Tariyxshılardın' pikirinshe, b.e.sh. 2300 jıl burın xoldeylerdin' sawda kompaniyaları payda bolıp, olar o'zlerinin' tikkeley xızmetleri menen qatar, qarızlar bergen. Olar b.e.sh. VI a'sirde A'yyemgi Vavilonda qaray operatsiyaları: amanatlardı qabıllaw ja'ne olarg'a payız to'lew operatsiyalarının' jasalatug'ın eske sala ketedi. Bunday operatsiyalar b.e.sh. IV/IX a'sirde A'yyemgi Gretsiyada da jasalg'an. Bir ayta ketetug'ını, a'yyemgi grekler qaray qabılday otırıp, belgili bir haqı to'lew arqalı aqshalar almasıwın ju'rgizip otırg'an ko'rinedi.

İsine tirkelip tigilsin"" povesti de ""Jamanıshg'anaqtag'ı Aqtuba"" romanı menen tematikası jag'ınan u'nles. Onda militsiya xızmetkerlerinin' turmısındag'ı tubalawshılıq da'wirindegi unamsız ha'reketler swwretlenedi. Povesttin' bas personajı A'bilqasım Maxmudov. Ol jaslayınan a'kesinen jetim qalg'an son', onı Jomartqan ""g'amxorlıqqa"" aladı. Onı mektepte oqıp atır dep dizimnen o'tkizedi de o'zinin' malların baqıtırıp qoyadı. Jomartqan bunın' menen turmay jas balag'a ""domalaq arza"" jazdırıp, adamlardı jumıstan shıg'aradı. O'zi usınday jol menen mektep direktorı boladı. Mektep partasında otırmag'an A'bilqasımg'a attestat a'kelip beredi. Endi og'an diplom kerek. Jomartqan bug'an da ja'rdem beredi. A'bilqasımdı No'kistegi ot-jem skladının' baslıg'ı Qa'liyge beredi. Bunday Adam og'an juda' za'rur. Qa'liy onı awıl xojalıq texnikumına kirgizedi, endi og'an jallanba miynet etiwge tuwra keledi. Ol Qa'liydin' urlap alg'an ot-jemlerin bazarda satadı. Qılmıs ustine onı OBXSS xızmetkeri Nazar uslaydı. Qa'liy a'piwayı adamlardan emes, joqarıda ag'aları bar. Haq niyetli militsiya xızmetkeri Nazardı ""mın' manat para aldı"" dep jala jawıp qamatıp jiberedi. Og'an bul o'tirik tilxattı A'bilqasım beredi. İshki İsler Ministrliginın' (İİM) ministri A'bilqasımdı ""jaqsı kadr"" ekenligin bilip, teknikum pitkeriwden onı jumısqa aladı. Ol jumısqa kiriwden Jan'a tapsırma - tiriyek satıwshılardı tutıp beriw wazıypasın aladı. Bul tapsırmanı orınlawda o'lgen adamlardın' altın tisin qoparıp, sonın' esabınan bayıp otırg'anlardı da, tiryek satıwshılardı da tutadı, biraq bul adamlardın' İİM xızmetkerleri menen baylanıslı ekenligin, olardın payda sherigi ekenligin bilmeydi. Na'tiyjede o'zi xaq niyetli Nazardı qalay qamatıp jibergen bolsa, o'zi de tap sonday metod penen qamalıp ketedi. Povest A'bilqasımnın ku'ndeligi formasında beriledi.Jazıwshı ku'ndeliktin' jazılıw stilin, tilin, qaharmannın' oyların o'zine ta'n muqamda asha bilgen.

Ilimpazlar U'lken jariliwdi ko'plegen ha'r qiyli baqlawlar juwmaqlari arqali tiykarlaydi. En' tiykarg'i baqlaw bul en' alis galaktikalardin' alislawi. Egerde obyekt jerden alislap baratirg'an bolsa, ol qizil bolip ko'rinedi. Qatti qizil obyektler tezirek alislap baratirg'an bolip esaplanadi. Usilay o'lshew usili menen ilimpazlar juldizlardin' jerden qanday tezlikte alislap baratirg'anin esaplay aladi, ha'm na'tiyjede U'lken jariliw 13.8 milliard jil aldin bolg'an degen juwmaqqa keldi.