I catòłeghi tradisionałisti i ze chiłi che i profesa ła fede catòłega ma i ze łigai e forme łiturzeghe e insegnamenti de prima del Cosejo Vategan II . I tradisionałisti, in zenere, i refiuta łe reforme de'l Consejo e i sostien che łe ze distacà da ła tradision de ła Ceza catòłega considerà moderniste e in contrasto co l'enciclica deł 1907 de papa San Pio X. I catòłeghi tradisionałisti i se definise "catòłeghi" o "catòłeghi tradisionałisti" refasendose a ła łetera apostołega de papa San Pio X che ła dize: «I veri amighi del popoło no i ze i revołusionari, ne novaduri, ma i tradisionałisti. I ze distinti in varie corenti chiłi in comunion col Vatican Summorum Pontificum e chiłi distacà come i tradisionałisti lefebvriani , sedeprivasionisti e sedevacantisti. Pie prateghe de ogni dì come łe orasion de matina, de ła sera, ła recitatasin del santo rozario. Nare a ła mesa tridentina, ciamà anca "mesa in łatin" o "mesa de San Pio V", con digiun; łe femene łe mete el veło. I e i no i dopra el mesałe del 1962 de Joani XIII ma i dopra łe , sensa nominar el nome del papa in tel canone de ła mesa . Ze difondesta ła pratega di organisare, inte i periudi de łe vacanse in istà e nadałisie, canpi par tuziti e tozete . Sti canpi se fà mumenti de spirituałità , el studio del catechismo e łezere łibri spirituałi. I fa periodicamente i ezercisi spirituałi de Ignasio de Loyola, in particołar te ła forma "condensà", ełaborà inte el XX secolo da eł prete Francisco de Paula Vallet. Ła łetura de łibri o reviste tradisionałiste come , , e ałtre riviste. Łe critegne liturzeghe łe ze de gaver sostiesto ła Mesa tridentina in łéngua latina con ła reforma liturzega in łéngua vernacołare struturada diversamente co zontade e omision respeto a łe vecie łiturzie a voze alta e canbià łe forme de consacrasion inte el canone de ła mesa, sełebrando co na toła divanti el popoło dandoghe on aspeto de na sena fraterna; de on memoriałe co ła diminusion de ła prexensa reałe del'eucarestia; ała comision de el segretario el xe stà Annibale Bugnini. Va recordà che ła reforma ła ze sta fata in co siè pasturi protestanti ciamà da Pauło VI. Max Thurian el ga dito:« on dei fruti del nòvo el sarà magari che łe comunità no catoòghè łe połarà sełebrar ła santa sena co łe istese parołe de ła Ceza Catòłega. Teołozegamente ze posibiłe». Sta reałizasion de ła nòva mesa ła ze contraria a cheło che ga stabiłesto el Conciłio de Trento par mezo de ła boła che ła vieta in perpetuo modifeghe a el mesałe roman. Vałutasion intrà le varie pozision tradisionałiste: - Segondo l'arsivescovo Marcel Lefebvre, che el ga fondà ła Fraternità saserdotałe San Pio X el aferma l'ortodosia de ła mesa tridentina, ma ła mesa nòva no ła ze invałida ma ła porta a l'erezia. - I sedeprivasionisti i pensa che ła sipia invałida. - Anca par i sedevacantisti che ła ze invałida. In zenare par i tradisionałisti el Vategan II el vien considerà come ła revołusion franseza co i moti Liberté, Égalité, Fraternité. El dirito de ła łibertà rełijoza del 7 de disenbre 1965 co ła declarasion conciłiare , che respeto a ła dotrina de prima ła ze condanà. I nòvi catechismi i vien definji in contradision co chiłi de prima. Vien critegà l'autorizasion ai catołeghi de proseder a ła pratega de ła cremasion contro ła tradision cristiana de sepełire i morti come ópara de carità corporałe. Vien critegà l'arte rełijoza moderna<ref> : «Esempi di scandalose chiese post-conciliari.