Na pena o castigo, inte el derito, ła denòmena na sansion predisponesta inte i confronti de un sojeto che el ze sta zudegà responsàbiłe de ła viołasion de un preceto penałe spesifegà dal derito penałe. Ła vien erogada da l'autorità zudisiària, co łe forme e łe garansie prevedeste da ła leje. Ła pena ła consta inte ła privasion o redusion de un ben individuałe . Secondo el prinsìpio zurìdego de determenatesa, ła pena ła ga da èsar conprensìbiłe a tal ponto de far capir a tuti i sojeti cuałi che i ze i conportamenti lèciti e cuałi i ze cuełi iłèciti. Ga da èsarghe na proporsion intrà pena e dełito, ła pena no ła połe èsar sproporsionada in confronto al dełito cometesto, in baze ła prinsipio de proporsionałità.