Ła Costitusion de ła Republica Itałiana xe ła lexe fondamentałe del Stato italian e ła ocupa el vertixe de ła xerarchia de łe fonti ne l'ordinamento xuridico de ła Republica. Ła xe considerada na costitusion scrita, rixida, longa, votada, conpromisoria, laica, democràtega e programatica. Aprovada da l'Asenblea Costituente el 22 de diçenbre del 1947 e promulgada dal cao provisorio del Stato Enrico De Nicola el 27 de diçenbre che vegneva, ła xe sta publicada so ła Gaxeta Ufisałe n. 298, edision straordinaria, del steso dì, e la xe deventà lexe el 1º de xenàro del 1948. Ła ga 139 articołi e 18 dispoxision transitorie e finałi. Ghin existe tre de orixinałi, una de queste conservada inte l'archivio storico de ła Presidensa de ła Republica Itałiana. El primo exenpio in Itàlia de statuto costitusionałe se gavea a Pałermo, cuando el 19 de lulio del 1812 el Parlamento sicilian del Regno de Sicilia borbonico riunio in sentada straordinaria, gavea promulgà ła Costitusion siciliana del 1812, na carta sol modeło inglexe. Ła Costitusion prevedea on parlamento bicamerałe formà da na Camara dei comuni, conposta da raprexentanti del popoło co carica ełetiva, e na Camara dei Pari, costituia da eclexiastisi, miłitari e aristocratisi co carica vitałisia. Łe do camare, convocae dal sovran almanco na 'olta a l'ano, łe detegnea el podere lexislativo, ma el re detegneva podere de veto so łe lexi del parlamento. Ła xe sta sarada de fato inte el disenbre 1816, dato che nasea el Regno de łe Do Sicilie. Ntel 1848, co łe rivolusion s-ciopae durante ła primavera dei popołi xe stai concesi dai sovrani de alguni stati itałiani alguni statuti: queło napoletan, quełi del ducà de Parma e del Stato de ła Cexa, queło siciłian e, in Piemonte, queło albertin. El statuto Napołetan, so ispirasion de ła Seconda Republica fransexe, prevedea che el podere lexislativo el gavea da esar condivixo tra re e Parlamento. In Sicilia, invese, se jera formà on regno autonomo che ła so Costitusion rendea par ła prima 'olta łe do camare ełetive co ła conferiva el podere executivo al re che lo exersitava par mexo dei ministri responsabiłi, da eło nominai, che i sotoscriveva ogni so ordine. Vegnea riconosua ła libartà de paroła, de stanpa e anca de insegnamento. Sta carta costitusionałe jera "rixida", co quanto par far modifighe jera necesaria na prosedura agravada che ła prevedea el concorso de dó tersi dei votanti prexenti de ciascuna camara. Anca el Statuto del Stato de ła Cexa contegneva norme scuaxi conpagne a chel'altre carte coeve. Salvando ła dichiarasion de ła relijion catołica come rełixon de Stato e el podere de censura eclexiastica preventiva so łe publicasion rełixioxe, łe jera recepie łe libartà fondamentałi del sitadin: la maxistratura jera indipendente dal podere pułitego, i tribunałi spesałi i jera abołii, jera garantìa ła tuteła de ła libartà personałe e l'inviołabiłità de ła proprietà. Par ła prima 'olta inte el Stato de la Cexa, i laisi i jera acetai sia inte el ramo executivo che in quel lexislativo. L'inisiativa lexislativa la apartegneva ai ministri, che i jera de nomina pontefisa. Łe lexi łe jera formae tramite on sistema bicamerałe perfeto, costituio da l'"" e dal "". I menbri del primo i jera nominai a vida dal pontefise, sensa limitasion de numaro, quełi del secondo i jera ełeti. Łe lexi, dopo l'aprovasion, łe gavea da esare controfirmae dal pontefise.