A l’impruvîṣa mōrt dal pêder sucèsa int al 1500, Ludovico al ‘s é catê a tgnî adrê a la faméja; per còst as véd ""ublighê"" a tōr l'incâregh ed capitân dla rôca atâch a Canósa. Dôp turnê a Fréra, l’é andê a lavurêr pr'al cardinêl Ippolito d'Este (fiôl d’ Ercole e fradél d’ Alfonso d'Este), pr’ utgnîr soquânt benefési ed cêsa, dôp al ‘s é fât ânca cèregh. In sté peréiod dòunca, a câṣva dal facèndi diplomâtichi e pulétichi ch’ as duvîva impgnêres, an gh’îva mìa al tèimp d’intresêres a la leteratûra. Dôp la môrt dal pêpa Giulio II della Rovere, l'é stê numinê pêpa Leone X (Giovanni de' Medici) ch’ l’ îva despés manifestê stéma e amicésia ind i cunfrûnt ed l’Ariôst. Al povēta al cunsidrêva Róma al cèinter culturêl italiân ed préma impurtânsa, decidènd acsé d’andêr a la cória papêla cun la sperânsa de spustêres là dôp avèir utgnû ‘n incâregh, mó nisûn incâregh a gh’é stê ufêrt.

Con lunbèrd (lumbaart) as riferèss a un grópp ed dialétt inparentè stra låur bacajè såura tott in Svézzra ed såtta (Tizén e i Grisón), Èlta Itâglia ('na gran pèrt d'la Lunbardî e onna 'd cäl regiån atais).

La stasiòun l'é fâta da 16 chilômeter ed pésti 'n dóve a 's pōl fêr dal scì alpèin, per un totêl 'd 11 pésti servî da 4 impiânt per turnêr só. Dal piasêl dal Lêgh Ceretân a 's và int la zôna d' ariv e partèinsa dal pésti Zêro, Ûn, Dû e Trî ch' a fân l' istèsa rîva cun divêrs percōrs atravêrs un bôsch ed pêla e sèr. La partèinsa se de sté pésti divêrsi l'é int la pêrta d'ed sōver dal bôsch, aşvèin al rifûg La Pièla a 1.650 mēter. Int la zôna atâch a l' arîv ed la segiovéia a quâter pôst cun partèinsa dal Lêgh Ceretân a gh'é 'n êter impiânt a trî pôsta ch' al pôrta fîn a la séma dal Mûnt La nûda. Da la séma dal mûnt a 's pōl fêr 3 disèişi divêrsi ch' a vân a unîres int al j êtri quâter pésti ed préma e in pió l'é pusébil girêr vêrs la pésta Belfiore, ch' la fà la rîva ed la muntâgna ch' la và int al fiânch a sîra. Tóti sté pésti e i relatîv colegamèint a 's pōlen arfêr a la categoréia dal ""pésti ròsi"" mēno 'na disèişa divêrsa dal Mûnt La nûda, giudichêda tr' al ""nîgri"". A sté pésti a vân zuntê al câmp e-scōla cun di tapi roulant e al skilift Tornello aşvèin al Legh Ceretân cun l'arîv fîn sòta al Lêgh Prânda. Sté ûlma pésta, acsé cm' al circuît ed fònd 'd atōren al Lêgh Pânda (12 km), a pōlen èser sarê perché an gh'é mia j impiânt per la nèiva artificêla preşèint invēci in ch' al j êtri pésti. A círca metê strêda tr' al rifûg La Pièla e al Lêgh Ceretân, ch' a s' égh pôl rivêr dal pést 1 e 2 , l'é stê preparê un snow-park (ZanziPark) per a chî 'gh piêş al snowboard. A chî 'gh piêş i spòrt invernêl al pōl in pió druvêr al Palsèt dal Giâs ch' l' é lòngha la pruvincêla préma dal cèinter dal bōregh. L' impiânt l'é dal gèner olimpiônich e lì* apruvê per ògni gèner 'd ativitê al quacê. Ed règola l'é avêrt int al tèimp ed la stagiòun ed l'invêren e in istê cun 'na fermêda int i mèiş ed mâg e zógn.

La lûş dal fêr dal dé préma l'é 'd culōr léla-lavânda, pó la pîga al pêrsegh-arâns. Al luşôr al deşvîn dal cambiamèint ed diresiòim di râg dal sōl: difâti i râg, che próm cunsidrêr paralēl, int al fêr dal dé a dēven traversêr i fôder pió fònd ed l'âria.