Roman el xe on comune de 13813 abitanti inte ła provincia de Vicensa. El nome "Romano" el vien sensa dubio da ła cołonisasion romana avegnù forxe a ł'epoca de ła centuriasion de Sitadeła o Basan. El riferimento a "Ezzelino" el riguarda invese ła fameja dei Ezzelini che dopo el 1199 i se ga trasferìi da Onara. A potensa de Ecelo II "el Monaco" e dei so do fiołi a jera divegnua cusì granda che a xente ga scominsià ciamarli xa da ałora i "da Romano". El col de Roman, aonde che ghe jera el casteo de Exeino, l'è scrito inte el Paradiso dea Divina Commedia aonde Dante Alighieri guidà da Beatrice el riva inte el cieo de Venere, e ghe se fa incontro el spirito ciaro de so' sorea de Exeino III, Cunizza da Roman, che cusì a ghe conta: italica, che siede intra Rïalto si leva un Colle e non surge molt'alto che fece a la contrada un grande assalto. Sol Col Bastia uncò se vede ła tore campanaria par ricordar el vecio casteo dei Da Roman . Oltre a ła Tore Exeina, sol Col ghe xe a vecia Cexeta de Roman e el monumento a Dante Alighieri. Rento sui confini del comune, ai pìe del Grapa, ghe xe a Vałe Santa Felicita, che verso l'ano 1000 a jera famosa par averghe dato el nome a l'inportante marcà de Santa Fełicita dato in concesion da l'inperator Ottone III. So' a vałe ghe jera un monastièr benedetin, fondà da ła monega Fełicita che quasi seguramente ga dà el nome a ła vałe. El monastièr l'è 'ndà a ramengo inte el XVicensa secoło e i edifici xe stà ocupà prima da eremiti e a ła fin abandonai na volta par tute.