Ła vita, dal pónto de vista de ła biołogia, ła xe ła condision che ła destingue ła materia vivénte da ła materia inanemada. El conceto de vita el xe donca el contrario de queło de morte soło in parte, in quanto ła morte ła xe ła fin de ła vita, e no ła xe ła condision de ła materia che no ła ga mai avùo vita. Ła vita ła xe particołarixada anca da un só siclo vital. Ogni èser vivénte el ga el só siclo vital. La maxor parte de łe rełigion łe ga introdoto el conceto de vita daspò ła morte, respondéndo a na domanda che da sénpre l'omo el se fa. Secondo sto conceto qua, ła morte no ła raprexenta na fin, ma un canbiamento, che el capità in manière e co signifegai desferénti a seconda de ła dotrina spesìfega de ogni rełigion. Ghe xe fiłoxofie che łe revarda dretaménte ła vita e inte ła socetà umana ła vien considerada un vałor fondamental, e par defénderla i ómeni i ga scomensà ła medexina. Ła vita ła xe prexente inte i organismi vivénti ma anca in unità menóre, overosìa in parte de un organismo, divixe dal resto del'organismo steso. Sta roba qua łe càpita par exenpio co łe colture sełułari, o anca co òrgani, levai via da un donator e mesi drénto inte un pasiénte o anca col ràxoło, parte de n'organismo vegetal bon de créser fin a reprodur ła pianta orixenal. N'organismo vivénte el xe particołarixà, in mexura più o manco signifegativa, da ste caraterìsteghe qua: Còdexe o informasion genètega . Sto còdexe el règoła ła formasion e'l funsionaménto del'organismo; El xe bon de adatarse a łe condisioni anbientałi e reasion ai stìmołi; Individuałixasion, overosìa separasion dal'altro da sè El xe bon de reprodurse e créser, grasie al metabołismo, che el prevede scanbi energèteghi e uxo de materia par ła creasion del só corpo. El mor, a ła fin del só siclo Un caxo particołar el xe raprexentà dai virus, sui cuałi el xe parla par stabiłir se i xe na vèra forma de vita. Su ła tera i sicli vitałi cognosui fin deso i se sviłupa datorno ai ełeménti Chnops, ma sta roba no ła stabiłise che no łe posa exìster altre serie de ełeménti datorno a łe cuałi łe se posa crearse sistemi de vita alternativi. Łe caraterìsteghe fondamentałi dei vivénti i xe ste qua: Sełułarità: tuti i èseri vivénti i xe costituìi da unità struturałi e funsionałi ełementari, ciamae sèłułe, bone de svòlxer tute łe funsion propie dei vivénti. Łe sèłułe, infati, łe nase, łe se nùdriga, łe crese, łe se reproduxe e łe mor. I più sénplexi organismi vivénti i xe costituìi da na sìngoła sèłuła picenina; cusì par exenpio, i bateri, paréce spece de àłeghe e i łevà. Altri organismi, come łe piante, i anemałi e squaxi tuti i fónghi, i xe formai da n'alto nùmero de sèłułe. Łe sèłułe che łe costituise un organismo plurisełułar łe pol èser stretamente saldae łe une co łe altre o èser bastansa łìbere e indipendénti. In ogni caxo, i xe in comunicasion chìmega infrà de łóre par formar el conpleso integrà del'organismo. Conplesità: i vivénti i xe èseri conplessi e altamente integrai. Un baterio, che el xe na de łe forme de vita più sénplexi e pìcołe, el xe fato, a ocio, da 7 000 sostanse chìmeghe desferénti. Ognuna ła ga na sóa funsion biołòxica ben precixa e ła ga da èser sénpre prexente inte ła quantità par el bon funsionamento del baterio.