حرف Z به دبیره لاتین (روسی: зет, zet) یکی از چندین نماد (در کنار "V" و "O") است که بر روی خودروهای نظامی نیروهای مسلح روسیه، درگیر در آفند روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ نگارده شده‌است تا نیروهای ضربت خود را از دیگر نیروها یا دشمن متمایز کنند.

به عنوان یک نماد نظامی، "Z" در تبلیغات روسیه و توسط غیرنظامیان روسی به عنوان نشانه‌ای از پشتیبانی از آفند روسیه استفاده شده‌است. نمایش عمومی این نماد در چندین کشور  ممنوع شده‌است. نماد "Z" در رسانه‌ها زواستیکا  نامیده می‌شود که از واژه ka گرفته شده‌است. نمادهای "Z" و "V" به عنوان نمادهای آفند نظامی روسیه توسط ورخونا رادا اوکراین ممنوع شده‌است.

نمادها 
نمادها و معانی متناظر زیر توسط نیروهای مسلح روسیه در طول آفند روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ استفاده شده‌است:

یورش روسیه نام مستعار "عملیات Z" را به دست آورده‌است که از نماد "Z" گرفته شده‌است. این نماد به شکل حرف لاتین Z، به جای حرف سیریلیک معادل آن یعنی Z (Ze) در الفبای روسی، به کار برده شده‌است که با توجه به پیش‌زمینه جنگ نماد ملی‌گرایی روسی، توصیف شده‌است.

معانی 
"Z" به عنوان یک نماد طرفدار جنگ برای نشان دادن پشتیبانی از آفند روسیه، با وجود سربستگی معنایی آن استفاده شده‌است.

در ۳ مارس، وزارت دفاع روسیه (MoD) در اینستاگرام پستی گذاشت که نماد "Z" کوته‌نوشت (مخفف) عبارت "برای پیروزی" () است، نماد "V" کوته‌نوشت" قدرت ما در راستی است " () و همجنین «وظیفه تکمیل خواهد شد» () است. وزارت دفاع بعداً معانی دیگری را برای "Z" پیشنهاد کرد که از جمله آنها "برای سازش" ()، "برای راستی" () بودند و همجنین گفت که حرف Z در داخل کلمات انگلیسی غیرنظامی‌سازی (demilitarization) و نازی‌زدایی (denazification) که رئیس‌جمهور روسیه ولادیمیر پوتین ادعا کرده‌است که هدف از آفند است، نیز وجود دارد.

تعبیر دیگر "Z" از واژه روسی باختر (غرب) () گرفته شده که برای تعیین منطقه نظامی غربی یا پیاده‌نظام محدود به غرب، یا به‌طور کلی برای تأکید بر جاه طلبی‌های امپراتوری کرملین به کار رفته، و نماد "V" به‌طور مشابه برای واژه خاور (شرق)() به کار رفته‌است.

بهره‌برداری

بهره‌برداری نظامی

بهره‌برداری به عنوان نماد هوادار جنگ 
{{Multiple image|direction=horizontal|align=center|caption_align=left|total_width=400|image1=Letter_Z_in_the_colours_of_the_Russian_Ribbon_of_Saint_George_withHashtag.png|image2=Сила V правде 001.jpg|caption1= «Z» به رنگ‌های روبان سنت جورج که در تبلیغات با هشتگ #СвоихНеБросаем (#SvoikhNeBrosaem''؛ "ما خودمان را رها نمی‌کنیم") استفاده می‌شود|caption2=وزارت دفاع روسیه پوستر تبلیغاتی با نماد "V" در شعار "قدرت ما در راستی است"}}''''

واکنش‌های بین‌المللی 
  – به عنوان بخشی از ممنوعیت حمایت عمومی از آفند، وزارت کشور نماد "Z" را به عنوان معادل صلیب شکسته دسته‌بندی کرده‌است.
  – وزارت کشور و جامعه فدرال اعلام کرد که اگرچه حرف Z به خودی خود غیرقانونی نیست، اما استفاده از آن برای نشان دادن پشتیبانی از آفند روسیه به اوکراین می‌تواند جرمی باشد که تا سه سال حبس دارد. نیدرزاکسن و بایرن پیش از تصمیم فدرال پیگرد قانونی استفاده از این نماد را آغاز کرده بودند. برلین نیز به زودی از آن پیروی کرد. از آوریل ۲۰۲۲، اداره ثبت وسایل ترابری در شهر هرفورد آلمان به دلیل آفند روسیه به اوکراین، دیگر پلاک خودرو با حرف "Z" صادر نمی‌کند.
  – نشان دادن نمادهای نظامی بر روی وسایل نقلیه در ملاء عام ممنوع است و اداره پلیس WKO به صراحت اعلام کرده‌است که نمادهای "Z", "V" و "O" مجاز نیستند. .
  – ادارات پلیس نمایش نماد "Z" را در وسایل ترابری در ملاء عام محدود کرده‌اند.
  – سایما، «Z» و «V» را به عنوان نمادهایی برای بزرگداشت از آفند نظامی و جنایات جنگی به رسمیت شناخته‌است و بنابراین استفاده از آنها را در رویدادهای عمومی مانند صلیب شکسته و چکش و داس ممنوع کرده‌است.
  – نمادهای "Z" و "V" و روبان سنت جورج از ۷ آوریل ۲۰۲۲ در مولداوی ممنوع است.

منابع 

الحاق‌گرایی روسیه
پروپاگاندا در روسیه
حمله ۲۰۲۲ روسیه به اوکراین
سیاست‌های راست تندرو در روسیه
فاشیسم روسیه
مقاله‌های دارای ارجاع صریح به متن به زبان فارسی
ملی‌گرایی روسیه
نمادهای ملی روسیه
نمادهای نظامی
یادکردهای دارای منبع به زبان بلغاری
یادکردهای دارای منبع به زبان رومانیایی
یادکردهای دارای منبع به زبان لیتوانیایی