Района 1924 çулхи юпа уйăхĕн 24-мĕшĕнче йĕркеленĕ. Ун шутне Царёв Кокшайск уесĕн Кумушъял, Морки, Шиньши вулăссен тата Сотнур вулăсĕн пай территрийе кĕнĕ.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Вах кĕнинчен Нефтеюганск хули таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.

Ния-Ю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Мăн Уса юханшывăн сулахай çыранĕпе, 13 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 59 км.

Çăмартисем (4-6) шурă, амипе аçи улшăнса 14-15 кун пусса лараççĕ. Çу уйăхĕнче вĕçсе килеççĕ, çурла уйăхĕнче хуллен кăнтăралла куçма тытăнаççĕ. Чăвашра вĕсен йышĕ пысăк.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Сĕве пуçĕнчен Элшел ялĕ таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Атăл юпписен бассейнĕ Хура Атăлпа Сăр хушшинче. Юханшыв бассейнĕ - Тури Атăл Куйбышев шывуправĕччен, Хура Атăл бассейнĕсĕр.

1850-мĕш çулта 12 çуртра Левашов подполковникăн 75 хреçченĕ пурăннă. 1858-мĕш çулта Левашов хăйĕн çĕрĕн пĕр пайне Етĕрнепе Шупашкар уесĕсенчи чăвашсене сутать.

Хады-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ, Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Янги-Юган юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 9 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 31 км.

1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Вăрнар районне, 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Шăхасан районне, 1956 çулхи чӳк уйăхĕн 26-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Красноармейски районне кĕнĕ. 1956 çулхи раштав уйăхĕн 19-мĕшĕнчен пуçласа паянчен Вăрнар районне кĕрет.

Чех Википедине 2002 çулхи çу уйăхĕнче уçнă, анчах та 2005 çулхи çĕртмере çеç 10 пин статья шутне çитет. 2005 çулхи раштавра 20 пинрен иртсе каять. 2006 çулхи чӳк уйăхĕнче чехсен Википединче 50-пиннĕмĕш, 2008 çулхи çĕртмен 19-мĕшĕнче — 100-пиннĕмĕш статьяна çырса кĕртнĕ. 2009 çулхи раштавăн 17-мĕшĕнче уйрăмра 143 954 статьяна кĕртнĕ.

Мутенка — Раççей территоринчи юханшыв. Тула облаçĕ, Липецк облаçĕ, Орёл облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Хитре Меча юханшывăн сулахай çыранпе вăрринчен 221 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.

Н. К. Рерихăн Индири тĕрлĕ енлĕ ĕçне Джавахарлал Неру пысăка хурса хакланă. 1947-мĕш çулхи раштав уйăхĕнче Н. К. Рерихăн çĕре кĕнĕ хыççăнхи Делири куравĕнче вăл çапла каланă:

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Вах кĕнинчен Нефтеюганск хули таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.

Гладков Александр Васильевич — (22.06.1902(9)-03.04.1969), Совет Союзĕн Паттăрĕ , , . Указ дати - 06.04.1945. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Украина фрончĕн 13-мĕш çарĕн 112-мĕш перевçĕсен дивизин командирĕ, генерал-майор.

Моховая — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Махня юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 37 км.

Сагун-Ягун — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Энтль-Ими-Ягун юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 113 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.