Adigey_Cumhuriyeti

| Bilgi | Detay |
| --- | --- |
| Adige Cumhuriyeti Республика Адыгея Адыгэ Республик | |
| Bayrak Arma | |
|  | |
| Bayrak | |
| Milli Marş : | |
| Konum | |
| Adige Cumhuriyeti Adige Cumhuriyeti | |
| Yönetim | |
| Ülke : | |
| Federâl Bölge : | |
| Ekonomik Bölge : | |
| Başkent : | |
| Cumhurbaşkanı: | |
| Yasama organı : | |
| Genel bilgiler | |
| Yüzölçüm : | |
| - Rusya içinde : | |
| Nüfus : | |
| - Rusya içinde : | |
| - Yoğunluk : | |
| Diğer bilgiler | |
| Dili : | |
| Kuruluş tarihi: | |
| Kodu: | |
| Resmî İnternet sayfası : | |

Bu madde boyut olarak aşırı derecede uzundur . Lütfen tartışma sayfasında görüşlerinizi bildirin ve maddenin özetlenmesine veya ayrı maddeler halinde alt başlıklara bölünmesine yardımcı olun. Lütfen görüşlerinizi tartışma sayfasında belirtiniz. Bu madde, Vikipedi biçem el kitabına uygun değildir . Maddeyi, Vikipedi standartlarına uygun biçimde düzenleyerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. Gerekli düzenleme yapılmadan bu şablon kaldırılmamalıdır. ( Şubat 2010 ) Adıge Cumhuriyeti ( AC ) ( Adigece : Адыгэ Республик , Rusça : Республика Адыгея ), Kuzey Kafkasya'da Rusya Federasyonu üyesi bir cumhuriyet. Kafkas Dağlarının kuzeyinde, Krasnodar Kray sınırları içinde yer alır. Cumhuriyet, Güney Federal Bölgesi 'nin bir parçasıdır. Cumhuriyetin yazıçeviri olarak adı Respublika Adıgeya olup Adıgeya olarak da bilinir. Adıge Cumhuriyeti adını, günümüzde nüfusun daha azı durumunda olan (% 25.2) Batı Çerkeslerinden (Batı Adıgeleri) alır. Başkenti Maykop 'tur (2010'da 154.740). Yüzölçümü 7.600 km² (Krasnodar Barajı ile birlikte 7.800 km²), nüfusu 440327 (2010). Nüfus yoğunluğu 58.8'dir. Adıge Devlet Üniversitesi cumhuriyetin üniversitesidir. [ 1 ]

Tarihçe 27 Temmuz 1927'de Rusya SFSC içerisindeki Kuban-Karadeniz Oblastı 'nda Çerkes Özerk Oblastı oluşturuldu. O dönem yönetim merkezi Krasnodar kentiydi. 24 Ağustos 1927'de ismi Adıge (Çerkes) Özerk Oblastı olarak değiştirildi. 17 Ekim 1924'te Kuzey Kafkasya Krayı 'nın kurulmasıyla Rusya SFSC'nin oblastı olmaktan çıkarıldı. [ 2 ] Temmuz 1928'de Adıge Özerk Oblastı olarak yeniden adlandırıldı. 10 Ocak 1934'te Azov-Karadeniz Krayı 'nın kurulmasıyla oraya dahil edildi ve Kuzey Kafkasya Krayı'ndan çıkarıldı. 1936'da oblastın yönetim merkezi Maykop şehriydi. 13 Eylül 1937'de Krasnodar Krayı kurulduğunda oraya dahil edildi. 3 Temmuz 1991'de oblast, Rusya Federasyonu'na bağlı özerk cumhuriyet statüsüne yükseltildi. [ 3 ] 5 Ocak 1992'de Adıge Cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaşkanı olarak Aslan Carimov seçildi. [ 4 ] Adıge Cumhuriyeti'nin 3'te 2'sini Ruslar oluşturmaktadır. [ 5 ] Günümüzde cumhurbaşkanı Murat Kumpilov 'dur. [ 6 ]

Coğrafya Adıge Cumhuriyeti, Rusya'nın Güney Federal Bölgesi'nde, Doğu Avrupa'da yer alır; Kafkas Dağları Sistemi içerisinde, Kuzeybatı Kafkasya'nın eteklerinde konumlanmıştır. Cumhuriyetin kuzey kesimleri ovalık, güney kesimleri ise dağlıktır. Topraklarının yaklaşık %40'ı (çoğunlukla Avrupa kayını , meşe ve akçaağaç ) ormanlarla kaplıdır. Yüzölçümü — 7.792 km². Sınırlar — Adıge Cumhuriyeti tamamen Krasnodar Krayı ile çevrilidir. En yüksek noktası — Çuguş Dağı : 3.238 m (10.623 ft). Nehirler Adıge Cumhuriyeti ile Krasnodar Krayı arasındaki kuzey sınırının bir parçasını oluşturan 870 kilometre uzunluğundaki Kuban Nehri , Kafkasya'daki en önemli nehirlerden biridir. Diğer nehirler şunlardır: Belaya Nehri Çohrak Nehri Dah Nehri Fars Nehri Hodz Nehri Kişa Nehri Büyük Laba Nehri — (Adige Cumhuriyeti ve Krasnodar Krayı doğu sınırının bir kısmını oluşturur) Psekups Nehri Sahray Nehri Suhoy Kurcıps Nehri Göller Cumhuriyetin büyük gölleri olmamasına rağmen birkaç baraj gölü vardır: [ 7 ] Krasnodar Baraj Gölü [ ru ] — (Kuzey Kafkasya'da en büyüğü) Oktyabrskoye Baraj Gölü [ 8 ] Şapsığ Baraj Gölü Tşikskoye Baraj Gölü Şenciyskoye Baraj Gölü Çetukskoye Baraj Gölü Kujorskoye Baraj Gölü Maykop Baraj Gölü Dağlar Cumhuriyetin başlıca dağlarının zirveleri 2.000-3.238 metre arasında değişmektedir: Fışte Dağı Çuguş Dağı — 3.283 m Fışte Dağı — 2.868 m Oşten Dağı Pseaşho Dağı Şepsi Dağı Doğal kaynaklar Cumhuriyet, petrol ve doğalgaz açısından zengindir. Diğer doğal kaynaklar arasında altın , gümüş , tungsten ve demir bulunur. İklim Ocak ayı ortalama sıcaklığı: −0,5 °C Temmuz ayı ortalama sıcaklığı: +23 °C Yıllık ortalama yağış miktarı : 70 santimetre 15 Şubat 2010 tarihinde, kış ayları için mutlak maksimum sıcaklık kaydedildi — başkent Maykop şehrinde sıcaklık 23,4 °C olarak ölçüldü.

Yönetim Adıge Cumhuriyeti hükûmetinin başındaki yürütme yetkilisi, beş yıllık süreyle atanan Devlet Başkanıdır (Mayıs 2011'e kadar bu ünvan "Cumhurbaşkanı" idi). Adayların Rusça ve Adıgece 'yi birlikte bilmesi zorunludur. [ 9 ] Mevcut Devlet Başkanı Murat Kumpilov'dur (27 Ocak 2017'den bu yana). Kumpilov, bölgenin geçici başkanı olarak göreve başlamış ve Aslan Thakuşinov ’un yerini almıştır. Ayrıca doğrudan seçilen bir Devlet Konseyi bulunmaktadır. Devlet Konseyi, Temsilciler Konseyi ve Cumhuriyet Konseyi olmak üzere iki bölümden oluşur. Her iki konsey de beş yılda bir seçilir ve her birinde 27'şer milletvekili görev yapar. Cumhuriyet, Rusya Federasyonu parlamentosuna üç temsilci gönderir; biri Devlet Duması ’na, diğer ikisi Federasyon Konseyi ’ne. Adıge Cumhuriyeti Anayasası , 14 Mayıs 1995’te kabul edilmiştir.

İdari bölümler Ayrıca bakınız: Adige Cumhuriyeti'nin idari yapılanması Adıge Cumhuriyeti idari olarak yedi ilçeye ( rayon ), iki şehre/kasabaya ve (daha düşük idari düzeyde) beş kent tipi yerleşime ayrılmıştır. Belediye birimi olarak cumhuriyet iki kentsel okruga , beş kentsel yerleşime ve 46 kırsal yerleşime ayrılmıştır. İsim Yerel İsim Yüzölçümü (km²) Nüfus 2010 Tahmini Nüfus 1 Ocak
2018 Şehirler (cumhuriyet düzeyindeki belediye ilçeleri) Maykop Городской округ Майкоп 58.6 166,540 165,279 Adıgeysk Городской округ Адыгейск 32.4 14,659 15,207 İlçeler Giaginski İlçesi Гиагинский м.р. 790.0 31,766 31,394 Koşehablski İlçesi Кошехабльский м.р. 606.7 30,422 29,726 Krasnogvardeyski İlçesi Красногвардейский м.р. 725.5 30,868 31,765 Maykopski İlçesi Майкопский м.р. 3,667.4 58,439 60,107 Tahtamukayski İlçesi Тахтамукайский м.р. 440.0 69,662 82,909 Teuçejski İlçesi Теучежский м.р. 710.0 20,643 20,802 Şovgenovski İlçesi Шовгеновский м.р. 521.4 16,997 16,187 Adıge Cumhuriyeti Республика Адыгея 7,600.0 439,996 453,376 Yerel isimdeki "м.р." kısmı, "муниципальный район" (Belediye İlçesi) ifadesinin kısaltmasıdır.

Demografi Tarihî nüfus 1926 113.481 — 1939 241.799 %+113.1 1959 284.690 %+17.7 1970 385.644 %+35.5 1979 404.504 %+4.9 1989 432.588 %+6.9 2002 447.109 %+3.4 2010 439.996 %−1.6 2021 496.934 %+12.9 Nüfus sayımı verileri Nüfus: 496.934 (2021 Nüfusu); 439.996 (2010 Nüfusu); 447.109 (2002 Nüfusu); 432.588 (1989 Sovyet Nüfusu) 2019 2021 Ortalama: 73.8 yıl 71.2 yıl Erkek: 69.1 yıl 66.6 yıl Kadın: 78.4 yıl 75.8 yıl Yaşam beklentisi: Adıge Cumhuriyeti'nde doğum sürecinde yaşam beklentisi Hesaplanmış farklarla yaşam beklentisi Adıgeya, Krasnodar Krayı ve komşu bölgelerde yaşam beklentisi İstatistikler Kaynak: Rusya Federal Devlet İstatistik Servisi 12 Nisan 2008 tarihinde Wayback Machine'de arşivlenmiştir [ 10 ] Ortlama nüfus Canlı doğumlar Ölümler Doğal nüfus değişimi Doğum oranı
(binde) Ölüm oranı
(binde) Doğal nüfus değişimi (binde) Doğum oran 1970 386,000 5,681 3,307 2,374 14.7 8.6 6.2 1975 396,000 5,900 3,907 1,993 14.9 9.9 5.0 1980 409,000 6,610 4,828 1,782 16.2 11.8 4.4 1985 423,000 6,966 5,283 1,683 16.5 12.5 4.0 1990 436,000 6,171 5,375 796 14.2 12.3 1.8 2.06 1991 439,000 5,912 5,905 7 13.5 13.5 0.0 1.96 1992 444,000 5,306 5,969 - 663 12.0 13.5 -1.5 1.73 1993 447,000 4,774 6,662 -1 888 10.7 14.9 -4.2 1.54 1994 449,000 4,907 6,519 -1 612 10.9 14.5 -3.6 1.59 1995 450,000 4,798 6,475 -1 677 10.7 14.4 -3.7 1.55 1996 450,000 4,625 6,382 -1 757 10.3 14.2 -3.9 1.49 1997 450,000 4,430 6,302 -1 872 9.8 14.0 -4.2 1.42 1998 451,000 4,340 6,245 -1 905 9.6 13.9 -4.2 1.38 1999 450,000 3,879 6,215 -2 336 8.6 13.8 -5.2 1.22 2000 448,000 4,071 6,710 -2 639 9.1 15.0 -5.9 1.27 2001 447,000 4,212 6,566 -2 354 9.4 14.7 -5.3 1.31 2002 447,000 4,540 6,715 -2 175 10.2 15.0 -4.9 1.39 2003 446,000 4,634 6,929 -2 295 10.4 15.6 -5.2 1.40 2004 444,000 4,648 6,645 -1 997 10.5 15.0 -4.5 1.37 2005 443,000 4,550 6,726 -2 176 10.3 15.2 -4.9 1.32 2006 441,000 4,606 6,686 -2 080 10.4 15.2 -4.7 1.33 2007 440,000 5,210 6,454 -1 244 11.8 14.7 -2.8 1.50 2008 440,000 5,601 6,558 - 957 12.7 14.9 -2.2 1.60 2009 439,000 5,513 6,219 - 706 12.5 14.2 -1.6 1.66 2010 439,000 5,721 6,065 - 476 13.0 14.1 -1.1 1.70 2011 441,000 5,511 6,197 - 554 12.5 13.8 -1.3 1.66 2012 444,000 5,700 5,924 - 224 12.9 13.4 -0.5 1.71 2013 445,000 5,568 5,814 - 246 12.5 13.1 -0.6 1.68 2014 448,000 5,699 5,938 - 239 12.7 13.3 -0.6 1.73 2015 450,000 5,613 5,841 - 228 12.5 13.0 -0.5 1.72 2016 453,000 5,451 5,818 - 367 12.1 12.9 -0.8 1.69(e) 2017 453,000 4,758 5,734 - 976 10.5 12.7 -2.2 2019 4,184 5,654 - 1,470 9.1 12.3 -3.2 2020 4,419 6,154 - 1,735 9.5 13.3 -3.8 Etnik gruplar 2021 Nüfus Sayımına göre, [ 11 ] cumhuriyetin toplam nüfusunun %64,4'ünü Ruslar oluştururken, Çerkesler %25,7'lik paya sahiptir. Diğer gruplar arasında Ermeniler (%3,3), Kürtler (%1,2), Romanlar (%0,7) ve Ukraynalılar (%0,6) bulunmaktadır. Etnik grup 1926 Nüfus Sayımı 1939 Nüfus Sayımı 1959 Nüfus Sayımı Sayı % Sayı % Sayı % Ruslar 29,102 25.6% 171,960 71.1% 200,492 70.4% Çerkesler 50,821 44.8% 55,048 22.8% 65,908 23.2% Ermeniler 738 0.7% 2,348 1.0% 3,013 1.1% Kürtler 0 0 0 0 0 0 Romanlar 0 0 0 0 0 0 Ukraynalılar 26,405 23.3% 6,130 2.5% 7,988 2.8% Diğer 6,415 5.7% 6,313 2.6% 7,289 2.6% Etnik grup 1970 Nüfus Sayımı 1979 Nüfus Sayımı 1989 Nüfus Sayımı Sayı % Sayı % Sayı % Ruslar 276,537 71.7% 285,626 70.6% 293,640 68.0% Çerkesler 81,478 21.1% 86,388 21.4% 95,439 22.1% Ermeniler 5,217 1.4% 6,359 1.6% 10,460 2.4% Kürtler 0 0 2 0.0% 262 0.1% Romanlar 0 0 1,109 0.3% 1,134 0.3% Ukraynalılar 11,214 2.9% 12,078 3.0% 13,755 3.2% Diğer 11,198 2.9% 13,939 3.4% 18,752 4.3% Etnik grup 2002 Nüfus Sayımı 2010 Nüfus Sayımı 2021 Nüfus Sayımı Sayı % Sayı % Sayı % Ruslar 288,280 64.5% 270,714 63.6% 287,778 64.4% Çerkesler 108,115 24.2% 109,699 25.8% 114,688 25.7% 2 Ermeniler 15,268 3.4% 15,561 3.7% 14,810 3.3% Kürtler 3,631 0.8% 4,528 1.1% 5,233 1.2% Romanlar 1,844 0.4% 2,364 0.6% 2,908 0.7% Ukraynalılar 9,091 2.0% 5,856 1.4% 2,810 0.6% Diğer 26,355 5.9% 14,093 3.3% 18,403 4.1% Dinler Rus Ortodoks Kilisesi %35.4 Diğer Ortodoks kiliseleri %1.4 Diğer Hristiyanlık mezhepleri %3.8 İslam %23.6 Spiritüal fakat dindar değil %19.8 Ateizm ve dinsizlik %8.2 Diğer veya beyan etmemiş %7.8 56.900 kişinin katıldığı 2012 anketine göre Adıge Cumhuriyeti nüfusunun %35,4'ü Rus Ortodoks Kilisesi 'ne, %23,6'sı İslam 'a, %3'ü bağımsız Hristiyan ve %1'i herhangi bir kiliseye ait olmayan veya diğer Ortodoks kiliselerinin üyesi olan Ortodoks Hristiyanlığı'na inanmaktadır. Ayrıca nüfusun %19,8'i " spiritüal fakat dindar değil " olarak beyan etmektedir, %8'i ateisttir ve kalan %8,6'sı diğer dinleri takip etmektedir veya din beyan etmemiştir. [ 12 ] [ 13 ] Eğitim Adıge Cumhuriyeti'nde, başkent Maykop'ta bulunan Adıge Devlet Üniversitesi ile Maykop Devlet Teknoloji Üniversitesi , bölgedeki iki büyük yükseköğretim kurumudur.

Ekonomi Adıge Cumhuriyeti, Rusya'nın en yoksul bölgelerinden biri olmasına rağmen bol ormanlara ve verimli topraklara sahiptir. Bölge; tahıl , ayçiçeği , çay , tütün ve diğer tarım ürünlerinin üretimiyle bilinmektedir. Domuz ve koyun yetiştiriciliği de gelişmiştir. Gıda, kereste, ağaç işleme, kağıt ve selüloz, ağır sanayi ve metal işleme en gelişmiş sanayi dallarıdır. Ulaşım Maykop'ta küçük bir havaalanı bulunmaktadır ( ICAO havaalanı kodu : URKM). Cumhuriyet sınırları içerisinden birkaç demiryolu hattı da geçmektedir.

Kültür Adıgece (Адыгабзэ), Kuzeybatı Kafkas dilleri ailesine mensup bir dildir. Rusça ile birlikte, Adıgece cumhuriyetin resmi dilidir . Cumhuriyette 8 devlet müzesi ve 23 özel müze bulunmaktadır. En büyük müze, Maykop'ta bulunan Adıge Cumhuriyeti Ulusal Müzesi ’dir.

Önemli kişiler Hazret Sovmen (1937 doğumlu), Adige Cumhuriyeti’nin ikinci cumhurbaşkanı. Aslan Carimov [ en ] (1936 doğumlu), Adige Cumhuriyeti’nin ilk cumhurbaşkanı. Anatoli Berezovoy (1942–2014), Sovyet pilotu/kozmonot. Konstantin Vasilyev [ en ] (1942–1976), ressam. Aslan Thakuşinov (1947 doğumlu), Adıge Cumhuriyeti’nin üçüncü cumhurbaşkanı. Muharbi Kirjinov [ en ] (1949 doğumlu), halterci. Vladimir Nevzorov [ en ] (1952 doğumlu), judocu. Anna Kareyeva [ en ] (1977 doğumlu), hentbol oyuncusu. Aslan Tlebzu [ en ] (1981 doğumlu), Adige halk müzisyeni. Andrey Kobenko [ en ] (1982 doğumlu), futbolcu. Nikita Kuçerov [ en ] (1993 doğumlu), buz hokeyi oyuncusu.