Guriza / Gorica 30-11-2012 gorisiani Gorisia ła xe un comùn de oltre 36 000 abitanti, capołuogo del'omonima provincia, posta sul confìn itało-slovèn. Ła ga asunto inte i secołi el titoło de "Capitâl dal Friûl Orientâl" o sia Cavedàl del Friułi Orientałe. El nome Gorisia el deriva dal sostantivo slovèn , come dinimutivo , e signiféga "monte picenìn". El xe un toponimo tanto difùxo inte łe sone co prexensa de ła łéngua slovena. A ła confluensa de łe do nadurałi vie de comunicasion tra oriente e osidente, łe Vałi del'Ixonso e del Vipaco , inportante łogo de transito zà in tenpi remoti, Gorisia ła xe bagnà dal fiume Ixonso. Ła sità ła se fasà so ła pianura ixontina sircondà da łe cołine del Cołio , note par ła coltivasion de ła vegna e ła produsion de vin bon. Gorisia ła xe parà a nord dai monti e non ła risente dei fredi venti setentrionałi ma, trovandose quaxi al sboco dei vàłechi prealpini e càrseghi, ła xe sojeta a ła bora che ła sùfia da est. Verta verso ła pianura, anca i venti freschi e umidi che i provien da sud-ovest i influensa el so clima pitosto mite. El nome de Gorisia el compare par ła prima volta 'ntel'ano 1001, in un documento del'inperador Ottone III col qual iù el regałava el casteło de Salcan e ła viła catà ai pié del casteło, al patriarca de Aquiłeja e ai Eppstein, conti del Friułi "medietatem predii Solikano et Gorza nuncupatum" e, dópo, ricordà inte el 1015 "medietatem unius villae que sclavonica lingua vocatur Goriza". Ai Eppstein i vegne dópo i conti paładini de Bavièra. Inte el so màsemo splendor, anca se i Conti i gera bastansa guerafondai, ła soa estension ła covrìa parta del nord est itałiano , ła parta osidentałe del'atuałe Slovenia e parta del'atuałe teritorio aostrìaco. Basta pensar che a Meran ghe gera ła màsema, se non ùnega, zeca de ła Contea de Gorisia, mentre ła sede vèra e propia ła se catava a Lienz in Àustria. Inte el 1500 a ła morte del'ùltemo conte Leonardo a Lienz, ła sità pasa a Massimiliano I d'Asburgo anca si rivendicada anca da ła Repùblica de Venesia. Ła sità ła fagarà parta dei domini asbùrgisi come cavedal de ła Contea de Gorisia, e come caołogo de ła provincia aostrìaca de ła "Prinsipesca Contea de Gorisia e Gradisca" parché Conte de łe zone el gera l'inperador asbùrgico , co dó brevi interusion: l'ocupasion venesiana del 1508-1509 e l'incluxion inte łe Province Iłìrrghe napołeòneghe dal 1809 al 1813. Gorisia ła xe stà ciapà dai Itałiani inte el 1916, perdùa dópo ła rota de Cavoreto, inte el 1917 e ciapà de nóvo, definitivamente, inte el 1918; xe stà inclusa, par poco, inte el Goernatorà de ła Venesia Julia ; cusì dópo l'anesion ła xe stà, prima incorporàda inte el Vèneto, inte ła provincia de Ùdine, vegnendo a formar in sto modo ła provincia del Friułi e, in dópo, ereta a caołogo de provincia co jurisdision sul Friułi orientałe . Inte el 1922, Lelio Baggiani, el fondava ła Croxe Vèrda Gorisiana, stórega asociasion de vołontariado e pùblego socorso. 'Ntel'imedià primo dopoguera xe stà cavà vìa na volta par tute ła Contea. Par un corto perìodo ła xe stà mesa soto l'aministrasion miłidar todesca e encluxa inte el Goernatorà dell' chel a soa volta el xe stà meso soto el direto controło de Friedrich Rainer, de ła Carinsia. Col'arivo dei partigiani jugoslavi a Gorisia inte el majo del 1945 ła xe tacà łe represion che ła gà vùo l'àpexe intrà el 2 e el 20 de majo.