Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
නව එංගලන්ත ප්‍රදේශය ඇඩම්ස් විසින් හා දකුණු දිග ප්‍රදේශ ජෙෆෙර්සන් විසින් දිනනු බව බලාපොරොත්තුව වුනු අතර අවසානයේදී ජෙෆෙර්සන් ඡන්ඩ 71 ලබා ගනිද්දී ජෙෆෙර්සන් ලබා ගත්තේ 68 පමණි
ඇඩම්ස් ජයග්‍රහණය කරන ලදී
ජනාධිපතිත්වය 1797-1801
ජනාධිපති වශයෙන්,  වොෂින්ටන් විසින් අරබන ලද, ජනාධිපති ධුරයෙන්,  සමුහ ආණ්ඩු අගයන් හා සිවිල් සදාචාරයන් නිරුපනය වන තත්ත්වයක් අනුගමනය කරන ලදී
ඔහු කිසිදු දුෂණයකට හසු නොවන ලදී
වොෂින්ටන් කැබිනට් මණ්ඩලය පමණක් නොව වොෂින්ටන් පරිපාලනයේ වැදගත් වැඩසටහන් වලටද ඔහු දායක විය
විශේෂයෙන් නාවුක හා යුධ බලය පුළුල් කිරීම දේ සමග මද්‍යම රජය බලාත්මක කිරීමට ඔහු කටයුතු කළේය
ඔහුගේ ආර්ථික වැඩසටහන හමිල්ටන්ගේ වැඩසටහනේ දිගුවක් විය
ඔහු කැබිනට් මණ්ඩලයේ ප්‍රධානීන්ගෙන් නිතර උපදෙස් ලබා ගත් අතර ඒ අතර මුල්‍ය ලේකම් ඔලිවර් වොල්කොට් ද විය
වොෂින්ටන් කැබිනට් මණ්ඩලය තබා ගැනීමේ ඔහුගේ තීරණය ඉතිහාසඥයන් අතර මත බේදයකට හේතු වී ඇත
ඔහුන් බොහොමයක් හමිල්ටන්ගේ ආධාර කරුවන් වුවද ඔවුන් තබා ගැනීම සුමට සංක්‍රාන්තියකට හේතු විය
ඔහුගේ ධුර කාලය අතර ඔහු කැබිනට් මණ්ඩලයෙන් ස්වාධීන ලෙස කටයුතු කළේය
කැබිනට් මණ්ඩලයේ විරෝධය මත සිය තීරණ ගැනීම සිදු කෙරිණි
ඔහුගේ කැබිනට් මණ්ඩලයේ දැඩි කැමැත්තක් දැක්වු ප්‍රංශය සමග ඇතිවෙන්නට ගිය යුද්ධය ඔහු වලක්වන ලදී
ප්‍රංශය සමග වු මෙම අර්ධ යුද්ධය යුරෝපය සමග ඇතිවීමට ගිය පටලවිල්ලකින් ගැලවා ගැනීමක් විය
ඉතිහාසඥයකු වු ජෝජ් හෙරින්ට අනුව ප්‍රරම්භාකයන්ගෙන් වඩාත්ම ස්වාදීන මනසක් තිබුනේ ඇඩම්ස් හටය
ඔහු ෆෙඩරල් වාදීන්ට බැදී සිටියද ඔහු විපක්ෂ ඩිමොක්‍රට් රීපබ්ලිකන් වරු තරමටම සිය පාක්ෂිකයන් සමග නොඑකගතාවයන් ඇති කර ගන්න ලදී
"කටුඅත්තක්" ලෙස හැදින්වුවද ඔහුගේ ස්වාධීන බව මුළුමනින්ම කලබලකාරී අවස්ථා වලදී හොද තීරණ ගැනීමට හේතු විය
ඇත්තටම ඔහුගේ ජනප්‍රිය භාවයට හානි වුවද ප්‍රංශය සමග සාමයකට එලබීම ඔහුගේ තීරණයක් විය
එය ඔහුගේ මීලග ඡන්දයේදී බලපෑවද ඔහු ඔහුගේ තීරණය පිළිබද කුල්මත්ව සිටියේය
කොටින්ම ඔහු එය සිය මිනී වලේ සමරු ඵලකයේද කොටවන ලදී
ඔහු සිය ධුර කාලයෙන් වැඩි කාලයක් ගත කලේ මැසචුසෙට්ස් හී වු සිය නිවසේය
අර්ධ යුද්ධය හා ප්‍රංශය සමග සාමය
ජෝන් ඇඩම්ස් විසින් 1815 ජනවාරි මස ලිපියක් මගින් ජේම්ස් ලොය්ඩ් අමතමින්

මෙහි සැතපී සිටිනනේ 1800 දී ප්‍රංශය සමග සාමය ඇති කර ගැනීමට මුල් වු ජෝන් ඇඩම්ස් යන්න තම මිනි වලේ සමරු ඵලකයේ කෙටීම තරම තමන් සතුටු වන තවත් දෙයක් නොවන බවයි. 
ඇඩම්ස් ගේ ධුරකාලය යුරෝපීය යන් සමග ගැටුම් දිග්ගස්සා නොගැනීමේ ප්‍රතිපත්තිය නිසා වියවුල් සහගත විය
බ්‍රිතාන්‍ය හා ප්‍රංශය යුද්ධයක් පැටලී සිටි අතර හැමිල්ටන් ඇතුළු ෆෙඩරල් වාදීන් බ්‍රිතාන්‍යට පක්ෂ වූ අතර ජෙෆෙර්සන් ඇතුළු ඩිමොක්‍රටික් රිපුබ්ලිකන් වරු ප්‍රංශයට පක්ෂ වුහ
ජෙෆෙර්සන් ජනපති වනු ප්‍රංශයේ කැමැත්ත විය
ධුරයට පත් වීමෙන් පසු ඔහු යුරෝපියන් සමග යුධ නොවදීමේ වොෂින්ටන් ප්‍රතිපත්තිය දිගටම සිටියේය
ප්‍රංශය ඇමෙරිකාව බ්‍රිතාන්‍යේ කනිෂ්ඨ සහකරුවකු ලෙස සැලකීම නිසා බ්‍රිතාන්‍ය සමග ගනුදෙනු කල ඇමෙරිකානු වෙළද නැව් සිය භාරයට ගැනිණි
විප්ලවයේදී කල උපකාර හේතුවෙන් ඇමෙරිකානුවන් තව දුරටත් ප්‍රංශ හිතවාදීන් ලෙස සිටියහ
එනමුත් ප්‍රංශය එරෙහිව ඇමෙරිකානුවන් ඇඩම්ස් හෝ වන කිසිවෙකු පසු පස නොගියහ
ප්‍රශ්නය සමතයකට පත් වුයේ කිසිදු සාකච්චාවකට පෙර ප්‍රංශය විසින් විශාල අල්ලස් මුදලක් ඉල්ලා සිටීම නිසාය
ඇමෙරිකානුවන් බොහෝ විට ප්‍රංශයට ලැදිව සිටි මුත් මෙම සිද්ධියෙන් පසු බොහෝ දෙනා ප්‍රංශයට විරුද්ධ විය
ප්‍රංශ හිතවාදීන් වු ජෙෆෙර්නියන්වරු මෙයින් මහත් අපහසුතාවයකට පත් වු අතර අමෙර්කනුවන් ප්‍රංශය සමග යුධ වැදිය යුතු බව ප්‍රකාශ කරන ලදී
යුරෝපයේ බොහෝ සටන් ජයගෙන තිබු ප්‍රංශය වැනි රටක් සමග යුධ වැදී ජයගැනීම පහසු දෙයක් නොවන බව ඇඩම්ස් හා ඔහුගේ උපදේශකයන්ගේ අදහස විය
ඇමෙරිකානුවන්ට එල්ල වන ප්‍රහාර වැළැක්වීම උදෙසා ඒ වෙනුවට ඇමෙරිකානු නැව් විසින් ප්‍රංශ නැව් වලට අඩම්තේට්ටම් කිරීමේ උපක්‍රමයක් අනුගමනය කරන ලදී
1798 දී ඇවිලුණු මෙම ප්‍රංශ ඇමෙරිකා නාවුක යුද්ධය අර්ධ යුද්ධයක් ලෙස සැලකේ. විශාල හා මහත් බලගතු වු ප්‍රංශ හමුදාවේ ආක්‍රමණයක් ඇති වීමට ඉඩ තිබු බැවින් ඇඩම්ස් හා ෆෙඩරල් කොන්ග්‍රසය විසින් වොෂින්ටන් ගේ නායකත්වය යටතේ යුධ හමුධව ශක්තිමත් කරන ලදී
හැමිල්ටන් දෙවන අණකරු වීම වොෂින්ටන්ගේ අභිප්‍රාය විය
සියල්ලටම ප්‍රත්‍යක්ෂ වු පරිදි වොෂින්ටන්ගේ වයස නිසා හැමිල්ටන් සැබවින්ම නායකයා විය
USS Constitution වැනි යුධනැව් ඇතුළු බලසම්පන්න  නැව් 6 ක් එක්කරමින් නාවුක හමුදාව නැවත ගොඩනගන ලදී
නාවුක හා යුධ හමුධාවන්ගේ වියදම සදහා කොන්ග්‍රසය විසින් නව දේපල මත නව බදු (1798 ඍජු බද්ධ) ඇති කරන ලදී
එය එවැනි පළමු හා අවසාන බද්ධ විය
බදු ගෙවන්නන් මෙයින් කෝප වු අතර එය අග්නිදිග පෙනිසිල්වේනියාවේ වෙන කොතනකටත් වඩා වැඩි විය
සමුහ ආණ්ඩු නිදහසට හා පල්ලි වලට තර්ජනයක් වේ යයි සිත ජර්මන් කතා කරන ගොවියන් අතර වු   Bloodless fries නම් කැරලිකරුවන් වසින් අරගල ඇති කරන ලදී
යුධ දෙපාර්තමේන්තුවේ හැමිල්ටන් හට වැදගත් ධුරයක් හිමි වු අතර එයින් ඇඩම්ස් හා හැමිල්ටන් ආධාරකරුවන් අතර වු විරසකය තවත් පුළුල් විය
හමුධාවේ පාලනය පිළිබද ඉල්ලමින් ඔවුන් කටයුතු කලේ ජනපති ආකාරයටය
ඇඩම්ස්ට අවශ්‍ය කල පරිදි රීපබ්ලිකන් ඩිමොක්‍රටික් සහයෝගය ලබා ගැනීම උදෙසා හමුධව තුල රීපබ්ලිකන් ඩිමොක්‍රටික් පාක්ෂිකයන්ට හමුධාවේ වැදගත් තනතුරු ලබා දීමටද ඔවුන් ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී
විශාල හමුධාවක් ඇති කිරීම නිසා හැමිල්ටන් විසින් විශාල ජනප්‍රියත්වයක් හිමි කර ගන්න ලදී
ඔවුන් ඇඩම්ස් සතු දේ බොහොමයක් අන්සතු කරන ලදී
සමස්ත ජාතියම ප්‍රංශයට එරෙහිව රැගෙනයාම හා ෆෙඩරල් පක්ෂය ඔවුන්ගේ දෙයක් ලෙස ඔවුන් සලකන ලදී
සමස්තයක් ලෙස දේශප්‍රේමීත්වය හා නාවුක සටන් කීපයක් ජය ගැනීම නිසා යුද්ධය හා ඇඩම්ස් ගේ ජනප්‍රියත්වය ඉහල නැංවිණි
අධිරාජ්‍ය වැදී ප්‍රංශයට එරෙහිව යුධ වඩා ජයගැනීම කළනොහැකි බව ඇඩම්ස් ට තේරුම් ගිය හෙයින් , ඔහුගේ ජනප්‍රියත්වයට වන හානියද නොසලකා ඔහු සාම සදහා ඉදිරිපත් විය
1799 පෙබරවාරි මසදී ඔහු සාම සාකච්චා සදහා විලියම් වැන්ස් මුරේ ව ප්‍රංශය වෙත පිටත් කර හරීන ලදී
යුධ කිරීම ඵලක් නොමැති බව තේරුම් ගත් නැපෝලියන් සාමය සදහා කැමැත්ත පල කරන ලදී
1800 වු සමලුවෙදී 1798 මිත්‍රත්ව ගිවිසිමු අවලංගු වු අතර එක්සත් ජනපදය විදේශ පැටලවිලි වලින් නිදහස් විය
ඇඩම්ස් යුද්ධය වැළැක්වූ අතර එම ක්‍රියාවලියේදී ඔහුගේ පක්ෂය බේද වීම් වලට ලක්විය
ඔහු සිතු පරිදිම එය ඔහුගේ ජනප්‍රියත්වයට හානි ගෙන දුනි
කෙසේවුවත් ඇඩම්ස් සිය ජාතිය යුද්ධයෙන් ඉවත් කර තැබීම නිසා අතිශයින්ම ප්‍රීතිමත් විය
පසු කලෙක ඔහු සිය මිනි වලේ සමරු ඵලකයේ   මෙහි සැතපී සිටිනනේ 1800 දී ප්‍රංශය සමග සාමය ඇති කර ගැනීමට මුල් වු ජෝන් ඇඩම්ස් යන්නද සටහන් කරන ලදී
පරදේශ හා දේශද්‍රෝහී පනත
XYZ කටයුතු වලින් ඩිමොක්‍රතටික් රිපුබ්ලිකන් වරු අපකීර්තියට පත් වුවද ෆෙදරල්වාදීන්ට ඔවුන් දැක්වූ විරෝධය ඉහල මට්ටමක පැවතිනි
යුධ පරිසරයක් තුල මෙන්ම ප්‍රංශ විප්ලවය කාලයේ වු ත්‍රස්ත ආධිපත්‍යය ක මතකයන් තුල  නහර පුපුරන මට්ටමක් පැවතිනි
ඩිමොක්‍රටික් රිපුබ්ලිකන් වරු ප්‍රංශයට සහය දැක්වූ අතර අතුම්හු රීපබ්ලිකන් වරු එළවා දැමීමට  ප්‍රංශ විප්ලයවට සමාන සිදුවීමක් සිදුවෙ යයි බලාපොරොත්තුවෙන් සිටියහ
ඇතැම් ප්‍රාන්තවල වු ඩිමොක්‍රටික් රිපුබ්ලිකන් වරු ෆෙඩරල් නීති ක්‍රියාත්මක කිරීම හා කැරැල්ලක් ඇති කිරීමටද තර්ජනය කළහ
මෙහිදී ෆෙඩරල් වාදීන් හමුධ යවා ඔවුන් අත්තඩංගුවට ගන්නා බවට තර්ජනය කළහ
යුරෝපය පුරා පැතිරෙමින් තිබු අවිශ්වාසය ඇමෙරිකාවටද ළගාවිය
භේද වීම අන් කවරදදාටත් වඩා ඉහල තත්ත්වයක් ගැනිණි
ඇමෙරිකාව දෙකඩ වීමේ ලකුණු පහළ විය
ෆෙඩරල් වරුන් දුටු ආකාරයට මොවුන් ප්‍රංශ හා ප්‍රංශවරුන්ට අනුකම්පාව දක්වන සංක්‍රමණිකයන් විය
මෙම නිසා කොන්ග්‍රසයේ සිටි ෆෙඩරල් වාදීන් ගෙන ආ පරදේශ හා දේශද්‍රෝහී පනත ඇඩම්ස් විසින් 1798 දී අත්සන් කරන ලදී
පනත හතරැක විස
දෙශානුකුලන පනත, පරදේශ පනත, පරදේශ සතුරන්ගේ පනත හා දේශද්‍රෝහී පනත ඒවා අතර විය
විපක්ෂයෙන් එල්ල වු බලපෑම් වැළැක්වීම උදෙසා මෙම පනත 4 ගෙන එන ලදී
දේශානුකුලන පනත මගින් සංක්‍රමනිකයෙක් අමෙර්කානු පුරවැසි භාවය ලබා ගැනීම උදෙසා පදිංචිව සිටිය යුතු කාලය වසර 14 දක්වා දීර්ඝ කිරිනි
පරදේශ මිතුරු පනත හා පරදේශ තුරු පනත් මගින් ජනාධිපති විසින් තර්ජනයක් වේ යයි සලකන පුද්ගලයෙකු පිටුවහල් කිරීමට ඉඩ ලබා දුනි
පරදේශ පනත මගින් රජයට හා එහි නිලධාරීන්ට එරෙහිව බොරු ප්‍රකාශ කරන පුද්ගලයන් ට එරෙහිව චෝදනා කිරීමට බලය ලබා දෙන ලදී
වසර 2-5 දක්වා සිර දඩුවන් හා ඩොලර් 5,000 දක්වා දඩයක් නියම කිරීමටද හැකි විය
ඇඩම්ස් විසින් මම පනත කිසිවක් ආරම්භ හෝ ප්‍රවර්ධනය නොකලද ඒවා අනුමැත කරන ලදී
මෙම පනත මගින් පුවත්පත් කතුවරුන් කීප දෙනෙකු හා කොන්ග්‍රස් සභිකයේකුට චෝදනා එල්ල කිරීම මත්භේදත්මක් විය
ඉතිහාසඥයින්ට අනුව  පරදේශ හා දේශද්‍රෝහී පනත එතරම් ක්‍රියාත්මක නොවූ අතර මෙම පනත මගින් වරදකරුවන් බවට පත් කලේ 10 දෙනෙක් පමණකි එමේන්ම ඇඩම්ස් විසින් කිසිවිටකත් පිටුවහල් කිරීමකට අත්සන නොකරන ලදී
මෙම පනතට විරුද්ධව කරුණු ප්‍රකාශ කලේ ඩිමොක්‍රටික් රිපුබ්ලිකන් වරු පමණි
ඉතිහාසඥයින්ට අනුව මෙම පනත මුල සිටම මතභේදාත්මක වුනු අතර මේ හේතුවෙන් පරදෙශීන් ස්වේච්චාවෙන්ම රට හැර ගියහ
1800 මැතිවරණය අනිත් පක්ෂයේ ප්‍රතිපත්ති විවේචනය කරන්නාවූ අමිහිරි හා චංචල එකක් විය
1800 මැතිවරණයෙන් ඩිමොක්‍රටික් රිපුබ්ලිකන් වරු ජයග්‍රහණය කිරීමෙන් පසු ඔවුන් එම පනත ෆෙඩරල් වරුන්ට එරෙහිව යොදා ගන්නා ලදී
1800 මැතිවරණ ක්‍රියාවලිය
1799 වු වොෂින්ටන්ගේ මරණය සිදුවිය
එය පක්ෂයේ සංකේතයබදු වු හා සමගිය ඇති කල පුද්ගලයෙකුගේ අහිමි වීමක් වුයෙන් ෆෙඩරල් වාදීන් දුර්වල කිරීමක් විය
1800 ජනාධිපති මැතිවරණයේදී ඇඩම්ස් හා ඔහුගේ හිතවත් ෆෙඩරල් අපේක්ෂක චර්ස් කෝට්ස්වෙර්ත් පිනකිනි විසින් රීපබ්ලිකන් අපේක්ෂකයන් වු ජෙෆෙර්සන් හා බාර් ට එරෙහිව ඡන්දය ඉල්ලන ලදී
අවසානයේදී 65 ට 73 ලෙස ඇඩම්ස් ජෙෆෙර්සන් හමුවේ පරාජයට පත් විය
ඇඩම්ස්ගේ පරාජයට මුල් වුයේ රිපුබලිකන් වරුන්ගේ මනා සංවිධන ශක්තිය හා ෆෙඩරල් වාදීන්ගේ අසමගියයි
පරදේශ හා දේශද්‍රෝහී පනත , දකුණේ ජෙෆෙර්සන් හට වූ ජනප්‍රියත්වය හා නිව් යෝක් ප්‍රාන්තයේ ආරොන් බාර් ගේ සාර්ථක මැතවරණ ව්‍යාපාරය එයට හේතු විය
ඇඩම්ගේ ධුර කාලයේ අවසාන මාස කිහිපයේදී ඔහු ඒ වන විට නිම නොකර තිබු ජනාධිපති නිවසට (පසුව ධවල මන්දිරයලෙස හැදින්වූ) 1800 නොවැම්බර් 1 දින සිට පදිංචියට යන ලදී
පරිපාලන හා කැබිනට් මණ්ඩලය

ධුරය		නම	 	ධුර කාලය
ජනාධිපති		ජෝන් ඇඩම්ස්	1797-1801
උප ජනාධිපති	තෝමස් ජෙෆෙර්සන්	1797-1801
රාජ්‍ය ලේකම්	ටිමොති පිකරින්ග්	1797-1800
		ජෝන් මාර්ෂල්	1800-1801
මුල්‍ය ලෙකම්		ඔලිවර් වොල්කොට්	1797-1801
		සැමුවෙල් ඩේක්ස්ටර්	1801
ආරක්ෂක ලේකම්	ජේම්ස් මැක්හෙන්රි	1796-1800
		සැමුවෙල් ඩේක්ස්ටර්	1800-1801
නීතිපති		චාල්ස් ලී		1797-1801
නාවුක ලේකම්	බෙන්ජමින් ස්ටෝදර්ට්	1798-1801

අධිකරණ පත්කිරීම්
අග්‍රවිනිෂ්චකාර	ජෝන් ජේ		1800
		ජෝන් මාෂල්	1801-1835
සහකාර විනිෂ්චකාර	බුෂ්රෝඩ් වොෂින්ටන්	1799-1829
		අල්ෆ්රෙඩ් මෝර්	1800-1804

කතාවන්
ආරම්භක දේශනය (1797 මාර්තු 4)

අයහපත් සෞක්‍ය තත්ත්වය නිසා විශ්‍රාම ගිය ඔලිවර් එල්ස්වත් ට පසුව එක්සත් ජනපදයේ සිව්වන අග්‍රවිනිෂ්චකාර ලෙස පත් කරන ලද ජෝන් මාෂල් ඇඩම්ස් ගේ ඇඩම්ස්ගේ ප්‍රමුඛ සිදුවීමක් විය
මාෂල්ගේ දීර්ඝ ධුර කාලය ෆෙඩරල් වරුන්ගේ දීර්ඝ බලපෑම පෙන්නුම් කරයි
වෙනත් අධිකරණ පත්කිරීම්
කොන්ග්‍රසය දුර්වල වු අවස්ථා වලදී 1801 අධිකරණ පනත පිහිටුවන ලදී
එයින් දිස්ත්‍රික් උසාවි හා මහාධිකරණය අතර අභියාචනාධිකරණයක් ඇති කරන ලදී
දෙආකාර වු එම පනතේ අරමුණ වුයේ 1798 අධිකරණ පනතේ ඵලයක් වු ෆෙඩරල් අධිකරණයේ වු දුර්වලතා මගහැරීම හා පරාජය වු ෆෙඩරල් වාදීන්ට අධිකරණ තනතුරු ලබා දීමයි
ඔහුගේ ධුර කාලය ඉකුත් වෙමින් තිබු නිසා, ඇඩම්ස් විසින් මෙම පනත ප්‍රකාරව නව අධිකරණ පත්වීම් බොහොමයක් සිදු කල අතර එය ඔහුගේ ප්‍රතිවාදීන් විසින් "මහ රැ නඩුකාරයන්" ලෙස හදුන්වනු ලැබුවේය
1802 අධිකරණ පනත බලාත්මක වීමෙන් පසු ජෙෆෙර්සන් ෆිසින් මෙම බොහොමයක් පත්වීම් අවලංගු කරන ලදී
මෙමගින් 1801 අධිකරණ පනත මගින් ඇති කල නව උසාවි අහෝසි කරන ලද අතර 1789 තිබු පෙර තත්තත්වයට ෆෙඩරල් උසාවි ගෙන එන ලදී
ජනාධිපති ධුරයෙන් පසු 
1800 වු පරාජයෙන් පසු ඔහු සිය පුද්ගලික ජීවිතයට විශ්‍රාම ගන්නා ලදී
ඔහු ජීවත්ව සිටි කාලයේදී සිය අනුප්‍රාප්තිකයාගේ දිවුරුම් දීමට නොපැමිණි ජනාධිපති වරුන් සිව් දෙනාගෙන් එක් අයෙකු විය
එමෙන්ම ඉතිරි තිදෙනාගෙන් එක් අයෙකු වුයේ ඔහුගේ පුතු වු ජෝන් ක්වින්සි ඇඩම්ස් ය
ඔහු ජෙෆෙර්සන් සමග පැවැත්වූ සම්භන්දතා ඔහු හුදකලාවීමට් හෝ අමනාපයක් දැක්වූ බවට පසු කලක විද්‍යාර්ථන් විසින් දැක්වූ අදහසට පටහැනි වේ
ඔහු ජෙෆෙර්සන් ගේ දිව්රුම් දීමට ප්‍රථමයෙන් වොෂින්ටන් වලින් පිටත් වුයේ සිය පුතු වු චාල්ස් ඇඩම්ස් ගේ මිය යාමෙන් වු සිත් තැවුල නිසා බව පැවසේ
ක්වින්සි නගරයේ පීස්ෆීල්ඩ් හී සිය නිවසට වී වගා කටයුතු වල නියැලිනි
ඔහු සිය චරිතාපදාන රචනය ආරම්භ කරන ලද අතරම (එය කිසිදා එලි දැක් නොවිණි) සිය පරණ මිතුරන් වු බෙන්ජමින් වොටර්හාවුස් හා බෙන්ජමින් රශ් සමග සබදතා ඇති කර ගත්තේය
ජනාධිපති ලෙස දෙවරක් කටයුතු කිරීමෙන් පසු 1809 දී ජෙෆෙර්සන් මහජන සේවයෙන් ඉවත් වීමෙන් පසු ඇඩම්ස්ගේ හඬ නැවත අවධි විය
බොස්ටන් දේශප්‍රේමියා පුවත්පතට පලකිරීමට පුරා වසර තුනක් ලිපි යවමින් හැමිල්ටන් ඇඩම්ස් ගේ චරිතය හා හැසිරීම විවේචනය කරමින් පලකල පොතක කරුණු එකින් එක නිශ්ප්‍රබා කරන ලදී
1894 දී හැමිල්ටන් මිය ගියද නිව් යෝක් වැසියන්ගේ තදබල ප්‍රහාර වලින් තමුන් නිර්ධෝෂ කර ගැනීමට ඔහුට උවමනා විය
ජෙෆෙර්සන් සමග සම්භන්දතා
1812 මුල් භාගයේදී ඇඩම්ස් ජෙෆෙර්සන් සමග සාමදාන විය
නිදහස් ප්‍රකාශය අත්සන් කල බෙන්ජමින් රශ් ඔවුන් දෙදෙනාගේ එකතුවීමට අනුබල දුන්නේය
1812 නව අවුරුදු දින ඔහු ජෙෆෙර්සන් හට කෙටි ලියමනක් යවන ලදී
අසනින්ම ජෙෆෙර්සන් විසින් ලිපියක් යොමු කරන ලද අතර ලිපි මගින් ඔවුන් සිය මිත්‍රත්වය වැඩි දියුණු කර ගන්න ලදී
1812 ඇරඹි එම සම්බන්ද තව ඔවුන් මිය යන තුරුම පවතී අතර එම ලිපි හුවමාරුව ඇමෙරිකානු සාහිත්‍යයේ සන්ධිස්ථානයක් ලෙස සැලකේ. එම ලිපි උසස් දැකමකින් සමන්විත් වුනි
ඔවුන්ගේ සබදතාව වසර 15 පවතී අතර ලිපි 158 පමණ හුවමාරු විය
"ස්භාවික කුලීනත්වය" සාකච්ඡා කරන ලද්දේ මෙම වසර කීපයේදීය
පවුල් ජීවිතය
ජෝන් ඇඩම්ස්ගේ මරණයට මාස 16 කට පෙර ඔහුගේ පුත් ජෝන් ක්වින්සි ඇඩම්ස් ඇමෙරිකාවේ 6 වන ජනාධිපති ලෙස පත්වුණු අතර එය 2001 දී හිටපු ජනපති ජෝජ් ව බුෂ්  තෙක් හිටපු ජනාධිපති වරයෙකුගේ පුතෙකු විසින් ජනපති පධවියට පත් වුනු පළමු අවස්ථාව විය
ඇඩම්ස්ගේ දියණිය වු අබිගෙල් ඇඩම්ස් මහජන නියෝජිතයෙක් වු විලියම් ස්ටීවන් ස්මිත් සමග විවාහ වු අතර එය අසර්තක වීමෙන් පසු නැවත මාපියන්ගේ නිවසට පැමිණියාය
ඇය 1813 දී පියයුරු පිළිකාවකින් මිය ගිය අතර ඔහුගේ පුත් මත පන් නිසා 1800 මිය ගියේය
ඔහුගේ බිරිද 1818 ඔක්තෝබර් 28 වන දින තයිරොයිඩ් වලදී මිය ගියාය
ඔහු මිය යන තෙක් ඔහුගේ පුත් තෝමස් හා හා ඔහුගේ පවුලේ අය ජීවත් වීය
මරණය
ඔහු මිය යාමට මාසයකට පමණ පෙර ඔහු ඇමෙරිකාවේ ඉරණම පිළිබද ප්‍රකාශයක් නිකුත් කල අතර එය ජෝ හොකිම් නම් ඉතිහාසඥයාට අනුව සිය රටවැසියාට කල අනතුර ඇගවීමක් විය
1826 ජුලි 4 වන දින නිදහස් ප්‍රකාශය ට 50 වසරක් එළබෙන දිනයේදී ක්වින්සි හී සිය නිවසේදී ඔහු මිය ගියේය
ඔහුට එදින 4 වනදා බව පැවසූ විට ඔහු ඉතා පැහැදිලි හඩින් එය ඉතා හොද දිනයක් යයි පවසන ලදී
ඔහුගේ අවසාන වදන් වුයේ "තෝමස් ජෙෆෙර්සන් ජීවත්වනවා" යන්නයි ( ජෙෆෙර්සන් , ඇඩම්ස් මිය යාමට පය කීපයකට පෙර මිය ගියේය)
ඔහුගේ මරණය සිදු වුයේ නිදහස් ප්‍රකාශනය අත්සන් කල අයගෙන් ජීවත් වන එකම පුද්ගලයා බවට චාල්ස් කැරොල් බවට පත් කරමිනි
ඔහු මිය ගියේ ඔහුගේ පුත් ජෝන් ක්වින්සි ඇඩම්ස් ජනපති ධුරය දරන සමයේදීය
ඔහුගේ දේහය එක්සත් ජනපදයේ ප්‍රථම පරිශ් පල්ලියේ තැන්පත් කර ඇතී මුත් ඇත්තටම ඔහුව භූමදාන කරන ලද්දේ හැන්කොක් සුසාන භූමියේය
2001 වසරේදී රොනල්ඩ් රේගන් විසින් බිද හෙලීමට් ප්‍රථම වසර 175 පුරාවටම පවතී දේශයේ වැඩිම කල් දිවි ගෙවූ (වසර 90 කුත් දින 247 කුත්) ජනපති වුයේ ද ඔහුය
දේශපාලන දර්ශනය හා දැක්ම

රාජකීය හා පරම්පරාගත ආයතනයන්
ඔහුගේ ජීවිත කාලය පුරාවටම ඔහු රාජකීය හා පරම්පරාගත ආයතනයන් පිළිබද මතබේදාත්මක ප්‍රකාශ සිදු කරන ලදී
එක් කාලයකදී ඔහු මෙම පරිචයන්ට සහයෝගය දක්වමින් කියා සිටියේ නීතිය හා මිනිසුන්ගේ නිදහස රකින එකම ආයතනය වන්නේ රාජකීය හා පරම්පරාගත ආයතනයන් පමණක් බවයි. නමුත් යම් කාලයකදී ඔයු ඊට ප්‍රතිවිරුද්ධ මතයක් දැරීය
එම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම් ඔහු විවේචනය කල වුන් අස්වසන්නක් නොවූ අතර ඔහුව රාජකීයත්වය කරපින්නා ගත්තෙකු ලෙස ඔහුව සිය කාලය තුලම හංවඩු ගැසිනි
ඉතා අසභ්‍ය වු එම විවේචන ඔහු රජ වීමට තැත් කරන බවත් ඔහුගේ පුත් වු ජෝන් ක්වින්සි මීලග ජනපති බවට පත් කෙරීමට දරන උත්සහයක් බවත් අගවිනි
ඇඩම්ස් විසින් ඔහු වෙත එල්ල වු රළු වුද සත්‍යය මත එල්ල කළා වුද ප්‍රහාර කිසි දිනක පිළිගත්තේ නැත
ඔහු නොපිලිගත්තද ඔහු "Davila" නමැති කෘතිය සම්පාදනය කරන අවධියේ රාජකීයත්වය හා පරම්පරා උරුමය දෙසට නබුරුවෙමින් සිටියේය
එලෙසින්ම ඔහු උප ජනාධිපති බවට පත්වීමෙන් සුළු කාලයකට පසු පරම්පරා උරුමය හා රාජකීයත්වය ඇමෙරිකාව විසින් පිළිගත් යුතු බවට යෝජනා කළේය
එම ප්‍රකාශ වලට ප්‍රතිවිරුද්ධ අදහසක් ඔහු ජෙෆෙර්සන් ට ලියු ලිපියක සටහන් වේ
මම රජුන් , සාමිවරුන් හා සාමාන්‍ය ජනතාව සිටින රජයක් හෝ වෙනත් වචනවලින් කියනවානම් පරම්පරාගත් විධායකයක්, සෙනෙට් සභාවක් එක්සත් ජනපදය තුල හෝ ප්‍රාන්තයක් තුල ඇතිකිරීමට සැරසෙනවා යයි ඔබ සිතන්නේ නම් ඔබට වැරදී ඇත
මා එවැනි දෙයක් මගේ රාජකාරි හෝ පුද්ගලික ලිපියක නොලියා ඇති අතර එවන් දෙයක් ලිය ඇත්නම් එය පෙන්වාදෙන ලෙස මම ඔබට අභියෝග කරන බවයි.

ආගමික දැක්ම

ඔහුගේ මුතුන් මිත්තන් ශුද්ධවන්තයන්ගෙන් පැවතෙන්නන් වු බැවින් ඔහු සභාවට අයිති පුද්ගලයෙකු ලෙස ඇති විනි
ඔහුගේ අපදාන කතෘ ඩේවිඩ් මැක්කළෝ ට අනුව ඔහු සැදැහැවත් ක්‍රිස්තියානි භක්තිකයෙක් මෙන්ම නිදහස් චින්තකයෙක්ද විය
ඔහු හාවඩ් විශ්ව විද්‍යාලයේ ඉගෙන ගත් සමයේ එහි දේව වාදය වර්ධනය වෙමින් පැවතිනි
ඔහුගේ ඇතැම් දේශනා හා ලේඛන වල දේව වාදය පිළිබද අදහස් තිබුණි
ඔහු විශ්වාස කල පරිදි පල්ලියේ දේව මෙහෙය මිනිසාගේ මානසික සුවයට මග පාදන බවයි. එව්රට් (1966) දැක්වූ ආකාරයට ඇඩම්ස් ආගම ගැන කටයුතු කලේ සාධාරණත්වය වැනි කරුණු මුල් කර ගෙන බව හා ආගම පුර්ණත්වය වෙනුවෙන් වෙනස් වීම හා පරිණාමය විය යුතු බවයි. ෆීල්ඩින්ග් (1940) පැවසූ පරිදි ඇඩම්ස් ගේ ඇදහිලි  හා විශ්වාසයන් ශුද්ධවන්ත බව  හා දේවවාදී බව නිරුපනය කරන බවයි. ඇඩම්ස් විසින් එක් වරක් ප්‍රකාශ කලේ ක්‍රිස්තියානි දහම මුලිකවම හෙළිදරව් කරන සුළු වුවද එය වැරදි අර්ථකථනයන්ගෙන්, වැරදි භාවිතයන්ගෙන් මිත්‍යා දෘෂ්ටික, වැරදි සහගත් වෙමින් පවතින බවයි.

චරිතාපදාන
ජෝන් ඇඩම්ස් ගේ පළමු චරිතාපදානය ලෙස එළිදැක්වූයේ වෙළුම් දෙකක් ලෙස පැමිණි චාල්ස් ෆ්‍රැන්සිස් ඇඩම්ස් විසින් සංස්කරණය කරන ලද 1850 ,1856 අතර කාලය තුල චාල්ස් C ලිට්ල් හා බොස්ටන් හී ජේම්ස් බ්‍රවුන් විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද The Works of John Adams, Esq
, Second President of the United State නම් කෘතියයි
මෙහි පැලමු පරිච්චේද 7 ජෝන් ක්වින්සි ඇඩම්ස් ගේ වන අතර ඉතිරිය  චාල්ස් ෆ්‍රැන්සිස් ඇඩම්ස් ගේ වේ
1929 දී ප්‍රසිද්ද වු ජෙෆෙර්සන් පිළිබද චරිතාපදානය ලියු ඇමෙරිකානු ඉතිහාසය පිළිබද ප්‍රංශ විශේසඥයෙකු වු ගිල්බට් චිනඩ් විසින් 1933 දී රචිත  Honest John Adams, ඔහු පිළිබද ප්‍රථම නුතන චරිතාපදානය වේ
ඇඩම්ස් සම්බන්ද හොදම ලේඛනය ලෙස එය වසර ගණනක් සැලකිණි
1950 දී ඇඩම්ස්ගේ ලිපි ගොනු නිරාවරණය වීමත් සමග පේජ් ස්මිත් විසින් මීට පෙර හෙලින් නොවූ කරුණු අලළා චරිතාපදානයක් සම්පාදනය කළේය
එම ග්‍රන්ථය 1962 වසරේදී Boncroft සම්මනය් දින ගන්නා ලදී
1975 දී පීටර් ශෝ විසින් The Character of John Adams නමැති කෘතිය පල කරන ලදී
1992 දී ජෝශප් ජේ එලිස් විසින් Passionate Sage
The Character and Legacy of John Adams නම් චරිතාංග විග්‍රහයක් ඉදිරිපත් කලේය
එලිස් ගේ ප්‍රථම සාර්ථක පලකිරීම වු මෙය ඇඩම්ස්ගේ චරිතය පිළිබද ලියවුනු හොදම හා විචාරශීලී කෘතිය ලෙස සැලකේ. 1993 දී විප්ලවවාදී යුද ඉතිහාසඥයකු හා චරිත කතා කරුවෙකු වු ජෝන් E ෆෙර්ලින් විසින් John Adams නම් කෘතිය පල කල අතර එය ඇඩම්ස්ගේ මානසික සංවේදී බව පෙන්නුම් කෙරේ
එම කෘතිය මෙතෙක් පලවූ හොදම චරිතාපදානය ලෙස සැලකේ. 
	
2001 දී ප්‍රසිද්ද ඉතිහාසඥයකු වු ඩේවිඩ් මැක්කළෝ John Adams නම් විශාල චරිතාපදානය පල කල අතර එය විවිධ සම්මාන හා ජනතා ප්‍රසාදයද දිනා ගත්තේය
මැක්කළෝ ගේ චරිතාපදානය 2008 වසරේදී ටෙලි නාට්‍ය යකට නැගුන අතර පොල් ගිඅමටි විසින් ජෝන් ඇඩම්ස්ගේ චරිතයට පන පොවන ලදී
2005 වසරේදී ජේම්ස් ග්‍රාන්ට් විසින් John Adams, Party of One නම් කෘතිය පල කරන ලදී

මේවාද බලන්න
හැනා ඇඩම්ස්
කොන්ග්‍රස් පුස්තකාලයේ ජෝන් ඇඩම්ස් ගොඩනැගිල්ල
ජෝන් ඇඩම්ස්ගේ උසාවිය ලෙස හැදින්වෙන සෆෝක් ප්‍රදේශයේ උසාවිය

මූලාශ්‍ර 

1735 උපත්
1826 මරණ
එළාර යනු, වර්තමාන දකුණු ඉන්දියාවේ, එකල චෝල රාජධානියේ සොළී රජෙක් වූ අතර, වර්තමාන  ශ්‍රී ලංකාවේ කොටසක්    ක්‍රිපූ 205 සිට ක්‍රිපූ 161 දක්වා පාලනය කල අතර, මෙයට   අනුරාධපුරය පුරාතන අගනගරයද අයත් විය
සොළී රටෙහි දෙමළ ජාතිකයෙකු වන එළාර, සිංහලයන් විසින් පවා සාම්ප්‍රදායික ලෙසින් සැලකෙන්නේ ධර්මිෂ්ඨ රජෙකු ලෙසිනි
මූලාශ්‍ර

ආශ්‍රිත
 දුටුගැමුණු රජ
 එල්ලාලන්
 මනු නීති කණ්ඩචෝල රජු

අනුරාධපුර
ආශ්‍රිත
 සටහන්

යුරෝපා රටවල්‎
බොස්නියා සහ හර්සෙගොවිනා හී දේශපාලනය ක්‍රියාත්මක වන්නේ බොස්නියා සහ හර්සෙගොවිනා හී අමාත්‍ය මණ්ඩලය රජයේ ප්‍රධානියා වන සහ බහු-පාක්ෂික ක්‍රමයක් ක්‍රියාත්මක වන පාර්ලිමේන්තු නියෝජිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයක් ආකාරයෙනි.
බොස්නියා සහ හර්සෙගොවිනා හී  ධජය මත පටියට හා ධජයේ ඉහළට යාබදව කහ සෘජු කෝණික ත්‍රිකෝණයක් සමග ලෙලෙන පැත්තේ පළල් හා මද නිල් පැහැති සිරස් පටියක් ඇත
The coat of arms of Bosnia and Herzegovina was adopted in 1998, replacing the previous design that had been in use since 1992 when Bosnia and Herzegovina gained independence, and follows the design of the national flag.
ශ්‍රී ලංකාවේ බස්නාහිර පළාතේ, කළුතර දිස්ත්‍රික්කයේ දකුණු දෙසට වන්නට පිහිටි අර්ධ නාගරික ප්‍රදේශයකි දර්ගානගරය
දර්ගා නමැති මුස්ලිම් මස්ජිදය හේතු කොට ගෙන මෙම නම  ලැබී තිබේ
අලුත්ගම මතුගම ප්‍රදාන මාර්ගයේ අලුත්ගම දෙස සිට 3km දුරින් මෙම ප්‍රදේශය පිහිට ඇත
ප්‍රතිශතය අනුව මුස්ලිම් වරුන් වැඩි පිරිසක් මෙහි වාසය කරනු ලබය්
බිම් සවිය යනු රජය විසින් ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන, ඉඩම් සඳහා පවතින්නා වූ හිමිකම ශක්තිමත් කරන්නා වූ වැඩසටහනකි
භාහිර සබැඳි 
 බිම් සවිය - ඉඩම් හිමිකම් ලියාපදිංචි කිරීමේ ජාතික වැඩසටහන
ෆ්‍රීස්ලන්ත් හෝ  ෆ්‍රීසියා යනු නෙදර්ලන්තයේ උතුරෙහි වන්නට පිහිටි පළාතක් වන අතර පුරාතන හා වඩාත් විශාල ප්‍රදේශයක් වන ෆ්‍රීසියාහී කොටසකි
නෙදර්ලන්තයේ පළාත්
 
NUTS 2 යුරෝපියානු සංගමයෙහි සංඛ්‍යානමය ප්‍රදේශ
ෆ්‍රීස්ලන්ත්
ෆ්‍රීස්ලන්ත්
බහු නිල භාෂා සහිත යුරෝපයේ ප්‍රදේශ
ෆාරෝ දිවයින් යනු ඩෙන්මාර්ක රාජධානියෙහි  පරමාධිපත්වය යටතේ පවතින දිවයින් සමුහයක් සහ කොදෙව් රැසක් වන අතර, දළවශයෙන් නෝර්වේ සහ අයිස්ලන්තය අතරමැද,  නෝර්විජීයානු මුහුද සහ උතුරු අත්ලාන්තික් සාගරය අතරතුර පිහිටයි
සම්පූර්ණ භූමි ප්‍රමාණය දළවශයෙන් 1,400 කිමී2 (540 සත සැත) වන අතර 2010 දී ජනගහණය 50,000 පමණ ජනයාගෙන් සමන්විත විය
ආශ්‍රිත

 
උතුරු යුරෝපය
1948 දී පිහිටුවුනු රාජ්‍යයන් හා භූමිප්‍රදේශ
ඩෙන්මාර්කයේ යමහල්
පේලියාජීන් යමහල්කරණය
නෂ්ට යමහල්
දවයින් රටවල්
වාණ යනු තෘෂ්ණාවයි ඊට නිර්+වාණ ලෙස නිර් යන පදය එකතුවීමෙන් වාණ යන පදයේ ප්ර තිවිරුද්ධ අර්ථය ගෙන නිර්වාණ යන තනි වචනය සෑදෙයි
නිර්වාණය යනුවෙන් හඳුන්වනුයේ නිවීමය
එනම් කලේශයන්ගෙන් සිත සිත නිදහස්කර ගැනීමයි
එයද ක්ලේශ යටපත් කිරීමෙන් නොව මුළුමනින් ප්ර්හාණය කිරීම මඟිනි
නිර්වාණය නම් ලෝකෝත්තර ධර්මයකි
“කතමේ ධම්මා ලොකුත්තරා චත්තාරො ච අරියමග්ගා චත්තාරි ච සාමඤ්ඤඵලානි, අසංඛතා ච ධාතු ඉමෙ ධම්මා ලොකුත්තරා” ලෙස දක්වා ඇත්තේ සතර ආර්ය මාර්ගද සතර සාමඤ්ඤඵලද අසංඛත ධාතු සංඛාත නිර්වාණයද ලොකෝත්තර ධර්මයන්ට අයත් දෙයක් ලෙසය
මෙහි අදහස නම් නිර්වාණය හුදෙක් ප්රකඥප්ති මාත්ර්යක් නොවන බවයි.සාමාන්යම ලෝක ව්යධවහාරයෙහි සිද්ධවන දේ ලොකෝත්තර සේ නොදැක්වෙන බැවිනි
නිර්වාණය සතර මඟඵල ඥාණවලින් ප්ර්ත්ය්ක්ෂ වශයෙන් අවබෝධ කළයුතු සියුම් ධර්මයකි
එසේම මේ අවබෝධය නම් ප්රයතිවේධ අවබෝධයයි
ඇස් ඇති අය බාහිර ලෝකයේ යම් යම් දේ දෙනෙතින් නරඹන්නාක් සේ සතර ආර්ය මාර්ගඵල ඥාණ සම්පාදනය කළ ආර්යයන් විසින් ඒ ඒ සතර මාර්ගඵල ඥාණ නැමැති දෙනෙත්වලින් නිර්වාණය දැක ප්ර ත්යික්ෂ කරගත යුතුය
මෙසේ ආර්ය උතුමන්ට නිර්වාණය ප්රෙත්යවක්ෂ වශයෙන් දැකගත හැකිය
ජාති අන්ධයන්ට මෙලොව ඇති බාහිර වස්තූන් දැකගත නොහැකිය
ඒවා පවතින බව පැවසුවද ඒවායේ සටහන්,වර්ණ හා හැඩ තල ආදිය දැනගැනීමට ජාති අන්ධයින්ට නොහැකිය
ඒ හා සමානව ක්ලේශ ප්ර,හාණයෙහි අසමත්වූ පුහුදුන් ජනයාට නිවන් පවතින නමුදු එය පවතින බව දැකගත නොහැකිය
ජාති අන්ධයින් වස්තූන් පවතින නමුදු දැකීමට නොහැකි බැවින් ඒවා නොපවතිතැයි ප්රැකාශ කිරීම නිවැරදි නොවේ
එපරිදිම පුහුදුන්හට නිවන දැකගැනීමට නොලැබුණ පමණින් නිවන නැතැයි ප්රලකාශ කිරීමද නිවැරදි නැත
ඒ නිසා අන්ධ පුහුදුන්ද නිවන අනුමාන වශයෙන් වත් නොදත හැකි වුවද කල්යාිණ පුහුදුන්හට නිවන පවතින බව අනුමාන කළ හැකිය
මඟඵල ඉපදවීම පිණිස අරමුණු කරනුයේ නිවනයි
නිවන නැතිව මඟඵල අවබෝධයක් නොලැබේ
විඳීමෙහි ලොල්බව හෙවත් තෘෂ්ණාව රහිතබව නිවනයි
මෙයින් අදහස්වනුයේ නිර්වාණාවබෝධ කිරීම සඳහා සියළු විඳීම් ප්රයහාණය කරදැමිය යුතුබවයි.නිර්වාණය ශාන්ත ස්වරූපයෙන් එකක්ම වන නමුදු අවස්ථානුරූපීව ප්රමකාශ කිරීමේ හැඩතල සලකා ද්විස්වරූපී ලෙස ප්රනකාශ කෙරේ
එනම් සෝපාදිශේෂ පරිනිර්වාණය හා අනුපාදිශේෂ නිර්වාණය ලෙසයි
කර්ම ක්ලේශ ප්රමහාණය කිරීමෙන් මඟඵල අවබෝධයට පත්වීම හා පඤ්චස්කන්ධර ශේෂවීම සෝපාදිශේෂ පරිනිර්වාණයයි
ක්ලේශ ප්රඵහීණවුවද ඒ උතුමා ජීවත්ව සිටින තුරු පඤචස්කන්ධධ දරාසිටීමේදී ස්නායු ආවේග හෙවත් සංවේදනා විඳීමේ ස්වරූපයක් නැතිවුවද වේදනා දැනෙන බැවින් එහි උපාදිශේෂය ඇත
එබැවින් ක්ලේශ ප්රඵහීණවුවද ජීවිතේන්රිේද  ය පවතින තෙක් එය සෝපාදිශේෂ පරිනිර්වාණය යන නමින් හැඳින්වේ
ජීවිතේන්රිවි  ය අවසන්වීමෙන් පසුව ස්කන්ධව පරිනිර්වාණයට පැමිණෙන නිසා එබඳුවූ අවස්ථාව අනුපාදිශේෂ පරිනිර්වාණය යන නමින් හැඳින්වේ
තවත් අයුරකින් දැක්වුවහොත් අර්හත් ළුලය ලබා ජීවත්ව සිටීම සෝපාදිශේෂ පරිනිර්වාණයයි
එසේම අර්හත්ඵලය අවබෝධකළ උතුමා ජීවිතය අවසන්කර කළුරිය කිරීම අනුපාදිශේෂ පරිනිර්වාණයයි
මෙම සෝපාදිශේෂ පරිනිර්වාණය ක්ලේශ පරිනිර්වාණය හා දිට්ඨධම්ම පරිනිර්වාණ යන නම් වලින් ද අනුපාදිශේෂ පරිනිර්වාණය ස්කන්ධප පරිනිර්වාණය හා සම්පරායික නිර්වාණය යන නම්වලින්ද හැඳින්වේ
එමෙන්ම පරිනිර්වාණය සුඤ්ඤත, අනිමිත්ත හා අප්පණ්හිත යයි ත්රි්විධ කොටද සැලකිය හැකිය
ආරම්මණ හා සම්ප්ර,යෝග වශයෙන් රාග,ද්වේෂ හා මෝහ වලින් ශූන්යැ නිසා පරිනිර්වාණය සුඤ්ඤත ලෙස හැඳින්වේ
සංඛථත ධර්මයන් පලිබෝධ සහිතවේ
සංඛත ධර්ම විවිධ පළිබෝධයන් නිසා නිරතුරු ලෝක සත්වයයා පීඩනයට පත්වනබව පෙනේ
එබැවින් ශාන්ත සුඛයක් ලබාගැනීමට නොහැකිය
අසංඛත සංඛ්යාවත පරිනිර්වාණය එබඳු සියළු පලිබෝධවලින් ශූන්ය්ය
ඒ නිසා සුඤ්ඤත වේ
රාග,ද්වේෂ හා මෝහ වශයෙන් නිමිති සලකා ගැනීම්වලින් තොර නිසා අනිම්ත්ත ලෙසද හැඳින්වේ
සංඛත ධර්ම නිමිත්ත සහිතය
සියළු ඉපදීමට මුල්වන රාග,ද්වේෂ හා මෝහ අකුසල මූල නිමිත්ත යනුවෙන් හැඳින්වේ
එසේම ඒ නිමිත්ත සියළු ක්ලේශවලට,ජරාමරණවලට,සියළු අනර්ථ වලට හේතුසාධක වේ
එවැනි නිමිත්ත රහිත නිසා අසංඛත සංඛ්යා ත පරිනිර්වාණය අනිමිත්ත ලෙස හැඳින්වේ
රාග,ද්වේෂ හා මෝහ වශයෙන් ප්රාණීධි රහිත නිසා අප්පණිහිතය
මෙහි සඳහන් ප්ර්ණිධි නම් ප්රාැර්ථනා,ආශා,පිපාසාව යන අර්ථ ගෙන දෙන පදයකි
සංඛත ධර්ම ප්රිණිධි සහිතවේ
ප්රා‍ර්ථනා, ආසා,පිපාසා ප්ර ණිධි සහිත නිසා එයින් නිරතුරු ආශා,දුක් උපදවයි.අසංඛත සංඛ්යාපත පරිනිර්වාණය ප්රේණිධි රහිතවේ
ඒ නිසාම අප්පණිහිත නමින් හැඳින්වේ
වේදයිත සුඛ හා ශාන්ති සුඛ ලෙසට සුඛය දෙවදෑරුම් වේ
සසරභවගමන පුරා ඉන්රි්   ය ප්රී ණනය පිණිස අවශ්යණ සියළු දේ ලැබීම වේදයිත සුඛයයි
එය විදුලියක් සේ ක්ෂණිකය
ක්ෂණකයින් ඇතිව බිඳී යයි
සියළු වේදයිත අනිත්ය්ය
එසේම අනන්ත දුක්ඛයක් උපදවීමට සමත්ය
ඒ නිසා වේදයිත සුඛයද දුක්ඛයෙහිම අන්තර්ගත කරදැක්විය හැකිය
මේ නිසා විඳීම් ප්ර ධානකොට ඇති සියල්ල දුක්ඛයටම අයත්බැව් පැහැදිලිවේ
එසේ නම් දුක්ඛයෙහි අවසානයක් දැකීමට නම් විඳීම් ස්වභාවය සිතින් ඉවත්කළ යුතුබැව් මනාව අවබෝධවේ
විඳීම් නැති බව පමණක් සුවයක් සේ පිළිගතහැකිබව මේ අනුව පෙනීයයි
පරිනිර්වාණයෙහි ඇත්තේ අවේදයිත සුවයකි
එනම් සියළු විඳීම් සිතින් ප්රිහාණය කළවිට ඉතිරිවනුයේ මේ අවේදයිත ස්වභාවයයි
විඳීම්හි අන්තර්ගත කිසිදු පළිබෝධයක් මේ අවේදයිත ස්වභාවයෙහි නැත
කිසිදු විඳීමක් නැති බැවින් එසේ වෙනස්වීමට කිසිවක් ඉතිරිවන්නේද නැත
වෙනස්නොවන බැවින් පරිනිර්වාණය සුවයකි
ශාන්තිය නම් මේ අවේදයිත සුවයයි
ශාන්ති සුවය නිසා පැමිණියාවූ‍ෙමතු පැමිණෙන ක්ලේශ දුක්ඛයෙන්ද සතර අපායික දුක්ඛයෙන්ද නිදහස්වීමට ලැබේ
මේ සියළු දුක්ඛ ඇතිවනුයේ විඳීම නිසාය
විඳීමෙන් මිඳීමට ලැබීමම මෙහිදී සුවයක් වශයෙන් සලකා ඇත්තේ අවේදයිත ස්වභාවයතුළ කිසිදු වින්දනීය ලක්ෂණයක් ගැබ්ව නැති බැවිනි
යමක් සුඛ හෝ දුක්ඛ වශයෙන් වැටහෙන්නේ විඳීම ඇතිඅවස්ථාව තුළදීය
එය නොවිඳීන්නේ නම් සුව හෝ දුක්ඛ වශයෙන් කිසිදු දැනහැඳිනීමක් නොලැබේ
එසේම ඒ ශාන්ත ස්වභාවය කිසිවිටෙක යළි නොපෙරලෙන තත්වයකි
මේ නිසා එය අචල සුවයකැයි කියනු ලැබේ
සැප යැයි සාමාන්යය ලෝක ව්යිවහාරය අනුව හැඳින්වෙන දේතුළද වෙනස්වීම හා විඳීම්වල ඇති අහිතකර ලක්ෂණ අන්තර්ගත බැවින් ඒවාද දුක්ඛයෙහිම අන්තගත හැඩතල සේ සලකා ඇත
පරිනිර්වාණයෙහි ශුන්යා හා අනිමිත්ත හා අප්පණිහිත යන ලක්ෂණ තෙවර්ගය විද්යිමානය
සකල සංස්කාරවලින්ම ශුන්යය බැවින් පරිනිර්වාණය ශූන්යහ ලෙසද,කිසිදු සංස්කාර නිමිත්තක් නොගන්නා නිසා අනිමිත්ත ලෙසද, තෘෂ්ණා ප්රබණිධි රහිත නිසා අප්පණිහිත ලෙසද සැලකිය හැකිය
ත්රිසපිටකයේ නොයෙක් ස්ථානවල පරිනිර්වාණය දැක්වීම සඳහා පර්යාය පද රාශියක් භාවිතා කර තිබේ
ඒවායින් පහත සඳහන් නාමයන් සුවිශේෂී ඒවා ලෙස පෙන්වා දියහැකිය
එනම් අසඞ්ඛත, අන්ත,අනාසව, සච්ච,පාර, නිපුණ, සුදුද්දාස, අජර, ධුව, අපලෝකිත, අනිදස්සන, නිප්පපඤ්ච, සන්ත,අමත, පණිත, සිව, ඛේම, තණ්හක්ඛය, අච්ඡරිය, අබ්භූත, අනීතික, අනීතිකධම්ම, නිබ්බාන, අබ්යා පච්ඣ, විරාග, සුද්ධි, මුත්ති, අනාලය, දීප, ලේන, තාණ, සරණ, පරායන යනුවෙන් සංයුක්ත නිකායේ අසඞ්ඛත සංයුක්තයෙහි මේ නම් විග්ර,හකර දක්වා තිබේ
මෙසේ ක්ලේශ ධර්මවලින් සිත විනිර්මුක්ත කරගැනීමට ඉඩ ප්ර
ස්තාව සැලසෙනුයේ විදර්ශනා භාවනාව මඟින් සිත තුළ ඇති විඳීමේ ස්වභාවය නොවිඳීමේ ස්වභාවයකට පරිවර්තනය කිරීම මඟිනි
එය පහසුවෙන් ඉටු කළහැකි ක්රිඩයාවළියක් නොවේ
මහත් වෙහෙසක් හා වෑයමක් දරා ධෛර්ය සම්පන්නව අත්පත්කර ගත යුතු නිෂ්ටාවකි
ඒ සඳහා අනුගමනය කළයුතු මාර්ගය ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයයි
එයට මැදුම් පිළිවෙත යැයිද කියනු ලැබේ
ඊට හේතුව ශාස්වත හා උච්ඡේද යන ද්වි  අන්තවලින් එක්අන්තයකට නොවැටී මධ්යයස්ථව සත්යු අවබෝධය ලබාගන්නා බැවිනි
මෙම ශාස්වත අන්තය අත්තකිලමථානු යෝගය යටතටද උච්ඡේද වාදය කාමසුඛල්ලිකානුයෝගය යටතට ද සංග්ර්හවී තිබේ
සෝවාන්මාර්ග ඵල ලාභය අවබෝධ වීමේදී ප්රසහාණය කරන සංයෝජන ධර්ම තුනට අයත් සීලබ්බතපරාමාසයේදී මෙකී ද්වි අන්තගාමී කරවන ස්වභාවයට පත්නොවී නිවැරදි ආර්යමාර්ගයට ප්රඅවේශව කටයුතුකිරීමේ හැකියාව අත්පත් කරගැනීමට හැකියාව ලැබේ
එබැවින් පළමු ආර්යභූමියට ප්රීවේශවූ මොහොතේ පටන්ම එහි අවසානය වූ අර්හත්ව ඵල අවබෝධය දක්වා නිවැරදි පිළිවෙතට අනුව පිළිපදින අයෙකු බවට ආර්ය ශ්රාතවකයා පත්වේ
මෙහි පරිනිර්වාණය ලෙස හඳුන්වනුයේ මැනවින් නිවීමයි
හෙවත් නිවන මනා ලෙස අත්පත් කරගෙන නිවනට පැමිණ වාසය කිරීමයි
එහිදී නිර්වාණ යන්නට පරි යන උපසර්ග පදය එකතු වී පරි+ නිර්වාණය + පරිනිර්වාණය ලෙස සෑදී තිබේ
සාමාන්ය යෙන් පරිනිර්වාණය සේ හැඳින්වෙනුයේ සම්මා සම්බුදුවරුන්ගේ ජීවිතය අවසන්ව සකන්ධ පංචකයෙහි බිඳීයාමයි
සාමාන්යේ අයෙකුගේ නම් මෙය සම්මුති මරණය ලෙස හැඳින්වේ
සාමාන්යි පුද්ගලයෙකු මරණයට පත්වීමේදී ඒ පුද්ගලයාගේ ජීවිතය එකී භවයට අවසන්වුවද ඔහුගේ සසර භව ගමන එතකින් අවසන් නොවේ
ඒ පුද්ගලයා කෙලෙස් සහිතව මියගිය බැවින් මියයාමේදී අවසන් චුති සිත නිරුද්ධවනවාත් සමඟ පණුවෙකු එක් තැනක් අත්හැර තවත් තැනක් අල්ලා ගන්නාක් සේ කිසිදු අතරක් නොතබාම තවත් ස්ථානයක් අල්ලාගෙන පටිසන්ධි විඤ්ඤාණය පහළ කරනු ලැබේ
මෙය චිත්තක්ෂ ණ දෙකක් අතර කාලප්රානන්තරයකි
සාමාන්යකයෙන් චිත්තක්ෂයණ දෙකක් අතර ඇති කාලප්රාමන්තරය නොගිනිය හැකිවූ තරම් කුඩා හා ක්ෂණික වේ
ඒ සඳහා උපමාවක් හෝ දැක්විය නොහැකිබව බුදුරදුන් පවා දේශනා කර තිබේ
සමහරු විවිධ නිකායාන්තර මතවාද කරපින්නාගෙන අන්තරාභවයක් ගැන කතාබහ කළද ථේරවාද සම්ප්රාදායට අනුව එසේ චිත්තක්ෂණ දෙකක් අතර කාලප්රාාන්තරයක් හෝ තවත් එක් භවයකට අයත් චිත්ත චෛතසික දැක්විය නොහැකිය
චුති හා පටිසන්ධි චිත්තක්ෂණ අතර කාලය තුළ තවත් චිත්ත චෛතසික පරම්පරාවක් ඇතිවන්නේ නම් නොඅනුමානව එය තවත් එක්භවයක් විය යුතුමය
පිරිසිදු ථේරවාදී අර්ථකථනය අනුව අන්තරාභවයක් හෝ ඇතැමුන් දක්වන ආකාරයට චුති චිත්තය හා පටිසන්ධි විඤ්ඤාණය අතර කිසියම් කාලපරාසයක වූ තවත් භවයකට අයත් චිත්ත චෛතසික පරම්පරාවක් දැක්විය නොහැකිය
මේ අනුව කෙනෙකු මියයාමෙන් පසුව නව උපතක් සොයන කාලවකවානුවක් සම්භවේසී නමින් ධර්මානූකූලව දැක්විය නොහැකිබව වටහාගත යුතුය
මේ නව අර්ථකථව ඉදිරිපත්කරන අයගේ අදහසේ අන්දමට යම් කෙනෙකුගේ මරණාසන්න චිත්ත වීථියේ අවසාන සිත හෙවත් චුති චිත්තය නිරුද්ධවීමෙන් අනතුරුව පටිසන්ධි විඤ්ඤාණය හෙවත් නව භවයක උපත ලැබීම සඳහා පාදක වන සිත ඉපදෙන කාලසීමා අතරතුර නව උපතක් සොයන භවයේ කිසියම් ස්ථානයක සිට තාවකාලිකව රැඳීසිට නව උපතක් සොයන ගන්ධබ්බයෙකු පිළිබඳ අදහස එක්තරා අයුරකට ආත්මවාදී ස්වරූපයකට පරිවර්තනයවූ මුල්බුදුදහමක හැඩතල මතුකරවිය හැකිබව වටහාගැනීම වැදගත්ය
සැබවින්ම මුල්බුදුදහමතුළ මේ ආත්මවාදී ස්වරූපයක් නැත
සිදුවී ඇත්තේ මුල්බුදුදහම තුළ ව්යීවහාරවූ ඇතැම් වචන වරදවා අර්ථග්රවහණය කරගැනීමට මෙකල වසන පිරිස් පෙළඹීමයි
මන්ද දිගුකාලයක් තිස්සේ මේ වචන භාවිතාවීම නිසා කාලයාගේ ඇවෑමෙන් ඒවා සඳහා දී ඇති නියම අර්ථය ගිලිහීයාමත් සමඟම ඊට අදාළ වචන සඳහා නූතන යුගයට ඔබින අර්ථ ගැන්වීමට මුල්බුදුදහම ගැඹුරින් නොහදාළ ඇතැම් පිරිස් පෙළඹීමයි
මේ නිසා හේතුඵල පදනමක් මත පිහිටා සිට සිය ජීවන දර්ශනය ඉදිරිපත්කරන බුදුදහමේ හරය ආත්මවාදයෙන් මනස දූෂිතකර ගත් සුළු පිරිසක් විසින් වරදවා ග්රිහණයකර ගැනීමෙන් බුදුදහමේ හරය වෙනුවට මතුපිට ඔපයගැන පමණක් සලකා මුල්බුදුහමේ ව්යාවහාරවූ වචනවලට අත්තනෝමතික අර්ථගන්වා බුද්ධ දේශනාව ආත්මවාදී ස්වරූපයකින් විග්රවහ කිරීමට පෙළඹී තිබේ
එබැවින් නිවන හා පරිනිර්වාණය පිළිබඳ ඇති නිවැරදි අර්ථ ග්ර්හණය කරගැනීමට මේ ආත්මවාදී ස්වරූප බෞද්ධ අර්ථකථන අසමත්ව ඇත
නිවන
හසිතුප්පාදය නම් හාස්යා උත්පාදනයයි
විවිධ හාස්ය  වර්ග තිබේ
සාමාන්යා පුහුදුන් අය සිනා නඟන්නේ කිසිදු පැහැදිලි අර්ථයක් සලකාගෙන නොවේ
අනුන්ට සිනාවීම සඳහා මෙන්ම අනුන්ව හාස්යියට ලක්කොට ප්රීසතිවීමට පවා සාමාන්ය් පුහුදුන් මනුෂ්යස වර්ගයා නොපැකිලෙනබව වටහාගත හැකිය
නමුදු අර්හත්ව මාර්ගඵල අවබෝධයට පත්වූ රහතන්වහන්සේලා,පච්චෙක බුදුවරු එසේම සම්මා සම්බුදුවරු ආදී උසස් උතුමන්වහන්සේලා තමන්වහන්සේලාගේ සිත්හි පහළවන හාස්යමයට අනුන්ගේ වැරදි අඩුපාඩු නොව බුද්ධිමය කරුණක්ම පාදක කරගනු ලබන බව ධර්මානූකූලව ඉතා පැහැදිලිය
හසිතුප්පාදය යනු අර්හත්වය මාර්ගඵල ලාභී උතුමන්ගේ සිත තුළ ඇතිවන නොකිලිටිවූ ආනන්දමය ස්වභාවය ලෙස හඳුනාගත හැකිය
සම්මා සම්බුද්ධ හෝ පච්චෙක බුද්ධ වනුයේද රහත් මාර්ගඵලය අවබෝධකොට ගත් උතුමන්ය
එබැවින් හසිතුප්පාදය ක්ෂීණාස්ර වයන්ටම අයත් දෙයක් ලෙස සැලකිය හැකිය
ඒ හැර සෙසු ආර්යයන් වහන්සේලා හා පුහුදුන් පුද්ගලයින්ගේ සිනාව එබඳු උසස් බුද්ධිමය පවසරියක් ඇති දෙයකැයි හෝ එසේ නොවෙතැයි පැහැදිලිව අර්ථ දැක්වීම පිණිස සම්මතයක් නැත
අර්හත්ඵලය නම් සකල ක්ලේශ ප්රෙහීණ කිරීමයි
එසේ ක්ලේශ ප්ර්හීණකල උතුමා විෂයෙහි සිතේ රාග, ද්වෙෂ හා මෝහ සිතිවිලි නැත
එබැවින් උන්වහන්සේලාගේ සිත්හි ඇතිවන ආනන්දමය හාස්යත ලක්ෂණය තුළ ගැබ්ව ඇත්තේ බුද්ධිමය ස්වභාවයක් බව උපකල්පනය කරගත හැකිය
හසිතුප්පාදය යන වචනයෙන් අර්ථ දැක්වෙන්නේ සිනාව ඉපදවීමයි
සිනාව හුදු සිනාවක්ම පමණක්ද නොඑසේ නම් බුද්ධිමය පැතිකඩක් සහිත සිනාවක්ද යන කාරණය එහි සංවේදීභාවයට බෙහෙවින් බලපායි
රහතන්වහන්සේලාගේ සිට සෝවාන් ආර්ය ශ්රාවවකයා දක්වා අනුක්රනමයෙන් ඊට පහළ මාර්ගඵල ලාභී වූ උතුමන්තුළ සිනාව ඇතිවනුයේ එකී මාර්ගඵල ප්රයතිවේධයට සාපේක්ෂකව බුද්ධිමය පැතිකඩෙහි බලපෑම සහිතව බව සිතිය හැකිය
සිනාව රස නිෂ්පත්තියට අදාළය දෙයක්ද වේ
මේ අනුව සිනා රසය හාස්යක රසය ලෙසද දක්වා තිබේ
එසේම සිනාව නඟන පුද්ගලයාගේ ඇති බුද්ධි මට්ටම අනුව ඒ සිනාව උසස් හෝ පහත් මට්ටම දක්වා වර්ගීකරණයකට ලක්විය හැකිය
එම වර්ගීකරණය ඇතිවනුයේ බුද්ධිමට්ටමේ ඇති වෙනස නිසාය
මේ හේතුව නිසා හුදු රස වින්දන මාධ්යේයක් ලෙස හඳුනාගෙන පැවති සිනාවෙහි බුද්ධිමය පැතිකඩ සිනාවේ ර්ගීකරණය කෙරෙහි බලපෑ හැකිබව අවධාරණය කළ යුතුය
සිනාව පිළිබඳ විවරණය අවසානයේ විසංගත බව නමැති ගුණය විශේෂයෙන් ඇතිවීම බුද්ධිමය පැතිකඩ ඉහළ මට්ටමක රඳා පැවැත්මට ඉවහල්වේ
සිනාව ජනිත කරවීමෙහිලා විවිධ රසායනික ද්රඳව්යව මනසට බලපෑම් කරන බැව් නූතන මනෝ විද්යාාඥයින් විසින් සොයා ගෙන තිබේ
සිනාවට හේතු වන මොළයේ රසායනික වෙනස්කම් පිළිබඳව උනන්දු වන අයකුට සිනාවේ ගැබ්වන බුද්ධිමය ලක්ෂණය නිර්ණායකයක් ලෙස ගත හැකිය
විචාර පූර්වක ආකල්ප සිනාවේ තාර්කික ආකෘතිය ගොඩනැඟීමේ කාර්යයේදී බෙහෙවින් උපකාරී වියහැකිය
හාස්යපතුළින් බුද්ධිය විකසිතවන ආකාරය පිළිබඳ පර්යේෂණ කාර්යයේ නිරතවන්නෙකුට සිනාවේ තාර්කික ආකෘතිය තුළින් විද්ය මාන වන වෙනත් ලක්ෂණයක් හෝ සැලකිල්ලට ගත හැකිය
ජීව විද්යාාවෙහි හා බටහිර සායනික මනෝවිද්යා වෙහි මේ පිළිබඳව පර්යේෂණ දැනටමත් සිදු වී තිබේ
කෙසේ වුවත් සියලු කරුණු හෝ දත්ත ග්රවහණය කරනු ලබන්නේ මනසින් මිස අනෙක් ඉන්ද්රිළයකින් නොවේ
ශාරීරිකව සිදු වන රසායනික වෙනස්කමක් යනු හුදෙක් ම මනසෙහි වන වෙනස්කමෙහි පිළිබිඹුවකි
මේ නිසා සිනහව වැනි දෙයක ජීවවිද්යාකත්මක පැතිකඩ සොයා යැමේ දී මනසෙහි ක්රිබයාකාරීත්වය ද එහි සිදුවන ක්ෂණික බුද්ධිමය අරගලය ද අමතක කළ නොහැකිය
හසිතුප්පාදයේ නියම අගය රඳාපවතිනුයේ එය හුදෙක් ජීව විද්යාුත්මක ක්රිළයාවළියකට එහා ගිය බුද්ධිමය පසුබිමක් තුළ සිදුවන්නක් බැවිනි
යමෙකුගේ බුද්ධි මට්ටම ඉහළ යාමට සාපේක්ෂව ඒ පුද්ගලයා විසින් සිදු කරන සංජානන ක්රියයාවළියේ වැඩි වටිනාකමක් ගැබ්වේ
එවිට එබඳු පුද්ගලයෙකුගේ කායික,වාචික හා මානසික ක්රිරයාකාරීත්වයතුළම මේ වෙනස පැහැදිලිවම දැකගත හැකිය
බුද්ධි මට්ටම මඟින් යම් පුද්ගලයෙකුගේ මානසික ක්රියයාකාරීත්වය මැනවින් පාලනය වේ
එසේම එබඳු පුද්ගලයෙකු විසින් යම් අරමුණක් කෙරෙහි දක්වන ආකල්ප සෙසු අය එබඳු අරමුණුක් කෙරෙහි දක්වන ආකල්පවලට වඩා වෙනස් වේ
මේ වෙනස්කම් වනාහී පිරීහීමේ ලකුණ ඇති පහළ අගයක් දක්වන වෙනස්කමක් නොවේ
මේ වෙනස ධනාත්මක වෙනසකි
සංජානන පැතිකඩ ධනාත්මක වෙනසකට සාපේක්ෂොකව දක්වන සංචලතාව ඒ පුද්ගලයාගේ සියළු මනෝකායික හැසිරීම් රටාවේ පොදු ධනාත්මක මට්ටම කදිමට නිරූපණය කරයි
හසිතුප්පාදය ඉහළම ආර්ය මට්ටම වන අර්හත්වයේ ඇඟවුම්කාරකය වේ
හසිතුප්පාදය මඟින් සාමාන්යස හාස්ය  මට්ටමට වඩා අඩු කායික සංචලතාවක් ප්රූදර්ශනය කළද එහි අන්තර්ගත සංජානන ප්රනබලතාව අධිකය
එබඳු සංජානන ප්රාබලතාවයක් නිසි අයුරින් ග්රරහණයකිරීමට නම් ග්රාහණයකරගන්නා පුද්ගලයාද අදාළ සංජානන මට්ටමට පැමිණ සිටිය යුතුය
නැතහොත් එබඳු සංජානන ප්රනබලතාවක් සහිත පුද්ගලයින්ගේ එබඳු බාහිර සංජානන ලක්ෂණ පිළිබඳ ප්ර භාමත් ලෙස කටයුතු කිරීමේ හැකියාවක් පැවතිය යුතුය
රහතන්වහන්සේලාගේ මුවඟට නැඟෙන ප්ර සන්නබවට හසිතුප්පාද යැයි ව්යගවහාරව පවතියි
එම ප්රනසන්නතාව උන්වහන්සේලා විසින් පළකරනුයේ අනුන්ට ප්රටදර්ශන වීම සඳහාද නැතහොත් හුදෙක් උන්වහන්සේලාගේ චිත්ත අභ්යනන්තරයේ හටගත් ප්රදසන්න බව නිසා ඇතිවූ සියුම් සොම්නස උන්වහන්සේලා විසින් ඳරාගන්නාවූ එක්තරා ස්වරූපයක් ලෙසට ද යන්න පිළිබඳව ගැඹුරින් විමසිය යුතුව ඇත
තමන්වහන්සේලාගේ හසිතුප්පාදයට අරමුණු වූ යම් දෙයක් පිලිබඳව බුද්ධිගෝචර අවධානයක් යොමුවනු දැකීමේ කැමැත්ත පෙරදැරිව ඇතිවූ සිනාවක් නම් හසිතුප්පාදයෙහි ධර්ම සන්නිවේදන ලක්ෂණ ගැබ්ව ඇතැයි පැවසිය හැකිය
එසේ නොමැතිව රහතන්වහන්සේලා හසිතුප්පාදය පහළ කරනුයේ උන්වහන්සේලාගේ සිතේ යම් අරමුණක් පිළිබඳ ඇතිවූ සියුම් සොම්නස පෙරදැරිව නම් හුදෙක් තණ්හා ආශාව පෙරටුකරගත් විඳීමේ චේතනාවකින් තොරව එය නිරාමිස සිතේ ඇතිවූ අපණ්හිත චිත්ත ස්වභාවයක් බවද පැහැදිලිව ප්රිකාශ කළහැකිය
සිනාව භෞතික ඇසින් නිරීක්ෂණය කළහැකි වුවද සිනාව භෞතික ක්රිලයාකාරීත්වයකට පමණක් සීමා නොකළ යුත්තකි
සිනාව වැනි දෙයක් දෙස මනසෙහි ක්රිවයාකාරීත්වය මුළුමනින් ම අමතර කර දමා භෞතිකව පමණක් බලන්නෙක් බරපතල මුළාවකට වැටෙයි
ජීව විද්යා්වෙන් හෝ වෙනත් බාහිර නිරීක්ෂකකයෙකු සැලකිලිමත් වන්නේ භෞතික සිනාව ගැන පමණක් නම් එම විශ්ලේෂණය අතිශයින් ම සීමා සහිත වේ
මෙම භෞතික සිනාව නම් දෙතොලෙහි චලනයයි
එවිට දසන් දෙපළ විවරව දැක්වෙන මට්ටමට දෙතොල ඉහළට එසවෙයි
දෙතොලෙහි දෙකෙළවර මඳක් උඩු අතට නැඹුරු වී කම්මුල්වල සිදු වන පේශිවල චලනය ම සිනාව ලෙස අර්ථ දක්වන්නට හැකි නම් සම්මා සම්බුදුජාණන්වහන්සේගේ මුවින් නැඟෙන මන්දස්මිතය ද, යමකු අවමන් කරනු පිණිස නඟන අපහාසාත්මක සිනහව ද එකම සංසිද්ධියක අදියර දෙකක් ලෙස සැලකිය යුතු වේ
එහෙත් ඒවා එකිනෙකින් බොහෝ සෙයින් වෙනස් බව අමතක කළ හැකි නො වේ
සම්මා සම්බුදු වරුන්ගේ සිනා නැඟීම අතිශයින්ම කාරුණික හා බුද්ධිමය වපසරියක් තුළ සිදුකෙරෙන්නක් ලෙස පැහැදිලි කළ හැකිය
ඊට සමාන හෝ ආසන්න වියහැකි මට්ටමේ බුද්ධිමය වපසරියක වූ සිනාවක් කිසිදු වෙනත් ක්ෂීණාස්රනවයන්වහන්සේ නමකට නැඟිය නොහැකිය
මහා කරුණාවද මහා ප්රකඥාවද මෙබඳු හසිතුප්පාදයක්තුළ ගැබ්වේ
රහතන්වහන්සේගේ හසිතුප්පාදයට වඩා පච්චෙක බුදුවරුන්ගේ හසිතුප්පාදය තුළ කරුණා හා ප්රවඥා ලක්ෂණ ගැබ්වේ
එසේම පච්චෙක බුදුවරුන්ගේ හසිතුප්පාදයට වඩා සම්මා සම්බුදුවරුන්ගේ හසිතුප්පාදය තුළ මහාකරුණා හා මහා ප්රුඥා ලක්ෂණ ගැබ්වේ
මෙයට අදාළව ප්රසජානන, ආවේදන හා චර්යා යන ක්රි්යාකාරීත්ව මට්ටම් බලපානුලබන බව පෙන්වාදියහැකි වේ
පුද්ගල චෛතසික මට්ටම අනුව හසිතුප්පාදය පවා විවිධ වනබව මේ අනුව පහසුවෙන් වටහා ගත හැකිය
සකල ක්ලේශ ප්රටහීණව වීතරාගී වීතදෝස හා වීතමෝහ වන මට්ටමට ළඟාවූ උතුමන්හි සිත්තුළ පවා ඇතිවන හසිතුප්පාදයේ විවිධ මට්ටම් පවතියි
ක්ලේශ ප්ර්හීණබවේ කිසිදු වෙනස්කමක් නැතිවුවද ප්රටඥාවෙහි විශාරත්වමය මත බුද්ධිමට්ටම්හි වෙනසක් පවතිනබව පිළිගැනීමට සිදුවේ
සිනාව සෘජු ආත්ම ප්ර්කාශනයකි
හසිතුප්පාදයෙහිද ඒ ලක්ෂණ ඇත
රහතුන්ගේ,පසේබුදුවරුන්ගේ සම්මා සම්බුදුවරුන්ගේ සිත්හි ඇතිවූ සොම්නස පිළිබඳ ආත්ම ප්රණකාශනයක් ලෙස හසිතුප්පාදය දැක්වීමට හැකිය
හසිතුප්පාදය නම් සිනාවේ ලෝකෝත්තරමට්ටම ප්ර කාශයට පත්වීමත් ලෙස සැලකිය හැකි වේ
සිනාව පිළිබඳව කවර නිර්ණායක පැවතියද බුද්ධි මට්ටම උසස් පුද්ගලයෙකුගේ සිනාවේ ඇති ඉහළ ආධ්යා ත්මික කුසලතාව හසිතුප්පාදය තුළින් ප්රුකාශයට පත්වීම වැළකිය නොහැකිය
සිනාවට ඇති හැකියාව මනුෂ්යියෙකුහටම මිස සෙසු කවර ගණයේ හෝ සතෙකුහට උපතින්ම පිහිටා නැත
මේ හේතුව නිසා සත්ව ලෝකයතුළ සිනා නැඟිය හැකි එකම සත්වහ වර්ගයා මනුෂ්යායාම බව දක්වා තිබේ
මේ හැකියාව මිනිසාහට ලැබී තිබෙන්නේ මිනිසාගේ මස්තිෂ්ක ධාරිතාව සත්වය ලෝකයෙහි සෙසු සත්වි වර්ගවලට වඩා අධිකව පවත්නා බැවිනි
මේ හේතුව නිසා සෙසු සත්වෝ වර්ගයා අතුරින් ඒ හැකියාව ඇති එකම සත්වප විශේෂය මිනිසාබව පැහැදිලිව පෙනී යයි
මිනිසා උපතින්ම ලබා ඇති ඒ සිනා නැඟීමේ හැකියාව වර්ධනය හෝ මර්ධනය කළහැකිද යන්න පිළිබඳව මානව ඇගයුම් ඉතාම වේගවත්ව වෙනස්වෙමින් යයි
අනුන්ව හෙළා දැකීමේ හෝ පහත්කර සැලකීමේ අභිප්රාසයක් නැතිව ඇති කරගනු ලබන සිනාව බොහෝ සේ ශ්රේයෂ්ඨ බව පැහැදිලිව කිව යුතුය
මිනිසා බුද්ධිමය මට්ටම අතින් උසස්වීමට සමානුපාතිකව මානවයා නඟන සිනාවේ මට්ටමච අනුක්රකමිකව ඉහළට යනු ඇත
හසිතුප්පාද යන්නද එලෙස බුද්ධි මට්ටම ඉහළට පැමිණි පසුව බාහිරව ප්රහකාශයට පත්වන කිසියම් සංකේතාත්මක මානව ක්රි්යාකාරකමක් බව සැලකිය හැකිය
හසිතුප්පාදය තරමට උසස් මානසික හැකියාවක් උරුමකරගෙන නැති නමුදු සාමාන්ය් පුහුදුන් මට්ටම අභිබවනය කළ සිනා නඟන්නාවූ පුද්ගලයින් සිටිය හැකිය
සෑම අවස්ථාවකදීම හසිතුප්පාදය ඉහළම මානසික මට්ටම මූර්තිමත් කර පෙන්වන්නක් ලෙස සැලකිය හැකිය
හසිතුප්පාදය නමැති අතිපාරිශුද්ධ සිනා නැඟියහැකි මානසික මට්ටමකට අවතීර්ණවිය නොහැකිලෙස අවම බුද්ධි මට්ටමක පසුවන අයද මේ අතරතුර හිඟ නැත
හසිතුප්පාදය සමඟ සිනාව පිළිබඳ බෞද්ධ අර්ථකථනය තුළ දැකිය හැකි තවත් සුවිශේෂී ලකුණක් පිළිබඳව මෙහිදී අවධානය යොමුවේ
එනම් සිනාව හුදෙක් මාංශපේශී චලනයකට පමණක් සිමාවූ දෙයක් නොවූ බවයි.එසේම මාංශ පේශී චලනයෙහි වුවද බාහිරව දැකියහැකි කිසියම් ප්රෙමාණාත්මක වෙනසක් පවා සංජානන මට්ටමේ උසස් පහත් බවට අනුගතව ඇතිවිය හැකි බවයි.මාංශපේශීවල  චලනය අධිකවූ සිනාව වඩා පහළ මට්ටමේ සංජානන සහිතව සිනා නැඟීමේ කාර්ය සඳහා මෙන්ම මාංශපේශී චලන හැකිතාක් අවම මට්ටමේ චලන වඩා ඉහළ හා ප්රසශස්ත මට්ටමේ සංජානන සඳහාද දැකගත හැකිබව පෙනීයයි
සිනා නැඟීමේදී උපයෝගීවන මාංශපේශී සංචලනය හැකිතාක් අඩුවීමට සාපේක්ෂකව වඩා උසස් ආධ්යාකත්මික හැකියාවන් නිරූපණය වේ
එසේම සිනා සිමේදි උපයෝගී වන මාංශපේශී සංචලනය හැකිතාක් අධිකවීමට සාපේක්ෂව වඩා දුර්වල මානසික මට්ටමක් ඇති බවද නිරීක්ෂණය කළහැකිවනු ඇත
මේ හේතුව මත යමෙකුගේ සිනාව බාහිරව නිරීක්ෂණය කිරිම තුළින් බොහෝදුරට ඒ පුද්ගලයාගේ ආධ්යාේත්මික හැකියාව පිළිබඳ දළ නිගමනයක් ලබාගත හැකි බවද පෙනී යයි
නමුදු සෑම අවස්ථාවකදීම මේ තත්වය පොදු නැතිබවද සිහිතබාගත යුතුවේ
මන්ද සෑම පුද්ගලයෙකුම එක හා සමාන නොවෙන්නාක් මෙන්ම යමෙකුගේ ආධ්යාේත්මික ගුණවත්කම් බාහිර සාධක මත තීරණය කිරීම එතරම් බුද්ධි ගෝචර කටයුත්තක් නොවන බැවිනි
බාහිර චර්යාව මත පිහිටා මානසික ගුණවගාව තීරණය කිරීමේ බටහිර ෆ්රොොයිඩියානු ආකල්පය දළ වශයෙන් මිස මුළුමනින්ම අදාළකරගැනීම එතරම් ප්රොඥාගෝචර නොවන්නේ මේ හේතුව නිසාය
ලෞකික ධ්යාමන උපදවා පරචිත්ත විජානන ඥාණය නොලැබූවෙකුහට අනුන්ගේ සිත් දැනගැනීමේ ශක්තියක් නැති බැවින් බාහිර චර්යා මත පදනම්ව හැර සිතින් සිත පිරිසිඳ බලා පැහැදිලිව දැනගැනීමේ හැකියාවක් නැත
එබැවින් යම් තරමකට වත් චර්යාව මානසික මට්ටම තීරණය කිරීමෙහිලා අදාළ කරගැනීමේ හැකියාවක් පවතින බවද මෙහිදී අමතක කළ යුතු නැත
මදක් විකසිතවූ නෙත්සර ඇති සැලෙන තොල් ඇති හාස්යම ‘ස්මිත’ නම් වෙයි
කෙටියෙන් දැක්වුවහොත් ස්මිත යනු දෙනෙතට වඩාත් බරවූ සිනා නැඟීමකි
මෙහි මාංශපේශී සංචලනය ඉතාම අල්ප බව පෙනේ
දෑසින් සිනා සෙන්නාක් මෙන් බාහිරව ප්රතදර්ශනය වේ
සොම්නස උතුරාහැලෙන දෙනෙතින් යුතු එහෙත් දෙතොල් සංචලනය ඉතාම අවම මට්ටමක පවතින සියුම් හදවතකින් යුතු සිනා නැඟීමක් ලෙස හැඳිනගත හැකිය
මන්දස්මිතය යනු අප බොහෝ විට එකිනෙකා කෙරෙහි ප්ර සන්න බව පළ කිරීම සඳහා ආවේණිකවම නඟන්නෙකි
ස්මිත යන්නටත් වඩා අඩු මට්ටමක් මන්දස්මිතය යන්න තුළ ගැබ්වේ
ස්මිතයෙහි පමණටවත් දෙතොල්හි මාංශපේශී චලනයක් මෙහි නොදැක්වේ
මාංශපේශී චලනයක් ඇත්තේම නැති ප්රතමාණයට මඳ සිනා නැඟීමක් දිස්වේ
මෙබඳු වූ සිනා උපදවනුයේ උසස් මානසික හා අධ්යාමත්මක මට්ටමකට පත්වූ උතුමන්බව විශ්වාසයක් තිබේ
බුද්ධ, ප්රෙ ත්යටක බුද්ධ, මහ රහත් උත්තමයෝද, මහා කරුණාවෙන් මන්දස්මිතය පළ කරති
එම ක්රිපයාව කරනු ලබන්නේ හසිතුප්පාද චින්තය නම් අහේතුක ක්රිනයා සිතෙනි
අහේතුක ක්රි්යා සිතක් පිළිබඳ ආභිධර්මික විවරණය නම් එය විපාක නො උපදවන, එමෙන්ම කිසිදු කර්මයක විපාකයක් ද නො වන සිතක් යනුවෙනි
හසිතුප්පාදය නම් සිනාව අර්ථදක්වන නාමය නොව එබඳු සිනාවකට හේතුවූ සිත හඳුන්වන නාමයක් ලෙස දැක්විය හැකිය
හසිතුප්පාදය අහේතුක ක්රිකයා සිතක් වූ නිසාම එයින් කිසිදු ප්ර තිඵලයක් හෝ කර්ම ඵල විපාකයක් ගෙන නොදෙයි
සොම්නස පමණක් ඇතිකරවා චිත්ත සැහැල්ලුව පමණක් ගෙනදෙයි
රහතන්වහන්සේලාගේ සිතේ හසිතුප්පාදය චිත්ත ඉපදීමේදී ඇතිවන සොම්නස ධ්යාෙන මට්ටමකදී සිතේ ඇතිවන පහන් ස්වභාවයකට ආසන්නය
එසේ වුවත් ඒ සිත් ලෝකෝතර නොවන බැවින් ලෞකික ධ්යා න සිත්හි ඇති වින්දනීය ස්වභාවය හසිතුප්පාද සිත තුළ නැත
රහතන්වහන්සේලා නම් සියළු වින්දනීය ස්වභාවයන් ප්රයහාණය කළ උතුමන්ය
විඳීම නම් ක්ලේශ සිතට උරාගන්නා ස්වභාවයයි
එය තීන්ත පොවන කඩදාසියකට තීන්ත උරාගන්නාක් පරිදි සිදුවේ
බාහිර වින්දනීය තත්වයන් කෙරෙහි තෘෂ්ණාව නිසා ක්ලේශ ධර්ම සිතට උරාගැනීම සිදුවේ
මේ උරාගන්නා ස්වභාවය තෘෂ්ණාවයි.ඒ උරාගන්නා ස්වභාවයකට අනුව සිතේ සකස්වීම අවිද්යාේව නිසා සිදුවේ
මේ සිතේ උරාගන්නා ස්වභාවය අධිකව පැවතීම නිසා සිතට නැඟෙන හාස්යදයේදී දැඩි වින්දනීය ලක්ෂණ ඇතිවේ
එබඳු හාස්යවයන්වලදී හාස්ය ය සමඟ විඳීමේ අධික වූ ආශාවක් හටගනියි
කෙනෙකුගේ සිත ඇතුළට උරාගන්නාවූ හාස්ය් මුසු වින්දනීය ස්වභාවයක් සකස්වනුයේ ඒ අනුවය
හසිත්තුපාදය නම් රහතන්වහන්සේගේ හාස්යනයයි
එහි ආවේදන ස්වභාවයක් නැති පමණට සියුම්ය
එහිදී ආවේදනය නැතිබව හෝ සියුම්බවේ ප්රයමාණයට නිර්වේදීය ලක්ෂණ ඇතිවීවේ
නිර්වේදීය වූ  ස්වභාවයකට චිත්තගතික භාවයන් පත්වීම අර්හත්ව මාර්ග ඵල අවබෝධයේදී සිදුවේ
අර්හත්වයට පත්වූ උතුමාතුළ සිතේ ඇත්තේ හුදෙක් බුද්ධිමය ක්රිවයාකාරීත්වයක් පමණකි
භාවමය වශයෙන් එම උතුමා රාගය හා ද්වේශය සම්පුර්ණයෙන්ම දුරුකළ අයෙකු බැවින් එතුමාගේ සිතෙහි හසිතුප්පාදය සමඟ ඇතිවනුයේ නිර්වේදීය ලක්ෂණ සමඟ මුසුවුන භාවමය සංවේදනයන්ය
එම සංවේදනතුළ  විඳීමේ හැකියාව නැත
විඳීම නැතිකළ හෝ අඩුකළ පමණට එබඳු භාවයන්හි බුද්ධිමය අංශය වඩා දියුණු වේ
සිතේ ඇති විඳීමේ ලක්ෂණ අධික වූ තරමට සිනාවේ මාංශ පේශී සංචලනය අධිකභාවය ඉතා පැහැදිලිව දැකගත හැකිය
මෙබඳු අවස්ථාවලදී එබඳු සිනාවන්හි මතුපිට ස්වභාවය අසංවරශීලී ලක්ෂණ පැහැදිලිව ඉස්මතු කරවයි.අනුන්ගේ වරදක් දැක හාස්යත හෝ උපහාසය පිණිස සිනාසීමේදී වඩාත් බහුලව දැකිය හැකිවනුයේ මෙබඳු ස්වරූපයේ සිනාවන්ය
මෙබඳු සිනාවන්හි ස්වරූපය ඉතා රළුය
නමුදු මාංශපේශී සංචලනය ඉතා අවම මට්ටමක පවතින සිනාවන්හි බුද්ධිමය ගුණය අධිකය
එසේම එබඳු සිනා නැඟීමට නම් සිතේ විඳීම් මට්ටම නිර්වේදය දක්වා සියුම්කර හෝ ප්රගහාණය කර තිබිය යුතුවේ
මෙබඳු නිර්වේදී උතුමන්වහන්සේලා බොහෝවිට සිනා නඟනුයේ දෙතොලෙහි හෝ දෙකම්මුලෙහි සංචලනයන් මඟින් නොවේ
එබඳු සිනාවන්හි මාංශපේශී සංචලනයන් සිදුවුවද එය ඉතාම අල්ප මට්ටමකිනි
දැනට ඉහළම ආධ්යා්ත්මික මට්ටම නිරුපණය කෙරෙනුයේ හසිතුප්පාදය මඟිනි
මන්ද හසිතුප්පාදය සිදුකළ හැක්කේ අර්හත්වයට පත්වූ උතුමන්ට පමණක්බව දක්වා තිබීම නිසාය
මේ හසිතුප්පාද චිත්තයෙන් පමණක් ම සිනාව උපදවන්නේ පූර්ණ විමුක්තිය ලද රහතුන් වහන්සේලා පමණි
ඒ හේතුව මත එබඳු සිනා "සිත" සහ "හසිත" වශයෙන් දක්වනු ලැබේ
මෙයින් පැහැදිලිවනුයේ හසිතුප්පාදය සිත හා හසිත වශයෙන් දෙකොටසකට බෙදිය හැකිබවයි.අර්හත්වය ලැබූ උතුමන්වහන්සේලා විසින් මුහුණේ දක්වන මන්දස්මිතය ස්වරූපය හා අවස්ථානූරූපීව ද්විවිධ හැඩයකින් දක්වා තිබේ
"සිත" යනුවෙන් හඳුන්වන්නේ ප්රනසන්න බවද සුහදතාව ද සොම්නස ද පළ කිරීමට ඇස් දෙක පමණක් මඳක් විවෘත කොට පළ කරන සිනාව ය
දත්වල අග දක්වා, හඬ නො නඟා පළ කරන සිනහව "හසිත" ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ
අර්හත්වය ලැබූ උතුමන්වහන්සේලා සිය සොම්නස බැහැරට ප්ර්කාශ කිරීම උදෙසා දෙයාකාර ස්වභාවයෙහි සිනා ප්ර්කට කරන බව සඳහන්ය
මේ සිනා වර්ග දෙකම හසිතුප්පාද සිතට අයත් ලෙස උපකල්පනය කළහැකිය
මින් සිත නම් සිනා නැඟීම සඳහා මාංශපේශී සංචලනය දෙනෙත් අවට ප්රඋදේශයට පමණක් සීමාකර ඇති අතර හසිත නම් සිනාවේදී එම මාංශපේශී සංචලනය හඬ නොනැඟෙන පරිදි දත්වල අග දක්වා ප්ර දර්ශනයකිරීම දක්වා පුළුල්කොට ඇති බව පෙනී යයි
මෙහිදී එක් අවස්ථාවකදී අවම මාංශපේශී සංචලනය තුළින් ස්වකීය භාවමය හැඟීම් සන්නිවේදනයට දක්වන ලද දක්ෂතාවය නිසා හසිත නම්වූ සිනාවෙහි ඇති සුවිශේෂීත්වය වඩාත් පැහැදිලිව කැපී පෙනෙයි
මෙහිදී සිත හා හසිත යන දෙයාකාර මාංශපේශීවල සංචලනයට ඉවහල්වූ එකම හසිතුප්පාද සිතින් මෙහෙයවන ලද අර්හත්වයට පත් උතුමාගේ ක්රිංයා සිත එකක්ම බව පෙනී යයි
එනමුදු දෙයාකාර මාංශපේශී සංචලන මෙහිදී විද්යගමානය
නමුදු එලෙස වූ පමණකින් සිත හෝ හසිත දෙයාකාර සිනා එකිනෙක උසස් හෝ පහත් මට්ටමකට නොවැටෙයි
රහතන්වහන්සේ විසින් සිනා පහළ කිරීමේදී ඇතිකරගනු ලබන සිත හසිතුප්පාද චිත්තය  ලෙස හැඳින්වෙන නමුදු සේඛ පුද්ගලයින් හෙවත් තවමත් පරිපූර්ණ අවබෝධයට නොපත් අයගේ සිනා පිළිබඳ වර්ගීකරණයක්ද ව්ය්තිරේකව දක්වා ඇත
පූර්ණ විමුක්තිය නො ලද පුද්ගලයෝ මෙහි දක්වා ඇති සිනා වර්ගීකරණයට අයත් නොවන තවත් බොහෝ ආකාරවලින් සිනාසෙන බව ඉතා පැහැදිලිව දැකගත හැකිය
ඒ සෑමවිටකදීම එම සිනා සමඟ ඔවුන්ගේ මානසික හා අධ්යාවත්මික වත් පිළිවෙත් සම්බන්ධව පවතින බව අමතක නොකළ යුතුය
එම සිනා සඳහා පාදක වන්නේ හුදෙක් ම හසිතුප්පාද චින්තය නමැති අහේතුක ක්රිසයා සිත නොවේ
උසස් මානසික හා ආධ්යාවත්මික මට්ටමක සිත පවතින අවස්ථාවලදී ඇතිවන සිනාවන්හි මාංශපේශී සංචලනය අවම මට්ටමක පවතින උසස් සිනා වර්ගයන්ට අයත් සිනාබව තේරුම්ගත හැකිය
රහත්ඵලයට පත්නොවූ සෝවාන් මඟඵලලාභී ආර්යන්වහන්සේලාගේ සිට අනාගාමී මඟඵල ලාභී ආර්යන්වහන්සේලා දක්වා ආර්යපුද්ගලයන්ට ඇතිවන සිනා එබඳු උතුමන්ගේ සිත්හි ක්රිරයාත්මක වන චිත්ත ආවේගවල ස්වභාවය අනුව විචලනය වියහැකි බව මෙහි අර්ථයයි
නමුදු සාමාන්යියෙන් පහළ මාර්ගඵලය වන සෝවාන් මට්ටමෙහි ඇති සංජානන හැකියාව අනුව පහළම ආර්යන්වහන්සේලාට හිමි සිනාවද අනුක්රලමිකව වඩා උසස්  මඟ ඵල ලාභී ආර්ය මට්ටමට ළගාවීමේදී අනුක්රසමිකව සිනාවේ බුද්ධිමය පැතිකඩ වඩා උසස් තලයකට පරිවර්තනය වන ඉහළ මට්ටම්වල මඳ සිනාවද දැකගත හැකිබව මේ අනුව පැහැදිලි වේ
සෝවාන් මාර්ග ඵලයෙහි සිට සකෘදාගාමී හා අනාගාමී යනුවෙන් මාර්ගඵල කීපයක්ම ඇති බැවින් සිනාවෙහි ප්රමභේද ඊට අනුගතව කීහිප ආකාරයකින් දැකගත හැකිබව මේ අනුව පෙනී යයි
එක් එක් මාර්ගඵල මට්ටම්වල චිත්ත ස්වභාව තීරණයවනුයේ ඊට අදාළ විඳීමේ ස්වභාවය අනුවය
එබැවින් සිනාවද එහි විඳීමේ ස්වභාවයට අනුව ක්රාමිකව අනුවර්තනය වනබව මේ අනුව පෙනී යයි
ඕලාරිකව සිනාසීමෙහි නිරතවනුයේ පුහුදුන් මිනිසුන්ය
මන්ද ඔවුන්ගේ විඳීමේ ස්වභාවය ඉතා රළු හා දැඩිවන බැවිනි
යම් කිසිවෙකුගේ සිතේ ඇති විඳීමේ හැකියාවට සමානුපාතිකව සිනාවේ ස්වභාවය ඊට අනුගතව ක්රනමික ලෙස අනුවර්තනය වියහැකි බව මේ අනුව මනාව පැහැදිලිවේ
සාමාන්යව මිනිස් ප්ර ජාව අතර හාස්යමය උපහාසය හා අපහාසය ආදී වශයෙන් සිනාවේ ප්රිභේද රාශියක් පවතිනුයේ මේ න්යාපයයට අනුවබව මින් පැහැදිලිවේ
හාස්යද යනුවෙන් හඳුන්වන සිනා නැඟීමට වඩා උපහාසය යනුවෙන් හඳුවන සිනා නැඟීමේදී කිසියම් සමාජදුබලතාවයකට හෝ පුද්ගල දුබලතාවකට එරෙහිව නැඟෙන විචාරපූර්වක සිනා නැඟීමක් ප්රජකට කෙරේ
එසේම එය අපහාසය නමින් හඳුන්වන සිනාවට වඩා ශිෂ්ටබවක්ද පළ කෙරේ
නමුත් අපහාසය නම් මුළුමනින්ම අනුන්ව ගර්භාවට ලක්කිරීමේ පහත් චේතනාව මුල්කර ගෙන ඇතිවිය හැකි සිනා නැඟීමකි
එය සිදුකරනුයේ එතරම් නුවණ දියුණු නොවූ පාපී චේතනාවන් වලින් යුතු මිනිසුන් බව පෙනී යයි
මේ සිනා නැඟීම්වලට සාපේක්ෂකව හසිතුප්පාදය ප්රයඥාව මුලික සිනා වර්ගයක් ලෙස පැහැදිලිව කැපී පෙනෙන අතර එහි ස්මිත හා මන්ද ස්මිත ලක්ෂණ විද්යනමාන වියහැකි වුවද අපහසිත හා අතිහසිත ලක්ෂණ නම් කිසිසේත් විද්යසමාන නොවනබව පැහැදිලිව දැක ගත හැකිය
එසේම හසිතුප්පාදයෙහි සිත හා හසිත යන ලක්ෂණවලින් යුතු සිනාව විද්යැමාන විය හැකි වුවද හාස්යා, උපහාසය හා අපහාසය යන ත්රිමත්ව වැදෑරුම් සිනාවර්ග කිසිසේත්ම අන්තර්ගතව නොපවතින බවද පෙනී යයි
සාමාන්ය  පුහුදුන් පුද්ගලයෙකුට උපහාසය හා අපහාසය මෙන් හාස්යො නමින් හඳුන්වන සිනාව තුළ එතරම් ප්රහබල දෝෂයක් නොපෙනන නමුදු රහතන්වහන්සේනමකගේ සිනාව වූ හසිතුප්පාදයට සාපේක්ෂකව හාස්ය් තුළ විශාල දෝෂ සහගත තත්වයන් නිරීක්ෂණයවේ
ආර්ය විනය අනුව හාස්යයය හැඬීමකටත් නර්තනය උමතුවෙන් සිදුකරන දැඟලිල්ලකටත් උපමාකර ඇත්තේ එබැවිනි
ඒ නිසා හසිතුප්පාදය නමින් හඳුන්වන රහතන්වහන්සේගේ සිනාවට සාපේක්ෂව සාමාන්යආ හාස්යහ හැඬීමක් හා සමාන බව දත යුතුය
එවිට උපහාසය හා අපහාසය යන සිනාවන්වලට හිමිවන ස්ථානය සිතාගත නොහැකි තරම් පහළමට්ටමකට පහත වැටෙනබව පැහැදිලිව පෙනීයයි
ඉහත සඳහන් ප්රතකාශයෙහි ආර්ය විනය යන්න අර්හත්ව මාර්ගඵලාවබෝධයට පත්වීමට ඇති මාර්ග ප්රනතිපදාව අවසන්කර ඇති උතුමන්වහන්සේලාගේ තත්වය හා සේඛ උතුමන්ගේ ක්රිමයාපිළිවෙත යන දෙයාකාර ස්වභාවයන්ම ගතහැකිය
එසේ ගැනීමේදී සේඛ උතුමන්වහන්සේලාගේ සිනාව විහසිත හා උපහසිත යන මට්ටම් දෙකක් තුළින් ප්රගකාශයට පත්වී තිබේ
එය හසිතුප්පාදය තරම් මුල්පෙලේ සිනාවක් නොවෙතත්,ඊට ආසන්න මට්ටමක පවතින සිනාවර්ගයක්බව උපකල්පනය කළහැකිය
මේ හසිත, විහසිත හා උපහසිත යන සිනාවර්ග තුන අතරින් හසිත යන සිනාවර්ගය පමණක් රහත් මාර්ගඵල අවබෝධයට පත්වූ උතුමන්වහන්සේලාට ඇතිවනබව දක්වා තිබේ
මන්ද හසිතුප්පාද ක්රි යා සිත උපදනුයේ රහතන්වහන්සේලාහට පමණක්ම වන බැවිනි
හසිත නමැති සිනා වර්ගය ඇති වනුයේ හසිතුප්පාසය නමැති ක්රිනයා සිත හේතුකොට ගෙනය
හසිතුප්පාද ක්රිනයා සිත හැරුණුවිට ඊට අමතරව සිත තුළ ඇතිවන ලෝභ මූල සිත් ද, මෝහ මූල සිත් ද රාශියක් සාමාන්ය  පුද්ගලයකු ගේ සිනාවට මුල්වේ
යම් පුද්ගලයෙකුගේ සිත්තුළ පවතින රාගාදී අකුශල චේතනා හෝ දානාදී කුශල චේතනා හේතුකොටගෙන ඊට අදාළ සිනා වර්ග ඒ පුද්ගලයාගේ චිත්ත සන්තානයතුළ පහළ වේ
මේ සිනාවන් "විහසිත", "උපහසිත", "අපහසිත" සහ "අතිහසිත" වශයෙන් හඳුන්වනු ලැබේ
ඒ සිනාවල අන්තර්ගතවනුයේ විඳීමේ අධික ආශාවයි.විඳීම අනුක්ර"මිකව අඩුවන ස්වභාවයට සාපේක්ෂ ලෙස ඔවුන්ගේ සිනාවේ ඕලාරික ස්වරූපය සුඛුම ස්වරූපයකට පරිවර්තනය වනබව පැහැදිලිවේ
ඒ නිසා සිනාවේ ස්වභාවය චිත්ත අභ්යුන්තරිකව ඇතිවන විඳීමේ හැඩතලය අනුව වෙනස්වියහැකිබව මේ අනුව අවබෝධවේ
විඳීමේ ස්වභාවය අඩුවන තරමට සිනාවේ සුඛුම ස්වරූපය අධිකවනබව හා විඳීමේ ස්වභාවය වැඩිවන තරමට සිනාවේ ඕලාරික ස්වරූපය අධිකවන බව මින් පෙනී යයි
මදක් පෙනෙන දත් ඇති හාස්යත ‘හසිත’ නම් වෙයි
මධුර නාද ඇති හාස්යධය ‘ විහසිත’ නම් වෙයි
විවිධ සිනාසීම් අතර මිහිරි හඬක් නැඟෙන සිනාව "විහසිත" නම් වේ
විහිසිත සිනාවේදී අංග සංචනලයක් සිදු නොවේ
මිහිරි නාදයක් පතුරවන අතර එය හුදෙක් සිහින් ශබ්දයක් මිස මාංශ පේශී සංචලනයක් නොවේ
එසේම "උපහසිත" යනු හිස් හා උරහිස් සැලෙන සිනහවයි. එහි ශබ්දය හා මුහුණේ මාංශපේශී සංචලනය අන්තර්ගතය
එපමණක් නොව හිස හා උරහිස යන ශරීරාවයව පවා උපහසිතයේදී සංචලනය වන බව දක්වා තිබේ
අර්හත්වයට පත් නො වූ එහෙත් විමුක්ති මාර්ගස්ථ හෝ මාර්ගඵලලාභී මනුෂ්යනයන් "විහසිත" හා "උපහසිත" යන සිනාවන් පළ කරන බැව් සඳහන් වේ
ඉන් අදහස්වනුයේ සේඛ පුද්ලයින් හා සේඛ මාර්ග ප්ර තිපදාවට පිවිසි පුද්ගලයින්ය
රහතන්වහන්සේලා විසින් සිදු කරන සිත හා හසිත වර්ගයේ සිනා නැඟීමට විමුක්ති මාර්ගස්ථ හා සේඛ පුද්ගලයින් අසමත්ය
සේඛ හා සේඛ මඟට පිවිසි පුද්ගලයින්ගේ චිත්ත සන්තානය සුඛුම ස්වරූපයකට පරිවර්තනය වෙමින් පවතින බැවින් සිත හා හසිත ලෙස හැඳින්වෙන රහතුන්ගේ සිනා වර්ගීකරණයතුළම උප වර්ගයක් වූ විහසිත හා උපහසිත යන මට්ටම්වල සිනා නැඟීමට සේඛ හා සේඛ මාර්ගස්ථ පුද්ගලයින් සමත්ය
විමුක්ති මාර්ගස්ථ හා සේඛ පුද්ගලයින් සිනාසීමේදී හිස් හා උරහිස් යන ශරීරාංග සෙලවුවද ඔවුන්ගේ සිනානැඟීම් පුහුදුන්ගේ පමණ රළු හා ඕලාරික නොවේ
පුහුදුන්අයද සිනා නැඟීමේදී හිස්,උරහිස් හා වෙනත් ශරීරාංග සංචලනය මෙන්ම රළු ඕලාරික ශබ්ද නිකුත් කරන නමුදු එය සේඛ හා සේඛ මාර්ගස්ථ පුද්ගලයින්ට වඩා පැහැදිලි ලෙසම වෙනස්ය
යම් පුද්ගලයෙකු උසස් ආධ්යාසත්මික මට්ටමකට ප්ර්වේශව සිටිනබව සිනා නැඟීමේදී එකී සිනා සිත හා හසිත මට්ටම්වල සිනාවලට සාපේක්ෂකව දැනගතහැකිය
හසිතුප්පාදය නම් සිත හා හසිත යන ද්වි ස්වරූප සිනාසීම් ඇතිකරන ක්රි්යාසිත හඳුන්වන නාමය වන බැවින් ඊට සාපේක්ෂකව විහසිත හා උපහසිත ද්වි ස්වරූප සිනාසීම් ඇතිකරන සිත් කුසල ලෙස හඳුනාගත හැකිය