Амгы үеде дорайтап,түреп чоруур кижилерни авырап өршээр кол күш – ада-иениң ачы-буянын хүн бүрү харыылап, кулаш дурттуг сынын чонунуң ёзу-биле амыр,дески ап чоруурунда. Ада-иениң ачы-буянын канчаар харыылаар дугайында Бурган башкының чырыткылыг арыг сургаалы кижи бүгүдениң угаан-сагыжынга,эът-ханынга сиңер болзун.

Ооң ийи улуг ажылы ""Ламрим"" (Махаяна Оруунуң Өөредии), ""Наңгрим"" (Чажыт тантра өөредии) буддизмниң шажынчы дуржулгазын долузу-биле тайылбырлап турар. Цонкапа Башкы чуртталгазының төнчүзүнде келир үедеги өөреникчилеринге чагыг берген. Башкының боду-биле ужурашпаанынга хомудавайн, бо ийи номдан өөренип, шажынны боттандырып чоруурун чагаан. Ону кылыр болза, Башкының бодунга ужурашканы-биле дөмей болур. Өөредигни ""Ламримден"" эгелээр ужурлуг.

16. Кажан ийи азы оон хөй сөс чаңгыс көште тургустунганда, саннар түңнеп тура, чаа сөстерни¸ кайызыны¸-даа үнезин барымдаалаар. Ниити үжүктү чаңгыс көште тургускан чаа сөс бүрүзү дээш санаар. А ол сөстер шаңналдыг хана-карак кырында тургустунган болза, оларны¸ кайызы-даа дээш шаңналды база санаар.

Коминтет наук МНР. Монгольско-русский словарь. Под общей редакцией А. Лувсандэндэва около 2200 слов. Гос. изд-во иностранных и национальных словарей. Москва – 1954.

Сергей Оолакович бодунуң үлегери-биле Геннадийниң ук уран-чүүлге канчаар-даа аажок улуг сонуургалын оттуруп база ооң салым-чаяанын сайзырадырынга, ол ышкаш сөөлүнде бүдүн делегейге ады-сураа үнүп, билдингир кижи болурунга улуг идигни берген дээр болзувусса, хөөрем чок. Өвүрнүң кончуг салым-чаянныг хөөмейжизи-биле чүгле бодунуң чону эвес база даштыкы чурттарның кижилери чоргаарланып, онзагай үнелеп көөр турган. А күүседикчилер, боттарының талазында, шаг-шаандан өгбелерден дамчып келген уран чүүлүн чаа аныяк салгалга дамчыдып, бурун хөөмей ырызының ханы утказын өөредип, изин истээр чалыыларны кижизидер сорулгазын чедип алырын кызыдып чоруур.

Эртем-техниканың депшилгезинге дүүштүр октаргай делгемнеринде телоларның тыптып, сайзыраанын материалистиг ёзу-биле совет эртемденнер тайылбырлаан. Бистиң эртемденнеривис шажын-чүдүлгениң чер, делегейни бурган кылып бүдүргениниң дугайында үндезин чок меге өөредиин сойгалап, октаргай телоларының тывылганының дугайында чаа тайылбырны эртемге үндезилеп тургузуп, ол өөредигни чаартып, улам ханы шинчилеп турарлар.

Тывада кайгамчык бир эрте-бурунгу түрк тураскаалдарның бирээзи - Кижи-көжээ. Ооң сиилбиттинген овур-хевири – холдарында ёзулал сава туткан дайынчы. Тываның делгем ховуларында барык 200 чыгыы кижи-көжээ санатынып турар. Бижиктиг-Хая дааның чоогунда ховуда база бир ховар көжээ ажык дээр адаанда музей кылдыр шыгжаттынган. Күчүлүг дайынчының калбаксымаар кастыктарлыг шырайы кызыл граниттен сиилбиттинген. Ооң овур-хевириниң хемчээлиниң улуу болгаш каазы чонну магададып чоруур. Ол көжээ 1200 ажыг чыл турар.

Эрин аяннажылгазының дээжи кызыгаарлыг, тыва дылда ол нептеревээн. Ажык эвес үннүң арты-мурнунга чүгле «о», азы чүгле «ө» деп морфемалыг сөстер тыва дылда чок. Моол сөсте ындыг морфемалыг сөстер бар.

Олар 742 чылда түрктерден адырлып алганнар, 744 чылда бодунуң күрүнезин тудуп алган турган. Уйгур элдиң тергиидээн үези 744-840 чылдар бооп турар.