Cahiz

| Bilgi | Detay |
| --- | --- |
| **El-Cahiz - الجاحظ** | |
| El-Cahiz, Basra Afrikalı - Arap natüralist , evrimci Türkolog [ 1 ] yazar ve bilim insanı | |
| **Doğum** | Ebu Osman Amr bin Bahr el-Kinani el-Fukaimi el-Basri 767-777 [ 2 ] Basra , Abbasi Halifeliği |
| **Ölüm** | Aralık 868 veya Ocak 869 (95 yaşlarında) Basra , Abbasi Halifeliği |
| **Din** | Mu'tezile [ 3 ] }} |
|  | |
| **Kariyeri** | |
| **Etkilendikleri** | Aristoteles |
| **Etkiledikleri** | Birûni , İbn Kuteybe , İbn Miskeveyh , İbn-i Tufeyl , İbn Mada' |
|  | |
|  | |

Cahiz veya el-Cahız ( Arapça : الجاحظ ) gerçek ismi ve tam künyesi Ebu Osman Amr bin Bahr el-Kinani el-Fukaimi el-Basri (d. yaklaşık 767-777 [ 4 ] - ö. Aralık 868 veya Ocak 869) olan, Basra doğumlu Afro - Arap yazar ve bilim insanı. [ 4 ] Etnik açıdan Doğu Afrika kökenli bir Afro-Arap olduğuna inanılır. [ 5 ] [ 6 ] Tanınmış bir Arapça nesir yazarı olduğu gibi Arapça dilinde birçok edebî , bilimsel , teolojik , siyasal-dini polemik ve erken dönem İslam felsefesini konu alan eserler vermiştir. Bilimsel eserlerinde biyoloji , Türkoloji [ 1 ] zooloji , tarih ve psikoloji gibi dallara değinmiştir. Gençliğinde filoloji , leksikografi ve şiir konulu derslere katılmıştır. Eğitimine uzun süre devam eden Cahiz teoloji ile de uğraşmış, Kur'an ve hadis üzerine çalışmıştır. Başta Aristo olmak üzere birçok Yunan filozofun eserlerinin tercümelerini okumuştur. Yazın hayatı oldukça verimli geçen Cahiz yaşamı boyunca 200 kadar kitap yazmıştır. Cahiz 816 yılında dönemin Abbasi başkenti olan Bağdat 'a taşınmıştır. Bağdat 'ta elli yıl kadar kaldıktan sonra Basra 'ya dönmüştür. 868 veya 869 yılında, 95 yaşlarında Basra'da ölmüştür. İbnü'n Nedîm , Cahiz'e atfedilen ve 75'i mevcut olan yaklaşık 140 eser listelemiştir. En çok bilinenler Kitāb al- ­ Ḥayawān (Canlılar kitabı), hayvanların hareket noktası olduğu bir dizi konu üzerine yedi bölümlük bir özet; Kitāb al-Bayān wa-l-tabyīn (Belagat ve açıklama kitabı), insan iletişimi üzerine geniş kapsamlı bir çalışma; ve Kitāb al-Bukhalāʾ (Cimrilerin kitabı), cimrilik üzerine anekdotlar koleksiyonu; şeklindedir. Cahiz, el-Mehâsin ve'l-Mesâvi' türünde önemli eserler vermiş, bu alanda klasik Arap edebiyatında öncü bir rol üstlenmiştir. [ 7 ]

Eserleri Aşağıda Cahiz'in bazı önemli eserlerine yer verilmiştir. Bunların dışında Cahiz sosyal psikoloji ve hayvan psikolojisi konularında ilk incelemeleri yazan kişidir. Bu konulardaki kitaplarında karıncaların sosyal yapısını (örgütlenmesini) incelemiş, hayvan iletişimi ve psikolojisine değinmiştir. [ 8 ] Kitab el-Hayavan Kitab el-Hayevan ("Hayvanlar Kitabı"), 350'den fazla hayvan türünü şiirsel anlatım, anekdotlar ve atasözleri ile açıklayan ve tanımlayan ansiklopedik bir eserdir. Cahiz'in Hayvanlar kitabından bir sayfa Kitapta el-Câhiz doğal çevrenin hayvanlar üzerindeki etkisinden söz etmiş ve bir evrim kuramı geliştirmişti. Çevrenin bir hayvanın hayatta kalma olasılığına etkilerini incelemiştir. Kitapta Cahiz besin zincirlerinden de, örneklerle, bahsetmiş ve böylece bu kavramdan bahseden ilk kişi olmuştur. [ 9 ] Çevresel determinizmin ilk taraftarlarından olan Cahiz, çevre koşullarının belirli bir topluluğun bireylerinin fiziksel karakteristiklerini nasıl belirleyebileceğine de yer vermiş, anlatmıştır. İnsanların derilerindeki renk çeşitliliğinin, özellikle de siyahilerin , kökenini açıklamak için doğal seçilim ve çevresel determinizm kuramlarını kullanmıştır. Kitab el-Buhala Kitab el-Buhala ("Cimriler Kitabı"), cimri ve açgözlü üzerine nesir stilinde yazılmış bir eserdir. Mizahi ve hicivsel bir üsluba sahip eser aynı zamanda insan psikolojisi incelemesidir.
el-Beyan ve't-Tebyin (Arap dili ve edebiyatı üzerine açıklamalar)
Kitabu'l-Heyevan (Zooloji, hayvan türlerinin evrimi, iklim ve çevrenin etkisi üzerine deney ve gözlemlerinide aktardığı en önemli eseri)
Kitabu't-Tedvir (Felsefe, kozmoloji, astroloji, sihir ve müzik üzerine)
et-Tac fi Ahlaki'l-Müluk(Halife Mütevekkil Alella'a devleti nasıl yönetmesi gerektiği hakkında önerilerde bulunması)
el-Osmaniyye (Şiilerin iddialarına karşılık ilk üç halifeyi savunuyor)
Kitap fi'l Abbasiyye (Abbasilerin hilafete layık olduğunu ispat etmeye çalışıyor)
Tasvibu Ali fi Tahkimi'l Hakemeyn (Hakem olayında Haricilere karşı Ali'yi savunuyor)
Fezail-u Mu'tezile (Tevhid ve Adalet Ekolü mensuplarını övüyor)
Bunlardan başka Cahiz'in 244 kitabı bulunduğu, ona nispet edilenlerle birlikte bu sayının 360'a çıktığı, sadece 25 kadarının günümüze ulaştığı rivayet edilmektedir. Menâkıb Cünd el-Hilafe ve Fuza'il el Etrak Cahiz Menâkıb Cünd el-Hilafe ve Fuza'il el Etrak ("Hilafet Ordusunun Menkıbeleri ve Türklerin Faziletleri") adlı eserini Samarra 'nın merkez olduğu yıllarda, Mütevekkil 'in hilafeti döneminde kaleme almıştır. Bu kitap, o dönemden itibaren Memlûk anlayışında değişimin başladığını göstermektedir. Katı müslümanların doğru yoldan kopmuş saymalarıyla birlikte sünnilik tarafından dinden çıkma sayılmayan Mutezile mezhebine mensup olan el-Cahiz kitabında, artık İslamı korumayı üstlenenin ırk ayrımı ile değerlendirilmesinin doğru olmadığını savunur. “ Kılıcı demir eden, döven, suveren, bileyen, kabza kabı yapan, kabın demirini takan, kının ağaçlarını yontan, derisini debbağlayan, tezyinatını yapan, kılıç bağını diken hep başka kimselerdir. Türk bunlarını hepsini başından sonuna kadar bizzat kendisi yapar. „ Kitapta Türkler, özellikle savaş yetenekleriyle öne çıkarılır. “ Fikirleri karışık, kafaları dağınık olanlar, Çinlilerin sanatta, Yunanların felsefe ve hikmette, Arapların şiir ve feraset ilminde, Sasanilerin siyasette, Türklerin ve harpte gösterdikleri maharet gibi tam ve mükemmel maharet gösteremezler. „ [ 10 ] [ 11 ] Kitâb'ûl-Beyân ve't-Tebyin

Mu'tezile teolojik tartışması El-Cahiz, iki Mu'tezili arasındaki teolojik bir anlaşmazlığa müdahale etti ve Abu Al-Hudhail Al-Allaf 'ı [ n 1 ] Bishr ibn al-Mu‘tamir 'in eleştirilerine karşı savundu. [ 12 ] Başka bir Mu'tezile ilahiyatçısı olan Ja‘far ibn Mubashshir , [ n 2 ] “ El-Cahiz'e bir reddiye ” yazdı. [ 13 ]

Ölümü El-Cahiz, Bağdat 'ta elli yıldan fazla bir süre geçirdikten sonra hemipleji hastalığı ile Basra 'ya döndü. Hicri 255 / Aralık 868 - Ocak 869'da Muharrem ayında Basra 'da öldü. [ 14 ] Ölüm nedeni kesin olarak bilinmemekle birlikte, geniş kişisel kütüphanesinde yıkılan ciltlerin altında kalarak öldüğü rivayet edilir. [ 15 ]