Poła 31/03/2011 Połexani Poła o Pula ła xe ła sità pì granda de l'Istria. Co fa tuta la rejon de ła costa istro-dalmata ła ga na storia venesiana, e, par sta via, de influensa italiana. Indopo de ła sconfita de l'Itàlia ne ła seconda guera mondiałe ła xe pasada definitivamente soto el controło de ła repùblega Jugoslava. Col siolimento de ła Jugoslavia de Tito ła sovranità ła xe pasada a ła Croasia. Ancora al dì de uncuò, na minoransa de sitadini de Pola ła continua sentirse veneto-istriani, e a parlar veneto nonostante vendete, pericołi e svantaji. Par i più zòveni, pol eser curioso de inparar che ła majoransa dei stesi croati "autoctoni" che da secołi i xe stài parte integrante de ła società istro-veneta, i cata del tuto normałe esprìmerse in vèneto o anca in italian quando che se scumisia el discorso in veneto; naturalmente questo no vale par i croati rivadi da l'interno. In un serto senso, par i croati autoctoni de Pola i croati da l'interno i xe probabilmente manco familiari dei veneti. Na situasion simiłe se ła trova in quasi tute łe coste istriane e parfin pi in zo. Nei secołi de l'epoca inperiałe de Roma antiga , a Poła xe stà costruìo i pì inportanti monumenti de l'antichita' in Croasia. El monumento pì inportante e el pì famoxo de quei tenpi xe l'Arena. L'anfiteatro, destina’ a ła lota dei omeni e dei animałi, el vien costruìo soto l' inperator Vespasian, inte el I sec. dopo Cristo. El xe de forma elitica, de dimension 130 X 105 m circa, alto 32 m. Par grandesa el xe al sesto posto tra i anfiteatri al mondo. L' Arena al so tenpo ła podeva acolier 23 000 spetadori, al dì de un quo a łe rappresentasion estive ła ghin riceve sui 5 000. Poła antiga ła disponeva de tute łe conquiste inportanti de ła sivilta' romana, ła gaveva el sistema idrico e ła canałizasion, el forum che el jera el sentro aministrativo, comerciałe e rełigioso, el canpidolio co i tenpli , do teatri, un cimitero sitadin grando , case riche de mosaici e marmo. La sità ła jera cinta da muri co na dexina de porte, tiràe zo par la major parte in prinsipio del XIX sec. L' Arco dei Sergi el se trova a ła fin de ła via che dal Forum procede verso est. El jera in pojada a ła porta de ła sita' , e par sto motivo sołamente ła parte visibiłe, a ovest, ła xe stata decorada co ornamenti scolpidi ne ła piera. El xe sta ereto a so spese da ła matrona Salvia Postuma Sergi in onor dei so tre conjiunti, che a ła fin del I° secoło dopo Cristo i ricopriva alte cariche aministrative a Poła. Secondo l' iscrision su l'arco, el xe stato costruìo tra il 29 e il 27 prima de Cristo. Questo inpresionante monumento de ła cultura antiga el xe stato par secołi motivo de ispirasion pai artisti pì famosi, specialmente quełi italiani come par esenpio Michelangelo. Verso nord trovemo altre do porte antighe conservae: Porta Ercole e Porta Gemina. Fora da łe mura sitadine se trova łe necropołi de che numerosi framenti i xe conservai al Museo archeologico. Rente ła Porta Gemina xe state trovae trace de na costrusion tombałe, un mausoleo otagonal risałente al I – II sec. dopo Cristo. El Forum, la piasa centrałe de ła Poła antiga e medievale, un tenpo el jera borda’ da arcade co statue e rilievi e suła parte nord sorgeva i tenpli. Al dì de un quo el xe oncora conpletamente conserva’ el Tenpio de Augusto, costruìo tra l' ano 2 prima de Cristo e il 14 dopo Cristo.