Омуктара: сахалар — 96,6%; нууччалар — 1,5%; эбэҥкилэр — 0,4%; эбээннэр — 0,4%; атыттар — 1,1%. Дьонун ахсаана 1989 с. — 25,3 тыһ. киһи эбит.

Састааптарынан уонна тутулларынан сомоҕо тыллар араастара үгүс. Оҕурдук, холобур, билигин туттуллар тыллартан оҥоһуллубут сомоҕолору кытта сэргэ эргэрэн өйдөммөт буолбут компоненнардаах ситимнэр бааллар: ньүдьү балай, оруо маһы ортотунан, хой баһын туой уо.д.а. Оттон тутулларын көрдөххө, айах адаҕата, улар мэйии, кус сүрэх, бас баттах, аат харата курдук холбуу тылларга маарынныыр ситимнэри кытта тыҥалааҕы тыыннарбат, иһигэр былас муостаах киирбит, (кимтэн эмэ) сыарҕатын сыҥааҕа иҥнэр, кутуйах иинин кэҥэтэр, бэлэһигэр биэс иннэлээх, муннугар сыттаах курдук этиигэчугас тутуллаах ситимнэр эмиэ элбэхтэр.

Биһиги таҥарабыт үөрэҕин саха киһитэ барыта билэр. «Yтүө санаалаах киһи буола улаат» диэн үтүө баҕа санааны оҕолорбутугар иҥэрэн, төрөппүтүн көрдөрөн, батыһыннаран, үтүгүннэрэн улаатыннарабыт. Таҥарабыт «Киһи» диэн ааттаах. Бука бары оҕолорбутун «Киһи буол», «Хаһан бу улахан киһи оҥорорун курдук оҥорор буолаҕын», «Киһи оҥорорун курдук онор» диэн үтүө киһи быһыытын үтүгүннэрэн үөрэтэбит, киһи буолар баҕа санааны кыра эрдэҕиттэн иҥэрэбит, «Yчүгэй киһи» буоларыгар ис сүрэхпититтэн баҕарабыт, «Yчүгэй киһи буол» диэн күн аайы этэн баҕа санаабытын тириэрдэбит. Киһи буолуу баҕа санаатын оҕобутугар иҥэрэр буоламмыт таҥарабыт үөрэҕин аата «Киһи буолуу» диэн ааттанар.

Остяков Иван Яковлевич - майор, 1742 сыл бэс ыйын 28 күнүттэн 1743 сыл балаҕан ыйын 19 күнүгэр дылы Саха сирин бойобуодатынан ананан сулууспалаабыт киһи. Бэрик ыларын иһин ууратыллыбыт.

Дьон оҥорор бары куһаҕан быһыыларын төрөппүттэр бары билэр буоллахтарына, оҕолорун бу быһыылары оҥорумаҥ диэн үөрэтэр кыахтаналлар. Сахалыы хаһыаттар дьон оҥорор куһаҕан быһыыларын барыларын дьоҥҥо биллэрэн суруйуохтара этэ. Хаһыаттар күннээҕи солуннары суруйалларынан куһаҕан быһыылары дьоҥҥо тириэрдэр кыахтара улаханын туһаныахтара этэ.

Бэйэтэ үчүгэй суолталаах да тылга «ы» дорҕооно уһаан «ыы» диэҥҥэ уларыйдаҕына бу тыл суолтата куһаҕан өттүгэр улаханнык уларыйар. Холобур, кыр – кыыр, кыра – кыыра, кырыс – кырыыс, бары – барыы. Уһаабыт «ыы» дорҕоонноох тыллары киһилии киһи элбэхтик туттубат, сэрэхтээх, куһаҕан суолталара элбэх тыллар. Бу дорҕоон дьайыыта хаһан баҕарар куһаҕанын ити тыллар куһаҕан суолтаҕа уларыйыылара бигэргэтэр.

Олоххо сыыһаны оҥорооччулар билигин да элбэхтэр. Сыыһаны оҥорбуту көннөрөн биэрэр туһунан эттэххэ ким да сөбүлээбэт курдук. Бу быһаарыы кириитикэни, куһаҕаны булан этэри сөбүлээбэттэр, бэйэлэрин аһара үчүгэйдэр курдук сананааччылар сэбиэскэй былаас кэмиттэн элбэхтэринэн быһаарыллар.

Галкин, Максим Александрович - Россия биир биллэр артыыhа уонна Шоу ыытааччыта Калашников, Исай Калистратович - СССР улуу суруйааччыта, ""Чингиз"" онорбута

1943 сыл сэтинньи 9—18 күннэринээҕи кыргыһыыларга майор Филатов, полк хамандыырын эбээһинэһин толорон, полкатын сатабыллаахтык салайбыт. Кимэн киирии түмүгэр полк хас да нэһилиэнньэлээх пууну ылбыт; өстөөх контратакаларын барытын, кини сэриилэригэр уонна техникатыгар улахан хоромньуну оҥорон туран, төттөрү охсубут. Кыһыл Знамя уордьанынан наҕараадаламмыт.