Co diałeto toscan se intende na seria de parlari romanzi parlai inte el l'àrea d'Itałia corispondente uncò a ła rejon Toscana, co l'escluxion de ła Provincia de Masa Carara e de l'Alta Garfagnana indove i se parla invese diałeti setentrionałi gallo-italici, de tipo emijan co influenze liguri, includendo inveçe ł'area de ła Corsica setentrional dove el vien parlà el diałetto cismontano et l'area de ł'Unbria confinante co la Toscana dove el vien parlà el chianino Carateristegha prinçipałe de 'sti idiomi la xe queła de èssar sustançialmente parlai. 'Sto fato el garantisse na ciara distinçion dal itałian, che da sempre el xe stà na léngua squasi escluxivamente scrita, leterària, aristocràtica, parlà da łe élite scołarizae. El toscano donca el xe un sistèma lenguistego inte el isteso tempo inovativo , ma anca conservativo, arcaizante, grassie al so legame co le àree piexe rurałi de ła rejon. Popołarmente el toscano no el veniva considerà un diałetto itałiano data la granda somijanza co el itałian cólto de el cual, par altro, el xe ła sorxente , ma el veniva cunsiderà inveze na semplizze variante o "vernacoło" del Itałiano; inte ła leteratura lenguistega el se xe comunque sempre parlà de anca se uncò el se prefarisse cunsidarare i parlari toscani un al pari de tóti i altri, pitòsto che un . I primi contributi leterari signifegativi in toscan i risałe al XIII-XIV secoło co łe opare de Dante Ałighieri, Francesco Petrarca et Giovanni Boccaccio, e sucesivamente intel XVI secoło co Nicoło Maciavełi et Francesco Guicciardini, che i ga conferì ai parlari toscan ła degnità de "léngua letarària" de ła penixoła. Na secołare discussion a cui el ga parteçipà anca Dante ła ga visto do façion contraposte: na façion che el ga sostenù ła nassita de na łéngua itałiana su ła base de un diałeto et 'n'altra che ła se ga proposta de crear na nova léngua che ła prendesse el mejo dai vari diałeti. Ła ga prexo piè ai inissi del XIX secoło pròprio ła prima corente, sora tuto grassie al prestigioso parer de Alessandro Manzoni , ma mica poche le xe stà łe criteghe mosseghe da chi el sosteneva che el toscan el xera un diałeto co fà i altri e na vera léngua nassional la sarìa podùa nassar solche dopo el incontro tra łe varie culture del paese. El nùmar de łucotor che i parla uncò diałetti de tipo toscan el se aggira intorno ai tre miłion de persone. I diałetti toscani i presenta carataristeghe uniformi sebene i esiste alcune discrepanze che i dà vita a varianse locałi. El termine górgia el indica el passàggio de łe consonanti oclusive sorde /k/, /t/ et /p/ a fricative in poxicione post-vocałica /h/, /θ/, /ɸ/. Un exempio tipegho el xe l'articołassion della /k/ co fà /h/ in poxicione intervocałica La górgia la cata el so acme a Firense e a Siena, mentre la ténde ad indebołirse sia se se va verso sèra, sia verso matina fino a diventare fenomano saltuàrio intel aretino e inte ła ʒona Val de Ciana - Cortona ; la persiste invese, ma limitandose a ła soła /k/, a Pistoja, Prato, inte ła Marema e intełe Cołine Metałifere et la scompare inteł'àrea pisana-luchese-łivornese, inte łe cuałe se ga ł'elixion de ła conosonante /k/ in poxicione intervocałica La górgia la xe un fenomeno fonetego, o sia de puro azento rejonałe. No el xe un fato fonołoʒego, parché no el coinvolge i sóni a livel de sistema: el fiorentin non el ga manco consonanti del itałiano nèutro .