Minuri/sinhala-corpus-wikipedia huggingface dataset:
indoda (prayers for rain)
sangga-nena (peaceful mediation)
and shatta (showcases of endurance and courage)"
They are often fast-paced in their character and are accompanied with drum beats
Sports 
Football and cycling are the most popular sports in Eritrea
Cycling 
Cycling has a long tradition in Eritrea and was first introduced during the colonial period
The Tour of Eritrea, a multi-stage cycling event, was first held in 1946 and most recently held in 2017.

The national cycling teams of both men and women are ranked first on the African continent, with the men's team ranked 16th in the world as of February 2023. The Eritrea national cycling team has experienced a lot of success, winning the African continental cycling championship several years in a row
In 2013, the women's team won the gold medal in the African Continental Cycling Championships for the first time, and for the second time in 2015 and third time in 2019. The men's team have won gold 8 times in the last 12 years in the African continental cycling championships, between 2010 and 2022.

Eritrea has more than 500 elite cyclist riders (men and women) within the country
More than 20 Eritrean riders from Eritrea have signed professional contracts to international cycling teams Daniel Teklehaimanot and Merhawi Kudus became the first cyclists from Africa to compete in the Tour de France in the 2015 edition of the race
In 2022, Biniam Girmay was the first African rider to win both the Gent-Wevelgem and a stage in one of the Grand Tours during Giro d'Italia
Multiple African female champion Mosana Debesay became the first African female cyclist to compete in an Olympics, representing Eritrea in the Tokyo 2020 Summer Olympics All these accomplishments from Eritrean cyclists, have helped push Eritrea into the top of global rankings in cycling
Other sports 
Eritrean athletes have also seen increasing success in the international arena in other sports
Zersenay Tadese, an Eritrean athlete, formerly held the world record in the half marathon
Ghirmay Ghebreslassie became the first Eritrean to win a gold medal at a World Championships in Athletics for his country when he took the marathon at the 2015 World Championships
Eritrea made its Winter Olympic debut 25 February 2018, when they competed at the 2018 Winter Olympics in Pyeongchang, South Korea 2018. Eritrea's team was represented by their flagbearer Shannon-Ogbnai Abeda who competed as alpine skier
See also 

 Index of Eritrea-related articles
 Outline of Eritrea

යොමු කිරීම් 

 

1993 establishments in Africa
අප්‍රිකාව තුළ රටවල්
East African countries
Former Italian colonies
Horn African countries
Least developed countries
Member states of the African Union
එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍ය
One-party states
States and territories established in 1993
Totalitarian states
{{තොරතුරුකොටුව රට 
| conventional_long_name = එස්ටෝනියා ජනරජය
| native_name = 
| common_name = එස්ටෝනියා
| national_anthem =
 {{unbulleted list
  | Mu isamaa, mu nn ja rm
  | 

එස්ටෝනියාව (
)නිල වශයෙන් හඳුන්වනු ලබන්නේ එස්ටෝනියා සමූහාණ්ඩුව (<span style="margin-left
1px">)නමිනි
මෙය උතුරු යුරෝපයේ බෝල්ටික් කලාපයේ පිහිටි රටකි
එහි දේශසීමා වන්නේඋතුරින් ෆින්ලන්ත මුහුදු බොක්ක (Gulf of Finland)ත්,  බටහිරින් බෝල්ටික් මුහුදත්, දකුණින් ලැට්වියාවත්, නැගෙනහිරින් පීපස් විල (Lake Peipus) සහ රුසියාවත් වෙයි
එස්ටෝනියාව සහ ලැට්වියාව අතර දේශසීමාවෙහි දිග 343 km වන අතර එස්ටෝනියාව සහ රුසියාව අතර දේශසීමාව දිගින් 338.6 km ක් වේ
බෝල්ටික් මුහුදට එපිටින්, ස්වීඩනය බටහිර දෙසින් ද, උතුරින් ෆින්ලන්තය ද පිහිටා ඇත
එස්ටෝනියානු භූමි ප්‍රදේශය, ප්‍රධාන භූමියට අමතරව බෝල්ටික් මුහුදේ පිහිටා ඇති දූපත් 2222කින් සමන්විත වෙයි
එහි සමස්ථ වර්ගඵලය 45,339 km2 (17,505 sq mi) වෙයි
එස්ටෝනියාවේ තෙත් මහාද්වීපික දේශගුණයක් පවතී
6,500 ට පමණ පෙර සිටම එස්ටෝනියානු භූමියේ පදිංචිකරුවන් සිට ඇත
නූතන එස්ටෝනියානු භාෂාවේ ආදි නෑයින් වන ෆිනො-යූග්‍රික් (Finno-Ugric) බස කතා කල මිනිසුන් එස්ටෝනියාවට පැමිණියේ ක්‍රි
1800 ට පමණ පෙරාතුවය
අනුක්‍රමිකව ශතවර්ෂ ගණනාවක් තිස්සේ ටියුටෝනික, ඩෙන්මාර්ක, ස්වීඩන් සහ රුසියානු පාලනයට යටත්ව සිටි එස්ටෝනියානුවන් තුළ ජාතික පිබිදීමක් ඇතිවීම නිසා පළමු ලෝක යුද්ධය අවසාන වන විට රුසියානු අධිරාජ්‍යයෙන් නිදහස හිමි කර ගැනීමට එස්ටෝනියාව සමත් විය
දෙවන ලෝක යුධ සමයේ (1940) දී සෝවියට් සංගමය විසින් එස්ටෝනියාව අත්පත් කර ගන්නා ලදී
ඊට වසරකට පසු නාසි ජර්මනිය විසින් ද, නැවතත් 1944 දී සෝවියට්වරු විසින් ද එස්ටෝනියාව අත්පත් කර ගන්නා ලදී
එතැන් පටන් එය හැඳින්වුණේ එස්ටෝනියන් සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය (Estonian Soviet Socialist Republic) ලෙසටයි
1988 ගායන විප්ලවය (Singing Revolution) සමයේ දී නීතිවිරෝධී සෝවියට් පාලනයට විරෝධය පළකරමින් එස්ටෝනියන් SSR විසින් එස්ටෝනියානු ස්වෛරීත්වය පිලිබඳ නිත්‍යානුකුල අයිතිය ඉල්ලා සිටින ලදී
1991 සෝවියට් කුමන්ත්‍රණ ප්‍රයත්නය මධ්‍යයේම, 1991 අගෝස්තු 20 දින රාත්‍රියේ දී එස්ටෝනියාවේ ස්වාධීනත්වය යළි ස්ථාපනය කරන ලදී
නූතන එස්ටෝනියාව පාර්ලිමේන්තුමය ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයකි
එය ප්‍රාන්ත 15කින් සමන්විත වෙයි
එස්ටෝනියාවේ අගනුවර මෙන්ම විශාලම නගරය වන්නේ ටලින් (Tallinn) ය
මිලියන 1.3 ක ජනගහණයක් සහිත එස්ටෝනියාව, යුරෝපා සංගමයේ, Eurozone හි, NATO හි, OECD හි සහ Schengen ප්‍රදේශයේ අවම ජනගහණයක් රටවල් අතුරින් එකක් වෙයි
එස්ටෝනියාව සංවර්ධිත රටකි
එහි ඉහළ දේශීය ආදායම් අගයක් පවතින අතර එය EU හි වැඩිම වේගයකින් වර්ධනය වන අගයන් අතර පවතී
එස්ටෝනියාවේ මානව සංවර්ධන දර්ශකය ඉතා ඉහළ අගයක් ගනී
ආර්ථික නිදහස, ප්‍රජා ස්වාධීනත්වය, අධ්‍යාපනය හා මාධ්‍ය නිදහස උදෙසා වාසිදායක ප්‍රතිපත්තීන් එස්ටෝනියාවේ ක්‍රියාත්මක වෙයි
ඉතියෝපියා da අප්‍රිකාවේ අගින් බිමෙන් වැසුණු රාජ්‍යයක් වේ
නිල වශයෙන් එය ඉතියෝපියානු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සමූහ ආණ්ඩුව වශයෙන් හැඳින්වේ
එය අප්‍රිකාවේ දෙවන ජනාකීර්ණ ප්‍රදේශය වන අතර ජනගහනය මිලියන 79.2 කි
වර්ග ප්‍රමාණය අනුව (1,100,000 වර්ග කිලෝමීටර) දසවන ස්ථානයේ සිටී. අගනුවර ආඩිස් අබාබා ය
ඉතියෝපියාවේ නැගෙනහිර මායිම වන්නේ ඩිජිබෝට් සහ සෝමාලියාව වන අතර දකුණින් කෙන්යාවත්, බටහිරින් සුඩානයත්, උතුරින් එරිත්‍රියාවත් ඉතියෝපියාවට මායිම්ව පිහිටයි
බොහෝ අප්‍රිකානු රාජ්‍යයන් ඔවුන්ගේ නවීන රටාවන්ගෙන් යුක්ත වේ
ඉතියෝපියාව පුරාතන කාලයේ පටන් නිදහස් රාජ්‍යයක් වුවද ලෝකයේ පැරණිම රටවල් වලින් එකකි
‍ඓතිහාසික වශයෙන් රාජකීය රාජ්‍යයකි
ඉතියෝපියානු වංශයේ මූලයන් දසවන ශතවර්ෂය දක්වා දිව යයි
අතීත මානව නටබුන් හමුවු පැරණිම ස්ථානයක් ලෙස ඉතියෝපියාව සැලකිය හැකිය
එය මුල්ම හෝමෝ සේපියන් මානවයා මධ්‍යම නැගෙනහිරට හා ඉන් ඔබ්බට පාතැබූ පළමු ස්ථානය විය හැකිය
යුරෝපය විසින් තම බලය යොදා බර්ලින් සමුළුවේදී අප්‍රිකාව දෙකඩ වූ පසුවද ඔවුන්ගේ නිදහස රඳවාගත් රටවල්දෙකෙන් එකක් ලෙස ඉතියෝපියාව වැදගත් රාජ්‍යයකි
කෙටි කලකින් ඉතියෝපියාව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ වරලත් සාමාජිකයෙක් විය
වෙනත් අප්‍රිකානු රාජ්‍යයන් දෙවන ලෝක යුද්ධයත් සමග නිදහස ලැබුවත්, බොහෝ දෙනා ඉතියෝපියානු රාජ්‍යය ඔස්සේ වර්ණ තෝරා ගත් අතර අසීස් අබාබා ප්‍රදේශය අප්‍රිකාවේ පිහිටි අන්තර්ජාතික සංවිධාන වල මූලික ස්ථානය බවට පත්විය
නම්
Αἰθιοπία (Αἰθίοψ, Aithiops, වෙතින් 'ඉතියෝපියානුවෙක්') යන ග්‍රීක නම ඉලියඩ්හී දෙවරක්ද ඔඩිසිහී තුන්වරක්ද පෙන්නුම් කරයි
මූලාශ්‍ර 

අප්‍රිකාව තුළ රටවල්
"මානව වර්ධන අධ්‍යයනය” යනු මිනිස් වර්ගයාගේ දියුණු වීම සමාජයේ දියුණුව සඳහා බලපෑ ආකාරය පිළිබඳව කෙරෙන අධ්‍යයනයකි
මිනිස් වර්ගයාගේ දියුණුව පිළිබඳව සමාජයීය විවරණයක් මෙහිදී සිදු කෙරේ
විවිධ ආකාරයේ ආයතන, ව්‍යාපාර, සංවිධාන, ආණ්ඩු ක්‍රමයන් සහ පුද්ගලයින් පිළිබඳව මෙන්ම ලෝකයේ දියුණුවන රාජ්‍යයන්හි ආර්ථීකය, තාක්ෂණය, දේශපාලනය හා සමාජයීය වෙනස්කම් පිළිබඳවද මෙමගින් අධ්‍යයනය කෙරේ
මානව වර්ධන අධ්‍යයනයට අනුව "දියුණුව” මිනිසා විසින් අනිවාර්යයෙන් අත්කරගත යුතු දෙයක් ලෙස නොසැලකේ.

(පාඨකයාට වැදගත්
- ඉහත අදහසට මානව වර්ධන විචාරකයන් බොහෝදෙනෙක් එකඟ නොවේ
මානව වර්ගයා නොනැවතී දියුණු වන ජීවියෙක් ලෙස විශ්වාස කෙරෙන නිසා "මානව වර්ධන අධ්‍යයනය” සහ "දියුණුව” එකක් ලෙස මොවුහු සලකති
නමුත් එම මතය බැහැර වී ඇත)

මානව වර්ධන අධ්‍යයනයකදී, යම්කිසි පෙදෙසක සිදුවූ සහ සිදුවෙමින් පවතින ජනගහණ, පරිසර, සමාජයීය හා ආර්ථීක වෙනස්වීම් පිළිබඳව අවබෝධයක් ලබාදීම හැදෑරීම සහ විස්තර කිරීමක් මෙහිදී සිදුවේ
සටහන් 

{|

|Development_anthropology
දිවී උරුමවාද යනු මිනිසා ජානමය සහ සංස්කෘතිකමය යන අංශ දෙකෙන්ම පරිණාමයට ලක්වූ බවට ඉදිරිපත් කරන ලද මතවාදයකි
මෙම ද්වි උරුම වාදය පිළිබඳ මතය ගෙන එන ලද්දේ 1970 දශකයේ අග භාගයත් 80 දශකයේ මුල් භාගයත් අතර කාලවකවානුව තුළදීයි
මෙය, ජානමය දියුණුව මත මිනිසාගේ දියුණුව සිදුවූබවට හා සමාජයීය දියුණුව නිසා මානව දියුණුව ඇතිවූ බවට ඉදිරිපත් කෙරෙන මතවාදයන්ට අතරමැදි මතයකි
ද්වි උරුම වාදයේදී සංස්කෘතිය සැලකෙන්නේ කලක් තිස්සේ සමාජය විසින් මිනිස් මොළයට කාවද්දන ලද තොරතුරු සමුදායක් ලෙසය
සංස්කෘතික දියුණුව කෙරෙහි ජානමය දියුණුව කොතෙක් බලපා ඇතිද යන්න කෙරෙහි මෙහිදී මූලික වශයෙන් අවධානය යොමුවේ
ඩාවින් වාදය විසින් ජානමය දියුණුව බොහෝ ලෙස විස්තර කර ඇති නිසා සංස්කෘතිකමය අංග කොයි ලෙසකින් මේ කෙරෙහි සම්බන්ධ වේ දැයි මෙහිදී සොයා බැලේ
දිවී උරුමවාද සිද්ධාන්තය 

ද්වි උරුම වාදය විසින් පෙන්වා දෙන පරිදි මානවයාගේ ජානවල සහ සංස්කෘතිකමය වශයෙන් ඇතිවූ දියුණුව "හෝමෝසේපියන්” නම් නූතන මානවයාගේ දියුණුවට හේතු වී ඇත
ජානමය වෙනස්වීම් නිසා මානවයාගේ හැසිරීම් රටා වෙනස්වීමෙන් සංස්කෘතියද  වෙනස්වූ බව පෙනී යයි
මේ අනුව පෙනී යන කරුණු 3 කි
එනම්,

සංස්කෘතිකමය වෙනස්වීම් නිසා සමාජයීය සහ භෞතික වෙනස්කම් ඇතිවේ
උදාහරණයක් ලෙස, කෘෂිකාර්මික ජීවන රටාවට මිනිසා හැඩගැසුණු පසුව, ජානමය වෙනස්වීම් මගින් මිනිස් සිරුරට පිෂ්ඨය සහ ලැක්ටොස් අවශෝෂණය කිරීමේ හැකියාව ලැබිණි
සමහර අවස්ථාවලදී, සංස්කෘතිකමය වෙනස්වීම් නිසා ජානමය වශයෙන් මිනිසාට අවාසිදායක දේ ද සිදුවේ
උදාහරණයක් ලෙස, කාර්මිකව දියුණු සමහර පෙදෙස්වල ජනගහණ වර්ධනය හීන වීම දැක්විය හැකිය
සටහන් 

{|

|Dual_inheritance_theory

|-
ස්වභාවික මානව විද්‍යා අධ්‍යයනය යනු, සොබාදහම සහ මිනිසාගේ සමාජයීය සබඳතා පිළිබඳව කෙරෙන අධ්‍යයනයකි
මෙහිදී, යම් ජන වර්ගයක් විසින් තම සමාජීය, ආර්ථීක සහ දේශපාලනමය අවශ්‍යතා අනුව තම වටපිටාව වෙනස්කර ගන්නා ආකාරය පිළිබඳව සොයා බැලේ
(සල්ස්මන් සහ අට්වුඩ් 1996
169) ස්වභාවික මානව විද්‍යා අධ්‍යයනය මඟින් මිනිස් සංස්කෘතිය සහ සොබාදහම අතර සබඳතාවය ගැනද ක්‍රමානුකූලව සොයා බැලේ
(එලක් 1982
හාර්ඩස්ට් 1997
මැක්ගී 1996) පුද්ගලයා සහ වටපිටාව අතර පවතින අන්තර් සබඳතාව වටහා ගැනීම ස්වභාවික මානව විද්‍යා අධ්‍යයනයේ අරමුණයි
(ඉන්ගෝල්ඩ් 1992
40) (හාර්වි 1996)

ස්වභාවික මානව විද්‍යා අධ්‍යයනය මුලින්ම යොදා ගැනුනේ ජුලියන් ස්ටුවර්ඩ් විසින් කරන ලද ස්වභාව සංස්කෘතික අධ්‍යයනයකදීය
මෙහිදී ස්ටුවර්ඩ් විසින් පළ කරන ලද මතය වන්නේ සොබාදහමත් මිනිසාත් අතර වන ශක්ති සංසරණයක ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සංස්කෘතිකමය වෙනස්කම් ඇතිවන බවයි. සංස්කෘතිය යනු මිනිසා සොබාදහමේ විවිධ වෙනස්වීම්වලට දක්වන ප්‍රතිචාරයන් ය
මුල සිටම විද්වතුන් මෙම මතය විවේචනය කළහ
ඔවුන්ගේ තර්කය වූයේ ඉහත කී මතය සොබා දහම වෙනස්වීමේ ධර්මතාවයට බැහැර වන බවයි. වර්තමානයේදී සංස්කෘතිය වෙනස්වන්නේ සොබාදහම මත පමණක් නොවේ
මෙයට ජනමාධ්‍ය, රාජ්‍ය පාලනයන්, විවිධ සංවිධාන හා ව්‍යාපාරද දායක වේ
රෝයි රැපපෝට් යනු මේ පිළිබඳව හැදෑරීම් රැසක් සිදුකළ කෙනෙකි
ඔහු සංස්කෘතිය හා සොබාදහම අතර සබඳතාව හොඳින් විචාළ කෙනෙකි
ඔහුගේ අධ්‍යයනයන් බොහොමයකට පැපුවා නිව් ගිනියාවේ "මැරින්ග්” නමැති ගෝත්‍රික ජනතාවගේ චර්යා රටා උපයෝගී කරගෙන ඇත
සටහන් 

{|

|Environmental_anthropology

|-

ස්වභාවික මානව විද්‍යාව
ආර්ථීක විද්‍යාව සහ මානව විද්‍යාව යන අංශ දෙක ඇසුරින් මිනිසාගේ චර්යාවන් හඳුනාගැනීමට භාවිතා කරන විද්‍යාව ලෙස ආර්ථික මානව විද්‍යාව හැඳින්වීමට හැකිය
මෙහිදී සලකා බැලෙන ප්‍රධාන කරුණු 3 නම්
විවිධ තත්ත්වයන් යටතේ කරුණු හැදෑරීම, මූලික කාරණා කොතෙක් දුරට ප්‍රාමාණික ද යන්න සොයා බැලීම සහ වෙනත් සංස්කෘතිකමය කරුණුය
පහත දැක්වෙන කාරණා මූලිකවම සළකා බැලේ
පුද්ගලයන් විසින් භාණ්ඩ හා සේවාවන්වල තෝරාගැනීමක් සිදුකරයි
මෙහිදී එක්දෙයක් තෝරාගැනීමටත් තවත් දෙයක් අත්හැරීමටත් සිදුවෙයි
එය එක් එක් පුද්ගලයාගේ රුචිකත්වය මත සිදුවේ
මෙම තෝරාගැනීම්වල දී පුද්ගලයන් විසින්  භාණ්ඩවල විවිධ තොරතුරු ලබාගෙන ඒවා සංසන්දනාත්මකව අධ්‍යයනය කරනු ලැබේ
නිසි තෝරා ගැනීම සිදු කරනුයේ තමා විසින් සාධාරණ යැයි සිතන ආකාරයටය
මෙය පුද්ගලයාගෙන් පුද්ගලයාට වෙනස් වේ
පුද්ගල අවශ්‍යතා අසීමිතවේ
එහෙත් එම අවශ්‍යතා සපුරා ගැනීමට පවතින සම්පත් ප්‍රමාණය සීමිතය
යම් තෝරා ගැනීමක දී පුද්ගලයෙක් මුලින්ම සිතා බලන්නේ තමාගේ මූලික ම අවශ්‍යතා සපුරා ගැනීමටයි
මෙහිදී අවශ්‍යතාවයන්ගේ පෙළගැස්මක් සිදු කෙරෙන අතර අත්‍යාවශ්‍යම දේ මුලින්ම සළකා බැලේ
පෙළගැස්මෙහි අවසානයට යත්ම පුද්ගලයා හට යම් භාණ්ඩයක් හෝ සේවාවක් නිසා ලැබෙන තෘප්තිය අඩුවේ
රේමන්ඩ් ෆර්ත් සහ හැරල්ඩ් කේ. ෂ්නයිඩර් විසින් හදුන්වා දෙන ලද පරිදි, ඉහත කරුණු යම් යම් සුළු වෙනස්කම් සහිතව ඕනෑම අවස්ථාවක් සඳහා ආදේශ කරගත හැකිය
පුද්ගලයෙකුගේ සෑම ක්‍රියාවක්ම ඔහුගේ අවශ්‍යතා සපුරා ගැනීමට කරන ලද තෝරාගැනීමක ප්‍රතිඵලයකි
මෙම අවශ්‍යතාව ආර්ථීක අවශ්‍යතාවක්ම වීම අනිවාර්ය නොවේ
(බර්ලින්ග් 1962
උපුටා ගැනීම 1982
307)

මානව විද්‍යාමය පදනමකින් බලන කල, ඉහත කී සිද්ධාන්ත සියල්ල යොදාගෙන එක් එක් සංස්කෘතීන් අධ්‍යයනය කළ හැකිය
පුද්ගලයන්ගේ තේරීම් සැමවිටම ඔහුගේ හෝ ඇයගේ හෝ අභිප්‍රායන් මත පදනම් වේ
සමහර විට මෙම අභිප්‍රායන් ඔහුගේ සංස්කෘතිකමය අරමුණු මතම පදනම් නොවිය හැකිය
(උදාහරණයක් ලෙස සමහර තේරීම් අනුන්ගේ තේරීම් මත ද පදනම් විය හැකිය
මේ පිළිබඳව ද කෙරෙන පූර්ණ අධ්‍යයනයකින් යම්කිසි සමාජයක / සංස්කෘතියක සිද්ධාන්ත පිළිබඳව අවබෝධයක් ද ලබා ගත හැකිය
) (උදා
- ෆර්ත් 1961
ලාෆින් 1973) මීට අමතරව තේරීම් සඳහා වෙනත් මනෝ විද්‍යාත්මක බලපෑම් ද ඇතිවේ
සටහන් 

{|

|Economic_anthropology

|-

මානව විද්‍යාව
අර්නස්ට් ග්ලෙනර් ලෝකයේ ඉතා බුද්ධිමත් යැයි සැළකෙන දර්ශනවාදියෙක් මෙන්ම මානව විද්‍යාඥයෙකි
අධි හේතුවාදියෙකි
ඔහුගේ පළමු පොත වූයේ  "වචන සහ දේවල්” (Words and Things) නම් ග්‍රන්ථයයි
එම ග්‍රන්තය 1958 පාඨකයින් අතර කෙතරම් ප්‍රසිද්ධ වීද යත්, ටයිම්ස් (Times) සඟරාවේ ප්‍රධාන පුවතක් මේ පිළිබඳව පළවිය
එමෙන්ම මාසයක් පුරාම පාඨක ප්‍රතිචාර ලිපිවලට මුල් විය
වසර 22 ක් පුරා ලන්ඩන් ආර්ථීක විද්‍යාලයේ දර්ශනවේදය, තර්ක ශාස්ත්‍රය හා විද්‍යාත්මක ක්‍රමය පිළිබඳව මහාචාර්ය ධූරය දරමින්ද, වසර 10 ක් පුරා කේම්බිජ් විශ්වවිද්‍යාලයේ සමාජ මානව විද්‍යාව පිළිබඳ මහාචාර්ය ධුරය දරමින්ද, ප්‍රේග් හි ජාතිකවාදය පිළිබඳව වූ ආයතනයේ මුලසුන දරමින්ද ග්ලෙනර් ඔහුගේ ලේඛනය හා ඉගැන්වීම් හරහා සංවෘත පද්ධති (සමාජවාදය, මනෝ අධීක්ෂණය, සාපේක්ෂතාවාදය සහ විවෘත ආර්ථීකය) වලට එරෙහිව සටන් වැදුණේය
ඩේවිඩ් ග්ලාස් නම් සමාජ විද්‍යාඥයා වරක් සඳහන් කළේ මෙසේය, "මීළඟ විප්ලවය වාමාංශිකයින් විසින් හෝ දක්ෂිණාංශිකයන් විසින් ඇති කරනු ලබන්නේදැයි මම නොදනිමි
නමුත් මේ කවරකු වුවත් මුලින්ම මරා දමනු ඇත්තේ අර්නස්ට් ග්ලෙනර්වය"
සටහන් 

{|

|Ernest_Gellner

|-
1925 උපත්
1995 මරණ
විද්‍යාඥයෝ
ජනවාර්ගික භාෂණය යනු යම්කිසි ජන වර්ගයක භාෂාව පිළිබඳ කෙරෙන මානව විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයකි
උදාහරණයක් ලෙස ආදි අමෙරිකානුවන්ගේ භාෂාව හෝ සංක්‍රමණිකයන්ගේ භාෂාව හෝ හැඳින්විය හැකිය
ජනවාර්ගික භාෂණ අධ්‍යයනකදී ප්‍රධාන ජන වර්ගය විසින් ඉහත කී උප-ජන වර්ගයන්ගේ භාෂණය පිළිබඳව දක්වනු ලබන අදහස් විමර්ශනය කෙරේ
කෙටියෙන් කියතොත්, ජනවාර්ගික භාෂණ අධ්‍යයනයකදී කෙරෙන්නේ වෙනස් ජන වර්ග ලෝකය දකින ආකාරයත්, භාෂාණයේ විවිධත්වයත් හැදෑරීමයි
එක් ප්‍රසිද්ධ (නමුත් මතභේදාත්මක) මතයක් වන්නේ "සාෆිර්-වොෆ් යාන්ත්‍රණය” යි
මෙයින් කියැවෙන්නේ යමෙකුගේ දෘෂ්ටි කෝණය ඔහුගේ භාෂාවෙන් ඔහුට විස්තර කළ හැකි ප්‍රමාණයට සීමා වන බවයි.

ජනවාර්ගික භාෂණ පර්යේෂකයෝ පවසන්නේ මිනිසුන්ගේ දෘෂ්ටි කෝණය සහ නිර්මාණශීලී බව භාෂාවට බලපෑම් කරන බවය
උදාහරණයක් ලෙස විශ්වයේ බිහිවීම ගැන විවිධ සංස්කෘතීන්ට අයත් ජනයා තුළ පවතින විශ්වාසයන් දැක්විය හැකිය
(බර්න්ඩ් පොයීන් 1997- යී-ෆූ-තුවාන් 1974) බොහෝ භාෂාවල ‘නැගෙනහිර’ හා ‘බටහිර’ දැක්වෙන්නේ ඉර නැගෙන හා බසින දිශාව අනුවයි. නමුත් ග්‍රීන්ලන්තයේ එස්කිමෝවරුන් දිශාව දක්වන්නේ ඔවුන් දන්නා යම්කිසි තැනකට (උදා
- ගංගාවකට) සාපේක්ෂවය
එලෙසම ‘යුරෝක්’ වරුන් ද දිශාව දක්වන්නේ ඔවුන් දන්නා ප්‍රධාන භූගෝලීය සාධකය වන ක්ලාමත් ගංගාවට සාපේක්ෂවය
ජනවාර්ගිකත්වය මානව අධ්‍යයනයේ එක් කොටසකි
ජන වර්ගයන් බිහිවීම, ව්‍යාප්තිය, තාක්ෂණය, ආගම්, භාෂා සහ සමාජයීය කරුණු ජනවාර්ගිකත්වය කෙරෙහි බලපාන ආකාරය පිළිබඳව මෙහිදී අධ්‍යයනය කෙරේ
තවද ජාතිකමය සහ වෙනත් මානුෂික වෙනස්කම්වලට ඒවායේ බලපෑම පිළිබඳවද ඒ යටතේ සොයා බැලේ
ජනවාර්ගිකත්ව අධ්‍යයනය ගෝත්‍ර විද්‍යාවෙන් වෙනස් වන කරුණු කිහිපයකි
ඒවානම් ගෝත්‍ර විද්‍යාවේදී එක් ගෝත්‍රයක් පිළිබඳව පමණක් හදාරයි
නමුත් ජනවාර්ගිකත්ව අධ්‍යයනයේදී විවිධ ජන වර්ග බිහිවීම, ඒවා අතර සමානකම් හා වෙනස්කම් අධ්‍යයනය කිරීමත් සිදුකෙරේ
ජනවාර්ගිකත්වය යන්න මුලින්ම හඳුන්වා දෙන ලද්දේ 1783 දීය
ඒ වියානාවේදී කෘතියක් එළි දැක්වූ ඇඩම් ෆ්‍රාන්ස් කොලර් විසිනි
කොලර්ට මෙම විෂයය පිළිබඳ උනන්දුවක් ඇති වූයේ ඔහුගේ මවුබිම වූ හංගේරියාවේ පැවති භාෂාවන්, ඊට ස්ලොවැකියාවෙන් උරුම වූ කරුණු, බොල්කන් පෙදෙස්වල ඔටෝමන් අධිරාජ්‍යයේ හීනවීමත් සමඟ ඇතිවූ වෙනස්වීම්ය
ජනවාර්ගිකත්වයේ අරමුණු වන්නේ, මානව ඉතිහාසය යළි හුවා දැක්වීම සහ සංස්කෘතිකමය වෙනස්කම් අවබෝධ කරගැනීමයි
"මානුෂිකත්වය” යනු 19 වැනි සියවසේ සිට බොහෝ මතවාදවලට තුඩුදුන් කරුණකි
ඇමෙරිකාවේදී සහ බ්‍රිතාන්‍යයේ දී මෙය සංස්කෘතික හා සමාජයීය මානව විද්‍යාව ලෙස ද හැඳින්වේ
නමුත් 18 වැනි සියවසේ පටන් යුරෝපයේ මෙය හැඳින්වූයේ අධ්‍යාපනික අංගයක් ලෙසය
ඕනෑම ජනවාර්ගික සංසන්දනයක් ජනවාර්ගික අධ්‍යයනයක් ලෙස හැඳින්වෙන අවස්ථා ද තිබේ
15 වැනි සියවසේදී ඇමෙරිකාව සොයාගැනීමත් සමඟ වෙනස් ජනවර්ග පිළිබඳව අධ්‍යයනයට හදිසි මඟක් පෑදිණි
මෙයින් විවිධාකාරයේ ජනවර්ග "ඉතිහාසයක් සහිත ” සහ " ඉතිහාසයක් රහිත ” යනුවෙන් කොටස් දෙකට බෙදිණි
නමුත් මෙම මතය ඉතිහාසය යන මතවාදයේ අර්ථ දැක්වීම අනුව වෙනස් විය
මොන්ටේන්ගේ එක් ලියවිල්ලක්, ලෙවී ස්ට්‍රාවුස් විසින් හඳුන්වනු ලැබුයේ ජනවාර්ගිකත්ව අධ්‍යයනයක් ලෙසය
ලෙවී ස්ට්‍රාවුස් විසින් ලෝකයේ ජනවර්ගවල පවතින මූලික සමානකම් පිළිබඳ මතයක් ගෙනහැර පෑවද එම මතවාද මාර්ක්ස්, නීෂේ, ෆෝකෝල්ට්, අල්කූසර් හා ඩෙලූප් ආදී  19 හා 20 වැනි සියවස්වල සමාජයීය දර්ශනවාදීන්ගේ දෝෂ දර්ශනයට භාජනය විය
ජනවාර්ගිකත්වපිළිබදව වූ අර්ථ දැක්වම් 

ජනවාර්ගිකත්වය පිළිබඳව අර්ථකථනය ඉතා සංකිර්ණ සහ අපැහැදිලි බවත්, එය ඉතා අසීරු කර්යයක් බවත් සමාජ විද්‍යාඥ Max Weber මහතා වරක් පවසන ලදී
කෙසේ වෙත්ත බොහෝ සමාජ විද්‍යාඥයින් අනුමත කරන ලද අර්ථකතනයක් Weber මහතා ඉදිරිපත් කරන ලදි
ශාරිරික මෙන්ම චාරිත්‍ර වල සමානාත්මකතාවයන් නිසාද, සංක්‍රමණයේ සහ ජනපදකරණයේ මතකයන් නිසාද, තමන්ගේ පොදු පෙළපත ගැන ආත්මගත විශ්වාසයක් ඇති මිනිසුන්ගේ වාර්ගිකරණයට මෙම විශ්වාසය මහත් රුකුලක් වූ අතර ඒ සඳහා ලේ නෑකමක් තිබීම අවශ්‍ය නොවීය
Weber මහතාගෙන් පසුව සමාජ විද්‍යාඥයන්ගේ ජනවාර්ග පිළිබඳ හැඳින්විම් බොහෝ විට සාවද්‍ය ඒවා බව මානව විද්‍යාඥ Ronald Choen මහතා ‍මානව වගී පිළිබඳව මානව විද්‍යා හා සමාජ අධ්‍යනයකදී පෙන්වා දෙන ලදි
"අප අනුමත කරන මානව වර්ග වල අනන්‍යතාවයන්, ඉතා අඥානය, එමෙන්ම ඉතා සාවද්‍ය"

යටත් විජිතවාදීන් ජනවර්ගවල අනන්‍යතාවය (පෙර තම ගෝත්‍රක වල අනන්‍යතාවය) පිළිබඳ බොහෝ විට ප්‍රශ්න නගරන බව Cohen මහතා පෙන්වා දෙන ලදි
Harold Isaacs  විසින් ජනවාර්ගිකත්වයේ අනෙක් ලක්ෂණයන් හඳුනාගෙන ඇති අතර, ඒ අතරින් ඔවුන්ගේ ශාරිරික පෙනුම, නම, භාෂාව, ඉතිහාසය සහ ආගම විශේෂයක් ගනී, මෙම අර්ථකතනය සමහර ශබ්දකෝෂ වලත් අන්තර්ගත වේ
එකිනෙකට වෙනස් මානව වර්ගවල ලක්ෂණ මෙලෙස ඉතා වැදගත් වුයේ කෙසේද, කෙදිනද, එයට හේතුව කුමක්දැයි සමාජ විද්‍යාඥයන් විමර්ශනය කරන ලදි
ජනවර්ගික සීමා ඉතා අස්ථිර බව මානව විද්‍යාඥ John Viocent පෙන්වා දෙන ලදි
ජනවාර්ගීකරණය ද්විධාරකණයට සමාන කළ Ronald Cohen, තවද එය දේශපාලනික අවශ්‍යතාවයන්ගේ සීමා වලින් වට කල හැකි බවද පෙන්වා දෙන ලදි
මේ හේතු නිසා ජනවාර්ගීකරණයට පෙළපත දැඩිලෙස බල නොපායි
පොදු දේශපාලනික තත්ත්වය ටතේ ජනවාර්ගික සීමා වෙස්කිරීම ජනවාර්ගීකරණයේ වැදගත්ම ලක්ෂණය වෙයි
ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්  

වංශය හෝ පරම්පරාව මුලික කොට ගෙන එකිනෙකාගේ අනන්‍යතාවයන් හඳුනාගැනීමට සමත් මිනිසුන් කොටසකින් සමන්විත වු කණ්ඩායමක් ජනවාර්ගික කණ්ඩායමක් ලෙස හඳුන්වයි. ජනවාර්ගික අනන්‍යතාවය මත කණ්ඩායමේ විශිෂ්ඨත්වය රඳා පවතියි
පොදු සංස්කෘතිය, භාෂාව, ආගම හා ජෛව ගති ලක්ෂණ මඟින්ද එය සලකුණු කරයි
1992 හිදී පැවැති 'ජනවාර්ගික ‍ලෝකය මැනීමේ අභියෝග' නම් වු අන්තර්ජාතික සම්මේලනයට අනුව නම් "ජනවාර්ගිකත්වය” යනු මිනිස් ජිවිතයේ මුලික සාධකයකි
එය මිනිසුන්ට ආවේණික ආශ්චර්යාත්මක අත්දැකීමකි
මානවවේදී ෆෙඩ්‍රික් බර්ත් (Fredrink Barth) සහ එරික් වොල්ෆ් (Eric Wolf) පවසන පරිදි ජනවාර්ගිකත්වය යනු කණ්ඩායමේ ලක්ෂණ වලට වඩා අන්තර්ක්‍රියාවන්ය
එවැනි අනන්‍යතාවයන් පහළ කිරීමේ ක්‍රියාපිළිවෙල “ethnogenesis" ලෙස හඳුන්වයි. මෙවැනි ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්වල සමාජිකයන් සංස්කෘතික සම්බන්ධතාවයන් ඇති කර ගනියි
ඉතිහාසඥයන් සහ සංස්කෘතික මානවවේදීන් පවසන පරිදි අතීතයේ එවැනි සම්බන්ධතාවන් ඇති කරගත්තාවු  අයගෙන් පසු  අය වටිනාකම, චාරිත්‍රයන් සහ න්‍යායන්  පසු කාලයකදී සොයා ගන්නා ලදී
විවිධ රටවල ජනවාර්ගිකත්වය  

ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් සමූහයම "ජනවාර්ගිකත්වය"යන නමින් හඳුන්වයි. රටේ තමන් සිටින කොටස අනුව ලතින් ඇමෙරිකානුවන් සහ ලතින් යුරෝපීයන් තමන්ගේ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් පොදු අයිතිය අනුව සංවිධානය කර ඇත
මුලින් නම් කෙරුණු පෙරදිග ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්, ආසියානු ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් ලෙස නම් කල අතර ආසියානුවන් ලෙසද හඳුන්වන ලදී
අප්‍රිකාවට ආවේණික වූ ආදිවාසින්ගෙන් පැවත එන පරම්පරාව “කළු ජාතිකයා”, “අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානුවා” යන පද වලින් හඳුන්වයි. සුදු ඇමෙරිකානුවන් යුරෝපයෙන් පැවත එන අතර ඔවුන් දැන් උතුරු ඇමෙරිකාවේ වාසය කරති
මැද පෙරදිගයන් යනු උතුරු අප්‍රිකාවේ සහ නිරිත දිග ආසියාවේ වාසය කරන ජනතාවයි. ඉරානය, සෞදිඅරාබිය, ඊජිප්තුව වැනි රටවල්වල වාසය කරන ජනතාව එම හැඳින්වීමට අයත්වේ
එක්සත් රාජධානියේ විධිමත් සහ අවිධිමත් ලෙස වෙනස් වර්ගීකරණයන් යොදා ගෙන ඇත
ඒ අතරින් වඩාත් පිළිගත් වර්ගීකරණය වන්නේ 2001 එංගලන්ත සහ වේල්ස් හි සංගණයට යොදාගත් ජාතික සංඛ්‍යාන වර්ගීකරණයයි
එක්සත් රාජධානියේ සහ ‍යුරොපයේ, පොදුවේ භාවිතා කල පෙරදිග සහ ආසියානු යන පද කවුරැත් දැන සිටියත් එය විරුද්ධ අර්ථයක් ගෙන එන ලදී
පසුව ඉන්දියානු උපමහද්වීපයේ ජනතාව හැඳින්වීමට එම පද යොදා ගත්හ
චීනයේ හඳුනාගත් ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් 56 ක් ඇත
එයින් බොහෝමයක් Han චීන ජන වර්ගයට අයත්ය
බො‍හෝ සුළු ජාතීන් තමන්ගේම සංස්කෘතියක් සහ භාෂාවක් පවත්වාගෙන යයි
එමෙන්ම චීන ජනතාවගෙන් වැඩි පිරිසක් Han චීනවරු බවට පත්වෙමින් සිටී. චීනයේ බොහෝ ප්‍රදේශවල Han චීනවරු ප්‍රබලතම ජන වර්ගය බවට පත්ව ඇති අතර ටිබෙටයෙහි සහ Xinjiang හි ඔවුන් තාමත් සුළු ජාතියක් ලෙස පිළිගැනේ
පවුලකට එක් දරුවෙක් පමණක් සිටීම වැදගත්ය යන්න පිළිගන්නා එකම ජනවාර්ගික කණ්ඩායම Han චීනවරු වෙති
ප්‍රංශයේ ජනවාර්ගික වර්ගීකරණය ගැන කිසිදු සංගණනයක් පවත්වා නැති අතර වාර්ගික ජනතාවගේ සංඛ්‍යානයන් සහ තොරතුරු එකතු කිරීම මෙන්ම භාවිතයද වළක්වා ඇත
Micolas Sarkozy සහ  Francois Fillon ගේ නායකත්වයෙන් යුත් වත්මන් ප්‍රංශ රජය එම වාරණය ඉවත් කිරීමට උත්සාහ දරයි
|Ethnology

|-
ජනවාර්ගික සංගීත අධ්‍යයනයේදී සිදු කෙරෙන්නේ සංගීතය සහ නර්තනයේ සංස්කෘතිකමය අංගයන් ප්‍රාදේශීය සහ ලෝක මට්ටමින් අධ්‍යයනය කිරීමයි
ජෙෆ් ටොඩ් ටයිටන් විසින් මෙය හදුන්වනු ලැබුයේ මිනිසුන් විසින් සංගීතය නිර්මාණය කිරීම පිළිබඳව කෙරෙන හැදෑරීමක් ලෙසය
මෙය බොහෝවිට පෙරදිග සංගීතය හා බැඳුනු අධ්‍යයනයක් ලෙස පෙනුණ ද, මෙහිදී බටහිර සංගීතය පිළිබඳවද අධ්‍යයනය කෙරේ
බෲනෝ නෙට්ල් විසින් පළකරන ලද මතයකට අනුව ජනවාර්ගික සංගීත අධ්‍යයනය බටහිර අදහස්වලට බර සංසිද්ධියකි
නමුත්, මෑත කාලයේදී විද්වතුන් විසින් තම තමන්ගේ රටවල් වලදී සිදුකරන ලද ජනවාර්ගික සංගීත අධ්‍යයනයක් තුළින් නෙට්ල්ගේ ඉහත මතය බිඳහෙළීමට අවශ්‍ය තරම් කරුණු සොයාගෙන ඇත
ඉතිහාසය 

සංගීත අධ්‍යයනයේ පරමාර්ථය වූයේ බටහිර සංගීතය කලාව හා ඉතිහාසය හැදෑරීම වුවද, ජනවාර්ගික සංගීත අධ්‍යයනයේදී සියලූ සංගීත කලාවන් සංස්කෘතිකමය හා සමාජීය කෝණයකින් විදහා බැලේ
මෙහි මුල්ම පර්යේෂණ සිදුකරන ලද්දේ 19 හා 20 වැනි සියවස් වලදීය
ඛෙලා බර්ටොක්, සොල්තන් තොඩලි, කොන්ස්තන්තයින් බ්‍රයිලොව්, ෆ්‍රැන්ජෝ ෂාවර්, කාල් සටම්ජන්, එජික් වොන් හොනබොස්ටල් සහ ඇලෙක්සැන්ඩර් එලිස් එම පර්යේෂක පිරිස වේ
"සංසන්දනාත්මක සංගීත අධ්‍යයනය” යන විෂයය ඔස්සේ ඔවුහු ජනවාර්ගික සංගීතය පිළිබඳව හැදෑරූහ
මුල් කාලීනව ඉහත විෂයයන්ගේ මූලික හැදෑරීම් පාදක වූයේ කටින් කට පැවතගෙන ආ පෙරදිග සංගීතය පිළිබඳව වුවද, දැනට මෙම විෂය, ලෝ වටා සියලූ සංගීතයන් හැදෑරීම දක්වා දියුණු වී ඇත
1955 සිටම ජනවාර්ගික සංගීත අධ්‍යයනය සමාජය” විසින් මෙම විෂයයේ ඉගැන්වීම් කටයුතු සිදු කරනු ලැබේ
සටහන් 

{|

|Ethnomusicology

|-

සංගීතය
ඉයුජීන් ස්කොට් (උපත
1945 ඔක්තෝබර් 24) ඇමෙරිකානු සම්භවයක් සහිත භෞතික මානව විද්‍යාඥවරියකි
ඇය "ජාතික විද්‍යා අධ්‍යාපන ආයතනයේ” අධ්‍යක්ෂ ධූරය දැරුවාය
(1987 සිට) තවද, ඇය මැවුම්වාදය සහ බුද්ධිමත් නිර්මාණකරණය යන විෂයයන්වලටද විවේචන ඉදිරිපත් කළාය
ජීවිත කථාව 

අධ්‍යාපනික ගමන්මඟ

ස්කොට් හැදී වැඩුනේ විස්කොන්සින් ප්‍රදේශයේය
ඇයට මුලින්ම මානව විද්‍යාව පිළිබඳව උනන්දුවක් ඇතිවූයේ කුඩා කල තම සහෝදරිය ගේ පොතක් කියවීමෙනි
පසුව ඇය විස්කොන්සින්, මිල්වෝකී සරසවියෙන් උපාධිය ද, පශ්චාත් උපාධිය ද ලබා ගත්තාය
තවද කොලොම්බියාවේ, මිසුරි විශ්වවිද්‍යාලයෙන් ආචාර්ය උපාධිය ද ලබාගත්තාය
1974 දී ඇය භෞතික මානව විද්‍යාඥවරියක් ලෙස කෙන්ටති විශ්ව විද්‍යාලයට ඇතුළත් වී නොබෝ කලකින් ම ඇයගේ මුල්ගුරු කොට සැළකූ ජේම්ස් ගේවන් සහ තවත් "මැවුම් වාදියෙකු” වූ ඩුවාන් ගිෂ් සමඟ මැවුම් වාදය පිළිබඳව විවාදයකට සහභාගි වූවාය
1980 දී, කෙන්ටතිහි පාසල් තුළ මැවුම්වාදය ඉගැන්වීම වැළැක්වීම කෙරෙහි ස්කොට් විසින් මහඟු මෙහෙයක් කරන ලදි
එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1981 දී ජාතික විද්‍යා අධ්‍යාපන ආයතනය පිහිටුවනු ලැබිණි
1987 දී ස්කොට්ව එහි අධ්‍යක්ෂකවරිය ලෙස පත්වුණි
මෙම කාලයේදී ජාතික පාසල්වල මැවුම්වාදය ඉගැන්වීම නීතියෙන් තහනම් කෙරිණි
දැනට ස්කොට් සහ ඇගේ ස්වාමියා, දියණිය ද සමඟ කැලිෆෝනියා ජනපදයේ ජීවත් වෙයි
අධ්‍යාපනික සේවය 

1993 දී මිසුරි සරසවිය ස්කොට් තම ශිෂ්‍ය පරපුරේ වැදගත් පුරුකක් ලෙස ගරුකොට සැලකීය
පහත දැක්වෙන්නේ ඇය හෙබවූ තනතුරු කිහිපයකි
කැලිෆෝනියා විද්‍යා අධ්‍යාපනායතනයේ සාමාජිකත්වය, 
1994 ඇමෙරිකානු භෞතික මානව විද්‍යාඥ සංගමයේ සභාපති- 
2000-2002, ඇමෙරිකානු විද්‍යා පුනරුද සංගමයේ යාවජීව සාමාජික (2002) සහ සිග්මා හි සභාපති,
X කණ්ඩායමේ සාමාජික
1999 සිට 2008 දක්වා කාලය තුළ ස්කොට් හට ආයතන, සරසවි හා අධ්‍යාපනික මට්ටමින් පිරිනැමෙන සම්මාන හා පිළිගැනීම් රාශියක් හිමිවිණි
1945 උපත්
විද්‍යාඥවරුන්
නාසා හි අභ්‍යාවකාශ යානාව අභ්‍යාවකාශ ප්‍රවාහන පද්ධතිය (Space Transportation System/STS) ලෙස නිල වශයෙන් හැදින්වෙන අතර මිනිස් අභ්‍යාවකාශ චාරිකා මෙහෙවර සදහා ඇමරිකාව විසින් භාවිතා කරනු ලෑබේ
අභ්‍යාවකාශ ගතකරන විට එය මළකඩ පැහැති බාහිර ටැංකිය(external tank),සුදු පැහැති ඝන රොකට් බුස්ටර දෙකක් (SRB) සහ කක්ෂගාමියෙක් (orbiter) නැතහොත් තටු සහිත අභ්‍යාවකාශ යානාවක් යන කොටස් වලින් සමන්විට වේ
කක්ෂගාමියා මගින් ගගනගාමීන්, චන්ද්‍රිකා අභ්‍යාවකාශ මධ්‍යස්ථානයේ කොටස් පහළ පෘථිවි කක්ෂයට නැතිනම් පෘථිවියේ ඉහළ වායුගෝලයට රැගෙනයයි
සාමාන්‍යයෙන් මගින් 5 – 7 දක්වා සංඛ්‍යාවකට එහි ගමන් කළ හැකිය
රාත්තල් 50,000 ක (22,700 kg ) භාණ්ඩ තොගයක් රැගෙන යාම් හැකියාව එය සතුය
කක්ෂගාමියාගේ කාර්යභාරය නිම වු පසු එහි ඕබිටල් මැනුවරින් පද්ධතිය ක්‍රියාත්මක කරන අතර එවිට එය නැවතත් පහළ වායුගෝලයට ඇතුළු වේ
ආපසු ගොඩබැසිමේ දී ලිස්සන බෝට්ටුවක් මෙන් ක්‍රියාකරන කක්ෂගාමියා බලශක්තිය භාවිතා නොකරමින් පාථිවිය ගොඩ බසී.

භාවිතා කිරිමට හැකියාව ඇති ලෙස නිර්මාණය වූ ප්‍රථම අභ්‍යාවකාශ යානාව වන්නේ ෂටලයයි
එමගින් පහළ පෘථිවියි කක්ෂයට භාණ්ඩ රැගෙන යාම, අන්තර් ජාතික අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානට මගින් රැගෙන යාම සහ අලුත්වැඩියා කාර්යයන් කිරිම සිදු කරයි
චන්ද්‍රිකා වැනි භාණ්ඩ පෘථිවි කක්ෂයේ සිට නැවත පෘථිවි වෙත රැගෙන ඒමට එයට හැකි වුවත් ඒ සදහා භාවිතා කරන්නේ ඉතාමත් කලාතුරකිනි
රුසියානු සෝයුස් අභ්‍යාවකාශ යානාවය භාණ්ඩ හුවමාරු කිරීමට ඇති ධාරිතාව සීමිත බැවින් අන්තර්ජාතික අභ්‍යාවකාශ මධ්‍යස්ථානයේ සිට භාණ්ඩ රැගෙන ඒමට බොහෝ විට භාවිතා කරන්නේ ඇමරිකානු ෂටලයයි
සෑම ෂටලයක්ම සියවාරයක් අභ්‍යාවකාශ ගත කිරිමට ‍‍‍‍හෝ වසර 10 ක් ක්‍රියා කිරිමට හැකි අයුරින් නිර්මාණය වී ඇත
STS නිර්මාණයට වග කියු පුද්ගලයා වන්නේ මැක්සිම් ෆැජට් ය
මකරි ජෙමිනි සහ ඇපලෝ අභ්‍යාවකාශ යානා ද ඔහුගේ නිර්මාණ වේ
විශාලතම ඔත්තු බැලීමේ චන්ද්‍රිකා රැගෙන යා හැකි තරම් විශාල තත්ත්වයක් හා එහි හැඩයක් STS සතු විම අත්‍යවශ්‍ය විය
නැවත භාවිතා කළ හැකි ඝන රොකට් සහ විශාල කළ හැකි ඉන්ධන ටැංකි මේ සදහා ඇතුලත් කළේ චන්ද්‍රිකා ප්‍රවාහනය සදහා වැඩි ධාරිතාවකින් යුත් යානාවක් පෙන්ටනයට අවශ්‍ය වීම නිසාත් නැවත භාවිතා කළ හැකි කොටසක් සහිතව නිපදවීමෙන් අභ්‍යාවකාශ චාරිකා සදහා වැය වන මුදල් අවම කර ගැනීමට පරිපාලකයිනට අවශ්‍ය වීමත් නිසාය
ෂටල හයක් නිර්මාණ වී ඇති අතර ප්‍රථම ෂටලය වන එන්ටප්‍රයිස් නිර්මාණය වුයේ අභ්‍යාවකාශ චාරිකා සදහා නොව පරීක්ෂණ අරමුණු සදහාය
කොලොම්බියා, චැලේන්ජර් , ඩිස්කවරි
ඇට්ලාන්ට්ස් හා එන්ඩිවර් නම් යානා පහ අභ්‍යාවකාශ චාරිකා සදහා නිර්මාණය වුනි
චැලෙන්ජර් යානාව 1986 දි අභ්‍යාවකාශ ගත කිරීමේ දී අනතුරට ලක් වූ අතර එන්ඩීවර්යානාව ගොඩ නැගැවේ එය ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීමටය
නැවත ගොඩ බසින විට කොලොම්බියා යානාව 2003 වර්ෂයේ දී විනාශයට පත් විය
1981 දී මුල්වරට අභ්‍යාවකාශ ෂටලයක් ගුවන් ගත කරන විට, 2010 වසර වන විට ෂටල වලට විශ්‍රාම ලබා දෙන බව නාසා ආයතන විසින් නි‍වේදනය කරන ලදි
2014 දී එය ඔරියන් නමැති තව යානාවක් ප්‍රතිස්ථාපනය කරනු ඇත
එය නිර්මාණය වී ඇතතේ ඒරිස් 1 හා V රොකට් සමග මිනිසුන් හදට සහ ඉන් එපිටට රැගෙන යාමට හැකි වන පරිදිය
කෙසේ නමුත් ඔරියන් යානාව මගී ප්‍රවාහනයට නිර්මාණය වූවක් බැවින් අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථාන වෙත භාණ්ඩ රැගෙන යාම සදහා 7667 kg ධාරිතාවක් ඇත යුරෝපීය අභ්‍යාවකාශ ඒජන්සියේ ස්වයංක්‍රීය හුවමාරු යානය භාවිතා කළ හැකි බවට යෝජනා වී තිබේ
සෑම අභ්‍යාවකාශ යානාවක් ම නැවත භාවිතා කළ හැකි ප්‍රධාන කොටස් තුනකින් සමන්විත ය
එනම් කක්ෂ යානය, විශාල කල හැකි බාහිර ටැංකිය සහ අර්ධ වශයෙන් නැවත භිවිතා කළ හැකි ඝන රොකට් බුස්ටර වේ
ටැංකිය හා බූස්ටර අභ්‍යාවකාශයේ ඉහළට යන විට නිදහස් කෙරෙන අතර කක්ෂිය වෙතට යන්නේ කක්ෂ යානය පමණි
රොකට්ටු මෙන් සිරස් අතට ගුවන් ගත වන මෙම යානා තිරස් අතට ලිස්සා යමින් ගොඩ බසි
ඇතැම් වි කක්ෂ යානයට ද අභ්‍යාවකාශ ෂටලය යනු නම භාවිතා කළත් තාක්ෂණික වශයෙන් එය දෝෂ සහගතය
දියත් කිරීම්
සියලු අභ්‍යවකාශ ශටල මෙහෙයුම් දියත් කෙරෙන්නේ කෙනඩි අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානයෙනි
(KSC) ෂටලය එය අකුණු සැරවලට භාජනය විය හැකි තත්ව යටතේ දියත් නොකෙරේ
ගුවන් යානා හානිකර ප්‍රතිඵල නොමැතිව අකුණු සැරවලට භාජනය වේ
එයට හේතුව වන්නේ අකුණු පහරේ විද්‍යුතය ගුවන් යානයේ සන්නායක ව්‍යුහය හරහා විසිරයාමයි
එමෙන්ම අභ්‍යවකාශ ගුවන්යානය විද්‍යුත් වශයෙන් භූ ගත වී නොමැති බැවිනි
බොහෝ ජෙට් ගුවන් යානා මෙන් ෂටලයද සන්නායක ඇලුමිනියම්වලින් ප්‍රධාන වශයෙන් සෑදී ඇත
එය සාමාන්‍යයෙන් අභ්‍යන්තර පද්ධති ආවරණය කොට ආරක්ෂා කරයි
කෙසේ නමුත් ඉවත්ව යාමේදී ෂටලය දිගු පිටත වායු ධාරාවක්  පිටතට මුදාහරී
මෙය අකුණු පත්‍රයක් වශයෙන් ක්‍රියා කරමින් පොළවට විද්‍යුත් මාර්ගයක් සකසා දෙයි
නමුත් ශටලය අකුණු පහරින් ආරක්ෂා කාරීව දරාසිටිය යුතුයි
ඇපලෝ 12 අභ්‍යවකාශ යානයේදීත් මීට සමාන අකුණු පහරකට මුහුණ දීමට සිදුවිය
එබැවින් නාසා ආයතනය අකුණු ඇතිවිය හැකි අවස්ථාවන්වලදී ශටල දියත් නොකිරීමට තීරණය කළේය
ෂටල එහි පියාසැරිය එක් වසරක සිට තවත් වසරක් දක්වා සංක්‍රාන්ති සමය තුළදී සිදුවේ නම් දියත් නොකෙරේ
උදාහරණ වශයෙන් දෙසැම්බර් සිට ජනවාරි දක්වා වසර අවසාන ට්‍රෝලෝවරය   එනම් YERO  වශයෙන් එය හැඳින්වේ
එහි පියාසැරි මෘදුකාංගය 1970 දශකයේදී සැලසුම් කරන ලද්දකි
එය වර්තමානය දක්වා සැලසුම් කොට නැත
එබැවින් වසරක් වෙනස් වීමේදී කාක්ෂිකයේ පරිගණක යලිත් ප්‍රකෘති තත්වයට පත්වීමට අවශ්‍ය වී ඇත
එය කාක්ෂික ගත වීම තුළදීම ක්‍රියාවිරහිත වීම් ඇතිවීමට ඉඩ සලස්වයි. 2007 වර්ෂයේදී නාසා ඉංජිනේරුවන් මෙයට විසඳුමක් සපයා ගන්නා ලදී
එහිදි ශටලය වර්ෂ අවසාන සීමා මායිම හරහා පියාසර කිරීමට ඉඩ සැලසේ
දියත් කරන දිනයේදී අවසාන සෘණ T විනාඩි 9 තුළදී සිදුකෙරෙන්නා වූ ආපසු ගණනය කිරීම තුළදීත් ශටලය එහි දියත් කිරීම සඳහා වන අවසාන පෙර සූදානම් කර ගැනීම් හරහා යයි
ෂටලය එහි දියත් කිරීම සඳහා වන අවසාන පෙර සූදානම් කර ගැනීම හරහා යයි
එම ආපසු ගණනය කරීම සුවිශේෂී පරිගණක වැඩසටහනක් හරහා දියත් කිරීම් පාලන මධ්‍යස්ථානය තුළින් සිදුකෙරේ
මෙය භූමි දියත් කිරීම් අනුක්‍රමණය GLS වශයෙන් හැඳින්වේ
ෂටලයේ පුවරු පද්ධතිවල කිසියම් තීරණාත්මක ප්‍රශ්නයක් ඇති වුවහොත් එය ආපසු ගමන් කිරීම නවතා දමයි
සෘණ T 31 වන තත්පරයේ සිට GLS ගණනය කිරීම ෂටලයේ පුවරු පද්ධතිය වෙත භාර කරයි
සෘණ T 31 වන තත්පරයේදී දැවැන්ත මැඩලීන් පද්ධතිය SPS ජංගම දියත් කිරීම් වේදිකාව පෙඟවීමකට ලක්කරයි
එමෙන්ම SRD අගල් දියත් කිරීම් හරහා US ගැළුම් 300000 ක් එනම් ඝන මීටර් 1100 ක් ජලය කාක්ෂිකය ධ්වනි ශක්තියෙන් ආරක්ෂා කිරීමටත් රෝකට්ටුවේ පිටාරයන් ගිනිසිළු පරාවර්තනයෙන් ආරක්ෂා කිරීමටය
සෘණ T 10 වන තත්පරයේදී හයිඩ්‍රජන් ජලක සක්‍රීය කොට සෑම එන්ජිමක් යටතේම සීනු හඬවා ගලානොයන කේතු තුළ ඇති වායූන් දහනයට පෙර සමනය කිරීමක් සිදුකෙරේ
මෙම වායූන් දහනය කිරීමට අසමත් වීම පුවරුමත ඇති සන්වේදක හැකිලවීමටත් එමගින් අධි පීඩනයක් යටතේ පුපුරායාමකට රථයේ දහන කලාව තුළදී ඉඩ සැලැස්වීමටත් හැකිය
ප්‍රධාන එන්ජිමේ ටර්බෝ පොම්ප දහන කුටීර ආරෝපණය කිරීමත් ඒ සඳහා ද්‍රව හයිඩ්‍රජන් හා ද්‍රව ඔක්සිජන් මේ මොහොතේදී යොදා ගැනීමත් සඳහා අණ කොට ඇත
පරිගණක මෙයට ප්‍රතිචාර දක්වන‍්නේ අතිරික්ත දහන කලාපවලට දහන කලාව ආරම්භ කිරීමට ඉඩ ලබාදෙමිනි
අභ්‍යවකාශ ෂටල ප්‍රධාන එන්ජින් තුන සෘණ T 6.6 වන තත්පරයේ සිට ආරම්භ වේ
මේවා අනුක්‍රමණයෙන් දහනය වන අතර ඒ ශටලයේ ප්‍රධාන පරිගණකයි
එය මිලි තත්ත්පර 120 ක විවේකයන් සහිතව සිදු කෙරේ
ඔසවා හැරීමේ සැකැස්ම සඳහා ප්‍රධාන එන්ජින් නැසින්නේ අවසාන බලය සම්පූර්ණ කිරීම සඳහා එන්ජින් ඔවුන්ගේ අ‍පේක්ෂිත ක්‍රියාකාරීතත්වයේ 90% ප්‍රමාණයකට එළඹීම GPC සඳහා අවශ්‍ය වේ
SSME වර්ග ආරම්භ වූ විට ශබ්ද යටපත් කිරීමේ පද්ධතියේ ජලය විශාල හුමාල පරිමාවක් බවට ක්ෂණිකව පරිවර්තනය වී දකුණු පසට විදී
SSME වර්ග තුනම අපේක්ෂිත 100% ක‍ තෙරපුම තත්පර තුනක් තුළදී ලබාදිය යුත්තේ SRE ගිනි විදීමේ නිවේදනය ආරම්භ කිරීම සඳහායි
පුවරු පරිගණක සාමාන්‍ය තෙරපුම ගොඩනැගී ඇති බව සාක්ෂාත් කරගතහොත් සෘණ T තත්ත්පර 0 දීත් SRB ජ්වලනය වෙයි
මෙම ලක්ෂ්‍යයේදී යානය ඉවතට යාම ආරම්භ කරතැයි සැලකේ. ඒ SRB ජවලනය කිරීම ආරම්භ වූ විට නවතා දැමිය නොහැකි බැවිනි
SRB ස්ථායී තෙරපුම් අනුපාතයට එළඹි පසු විකිරණ භාවිත සංඥා ෂටලයෙන් ආරම්භ වී ගිනිකෙළි ගෝල ස්පෝටනය සිදු කෙරේ
එය ෂටලයේ GPC වලින් ආරම්භ වී රථය මුදාහැරීම සිදු කරයි
ඝන රෝකට්ටුවල දුමාරය ගිනි අගල් දිගේ උතුරු දිශාවට ධ්වනි ප්‍රවේගයෙන් නිකුත් වීමත් සමග පිටවේ
එහිදී කම්පන තරංගවල රැලි නැංවීමක් සත්‍ය ගිනිජාලා සහ දුම්රොටු සමග සිදු කෙරේ
ජ්වලනයේදී ප්‍රධාන අවස්ථා පාලකය හරහා GPC ගිනිදැල්වීමේ අනුපිළිවෙල් මෙහෙයවයි. ඒ සඳහා පරිගණක වැඩ සටහනක්  ෂටලයේ අතිරික්ත පරිගණක පද්ධති 4 සමග එක්ව ක්‍රියාකරයි
විශාල හදිසි අවස්ථා කටයුතු සම්පාදකයන් අක්‍රීය තත්වයෙන් නැංවීමේදී සිදුවිය හැකති විවිධාකාර වැරැද්දීම් හැසිර වීම සඳහා දක්නට ඇත
මේවායින් බොහෝමයක් අවධානය යොමු කෙරෙන්නේ SSME වැරැද්දීම් වෙනුවෙනි
ඒ එය වඩාත් සංකීර්ණ සහ ඉහළ ආකෘතියකට ලක්වුණු සැකැස්ම බැවිනි
චැලෙන්ජර් ඛේදවාචකයෙන් පසුව මෙම අක්‍රීය මාදිලි අතිවිශාල ප්‍රමාණයක් යලි සකස් කරවන ලදී
STS මෙහෙයුම් දත්ත ගොණු SSLV  ශබ්දයේ වේගය මෙන් 2.4 වාරයක් සහ අඩි 66000 ක් එනම් මීටර් 20000 ක් ඉහළදී යානයේ මතුපිට පීඩන සංගුණකයෙන් වර්විධ කර ඇති අතර අළු පැහැති සමෝච්ච රේඛා පවතින වටා පිටාවේ වාතයේ ඝනත්වය සංකේතවත් කරයි
ඒවා පිටාර කේත යොදා ගෙන ගණනය කිරීම් සිදු කරන ලදී
ප්‍රධාන එංජින් ක්‍රියාකාරීවීම ආරම්භ වූ පසු නමුත් දෘඩ රොකට් හුවනයන් වෙතට ඇලී තිබෙන අතරතුර දීම ෂටලයේ ප්‍රධාන එන්ජින් තුළ සමස්ත දියත් කිරීමේ දුම්මග එනම් හුවනය ටැංකිය සහ ශටලය යන අංශ තුනෙන්ම ලැබෙන උඩුකුරු තෙරපුම හේතුවෙන් මෙහෙයුම් මැදිරි මට්ටමට මීටර් දෙකක් පහත වැටේ
එම චලනය නොඩ් ෆෝ ට්‍රැන්ක් ලෙස නාසා ව්‍යවහාරයේ සඳහන් වේ
හුවනයන් ඒවායේ මූලික හැඩයන්‍ට යළිත් නැවී පත්වන අතර දියත් කිරීමේ දුම්මග සෙමින් ඉහළට ගමන් කරයි
මේ සඳහා දළ වශයෙන් තත්ත්පර 6 ක් ගත වේ
එය සම්පූර්ණයෙන්ම තිරස් වූ පසු හුවනයන් ජලනය වී දියත් කිරීම දිගටම සිදු වේ
කුළුණ පසු කිරීමෙන් අනතුරුව ශටලය පෙර ලෙමින් සීරුමාරු වීමෙන් එහි කාක්ෂික ආනතිය සකස් කර ගන්නා අතර එබැවින් රථය එහි බාහිර ටැංකියට හා SRB යන ඒවාට පහළින් තටු මට්ටමේ පිහිටයි
රථය ක්‍රමයෙන් පැතලි වන ආරුක්කු හැඩයක ඉහළ නගින අතර SRB හා ප්‍රධාන ටැංකියේ ස්කන්ධය අඩුවීම සමග ත්වරණය කරනු ලබයි
පහළ කාක්ෂිකයක් ලගා කර ගැනීම සඳහා වඩාත් වැඩි තිරස් ත්වරණයක් සිරස් ත්වරණයට වඩා අවශ්‍යය
නමුත් මෙය දෘෂ්‍ය මානව ලඟාකර ගත නොහැකිය
ඒ බොහෝ විට පිටත දර්ශනයේදී රථය සිරස්ව ඉහළ නගින ආකාරය දැක ගත හැකිවන අතර තිරස්ව ත්වරණය සිදුකළ ද ඒ ආකාරයට දෘෂ්‍යමාන වේ
වෘත්තාකර කාක්ෂික ප්‍රවේගය 380 කිලෝමීටර් එනම් සැතපුම් 236 ක පමණ ප්‍රවේගයේදී ජ්‍යාත්‍යන්තර අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානයේ පිහිටීම තත්පරයට කිලෝමීටර් 7.68 එනම් පැයට කිලෝමීටර් 27650 ක් හෙවත් පැයට සැතපුම් 17180 ක ප්‍රමාණයක් දක්වා වෙයි
එය මුහුදු මට්ටමේදී ධ්වනි ප්‍රවේගය මෙන් 23 වාරයක් පමණ දල වශයෙන් වෙයි
අන්තර් ජාතික අභ්‍යවකාශ නැවතුම් පොළ වෙත සිදුකරන ලද මෙහෙයුම් සඳහා ශටලය අංශක 51.6 ක  දිගංශයකින් නැවතුම් පොළේ සංකේත ස්ථානයට ආනතියක් දැක්විය යුතුය
මැක්ස් කියු නම් ලක්ෂ්‍යයේදී එනම් ගුවන් ගතික බලයන් ඒවායේ උපරිම මට්ටමට එළඹෙන විට ප්‍රධාන එන්ජින් තාවකාලිකව ඉන්ධන පාලනයකට ලක්කෙරෙන අතර එසේ කෙරෙනුයේ අදික වේගයක් නිසා ෂටලය මත අධික ආතතියක් ඇතිවීම තුළින් (විශේෂයෙන්ම තටු වැනි) අනතුරුදායක මට්ටමට ලක්විය හැකි ප්‍රදේශ අවධානමට ලක්වීමෙන් වළක්වා ගැනීම සඳහාය
මෙම ලක්ෂ්‍යයේදී රැන්ඩ්ල් ගෝවට් අසාමාන්‍යතාවය නැමති ප්‍රපංචය හටගනී
එහිදී යානය අතිධ්වනි ප්‍රවේගයට පරිවර්තනය වීමේදී වලාකුළු සංගනීකරණය වීම සිදුවේ
දියත් කිරීමෙන් තත්පර 126 කට පසුව පිපුරුම් ඇර SRBS වලින් නිදහස් කෙරෙන අතර කුඩා රොකට්ටු ඒවා රථයෙන් ඉවතට තල්ලු කරයි
SRB වර්ග යලිත් පැරෂුට් ක්‍රමයෙන් මුහුදට ගොඩ බැමේදී යලි පාවිච්චියට උචිත පරිදි කටයුතු සිදුකරයි
ඉන් අනතුරුව ෂටලය කාක්ෂිකයේ ත්වරණය කිරීම අභ්‍යවකාශ ෂටල ප්‍රධාන එන්ජින් භාවිතයෙන් සිදු කරයි
මෙම ලක්ෂ්‍යයේදී රථය 1 ට වඩා අඩු තෙරපුම් බර අනුපාතයක් පවත්වා ගනී
ප්‍රධාන එන්ජින් සත්‍ය වශයෙන්ම ගුරුත්වාකර්ෂණ බලය ඉක්මවීමට ප්‍රම‍ාණවත් උඩුකුරු තෙරපුමක් නොදරන අතර එයට SRB මගින් ලබාදුන් සිරස් ප්‍රවේගය ක්‍රමයෙන් අඩුවේ
කෙසේ නමුත් දැවීම දිගටම සිදු වන අතර ගුවන්යානා ඉන්ධන ස්කන්ධය ක්‍රමයෙන් අඩුවන අතර බරට උඩුකුරු අනුපාතය 1 ඉක්මවන අතර වඩාත් බර අඩු වූ රථය කාක්ෂිකය දෙසට ත්වරණය වීම ආරම්භ කරයි
රථය ආරෝපණය අඛණ්ඩව සිදුකරන අතර තිරසට නැඹුරු වූ තුලනයක් ලබාගනී
ආංශිකය දෙසට තිරස්ව ත්වරණය කරන අතර ඌණතා අංශය ලබාගැනීමට හා පවත්වා ගැනීමට ප්‍රධාන එන්ජින් යොදා ගනී
ආරෝහණයෙන් මිනිත්තු 5  කට පසුව  දත්ත ප්‍රතියෝජන චන්ද්‍රිකා සහ පථ මෙහෙයුම් භෞමික නැවතුම් පොළවල් සමග සන්නිවේදන සම්බන්ධතා පවත්වා ගැනීමට යොමු වේ
අවසානයේදී ප්‍රධාන එන්ජිම දැවෙන අවසාන තත්පර 5 තුළදී 30MS -2  ත්වරණයකට  සීමා‍ කිරීම සඳහා ඉන්ධන පාලනය කළ යුතු තරමට රථය සැහැල්ලු වේ
ඒ විශේෂයෙන්ම ගඟනගාමියාගේ පහසුව සඳහාය
ඉන්ධන මුළුමනින්ම හායනය වීමට පෙර වියළීම එන්ජින් විනාශ කරන බැවින් ප්‍රධාන එන්ජින් අක්‍රීය වේ
හයිඩ්‍රජන් සැපයුමට පෙර ඔක්සිජන් සැපයුම අවසාන වේ
ASSME2 වෙනත් අක්‍රීය මාදිලි සමග නැඹුරුවක් රහිතව ප්‍රතික්‍රියා කරන බැවිනි
ද්‍රව ඔක්සිජන් බයංකරව ප්‍රතික්‍රියා කිරීමට නැඹුරුවක් දක්වයි. එන්ජිමේ උණුසුම් ලෝහ සමග ගැටුණු විට දහන පෝෂකයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි
බාහිර ටැංකිය නිදහස් කරන්නේ පුපුරන සුළු ඇන ගිනිදැල්වීමෙන් හා කඩා වැටීමෙනි
ඒවා විශාල වශයෙන් වායු ගෝලයේදී දැවෙන නමුත් ඇතැම් ඛණ්ඩ ඉන්දියන් සාගරයට ඇද වැටේ
පහළ වායු ගෝලයේදී ඒවා ඛණ්ඩනය වීමට හේතුව වන්නේ බාහිර ටැංකිවල පීඩන පාලිතවල මදකම නිසාවෙන් හා කූටීර ලඹුය‍ෙය් මුද්‍රා තැබීම හේතුවෙනි
යලි ඇතුළුවීමේදී ඛණ්ඩ දැමීමෙන් පසුව ටැංකිය පුපුරණ සුළු ඉතිරිවූ ද්‍රව ඔක්සිජන් හා හයිඩ්‍රජන් මත තාපය මගින් පීඩනය වැඩි කෙරේ
මෙමගින් පෘථිවියට වැටෙන ඛණ්ඩ ඉතා කුඩා බව තහවුරු කෙරේ
පහළ වායු ගෝලයේදී බාහිර ටැංකියේ ගලායෑමෙන් ෂටලය නැවැත්වීමට කාක්ෂික සුචලන පද්ධති එන්ජින් (OMS) ගිනි දැල්වෙන අතර ඉහළ වායු ගෝලයට වූ සමීපකය නැංවීමට ක්‍රියාකරයි
ඇතැම් මෙහෙයුම්වලදී ISS මෙහෙයුම්වලදී ප්‍රධ‍ාන එන්ජින් දැවෙන අතරම OMS එන්ජින් ද යොදා ගෙන ඇත
කාක්ෂිකයගේ අලි පෘථිවියට ලඟා කරවන පතයකට යලි ගෙන ඒමට හේතුව බාහිර ටැංකියේ පිපිරීමම නොවේ
එය ආරක්ෂණ පියවරකි
යම් හේතුවක් නිසා OMS අක්‍රීය වුවහොත් හෝ නවුබාර ප්‍රවේශ දොරටු විවෘත කළ නොහැකි වුවහොත් අදිසි බෝධිත ගොඩ නැංවීමකට ශටලය ඒ වන විටත් යලි පැමිණිය හැකි පථයක සිටිය යුතුයි
එය ඉහළ වායු ගෝලයේ පියාසරණ බැවින් වායු ඝර්ෂණය නිසා යානාවේ කාක්ෂිකය සෙමින් ක්ෂය වේ
OMS සමග කාක්ෂිකය ආනර්ථීව එහි ප්‍රවේගය වූවනය කිරීමක් සිදු කළ යුතු වන්නේ යලිත් පහළ වායු ගෝලයට පැමිණීම වැළැක්වීමටයි
අභ්‍යාවකාශ ෂටල නැවත පිවිසීම හා ගොඩ බැසීම

ගොඩ බස්වන ගියරය හා අවකාශ දත්ත යෙදවීම හැරෙන්නට මුළු අභ්‍යාවකාශ ෂටලයම පාහේ සාමාන්‍යයෙන් පරිගණක පාලනයකට යටත්ය
කෙසේ වුව ද හදිසි අවස්ථාවක දී මෙම නැවත පිවිසීම සම්පූර්ණයෙන්ම මිනිස් අතින් කළ හැක
ළඟාවීම හා ගොඩ බැසීම ස්වයංක්‍රීය නියමු පද්ධතිය (autopilot) මඟින් පාලනය කළ හැකි වුව ද සාමාන්‍යයෙන් කෙරෙන්නේ මිනිස් අතිනි
මෙහි දී ප්‍රති ඇතුල්වීම සිදු වන්නේ පිටු පස ඉදිරියට එනසේ උඩු යටිකුරුව පියාසර කරන අතරතුර කක්ෂගත වී ඇති දිශාවට ප්‍රති විරුද්ධව (එන්ජිම දල්වමින්දළ වශයෙන් මිනිත්තු 3ක්) එයට 200 mph (90 m/s)  පමණ වේගයක් ලබා දීමෙනි
ප්‍රතිගාමක බල හේතුවෙන් ෂටල වේගය අඩාල වී ඉහල වායුගෝලය තුළට ඇතුල් වෙයි
ඉන්පසු  ෂටලය එහි නාසය ඉහලට ගනිමින් (උඩුයටිකුරුව ගමන් කරන නිසා ඇත්ත වශයෙන්ම පහලට) හැරීමකට ලක් වේ
මෙම OMS දැල්වීම දළ වශයෙන් ගොඩ බැස්වීමේ ස්ථානයේ සිට, පෘථිවිය වටා ගමන් මඟින් අඩක් පමණ තෙක් සිදු කෙරේ
යානය අඩි 400000 ක් පමණ උන්නතාංශයකදී මාක් 25 (8.2 km/s) පමණ වේගයෙන් පැමිනෙන යානය සැලකිය යුතු ලෙස වායු ඝනත්වය වැඩි වීමක් අත් විඳී
යානය 40 කෝණයකින් යුතුය පියාසර කරමින් තිබියදී ඉහල රෝධක බලයක් ඇති කිරීමට RCS තෙරපෙන හා පාලන පෘෂ්ට යොදා ගනී
එසේ කරනු ලබන්නේ යානයේ වේගය අඩු කිරීමට මෙන්ම ඇති වන දැඩි උෂ්ණත්වය ද පහල දැමීම සඳහාය
තවද යානය ගොඩ බැස්වීමට පෙර එහි අමතර වේගය නැති කරගැනීම කරනු ලබන්නේ 70 කැරකීමේ කෝණයක් තෙක් s- කව ඇති කර ගැනීම මඟිනි
පහල වායු‍ ගෝලයේ දී යානය සාම්ප්‍රදායක සැහැල්ලු ගුවන් යානයක් මෙන් ගමන් කල ද එහි ගොඩ බැස්වීමේ වේගය මිනිත්තුවට අඩි 10000 කටත් ඉහල අගයක් ගනී
දළ වශයෙන් මාක් 3 දී පමණ යානයේ ඉදිරිපස පහළ රාමුවේ දකුණු හා වම් පස සවිකර ඇති අවකාශ දත්ත අංශ මඟින් යානයේ වායු ගෝලය තුළ චලනයන්ට අනුව වායු පීඩනය මැනීම සිදු කරයි
ළඟා වීමේ හා ගොඩ බැස්වීමේ අදියර වෙත ළඟා වෙත්ම යානය අඩි 10000 (3,000 m) පමණ උන්නතාංශයක , ධාවන පථයෙන් සැතපුම් 7.5 (12 km) ඈතින් ඇත
නියමුවන් විසින් යානයේ වේගය අඩාල කිරීම පිණිස වායුගතික තිරිංග තද කරනු ලබයි
ගොඩ බැස්වීමේ දී වේගය දල වශයෙන් 424 mph (682 km/h) සිට 215 mph (346 km/h) දක්වා අඩු කරනු ලැබේ  (මගී ගුවන් යානා ජෙට් යානයක 160 mph සමඟ සසදන්න) යානය 267 mph (430 km/h) වේගයෙන් යන විට ගොඩ බැස්වීමේ ගියරය ක්‍රියාත්මක වේ
තිරිංග වලට සහාය දීම සඳහා 213 mph (343 km/h) දී පමණ අඩි 40 (12 m) රෝධක පැරිෂුටයක් ක්‍රියාවේ යෙදවේ
යානය 69 mph (110 km/h) ට ළඟා වීමෙත් සමඟ පැරිෂුටය ඉවත් කෙරේ
ගොඩ බැස්වීමෙන් පසු දුම්වලින් විෂ සහිත හයිඩ්‍රසීන් ඉවත් වන තෙක් (ගුවන් යානා ඉන්ධනයක් ලෙස යොදා ගන්නා) මිනිත්තු කිහිපයක් ධාවන පථය මත නවත්වා තැබෙන අතර එහි තවත් අරමුණක් වන්නේ ෂටල රාමුව, ගඟන ගාමීන්ට ගොඩ බැසීමට  හැකිවන තෙක් සිසිල් වීමට ඉඩ හැරීමයි
ආශ්‍රිත

සටහන්

මූලාශ්‍ර

භාහිර සබැඳි

NSTS 1988 Reference manual
How The Space Shuttle Works
Orbiter Vehicles 
The Space Shuttle Era
1981–2011
interactive multimedia on the Space Shuttle orbiters 
NASA Human Spaceflight – Shuttle
High resolution spherical panoramas over, under, around and through Discovery, Atlantis and Endeavour

අභ්‍යවකාශ ෂටල
අභ්‍යවකාශ විද්‍යාව
අගහරුගේ පහත් වායුගෝලීය  පීඩනය නිසා එහි පෘෂ්ඨය මත ද්‍රව ජලය තිබිය නොහැක
නමුත් එහි ධ්‍රැව ප්‍රධාන වශයෙන් සෑදී ඇත්තේ අයිස් වැස්ම වලින් බැවින් ඝන තත්ත්වයේ ඇති ජලයෙන් නම් කිසිම හිගයක් නැත
අගහරුගේ දක්ෂිණ ධ්‍රැවයේ ඇති අයිස් තොප්පිය දියවී ගියහොත් එහි මුළු ග්‍රහ පෘෂ්ඨයම  මීටර 11 ක් ගැඹුරට ජලයෙන් යට වී යනු අති බව 2007 මාර්තු මාසයේ දී නාසා ආයතනය විසින් නිවේදනය කරන ලදි
අගහරුගේ ඝනකම් සයිටොස්පියරයට යටතින් ජලය විශාල ප්‍රමාණයක් සිර වී ඇති බව  විශ්වාස කෙරේ
ගිනි කදු පිපිරිමක් වැනි යමකින් එම ද්‍රව ජලය නිදහස් වීමට ඉඩ ඇත
අගහරුගේ ඉතිහාසයේ දී මෙලෙස ද්‍රව ජලය නිදහස් වන්නට ඇති බවට මතයක් පල වී  තිබේ
මෑතක දී අගහරු විශ්ව ගවේෂක යානාව මගින් ගනු ලැබූ ඡායාරූප වලින් අගහරු පෘෂ්ඨය මත ද්‍රව ජලයේ ඉතිහාසය පිළිබද විස්තර වඩා හොඳින් ඉදිරිපත් කරයි
විශාල ගංගා මාර්ග සහ ඒවා ආශ්‍රිත  අතු බෙදුනු ශාඛා ජල මාර්ග තිබුණු බවට  සාක්ෂි හමුවුවත් ඒවායේ ආරම්භය සනිටුහන් කරන  කුඩා ජල මාර්ග පිළිබද සාක්ෂි තවමත් හමු වී නැත
දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ පැවති කාගුණික විපර්යාස හේතුවෙන් පැරණි ගංගා නිම්න වල ලක්ෂණ යටපත් වී ගොස් ඇති බවට යෝජනා ඉදිරිපත් වී ඇත
අගහරු විශ්ව ගවේෂකයා වැනි අභ්‍යාවකාශ යානා මගින් කරන ලද අධි විභේදනය නිරීක්ෂණ වලින් ආවාට හා ආගාධ බිත්ති වල ඇති ලක්ෂණ සිය ගණනක් සනාථ කොට තිබේ
අගහරු පෘෂ්ඨය මත කලක් ද්‍රව ජලය පැවති බවට තවත් සාක්ෂියක්වන්නේ හෙමටයිට් හා ගොයිතයිට් නමැති විශේෂිත ඛනිජ ලවණ දෙක එහි පෘථිඨියෙන් සොයා ගැනීමය
අඟහරු ග්‍රහයා
අගහරුගේ සිට සූර්යයාට සාමාන්‍ය දුර දළ වශයෙන් කිලෝමීටර මිලියන 230 ක් වන අතර එහි කක්ෂගත වීමේ කාලය පෘථිවි දින 687 ක් වේ
අගහරුගේ සූර්ය දිනයක් පැය 24 මිනිත්තු 39 තප්පර 35.244  ක් වන බැවින් එය පෘථිවියේ සූර්ය දිනයකට වඩා වැඩි වන්නේ සුළු වශයෙනි
අගහරුගේ වසරක්  පාථිවි වර්ෂ 1.8809 කට නැතිනම් වසරක් දින 320 ක් සහ පැය 18.2 කට සමාන වේ
අගහරුගේ අක්ෂයෙහි අංශක 25.19 ක ආනතියක් ඇති අතර එය පෘථිවි අක්ෂයේ ආනතියට ආසන්න වශයෙන් සමාන වේ
එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස අගහරු ග්‍රහයාගේ ද පෘථිවියේ මෙන් සෘතු දක්නට ලැබෙන අතර අගහරු ග්‍රහයාගේ වර්ෂය පෘථිවි වර්ෂයට වඩා දීර්ඝ බැවින් එහි සෘතු කාල පරාසයන් ද දීර්ඝ වේ
අගහරු ග්‍රහයා සූර්යයාට සමීපතම ලක්ෂයට 2007 ජුනි මාසයේ දී පැමිනුන අතර සූර්යයාගෙන්  දුරස්තම ලක්ෂයට පැමිනුනේ 2008 මැයි මාසයේ දීය
අගහරු ග්‍රහයා සතුව 0.09 ක කක්ෂි විකේන්ද්‍රීයතාවයක් දක්නට ලැබෙන අතර සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ අනෙක්  ග්‍රහයන්ගේ මීට වැඩි විකේන්ද්‍රියතාවයක් පෙන්නුම් කරන්නේ බුධ ග්‍රහයා පමීණ
කෙසේ නමුත් අතිතයේ දී අගහරු ග්‍රහයාගේ කක්ෂය දැනට වඩා වෘත්තාකාරව පැවති බව සොයා ගෙන තිබේ
පෘථිවි වර්ෂ මිලියන 1.35 කට පෙර  එහි විකේන්ද්‍රියතාවය 0.002 ක්ව පැවති අතර එය අද පෘථිවියේ දක්නට ලැබෙන  විකේන්ද්‍රීයතාවයට වඩා අඩුය
අගහරැ පෘථිවි වක්‍රය වන වසර 100,000 සමග සසදන විට අගහරු ග්‍රහයාගේ විකේන්ද්‍රියතාවන චක්‍රය පාථිවි වර්ෂ 96,000 ක් වේ
කෙසේ නමුත් අනෙක් ග්‍රහ ලෝක වන ගුරුත්වාකර්ෂණ බලපෑම නිසා අගහරැ ග්‍රහයාගේ විකේන්ද්‍රිය බව වැඩිවෙමින් පවතී
පෘථිවිය සහ අගහරු ග්‍රහයා අතර ආසන්නතම දුර තවත් වසර 25,000 ක් ඇතුලත  අඩු වී යනු ඇති බවට  අනාවැකි පල වේ
ඩයිමෝස් යනු අඟහරු ග්‍රහයාගේ චන්ද්‍රයින් දෙදෙනාගෙන් කුඩාම හා පිටතින්ම පිහිටි චන්ද්‍රයාය
(අනෙක් චන්ද්‍රයා වන්නේ ෆෝබොස් ය) ඩයිමෝස් ලෙස එයට නම තබා ඇත්තේ ග්‍රීක සාහිත්‍යයේ එන බියජනක පුද්ගලයකු සිහිපත් කරමින්ය
එහි ක්‍රමානුකූල තනතුර වන්නේ අඟහරු II (Mars II) යන නමය
සුවිශේෂ ලක්ෂණ

අඟහරු ග්‍රහයාගේ අනෙක් චන්ද්‍රයා වන ෆෝබෝස් මෙන්ම ඩෙයිමෝස් සතුවද C හෝ D ආකාර  ග්‍රහක වල දක්නට ලැබෙන වර්ණාවලි, ඇල්බී‍ඩෝ සහ ඝනත්ව ඇත
ඩෙයිමෝස්ගේ ප්‍රමාණයේ වෙනත් බොහෝ වස්තු මෙන්ම ඩෙයි‍‍මෝස් ද ගෝලාකාර නොවන අතර එහි පරිමාණයන් වන්නේ 15 x 12 x 10 kmය
අඟහරුගේ සමක තලයේ දී වෘත්තාකාර කක්ෂයට ආසන්න කක්ෂයක් එය සතුව පවතී
ඩෙයිමෝස් යනු බ්‍රහස්පති ග්‍රහයාගෙන් කක්ෂයට විසිවුනු ග්‍රහකයක් වන්නට ඇති බවත් අඟහරු ග්‍රහයා විසින් එය ග්‍රහණය කර ගන්නට ඇති බවටත් මතයක් පවතී
ඩෙයිමෝස්ගේ පෘෂ්ඨයේ සිට බලන කල අඟහරු ග්‍රහයා පෘථිවියේ සිට චන්ද්‍රයා‍ගේ දිස්වන දීප්තිය මෙන් හාරසිය ගුණයක් දීප්තිමත් වන අතර දහස් ගුණයක් විශාලව පෙනේ
අඟහරුගේ සිට බලන කල ඩෙයි‍මෝස්ට 2.5' කට අඩු කෝණාකාර විෂ්කම්භයක් ඇති අතර එබැවින් එය තරුවක් ලෙස බො‍හෝ දුරට පියවි ඇසට දිස්වේ
ඩෙයිමෝස්ගේ දීප්තිමත්ම අවස්ථාවේ දී එය පෘථි‍වියේ සිට සිකුරු තරුව දිස්වන තරම් දීප්තියකින් දිස්වුනු ඇත
දින 1.2648 ක් ගත වන ඩෙයිමෝස්ගේ අවධි, කුඩා දුරදක්නයක් මඟින් අඟහරු නිරීක්ෂණය කරන්නෙකු ට දැකගත හැකිය
ඉතා වේගයෙන් කක්ෂගත වන ෆෝබෝස් බටහිරෙන් නැග නැගෙනහිරෙන් බැසී ගියත්, ඩෙයිමෝස් නැගෙනහිරෙන් නැග බටහිරෙන් බැසයයි
ඩෙයිමෝස්ගේ කක්ෂය අඟහරු ග්‍රහයාට සාපේක්ෂව ඉතා ආසන්න බැවින් සහ අඟහරුගේ සමකයට කුඩා ආනතියකින් පිහිටන බැවින් එය අඟහරුගේ අංශක 82.7 කට වැඩි අක්ෂාංශ වලදී දැක ගත නොහැකිය
සටහන් 

|-
|Deimos moon

|-

|}

අඟහරු
අඟහරු හට ෆෝබෝස් සහ ඩෙයිමෝස් නමැති, කුඩා චන්ද්‍රයන් දෙදෙනෙකු ඇති අතර, ඒවා අත්පත් කර ගත් ග්‍රහකයන් බවට විශ්වාස කෙරෙයි
1877 දී අසාෆ් හෝල් විසින් සොයාගන්නා ලද චන්ද්‍රිකා දෙක, නම් කරන ලද්දේ, ග්‍රීක මිථ්‍යාකතා වලට අනුව, යුද්ධයට අධිපති සහ ඔවුන්ගේ පියා වන ඒරීස් සමග එක්ව, යුද්ධය සඳහා නික්මගිය, ෆෝබෝස් (සන්ත්‍රාසය/භීතිය) සහ ඩෙයිමෝස් (භීෂණය/ත්‍රාසය) අනුව යමිනි
රෝමන්වරුන් විසින් අඟහරු හැඳින්වුනු ලැබුයේ ඒරීස් යනුවෙනි
ඉතිහාසය 

1877 අගෝස්තු 12 වන දින ‍ඩෙයි‍මෝස් සහ අගෝස්තු 18 වන දින ෆෝබෝස් වොෂිංටන් නුවර පිහිටි ඇමරිකානු නාවික නිරීක්ෂණ මධ්‍යස්ථානයේ දී හෝල් විසින් සොයාගන්නා ලදි මේ කාලය වන විට ‍හෝල් අඟහරුගේ චන්ද්‍රයින් සෙවීම සදහා දැඩි වෑයමක නිරත වී සිටියේය
අගෝස්තු 10 වන දින අඟහරු චන්ද්‍රයෙකු වැනි යමක් ඔහුට දක්නට ලැබුනත් අයහපත් කාලගුණික තත්ත්වය හේතුවෙන් එදින ඔහුට එය නිශ්චිතවම හදුනාගත නොහැකි විය
ෆෝබෝස් චන්ද්‍රයා සොයා ගැනිම පිළිබදව ඔහු විසින් තම සටහන් පොතේ සදහන් කර තිබුනේ මේ පරිද්දෙනි
"අ‍ගෝස්තු 11 වන දින මම නැවතත් මාගේ නිරීක්ෂණය දියත් කලෙමි
එවරද මට කිසිවක් දක්නට නොලැබුනු නමුත් පැය කිහිපයකට පසු නැවතත් නිරීක්ෂණය කරන විට අඟහරුට මදක් උතුරු දෙසට වන්නට යම් වස්තුවක් ඇති බව යන්තම් දැක ගන්නට ලැබුණි
කෙසේ නමුත් එහි නියමිත ස්ථානය සටහන් කර ගැනීමටත් පෙර මීදුම නිසා බාධා සිදු විය
මෙම ආයහපත් කාලගුණය දින කිහිපයක්ම පැවතියේය
"

"අගෝස්තු 15 වන දින කාලගුණය යහපත් අතට හැරුණු බැවින් මම නිරීක්ෂණයාගාරය තුලම නිදාගත්තෙමි
නමුත් වායුගෝලයේ තත්ත්වය එතරම් යහපත් නොවූ අතර අඟහරු ග්‍රහයා බැබලෙමින පැවතුනි මේ නිසා වස්තුව කිසිලෙසකටවත් දැකගත නොහැකි විය
"

"අගෝස්තු 16 වන දා අඟහරැගේ පසෙකින් එම වස්තුව නැවතත් දකින්නට ලැබුණි
එය අඟහරු ග්‍රහයා සමග ගමන් කරන බවත්, එය චන්ද්‍රිකාවක් නම් අඟහරුගේ නෙරීම් ආසන්නයේ දක්නට ලැබෙන බවත් පෙනී ගියේ ය
මේ වෙනතෙක් අඟහරුගේ චන්ද්‍රයින් නිරීක්ෂණයට ගත් උත්සාහය පිළිබදව මම කිසිවෙකුටත් නොකීවෙමි
නමුත් අගෝස්තු 16 වන දා පාන්දර මම මගේ සහායකයා වන ජේර්ජ් ඇන්ඩසන් හට මෙම රහස කීවෙමි
චන්ද්‍රයෙකු ලෙස මා දුටු වස්තුව ජෝර්ජ්ටද පෙන්වූ අතර මේ පිළිබදව සැක හැර තහවුරු කර ගන්නා තෙක් එය රහසක් ලෙස තබාගන්නා මෙන් මම ඔහුගෙන් ඉල්ලුවෙමි
ඔහු තම පොරොන්දුව ඒ අයුරින්ම රැකගත් නමුත් එය තවදුරටත් රහසක්ව තබා ගැනිමට මට නොහැකි වුනි
අගෝස්තු 17 වන දින මහාචාර්ය නිවිකෝම්බ් ‍තම දිවා ආහාරය ගැනීමට මගේ කාමරයට පැමිණිවිට මම ඔහු‍ට මාගේ සොයා ගැනිම පෙන්වුයෙමි
"

අගෝස්තු 17 වන දින අඟහරුගේ පිටත චන්ද්‍රයා නැවතත් දැකගැනීමට බලා සිටින විට සොයා ගන්නට හැකි වුයේ එහි අභ්‍යන්තර චන්ද්‍රයායි
අගෝස්තු 17 සහ 18 දින වල මෙම වස්තුවල ලක්ෂණ පිළිබද නිශ්චිතවස දැනගත හැකි වූ අතර අද්මිරාල් ජොර්ජ් විසින් සොයා ගැනීම මහජනයාට හෙළි කලේය
චන්ද්‍රයින් සොයාගැනීම 

අඟහරුගේ චන්ද්‍රයින් දෙදෙනා මත ෆෝබෝස් හා ඩීමෝස්ගේ සොයාගැනීම ඇමරිකානු තාරකා විද්‍යාඥයෙක් වන අසාෆ් හෝල්ගේ දීර්ඝ ගවේෂණයකින් පසු 1877 දී සිදුවූ නමුත් ඊට පෙර සිටම චන්ද්‍රයින්ගේ පැවැත්ම අනුමාණ කොට තිබිණි
තාරකා විද්‍යාඥ ජොහැන්නස් කෙප්ලර් (1751 – 1630) එම චන්ද්‍රයින් සංඛ්‍යාව පිළිබඳ පවා නිවැරදි අනාවැකි පළකොට තිබුණ ද ඒ නිවැරදි තර්කයකින් නොවේ
ඔහුගේ ලේඛනවල වූයේ පෘථිවියට එක් සඳක් ද බ්‍රහස්පතිට ඒවන විට දැනගෙන තිබූ පරිදි චන්ද්‍රයින් 4ක් ද තිබූ නිසා අඟහරුට චන්ද්‍රයින් 2ක් තිබිය යුතු බවය
ජොනතන් ස්විෆ්ට්ගේ ගලිවර්ගේ චාරිකා කෘතියේ (1726) තුන්වන කොටසේ 3 පරිච්ඡේදයේ (ලපුටාට යාත්‍රා කිරීම) අඟහරුගේ චන්ද්‍රයින් ‍දෙදෙනා ගැන සඳහන්වන අතර ඒ සමහර විට කෙප්ලර්ගේ සොයාගැනීම් වලින් ලද පෙළඹවීම අනුව විය හැක
එහිදී ලපුටා හි තාරකා විද්‍යාඥ‍‍යෝ අඟහරුගේ චන්ද්‍රයින් දෙදෙනා අනාවරණය කොටගෙන සිටි බවත් ඔවු‍න්ගේ කක්ෂවලට දුර අගහරුගේ විෂ්කම්භය මෙන් 3 හා 5වාරයක් ක් බවත් කක්ෂ සම්පූර්ණ කිරීමට කාලය පැය 10 හා 21.5 බවත් සඳහන් වේ
මෙය ෆෝ‍බෝස් හා ඩීමෝස්ගේ සත්‍ය කක්ෂ දුරවලට හා සත්‍ය පරිභ්‍රමණ කාලයන්ට පුදුම සහගත ලෙස සමානය
ඒ අඟහරු විෂ්කම්භය මෙන් 1.4 හා 3.5 ගුණයක් හා පැය 7.6 , 30.3 වශයෙනි
එම කාලය වන විට කිසිදු දුරේක්ෂයක් එම චන්ද්‍රයන් දැකීමට තරම් ප්‍රබල නොවූ නිසා ස්විෆ්ට්ගේ අනාවැකිය පුදුම සහගත එකක් ලෙස සැලකේ.

වොල්ටෙයාර් විසින් 1750දී රචිත මයික්‍රොමීගාස් නවකතාවේ පෘථිවියට පැමිණෙන පිටසක්වල ආගන්තුකයෙකු ගැන සඳහන් වන අතර එහි ද අඟහරුගේ චන්ද්‍රයින් දෙදෙනා ගැන සඳහන් කර ඇත
වෝල්ටෙයාර් ස්විෆ්ට්ගේ ආභාසය ලබන්නට ඇතැයි මෙහිදී අනුමාණ කළ හැක
තාරකා විද්‍යාව
අඟහරුගේ චන්ද්‍රයෝ
අභ්‍යවකාශ ගවේෂණයට අවශ්‍ය අති විශාල පිරිවැය හේතුවෙන්  ජාතික අභ්‍යවකාශ ඒජන්සි බිහිවුනි
1958 ජුලි 29 දින ජනාධිපති අයිසන් හොවර් විසින් ජාතික ගගනගාමී හා අභ්‍යවකාශ පනතට අත්සන් තැබූ අතර ජාතික අභ්‍යාවකාශ යාත්‍රා විද්‍යා සහ අභ්‍යාවකාශ පරිපාලන ය (National Astronautics and space Act/NASA) පිහිටු වනු ලැබීය
1958 ඔක්තෝබර් පළවෙනිදා අරඹන ලද නාසා ආයතනය සතුව විද්‍යාගාර 4 ක් ද 46 ක් වයසැති රජයේ ආකාශ යාත්‍රා විද්‍යා ඒජන්සියේ  (NACA)  සේවකයින් 8000 ක් ද සිටියහ
ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියක 5 ක මුලු අයවැකයට ක්‍රියාත්මක වූ  (NACA)  ඒජන්සිය වසරක‍ට ඩොලර් මිලියන 5 ක අයවැයක් සහිත  NASA  ආයතනය බවට හැරිණි
ඇප‍ලෝ යානාව චන්ද්‍රයා මතට ගොඩබැස්වීම  NASA  ආයතනයේ සාර්ථකත්වයට ප්‍රධානම හේතුව වූ අතර ඒ සදහා ‍ඩොලර් බිලියන 20 – 25 ක් පමණ වැය වුනි
විශ්වාසදායී සංඛ්‍යාලේඛන වල හිගකම නිසා ඇමරිකානු සහ සෝවියට් දේශයේ අභ්‍යාවකාශ වියදම සංසන්දනය කිරිමට අපහසු ය 1989 වසරේ දී සෝවියට් දේශය විසින් රූබල මිලියන  6.9 ක් අභ්‍යාවකාශ වැඩසටහන් සදහා වැය කල බව එරටින් වාර්තා විය
සෝවියට් දේශයේ අභ්‍යාවකාශ වෑයම සදහා රට අභ්‍යන්තරයේ ඇතිවුනු විරුද්ධවාදීකම් බලපාන්නට විය
විද්‍යාව සමග දේශපාලනය ඕනෑවට වඩා සම්බන්ධ වීම නිසාත් එකිනෙකාගේ පෞද්ගලික  මතිමතාන්තර නිසාත් සොව්ය‍ට් දේශයේ අභ්‍යාවකාශ දියුණුව කඩාකප්පල් වුනි
1964 දී අභ්‍යාවකාශ යානා නිර්මාණය කිරිමේ වැඩසටහන් 30 ක් විවිධ නිරමාණකරුවන් ගේ ප්‍රධානත්වයෙන් ක්‍රියාත්මක කෙරුණි
කෙසේ නමුත් ඇමරිකාව සමග කරට කර සටනක් ගෙනයාටම  සොව්යට් දේශයට නැවතත් අවස්තාවක් ලැබුනු අතර 1974 දී එනර්ජියා නමැති ව්‍යාපෘතිය මගින් ඇමරිකානු අභ්‍යාවකාශය ෂටලය වැනිම ෂටලයක් (බියුරාන් ෂටලය) නිර්මාණය කිරිමට ඔවුන්ට හැකි වුනි
සෝවියට් දේශය ක්‍රියාත්මකවුයේ ආර්ථික වාසියක් ද ඇති වය
ඇමරිකානු ආර්ථික ය ලොව පළමු තැන ගත් අතර සෝවියට් ආර්ථිකයට හිමිවුයේ දෙවෙනි ස්ථානනයි
අභ්‍යවකාශ තරගය සදහා වැය වුනු විශාල ආර්තික පිරිවැයද 1970 අගභාගය සහ 1980 අතර ඇති වූ ‍සෝවියට් ආර්ථිකයේ බිද වැටීමට දායක වූ බවත් ආර්ථිකය බිද වැටීමට එක් හේතුවක් බවත් ඇතැමි නිරීක්ෂකයින් විසින් පෙන්වා දෙන ලදි
දොන් ස්ටීවන් සේනානායක (1884 ඔක්තෝබර් 20-1952 මාර්තු 22) නම් වූ ස්වාධීන ක්‍රියාකාරිකය, 1947 දී 1952 දක්වා ශ්‍රි ලංකාවේ ප්‍රථම අග්‍රාමාත්‍ය ධූරය දැරීය
ගම්පහ මීරිගම බෝතලේ නම් ගම්මානයේ මුදලි දොන් ස්පාමර් සේනානායක හා දෝන කැතරිනා එලිසඛෙත් පෙරේරා ගුණසේකර සේනානායක මැතිණියට දාව උපන් ඔහු බෞද්ධ පරිසරයක හැදී වැඩුණ ද, පියාගේ කීම මත ඇන්ග්ලිකානු ක්‍රිස්තු පාසලක් වු ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලයට බැදී ක්‍රිස්තියානුවෙකු බවට පත්විය
පසුව නැවත බුද්ධාගමට හැරවුණු ඔහු, අධ්‍යාපනයෙන් පසුව මිනින්දෝරු දෙපාර්තමේන්තුවට බැඳුණි
1914 දී පළමු ලෝක සංග්‍රාමයත් සමඟ, 1915 දී සිංහල  මුස්ලිම් කෝලාහල සැකකරුවෙකු ලෙස ඔහුව අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදි
තම සහෝදරයා වූ එෆ්.ආර්. සේනානායක ගේ අඩිපාරේ යමින් 1926 කාලය වන විට ඔහු නිදහස් සටනේ පුරෝගාමියෙකු විය
1931 දී ඔහුව කෘෂිකර්ම හා ඉඩම් ඇමති ලෙස පත්කරන ලදි
ඔහුගේ කෘෂිකර්ම ප්‍රතිපත්තිය ජනතා ප්‍රසාදයට ලක්විය
1946 දී ඔහු එක්සත් ජාතික පක්ෂය පිහිටුවීය
1947 මැතිවරණයෙන් ඔහු අගමැති ධූරයට පත්විය
තමාට ප්‍රදානය කළ නයිට් පදවිය නොපිළිගත්තද බ්‍රිතාන්‍ය සමඟ යහපත් සබඳතා පැවැත්වීය
ගල්ඔය ව්‍යාපෘතිය අරඹමින් ඔහු ඉමහත් ජනතා සේවයක් කළේය