ਹੱਜ (ਅਰਬੀ: حج Ḥaǧǧ ""ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ"") ਹਰ ਵਰ੍ਹੇ ਮੱਕੇ ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਇਸਲਾਮੀ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਇਕੱਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਪੰਜ ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨੂੰ ਹਰੇਕ ਨਰੋਏ-ਤਕੜੇ ਮੁਸਲਮਾਨ, ਜਿਹਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਵਾਰਾ ਖਾਂਦੀ ਹੈ, ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੱਜ ਕਰ ਸਕਣ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਲੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਇਸਤੀਤਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲ਼ੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨੂੰ ਮੁਸਤਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੱਜ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕਜੁੱਟਤਾ ਅਤੇ ਰੱਬ (ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅੱਲਾ) ਦੀ ਤਾਬੇਦਾਰੀ ਦਾ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੀਰਥਯਾਤਰਾ ਇਸਲਾਮੀ ਕੈਲੇਂਡਰ ਦੇ 12 ਉਹ ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਮਹੀਨੇ ਧੂ ਅਲ ਹਿੱਜਾਹ ਦੀ 8ਵੀਂ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਤੱਕ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਲਾਮੀ ਕੈਲੇਂਡਰ ਇੱਕ ਚੰਦਰ ਕੈਲੇਂਡਰ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ, ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗਰੇਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੇਂਡਰ ਤੋਂ ਗਿਆਰਾਂ ਦਿਨ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਗਰੇਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੇਂਡਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੱਜ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਸਾਲ ਦਰ ਸਾਲ ਬਦਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਰਮ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਹਾਨੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੱਜ ਦੌਰਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਕੈਂਪਟੀ ਝਰਨਾ ਉੱਤਰਾਖੰਡਾ ਪ੍ਰਦੇਸ ਵਿੱਚ ਮਸੂਰੀ ਤੋਂ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਖੁਬਸੂਰਤ ਝਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਝਰਨਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਲ ਤੋਂ 1364 ਮੀਟਰ ਦੇ ਉੱਚਾਈ ਤੇ ਅਤੇ 78°-02’ ਪੂਰਬ ਅਤੇ 30° -29’ ਉੱਤਰ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਝਰਨਾ 4500 ਫੁੱਟ ਉਚੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰਮਨੀਕ ਸਥਾਨ ਹਰੇਵਾਈ ਨਾਲ ਲਿਸਲਿਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਝਰਨੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਖੋਜ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਫਸਰ ਜਾਨ ਮੇਕੀਨਨ ਨੇ 1835 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਥੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਚਾਹ ਪਾਰਟੀ 'camp-tea' ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਸ ਝਰਨੇ ਦਾ ਨਾਮ ਕੈਪ-ਟੀ ਅਤੇ ਕੈਂਪਟੀ ਪੈ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੇ ਸੈਰ ਲਈ ਆਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਜੁਲਾਈ ਤੋਂ ਅਗਸਤ ਹੈ।

ਪਿੰਡ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਲਗਭਗ 2566 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ 7000। ਜੱਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੁਝ ਵਸਨੀਕ, ਸਾਦਿਕ ਦੇ ਨੇੜੇ ਢਿਲਵਾਂ ਖੁਰਦ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ ਸੀ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੁਝ ਨਿਵਾਸੀ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸੇ, ਜੱਟ ਸਿੱਖ (ਢਿਲੋਂ, ਧਾਲੀਵਾਲ, ਸਿੱਧੂ/ਬਰਾੜ, ਭੁੱਲਰ ਅਤੇ ਗਿੱਲ), ਬੁੱਟਰ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ, ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਸੋਢੀ, ਖੱਤਰੀ, ਮਹਾਜਨ, ਦਰਜੀ, ਰਾਮਦਾਸੀਆ, ਬਾਜੀਗਰ ਅਤੇ ਬੌਰੀਆ (ਪੰਜਾਬ) ਭਾਈਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਪਿਡ 1500 ਈ. ਵਿੱਚ ਪਤੁਹੀ 'ਤੇ ਦਸਤੂਰ ਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਸ਼ੂਫ਼ੇ ਝਬਾਲ ਤੋ ਆ ਕੇ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖੂਹ ਢਿਲੋਂ ਪੱਤੀ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਖੂਹ ਦਾ ਟੱਕ ਵੈਰਾਗੀ ਸਾਧ ਨੇ ਲਾਇਆ । ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂ ਢਿੱਲਵਾਂ ਕਲਾਂ ਰੱਖਿਆ । 1843 ਈਸਵੀ ਵਿਚ ਇਸ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਹੀ ਢਿੱਲਵਾਂ ਖੁਰਦ ਜਿਹੜਾ ਇਸੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ,ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ।

ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਥਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੰਮੀਆਂ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਕੰਮੀ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਆਪ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਵਧਾਵਾ ਧਰਮੇ ਦੇ ਕੰਮੀ ਪਰਵਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਕੋਠਾ ਪਾ ਰਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਜ਼ਫ਼ਰ ਇਕਬਾਲ ਅੱਜ ਤੋਂ 20/25ਵਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਗਜ਼ਲ ਦਾ ਉਹ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਮੋਢੀ ਗਜ਼ਲਗੋ ਸੀ|ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਗਜ਼ਲਾਂ ਪਿੰਗਲ ਦੇ ਛੰਦ ਅਧੀਨ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ| ਗਜ਼ਲਾਂ 1963 ਦੇ 'ਸੁਰਤਾਲ' ਵਿੱਚ ਪ੍ਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਕੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨੋਟ ਵੀ ਪ੍ਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ,ਕਿ ਜ਼ਫ਼ਰ ਇਕਬਾਲ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ-ਉਰਦੂ ਗਜ਼ਲ ਦਾ ਇੰਡੋ-ਪਾਕਿ ਵਿਚ ਮੋਢੀ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ|ਉਸਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਹਰੇ ਹਨੇਰੇ' ਗਜ਼ਲ ਸ਼ਪੀ|

ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਸਜੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਮੇਲੇ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਖ਼ਰੀਦੋ-ਫਰੋਖ਼ਤ ਕਰ ਕੇ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ, ਝੂਠੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ, ਕੱਚ ਦੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ, ਨਾਲੇ ਪਰਾਂਦੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਜਾਵਟ ਵਾਲੀ ਨਿੱਕ-ਸੁੱਕ ਖਰੀਦ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਪੰਘੂੜਿਆਂ ’ਤੇ ਝੂਟੇ ਲੈਂਦੇ ਨਹੀਂ ਥੱਕਦੇ।