मनुष्यं बाधमानेषु रोगेषु जीर्णाङ्गसम्बद्धाः रोगाः एव अधिकाः इति अधुना संशोधनेन ज्ञातः विषयः । मनुष्यस्य शारीरकबलमपि तस्य आहारजीर्णीकरसामर्थ्यम् अवलम्बते । पचनसम्बद्धानाम् अनेकेषां निवारणे जीरकं रामबाणः । अतः एव जीरकम् इति पदमपि जरणार्थे पाचनार्थे इद्यमानेन धातुना उत्पन्नम् । विभिन्नासु भाषासु अस्य नाम परिवर्तनं भवति चेदपि इदं कदापि स्वस्य गुणं न परिवर्तयति । अरुचिः, वमनं, बुभुक्षायाः अभावः, अजीर्णं, पूर्णोदरस्य अनुभवः, उदरवेदना, क्रिमिरोगः इत्यादिषु जीरकचूर्णस्य घृतेन मिश्रीकृत्य सेवनं उत्तमा चिकित्सा ।

एतत् व्रतम् आचरन्ति सामन्यतया महिलाः एव । व्रताचरणावसरे उपवासनियमम् अत्रापि पालयन्ति । प्रातः स्नानादिना शुचिर्भूत्वा सङ्कल्पं कृत्वा देवीं कलशादिषु आवाहनं कृत्वा पूजां कुर्वन्ति । धान्यसहिततया षोडशोपचरपूजां कुर्वन्ति । कलशपूजायाः पीठपूजायाः च अनन्तरं हिरण्यवर्णस्य द्वादशग्रन्थियुक्तानि द्वादशसूत्राणि संस्थाप्य तत्र देव्याः आवाहनं कृत्वा पूजां कुर्वन्ति । पूजानन्तरं तत् सूत्रं स्वस्य दक्षिणहस्ते बध्नन्ति । कलशः अपि गन्धपुष्पपल्लवादिभिः अलङ्कृतः जलपूरितः वा अखण्डतण्डुलगोधूमपूरितः वा भवति । मधुरापूपं वा मोदकं वा नैवेद्यरूपेण समर्पयन्ति । नैवेद्यार्थाम् अपि “द्वादश”संख्याकाणि एव भवन्ति अपूपमोदकानि । पूजावसरे देव्यष्टोत्तरस्य वा श्रीसूक्तस्य वा पारायणम् अपि कुर्वन्ति ।

तलकावेरी (Talakaveri) कर्णाटकराज्यस्य कोडगुमण्डले विद्यमानम् इदं स्थानं कावेरीनद्याः उगमस्थानम् । अतः एतत् स्थानं पवित्रक्षेत्रं इति परिगण्यते । ब्रह्मगिरेः प्रदेशे अस्ति तलकावेरी । दक्षिणगङ्गा इति ख्याता कावेरी चतुरस्राकारेण विद्यमानस्य कासारस्य ब्रह्मकुण्डिकातः निश्चिते समये उद्भवति । तस्य '''तीर्थोद्भवः''' इति नाम । सूर्यस्य तुलाराशिप्रवेशसमयः एव तीर्थोद्भवमुहूर्तः अस्ति । अस्मिन् समये बहवः जनाः आगत्य तीर्थं नयन्ति ।

जीरके २-४% उडनशीलतैलम् (Volatile oil) 20-40% क्युमाल्डिहैड् (Cumaldehyde), 18.7% प्रोटीन्, ३६.६% कार्बोहैड्रेट् ३६.६% , सूत्रां १२% खनिजानि ४.८% क्याल्सियं १.०८% च भवति । तेन सह रञ्जकम् अयश्च भवति । १०० ग्रां परिमितायां जीरिकायां ८७० ए. यु, विटमिन् ए, ३ मि.ग्रां विटमिन् सि च भवति ।

स्वप्ने स्वशरीरच्छेदादयोऽपि प्रतीयन्ते । न च तदुत्पत्तौ उपादानमस्ति । अननुभूतत्वेन संस्कारोदयाऽयोगात् इत्यप्यसाधु । संसारस्यानादित्वेन कस्मिंश्चिज्जन्मनि स्वशिरच्छेदादरप्यनुभवसम्भवेन संस्कारोपपत्तेः ।

अस्य शक्तिपीठस्य निकटे एव हिरा कपिला सरस्वती नद्यः प्रवहन्ति । अत्रत्या देवी चन्द्रभागा नाम्ना पूज्यते । ऐतिह्यानुसारम् अत्र सतीदेव्याः उदरं पतितम् इति भक्तानां विश्वासः। चन्द्रभागादेव्याः देवालयः नास्ति । अत्रत्यः शिवः वक्रतुण्डनाम्ना पूज्यते । एतत् स्थानं प्रभासक्षेत्रनाम्ना अपि अभिजानन्ति। केषाञ्चन मतानुसारं यत्र उदरं पतितं तत् स्थानं मुम्बयीसमीपे भरोल् इत्यत्र अस्ति ।