Etrüsk

İtalya tarihi Erken Tarih öncesi İtalya Etrüskler (12th – 6th c. BC) Magna Graecia (8th – 3rd c. BC) Antik Roma Krallık (753 BC – 509 BC) Cumhuriyet (509 BC – 27 AD) İmparatorluk (27 AD – 286 AD) Roma İtalyası Batı İmparatorluğu (286 AD – 476 AD) İtalya praetoria idaresi Roma sonrası krallıkları Odoacer 476-493 Ostrogotlar 493-553 Vandallar 435-534 Lombardlar (bağımsız) 565-774 Orta Çağ Sicilya Emirliği Papalık Lombard Napoli Sardinya Krallığı Floransa Denizci cumhuriyetler Amalfi (958-1037) · Ancona (1000-1532) · Cenova (1005-1815) · Pisa (1016-1406) · Ragusa (1358-1808) · Venedik (697-1797) Yeni Çağ Rönesans İtalya Savaşları Cumhuriyet · Krallık Risorgimento 20. Yüzyıl İtalya Krallığı Faşist İtalya İtalyan Sosyal Cumhuriyeti İtalyan Cumhuriyeti Özel Konular İtalya'nın askeri tarihi İtalya'nın kültürel tarihi İtalya'nın ekonomik tarihi İtalya'nın sosyal tarihi g t d Etrüsk müzisyen, Triclinium'da bir mezardan, Tarquinia Etrüskler , İtalya 'nın Tiber ile Arno nehirleri arasında yer alan Etruria bölgesinde yaşamış ve MÖ 6. yüzyıla dek varlığını sürdürmüş bir halk olup Antik Romalılar tarafından Etrusci veya Tusci adlarıyla tanımlanmışken [ 1 ] Yunanlar Tyrrhen , Tyrsen diye tanımlamıştır. Kendilerine Rasena diyen Etrüsk halkının bir kısmı ve kültürü zamanla Roma İmparatorluğu içinde erimiştir. Etrüskler İtalya 'da dönemlerindeki diğer kavimlerden çok daha ileri bir uygarlık düzeyindeydiler. Roma uygarlığının, Etrüsk mitolojisindeki ilahlardan, hukukundan yol yapım tekniklerine kadar, kökünü hemen hemen tümüyle Etrüsk uygarlığından almış olduğu günümüzde saptanmış durumdadır. [ 2 ] Etrüskler'in dini, Ciceronun değindiği gibi, vahyedilmiş bir dindi ve 12'li sistemi baz alan bir inisiyatik örgütlenmeleri vardı. [ kaynak belirtilmeli ]

Etrüsklerin kökeni Ana madde: Etrüsklerin kökeni Yunan tarihçi Herodot 'a göre Etrüskler Anadolu 'dan ( Lidya ) İtalya 'ya göç etmişlerdir, bunun yanı sıra pek çok tarihçi de Etrüskler ile özellikle Truva başta olmak üzere Anadolu uygarlıklarının âdetleri arasında bağ kurmaktadır. Bu sebeplerden dolayı Etrüsklerin kökeninin Küçük Asya yani Anadolu uygarlıklarına dayandığını savunurlar. [ 3 ] Etrüsklerin kökeni hakkında Herodot'un verdiği bilgiler modern tarihçi ve arkeologlar tarafından "denizden yapılacak böylesi bir göçün mümkün olmadığı" gerekçesi ile kabul edilmemiştir. Buna rağmen 2004 yılında Turin Üniversitesinden, Alberto Piazza tarafından yapılan genetik çalışmaya göre MÖ 7-3 yüzyıllar arasında yaşamış Etrüsklere ait 80 iskeletten alınan DNA örnekleri, Etrüsklerin bugünkü Türkiye'den İtalya'ya göç ettiklerini doğrulamaktadır. [ 4 ] Eski Yunan efsanelerinde de sıkça anlatıldığı gibi bu durum antik çağda Anadolu'dan İtalyan yarımadasına yapılan göçlerle açıklanmıştır. [ 5 ]

Etrüsk dili ve alfabesi Ana madde: Etrüskçe Etrüsk sözlü dili günümüzde tam olarak üzerinde çalışılmamış, çözülmemiş bir dil olarak kabul edilmektedir. Ayrıca Etrüsk yazısı da, alfabesi bilinmekle birlikte tam olarak çözülmemiş durumdadır. Bunun üç temel nedeni şunlardır:Öncelikle yüzlerce Etrüsk tableti Müzeden çalınmıştır. A- Etrüskler'den günümüze birkaç anıt ve Latin yazarları tarafından yapılan alıntılar dışında fazla yazılı eser kalmamıştır. Yazıtlar ise çok kısa olup çok az sayıda sözcük içermektedir. Etrüsk dilinde yazılı eserlerin bir kısmı grafitti halindedir; bir kısmı da, yalnızca ana baba, koca adını, çocuk sayısını bildiren mezar taşlarından ibarettir. İlginçtir ki, en uzun Etrüsk el yazması İtalya'da değil, Mısır'da, 19. yüzyılda İskenderiye'de bulunan bir Mısır mumyasının üzerindeki sargılarda bulunmuştur. Etrüsklerden yazılı eserlerin fazla kalmamış olması konusunda ise iki varsayım bulunmaktadır: Etrüsk toplumu ezoterik değerlere önem veren inisiyatik bir örgütlenme içindeydi, aktarım sözlü olarak yapılmaktaydı ve bir şey yazılması gerektiğinde yazılar ya da önemli yazılar yalnızca ezoterik tradisyonu sürdüren yazıcı rahipler tarafından yazılır ve saklanırdı. Her ezoterik ekolde görüldüğü gibi onlar da gizliliğe ve bilgilerini gizlemeye önem vermişlerdi. Rene Guenon'un değindiği gibi, mevcudiyeti bilindiği halde Etrüskler'in ilhama dayalı gerçek din kitapları (fal kitapları değil) da bu yüzden hâlen keşfedilememiştir. Pagan sayılan Etrüsk metinleri kasıtlı ve sistemli olarak yok edildi. B- Çift dilli yazıtlara yeterince rastlanamamış olması. C- Etrüsk dilinin iyi incelenmiş Hint-Avrupa dili ailesinin bir ferdi olmaması, hece eklemeli bir dil olması. Etrüsk yazısı dilbilimciler tarafından hâlen çözülememiştir. Etrüsk dili 22 sesten oluşmaktadır ve Etrüsk alfabesi de, her herhangi bir sesi göstermeye yaramayan yabancı harfler hariç tutulursa, aslında 22 harfli bir alfabedir. Yani Etrüsklerin ilk alfabesi 22 harften oluşuyordu. Kimi Etrüsk yazıtları soldan sağa, kimi Etrüsk yazıtları ise sağdan sola doğru yazılmıştır.

Göçün kaynağı Sonuç olarak Etrüskler'in İtalya'ya göçüyle ilgili varsayımlar şu görüşlerde toplanmaktadır: 1- Kimi Batılı bilim insanlarına göre göçün kaynağı Ege-Anadolu'dur. 2- Göç Anadolu üzerinden olmuşsa da, kaynak Orta Anadolu değildir; Etrüskler'in ataları Ege, Anadolu veya Kafkasya civarında yaşıyordu. 3- Kimi Macar araştırmacılara göre, göçün kaynağı Orta Asya'dır. 4- Etrüsk göçünün dünya tarihçilerine göre Batı Anadolu Bölgesinden yapıldığı kabul görmekte ve göçün nedeni ise Yunanların Truvalılara ve Lidyalılara yaptığı saldırılar olduğu kabul edilmektedir. Etrüsk freski-1 Etrüsk freski-2 Etrüsk freski-3 Etrüsk savaşçısı Kapadokya'daki yeraltı kentlerine benzeyen Etrüsk nekropolu Etrüsk tümülüsü Etrüsk yazısı

Bazı Etrüsk kentleri Etrüsk kentleri Dodecapoli de olanlar Arretium (bugünkü Arezzo ) Caisra, Cisra (bugünkü Cerveteri ) Clevsin, ( Clusium bugünkü Chiusi ) Curtun (bugünkü Cortona ) Perusna ( Perugia ) Pupluna, Fufluna ( Populonia ) Veia ( Veii bugünkü Veio) Tarch(u)na (Tarquinii bugünkü Tarquinia-Corneto ) Vetluna, Vetluna ( Vetulonia ) Felathri (Volaterrae bugünkü Volterra ) Velzna (Volsinii, bugünkü Orvieto ) Velch, Velc(a)l (Vulci bugünkü Volci ) Dodecapoli dışındakiler: Vi(p)sul (Faesulae Dodecapoli Fiesole ) Adria Spina Felsina (Bononia Dodecapoli Bologna ) Rusellae , Dodecapoli Roselle Terme Alalia Corsica 'da (Roma ve günümüz Aleria'sı) Capeva ( Capua ) Manthva ( Mantua ) Inarime (?) (Pitecusa (Yunanca: Pithekoussai) Dodecapoli Ischia ) Harita için bak: "The Etruscan League of twelve cities" 5 Nisan 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi .

Bazı Etrüsk yöneticileri Osiniu Mezentius Lausus (Caere'de) Tyrsenos Velsu fl. Larthia (Caere) Arimnestos (Arimnus'ta) Lars Porsena (Clusium'da) Thefarie Velianas (Caere'de) Aruns (Clusium'de) Volumnius (Veii'de) Lars Tolumnius (Veii'de)