In fìzega clàsega, ła matèria, ła ze zeneregamente calsìase ojeto che el gàpiee masa o el òcupee spàsio gavendo vołume. ; o alternativamente, ła sostansa co ła cuała i ojeti fìzeghi i ze conponesti, escludendo par tanto l'enerzia, che ła ze gavesta da ła contribusion dei canpi de forse. Sta definision, sufisente par ła fìzega macroscòpega, ojeto de studio de ła mecànega e de ła termodinàmega, no ła se adata ben a łe moderne teorie inte el canpo microscòpego, soe de ła fìzega atòmega e subatòmega. Par ezénpio, el spàsio ocupà da un ojeto el ze prevałentemente vodo, dato el grando raporto intrà el rajo mèdio de łe òrbite ełetròneghe e łe dimension tìpeghe de un nùcleo atòmego; par de pì, ła leje de conservasion de ła masa ła ze fortemente viołada su scałe subatòmeghe. In sti ànbiti, se połe invese adotare ła definision che ła matèria ła ze costituia da na serta clase de partezełe, che łe ze łe pì picenine e fondamentałi entità fìzegamente rełevàbiłi: ste partezełe łe ze denomenade e łe fa cao al prinsìpio de escluzion de Pauli, el cuało el stabiłise che no pì de un fermion el połe ezìstar inte e l'steso stato cuantìstego. Par via de sto prinsìpio, łe partezełe che łe conpone ła matèria no łe ze tute inte el stato de enerzia mìnima e par sta razon ze pusìbiłe crear struture stàbiłi de insebri de fermioni. Partezełe de ła clase conplementare, dite , łe costituise invese i canpi. Tałi partezełe le połe par tanto èsare considerae i ajenti che i òpara i insebraji dei fermioni o łe so modìfegasion, interasion e scanbi de enerzia. Na metàfora no del tuto coreta da un ponto de vista fìzego, ma eficase e intuitiva, ła vede i fermioni cofà che i matonsini che i costituise ła matèria de l'universo, e i bozoni i saria łe cołe o i sementi che i tien unii par costituir ła realtà fìzega. El tèrmeno el deriva da l'ecuìvałente latin , ma el połe èsare rimandà diretamente anca al tèrmeno latin , che vołe dir . L'etimołozia del tèrmeno el dasa par tanto intuir come che ła matèria ła posa vegner considerada el fondamento costitutivo de tuti i corpi e de tute łe robe: ła sostansa primària de ła cuała tute łe altre sostanse łe ze costituie. El tèrmeno matèria el coresponde col grego , el deriva dal zergo aristotèłego de ła teoria fiłozòfega del Iłomorfismo. Tuto cheło che el ga masa e el òcupa spàsio stabiłmente inte el tenpo el ze sołitamente defìnio cofà matèria. In fìzega no ghe ze un consenso unàneme so ła definision de matèria, in parte parché ła idea de "ocupar spàsio" ła ze inconsistente inte l'ànbito de ła mecànega cuantìstega. Tanti fìzeghi i preferise invese doparar i conceti de masa, enerzia e partezeła. La matèria ła ze costituia da ełetroni e da agregai de quark stabiłi inte el tenpo. Tuti sti fermioni i ga spin semi-dìspari e i ga par tanto da seguir el prinsìpio de escluzion de Pauli, che el vieta a do fermioni de ocupare l'isteso stato cuantìstego. Tal prinsìpio el pararia corispóndare a l'ełementare propietà de inpenetrabiità de ła matèria e al conceto d'ocupasion del spàsio. I protoni i ze costituiti da 2 quark up e 1 down : p = . I neutroni i ze invese formai da 2 quark down e 1 up: n = . Anca protoni e neutroni, insieme ciamai nucleoni, i ze fermioni parché i ga spin 1/2. Dato che ełetroni, protoni e neutroni i se agrega par costituir àtomi e mołècołe, sti trè tipi de fermioni i costituise cheła che ła vien ordenariamente intendesta cofà matèria, formada da àtomi e mołècołe.