Enjobe enkazi eba ya kitaka omucamufu, eba esingako katono ku mbuzi mu bunene n'obuwanvu era etera okuzaala omwana gumu. Yo ennume eba ya kikuusikuusi nga erina amayembe. Buli lwe yeeyongera okukula, amayembe gagenda geenyoola era geeyongera obuwanvu. Enjobe ennume eba esinga enkazi obunene nga egejja okwagala okwenkana ente. Enjobe ebeerako obwoya obweru obuba bwetobese mu birala ku matu, ku lubuto ko ne kumukira. Enjobe kisolo kya nsonyi nnyo era y'ensonga lwaki etera kulya kiro era nga emmere yaayo muddo.

Omuyembe kibala era nga kyetanirwa kumpi bulimuntu mu nsi eno Uganda n'amawnaga amalala. Omuyembe gunno mwattu simanyi lwaki okusingira dda gwetanilwa nnyo ebintonde ebikazzi naddala omuyembe omutoototo. Wesanga nga enamaba esinga ey'abkazzi bagiwomera nnyo.

Endagakintu mu mweso ogw’emigalamiro ( the periodic table) zisengekebwa mu migalamiro( rows or periods) n’ebibinja by’ obusimbalaala(Groups of columns) . Buli gumu ku misengeko omusanvu gujjuzibbwaamu omuwendo gw'obuziba oba namba y'obuziba(atomic number) mu kundingana. Ebibinja ebiri mu busimbalaala birimu endagakintu ezirina ensengeka(configuration) y’emu mu kisosonkole eky’ebweeru(outer shell), ekiviirako endagakintu eziri mu bibinja bino okuba nga zirina ebinnyonnyozo b'enkyusabuziba(chemical properties) bye bimu.

Omuntu avudde mu mbeera bw’atakozesa bwongo kuzza mbeera ye mu nteeko asobola okwekyaawa era omuntu bwaba nga tasobola kufuga mbeera ze za buntu enkyankalamu (control emotions) nga obusungu, bagamba nti ava mangu mu mbeera ze ez’obuntu era nga yetaaga kuyambibwa.

Ekibalo ky’omugerageranyo tekiraga namunigina (units) kuba ziba ze zimu. Singa oba n’ente 6 ate nga muliranwa alina ente 12, omugeranyo gw’ente zo ku zize guba 4/6, ky’osonjola okufuuka 1/2 oba 1:2.

Kavubuka oluusi areetera abavubuka abamu okunyigirizibwa okw’enjawulo , naddala kubanga baba bakyetaaga okuyiga engeri y’okweyisaamu n’eyokukolamu ebintu ebyetaagisa mu ntabaganya naye ate nga omubiri gukyali mu mbeera ey’obutonde(state of nature).

Ekipimo ky’empalirizo eteekebwa ekyenyanja ku mazzi kye kimu n’ekipimo ky’empalirizo amazzi gye gasukuma ku kyennyanja ku ludda olwa kikontana. Oludda olw’empalirizo eteekebwa ku mazzi (ekiddannyuma) lwa kikontana n’oludda lw’empalirizo esindikibwa amazzi eri ekyennyanja (mu kiddamaaso). “Buli kikolwa kireetawo ensindikano ekyenkanankana okuva ku ludda olwa kikontana”. Omugogo gw’ekikolwa–n’ensindikano gwe gusobozesa ekyennyanja okuwuga mu mazzi.

Ensolo endala zirina obwongo obukola naye tezirina busobozi kukozesa bwongo buno. Mu nsolo zonna, omuntu y’alina obusobozi obwa waggulu kukozesa obwongo bwe olw’okuba nga alina obwakalimagezi (intelligence). Bw’oba omuntu atafaayo kukozesa bwongo bwo, oba weyisa nga kisolo, si nga muntu.