Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
ඉසුරුමුණිය

කලාත්මක හා ශිල්පීය වශයෙන් උසස් තත්වයෙහිලා සැලකිය හැකි සුප්‍රසිද්ධ ගල් කැටයම් අතර ඉසුරුමුණිය වැදගත් වේ
ඉසුරුමුණි පෙම් යුවළ ඉතා විශාල ප්‍රසිද්ධියක් ලබා ඇත්තක් වන අතර අඩි 3ක් පමණ උසින් හා අඩි 2ක් පමණ පළලින් යුතුය
මෙහි මූලික වශයෙන්ම නිරූපණය කර ඇත්තේ ආසනයක වාඩි ගත් තරුණ පුරුෂයෙක් හා තරුණ කාන්තාවක්ය
පිරිමි‍යා වාඩි වී  සිටින ඉරියව්ව ලලාතාසන ඉරියව්ව යනුවෙන් හැදින්වේ
කාන්තාව වාඩිවී සිටින්නේ තරුණයාගේ නවිගත් වම් කකුල මතය
තරුණයාගේ දකුණු උරහිසට ඉහළින් කඩුවක මිටක් හා පළිහක් වැනි දෙයක් දක්නට ඇත
දෙදෙනාගේම උඩුකය නග්නව දක්වා ඇති අතර විවිධ මාල, වළලු හා කර්ණාභරණ පැළඳ ඇති බව පැහැදිලිය
පිරිමියාගේ වස්ත්‍රය කෙටි වන අතර කාන්තාවගේ වස්ත්‍රය ඇස්වටය දක්වා ඇත
දකුණතින් දැක්වෙන මුද්‍රාව අපැහැදිලිය
ව. 5 වන සියවසය අයත් මෙය භාරතයේ විශිෂ්ටතම කලා සම්ප්‍රදාය වන ගුප්ත මූර්ති ගණයට අයත් විශිෂ්ට නිර්මාණයකි
ඊට අමතරව ඉසුරුමුණියේ ස්වාභාවික පර්වතයක නෙලා ඇති වාඩි ගත් මිනිසෙකු හා අශ්ව හිසක් දැක්වෙන කැටයමද අවධානයට යොමු වී ඇත
අඩි 2 1/2 ක උසින් යුතු ඉති කඩවසම් මෙම පුද්ගලයා මහාරාජා ලීලාවෙන් සිටී. ඔහුගේ දකුණු හිසට  ඉහළින් අශ්ව හිස ඇත
ඇම්බැක්කේ ලී කැටයම්

පැරණි ලක්දිව කලාකරුවා  ලී කැටයම් සම්බන්ධයෙන්ද දක්ෂතාවක් දක්වා ඇත
දැනට ලැබී ඇති පැරණිතම ලී කැටයම්  අපට හමුවන්නේ මහනුවරට නුදුරු  ඇම්බැක්කේ දේවාලයෙන් බව පිළිගැනේ
ගම්පල රාජ්‍ය කල තුන්වන වික්‍රමබාහු රජුගේ කාලයේ "දෙල්මඩ මූලාචාරි‍යා" නම් ශිල්පියාගේ ප්‍රමුඛත්වයෙන් මෙම කැටයම් සිදුකර ඇත
මේ දේවලයේ දිග්ගෙය හෙවත් මණ්ඩපයේ හමුවන ලී කණු හා ලී බාල්ක විවිධ සාම්ප්‍රදායික මෝස්තරවලින් අලංකාර වී ඇත
මෙහි කැටයම් අතර හංස පූට්ටුව, සැරපෙයියා, භේරුණ්ඩ පක්ෂියා, කින්නර රූපය, ඇත්කඳ ලිහිණි වැනි මෝස්තර කැපී පෙනේ
ලී කණුවල මුදුනෙන් ඇති දැවමය පේකඩ ශෛලිගත නෙළුමි මල් මෝස්තරයෙන් අලංකාර වී ඇත
මෙහි නිරූපිත කැටයම්වල බොහෝ දුරට ජන ආර මතු වී ඇත
ඇත් දත් කැටයම් පිළිබඳ 
ඇත් දත් කැටයම් කලාවටද දීර්ඝ ඉතිහාසයක් ඇත
දැනට ලැබී ඇත් කැටයම් අතුරින් වැඩිම ප්‍රමාණයක් මහනුවර යුගයට අයත් බව සඳහන් කළ යුතුය
විවිධ සම්ප්‍රදායික මෝස්තරවලින් අලංකාර වූ ඇත්දත්වලින් නිමකල ආභරණ පෙට්ටි, පනා, පුස්කොළ  පොත්, කම්බා, වටාපත් මිටවල්, දාතු කරඬු, ආභරණ වැනි දේ ලැබී ඇති අතර කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ රිදීගම පිහිටි රිසී විහාරයේ ඇති ඇත් දත් කැටයමින් අලංකාර කෙරුණු දොර උළුවස්සද විශේෂ වේ
මෙම ලෙන් විහාරය 18වන සියවසේ රාජ්‍යත්වයට පත් කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජුගේ නිර්මාණයකි
මෙහි කැටයම් අතර"පංචනාරීඝටය" කැපී පෙනේ
සාම්ප්‍රදායික ලියවැල් හා මල්වැල් මෝස්තරද මහනුවර යුගයේදී දක්නට ලැබිණ
පැරණි ලක්දිව කැටයම් මෝස්තර මූලික වශයෙන් වර්ග 5ක් වේ
මානව රූප ,සත්ත්ව රූප, ශාක රූප, ජ්‍යාමිතික රූප හා මනඃකල්පිත රූප ලෙස වේ
එසේම පැරණි ලක්දිව කැටයම් කලාව බොහෝ දුරට දේශීය ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය ආශ්‍රයෙන් විකාශනයට ලක්ව ඇති අතර කැටයම් කලාව හුදෙක් අලංකරණය හා සැරසිලි මාධ්‍යයක් වශයෙන් විකාශනය වී ඇත
හෙළ ගල් වඩුවාගේ නිර්මාණ ශක්තිය මනාව විදහාපාන කැටයම් කලාව ඉතා සූක්ෂම නිර්මාණවල එකතුවකි
බාහිර සබැඳි
Library
Hearitage
ග්‍රී ලාංකීය ඉතිහාසයේ පින්තූර
හැඳින්වීම
	
නිවසක සාමාන්‍ය අලංකාරයට මෙන්ම විශේෂ අවස්ථාවලදීත් එක සේ භාවිතා කළ හැකි මලක් ලෙස ඇන්තූරියම් මල හැඳින්විය හැකිය
ගෙවත්තට අවශ්‍ය මල්වලට අමතරව ආදායම් ලැබිය හැකි වගාවක් ලෙසද ඇන්තූරියම් හැඳින්විය හැකිය
ගෙවත්තක සෙවණ ගෙන දෙන්නා වූ ගස් යට වගා කළ හැකි මෙය ‍වැල් දොඩම් වැනි වගාවක යටි රෝපණයක් ලෙසද යෙදිය හැකි අතර එතුලින් අලංකාරය මෙන්ම ආදායම් මාර්ගයක් ලෙසද ඇන්තූරියම් වගා කළ හැකිය
පුෂ්පයන් හට ගන්නා මෙන්ම පුෂ්ප හට නොගන්නා ශාක වර්ගයන්ගෙන් යුත්ඇන්තූරියම් පිළිබඳ තොරතුරැ මෙහි අන්තර්ගත කර ඇත
ඇන්තූරියම් ශාකය
	
අරේසියස් කුලයට අයත් ගෘහාශ්‍රිතව වගා කරනු ලබන අලංකාර ශාක වර්ගයක් ලෙස ඇන්තුරියම් හැදින්විය හැකිය
මෙය සෙවණ මෙන්ම තෙතමනය ප්‍රිය කරන බහු වාර්ෂික පැළෑටියකි
වර්ණවත් මලක් හට ගන්නා මෙම ශාකය,විශාල වශයෙන් වගා කිරීමෙන් ස්වයං රැකියාවක් බවට පත් කර ගත හැක
ඇන්තූරියම් පුෂ්පය
	
ඇන්තූරියම් පුෂ්පය මලක් ලෙසින් හැදින්වූවත් එය පුෂ්පිකා රාශියක්,ඉතා සමීප ලෙස සැකසුනු පුෂ්ප මංජරියක් හා එය වටා පිහිටි වර්ණවත් විකර්ණයක් වූ පත්‍රයකින් යුක්ත වේ
පුෂ්ප මංජරිය "ජද ශුකිය" යනුවෙන්ද විකර්ණය වූ පත්‍රය "කොළපුව" නමින්ද හැදින්වේ
මෙම පුෂ්පිකා ද්වි ලිංගික වේ
කැපුම් මල් වගාවක් ලෙස ඇන්තූරියම්	

අපනයනය සඳහා ශ්‍රී ලංකාවේ වගා කරන්නා වූ කැපුම් මල් අතරින් ඇන්තූරියම් වගාවට හිමි වන්නේ විශේෂ ස්ථානයකි
මෙමඟින් ශ්‍රි ලංකාවේ ආර්ථික සංවර්ධනය සඳහා සැලකිය යුතු විදේශ විනිමයක් උපයා ගැනීමට හැකි වේ
අඩු ප්‍රාග්ධනයකින් මෙන්ම අඩු ශිල්පීය දැනුමකින් ඇන්තූරියම් වගා කළ හැකි අතර ඇන්තූරියම් මලක් හොද තත්වයෙන් මාසයක් පමණ කාලයක් තබා ගත හැකි වීමද ඉතා වැදගත්ය
ඇන්තූරියම් වර්ග
	
දකුණු ඇමරිකාව නිජබිම ලෙස සලකන ඇන්තූරියම් "අරේසියේ" (Araceae) ශාක කුලයට  අයත් වර්ග සමූහයකින් යුත් ශාක කාණ්ඩයකි
ඇතැම් ශාක විශේෂ අලංකාර පත්‍ර සඳහාත් ඇතැම් ශාක විශේෂ වර්ණවත් මල් සඳහාත් වගා කෙරේ
වර්ණවත් වූ පුෂ්පයන්ගෙන් යුත් වර්ගය "ඇන්තූරියම් ඇන්ඩ්‍රියානා" නමින් හදුන්වනු ලැබේ
ඇන්තූරියම් වර්ග කිහිපයක් පහත දැක්වේ
ඇන්තූරියම් මැක්නොලොබියම්

ඇන්තූරියම් ඇන්ඩ්‍රියානම් කොරල් රෝස වර්ගය
ඇන්තූරියම් රිගෙල්
ඇන්තූරියම් බෙකරි

ඇන්තූරියම් වගාවට සුදුසු දේශගුණය

තෙත් සහිත දේශගුණයක් ඇති ප්‍රදේශවලට යෝග්‍ය මල් විශේෂයකි
මුහුදු මට්ටමේ සිට අඩි 4000 ක් පමණ උස් ප්‍රදේශ දක්වා ඇන්තූරියම් වගාවට සුදුසුය
නමුත් අධික ශීතලද  එනම් ජලය මිදෙන දේශගුණය මේ සඳහා යෝග්‍ය නොවේ
ශීත දේශගුණයක් සහිත ප්‍රදේශවල රතු සහ තැඹිළි පාට ඇන්තූරියම් සාර්ථක ලෙස වගා කළ හැකිය
අතර මැදි තෙත් කළාපයේ සෙවණ හොඳින් ඇති ස්ථානවල එනම් මොනරාගල දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි මොනරාගල,බිබිල,මැදගම,බඩල්කුඹුර කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි හලාවත,දංකොටුව,ගිරිඋල්ල,නාරම්මල,මාවතගම,පලමල්කැලේ,කහවත්ත, බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි බදුල්ල,බණ්ඩාරවෙල වැලිමඩ යන ප්‍රදේශත්,ගාල්ල,දෙවිනුවර හා මාතර වැනි ප්‍රදේශවලත් හොඳින් වගා කළ හැකිය
බංගදෙණිය,වාරියපොළ,ඉබ්බාගමුව,අළුවිහාරේ,මාදුබොඩ වැනිඅතරමැදි වියළි කලාපයේ තෙතමණය හා සුළඟ වැනි දේ මඟින්,වියළීම 
අවම කිරීමෙන් ඇන්තූරියම් වගා කළ හැකි අතර වියළි කළාපය‍ට වඩාත් සුදුසු වන්නේ රෝස පැහැයෙන් යුත් ඇනතූරියම්ය
එයට හේතු වන්නේ රෝස 
ඇන්තූරියම් අඩු රැක බලාගැනීමකින්වගා කළ හැකි ඇන්තූරියම් වර්ගයක් වීමය
සෙවණ සහ ජලය 

මෙම වගාව සඳහා තෝරා ගන්නා ඕනෑම ස්ථානයක් සඳහා 70% ත් 75% ත් අතර සෙවණක් පැවතිය යුතුය
මේ සඳහා යෝග්‍ය වන්නේ තරමක් අදුරු ආලෝකයකි
එයට විශාල ගසකින් ලැබෙන ආලෝකය හෝ කෘතිම දැල් මඟින් ලැබෙන ආලෝකය සුදුසුය
ගස් මඟින් ආලෝකය ලබා ගැනීමේදී වර්ෂය පුරාම පත්‍ර දරන්නා වූ ගස් තෝරා ගත යුතුය
මේ සඳහා ඉතාමත්ම යෝග්‍ය අතු විහිදෙන්නා වූ ගසක් ලෙස පොල් ගස හැදින්විය හැකිය
එක් කාලයකදී පත්‍ර දරන්නා වූ ශාකයන් යට ඇන්තූරියම් වගාව නුසුදුසුය
මේ සඳහා සදාහරිත ශාකයක් වන පිහිඹියා වැනි ශාකයක් යෝග්‍ය වේ
මේ ගස් විශාල ප්‍රදේශයක් පුරා අතු විහිදුවන බැවින් වැඩි බිම් ප්‍රමාණයක් වසා ගනී
මෙවැනි ගස් අඩි 15 ක පරතරයෙන් ත්‍රිකෝණාකාරව සිටුවා 7.5 ක් පමණ වැඩුණු පසු කරටිය කපා අතු නැවීම තුළින් අතු හිදුවීම සාර්ථකව කළ හැකිය
මේ සඳහා ජෑම් ගස්ද යෝග්‍ය වේ
නමුත් අතු ඉක්මනින් දිරා වැටීම නිසා පත්‍ර හා මල්වලට හානිදායක විය 
හැකිය
ඇන්තූරියම් වගාව සඳහා ජලය අත්‍යවශ්‍ය සාධකයකි
ජලවහනය අසතුටුදායක නම් මූල මණ්ඩලයට හානි පැමිනෙයි
ජලය රදන භූමියක හෝ ජලය බැස යාම ප්‍රමාද භූමියක එම ස්ථානවලින් ජලය ඉවත් කිරීමට කාණු පද්ධතියක් සකස් කළ යුතු අතර පොළව මට්ටමේ සිට ඉහළට ගොඩනගන ලද පාත්තිවල පැළ සිටුවීම කළ යුතුය

ඇන්තූරියම් වගා කිරීම

බිම් සැකසීම

ප්‍රථමයෙන් ඇන්තූරියම් වගාව‍ට දේශගුණික අවශ්‍යතා සපිරෙන ස්ථානයක් තෝරා ගත යුතුය
වල් පැළ,ගල් මුල් ඉවත් කර පොළව කොටා පළල 
මීටර් 4.5 ක් වන සේද දිග ක්ෂේත්‍රයේ ගත හැකි ප්‍රමාණයට පාත්ති සකස් කළ යුතුය
පාත්ති දෙකක් අතර පරතරය අඩියක් පමණ විය යුතුය
මෙම පාත්ති වටා ඇති ගැටිය සේදීම වලැක්වීම සඳහා පොල් ලෙළි ඇතිරීම කළ යුතුය
ඉන් පසුව සෙන්ටිමීටර් 22.5 ක් ගැඹුරට පස් ඉවත් කර පතුළ‍ට උළු කැට හෝ ගඩොල් කැට කැබළි ස්ථරයක් යෙදිය යුතුය
ඒ මත පස් ස්වල්පයක් විසුරුවා හැර ඉන් පසු කොළ රොඩු තට්ටුවක් දැමිය යුතුය
ඉන් පසු වගා මාධ්‍ය එම පාත්තියේ යෙදිය යුතුය
වගා මාධ්‍ය සැකසීම

දිරා ගිය කොළ කොටස් 2 යි
වියළි ගොම පොහොර කොටස් 1 යි
ගඟේ වැලි කොටස් 1/2 යි
(දිරා ගිය කොළ පොහොර වෙනුවට කොහු බත් හෝ පොල් ලෙලි කැබළි යෙදිය හැකිය)

හෝ

වියළි ගොම කොටස් 1 යි
ගඟේ වැලි කොටස් 1/2 යි
ලී යතු කොටස් 1 යි

	මෙසේ සකසා ගත් මිශ්‍රණය පාත්තිය පිරෙන සේ හොඳින් පිරවිය යුතුය
මෙම ඇන්තූරියම් මාධ්‍යයට කුඩා ගඩොල් කැට ස්වල්පයක් එක් කිරීමෙන් ජලවහනය හොඳින් සිදු වේ
ඉන් පසුව පැළ 2 ක් අතර පරතරය අඩි 2 ක් වන පරිදි වළවල් සකස් කළ යුතුය
පැළ 2 ක් මැදට යට පේළියේ පැළය සි‍ටින අයුරින් වළවල් සැකසිය යුතුය
මෙවිට වැඩි පැළ ප්‍රමාණයක් සිටුවිය හැකිය
ඇන්තූරියම් වගාවේදී සෙවණ දැල් ගෘහයක්			

සෙවණ දැල් ගෘහය සකස් කිරීමේදී සැලකිය යුතු කරුණු
නිසියාකාර ප්‍රමිතියක් තිබිය යුතුයි
අවට ඇති ගස්කොළවලින් හානි නොවිය යුතුය
කල්පවත්නා ආකාරයට සැකසිය යුතුය
හොඳින් අව්ව ඇති ස්ථානයක් විය යුතුය
සෙවණ ගෘහයක් ඇතුළත පැවතිය යුතු තත්වයන්
සෙවණ 80% ආලෝකය 20%පරිසර උෂ්ණත්වය  25 සෙන්ටිගේට් අංශකජලවාෂ්ප                            50%-10% ත් අතර සෙවණ ගෘහයක ප්‍රමිතිය
ශ්‍රී ලංකාවේ ඕනෑම ස්ථානයක පවතින සෙවණ ගෘහයක තිබිය යුතු සම්මත ප්‍රමිතියක් ඇත
එනම් එම ගෘහයේ මුදුන අඩි 12 ක්ද පහත මට්ටම අඩි 09ක්ද වශයෙනි
මෙහි ආනතිය හෙවත් බෑවුම ඉතාම වැදගත් සාධකයක් වන අතර ආරුක්කු හැඩයටද මෙය සකස් කරනු ලබයි
මෙහිදී විවිධ වර්ගවල සෙවණ දැල් තිබුණද වඩාත් යෝග්‍ය වනුයේ 80% කළු පැහැති ඊශ්‍රායල් වර්ගයේ සෙවණ දැල්ය
(මේ දැල් සඳහා වසර 10 වගකීමක්ද ලැබේ
) කළු වර්ණය යොදා ගනු ලබන්නේ උෂ්ණත්වය උරාගෙන ආලෝකය පමණක් ඇතුළට ලබා ගැනීම සඳහාය
ගැල්වනයිස් කරන ලද කණු මේ ගෘහය සෑදීම සඳහා යොදා ගත යුතුය
නැතහොත් කණු මළ බැඳීම සිදුවන අතර කාලයක් පාවිච්චි කල නොහැක
මේ කණු සවි කිරීමේදී අඩි 1  ක් පොළව යටට කොන්ක්‍රීට් කර සවිකර ගත යුතු අතර, එවැනි සෙවණ දැල් ගෘහයක් වසර 10ක් පමණ අපහසුවකින් තොරව පවත්වා ගත හැක
මෙසේ ගෘහය සාදා ගැනීමෙන් පසු, එය ඇතුළත හොඳින් සමතලා කර, වැලිදමා, හොඳින් තද කර සකස් කර ගත යුතුය
අපනයන ඇන්තූරියම් වගාවේදී සෙවණ දැල් ගෘහය තුළ සකස් කරන ලද මල් සඳහා අධික ඉල්ලුමක් පවතී
මීට අමතරව මැස්සක් තනා ලණු පැදුරු වලින් සෙවණ ලබා දීමද සිදු කල හැක
මේ සඳහා අඟල්  x වියන ලද ‍කොහු දැල් මිලදී ගත හැකි අතර ලූණු අසුරන මළුද භාවිතා කල හැක
පොළොවේ සිට අඩි 10-12ක් පමණ උසින් මෙම කොහු මැස්ස සකස් කළ යුතු අතර මේ සඳහා කළු තෙල් ආලේපිත ලී කණු භාවිතා කල යුතුය
කණු ඉක්මනින් දිරායාම වැලැක්වීමත්, ගුල්ලන් වැනි සතුන්ගෙන් වන හානි වැලැක්වීමත් කළු තෙල් ආලේප කිරීමෙන් බලාපොරොත්තු වේ
මෙම ලී කණු වෙනුවට කොන්ක්‍රීට් කණු වුවද භාවිතා කළ හැකිය
නමුත් එය මිල අධික ක්‍රියාවකි
කොහු ලණු දැල් මැස්සක් යෙදීමෙන් පහත සඳහන් ආකාරයේ වාසි ලබා ගත හැක
1.        මූලික ලෙස ලණු දැලට වැයවන මුදල අවම වීම
2.        සෙවණ ගෘහය සෑදීමේ පහසුම ක්‍රමයක් වීම
3.        කොහු ලණු මැස්සක් මුල් තත්වයෙන්ම මාස 06ක් පමණ පවත්වාගත හැකිවීම
4.        ඒකාකාරී සෙවණක් ඇන්තූරියම් වගාවට ලැබීම
ඉහත තොරතුරු මනා ලෙස ක්‍රියාවට නැංවුවහොත්, ඔබටත් ඇන්තූරියම් වගාවේ සාර්ථක ප්‍රතිඵල ලබා ගත හැක
ඇන්තූරියම් පැළ සිටුවීම 

සකස් කළ පාත්තියේ වළවල් මැදට පැළ තබා සිටුවිය යුතුය
මෙසේ සිටුවන පැළය හොදින් මුල් අල්ලන තෙක් උණ පතුරක් වැනි යමක් සිටුවා ඇන්තූරියම් පැළය එහි බැද තැබීම යෝග්‍යය
ඇන්තූරියම් ගස සෘජුව තැබීමට එසේ සිදු කරයි
සිටුවා ගත් පැළ වටේට පොල් ලෙලි කපා දැමීම මඟින් තවදුරටත් ජලය රදා ගැනීම සිදු කළ හැකිය
ඉන් පසු දිනකට දෙවරක් ජලය යෙදීම ඉතා යෝග්‍යය
එමෙන්ම ඇන්තූරියම් බදුන්ගත කිරීම මගින්ද වගාව පවත්වාගෙන යෑම කළ හැකිය
‍

ඇන්තූරියම් පැළ බදුන්ගත කිරීම

සාමාන්‍යයෙන් ඇන්තූරියම් ශාකයන් බදුන්ගත කිරීමේදී ඒ සඳහා සිමෙන්ති හෝ මැටි බදුනක් යොදා ගත යුතුය
මේ සඳහා සෙන්ටිමීටර් 25 ක් 
ගැඹුරිනුත් සෙන්ටිමීටර් 25 ක් විශ්කම්භයෙන් යුත් බදුනක් ඉතාමත්ම යෝග්‍ය වේ
මේ සඳහා වගා මාධ්‍ය ලෙස දිරා ගිය කොළ කොටස් 2 යිවියළි ගොම පොහොර කොටස් 1 යි ගඟේ වැලි කොටස් 1/2 යි ගෙන මිශ්‍රණය සකසා ගත යුතුය
මනා ජලවහනයක් පවත්වා ගැනීම සඳහා බදුනේ පතුලෙහි තිබෙනා සිදුර මත උළු කැට හෝ මැටි බදුන් කැබැල්ලක් ගෙන වක්‍ර වූ පැත්ත යටි අතට සිටින සේ තබා කුඩා උළු කැට කැබළි ස්තරයක් යෙදිය යුතුය
ඒ මත දිරා ගිය කොළ රොඩු තට්ටුවක් අතුරා බදුනෙන් 1/3 ක් පමණ පිරෙන සේ වගා මාධ්‍ය පිරවිය යුතුය
එම බදුනෙහි මැදට සිටින සේ පැළය තබා මුල් දෙපසට විහිදෙන ආකාරයෙන් තබා තවදුරටත් වගා මාධ්‍ය බදුනට පිරවිය යුතුය
බදුනේ ඉහළ මට්ටමේ සිට අඟල් 1ක් 1.5 ක් පමණ ඉතිරිවන සේ වගා මාධ්‍ය පිරවීමට සැළකිලිමත් විය යුතුය
ඉන් පසු හොඳින් ජලය සපයා සෙවණැති ස්ථානයක තැබිය යුතුය
පොහොර යෙදීම

ඇන්තූරියම් ශාකයක් වැඩීම අනුව අවධීන් තුනකට බෙදිය 

හැකිය
එනම්,

ආරම්භක අවධිය
වර්ධක අවධිය
පරිනත අවධිය

	යනුවෙනි
මේ අවධීන්ට පොහොර යෙදීමේදී වඩාත් සැලකිළිමත් විය යුතුය
ආරම්භක අවධියේදී වර්ධනය වෙමින් පවතින පැළවලට සතියකට වරක් ද්‍රවමය පොහොරක් යෙදීම වැදගත්ය
මේ සඳහා බෙහෙවින්ම අවශ්‍ය වන්නේ නයිට්‍රජන්ය
ඒ සඳහා පීපර්ස් ප්‍රොෆෙෂනල් හෝ නියුට්‍රිෂෝල් භාවිතා කළ හැක
මෙය වතුර ගැලුම් එකකට තේ හැඳි 1/2 ක් වන සේ මිශ්‍ර කර සතියකට වරක් පැළවලට යෙදිය යුතුය
එමෙන්ම යූරියා දියකර වගාවට යෙදීමටද හැකිය
වර්ධක අවස්ථාවේදී ෂුල්ටස් ,පීපර්ස් ප්‍රොෆෙෂනල් වැනි පොහොර භාවිතා කළ හැකිය
මෙය වතුර ගැලුමකට තේ හැඳි 1 ක් මිශ්‍ර කර දින 10-14 කට වරක්යෙදීම යෝග්‍යය
මෙමගින් ශාකය හොඳින් වර්ධනයට අවශ්‍ය මූල මණ්ඩලය හොඳින් සකස් වේ
මින් පසු ශාකය පරිණත අවධියට හෙවත් මල් හට ගන්නා අවස්ථාවට පත් වූ විට යෙදීමට වෙළදපලේ විවිධ පොහොර වර්ග දක්නට ලැබේ
ඒ අතර පීපර්ස් ප්‍රොෆෙෂනල්,ඩෙල්ටා ස්ප්‍රේ,ෂුල්ටස් බ්ලූම් ප්ලස් වැනි පොහොර දක්නට ලැබේ
මෙය වතුර ගැලුමකට තේ හැදි 1 ක් ලෙස ගෙන මිශ්‍ර කර යෙදීම සුදුසුය
එමෙන්ම කාබනික පොහොරද මේ ඕනෑම අවධියකදී යෙදිය හැකිය
ෆිෂ් ඉමර්සන් එවැනි පොහොරකි
මෙය වතුර ගැලුමකට තේ ‍හැදි දෙකක් මිශ්‍ර කර ක්ෂේත්‍රයට යෙදීම සුදුසුය
එමෙන්ම කැට පොහොරද පස‍ට යෙදිය හැකිය
මේ අතර හයිඩ්‍රොකම්ප්ලෙක්ස්(නිල් කැට) ,ඔස්මොකොට් වැනි දේ දැක ගත හැකිය
මෙයින් ඔස්මොකොට් වර්ගය එක් වරක් යොදා මාස 5-6 කින් යෙදීම සිදු කළ යුතුය
එමෙන්ම මෙවැනි සෑම පොහොරක්ම යෙදීමේදී උදේ නවයට පෙර යෙදිය යුතුය
මේවාට අමතරව මේ අවධීන් තුනෙහිදීම පොහොරක් ලෙස පොල් ලෙලි යෙදීම සිදු කරයි
මෙවා කුඩා කැබළිවලට කපා ඇන්තූරියම් ශාක වටා 
යෙදීම මඟින් ඒවා දිරාපත් වී ශාකයට හොද පොහොරක් වේ
මෙමඟින් ජලය රදා පැවතීම හොඳින් සිදුවනඅතර ශාකයේ මුල් ගමන් කිරීමද හොඳින් සිදු 
වේ
පොල් ලෙලි වියදම් නොයන හොඳ පොහොරක් ලෙස හදුන්වා දිය හැකිය
ඇන්තූරියම් ප්‍රචාරණය
	ඇන්තූරියම් ප්‍රචාරණය ලිංගික ක්‍රම හෝ අලිංගික ක්‍රම මගින් සිදු කළ හැකිය
බීජ මඟින් ප්‍රචාරණය සිදු කරන්නේ නම් මව් ශාකයට වෙනස් ශාක ලැබීමට ඉඩකඩ ඇත
අලිංගික ප්‍රචාරණයට අනුව සිදු කරන්නේ නම් මව් ශාකයට සමාන වූ ශාක පරපුරක් ලබා ගත හැකිය
ඇන්තූරියම් ප්‍රචාරණ ක්‍රමය

ඇන්තූරියම් වර්ධක ප්‍රචාරණය
වර්ධක ප්‍රචාරණය සඳහා කඳ කැබළි ,මොටෙයියන් හෝ අංකුර වැනි වර්ධක කොටස් භාවිතා කළ හැකිය
කඳ කැබළි මඟින් ප්‍රචාරණය
	හොඳින් මේරූ පත්‍ර නැති උස් වූ කඳන් සහිත කදෙහි මුල් පිහිටා ඇති ඇන්තූරියම් ශාකයක අග කොටස මුල් කිහිපයක් සහිතව ගෙන වෙනම පැළයක් සේ නැවත සියුවිය හැකිය
ඉතිරි වූ කඳ ගෙන හොඳින් පිරිසිදු කරඅංකුර 2 ක් පමණ සිටින සේ කැබළිවලට වෙන් කර ගත යුතුය
ඉන් පසු වගා මාධ්‍ය සේ කොළ පොහොර කොටස් 1 ක් හා වැලි කොටස් 1 ක් ‍සේ මිශ්‍රණය සකසා ගත යුතුය
අඟල් 4 ක් සේ ගණකමට මිශ්‍රණය සිටින සේ පාත්තියක හෝ බඳුනක හෝ මිශ්‍රණය යොදා එහි හරස් අතට දඬු කැබළි තබා ඒවාවැසෙන සේ කොහු බත් දැමිය යුතුය
සමම අවස්ථාවලදී කපන ස්ථාන වසා දැමීම සඳහා වෙළදසැලේ ඇති ශාකවල කැපුම් සහ තුවාල වසා දැමීමට ගන්නා ආලේපන භාවිතා කළ හැකිය
මෙසේ නොකළහොත් එම කැපුම් මඟින් ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් ඇතුලු වී එම කොටස් විනාශ වීම සිදු විය හැකිය
බැක්ටීරියා දිලීර,ප්‍රොටසෝවා වැනි ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්ට සුදුසු තෙතමණය වැඩි පෙදෙසක් නිසා මෙම ජීවීන්ගේ ආක්‍රමණය ශාකවවලට බලපෑ හැකිය
ඉහත සදහන් කළ ආකාරයට සැකසු දඩු කැබළිවල අංකුර අඟල් 4-5 ක් පමඛ උස් වූ විට පාත්තිවල සිටුවීමට ගත හැකිය
මේ ආකාරයෙන් ලබා ගත් පැළෑටිවලට මාස 6 ක් පමණකල් ගත වූ පසු ඇන්තූරියම් මල් පිපීම ආරම්භ වේ
එමෙන්ම ශාකයක් සිටුවා කලක් ගත වූ පසු එහි කඳ මුලින් ප්‍රරෝහ මතු වේ
ඒවායේ මුල් හටගත් පසු මව් ශාකයෙන් ප්‍රවේශම් සහිතව වෙක් කර වගා බිමෙහි සිටුවිය යුතුය
මේවාමව් ශාකයෙන් වෙන් කළ පසු එම කඳෙහි,ශාකයන්ගේ තුවාලවලට ආලේප කරන ආලේපයක් ආලේප කළ යුතුය
මෙම මව් පැළයක් සිටුවීම වැඩුණු ශාකයක් බඳුනකින් ගලවා නැවත සිටුවීමට සමානය
ප්‍රරෝහයක් මව් ශාකයකින්වෙන් කළ යුත්තේ පත්‍ර දෙකක් හෝ තුනක් වර්ධනය වූ පසුවය
බීජ මඟින් ප්‍රචාරණය
	ඇන්තූරියම් බීජ මඟින් පැළ සකස් කිරීමට නම් මල් පරාගනය කළ යුතුය
මේ සඳහා මල් තෝරා ගැනීමේදී ඉතාම අලංකාර වර්ණයෙන් හා පෘෂ්ටයෙන් යුත් ජදශුකිය කොළපුව දෙසට නැඹුරු වූ මධ්‍යම ප්‍රමාණයෙන් සැකසෙන නටුව හොඳින් දික් වූ මල් නිපදවන ශාක තෝරා ගත යුතුය
පරාගනය සඳහා මල් තෝරා ගැනිමේදී පරාග ගැනීම සඳහා තරමක් දුරට මේරූ මලක්ද මව් ශාකය ලෙස දිනයක් හෝ දෙකක් පමණ වයසැති අලුත් මලක්ද වයාදා ගත යුතුය
ඩිම්බ පරිණත වු මලක ජදශුකිය තරමක් ඇලෙන සුළුය
පරාග ඇත්තේ වයසින් වැඩි මල්වලය
පරාගනය කිරීම  
	ඉතාම සිනිදු සිහින් කෙදි ඇති බුරුසුවක් ගෙන පරාග මෝරන ලද මලේ ජදශුකියේ අතුල්ලා ඉන් පසුව එම බුරුසුව ඩිම්බ මෝරන ලද මලේ ඇතිල්ලිය යුතුය
මේ ආකාරයෙන් දිනකට එක් වරක් හෝ දෙවරක් බැගින් දින තුනක් වැනි කාලයක් ක්‍රමවත්ව කළ යුතුය
ඉන් පසුව පරාගනය කළ මල හදුනා ගැනීම සඳහාත් පරාගනය කළ මල ජලයෙන් සේදී යාම වැලැක්වීම සඳහාත් සිදුරු විදින ලද පොලිතීන් වැස්මකින් මල වසා තැබිය යුතුය
මේ සඳහා යොදා ගන්නා ‍පොලිතීන් කවරය තුළ තෙතමණය රැදී ඇත්නම් ඒවා ඉවත්වීම සඳහා සිදුරු කරනුලබන අතර මල වියලිව තිබෙන වි‍ටදී එය දිලීර වැනි ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් ඇතිවීම වලක්වා ගැනේ
මේ ආකාරයට පරාගනය කළ පසුව එය සාර්ථක නම් ටික දිනකින් ජදශුකිය ක්‍රමක්‍රමයෙන් කොළ පැහැයට හුරු පැහැයක් ගනී
ක්‍රමයෙන් මහත් වී පරාගනය සාර්ථක වූ ස්ථානවල කොළ පැහැ ගැටිති වැනි දෙයක් හට ගෙන ඇති බව දැකිය හැකිය
මෙය ඇන්තූරියම් මලෙන් ඇති වන ඵලයක් ලෙස හැඳින්විය හැකිය
මෙම ඵල හොඳින් රක්ත වර්ණ වී පැසුණු විට එම ඵල නෙලා එහි මැද ඇති බීජ ලබා ගැනීමට බීජය වටා ඇති පටලය මිරිකා ඉවත් කර ජලයෙන් සෝදා ගත යුතුය
ඉන් පසු එම බීජ කොන්ඩිස් වතුරෙන් සෝදා ජීවානුහරණය කළ යුතුය
එවිට එම බීජ වැපිරීමට සුදුසු තත්වයට පත්ව ඇත
බීජ ප්‍රරෝහණය කිරීම

	වැලි කොටස් 1 ක් හා කොම්පෝස්ට් කොටස් 1ක්  කුඩාවට කැබලි කර ගත් ගඩොල් කැබලි ද ගෙන මිශ්‍රණය ලෙස ගෙන තරමක විශාල සිදුරක් විද ගත් බඳුනක් ගෙන එහි අඩියට  ලඩොල් කැට කැබලි දමා මිශ්‍රණයඉවතට යාම වැලැක්විය යතුය
ඉන් පසු එයට මිශ්‍රණය දමා එම බඳුනේ මතුපිට කුඩා ගඩොල් කැබලි වැඩි ප්‍රමාණයක් ඇතිරෙන සේ සකසා ගත යුතුය
ඉන් පසු බීජ එහි වැපිරිය යුතුය
එම බඳුන ජලය දැමූ ප්ලාස්ටික් බඳුනක් තුළ තැබිය යුතුය
එහි ජල මට්ටම බීජ සහිත බඳුන තුළ ඇති මිශ්‍රණයට වඩා පහත මට්ටමක 
තිබිය යුතුය
එවිට ජල බඳුනේ ඇති ජලය බීජ සහිත බඳුනේ සිදුර තුළින් ගමන් කර මිශ්‍රණයේ තෙතමනය පවත්වා ගැනීම සිදු කරයි
එම බීජ සහිත බදුන විනිවිධ පෙනෙන වීදුරු කැබැල්ලකින් හෝ පොළිතින් කොළයකින් හොඳින් වැසෙන සේ සකස් කළ යුතුය
ඉන් පසු එය සෙවණැති ස්ථානයක තැබිය යුතුය
සති කීපයකින් බීජවලින් මුල් හට ගැනීම ආරම්භ වේ
පැළ වීදුරුවේ හෝ පොළිතීන් කොළයේ ගෑවේ නම් එය ඉවත් කළ යුතුය
පැළ අඟල් 3 ක් පමණ වැඩුණු පසු වෙකත් පොළිතීන් බඳුන්වල සිටුවිය යුතුය
මේ සඳහා ක්ෂේත්‍ර මාධ්‍යම යොදා ගත හැකිය
මෙසේ බඳුන්වල අඟල් 9 ක් පමණ වනතෙක් වැඩෙන සේ තැබිය හැකිය
මෙම පැළෑටි අඟල් 6-9 දක්වා වැඩී ඇති කාලවලදී ක්ෂේත්‍රයේ සිටුවිය යුතුය
බඳුන්වල අඟල් 9 ක් පමණ වන තෙක් පැළ වැඩුන විට ඇතැම් ඇන්තූරියම් ශාකවල මල් පිපීම ආරම්භ වේ
පටක රෝපණය

මේ සඳහා ඉතා කුඩා ශාක කොටස් භාවිතා කර ජීවානුහරන තත්ව යටතේ විෂේෂ මාධ්‍යක අති වශාල පැළ සංඛ්‍යවක් ලබා ගැනීම පඨක රෝපණයේදී සිදු වේ
මේ සඳහා ශාකයේ ඕනෑම කොටසක් භාවිතා කළ හැකිය
භාවිතා කරන කොටස නොමේරූ අවධියේ පැවතිය යුතුය
මෙ පැළ ක්‍රමානුකූලව ක්ශේත්‍රයට හුරු කරවා ගත යුතුය
ඇන්තූරියම් වගාවට වින කරන පළිබෝධ

මයිටන්
කොරපොතු කුරුමිණියා
ගොළුබෙල්ලන්
හංගොල්ලන්
වේයන්
යුෂ උරා බොන මකුණන්

වගාවට වැළදෙන රෝග හා මර්ධනය

ඇන්තූරියම් වගාවට වැළදෙන රෝග අතර දිලීර රෝග වැදගත්ය
වගා මාධ්‍යයේ ජලය බැස යාම නිසියාකාරව සිදු නොවීම හා තෙතමණය මත ඇතිවන දිලීර පත්‍රයේ ගොබය හෝ පත්‍ර සවි වන ස්ථානවලට හානි කිරීම නිසා එම ප්‍රදේශය කුණු වීමට ලක් වේ
මෙය ගොබය කුණුවීමේ රෝගය ලෙස හඳුන්වයි.තෙතමනය ඇති කාලවලදී දිලීර නිසා ඇන්තූරියම් මලේ ජදශුකියේ පාදය දක්වා කුණු වී හැලී යාම සිදු වේ
ඇතැම් අවස්ථාවලදී දුඹුරු පැහැයෙන් හට ගන්නා කුඩා ලප ක්‍රමයෙන් විශාල වී පත්‍රවල වැඩි ප්‍රදේශයක් වසා ගනී
මෙවැනි දුඹුරු පැහැ ගත් ප්‍රදේශ වියලී ගොස් සිදුරු වීම කලක් ගත වූ පසු සිදු වේ
මේ සඳහා වෙළදපොලේ ඇති දිලීර නාශක භාවිතා කළ හැකිය
වැසි සහිත කාලවලදී ජලය හොඳින් බැස යාම දිලීර අඩු කිරීමට හේතු වේ
ඇන්තූරියම් මල් නෙලීම
	ඇන්තූරියම් මල් කැපීමට යෝග්‍යම කාලය උදෑසන කාලයයි
මෙයට හේතුව 
රාත්‍රි කාලයේදි තෙතමනය හොදින් උරාගත් මල් පෘෂ්ඨිමත්ව 
තිබීමයි
මලක් ඇරුනු පසු දින 3-4 ක් ගත වූ විට එය කපා ගත හැකිය
මල් කැපිය යුත්තේ ඩිම්බ පරිණත අවස්ථාව වන විටය
එනම් මලේ ඡදශුකිය ඇලෙන සුළු බව තිබෙන අවස්ථාවේදීය
හොදින් කැපෙන පිහියකින් මල් කපා කැපූ වහාම කැපූ කෙලවර ජල භාජනයකට ඇතුල් කිරීමෙන් මල් කාලයක් තබා ගත හැකිය
ඇන්තූරියම් ශාකයේ මල් අලෙවියට සුදුසු වන්නේ මල් 
පිපීමෙන් පසු දෙවන වසරේදීය
මල් අලෙවිය

අලෙවි කිරීම සඳහා තිබිය යුතු ලක්ෂණ 
කොළපුව මතුපිට පුෂ්පය මෙන්ම යටි පුෂ්පයද ඒකාකාරී ලෙස වර්ණවත් විය යුතුය
කොළපුවේ හැඩය රවුම් හෝ හෘදයාකාර විය යුතුය
කොළපුවේ කණ්ඩිකා ප්‍රමාණයෙන් සමාන විය යුතුය
කොළපුව මධ්‍යස්ථ දිගකින් යුක්ත විය යුතු අතර එය 10 cm -12.5cm අතර ප්‍රමාණයක් විය යුතුය
කෙළෙපුවේ කෙළවර උල් නොවිය යුතුය
ජදශුකිය කොළපුවට සමාන්තර විය යුතුය
ජදශුකිය කොළපුවට වඩා මදක් කෙටි විය යුතු අතර පහතට නැමී තිබීම වඩාත් සුදුසුය
ජදශුකිය හාකොළපුවේ වර්ණය එකිනෙකට වෙනස් විය යුතු අතර එය සුදු හෝ කහ වැනි ලා වර්ණයක් ගත යුතුය
මලේ නටුව 30cm -50cm ත් අතර වූ ශක්තිමත් නටුවක් වීම සුදුසුය
මල රෝග හා පළිබෝධවලින් තොර ලප හා සිදුරු කනාමැති විය යුතුය
නටුව කොළපුවට සම්බන්ධ වන ස්ථානය දැඩි බවක් තිබිය යුතුය
කොළපුව රැළි සහිත වීම
මල් අලෙවියට සකස් කිරීම 
ඇන්තූරියම් මල් අපනයන සම්මතයන්ට අනුව නටුවේ දිග ඉතිරි කර කපා එහි කෙළවර තෙත පුළුන් කැබැල්ලක් තබා පොළිතීන් කොළයකින් ආවරණය කර රබර් පටියකින් හෝ නූගකින් ගැට ගැසීම කළ යුතුය
ඉන් පසු කොළපුවට වඩා විශාල වන සේ කපා ගත් සව් කඩදාසියක් මැදින් සිදුරු කර ජද ශුකිය ඒ තුලින් ඇතුළු කර කොළපුව ආවරණය කිරීම සිදු කරයි
ඇතැම් අවස්ථාවල කොළපුව හා ජදශුකිය පොලිතීන් කවරයකින් ආවරණය කරයි
අලෙවිය සඳහා මල් පෙට්ටිවල ඇසිරීම 
අලෙවිකරන සම්මතයන්ට අනුව සකස් කර ගත් මල් අලෙවිය සඳහා ඇසිරීමට විශේෂයෙන් පිළියෙල කරන ලද කාඩ්බෝඩ් පෙට්ටි භාවිතා කරනු ලැබේ
සාමාන්‍යයෙන් අඟල් 30*15*6 ප්‍රමාණයේ පෙට්ටි මේ සඳහා සුදුසුය
සකස් කර ගත් ඇන්තූරියම් මල‍් ජද ශුකිය ඉහළට සිටින පරිදි එක් තට්ටුවක් අසුරා ඒ මත පත්තර කඩදාසියක් අතුරා ප්‍රතිවිරුද්ධව සිටින සේ අනෙක් තට්ටුව අසුරනු ලැබේ
එක් පෙට්ටියක මල් 100 ක් 120 ක් පමණ ඇසිරීම කළ හැකි වේ
මෙසේ සකස් කරගත් මල් වෙළඳපළට සැපයිය හැකිය
ඇන්තූරියම් සහ වෙළදපල
ඇන්තූරියම් සුදු,රතු, රෝස,තැඹිලි,කොළ පැහැයෙන් යුත් කොත්මලේ ක්ලෝනය,
පේරාදෙනි ක්ලෝනය,කොකාකෝලා,ගෝතමාලා,රෙඩ්හොට් බයිකලර්,බබල්ගම්,ලේඩිජේන් යන වර්ග ප්‍රමුඛස්ථානයක් ගනී
ඇන්තූරියම් අලෙවියේදීයුරෝපා රටවල් තද රතු,තද තැඹිලි වර්ගවලට ප්‍රිය යි
එමෙන්ම ජපානයේ සුදු,ලා රෝස,ලා තැඹිලි,පබළු රෝස වැනි පාටවලින් යුත් ඇන්තූරියම්වලට ඉල්ලුම වැඩිය
ශ්‍රී ලංකාවෙන් ජපානය,ඕලන්දය,මාලදිවයින වැනි රටවලට  ඇන්තූරියම් අපනයනය කෙරේ
ඇන්තූරියම් මල් වලින් මල් සැරසිලි

මූලාශ්‍ර

පොත්-
අ
(උ/පෙළ)විද්‍යාත්මක කෘෂිකර්මය
කතෘඃඑච්.ඇම්
ගුණසේන

පුවත්පත්-
	  
නවලිය

දිණමිණ

සිරිකත

බිරිඳ
 මල්
හැදින්විම

ගනුදෙනුකරු නිරන්තරයෙන්ම නිවැරදිය යන්න වෙළදාමේ මුලික ප්‍රතිපත්තියකි
කෙ‍සේ වෙතත් බොහෝ ව්‍යාපාර හිමිකරුවන් මෙම මුලධර්මය පිළිබද නොදැන හෝ සරලව ඵයට ඵකග නොවේ ඵ් වෙනුවට ඔවුන් බාල තත්වයේ අමුද්‍රව්‍ය භාවිත කරම්න් හා ඵම තත්වයන්ට අනුගත නොවෙම්න් වියදම අවම කරගෙන කෙට්කාලිනව ඉහළ තත්වයක් ලබා ගැනිම අරමුණු කරයි
මේ හේතුවෙන් ලංකාව තුළ පාරිභෝගික අයිතින් සුරකිනු වස් 2003 අංක 09 දරන පාරිභෝගික කටයුතු පිළිබද අධ්කාරිය පනත 1980 අංක 26 දරන ආහාර පනත 1986 අංක 11 දරන භාණ්ඩ හා වෙළදාම් ආඥා පනත යන අණ පනත් හදුන්වා දි ඇත
පාරිභෝගිකයා ,නිෂ්පාදකයා, වෙළෙන්දා,

පාරිභෝගිකයා යනු
පාරිභෝගික ආරක්‍ෂණ පනතට අනුව වෙළෙන්දෙකු හෝ සාදන්නෙකු විසින් ප්‍රතිෂ්ඨාවක් සදහා ලබා ගැනිමට සලස්වන යම් භාණ්ඩයක් හෝ සේවා නියම වශයෙන් භාව්තා කරන්නෙකු හෝ භාවිතා කරනු ඇතැයි බලාපොරොත්තු වියහැකි තැනැත්තෙකු අදහස් වේ
ඇත්ත වශයෙන්ම යම්  භාණ්ඩයක් හෝ සේවාවක් ම්ලට ගන්නා ඕනෑම අයෙකි

වෙළෙන්දා යනු
තොග වශයෙන් වෙනත් තැනැත්තන්ට භාණ්ඩ ව්කුණන හෝ සපයන සිල්ලර මිළට පාරිභෝගිකයන්ට භාණ්ඩ විකුණන හෝ සපයන විකිණිම හෝ සැපයිම සදහා භාණ්ඩ ආනයනය කරන ප්‍රතිෂ්ඨාවක් සදහා සේවා සපයන තැනැත්තෙකි
සාදන්නා යනු
යමි ද්‍රව්‍යයක් හෝ යමි භාණ්ඩයක් සාදන රසායනික ක්‍රියාවලියක් හෝ වෙනත් ආකාරයකින් යම් ද්‍රව්‍යයක් හෝ භාණ්ඩයක් සාදන හෝ එකලස් කරන හෝ යම් භාණ්ඩයක් විකිණිම සදහා සකස් කරන යම්  තැනැත්තෙකු අදහස් වේ
පාරිභෝගික අයිතින්
පාරිභෝගිකයා යනු වෙළෙන්දකු හෝ සාදන්නකු විසින් ප්‍රතිෂ්ඨාවක් සදහා ලබා ලබාගැනිමට සලස්වනු ලබන යමි භාණ්ඩ හා සේවා නියම වශයෙන් භාවිතා කරන්නෙකු හෝ භාවිතා කරනු ඇතැයි බලාපොරොත්තු විය හැකි තැනැත්තෙකි
ලංකාවේ සිටින සියලු වෙළෙන්දන් ,සැපයුම්කරැවන් සහ නිෂ්පාදකයන් පාරිභෝගික ආරක්‍ෂණයට අදාල නිති තත්වයන් හා ක්‍රියාමාර්ගවලට අනුගත විය යුතුය
එකග වුණු තත්වයන්ට වඩා පහළ මට්ටමේ 
භාණ්ඩ හා සේවා මිල දි ගැනිමේදි මුහුණදෙන ප්‍රශ්න විසදා ගැනිමට පාරිභෝගික කටයුතු පිළිබද අධිකාරිය පිඩාවට පත් පාර්ශවයන්ට උදව් වේ
පාරිභෝගිකයෙකුගේ අයිතිවාසිකමක් කඩ වි ඇති විටෙක පාරිභෝගිකයාට නිති පියවර ගත හැක
වෙළෙන්දෙකු හෝ නිෂ්පාදකයෙකු 
ඔවුන්ගේ රාජකාරිය කඩකොට ඇතැයි පෙනිගිය අවස්ථාවක දඩයකින් හෝ සිරදඩුවමින් දඩුවමට ලක් වේ
පාරිභෝගික ආරක්‍ෂණ රෙගුලාසි මගින් 
පාරිබෝගිකයාගේ අයිතිවාසිකම් හා නිෂ්පාදකයාගේ හා වෙළෙන්දාගේ යුතුකම් හා වගකිම් දක්වා තිබේ
වෙළද වානිජ්‍ය පාරිභෝගික කටයුතු සහ වෙළද සංවර්ධන අමාත්‍යංශයේ කොටසක් වශයෙන් ක්‍රියාත්මක වන පාරිභෝගික කටයුතු අධිකාරිය මගින් පාරිභෝගික ආරක්‍ෂණ රෙගුලාසි 
පාලනය වේ
නිෂ්පාදනය ,සැදිම ,සැපයුම,ගබඩාකිරිම ,ප්‍රවාහනය හෝ පාරිභෝගික ආරක්‍ෂණ රෙගුලාසි මගින් තිරණය කර ඇති 
නියම තත්වයන්ට නොගැලපෙන භාණ්ඩ හා සේවා සැපයිම සම්බන්ධ පාරිභෝගික පැමිණිලි විභාග කිරිමට අධිකාරියට බලය ඇත
එහි මුලිකම අරමුණ වන්නේ එකල වු තත්වයන්ට වඩා පහළ මට්ටමේ භාණ්ඩ හා සේවා මිලට ගැනිමේදි ගැටලුවලට මැදිහත්වන පිඩාවට පත් පාරිභෝගිකයාට සහයවිමයි
වෙළෙන්දන් සහ සාදන්නන් පාරිභෝගික ආරක්‍ෂාව සම්බන්ධව සැලකිලිමත් වියයුත්තේ මන්ද
සාර්තක ව්‍යාපාරයක මග වන්නේ පාරිභෝගිකයා  තෘප්තිමත් ලෙස තැබිමයි
ඔබ සපයනු ලබන භාණ්ඩ හෝ සේවා සම්බන්ධව පාරිභෝගිකයා කලකිරි ඇත්නම් ඔවුන් ඒ සම්බන්ධ ඍණාත්මක අදහස් දරන හෙයින් ඔබගේ ව්‍යාපාරයට නරක නාමයක් සහ වෙළදාමට ඍණාත්මකව බලපායි
එසේම වඩාත් වැදගත් වන්නේ ඔබ පාරිභෝගික ආරක්‍ෂණ රෙගුලාසි වලට පටහැනි වන්නේ නම් ඔබ වරදකට වරදකරු වනු ඇත
වරදකට වරදකරු වන්නේ නම්

	සැලකිය යුතු මුල්‍ය දඩයක් ගෙවිමට
	පිඩාවට පත් පාර්ශවයට වන්දි ගෙවිමට
	භාණ්ඩ ප්‍රතිපුර්ණය කිරිමට හෝ
	භාණ්ඩ හා සේවා සදහා ගෙවන මුදල් ආපසු දිමට /සිර දඩුවම්/ව්‍යාපාර වසා දැමිම ඇතුලුව මහෙස්ත්‍රාත් විසින් නියම කරන ඕනෑම දෙයකට   යටත් වියයුතුය

'වෙළෙන්දාගේ හෝ සාදන්නාගේ කාර්යභාරය

පාරිභෝගික කටයුතු පිළිබද අධිකාරිය පනත ලංකාවේ වෙළෙන්දාගේ හෝ සාදන්නාගේ කාර්යභාරය පැහැදිලි කරයි
පාරිභෝගික කටයුතු පිළිබද අධිකාරිය පනත යටතේ නිෂ්පාදනය කරන්නා හෝ සාදන්නා
භාණ්ඩ මිල ලකුණු කිරිම ලේබල් කිරිම සහ ඇසිරිම සම්බන්ධයෙන් ලබා දෙන විධානවලට අනුගත නොවිම,සැදිම ආනයනය වෙළදාම කොටස්කිරිම විකිණිම සහ භාණ්ඩ ගබඩා කිරිමට අදාල නියෝග කඩ කිරිම

භාණ්ඩයේ යම් ලේබලයක් විකෘති කිරිම,හෝ මිල ලකුණු කිරිම වෙනස් කිරිමක් කටු ගෑමක්,කපා හැරිම,හෝ විකෘති කිරිම හෝ ලේබලය විස්තර හෝ මල ලකුණු කිරිම ඉවත් කිරිම වෙනස්කර කපා හැර මකා හෝ විකෘතිකර ඇති එවැනි යම් භාණ්ඩයක් විකුණන හෝ විකිණිම පිණිස ඉදිරිපත් කිරිම

නිෂ්පාදනය කරන ලද ප්‍රමිති සහ පිරිවිතර වලට අනුගත නොවන භාණ්ඩ නිෂ්පාදන‍ය හෝ විකිණිම

මිට අමතරව,

වෙ‍ළෙන්දෙකු භාණ්ඩයේ ලකුණු කොට ඇති මිලට වඩා ඉහළ මිලකට භාණ්ඩ විකිණිම

ලංකාව ඇතුලත වෙළදාම් කිරිමේ කාර්ය සදහා තමා සන්තකයෙහි භාරයෙහි හෝ තම පාලනය යටතේ හෝ යම් භාණ්ඩ ඇති කිසිම වෙළෙන්දෙකු විසින් එම භාණ්ඩ විකිණිම ප්‍රතික්‍ෂෙප කි‍රිම

කොන්දේසියකට යටත්ව විකිණිම වරදකි(ගැනුමිකරු එම භාණ්ඩයේ ලකුණු කොට ඇති මිල ගෙවිමට හැර වෙනත් කොන්දේසියකට භාණ්ඩ හා සේවා මිල‍ට ගැනිම)

වෙළදාමේ දි හෝ ව්‍යාපාර ක්‍රියාවලියේදි පාරිභෝගිකයා හෝ වෙනත් වෙළෙන්දෙකු නොමග යවන හෝ රැවටිමේ අදහසින් වන හැසිරිම
මෙයට අදාළ වන්නේ,

භාණ්ඩ හෝ සේවා යම් විශේෂිත ප්‍රමිතියක තත්වයට හෝ ශ්‍රේණියක ඒවා බව  හෝ භාණ්ඩ නිශ්චිත ශෛල්‍යයක මෝස්තරයක ඒවා බව අසත්‍ය ලෙස නිරූපනය 

භාණ්ඩ අලුත් බවට වැරදි ලෙස නිරූපනය කරන භාණ්ඩ හා සේවා වලට නොමැති අනුග්‍රාහකත්වයක් අනුමතයක් කාර්ය සාධනයක් ස්වභාවයක් උපකාරයක ප්‍රයෝජනයක් හෝ ප්‍රතිලාභයක් ඇතැයි කියා සිටින තමාට නොමැති අනුග්‍රහකත්වයක් අනුමතයක් හෝ සම්බන්ධතාවයක් ඇතැයි කියා සිටින
මිල අඩුකිරිම හෝ මිල වැඩි කිරිම පැවතිම සම්බන්ධව හෝ ඒවායේ ප්‍රමාණය පිළිබදව හෝ අසත්‍ය නොමගයවන ප්‍රකාශ කරන

භාණ්ඩ හා සේවා ප්‍රතියෝජනය කිරිමහෝ අලුත්වැඩියා කිරිම සදහා වු අවශ්‍යතා පිළිබදව අසත්‍ය වු හෝ නොමගයවන ප්‍රකාශකිරිම

ප්‍රතිඥාභාරයක හෝ සහතිකවිමක පැවතිම හෝ එහි බලපැම පිළිබදව අසත්‍ය වු නොමග යවන ප්‍රකාශ කරන

භාණ්ඩ /සේවා යම් වි‍ශේෂිත ප්‍රමිතියක තත්වයක/ශ්‍රේණියක ඒවා බව හෝ නිශ්චිත ශෛලියක හෝ මෝස්තරයක ඒවා බව හෝ යම් භාණ්ඩ /සේවා නොමැති අනුග්‍රාහ‍කත්වයක් අනුමැතියක් කාර්ය සාධනයක් ස්වභාවයක් උපකාරයක් ප්‍රයෝජනයක් හෝ ප්‍රතිලාභයක් ඇතැයි කියා සිටින

භාණ්ඩ හා සේවා සැපයිමේදි යම් ප්‍රතිඥා භාරයක හෝ සහතික විමක පැවතිම ව්‍යංගයෙන් හෝ වෙනත් ආකාරයෙන් කඩ කිරිම නිසි සැලකිල්ල හා නිපුනතාව ඇතිව එම සේවා සපයනු ලැබිමට අසමත් විම

එම සේවාවන් සැපයිමට අදාළව සපයනු ලබන සේවා යම් ද්‍රව්‍ය ඒවා සපයනු ලබන්නේ යම් කාර්යයක් සදහා ද එම කාර්යයට සාධාරණව සුදුසු වන බව‍ටද
පාරිභෝගික කටයුතු පිළිබද අධිකාරිය විසින් වරින් වර නිකුත් කරනු ලබන දැන්විම් නියෝග/අවවාද ප්‍රදර්ශනය කිරිම සදහා ව්‍යාපාරයේ හොදින් පෙනෙන ස්ථානයක දැන්විම් පුවරුවක් තැබිමට අසමත්විම     යනාදියයි
පාරිභෝගික අධිකාරියට,

භාණ්ඩ /සේවාවල මිල රෙගුලාසි නියම කිරිම සදහා වන රෙගුලාසි
ලේබල්කිරිම මිල ලකුණු කිරිම ඕනෑම භාණ්ඩයක් විකිණිම හෝ සෑදිම පිළිබද පොදු විධිවිධාන නිශ්චිත විකිණුම් ස්ථානය සෑදිම ආනයනය වෙළදාම ගබඩාකිරිම විකිණිම සහ තොග කිරිම සම්බන්ධයෙන් කොන්දේසිවලට අදාල විශේෂ නියෝග නිකුත් කළ හැක
සියලුම නියෝග ,විධිවිධාන සිංහල දෙමළ ඉංග්‍රිසි පුවත්පත්වල සහ ගැසටි පත්‍රයේ ප්‍රසිද්ධ කරනු ලැබේ
එවැනි නියෝගවලට අනුගත නොවන ඕනෑම කෙනෙක් පාරිභෝගික කටයුතු පිළිබද පනතට අනුව වරදකරුවෙකි
පැමිණිල්ලක් කරන්නේ කෙසේද
පාරිභෝගිකයාට පාරිභෝගික කටයුතු පිළිබද අධිකාරියෙහි CAA හි ජෙනරාල්වරයාට පැමිනිලි කළ හැක
පැමිණිල්ල ලිඛිතව විය යුතුය
අදාළ ලේඛන සහ සාක්ෂි (ඡයාරූප/ලේබල්)අමුණා මිලදි ගැනිමෙන් මාස 03 ක් ඇතුලත ඉදිරිපත් කළයුතුය
(පාරිෙභා්ගික අාරක්ෂණය නම් ග්‍රන්ථෙන් උපුටා ගත්තකි
)
ෙම් අඩවියත් බලන්න

පාරිභෝගික ආරක්ෂණය

අඩවිෙයන් බැහැර පිටු

පාරිෙභා්ගික අධිකාරිය
සිංහල නාමය හා විද්‍යාත්මක නාමය

කහ කොරලියා

දේශීය නාමය-Orange chromide කහ කොරලියා

විද්‍යාත්මක නාමය-Etroplus maculatus

හඳුනා ගැනීම

ආකආකර්ෂණීය පෙනුමක් ඇත
උදරීයව කහ පැහැවන අතර ගුද වරලට ඉහළින් කළු පැහැය දක්නට ලැබේ
දේහය පුරාම පාහේ රතුපැහැ තිත් කුඩාවට පැතිරී ඇත
කළු පැහැ ගැන්වුණු මදක් විශාල තිත් පහක් පමණ දක්නට ඇත
වැඩුණු මත්ස්‍යයෙකු 7cm පමණ දිගින් යුක්ත වේ
ගැහැණු මත්ස්‍යයාට සාපේක්ෂව පිරිමි මත්ස්‍යයා කුඩාය
ගැහැණු මත්ස්‍යයාගේ පෞව්ච වරලෙහි සුදු පාට හෝ ලා නිල් පාට තිත් දක්නට ලැබේ
පරිසරය

කලපු වැව් හා කුඩා ඇළ දොළ වල දක්නට ලැබේ
(ලංකාවට විෙද්ශයකින් හඳුන්වා දුන් මත්ස්‍ය විෙශ්ෂයකි
ආහාර

ස්වභාවික පරිසරයේදී මාළු පැටවුන් සත්ව ප්ලවාංග හා ඇල්ගී වර්ග ආහාරයට ගන්නා අතර කෘතීම පරිසරය තුළ සාමාන්‍ය මත්ස්‍ය කැම වර්ග ආහාර ලෙස ගනී
අභිජනනය

බිත්තර දමනුයේ නොගැඹුරැ ජලය සහිත ස්ථාන වල සාදාගත් 3cm ක් පමණ ගැඹුරැ හා විශ්කම්භය 5cm ක් පමණ වන අවපාතනයකය
මෙය ගැහැණු හා පිරිමි මත්ස්‍යයින් දෙදෙනා විසින් සාදනු ලැබේ
වරකට බිත්තර 200ක් පමණ දමනු ලැබේ
මත්ස්‍ය ටැංකියක් තුළදී මෙය සිදු කිරීම සඳහා ටැංකි පතුලේ කුඩා ප්‍රමාණයේ මල් පෝච්චියක් වැලි වලින් පුරවා තැබිය යුතුය
බිත්තර දමා දින පහකට පමණ පසු ඵ්වා පිපීරී පැටවුන් බිහිවේ
ඵම කාලය අතරතුර ඵක් මත්ස්‍යයෙක් ඩිම්බ වලට අවශ්‍ය වාතනය සපයන අතර අනෙක් මත්ස්‍යයා භෝජනය සඳහා පිට වී යයි
පැටවුන් ලිංගිකව පරිනත වන තෙක්ම පාහේ මව්පියන් විසින් රැක බලාගනු ලැබේ
පාරිසරික විචලන තාවයට ඔරොත්තතු දිය හැකි වර්ගයක් වන මුත් සමහර විටෙක ඉක්මනින් ජලයේ සිදුවන වෙනස්කම් මොවුන්ට දරාගත නොහැකි වේ
මේ අඩවියත් බලන්න
බුලත් හපයා

දේශීය නාමය-Black ruby barb බුලත් හපයා

විද්‍යාත්මක නාමය-Puntius nigrofasciatus

හඳුනා ගැනීම

ශරීරයේ කළු පාට ඉරි තුනක් ඇත
වැඩුණු මත්ස්‍යයෙකුගේ දිග 5.8 cm පමණ දිගින් යුක්ත වේ
ප්‍රජනන අවධිය එළඹෙත්ම පරිමි සතුන්ගේ දේහය අධික ලෙස රතු පැහැයට හැරේ
සාමාන්‍ය වර්ණය කහ රන්වන් පාට වේ
දේහයේ සිරස් අතට වැටුණු කළු රේකාවන් තුනකි
මේවා තරමක පළලින් යුක්ත වේ
පිරිමි මත්ස්‍යයින්ගේ වරල් වල පැහැය විනිවිද පෙනෙන සුළුය
මත්ස්‍යයින්ට ඉතා ඉක්මනින් වැළඳෙන රෝගයක් වන සුදු තිත් රෝගයට ඉතා පහසුවෙන් ගොදුරැ වේ
සුදුසු ප්‍රතිකාර කිරීමෙන් මෙම රෝගයට සතුන් ගොදුරැවීම වලක්වා ගත හැකිය
ශ්‍රී ලංකාවෙන් බහුල ලෙස සුරතල් මත්ස්‍යයන් ලෙස පිටරට යවනු ලැබේ
මොවුන් මත්ස්‍ය ටැංකි වල පරිසරයට ඉතා ඉක්මනින් හුරැවන බැවින් පහසුවෙන් ඇති කළ හැකිය
පරිසරය

ගල් සහිත දියපහර වලත් වැලි සහිත පතුලක් ඇති දිය පහරවලත් දක්නට ලැබේ
ආහාර

ස්වභාවික පරිසරයේදී සුත්‍රිකාමය ඇල්ගී වර්ග ආහාරයට ගන්නා අතර කෘතිම පරිසරය තුළ සාමාන්‍ය මත්ස්‍ය කැම වර්ග ආහාර ලෙස ගනී
දෙපුල්ලියා

දේශීය නාමය-Two spot barb දෙපුල්ලියා

විද්‍යාත්මක නාමය-Barbus ticto

හඳුනා ගැනීම

ඉතාමත් අලංකාර වරල් සහිතය
වරල් කහ පාට වන අතර දේහය රිදී පාටය
පිරිමි මත්ස්‍යයාගේ වරල් රතු පාටය
වැඩුණු මත්ස්‍යයෙකු 5cm පමණ දිගින් යුක්ත වේ
ගැහැණු මත්ස්‍යයාට වඩා පිරිමි මත්ස්‍යයා කුඩාය
පිරිමි මත්ස්‍යයාගේ දේහය ප්‍රජනන සමයේදී තරමක් රෝස පාටට හැරේ
පෘෂ්ඨීය වරල පිරිමි මතස්‍යයින්ගේ එම කාලයේදී රතු පාට වේ
7.2පරිසරය

ගලායන ජලයේ පතුලේ දක්නට ලැබේ
7.3ආහාර

ස්වභාවික පරිසරයේදී හරිත ඇල්ගී වර්ග හා ශාඛ ප්ලවාංගත් කෘතිම පරිසරය තුළ සාමාන්‍ය මත්ස්‍ය කැම වර්ගත් ආහාර ලෙස ගනී
7.4අභිජනනය

වරකට බිත්තර 20 බැගින් බිත්තර 150ක් පමණ දමනු ලැබේ
දිනකින් පමණ බිත්තර පිපිරී පැටවුන් බිහිවේ
ඊළඟ දිනයේ දී පැටවුන් පිහිනා යනු ලැබේ
9.ලේ තිත්තයා

දේශීය නාමය-Cherry barb ලේ තිත්තයා

විද්‍යාත්මක නාමය-Puntius titteya

9.1හඳුනා ගැනීම

පැහැය චෙරි රතු පාටය
ශරීරය මැදින් දිග අතට ඉරක් ඇත
කුඩා අංකුට යුගලක් ඇත
වැඩුණු මත්ස්‍යයෙක් 2-3cm පමණ දිගින් යුක්ත වේ
ගැහැණු මත්ස්‍යයාගේ වර්ණ රටා පිරිමි මසුන් තරම් අලංකාර නොවන අතර පිරිමි මසුන් ප්‍රජනන කාලයේදි තවත් අලංකාර වේ
9.2පරිසරය

කුඩා දියපහර වල පමණක් ජීවත් වේ
9.3ආහාර

ස්වභාවික පරිසරයේදී  ශාඛ ප්ලවාංග හා මදුරු කීටයන් ආහාරයට ගන්නා අතර කෘතිම පරිසරය තුළදී Pellets හා Tubifex යන පනුවන් ආහාර ලෙස ගනී
9.4අභිජනනය

වරකට බිත්තර 200ක් පමණ දමනු ලැබේ
ඒවා ශාක අතර විසිරැවනු ලැබේ
බිත්තර පිපිරීම දින 1ත් 2ත් අතර කාලය තුළ සිදු වේ
බිත්තර පිපීරී  දින දෙකකට පමණ පසු පැටවුන් පිහිනා යයි
මින් මැදුරැ පරිසර වලට අනුවර්ථනය කළ හැකිය
11.ගල් පාඬියා

දේශීය නාමය-Lanka stone sucker ගල් පාඬියා

විද්‍යාත්මක නාමය-Garra ceylonensis

11.1හඳුනා ගැනීම

ශරීරයේ යට පැත්ත කෙළින් පිහිටා ඇත
කුඩා අංකුට යුගල 2ක් ඇත
මුඛය යට පැත්තට හැරී ඇත
මුඛයට පහළින් චුෂතරයක් පිහිටා ඇත
ලය වරල් පහළට වන්නට රවුම්ව පිහිටයි
ශ්‍රෝණි වරල් දෙපැත්තට විසිරී පිහිටයි
ශරීරය අඳුරු පැහැයක් ගනී
වරල් අඳුරු තැඹිලි  පාටය
කළු මහත ඉරක් ශරීයේ හරස් අතට ඇත
වැඩුණු මත්ස්‍යයෙකු දිගින් අඟල් 6ක් පමණ වේ
11.2පරිසරය

වේගයෙන් ගලායන ගල්සහිත දිය පහරවල සිටී.කඳු හා අර්ධ කඳු පිහිටි ප්‍රදේශ වල ජීවත් වේ
11.3ආහාර

ස්වභාවික පරිසරයේදී ගල් මතුපිට සිටින කුඩා ජීවීන් ආහාරයට ගන්නා අතර කෘතිම පරිසරය තුළදී සාමාන්‍ය මත්ස්‍ය කැම වර්ග ආහාර ලෙස ගනී
13.හික මස්සා

දේශීය නාමය-Sidestriped barb  හික මස්සා 
         
විද්‍යාත්මක නාමය-Puntius pleurctaenia

13.1හඳුනා ගැනීම

ශරීරය මැදින් කළු ඉරක් දිග අතට වැටී ඇත
අංකුට යුගල 2ක් ඇත
වරල් කහ පැහැයෙන් යුක්තය
13.2පරිසරය
                       
වේගයෙන් ගලායන ගල් සහිත තරමක් පළල දිය පහරවල පමණක් ජීවත් වේ
14.පතිරණ සාලයා

දේශීය නාමය-Barred danio පතිරණ සාලයා

විද්‍යාත්මක නාමය-Danio pathirana

14.1හඳුනා ගැනීම

ශරීරය දෙපැත්තෙන් පැතලිය
මුඛය තරමක් උඩට හැරී ඇත
ශරීරය නිල් හා කොළ පැහැයෙන් යුක්තය
ශරීරයේ කහ පාට  වෛරම් කෙළින් අතට පිහිටා ඇත
වැඩුණු මත්ස්‍යයෙකු දිගින් අඟල් 2-
3ක් අතර පමණ වේ
14.2පරිසරය

ජල පෘෂ්ඨයට ආසන්නයේ ජීවත් ව්
මාතර වල්පිට ප්‍රදේශයේ දිය පහර වලින් හමුවේ
16.ගඩයා

දේශීය නාමය-Green labeo ගඩයා

විද්‍යාත්මක නාමය-Labeo fisheri

16.1හඳුනා ගැනීම

මුඛය හිසේ යට පැත්තේ පිහිටා ඇත
ඉතා කුඩා අංකුට යුගල 2ක් ඇත
මුඛයේ ඉදිරි ප්‍රදේශයේ කුඩා බිබිලි පිහිටා ඇත
වලිගයට ඉදිරියෙන් කළු ලපයක් ඇත
ශරීර වර්ණය අඳුරු කොළ පාටය
16.2පරිසරය

ගලායන ජලය සහිත දිය පහරවල් වල පතුලට වන්නට සිටී.මහවැලි ගඟේ සමහර ප්‍රදේශ වල සිටී.

මේ අඩවියත් බලන්න
==18.රැවුල් දන්ඩියා
==
 

දේශීය නාමය-spotted loach පුල්ලි ගිරවා

විද්‍යාත්මක නාමය-lepidocephlichtys jonklaasi

18.1හඳුනා ගැනීම

තරමක් සිලින්ඩරාකාර දිගටි ශරීරයක් ඇත
අංකුට යුගල 3ක් ඇත
ශරීරයේ තද දුඹුරැ පාට පුල්ලි වැටී ඇත
වලිගය මුල කළු දිගටි තිතක් ඇත
වැඩුණු මත්ස්‍යයෙකු දිගින් අඟල් 2 1/2ක් පමණ වේ
18.2පරිසරය

වැලි සහිත තරමක් ගලා යන දිය පහරවල ජීවත් වේ
19.බන්ධුල පෙතියා 

දේශීය නාමය-Bandula barb බන්ධුල පෙතියා 

විද්‍යාත්මක නාමය-Puntius bandula

19.1හඳුනා ගැනීම

ශරීරයේ කෙලින් අතට ඉරි 2ක් ඇත
වැඩුණු මත්ස්‍යයෙකු දිගින් අඟල් 2ක් පමණ වේ
වරල,ගුද වරල හා යෝනි වරල් කළු පාටය
ගැහැණු සතාගේ මෙම වරල් වලින් බාගයක් පමණ කළු පාටය
19.2පරිසරය

වැලි සහිත පතුලක් ඇති සෙවන සහිත දිය පහරවල පතුලට කිට්ටුව ජීවත් වේ
21.විල්පිට දණ්ඩියා

දේශීය නාමය- Wilpita rasbora විල්පිට දණ්ඩියා

විද්‍යාත්මක නාමය-Rasbora wilpita

21.1හඳුනා ගැනීම

වරල් රන් තැඹිලි පාටය
ශරීරයේ පිටුපස යට කොටස රන් පැහැයක් ගනී
ශරීරය මැදින් කළු නිල් ඉරක් ඇත
එම ඉරට උඩින් රෝස පාට ඉරක් ද ඇත
වැඩුණු මත්ස්‍යයෙකු දිගින් අඟල් 4ක් පමණ වේ
21.2පරිසරය

වැලි හා කුඩා ගල් සහිත ගලා යන සෙවන සහිත දිය පහරවල  ජීවත් වේ
විල්පිට හා ලබුගම ප්‍රදේශ වලින් වාර්තා වේ
23.හාල්මල් දණ්ඩියා

දේශීය නාමය-Vateria flwoer rasbora හාල්මල් දණ්ඩියා

විද්‍යාත්මක නාමය-Rasboraides vaterifloris

23.1හඳුනා ගැනීම

ශරීර වර්ණය හා වරල් තැඹිලි පාටය
මෙම වර්ණයට අමතරව කහ,අළු,නිල්,කොළ යන ශරීර වර්ණ සහිත උන් ද සිටී.පිරිමි සතා ප්‍රමාණයෙන් විශාලය
වරල් ද විශාලව වැඩී. ඇත
23.2පරිසරය

ගලා යන ජලයේ සෙවන සහිත ස්ථාන වල  ජීවත් වේ
තෙත් කලාපයේ කළුතර,රත්නපුර,ගාල්ල යන දිස්ත්‍රික්ක වලින් හමු වේ
24.තිත් පෙතියා
දේශීය නාමය-Tic tac toe barb තිත් පෙතියා

විද්‍යාත්මක නාමය-Puntius ticto

24.1හඳුනා ගැනීම

දේහය ඔලිව් පැහැයක් ගනී
ඉහළ ඇති වරලෙහි හා පැතිවල කුඩා තිත් දැකිය හැකිය
දේහයේ පැතිවල කළු පැහැ ලප දෙක බැගින් ඇත
අභිජනනයට සුදානම් පිරිමි සතුන්ගේ දේහයේ පැති රෝස පැහැයක් ගනී
ඔවුන්ගේ ඉහළ ඇති වරල මත රෝස පාට පටියක් දැකිය හැකිය
තවද දේහයේ රතු පැහැ ලප මෙම කාලයේදී මතු වේ
වැඩුණු මත්ස්‍යයෙකු දිගින්  5cm පමණ වේ
24.2පරිසරය

ජලාශ හා ගංගා වල ජීවත් වේ
24.3ආහාර

ස්වභාවික පරිසරයේදී ක්‍රිස්ටේෂියාවන්,කෘමීන් හා ප්ලවාංග ආහාරයට ගන්නා අතර කෘතිම පරිසරය තුළදී සාමාන්‍ය මත්ස්‍ය කැම වර්ග ආහාර ලෙස ගනී
25.දුම්බර පෙතියා

දේශීය නාමය-Martenstyn's barb දුම්බර පෙතියා

විද්‍යාත්මක නාමය-Puntius martenstyni

25.1හඳුනා ගැනීම

වරල් අඳුරු රතු පැහැතිය
කොරපොතු වල කුඩා කළු ඉරි පේළියට පිහිටා ඇත
වලිගයට කිට්ටුවෙන් කළු ලපයක් ඇත
වැඩුණු මත්ස්‍යයෙකු දිගින් අඟල් 8-10ක්  පමණ වේ
25.2පරිසරය

ගල් සහිත ගලා යන දිය පහරවල  ජීවත් වේ
26.අසෝක පෙතියා

දේශීය නාමය-Asoka barb අසෝක පෙතියා

විද්‍යාත්මක නාමය-Puntius asoka

26.1හඳුනා ගැනීම

කුඩා අංකුට යුගල 2ක් ඇත
කොරපොතු වල පේළියට කුඩා තිත් පිහිටා ඇත
වරල් කහ පැහැතිය
වලිගයේ උඩු හා යටි දාර වල රතු පාට ඉරි 2ක් දක්නට ලැබේ
වැඩුණු මත්ස්‍යයෙකු දිගින් අඟල් 4-4 1/2ක්  පමණ වේ
26.2පරිසරය

ගල් සහිත ගලා යන දිය පහරවල  ජීවත් වේ
කිතුල්ගල සිට අවිස්සාවේල්ල දක්වා සීතාවක ඔයේ හමු වේ
28.පොඩි පෙතියා

දේශීය නාමය-Silver barb පොඩි පෙතියා

විද්‍යාත්මක නාමය-Puntius gonionotus

28.1හඳුනා ගැනීම

දේහය ලා ඔලිව් පැහැයක් ගනී
වලිග වරලට ඉදිරියෙන් හා ගුදය ආසන්නයේ කුඩා කළු ලපයක් ඇත
‍දේහයේ ඉහළින් ඇති වරලෙහි කළු ඇල ඉරක් ඇත
වැඩුණු මත්ස්‍යයෙකු දිගින් 4cm පමණ වේ
28.2පරිසරය

සෙමින් ගලා යන දිය පහරවල යටට වන්නට ජීවත් වේ
28.3ආහාර

ස්වභාවික පරිසරයේදී නීල හරිත ඇල්ගී වර්ග ආහාර ලෙස ගන්නා අතර කෘතිම පරිසරය තුළ දී සාමාන්‍ය මත්ස්‍ය කැම වර්ග ආහාර ලෙස ගනී
මල් පෙතියා

දේශීය නාමය-Sri Lanka barb මල් පෙතියා

විද්‍යාත්මක නාමය-Puntius srilankensis

හඳුනා ගැනීම

කුඩා අංකුට යුගලක් ඇත
ශරීරයේ කළු පාට ලප 3ක් කෙළින් අතට ඇත
පිරිමි සතාගේ පෘෂ්ඨීය වරලේ කිරණ කිහිපයක් දිස් වේ
ප්‍රජනන කාලයට පිරිමි සතා දම් පාටක් ගනී
වැඩුණු මත්ස්‍යයෙකු දිගින් අඟල් 41/2 පමණ වේ
30.පින්තූර එකතුව

ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ

 "විසිතුරු මසුන් ඇති කරමු
"වී.සෙනරත්"
වාසනා ප්‍රකාශකයෝ,කටුකෙන්ද-දංකොටුව.

  දෙහිවල ජාතික සත්ව උද්‍යානයේ ලිපි
සිරිකත පුවත්පත් වල ලිපි
සුරතල් මසුන්
ශ්‍රී ලංකාව ජෛව විවිධත්වය සම්බන්ධයෙන් ලොව ප්‍රමුඛපෙ‍ලේ රටවල් අතරට අයත් රටකි
එය ලෝක ව්‍යාප්ත ජෛව විවිධත්ව ස්ථාන පිළිබදව කල පර්යේෂණ ඇසුරින් නම් කරන ලද ස්ථාන 25 අතරටද ලංකාව අයත් වීමෙන් තහවුරුවේ
මේ සදහා ප්‍රමුඛ බලපෑමක් බූන්දල ජාතික වනෝද්‍යානයෙන් සිදු‍වේ
කලපු පරිසර පද්ධතියත්, වැලි කඳුත්, මහා සාගරයට විවෘත වී තිබිමත්, වන ගහනයන් පැවතීමත් බූන්දල වනෝද්‍යානයේ පාරිසරික හා ජෛව අගය වැඩිදියුණු කරයි
1969 දෙසම්බර් මස 12 වන දින ගැසට් අංක 14887 යටතේ වනජිවි සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව විසින් අභය භූමියක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදි
තවද මෙහි ආරක්ෂාව වඩාත් හොදින් තහවුරු කරනු වස් 1992 දෙසැම්බර් 31 දින බූන්දල ජාතික වනෝද්‍යානයක් බවට ප්‍රකාශයට පත් කළේය
එසේම 1996 දී ශ්‍රී ලංකාවෙන් ප්‍රථම වරට අන්තර් ජාතික වටිනාකමක් හිමිකරගත් තෙත් බිමක් වු බූන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය ජාත්‍යන්තර ලේඛනයක් යටතට ගොනු කරනු ලැබු රැම්සා ලේඛනයේ වටිනාම තෙත් බිම් අතරට මෙම තෙත්බිම ද එක් කරනු ලැබීය
පිහිටීම 
බූන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය දකුණු මුහුදු තීරයේ හම්බන්තොට සිට කිරිඳිඔය අතර පිහිටා ඇත
එය හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික්කයේ හම්බන්තොට නගරයට උතුරු දෙසින්ද යාල ජාතික උද්‍යානයට දකුණු දෙසින්ද, බටහිරින් හම්බන්තොට බූන්දල මහා මාර්ගයෙන්ද, නැගෙනහිරින් කිරිඳි ඔයින්ද මායිම් වී ඇති අතර හෙක්ටයාර් 6216 ක බිම්ප්‍රමානයක් පුරා පැතීරි ඇත

භූගෝලීය පිහිටීම 
ජෛව විවිධත්වය

භූගෝලීය වශයෙන් බූන්දල වනෝද්‍යානයෙ ප්‍රධාන කලාප 03 ක් දැකිය හැක
වෙරළ තීරය හා වැලිකඳු සහිත ප්‍රදේශ
කලපු හා බාහිර වෙරළ තැනිතලා කලාපය
අභ්‍යන්තර වෙරළ කලාපය
බූන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය තුල පිහිටි කලපු හා වෙරළ තැනිතලා කලාපයද විශාල වැදගත්කමක් දක්වයි. මෙම කලපු නම්
	
 මහලේවාය කලපුව.
 කොහොලන්කල කලපුව.
 මලල කලපුව.
 ඇඹිලිකල කලපුව.
 බූන්දල ලේවාය කලපුව.

ශ්‍රි ලංකාවේ පාංශු සිතියමට අනුව මෙම ප්‍රදේශයෙ ප්‍රධාන පස් වර්ග තුනක් දැකිය හැක
එනම්
	
 රතු දුඹුරු පස
 ලෝ හියුමස් ග්ලේ පස
 රෙගසෝල් පස

දේශගුණය 

		බූන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය හම්බන්තොට නගරයෙ පිහිටා ඇති හෙයින් එහි උණුසුම් වියළි ස්වරූපයක් දැකිය හැක
මධ්‍ය වාර්ෂික වර්ෂාපතනය මිලිලීටර් 1074 පමණ වේ
මධ්‍ය වාර්ෂික උෂ්ණත්වයද සෙල්සියස් අංශක 27.1 පමණ වන අතර ප්‍රදේශයේ සාපේක්ශ ආද්‍රතාව 76% - 81% ක් ලෙස වාර්තාවේ
වෙරළාසන්න ප්‍රදේශයක් බැවින් මෙම භූමි‍යෙ නිරතුරුවම සැර සුළග පවති
බූන්දල ශාක හා සත්ව ප්‍රජාව

ශාක ප්‍රජාව 
 
හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටා ඇති බැවින් මෙහි පවතින තුරුලතාවන් ශුෂ්ක කලාපයට ඔරොත්තු දෙන පරිදි හැඩගැසුණු ගහකොළ වලින් ප්‍රධාන ලෙසම සමන්විත වේ
බූන්දල වනෝද්‍යානයේ සිදුකර ඇති අධ්‍යයන අනුව පවුල් 47 කට අයත් ශාක විශේෂ 90 ක් වාර්ථාවෙයි
මේ අතර කාෂ්ඨිය ගස් වර්ග 16 ක්, පැළෑටි වර්ග 37 ක්, ආරෝගක පැළවර්ග 16 ක් හා පඳුරු ශාක වර්ග 21 ක් ආදි ලෙස දැකිය හැක
එවැනි කාශ්ඨිය ගස් අතර පලු , ගන් සූරියා , බුරුත , දිවුල් , ආදී ගස්ද පැළෑටි වර්ග ලෙස නීරමුල්ලිය , මුඩුමහන , මදුරුතලා , හෙලමල් ආදියද වැල් වර්ග අතරින් ආරෝහණ , හාතවාරිය ආදියද ප්‍රධාන වේ
මෙහි දැකිය හැකි ප්‍රමුඛ ශාක කාණ්ඩය වන්නේ පඳුරු ශාකයන්ය
ඒ අතරින්ද වියළි බව‍ට ඔරොත්තු දෙන ශාක බහුලව පවති
සත්ව ප්‍රජාව 
	බූන්දල වඩාත් ප්‍රචලිතව ඇත්තේ කුරුලු පාරාදීසයක් ලෙසයි
ලංකාවේ වෙසෙන නේවාසික ජලජ පක්ෂීන් සියල්ලම පාහේ දැකිය හැකි මෙම භූමි භාගය තුළ නිරතුරුවම පක්ෂින් 20000 කට වැඩි ප්‍රමාණයක් නිරීක්ෂණය කළහැක
මෙහි දැනට කර ඇති පර්යේෂණ අනුව පවුල් 150 කට අයත් කුළ 53 ක‍ට ගැනෙන පක්ෂි විශේෂ 53 ක් වාර්තා වී ඇත
මේ අතරින් සංචාරක පක්ෂි විශේෂ 50 ක් පමණ දැකගත හැකි අතර ඉන් විශේෂ 08 ක් දුර්ලභ වේ
බුන්දල වනෝද්‍යානය තුල දැකිය හැකි එකම ආවේණික පක්ෂියා වන්නේ වළිකුකුළාය
මීට අමතරව ජාත්‍යන්තර වශයෙන්ද වඳවී යාමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති පැස්තුඩුවා, දම් සිලු‍ටු දෑ තුඩුවා ද දැකිය හැක
ලංකාවේ විශාලම පක්ෂියා වන බහුරු මානාවා හා ඉතා දුර්ලභ පක්ෂියා වන අලිමානාවා ආදි පක්ෂි විශේෂ දැකගත හැක
බූන්දල වෙනත් රටවලින් පැමිණෙන නෙකවිදියේ පක්ෂීන්ගේ ද, දේශිය පක්ෂීන්ගේ ද පෝශක බිමක්, ලැගුම් බිමක්, ආරක්ෂක බිමක් මෙන්ම අභිජනන බිමක් ලෙසින් ද වැදගත්කමක් උසුලයි
කුරුල්ලන් සදහා ප්‍රසිද්ධියක් ඉසුලුවද අනෙක් සතුන් දිවිගෙවීම අතින් ද බූන්දල පොහොසත්ය
කොටියා, වළසා වැනි මස් බුදින්නන් නැති වුවද ගොඩබිම වසන විශාලම ක්‍ෂිරපායි සත්වයා වන අලින් 30 පමණ නේවාසිකව වාසය කරයි
ඊට අමතරව දිවියා, ගෝනා, වලහා ආදි සතුන් ද ගොඩබිම වසන විශාලතම උරගයා වන කිඹුලා ඇතුලු කුළ 06 ක‍ට අයත් උරග විශේෂ 10 ක් පමණද වාර්තාවේ
තවද ලංකාවේ වෙසෙන කැස්බෑවන් විශේෂ 03 ක් මේ ආශ්‍රිත මුහුදු තීරයේදී දැකගත හැක
බූන්දල‍ට අයත් ජලාශ්‍රිත ප්‍රදේශවල කුළ 06 කට අයත් මතස්‍ය විශේෂ 10 ක් පමණ වාර්තිවී ඇති අතර උභය ජීවින්ද කුළ 03 කට අයත් විශේෂ 06 ක් පමණ වාසය කරයි
මේ ආදී ලෙස සත්ව ප්‍රජාව අතින් බූන්දල ඉතා වැදගත් වනෝද්‍යානයක් වේ
ජෛව විවිධත්වය, ‍ඓතිහාසික , සංස්කෘතික අගය , විද්‍යාත්මක වටිනාකම හා අද්විතීයත්වය යන පරිසර පද්ධතියක වටිනාකම තක්සේරු කරන සියලු සාධකයන්ගෙන් පොහොසත් බූන්දල තෙත්බිම මතු පරපුරේ පාරිසරික දැනුම අවබෝධය සදහාද සුරක්ෂිතව පැවතිය යුතු ව‍ටිනා බිමකි
එය වඩාත් වැදගත් වන්නේ අප පරිසරය රැකගන්නේ නම් පරිසරයද අපව රකින්නේය යන පාඩම වඩාත් හොදින් අපට 2004 වසර අග භාගයේදී පැමිණි සුනාමි අනතුරින් පසක් කරදුන් බැවිනි
මේ නිසා මෙවැනි වටිනා වනජීවි වාසස්ථාන සංරක්ෂණය කර පවත්වාගෙන යාම අපකාගේත් පොදු ජාතික වගකීමකි
මූලාශ්‍ර 

දිවයින ඉරිදා සංග්‍රහය (මීවිත) 2005 පෙබරවාරි 13 ඉරිදා

මෙම අඩවියත් බලන්න 
ජෛව විවිධත්වය

අඩවියෙන් බැහැර පිටු 

 Bundala National Wildlife Park - Sri Lanka 

 Bundala National Park in Sri Lanka

පිංතූර එකතුව

ශ්‍රී ලංකාවේ වනාන්තර

ජාතික වස්තූන්
ශ්‍රී ලංකාවේ අභය භූමි
ශ්‍රී ලංකා ඉතිහාස පොතෙහි මුල්ම පරිඡ්චේදය තුල අන්තර්ගත, නමුත් ඉන් එහාටද විහිදෙන ඉතාමත් ඉපැරණි මෙන්ම පෞරානික වටිනාකමකින් යුක්ත භූමියක් ලෙස තන්තිරිමලේ රජ මහා විහාරය හදුන්වා දිය හැකිය
ඉතාමත් ඉපැරණි මෙන්ම පෞරානික වටිනාකමකින් යුක්ත යැයි අද පිළිගනු ලබන සීගිරිය, දඹුල්ල, මහියංගනය වැනි ආගමික සිද්ධස්ථාන මෙන්ම මනා වූ උරුමයකට උරුමකම් කියන මෙම විහාරය වර්තමාන මහවිලච්චිය ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශ‍යේ 366 ග්‍රාමනිලධාරී වසම තුල පිහිටා තිබේ
පිහිටීම සහ හෙතිහාසික පසුබිම

තන්තිරිමලය යනු ශ්‍රී ලංකාවේ ඉපැරණි ජනාවාස වලින් එකක් පමණි
මහින්දාගමනයට පෙර සටම ශ්‍රී ලංකාවේ ජනාවාස පැවති බවට තන්තිරිමලය ප්‍රදේශය ශාක්‍ෂි දරයි
මුල්භාගයේ සිට අනුරාධපුර යුගයේ අගභාගය දක්වාම විහිදෙන දීර්ග කාල පරිඡ්චේදයකට අයත්වන,
කැටයම් සහ වාස්තු විද්‍යාත්මක නිර්මාණ
ශිලා ලේඛණ
චිත්‍ර හා මූර්ති
මිනිසුන් භාව්තාකල මෙවලම්
ආගමික නිර්මාණ 
මෙහිදී දැක බලාගත හැකිය
ජනප්‍රවාද සහ ඓකිහාසික මූලාශ්‍ර අනුව මෙහි සිට වයඹදිග මුහුදු වෙරළ දක්වා සක්‍රිය ජනාවාස පැවති බවට සාධක 
පවති
අනුරාධපුර නගරයේ සිට කි
36 පමන වයඹ දෙසින් විල්පත්තුව ජාතික වනෝද්‍යානය නැගෙනහිර සීමාවට ලංව මල්වතු ඔය වම් ඉව්රේ මහවිලච්චිය ප්‍රාදේශීය ලේඛම් කොට්ඨාශ‍යේ 366 ග්‍රාමනිලධාරී වසමට අයත් අක්කර 200 වඩා වැඩි ශිකර සහිත භූමි ප්‍රදේශයක් තුල පිහිටා තිබෙන  තන්තිරිමලය පුරාණ රජමහා විහාරය ඉපැරණි භෞද්ධ සිද්ධස්ථාන අතර කැපී පෙනේ
විජය කුමරු ශ්‍රී ලංකාවට ගෙඩබැස මල්වතු ඔය ඔස්සේ අනුරපුරයට පැමින එහි රාජ්‍ය පිහිටුවාගන්නා ලදි
ඔහු සමග පැමිණි සෙසු අමාත්‍ය වරුන්ටද විවිධ දිශාවන්ට ගොස් රාජධානි පිහිටුවා ගැනීමට උපදෙස් ලබාදුන්නේය
ඒ අනුව උපතිස්ස අමාත්‍යවරයා විසින් මල්වතු ඹයට කනදරා ඹය හමුවන ස්ථානයේ උපතිස්ස ග්‍රාමය පිහිටුවාගන්නා ලදි
වර්තමානයේ දී තන්තිරිමලය යනුවෙන් හදුන්වනු ලබන්නේ එම ප්‍රදේශය යැයි විශ්වාස කරයි
ශ්‍රී බු
ව. 3 වන සියවසේ දි දෙවැනිපෑතිස් රජු දවස තිවන්ක බමුණුගම යනුවෙන් හැදින්වූයේ මෙම ප්‍රදේශයයි
එකල මෙම ප්‍රදේශය තිවන්ක නම් බමුණකු යටතේ පැවත ඇත
ජය ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ අනුරපුරයට වැඩම කරවන ගමනේදී මෙම ස්ථානයේ එම පෙරහැර එක් දිනක් නවාතැන්‍ ගෙන ඇත
සාලිය අශෝකමාලා දෙදෙනාගේ අසම්මත විවාහය නිසා ඔව්න් පිටුවහල් කල අවස්ථාවේ මෙම ප්‍රදේශයේ කලක් වාසය කළ බව කියැවේ
පසුව දුටුගැමුණු මහ රජතුම මේ දෙදෙනාට සමාව ලබාදුන් බවත් එම අවස්ථාවේ "තන්තිරිම" යන සමනල විශේෂයේ හැඩැති මාලයක් ත්‍යග වශයෙන් ලබාදුන් බවත් පසු කලෙක සාලිය කුමරු එම මාලය මෙම ප්‍රදේශවය් න්ධන් කල බවත් ඒ හේතුවෙන් මෙම ප්‍රදේශයට තන්තිරිමලය යන නම ලැබුණු බවටත් මතයක් පවතී
මෙම ප්‍රදේශය  තන්තිරිමලය නමින් හැදින්වීමට වෙනත් කරුනත් මුල් වු බවට තවත් විස්වාසයක් පවතී එනම්, "පූජණීය පිරිස නවාතැන් ගත් ස්ථානය" යන අරුත දෙන දමිල වචනය වන "තන්ගෛතිරුමලේ" යන දමිල විවහාරය පසුව "තන්තිරිමලය" බවට පත් වූ බව අනිත් ජනප්‍රවාදයයි
සිංහලේ මහා වන්ශකතාව විජය කුමරුගේ ආගමනයත් සමග ඇරබිණැයි මහාවන්ශයේ සදහන් වුවත් ඊට පෙර සිටම ස්වදේශීය ගෝත්‍රික ජන කොටස් ජීවත් වූ බවට විවිධ ප්‍රදේශ වල කල කැණීම් වලින් අනාවරනය වී ඇත
එසේ ඉපැරණි ජනාවාස පිළිබඳ සාධක හමුවන ස්ථානයක් ලෙස තන්තිරිමලය පුන්‍ය භූමිය හදුන්වාදිය හැතිය
ව. 1909 දි පමන ජෝන් ස්ටීල් මහතා විසින් මෙම ප්‍රදේහවය් කළ පර්යේශන මගින් ඉතා ඉපැරණි ගෘහ නිර්මාණ හිල්පයට අයත් ශේශ වු කොටස් විශාල ප්‍රමානයක් විශාල ගල් ලෙනක තිබී සොයාගන්නා ලඳි
එම අවශේශ පරික්‍ෂාකොට ඔහු විශේශ ප්‍රකාෂයක් කර ඇත
ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයේ දි යම් මානව කෙටඨාශයකට අයත් ජනාවාස මෙහි පිහිටා තිබු බවත්, එම ආදි මානවයින් විසින් භාවිතා කළ සේශ වු වටකුරැ ගල්, පලිගු ගල් සහ තවත් මෙවලම් තමා විසින් සොයාගත් බවත් මෙකී වටකුරු ගල් හා පලිගු සෑදීමට යෙදාගෙන ඇති අමුද්‍රව්‍ය එම ප්‍රදේශයට පූර්ණ වශවයන් ආගන්තුක ඒවා බවත්, මෙම මෙවලම් එම ජනකොටස් ජීවත් වූ කාලයේ දී කලාතුරකින් හමුවන බවත්, එම මෙවලම් නිපදවූ කාල වකවානු නිර්නය කිරීමට තමා අපොහොසත් බවත්  ජෝන් ස්ටීල් මහතා මෙම ප්‍රකාශවය් දක්වා ඇත
ජෝන් ස්ටීල් මහතාගේ අනුමාන වලට අනුව මෙම මෙවලම් සහ ගල් පලිගු ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයට අයත් ඒවා බවත් ඒවා අවම වශවයන් මෙම මෙවලම් වර්ශ 2000කටවත් පෙර බාවිත කළ ඒවා බවත් ඔහු ප්‍රකාශ කරයි
තන්තිරිමලය ප්‍රදේශයට උරුම පෞරාණික රහස් වසන් කල නොහැකි අනෙක් කාරනාව වන්නේ එම විහාර භූමියේ ඇති ඉපැරණි ලෙන් සිතුවම් ය
ජෝන් ස්ටීල් මහතාට අනුව මෙමෙ සිතුවම් ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයට අයත් ඔස්ත්‍රො නීග්‍රොයිඩ් මානවයා විසින් අඳින ලද ඒවා වේ
ලාන්කේය බෙදු ජනී ජනයාගේ බැතිබර හැගුම් උද්ධීපනය කරනු ලබන ආගමික වශයෙන් වැදගත් වන පූජණීය වස්තු කිහිපයක් ම මෙ‍ම පුන්‍ය භූමිය තුලදී අදටත්අපට දැක වැද පුදා ගත හැකිය
අව් වැසි දෙකට එකම සොමි ගුණ පාමින් අමාමෑණි බුදු පියානන්ගේ ලොව්තුරු සුවය බැතිබර සිත් තුල ජනිත කරවන එම සලකුණු අතර,
සමාධි පළිම වහන්සේ
අෂ්ඨ ඵළ බෝධි රුක්‍ෂය
සැතපෙන පිළිම වහන්සේ
චෛත්‍ය රාජයානන් වහන්සේ දැක්විය හැකිය
සමාධි පිළිම වහන්සේ

බෝධීන් වහන්සේට දකුණුපසින් ඒ අසලම උස් කවාකාර හැඩයෙන් යුත් ගල් කුලෙහි අඩි 08 පමන උසට සමාධි පිළිම වහන්සේ නෙලා ඇත
කළු ගල්කුලකට ජීව ගුනය දී ‍සෞම්‍ය වු ශාන්ති සුවයෙන් වැඩහිසින මෙම ලිළිම වහන්සේ දෙපස තවත් පිළිම නෙලීමට සූදානම් කළ ගල් පුවරු වල නෙලීම් මදක් සිදුකෙට ඇත
එසේම එම ස්ථානයට ලගාවීමට පියලැට පෙළක අඩක් නිමවා ඇත
පිළිම වහන්සේගේ පහළ කොටසේ වැඩ නිමවා නොමැති බව ද දක්නට ලැබේ
පිහිටි කළුගල හාරා මතුකොට නෙලා ඇති මෙම පිළිම වහන්සේ උන්නත නර්මාණයකි
පිළිම වහන්සේ දෙපසින් චාමරධාරී දෙවි වරුන් නිරූපනය වේ
පිළිමයේ සිරස් පතය ද නිර්මානය කොට ඇත
එමෙන්ම රැස් වලළු නිර්මානය කිරීමට සූදානම් කොට තිබූ බවක් දැකගත හැකිය
පිළිමයට පිටුපසින් මකර තොරණකි එහි බර උසුලනුයේ සින්හයන් දෙදෙනෙකු විසිනි
පිලිමයේ ආසන වාමන රූප වලින් අලන්කාර කොට ඇත
පිළිමය අව් වැසි වපින් ආරක්ශා කිරීමට පියස්සක් නිර්මාණය කොට තිබූ බවට පිළිමය ඉදිරිපස ඇති ගල් උළුවස්ස සහ ගල් කුළුණු සාක්‍ෂි දරයි
මෙම උළුවස්ස අලංකාර බොරදම් වලින් යුක්ත වේ
‍කරනලද කැණීම් වලින් මෙ‍ම පියස්සට උළු සෙවිලිකර තිබු බව අනාවරනය කරගෙන ඇත
එදා මෙදා තුල ලක්‍ෂ සංඛ්‍යාත බැතිමතුන්ගේ ලිදුම් ලබමින් වැජබෙන මෙම පිළිම වහන්සේට අව් වැසි වලින් සුළු හානි සිදුවී ඇති නමුත් එහි ශාන්ති ගුනයෙහි කිසිදු අඩුවක් වී නොමැත
අනුරාධපුර යුගයේ අග භාගයේදී නෙලීම ආරම්භ කර ඇති මෙම පිළිමයේ චීවරය සිරැරටම ඇලී ඇති ආකාරය නිරූනය කර ඇත
පොළොන්නරුව ගල් විහාරයේ සමාෂි පිළිම වහන්සේට බෙහෙවින් සමාන වේ
අනුරාදපුර යුගයේ අගභාගයේ දී එල්ල වූ සතුරු ආක්‍රමණ නිසා නිම කිරීමට නොහැකි වූ නිර්මාන පොළොන්නරැ යුගයේ දී තනා නිමකළා යැයි අනුමාන කල හැකිය
සැතපෙන පිළිම වහන්සේ

අෂ්ඨඵල බෝධි රුක්‍ෂය රෝපිත ගල් තලාවේ උතුරු බෑවුමේ මෙම පිළිම වහන්සේ නෙලා ඇත
පිහිටි කළු ගල්තලාවෙන් මතුකොට නෙලා ඇති මෙම පිළිමයේ චීවරය සිරැරටම ඇලී ඇති ආකාරය නිරූපණය කර ඇත
අඩි 40 පමණ දිග මෙම පිළිම වහන්සේගේ හිස නැගෙනහිරට දිශානුගතතර ඇත
පිළිමය අව් වැසි වලින්  ආරක්ශා කිරීමට පිළිමගරයක් නිර්මාණය කොට තිබූ බවට අවට නටබුන් පිරික්සීමේදී  පෙනීයයි
අනුරාධපුර යුගයේ අගභාගයේ දී එල්ල වූ සතුරු ආක්‍රමන නිසා මෙම ප්‍රදේශය ජන ශූන්‍ය වීමෙන් පසු නිධන් හොරුන්ගේ ගොදුරු වී ඇත
1974 දී මෙම ප්‍රදේශයේ කැනීම් කර නැවත අනාවරනය කරගන්නා විට පිළිමයේ සිරස සහ ගැබ ප්‍රදේශය කඩා තිබී ඇති අතර නිධන් ගැනීමට ඒ අසල විශාල ගිනිමැලයක් දල්වා තිබූ බවට ඉතිරි වූ දරකොට සහ අගුරු වලින් අනාවරනය විය
එම අවස්ථාවේ දී ඒ අවට තිබී පිළිමයේ කෙස් වලළු,නාසය තොල්,කන් පෙති කම්මුලේ කොටස් ආදි හමුවිය
1984 සි පුරාවිද්‍ය දෙපාර්තමේන්තුව මෙම කොටස් යොදාගෙන  ප්‍රති නිර්මාණයක් කිරීමට උත්සාහයක් ගත් නමුත් අද වනතෙක් එය සිදුවී නැත
පොලොන්නරුව ගල්විහාරයේ සැතපෙන පිළිම වහන්සේට බෙහෙවින් නෑකම් කියයි
අෂ්ඨඵල බෝධි රුක්‍ෂය

අණුබුදු මිහිදු මාහිමියන් විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ බුද්ධ ශසනය පිහිටුවීමත් සමග මෙහෙණි සස්නද පිහිටවීමේ අරමුණ ඇතිව සංගමිත්තා මහා තෙරණියෝ ලක්දිව වැඩි සේක
ඇයගේ ලංකාගමනයේදී ජය ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේගේ දක්‍ෂිණ ශාකාවද වැඩම කරවන ලදි
මෙම ඓතිහාසික පිරිවර යාපනය සහ මන්නාරම අතර දඹකොළ පටුන නම් ස්ථානයට ගොඩබටහ
ඒ අවස්ථාවේ දී දෙවැනිපෑතිස් රජු කරවටක් ජලයට බැස  ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ රන්මුවා පාත්‍රයකට ඉමහත් හරසරින් පිළිගත්හ
එතැන් සිට අනුරපුරයට රාජකීය පෙරහරින් වැඩමකරවන ගමනේ දී එවකට තිවන්ක බමුණුගම නමින් හැදින් වූ මෙම ප්‍රදේශයේ පාලකා වූ තිවන්ක නම් බමුණු පාලකයා පිරිස සමග මල්වතු ඹය දක්වා පෙරගමන් කොට රජු ඇතුළු පිරිස මහත් හරසරින් පිළිගෙන තම ප්‍රදේශයේ වූ උසම ස්ථානය වූ මෙම ගල් තලාවෙහි ජය ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ ඇතුළු රාජකීය සහ පූජණීය පිරිසට පුද පූඩා පවත්වා නවාතැන් පහසුකම් හා ආගන්තුක පුද සත්කාර දක්වා ඇත
එම පූජණීය පිරිසට මිහිදු මහරහතන් වහන්සේ,සංගමිත්තා මහා රහත් තෙරණියෝ ඇතුළු සෙසු රහත් මෙහෙණින් වහන්සේලා 11 නමක් ද දේවනම්පියතිස්ස රජු ඇතුව රාජකීය සේනාවද වූහ
එදින රාත්‍රියේ දී බෝධීන් වහන්සේ අහසට නැගී බුදුරැස් විහාදුවමින් පෙළහර පෑ බවද කියැවේ
පසුදින උදෑසන අනුරපුරයට වැඩමවූ බෝධීන් ‍වහන්සේ ඉමහත් හරසරින් මහමෙව්නා උයනේ රෝපනය කරවන ලදි
මෙම අවස්ථාවේ සී තවත් බෝධී ැංකුර 08 පැණ නැගී ඇත
එම බෝධි අංකුර රෝපණය කිරීමේ උත්සවයට දිවයනේ සිව්දෙස නියෝජනය කරමින් සියළුම රාජ්‍ය නායකයින් සහබාගී විය
තිවන්ක බමුණු තෙමේ ද ඒ අතර ප්‍රමුක විය
බුදුරජානන් වහන්සේගේ ප්‍රාතිහාරයක් සහ මිහිදු මහ රහතන් වහන්සේගේ තීරණයක් අනුව එම බෝද අංකුර 08න් එකක් තිවන්ක බමුණු තුමාටද හිමිවිය
බමුනුතුමා එම අංකුරය භක්තියෙන් පිළිගෙන පෙරහරින් සියරට වැඩමවා පලමු දින ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේගේ වැඩම‍කර තැබූ ගල්තලා මස්තකයේ කවාකාර මන්ඩපයක් තනවා එහි රෝපනය කළ සේක
මෙම ඓතිහාසික සිදුවීමත් සමග සියළුම ප්‍රදේශවාසී සියළුම දෙනා බෞද්ධාගම වැලඳගත්හ
තමන් ලත් අෂ්ඨඵල බෝධි රුක්‍ෂය තම ප්‍රාණය දෙවැනිකොට ආරක්‍ෂා කරමින් පුද පූජා පැවැත්වූහ