Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
රාදෙන් විජය (1294—1309)
 ජයනගර (1309—1328)
 ත්‍රිභුවන විජයතුංගදේවී (1328—1350)
 හයාම් වුරූක් (1350—1389)

මේවාත් බලන්න
 ජාවා හි රජවරුන් ලැයිස්තුව
මහා ඉන්දියාව
ඉන්දුගෝලය
ඉන්දුනීසියාවේ හින්දු ආගම

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි
The Origins of Rajasa Dynasty

ඉන්දුනීසියාවේ පූර්ව යටත්විජිත රාජ්‍ය
හින්දු රාජවංශ
සිංහසාරි
මජපහිත්
ඉන්දුනීසියානු පවුල්
නිප්පූර් (Sumerian
Nibru, often logographically recorded as , EN
LLKI, "Enlil City
" Akkadian
Nibbur) යනු පුරාණ සුමේරියානු නගරයකි
වර්ථමාන ඉරාකයට අයත් භූමියේ පිහිටා තිබී ඇත
ඉතිහාසය

ආශ්‍රිත
Sumerian Farmer's Almanac
Cities of the ancient Near East
Short chronology timeline
Garden of the gods (Sumerian paradise)
Bowl of Utu

සටහන්

මූලාශ්‍ර

භාහිර සබැඳි

Al-Qādisiyyah Governorate
Archaeological sites in Iraq
Sumerian cities
Holy cities
Former populated places in Iraq
හයාම් වුරූක්, හෙවත් (1350න් පසු) රජසනගර, ප-ත-න-ප-නා-වූ, නැතහිත් භතර ප්‍රභූ (1334–1389) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ රජස රාජවංශයේ ජාවානු හින්දු රජකෙනෙකි
මොහු ඉන්දියානුකෘත මජපහිත් අධිරාජ්‍යයේ සිව්වන පාලකයා වේ
ඔහු සිය ප්‍රධාන අමාත්‍යවරයා වූ ගජහ් මඩා සමඟ එක්ව සිය අධිරාජ්‍යය බලය අතින් උච්චස්ථානයට ගෙනගියේ ය
මොහුගේ රාජ්‍ය සමයේ රාමායණය සහ මහාභාරතය වැනි හින්දු වීරකාව්‍ය  වයාං කුලිත් (“සම් රූකඩ”) කථා තේමා සඳහා භාවිතා වීම ඇරඹිණි
ඔහුට පෙර ත්‍රිභුවන විජයතුංගදේවී ද, ඔහුට පසු ඔහුගේ බෑණනුවන් වූ වික්‍රමවර්ධන ද රාජ්‍ය විචාළහ
ඔහුගේ දිඑඉය පිළිබඳ බොහෝ තොරතුරු ලැබෙන්නේ නගරක්‍රෙතාගම සහ පරරතොන් යන මූලාශ්‍රවලිනි
ආශ්‍රේයයන්

වැඩිදුර කියවීමට
 

1334 උපත්
1389 මරණ
මජපහිත් රජවරු
ජාවා රජවරු
හින්දු රජවරු
ඉන්දුනීසියානු හින්දු රජවරු
මජපහිත්
ජාවා ජනයා
ජයනෙගර හෙවත් ජයනගර (නිල රාජ නාමය ශ්‍රී මහාරාජ වීරලන්දගෝපාල ශ්‍රී සුන්දරපාණ්ඩ්‍ය දේව අධිශ්වර, හෝ ශ්‍රී සුන්දරපාණ්ඩ්‍යදේවාධීශ්වර වික්‍රමෝත්තුංගදේව, හෙවත් කාල ගෙමෙට්) යනු 1295 දී කෙදිරි හි කුමාර පදවිය ඉසිලූ සහ 1309 සිට 1328 තෙක් රාජ්‍ය පාලනය කළ ජාවා රජෙකි
මොහු මජපහිත් අධිරාජ්‍යයේ දෙවන පාලකයායි
ජයනෙගර යනු මජපහිත් හි ආදිකර්තෘ රාදෙන් විජයගේ පුත්‍රයා සහ උරුමකරු ද වේ
ආශ්‍රේයයන්

 Slamet Muljana
Bhratara

මජපහිත් හි රජවරු
ඉන්දුනීසියානි හින්දු රජවරු
ජාවා ජනයා
මැලේ සම්භවයක් සහිත ඉන්දුනීසියානු ජනයා
1328 මරණ
ජාවා හි ප්‍රඥාපාරමිතා යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ 13වන සියවසේ ඉන්දුනීසියාවේ නැගෙනහිර ජාවා හි සිංහසාරියෙහි නිර්මාණය වූ ප්‍රඥාපාරමිතා බෝධිසත්ත්වදේවිය නිරූපිත මූර්තියකි
ඉහළ කලාත්මක සහ ඓතිහාසික වටිනාකමකින් යුත් මෙම ප්‍රතිමාව පුරාතන ජාවා හි සම්භාව්‍ය හින්දු-බෞද්ධ කලාවේ අග්‍රකෘතියක් ලෙස සැලකේ. වර්තමානයේ, මෙම ප්‍රතිමාව ජකර්තාහි ඉන්දුනීසියානු ජාතික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇත
ගැලරිය

ආශ්‍රේයයන්

බෞද්ධ කලාව
සිංහසාරි
ඉන්දුනීසියාවේ ජාතික කෞතුකාගාරය
ඉන්දුනීසියාවේ හින්දු ආගම
ඉන්දුනීසියාවේ බුද්ධාගම
ලාගාෂ්  (cuneiform
LAGAKI
Lagaš), එසේත් නැත්නම් Shirpurla, යනු පුරාණ නගරයකි
ඉතිහාසය

ආශ්‍රිත

Cities of the ancient Near East
Short chronology timeline

මූලාශ්‍ර

භාහිර සබැඳි

Sumerian cities
Archaeological sites in Iraq
Dhi Qar Governorate
Former populated places in Iraq
කිෂ් (Sumerian
Kiš
Kiški
kiššatu) යනු පුරාණ නගරයකි
ඉතිහාසය

ආශ්‍රිත
Cities of the Ancient Near East
 Tell (archaeology)
Short chronology timeline

මූලාශ්‍ර

භාහිර සබැඳි 

Archaeological sites in Iraq
Sumerian cities
Former populated places in Iraq
Babil Governorate
රාදෙන් විජය (හෙවත් නරාර්ය සංග්‍රාමවිජය, රාජ්‍ය නාමය කෙර්තරජස ජයවර්ධන) (රාජ්‍ය සමය 1293–1309) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ජාවානු රජකු වන අතර, ඔහු මජපහිත් අධිරාජ්‍යයේ ආදිකර්තෘ සහ ප්‍රථම රජ ද වේ
මජපහිත් රාජධානිය බිහිවූ අයුරු පිළිබඳ විස්තර පරරතොන් සහ නෙගරකෙර්තාගම වැනි මූලාශ්‍ර කිහිපයකම සඳහන් වේ
මොහුගේ පාලන සමය තුළ කුබ්ලයි ඛාන්ගේ යුවාන් රාජවංශය පරාජය කරවීම වැදගත් සිදුවීමකි
මේවාත් බලන්න
 පරමේශ්වර, රාදෙන් විජයගෙන් පැවතෙන්නකු වන මොහු මලක්කා සුල්තානේටයේ ආදිකර්තෘවරයායි
ආශ්‍රේයයන්

මජපහිත් හි රජවරු
ඉන්දුනීසියානු හින්දු රජවරු
මජපහිත්
13වන සියවසේ ආසියාවේ රජවරු
14වන සියවසේ ආසියාවේ රජවරු
මථුරා () යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියානු ප්‍රාන්තයක් වන උත්තර් ප්‍රදේශ් හි පිහිටි නගරයකි
එය දළ වශයෙන් අග්‍රාවට  උතුරින් ද, දිල්ලියේ සිට  ගිනිකොණ දිගින් ද
වෘන්දාවන් නගරයේ සිට  සහ ගෝවර්ධන් සිට  දුරින් ද පිහිටා ඇත
මෙය උත්තර් ප්‍රදේශ් හි මථුරා දිස්ත්‍රික්කයේ පරිපාලන මධ්‍යස්ථානය ද වේ
පුරාතන යුගයේ දී වැදගත් කරත්ත මාර්ග සන්ධියක  පිහිටි නිසා එය ආර්ථික මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස වැදගත් විය
2011 ඉන්දියාවේ සංඛ්‍යාලේඛන අනුව මථුරාවේ ජනගහනය 441,894 ලෙස ඇස්තමේන්තු කොට ඇත
මේවාත් බලන්න
 බ්‍රීජ් භූමි
 ගෝකුල්
 කංකාලි තිලා

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි

 
 Entry on Mathura in the Dictionary on Pali Proper Names

 
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
මථුරා දිස්ත්‍රික්කයේ නගර සහ මහනගර
පුරාතන ඉන්දියානු නගර
ඉන්දියාවේ පැරණි අගනගර
උත්තර් ප්‍රදේශ් හි නගර
සාරනාත් ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ උත්තර් ප්‍රදේශ් හි ගංගා සහ වරුණ ගංගා දෙමෝය අසල පිහිටි, වාරාණාසි සිට කිලෝමීටර 10ක් පමණ ඊසානදිගින් පිහිටි ඓතිහාසික නගරයකි
සාරනාත් හි මිගදායෙහි දී ගෞතම බුදුන් වහන්සේ විසින් ප්‍රථම ධර්ම දේශනය සිදුකළ අතර, කොණ්ඩඤ්ඤ () තවුසාගේ අරහත්භාවය ලැබීම සහ ප්‍රථම බෞද්ධ සංඝයා බිහිවීම සිදුවූයේ මෙහි ය
සටහන්

ආශ්‍රේයයන් 
 Rai Bahadur Daya Ram Sahni
Guide to the Buddhist Ruins of Sarnath with a Plan of Excavations and Five Photographic Plates
Archaeological Survey of India, Delhi 1922
 Reprint
Antiquarian Book House, Delhi/Varanasi, 1982-1983
 Satyarth Nayak
The Emperor's Riddles 2014

බාහිර සබැඳි

Sarnath India Art Architecture Archcelogy History Culture Study Project
Sarnath Temple

 
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
වාරාණාසි දිස්ත්‍රික්කය
ගෞතම බුදුන් වහන්සේ
මුල්කාලීන බුද්ධාගම
බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන
හින්දු සිද්ධස්ථාන
යුප්‍රටීස් (, ) යනු බටහිර ආසියාවේ දිගම සහ ඓතිහාසිකව වැදගත්ම ගංගාව වේ
"දෙගම්මැදි ශිෂ්ටාචාරය" (the "Land Between the Rivers") එනම් මෙසපොතේමියාව නම් කිරීමට හේතු වූයේ මෙම ගංගාව හා ටයිග්‍රීස් ගංගාවේ එකතුව වේ
ඉතිහාසය

මූලාශ්‍ර

භාහිර සබැඳි

යුප්‍රටීස්
මෙසොපොටේමියාව
International rivers of Asia
Rivers of Iraq
Rivers of Kurdistan
Rivers of Syria
Rivers of Turkey
Sites along the Silk Road
Torah places
Tur Abdin
Levant
Geography of Iraqi Kurdistan
Landforms of Şanlıurfa Province
Upper Mesopotamia
Hebrew Bible rivers
කෝසම්බි (පාලි) හෙවත් කෞශම්බි (සංස්කෘත) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ පුරාතන ඉන්දියාවේ පැවති වැදගත් නගරයකි
එය සොළොස් මහාජනපදවලින් එකක් වූ වත්ස රාජධානියේ අගනුවරයි
මෙය පිහිටා ඇත්තේ යමුනා ගං ඉවුරේ ප්‍රයාගයෙහි (වර්තමාන ප්‍රයාග්රාජ්) ගංගා දෙමෝය සිට  පමණ නිරිතදිගිනි
සටහන්

ආශ්‍රේයයන්
 Official website of Kaushambi district
 Early history of Kausambi, IIT Delhi archive
 Entry on Kosambi in the Buddhist Dictionary of Pali Proper Names
 Tripathi, Aruna
The Buddhist Art of Kausambi from 300 BC-AD 550, New Delhi, D
Printworld, 2003,

බාහිර සබැඳි

UP Government Website on Kausambi

පුරාතන ඉන්දියානු නගර
උත්තර් ප්‍රදේශ් හි සංචාරක කර්මාන්තය
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ පැරණි අගනගර
ඉන්දු-ආර්ය පුරාවිද්‍යා අඩවි
ටයිග්‍රීස් (, ) යනු මෙසපොතේමියාවේ මහා ගංගා දෙකෙන් එකකි
අනෙක යුප්‍රටීස් වේ
මූලාශ්‍ර
 Assyria
 Cradle of civilization
 Ilisu Dam Campaign campaign against a dam on Tigris in Turkey
 List of places in Iraq
 Wildlife of Iraq

සටහන්

භාහිර සබැඳි

 
International rivers of Asia
Rivers of Iraq
Rivers of Kurdistan
Rivers of Syria
Rivers of Turkey
මෙසොපොටේමියාව
Upper Mesopotamia
Tur Abdin
Levant
Geography of Iraqi Kurdistan
Landforms of Elazığ Province
Landforms of Diyarbakır Province
Landforms of Batman Province
Landforms of Siirt Province
Landforms of Şırnak Province
Border rivers
Water and religion
අමරාවතී ස්තූපය හෙවත් අමරාවතී මහා චෛත්‍යය යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි ගුණ්ටූර් දිස්ත්‍රික්කයේ අමරාවතී ගම්මානයේ පිහිටි නටබුන් වූ ස්තූපයක් ඇතුළු බෞද්ධ ස්මාරක සමූහයකි
තෙවන සියවස සිට ක්‍රි
ව. 250 පමණ දක්වා වූ කාලය තුළ වරින්වර නිර්මාණය වී ඇත
මෙම අඩවිය ඉන්දියාවේ පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව විසින් ආරක්ෂිත ස්ථානයක් ලෙස නම්කොට් ඇත
මෙම පරිශ්‍රයට ස්තූපය සහ පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරය ඇතුළත් වේ
ආශ්‍රේයයන් 

ඉන්දියාවේ ස්තූප
ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි බෞද්ධ ස්ථාන
ඉන්දියානු බෞද්ධ ප්‍රතිමා කලාව
චන්දාවරම් බෞද්ධ අඩවිය යනු ඉන්දියාවේ ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තයේ ප්‍රකාසම් දිස්ත්‍රික්කයේ චන්දාවරම් ගම්මානයේ පිහිටි පුරාතන බෞද්ධ සිද්ධස්ථානයකි
ගුන්ඩ්ලකම්මා ගං ඉවුරේ පිහිටි මෙම අඩවිය, දෝනකොණ්ඩ දුම්රිය ස්ථානයට  වයඹදිගින් පිහිටා ඇත
චන්දාවරම් බෞද්ධ අඩවිය නිර්මාණය වී ඇත්තේ ක්‍රි
2වන සහ ක්‍රි
ව. 2වන සියවස අතර කාලයේ සාතවාහන රාජවංශ සමයේ ය
එය යළි සොයාගන්නා ලද්දේ ආචාර්ය වෙලූරි වෙන්කට ක්‍රිෂ්ණ ශාස්ත්‍රී විසින් 1964 දී ය
භූගෝලීය පිහිටීම

මේවාත් බලන්න
 බුද්ධ ගයාව
 කාන්හේරි ලෙන්
 කුෂිනගර්
 සාරනාත්

ආශ්‍රේයයන් 

ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි පුරාවිද්‍යා අඩවි
බෞද්ධ කලාව
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ ස්තූප
බරාබර් කඳු වැටියේ ලෙන් (හින්දි
बराबर, බරාබර්) හෙවත් බරාබර් ලෙන් යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ බිහාරයේ ජෙහානාබාද් දිස්ත්‍රික්කයේ මඛ්දුම්පූර් ප්‍රදේශයේ පිහිටි ලෙන් සමූහයකි
මෙය ගයා සිට  පමණ උතුරින් පිහිටා ඇත
මෙම ලෙන් ඉන්දියාවේ පවත්නා ලෙන් අතර පැරණිතම ශේෂව ඇති ලෙන් වන අතර මෞර්ය අධිරාජ්‍ය (ක්‍රි
322–185) යුගයට අයත් වේ
මින් සමහරෙක අශෝක රජුගේ අභිලේඛන ඇතුළත් ය
මේවාත් බලන්න

 කුම්හ්රාර්
 අශෝකගේ ආඥා

සටහන්

ආශ්‍රේයයන්

වැඩිදුර කියවීමට

බාහිර සබැඳි

 Detailed notes on the Barabar Caves and its use as Marabar Caves in E
Fosters Passage to India
 Barabar Caves and Nagarjuni Caves, description by Wondermondo

බිහාරයේ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
බිහාරයේ බෞද්ධ ස්ථාන
මෞර්ය අධිරාජ්‍යය
බිහාරයේ ඉතිහාසය
බුද්ධාගමේ ඉතිහාසය
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ විහාර
මෞර්ය කලාව
නන්දලූර් යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තයේ කඩාපා දිස්ත්‍රික්කය තුළ පිහිටි ගම්මානයකි
මෙය කඩාපා දිස්ත්‍රික්කයේ නන්දලූර් මණ්ඩලයට අයත් ය
භූගෝල විද්‍යාව සහ දේශගුණය
නන්දලූර් හි ඛණ්ඩාංක වන්නේ  ය
ගැලරිය

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි 

කඩාපා දිස්ත්‍රික්කයේ ගම්මාන
බේලුම් ලෙන් ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියානු උපමහාද්වීපයේ පිහිටි මහජනයාට විවෘත වූ විශාලතම සහ දිගම ගුහා සංකීර්ණයයි
මෙය එහිවූ හිරිලඹ සහ හිරිටැඹ නිසා ප්‍රකට ය
මෙම ලෙන්වල දිගු පැසේජ, ගැලරි, සහ මිරිදිය සයිෆන සහිත ඉඩකඩ ඇති කුටීර දක්නට ලැබේ
මෙම ගුහා සංකීර්ණය නිර්මාණය වී ඇත්තේ අවුරුදු දස දහස් ගණනක් තිස්සේ වර්තමානයේ දක්නට නොමැති චිත්‍රවතී ගංගාවේ භූගත ජලය ගලායාම නිසායි
මෙම ගුහා සංකීර්ණයේ වූ පහත්ම ලක්ෂ්‍යය (  පිවිසුමේ සිට) පාතාලගංගා ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ
තෙලිඟු බසින්, මෙම ගුහා  බේලුම් ගුහාලු ලෙස හඳුන්වනු ලබයි
ආශ්‍රේයයන්

වැඩිදුර කියවීමට 

 A new species of Andhracoides Wilson and Ranga Reddy, 2011 (Isopoda
Hypsimetopidae) from Belum Cave, Andhra Pradesh, India, with a phylogenetic review of the family by George D
Wilson, Shabuddin Shaik and Yenumula Ranga Reddy Source
Journal of Crustacean Biology, Volume 35, Issue 2, pages 216 – 240 Publication Year
2015, DOI
10.1163/1937240X-00002333, , E-ISSN 1937-240X, Document Type
//booksandjournals
brillonline
com/content/journals/10.1163/1937240x-00002333

බාහිර සබැඳි 

 www
BelumCaves
com  Website
 Deccan Herald - Underground adventure in Belum caves
 The Telegraph - Calcutta
Weekend
 cave-biology
org Cave biology (biospeleology) in India
ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි ලෙන්
ඉන්දියාවේ ප්‍රදර්ශන ලෙන්
ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි පුරාවිද්‍යා අඩවි
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ගුණ්ටුපල්ලේ හෙවත් ගුණ්ටුපල්ලි බෞද්ධ ස්මාරක සමූහය පිහිටියේ ඉන්දියාවේ ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තයේ බටහිර ගෝදාවරී දිස්ත්‍රික්කයේ කාමවරපුකෝට අසල ය
මෙය එලූරු සිට 40 km පමණ දුරින් පිහිටා ඇත
මෙම අඩවියෙහි බෞද්ධ ලෙන් දෙකක්, චෛත්‍ය ශාලාවක් සහ කුඩා ස්තූප ගණනාවක් දක්නට ලැබේ
මෙහි චෛත්‍ය ශාලාවෙහි දැව කැටයම් අනුකරණය කරමින් තැනූ දුර්ලභ ශෛලමය පිවිසුමක් දක්නට ලැබේ
එය ලෝමස් ඍෂි ලෙනෙහි පිවිසුමට වඩා සරල ය
සටහන්

ආශ්‍රේයයන්

"ASI"
Group of Buddhist Monuments, Guntupalli
ASI
Michell, George, The Penguin Guide to the Monuments of India, Volume 1
Buddhist, Jain, Hindu, 1989, Penguin Books, 

බටහිර ගෝදාවරී දිස්ත්‍රික්කයේ ගොඩනැගිලි සහ ව්‍යූහ
ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි පුරාවිද්‍යා අඩවි
ඉන්දියාවේ ස්තූප
ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි බෞද්ධ අඩවි
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි ලෙන්
එර්රාවරම් ලෙන් පිහිටියේ යෙලෙරු ගඟේ වම් ඉවුරේ රාජමුන්ද්‍රී සිට 45 km පමණ දුරකින් විශාඛාට්නම් පාරේ ය
මෙම ලෙන් පිහිටා ඇත්තේ ධන්ල–දිබ්බ කඳුගැටයේ ය
මෙහි වූ කැනීම් අනුව, මෙහි ඉතිහාසය ක්‍රි
ව. 100ට පමණ දිවෙන බව හෙළි වී ඇත
ව. 2වන සියවස දක්වා කාලයේ දියුණුව පවතින්නට ඇතැයි සිතිය හැක
ආශ්‍රේයයන් 

විසාඛපට්නම් දිස්ත්‍රික්කයේ ගොඩනැගිලි සහ ව්‍යූහ
ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි පුරාවිද්‍යා අඩවි
ඉන්දියාවේ ස්තූප
බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
කොට්ටූරු ධනදිබ්බලු සහ පාණ්ඩවුල ගුහා යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි විසාඛපට්නම් දිස්ත්‍රික්කයෙර් රාම්බිල්ලි මණ්ඩලයේ කොට්ටූරු ගම්මානය අසල පිහිටි පුරාතන  බෞද්ධ සිද්ධස්ථානයකි
ආශ්‍රේයයන්

විසාඛපට්නම් දිස්ත්‍රික්කයේ ගොඩනැගිලි සහ ව්‍යූහ
බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන
ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි පුරාවිද්‍යා අඩවි
ඉන්දියාවේ ස්තූප
පෙද්දාපුරම් ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ දකුණු ඉන්දියාවේ ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි නැගෙනහිර ගෝදාවරී දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි කුඩා නගරයකි
මෙම නගරය ගෝදාවරී නාගරික සංවර්ධන අධිකාරිය යටතේ පවතියි
ආශ්‍රේයයන් 

නැගෙනහිර ගෝදාවරී දිස්ත්‍රික්කයේ කුඩා නගර
රාමතීර්ථම් ‍යනු ඉන්දියාවේ ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි විසියනගරම් දිස්ත්‍රික්කයේ නෙල්ලිමාර්ලා මණ්ඩලයේ පිහිටි ග්‍රාම පංචායතයකි
මෙය විසියනගරම් නගරයේ සිට 12 km පමණ දුරින් පිහිටියේ ය
ප්‍රකට වන්දනා ස්ථානයක් වන මෙය ක්‍රි
3වන සියවස තෙක් දිවෙයි
//asihyd
in/vizianagaram
html 

බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන
ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි පුරාවිද්‍යා අඩවි
හින්දු පූජනීය නගර
ඉන්දියාවේ හින්දු වන්දනා ස්ථාන
වෛෂ්ණව ආගම
රාම දේවාල
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි බෞද්ධ අඩවි
ක්‍රි
3වන සියවසේ ජෛන දේවාල
උත්තරාන්ධ්‍ර
බොජ්ජන්නකොණ්ඩා සහ ලිංගලකොණ්ඩා යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තයේ විසාඛපට්නම් හි   ආනකපල්ලේ සිට කිලෝමීටර කිහිපයක දුරින් පිහිටි සංකාරාම් නම් ගම්මානයේ යාබද කඳුගැටයක පිහිටි බෞද්ධ ලෙන් ද්විත්වයකි
මෙම ස්ථාන ක්‍රි
ව. 4වන සහ 9වන සියවස අතර කාලයේ සංකාරාම් (එකල සංඝාරාම්) හි බුද්ධාගම ප්‍රධාන ආගමක් ලෙස පැවති කාලයක ඉදිවන්නට ඇත
බොජ්ජන්නකොණ්ඩා හි මුල් නාමය වන්නේ බුද්දින කොණ්ඩා ය
ආශ්‍රේයයන්

ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි පුරාවිද්‍යා අඩවි
ඉන්දියාවේ ස්තූප
ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි ලෙන්
බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
උණ්ඩවල්ලි ලෙන් යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ  ඉන්දියානු ප්‍රාන්තයක් වන ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි ගුණ්ටූර් දිස්ත්‍රික්කයේ උණ්ඩවල්ලි හි පිහිටි ඒකශෛලමය ලෙන් සංකීර්ණටක් වන අතර මෙය පුරාතන විශ්වකර්‍ම ගෘහනිමැවුමක් ලෙස සැලකේ. මෙම ලෙන් පිහිටියේ විජයවාඩා සිට 6 km නිරිතදිගින් සහ ගුණ්ටූර් නගරයේ සිට 22 km ඊසානදිගින් පිහිටා ඇත
මෙය මධ්‍යම ආරක්ෂිත ජාතික වැදගත්කමක් සහිත ස්මාරක අතුරින් එකකි
සටහන්

බාහිර සබැඳි

 Undavalli Caves
 Caves in Andhra Padesh

ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ගුණ්ටූර් දිස්ත්‍රික්කයේ සංචාරක ආකර්ෂණයන්
ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි පුරාවිද්‍යා අඩවි
ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි බෞද්ධ අඩවි
බින්නායග බෞද්ධ ලෙන් හෙවත් විනායක ලෙන් නැතහොත් විනායග ලෙන් ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ රාජස්ථාන් ප්‍රාන්තයේ බින්නායග ගම්මානයේ පිහිටි ලෙන් සමූහයකි
මෙහි දකුණට මුහුණලා පිහිටි ලැටරයිට් ලෙන් 20ක් පමණ දක්නට ලැබේ
ආරාම සංකීර්ණයක් වන මෙහි කුටීර කෝල්වි ලෙන් කුටිවලට වඩා කුඩා ය
මෙම ලෙන්වල ස්තූප ආකාර ව්‍යූහයන් දක්නට ලැබේ
මෙහි කවුළු සහිත චෛත්‍ය දක්නට ලැබේ
මෙහි වූ තවත් ලෙනක විවෘත අංගණයක් සහිත පර්යන්ත දෙකක් පිහිටා ඇත
මෙම ලෙන් කෝල්වි සිට සැතපුම් 8ක් දිරින් පිහිටා ඇත
ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි 
 PROTECTED MONUMENTS BY ARCHAEOLOGICAL SURVEY OF INDIA IN RAJASTHAN
 Caves of Niranjani

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
දැවැන්ත බුද්ධ ප්‍රතිමා
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
රාජ්ස්ථානයේ ලෙන්
රාජස්ථානයේ බුද්ධාගම
කෝල්වි ලෙන් හෙවත් ඛෝල්වේ ලෙන් පිහිටා ඇත්තේ ඉන්දියාවේ රාජස්ථාන් ප්‍රාන්තයේ කෝල්වි ගම්මානයේ ය
මෙම ලෙන් කැන ඇත්තේ ලැටරයිට් පාෂාණයෙහි ය
මෙම බෞද්ධ අඩවියෙහි ස්තූප, චෛත්‍ය ශාලා සහ බුද්ධ ප්‍රතිමා දක්නට ලැබේ
වාස්තු විද්‍යාත්මක ලක්ෂණනුව මෙම ප්‍රදේශයේ ප්‍රමුඛව හීනයාන නිකාය ව්‍යාප්ත වී පැවති බව පෙනේ
මෙම ලෙන් තුළ ධ්‍යානී සහ හිටි බුද්ධ ප්‍රතිමා දක්නට ලැබේ
කෝල්වා ගම්මානය අවටින් මෙවැනි තවත් ලෙන් හමුවී ඇති අතර, එය ප්‍රදේශයේ පැවති අතීත සමෘද්ධිමත් බෞද්ධ ශිෂ්ටාචාරයක තතු කියපායි
ලෙන්
ස්වාභාවික දේශගුණික බලපෑම් හේතුවෙන් උතුරු සහ නැගෙනහිරට වන්නට පිහිටි ලෙන්වලට දැඩි හානි සිදුවී ඇත
නමුත් එහි ශේෂයන් වාස්තු විද්‍යාත්මක වැදගත්කමකින් යුක්ත ය
මෙම සමූහයේ ලෙන් 50ක් ඇති අතර, ඛාදනය නිසා බොහෝ ලෙන්වල කැටයම් හඳුනාගත නොහැකි වී ඇත
වර්තමානයේ මෙම ලෙන්වල මිනිසුන් වාසය නොකරයි
ලෙන් කිහිපයක විවෘත හෝ කුළුණු සහිත බරාඳයක් දක්නට ලැබේ
වැඩිදුර කියවීමට

මේවාත් බලන්න

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි
 Protected monuments by archaeological survey of India in Rajasthan

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ විහාර
දැවැන්ත බුද්ධ ප්‍රතිමා
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
රාජස්ථානයේ ලෙන්
රාජ්ස්ථානයේ බුද්ධාගම
හාථියාගෝර් බෞද්ධ ලෙන් පිහිටා ඇත්තේ ඉන්දියාවේ රාජ්ස්ථාන් ප්‍රාන්තයේ පගාරියා ගම්මානයේ ය
මෙම ලෙන් පිහිටි කඳුගැටය හාථියාගෝර්-කි-පහාඩි ලෙස හැඳින්වේ
මෙම සමූහයේ 5 m x 5 m x 7 m ප්‍රමාණයේ ලෙන් පහක් වේ
ලෙන්වලට ආසන්නයෙන් ස්තූපයක් ද දක්නට ලැබේ
බාහිර සබැඳි

PROTECTED MONUMENTS BY ARCHAEOLOGICAL SURVEY OF INDIA IN RAJASTHAN
Some Buddhist Antiquities and Monuments of Rajasthan

උද්ධෘත

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
රාජස්ථානයේ ලෙන්
රාජස්ථානයේ බුද්ධාගම
නාසික් ලෙන්, හෙවත් ඇතැම් අවස්ථාවල දී පාණ්ඩව්ලෙනී ලෙන්  (හෙවත් පාණ්ඩව ලෙන, පණ්ඩු ලෙන් හෝ ත්‍රිරශ්මී ලෙනී ලෙස ද හැඳින්වේ
ත්‍රිරශ්මී යනු ලෙන් පිහිටි කඳුවැටියයි
ලෙනී යනු ලෙන් යන අරුතැති මරාඨි වචනයයි), යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ක්‍රි
1වන සියවස සිට ක්‍රි
ව. 3වන සියවස දක්වා කාලය තුළ නිර්මාණය වූ ලෙන් 24කින් යුත් සංකීර්ණයකි
මෙහි කැටයම් සහ ප්‍රතිමා නිර්මාණ ක්‍රි
ව. 6වන සියවස තෙක්ම අළුතින් එකතු වූ අතර එමඟින් බෞද්ධ පූජා විධීන් හි විකාසනය පෙන්වයි. මුල්කාලීනව හීනයාන සම්ප්‍රදාය අනුව යමින් නිර්මිත මෙහි කැටයම් ඉන්දීය ශෛලමය වාස්තු විද්‍යාවේ ප්‍රතිභාව කියපායි
මෙහි බොහෝ ලෙන් විහාර ක්‍රමයට නිර්මාණය කොට ඇති අතර, ගුහා අංක 18 ක්‍රි
1වන සියවසේ නිර්මාණය වූ චෛත්‍ය ශාලාවකි
ලෙන් අංක 3 සහ 10 හි අලංකාර කැටයම් සහිත කුළුණු දක්නට ලැබේ
බෞද්ධයන්ගේ පූජනීය අඩවියක් වන මෙය ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්‍ර හි නාශික් (හෙවත් නාසික්) මධ්‍යයේ සිට 8 km පමණ දකුණින් පිහිටා ඇත
නාසික් ලෙන් හැඳින්වීම සඳහා භාවිතා වන "පාණ්ඩව්ලෙනී" යන්න මහභාරත වීරකාව්‍යයේ සඳහන් පාණ්ඩවයන් සමඟ කිසිදු සම්බන්ධයක් නොදක්වයි. මෙම ප්‍රදේශයේ පිහිටි වෙනත් ලෙන් වන්නේ කාර්ලා ලෙන්, භාජා ලෙන්, පතන් ලෙන් සහ බේද්සේ ලෙන් ය
මේවාත් බලන්න

 බාදාමි ලෙන් විහාර
 උණ්ඩවල්ලි ලෙන්
 කාර්ලා ලෙන්

ආශ්‍රේයයන් 

Inscriptions on Cave 10, 13, 15, 16
Maharashtratil Buddha Dhammacha Itihas
M
More
Leni Maharashtrachi
Dawood Dalvi
https
org/web/20130926230100/http
//asi
in/asi_monu_tktd_maha_pandulenacaves
asp

මූලාශ්‍ර
Harle, J
1994, Yale University Press Pelican History of Art,  
 Michell, George, The Penguin Guide to the Monuments of India, Volume 1
Buddhist, Jain, Hindu, 1989, Penguin Books,

බාහිර සබැඳි

 Official (Government) website of Nashik District

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
මහාරාෂ්ට්‍රයේ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ විහාර
ඉන්දියාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
භර්හුත් හෙවත් භාරුත් යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ මධ්‍යම ඉන්දියාවේ මධ්‍ය ප්‍රදේශ් හි සත්නා දිස්ත්‍රික්කය තුළ පිහිටි ගම්මානයකි
මෙය ප්‍රකට වූයේ එහි වූ බෞද්ධ ස්තූපයෙන් හමුවූ පුරාවස්තූන් නිසායි
භර්හුත් ස්තූපයේ වඩාත්ම ප්‍රසිද්ධ දානපතියා වූයේ ධනභූති රජුයි
භර්හුත් ප්‍රතිමා ඉන්දීය බෞද්ධ කලාවේ පැරණිතම නිදසුන් අතුරින් එකකි
මේවා අශෝක යුගයේ කලාකෘතිවලින් (ක්‍රි
260 අවට) පසුව, සහ සාංචි ස්තූප අංක 2 (ක්‍රි
115 අවට ඇරඹි) හි ගරාදියෙහි දක්නට ලැබෙන මුල්කාලීන ශුංග යුගයේ කලාකෘතිවලට මඳ කාලයකට පසුව නිර්මාණය වන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ
සාංචි, අමරාවතී ස්තූපය වැනි ස්ථාන හා සැසඳීමේ දී මෙහි වූ පුරාවස්තූන් සාපේක්ෂව හොඳ තත්ත්වයකින් පවතියි
එසේම ප්‍රතිමා විශාල සංඛ්‍යාවක් ද හමුවේ
මෑතකාලීන විද්වතුන් විසින් භර්හුත් හි කැටයම් සහ ගරාදි වැට ක්‍රි
125–100 කාලයට අයත් බවත්, සහ නිසැකවම එය සාංචි ස්තූප අංක 2ට පසුව නිර්මාණය වූ බවත් සඳහන් කරනු ලබන්නේ භර්හුත් හි ඇති වැඩිදියුණු වූ කැටයම් ලක්ෂණ නිසායි
මෙහි වූ තොරණ ගරාදි වැට නිර්මාණය කොට මඳ කලකට පසු නිර්මාණය කොට ඇති අතර එය ක්‍රි
100–75 පමණ කාලයට අයත් යැයි සැළකේ. අජිත් කුමාර් නම් ඉතිහාසඥයා විසින් පවසන්නේ භර්හුත් ක්‍රි
ව. 1වන සියවසට අයත් බවයි. ඔහු පවසන්නේ භර්හුත් කැටයම් මථුරා කලාවේ කැටයම්, විශේෂයෙන් සෝදස පාලකගේ නම සහිත ප්‍රතිමා සමඟ කලා ලක්ෂණ අතින් සැසඳෙන බවයි. භර්හුත් හි පුරාවස්තූන්ගෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් කොල්කතාවේ ඉන්දියානු කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇත
ගැලරිය

මේවාත් බලන්න
 සාංචි
 දියෝර්කෝථාර්

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි

 Bharhut sculpture images
 Birth of classic form, BENOY K
BEHL, Frontline, Volume 24 - Issue 17
25-Sep
07, 2007,  covering the art of the Bharhut Stupa
 Life of the Historical Buddha on the Bharhut Railing
 Medallions from Barhut
 Railing at Indian Museum

මධ්‍ය ප්‍රදේශ් හි ගොඩනැගිලි සහ ව්‍යූහ
බෞද්ධ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්තාන
මධ්‍ය ප්‍රදේශ් හි ඉතිහාසය
ඉන්දියාවේ ස්තූප
මධ්‍ය ප්‍රදේශ් හි පුරාවිද්‍යා අඩවි
මධ්‍ය ප්‍රදේශ් හි බෞද්ධ අඩවි
ඉන්දියානු බෞද්ධ ප්‍රතිමා කලාව
පාණ්ඩව ලෙන් පිහිටියේ කර්ණාටක ප්‍රාන්තයේ මැංගලෝර් හි කද්‍රි මංජුනාත් දේවස්ථානය අසල ය
ඉතිහාසඥයන්ට අනුව, වර්තමානයේ මෙහි ඇති දේවස්ථානය අතීතයේ බෞද්ධ ආරාමයක් වූ අතර එය කන්දාරිකා විහාරය ලෙස හඳුන්වා ඇත
එහි සිටි බුද්ධ ප්‍රතිමාවක් විය
ශිව ලබ්ධිකයකු වූ අලූපා රාජවංශයේ කුණ්ඩ්වර්ම රජු විසින් ඉවත්කොට තිබේ
නමුත් ඓතිහාසික සාක්ෂි අනුව එසේ ශිව ප්‍රතිමාවක් ලෙස භාවිතයට ගෙන ඇත්තේ බෝධිසත්ත්ව ප්‍රතිමාවක් බැව් පෙනේ
ඒ අනුව මෙම විහාරය මුලින් මංජුශ්‍රී බෝධිසත්ත්ව වන්දනාස්ථානයක් බැව් ඉතිහාසඥයෝ පවසති
ව. 11වන සියවස තෙක්ම මෙම විහාරය ප්‍රකට අධ්‍යාපනික මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස පැවතිණි
පසුව තන්ත්‍රික සම්ප්‍රදායයන්ට මෙහි ද්වාර විවර විය
මෙම බෞද්ධ විහාරය මුළුමණින්ම ශෛව දේවාලයක් වීමට ප්‍රථම මෙහි ශිවලිංගයක් සහ බෝධිසත්තව ප්‍රතිමාවක් වන්දනාවට පාත්‍රව ඇත
ආශ්‍රේයයන් 

කර්ණාටකයේ ලෙන්
මැංගලෝරයේ ඉතිහාසය
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ විහාර
ඉන්දියාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
කර්ණාටකයේ බෞද්ධ අඩවි
අයිහොලේ හෙවත් ඓහොළේ, ඓවල්ලි, අහිවොලාල් හෝ ආර්යපුර යන නාමයෙන් හැඳින්වෙන්නේ ක්‍රි
ව. සයවන සිට දොළොස්වන සියවස දක්වා කාලයට අයත්, ඉන්දියාවේ කර්ණාටක හි පිහිටි පුරාතන සහ මධ්‍යකාලීන බෞද්ධ, හින්දු සහ ජෛන ස්මාරක අන්තර්ගත ඓතිහාසික අඩවියකි
මෙහි ශේෂව ඇති බොහෝ ස්මාරක ක්‍රි
ව. 7වන සිට 10වන සියවස් අතර කාලයට අයත් ය
මෙම නාමයම සහිත් කුඩා ගම්මානයක වගාබිම් සහ වැලිගල් පර්වතයකින් වටවූ අයිහොලේ හි ලෙන් සහ දේවාල එකසිය විස්සකට අධික සංඛ්‍යාවක් දක්නට ලැබේ
මෙය බගලකෝට් දිස්ත්‍රික්කයේ මාලප්‍රභා ගංගා නිම්නය දිගේ පිහිටියේ ය්
සටහන්

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි

Aihole temples
Official site of Bagalkot District
Sacred Landscapes in Early Medieval South India
the Chalukya state and society (ca
AD 550–750) – Aihole 
Photos of Aihole British Library Collection

කර්ණාටකයේ බලකොටු
කර්ණාටකයේ ලෙන්
කර්ණාටකයේ පුරාවිද්‍යා අඩවි
කර්ණාටකයේ සංචාරක කර්මාන්තය
ශෛව ආගම
බුද්ධාගමේ ඉතිහාසය
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
6වන සියවසේ හින්දු දේවාල
7වන සියවසේ හින්දු දේවාල
8වන සියවසේ හින්දු දේවාල
5වන සියවසේ ජෛන දේවාල
11වන සියවසේ ජෛන දේවාල
ගුප්ත කලාව
වෛශාලී හෙවත් වේශාලී යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ වර්තමාන බිහාර් ප්‍රාන්තයේ පිහිටි නගරයකි
පුරාවිද්‍යා අඩවියක් ද වේ
මෙය තීර්හුත් කොට්ඨාසයට අයත් ය
ආදිතම සමූහාණ්ඩු අතුරින් එකක් වන ක්‍රි
6වන සියවසේ පැවති වජ්ජි සමූහාණ්ඩුවේ (වෘජ්ජි මහාජනපදය) අගනගරය වූයේ වෛශාලියයි
483 පමණ ගෞතම බුදුන් වහන්සේ  සිය මහා පරිනිර්වාණයට පෙර අවසන් ධර්ම දේශනය සිදුකළේ ද, අනතුරුව ක්‍රි
383 කාලාශෝක රජ සමයේ දෙවන ධර්ම සංගායනාව පැවැත්වූයේ ද මෙම නගරයේ ය
වෛශාලිය බෞද්ධයන්ට මෙන්ම ජෛනයන්ට ද ආගමික වශයෙන් වැදගත් නගරයකි
අශෝක ස්‍තම්භ අතුරින් වඩාත් හොඳින් සංරක්ෂණය වී ඇති ස්තම්භයක් මෙහි පිහිටි අතර, එහි මුදුනෙහි තනි ආසියානු සිංහ රුවක් දක්නට ලැබේ ()
ආශ්‍රේයයන්

වැඩිදුර කියවීමට

බාහිර සබැඳි

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
පුරාතන ඉන්දියානු නගර 
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාකීර්ණ ප්‍රදේශ
බිහාරයේ ඉතිහාසය
බිහාරයේ පුරාවිද්‍යා අඩවි
බිහාරයේ බෞද්ධ අඩවි
බිහාරයේ ජෛන දේවාල
මෞර්ය කලාව
අශෝකගේ ආඥා
ඉන්දු-ආර්ය පුරාවිද්‍යා අඩවි
රාජ්ගිර් (ඓතිහාසිකව ගිරිව්‍රාජ් ලෙස ද හඳුන්වයි) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ බිහාර් ප්‍රාන්තයේ නාලන්දා දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි පුරාතන නගරයකි
රාජ්ගිර් නගරය (පුරාතන රාජගෘහ
රාජගහ) මගධ රාජධානියේ පළමු අගනුවර විය
පසුව මගධය මෞර්ය අධිරාජ්‍යය බවට වර්ධනය විය
මෙම නගරය පිළිබඳී ඉන්දියානු මහා වීරකාව්‍යයක් වන මහාභාරතයේ සඳහන් අතර, ජාරාසන්ධ නම් රජකු පිළිබඳ එහි විස්තර වෙයි
මෙම නගරයේ සම්භවය නොහඳුනන නමුත්, ක්‍රි
1000ට පමණ අයත් සෙරමික් නිර්මාණ මෙම නගරයෙන් හමුවී ඇත
වසර 2,500ක් පමණ පැරණි මහා ප්‍රාකාරය මෙම නගරය තුළ පිහිටා ඇත
මෙම ප්‍රදේශය ජෛනාගම සහ බුද්ධාගම සඳහා වැදගත් ස්ථානයක් වේ
මෙය 20වන ජෛන තීර්ථංකර මුණිසුව්‍රතගේ උපන් බිම වන අතර, මහාවීර සහ ගෞතම බුදුන් වහන්සේගේ දිවිය සමඟ මෙම ස්ථානය බැඳී පවතී
6වන සහ 5වන සියවස්වල දී මහාවීර සහ බුදුන් වහන්සේ සිය ධර්ම දේශනාවන් මෙහිදී සිදුකොට තිබේ
බිම්බිසාර රජු විසින් බුදුන් වහන්සේට වේළුවනාරාමය පූජා කළේ මෙහිදී ය
පුරාතන නාලන්දා විශ්වවිද්‍යාලය පිහිටියේ රාජ්ගිර් ආසන්නයේ වන අතර, 2010දී පිහිටුවූ නාලන්දා විශ්වවිද්‍යාලය ද ඒ අසලම පිහිටා ඇත
ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි

 Bihar state tourism development corporation – Rajgir 
 Places to visit in Rajgir

 
නාලන්දා දිස්ත්‍රික්කයේ නගර සහ මහනගර
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
නාලන්දා දිස්ත්‍රික්කයේ සංචාරක ආකර්ෂණයන්
බිහාරයේ බෞද්ධ අඩවි
බාදාමි ලෙන් දේවාල යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ කර්ණාටක හි බාදාමි නගරයේ පිහිටි හින්දු සහ ජෛන ලෙන් දේවස්ථාන සමූහයකි
මෙම ලෙන් ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පයේ, විශේෂයෙන් බාදාමි චාලුක්‍ය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පයේ අනර්ඝ නිමැවුමක් ලෙස සැළකේ. බාදාමිය ක්‍රි
ව. 6වන සිට 8වන සියවස තෙක් කර්ණාටකය පාලනය කළ මුල්කාලීන චාලුක්‍ය රාජවංශයේ අගනුවර වූ අතර, එය වතාපි බාදාමි ලෙස හැඳින්විණි
බාදාමිය පිහිටියේ පිහිටියේ මිනිසුන් විසින් නිර්මිත ජලාශයක බටහිර ඉවුරේ ය
පසුකාලීනව එය වටා උතුරින් සහ දකුණින් බලකොටු ඉදිවිය
ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි 

 Cave Temples at BadamiPictures
 Map of Cave Locations
 Badami caves field trip, University of Florida (2002)
 Badami cave temple image archives Penn Libraries
 Badami Cave Templesfour ancient rock cut temples|Wondermondo
 Chronology and Development of the Chalukya Cave Temples, Gary Tarr (1970), Ars Orientalis, Vol
8, pages155184

6වන සියවසේ හින්දු දේවාල
ගෘහනිර්මාණ ශෛලීන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
කර්ණාටකයේ බෞද්ධ විහාර
කර්ණාටකයේ ලෙන්
චාලුක්‍ය රාජවංශය
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාකීර්ණ ප්‍රදේශ
ඉන්දියාවේ හින්දු ලෙන් දේවාල
බාදාමි හි හින්දු දේවාල
ඉන්දියාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
කර්ණාටකයේ ජෛන දේවාල
ගුප්ත කලාව
කර්ණාටකයේ හින්දු ලෙන් දේවාල
ගිජ්ඣකූටය (පාලි
, සංස්කෘත
), හෙවත් ගධ්‍රකූට යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ රජගහ (වර්තමාන රාජ්ගිර්) නුවර පිහිටි බුදුන් වහන්සේගේ ප්‍රියතම විවේක ස්ථානයකි
රාජ්ගිර් පිහිටියේ ඉන්දියාවේ බිහාර් ප්‍රාන්තයේ ය
මෙම කුළට එම නම ලැබී ඇත්තේ එය පියාපත් අකුළා සිටින ගිජුළිහිනියකුට සමාන නිසායි
ආශ්‍රේයයන්

සටහන්

ග්‍රන්ථාවලිය

බාහිර සබැඳි

 Vulture Peak on Dhamma Wiki

බිහාරයේ කඳු
නාලන්දා දිස්ත්‍රික්කය
Lycodon carianatus යනු ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික වන Colubridae කුලයට් අයත් සර්ප විශේෂයකි
මොවුන් පොදුවේ ඉංග්‍රීසියෙන් Sri Lankan Wolf Snake ලෙස ද, සිංහලෙන් දාර කරවලා හෙවත් දාර රදනකයා ලෙස හඳුන්වනු ලබයි
විස්තරය
පෘෂ්ඨීය පෙදෙස කළු පැහැ වන අතර, එහි කැපී පෙනෙන සුදු පැහැ වළලු 19ක් ඇත
පරිණත සතුන්ගේ මේවා අඩු හෝ සම්පූර්ණයෙන් නොමැති විය හැක
කළු පැහැ පටි බඳ තෙක් විහිදෙන අතර, ඒවා විසිරී ඇත
පරිසරය
නිශාචර භෞමික සත්ත්වයෙකි
දිවා කල වනාන්තරවල ගල් කැබලි යට සැඟව සිටියි
ආහාර ලෙස මැඬියන්, හූනන්, හිකනලුන් සහ කුඩා නිර්විෂ සර්පයන්ව ගොදුරු කරගනියි
ප්‍රජනනය
Lycodon carinatus යනු අණ්ඩජ සර්පයෙකි
වරෙකට බිත්තර 4 සිට 7 දක්වා ප්‍රමාණයක් දමයි
වර්ගීකරණ යාවත්කාලීන කිරීම්
2013 දී (පයිරන් සහ පිරිස) විසින් මුලින් Cercaspis ගණය යටතේ පැවති මෙම විශේෂය Lycodon ගණයට ඇතුළත් කරන ලදී
ආශ්‍රේයයන්
 http
ummz
umich
edu/accounts/Cercaspis/classification/
 http
genus=Lycodon&species=carinatus
 https
org/taxa/27353-Cercaspis-carinatus
 http
//eol
org/pages/795452/names/synonyms
 http
genus=Lycodon&species=carinatus

ශ්‍රී ලංකාවේ උරගයින්
carinatus
1820දී විස්තර කළ උරගයින්
සප්තපර්ණී ලෙන, හෙවත් සංස්කෘත බසින් සප්ත පර්ණී ගුහා සහ පාලියෙන් සත්තපණ්ණී ගුහා යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ බිහාර් හි රාජ්ගිර් සිට  නිරිතදිගින් පිහිටි බෞද්ධ ලෙනකි
මෙය කඳුගැටයක පිහිටා ඇත
බෞද්ධ ඉතිහාසය තුළ සප්තපර්ණී ගුහාව වැදගත් වන්නේ බොහෝදෙනාගේ විශ්වාසයට අනුව බුදුන් වහන්සේ පරිනිර්වාණයට පෙර එහි මඳ කාලයක් ගතකොට තිබීමත්, සහ බුදුන් වහන්සේගේ මහා පරිනිර්වාණයෙන් පසු පළමු ධර්ම සංගායනාව පැවති ස්ථානය වීමත් නිසායි
ආශ්‍රේයයන් 

බිහාරයේ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
බිහාරයේ බෞද්ධ අඩවි
මෞර්ය අධිරාජ්‍යය
බිහාරයේ ඉතිහාසය
නාලන්දා දිස්ත්‍රික්කය
බිහාරයේ පුරාවිද්‍යා අඩවි
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ලෝමස් ඍෂි ලෙන යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියානු ප්‍රාන්තයක් වන බිහාර් හි ජෙහානාබාද් දිස්ත්‍රික්කයේ බරාබර් සහ නාගාර්ජුනී කඳුවල පිහිටි බරාබර් ලෙන් අතර ප්‍රධාන ලෙනකි
මෙම ලෙන කැන ඇත්තේ සිද්ධස්ථානයක් ලෙස ය
මෙය නිර්මාණය වූයේ ක්‍රි
3වන සියවසේ මෞර්ය අධිරාජ්‍යයෙර් අශෝක රජ සමයේ හ
එය එකල ජෛනාගමිකයන් හා තරග වැදි ආජීවිකයන් උදෙසා ඉදිකෙරුණකි
ආජීවිකයන් අදේවවාදීන් වූ අතර වේද මෙන්ම බෞද්ධ ඉගැන්වීම් ද ඔවුහු ප්‍රතික්ෂේප කළහ
ඔවුන් බරාබර් ලෙන්වල බවුන් වඩන්නට ඇතැයි පැවසේ
එසේවුව ද, ලෝමස් ඍෂි ලෙන ආජීවිකයන් සඳහා නිර්මාණය වූ බවට ප්‍රමාණවත් අභිලේඛනමය සාක්ෂි හමු නොවේ
අශෝක යුගයේ ඉදිවූ බරාබර් හි සෙසු ලෙන් බොහෝමයක් බෞද්ධයන් සඳහා ඉදිවූ ලෙන් වේ
සටහන්

ආශ්‍රේයයන්

  originally published by Luzac & Company Ltd
, London, 1951.
 

Harle, J
, The Art and Architecture of the Indian Subcontinent, p
24, 2nd edn
1994, Yale University Press Pelican History of Art,  
Michell, George, The Penguin Guide to the Monuments of India, Volume 1
Buddhist, Jain, Hindu, pp
217–218, 1989, Penguin Books, 

බිහාරයේ ලෙන්
මෞර්ය කලාව
බිහාරයේ ඉතිහාසය
ජෙහානාබාද් දිස්ත්‍රික්කය
බිහාරයේ පුරාවිද්‍යා අඩවි
ඉන්දියාවේ ක්‍රි
3වන සියවස
බිහාරයේ සංචාරක ආකර්ෂණයන්
හින්දු ලෙන් දේවාල
ඉන්ද්‍රසාල ගුහාව හෙවත් ඉන්ද්‍රශිලා ගුහාව හෝ ඉන්ද්‍රශෛල ගුහාව යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ බෞද්ධ ග්‍රන්ථවල සඳහන් ලෙනකි
බෞද්ධ ඉතිහාසයට අනුව, මෙම ලෙනෙහි මඳ කලක් වැඩවිසූ බුදුන් වහන්සේ, ඉන්ද්‍ර දෙවියන්ට සක්කපඤ්ඤ සූත්‍රය දේශනා කොට තිබේ
මෙම සූත්‍රය දීඝ නිකායෙහි අන්තර්ගත ය
මෙම දේශනාව කළ අවස්ථාවේ ශක්‍රයා (හෙවත් ඉන්ද්‍ර) සමඟ පංචශිඛ (හෙවත් කුබේර) ද සිට ඇත
පංචශිඛගේ වීණා වාදනයෙන් පසුව, ඉන්ද්‍රයා බුදුන් වහන්සේගෙන් ප්‍රශ්න 42ක් විමසා තිබේ
19වන සියවසේ සිටම විද්වතුන් විසින් මෙම ගුහාව පිහිටි ස්ථානය සොයාගැනීමට ප්‍රයත්න දරා තිබේ
ඉන් එක් මතයක් නම් මෙය වර්තමාන බිහාර් හි ගීර්යක් නම් ස්ථානය බවයි. රජගහ අසල වේදියක පර්වතයේ මෙය පිහිටා ඇතැයි හඳුනාගෙන ඇත
මෙම සිදුවීම නිරූපිත නිර්මාණ ගණනාවක් හමුවී ඇත
ඉම් පැරණිතම නිරූපණය ක්‍රි
150 පමණ අයත් වන අතර බුද්ධ ගයාවේ මහාබෝධි විහාරයෙන් මෙය හමුවේ
ව. 89ට අයත් යැයි සැළකෙන ගන්ධාර කැටයමක ඉන්ද්‍ර හස්තියකු මත සිටින අයුරුත්, බිදුන් වහන්සේ ලෙනක් තුළ වැඩවසන අයුරිනුත් නිරූපිත ය
මේවාත් බලන්න
 ගිජ්ඣ කූටය

ආශ්‍රේයයන්

ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
බාඝ් ලෙන් ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ මධ්‍යම ඉන්දියාවේ මධ්‍ය ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තයේ ධාර් දිස්ත්‍රික්කයේ ධාර් නගරයේ පිහිටි වින්ධ්‍යාවේ දකුණු බෑවුමෙහි වූ ලෙන් නවයකින් ස්මාරක සංකීර්ණයකි
මෙම ස්මාරක ධාර් නගරයේ සිට 97 km දුරින් පිහිටා ඇත
මෙම ලෙන් ප්‍රකට වී ඇත්තේ ඒවායේ ඇති අනර්ඝ පුරාතන ඉන්දියානු බිතු සිතුවම් සමූහය නිසායි
මෙම ස්ථාන හැඳින්වීමට "ලෙන" යන වදන එතරම් උචිත නොවන්නේ මේව ස්වාභාවිකව නිර්මාණය වූ ලෙන් නොවන නිසායි
අජන්තාවේ සේම බාඝ් ලෙන් ද කැම ඇත්තේ පළපුරුදු කලාශිල්පීන් විසින් ලම්බක වැලිගල් මුහුණතෙහි ය
මෙය ඍතුමය දිය පහරක් වන බාඝානි හි ඉවුරෙහි පිහිටියේ ය
බෞද්ධ ලෙන් වුව ද, ලෙන් නවයෙන් වර්තමානයේ ශේෂ වී ඇත්තේ ලෙන් හතරක් පමණි
මෙම ලෙන් සියල්ලම 'විහාරයන්' ‍ය
සතරැස් සැලැස්මක් ඇති මෙම ලෙන් භික්ෂූන්ගේ ආවාසශාලා ලෙස භාවිතා වන්නට ඇත
පසුපස ඇතු කුඩා කුටීරය මඟින් 'චෛත්‍යශාලාව' සෑදේ
වත්මන් ලෙන් පහ අතුරින් වඩාත්ම වැදගත් වන්නේ 4වන ලෙනයි
එය රන්ග් මහාල් (වර්ණ මහල) ලෙස හඳුන්වනු ලබයි
බාඝ් ලෙන් නිර්මාණය වූයේ ක්‍රි
ව. 5වන-6වන සියවස් අතර කාලයේ ය
මෙය ඉන්දියාවේ බෞද්ධාගමේ අවසන් අවධියක් විය
සිතුවම්
බාඝ් හි ලෙන් අංක 3 සහ 4 (ලෙන් අංක 2,5, සහ 7 හි ශේෂයන් දක්නට ලැබේ) ලෙන් විහාර බිත්තිවල සහ සිවිලිම්වල වූ සිතුවම් කැබලි  ටෙම්පරා ක්‍රමයට සිතුවම් කොට තිබේ
මෙම සිතුවම්වලින් අධ්‍යාත්මිකත්වයට වඩා ලෞකිකත්වය ඉස්මතු කොට තිබේ
මෙහි දී රතු-දුඹුරු පැහැ බොරළු සහිත  ඝන මඩ බදාමයක් බිත්ති සහ සිවිලිම් මත තවරා,  ඒ මත හුනු ආලේප කොට සිතුවම් ඇඳ තිබේ
මෙහි හමුවන සිතුවම් අතුරින් අලංකාරම සිතුවම් ලෙන් අංක 4 හි ද්වාරමණ්ඩපයේ බිත්තිවල දක්නට ලැබේ
මෙය තවදුරටත් විනාශ වීම වැළැක්වීමට 1982දී මෙහිවූ බොහෝ සිතුවම් ප්‍රවේශමෙන් ඉවත්කොට ග්වලියෝර් හි පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරයේ තැන්පත් කරන ලදී
දින නිර්ණය
මෙම අඩවියේ අංක 2 ලෙනෙන් හමුවූ තඹ සන්නසක මහාරාජ සුබන්ධු විසින් විහාරය පිළිසකර කිරීමට කළ ප්‍රදානයක් පිළිබඳ සඳහන් වේ
මෙම බාඝ් අභිලේඛනයේ දිනය හමුනොවූව ද, ඔහුගේ බාඩ්වානි තඹ සන්නස වර්ෂය (ගුප්ත වර්ෂ) 167 (487) ලෙස දින නිර්ණිත ය
ඒ අනුව අංක 2 ලෙනෙහි ප්‍රතිසංස්කරණ පසුකාලීන 5වන සියවසේ සිදුවූයේ යැයි සිතිය හැක
මේවාත් බලන්න

 ඉන්දියාවේ ලෙන් සිතුවම්

සටහන්

වැඩිදුර කියවීමට
 Pande, Anuapa (2002)
The Buddhist Cave Paintings of Bagh, New Delhi
Aryan Books International, , sumit vyas

 

මධ්‍ය ප්‍රදේශ් හි ඉතිහාසය
මධ්‍ය ප්‍රදේශ් හි ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ධම්නාර් ලෙන් පිහිටියේ ඉන්දියාවේ මධ්‍ය ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තයේ මන්ද්සෞර් දිස්ත්‍රික්කයේ ධම්නාර් ගම්මානය තුළ ය
මෙහි ලෙන් 51ක් දක්නට ලැබෙන අතර, ක්‍රි
ව. 7වන සියවසට අයත් ස්තූප, චෛත්‍යශාලා, පැසේජ, සහ කුටි මෙහි දක්නට ලැබේ
මෙහි හිඳි සහ සැතපෙන බුද්ධ ප්‍රතිමා ද දක්නට ලැබේ
උතුරු පෙදෙසෙහි ඇති ලෙන් දාහතර ඓතිහාසිකව වැදගත් වේ
ඉන් බාරි කචේරි (මහා අධිකරණ ශාලාව) සහ භීම බසාර් ‍යන ලෙන් වැදගත් වේ
බාරි කචේරි ලෙන අඩි 20 සමචතුරස්‍රයක් වන අතර, එහි ස්තූප දක්නට ලැබේ
එහි ද්වාර මණ්ඩපය ශෛලමය ගරාදි වැටකින් සමන්විත අතර, එය දැව ගෘහනිර්මාණ අංග අනුකරණය කරමින් තනා ඇත
භීම බසාර් ලෙන මෙම සමූහයේ පිහිටි විශාලතම ලෙන වන අතර, එහි මිනුම්  අඩි 115 සහ 80 වේ
එහි විහාර ගෙයක් සහ චෛත්‍යගෘහයක් දක්නට ලැබේ
එහි පියස්ස දුර්වල මට්ටමකින් පවතියි
මේවාත් බලන්න 
ධර්මරාජේශ්වර්

වැඩිදුර කියවීමට

උද්ධෘත

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
මධ්‍ය ප්‍රදේශ් හි ලෙන්
දැවැන්ත බුද්ධ ප්‍රතිමා
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
සාරු මාරු යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ පුරාතන විහාර සංකීර්ණයකින් සහ බෞද්ධ ලෙන් සමූහයකින් යුත් පුරාවිද්‍යා අඩවියකි
මෙය පිහිටියේ ඉන්දියාවේ මධ්‍ය ප්‍රදේශ් හි සෙහොරේ දිස්ත්‍රික්කයේ බුධානි ටෙහ්සිල් හි පංගෝරාරියා ගම්මානය අසල ය
මෙම ස්ථානය සාංචියට 120 km පමණ දකුණින් පිහිටියේ ය
විස්තරය
මෙම ස්ථානයෙහි ස්තූප ගණනාවක් මෙන්ම භික්ෂූන්ගේ වාසයට භාවිතා කළ ස්වාභාවික ලෙන් ගණනාවක් ද දක්නට ලැබේ
ලෙන්වල ස්වස්තිකය, ත්‍රිරත්න, කලස යනාදී බෞද්ධ සංකේත දක්නට ලැබේ
ප්‍රධාන ලෙනෙහි අශෝක රජුගේ අභිලේඛන ද්විත්වයක් වේ
ඉන් එකක් අශෝකගේ ආඥාවක් වන සුළු ශිලා ආඥා අංක 1හිම ප්‍රභේදනයකි
අනෙක් අභිලේඛනයෙන් කියැවෙන්නේ පියදසි (අශෝක රජුගේ විරුද නාමයකි) මහාරාහකුමාර (කුමරුගේ) චාරිකාවක් පිළිබඳවයි.

එම අභිලේඛනයට අනුව අශෝක නෙම බෞද්ධ විහාර සංකීර්ණය බැහැදැක ඇත්තේ කුමාර සමයේ මධ්‍ය ප්‍රදේශයේ පාලකයාව සිටි කාලයේ ය
එකල ඔහුගේ නිවහන වූයේ වීදිශාවයි. බෞද්ධ සම්ප්‍රදායයෙහි අශෝකගේ භාර්යාව වීදිශාදේවී ලෙස හඳුන්වනු ලබයි
සම්පූර්ණ අනුස්මරණ අභිලේඛනය

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි 
 ASI Saru Maru page

මධ්‍ය ප්‍රදේශ් හි ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ ස්තූප
ඉන්දියාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
🤗🤗🤗🤗🤗🤗🤗🤗🤗🤗🤗🤗🤗
ධාන්ක් ලෙන් පිහිටා ඇත්තේ ඉන්දියාවේ ගුජරාට් හි රාජ්කොට් දිස්ත්‍රික්කයේ උප්ලේතා අසල ධාන්ක් ගම්මානයේ ය
මෙම ලෙන් කැන ඇත්තේ  බටහිර ක්ෂ්ත්‍රප සමයේ චූර්ණමය වැලිගලෙහි ය
මෙම ලෙන් බෞද්ධ සහ ජෛන සංස්කෘතීන් හි ආභාසය ලබා ඇත
බෞද්ධ ලෙන්වල බෝධිසත්ත්ව රූ දක්නට ලැබෙන අතර, ජෛන ලෙනෙහි ආදිනාත්, ශාන්තිනාත් සහ පාර්ශ්වයන්ගේ ප්‍රතිමා දක්නට ලැබෙයි
මෙම ප්‍රතිමා කාථියාවාඩ් හි ආදිතම ජෛන ප්‍රතිමා ලෙස සැළකේ.

ආශ්‍රේයයන්

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ගුජරාටයේ ලෙන්
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
3වන සියවසේ ජෛන දේවස්ථාන
ජූනාගධ් බෞද්ධ ලෙන් සමූහ පිහිටියේ ඉන්දියානු ප්‍රාන්තයක් වන ගුජරාට් හි ජූනාගධ් දිස්ත්‍රික්කය තුළ ය
මෙහි ඇති ලෙන් සමූහ යටතට උපර්කෝට් ලෙන්, ඛාප්රා කෝඩියා ලෙන් සහ බාබා ප්‍යාරා ලෙන් අයත් වේ
මෙම "බෞද්ධ ලෙන්" ‍එකම ස්ථානයක පිහිටි ලෙන් නොවේ
ඒවා වෙන වෙනම ප්‍රදේශ තුනක පිහිටි භික්ෂූන්ගේ වාසයට නිර්මාණය කළ කුටිවලින් යුත් ලෙන් වේ
මෙම ලෙන් නිර්මාණය වී ඇත්තේ අශෝක අධිරාජයාගේ සමයේ සිට ක්‍රි
ව. 1වන–4වන සියවස දක්වා කාල පරාසය තුළ ය
ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි

 Baba Pyare, Khapra Kodia Caves

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ගුජරාටයේ ලෙන්
ඉන්දියාවෙ පැරණි ජනාකීර්ණ ප්‍රදේශ
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඛාප්රා කෝඩියා ලෙන් ජූනාගධ් බෞද්ධ ලෙන් සමූහයේ කොටසකි
මෙම ලෙන් එම සමූහයේ පවතින පැරණිතම ලෙන් වේ
මෙම ලෙන්වල ඇති අක්ෂර අනුව ඒවා ක්‍රි
4වන-3වන සියවස්වල අශෝක අධිරාජ සමයේ නිර්මාණය වන්නට ඇතැයි සිතිය හැක
සෙසු ලෙන් හා සැලකීමේ දී මෙම ලෙන් ඉතා චාම් ය
මෙම ලෙන් ඛාන්ගාර් මහාල් යනුවෙන් ද හඳුන්වනු ලබයි
මෙම ලෙන් පුරාතන සුදර්ශන ජලාශයේ (වර්තමානයේ නොපවතියි) ඉවුර දිගේ, උපර්කෝට් කොටුවට මදක් පිටතින් පිහිටියේ ය
ලෙන් සාරා ඇත්තේ නැගෙනහිර-බටහිර දිශාව ඔස්සේ වූ ආයත ගැටියක් දිගේ ය
ඒවා ප්‍රමාණයෙන් කුඩා ය
මෙහි භාවිත වූ ජල රඳවන සුවිශේෂී අයුරින් නිමවා ඇති අතර, ලෙන් පිහිටා ඇත්තේ ඉංග්‍රීසි 'L' අකුරක හැඩයට ය
මෙම ලෙන් වස් සමයේ දී භික්ෂූන්ගේ ප්‍රයෝජනයට ගැනිණි
නමුත් වසර ගණනාවක් භාවිතයෙන් පසු, පාෂාණයෙහි වූ පළුදු හේතුවෙන් ජලය කාන්දු වූ නිසා මෙම ලෙන් අත්හැර දැමිණි
අනතුරුව භික්ෂූන් මහාරාෂ්ට්‍රය වෙත සංක්‍රමණය වූ බැව් පෙනේ
පසුකාලීනව ගල් වළක් ලෙස භාවිතා කීරිම නිසා මෙහි ලෙන් විනාශ වූ අතර, වර්තමානයේ ශේෂව ඇත්තේ ඉහළම මහල් පමණි
ආශ්‍රේයයන්

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ගුජරාටයේ ලෙන්
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාකීර්ණ ස්ථාපිත
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
බාවා ප්‍යාරා ලෙන් (හෙවත් බාබා ප්‍යාරා ලෙන්) යනුවෙන් හඳුන්වන්නේ මිනිසා විසින් නිර්මිත පුරාතන ලෙන් කුටි සමූහයකි
මෙම ලෙන් ඉන්දියාවේ ගුජරාට් ප්‍රාන්තයේ ජූනාගධ් හි නැගෙනහිර පෙදෙසේ පිහිටි ජූනාගධ් බෞද්ධ ලෙන් සමූහයට අයත් ය
බාවා ප්‍යාරා ලෙන්වල බුද්ධාගම සහ ජෛන ආගම යන ආගම් දෙකටම අයත් නිර්මාණ දක්නට ලැබේ
පින්තූර ගැලරිය

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි 

 Baba Pyara Junagadh
 Buddhist caves 
 History of Baba Pyara cave
 Baba Pyare, Khapra Kodia Caves

ජෛන ආගම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ගුජරාටයේ ලෙන්
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
උපර්කෝට් ලෙන්, හෙවත් උපෙර්කෝට් ලෙන්, ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ මිනිසා විසින් නිර්මිත පුරාතන ලෙන් කුටීර සමූහයකි
මේවා ඉන්දියාවේ ගුජරාට් ප්‍රාන්තයේ නැගෙනහිර ජූනාගධ් හි පිහිටි ජූනාගධ් බෞද්ධ ලෙන් සමූහයට අයත් ය
ආශ්‍රේයයන්

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ගුජරාටයේ ලෙන්
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ විහාර
කඩියා ඩුන්ගර් ලෙන් ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ ගුජරාට් ප්‍රාන්තයේ භාරුච් දිස්ත්‍රික්කයේ සගාඩියා තාලුකා ගම්මානය අසල පිහිටි ලෙන් සමූහයකි
මෙම ලෙන් කැන ඇත්තේ ක්‍රි
ව. 1වන සහ 2වන සියවස්වල දී ය
මෙහි ඒකශිලාමය සිංහ ස්තම්භ දෙකක් දක්නට ලැබේ
මෙම ලෙන්වල ගෘහනිර්මාණ ලක්ෂණ සැළකීමේ දී විහාර ශෛලියේ ලක්ෂණ දැකගත හැක
මෙහි කඳු පාමුල ගඩොල් ස්තූපයක් ද දක්නට ලැබේ
මෙය බෞද්ධ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පයට අනුව නිමවා ඇත
ගැලරිය

ආශ්‍රේයයන් 

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ගුජරාටයේ ලෙන්
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඛම්භාලීඩා ලෙන්, හෙවත් රාජ්කෝට් ලෙන් යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ ගුජරාට් හි රාජ්කෝට් දිස්ත්‍රික්කයේ ගොණ්ඩල් අසල පිහිටි බෞද්ධ ලෙන් ත්‍රිත්වයකි
ගෘහනිර්මාණය
ප්‍රකට පුරාවිද්‍යාඥ පී. පී. පාණ්ඩ්‍යා විසින් 1958 දී මෙම ලෙන් සොයාගන්නා ලදී
මෙම ලෙන් නඩත්තු කරනු ලබන්නේ ගුජරාට් ප්‍රාන්ත පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසිනි
ලෙන් පිහිටියේ දිය උල්පතක ඉවුරෙහි කුඩා කඳුගැටයක පාමුල ය
මෙය හුනුගලෙහි කැන ඇත
මෙහි ලෙන් තුනක් ඇති අතර, ඉන් මැද පිහිටි ලෙනෙහි ස්තුපයක් ඇති නිසා එය චෛත්‍ය ලෙන ලෙස හැඳින්වේ
මෙම චෛත්‍ය ලෙනෙහි පිවිසුම දෙපස බෝධිසත්ත්ව ප්‍රතිමා ද්විත්වයක් වේ
ඉන් වම් පස ප්‍රතිමාව බොහෝවිට අශෝක වැනි වෘක්ෂයක් යට සහායිකාවක සහ පරිවාර ජනයා පස්දෙනකු සමඟ සිටින පද්මපාණී රුව යැයි විශ්වාස කෙරේ
එහිම වම්පසට වන්නට භාජනයක් අතෙහි දරාගත් වාමන රුවක් දක්නට ලැබේ
පිවිසුමෙහි දකුණු පස ඇති ප්‍රතිමාව වජ්‍රපාණී යැයි විශ්වාස කෙරේ
මෙහ් ස්ත්‍රී රූපවල දක්නට ලැබෙන පුළුල් ඉණ පළඳනා ජූනාගධ් හි උපර්කෝට් ලෙන්වල කැටයම්වලට සමාන ය
මෙම කැටයම් පසුකාලීන කුෂාණ සිට ක්ෂ්ත්‍රප යුගය දක්වා කාලයේ නිර්මාණය වූ ප්‍රතිමා මෙන්ම ආන්ධ්‍ර ප්‍රතිමාවලට ද සමානත්වයක් පෙන්වයි. මෙම ලෙන් ක්‍රි
ව. 4වන හෝ 5වන සියවස්වල භාවිතා වන්නට ඇතැයි සිතිය හැක
වම්ප ඇති අනෙක් ලෙන ගැඹුරු සහ විශාල එකක් වන අතර, එය ඉදිරියෙන් විවෘත ය
මෙය ඇතැම්විට භික්ෂූන්ගේ භාවනා කටයුතු සඳහා භාවිතා වන්නට ඇත
ඛම්භාලීඩා ලෙන් අසල තවත් කුඩා ලෙන් 15 ක් ද හමුවන අතර, ඒවා බොහෝ විට හීනයාන බෞද්ධ නිකායයට අයත් වන බැව් පෙනේ
වෙනත් තොරතුරු
නූතන විශාල බෞද්ධ විහාරයක් මේ අසල ඉදිවෙමින් පවතියි
වැඩිදුර කියවීමට

ආශ්‍රේයයන්

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ගුජරාටයේ ලෙන්
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ශානා (හෙවත් සානා) යන නාමය සහිත බෞද්ධ ලෙන් සමූහ දෙකක් ස්ථාන දෙකකින් හමුවේ
ශානා ඩුන්ගර් බෞද්ධ ලෙන් හෙවත් සානා බෞද්ධ ලෙන් පිහිටා ඇත්තේ ඉන්දියාවේ ගුජරාට් හි ගිර් සෝම්නාත් දිස්ත්‍රික්කයේ (මෑතක දී ජූනාගධ් දිස්ත්‍රික්කයෙන් වෙන්කරන ලද) උනා තාලුකා හි ශානා වංකියා නම් ස්ථානයේ ය
අම්රේලි දිස්ත්‍රික්කයේ රාජුල තාලුකා ප්‍රදේශය ආසන්නයේ පවතියි
අනෙක් සානා බෞද්ධ ලෙන් පිහිටියේ සෝම්නාත් ප්‍රදේශයේ වේරාවාල් හි ය
මෙය ද නව ගිර් සෝම්නාත් දිස්ත්‍රික්කයේම පිහිටා ඇත
මෙම ලෙන් ප්‍රභාස් පතන් හි පුරාතන බෞද්ධ ලෙන් යනුවෙන් බහුලව හඳුන්වනු ලබයි
එසේවුවද, මාධ්‍ය තුළ මෙම ලෙන් සමූහ ද්විත්වයෙහි තොරතුරු මිශ්‍ර කොට ඇති ආකාරයක් පෙනෙයි
ප්‍රභාස් පතන් හි සානා ලෙන් පිහිටියේ වේරාවාල් සිට 7 km ගිනිකොණ දෙසින් සහ සෝම්නාත් මහාදේව් මන්දීර් සිට 2km ඊසානදිගිනි
වංකියා හි පිහිටි අනර්ඝ ශානා ඩුන්ගර් බෞද්ධ ලෙන් මෙම ලෙන්වලට 105 km පමණ නැගෙනහිරින් පිහිටා ඇත
සියෝත් ලෙන්, හෙවත් ඇතැන් අවස්ථාවල කතේශ්වර බෞද්ධ ලෙන්, යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ ගුජරාට් හි කච් දිස්ත්‍රික්කයේ ලක්පත් තාලුකා හි සියෝත් ගම්මානය අසල පිහිටි ශෛලකර්ම ලෙන් පහකි
මෙහි ප්‍රධාන ලෙනෙහි නැගෙනහිරට මුහුණලා ඇති ගර්භගෘහයක්, ප්‍රදක්ෂිණා පථයක් සහ අවකාශය බෙදා ඇති අයුරින් පෙනීයන්නේ පළමු හෝ දෙවන සියවසේ සිට මෙය ශිව දේවාලයක් ලෙස භාවිතා වී ඇති බවයි. පසුව මෙම ලෙන් බෞද්ධයන්ගේ භාවිතයට ගැනුණු අතර, මෙහි හමුවූ මුද්‍රා සහ බ්‍රාහ්මී  අභිලේඛන ඊට සාක්ෂ්‍ය සපයයි
සෙසු ලෙන් සරල තනි කුටීරවලින් සමන්විත වන අතර, සත්වන සියවසේ දී හියුංසාං විසින් වාර්තා කළ ඉන්දු ගංගාවේ මුවදොර අසල පිහිටි බෞද්ධ ලෙන් අසූවට එම ලෙන් ද අයත් විය හැක
ප්‍රදේශවාසීන්ගේ විශ්වාසය වන්නේ මෙම ලෙන් අතීත මංකොල්ලකරුවන් විසින් සිය ධනය සැඟවීමට භාවිතා කළ ස්ථානයක් බවයි.

1988–89 කාලයේ සිදුකරන ලද කැනීම්වලින් විවිධ මුද්‍රාවලින් යුත් බුද්ධ රූප සහිත මැටි මුද්‍රා, සහ පසුකාලීන බ්‍රාහ්මී සහ දේවනාගරී අක්ෂර සහිත මුද්‍රා කිහිපයක් ද හමුවී ඇත
සෙසු සොයාගැනීම් අතර තඹ මුදු, ගාධෛය කාසි, ටෙරාකොටා නන්දි රුවක්, විවිධ මැටි බඳුන් ද වේ
පුරාවිද්‍යා සාක්ෂි අනුව, දොළොස්වනභෝ දහතුන්වන සියවස්වල දී ශෛවාගමිකයන් විසින් නැවත මෙම ස්ථානය අත්පත් කරගෙන ඇති බව පෙනී යයි
2001 ගුජරාට් භූකම්පනයෙන් පසු මෙම ස්ථානය ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී
ආශ්‍රේයයන් 

ඉන්දියාවේ හින්දු ලෙන් දේවාල
ගුජරාටයේ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
තලාජා ලෙන් පිහිටා ඇත්තේ ඉන්දියාවේ ගුජරාට් ප්‍රාන්තයේ භාව්නගර් දිස්ත්‍රික්කයේ තලාජා හි ය
මෙම ලෙන් කැන ඇත්තේ කේතු ආකාර කන්දක ය
මෙම සමූහයේ ලෙන් 30ක් පමණ ඇති අතර, ඉන් 15ක ජල රැඳවුම් ඇත
මෙම ලෙනෙහි අනන්‍ය වූ ගෘහනිර්මාණ සැලැස්මක් ඇති අතර එය ඒභාල් මණ්ඩප යනුවෙන් හඳුන්වයි. මෙහි ශාලා චාම් ය
"එහි ප්‍රාසාද මුහුණතෙහි චෛත්‍ය කවුළු දක්නට ලැබේ
"  මෙහි වූ චෛත්‍ය සහ කුටි ක්‍රි
2වන සියවසේ බුද්ධාගමේ බලපෑම මත නිර්මාණය විය
ව. 2වන සියවසේ ක්ෂත්‍රප' රාජ්‍ය සමයේ මෙම ශාලාවල සහ කුටිවල ජෛනාගමික සංකේත කැටයම් කොට ඇත
මෙම ලෙන් කැන ඇත්තේ මහාරාෂ්ට්‍රයේ ශෛලකර්ම ගෘහනිර්මාණ ඇරඹීමට පෙර ය
ආශ්‍රේයයන්

වැඩිදුර කියවීමට
 

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ගුජරාටයේ ලෙන්
ඉන්දියානු ශෛලමයගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ විහාර
තුල්ජා ගුහා (තුල්ජා ලෙන් तुळजा लेणी) පිහිටියේ ඉන්දියාවේ ජුන්නර් සිට 4km පමණ බටහිරට වන්නට, ශිව්නේරි කඳුගැටය අසල ය
ජුන්නර් නගරය වටා ඇති සෙසු ලෙන් වන්නේ
මන්මෝඩි ලෙන්, ශිව්නේරි ලෙන් සහ ලෙන්‍යාද්‍රි ලෙන් ය
මෙම ලෙනෙහි වෘත්තාකාර චෛත්‍ය ශාලාවක් පිහිටි අතර, එහිවූ ස්තූපය වටා අෂ්ටාස්‍රාර කුළුණු දොළහක් දක්නට ලැබේ
50 අවට කනින ලද මෙම ලෙන් ජුන්නර් හි පැරණිතම ලෙන් අතර වේ
මෙම බෞද්ධ ලෙන් සමූහයට ලෙන් 11ක් අයත් ය
ඉන් අංක 4 ලෙන හින්දූන් විසින් අත්පත් කරගෙන එහි තුල්ජා දේවී නම් දෙවඟන උදෙසා දේවාලයක් තනා ඇත
ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි
 Kevin Standage, An Indian Travel Photography Blog (Tulja Lena caves)

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
මහාරාෂ්ට්‍රයේ ලෙන්
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ විහාර
ඉන්දියාවේ ස්තූල
ඉන්දියාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ශිව්නේරි ලෙන් (शिवनेरी लेणी) ‍යනු ක්‍රි
ව. 1වන සියවසේ දී බෞද්ධ භික්ෂූන් උදෙසා නිර්මාණය වූ කෘත්‍රිම ලෙන් සමූහයකි
ප්‍රකට සංචාරක ආකර්ෂණයක් වන මෙය ඉන්දියාවේ ජුන්නර් සිට 2 km පමණ නිරිතදිගට වන්නට ශිව්නේරි කඳුගැටයේ පිහිටා තිබේ
ජුන්නර් නගරය අවට ඇති සෙසු ලෙන් වන්නේ
මන්මෝඩි ලෙන්, ලෙන්‍යාද්‍රි, සහ තුල්ජා ලෙන් ය
ආශ්‍රේයයන්

ඉන්දියාවෙව් බෞද්ධ ලෙන්
මහාරාෂ්ට්‍රයේ ලෙන්
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියවේ බෞද්ධ විහාර
ඉන්දියාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
මන්මෝඩි ලෙන් (मानमोडी लेणी) ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ ජුන්නර් නගරයට 3 km පමණ දකුණින් පිහිටි කනින ලද ලෙන් සමූහයකි
ජුන්නර් ලෙන් වටා පිහිටි අනෙක් ලෙන් වන්නේ
තුල්ජා ලෙන්, ශිව්නේරි ලෙන් සහ ලෙන්‍යාද්‍රි ලෙන් ය
ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි 

 Kevin Standage, An Indian Travel Photography Blog (Manmodi caves)

මහාරාෂ්ට්‍රයේ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ විහාර
ඉන්දියාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ලෙන්‍යාද්‍රි (, Leṇyādri), හෙවත් ඇතැම් අවස්ථාවල දී ගණේෂ ලෙන, ගණේෂ් පහාර් ලෙන් යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්‍ර ප්‍රාන්තයේ පූනේ දිස්ත්‍රික්කයේ ජුන්නර් සිට  පමණ උතුරින් පිහිටි ලෙන් 30කින් යුත් බෞද්ධ ලෙන් සමූහයකි
මන්මෝඩි ලෙන්, ශිව්නේරි ලෙන් සහ තුල්ජා ලෙන් ය
මුලින් බෞද්ධ විහාරයක්ව තිබූ මෙහි ලෙන් අංක 7, පසුකාලීන ගණේෂ වන්දනය සඳහා වූ හින්දු දේවාලයක් බවට පත්ව ඇත
එය බටහිර මහාරාෂ්ට්‍රයේ ඇති ප්‍රධාන ගණේෂ දේවාල අටක් වන අෂ්ටවිනායක් දේවාල අතුරින් එකකි
ලෙන්වලින් විසිහයක් අංකනය කොට ඇත
දකුණට මුහුණලා ඇති ලෙන් නැගෙනහිර සිට බටහිර දිශාවට අංකනය කොට ඇත
ලෙන් අංක 6 සහ 14 are චෛත්‍යගෘහ වන අතර සෙසු ලෙන් විහාර (ආවාස ශාලා) වේ
ආශ්‍රේයයන්

 Books

බාහිර සබැඳි
 Kevin Standage, An Indian Travel Photography Blog (Lenyadri caves)

පූනේ දිස්ත්‍රික්කයේ හින්දු දේවාල
ගණේෂ දේවාල
මහාරාෂ්ට්‍රයේ ලෙන්
1වන සියවසේ හින්දු දේවාල
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පෞඅ
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ විහාර
ඉන්දියාවේ ස්තූප
ජුන්නර් ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්‍ර ප්‍රාන්තයේ පූනේ දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි නගරයකි
මෙම නගරයේ ඉතිහාසය පළමු සහස්‍රකය තෙක් දිවෙයි
මෙහි යාබද ශිව්නේරි බලකොටුව මරාඨ අධිරාජ්‍යයේ නිර්මාතෘ ඡත්‍රපති ශිවාජි මහරජුගේ උපන් ස්ථානය වේ
2018 ජනවාරි 9 වන දින මහාරාෂ්ට්‍ර රජය විසින් ජුන්නර් නගරය පූනේ දිස්ත්‍රික්කයේ පළමු සංචාරක කර්මාන්ත තාලුකාව ලෙස නම් කරන ලදී
ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි
 Junnar Tourism Website

මහාරාෂ්ට්‍ර
පූනේ දිස්ත්‍රික්කය්‍ නගර සහ මහනගර
ඉන්දියාවේ පැරණි අගනගර
එලිෆන්ටා ලෙන් ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ප්‍රධාන වශයෙන් ශිව දෙවියන් උදෙසා කැපකළ ලෙන් දේවාල සමූහයක් වන අතර එය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක් ද වේ
මේවා පිහිටියේ ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්‍ර ප්‍රාන්තයේ මුම්බායි සිට  පමණ නැගෙනහිරින් මුම්බායි වරාය අසල පිහිටි එලිෆන්ටා දූපත හෙවත් ඝරපූරි (අර්ථය "ගිරි නගරය") හි ය
ජවහර්ලාල් නේරු වරායට  පමණ බටහිරින් පිහිටි මෙම දූපතේ හින්දු ලෙන් පහක් සහ ක්‍රි
2වන සියවසට පමණ අයත් බෞද්ධ ස්තූප නටබුන් ගොඩැලි කිහිපයක් මෙන්ම දිය පොකුණු සහිත කුඩා බෞද්ධ ලෙන් ද්විත්වයක් ද පිහිටා ඇත
එලිෆන්ටා ලෙන්වල ඇති ශෛලකර්ම ගෘහනිර්මාණ සහ ප්‍රතිමා අංගවලින් හින්දු සහ බෞද්ධ සංකල්ප හා ප්‍රතිමා කලාවේ සම්මිශ්‍රණයක් පෙන්වයි. මෙම ලෙන් සාරා ඇත්තේ ඝන බැසෝල්ට් පාෂාණයෙහි ය
කිහිපයක් හැරුණුවිට මෙහි බොහෝ කලා නිර්මාණ විනාශ වී ඇත
ප්‍රධාන දෙවොලෙහි දිශානතිය සහ අනෙක් දේවාලවල සාපේක්ෂ පිහිටීම මණ්ඩල රටාවක් පෙන්වයි. මෙහි වූ කැටයම් මඟින් හින්දු පුරාණෝක්ති කථාවන් නිරූපණය වන අතර, එහි වූ විශාල ඒකශිලාමය  ත්‍රිමූර්ති සදාශිව, නටරාජ සහ යෝගීශ්වර කැටයම් ඉතා ප්‍රසිද්ධ ය
ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි

World Heritage Sites - Elephanta Caves, Archaeological Survey of India
Elephanta Caves, Abhijna Museum
Archive of historic Elephanta Caves ruins photographs, British Library
Archive of historic Elephanta Caves sketches and paintings, V&A Museum

Elephanta Caves Timings & Ferry Timetable

 

මහාරාෂ්ට්‍රයේ ලෝක උරුම අඩවි
මහාරාෂ්ට්‍රයේ හින්දු දේවාල
ඉන්දියාවේ ශිව දේවාල
චාලුක්‍ය රාජවංශය
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ හින්දු ලෙන් දේවාල
ගුප්ත කලාව
ඉන්දියාවේ ලෝක උරුම අඩවි
ජෝගේශ්වරී ලෙන් යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ මුම්බායි ආසන්නයේ ජෝගේශ්වරී හි පිහිටි මුල්කාලීන බෞද්ධ ලෙන් විහාර සමූහයකි
මෙම ලෙන් ක්‍රි
ව. 520 සිට 550 දක්වා කාලයට අයත් වේ
මහායාන බෞද්ධ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පයේ අවසන් අවධියට අයත් මෙම ලෙන් පසුකාලීනව හින්දූන් විසින් අත්පත් කරගෙන තිබේ
ඉතිහාසඳ වෝල්ටර් ස්පින්ක් අනුව, ජෝගේශ්වරී ‍යනු (සම්පූර්ණ දිග සැළකූ විට) ඉන්දියාවේ පැරණි ප්‍රධාන ලෙන් විහාර අතර "විශාලතම" ලෙන් වේ
ගැලරිය

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ විහාර
මුම්බායි හි හින්දු දේවාල
ඉන්දියාවේ හින්දු ලෙන් දේවාල
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ගුප්ත කලාව
කොණ්ඩවතී ලෙන් යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ක්‍රි
1වන සියවස සහ ක්‍රි
ව. 6වන සියවස අතර කාලයේ නිර්මාණය වූ ලෙන් 19කින් යුත් සමූහයකි
මෙම බෞද්ධ ආරාමය පිහිටියේ බටහිර ඉන්දියාවේ මුම්බායි හි අන්ධේරි හි නැගෙනහිරට වන්නට ය
මෙහි ලෙන් සමූහ දෙකක් ඇති අතර, ඉන් ලෙන් 4කින් යුත් එක් කාණ්ඩයක්  වයඹදිගට වන්නට ද, අනෙක් ලෙන් 15 ගිනිකොණදිගට වන්නට ද පිහිටා ඇත
මින් ලෙන් බොහෝමයක් විහාර ශාලා සහ ආවාස ශාලා වන අතර, ගිනිකොණදිග කාණ්ඩයෙහි වූ ලෙන් අංක 9 චෛත්‍ය ශාලාවකි
වයඹදිග ලෙන් ක්‍රි
ව. 4වන-5වන සියවස්වල නිර්මාණය වූ අතර, ගිනිකොණදිග සමූහය ඊටත් පෙර කාලයක ඉදිවී ඇත
මෙම ලෙන් කැන ඇත්තේ ඝන කළු බැසෝල්ට් පාෂාණයේ ය
කොණ්ඩවතී හි විශාලතම ලෙනවන ලෙන් අංක 9 තුළ බුද්ධ රූප සහ බෞද්ධ ප්‍රවාදයන්හි එන චරිත නිරූපිත කැටයම් සතක් දක්නට ලැබේ
අවාසනාවට මේ සියල්ල විකෘති කොට ඇත
මේවාත් බලන්න

 ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ විහාර
ඉන්දියාවේ ස්තූප
මණ්ඩපේශ්වර් ලෙන් () ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්‍ර හි මුම්බායි අසල බෝරිවලි ප්‍රදේශයේ පොයින්සූර් කඳුගැටයේ පිහිටි 8වන සියවට අයත් ශිව ලෙන් දේවාලයකි
මෙම ලෙන් මුලින් බෞද්ධ විහාර ලෙස පැවති බැව් පෙනේ
ආශ්‍රේයයන්

වැඩිදුර කියවීමට
 Vakil, Kanaiyalal H
(1932) Rock-cut temples around Bombay at Elephanta and Jogeshwari, Mandapeshwar and Kanheri, Bombay
Taraporevala Sons
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ විහාර
ඉන්දියාවේ ස්තූප
කාණ්හෙරී ලෙන් (කාණ්හෙරී-ගුහා) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ මුම්බායි හි බටහිර පෙදෙසේ පැරණි සල්සෙට් දිවයිනේ සංජේ ගාන්ධි ජාතික උද්‍යානයෙහි වූ විශාල බැසෝල්ට් කඳු ගැටයක පිහිටි ලෙන් සමූහයකි
ව. 1වන සියවසේ සිට 10වන සියවස දක්වා කාලයට අයත් බෞද්ධ ප්‍රතිමා, කැටයම්, සිතුවම් සහ අභිලේඛන හමුවේ
කාණ්හෙරී යන වදන සම්භවය වී ඇත්තේ "කළු කන්ද" යන අරුතැති කෘෂ්ණගිරි නම් සංස්කෘත වදනෙනි
ආශ්‍රේයයන්

වැඩිදුර කියවීමට

 Nagaraju, S
Buddhist Architecture of Western India, Delhi
Agam Kala Prakashan
බාහිර සබැඳි

Archaeological Survey of India, "Kanheri Caves"
Walking through the Historical Timeline of Buddhism
Kanheri Caves 
Kanheri Caves Decoded is an online documentary video
A detailed Review of Kanheri Caves and Sanjay Gandhi National Park
Read this before you go
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
දැවැන්ත බුද්ධ ප්‍රතිමා
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ආම්බිවලී ලෙන්, හෙවත් ආම්බිවලී ලෙනී, යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්‍ර ප්‍රාන්තයේ රායිගාද් දිස්ත්‍රික්කයේනෙරාල් අසල පිහිටි බෞද්ධ ලෙන් සමූහයකි