Турукаан (очковая гага, Somateria fischeri Brandt.) - кылгас моойдоох, улахан төбөлөөх орто кус. Атыырыгар харахтарын тула үрүҥ ""ачыкылаах"". Төбөтүн түүтэ сырдык. Сүүһүгэр, оройугар, кэтэҕэр уонна иэдэстэригэр күөхтүҥү түүлэрдээх. Хабарҕата, моонньо, саннылара уонна кохсүн улахан аҥаара маҥаннар. Көхсүн кэлин өттө уонна өрөҕөтө, кутуругун анна - харалар. Тумса оранжевай, атахтара буровато-оливковай.

Киһи өйө-санаата, тулуурдаах, өһөс буолуута аһылыгы элбэҕи сииртэн туттунар күүһүн улаатыннарар кыахтаах. Өйү-санааны бөҕөргөтүүгэ, тулуурун улаатыннарыыга аһылыктан кыайан туттунар буолууну туһаныы туһата улахан. Аһылык хаһан баҕарар баарынан куруук өйү-санааны бөҕөргөтө, күүһүрдэ сылдьыы хас биирдии киһиттэн ирдэнэр.

Билигин саха дьонугар олох ыарахана хантан үөскээн, сайдан тахсарын таба быһааран ону суох оҥорорго дьулуһан, олоххо киллэрии сүрүн сыал буолар. Биһиги үлэлэрбит барылара ити сыалы булууга уонна толорууга аналланаллар.

ФРАЙСБУРГ диэн Баден Вүртемберг Германия сиригэр баар улахан куорат буолар. Бу улахан туристическай куорат буолар. Элбэх иммиграннар олороллор. Дьонун ахсаана 211 тыс.

Саха тылыгар өйү-санааны быһаарар «ай» диэн тыл баар. Өйгүттэн саҥаны булан, оҥорон таһаар; кими, тугу эмэ баар гын, олохтоо диэн киэҥ өйдөбүллээх. (1,15). Бу тыл киһи саҥаны айа сатыыр өйүттэн-санаатыттан «айыы», саҥаны арыйыы оҥоруллан, чочуллан, үөскээн тахсарын чуолкайдык быһаарар. Ол аата ай диэн биһиги тугу эмэ айа, арыйа сатыырбытын баспыт иһигэр саныыр буоллахпытына, онтубутун илэтигэр оҥорон таһаардахпытына уонна киһи билбэт, оҥорбот быһыыта буоллаҕына айыы буолан тахсар, «ыы» диэн ытааһыны биллэрэр дорҕооннонор, бу саҥаны айыыбыт аан маҥнай үчүгэйэ эбэтэр куһаҕана араарыллан быһаарыллыбат уратылаах. “Ыы” диэн ытааһын сыһыарыыта эбиллэринэн куһаҕана элбэх буолара өйдөнүллэр.

Быстах быһыыларга киирэн биэрбэт өй-санаа туруктаах өй-санаа диэн ааттанар. Өй-санаа туруктаах, быстах быһыыга киирэн биэрбэт буоларын оҕо ийэ кутун иитэн-үөрэтэн ситиһиллэрин «Кут-сүр үөрэҕэ» диэн үлэбитигэр быһаарбыппыт. Таҥара үөрэҕэ кут-сүр үөрэҕиттэн тирэх ылан салгыы сайдан иһэр уонна киһи үйэтин тухары бу үөрэҕи тутуһа сырыттаҕына өйө-санаата туруктаах буолар.

Уоруйаҕы кытта биир санааланыы үгүстэргэ кыаллыбат, арай бары уоруйах буоллахтарына тапсыахтарын, бииргэ кыттыһан уоруохтарын сөп. Бу уоруйах киһи үчүгэй диэн быһаарыыта уорарыттан, баҕа санаата туоларыттан үөскээн тахсар, элбэх эрэйэ суох, үгүһү уордаҕына “үчүгэйэ”, тупсара дьэ тиийэн кэлэр. Ханнык баҕарар тутуллаах дойдуларга дьон бэлэмин туһаналларын иһин уоруйахтары туораталлар.

1937 сыл сэтинньи 5 күнүгэр Москваҕа «антисоветскай националист тэрилтэ чилиэнэ» иһин аресттанар. 1938 сыл тохсунньу 15 күнүгэр сууттанар уонна ытарга приговордаммыт. 1938 сыл тохсунньу 16 күнүгэр ытан өлөрбүттэр.

1944 сыллаахха сэттэ приискэлээх Индигир хайа-промышленность салалта тэриллибитэ. Дьааҥы өрүс тардыыта Дальстройга бэриллибитэ. Манна хайа-промышленность салалтата тэриллибитэ.