Sardegnoło Sardu El sardegnoło el xe na łengua partegnente al grupo neołatin romanxo de łe łengua indoeuropee. Ła vien parlada inte l'ìxoła de ła Sardegna e da i numaroxi emigrai de orìxene sarda in Itàlia e in Europa. Clasifegada cofà łengua romanxa oçidentałe e considerada da tanti studioxi cofà ła pi conservativa de łe łengua rivanti dal Łatin, ła xe costituìa da u insieme de diałeti, se połe individuar do varianse prinçipałe: canpidanexe e łogudorexe-nuorexe. El sardegnoło fin al 1997 no'l jera łengua ufiçial de ła Sardegna, dopo de qûeła data, ło xe in rexime de coufiçiałità co ła łéngua ufiçiałe del Stato Tałian. El Sardegnolo el xe parlà uncuò inte squasi tuta l'isola de la Sardegna da un numaro de locudori variabil intra le 1 200 000 e 1 300 000 unità, zeneralmente bilengua in situazion de diglossia , co le seventi ecezion: La cità de Alghero, inte che la lengua di difusa, insieme al talian, la xe na varianza del catelan de tipo oriental. Sto ultimo el chiapa rento, oltra che al dialeto algherexe, anca le varietà lenguisteghe, le parlae e i dialet de le provicie de Barçełona, Girona e de le ìxołe bałeare ecc. El centro de Arborea inte el Campidan de Oristan, onde che el xe difondest el Vèneto, introdoto inte i ani trenta del Novecento dai imigrai vèneti vegnesti a colonisar el teritorio, e che uncuò el xe in forte regrediment, sopiantà sia dal talian che dal sardegnolo stesso L'isola de San Piero e parte de quel de Sant'Antioco, onde che el persiste el tabarchin, dialet arcaisante che el fa parte de la fameja de la lengua ligura. A parte le "enclave" lenguìstiche viste sora, ghe xe anca altre parlade de solito considerae sardegnole che parò le ga solo na fonedega sardegnola. El Galurese e el Sassarexe i ga na gramadega ben difarentee da quela de le variante sardegnole e se pol considararli sardegnoi solo dal ponto de vista zeografego: difarentamente dal sardegnolo i ga i articoi in -L- e i tempi conposti. El sardegnoło, invese, el ga dei trati ben particołari rento el sistema neolatin Come el vèneto e gran parte de łe łéngue, el sardegnoło l'è divixo in diverse varianti, ma gramaticalmente i trati comuni che salta a l'ocio i è: el plural l'è fato su base -S come in spagnoło, portoghéxe e catałan: , , anca i artìcołi i ze fati su base -S- come in catałan baleàrico e "salat": singołar su, sa, acuxativo personałe co prepoxision A come spagnoło, ma soło co nomi propi e póche ecesion: el futuro e el condisional sènplisi i resta istéso co l'auxiliar separà da l'infinio: , , , ; , , declinasion pronominałe a 4 caxi, almanco in serte varianti: nom. , dat-acu. , conpagn. , altre prepoxision a parte póche ecesion, i agetivi i va drio el nome: , latinismi restai soło che in sardegnoło: da l'ablativo lat. "hoc anno" , dal lat. "cras" , dal lat. "ianua" . Foneticamente gh'è piasè difarense intrà łe varianti sarde, soratuto su łe vocałi finałi e su serti grupi de consonanti, che se pol divìdar groso modo intrà nord , séntro , sud : nord , séntro-sud séntro-nord , sud , séntro nord , sud , séntro séntro-nord , sud séntro-nord , sud séntro-nord , sud Ciaramente, dopo gh'è un saco de altre variasion intrà paéxe e paéxe: xe parò na caratarìstica xenerałe del sardegnoło el int'un modo somejante a ła lenision e l'eclisi de łe łéngua gaèliche. Anca in sardegnoło ghe xe ła lenision: manca parò l'eclisi e gh'è invese el rinforso e el rotacismo. In sardegnoło po, càpita anca el contrario e .