Manidar/DEZD-Dictionary-Kirmancki huggingface dataset:
Kırmancki: tarıq vetene [din.]
Türkçe: tarık çıkartma, evliya çıkartma, yılda en az bir kez ve genellikle kış aylarında yapılan cem
Kırmancki: cemê tarıqi [din.]
Türkçe: tarık cemi (ikrar verme, musahip olma), sadece musahip ikrarı, ahiret kardeşliği ikrarınıverenler için yapılır
Kırmancki: cemê xırabeti [din.]
Türkçe: düşkün kaldırma cemi, görgü ceminde, Mansur’un darına kaldırılan ve düşkün ilan edilip lokması, niyazı, kurbanı, selamıalınmayan, hayvanıköy hayvanına katılmayan insanların, bir dönem sonra pişman olup topluma yeniden dönmesi için yapılan bir cem türü
Kırmancki: ca vatene [din.]
Türkçe: cem ritüelinin görgü kısmına "yer söyleme"
Kırmancki: heqiqet [din. → 1] [sıf. → 2] [Ar.]
Türkçe: 1) hakikat kapısı, varoluşun sırrı, allaha ulaşma, hakikate erme süreci, dört kapıkırk makamın son kapısı2) gerçek (özbeöz, hakiki, reel) (sıf.) 3) gerçek (isim)
Deutsch: 1) Wahrheitstor, Endstation der Wahrheit, das Geheimnis der Existenz, das letzte Tor der alevitischen "vier Tore und 40 Pforten" Lehre, setzt die Beschäftigung mit den Rechten und Pflichten der Gemeinschaft voraus  2) wirklich, tatsächlich, real, wahr (Adj.) 3) Wahrheit, Wirklichkeit, Tatsache
English: 1) truth gate, the endstation of truth, the mystery of existence, the last gate of the Alevi doctrine "four gates and 40 levels" 2) real, true, actual, factual (adj.) 3) truth, reality, fact
Kırmancki: doşeğê heqi (doseğê heqi) [din.]
Türkçe: cemi yürütenin oturduğu hak döşeği
Kırmancki: beyt [Ar.]
Türkçe: beyit (anlam bakımından birbirine bağlıiki dizeden oluşmuş şiir parçası)
Kırmancki: kılamê jiyar u diyaru (perda jiyar u diyaru)
Türkçe: ziyaret ve kutsal diyarların havaları
Kırmancki: Tawıra Qızılbeli [din.]
Türkçe: Kızılbel, Duzgın Dağıdibindeki Dewa Kurêşu adlıköyden ayrılıp gelen Kureyşan kökenli seyitlerin kurduğu bir mekân. Pülümür ilçesine bağlıKırdım köyüne ait bir mezra. Kureyşan Ocağının ikinci önemli mekânı, derviş Süleyman'ın (Dewreş Sıleman) kutsal yatırıyla (Hews) bilinir. Kızılbel seyitleri on iki perde ile cem icra ederler. Kureyş, Duzgın, Wayır ve Hızır’ıbu mekânda ve bu müzikal perdeler eşliğinde çağırırlar. Ziyaretgâh.
Kırmancki: perda Bava Dıli (Apê Dıli) [din.]
Türkçe: Baba Dıl’ın perdesi (cemde okunan ve transa geçilen perde)
Kırmancki: yelçiyê Qelx(l)eruni [din.] [Tr.]
Türkçe: Kırkların elçileri
Kırmancki: themburê cemê heqiqeti [din.]
Türkçe: hakikat ceminin sazı
Kırmancki: Eşıq Davut Sulari (Davut Ağbaba) [e.] (1925 -1985) [tar.]
Türkçe: Aşık Davut Sulari, halk ozanıve aşık, doğum yeri Erzincan’ın Tercan ilçesine bağlıÇayırlı. BabasıVeli ve Annesi Cezayir çiftinin beş çocuğundan biridir. 1938 yılında Baba Mansur'lu Gülşah Ana ile evlenir, daha sonralarıbir resmi olmayan evlilik daha yapan Sulari'nin bu evliliklerinden 5 çocuğu olur. Soyadıkanunu çıktıktan sonra sırasıyla Sümmani, Selami ve Sulari soyadlarınıalır. Seyit Mahmudi Hayrani'nin soyundan gelmektedir, Kureyşan Ocağıkökenli Seyit ve Aşık. KızıEdibe Sulari 2 Temmuz 1993'te Sivas Katliamı'nda Madımak Oteli'nde yanarak hayatınıkaybetti. Anadili Zonê Ma/Kırmancki idi.
Deutsch: Davut Sulari, alevitischer Aşık, der meist unter dem Namen Aşık Davut Sulari auftrat. Seine Muttersprache war Zonê Ma/Kırmancki. 
English: Davut Sulari, Alevi Aşık, who mostly appeared under the name Aşık Davut Sulari. His mother tongue was Zonê Ma/Kırmancki.
Kırmancki: perda sema(h) [din.]
Türkçe: semah perdesi
Kırmancki: düayê niyazi [din.]
Türkçe: niyaz duası
Kırmancki: düayê qırbane (qurbane) [din.]
Türkçe: kurban duası
Kırmancki: Ya Heq! (Haq) Ya Mıhemmed! Ya Eli! (Oli, Alo, Ali) [din.]
Türkçe: Ya Allah! Ya Muhammed! Ya Ali!
Kırmancki: ocağê Qurêyşu (Qurêysu) [din.]
Türkçe: Kureyşan Ocağı. İnanç ve ibadetinde yerel yer ve gök kültlerine özel önem veren en eski ocak. Kutsal dağ, su, gölet, ağaç ve atalar kültü bu ocakzadelerin vazgeçilmez sembolleridir. Yargılama cemleri icraatıdiğer Alevi ocaklarıile aynıdır. Birçok cemi uygulama pratikleri (kehanet gösterme, ateşe girme) farklılık arz eder. Cemleri ve dualarıZonê Ma/Kırmancki dilindedir.
Kırmancki: Khela Dêsımi [tar.]
Türkçe: Dersim Kalesi. Dersim ocaklarının icralarında ve Dersim halk ezgilerinde İç Dersim'in tanımı
Kırmancki: Eşıq Daimi (İsmail Aydın)
[e.] (1932 - 1983) [tar.]
Türkçe: Aşık Daimi, halk ozanıve aşık, İstanbul’da doğdu, aslen Erzincan’ın Tercan ilçesindendir. Aşık Daimi'nin babasıMusa Dede, Annesi Selvi Hanım amca çocuklarıydı, yedi çocuklu ailenin üçüncü çocuğuydu. 1951 yılında Gülsüm Hanım ile evlendi.
Dedelerinin etkisiyle küçük yaşta bağlama çalmasınıve aşıklık geleneğini öğrendi. Ancak ilk ustasıAşık Davut Sulari’dir.1948 yılında ilk plağınıyaptı.
Özellikle yaşamının son 20 yılında birçok genç ozanıetkilemiştir. "Ne Ağlarsın Benim Zülfü Siyahım", "Gitme turnam, gitme", “Kâinatın aynasıyım” gibi parçalar onun parçalarıdır. KızıYadigâr Aydın Orhan tüm şiirlerini topladı.
Aşık Daimi’nin anadili Zonê Ma/Kırmancki idi.
Deutsch: Aşık Daimi, alevitischer Aşık, seine Muttersprache war Zonê Ma/Kırmancki.
English: Aşık Daimi, Alevi Aşık, His mother tongue was Zonê Ma/Kırmancki.
Kırmancki: Seyid (Sey) (khan) [e.] [Ar.]
Türkçe: 1) Seyit, eskimiş: bir topluluğun ileri gelen kişisi, bey, efendi 2) eskimiş: Hz. Muhammed'in soyundan olan kimse
Kırmancki: Karsni (Karsini) [d.] [mit.]
Türkçe: 1) Karsni, Duzgın Baba'nın üç kız kardeşlerinden biri, mitolojik karekter. 2) Karsni dağı, Xaskare ve Duzgın Baba’nın dağlarının tam karşısında, ama mesafeli, ziyaretgâh
Kırmancki: Zêle (Jêle) [d.] [mit.]
Türkçe: 1) Zêle, Duzgın Baba'nın üç kız kardeşlerinden biri, mitolojik karekter 2) Zêle dağı, Xaskare ve Duzgın Baba’nın dağlarının tam karşısında, ama mesafeli, ziyaretgâh 3) bir kız ismi
Kırmancki: peder [e.] [Far.]
Türkçe: peder, baba
Deutsch: Vater
English: father
Kırmancki: Hêniyê Xaskare [mit.]
Türkçe: Haskar'ın çeşmesi
Kırmancki: Ziyara Xızıri (Gımgım, Muska) [din.]
Türkçe: Varto, Beşikkaya köyünde bir ziyaretgâh
Kırmancki: Şeyidê Diyari [din.]
Türkçe: Bingöl dağlarının tepesinde bir ziyaretgâh
Kırmancki: Goşkar Baba (Gımgım) [din.]
Türkçe: 1) Goşkar Baba, zorda kalana yardım eden ulu bir „Seyid“ veya „Evliya“ 2) Varto, Goşkar köyünde kutsal bir mekân, ziyaretgâh, dilek edilir, rıza lokmasıdağıtılır, dua edilir, adaklar adanır.
Kırmancki: ziyar (jiyar, diyar) [din.]
Türkçe: kutsal mekân, ziyaretgâh anlamında
Kırmancki: Ziyara Evdıli (Gımgım, Qurçık) [din.]
Türkçe: Varto, Görgü köyünde (köyün eski adı1928 yılıkayıtlarında Kurçik idi) kutsal bir mekân, ziyaretgâh
Kırmancki: Hazır Baba (Süleyman Ağbaba) [e.] [din.]
Türkçe: Hazır dede, Pülümür, Kırdım köyü, Kızılbel Seyidi. Dewreş Sıleman’ın kardeşi Seyit Mahmut Han’ın torunudur. BabasıKızılbel Seyitlerinden Seyit Mahmut Han’ın oğlu Seyit Hasan’dır. Hazır Dede Seyit Hasan ve Fener Ana’nın 2 oğlundan biridir. Çağrıldığıyerde hazır olduğu için kendisine Baba Hazır denilmiş. 1986 yılında vefat eder.
Kırmancki: Hêniyê Hazır Babayi (Gestemerde) [din.]
Türkçe: Hazır Baba'nın Çeşmesi
Kırmancki: bawok (bawek, babok) bıke!
Türkçe: emanet et!
Kırmancki: bawokê mendene (babokê mendene)
Türkçe: emin kalmak
Kırmancki: bawokdar/e (bawekdar, babokdar) [e./d.]
Türkçe: emanetçi (ücret karşılığı) eşyayıkoruyan kimse, emanet işi yapan)
Kırmancki: bawokê (bawekê, babokê) vındetene
Türkçe: beklemek
Kırmancki: bawokker/e (bawekker/e, babokker/e) [e./d.]
Türkçe: emanet eden (eşyayıemanet eden, emanetçi)
Deutsch: Hinterleger/in, Aufbewahrer/in
English: depository
Kırmancki: bawokê (bawekê, babokê) verdayene
Türkçe: 1) emanet bırakmak 2) bekletilmek
Kırmancki: bawokê (bawekê, babokê) to
Türkçe: senin emanetin
Kırmancki: masum-u pak [din.] [Ar./Far.]
Türkçe: alevilikte küçük yaşta şehit edilen Ehl-i Beyt ve On İki İmam'ların oğullarıiçin kullanılan bir kavram
Kırmancki: Ehlibeyt (Ehl-i beyt) [din.]
[Ar. أهل البيت]
Türkçe: Ehlibeyit (Ehl-i Beyt), ev halkı, ev ahalisi, islam öncesi ve erken dönemlerde bir Arap kabilesinin veya topluluğunun yönetici ailesi, bugün sadece Hz. Muhammed'in ailesi (Hz. Ali, Hz. Fatima, Hz. Hasan, Hz. Hüseyin) ve torunlarıiçin kullanılmaktadır.
Deutsch: Ahl al-bait, Leute des Hauses, im vor- und frühislamischer Zeit die herrschende Familie eines arabischen Stammes oder Gemeinwesens, heute wird er fast ausschließlich für die Familie (Hz. Ali, Hz. Fatima, Hz. Hasan, Hz. Hüseyin) bzw. die Nachkommen des Propheten Mohammed verwendet.
English: Ahl al-bait, people of the house, in pre and early Islamic times the ruling family of an Arab tribe or community, today it is used almost exclusively for the family (Hz. Ali, Hz. Fatima, Hz. Hasan, Hz. Hüseyin) or the descendants of the Prophet Mohammed.
Kırmancki: Qurêyş (Qurêys, Qurêş, Qurês) [din.] [mit. → 2] [Ar. قريش, Quraiš]
Türkçe: 1) Kureyş, peygamber Muhammed zamanında Mekke'yi yöneten ve modern zamanların başlangıcına kadar öncü bir siyasi rol oynayan bir Arap kabilesiydi 2) tanrılardan biri
Deutsch: 1) Quraisch, Koreischiten, ein arabischer Stamm, der zur Zeit des Propheten Mohammed über Mekka herrschte und bis zum Anfang der Neuzeit eine führende politische Rolle innehatte. Nicht nur Mohammed, sondern auch viele seiner frühesten Anhänger gehörten zu diesem Stamm. 2) eine der Götter
English: 1) Quraysh, an arab tribe who ruled Mecca at the time of the prophet Mohammed and held a leading political role until the beginning of modern times. 2) one of the gods
Kırmancki: medet ya Ali, medet ya Hızır! [din.]
Türkçe: yetiş ya Ali, yetiş ya Hızır! (Hz. Ali aracılığıyla Allah'tan yardım isteme)
Deutsch: Bitte an Allah um Hilfe durch den Propheten Ali
English: Ask Allah for help through the Prophet Ali
Kırmancki: Xıdırellez (Xıdrellez) [e.]
[din. Xızır + İlyas] [mit.] [Ar.]
Türkçe: Hıdırellez (Hıdrellez). Efsaneye göre Hızır (karada yardıma gelen) ve İlyas (denizde yardıma gelen) 5 - 6 Mayıs geceleri yeryüzünde buluşuyor. Gregoryen takvimi (Miladi takvimine) göre 6 Mayıs, eskiden kullanılan Rumi takvimi olarak da bilinen Jülyen takvimine göre 23 Nisan Hıdırellez günüdür.
Bu gece gök ve yer bir olur ve yaratma gücü ortaya çıkar. Hızır ve İlyas'ın "ölümsüzlük suyunu" (Ebu Hayat/Ebu Kevser) içtiklerine inanılır. Bu günde tanrıdan sağlık ve hastalıklardan iyileşme dileği için niyette bulunulur. 6 Mayıs'ta çeşitli hamur türleri pişirilip dağıtılır.
Deutsch: Nach der Sage treffen sich Khidr (Schutzengel des Landes) und Ilyas (Schutzengel des Meeres) in der Nacht vom 5. auf den 6. Mai auf der Erde. Nach dem Gregorianischen Kalender ist der 6. Mai der Xıdırellez-Tag, nach dem Julianischen Kalender, der auch als Rumi Kalender bekannt ist, der 23. April.<br> In dieser Nacht werden Himmel und Erde eins und die Kraft der Schöpfung offenbart sich. Man glaubt, dass Khidr und Ilyas das so genannte Wasser zur Ewigkeit (Abu Hayat) tranken. Aus diesem Glaube heraus bitten viele Menschen an diesem Tag Gott um Gesundheit und Genesung. Am 6. Mai werden verschiedene Teigwaren gebacken und verteilt.
English: According to the legend, Khidr (Khizir) (Guardian Angel of the Land) and Ilyas (Guardian Angel of the Sea) meet on earth on the night of May 5th and 6th. According to the Gregorian calendar, May 6th is Xıdırellez day, according to the Julian calendar, also known as the Rumi calendar, April 23rd.<br> On this night heaven and earth become one and the power of creation is revealed. It is believed that Khidr and Ilyas drank the so-called water for eternity (Abu Hayat). Because of this belief, many people ask God for health and recovery on this day. Various types of were dough will be baked and distributed on May 6th.
Kırmancki: Roca (Roza, Roja) Muharreme [din.]
Türkçe: Muharrem orucu. Arap takvimine göre Muharrem orucu, bir önceki yıldan yaklaşık on bir gün önce yapılır ve Muharrem'in 1'inci İslami Yeni Yıl Günü ile başlar.
On iki günlük yas dönemi boyunca Aleviler, Kerbela'da MS 680'de öldürülen İmam Hüseyin ile dayanışma içinde olduklarınıgösterirler. Acısınıhissetmek için, bu yas günlerinde oruç tutulur. Daha sonra Peygamber ailesinin diğer torunları(Ehl-i Beyt) Emevi hanedanıtarafından öldürüldüğü için diğer imamların şerefine bu oruç ve yas süresi 12 gün sürer.
Aleviler Muharrem orucunu kerbela, oruç ve yasla özdeşleştirirler. Muharrem ayında Kerbela ile empati kurmak, inançlılar için aleviliğin en önemli direklerinden biridir.
Matem süresince et yenilmez, kurban kesilmez, anlaşmazlıklardan kaçınılır, hiçbir canlıya eziyet edilmez, duygularıincitilmez, her türlü zevkten (düğün, nişan vb.) kaçınılır. Bu sadece fauna için değil flora için de geçerlidir.
Buradaki odak nokta, ihtiyacıolanlarla dayanışma ve birliktelik vurgusudur.
12 gün orucun ardından Aşûre Günü yapılır, 12 değişik malzemeden oluşan aşûre yenilir ve dağıtılır.
Deutsch: Das Muharrem-Fasten wird nach dem arabischen Kalender jährlich ca. elf Tage früher als im Vorjahr abgehalten und beginnt mit dem islamischen Neujahrstag am 1. Muharrem.<br>Durch die zwölftägige Trauerzeit zeigen Aleviten ihre Verbundenheit mit Imam Hüseyin, der im Jahre 680 n. Chr. in Kerbela ermordet wurde. Um seinen Leidensweg nachzuempfinden, wird während dieser Trauertage gefastet und Enthaltsamkeit geübt. Später wurden auch weitere Nachkommen der Prophetenfamilie (Ehl-i Beyt) seitens der Omaijadendynastie (Umayyaden) ermordet. Zu Ehren weiterer Imame dauert deswegen diese Fasten- und Trauerzeit 12 Tage.<br>Aleviten setzen das Muharrem-Fasten mit Kerbela, Fasten und Trauer gleich. Das Nachempfinden von Kerbela im Monat Muharrem ist für die Gläubigen eines der wichtigsten Grundpfeiler des Alevitentums. Im Vordergrund stehen die Solidarität mit Bedürftigen und die Hervorhebung des Miteinanders.<br>Nach dem 12-tägigen Fasten beginnt der Tag der Ashura, sie besteht aus 12 verschiedenen Zutaten.
English: According to the Arabic calendar, the Muharram fast is held about eleven days earlier than the previous year and begins with the Islamic New Year's Day on the 1st of Muharrem.<br>In order  to feel its pain  his suffering, the fasting and abstinence are practiced during these days of mourning. Later on, other descendants of the prophet family (Ehl-i Beyt) were murdered by the Umayyad dynasty. In honor of other imams, this period of fasting and mourning therefore lasts 12 days. <br> Alevis equate the Muharrem fast with kerbela, fasting and mourning. Empathizing with Karbala in the month of Muharrem is one of the most important cornerstones of Alevism for the faithful. The focus is on solidarity with those in need and the emphasis on togetherness.<br>After the 12-day fast, the day of Ashura begins, it consists of 12 different ingredients.
Kırmancki: Qızılbaş [Osm./Far. قزلباش, Qizilbāš] [tar.]
Türkçe: Kızılbaş, Şii Safevi Tarikatımüridleri (15. yüzyılın ortaları), isimleri Safevîyye tarikatının Şeyhi ve Şah İsmail'in babasıolan Şeyh Haydar’dan (yaklaşık 1460 - 1488), on iki katlıkarakteristik kırmızıbaşlıktan (Far. Tark-e Ḥaydarī, Haydar'ın kaskı) geliyor.
Onlarıilk olarak Azerbaycan’ın Türkmen göçebe kabilelerinden, daha sonra imparatorluklarının tüm bölgelerinden askerliğe aldılar.
Kızılbaş terimi artık bir etnik gruba atıfta bulunmamakta ve bazıbölgelerde Şii ve Alevilerle eşanlamlıolarak kullanılmaktadır (örneğin Türkiye'de)
Deutsch: Kizilbasch (Qizilbasch), "Rotköpfe", seit etwa Mitte des 15. Jahrhunderts zum Teil fanatische Anhänger des schiitischen Sufi-Ordens der Safawiden, die diese zuerst aus den turkmenischen Nomadenstämmen &#256;zarb&#257;ydsch&#257;ns, später jedoch aus allen Regionen ihres Reiches rekrutierten. Ihr Name leitet sich von der charakteristischen roten Kopfbedeckung (pers. Tark-e &#7716;aydar&#299;‚ Haydar'scher Helm) mit zwölf Zwickeln her, die der Vater Şah İsmail’s und und ihr Ordensmeister  Şeyh Haydar (um 1460–1488) eingeführt haben soll. <br>Der Ausdruck Qizilbasch bezieht sich heute nicht mehr auf eine ethnische Gruppe und wird in bestimmten Regionen als Synonym für die Schia und Aleviten verwendet (z.B. in der Türkei)
English: Qizilbash or Kizilbash, "Red Head", since about the middle of the 15th century partly fanatical followers of the Shiite Sufi order of the Safavids, who first recruited them from the Turkmen nomadic tribes of Azerbaijan, but later from all regions of their empire. Its name is derived from the characteristic red headgear (Pers. T&#257;j-e &#7716;aydar, Haydar's Crown) with twelve gussets, which the father Şah İsmail’s and her spiritual leader Shaykh Haydar (around 1460–1488) are said to have introduced.<br>The term Qizilbash is no longer refers to an ethnic group and is used in certain regions as a synonym for the Shia and Alevis (e.g. in Turkey)
Kırmancki: awa ebe esterdene pak bıkero [d.]
Türkçe: o sile sile temizliyecek (o silmek ile temizliyecek)
Kırmancki: ebe esterdene
Türkçe: silmek ile, sile sile
Kırmancki: ebe vêşnayene (vêsnayene)
Türkçe: yakmak ile, yaka yaka
Kırmancki: ebe hes kerdene
Türkçe: sevmek ile, seve seve
Kırmancki: çarç kerdene
Türkçe: dökmek ile, döke döke
Kırmancki: şiyayene to ra nat
Türkçe: sen gittiğinden beri
Kırmancki: amayena mıra nat
Türkçe: ben geldiğimden beri
Kırmancki: hona ke ez nêamu
Türkçe: ben gelmeden önce
Kırmancki: ez ke amu, tepiya
Türkçe: ben geldikten sonra
Kırmancki: hona ke tınêşiya
Türkçe: sen gitmeden önce
Kırmancki: tıke şiya, tepiya
Türkçe: sen gittikten sonra
Kırmancki: se ke ez amu
Türkçe: benim geldiğim gibi
Kırmancki: se ke tışiya
Türkçe: senin gittiğin gibi
Kırmancki: se ke ey vıraşt [e.]
Türkçe: onun yaptığıgibi
Kırmancki: se ke aye waşt [d.]
Türkçe: onun istediği gibi
Kırmancki: mal rotene
Türkçe: mal satmak
Kırmancki: rotena mali
Türkçe: malın satımı
Kırmancki: bon vıraştene
Türkçe: ev yapmak
Kırmancki: vıraştena boni
Türkçe: evin yapımı
Kırmancki: o hetê ma
Türkçe: bizim o taraf / ora(sı)
Kırmancki: o hetê şıma
Türkçe: sizin o taraf / ora(sı)
Kırmancki: o hetê nêweşxani
Türkçe: hastanenin o taraf / ora(sı)
Kırmancki: bilê heta ke tışiya oda bine, ama, mıbe ey ra teyna ca meverde
Türkçe: diğer odaya gidip gelene kadar bile beni onunla yalnız bırakma
Kırmancki: heta ke ez ey cên, durêndiya ey ra mıno guret
Türkçe: ben onu alacağıma, onun yerine bunu aldım
Kırmancki: heta ke ez ey cên, ney cên
Türkçe: ben onu alana kadar bunu alırım (ben onu alacağıma bunu alırım)
Kırmancki: heta ke tıresena cı(heta ke tıreşta cı)
Türkçe: sen yetişene kadar
Kırmancki: heta ke ez biyu rınd (heta ke ez bon rınd)
Türkçe: ben iyi olana kadar
Kırmancki: oda (ode, wede) hirawa ke natawa
Türkçe: berideki geniş oda
Kırmancki: mıkerd, oncia ke nêşkiyu memnun bıkeri
Türkçe: ben yapmama rağmen memnun edemedim
Kırmancki: o şi, oncia ki nêşkiya bıvêno [e.]
Türkçe: o gitmesine rağmen göremedi
Kırmancki: heni xo kerd mırd ke, reyna nêbeno vêşn
Türkçe: öyle kendini doyurdu ki, tekrar acıkmaz (tekrar acıkmayacak şekilde kendini doyurdu)
Kırmancki: heni isbat bi ke, şık rê ca canêverda
Türkçe: öyle ispatlandıki, şüpheye yer bırakmadı
Kırmancki: weşiye ramıtene
Türkçe: yaşam sürmek
Kırmancki: raa ramıtena weşiye
Türkçe: yaşam sürmenin yolu
Kırmancki: zonu pêrünu zanayene
Türkçe: bütün dilleri bilmek
Kırmancki: arzu [Far.] (3)
Türkçe: 1) arzu, istek dilek 2) heves
Kırmancki: arzuyê zanayena zonu pêrünu
Türkçe: bütün dilleri bilme arzusu
Kırmancki: gereke tımabênê remayene ya ki têherme pêrodayene de weçinıtis bıkerê
Türkçe: senin, kaçmak ya da omuz omuza dövüşmek arasında seçim yapman gerekiyor
Kırmancki: zafê cau de
Türkçe: çoğu yerde (yerlerin çoğunda)
Kırmancki: qe jû mılet, mıletunê binu ra vışiyaye weşiye nêrameno
Türkçe: hiçbir millet, diğer milletlerden kopmuş şekilde yaşamıyor
Kırmancki: o mordem karker ame [e.]
Türkçe: o adam işçi olarak geldi
Kırmancki: o cênıke bêseveknais şiye
Türkçe: o kadın korunmasız şekilde gitti
Kırmancki: tağe cêri (mala cêri)
Türkçe: aşğımahalle
Kırmancki: tağe cêrêne (mala cêrêne)
Türkçe: aşağıdaki mahalle
Kırmancki: tağe cori
Türkçe: yukarımahalle
Kırmancki: tağe corêne
Türkçe: yukarıdaki mahalle
Kırmancki: a cênıke ebe nêto nianên şona uca ke i (ê) binu bıvêno
Türkçe: o kadın diğerlerini görmek niyetiyle oraya gidiyor
Kırmancki: qesê do nianêno ke "ez rındu, o xırabıno", mıheşna (qesê do henêno ke "ez rındu, o xırabıno", mıheşna)
Türkçe: "ben iyiyim, o kötüdür" diye bir söz duydum
Kırmancki: naca caê do nianêno ke her kes şikino cıkuyo (naca caê do henêno ke her kes şikino cıkuyo)
Türkçe: burasıherkesin girebileceği bir yerdir
Kırmancki: tımordemê do henên biya ke zaf rınd vaştêne (voştêne)
Türkçe: sen çok iyi koşan bir insandın
Kırmancki: tımordemê do nianêna ke zaf rınd vazena (vozena)
Türkçe: sen çok iyi koşan bir insansın
Kırmancki: ez na lawıke goş dayene ra bêzar biyu
Türkçe: ben bu halk şarkısını(türküyü) dinlemekten bıktım
Kırmancki: tıvaştena ra qefelina
Türkçe: sen koşmaktan yoruluyorsun
Kırmancki: roniştene ra zerrê ey bi teng
Türkçe: oturmaktan onun içi daraldı
Kırmancki: ma na germi şımıtene ra bêz kerd
Türkçe: biz bu çorbayıiçmekten tiksindik
Kırmancki: a guriyayene (xebetiyayene) ra nêşkina waxtê bıvêno
Türkçe: o çalışmaktan zaman bulamıyor
Kırmancki: şıma devınayene ra nêşkiyay nobete bıcêrê
Türkçe: siz uyuklamaktan nöbeti tutamadınız
Kırmancki: ê (i) ğelet şiyayene ra nêşkinê raver sêrê
Türkçe: onlar yanılmaktan ilerlemiyorlar
Kırmancki: tepik [e.]
Türkçe: tezek (yakıt olarak kullanılan kurutulmuş sığır dışkısı)
Deutsch: getrockneter (Kuh)Mist zum Heizen, Kothaufen
English: turd, dried manure (animal excrement)
Kırmancki: gamêş [e.] [Far.] [zool.]
Türkçe: kömüş, manda, camız, su sığırı
Deutsch: Büffel
English: buffalo
Kırmancki: gamêş amayene [zool.]
Türkçe: kösnümek (manda için: çiftleşme, eşleşme zamanıgelmek, eş isteme dönemi gelmek)
Kırmancki: şeytanok/e [e./d.] [zool.] (3)
Türkçe: salyangoz
Deutsch: Schnecke
English: snail, slug
Kırmancki: pêamayene (werêamayene) (3)
Türkçe: barışmak
Kırmancki: waxtê serre (2)
Türkçe: mevsim
Deutsch: Jahreszeit, Saison
English: season
Kırmancki: vartivare (2)
Türkçe: haziran
Deutsch: Juni
English: june
Kırmancki: kengezere (2)
Türkçe: ağustos
Deutsch: August
English: august
Kırmancki: kortqırane (2)
Türkçe: eylül
Deutsch: September
English: september
Kırmancki: camusqırane (2)
Türkçe: ekim
Deutsch: Oktober
English: october
Kırmancki: gavare (2)
Türkçe: kasım
Deutsch: November
English: november
Kırmancki: bêderman [sıf.]
Türkçe: dermansız (bitkin)
Kırmancki: zê dermano (zey dermano)
Türkçe: derman gibi
Kırmancki: zê to (zey to)
Türkçe: senin gibi
Kırmancki: zê mı(zey mı)
Türkçe: benim gibi
Kırmancki: royê to memıro!
Türkçe: ruhun ölmesin!
Kırmancki: bêro têlewe
Türkçe: yan yana (bir arada, beraber, birlikte) olsun
Kırmancki: raa xo ra düri kuno
Türkçe: kendi youlundan uzak kalıyor
Kırmancki: waxtê zewecê xo yeno (waxtê zewezê xo yeno) [e.]
Türkçe: evlenme zamanıgeliyor
Kırmancki: waxtê zewecê xo yena (waxtê zewezê xo yena) [d.]
Türkçe: evlenme zamanıgeliyor
Kırmancki: reyna lınge to çêverê mımêerze!
Türkçe: birdaha ayağınıkapıma atma!
Kırmancki: çımê mıera to megıno!
Türkçe: gözüm seninkine düşmesin!
Kırmancki: to lacê xo rê cên (to lazê xo rê cên)
Türkçe: seni oğluma alırım
Kırmancki: tıgoş nênana ro mıser
Türkçe: sen beni dinlemiyorsun
Kırmancki: a çarnena [d.] (sarê xo çarnena - kafasınıçeviriyor)
Türkçe: o çeviriyor
Kırmancki: banyo [İt. → Lat. → Eski Yun.] (3)
Türkçe: banyo
Deutsch: Bad
English: bath
Kırmancki: Xızır wayırê rama u comerdio [din.]
Türkçe: Hızır rahmet ve cömertliğin efendisidir
Kırmancki: meymanê Xızıri [e./d.] [din.]
Türkçe: Hızır’ın misafiri
Kırmancki: Xızırê pukeleke [din.]
Türkçe: hortumların (kasırgaların) Xızır’ı
Kırmancki: kesexur (kesaxur, kerxur) [e.] [zool.] (1)
Türkçe: akbaba
Deutsch: Geier, Aasgeier
English: vulture
Kırmancki: qerpılas [e.] [zool.] (3)
Türkçe: akbaba
Deutsch: Geier, Aasgeier
English: vulture
Kırmancki: darnequr/e [e./d.] [zool.] (2)
Türkçe: ağaçkakan
Deutsch: Specht
English: woodpecker
Kırmancki: çuçıka gewre [e.] gewrmırçıke [d.] [zool.] (2)
Türkçe: serçe
Deutsch: Spatz
English: sparrow
Kırmancki: çuçıka mêşwere [e.] mırçıka mêşwere [d.] [zool.]
Türkçe: kolibri, sinek kuşu
Deutsch: Kolibri
English: humming-bird
Kırmancki: tukan [e.] [zool.]
Türkçe: tukan kuşu
Deutsch: Tukan
English: toucan
Kırmancki: çuçıka gerdansure [d.] [zool.]
Türkçe: kızılgerdan kuşu
Deutsch: Rotkehlchen
English: robin
Kırmancki: baz (hêliyo baz) [e.] [zool.] (1)
Türkçe: doğan, şahin
Deutsch: Falke
English: falcon
Kırmancki: bewrane [e.] khurkhurıke [d.] [zool.] (1)
Türkçe: güvercin
Deutsch: Taube
English: pigeon, dove
Kırmancki: cayige [e.] qırawule [d.] [zool.] (1)
Türkçe: karga
Deutsch: Rabe, Krähe
English: raven, crow
Kırmancki: hachacıke [d.] [zool.]
Türkçe: kırlangıç
Deutsch: Schwalbe 
English: swallow