Ła Regio X Venetia et Histria ła xera una de łe co łe cuałi Augusto el gà dividesto l'Itałia sirca in tel 7 d.C Łe denominasion de łe rejon augustee łe xera sóło numarałi, e soło łe fonte acadèmeghe del dì de uncò łe costuma atribuir al nome uficiałe roman on ajetivo che dixegna el teritorio. A ła rejon ghe xe stà xontà l'ajetivo , par via dei vèneti, ła popołasion che vivea inte ła xona oncora prima dei romani, mentre el xe on nome de chel divien da ła tribù iłìrega dei histri. El teritorio se stendea dal'Ada al Tajamento, oltre che mucia parta del Carso, l'Istria. Ła Venetia ła jera ła parta abità dal pópoło veneto dal cual tołe el nome, on pópoło xà conosesto ai greci e ai etruschi co i cual i comersava, mentre el Friul el jera abità par in prevałensa da xente cèltega, tra łe cuałi se ricorda i carni. Ła cołonixasion łatina gà vùo scumisio in tel II secoło a.C., periodo in tel cual xe vegnua ła dedusion de Aquiłeja cofà cołonia de derito łatin e soratuto cofà postasion difensìa contro łe invaxion da łevante. Inte ła Venetia no xe mià mai existìi, se no cofà invaxuri tenporanei, i Iłiri o altri pópołi barbari, a ecesion de qûalche ensediamento de Gałi a Bèrghem e Bresia, i cuałi parò i se ga integrà tanto da entrar in guera al fianco dei Vèneti e de Roma contro altre popołasion cèlteghe. Aquiłeja ła gera situà 'ntel'odierno Friul, ła quarta sità de ła penìzoła come nùmaro de abitanti, che se stima fuse torno a łe 200 000 unità. Inportanto port fluviałe sul fiume Natixon, ła gera el snodo dei tràfeghi adriàtici verso l'Eoropa setentrionałe e verso l'Iłiria. Aquiłeja dovea ła soa inportansa prinçipalmente a ła soa poxision stràtexega ai fini comersałi e miłidari, dato che sorxeva sul mar Adriatico e in prosimità de łe Alpi Orientałi in modo da łasiar a Roma de controłar pì eficaxemente l'Eoropa orientałe. Inte łe soe canpagne miłidari, Julio Céxare el gera sòłito portar łe soe lejoni a svernar propio a Aquiłeja dorante l'inverno. El greco Strabone, giògrafo de età augustea, in na sequensa de ła soa òpara nota chel port de Aquiłeja , enporio par i popołi iłìreghi abitanti łongo l’Istro , se incontra rixałendo par 60 stadi el Natixon . Succesiamente, col croło del'Inpero oçidentałe, Aquiłeja, zà danegià da nomeroxe invaxioni barbàreghe tra ła cuałi queła dei Uni de Àtiła che ła gà raxa al sóło, gà perduo notevolmente ła soa inportansa econòmega e commersałe e gà mantegnù sóło queła rełigioxa, esendo ła sede del Patriarcato de Aquiłeja; ła Venetia ła se ga smenbrà, e łe invaxioni barbàreghe łe ne ga faorì el proceso. I raporti enfrà Roma e Verona i ga tacà intorno al III secoło a.C Verona ła xe devegnua cołonia co ła 'ntel'89 a.C Inte el 42 a.C., Verona ła ga desmeso de èsare cołonia e ła xe stà elevà al rango de "Municipium". Sto qua el xe stà l'inisio de secołi de grando splendor, in i cuałi Verona sità romana xe stà ricostruia 'ntel'ansa del'Àdexe: el so importanto guado el xe stà sostituìo da dó ponti, el Ponte Piera e el Postumio, che el gavéa anca altre funsion: el faxea infati da diga par el Teatro Romano par ałestir bataje navałi e da acuedot o par portar aqua corente in tante caxe de ła çità. El Foro nol gera mìa distanto dal'odierna Piasa de łe Erbe. Fora de ła sità ghe gera l'anfiteatro Arena e el Teatro Roman. Esendo un inportante Munisipio roman al çentro dei passaji verso łe frontière, Verona ła xe stà de frecuente teatro de łe łote siviłi romane.