ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဝါးလရပ်ဖျံမျိုးစိတ် နှစ်မျိုးရှိ၏။ မျိုးစိတ်တစ်ခု သည် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ၌ ကျက်စားပြီးလျှင် ကျန်တစ်မျိုးက ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ၌ ကျက်စားသည်။ ထိုမျိုးစိတ်နှစ်ခုသည် အိုဒိုဗီနီဒီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်လေသည်။ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ၌ ကျက်စားသော ဝါးလရပ်ဖျံမျိုး သည် ပါဏဗေဒအလိုအရ အိုဒီဗီးနပ် ရော့စမေးရပ်ဖြစ်၍ ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာတွင် ကျက်စားသော ဝါးလရပ်ဖျံမျိုးသည် အိုဒိုဗီးနပ် အိုးဗီးဆပ်ဖြစ် သည်။

ထိုကာလ၌ ပြည်သူလူထုတို့က မင်းတုန်းမင်းသားနှင့် ကနောင်မင်းသားတို့ကို ပုဂံမင်းထက် ပိုမိုကြိုက်နှစ်လို ကြလေသည်။ ထို့ကြောင့် ပုဂံမင်းက သူ၏ထီးနန်းတည်မြဲရန် ထိုညီနောင်ကို ရှင်းမှသာ ဖြစ်မည်ဟု မှတ်ယူလေသည်။ ထိုအချင်းအရာကို ကြိုတင်သိသော မင်းသားညီနောင်တို့က အကြံဦးကာ (၁၂၁၄)၊ ပြာသိုလဆန်းရှစ်ရက်တွင် ရွှေဘိုသို့ထွက်ခွာကာ ခြားနားကြလေသည်။ မဆွကပင် မင်းသားတို့အား စကြာဒေဝီမင်းသမီးကြီးက ဉာဏ်ပညာထက်မြက်သော မောင်ဘိုးလှိုင်ကို ခေါ်ဆောင်သွားသင့်ကြောင်းကို အကြံပေးပြောဖူးလေရာ မင်းသားညီနောင်တို့က မဲထီးကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသော မောင်ဘိုးလှိုင်ကို ခေါ်ဆောင် သွားလေသည်။ ထိုအဖြစ်အပျက်မှာ ဦးဘိုးလှိုင်၏ ငယ်ဘဝ အဆုံးသတ်ကာ မင်းမှုထမ်းဘဝ ရောက်ရှိလာ ခြင်းပင်ဖြစ်လေတော့သည်။

ဂုတ်ထိပ်တံတားမှာ မန္တလေးမှ ကွမ်းလုံ မီးရထားလမ်းရှိ နောင်ချိုဘူတာ အလွန်တွင် မီးရထားမိုင်တိုင်အမှတ် ၄၆၃/ဝ-၉ ရှိသော ကျောက်ဂူကြီးအပေါ်သို့ဖြတ်၍ တောင်ထိပ် ၂ ခုကို ဆက်သွယ်ထားသည်။ ဂုတ်ထိပ်တံတားကို မြန်မာပြည်အစိုးရသည် အမေရိကန်နိုင်ငံ ပင်ဆီလဗေးနီးယားနှင့် မေရီလန် တံတား ဆောက်လုပ်ရေးကုမ္ပဏီအား ငှါးရမ်းကာ ဆောက်လုပ်စေသည်။ ဆောက်လုပ်၍ ကုန်ကျငွေမှာ ၁၆၉၈၂ဝဝ ကျပ် ဖြစ်သည်။

စပိန်ဘုရင် တတိယချားသည် စပိန်ထီးနန်းမဆက်ခံရသေးမီ ၁၇၃၈ ခုနှစ်တွင် နေပယ်ဘုရင်နှင့် ပါးမားနယ်စားဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် စပိန်ဘုရင်အဖြစ် နန်းတက်သောအခါ နေပယ်နှင့် ပါးမားနယ်တို့ကို သားတော်ငယ် ဖာဒီနန်အား ပေးအပ်လိုက်သည်။ ဖာဒီနန်နှင့် သူ၏အဆက်အနွယ်များဖြစ်သော ပထမဖရန်စစ်၊ ဒုတိယ ဖာဒီနန်နှင့် ဒုတိယ ဖရန်စစ်တို့သည် စစ္စလီကျွန်းအပါအဝင် နေပယ်နှင့် ပါးမားဘုရင်များအဖြစ် အုပ်စိုးခဲ့ရာ ၁၈၆၀ ပြည်နှစ်တွင် အီတလီထီးနန်းနှင့် ပေါင်းလိုက်ရသည့်အချိန်အထိ ဖြစ်သည်။

ဗီတာမင် ဘီ-၁ ခေါ် သိုက်ယာမင်ဓာတ် ဖိကျွေးခြင်းဖြင့် ဗယ်ရီဗယ်ရီရောဂါ သက်သာရာ ရနိုင်သော်လည်း ရောဂါရှင်းရှင်း ပျောက်စေရန် ကြာရှည်စွာ ကုမှရသည်။ ရောဂါသက်သာပြီးနောက် အခြားသော ဗီတာမင်နှင့် ပရိုတင်းဓာတ်ပေါသော အစားအစာကို မှီဝဲစေရသည်။ ရောဂါရင့်နေလျှင်ကား ရှင်းရှင်း မပျောက်နိုင်ဘဲ ရှိတတ်ချေသည်။

ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် မြန်မာလူမျိုး အများစုက နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့တွင် ဇီဝိတဒါနအလှူပွဲများ စုပေါင်းကျင်းပလေ့ရှိကြရာ ထင်ရှားသော ပွဲတစ်ပွဲမှာ ငါးလွှတ်ပွဲ ဖြစ်ပါသည်။ ရန်ကုန်မြို့ ဘောက်ထော်ရပ် ကန်ဘဲ့ရွာ တောင်ပိုင်းတွင် မစ္ဆသမူဟ အဘယဒါနအသင်းခေါ် ငါးလွှတ်ပွဲကျင်းပရန် အသင်းတစ်သင်းပင် ဖွဲ့စည်းထားခဲ့သည်။ ယင်းအသင်းကို ၁၉၂၆ ခုနှစ်ကပင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၃၀၀ ပြည့်နှစ်ဆန်း တစ်ရက်နေ့ကဆိုလျှင် ၁၃ ကြိမ်မြောက် ငါးလွှတ်ပွဲအဖြစ် လှည်းများဖြင့် ကခုန်တီးမှုတ်ကြလျက် အင်းလျားကန်သို့ သွားရောက်ကာ ငါးလွှတ်ပွဲ ကျင်းပခဲ့ကြကြောင်း (၂၃-၄-၁၉၃၈) ရက်စွဲပါ သူရိယသတင်းစာတွင် သတင်းဖော်ပြ ပါရှိပါသည်။