Tetã Ehipto Ymaguare, pe mburuvichakuéra herava Faraõ hetekue ombokãva, jejapo hag̃ua peteĩ te'õngue kã, ava Inka ombokãva avei hapicha, China ha ambue tetã kuarahysẽ pegua ombokãva va'ekue he'õnguekuéra, ha imymbakuéra avei.

Membysẽ, ojeikuaáva avei ñemomembýicha, oiko hína opakuévo tyeguasu, peteĩ térã hetave mitãra'y osẽ rupi kuña membyryrúgui. Ary 2015-pe, oiko 135 sua membysẽ rupi arapy tuichakue javevépe. Umíva apytépe, 15 sua heñói 37 arapokõindy mboyve, ha 3% guive 12% peve heñói 42 arapokõindy rire. Upe arapy kakuaávape, hetave membysẽ oiko tasyópe, ha katu umi tetã kakuaátavape, hetave membysẽ oiko ógape, oipytyvõháme peteĩ machu chae.

Avakuéra Loma Plata-gua omba’apo kokuépe, mymba ñangareko ha industria-pe. Heta tapicha oĩ aty guasu hérava Sociedad Cooperativa Colonizadora-pe.

Plaza-pe ojejapo kora oguerekóva 20 m x 2,5 m apu’akue ha 3m ijyvatekuépe oñemongora karanda’y ha alambre rehe, oguereko brete po’i opáva tranquera rehe oikeha rupi toro ñarõ opyta hag̃ua corral – pe, oike aja torin – hápe. Yvate ojejapo oguapy hag̃ua oguerekóva ogahoja’imi, takuara ha pindo roguégui oñepyrũma toro ñemoñarõ.

Tomás Antônio Gonzaga ñe'ẽpoty omohechaukatee umi tekokuéra ymaguare: umíva mymba rerekua rehegua, tekoha ha ñu rehegua. Omohechauka avei heta jehai py'aite guive, temiandu ha'e oñandúva ha ñeimo'ã ha'e pegua, omombe'uanga Pindorama ape ha henda porã.

Laguna Blanca, opytáva Santa Rosa del Aguaray distrito-pe, avei peteĩ tenda ecológico ha turístico; hyepýpe oĩ peteĩ lago, oĩva yvyku’i ári ha y katu hesakã’asy.

Tupi ñe'ẽ ha'e ñe'ẽ aty guasu 80 ñe'ẽnguéra rekova, Ñembyamérika te'ýi ñe'ẽ aty tuichaveva. Oĩva Ka'aguy guasu Amasona guive Ysyry La Plata peve. Oguereko 10 aty'i, aty'i tuichave ha'e Tupi ha guarani ñe'ẽ.

Oike ñemuhaguasú rehegua ogueraháva mba’e joguapy tetã ambuekuérape, ha upe ambiéntepe ko mitãrusu de la Mora ohupyty ha omombarete heta angirũ hapichakuéra ha’éicha omba’apóvandi. Omanórõ guare túva 1801-pe, Fernando omyakã kuri hogayguakuérape ha avei imba’ekuéra.

Karai Tendota Patricio Escobar ohenói ichupe ministro de Relaciones Exteriores ramo ha upe tembiapópe ohupyty ichupe omba’apóvo umi ñemongeta guasu ñeko’õi Chaco rehegua.

Cláudia Abreu Fonseca (Rio de Janeiro, 12 jasypa, ary 1970), jekuaáva Cláudia Abreu ha'e peteĩ mba'eapohára jeikuaave eteva tetã Pindorama pegua. Ojapo akue heta ava tee Rede Globo hembiasagua'úpe.

Opa jepoko, ñeandu ha mba'e ambuéva ojehu tete apýrare (taha'e pyti'a, ajúra, atukupe, tetyma) ohasa tajyguére ha ku pujase'o karaku ombohasa apytu'ũme.

Oguereko mba’uruguata tuicháva ha iporãva ohóva tavaguasu tetãmeguápe ha ambue tetãvorépe; tetãvore ryepýpe guarã oĩ mba’uruguata michĩvéva ha sa’ive ava ogueraháva.

Aimarañe'ẽ altiplano Chile-gua: ha'e hína peteĩ aty mbytegua oñeñe'ẽva ypa Titikáka ñemby kuarahy reike gotyo (altiplanos Peru-pegua) ha ambue jere reheguakuéra.

Encarnación ha'e peteĩ táva oĩva Paraguáipe. Ha'e tavusu Itapua távaguasu. Oĩ Paraguái ñembýpe, ysyry Parana akatúa rembe'y. Ha'e avei umi távandi oĩva ijerére, mbohapyha táva ijava hetavéva, Paraguay (Paraguái távaguasu) ha Ciudad del Este kupépe. Oñembohero avei ""La Perla del Sur"".