Coranlu (arabâ: القرآن al-Qur'ān, „γivâseari”, „greari”, di-tu verbulu qara’a „γivâsescu”, „greari cu boatsi tari”) easti cartea aγimtă la tuts musulmanji shi tsâni tuti dimândările alu Dumnidză (arabă: ألله Allāh), pi-tu anγilu Ğibrīl (Gavril) i prufitlu Muhammad, tu limba arabâ. Coranlu easti vidzut ca Zborlu al Dumnidză, tsi di totna eara γivâsit tu Umm al-Kitāb – Maica γramâiei – aflatâ tu tser pi al-Lawh al-Mahfūz - „Frândza Tsânutâ”. Ti musulmanji, Coranlu easti cartea aγimtâ di la Dumnidză, cari-i dzâtsi a pistimenlui cum s-bâneadză ndreptu.

Nari icâ nare easti partea ți-ansari câtâ nafoarâ di-tu fațâ (ți s-aflâ namisa di frâmti și gurâ), pri-tu cari omlu ańurzeaști și ľea anasâ; nas.

Pândza easti țâsâturâ supțâri, di-aradâ faptâ di hiri di bumbacu, sirmâ, ľinu, cânipâ etc. Unâ altâ noimâ easti ațea di cumatâ i lucru faptu di-tu aestâ turlii di țâsâturâ icâ pândzina faptâ di-un pangu.

Protile zboarã armãneshci tsi ira scriate tu istoria (cum u-cunushcem) sãntu di seculu shase (579-582 dupu Hristolu), a atselji sãntu zboarãle cunuscute ""Torna, Torna Fratre!"" Provã cã aiste zboarã ira tsiva altu di limba latinichescã icã byzantinã (gãrtsescã) easte cã suldatsle byzantinji nu u-achicãsirã fraza shi tu loc di s-u achicãsescã ""ti cãde tornã"" (tornã (n.)) nãsh u-achicãsirã ca Torna-ti (di latinichescã tornare).

N. Saramandu tińiseaști modernitatea a minduiariľei lingvisticâ alu Roja și lu numâseaști structuralistu ""avant la lettre"". Cu 100 di ańi nintea-alu Ferdinand de Saussure, pârintili-a structuralismului, C-tin Roja azbura di ligâtura anamisa di conținutu și expresiuni tu limbâ: ""Limba i azburarea easti adunarea a zboarâloru cu cari fâțemu cunuscut alântoru minduierili-a noasti . Va s-dzâcâ, zboarâli suntu seamni a minduieriloru"". Roja azburaști și di haractirlu socialu a limbiloru. Cartea lui ari unu haractiru practicu și teoreticu. C-tin Roja tipusi Pesta, la 1808 și anyrâpsearea ""Untersuchungen über die Romanier oder sogenannten Wlachen, welche jenseiț der Donau wohnen"". Cu Roja ahurheaști minarea anyrâpseariľei a limbâľei armâni cu yrami latini. Aestâ ahurhitâ va s-hibâ dusâ nâinti cu ma mari hâiri științificâ di Mihail G. Boiagi.

Cu aiestã limba s achicãsescu namisa di ei, di ieti. Iasti atsea tsi lã amintã ""la dimension de l'homogenite donnee par l'alterite du langage, comme le dit Coseriu, en principe"". ""Alterite"" s achicãseashti auatsi ""le fait d'etre autre, caractere de ce qui est autre"". Aiestã va dzãcã cã itsi armãnu, maca ari limba lui, ducheashti tu craturli balcanitsi cã alantsã suntu xenji (arbineshi, grets, varyari/slavi, turtsa). Aiestã calitati di limba lã da dikiul di tsitati, tas hibã ufilisitã iutsido tu fumealj, tu bãsearicã, tu literaturã shi ashi ma nclo. Istoricu, iasi unã variatsiuni a romãnaelj comuni (sh nu a romãnaelj, cã aiestã iasti limba functsionalã atsilor di la Nordu di Dunã). Aiestã limbã romãnã comunã iasti unã etapã istoricã di cai avemu ananghi anda vremu s asburama di clirunoamili ali latinãelj ditu apiritã, ditu nordu sh sudlu ali Duna.