Aksaray

| Bilgi | Detay |
| --- | --- |
| **Aksaray** | |
| Şehir | |
|  | |
| Aksaray'ın Türkiye 'deki konumu | |
| **Ülke** | Türkiye |
| **Bölge** | İç Anadolu Bölgesi |
| **İl** | Aksaray |
| **İdare** | |
| **• Belediye başkanı** | Evren Dinçer ( AK Parti ) |
| **Yüzölçümü** | |
| **• Toplam** | 4.606 km² |
| **Rakım** | 980 m |
| **Zaman dilimi** | UTC+03.00 ( TSİ ) |
| **Posta kodu** | 68100 |
| **Alan kodu** | 382 |
| **ISO 3166 kodu** | TR-68 |
| **Plaka kodu** | 68 |
| Resmî site Aksaray Belediyesi | |

Bu sayfa Aksaray ilinin şehir merkezini anlatmaktadır. İl için Aksaray (il) sayfasına bakınız. Diğer kullanımlar için Aksaray (anlam ayrımı) sayfasına bakınız. Aksaray , Aksaray ilinin merkezi olan şehirdir. Aksaray il merkezinin deniz seviyesinden yüksekliği 980 metredir. [ 1 ]

Tarihçe Aksaray sınırlarında bulunan Ekecik Dağı Aksaray'ın tarihi antik dönemlere kadar uzanmaktadır. Hititler devrinde Garsaura adıyla anılan yerleşim, son Kapadokya kralı Archelaos tarafından yeniden inşa edildi. Şehri yeniden inşa edilen krala nispetende kente Archaleis adı verildi. [ 2 ] Kapadokya Krallığı'nın son bulmasıyla yerleşim Roma topraklarına katıldı. Klavdiyus döneminde Roma kolonisi olan yerleşimden Colonia Archelais adıyla bahsedildi. [ 3 ] Roma'nın ikiye ayrılmasıyla Bizans idaresine geçen yerleşim 1078 sonrasında civar yerleşimlerle birlikte Selçuklu hakimiyetine girdi. Selçuklular tarafından Kutalmışoğlu 'nun idaresine verilen yerleşim daha sonra yeni kurulan Anadolu Selçuklu Devleti topraklarına katıldı. Sultan II. Kılıç Arslan tarafından 1170 yılında şehir yeniden imar edilmiş ve yaptırdığı saray nedeniyle de yerleşim "Aksaray" adını almıştır. Sultanın çoğunlukla şehirde yaşaması ve Sultan tarafından kente askeri tesisler inşa edilmesi nedeniyle de Dârüzzafer, Dârürribât ve Dârülcihâd unvanları da verildi. [ 4 ] Anadolu Selçuklu Devleti'nin zayıflamasıyla yerleşim Karamanoğulları Beyliği egemenliğine geçti. Bir süre Eretna Beyliği ve Karamanoğulları arasında el değiştirdi. 1399 yılında Osmanlı idaresine geçen yerleşim 1402 Ankara Muharebesi sonrasında yeniden Karamanoğulları topraklarına katıldı. Karamanoğlu-Osmanlı mücadelesi sonrasında 1468'de kesin olarak Osmanlı hakimiyetine geçti. Yerleşim Osmanlı-Karamanoğlu mücadelesinde büyük tahribata uğradığı gibi Osmanlı'nın egemen olmasıyla nüfusun önemli kısmi İstanbul'a nakledilmiştir. Zorunlu iskana tabi tutulan bu kitlelerin yerleşimiyle İstanbul'daki günümüz Aksaray semti kurulmuştur. 1530 yılı Osmanlı kayıtlarında Karaman Eyaleti'nin Niğde Sancağına bağlı müstakil bir liva olan Aksaray'da 37 mahalle bulunmakta olup, tahminen bu tarihte yerleşimde 5000-6000 arasında nüfus bulunmaktaydı. Osmanlı'nın ilk resmi nüfus sayımı sadece erkek nüfusun tespit edilmesi için yapılmış olup, bu sayıma göre Aksaray merkezde 2.322 erkek bulunmaktaydı. 19. yüzyıl ortalarında yerleşimden Niğde sancağına bağlı bir kaza olarak bahsedilmiştir. 1868-69 tarihli salnamede yerleşimde 1020 hane bulunduğu kayda geçmiştir. [ 5 ] Cumhuriyetin ilk yıllarıyla kurulan il teşkilatının merkez ilçesi oldu. 1933 yılında Aksaray ilinin kaldırılmasıyla yeniden Niğde ilinin bir ilçesi oldu. 1989'da çıkarılan 3578 sayılı kanunla Aksaray ili yeniden kurulmasıyla bu ilin merkez ilçesi konumuna geldi.

Nüfus Yıl Toplam Şehir Kır Aksaray merkez ilçesi 1927 [ 6 ] 71.577 7.339 64.238 Aksaray ilçesi (Niğde) 1935 [ 7 ] 78.732 8.344 70.388 1940 [ 8 ] 87.657 9.144 78.513 1945 [ 9 ] 94.802 9.558 85.244 1950 [ 10 ] 109.908 10.966 98.942 1955 [ 11 ] 123.701 14.345 109.356 1960 [ 12 ] [ a ] 119.888 19.979 99.909 1965 [ 13 ] 135.756 24.414 111.342 1970 [ 14 ] 151.364 30.138 121.226 1975 [ 15 ] 179.947 45.564 134.383 1980 [ 16 ] 203.229 62.927 140.302 1985 [ 17 ] 230.250 81.056 149.194 Aksaray merkez ilçesi 1990 [ 18 ] [ b ] 189.256 90.698 98.558 2000 [ 19 ] 236.560 129.949 106.611 2007 [ 20 ] 244.036 151.164 92.872 2008 [ 21 ] 251.628 161.323 90.305 2009 [ 22 ] 259.469 171.423 88.046 2010 [ 23 ] 262.581 176.504 86.077 2011 [ 24 ] 266.962 182.339 84.623 2012 [ 25 ] 270.528 186.599 83.929 2013 [ 26 ] 273.999 189.977 84.022 2014 [ 27 ] 278.171 195.990 82.181 2015 [ 28 ] 283.063 202.336 80.727 2016 [ 28 ] 293.631 213.088 80.543 2017 [ 28 ] [ c ] 289.778 220.459 69.319 2018 [ 28 ] 295.351 223.166 72.185 2019 [ 28 ] 301.661 231.302 70.359 2020 [ 28 ] 308.393 239.002 69.391 2021 [ 28 ] 315.222 247.147 68.075 2022 [ 28 ] 319.865 253.113 66.752

İklim Aksaray İli orta iklim kuşağında olup, soğuk, karasal iklim tipine sahiptir. Yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve yağışlıktır. Yağışlar genellikle ilkbahar ve kış aylarında görülmektedir. [ 29 ] Aksaray iklimi Aylar Oca Şub Mar Nis May Haz Tem Ağu Eyl Eki Kas Ara Yıl En yüksek sıcaklık (°C) 19,4 21,6 29 31,8 33,8 36,9 40 38,8 36,5 32,8 26,2 22 40 Ortalama en yüksek sıcaklık (°C) 5,4 7,2 12,4 17,9 22,8 27 30,5 30,4 26,5 20,6 13,5 7,6 18,5 Ortalama en düşük sıcaklık (°C) −3,6 −2,4 1,2 5,5 9,5 12,9 16 15,6 11,1 6,6 1,7 −1,6 6 En düşük sıcaklık (°C) −26,4 −29 −19 −7,5 −0,2 2,9 6,8 5,9 1 −6 −14 −21,9 −29 Ortalama yağış (mm) {{{Ocak or yağış}}} 34 40,2 46,9 40,8 25,2 6,1 3,8 8,4 26,1 32,2 43,4 345,7 Kaynak: Türkiye Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü [ 30 ]

İlgi çekici yerler Aksaray‘daki Ulu cami Şehir merkezinde bulunan tarihî eserler Selçuklu, Karamanoğulları ve cumhuriyet dönemine aittir. Anadolu Selçuklu döneminden kalan Eğri Minare , Kılıçarslan Hamamları , Selçuklu köprüleri vardır. Karamanoğulları döneminden ise Karamanoğlu Camii (Ulu Cami) ve Zinciriye Medresesi kalmıştır. Cumhuriyetin ilk döneminin en güzel mimari örnekleri bulunan Aksaray'da dönemin Aksaray Valisi Abdullah Sabri Karter tarafından yaptırılan birçok eser vardır. 1920'lerde tamamlanan Aksaray Hükümet Konakları , Aksaray Vali Konağı , Aksaray Milli Kütüphanesi , Azmi Milli Un Fabrikası cumhuriyet dönemi mimarlığının en güzel ve özgün örneklerindendir. Bu eserlerin tamamı şehir merkezinde bulunmaktadır. Hasan Dağı Aksaray ile Niğde arasında şehirden görülebilen 3.000 metrelik bir yanardağdır. Kentin çevresinde ayrıca höyükler yer alır. Aşıklı Höyük Aksaray şehrinin doğusunda 25 km bir mezar höyüğüdür. Diğer bir höyük, Acemhöyük , Aksaray şehrinin kuzey batısında 18 km bir Erken Tunç Çağı yerleşimidir. Helvadere kasabasındaki antik Roma ve Bizans şehri Nora da Aksaray şehir merkezine yakındır. Ihlara Vadisi popüler bir turistik yerdir. Ihlara , Aksaray şehrinden 40 km uzaklıkta bir kanyondur. Ihlara kanyonunda 9. yüzyıl ve öncesinden kalma vadi duvarlarına oyulmuş ve freskler ile süslenmiş antik kiliseler vardır. Şehirdeki Ervah mezarlığında 14. yüzyıl İslam alimi Somuncu Baba ve müderris Cemaleddin Aksarayi'nin mezarları vardır. 
Zincirye Medresesi, 1345'te Karaman beyi tarafından yaptırılan, tipik bir Selçuklu kapılı medresedir. Karamanoğlu Camii, şehir merkezinde bulunan büyük bir camidir. Eğri Minare, I. Alâeddin Keykubad 'ın yönetimi altında inşa edilmiş bir Selçuklu Türk minaresi 1221-1236'dır. Yüksek Kilise , şehirden 3 km sarp bir kayanın üzerinde yer alır.

Ekonomi Aksaray ilinin ekonomisi, toplam il işgücünün %70'ini oluşturan tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. Arpa, şeker pancarı, incir, mısır, patates, soğan, fasulye, keten, kenevir, üzüm ve elma bölgenin başlıca ürünleri olup, buğday üretimi en baskın olanıdır. Tarımın yanı sıra geleneksel ekonominin bir parçası olarak halı ve kilim dokumacılığı da yapılmıştır. Kentte sanayi işletmeleri de vardır. [ 31 ] Ihlara Vadisi ve Kapadokya 'nın diğer turistik yerleri yakındır.

Belediye başkanları Osmanlı dönemi № Şehremini Görev Başlangıcı Görev Bitişi 1 Kuddisi Çorakçı 1913 1917 2 Mehmet Sueri 1917 1923 Cumhuriyet dönemi № Belediye Başkanı Görev Başlangıcı Görev Bitişi Parti 1 Mehmet Sueri 1923 1927 Cumhuriyet Halk Partisi 2 Ali Kavurmacıoğlu 1927 1928 3 Hadi Arıbaş 1928 1933 4 Selehattin Gedik 1933 1934 5 Muhittin Perek 1934 1938 6 İbrahim Hilmi Perek 1940 1942 7 Bayram Ali Gürün 1942 1950 8 Ahmet Kadıoğlu 1950 1954 Demokrat Parti 9 Sadi Uluırmak 1954 1958 10 Ziya Durakoğlu 1960 1961 Bağımsız 11 Mehmet Dalkılıç 1963 1973 Cumhuriyet Halk Partisi 12 Muhammet Taki Tatlıpınar 1973 1980 Adalet Partisi 13 Güner Orbay 1980 1982 Bağımsız 14 Fahri Büktel 1982 1984 15 Mehmet Emin Gürün 1984 1989 Anavatan Partisi 16 Memiş Akın 1989 1994 Sosyaldemokrat Halkçı Parti 17 Ahmet Er 1994 1998 Refah Partisi 1998 1999 Fazilet Partisi 18 Osman Ertuğrul 1999 2004 Milliyetçi Hareket Partisi 19 Nevzat Palta 28 Mart 2004 4 Nisan 2014 Adalet ve Kalkınma Partisi 20 Haluk Şahin Yazgı 4 Nisan 2014 15 Nisan 2019 21 Evren Dinçer 15 Nisan 2019 Görevde Kaynak: [ 32 ]

Notlar ↑ Ortaköy ilçesinin kurulması ile nüfus azalmıştır. ↑ Eskil , Gülağaç ve Güzelyurt ilçelerinin kurulması ile nüfus azalmıştır. ↑ Sultanhanı ilçesinin kurulması ile nüfus azalmıştır.