Itałia Repùblega Itałiana Repubblica Italiana L'Itałia , ofisialmente Repùblega Itałiana, el ze un Stato situà inte l'Eoropa meridionałe, el cuało teritorio el coinside in granda parte co l'omònema rejon geogràfega. L'Itałia ła ze na repùblega parlamentar unitaria e ła conta na popołasion de sirca 59,3 miłioni de abitanti. La capitałe ła ze Roma. La parte continentałe, dełimitada da l'arco alpin, ła confina a nord, da ovest a est, co Fransa, Svìsara, Àustria e Slovenia; el resto de'l teritorio, sircondà dai mari Łigur, Tiren, Jonio e Adriàtego, el se slonga inte'l Mar Mediteraneo, ocupando ła penìzoła itałiana e numarévołi ìzołe , par un totałe de . I Stati de ła Sità de'l Vategan e de San Marin i ze enclavi de ła Repùblega mentre Canpion d'Itałia ła ze l'ùgnoła esclave itałiana. Croze-via de culture arcàeghe e cuna de ła siviłizasion eoropea, l'Itałia antiga ła jera sta unifegada da ła Repùblega romana e ła devien el sentro asołuto, aministrativo, econòmego, culturałe e połìtego de l'Inpero roman. Dapò ła Cadùa de l'Inpero Roman d'Osidente, l'Itałia medievałe ła jera sta sojeta de invazion e dominasion de popołasion barbàreghe, perdendo ła secołar unità połìtega. Inte'l XV secoło, co ła difuzion de l'umanèzimo e de'l Renasimento, ła torna èser el sentro culturałe de'l mondo osidentałe, ma dapò de łe guere d'Itałia de'l XVI secoło ła torna soto el comando dei poderi foresti, cofà Fransa, Spagna e Àustria. Inte'l corimento de'l Resorzimento i tałiani i ga conbatesto par l'indipendensa nasionałe, finmenteché intrà el 1861 e el 1870 ze nasesto el Regno d'Itałia unitario, che'l gavéa vesto vitòria inte ła prima guera mondiałe e partendo dal 1882 ła gavéa tacà méter zo l'inpero cołoniałe in Àfrica setentrionałe e orientałe, tramontà inte el 1960. Inte'l 1946, dapò el ventènio fasista, ła desimada inte ła seconda guera mondiałe e ła guera siviłe, co'l sèvito de un referendum istitusionałe el Stato itałian el ze devegnesto na repùblega. Inte'l 2020 l'Itałia, otava potensa econòmega mondiałe e tersa inte l'Union eoropea, el ze un stato co alto liveło de vita: l'ìndaze de sviłupo uman el ze racuanto alto, 0.883, e ła speransa de vita ła ze de 83,4 ani. Ła ze menbra fondadora de l'Union Eoropea, de ła NATO, de'l Consejo d'Eoropa e de l'OCSE; ła tol parte a l'ONU e al tratà de Schengen. Ła ze par de pì menbra de'l G7 e de'l G20, ła partèsipa al projeto de condivizion nuclear de ła NATO, e ła ze sipia na potensa rejonałe eoropea che na granda potensa, bona de ver na influensa połìtega anca so desizion de órdene extra-eoropeo e globałe, e ła se cołocava inte ła nona pozision inte'l mondo par speza miłitar. L'Itałia ła vanta co ła Cina el mazor nùmaro de siti declarài patrimonio de l'umanità da l'UNESCO e el ze'l cuarto Stato pì torìstego de'l mondo. El nome proprio "Itałia" el nase cofà topònemo. La so orìzane, ojeto de studi sia da parte de łenguisti sia de stòreghi, ła ze controversa. Miga senpre parò, tuta-via, łe ne vien sujerìe etimołozie in senso streto, ma bensì ipòteze che łe se poza so considerasion foreste a ła spesìfega recostrusion łenguìstega de'l nome o sanò etimołozìe rifarìe a tradision mai dimostràe o poco vero-sìmiłi . El popołamento de'l teritorio Itałian el riva da ła preistòria, època de'l cuało ze sta ricatà-fora inportanti testimonianse archeołòzeghe.