Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
644- පර්සියානු නව නිෂ්පාදකයින් සුළං බල මැෂිමක් සංවර්ධනය කරයි
මෙය බැබිලෝනියන් වරුන්ගේ එවැනි යන්ත්‍රයට වඩා දියුණුය
850 - අරාබියේ කෝපි ප්‍රයෝජනයට ගැනේ
1809 - ප්‍රංශ රස කැවිලි නිෂ්පාදකයෙකු වූ නිකොලස් ෆ්‍රාන්ස්වා ඇපර්ට් ටින් කිරීමේ ක්‍රමය සොයා ගනි
1837 - ජෝන් ඩියර් වානේ නගුල සොයා ගනි
1863 - විවිධ රටවල් වල ඉරිඟු (කෝර්න්) වලින් සමන්විත කෝර්න් ප්‍රදර්ශනයක් පැවැත් වීම
1871 - ලුවි පාස්ටර් විසින් පාස්චරිකරණය සොයා ගනි
1895 - එක්සත් ජනපදය සහ එක්සත් රාජධානිය පිළිවෙලින් ගෘහස්ථ හා වාණිජ ආකාර වලට ශීත කිරීම හඳුන්වා දෙන ලදි
1930 - භූවිද්යා සහ කෘෂිකර්මය පිළිබඳ පළමු ගුවන් ඡායා රූප ප්‍රයෝජනයට ගැනීම
1944 - මෙක්සිකෝවේ හරිත විප්ලවය ආරම්භ වෙයි
2000 - ලෝකය පුරා ජාන තාක්ෂණයෙන් නවීකරණය කරන ලද වගාවන් කෙරේ
2005 - එක් එක් නැවුම් පළතුරු හඳුනා ගැනීම සහ ආහාර මත ඇලවු ස්ටිකර් ඉවත් කර ඒවාෙය් සම්භවය ෙසායා ගත හැකි වන පරිදි ලේසර් කිරන සටහන් යොදා ගැනීම
org/wiki/Timeline_of_agriculture_and_food_technology
සිරස් වගාව යනු නාගරික ප්‍රදේශයන්හි උස් ගොඩනැගිලි වල කෙරෙන කෘෂිකාර්මික ක්‍රම වේදයකි
මෙම ගොඩනැගිලි වල හරිතාගාර ක්‍රම උපයෝගි කර ගනිමින් වසර පුරා සම්පත් ප්‍රතිචක්‍රීකරණය කරමින් අනාගත නගර ස්වයං පෝෂිතව පවත්වා ගෙන  යාම පිණිස පළතුරු එළවලු වගාව මෙන්ම මසුන් ඇති කිරීම සහ සත්ව පාලනයද කළ හැකිය
මෙම සංකල්පය සඳහා කෙරුණු පර්යේෂණ වල මූලිකයා ලෙස හැඳින්වෙන්නේ නිව් යෝර්ක් හි කොලම්බියා විශ්ව විද්‍යාලයේ ඩික්සන් ඩෙස්පොමියර් නම් වූ පාරිසරික සෞඛ්‍ය විද්‍යා මහාචාර්යවරයාය
ඩික්සන්ගේ සිරස් වගාව නැමැති සංකල්පය අඩංගු ලිපිය නිව් යෝර්ක් මැගසින් නම් සඟරාවේ පළ වීමත් සමග ලොස් ඇන්ජලීස් හි (යුනයිටඩ් ෆියුචර් හි නිර්මාණ අධ්‍යක්ෂ) ක්‍රිස් ජේකබ් විසින් සැලසුම් කරන ලද මෙම ක්‍රමය කැලිෆොර්නියාව විසින් ලෝකයේ අවධානයට යොමු කරනු ලැබීය
තිරස් වගා ක්‍රමයේ බලාපොරොත්තු විය හැකි වාසිදායක තත්වය නම් කැලැ එලි කිරීම වැලැක්වීම සහ කාන්තාර ඇතිවීමේ තත්වය වැලැක්වීමයි
ජනාවාස ප්‍රදේශ තුලම ආහාර නිෂ්පාදනය කර ගැනීමෙන් ඈත තිබෙන ගොවිබිම් වලින් ආහාර වර්ග ප්‍රවාහනයේදි ඇති විය හැකි දූෂණ තත්වයන්ද අවම කර ගත හැකිය
මනාව සකස් කරන ලද හරිතාගාරයක් පාවිච්චි කිරීමෙන් අස්වැන්න වැඩිපුර ලබා ගත හැකි අතර කෘමිනාශක වල් පැලැටී නාශක සහ පොහොර භාවිතයද අවම කළ හැකිය
දැනට පෙනෙන අන්දමට ඉදිරියේදි මෙම සිරස් ගොවිපල වල අප ජලය පිරිසිදු ජලය බවට පත් කර අප ද්‍රව්‍ය වලින් විදුලියද නිපදවා එම අංශ වලින් ස්වයං පෝෂිත තත්වයට පත් වනු ඇත
මහාචාර්ය ඩෙස්පොමියර් මෙම සිරස් ගොවිපලවල් බිහි කිරීමේ තාක්ෂණය දැනට අප සතු බව කියයි
ඔහු කියන්නේ මෙම ක්‍රමය ලාභ හා ප්‍රතිඵල දායී බවයි. දළ ඇස්තමේන්තුවකට අනුව 35000 ක පිරිසකගේ ප්‍රයෝජනයට ගත හැකි සිරස් ගොවිපලක් බිහි කිරීමට වැය වන්නේ ඇමෙරිකන් ඩොලර් මිලියන 84 කට වඩා අඩු මුදලකි
දැනට ටොරොන්ටෝ නගරයෙහි මෙවැනි ගොවිපලක් තැනීමට සැළසුම් ශිල්පි ගෝර්ඩන් ග්‍රාෆ් සැළසුම් කර ඇත
ජලාශ්රිත පුරා විද්යාව යනු බෝට්ටු වර්ග, වෙරළාශ්රිත ඉදි කිරීම්, බඩු බාහිරාදිය, මානව නෂ්ටාවශේෂ සහ දියෙන් වැසුණු භූමි ප්රදේශ අධ්යයනය මඟින් මුහුදු, ජලාශ සහ ගංඟාවන් සහ මිනිසා අතර පැවති අන්තර් ක්රියාවන් අධ්යයනය කරනු ලබන පුරා විද්යාත්මක ක්ෂේත්රයකි
මෙම ක්ෂේත්රයෙහි විශේෂිත කොටසක් වන්නේ දිය යට ඇති වස්තූන් සම්බන්ධ පුරා විද්යාවයි. මේ ඔස්සේ අතීතය සම්බන්ධ තොරතුරු ගිලී ගිය වස්තූන් ඇසුරෙන් අධ්යයනය කරනු ලැබේ
මෙම ක්ෂේත්රයට අයත් තවත් විශේෂිත කොටසක් ලෙස නාවුක පුරා විද්යාව හැඳින්විය හැකි අතර ඒ ඔසසේ විවිධ නාවුක යාත්රා නිර්මාණය සහ ඒවා භාවිතය පිළිබඳව අධ්යයනය කරනු ලැබේ
සාමාන්යයෙන් ජලාශ්රිත පුරා විද්යාවට අයත් වන පුරා විද්යාත්මක ස්ථානයන් මුහුදු බත් වූ නාවුක යාත්රා හේතුවෙන් හෝ භූ විද්යාත්මක ව්යසනයන් හේතුවෙන් හට ගන්නා අතර ඒ හේතුවෙන් එවැනි ස්ථානයන් ආශ්රිතව කාලයත් සමඟ ක්රමයෙන් තැන්පත් වූ වස්තූන් සමූහයක් වෙනුවට අතීතයේ කිසියම් මොහොතකට අනුරූප වස්තුන් සමූහයක් හමු වීම සිදු වේ
මේ හේතුවෙන් ඇතැම් විට ගිලී ගිය නාවුක යාත්රා කාල කැප්සුල ලෙස ද හැඳින්වේ
මුහුදෙහි හෝ වෙනත් ජලජ පරිසරයක ගිලී පවතින පුරා විද්යාත්මක ද්රව්යයන් භූමිය මත පවතින මානවකෘතීන්ට සාපේක්ෂව යටත් වන්නා වූ බලපෑම් එකිනෙකින් වෙනස් වේ
කෙසේ නමුත් භූමිය හා සම්බන්ධ පුරා විද්යාත්මක කටයුතුවල දී මෙන්ම මෙවන් පරිසරයන්හි දී ද නූතන පුරා විද්යාඥයන් මඟින් අන්වේෂණය කළ හැකි පරිද්දෙන් ඉතිරි වනුයේ ආරම්භයේ තැන්පත් වූ ද්රව්ය ප්රමාණයෙන් කුඩා කොටසකි
කෙසේ නමුත් ජලාශ්රිත පුරා විද්යාවේ වැදගත් ලක්ෂණයක් වනුයේ එසේ කාලයත් සමඟ බොහෝ විට ද්රව්ය රැසක් විනාශයට භාජනය වන නමුත් ඇතැම් දුලබ අවස්ථාවන් හි දී ඉතා විශාල ද්රව්ය ප්රමාණයක් පරිහානියකින් තොරව ඉතිරි වීමයි
එවැනි අවස්ථාවන් හමු වූ විට ඒ ඔස්සේ විශාල තොරතුරු ප්රමාණයක් රැස් කරගත හැකි වේ
පුරා විද්යාඥයින් අතරින් ඇතැමෙක් ජලාශ්රිත පුරා විද්යාව සම්පූර්ණයෙන්ම වෙන් වූ පුරා විද්යා ක්ෂේත්රයක් ලෙස සලකන අතර ඔවුන්ගේ මතය වන්නේ මෙම ක්ෂේත්රයට මුහුදුබත් වූ නාවුක යාත්රා වැනි විශේෂිත පුරා විද්යාත්මක ස්ථානයන් සහ ඒවා අන්වේෂණය කිරීමට අවශ්ය වන දිය යට පුරා විද්යාත්මක කටයුතු සිදු කිරීමේ දක්ෂතාවයන් අයත් වන බවයි. කෙසේ නමුත් ඇතැම් පුරා විද්යාඥයන්ගේ මතය වන්නේ නාවුක කටයුතු ගොඩ බිම හා සම්බන්ධ සමාජීය හා ආර්ථික කටයුතු හා බැඳී පවතින බැවින් ජලාශ්රිත පුරා විද්යාව එසේ වෙන් වූ ක්ෂේත්රයක් ලෙස නොසැලකිය යුතු බවයි.

භූමිය සහ සාගර ඒකාබද්ධ කිරීම

කාර්මික යුගයට පෙරාතුව ජලය ඔස්සේ ගමන් කිරීම බොහෝ විට භූමිය ඔස්සේ ගමන් කිරීමට වඩා පහසු වේ
මේ හේතුවෙන් සමුද්‍ර ගමන් මාර්ග, නාවුක ගමනාගමනයට සුදුසු වූ ගංඟා සහ මුහුදුවලින් එතෙර වීමට භාවිතා කළ මාර්ග ආදී සංස්කෘතීන්වල වෙළඳ මාර්ග ලෙස භාවිතා විය
උදාහරණයක් ලෙස රෝමානුවන් මධ්‍යධරණී මුහුද අභ්‍යන්තර මුහුද ලෙස සැලකීම හැඳින්විය හැක
ඊට හේතු වූයේ මධ්‍යධරණී මුහුදෙහි සීමාවන් වටා රෝමානු අධිරාජ්‍යය පැතිර පැවතීමයි
මධ්‍යධරණී මුහුද හරහා සිදු වූ වෙළඳ කටයුතු සඳහා සාධක බොහෝ පැරණි වාර්තාවන් තුළ හමුවන අතර පැරණි වරායන්, මුහුදු යාත්‍රා සහ ඒවායේ අඩංගු බඩු බාහිරාදියේ නටඹුන් ද මෙම වෙළඳ කටයුතු සඳහා සාක්ෂි වේ
පසු කාලීනව එක්සත් ජනපදය, ඩෙන්මාර්කය සහ ස්පාඤ්ඤය වැනි ප්‍රබල නාවුක සංස්කෘතියක් පැවති රටවල් අනෙකුත් මහාද්වීපවල ජනාවාස පිහිටුවීමට පවා සමත් විය
එමෙන්ම වැදගත් සම්පත්වල පාලනය ලබා ගැනීම සඳහා මුහුදු මත යුද ගැටුම් පවා හට ගැනුණි
සමුද්‍ර පුරා විද්‍යාඥයන් විසින් පැරණි වෙළඳ මාර්ගයන් ආශ්‍රිතව සොයා ගනු ලබන පුරා වස්තූන් භූමියෙහි හමුවන පුරා වස්තූන් සහ පැරණි වාර්තාවන් සමඟ එක් කිරීමෙන් අතීතයේ පැවති වාණිජ, සමාජයීය සහ දේශපාලනික පසුබිම් පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබා ගත හැකි වේ
පුරා විද්‍යාව ගිල්වුණ ලද වැඩ බිම්

ප්‍රාග් ඓතිහාසික භූ දර්ශනය

ජලජ පුරා විද්‍යාව මඟින් අධ්‍යයනය කරනු ලබන්නේ දේශගුණයේ හා භූ විද්‍යාවේ වෙනස් වීම් නිසා වර්තමානයේ දී ජලය යට පිහිටන ප්‍රාග් ඓතිහාසික වස්තු හා වැඩ බිම්ය
නැවුම් හා ක්ෂාර ජලජ වස්තු අප පැවතුණු කාලය පුරාවටම මිනිසුන්ට වැදගත් ආහාර ප්‍රබවයක් බවට පත්ව තිබේ
පැරණි ගම්මාන ජල ප්‍ර‍භව ආසන්නයේ පිහිටා තිබීම එතරම් පුදුමයක් වීමට හේතුවක් නොවේ
අවසාන ‍අයිස් යුගයේ සිට මේ දක්වා මුහුදු මට්ටම අඩි 250ක් (දළ වශයෙන් මීටර් 75ක්) තරම් උස් වී ඇත
එමනිසා අයිස් යුගය පුරාවට වූ මනුෂ්‍ය ක්‍රියාකාරකම්වල වාර්තාවල විශාල ප්‍රමාණයක් දැන් සොයා ගත හැක්කේ ජලය යටිනි
දැන් කළු මුහුද ලෙස හඳුන්වන ප්‍රදේශය වතුරෙන් යට වීම (වර්තමානයේ පොස්පරස් පිහිටි ස්ථානයේ පිහිටි භූමි පාලමක් මධ්‍යධරණී මුහුදෙහි වැඩි වන ජල පීඩනය යටතේ බිඳී වැටීමත් සමඟ) එකල සුවිසල් මිරිදිය ජලාශයක් වූ ඒ වටා පිහිටි මනුෂ්‍ය ක්‍රියාකාරකම් විශාල ප්‍රමාණයක් ගිල්වන ලදී
බටහිර යුරෝපයේ වෙරළෙහි පිහිටි සුවිශේෂී ලෙන් කලා වැඩ බිම්වලට දැන් ප්‍රවේශ විය හැක්කේ කිමිදීම මඟින් පමණි
එයට හේතුව එම ගුහාවල ඇතුළත ජලයෙන් පිරී නොපැවතුණත් ඒවාට ඇතුළු වන ස්ථාන ජලය යට පිහිටීමයි
‍ෛඑතිහාසික වැඩ බිම්

ඉතිහාසය පුරාවට එක් එක් කාලවල දී සිදු වූ භූමිකම්පා මඟින් මනුෂ්‍ය ජනපද ගිල්වීම සිදු වී ඇත
එවැනි ව්‍යසනවල අවශේෂ ලෝකය පුරා පිහිටන අතර ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියා පෝර්ට් රෝයල් වැනි වැඩ බිම් වර්තමානයේ දී වැදගත් පුරා විද්‍යාත්මක වැඩ බිම් බවට පත්ව තිබේ
නටඹුන් වූ නෞකා සමඟ මෙන්ම පුරා විද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලට බහු තේමා අනුගමනය කළ හැකිය
ඒවාට අවසාන ව්‍යසනය පිළිබඳ සාක්ෂි, ව්‍යසනයට පෙර තිබූ ව්‍යුහ හා භූ දර්ශනය හා එහි ඇති වුණු සංස්කෘතිය හා ආර්ථිකය ඇතුළත් වේ
නැවක් මුහුදුබත් වීමක් මෙන් නොව භූ කම්පා අවස්ථාවක් හරහා නඟරයක් විනාශ වීම වසර ගණනක් පුරාවට සිදු විය හැකි අතර විනාශයේ යම් කොටස් සඳහා සාක්ෂි ද තිබිය හැක
(සමහරක් විට අතරතුර වූ නැවත ගොඩනැඟීම් ද සමඟ)

ආශ්‍රිත 
 දිය යට පවතින වස්තූන් සම්බන්ධ පුරා විද්‍යාව‍

References 	

http
org/wiki/Underwater_archaeology

ජලාශ්‍රිත පුරා විද්‍යාව
ප්‍රාග් ‍ෛඑතිහාසික භූ දර්ශනය

ජලජ පුරා විද්‍යාව මඟින් අධ්‍යයනය කරනු ලබන්නේ දේශගුණයේ හා භූ විද්‍යාවේ වෙනස් වීම් නිසා වර්තමානයේ දී ජලය යට පිහිටන ප්‍රාග් ‍ෛඑතිහාසික වස්තු හා වැඩ බිම්ය
පැරණි ගම්මාන ජලය ප්‍රබව ආසන්නයේ පිහිටා තිබීම එතරම් පුදුමයක් වීමට හේතුවක් නොවේ
බටහිර යුරෝපයේ වෙරළෙහි පිහිටි සුවිශේෂී ලෙන් කලා වැඩ බිම් දැන් ප්‍රවේශ විය හැක්කේ කිමිදීම මඟින් පමණි
(සමහරක් විට අතරතුර වූ නැවත ගොඩනැඟීම් ද සමඟ)

References 	

http
org/wiki/Maritime_archaeology#Submerged_sites

පුරාවිද්‍යාව
ඓතිහාසික සායම් විශ්ලේෂණය යනු සායම් පමණක් නොව ඓතිහාසික ගොඩනැගිලි වලදී භාවිතා කරන ලද ලෝහමය නිමාවල් හා පැහැදිලි හා විනිවිද යන නිමාවන් ඇතුළත් වාස්තු විද්‍යාත්මක නිමැවුම් පිළිබඳ විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයයි
එවැනි අධ්‍යයනයක මූලික අභිමතාර්ථය වන්නේ ගොඩනැගිල්ලේ ඉතිහාසයේ යම් කාලයකදී එහි නිමැවුමේ වර්ණය තීරණය කිරීමයි
(බොහෝ විට මුල්ම නිමැවුමේ නමුත් සැමවිටම එසේ නොවේ) දෙවැනි අභිමතාර්ථයට ඇතුළත් වන්නේ මාද්‍යයට (ජලය, තෙල්, දැලිස්, ආදිය)  වැනි අවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය හා වර්ණක (කාබනික වර්ණක, අකාබනික වර්ණක, සායම් ආදිය) තීර්ණය කිරීමයි
සායම් විශ්ලේෂණය සමහරක් විට විවිධ ගොඩනැගුම් අවයව සදහා දින ගණනය කිරීමේ තාක්ෂණික ක්‍රමයක් ලෙස යොදා ගනු ලැබේ
ඓතිහාසික සායම් විශ්ලේෂණය හා සම්බන්ධ සාමාන්‍ය ගැටලු වලට සායම් නැතිවීම, මතුපිට කඩතොලු වීම, නව ද්‍රව්‍යන, උපස්තර හා මාධ්යම හා වර්ණක විඛාදනය ඇතුළත් වේ
ඉතිහාසය
ඓතිහාසික පින්තාරු කිරීමේ විශ්ලේෂණයේ මූල අපට හමුවන්නේ එක්සත් ජනපදයේ දී 20වන ශතවර්ෂයේ මුල්භාගයේ දීය
ජෝර්ජ් වොෂින්ටන්ගේ නිවස වූ මවුන්ට්වර්නන් සංරක්ෂණයත් සමඟ 1849  දී ඓතිහාසික සංරක්ෂණ ව්‍යාපාරය ආරම්භ වූ අතර එහිදී ඔවුන්ට තේරුම්ගියේ ඉතිරි වී තිබූ පින්තාරු කිරීම් හා නිමාවන් නියම හෝ ඉතිහාසික නිමාවන් නොවිය හැකි බවයි. 

මුල්ම උනන්දු කිරීම් අතරින් එකක් වූයේ 1920 දශ‍කයේ දී ජෝන් ඩ් ඔග්ෆෙලර් විසින් වර්ජිනියා හි විලියම්ස්බර්ග් ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීමත් සමඟමය
ඉතිරි වී ඇති මුල් ගොඩනැඟිලිවල නිමාවල් විශ්ලේෂණය තුළින් විලියම්ස් බර්ග් වර්ණ ලෙස ජනප්‍රියව දන්නා වර්ණ පලකයක් බිහි විය
ඒවා වාණිජමය වශයෙන් නිපදවූ අතර යටත් විජිත පුනර්ජීවනය රටාවේ ගොඩනැඟිලි බොහෝමයක 1930 දශකයේ සිට භාවිතා විය
කෙසේ නමුත් 1970 දශකය වන විට පින්තාරු විශ්ලේෂණ විද්‍යාවේ දියුණුවීම් පෙන්වා දුන්නේ මුලින්ම වර්ණ ගලපන ලද්දේ අවපැහැගැන්වුණු හා පැරනි නිමාවන්වලින් බවයි. එමනිසා ඒවා නියම ‍ෛඑතිහාසික වර්ණ නිරූපණය නොකරයි
සමහරක් අවස්ථාවල දී එම වෙනස් වීම් අතිශයින්ම විශේෂිත විය
1976 ඇමරිකානු ද්වී ශතවර්ෂ කාලයේ දී ජාතික පාර්ක් සේවාව හා නව එංගලන්ත කෞතුක ද්‍රව්‍ය සුරක්ෂා කිරීම සඳහා වූ සංගමය වැනි කණ්ඩායම් විසින් පින්තාරු විශ්ලේෂණ ක්ෂේත්‍රයෙහි සංකීර්ණ උත්සාහයන් සිදු කරන ලදී
චිකාගෝහි වෝල්ටර් මැක්‍රෝන් ක්ෂේත්‍රයෙහි වූ ප්‍රවීණයන්ගෙන් අයෙක් වූ අතර 1956 දී අන්වීක්ෂණය සඳහා සම්පූර්ණයෙන්ම යොමු වන ලදී
ඔහුගේ උත්සාහයන් වාස්තු විද්‍යාත්මක නිමාවන්වලින් ඔබ්බට විහිදුණු නමුත් වර්තමානයේ දී අන්වීක්ෂණ ක්ෂේත්‍රය තුළ නියම ස්ථානයක් ලබා ගැනීමට ඉලිනොයිස්, වෙස්ට් මවුන්ට්හි මැක්‍රෝන් ගෲප් සමත් විය
ජාතික පාර්ක් සේවාව තුළ වූ නිරිත දිග ප්‍රාදේශීය ‍ෛඑතිහාසික වාස්තු විද්‍යාඥයෙකු වූ E
බ්ලේන් ක්ලිවර් විසින් පැරණි බොස්ටන් නාවික යාත්‍රාංගනයේ 28 ගොඩනැඟිල්ලේ විද්‍යාගාරයක් තුළ පින්තාරු විශ්ලේෂණය තවදුරටත් දියුණු කරන ලදී
SPNEA හි මෝර්ගන් පිලිප්ස් එම සංවිධානය තුළ වැදගත් භූමිකාවක් රඟ දැක්වීය
සංරක්ෂණ තාක්ෂණය සඳහා වූ සංගමය ජාත්‍යන්තරව, ඔවුන්ගේ භාගික බුලටිනයේ අධ්‍යපනික ලිපි ප්‍රකාශනය සඳහා මූලික ප්‍රභවය ලෙස සේවය කරයි
විද්‍යාත්මක පින්තාරු විශ්ලේෂණයේ උනන්දුව බොස්ටන් විශ්ව විද්‍යාලය, කොලොම්බියා විශ්ව විද්‍යාලය වැනි අධ්‍යාපනික ආයතනවලට ඉක්මනින් පැතිරුණු අතර එහි දී ඓතිහාසික සංරක්ෂණ වැඩසටහනේ අධ්‍යක්ෂකවරයා වූ ෆ්‍රෑන්ක් මටෙරෝ තාක්ෂණික වාස්තු විද්‍යාත්මක සංරක්ෂණයේ අධ්‍යාපනික දර්ශනය මෙහෙයවීම අඛණ්ඩව සිදු කරන ලදී
වර්තමානයේ  පෞද්ගලික අංශය තුළ මැක්‍රෝන් ගෲප් ආයතනයට අමතරව විද්‍යාත්මක පින්තාරු විශ්ලේෂණය සිදු කරන තවත් ආයතන බොහෝමයක් ඇත
වර්තමානයේ දී විශ්ලේෂණය සිදු කරන පුද්ගලයන් දෙදෙනෙක් වන්නේ අයෝවා, ඩෙවන්පොර්ට්හි වාස්තු විද්‍යාත්මක සංරක්ෂකයකු වන ඩේවිඩ් ආබොගස්ට් හා පෙන්සිල්වේනියාවේ ‍ෆ්‍රෑන්ක්වෙල්ෂ්ය
ඔවුන් දෙදෙනාම ඔවුන්ගේ සේවා වෙබ් අඩවි හරහා විස්තර කරනු ලබයි
org/wiki/Historic_paint_analysis
නාගරික පුරා විද්‍යාව යනු පුරා විද්‍යාවේ උප ක්ෂේත්‍රයක් වන අතර මෙම ක්ෂේත්‍රය දිගු කාලයක් තිස්සේ මිනිසුන් වාසය කළ නඟරයන් ආශ්‍රිතව හමුවන අතීත ද්‍රව්‍ය සම්බන්ධයෙන් විශේෂිත වූවකි
බොහෝ විට මෙවන් දිගු කාලීන මානව වාසස්ථානයන් ආශ්‍රිතව අතීතය සම්බන්ධව තොරතුරු රාශියක් සොයා ගැනීමේ හැකියාව පවතී
මිනිසුන් තම ජීවිත කාලය පුරාම අපද්‍රව්‍ය
ඉවතලීම සිදු කරයි
මිනිසුන් විශාල ප්‍රමාණයක් රාශිගතව වාසය කරන ප්‍රදේශ ආශ්‍රිතව මෙසේ අපද්‍රව්‍ය විශාල වශයෙන් එක් රැස් වීම සිදු වේ
මෙවන් අපද්‍රව්‍ය අතරට මල ද්‍රව්‍යද, මුළුතැන්ගෙයින් ඉවතලන අපද්‍රව්‍ය , කැඩී බිඳී ගිය ද්‍රව්‍ය
ආදී වශයෙන් විශාල ද්‍රව්‍ය පරාසයක් අයත් වේ
මෙම අපද්‍රව්‍ය සියල්ල බැහැර කළ යුතු වන අතර සුළු මිනිසුන් පිරිසක් සඳහා මෙම අවශ්‍යතාවය ප්‍රදේශීයව සපුරාගත හැකි ‍‍වේ
කෙසේ නමුත් සෞඛ්‍යම ගැටළු මතු නොවන අයුරින් මෙසේ ප්‍රාදේශීයව අපද්‍රව්‍ය බැහැර කිරීම කළ හැකි වන්නේ සීමිත ජන සංඛ්‍යාවක් වාසය කරන අවස්ථාවන්හි දී පමණි
අදින් වසර 5000කට පමණ ඈත අතීතයේ පටන් මිනිසුන් විශාල සංඛ්යා වන් වශයෙන් එක්ව වාසය කිරීම ආරම්භ කිරීමත් සමඟ මෙසේ ප්‍රාදේශීයව අපද්‍රව්‍ය බැහැර කිරීමේ ක්‍රම, ක්‍රමයෙන් ප්‍රායෝගික ‍නොවන තත්වයට පත් විය
මේ හේතුවෙන් මෙවැනි විශාල ජනාවාස ප්‍රදේශයන් වෙත ද්‍රව්‍යක විශාල වශයෙන් ගෙන ඒම සිදු වූ නමුත් ඒවා එම ප්‍රදේශවලින් බැහැරට ගෙන යාම සිදු නොවූ තරම්ය
19 වන සියවසේ ක්‍රමානුකූල ලෙස අපද්‍රව්‍ය  බැහැර කිරීම ක්ර මවේද නඟරාශ්‍රිත ප්‍රදේශයන්හි ප්‍රචලිත වීමට ප්‍රථම බොහෝ විට මිනිසුන් අපද්‍රව්‍ය තම නිවසින් බැහැරට විසි කිරීම හෝ තම ඉඩමේ වල දැමීම සිදු කරන ලදී
නඟර ‍සැලසුම්කරණ නීති හඳුන්වාදීමට ප්‍රථම මෙවැනි ජනාවාස ආශ්‍රිතව නිවාස කඩා වැටීම ඉතා සාමාන්‍ය සිදු වීමක් වූ අතර එවන් අවස්ථාවල දී එම නිවාස හිමිකරුවන් බොහෝ විට කඩා වැටුණු නිවසින් තවදුරටත් ‍ප්‍රයෝජනයට ගත හැකි ද්‍රව්‍ය වෙන් කොට ගෙන ඒවා ඇසුරින් කඩා වැටුණු නිවස මතම නව නිවස ගොඩනැඟීම සිදු කරන ලදී
මෙම ගොඩනැගීම් ක්‍රමවේදය හේතුවෙන් යම් තරමක හෝ ‍ඉතිහාසයක් පවතින මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ මානව ජනාවාසයක් පවා ගොඩනැඟී ඇත්තේ අතීතයේ කඩා වැටුණු සහ කඩා දමන ලද ගොඩනැඟිලි සමූහයක අවශේෂයන් මත වේ
මේ හේතුවෙන් මෙවන් ජනාවාස මුල් භූමි මට්ටමින් ඉහලට එසවුණු ‍ස්වභාවයක් පෙන්වන අතර ඒවා ‍එසේ ඉහලට එසවීමට හේතු වනුයේ ඒවාට යටින් තැන්පත්ව පවතින පුරා විද්‍යාත්මක අවශේෂයන් වේ
මෙම තත්වය වඩාත් පැහැදිලිව දැකගත හැකි වනුයේ නියර් ඊස්ට්හි පිහිටි ටෙල් වැනි පුරා විද්‍යාත්මක ස්ථානයන් ආශ්‍රිතව වේ
මෙහි දී වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ මිනිසුන් වාසය කළ ප්‍රදේශ අවට බිම් මට්ටමින් මීටර් ගණනාවක් ඉහලට එස‍වී තිබෙනු නිරීක්ෂණය කළ හැක
මධ්‍යම යු‍ගයේ යුරෝපයේ පැවති ආකාරයෙන් බැම්මක් මඟින් වට කරන ලද ජනාවාසයන් හි දී ඒවා වටා පිහිටි බැම්ම මඟින් අපද්‍රව්‍ය ඉවතට යෑම වැළැක්වීම මඟින් මෙම ක්‍රියාවලිය වඩාත් වේගවත් කිරීම සිදු විය
‍

References 	

http
org/wiki/Urban_archaeology

පුරාවිද්‍යාව
පාෂාණීය ධාතූ විද්‍යාව යනු ශාක හා සත්ත්ව පොසිල පරීක්ෂා කිරීම හරහා පෘතුවිය මත ඇති ප්‍රාග් ඓතිහාසික ජීවි ආකාර පිළිබද අධ්‍යයනයයි
මෙයට වස්තු පොසිල, පථ, බෙන, ඉවත් කළ කොටස්, පොසිල ගත වුණු මල හා රසායනික අවශේෂ පිළිබද අධ්‍යයන ඇතුළත් වෙයි
ප්‍රාග් ඓතිහාසික මනුෂ්‍යයන්, ඔවුන්ගේ සංස්කෘතිය හා ඔවුන්ගේ හැසිරීම පිළිබද අධ්‍යයනය, පුරා විද්‍යාව හා පාෂාණීය ධාතු මනුෂ්‍ය විද්‍යාව යන විෂය පථයන්ට අයත් වෙයි
dkdkekkeekkekdkeke

පාෂාණීය ධාතු විද්‍යාවේ පසුබිම 
නූතන පාෂාණ ධාතු විද්‍යාව මඟින්, විශ්ව භූ විද්‍යා පාෂාණ ධාතු විද්‍යාවේ භෞතික වෙනස්වීම් හා පාෂාණ ධාතු දේශගුණය කොතරම් දුරට ජීවිත පරිණාමනය කෙරෙහි බලපෑම් ඇති කර ඇත්ද යන්න, පරිසර පද්ධති මෙයට මෙම වෙනස්වීම්වලට ප්‍රතිචාර දක්වා ඇති ආකාරය හා ග්‍රහලෝක පරිසරය යොදා ගන්නා ආකාරය හා ජෛව විවිධත්වයේ නූතන රටාවට මෙම ප්‍රතිචාර දැක්වීම කෙසේ බලපා ඇත්ද යන්න අධ්‍යයනය කිරීම තුළින් ඉපැරණි ජීවිතය එහි සන්ධර්භය තුළ තබයි
මේ නිසා පාෂාණීය ධාතු විද්‍යාව ජීවී ආකාර සමඟ හා ඒවා අන්තර්ක්‍රියාකාරී වන ආකාරය අනුව සැලකෙන ක්ෂ්‍ත්‍රෙය වන භූ විද්‍යාව (පාෂාණ හා පාෂාණ නිර්මාණය පිළිබඳ කරන අධ්‍යයනය), උද්භිද විද්‍යාව, ජීව විද්‍යාව, සත්ව විද්‍යාව හා පරිසර විද්‍යාව සමඟ අතිච්ඡාදනය වේ
පාෂාණීය ධාතු විද්‍යාවේ ප්‍රධාන උප ඒකකවලට පාෂාණීය ධාතු සත්ව විද්‍යාව (සතුන්) , පාෂාණීය ධාතු උද්භිද විද්‍යාව (ශාක) හා ක්ෂද්‍ර පාෂාණීය ධාතු විද්‍යාව (ක්ෂද්‍ර පොසිල) ඇතුළත් වේ
පාෂාණීය ධාතු සත්ව විද්‍යාඥයෙකුගේ මනුජ පොසිල (පාෂාණීය ධාතු මානව විද්‍යාව) ඇතුළත්ව කොඳු ඇට පෙළක් නැති සතුන් සමඟ කටයුතු කරන හා කොඳු ඇට පෙළක් සහිත සතුන්ගේ පොසිල සමඟ කටයුතු කරන අපෘෂ්ටවංශී පාෂාණීය ධාතු විද්‍යාවේ විශේෂඥ විය හැක
ක්ෂුද්‍ර පාෂාණ ධාතු විද්‍යාඥයින් කාබනික බිත්ති සහිත ක්ෂුද්‍ර පොසිල ඇතුළත්ව අන්වීක්ෂීය පොසිල අධ්‍යයනය කරන අතර ඔවුන්ගේ අධ්‍යයනය පැලිනොලොජි ලෙස හඳුන්වයි. 

වර්තමානයේ දී පාෂාණීය ධාතු ජීව විද්‍යාවේ, පාෂාණීය ධාතු පරිසර විද්‍යාව, ඉච්නොලොජි (අඩි සටහන් හා බෙන පිළිබඳ කරන අධ්‍යයනයකි
) හා ටැෆොනොමි (පටක කල් ඉකුත් වීමෙන් පසු ඒවාට සිදු වන දේ ගැන කෙරෙන අධ්‍යයනය) වැනි ක්ෂේත්‍ර විශේෂඥ වෙමින් පවතී
අධ්‍යයනයේ ප්‍රධාන කොටස් අතරට පාෂාණ ස්ථර ඒවායේ භූ විද්‍යාත්මක අවධිය සමඟ ඇති සහසම්බන්ධය හා ජීවී ආකාරය පරිණාමනය පිළිබඳ අධ්‍යයනය ඇතුළත් වේ
පාෂාණීය ධාතු විද්‍යාව භාවිතා කරන්නේ 18 වන සියවසේ ‍මැද භාගයේ ස්වීඩන ජෛව විද්‍යාඥයෙකු වූ කාලස් ලිනායස් විසින් ගොඩ නංවන ලද ජීවී ද්‍රව්‍යවල ජීව විද්‍යාවේ සඳහා විවිධත්වයට පත් කර ඇති එම සම්භාව්‍යය, ද්වීමය නාමකරණ ක්‍රියා පටිපාටියම වන අතර එමඟින් වර්තමානය වන විටත් විවේචනයට බඳුන්වන තාක්ෂණික ක්‍රමයක් වන සත්ව ලෝක අධයයනය යොදා ගෙන ඔවුන්ගේ එකිනෙකට සැබැඳීමට ඇති කැමැත්තේ ප්‍රමාණය පෙන්වමින් එම ජීවී විශේෂ ජාන විද්‍යාත්මක සැකිලි රාමුවක පිහිටුවයි. 

පාෂාණීය ධාතු විද්‍යාවේ මූලික ආර්ථික විද්‍යාත්මක වැදගත්කම රැදී තිබෙන්නේ ඒවා අඩංගු පාෂාණවල හෝ උඩින් පිහිටි ස්ථර හෝ යටින් පිහිටි ස්ථරවල වයස හා ස්වභාවය තීරණය කිරීම සඳහා පොසිල යොදා ගැනීමෙහිය
මෙම තොරතුර පතල් කර්මාන්තයේ දී හා විශේෂයෙන් පෙට්‍රෝලියම් කර්මාන්තයේ දී අතිශයින් වැදගත් වේ
පාෂාණයක් තුළ අඩංගු පොසිල නිරීක්ෂණය, එම පාෂාණයෙහි වයස පැවසීමේ වඩාත් වේගවත් හා කාර්යක්ෂම ක්‍රමවලින් එකක් වේ
පොසිල ආදි කාලීන මිනිසුන් විසින් දැන සිටි අතර සමහරක් විට ඉපැරණි ජීවී ආකාරවල අවශේෂ ලෙස නිවැරදිව හඳුනාගනු ලැබීය
පාෂාණීය ධාතු විද්‍යාව සංවිධානාත්මකව අධ්‍යයනය කිරීම ආරම්භ කරනු ලැබුවේ 18 වන සියවසේ සිටය
වඩා සම්පූර්ණ ඓතිහාසික දළ විශ්වලේෂණයක් සඳහා පාෂාණීය ධාතු විද්‍යාවේ ඉතිහාසය යන ලිපිය බලන්න
පාෂාණීය ධාතු විද්‍යාඥයෝ 

ඉතිහාසයේ ප්‍රසිද්ධ පාෂාණ ධාතු විද්‍යාඥයින් කිහිපදෙනෙක් සිටියහ
චාල්ස් ඩාවින් විසින් බීගල්හි කළ සවාරියක දී දකුණු ඇමරිකානු ක්ෂීරපායී‍න්ගේ පොසිල එකතු කළ අතර පැටගෝනියාවේ ප‍ාෂාණිගත වූ වනාන්තර පරීක්ෂා කරන ලදී
මැරී ඇනින් ද සැලකිල්ලට භාජනය වන මුල් කාලයේ පාෂාණ ධාතු විද්‍යාඥයෙකි
ඇය ඇයගේ ඉපදුනු නඟරය වූ ලයිම් රෙගිස් තිබී වැදගත් පොසිල කිහිපයක්ම සොයා ගන්නා ලදී
තනිවම ඉගෙන ගත්තත් ඇය අතිශයින් ක්‍රමානුකූල ක්‍රමයකට ඒවා එකතු කර විස්තර කරන ලදී
විලියම් බක්ලන්ඩ්, රිචඩ් ඔවෙන්, ගයිඩියන් මැන්ටල්
ජේජස් කුවියර් හා තෝමස් හක්ස්ලේ පාෂාණ ධාතු විද්‍යා ක්ෂේත්‍රයේ වැදගත් මුල්කාලීන නියමුවන් වූහ
තෝමස් ජෙෆර්සන් මැමත්වරුන්ගේ අස්ථි ගැන විශාල උනන්දුවක් දැක්වීය
19වන සියවසේ දී එඩ්වර්ඩ් ඩ්‍රින්කර් කෝක් සහ ඔත්නියල් චාල්ස් මාෂ් අතර Bone wars (අස්ථි යුද්ධය) යනුවෙන් හැඳින්වුණු දැඩි තරඟකාරී ස්වභාවයක් හටගත් අතර එහි දී උතුරු ඇමරිකාවේ ස්වභාවික ඉතිහාසය සහ පෘෂ්ටවංශික පාෂාණ ධාතු විද්‍යාව පිළිබඳ වූ දැනුම විශාල ලෙස වර්ධනය වීම සිදු විය
කෙසේ නමුත් මෙම තරඟකාරී සමය තුළ දී භාවිතා වූ ඇතැම් ක්‍ර‍මවේද පිළිගත හැකි මට්ටමේ ඒවා නොවීය
වර්තමානයේ ඌටා හි පිහිටා තිබෙන ජාතික ‍ඩයින‍සෝර ස්මාරකය මඟින් ආරක්ෂිත පොසිල කැනුම් ස්ථානය ආරම්භ කරන ලද්දේ පෙන්සිල්වේනියාවේ පිට්ස්බර්ග්හි කානවී විශ්ව විද්‍යාලයේ මහාචාර්ය අර්ල් ඩග්ලස් විසිනි
මහාචාර්ය ඩග්ලස් විසින් මතු කරගන්නා ලද වර්තමානයේ ස්වභාවික ඉතිහාස‍ය පිළිබඳ කෞතුකාගාර ගණනාවක දැක ගත හැක
මේ අතර ජෛව පුරා විද්‍යාවෙහි පුරාගාමියෙකු වූ බැරන් ෆ්‍රාන්ස් නොප්ස්කා ඉදිරිපත් කළ මතයට අනුව ‍ඩයිනෝසෝරයන් උණුසුම් ලේ ඇති සත්ව කොට්ඨාශයක් වූ අතර පක්ෂීන්ගේ මුතුන්මිත්තන් වේ
ක්ෂීරපායී දත් පිළිබඳ විශ්ලේෂණය කිරීමක් පෙන්ගුයින් සැකිලි සම්බන්ධ කැනීම් කටයුතු සිදු කිරීමත් හැරුණු විට ජෝර්ජ් ගේලෝඩ් සිම්සන් ජීව විද්‍යාව, පාෂාණ ධාතු විද්‍යාව සහ ජාන විද්‍යාව යන ක්ෂේත්‍රවලින් අදහස් එකතු කොට ජෛව පරිණාම විද්‍යාවේ නව අදහස් නිර්මාණය සඳහා විශාල දායකත්වයක් දැක්වීය
ඔහු විසින් රචනා කරන ලද “Tempo and Mode” නම් ග්‍රන්ථය මෙම ක්ෂේත්‍රයෙහි ඉතා ප්‍රචලිත ග්‍රන්ථයක් වේ
අපෘෂ්ටවංශී පාෂාණ ධාතු විද්‍යාව හා සම්බන්ධ වැදගත් පුද්ගලයින් අතරට ස්ටීවන් M
ස්ටැන්ලි, ස්‍ටීවන් J
ගෝල් , ඩේවිඩ් රවුප් , රොසී H
‍ෆ්ලවර් සහ ජැක් සෙප්කොස්කි යන අය අයත් වේ
මොවුහු පෘථිවිය මත ජීවයෙහි පරිණාම‍ෙය් දිගු කාලීන රටාවන් පිළිබඳ අප සතු දැනුම ඉහල නැංවීම සඳහා විශාල කාර්යභාරයක් ඉටු කර ඇත
පුරා මානව විද්‍යා ක්ෂේත්‍රයෙහි පතාක යෝධයන් අතරට ලුවිස්, මේරි සහ රිචඩ් ලීකි, රේමන්ඩ් ඩාර්ට් , රොබට් බෲම්, C
බොබ් ‍බ්‍රේන්, කෙනෙත් ඕක්ලි, රොබට් ආඩ්‍රි සහ ඩොනල්ඩ් ජොහැන්සන් යන අය අයත් වේ
වඩාත් නුතනව මොංගෝලියානු පාෂාණ ධාතු විද්‍යාඥ රින්චන් බාස්බෝල්ඩ් ඩයිනසෝර සහ පක්ෂි පරිණාමය සම්බන්ධව අප සතු දැනුම පුළුල් කිරීම සඳහා දැඩි මෙහෙවරක් ඉටු කරන ලදී
මේ හැරුණු විට චිකාගෝ විශ්ව විද්‍යාලයේ පෝල් සෙරේනෝ විසින් සහරා කාන්තාරය වැනි පොසිල ගවේෂණ කටයුතු බහුලව සිදු නොවූ ප්‍රදේශ කිහිපයකින් ඩයිනෝසරයන් සම්බන්ධ වැදගත් සොයා ගැනීම් කිහිපයක් සිදු කර ඇත
org/wiki/Paleontology

පාෂාණීය ධාතු විද්‍යාව
ජීව විද්‍යාව
ව්‍යාජ පුරා විද්‍යාව (විචිත්‍ර පුරා විද්‍යාව හෝ කල්ට් පුරා විද්‍යාව ලෙසද හදුන්වන) යනු ද්‍රව්‍ය අවශේෂ හා වැඩබිම් ප්‍රදේශ විද්‍යාත්මක නොවන ආකාරයෙන් අර්ථ නිරූපණය කිරීම වු ව්‍යාජ විද්‍යාත්මක පුරා විද්‍යාවයි. සම්මතව පිළිගත් පුරාවිද්‍යාත්මක ක්‍රම වලට නොගැල පෙන පුරා විද්‍යාත්මක සිද්ධාන්ත, වැඩබිම්, කැණීම් හා ප්‍රකාශන ව්‍යාජ පුරාවිද්‍යාව යන කාණ්ඩය යටත‍ට වැටෙයැයි සැලකෙයි
ජන පුරා විද්‍යාවේ තතු නොදන්නා අදහස්  එකතුවලට මුහුදෙන් එතෙර චාරිකා, ගිලුණු මහද්වීප, නැති වූ රාජධානි, අමතක වූ භාෂා මේ දක්වා හඳුනානොගත් ශිලා ලේඛණ හා පැරණි තක්සේරු හරහා නැවත සොයා ගැනීම ඇතුළත් වේ
1990 දී මයිකල් ජී. මිචලොවික් මෙලෙස ප්‍රකාශ කර සිටි අතර තවදුරටත් ඔහු විසින් පවසා සිටියේ ජන පුරා විද්‍යාව, පුරා විද්‍යාවේ අතීතය තේරුම් ගැනීමේ ඒකාධිකාරයට අභියෝගයක් එල්ල කරන අතර රජය මඟින් මුදල් ලබා දෙන සහයෝගීත්වය මත වූ ඔවුන්ගේ පරාදීනත්වයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පුරා විද්‍යාඥයින් මේ සියල්ලටම ප්‍රතිචාර දැක්වීම සිදු කරන ලදී
‍

ව්‍යාජ පුරා විද්‍යාව සිතා මතා හෝ නොසිතාම සිදු කළ හැක
පුරා විද්‍යාත්මක බොරු හා ප්‍රයෝග සිතාමතා සිදු කරන ව්‍යාජ පුරා විද්‍යාව ලෙස සැලකේ. නියම පුරා විද්‍යාත්මක සොයා ගැනීම් විද්‍යාත්මක නොවන තේරුම් ගැනීම් හරහා ව්‍යාජ පුරා විද්‍යාවට නොසිතා පරිවර්තනය විය හැක
ව්‍යාජ පුරා විද්‍යාව නිරන්තරයෙන් ජාතිකත්වයෙන් හෝ යම් විශේෂිත ආගමික, ව්‍යාජ ඓතිහාසික, දේශපාලනික හෝ මානව විද්‍යාත්මක සිද්ධාන්තයක් ස්ථිර කිරීම සඳහා වූ ආශාව මඟින් නිරන්තරයෙන් පොළඹවනු ලැබේ
බොහොමයක් අවස්ථාවලදී පූර්ව නිගමනයක් ප්‍රකාශයට පත් කරන අතර විස්තර සහිතව සිද්ධාන්තය සනාථ කිරීම සඳහා ක්ෂේත්‍ර කාර්යයන් යොදා ගනු ලැබේ
ව්‍යාජ පුරා විද්‍යාව අනුගමනය කරන්නන් සාමාන්‍යයෙන් අධ්‍යාපනික පුරා විද්‍යාඥයින්ට එරෙහිව යන අතර සාම්ප්‍රදායික විද්‍යාව වැදගත් සාක්ෂි ඕනෑවට වඩා නිරීක්ෂණය කරනවා යැයි පවසමින් විද්‍යාත්මක ක්‍රම ප්‍රකාශයට පත් කරයි
වැදගත් සාක්ෂිවල වංචා කිරීම, සැලසුම් කිරීම ඇතුළත් වන කුමන්ත්‍රණ සිද්ධාන්ත කැඳවීම සිදු විය හැක
ජන පුරා විද්‍යාවට ද පුළුල් ආධාරයක් ලැබෙනු ඇත
ප්‍රාග් ඓතිහාසික අස්ථිමය අවශේෂ නැවත වැළලීම සඳහා‍දේශීය ඇමරිකානුවන්ගේ ඉල්ලීමට ඇමරිකානු පුරා විද්‍යාඥයින් දැක්වූ ප්‍රතික්‍රියාව මඟින් මහජනතාව වෘත්තීමය අදහස් හා හැසිරීම්වලට නැමෙන ආකාරය හොඳින් නිරූපණය කරනවා යැයි මිකොලොවික් නිරීක්ෂණය කළේය
org/wiki/Pseudoarchaeology
සොහොන් මංකොල්ලකෑම යනු එතුළ වූ මානව කෘති සොරකම කිරීමට හෝ සම්පූර්ණ ශරීරයම සොරකම් කිරීම සඳහා හෝ එහි පුද්ගලික බලපෑම් සඳහා මල සිරුර පො‍ළවෙන් උඩට ගැනීම සඳහා සොහොනක් නිරාවරණය කිරීමේ ක්‍රියාවයි. මෙම ක්‍රියාවෙහි නිරත වන්නා සොහොන් මංකොල්ලකරුවා (tomb raider) ලෙස හඳුන්වයි. 

සොහොන් මංකොල්ලකෑම කලා ඉතිහාසඥයින්ට හා පුරා විද්යායඥයින්ට වසංගතයකි
වටිනා සොහොන් බිම් විශාල ප්‍රමාණයක් ‍විශේෂඥයින් විසින් ඒවා පරීක්ෂා කිරීමට ප්‍රථම මංකොල්ල කා තිබුණි
ඒ හා සමානවම චීන ජේඩ් මිහිදන් කිරීමේ ඇඳුම් වසර කිහිපයක් පුරාවටම මිත්‍යාවක් ලෙස සලකනු ලැබූ අතර 1968 දී දෙකක් සොයා ගැනීමත් සමඟ එය දුරු වී ගියේය
දැන් ඔවුන් විශ්වාස කරන්නේ බොහෝමයක් ජේඩ් මිහිදන් කිරීමේ ඇඳුම් බොහෝ කලකට පෙර සොහොන් මංකොල්ලකරුවන් විසින් ඉවත් කර ඇති බවයි. 

මධ්‍යතන හා පුනරුද යුරෝපයේ වෛද්‍ය විද්‍යා හා කලා ශිෂ්‍යයන් විසින් ඔවුන්ගේ අධ්‍යයනයන්ට සහාය වීම සඳහා මෝචරි, පුද්ගලික නිවාස හා සුසාන භූමිවලින් මල මිනී සොරකම් කළ බවට වාර්තා වී තිබුණි
පුනරුද සිත්තරෙකු හා මූර්තිකරුවෙකු වූ මයිකල් ඈන්ජෙලෝ ඔහු‍ගේ සිතුවම් පරිපූර්ණ කිරීම සඳහා මනුෂ්යෙ සැකිලි පද්ධතිය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා මෝචරිවලින් ශරීර සොරකම් කිරීමට ප්‍රසිද්ධ අයෙකු වේ
කෙසේ නමුත් මෙය සොහොන් මංකොල්ල කෑමකට වඩා මෘත දේහ ඩැහැ ගැනීමක් ලෙස සැලකේ. ඔහුගේ ප්‍රතිවාදියා  වූ ලියනාඩෝ ඩාවින්චි ද මේ ක්‍රියාව සඳහා ප්‍රසිද්ධියක් ඉසිලීය
ටුම්බ් රේඩර් (tomb raider) වීඩියෝ ක්‍රීඩා ‍ශ්‍රේණියේ වීරවරිය වූ ලාරා ක්‍රොමෆ්ට් සොහොන් මංකොල්ල කයි
පුරාවිද්‍යාව
GIS හෝ භූ විද්‍යාත්මක තොරතුරු පද්ධති පසුගිය වසර 10 පුරාවට පුරාවිද්‍යාවේ වැදගත් මෙවලමක් බවට පත්ව ඇත
එමෙන්ම භූ විද්‍යා තොරතුරු විද්‍යාවේ, GIS හා GIScience හි මුල්ම ප්‍රතිග්‍රාහකයන් පරිශීලකයන් හා නිර්මාණ කරුවන් වුයේ ද පුරාවිද්‍යාඥයින්ය
GIS හා පුරා විද්‍යාවේ සංකලනය, පුරා විද්‍යාව කාලයක් පුරාවට සිදු වු මනුෂ්‍ය හැසිරීමේ අවකාශීය මාන පිළිබද අධ්‍යයනය වන නිසා හා සියළු පුරා විද්‍යා අවකාශීය සංරචක දරා සිටින නිසා පරිපුර්ණ ගැලපුමක් ලෙස සැලකෙයි
පුරා විද්‍යාව භූ ගෝල විද්‍යාව, කාලය හා සංස්කෘතිය හරහා දිග හැරෙන ඓතිහාසික අවස්ථා නිරීක්ෂණය කරන නිසා පුරා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන වල ප්‍රතිඵල අවකාශීය තොරතුරු වලින් පොහොසත් වෙයි
GIS විශාල දත්ත පරිමා ( විශේෂයෙන් භූ විද්‍යාත්මකව පරිශීලනය කරන ලද ) සැකසීමෙහි දක්ෂ වෙයි
එය වියදම අතින් කාර්යක්ෂම, නිරවද්‍ය හා වේගවත් මෙවලමක් වෙයි
GIS හරහා නිපදවන ලද මෙවලම් දත්ත රැස් කිරීමෙන්,ගබඩා කිරීමෙන් හා සමුද්‍රණය, සුපුරුදු තත්ත්ව සදහා හැසිර වීමෙන් හා අවසාන වශයෙන් දත්ත සංදර්ශණයෙන් උදවු වන අතර එමනිසා එය පරිශිලකයාට දෘෂ්‍යව තේරුම් ගත හැකිවෙයි
කෙසේ නමුත් පුරාවිද්‍යාවේ GIS වල වඩාත් වැදගත් ලක්ෂණය තිබෙන්නේ එය ක්ෂුද්ර සිතියම් සැකසීමේ මෙවලමක් ලෙස භාවිතා කිරීම තුළ නොවන අතර එය තිබෙන්නේ නව තොරතුරු තැනීම සදහා විවිධ වර්ග වල දත්ත සංයුක්ත කිරීමේ හා විශ්ලේෂණය කිරීමේ හැකියාව තුළය
පුරා විද්‍යාවේ GIS හි භාවිතය පුරා විද්‍යාඥයන් දත්ත රැස් කිරීමේ හා දර්ශනය ක්‍රමය මත පමණක් වෙනස් නොවන අතර එය පුරා විද්‍යාඥයන් විසින් අවකාශය ගැන සිතන ආකාරය අනුව වෙනස් වෙයි
එමනිසා GIS ඔබිමතාර්ථ මෙවලමකට වඩා විද්‍යාවක් බවට පත්ව ඇත
සමීක්ෂණවලදී GIS භාවිතය
සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා සමීක්ෂණ හා ලේඛණගත කිරීම වැදගත් වන අතර පුරා විද්‍යාව හා GIS මෙම පරීක්ෂණ හා ක්ෂේත්‍ර කටයුත්ත කාර්යක්ෂම හා වඩා නිරවද්‍ය බවට පත් කරයි
GIS හැකියා යොදා ගෙන සිදු කරන ලද පර්යේෂණ පුරා විද්‍යාත්මක වැඩ බිම් හා අධ්‍යයනයට බලපෑම් එල්ල කරන අත්‍යවශ්‍ය තොරතුරු නැති වීම වැළැක්වීමේ තීරණ ගන්නා මෙවලමක් ලෙස භාවිතා කරනු ලැබේ
එය ඓතිහාසික භූමි පිළිබඳ දත්ත ලබා ගැනීම හා නඩත්තු කිරීම හරහා වටිනාකමක් ඇති ප්‍රභව ආරක්ෂා කිරීම සඳහා වූ ප්‍රාදේශීය සැලසුම්කරණය හා ප්‍රභව කළමනාකරණයට සහාය දෙන විශේෂිත මෙවලමක් ද වේ
පුරාවිද්‍යාවේ දී   GIS කැනීම් ප්‍රදේශයේ දී සෘජුවම භාවිතා කළ විට එහි දත්ත සිතියම්ගත කිරීමේ හා පටිගත කිරීමේ හැකියාව වැඩි දියුණු වේ
එය තනි වූ අධ්යයනයක් ලෙස විශ්ලේෂණය හා දර්ශනය සඳහා එකතු කරන ලද දත්තවලට ක්ෂණික ප්‍රවේශයක් ලබා දීම හෝ වැඩ බිම් ප්‍රදේශය හා එහි සොයා ගැනීම් පිළිබඳ හොඳින් තේරුම්ගැනීමට උදව් වන අනිකුත් අවශ්‍ය දත්ත ප්‍රභව සමඟ කටයුතු කිරීමට ඉඩ ලබා දීම සිදු කරයි
පුරාවිද්‍යාත්මක ප්‍රදේශ විය හැකි ප්‍රදේශ ආකෘතිකරණයට හා අනුමාන කිරීමට GIS හි ඇති හැකියාව ප්‍රවාහන දෙපාර්තමේන්තුව වැනි භූ ප්‍රභව වල විශාල කලාපයොදා ගන්නා සමාගම් මඟින් යොදා ගනු ලැබේ
ජාතික සංරක්ෂණ පනතේ 106 වන කොටස ඓතිහාසික ප්‍රදේශ විශේෂයෙන් ආමන්ත්‍රණය කරන අතරම ෆෙඩරල වශයෙන් මුදල් යෙදවූ ව්‍යාපෘතීන් හරහා අනෙක්වා පර්යේෂණයට යොදවයි. පවතින හෝ වැදගත්කමක් සහිත පුරාවිද්‍යාත්මක ප්‍රදේශයකට ප්‍රවේශ වීම සඳහා GIS භාවිතය අනුමාන ආකෘතීකරණය හරහා හඳුනාගත හැක
මෙම අධ්‍යනය හා ප්‍රතිඵල ඉන්පසුව අදාල තීරණ හා අනාගත දියුණු වීම් සඳහා සැලසුම් සකස් කිරීමට කළමනාකරණය විසින් භාවිතා කරනු ලැබේ
GIS විසින් මෙම ක්රියාවලිය අඩු කාල පරිභෝජනය කරන හා වටිනා එකක් බවට පත් කරයි
පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණවල දී භාවිතා කරන විවිධ ක්‍රියාවලි හා GIS ක්‍රියාත්මක විධි ඇත
වැඩ බිමෙහි වූ තොරතුරුවල ඉන්ට්රසයිඩ් අවකාශය විශ්ලේෂණය කිරීම හෝ බෙදා හැරීම් විශ්ලේෂණය, ඇති වීම, වෙනස් වීමේ ක්‍රියාවලිය හා ලේඛණගත කිරීම තේරුම් ගැනීම උදව් වේ
මෙය පර්යේෂණ, විශ්ලේෂණ හා නිගමනවලට මඟ පාදයි
මේ සඳහා යොදා ගන්නා පැරණි ක්‍රම වැඩ බිම් ප්‍රදේශයක සීමා සහිත අනාවරණයක් සපයන අතර පුළුල් අවකාශ හරහා කුඩා රූප රටා පමණක් සපයයි
අනුමාන ආකෘතීකරණය, ජල විද්යාව හා තලාතල විද්‍යාවෙහි මෙන් දත්ත අයත් කර ගැනීම හරහා, වඩා හොඳ විශ්ලේෂණයක් සඳහා පුරා විද්‍යාත්මක දත්ත සමඟ ආකෘති නිපදවීමට යොදා ගනී
GIS හි ලක්ෂීය දත්ත ලක්ෂීය ස්ථාන මත නාභීගත කිරීම හා දත්ත කුලක වල ප්‍රවණතා විශ්ලේෂණයට හෝ විසිරුණු ලක්ෂ්ය අන්තර් නිවේෂණය කිරීම සදහා යොදා ගනු ලැබේ
ස්ථානීය පවනතා විශ්ලේෂණ්ය සදහා ඝනත්ව සිතියම් කරණය සිදු කරන අතර ලක්ෂය දත්ත හරහා පෘෂ්ඨ නිර්මාණය හරහා පෘෂ්ඨ සොයා ගැනීමට උදවු කිරීම සදහා අන්තර් නිවේෂණය සිදු කරනු ලබන අතර එය යම් ප්‍රදේශයක අත්පත් කර ගෙන ඇති ස්ථර සොයා ගැනීම සදහා යොදා ගනු ලැබේ
ආකාශ දත්ත වඩාත් බහුලව භාවිතා වෙයි
එය භූ දර්ශණ හා ප්‍රදේශ මත නාභිගත වී ඇති අතර සන්දර්භයෙන් හා  පිහිටුවීමෙන් පුරාවිද්යාත්මක වැඩබිම් තේරුම් ගැනීමට උදවු වෙයි
ආකාශ දත්ත අනුමාන ආකෘති කරණය හරහා විශ්ලේෂණය කරන අතර අදාල ප්‍රදේශයේ වැඩබිම් හා අමුද්‍රව්‍ය වල ස්ථාන අනුමාන කිරීමට යොදා ගනු ලැබේ
එය දැනට ඇති දැනුම් සම්භාරය, අනුමාන ක්‍රමය හා සත්ය ප්‍රතිඵල මත පදනම් වෙයි
මෙය මූලිකවම සංස්කෘතිකමය ප්‍රභව කළමණාකරණයේ දී භාවිතා වෙයි
විශ්‍ලේෂණයේදී GIS භාවිතය
GIS වලට බහු දත්ත කුලක ගබඩා කිරීමට, හැසිරවීමට හා සංයුක්ත කිරීමට හැකි අතර එමගින් භූ දර්ශණ වල සංකිර්ණ විශ්ලේෂණ සිදු කිරීමට හැකියාව ලබාදේ
ජලාධාරක විශ්ලේෂණය යනු ජලාධාර ප්‍රදේශ පිළිබද විශ්ලේෂණයයි
ජලාධාරක ප්‍රදේශය යනු දි ඇති කාලය හෝ ශ්‍රමය වැය කිරීමක් සමග ප්‍රවේශ විය හැකි, වැඩබිම වටා පිහිටි ප්‍රදේශයකි
විව්ෂේඩ් (viewshed) විශ්ලේෂණය යනු වැඩ බිමෙහි සිට වැඩ බිම වටා පිහිටි කුමන ප්‍රදේශ දර්ශණය වන්නේ ද පිළිබද අධ්‍යයනයයි
මෙය වැඩ බිම එහි සමාජීය භූ දර්ශනයට ඇති සබඳතාව තේරුම් ගැනීම සදහා යොදා ගනු ලැබේ
අනුහුරු කරණය යනු තාත්විකබවේ සරළ කරන ලද නිරූපණයක් වන අතර ප්‍රධාන විචල්ය හා ඒවායේ අන්තර් ක්‍රියාකාරීත්වය හදුනා ගැනීම තුළින් සංස්දිධි ආකෘතිකරණයට කරණ උත්සාහය
මෙය ගැටලු උත්පාදනය හරහා සිතීමට යොදා ගන්නා අතර කල්පිත උපකල්පන පරීක්ෂා කිරීමේ හා තත්ත්ව නිපදවීමේ ක්‍රමයක් ලෙසද යොදා ගනී
පසුගිය වසර කිහිපය තුළදී හෙලි වී ඇත්තේ පුරාවිද්‍යාඥයින් ට GIS හෝ අනෙකුත් ඕනෑම අවකාශීය තාක්ෂණයක සම්පුර්ණ විභවය නොලා ගැනීමට හැකි වන්නේ ඔවුන් ඔවුන් විසින් පුරාවිද්‍යාත්මක දත්ත හා පර්යේෂණ ක්‍රියාවලියේ වු විශේෂිත උපද්රව හා විභව පිළිබද හොදින් දැන සිටින්නේ නම් පමණි
පුරා විද්‍යාත්මක තොරතුරු විද්‍යාව පුරාවිද්යාවේ අවකාශීය හා කාලීන රටා හා ගුණ අනාවරණයට හා ගවේෂණයට ප්‍රයත්න දරයි
තොරතුරු සැකසීම සදහා වු අවේනික පුරාවිද්යාත්මක ප්‍රවේෂයක් දෙසට වු පර්යේෂණ මගින් පුරාවිද්‍යාත්මක ගැටළු විසදීම හා තේරුම් ගැනීම දෙසට විශේෂිතව නැඹුරු වී ඇත
ප්‍රාමාණාත්මක ක්‍රම හා පරිගණක මෘදුකාංග නිපදවයි.  

පුරාවිද්‍යාව
බයිබලය සම්බන්ධ වු පුරාවිද්‍යාව යනු යුදෙව් බයිබලයට හා නව තෙස්තමේන්තුවට සම්බන්ධ හා ඒ පිළිබද අවධානය යොමු කරන පුරාවිද්‍යාවයි. 20 වන ශතවර්ෂයේ මුල් භාගයේ සිට මැද දක්වා විලියම් එෆ් ඕල්බ්‍රයිට්ගේ බලපෑම හරහා එයට එහි සෛද්ධාන්තික වැඩ රාමුව ලැබුණු අතර එහි වඩාත් බලපෑම් එල්ල කළ අවධිය බිදින ලදී
ඔහු විසින් ආරම්භ කරන ලද ඇමෙරිකානු බයිබලය සම්බන්ධ වු පුරාවිද්‍යා පාසල මගින් එම කාලයේදී බයිබලය සම්බන්ධ වු ශිෂ්‍යත්ව හා ක්‍රිස්තුධර්මය පැතිරවීමේ දේව ධර්මයට බලපෑම් එල්ලකරන ලදී
තවද එමගින් පැරණි තෙස්තමේන්තුවේ (විශේෂයෙන් බයිබලය සම්බන්ධ වු නිකාය ප්‍රධානීන්ට, නිර්ගමනයට හා කනාන් ආක්‍රමණයට සම්බන්ධ කොටස්) ඇතුළත් සත්‍ය පුරාවිද්‍යා මගින් නිරූපණය කරනවා යැයි යන දර්ශණය ස්ථිර කරන ලදී
මෙම සම්මුතිය 1970 දශකයේදී ඕල්රයිටන්ගේ බයිබලය සම්බන්ධ වු පුරාවිද්‍යාව, ක්‍රියාවලි හා පසු ක්‍රියා වලි පුරා විද්‍යාව මගින් විශාල ලෙස අවලංගු කිරීමත් සමග උඩියටිකුරු විය
ක්‍රියාවලිහා පසු ක්‍රියා වලි පුරාවිද්‍යාව මගින් පුරාවිද්‍යාව නිරීක්ෂණය කරනු ලැබුවේ ඓතිහාසික විෂය ක්ෂේත්‍රයක් ලෙස නොව පුරා වේදයක් ලෙසය
මේ හැරුණු කොට නිකායකට සම්බන්ධ වු සහය මත විශ්වාසය තැබු ඇමෙරිකානු ක්ෂේත්‍ර කැණීම් මගින් පෙන්වා සිටියේ ඕල්බ්‍රයිටන්ගේ සුසමාදර්ශය අදාළ ප්‍රදේශයේ සමකාලීන පුරාවිද්‍යා වලට බලපෑම් එල්ලකළ බව සිදු කළ බවයි.

References 	
http
org/wiki/Biblical_archaeology
පුරාවිද්‍යාත්මක විභවයකින් යුත් ප්‍රදේශ හා වැඩි පුරාවිද්‍යාත්මක විභවයකින් යුත් ප්‍රදේශ‍හෝ නාගරික පුරාවිදයාත්මක කලාප වැනි වදන් යොදා ගනු ලබන්නේ රටක මිහිදන් වී ඇති පුරාවිද්‍යාව ඇති යැයි සැලකෙන කොටස් හැදින්වීමට ය
ඒවා මූලිකව නිර්මාණය වීම හා භාවිතා වීම සිදු වන්නේ, සැලසුම් ක්‍රියා වලි වලදී යෝජනා වී ඇති නව දියුණූ වීම් මගින් ඇතිවී ඇති පුරා විද්‍යාත්මක බාධා සැලසුම් කිරීමේ නිළධාරීන්ට කලින් දැනුම් දෙන පූරණ ලෙසය
ඒවා සාමාන්‍යයෙන් GIS දත්ත සමුදාමත සලකුනු කර ඇති අතර ඒවා තුළ ඇති දියුණු වීම් සදහා වු යෙදීම්, අදහස් හා උපදෙස් සදහා රටෙහි පුරා විද්‍යඥයින් ට ඉදිරිපත් කිරීම් සිදු විය හැක
මෙම ක්‍රියාවලිය පුරා විද්‍යාව හා සැළසුම් කරණය පිළිබද  ඒක්සත් රාජධානි ආණ්ඩු යොමු පාඨ සමග සම්බන්ධ අතර එය PPG 16 ලෙස හදුන්වයි. 

පුරාවිද්‍යාත්මක විභවයිකින් යුත් ප්‍රදේශයක දියුණු වීමට පුරා විද්‍යාත්මක පරිණාමනයක් හා ගොඩනැගිලි ගොඩනැගිලි ආරම්භ කිරීමේ ක්‍රියාව ලිහිල් කිරීමක් අවශ්‍ය වේ
මෙම ප්‍රදේශ තෝරාගනු ලබන්නේ පසු කැණීම් පිළිබද අධ්‍යයන හරහා හා රටෙහි වැඩබිම් හා ස්මාරක වාර්තා ඇතුළත් ඓතිහාසික හා අධ්‍යාපනික ප්‍රභව හරහාය
ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1270 දි දෙවන පරාක්‍රමබාහු රජතුමාගෙ මරණයෙන් පසු දඹදෙනිය අග නගරය කරගෙන රාජ්‍යත්වයට පත් වුනේ ඔහුගේ වැඩිමහළු පුත් විජයබාහු කුමාරයා ය
හතරවන විජයබාහු නමින් ප්‍රකට වූ මෙතුමා බෝසත් විජයබාහු නමින් ද හැඳින්වින
එහෙත් මෙම රජතුමාට බලයේ සිටිය හැකි වුනේ දෙවසරක් පමණි
මිත්ත නම් සෙන්පතියෙක් ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1272 දී රජ ගෙදර මෙහෙකරුවෙකුට අල්ලස් දී රජු මරා දමා තෙමේ රජ විය
මිත්ත සෙන්පතියාට සිහසුනට උරුමයක් නොවූ අතර වැටුප් ප්‍රසාද දී හමුදාපතීන් පක්ෂ කරවාගෙන තමන්ට තර්ජනයක් විය හැකි බෝසත් විජයබාහු රජුගේ සොයුරු බුවනෙකබාහු ආදිපාදයන් මැරවීමට චරපුරුෂයන් යෙදවීය
මෙකල රාජ සේවයේ සිටි විදේශීය හමුදාංකයේ සිටි ආර්ය භටයන් මිත්තට අවනත නොවුණු අතර ඔවුන්ගේ නායක ඨකුරක සෙන්පතියා මිත්තව මරා දමා තමා එය සිදුකලේ සිහසුනට උරුමකම් කියන බුවනෙකබාහු ආදිපාදගේ උපදෙස් පරිදි බව සිංහල සෙන්පතියන්ට පැහැදිලි කර ඔවුන්ද පක්ෂ කොටගෙන බුවනෙකබාහු ආදිපාදයන් කැඳවා රජ කරවීය
බුවනෙකබාහු කුමරා පළමු බුවනෙකබාහු රජ නමින් දඹදෙනිය අග නගරය කරගෙන රජ විය
ඒත් ටික කලෙකින් පළමු බුවනෙකබාහු රජතුමා තම අග නගරය වශයෙන් යාපහුව තෝරා ගත්තේය
ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය
සිරි සඟ බෝ රාජ වංශය
ශ්‍රී ලංකාවේ රජවරු
රෙකියෝලොජි යනු භූ ලක්ෂණ ඇගයීම, මතුපිට පරීක්ෂා කිරීම, ආකාශ නිරීක්ෂණ, පතුරු මිනුම්, බලකොටු අනුරේඛණය හා පරිසර මිනුම් වැනි ආක්රීමණික නොවන අධ්යශයන කාණ්ඩයකට වු පුරාවිද්යාකත්මක වදනකි
රෙකියෝලොජි තාක්ෂණික ආකාරයෙන්මෙන්ම තාක්ෂනික නොවන ආකාරයෙන්ද සිදු කරනු ලැබේ
න්යාජයිකව එය යුධ භූමි පුරාවිද්යාවවට ව්යදවහාර වන අතර වඩා පුළුල්ව විශේෂයෙන් යුධ කටයුතු වල ඇතුළත් ඕනෑම ප්රකදේශයක් සදහා ව්යුවහාර‍ වෙයි
තාක්ෂණික ආකාරය පදනම් වී ඇත්තේ මෙවලම් හා ගැටුම් වලින් ඇති වු පතුරු මතුපිටින් සොයා ගැනීම මත හා ඡායාරූප හා අනෙකුත් කඩදාසි සාක්ෂි සංසන්දනය කිරීම මතය
තාක්ෂණික නොවන ආකාරය අදහස් මත ධාවනය වන්නකි
එහිදි යුධෝපාය සම්බන්ධ අදහස් පදනම් වන්නේ ප්රකශ්නයට බදුන්වන ඉතිහාස කාලපරිච්ඡේදය අතර තුරදි යුධමය හැසිරීම් වල සිද්ධාන්ත හා අත්දැකීම් මතය
රෙකියුලොජි යනු සසන්භාවි ආක්ර මණික සාම්පල ගත කිරීම නැවැත්වීමට සේවයෙහි යොදවා ඇති ක්රකමයකි
පසුව සදහන් කරන ලද්දට යුධමය පුරා විද්යානවේ අඩු සාර්ථක සීඝ්ර තාවයක් ඇති අතර එය බොහෝ දෙනා පිළිගෙන ඇත්තේ සසම්භාවි සාම්පල කරණය මගින් නොවුමනා ආපදා ඇති කළ හැකි බවයි. 

ඊට සම්බන්ධ විෂය පථ වන්නේ යුධමය පුරා විද්යා ව, යුධබිම් පුරා විද්යා ව, ආකාශ ඡායාරූප ශිල්පය හා චුම්භක මාන හෝ ප්ර තිරෝධතා පරීක්ෂාව 

මෙම වදන ගැන සදහනක් මෙම ලිපිය තැපැල් කළ සමාගමේ වෙබ් අඩවිය හැරෙන්නට වෙනත් කිසිදු ප්රනකාශනයක හෝ පරිශීලන ද්ර ව්යබයක අඩංගුව නැත
මෙය නිහීන වාණිජමය සැබැදුමක් ලෙස පෙනෙයි
Institut fur Vor – und fruhaeschichtliche Archaologie der Universitat Bonn ආයතනයේ පරීෂීලක අංශයේ ලයිස්තු ගත කළ හැකියට
නූතන යුධමය පුරා විද්යාo කටයුත්තක් ගැන කිසිදු වාර්තාවක් නොපවතියි
කෞතුකාගාරය යනු මහජනයාට විවෘත සමාජයේ හා එහි වර්ධනය පිළිබද සේවයේ නියුතු ස්ථිර ආයතනයක් වන අතර එමගින් අධයාපනය, අධ්‍යනය හා විනෝදාෂ්වාදයේ අරමුණු සදහා මානුෂ භාවය හා එහි වටපිටාවේ ඇති ස්පර්ෂීය හා ස්පර්ෂීය නොවන උරුම ලබාගැනීම, සංරක්ෂණය කිරීම, පරීක්ෂා කිරීම සන්නිවේදනය කිරීම හා ප්‍රදර්ශනය කිරීම සිදු කරයි
මෙය කෞතුකාගාර පිලිබදව වු ජාත්‍යන්තර කවුන්සිලය මගින් සිදු කරන ලද අර්ථ දැක්වීමයි
ඒකසත් රාජධානිෙය් කෞතුකාගාර සංගමය මගින් සිදු කරන ලද අර්ථ දැක්වීමක් වන්නේ (1998 දී ඇති කරන ලද) 

කෞතුකාගාර මගින් රුචිකත්වය, ඉගෙනීම හා විනෝදාස්වාදය සදහා එකතු පරීක්ෂා කිරීමට ඉඩ ලබාදෙයි
ඒවා ප්‍රදේශ විය හැකි මානව කෘති හා ද්‍රව්‍ය  එකතු කරන ආරක්ෂා කරන හා නිපදවන ආයතන වන අතර සමාජයට විශ්වාසදායි අයුරින් ඒවා දරාසිටියි
ලොවපුරා කෞතුකාගාර දස දහස් ගණන් පවතියි
සාපකේෂව කුඩා ලැයිස්තුවක් සදහා කෞතුකාගාර ලයිස්තුව බලන්න
දළ විශ්ලේෂණය
කෞතුකාගාර මඟින් විද්‍යාත්මක, කලාත්මක හෝ ඓතිහාසික වටිනාකමකින් යුත් වස්තු එකතු කර ඒවා ආරක්ෂා කරන අතර ස්ථිර හෝ තාවකාලික විය හැකි ප්‍රදර්ශන භාණ්ඩ හරහා ඒවා මහජනයාට දැක බලා ගැනීමට සලස්වයි. බොහෝමයක් විශාල කෞතුකාගාර ලොව පුරා ඇති ප්‍රධාන නඟරවල ස්ථානගත වී ඇති අතර වඩා ප්‍රාදේශීය ඒවා කුඩා නඟර හා සමහරක් විට ගම්මාන ආශ්‍රිතව ද පිහිටයි
බොහෝමයක් කෞතුකාගාර වැඩිහිටියන්, ළමයින් හා පවුල් මෙන්ම විශේෂිත වෘත්තිකයන් ද ඇතුළත් ප්‍රේක්ෂකයන් විශාල පරාසයක් සඳහා වැඩසටහන් හා ක්‍රියාකාරකම් පිරිනමනයි
මහජනතාව වූ සඳහා වැඩසටහන් කෞතුකාගාර පීඨය හෝ ශ්‍රේෂ්ත්‍රයේ විශේෂඥයින්, චිත්‍රපටි, සංගීත හෝ නැටුම් ඉදිරිපත් කිරීම් හා තාක්ෂණික නිරූපණ මඟින් සිදු කරන දේශන හෝ ඉගැන්වීම්වලින් සමන්විත වේ
බොහෝ විට කෞතුකාගාර එය පිහිටා තිබෙන ප්‍රදේශයේ සංස්කෘතිය ගැන සැලකිල්ලක් දක්වයි. බොහෝමයක් කෞතුකාගාර කෞතුක ද්‍රව්‍ය‍භෞතික ස්පර්ශ කිරීමට ඉඩ ලබා නොදෙන නමුත් අන්තර් ක්‍රියාකාරී හා අතගා බැලීමට අනුබල දෙන සමහරක් ද ඇත
කෞතුකාගාර පිළිබඳ විද්‍යාවේ නූතන ප්‍රවනතා වි‍ෂයේ පරාසය පුළුල් කර ඇති අතර අන්තර්ක්‍රියාකාරී ප්‍රදර්ශන භාණ්ඩ හඳුන්වාදී තිබේ
එමඟින් මහජනයාට පුද්ලයාගෙන් පුද්ගලයාට අත්දැකීම වෙනස් වන ක්‍රියාකාරකම් තෝරාගෙන ඒවායේ නිරත වීමට අවස්ථාව ලබා දෙයි
අන්තර්ජාලය හඳුන්වාදීමත් සමඟ අතාත්වික ප්‍රදර්ශන භාණ්ඩවල ප්‍රමාණය දිනෙන් දින වර්ධනය වී ඇත
(රූප පෙන්වන හා පටිගත ශබ්ද ධාවනය කෙරෙන ප්‍රදර්ශන භාණ්ඩවල වෙබ් සංස්කරණ)

කෞතුකාගාර සාමාන්‍යයෙන් මහජනයාට විවෘතව පවතින අතර සමහරක් විට ඇතුළත් වීමේ ගාස්තුවක් අය කරනු ලබයි
සමහරක් කෞතුකාගාර මහජනයාගේ මුදලින් ක්‍රියාත්මක වන අතර ඒවාට ස්ථිරවම හෝ විශේෂිත දිනයන්හි දී නිදහස් ප්‍රවේශ ඇත
(උදාහරණ සතියකට වරක් හෝ වසරකට වරක්)

කෞතුකාගාර බොහෝවිට වස්තු විකිණීමෙහි නිරතව ඇති පුද්ගලික ගැලරි මෙන් ලාභ ඉපයීමේ චේතනාවෙන් ක්‍රියාත්මක නොවේ
රාජ්‍ය කෞතුකාගාර, රාජ්‍ය නොවන හෝ ‍ලාභ නොඋපයන කෞතුකාගාර හා පුද්ගලික හිමිකාරීත්වය දරන හෝ පවුල් කෞතුකාගාර වර්තමානයේ දී දක්නට ඇත
කෞතුකාගාර සංස්කෘතීන් හා ඉතිහාසය පිළිබඳ ශ්‍රේෂ්ට ප්‍රභවයක් වේ
කෞතුකාගාරය  කළමණාකරණය
කෞතුකාගාරය සාමාන්‍යයෙන් ක්‍රියාත්මක වනු ලබන්නේ කළමණාකාර වරයෙකුගෙන් වනු අතර ඔහුට වස්තු හා ඒවා ප්‍රදර්ශනය කිරීම පිළිබදව සලකා බලන සහයක කාර්යය මණ්ඩලයක් හිමිය
විශාල කෞතුකාගාර වලට සාමාන්‍යයෙන් කෞතුකාගාරයේ භාණ්ඩ වලට සම්බන්ධ අධ්‍යයන සමග කටයුතු කරන පර්යේෂණ අංශයක් හෝ ආයතනයක් මෙන්ම සාමාන්‍ය ජනතාවට ද්‍රව්‍ය පිළිබද විස්තර සපයන අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තුවක් ද අයත් වෙයි
කළමණාකාරවරයා සාමාන්‍යයෙන් වග කියනු ලබන්නේ රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුක් හෝ භාරකාර මණ්ඩලයක් වැනි උසස් ස්ථානයකට ය
එකතුව සදහා භාණ්ඩ පැමිණෙන්නේ විවිධක්‍රම හරහාය
කෞතුකාගාරය මගින්ම හෝ ඒහා සම්බන්ධිත ආයතනයක් මගින් හෝ කෞතුකාගාරයට නව අයිතම හෝ ලියකියවිලි ලබාගැනීම සදහා ගවේෂණ සංවිධානය කරනු ඇත
කෙසේ නමුත් බොහෝ විට කෞතුකාගාර මගින් කෞතුක ද්‍රව්‍ය මිලදී ගැනීම හෝ මානව කෘති ලෙස ඒවා වෙළදාම් කිරීම හෝ පරිත්‍යාග ලෙස ඒවා ලබාගැනීම සිදුකරයි
උදාහරණ ලෙස ස්වරස ප්‍රතිපාදන කලා කෘති ප්‍රදර්ශනය කරන කෞතුකාගාරයකට කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශන භාණ්ඩවලට නොගැළපෙන ජ්‍යාමිතික රූපයන්ට අනුව අඳින ලද චිත්‍ර ආධාර ලෙස ලැබිය හැක
නමුත් එය කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කරන ආකාරය චිත්‍ර ලබා ගැනීම සඳහා යොදා ගත හැක
කෙසේ නමුත් වඩාත් ආශා කරන වස්තු ලබා ගැනීම සඳහා කෞතුකාගාරයේ සීමාවෙන් පිට වූ මෙම වස්තු ලබා ගැනීමේ ක්‍රියාවලිය බොහොමයක් කෞතුකාගාර වෘත්තිකයන් විසින් ආචාර ධර්මවලට පටහැනි සේ සලකනු ලැබේ
විශාල කෞතුකාගාරවලට ඔවුන්ගේ කාර්ය මණ්ඩලය පූර්ණ කාලීනව මෙම කටයුත්ත සඳහා යෙදී ඇති අයත් කර ගැනීමේ දෙපාර්තමේන්තුවක් ඇත
බොහෝමයක් කෞතුකාගාරවලට කෞතුකාගාර එකතුවට ඇතුළත් විය යුත්තේ මොනවාද
ඇතුළත් නොවිය යුත්තේ මොනවාද
යන්න තීරණය කරන එකතු කිරීම් පිළිවෙතක් ඇත
කෞතුකාගාර සාමාන්‍යයෙන් සහයෝගීව වැඩ කරන අතර එක් කෞතුකාගාරයකට අවශ්‍ය තරම් විශාල හෝ වැදගත් එකතුවක් නොමැති විට යම් විෂයක් මත වූ කෞතුක ද්‍රව්‍ය වෙනත් කෞතුකාගාරයකින් ඒ වෙත යැවීම සිදු කරනු ලැබේ
මෙම කෞතුක ද්‍රව්‍යවලට සීමා සහිත ගිවිසුමක් තිබෙන අතර සාමාන්‍යයෙන් වියදම් ආවරණය කිරීම සඳහා ‍මහජනතාවගෙන් අතිරේක ඇතුළත් වීමේ ගාස්තුවක් අය කරයි
ආශ්‍රිත ලිපි 
 

 Audio tour
 Cell phone tour
 Computer Interchange of Museum Information
 Exhibition history
 Ennigaldi-Nanna's museum, world's first museum
 International Council of Museums
 International Museum Day (18 May)
 List of museums
 List of largest art museums
 List of most-visited museums
 List of most visited art museums
 List of most-visited museums by region
museum
 Museum education
 Museum fatigue
 Museum label
 Museum shop
 Public memory
 Science tourism
 Types of museums
 Virtual Library museums pages

මූලාශ්‍ර

භාහිර සබැඳි 

 
 International Council of Museums
 Museums of the World
 VLmp directory of museums
 

 
Museology
Tourist activities
Educational buildings
පර්යේෂණාත්මක පුරාවිද්‍යාව ඉපැරණි ව්‍යුහ හෝ මානව කෘති වැනි පුරාවිද්‍යාත්මක ප්‍රභව ද්‍රව්‍යමත පදනම් වු හල්පිත හෝ උපකල්පන නිර්මාණය කිරීමට හා‍පරීක්ෂා කිරීමට විවිධක්‍රම, තාක්ෂණ, විශ්ලේෂණ හා පිවිසුම් සේවයෙහි යොදවයි. මෙය, සාමාන්‍යයෙන් විනෝදාංශයක් හෝ විනෝදකාමි මාධ්‍යයක් ලෙස ගන්නා හෝ විශේෂිත ඓතිහාසික යුගයක ශුංගාරාත්මක වටපිටාව නිරූපණය කිරීමට යොදා ගන්නා කිසිදු පුරාවිද්‍යාත්මක හෝ ඓතිහාසික සාක්ෂි, ජීවි ඉතිහාසය හෝ ඓතිහාසික නැවත පැනවීම සමග නොසලකන මූලික තාක්ෂණික ක්‍රමය සමග පටලවා නොගත යුතුය
පර්යේෂණාත්මක පුරාණ විද්‍යාවේ එක් ප්‍රධාන ආකාරයක් වන්නේ ඓතිහාසිකව නිවැරදි තාක්ෂණික ක්‍රම පමණක් යොදා ගනිමින් ඓතිහාසික ව්‍යුහ වල පිටපත් තැනීමයි
මෙය සමහරක් විට ප්‍රතිසංස්කරණ පුරාවිද්‍යාව ලෙස හැදින්වෙයි
කෙ‍සේ නමුත් පරේෂණාත්මක පුරාවිද්‍යාවේ ප්‍රතිඵලය වන්නේ සාදන ලද දෙය නොව දත්තයි
නූතන කාලයේදී පරේෂණාත්මක පුරෝවිද්‍යාව රූපවාහිණි නිෂ්පාදන ගණනක අඩංගු විය
ඒවා නම් BBC නාලිකාවේ “Building the impossible” හා ඩිස්කවරි නාලිකාවේ “Secrets of lost empires” වේ
රූපවාහිණි වැඩ සටහන් වලදී තාක්ෂණික ක්‍රමයේ බරපතල විද්‍යාත්මක වාසි කණ්ඩායම් මත තද කාලසීමා පැනවීම තුළින් යම්තාක් දුරකට අඩුවී ඇත
පරිගණකමය පුරාවිද්‍යාව දීර්ඝ කාලීන මිනිස් හැසිරීම් හා හැසිරීම් පරිණාමනය අධ්‍යනය සදහා වු පරිගණක මත පදනම් වු විශ්ලේෂණික ක්‍රම විස්තර කරයි
ඔවුන්ගේ නමට ඉදිරියෙන් පරිගණකමය යන උපසර්ගය ඇති (පරිගණකමය ජීව විද්‍යාව පරිගණකමය භෞතික විද්‍යාව හා පරිගණකමය සමාජ විද්‍යාව) අනෙකුත් උප මාතෘකා මෙන්ම මෙම වදනද පරිගණකයක උදවුව නොමැතිව සිදු කළ නොහැකි ක්‍රම හැදින්වීම සදහා යෙදේ
පරිගණකමය පුරාවිද්‍යාවට‍ භූ විද්‍යාත්මක තොරතුරු පද්ධති (GIS භාවිතය ඇතුළත් වෙයි
විශේෂයෙන් එසේ වන්නේ විව්ෂේඩ (Viewshed) විශ්ලේෂණ හා ලීස්ට් කොස්ට් පාත් (Least cost path) විශ්ලේෂණය වැනි අවකාශ විෂ්ලේෂණය භාවිතා කරන විට එයට හේතුව ඒවා පරිගණකයක සැකසුම් බලයෙන් තොරව සිදු කිරීමට අතිශයින් අපහසු, සැලකිය යුතු තරම් පරිගණකමය වහයෙන් සංකිර්ණ පිවිසුම් වන නිසාය
එමෙන්ම Swarm හා Repast මෙවලම් භාවිතා කර සමහර ආකාර වල සංඛ්‍යානමය හා ගණිතමය ආකෘතිකරණ හා මනුෂ්‍ය හැසිරීමේ පරිගණක අනුහුරුකරණ හා හැසිරීම් පරිණාමනය ද පරිගණකමය උදවුවකින් තොරව ගණනය කිරීමට අපහසු විය හැකිය
ලන්ඩනයේ විශ්ව විද්‍යාලයේ Space Syntax වැඩ සටහන වැනි මෘදුකාංග යොදා ගනිමින් සාදන ලද පරිසර තුළ මනුෂ්‍ය සංජානනය හා චලනය වැනි පුරාවිද්‍යාත්මක ගැටළු විසදීම සදහා වු අනෙක් විවිධ ආකාර වල සංකිර්ණ හා නියමිත මෘදුකාංග වල යෙදීම් ද පරිගණකමය පුරා විද්‍යාව යටතට වැටෙයි
පරිගණකමය පුරා විද්‍යාව පුරා විදයාත්මක තොරතුරු විද්‍යාව ලෙස හැදින්වෙයි
(Burenhult 2002, Huggett and Ross 2004)

References 	
http
org/wiki/Computational_archaeology
මධ්‍යතන යුගයේ පුරාවිද්‍යාව 

කර්මාන්තමය පුරා විද්‍යාව පුරා විද්‍යාවේ අනිකුත් ක්ෂේත්‍ර මෙන් අතීතයේ වූ ද්‍රව්‍යමය සංස්කෘති පිළිබඳ අධ්‍යයනයක් වන නමුත් එය සිදු කරනු ලබන්නේ කර්මාන්තය මත අවධානයක් සමඟය
වඩාත් පැහැදිලිව කර්මාන්තමය පුරා විද්‍යාවට මුල්ම කාලයේ සිට (බ්‍රිතාන්‍ය පීක් දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රාග් ඓතිහාසික තඹ පතල් කැනීම වැනි) නූතන කාලය දක්වා (1980 දශ‍කයේ දී වසා දමන ලද එක්සත් ‍රාජධානියේ ගල් අඟුරු පතල් වැනි) වූ වැඩ බිම් ඇතුළත් වේ
කෙසේ නමුත් මහා පරිමාණයේ කාර්මීකරණය 18 වන ශත වර්ෂයේ දී ආරම්භ වූ නිසා එය බොහෝ විට එම හා ඊට පසු යුගයන්වලට සම්බන්ධ කිරීම සඳහා තේරුම් ගැනේ
කර්මාන්තමය පුරා විද්‍යාඥයින්, නිෂ්පාදනය හෝ අමුද්‍රව්‍ය නිෂ්පාදනය සමඟ සම්බන්ධ තාක්ෂණය, ප්‍රවාහනය හා ගොඩනැඟිලි ඇතුළත්ව කාර්මීකරණයේ අවශේෂ වාර්තා කිරීම හා තේරුම් ගැනීම සිදු කරයි
ඔවු‍න්ගේ කාර්යයන්ට සාම්ප්‍රදායික පුරා විද්‍යාව, ඉංජිනේරු විද්‍යාව, වාස්තු විද්‍යාව, ආර්ථික විද්‍යාව හා නිෂ්පාදනය/උකහා ගැනීමේ කර්මාන්තයේ සමාජ ඉතිහාසය මෙන්ම ප්‍රවාහන හා පහසුකම් අංශය ඇතුළත් වේ
කර්මාන්තමය පුරා විද්‍යාව යන වදන 1950 දශකයේ දී එංගලන්තයේ බර්මින්හැම්හි මයිකල් රික්ස් (අධ්‍යාපනික) විසින් හඳුන්වාදුන් නමුත් එහි තේරුම හා අර්ථ නිරූපණය වෙනස් වී ඇත
වෙන් වූ විෂයක් ලෙස එහි දියුණු වීම යුස්ටන් ආරුක්කුව ආරක්ෂා කිරීම සඳහා වූ වැඩසටහන මඟින් තවදුරටත් අනුබල ගැන්විනි
පාමර් හා නෙවර්සන් (කර්මාන්තමය පුරා විද්‍යා න්‍යායන් හා ක්‍රියාවන්, 1998) එය අර්ථ දක්වන ලද්දේ කර්මාන්තමය අතීතය පිළිබඳ අපගේ අවබෝධ පුළුල් කරන, ව්‍යුහ හා මානව කෘති පිළිබඳ ක්‍රමානුකූල අධ්‍යයනයක් ලෙසය
ආධුනිකයන් විසින් විශාල වශයෙන් පුරුදු පුහුණු වූ එය මුලින් වෘත්තීයමය පුරා විද්‍යාඥයින් විසින් ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී
කෙසේ නමුත් වර්තමානයේ දී එය පුරා විද්‍යාවේ ප්‍රධාන විෂය ධාරාව තුළට ඇතුළත් කොට තිබේ
අධ්‍යයනය කිරීමේ කාල රාමුව සාපේක්ෂව නූතන නිසා කර්මාන්තමය පුරා විද්‍යාවට බොහෝ විට (නමුත් සැමවිටම නොවේ) වඩාත් දුරස්ථ අතීතයට වඩා අතීත හැසිරීම් පිළිබඳ වඩා ස්ථිර හා නිවැරදි වාර්තා ලබා ගැනීමට හැකි වේ
පුරා විද්‍යාවේ අනිකුත් ක්ෂේත්‍ර මෙන් කර්මාන්තමය පුරා විද්‍යාවට භෞතික අවශේෂවල සුපරික්ෂාකාරී විශ්ලේෂණය ඇතුළත් වේ
එහෙත් එය සිදු කරනු ලබන්නේ කර්මාන්තමය ක්‍රියාවලි වඩාත් ශක්තිමත්ව මතු කර දක්වමිනි
උදාහරණ ලෙස මධ්‍යතන යුගයේ ඊයම් උණු කිරීමේ වැඩ බිමක් අධ්‍යයනය කිරීමේ දී එක් අයෙකුට අමු ඊයම් මෙතනට ගෙන ආ ප්‍රවාහන සබඳතා
අමු ඊයම් ඇඹරීම හෝ උණු කිරීමට පෙර සැකසීම සිදු කළ ස්ථානය
එය උණු කිරීමට භාවිතා කරන ලද ක්‍රියාවලිය හා ද්‍රව්‍ය
හා ඊයම් ගබඩා කළ හෝ තවදුරටත් සැකසීම සිදු කළ ස්ථාන හඳුනාගැනීමට අවශ්‍ය වනු ඇත
කර්මාන්තමය පුරා විද්‍යාත්මක වැඩ බිමකට උදාහරණයක් වන්නේ සෝගස් යකඩ වැඩ ජාතික ඓතිහාසික වැඩ බිමය
මෙය උතුරු ඇමරිකාවේ යකඩ වැඩ ආරම්භ කළ ප්‍රථම වැඩ බිම වූ අතර එහි ආරම්භය 1600 ශත වර්ෂය දක්වා දිව යයි
‍

කර්මාන්තමය පුරා විද්‍යාවේ ක්‍රමානුකූල අධ්‍යයනයේ විෂයක් වීම සඳහා එක්සත් රාජධානියෙහි වු ප්‍රථම ප්‍රදේශවලින් එකක් වූයේ එක්සත් රාජධානියේ ‍‍ශ්‍රෝප් ෂයර් හි අයන් බ්‍රිජ් ජෝර්ජ්ය
මෙම භූ දර්ශනය ලෝකයේ ප්‍රථම කර්මාන්තමය භූ දර්ශනවලින් එකක් ලෙස 17 වන සියවසේ දී ගොඩනැඟුනු අතර 18 වන සියවස වන විට උකහා ගැනීමේ කර්මාන්ත පරාසයක් මෙන්ම යකඩ නිපදවීම, සෙරමික් නිපදවීම (පෝසිලේන් හා අලංකාර පිඟන් ගඩොල් ඇතුළත්ව) හා දුම්රිය මාර්ග ශ්‍රේණියක් ද අයත් කර ගෙන සිටියේය
අයන් බ්‍රිජ් ජෝර්ජ් හි විශේෂිතාවය 1986 දී හඳුනාගත් අතර එය එම වර්ෂයේ දීම ලෝක උරුම ප්‍රදේශයක් ලෙස නම් කරන ලදී
තවද අයන් බ්‍රිජ් පුරා විද්‍යාත්මක ඒකකය මඟින් වසර ගණනක් පුරාවට සිදු කළ මඟින් පසු මධ්‍යතන යුගය තුළ දී වූ තාක්ෂණික හා සාමාජීය දියුණුව පිළිබඳ තොරතුරු විශාල ප්‍රමාණයක් හෙලි කර තිබේ
අයන් බ්‍රිජ්හි නායකත්වය අනුගමනය කරමින් අනිකුත් ප්‍රදේශ ද නව අධ්‍යයනවලට විෂයන් වී ඇත
විශ්ව විද්‍යාල ක්ෂේත්‍ර ඒකකය මඟින් එක්සත් රාජධානිෙය් මැන්චෙස්ටර් හි සිදු කරන ලද නූතන වැඩ කටයුතු නව ප්‍රවේශ සඳහා මඟ පාදා ඇත
එක්සත් රාජධානිෙය් හි ෂෙෆීල්ඩ් යනු ලෝකයේ වඩාත් තීව්‍රව අධ්‍යයනය කරන ලද කර්මාන්තමය පුරා විද්‍යාත්මක ප්‍රදේශය වේ
පසුගිය දශකය පුරා ARCUSand හා ෂෙෆීල්ඩ් විශ්ව විද්‍යාලය මඟින් සිදු කරන ලද කාර්ය භාරය තුළින් 18 වන හා 19වන ශතවර්ෂයේ දී වානේ නිෂ්පාදකයකු ලෙස ෂෙෆීල්හි කාර්යභාරය හෙලි වී ඇත
මෙය සිදු වී ඇත්තේ පුරා විද්‍යාවට ප්‍රවේශය ලබා දෙමින් සිදු වූ විශාල ප්‍රති දියුණු වීම් ශ්‍රේණියක් හරහාය
කර්මන්ත හැදින්විම = References ==	

http
org/wiki/Industrial_archaeology
මධ්‍යතන යුගයේ පුරාවිද්‍යාව යනු, විශේෂිත වශයෙන් යුරෝපියානු මධ්‍යතන යුග කාල පරිච්ඡේදය වෙත අවධානය යොමු කරමින් සහ,  එහි ද්‍රව්‍යමය සංස්කෘතිය අනුසාරයෙන් මානව වර්ගයා පිළිබඳ අධ්‍යයනය කිරීමයි
එහි පුළුල්තම අවස්ථාවේදී අදාල අවධිය ක්‍රි පූ 5 වන සියවසේ සිට 16 වන සියවස දක්වා දිවෙන අතර පසු රෝමානු නමුත් පුර්ව නූතන අවශේෂ වලට සම්බන්ධවෙයි
මෙම කාලාන්තරය තුළින් රෝමානු අධිරාජ්‍ය බිදවැටීම මගින් සිදු වු බලවත් කැළඹීම හා වයිකින්, සැක්සන් හා ප්‍රංශ වැනි සංස්කෘතින් ආවරණය කරයි
තවදුරටත් එය විශේෂිතව මධ්‍යතන නගර අයත් කර ගනිමින් මධ්‍යතන ජනාවාස පිළිබද අධයයන ගැන සලකා බලයි
සමහරක් ඉතිහාසඥයන් විසින් එය ප්‍රයෝජනයෙන් තොර හා දීර්ඝ කාලයක් පුරාවට විශාල ගැටළු විසදීමට අපොහොසත් ආකාරයක් යැයි සැලකුවත් වර්ථමානයේදී එය ඓතිහාසික විද්‍යාවේ එක් අංශයක් ලෙස සම්පුර්ණයෙන්ම පිළිගනියි
මූලාශ්‍ර

පුරාවිද්‍යාව
යුරෝපානු මධ්‍යතන යුගය
ක්‍රිස්ටෝපර් කොලම්බස් (1451 ඔක්තෝබර් සහ නොවැම්බර් - 1506 මැයි 20) නාවිකයෙකු, ජනපද පිහිටු වන්නෙකු සහ දේශ ගවේෂකයෙකු වන අතර ඔහු ඇමරිකාවෙහි ස්පාඤ්ඤ ජනපද පිහිටු වන ලදී
යුරෝපයෙන් ඇමෙරිකාවට ලඟා වු මුල්ම පුද්ගලයා කොලොම්බස් නොවුණ ද (Leif Ericsson විසින් පුරෝගාමිත්වය සපයමින් වයිකින් වරුන් මීට වසර කිහිපයකට ප්‍රථම කැනඩාවට ලඟාවූහ
) ඔහු විවාහා වී සිටියේ ෆිලිපා මොනිස් නම් ප්‍රභූ කාන්තාවක් සමගයි
ඔහුගේ නාවුක ගමනින් පසුව පොදු යුරෝපීය ප්‍රජාව සඳහා මෙකි ප්‍රදේශයන්හි අවධානය යොමු වු අතර නව ලෝකයෙහි යුරෝපීය සංස්කෘතිය සාර්ථකව ස්ථාපිත කිරීමට හැකියාව ලැබුණි
ඓතිහාසික වාර්තාවන්ට අනුව ‍කොලම්බස් ජිනෝවාහි උපත ලද්දකු බවට ප්‍රකාශයට පත් කෙරුණද ඒ සඳහා වෙනත් සුළු මතිමතාන්තරද පවතී
ක්‍රිස්ටෝපර් කොලම්බස් යන නම ලතින් භාෂාවෙන් වු ක්‍රිස්ටෝපරස් කොලොම්බස් යන්න ඉංග්‍රීසි භාෂාවට හරවන ලද්දකි
නූතන ඉතාලි භාෂාවෙන් ඔහුගේ නම ක්‍රිටොපරෝ කලම්බෝ ලෙසද, පෘතුගිසි භාෂාවෙන් ක්‍රිස්ටෝවෝ කලම්බෝ ලෙසද, ස්පාඤ්ඤ භාෂාවෙන් ක්‍රිටෝබල් කොලෝන් ලෙසද හැඳින්වෙයි
අත්ලාන්තික් සාගරය හරහා කොලොම්බස් විසින් සිදු කල නාවුක ගමන මගින් බටහිර අර්ධ ගෝලය ගවේශණයට සහ ජනපද පිහිටු වීමට යුරෝපීය ප්‍රජාව විසින් සිදු කරන ලද ප්‍රයත්නයෙහි ආරම්භය ඇති වුණි
1492 දී ඔහු විසින් සිදු කල මුල්ම නාවුක ගමන සඳහා ඉතිහාසයෙහි විශාල වැදගත්කමක් ලැබුණද ඔහු විසින් 1498 දී සිදු කරන ලද තුන් වන නාවුක ගමන වන තුරු සත්‍ය වශයෙන්ම ඇමෙරිකානු ප්‍රධාන ගොඩ බිමට ලඟා වී නොතිබුණි
ඒ වෙනුවට ඔහු බහමාස් හි දූපතක් වෙත ගොඩ බට අතර එය සැල්වදෝර් ලෙස නම් කළේය
ඔහු මෙම සොයා ගැනීම සිදු කළේ ඉන්දියාව වෙතට මුහුදු මාර්ගයක් සොයා ගැනීමට කල චාරිකවේදී වන නිසා එම දූපත් වල වු දේශීය වැසියන් හට ඉන්දියන් වරුන් යැයි නම් කරන ලදී
එසේ වුවත් ඇමෙරිකාවට ලඟා වු මුල්ම යුරෝපීය ගවේෂකයා ඔහු නොවන අතර 1492 ට ප්‍රථමයෙන් අත්ලන්තික් සාගරය හරහා ඇමෙරිකාවට යුරෝපයෙන් සම්බන්ධතා පැවති බවට සාක්ෂි ඇත
කෙසේ නමුත් කොලොම්බස්ගේ නාවික ගමනින් පසුව වෙළද මාර්ග සහජනපද පිහිටුවීම මගින් ආර්ථිකය ශක්තිමත් කර ගැනීමට උත්සාහ දරණ සංවර්ධනය වෙමින් පවතින ජාතීන් අතර අධිරාජ්යි වාදය සහ ආර්ථිකමය වශයෙන් තරඟයක් ඇති වුණි
පුර්ව කොලොම්බස් යුගය යන්න කොලොම්බස්ගේ ආගමනයට සහ යුරෝපීය බලපෑමට ප්‍රථමව ඇමරිකාවේ විසු මිනිසුන් සහ සංස්කෘතිය පිළිබඳව විග්‍රහ කිරීමට යොදා ගන්නා ලදී
1492 දී සිදු වු කොලොම්බස්ගේ නාවුක ගමනෙහි සංවත්සරය (කොලොම්බස් දිනය) ඇමරිකාවෙහි සහ ස්පාඤ්ඤයෙහි ඔක්තෝබර් 21 වන දා සමරනු ලබයි
මරියා ස්ක්ලොඩොස්කා කියුරි හෙවත් මාරි කියුරි  ජීවත් වූ කාලය  1867 නොවැ
07 සිට 1934 ජුලි 04 දක්වාය
ඇය පෝලන්තයේ හැදී වැඩුනු අතර පසු කාලයක දී ප්‍රංශ පුරවැසිභාවය ලබා ගත්තාය
ඇය භෞතික විද්‍යාඥවරියක් මෙන්ම රසායනික විද්‍යාඥවරියක් ද විය
විකිරණශීලතාවය නැමැති ක්ෂේත්‍රයේ පුරෝගාමී මෙහෙවරක් ඉටු කළ ඇය නොබෙල් ත්‍යාගය දෙවරක් දිනා ගැනීමට හැකියාව ලබා ගත්තාය
(වර්තමානය වනතුරු  විද්‍යා ක්ෂේත්‍රයන් දෙකක නොබෙල් ත්‍යාගය  දිනාගත් එකම පුද්ගලයා ඇයවේ
)  එමෙන්ම පැරිස් විශ්වවිද්‍යාලයේ ප්‍රථම කාන්තා මහාචාර්යවරිය ද ඇය වේ
කුඩා කාලය
ඇය උපත ලැබුවේ රුසියානු අධිරාජ්‍යයේ පෝලන්ත කොංග්‍රසයේ වර්සව් නැමැති ගමේ වන අතර වයස අවු 24 වන තෙක් එහි ජීවත් වුවාය
1891 දී  ඇගේ වැඩිමහල් සොහොයුරිය මෙන් ඇය අධ්‍යාපන කටයුතු සදහා පැරීසියට ආගමනය වු අතර එහිදී තම ඉහල උපාධිය ලබා ගෙන විද්‍යා ක්ෂේත්‍රයේ නියැලුනේය
වරිසව් වල සහ පැරීසියේ කියුරි නැමැති ආයතනය ඇය විසින් ආරම්භ කරන ලදී
ඇගේ සමකාලීන නොබෙල් ත්‍යාගලාභී පියරි කියුරි ඇගේ  සහකරු විය
එමෙන්ම  තෙවන නොබෙල් ත්‍යාගලාභී  ඉරේන් ජෝලියට් කියුරි ඔහුගේ මව විය
ඇය ප්‍රංශ ජාතිකත්වයට ගරු කළ ද තම පෝලන්ත අනන්‍යතාවය කිසිදිනක අමතක නොකළාය
කියුරි මහත්මිය  තමා ප්‍රථමයෙන්ම සොයාගත් නව රසායනික මුලද්‍රව්‍යය ‘පොලෝනියම්’ (1898) ලෙස නම් කරන ලද්දේ  ඇය උපන් දේශය වෙනුවෙන්ය
එමෙන්ම 1932 දී  විකිරණශීලි ආයතනයක් ඇය පිහිට වූ අතර ( දැනට මරියා ස්ටොඩොව්ස්කා කියුරි නැමැති පිළිකා පිළිබද හදාරන ආයතනය) එය පිහිටවන ලද්දේ ඇගේ උපන් නගරය වන වර්සාව් හිදී වේ
භෞතික විද්‍යාඥවරියක් වන ඇය මෙන්ම පැරිසියේ අධ්‍යාපනය හැදෑරූ  ඇයගේ සොහොයුරිය  මෙම ආයතනයේ මුලිකත්වය ලබා ගත්තාය
මරියා ස්ටොඩොව්ස්කා ගේ උපන් දේශය වර්සාව් වන අතර උපත ලැබුවේ පෝලන්ත ජාතික දෙමාපියන්ට දාවයි. දෙමව්පියන්ගේ නම් වූයේ බ්‍රොනිස්ලාවා සහ බ්ලඩිස්ලෝ ස්ටොඩොව්ස්කි වන අතර ඔවුන් දෙදෙනාම ගුරුවරුන් වූ බැවින් ඉගෙනීමේ අගය කුඩා කළ සිටම  තම දරුවන්ට  දැනීමට සැලැස්වීය
බ්ලඩිස්ලෝ ස්ටොඩොව්ස්කි  භෞතික විද්‍යාව සහ අංක ගණිතය පිළිබද ගුරුවරයෙක් විය
ළමුන් පස් දෙනෙකුගෙන් මරියා බාලම දරුවා  විය
ඇගේ සහෝදර සහෝදරියන් නම් සොෆියා (1862) , ජුසෆ් (1863), බ්‍රොනිස්ලාවා (1865)හා හෙලේනාය