Â-le̍t-màn-nì-ngî pâu-koat yit-hì-lie̍t fông-ngièn, lâu Pâ-phat-li-â ─ O-thi-li ngî (Bairisch-Österreichisch) thùng su̍k sông Tet-yi-chṳ ngî (Oberdeutsch). ""Â-le̍t-màn-nì-ngî"" ngièn chṳ́ Â-le̍t-màn-nì-ngìn sot ke ngî-ngièn, â le̍t màn nì ngìn he Ngit-ngí-màn-ngìn ke yit-kî, Lie̍t-kî-tûn-sṳ-tên ngìn (Liechtensteiner), Tet Ngî-hì Shuì-sṳ ngìn (German Swiss), yî-khi̍p Tet-koet sî-nàm-phu Pâ-tên - Fù-thèn-páu ngìn (Baden-Württemberg people) chit khì heu-yí. Â-le̍t-màn-nì-ngî fûn-vì si-ke fông-ngièn chû, khì-chûng yu pâu-hàm liáu hó-tô fông-ngièn fò chhṳ fông-ngièn (Subdialekt). Hien-chhai chhiòn-khiù yok-yû 1000 van-ngìn chhai liuk ke m̀-thùng ke koet-kâ fò thi-khî sṳ́-yung liá-chúng ngî-ngièn, kie yû Shuì-sṳ, Tet-koet, O-thi-li, Lie̍t-kî-tûn-sṳ-tên, Fap-koet ke Â-ngì-sat-sṳ̂(Elsass), Ve-nui-shuì-là ke Tet-koet chhûn (Colonia Tovar).

Spree-Neiße he yit-chho vi yî Tet-koet nàm-phu, Brandenburg-pâng ke Yen. Chúng mien-chit 1,647.8 phìn-fông kûng-lî, chúng ngìn-khiéu 118,899-ngìn (2013-ngièn).

Kuantan (Mâ-lòi-ngî: Kuantan) he Mâ-lòi-sî-â Pahang ke sú-fú, ya-he Sî-Mâ tûng hói-ngan chui-thai ke sàng-sṳ, vi-yî Kôan-tan hò-khiéu fu-khiun, mien-hiong Nàm Chûng-koet Hói. Ngìn-khiéu thai-yok 340,000, khì-chûng yok 58% Mâ-lòi-ngìn 32% Fà-ngìn, 4% Yin-thu-ngìn yî-khi̍p 6% khì-thâ ngìn-chúng. Sàng-sṳ mien-chit tha̍t-tó sâm-van liuk-chhiên phìn-fông kûng-lî.

Thông Ngiâ-mong (湯若望, Tet-ngî: Johann Adam Schall von Bell，1591-ngièn － 1666-ngièn), Sṳ̀n-sṳn Lò-mâ-ti-koet Tet-koet-ngìn, Thiên-chú-kau Yâ-sû-fi siû-sṳ, sṳ̀n-fu, ho̍k-chá, chhòn-kau-sṳ, lòi fà chhòn-kau, Chûng-koet mìn-ma̍t chhîn-chhû kôn-yèn.

Tet-ngo-tshu̍k (德昂族) he Chûng-koet yit-ke Séu-su mìn-tshu̍k . Tsú-yeu fûn-phu tshai Yùn-nàm-sén Tet-fên-chû Lù-sî-sṳ. Ngìn-khiéu yok 1.8 van-ngìn.