Manidar/DEZD-Dictionary-Kirmancki huggingface dataset:
Kırmancki: fit(ne)ker [sıf.] [Ar./Far.]
Türkçe: fitneci (fitne çıkaran, karıştırıcı, ara bozucu, fitne fücur, fitne kumkuması)
Deutsch: Unruhestifter 
English: troublemaker, disturber of the peace
Kırmancki: Covid-19 (Corona Virus Disease 2019) [tıbbi] [İng.]
Türkçe: Akut bulaşıcıakciğer hastalığı, ilk olarak Aralık 2019'da Wuhan/Çin'de tespit edildi. SARS-CoV-2 koronavirüsünün neden olduğu virüs hastalığı. Dünya çapında COVID-19 pandemisine yayıldı.
Deutsch: Akute infektiöse Lungenerkrankung, erstmalig im Dezember 2019 in Wuhan/China nachgewiesen. Durch das Coronavirus SARS-CoV-2 verursachte Viruserkrankung. Sie breitete sich weltweit zur COVID-19-Pandemie aus. 
English: Acute infectious lung disease, first detected in Wuhan/China in December 2019. Virus disease caused by the SARS-CoV-2 coronavirus. It spread worldwide to the COVID-19 pandemic.
Kırmancki: verêndiye
Türkçe: 1) baş-başlangıç (zamansal) 2) ilerisi (mekânsal)
Kırmancki: sanıkê domanu
Türkçe: çocuk masalları
Kırmancki: sanıkê heywanu
Türkçe: hayvan masalları
Kırmancki: verqese
Türkçe: ön söz (kitapların giriş kısmına konulan, o eserin konusunu, amacını, işleniş biçimini anlatan yazı, sunuş, söz başı, ön deyi, mukaddime)
Deutsch: Vorwort 
English: preface, foreword, introduction, prologue
Kırmancki: sebırkar [Ar./Far.]
Türkçe: sabreden
Kırmancki: sepiy
Türkçe: ayranıyayıkta sallamak için üçlü sırıktan biri
Kırmancki: Selereşe
Türkçe: Bingöl dağlarının 3650 rakımlıkoğtepesinin batıtepesi
Kırmancki: sebır u tebat
Türkçe: sabır ve tahammül
Kırmancki: sıtare
Türkçe: ev, ocak, gölge, sığınma
Kırmancki: sosın/e (sosun/e) [e. → 1, d. → 2] [bot. → 2 (1) ]
Türkçe: 1) süslü, güzel 2) lale
Deutsch: 1) geschmückt, verziert, dekoriert, schön  2) Tulpe 
English: 1) decorated, adorned, lovely  2) tulip
Kırmancki: phivoke [d.] (2)
Türkçe: lale
Deutsch: Tulpe 
English: tulip
Kırmancki: awur [anat.]
Türkçe: yanağın çökük kısmı
Kırmancki: suroti
Türkçe: yanaklar
Kırmancki: şanıtene
Türkçe: salıncakta sallamak
Kırmancki: rahme-rame
Türkçe: merhamet, insaf, vicdan, şevkat
Kırmancki: rao durbara
Türkçe: yol yordam
Kırmancki: rewuke
Türkçe: oğlak ya da kuzu derisinden yapılan yoğurt taşıma kabı
Kırmancki: ref [Ar.]
Türkçe: raf
Deutsch: Wandbrett, Gestell, Regal
English: rack, shelf
Kırmancki: refe to de
Türkçe: senin yaşıtların, grubun
Kırmancki: rısk [Ar.]
Türkçe: 1) rızık, yiyecek, içecek şey, azık 2) tanrı'nın bütün yarattıklarına verdiği nimet
Kırmancki: ronine
Türkçe: sıcak ekmekle yağın yoğrulmasından yapılan bir yemek
Kırmancki: rote [bot.]
Türkçe: 3-5 metre boyunda meşe ağacı
Kırmancki: ruçuk ra kuna
Türkçe: güzellikten düşersin, biter solarsın
Kırmancki: rüyê to ra
Türkçe: senin yüzünden
Kırmancki: sal
Türkçe: düz ve ince taşlar
Kırmancki: şêne xo serne (sêne xo serne)
Türkçe: göğsünü üstüne koy
Kırmancki: nuxri [e.]
Türkçe: ailede ilk doğan çocuk, kardeşlerin büyüğü
Kırmancki: o paç keno [e.]
Türkçe: o öpüyor
Kırmancki: ez paç keri
Türkçe: ben öpeyim
Kırmancki: panke kerdene
Türkçe: ezmek
Kırmancki: pelo puş
Türkçe: yaprak dükümü (hazan mevsimi)
Kırmancki: permelina
Türkçe: sararıp solarsın
Kırmancki: pıstın
Türkçe: göğsüne saklama, göğsüne koyma
Kırmancki: piçoke
Türkçe: bahar mevsiminde, çayırlarda, üç uçlu tatlıbir sulu yer yemliği
Kırmancki: porsıpiye ma
Türkçe: ak saçlılarımız, büyüklerimiz
Kırmancki: pol pol
Türkçe: yer yer (zaman zaman, birçok yerde)
Kırmancki: postıkê thoraqi
Türkçe: çökelek postu
Kırmancki: mımırdıpaçkerene
Türkçe: ben doyasıya öpseydim
Kırmancki: mıkne
Türkçe: suyun öz kaynağı, göze, pınar
Kırmancki: mıj
Türkçe: sis dumanı
Kırmancki: nêhelina
Türkçe: erimiyor
Kırmancki: lebaş (lawaş) [Far.]
Türkçe: lavaş 1) mayalıhamurdan tandırda pişirilerek yapılan ve yapıldığıyere göre büyüklüğü değişen ince ekmek türü 2) yufka inceliğinde açılmış uzun sade pide
Kırmancki: lopık
Türkçe: bir tür unlu ve bulgurlu köfte yemeği (yuvarlak şeklinde, gırık ise ufak dürüm şeklindedir)
Kırmancki: lulıkê adıri [zool.] (1)
Türkçe: ateş böceği
Deutsch: Glühwürmchen, Leuchtkäfer
English: glow-worm, fireworm
Kırmancki: xebis [sıf.] [Far.] (8)
Türkçe: cimri
Deutsch: geizig
English: miserly, stingy
Kırmancki: mıqqısır [sıf.] (7)
Türkçe: cimri
Deutsch: geizig 
English: miserly, stingy
Kırmancki: çımêteng [sıf.] (9)
Türkçe: dar gözlü, cimri, kıskanç
Deutsch: geizig 
English: miserly, stingy
Kırmancki: pêxiliye (1)
Türkçe: cimrilik
Kırmancki: xebisiye (4)
Türkçe: cimrilik
Kırmancki: nêkesiye (2)
Türkçe: cimrilik
Kırmancki: tamakariye (3)
Türkçe: cimrilik
Kırmancki: mırtıfiye (5)
Türkçe: cimrilik
Kırmancki: mıqqısıriye (6)
Türkçe: cimrilik
Kırmancki: lulıkê cırcıri [zool.] (1)
Türkçe: cırcır böceği
Deutsch: Grille
English: cricket
Kırmancki: lulıkê oxıri (oxuri) [zool.] (2)
Türkçe: uğur böceği
Deutsch: Marienkäfer, Glückskäfer
English: ladybird, ladybug
Kırmancki: dıldar
Türkçe: dildar, âşık, gönül vermiş, sevdalı
Kırmancki: meyate
Türkçe: başkasının etkisi altına girme
Kırmancki: merga şir
Türkçe: sarımsaklıçayır, sarımsaklıotlak
Kırmancki: meğel kerdene
Türkçe: hayvanlarıdinlendirmek, yatırmak
Kırmancki: manıke
Türkçe: koyun veya keçi derisinden yapılan torba
Kırmancki: mışone
Türkçe: harman döveni
Kırmancki: kermê lenganiye [zool.]
Türkçe: yazın hayvanların çeşitli yerlerine giren güve kurdu
Kırmancki: kermê dari [zool.]
Türkçe: ağaç kurdu
Kırmancki: kermecın (kermezın, kermejın) [sıf.]
Türkçe: kurtlu
Deutsch: madig, zappelig
English: maggoty, worm-eaten
Kırmancki: kınkor [bot.]
Türkçe: bir ot bitkisi (şemsiye gibi açılır, iğne yapraklılardan)
Kırmancki: korte
Türkçe: dağda bir arazi
Kırmancki: Koğe
Türkçe: Bingöl dağlarının 3650 rakımlıen yüksek tepesi
Kırmancki: Kumnexşa
Türkçe: Bingöl dağlarında bir yayla
Kırmancki: kuras [e.]
Türkçe: patiska, hasse
Deutsch: Batist
English: batiste, cambric
Kırmancki: kuco
Türkçe: köpeğe sesleniş
Kırmancki: kezebe
Türkçe: içerden, yürekten
Kırmancki: kişta raye
Türkçe: yol kenarı
Kırmancki: kala kala mali
Türkçe: koyun kuzu meleşmesi
Kırmancki: heciyene
Türkçe: sallanma, çalkalanma
Kırmancki: hewrê sisiki
Türkçe: beyaz bulutlar
Kırmancki: gurrayışê hewri (gurriya hewri)
Türkçe: gök gürlemesi
Kırmancki: gurr-gurr
Türkçe: 1) gümbür gümbür 2) hüngür hüngür
Kırmancki: hurkıj
Türkçe: yörük
Kırmancki: ilam ke (1)
Türkçe: bilhassa
Deutsch: insbesondere, eigens
English: especially, particularly
Kırmancki: isanê delali
Türkçe: güzel hoş insanlar
Kırmancki: têni (têniye) bıne bıroşi
Türkçe: tencere altındaki yanık is
Kırmancki: gızere
Türkçe: yer yemliği
Kırmancki: guda noni
Türkçe: ekmek dürümü
Kırmancki: guda thoraqi
Türkçe: çökelek dürümü
Kırmancki: hewuşe
Türkçe: üstü açık dört duvar
Kırmancki: gıjgeleke (gıjgoleke, gıjoleke) [d.]
Türkçe: hortum, toz kasırgası
Kırmancki: ğedar [sıf.] [Ar.]
Türkçe: gaddar (acımasıolmayan, başkalarına haksızlık eden, merhametsiz, katıyürekli, insafsız davranan, kıyıcı)
Deutsch: erbarmungslos, grausam, Tyrann
English: pitiless, merciless, cruel, ruthless, tyrant
Kırmancki: ğedarêni (ğedariye)
Türkçe: gaddarlık
Deutsch: Erbarmungslosigkeit, Grausamkeit
English: pitilessness, mercilessness, cruelty
Kırmancki: zındıqêni (zındıqiye) [din.]
Türkçe: zındıklık, zındık olma durumu
Deutsch: Ketzerei 
English: heresy, heterodoxy
Kırmancki: ğedarêni (ğedariye) kerdene
Türkçe: gaddarlık etmek (gaddarca, insafsızca davranmak, kıyıcılık etmek)
Deutsch: Grausamkeit tun
English: do pitilessness, do mercilessness, do cruelty, do ruthlessness, do tyranny
Kırmancki: ğedar biyayene
Türkçe: gaddar olmak (acımasız, haksız, insafsız davranmak)
Deutsch: erbarmungslos sein, grausam sein, Tyrann sein  
English: being pitiless, being merciless, being cruel, being ruthless, being tyrant
Kırmancki: helquşte (helqoste)
Türkçe: tahterevalli (iki ucuna birer kişi oturup karşılıklıolarak havada yükselip inerek eğlenmeyi sağlayan, ortasından bir yere dayalıtahta veya metal araç), çöğüncek
Deutsch: Wippe
English: seesaw, teeter-totter
Kırmancki: heliyo
Türkçe: eridi
Kırmancki: helıke (Papaver rhoeas) [d.] [bot.] (2)
Türkçe: gelincik otu, gelincik çiçeği (yazın kırlarda, özellikle ekin tarlalarında yetişen, kırmızıve otsu bitki, gün gülü)
Deutsch: Klatschmohn, Mohnblume, Klatschrose
English: corn (or field) poppy, canker rose
Kırmancki: hêga çinıtene
Türkçe: tarla biçmek
Kırmancki: hero hero
Türkçe: her gün
Kırmancki: goğtariye
Türkçe: aldırmamak, umursamamak
Kırmancki: dumax
Türkçe: toprak ve toz dumanı
Kırmancki: ecnebi [e.] [Ar.]
Türkçe: yabancı, yabancıuyruklu, yabancıdevletler
Kırmancki: Elimurad
Türkçe: Bingöl dağlarında bir yayla
Kırmancki: eşkeva
Türkçe: mayasız yufka ekmek
Kırmancki: erşo heq (erşo ella, erşo wayirê dina) [astron.] [din.]
Türkçe: gök, kâinat, evren, kozmos
Deutsch: Universum, Weltall, alle Welt, Kosmos 
English: universe, cosmos, the whole world, metagalaxy
Kırmancki: fışena
Türkçe: fosur fosur uyuma
Kırmancki: fisteneya
Türkçe: açma, saçılma
Kırmancki: filik
Türkçe: kıvırcık
Kırmancki: fıre fıre
Türkçe: fırtık atma
Kırmancki: firiğ
Türkçe: yeni çıkmış ekin başağı
Kırmancki: fincıke eştene
Türkçe: aniden sıçramak, aniden tekmelemek
Kırmancki: firrıke [d.] (1)
Türkçe: ıslık
Deutsch: Pfiff, Pfeifen
English: whistle
Kırmancki: firrıke cınıtene (cenayene)
Türkçe: ıslık çalmak
Kırmancki: gaziye
Türkçe: haber, kara haber
Kırmancki: gere
Türkçe: gerek
Kırmancki: gewro ha gewro
Türkçe: köpeği saldırıya teşvik seslenişi
Kırmancki: Gola Sitile
Türkçe: Bingöl dağlarında bir göl
Kırmancki: çulişkino
Türkçe: parlıyor, ışıldıyor
Kırmancki: çol [Moğ.]
Türkçe: 1) çöl, kumluk, susuz ve ıssız geniş arazi, sahra, badiye 2) hiçbir şey yetişmeyen, olmayan yer
Kırmancki: çuçıke [d.] (2)
Türkçe: kuş
Deutsch: Vogel 
English: bird
Kırmancki: Simurg [mit.] [Far. → Orta Far. sēnmurv, sīnamrūġ → Avesta (Zend) mərəγa saēna]
Türkçe: Simurg, Anka kuşu, Pers mitolojisi kaynaklıefsanevi bir kuş.
Deutsch: Phönix, Greif
English: phoenix
Kırmancki: theyr u thur (theyr u tebul, theyr u tebur) [zool.]
Türkçe: kuşlar, kuş türünden olan hayvanlar
Deutsch: Vögel, Vogelwelt
English: birds, bird world
Kırmancki: dana çokanê xo ra
Türkçe: 1) kendi dizlerine vuruyor 2) kendi dizlerine vurursun, kendi dizlerine dövünürsün
Kırmancki: dariye
Türkçe: dahre (bir çeşit balta, satır, et satırı, nacak) (bazıyerlerde orak diye biliniyor)
Kırmancki: dale suri [bot.]
Türkçe: boyu uzamayan, kısa esnek söğüt ağaç
Kırmancki: derbaz bi
Türkçe: geçti (dönüşsüz), aştı
Kırmancki: derbaz kerdene
Türkçe: geçirmek, aşırtmak
Kırmancki: derbaz biyayene (derbaz biyene)
Türkçe: geçmek
Kırmancki: desto paye mı
Türkçe: elim kolum
Kırmancki: iman ardene [din.]
Türkçe: iman getirmek
Kırmancki: iman kerdene [din.]
Türkçe: iman etmek
Kırmancki: bılqe-bılqe [d.]
Türkçe: fışkıran su
Deutsch: Sprudel 
English: bubble, gushing water
Kırmancki: diniye [sıf.] [din.]
Türkçe: dinsel, dini, dinle ilgili, din üzerine
Deutsch: religiös 
English: religious
Kırmancki: dêndar biyayene (dêndar ben-, dêndar biya-, dêndar -b- )
Türkçe: borçlu olmak, borçlanmak (borcu olmak, borç almış olmak, verecekli olmak, alacaklıkarşıtıolmak)
Kırmancki: dinınêni (dinıniye) [din.]
Türkçe: dinlilik, dinli olma durumu
Kırmancki: dinın [sıf.] [din.]
Türkçe: dinli, dinî inancıolan
Deutsch: religiös, fromm
English: religious
Kırmancki: xoseriyê baweriye
Türkçe: inanç özgürlüğü
Deutsch: Glaubensfreiheit 
English: religious freedom
Kırmancki: ibadet kerdene
Türkçe: ibadet etmek
Kırmancki: semah (samah, sama) [din.] [Ar.]
Türkçe: Semah alevilerin cemlerde deyişler eşliğinde yaptıklarıdinsel tören. Anlamıgök/gök kubbesidir. İnanca göre kaynağıKırklar Cemine dayanır. Saz eşliğinde söylenen sözler ve müziğin ritmine uyarak yapılan mistik ve dairesel hareketler ile Tanrı’ya ulaşma yoludur. Bu, gezegenlerin güneş etrafındaki hareketlerini, dünyanın hareketini, doğada sürekli değişmeyi ve tüm kozmostaki döngüyü anımsatır. Cem ayini içinde yapılan 12 hizmetten birisidir.
Deutsch: Ein besonderes Gebet der Aleviten. Dazu drehen sich die Betenden während der Cem-Zeremonie zu den Klängen einer Laute im Kreis. Das Wort Semah bedeutet „Himmelsgewölbe“.   Dedes (die älteren) und die Weisen (Pir) führen die Versammlung. Während des Semah-Gebetes drehen sich die Teilnehmer zu den Klängen eines Saz im Kreis. Das erinnert an die Wanderungen der Planeten um die Sonne, an die Bewegung der Erde, an die ständige Veränderung in der Natur und an den Kreislauf im gesamten Kosmos.<br>Als mystische Aufführung ist sie ein durch Musik, Gesang, Tanz und Gestik herbeigeführtes Gottgedenken. Der Semah gehört zu den zwölf Pflichten in der Cem-Veranstaltung, der spirituellen Versammlung der Aleviten.
English: A special prayer of the Alevis. To do this, the prayers turn in circles during the Cem ceremony to the sounds of a lute. The word semah means "sky vault". Dedes (the older ones) and the sages (Pir) lead the assembly. During the Semah prayer, participants turn in circles to the sounds of a saz. This is reminiscent of the movements of the planets around the sun, the movement of the earth, the constant change in nature and the cycle in the entire cosmos. As a mystical performance, it is a memory of God brought about by music, song, dance and gestures. The semah is one of the twelve duties in the Cem event, the spiritual assembly of the Alevis.
Kırmancki: teqwim [e.] [Ar.]
Türkçe: takvim
Deutsch: Kalender
English: calendar
Kırmancki: teqwimê Jülyeni [astron.]
Türkçe: Jülyen takvimi bir Güneş takvimidir, Jül Sezar tarafından MÖ 45 yılında kabul edilen ve batıdünyasında 16. yüzyıla kadar kullanılan takvim. Artık yıl hesaplamasındaki ufak bir fark sonucu yaklaşık her 128 yılda bir günlük bir kayma oluşturduğu için, yerini Gregoryen takvimi almıştır.
Deutsch: Julianischer Kalender. Sie ist einer der ältesten Solar-Kalender und Vorläufer des heute gebräuchlichen gregorianischen Kalenders. Er wurde im Jahr 45 v. Chr. von Julius Caesar im Römischen Reich eingeführt. Seit März 1900 (und noch bis zum 28. Februar 2100) besteht zwischen beiden Kalendern eine Differenz von 13 Tagen. <br> Auf drei Gemeinjahre mit 365 Tagen folgt bei ihm ein Schaltjahr mit dem 29. Februar als zusätzlichen Tag, geschaltet werden die Jahre mit durch vier teilbarer Jahreszahl. Die durchschnittliche Jahreslänge beträgt 365,25 Tage. Sie ist damit um etwa 11 Minuten länger als das tropische Jahr, wodurch der Frühlingsanfang sich etwa alle 128 Jahre um einen Tag in Richtung zum Jahresanfang verschiebt.
English: Julian calendar
Kırmancki: teqwimê Japoni [astron.]
Türkçe: Japon takvimi. Çin takviminden ortaya çıkan (Çin ay-güneş takvimi 6. yüzyılın ortalarında Kore üzerinden Japonya'ya gelen Çin takvimi), ancak ülkenin tipik bir takım özelliklerine sahip olan zamanıayırmak için bir sistemdir. 1 Ocak 1873'te Meiji restorasyonu sırasında sistem, bazıözel özelliklerle Gregoryen takvimine dönüştürüldü.
Deutsch: Japanischer Kalender. Die japanische Zeitrechnung ist ein System zur Einteilung der Zeit, das weitgehend aus dem chinesischen Kalender hervorging, aber eine ganze Reihe von landestypischen Besonderheiten aufwies. Das System wurde am 1. Januar 1873 im Zuge der Meiji-Restauration auf den gregorianischen Kalender mit einigen Besonderheiten umgestellt.
English: Japanese calendar
Kırmancki: teqwimê Aşmi [astron.]
Türkçe: Ay takvimi (veya Kamerî takvim). Dünya'nın güneş çevresindeki hareketleri yerine ayın tam devrelerini (sinodik ayları) temel alan takvim. Bu takvimde ayın gökyüzündeki devinimleri ve evreleri esastır. Ay yılı, güneş yılına göre daha hızlıtamamlanır. Bu yüzden ay takviminin güneş takvimine göre karşılığınıbulmak için hesaplama yaparken belirli sürelerin eklenmesi gerekir. Kısacası, 1 ay yılı, 1 güneş yılına göre çok daha çabuk geçer. Ayın dünya etrafında 12 kez dönmesi yani kameri bir yıl, (29,5x12) 354 gün sürer. Bu da güneş takviminin bir yılından (365 gün) 11 gün kısadır.
Ay takvimi, ilk olarak Sümerler tarafından kullanıldı.
Deutsch: Der Mondkalender (oder Lunarkalender) ist ein ausschließlich am Lauf des Mondes orientierter Kalender. Zur Abgrenzung von einem Lunisolarkalender, bei dem mit Hilfe eines gelegentlichen Schaltmonats eine grobe Anpassung an das Sonnenjahr vorgenommen wird, heißt er auch freier Lunarkalender oder ungebundener Lunarkalender.  In ihm werden zwölf Mondmonate zu einem Mondjahr (Lunarjahr), das etwa 11 Tage kürzer als ein Sonnenjahr in einem Solarkalender ist, zusammengefasst. Lunarkalender sind älter als Solarkalender, weil sie sich an einer sicher beobachtbaren Himmelserscheinung, nämlich den Mondphasen orientieren. 
English: Lunar calendar
Kırmancki: teqwimê Roci (Rozi, Roji)
Türkçe: Güneş takvimi, dünyanın güneşe göre dönme ekseninin açısınıtemel alan bir takvimdir. Temel uzunluğu yaklaşık 365,242 gündür.
Sık kullanılan bir güneş takvimi Gregoryen takvimidir.
Tarihi güneş takvimleri: İran takvimi, Jülyen takvimi ve Kıpti takvimi.
Deutsch: Ein Sonnenkalender (oder Solarkalender) nimmt den Lauf der Erde um die Sonne als Basis für die Zeiteinteilung, ohne den Mond zu berücksichtigen. Seine Basisgröße ist das Tropische Jahr (oder Sonnenjahr) mit etwa 365,242 Tagen. Eine Verschiebung der Jahreszeiten wird verhindert, indem sich der Solarkalender streng nach dem zwischen zwei Frühlingspunkten gemessenem Sonnenjahr richtet. Ein oft genutzter Solarkalender ist der gregorianische Kalender. Historische Sonnenkalender sind der iranische Kalender, der julianische Kalender und der koptische Kalender.
English: Solar calendar
Kırmancki: teqwimê Rumi [astron.]
Türkçe: Rumi takvimi, Hicret'i (Gregoryan 622) başlangıç kabul eden güneş yılıesasına dayalıdır. Dünya'nın güneş etrafında dolanımınıesas alan Şemsî Takvim düzeninde, 13 Mart 1840'da uygulanmaya başladı. Şemsî takvim sisteminde dünya'nın güneş etrafında dolanımıesas alındığından bir yıl 365 gün olarak hesaplanır. Rumi takvim, batının kullandığıGregoryen miladi takvimden 13 gün gerideydi.
8 Şubat 1332 tarihinde Jülyen esaslıRumî takvim yürürlükten kaldırılarak Gregoryen esaslıRumi takvime geçildi. 15 Şubat 1332 tarihini 1 Mart 1333 (M. 1917) günü takip etti, böylece tarihten 13 gün silinerek gün sayısındaki hata düzeltildi. Bu değişiklik Miladi takvimde 1917 senesine denk gelir.
Deutsch: Der Rumi-Kalender ist ein auf dem julianischen Kalender basierender, mit der Hidschra, der Auswanderung Mohammeds von Mekka nach Medina im Jahr 622, beginnender Solarkalender. Er wurde während der Tanzimat-Periode eingeführt und war von 1840 bis 1926 im Osmanischen Reich sowie der Republik Türkei gültig. Bei nichtamtlichen Angelegenheiten wurde weiterhin der Hidschra-Kalender genutzt. Am 1. März 1917 wurde der Rumi-Kalender vom julianischen auf den gregorianischen Kalender umgestellt. Auf den 15. Februar 1332 (julianische Hidschra-Zählung) folgte durch Auslassung von 13 Tagen der 1. März 1333 (1917). Weiterhin verlegte man den Jahresanfang auf den 1. Januar. Somit verliefen von da an die Jahre beider Kalender mit einer Differenz von 584 Jahren vollständig parallel. Anfang 1926 wurde der gregorianische Kalender eingeführt. 
English: Rumi calendar
Kırmancki: teqwimê İrani (teqwimê Farsi, teqwime Celali) [astron.]
Türkçe: İran takvimi (Celali Takvimi ya da Hicri Şemsi takvimi) Celal ad-Dawlah Malik Şah'ın (1055–1092) adınıtaşıyan bir Güneş takvimidir. Zerdüşt takvimine dayanan, Ömer Hayyam tarafından Güneş yılı esasına göre hazırlanan takvimde Miladi 15 Mart 1079 yılına rastlayan Nevruz yılbaşıolarak, Hicret yılıda başlangıç noktasıolarak kabul edilmiştir. Bu takvimin geliştirilmiş şekli 31 Mart 1925'ten beri Iran'da resmi olarak kullanılır, Afganistan'da da.
Celali Takvimi'nde 1 yıl, 365 gün 6 saat olarak kabul edilmiştir. Matematiksel kurallar yerine astronomik hesaplar kullandığıiçin, İlkbahar Ekinoksu başlangıcıtayininde Gregoryen takviminden daha doğrudur.
Deutsch: Der iranische Kalender (oder persischer Kalender, Dschal&#257;li-Kalender) ist ein Sonnenkalender, benannt nach Dschalal ad-Dawlah Malik Schah, 1055–1092. Sie wird in der heutigen Form seit dem 31. März 1925 auf Beschluss des iranischen Parlaments als amtlicher Kalender im Iran verwendet sowie in Afghanistan.<br>Jahresbeginn ist die Frühlingstagundnachtgleiche (Nouruz, Newruz). Diese liegt im gregorianischen Kalender zwischen dem 19. März und dem 21. März. Das Jahr ist ein Sonnenjahr mit einer festen Länge von 365 Tagen, in Schaltjahren 366 Tagen, und besteht aus 12 Monaten zu 31, 30 oder 29 Tagen.  Der iranische Kalender ist eine Weiterentwicklung des im März 1079 von Dschalal ad-Dawlah Malik Schah eingeführten Nouruz-Nameh-Kalenders (Nouruz-Nameh ‚Buch über Neujahr‘) des Omar Chayy&#257;m, der seinerseits auf den zoroastrischen Kalender zurückgeht. Die Zeitrechnung des iranischen Kalenders beginnt mit der Auswanderung (Flucht bzw. Hidschra) des Propheten Mohammed von Mekka nach Medina. 
English: Iranian calendar, Jalali calendar
Kırmancki: Omer Hayyam (Gıyaseddin Eb'ul Feth Ömer İbni İbrahim el-Hayyam)
Türkçe: Ömer Hayyam (18.05.1048 - 04.12.1131), İranlışâir, filozof, matematikçi, astronom ve takvim reformcusu, rubaileri ile ünlenmiştir.
Deutsch: Omar Chayy&#257;m (18.05.1048 - 04.12.1131), persischer Mathematiker, Astronom, Astrologe, Kalenderreformer, Philosoph und weltweit vor allem durch seine Vierzeiler (die Rub&#257;‘&#299;y&#257;t) berühmter Dichter.
English: Omar Khayyam (May 18, 1048 - Dec. 04, 1131), Persian mathematician, astronomer, astrologer, calendar reformer, philosopher, and world-famous poet especially thanks to his four-lines (the Rub&#257;'&#299;y&#257;t).
Kırmancki: derze
Türkçe: sırtla taşınan bağ, yük odun bağı
Kırmancki: dest saneno (1)
Türkçe: el sallıyor
Kırmancki: dest hecneno (2)
Türkçe: el sallıyor
Kırmancki: dero ciran
Türkçe: kapıkomşu
Kırmancki: deyax
Türkçe: direnme, cesaret, tahammül güç
Kırmancki: dımega (dımê gay, masiconık) (Verbascum) [d.] [bot.]
Türkçe: sığırkuyruğu bitkisi, kurt kulağı, çoban çırası(ekilmemiş yerlerde ve yol kenarlarında bulunurlar, balgam söktürücü, göğüs yumuşatıcıolarak ve iltihaplıromantizmada kullanılır)
Deutsch: Königskerze 
English: mullein, mullen
Kırmancki: doze
Türkçe: iz, izi
Kırmancki: doyê meşke
Türkçe: tulum ayranı
Kırmancki: düyê adıre wara
Türkçe: yayla ateşinin dumanı
Kırmancki: duşe mıde
Türkçe: benim karşımda
Kırmancki: bifistene ra to
Türkçe: sana sarılaydım
Kırmancki: bulki kerdene
Türkçe: 1) emeklemek, dizler ve eller üzerinde yürümek 2) mecaz: bir işe yeni başlarken deneyimsizlikten ötürü acemilik geçirmek
Kırmancki: ca be ca çarna
Türkçe: yer yer gezdirdi
Kırmancki: cüret [Ar.]
Türkçe: 1) yüreklilik, ataklık, cesaret 2) düşüncesizce, saygıyıaşan davranış, cesaret
Kırmancki: Çelkani
Türkçe: Bingöl dağlarında bir ziyaret
Kırmancki: Çepanıke
Türkçe: Şerafettin dağlarında bir bölge
Kırmancki: bêkesiye
Türkçe: bikeslik, kimsesizlik
Deutsch: Alleinsein
English: loneliness, solitude
Kırmancki: bêheş [sıf.]
Türkçe: sersem, dalgın
Kırmancki: bêheşo
Türkçe: sersem gibi
Kırmancki: bêzariye
Türkçe: bezginlik, bıkkınlık, usançlık, acizlik, yılgınlık
Kırmancki: bêzerri [sıf.]
Türkçe: kalpsiz, yüreksiz, gönülsüz
Deutsch: herzlos, zaghaft, mutlos, ungern, lustlos
Kırmancki: bermak
Türkçe: koyunun, kuzunun doğada özgür otlamasınıöğrenmesi
Kırmancki: bıdırne
Türkçe: yırt
Kırmancki: ez bifistene ra
Türkçe: ben serseydim
Kırmancki: muxbir/e [e./d.] [Ar.]
Türkçe: 1) haber ulaştırıcı, haber veren kimse 2) yasa dışıolan bir durumu yetkili makamlara bildiren kimse, ihbarcı
Kırmancki: bırina kardi
Türkçe: bıçak yarası
Kırmancki: bilino
Türkçe: mırıldanıyor, kendi kendine birşeyler söylüyor
Kırmancki: adıro kıla
Türkçe: ateş alevi, yangın
Kırmancki: adırê tezeki
Türkçe: tezek ateşi, (hayvan gübresinin kurutulmuş halinden)
Kırmancki: ağwi (ağü) [e.] [Far. → Orta Far. → Avesta (Zend)]
Türkçe: zehir
Deutsch: Gift
English: poison
Kırmancki: a ke ma diya, kesi nêdiya
Türkçe: bizim gördüğümüzü, çektiğimizi kimse görmedi
Kırmancki: amoje
Türkçe: amca karısı
Kırmancki: azete
Türkçe: ilgilenmek, saygıduymak
Kırmancki: axuzar (ax u zar) [Far. āh u zār]
Türkçe: ahuzar (ah u zar), ah vah, ah çekme, ah çekip inleme, ağlama, sızlanma
Kırmancki: ma pheşti dae cı(ma destek dae cı)
Türkçe: biz destekledik, biz arka çıktık
Deutsch: wir haben gefördert, wir haben unterstützt
English: we have supported
Kırmancki: çekeki
Türkçe: evcilik oyunu
Kırmancki: alef [e.] (2)
Türkçe: hayvan yemi, saman
Deutsch: Tierfutter
English: animal food, pet food, animal feed
Kırmancki: çil u viliye
Türkçe: bağırtı, çağırtı
Kırmancki: dere u derxuley
Türkçe: dere tepe
Kırmancki: f&305;lonu ra
Türkçe: nadaslıtarlalardan
Kırmancki: hejnayene
Türkçe: silkmek
Deutsch: jemanden schütteln 
English: shake