Jyva Sahitário (hérava avei jyva Karina-Sahitário) ha'e peteĩ pehẽngue hekojeremi ñande arapyvore pegua, Mborevi Rape. Ha'e mbyja ha mbyjajere aty karapã ha puku, peteĩ jyváicha.

Umi omotenondéva ha’e oĩha omoĩ chupe tapykuepeve ha’e ohai rupi chupekuéra kuatiañe’ẽ ikichĩháme guarã, techaga’u ha pya’e oĩtahajey oñondive rehegua.

Ko’ãva, ñamoĩvévo hendive ivirupotaha umi mamelucos portugueses, ohechauka avei ipirapire potaha (concepción materialista) tetã Paraguái rembiasakue omombe’uháicha Rivarola Matto.

Ogakuéra avei ijeguakapáva’erã, poyvi, yvoty, isa’y pyahu, oñemopotĩ. Tupão korapýpe térã hesakãháme oiko parque de diversiones ojeheróva avei kermese, upépe oĩ ñemuha, calesita ha carpa guýpe, lotería, dado kaguaka jekutu, aro rehegua, tiro al blanco, baraja, avei ojehepyme’ẽ tembi’u Paraguái, ojey’yva’erã, casa parroquial – pe oĩ jehepyme’ẽrã tataindy, marangatu ra’anga rosario ha mandu’ara opáichagua.

Opa tapicha ohóvape g̃uarã oñeme’ẽ: jegueraha (guía), ñomongeta educación ambiental rehe, safari fotográfico, avei ñembosarairã renda ha oñeime porã hag̃uã tendápe oĩháme opáichagua tembipuru rehepyme’ẽ’ỹre mba’eve.

Oguereko avei yvyra ijyvate mbytéva 3 ha 7 m . Ñanandy javoráipe katu oĩ hetaichagua yvyra michĩvéva, koãva ha’e: yvyra hovy, molle’i, kokũ, sapirangy, chirca.

Tomás Antonio Gonzaga (Miragaia, Oporto, 11 jasypoapy ary 1744 — Ypa'ũ Mosambike, 1810) ha'e akue peteĩ ñe'ẽpapára, teko me'ẽhára ha jokuaikuaa mba'apohára Poytuga pegua omba'apo Pindorama Kolóniape. Ojekuaa chupe ha'eha ñe'ẽpapára guasu ymaguare ha ko'ãga avei oñemoarandu hese mbo'ehaópe ha mbo'ehaovusúpe hembiapokue guasu Marília de Dirceu rehe.

Construcción ońepyrű 3 jasypakői 1983; 26 jasyryrundy 1989 ofirmŕva nota reversal odefiníva esquema definitivo umi obra ońangarekóva umi valle orkóva umi arroyo afluente ha embalse margen akatua (paraguaya)-pe. Jasypoteĩ upe arýpe omboty i jyva principal upe ysyrýpe, 19 jasypo Ańa Kua jyva. Péicha 1 jasypoteĩ 1993 ojeavilita esclusa navegación osalva agua joavy altura orekóva, ha 2 jasyporundy 1994 peteĩha unidad central hidroeléctrica-pe. Ko’ă 20 unidad programada ońemoĩva en función itotalidad péva 7 jasypokőime 1998.

Latinañe'ẽ, ikuatiáva sa ro'y VI ára ãgagua guive, ha'eva'ekue Lásio yvy ñe'ẽ; peteĩ latinañe'ẽ jopara, Rróma tavapegua, oñemoĩ peteĩ yvy ikangýva ári rrománo tahachi ha ijokuairape ñemyasãi rupive, oñepyrũva'ekue sa ro'y IV ára ãgagua mboyve ha ipaháva Róma Mburuvi árape. Latinañe'ẽ terakuã, románo ñangareko ha tekopy ñe'ẽ, ha upéi, Tupão Katóliko ñe'ẽ, ojapo ichugui oysidénte yvagarape jeikuaa ha tekopy rembipurúrõ, mbarete omoingovéva heta saryty, jepeve ijykéma ñe'ẽ oñeñe'ẽvarõ, ko árape oĩmimi gueteri oñe'ẽva.

Hesukrísto Tupao Marangatukuéra Arapahapegua (oñehenóiva jepi sapy'ante, pe Tupao Mormón) ha'e peteĩ Tupao cristiana ojerrestauráva'ekue ojeheróva ijupe omoĩjeyhague ko yvy'ape'ari pe Tupao teéte Hesukrísto omopu'ãva'ekue. Pe Tupao oñemohenda Salt Lake City , Utah-pe, ha omoĩ umi kongregasiõngúera (ojeheróva karaiñe'ẽme barrios térã ramas) ha omopu'ã templokúera opa yvy'ape'árire.