Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
15,000-10,000 අතර,මධ්‍ය ශිලා යුගයේ විසූ අයතු වූ දඩයක්කාර හා ආහාර එකතු කිරීමේ ජන ජීවිතයකට හුරු වූ ජන කොට්ටාශයකට අයත් බව පෙන්
සිංහල සාහිත්‍යයේ වැද්දන් හැඳින්වීමට යොදන වචන සැලකූ විට, 'මලදරු' (ගිරිවැසී), වනසර (වනචාරි/වන්‍යවාසි), 'සැරව්' (ඊතල දරන්නා) යන අරුත් දක්වා ඇත
වැද්දන් විසින් තමුන් හඳුන්වා ගන්නේ 'වන්නියලෑත්තන්' ලෙසිනි
වැද්දා යනු 'බැද්දා' යන වචනයෙන් ව්‍යුත්පන්න වූ වදනෙකයි වි
ජ
මූ
ලොකුබණ්ඩාරයන් පවසයි
ගොවිතැන් නොකර, දඩයමින් ජීවත්වන දඩයක්කරුවන්, දුනුවායන්, සහ වනගත වූවන් හැඳින්වීමට යොදනු ලැබේ
සිංහල ජාතකකතා පොතහි ද මොවුන් හැඳින්වීමට 'මස් වැද්දා' යන යෙඳුම භාවිතා කොට ඇත
එහෙත් හෙන් ගොවිතැන් කළ, දඩයම් කොට ජීවත් වූ නමුත්, ඔවුන් වැද්දන් ගණයේ ලා නොසැලකුණි
මහාවංශය අනුව සිංහල ජාතියේ ආරම්භයේ දී, ලංකාවට පැමිණි විජය කුමරු හා කුවේනි නම් හෙල යක්ෂ ගෝත්‍රික කුමරියකට දාව උපන් ජීවහත්ථ සහ දිසාලා යන දරුවන් තුළින් සම්භවිත ජන ප්‍රජාවක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වෙයි
මහාවංශය දක්වන පරිදි කුවෙණියගේ දරුවන් දෙදෙනා සමනොල අඩවියට පලා ගොස් ආරක්ෂිතව ජීවති විය
පසුකාලීනව මොවුන් 'පුලින්ද'යන නාමයෙන් ව්‍යවහාර වූ බව පෙනේ
වංසත්තප්පකාසිනිය පවසනේ වැද්දන් පැවත එන්නේ කුවේනියගේ දූ පුතුන් දෙදෙනාගෙන් බවයි. 

මහා වංශයේ සඳහන් වන පරිදි, විජය කුමරුවා කුවේණිය හා දරුවන් අතහැර දමා, විවහාය සඳහා රාජ කන්‍යවක් ඉන්දියාවෙන් ගෙනෙන ලදි
එහි දී කුවේණිය නැවත ලංකාපුරයෙහි ස්වකීය යක්ෂ ප්‍රජාව වෙත හරවා යවන අතර, එහි දී ඇති වූ දබරයක දී ඇය මරණයට පත්වන්ණි ය
ඇයගේ බාල සොහොයුරා පැමිණ දරුවන් හට පලා යමට පවසයි
ඔවුන් සමන්-කුළ (සමනොළ කන්ද)ට ගොස්  නැගණී දෙටු සොයුරා හා වාසය කොට, මලයා රට හෙවත් කදුකර ප්‍රදේශයේ ජන ප්‍රජාවක් බිහි කළ අතර, ඔවුන් පුලින්දා ලෙස දක්වා ඇත (මහාවංශය පරි
7.59-68)
පුලින්දන් පිළිබඳ ව සටහනක් තබන ගයිගර් තුමා පවසන්නේ, ඔවුන් මේලේජ්‍ය ගෝත්‍රික ප්‍රජාවක් වන්නට ඇති බවත්, පසුව වැද්දන් බවට හඳුන්වන්නට ඇති බවත් ය
කොළඹ, කළුතර සහ ගාල්ල ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයේ සිට කදුකරය දක්වා ප්‍රදේශය ‘සබරගමුව’ ලෙසින් හදුන්වන අතර, එය ව්‍යුත්පන්න වන්නට ඇත්තේ ‘පුලින්ද’ යන්නට සමාන පදයක් වන සංස්කෘත ‘සබර,’ පාලි ‘සවර’ මගින් ය
උක්ත නිගමනයට අනුව ම යමින් ශ්‍රී සුමංගල හිමියන් හා බටුවන්තුඩාවේ දේවරක්ෂිත පඬිවරයාණන් ඔවුන්ගේ මහාවංශ පරිවර්තයේ ‘පුලින්ද’ වදන ‘වැද්දන්’ වශයෙන් ඍජුව ම දක්වා ඇත
ඉහත පුරාවෘත්තයට අනුව වැදි ප්‍රජාව ලංකාවේ ආදිවැසියෝ නොවෙති
එහෙත් පුරාවෘත්තය කටකතා ආශ්‍රයෙන් බිහිවූවක් ලෙසින් පෙනෙන අතර, මෑතක දී වැද්දන් අතර ප්‍රචලිත වූවක් විය හැකි ය
කෙසේවෙතත් උගතුන් දක්වන්නේ ඉහත කතාව වැද්දන් ප්‍රකාශ කරන ආකාරයෙන් පෙනෙන්නේ ඔවුන් ද එතරම් එහි සත්‍යතාවය පිළිබඳ පිළිගැනීමක් නොමැති බව ය
හෙලයන් සමග සබඳතාව 
මෙරට සමෘද්ධිමත්ම යුගය ලෙස ඉන්දියානු වංශ කතාවල පවා සඳහන් රාවණ, බලි, තාරක යුගයන් ඇරඹෙන්නේ මීට වසර පන් දහසකට පමණ පෙරාතුවය
බලංගොඩ මානවයා අපට කියන ඉතිහාසය නම් වසර තිස් දහසකට වඩා පැරණිය
මීට වසර 2500කට පෙර විජය කුමරු පැමිණෙන විටත් මෙරට දියුණු සංස්කෘතියක් තිබුණු බව කුවේණි කුමරිය කපු කටිමින් සිටීමෙන් පැහැදිලි වේ
සිරිවස්තු මෙන්ම කැළණිය ද එවකට මෙරට තිබු ප්‍රධාන නගරය
විවිධ ගෝත්‍රිකයින්ගෙන් සැදුම්ලත් මෙරට වැසියන් පොදුවේ හැඳින්වුයේ හෙළයින් යන නමිනි
කුවේණි හෙළ කුමරියගේ පිහිටෙන් මෙරට රාජ්‍යත්වය ලබාගත් ආර්යයෙකු වු විජය කුමරු හෙළයින් දුටුවේ ආක්‍රමණිකයෙකු ලෙසය
එබැවින් කුවේණිය ජාතිද්‍රෝහියක වුවාය
සිය ඥාතීන්ගේ වෛරයෙන් බේරීම සඳහා කුවේණියගේ දරුවන්ට කැලෑ වැදීමට සිදුවිය
ඒ නුතන වැදි පරපුරේ ආරම්භයයි
මෙය හුදෙක් මහාවංශයේ කතාව පමණක් නොව වැදි ජනප්‍රවාදයන්හිද ඇති කතාවයි. එමෙන්ම මානව විද්‍යාඥයෝ ද හෙළයින් සහ වැද්දන් අතර ඇති ඥාතිත්වය පිළිගනිති
විජයාගමනයෙන් ඇරඹි හෙළ-ආර්ය ගැටුම අවසන් වී ආර්යයන් හෙළයින් සමග මුසු වන්නේ පණ්ඩුකාභය රජ සමයේ දී ය
මහාවංශයට අනුව පණ්ඩුකාභය රජුගේ මවු වුයේ පඬුවස්දෙව් රජුගේ එකම දියණිය වු උන්මාද චිත්‍රා දේවියයි
ඔහුගේ පියා වුයේ දීඝගාමිණී ය
ඔහු පඬුවස්දෙව් රජුගේ බිසව වු භද්දකච්චායනාගේ සොයුරෙකු වු දිඝායුගේ පුත්ය
නමුත් වෙනත් මුලාශ්රඝයන්ට අනුව නම් දීඝ ගාමිණි හෙළයකි
එබැවින් පණ්ඩුකාභය කුමරුගේ මව ආර්යයෙක් වන විට පියා හෙළයකි
එබැවින් ඔහු හෙළයන් ට හෙළයෙක් ද ආර්යයන් ට ආර්යයෙක් ද විය
මේ නිසාම ආර්යය ආධිපත්ය යට එරෙහිව හෙළයින් පණ්ඩුකාභය වටා රොක් වන විට ආර්යයන් ද ඔහුගේ නායකත්වය පිළිගත්තේය
ඉන් පසු ආර්යයෝ හෙළයින් සමග මුසු වුහ
ඉන් පසුව විවිධ යුගයන් හි ඉන්දියාවේ විවිධ පළාත් සිට පැමිණි ආර්යයෝ මෙන්ම ද්රගවිඩයෝ ද සිංහල ජාතියට මුසු වුහ
එසේ මුසු වු වන් අතර අරාබි , චීන සහ මැලේ ජාතිකයෝ ද වුහ
මෙම මුසු වීම බටහිර ජාතීන් මෙරටට පැමිණීම තෙක් ම අඛණ්ඩව සිදුවිය
සිංහල ජාතිය සංක්රටමණිකයින්ගෙන් පෝෂණය වුණු අයුරින්ම කැලයේ සිටි වැදි ජනතාවද විවිධ කැලෑ වැදීම් තුළින් පෝෂණය විය
සිංහලයේ කිරුළ පතා කෙරුණු අභ්යකන්තර අරගලයන් හි පරාජයට පත් පිරිස් වසර දහස් ගණනාවක් පුරා සිදු කළේ එක්කෝ ඉන්දියාවට පලා යෑමයි
නැතහොත් කැලෑ වැදී වැදි ජනතාවට එක් වීමයි
අවසන් වරට එසේ වැදි ජනතාව සමඟ මුසු වුයේ 1848 නිදහස් අරගලයට එක් වි සුදු ආක්රමමණිකයාගේ උදහසට ලක් වු වෙල්ලස්ස ජනතාවයි. 
මේ අනුව පෙනි යන්නේ සිංහල ජනතාව මෙරට වසර දස දහස් ගණනාවක් ජීවත් වු බවත් පසු ගිය වසර දෙදහස් පන්සිය තුළ වරින් වර සිංහලයන්ගෙන් වෙන්වී කැලෑ වැදුණු පිරිසගෙන් වැදි ජනතාව බිහිවු බවත්ය
එබැවින් වැදි ජනතාව ආදිවාසීන් ලෙස හැදින්වීම ඔවුන්ට වඩා දිගු ඉතිහාසයක් ලක් පොලවේ ඇති සිංහලයින්ට කරන අවමානයකි
එපමණක් නොව සිංහලයන්ට ලක් පොලවට ඇති අද්විතීය අයිතිය අභියෝගයට ලක් කිරීමකි
සිංහලයා මෙරය අනන්ය වු ජන කොටසක් පමණක් නොව මෙරට ආදිවාසීහුය
එබැවින් සිංහලයාගේ ආදිවාසිකම සොරාගෙන වැදි ජනයාට පැලැන්දීමෙන් සිංහලයා තවත් එක් සංක්රවමණික ජන කොටසක් බවට පත්වේ
වැදි සමාජ සංවිධානය 

වැදිසමාජය තුළ කැපී පෙනෙන ධුරාවලියක් දක්නට නැති තරම් ය
බොහෝ විට වැදි රැළක් වැදිනායකයකු යටතේ පාලනය විය
ආදිවාසි ජන ප්‍රජාවන්හි දක්නට ඇති ආකාරයේ, ගෝත්‍ර අතර වෛරයක් හෝ ගෝත්‍ර සටන් දක්නට නොමැත
එක ම ප්‍රදේශයක වරිග කිහිපයක වැදිජන ප්‍රජාවන් සමාදානයෙන් ජීවත් වුව ද, ප්‍රදේශයට ඇතුල්වීමේ දී විවිධ තහංචි ඔවුනොවුන් අතර විණ
සමහර වැදි වරිගයෝ ගඟක් හෝ කැළැ පෙදෙසක් හරහා වෙනත් ප්‍රදේශයන් වලට සංක්‍රමණය වූ හ
මෙසේ ප්‍රදේශයෙන් ප්‍රදේශයට වැදි ප්‍රජාවගේ ව්‍යාප්තවීම සිඳු වි ය
වර්ග බෙදීම 
වැද්දන් අතර වරුග බෙදීමක් දක්නට ඇති අතර, එය කෙසේ ආරම්භ වූයේ ද, එහි ප්‍රයෝජ්‍යතාවය පිළිබඳ පැහැදිලි අදහසක් ඔවුන් තුළ නැත
එහෙත් ඔවුන් තමුන් හැඳුන්වා ගැනීමේ දී, මෙකී වරුග බෙදීම 'පෙළපතක්' වශයෙන් භාවිතා කරනු පෙනේ
ප්‍රධාන වශයෙන් වරුග හයක් වැද්දන් අතර පවති
මොරාන වරුගේ, උනාපාත වරුගේ, ඌරු වරුගේ, ඇඹල වරුගේ, නමුඩන වරුගේ, සහ තලා වරුගේ වශයෙණි
මෙයට අමතර ව, වැද්දන්ගේ පදිංචි ස්ථානයන් ආශ්‍රීතයෙන් ද වරුග බෙදීමක් දක්නට ඇති අතර, ඒවා මෙහි ලා දක්වනු ලැබේ
හේනෙ-බැද්ද වරුගේ, ගොඩතලාව වරුගේ, එලකොතලිය වරුගේ, සීතල වන්නිය වරුගේ, ගිරාදුරු වරුගේ, තමන්කඩුව වරුගේ, දෙහිගම වරුගේ, හොරබොර වරුගේ, යක්කුරේ වරුගේ, උනිච්චිය වරුගේ යනාදිය ය
සමහර අවස්‍ථා වලදි, ආවහා-විවහා සම්බන්ධතාවලදී, වරුග උස්පහත්කම් සැලකූ බව වාර්තා වී ඇත
සමහර විශාරදයන් දක්වන්නේ වැද්දන් විසින් වරුගෙන් පිට විවහයන් කරත්, බහිර්-වෛහිවක සමාජ පද්ධතියක් වරුග ආශ්‍රිතව පවතින බවකි
සී. ජී. සෙල්ග්මාන්ට අනුව වැද්දන්ගේ වරිග බෙදීම ප්‍රධාන වශයෙන් ස්වකීය ගෝත්‍රයෙන් පිට විවහා වීම හෙවත් බහිර්වෛවාහික සහ මාතෘ පාර්ෂව මූලීක, ඌරා සහ මොනරා ආශ්‍රීත ගෝත්‍ර විහ්න ආශ්‍රයෙන් ගොඩ නැගුනක් බව ය (C
Seligmann, The Vaddas, 1911, p
භූවිෂමතා ලක්ෂණ ඇසුරු කොට ද වැද්දන් ප්‍රධාන වශයෙන් වර්ගීකරණයකට බදුන් කළ හැකි ය
බින්තැන්න ඇසුරු කොට ජීවත් වන වැද්දන් සහ නැගෙනහිර පළාත ආශ්‍රීත වහරායි ප්‍රදේශයේ ජීවත් වෙති මොවුන් 'වෙතර්'වශයෙන් හඳුන්වනු ලැබේ
දිවිපෙවෙත 

මුල් කාලයේ දී, වැදි ජනප්‍රජාව ගල්ලෙන් ඇසුරු කොට ජීවත් වූ අතර, පසුව පැල්පත් ආශ්‍රීත ගම්මාන කරා සංක්‍රමණය වන්නට ඇත
ඒවා වැදි කොරටු ලෙසින් හැඳින් වූ අතර, වරින් වර, ආහාර සොයා ගත හැකි පමණට කොරටුවෙන් කොරටුවට වැදි ප්‍රජාව සංක්‍රමණය වීමේ සිරිතක් විය
පසුකාලීනව ඇති වූ ගම්වැද්දන් ප්‍රධාන වශයෙන් හේන් ගොවිතැන ඇසුරු කොට ජීවත් වූ නමුදු, ඔවුන්ගේ සාම්ප්‍රදායික දිවි පෙවෙත සම්පුර්ණයෙන් ම අත් නොහැරිය හ
වැද්දන් ප්‍රධාන වශයෙන් දඩයම් කිරීමෙන් ජීවත් වූ අතර, ඔවුන්ගේ මුලීක ප්‍රවනතාවය වූයේ ගොනා දඩයම් කිරීම ය
ගොනා ගිරි ආශ්‍රිත ව වාසය කළ නිසා වැද්දන් ද ගිරිලෙන් ආශ්‍රිත දිවි පෙවෙතකට හුරු වන්නට ඇති බව බොහෝ විද්‍යාර්ථයින් විශ්වාස තරති
මෙයට අමතර ව, ඔවුන් ඵල-අල ආහාරයට ගනිමින් ද, වන මී රැස්වන කාලයට මී කැඩිමෙන් ද දිවි පෙවෙත සරි කර ගත් හ
වැද්දන් ආහාර පුළුස්සා ගැනීම කරන අතර, අලවර්ග බොහෝවිට උණු අළුපල්ලේ ලා තම්බා ගැනීම කරනු ලැබේ
දඩයම් කිරීම හා ආහාර අනුභවය කණ්ඩායමක් වශයෙන් එකට ම කරනු ලැබේ
වැඩිපුර ඇති ආහාර ද්‍රව්‍ය හිඟ කාලයන් සඳහා කල් තබා ගැනීමට මස් වර්ග වියලීම (හෙවත් කරවල කිරීම), එල්ලා දුම්ගැස්ස වීම හෝ මීපැනිවල බහා තැබීම වැනි ක්‍රියාවන් කළ හ
රෑහේ නායකයා

වැදිගෝත්‍රය සංවිධානය වන්නේ 'නායකයෙකු' වටා ය
එහෙයින් විවිධ වූ වැදිජනප්‍රජාවන් සඳහා නායකයෝ සිටිය හ
එහෙත් පසුකාලින වශයෙන් වැදි ජනතාවගේ ප්‍රාමාණාත්මක අඩුවීම නිසා සහ ආණ්ඩුව විසින් ඔවුන් වසන ප්‍රදේශ පාලනය නායකයන්ගේ පැවැත්ම ක්‍රමයෙන් නැති ව ගියේ ය
වැදි ප්‍රජාවේ කැපී පෙනෙන නායකයෙක් ලෙස මෑත යුගයේ සිටියේ දඹානේ මහාවන්නියලැත්තෝ හෙවත් තිසාහාමිලැත්තෝ ය
පවුල් දිවිය 
වැදි ජනයා අතර ඥාතීත්වය සහ ඔවුන්ට ආමන්ත්‍රණය සිංහල ජන ප්‍රජාව මෙන් වෙයි
අප්පිලැත්තෝ (පියා), අම්මිලැත්තෝ (මව), ආදි වශයෙන් 'ලැත්තෝ' යන පාඨය ඥාතිතවයට පසුව යෙදීමෙන් ඔවුහු ආමන්ත්‍රණය තනා ගනිති
බිරිද(කුඩ්පෙත්ත)ට බොහෝ විට, 'නංගිලැත්තෝ' යන යෙඳුම යොදනුයේ, වැදිජනප්‍රජාවේ දක්නට ඇති බෑණා සහ නැනා (ඇවැස්ස හුරා-නෑනා) විවාහයන් නිසාවෙන් ය
සිංහල සමාජයේ මෙන් ම, විවාහ සහ ලිංගික සම්බන්ධතා සම්බන්ධයෙන් විවිධ වූ තහංචි පැන වී තිබිණි
නිදසුනක් ලෙස, මාමා සහ නෑනැ අතර, බෑණා සහ නැන්දා අතර මෙන් ම, මවු-පිය පාර්ෂවයේ සහෝදරයන් හෝ වියපත් සහෝදර සහෝදරියන් අතරත් විවාහයන් තහනම් විණ
එහෙත් මරණයක දී, මළ සහෝදරිය හෝ සහෝදරයා වෙනුවෙන් සැමියා හෝ බිරිය එකී පවුලේ තව සහෝදරියක් හෝ සහොදරයෙක් විවාහ කර ගැනීම සිඳු විම නිසා, නැවතත් දරුවන් හට ආරක්ෂාවක් ලැබිණ
පවුල් සම්බන්ධතා

අඹු-සැමි දිවිය අගය කළ වැදි ජනයා අතර, සිංහල ජන ප්‍රජාවේ දක්නට ලැබෙන බහුභාර්යා සේවනය හෝ බහු පුරුෂ සේවනය තබා, පරදාර සේවනය වත් දක්නට නොමැත
විවාහයේ දී, වැදි ජනයා ස්වකීය භාර්යාවන්ට මනා සේ ඇළුම් කළ අතර, එකිනෙකාට විශ්වාසවන්ත ලෙස ද ජීවත් විය
එහෙයින් විදේශිය මිශනාරිවරුන් විසින් කෙවල විවහා කුමය ලංකාවට හඳුන්වා දීමට පෙර සිට ම, වැද්දන් අතර කේවල විවාහ ක්‍රමය තිබූ බව පෙනේ
වැදි ප්‍රජාව අතරේ ගැහැණිය හට මනා ආරක්ෂාවක් ලැබුණු අතර, ඇය පවුලේ පළමු කොට, ආහාරයෙන් කොටස භුක්ති වින්ද හ
මෙයින් පෙනෙන්නේ කාන්තාව වැදි ප්‍රජාව අතරේ ගෞවරවයට පාත්‍ර වූ බවකි
විවාහ චාරිත්‍රයන්

වැදි දරුවෝ කල් නොයවා ස්වකීය නෑන-හුරා විවාහයන්ට ඇතුළු වෙති
ඔවුන් අතර සහෝදර සහොදරි ව්‍යවාහයන් හෝ විවාහයට පෙර ලිංගිත සම්බන්ධතාවන් සිදු නොවේ
විවාහ චාරිත්‍රයන් බොහෝ සේ ලුහුඩු ය
සරල ය
තරුණ වැදි කොළුවෙකු හිතගිය තරුණියගේ පියාගේ ගෙට පැණි මුලක් හා මස් රැගෙන ගොස් යොජනාව පියාට පවසන අතර, පියා විසින් ඇයට නියඳ පට්ටාවලින් ඇඹරූ රෑනක් ගෙන ඔහුගේ ඉණ වටා බඳිනු ලැබේ
එතැන් සිට දෙදෙනා අඹු-සැමියෝ වෙති
ඒ රෑණ දිරා ගිය කල්හි, අලුත් නියඳ රෑණක් අඹරා බැඳීමේ කාර්යය භාර්ය්‍යාව සතු වෙයි
සාමාන්‍යයෙන් මාමලැත්තෝ විසින් බඹර වද ඇති තැනක් පවරා දීමත්, දඩ බල්ලන් සහ දුනු ඊතල දීමත් කරන ලදි
සමහර අවස්ථාවලදි මනමාලයා විසින් මනමාලියට රෙදිපිලි දීම පසුකාලින ව ඇති වූ සිරිකත් බව පෙනේ
විවාහයෙන් පසුව බෑනා මාමාගේ රෑණට එකතුවී, දඩයමට සහයවීම සිඳු වෙයි
එබැවින් වැදි ජනයා අතරේ පිරිමි දරුවන්ට වඩා ගැහැණු දරැවන් කෙරෙහි ඇල්මක් ඇත
දරුදැරියෝ

විවාහයෙන් පසු, දරු ගැබක් පහළ වූ පසු, වැදි ජනයා අතර ආරක්ෂාවන් සඳහා විවිධ අභිචාර විධී භාවිතා කරයි
පුරාණයෙදී 'පට්ටා යකා' පූජාවක් කරමින් ගැබ් ආරක්ෂා කළ බව ප්‍රකට ය
ප්‍රසූතිය ගල්ලෙනක හෝ පැලේදී සිඳු විණ
ප්‍රසූතියෙන් පසු ව විවිධ මස්-මාශ වර්ග අනුභවය නුසුදුසුයයි පිළි ගැනීමක් විණ
එසේ ම කිරී එරීම සඳහා ම යොග්‍යයයි පිළිගත් අලවර්ග ආහාරයට දීම කරන ලදි
දරුවා හට මසක් තුළ නමක් දුන් අතර, යකුන්ගේ දොස් වලින් ආරක්ෂා කර ගැනීමට දරුවා බොහෝ විට හඳුන්වනු ලැබුවේ විවිධ වූ හුරතල් නම් වලිනි
ඔවුන්ගේ නියම නමින් හඳුවන්නට පටන් ගන්නේ දරුවා වැඩුණු පසු ය
දරුවන් ගේ වයස අවුරුදු හත පමණ වනතුරැත් ඔවුන් නිර්වස්ත්‍රව සිටිති
වයස අවුරුදු දහය-දොළොහ පමණ වයසේ දී දරුවන් විසින් ගල්දුනු භාවිතයෙන් කුරුල්ලන් සහ කුඩා සතුන් දඩයම් කරති
දරුවන් වැඩිවියට පැමිණෙත් ම විවිධ දඩයම් කරන ශිල්පයත්, බඹර කැඩීමේ ආකාරයත් ඔවුනට කියා දෙනු ලැබේ
මෙසේ වැඩුණු පිරිමි දරුවන් දඩයම් සහ බඹර කැඩීමේ දී හවුල් කර ගන්නේ එකී කුසලතා වර්ධනය කිරීමට ය
වැදි දැරිවිය මල්වර වූ විට, ඇය නුග ගසක් වෙතට ගොස් ගල් කැටවලින් එයට ගැසීමත්, එය කන වැකුණු මව වතුර කළයක් ගෙන ගොස් ඇය නහවා, හිසිට පසුපසින් එය බිමට වැටී බිඳී සියලු දොස් දුරු කිරීම හැර වෙනත් විශේෂිත කොටහළු සිරිත් නැත
පසුකාලින වශයෙන් සිංහල මල්වර සිරිත් වැද්දන් අතර ප්‍රචලිත වීම නිසා, මල්වර දැරිය කිළි පැලක වැඩිමහළු කාන්තාවක් හා තැබීම හා ඒ ආශ්‍රිත අභිචාර විධි කිරීම දැන් අපට අසන්නට දක්නිනට ඇත
මරණය වැද්දන් කෙරෙහි භිය උපදවන අවස්ථාවකි
එවැන් විට ඔවුහු ගල්ලෙන් අතැර යති
එසේ කරනුයේ, මළ පුද්ගලයන් ඔවුන් හඹා එනු ඇතයි බියෙනි
වැද්දන් විශ්වාස කරන පරිදි, මරණයෙන් පසු ස්වකිය ඥාතියා නෑ යකෙකු කිරීමට, දින කිහිපයක් මළ පුද්ගලයා වෙනුවෙන් පුද පූජා පවත්වති
බාහිර සම්බන්ධතා

රොබට් නොක්ස් පවසන පරිදි, ඔවුන් මුව දඩයමෙහි සහ දුම් ගැස්සවීම් කිරීම් තුළින් වියලා ගැනීම කරනු ලැබේ
සිංහල මිනිස්සු දඩමස් ලබා ගැනීමට වැද්දන් වෙත පැමිණිය හ
රජුගේ කෑම මේසයට සඩමස් සැපයීම කාර්යේ ද නිරිත විය
ඒවාට අමතර ව, රජු හට ඇත්දළ සැපයීම ද, මී පැණි සහ මී ඉටි සැපයීම ද කරන ලදි
රජු ද ඔවුන්ට ප්‍රත්‍යුපකාර වශයෙන් වැද්දන් හට රෙදිපිළි සහ ඊතල ආදිය දුන්නේ ය
රොබට් නොක්ස්ගේ වාර්තාවට අනුව වැද්දෝ වරක් රජුට එරෙහිව පැමිණි යුද්ධවලදී සටන් කළ හ
එසේම, ඔවුහු ඔවුන්ට අයිති ප්‍රදේශ ආරක්ෂා කරමින් රජුට ද වක්‍රාකාර ව ආරක්ෂාව සපයන ලදී
වැදි බස 

වැදිභාෂාව ආශ්‍රයෙන් කළ පර්යේෂණයන් ඇසුරින් විලියම් ගයිගර් වියතාණන් දක්වන්නේ, වැදි ප්‍රජාව දකුණු ඉන්දියාවේ පෞරාණික ගෝත්‍රයන්ට නෑ සබදතාවක් දක්වන ඇති බවත් ය
ආරියන් සංක්‍රමණයන්ට පෙර පටන් ඔවුහු ශ්‍රී ලංකාවේ විසූ ආදිවාසින් වූ අතර, අනාර්ය භාෂාවක් කතා කළ බවකි (Indian Historical Quartely, XI
515-516)
වැද්දන් විසින් වනාතරයේ දඩයමට යන අතර භාවිතා කළ රහස් බසක් වශයෙන් ඔවුන්ගේ භාෂාව වර්ධනය වන්නට ඇත
අදදු දඩයක්කරුවන් අතර මෙවැනි ‘කැළැ බසක්’ භාවිතා කරන්නේ යක්ෂ හෝ දේව බලපැම්වලින් ස්වකීය දඩයම ආරක්ෂා කරගැනීමට ය
මූලීක වශයෙන් ආදිවැසියන් ලෙස වර්ධනය වූ වැද්දන්ගේ අනාර්ය බස ක්‍රමයෙන් ආර්යන්ගේ පැමිණිම හා සිංහල භාෂාව හා සම්මිශ්‍රණය විමෙන් දැන් භාවිතා කරන ආකෘතියට පරිවර්තනය වන්නට ඇත
ඒ සේම, විවිධ අවශ්‍යතාවන්ගේ වර්ධනය සමග නව වචන තනා ගැනීමට හෝ ණයට ගැන්නට සිදු විය
මෙසේ විවිධ වූ බලපෑම් නිසාත්, පාසල් අධ්‍යපනය ව්‍යප්ත වීම නිසාත් ක්‍රමයෙන් පුරාණ වැදිබස අභාවයට යමින් පවති
ආගමික ලැදියාවන් 

වැදි ප්‍රජාව ප්‍රධාන වශයෙන් ලෝකයේ අනෙකුත් ආදිවාසි ජන ප්‍රජාවන් සේ, ප්‍රාණ වාදිහු වෙති
වැද්දන්ගේ ඇදහිලි රටාව මළ ඥාති වන්දනාවකි (Obesekera, 'G
Sinhal religion
' In M
Eliade ed
The encylopedia of religion, Vol 13. New York
Macmillan, 1987.)
විශ්වාස 
වෑද්දන්ගේ විශ්වාසයන් සංකිර්ණ ය
ප්‍රධාන වශයෙන් නෑ යකුන් ඇදහිම, විවිධ වෙනත් යක්කු සහ දෙවිවරුන් ඇදහම හා බෞද්ධ පුදපූජාවන් මේවාට ඇතුලත් වෙති
බොහෝවිට යාදිනි සහ කිරිකොරහ වැනි අබිචාරයන් මගින් සශ්‍රීකත්වය උදෙසා කටයුතු කරයි
ප්‍රධාන වහයෙන් වැද්දන්ගේ විශ්වාසයන් සංකේන්ද්‍රනය වී ඇත්තේ මූලික වශයෙන් ජිවත චක්‍රය හා බැදුණු කරුණු ශාත්ශාත් කර ගැනීමට ය
අභිචාරවිධි 
ජිවිත චක්‍රය අළලා බැඳුණු අභිචාර විධි පහත දක්වනු ලැබේ
වැදි ජනයාගේ සාහිත්‍යය 

මුඛ පරම්පරාගතව පැවත එන ගී, කවි, මන්තර, හා ජනකතා වැනි ජනශ්‍රැතින්ගෙන් සමන්විත වු වැදි ජනයා ව්‍යවහාර කරන භාෂාව පදනම් කොට ගෙන නිර්මාණය වු සාහිත්‍යය වැදි ජනයාගේ සාහිත්‍යය ලෙස හැඳින්වේ
ජානවිද්‍යාත්මක අධ්‍යනයන් 

ජාන විද්‍යාත්මක පර්යේෂණයන් තුළින් තහවුරු වී ඇත්තේ උතුරු ඉන්දියානු ආර්ය සංක්‍රමණයට පෙර විසු ප්‍රග්-ආර්ය ජනතාව හා සම්බන්ධතාවක් ඇති බව ය
කලාන්තරයක් තිස්සේ සිංහල හා දෙමළ ජනතාව අතරේ වාසය කළ වැද්දන් එකී ජනසමාජයන්ට ක්‍රමයෙන් සම්මිශ්‍රණය විය
වෑද්දන්ගේ රුධිර වර්ග පරික්ෂාවේදී සොයා ලනු ලැබුවේ බොහෝ ආදිවාසි ජනවර්ගවල දක්නට ඇති O රුධිර කාණ්ඩය බහුතරයට ඇති බවකි
එසේ ම ස්වල්ප ජන කොට්ඨාශයක A රුධිර ගණය දක්නට තිබූ අතර, ඔවුන් අතරවෙනත් රුධිර කාණ්ඩයන් දක්නට නැත (The Blood Groups and Haemoglobins of the Veddahs of Ceylon R
Wickremasinghe, Elizabeth W
Ikin, A
Mourant, H
Lehmann Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland, Vol
93, No
1 (Jan
- Jun
, 1963) , pp
117-125)
මූලාශ්‍ර

වැඩිදුරට කියවීම සඳහා 
 මීගස්කුඹුර, පී.බී., සිරිලක වැදිජන පුරාණය
කොට්ටේ
පිනිදිය ප්‍රකාශකයෝ, 1995.
 ද සිල්වා, එම්. ඩබ්. සුගතපාල, දඹානේ වැදි බස  කොළඹ
සරසවි ප්‍රකාශයෝ, 1964.

ඉංග්‍රිසි මූලාශ්‍ර 
 Seligmann, C
The Vaddahs of Ceylon
Cambribge Archaeological and Ethnological Series, Macmillan & Co
, 1906.
 Virchow, R, L, C
The Veddas of Ceylon and Their Relation to the Neighboring Tribes/ Rudolph Ludwig Carl Virchow
- Montana
Kessinger, 2008.156 p (ISBN 1437344402)

බාහිර සබැදි

 Survival International profile on the Wanniyala-Aetto
 Sri Lankan history
 Vedda lore
 East coast Veddas
 Veddas - now only a household name
 වැද්දෝ සහ රොඩියෝ - අනන්‍යතාව රැකගැනීම හා අනන්‍යතාඅපහරණය
 කුවේණියගේ ශාපය, වැද්දන් හා නවීකරණයේ ප්‍රතිරෝධය

ශ්‍රී ලංකාවේ ජන සමාජය
වැදි ජනයා
රොඩී හෙවත් ගාඩි ලෙස හැඳින්වෙන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ පහත් යයි සලකනු ලැබූ ජන ප්‍රජාවකි
වෙනත් යෙදුම්
ඔවුන් හට 'හුලවාලි'සහ 'ගහලයා' යන නම් ද ව්‍යවහාර වෙයි
මීට අමතරව වැද්දා වැද්දී හුලවාලිවා නැට්ටුක්කාරී මධුකාරයා මධුකාරී යන ප්‍රාදේශිය විවාහාරයන්ද දක්නට ලැබේ
ආරම්භය
ආරම්භය ජනප්‍රවාදයේ ලෙස රොඩී රැලට නායක රත්නවල්ලි යයි කියනු ලැබේ
රත්නවල්ලී ලෙසින් හඳුන්වන්නේ මහා පැරකුම්බා රජුන් ගේ දියණිය යයි කියනු ලැබේ
පුරාතණයේ පටන් කොළපතකට සිඟමන් යදිමින් ජීවත් වූ රොඩිහූ, බෙර සෑදීම, කොහු ඉදල් සෑදීම වැනි දැතෙහි කර්මාත කළ හ
යන්ත්‍රමන්ත්‍ර, කොඩිවිණ, හූනියම් සඳහා දක්ෂයන් ලෙස සැලකෙන මොවුන් ආනන්ද හාමුදුරුවන්ට ද, වශි ගුරුකමක් කළ බව පැවසේ
ආනන්ද හාමුදුරුවන් පිඬුසිඟා වඩින කල්හි රොඩී ස්ත්‍රියක් විසින් දෙනු ලැබූ ජලය පානය කිරීමෙන් පසුව කරන ලද බන්ධනයකින් ආනන්ද හිමියන් වශි වූ බවත්, එය කැපීමට ජලනන්දන නැමැති පිරිත බුදුන් දේවා වදාළ බවත් ප්‍රකට ය
මේ කතාවස්තුව පසුකාලයක නිර්මාණය වූයේයයි සැලකිය හැකි පෙනෙන නමුත් එයින් රොඩීන් කෙරෙහි වූ සමකාලීන සමාජයේ වූ බිය මැනවින් මතු වී පෙනේ
ඔවුන් විසින් කරනු ලබනු යයි සැලකෙන බලවත් මන්ත්‍ර ලෙස 'නීච කුල බන්ධනය' සහ 'මහා මාතාංග' නමින් හඳුන්වනු ලැබේ
පුරාණ රජදවසේ පටන් රොඩීන් හට  අහිකුණ්ඨක ස්ථාවර නිවාස තනා ගැනීමට හෝ ගම්වැද ජීවත්වීමට හෝ අවසර තිබූණේ නැත
එහෙත් පසුකාලීන ව, ඔවුන්ට ම වෙන් වූ ගම්මාන තිබිණි
ඒවා 'ඟුබ්බෑයම්' ලෙසින් හඳුන්වනු ලැබේ
මේ රොඩී කුලය කවදා කෙසේ ආරම්භ වුයේදැයි කිසිවෙකුට කිව නොහැකිය
ගෙරි මස් කෑම එහි මුල පිරීමට හේතු වූ බව සමහරු පවසති
තවත් අයගේ මතයක් වන්නේ අතීතයේදී නීච නින්දිත අපරාධ කළවුන් රොඩී රැහැට දැමු වගය
සර් ජෝන් ඩොයිලිගේ  ග්‍රන්ථ වලින්ද ඒ බව මොනවට පැහැදිලි වේ
දුටුගැමුණු රජුගේ පුත්‍ර සාලිය කුමාරයා රොඩී කෙල්ලක සමගින් ප්‍රේම සම්බන්ධයක් ඇතිකර ගත් බවත් ඒ හේතුවෙන් පිය රජුගේ ඇවෑමෙන් ලැබෙන්නට තිබුණු රජකමද නැති වූ බවත් මහා වංශයේ සඳහන් වෙයි
අතීතයේදී අනුරාධපුරයේ විසු මවක් තම බාල දියණියත් කැටුව තෙල් මල් හා සුවඳ දුම් රැගෙන අභයගිරි චෛත්‍ය වැඳ පුදා ගැනීමට ගියාය
මෑණියෝ දියණිය සෑ මළුවේ නවත්වා පැන් ටිකක් ගෙනෙනු පිණිස අසල පොකුණකට ගියාය
ඒ අතරතුර කාලයේහි මලස්න නොසෝදා අත දෝවනය නොකොට මේ දැරිය මල් මිට චෛත්‍යයට පිදු බව සද්ධර්මාලංකාරයෙ ස්වර්ණලතා කතා වස්තුවෙන් පෙනේ
මලස්න නොසෝදා අත දෝවනය නොකොට මල් පුජා කිරීම ගැන උදහස් වූ මෑණියෝ, දියණියට වගවිත්ති කියමින් බැන වැදුනාය
" තී නම් සැඩොලියක්ම තමා යි " අම්ම කී වචනයකට කෝපාවිෂ්ට වූ දියණිය " මං නොවෙයි උබයි සැඩොලිය " කියා බැන වැදීමේ පාප කර්මය හේතු කොටගෙන ඈ මිය ගොස් දබදිව සැඩොල් කුලයක උපත ලැබූ බව කියා තිබේ
නමුත් රොඩී කුලයේ උපත සෙවීමට මෙයද කරුණක් හැටියට සැලකිය නොහැක
රොඩී කුලයේ ආරම්භය හා බැදුණු ජනප්‍රවාද 
මේ හා බැඳුණු ජනප්‍රවාද රැසක් පවතී භාරතයේ පැවති පංචම කුල ප්‍රභේදයට අයත් චණ්ඩාල කුලයෙන් රොඩී කුලය බිහිවී ඇතිබවයි වැලිවිටියේ ශ්‍රී රෝහත හිමියන් වැනි විද්වතුන්ද මෙමම මතය බොහෝවිට සත්‍ය බව පවසයි තවත් අදහසකට අනුව මොවුන් සංඝමිත්තා තෙරණිය සමග ලංකාවට පැමිණි අහඅට කුලයට අයත්වූ කුලයක් බවයි තවත් අදහසකට අනුව ගජබා රජු ඉන්දියාවෙන් ගෙනා දුවිඩයන්ගෙන් මොවුන් පැවතෙන බවයි මොවුන් වහල් සේවයට යොදාගත් බැවින් වාලිය/වල්ලියා නම් රොඩීන් අතර භාවිත වන බවයි

අතීත සිංහල සමාජයේ පැවති දඩුවම් ක්‍රමයක් ලෙස බරපතල දඩුවම් කළ පුද්ගලයින් රොඩී කුලයට පන්නා දැමූ බව සදහන් වෙයි එසේම ඉතා දරුණු දඩබ්බර දරදඩු පුද්ගලයන් මහා සමාජයෙන් පිටමන් කොට වෙනම කුලයක් ලෙස සිටීමට සැළස්සූ බව පැවසේ එු අනුව රෞද්‍ර කුලය පසුව එොඩී කුලය ලෙස විවාහාර වූ බව පැවසේ තවත් අදහසක් වන්නේ අතීතයේ දරුණු බෝවන රෝග සෑදුන අයද මෙසේ මහා සමාජයෙන් පිටුවහල් කර වෙනම කුලයක් ලෙස වාසය කිරීමට අවස්ථාව දුන් බවයි ඔවුන් සුව උවද යලි මහා සමාජයට ඇතුලත් කර නොගත්හ
 රොඩී කුලය හා බැදුනු තවත් ජනප්‍රවාදයක් රොබට් නොක්ස් විසින් රචිත එදා හෙළදිව ග්‍රන්තයේ දැක්වේ නොක්ස් පවසන පරිදි මෙම පුරාවෘත්තය මෙසේය
අතීතයේ රොඩී ජනයාගේ රාජකාරියවී තිබුනේ රජවාසළට මස් සැපයීමයි
දිනක් ඔවුන්ට මස් පිනිෂ සතකු එළවාගැනීමට නොහැකිවිය
රජුට මස් සැපයීම සිදු නොකළහොත් සිදුවන රාජ උදහසට බියෙන් මොවුන් අමුසොහොනට ගොස් මියගිය මිනිසකු මස්කර මිනීමස් රජුට ගෙනආවාය
මේ පිළිබද කිසිවක් නොදත් රජු ඉතා ගිජුලෙස මිනීමස් අනුභව කළේය
මිනි මසට රසවැටුනු රජු නැවත නැවත පෙර තමාවෙත ගෙනා සතාගේම මස් ගෙනෙන ලෙස පැවසීය
මේ අතර රජවාසළ කරණවෑමියා මෙය දැනගෙන රජුට දන්වයි.මෙයින් බලවත් සේ කෝපයට පත්වූ රජු මොවුන්ට මරණ දඩුවමදීමට වඩා බලවත් දඩුවමක් දිය යුතුය සිතා රොඩීනට කිසිදු කර්මාන්තයක් කිරීම තහනම් කළේය
දිවිපුරාම සිගමනෙන් පමණක් යැපිය යුතුය
එසේම අන් සියළු කුලයන්ට අයත් කුලහීනයැයි සම්මත අයට පවා රදළයන්ට සේ ගරුකර කතාකරයුතුය ඔවුන්ට වෙන්වූ ළිං වලින් මිස වෙනත් ළිදකින් වතුර නොබිය යුතුය සිගාකෑමට කොළපතක් පමණක් භාවිතකල යුතුය ආදී වශයෙන් තහංචි පැනවූ බව නොක්ස් සදහන් කරයි
ඔවුන් තරමක් මහා සමාජයෙන් ඈත්ව තම වාසස්තාන තනාගෙනසිටිබවත් සිංහල සමාජයේ එකළ දැඩි ලෙස පිළිකුල් කළ ගවමස් ඔවුන් අනුභව කළ බවත් ඇතැම් විට ගවයින් ඇතිකර හොරෙන් විකිණූ බවත් එසේ විකිණු ගවයන් රොඩීන් විසින් හදාගත් බව දතහොත් මිලදී නොගන්නා බවත් නොක්ස් සදහන් කරයි
මේ ජනප්‍රවාද අතර ප්‍රමුක වැදගත් කමක් හිමිවන්නේ රොඩීන් මහා පරාක්‍රමභාහු රජුගේ දියණියවූ රත්තවල්ලී කුමරිය ගෙන් පැවත එන බවයි මේහා බැඳුණු කතා පුවතක් මෙසේය මහා පරාක්‍රමභාහු රජුගේ මිදුල අමදීම සදහා යොදවා සිටි සේවකයෙකු මිදුල අමදිමින් සිටියදී උඩුමහලේ සිටි රත්නවල්ලි කුමරිය ගැසූ කෙළපිඩක් මෙම සේවකයාගේ හිසෙහි පතිත විය එයින් කෝපයට පත් සේවකයා ඇගෙන් පළිගනිමී සිතා ඇය ලැබෙනතුරු නොනැගිටිමී කියා මාළිගා දොරකට වැතිරුනහ මෙසේ ශින කුලිකයෙකු නිරාහාරව මියගිය හොත් අවැඩක් බව දැනගත් මහරජු වහාම රත්නවල්ලිය කුමරිය දාසයාට පාවාදී පිටමන් කළහ ඔවුන්ගෙන් රොඩී කුලය පැවතෙන බව පැවසේ තවත් ජනප්‍රවාදයක සදහන් වන්නේ රත්නවල්ලී කුමරිය රජමැදුරේ මිදුල අමදින දාසයෙකුට පෙම්බැද රහසේ ඔහු හා අනියම් ඇසුරක් පැවැත් වූ අතර පවුව මෙම දාසයා නිසා කුමරිය ගැබ් ගත්තාය මෙය දැනගත් පැරකුම් රජ කෝපයට පත්ව ඇ ඇදසිටි අභරණ සියල්ල ඉවත්කර උඩුකය නිරුවත් කර ඉනට රෙදිකඩක් අන්දවා කොණ්ඩය ඉහලට කර බැද දාසයා සමග රජමැදුරෙන් පිටමන් කළ බවයි ඔවුන්ගෙන් රොඩී කුලය ආරම්භවූ බවයි

රත්නවල්ලි කුමරිය හා බැඳුනු තවත් ජනප්‍රවාදයක දැක්වෙන්නේ රත්නවල්ලී කුමරිය මිනීමස් කෑමට ඇබිබැහි වි සිටි බවයි දිනක් රජ වාසල කරණවෑමියාට පොහෝ දිනයක් නිසා මස් ලබා ගැනීමට සොහැකි විය මේ නිසා ඔහු සොහාන් පිටිය වෙත ගොස් අමුසොහොනට ගෙනැවිත් දමාගිය මළසිරුරක් දඩමස් ලෙස සකසා රජුට පිළිගැන් වීය මෙම මස් රසට වහ වැටුනු රජු නැවත නැවත මේ දඩමස්ම ගෙන එන ලෙස අණ කළහ කරණවෑමියාද අමුසොහොනට ගොස් මළසිරුරු දඩමස් ලෙස සකසා දුන්හ කෙසේ වෙතත් මෙම රහස රත්නවල්ලි කුමරිය දැනගත්හ එහෙකත් ඇය දැඩි ලෙස මීනීමස් වලට ගිජුවී සිටි බැවින් රහස රජුගෙන් වසන් කළහ පසුව රජුට මෙය සැළවිය තමා මෙතෙක් කල් නොදැන ආහාරයට ගෙන ඇත්තේ මිනීමස් මව දැනගත් රජු දැඩි සේ කිපී කරණවෑමියා ඔහුට උදවුකළ රත්නවල්ලිට ආවාහ කරදී රජමාළිගයෙන් පිටමන් කළහ ඔවුන්ට දින 07ක් නගරයේ සිගමන් යැද ඉන් පසු පිටුවහල් වන ලෙස අණ ලැබිණ කරණවෑමියාත් රත්නවල්ලි කුමරියත් දින හතක් නගරයේ සිගා කා පසුව ඔවුන්ට බෙරකරුවකුගෙන් සිඟාකෑමට අවශය කත් ලීයක් කූඩයක් එකැස් බෙරයක් තැටියක් කැත්තක් හා බල්ලෙල් ලැබිණ පසුව මොවුන් සිගමන් යදිමින් ජීවත්විය ඔවුන්ගෙන් රොඩී කුලය බිහිවූබව පැවසේ 

රත්නවල්ලිය හා රොඩීන් අතර සම්භන්ධය ඔවුන් අතර පවතින පුදපූජා ශාන්තිකර්ම ආශ්‍රිත ගායනා වල ද දක්නට ලැබේ  

උඩු මාහලෙන් බැසපන් රත්නවල්ලියේ
සල්‍ර පළදින්න බැසපන්  රත්නවල්ලියේ
මුතු පළදින්න බැසපන්  රත්නවල්ලියේ
රොඩ්ඩටදෙන්න බැසපන් රත්නවල්ල්යේ

අහස උඩු ගවන තරුරැස්      වල්ලි
නළල අඩසදකි  බැමතිලක    වල්ලි 
කරේ බන්ද රන්මුතුවැල්නො   සෙල්ලි
පෙරකුඹු රජුගෙ දුව නවරත්න   වල්ලි

කොතනක සිටන් එන්නෙ ඇල්ලි මෑල්ලියේ
රුහුනේ   සිටන් එන්නෙ ඇල්ලි මෑල්ලියේ
දෙපයේ   දාපු ගිගිරිත්   සෙල්ලි සෙල්ලියේ
පැරකුම්   රජුගෙ දුව  නවරත්න  වල්ලියේ

අතීතයේ ( රජ දවස ) රොඩී ජන ජීවිතය

මහනුවර රජ කාලයේ ලංකාවේ රොඩී කුප්පායම් කිහිපයක් තිබුන බවත්, ඒවා පාලනය කිරීමට නිලධාරීන් යොදා සිටිය බවත් ශ්‍රීමත් ජෝන් ඩොයිලි පවසා ඇත
කුප්පායම් ගෙවල් එහි පදිංචිකාරයින්ට මනාප අන්දමට ඉදිකරගත නොහැකිය
ගෙයක ජනේල, දොර ආදිය වෙනුවට ඇත්තේ පැලලි පමණකි
මේ පැලලි කොළ අතුවලින් හෝ සමකින් සාදා ගත හැකිය
තවද රොඩීන්ට ඔරුවක නැගී ගඟක් තරණය කල නොහැක
වෙල්යායක විශේෂයෙන්ම රාජකීය වෙල්යායක නියරක් දිගේ යාම පවා ඔවුන්ට තහනම්ය
මංකොල්ලයක් ,සොරකමක් හෝ මිනීමැරුමක් සම්බන්ධයෙන් රොඩීයකු චෝදනා ලැබූ කල්හී කුප්පායමේ හුලවාලියා ( නායකයා ) මේ කරණය සිරගෙයි කංකානමට දැන්විය යුතුය
ඉක්බිති සිරගෙයි කංකානම ඒ චුදිතයා තොටුපොලට කැඳවාගෙන එන ලෙස දිනයක් නියම කරයි
මෙසේ කිරීමට හේතුව රොඩීයකු ගඟෙන් මෙගොඩට ගෙන්වා ගැනීමට නීතියෙන් බලයක් නැතිකමය
නඩු දිනයෙහි චුදිතයා පමණක් නොව, ඔහුගේ නෑදෑයන් ද පවුල් පිටින් තොටුපොළට රොක්වන්නේ නඩුව විසඳෙන හැටි නරඹන්නටය
ඉක්බිති සිරගෙයි කංකානම ඔරුවක නැග ගඟින් මෙහා තොටුපොළේ නැවතී නඩුව විසඳන්නට පටන් ගන්නේය
චුදිතයගේ වරද ඔප්පු වූ කල්හී ඔහුට කටුසැමිටි වලින් තලන්නට නියම කරනු ලැබේ
මේ දඬුවම් දීම සඳහා වැඩිපුරම පාවිච්චි කොට ඇත්තේ ගැට සහිත එරමිනියා පොල්ලක් හෝ කැප්පෙට්ටියා පොල්ලකි
ඇතැම්විට ඒ දඬුවම් දීම සඳහා අලුගෝසුවකු වෙනින් රොඩී ගමකින් කැඳවනු ලබයි
උඩරට ප්‍රදේශයන්හි කුරහන්පිටිය , කොස්කොටේ යන දෙගම්හි විශාල රොඩී කුප්පායම් දෙකක් තිබුණු බව පැරණි පොත පතේ සඳහන් වෙයි
ඒවා පාලනය කරන ලද්දේ මහා අධිකාරම් විසිනි
අතීතයේ සිටම මොවුන් මහාසමාජයෙන් වෙන්ව ප්‍රථමික ජන කොටසක් ලෙස වාසය කර ඇත මොවුනගේ ප්‍රධාන ආර්ථික කටයුත්ත වූයේ සිඟා කෑමයිමීට අමතරව රජුගේ භාණ්ඩාගාරයට කස සැපයීම කොඩි හා පතාක එල්ලීමට වුවමනා ලණු සැපයීම ඇතුන් ඇල්ලීමට වර මධු සැපයීම රජමාළිගයට මස් සැපයීමආදී රාජකාරීන් රජු වෙනුවෙන් ඉටු කලහ තවද කසළ පැහැර කිරීම මළ සිරුරු බැහැර කිරීම සිදු කළහ
රොඩී කාන්තාවන් සිඟාකෑම රබන් කරකවීම තැටි කරකවීම ගීත ගායනා කිරීම් ආදීය කළහ මීට අමතරව ඉහළ කුලවලින් නෙරපූ පුද්ගලයන් ඔවුන්ගේ දක්ෂතා අනුව නොයෙක් කර්මාන්ත සිදුකර ඇත එහෙත් රොඩීනට ගොවිතැන් කිරීම තහනම් විය කුමන කර්මාන්තයක යෙදුනද ඔවුන් ඒවා කළේ සිඟාකෑමට රුකුලක් වන පරිද්දෙනි ඔවුනට සිඟාකෑම හැර වෙනත් කිසිම වෘත්තියක් කිරීමට අවසර නොතිබිණ 

සිංහල රජ දවස රොඩීනට අංග සම්පූර්ණ නිවසත් තනාගැනීමට අවහර නොවීය
ඔවුන්ගේ නිවස තාවකාලික මඩුවක් පමණක් විය
මීට අමතරව ඔවුනගේ ජීවතයට පීඩාකාරී තහංචි රැසක් විය
ඔරුවක් මත හිඳ ගගින් එතෙරවීම රාජකීය කෙත්වතු ඇළ මාර්ග අසලින් ගමන් කිරීම රාජකීය ගබඩා අසලින් ගමන් කිරීම ආදිය තහංචිවිය මොවුනෙග් දිවි පැවැත්ම එදා ඉතාමත් පීඩාකාරී විය  

මොවුනගේ ද්වාර කර්ම(උපත වැඩිවිය පැමිනීම විවාහය මරණය)චාරිත්‍ර පිළිබද අවධානය යොමු කිරීමේදී එදා මහාසමාජයේ සම්මත ඇතැම්  චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර පිළිපැදීම තහනම් විය කෙසේ වෙතත් ඔවුනට ආවේණික වත්පිළිවෙත් මේ සදහා අනුගමනය කළබව මූලාශ්‍රවල දැක්වේ
උපතක් සිදුවූවිට වින්නඹුකම් කිරීම මොවුනගේ වැඩිහිටි කාන්තාවක් අතින් සිදුවිය
එසේම ඔවුන් කිල්ල පිළිබද එතරම් විශ්වාස නොකළහ දරු උපතකදී විශේෂ මහාසමාජය පිළිගත් චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර කිසිවක් ඉටු නොකළහ දැරියක් වැඩිවිය පැමිනීමේ දීද එසේය ඔවුනට රෙදි නැන්දාගේ සේවය හේනේමාමා ගේ සේවය නොලැබුනි එයට හේතුව මේ වත්පිළිවෙත් වලට සමිබන්ධවන රධා කුලයට අයත්වූවන් තමන්ගේ සේවය තමන්ට වඩා පහත් කුලයන්ට සලසා නොදීමයි මහාසමාජය තුල වැඩිවියපත්වූ දැරිය නැහැවීම සිදු කළේ රෙදි නැන්දා නමින් හැදින්වූ රධා කුලයට අයත් ස්ත්‍රීයක විසිනි ඒ සදහා නැකැත් බැලීම හේනෙ මාමා නමින් හදින්වූ රධා කුලයට අයත් පුරුෂයෙනු විසින් සිදු කළහ මොවුනගේ සේවය රොඩීනට නොලැබිණ විවාහය ද මහාසමාජයතුල දක්නට ලැබුණ චාරිත්‍ර කිසිවක් අනුගමනය කිරීමට ඔවුනට තහංචි විය
මරණයකදීද මහාසමාජයේ පවත්වන භික්ෂුන් නිවසට වැඩමවා පංශුකූලය දීම වැනි කිසිදු චාරිත්‍රයක් සිදු නොකරන ලදී
රොඩියකු මියගිය විට වහාම මළසිරුර ඔසවාගෙන ගොස් ඔවුනටම ආවේණිකවු අමුසොහොනකට දමා ආහ මළ සිිරුර ආදාහනය කිරීමට හෝ භූමදානය කිරීම තහනම් විය
අතීතයේද ඔවුනගේ ආගම බුදු දහම වුවද බෞද්ධ ආගමික ඇහිලි කිරීම තහනම්විය
මොවුන් රත්කවල්ලී හා ස්වර්ණමාලී තමින් හදුන්වනු ලැබූ දෙවඟනක් පිදීම සිදු කළහ
කලු කුමාර හා දෑල කුමාර නම් යක්ෂයන් දෙදනකු ඇදහීම කරනලදී
මොවුන් ඉතා දක්ෂ මන්ත්‍රකරුවන් විය කෙසේ වෙතත් ඔවුන් අතර සුදු අභිචාරයන්ට වඩා කලු අභිචාරයන් බහුල විය
පොදුජනයා තුල මොවුන් පිළිබද දැඩි සැකමුසු බියක් පැවතිණ
රොඩියකු නිවසට පැමිනිවිට ඔහු කෝප නොගන්වා කිසිවක් දී මිස පිටත් කිරීමට ජනයා බියවූහ
සැබවින්ම එකල රොඩී නම්වූ කුලය පහත් ලෙස සැලකුවද වර්තමානය වනවිට එහි පහත් බව නුතන ජනයා එතරම් සලකන්නේ නැත
එය හොඳ ප්‍රවණතාවයකි
සතුටට කරුණකි
බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කර ඇත්තේ කෙනකු උපතින් වසලයකු හෝ බ්‍රාහ්මණයකු වන්නේ නැත
ක්‍රියාවෙන්ම බ්‍රාහ්මණයෙක් හෝ වසලයෙක් වෙත්මැයි
රොඩී සමාජය වෙනස්වීම 
රොඩී සමාජය යනු සිංහල කුල දූරාවලියේ එන පහත්ම කුලයයි
එම නිසා අතීත කුල වැඩවසම් සමාජයේ ඔවුන්ට හිමිව තිබුනේ ඉතා අවාසනාවන්ත තත්වයකි
එහෙත් බටහිර අධිරාජ්‍යවාදීන් විසින් ලංකාව යටත් කරගැනීමත් සමග ඔවුන් පෙර පැවති වැඩවසම් සමාජ ක්‍රමය වෙනුවට ධනවාදී අර්ථක්‍රමය හදුන්නා දුන්හ
මේ සමගම ඔවුන් ඉඩම් ශුත්තිය මත පදවම්වූ වැඩවසම් ක්‍රමය වෙනුවට ධනවාදය හදුන්වාදීම නිසා සෑම සාමාජිකයෙකුම ආර්ථික ක්‍රියාවන්ට දායකකර ගැනීමට උස්සාහ කරහ ඒ අනුව එවක පැවති රාජකාරී ක්‍රමය අහෝසිකර මුදලට ශ්‍රමය සැපයීමට ජනයා පෙළඹවීය
මෙහිදී ඒඒ කුලයන්ට සාම්ප්‍රධායිකව හිමිකර තිබූ තහංචි ඉවත්කිරීමට අධිරාජ්‍යවාදීන් ක්‍රියා කළහ
ඒ අනුව රොඩී සමාජයටද සාම්ප්‍රධායිකව උරුමව තීබූ තහංචි ඉවත් කළහ
ඒ අතර සිගා කෑම පමණක් තම ආර්ථික කටයුත්තවීම හා ස්ත්‍රීන්ට උඩුකය වසා ඇදුම් ඇදීම හා සමාජීය හා ආර්ථික දේශපාලනමය වශයෙන් රොඩී ජනයා පෙළු තහංචි ඉවත්විය
කෙසේ වෙතත් සමා සමාජය රජය විසින් ගත් තීරණවලට දැඩිව විරුද්ධවූ බව පැවසේ
මේ අතර ක්‍රිස්තියානි මිෂනාරීන් විසින් රොඩී ජනයා අතර කතෝලික හා ක්‍රිස්තියානි ආගම ප්‍රචාරය කිරීම සිදුවිය
සාම්ප්‍රධායිත බෞද්ධ සමාජය තුල කොන්කර තැබීම නිසාම ඔවුන් ඉක්මනින් මිෂනාරීන්ගේ ආගම් වැළදගැනීමට පෙළඹුනි
පසුව ශ්‍රී ලංකාවේ බිහිවූ ප්‍රජාතාන්තික ආණ්ඩු මින් තවදුරටත් ඔවුන්ගේ මානව හිමිකම් ආරක්ෂා කිරීමට නීති සම්බාදනය කළහ
නිදහස් අධ්‍යාපනය මගින් රටේ සියළුම පුරවැසියන්ට අධ්‍යාපන ලැබීමේ අයිතිය තහවුරු කළහ
අධ්‍යාපනය ලැබූ සුදුස්සන්ට රාජ්‍ය හා පෞද්ගලික අංශයේ රැකියා අවස්ථා හිමිවිය
1978 විවෘත ආර්ථිකය හදුන්වාදීමත් සමග ඔවුන්ට අයෝජන ප්‍රවර්ධන කලාපයන්හි රැකියා හිමිවිය
ඇතැමුන් විදේශ රැකියා සදහා විදෙස්ගතවිය
තවත් අය ස්වං රැකියාවල නිරතවිය
වර්තමානය වනවිට කුලභේදය යනු සිංහල සමාජයට ආවෘත සංස්කෘතිකාංගයක් පමණක්වී ඇත
ඉදිරියේදී කුල ශේදය සංම්පූර්ණයෙන් සිංහල සමාජයෙන් ඉවත්වී යනු ඇතැයි සමාජ විද්‍යාඥයන් විශ්වාස කරති
උප ගෝත්‍ර
 නාහල්ල හෙවත් උඩකටුව රොඩී
 තිරිංග රොඩී පෙලපත
 හල්පේ රොඩී පෙලපත
 නවරත්නවල්ලි හෙවත් වන්නි රොඩී

නාහල්ල හෙවත් උඩකටුව රොඩී

නවරත්නවල්ලි හෙවත් වන්නි රොඩී
මෙම ගෝත්‍රය උසස්ම රොඩී ගෝත්‍රයයි
එ ඩී රඝවාන් සදහන් කරන පරිදි රත්නවල්ලි ගෝත්‍රය උසස්ම ගෝත්‍රය ලෙස සළකන්නේ ඔවුන්ට ඇති රාජකීය සම්බන්ධය නිසා බවයි.ජනප්‍රවාදවල එන පරිදී මහාපරාක්‍රමභාහු රජුගේ දියණියවූ රත්නවල්ලී කුමරියගෙන් රොඩීන් පැවතඑයි
- ලාවට තෙරි වෙයන්
දකිනවා, බලනවා - පෙකනවා
 පෙන්නවනවා - පෙකවනවා
 අහනවා - ඉගිල්ලනවා
 සිඹිනවා - හාචි කරනවා
 මැරෙනවා - ලික්කෙනවා
 මැරුණා - ලික්කුණා 
 මරණවා - ලුක්කනවා
 මැරුවා - ලික්කුවා
 වළලනවා - තාවනවා
 ගී කියනවා - කල්ලැති ඉගිල්ලනවා
 නටනවා - කූටාටු කරනවා
 සිනා වෙනවා - ගලු පානවා
 දුවනවා - හී සැරෙන් තැවින්නෙනවා (හී සැරෙන් - හීයේ වේගයෙන්)
 ඉකිමන් කරපන් - හී සැරෙන් තැවින්නියන්
 කතා කරනවා - ගලු කරනවා
 කෑගසනවා - ඉරච්ච ලුක්කනවා
 අහනවා - ඉගිල්ලනවා
 කියවනවා - අකුරු කියනවා
 තේරුම් ගන්නවා - තෙරි වෙනවා
 කපනවා - නාඩුවෙන් ලුක්කනවා
 ඉරනවා - හාප කරනවා
 අල්ලනවා - දැගුලු ගහනවා
 පිසිනවා - තවත් කරනවා
 මිල දී ගන්නවා - ගලටුවලට යප්පනවා
 කිරි දොවනවා - හිදුලු හාප කරනවා
 දොර අරිනවා - දිග්ගුව හාප කරනවා
 දොර වහනවා - දිග්ගුව තෙරි කරනවා
 ගිනි නිවනවා - දුලුමු හාප කරනවා
 වහිනවා - නිලාටු තෙරි කරනවා
 විදුලි කොටා ගොරවනවා - පතිතිකාව තෙරි වෙනවා

ඇඳුම් පැලඳුම්

මුල් කාලීන ඡායාරූප අධ්‍යයනය දී පෙනියන්නේ බොහෝ රොඩී කාන්තාවන් උඩුකය නිර්වස්ත්‍රව සිටි බව කි
ඒ ඡායාරූපයන් අතර නිර්වස්ත්‍ර රුප ද දක්නට ඇත
රැල්ෆ් පීරිස් ගේ සිංහල සමාජ සංවිධානය කෘතිය තුල ද දැක්වෙන්නේ රොඩීනට උඩුකය වැසෙන ලෙස අදීමට හා ඉගටිෙන් පහලට වස්ත්‍ර ඇදීම තහනම් වී තිබූ බවයි එය ස්ත්‍රී පුරුෂ දෙපාර්ශවයටම පොදු විය කෙසේ වෙතත් 18 වන සියවසයෙන් පසු ක්‍රිස්තියානි මිෂනාරීන්ගේ මැදිහත් වීමෙන් රොඩී කාන්තාවන්ට හා වෙනත් කුලහීන කාන්තාවන්ට පැවති උඩුකය වැසෙනසේ වස්ත්‍ර ඇදීමේ තහංවි වංශවතුන්ගේ දැඩි විරෝධය මැද ඉවත් කිරීම සිදු කළහ එම් ඩී රඝවාන් පෙන්වා දෙන්නේ මේ මගින් අධිරාජයවාදීන් මෙය ශිෂ්ට සමාජයට හුරු කිරීමක් ලෙස දැක්වූ බවයි වික්ටොරියානු සදාවාරය හදුන්වා දීමත් සමග ඇදුම් භාවිතයෙ පැහැදිළි වෙනසක් ඇතිවිය
ප්‍රකට මානව විද්‍යාඥයෙකු වූ එම්.ඩී රාඝවන් මහතා විසින් පර්යේෂණාත්මක ග්‍රන්තයක් ලෙස එළි දැක්වූ රොඩී ජන පුරාණය පිළිබද රචිත කෘතියේ දී 19 වන සියවස දක්වාවූ හීන කුලික ස්ත්‍රීන්ට උඩුකය වසා වස්ත්‍ර ඇදීමේ තහනම පිළිබද යතාර්තය මැනවින් ප්‍රකාශවෛ්
ඔහු තම කෘතියේ කවරය සරසා ඇත්තේ උඩුකය නග්න රොඩී ස්ත්‍රීන් ගේ රුව ඇතුලත් සිතුවමකිනි
රොබට් නොක්ස් හා රැල්ෆ් පීරිස් වැනි කතුවරුන්ගේ කුල හේදය හා ඇදුම් පිළිබද ප්‍රකාශද රඝවාන්ද තම මානව විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ ඇසුරින් සනාත කරයි
තවද 19 වන සියවසයේ දී ලංකාවට පැමිණි විදේශිකයන් විසින් ලබාගත් රෝඩී ස්ත්‍රීන්ගේ ඡායාරූප අධ්‍යනයේ දී ඔවුන් උඩුකය නග්ගව සිටිබවට සාධක ලැබේ
පිංතූර ගැලරිය 
19 වන  සියවසයේ දී විදේශිකයන් විසින් ලබාගත් රොඩී සත්‍රීන්ගේ ඡායාරූප කිහිපයක් පහත දැක්වේ
මේවාත් බලන්න 
 කින්නර
 කුලය
 සිංහල ජනයා

මූලාශ්‍ර
මූලාශ්‍රය
ඇස්
ආර්. දියොනිස් , රවින් කල්දේරා සහ ඩි
ඩබ්ලිව්. සේනාධිර (කල්පනා මාසික සඟරාව 1989 ඔක්තෝබර් )
 Leach E
R (1961)Pul-eliya a village in ceylon  UK Cambrige University Press 
 ආරියපාල ඇම ඩී(1962) මධ්‍යකාලීන ලංකා සමාජය කොළඹ රාජ්‍ය භාෂා දෙපාර්තුමේන්තුව
 නොක්ස් රොබට් (1997) එදා හෙළදිව (අනුවාදක ඩේවිට් කරුණාරත්න) කොළඹ ඇම් ඩී ගුණසේන සහ සමාගම
 පීරිස් රැල්ෆ් (1964) සිංහල සමාජ සංවිධානය මහරගම සමන් ප්‍රකාශකයෝ
 සිල්වා එම් යූ ද (1998) ශ්‍රී ලංකාවේ කුල වැඩවසම් ක්‍රමය කඩවත අභය මුද්‍රන ශිල්පියෝ
 රාඝවන් ඇම් ඩී (2008) රත්නවල්ලියගේ දරුවෝ(අනුවාදක චන්ද්‍ර ශ්‍රී රණසිංහ)විසිදුනු ප්‍රකාශකයෝ

බාහිර සබැඳුම් 
 
 http
divaina
com/2013/11/27/badada04.html 
 http
//thunpathrataa
com/2010/03/blog-post
html
 http
//amilasirhistory
com/2012/05/blog-post_1383.html
 http
lankalibrary
com/cul/rodi
htm
 http
oldindianphotos
in/2013/05/a-rodiya-girl-ceylon-sri-lanka
html

ශ්‍රී ලංකාවේ ජන සමාජය
මානව විද්‍යාව
භාවිතා කරනු ලබන භාෂාව හා ගති පැවතුම් ආශ්‍රීත ව පෙනෙන්නේ ඔවුහු විදේශික සම්භවයකින් පැවත එන්නන් බව ය
ඔවුන්ගේ භාෂාව තෙලිඟු, සින්දි

ස්ථිර නිවාස සදා ගැනිමක් නොමැති හෙයින් ඔවුහු තැන තැන යන්නෝ වූ හ
අහිකුණ්ඨකහු තාවකාලික ලෙස අටවාගන්නා වූ අතුපැල ආශ්‍රීත ව ජීවත් වෙමින් ද, අතබලා සාස්තර කීම, වදුරුරැගුම් හෝ නයිනැටවීම වැනි මනුෂ්‍යයන් පිනවීමේ කර්මාන්තයන්හි යෙදී ස්වකීය ජීවිකාව සරිකර ගත් හ
අහි යන්නෙහි තේරුම නාගයා යන්නයි කුණ්ඨික යනු නටවන්නා යන තේරුමයි අහිකුණ්ඨික යනු නයි නටවන්නා යන තේරුමයි ඒ අනුව මොටුන් නයි නැටවීම ජීවිකාව කරගත් පිඑිසක් බව පැහැදිලිය මොවුන් සංචාරක ජීවිතයක් ගතළ ජන කොටසකි ලංකාවේ පමනක් නොව වෙනත් රටවල පවා මේ ආකාරයෙන් සංචාරක ජීවිතයක් ගතකරන ජන කොටස් ඇත මානව විද්‍යාඥයන් හා සමාජ විද්‍යාඥයන්ගේ අදහස මොවුන් එකම මූලයකින් පැවත එන ජන කොටසක් බවයි.

අහිකුණ්ඨික ජනයාගේ ආරම්භය 
මානව විද්‍යඥයන්ට අනුව අහිකුණ්ඨිකයන් සම්භවය සිදුවී ඇත්තේ දකුණු ඉන්දියාව තුලයි මදුරා හා පාණ්ඩ්‍ය ප්‍රදේශවල ජීවත්වන කොරවර් නම් ගෝත්‍රිකයන්ට මොවුන් නෑකම් කියන බවයි මානව වංශව විද්‍යාත්මක දත්ත හා මානව රූපාකෘති විද්‍යාත්මක දත්ත අනුව මොවුන් ගේ දකුණු ඉන්දියානු සම්භවය පැහැදිළිය තවදුරටත් මොවුන්ගේ බස දකුණු ඉන්දීය දාවිඩ පවුලට අයත් භාෂාවක් බව වාග් විද්‍යාඥයන් පැහැදිලි කරයි මොවුන්ගේ බස දකුණු ඉන්දීය තෙළිගු බසට වඩාත් සමීප ලක්ෂණ දරයි
අහිකුණ්ඨික ජනයාගේ සමාජ සංවිධානය 
අහිකුණ්ඨික පවුල් ක්‍රමය න්‍යෂ්ටික පවුල් ක්‍රමයක්විය ඔවුන් පවුල් කිහිපයකින් සැදුනු කණ්ඩායමක් වශයෙන් වාසය කරයි මේ සෑම කණ්ඩායකම නායකයෙකු බැගින් සිටී කණ්ඩායමට නායකත්වය සැපයීම අධිකරණ තීරකයා ලෙස කටයුතු කිරීම ආදිය ඔහුට පැවරී ඇත මෙම නායකයාට මොවුන් ආරච්චි නමින් හදුන්වයි මෙම නම සිංහල බසෙන් බිදී ආ වචනයකි මොහුව පෙරිය මනුෂ්‍යම් යනුවෙන්ද හදුන්වයි කණ්ඩායම් කිහිපයක ප්‍රධානියා කොරළමාව නමින් හදුන්වයි සංචාරක දිවියක් ගතකරන මොවුන් එක් ස්ථානයක දින 07 කට වඩා වාසය නොකරයි මොවුන් බොහෝවිට දීපවාලි දින රාත්‍රියේ කොරළමාවගේ ප්‍රධානත්වයෙන් රැස්වෙයි මේ සදහා සියලු කණ්ඩායම් පැමිනේ පැමින ඉදිරි කාලයේ සංචාරය කරන පුදේශ කතිකාකරගනී එක් පෙදෙසකට එක් කණ්ඩායමක් පමනක් යෑමට වගබලාගනී
අතීතයේ සිට ඔවුන් මහාසමාජය සමග සහයෝගයෙන් ක්‍රියා කලහ ඔවුනගේ නවාතැන් තාවකාලික කූඩාරම්විය ඒවා වාඩී නමින් හදුන්වයි ඔවුනෙග් වාඩි තනාගැනීම ආදී කටයුතු සදහා මහාසමාජයෙන් විරොධයක් නොවීය එයට හේතුව ඹවුන් ගේ නවාතැන් තාවකාලික වීමය වාඩි සාදාගැනීමට තල්කොළ බට ලී වේ වැල් පොල් අතු ආදිය භාවිතයට ගත්හ
මොවුන්ගේ වෛද්‍ය ක්‍රමය සිංහල අයුර්වේද වෛද්‍ය ක්‍රමයෙන් ලබාගත්තකි වෙදකම දත් කණ්ඩායමේ වෙදෙරාළෙ කෙනකු ගෙන් ඔවුන් ප්‍රතිකාර ලබා ගනී විවිධ ශාන්ති කර්ම බහුල වශයෙන් යොදාගනී තෙල් මැතිරීම නූල් බැදීම ආදිය ප්‍රමුඛය සුවායි තෛලය නමින් ප්‍රකට අයුරිවේද ඖෂධයක් ඔවුන් අතර ප්‍රචලිතය සතුන් සදහා පුතුකම් නම් ඖෂධයක් ද භාවිත කරයි මීට අමතරව මොවුන් නිරන්තරයනේ නාගයින් හා සමීපව කටයුතු කරන බැවින් නයිගල නමින් හදුන්වන නාග විෂ අද්දවන ඖෂදීය ගලකට සමාන මෟෂධ පෙවු පාෂාණ කැබැල්ලක් වැනි යමක් විය නාග දෂ්ඨනයකදී එය මහෝපකාරී වනබව දැක්වේ මීට අමතරව නාග විෂට ඖෂධ ලෙස ගන්නා විවධ දෑ ඔවුන් අතර විය
මොවුන්ගේ ආගම බෞද්ධ ආගමවිය එහෙත් ඔවුන් බෞද්ධවත් පිළිවෙත් අනුගමනය කරනු දක්නට ලැබෙන්නේ කලාතුරකිනි මොවුන් පන්සල් පල්ලි කෝවිල් ආදී හමුවන ඕනෑම සිද්ධස්ථානයකට යාම සිරිතය කෙසේ වෙතත් මොවුන් මුස්ළිම් පල්ලිවලට නොයයි ඊට හේතුව මුස්ළිම් ජාතිකයන් ගවඝාතනය කිරීම හා ගවමස් අනුභව කිරීමයි අහිකුණ්ඨික ජනයා ගව ඝෘතනය හා ගවමස් දැඩිලෙස පිළිකුල් කරයි අහිකුණ්ඨික වාර්ෂික එකතුවේ දී ඔවුන් සිකුරාදා විෂ්ණු දෙවියන්ටත් සෙනසුරාදා කතරගම දෙවියන්ටත් ඉරිදා පත්තිනි දේවියටත් වන්දනා කරති කිල්ල පිළිබද විශ්වාස කරන මොවුන් කූඩාරමක් ඉදිකල විගස මැතිරූ ගල් ඇතිරීම බාගෙට පිළිස්සූ රෙදි එල්ලීම ආදිය කරති
ඔවුනගේ සම්මත ආර්ථික කටයුත්ත නයිනැටවීමයි මීට අමතරව රිළවුන් නැටවීම සාස්ත්‍රකීම යන්ත්‍ර මන්ත්‍ර ගුරුකම් කරදීම සුලු වශයෙන් කරන දඩයම් ද මේ අතරවිය ඇතැම් අවස්තාවල නාගයින් ඇල්ලීම නාග විෂට ප්‍රතිකාර කිරීම නාග විෂට ගන්නා බෙහෙත් විකිණිමද කරකි
අහිකුණ්ටිකයන් ආහාර ලෙස සිංහල සමාජයෙ සම්මත ආහාර මෙන්ම ඔවුන්ට ආවේණික ආහාරද ගනී මේවා මහාසමාජයේ පිළිකුලට භාජනය වන අවස්ථා ඇත උදාහරන ලෙස බටු මීයන් ගැරඩියන් ආදී සතුන්ද මොවුනගේ ආහාර වෙයි ආහර ගැනීමට පෙර මත්පැන් පානයද මොවුනගේ සිරිතකි ස්ත්‍රී පුරුෂ දෙපාර්ෂවයම මත්පැන් පානය කරයි එහෙත් අවිවාහක කාන්තාවන් හා ගැබිනි මවුවරුන් මත්පැන් නොගනී  එදිනෙදා හරහම්බ කරගත්දේ අනාගතය වෙනුවෙන් ඉතුරු නොකර එදිනෙදාම වියදම් කිරීම මොවුන්ගේ සිරිතයි ඔවුන්ට අනාගතය ගැන සිහින නැත වර්ථමානයේ පමණක් ජීවත් වෙයි
අහිකුණ්ටික ද්වාර කර්ම 
ද්වාර කර්ම හෙවත් උපත වැඩිවිය පැමිනීම විවාහය මරණය යන අවස්ථා වලදී අහිකුණ්ඨික ජනයා සිදුකරන චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර පිළිබද මීලගට සොයාබලමු මොවුන් කිල්ල නම් සංකල්පය විශ්වාස කරන ජන කොසක් වූ අතර වැදුම් කිල්ල මේ අතරින් වඩාත් බලවත් බව මොවුන් විශ්වාස කරති දරු ප්‍රසූතියක් ඇතිවූවිට ඇයට මත්පැන් පානය තහංචිය ප්‍රසූතියට ආසන්න කාලයේ මව වෙනම කූඩාරමක රදවයි ඇයගේ සහයට වින්ඹනඹු මාතාවක් හා ඥති කාන්තාවක්ද යොදවනු ලබයි
අහිකුණ්ඨික වැඩිවිය පැමිනීමේ චාරිත්‍ර බොහෝවිට මහාසමාජයේ සම්මත වාරිත්‍රවලට අනුවම සිදුවිය එහෙත් හේනෙ මාමා ගේ හා රෙදි නැන්දාගේ සේවය ඔවුනට නොලුබුණි ඒ ඔවුන් මහාසමාජයෙන් වෙන්ව වෙනම කණ්ඩායමක් ලෙස සිටි නිසා විය හැක
අහිකුණ්ඨික විවාහ බොහෝ දුරට නෑනා මස්සිනා විවාහයන්ය මීට අමතරව දෙමළ සමාජයේ දක්නට ලැබෙන මාමා ලේලී විවාහ ක්‍රමයද පැවතුණි එනම් තම වැඩිමල් සෙහා්දරියගේ දියණිය ආවාහ කරගැනීම සිදුවිය මෙම විවාහ ක්‍රමය මගින් ඔවුනගේ දකුණු ඉන්දීය ද්‍රවිඩ සම්භවය පැහැදිළි වෙයි අහිකුණ්ටික විවාහ උස්සවශ්‍රීයෙන් පවත්වනු ලබයි විවාහයට පෙර මනාලයා හා මනාලිය වෙනම පැල්පත් දෙකක වාසය කරයි විවාහ දින ඔවුන් කැදවා දෙදෙනාගේම සිරුරුවල කහ ආලේප කර කිරිකළ දෙකකින් නහවනු ලබයි පොරුව ධාන්‍ය වලින් අතුරයි කරඹ දං හා පලු අතුවලින් පොරුව සරසයි මෙම චාරිත්‍ර බොහෝවිට දකුණු ඉන්දීය දුවිඩ හින්දු මංගල චාරිත්‍ර වලට සමාන ලක්ෂණ දරයි විවාහයෙන් පසු මනාලියගේ පාර්ෂවයෙන් යුවතිපති දෙදෙනා වෙත දෑවැද්ද ලෙස පේලාවක බහාලන ලද නාගයෙකු රිලවෙකු බල්ලකු බූරුවකු හා අදුමු පැළදුම් ලබා දෙයි මේ සදහා මනාල පාර්ෂවයද දායකත්වය දරයි
අහිකුණ්ටික අවමංගල උස්සවශ්‍රීයක් නොගනී මරණයක් වූවිට කිසිවකු හඩා නොවැටේ වහාම මියගිය පුදුගලයා සිටි කූඩාරමේ සිලින්ඩරාකාර වලක් කපා මළ සිරුර රෙද්දකින් ඔතා ඔලුව යටට සිටිව සේ වලට බස්සවා පස්දමා හොද්න් තදකර වසති පසුව එතැන තණ පිඩැළි අතුරා මියගිය පුද්ගලයා භාවිතකළ සියල්ල එතැන දමා ගිනි තබයි ඉන්පසු වහාම වාඩි හකුළාගෙන ඉක්මනින් එතැනින් ඉවත්වෙයි
අහිකුණ්ටික සමාජ වෙනස් වීම 
ජනගහනය වැඩිවීම නවීකරණය නාගරීකරණය ඉඩම් කැබලිවීම ආදිය නිසා ඔවුනට සාම්ප්‍රධායක හැසිරීම් පද්ධතිය ආරක්ෂා කිරීමට බාධක ගොඩනැගිනි අතීතයේ පටන්ම අහිකුණ්ඨික ජනයා සංක්‍රමණ ජීවිතයෙන් මුදවා ස්ථීර නිවාස වල රැදවීමට අතීතයේ පටන් චිචිධ රජවරුන් ගත් උස්සසාහයන් ගැන ඉතිහාසයේ දැක්වේ කෙසේ වෙතත් වර්ථමානයේ ඇතිවී තිබෙන තත්වයන් යටතේ ඔවුන් වේගයෙන් මහාසමාජය හා අනුගත වෙමින් පවතීරජය විසින්ද මොවුන් මහාසමාජයට අනුගත කිරීමට නොයෙක් උස්සාහ දරා ඇත 1980 න් පසු අහිකුණ්ඨික ප්‍රජාවට මහවැලි ව්‍යාපාරය යටතේ ස්ථීර ඉඩම් ලබාදී ගොවිතැනට හුරුකිරීමට කටයුතු කළහ අපනයන සැකසුම් කලාප ඉදිවීමත් සමග අහිකුණ්ඨික කාන්තාවන්ට රැකියා ලැබීම ඇතමුන් විදේශ සේවයට යොමුවීම හා අහිකුණ්ඨික තරුණයින් යුධහමුදා සේවයට බැදීම සිදුවිය මොවුන් තවදුරටත් තම සාම්ප්‍රධායිකත්වයෙන් මිදී මහාසමාජයට අනුගතවීම වේගයෙන් සිදුවෙමින් පවතී
අහිකුණ්ඨක භාෂාවේ වචන 
සතියේ දින

ඉරිදා ආයිතරම් ,      ස`දුදා සොවාරම් ,      අඟහරුවාදා මහලාරම් ,    බදාදා බුදාරම් ,   බ්‍රස්පතින්දා බ්‍රාහැස්තරම් ,    සිකුරාදා සුකරම් ,  සෙනසුරාදා  සෙනැරම්

එදිනෙදා කරන දේවල්

කනවා තීටර්  ,   බොනවා නාග්තාර් ,    අ`ඩනවා  එරස්තර ,  නානවා නීල් ලෙස්කී

සංඛ්‍යා

එක උගටු  ,  දෙක රොන්ඩු  ,   තුන මුඩු  , හතර නාල්ග් ,  පහ අයියිද්  ,  හය ආර් ,   හත යෝඩි ,  අට එනිමිදි  ,  නවය තොම්මිදි , දහය පදි

උපකරණ

මස්කන්  පිහිය  ,   රොලු   වන්ගෙඩිය ,  පස්රායි  ඇබරුම්ගල  ,   තාෙල්  බෙසම ,   ඉරමින් හිරමනය ,   සක් කුල්ල ,   කදව කලය ,  පී පෙට්ටිය  නයි පෙට්ටිය     

ඥාතින්

අබ්බඩා=
,  මාමා = මාමා  ,   අට්ටම්මා=
,  පෙඩම්මා=
, අන්නා= අයියා  ,    තාතා=
, මුල්ලම්මා=
බාහිර සබැදි 
 http
com/2011/02/13/feature01.html 
 http
com/2016/03/30/badada02.html 
 http
silumina
lk/2014/05/04/_art
fn=as1405041&p=1 

මානව විද්‍යාව
බලංගොඩ මානවයා යනු පළමුවෙන්ම  වපෙ 34,000 කාලයෙහිදී ශ්‍රී ලංකාවෙහි විද්‍යාමානවූ ව්‍යුහ විද්‍යාත්මක වශයෙන් නූතන මනුෂ්‍ය වර්ගයකි
හැඳින්වීම 
තෙත් කලාපය තුළ අවුරුදු හතලිස් දහසේ සිට ජීවත් වූ බලංගොඩ මානවයාගේ තොරතුරු ලැබෙනා ගල් ලෙන් රාශියක් වේ
පාහියන් ලෙනේ මීට අවුරුදු හතලිස් අට දහසකට පෙර සිට ප්‍රාග් ඓතිහාසික මානවයෝ ජීවත් වූහ
කුරුවිට බටදොඹ ලෙනෙන් හමුවන පැරණිම මානවයාගේ වයස අවුරුදු විසි අට දහසකි
කිතුල්ගල බෙලි ලෙනේ මානවයාගේ ඉතිහාසයද එතරම්ම පැරණිය
බෙල්ලන්බැඳිපැලැස්ස එළිමහන් භූමියෙන් හමුවන මිනිස්සු එතැන ජීවත්වීම පටන් අරන් තිබුණේ මීට අවුරුදු දොළොස්දහස් හත්සියයකට එපිටදීය
අත්තනගල්ල අලවල ගුහාවේ පුරාණ මානවයා එතැන ජීවත්ව සිටියේ මීට අවුරුදු දාහතර දහසකට එපිටිනි
මේ මිනිසුන් මෙම ලෙන් වල ජීවත් වූයේ අවුරුද්දේ එක් කාලයක් පමණි
වර්ෂා කාලයේදී ඇදහැලෙන ධාරානිපාත වර්ෂාව නිසා සාපේක්ෂව සත්ව ඝනත්වය අඩු තෙත් කලාපික වනාන්තර තුළ දඩයක්කාර අතීත මිනිසාට ජීවත්විය හැකි අවස්ථාවන් අවම වී තිබුණේය
ඒ කාලවලදී හේ තෙත් කලාපයෙන් පිටවූයේය
දඩබිම් සොයා ගියේය
බහුලව දඩයම් හමුවන ප්‍රදේශයන්හි වැඩි කාලයක් ගත කළේය
මෙසේ පිටව වියළි කලාපයට පිවිසියේ යෑයි සිතිය හැකි මං පෙත් කීපයක් වේ
වර්ෂාව පැමිණීමත් සමග බටදොඹලෙන, කිතුල්ගල, අත්තනගල්ල වැනි තෙත් කලාපික ප්‍රදේශවල ජීවත්වූ අතීත මානවයා බලංගොඩ කූරගල හරහා උඩවලව නිම්නය ඔස්සේ වියළි කලාපයට පිවිසුණහ
බෙල්ලන්බැඳිපැලැස්ස මේ ගමන්මගේ හමුවන එක් එළිමහන් භූමියකි
දකුණු දිග බෙලිඅත්ත පල්ලෙමලල වැනි ප්‍රදේශවලින් තවමත් අතීත මානව හැසිරීම් ගැන කියෑවෙනා ගල් ආයුධ ගැන තොරතුරු ලැබෙන්නේය
හෝර්ටන් තැන්න ආශ්‍රිතව ජීවත්වූ මිනිස්සු නකල්ස් හරහා වස්ගමුව වනාන්තරයටත් එතැනින් මීමුරේ ඔස්සේ සීගිරියටත් එතැනින් උතුරු ප්‍රදේශයටත් සංක්‍රමණය වූහ
ඒ අනුව ආදිකල්පික මානවයන් වියළි කලාපයෙන් තෙත් කලාපයටත්, තෙත් කලාපයෙන් වියළි කලාපයටත් පිවිසි ප්‍රධාන ප්‍රවේශ දෙක අතරින් උතුරු ප්‍රවේශය ගැන තොරතුරු සීගිරිය පොතාන ගුහාවෙන් ලැබෙන්නේය
දකුණු ප්‍රවේශය දැනටත් කැණීම් කරගෙන යන කූරගලින් මතුවන්නේය
සම්භවය 
වපෙ 300,000 කාලයෙහිදී හා සමහරවිට වපෙ 500,000 තරම් ඈත අතීතයෙහිදී ශ්‍රී ලංකාවෙහි පැරැණි ශිලා (හෝමෝ එරෙක්ටස්) ජනයා දිවි ගෙවූ බවට සාධක සපයා ගෙන ඇත
වපෙ 125,000 පමණ වන විට ශ්‍රී ලංකාව තුල ප්‍රාග් ඓතිහාසික ජනාවාස පැවැති බවට බලවත් සාක්ෂි පවතියි
ක්‍රියුපෙ 1000 පමණ කාලයෙහිදී යකඩ කර්මාන්ත වෙතට සංක්‍රමණය වීම දක්වා ශ්‍රී ලංකාව තුල අවිච්ඡින්නව පැවැතුන බවට පෙන්නුම් කරන දෙවන ශිලා යුගය කාල සීමාවෙහි තදන්තර සංස්කෘතිය ට අයත් ලෙසින් කාල නිර්ණය කෙරී ඇති මානව විද්‍යාත්මක ලෙසින් වඩාත් නූතන මනුෂ්‍ය නෂ්ටාවශේෂ සොයා ගෙන ඇත
මෙම මධ්‍ය ශිලා සංස්කෘතිය හැඳින්වෙන්නේ  බලංගොඩ සංස්කෘතිය ලෙසිනි
ඔවුන්ගේ අස්ථීන් හැඩිදැඩි වූ අතර, ගනකමැති හිස්කබල-අස්ථින්ද, උන්නත බැම-ගැටිද, පහතට එබුනු නාසයන්ද, දැඩි හනුද සහ කෙටි ගෙලද සහිත වූහ
ආචාර්ය සිරාන් දැරණියගල 1992දී බලංගොඩ මානවයාගේ අස්ථි සම්බන්ධව සිදුකල ගණනය කිරීම් වලදී පුරුෂ බලංගොඩ මානවයෙකුගේ සාමාන්‍ය උස සෙන්ටිමීටර් 174ක් බවත් ස්ත්‍රියකගේ උස සෙන්ටිමීටර් 166ක් බවත් පෙනීගොස් තිබෙනවා
මේ අනුව බලංගොඩ මානවයින් අද ලාංකිකයෙකු හා සසඳන විට උසින් වැඩි ශක්තිමත් මිනිසුන් පිරිසක් වූ බව පැහැදිලියි
ඝණ ඇහිබැම, පුළුල් නාසය, විශාල දත් හා ශක්තිමත් හකුපාඩා යන ලක්ශණවලින් යුතුවුනු බලංගොඩ මුත්තාගේ පරපුරේ අස්ථිද බරින් වැඩි, ඉතා ශක්තිමත් ඒවා බව පර්යේෂණ පත්‍රිකාවේ සඳහන් වනවා
ඔවුන් ජීවත්වූ පරිසරය (biotic environment) පෝෂ්‍යදායි ආහාර සුළභවූ, උණුසුමෙන් අඩු, සුවදායි පරිසරයක් වීම මෙයට එක් හේතුවක් විය හැකියි
ශක්තිමත් සිරුරක් ඇවසිවූ රළු දඩයක්කාර දිවිපෙවෙත තවත් හේතුවක් වන්නට පුලුවන්
කොහොම වුනත් අපි මතක තියාගන්න ඕනෑ බලංගොඩ මානවයා කියන්නේ වානරයාට වඩා සමානවුනු, පරිණාමය නොවූ, වඳුරුපෙනුමක් ඇති මිනිසෙකු නොව, නූතන, බුද්ධිමත් හෝමෝ සැපියන් මානවයෙකු බවයි. බලංගොඩ මානවයා පිලිඹිඹු කෙරෙන රූපසටහන් බොහොමයක ඔහුව නියැන්ඩර්තාල් ගණයේ මානවයෙකු ලෙස හෝ ඊටත් පැරණි අර්ධ මානවයෙකු ලෙස පෙන්නවනවා
මෙය ඉතාමත් වැරදි දැක්මක්
බලංගොඩ මානවයාගේ මෙවලම් කට්ටලයෙහි විශිෂ්ටත්වය වූයේ, කුඩා  (සෙමී 4 ‍ට වඩා දිග අඩු) තිරුවාණ පතුරු සහ (දුලබ ලෙසින්) අර්ධ චන්ද්‍රාකාර, ත්‍රිකෝණාකාර සහ ත්‍රපීසියමාකාර හැඩ තල ගැන්වුනු කහඳු යන දෙයින් සමන්විතවූ ජ්‍යාමිතික ක්ෂුද්‍ර ශිලාවන් එහි පැවැතීමයි
ශ්‍රී ලංකාවේ, හිටපු  පුරා විද්‍යා අධ්‍යක්ෂ ජනරාල්  එස්. යූ. දැරණියගල පවසන පරිදී, මෙවන් ජ්‍යාමිතික ක්ෂුද්‍ර ශීලාවන් යුරෝපයෙහිදී පලමුවෙන් නිශ්චිත කෙරුණු මධ්‍ය ශිලා යුගයෙහි ප්‍රමුද්‍රාවක් ලෙසින් සාම්ප්‍රදායිකව සලකනු ලැබෙයි
යුරෝපයෙහි ජ්‍යාමිතික ක්ෂුද්‍ර ශීලාත්මක සම්ප්‍රදාය සඳහා ආදිතම දිනයන් ලෙස සැලකෙන්නේ වපෙ 12,000 පමණ කාලයයි
එම නිසා මෙවැනි මෙවලම්, වපෙ 31,000 තරම් ඈත අතීතයෙහිදී  බටදොඹලෙන හිදී ද, වපෙ 28,000 දී බුන්දල හි වෙරළාශ්‍රිත අඩවි දෙකකහිදී ද,  සහ වපෙ 30,000 ට පෙරදී  බෙලිලෙන හිදී ද හමු වීම පුදුම දනවන සුලු විය
දඩයම් ජීවිකාව 
ක්‍රිපූයු 4500 ට පමණ මධ්‍ය ශිලා යුගයට කාල නිර්ණය වන සුනඛ ඇටසැකිලි ශේෂයන් නිල්ගල ලෙනෙන් හා බෙල්ලන්බැඳි  පැලැස්ස වෙතින් හමුවීමෙන් ගම්‍ය වන්නේ දඩයම් ලුහු බැඳ යෑම සඳහා බලංගොඩ මානවයන් ගෘහස්ත සුනඛයන් තබා ගෙන ඇති බවක්ය
සිංහල දඩ බල්ලා සහ කාඩර් බල්ලා වැනි ශ්‍රී ලාංකික සුනඛයන් හට පොදු ප්‍රාග්-ඓතිහාසික පූර්වජයෙකු සිටින්නට ඇතැයි අදහස් ඉදිරිපත්ව ඇත
වලි කුකුළා, ඌරා, මී හරකා සහ ‍කිසියම් ගෝ (1940 ගණන් වලදී නෂ්ට ව ගිය ශ්‍රී ලාංකික එළ ගවයා ගේ පූර්වජයන් වන්නට ඇත) වර්ගයක් බලංගොඩ මානවයා විසින් හීලෑ කරගන්නට ඇත
තොරතුරු ලැබෙන්නේ ප්‍රාග් ඓතිහාසික ලෙන් කැනීම් වලින් මතුව එන සත්ත්ව අවශේෂ වලිනි
බලංගොඩ මිනිසාගේ උතුරු ප්‍රවේශය ලෙස පෙනෙනා සීගිරියේ පොතාන ගුහාවේ කළ කැනීම් වලින් වැදගත් තොරතුරු හමුවුණේය
මේ කැණීමේදී කිලෝ දාහකට වඩා විශාල ඇස්තමේතු කලහැකි මෝරෙකුගේ දතක් ලැබිණි
මුහුදු ගිරවා ලෙස හඳුන්වන ගල්මාළුවාගේ අවශේෂ ලැබිණි
එපමණක් නොව දැනට වඳවී ගිය හිපපොටේමස් සතෙකුගේ දතක් ලැබිණි
සීගිරිය ඇත්තේ මුහුදට බොහෝ ඈතිනි
එහෙත් සීගිරියෙන් මුහුදු ජීවීන්ගේ අවශේෂ ලැබෙන්නේය
හිපපොටේමස් සතුන්ගේ පොසිල ලැබෙන්නේ රත්නපුරයේ මැණික් පතල් වලිනි
එහෙත් තෙත් කලාපික වනාන්තර වාසී හිපපොටේමස් ගේ දත් ද සීගිරියෙන් ලැබෙන්නේය
මුහුදේ ජීවත්වන මොරුන්ගේත් මඩුවන්ගේත් මුහුදු ගිරවු ඇතුළු මත්ස්‍යයන්ගේත්, මුහුදු කකුළුවන්ගේ හා බෙල්ලන්ගේත් අවශේෂ රට අභ්‍යන්තරයේ ඇති බලංගොඩ මානවයාගේ ජනාවාස වලින් පොදුවේ හමුවුණේය
තිත් මුවා වියළි කලාපයට ආවේණික සතෙකි
තිත් මුවාගේ ඇටකටු තෙත් කලාපයේ මානව ජනාවාස වලින් ලැබුණේය
හුංගම මුත්තා ලෙස හැඳින්වූ අවුරුදු හයදහස් පන්සියයක පමණ කාලනිර්ණය කළ හම්බන්තොට ප්‍රදේශයේ හුංගම මිණිඇතිලියේ තිබූ ආදි මිනිසාගේ ජනාවාසයෙන් තෙත් කලාපයට පමණක් ආවේණික පුවක්බෙල්ලන් හමුවූයේය
එම බෙල්ලන්ම ගොඩවාය ප්‍රාග් ඓතිහාසික ජනාවාසයෙන්ද හමුවූයේය
එමෙන්ම තෙත් කලාපික වනාන්තරවල ඇති කැකුණ ඇට ද මේ ජනාවාසවලින් ලැබිණි
ප්‍රාග් ඓතිහාසික මානවයා මෙම කැකුණ ඇට භාවිත කර තිබුණේ ආහාරයකටත් වඩා ඉන්ධනයක් ලෙසිනි
මේ පුරාණ ජනාවාස වලින් හමුවන අළු තට්ටු අතර සියයට හැත්තෑපහක්ම ඇත්තේ කැකුණ ඇටවල අඟුරුය
ප්‍රාග් ඓතිහාසික මානව ජනාවාස වලින් හමුවන මේ සත්ත්ව අවශේෂවල සංකීර්ණ විවිධත්වය පිළිබඳව සමහර විද්වත්තු විවිධ මත පළ කරති
සමහරු ඒ වකවානුවේ පැවති හුවමාරු ක්‍රමයක් ගැන කතා කරති
එහෙත් තේරුම්ගත යුත්තේ මේ සංකීර්ණ සත්ත්ව අවශේෂ වලින් කියෑවෙන්නේ බලංගොඩ මුත්තාගේ සංචාරක ජීවිතය බවය
මුහුදුබඩ ප්‍රදේශ වල සංචාරයේදී මුහුදු බෙල්ලන්, කොරල් හා මාළු අවශේෂවලින් ප්‍රයෝජනයට ගතහැකි දේ ඔවුහු රැගෙන ආහ
මාළු කටු බොහෝවිට භාවිත කර තිබුණේ කුඩා ආයුධ ලෙසය
මෝර දත්, සමහර බෙල්ලන් ඔවුන් විසින් පළඳනා ලෙස භාවිත කර තිබිණි
කෘෂිකර්මය 
සතුන් දඩයම සඳහා ගස් පුළුස්සා දැමූ බලංගොඩ මානවයා වෙත මධ්‍ය කඳුකරයෙහි හෝටන් තැන්න නිමැවීමේ වගකීම පැවරෙයි
කෙසේවෙතත්, වපෙ 15,000 පමණ කාල නිර්ණය කෙරුනු ඕට් සහ බාර්ලි සානුව මතදී සොයා ගැනීම නිසා ඒත්තු යන්නේ ඔවුන් කෘෂිකර්මයෙහි ද නියැලී සිටි බවයි. 

කැළණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ පුරාවිද්‍යා පස්චාත් උපාධි ආයතනයේ විද්‍යාඥයෙකු වන ආචාර්ය රත්නසිරි ප්‍රේමතිලක මහතා 2006 වසරේදී ඉන්දියාවේ ලක්නව් නුවර පැවැත්වුනු ඉපැරණි කෘෂිකර්මාණ්තය පිලිබඳව ජාත්‍යන්තර සම්මන්ත්‍රණයක් වූ "First Farmers in Global Perspective" සම්මන්ත්‍රණයට ඉදිරිපත් කල  "The emergence of early agriculture in the Horton Plains, central Sri Lanka" ලෙස නම්කොට තිබූ පර්යේෂණ නිබන්ධනයකට අනුව හෝර්ටන් තැන්නේ දඩයම් කරමින් සිටි බලංගොඩ  මානවයා දඩයමට අමතරව ගොවිතැන් කිරීමද අරඹමින් දිවයිනේ පලමු ගොවීන් බවට පරිවර්තනය වෙමින් සිටි බව විද්‍යාත්මක සාක්ශි ඉදිරිපත් කරයි
පර්යේෂණ නිබන්ධනයේ අරමුණ පැහැදිලි කිරීම සඳහා ආචාර්ය ප්‍රේමතිලක මෙලෙස පවසයි "මෙම ලිපියේ උත්සාහය වන්නේ මධ්‍යම ශ්‍රී ලංකාවේ හෝර්ටන් තැනිතලාවේ පැලියෝ-පාරිසරික සොයාගැනීම් ස්වරූපයෙන් කෘෂිකර්මාන්තයේ මුල් සාක්ෂි සහ දේශගුණික විපර්යාස හා පුරාවිද්‍යාව සමඟ එහි ඇති සම්බන්ධතා පිළිබඳ විස්තරයක් සැපයීමයි
"

හෝර්ටන් තැන්නේ පස් සාම්පල වලින් ලැබුණු පාෂාණිභූත පරාග (මල් රේණු ) රේඩියෝ-කාබන් ක්‍රමයට කාළනිර්ණය කිරීමෙන්  එම පරාග ක්‍රි
පූ 5000 (මීට වසර 7000කට පෙර) කාළයට අයත් බව සනාතවී ඇති අතර ඒ අනුව හෝර්ටන් තැන්නේ බලංගොඩ මානවයා ගිණිතබා පස සකස්කොට සිදුකරන හේන් ගොවිතැන් ක්‍රමයට (slash & burn cultivation) බෝග වගාකොට ඇති බවත් මෙම බෝගවල පරාග අතර පැරණි කැලෑ සහල්වලට (wild rice) අයත් පරාගද විශාල ලෙස හමුවූ බැවින් බලංගොඩ මානවයා මීට වසර 7000කට පෙර හෝර්ටන් තැන්නේ හේන් ගොවිතැන් ක්‍රමයට වීවගාවේ යෙදෙන්නටද ඇතැයි අනුමාන කලහැකි බව යෝජනා කරයි
මීට පෙර වී වගාව, යකඩ නිශ්පාදනය හා අශ්වයින් හා වෙනත් ගෘහාශ්‍රිත සතුන් ඇතිකිරීම පිලිබඳව සාක්ශි හමුවී ඇත්තේ ක්‍රි
පූ 900 නම් මීට වසර 2900කට පමණ පෙර අනුරාධපුරයෙනි
කලා නිර්මාණ 
බලංගොඩ මානව ජනාවාසවලින් රතු නැත්නම් කහ හිරියල් උරච්චි කරල ගෑව මිනිස් ඇටකටු හමුවී තිබෙනවා
බටදොඹලෙන අවුරුදු 31,000ක් පරණ පස් තට්ටුවෙන් කහපාට ගුරුගල් ආලේප කළ මිනිස් කොදු ඇටයක් හා අවුරුදු 7,700 පමණ පැරණි පස් තට්ටුවෙන් ගුරුගල් පාට ගෑව මිනිස් දත් හමුවී තිබෙනවා
ෆා-හියන් ලෙනේ අවුරුදු 5,400ක් පරණ පස් තට්ටුවෙන් රතු ගුරුගල් ගෑව ඇට කෑලිත් පුරාවිද්‍යාඥයින්ට හමුවෙලා
රාවණා ඇල්ල ගුහාවෙන් හිස් මුදුන හිල් කරල පැත්තකින් සියුම් සිදුරකුත් විදල ගුරුගල් ගෑව හිස් කබල සුවිශේෂයි
මේ ගැන පුරාවිද්‍යාඥයෝ විවිධ මත පල කරනවා
අත්තනගල්ල පොත්ගුල් ලෙනේ ඉහළ මට්ටමේ අවුල් පස්තට්ටුවකින් හමුවුණු ගුරුගල් පාට ගෑව ඔලුකටු කෑල්ලත් මේ ගොඩට එකතුවෙනවා
තෝරාගත් අස්ථිවල වර්ණ ආලෙඔපය ආදි-වාසී වැද්දන් හෝ පැරණි සිංහලයන් අතර තිබුණු බවට සාදක නෑ
මේ බලංගොඩ මානවයට සීමාවුණු පුරුද්දක් බවයි පේන්නේ
හැබැයි බලංගොඩ මිනිසා මොන අදහසකින් මේ දේ කළාද යන්න ගැන නිෂ්චිත මතවාදයක් බිහිවෙලා නෑ
බලංගොඩ මිනිසා තමන්ගේ ඥාතීන්ගේ සිරුරු භූමිදාන කරන විට බොහෝවිට හිස යොමුකරල තියෙන්නේ බටහිර දිසාවට
අදත් අපි ඒ විදිහටම කරනවා
සිරුරු වකුටු ආකාරයට තබලා භූමදානය කරලා තියෙනවා
බටදොඹලෙන දළ වශයෙන් අවුරුදු 28,500ක් විතර පරණ පස් තට්ටුවෙන් හමුවුණු බෙලිකටු පබළුව ලංකාවේ ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයෙන් හමුවන පැරණිම පළඳනාව විදිහට සැලකෙනවා
තනි කට්ටක් තියෙන මුහුදු බෙල්ලෙකුගේ ඉහළ කෙලවර කොටසකින් ක්‍රමවත්ව ඉවත් කළ වටකුරු කටු කෑල්ලකින් මේ පබළුව හදල තියෙන්නේ
මිලිමීටර් 13.715.31.5 ප්‍රමාණයේ මේ පබළුව දුඹුරු රතුවන් පාටයි
දෙපසින්ම සියුම්ව විදලයි මැද සිදුර හදල තියෙන්නේ
මේවා ඉන්දියාව වගේම වෙනත් රටවලින් ලැබෙන මධ්‍යශිලා පබළුවලට වඩා පරණයි
මේ පබළුව බලංගොඩ මානවයාගේ නිර්මාණයක් විධියට සලකනවා
බටදොඹලෙන වසර 16,000-14,300 කාලෙට අයිති පස් තට්ටුවෙන් ලැබුණු දෙපියන් මුහුදු බෙල්ලෙකුගේ කටු කෑල්ලකින් හදපු මිලිමීටර් 8.26.30.6 ප්‍රමාණයෙ ඕවලාකාර පබළුවත් කලාත්මක නිර්මාණයක්
මෙය ලා රෝස මිශ්‍ර රිදිවන් අළු පැහැතියි
ඒ පළඳනාවේ එක් පැත්තක දාරයේ සියුම් දැති ආකාර රටාවක් කපලා තිබෙනවා
මෙහි මැදත් සියුම් සිදුරක් සකසල තියෙනවා
ඒ පස් තට්ටුවෙන්ම ලැබුණු අනෙක් පළදනාව තනි කටුවේ මුහුදු බෙල්ලෙකුගේ ඉහළ කොටසින් හදල තියෙනවා
හැඩයෙන් ඕවලාකාර ලා කහ පාට මේකේ ප්‍රමාණය මිලිමීටර් 8.77.71.5ක්
පිට දාරය සියුම් විදිහට හදල මැද සියුම් සිදුරක් විදල තියෙනවා
බටදොඹලෙනේම දළ වශයෙන් අවුරුදු 13,500 කාලේ පස් තට්ටුවෙන් ලැබුණු දෙපියන් බෙල්ලෙකුගේ කටු කෑල්ලකින් හදපු පබළුව තරමක් දුරට ත්‍රිකෝණ හැඩය එන විදිහට අතුල්ලා නිවා තිබෙනවා
කෙළවරක සියුම් සිදුරක් විද තිබෙනවා