Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
an indepth look
Links to tooth decay pictures (Hardin MD/Univ of Iowa)
Caries Diagnosis - Coronal Caries  from the University of Michigan, School of Dentistry
Diet, Nutrition and the prevention of chronic diseases (including dental caries) by a Joint WHO/FAO Expert consultation (2003)
Image showing various stages of dental caries 
Global Oral Health - CaPP , a chart containing caries data from selected countries
Common questions on dental caries treatment

ශල්‍ය වෛද්‍යවේය
දත්
සෞඛ්‍යය
ස්ථාවර බාධක වෙනස් නොවන බාධකයකි
එය වඩාත් ආරක්ෂිත එකක් වන අතර සතුරු හමුදාවන්ගේ ගමනට බාධා කිරීම‍ට සමත්ය
බඩගා යා යුතු බාධක ස්ථිර සීමාවක පිහිටුවන අතර හමගින් හමුදාවන් හට සැකසීමට ක‍ාලය හිමි වේ
එසේම සමහර විටෙක මෙම බාධක සතුරු සීමාවල ද ඉදිකෙරෙන අතර එමගින් සතුරු හමුදාවන් වෙතට දැඩි බලපෑම් කළ හැක
චතුරස්‍රාකාර බාධකයක් නිමවෙන්නේ බාධක 3 ක් හෝ 4 ක් එක් වීමෙනි
පාබල හමුදා අණදෙන නිළධාරියාට අනුව ගොඩනගන බාධක නිසා ආරක්ෂාව පිණිස ප්‍රහාර එල්ල කිරීමට හැකි වේ
බාධක යෙදීමෙන් සතුරු ප්‍රහාරවලට ලක්විය හැකි ස්ථාන ශක්තිමත් වන අතර එමගින් විශාල හානි ද වැළකේ. 1917 මාර්තු මස සිදු වූ අගල් වැටලීමකදී  I භට ඛණ්ඩය බඩගා යා හැකි බාධක ඉදි කිරීමෙන් සහාය ලබාගත් අතර සතුරු අගල්වලට පැමිණි පසු චතුරස්‍රාකාර බාධක ද ඉදි කිරීමෙන් ඔවුන් ජර්මාණු හමුදා ශක්තිමත් වීම සහ ප්‍රතිප්‍රහාර වළක්වා ගත්හ
එසේම සීමාවන්හි සිටින සතුරු සොල්දාදුවන් කලබල කිරීමෙහිලා බෝම්බ හෙලීම් ද සිදු කළහ
org/wiki/Barrage_%28artillery%29#Standing_and_box_barrages
යුධ අවකාශය යනු යුධ මෙහෙයුමකට ගුවන්, භූමි , මුහුදු , අවකාශ හා දත්ත වැනි පාර්ශව එකට එක් වීමයි
එයට පරිසර සාධක හා කොන්දේසි ඇතුළත්වන අතර එමගින් යුධ ශක්තිය යෙදීමට, බල සේනා රැක ගැනීමට හෝ මෙහෙයුම් සම්පූර්ණ කිරීමට හැකි වේ
මෙයට සතුරු හා මිතුරු සේනාවන්ද ඇතුළත්ය
කාලගුණික තත්වය, මෙහෙයුම් ප්‍රදේශවල විද්‍යුත් චුම්භක තත්වය වැනි  ස්වාභාවික සාධක ද ඊට අන්තර්ගතය
යුධ අවකාශය පරීක්ෂාකාරී එකක්ද
යුධ අවකාශය පරීක්ෂාකාරී වන්නේ මෙහෙයුම් ප්‍රදේශයේ පරිසරය, සාධක සහ කොන්දේසි මෙන්ම මිත්‍ර හමුදාවන්හි තත්වය, කාලගුණික තත්වය වැනි දෑ පිළිබඳව ඇති දැනුම සහ තේරුම් ගැනීමේ මතය, එමගින් මෙහෙයුම් සාර්ථක කරගත හැකි වේ
Battlespace Galactica 

යුධ අවකාශ විද්‍යූත්කරණය නිර්මාණය වන්නේ යුධ මෙහෙයුම්වල සඵලතාවය, අවි නවීකරණය, සංවේදක ජාලකරණය,බද්ධ අංශ හා කේන්ද්‍රීය ජාල වැනි අංශ මගින් වර්ධනය කර ගැනීමටය
මෙම යුධ වාදය ආවර්ජනය කරනුයේ යුධ මෙහෙයුම් ඒකාබද්ධ මෙහෙයුම් ක්‍රම අනුව මෙහෙයවීම වඩා සාර්ථක බවය
මෙම ලිපියෙන් විස්තර වන්නේ බෝම්බවලින් ආරක්ෂා වීම සඳහා වූ බංකර වර්ගයක් ගැනය
අනෙකුත් භාවිත සඳහා බංකර බලන්න
බංකරයක් යනු ආරක්ෂාකාරී යුධමය බලකොටුවකි
බොහොමයක් බංකර පොළව උඩ පිහිටා ඇති බ‍ලකොටු හා සසඳන විට පොළවට යටින් පිහිටයි
මේවා පළමු හා දෙවන ලෝක යුද්ධවලදී වඩා උපායශීලී මට්ටම්වලින් භාවිතා කරන ලදී
සීතල යුද්ධය අතරතුර දී යුධෝපායන් සම්බන්ධ වූ (අණ දීම් හා පාලනය) යටිතල පහසුකම් මෙන්ම රජයේ නියෝජිතයින් ආරක්ෂා කිරීමට හා න්‍යෂ්ටික යුද්ධයක් ඇති වීමක දී ගබඩා කිරීම සඳහා අති විශාල බංකර සංකීර්ණ සාදන ලදී
ආශ්‍රිත 
බංකර 
බලකොටු
පාලිත මිසයිල ඉලක්ක හඳුනා ගැනීමෙන් රේඩාර් හෝ අධෝරක්ත ක්‍රම මගින් ක්‍රියා කරන අතරෙහිම ඉලක්කය වෙතට ගැටීමට ගමන් මග සකසයි
පුපුරණ ද්‍රව්‍ය සහිත මිසයිල ශීර්ෂය මගින් ඉලක්කය විනාශ කිරීමට හෝ හානි පමුණූවාලීමට සමත්වන අතර සමහර ඒවායේ ඉතිරිවන කැබලි  විසි වීමෙන් මාරාන්තික අරය වැඩි කිරීමට පියවර ගෙන ඇත
මිසයිල රේඩාර් හෝ අධෝරක්ත කිරණ භාවිතයෙන් ඉලක්කය සොයා ගන්නා අතර මෙම ක්‍රියාවලිය ගුවන් යානයකින් ඉලක්කය වෙත මිසයිල නිකුත් කිරීමට යොදාගන්නා අධෝරක්ත ක්‍රියාවලිය වඩා වෙනස්ය
අධෝරක්ත කිරණ මගින් බලාත්මක මිසයිල රේඩාර් පද්ධතියක් මගින් ඉලක්කය සොයා ගන්නා අතර රේඩාර් මගින් පාලිත මිසයිල නිකුත් වන්නේ IRST පද්ධතීන්හි දෘශ්‍යමානව ඉලක්ක දිස් වූ විටය
එසේ දිස් වූ විට අදාල ඉලක්කය දීප්තිමත්ව ඉදිරිපත් කර දැක්විය යුතුය
org/wiki/Air-to-air_missile#Guidance
ගුවනේදී ගුවනට විදින මිසයිල (ගුගුමි)  යනු, වෙනත් ගුවන්යානයක් විනාශකිරීමේ අරමුණින් යම් ගුවන්යානයක් විසින් විදිනු ලබන නියෙමු මිසයිලයකි
සාමාන්‍යයෙන් ඝන ඉන්ධනයෙන් පිරි වුවද සමහරක් විට ද්‍රව ඉන්ධනයෙන් පිරි විය හැකි රොකට් මෝටර එකක් හෝ කිහිපයක් විසින් ගුගුමි යන් සාමාන්‍යයෙන් බල ගන්වනු ලැබේ
සැලසුම් 

අහසෙන් අහසට යවන මිසයිල සාමාන්‍යයෙන් දිගු තුනී සිලින්ඩර වේ
ඒවායේ හරස්කඩ කුඩා වේ
එමනිසා ඒවා ගමන් ගන්නා අධික වේගවලදී ඇති වන බාධා අවම වේ
එහි ඉදිරිපස ඇත්තේ සොයා යන්නායි
(Seeker) එය රේඩාර් පද්ධතියක්, රේඩාර් හෝමරයක් හෝ අධෝරක්ත අණාවරකයක් විය හැකිය
ඊට පිටුපසින් ඇත්තේ මිසයිලය පාලනය කරන ගුවන් තාක්ෂණික ශිල්ප ක්‍රමයි
සාමාන්‍යයෙන් ඊට පසුව මිසයිලය මධ්‍යයේ ඇත්තේ ලෝහ‍යකින් වට වී ඇති පුපුරන ද්‍රව්‍ය කිලෝ ග්‍රෑම් කිහිපයකි
පිපි‍රීමේ දී එම ලෝහ කුඩා කැබලි බවට පත්වේ
මිසයිලයේ පසු කොටසේ ප්‍රචාලක පද්ධතිය අඩංගු වේ
එය සාමාන්‍යයෙන් යම් වර්ගයක රොකට්ටුවකි
ද්වී තෙරපුම් ඝන ඉන්ධන රොකට්ටු බහුල නමුත් සමහරක් දිගු දුර මිසයිල ඔවුන්ගේ පරාසය වැඩි කර ගැනීමට ඉන්ධන ඉතිරි කර ගැනීම සඳහා ද්‍රව ඉන්ධන මෝටර භාවිතා කරනු ලබයි
සමහරක් ඝන ඉන්ධන මිසයිල මෙම තාක්ෂණයට අභියෝග කරන්නේ දෙවන රොකට් මෝටරයක් සමඟය
MBDA Meteor වැනි සමහරක් දියුණු වෙමින් පවතින මිසයිල ගමන් කරන අතරතුර එය තුළට වාතය ලබා ගනිමින් (Ramjet එකක් යොදා ගෙන, ජෙට් එන්ජිමකට සමානව) ගමනේ යෙදේ
එමඟින් ඔවුන්ගේ පරාසය වැඩි වේ
නූතන මිසයිල අඩු දුම් මෝටර භාවිතා කරයි
මුල් කාලීන මිසයිල ඝන දුම් වලිගයක් නිර්මාණය කරන අතර එය ඉලක්කගත වී ඇති ගුවන් යානයේ කාර්ය මණ්ඩලයට පහසුවෙන් නිරීක්ෂණය වන අතර එමඟින් ඔවුන්ට ප්‍රහාරයෙන් ඉවත් වීමට හා එය මගහැරිය යුත්තේ කෙසේද යන්න නිර්ණය කිරීමට වැඩි ඉඩ ප්‍රස්ථාවක් ලබා දෙයි
ආශ්‍රිත 
 භූමියේ සිට ගුවනට වන මිසයිල

මිසයිල
ගුවන් යානයකින් ගුවන් මිසයිලයක් නිකුත් කරන්නේ තවත් ගුවන් යානාවක් විනාශ කිරීමේ අදහසිනි‍
සාමාන්‍යයෙන් එම මිසයිල එකක් හෝ එකකට වැඩි රොකට් මෝටර්වලින් යුක්තවන අතර ඒවා ඝන හෝ ද්‍රව ඉන්ධන මගින් ක්‍රියාත්මකය
MBDA වර්ගයට “ රැම්පේට්” එන්ජිමක් යොදාගැනීමෙන් විශාල වේගයක් අත්කර ගත හැකි වන ලෙස මැදි දුර මිසයිල නිපදවීමට හැකි වේ
කෙටිදුර , මැදිදුර සහ දිගු දුර මිසයිල ලෙස ගුවන් මිසයිල පුළුල් ලෙස වර්ග කර ඇත
කෙටි දුර මිසයිල අධෝරක්ත කිරණ මගින් පාලනය කෙරේ
අනෙක් දෙවර්ගය රේඩාර් මගින් පාලනය කෙරේ
org/wiki/Air-to-air_missile
ප්‍රහාරක හෙලිකොප්ටර් යානා සන්නද්ධ ඒවා වන අතර ඒවායින් යුධ ටැංකි ආදිය විනාශ කිරීමටත් යුධ භූමියට ආසන්නව ගුවන්  ආධාරක ප්‍රහාර සැපයීමටත් සමත්ය
නූතන ප්‍රහාරක හෙලිකොප්ටර් යානාවල ප්‍රථමයා වන්නේ වියට්නාම සංග්‍රාමයේ දී යොදා ගත් AH-1 කෝබ්‍රා නම් වූ යානාවයි. එය සාම්ප්‍රදායික ගුවන්නියමුවා නූතනයට රැගෙන ආ පුරෝගාමීය වන අතර පුළුල් යාත්‍ර රාමුවක් සහිත යානාවේ ඉදිරිපසට වන්නට තුවක්කු සහ ප්‍රහාරක රොකට් හා මිසයිල මගින් බලගන්වා ඇති  ප්‍රබලයෙකි
තම ඉලක්ක ඉතා පහසුවෙන් හදුනාගැනීමට අවශ්‍ය සංවේදක එනම් MN Wave වැනි රේඛා පද්ධති වලින් මෙම ප්‍රහාරක යානා සමන්විතය
මෙම පද්ධති භාවිතා කිරීමට පහසුකම් ලබාදෙමින් එක්සත් රාජධානිය නිපද වු “ඇපචි” වැනි යානා පෙර විපරම් කටයුතු සඳහා යෝග්‍ය වන්නේ ද ඉහත කී සංවේදක පද්ධති නිසාමය
org/wiki/Military_helicopters#Attack_helicopters
රටක හමුදා බලකායක් යනු එරට රජයට අනුග්‍රහය දක්වන ආරක්ෂක සහ සටන් බලකායන් වන අතර  ඔවුන් රජය වැඩි දුරටත් බලාපොරොත්තුවන අභිප්‍රායන් සාක්ෂාත් කර දෙති
සමහර රටවල ජාතික හමුදා බලකායන් තුළ යුධ හමුදා බල ඇණිවලට සම‍ාන බලකායන් ද ඇතුළත්ය
ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සහ අනෙක් බොහෝ ආණ්ඩු ක්‍රම පවත්නා රටවල හමුදාවන් සිවිල් රාජ්‍යය දෙපාර්තමේන්තුවක් හරහා රජයන්‍ට සම්බන්ධිතය
බොහෝ විට මෙම දෙපාර්තමේන්තු, ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව, යුධ දෙපාර්තමේන්තුව හෝ ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශය ලෙස හඳුන්වනු ලබයි
සේවාවන් 
යුධ හමුදාවන් ප්‍රධානව සේවාවන් කිහිපයකට අංශ බෙදා ඇත
ප්‍රධානතම පොදු ඒකක 3 වන්නේ හමුදා, නාවික සහ ගුවන් හමුදා යන ඒකක වේ
සමහර  රටවල මැරීන් සහ විශේෂ බලකායන් වෙන් වූ සේවාවන් ලෙස පවත්වාගෙන යයි
යම් රටක වෙරළාරක්ෂක අංශය ද හමුදාවන් යටතේ පවතින  වෙන් වූ සේවාවන් අතුරින් එකකි
නමුත් බොහෝ රටවල වෙරළාරක්ෂක අංශය සිවිල් නියෝජිතායතනයන් ලෙස පවතී
ප්‍රංශ හමුදා ව්‍යුහය තුළ සාම්ප්‍රධායික ලෙස ප්‍රධාන අංශ ත්‍රිත්වය පවතින අතරෙහිම සිව්වන අංශය ලෙස “භට පිරිස්” දැක්වේ
මෙම ව්‍යුහය බොහෝ රටවල් විසින් අනුකරණය කර ඇත‍‍
පැරණි සෝවියට් සමූහාණ්ඩුව ද තම හමුදාවන්ට අමතර වූ “ උපායශීලී රොකට් බලකාය” නමින්වන බලකායකින් සන්නද්ධ වූ අතර එම බලකාය රුසියානු රජය විසින් දැනටමත් පවත්වාගෙන යයි
තවද, බටහිර හමුදාවන් තුළ පවතින “ඒකාබද්ධ බලකාය” නම් සුවිශේෂී ඒකකය හමුදාවන් ද්විත්වයක හෝ ඊට වැඩි ගණනක එනම්, ප්‍රධාන හමුදා වර්ග ත්‍රිත්වයෙන් එක් හමුදාවකට පමණක් සීමා නොවන කුසලතාවලින් සමන්විත ඒකකයකි
යුධ සංවිධාන ඒකක, සැකසුම් හා විධානයන්
එක්සත් ජනපදයේ හා පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය යුධ හමුදාවන්වල වත් හමුදා තැනුම් ඒකක ඒකක හා සැකසුම් ලෙස ව්‍යවහාර කිරීම පොදු වේ
සාමාන්‍යයෙන් හමුදාවක් තුළ ක්‍රියාකාරී කුඩාම ස්වාධීන මූලය ඒකකයයි
එය බලගනයක් හෝ යාත්‍රාවක් ලෙස පැවතිය හැකිය
දර්ශීය ඒකකයක් යනු සමාවයවික සංවිධානයක් වන අතර (ශුද්ධ පාබල හමුදාව, ශුද්ධ තුරඟ බලකාය, සියළු පිපිරුම් ඒකක වැනි) එහි අධිකාරී හා අණ දෙන කටයුතු ස්වයං අන්තර්ගත වේ
ඒකකයකට වඩා කුඩා ඕනෑම දෙයක් උප ඒකකයක් හෝ සුළු ඒකකයක් ලෙස සැලකිය හැකිය
සැකසුමක් යනු ඒකක සමූහනයක් හෝ අණ දෙන බලගනයක් යටතේ ක්‍රියාත්මක වන කුඩා සැකසුම් වේ
සැකසුම් යටතට බලගන, භටඛණ්ඩ, යාත්‍රා ආදිය අයත් වේ
ප්‍රායෝගිකව ඒකකයක් හා සැකසුමක් අතර යම් නොපැහැදිලිතාවයක් පවතී
පසුව කී දෙය සාමාන්‍යයෙන් සකසුවාගේ මෙහෙයුම් සමායෝජනයට පවතී
කෙසේ නමුත් රටවල් ගණනාවක බලගනයන් හා භටඛණ්ඩයන් ස්ථිර සංවිධානයන් ලෙස ද පවතී
කෙසේ නමුත් විවිධ රටවල් විවිධාකාර සංවිධාන සඳහා එකම නම භාවිතා කිරීමට සිදු වේ
(රටක් තුළ පවතින විවිධ සේවාවන් තුළ දී ද පවතී
) උදාහරණයක් වන්නේ නාවුක පෙරමුණයි
බොහෝ නාවික හමුදාවන්වල නාවුක පෙරමුණ නෞකා කිහිපයක සැකසුමක් වන අතර බොහෝ ගුවන් හමුදාවල එය ඒකකයකි
එක්සත් ජනපද හමුදාවේ එය බලගන ප්‍රමාණයේ අශ්වාරෝහක ඒකකයකි
පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය හමුදාවන් එය ආයතන ප්‍රමාණයේ සන්නද්ධ උප ඒකකයකි
යුධ පටිපාටියේ අණ දෙන ඒකකයක් යනු එක් නිළධාරියෙකුගේ පාලනය යටතේ පවතින ඒකක හා සැකසුම් එකතුවකි
එය ඉතා ඉහල මට්ටමේ සැකසුමක් වන අතර රජයට හෝ ජාතික යුධ මූලස්ථානයට වගකිව යුතු වේ
එය ජාතියක සේවාවන් සඳහා දුලබ නොවන අතර භූමි බල අණ දෙන ඒකකය, ගුවන් අණ දෙන ඒකකය, නාවික අණ දෙන ඒකකය ආදිය සඳහා කැනේඩියානු බලකායන්ගේ භාවිතා වේ
කෙසේ නමුත් මෙය සේවා පාදක නොවන අණ දෙන ඒකකයන්ගේ පැවැත්මට බාධා නොකරයි
වත්මන් සංවිධායක ධුරාවලිය

හමුදා
මෙහිදි වත්මන් හමුදාවල ධුරයන් ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය පිළිබදව දළ විග්‍රහයක් ඇත
රටින් රට , ජාතියෙන් ජාතියට හමුදවේ ස්වභාවය වෙනස් වුවත් බොහෝ රටවල හමුදා ධුරාවලිය බ්‍රිතාන්‍ය හෝ ඇමෙරිකානු හෝ දෙකේහි සම්මිශ්‍රණයක් වේ
එනමුත් බොහෝ හමුදාවල ධුරයන් ඉතා අතීතයට විහිදේ
හමුදා බල ඇණි පලමුව 18 සියවසේ ප්‍රංශයේ හඳුන්වා දෙනු ලැබු අතර වර්තමනයේ බොහෝ හමුදා එය භාවිතා කරයි
කෙසේ වෙතත් එක් ජාතියක හමුදාමය සැකැස්ම එම රටට ආවේණික බැවින් එය දැනගැනීමට අවශ්‍ය විශේෂයෙන් එම රටේ හමුදාව ගැන සෙවිය යුතුයි
සේවා සාර්ජන් -  සමහරක් රටවල ඇති නිල නොලත් තනතුරකි
නිල නොලත් යනු ඔවුන්ට සාමාන්‍ය හමුදාභට නිලයන් ඔස්සේ ඉහලට යා නොහැකිය
ඔවුන්ට විශේෂ නිලයන්ට පමණක් උසස්විම් ලැබේ
ඉහල නිලයන්ට උසස්වන විට සමහර තනතුරැ මගහැරිය හැක උදා (Nato) නේටෝ භටයින් බලකායන්  (betellion) සිට සේනාංක (brigades) දක්වා උසස් වේ
විශල හමුදා වල ඉහල සාංවිධාන තිබිය හැක
හමුදාව, හමුදා කණ්ඩායම් හමුදා මණ්ඩලය (region) හාtheatre යනු ඉතා විශාල හමුදා කණ්ඩායම් වේ
එය ප්‍රමා‍ණයෙන් හා නිලයන්ගෙන් ඉහළ වේ
හමුදාහමුදාංශ (Devisions) සේවාවන් සිදුකරයි (ප්‍රවාහන, යුධබිමට කාලතුවක්කු සැපයීම,රෝහල් නඩත්තු) රෙජිමේන්තු බලඇණි වලට මෙවන් සේවා සපයන සටන් කණ්ඩායම් තිබුණේ නැත
දෙවන ලෝක යුද්ධය සමයේ සිට සේනාංක  බලවත් වුනි
1980 යුගයේ සිට රෙජිමෙන්තු වලටත් සේවා කණ්ඩායම් ලබා දුනි
රෙජිමේන්තු වලට මෙවන් සේවා සපයන්නන් ඇමෙරිකාවේ Regimental Combat teem    ලෙසත්  බ්‍රිතාන්‍යයේ  barrel group ලෙසත් හදුන්වයි. 

වෙනස් රටවල හමුදාවල වෙනස් ආකාරයෙන්  නිලයන් තිබිම නිසා පටලවූ සහගත වේ
කැනඩා‍වේ, බ්‍රිතාන්‍යයේ රෙජිමෙන්තු හට කණ්ඩායහ් හාමුදාඛණ්ඩ වලට වෙන් කරන අතර ඇමරිකාවේ අශ්වාරෝහක කණ්ඩායම් ද එලෙස බෙදා වෙන්කරයි
රතු හමුදාවේ විලයන් ආයතනයන් මෙන් වනමුත් දෙවන ලෝක යුද්ධය ඇරඹුණු කාලයේ ජපාන හමුදාව බලය අතින් අඩු ස්ථානයක සිටි අතර ඔවුන‍ගේ හමුදා ඒකක වල ප්‍රමාණය කුඩා විය
රතු හමුදාවේ ප්‍රමාණය බොහෝ රටවල රෙජිමේන්තු වක් තරම් විය
රතු හමුදාවේ පෙරමුණ අනෙක් රටවල හමුදා කණ්ඩායමක ප්‍රමාණය විය
whmentch  හමුදා කණ්ඩායම් (නාසි හමුදා) ප්‍රමාණයෙන් විශාල විය
නැගෙනහිර පෙරමුණේ Army හි ප්‍රමාණය ඉතා විශාල වු අතර රුසියාව ආක්‍රමණය කිරිමේ යෙදි සිටියේය
ගුවන් හමුදා
ගුවන් හමුදාවේ සංවිධායක ව්‍යුහය ජාතීන් අතර වෙනස් වේ
සමහරක් ගුවන් හමුදා (එක්සත් ජනපද ගුවන් හමුදාව හා රාජකීය ගුවන් හමුදාව වැනි) කමාන්ඩ්, ගෘප් හා අණුඛණ්ඩ ලෙස බෙදෙන අතර අනෙක්වා (සෝවියට් ගුවන් හමුදාව වැනි) වලට යුධ හමුදා ආකාරයේ සංවිධායක ව්‍යහුයක් ඇත
සංකේතය (යුධ හමුදා ව්‍යුහ සංසන්දනය සඳහා)	ඒකක නාමය
(USAF/RAF)	පුද්ගලයන් ගණන	ගුවන් යානා	සහායක ඒකක ගණන (USAF/RAF)	අණ දෙන නිලධාරීන් (USAF/RAF)	   
XXXXXX +	ගුවන් හමුදාව	මුළු ගුවන් හමුදාව	මු‍ළු ගුවන් හමුදාව	සියළු ප්‍රධාන කමාන්ඩ්	ජෙනරල් /එයාර් චීෆ් මාෂල්	   
XXXXX	ප්‍රධාන කමාන්ඩ් කණ්ඩායම් /[ RAF සමානතා නොමැති]	වෙනස්වේ	වෙනස් වේ	කාර්ය හෝ ප්‍රදේශය අනුව (සහායක ඒකක වෙනස් වේ)	ජෙනරල්/ එයාර් චීෆ් මාෂල්	   
XX	අංක කරන ලද ගුවන් හමුදාව, කමාන්ඩ් කණ්ඩායම්	ප්‍රදේශය අනුව (සහායක ඒකක වෙනස් වේ)	වෙනස් වේ	2+ වින්ග්/ගෘප්	මේජර් ජෙනරල්/ ඒයාර් චීෆ් මාෂල්	   
X	වින්ග් / ගෘප් හෝ ස්ථාන	1,000-5000	48-100	2+ ගෘප් / වින්ග්	බ්‍රිගේඩියර්/ එයාර් කොමදෝරු/ ගෘප් කපිතාන්	   
III	ගෘප්/ වින්ග් 	300-1,000	17-48	3-10 අණුඛණ්ඩ/3-4 අණුඛණ්ඩ	කර්නල්/ ගෘප්
කැප්ටන්/ වින්ග්
කමාන්ඩර්	   
II	අණුඛණ්ඩ	100-300	7-16	3-4ගුවන් යානා	ලුතිනන් 
කර්නල්/මේජර්/ අණුඛණ්ඩ
ප්‍රධාන
ගුවන්	20-100	4-6	කොටස් ‍ක් හා පවත්වා ගැනීමේ හා සහාය කාර්ය මණ්ඩලය 	කැප්ටන්/ ගුවන් ලුතිනන්
කොටස	2-4	2-3	n/a	ප්‍රාථමික නිලධාරී 	 

ආරක්ෂක බලකායන්
යුධ භූගෝලීය විද්‍යාව යනු භූගෝල විද්‍යාවේ උප ඒකකයක් වුවද එය යුධ කටයුතුවලටම වෙන් නොවූවකි
එහෙත් දේශපාලකයින් සහ ශාස්ත්‍රඥයින් එම විෂයය දෙස යුධවාදී ඇසකින් බැලීම හේතුවෙන් යුධ භූගෝල විද්‍යාව, යුධ විෂයන් බවට පත්ව ඇත
II ලෝක යුද්ධයෙන් පසුව යුධ භූගෝල විද්‍යාව යුද්ධයකදී හෝ සාමයකදී යුධ ප්‍රශ්න විසඳීම සඳහා ලබා දුන්නේ ප්‍රබල සහායකි
මෙම සහායන් ලබා දීමට යුධ භූගෝල විද්‍යාඥයින් භූ දේශපාලනයේ සිට භෞතික පිහිටීම් දක්වා වූ විවිධ අංශ පිළිබඳව සැලකිලිමත් විය යුතු වේ
එසේම යුධ වාතාවරණයකදී බලපැවැත්වෙන සංස්කෘතික සහ ආර්ථිකමය සාධක පිළිබඳව ද ඔවුන් විශේෂ අවධානයක් යොමුකළ යුතු වේ
යුධ භූගෝල විද්‍යාව යනු භූදේශපාලනික පාලනයේදී ත්‍රස්තවාදයට එරෙහිව ඉදිරිපත්වන ප්‍රධාන අංගය වේ
යුධ භූගෝල විද්‍යාඥයෙකු සපයන සටහනකින් තොරව අණදෙන නිලධාරියෙකුට තම ඉදිරි පියවරවලට යාම අවුල්විය හැක
පරිසර විශ්ලේෂණයන්, සංස්කෘතික විශ්ලේෂණ‍යන් සහ තවත් විශාල අධ්‍යයනයන් රැසකින් ලබා ගන්නා තොරතුරු එක් රැස් කිරීම සිදු කරන භූගෝල විද්‍යාඥයා විසින් ලබා දෙන විශ්ලේෂණය ඉතා ප්‍රබලය
එමගින් යම් භට ඛණ්ඩයක් අදාල මෙහෙයුම් ප්‍රදේශයේ භූමිය පිළිබඳ අධ්‍යයනයක් ලබා ගත්ත ද ජලවහන පද්ධතිය පිළිබඳ සැලකිළිමත් නොවිය හැක
එම ජලවහන පද්ධතිය පාදක කොට සතුරු ප්‍රහාරයක් එල්ල වුවහොත් එය දැඩි අවාසියක් විය හැක
නාරිගකව සංවර්ධිත ප්‍රදේශයන්හි ගැටුම්වලට යොමුවීමකදී ඇතිවන බාධක සාමාන්‍ය යුධ බිමකට වඩා දස ගුණයකින් වැඩිය
“යුද්ධය” නම් වූ නාටකයේ සාර්ථක නළුවකු වන්නට  සිතන්නෙකු සතු පළමු රාජකාරිය වන්නේ නාටකය හොඳින් අධ්‍යයනය කිරීමවන අතර එමගින් ඔහුට මෙන්ම සතුරන්ට ද ඇතිවන වාසි සහ අවාසි හොඳින් දැක ගත හැකි වේ
ලඳු කැලෑ සහ වනාන්තරවල යුධ වැදීම්
මෙම පරිසරයන්හි ලක්ෂණ මූලිකවම කාන්තාර ප්‍රදේශයන්හි දුටු ලක්ෂණවලට වඩා විරුද්ධය
දහස් ගණනක් වූ සත්ව පද්ධතියකින් සහ වෘක්ෂලතාවන්ගෙන් සමන්විතවන මෙම වනාන්තර පද්ධතීන්හි සෑම විටකම තෙත සහිත භූමියක්වන අතර එම ලක්ෂණයම එකී ප්‍රදේශයන්හි දුෂ්කරතාවයද වේ
මෙම තෙත සහිත බව යුධ වැදීම්වලදී සිදුවන තුවාලවීම් ඉතා ඉක්මණින් නරක් වීමට බලපාන ප්‍රධානතම හේතුවකි
විවිධ බැක්ටීරියා වර්ග ජලයේ ජීවත්වීම මෙම සාධකයට හේතුවයි. කෙසේ වුවද යුධ හමුදාවන්ට දැඩි අපහසුවක් ඇති නොවනුයේද මෙම තෙත සහිත බව නිසාමය
විශාල වන ගහණය සහ යටි ශාක ස්ථරය හේතුවෙන් ගුවනින් වුවද සැඟවීමට පහසුය
නාගරික පරිසරයක මෙන් මෙම වන ගහණයේද රැකසිට පහර දීමට ඉතා පහසුවෙන්ම හැකි වේ
මෙම පරිසර පද්ධතියේද කඳු දැකිය හැකි වුවත් ඒවා කාන්තාරවල දැකිය හැකි කඳුවලට වඩා වෙනස් වේ
වනාන්තරවල පිහිටි කඳුවල පැළෑටි වැනි ස්ථර පිහිටීමෙන් සෑම විටකදීම මෙම කඳු තරණයට ඉතා අපහසුය
වනාන්තර ආශ්‍රීත ගැටුම්වලදී ප්‍රධානතම ප්‍රවාහන මාධ්‍යය වන්නේ හෙලිකොප්ටර් යානාවයි. ඒ බැව් වියට්නාම සටන්තුළදී ඔප්පු විය
යුධ ටැංකි සහ අනෙකුත් හමුදා වාහන මෙම වන ගහණය තුළින් ගමන් කරවීම කාලය විනාශ කරන්නකි
එහෙත් බොහෝ වේගයෙන් ගමන් කරන  යුධ  ගුවන්යානාවන්ට ඉතා නිවැරදිව හා ඉතා කාර්යක්ෂමව තම සේවාවන් ලබා දීමට නොහැකිය
කඳුකර සටන්
කඳු දෙකක් එක සමාන නොවන සේම මෙම ආකාරයේ සටනකට කෙරෙන පුහුණුවද ඉතා තීව්‍ර වන අතර එය සෑම විටකම වෙනස් වන සුළුය
පුහුණු වීම් වලට සහභාගි වන විරුවන් සුවිශේෂි වුවෝවෙති
අනෙක් සොල්දාදුවන් සිදුකරන සියළුම දේ මොවුන් ද සිදු කරන නමුදු ඔවුන් ඒවා සිදු කරන්නේ තම පෙනහළුවලට අඩු ඔක්සිජන් ප්‍රමාණයක් ලබා දෙමිනි
කඳු ආශ්‍රිතව යුද්ධ කිරීම අනතුරු සහිතය
එහි හිමධාවයන්, ගල්බෑවුම්, කඳු ප්‍රපාත සහ බෑවුම්වල රැක සිට පහර දීම් සහ කඳුවල පිහිටි ගල් ලෙන වැනි අති භයානක තත්ත්වයන්ට මුහුණදීමට සිදුවිය හැක
මෙවන් තත්ත්වයන් ඇෆ්ගනිස්ථාන කඳු බිම්වලට ද දැකිය හැක
කාන්තාරයේ යුධ වැදීම්
මෙම කාන්තාරයේ  දේශගුණය ඉතා ශුෂ්ක එකකි
ලොව පුරා බොහෝ කාන්තාරවල සමාන ලක්ෂණය වන්නේ වැලි සහිත වීමයි
බොහෝ විට මෙවන් ප්‍රදේශවල යුද වදින්නන්ගේ ගමන් වළකාලීමට මෙම පරිසර පද්ධතිය සමත් වන්නේ කාන්තාර පෙදෙස්වල ගමන් කරන්නන්ගේ සමෙහි  තෙතමනය උරා ගැනීමට එකී දේශගුණයට ඇති හැකියාව හේතුවෙනි
තවද වැලි බලපාන නිසාවෙනි
තවද වැලි පරිසරය තවත් ප්‍රසිද්ධියට පත්ව ඇත්තේ බොහෝ අවි ආයුධ හිරවීමකට ලක්වීමට වැලි බලපාන නිසාවෙනි
කෙසේ වුවද AK47 අවියට ‍නම් මෙම හේතුව අදාල නොවේ
මෙකී භූමි භාග බොහෝ විට තරමක සමතල ස්වාභාවයකින් යුතු වුවද විශාල භූමි ප්‍රමානයක් පෙරළෙන සුළු වැලි කඳුවලින් යුතුවේ
එසේම කාන්තාර පරිසරය තුළ කඳු ද දැකිය හැකිවේ
ඊශ්‍රාලය අවට සහ ඇෆ්ගනිස්ථාන හි දී මෙම කඳු සහිත ප්‍රදේශ දැකිය හැකි විය
මැද පෙරදිග පවතින යුධ ගැටුම් නිසා එක්සත් ජනපද හමුදාවන් තම නිල ඇඳුම් නැවත එම ප්‍රදේශයන්ට සරිලන සේ නිර්මාණය කළහ
එම නිල ඇඳුම් හි දැකිය හැකිවන්නේ කාන්තාර පරිසරය තුළ දැකිය හැකි වර්ණ සංකලනයක් වන අතර සාමාන්‍ය ඔප දැමිය හැකි කළු පැහැති සපත්තු වෙනුවට ඔප නොදැමූ දුඹුරු පැහැ සපත්තු භාවිතයට පෙළඹී ඇත
එසේම මෙම සපත්තුවල අභ්‍යන්තරය ඉතා සිසිල් ලෙස සකසා ඇත්තේ කාන්තාර හිරු රශ්මියෙන් ඇති වන රස්නය අවම වන සේය
යුධ අධ්‍යයනය සහ යුධ  පුහුණුව ක්‍රියාවලිය මගින් හමුදා නිලධාරීන් සතු වගකිව යුතු කාර්ය භාරයේ දක්ෂතා වර්ධනයට හා ඇතිකරවීමට හේතු වේ
යුධ අධ්‍යයනය ස්වේච්ඡාවෙන් හෝ අනිවාර්යයෙන් සිදු කළ යුතු රාජකාරියකි
තාක්ෂණික උපකරණ ක්‍රියාකරවීමට හෝ යුධ භූමියට පිවිසීමට ප්‍රථම ඔහු හෝ ඇය වෛද්‍ය පරීක්ෂණයකට හෝ බොහෝ විට ශාරීරික පරීක්ෂණයකට ලක්විය යුතුය
එමගින් සමත් වුවහොත් ඔහු හෝ ඇයට ප්‍රාථමික පුහුණුව ලබා ගත හැක
ප්‍රාථමික පුහුණුව නවක භටයන් හට ලබා දෙන්නකි
මෙම පුහුණුව මගින් ලබා දෙන මූලික දත්ත සහ පුහුණු ශිල්ප ක්‍රම මගින් ප්‍රබල හමුදා සාමාජිකයෙකු නිර්මාණය කරයි
මෙම ඉලක්ක සාක්ෂාත් කර ගැනීමට මෙම නිලධාරීන් ශාරීරිකව, තාක්ෂණිකව සහ මානසිකව සන්න සන්නද්ධ කරයි
මෙම සන්නද්ධ කිරීම් මගින් යුධ කටයුතුවලට සුදුසු වන පරිදි සේවා සාමාජිකයන් නිර්මාණය කිරීමේ වගකීම පුහුණු උපදේශකවරු සතුය
මූලික පුහුණු කටයුතුවලින් අනතුරුව එම සාමාජිකයන් විසින් තෝරාගනු ලබන විශේෂතා යටතේ සංකීර්ණ පුහුණුවකට ලක් කෙරේ
නාවික  අධ්‍යයනයන් හි සිට පුපුරණ ද්‍රව්‍යය අධ්‍යයනය දක්වා පරාසයක සංකීර්ණ පුහුණුවකට නවකයන් හට අවස්ථාව ලැබේ
තවද, යුධ තාක්ෂණය සහ අදාල උපකරණ පිළිබඳ අධ්‍යයනයකටද ඔවුන් ලක් වේ
බොහෝ බලවත් රාජ්‍යයන් තුළ යුධ පුහුණු ආයතන තිබෙන අතර ඒ මගින් විවිධ යුධ විෂයන් සම්බන්ධයෙන් උපාධි ලබාදීම් සිදු වේ
කෙසේ වුවද මෙම උපාධිධාරීන්  යුධ නිලධාරී නිලයට පත්වන අතර උසස් නිල ලබන්නන් හට වැඩි දුරටත් අධ්‍යයන කටයුතුවලට සහභාගි වීමේ අවස්ථාව හිමි වේ
org/wiki/Military_education_and_training
මධ්‍යම මැෂින් තුවක්කු [MMG] රයිෆල් විශ්කම්භය සතු සම්පූර්ණ බලයම භාවිතාවන ස්වයංක්‍රීය අවියක්වන අතර කුඩා ස්වයංක්‍රීය අවියකට වඩා ප්‍රහාරයක ශක්තියකින් යුක්තය
එහෙත් මෙම MMG අවිය බයිපොඩ් (bipod) ආධාරකයක් සමග භාවිත කල හැක
සාමාන්‍යයෙන් මෙම අවියක් රාත්තල් 15 ත් 40 ත් අතර බරකින් යුක්තය
එසේම මෙම කුඩා සහ මධ්‍යම අවි දෙකම “බයිපොඩ්” ආධාරකයක සහාය ලබා ගත හැකි අතර විශාල මැෂින් තුවක්කු බර ආධාරක යොදාගනී
තවද, විශාල අවිය හැසිරවීමට කණ්ඩායමක් අවශ්‍යවන අතර මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ අවිය හැසිරවීමට සොල්දාදුවකු හෝ දෙදෙනෙක් පමණක් සෑහේ
කුඩා ප්‍රමාණයේ අවිය මාරු කළ නොහැකි තුවක්කු කාණූවක් සහිතව නිපදවනු ලබන අතර මධ්‍යම අවිය තරමක් බර තුවක්කු කාණුවකින් යුක්තවන අතර තුවක්කු කාණුව මාරුකළ හැකි ලෙස නිපදවනු ලබයි
මේවාත් බලන්න
ස්නයිපර් තුවක්කු
විශාල මැෂින් තුවක්කු (කාල තුවක්කු)

තුවක්කු
මැෂින් තුවක්කු
ආයුධ
මැගිනොට් සීමාවට (මෙම නාමය ප්‍රංශ ආරක්ෂක ඇමතිවරයකු වූ ඇන්ඩ්‍රෙ මැගිනොට් සිහිවීමට යොදා ඇත
) කොන්ක්‍රීට් වළල්ලකින් ආරක්ෂාව සපයා ඇති අතර යුධ ටැංකි බාධක, කාලතුවක්කු, මැෂින් තුවක්කු සහ වෙනත් ආරක්ෂක පද්ධතීන්වලින් එය සමන්විතය
මෙම සීමාව ජර්මානු සහ ඉතාලි දේශසීමා ඔස්සේ තනා ඇති අතර I වන ලෝක යුධ අත්දැකීම් නිසා II වන ‍ලෝක යුද්ධයට හොදින් සූදානම් වීමට තනන ලදී
සාමාන්‍යයෙන් මෙවන් ආරක්ෂිත සීමාවක් ඉදි කිරීමට ජර්මනියට මුහුණ ලා සිදු කරන අතර එසේ සිදු කරන්නේ ප්‍රංශ සහ ඉතාලි ආරක්ෂක හමුදාව “අල්පයින්” සීමාව භාවිතයට ගෙන ඇති නිසාය
ප්‍රංශ මෙම ආරක්ෂිත සීමාව ඉදි කළේ නැටුම් අවස්ථාවක දී තම හමුදාවන් එක් රැස් කිරීමට කාලය සපයා ගැනීමටත් බෙල්ජියම දෙසින් සීමාවට ප්‍රහාරයන් එල්ල කරන්න ජර්මනිය පෙළඹවීමටත්ය
මෙවැනි තීක්ෂණ ඥානයක් I වන ලෝක යුධ සමයේ දී ප්‍රංශය තුළින් දිස්වුණු අතර ඔවුන්ගේ ස්ථිර සාර්ථකත්වයට එය බලපානු ලබයි
මෙම ආරක්ෂිත සීමාව ඉතා සාර්ථකව සෘජු ප්‍රහාර මැඩ පැවැත්වීමට සමත් විය
කෙසේ වුවද මෙම උපක්‍රමය පසුව ජය ලැබීමට මුලදී පාඩු විඳීමේ උදාසීන යුධ උපක්‍රමයක් වූයේ ජර්මනි‍ය විසින් බෙල්ජියම ආක්‍රමණය කළ නිසාවෙනි
සැලසුම් කිරීම හා ඉදි කිරීම 

ආරක්ෂාවන් මුල් වරට යෝජනා කෙරුණේ මාර්ෂල් ජොෆර් විසිනි
පෝල් රේනන් හා චාල්ස් දි ගොලී වැනි නව්‍යවාදී සන්නාහයන් හා ගුවන් යානා සඳහා ආයෝජනයන්ට කැමැත්තක් දැක්වූ පිරිස් මඟින් ඔහුට විරෝධතා එල්ල විය
ජොෆර්ට හෙන්රි පිලිප්ගේ සහයෝගය ලැබුණු අතර රජය මඟින් සංවිධානය කෙරුණු කොමිසම් හා වාර්තා ගණනාවක් ද විය
අවසානයේ දී ඇන්‍ඩෲ මැජිනොට් විසින් මෙම යෝජනා ක්‍රමයට ආයෝජනය කිරීම සඳහා රජය පොළඹවා ගත්තේය
මැජිනොට් යනු පළමු ‍ලෝක යුද්ධයේ කෘතහස්තයෙකු වූ අතර ප්‍රංශයේ නිපුණතා කටයුතු පිළිබඳ අමාත්‍යවරයා හා අවසානයේ යුධ කටයුතු පිළිබඳ අමාත්‍යවරයා බවට ඔහු පත් විය
මැජිනොට් රේඛාව සඳහා තර්කනයන් ඉදිරිපත් වන්නේ පළමු ලෝක යුද්ධයේ දී ප්‍රංශයේ භයානක පරාජයන් හා ප්‍රංශ ජන විකාශනය කෙරෙහි ඒවායේ ආචරණයන් මඟිනි
යුද්ධය තුළ දී හා පසුව ජාතික උපත් අනුපාතිකයේ පහත වැටීම ජාතියට තරුණ මිනිසුන් ඌනතාවයක් ඇති කළ අතර ප්‍රංශයේ බලෙන් බඳවා ගත් හමුදාව නිම්නාදයක් ඇති කළේය
මානව සම්පත් ඌනතාවය සමඟ ප්‍රංශ සැලසුම්කරුවන්ට වඩාත් වයස්ගත හා දරා ගැනීමේ හැකියාව අඩු විශේෂ අවස්ථාවල දී බඳවා ගත් පිරිස් මත රඳා පැවතීමට සිදු වේ
සංඛ්‍යාන ආරක්ෂක පිහිටුම් එබැවින් පිරිසෙන් හා චලනයෙන් අඩු භට පිරිස් මඟින් යම් ප්‍රදේශයන් ආරක්ෂා කිරීමට හා කල් දැමිමට ලක් වීමට සිදු විය
එම රේඛාව 1930 සිට විවිධ කාල පරිච්ඡේදයන්වල දී STG  මඟින් CORF හි අධීක්ෂණය යටතේ ගොඩනැංවිනි
ප්‍රධාන ගොඩ නැංවීම ප්‍රංශ ෆ්රෑන්ක් බිලියන 3 ක පමණ වියදමින් 1939 වන විට බොහෝ දුරට සම්පූර්ණ කර තිබුණි
මෙම රේඛාව ස්විට්සර්ලන්තයේ සිට ලක්සම්බර්ග් දක්වා විහිදුණු නමුත් 1934න් පසුව මුහුදු ප්‍රදේශයේ තරමක් අඩු පරාසයක පැවතුණි
මූලික රේඛාව නිර්මාණය කිරීම ජර්මානුවන් විසින් ඔවුන්ගේ පළමු අභියෝගය සඳහා තෝරාගත් ප්‍රදේශය ආවරණය නොකළේය
Fall Gelb සැලසුම් මඟින් 1940 දී ආඩින්ස් හරහා එය සිදු විය
මෙම ප්‍රහාරයේ පිහිටුම ඇතැම් විට මැජිනොට් රේඛාව නිසා සිදු වූවා විය හැකිය
බෙල්ජියමේ ආඩින්ස් වනාන්තරය  හරහා සිති‍යමේ දැක්වෙන පරිදි මැජිනොට් රේඛාවේ 6වන කොටසින් වම්පසට එය සිදු විය
අරමුණු
පහත හේතු සපුරාලීමට “මැගිනොට්” සීමාව ගොඩනැගීය
ක්ෂණික ප්‍රහාර වැළැක්වීමට හා අනතුරු ඇඟවීමේ සංඥාවක් නිකුත් කිරීමට
ප්‍රංශ හමුදාවක් සේවයේ යෙදවීම් සූදානම සොයා බැලීමට (සති දෙකක් හෝ තුනක කාලයක් ගත වන) 
මිනිස් බලය ඉතිරි කිරීම (ප්‍රංශය ගණනය කර ඇති ආකාරයට මිනිසුන් 39,000,000 ක් පමණද, ජර්මනියේ 70,000,000 ක්  ක් පමණද)
Alsace සහ Lorraine ප්‍රදේශ සහ ඒවායේ කාර්මික ප්‍රදේශ රැක ගැනීම‍ට 
සතුරු ආක්‍රමණයක් සඳහා මූලාධාරය සේ භාවිතා කිරීම
සීමාව තෙක් ප්‍රධාන හමුදා පැමිණෙන තෙක් සතුරා රඳවා තබා ගැනීමට
විශාල මැෂින් තුවක්කුවක් යනු විශාල විෂ්කම්භයක් සහිත ප්‍රබල අවියක්වන නමුත් කුඩා හෝ මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ මැෂින් තුවක්කුවක් ආධාරක සහිතව භාවිතයේදී ද ඉහත කී අයුරින් හැඳින්වේ
මෙම සියළු අවි සතුව 1800 තරම් ඈත කාලයක සිට පවතින දීර්ඝ ඉතිහාසයක් සතු වේ
එදා පටන් මෙම අවි විවිධාකාරයේ වෙනස්කම් සහිතව වර්තමානය තුළ ද භාවිතා කෙරේ
ඉතා පැරණි මැෂින් තුවක්කුවක් සේ සැලකෙන “මැක්සිම්” අවිය ඊට හොඳම උදාහරණයක් වන අතර “තෙපාද” ආධාරකයක් හෝ රෝධ සහිත ආධාරකයක් යොද‍ා ගනිමින් භාවිතයට ගන්නා එය හැසිරවීමට කණ්ඩායමක් අවශ්‍යය වේ
විශාල කාල තුවක්කුවකට M2 අවිය හොඳම නිදසුනක් වේ
විෂ්කම්භය 13mm සිට 15mm තෙක් නිපදවා ඇති අවි ස්වයංක්‍රීය කාලතුවක්කු වේ
මේවාත් බලන්න
ස්නයිපර් තුවක්කු
මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ මැෂින් තුවක්කු

තුවක්කු

ආයුධ
කුඩා අත් බෝම්බයක් යනු කුඩා ප්‍රමාණයේ අතේ රඳවාගත හැකි පුද්ගල නාශක අවියක් වන අතර විසිකර දැමූ පසු ක්ෂණයකින් පිපිරේ
“ග්‍රේනේඩි” යන වදන ප්‍රංශ භාෂාවේ තිබෙන්නෙකි
(මෙය පළතුරක් හැඳින්වීමට භාවිතා කළ ද එම පතුරේ ප්‍රමාණය කුඩා අත් බෝම්බයකට සමාන නිසා එසේ හඳුන්වයි) මෙම අත්බෝම්බ විසිකිරීමෙහිලා විශේෂීකරණය වූ සොල්දාදුවන් සිටී.

සියළුම අත්බෝම්බ අතින් විසිකර නොදමයි
සමහර වර්‍ග රයිෆල් හෝ ග්‍රේනේඩ් විදින යොදා ‍ගෙන විසි කරයි
නිදසුනක් ලෙස විරෝධතා පාලනයට යොදා ගන්නා “කදුළු ගෑස්” විදින්නේ ඒ සඳහා වන තුවක්කුවකින් හෝ M203 ග්‍රේනේඩ් විදිනයක් ආධාරයෙනි
සමහර ප්‍රහාරක රයිෆල ද භාවිතා කළ හැක
ගරිල්ලා සටන් වැදීම් යනු ජංගම යුධෝපායන් (රැකසිට පහර දීම, ආක්‍රමණ) භාවිත කරමින් විශාල හෝ සාමාන්‍ය හමුදාවකට එරෙහිව යුධ වදින අසම්මත යුධ ක්‍රමයකි
ගරිල්ලා හමුදාවන් රැක සිට පහරදීම සහ ප්‍රහාර එල්ල කිරීමේදී සංචලතාවයක් භාවිතා කරමින් සතුරු ඉලක්ක අනතුරු වලට බදුන් කරයි
“පෙන්සියුලා” යුද්ධයේදී “න‍ැපෝලියන්” ගේ හමුදාවන්ට ‍එරෙහිව මෙම උපක්‍රමය ඉතා බහුලව යොදා ගෙන ඇත
නිරුක්තිය
ගරිල්ලා යන්නෙහි අර්ථය “කුඩා යුද්ධය” යන්නයි
එය ස්පාඤ්ඤ බසින් කැඩී ආ එකකි
මෙම “ගූවේරා” නම් ස්පාඤ්ඤ වදන මධ්‍යතන ලන්දේසි සහ පැරණි ජර්මන් බසින් උපත ලද්දකි
මෙම වචනයෙන් අදහස් වන්නේ ප්‍රමාණයකි
මෙම වචනය ස්පාඤ්ඤය විසින් න‍ැපෝලියන් බොනපාට්ගේ ප්‍රංශ ආණ්ඩුවට විරුද්ධව ගෙන ගිය සටන හදුන්වනු වස් නිර්මාණයවී ඇත
එය ඉංග්‍රීසි භාවිතයට පැමිණියේ 1809 වැනි ඈත කාලයක පිටය
එහි අරුත වන්නේ “සටන්කාමීන්” වන අතර Roncevaux ගැටුම වන විට මෙම යෙදුම භාවිතා නොවුණි
යුද්ධෝපාය, උපක්‍රම හා සංවිධානය
ගරිල්ලා යුධ වැදීම් සුවිශේෂී වී තිබෙන්නේ සාම්ප්‍රදායික හමුදාවන්හි ආවරණ මෙහෙයුම් සහ පසු විපරම් කටයුතුවල යුධෝපාය යොදා ගැනීමෙනි
තවද, ගරිල්ලා සටන් දාමරිකයන්ගේ මුහුදු කොල්ලකරුවන්ගේ හෝ සොරුන්ගේ ක්‍රියාකාරකම්වලට හාත්පසින්ම වෙනස්ය
සමහර අපරාධ කණ්ඩායම් මෙම උපක්‍රම භාවිත කළද ඔවුන් ඒවා යොදා ගන්නේ ක්ෂණික ලාභ ලබා ගැනීමට මිස දේශපාලනික අරමුණකට නොවේ
බුද්ධිය, රැකසිට පහරදීම, කපටිකම, කඩාකප්පල් කිරීම් සහ ඔත්තු බැලීම වැනි කරුණු මත ගරිල්ලා යුධෝපායන් රැඳී පවතී
මෙම කටයුතු සමහර විට දේශීය හෝ විදේශීය රාජ්‍ය පාලනයකට එරෙහිව නිශ්ශබ්දව සාර්ථකත්වයක් අත් කර ගත හැකිවන සේ හැසිරවේ
වියට්නාම යුද්ධය තුළ ඇති වූ තත්වය ඊට හොඳම නිදසුනකි
විදේශ බලයක් ඉදිරියේ වුවද නොසැලී සිටිය හැකි ශක්තිය ඔවුන් සතුය
දේශීය රාජ්‍ය තන්ත්‍රයකට එරෙහිව ඇතිවන ත්‍රස්ත ක්‍රියා සහ කඩාකප්පල් කිරීම්වලට එරෙහිව ගරිල්ලා සටන් කරුවන් නැගී සිටී. මෙම උපක්‍රම සතුරන් අධෛර්යමත් කිරීම පිණිස ඉතා අත්‍යවශ්‍යය
බොහෝ සටන්වලදී කුඩා ගරිල්ලා කණ්ඩායමකට ඉතා විශාල සන්නද්ධ හමුදාවක් වුවද මැඩ පවත්වා ගත හැකි ශක්තියක් ඇති බවට සනාථ කර ඇත
රුසියාවේ II වන යුද්ධය සහ II වන සෙමිනල් යුද්ධය එකී කරුණට හොඳම උදාහරණ වේ
මාවෝගේ "On Guerrilla Warfare
" නම් කෘතිය තුළද ඉතා සංක්ෂිප්තව ගරිල්ලා උපක්‍රම සම්බන්ධව වාර්තා කර ඇත
ප්‍රති ගරිල්ලා යුධ ක්‍රම

මුලධර්ම 
ගරිල්ලන් මර්ධනය කිරිම අපහසු විය හැකි නමුත්, 1950 හා‍ 1960 කාලයේ සිට හොඳින් දැන සිටි ප්‍රති අරගල යුධ ක්‍රම සාර්ථකව අත්හදා බලා ඇත
සම්භාව්‍ය මුලධර්ම/උපදේශයන් 
මලයාසි‍යාවේ ප්‍රති අරගල ප්‍රවීණයෙකු වන ශ්‍රිමත් රොබට් තොම්සන්ගේ බහුල ප්‍රචලිත හා දැඩි බලපෑමක් ඇති කෘතින් මඟින් මෙවැනි මුලධර්ම හා උපදෙස් කිහිපයක්ම ලබා දෙයි
තොම්සන්ගේ මුලික උපකල්පනයක් වන්නේ නීතියේ පාලනයට වඩා සාර්ථක පාලනයකට අවම ලෙස නැඹුරු වු රටකි
නමුත් සමහර ආණ්ඩු මෙවැනි අදහස් පසෙකලා ඇති අතර, ඔවුන්ගේ ප්‍රති ගරිල්ලා ක්‍රියාන්විත තුල සමුහ ඝාතන, කුසගින්නෙන් පිඩා විඳීම හා දැවැන්ත ලෙස පැතිරුණු ත්‍රස්තවාදය, වධයට ලක් කිරීම  ඇතුලත් විය
නූතන උදාහරණ සඳහා ඇෆ්ගනිස්ථානයද, පැරණි උදාහරණ සඳහා හිට්ලර්ගේ හා ස්ටාලින්ගේ ඒකාධිපති පාලනයද ගත හැකිය
ඇෆ්ගනිස්තානයේ සිදු කළ ප්‍රති මුජහින්දීන් යුද්ධයේදී කුඹුරු හා ‍ ගොවිබිම්වල අධික බිම් බෝම්බ වැලලිම, වාරිමාර්ග ක්‍රම, සත්ව රැල්, කුඹුරු, ධාන්‍ය ගබඩා, ගම් විනාශ කිරීම්, ඇෆ්ගන් ජනගහනයෙන් 1/3 ක් පමණ පිටුවහල් කිරීම (මිලියන 5 කට වඩා මිනිසුන්), නාස්තිය වැනි දරුණු ප්‍රතිපත්ති සෝවියට්වරු අනුගමනය කළේය
Soviet හා Mganistan යන  wiki  ලිපිය බලන්න
තොම්සන්ගේ මධ්‍යස්ථ ප්‍රවේශයේ කරුණු මෙහි දැක්වේ
1.	සතුරු මළසිරුරු ගණන් කිරීම හෝ භූමිය අත්පත් කර ගැනීමට වඩා ජනතාව ආරක්ෂා කිරීම වඩා වැදගත් වේ
සාමාන්‍ය යුද්ධයේදී වන සතුරන් නැසීම හා භූමිය අත්පත් කර ගැනීම ගරිල්ලා යුද්ධයේදී වඩාත්ම වැදගත් සාධක නොවේ
ජනතා සහාය වඩාත්ම මූලික විචල්‍ය වේ
බොහෝ කැරලිකරුවන් ආහාර, නිවාස, නව සෙබළුන් හා මුල්‍ය ප්‍රතිපාදන වලදි ජනතාව මත රඳා පවතියි
එබැවින් ප්‍රතිකැරලි බලඇණි තම බලය හා ක්‍රියාකාරිත්වය යටතේ ජනතාවට භෞතික  හා මුල්‍යමය ආරක්ෂාව සැපයීමටත්, ඔවුන්ව කැරලිකරුවන්ගේ ප්‍රහාර හා ප්‍රචාරණයන්ගෙන් ආරක්ෂා කිරීමටත් යොමු කළ යුතුය
2.	ගරිල්ලා දැක්ම හා සම කිරීමට හෝ විනාශ කිරීමට එයට වඩා බලසම්පන්න පැහැදිලි දේශපාලනික ප්‍රති දැක්මක් තිබිය යුතුය
‍මෙය දේශපාලනික ස්වාධීනත්වය ලබාදිමේ සිට අනිසි බලපෑමට වෙන්වු ප්‍රදේශයේ ආර්ථිකමය සංවර්ධන ක්‍රියාමාර්ග දක්වා විහිදේ
මෙම දැක්ම ඒකරාශි වු ප්‍රවේශයක් විය යුතු අතර, එයට දේශපාලනික, සමාජීය හා ආර්ථිකමය හා මාධ්‍ය බලපෑම යන කරුණු ඇතුලත් විය යුතුය
උදාහරණයක් ලෙස එක් අවස්ථාවකදි ජාතිමාමක ප්‍රවේශයකුත්, තවත් අවස්ථාවකදි ජාතීන් වශයෙන් ස්වාධීනත්වයක් යන ප්‍රවේශයක් යොදා ගත හැක
ඉතා   ප්‍රවේගකාරි මාධ්‍ය ව්‍යාපාරයක් දියත් කරමින් මෙම දැක්මට සහය පළකළ යුතු අතර ‍එසේ නැතිවුවහොත් ප්‍රති අරගල ක්‍රියාන්විතය දුර්වල ලෙස දිස්විය හැක
3.	දේශපාලනික දැක්ම සම කිරීමට පහල තලවලදි ප්‍රයෝගික ක්‍රියාවන් සිදු කල යුතුය
ගරිල්ලන් “ත්‍රස්තවාදින්” ලෙස නම් කොට දරුණු මර්ධනකාරී ක්‍රියා පිළිවෙතක් අනුගමනය කිරීමට ප්‍රති කැරලිකාරි  පිළ පෙළඹුනත්, දැඩි බලය යෙදවීම දිගු කාලීනව අසාර්ථක විය හැක
ප්‍රායෝගික ක්‍රියාවන් යනු යටත් කිරීම පමණක් නොව දුෂිත නිලධාරින්‍ඉවත් කිරීම, වංචාව නැති කිරීම, යටිතල පහසුකම් දියුණුව, අවංකව බදු එකතු කිරීම හා අනෙකුත් නීතිමය ගැටළුවලට විසදුම් ලබා දිම වැනි කරුණු ගරිල්ලන්ට ඇති ප්‍රසාදය අවම කිරීමට හේතු වනු ඇත
4.	බලය නිසියාකාරව භාවිතය

ප්‍රති කැරලිපාලකයන් ගරිල්ලන්ගේ උත්සුක කිරීම්වලට අනවශ්‍ය ලෙස ප්‍රතික්‍රියා නොදැක්විය යුතුය
මක්නිසාද යත් සාමාන්‍ය ජනයාගේ මනසේ විශාල අර්බුදයක් ඇති කිරීමට එය ඉවහල් විය හැකි බැවිනි
පාලනයකින් තොරව අවිබලය භාවිතය ප්‍රති කැරලි යුද්ධයේ ප්‍රධාන අරමුණ වෙයි
එය “ජනතාව” ගැන ඇති අවධානය නැති කිරීමට ඉවහල් විය හැක
හදිසි තත්වයකදී වුව ද පොලිසියේ ක්‍රියාකාරිත්ව නීතිමය රාමුව තුල ක්‍රියාත්මක විය යුතුය
සාමය පවතින කාලය තුලදී සිදුවන සිරිත් හා සිවිල් නිදහස යම් තරමකට සීමා කිරීමට සිදු වුවද, ප්‍රති කැරලි පාලනය හැකි අයුරින් සාමකාමි හා පිලිවෙලින් යුතු ලෙස ක්‍රියාකිරීමට වග බලා ගත යුතුය
ප්‍රති කැරලි යුද්ධයකදී දැවැන්ත අවි බලය හා තාක්ෂණික බලයට වඩා “පොළව මත ඇති පාවහන්” (සෙබළුන්) වැදගත් වන අතරම, ඉලෙක්ට්‍රොනික, ගුවන් හා කාලතුවක්කු, යුධමය අංගයන්ගෙන් උපරිම ප්‍රයෝජනය ගත යුතුය
5.	විශාල ඒකක වල ක්‍රියාකාරිත්වය සමහර විට අවශ්‍ය වනු ඇත
ගරිල්ලා‍ සටන්කරුවන් මර්ධනයට පොලිසියේ ක්‍රියාකාරිත්වය පමණක් මදිවුවහොත් හමුදාවේ ක්‍රියාන්විතය ද අවශ්‍ය විය හැක
මෙවැනි “විශාල බලඇණි” ක්‍රියාන්විත වැදගත් ගරිල්ලා සමුහයක් සිවිල් පොලිස් සාමුහික ක්‍රියාකාරිත්වයෙන් මැඩ පැවැත්විය හැකි කුඩා කොටස් වලට කඩා දැමීමට අවශ්‍ය වේ
6.	ආක්‍රමණකාරී සංවිධාන

ප්‍රතිඅරගල පාලනයේදි ආක්‍රමණකාරී කුඩා ඒකක හා සංවිධානය ඉතා වැදගත් වේ
විශාල ඒකක කැරලිකාර ඒකක ප්‍රවේගකාරීව සොයා ගැනීමට, හඹායාමට හා මර්ධනය කිරීමට හැකි වන ලෙස කුඩා කල යුතුය
මුලස්ථානයකට ඒකරාශි වී චලනය නොවී සිටීම මඟින් ක්ෂේත්‍රය කැරලිකරුවන්ට යටත්වීම සිදුවේ
සිරකරුවන් අල්ලා ගැනීම, මාර්ග බාධක, වැටලීම්, සැඟවී පහරදිම්, කඩා වැදීම් හා ආක්‍රමණකාරී සැරිසැරීම මඟින් කැරලිකරුවන් පලවා හැරිය යුතුය
7.	බිම්මටටමේ යෙදවීම හා ඒකාග්‍ර කිරීම
සංචරණය වීම හා සමගාමිව මුලික ප්‍රති කැරලි ඒකක හා සෙබලුන් ප්‍රාදේශිය ආරක්ෂක බලඇණි හා සිවිල් කණ්ඩායම් සමඟ එකකු කිරීම සිදු කල යුතුය
බිම්මටටමේ සිටින ප්‍රාදේශිය ඒකකවල පුහුණුකරුවන් ලෙස මැරීන්වරු(Marine) පත් කල CAP (ඒකාබද්ධ ක්‍රියාකාරීත්වය වැඩසටහන) මඟින් වියට්නාමයේදී ඇමරිකානු මැරීන්වරු(Marine)  සාර්ථක ප්‍රතිඵල ලැබීය
“Green Berets” වරු වැනි ඇමරිකානු විශේෂ බලකා සෙබළුන් ග්‍රෝතික හා අක්‍රමවත් බලඇණි සමඟ එකමුතුවී තම නායකත්වය මඟින් සතුරන්ට ගැටළු ඇති කළේය
2007 දී ඉරාකයේදි ඇමරිකානු  Surge යුධ සැලැසුමට අනුව ඉරාක හමුදාව තුල ඇමරිකානු සාමාන්‍ය හා විශේෂ බලකා සෙබලුන් පිහිටුවීම දක්නට ලැබේ
බිම් මට්ටමේ සහය වැඩි කිරීමටත්, බුද්ධි තොරතුරු එකතු කිරීමටත් පහසුවන ලෙස අසල ප්‍රදේශවල මුරපොරවල් වලට මෙම සෙබලුන් රැඳවීම සිදු කෙරිනි
8.	සංස්කෘතික සංවේදිතාව

ප්‍රති කැරලි බලමුළු ප්‍රාදේශිය සංස්කෘතින් භාෂා හා සිරිත් විරිත් පිළිබඳ මනා දැනුමක් තිබිය යුතු අතර එසේ නොමැති නම් ඔවුන්ට විවිධ දුෂ්කරතාවලට මුහුණ දීමට සිදුවේ
අරාබි භාෂාව කථා කරන පරිවර්තකයන්ගේ මද කමෙන් සිවිල් හා හමුදා ක්‍රියාන්විත අඩාල වීම තුලින් ඇමරිකානු ඉරාක නිදහස් ආක්‍රමණයේදීත්, වියට්නාමයේදීත් ඇමරිකානුවන් මෙය අත්දුටුවේය
9.	විධිමත් බුද්ධි ප්‍රයත්නය
වැදගත් බුද්ධි තොරතුරු රැස් කිරීමට හා සංවිධානය කිරීමට හැකි සෑම ප්‍රයත්නයක්ම දැරිය යුතුය
සාමාන්‍ය ලෙස සිවිල් වැසියන්ගෙන් ප්‍රශ්න ඇසීමේ සිට සිරකරුවන්ගෙන් ආකෘතිමය ප්‍රශ්න ඇසීම දක්වා විධිමත් ක්‍රියාමාර්ගයක් මේ සඳහා ඇති කල යුතුය
සාවද්‍ය “විමුක්තිකාමි” හෝ අනුකම්පාසහගත සංවිධාන ඇති කිරීම මඟින් කැරලිකාරීන් හා ඔවුන්ගේ ක්‍රියාන්විතයන් හෙලිදරව් කිරීමටත්, ද්විත්ව ඒජන්තවරුන් භාවිතය වැනි නිර්මාණාත්මක පියවරයන් ද ගත යුතුය
රහස් පහරදීම හා බුද්ධි අංශය 
සාර්ථක මෙහෙයුමකට ගරිල්ලන් විසින් රහස් පහරදීම් සාක්ෂාත් කරගත යුතුය
සටන පාවා දීමක් හෝ සමථයකට පත්වෙමින් පැවතුනහොත් වහාම නවතා දැමිය යුතු වේ
ඉලක්කයක් වෙත පහර දීමට බුද්ධි අංශය විසින් තොරතුරු රැස්කර ගනු ලබයි
ඕනෑම ප්‍රහාරයකට පෙර ඊට අදාලව අවි ආයුධ මෙන්ම චිත්ත ධෛර්යය සකස් කර ගැනීම සිදු කළ යුතු වේ
බුද්ධි අංශ කටයුතු විවිධ මාර්ගවලින් සපුරා ගනී
අත්‍යවශ්‍ය තොරතුරු රැස්කර ගැනීමෙහි ලා ගරිල්ලා සහ‍ායකයින් ඉටුකරන මෙහෙය අති විශාලය
එකී සහායකයන් රහසිගතව ක්‍රියාකරන්නේ නම් ගරිල්ලා ක්‍රියාකරුවන් එම සාමාජිකයා හට සාමාජිකත්වය ලබා දෙමින් උසස් කිරීමට වග බලා ගනී
එවිට ඔහු අවශ්‍ය දත්ත උත්සාහයෙන් හා කපටිකමින් එළිදරවු කර ගැනීමට ක්‍රියාකරයි
මෙසේ බුද්ධි අංශ ක්‍රියාකරුවන් විවිධ රැකියාවල නිරත වෙමින්ද, විවිධ සංවිධානවලට සම්බන්ධවෙමින් තම කටයුතුවල නිරත විය යුතු අතර සමහරවිට ප්‍රේම සබඳතා නවතා දමා සේවයට කැපවීමට ද සිදුවේ
එමෙන්ම මහජන පාර්ෂව ලැබෙන තොරතුරුද ගරිල්ලන් හට අමිල වන්නේ උසස් විදේශ නිලධාරීන්ට එරෙහිව එල්ලකරන ප්‍රහාරවලදී ඒවා වැදගත් කාර්ය භාරයක් ඉටුකරන නිසාය
නූතන පරිගණක අන්තර්ජාලය හරහා ද ඉතා පහසුවෙන් ගරිල්ලන් තොරතුරු එක්රැස්කර ගනී
එම තොරතුරු මෙහෙයුම් කටයුතු සැලසුම් කිරීමෙහි ඉතා වැදගත් වේ
මෙම ක්‍රියාවලිය තුළදී ඉලක්කය පිහිටි ස්ථානයට ඇතුල්වීමේ හා පිටවීමේ මාර්ග, ගොඩනැගිලි ව්‍යුහයන්, දුරකථන පිහිටා තිබෙන ස්ථාන, ආරක්ෂක නිලධාරීන්ගේ ස්ථානගතවීම් සහ අනෙකුත් අදාලවන දත්ත පිළිබඳව දැඩි විශ්ලේෂණයක යෙදේ
අවසාන වශයෙන් දේශපාලනික සාධක එනම්, මැතිවරණ කටයුතු පිළිබඳව ද ගරිල්ලන් තම අවධානය යොමු කරන අතර සිවිල් ජනයා සහ සතුරා පිළිබඳව ද රහස් මෙහෙයුමක් ක්‍රියාත්මක කරයි
බඩු ගෙන යන ගුවන් යානා යනු මගීන් නොව භාණ්ඩ රැගෙන යාම සඳහා සැලසුම් කර ඇති හෝ පරිවර්තනය කර ඇති ස්ථිර තටු (Fixed-Wing) ගුවන් යානයකි
ඒවා මගී සැප පහසුකම්වලින් තොර අතර භාණ්ඩ පැටවීම හා ඉවතට ගැනීම සඳහා විශාල දොරවල් එකකින් හෝ කිහිපයකින් සමන්විත වේ
මේවා සාමාන්‍ය‍ මගී හෝ භාණ්ඩ ප්‍රවාහන ගුවන් සේවා මඟින් , පුද්ගලික පුද්ගලයන් හෝ ඒ ඒ රටවල යුධ හමුදා මඟින් ක්‍රියාත්මක විය හැක
එසේ නමුත් බොහොමයක් ගුවනින් ප්‍රවාහනය කරන බඩු රැගෙන යනු ලබන්නේ මගී ගුවන් යානාවල භාණ්ඩ රඳවනයේ වූ විශේෂ ULD බහාලුම් තුළය
භාණ්ඩ රැගෙන යාම සඳහා සැලසුම් කර ඇති ගුවන් යානා සාමාන්‍යයෙන් මගී ගුවන් යානාවලට වඩා වෙනස් වූ ගති ලක්ෂණ කිහිපයකින් යුක්ත වේ
අධික ලෙස මහත් සේ පෙනෙන බඳක්, භාණ්ඩ අවට ඇති භූමියේ පහසුවෙන් හැසිරවිය හැකි වන පරිදි වූ උස් තටු, සකසන නොලද ස්ථානයක ගොඩ බෑම සඳහා වූ විශාල රෝද සංඛ්‍යාවක් හා භාණ්ඩ කෙලින්ම ගුවන්යානය තුළට හා ඉන් පිටතට ගෙන යා හැකි පරිදි වූ උස් වලිගයක් එම ලක්ෂණ අතරට අයත් වේ
ගුවන් යානා
කාර්පට් බෝම්බ දැමීම යන වදන යොදා ගැනෙන්නේ ඉලක්කගත ප්‍රදේශය සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ කිරීම සඳහා ගිනි අවුලන බෝම්බ විශාල ප්‍රමාණයක් සමඟ නිවැරදි ලෙස මඟ පෙන්වන නොලද ගුරුත්වජ බෝම්බ විශාල සංඛ්‍යාවක් යොදා ගැනීමයි
ඒවායේ අරමුණ වන්නේ පුද්ගලයන් හෝ ද්‍රව්‍ය විනාශ කිරීම හෝ සතුරන් අඩපණ කිරීමයි
මෙම වදන නිතැතින්ම කාර්පටයක් මඟින් බිම ආවරණය කරනවා මෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම ප්‍රදේශයක් ආවරණය කරන බෝම්බවල චිත්ත රූපයක් මවයි. 

කාර්පට් බෝම්බ දැමීම ක්‍රියාත්මක වන්නේ ඉලක්කය කරා රැළි සේ ළඟා වන ගුවන් යානා කිහිපයක් මඟිනි
හමුදා විද්‍යාවේදී ආරක්ෂාව යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ප්‍රහාරයක් වැළැක්වීම හෝ ප්‍රහාරයකින් සිදුවන හානි අවමකර ගැනීමේ ක්‍රම වේදයයි
(උදා - සතුරා භූමිය අල්ලා ගැනීම වැළැක්වීම) 

මේ අනුව කිසියම් පිරිසක් ඔවුන්ට එරෙහිව ප්‍රහාර එල්ල කිරීමට සූදානමින් සිටින සතුරු පිරිසට ප්‍රහාර එල්ල කළහොත් එය ආරක්ෂක උපක්‍රමයක් ලෙස හැඳින්විය හැක
කෙසේ නමුත් මෙහිදී විවිධාකාර අර්ථ දැක්වීම් ලබාදීමේ හැකියාව පවතියි
සාමාන්‍යයෙන් ආරක්ෂක පැළඳුම් සහ බංකර් යනාදිය ආරක්ෂක උපාංග ලෙස සැලකිය හැක
තවද, තුවක්කු සහ රොකට් ආදී ආයුධ වුවද කිසියම් පිරිසකගේ බලසීමාව තුළ ආරක්ෂක උපාංග ලෙස සැලකිය හැකි වන අතර එහිදී එම අවි දරන්නන් හට පහරදීමක් සිදු කළ හැක්කේ යමෙකු ඔවුන්ට පහරදීමට තැත්කරන විට පමණි
කෙසේ නමුත් ආයුධයක් එහා මෙහා ගෙන යා හැකි නමුත් එය ප්‍රහාරක උපාංගයක් ලෙස ද භාවිතා කළ හැකි වේ
යුද්ධය අරමුණු කර ගෙන පිහිටුවා ඇති ආරක්ෂක අමාත්‍යංශ සහ දෙපාර්තමේන්තු ද ආරක්ෂක උපාංග / ආයතන සැලකිය හැකි අතර මෙහිදී යුද්ධයෙහි සෘණාත්මක ලක්ෂණ මෙයට අයත් නොවෙයි
මේ ආකාර භාවිතයන් හේතුවෙන් බොහෝ හමුදාමය ගැටළු අන්තර්ගත කළ හැකි ලෙසට ආරක්ෂාව නම් යෙදුම පුළුල් වී ඇත
ප්‍රති සබ්මැරීන ආරක්ෂිත නාවුක යුධ කටයුතු
ප්‍රති සබ්මැරීන යුධ කටයුතු සඳහා ඇතැම් නෞකාවන් විශේෂණයවී ඇත
සබ්මැරීන වේගය දෙවන ලෝක යුද්ධයේ අවසානයත් සමඟ (ජර්මනියේ XXI වර්ගයේ සබ්මැරීන බලන්න)ශීඝ්‍රයෙන් වැඩි වූ අතර ඒ සමඟ ආරක්ෂිත නෞකාවන් හා සබ්මැරීන අතර වේග පරතරය ද අඩු විය
එබැවින් ආරක්ෂිත නෞකාවන් වාණිජ යාන්ත්‍රණයක් මඟින් බල ගැන්වුණු සාපේක්ෂව අඩු වේගයක් සහිත යාත්‍රා වර්ගයක් බවට පත් නොවීය
Whitby class වැනි වඩා වේගවත් ආරක්ෂිත නෞකා ගොඩ නැංවීමට පශ්චාත් යුධ සමයේ දී කටයුතු යෙදිණි
එවැනි නැව් තුළ විචල්‍ය ගැඹුරු සෝනාර් වැනි වැඩි දියුණු කළ සෝනාර් උපකරණ අඩංගු වූ අතර ටොපීඩෝ වැනි විශේෂඥ ආයුධ ද ලිම්බෝ වැනි ඉදිරි විදුම් ආයුධ ද ASROC Ikara වැනි මිසයිල වාහක ප්‍රති සබ්මැරීන ටොපිඩෝවන් ද අඩංගු විය
මතුපිට සිට ගුවනට මෙන්ම මතුපිට සිට මතුපිටට ද විදිය හැකි මිසයිල මඟින් ප්‍රහාරක හා ආරක්ෂක හැකියාවන් පවත්වා ගැනීමට ඒවාට හැකි විය
(Sea Sparrow හෝ Exocet පිළිවෙලින්) එවැනි විශේෂඥ ASW(Anti Submarine Warfare) නෞකාවකට උදාහරණයක් නම් රාජකීය නාවික හමුදාවේ 22 වන ආකාරයේ ආරක්ෂිත නෞකාවයි.  

ASW කටයුතු සඳහා එනම් විශේෂයෙන්ම බොහෝ නූතන ආරක්ෂිත නෞකාවන් ගොඩ බැස්සවීමේ පර්යන්තයක් හා හෙලිකොප්ටර ක්‍රියා කරවීම සඳහා  අවශ්‍ය පහසුකම් අහස්යාත්‍රාංගනයක් සතුව ඇත
මේ මඟින් ආරක්ෂිත නෞකාවන් ද නොහඳුනන උප මතුපිට ගැටුම්වලට ලක් වීම නිශේධනය කරන අතර එබැවින් අවදානම් ප්‍රහාරයන් හා න්‍යෂ්ටික බල ගැන්වුණු මතුපිට යුධ නෞකාවන්ට වඩා වේගවත් නූතන සබ්මැරීන සඳහා විශේෂයෙන්ම උචිත වේ
හෙලිකොප්ටරය සැලසුම් කොට ඇත්තේ මව් නෞකාව ආරක්ෂිත දුරක පවතිද්දී මෙම අරමුණ ඉටුකර ගැනීම සඳහාය
මෙම ක්‍රියාව සඳහා sonobuoys වැනි විශේෂිත සංවේදයක් හෙලිකොප්ටරයේ සවි කර ඇත
ඊට අමතරව අවපාත සෝනාර් හා චුම්භක වෙනස් වීම් හඳුනාගන්නා උපාංග ටොපිඩෝ හෝ depth – chorges වැනි විභව අවදානම් හා මෙහෙයුම් නිශ්චිත ඉලක්ක හඳුනා ගැනීම සඳහා යොදා ඇත
පුවරු මත වූ රේඩාර් හා හෙලිකොප්ටර ක්ෂිතිජයෙන් එහා ඉලක්ක පරීක්ෂා කිරීමට යොදා ගත හැකිය
අවශ්‍ය නම් මතුපිට යුධ කටයුතු සඳහා යොදා ගැනීමට පෙන්ගුයින් හා sea skua වැනි  නාවික මිසයිල සවි කළ හැකිය
වෙරළ හා නෞකාවන් අතර නෞභාරයන්, තැපැල් කටයුතු, මිනිසුන් ගෙන යාම වැනි කටයුතු සදහා යොදා ගත් ඩිංගි බෝට්ටු හා Jackstay Rig වැනි යාත්‍රාවල භාවිතයන් විශාල වශයෙන් ප්‍රතිස්ථාපනය කරමින් ගලවා ගැනීමේ කටයුතු සඳහා හෙලිකොප්ටරය භාවිතා වේ
හෙලිකොප්ටර භාවිතයෙන් ආරක්ෂිත නෞකාවට එහි ක්‍රියා පටිපාටියෙන් බැහැර නොවී වඩාත් වේගයෙන් හා අඩු අවදානමක් ඇතිව එවැනි කටයුතු සිදු කර ගත හැකිය
org/wiki/Defense_%28military%29
ප්‍රහාරක ගුවන් යානාවක් (සටන් ගුවන් යානාවක්) යනු භූමි ඉලක්ක සඳහා පහර දීමට සැලසුම් කර ඇති බෝම්බ දමන ගුවන් යානාවකට ප්‍රතිවිරුද්ධ එනම් මූලිකවම අනෙක් ගුවන් යානාවලට පහර දීම සඳහා සැලසුම් කර ඇති යුධමය ගුවන් යානයකි
සටන් ගුවන් යානා අනෙකුත් ගුවන්යානා හා සාපේක්ෂව ප්‍රමාණයෙන් කුඩාය
එමෙන්ම වේගවයෙන් පියාසර කිරීමට හා හැසිරවීමට පහසු වේ
යුධ හමුදාව මඟින් ගුවන් ශ්‍රේෂ්ඨත්වය ලබා ගන්නා මූලික ආකාරය සටන් ගුවන් යානා නම්වේ
අඩුම තරමේ දෙවන ලෝක යුද්ධයේ සිට බොහෝමයක් නූතන යුධ ගැටුම්වලදී ගුවන් ශ්‍රේෂ්ඨත්වය ජයග්‍රහණයේ වැදගත් සාධකයක් බවට පත්ව ඇත
සාමාන්‍යයෙන් පිළිගත් හමුදා අතර (ගරිල්ලා සටන්වලට ප්‍රතිවිරුද්ධ) අතර පවතින සටන් හා ඔවුන්ගේ අත්පත් කර ගැනීම් හා නඩත්තු කිරීම්වලදී නූතන සටන් ගුවන් යානා බලකායන් නඩත්තු කරන හමුදා යුධමය අතින් වඩා වැඩි වාසි අත්පත් කර ගනී
ප්‍රහාරක ගුවන් යානා හඳුන්වාදීම 

ප්‍රහාරක යන වචනය පළමු ලෝක යුද්ධය අවසන් වන තුරු ඒක ආසන ප්‍රහාරකයකට නිල බ්‍රිතාන්‍ය පදය බවට පත් නොවීය
1920 දශකයේ මුල් භාගයේ RFC/RAF හි දී එවැනි ගුවන් යානා ඔත්තුකරුවන් ලෙස හැඳින්වේ
ප්‍රංශයේ, ජර්මනියේ, ඉතාලියේ හා පෘතුගාලයේ දඩයක්කරුවා යන අර්ථය ඇති පදයක් භාවිතා වූ අතර රුසියාවේ භාවිතා වූ පදයේ අර්ථය සමූල ඝාතකයා යන්නයි
1940 දශකය අගභාගය වනතුරු එක්සත් ජනපද හමුදාව ප්‍රහාරකයන් නම් කරේ ලුහුබැඳ යන ගුවන් යානා ලෙසය
ගුවන් යානාවල අකාර්යක්ෂම භාවිතයට හා පළමු ලෝක යුද්ධයේ දී භූමි ප්‍රහාරක අංශවල යළි පිරික්සුම සඳහා පදවා ගෙන යා හැකි ගුවන් යානාවල භාවිතයට ප්‍රතිචාරයක් ලෙස ප්‍රහාරකයන් වර්ධනය කළේය
ගුවන් යුධ කටයුතුවල වැදගත්කම ක්‍රමයෙන් වැඩි වූ අතර ඊට සමගාමීවම ගුවන් අවකාශයේ පාලනයේ වැදගත්කම ද වැඩි විය
දෙවන ලෝක යුද්ධය වන විට ප්‍රහාරකයන් බර මැෂින් තුවක්කු ගඟනමය කාලතුවක්කු කෝෂ සහිත ලෝහමය ඒක යානා අතර ප්‍රමුඛස්ථානය ලැබීය
යුද්ධය අවසානය වන විට ටර්බෝ ජෙට්, පිස්ටන් එන්ජින් ප්‍රතිස්ථාපනය කරමින් ක්ෂේප ප්‍රචාලනය සිදු කළ අතර තුවක්කු මිසයිල මඟින් ප්‍රතිස්ථාපනය විය
ඓතිහාසික අරමුණු සඳහා ජෙට් ප්‍රහාරකයන් පරම්පරාව මඟින් වර්ගීකරණය කෙරේ
පාරම්පරික පාරභාෂික පද භාවිතය F-35 Lightning 2 පස්වන පරම්පරාවේ ගුවන් යානයක් ලෙස නම් කිරීමත් සමඟ රුසියානු ආරක්ෂක භාෂා ව්‍යවහාරය මඟින් ආරම්භ විය
නූතන ජෙට් ප්‍රහාරකයන් තල බමන එන්ජින් 1 හෝ 2ක් මඟින් ප්‍රමුඛ වශයෙන් බල ගැන්විණි
ප්‍රාථමිකව මිසයිල මඟින් සන්නාහ සන්නද්ධ වූ අතර (සැහැල්ලු දිවා ප්‍රහාරකයන් එකක හෝ දෙකක වැනි කුඩා සංඛ්‍යාවක සිට Su-37 Flanker හෝ F-15 Eagle වැනි ප්‍රමුඛ ප්‍රහාරකයන් 8 සිට 10 පමණ වැඩි සංඛ්‍යාවක් දක්වයි.) යුධෝපකරණ ලෙස කාල තුවක්කු සමඟ (30mm හා 20mm අතර) ඉලක්ක අත්පත් කර ගැනීමේ ප්‍රාථමික ක්‍රමයක් ලෙස රේඩාර් උපකරණ ද මේවායේ සවි කෙරුණි
පළමු පරම්පරාවෙහි ජෙට් ප්‍රහාරක යානා (මධ්‍ය 1940 දශකය - මධ්‍ය 1950 දශකය) 

ප්‍රහාරක ගුවන් යානාවන්හි පළමු පරම්පරාව, ප්‍රචාලනය සඳහා ටර්බොජෙට් යොදා ගැනීමේ මුල්ම ප්‍රයත්නයකි
මෙම ගුවන් යානාවන්හි වේගය අධික ලෙස වර්ධනය කිරීමක් සිදු කර ඇත
(ඉතා ඉහළ වේගයන්හි දී පිස්ටන යොමු කාරක ප්‍රචාලකයන්හි කාර්යක්ෂමතාව බිඳ වැටිණි) මුල් යුගයේ මෙම ජෙට් යානා පිස්ටන යොමු කාරක හා බොහෝ සෙයින් සමාන ලක්ෂණ පෙන්නුම් කෙරිණි
බොහොමයක් ඍජු තටු සහිත ගුවන් යානා වු අතර මුලික ලෙස ස්වයංක්‍රිය ගිනි අවි දරණ ලදි
විශේෂිත රාත්‍රි ප්‍රහාරක යානාවලට හැරුනු විට රේඩාර් තාක්ෂණය අනෙකුත් සාමාන්‍ය යානා සඳහා භාවිත නොවීය
මුල්ම ජෙට්යානා දෙවන ලෝක යුධ සමයේ නිපද වු අතර යුධමය කටයුතු සඳහා යොදා ගැනිණි
පළමු ක්‍රියාන්විත ජෙට් ප්‍රහාරක යානය වන Me 262, Messerchmitt විසින් නිපදවන ලදී
මෙම යානා පිස්ටන යොමු කාරක යානා වලට සාපේක්ෂව වේගවත් වු අතර දක්ෂ ‍ගුවන් නියමුවෙකු හමුවේ ඔහු පරාජය කිරීම අනෙකුත් සන්ධානගත ගුවන් නියමුවන්ට අසීරු කාර්යයක් විය
සන්ධානගත ගුවන් මෙහෙයුම් නවතාලීම සඳහා අවශ්‍ය තරම් ප්‍රමාණයෙන් මෙම  නිමැයුම කිසිදාක ප්‍රචාරණය නොවීය
ඉන්ධන හිඟතාවය නිසා එන්ජිම කිසිදාක ප්‍රචාලනය නොවීය
ඉන්ධන හිඟතාවය හා එන්ජිම ආශ්‍රිත තාක්ෂණික අපහසුතා ප්‍රහාරක සංඛ්‍යාව අවම කිරීම සඳහා බලපෑම් කරන ලදි
එසේ වුව ද මෙම යානා පිස්ටන යොමුකාරක ගුවන් යානා භාවිතයේ යල් පැන ගිය ස්වභාවය පිළිබිඹු කරයි
ජර්මානු ජෙට් වාර්තාවන් හි අනුබලය මත බ්‍රිතාන්‍යයේ Gloster meteor නිෂ්පාදනය ඇරඹුනු අතර ඒ සමඟම එනම් 1944 වකවානුව තුල මෙම යානා දෙවර්ගයම ක්‍රියාන්විත සඳහා යොදා ගැනිණි
සමකාලින නිමැ‍යුමක් වු පිස්ටන එන්ජින් දරණ යානා වලට සාපේක්ෂව meteor වේගවත් වු බැවින් v-1buzz bomb නවතාලීම සඳහා meteor උපයෝගි කර ගැනිණි
ලෝක යුධ සංග්‍රාමය අවසන් වන කාලය වන විට පිස්ටන දරණ ප්‍රහාරක සියල්ලක්ම පාහේ භාවිතයෙන් තුරන් වී තිබින
පසුව මිශ්‍ර ප්‍රචාලන සහිත නිමැයුම් එනම්, Ryan FR Fireball ආදිය භාවිතයට පැමිණි අතර, 1940 වකවානුව අවසානයේ දී සියලුම ප්‍රහාරක ගුවන් යානා ජෙට් බලගන්වන ලද යානා විය
ජෙට් ප්‍රහාරක යානාවන්හි වාසිදායක ගුණාංගයන් පැවතිය ද, විශේෂයෙන්ම මෙම පරම්පරාවෙහි ආරම්භක වසර කීපය තුල එම යානාවන්හි අංග සම්පුර්ණ ස්වභාවයෙන් බොහෝ සෙයින් ඈත් වී පැවතිනි
මෙම යානා වල ක්‍රියාකාරිත්වය, ආයු කාලය මුලික ලෙස 'පැය' වලින් මිනුම් කල හැක
මේවායේ එන්ජිම විශාලත්වයෙන් හා භංගූරතාවයෙන් අධික වීම හේතුවෙන් ශක්තිය සකස් කිරීම සිදුවනුයේ සෙමිනි
1950 මුල් අවධියේ සිට මැද භාගය වන තෙක් එක්සත් ජනපද හා සෝවියට් ගුවන් හමුදා සන්නද්ධ ඒකකයන් පිස්ටන ප්‍රහාරක සහිත විය
(භාවිතයේ පැවති නිමැයුම් සාර්ථක නිර්මාණ වු අතර F-4 U corsair එක් නිදසුනකි)
තවද මෙම වකවානුව තුලදී swept wings, ejector seats සහ චලනය වන tailplanes හඳුන්වා දෙන ලදි
පශ්චාත් යුධ කටයුතු සඳහා ජෙට් ප්‍රහාරක භාවිතා කළ අයවලුන් අතර ඇමරිකානුවන් මුල්ම පුද්ගලයන් විය
P – 80 යානය (F- 80 ලෙස වහා ප්‍රතිනිර්මාණය විය) Swept wing Messerschimitt යානය හා සසඳන කල දැකුම් කළු භාවයෙන් මඳ වු නමුදු බොහොමයක් පිස්ටන එන්ජින් දරණ ප්‍රහාරක යානාවන්හි වේගය සහිත විය
බ්‍රිතාන්‍යයන් de havilland Vampire ඇතුළු නවතම ජෙට් යානා බොහොමයක් නිමැයුම් අතර විවිධ රාජ්‍යය තන්ත්‍රයන් රාශියක ගුවන් හමුදා සඳහා අලෙවි කර ඇත
බ්‍රිතාන්‍යයන් Rolls Royce ජෙට් එන්ජින් තාක්ෂණය සෝවියට් ජාතිකයන් හට ලබා දුන් අතර ඔවුන් වහාම එම තාක්ෂණය MiG-15 ප්‍රහාරක සඳහා යොදා ගන්නා ලදි
මෙම යොදා ගැනීම කොරියානු ගුවනේ දි ඇමරිකානු F-80 ගුවන් නියමුවන් පුදුමයට පත් කරලිමට සමත් විය
එහිදි ඇමරිකානු ජෙට් යානා සාම්ප්‍රදායික 50cal (12.7 mm) වු ස්වයංක්‍රීය ගිනි අවි හයක් දැරූ අතර MIG යානා 23 mm වු කාලතුවක්කු 2 ක් හා 37 mm ක්වු එක් කාලතුවක්කුවක් සහිත විය
MIG යානාවක් මඟින් ප්‍රහාර කීපයකින් ඇමැරිකානු ප්‍රහාරයක් ගුවනින් ඉවත් කිරීමට හැකි විය
මීට ප්‍රතිචාරය වුයේ  F-86 සන්නද්ධ ඒකක MiG  යානාවන්ට එරෙහිව යොදා ගැනීමයි
F-86 යානය F-80 යානයට සමාන යුධ ආම්පන්න සහිත වුවද F-80 යානය MiG 15 සේම සැබෑ Swept wing  ප්‍රහාරකයක් විය
මෙම ගුවන් යානා ශක්ති සම්පන්න භාවයෙන් අසමාන වුව ද අත්දැකිම් බහුල ශක්ති සම්පන්න එක්සත් ජනපද ගුවන් හමුදා නියමුවන්ට තම කාර්යය අවශ්‍ය ආකාරයට සිදු කර ගැනිමට තරම් සමාන ලක්ෂණ සහිත විය
බලසම්පන්න ප්‍රහාරයන් එල්ල කිරීමේ අවශ්‍යතාවය උදෙසා ලොව නාවික හමුදාවන් ද ජෙට් ප්‍රහාරක යානා යොදා ගැනීම මෙම කාලය තුළ දී දක්නට ලැබිණි
කොරියානු යුධ අවධිය තුලදී එක්සත් ජනපද නාවික හමුදාව තම මුලික ජෙට් ප්‍රහාරකය ලෙස F9F Panther යානය යොදා ගන්නා ලදි
රාජකීය නාවික හමුදා සුලභ ලෙස යොදා ගන්නා ලද්දේ vampire යානයයි
ප්‍රහාරක ගුවන් යානා දෙවන පරම්පරාව (මධ්‍ය 1950 දශකය – මුල් 1960 දශකය)

දෙවන පරම්පරාව ජෙට් ප්‍රහාරක ගුවන් යානාවල ප්‍රහාරයක හැකියා අතිශයින් දියුණු කරන ලද නව තාක්ෂණික ක්‍රම විශාල ප්‍රමාණයක එකතුවක් පැහැදිලි කරයි
AIM – 9 Side Winder හා AIM – 7 Sparrow වැනි මඟ පෙන්වන ලද මිසයිල සටන දෘශ්‍ය පරාසයෙන් ඉවතට ද රැගෙන ගියේය
එම මිසයිලවලට ඉලක්ක ලබා ගැනීම සඳහා සම්මත රේඩාර් අවශ්‍ය විය
සැලසුම්කරුවන් ඩෙල්ටා තටු, විවිධ ජ්‍යාමිතික තටු ප්‍රදේශයක් පුරා පැතිරී ඇති අහස් යානා රාමු වැනි විවිධ ගඟනගාමී නව නිපැයුම් පරීක්ෂා කර බලන ලදී
ස්වෙප්ට් තටුවල හඳුන්වාදීමත් සමඟ ශබ්ද බාධකය ඉක්මවා යා හැකි ගුවන් යානා නිෂ්පාදනය ආරම්භ විය
මෙම යුගයේ සිදු වූ මූලික නවීකරණ වන්නේ ප්‍රහාරක - බෝම්බ දමන ගුවන් යානා (F-105 හා Sukhoi Su-7) හා ඉන්ටර්සෙප්ටර් ගුවන් යානා (English Electric Lightning හා F – 104 StarFighter) වේ
ඉන්ටර්සෙප්ටර් යානා, දෘශ්‍ය පරාසයෙන් එහා සිදු වන ගැටුම් හා ආයුධ සම්පූර්ණයෙන්ම මඟ පෙන්වන මිසයිල මඟින් ප්‍රතිස්ථාපනය කරයි යන දර්ශනය මත ගොඩ නැංවූ යානා වේ
එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඉන්ටර්සෙප්ටර් යානා විශාල මිසයිල ප්‍රමාණයකින්, අධි බලැති රේඩාර් පද්ධතියකින් හා වේගය හා ඉහල නැඟීමේ සීඝ්‍රතාවය නිසා වැඩි සචලතාවයකින් සැලසුම් කර ඇත
සැලකිය යුතු ගුවන් යානා 

ප්‍රංශය

o	Dassault tendard IV 
o	Dassault Super Mystère 

ඉන්දියාව

o	HAL HF-24 Marut 

චීන සමූහාණ්ඩුව 

Shenyang J-6 'Farmer'

ස්වීඩනය 

o	Saab 32 Lansen 
Saab 35 Draken

සෝවියට් එකමුතුව

o	Mikoyan-Gurevich MiG-19 'Farmer' 
o	Mikoyan-Gurevich MiG-21 'Fishbed' 
o	Sukhoi Su-7 'Fitter-A' 
o	Sukhoi Su-9/11 'Fishpot' 

එක්සත් රාජධානිය
o	English Electric Lightning 
o	de Havilland Venom 
o	De Havilland Sea Vixen 
o	Gloster Javelin 
o	Hawker Hunter 
o	Supermarine Scimitar 
Supermarine Swift

එක්සත් ජනපදය 
o	Chance-Vought F-8 Crusader 
o	Grumman F-9 Cougar 
o	Grumman F-11 Tiger 
o	North American F-100 Super Sabre 
o	McDonnell F-101 Voodoo 
o	Convair F-102 Delta Dagger 
o	Lockheed F-104 Starfighter 
o	Republic F-105 Thunderchief 
o	Convair F-106 Delta Dart

ප්‍රහාරක ගුවන් යානා තෙවන පරම්පරාව (මුල් 1960 දශකය - 1970 දශකය)

ප්‍රහාරක ගුවන්යානා පළමු පරම්පරාව තුළදී හඳුන්වා දුන් නවතම ක්‍රමවේදයන් කාලයත්  සමඟ දියුණු වීම හේතුවෙන් එහි තෙවන පරම්පරාව ඇරඹිනි
ගුවන් යානා තැනීම හා පැදවීම පිළිබඳ විද්‍යාවෙහි දියුණුවත් සමඟම නවිකරණය වූ මිසයිල, රේඩාර් හා අනෙකුත් ගුවන් යානා හා සම්බන්ධ ඉලෙක්ට්‍රොනික උපාංග හා එහි තාක්ෂණයන් මඟින් ප්‍රහාරක හැකියාවන් තවදුරටත් වර්ධනය විය
මිසයිල මඟින් පාලනය වූ ප්‍රහාරක අත්දැකිම් වල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, ඉතා ආසන්න ගුවන් ගත ප්‍රහාරකයන්හි පහත වැටීමක් සඳහා නිර්මාණකරුවන් ඉඩප්‍රස්ථාව සලසා දුණි
තම ස්වයංක්‍රිය ගිනි අවි, කාලතුවක්කු තාක්ෂණය ලබා ගැනීම සඳහා විද්‍යුත් එන්ජින් භාවිතා කල ප්‍රාථමික දම්වැල් ගිනි අවි, තනි මල්ටි බැරල්  (20mm Vulcan)  අවි සඳහා ඉඩ ලබා දුන් අතර මෙමඟින් ප්‍රහාරය දැඩි හා නිරවද්‍ය ලෙස එල්ල කල හැකි විය
Delta- winged ප්‍රහාරක යානා සඳහා කිසිදු අයුරකින් උපකාර නොවුව ද මනාව සැළසුම් කරන ලද මෙහෙයුම් සඳහා නවතම අවධාරණ‍යන් ඉදිරිපත් කෙරිණි
මෙම නව හදුන්වාදීම් නිසා ප්‍රහාරක යානාවන්හි ශක්‍යතාවයන් වර්ධනය විය
එසේම ඒවායෙහි මිලද වර්ධනයක් විය
(දෙවන ලෝක යුද සමයේ භාවිතා වූ 0.24 Liberoter ප්‍රහාරකයට වඩා   F-4 ශක්තිමත් විය) සන්නද්ධ හමුදාවන් රාත්‍රී ප්‍රහාරක, බරැති ප්‍රහාරක  (Heavy fighter) සහ වේගවත් ප්‍රහාරක (strike fignter)  ආදී නිශ්චිත කාර්යයක් ඉටු කිරීම සඳහා විශේෂිත වූ ප්‍රහාරක යානා දැරීය
මෙය ප්‍රහාරක යානා සඳහා වැය වන්නා වූ මූල්‍යමය ප්‍රාග්ධනයට එරෙහි වූ අතර එමඟින් මෙහෙයුම් වඩා සාර්ථක හා ස්ථාවර ක්‍රියාදාමයන් බවට පත් කරවිය
Medonnell F-4 phonton II එක්සත් ජනපද නාවික හමුදාවෙහි අවශ්‍යතාවයන් උදෙසා නිර්මාණය වූව ද බහු කාර්යය ගුවන් යානයක් ලෙස ගුවන් හමුදාව, නාවික හා හමුදා සේනාංක සහ අනෙකුත් ජාතීන් ද ඉතා සාර්ථක අන්දමින් මෙම යානය භාවිතයට ගන්නා ලදී
නාවික හමුදාව, ගුවන් හමුදාව හා සමුද්‍ර සේනාංක මඟින් එකවර ගුවන්ගත කරන්නා වූ එකම ප්‍රහාරක යානය ද මෙය වේ
ප්‍රහාරක ගුවන් යානා හතරවෙනි පරම්පරාව (1970 දශකය - මධ්‍ය 1990 දශකය)  

ප්‍රහාරක ගුවන් යාන වල මිල ඉහල යාමත්, F -4 Phortom II හි සාර්ථකත්වයක් නිසා කාර්යයන් කිපියක් කල හැකි ගුවන් යානා වලට ජනප්‍රියතාව ඇති විය
F-4 වැනි එක්තරා විශේෂ වර්ග‍ේ කර්තවයයන්ට නිපදවු යානාත් වවිධ කාර්යයන් කල හැකි ලෙස නිපදවයි. Mig 23, Penre tore වැනි යනා වල විවිධ මාදියන්ට ඒවාට විශේෂ වු කාර්යයන් කල හැකිය
F/A -18 Hornet හා  Possault Mirageහන යානා කාර්යයක් කිහිපයක කල හැකි යානා විය
ගුවන් යානා තාක්ෂණයේ දියුණුවක් සමග මෙම යානා ගොඩබිම හා ගුවන් ආකාරයට  (Mote) පහසුවෙන් මාරැ කල හැකි විය
මෙහි තාක්ෂණය දියුවු කිරිමේ මිල වැඩි වුවත් රටවල් තව තවත් මෙම යානා වැඩි දියුණු කිරිමට විය
පුරාණ යානා රටක් නොව අහසේ වන සමන් වලට ජවසම්පන්න ලෙස කිරිමට හැකිලෙස නව යාත්‍රා නිපදවා ඇත Mig 31 හා  Porovia Tornedo ADV  වේ සදහා වු ඉතා ප්‍රබල ගුවන් යානා වේ
Fly by wire හා Relosced stability තාක්ෂණයක් නව යාත්‍රා වල බහුලව භාවිතාවේ
අනෙක් විශේධ වෙනස නම් ගුවන් යානා කොටස් ප්‍රමිතිකරණය (Standiec) හා නඩත්තුව පහසුවිම පෙන්විය හැක
අතත ජෙම් යානා වලට එක ගුවන් පැයකට පහලදි මිනිස් පැය 50 ක් පමණ අවශ්‍ය විය
නව යානා මෙය අඩුකර ඉතා වේගයෙන් ආපසු ගොස් ප්‍රහාර එල්ලකල හැකි ලෙස නිපදවිය
සමහර නව යානාවලට එක් ගුවන් පැයකට මිනිස් වැඩ පැය 10 ක් පමණක් සමහරක් යානා වලට ඊටත් අඩුවෙන් ද අවශ්‍ය වේ
ප්‍රහාරක ගුවන් යානා 4.5 පරම්පරාව (1990 දශකය - 2005) 

මෙම අර්ධ පරම්පරාව ප්ර බන්ධ කොට ඇත්තේ තෙවන හා හතරවන පරම්පරාවල් වල දියුණුව හා සැසඳීමේ දී වායු ගතිකමය තාක්ෂණයන්හි සාපේක්ෂ ඇණ හිටීමකට ලක් වූ අන්තර් කාල පරාසය විස්තර කිරීමටයි
එහෙත් ගුවන් ඉලෙක්ට්රෝනික විද්යාලවේ හා වෙනත් අදාල තාක්ෂණයන්හි විශිෂ්ට සොයා ගැනීම් මෙකල සිදු විය
එයට ප්ර ධාන හේතුව 80 හා 90 දශකවල ක්ෂුද්රන චිපයන්ගේ හා අර්ධ සන්නායක තාක්ෂණයේ දියුණුවයි. මෙම සංයෝජනය සම්පාදකයන්ට නවීකරණය කළ හතරවන පරම්පරාවේ සැලසුම් ඉදිරිපත් කිරීමට ඉඩ ලබා දුනි
එහි දී පවතින ගුවන් රාමු මත හෝ අතීත ගුවන් රාමුවල යළි සකස් කිරීම මත පාදකව එහෙත් ගුවන් ඉලෙක්ට්රොවනික තාක්ෂණයේ හා රේඩාර් තාක්ෂණයේ දියුණුව සහිතව එමෙන්ම සිව්වන පරම්පරාවේ රහස් සැලසුම් මඟින් උගත් පාඩම් ද යොදා ගෙන පස් වන පරම්පරාවේ ප්ර්හාරකයන් සඳහා පසුව නුවණින් සලකා බැලිය හැකි පරිදි නිර්මාණය කෙරේ
ප්රරධාන උදාහරණයක් නම් F/A-18E/F Super Hornet, හා 70 දශකය මත පාදකව සැලසුම් කළ F/A-18 Hornet බාහිර ස්වරූපය පෙර පරිදිම පවතිද්දී super hornet හි ලක්ෂණවල ගුවන් යානා ඉලෙක්ට්රො නික තාක්ෂණයේ වැඩි දියුණු කිරීම් සිදු වූ අතර වීදුරු නියමු කුටියක් (ප්රටබවයට 90%ක් සමාන වේ
) ඝන තත්වයේ AESA ස්ථාවර රේඩාර් ඇන්ටනාව, නව එංජින් බර අඩු කිරීම සඳහා සංඝටක මූලද්රාව්යදයන්හි ව්යුවහමය භාවිතය, රේඩාර් සලකුණ අවම කිරීමට මද වශයෙන් නවීකරණය කළ හැඩය ඒ අතර වේ
තවත් එකක් නම් F-15E Strike Eagle, සීතල යුධ සමයේ භූමි ප්රයහාරකයක් වූ සවි ගැන්වු ගුවන් රාමුවක්, වැඩි දියුණු කළ එංජින්, නියමු වීදුරු කුටි හා නූතන භෞම අනුගාමී යාත්රාක හා ඉලක්ක පද්ධති අඩංගු වූ  F-15 Eagle ද ගත හැක
4.5 පරම්පරාවේ Super Hornet, Strike Eagle, Rafale  පමණක් යුධ කටයුතු සඳහා යොදා ගනු දක්නට ලැබේ
හඳුනන ගුවන් යානාවන්
ප්රංයශය
o	Dassault Rafale
ඉන්දියාව 
o	HAL Tejas
ජපානය/ එක්සත් ජනපදය
o	Mitsubishi F-2