Woody Allen, , el ze un rezista, ator, senejador, comico, scritor, comediògrafo statunitense. Grasie a l'intensa produsion sinematogràfega , ai testi comici e a łe gag che'l ga inisià a conponer za in età adołesensiałe, el ze uno dei comici pì presai a łiveło intarnasionałe. El stiłe rafinà e speso serebrałe ło ga rendesto uno dei autori piasè respetai, ponto de refarimento de ła comedia statunitense moderna: el ze considarà «el pì europeo»tra i rezisti statunitensi, sia par łe temàteghe afrontàe sia par el suceso dei só film, da senpre major inte'l vecio continente che in patria. I temi afrontài da Allen, che i spasia da ła crize ezistensiałe dei anbienti intełetuałi a ła raprezentasion speso autoirònega de ła comunidà abràega newyorkese, da ła critica a ła borghezìa fin a ła critica del capitałizmo, i respecia ła só pasion par ła łetaradùra, ła fiłozofìa, ła psicoanàłizi, ła mùzega jazz, el sìnema europeo, e soratuto par ła só sità nadae, New York, andove ch'el vive e da ła cuałe el ciapa continua ispirasion. Vinsidor de cuatro premi Oscar, inte'l 1995 el ga resevùo el Leone d'oro a ła cariera a ła Mostra intarnasionałe d'arte sinematogràfega de Venesia. Woody Allen nase co'l nome de Allan Stewart Königsberg el 30 de novenbre 1935, anca se ła nasìta ła ze stà rezistrà soło el zorno drìo, inte'l cuartiere del Bronx da na fameja àbrea de orizene rsso-austriago-todesca e de modesta condision sosiałi. I noni del pare, imigrai da ła Zarmània a ła fin del XIX sècoło, i zera àbrei orientałi aschenaziti de łengua todesca, ebràega e yiddish. Drìo l'opinion de alcuni ła fameja ła ze orizenaria de l'Ungarìa, anca se el conjome el ze un topònemo zarmànego, derivà da un nome de sità cofà tanti conjomi ebràeghi, e el par refarìrse a Königsberg, inte ła Prusia Orientałe, ancùo denomenada Kaliningrad e situaada inte l'exclave russa. Só pare, Martin Königsberg , el łaora prima cofà insizor de zogełi da un oreze, drìoman cofà camarier a Manhattan e infin cofà tasista; só mare, Nettea Cherry , dita Netty, ła ze inpiegada cofà contabiłe da un fiorer ed entranbi i provien da fameje ebràeghe resentemente emigràe da l'Europa. Inte'l 1943 A nase só soreła, Letty, co ła cuała da senpre el ga un streto raporto anca de tipo profesionałe . A l'età de tre ani só mare ła ło porta al sìnema a véder , film che fasina e senja indełebilmente el picoło Woody; da ałora, come che'l ga contà drìoman in diverse intarviste, ła sała sinematogràfega ła deventa ła só segonda caza. Da tozo el só film prefarìo el zera de Billy Wilder. Inte'l primo ano de scoła el vien insarìo in una clase avansà, grasie al só ełevà cuosiente de intełizensa, ma el zviłupa suito un odio par l'anbiente scołàstego, deventando un ribełe, non zvolzendo i conpiti a caza, respondendoghe małe ai insenjanti e desturbando continuamente in clase. Sorprendentemente el se mostra tanto àbiłe inte i spor e el pràtega bałacanestro, football merican, baseball, stickball, sia a scoła che inte'l cuartier; uno dei só favorìi A ze el puziłà , ma dopo diversi mezi de ałenamento i só zenidori ghe chiede de mołàrghe. Soranomenà dai conpanji , "roso", par el cołor de ła só cavełada, A se distinuge tra i studenti par el só strazordenario tałento inte i zoghi de carte e inte i truchi de mazìa, pasion che ła recorarà speso inte łe só òpare.