En fìxica, ła tenperadura ła xe ła propietà che ła caraterixa el stato tèrmego de dó sistemi in rełasion a ła del fluso de całor che ghe se infrà łóri. Co che dó sistemi i se cata in equiłibrio tèrmego e no ghe xe nisun scanbio de całor, se dixe chei xe a ła stésa tenperadura. Co che existe na desferénsa de tenperadura, el całor el se moverà dal sistema a tenperadura più alta verso queło che dixemo a tenperadura più basa, fin che rivémo a ła parità. El trasferimento de całor el pol capitar par condusion, convesion o iragiaménto. Łe propietà formałe de ła tenperadura łe xe studiae da ła termodinàmega. Ła tenperadura ła xóga daspò na parte inportante in squaxi tuti i canpi de ła siénsa e in particołar in fìxica, chìmega e biołogia. Ła tenperadura na mixura de ła quantità de energia tèrmega o całor de un sistema, ma ghe ła se pol cołigar. Anca se co inportante ecesion, de sòłito se ghe démo całor ła tenperadura del sistema ła va su ; d'altra parte alsar ła tenperadura el ga come rexultà che parte del całor del sistema el vien asorbìo . Su scała microscòpica, inte i caxi più sénplexi, ła tenperadura ła se podrìa anca defir come el movimento caxual dei àtomi e de łe mołècołe del sistema. Dónca alsar ła tenperadura el fa móver de più i àtomi del sistema. Par sta roba, a ła definision xà dada de "stato de agitasion mołecołar del sistema", se fa corispónder queło del'entropia come "stato de dixórdene mołecołar". Par vèro se pol dar o cavar via całor anca sénsa canbiar ła tenperadura, parché el całor meso o tirà via el pol eser cołigà al canbiaménto de qualche altra propietà termodinàmega del sistema o anca ła pol eser tirada drénto in fenòmeni de tranxision de faxe , descriti come całor latente. A ła stésa manièra se pol aumentar o desminuir ła tenperadura de un sistema sénsa meterghe o cavar via całor. Ła tenperadura el xe na grandésa scałar e na propieà intrìnsega de un sistema. Eła infati no canbia conpagna łe dimension o da ła quantità de materia del sistema, ma ła corispónde miga a ła de nisuna propietà estensiva. Inte ła storia el pensièr de el xe nasùo parché i no saveva come definir in nùmero łe nosion comuni de "caldo" e "frédo". Daspò ła comprension progresivamente magior dei fenòmeni tèrmeghi el crea ła definision de tenperadura e el dà a ła łuxe el fato che łe percesion tèrmeghe al tasto i xe el rexultà de na łónga serie de fatori chei ga drénto anca ła tenperadura. Infati ła corispondénsa intrà łe impresion dei sénsi e ła tenperadura mixurada no ła xe miga cusì s-ceta e anca se de sòłito el material a tenperadura più alta el xe più caldo al tasto, ghe xe un mucio de ecesion. Un toco de argento, par exenpio, el spar davèro più frédo de un tóco de plàstega a ła stésa tenperadura o anca a tenperadura bastansa più basa, parché ghe xe desferénse infrà el całor spesìfego e ła condusibiłità tèrmega dei dó materiałi. Ła prima volta chei ga provà a mixurar ła sensasion de caldo o de frédo ła xe stada ai ténpi de Galileo e del'Accademia del Cimento. El primo termòmetro ad alcol, de tipo moderno,el vien tribuìo da ła tradision al genio del granduca de Toscana Ferdinando II de' Medici. Ma deso se taca a pensar che el termòmetro a łìquido in capiłar serà el sia stà scoverto da altri, e parécio prima. El termòmetro a mercurio el vien tribuìo a Gabriel Fahrenheit che el gà inventà inte el 1714 ła scała de tenperadure doparada anca ancó, méntre ła scała sentìgrada ła xe de Anders Celsius inte el 1742.