Фад заманрилай инихъ шихидхуьрвияр лежбервилив, малдарвилив, бахчахъанвилив ва гъилин устIарвилив алахънавайди я. Улу - бубайри кутунвай багъар хуьре гилалди амукьнавайди я. ЦIуру эгьлийрин эхтилатралди, шихидхуьрвияр ада ва аслу тушир жемятдин къанунрив яшамиш жезвай, абур ханриз муьтIуьгъ тушир, нуькверрин тIалабунар бегьемарзвачир ва харжар вугузвачир. ГьакIни абуру, 140 йис уьмуьр гьалнай Кьасумрин Шикерхандикайни эхтилатзавай. 1877 йисан къарагъунра иштирак авурвиляй царьдин гьукумди Шикерхан Сибирдиз акъудна ракъурнай, амма 17 йисалай ам ватандиз элкъвена хтанай. Фад вахтарилай хуьре, хуьруьнвийрин ругьани чирвилер къачузвай гьуьжре (медресе) кардик ква. И гьуьжредай тIвар - ван авай диндин - алимар акъатнай. Абурун арада кьетIендаказ машгьурди Абдул - Гьалим - эфенди я. Адан тIвар, Алкьвадари Гьасана вичин «Асари Дагъустан» улубда кьунвайди я. Абдул - Гьалим - эфенди Мегьамед Ярагъвидин шакIуртрикай сад тир. 1850 йисуз Абдул - эфенди кьейила кьулухъ адан кар адан хва Молла Абдул - Ганиди давамарнай. Хуьруьн муькуь алим Алипулат - эфенди, медицинадин, географиядин ва тарихдин пара кьадарда улубрин кирам тир. Гьайиф, а улубар ва гъилелди кхьинар чи къенин йикъалди гьеле жагъанвач.

Б. Багъишева фадлай сегьнедин эсерар кхьизва. Ам са жерге пьесайрин автор я, абурукай пуд эсер: ""Духтур тевриз"" (1978), ""Дагълари эверзава"" (1986) ва ""Есирар"" (1995) С. Сулейманан тIварунихъ галай Лезги театрдин сегьнеда эцигна. Зари «ДР-дин медениятдин лайихлу кардар» я.

Сальвадо́р Дали́ (тамам тӀвар Сальвадор Доме́нек Фелип Жасинт Дали и Доме́нек, маркиз де Пуболь, исп. Salvador Domènec Felip Jacint Dalí i Domènech, Marqués de Dalí de Púbol; 1904 — й йисан 11 тӀулуз (май) — 1989 — й йисан 23 гьериз (январь)) — испаниядин чӀугвар, живописец, график, скульптор, режиссёр, эсерар кхьдайди. Сюрреализмдин виридалайни тӀвар — ван авай векилрикай сад.

Хуьруьн тӀварцӀин арадал атуникай кьве фикир ава. Садлагьайдав кьурвал «Къурукал» гафуни цив кьит чка мана гузва. Кьведлагьай версиядиз килигна «къуру калар» — яни, калин кьурурнавай як.

Урусатдин маса округрив гекъигайла ЮФО-да агьалийрин чуькьуьнвал виридалайни чIехиди я — 60,12 кас./км² (2016 йис). Агьалидин кьадардиз килигна округ Урусатда кIвенкIве ава — 39 091 231 кас (2016 йис) (им вири Урусатдин агьалидин 26.68 % я). ГьакIни, маса округрилай тафаватлу яз ЮФО-да урус эгьлидин процентдин кьадар виридалайни чIехиди я — 89 % (2010 йис). Им милли республика авачир тек сад тир округ я. Округдин агьалидин зур пай Москва шегьерда ва Подмосковьеда уьмуьр гьалзава.

1992 йисан июнь вацра Аяз МутIаллибован чкадал, президентвилин везифадал Азербайжандин Халкьдин Фронт партиядин кьил тир Абулфаз Элчибег атанай. Идалайни гъейри, куьруь муьгьлетдин къене вахтуналди президентвилин везифа 1992 йисуз Якъуб Мамедова, 1993 йисузни Иса Къамбера кьиле тухванай.