Repùblega de Venesia : Doze Ła Repùblega de Venesia, , ła ze stà un stado ch'el gavéa cofà teritorio prinsipałe el Vèneto e Venèsia cofà cavedałe. Ciamada anca Repùblega de San Marco, se se referise a ła anca soło che come Ła ze visùa pì de 1100 ani, nasùa intel 697 co l'ełesion del primo doze Paolucio Anafesto e ła ze finìa intel 1797 con el doze Ludovico Menin, par l'invasion de Napołeon. Par secołi ła ze stà na potensa econòmega e del tràfego che ga dominà el Mediteraneo e ła ze stà łogo de fioritura de cultura, paze, democrasia e justisia. Par ła mazor parte de ła só vida ła Repùblega ła ciapava rento parte de ła Venetia organizà intel Stato da Tera: co'l Vèneto, el Friul e l'Orobia; e rento el so Stado da Mar: l'Istria, ła Dalmasia, łe boche de Càtaro e łe Ìzołe Jonie. Durante ła só espansion màsima ła ciapava rento anca ła Morea, Candia, Sipro, squazi tute łe ìzołe greghe e un mucio de sità e porti intel Mediteraneo Orientałe. Francesco Petrarca inte na łetera a un amigo descrivéa cusì ła Republega Vèneta. Da ła metà del VI secoło el teritorio del ex Venetia et Histria el ze soto a dominasion de l' Inpero Roman d'Oriente. Intel 568 i riva i Łongobardi, i bate i romanorientałi e i conquista ła mazor parte de łe Tre Venesie, e donca resta romana ła parte costiera del Vèneto che vien organizà inte ła , cusìta tanti vèneti i cata recèto inte ła . In 697 chełe tere se proclama independenti e vien ełeto el primo doze, Paolucio Anafesto. Sùito a cavedałe jera piantà ła , ma pò, intel 742, ła vegnarà spostà a Rivus Altus Intel 727 i Łongobardi i conquista Ravéna, cavedal de l'Esarcà de Ravena , el papa Gregorio II ezorta el doze Orso a jutar i romanorientali a łibarar Ravéna, donca, intel 728, gràsie al juto del doze i romanorientałi i riese a reconquistar Ravéna. Cusìta intel 729 l'Inpero Roman d'Oriente reconose Orso come Ipato, łezitimo doze. Tra'l 790 et el 800 ła Repùblega de Venesia ciapa rento łe prime sità e tere inte ła costa de l'Istria e de ła Dalmasia, squazi tute łe dimanda de so vołontà de entrar inte ła Serenìsima par łi vantaji che porta na repùblega democràtega e rica, co na bona burocrasia e che łasa autònoma. Intel 809-810 i Franchi, comandài dal fiol de Carlo Magno, Pipino, i serca de invàder ła Venetia, ma ła flota venesiana, ze drìo sfrutar ła só conosensa de ła laguna, ła riese a blocar e desfar queła franca su łe seche tacà a Metamauco. Intel 828 el riva a Venesia el corpo de San Marco, santo conversor del popoło vèneto, e se taca ła costrusion de ła Bazìłega de Venesia, céza de Stado. Intel baso Evo Mezan ła Repùblega de Venesia, gràsie al tràfego con l'Oriente, fa senpre pì schei e taca a deventar na potensa econòmega e comerçiałe, e a espànderse intel Adriàtego e oltre. Torno a l'ano miłe el doze Piero II Orseoło el sconfize i pirati narentani che i infestava l'Adriàtego e i portava rogne al tràfego venesian, cusìta ła parte costiera de l'Istria e de ła Dalmasia se sotomete a Venesia . Intel 1071 durante ła lota par łe investidure tra'l Papa e l'Inperador Todesco, Venèsia, fedèłe a ła so połìtega de equiłibrio tra łe grandi potense, resta neutrałe. Intel 1081, co i Normani de Roberto el Guiscardo i òcupa Durazo e Corfù, rento l' Inpero Romanorientałe, ła Repùblega de Venesia taca ła guera co sti qua par jutar i ałeadi de Costantinópułi. A l'inìsio ła guera no ła va tanto ben, parò quando che'l Guiscardo s'ciopa, i Normani i se retira, e ła Serenìsima vense.