Natasha s' ocupreut des machenes a scrire vîs modeles. End aveut d' cénk sôres : des avou les caracteres cirilikes, les cenes k' on vindeut l' pus. Dins les cenes ås caracteres laténs, t' end aveus avou l' taprece AZERTY. AZERTY, c' est les letes k' aparexhèt sol deujhinme rîlêye di tapes, å hôt, a hintche. Ces-lales, i les vindént ås consulats des payis do Coûtchant et a sacwants otels di Yalta. Des ôtes al taprece QWERTZ, c' esteut po les Almands d' Crimêye.

Li scrijhaedje do xhmer si fwait avou èn alfabet inspiré des scrijhaedjes bramikes, dj' ô bén ki tchaeke lete a-st ene vowele implicite, et des senes vinèt dire si l' voyale candje ou s' i n' a pont d' voyale.

L' åbe Coûte-Djoye inte Aleur, Anse eyet Rocoû : rimimbere li batreye di Rocoû do 11 d' octôbe 1746, la k' les Aloyîs alént wangnî, et k' c' est les Francès do Marixhå d' Saxe k' ont stî les pus foirts. Les ôtes avént yeu ene coûte djoye. C' esteut dandjreus on tiyoû.

Tins dèl guêre, m' popa è fiève pinde à sètchi au-dzeu dèl plate bûze. Nos lès mougnîne, èt mète lès èrièsses dissu l' costé, k' is èstîne sitindus dissu ène gazète ployîe è 4. Is èstîne si craus k' nos è n' avîne li minton tot rilûjant... (I m ' faut èto dîre ki m' moman n' avéve pont d' agrès po l' dècorâcion èt avéve râde fait. Li ronde take rissatchîye, deus bokèts d' griyâdje èt lès pèxhons s' ritrovîne rostis, l' pia tote crèvaudêye....) Mmmm, avou dès canadas à l' pèlake èt ène nokète di bûre do Nwâr Martchi... Èt lès ptits bokèts à réze dèl tièsse auzès djanès ouy... Ké rafîyemint ! Dji n' è nn' a måy dispû ritrové l' gos'. Asteûre, dizo l' plastik is sont bén trop sètch... Po c'ki èst d' mète à cûre dès tot frèche dins l' cûjène èt z-è wårder l' odeûr à pårti avou lès vijins...

rayi (codjowaedje) I. [v.c.] broûler. Si to djouwes avou les brocales, on bea djoû to rayixhrès l' barake. Gn aveut des flamåjhes ki volént divè l' moye di strin: c' esteut on plan po rayi tot l' sint-fruskin. Dji n' vou nén magnî ces rayeyès crompires la. rl a: hati. F. brûler, incendier. >> si fé rayi å solea (u ås UV): si mete å solea (divant ene lampe ås UV), po vosse pea prinde ene bele brune coleur. F. bronzer. II. [v.s.c.] broûler. Ça sint mwais; c' est dandjureu li pailêye di canadas ki rayit. F. brûler, cramer, carboniser.

C' est l' Etrernete k' a permetou l' atôtchance pa emile u pa Messaedjreye Sol Moumint. Mins ele a stî conoxhowe di totes les djins pa l' aplicåcion do W.W.W. (World Wide Web) k' a stî lomêye e walon li Daegntoele ås waibes u li Toele.

Idje [n.pl.] pitit ban del Walonreye di France (Bote di Djivet), e F. Hierges. Disfondowes: Idje (pron. îtche); Vîs scrijhas: Herge (1112), Hirge (1140).

II. si houwer (erî, evoye) di [v.c.n.d.] si bouter pus lon. Dji m' howe di lu cwand djel voe. Houwez vs di totes ces djins la. Li blanke leuve est si près d' lu k' ele li pôreut cåzu aduzer, mins ele prind plaijhi a s' houwer d' lu pus lon, todi pus lon (J.M. Warnier). On dit eto: aveur wåde di. F. s'éloigner, s'écarter, se garder de.

préjhyî (codjowaedje) [v.s.c.] forpréjhî (vinde trop tchir). Dji n' va nén voltî a ç' botike la: on préjheye trop (H. Forir). F. surfaire, exagérer, majorer.