Cresce generalmente su suoli calcarei, sotto latifoglie, dalla primavera all'estate e, talvolta, anche nella prima metà dell'autunno. MOLTO RARO.

Al festival ad Gabèc l'è al title d'na canzòn ad Biagio Antonacc dal mel nuvcent nuventa i on (1991), indò al cantautor imita quasi alla prefeziòn li vòc e li stil ad Fabio Cunched, ad Luca Carbòn e ad Albert Fortis, imaginand se stes e i tre culegh ancora esordiènt partecipant ma na ipotetica manifestazion canora tl'omonina lucalità, indò i avrìa fat fiasc a vantag d'ilustre sconosciud armast po' tl'anunimed.

preśènt, druâ quànt un quèl al sucéd mént'r a s dascór (A magn un póm → Mangio una mela) o anc p'r indicàr un fat da 'd là da vgnir ma prévìst (Fra déś an a vag in pensiòṅ → Fra dieci anni vado in pensione);

Int al 1791, per mêrit dal j ereditê lasêdi da G. Campari, e C.Condulmeri a vîn inavgurê l’uspedêl e a’s mânda avânti al scanṣlamèint dal cumpagéi religiōṣi. Sân Martèin in sègvit a la Rivolusiòun francèiṣa l’à fât pêrta ed la Repóblica Ciṣalpèina mó int al 1800 l’à pêrs al véli ed Prê e Lemisòun che ēren pasêdi sòta la giurisdisiòun ed Curèz. La Restaurasiòun l’à turnê a purtêr al marcheṣêt sòta la properietê estèins fîn al 1859 quând l’é nasû al Règn d’Itâlia.

Al cocodréll marèin al vîv prevalentemèint in d'al mêr e in d'i estuàri d'i fiómm. La diéta l'e piutòst vèria: i żôven i màgnen insètt, páss e luzértli; i adùlti i préden gròsi erbìvori, gròsi páss e, d'al vòlti, anch animèli da bestiâm.

Ma quand lü a vdéa an gugiöl gras ch'al magnàva li giàndi, a dzéa cun se stés: ""Pòar mé! S'a féza armàs a càza, starìa tan' mèi! Cóm l'éra bèl da mé pàdar! Adès invéci a stàghi pram mal!"".

Séndech unurâri ed Queriêgh l’é Vladimir Il'ič Lenin dal 1917 l’ân ed la Rivolusiòun Rósa, e ind la piâsa cun l’ istès nòm a gh’é (chêṣ curiōṣ mó mìa ònich in un paèiṣ ocidentêl) un bóst in só unōr.

La Delésia ed Belriguêrd (Delizia di Belriguardo in italiân) l’è òna dal 19 abitasiòun d’j Estèins (ciamêdi Delési estèinsi). L’êra stêda tirêda só ind al teritôri ed Voghiera e l’é stêda la préma ad èsser tirêda só fôra da la sitê ed Frêra ch’l’é luntân 15 km. L’êra cunsidrêda la Versailles d’ j Estèins.

P. -- Pars, Passus, Pater, Patronus, Pax, Perpetuus, Pes, Pius, Plebs, Pondo, Populus, Post, Posuit, Praeses, Praetor, Primus, Pro, Provincia, Publicus, Publius, Puer.

Pôrta Sân Stēven (Porta Santo Stefano in italiân) l'ē óna dal pôrt dal mûri ed Rèz, che cumbînen, cme percōrs, a i viêl ed la circuvalasiòun 'd adès.

La séma spiâna ed la rôcia l’é in grând pêrta a prê e parsialmèint buschîva. În presèint albarèin cme la linsōla, al zèiver, al bôch biânch, la znèstra, la brógna e la rōsa salvâdegh. Êlber da séma, per la pêrta pió grôsa, în la rurèla, al sèr, l' âser, al carpanèin e al téli. Insém al spurgînsi ed la rôcia a s’ în adatê di gèner gióst per ambiĵnt sèch cme al tém.