Łe piante paribon , da bełesa o piante ornamentałi łe ze piante che łe vien doparae par inbełir pèrgołi, apartamenti, etc. o par jardini e parchi dei cuałi i ze i conponenti prinsipałi. Se ga da distìnguar łe piante paribon cultivae in piena tera e e łe piante cultivae so pitaro o contegnidor anàłogo, dato che i problemi, łe ezijense, l'èsar rùstego de łe piante da jardin łe ze difarenti rispeto a chełe cultivae da interno. Par ła cultivasion in piena tera ghe ze da desìdar come inpostar zeneralmente el jardin e védar łe spece pì bone a star inte łe condision anbientałi del posto, in baze a ła espozision al sołe, al microclima, a ła diresion dei venti, al tipo de tera e a ła umidità del teren. Se podarà laorar ła tera co justi coretivi, ma par pusìbiłi restagni de acua cade recórar a laori de drenajo. Łe norme zenerałi de cultivasion łe prevede che se parece ła tera co vangatura e fertiłizasion pì justa par ła pianta che se vołe cutivar, seguia da sapatura, ingonbinatura e cavar łe infestanti, darghe acua e fertiłizar segondo stajon e ezijense spesìfeghe. Se garà senpre da preveder el conbatimento contra i parasiti animałi o vezetałi responsàbiłi de fitopatie che łe połe danejar iremediabilmente łe piante. Inte łe stajon de fredo se cuerzarà łe piante pì sensìbiłi al zeło e inte łe stajon pì calde se incovarà dal sołe cozente estivo łe spece manco bone a soportar climi caldi. Łe piante paribon cultivae in interno o sol belcon łe dimanda cure spesìfeghe e reiterae par rimediar a łe dificultà anbientałi andove łe njien meese. Inte el spesìfego inte i interni se garà da far atension a ła lumenozità, umidità e tenperadura del locałe, core documentarse so łe ezijense de ła pianta. In zenerałe tute łe piante łe ghe core, de norma, ła fertiłizasion, bruscamenti, simadure, bataje contra ai parasiti, springae de acua e par łe piante da pitaro ghe vorà dei strapianti. In órdene alfabètego rispeto al nome sientifico e sudivideste par tipo. De fianco ghe ze scrivesto anca el nome volgar.