Ол-ла чылдың күзүнүнде ТАРН-ның VIII съездизи бооп, эрткеш, феодализмни чок кылырынче, чаа ниитилелдиң үндезинин тургузарынче кол угланыышкынны алган. Ол болза ТАР-ның бүгү амыдыралынга үндезин өскерилге болган. Съезд : ""Чүгле ССРЭ-биле харылзааны быжыглаары, ооң талазындан боттуг дузаламчы... республиканың экономиктиг тускай хамаарышпас чоруун хандырар"" - деп онзалап демдеглээн. Чогум-на акы-дуңма орус чоннуң деткимчези-биле күш-ажылчы арат чон чаа амыдыралды - ооң экономиктиг, социал, культурлуг үндезиннерин тудуп эгелээн. И.Шагдыржап: ""Чонга бодунуң бижии херек, арат кижи төрээн дылынга бижип, номчуур ужурлуг"" - деп могаг чок катаптап чораан. Бижикти чогаадырга, чоннуң мурнунга кандыг келир үе ажыттынып ол кончуг тода билген. Чүгле ооң үндезининде улусчу революцияның сорулгаларын шиитпирлеп болур турган. И.Шагдыржаптың негелдези-биле VIII съезд национал бижикти чогаадыр дугайында тускай доктаал хүлээп алган. 1930 чылдың июль 20-де ТАРН ТК-ның калбак хуралынга билдингир дыл эртемдени Александр Пальмбахтың удуртулгазы-биле совет специалистер чогааткан тыва национал бижиктиң төлевилелин чугаалажып көргеш, чаңгыс үн-биле чүүлзүнген. Бөдүүн арат төрээн дылынга баштайгы сөстерни бижип эгелээн : ""Чон, нам, Ленин"".

1980-1983 чылдарда Барун-Хемчик кожууннуң даргазы. 1985 чылда Новосибирск хоорайның партияның өөредиг чериниң доозукчузу. 1986 чылдан - Тыва обкомга секретарьлап ажылдап эгелээн.

Д. М. Данлоптуң ап турары-биле башҡорт деп сөс beshgur, bashgur деп сөстерден келген, а ооң утказы беш угр азы беш аймак деп очулгалыг деп чугаалап турар. Ооң тайылбыры-биле Sh деп үн амгы башкир дылда булгар дылдың L деп үн-биле дүгжүп турар деп демдеглеп турар. Ынчап кээрге башҡорт (bashgur) биле булгар (bulgar) дөмей сөстер деп чугаалап турар.

Бурунгу шивээ Малгаш-Бажың-биле дорт харылзаалыг Чал-Орук дээр хана Сесегелээш, Кум-Суулааш, Бедик-Хавак кырылааш келген, ам-даа бар, ам олап машиналар халчып турар. Чал-Орукту иймежилер «Чиңгис-Хаан оруу» деп база адап турарлар, чүге дизе ол бурунгу үениң камгалал ханазы амгы үениң асфальтылаан оруунга дөмей боорга. Ол хананы дой-довуракты ийи-үш метр бедидир таптап тургаш, база-ла ийи-үш метр кылдыр калбайтыр туткан болуп турар. Хананы эртемденнер шинчилээш, бурунгу уйгурлар үезинде кылып каан деп тодаратканнар.

Уруг аарый бээр болза,ада-иениң сеткили дыка човаар,ол дээш боду аарыыр боор чүве. Уругнуң кадыкшылы эки болза,иениң сеткили оожургап,чоорту бодунуң түреп – шылааны арлып, кадыкшыл экижиир.

Ие кижи сааттыг чораан үезинде,хырынынга аар чүък кадагалап чораан чүве дег,арай деп олуруп-турар апаар,аар аарыгга базындырган чүве дег,чем холуп тургаш, удуп-чыдып-даа шыдавас хинчекти көрүп тургаш,төлүн божуур.Ынчаар божаан төлүн өстүрер дээш,кайы хире берге сеткил хинчээн эдилээн дээр,төлүн бодундан ыратпайн,баарынга чыпшыр куспактап,холу аарып, буду шылап турза-даа,ону човулаң деп бодавайн,чаш төлүн көрген санында,сеткили ханып таалаар.

Сат Ш. Ч., Салзыңмаа Е. Б. Фонетика. Кол фонетиктиг болуушкуннар // Амгы тыва литературлуг дыл. (Лексика болгаш семасиология, фразеология, фонетика, морфология) / Д. А. Моңгуш редакторлаан. — Кызыл: Тываның ном үндүрер чери, 1980. — 260 с.