El sosiałizmo el ze on anpio conpleso de ideołozìe e orientamenti połiteghi che el conprende i movimenti e łe dutrine che łe tende a na trasformasion de ła sosietà bona de reałizare l'uguajansa de tuti i sitadini so'l piano econòmego e sosiałe, oltre che zurìdego. Orizenariamente tute łe dutrine e movimenti sosiałisti i vołeva reałizar i obietivi atraverso el superamento de łe clasi sosiałi e ła sopresion, totałe o parsiałe, de ła proprietà privata de i mezi de produsion e de scanbio; co ła revołusion bolsievega e ła costitusion de ła Tersa internasionałe l'ała revołusionaria de'l sosiałizmo el se ga destacà organizandose inte i partii comunisti, mentre i partii sosiałisti, ormai orientài in senso reformista e inserìi inte i sistemi democràtego - borghezi de i difarenti paezi, par ło pì i ga ciapà gradualmente łe distanse da'l marxismo e i ga recuperà łe istanse łiberałi de l'utopizmo sosiałista pre-marxista. El sosiałizmo ła ze na corente de pensiero łigà a i movimenti połìteghi che a partir da'l XIX sècoło i ga łotà par modifegar ła vita sosial e econòmega de łe clasi pì poarete e in partegołar de'l prołetariato. El movimento operaio da cui A ze scaturìo el sosiałizmo el ga meso par ła prima volta el problema de ła zustisia sosiałe e de l'uguajansa econòmega a'l sentro de l'azenda połìtega. El ga trasformà radicalmente łe forme de ła połìtega organizandose in partii de masa e sercando de coordinare ła propria atività połitega a niveło internasional. El sosiałizmo el se ga oposto a i scuminsi a'l liberałizmo clàsego domandando invese ła nasionałizasion o ła sosiałizasion de tute o parte de łe atività econòmeghe e de i mezi de produsion. El contesta l'idèa de łe neutrałità de łe istitusion statałi respeto a ła łota de clase e el se bate par on mutamento de'l roło de'l Stato o, adiritura, inte ła version de Karl Marx e repreza da l'anarchizmo, par ła só ełiminasion. So'l piano internasional el movimento sosiałista el nase come on movimento pasifista e favorévołe a l'autodeterminasion de i pòpołi, contraponendose a'l nasionałizmo e a l'inperiałizmo. Inte ła prasi tutavia pareci partii sosiałisti o corenti de cuesti i finise par abandonar el pasifizmo e l'internasionałismo, apozando łe inprese bełiche de i só paezi co motivasion patrioteghe. 'Sto voltafasa el ga provocà in pareci paezi połemiche e sision. Partii e movimenti estremamente difarenti intrà de łuri i se ga definìi sosiałisti: pareci de questi i soravive ancor ancò e i forma una de łe pì inportanti corenti połìteghe in Europa, nonché ła prinsipal conponente de ła sanca eoropèa. El movimento sosiałista el ga conosesto parece sision, acuze resìproghe de aver tradìo i ideałi orizenari, etc. etc. Ła sision pì inportante ła ze probabilmente cueła fata a l'indoman de ła Revołusion de Otobre, che ła ga visto na łarga feta de ła sanca de i partii sosiałisti stacarse e séłier ła denominasion comunista, zà doparà prima da teòreghi sosiałisti come Karl Marx. I movimenti de l'otosento i deriva da łe lote revołusionarie republegane, in partegołar da l'esperiensa de ła revołusion franseze co'l movimento de i Montagnardi e de i Sancułoti, e da łe rivolte contadine che da'l Medioevo łe se ripeteva siclicamente contro l'aristocrasia teriera; talvolta 'ste rivolte łe ciapava conotati rełigiozi che i ndava fora inte l'egałitarizmo e inte ła comunion de i beni de produsion.