И Ӏус нэхъыщхьэр мацӀэ лӀэужьыгъуэхэращ. Зы къуалэбзум мацӀэ 200 нэс махуэм ешх, езым и хьэлъагъым хуэди 2,5 хъууэ. КъинэмыщӀауэ, мыхьэмышх гуэри къыхэмыхуэу къуалэбзу гупым пхъэщхьэмыщх жыг хадэхэм япытыр псынщӀэу къыпагъэкъэбзыкӀыр. ЗэрышхакӀуэм къинэмыкӀауэ икӀи хахуэщ. Езыхэм ялъытауэ куэдкӀэ нэхъ пӀащэ къуалэбзухэм, вындхэм, къуалэхэм, къуанщӀэхэм, я абгъуэхэр яхъунщӀэ, зейхэм къытырах, щогъуалъхьэ.

Абы намыщӀ пэрламентым хэтщ Ӏыхьэ зыбжанэ. Пэрламентым хэмыт Ӏыхьэхэр - комунист ӀыхьитӀырэ зы ""удзыфэ"" Ӏыхьэрэ. Зы комунист Ӏыхьэм уIэщыгъэ дзэхэмкӀэ илъэс 1969-м щыщӀэдзауэ зэгъэпэщащ. А дзэхэм яцӀэр - Жылэ ДзэщӀэ (илъэс 1980-хэм уэрылӀ мин-25-м фӀокӀ, иджыпсту зэманым - миниплӀым нэскъым). Филипинхэм ислам уIэщыгъэ гупхэри я лэжьыгъэр щырагъэкӀуэкӀ - хуитынагъэм щхьэкӀэ мэзауэхэ (фронт моро Абу-Сайаф).

УщыпэщӀохуэ КъухьэпӀэ Еуропэм, Хы Курытым и Ӏуфэхэм, Кърымым, Хы ФӀыцӀэ къуэдмэзым, Къаукъазым деж — Азэрбиджаным. Нэхъыбэу здэпсэур щӀы тафэ зытемылэжьыхьхэращ. Ищхъэрэ лъэныкъуэмкӀэ щыӀэхэм щӀымахуэр Африкэм щырах, Ипщэ-КъуэкӀыпӀэ Къаукъазым щӀымахуэми щыплъагъунущ.

Франсиско Хосе де Гойя и Лусиентес (эсп-бз. Francisco José de Goya y Lucientes; 1746 гъатхэпэм и 30 — 1828 мэлыжьыхьым и 16) — эспаниэ лэчтыгъакӀэ, романтизм лъэхъэнэм и нэхъ цӀэрыӀуэщ.

Кувейт (хьэр-бз. كويت‎‎), и цӀэдыдэр псоуэ Кувейт Къэрал (хьэр-бз. دولةالكويت) — КъуэкӀыпӀэ Гъунэгъум хэт къэрал. Къалэ нэхъышъхьэр — Эл Кувейт.

Къалэ жылагъуэ — Урысей Федерациэм и зы муниципал къэхъугъэ тип. Абы хеубыдэр къалэ ерэ къалафэ къуажэ. Иныкъуэм деж къалэтIысыпIэм хэтынкIэ хэлъщ къалэм пэгъунэгъуу щылъ къуажэ цIыкIухэр. Къалэ тIысыпIэхэм мыдрей муниципал къэхъугъэхэм хуэдэуи я къалэ унафIэщIхэр яIыжщ, езы къалэдэсхэм илъэс бжыгъэкIэ къыхахыжу.

Щэмэз (ур-бз. Цемез) — Урысейм хэт Краснодар крайм и щӀыпӀэм хэж псыщ Хы ФӀыцӀэм хэлъадэу, Къаукъаз Тхышхуэм къыхожщ, и кӀыхьагъыр км. 20 хуэдиз мэхъур.

Махуэ 335 - 340 хуэдизкӀэ (мазэ 11)шыр псэф. Нэхъыбэм ядежь, шыбзым зы шыкӀэ къелъхур, ауэ зэзэмызэкӀэ тӀуани къохъухэр. Лъхуэныр тэрэзу екӀуэкӀмэ дэкъикъэ 15 щыӀкэдзауэ 45 нэс зэфӀокӀхэр. ШыкӀэ бзыхэр махуэ 2-7 нэхъ кӀэху къохъухэр хъухэм елъытамэ. ШыкӀэм и нэр къэплъауэ дунем къытохьэ, дэкъикъэ зытӀущ текӀауэ, къэхъуа нэуж и лъэ тоувэфыр икӀи зокӀэфыр, быдзычэм мазэ 4-6-кӀэ кӀэс, апкӀэнтӀэху и япэрей дзэхэр къыхокӀыр, япэрыт дзитӀхэр махуэ 8-14 текӀауэ къэхъуа яуж къыхокӀхэ, адрейхэр къыкӀэлъыкӀуэхэр тхьэмахуэ 2-3 текӀауэ, мазэ 5-6 текӀауэ къэхъуа яуж дзэжъхэр къахэпшын кӀадзэ. Япэрыт дзэхэр илъэситӀым я тӀуанэм зызэрахъуэкӀхэр, абыхэм яуж итхэм илъэсищым я ӀтӀуанэм тежь, яужырытхэр илъэсиплӀым я тӀуанэм, абыхэм ядэкӀыгъу дзасэхэри къыхопшхэ; абым яуж ныбджыр дзэхэмкӀэ къашъэ, апэрыт дзэ жэпкъым хэтхэм гъуанэ тетхэмкӀэ, зэбгъэгуэт япу щытхэм илъэс 5-6 токӀхэ, къакӀэлъыкӀуэхэм илъэсиблым дежь, дзэжъхэм илъэсийм, абым яужым гъуэнэхэр апхуэдэ зэманыгъуэ къабзу ишъхьэдзэхэми текӀын кӀадзэ. Илъэс 11-12 щыкӀэдзауэ, дзэуэ хъуам гъуанэхэр щытекӀам, шым и ныбдж къэшъэныр нэхъ гугъу мэхъур. Илъэсищ ирикъуа шыр ӀэплъэпкъкӀэ зэфӀэувауэ щыт.