Ła astronomia ła xe ła siensa che ła va studiar e descrivar i avegnimenti cełesti. Studia łe orixani e l'evołusion, łe propietà sfixeghe, chìmeghe e tenporałi dei ojeti che i conpone l'Universo e che i połe eser vardai inte ła sfera cełeste. L'astronomia ła xe una de łe siense pì vecie e che tante çiviltà vecie de tuto el mondo i ga studià el ceło e i vari avegnimenti astronomeghi: Ejisi, greçi babiłonexi, indiani, çinexi maia e incas . Sti veci studi astronomeghi, i vardava al studio de ła poxision dei astri , ła periodiçità dei avegnimenti, e la coxmołoxia e de consenguensa, particolarmente st'ultimo, l'astronomia antica la jera caxi senpre cołegada fortemente co aspeti rełijoxi. Al dì de oncò, l'astronomia moderna, la xe cuaxi sinonimo de astrofixega. L'astronomia no ła va confondesta co l'astrołoxia che ła xe na pseudo-siensa che ła pensa che i movimenti del sołe e che i pianeti inte el xodiaco, i influensa in calche manjiera ła vita de l'omo. Anca se łe do disipline łe ga on ponto de partensa in comun, łe xe totalmente difarenti, visto che l'astronomia, a difarensa de l'astroloxia, ła ga inbrasà el metodo sientifego fin dal tenpo de Galileo Galilei. L'astronomia l'è una de łe poche siense andove che el trabaco del amadore el połe xugare on roło de pexo, dando dati so nove scoerte e dando novi dati so łe oservasion. Inte el scumisio de ła so istoria, l'astronomia ła se ocupava onegamente de ła oservasion e de ła previxion dei movimenti dei ojeti çełesti, che i podea esar visti a ocio dexnudo da l'omo. I primi strumenti che i podaria esare ricondoti a fini astronomeghi, i riva dal XX secoło v.C., on exenpio el połe esare cheło de Stonehenge, che a parte łe so doparasion çerimoniałi, i podea esare doparai par determinar łe stajon , e ła longhesa de l'ano e/o par far na mapa astronomega de ła poxision de łe stełe e pianeti . Da ste prime oservasion, ga tacà formarse łe prime teorie so i movimenti dei pianeti e so ła naura del Sołe, de ła Łuna e de ła Tera, che in prìnsipio se pensava ła fuse al çentro de l'universo. Sta vixion ła se ciama sistema xioçentrego o sistema tolemaico, dal nome de l'astronomo greco Claudio Tołomeo. De granda inportansa xe sta l'aplicasion de ła Matemàtega a l'astronomia, che ła ga scumisià co i Babiłonexi, che i xe stai pasai de jenerasion in jenerasion e de çiviltà in çiviltà, descoerxendo che łe crisi lunari łe rivava segondo o çiclo ripetitivo conosuo come saros. Dopo i babilonexi, grandi progresi economeghi i ghe xe stai in Gresia e inte el mondo ełenistego, co l'astronomia greca che vardava a sercar na spiegasion fixega e rasionałe par i fenomani çelesti. Inte el III secoło v.C., Aristarco di Salmo el ghea stimà łe dimension e ła distansa de Sołe e Łuna e el xe sta el primo a propore on model elioçentrego del Sistema sołare e inte el II secoło v.C., Ipparco el ghea descoerto ła preçesion dei ecuinosi, el ga calcołà ła grandesa e ła distansa de ła Luna e el ga inventà uno dei primi strumenti astronomeghi, l'astrołabio. Ipparco el ghea fato anca on catałogo finìo de 1020 stełe, e ła major parte de łe costełasion de l'emisfero boreałe le xe stae definie da l'astronomia greca. La machina de Anticitera el jera on calcoladore mecanego projetà par conosare ła poxision del Sole, de ła luna e dei pianeti inte na determinada data. Altri machinari de sta portada, no i se vedarà fin al XIV secolo, co xe vegnui fora i primi reloji atronomeghi mecaneghi in Eoropa.