Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
ව 6 වන ශතවර්ෂයේදී පමණ චීනය යකඩ සොයා ගැනු ලැබුවත් එය නිර්මාණ සඳහා බහුලව භාවිතා කර නොමැත
කෙසේ වෙතත් ඒ වන විටත් ඔවුන් සතුව යකඩ උණුකිරීමේ තාක්ෂණය තිබූ බවට සාක්ෂි ඇත
ඔවුන් එකල ලෝකඩ වලින් නිර්මාණය කල බොහොමයක් භාණ්ඩ ගෘහස්ථ ප්‍රයෝජනය සඳහා වූ මෙවලම්ය
ලෝකඩ යුගය- යුරෝපය

මධ්‍යම යුරෝපය 

	මධ්‍යයම යුරෝපය තුල ලෝකඩ යුගය පැවතියේ ක්‍රිපූ (1800-1600) කාලසීමාවේදීය
මීට සාක්ෂි ලෙස එම කාලයේදී ඉදිකෙරුණු සොහොන්කොත් වලින් ලෝකඩ භාණ්ඩ හමුවී ඇත
උතුරු යුරෝපය 

	උතුරු යුරෝපයේ ජර්මනිය, ඩෙන්මාර්කය, ස්විඩනය හා රෝමය වැනි රටවලින් එකල ලෝකඩ වලින් නිමැවුනු කලාත්මක නිර්මාණ සොයාගෙන ඇත
සමහර භාෂා විශාරදයින් පවසන ආකාරයට ඡරදඑද- ෂබාද ෑමරදචැ්බ භාෂාව ක්‍රි
ව 2000 දී මෙම ප්‍රදේශවල භාවිතයට පැමිණ ඇති අතර පසුකාලීනව වර්තමාන ජර්මානු භාෂාවල විකාශනය පිණිස ද ඉවහල් වී ඇත
ඊජිප්තු - ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය

පුරාණ ඊජිප්තු ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය විදහා දක්වන අංග අතර පිරමීඩ හා ආගමික ස්ථාන ප්‍රධාන තැනක් ගනී
ආදී ඊජිප්තු ගල් වඩුවෝ මෙම නිර්මාණ සඳහා ඉතා දියණු මෙවලම් හා ආයුධ භාවිතා කර ඇත
එකල සමාජයේ ප්‍රභූවරුන්ගේ නිවාස තැනීමට වටිනා අමුද්‍රව්‍ය යොදා ගෙන තිබූ අතර අද වන විට ඒවා සියල්ලක්ම පාහේ විනාශ වී ඇත
ආගමික ස්ථාන වැනි ඉදිකිරීම් කළුගලින් නිමවා ඇත්තේ ඒවායේ දිඝුකාලීන පැවැත්ම උදෙසාය
දැනට හමුවී ඇති ඉපැරණිතම ආගමික ඉදිකිරීම් ගල්කණු වලින් සමන්විත ශාලා වලින් යුක්තයි මීට නිදසුන් ගිසා ප්‍රදේශයෙන් සොයාගෙන ඇත
මස්ටාඩා (ඵ්ිඒා්) ප්‍රදේශයෙන් හමුවී ඇති සොහොන් කොත ද එකල පැවති සොහොන් කොත් ඉදිකිරීම් කලාව මැනවින් විදහා පායි
ඊජිප්තුව
සුමේරියානු සංස්කෘතියේ ආරම්භය ක්‍රි
ව 5300 දී පමණ දකුණු ඉරාකයේ දී සිදුවී ඇති බවට පිළිගැනේ
එකල සුමේරියානුවන් හට ප්‍රධාන වශයෙන් අවදානය යොමුකළ යුතු කරුණු 2 ක් තිබුණි
ඉන් එකක් වනුයේ මෙසපොතේමියාවේ පිහිටි යුප්‍රටීස් හා ටයිග්‍රීස් ගංගාවන් දෙකෙන් ඇතිවන ජල ගැලීම් තර්ජනයයි
ජලගැලීම් නිසා ස්වභාවික අයුරින් මඩ තැන්පත් වීමෙන් සෑදුනු සරුපසක් එහි විය
මෙකල සුමේරියානුවන් අසල්වැසි ඒලාමයිට්ස්වරුන් හා සටන් වැදුණු බවටද සාක්ෂි ලැබී ඇත
කෙසේ වෙතත් ඔවුන් ඇක්කාඩියන්වරුන්ටද ප්‍රබල අභියෝගයක් විය
2340 දී සාගන් ඇකාඩියානු නායකයා විසින් සුමේරියානුවන් යටත් කරගන්නා ලදී
කෙසේ වෙතත් ඔහුගේ පාලනය කෙටි කාලයකට සීමා විණි
2125 පමණ සුමේරියානුවෝ යළි නැගී සිටියහ
බැබිලෝනියානුවන්, මිටානි හා ඇසිරියානුවන් 

සුමේරියානු ශිෂ්ටාචාරයේ කඩාවැටීමත් සමගම ක්‍රි
1700 දී හමුරාබි රජතුමාගේ නායකත්වය යටතේ යලිත් වරක් එක්සත්ව ඔවුහු නැගී සිටියහ
මෙම නව රාජ්‍යය බැබිලෝනියාව ලෙස නම් වූ අතර ඔවුන් ක්‍රමයෙන් දියුණු තත්ත්වයට පත්වුහ
මෙම රාජ්‍යය විශාල ප්‍රදේශයක් පුරා පැතිරිව තිබුණි
චාල්ඩිවරුන් 

මොවුන් ක්‍රි
800 දී පමණ බැබිලෝනියානු රාජ්‍යයෙන් පිටත විසූ ප්‍රබල ගෝත්‍රික කොට්ඨාශයකි
කලක් යනවිට මොවුන් බැබිලෝනියාවේ බලය අතට ගත්හ
බැබිලෝනියාව ඔවුන්ගේ පාලනයට නතුව පැවති කාලයේදී චාල්ඩියාව යනුවෙන් හැඳින්විණි
සටහන් 

{|

|History_of_Iraq Ancient_Mesopotamia
පැගෝඩාව හෙවත් චීන දාගැබ් යනු මහල් රාශියකින් හා පියසි වලින් යුත් කුළුණකි
මෙය  බහුලව පිහිටා ඇත්තේ නේපාලය, චීනය, ජපානය, කොරියාව වැනි ආසියානු රටවල් වලය
පැගෝඩා බොහොමයක් ඉදිවුයේ බෞද්ධ ආගමික කටයුතු  සදහා නිසා එය සාමාන්‍යයෙන් පන්සලක් තුළ හෝ ආසන්නයේ පිහිටා ඇත
මියන්මාරය  හා තායිලන්තය වැනි රටවල පැගෝඩා  යන නාමය   සාමාන්‍ය චෛත්‍යයක් හෝ ස්ථූපයකට භාවිතාවන අතර වියට්නාමයේ එම නම වැදුම් පිදුම් කරන ඕනෑම ස්ථානයකට යෙදේ
නූතන පැගෝඩාව  ඵෙතිහාසික  ඉන්දියානු ස්ථූපයේ විකාශනයකි
ස්ථුපයේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය ආසියාව පුරා ව්‍යාප්තව ඇති අතර ප්‍රදේශවල විවිධත්වය අනුව විවිධ ලක්ෂණ එයට අඩංගු වී තිබේ
පැගෝඩාවේ ඉතිහාසය 

පැගෝඩාව ගොඩනැංවූයේ ධාතු තැන්පත් කිරීමට හා ආගමික ග්‍රන්ථ තැන්පත් කර තැබීමටය
බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධාතු වන්දනා කිරීමට කැමැත්තක් දැක්වූ බෞද්ධ භික්ෂූන්, වන්දනාකරුවන්, පාලකයන් හා සාමාන්‍ය බැතිමතුන්  අතර මෙය ඉතා ජනප්‍රිය ‍විය
සංකේත භාවිතය 

චීන හා අනෙකුත් නැගෙනහිර ආසියානු පැගෝඩා ගෘහනිර්මාණ ශිල්පයේ චීන ප්‍රතිමා ශිල්පීය ලක්ෂණ පෙන්වයි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අභය මුද්‍රාවට අනුව තැනුනු පැගෝඩාවද දක්නට ලැබෙන අතර සමස්තයක් වශයෙන්  බුද්ධ ප්‍රතිමාශිල්පය සෑම පැගෝඩාවකම සංකේතවත් කර ඇති බව නිරීක්ෂණය කළ හැක
ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය 

පැගෝඩාව එහි උස හේතුවෙන්  අකුණු සැර වලට ලක්වේ
බොහෝ පැ‍ගෝඩා වල මුදුනේ අලංකාර කොත් කැරැල්ලක් දක්නට ලැබේ
මෙම කොත් කැරැල්ලද බුදු දහමට සම්බන්ධ සංකේත උදා
- නෙළුම් මල වලින් යුක්තය
කොත්කැරැල්ල අකුණු සන්නායකයක් ලෙසද ක්‍රියාකරන බැවින් අකුණු හානි වලින්  පැගෝඩාව ආරක්ෂා වේ
අතීතයේ දී පැගෝඩා  තැනුවේ දැවයෙන්  වුවද ගින්නෙන් හා දිරායාමෙන් ආරක්ෂාව සදහා එය ලෝහයෙන් තනයි
පැගෝඩා රාජ්‍යය 

බුරුමය හෙවත් මියන්මාරය එහි පැගෝඩා බහුල භූමිය හේතුවෙන් පැගෝඩා රාජ්‍යය නම් වේ
ප්‍රසිද්ධ පැගෝඩාවන් සමහරක් 

ස්වේදගොන්, යැන්ගොන් , මියන්මාරය

	නේපාලයේ භක්තපූර් හි මහල් 5 කින් යුත් Nyatopol

	වියට්නාම සංස්කෘතික සංකේතයක් වන හැ‍නොයි හි තනි කුළුණු පැගෝඩාව 

	ක්‍රි
ව. 636 දී තනන ලද චීනයේ Xumi පැ‍ගෝඩාව

	කොරියානු සමූහාණ්ඩුවේ මිර්සුකා පැගෝඩාව,  Baekje පැගෝඩාව

	වියට්නාමයේ පාලම් පැගෝඩාව

	වියට්නාම බෞද්ධ නායකයින්ගේ රැස්වීම් ශාලාව, හෝචි මින්ග් නගරය

	අතීත ක්‍රිස්තියානීන් විසින් ක්‍රි
ව. 640 දි තැනූ චීන පැගෝඩාව

	ක්‍රි
ව. 652 චීනයේ සියදන් හි ඉදිකල විශාල පාත්ත පැගෝඩාව

	ක්‍රි
ව. 709 චීනයේ සියදන් හි ඉදිකල කුඩා පාත්ත පැගෝඩාව

	ක්‍රි
ව. 1045 චීනයේ  Zhengding හි  Lingxiao පැගෝඩාව

	ක්‍රි
ව. 1162 චීනයේ  Suzhou හි Beisi පැගෝඩාව

	ජපානයේ උසම දැව නිර්මාණය, ටෝ - ජි

	චීනයේ නැන්ජින්ග් නුවර පවතින මධ්‍යතන යුගයේ ආශ්චර්යක් වන තැන්ජින්ග් පොසිලේන් කුළුණ

	වියට්නාමයේ ලාඕස් නුවර Pha that Luang පැගෝඩාව

	ක්‍රි
ව. 1049 චීන සොන්ග් රාජ්‍ය සමයේ කයිෆොන්ග් හි ඉදිකළ වානේ පැගෝඩාව

	ක්‍රි
ව. 1165 සොන්ග් රාජ්‍ය සමයේ  Hangzbou හි ඉදිකළ Liune පැගෝඩාව

	තායිලන්තයේ නතොන් පතොන් නුවර පිහිටි ‍ලෝකයේ උසම පැගෝඩාව වන Phra pathum chedi

	ගෝලීය පැගෝඩාව ලෝකයේ විශාලතම ආධාරකයක් රහිත, ගලින් තැනූ ‍ගෝලාකාර නිර්මාණය

	11 වන සියවසේ චීනයේ ලින්ග්යැන් විහාරයේ ඉදිකළ  Pizhi පැගෝඩාව
	2007 අප්‍රේල් හි දී තනා නිම කළ 137.7m   උස changzhou Tianning Baoh ලෝකයේ උසම පැගෝඩාව

	ක්‍රි
ව. 523 චීනයේ සොන්ගී කන්දේ තනා ඇති සොන්ග්යු පැගෝඩාව

	ක්‍රි
ව. 961 තනන ලද චීනයේ  Suzhou ට  පිටතින් පිහිටි  Hugiu කුළුන

	ක්‍රි
ව. 1056 චීනයේ යින්ග් හි තැනූ ෆුගොන්ග් විහාර පැ‍ගෝඩාව

පැගෝඩා ගෘහ නිර්මාණ ආකෘතියට අනුව තැනු නූතන ගොඩනැගිලි 

	1998 ඉදිකළ මැලේසියාවේ ක්වාලා ලම්පූර් නුවර පිහිටි පෙට්රොනාස් ගොඩනැගිලි

	වර්තමානය වන විට ලෝකයේ උසම ගොඩනැගිල්ලක් වන 508m උසැති තායිවානයේ තායිපේ 101

බුද්ධාගම
සිංහල කටවහරේ සැරියුත් හාමුදුරුවෝ ලෙසද හැඳින්වෙන සැරියුත් මහ රහතන් වහන්සේ යනු බුදුරජාණන් වහන්සේ‍ගේ අග්‍රශ්‍රාවකයින්ගෙන් කෙනෙක් වන අතර ප්‍රඥාවන්ත භික්ෂූන් අතරින් අග තනතුර ලැබී ඇත
ජීවන චරිතය  

සැරියුත් රහතන් වහන්සේ බ්‍රාහ්මණ කුලයකට අයත් වූ අතර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේශනාවලට යොමු වන විටත් තවුස් ජීවිතයකට යොමුවී සිටි සේක
ගිහි කාලය තුලදී සැරියුත් තෙරණුවෝ තවත් සත්‍ය ‍සොයන තවුසෙකු වන මුගලන් තෙරණු‍වන්ගේ සමීපතම මිතුරෙකු වන අතර දෙදෙනාම එකතු වී සත්‍ය සොයා යන ගමනේ දී සං‍ජය බෙල්ලට්ඨිපුත්ත නම් මිත්‍යාදෘෂ්ඨික ගුරුවරයාගේ ශිෂ්‍යයන් බවට පත්විය
පසුව අස්සජි තෙරුන්ගෙන් බුද්ධ ධර්මය ශ්‍රවණය කිරීමෙන් පසු බුද්ධ ශ්‍රාවකයෙකු බවට සැරියුත් තෙරණුවෝ පත්විය
මෙම දෙදෙනාම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සමීපයෙන් ම ප්‍රතිමා වල නිරූපණය කරන අතර සමහරක් චිත්‍ර සැරියුත් මුගලන් රහතන් වහන්සේලා දෙනම අතර ඇති වූ සංවාදයක ස්වරූපය ගනී
බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුදැනුම පිට සැරියුත් තෙරණුවෝ බොහෝවිට ‍ධර්මය දේශනා කළ අතර අභිධර්මය දේශනාකිරීමේ දී දැක්වූ සමර්ථ භාවය නිසා ධර්මසේනාපති තනතුර උන්වහන්සේට ලැබුණි
නමුත් සැරියුත් තෙරණුවන් කුමාරයෙකුට ධර්ම‍‍ය හරිහැටි අව‍බෝධ කරවීමට අසමත් වීම හා සාමනේර භික්ෂුන් වහන්සේලා කණ්ඩායමක් ඝෝෂා කාරී වීම නොවැළැක්විම යන අවස්ථා දෙකේ දී බුදුරජාණන්වහන්සේගේ අවවාද කිරීමට ලක්විය
නමුත් සැරියුත් තෙරණුවෝ ඉතා ඉහළින්ම පැසසුම් ලැබූ ශ්‍රාවකයෙක් වූ අතර බුදුරජාණන් වහන්සේ එක් අවස්ථාවක දී තමාගේ ධර්මය පැතිරවීමේ අග්‍ර ශ්‍රාවකයා ලෙස උන්වහන්සේ නම් කරනු ලැබීය
පරිනිර්වාණය 

පාලි ධර්ම ග්‍රන්ථ වලට අනුව සැරියුත් මහරහතන් වහන්සේ‍ගේ පිරිණිවන් පෑම, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණයට මද කලකට පෙර සිදුවිය
සැරියුත් තෙරුන්ගේ උපස්ථායක කුණ්ඩ තෙරුන් උන්වහන්සේගේ අපවත්වීම ආනන්ද තෙරුන්ට දැන්වූ විට ඉතාමත් ශෝකයට පත් ආනන්ද තෙරුන් බුදුරජාණන්වහන්සේට එම ප්‍රවෘත්තිය දැන්වීය
ආනන්ද තෙරුණ්ගේ ශෝකය දුටු බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙසේ අවවාද කළ සේක
අපට ප්‍රිය සියළු දේ අපගෙන් වෙන්ව යන බව හා ජරාවට පත් වන බව දන්නා අපි, වෙනත් ‍දෙයක් බලාපොරොත්තු විය යුතුද
යම් කිසිවක උපත, මරණය, ජරාවට පත්වීම නැවැත්වීමට කිසිවෙකුත් සමත් නොවේ

මහායාන බුදුදහමේ දැක්වෙන සැරියුත් තෙරුන් 

ථේරවාදී ධර්ම ග්‍රන්ථයන් හි සැරියුත් තෙරණුවෝ බුදුරජාණන් වහන්සේට පමණක් දෙවැනි වූ ප්‍රඥාවන්ත හා බලවත් රහතන් වහන්සේ නමක් ලෙස දැක්වුවද මහායානයේ එන විමලකීර්ති හා පියුම් සූත්‍ර වල උන්වහන්සේ හැඳින්වෙන්නේ එතරම් වැදගත් ‍නොවන හීනනා සම්ප්‍රදාය දේශනා කරන්නෙකු ලෙසය
මහායාන සම්ප්‍රදාය එකවරම අවබෝධ කර ගැනීමට අපහසු වීම හා පිළිගැනීමට මැලි වීම හේතුවෙන් සංවාදයේ යෙදෙන්නන් බොහෝ ගණනක් හා දෙවඟනක් ද සමඟ පැවති වාද වලින් උන්වහන්සේ පරාජයට පත්විය
නමුත් පියම් සුත්‍රයේ දී බුදු රජාණන් වහන්සේ අනාවැකි පළ කරන්නේ සැරියුත් තෙරණුවෝ මතුදිනක බුද්ධත්වයට පැමිණෙන බවයි.

රහතන් වහන්සේලා
වස්සාන සමය හෙවත් වස්සාන ලිය යනු ජුලි සිට ඔක්තෝබර් දක්වා කාල පරිච්‍ඡේදයයි
මෙම කාලය තුළ බෞද්ධ භික්ෂුන් වහන්සේලා විහාරස්ථානය තුළ ම රැදී සිටිති
සමහරක් ආරාමයන්හි භික්ෂුන් වහන්සේලා වස්සාන සමය භාවනාව සඳහා ‍යොමු වීමට භාවිතා කරති
බෞද්ධ බැතිමතුන් මෙම සමයේ දී  තම ශ්‍රද්ධාව වැඩිදියුණු  කර ගැනීම, මස් මාංශ හා මධ්‍යසාර වලින් තොරවීම වැනි ක්‍රියාවල නිරත වේ
තායිලන්ත‍ය වැනි රටවල සමහරක් ගිහියෝ වස්සාන සමයේ දී තාවකාලික පැවිද්ද ලබාගනිති
භික්ෂුවක් භික්ෂු ජීවිතය ගත කළ කාලය මැන බැලෙන්නේ ගත කළ වස්කාල ගණන අනුවය
මෙම සම්ප්‍රදාය  මහායාන බුදුදහමේ දක්නට නොලැබේ
එයට හේතුව මහායාන බුදු දහම ප්‍රචලිතව ‍පැවතුනේ වැසි සමයක් රහිත ප්‍රදේශයක වීමයි
වස්සාන කාලයේ ආරම්භය බෞද්ධ ඉතිහාසයේ මුල් යුගය දක්වා දිවේ
වෙනත් ආගම් වලට අයත් වන තාපසයෝ මෙම සමයේ පැලවීගෙන එන වගාවන්ට හානිකිරීමට  ඇති අකමැත්ත නිසා මෙම සමයේ දී ගමන්වල නොයෙදේ
එම හේතුවෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේ වස්කාලය ආරාම තුළ ගතකරන ලෙස විනය නීතියක් පැණවුහ
වස්සාන  සමය ආරම්භය 8 වන චන්ද්‍ර මාසය හෙවත් ඇසළ මස දී ආරම්භ වේ
ඇසළ පුජාවේදී ගිහියෝ ආරාමවලට අවශ්‍ය දේ පූජා කරති
වස්සාන කාලය අවසාන වන්නේ කථින පින්කමෙනි
මෙම පූජාවේ දී ගිහියන් විසින් භික්ෂුන් වහන්සේලාට අවශ්‍ය සිවුරු පිරිකර පූජා කරති
සටහන් 
බුදු දහම
ආශ්වාස ප්‍රාශ්වාස මඟින් සිදුකරන භාවනාවන් හා විවිධ අරමුණු ඔස්සේ සිත පිහිටුවා ගැනීම යන ක්‍රම දෙක සෑම බෞද්ධ සම්ප්‍රදායකට ම පොදු වුවද එම ක්‍රම යොදා ගනිමින් සිදුකරන භාවනා විවිධ වේ
නිදසුන් ලෙස ථේරවාදී බුදුදහමේ සිහිය හෙවත් සතිපට්ඨානය පිහිටුවීම සඳහා භාවනා ක්‍රම 50 ක් පමණක්ද සමාධිය ඇතිකරගැනීම සඳහා භාවනා ක්‍රම 40 ක් පමණ දක්නට ලැබෙන අතර ටිබෙට් සම්ප්‍රදායේ දෘෂ්ඨිමය භාවනා ක්‍රම දහසක් පමණ දක්නට ලැබේ
බුද්ධ දේශනාවට අනුව නිවන් දැකීම ඒකායන මාර්ගය ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය වැඩීමය
එහි ප‍්‍රඥා ශික්ෂාව සම්පූර්ණ වීමට "සතර සතිපට්ඨානය" නොහොත් කය,වේදනා,චිත්ත හා ධම්ම වැඩිය යුතු වේ
සමථ භාවනා තුල ඇත්තේ වේදනා,චිත්ත,ධම්ම වන අතර විපස්සනා භාවනා ක්‍රම තුල සතර සතිපට්ඨානයම වැඩේ
සතිපට්ඨානය භාවනා ක්‍රම 50 අතුරෙන් සක්මන් භාවනාව පහසුවෙන් මෙකල් හී වැඩිය හැකි වේ
බටහිර බෞද්ධ භාවනා ක්‍රම 
 
කමලාශීල විසින් හඳුන්වා දුන් භාවනා ක්‍රම 5

	ආශ්වාස ප්‍රාශ්වාස පිළිබඳ භාවනා සිත  පිහිටුවා ගැනීම

	මෛත්‍රි භාවනාව (සතර බ්‍රහ්ම විහරණය අඩංගුය)

	අනිත්‍යතාවය මෙනෙහි කිරීම

මළසිරුර දෙස බලා  අනිත්‍ය මෙනෙහි කිරිම
මරණය මෙනෙහි කිරීම
බාහිර වස්තු හා මානසික ස්වාභාවය මෙනෙහි කිරිම

	පෘථිවිය, ජලය, ගින්දර, වාතය, අවකාශය හා සිහිය පිළිබඳ මෙනෙහි කිරිම
අසම්භාව්‍යතාව මෙනෙහි කිරිම

එයට අමතරව තවත් වැදගත් භාවනා ක්‍රම පවතී
දෘෂ්ටි කල්පනය

	බෝධිසත්වරුන් දැකීම, බුදුරජාණන් වහන්සේ දැකීම

	කඨින භාවනාව

	ස්ථුප මෙහනහි කිරිම

	හිඳගෙන කරන භාවනාව

	සක්මන් භාවනාව.
මෙම  සියලු භාවනා ක්‍රම සමථ හා විපස්සනා ලෙස දෙකොටසකට බෙදේ
ආනාපානා සති (ආස්වාස ප්‍රාශ්වාසය මෙනෙහි කිරිම) හා මෛත්‍රී (සත්ත්වයන්ට කරුණාව පැතිරවීම) යන භාවනා සමථ වර්ගයට අයත් වන අතර අනිත්‍ය මෙනෙහි කිරීම වැනි භාවනා විපස්සනා හෙවත් විදර්ශනා ගණයට අයත් වේ
සමහර ටිබෙට් භාවනා ක්‍රම වල සමථ, විපස්සනා ලක්ෂණ දෙකම අඩංගු වේ
සමථ භාවනාවෙන් සන්සුන් වූ සිත යොමුවන්නේ විදර්ශනා භාවනාවටයි
බුදු දහම බටහිරට පැතිරිම 
බෞද්ධයන් හා ග්‍රීකයන්ගේ ග්‍රික - බෞද්ධ කලා නිර්මාණ හේතුවෙන් බුදුදහම පිළිබද තොරතුරැ හා කථාවස්තු බටහිරට ඉබේම පැතිරිනි
බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ජිවිතය පිළිබදව  චැමස්කස් හි ජෝන් විසින් පරිවර්තනය කරන ලද පොතක් ක්‍රිස්තියානින් අතර බාර්ලාම් හා ජොසෆට්ගේ කථාව ලෙස ප්‍රසිද්ධියට පත් විය
ඉන්පසු යුරෝපීයන් හා බෞද්ධ හමුව සිදුවන්නේ 1253 ප්‍රංශයේ ශාන්ත ලුවිස් රජතුමා රැබටක් හි විලියම් නම් පූජකවරයා මොංගෝලියානු රාජ සභාවේ රාජ්‍ය දූත මෙහෙවරකට යැවීමෙන් අනතුරැවය
මෙම හමුව වර්තමාන කසතක්ස්ථානය නම් ස්ථානයේ සිදු වූ අතර විලියම් ඔවුන් හිතුවක්කාර ක්‍රිස්තියානින් ලෙස හැදින්විය
බුදු දහම පිළිබදව වඩාත්ම අවධානයක් යොමු වුයේ යටත් විජිත සමයේ දී බටහිර වැසියන් චීන බුදුදහම කෙරෙහි ඇති විශ්වාසය හා කලා නිර්මාණ දැකීමෙනි
මෙම සමයේ දී යුරෝපීය දර්ශන වාදය පෙරදිග ආගම් වලින් බලවත් ලෙස ආභාෂය ලැබීම 1853 දී ජලානයේ ලෝකයට විවෘත වීමෙන් අනතුරැව ජපානයේ කලාව හා සංස්කෘතිය පිළිබදව අවධානය යොමු වූ අතර ලෝකයේ පවතින ඉතාමත් දියුණු බෞද්ධ සංස්කෘතියක් අධ්‍යයනයට අවස්ථාව සැලසුනි
20 වන සියවසේ ඇති වු අර්බුධ සමග බටහිර ජනතාව තවත් බුදුදහමට නැඹුරැ විය
බුදුදහම පීළිබද විද්‍යාඥයින් ඉදිරිපත් කරන ලද මත

පරමාණු සදහා බෝර් ආකෘතිය ඉදිරිපත් කළ නීල්ස් ‍බෝර් මෙසේ පවසා ඇත
පරමාණුව ගැන අධ්‍යයනය කරන අතරේම අපි පැවැත්ම නම් නාට්‍යයේ අපි නළුවන් ‍හා ප්‍රේක්ෂකයන් ලෙස දරනු ලබන චරිත අතර සහ සම්බන්ධතාවය ගොඩනැගීමට බුදුරජාණන්  වහන්සේ හා ලාඕ ටිසු නම් ශ්‍රෙෂ්ඨ චින්තකයින් මුහුණ දුන් ඥාන විමංසන ගැටළු වෙතට ද අවධානය යොමුකර යුතුය'

1958 නීල්ස් බෝර්, පරමාණු භෞතික විද්‍යා ව හා මිනිස් දැනුම බ්‍රිතාන්‍ය ගණිතඥ, ාර්ශනවාදී හා නොඩෙල් ත්‍යාග හිමිකරැවකු වන  ඇල්ෆ්‍රඩ් ‍නොර්ත්  වයිට්පොඩ් (ගණිතයේ ඉතාම වැදගත් ග්‍රන්ථයක් ලෙස සැලකෙන 'ප්‍රින්ජිරියා, මැකමෙටිකා, ග්‍රන්ථයේ ඉර්ටුන්ඩ්  රසල් හා සමර්කෘ) මෙසේ පවසා ඇත
'බුදුදහම යනු ව්‍යවහාරික පාරභෞතික විද්‍යා ඉතිහාසයේ අති විශාලතම නිදසුනයි' බර්ටුන්ඩ් රසල් යන තවත් නොබෙල් ත්‍යාග ලාභියෙකු මෙසේ පවසා ඇත
'බුදු දහම විචාරාත්මක හා විද්‍යාත්මක යන අංශ දෙකේම එකතුවකි
එය විද්‍යාත්මක ක්‍රමයක් අනුගමනය කරමින් අවසාන‍යේ දී හේතුවාදී නිගමන වලට එළඹේ
එයින්  නස හා පදාර්ථය යනු කුමක් ද
ඒ දෙකෙන් වන වැදගත් ව්නනේ කුමක්ද මෙම විශ්වය ගමන් කරන්නේ යම්කිසි අරමුණක් කරාද
මිනිසාගේ සැබෑ තත්ත්වය කැමක් ද
වැනි සිත් ඇදගන්නා සුලු ගැටලු වලට පිළිතුරැ ලබා ගත හැක
විද්‍යාවේ පවතින සීමා නිසා මෙවැනි ගැටලු අපට නිරාකරණය කරගත නොහැක
එහි විජග්‍රහණය ලැබෙන්නේ මනසටයි
ඇමරිකානු‍ භෞතික  විද්‍යාඥයෙකු වන ජේ. රොබට් ඕපන්හයිමර් විසින් හෙයින්ස්බර්ග් අවිනිශ්චිතභාවය පිළිබද මුලධර්මය පැහැදිලි කරමින් 'ඉලෙක්ට්‍රෝනයක පිහිටිම නොවෙනස්ව පවීත දැයි ඇසුවහොත් එයටද පිළිතුර නැත යන්නයි
එය චලනය වේදැයි ඇසු‍වහොත් එයටද පිළිතුර නැත යන්නයි
මිනිසාගේ මරණින්මතු ජීවිතය පිළිබද කෙරෙන ලද ප්‍රශ්න වලට ද බුදුරජාණන් වහන්සේ එවැනි පිළිතුරැ සපයන ලදි
බුද්ධ ධර්මයේ ප්‍රධාන සම්ප්‍රදායන්

චීන මහායාන බෞද්ධ භික්ෂුවක් විජිය පන්සලක සුවද දුම් පුජා කිරිම බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් වර්ග කිරිමේ ප්‍රධාන ක්‍රමය වන්නේ දැනට පවතින ධර්ම ග්‍රන්ථ ලියා ඇති භාෂාවන් අනුව වර්ග කිරීමයි
ඒවා නම් පාලි ටිබෙට් (මොංගාලියානු පරිවර්තන) හා චීන වන අතර සමහරක් තවමත් සංස්කෘත භාෂාවෙන් දතිබේ
මෙය ප්‍රායෝගිකව ප්‍රයෝජනවත් වර්ගීකරණයක් වුවද භාෂා වෙනස්කම හැරැනුවිට සියලු සම්ප්‍රදායන් බැදී ඇති පොදු කරුණු ද ඇති බැවින් දර්ශනවාදී හා ආගමික මත වර්ගීකරණය සදහා මෙය සුදුසු නොවේ
සෑම සම්ප්‍රදායක් ම මධ්‍යම ප්‍රතිපදාව, පටිච්ච පමුප්පාදය චතුරාර්ය සත්‍යය හා ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගය පිළිගන්නා නමුත් සමහර සම්ප්‍රදායන් වල මේවාට එතරම් ලොකු වැදගත්කමක් නොලැබේ
ගිහි පැවිදි ඕනෑම කෙනෙකුට නිර්වාණය අවබෝධ කර ගත හැක (බෝධි)
බුද්ධත්වය ඉහළම මාර්ගඵලයයි
තේරවාදී බුදුසමයේ දි රහතන්වහන්සේලා ලබාගත් නිර්වාණය ද බුදුන් වහන්සේ කෙනෙක් ලබාගන්නා නිර්වාණය හා සම බව  සලකයි
(සියල්ලන්ටම පවතින්නේ එකම නිර්වාණයකි) බුදුන් වහන්සේ නමක් යනු තනිවම නිවන් මග සොයාගෙන එය රන්නයන්ට අවබෝධ කරදෙන තැනැත්තෙකි
ඕනැම රටක හෝ ප්‍රදේශයක ප්‍රචාරණයක සාර්ථකත්වය තීරණය කිරිම සදහා ප්‍රධාන සාධකය වනුයේ ප්‍රචාරණ පර්යේෂණය වේ
ප්‍රචාරණයක සාර්ථකත්වයට දායකත්වයේ කුමන අංග සහ ප්‍රචාරණයක අවස්ථා හදුනාගැනීමේ හැකියාව නුයේ පරිමාවේ ආර්ථිකත්වය උපරිම වශයෙන් උපයෝගී කරගත ඇත්තේ කෙසේද යන්න මතය
ප්‍රචාරණයක සාර්ථකවන්නේ කුමක් දැයි කෙනෙක් දැනගත්විට එම අදහස හේ අදහස් වෙනස් වෙලද පොලකට ආනයනය කරගත හැක
අවධානය කෙසේ ද උද්වේගය කෙසේ ද සහ වෙළද නාමය යෙදීම අවස්ථා වැනි වෙලද පල පර්යේෂණ කාර්යයන්, ප්‍රචාරණයක සාර්ථකත්වය කුමක් ද යන්න සහ ඕනෑම රටක ‍හෝ ප්‍රදේශයක සාර්ථකත්වය වන්නේ කුමක් ද යන්න පිළිබද  අන්තර්ඡානයක් ලබා දෙන්නේ මෙම කාර්යයන් ප්‍රචාරණයේ දර්ශන හෝ වාචික අංග මත පදනම් වී ඇති හෙයිනි 

ප්‍රවණතා 
අන්තර් ජාලය උදව්වත් සමග බොහෝ නව ප්‍රචාරණ ඉඩ ප්‍රස්ථා ඇතිවිය
පොප්පුස් ෆප්ලැෂ්බැනර් 

ප්‍රචාරණයේ අනාගතය
ගෝලීය ප්‍රචාරණයදේශිය නිර්යාන, ජාත්‍යන්තර බහු ජාතික සහ ගෝලීය වශයෙන් සංවර්ධන අදියර  පහක් හරහා ප්‍රචාරණය ගමන් කර ඇත
ලෝක ව්‍යාප්ත ප්‍රචාරණ සංවර්ධන කිරීමේ එක හඩින් කථාකරමින් ගොඩනැගීමේ දී නිර්මාණාත්මක ක්‍රියාවලිය තුල පරිමාවේ ආර්ථික තත්ත්වය සංවර්ධනය කිරීමේ දී ප්‍රචාරක දැන්වීම් වල දේශිය ඵලදායීතාව පවත්වාගෙන යාම සහ ක්‍රියාත්මක කිරීමේ  සමාගමේ වේගය වැඩිකිරිමේ දී තුලනය කළ යුතුව ඇති විභව ශක්තියෙන් යුත් කරගත අරමුණු හතරක් ඇත
ගෝලීය පුචාරණ ක්‍රියාත්මක කිරිම ක්‍රියාත්මක කිරිම් නිර්යාත  කිරිම දේශිය ක්‍රියාත්මක කිරිම්  නිෂ්පාදනය කිරිම සහ පැතිරී යන්නට අදහස් ආයාත කර ගැනීමේ දී මුලික වශයෙන් තරගකාරී ව්‍යාපාර අරමුණු හතරක්  ඇත
(ඩී වී ආර්) වල (HIV වැනි) පටිගත කිරීමේ හැකියාව නිසා පසුව බලා ගැනීම සදහා වැඩසටහන් පටිගත කිරීම මේවා  භාවිතා කරන්නන්ට ඉඩ ප්‍රස්ථා සැපයේ එමගින් ඔවුන්ට වෙළද දැන්වීම් ඉක්මණින්  ඉදිරිපත්  කිරිමට  හැකිවන ඇත වැඩිමනක් වශයෙන් කලින් පටිගත  කළ බොක්ස්ටා සෙෘස් වල වැඩ සටහන් වැඩි වැඩියෙන්  රෑපවාහිනී දර්ශන සදහා පිරිනමනු ලබන හෙයින් රෑපවාහිනියේ  එම වැඩසටහන නරඹනුයේ වඩා අඩු පිරිසකි
කෙසේ වෙතත් මෙම කට්ටල විකිණිමටත් අදහස් වනුයේ මේවා විකිණිමත් සමගාමිව අමතර ප්‍රතිලාභයක් ලැබෙන බවයි. මෙ බලපැම විරැද්ධව කටයුතු කිරිම සදහා බොහෝ ප්‍රචාරකයින්  සර්වයිවර් වැනි රෑපවාහිනි වැඩ සටහන් මෙන්  රෑපවාහිනි දර්ශන සදහා නිෂ්පාදන ස්ථානගත කිරිම් සදහා 

මනාපය දක්වා ඇත
විශේෂයෙන් වින‍නෝදාත්මක ප්‍රචාරණ වැඩිවීමත් සමග සමහර අය ඊට කැමැත්ත දක්වා පසුව නැරඹුම් මිතුරෙකුට නොවිමට හෝ කැමැත්ත දක්වති
පොදු වශයෙන් ප්‍රචාරණ ප්‍රජාව විසින් මෙය පහසු කර නොමැති වුවද, සමහරැන් විසින් අන්තර්ජාලය තමන්ගේ ප්‍රචාරණ පුළුල් වශයෙන්  භාවිතා කිරිම සදහා සහ තමන්‍ගේ ප්‍රචාරණයන්  බොද  හැරීම  සදහා භාවිතා කර ඇත
ප්‍රචාරණය
ප්‍රචාරණය - මාධ්‍ය පිළිබද මහජන අවබෝධය 

නූතන බටහිර සමාජයන් හි ප්‍රචාණය සහ අලෙවිකරණ ප්‍රයත්න වැඩි වැඩියෙන් සෑම තැනම පැතිර යාමත් සමග  සංස්කෘතික බාධා කිරිම් මගින් කටයුතු කරන ප්‍රචාරණ  නාශකයන් වැනි කණ්ඩායම් වල විවේචනයට කර්මාන්ත බදුන් ‍වී ඇත
එමගින් ඔව්හු ප්‍රචාරණයේ විධික්‍රම භාවිතා කරමින ්මාධ්‍ය සහ පරිභෝජන වාදය විවේචනය කරති
පරිභෝජනය ප්‍රවර්ධනය කරන්නා වූ එකට ව්‍රෙඵණු ආර්ථික විශාල ප්‍රමාණයෙන් නිෂ්පාදන පද්ධතියක් ක්‍රියාත්මක කරන්නා වූ යන්ත්‍රයක් වී ඇති බවට කර්මාන්තවලට චේදනා කරනු ලැබේ
ප්‍රචාරණයේ අති සාමාජයීය බලපෑම හදුනාගනිමින් බ්‍රිතාන්‍යයේ විශේෂ කරැණු කෙරෙහි උනන්දුවක් දක්වන කණ්ඩායමක් වන වීඩියා වොඩ් යුකේ සංවිධාන විසින් ප්‍රචාරකයන්ට සහ  නියාමකයන්ට කළ යුත්තේ කෙසේ දැයි යන කරැණු පිළිබදව පාරිභෝගිකයන් දැනුවත් කිරිමට ක්‍රිය කරනු ලැබේ
පාසල් වල භාවිතය සදහා අධ්‍යාපනික ලිපි ලේඛන ඔවුන් විසින් සකස් කර ඇත
ප්‍රචාරකයන් විසින් ඉලක්ක කරනු ලබන මානසික අවකාශය වෙත ඇතුල් වීම සම්බන්ධයෙන් ඔවුන්ගේ බදු මුදලක් අයකළ යුතු බවට මහජන ප්‍රශ්න ගැන සැලකිලිමත් වන කණ්ඩායම් වල යෝජනා වැඩියෙන් පවතී
(උපන්‍යාය අවශ්‍යවේ)  මක්නිසාද යත්, වර්තමානයේ දී තම අවසරයෙන් තොරව  ඇතුල්වීම්වලට භාජනය වන්නා වූ මහජනයාට කිසිදු වන්දියක් නොගෙව නොමිලේ එම අවකාශ ප්‍රචාර කරැවන් විසින් භාවිතා කරනු ලැබේ
දැනට වැඩි වැඩියෙන් පෙනී යන්නා වූ මහජන හිරිහැරය අඩු කිරීමට ක්‍රියා කරනු  ලබන  පිගෙවිලායානු බද්දක් වනු ඇත
එවැනි  බදු අයකර ගැනිම  ක්‍රියාත්මක  කිරිම සදහා අර්කන්සාස්හි හා මෙසින්හි පහත් ඉදිරිපත් කිරිමට සලකා බැලීමක් සමග එවැනිම තුඩු දෙන ක්‍රියාවන් හි ප්‍රවේශය වැඩිවෙමින් පවතී
(උපන්‍යාස අව‍ශ්‍යවේ) මක්නිසාද යත්, වර්තමානයේ දී තම අවසරයෙන් තොරව ඇතුප්වීමට භාජනය වන්නා වූ මහජනයාට නිසිදු වන්දියක් නොගෙව  නොමිලේ එම අවකාශය ප්‍රචාරක  කරැවන් විසින් භාවිතා කරනු ලැබේ
දැනට වැඩි වැඩියෙන් පෙනී යන්නා වූ මහජන  හිරිහැරය අඩු කිරිමට ක්‍රියා කරනු ලබන පිගෙවිලියානු බද්දක් වනු ඇත
එවැනි බදු අයකර ගැනීම ක්‍රියාත්මක වනු ඇත
එවැනි  බදු අයකර ගැනීම ක්‍රියාත්මක කිරිම සදහා අර්කන්යාස්හි සහ මෙයින්හි පත් ඉදිරිපත් කිරිමට සලකා බැලීමත් සමග එවැන්නකට තුඩු දෙන ක්‍රියාවන් හි ප්‍රවේශය වැඩිවෙමින් පවතී
ෆප්ලොරිඩාවෙහි එවැනි බද්දක් 1987 දී පනවන ලද නමුත් සංචාරක කර්මාන්තයට බරපතල  නඩු සිදු කරමින් නියෝජි සම්මේලන ඉල්ලා අස්කර ගැනීම විද්‍යුත් විකාශන කර්මාන්තයට පමණක් ඩොලර් මිලියන 12 ක ප පාඩාවක් සිදු කරමින් ප්‍රචාරණ කටයුතු අවලංගු  කර දමමින්  ජාතික වාණිජ අංශ විසින් ඒකරාශි වූ පුයත්නයක් ගැනිම හේතු කොට ගෙන හය මසකට පසු එය අවලංගු කරන ලදි
ද්‍රව්‍යමය වස්තූන් හෝ චිත්‍ර වැනි සළකුණු කිරිම් මෙම සංකේත විධිවල ප්‍රධාන තැනක් ගනී
හින්දු ආගමික පුජා පැවැත්වෙන අවස්ථාවල මෙම සංකේත භාවිතය විශේෂයෙන් දැක ගැනීමට ලැබේ
තිලකය
අධ්‍යාත්මික භක්තිය ඇගවීම පිණිස විශේෂයෙන් නළල මත හෝ ශරීරයේ වෙනත් ස්ථානයක අදිනු ලබන  සළකුණු විශේසයෙන් වේ
සමහර හින්දු න් මෙම සලකුණු දිනපතා  පලදින අතර සමහරැන් ඒවා ආගමික උත්සවට අවස්ථාවලයි පමණක් යොදා ගනි
මෙම සළකුණුවල විවිධ හැඩියන්ගෙන් එක් එක් පුද්ගයා ඔවුන් වඩාත් භක්තිමත් භාවය දක්වන දෙවියන් කවුදැයි හදුනාගැනිමට පුළුවනි
ඉංග්‍රිසි U අක්ෂ‍රයේ හැඩයට  අදින ලබන ඉරි තුනකින් ශිව දෙවියන් කෙරෙහි ඇති භක්තිය  ප්‍රදර්ශණය වේ
මෙම සළකුණු ඇදිම සදහා කුංකුම, රත්කුඩු කහ සහ සමහර විට මැටි හෝ සාමාන්‍ය අළුද යොදා ගනු ලැබේ
විවාහය යන මංගල අවස්තාවක නිරැපනය  සදහා විවාහක හින්දු ස්ත්‍රින් බින්දු හෝ බින්දි නමින් හදුන්වනු ලබන රතුපාට කුඩුවලින් සලකා ගත් තිලකයකයන්ගෙන් සැරසෙයි
මෙය බොහෝ විට බටහිර රටවල කාන්තාවන් විවාහක මුදු පැළදිමට සමාන වන්නක් වේ
දකුණු ඉන්දියාවේ දී මෙම බින්දු නම් තිලක‍ය පොට්ටු නමින් හැදින්වේ
මෙම තිලකය  සලකුණුවල හැඩය, ප්‍රමාණය,සහ ස්ථානය ප්‍රදේශය වශයෙන් වෙනස්වනබව‍ පෙනේ
උතුරැ ඉන්දියාවේ මිනිසුන් නලලේ ‍ඉහල කොටස්‍දෙ, දකුණු ඉන්දියාවේ මිනිසුන් ඇහි බැමි අතර ද මෙම සලකුණු ඇදගනු ලබයි
නැගෙනහිර ඉන්දියාවේ විශේෂයෙන් බෙංගාලි ප්‍රදේශයේ දුර්ගා දෙවගනගේ බැතිමතුන් විසින් සිය භක්තිය හැගවීම පිණිස ප්‍රමාණයෙන් විශාල බින්දි නොහෙත් තිලක තබා ගනු ලැබේ
විභූති

ගින්දර උපයෝගී කරගෙන පවත්වනු ලබන පූජා, අවස්ථාවලදි ලබා ගන්නා අළු විභූති නමින් හැදින්වේ
අළු ගින්නේ ප්‍රථිපලයක් නිසා එය ශුද්ධ වූ දෙයක් ලෙස සළකයි
මෙම අළු ශිව දෙවියන් කෙරෙහි ඇති භක්තිය  ප්‍රකාශ කිරිම සදහා නළල මත තිරස් ඉරි තුනක් ඇදිමට යොදා ගනි
සමහර හින්දු මෙම ඉරි තුන් සළකුණ සහ U අකුරේ හැඩය ඇති තිලකය අකම අවස්ථාවේ තබා ගෙන  ශිව සහ විශ්ණු දෙවියන්ට එකවර භක්තිමත් භාවය ප්‍රකාශ කරයි
මෙය 'හරි - හරා' (විශ්ණු - ශිව) යනුවෙන් ද  හදුන්වනු ලබයි
ශරීරයේ උපත අළු සහ දුවිලි වලින් බවත් එය නැවත අළු දුවිලි බවට පත් වන බවත් මෙම විභූති පැළදිම මගින් නිරෑපණය වේ යයි කියනු ලැ‍‍බේ
තවද අළු අනිත්‍යතාව ප්‍රකාශ කරන වස්තුවකි
සියළු දේ මායාකාරි ස්වාභාවයක් ගන්නා බවද ප්‍රකාශ වේ
නලල මත සලකුණු කෙරෙන විභූතිය මගින් ජිවිතයට දුක් වේදනා ගෙනෙනු ලබන ඊශ්යාව ,ක්‍රෝධය, තණ්හාව ආදි දුර්ගුණ විනාශ කරනු ලබන බවටද විශ්වාසයක් පවති
රැදුක්ෂ
රැදුක්ෂා යනු ඒ නමින් හදුන්වනු ලබන වෘක්ෂයේ බීජයක් වේ
හින්දු දේවකතාවලට අනුව මෙම වෘක්ෂයේ ගෙඩි  මගින් රැදු නමින් ද හදුන්වනු ලබන විශ්ණු දෙවියන්ගේ කදුළු සංකේතවත් වෙයි
රැදුක්ෂ බීජ - ඇට මාලයක් ලෙද සකස් කර යාඥාවලදී  සහ භාවනා කරන අවස්ථාවලදී නවගුණ වැලක් සේද භාවිතා කරනු ලබයි
හින්දු පූජා
ඊශ්වර (සංස්කෘත
ईश्वर) යනු හින්දු ආගමේ දාර්ශනික සංකල්පයකි
හින්දු දර්ශනයේ පුරාණ ග්‍රන්ථවල, සන්දර්භය මත පදනම්ව, ඊශ්වර යනු උත්තරීතර ආත්මය, පාලකයා, ස්වාමියා, රජු, රැජින හෝ ස්වාමිපුරුෂයා යනුවෙන් අරුත් ගැන්විය හැක
මධ්‍යතන යුගයේ හින්දු ග්‍රන්ථවල, හින්දු ආගමේ දර්ශනයන් අනුව, ඊශ්වර යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ දෙවියන් වහන්සේ, උත්තරීතර පුද්ගලයා, ඉටු දෙවියන් හෝ විශේෂ ආත්මය යන්නයි
ඊශ්වර යනු මූලික වශයෙන් ශිව දෙවියන්ගේ නාම පදයකි
ශෛව ආගමේ සහ බොහෝ හින්දු භක්තිකයන් සඳහා, ඊශ්වර යනු ශිව සමඟ සමාන පදයකි
වෛෂ්ණවයින් සඳහා එය විෂ්ණු දෙවියන්ට සමාන වේ
ආර්ය සමාජය සහ බ්‍රහ්මවාදය වැනි නූතන නිකායික ව්‍යාපාරවල ඊශ්වර ඒක දේවවාදී දෙවියන්ගේ ස්වරූපය ගනී
නිරුක්තිය 
ඊශ්වර යන වචනයේ මූලය පැමිණෙන්නේ ඊශ් (ईश, Ish) යන අර්ථයෙන් "හැකි" සහ "හිමිකරු, පාලකයා, ප්‍රධානියා" යන්නයි
ඊශ්වර යන පදයේ දෙවන කොටස වර වන අතර එහි අර්ථයන් වන්නේ සන්දර්භය මත පදනම්ව, "හොඳම, විශිෂ්ට, අලංංකාර", "තේරීම, කැමැත්ත, ආශීර්වාදය, වරප්‍රසාදය, තෑග්ග", සහ "ගැනුම්කරු, පෙම්වතා, විවාහ වීමට ගැහැණු ළමයෙකු ඉල්ලා සිටින තැනැත්තා" යන්නයි
ඊශ්වර යන්න වචනාර්ථයෙන් "හොඳම, අලංකාර හිමිකරු", "තේරීමේ පාලකයා, ආශීර්වාද, වරප්‍රසාද", හෝ "සුදුස්සන්ගේ ප්‍රධානියා, පෙම්වතා" යන්නයි
සංකල්පයක් ලෙස, පුරාණ සහ මධ්‍යකාලීන සංස්කෘත ග්‍රන්ථවල ඊශ්වර යන්නෙන් විවිධ ලෙස අදහස් වන්නේ දෙවියන්, උත්තරීතර ජීවියා, උත්තරීතර ආත්මය, ශිව දෙවියන්, රජෙකු හෝ පාලකයෙකු, ස්වාමිපුරුෂයෙකු, ආදරයේ දෙවියන්, රුද්‍රයන්ගෙන් එක් අයකු සහ 'එකොළොස්' අංකයයි
ඊශ්වර යන වචනය ඍග් වේදයේ දක්නට නොලැබේ
කෙසේ වෙතත්, īś- ක්‍රියා පදය ඍග් වේදයේ දක්නට ලැබේ, එහි සඅරුත් ගන්වන්නේ  "හැකි, හැකියාව" යන්නයි
එය සාම වේදයේ නැත, අථර්ව වේදයේ දුර්ලභ ය, නමුත් එය යජුර් වේද සංහිතාවන්හි දක්නට ලෑබේ
කෙසේ වෙතත්, පැරණි ඉන්දියානු ව්‍යාකරණඥ පාණිනි පැහැදිලි කරන පරිදි, සන්දර්භීය අර්ථය දෙවියන් හෝ උත්තරීතර භාවය නොවේ
සටහන් 

හින්දු ආගම

ආශ්‍රයයන් 
හින්දු දෙවිවරු
හින්දු ආගමේ කර්ම සංකල්පය හේතුඵල වාදය පෙන්වන්නකි
මේ අනුව වර්තමානයේ යහපත්, සඵල ප්‍රතිඵල ලැබෙන්නේ ඉහත දී කරන ලද යහපත් ක්‍රියාකාරකම්වල ප්‍රතිඵලයක් ලෙසිනි
එලෙසම වර්තමානයේ අනිශ්ඨ ප්‍රතිචාර වලට භාජනය වන්නේ ඉහත දී කරන ලද අනිශ්ඨ ක්‍රියාකාරකම්වල ප්‍රතිඵලයක් ලෙසිනි
මෙම ක්‍රියාවලිය පුද්ගලයකුගේ සංසාර ගමන පුරාම ක්‍රියාත්මක වේ
මෙම ආත්ම පුනර්භව සංකල්පය හෝ පෙර කර්‍මවල වර්තමාන ප්‍රතික්‍රියා පිළිබඳ අදහස් ඝෘග්වේදයේ සඳහන් නොවේ
800 – 200 කාලය තුළ ආරම්භ වූ කර්‍ම සංකල්පය හින්දු ආගමේ සම්භාව්‍ය යුගය ලෙස සැළකෙන ක්‍රි
200 සිට ක්‍රි
ව. 1100 පමණ කාලය තුළ ඉතා පුළුල් ලෙස විකාශනය වී ඇති බව පෙනේ
එ‍ක්සෙල් මයිකල් පවසන අන්දමට මෙම ආගමික අදහස් ලේඛන ගත කොට ඉදිරිපත් වී ඇත්තේ පසු කාල‍යකදීය
යම් යම් සිද්ධි ඒ ආකාරයෙන් සිදුවන්නේ ඇයි ද යන්න පැහැදිලි  කිරිම මේ සංකල්ප පිළිබඳව විස්තර කෙරෙන  එක් විග්‍රහයක් පමණි
මුල් කාලයේ උපනිශද් ඉගැන්වීම්වල ආත්ම පුනර්භවය පිළිබඳව විවිධ මත එකිනෙකට නොගැලපෙන අනුමාන වශයෙන් ඉදිරිපත් කර ඇති  පැහැදිලි කිරිම් දක්නට ලැබේ
මෙම අදහස් නීතිය පිළිබඳව ලියවී ඇති ග්‍රන්ථවල විවිධාකාරයෙන් ඉදිරිපත් වී ඇත
නැවත නැවත ඉපදීම පිළිබඳ අදහසක් නොමැතිව  සිදුවන මෙම සංසාර ගමන නවතා විමුක්තිය ලැබීමට ඇති කැමැත්ත මිනිසුන් තුළ ඇතිවන සැටිත් අපට දැනගන්නට  ලැබෙන්නේ මෙම ග්‍රන්ථ වලින් පමණි
එකිනෙකාගේ වර්තමාන පැවැත්ම පෙරකර්මවල ප්‍රතික්‍රියාවක් බව සමාජ ගත කරවිම ද මෙම ග්‍රන්ථ තුලින් දක්නට ලැබේ
මෙම කර්ම සංකල්පය තුළින් දේව  යුක්තිවාදය පිළිබඳ අදහස් ඉදිරිපත් ‍වේ
සෑම අතින්ම මෙම ධර්‍ම දෙක එකිනෙකට ගැලපෙන බවත් මෙයින් අදහස් නොවේ
ජීවිතයේ ඉරණම පිළිබඳ මේ ධර්‍ම දෙක ඒවාට ආවේණිකවම විග්‍රහ කරන විධි බොහෝමයක් තිබෙන බවද සඳහන් කළ යුතුය
හින්දු ආගම
නිරුක්තිය 
ක්ෂත්‍රීය යනු සංස්කෘත භාෂාවේ අධිපතීත්වය, බලය, රාජ්‍යය යන අරුත් ඇති ක්ෂත්‍ර යන මුල් වචනයෙන් බිඳී ආවකි
පැරණි පර්සියානු භාෂාවේ අධිරාජ්‍යයා, නගරය නැතිනම් රාජ්‍යය යන වචනවලට සම්බන්ධතාවයක්ද මීට ඇත
තායි භාෂාවේ රජ යන තේරුම ඇත
“ක්ෂටි” යන්න මෙලෙස වැදගත් වේ
“ක්ෂත්‍රීය” යන්නෙන් උසස් සමාජ මට්ටමක් ඇති රදළ යන්න නිරූපනය කරයි
පැරණි වේද ශිෂ්ටාචාරයේ යුද්ධයට දක්ෂ රණ ශූරයෝ සිටි කුලය රන්ජන්‍ය සහ ක්ෂත්‍රීය නමින් හඳුන්වා ඇත
මෙය රාජ්‍ය පාලකයා යන තේරුම ඇත
රාජ යන නිරුක්තියේ විශේෂ පදයක් ලෙස සැකසී ඇත
එසේම මෙයට ලතින් භාෂාවේ "Rex" වදනින් රජ යන තේරුම ඇත
ජර්මන් භාෂාවේ රාජ්‍යය/අධිරාජ්‍යය යන "Reich" වදනින් ද, තායි භාෂාවේ “රාච” වචනය රාජ යන තේරුමද ඇත
පර්සියානු භාෂාවේ පාලකවරුන් සහ ආරක්ෂකයින් හඳුන්වන්නේ “සත්‍රප්” (satraps) “ක්ෂාත්‍රය” යන ශබ්ද වලිනි(පර්සියානු අධිරාජ්‍යයේ ප්‍රාදේශිය බල ප්‍රදේශවල)
මුර්ති

හින්දු 'මුර්ත' යනුවෙන් හදුන්වනු ලබන්නේ දේව ප්‍රතිමා ආදියයි
මෙම ප්‍රතිමා තුළ දේවත්වය මුර්තිමත් වී ඇතැයි විශ්වාස කරති
ප්‍රතිමාවකට  දේවත්වය ප්‍රතිශ්ඨාපනය කළ පසු එයට වැදුම් පිදුම් කිරිමට සුදුසු බව පිළිගනිති එම නිසා හින්දුන් මෙන්ම මහායාන බෞද්ධ ජනයා භක්තිය ඇති කර ගැනිම සහ භාවනාවන් සදහා සිත කේන්ද්‍රගත කර ගැනීමන් මෙම ප්‍රථිමා ප්‍ර‍යෝජනවත් ලෙස සලකයි
‍වංචකස්තු ග්‍රාන්ත්‍ර වල පුතිමා  පුද පූජා සදහා උපයෝගී කර ගැනිම පිළිබද ව විස්තරාත්මකව දක්වා ඇත
නිශ්චිත හැඩ රැවකින් තොර මුර්ති නොහොත් පුතිමා කලාතුරකින් දක්නට ලැබුනද බහුල වශයෙන් දක්නට ලැබෙන්නේ නිශ්චිත හැඩ හෝ ස්වරෑපයකි න්දෙවියන් නිරෑපනය කෙරී ඇති  හේතුවෙන් යදීශ දිල්ශාන්, ශිව, ගනේෂා, රාම කාලි වැනි දේව ප්‍රතිමාවන් ය
'ශිල්ප ශාස්ත්‍ර' ග්‍රන්ථයෙහි දක්වා ඇති නියමයන්ට අනුකූලව  ප්‍රතිමා නිර්මාණය කෙරේ
ප්‍රතිමා සැකසිම සදහා පංච ලෝහ වර්‍ග  භාවිතා කරනු ලැබේ
ප්‍රාණ ප්‍රතිශ්ඨා නම්න් හදුන්වනු ලබන උත්සව අවස්ථාවල දී පූජකවරැන් විසින් මෙම ප්‍රතිමාවලට දිව්‍යමය භාවය ආරෝපනය කරනු ලැබේ
ප්‍රතිමා වන්දනය මගින් එක් එක් පුද්ගලයා දෙවියන් කෙරෙහි ඇති භක්තිය වර්ධනය කර ගන්නා අතර ඔවුන්ගේ දෙවියන් කෙරෙහි  ඇති ඇල්ම ගෞරවය, වඩාත් තහවුරැ කර ඇදහිම ද සිදුවන්නේය
කෙසේ වෙතත් 'ආර්ය සමාජ' සහ ' සත්‍ය ධර්‍ම මහිම' යන සංවිධාන මෙය භ්‍රද්‍ර රැප වන්දනය ත් පමණක් බව පවසා මෙම විශ්වාසයන් බැහැර කරනු ලබයි
සත්ගුරැ සිට ප්‍රබුමානියම්සවාමි තුමා පවසන අන්දමට ප්‍රතිමා (මුර්ති) නූතන කාලයේ දුරකතනයකට සමාන කළ හැකිය
මේ අනුව කෙනෙකු කතා කරන්නේ දුරකතනයට නොවන බවත් එය දුර සිටින කෙනෙකු‍ට  කතා කිරිමේ මාධයය වශයෙන්  පමණක් යොදා ගන්නා බව  පවසයි
ඒ ආකාරයෙන් වන්දනිය තත්ත්වයක් ආරෝපනය කර පූජානීය  වඩවා ඇති ප්‍රතිමා මගින් කෙනෙකුට  පහසුවෙන් දෙවියන් අවබෝධ කර ගැනිමට හැකිවනු ඇත
අම්පිටිය මහනුවර නගරයේ සිට කි
6ක් පමණ දුරින් පිහිටි ගම්මානයක් වේ
මේ ප්‍රදේශය ආශිතව කතෝලික පුජක වරුන් පුහුනු පාසැල් එනම්, "ජාතික දෙව්සත් හල්" පිහිටා ඇත
මෙම ජාතික දෙව්සත් හල් පෞරාණික වටිනා කමක් සහිත ස්ථාන වන අතර කතොලික ජනයාගේ ප්‍රධාන වන්දනා ස්ථාන වන්නේය
පාර්වතී  (සංස්කෘත
पार्वती, IAST
pārvatī)  හෙවත් උමා යනු හින්දු දෙවඟනක් වේ
ව්‍යසනයේ මෙන්ම පුනර්ජිවයේ ද බලසම්පන්න ශිව දෙවියන්ගේ තෙවන මෙහෙසිය පාර්වතී බව  පිළිගැනීමයි
කෙසේ වෙතත් පාර්වතී දෙවඟන ශිව දෙවියන්ගේ පෙර මෙහෙසිය වූ “සති” දෙවඟනගේ පුනර්ජන්මයක් වන නිසා මේ දෙදෙනා අතර වෙනසක් ඇති බවක් නොසැලකේ. එසේම ඇය ගනේෂ සහ ස්කන්ධ (කාර්තිකේය) ගේ මව් තුමියද වේ
පාර්වතී විෂ්ණු දෙවියන්ගේ සොහොයුරියක බවට ද විශ්වාසයක් පවතී
එසේම ශක්ත බැතිමතුන්ගේ විශ්වාසය පරිදි පාර්වතී දේවිය මෙම විශ්වයේ පවතින සියලුම බලයන්ගේ එකතුව අවසානයේ රැස් කර ගන්නා සර්වබලධාරි දෙවඟන ආදි පරාශක්ති මාතාවගේ ප්‍රතීරූපයක් වේ
ශිව දෙවිඳුන් සමඟ සිටින විට ඇයව පිළිබිඹු කෙරෙන්නේ අත් දෙකක් සහිතව වුවද තනිව සිටින විට අත් සතරක් ඇතිව සිංහ හෝ ව්‍යාඝ්‍ර වාහනය මත ඉඳ සිටින ආකාරයෙන් දැක්වෙයි
සෞම්‍ය ගති ඇති කරුණාවන්ත දෙවඟනක් ලෙස පාර්වතී දේවිය පිළිබඳ සාමාන්‍ය පිළිගැනීම  වුවද ඇය තුළින් දුර්ගා, කාලි, චන්ඩි සහ මහා විද්‍යා වැනි ස්වරූපයන් මතුවන අවස්ථා තිබෙන බවද දක්වා ඇත
එසේම මහාගෞරි, ශෛලපුත්‍රි, සහ ලලිතා වැනි දිව්‍ය අඟනන්ගේ මෘදු කරුණාවන්ත ස්වරූපයෙන් ද බොහෝ විට ඇගෙන් නිරූපනය වේ
පාර්වති උතුම් මාතෘ දෙවඟන ලෙස සලකන බැවින් අනෙකුත් දෙවඟනන් ඇයගේ ප්‍රතිබිම්භ ස්වරූපයන් හෝ වෙනත් වේශ නිරූපනයන් ලෙසද පිළිගැනීමක් ඇත
ශෛවන නිකාය හි දැක්වෙන පරිදි පාර්වතී සහ දුර්ගා එකම කෙනෙක් වේ
එහෙත් ශක්ති බැතිමතුන් උසස්ම දෙවඟනගේ පූර්ණ ප්‍රතිරූපයක් ලෙස පාර්වතී දේවිය සලකන අතර චන්ඩි, දුර්ගා සහ කාලි ඇගේ භයංකාර ස්වරූපයන් ලෙස පිළිගනී
පාර්වතීගේ උපත හා විවාහය

පුරාණයේ, කිහිපවරක් සඳහන් වන පරිදි සති දේවිය හා ශිව දෙවිඳුන්ගේ විවාහය "දක්ෂ" රජුගේ ගේ කැමැත්තට විරුද්ධව සිදු වුවකි
එසේම පසු කාලීනව ඇය කලකිරී ශිව අතහැර ගොස් "දක්ෂ" ගේ අග්නිහෝමයේදී ස්වයං බිලි පුජාවට ලක්වු අයුරු ද එහි සඳහන් වේ
බ්‍රහ්ම වෛවර්ථ පුර්ණයට අනුව සති, ශිව දෙවිඳුන් ඉදිරියේ පෙනී සිට තමන් නැවත ඉපදෙන බවත්, ඒ හිම වනයෙහි දියණිය ලෙස බවත් කියා සිටියේය
ති පාර්වතී නමින් නැවත උපන්නාය
රාමයණයේ කියැවෙන පරිදි "ගංගා" ගඟ ඇගේ වැඩිමහල් සොහොයුරිය වේ
නමුත් පාරිවම්සාවට අනුව පාර්වතීට ඒක් අපර්ණා හා ඒක්පාටාලා ලෙස බාල‍සොයුරියන් දෙදෙනක් සිටී. පාර්වතී දේවිය යොවුන් වියට එළඹෙත්ම ඇය තපසට යොමු විය
මේ ඇයගේ යටිසිත ඇයට බලකිරීම නිසායි
නමුත් ඇය නැවතත් ශිව සමඟ එක් විය
තපස් ගත වී අවුරුදු ගණනාවකට පසු ශීව ඇගේ ඉදිරියේ පෙනී සිටියේය
නමුත් ඒ තත්පර කිහිපයකට පමණි
මින් සිදුවුයේ පාර්වතී තවදුරටත් දුකට පත්වීමයි
පසුව ශිව මහලු මිනිසෙකුගේ වේශයෙන් පාර්වතී ඉදිරියේ පෙනී සිට ඇය වැනි රූමත් කාන්තාවක් දිවි හම අඳින, ඇග පුරා අළු තවරා සිටින පුරුෂයකු ගැන සිහින මවමින් කුමක් කරන්නේ දැයි ඇසීය
පාර්වතී මෙයින් බලවත් අමනාපයට පත්ව තම ආදරවන්තයාට එවැන්නක් කීම ගැන මහල්ලාට බලවත් ලෙස බැණ වැඳිණි
මෙම ක්‍රියාවෙන් පාර්වති තමන් කෙරෙහි දක්වන ආලය තේරුම් ගත් ශිව සිය සැබෑ ස්වරූපයෙන් පෙනී සිටියේය
මෙසේ තපස් රැක, පාර්වතී තම සැමියා නැවත ලබාගත්තාය
කාලිදාසයන්ගේ වීරකාව්‍යයක් වන " කුමරසම්භවම්" හි පාර්වතීගේ සුන්දරත්වය, ශිව ලබාගැනීමට තිබු කැපවීම, කාමදේව විනාශ කළ අයුරු, ස්කන්ධගේ අතිවිචිත්‍ර උපත (ශිවගේ පළමු පුත්‍රයා) හා කාම දේවගේ නැවත පැමිණිම ගැන සටහන් වේ
මොහොතකට ශිව දෙවිඳු පුරුෂයකු ලෙස නොව සියලු මනුෂ්‍යයාට දැනෙන දුක් පීඩා ඉක්මවු අයෙක් ලෙස ගතහොත් පාර්වතී නිර්වාණය ලබාගැනීමට උත්සාහ කරන්නකු ලෙස විද්‍යාමාන වේ
එසේම මෙම කථාව හුදෙක් ප්‍රේම වෘතාන්තයක් නොව ඊට වැඩියමක් බව පිළිඹිබු වේ
පාර්වතීගේ දේවියගේ තපස ශිව දෙවිඳු විවාහ කර ගැනීමේ අරමුණින් කරන ලද්දක් බව ඒත්තු ගැන්වීමට කතෘ ආචාර්යවරු දක්වා ඇත
මෙයට හේතුව තරුණ කාන්තාවන් පාර්වතී උදාහරණයට ගෙන ඇය මෙන් කටයුතු කර නිෂ්ක්‍රමණය කිරීම වැළැකීමයි
ඒ කෙසේ වෙතත් බොහෝ ස්ථාන වල පාර්වතී දේවියගේ තපස ගැන කියවේ
පාර්වතී ප‍්‍රතිමා

පාර්වතී දෙවගනගේ ප‍්‍රතිමා නිර්මාණය කිරීමේදී විවිධ ස්වරූප අනුගමනය කර ඇති බැවින් ඇයට ම ආවේණික සුවිශේෂ ලක්ෂණ කවරේද යන්න තේරුම් ගැනීම පහසු නොවේ
එහිදී ඇය අභය මුද‍්‍රාව දක්වන අතර සිය දරුවෙකු උකුල මත රදවාගෙන සිටින්නීය
රූමත් බවෙහි ලක්ෂණයක් සේ සැළකෙන බැවින් ඉදිරිය බලාසිටින විශාල නෙත්වලින් වෙනත් දෙවගනන්ගේ ප‍්‍රතිමා සමන්විත වන නමුදු ගැඹුරු භාවනාවක යෙදී සිට ඉන් නැගී සිටි අයෙකුගේ වැනි වූ පාර්වතියගේ නෙත්වල රැදී ඇති මදක් මලානික ස්වභාවය ගුප්ත බවක් දනවයි. හින්දු ආගමික ති‍්‍රත්වයට අයත් දෙවිවරුන් දෙදෙනෙකු වන බ‍්‍රහ්ම සහ ඊශ්වරගේ භාර්යාවන් සේ සැළකෙන සරස්වතිය සහ ලක්ෂ්මිය හුදෙකලාව නිරූපණය කිරීම දක්නට ලැබෙන අතර ඔවුන්ගේ ම වූ අනුගාමී බැතිමතුන් පිරිසක් ද සිටිති
පාර්වතී දෙවගන ඉතා ශෝභාසම්පන්නවත් අලංකාරවත් නිරූපණය කෙරේ
ඇයගේ වස්ත‍්‍ර අවබෝධය පිළිබද වර්ණය සේ සැළකෙන කිරිසුදු පැහැය දරයි
මේ අනුව ඇය සත්ව, රජස්, තමස් යන ගුණ තුනෙන් යුතුවන හෙයින් ත්‍රෛගුණාත්මික ලෙස ද හැදින්වෙයි
ශිවගේ මෙන් හිස මුදුනෙහි කෙස් කළඹක් ද කේෂ කලාපයෙහි අඩසදක් ද පැළද සිටිනු දැකිය හැකි ය
12 වන සියවස දක්වා කාලයට අයත්වන පල්ලව සහ චෝල ප‍්‍රතිමාවල පාර්වතී දෙවගන හැමවිට ම විවෘත ළැම පෙදෙසකින් සහ පැළද සිටින පූන නූලකින් ද යුතුව නිරූපණය කර ඇත
ඇදුම්වලින් සංකේතවත් කරනුයේ ශාරීරික සහ ලෞකික බන්ධන වන අතර නිරුවත් බව මගින් බන්ධනවලින් තොර දේවත්වය දැක්වෙයි
ඉන්දියානු ආගමික ප‍්‍රතිමා පිළිබද ශබ්ද කෝෂයෙහි සදහන්වන පරිදි පාර්වතිය සිය අත් සතරින් නවගුණවැලක් ද කැඩපතක් ද සීනුවක් සහ යම් පලතුරු විශේෂයක් ද දරන්නීය
පාර්වතී දෙව`ගනගේ වාහනය ලෙස දක්වා ඇත්තේ දුර්ගා දෙවගනගේ මෙන් සිංහයෙකි
ආශ්‍රේයයන්

හින්දු ආගම
හින්දු දෙවිවරු
වේදාංග (Vedamga)
සම්ප්‍රධායික වශයෙන් වේද ශාස්ත්‍රයට සම්බන්ධ සැකසුන ශිල්පිය විෂයන් හයක් ඇත
මේවා වේදාංග වශයෙන් හදුන්වයි. වී.එස්. අප්තේ විද්වතා විසින් වේද්‍රාංග නිර්වචනය කරන්නේ ‍ මෙසේය
''නිවැරදි උච්චාරණය නිවැරදි අර්ථය දැක්විම සහ අත්සව අවස්ථාවන් හිදි  උචිත ලෙස මන්ත්‍ර ගයනා කිරිමට උපකාරි වන සේ පිළියෙළ කර ඇති වර්‍ග කිහිපයකට අයත් උපකාරී සංග්‍රහ ග්‍රන්ථය වේ"
වේද යුගයේ අවසානයේ දසිට මෙගසී යුගය දක්වා මෙම විෂයන් සූත්‍ර සාහිත්‍යයෙහි ඇතුලත්ව ඇත
වෛධික සංස්කෘත භාෂාවේ සිට ශාස්ත්‍රි සංස්කෘති භාෂාව දක්වා භාෂා විකාශ යද දක්නට ලැබේ
වේදාංග විෂය සය මෙලෙස දැක්වියහැකිය
ශබ්ද /වාග් විද්‍යාව
කාව්‍ය චන්දස්
ව්‍යාකරණ
නිරැක්තිය
ජ්‍යෙතිෂ්‍ය
ඇදහිලි වත් පිළිවෙත් 
කල්ප
නිත්‍ය කර්‍ම වර්ගීකරණය අනුව සංඛ්‍යාවෙන් හතලිහක් වූ සස්කාරවල (Saskaras) ඇතුළත් වන පූජා  වර්‍ග ගණන  21 ක් වෙයි
මෙම පූජාවන් ජිවිත කාලය තුල අවම වශයෙන් එක් වරක් හෝ ‍ඉෂ්ඨ කළ යුතු වේ
මෙම පූජා හත බැගින් කොටස් තුනකට බෙදා වෙන් කෙරේ
ඒවා සාක්‍ය යාඥා, හවිර්ය යාඥා සහ සෝම යාඥා වේ
සාක්‍ය යාඥා 
 
සාක්‍ය යාඥා යනු සුළු යාඥා වර්ගයක් වන අතර ඒවා නිවෙස් තුළ දීම ක්‍රියාත්මක කෙරේ
සාක්‍ය යාඥා සහ හවිර්ය යාඥා දින 14  ක්වන චන්ද්‍ර චක්‍රයේ සෑම පළමු දිනකම සිදුකරනු ලැබේ
(පිළිවෙලින්  Grhyagui සහ Shrautagui) මෙයින් පළමු වැනි ස්නාලිපාක  (Sthali) සාක ලෙස හැඳින්වේ
ස්නාලි යනු සහල් ඉසීමට ගන්නා භාජනයයි
මේ සඳහා තෝරා ගන්නා චාරු නමැති සහල්, විශේෂයෙන් පිළියෙල කරගනු ලබන ගින්දරකින් පිස ගත යුතුය
මෙසේ පිස ගත් සහල් එම ගින්නටම පිදිය යුතුය
හවිර්ය යාඥා  (Haviryajna) 

මෙම යාඥා විශේෂය ඉතා උත්කර්ෂමත් ලෙස සිදුකෙරේ
එම පූජාවන් ප්‍රමාණවත් සෝම යාඥා තරම් ව්‍යාප්ත ‍ව සිදු නොවේ
මෙම පූජාවන් සෑම ප්‍රථම දර්ශ පුර්‍ණ දිනයන්හිදි එනම් පුර පොහෝ දිනවල දී පැවැත් වේ
මෙම පුද පූජා දෙවර්ගය “ස්ති” නමින් ද හැඳින්වේ
දශපුර්ණ මාස  ස්තිනිය හවිර්ය යාඥාවන්ට විකල්පයක් ලෙසද පැවැත්වේ
ආධාන, අග්නිගෝත්‍ර, දර්ශ පුර්‍ණ මාස සහ අග්‍රයාන යන පළමු හවිර්ය යාඥා සතර නිවෙස් තුළ සිදු කෙරේ
ද්‍රව්‍ය යාඥා තුන වු චතුර්මාස්‍ය, නිරෝධා, පශු බන්ධු සහ සෞත්‍රමනි පුජාවන් යාඥා ශාලා තුළදී සිදු කරනු ලබයි
සෝම  යාඥා 

මෙම පුජාව සඳහා යොදාගන්නා සෝම නම් ශාඛයේ යුෂ වර්ගය නිසා සෝම යාඥා නමින් හඳුන්වයි. මෙම යුෂ වර්ගයට දෙවියන් ප්‍රිය කරන බැවින් එය දෙවියන් වෙත පුජා කරනු ලබයි
මේ යාඥා පුජා අවස්ථා වලදී සාමන් (Samans) ගායනා කරනු ලබන අතර ඒ සඳහා ගෝත්‍ර, අද්වාර්ය, Udgatar සහ බුන්වත් යන සියළු ෂාරයුල(Sharaula) පූජකවරුන් සමඟ 12ක්  හෝ 13 බැගින් සහයකයෝද සහභාගී වෙති
මෙහිදී සෑම පූජකවරයෙකුටම ‍අනෙක් අය තිදෙනා බැගින් ආධාර කිරීමට සූදානම් ව සිටි
සෝම යාඥා වලින් පළමුවැන්න වන අග්නිසෝම යාඥාව මෙහි අනෙකුත් යාඥා 6 වර්ගයට වඩා විශේෂ වේ
මෙම යාඥා වර්‍ග නම්  අත්යාන්ගිසෝම, උක්ත්‍ය, සොදායි, වජ්‍යසේය, අත්රාත්තු සහ අස්තෝරයාස වේ
මේවායින් වජ්‍යසේය විශේෂ වැදගත්කමක් උසුලයි
පූජාව අවසානයේ දී පූජාව පවත්වනු ලැබු තැනැත්තා අවභාත්‍රා ස්තානයෙන් පසු නැවත පැමිණෙන විට රජතුමන් ඔහු විසින් ම සුදු චක්‍රයක් ඔසවා පිළිගනු ලබයි
දැනට භාවිතා කෙරෙන 'වජ' යන  වචනයෙහි අර්ථය සහල් නැතිනම් ආහාර වේ
මෙය එහි  පුරාණ අර්ථයෙන් වෙනස් අරුතකි
'සේය' යනු පානය යන අර්ථයයි
එම නිසා ජයග්‍රහණයේ පාලනය යන අරුත දිව සඳහා වාජයෝය යන යෙදුම තෝරාගෙන ඇති බව පෙනේ
මෙම යාගය සෝම යුෂ, පශු හෝම (සතුන් 23 ක්) සහ 'අන්න' හෝ වජ හෝඩ යන අංගයන්ගෙන් සමන්විත වේ
තවද මෙහිදි පුජාව පවත්වනු ලැබූ ‍අය වත්කරන්නා සේ ඉතිරි වු සහලින් නාවනු ලබයි
එමනිසා වජපේය ලෙසින් මෙම පූජාව හැඳින්වීම යෝග්‍ය බව පෙනේ
හින්දු කුල ක්‍රමය (භගවත් ගීතය අනුව)

ශ්‍රී ක්‍රිෂ්ණා භගවත් ශිතාව තුළන්  කුල ක්‍රමය ගැන මෙසේ විස්තර කරයි
ඔහු පවසන අන්දමට සිය ආත්ම අවබෝධය ලබා ගැනීමේ ක්‍රියාවලියෙේදී මනුෂයින් එම අවබෝධය පියවරෙන් පියවර ක්‍රමිකව ලබා ගනී
මේ මගින් ඔවුනගේ ආත්ම පාර්ශුද්ධිය ඇතිවේ
එකිනෙකා ඔවුන්ගේ ජිවිතය නැති නම් ආත්මය හදුනා ගන්නා ප්‍රමාණය මත මිනිසුන් ප්‍රධාන  වර්‍ණ නැතිනම් කු හතරකට වර්‍ග වේ
ශ්‍රද්‍ර යනු ජිවිතය සැපවත් කිරිමේ අපේක්ෂාවෙන් නිරන්තරයෙන් ඉන්ද්‍රියන් පිනවීම පිණිසම‍ පිණිසම භෞතික වස්තූන් කෙරෙහි දැඩි ඇල්මකින් පසුවන ජන කොටසක් වේ
අපේක්ෂා කරන මෙම සැප වින්දනය නැති වේය යන භියින් පසුවන ඔවිහු මෙම භෞතික  වස්තුව කෙරෙහි ඉතා දැඩිව ඉැදුනු මනසික් යුතුව කල් ගෙවයි. ආත්ම තෘප්තිය පිණිස භෞතික දේ පිළිබදව ඇති මෙම ඇලීම නිසාම ඔවුන් නිතරම භයින්  පසුවෙයි
ඒවාට කෑදර වෙයි
එලෙසම එම සම්පත් ලබා ගැනිම පිණිස නිහසින් තොරව අධිකව වෙහෙසෙන ලෝභී මනසකින් යුක්ත වන‍්නෝ වෙති
මෙම ලෝභීකම නිසාම ඔවුහු ආශාවන්ගේ වහලුන් නැතිනම් දාසයව් බවට පත් වී සිටිති
මෙම දාසයන් ස්ව කැමැත්තෙව් සේවයේ යෙදෙන්නන් නොවේ
එසේම කරැණාවන්ත අයද නොවේ
භෞතික භාණ්ඩ වලත් ආශාවන්ටත් නතු වූ  මොවුහු මෙම දුසාභවයෙන් නිදහස් විය නොමැකිම එහිම ගැනී ජිවත් වන්නෝ වෙති
වෛශ්‍ය

යනු යම් සේවාවක හෝ කර්මාන්තයක විශේෂ දැනුමක් ඇති අය වේ
ඔවුන් ‍ඒ වෙනුවෙන් කැප වී ක්‍රියා කරයි
ඔවුන් එකම සේවයක හෝ කර්මාන්තයට පමණක් නියැළි සිටිමට නියමව ඇත්තේ නොවෙති
තවද ඔවුහු බාහිර දේ පිළිබද දැනුමකින් පරිපාලන බලතල සහ ඒවායේ සීමාවන් පිළිබද අවබෝධයක් ඇත්තෝද වෙති
වෛශ්‍යයන් ඔවුන්ගේ වෘත්තිමය විශේෂඥ දැනුමෙන් පිරිපුන් සිනා බොහෝ විට අහිතකර වූ පිළිලයක් ලෙසද සැලකේ.  විශේෂඥ  දැනුම මතු කෙරෙන  කුතුහලය විසින් මෙහෙයවන මොවුන් තම බලය වඩා නැගිමටත් පාලන කටයුතු සියතට ගැනීමටත් උත්සුක වේ
විශේෂ දැනුම නිසා නිතර නිතර තම ක්‍රියාකාරකම් වල මමේ පරිස යෙදුනද වඩා විශ්වාසවන්ත‍යෝ නොවෙති
ඉන්දියාවේ ගණිකා වෘත්තියේ නිතරම ඇති ඇයද වෛශ්‍යා"" නමින් හැදින්වේ විද්වත්, විශ්ෂඥයින්, විනිසිදුවන් හා රජයේ නිළධරයන් සමග ආශ්‍රයට මොවුන්ට ඇති ඉඩකඩ බොහෝ දුරට අසුරා තිබේ
වාණිජ කටයුතුවල නිරත වන අය ව්‍යවසාය" නමින් හදුන්වයි. මෙම පිරිස පටු වෘත්තිය ක්ෂේත්‍රයක් තුළ  කොටුවු අය වන අතර සීමිත විෂයක පමණක් හසල දැනුමක් ඇති අය වෙති
ක්ෂත්‍රිය 

යනු තම ජිවිතය පිළිබද ව මෙන්ම ලෝක ස්වාභවය නැතිනම් ධර්‍මතා පිළිබදව අවබෝධයක් ලබා ගැනීමේ උත්සුක වන අය වේ
ඔවුහ් තමන්ගේ චරිතයට නොගැලපෙන සියළු වෘත්තීන් ගෙන් වෙන් වූවන් වෙති
ඔවුන් හැසිරිම, ගතිගුණ ඇතුළත් ජිවන රටාව උසස් මට්ටමක පැවතීම විශේෂ ලක්ෂණයකි
විෂයානුබද්ධ විශේෂඥ දැනුම  ඔබ්බට ගිය ප්‍රභූවන්ත භාවයක් ඔවුන් තුළින් දැනුමෙන් ඔබ්බට ගිය ප්‍රඥාවන් භාවයක් ඔවුන් තුළින් විද්‍යාමාන වේ
විශේෂයෙන් හැකියා නම් වලලු පටු වේ
එහෙත් ප්‍රඥාවන්ත යිනගේ හැකියා කේෂ්ත්‍රය පුළුල් ලෙස ව්‍යාප්ත වුවක් වේ
තවත් මෙම ප්‍රඥාවන්ත පිරිස හය ජිවිතය පිළිබදව දර්ශණයක් ඇති අතර එවුහු භෞතික වස්තූන් පරිරණයෙන් බැහැර වී දාර්ශනික සංකල්ප මත සිය ග්‍රහණ දියුණු කරගනී
මෙම ලක්ෂණය ඉහත සදහන් කල අන් අය පාලනය කිරිමට පෙළඹෙන  වෛශ්‍යයන් ට වඩා සිය ජිවිත ස්වාභාවය හදුනාගෙන චරිත වර්ධනය ඇතිකර ගැනිමට ඔවුන් තුළ ඇති උසස් අභිලාෂය පෙන්වන්නනකි
කෂ්ත්‍රියෝ භූමිය, ස්ත්‍රීන්
හෝ වෙනත් භෞතික වස්තූවන් ‍වෙනුවෙන් සටනට බුද්ධයට පැටලෙන අය නොවෙති
ව්‍යවසායකියින් (ව්‍යව්‍යාය) වෙළද කටයුතු කෙරේහි විශාල දැනුමක් ඇති අය වුවද ඔවුන් ජිවිතය පිළිබද යථා අවබෝධය ලබා ගැනිමට තරම් ඔවුන්ගේ ග්‍රහණ ප්‍රමාණයත් නොවේ
ව්‍යවනමායින් ව්‍යාපාරික කටයුතුවල නිරන්තරයෙන් යෙදෙන අය බැවින් ආත්මීය හා භෞතික  වස්තු පරිහරණයෙහි ලෝල වු පිරිසක් වේ
එහෙත්  අධ්‍යාත්මික අගයක් පිළිබදව අඩු සැලකිල්ලක් දක්වන අය වෙති
සිය වෘත්තිය කටයුතුවල පසුබෑම් වලට ‍හේතු විමර්ෂණය කිරිමට දැනුමක් ඇති මොවුන් එම දැනුම උපයෝගි කොට ගෙන ජිවිතය දෙස බැලීමට ද සමහර අවස්ථාවල යොමු වේ
මෙම අවබෝධය නිසා ඔවුන් බොහෝ විට  කෂත්‍රීය ත්ත්වයට ළගා වීමට හැකි යාව ඇත්තෝද වෙති
මෙම වෙනස වණි පරිවර්තනයක් ලෙස සැළනේ
පටු විෂයය පථයකට සීමා වී තිබූ දැනුම පුළුල්  කේෂ්ත්‍රයක් දක්වා වරෟධනය වීමේ ප්‍රතිඵලය වර්‍ණ පරිවර්තනයයි
'බ්‍රහ්මන" යනු ජිවිතයේ උතරීතර අධ්‍යාත්මික තත්ත්වයයි
මෙම තත්වයේ දී ජිවිතය පිළිබද සියලු ඇලීම්, ගැලීම් හා අර්බුධ ආදියෙන් බැහැරවන මිනිසා පූර්ණ ජිවිතාවබෝධය ලබා ගනී
ශුද්‍රයින් මෙන් ලෝභ සිත් ඇත්තෝ ද  ව්‍යවසායකයින් මෙන් බලතල ආශා ඇත්තෝ ද ඊට වැඩි උසස් ආධ්‍යාත්මික තත්ත්වයක් තිබෙන ක්ෂත්‍රියෝ ද මෙම තත්ත්වයට පත්විමට හැකි අය නොවෙති
''බ්‍රහ්මන" යනු කරැණාවෙන් සම්පූර්ණ ආශාවන් ග්‍රහණය කර නොගන්නා, ප්‍රතිලාභ අපේක්ෂිත ක්‍රියාවන් හි නොයෙදෙන උසස් තත්ත්වයක් වේ
විෂ්ණු (සංස්කෘත උච්චාරණය
[ vɪʂɳu ]
विष्णु , Viṣṇu ) හින්දු ආගමේ ප්‍රධානතම දෙවිවරුන්ගෙන් කෙනෙකි
වෛශ්ණවවාදයට අනුව පරම ආත්මය හෝ පරම සත්‍ය ලෙස හැඳින්වේ
බ්‍රහ්ම, විෂ්ණු සහ ශිව යන හින්දු ත්‍රී මූර්තියෙන් ‘‘විශ්වය ආරක්ෂාකරන්නා“ විෂ්ණු දෙවියන්ය
වෛෂ්ණවවාදයට අනුව විෂ්ණු දෙවියන් විශ්වයේ උත්තරීතරම බ්‍රහ්මයා සේ හඳුන්වයි. එතුමා විවිධ යුග වලදී විවිධ අවතාර දරා ලෝකය නපුරෙන් ආරක්ෂා කරන බව විශ්වාසයයි
එතුමාගේ අවතාර අතර වැඩිපුර අවදානයට ලක්ව ඇත්තේ රාමායනයෙහි කියැවෙන රාම සහ මහාභාරතයෙහි සඳහන් ක්‍රිෂ්ණ අවතාරයි
එතුමන්ව නාරායන, ජගන්නාථ, වාසුදේව, විතෝභ සහ හරී යනුවෙන්ද හඳුන්වනු ලබයි
හින්දු ආගමේ පංචායටන පූජාවේදී වන්දනා කරනු ලබන දෙවි වරුන් පස් දෙනාගෙන් එක් අයෙක් වන්නේ විෂ්ණු දෙවියන්ය
හින්දු ආගමික ප්‍රතිමා නිර්මාණයේදී විෂ්ණු දෙවියන් දීප්තියෙන් අඩු නිල් හෝ තද නිල් වර්ණයෙන් යුක්ත වන අතර අත් හතරකින් සමන්විත වේ
එතුමාගේ වම් අතේ රෝස නෙළුම් මලකුත්, දකුණු අතේ කෞමෝදකී ගදාවත්, පංචජන්‍ය සංඛය ඉහලින් පිහිටි වම් අතේ සහ සුදර්ශන චක්‍රය ඉහලින් පිහිටි දකුණු අතෙත් ඇති ලෙස දක්වා ඇත
විෂ්ණු දෙවියන් පිළිබඳව සඳහන් පැරණි විස්තර වලට අනුව එතුමා ශේෂ නාගයාගේ දරණය මත සැතපී සිටින අතර ලක්ෂ්මී දේවියද එතුමා ළඟින් සිටී. එහි ගැබ් වූ අරුත වන්නේ විශ්වය යතාර්ථයක් කිරීමට සිහින දකිනවා යන්නයි
විෂ්ණු අවතාර
හින්දු ආගමේ සඳහන් අවතාර සංකල්පය බොහෝ අවස්ථාවලදී ත්‍රී මූර්තිය වන බ්‍රහ්ම, විෂ්ණු, ශිව දෙවිවරුන් අතරින් ලෝක ආරක්ෂක විෂ්ණු දෙවියන් හා බැඳී පවතී
(මෙහිදී අවතාර යනු දෙවියන් මනුලොව පහල වීමයි) විෂ්ණු දෙවියන් අවතාර දරණුයේ ලෝකයේ යහපත ආරක්ෂා කිරීමටත් නපුරට එරෙහිව සටන් කිරීමටත් සහ ධර්මය ස්ථාපිත කිරීමත් උදෙසායි
දශඅවතාර 
භගවත් පුරාණයේ සඳහන් වන ආකාරයට විෂ්ණු දෙවියන්ගේ අවතාර අප්‍රමාණ වන අතර අවතාර දහයක් (දශඅවතාර) එතුමන්ගේ පූර්ණ රූපයෙන්ම දැක්වේ
එම ප්‍රධාන අවතාර දහය ගැන අග්නි පුරාණය, ගරුඬ පුරාණය සහ භගවත් පුරාණය යන ග්‍රන්ථ වල දක්වා ඇත
පංචරාත්‍ර නම් ග්‍රන්ථයේ අවතාර තිස් නවයක් ගැන දක්වා ඇත
මෙම ප්‍රධාන අවතාර දහය දශඅවතාර ලෙස හඳුන්වයි.

වෛෂ්ණව දර්ශනය සංක්ෂිප්තව 
වෛෂ්ණව දර්ශනයේ මූලික හරය වන්නේ හිංසාව, අයුක්තිය, අධර්මය, අවනීතිය, අසාධාරණය, ආත්මාර්ථකාමීත්වය හා අසමානාත්මතාවය යන අධර්මයන් පරාජය කොට, අවිහිංසාව, යුක්තිය, ධර්මය, නීතිය, සාධාරණත්වය, පරාර්ථකාමීත්වය හා සමානාත්මතාවය ඇති කිරීමයි
භගවත් ගීතාව 5
7/8  ශ්‍රී ක්‍රිෂ්ණා මෙසේ පවසයි
"යදා යදා හි ධර්මස්‍ය - ග්ලානිර් භවති භාරත
අභ්යුත්ථානම'ධර්මස්‍ය - තදා'තමානම් ඍජාම්‍යහම්
පරිත්‍රාණාය සාධූනාම් - විනාශාය ච දුශ්කෘතාම්
ධර්ම සංස්ථාපනාර්ථාය - සම්භවාමි යුගේ යුගේ
" අර්ජුන, යම් කාලයකදී ධර්මයේ පිරිහීයාමත්, අධර්මයේ නැගිටීමත් සිදුවේද, එකල්හී මම ආත්ම ස්වරූපයෙන් නැඟී සිටිමි (මාගේ ස්වරූපය දක්වමි)
යහපත් මිනිසුන් ආරක්ෂා කිරීමටත්, අධර්මිෂ්ඨයන් හා එම ක්‍රියාවන් නැසීමටත්, ධර්මය ස්ථාපිත කිරීම සඳහාත්, මම යුගයක් යුගයක් පාසා මනුලොවට පැමිණෙන්නෙමි
විෂ්ණු දෙවියන්ට භාවිතා වන දහසක් නම් 
 
විෂ්ණු දෙවියන්ට විශාල නම් සංඛ්‍යාවක් භාවිතා වන අතර එම නම් විෂ්ණු සහස්‍රනාම (විෂ්ණු දෙවියන්ගේ දහසක් නම්) යන මහාභාර‍තයේ කොටසක් වන පරිච්ඡේදයක සඳහන් වේ
කුරුක්ෂේත්‍ර සටන් භූමියේදී භීම විසින් ක්‍රිෂ්ණා ඉදිරියේ විෂ්ණු දෙවියන්ගේ බල මහිමය වර්ණනා කිරීම සඳහා මෙම නම් පවසනු ලැබීය
වෛෂ්ණව වාදය අනුගමනය කරන්නන් මෙම සහස්‍රනාම සියළුම වේද ග්‍රන්ථවල වටිනාම කොටස ලෙස සලකනු ලබන අතර භක්තිමත්ව මෙම නාම ගායනා කරන්නෙකුට අධ්‍යාත්මික යහපත් භාවය හා දෙවියන් පිළිබඳ ඉහල හැඟීමක් ඇතිවේ
මෙම නාම අනත්ත කල්‍යාණ ගුණ (අනන්ත වු පුජනීය ගුණ) කොටසින් උපුටාගෙන ඇත
අක්සුඨ 
  උපේන්ද්‍ර (තාරකාමය යුද්ධයේදී ඉන්ද්‍ර දෙවිදුන් හා හුන් ප්‍රබලයා නිසා)
	අනන්ත (සදාතනික)
	දාමෝධර (උදරය වටා ලණුවක් (දම) සහිත තැනැත්තා - ක්‍රිෂ්ණ)
	ගෝවින්ද (ගවයන්, බ්‍රහ්මයන්ගේ ආරක්ෂක, ක්‍රිෂ්ණාට ‍යෙදෙන නමකි)
	හරි (පාපයෙන් මුක්ත කරන්නා යන්නයි)
	හයග්‍රීව (ඥානය ලබාදෙන්නා)
	ජගන්නාථ (විශ්වයේ පාලකයා/ විශ්වයේ අයිතිකරු)
	ජනාර්ධන (ධනවත් පුද්ගලයන්ගේ වැඳුම් පිඳුම් ලබන්නා)
	කේශව (කේශී ඝාතකයා, අලංකාර කෙස්වැටියක් සහිත තැනැත්තා අථර්වන්වේදය VII, 6, 23)
	ක්‍රිෂ්ණ (තුන්වන යුගයේ උපත ලැබු අතර එතුමන්ගේ කාර්යයන් ගවයන් ආරක්ෂාවේ සිට පෘථිවිය පාපයෙන් මුදා ගැනීම තෙක් විහිදේ)
	මාධව (වසන්ත සමයට සම්බන්ධ)
	මධුසූධන (මධු නම් රාක්ෂයා විනාශ කල තැනැත්තා)
	නාරායන (සියළු මනුෂ්‍යයන්ගේ පදනම වන උත්තමයා/ ජලයේ වැතිර සිටින්නා ලෝකයේ සෙවණ)
	පද්මනාභ (එතුමන්ගේ නාභියෙන් ඇති වු නෙළුම් මලකින් විශ්වය මැවු බ්‍රහ්මයා ඇති වු බව කියවේ)
	පෙරුමාල් (දමිළ භාෂාවේ ව්‍යවහාර වන නම)
	පුරුෂෝත්තම (අති උතුම් ‍සදාතනික ජීවය)
	රාම (දෙවන යුගයේ උපත ලැබු එතුමා මනුෂ්‍යයාගේ ආචාර ධර්ම නැවත ඇති කරන ලදී)
	ඍෂිකේෂ් (හදවතේ දෙවියන්)
	සත්‍යනාරායන (සත්‍යය හා නාරායන වචන දෙකේ සංයුතියෙන් තැනි ඇති මෙහි අර්ථ සත්‍යයේ ආරක්ෂකයා යන්නයි)
	ශ්‍රීධර (ශ්‍රී ලක්ෂ්මි දේවියගේ ස්වාමියා)
	සිද්ධාර්ථ (බුදුරජාණන්වහන්සේ ද විෂ්ණු දෙවියන්ගේ අවතාරයක් ලෙස සමහර හින්දු භක්තිකයන් සලකති)
	ශ්‍රීමාන් (ලක්ෂ්මි දේවියගේ අභිමානය) ශ්‍රීමාන් හා නාරයන නම නාම දෙක සංයුක්ත වීමෙන් ශ්‍රීමාන් නාරයන නාමය භාවිතා වේ
ශ්‍රීනිවාස (තිරුපති දේවාලයේ පවතින ස්වරූපය සඳහා මෙම නාමය විශේෂයෙන් භාවිතා වේ
තිරුපති දේවාලයේ ස්වරූපය වෙන්කටේශ්වර නමිද හැඳින්වේ
)
	ත්‍රිවික්‍රම (තුන්ලෝකයම අත්කරගත් තැනැත්තා, වාමන අවතාරය ලෙස)
	විශාල් (අති උතුම්, නැවැත්විය නොහැකි)
	වාමන (ඉතා කුඩා හෝ මිටි ස්වරූපය)
  වාසුදේව (සියල්ලටම අධිපති දෙවි)
  උවිඳු (සියළු උපායන් හී දක්ෂ)

විෂ්ණු දේවධර්මානුකූල ස්වභාවය 

වෛෂ්ණව දර්ශනයට අනුව විෂ්ණු දෙවියන් සියලු දේ තුල පවත්නා ශක්තියක ආකාරයේ දේවත්වයක් ලෙස පෙන්වා දෙන අතර පුරුෂ පරමාත්ම (උත්තරිතරම ආත්මය) අන්තරයාම් (සියල්ල තුල පවතින) සහ සියලූ ආත්මයන් ඇතුලත් (සාකල්‍යය) ලෙස හදුන්වයි. විෂ්ණු දෙවියන්ව “භගවත්“ නමින් ද හඳුන්වන අතර එහි සංස්කෘතික තේරුම සියළු භාග්‍ය අයත් කර ගන්නා බවයි. විෂ්ණු දෙවියන් සතු දිව්‍යමය තේජස් හයක් ඇත
ඒවා නම්,

සියල්ල දත් සියලූ දේ පිළිබදව සමගාමික දැනගැනිමේ බලය
ඓශ්චර්ය ස්වාධිපත්‍ය සැමවිටම නොනැසි පවතින අභියෝගාත්මක නොවන පාලනය
කල නොහැකි දේවල් කල හැකි දේවල් බවට පත් කිරිමේ ඇති ශක්තිය
ඔහුගේ කැමැත්තට අනුව සහ තෙහෙට්ටුවකින් තොරව සැම දෙයක්ම කිරිමේ හැකියාව.
වීර්ය ශක්තිමත් බව හෝ නිර්භිත ක්‍රම මගින් අතිමහත් අධ්‍යාත්මික ගුණයකින් අද්‍රව්‍ය දේ අල්ලා ගැනිමේ බලය
තේජස් ඉතා දිප්තිමත් හෝ ශෝබාව මගින් ඔහුගේ ස්වයං හැකියා සහ ඔහුගේ ආධ්‍යාත්මක ශක්තිය මගින් සියලූ දේවල් මැඩ පැවැත්විමේ හැකියාව. (උපුටා ගන්නා ලද්දේ ස්වාමි තපස්යාන්නදගේ වේදත්ත භක්ති පාසලෙනි)

විෂ්ණු දෙවියන්ගේ ඉහත සදහන් කල ගති ලක්ෂණය හය ඉතා වැදගත් වන අතර කෙසේ නමුත් නියම මංගල ගති ලක්ෂණ ගණනය කල නොහැක
අනිකුත් විෂ්ණු දෙවියන් සම්බන්ධව වැදගත් වන ගති ගුණ නම් ගම්භාහරිය (තක්සේරු කල නොහැකි ඓශ්ච්‍යය) අයුචාරය (නිර්ලෝභි බව) සහ අනුකම්පාව යන කරුණුයි
ඍග් වේදයට අනුව විෂ්ණුට තුන් ආකාරයට ගමන් කිරිම කල හැක
පලමු ආකාරය පොලව මත වේ
දෙවැන්න දෘශ්‍ය ආකාශයේය
තුන්වන ආකාරයට මිනිසුන්ට දැකිය නොහැකි අතර එය දෙව්ලොව වේ
හින්දු දෙවිවරු
සංස්කෘත භාෂාවේ යජුර් යන්නෙන් පුද පුජා සදහා ඇති '‍ස්ත්‍රොද 'වේද  යන්නෙන් 'දැනුම' යන්නද ප්‍රකාශ ‍වේ
යජුර්වේදය හින්දු ආගමේ සිවු වැදෑරැම් ‍වේදයන්ගෙන් එකකි
වෛධික යුගයේ ආගම්වල පුද පුජා පැවැත්විම සදහා උපකාරි කරගත් මන්තර (manthara)   'යජුර්වේද සම්හිතා ' ග්‍රන්ථයෙන් ඇතුළත් වේ
මිට සම්බන්ධව ඇති (Brahanama සහ  sharaucausutra)  මගින් පුද පුජා පිළිබද විග්‍රහයක් සහ ‍තොරතුරැ දක්වා ඇත
අයර්ලන්ත සමූහාණ්ඩුව වයඹ දිග යුරෝපයේ පිහිටි රටකි
වර්තමාන ස්වාධින රාජ්‍යය අයර්ලන්තයෙන් 5% ක් අත්කරගෙන  ඇති අතර 1921 දි අධකරණ බල සීමා 02 ක ට වෙන් කරන ලදි
එය පාර්ලිමේන්තු  ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සමූහාණ්ඩුවකි
මායිම් වන්නේ ඊසාන උතුරු අයර්ලන්ත, අත්ලාන්තික් සාගරය, අයර්ගන්ත මුහුද, නැගෙනහිර අයිරිස් මුහුද ගිණිකොන සෙන් ජෝර්ජ් ඕඩය, සහ දකුණට පෙල්වින් මුහුද වේ
මෙම රාජ්‍ය 1922 අයිරිස් නිදහස රාජ්‍ය ලෙස නම් කෙරැණි
නව ව්‍යවස්ථාව 1937 හදුන්වා දුන් අතර අයර්ගන්තය නමින් ස්වාධීන රාජ්‍යක් විය 1949 එය සමූහාණ්ඩුවක් ලෙස ස්ථාපිත වූ අතර පෙර පැවති බ්‍රිතාන්‍ය පොදු රාජ්‍යයන්  ඉවත් විය
බ්‍රිතාන්‍ය පාලනය  පැවති කාලයේ බටහිර යුරෝපයේ  දිළිදුම රටක් විය
1950 රැකවරණ ආර්ථිකයක් විවෘත කර අතර  යුරෝපානු ආර්ථික සවිධානය සමග 1970 එකතු විය 1980 ආර්ථික අවපාතයක් හේතුවෙන් ආර්ථිකය විශාල ලෙස සංවිධානය කෙරැණි
2006 වන විට ‍ලෝකයේ  31 වන ආර්ථික බලවතකු වන මෙම දළ දේශිය නිෂ්පාදනය හයවන ස්ථානය සහ මානව  සංවර්ධන සටහනෙහි පස්වන ඉහළම ස්ථානයේ සිටී. මෙහි ලොක්යේ ඉහළම ජිවන රටාවක් ඇති අතර ලෝක සාම සටහනෙහි ‍06 වන තැන සිටි
මෙහි අධ්‍යාපනය දේශපාලන නිදහස හා විසිල් අයිතීන් මානව අයිතින් මාධ්‍ය  නිදහස  හා ආර්ථික නිදහස ඉහළ මට්ටම (IMF) ක පවතී
අයර්ගන්තය යුරෝපානු සංගමය OECD   සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ සාමාජික යෙකි
දකුණු අප්‍රිකා සමූහාණ්ඩුව
පින්තූරය  - කොඩිය

අගනුවර - ප්‍රෙමෝරියා, ඕලොයිම්ෆොන්ටීන්, කේප්ටවුන්
විශාලම නගරය - ජොහැන්නක්බර්ග් (2006)
රාජ්‍ය භාෂාව - 11
ජන වර්ගය - 79.3% කළු, 9.1%, සුළු, 9.07, වර්ණ 2.6% ආසියානු
රාජ්‍යය - ව්‍යවස්ථාමය ප්‍රජාතන්ත්‍රය

ජනාධිපති  - ජැකොබ් සියුම්
නියෝජ්‍ය ජනාධිපති - 	කේ. ගැලේවා මොට්ලැන්ති
 සභාති -   මග්ලන්ගු
නිදහස - එක්සත් රාජධානිය සිට
සංගමය 3 මැයි 1910

සමූහාණ්ඩුව - 31 මැයිල් 1961
වර්‍ග ප්‍රමාණය - එකතුව 1,221, 037 Km2
471443 Sq mi

ජලය (%)	 - නොසැලේ
ජන ගහණය - 2009 තක්සේරැව - 49,320,000
2001 ජන සංඛ්‍යාංකය - 44,819,778
ඝණත්වය	-	411Km2
			100.2/ Sq mi
GDP (ppp)  - 2008 තක්සේරැව
එකතුව - ‍$ 493.490  බිලියනය
ඒක පුද්ගල ආදායම  - $ 10.136
GDP (සාමාන්‍ය) 2008 තක්සේරැව - එකතුව $ 276,764  බිලියන
ඒක පුද්ගල ආදායම $ 5,084
HDF (2009) 0.083  ( මධ්‍යය)
මුදල් - රීන්ඩ් (ZAR)

කාල මණ්ඩලය - SAST (UTC+2)

දකුණු අප්‍රිකානු සමූහාන්ඩුව අප්‍රිකාණු දකුණේ පිහිටා ඇත
2798 (වර්ග සැතපුම් 1739) වන මෙය අත්ලාන්තික් හා ඉන්දියානු සාගරෙයේ වෙරල තී‍රය ‍වේ
උතුරට නැමිබියා, බොම්ස්වානා, සිම්බාබ්වේ, හා නැගෙනහිරට මොසැට්බින් හා සිවාසිලන්ඩ් හා නිදහස් ‍රාජ්‍යයන් ලෙස ලොසෝනොයිස් දකුණු අප්‍රිකානු දේශ සීමාවෙන් වට වි ඇත
අවුරැදු 1000 ට පෙර ලක්ෂයකට පෙර නවීන මානවයන් මෙහි ජීවත් විය
අවුරැදු 1000 ට පෙර වෙනත් අප්‍රිකානු කොටස් වලින් පැමිණි ජනයා මෙහි විය
04 සහ 05  වන ශතවර්ෂ වල බන්ධු භාෂා හදාරන්නවුන්  දකුණට ව්‍යාප්ත විය 1652 කේපිස් මාවත සොයාගැනීමෙන් ශතවර්ෂ භාගයකට පසු ඕලන්ද නැගෙනහිර ඉන්දියානුවෝ ක්‍රොප්ටවුන් සොයාගත් අතර 1806 දී බ්‍රිතාන්‍ය කොළණියක්විය
1820  යුරොපනු ජනාවාස ජනාවාස ව්‍යාප්ත වූ අතර බෝයස් සහ බ්‍රිතාන්‍ය පදිංචිකරැවන් උතුරැ හා  නැගෙනහිර ජිවත් විය
දියමන්ති සහ රත්තරං සොයා ගැනීමත් සමග 19 වන ශතවරෟෂයේ ඇග්ලෝ බොයර් යුද්ධය ආරම්භවිය
මෙයට හේතු වුයේ බෝයවරැන් සහ බ්‍රිතාන්‍යයන් දකුණු අප්‍රිකානු  ඛණිජ සම්පත් වල පාලනය උදෙසා ය මෙයින් බ්‍රිතාන්‍ය ජයගත් අතර 1910 සීමිත නිදහසක් ලැබුනු අතර සමහර ව්‍යවස්ථාවන්  ස්වදේශ පනත 1979  තුළින් ස්වදේශිය ජනයාගේ භූමිය තහවුරැ විය
රාජ්‍ය ජාතියට සම්බන්ධ පංති 03 ක් වන සුදු වරෟණ සහ  කළු වර්ණ වශයෙන් වෙන් කරන ලදි
1961 දකුණු අප්‍රිකාව  සමූහානුවක් විය
1990 දකුණු අප්‍රිකා  රාජ්‍ය විවේචනාත්මක නීති සදහා සාකච්ඡා කළ අතර 1994 ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී මැතිවරණය පැවතුණි
සංස්කෘතින් භාෂාවන් තිබේ
ව්‍යවස්ථාවන් මගින් භාෂා 11 ක් පිළිගෙන ඇත
මෙහි ජනවර්ගික වශයෙන් යුරෝපියානු ඉන්දීයන් සහ මිශ්‍ර අප්‍රිකානු සම්භාවයෙන් යුත් විශාල පිරිසක් ඇත
ජනගහනයෙන් කාලයක්  පමණ රැකියා විරහිතය
එක්සත් ජාතීන්ගේ සහ  NEPAD ආරම්භ සාමාජිකයන් හා පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලය ඇන්ටාක්ටික් ගිවිසුම 77 කණ්ඩායම දකුණු අත්ලාන්තික් සාම හයෝගිතා කලාපය  දකුණු අප්‍රිකාණු සහ‍යෝගිතා ‍පදනම ලෙස
යුක්රේන සමූහාණ්ඩුව () යනු නැගෙනහිර යුරෝපයේ පිහිටි රටකි
මායිම් වන්නේ නැගෙනහිරින් රුසියාවට, උතුරින් බෙලාරූස්, බටහිරින් ‍පෝලන්තය, ස්ලෝවැකියාව, හන්ගේරියාව, නිරිත දෙසින් රුමේනියාව, මෝල්ඩෝවා, දකුණින් කලු මුහුද සහ අසෝ මුහුදට මායිම් ‍වේ
අගනුවර වන්නේ කිවීය
එහි ඉතිහාසය නවවන ශතවර්ෂ නැගෙනහිර ස්ලෑබ් දක්වා දිවෙයි
19 වන ශතවර්ෂය වන විට යුක්රේනයෙන් විශාල  කොටසක් රුසියානු අධිරාජ්‍යයට සම්බන්ධ කළ අතර ඉතිරිය ඔස්ට්‍රෝ හංගේරියාවෙන් පාලනය විය