જયગઢનો કિલ્લો રજપૂતોનું તોપ ઉત્પાદનનું કારખાનું હતું. આ કિલ્લામાં પૈડાં પર સરકતી વિશ્વની સૌથી મોટી તોપ આવેલી છે જેનું નામ જૈવાન છે. અહીંની ભઠ્ઠી પ્રવાસીઓને સુંદર માહિતી આપે છે. રણમાં વહેતી હવાને તેઓ જે રીતે અગ્નિ સુધી લઈ જતાં તે ખૂબ રોમાંચક છે. ૫ કિમી લાંબી નહેર ટેકરીઓ પરથી પાણીને કિલ્લા સુધી લઈ આવે છે અને તેને સૈનિકોમાટે કિલ્લામાં સંગ્રહે છે. આની કેંદ્રમાં એક મોટા ટાંકામાં પાણી સંગ્રહવામાં આવે છે. એક કહેવાય છે કે આ ટાંકા નીચેના ખંડનો ઉપયોગ આમેરના રાજા મહારાજા રાજ પરિવારની ધન સંપત્તિ સંગ્રહવા કરતાં. એક કહેવાય છે ૧૯૭૫-૧૯૭૭ના કાળની કટોકટીના સમયે તે સમયના વડા પ્રધાન ઈન્દિરા ગાંધી એ આ ટાંકાને ખોલાવ્યો આવ્યો હતો. રણની ક્ષિતેજમાં વિલિન થતી અરવલ્લીની ઉજ્જડ ટેકરીઓના દ્રશ્યને કલ્લકો નિહાળવાનું મન થઈ આવે છે.

માંડળ (સોનગઢ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા તાપી જિલ્લાના કુલ ૭ (સાત) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સોનગઢ તાલુકાનું મહત્વનું ગામ છે. માંડળ (સોનગઢ) ગામમાં ખાસ કરીને આદિવાસી લોકો વસે છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી, પંચાયતઘર, દુધની ડેરી વગેરે સવલતો પ્રાપ્ય છે. ગામના લોકો વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી, પશુપાલન જેવાં કાર્યો કરે છે.

પુરાતત્વીય સંશોધનો દ્વારા જાણવા મળ્યું છે કે આ શહેરને ફરતે પથ્થર અને માટીની બનેલી દીવાલ હતી. આ કિલ્લો વચ્ચે આવેલી મજબુત પથ્થરની દીવાલ દ્વારા પૂર્વ અને પશ્ચિમ એમ બે ભાગોમાં વહેંચાયેલ હતો. પૂર્વીય ભાગમાં ૭૨૭નું શીલાલેખન ધરાવતી એક મસ્જિદના અવશેષો છે. આ મસ્જીદ સિંધના મુસ્લિમ શાસન નીચે આવ્યાના સોળ વરસ બાદ બંધાયેલ માલુમ પડે છે અને તેથી જ તે આ વિસ્તારની સૌથી જૂની મસ્જીદો પૈકીની એક ગણવામાં આવે છે. ૧૯૬૦માં આ મસ્જિદના અવશેષો જડી આવેલા હતા. આ કિલ્લાની અંદર અને બહાર મકાનો, શેરીઓ અને અન્ય બાંધકામોના અવશેષો મળી આવેલા છે. આ સ્થળને સંલગ્ન ત્રણેય સમયગાળાના બાંધકામોના અવશેષો અહીં મળ્યા છે: અર્ધગોળાકાર અને પથ્થરના મહેલાત, હિંદુ શિવ મંદિર અને મસ્જીદ. ખોદકામ દરમિયાન આ કિલ્લાના ત્રણ દ્વાર પણ મળ્યા હતા.

મહારાજા ભાવસિંહજી હાઈસ્કુલ, મહારાજા ભાવસિંહજી મિડલ સ્કુલ, મહારાજા ભાવસિંહજી ટેકનિકલ હાઈસ્કુલ (ધોરણ - ૮, ૯ અને ૧૦માં ટેકનિકલ શિક્ષણ આપતી એક માત્ર શાળા હતી.) પોરબંદર સ્ટેટના મહારાજા સાહેબે આ શૈક્ષણીક સંસ્થાઓ બંધાવેલી હતી જે ભૂતકાળમાં ખૂબ જ ધમધમતી હતી. મહાત્મા ગાંધીજીએ ત્યાં શિક્ષણ લીધુ હતુ. હાલમાં બંધ ખંડેર હાલતમાં છે.

આ મૂળે મંદિરની નૃત્યાંગનાઓ હતી, આ પ્રથા અત્યારે બંધ થઈ ગઈ છે. આ ઓડિસીના નૃત્યના મૂળ સંરક્ષકો હતા જેને પાછળત્થી યુવા છોકરાઓ (ગોતીપુઆ)ને શીખવાડાઈ. આ પ્રમ્પરા સુધારાઈ છે અને હવે તેને જાળવવા પ્રયત્ન કરાય છે.