Маадыр-оол Бартыштаановичиниӊ чогаалдары чечен чугаа жанрында хөйү-биле бижиттинген. Ооӊ чечен чугаалары амгы үеде көргүзүп турары-биле онзагай. Оларда үениӊ чидиг айтырыгларын хөйү-биле көдүрүп, чогаалдарныӊ эстетиктиг утказын тыва улустуӊ аас чогаалдарындан алган. «Амгы шагныӊ прозазыныӊ сюжеттери, маадырлары чежемейниӊ-даа чаа болза, чуруушкуннуӊ аргалары кандыг-даа хөй янзы, сайзырыӊгай апарган болза, ооӊ эстетиктиг укталган дөстери дуу үженги чылдарныӊ прозазыныӊ, оон ыӊайлаарга, улустуӊ мифтеринде, тоолдарында, уран чугааларында чыдып турар» деп, чогаал шинчилекчизи Антон Калзаӊныӊ демдеглээнинге кижи каттышпас арга чок. Чогаал кандыг-даа үеде бижиттинген болза, ооӊ ук-дөзү чоннуӊ чечен-мерген, бедик идейлиг чогаалдарындан ужукталган болур.

Эрте-бурунгу үеде Моолдуң девискээрин аргалар биле тулаалар шыва ап турган, а шаттарынга шынаалар база шыктар дөжелип турган. Моолдуң девискээринге тывылган гоминидтерниң назы-хары 850 муң чыл бооп турар.

Сибирьниң барык бүгү хоорайларынга көргүскен ""Социалистиг Сибирь"" деп эң улуг делгелге, а ол ышкаш ""Совет Россия"", ""Төрээн чуртувуста"" деп Москвага делгелгелерге Раиса киришкен, сөөлүнде Эвилелдиң кежигүнүнге ону хүлээп алган.

Кызыл-Эник Кыргысович Кудажы (декабрь 13, 1929 - ноябрь 4, 2006 чыл) — тыва чогаалчы, шүлүкчү, публицист, очулдурукчу, шии бижикчизи, хөй-ниити ажылдакчызы, Тыва Республиканың Улустуң чогаалчызы. ССРЭ-ниң болгаш Россияның Чогаалчылар эвилелиниң кежигүнү чораан. Тыва Республиканың Күрүне шаңналының болгаш Россияның Чогаалчылар эвилелиниң шаңналының лауреады. «Хүндүлелдиң демдээ» орденни, Тыва Республиканың Ордени, Кызыл хоорайның Хүндүлүг хамаатызы, Тыва Республиканың Өөредилгезиниң алдарлыг ажылдакчызы аттарны д.о.ө. шаңналдарны алган.

«Чаа ыры – 2011» республика конкурузунуң дөрт тускай шаңналдарын алган. Ооң аялга бижээни «Тыва өглер» (сөзү А. Даржайныы), «Сеңээ мен дег ынак кижи черле турбас» (сөзү К. Доржунуу) деп ырлары эң эки беш ырлар аразынче кирип, чылдың ырлары болган. А «Тыва – бистиң өргээвис» (сөзү Э. Мижиттии) деп ырызы «Азияның үнү» радиостанцияда эң хөй дыңнакчыларлыг радиохит болган. Ол ышкаш хөгжүмчү, композитор кижиге бедик үнелел – «2011 чылдың эң эки композитору» деп тускай шаңналдың эдилекчизи.

Хөөмей дээрге тыва чоннуң катаптатынмас кайгамчык онзагай талалыг уран чүүлү дээрзи шагда-ла билдингир. Бо хүнде хөөмей дыка-ла сайзырап орар, ооң күүседикчилери көвүдээн болгаш күүседиириниң шынары экижээн. Чүгле 1930 чылдардан эгелеп хөөмей тыва сцена кырынга күүсеттинип, пластинкага бижиттинип эгелээн. Хөөмейниң күүселдезиниң төөгүзүнге Чүльдүм Ак-оолдуң, Санчы Кызыл-оолдуң, Ооржак Хунаштаар-оолдуң артырган истери балалбас.

Сумо хүрешти 1998 чылда сонуургап эгелээн. 2000 чылда Японияның Аомори хоорайга сумо хүрешке Делегей кубогун РФ-тиң чыынды командазының составынга эң баштай чаалап алган. 2000-2001 чылдарда Бразилияга (Сан-Паулу хоорай), ооң соонда Японияга (Аомори) эрткен делегей чемпионаттарының алдын медальдарының эдилекчизи. 2000 чылда 115 килге Делегей кубогунуң тулган чемпиону, 2001 чылда - Москваның делегей чергелиг ажык маргылдаазының тулган чемпиону апарган.