لە سروشتدا تیشکی گاما لە خۆرەوە بەھۆی کارلێکە ناوکییەکانەوە پەیدا دەبێت، وزەی تیشکی گاما دەگاتە ١ ملیۆن ئەلکترۆن ڤۆڵت، گالاکسییە ئاسمانییەکان و ئەو ئەستێرانەی بــەفەزادا بڵاوبوونەتەوە بە سەرچاوەکانی تیشکی ئێکس دادەنرێن، زاناکانی گەردوونناسی کار بۆ لێکۆڵینەوە لەم تیشکە دەکەن لەڕێی چەند چاودێرێکی تایبەت بۆ ئەو مەبەستە بۆ تێگەیشتن لەنھێنییەکانی ئەم گەردوونە، ھەروەھا توخمە تیشکاوەرییەکانی وەک یۆرانیۆم بە بەردەوامی تیشکی گاما بەرھەمدێنێت.

ژمارەیەک مانگی ھەڵگرتووە و شەپۆلی ٢ مەتری وەردەگرێت و شەپۆلێکی ٧٠ سانتیمەتری دەنرێتەوە بە توانی ٢٥٠ میلی وات، بۆ ناردنی شەپۆل لەرەلەری ٦٧ ھێرتز بەکاردەھێنرێت و ماوەی ٢ چرکە دەگات، لەرەلەری ٧٤.٤ ھێرتز بو ناردنەوەی بەکاردەھێنرێت ماوەی ١٠ دەقیقە دەمێنێتەوە.

لە ساڵانی سەرەتای هاوسەرگیری، دوو منداڵیان بوو کە هەردووکیان لە ساوایەتی مردن. دواتر لە ١٦٠٢ کچێکیان بوو (سوزانا)، لە ١٦٠٤ کۆڕێکیان بوو (فرێدریک)، وە لە ١٦٠٧ کوڕیکی دیکەیان بوو (لودویگ).

بڕیارنامەی ١٩٣٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی کۆتدیڤوار. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٬٣٥٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.

ڕاپۆرت دەرکەوتن لەسەر بینرانی ئوسامە بن لادن شەوی ١١ی سێپتەمبەر لە پاکستان لە نەخۆشخانەیەکی سەربازیی پاکستانی و ھەموو کارمەندەکانی کرانە دەرەوە و بە کارمەندانی سوپا جێگەیان پڕ کرایەوە.

شازادە بچکۆڵە (بە فەڕەنسی: Le Petit Prince) یەکێکە لە چیڕۆکە بەناوبانگەکانی چیڕۆکنووس و شاعیری فەرەنسی؛ ئۆنتوان دو سانت ئێگزوپێری. لە ساڵی ١٩٤٣ لە نیویۆرک بە ھەردوو زمانی فەرەنسی و ئینگلیزی بڵاوکراوەتەوە. کتێبی شازادە بچکۆڵەکە وانەیەکی فەلسەفییە بەڵام لە بەرگی چیڕۆکێکی منداڵانە.

سێمووس داکتێکین (بە فەڕەنسی: Seyhmus Dagtekin) نووسەری کوردی - تورکی - فەڕەنسیی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە ، ئەو لەوەتەی ١٩٨٧ لە فەڕەنسا دەژیێت ، ناوبراو خاوەنی حەوت دیوانە شیعر و ڕۆمانێکە بەزمانی فەڕەنسی بەناوی (À la source, la nuit )

گه‌وهه‌ری گه‌رمه‌سێر ناوی فه‌رهه‌نگێکی (که‌لهوڕی _ عه‌ره‌بی)یه‌‌ له‌ لایه‌ن نێعمه‌ت عه‌لی سایه‌، له‌دایکبووی ١٩٤٧ی مه‌نده‌لی‌یه‌وه‌ نووسراوه و ساڵی ١٩٨٨ له‌ به‌غدا چاپ کراوه‌. فه‌رهه‌نگه‌که‌ سێ به‌رگه‌ و سه‌رجه‌م بریتییه‌ له‌ ٧٥٠ لاپه‌ڕه‌ و پتر له‌ ١٢٠٠٠ وشه‌. گرینگیی ئه‌م فه‌رهه‌نگه‌ له‌وه‌دایه‌ که‌ ئاوڕی له‌ له‌هجه‌ی ده‌وڵه‌مه‌ندی که‌لهوڕی داوه‌ته‌وه‌. بێگومان تۆمارکردنی وشه‌ و زاراوه‌ی له‌هجه‌ و بن‌له‌هجه‌ و شێوه‌زاره‌کانی زمانی کوردی نیازی سه‌ره‌کیی فه‌رهه‌نگنووسیی ئێستامانه‌؛ چونکه‌ ئه‌م به‌شه‌یه‌ که‌ ده‌توانێ پێداویستی‌یه‌کانی زمانی کوردی دابین بکا و ببێته‌ هۆی ده‌وڵه‌مه‌ندیی زمانی نیوه‌ستانداردی ئه‌مڕۆمان.

بڕیارنامەی ١٤٣١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٤ی ئابی ٢٠٠٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دادگای نێونەتەوەییی تاوانباری بۆ ڕواندا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٦٠١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.

جۆرێکی مامناوەند ھەیە کە پێی دەگوترێت ھێلکەزێی ناوسکی (Ovoviviparity). لەم جۆرە ھێلکەزێیە دا، بە ھەمان شێوەی ھێلکەزێی ئاسایی ئاوڵەمە لە نێو ھێلکەیە دا گەورە دەبێت وە خۆراکی لە ھەمان ھێلکە دابین دەکرێت، بەڵام پاشان ماوەیەکی کورت پێش لەدایکبوون لە نێو زگی دایکی دا لە ھێلکە دێتە دەرەوە، یان دەستبەجێ پاش ھاتنەدەرەوەی ھێلکە لە جەستەی دایک لە ھێلکە دێتە دەرەوە. ھەندێک لە ماسیەکان، خشۆکەکان و زۆرێک لە بێ‌بڕبڕەکان بەم شێوە زاوزێ دەکەن.