Gaius Marius නම් සේනාධිනායකයා හට ලැබිමයි
මෙයින් පසුව එවකට සිටි ප්‍රබලතම සේනාධිනායකයන් තිදෙනෙකු වන ජුලියස් සීසර් පොම්පේ සහ ක්‍රාසස්
First Triumuirate" නම් රහසිගත කණ්ඩායමක් ආරම්භ කරන ලදි
රෝමයේ පාලන බලය තමන් අතරට ගැනීම මෙම කණ්ඩායමේ අරමුණ විය
මේ අතර තුරු පොම්පේගේ නායකත්වයෙන් සෙනෙට් සභාව සීසර්ට එරෙහිව සිවිල් යුද්ධයක් ආරම්භ කරන ලදි
පොම්පේ මෙහිදි පරාජයට පත් වු අතර සීසර් ඒකාධිපති පාලකයා බවට පත් විය
44 දී සෙනට් මණ්ඩලය සීසර්ව මරණයට පත් කර නව ජනරජයක් බිහි කිරිමට උත්සහ දරණ ලදි
ඉන්පසු ඔක්ටේපියස් සීසර් බලයට පැමිණ මාර්ක් ඇනතනි හා ලෙපිඩස් හා එක්ව රොම්යේ බලය නැවතත් තමන් සතු කර ගත්තේය
සමම තිදෙනා අතර ඇති වු ගැටුම් හේතුවෙන් පසුව ලෙපිඩන් රටෙන් පිටුවහල් කරනු ලැබු අතර ක්‍රි
පු 31 දී ඇක්ටියම් හි පැවති සටනින් ක්ලියෝපැට්රා සහ මාර්ක් ඇන්තනි පරාජයට කොට ඔක්ටේපියස් නැවතත් ඒකාධිපති නායකයා බවට පත්විය
ඉතිහාසාඥ (Tacitus) ටැසිටස්පවසන ආකාරයට බ්‍රිතාන්‍ය වැසියන් යුරෝපයේ සිට එන පුද්ගලයන්ගේ පැවත එයි
ඔහු පවසන ආකාරයට අයිස් යුගයේ දී බ්‍රිතාන්‍යයට පැමිණ පදිංචි වු පිරිසගෙන් එම දේශය පැවත එයි
මෙම කාලවකවානුවට අයත් සමහර භාෂා උතුර හා බටහිර බ්‍රිතාන්‍යයේ ප්‍රාන්තවල වැසියන් තවමත් භාවිත කරයි
නමුත් 1960 වසරේ දි මෙම තර්කය බිද දමමින් භාෂා වේදීන් කියා සිටියේ යුගයේ දී මහා බ්‍රිතාන්‍ය සහ එහි භාෂාවන් වෙනස් වු නිසා මෙම කාලවකවානුවට අයත්ව නිශ්චිත වාග් ශෛලයක් නොතිබුණු බවයි.

අයිස් සමයේදී මධ්‍ය යුරෝපයේ මිනිසුන් උතුරු යුරෝපය දෙසට සංක්‍රමණය වු බව පැවසුවද ඔවුන් මහා බ්‍රිතාන්‍යය වාසස්ථාන පිහිටුවා ගත් බවට කිසිදු සාක්ෂියක් තවමත් සොයා ගෙන නැත
ව. 150 වන විට මහා බ්‍රිතාන්‍යයේ මිලියන 3 ක් පමණ ජනගණයක් ජීවත් වු බවට විශ්වාස කරන අතර එම ජනගහණයෙන් වැඩි කොටසක් දකුණු ‍ප්‍රදේශයේ ගොඩබිම් ආශ්‍රිතව වාසය කරන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ
400 සිට ක්‍රි
100 දක්වා කාලය තුළ ජනගණයේ ඉහළ යෑමක් දක්නට ලැබේ
මෙම යුගයේ දි මහා බ්‍රිතන්‍යයේ පිහිටි ඉතා ප්‍රසිද්ධ "All Cannings Cross" නම් ශෛලය හා සම්බන්ධ Wessex Pottery කලාව බිහි වුයේ යැයි විශ්වාස කෙරේ
හින්දු කෝවිල් බැලිමට යාමේදි පවත්නා චාරිත්‍ර සහ ආචාර සමජචාර  පිලිබද දිගු ඉතිහාසය ඇති අතර ඒවා සංකේතය, ඉතා වැදගත් ගරු කිරිම් සහ දේවියන්ගේ ඇතිවිම පිලිබද ගෞරවය දැක්විම් යනාදියෙන් සමන්විත වේ
හින්දු කොවිල් බැලිමෙට සහ වන්දන කිරිමට යන අය කෝවිලට යැමට පලුමව තමාගේ සපත්තු සහ අනිකුත් පාවාහන් ඉවත් කල යුතු වේ
බොහෝ කෝවිල වල පවාහන් තැබිම සදහා ‍ප්‍රදේශයක් වෙන්කල ඇති  අතර සමහර විට ඒ සදහා කඩා මුදලක් අයකරනු ලැබේ
හින්දු ආගම මගින් සියලුම ජිවි අතර දෙවියන් විසින් මවන ලද බව උගන්වනු ලැබේ
මෙම මානවවර්ගය සත්වරාජධානිය ඉබාගාතේ යන බල්ලන් ශුද්ධ වු ගවයින් සහ විවිධ වර්ග වල කුරුල්ලන් කෝවිල් වල එක්රැස් වි සිටිනි ආකරයඩ පොදු දර්ශනයක් වේ
බොහෝ කලක සිට මිනිසුන්ගේ හිංසන වලින් මිදිමට වු අභයභුමියක් ලෙස කෝවිල සැලකිය හැක
කෙසේ නමුත් ඉන්දියාවේ බොහෝ කොටස්වල (විශේෂයෙන් ග්‍රාමීය) එක්තරා උද්වවලදි දැඩි ආගමික බැතිමතුන් විසින් ප්‍රජකරුවන්ගේ එක්සත්වය හෝ සහභාගිත්වය නොමැතිව සතුන් බිලිපුජා කරනු ලැබේ
මෙය බොහෝ විට කෝවිලෙන් පිටත කෝවිල මිදුලෙහි සිදු කරනු ලබයි
ප්‍රධාන කෝවිල වලට යන වන්දනාකරුවන් පුජාව සදාහ ආවේණිකව සංකේතාත්මක ද්‍රව්‍ය රැගෙන යනු ලැබේ
මේවාට පළතුරු මල්, කැවිලි හා දේවියන්ගේ ස්වභාවික ලෝකයේම කාරුන්තවයට අදාල සංකේත අයත් වේ
ඉන්දියේ කෝවිල් සමාප්‍රදායක කැඩ ගංගා ගබඩා වලින් වටවි ඇත
මේවා හින්දි බසින් ඩුකන් ලෙස කියනු ලැබේ
මේවා ආවේණික කෙසෙල් කොල වැනි කාබනික අසුරන මගින් අහුරා ති‍බේ
කෝවිලේ ඇතුලත් වු විට අත් දෙකට එකට එකතු කර තබමින් ගෞර කිරිම කරනු ලබයි වන්දනාකරුවන් අභ්‍යන්තර ශුද්ධ ස්ථවයට ලගා වු විට ශුද්ධ වු සංස්කෘත ගාථා වන මහත්‍රාන්ත කෝවිලේ පුජකයනු පුසාරි මග පෙන්විම හා උපදෙස් යටතේ සංජ්ජායනා කරනු ලැබේ
කව්ද භාවනාය යන පුජා යනුවෙන් හැදිවෙන යාඥා කරනු ලැබේ
පුජාවන්ට දෙවියන්ග් පාවුල තබා සියලු සත්තයන්ගේ අවනත භාවය ප්‍රකාශ කරනු ලැබේ
මෙය මුර්ත ලෙස හැදින්වේ
මෙම මුර්තිය පිලිමයක අඩිය වන අතර එය වර්ණයත් රෙදි, මල් සහ හදුන්කුරු ආදියෙන් වටවි ඇති අතර විශාල සිනු වලින් හෝ හක් ගෙඩියෙන් පිටවන ශබ්ද වලින් සමන්විත වේ
ශබ්ද නගා ඔබ කියවන මන්ද්‍රය ඕම්නයා විෂ්ණු නමස්කාර හෝ ශිවාට නමස්කාර වේවා යන්නයි
මෙයට පසුව ශ්ලෝක මාලාවක් හෝ ශුද්ධ ග්‍රන්ථ වන භගවන්ත ගිතා උපනිෂ්ද් හෝ වේද වල සදහන් ගාරා කියනු ලැබේ
අවසානයේ දී බැතිමතා වියස් දෙවියන් ඉදිියේ දන ගසා හෝ බිම වැතිර ගෞරව කරනු ලැබේ
කොවිලේ පුජකවරු සිටි නම් ශුද්ධ වු ආශිර්වාදතාම් ආහාර වන ප්‍රසාද් බැතිතුමාට පිලිගනු ලබයිත තවද බැතිතුමාගේ නලල මත ශුද්ධ වු රතු පැහැ සංකේතයක් ආශිර්වාදයක් ලෙස බාහෝ විට අලේපනය කර සතුටත්, සෞභාග්‍යයත් සහ සාමය පතනු ලැබේ
අවසානයේදි බැතිමත හෝ සංචාරකයා සංකෝවත් මුර්ති ය ඔරලෝසු කටු කැරහෙක පැත්තට ගමන් කර නැවති ඇස් වසා සියලු සත්වයන් යඥා කරනු ලැබේ
බැතිමතාට ශුද්ධ වු ගංගා නදියේ
ජලය ඩදිරිමින් පුජකවරයා විසින් ඔම් ශාන්ති ලෙස ප්‍රකාශ කරනු ලැබේ
එහි තේරුම සැමට සාමය උදාවේවා යන්නයි
සටහන් 

| Mandir - Customs and etiquette
|}
{|
ජනගහනය සහ භාෂාව

මල්මෙන් යනු ඉතා විශාල ජනගහණත්වයන් සිටිය රාජ්‍යයක් වන අතර එහි භාවිතා කළ භාෂාවද ඉතා දියුණු තත්ත්වයක පැවතෙන මල්මෙත් හි භාවිතා කරන ලද භාෂාව Mixe –Zoquean  ලෙස හැදින්විය
මෙම Mixe –Zoquean   භාෂාවෙන් බොහෝ වචන අනෙකුත් මාධ්‍ය ඇමෙරිකානු භාෂා උකහා ගෙන ඇති නිසා ඔල්මෙන්නි භාෂාව ලොව ප්‍රථම ශිෂ්ඨ සම්පන්න භාෂාව ලෙස ද හැදින්විය හැක
ආගම සහ මිත්‍යා විශ්වාස

Las Limas නම් පිළිරුව ඔල්මෙන්හි මිත්‍යා විශ්වාස වල ප්‍රධාන ස්ථානයක් අසුලයි
එම ප්‍රතිමාවෙහි තරුණයෙන් ජගුවර් පැටියෙන් අතින් ගෙන සිටින අතර අද්භුත බලවේග නිරූපනය කරන රෑප 4 ක් එම තරුණයාගේ උරහිස මත හා දණහිස මත සිටියි
මල්මෙන්හි ආගමික කටයුතු රාජ්‍යය පාලකයන් පුජකයන් සහ යකැදුරන් විසින් පවත්වනු ලැබ ති‍බේ
සමාජීය සහ දේශපාලනික සංවිධානය 

San Lorezo සහ  La Vento නගර වල සිදුකළ කැණිම් කටයුතු වලින් නිගමනයය වුයේ එම නගර දෙක  Regal – සහ  Rital Citis ලෙස එල්මෙක් රාජ්‍යයෙහි ප්‍රධාන අන්තර්ගත දෙක ලෙස අතීතයේ පැවති ඇති බවයි. මෙම නගර දෙකෙහි එකල පුභූ පැලැන්තියට අයත් පිරිස් ජීවත් වු අතර ඔවුන් විසින් Arrayo Saonso   වැනි ගම්මාන පාලනය කර ඇති බවට සාක්ෂි පවතී