Estonia Repùblega del Estonia L'Estònia o Estonia, nome ufisiał Repùblega Estona , ła xe na nasion del Eoropa setentrional. Ła confina a sud co ła Łetonia e a est co ła Rusia. L'Estonia ła xe bagnada a nord e a òvest dal mar Bàltego, co el Gólfo de Riga e el Gólfo de Finlandia. L'Estonia ła xe el pì setentrionał dei Stadi Bàlteghi, łigà co sti cuà da fati storeghi conpagni, ma par łéngua e cultura ła xe ugrofinega e no bàltega. Ła ga na superfisie de 45 226 km². Ła xe pravałenteménte guaiva ma co modeste ondułasion, co un gran nùmaro de łaghi e fiumi. El punto pi alt el se cata inte el meridion, el "mónt" Suur Munamägi . Łe coste łe xe iregołare e davant a łe coste se cata sérca 1 520 ìzołe: łe pi gande łe xe l'ìzoła de Saaremaa 2 668 km² e l'ìzoła de Hiiuma 965 km². Ła xe cuerta de bosc par el 40% de ła so superfisie. Ła tera de l'Estonia de ancuo ła xe stà abità fin dal antighità da tribù fineghe. Inte el XII secoło xe stà cristianixà tuta l'Estonia. Inte el stes tenpo xe stà domenà da popoi foresti: a nord ghe xe stà a domenasion danexe, sot el Ducà de Estonia, e a sud chea todesca, sot a Łivonia. Dal inìsio del XVI secoło fin a ła Gran Guera del Nord l'Estonia ła jera sot l'Inpero Svedexo, ła xe pasà po soto ła domenasion del Inpero Ruso col Tratà de Nystad inte el 1721. Fra a segonda metà del XIII secoło e tut el XIX secoło i crese i sentimenti nasionai e a voja de independensa etona che porta a popoasion estona a ła reolta par l'independensa durante a Rovołusion del 1905, che tanto vien represa dal exersito rus. Dopo che el zar el xe stà butà zo dal trono i estoni i ga uxà el tenpo de dixorienasion par łibararse e dichiarar l'independensa el 24 de febraro del 1918. L'independensa estona no ła xe stà reconosùa suito dal Inpèro todésco, che dal otobre del 1917, par ła prima guera mondiał, a ga ocupà. L'independensa a xe stà reconosua da i stadi del mondo el 3 de marso del 1918 co el Tratà de Brest-Litovsk, intrà a Rusia bolseviga e i Inperi sentrai. Po che i todeschi i ga asà el paexe, i bolsevighi i ga invadesto l'Estonia. Cusìta i estoni, judai anca dal Armà Bianca e da voeontari de tanti paexi, i ga tacà a Guera de Independensa Estona contro a Rusia bolseviga e che ga portà al Tratà de Tartu, el 2 de febraro, inte el cuà xe stai signai i confini intrà i do paexi e el reconosiment del Estonia da part de a Rusia. Inte el 1921 l'Estonia a xe intrà inte a Sosietà de łe Nasion. El tenpo de independensa el xe stà bon par tanti motivi, soratuto culturai e economeghi. I goerni de a prima republega i xe stai de drita/sentro-drita. Dal setenbre del 1939 l'Union Sovietega ocupa l'Estonia e par sta roba vien deslasà da a Sosietà de łe Nasion. A tremenda ocupasion sovietega a ga portà a ła fin de a democrasia e del autogoerno, a ditatuara bolseviga ga deporta e copa on gran numaro de estoni disidenti. Co l'Operasion Barbarosa, da a fin de łujo al inìsio de otobre del 1941, a Zermania nazista ocupa l'Estonia, e i todeschi i vien al inìsio risevui cofà łibaradori, tanto che pì de 100.000 estoni so na popołasion de 900.000 aneme i xe intrai inte el exersito todesco e finlandexe. El pian nazista jera dal bon a zermanixasion forsada de e Nasion Balteghe co a coeonixasion todesca e a popoeasion locał "no zermanixabie" a saria stà deportà inte el est. Anca in Estonia i nazisti i taca el pian de ełiminasion de a popoasion abrea, zà perseguità dai sovieteghi che né copa el 10% e né exija el 70%.