L'Istria o Ístria ła xe ła più granda penìzoła del Mar Adriatico . La màgior parte de l'Istria ła fa parte atualmente de ła rejon istriana e de ła rejon łitoraneo-montana de ła Croazia, . Un tocheto, che ciapa drento łe sità costiere de Ìxoła d'Istria , Portoroxe , Piràn e Capodistria , el fa parte invese del teritorio de ła Slovenia. Un tòco ncora piesè picenin de ła penìzoła el xe in teritorio itałian. Ła costa ocidentałe de l'Istria ła xe longa 242,5 km e queła orientałe ła xe 202,6 km . Tuta quanta ła costa ła xe longa 445,1 km. Łe sità inportanti de l'Istria łe xe: Piemonte d'Istria Oltre a ste chì, xe inportanti anca łe picołe sità de Colmo e Rozzo . El nome el deriva da ła tribù illirica dei Histri, ricordai da Strabone come abitanti de sta rejion. I Romani i łi descriveva come na tribù feroce de pirati de l'Illiria, proteta da ła dificoltà de navigasion de łe so coste rocioxe. Ai Romani ghe ga vołest do campagne miłitari par sotometarli inte el 177 a.C Dopo ła fin de l'Impero Romano d'Occidente, l'Istria ła xe stada sachegiada dai invasion di Awari e Slavi i xe venuti drio i Longobardi. Son restai i longobardi in Istria inseme cola popołasion romana. Dopo una parte ła xe pasada soto el controło de Bisanzio . Inte sto periodo storico se ga sviłupà un diałeto ladin parlà dai abitanti romani de l'Istria setentrional (inte l'Istria meridional se ga sviłupà l'Istrioto. Ła xona istriana ła xe stada anessa al Regno Longobardo di Friuli e Venesia e dopo al Regno Franco da Pipino III , re dei Franchi e Longobardi, e ła xe deventada na , par dopo esar controłada dai duchi de Merano, dal duca de Baviera, dai duchi de Carinzia e dal patriarca de Aquileia. Inte el 933, co ła pace di Rialto, Venezia ła ga otegnù un primo riconosimento del dirito de navigar e de far comerci sułe coste istriane: inte sto periodo storico dei popołi itałici i se ga spostà suła costa de ła xona e ghe xe stadi de insediamenti de popołi slavi inte ła parte interna istriana. L'Istria ła xe deventada squasi tuta teritorio de ła Repubblica di Venezia piassé dal 1420 finché Napoleon no ła ga fata finire inte el 1797. Inte el periodo venesian l'Istria ła xe stada periodicamente devastada da guere e pestiłense; par sto motivo ła Repubblica di Venezia ła ga ripopołà l'interno de ła rejion co cołoni de diverse razze slave , trasferìi dai chełaltri so posedimenti. In Istria, cusì, se ga formà ła tipica composision etnica, co ła costa e i çentri urbani de lengua italiana e łe campagne abitae pi che sia da slavi. Dopo el trattato de Campoformio l'Istria insieme a tut el teritorio de ła Republica de Venesia ła xe stada data ai Asburgo de Austria. Dal 1805 al 1813 ła xe stada dominada diretamente da Napoleon. Dal 1805 al 1808 ła ga fat parte del Regno d'Italia napoleonico, e dopo de łe Province illiriche diretamente anese a l'Impero francese. Inte el 1814 l'Istria ła xe tornada soto ła dominasion dei Asburgo. Inte el 1825 l'Impero austriaco el ga fondà ła provincia istriana, che inte el 1861 ła xe deventada autonoma co na so dieta a Capodistria . Inte el periodo de ła dominasion asburgica l'Istria ła jera abitada da italiani, croati, sloveni e grupi pi ridoti de vałachi/istro-rumeni e serbi.