Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
මෙම දිවා ගුහාව වර්තමානයෙහි හදුනාගෙන ඇත්තේ සිරිපා මලුවේ සි‍ට මහගිරිදඹය පසුකොට මඳ දුරක් පැමිණි විට වම්පසින් දක්නට ලැබෙන භගවාලෙනයි
දීඝවාපී චෛත්‍යය

දීඝවාපිය හෙවත් දිගාවැව ගමෙහි කරවන ලද බැවින් දීඝවාපිය යැයි කියනු ලැබේ
ව
407 හෙවත් ක්‍රි
137  රජ පැමිණි සද්ධාතිස්ස රජතුමන් විසින් සර්වඥධාතූන් නිධන් කොට මෙම චෛත්‍යය කරවන ලදී
බුද්ධත්වයෙන් අටවැනි වර්ෂයෙහිදී බුදුරජාණන්වහන්සේ මෙම ස්ථානයට වැ‍ඩ මොහොතක් සමවත් සුවයෙන් ගතකල බව කියැවේ
මුතියංගනය

මුතියංගන විහාරය පිහිටා ඇත්තේ වර්තමාන බදුලු දිස්ත්‍රික්කයෙහිය
බුදුරජාණන්වහන්සේ ලක්දිවට වැඩම කළ තෙවැනි ගමනේදී මුතියංගන චෛත්‍යය පිහිටි ස්ථානයේ නිරෝධ සමාපත්තියට පැමිණි බවට විශ්වාස කෙරේ
මෙම සෑ ගර්භයේ බුදු සමිදුන්ගේ මුක්තක ධාතුන් වහන්සේ හා කේෂ ධාතුන් වහන්සේලා වැඩ සිටිති
තිස්ස මහා විහාරය 

බු
315 හෙවත් ක්‍රි
228 වැන්නෙහිදී පමණ මාගම්පුර රජ පැමිණි කාවන්තිස්ස රජු විසින් ඉදිකල හෙයින්  තිස්ස මහා වෙහෙර යයි නම් විය
මෙම චෛත්‍යයෙහි බුදුරජාණන්වහන්සේගේ ලළා‍ට ධාතුව නිධන් කර ඇති  බව කියවේ
ජය ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ

දඹදිව ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේගේ ශාඛාවක් මෙරටට වැඩම කරන ලද්දේ ක්‍රි
3 වැනි සියවසෙහිදීය
මෙය සිදුවුයේ මිහිදු මාහිමියන් මෙරටට බුදුසමය හඳුන්වාදීමෙන් පසුවය
දඹදිව ධර්මා‍ශෝක අධිරාජයාගේ අනුග්‍රහය  හා අනුබලය ඇතිව ලංකාවේ දෙවන පෑතිස් රජතුමාගේ ඉල්ලීමක් අනුව ශ්‍රී මහා බෝධීන්වහන්සේ සඝමිත් තෙරණිය විසින් මෙරටට වැඩම කරන ලදී
මිරිසවැටි වෙහෙර

බු
383, ක්‍රි
101 දී දුටුගැමුණු රජතුමා විසින් මහා සංඝයාට නොපිළිගන්වා මිරිස් ව්‍යාංජනයක් වැළදු එක්  අවස්ථාවක් සිහිවූ රජතුමන් මහා සංඝයාට පිළිගැන්වීමට මෙය කරවූ බව කියැවේ
මෙහි දුටුගැමුණු රජතුමාගේ කුන්තා‍යුධය නිධන් කර ඇත
'

රුවන්වැලි මහා සෑය

බු
383 , ක්‍රි
161 දී රජ පැමිණි දුටුගැමුණු රජු විසින් ක්‍රි
140 දී කරවන ලද මෙම සෑය  සද්ධාතිස්ස රජතුමා විසින්  වැඩ නිම කරවන ලදී
එකල රියන් 120ක් ද, වර්තමානයේ දී අඩි 338 ක් ද, උසින් යුක්ත වන මෙම චෛත්‍යයෙහි ව‍‍ට ප්‍රමාණය අඩි 942 ක් වේ
(මෙය පළමු පේසාවේ වටප්‍රමාණයයි
) කකුසඳ  , කෝනාගමන, කාශ්‍යප හා ගෞතම යන බුදුවරයන් මෙහි වැඩ විසූ බැවින් සර්වඥ පාරිභෝගික ශුද්ධ බිමක් ලෙස  හැඳින්වේ
මෙම චෛත්‍යයෙහි ද්‍රෝණයක් සර්වඥ ධාතූන් නිධන් කර ඇති බැවින් රන්මල් ධාතු ගර්භය පුරා විසිරවන ලද හෙයින් රත්නමාලී යන නම ප්‍රකට වූ බව කියවේ
ථුපාරාමය

මෙම චෛත්‍යය දෙවන පෑ තිස් රජු විසින් කරවන ලදී
උස අඩි 63 ක් හා ව‍ට ප්‍රමාණය අඩි 194 කි
බුදුන් වහන්සේගේ දකුණු අකු දාතුව නිධන් කර ඇත
අලංකාරය හා ආරක්ෂා‍ව පිණිස වටිනා වටදාගෙයක්ද සාදවා ඇත
ථූපය පෙරටු කොට සාදවා ඇති හෙයින් ථූපාරාමය නම් වේ
මෙම චෛත්‍යයෙහි කකුසඳ බුදුරදුන්ගේ ඩබරාධාතුවද, කෝණාගමන බුදුරදුන්ගේ පටීධාතුනද, කාශ්‍යප බුදුරදුන්ගේ ජලසා‍ටිකාවද තැන්පත්කර සාදවා ඇත
අභයගිරි චෛත්‍යය

වළගම්බා රජතුමන් විසින් ගිරි නම් නිඝණ්ඨයා විසූ නිඝණ්ඨාශ්‍රමය තිබූ තැන්හි ඉදිකල හෙයින් අභයගිරිය යන නමින් හැඳින්වේ
මෙම චෛත්‍යයෙහි සර්වඥ ධාතූන්ද, රන්පත් ඉරුවල ලියන ලද දහම් පොත්ද, මිණිකම් කරන ලද සුරම්‍ය ධාතුද තැන්පත් කර ඇති බව කියැවේ
ජේතවනාරාම චෛත්‍යය

බු
819 , ක්‍රි
334 දී රජ කළ මහසෙන් රජතුමා විසින් කරවන ලද මෙම චෛත්‍යය උස අඩි 231 ක්ද වට ප්‍රමාණය අඩි 1100 ක්ද වේ
ජොතිවන නම් උද්‍යානයෙහි ඉදිකළ හෙයින් මෙනමින් හදුන්වයි. බුදුරදුන් ලක්දිව වැඩම කල තෙවැනි වර මෙම ස්ථානයේ සමවත් සුවයෙන් වැඩ සි‍ට ඇති බව කියැවේ
උන් වහන්වහන්සේගේ පටීධාතුව තැන්පත් කර මෙය සාදවා ඇත
ශෛල චෛත්‍යය
මෙම චෛත්‍යය ක්‍රි
8 දී මහාදාඨික මහානාග රජු විසින් බුදුරදුන්ගේ ඌර්ණ රෝම ධාතුව තැන්පත් කර උසින් අඩි150 ක් හා වට ප්‍රමාණය අඩි 700 ක් වන ලෙස සාදවා ඇත
මිහින්තලා පව්වෙහි ඇති මෙය කළු ගල් තලාවක් මත ගොඩනගා ඇති බැවින් මෙම නමින් ප්‍රකටව ඇත
කතරගම කිරිවෙහෙර

මහාසේන රජු විසින් සාදවා ඇති මෙම වෙහෙර  තුල බුදුරදුන්ගේ තෙවැනි ලංකාගමනයේදී මෙම ස්ථානයට වැඩම කර වැඩ සිටි ස්වර්ණමය ආසනයත්, සිද්ධාර්ථකුමරු පැවිදිවන අවස්ථාවේ කේශච්ඡේදනය කල මඟුල් කඩුවත් හා උන්වහන්සේගේ කේශධාතූන් තැන්පත්කර ඇති බව කියැවේ
කිරි ගස් බහුලව ඇති උයනක කරවු හෙයින් ඛදිර විහාර හෙවත් කිරි වෙහෙර යැයි ව්‍යවහාර කර ඇත
ආශ්‍රිත 
 අටමස්ථාන
 චේතිය

සටහන්

මූලාශ්‍ර 

Buddhist mythology
Buddhist pilgrimage sites in Sri Lanka
සොළොස්මස්ථාන
අන්තිමකැමති පත්‍රයක්  යනු

1844 අංක 21 දරණ අන්තිම කැමති පත්‍ර ආඥා පන‍‍තේ 2වන වගන්තිය අනුව අන්තිම කැමති පත්‍රයක් යනු කිසියම් තැනැත්තක්ගේ මරණයෙන් පසුව ඔහුගේ හෝ ඇයගේ ජීව්ත කාලය තුළ රැස් කරගත් බූදලයට ගත යුතු ක්‍රියාමාර්ගය 
සම්බන්ධයෙන් එම තැනැත්තා විසින් කරනු ලබන අවසාන ප්‍රකාශන පත්‍රය වේ
අන්තිම කැමති පත්‍රයක් සහිතව මියගිය 
තැනැත්තකුගේ බූදලය ඔහුගේ අන්තිම කැමැත්ත මත බෙදී යා යුතු අතර අන්තිම කැමති පත්‍රයක් නොමැති අවස්ථාවලදි 
අනුප්‍රාප්ති නීතිය යටතේ සකස් කරනු ලබන පෙළපත් සටහන අනුව එම තැනැත්තාගේ දේපල ‍බෙදී යා යුතුය
එහෙත් මෙහිදි 
අනුප්‍රාප්තිය ඉතාමත් ව්‍යාකූල වන අතර ලන්දේසි නීතියට යටත්වන තැනැත්තන් සදහා පොදු නීතිය ද අනෙකුත් එක් එක් 
පුද්ගලයාට විශේෂ නීති වන උඩරට නීතිය,මුස්ලිම් නීතිය සහ තේසවලාමේ නීතිය මතද දේපල බෙදී යන ආකාරය එකිනෙකට 
වෙනස් වේ
අන්තිම කැමති පත්‍ර ආඥා පනතේ 3 වන වගන්තිය අනුව සහ 1993 අංක 5 දරණ සංශෝධන පනතට අනුව අවු
18 ට වැඩි 
අයෙකුට අන්තුම කැමති පත්‍රයක් ලියා සකස් කල හැකි ය
අන්තිමකැමති පත්‍රයක් සැකසීම

     අන්තිම කැමති පත්‍රයක් තබා මිය ගිය විට අනෙකුත් සියලුම අනුප්‍රාපති නීති ඉදිරියේ අන්තිම කැමති පත්‍රය ප්‍රබලම 
ලියවිල්ල බවට පත් වේ
මෙම ලියවිල්ල සකස් කිරීම සමිපූර්ණයෙන් ම වංචා වැලැක්විමේ ආඥා පනතට අනුව සිදු විය යුතු 
ය
1840 අංක 7 දරණ වංචා වැලැක්වීමේ ආඥා පනතේ 4 වන වගන්තිය ට අනුව අන්තිම කැමති පත්‍ර සහ කොඩිසිල් පත්‍ර මඟින්
නිශ්චල දේපල පැවරිමකදී එකී අන්තිම කැමති පත්‍ර හෝ කොඩිසිල් පත්‍ර ක්‍රම දෙකකට සකස් කළ හැක
1. නොතාරස්වරයකු සිටීනමි එකී නොතාරස්වරයා සහ සාක්ෂිකරුවන් දෙදෙනෙකු සහතික කිරීමෙන් අන්තිම කැමති පත්‍රය 
සකස් කළහැකි ය
2. නොතාරිස්වරයෙකු අන්තිම කැමති පත්‍රය සහතික නොකරන අවස්ථාවලදී අඩු වශයෙන් සාක්ෂිකරුවන් 5 දෙනෙකු ඉදිරියේ 
අන්තිම කැමති පත්‍රය සහතික කර තිබිය යුතු ය
වැඩි දුරටත් කියවන්න
more

අන්තිම කැමති පත්‍රයක් නිත්‍යනුකූල වීම

එසේ වුව ද 4 වන වගන්තිය අනුව පහත සදහන් පොදු අවශ්‍යතා සපුරාලන්නේ නම් පමණක් අන්තිම කැමති පත්‍රයක් 
නීත්‍යානුකූල ලියවීල්ලක් බවට පත් වේ
1.අන්තිම කැමති පත්‍රයක් ලිඛිත විය යුතුයි
එසේ වුවද මෙම පනතේ 14 වන වගන්තිය අනුව යුධ සේවයේ නියුතු සොල්දාදුවෙකු 
සහ මුහුදේ සේවය කරන නැවියෙකුට ඉහත සදහන් විධිවිධාන අනුගමනය කිරීම අවශ්‍ය කනාවන අතර වාචිකව ද අන්තිම 
කැමති පත්‍රය සකස් කළ යුතු ය
2.අන්තිම කැමති පත්‍රකරු විසින් හෝ ඹහු ඉදිරිපිට දී ඹහු විසින් බලය දෙන ලද තැනැත්තකු විසින් අත්සන් කර තිබිය යුතු ය
එහෙත් අර්ථ
නිරූපණ ආඥා පනතේ 2 වන වගන්තිය අනුව සළකුණකින් අත්සන් කළ හැකි බව දැක්‍‍වෙයි
නොතාරිස් ආඥා පනතේ 31(15) 
වගන්තිය ට අනුව වම් මාපට ඇගිලි සළකුණ යෙදීම ද නීත්‍යානුකූල වෙයි
එකී අත්සන  අන්තිම කැමති පත්‍රයේ කෙළවර 
හෝ අග තබා තිබිය යුතු ය
පෙරේරා එ
පෙරේරා හිදි අන්තිම පත්‍රකරු කතිරයකින් අත්සන් කර තිබුණ ද එය 
පිළිගැණුනි
ඊබ්‍රහිමි යූසුෆ් එ
පකීර් බාවා හිදි අත්සන පැත්තකින් තබා තිබුණ ද එය වලංගු අත්සනක් ලෙස පිළිගැණුනි
3. අන්තිම කැමති පත්‍රකරු පහත සදහන් අවස්ථා දෙකෙන් එකකදී අත්සන් කර තිබිය යුතු ‍ය
(a) නොතාරිස්වරයකු සහ සාක්ෂිකරුවන් දෙදෙනෙකු හෝ ඊට වැඩි දෙනෙකු  ඉදිරියේ අත්සන් කර තිබිය යුතු අකර ඒ බවට ඹවුන් විසින් සහතික කර තිබිය යුතු ය
(b) ඹවු‍නොවුන් ඉදිරිපිටදි එනක විට එක්ව සිටිය දි අත්සන් කර තිබිය යුතු ය
(c) එ‍සේ නොමැති නමි නොතාරිස්වරයෙකු නොමැති අවස්ථාවකදී සාක්ෂිකරුවන් 5 දෙනෙකු හෝ ඊට වැඩි සංඛ්‍යාවක් ඉදිරියේ අත්සන් කර තිබිය යුතු අතර එම සාක්ෂිකරුවන් විසින් එම අත්සන් සහතික කර තිබිය යුතු ය
නොතාරිස් ආඥා පන‍තේ 31(11)වගන්තිය                                                                                        අනුව අන්තිම කැමති පත්‍රකරු එම ලේඛනය අත්සන් කිරීමටඩ පෙර ඹහුට එය කියවා තේරුමි කර දිය යුතු අතර එම අවස්ථාව වන විට එකී ලේඛනය තේරුමි ගැනීමට තරමි මනා සිහිබුද්ධියෙන් සහ වටහා ගැනීමට ඇති හැකියාවෙන් යුක්තව සිටින බව ද තහවුරැ විය යුතු ය
සාක්සිකරුවන්  5 දෙදෙනෙකු ඉදිරියේ ලියා අත්සන් කරන්නේ නම් එවිට සියලු සාක්ෂිකරුවන් ඉදිරියේ සහ අන්තිම පත්‍රකරු ද ඉදිරියේ ඹවුනොනුන් එකවිට එක්ව සිටියදී අත්සන් කළ යුතු වේ
එවැනි අවස්ථාවක  නොතාරිස්වරයකු අවශ්‍ය නොවන අතර නොතාරිස්වරයකු පැමිණ සිටිය ද ඹහු පැමිණියේ අන්තිම කැමති පත්‍රය සම්බන්ධයෙන් නොවේ නම් හෝ අහම්බෙන් පැමීණීමක් සිදු වී ඇත්නම් එවිට ද නොතාරිස්වරයා‍ගේ  පැමිණීම අන්තිම කැමති පත්‍රයට අදාළ ‍නොවේ
වංචා වැළැක්වී‍මේ ආඥා පනතේ 4 වන වගන්තිය අනුව අන්තිම කැමති පත්‍රයක් සකස් කිරිමෙන් අනතුරුව ඊට අතිරේකයක් වශයෙන් කොඩිසිල් පත්‍රයක් සකස් කළ හැක
මෙම කොඩිසිල් පත්‍ර  අන්තිම කැමති පත්‍රයට අතිරේකයක් වශයෙන් හෝ වෙනස් කිරීමක් සදහා සකස් කළ හැකි අතර අන්තිම කැමති පත්‍රවලට අදාළ  සියලු විධිවිධාන කොඩිසිල් පත්‍ර වෙනුවෙන් ද අනුගමනය කළ යුතු ය
අන්තිම කැමති පත්‍ර අවලංගු කිරීම

වංචා වැළැක්වීමේ ආඥා පකතේ 6 වන වගන්තියට අනුව අන්තිම කැමති පත්‍රයක් හෝ ‍කොඩිසිල් පත්‍රයක් අවලංගු කළ නොහැකි අතර පහත සඳහන් අවස්ථාවලදි අවලංගු වේ
1. තෙස්තමේන්තුකරු හෝ තෙස්තමේන්තුකාරිය අන්තිම කැමති පත්‍රය සකස් කිරීමෙන් පසු විවාහ වුවහොත්
2. නැවත අන්තිම කැමති පත්‍රයක් ‍හෝ කොඩිසිල් පත්‍රයක් සකස් කර එම අවස්ථා‍වෙදි පළමු අන්තිම කැමති පත්‍රය ‍හෝ කොඩිසිල් පත්‍රය අවලංගු කරමින්අලුත් අන්තිම කැමති පත්‍රයක් ‍හෝ කොඩිසිල් පත්‍රයක් සකස් කළ විට
3.වංචා වැළැක්වී‍මේ ආඥා පනතේ 4 වන වගන්තිය අනුව අදාළ විධිවිධාන වලට අනුව නව අන්තිම කැමති පත්‍රයක් සකස් කළ විට
4.අන්තිම කැමති පත්‍රය අවලංගු කිරීමේ චේතනාවෙන් තෙස්තමේන්තුකරු විසින් හෝ ඹහුගේ ‍හෝ ඇයගේ නියෝගය මත තෙස්තමේන්තුකරු හෝ තෙස්තමේන්තුකාරිය ඉදිරියේ ‍‍වෙනත් තැනැත්තකු විසින් පිළිස්සීමෙන් හෝ ඉරාදැමීමෙන් හෝ වෙනත් ආකාරයකින් විනාශ කළ විට අන්තිම කැමති පත්‍රය අවලංගු වේ
මෙහිදි අන්තිම කැමති පත්‍රය අවලංගු කිරීමේ චේතනාව ද එසේ අවලංගු කිරීමේ ක්‍රියාව ද සම්පූර්ණ විය යුතු ය
ඊට අමතරව

7 වන වගන්තිය 
අන්තිම කැමති පත්‍රය හෝ  කොඩිසිල් පත්‍රය ‍වෙනස් කිරීම හෝ අතර ලිවිම් ඒය අත්සන් කළ පසු කළ ෙනාහැකි අතර  එසේ වෙනස් කිරීම හෝ අතර ලිවිම් කර ඇත් නම් තෙස්තමේන්තුකරු සහ සාක්ෂිකරුවන් විසින් ඇත් නම් තෙස්තමේන්තුකරු සහ සාක්ෂිකරුවන් විසික් අත්සන් යෙදීමෙන් සහතික කළ යුතු අතර එසේ කළ බව අවසානයේ දී සහතික කළ යුතු ය
8 වන වගන්තිය 
අන්තිම කැමති පත්‍රයක් තවත්  අන්තිම කැමති පත්‍රයකින් ප්‍රකාශිතවම අවලංගු කළ හැකි අතර එහි යම් වෙනසක් කරන්නේ නම් කොඩිසිල් පත්‍රයක් මඟින් වෙනස් කළ යුතු ය
සම්පූර්ණ වෙනස්කමක් කරන්නේ නම් පෙර අන්තිම කැමති පත්‍රය අවලංගු කර අලුත් අන්තිම කැමති පත්‍රයක් ලිවිය යුතු ය
9 වන වගන්තිය 
අන්තිම කැමති පත්‍රයක් ඇති වි‍ට එහි තෙස්තමේන්තුකරු මියගිය විට එය ඔහු මිය ගිය ප්‍රදේශයේ හෝ දේපළ පිහිටි ප්‍රදේශයේ අදාළ දිසා අධිකරණයට ඉදිරිපත් කර ඔප්පු කිරීම මඟින් ප්‍රො‍බෙට් බලපත්‍රය හෝ අද්මිනිස්ත්‍රාසි බලපත්‍රය ලබාගත හැක
10 වන වගන්තිය 
අන්තිම කැමති පත්‍රයක් ලියා සහතික කළ නොතාරිස්වරයා සහ සාක්ෂිකරුවන් විසින් තෙස්තමේන්තුකරු අත්සන් කළ බවත් ඔවුන් විසින් එසේ සහතික කළ බවත් තහවුරු කිරීමට සාක්ෂි දිය යුතු ය
11  වන වගන්තිය
එකී  අන්තිම කැමති පත්‍ර ප්‍රතිලාභ ලබන අයෙකුට හෝ එසේ ලබන තැනැත්තකුගේ බිරිඳට හෝ ස්වාමිපුරුෂයාට හෝ කිසියම් ත්‍යාගයක් ලබන අයෙකුට හෝ ඔහුගේ හෝ ඇයගේ බිරිඳට හෝ ස්වාමිපුරුෂයාට හෝ  අන්තිම කැමති පත්‍රයක්  සහතික කළ නොහැක
එසේ සහතික කර ඇත්නම් එය වලංගු අන්තිම කැමති පත්‍රයක් නොවේ
16 වන වගන්තිය 
සෑම ඔප්පුවකම මුල් පිටපතට අමතරව දෙවන පිටපතක් තිබි‍ය යුතු වුව ද අන්තිම කැමති පත්‍ර හෝ ‍කොඩිසිල් පත්‍ර සඳහා දෙවන පිටපතක් නොමැත
මේ අඩවිත් බලන්න
නීතිය

සිවිල් නඩු සම්බන්ධ ශ්‍රී ලංකාවේ පවත්නා වූ නීති තත්වය

පොලිස් විමර්ශන

අත්අඩංගුවට ගැනීම

පාරිභෝගික ආරක්ෂණය

අඩවියෙන් බැහැර පිටු

LawNet-Sri Lanka's Legal Information Network

last will-sri lanka  

Will (law)

Last will

උපුටා ගැනීම
ඩබ්.ඩි
ගමගේ - ඔප්පු ලිවීම සහ නොතාරිස් ධූරය

නීතිය
බද්දක් යනු, මහජන අරමුණු සඳහා රජයේ අවයවයක් ‍ලෙස පනවනු ලබන අනිවාර්ය අය කර ගැනීමක් බද්දක්  ලෙස හඳුන්වයි.

බද්දක තිබිය යුතු ලක්ෂණ

1776 දී ප්‍රකාශයට පත් කළ  ඇඩම් ස්මිත්ගේ 'ජාතීන්ගේ ධනය' නැමැති කෘතියේ බදු සම්බන්ධව තිබිය යුතු වැදගත් කරුණු 4 ක් දක්වයි.

1.මිනිසුන් උපයන ආදායමට හා ධනයට සරිලන ‍සේ ඔවුන්ගෙන් බදු අය කළ යුතුය
2.අභිමතානුසාරි නොවිය යුතුය
3.බදු අය කරන ක්‍රමය සරල විය යුතුය
4.බදු අය කරගන්නට යොදන ක්‍රමවේදයේ පිරිවැය අවම විය යුතුය
ඉහත ලක්ෂණවලට අමතරව බදු ක්‍රමයක් නම්‍ය විය යුතු අතර සාර්විකතාවයෙන් හා  සමානාත්මතාවයෙන් යුක්ත විය යුතුය
බදු දිරිගැන්වීමකින් කරනුයේ බදු අය කරගැනීමේ  ක්‍රියාවලියේදී බදු ගෙවීමට  නිර්දේශිත පුද්ගලයින් බදු ගෙවීම ‍ කෙරෙහි යොමු කිරීමට යම් යම් ක්‍රියා

බදු දිරිගැන්වීමේ ස්වරූප

1.බදු සහන

2.බදු විරාම

3.බදු ව්‍යතිරේක

4.බදු ප්‍රතිශත අවම කිරීම
මෙලෙස බදු දිරිගැන්වීම් ලබා දෙන්නේ බොහෝ විට රටේ ආර්ථික දියුණුව අරමුණු කරගෙනය
රට තුලම සඟවාගෙන ඇති කළු මුදල් ආර්ථිකය වෙත ග්‍රහණය කරගෙන ආදායම් ව්‍යාප්තියේ විෂමතා  අවම කිරීමද මෙහි තවත් අරමුණකි
බදු විරාම හෝ අවම බදු ප්‍රතිශත නිර්දේශ කරනුයේ බොහෝ විට රට තුලට ඇදී එන ආයෝජන දිරි ගැන්වීමටයි
බදු ව්‍යතිරේක යටතේ බදු සමාවක් ලබා දෙන්නේ බදු ගෙවීම සම්බන්ධව නීතියෙන ස්ථාපිත ක්‍රමවේදයට අනුව කටයුතු කිරීම යම් බදු ගෙවන්නෙකු විසින් පැහැර හැර ඇති විටෙකදීය
මේ සියලු බදු දිරිගැන්වීම් ලබා දීමේදී සමානාත්මතාවය නැමැති නෛතික සංකල්පය වෙත වන බලපෑම පිළිබඳව සමාජය තුළ ආන්දෝලනාත්මක තත්වයක් හට ගන්නා අවස්ථා පවතී
බදු සමා පනත හා ඉන් සිදුවූ බලපෑම

2003 අංක 10 දරණ දේශීය ආදායම් (විශේෂ විධිවිධාන පනත) හෙවත් බදු සමා පනත තුළින් නීතිගත කළ මෙම බදු දිරිගැන්වීම් සඳහා යොදා ගත් 'බදු සමාව' නැමැති ක්‍රියාමාර්ගය පිළිබඳව සමාජයේ බොහෝ විවේචන මතුවිය
රටේ ස්ථාපිත ආදායම් බදු නීතියට ගරු කරමින් නිසි කලට බදු ‍ගෙවූ අවංක අයෙකු මෙම බදු සමා පනත මගින් කිසිදු සහනයක් හෝ දිරිගැන්වීමක්  නොලත් අතර බදු නොගෙවමින් නීතිය නොසළකාහරිමින් සිටි වංක අයෙකු සහන ලැබී‍ය
එසේමබදු ගෙවීම පැහැර හැරි පුද්ගලයින්ගෙන් බදු නොගෙවා සිටි කාලය සඳහා අය වීමට තිබූ හිඟ මුදල්ද  ‍නොසළකා පවතින තත්වයේ සිට බදු ගෙවීමට ඉඩ සලසා දෙන ලදී
ජනාධිපතිනිය මෙම බදු සමා පනත පිළිබඳව ‍ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ මතය විමසූ විට පංච පුද්ගල විනිසුරු මඬුල්ලක් ඒකමතිකව තීරණය කළේ  මෙම බදු සමා පනත මහජන මුදල් වංචාවට ලක් කළ මහජනයාගේ මූලික අයිතිවාසිකම් උල්ලංඝනය කළ නීතියක් බවත් මෙමගින් සමාජය                       මෙහෙයවන ශිෂ්ට සම්පන්න  නීති ක්‍රමය බිඳ දැමෙන පොදු දේපළ වංචා කෙරෙන තත්වයක් ගොඩනැගී ඇති බවත්ය
නූතන බදු පනත හා බදු දිරිගැන්වීම්

බදු ව්‍යතිරේක යටතේ යම් රජයක් පිළිගත් මට්ටමකින් සමහර පුද්ගලයින් හා ආයතන බදු ගෙවීම් වලින් නිදහස් වන අවස්ථා පවතී
2006 අංක 10 දරණ දේශීය ආදායම් පනතේ වගන්තිවල මේ සම්බන්ධ විධිවිධාන දක්වා ඇත
07 වගන්තිය - ඇතැම් තැනැත්තන්(පුද්ගලයන් හැර) ඔවුන් ලබන ලාභ හා ආදායම් ප්‍රමාණය හෝ ඉන් යම් කොටසක් මත ආදායම් බද්දෙන් නිදහස් කිරීම
නිදඃ ලෝක සංචාරක සංවිධානයේ ලාභ හා ආදායම
එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ ලාභ හා ආදායම
08 වගන්තිය - ඇතැම් නිලධාරීන්ගේ හා සේවා නියුක්තිකයන්ගේ ඇතැම් ලාභ හා ආදායම බද්දෙන් නිදහස් කිරීම
නිදඃ ජනපති ධුරයෙන් යමෙකු ලබන වැටුප් ප්‍රතිලාභ

09 වගන්තිය - ලැබුණ ඇතැම් පොළී ආදායම් බද්දෙන් නිදහස් කිරීම
10 වගන්තිය - ඇතැම් ලාභාංශ බද්දෙන් නිදහස් කිරීම
11 වගන්තිය - ඉඩම් හා ඒවායේ වැඩිදියුණුකිරීම් ‍වලින් ලැබෙන  ඇතැම් ලාභ හා ආදායම් ආදායම බද්දෙන් නිදහස් කිරීම
12වගන්තිය - ඇතැම් සහනාධාර ආදායම් බද්දෙන් නිදහස් කිරීම
13වගන්තිය - ආදායම් බද්දෙන් විවිධ නිදහස් කිරීම්
14වගන්තිය - යම් වාසික ආගන්තුකයෙකුගේ ඇතැම් ලාභ හා ආදායම ආදායම් බද්දෙන් නිදහස් කිරීම
15වගන්තිය - ලංකාවෙන් පිටතදී උපයන ලද ලාභ හා ආදායම නිදහස් කිරීම
16වගන්තිය - කෘෂිකාර්මික ව්‍යවසා‍යකින් ලැබෙන ලාභ හා ආදායම ආදායම් බද්දෙන් නිදහස් කිරීම
17වගන්තිය - යම් නිශ්චිත ව්‍යවසායකින් යම් සමාගමකට ලැබෙන ලාභ හා ආදායම ආදායම් බද්දෙන් නිදහස් කිරීම
18වගන්තිය - යටිතල පහසුකම් සංවර්ධනය සඳහා වූ ඇතැම් ව්‍යවසාය ආදායම් බද්දෙන් නිදහස් කිරීම
19වගන්තිය - සුළු පරිමාණ යටිතල පහසුකම් ව්‍යවසායන් ආදායම් බද්දෙන් නිදහස් කිරීම
20වගන්තිය - යම් නව කාර්මික ව්‍යවසායක ලාභ හා ආදායම නිදහස් කිරීම
21වගන්තිය - නැවත ස්ථානගත කරන ලද යම් ව්‍යවසායක ලාභ හා ආදායම නිදහස් කිරීම
22වගන්තිය - පර්යේෂණ හා සංවර්ධන කටයුතුවල නියුක්ත යම් සමාගමක් ආදායම් බද්දෙන් නිදහස් කිරීම
23වගන්තිය - යම් අවදානම් ප්‍රාග්ධන සමාගමක් ආදායම් බද්දෙන් නිදහස් කිරීම
24වගන්තිය - සංචාරකයින් සඳහා වලව් නිවාස හෝ විශේෂ සං‍වර්ධිත බංගලා සැපයීමේ ව්‍යාපාරවල නියුතු යමෙකු ආදායම් බද්දෙන් නිදහස් කිරීම
මේ අනුව පෙනී යන්නේ රටක ආදායම් නැංවීම, ආර්ථික හා යටිතල පහසුකම් සංවර්ධනය කිරීම මෙන්ම ඒ ඔස්සේ රටේ සමස්ත සංවර්ධනය නැංවීම බදු පැනවිම තුළ මෙන්ම බදු දි‍රි ගැන්වීම තුළද අරමුණු කරන බවයි.

අප නීතියේ ස්ථාපිත බදු දිරිගැන්වීම් සමඟ ඉන්දීය නීති තත්වය සසඳන කල එහි Rebates එනම් බදු 	ලෙස ගෙවූ මුදලින් කොටසක් ආපසු දීම යන තත්වය ක්‍රියාත්මක වේ
එසේම ප්‍රාදේශීය බදු දිරිගැන්වීම් යටතේ දුෂ්‍කර ප්‍රදේශවල ස්ථාපිත කර ඇති කාර්මික ඒකක සඳහා ප්‍රවාහන සහනාධාර (Tansport Subsidy)ලබා දේ
බදු ගෙවීම සම්බන්ධව යම් යම් සහන ලබා දෙමින් ආර්ථිකයේ බදු අය කර ගැනීමේ යන්ත්‍රණය ශක්තිමත් කිරීමට බදු දිරිගැන්වීම් යන්න සාර්ථක ප්‍රයෝගයක් වීමට නම් එය පැහැදිලි, සරල,සම්පූර්ණ මෙන්ම විනිවිද ස්වභාවයෙන් යුක්ත වීම වැදගත් වේ
එවිට එය ආර්ථික සංවර්ධනයට වැදගත් රුකුලක් වේ
ආශ්‍රිත මූලාශ්‍ර

2003 අංක 10 දරණ දේශීය ආදායම් (විශේෂ විධිවිධාන)පනත
2006 අංක 10 දරණ  දේශීය ආදායම් පනත
මේ වෙබ් අඩවිත් බලන්න
ආදායම් බද්දේ අතීතය

අඩවියෙන් බැහැර පිටු
බදු සහන හා ආයෝජන දිරිගැන්වීම්

පස් අවුරුදු බදු විරාම
හැදින්වීම

ඵලදායීතාවය(Effectivness) යන්න  නිෂ්පාදන අංශ ඇතුළු ‍‍බොහෝ ක්‍ෂෙත්‍ර ස‍‍ඳහා දශක කිහිපයක් තිස්සේ බෙහෙවින් භාවිත වන සංකල්පයකි
එහෙත් පසුගිය දශක දෙක තුළ බෙහෝ රටවල අධ්‍යාපනය සඳහා ඵලදායීතාව යන සංකල්පය භාවිත වීමට හේතු වූවේ අධ්‍යාපනයට වැය කරන ප්‍රතිපාදනවලට සරිලන ලෙස අධ්‍යාපන‍යෙන් බලා‍පොරොත්තු වන අරමුණු ඉටුවේද යන්න පිළිබඳ ගැටලු පැන නැගීමය
" බොහෝ විට ශ්‍රී ලංකාව වැනි රටක පාසලක ඵලදායීතාවය තීරණය කිරීමට සලකා බලනුයේ පාසලට ඇති ඉල්ලුම ,පාසලේ      ජනප්‍රියතාව ,සිසුන්ගේ විභාග ප්‍රතිඵල වැනි මතුපිටින් හදුනා ගැනීමට ඇති තත්ත්වයක් පමණි
මෙවැනි හේතු මත පාසල ඵලදායී හෝ සාර්ථක 
එකක් යැයි තර්ක කළ නොහැක
පාසලේ ඵලදායීතාව යන්න ඊට වඩා සකීර්ණ සංකල්පයකි
" යනුවෙන් නානායක්කාර දක්වා ඇත
අනෙකුත් ආයතනවල මෙන්ම අධ්‍යාපන පද්ධතිය ගත් කළ එහි ද කිසියම් නිෂ්පාදන ක්‍රීයාවලියක් ඇත
මෙම නිෂ්පාදන ක්‍රීයාවලියේ අවසන් ප්‍රතිඵලය සමාජයට ප්‍රයෝජනවත් නිමවුමක් විය යුතුය
එහෙත් ශ්‍රී ලංකාවේ මෙන්ම බොහෝ රටවලද පාසල් පද්ධතිය තුළ පවත්නා ක්‍රියාකාරිත්වය පිළිබඳ සලකා බැලීමේ දී පැහැදිලි වන්නේ යෙදවුම් සඳහා ලැබෙන නිමවුම් සම්බන්ධයෙන් ගැටලු පවතින බවය
මේ නිසාම සෑම පාසලක්ම ඵලදායී පාසලක් කර ගැනීම අධ්‍යාපන ක්‍රියවෙලියේ නිරත සියළුදෙනාගේම යුතුකම හා වගකීම වේ
ඵලදායී පාසල පිළිබඳ නිර්වචන

ඵලදායී පාසල පිළිබඳ විවිධ රටවල් විවිධාකාර නිර්වචන ඉදිරිපත් කර තිබේ
එවැනි නිර්වචන කිහිපයක් පහත වේ
"අධ්‍යාපන පද්ධතියේ ගුණාත්මක වෙනසක් ඇති කිරීමට පාසලේ ඵලදායිතාව හා කාර්යක්‍ෂමතාව වැඩි දියුණු කළ යුතුය
ඒ සඳහා විවිධ අභියෝගයන්ට මුහුණ දීමට හැකි දරුවන්ගේ බුද්ධිමය හා ශාස්ත්‍රීය වර්ධනයත් ,සාර්ඵක ප්‍රතිඵල ලබා ගැනීමටත් ,සිය 
හැදියා හා සම්ප්‍රදායන් දියුණු කර ගැනීමටත් ඇති හැකියාව පාසල් ඵලදායීතාව නම් වේ
"
(විදුහප්පති ගුරු අත් පොත)

එනම් අඩු යෙදවුම් ප්‍රමාණයකින් වැඩි නිමවුමක් ලබා ගැනීමට හැකි වීම කාර්යක්‍ෂමතාව නම් වන අතර ඒ සඳහා විවිධ අභියෝගයන්ට මුහුණ දීමට ද පාසලට සිදු වේ
"හදුනා ගත් එමෙන්ම පැහැදිලිව ප්‍රකාශිත අරමුණු කරා සාර්ථක ලෙස ළගා වන පාසල් ඵලදායී පාසලක් ලෙස හැදින්විය හැකිය
"

(විජේසිරි ගුණසේකර)

ජාතික අධ්‍යාපන ආයතනය මගින් ප්‍රකාශිත සංවර්ධනය සඳහා අධ්‍යාපන කළමනානරණය නම් සගරාවේ දැක්වෙන පරිදි ඵලදායී පාසලක් යන්න සඳහන් වන්නේ පහත පරිදිය
"පාසලේ ඵලදායීතාවය වනු යම් පාසලක් විසින් එම පාසල ඇති පරිසරය තුළ හිඟ සම්පත් උපරිම වශයෙන් ලබා ගැනීමත්,ඒ සඳහා ‍
යොදා ගන්නා ශක්තියත් වේ
"
(අධ්‍යාපන කළමනාකරණය,ජා
)

ඉහත සඳහන් කරන ලද්දේ ඵලදායී පාසල පිළීබඳ ශ්‍රී ලංකාවේ අධ්‍යාපනඥයින්  විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද නිර්වචන වේ
ඊට අමතරව විදේශිය අධ්‍යාපනඥයින්   ද ඵළදායී පාසල පිළිබඳ විවිධ නිර්වචන ඉදිරිපත් කර ඇත
"ඵලදායීතාව නැමැති සංකල්පය පාසල් කළමනාකරණය හා පාසල් පද්ධතිය සම්බන්ධයෙන් ගත් කළ ඉතාම වැදගත් වුවද ඵලදායී 
පාසල යනු කුමක්දැයි නිශ්චිතව හදුනා ගැනීමට නොහැකි වීම අඩුපාඩුවකි
මන්ද මෙම ප්‍රස්තුතය පිළිබඳ විවිධ පර්යේෂකයින් ,විවිධ අර්ථකතන 
ඉදිරිපත් කර ඇති බැවිනි
"
(Champan,1991)

         "ඵලදායි පාසල යනු නිර්වචනය කර හදුනා ගත් එමෙන්ම පැහැදිලිව ප්‍රකාශිත අරමුණු කරා සාර්ථකව ලගා වන පාසල් ඵලදායී පාසලකි
" (Cey & Bowers )

	"පාසලක් ඵලදායි කර ගන්නේ කෙසේද
යන්න සම්බන්ධයෙන් සෑම පාසලක් විසින්ම අනුගමනය කළ යුතු පිළිගත් වට්ටෝරරුවක් ද නොමැත
එබදු වට්ටෝරු භාවිත කළ නොහැකි තරමට පාසල නැමැති ආයතනය සංකීර්ණය
"
(Macgrow)

මේ ආකාරයට විවිධ අධ්‍යාපනඥයින්   "ඵලදායී පාසල " යන්න විවිධාකාරවයන් නිර්වචනය කර ඇත
ඵලදායී පාසල හදුනා ගත හැකි ආකෘති
දශක දෙකක් පමණ කාලයක් විවිධ පර්යේෂකයින් වු අධ්‍යාපනඥයන්  ආදී අය විසින් නැවත නැවත සංවර්ධනය කරමින් භාවිත කරන ලද සංවර්ධන ආකෘති පහත පරිදි වේ
මේවා සංවර්ධනය කිරීමේ ප්‍රධානියා වූවේ Cheng වේ
#අරමුණු ආකෘතිය
		#පද්ධති සම්පත් ආකෘතිය
		#අභ්‍යන්තර ක්‍රියාවලියේ ආකෘතිය
	        #උපාය මාර්ග බලවත් කණ්ඩායම් ආකෘතිය
		#සාධාරණීයකරණ ආකෘතිය
		#තරඟකාරී අගයන් සහිත ආකෘතිය
		#ඵලදායී නොවන ආකෘතිය

අරමුණු ආකෘතිය

සපයන ලද යෙදවුම්වලින් ආරම්භයේ පැහැදිලිව පිහිටුවා ගත් අරමුණු කරා ලගා වීමට හැකි වූවා ද යන්න ඇගයීම මඟින් පාසල් ඵලදායීතාව තීරණය කිරීමට මෙම ආකෘතිය ප්‍රයෝජනවත් ‍වේ
අරමුණුවල පැහැදිලිතාව මත අරමුණු කරා ළගා වූවා ද යන්න රඳා පැවතීම හා සමහර අරමුණු ඇගයීම කළ නොහැකි බව,කාලය සීමා වීම,සෑම අරමුණක් කරාම ළගා වීමට අපහසු වීම මෙම ආකෘතියේ සීමා ලෙස දැක්විය හැකිය
පද්ධති සම්පත් ආකෘතිය
පාසල් ඵලදායීතාවය සඳහා පාසලකට සීමිත හා වටිනා සම්පත් යෙදවුම් අවශ්‍ය බව පද්ධති සම්පත් ආකෘතිය උපකල්පනය කරයි
ඒ නිසා පාසල ඵලදායී වීමට නම් අවශ්‍ය සම්පත් පාසල විසින්ම සපයා ගත යුතුය
පාසලේ ළමුන්ගේ ගුණාත්මකභාවය සඳහා ලබා දී ඇති පහසුකම් ,සම්පත්,මධ්‍යම අධ්‍යාපන අධිකාරිය විසින් සපයන ලද මූල්‍ය පහසුනම් ,ආදි ශිෂ්‍ය හා දෙමාපියන් ආදී පාසලට උදව් කරන වෙනත් ප්‍රජාව හා සංවිධාන ඵලදායීතාවයේ නිර්ණායක ලෙස හැදින්විය හැකිය
යෙදවුම් පිළිබඳ ඕනෑවට වඩා අවධාරණය කිරීම නිසා අධ්‍යාපන ක්‍රියාවලියේ නිමවුමට පාසලට කළ හැකි බලපෑම අවධාරණය කිරීම අඩුවීම මෙහි දුර්වලතාවයකි
(Cheng,1995)

අභ්‍යන්තර ක්‍රියාවලියේ ආකෘතිය
පාසලක් ඵලදායී වීමට නම් එහි අභ්‍යන්තර ක්‍රියාවලිය මෘදු හා සෞඛ්‍ය සම්පන්න විය යුතු බව මෙම ආකෘතිය පකල්පනය කරයි
පාසලේ අභ්‍යන්තර ක්‍රියාකාරකම් , පුහුණුවීම් ,සංනිවේදනය,සහභාගිත්වය,සම්බන්ධීකරණය,සැලසුම් කිරීම,තීරණ ගැනීම,සමාජ අන්තර් සම්බන්ධතා,පාසලේ ‍දේශගුණය හා ඊට අනුව හැඩ ගැහීම, ඉගැන්වීමේ ක්‍රම,පන්ති කාමර කළමනාකරණ ක්‍රම ආදිය ඵලදායීතාව මැනීමේ නිර්ණායක ලෙස භාවිත කෙර්
අදාළ තොරතුරු රැස් කිරීම හා වාර්තා කිරීමේ අසීරුතාවය මෙහි ඇති සීමාවන් වේ
උපායමාර්ග බලවත් කණ්ඩායම්  ආකෘතිය
පාසලක් ඵලදායී වීමට නම් පාසලට බලපෑම් කරන විවිධ කණ්ඩායම් අඩුම වශයෙන් අවම මට්ටමේදීවත් තෘප්තියට පත්වන බව මෙම ආකෘතිය උපකල්පනය කරයි
පාසලේ ක්‍රියාකාරිත්වය සහ පවත්වා ගෙන යාම පාසලට බලපෑම් කරන කණ්ඩායම් හා ඉල්ලීම් නිසා සිදුවන බව මෙම ආකෘතිය මඟින් පැහැදිලි ‍කෙරේ
සාධාරණීයකරන ආකෘතිය

මෙම ආකෘතියට අනුව පාසලක ඵලදායීතාව  රැදී පැවැතිය හැක්කේ නීත්‍යාණුකූල,වානිජමය,ප්‍රචාරණ කටයුතුවල ප්‍රතිඵලයක් වශයෙනි
මෙ‍ම ආකෘතියේ ඵලදායිතා නිර්ණායක නිතරම සම්බන්ධ වන්නේ මහජන සම්බන්ධතාවන්ගේ ක්‍රියාකාරකම් ,ජයග්‍රහණ,පාසලේ දර්ශනය පිළිබඳ ප්‍රජාවේ පිළීගැනීම හා ගරුත්වය ආදිය මතය
තරඟකාරී අගයන් සහිත ආකෘතිය
		
පාසලක් පරිසරයේ වෙනස්වීම්වල බලපෑම් හා අභ්‍යන්තර බාධා මත පවත්වාගෙන යා  හැකිනම් එය ඵලදායී වනු ඇත
මෙම ආකෘතිය අභ්‍යන්තර ක්‍රියාවලී ආකෘතියට තරමක් දුරට සමානය
නමුත් මෙම ආකෘතියේ දී ශිෂ්‍ය ඉගෙනුම් චර්යා වඩා වැදගත් කොට සැලකීම විශේෂය
ඵලදායී නොවන ආකෘතිය

පාසලේ ඵලදායීතාව කෙරෙහි බලපාන ධනාත්මක නිර්ණායක හදුනා ගැනීමට අසීරු වන විට ඵලදායී නොවන ආකෘතිය මඟින් පාසල් ඵලදායීතාවේ  ඍණාත්මක  ලක්‍ෂණ පෙන්නුම් කරයි
එම නිසා මෙම ආකෘතිය ඵලදායීතාවට තුඩු දෙන ලක්‍ෂණ හදුනා ගැනීමට නොහැකි අවස්ථාවක් ලෙස නිර්වචනය කෙරේ
ඵලදායීතා ලක්‍ෂණ පැහැදිලිව දැකිය නොහැකි පාසල් සංවර්ධනය සඳහා උපාය මාර්ග හදුනා ගැනීමට මෙම ආකෘතිය ඉතා වැදගත් වේ
ඉහත සඳහන් කළ සෑම ආකෘතියකම ඊට ආවේණික වූ ශක්තීන් හා සීමා ද පවතී
එම නිසා ඒ ඒ රටවල අවස්ථානුකූලව විවිධ කාලවල දී ඒ ඒ පාසලේ විවිධත්වයන්ට අනුව පාසලේ ඵලදායීතාව මැනීමට මෙම ආකෘතීන් ප්‍රයෝජනවත් වේ
ඵලදායී පාසලක් මැනිය හැකි සාධක
ඵලදායි පාසලක් මැනිය හැකි සාධක විවිධ පර්යේෂකයින් විසින් ඉදිරිපත් කර තිබේ
ඒ අතරින් එංගලක්තයේ Hardford shire 
නම් වු අධ්‍යාපන ආයතනය මගින් ඵලදායී පාසලක් මැනිය හැකි සාධක 05 ක් ඉදිරිපත් කර තිබේ
(1995)

එංගලන්තයේ මෙල්බන්වල ද්වීතීක පාසල් 09ක් අධ්‍යයනය කිරීමෙන් පසු ඵලදායී පාසලක් මැනීමේ සාධක කිහිපයක් ඉදිරිපත් කර තිබේ
වික්ටෝරියා ‍බේකර් විසින් ඵලදායී පාසලක් මැනිය හැකි සාධක ඉදිරිපත් කර ති‍‍බේ
එය The Blackboard of the jungal නම් කෘතිය මගින් ඉදිරිපත් කර ති‍බේ
ඒ අනුව ඵලදායී පාසලක් ගොඩ නැගීමේ දී ගුරුවරයා සතු කාර්ය භාර්ය විශාලය
ඒ අනුව ඵලදායි ගුරුවරයෙකු වීමට පහත දෑ අනුගමනය කළ හැක
මූලාශ්‍ර
හෙට්ටිගේ,අනුලා
අධ්‍යාපනය 36,ඵලදායී පාසල,2006,අධ්‍යාපන පීඨය,‍කොළඔ විශ්ව විද්‍යාලය
තෝරදෙනිය,සේන
ඵලදායිතා සංකල්පය,2001,එස්.ගොඩගේ,කොළඔ
විදුහල්පති ගුරු අත්පොත,1996

අඩවියෙන් බැහැර පිටු

http
org/curriculum/Rpack/cap_teaching
පෘථිවි අභ්‍යන්තරයේ ඇති ලාවා හෙවත් ලෝදිය භූ පැළුම් ඔස්සේ පෘථිවි පෘෂ්ඨය කරා පැමිණ, කන්දක් තුළින් පිටතට නික්මේ නම් එය ගිනි කන්දකි
ගිනි කන්දක් බොහෝ විට නිර්මාණය වන්නේ පෘථිවි භූ තැටි දෙකක් එකිනෙක ගැටී කඳු වැටි නිර්මාණය වී ඇති තැන්හිදීය
එවන් ප්‍රදේශ ආශ්‍රිතව ගිනි කඳු මෙන්ම භූ කම්පන ද නිතර සක්‍රිය වේ
පෘථිවි අභ්‍යන්තරය ඒකාකාරී ස්වරූපයක් නොදරයි
එහි අභ්‍යන්තරය අතිශය සක්‍රීය වේ
පෘථිවි අභ්‍යන්තරයේ සිට පැමිණෙන ලාවා ඝනීභවනය වීමෙන් යමහල් නිර්මාණය වේ
සක්‍රීය වු පෘථිවි අභ්‍යන්තර‍යේ බලපෑම යමහල් ක්‍රියානාරීත්වය කෙරේ ඍජුවම බලපෑම් කරයි
පෘථිවිය ස්ථර කීපයකින් නිර්ම්තය
පෘථිවි කබොල / ශිලා ගෝලය, ප්‍රාවරණය(ඉහළ හා පහළ), පෘථිවි හරය (ඇතුලත, පිටත), ලෙස ඒවා නම් කල හැක
පෘථිවි ප්‍රාවරණ කලාපයේ ඇති අධික තාපය හේතුවෙන් මූලද්‍රව්‍ය බවට පත්වේ
එනම් ලාවා/මැග්මා සකස් වේ
මෙසේ අධික පීඩනයකින් ඇති ද්‍රව ලාවා හෙවත් මැග්මා පෘථිවි තලයේ දූර්වල ස්ථාන වන තැටි මායිම්, ව්භේධ ඔස්සේ ඉභළට පැමිණ තැම්පත් වේ
ඇතැම් අවස්ථාවලදීපෘථිවි අභ්‍යන්තරයේ ඇති ස්තර අතරද ලාවා ගලා ගොස් තැම්පත් වී ඝනීභවනය වේ
ලාවා ඝනීභවනය වන කලාප අනූව යමහල් කොටස් දෙකකි
නිශ්ක්‍රාන්ත යමහල්
ආක්‍රාන්ත යමහල්

යමහල්වල සක්‍රීය භාවය අනූව

සක්‍රීය ගිනිකඳු

මැග්මා ගිනිකඳු වර්ගීකරණය සඳහා යොදාගන්නා ප්‍රකටම ක්‍රමය වන්නේ ඒවායේ පිපිරුම් සංඛ්‍යාව අනුව වර්ග කිරීමයි
නිරතුරුව පිපිරීමට ලක්වන ගිනිකඳු සක්‍රිය ලෙසත්, ඉතිහාසයේදි පිපිරීම් වලට ලක්වු නමුත් වර්තමානයේ නිහඬ ගිනිකඳු උදාසීන ලෙසත්, ඉතිහාසයේ පිපිරීම් වලට ලක් නොවු ගිනිකඳු අක්‍රිය ගිනිකඳු ලෙසත් නම් කෙරේ
නමුත් මේ ප්‍රසිද්ධ වර්ගිකරණය, විශේෂයෙන්ම අක්‍රීය තත්වය, විද්‍යාඥයින්ට ප්‍රමාණවත් නොවේ
ඔවුන් කරන්නේ ගිනි කන්දෙ නිර්මාණය, පිපිරුම් ක්‍රියාවලිය හා එයින් හටගන්නා හඬ අනුව ගිනිකඳු වර්ග කිරීමයි
විද්‍යාඥයින්අතර සක්‍රිය ගිනි කන්දකට නිශ්චිත පැහැදිලි කිරීමක් පිළිබඳ ඒකමතික භාවයක් නැත
ගිනි කන්දක ආයු කාලය මාස කීපයක් සිට අවුරුදු මිලියන ගණනක් දක්වා විවිධාකාර වේ
එමනිසා එවැනි වර්ගීකරණයක් මිනිසාගේ ආයු කාලය, සමහර විට ශිෂ්ටාචාරයක පැවැත්මද සලකා බලන විට තේරුමක් රහිත වේ
උදාහරණයක් ලෙස‍ බොහෝ ගිනිකඳු පසුගිය අවුරුදු දහස් ගණනක් තුළ පිපිරුම් ඇති කළද වර්තමානයේ එවැනි ලක්ෂණ නොපෙන්වයි. එවැනි ගිනිකඳු ආයු කාලය අතින් සැලකූ විට ඒවා සක්‍රීය ගිනිකඳු ගණයට වැටේ
මනුෂ්‍ය ජීවිත කාලය හා සසඳන විට ඒවා අක්‍රීය හෝ උදාසීන ලෙස සැලකිය හැක
විද්‍යාඥයින්ට අනුව වර්තමානයේදී පිපිරීම් වලට ලක්වන හෝ අසාමාන්‍ය භූමිකම්පා සැලකියයුතු ලෙස දුම් පිටවිම් වැනි ක්‍රියාකාරි ලක්ෂණ පෙන්වයි නම් ගිනිකන්දක් සක්‍රීය ගණයට වැටේ
බොහෝ විද්‍යාඥයෝ ඈත අතීතයේ පිපිරීමට ලක්වු ගිනිකඳු සක්‍රීය ගණයේ ලා සලකති
මෙහිදී සැලකිය යුතු වැදගත් කරුණක් වන්නේ ලේඛනගත ඉතිහාස තොරතුරු ප්‍රමාණය ප්‍රදේශයෙන් ප්‍රදේශයට වෙනස් විමයි
මධ්‍යධරණී ප්‍රදේශයේ අවු 3000 ට ත් වඩා වැඩි ලේඛනගත ඉතිහාසයකට හිමිකම් කියන මුත් ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ වයඹ පැසිෆික් කාලපය අවුරුදු 300 කුත්, හවායි දුපත් අවුරුදු 200 කටත් වැඩි ප්‍රමාණයකුත් තොරතුරු පවතී
ස්මිත්සෝනියන් ගෝලීය ගිනිකඳු වැඩසටහන අනුව සක්‍රීය ගිනිකන්දක් නම් එය පසුගිය අවුරුදු 10,000 කාලය තුළ පිපිරීම් වලට ලක්විය යුතුය
උදාසින ගිනිකඳු 
උදාසින ගිනිකඳු යනු ඉහතින් දැක්වු ආකාරයට වර්තමානයේ සක්‍රීය නොවන මුත් නැවත පිපිරීමකට හෝ නැවත චංචල ස්වභාවයට පත්විය හැකි ඒවාය
මෙහිදී විද්‍යාඥයින් සක්‍රීය ලෙස සලකන ගිනිකඳු බොහොමයක් සාමාන්‍ය ජනයා හෝ මාධ්‍ය මඟින් උදාසීන ලෙස හැඳින්වීම මඟින් යම් ව්‍යාකූල තත්වයක් හටගනී
අක්‍රීය ගිනිකන්දක් යනු ලාවා සැපයුමක් නොමැති නිසා නැවත පිපිරීමට ලක් නොවන ඒවාය
අක්‍රීය ගිනිකඳු 
යමහල්වල ක්‍රියාකාරීත්වය හේතුවෙන් විවිධ භූරූප නිර්මාණය වේ
යමහල් හෙවත් ගිනිකඳුවල හිතකර බලපෑම් ද වන බව කිව යුතු ය
අක්‍රීය ගිනිකඳු වලට උදාහරණ ලෙස ඇ
ජනපදයට අයත් හවායි දුපත්වල බොහොමයක් ගිනිකඳු හා පැරකුටින් ගිනිකඳු දැක්විය හැක
ගිනිකන්දක් සැබැවින්ම අක්‍රීය දැයි තීරණය කිරීම අපහසුය
අධියමහල් විවර වලට පිපිරීම් සඳහා ගතවන කාලය සමහර විට අවුරුදු මිලියන ගණනක් නිසා අවුරුදු දස දහස් ගණනක් නිසා පිපිරීමට ලක් නොවු මෙවැනි ගිනිකඳු අක්‍රීය ලෙස නොව උදාසීන ලෙස සැලකීම යෝග්‍ය වේ
උදාහරණ ලෙස යෙලොස්ටොන් ජාතික වන උද්‍යානයේ පිහිටි යෙලොස්ටොන් ගිනිකන්ද අවුරුදු මිලියන 2 ක් පමණ පැරණි වන අතර, එය දරුණු පිපිරුමක් අවු 640,000 කාලය තුළ නොපෙන්වුවද, අවු 10,000 කට පමණ පෙර ජල තාපන පිපිරීම්ද අවු 70,000 පමණ පෙර ලාවා ගලායාමද වාර්තා විය
මෙම කරුණු නිසා විද්‍යාඥයෝ යෙලෝස්ටෝන් ගිනිකන්ද අක්‍රීය ලෙස නොසලකති
එය අවට නිරතුරුවම සිදුවන භූකම්පන හා ක්‍රියාකාරී භූ තාපන පද්ධති (යෙලෝසටෝන් ජාතික උද්‍යාන පුරාම පවතින භූ තාපන ක්‍රියාකාරිත්වය) සහ වේගවත්ව පොළොවෙන් ඉහළට එසවීම හේතුවෙන් විද්‍යාඥයෝ යොලෝසටෝන් සක්‍රීය ගිනිකන්දක් ලෙස සලකති
නිශ්ක්‍රාන්ත යමහල් 
පෘථිවි අභ්‍යන්තරයේ ප්‍රාවරණ කලාපයේ සිට පැමිණෙන ලාවා කබොලේ ඇතිපාෂාණ තැටි මායිම්, විභේද ආදි දුර්වල ස්ථාන ඔස්සේ පැමිණ නිර්මාණය වූ කඳුගැට/කේතුරූපාකාර ලක්ෂණය නිශ්ක්‍රාන්ත යමහල් වේ
සාමාන්‍යයෙන් ගිනි කන්දක් මීටර් සිය ගණනක්උසට හා කිලෝමීටර් කිහිපයක විශ්කම්භයකින් යුක්ත වේ
මෙවැනි ගිනිකඳු ක්‍රියාත්මක වීමේදී	මුලින්ම දුම් හා අළු ඉහළට විහිදෙයි
ඉන්පසු සුළු පිපිරීම් ඇති වේ
ඉන් පසු විශාල පිපිරීම් ඇති 	වී ලාවා විධාරණය වීමත් ඝනීභවනය වීමත් සිදු වේ
ලාවාවලට අමතරව ගිනි කන්දකින් ජලය,කාබන්ඩයෝක්සයිඩ්,හයිට්‍රජන්,නයිට්‍රජන් වැනි වායු වර්ග ද පිට වේ
ඇතැම් යමහල්වල ලාවා විධාරණයේදී සිදුවන ප්‍රබල පිපිරීම් හේතුවෙන් විශාල මෙන්ම විවිධ ප්‍රමාණයේ ලාවා 	කොටස් ඉහළට විසි වේ
එනම් ලාවා කුට්ටි,රවුම් හැඩයේ ලාවා ‍‍බෝම්බ,ලැපිලි හෙවත් ලාවා පටි,සියුම් ධාන්‍ය වැනි කොටස් ද ඒවා අතර වේ
නිශ්ක්‍රාන්ත යමහල් විවිධාකාර වූ හැඩයන්ගෙන් යුක්ත වේ
(සිරස් හා තිරස් ස්වභාවයේ හා විශාල මුඛ සහිත)
යමහලක හැඩය තීරණය කිරීම ෙකරේ බලපාන ප්‍රධාන සාධක 02 කි
එනම්,
ලාවාවල අඩංගු රසායනික ද්‍රව්‍යවල ස්වභාවය
ලාවා විධාරණයේදී පිපිරීමක් සිදුවේද,නොවේ ද යන්න

ලාවාවල අඩංගු රසායනික ද්‍රව්‍ය පිළිබඳ ගත් විට ඇතැම් යමහල්වලින් පිටවන ලාවාවල සිලිකා ප්‍රමාණය ඉතා ඉහළය
එවැනි ලාවා උකු බවින් වැඩි ය
ඒවා ආම්ලික බවින් වැඩි ලාවා වේ
ඒවායේ තිරස් විහිදීම අඩු අතර සිරස් විහිදීම වැඩි ය
ඇතැම් යමහල්වලින් පිටවන ලාවාවල යකඩ ප්‍රමාණය ඉහළ ය
ඒවා භාෂ්මික ලාවා වන අතර ම ඒවායෙහි තිරස් විහිදීමක් ඇති අතර සිරස් විහිදීම අඩු ය
මොන ලෝ ආ හා කිලෝ ඉ ආ යමහල් (හවායි දූපත්)

එමෙන්ම යමහලක් සක්‍රීය වීමේදී ප්‍රබල පිපිරීමක් සිදුවීමෙන් පළල් යමහල් මුඛ නිර්මාණය වේ
ඉන්දුනීසියාවේ ක්‍රෙකටෝවා යමහල් පිපිරීම-1883 (මෙම පිපිරීමෙන්යමහලෙන් 2/3 ක ප්‍රමාණයක් විනාශ විය
නමුත් ප්‍රබල පිපිරීමක් සිදු නොවන යමහල් ආශ්‍රිතව ඇත්තේ කුඩා යමහල් මුඛ ය
නිශ්ක්‍රාන්ත යමහල් වර්ග

යමහල් අළු කේතුව
මෙය සිරස් වර්ධනයක් සහිත ගිනි කන්දකි
ලාවා හා අළු ස්තර කීපයකින් නිර්මාණය වී ඇත
සිලිකා ප්‍රමාණය ඉහළ බැවින් ලාවාවල උකුස්වසදදද

භාශ්මික ලාවා පලිහ(පලිස් යමහල්)
මෙය තිරස් වර්ධනයක් පෙන්නුම් කරයි
විශාල ප්‍රදේශයක පැතිර යයි
යකඩ ප්‍රතිශතය ඉහළ බැවින් ලාවාවල ද්‍රව ස්වභාවයක් ගනී
බහුල වශයෙන් පැසිපික් සාගරය ආශ්‍රිතව දැකිය හැක
මොන ලෝ ආ,කිලෝ ඉ ආ යන ගිනි කඳු

අම්ල ලාවා ශඛර
අම්ල ලාවා ශිඛර උත්තල ස්වභාවයකින් යුක්ත ය
මෙවැනි යමහල් කේතු සුළු පිපිරීම් සහිතව ලාවා විධාරණය වීමෙන් නිර්මාණය වී ඇත
සිලිකා ප්‍රතිශතය ඉහළ බැවින් උකු ස්වභාවයක ලාවා වේ
ඇමෙරිකාවේ ශාන්ත හෙලේනා හා මවුන්ට් රේන්ජ්, මධ්‍යධරණී මුහුද-ස්ට්‍රොම්බෝලි,ලිපාරි දූපත- වුල් කැනෝ, අප්‍රිකාව- කිලිමන්ජාරෝ

සංයුක්ත යමහල
සංයුක්ත යමහල යනු,විවර කීපයක් සහිත ගිනි කදු විශේෂය කි
මේවායේ ලාවා ප්‍රමාණය අධික ය
ප්‍රධාන ජීද්‍රයෙන් ලාවා විධාරණය වීමට අමතරව කුඩා කුඩා ජීද්‍රවලින් ද ලාවා ගලා යයි
සිසිලි දූපත-එට්නා, මෙක්සිකෝව-ජුදයිදෝ ගිනි කඳු

යමහල් කල්දේරාව හා යමහල් මුඛ විල්
යමහල ප්‍රබල පිපිරීමකට ලක් වීමෙන් යමහල් මුඛයේ කොටස්	ලාවා කුට්ටි,ලාවා බෝම්බ වශයෙන් වායුලගෝලයට එක් වේ
මේ හේතුවෙන් පුළුල්ව බේසමක ස්වරූපයෙන් නිර්මාණය වන යමහල් මුඛ කල්දේරා නමින්හැඳින් වේ
ලොව විශාලතම කල්දේරාව ජපානයේ "අසෝ" කල්දේරාව යි
(පරිධිය-112 කි
මී) මෙවැනි කල්දේරාවලට ජලය එක් පිරීමෙන් පසු නිර්මාණයවන්නේ මුඛ විල් ය
ටිටිකාකා විල,ඉන්දුනීසියාවේ ටෝබා ව්ල

යමහල් ප්ලගය
තුඩක ස්වරූප‍යෙන් නිර්මාණය වී ඇති ගිනි කඳු මීට අයත් වේ
මේවායේ ලාවා වල සිලිකා ප්‍රතිශතය 80% කි
මාටිනික් දුපත- පෙලී ගිනි කන්ද -බ්‍රිතාන්‍ය,ඇමෙරිතාවල ප්‍රංශයලඅප්‍රිකාව ආදී රටවල පැරණි බලකොටු පිහිටා ඇත්තේ ප්ලගය ආශ්‍රිතවය

ලාවා සානු හා ලාවා ගුහා
ගිනිකදුවලින් පිටවන ලාවා පුළුල් විශාල ප්‍රදේශයක ගලාලව දක්නට ලැබේ
එමනිසා	බැසෝල්ට් සානු ලෙස හැඳින් වේ
කොලොම්බියා සානුව,පැරානා සා''නුව, සයිබීරියානු සානුව, ග්‍රීන්ලන්ත සානුව

උණුදිය උල්පත් හා ගීසර
යමහල් කලාපවල පෘථිවි අභ්‍යන්තරයේ දැඩි උණුසුම් පාෂාණ ස්තර අතරින් ජලය ඉහළට විදීමෙන් ගීසර හා උණුදිය උල්පත් නිර්මාණය වේ
මේවා බහුලව දැකිය හැකි රටවල් ලෙස නවසීලන්තය,අයිස්ලන්තය,ඇලස්කාව,සයිබීරියාව ආදී රටවල් දැක්විය හැක
ලොව විශාලතම ගීසරය-USA යෙලොස්ටෝන් ජාතික උද‍්‍යානයේ ඕල්ඩ්ෆේත් පුල් ගීසරයග( මිනිත්තු
66 ට වරක් 46 km ඉහළට ජලය විදී) ෆවුන්ටන් ගීසරය, නවසීලන්තය-රොටරුවා ගීසරය ,ගිසර ආශ්‍රිතව බලශක්ති නිශ්පාදනය සිදු කෙරේ
ආක්‍රාන්ත යමහල්
පෘථිවි අභ්‍යන්තරයේ සිට පැමිණෙන ලාවා පෘථිවි පෘෂ්ඨය මතුපිටට නොපැමිණ අභ්‍යන්තර පාෂාණ ස්තර ඔස්සේ ගලා යාමෙන් ආක්‍රාන්ත යමහල් නිර්මාණය වේ
පෘථිවි අභ්‍යන්තර පීඩනය අඩුවීම , ලාවා ගමන් කරන මාර්ගය ආශ්‍රිතව තද පාෂාණ තිබීම ද මීට හේතු වේ
කාලයත් සමඟ ම ජලය, ග්ලැසියර හා සුළඟ වැනි නග්නීකරණ බලවේග හේතුවෙන් මතුපිටපාෂාණ තට්ටු ඛාදනය වු පසු මෙවැනි ආක්‍රාන්ත යමහල් පෘථිවි තගය මත දර්ශනය වේ
ආක්‍රාන්ත යමහල් ආශ්‍රිතව නිර්මාණය භූ රූප කිහිපයකි
ඩයිකය
ආස්තරය
ලැකොලිතය හා සීඩර් ගස්
තලිසෙල/ ලොපොලිත
බැනොලිතය

සක්‍රීය යමහල්, නිදන යමහල් හා මළ යමහල්
නිතරම ක්‍රියාකාරී වන යමහල් සක්‍රීය යමහල් වේ
මේවා වර්ෂ කීපයකට වරක් හෝ වර්ෂයකට කීප වරක් විධාරණය වේ
මධ්‍යධරණීය-ස්ට්‍රොම්බෝලි,මෙක්සිකෝව-පැරකුටින්, පිලිපීනයේ- පිහාටුබෝ
විටින් විට ක්‍රියාත්මක වන යමහල් නිදන යමහල් වේ
මෙවැනි යමහල් එක් වරක් විධාරණය වී වර්ෂ 10-15 ක් හෝ නැතිනම් වසර සියගණනක් ගත වී සක්‍රීය වේ
ඉතාලියේ-විසුවියස්, හවායි- කි ලෝ ඉ ආ යන ගිනි කඳු
අක්‍රීය තත්වයේ පවතින යමහල් මළ යමහල් ලෙස හඳුන්වයි.මෙවැනි යමහල් මීට වසර දහස් ගණනකට පෙර නිර්මාණය වී ඇත
මෙම ගිනිකඳු වසර මිලියන ගණන් තිස්සේ සක්‍රීය නොවී නිශ්චලව පවතී
යමහල්වල හිතකර බලපෑම්
යකඩ, නිකල්,මැග්නීසියම්, වැනි ඛනිජ පසට මිශ්‍ර වීම නිසා සාරවත් පසක් නිර්මාණය වේ
නිර්මාණය වන සාරවත් පස් තට්ටුවල වගා කිරීමෙන් කෘෂිකර්මාන්තය  සංවර්ධනය වේ
ගීසර හා උණුදිය උල්පත් ආශ්‍රිතව සංවාරක කර්මාන්තය දියුණුවීමෙන් ආර්ථික වාසි ලැබේ
භූ තාප බලශක්තියෙන් ශීත රටවල හරිතාගාර පවත්වා ගැනීම
ආග්නේය හා විපරීත ආදී විවිධ පාෂාණ නිර්මාණය වීම හේතුවෙන් මැණික්,දියමන්ති, තඹ,නිකල් නිධි බිහි වීම නිසා ඒවා අපනයනය කිරීමෙන් හා කර්මාන්ත සඳහා යොදා ගැනීමෙන්	 ආර්ථික වාසි අත්කර ගත හැකි වීම
යමහල් ආශ්‍රිත ඉහළ භූතාපය යොදාගනිමින් බලශක්ති නිපදවීම හරහා බලශක්ති අවශ්‍යතා සපුරා ගැනීම
යමහල් විදාරනය අනුව යමහල් වර්ග
අය්ස්ලන්ත විදාරනය (iceland type) 
හවායියන් විදාරනය (hawaiian type)
ස්ට්‍රිම්බෝලියන් විදාරනය (strombolian type) 
වෝල්කැනියන් විදාරනය (volcanian type) 
විසුවියන් විදාරනය (vesuvian type) 
ක්‍රැකටොන් විදාරනය (krakatone type)
පීලියන් විදාරනය (pelean type)
ප්ලීනීයන් විදාරනය (plinian type)

මේ අඩවියත් බලන්න 
 භූගෝල විද්‍යාව
 භූමිකම්පා

අඩවියෙන් බැහැර පිටු 
 volcanoes 
 Information about volcanoes
 volcanoes around the world
 Details about volcanoes 

ගිනි කඳු
රාහු සහ කේතු(Lunar node) සෙවනැලි ග්‍රහයෝ ය
රාහු සහ කේතු යනු පිළිවෙලින් සර්පයෙකුගේ හිස සහ වලිගය බවට මතයක් ඇත
තවද රාහු සහ කේතු යනු අමෘතය පානය කරන ලද අසුරයෙකු වෙන් කරන ලද හිස සහ කඳ බවටද මතයක් ඇත
ගණනය 
සූර්යා, සඳු ඇතුලු සියළු ග්‍රහයන් පෘථිවිය වටා සාපේක්ෂව ඉලිප්සා කාර පථයක ගමන් කරයි
එසේ කමන් කිරීමේද පෘථිවියේ සමකය හා ඇති කරන ඇලයට ක්‍රාන්තිය යැයි කියනු ලැබේ
සඳු මගින් ඇති කරනු ලබන ක්‍රාන්තිය සමකය හා එකිනෙක කැපෙන ස්ථාන සඳහා රාහු සහ කේතු යන නම යෙදේ
සඳු සමකයෙන්  උතුරට ගමන් කරන්න විට හමුවන ලක්ෂයට රාහු යන නාමයද දකුණට ගමන් කරන විට හමුවන ලක්ෂයට කේතු යන නමද යොදයි
මේ ලක්ෂ දෙක අතර සෑම විටම අංශක 180ක පරතරයක් ඇත
තත්‍ය රාහු හා‍ කේතු(mean nodes) සහ සත්‍ය රාහු හා‍ කේතු(true nodes) 
ගණනය කරන ක්‍රමවේදයේ සුළු වෙනස් කමක් නිසා මෙම රාහු සහ කේතු තත්‍ය සහ සත්‍ය රාහු‍ කේතු ලෙස විශේෂීකරණය වේ
තත්‍ය රාහු හා‍ කේතු(mean nodes) 
රාහු සහ කේතු ග්‍රහයන් එකාකාරී වෙගයෙන් සාමාන්‍ය ග්‍රහයන් භ්‍රමණය වන අතට විරුද්ධ අතට භ්‍රරමණය වෙන බව(වක්‍රව-retrograde) සලකා රාහු කේතු ගණනය කල විට තත්ය රාහු සහ තත්ය කේත යන නාම යෙදේ
සත්‍ය රාහු හා‍ කේතු(true nodes) 
පෘතුවියේ ගුරුත්වාකර්ෂණය හේතුවෙන් සඳ‍හි ගමන් මගේ වන වෙනස් කම් නිසා කක්ෂයේ සිදුවන වෙනස හේතුකොට රාහු සහ කේතු ‍විටක ඉදිරියටත් තවත් විටක පසුප සටත් ගමන් කරන ලෙස සලකා රාහුකේතු ගණනය කල විට සත්‍ය රාහු සහ සත්‍ය කේත යන නාම යෙදේ
සත්‍ය රාහු හෝ ‍තත්‍ය රාහු ‍හෝ වේවා මෙහි වෙනස ඉතා සුලු අගයක් නිසා මෙහි බල පෑම අවමය
කෙසේ වුවද වේදීය ජ්‍යොතිෂ මූලිකම ග්‍රන්තය වෂයෙන් සැලැකෙන බ්‍රිහත් පරාෂර හෝරා වේ ඇති පරිදි රාහු සහ කේතු යන ග්‍රහයන් කිසිවිට සෘජු ගමනේ නොයයි
බාහිර සඹැඳුම් 
Nodes
මුදල් හෝ ආර්ථික වටිනාකමින් යුත් ද්‍රව්‍යයක් හිමිකර ගැනීම උදෙසා හඳුනන හෝ නො හඳුනන පුද්ගලහෙකු සමඟ භාවාත්මක හැඟීමකින් තොරව ලිංගික චර්යාවෙහි යෙදෙන්නි ගණිකාවකි
මේ පිළිබඳ "THE ENCYEIOPDIE OF BRITANCE" නම් ග්‍රන්ථයේ [[විල්සම් බෙන්ටම්]]' විසින්ද අදහස් දක්වා තිබේ
" 

අතීතය
ගණිකා වෘත්තිය පිළිබඳ ඉතිහාසය දෙස බැලිමේදි සමාජයේ ආරම්භය තෙක්ම දිවයන්නක් බවට පෙනේ
ලිංගික සදාචාර ධර්ම නො තිබුණු මුල් කාලින සමාජයේ ලිංගිකත්වය පිළිබඳ පැවති අරාජිකත්වය මත ලිංගික නිදහසක් පැවතුනි
සමුහ වශයෙන් ජිවත් වු එම සමාජයේ පුරුෂයන් තුල ගැහැණිය පිළිබඳ පුර්ණ අයිතිය පුරුෂයා සතු බවත් , තමන්ගේ සතුට වෙනුවෙන් ස්ත්‍රියගේ ලිංගික අවයවයන්ට ඔහු කැමති දෙයක් කළ හැකි බවත් ඔවුන්ගේ දෘඪ මතය විය
එපමණක් නොව ඔවුන් එක් ගැහැණියකගෙන් පමණක් අවශ්‍යතාවයන් සපුරා ගෙන නිහඩ නොවිය
මුල් කාලිනව මෙම වෘත්තිය ව්‍යාප්ත වුයේ ආගමික මුහුණුවරක්ද සමඟය
යම් යම් දෙවිවරුන් වෙනුවෙන් කාන්තාවන් පුජා කිරීම ආගමික කටයුත්තක් බවට පත් විය
එවැනි කාන්තාවන් දේව ඇඹනියන් බවට පත් වු අතර ඔවුන් දාසියන් බවට පත් වුයේ දේවාල භාර කපු මහතාටය
ඔවුන්ගේ ලිංගික අවශ්‍යතා මෙම ෙද්වඇඹණියන් මාර්ගයෙන් සපුරා ගන්නා ලදි
නමුත් මෙම කාර්යයේ යෙදෙන දේව දාසියන්ට කිසියම් ශ්‍රද්ධාවක්ද ලැබුණි
ඒ අනුව ඔවුන් පාරිශුද්ධ ගණිකාවන් ලෙස හදුන්වති
ඉන්දියාව,බටහිර අප්‍රිකාව මෙන්ම මධ්‍යධරණී රටවලින් මෙවැනි පාරිශුද්ධ ගණිකාවන් පිළිබඳ තොරතුරු හමුවේ
මෙම වර්ගයේ ගණිකාවන් ගැන මුලින්ම සඳහන් වන්නේ බැබිලොනියානු ශිෂ්ටාචාරයයෙන්ය
ඒ වීනස් දෙවඟන වෙනුවෙන් සෙවය කිරිම පිණිස ගිල්ගමේෂ් ඉෂ්වැර් නම් දෙවඟන ගණිකාවන්ට අධිපතීත්වය උසුලන බැවින් ඇය වෙනුවෙන් කැප වී මුළු ජිවිතයම ගණිකාවන් ලෙස ජිවත් වු කතුන්ද වුහ
ග්‍රීසියේ ගණිකා ව්‍යාපාරයේ ආරම්භය සිදු වුයේ ක්‍රි
6 වන සිය වසටත් පෙර සිටය
එහි ලිංගික තෘප්තිය විවාහයෙන් පරිභාහිර දෙයක් ලෙස සැලකිම ගණිකා වෘත්තියේ ව්‍යාප්ත විමට හේතු විය
රෝමයේද ගණිකා වෘත්තියෙහි ඉතහාසය දීර්ඝ විය
එහිදි ද
ගණිකාවන්ට අධපති දෙවඟන වුයේ වීවස් දෙවඟනයි
ඉන්දියානු ගණිකා වෘත්තියට ද දිගු කාලින ඉතිහිසයක් වේ
එහිදි ගණිකාවන් අතර ප්‍රමුඛ වුයේ බුද්ධ කාලින භාරතයේ ජිවත් වු අම්බපාලීය
එහෙත්,ලංකාවේ ප්‍රබල ආගමික, සමාජයිය පසුබිමක් මත හෝ රාජ්‍ය අනුග්‍රහය මත හෝ ගණිකා වෘත්තිය පැවති බව ඉතිහාසය දෙස බැලු විට හෙලි නොවන අතර එය සැඟවුනු වෘත්තියක් ලෙස පැවතුනි
ඒබවට සාක්ෂියක් ලෙස "රොබට් නොක්ස්ගේ" "එදා හෙළදිව" කෘතියෙහි අන්තර් ගත කථා පුවතින් හෙලි වේ
එසේම 05 වන කාශ්‍යප රජ දවස ගණිකාවන් සිටි බව එහි ඇති සීගිරි ගී වලින් ව්‍යාංගාර්ථ වන බව "මහාචාර්ය සෙනරත් පරණවිතාන" මහතා ප්‍රකාශ කර ඇත
පුරාණ සිංහල කාව්‍ය බොහෝමයක දක්නට ඇති මඟ වැනුම්, පුර වැනුම් ආදි වාර්තාවන් හිදි ගණිකාවන් පිළිබඳ විවරණයන්ද අදාල වී ඇත
ගණිකා වෘත්තියේ ප්‍රභවය ඈත අතිතයේ සිටම පැවත එන්නක් බවත් ලෝකය පුරාම ව්‍යාප්ත වී ඇති බවත් මෙම විග්‍රහයෙන් පැහැදිලි වේ
ගණිකා ප්‍රභේද 
ගණිකා වෘත්තිය පිළිබඳව කතා කිරිමේදි ඍජු අවධානය කාන්තාවන් කෙරෙහි යොමු වුවද පුරුෂයන් ද ගණිකා වෘත්තියේ නියැලේ
ඒ අනුව,

 ස්ත්‍රී ගණිකාවන්
 පුරුෂ ගණිකාවන්
 නපුංසක ගණිකාවන් වශයෙන් ප්‍රභේද 3ක් යටතේ දැක්විය හැක
ගණිකා ව්‍යපාරය පැවතිමට හේතු 
 දිළිදුකම
 නුගත්කම
 ප්‍රේම සබඳතා බිඳ වැටි පෙම්වතුන්ගෙන් අනාථ වී සමාජයෙන් පලා යෑමට ගත් උත්සාහයක්
 තරඟකාරි ආර්ථික රටාව
 ලිංගික අශාව අධික විම
 විරුකියාව

 නීතිමය තත්වය 
බොහෝ රටවල ගණිකා වෘත්තිය සමාජ ප්‍රශ්ණයක් ලෙස සලකමින් නීති ගත කර ඇති අතර තවත් රටවල ලිංගික ශ්‍රමිකයන් ලෙස එම වෘත්තිය නීති ගත කර තිබේ
නෙදර්ලන්තය, ඇමරිකාව,ඕස්ට්‍රේලියාව වැනි රටවල ගණිකා වෘත්තිය නීති ගත කර තිබේ
සවුදි අරාබිය, ඉන්දියාව,ශ්‍රී ලංකාව වැනි රටවල නීතියෙන් තහනම් වුවත් වැඩි වශයෙන් වෘත්තියක් ලෙස පවති
ශ්‍රී ලංකාවේ ගණිකා වෘත්තිය සම්බන්ධව පවතින නීතිමය තත්වය අනුව දණ්ඩ නීති සංග්‍රහයේ 360 වගන්තිය මඟින් ව්‍යංගව ගණිකා වෘත්තිය නීති විරෝධී බවට දනවයි. මෙහි 360 (අ ) යටතේ ස්ත්‍රීන් සැපයුම් පිළිබද දක්වා තිබේ
දෝරති සිල්වා එ
බම්බලපිටිය පොලිස් පරික්ෂක

නඩුවේදි ගණිකා මඩම් පවත්වා ගෙන ගිය සිද්ධියක් සම්බන්දව ප්‍රශ්න ගත වු අවස්ථාවක් විය
මේ අනුව නීතිය මඟින් කෙතරම් තහනම් කලද සමාජය තුල නොවැලැක්විය හැකි වෘත්තියක් ලෙස ගණිකා වෘත්තිය අඛණ්ඩව පවති
මේ අඩවියත් බලාගනම යන්න 
 ගණිකා වත
 ගබ්සාව
 රැකියා ආතතිය

 ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ 

 ජයසුරිය නිලංකා, ගණිකා වෘත්තියේ සැබෑ මුහුණුවර ද සිල්වා ඥානසිරි, දර්ශනය හා කාන්තාව ලංකාදීප ඉරිදා සංග්‍රහය, 2006 ඔක්තොබර් මස 22 වන දින
 Horton B
paul and Leslie R
Gerlad, The sociology of social problems'', 1970</FONT COLOR>
සමාජය
ලිංගිකත්ව අධ්‍යාපනය
මුතුරාජ‍වෙල යනු ශ්‍රී ලංකාවේ ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයට අයත් පුරන්වූ කුඹුරු යායකි
බටහිර වෙරළ තීරය දිගේ පැතිරුණු උතුරින් මීගමු කළපුවත්, දකුණින් කැලණි ගඟත්, බටහිරින් වෙරළ තීරයෙන් හා නැගෙනහිරින් කොළඹ-මීගමු ප්‍රධාන මාර්ගයෙන් ද සීමා මායිම්ව පිහිටා ඇති මුතුරාජවෙල ශ්‍රී ලංකාවේ ජෛව විවිධත්වය අතින් අනූන බිමකි
මීගමු කලපුවත් එක්ව ගත් කල මුතුරාජවෙල වගුරු බිම හෙක්ටයාර දස දහස් ගණනක් පුරා ව්‍යාප්තව පවතී
මුතුරාජ‍වෙල පුරන්වීමට හේතුව 
ලන්දේසීන් විසින් නිර්මාණය කරන ලද මෝඩ ඇළ ඔස්සේ කරදිය ගලා ඒම නිසා මෙම කුඹුරු යාය පුරන් විය
මුතුරාජවෙල තෙත් බිම යනු කුමක්ද
මුතුරාජවෙල තෙත් බිම ඉතා ඉහළ ජෛව විවිධත්වයකින් යුක්ත පරිසර පද්ධතියකි
එබැවින් මෙහි වෙසෙන සියොතුන් අතර දේශීය මෙන් ම විදේශීය පක්ෂීන් ද වේ
මෙය කිවුල්දියට ම ආවේණික වූ කඩොලාන පරිසරයකින් ද, විවිධාකාර සියොතුන් හා උභය ජීවීන්ගෙන් ද, විවිධ කෘමිවිශේෂ හා ජලජ පැළෑටිවලින් ද ස්වයංපෝෂිත වූ තෙත් බිමකි
මෙම තෙත් බිම බොහෝ සත්ත්ව හා ශාක වර්ග ගණනාවකට නිජබිමක්ව පවතී
කලපුව හා ඍජුව සම්බන්ධ වී නිර්මිතව ඇති බැවින් ධීවර පවුල් 3200කට පමණ ජීවනෝපාය සැලසී ඇත
ශ්‍රී ලංකාවේ නැංගුරම්ලන ධීවර යාත්‍රාවලින් 15% ක් පමණ මුතුරාජවෙල කලපු තීරය නැංගුරම්පළක් ලෙස භාවිතා කරයි
මෙම ප්‍රදේශය මත්ස්‍යයන් හා ඉස්සන්ගේ අභිජණන මධ්‍යස්ථානයක් වන අතර එළවළු, පළතුරු , ඖෂධ හා දැව සපයන ප්‍රභවයක් ද වේ
ඉතා ම ජනාකීර්ණ ප්‍රදේශයක් වන මහ කොළඹ ප්‍රදේශයේ හරිත පෙනහළු ලෙස කටයුතු කරන මුතුරාජවෙල තෙත් බිම ස්වභාවික ගං වතුර පාලනයට ද ඍජු දායකත්වයක් ලබා දෙයි
ප්‍රදේශයේ ජනතාවගේ ප්‍රධාන ජීවනෝපාය වන ධීවර කර්මාන්තයට රුකුලක්ව පවතින මුතුරාජවෙල තෙත් බිම සංචාරක ව්‍යාපාරයට ද දායකත්වයක් ලබා දෙයි
ඊට ප්‍රධාන හේතුව ප්‍රදේශය පුරා පැතිරී ඇති සොබාසෞන්දර්යයි
මුතුරාජවෙල ඔස්සේ සිය ගමන් මග සකසාගෙන ඇති ප්‍රධාන ඇල මාර්ග දෙක වන හැමිල්ටන් ඇල සහ ඕලන්ද ඇල එම සොබාසෞන්දර්යයේ  මුලිකාංගයකි
මෙම ඇල මාර්ග දෙක දෙපසින් පිහිටා ඇති හරිත වර්ණයෙන් බබලන කඩොලාන තීරය ද දුටුවන් මන බදනා පාරිසරික චමත්කාරය විදහා පායි
තව ද මෙම කඩොලාන තීරය ඔබ්බෙහි පවතින "කුරුලු උයන" ප්‍රදේශයට අපූර්වත්වයක් එක් කරයි
මෙරට පක්ෂීන් මෙන්ම විදේශ රටවලින් පැමි‍ණෙන සංචාරක පක්ෂීන්ගෙන් ද  මෙම උයන අසිරිමත් ව පවතී
පිංතූර එකතුව

තව ද ඉතාමත් අලංකාර සමනලුන් මෙන් ම මත්ස්‍ය විශේෂ ගණනාවක් ද මෙම පරිසරයට අපරිමිත වූ සුන්දරත්වයක් එක් කරයි
මෙරට පක්ෂීන් මෙන් ම විදේශ රටවලින් පැමිණෙන සංචාරක පක්ෂීන්ගෙන් ද මෙම උයන අසිරිමත්ව පවතී
තව ද ඉතාමත් අලංකාර සමනලුන් මෙන් ම මත්ස්‍ය විශේෂ ගණනාවක් ද මෙම පරිසරය ට අපරිමිත වූ සුන්දරත්වයක් එක් කරයි
මුතුරාජවෙල දක්නට ලැබෙන්නේ කඩොලාන පරිසර පද්ධතියකි
කඩොලාන පරිසර පද්ධතියක් යනු අන්තර් උදම් කලාපය මුල්කොටගෙන කලපු, ගං මෝය හා කලපුවල කුඩා දූපත් ආශ්‍රිත ව දක්නට ලැ‍බෙන පරිසර පද්ධතියකි
මුතුරාජවෙල වගුරු බිම් සීමාව තුළ කඩොලාන ශාක විශේෂ 29 ක් සොයා ගෙන ඇත
ඊට අමතර ව ඒ ආශ්‍රිත ශාක විශේෂ 15 ක් ද දැනටසොයාගෙන ඇත
මෙම තෙත් බිම තුළ දැකිය හැකි කඩොලාන අතර මහ කෙඩොල්, මණ්ඩ, ගිං පොල්, කැරැන්කොකු, තෙලකීරිය, බැරිය, කටු ඉකිළිය ආදිය දැකිය හැකිය
මුතුරාජවෙල දැකිය හැකි සත්ත්ව වර්ග

	
මුතුරාජවෙල ක‍ඩොලාන ආශ්‍රිතව දැකිය හැකි සතුන් ලෙස මඩ කකුළුවා, කලපු කකුළුවා, මඩ පොකිරිස්සා, කලිස්සා සහ මට්ටි යන සතුන් වේ
කඩොලාන ආශ්‍රිත මසුන් අතරට අයත් වන්නේ දිමිත්තා ,කපු හැන්දා, ඉලත්ති,හැලිවළං කොස්සා කහ කොරළියා ආදී සතුන්ය
එම ප්‍රදේශය ආශ්‍රිත පක්ෂීන් අතර කඩොල් කොකා, ඇලි කොකා,මුහුදු ලිහිණියා, සිලිබිල්ලන් ආදීන් දැකිය හැකිය
මුතුරාජවෙල අභය භූමියේ කුරුලු විශේෂ 221ක් දක්නට ලැබෙන අතර වාර්තා නොවූ කුරුලු විශේෂ 136 ක් වේ
වාර්තා වන කුරුලු විශේෂ ගණන 85 කි
ඒ අතරින් තර්ජනයට ලක් වූ කුරුලු විශේෂ 4කි
මුතුරාජවෙල දැකිය හැකි සංක්‍රමණික කුරුල්ලන් අතර නිල් පෙඳ බිඟුහරයා,වගුරු සිලිබිල්ලා,සේරුවා,කැස්පියන් මුහුදු ලිහිණියා,අවිච්චියා ආදී පක්‍ෂීන් දැකිය හැකිය
මුතුරාජවෙල අභය භූමිය තුළ වෙසෙන උරගයින් විශේෂ 37 කි
ඒ අතරට අයත් වන ඉබ්බන් විශේෂ දෙකකි
ඒ කිරි ඉබ්බා හා ගල් ඉබ්බා ය
ගැට කිඹුලා ද තවත් එක් විශේෂයකි
මෙම වගුරුබිම තුළ වෙසෙන  සර්ප වි‍ශේෂ 22 කි
ඉන් විශේෂ තුනක් අපට ආවේණික ය
එනම් දෙපත් නයා, දිය බරියා ආදීන් වේ
තවත් සර්ප විශේෂ 6 ක් තර්ජනයට ලක් වී ඇත
එනම් පිඹුරා ,දෙපත් නයා,කුණ කටුවා , දිය වර්ණයා,කුණු දිය කළුවා ,රෙදි නයා ආදීන් වේ
ඉතා අලංකාර සමනලුන් විශේෂ 67 ක් ද මුතුරාජවෙලින් වාර්තා වෙයි
කූරන් විශේෂ 34 ක් ද මෙම අභය භූමියෙන් වාර්තා වෙයි
මෙහිදී වාර්තා වන සමනල විශේෂ අතර The Taway coster,The Common Grass Yellow,The Common Rose,The Red Pierrot,The Blue Admiral ආදීන් දැකිය හැකිය
මෙලෙසින් විවිධාකාර වු සත්ත්ව ගහනයක් දිවි ගෙවන මුතුරාජවෙල අභය භූමියෙහි දැකිය හැකි  සතුන් කිහිපදෙනකු පහත දැක්වේ
මුතුරාජවෙල තෙත් බිමෙහි වැදගත්කම
            
මුතුරාජවෙල අභය භූමියට අයත් මුළු ඉඩම් ප්‍රමාණය හෙක්ටයාර 1285 කි
මෙම ඉඩම් ප්‍රමාණයෙන් කෘෂිකාර්මික කටයුතු සඳහා යෙදෙන ඉඩම්වලින් හෙක්ටයාර 543 ක් ගෙවතු වේ
පොල් ඉඩම් ප්‍රමාණය හෙක්ටයාර 430 කි
හෙක්ටයාර 6 ක ප්‍රමාණයක් තණ බිම් සඳහා වෙන්ව ඇත
මෙම වගුරුබිම් සීමාවට අයත් වන මීගමු කලපුව ද  ප්‍රදේශයේ ඉතා වැදගත් ස්ථානයකි
අවට ජනතාවගේ ප්‍රධාන ජීවන වෘත්තියට උර දී ඇති මුතුරාජවෙල කලපුව ආශ්‍රිතව දිවි ගෙවන ජීවන පවුල් සංඛ්‍යාව දල වශයෙන් 3200 ක් පමණ වේ
ද්‍රෝනී මෝය ,කරදිය ජලය අවට ගංගා වලින් එන ජලය සමග මිශ්‍ර වී කලපුවේ ජීවීන් සඳහා මනා ජල රක්ෂණයක් ලබා දෙන ස්ථානයකි
තව ද පෝෂණ ප්‍රදේශයෙන් ගලා එන ජලය තරමක් හෝ පිරිසිදු කර මුහුදට යැවීමෙන් අධික රොන් මඩ ප්‍රමාණයක් මුහුදට ගලා යාම වලකයි
ඉස්සන් ,කකුළුවන් හා මසුන් වැනි ආර්ථික වශයෙන් ඉහළ අගයක් ඇති ජීවීන් සඳහා පරිසර පද්ධති නිර්මිතව පවතින මෙම කලපුවේ ජීවීන්ට අවශ්‍ය පෝෂක ද්‍රව්‍ය අඛන්ඩව ලැබේ
ගං වතුර අවම කිරීම සඳහා ද මෙම වගුරු බිම මැදිහත් වේ
මෙය මිනිසුන් දෙලක්ෂයකට වැඩි සංඛ්‍යාවකගේ නාගරික අපද්‍රව්‍ය බැහැර කරන ස්ථානයක් ද වේ
මේ ආකාරයට මුතුරාජවෙල තෙත් බිම මිනිසාට විවිධාකාරයෙන් තම සේවය ලබා දෙන වැදගත් ස්ථානයක් බව පැහැදිලි වේ
අඩවියෙන් බැහැර පිටු
  Muthurajawela
a single, unitary coastal system

මුලාශ්‍ර
මිහි මඬල සඟරාව,17 වන කලාපය
ශ්‍රී ලංකාවේ වගුරු බිම්
පෘතුගීසී පාලනය - ශ්‍රී ලංකා
මැණික් තරම් වටිනාකමක් නොමැති වුව ද ඉතා අලංකාර හා සාපේක්ෂ වශයෙන් සැලකිය යුතු වටිනාකමක් ඇති ඛණිජයකි
(ඉංග්‍රිසි = MOONSTONE-මූන්ස්ටෝන්, දෙමළ= சந்திரகாந்தம்-චන්ද්‍රකාන්තම්) සෝඩියම් පොටෑසියම් ඇලුමිනියම් සිලිකේට් අඩංගු වේ
මෙම දුර්ලභ පාෂාණ විශේෂය සොයාගෙන ඇත්තේ මෙයට සියවසක‍ට පමණඉහතදීය
මෙම ඛණිජය මුළු ලෝකයෙන්ම හමුවන්නේ හෙක්‍ටයාර හතරක් තරම් වන භූමි කො‍ටසකිනි
ගාල්ල - කොළඔ මහා මාර්ගයට නුදුරුව මීටියාගොඩ මංසන්ධියට උතුරු දෙසින් කිලෝමීටරයක් පමණ ගමන් කළ විට මුළු ලොව පුරා අතිශය දූර්ලභ එම පාෂාණ නිධිය නිධි ගත වූ භූමිය පිහිටා ඇත
සඳකැන් පාෂාණ උපත හා ව්‍යාප්තිය

භූ ගෝල විද්‍යාවට අනුව විපරිත පාෂාණයක් වන මෙය හමු වන්නෙහි ශ්‍රි ලංකාවෙහි ,දකුණු පලාතේ ගාල්ල දිස්ත්‍රික්ක‍‍යෙහි,මීටියාගොඩප්‍රදේශයෙනි
චන්ද්‍රයාගේ හා සූර්යාගේ කිරණ ඍජුවම පොළවට පතිත වන්නේ මෙම ස්ථානයේ දී බවත්එම බලපෑම තුලින්මෙම පාෂාණය නිර්මාණය වී ඇති බවත් පැරණි විශ්වාසයක් ඇත
ප්‍රධාන වශයෙන් සඳකැන් පාෂාණ වර්ග දෙකකි
නිල්පැහැයෙන් හා සුදු පැහැයෙන් වර්ණ ගත වූ එම පාෂාණ අතර නිල් පැහැති වර්ගය මිලෙන් අධිකය
සඳකැන් පාෂාණ ලබා ගැනිම සඳහා පතල සැකසීම
සඳකැන් පාෂාණ පතලක් අඩි දහයක් පමණ දිගින් හා අඩි පහක් පමණ පළලින් යුක්ත වන සේ සකසා ඇත
මෙම පතල ගැඹුරට යත්ම එහි පස් කණ්ඩි කඩා වැටීමක් සිදූ වන හෙයින් එමගින් අභ්‍යන්තර ආරක්ෂාව උදෙසා තදින් වේලුණු පොල් කඳන් හා කැකිල්ල උපයෝගී කර ගනිමින් ඒවා එකිනෙක‍ට සම්බන්ධ කර ශක්තිමත්ව බැඳ පස් අතර තෙරපෙන සේ යොදා ගනී
මෙම පොල් කඳන් අතර ඇති අඩියක් පමණ හිඩසට වැරනියා සහ බෝවිටියා කෝටු ගසා කැකිල්ල රඳවනු ලැ‍‍බේ
එවිට පස් තට්ටුව කඩා වැටීම සම්පූර්ණයෙන්ම නවතී
ආරම්භයේ සිට දිනකට අඩි තුනක පමණ ප්‍රමාණයක්පතලේ කැණීම සිදු කරන අතර බඹයකට ලී පේළි නවයකින් යුක්ත වන සේ පතල කැණීම සිදු කරයි
සාමාන්‍ය පතලක ගැඹුර අඩි අසූවක් වන අතර පතල කාමර දෙකකකින් යුක්ත වන සේ සකසා ඇත
සීමිත ගැඹුරක් දක්වා පතලේ කැණීම් කටයුතු සිදු කළ පසු හරස් අතට දෝනා කැපීම අරඹයි
පතල අභ්‍යන්තරයට ආලෝකය හා වාතය ලබා ගැනීම සඳහා විද්‍යුත් උපකරණ භාවිත් කරන අතර දෝනා අභ්‍යන්තරයේදී ජල ගැලීම් මලින් විදුලිය කාන්දු වන හෙයින් ඉටි පන්දම් ආධාර කර ගනී
පතල් කැණීම සිදු කරන අවස්ථාවේදී පතල තුලට සීඝ්‍රයෙන් ජලය කාන්දු  වීම සිදු වේ
එය වැලැක් වීම සඳහා දඹර දෙකක් ආධාර කර ගන්නා අතර එක් දඹරයක් මගින් ජලය ද අනික් දඹරය මගින් මඩ සහිත සඳකැන් පාෂාණය ද ගොඩ ගනු ලැබීම සිදු කරයි
මෙලෙස මැටි සහිත පාෂාණය ගොඩ ගැනීම සඳහා විශේෂ වූ යකඩ බාල්දි උපයෝගී කර ගනියි
එක් දඹරයක් ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා පුද්ගලයන් සය දෙනෙකු පමණ අවශ්‍ය වන අතර ඉල්ලමක් අවසානයේ පාෂාණ මතුපිටට ගෙන ‍ඒමේ දී  එහි විශ්වාසය රැක ගැනීම සඳහා පතල් හිමිකරුවන් විසින් ඒ පිළිබඳ අධීක්ෂණයක් සිදු කරයි
මෙහි එක් පතලක් තුල සේවකයන් විසිපහක් පමණ සේවය කරන අතර ඔවුන්ලබනුයේ දෛනික වැටුප්ය
නමුත් පතල තුල කැණීම් කටයුතු කරන සේවකයන්ගේ ජීවිත පවතින්නේ නිරන්තර අවදානමකය
පතල් ආශ්‍රිතව සේවය කරන්නා වූ සියලුම සේවකයන් පතල් හිමිකරුවන් විසින් රක්ෂණය කර ඇත
පතල් තුල වැඩි අවදානමක් ලවතිනුයේ වැසි සහිත දින වලය
මෙයට අමතරව රත්රන් හා රිදී යන ලෝහ වර්ග දෙකම යොදා ගනිමින් ආභරණ නිපද වීම සිදු කරව අතර සාපේක්ෂව වැඩි ඉල්ලුමක් පවතින්නේ රිදී ලෝහය යොදා නිපද වන ආභරණ සඳහාය
මේ සඳහා විශේෂ ප්‍රාගුණ්‍යක් සහිත රන්කරුවන් යොදා ගනී
සඳකැන් පාෂාණ මගින් බිහි වන ඍජු හා වක්‍ර රැකියා
      
සඳකැන්පාෂාණ ආශ්‍රිතව ඍජු හා වක්‍ර රැකියා මාර්ග රාශියක් පුද්ගලයාට අයත් වේ
ඒ අතරින් ප්‍රධාන වශයෙන් පතල තුල කැණීම් කටයුතු සිදු කිරීම හා ස්වර්ණාභරණ කර්මාන්තය ප්‍රධාන වේ
මෙමගින් බිහි වූ අතුරු කර්මාන්තයක් වන්නේ පාෂාණ ඔපමට්ටම් කිරීමයි
ස්වර්ණාභරණ්‍ කර්මාන්තය හේතු කොට සංචාරකයන්ගේ පැමිණීමත් ඒ මගින් වෙනත් විසිතුරු භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය ,පළතුරු හා මල් වගාව ,හස්ත කර්මාන්තය වැනිව්‍යාපාරික අංශයන් ද දියුණු විය
සඳකැන් පාෂාණ ආශ්‍රිත ස්වණාභරණ කර්මාන්තය
  
සඳකැන් පාෂාණ යොදා සුදු රත්තරන් මගින් නිෂ්පාදනය කරනු ලබන ආභරණ කර්මාන්තය ඒ ආශ්‍රිතව බිහි වූ අනිකුත් කර්මාන්ත අතරින් සුවිශේෂ ස්ථානයක් දිනා ගනියි
මේ සඳහා විදේශිකයන් විශේෂ කැමැත්තක් දක්වයි.මෙයට අමතරව රත්තරන් හා රිදී යන ලෝහ වර්ග දෙකම යොදා ගනිමින්ආභරණ නිපද වීම සිදු කරන අතර සාපේක්ෂව වැඩි ඉල්ලුමක් පවතින්නේ රිදී ලෝහය යොදා නිපදවන ආභරණ සඳහාය
මෙය විශේෂ ප්‍රාගුණ්‍යක් සහිත රන්කරුවන් යොදා ගනිමින් සිදු කෙරේ
සඳකැන් පාෂාණ වල අනාගතය
                  
මෙම පාෂාණය නිධි ගත පවත්නා භූමි ප්‍රදේශ‍‍යෙහි වර්තමාන භාරකාරීත්වය පවතින්නේ පෞද්ගලික හිමිනරුවන්ටය
එමෙන්ම මෙම පාෂාණය ක්ෂය වන සම්පතකි
ඒක භූමි සම්පතක් වන මෙම පාෂාණය පෞද්ගලික හිමිකරුවන් යටතේ පැවතීම තුලින් එහි   අනාගතය කෙබඳු වේද
අඩවියෙන් බැහැර පිටු
Moonston
Mind
silver 

ඛණිජ - ශ්‍රී ලංකා
මැණික්
අලි ඇතුන් මැමත් සතුන්ගෙන් පැවත එන බව ඇතැමුන් පවසති
මිනිසා  ඉතිහාසයේදී බල්ලන්, ගවයන් වැනි සතුන්ගෙන් පසු හීලෑ කරගත් ප්‍රයෝජනවත්ම සත්ත්ව වර්ගය වන්නේද අලි ඇතුන්ය
‍ මෙසේ අලි ඇතුන් හීලෑකරගත් ආකාරය පිළිබඳ කරුණු සඳහන් නොවන නමුත් සමහරුන්ගේ අදහස වන්නේ කුඩා කාලයේ මව මිය යාම නිසා අතරමං වූ අලි පැටියෙක් හෝදඩයම් සඳහා කැපූ වලවල් වල වැටුණු අලි පැටවුන් මිනිසුන් විසින් රැ‍ගෙන ඒම මගින් අලි හීලෑ කරගත් බවය
මෙම අලි ඇතුන් අතීතයේ සිටම බර වැඩ සඳහා මිනිසුන් හා ඩාරා  යොදා ගන්නා ලදි
අලියගේ හැඩරුව 

අලියාගේ හැසිරීම මෙන්ම පෙනුමත් අනෙක් බොහෝ සතුන්ට වඩා වෙනස්ය
සුවි‍ශේෂය
අලියාගේ කැපී පෙනෙන ශරීරාංගයක් වන්නේ හොඬවැලය
විවිධ කාර්යයන් සඳහා යොදාගන්නා මේ හොඬවැලේ ක්‍රියාකාරිත්වයට මාංශපේශීන් 40,000 ක් පමණ එකිනෙකට සම්බන්ධව පවතී
හොඬවැල නාසය ලෙසට මෙන්ම අතක් ලෙසටද සමහර අවස්ථාවලදී අලියාට ප්‍රයෝජනවත් වේ
දිය බීමේදී හා ශරීරයට දිය ඉසගැනීමේදී පමණක් නොව සතුරෙකුට පහරදීම සඳහා ශක්තිමත් අයුධයක් ලෙසද යොදාගනී
අලි ශරීරයේ ඇති අනෙක් සුවිශේෂී අංගයක් වන්නේ කන් යුවලයි
මේ කන් සැකසී ඇත්තේ අවට ඇති ශබ්ද තරංග හැකිතාක් කන් ඇතුළට යොමුවන ලෙසටය
එනිසා අලින්ට ඉතා සුළු ශබ්දයක් පවා ඉතා හොදින් ඇසීමේ හැකියාව ඇත
එමෙන්ම ශරීර උෂ්ණත්වය පිටකිරීමේදී මෙම කන් වැදගත් කාර්යයක් ඉටු කරයි
අලි නිතරම තම දෙකන් වලින් පවන් සලයි
පවන් සලන විට නිතරම කන් සෙලවීම නිසා රුධිර‍යේ ඇති උෂ්ණත්වය කනේ සම හරහා බාහිර පරිසරයට විහිදේ
අලින්ගේ පෙනිම දුර්වලය
නමුත් ඉතා හොදින් ඉව දැනෙයි
උණුසූමට අකමැති වීමත්, ඇස් පෙනීමේ දුබලතාවය හා හොදින් ඉව දැනිම යන මේ හේතූන් නිසා අලි නිශාචර දිවියකට වැඩි කැමැත්තක් දක්වයි. 

අලින්ගේ සම සංවේදී ඉන්ද්‍රියකි
එය සිරුරේ සමහර තැන්වලදි සිනිදු වන අතර සමහර තැන්වලදී ඝන වේ
කන්වල සම ඉතා සිනිදුය
නමුත් සිරුර පසු කොටසේ සම සමහර තැන් වල සම ඝන වේ
සිනිදු හා රළු ලොම් සිරුර පුරා තැනින් තැන විසිරී පවතී අලියෙකුගේ වල්ගයේ ඇති ලොම් ඌ වැඩෙන විට ක්‍රමයෙන් ඝන වී අවසානයේ ප්ලාස්ටික් කෙන්දක් මෙන් ඝන තත්වයට පත් වේ
අලින්ගේ පාද වංගෙඩි මෙන් මහතය
මෙම පාද සකස් වී ඇත්තේ අලින්ගේ සිරුරේ විශාල බර දරා ගැනීමට හැකිවන පරිදිය
එමෙන්ම පාදවල අස්ථි ඉතා ශක්තිමත්ව වැඩී ඇත්තේ සිරුරේ බර දරා ගැනීමට හැකිවන පරිදිය
එමෙන්ම පාදයේ යට විලුඹ කොටස කොට්ටයක් මෙන් විශාල වී සැකසී තිබේ
මේ නිසා සිරුරේ බර දරා ගැනිමට මෙන්ම බොහෝ දුර ඇවිද යාමටද පහසු වී ඇත
කකු‍ලේ පතුල ඝන වන අතර එහි පැළුම් හා රේඛා සටහන් දැකිය හැකිය
මෙය ගල් උඩ නැගීමේදී හා කදු බෑවුම් මත යන විට ලිස්සායාම වලක්වා ගැනීමට උපකාරී වේ
අලින්ගේ දන්ත පද්ධතියද සුවිශේෂී වේ