Жакъа Дагъистаналда цӀакъ гӀемераб адабият, асарал, гӀелмиял хӀалтӀаби руго хъван Совет хӀукуматалъе гӀоло къеркьарал инкъилабчагӀазул хӀакъалъулъ. Гьезул хӀакъалъулъ рахъун руго кинопилмал, гьарун руго телевидениялда рахъарал параграмаби, гьезул цӀарал кьун руго шагьаразул къватӀазе, росабазе ва гь. ц.

XVIII гIасруялъул кIиабилеб бащалъиялдасан Дагъистаналда бусурбан культура цебетIеялъул тарих бухьараб буго гьединго Абубакар-хIажиясул мадрасагунги. Гьенир мутагIилзабаз лъазабулаан фикъгьи, шигIру гIуцIи, гIараб грамматика ва гь.ц.

Коряков Ю. Б. Лексикостатистическая классификация даргинских языков. Доклад на московском семинаре по нахско-дагестанским языкам под руководством Н. Р. Сумбатовой, 30.10.2012. 2012

Халид лъугьана валигІагьдлъун 1965 соналда, гьеб хъулухъалдаса гьесул вац амир МухІаммадица инкар гьабун хадуб. ТахбакІалде гІагарлъизегІан хІалтІана Цолъарал Миллатазул ГІуцІиялда.

«Дагъистан» абун цIар машгьурлъана XVII гIасруялдаса байбихьун ва гьелъул магIна ккола «мугIрузул улка» абураб (турк мацIалдаса дагъ — мегIер, парс мацIалдаса стан — улка, ракь). Василий Бартолдил рагIабазда рекъон, «Дагъистан» абураб цIар баккана гIицIго X/XVI гIгI..

«Библия»-илан абураб рагӀи жибго гьеб тӀехьалда гьечӀо. ТӀоцебе гьеб хӀалтӀизабуна машрикъалда IV гӀасруялда Иоанном Златоустицаги Епифанием Кипрскиясги.

СагІудиязул ГІарабиялъул Къирал ккола пачалихъалъул ва СагІудиязул ханлъиялъул Рукъалъул бетІерлъун. СагІудиязул ГІарабиялъул тІоцевесев ханлъун вукІана Нажд ва ХІижазалъул хан ГІабдул-ГІазиз ибн СагІуд; киналго хадур ккун рачІарал ханзаби ккола гьесул лъималлъун. СагІудиязул ГІарабиялъул аслияб къануналда рекъон сагІудиязул тахбакІиде рахине изну буго гІицІго ГІабдул ГІазизил лъималазе ва лъималазул лъималазе, амма тартиб бачн гьабун гьечІо. 1986 соналдасан байбихьун сагІудиязул ханасул тІокІцІар буго КІиябго хІарамалъул хъулухъчи абураб.

1823 — Александр Ильич Шпаковский (ум. 1881), русский электротехник, изобретатель в области фотографии, электрического освещения и теплотехники.

Гьал гурелги Аллагьасул 99 берцинал цІаралги руго, Гьесда гурого хІакъикъат лъаларел рикІкІун хІал кІоларел гІемерал камилал сифаталги руго Гьесул, тІадегІанал цІаралги руго.

Кинабго Инжилалъул яги цо-цо гьелъул бутIабазул таржама гьабуна 2400 мацIалда. Бищун дагьаб, 90 процент ракьалда ругел гIадамазе кIола Инжил жедерго рахьдал мацIалда цIализе.

Къиямасеб къоялда кин ракI чIезабилеб. Дуца ракI чIезабизе ккола хвараб къоялдаса байбихьун хабалъ хIисаб-суал гьабиги, къиямасеб къоялъ халкъ тIаде бахъинабиги, Исрафилас Суралъе пуйги, махIшаралда халкъ данде гьабиги, гьезул гIамал бихьун гьенир гIетIулъ тIерхьинги (хассал гIадамал хутIун), Аллагьас хIисаб-суал гьабиги, квараниса квегIиса гIамал хъварал кагътал кьейги, лъикIал квешал гIамалал цIадирабазда лъейги, шафагIатги, сиратIги, жужахIги, гьелда жанир ругел гIазабал гIакъубабиги, алжанги, гьелда жанир ругел нигIматалги, хIавз-кавсарги, ва гьел гурел цогидалги Къуръан-хIадисалъ бицухъе хIакъаб бугилан абун, гьениб хIакъаб гурого жо букIунарелъул. Ахираталда хвел абураб жоги букIунаро, гьеб абадияб, тIаса ин гьечIеб рукъ буго.