Эң-не чымыштыг иштиң кижилери. Олар даң-хаязында туруп, шолбан сылдысты үдээр эртежи кижилер. Чечек-чимис, дириг бойдус олар–биле эң-не баштай менди солчур. «Аныяк кадарчы дугайында ыры». Аялгазы Д. Хуреш-оолдуу. Чалыы кыстың эртежи, эрес кадарчы оолга сеткилиниң ханызындан дорт, шынчы ынакшылын илереткен. Ооллдун бүдүжүн долгандыр турар бойдус–биле чүүлдештир чуруп көргүскен.

2009 чылдың апрель 15-де «Хөй чылдар ишти ажыл-ижи, культурада болгаш хөгжүм уран чүүлүнде ачы-хавыяазы дээш» Тыва Республиканың алдарлыг ажылдакчызы атты тывыскан.

Үш Курыкан дугайында Тан күрүнениң бижии төөгүлеп турар. Ол үеде бир дугаар түрк күрүне дүшкен, хамык аймактар кыдат хаанга чагыртып эгелээн.

Түлүш Балдаң оглу Кечил-оол (1914-1945) — Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, тыва эки турачыларның аъттыг шерииниң командири, гвардияның капитаны, Совет Эвилелиниң Маадыры. Дөрткү Тыва эки турачыларның кавалерийжи эскадронунуң, 31 гвардейжи кавалерист полкузунуң капитаны турган.

Сөс мурнунга эрин-биле адаар үн турар болза, дараазында слогка, ооң-биле аяннаштыр база-ла эрин-биле адаар ажык үн турар. Эрин аяннажылгазынга чагырткан үннер сөс иштинге чүгле эрин-биле адаар үннер бооп бөлдүнчүр.

Тывадан эң-не бир дугаар М. В. Ломоносов аттыг МКУ-ның логика салбырының доозукчузу – Галина Орланмаевна Лицкевич. Ол башкы Тывага бир дугаар логика дугайында өөредилге номнарын үндүрген. Тываның күрүне лицейинге болгаш Тываның күрүне университетдинде логиканы башкылап турар. 2013 чылда МКУ-га бир дугаар логикага хамаарышкан кандидат диссертцияны Х. К. Кадыг-оол камгалаан.

Совет эртемден О.Ю. Шмидттиң Хүн системазының планеталарының тывылганының дугайында тургускан гипотезазы бо үеде эртем талазы-биле кылган ажыдыышкыннарга дүгжүп турар.

Түлүш Кечил-оол 1914 чылда Таңды-Тываның Белоцарск (амгы Кызыл) хоорайга тараачын өг-бүлеге төрүттүнген. 1944 чылдың февральда Түлүш Кечил-оол баштаан тыва эки турачыларның аъттыг эскадрону Украинаның Дубно хоорайын немец-фашистиг эжелекчилерден хостаарынга киришкен, ол демиселге эскадрону-биле маадырлыг чоруун көргүскен.

Кызыл-Даг, Хорум-Даг, Шеми школаларынга башкылаан, шии артизи болуп, Тыва радио, телевидение комитединге режиссер кылдыр, Улусчу чогаадылга бажыңынга сектор эргелекчилеп, 1973-1976 чылдарда республиканың культура яамызының оралакчы сайыдынга, Тываның хөгжүм-шии театрының режиссерунга ажылдаан. 1993 чылдан тура Россияның ачы-буян биле кадыкшыл Фондузунуң Тывада салбырының даргазы болгаш президентизи.

Мен чылдың-на маңаа бак кежим дүжүрүп амдажаан кижи мен. (К-Э. Кудажы). Дойлаан азы тоттур чемнеген кижини ""бак кежи дүшкен кижи"" дээр. ""Бак кежи дүжер"" деп идиома иштинде кайы-даа сөстүң утказы дорт эвес.

Дондуктуң, Ламажап дээр кыс дуңмазы Шемиге чурттап чораан. Ол кижи хөй ажы-төлдүг кижи турган: Оюу, Чылбак-оол, Биче-оол, Кошкар-оол, Минчинмаа, Серен-оол, Кара.

Даңзы (орус. Список, ведомость, опись, перечень) - Кандыг-бир кижилерни, чүвелерни, медээлелдерни чыскаап бижээни. Саазынга азы парлаан/бижээн херекселге кезек чүүлдерни эптии-биле чыскаап киирген чыынды.