Xabarovsk (1893 jılg'a shekem Xabarovka) — Rossiya Federatsiyasındag'ı qala. (1880 j.dan), Xabarovsk u'lkesi orayı, Amur da'ryasının' on' jag'asındag'ı port. Uzaq shıg'ıstın' a'hmiyetli transport jolları tu'yini. Temir jol stansiyası. Aeroport bar. Xalqı sanı 583,1 mın' adam (2002). qala 1858 jıldan Xabarovka a'skeriy postı tiykarında payda bolg'an, 1880 jıldan Primorye wa'layatının' administrativ orayı. 1884 jıldan Priamurye general-gubernatorlıg'ı orayı. 1893 jıldan worıs sayaxatshısı Ye.P.Xabarov sharapına X. dep atalg'an. 1902 jılda Xabarovskda ""Arsenal"" a'skeriy zavodı qurılg'an. 1904 jıldan Amur a'skeriy flotının' bazası. 20-a. baslarında X. Uzoq shıg'ıstın' iri sawda orayına aylandı. 1926—38 jıllarda Uzaq shıg'ıs u'lkesı orayı. Mashinasazlıq ha'm metallsazlıq (stanoksazlıq, kemasazlıq ha'm keme on'law, kabel ha'm b. zavodlar), neftdi qayta islew, jenil, azıq-awqat sanaatı ka'rxanaları bar; qurılıs materialları islep shıg'arıladı, ximiyafarmatsevtika zavodı xizmet ko'rsetedi. 8 joqarı oqıw jurtı, 7 u'n-t institut, 3 teatr, u'lketanıw, a'debiyat, muzeyler, teleoray bar. qala a'tirapinda 3 sanatoriya, dem alıw orayı bar.

Aviatsiya (frans. aviation, latin. avis — qus) — hawadan awır ushıw apparatlarında jer atrapindag'ı hawa boslıg'ı (atmosfera)da parwaz qiliw menen baylanisli ka'sip. Aviatsiyada samolyotlar, vertolyotlar, planerlardan paydalaniladi. Usi apparatlardan pa'rwaz etiw (ushiw) ushin paydalanatug'in mekeme (xizmet) ha'm aviatsiya dep ataladi. Aviatsiya Puqara ha'm a'skeriy Aviatsiyag'a bo‘linedi.

1907-jili Lenin ja'ne Evropa boylap sayaxatta boldi ha'm ko'plep sotsialistlik mitinglerge qatnasti. Birinshi Du'nya Ju'zlik Uris waqtinda ol London, Parij ha'm Jeneva qalalarinda jasadi. Uris baslang'an waqitta Ekinshi Internatsional dep atalg'an miting Bolshevikler qatnasinda bolip o'tedi. Bul miting ko'plep toparlar uristi qollap quwatlaw kerek pe yamasa joq pa degen soraw u'stinde ko'p tartisqanlig'i sebepli toqtatiladi. Lenin ha'm Bolshevikler usi toparlardin' ishindegi bir neshe urisqa qarsi shiqqan toparlari ishinde edi.

Usı tiykarda ""Totınama""nın' ayırım nusqaları qaraqalpaqlar arasına da tarqalg'an. Onın' ayırımları u'zik-julıq halında, ma'selen besinshi, altınshı, jigirma birinshi, jigirma jetinshi, otız to'rtinshi aqshamda aytılg'an hikayatlar ertek tu'rinde qaraqalpaq xalıq erteklerine kirgen. ""Totınama"" shınında da Ku'nshıg'ıs an'ızlarınan ibarat. Bunın' baslı qaharmanı adam emes, al totı qus. Sog'an qarag'anda bul kitaptı hindlerdin', Qaliyla ha'm Dimna kitabının' dawamı dep atasa da boladı. ""Qaliyla ha'm Dimna""nın' baslı qaharmanı haywanatlar bolg'anı sıyaqlı bunın' en' baslı qaharmanı Totı qustan ibarat.