Аяна Самыяа уруу Өвүр кожууннуң Саглы сумузунга «Кызыл Тук» совхозтуң хоочун малчыннары Самыяа Соржу оглу, Ёнзак Кылын-оол уруу Сааяларның өг-бүлезинге он дугаар хеймер кыс болуп төрүттүнген. Улуг угбазы – Тыва Республиканың алдарлыг артизи Тамара Самыяа уруу Ондарның чүрээ эндевээни-ле ол боор, Аяна ойнаар-кыстар-биле ойнап, сайзанактап турган үези – 6 хар ажып турда Кызылче эдертип, 1983 чылда республиканың салым-чаяанныг уругларының уран чүүл школазының домра клазынга өөредип киирип каан. Аяна школага күзелдии-биле өөренип, угбазын театрже эдерип, артистерниң шиилерге белеткелин көрүп чоруп тургаш, уран чүүлге улам хандыкшый берген.

Чараш эвес эр-кыс чорук кылып чорууру. Өг-бүле кижилерниң бот-боттарынга шынчы эвези. Ыдыктыг черлерге эр-кыс чорук кылыры, кыс кижи күзел чок турда эр-кыс чорук кылыры, херээжен кижиниң ай үезинде холбажыры.

Өскелерниң сагыш-сеткилин доюлдуруптар каржы-дошкун уткалыг үлегер чок багай сөстер сөглээри. Кемниг кижилерни: аскак, дүлей, согур, деп сөглээри. Анаа чымчак-даа сөстер ажыглап кыжыртынып тургаш кандыг бир кижиниң сагыш-сеткилин булгандырыптары база маңаа хамааржыр. Башкылар чанынга тургаш каржы сөстер ышкынары нүгүлү улуг.

Тывалар арган-дорган кижини: ""дөрт сөөк"", ""кеш биле сөөк"", ""көк хырын"", ""ине чипкен ыт ышкаш"", ""ээгизинге эът чыпшынмас"" дээн чижектиг сөстер-биле айтыр боор чүве.

Тыва Республиканың Чогаалчылар эвилелиниң кежигүнү. ССРЭ-ниң «Хүндүлелдиң демдээ» орден-биле, «Күш-ажылдың хоочуну» медаль-биле, Тыва Республиканың «Шылгараңгай күш-ажыл дээш», Россияның Херээженнер эвилелиниң медальдары-биле шаңнаткан.

Ыттыӊ меге-угааныын чуруп көргүзүп тура, ооӊ ол өйде сагыш-сеткил байдалын база тода илереткен: «Оозу… сыыӊайнып, дээрбектелчек кудуруун чайып огланып… ийи алышкыны, машинаны долгандыр довурак көдүрүлдүр маӊнап-ла эгелээн».

Кол өң - ак - ""ие-өң"". Эң ыдыктыг өң. Буянныг, ишти ханы, бай мөзү-бүдүш демдээ. Ак чем, ак мал маган, ак өг, ак сеткилдиг кижи, ак хеп эң бедик турушта.

Аңгы-аңгы чылдар дургузунда аржаанны дараазында шинчилекчилер шинчилээн: Путинцев Н.И. (туризм талазы-биле шинчилээн), Аракчаа К.Д. (эртем талазы-биле), Кыргыс, Зоя Кыргыс кызы (эртем талазы-биле), Долгар, Долаана Александр кызы (эмнелге талазы-биле).

XV чүс чылда-ла соок Баренцево биле Аң далай таварыштыр Россияның садыг-саарылга флоду туруп келген. Германия биле Балтий далай аразынга аргыжылга чугула черни ээлеп турган. 1895 чылда Соңгу чүкке бир дугаар шериг баазазының (порт) тудуу эгелээн. Оон-даа орай, совет төре (эрге-чагырга) башкарылгазының соонда, 1933 чылда Заполярьеге Сталин чораан соонда, соңгу-чүктүң шериг-далай флоду тургустунган, оон 1937 чылда соңгу флот деп эде адаан.