El monte Paxubio el xe un alto acròcoro de łe Prealpi Venete, postà tra ła provincia de Vicensa e ła provincia de Trento. A sud e a est el casca xo 'ntełe vał Łeogra e val Poxina, che łe xe visentine, e a ovest e a nord nord-est el ga ła Vałarsa e ła Val Teragnoło, che łe xe trentine. El Paso de ła Borcoła ło łiga ai Altipiani, el Paso Xomo al monte Novegno e el Pian de łe Fugase al Sengio Alto. Ła parte de sora del monte ła xe un altopian tajà da difarenti vałoni, coi punti pi alti che xe el Roite , el Pałòn e l'Incudine , tuti in riga da nord a sud. Da sta cadena prinçipal se staca altri rami: queło de ła Sima dei Forni Alti che el va verso el Paso Xomo e i altri che i va al monte Xenevri, ai Soj Bianchi, al monte Bisorte e al Col Santo, tuti sora i domiła metri. El Paxubio el fa parte de łe Alpi Calcaree Meridionałi e łe piere che ło forma łe xe par ła pi parte de origine marina. Se pol dir che ła storia de sto monte ła xe vecia almanco de 500-600 miłioni de ani e ła se pol vedar studiando i strati rociosi. El pi vecio e el pi profondo de sti strati xe queło de łe , che łe se trova in çerti trati de ła Val Łeogra e de ła Val Posina. Łe xe piere del'età paleozoica, scistose, griso-verdastre, fate soratuto de mike e quarso. Łe xe el baxamento de tuta ła montagna che ghe xe sora. Sora de queste ghe xe łe roce de sedimentaxion ałuvionałe, łe , rose e xałe, fate de sabia de quarso cementà e łe se pol vedare da łe parti de S. Antonio. Sora sti depositi ałuvionałi, 240 miłioni de ani fa, xe rivà el mare e el ga lasà i so sedimenti de calcare e dolomia. 225 miłioni de ani fa ga scominçià l'età mesozoica col so periodo triàsico e xe de sto periodo che xe fate la pi parte de łe piere del Paxubio, tute vegnù fora da sedimenti del mar. Ła piera pi carateristega, bianca e grisa, co toni de rosa, ła xe ła , che ła vien dal muciarse de na scaretà imensa de colonie de alghe calcaree de mar, par diexe miłioni de ani. Ste roce łe se vede ben sul Kerle, sul Sojo Roso, sui Forni Alti. Sul Paxubio ghe xe sta anca de łe eruxion vulcaneghe, l'ultima tra i 60 e i 40 miłioni de ani fa, e łe ga lasà dei fiłoni de roce nere basaltiche che łe se nota in meso ai pieroni bianchi de ła dołomia, specie in Val Canałe e al Sojo del'Incudine. Tuto sto ambaradan de strati de piere, 40 miłioni de ani fa el ga tacà a montare in su, urtà insieme co tute łe Alpi, da imense spinte orogenetiche che łe ga portà el liveło fin ai domila e pasa metri de ancò. No bisogna infin desmentegarse dei giaxàri che un miłion e meso de ani fa i ga invaso anca el Paxubio, co łe Val Łeogra e Teragnoło che łe xera rami del gran giaxàro de ła Val d'Àdexe. Fin ai 800-1000 metri ghe xe el bosco ceduo dove che se trova el carpano moro, el noxełaro, el fràsene, el ròare e el fagaro, che el riva anca ai 1400 metri. Fin qua riva anca el tana insieme al'albèo roso. In alto, fin ai 1800 metri se trova el larese, pi raquanti albèi rosi, e dopo, pi in su, ghe xe posto soło par el rododendro, el pino mugo, el xenevro. Tra i fiori pi bełi, in quota, se trova ła gensiàna e ła steła alpina. Tra i mamiferi, el pi groso xe el camosio,ke se vede in spece in val Sorapache, in val Gulva e verso el paso de ła Borcoła. Xe presente anca el caoriòl e el cervo, spece questo sui versanti nord, nord-est. No manca ła volpe, ła marmota, el martareło, el lievore, el schirato. Tra i oxełi, ła pi inportante ła xe l'aquiła real, ma ghe xe anca el falco, ła cornàcia e ła pojana.