La biołoxia ła xe la siensa che ła studia ła vita, o sia i proçesi fixeghi, chimeghi dei fenomani che i caraterixa i sistemi viventi, e anca la biochimega, mecanixmi mołecołari, xenetega, anatomia, fixioloxia, de conseguensa anca łe asion come l'adatamento, xviłupo, evołusion, i contati intrà de łori e el conportamento. Sìbèn che sta disiplina ła xe conplesa, ghe xe alguni conçeti che unise, che ła ghin regoła el studio e ła riçerca: la biołoxia ła riconose ła cełuła come unità de baxe de ła vita, i xeni come ła strutura de baxe de l'ereditarietà e l'evolusion darwiniana par selesion nadurałe come el proçeso che regoła ła nasita e l'estinsion de łe specie. Tuti i organixmi viventi, unicełułari che pluricełułari che i sia, i xe dei sistemi verti, che i soravive trasformando l'enerxia e xbasando l'entropia locałe del sistema par regołare el so anbiente interno e mantegnere na condision stàbiłe e vitałe definia omeostaxi. La biołoxia ła fa łe so riçerche doparando el metodo sientifego par testare ła vałidità de na teoria in manjiera rasionałe, fora da łe parti e reproduxìbiłe chel xe ła formasion de ipotexi, ła sperimentasion e inte l'anałixi dei dati par darghe na vałidità o na invałidità a na teoria sientifega. Le sotodisipline de ła bioloxia łe vien definie dal tipo de metodo doparà e dal tipo de sistema che se studia: ła biołoxia teorega ła dopara metodi matemateghi par otegnere modełi cuantitativi, ła biołoxia sperimentałe ła fa esperimenti enpireghi par testare ła vałidità de łe teorie proposte e portar vanti ła conosensa umana, inte el speçifego cheło che rivarda ła baxe de ła vita e come che sta cua ła sia vegnesta fora e ła se sia evołua da materia no vivente co un graduałe alsarse del liveło de conplesità del sistema, çirca 4 miliardi de ani fa. La bioloxia ła studia ła vita a pì livełi de scała: so scała mołecołare co ła bioloxia molecolare e ła biochimega; so scała cełułare co ła çitołoxia; so scała multi-cełułare co l'istoloxia; so scała sistemega co le neurosiense, l'imunoloxia e altre.; so scała de proçesi chimeghi e fixeghi de l'organixmo co ła fixiołoxia; so scała del xviłupo de un organixmo co la bioloxia delo xvilupo; so scała de unjoło organixmo co ła zooloxia, botanega, microbioloxia e altre; so scała de popolasion de organixmi viventi co l'Ecołoxia, e esame de łe interasion intrà de łori co l'etołoxia e psicobiołoxia; so scała de evolusion co ła sistematega e ła bioloxia evołutiva.