طبری طالقانی یا مازندرانی طالقان گویشی از زبان مازندرانی می‌باشد. حبیب برجیان گویش منطقه طالقان و الموت را شبه طبری قلمداد کرده‌است. وبگاه گلاتولوگ گویش‌های طالقانی-کرجی را از گویش‌های فارسی-مازندرانی (Perso-Tabaric) قلمداد کرده‌است. پژوهشگران با توجه به پیشینه تاریخی و با نگاهی به فرهنگ و آداب و رسوم مشترک در طالقان و مازندران، از جمله گاهشمار کهنی که در هر دو رایج است و رسومی مانند تیرماه سیزده و ماه دَرِمه و همچنین متون تاریخی دوره اسلامی که به صراحت در برخی از آنها از طالقان بعنوان ولایتی درون مرزهای مازندران نام برده شده‌است، ریشه گویش‌های طالقانی را با گویش‌های مازندرانی یکی می‌دانند. حبیب برجیان گویش طالقان را در گروه گویش‌های فارسی-مازندرانی (Perso-Tabaric) دسته‌بندی کرده و منطقه طالقان را منطقه انتقال زبان‌های کاسپین و زبان فارسی و زبان تاتی قلمداد کرده و در مورد گویش طالقان می‌افزاید که سیستم فعلی آن بسیار به منطقه جنوب البرز مرکزی شباهت دارد ولی به همراه ویژگی‌های بسیار غنی تر از زبان طبری در صرف و نحو(morphosyntax) اصلاح گرها و تلفظ کردن و حروف اضافه می‌باشد. یک گویش با دستور زبان شبیه همین در روستای کردان یکی از روستاهای غربی کرج نیز دیده شده‌است. یک گویش دیگر از این نوع گچسری در منطقه بالای حوضه کرج است.
به عقیده صاحب نظران گویش مردم طالقان به دو دسته مازندرانی و طالقانی تقسیم می‌شود. روستاهایی که بین جوستان و کوه‌های کندوان قرار گرفته‌اند به لهجه مازندرانی سخن می‌گویند. از جوستان به سمت باختر به طالقانی سخن می‌گویند.

در کتاب استان‌شناسی البرز چاپ وزارت آموزش و پرورش، گویش مناطقی از کرج و طالقان و شمال ساوج بلاغ شبیه به مازندرانی عنوان است.

در البرز مرکزی و غربی (الموت و طالقان) گروه غیر مهاجر گیلک و مازندرانی در برابر عشایر مقاومت کرده و در ارتفاعات البرز زبان مازندرانی و گیلکی غالب است.
زبان مردم طالقان مازندرانی و لهجه آنها طالقانی می‌باشد و فقط در روستای میناوند مردم به زبان ترکی سخن می‌گویند.
کاظم سلطانیان گویش دیزان را مورد بررسی قرار داده‌است و در صفحه دو ریشه این گویش را با گویش‌های مازندرانی یکی می‌داند. به اعتقاد وی در طالقان روستاها هر چه به سر حدات مازندران در جهت شرق و شمال شرقی نزدیک باشند اختلاط فرهنگی و زبانی بیشتری با زبان مازندرانی دارند. وی در صفحه ۱۶ گویش منطقه طالقان را به مازندرانی، فارسی تقسیم نموده‌است.
به گفته علی ذبیحی زبان مازندرانی در روستاهای سرشاخه‌های اصلی رود جاجرود و کرج و مناطق شمالی کوه‌های امامزاده داوود و طالقان داری گویشور می‌باشد.

لهجه‌های زبان طبری 
بررسی کارشناسانه در جلگه‌ها و سپس نواحی کوهستانی موجب شناسایی سینزده لهجه مختلف در مازندران شده‌است:
 منطقه کردکوی: شامل هزار جریب شرقی، شاه کوه زیارت، بالاجاده، رادکان، گز شرقی و غربی و روستاهای غیر ترکمن‌نشین از زنگی محله گرگان و چهاردانگه تا گلوگاه.
 منطقه بهشهر: شامل چهاردانگه هزارجریب از سورتی تا کیاسر و روستاهای مناطق جلگه‌ای از گلوگاه، شاه کیله تا انتهای منطقه قره طغان و رودخانه نکارود.
 منطقه ساری: شامل چهاردانگه از کیاسر تا کوهستان‌های دودانگه، جلگه‌های مابین میان دورود و جلگه‌های مناطق غربی تجن رود تا جویبار.
 منطقه قائمشهر: شامل مناطق کوهستانی فیروزکوه، سوادکوه و روستاهای جلگه‌ای حد فاصل بین کیاکلا، جویبار و روستاهای کوهپایه‌ای بیشه سر.
 منطقه بابل: از مناطق کوهستانی چلاو آمل تا بندپی، امامزاده حسن در سمت غربی آلاشت و نواحی جلگه‌های حد فاصل فریدونکنار، بابلسر، بهنمیر، کیاکلا تا روستاهای کوهپایه‌ای کهنه خط، گنج افروز و بابل کنار.
 منطقه آمل: از کوهستان‌های بندپی تا چلاو، لاریجانات، نمارستاق و کلارستاق آمل تا حوالی امامزاده هاشم و جلگه‌های دو سمت هراز، دشت‌سر و محمودآباد و کوهپایه‌ها و جلگه‌های جاده چمستان، میان آمل و نور.
 منطقه نور و نوشهر: شامل بخشی از روستاهای بیرون بشم، کجور، محال ثلاث و جلگه‌های حد فاصل سرخ رود تا رودخانه چالوس.
 چالوس و تنکابن شرقی: شامل مناطق کلارباستانی، برخی از روستاهای کوهپایه‌ای منطقه بیرون بشم ولنگا و نواحی جلگه‌ای از آب چالوس و عباس‌آباد و رودخانه نشتا به مرکزیت عباس‌آباد.
 تنکابن مرکزی: شامل لهجه‌های دوهزاری و سه هزاری و خرم‌آبادی و گلیجانی چالکش یعنی حدفاصل آب نشتا تا آب شیرود.
منطقه رامسر: از آب شیرود تا رودخانه سرخانی شامل سختسر (رامسر)، اشکور شرقی، ارتفاعات کوه البرز روستای جورده (جواهرده)
 منطقه علی‌آباد کتول: شامل نواحی روستایی کوهستانی شمال شاهوار و مناطقی چون کتول، پیچک محله، محمودآباد، فاضل آباد و جلگه‌های غیرترکمن‌نشین بلوک استارآباد قدیم.
 منطقه قصران باستانی: شامل مناطق اوشان، فشم، شمشک، دیزین، گاجره و روستاهای کوهپایه‌ای توچال تا مناطق غربی رودخانه جاجرود.
 منطقه دماوند: شامل نواحی کوهستانی شهرستان دماوند، رودهن، بومهن تا فیروزکوه.

دستور زبان

ضمایر 
در گویش طبری طالقانی ضمیر سه حالت دارد: فاعلی، مفعولی و ملکی.

شناسه 
در زبان فارسی دو دسته شناسه داریم: گذشته و حال. اما در گویش طبری طالقانی سه دسته شناسه داریم: گذشته، حال ساده و حال التزامی. (نمونه زیر بر اساس گویش دیزان تنظیم شده‌است)

۱. گذشته:
 بن ماضی ساده: -bimâ = آمد
 بن ماضی استمراری: -â-mbi = می‌آمد

۲. حال ساده:
 بن مضارع اخباری: -â = می‌آید

۳. حال التزامی:
 بن مضارع التزامی: -biâ = بیا

صرف فعل 
در جدول زیر فعل آمدن (bimân) بر اساس گویش طبری طالقانی در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.(نمونه زیر براساس بالا طالقان می‌باشد)

در جدول زیر فعل رفتن (bašiân) بر اساس گویش طبری طالقانی در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.(نمونه زیر براساس بالا طالقان می‌باشد)

نشانه جمع 
در گویش طبری طالقانی از نشانه‌های [un] و [kun] برای جمع استفاده می‌شود.

حرف اضافه 
حروف اضافه در گویش طبری طالقانی به شرح زیر است.

افعال 
 صرف فعل شدن (babien) در زمان حال، گذشته و حال التزامی به گویش طبری طالقانی.

 صرف فعل بودن (bien) در زمان حال و گذشته به گویش طبری طالقانی.

 صرف فعل بودن در جایی (daboen)در زمان حال، گذشته و حال التزامی در زمان‌های مختلف به گویش طبری طالقانی.

واژگان 
شماری از واژه‌های طبری طالقانی و مقایسه آن با گویش کلارستاقی (چالوس) و فارسی:

اشعار محلی 
گویش طبری طالقانی دارای ادبیات عامیانه غنی می‌باشد که هر آبادی اشعار خاص خود را دارد.

جستارهای وابسته 

 شهرستان طالقان
 مردم طبری
 استان البرز
 استان مازندران
 شهرستان چالوس
 گویش کلارستاقی

منابع

پیوند به بیرون 

زبان تاتی
زبان مازندرانی
زبان‌های ایران
زبان‌های ایرانی شمال غربی
زبان‌های کاسپین
ویکی‌سازی رباتیک