Luceria l'é nasûda prubabilmèint cme cèinter ed trâfich atōren al IV sècol préma ed Crést int la Gàlia Cispadâna, int un sît in dó a's catêven trèi strêdi ed cumunicasiòun impurtânti: la strêda antîga che dal Pò l'andêva só per la rîva dréta ed l'Èinsa vêrs mezdé per rivêr a Pistorium (Pistoia) atravêrs j Apenèin, e ch'l'ēra masmamèint impurtânta préma ch'e rivésen i rumân; la pésta ai pē di mûnt ch'la tajêva da matèina a sîra e la pèsta di mûnt ch'la ciapêva vêrs al culèini in dóv, int al X sècol, a'gh gnirân pó só i castē mediovêl. I prém abitânt dal pôst j în stê i Légor, prubabilmèint i Friniât, che dôp avèir finî ed fêres la guèra j ân cumincê a lavurêr insèm ai ṣvinânt Etrósch ed Servirôla, in dó adèsa a gh'é Sân Pôl, ind al sfrutêr la puṣisiòun magnéfica dal sît per baratêr i prodòt di cuntadèin e ed la muntâgna e culèina cun la mercanséja dal sitê ed la bâsa.

Ind i trèint’ân dóp al Congrès ed Vièna, la bandēra Triculōr l’è stêda fughêda da la Restauraṣiòun, ma la continvê ad èser tirêda só, cme insègna ed libertê, ind al rivólti dal 1831, ind al rivólti masiniàni, ind la disperêda imprèiṣa di fradê Bandiera, ind al rivólti ind i Stêt dla Cēṣa. Dapertót in Itâlia, al biânch, al ròs e al vèird alōlen dîr ‘na cumûna spèransa, ch’la infiâma al pasiòun e l’imaginasiòun di poēti: ""Raccolgaci un'unica bandiera, una speme"", al scrèv, in dal 1847, Goffredo Mameli in dal só Canto degli Italiani. E quând s’arvès la stagiòun dal '48 e al permès a la Costitusiòun, ch’la bandēra là, la dvèinta al sègn ed ‘na rivîncita nasionèla, da Milân a Venèsia, da Ròma a Palermo. Al 23 mêrs 1848 Carlo Alberto al pêrla al popolasiòun dal Lumbêrd Vènet cun al famōṣ proclàma ch’al dà la nōva ed la préma guèra d'indipendèinsa e al finés cun al parôli:""(…) per viemmeglio dimostrare con segni esteriori il sentimento dell'unione italiana vogliamo che le Nostre Truppe(…) portino lo Scudo di Savoia sovrapposto alla Bandiera tricolore italiana."" Al stèma ed la faméja reêla a gh’è stê zuntê ‘na bordûra culôr aṣór, per fêr in môd che la crōṣ e al câmp dal scûd a s’ armes’césen mìa cun al biânch e al rós dal strési ‘dla bandēra.

I vérub dal tèrsi parsòni, quànd a s fà na dmanda (eś. Magn-al?, Magn-la? e Magn-i? → [egli] Mangia?, [ella] Mangia? e [essi] Mangiano?), i èṅ cumpagn a i imperatìṿ cun al cumplemènt ugèt śuntâ in fónd (eś. Magn-al!, Magn-la! e Magn-i! → Mangialo!, Mangiala! e Mangiali!). 'L ùnic quèl ch'a càmbia 'l è l'intunasiòṅ.

Al se spetêva d’armâgner in cuntât cun l’arâdio cun l’ Avana. Al cuntrâri, al dō trasmitèint a òndi cûrti ch’ a gh’êren stêdi dêdi êren difetōṣi, a gh’àn impidî al cumunicasiòun cun Cuba. Dôp quèlch mèiṣ, al registradōr a nâster che druvêven per registrêr e dzifrêr i mesâg che deṣgnîven da Cuba l’é stê pêrs mèinter traversêven un fiòm. In pió, la só pîga al cunfrûnt pió che al cumprumés a l’à jutê a ‘n èsser mìa bòun de ṣvilupêr un bòun rapôrt ed lavōr cun i dirigînt boliviân, cme l’êra sucès ânch in Congo . Sté môd ed fêr l’êra gnû fôra ânch int al tèimp ed la guèra partigiâna a Cuba, mó l’êra stêda tgnûda sòta contròl da Fidel Castro. .