Здызекlуэ-здэпсохэр губгъуэхэм, мэзхэм, къуэкlэ-бгыкlэм, къуаджэхэми блэмыкlыу. Гъуэхэр нывэ кlагъхэм, жыгкlуэцlгъуэхэм, бохэм. Гуэм илъэгум мэкъу, тхьампэ амэ ирелъхьа.

Нэхъыщхьэу мы къаз лӀэужьыгъуэр здэпсэур Мысырым Нил псыхъуэмрэ Африкэм и тропик щӀыпӀэхэмрэщ. Абгъуэр щӀыщхьэ гъущэми псыпцӀащхьэми щещӀ, ауэ нэхъыбэрэ здэгъуалъхьэ хабзэр жыгыщхьэмрэ къыр дапкъэхэмрэщ.

Коми республикэ (коми-бз. Коми Республика, ур-бз. Республика Коми) — Урысей Федерациэм и субъект (республикэ), Ишъхъэрэ-Къуэхьэ федерал округым хэт ящыщ. Къалэ нэхъышъхьэ — Сыктывкар.

Британиэшхуэм и ӀэнатӀэр хэкум хэхъуэт куэдуи - 1899 гъэм Кувейтыр Британ империэм и протекторатым хохьэ. 1927 гъэм къэралым и иджырей гъунапкъэхэр зэфӀоувэ.

Унэбзум хуэдизщ, ауэ нэхъ псыгъуэ зэкӀужщ. Хъухэм я теплъэм плъыфэ йобэкӀ, нэхъыбэу хулъащхьэм, бгъэм, кӀащхьэм деж. ТхыцӀэм фӀыцӀафэ нэхъ къыщӀокэ; дамэхэр, кӀэр — плъыжь-гъуэбжафэщ; ныбэ, кӀэ щӀагъыр — хужьщ. Анэр щхъуэ-гъуэбжафэщ, и щӀагъыр нэхъ хужьыфэу.

1504 гъэм Кортесыр и Ӏыхьлы де Овандом идежь ежьэн игугъэ Эспаниолэм и губернатору трагъувам, ауэ ежьэн хузэфӀэкӀакъым. Гомарам хъыбар итхымкӀэ абы зилажьэр уӀэгъэ иӀэр бзылъхугъэ зпылъам и шъхьэгъусэм иуӀэуэ (Адрей хъыбархэм зэритымкӀэ шъхьэгъумджэм къыхуат зпылъ бзылъхугъэм идежь къыкӀэкӀыжьу). Щыхъужьам Кортесыр Ипшъэ Эспаниэм зукӀу хэта, зэргугъэхэмкӀэ зауэшъэныгъэм зыригъасу. А зэманым и хъыбар шъагъуэ къэнакъым.

Хъухэм яхьэлъагъыр кг. 1,5 — 2,0 мэхъу, бзыхэм кг. 1,7 — 3,0; якlыхьагъыр см. 59—67; хъум идамэм икlыхьагъыр см 45—50 мэхъу; бзым см. 47—53; зэгуэхауэ ябгъуагъыр см. 134—160 мэхъур.

1528 гъэм Пщым и мэхьчэмэм идежь Кортесым бэлыхьу зигъэзэнкӀэжьа. Къэдауэхэм зэрагъэкъуанчэтэр Кортесыр Мексикэм дышъэрэ дыжьынрэ макӀыу къызэригъэхьтэм пщым и Ӏэхьа нукъу техуэр. Пщым аудиенциэ иретри уэркъ ещыр Сантиаго де Компостела щыщхэм. 1529 гъэм Кортесрэ и бынымрэ Оахакэ и маркиз пӀэ ират, 1811 гъэ нэгъунэ щыӀэр. ПэмыкӀу Кортес пӀалъэ ирата Оахаке идежь 23 000 лъэжьгъэмкӀэ дэӀэпыкъуэгъуэ уэркъ иӀэну, ауэ губернатор пӀэр иратыжьакъым, абы ипӀэкӀи нэгъуэкӀ къылъысакъым.

Намибие - Африкэм ит къэралщ. Къалэ нэхъыщхьэр - Виндхук. Нэбгырэ млн 2.3 хуэдиз щопсо. Хэгъэгум иубыдыр 825 418 км². Бзэ нэхъыщхьэр - англыбзэрщ.

Ишъхъэрэ зандэгъуэхэм, нэхъ гъушъу щытхэм, муссонхэм я лъэшыгъэр здэкӀуэдым щӀынэкӀыгъуэхэмрэ губгъуэхэмрэ нэхъыбу ятелъ. Ӏуашъхьэ лъэгухэм саваннэ сурэту иэ тхьэмпэбанэ мэзхэр якӀэт, аткӀэ нэхъ мэз Ӏувхэр тхьэмпэ пкӀашъхьэхэр макӀуэхэр. КъуэхьэпӀэ лъэныкъуэм, лъэгапӀэ метрэ 1, 000 нэс бгыхэр псыпцӀэ мэзхэр ятет, джунглэхэм яхьчу, я цӀэр ""терайхэ"". Нэхъ лъагу тропик мэзхэр кӀадзэ тобылыгъухэр, чыцӀыбжъейхэр, енэб жыгейхэр якӀэту. Метрэ 2, 000 лъэгапӀэм щыкӀэдзауэ тхьэмпэ пкӀашъхьэ мэзхэр къожьэ жыгейхэр, магнолиэхэр, жыгдэгухэр, блачэхэр якӀэту. Метрэ 2, 600 здыфӀэкӀым тхьэмпэбанэ жыгхэр къожьэ, ябыхэми яхэту Гималай уэздыгъейрэ, Гималай псейрэ. ЛъэгапӀэ 3, 500 щыкӀэдзауэ 4, 000 нэс аӀуейгъурцхэмрэ, пабжъэ лъахъчэхэмрэ, къешъхьэ лыцхэмрэ къыщокӀхэ. Метрэ 5, 000 здыфӀэкӀ лъэгапӀэхэм шӀыпӀэр нэкӀыгъу мэхъухэр. Уэс мыткӀухэр здытелъ шӀыпӀэхэм я гъунапкъэр метрэ 4, 500 щыкӀэдзауэ (ипщъэ лъэныкъуэм), метрэ 6, 000 (ишъхъэрэмкӀэ) ирокӀуэхэ.