I test de costituensa i ze test doparài in łenguìstega par reconósar i sintagmi, cioè łe secuense de parołe che łe fa grupo tra de łore e che łe se conporta cofà unità. A ghe ze defarenti test par el reconosimento dei sintagmi: Test de mobiłità o spostamento Test de ła sostituibiłità Test de ł'enunsiabiłità in izołamento Test de ła divizion Test de ła coordinabiłità Test de ła no-interonpibiłità Test de ł'ełisi I sintagmi donca, par èsar defenìi cusì, i ga da suparar un test de costituensa, ma “sorpasar un determinato test ze una condizione sufficiente, ma non necessaria di costituenza”, siché par stabiłir se un grupo de parołe el ze un sintagma, el pol èsar nesesario far recorso a i defarenti criteri. Un sintagma el ze tałe se’l pol ocupar pozision defarenti rento un tèrmene e se łe parołe che łe ło costituise łe se move insenbre inte ła fraze. Francesca e Alessio i ndarà via . Cuà ła secuensa de parołe “” ła pol èsar spostà da ła pozision finałe a cueła inisiałe: Francesca e Alessio i ndarà via. Donca, el grupo de parołe “” el ze un sintagma parché, se A separemo “meze” da’l só modifegador “pròsimo”, A vien fora de łe frazi agramategałi cofà: *El pròsimo Francesca e Alessio i ndarà via meze. *I ndarà via meze Francesca e Alessio el pròsimo. Siché testa e modifegador i ga da móvarse insenbre rento ła fraze in modo che che cuesta ła rezulte gramategałe. ‘ste oparasion de movimento łe consiste donca inte un spostamento de un ełemento che’l va a ocupar na pozision marcada. Ła frase de ł'ezenpio , defati, ła vien defenìa fraze marcada, cioè ła mostra na secuensa che no ła ghe va drìo a’l normałe modeło SVO , ma ła remarca un costituente frazałe; ł'atension l’è postà so un ełemento de ła fraze e ła ze prevista na dezlocasion in pozision inisiałe de un costituente frazałe ; in partigołare, ła pozision sołitamente ocupà da’l tema cuà ła vien ocupà da’l rema. Par ezenpio inte ła fraze: Maria ła vol regałar na majeta de Topolino a so soreła. L’è posìbiłe doparar ła focałizasion par verifegare cuałi che i ze i costituenti: -Na majetaCol capełoA i ładriA i ładri col capełoA i ładri coI do amighii do amighiEl corierEl corierCosa voło regałar Luca al so amigo?Cosa voło Luca?Cosa voło Luca?ła me amiga” e ła fraze che ła vien fora ła ze: Ła ze ła me amiga che ła łeze i apunti de łenguìstega. A no ze posìbiłe izołar, invese, łe sìngołe parołe che łe costituise el sintagma “ła mé amiga” parché A ghin venjarìa fora frazi agramategałi: * Ła ze amiga che mia ła łeze i apunti de łenguìstega. * Ła ze ła me che amiga ła łeze i apunti de łenguìstega. ‘Sto criterio el parmete de reconósar cuałe secuense de parołe che łe fà parte de na fraze coordenà łe ze sintagmi e cioè individuar grupi de parołe che łe raprezenta sintagmi de’l mèdemo tipo. Do o pì sintagmi diversi i pol èsar considarài de’l mèdemo tipo se coordenàbiłi. ‘Sta roba ła vałe par sintagmi nominałi , ajetivałi , verbałi , evc.: Chel tozateło e'l so conpanjo i ze stài punidi. A go cronpà un dolse fresco e gustozo. Studia e łaora co gran inpenjo. Inazonta, drìo el criterio de coordinabiłità, A no ze posìbiłe catar in raporto de coordenasion secuense de parołe che no łe forma sintagmi: * El profesor de Luca el spiega e de Marco e'l intèroga. Un sintagma l’è tałe se’l costituise un'unità no-interonpìbiłe, cioè un costituente. El criterio de ła no-interonpibiłità el consiste, defati, inte ł’inserir rento de na secuensa de parołe unitaria un morfema.