Tl'ultima ediziòn ad Mai Dì Martidè, al famos prugrama dla Gialappa's Band, al paes l'è vnù scelt cum log ad un delit ca ancora la da vni, par avè in esclusiva i inumerevle guadagn ca i vrà a seghì dal turisme e da i ascolt televisiv. Uviament tut ven trated molt ironicament.

Ligûnchi (Ligonchio in italiân Algûnc int al dialèt del pôst) l'é un cmûn ed 935 abitânt ed la pruvîncia ed Rèz, l'è tra mezdé e sîra e a cîrca 65 chilômeter da Rèz. L'è al pió êlt cmûn ed l' Apenèin arzân, l'è tra la splèndida vâl ed l' Ôzla e còla dal Sècia, e atâch a i pē dal Mûnt Cùşna.

Dôp la môrt ed Gregorio a Salêren int al 1085, Enrico IV l’îva elèt l' antipêpa Clemente III, mèinter Matélda l’à serchê ed turnêr a tôr al contròl insém a la Cêşa, cun al sustgnîr la nômina ed l'abê ed Montecassino, pêpa Vittore III. L'esêrcit imperiêl l’ēra stê batû da i fevdatâri ed Matélda atâch Surbêra, int al Mudnèiş, e al j armêdi d’ Enrico îven duvû turnêr a pasêr al j Êlpi.

La sfisurasiòun e la rutûra a pès e pcòun gnûdi dôp dal livèl ed la prēda, gnûda dôp la ruṣghêda, l’à lassê intât la pursiòun lé aṣvèin. La séma ‘d la Prēda la rîva a 1047 mēter insém al livèl dal mêr.

Dôp divêrs cambiamèint, é gnû elèt pêpa al vèschev francèiş d’ Ostia, Pêpa Urbano II. La cuntèsa ed Canòsa a gh’ l’ à cavêda a purtêr da la pêrta ed la Cêşa al fiōl ed l ‘imperadōr, Corrado. Int al 1091 é stê urganizê ‘n’ incuronasiòun bûrla a Pavia, a gh’ēra preşèint Matélda e al Pêpa Urbano, in dōve al fiōl ed l'imperadōr l’é stê numinê Ré d'Itâlia. A sté tétol a gh’é gnû zuntê quêşi subét còl d’imperadōr, in quânt la cêşa cunsiderêva scadû da la cârica Enrico IV.

futùr anteriōr (futùr+p.p.), druâ p'r indicàr un fat incóra da far ch'al darà vita a 'n àtar quèl (Quànd a 'rò magnâ, a dasparéć → Quando avrò mangiato, sparecchierò, lit. Quando avrò mangiato, sparecchio).

Domenico Amorotto (Carpnèida ? – Apenèin mudnèiş 5 lój 1523) l'é stê ûn di pió famōş bandî dal XVI sècol ind l' Apenèin arzân e mudnèiş e ind la Garfagnâna.

L'as ciàma ""préda"" al tocc d'argila dal Po còt in tla furnas e c'as droa par far il cà. La ""preda"" la pol 'dvantar un ""parduzz"" quand at'szcori d'un sass grustin catà in tera.

Al Dipartimèint dal Cròstel ( Dipartimento del Crostolo in italiân) l'é stê, fra j ân 1797 e 1815, un dipartimèint ed la Repóblica Cispadâna, ed la Repóblica Ciṣalpèina, ed la Repóblica Italiâna (1802 – 1805) e a la fîn dal Règn d' Itâlia. Al nòm al deşvîn dal torèint Cròstel e ch' l' à 'vû cme cèinter principêl Rèz