Ôn-sit-ngit (Hî-pak-lói-vùn：שַׁבָּת) he Yù-thai-kau mî-tsû yit-ngit hiû-sit ngit, siong-tsṳ̂n Tshóng-sṳ-ki liuk-ngit tshóng-tsho heu ke thi-tshit ngit. Ôn-sit-ngit ke ngièn yi-ngi he ""Ôn-sit tsṳ̂ ngit"". Kûan-yî yù-lòi yû tsṳ̂n-tô ke kóng-fap, ngièn-pún pin mò tân-sùn he Yî-set-lie̍t mìn-tshu̍k ke tsiet-ngit, yì-yèn he yung liá-yit ngit-tsṳ́ kin-pai tsho-vu̍t tsú. Tshòn-thúng ke Ôn-sit-ngit sṳ̀-thon he tshiùng lî-pai-ńg ngit-lo̍k tsṳ lî-pai-liuk ngit-lo̍k vì-tsṳ́. Heu-lòi su-tó kú-thoi Lò-mâ ti-kuet ke yáng-hióng, Kî-tuk-kau tsiông Ôn-sit-ngit kiên-kói to lî-pai-ngit. Kîm-ngit lî-pai-ngit pûn thai-tô-su Kî-tuk-kau tsok-vì Ôn-sit-ngit, pin mò yîn-vi fap-li̍t só kûi-thin ke, yì-yèn he yîn-vi vi-liáu ki-ngiam Yâ-sû tshai lî-pai-ngit fu̍k-fa̍t, só-yî tshai lî-pai-ngit tso lî-pai. Yù-thai-ngìn lâu mêu-mêu Kî-tuk kau-phai tsú-tsông tshai Ôn-sit-ngit tsok tshùng-pai fa̍t-thung.

Sarthe-sén he Fap-koet ke yit-chak sén, vi-yî Fap-koet sî-pet-phu. Su̍k-yî Pays de la Loire Thai-khî. Chúng mien-chit 6,206 phìn-fông kûng-lî, ngìn-khiéu yok 556,946-ngìn (2007-ngièn thúng-kie). Sarthe-sén he Fap-koet 1790-ngièn 3-ngie̍t 4-ngit só chhóng-kien ke 83-sén chṳ̂-yit.

Yî-chhiu péu-sṳ chhiòn-phu sṳ̀-kiên lâu khûng-kiên. Yit-pân lî-kié ke yî-chhiu chṳ́ só chhùn-chhai ke yit-ke sṳ̀-khûng lièn-siu̍k ne-thúng, pâu-koat khì-kiên ke só-yû Vu̍t-chṳt, Nèn-liòng lâu sṳ-khien. Tui-yî liá-yit thí-ne ke cháng-thí kié-sṳt liáu yî-chhiu-lun. Ngi-sṳ̍p sṳ-ki yî-lòi, kîn-kí hien-thoi Vu̍t-lí-ho̍k lâu Thiên-vùn-ho̍k, kien-li̍p liáu kôan-yî yî-chhiu ke Khô-ho̍k lî-lun, chhṳ̂n-cho Yî-chhiu-ho̍k.

Ôn-kî-sôn (氨基酸, Fap-vùn: Acide aminé, Tet-vùn: Aminosäure, Yîn-vùn: Amino acid) he sâng-vu̍t-ho̍k sông chhùng-yeu ke Yû-kî Fa-ha̍p-vu̍t, kì he yù Ot (-NH2) l Sò-sôn (-COOH) ke kôn nèn thòn chû-sṳ̀n ke, yî-khi̍p yit-ke chet lièn lièn to mî yit-ke ôn kî sôn. ôn kî sôn he kèu-sṳ̀n Thàn-pha̍k-chṳt ke kî-pún tân-vi, fù yi Thàn-pha̍k-chṳt thi̍t-thin ke Fûn-chṳ́ kiet-kèu hìn-thai, sṳ́ kì-ke Fûn-chṳ́ khí-yû sâng fa fa̍t sin. Thàn-pha̍k-chṳt he sâng-vu̍t-thí nui chhùng-yeu ke fa̍t sin Fûn-chṳ́, pâu-koat chhûi fa sîn chhṳ̀n thoi chhia ke môi (yu chhṳ̂n “ kau su ”).

Kau-fòng Clemens 3-sṳ (1130-ngièn – 1191-ngièn 3-ngie̍t 27-ngit) he Lò-mâ Thiên-chú-kau ke yit-chak kau-fòng. 1187-ngièn chṳ 1191-ngièn chhai-ngim.

Traianus (Trajan, Marcus Ulpius Nerva Traianus, 53-ngièn 9-ngie̍t 18-ngit －117-ngièn 8-ngie̍t 9-ngit), Lò-mâ Ti-koet fòng ti (98-ngièn －117-ngièn), Lò-mâ Ti-koet Ńg-hièn-ti chṳ̂-yit. Traianus chhai 53-ngièn chhut sâng-yî Sî-pân-ngà Baetica ke Italica, he thi-yit vi Yi-thai-li yî-ngoi chhut-sâng ke Lò-mâ fòng-ti. Kì chhai-vi sṳ̀ li̍p-hâ hién-het ke chan-kûng, sṳ́ Lò-mâ Ti-koet ke pán-thù chhai kì ke thúng-chhṳ hâ tha̍t-to khi̍t-sṳ̀n. Kì chên-kîn kien-li̍p Traianus Chhû ki-chai chhṳ-kâ ke kûng-chit.

Pau-é he su̍k-yî Meu-khô Pau-su̍k ha ke yit-tsúng thung-vu̍t, kiên-thèu kô-thu thai-yok 0.9-mí, thí-tshòng yok yit--mí, tshûng-liông ńg-sṳ̍p tshiên-khiet. Pau-é yû tsṳ̂n-tô pân-tiám lâu kîm-vòng-set ke mô-phì.