Tarixê Atêna xeylê kıhano. Seserra 5 - 3 V.İ. (Verê İsay) Atêna biya merkezê zagon u siyasetê Yunanıstani. Medeniyetê ğerbi Atêna ra biye vıla. Fıkrê demokrasiye Atêna ra veciyawa. Filozofanê zey Aristoteles u Eflatun bacarê Atêna dı ameyê dınya u felsefey xu kerdo vıla. Feqet serra 529 de İmperatoriya Bizansi Mektebê Felsefey qefılna (gırewt) u statüyê Atêna zaf bi qıc. Serra 1458i de İmperatoriya Usmanıcan Atêna Bizansi ra gırewt. İmperatoriya Usmanıcan çeharsey serri Atêna idare kerde. Wextê Cengê Yunanan u Tırkan (1821 – 1831) de Atêna biye xosere u paytextê Yunanıstani. Serra 1931i de 5.000 merdumi Atêna de cıwiyaêne. Labelê hıkumetê Yunanıstani Atêna newe ra vıraşte. Serra 1896i de olimpiyatê Atênao modern tede kay kerd.

Çerçi çiyê xo teniya bı perana nêdano. Herwına, mal bı malnaya tıronpe keno (Pêvırneno) u roşeno. Wext beno şeker dano hak gêno, murey dano perey gêno, say dano xele gêno, sabun dano kesmey gêno u herwına. Bı no hesaba çiyê xo keno pêver u roşeno. (Mesela haki to ra gêno dano mı, xele jewnay ra gêno dano jewnay). Çiyo kı gêno u dewan dı nêşeno bıroşo, ey zi gêno u ano sukı dı roşeno. Şıma zanê çerçiyan ser zahf meselok, fıqrey u peyhüwatey estê. Ju ju fını Rıb roşeno, mot herineno. Çerçıcinı rê vêşi zanayenı lazım niya, labırê vanê hebê çımakerdeybê, bışê bazar bıkerê u bıroşê.

Sabahattin Ali romanê xo ""İçimizdeki Şeytan"" ke qısımê nasyonalistan ra verapey gırewto. Hüseyin Nihal Atsız Sabahattin Aliyi sero nuşte nuşto u ey rê heqaret kerdo. Coka Sabahattin Ali ey sero dewa kerda a. Serra 1944ıne de dewa qezenç kerda. Miyandê serranê 1946 - 1947ıne de be Aziz Nesin u Rıfat Ilgaz ra piya Marko Paşa, Malum Paşa, Merhum Paşa, Öküz Paşa, jurnalê politiki çap kerdê. Jurnalê Ali Babai çap kerdo, uca de nuşteyê ""Çiyê senên zoro"" de wına nuşto: ""Kamo ke nêtırıto u ma rê nanê xo dao, inan veyşan (u bêkınc zi) metepıştene wına zoro, wına çetıno u wına bêemano"".

Deveci (Devewan): Merdımo kı devey wari keno, pa şeley kırêşeno, karwaney keno, bar wegêno u pa ticaretey keno ey rê vanê Deveci yan zi Devewan. Zahf keyey estê, idarey keydê xo bı Devana kenê. Hemver pere yan zi teniya inan danê gırweynayenı. Bı perana pa şeley kırêşenê u karwaney kenê. Dewı ra pa mal benê dewê yan zi dewan ra benê sukı, sukı ra benê dewı u herwına. Devecinı kerdenı rê zi sermaye u nefesê do hera lazım bı. Perey to çınêbiyayê to pa devey bıherinayê to do seni pa karwaney bıkerdê. Karê devecinı zi zahmet bı. Qandê kı ju ju fını devey cı hêj kewtê u har biyê. Vanê to do bızanayê inan seni hêjey ser bıfinê u biyarê ray ser.

GXV, wazêno wa çekuyê kirmanckî bê, wazêno wa çekuyê ke ziwan û lehçeyê cîya-cîyayan ra kewtî kirmanckî bê, heme xiznaya çekuyan yê kirmanckî arê dana, arşîv û dokumantasyonê ci kena, dima ferheng de qeyd kena. Arêkerdişê çekuyan de hîrê çimeyê GXV yê bingeyînî estê: