Folina o Fuina 31/04/2024 Folinexi o Fuinexi Folina l'é 'n comun de 3526 àneme de la provincia de Trevixo. L'é 'n çentro cultural e turìstego ativo, graçie anca a la so apartenença a 'l grupo de i Borghi più Belli d'Italia, e inte 'l 2021 l'à ciapà la Bandiera Arancione da 'l Touring Club Italiano. L'é anca na sede industrial e artexanal. El teritorio de Folina, estendest par 24,08 km², l'é logà inte l'Alta Marca, pi precixamente inte la seçion final de la Valada, la val che la à par confin le Prealpi Belumate verso nord e le rive co 'l fiume Soligo verso sud. L'é giust verso Folina che 'l Soligo el scuminçia ndar verso sud inte 'l Cuartier de la Piave par po terminar entro la Piave stesa, a meda via intrà Faldé e Santa Ana . El comun el dista 40 km da Trevixo, 14 km da Valdobiàden e 16 km da Vitorio; el se loga a n'altitùden de 191 m s.l.m. El confina verso in su co la Provinçia de Belun , verso matina co Cixon, verso in do co Pieve de Soligo e co Fara de Soligo e verso sera el confina co Miane. El comun l'é ciapà entro inte la DOCG de le Rive de 'l Proseco e l'é part de la Union Montana de le Prealpi Trevixane. La çiviltà la à fat la so conparsa bel che inte l'època de la Preistoria , e de l'època romana i é çerti i resti de na stradela a codolà che calcheduni l'à identificà co la Via Claudia Augusta Altinate. Inte la metà de 'l XI sècol i se à insedià a Folina i cistercensi, che i é stadi atribuidi de l'introduçion de l'arte de le lane inte la Valmaren e anca de la costruçion de l'Abaçìa, co 'l so cortivo interno conpletà da i mònaci costrutori Arnaldo e Andrea e da i caomastri Zardino e Armano. El nome de 'l paexe, "Folina", l'é ligà a la foladura parché l'é derivà da 'l verbo de 'l latin medieval * Inte 'l 1436 la Repùblega Vèneta la dona a Brandolin III e a 'l Gatamelata 'l feudo de Valmaren; inte 'l 1439 el Gatamelata el ghe dà la so part a Brandolin. El feudo el restarà inte le man de i Brandolin fin a 'l 1797. Inte 'l 1680 Folina la fa 'n salt de cualità, da 'l punto de vista de l'economìa, dovest a la fondaçion de la manifatura de 'l bresan Francesco Fadda, che la é stata una de le prime in Italia a proar a imitar le stofe inglexi e olandexi, pi fine e lidiere. Graçie a l'esperiença pilota de 'l Fadda i vien creadi – verso 'l 1740 – i lanifici Tron e Stahl e pi tardi cuel de 'l Coles. Inte le fàbriche i laora esperti foresti che i ghe dà força a la vocaçion manifaturiera de Folina. El 12 de majo de 'l 1797 la cai la Repùblega de Veneçia e Folina la ghe va drio a tut el resto de 'l Vèneto, drio pasar sote la dominaçion de l'Arciducà d'Austria a cauxa de i acordi stabilidi da 'l tratà de Canpoformio. Inte 'l 1813 el nas a Folina, inte 'l palaç de 'l '700 logà viçin de l'Abaçìa, Jacopo Bernardi, leterà, eclexiàstego, pedagogista e patriota co idee liberai. Cuande che l'era capelan militar l'é stat a Veneçia par la restaurada Repùblega de San Marc inte 'l perìodo de l'asedio de 'l 1848/1849. Là lu l'à fat amiciçia co Daniele Manin, Àngelo Mengaldo e Nicolò Tomaxeo. Menbro influente de inportanti istituçion de carità, dopo na vita de studi l'é mort a Folina inte 'l 1897. El 30 de dicenbre de 'l 1819 la cexa de Folina la vien tirada su a Parochia, co 'l tìtol de cexa arcipretal, graçie a 'l véscovo çenedes Joani Benedet Falier. Fin a cuel momento, la era stada na curaçìa che la dipendea da Valmaren. El primo arciprete l'é stat don Giobata Botexele da Cosanmartin.