Ji’aa muraasa booda Jeneral Kamal Galchuu daanga Itoophiiyaatti ammas ramadamee waraana wajjiin achittii ergamee ture. Carraa gabaaba kana keessatti Inni meesha fii waraana harka qabuun biyya bahee ABOtti maqamee ture. Gaaffi deebi inni yeroo sana televizyiina Eertiraa fi Televishiina adda addatti dubbateetti hawwiinsaa yeroo gabaabatti Itoophiyaa deebi’ee mootumma Wayyaane fonqolchuu akka ta’ee ibsee ture. Wayyaanen afaan qawwee malee afaan biraa hinbeektu jedhee BBCttis himee ture. Garuu hoggantoota ABO yeroo sanattii biyya galanii akka lolan hin qophoofne jedhanii of duubatti harkifachaa turan. ABO iddo lamattii akka qoodamuu kan taasisee keessa isa kana dha. Warra Itophiyaa galanii loluu barbaadu fi warra immo loluuf hin qophoofnee jedhantu ture. Yeroon ABO sababaa kanaan iddo lamatti qoodhamu yommu ta’u waraanni Bilisummaa Oromoo humna isaa laafa dhufee.

Akka lakkoofsa lakkoofsa ummataa 2007 goddhameetti, Finfinnee keessatti ummanni 3.352.000 ni jiraata. Finfinnee keessatti sabaa fi sab-lammonni baay'een kan jiraatan yoo ta'u, kanneen keessaa Amaarri 47.04%, Oromoon 19.51%, Guraageen 16.34%, Tigree 6.18%, Silxee 2.94%, Gaamoo 1.6803% ta'u.

Bara 1974 daba mootummaan Hayila Sillaaseefi jaleensaa uummaatarratti geessisaa turan qaamni qoratu hundaa’e. Kana keessattis Baaroon miseensa ta’ee akka hojjetu erga taasifameen booda namoota Oromoo hinta’iniin rakkoo keessa galafamuuf tureera. Garuu rakkoo isaan Baaroorratti qopheessan kana namoota miseensa Dargii turaniin karaatti hafeera. Baaroon dhaabbata siyaasaa bara sana keessatti hundeeffaman hunda dhiisee saba bara mootummaa Haayila Sillaasee cunqrsaan irra ga’aa ture hundaa kan ofitti haammatu dhaaba Wala’ansoo saba balla’a cunqursamoota Itoophiyaa ‘Ye Itoophiyaa ciqunooch abiyootawwii Tigil’ jedhu hundeesse. Dhaabni kunis saba Oromoofi sabaafi sablammoota cunqurfamoota byyattii kan of-keessatti haammate ture. Isaan booda Dargiin yeroo jabaachaa deemu of-tuulummaasaa dabalaa deemuun dhaaba ‘EMALEDHI” jdhaman diiguutti kaanaan Oromoonni baay’een gara qabsootti seenuu jalqaban.

Finfinneefi magaalota kanbiroo keessatti yaada ‘lafti qoteebulaaf’ jedhu irratti dargaggoota hedduu gurmeessuudhaan bittaan warra nafxanyootaa akka gabaabbatu taasisuuratti gumaacha guddaa taasiseera. Wallaansoon bara 1966 ka’e kun duula guddina waliin jedhu uumee keessumaayyuu naannoo Oromiyaa keessatti fudhatama argateera. Fudhatama argachuusaatiif sababnisaa Baaroo ture. Baaron goota humna dargaggootaa ijaaruun sirna Nafxanyootaa barbadeessuuf kutatee ka’e ture.

Waaqni erga waan hundumaa uumee fixee booda, gaafa achi garagalu wanti inni hin uumin tokko bishaan keessa yeroo ba'u arge. Wanti kunis nama ture, maqaansaas Horo jedhama. Waaqani nama hin uumne ture, garuu akka bu'aa waan Waaqni uumee hundaatti, namni uummame. Dr Gammachuun kana fakkeenyaan yoo ibsu, namni konkolaataa hojjata (motorasaa, gommaasaa, balbalasaa, fi kkf). Garuu gaafa konkolaatan ka'u sagalee dhageessisa, sagalee kana namni hin tolchine. Sagaleen kun bu'aa hojii qaama konkolaataa isa namni hojjateeti. Namni akkaataa kanaan uummame jedha Oromoon.