Uluslararası_Fonetik_Alfabe

Uluslararası Fonetik Alfabe Uluslararası Fonetik Alfabe ( İngilizce : International Phonetic Alphabet , IPA ), seslerin kâğıt üzerinde gösterilebilmesi için oluşturulmuş standart alfabedir . [ 1 ] Tüm dillerdeki konuşma seslerini bir örnek biçimde kodlayabilmek için oluşturulmuş işaretler ve simgeler sistemidir. Bu sistemden en çok dilbilimde ve sözlüklerin hazırlanmasında yararlanılır. [ 2 ] Dillerin doğru telaffuz edilmesini sağlamak, tutarsız ve keyfi yazımlarla çok sayıda transkripsiyon (yazı çevirimi) sisteminin doğurduğu karışıklıkları önlemek amacıyla geliştirilmiş alfabedir. IPA'nın bir amacı da bir sözcüğü diğerlerinden ayırmaya yarayan her ses için ayrı bir sembol geliştirmektir. IPA'da temel olarak Latin harfleri kullanılır. Bunun dışında başka alfabelerden harf alınmış (örneğin Yunan Alfabesi ), bunlar Latin harflerine uyacak biçimde değiştirilmiştir. İnce ses ayırımları ve genizsilleşen ünlülerle sesin uzunluk, vurgu ve titreşimi, harflerin üstüne veya altına konan çeşitli işaretlerle belirtilir. IPA dar ve geniş yazı çevrimlerinde kullanılabilir. Mesela anadili İngilizce olanlar tek bir /t/ sesi ayırt ederler. Bu sebeple geniş yazı çevriminde bu sese karşılık tek bir sembol yeterlidir. Ama /t/'nin “tap”, “pat” ve “stem” gibi sözcüklerdeki söylenişlerinin birbirinden biraz farklı olduğunu belirtmek için dar yazıçevrimi yani /t/'nin altına veya üstüne belli işaretler koymak gerekir. Uluslararası Ses Abecesi umulduğu kadar başarılı olamamıştır. ABD'de Avrupa'ya nazaran daha az kullanılmıştır. Latin alfabesinin yanı sıra çok sayıda özel işarete yer verdiği için basım ve daktilo etme güçlüğü vardır. Daktilo güçlüğünü engellemek için X-SAMPA geliştirilmiştir. Yer kazanmak ve kolaylık sağlamak gayesiyle IPA işaretleri ekseriyetle değiştirilerek veya birbirlerinin yerine kullanılır.

Alfabe Ünsüzler

Chart IPA Akciğer ünsüzleri Eklemleme yeri → Dudaksıl Taçsıl Damaksıl Köksül Gırtlaksıl Çiftdudaksıl Dişsil-dudaksıl Dişsil Dişyuvasıl Artdişyuvasıl Üstdamaksıl (Ön) Damaksıl Artdamaksıl Küçükdilsil Yutaksıl Üstgırtlaksıl Eklemleme biçimi ↓ Patlamalı [ p ] [ b ] [ t ] [ t̪ ] [ d ] [ d̪ ] [ ʈ ] [ ɖ ] [ c ] [ ɟ ] [ k ] [ ɡ ] [ q ] [ ɢ ] [ ʡ ] [ ʔ ] Genizsil [ m ] [ ɱ ] [ n ] [ ɳ̊ ] [ ɳ ] [ ɲ̊ ] [ ɲ ] [ ŋ̊ ] [ ŋ ] [ ɴ ] Titrek [ ʙ ] [ r ] [ r̼ ] [ r̚ ] [ ʀ ] Çarpmalı [ ⱱ̊ ] [ ⱱ ] [ ɾ ] [ ɾ̚ ] [ ɽ̊ ] [ ɽ ] Sürtünmeli [ ɸ ] [ β ] [ f ] [ v ] [ θ ] [ ð ] [ s ] [ z ] [ ʃ ] [ ʒ ] [ ʂ ] [ ʐ ] [ ç ] [ ʝ ] [ x ] [ ɣ ] [ χ ] [ ʁ ] [ ħ ] [ ʕ ] [ ʜ ] [ ʢ ] [ h ] [ ɦ ] Yansürtünmeli [ ɬ̊ ] [ ɬ ] [ ɮ̊ ] [ ɮ ] |[ ꞎ ] [ 𝼅 ] Sürtünmesiz [ ʋ ] [ ɹ ] [ ɻ ] [ j ] [ ɰ ] Yansürtünmesiz [ l ] [ ɭ ] [ 𝼆 ] [ ʎ ] [ ʟ ] [ e' ] Notlar Çift olarak yazılan sembollerden soldaki ötümsüz , sağdaki ötümlü ünsüzleri gösterir. Koyu alanlar, sesletimi imkânsız olduğu değerlendirilen ünsüzleri gösterir. Akciğer dışı ünsüzler Şaklamalar Ötümlü içpatlamalılar Dışgırtlaksıllar [ ʘ ] Çiftdudaksıl [ ɓ ] Çiftdudaksıl [ ʼ ] Örnekler: [ ǀ ] Dişsil [ ɗ ] Dişsil/dişyuvasıl [ pʼ ] Çiftdudaksıl [ ǃ ] (Art)dişyuvasıl [ ʄ ] Damaksıl [ tʼ ] Dişsil/dişyuvasıl [ ǂ ] Dişyuvasıl-damaksıl [ ɠ ] Artdamaksıl [ kʼ ] Artdamaksıl [ ǁ ] Yandişyuvasıl [ ʛ ] Küçükdilsil [ sʼ ] Dişyuvasıl sürtünmeli Diğer simgeler [ ʍ ] Ötümsüz dudaksıl-artdamaksıl sürtünmeli [ w ] [ w̪ ] Ötümlü dudaksıl-artdamaksıl sürtünmesiz [ ɥ ] Ötümlü dudaksıl-damaksıl sürtünmesiz [ ɫ ] [ ᶑ ] Artdamaksıllaşmış dişyuvasıl yansürtünmesiz [ ɕ ] Ötümsüz dişyuvasıl-damaksıl sürtünmeli [ ʑ ] Ötümlü dişyuvasıl-damaksıl sürtünmeli [ ɧ ] Ötümsüz artdişyuvasıl-damaksıl sürtünmeli [ɧ] sesinin çıkış yeri tartışmalıdır. Patlamalı sürtünmeliler Çubuklu Çubuksuz Tanım [ t͡s ] [ ʦ ] Ötümsüz dişyuvasıl patlamalı sürtünmeli [ d͡z ] [ ʣ ] Ötümlü dişyuvasıl patlamalı sürtünmeli [ t͡ʃ ] [ ʧ ] Ötümsüz artdişyuvasıl patlamalı sürtünmeli [ d͡ʒ ] [ ʤ ] Ötümlü artdişyuvasıl patlamalı sürtünmeli [ t͡ɕ ] [ ʨ ] Ötümsüz dişyuvasıl-damaksıl patlamalı sürtünmeli [ d͡ʑ ] [ ʥ ] Ötümlü dişyuvasıl-damaksıl patlamalı sürtünmeli [ t͡ɬ ] {{ IPA sembol }} kullanımında hata: "ʩ" listede bulunamadı Ötümsüz dişyuvasıl patlamalı yansürtünmeli [ d͡ɮ ] - Ötümlü dişyuvasıl patlamalı yansürtünmeli Eşzamanlı ünsüzler [ k͡p ] - Ötümsüz dudaksıl-artdamaksıl patlamalı [ ɡ͡b ] - Ötümsüz dudaksıl-artdamaksıl patlamalı [ ŋ͡m ] – Ötümlü dudaksıl-artdamaksıl genizsil Conset [ ɚ ] [ ɝ ] [ ˥ ] [ ˦ ] [ ˧ ] [ ˨ ] [ ˩ ] [ cʎ̊˔ ] [ cʎ̬̊˕ ] [ cⁿɹə͡ʊ̞˔ ] [ t͡ɕ̠ ] [ d͡ʑ̠ ] [ ɫ̊˕ ] [ ɫ̼̊˕ ] [ ʈʂ ] [ ɻ̂ᵑ ] [ ɤ̝̚˔ ] [ ɫ̺ʒ̊ ] [ ɕ̈ʃ͡ŋ̚˕ ] IPA stroke [ ᵻ ] [ ᵿ ] Marks [ ◌̯ ] [ ◌˕ ] [ ◌̃ ] [ ◌͡◌ ] [ ◌͜◌ ] [ ◌᷅ ] [ ◌ꜛ ] [ ◌ꜜ ] [ ◌᷇ ] [ ◌᷆ ] [ ◌᷈ ] [ ◌᷉ ] Ünlüler Ayrıca bakınız: Uluslararası Fonetik Alfabe , Ünsüzler Ön (İnce) Öne yakın Merkez Arkaya yakın Arka (Kalın) Kapalı (Dar) i • y ɨ • ʉ ɯ • u ɪ • ʏ ʊ e • ø ɘ • ɵ ɤ • o ə ɛ • œ ɜ • ɞ ʌ • ɔ æ ɐ a • ɶ ɑ • ɒ Kapalıya yakın Yarı kapalı Orta Yarı açık Açığa yakın Açık (Geniş) Bölümler arasında bazı bölümlerde iki adet ünlü vardır. Bu ikili grupta sağdaki ünlü yuvarlaktır, soldaki ise düzdür. Ayrıca uzun ünlüler Uluslararası Fonetik Alfabe sembolü [ː] ile belirtlir.