ھەر بىر شەخسنىڭ ھۆرلۈكى، ھوقۇقى ۋە بەختىگە كاپالەتلىك قىلىشىنى ئەمەس بىر توپنىڭ مەدەنىيىتى، ھالاۋىتى ۋە ئىدولوگىيەسىنى تەشەببۇس قىلىشنى تىنچلىقنىڭ شەرتى قىلغان جەمئىيەت زىددىيەتكە ھامىلداردۇر. شەخسنىڭ ھوقۇقى ئەگەر بىر پارتىيە، بىر مىللەت ۋە ھەرقانداق بىر گورۇھنىڭ ئىدولوگىيەسى قارارى ۋە خاھىشى بويىچە دەپسەندە قىلىنسا بۇنداق جەمئىيەت ئۆچمەنلىك، قارشىلىق ۋە جەڭگى جىدەللەرگە سەۋەب بولىدىغان ھەم ئۇلارنى مىراس قالدۇرىدىغان جەمئىيەتتۇر. مەسىلەن، ئۇيغۇرلار ناخشا ئۇسسۇلغا ھېرىسمەن مىللەت، دەپ مەكتەپلەردە گېمناستىكىنىڭ ئورنىغا مەجبۇرىي ئۇسسۇل ئويناتسا؛ ياغلىق، چۈمبەللەر ئۇيغۇرلارنىڭ ئەنئەنىۋىي كېيىمى ئەمەس، ئۇيغۇرلار ئەتلەس، كانىۋاي، رىشىلىيەلىك كىيىملەرگە ئامراق دەپ مەكتەپلەردە ئوقۇغۇچىلارغا مەجبۇرىي ئەتلەس، كانىۋاي كىيدۈرسە؛ جوڭگۇلۇق بولغاندىكىن جوڭخۇا مەدەنىيىتىنى يۈكسەك بىلىسەن دەپ قەسەم قىلدۇرسا؛ جوڭگۇلۇق دېگەنلىك خەنسۇچە سۆزلىگۈچى دېمەكتۇر دەپ كىشىلەرنىڭ ئانا تىلدا سۆزلەش ھوقۇقى ئاياق ئاستى قىلسا بۇنى شەخسنىڭ ھوقۇقىغا قىلىنغان تاجاۋۇز دېيىش كېرەك. بىر شەخسنىڭ ھۆر، بەخىتلىك، ھوقۇقلۇق پۇقرا بولۇپ ياشاش ھوقۇقى بار، ھەرگىزمۇ ئۇنىڭ باشقىلارنىڭ خىيالىدىكى ئۇيغۇر ياكى جوڭگۇلۇق بولۇش مەجۇرىيىتى يوق. قانۇننىڭ ھىچ قايسىسىدا بۇنداق بىر ماددىمۇ يوق. ئۇيغۇرنىڭ، جوڭگۇلۇقنىڭ قانداق بولۇشى ھەققىدىكى ئويۇڭ پەقەت ئۆزەڭگە خاس، ئەگەر شۇنى توغرا تاپقان بولساڭ سەن شۇ قىياپەتتىكى جوڭگۇلۇق، ئۇيغۇر بولۇپ ياشاۋەر، ئەمما سېنىڭ مېنىڭ قانداق مىللەت، قانداق دۆلەتكە خاس قىياپەتتە، كىيىم كېچەكتە ۋە ئو خىيالدا بولۇشۇمنى بەلگىلەش ھوقۇقۇڭ يوق. ئىنساننىڭ ئاللاھ ئاتا قىلغان ئوي-خىيالى، چىراي تۇرىقى، ساقال بۇرۇتى دەخلىسىزدۇر. ئاللاھ ئىنساننى زېمىنغا خەلىپە قىلىپ ياراتقان، پەرىشتىلەرنى ئىنسانغا سەجدە قىلدرۇغان، ئىنساننىڭ شەرىپىنى مۇتلەق ھۆرمەتكە سازاۋەر قىلغان. پەيغەمبىرىمىز مۇسۇلماننىڭ بىر تامچە قېنىنىڭ مەككىدىنمۇ ئۇلۇغلىقى ھەققىدە ئاللاھقا قەسەميات قىلغان. خوش، يۇقارقى ئەقىدىگە مىڭ ئىككى يۈز يىلدىن ئارتۇق ئىمان ئېيتىپ كەلگەن ئۇيغۇرنىڭ كىيىم كېچىنى، چىراي تۇرىقىنى، ئوي خىيالىنى بىرلىككە كەلتۈرۈشكە ئۇرۇنۇش زىددىيەت پەيدا قىلماسمۇ، قەلبلەرنى زىدىلىمەسمۇ؟ جوڭخۇا مەدەنىيىتىنى تەن ئالىمەن دەپ قەسەم قىلماي، دىنغا ئىشەنمەيمەن دەپ ۋەدە بەرمەي، ئۇيغۇر تىلىمدىن كەچمەيمەن دەپ تۇرۇپ جوڭگۇلۇق بولغىلى بولمامدىكەن؟ بىز بىر زېمىندا باراۋەر ھەمكارلىشىپ، ئورتاق نوقتىلاردا بىرلىشىپ، پەرقلىق نوقتىلاردا ھۆرمەتلىشىپ، توقۇنۇشسىز ياشايمىز دەيدىكەنمىز سېنىڭ خەنسۇ جوڭگۇلۇق بولۇش ھوقۇقۇڭغا مەن ئارىلاشمايمەن، سېنىڭ قانداق كىيىم كېيىشىڭنى بېكىتىپ بەرمەيمەن، سېنىڭ قايسى تىلدا زوق ئېلىپ، قايسى تىلدا ئوقۇشۇڭغا ئارىلاشمايمەن. بۇ سېنىڭ پۇقرالىق ھوقۇقۇڭ. ئەلۋەتتە بۇ ھوقۇق مەندەك مىللەت بويىچە ئىسلامغا ئىشىنىدىغان ئۇيغۇر جوڭگۇلۇقتىمۇ بولۇشى كېرەك. جوڭخۇا خەلق جۇمھورىيىتىنىڭ كىملىكنى كۆتۈرۈپ يۈرگەن بىر ئۇيغۇر بولۇش سالاھىيىتىم بىلەن ساڭا بېرىلگەن پۇقرالىق ھوقۇق ماڭىمۇ بېرىلىشى كېرەك.

37. «ئۇيغۇر زامانىۋىيلىشىشى جەرىيانىدا ئىستانبۇلچىلارنىڭ تەسىرى»، «تۈرك كۈلتۈرى»، تۈرك كۈلتۈر تەتقىقات ئىنستىتوتى ژۇرنىلى، 2010-يىل 2-سان،72-112 بەت، ئەنقەرە. (تۈركچە).

رىمدا ئۆتكەن ئەۋلىيا بولۇپ، ئۇنىڭ ئۆلمەس ئەسىرى ""غايىۋى دۆلەت تە نىكاھ ھەققىدە توختالغاندا ،ئوپچە ئىشلەپچىقىرىش بىلەن شۇغۇللىنىش، ئوپچە خوتۇن ئىلىش، ئوپچە بالىلىق بولۇشنى ئارزۇ قىلىدىغانىلىقىنى ئىپادىلىگەن. 81 ياشقا كىرگەندە بىر قېتىملىق توي مۇراسىمىدا تۇيۇقسىز ئالەمدىن ئۆتكەن.