سامانه‌ی مدیریت یادگیری یا ال‌ام‌اس،  یک سامانه تحت وب است و از اجزای اصلی سامانه آموزش مجازی یا سامانه آموزش الکترونیکی محسوب می‌شود. LMS زیر ساخت نرم افزاری لازم برای مدیریت و اجرای دوره های آموزشی را فراهم می‌کند. این سامانه امکاناتی را در اختیار مدیر سامانه و مدرس قرار می دهد. با استفاده از ال ام اس می‌توان ضمن کاهش هزینه دوره‌های آموزشی، محدودیت‌های یادگیری سنتی را کاهش داد. با این روش فایل‌های صوتی و تصویری جلسات آنلاین برگزار شده، متون سرفصل و فهرست موضوعات درسی منتشر شده، اتاق‌های گفت و گو، کنفرانس، جلسات رادیویی و تلویزیونی بر روی شبکه اینترنت، دسترسی به منابع آموزشی و جستجوی سریع در هنگام مطالعه دروس میسر می‌گردد. مدرس در هر لحظه می تواند کلیه فعالیت های فراگیران را رصد کند و نسبت به فعالیت های انجام شده نمره دهی کند یا مسیر آموزشی مورد نظر خود را اعمال نماید. در سیستم آموزش مجازی، امکان مدیریت دوره‌های آموزشی به صورت همزمان (با محوریت کلاس مجازی) و غیرهمزمان (با محوریت محتوای الکترونیکی) وجود دارد.

این سامانه در واقع، برنامه نرم‌افزاری برای مدیریت، مستندسازی، ردیابی، گزارش، اتوماسیون و تحویل دوره‌های آموزشی، برنامه‌های آموزشی، یا برنامه‌های یادگیری و توسعه است.

تاریخچه 
مفهوم سامانه مدیریت یادگیری مستقیماً از آموزش الکترونیکی پدیدار شد. اگرچه نخستین LMS در بخش آموزش عالی ظاهر شد، بیشتر LMSها امروز به بازار شرکت‌ها تمرکز دارند. سامانه‌های مدیریت یادگیری بزرگترین بخش از بازار سامانه‌های یادگیری را تشکیل می‌دهند. نخستین معرفی LMS در پایان دهه 1990 بود.

مزایا 
مزیت LMS این است که محتوا و ابزارهای یادگیری را مستقیماً به فراگیران ارائه می دهد و ارزیابی می تواند به صورت خودکاره انجام شود. 

چنین سیستم هایی دارای ویژگی های قابل تنظیم از جمله ارزیابی و ردیابی هستند. بنابراین ، فراگیران (اعم از دانش آموز،دانشجو،زبان آموز) می توانند پیشرفت خود را در زمان واقعی ببینند و مربیان می توانند اثربخشی یادگیری را زیر نظر گرفته و با آن ارتباط برقرار کنند.

یکی از مهمترین ویژگی های LMS ، ایجاد ارتباط ساده بین یادگیرندگان و یاددهندگان است. چنین سیستم هایی علاوه بر تسهیل یادگیری آنلاین ، پیگیری پیشرفت یادگیری ، ارائه ابزارهای یادگیری دیجیتالی ، مدیریت ارتباطات و شاید فروش محتوا ، ممکن است برای ارائه ویژگی های مختلف ارتباطی مورد استفاده قرار گیرد.

بخش های اصلی قابل پیاده سازی در ساختار سامانه مدیریت یادگیری 
. بخش کاربران: این بخش یکی از زیر سیستم های اصلی آموزش مجازی آنلاین محسوب می گردد

۲. بخش درس ها: امکان اضافه کردن، حذف کردن و مدیریت دروس در این زیر سیستم طراحی می گردد

۳. بخش نمره ها: امکان طراحی سیستم نمره دهی و ارزیابی در این زیر سیستم لحاظ می گردد

۴. امنیت: یکی از مهمترین بخش های یک سیستم آنلاین محسوب می شود

۵. گزارش ها: امکان ایجاد و ارائه گزارش های آماری مختلف در این قسمت در نظر گرفته می شود

۶. زبان های مختلف: امکان ایجاد و مدیریت زبان های مختلف در این بخش لحاظ می گردد

بخش کاربران  
در هر سیستم مبتنی بر فناوری اطلاعات کاربران سیستم نقش اصلی و کلیدی را بازی خواهند کرد. امکانات و سطح دسترسی و مدیریت صحیح آن ها در سیستم کمک خواهد کرد که یک سیستم با کمترین نقص و مشکل به فعالیت خود ادامه دهد. اهمیت کاربران زمانی بیشتر مطرح می گردد که باید این نکته را لحاظ کنیم که استفاده کننده نهایی از دروس و سامانه کاربران هستند پس رضایت عمومی کاربران موجب تایید انجام چنین پروژه هایی خواهد بود. با توجه به این نکات امکانات و ساختارهایی که در سیستم کاربری می توان در سامانه آموزش مجازی در نظر گرفت به شرح زیر است.

۱. امکان تعریف بی نهایت کاربر از طریق پنل مدیریتی

۲. امکان ثبت نام مستقیم توسط مدیران سایت

۳. امکان ثبت نام کاربران توسط خود کاربران و تایید ثبت نام توسط مدیر سایت

۴. امکان تعریف نقش های مختلف کاربران با توجه به نیازمندی های سامانه

۵. امکان شخصی سازی دسترسی ها و تعریف نقش های کاملا شخصی سازی شده توسط مدیر ارشد سامانه

۶. امکان حذف و ویرایش کاربران در پنل مدیریتی

7. امکان ممنوع الورود کردن کاربران خاطی از طریق نام کاربری یا IP

۸. امکان رصد فعالیت های کاربر در سامانه

9. امکان ثبت حضور در کلاس و مدت زمان مطالعه کاربران بر اساس استانداردهای SCORM

۱۰. امکان ثبت نقش های مختلف و تنظیم نقش ها به کاربران خاص

۱۱. امکان تعیین دسترسی دروس برای کاربران خاص

۱۲. امکان ایجاد کاربر مهمان با سطح دسترسی حداقلی برای مشاهده نمونه ها

۱۳. امکان مشاهده لیست کامل کاربران عضو

۱۴. امکان ایجاد پروفایل های شخصی کاربران در سطوح مختلف

۱۵. امکان اتصال به سیستم های قدیمی و سامانه های گذشته جهت یکسان سازی اطلاعات کاربران

۱۶. امکان ایجاد گروه های کاربری مشخص

۱۷. امکان ارسال پیام به کاربران خاص

۱۸. امکان ایجاد و تغییر نقش کاربری در حوزه مهمان، دانشجو، استاد، ناظر، و …

۱۹. امکان در نظر گرفتن یک نقش پیش فرض مشخص برای کلیه کاربرانی که تازه ثبت نام کرده اند

۲۰. امکان مشخص نمودن خصوصیات پنهان و آشکار هر یک از کاربران در پروفایل شخصی

۲۱. امکان افزودن نقش ها به گروهی از کاربران با انتخاب اسامی آن ها در آن واحد

۲۲. امکان اضافه کردن کدهای امنیتی به صفحه ثبت نام

۲۳. امکان جلوگیری از پسوندهای خاص دامنه جهت ثبت نام با پست الکترونیک جهت امنیت بیشتر

۲۴. امکان اضافه کردن و ویرایش متن دستورالعمل ثبت نام کاربران جدید

۲۵. امکان ایجاد مشخصه اضافی برای فرم ثبت نام کاربران

بخش درس ها  
یکی دیگر از بخش های مورد نیاز در سامانه آموزش مجازی آنلاین، بخش دروس آن می باشد. از آنجایی که رویکرد این سامانه ها آموزش مجازی است، پس نیاز به تولید دروس به صورت مجازی می باشد. در این سیستم سعی شده کلیه موارد مورد نیاز سیستم های آموزشی لحاظ گردد. در ادامه به برخی از امکانات قابل پیاده سازی در زمینه درس در سامانه آموزش مجازی خواهیم پرداخت.

۱. امکان ایجاد بی نهایت درس در سامانه با توجه به نیاز

۲. امکان ثبت نام کاربران مختلف در درس های ایجاد شده

۳. امکان ایجاد زمان بندی مشخص جهت ارائه درس ها بر روی سامانه

۴. امکان ایجاد کاربران با نقش های مختلف روی دروس مانند مدیر، استاد، شاگرد و …

۵. امکان ثبت نام در درس به صورت دستی توسط مدیر یا ثبت نام کاربران

۶. امکان در نظر گرفتن هزینه های مالی و نحوه پرداخت آنلاین و آفلاین جهت ثبت نام در درس

۷. امکان ویرایش دروس ایجاد شده توسط مدیران یا اساتید درس

۸. امکان ارائه توضیحات پیش از ثبت نام در مورد درس

۹. امکان اعلام سراسری ایجاد درس برای کلیه کاربران

۱۰. امکان به روز رسانی دروس توسط کاربران با نقش مدیر یا استاد درس

۱۱. امکان تعیین استاد راهنما با پشتیبانی برای هر درس

۱۲. امکان ایجاد تالار گفتمان مربوط به هر درس جهت ارائه پشتیبانی آنلاین

۱۳. امکان افزودن فایل های جانبی برای هر درس

14. امکان ایجاد درس در قالب درسی ALMS

15. امکان ایجاد درس بر اساس استاندارد SCORM

۱۶. امکان ایجاد درس با قالب موضوعی مبتنی بر یک موضوع مشخص

۱۷. امکان ایجاد درس با قالب هفتگی بر اساس زمان بندی مشخص ارائه دروس

۱۸. امکان ارائه درس با قالب عمومی و اجتماعی به صورت دسترسی کلی برای آموزش های عمومی

۱۹. امکان ایجاد آزمون های مختلف جهت ارزیابی دانشجویان

۲۰. امکان ارائه نمره و گزارش ها برای مدیران، اساتید و شاگردان با امکان تنظیم آن

۲۱. امکان رصد فعالیت کاربران در دروس مختلف

۲۲. امکان ارائه مجوز برای شرکت در مباحث آینده بر اساس ارزیابی مطالب قبلی

۲۳. امکان ارائه بخش درخواست درس

۲۴. امکان نمایش دروس درخواست شده به کاربرانی که امکان ایجاد درس را دارند مانند اساتید

۲۵. امکان پشتیبان گیری از دروس مختلف جهت بایگانی دروس

۲۶. امکان حذف کاربران از درس و جلوگیری از ورود کاربران

۲۷. امکان حذف دروس در بازه های زمانی مشخص

۲۸. امکان وارد کردن دروس استاندارد ایجاد شده از سامانه های مختلف دیگر

۲۹. امکان ورود اطلاعات کاربران از سامانه های دیگر

۳۰. امکان اتصال به وب سرویس ها جهت ارائه نمره کاربران برای اخذ مدارک مد نظر

بخش نمره ها  
تا اینجا کاربران مختلف در سایت ایجاد شده اند و درس های مختلف نیز ارائه شده است. با توجه به اینکه ارزیابی کاربران در اکثر سیستم های آموزشی بر اساس نمره بوده، لذا در این سامانه نیز بایستی بخش نمره به صورت کامل بررسی و لحاظ گردد. در ادامه موارد مرتبط با مبحث نمره در سامانه آموزش مجازی آنلاین را بررسی می کنیم.

۱. تعیین گروه های کاربری نمره گیر به عنوان مثال اساتید نمره گیر نیستند ولی شاگردها نمره گیرند

۲. امکان ارائه گزارش نمره در صفحه کاربران و یا غیر فعال نمودن آن

۳. امکان ارائه نمرات به صورت درصد یا عدد مشخص

۴. امکان ایجاد حداقل نمره جهت کسب و اخذ مدرک مشخص

۵. امکان دسته بندی نمرات و کاربران بر اساس نمرات اخذ شده

6. امکان ارائه نمره به صورت فردی یا گروهی در فایل های مختلف از جمله EXCEL و XML

۷. امکان مشخص نمودن حداقل نمره، حداکثر نمره و نمره قبلی در تنظیمات نمره

۸. امکان مشخص نمودن تعداد اعشار نمره برای آزمون های خاص و حساس

۹. امکان ایجاد لیست کاربران هر درس برای اساتید با نمایش تصاویر و … جهت نمره دهی سریع

۱۰. امکان مشخص نمودن تعداد نمایش کاربران در هر صفحه گزارش

۱۱. امکان ایجاد گزارش های از ارزیابی های مختلف بر روی سایت

۱۲. امکان نمایش رتبه هر کاربر در هر آزمون نسبت به دیگر آزمون دهندگان

۱۳. امکان اتصال به وب سرویس ها جهت ارسال نمره از سامانه به سامانه های دیگر

امنیت  
امنیت جزء مهم و جدا نشدنی در کلیه سامانه های برخط بوده و هست، از همین رو، سعی داریم با ارائه کلیه راهکارهای امنیتی قابل اجرا در این سیستم، یک سامانه کامل امن و مطمئن را ارائه کنیم. در ادامه با برخی از راهکارهای امنیتی قابل ارائه در سامانه آشنا خواهید شد.

۱. امکان ایجاد اجبار برای ورود به صفحات مشخص و خاص

۲. امکان ایجاد دسترسی به سایت های جستجوگر مانند گوگل و یا حذف آن

۳. امکان تنظیم حداکثر میزان فایل ارسالی جهت ایجاد تخریب های احتمالی

۴. امکان تایید کاربران از طریق ایمیل معتبر و ارسال لینک فعال سازی به ایمیل کاربران

۵. امکان در نظر گرفتن پیچیدگی های مختلف برای انتخاب نام کاربری

۶. امکان اجبار کاربران به استفاده از حروف خاص، بزرگ و کوچک در رمز عبور

۷. امکان مشخص نمودن محدوده زمانی جهت فعالیت های مختلف مانند تولید درس در سایت

۸. امکان محافظت کامل از نام های کاربری و عدم نمایش آن ها جهت جلوگیری از هک و دریافت اطلاعات

9. امکان استفاده از پروتکل HTTPS به جای HTTP

۱۰. امکان استفاده از کوکی های امن

۱۱. امکان ایجاد و ویرایش صفحه مشخص از خط مشی و ارائه راهکارهای امنیتی سایت

۱۲. امکان استفاده از آنتی ویروس های آنلاین جهت جلوگیری از ویروسی شدن سامانه

۱۳. امکان ایجاد پوشه های خاص قرنطینه جهت جلوگیری از تخریب سایت توسط فایل های مخرب

۱۴. امکان ایجاد و ارائه راهکارهای امنیتی و اطلاع رسانی امنیتی از طریق سامانه (برترین راهکار امنیتی)

گزارش ها  
در بخش نمره دهی با برخی از امکانات گزارش دهی لحاظ شده در سامانه آشنا شدیم، اما ایجاد یک بخش مجزا جهت ارائه گزارش های در این گونه سامانه ها الزامی است.

به همین دلیل در ادامه شما را با برخی امکانات قابل ارائه در این زمینه آشنا خواهیم کرد.

۱. امکان ارائه گزارش ها از کلیه نسخه های پیشتیبان سامانه

۲. امکان ثبت خودکار آمار درس ها و ارائه گزارش ها از دروس مختلف

۳. امکان مشاهده گزارش لاگ کاربران خاص یا کلیه کاربران در بازه های زمانی دلخواه با انتخاب بازه

۴. امکان مشاهده گزارش لاگ های فعال و کاربران حاضر در سامانه به صورت برخط

۵. امکان ارائه گزارش کامل وضعیت مسائل امنیتی سایت با امکان دسترسی به بخش ها و اعمال تغییرات

۶. امکان ارائه گزارش ها از سرور و مشخصات کلی نرم افزار

۷. امکان ارائه گزارش ها نمره دهی و ارزیابی که در بالا بحث شد

زبان های مختلف  
با توجه به اینکه سامانه های آموزشی ممکن است نیاز به زبان های مختلف داشته باشند امکانات خاصی برای ایجاد زبان های مختلف در نظر گرفته خواهد شد. در ادامه به برخی از این نکات می پردازیم.

۱. امکان انتخاب زبان های مختلف برای منوهای سامانه

۲. امکان اضافه کردن زبان های استاندارد به سامانه

۳. امکان ویرایش زبان به صورت آنلاین

۴. امکان ایجاد زبان جدید و منحصر به فرد مانند زبان کردی و …

۵. امکان ارائه دسترسی به کاربران برای تغییر زبان پیش فرض سایت

کاربرد 
سامانه‌های مدیریت یادگیری برای شناسایی شکاف‌‎های آموزشی و یادگیری، با به‌کارگیری داده‌های تحلیلی و گزارشگری طراحی شده‌اند. LMSها بر روی آموزش یادگیری آنلاین متمرکز هستند اما از دامنه گسترده‌ای از کاربردها پشتیبانی می‌کنند و به‌عنوان بستری برای محتوای آنلاین (برخط)، از جمله دوره‌های مبتنی بر ناهمزمان و همزمان، فعالیت می‌کنند.

LMS ممکن است مدیریت کلاس را برای آموزش به رهبری مربی یا یک کلاس معکوس ارائه دهد، که در آموزش عالی استفاده می‌شود، اما در فضای شرکت نیست. LMS مدرن شامل الگوریتم‌های هوشمند برای ارائه توصیه‌های خودکار برای دوره‌های مبتنی بر مشخصات مهارت کاربر و همچنین استخراج فراداده از مواد یادگیری است تا این توصیه‌ها را دقیق‌تر کند. 

سامانه مدیریت یادگیری که در مدارس و دانشگاه‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد، علاوه‌بر ارائه‌ی محتوای آموزشی، فرایند ارزیابی و برگزاری آزمون را نیز انجام می‌دهد و در حقیقت یک ابزار چندمنظوره برای تدریس به شمار می‌رود.

انواع ال‌ام‌اس 
امروزه انواع مختلفی از سامانه مدیریت یادگیری در جهان وجود دارد.

 سامانه‌های مدیریت یادگیری خودمیزبان 
 ال ام اس دسکتاپی 
 ال ام اس ابری 

از بین این سه نوع، سامانه مدیریت یادگیری ابری به دلیل سادگی استفاده و کاربر پسند بودن، امنیت نسبتاً‌ بالا و عدم نیاز به تخصص در استفاده از آن، کاربرد بیشتری دارد.

یک سیستم ابری از همه داده ها در یک سیستم میزبان متعلق به فروشنده توسط تأمین کننده ذخیره می شود و کاربران از طریق اینترنت ، در رایانه یا دستگاه تلفن همراه به آنها دسترسی دارند.

ال ام اس آموزشی 
از طریق ال ام اس آموزشی که در مدارس و دانشگاه ها (مانند سامانه ال ام اس دانشگاه فرهنگیان) به ویژه بعد از همه گیری کرونا رایج شد، استادان و معلم ها می توانند مواد درسی را ایجاد کنند ، اهداف یادگیری را بیان کنند، محتوا و ارزیابی ها را تنظیم کنند، پیشرفت مطالعه فراگیران را پیگیری کرده و آزمون های سفارشی برای آن ها ایجاد کنند.

جستارهای وابسته 

 تخته هوشمند
 مدرسه
آموزشگاه مجازی
آموزش الکترونیکی
اسکولوژی

منابع 

سامانه‌های مدیریت آموزش
نرم‌افزار
نرم‌افزارهای آموزشی
یادگیری