Herodotus (Gū Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄: Ἡρόδοτος, Hēródotos; ĭng-ĭk: Hĭ-lò̤-dŏ̤-dáik 希羅多德; sèng 484 n. - sèng 425 n.) sê Gū Hĭ-lé-nà̤ gì lĭk-sṳ̄ hŏk-gă, ké̤ṳk hâiu-sié nè̤ng cŏng-chĭng có̤ ""Lĭk-sṳ̄ cĭ Hô"" (Lá-dĭng-ngṳ̄: Pater Historiae). Ĭ dék chók-miàng gì cáuk-pīng sê ĭ gì «Lĭk-sṳ̄». Cī buô cáuk-pīng gé-liŏh lāu huák-sĕng diŏh sèng 490 nièng gâe̤ng sèng 480 gáu sèng 479 nièng gì Hĭ-Pŏ̤ Ciéng-cĕng.

1945 nièng, Ĭng-guók, Mī-guók gâe̤ng Sŭ-lièng gì liāng-dô̤-ìng găk Yalta kŭi-huôi, cà̤ páh Dáik-guók; 4 nguŏk 30 hô̤, Dáik-guók siū-dŭ Báik-lìng ké̤ṳk páh giâ, Hittler cê̤ṳ-sák. 5 nguŏk 8 hô̤, Dáik-guók dàu-hòng, Nazi Dáik-guók miĕk-uòng.

Téng 20 sié-gī 50 nièng-dâi kăi-sṳ̄, Dṳ̆ng-guók céng-hū ăng-bà̤ kuóh-dà̤ siông ngiâng diâng-gṳ̆, ciék-sêu gáu-ṳ̆k. Gĭng-dáng Mìng-gĕ̤ng gĕ̤ng gièng gâe̤ng hāi-gièng ô iā sâ̤ kuóh-dà̤ gì chŏng, dŭ sê hī sèng-âu kī gì. Kuóh-dà̤ duâi buô-hông gó sê có̤ gâe̤ng cūi ô găng-guó gì gĕ̤ng-cáuk, chiông Chŏng-săng-kṳ̆ Mìng-gĕ̤ng nàng ngiâng gì kuóh-dà̤ cêu ké̤ṳk ăng-bà̤ gáu Chŏng-săng-kṳ̆ Cūi-siông ngṳ̀-ngiĕk dâi-dôi diē-sié kó̤, 1979 nièng, céng-hū gó buák kuăng kī siŏh cô̤ ngṳ̀-mìng sĭng-chŏng. Téng 1990 nièng-dâi kī, iā sâ̤ chió dŭ cê-gă kĕk ciŏng-tàu hĕ̤k-ciā chà lì kī chió. Lò̤-nguòng-gâing céng-hū gó ké̤ṳk hāi-gièng gì kuóh-dà̤ kī Hāi-siông-chŏng (海上村, diŏh Sièng-gĕ̤ng-déng), Sĕng-hŭng-chŏng (先鋒村, diŏh Bê-lī-hiŏng), Sìng-hŭng-chŏng (乘風村, diŏh Sĕ̤ng-săng-déng) săng ciáh chŏng. 1990 nièng kăi-sṳ̄, Hók-ciŭ-chê céng-hū ciŏng diông giâ lì gì kuóh-dà̤ dŭ ăng-bà̤ siông ngiâng diâng-gṳ̆.

Diêng-cṳ̄-piĕ (電子批), iâ hô̤ lā̤ diêng-piĕ (電批), sê siŏh cṳ̄ng kĕk só-cê séng-sék lì huák-sáe̤ng hĕ̤k-ciā gău-uâng séng-sék gì huŏng-sék, ék-buăng tŭng-guó hô-lièng-uōng hĕ̤k-ciā gì-tă diêng-nō̤ gì uōng-lŏk lì siā, huák-sáe̤ng gâe̤ng ciék-siŭ.

Mùi-ciŭ (梅州) sê Dṳ̆ng-guók gì siŏh ciáh dê-gék-chê, sṳ̆k Guōng-dĕ̤ng guāng gì. Duâi-buô-hông gì Mùi-ciŭ nè̤ng kĕk Káh-gă-ngṳ̄ có̤ cê-gă gì mū-ngṳ̄.

2009 nièng, dô̤-iēng Ŭ Hióng-huà (巫向華) gŏng-gé̤ṳ Kuóh-dà̤ gì ùng-huá sĕng-uăk kiák siàng siŏh buô diêng-īng «Tiĕng-ciō gì Ngṳ̀-hŭ» (天主其漁夫), ciā diêng-īng diē-sié duâi buô-hông nô̤i-ṳ̀ng sê kĕk Hók-ciŭ-uâ gōng gì.

Ayurbarwada (Mūng-gū-ngṳ̄: ᠠᠶᠤᠤᠷᠪᠠᠯᠪᠠᠳ, 1285 n. - 1320 n.) iâ hô̤ lā̤ Buyantu Khan (ᠪᠤᠶᠠᠨ ᠲᠤ ᠬᠠᠭᠠᠨ) hĕ̤k-ciā Nguòng Ìng-cŭng (元仁宗), sê Mūng-gū Dá̤-guók gì siŏh ciáh Khan, iâ sê Nguòng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤. 1311 nièng gáu 1320 nièng câi-ôi.

Buōng-gáu (苯教) sê Să̤-câung buōng-tū gì cŭng-gáu, cṳ̀ng-bái duâi-cê̤ṳ-iòng gì sìng-lìng. Hŭk-gáu diòng diē Să̤-câung ī-hâiu, Buōng-gáu mâing-mâing ké̤ṳk Hŭk-gáu chṳ̄-dô̤i.

15遘16世紀是琉球其黃金時期，許辰候其琉球野富，共中國、朝鮮、泰國等等國家都有做生意。1469年，國王尚德乞大臣尚圓篡位。者尚圓建立第二尚氏王朝。琉球著尚圓其囝尚眞手𡅏最強大，拍下八重山共宮古。伊其囝尚清在位其辰候，復拍下奄美群島，茲辰候其國土面積最大。日本發動侵略朝鮮其壬辰倭亂其辰候，琉球特零意對手明朝共朝鮮。1609年，日本報復琉球，派部隊去拍，將國王尚寧拿去，嚽就是歷史裏勢其己酉倭亂。2年以後因為會驚明朝，復將尚寧放轉去。但是日本將琉球其奄美群島奪去，復派部隊監視內政，者嚽以後琉球實際已經變成日本其附庸去了。

Pridi Banomyong (Tái-ngṳ̄: ปรีดี พนมยงค์, 1900 n. 5 ng. 11 h. - 1983 n. 5 ng. 2 h) sê Tái-guók gì siŏh ciáh céng-dê-gă. Ĭ diŏh 1946 nièng 3 nguŏk 24 hô̤ gáu 1946 nièng 8 nguŏk 23 hô̤ sê Tái-guók gì siū-sióng.