نوکیش (تغییر دین داده) کسی است که دین و آیین خویش را بنابر احساس، جستجو و پژوهش به دین و آیینی دیگر برمی‌گرداند. نوکیشی در بیشتر کشورهای جهان آسان، قابل احترام و پذیرفتنی است؛ و این پذیرش یکی از بن مایه‌های آزادی اندیشه و دموکراسی است.

نوکیشی در فرهنگ ایرانی 

در یکی از سندهایی که از فرهنگ ایرانی به جای مانده منشور حقوق بشر کوروش بزرگ موسوم به استوانه کوروش این نکته بیان می‌شود. این سند به عنوان نخستین منشور حقوق بشر شناخته می‌شود و در سال ۱۹۷۱ میلادی، سازمان ملل آن را به شش زبان رسمی سازمان منتشر کرد. بدلی از این منشور در مقر سازمان ملل متحد در نیویورک نگهداری می‌شود. کوروش می‌گوید: «هر کس در پرستش خدای خود و انتخاب دین خود آزاد است.»

نوکیشی در دین‌ها

کیش زرتشتی 
به نقل از زرتشت گزارش شده‌است که: «ای خداوند خرد هنگامیکه در روز ازل جسم و جان آفریدی و از منش خویش نیروی اندیشیدن و خرد بخشیدی. زمانی که به تن خاکی روان دمیدی و به انسان نیروی کار کردن و سخن گفتن و رهبری کردن عنایت فرمودی خواستی تا هر کس به دلخواه و با کمال آزادی راه و کیش خود را برگزیند.» (هات ۳۱ بند ۱۱). اما با این حال، زرتشتیان تمام مخالفان دینی خویش را دشمن خدا تلقی می‌کردند. قدیمی‌ترین متنی که از مجازات اعدام در زرتشت سخن به میان آورده‌است، نامه تنسر به اردشیر بابکان می‌باشد. بر طبق متن نامه، اعدام مرتد حتی در عصر ساسانیان نیز گسترش داشته‌است.

یهودیت 
در آیین یهود، فرد مرتد به سنگسار محکوم می‌شود. همین‌طور در سفر خروج و باب ۲۲، از حکم اعدام به دست پاکان، در دوران گوساله پرستی اصحاب موسی گزارش شده‌است. دیگر احکام مرتد در یهود، مصادره اموال و عدم قبول شهادت است.

مسیحیت 
در آیین مسیحیت نیز، ارتداد جرم تلقی می‌شود. در عصر کنستانتین، ارتداد در مسیحیت یک جرم اجتماعی بود و شخص مرتد از ارث محروم و صلاحیت شهادت نداشت. حکومت‌ها نیز برای این جرم اجتماعی مجازات مختلفی از جمله اعدام را اجرا می‌کردند. در عصر جنگ‌های صلیبی و با به‌وجود آمدن دادگاه‌های تفتیش عقائد در مسیحیت، افراد مرتد، زنده به آتش می‌افتادند. با این وجود کلیسا همواره روحیه رحمانی خویش را حفظ کرده و سعی در بخشش مرتد داشت. به همین منظور به هر شخص مرتد به امید بازگشت به مسیحیت، چند مرتبه نصیحت صورت می‌گرفت.

اسلام 

ارتداد به معنای مراجعه به دینی دیگر که در اسلام و سایر ادیان به عمل فرد نوکیش نسبت داده می‌شود، در اسلام به عنوان یک گناه تعریف شده‌است. اسلام با وجود پذیرش همزیستی تعدادی از ادیان در کنار هم، ارتداد را یک جرم تلقی کرده و برای آن کیفر قرار داده‌است. به عقیده برخی از پژوهشگران دینی، ارتداد در اسلام یک جرم سیاسی-اجتماعی است که قرآن تنها یک مرتبه و پس از بیان احکام محارب به آن اشاره داشته‌است. به عقیده این گروه، حکم ارتداد می‌تواند نسبت به زمان و مکان و شرایط، تغییر نماید. سید محمدسعید حکیم از مراجع تقلید شیعه، حکم مجازات مرتد در دنیا را، به‌طور کلی منتفی می‌داند.

مرتد در اسلام، اگر زن باشد، به حبس محکوم است تا توبه نماید؛ و اگر مرد و ارتدادش به شکل فطری باشد، محکوم به اعدام است و اگر به شکل ملی باشد، به حبس محکوم است تا توبه داده شود. بنابر آنچه در تبیان نوشته شده‌است، در دین اسلام، هر کس دین را ترک کند، به سه شرط مرتد شناخته و حکم «ارتداد» شاملش می‌شود. این سه شرط عبارتند از: شخص باید بالغ و مسلمان باشد و از اسلام بازگردد، شخص ارتداد خویش را اظهار کند و به آنچه اظهار می‌کند، دانا باشد.

جستارهای وابسته 

 نقض حقوق دین‌ناباوران و نوکیشان در جمهوری اسلامی ایران
 نقض حقوق اقلیت‌ها در جمهوری اسلامی ایران
 فهرست مسلمانان سابق
 خداناباوری در ایران
 دین در ایران
 اقلیت‌های مذهبی در ایران
 آزادی مذهب در ایران
 فهرست مسلمانان سابق
 فاشیسم اسلامی
 تکفیر
 قانون کفرگویی در ایران

منابع 

ترغیب
تغییر دین
دین
ویکی‌سازی رباتیک