Il Chanal Rain-Main-Danubi, construì tranter il 1960 ed il 1992, collia la Mar dal Nord (Rotterdam) cun la Mar Naira (Constanța, Rumenia). Quest chanal ha augmentà fermamain il traffic da martganzia sin questa via d’aua la pli directa tras l’Europa. Per gronda part vegnan transportads materials sco glera, metal u charvun.

Cun la proclamaziun da la Republica Taliana l’onn 1946 ha la chasa savoiarda stuì abditgar. La constituziun taliana dal 1948 ha inizià in’emprima fasa da decentralisaziun. L’onn 1948 ha la Val d’Aosta obtegnì il statut d’autonomia. La regiun Piemont dad oz è naschida pir ils onns 1970. Durant ils radund tschient onns precedents aveva il sistem administrativ talian tenor model savoiard betg enconuschì ina unitad administrativa cun quel num.

El temps dall’ Uiara da trenta onns (1618-1648) ein ils pass grischuns vegni strategicamein pli impurtonts, sur quels menavan numnadamein las pli cuortas vias denter il marcau da Milaun ch’ era occupaus dils Spagnols e dils da Habsburg ed il Tirol. Entras quei han era ils Franzos sco inimitgs dils Spagnols mussau interess per ils pass grischuns. Las partidas che menavan l’ uiarra s’ interessavan era adina dapli per la Vuclina. Tras quella tiara ch’ era sutamessa al Grischun menavan las pli cuortas e cumadeivlas vias denter il Tirol (Austiacs ed ils da Habsburg) e Milaun (Spagnols ed ils da Habsburg).

Il chantun vegni crea en 1798 cun las fusiuns dal chantun Glaruna e da plirs vitgs dals chantuns (Sviz e Turitg, che eran chantuns en la Vegla Confederaziun Svizra. Il chantun vegni separa en ils chantuns Glaruna, Sviz e Son Gagl en l'onn 1803.

Durant la romantica vegnan edidas per l’emprima giada collecziuns d’uschenumnada poesia populara. Enconuschents exempels da l’intschess tudestg furman las paraulas da Grimm u la rimnada da chanzuns ‹Des Knaben Wunderhorn›. Ma gia curt suenter che quellas èn cumparidas, è vegnida crititgada l’elavuraziun litterara, pia quasi il tractament posteriur dal material popular tras ils editurs. Quels avevan laschà lunsch davos els lur rolla sco cronists, uschia che las collecziuns da texts sa chattan pli datiers da las paraulas d’autur e da la lirica da lur contemporans che quai ch’igl era atgnamain intendì.

Gia en il testament da Tello dal 765 è il lieu menziunà cun il num Valendano. En il 12avel tschientaner è menziunà la famiglia aristocratica von Valendas che serviva a differents baruns. Suenter han ils conts von Werdenberg surpiglià lur possess. L'onn 1526 èn ils abitants sa cumprads liber e l'onn 1529 han els er acquistà il chastè da Valendau che suenter gieva en ruina. Durant il temp da la Republica helvetica appartegnava il lieu al district dal Glogn en il chantun Rezia.

Il district da la Sarine s'extenda en la Bassa friburgaisa lung il curs mesaun dal flum Sarine, ch'al dat ses num. La Sarine sorta dal Lai da Schiffenen en il nord, cula tras il district, passa la citad da Friburg e sbucca en il Lai da la Gruyère en il sid. Omadus lais èn lais da fermada.