Brunate Brünàa 31/12/2012 brunatexi Brunate xe un comùn de 1.794 anime dela Provincia de Còmo. El paese xe cognosùo parché ghe son de le vile in stil eclético e Liberty, ghè na funiculare che la parte da Còmo e ghe son un fràco de pósti panoramici da andove xe pusìbiłe vardà i Alpi Ocidentałi e i Apenìni. Par quésto Brunate la xe ciamàda el "balcòn sule Alpi". El teritòro del Comùn de Brunate se tróva nele Prealpi Lonbarde, andóve ghe xe la punta sud-ovest del cussìta ciamào Triangolo Lariano, a un'altéxa tra 562 e 1027 mètri . El vèro e própio paese de Brunate l'è pósto a quota 715 mètri, sula parte sud del Monte Trè Cròxe. El terèn l'è calcareo, ma i depósiti morènici ghàn fertilisà la tèra. Un pochéto pì in dó ghe xe un altopiàn piculìno , che l'è unìa al paese da na strada stréta e tuta a sbìsole inaugurada el 15 giunio 1935. La parte pì granda del teritòrio xe cuèrta de buschi: i alberi pì prexenti son aseri, fràsini, pini, betùłe, rubìnie, quèrce, castàni e fàji. Ghe son mìa grandi brente, che son póco gróse anca quando el pióve a sécie ravèrse. Ma ghe son tante sorjenti d'aqua: la pì cognosùa l'è la "Fonte Pissarottino", che la se tróva a la fìn de la via che la porta el sò stéxo nòme, andóve ghe xe anca uno di punti panoramici pì béi de Brunate. El clima de Brunate xe quélo tipico de méza montagna. D'està xeo frésco e ventilào, d'invèrno xeo pitósto frédo e névega un fràco ; ma anca se'l névega, Brunate la resta mìa isolà, parché la funiculare la xe sempre in servisio. Brunate la xe una locałità che se tróva inte ła zona climatega F, quéla par la quàl l'è pusìbile pizzà i riscaldamenti tuto l'àno. Quando jèra drìo a scavà par fà na cantina rento al zentro stòrego e na vila in via Pissarottino ghàn trovào di repèrti che i fàn pensàr a 'no stansiaménto de tribù cèlteghe a scumenzià già dal VI sècolo prima de Cristo. Dópo che ghe xe stada la colonisaziòn de la piana comasca da parte di Romani, Brunate la ga scumenzià a seguìr le medesime vizénde stòreghe de Còmo. Nela segònda metà del XII sècolo Brunate xe riusìo a diventà un Comùn libero, ma già inte el 1240 xe tornào a fà parte de la giurisdision de Còmo e xe stao asegnà a la circoscrision de "Porta Sala". Inte el 1340 xe stào fondào el monastièr de Sant'Andrea. A scumenziar da quèl moménto là, Brunate xe diventào un pósto de isolaménto relisóso, che l'èra anca dovùo ala dificoltà de rivàr al paese. 'Sta situaziòn la xe duràda fin al 1817, quando xe stào fào el cussita ciamào "Sentieròn par Còmo", che cołega Còmo a Brunate. Un fràco pì tardi son stàe fàe anca le dò stréte e a sbìsole strade carozàbiłi che rìvan a Brunate da Còmo e da Tavernerio, che anca al dì de oncó son doperàe par vegnèr al paese. Tra l'Otocento e'l Novecento Brunate la xe diventàda na mèta turìstega par le famiłie de siòri miłanesi, che vegnévan a passà le fèrie. In 'sto perìodo ghèra anca un casinò, che xe stào vèrto fìn a la Seconda Guera Mondiałe; dopo la licensa la xe stàda dàda a Campione d'Italia. L'arìvo di turisti xe stào fazilitào da la costruziòn de la linea feroviaria Miłàn-Grandate inte el 1896, che la se metéva insèma a la Camerlata-Còmo e la rivava visìn al lago. Da la staziòn, se riva in zinque minùti a pìe a la fermada de la Funiculàre Còmo-Brunate, inauguràda inte el 1894. In pì, inte el 1899, par festejàr i zénto àni de la pila de Volta, xe stào fào el tram a Còmo.