La Guera de Secesion Americana, Guera Siviłe dei Stati Unii o Guera Siviłe Americana, ła ze sta na guera conbatesta intrà el 1861 e el 1865 intrà vintitrè stati del nord e na coałision de ùndaze stati del sud che i ghea declarà ła so indipendensa e el derito a ła secesion. I ùndaze stati del sud, favorévołi a ła s-ciavitù, i ghea declarà ła secesion dai Stati Unii e i ghea formà i Stati Confederai d'Amèrica . Guidai da Jefferson Davis, i ghea conbatesto contro dei Stati Unii d'Amèrica , che i zera stai sostegnesti da tuti i stati lìbari e dei sìncue stati s-ciavisti de confin. Inte łe ełesion presidensiałi del 1860, el Partio Republegan dei Stati Unii, guidà da Abraham Lincoln, el gaveva fazesto na canpagna contro de ła espansion de ła s-ciavitù verso chełi stati inte el cuało no ła ezistia za. La vitòria republegana inte łe ełesion ła ga fato-sì che i sete stati del sud, i cuałi i ghea na economia bazada so piantajon de coton e man d'òpara de stra-baso costo produzesta dai s-ciavi, i declarase ła secesion da l'Union, oncora prima del 4 de marso del 1861, dì inte el cuało se ghea insedià el novo presidente, parché i retegneva sta canpagna pułìtega na so viołasion dei deriti costitusionałi. Sia l'aministrasion goernativa predecesora che cueła nova łe gavea refudà ła ligałità de ła secesion e i ła ghea considarà na rebejon in tuti i ponti de vista. Le ostiłità łe zera scumisiae inte el 12 de apriłe del 1861, co l'ataco de łe forse confederae a Fort Sumter, na strutura miłitare de ła Carolina del Sud. Lincoln el ga responesto creando-sù un ezèrsito de vołontari provegnenti da ogni stato, che el ga portà a ła declarasion de secesion de cuatro stati s-ciavisti inte el sud. Tute e do łe parte in cuestion łe ghea mobiłità i ezèrsiti e inte el scumìsio de ła guera, ła Union ła ghea ciapà el controło dei stati de confin e ła ghea stabiłio un bloco navałe. Inte el setenbre del 1862, ła proclamasion de emancipasion de Lincoln ła ghea ponesto-a-fin a ła s-ciavitù e ła ghea disuadesto i britàneghi a l'intervegnere. El comandante confedarà Robert E. Lee el ghea vinsesto racuante bataje a est, ma inte el 1863, dopo de ła bataja de Zetysburg, el ghe ga tocà fermar ła vansada verso nord. Par òvest, inte ła bataja de Vicksburg, l'Union ła ghea otegnesto el controło del fiume Mississippi, dasando ła Confederasion dividesta. Par tuto el 1864 i vantaji de l'Union in òmani e materiałi i ghea favorio st'ùltemi, co bataje de logoramento contro Lee, guidae da Ulyses S. Grant, fin-tanto che el zenerałe de l'Union William T. Sherman el ocupava Atlanta, in Georgia, e el se spandea verso l'Osèano Atlàntego. La rezistensa confederada ła zera crołada dopo che Lee el se ghea rendesto a Grant dopo de ła bataja de Apomatox Court House inte el 9 de apriłe del 1865. Sta guera el ze stada ła pì mortìfara inte ła stòria americana, ponesto-che i ze stai copai pì americani che in calsìase altro conflito armà. Ła ga copà 620.000 soldai e un nùmaro miga precizà de siviłi, ma ła so eredità ła zera stada ła fin de ła s-ciavitù inte i Stati Unii, el retorno de l'Union e el rinforsamento del roło del goerno federałe. Le cuestion sociałi, pułìteghe, econòmeghe e rasiałi de ła guera łe ghea influensà in magnera decizionałe l'era de ła recostrusion, ła cuała ła ze durà finmente al 1877, e łe ghea portà a canbiaminti che i ghea contribuio a convertir el paeze inte na superpotensa.