Manidar/DEZD-Dictionary-Kirmancki huggingface dataset:
Kırmancki: Ehmedê Xasi (Ehmedê Sofi Hesen, Hezan (Savat), Lice 1867 - Hezan 18.02.1951) [tar.]
Türkçe: Mela Ehmedê Xasi veya Ahmed el-Hasi, Seydayê Xasi, Xoceo Xasi. Zaza din âlimi, şair ve yazar.
Babasının adıHasan, annesinin adıMedina'dır. Aslen Xasan, YalımlıKöyü, Külçe Mahallesin'den olup Zıkti Aşireti (Bingöl ilinin Genç ilçesinde yoğun olarak oturan Şafii Zaza aşireti) mensuplarındandı. Mıhémed Emin ve Mıstefa adında 2 kardeşi vardı. 3 kez evlendi, son evliliğinden 1 kızıoldu.
1892’de Mevlîd-un Nebiyy'il Kureyşîyyî adlıMevlid-i Şerifi ilk kez Zazaca/Kırmancki yazan kişidir, 1899’da basıldı. Mevlid'in metni şimdiye kadar beş defa Latin alfabesine transkribe edilip yayınlandı.
Kırmancki: dewrê Tanzimati (Tanjimati) [tar.]
Türkçe: Tanzimat devri, Sultan Abdülmecit zamanında, 1839'da Gülhane Hattıhümayunu adıyla anılan, bir fermanla ilan edilen, yönetimi iyileştirme tasarısıve bu iyileştirmenin yapıldığıdönem.
Deutsch: Tanzimat Epoche/Periode. Reformen von 1839 (Türkei).
English: Tanzimat epoch/period. Reforms of 1839 (Turkey).
Kırmancki: coğrafya [coğ.] [Ar.]
Türkçe: coğrafya
Deutsch: Geographie
English: geography
Kırmancki: dewrê Cumhuriyeti (Cumurêti) [tar.]
Türkçe: Cumhuriyet devri, 1923 ile 1940 yıllarıve 1940'dan sonraki dönem, Türkiye Devleti'nin yönetim şeklinin Cumhuriyet olarak belirlendiği dönemler.
Kırmancki: Alişêr (Sivas, İmranlı1865 ya ki 1882 - Kafat, Dêsım 09.07.1937) [tar.]
Türkçe: Alişer (Alişir), halk ozanıve şair.
Kürtçe kurmanci konuşan, alevi inançlı, Koçgiri aşiretindendi. AkrabasıZarife ile evlenir, çocuklarıyoktur. Kürt örgütlenmesi ve bağımsızlık için mücadele eden biriydi.
Alişer, Koçgiri ve Dersim aşiretleri arasında bir çeşit köprü görevi alır ve Seyid Rıza'ya Dersim Genositinde destek verir.
ABD BaşkanıWilson’un 1918’de savaş sonrasında yapılacak barış antlaşmasıyla ilgili ünlü 14 İlkesi (Fourteen Points, I. Dünya Savaşı'ndan sonra kurulmasınıistediği dünya düzenine ilişkin görüşleri) çerçevesinde 06.03.1921 - 17.06.1921 tarihleri arasında özerklik ve bağımsızlık talepleri için Koçgiri Halk Ayaklanmasında Alişer liderdir.
Koçgiri Hareketi’nin yenilgisinin ardından Dersim’e çekilirler. Alişer ve Zarife Hanım Tujik Dağı’nda bir mağaraya gizlenir.
Sey Rıza’nın yeğenlerinden Zeynel Xıdê yê Murti ve yanındaki bir grup arkadaşı(Efendiye Wankê, Misto torne surê, Celoy use) Feri Palaxine'deki mağarada saldırırlar ve Alişer ile Zarife'yi öldürdükten sonra kafalarınıkeserler. Devlet ile işbirliği yapan Zeynel ve Seyit Rıza’nın bir diğer yeğeni Rayvero Qop başlarınıAlîşêr’e ait kitap, yazıve belgelerle birlikte Nurettin Paşa'nın damadıAbdullah Alpdoğan'a teslim ederler.
Kırmancki: Dılmıc (Varto, Tekman, Hınıs) [tar.]
Türkçe: Varto, Tekman, Hınıs alevilerinin Diyarbakır'dan gelen hanefi sunni kesim için kullandıklarıbir tanım (Dimli, Dimili, Dılımli manasında)
Deutsch: Eine von Varto, Tekman, Hınıs Aleviten verwendete Definition für das sunnitische hanefi Teil, das aus Diyarbakır kommt (im Sinne von Dimli, Dimili, Dılımli).
English: A definition used by Varto, Tekman, Hınıs Alevis for the Sunni hanefi part that comes from Diyarbakır (in the sense of Dimli, Dimili, Dılımli).
Kırmancki: şare ma (Gımgım, Xınıs, Tekman u bini)
Türkçe: Varto, Hınıs, Tekman ve birçok yörelerde "bizim halk" olarak kullanılır.
Deutsch: wird als "unser Volk" in Varto, Hınıs, Tekman und vielen anderen Regionen verwendet
English: it is used as "our people" in Varto, Hınıs, Tekman and many other regions
Kırmancki: Dêsım 1937-38 Projeyê Tarixê be Qesey (http://dersim-tertele.com) [tar.]
Türkçe: Dersim 1937-38 Sözlü Tarih Projesi
Deutsch: Dersim 1937-38 Oral History Projekt
English: Dersim 1937-38 Oral History Projekt
Kırmancki: Kawkasya [d.] [coğ.] [Eski Yun.]
Türkçe: Kafkasya (Karadeniz ve Hazar denizi arasında yer alan, Avrupa ve Asya'nın sınırında bulunan bölge)
Deutsch: Kaukasien (Hochgebirge zwischen Schwarzem Meer und Kaspischem Meer an der Grenze zwischen Europa und Asien)
English: Caucasia
Kırmancki: Andorra [d.] [coğ.]
Türkçe: Andorra
Deutsch: Andorra
English: Andorra
Kırmancki: çerdoğ/e [e./d.]
Türkçe: otlayan
Kırmancki: çerdoği [ç.]
Türkçe: otlayanlar
Kırmancki: camendene (camanen-, camend-, cabıman-) [f.] (2)
Türkçe: geri kalmak
Deutsch: zurückbleiben
English: fall behind, stay behind, remain behind
Kırmancki: Belarus [e.] [coğ.]
Türkçe: Belarus, Beyaz Rusya
Deutsch: Belarus, Weißrussland
English: Belarus, White Russia
Kırmancki: Ewrasya [d.] [coğ.]
Türkçe: Avrasya (Avrupa ve Asya, Avrupa ile Asya'yıkapsayan coğrafi bölge)
Deutsch: Eurasien
English: Eurasia
Kırmancki: Cumhuriyetê Koê Karabaği [coğ.]
Türkçe: Dağlık KarabağCumhuriyeti
Deutsch: Republik Bergkarabach (Nagorny Karabach)
English: Nagorno-Karabakh Republic
Kırmancki: Cumhuriyetê Demokratiqi Timorê Rocday (Rozday) [coğ.]
Türkçe: Doğu Timor Demokratik Cumhuriyeti, Doğu Timor (Güneydoğu Asya'da bir ada ülkesi)
Deutsch: Die Demokratische Republik Timor-Leste, Osttimor (Inselstaat in Südostasien)
English: Democratic Republic of East Timor, East Timor (Island nation in Southeast Asia)
Kırmancki: Cumhuriyetê Ekwadori [coğ.]
Türkçe: Ekvador Cumhuriyeti
Deutsch: Republik Ecuador
English: Republic of Ecuador
Kırmancki: Ekwator [e.] [astron.] [coğ.] [Fr. → Lat.]
Türkçe: Ekvator
Deutsch: Äquator
English: Equator
Kırmancki: Eswatini (Qraliya Eswatini) [coğ.]
Türkçe: Esvatini (Esvatini Krallığı, eski adıyla Svaziland, Afrika kıtasının güneyinde bir ülke)
Deutsch: Eswatini (Königreich Eswatini, bis 2018 offiziell Swasiland (traditionell inoffiziell auch kangwane, Binnenstaat im südlichen Afrika)
English: Eswatini (Officially the Kingdom of Eswatini and formerly and still commonly known in English as Swaziland, a landlocked country in Southern Africa)
Kırmancki: Gabon (Cumhuriyetê Gaboni) [e.] [coğ.]
Türkçe: Gabon (Gabon Cumhuriyeti)
Deutsch: Gabun (Gabunische Republik, ein Staat in Zentralafrika)
English: Gabon (Gabonese Republic, a state in Central Africa)
Kırmancki: Grenada [d.] [coğ.]
Türkçe: Grenada (Karayip Denizi'nde, doğusunda Atlas Okyanusu yer alan ada ülkesi)
Deutsch: Grenada (Staat Grenada, ein Inselstaat und der Name einer hierzu gehörigen Insel der Kleinen Antillen)
English: Grenada (State of Grenada)
Kırmancki: Dewletê Ewropa
Türkçe: Avrupa Devleti
Deutsch: Europäisicher Staat
English: European State
Kırmancki: jû dewleta Ewropaya
Türkçe: bir Avrupa devletidir
Kırmancki: Dewleta Safewi (Sefewi)
Türkçe: Safevi Devleti
Deutsch: Safawiden Staat
English: Safavid State
Kırmancki: dewleta sekulere (dewleta laike)
Türkçe: laik devlet
Deutsch: säkularer Staat
English: secular state
Kırmancki: Guatemala [d.] [coğ.]
Türkçe: Guatemala
Deutsch: Guatemala
English: Guatemala
Kırmancki: Osetya Veroci [coğ.]
Türkçe: Güney Osetya
Deutsch: Südossetien
English: South Ossetia
Kırmancki: Sudanê Veroci [coğ.]
Türkçe: Güney Sudan
Deutsch: Südsudan
English: South Sudan
Kırmancki: Gurcıstan [e.] [coğ.]
Türkçe: Gürcistan
Deutsch: Georgien
English: Georgia
Kırmancki: Qazaxıstan [e.] [coğ.]
Türkçe: Kazakistan
Deutsch: Kasachstan
English: Kazakhistan
Kırmancki: Komoroy [coğ.]
Türkçe: Komorlar (Komorlar Birliği, Afrika kıtasına bağlıbir ada ülkesi)
Deutsch: Komoren (seit 2001 Union der Komoren, Inselstaat liegt im Indischen Ozean)
English: Comoros (Union of the Comoros, is an island country in the Indian Ocean)
Kırmancki: Kongo (Cumhuriyetê Kongoy) [coğ.]
Türkçe: Kongo (Kongo Cumhuriyeti, Afrika kıtasının orta batıbölümünde)
Deutsch: Kongo (Republik Kongo, Republik in Zentralafrika)
English: Congo (Republic of the Congo, n the western coast of Central Africa)
Kırmancki: Qıbrıs (Cumhuriyetê Tırkê Qıbrısê Zımey) [coğ.]
Türkçe: Kıbrıs (Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti)
Deutsch: Zypern (Türkische Republik Nordzypern)
English: Cyprus (Turkish Republic of Northern Cyprus)
Kırmancki: Adeyê Marshali (Cumhuriyetê Adeyê Marshali) [coğ.]
Türkçe: Marshall Adaları(Marshall AdalarıCumhuriyeti)
Deutsch: Marshallinseln (Republik Marshallinseln)
English: Marshall Islands (Republic of the Marshall Islands)
Kırmancki: Meksika [d.] [coğ.]
Türkçe: Meksika
Deutsch: Mexico 
English: Mexico
Kırmancki: Monako [d.] [coğ.]
Türkçe: Monako (Monako Prensliği)
Deutsch: Monaco (Fürstentum Monaco)
English: Monaco (Principality of Monaco)
Kırmancki: Nauru (Cumhuriyetê Nauruy) [coğ.]
Türkçe: Nauru (Nauru Cumhuriyeti, Güney Pasifik'te bulunan bir Mikronezya ada ülkesi)
Deutsch: Nauru ( Inselstaat im Pazifischen Ozean)
English: Nauru (Republic of Nauru,  island country and microstate in Oceania, in the Central Pacific)
Kırmancki: Polonya [d.] [coğ.]
Türkçe: Polonya
Deutsch: Polen
English: Poland
Kırmancki: Portekiz [e.] [coğ.]
Türkçe: Portekiz
Deutsch: Portugal
English: Portugal
Kırmancki: São Tomé u Príncipe [coğ.]
Türkçe: São Tomé ve Príncipe ( Afrika kıtasının batıkıyısında Gine Körfezi açıklarında yer alan bir ada ülkesi)
Deutsch: São Tomé und Príncipe (Inselstaat im Golf von Guinea)
English: São Tomé and Príncipe ( island country in the Gulf of Guinea)
Kırmancki: Sealand [coğ.]
Türkçe: Sealand (hukuki statüsü tartışmalıolan platform-ada şeklinde bir "mikro ulus")
Deutsch: Sealand (eine Mikronation)
English: Sealand (unrecognized micronation)
Kırmancki: Somaliland [coğ.]
Türkçe: Somaliland
Deutsch: Somaliland
English: Somaliland
Kırmancki: Transdinyester (Cumhuriyetê Transdinyesteri) [coğ.]
Türkçe: Transdinyester (Transdinyester Moldova Cumhuriyeti)
Deutsch: Transnistrien (Pridnestrowische Moldauische Republik, Pridnestrowien)
English: Transnistria (Pridnestrovian Moldavian Republic)
Kırmancki: Yemen [e.] [coğ.]
Türkçe: Yemen
Deutsch: Jemen
English: Yemen
Kırmancki: Kerbelâ [d.] [coğ.] [din.]
Türkçe: Kerbelâ 1) Irak'ın bir şehri (El-Kadiriye, Şat-ül Fırat, kutsal şehir) 2) Kerbelâ katliamı, 10 Ekim 680'de dördüncü Hâlife olan Ali bin Ebu Talib'in oğlu Hüseyin bin Ali ile Emevi halifesi I. Yezid'in ordusu arasında geçen savaş ve katliam.
Kırmancki: Yezid (Abū Chālid Yazīd ibn Muʿāwiya, 646 - 683) [e.] [din.]
Türkçe: Yezid bin Muâviye, Muâviye bin Ebu Süfyan'ın oğlu, Emevilerin ikinci halifesi, Kerbelâ katliamı, Hz. Hüseyin ve kafilesindeki herkes öldürüldü, zulmün ve kötülüğün sembolü
Kırmancki: hata nıka
Türkçe: şimdiye kadar, şimdiye dek
Kırmancki: mılaketi (meleketi) [ç.] [din.] [Ar. malaika]
Türkçe: melaike, melekler
Kırmancki: melek (mılaket) [din.] [Ar. malak → İbr. məlāk] (2)
Türkçe: melek, ferişte
Deutsch: Engel
English: angel
Kırmancki: ferişte [din.] [Far. → Orta Far. → Avesta (Zend)] (1)
Türkçe: melek, elçi
Deutsch: Engel
English: angel
Kırmancki: feriştah [sıf.] [Far.]
Türkçe: feriştah, en iyi, en üstün
Kırmancki: adıroke (Ranunculaceae) [d.] [bot.]
Türkçe: düğün çiçeği
Deutsch: Hahnenfußgewächs
English: buttercup, crowfoot family
Kırmancki: alabend (olebend) (Scorzonera tomentosa L.) [bot.]
Türkçe: alabent, bozkulak sakızı, dağsakızı, yara sakızı
Deutsch: Schwarzwurzel
English: scorzonera, salsify
Kırmancki: diliye [d.] [bot.]
Türkçe: beyaz süt renginde sıvısıolan bitki, acımsı, hayvanlar dahi yemez
Kırmancki: fısa hêşi (Calvatia utriformis, Lycoperdon utriforme) [bot.]
Türkçe: bir mantar çeşidi
Deutsch: Hasen-Stäubling,  Hasenbovist, Getäfelter Großstäubling, eine Pilzart
English: Handkea utriformis, Lycoperdon utriforme, Lycoperdon caelatum, Calvatia utriformis
Kırmancki: gulsosıne (Iridaceae) [d.] [bot.]
Türkçe: Iris, süsen olarakda bilinen bir çiçekli bitki
Deutsch: Schwertlilie, Iris
English: iris
Kırmancki: gowleg [bot.)
Türkçe: bir Mantar çeşidi
Kırmancki: herogop (gopıkê heri) (Carduus crispus) [bot.] (1)
Türkçe: kenger (kengel, eşek dikeni), yeşilken kökü yenilir, sonbaharda kök sütü ile çiklet elde edilir
Deutsch: Krause Ringdistel, Krause Distel
English: curly plumeless thistle, welted thistle
Kırmancki: jilê alabendi
Türkçe: alabentin yeni çıkan filizi, yerden kazılarak elde edilir ve taze yemlik olarak yenilir
Kırmancki: khakıl kunci
Türkçe: kuru yemiş
Kırmancki: zazıke [d.] [bot.]
Türkçe: yemliğe (morsinge) benzeyen bitki, ıslık çalınan ot
Kırmancki: zembulê kemeru [bot.]
Türkçe: kaya kekiği
Kırmancki: zembulê koyi [bot.]
Türkçe: dağkekiği
Kırmancki: zenbule (zembule) [bot.]
Türkçe: kekik
Kırmancki: zonê mali [bot.]
Türkçe: bir bitki
Kırmancki: wenca (Faboideae, Medicago sativa) [d.] [bot.]
Türkçe: yonca (şark yoncası, kaba yoncası)
Deutsch: Luzerne, Saat-Luzerne, Alfalfa, Schneckenklee, Ewiger Klee
English: alfalfa, lucerne
Kırmancki: xıloke [d.] [bot.]
Türkçe: nohut büyüklüğünde tarlalarda toprağın içinde olur, küçük patates gibidir
Kırmancki: xasxasıke (Papaver rhoeas) [d.] [bot.] (1)
Türkçe: gelincik otu, gelincik çiçeği
Deutsch: Klatschmohn, Mohnblume, Klatschrose
English: corn (or field) poppy, canker rose
Kırmancki: meheredne (tıpiyê mımeheredne - sen babamıküstürme/gücendirme)
Türkçe: küstürme (küstürmeme anlamında)
Kırmancki: ma meherednayme
Türkçe: bizi küstürmediler
Kırmancki: meherediye (memıradiye) (ma rê meherediyê/memıradiyê - bize küsmesinler)
Türkçe: küsmeme (küskün olmama, küskün duruma gelmeme), darılmama (dargın olmama)
Kırmancki: tımırê herediyayê? (tımırê mıradiyayê?)
Türkçe: sen bana küskün müsün? sen bana dargın mısın?
Kırmancki: heqa xo mırê helal ke!
Türkçe: hakkınıbana helal et!
Deutsch: gib mir deinen Segen! verzeihst du mir?
English: give me your blessing! do you forgive me?
Kırmancki: merdene esta, mendene esta!
Türkçe: ölüm var, kalmak var!
Kırmancki: a bisiklete ramena [d.]
Türkçe: o bisiklet sürüyor
Deutsch: sie fährt Fahrrad
English: she is riding bike
Kırmancki: ez bese nêkenane (nêkon) bisiklete bırami
Türkçe: ben bisiklet süremiyorum
Deutsch: ich kann nicht Fahrrad fahren
English: I can't ride a bike
Kırmancki: ez nêwazen(ane) erebe bırami
Türkçe: ben araba sürmek istemiyorum
Deutsch: ich will kein Auto fahren
English: I don't want to drive a car
Kırmancki: ez nêwazen(ane) bıguri
Türkçe: ben çalışmak istemiyorum
Deutsch: ich will nicht arbeiten
English: I do not want to work
Kırmancki: ez nêwazen(ane) bımusi
Türkçe: ben öğrenmek istemiyorum
Deutsch: ich will nicht lernen
English: I do not want to learn
Kırmancki: ez şıma rê bıruşni
Türkçe: ben size göndereyim
Kırmancki: kami ke hona nêguretê
Türkçe: kim daha (henüz, hala) almamışsa
Kırmancki: şıma ra jû recay mıesta (jû recay mıesta şıma ra)
Türkçe: sizden bir ricam var
Kırmancki: bırindar [sıf.] [tıbbi] [Kü.] (3)
Türkçe: yaralı, yarasıolan, yaralanmış (kimse), mecruh
Deutsch: verletzt, verwundet
English: injured, hurt, wounded
Kırmancki: xebera mınaye ra çina
Türkçe: benim bundan haberim yok
Kırmancki: ma dışmen niyime, dostime
Türkçe: biz düşman değiliz, dostuz
Kırmancki: çor
Türkçe: zıkkım
Kırmancki: Ewlad-ıResul [din.]
Türkçe: "peygamberin çocukları", Seyit aileleri imam soyuna bağlıolduklarına ve aşiretler üstü bir kastıtemsil ettiklerine inandıklarından, kendileri için Ewlad-ıResul, yani "peygamberin çocukları" nitelemesini tercih etmeleri.
Kırmancki: Ehl-i iman [din.]
Türkçe: inancın insanları
Kırmancki: Ewladê Şıhsani (Şexseni)
Türkçe: Şeyh Hasan Uşağı
Kırmancki: Ewladê Abbasi
Türkçe: Abbas Uşağı
Kırmancki: Wakıle (1895-1980) [d.] [tar.]
Türkçe: Şair. Sey Qaji’nin manilerine kendisi konu olmuş ve onun manilerinin aktarıcısı. Kendisi de Sey Qaji üzerine maniler okumuş. At sırtında aşiret davetlerine gidip ağıtlar okuyan kadın şair.
Kırmancki: Hesê Fate (Khêki) [e.] [tar.]
Türkçe: Şair Hesê Fate (Hasan Arslan), Alan aşiretinin ileri gelenlerinden. Sey Qaji’ye kaynak ve konu olan şair ve cemaat adamı.
Kırmancki: İsmailê İmami (1902 - 1990, İsmail Sarıgül) [e.] [tar.]
Türkçe: Bir şair. Sey Qaji’nin yeğeni ve çırağı. Sey Qaji’nin kılamlarınıgelecek kuşağa taşıyan kişi.
Kırmancki: Sılo Qız (Sılemano Qız, Apo Sıleman, Süleyman Doğan,
1914 - 2019) [e.] [tar.]
Türkçe: Sılemano Qız, yani küçük Süleyman. Keman ustası, halk ozanıve şair. Annesi Saxanıme Usenê İbrahimi’nin kızıdır, İbrahim de Usenê Ana İsme’nin oğludur, beş yaşındayken babasından keman çalmayıöğrenir, babasını10 yaşında kaybeder. Dersim Milli Köyü'nde tek başına yaşayan Silo Qız, Dersim'deki Alevi inancının ritüelleri ve 1938'de Dersim katliamında yaşanan acılarıbesteleyerek, ağıtlarınıtüm bölgeye taşıyan kişi. 107 yaşında vefat etti. Halkın yaşadığıacıları, sevinçleri doğaçlama usulüyle müziğe aktaran Silo Qız 1938 Dersim Katliamıtanıklarından biridir. 1938'de keman çaldığıiçin katliamdan kurtuluyor.
Deutsch: Sılo Qız, ein Volksdichter
English: Sılo Qız, a folk poet
Kırmancki: Qemero Areyiz (Kamer Demir) [e.] [tar.]
Türkçe: Halk ozanıKamer Demir.
Kırmancki: sungê bınê hardi [bot.]
Türkçe: yer mantarı, yer elması
Kırmancki: sungê kuvarıki [bot.]
Türkçe: küçük, yağmur mantarları(ormanlık alanlarda olur)
Kırmancki: sungê varte [bot.]
Türkçe: yağmur mantarı(ormanlık alanda olur)
Kırmancki: morekê mori (Muscari) [bot.]
Türkçe: arap sümbülü (dağsümbülü, misk sümbülü, üzüm sümbülü)
Deutsch: Traubenhyazinthe
English: grape hyacinth
Kırmancki: têliyê hêri (Onopordum) [bot.]
Türkçe: eşek dikeni
Deutsch: Eselsdistel 
English: cotton (or scotch) thistle
Kırmancki: vaşê çayi (vasê çayi) (Salvia) [bot.]
Türkçe: adaçayı(bozçalba)
Deutsch: Salbei 
English: sage, salvia
Kırmancki: vaşê veroci (vaşê veroji, vasê veroji) (Malvaceae) [bot.]
Türkçe: ebe gömeci
Deutsch: Malvengewächs 
English: mallows
Kırmancki: vılıka sermonıke (Fritillaria imperialis) [bot.]
Türkçe: ters lale
Deutsch: Kaiserkrone
English: crown imperial, imperial fritillary, Kaiser's crown
Kırmancki: savıle (Paeonia) [bot.]
Türkçe: şakayık (ayıgülü)
Deutsch: Pfingstrosen, Päonien
English: peony or paeony
Kırmancki: sayê hardi [bot.]
Türkçe: yer elması
Kırmancki: savunê milçıku [bot.]
Türkçe: 1) çeşme etrafında yetişen bir bitki, ellere sürülerek yıkamada sabun gibi köpük çıkarır 2) kırmızıçalıbitk
Kırmancki: Seyid İbrahim Ağa (Sey İbrahim) [tar.]
Türkçe: Seyit Rıza'nın babası. "Bavo" adıyla da hitap edilirdi. Şeyh Hesenan (Şixhesenu) aşiretinden.
Kırmancki: Nuri Dersimi (Baytar Nuri, 1893 Ağzûnige, Xozat/Dêsım - 22.08.1973 Helep) [tar.]
Türkçe: Mehmet Nuri Dersimi. Alevi kürt milliyetçi ideolog, veteriner hekim ve yazar. Dersim, Hozat Akpınar köyünde doğdu. Dedesi Colikzadelerden (Colo, Colikoğulları) Mehmet Ali, babasıhalk şairi Mıla İbrahim. Baba tarafıMılan kabilesinden, anne tarafıAğuçan sülalesinden.
İstanbul'da önce Kürt Tabele Hevî Cemiyeti'ne girdi ve 1912'de kurulan Kürdistan Muhiban Cemiyeti'nin umumi kâtipliğini (genel sekreterlik) yaptıktan sonra Kürdistan Teali Cemiyeti'ne katıldı.
Kitapları: Hatıratım ve Kürdistan Tarihinde Dersim
Kırmancki: koê maran [din.]
Türkçe: Kırklar dağı, yılanlıdağ
Nuri Dersimi, Kürdistan Tarihinde Dersim, S. 5: "Aşiretler burada ecdatlarıolan Marların mezarlarıolduğunu iddia ve bu niyetle oralarıziyaret ederek Koê Maran derler".
Kırmancki: hedik (khan)
Türkçe: kalburlarıayaklara takarak yürümek ve açılan yollardan davarlarıgeçirmek (eskiden)
Kırmancki: çımanê Munzıri (Muzıri) [din.] [mit.]
Türkçe: 1) Munzur Gözeleri 2) Munzur Baba Efsanesi. Munzur Gözelerinde mumlar ve çıralar yakılır, dilekler dilenir, kurban kesilir, dua edilir. Kutsal sayılan yer ve ziyaretgâh.
Kırmancki: Diyap Ağa (Diyap Yıldırım, Dersimli Diyap Ağa) (Çemişgezek, Desım 1831 - Divriği, Sevaz 1935) [tar.]
Türkçe: Siyasetçi ve aşiret reisi, evli, 6 çocuk babasıydı. Hozat'lıSeyithan Ağa ve Elif Hanım'ın oğlu, Ovacık-Hozat aşiretlerinden Ferhatuşağıaşiretinden. Ankara'da toplanan ilk TBMM'ye Dersim milletvekili olarak katıldı(1920-23). I. Dünya Savaşı'nda Hamidiye milislerinde milis komutanıoldu. Koçgiri İsyanı'na ve Şeyh Said İsyanı'na karşıçıktı. Seyit Rıza'yla ilişki kurduğu gerekçesiyle (kızınıSeyit Rıza ile evlendirdi) Diyarbakır'a sürüldü. MezarıHozat sınırındaki Gözlüçayır köyündedir.
Kırmancki: hiştik [zool.]
Türkçe: şarbon hastalığı
Deutsch: Milzbrand, Anthrax-Krankheit
English: anthrax disease
Kırmancki: Ağuçanan [din.]
Türkçe: Ağuçan Ocağı(Ağuiçen Ocağı). Dersimli Alevi ocağı.
Kırmancki: Derviş Cemalan [din.]
Türkçe: Derviş Cemal Ocağı(Seyyid Cemal).
Kırmancki: çar anasır [astron.]
Türkçe: ateş, toprak, su ve havadan oluşan dört temel unsur ya da dört element
Deutsch: vier Grundelemente bzw. „Essenzen“ oder „Wurzelkräfte“ aus Erde, Wasser, Luft und Feuer (Vier-Elemente-Lehre)
English: classical elements refer to water, earth, fire, air (and later aether)
Kırmancki: astronomi [astron.] [Fr. → Eski Yun.]
Türkçe: astronomi, gök bilimi
Deutsch: Astronomie
English: astronomy
Kırmancki: galaksi [astron.] [Fr. → Eski Yun.]
Türkçe: galaksi, gök ada
Deutsch: Galaksie
English: galaxy
Kırmancki: gravitasyon [astron.] [Lat.]
Türkçe: yer çekimi
Deutsch: Gravitation, Schwerkraft
English: gravitation, gravity
Kırmancki: Uranus [e.] [astron.] [Geç Lat. → Eski Yun.]
Türkçe: Uranüs (Gezegen)
Deutsch: Uranus (Planet)
English: Uranus (Planet)
Kırmancki: Merkur [e.] [astron.] [Lat.]
Türkçe: Merkür (Gezegen)
Deutsch: Merkur (Planet)
English: Mercury (Planet)
Kırmancki: Mars [e.] [astron.] [Lat.]
Türkçe: Mars (Gezegen)
Deutsch: Mars (Planet)
English: Mars (Planet)
Kırmancki: Jupiter [e.] [astron.] [Lat.]
Türkçe: Jüpiter (Gezegen)
Deutsch: Jupiter (Planet)
English: Jupiter (Planet)
Kırmancki: Neptun [e.] [astron.] [Lat.]
Türkçe: Neptün (Gezegen)
Deutsch: Neptun (Planet)
English: Neptune (Planet)
Kırmancki: Saturn [e.] [astron.] [Lat.]
Türkçe: Satürn (Gezegen)
Deutsch: Saturn (Planet)
English: Saturn (Planet)
Kırmancki: sürre [Fr. sûreté]
Türkçe: iki tarafın karşılıklıolarak anlaşmazlıklarıdurdurma, bırakışma, mütareke, güvenlik ortamısağlamak
Nuri Dersimi, Kürdistan tarihinde Dersim, 1952, S. 33:
“İç işlerinde bağımsız bir idareye malik olan Dersim’liler arasında bir çok sebeplerden ve başlıca arazi-hudut meselelerinden, kanlıihtilaflar hasıl olur. Bu gibi ahvalde, tarafsız aşiret reislerinden bazılarıveya seitlerden bir kısmıtarafların durumunu inceler, fikirlerini istişmam eder ve Sürre dedikleri bir mütareke akt ettirirler”
Kırmancki: era cımusniyayene (musnin- ra cı)
Türkçe: gösterilmek
Kırmancki: fıraqi
Türkçe: bulaşık
Deutsch: Abwasch, schmutziges Geschirr 
English: washing-up, dirty dishes
Kırmancki: çêl u çü (çhelık)
Türkçe: çelik çomak (bir sokak oyunu)
Kırmancki: tezgere (tejgere, tezgera, kezgere, kejgere)
Türkçe: dört kulplu geniş bir tahtadan sedye, günümüzde nadiren görülmektedir
Kırmancki: zelemele kerdene
Türkçe: gürültü yapmak, patırtıyapmak, bağırtıyapmak, çağırtıyapmak
Kırmancki: zanaoğ/e biyene [e./d.]
Türkçe: 1) bilimci olmak, bilim adamıolmak 2) bilen olmak, bilgili olmak, bilgili kişi olmak, bilgin olmak
Kırmancki: zıd [sıf.] [Ar.]
Türkçe: zıt (karşıt, ters)
Kırmancki: zıd kutene
Türkçe: zıddına girmek
Kırmancki: zeweciyaye biyene (zewejiyaye biyene)
Türkçe: evli olmak
Kırmancki: zerri ver şiyene
Türkçe: gönlünü almak
Kırmancki: zerria xo cıkutene
Türkçe: gönlü düşmek, sevmek, beğenmek
Kırmancki: zerze kerdene (1)
Türkçe: kilitlemek
Deutsch: abschließen, zuschließen, einsperren, einschließen
English: lock, lock up
Kırmancki: zerreweş biyene
Türkçe: mutlu olmak, memnun olmak, hoşnut olmak, içtenlikli olmak
Kırmancki: zerrepak biyene
Türkçe: gönlü temiz olmak
Kırmancki: zerreşia biyene
Türkçe: acıma duygusu olmamak
Kırmancki: zerrevêsaye biyene
Türkçe: acıma duygusu olmak
Kırmancki: zerre berdene
Türkçe: gönlünü kaptırmak
Kırmancki: zeğel biyene
Türkçe: çığırtkan olmak
Kırmancki: zêdiyene (jêdiyene)
Türkçe: çoğalmak
Kırmancki: zêde kerdene (jêde kerdene)
Türkçe: çok etmek, çoğaltmak
Kırmancki: zê jûbini biyene
Türkçe: biribirine benzer olmak
Kırmancki: zarava kerdene
Türkçe: şaka yapmak, dalga geçmek
Kırmancki: zalal kerdene
Türkçe: berrak etmek, durulamak
Kırmancki: zalal biyene
Türkçe: berrak olmak, duru olmak
Kırmancki: zafiye biyene
Türkçe: bolluk olmak
Kırmancki: zewt dayene (zawt, zowt)
Türkçe: beddua etmek
Kırmancki: zerre u xatır waştene
Türkçe: başsağlığıdilemek
Deutsch: Beileid wünschen
English: wish condolences
Kırmancki: zıq biyene
Türkçe: dikilmek
Kırmancki: zıxm vındetene
Türkçe: kuvvetli sağlam ve başıdik bir şekilde durmak
Kırmancki: zıxm [sıf.]
Türkçe: kuvvetli, sağlam, dayanıklı
Kırmancki: yadigar [Far.]
Türkçe: yadigâr (bir kimseyi, bir olayıhatırlatan nesne veya kişi, andaç)
Kırmancki: yadigar biyene
Türkçe: yadigâr olmak
Kırmancki: yadigar kerdene
Türkçe: yadigâr etmek
Kırmancki: yadigar mendene
Türkçe: yadigâr kalmak
Kırmancki: yamu kerdene
Türkçe: aman etmek
Kırmancki: yerğuçe biyene
Türkçe: karın donması
Kırmancki: yermıs biyêne
Türkçe: kayıp gelmek
Kırmancki: yimısê cıkerdene (imısê cıkerdene)
Türkçe: bir şeye uydurmak
Kırmancki: itıqatê xo cıardene
Türkçe: birşeye inanmak
Kırmancki: yolaye kerdene
Türkçe: hayvan derisini terbiye etmek
Kırmancki: yolaye
Türkçe: tuluğun terbiye edildiği kül ve sudan oluşan karışım