El Machu Picchu , o anca Machu Pikchu ła ze una de łe zoje architetòneghe i archeołòzeghe pì inportanti de l'Inpero Inca in Perú e na sità santa. Ła ze iscrivesta a ła lista dei Patrimoni de l'umanità da ła UNESCO partindo da l'an 1983. La sità sacra de Machu Pichu ła ze ponesta a 130 chiłòmetri verso nord-est de Cusco, so ła cresta de łe montagne de Machu Pichu, a 2.200 metri sora del liveło del mare. La pozision de ła sità ła zera un segreto miłitare, ponesto-che łe profonde scojere e łe montagne łe zera ła mejo defeza naturałe. El ze uno dei sentri archeołòzeghi pì inportanti, el pì inportanti del Sud Amèrica e, in pì, l'atrasion turìstega pì vizitada del Perù. Inte el 1981 el Santuàrio de Machu Pichu el ze sta declarà santuàrio stòrego, co na superfise de 32.592 ètari, el detien miga solché ła parte s-cetamente archeołòzega, ma anca ła flora, che ła se evidénsia co ła bondansa de orchidee, fauna e paezajo. Le teorie pì verosìmiłi łe sostengne che i se parla de na "llaqta" Inca: un'insediamento costruio par controłare l'economia de łe rejon concuistae. Ła zera ła pì beła llaqta de l'Inpero Inca, e ła zera sta costruia par reparar ła pì alta aristocrasia in cazo de ataco. Pararia che el sìpie sta doparà par un perìodo de longo repozo dai Sapa Inka e cofà oservatòrio. Dopo ła concuista de l'inpero da parte dei spagnołi ła ze sta ła fortesa de ła revolta de Mancu Inka. Machu Pichu ła ze stada declarada un Patrimònio de l'umanità de l'UNESCO inte el 1983. Drio cuanto dizesto dai archeòłoghi, ła sità de Machu Pichu ła zera dividesta in trè grandi setori: el Distreto Sacro, el Distreto del Popoło, verso sud, e el Distreto dei Sacerdoti e de ła Nobiltà . Inte ła prima àrea, in memòria de Inti, el dio del sołe, ła so pì granda divinità, i ze detegnesti i prinsipałi tezori archeołòzeghi: l'Intiwatana , el Ténpio del Sołe e ła Sała de łe Trè Fenestre. Inte ła zona de łe stanse ghe zera un setore par ła nobiltà, un grupo de caze poneste a s-cera in pendensa verso baso, ła rezidensa dei Amautas , caraterizada da łe so mura rosastre, e ła zona de łe Nyustas . ), co stanse a forma de trapèsio. Inte l'interior de ła sitadeła ghe zera anca un setore destinà a łe prezon, andove łe vegnea aplegae łe punision ai prezogneri drento a nìce incavae inte ła ròcia. El Mauzołeo Monumentałe el ze un bloco de piera co un interior a forma de volta che el vegnea doparà par riti o sacrifisi. Tuti i edifegai de Machu Pichu i respeta el clàsego stiłe architetònego Inca: costrusion co parete regołarmente spianae co incastri de parfeta fatura intrà i blochi de piera. Sti incastri i ze oncora inte el dì de uncó un mistero del come che i sìpia stai boni de laorar co tanta precizion, de łe strumentasion che i gàpia doparà, ponesto-che no ze sta renvegnesto nisun ojeto che el podese vegner doparà par sto laoro. El ze inportante da segnałar che i Incas, siben i conosese ła forma rotonda , no i aplicava mai sta forma, varia a dir che i conosea ła forma del ser-cio, ma no i ła doparava mai. Partanto, ła mobiłità dei grandi blochi de piere ła ze oncora uncó un mistero. Tutavia, siben che no i conosese ła roda, i ghea doparà el pian inclinà e, co sto ełemento, se połe ris-ciar na teoria sul come che ste piere łe sìpia stae moveste, rivando a pezar anca 20 tonełae. Par rivar a èzito, ze oromai ciaro che ghe corese ła forsa de miliaja de òmani. Desfortunatamente, i Incas no i ga dasà nisuna tràcia scrivesta so l'argomento, ponesto-ché gnanca i conoseva ła scritura.