ಶುಂಠಿ ಆಹಾರೊಡು ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಬಗೆ. ಉಂದೆನ್ ಮರ್ದ್‍ಗ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಶುಂಠಿ ದೈತ ಅಡಿತ ಭಾಗೊನು ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಶುಂಠಿ ಕೃಷಿಗ್ ಸುದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸ ಉಂಡು. ಬಾರತ ದೇಶೋಡ್ ಉಂದೆತ ಕೃಷಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ಉಂಡು. ಶುಂಠಿದ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಘಾಟ್ ಬೊಕ್ಕ ರುಚಿ ಅಯಿಟ್ ಇಪ್ಪುನ 'ಜಿಂಜೆರೋಲ್‌', 'ಶೊಗಾಲ್‌' ಬೊಕ್ಕ 'ಜಿಂಜೆರೋನ್‌' ಪನ್ಪಿನ ಸಸ್ಯತೈಲದ ಮಿಶ್ರಣರ್ದ್ ಉಂಡಾಪುಂಡು. ೩-೪ ಅಡಿ ಎತ್ತರ ಇಪ್ಪುನ ಶುಂಠಿ ದೈ ನೇರವಾದ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಪಜಿ ಶುಂಠಿನ್ ಅಡಿಗೆಡ್ ಸಂಬಾರ ಬಗೆ ಆದ್ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ಗಳಸುವೆರ್.

ಬಂಗಾರ್(Gold) ಒಂಜಿ ಮೂಲಧಾತು. ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಉಂದೆತ ಚಿಹ್ನೆ Au (ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಭಾಷೆಡ್ ಮೆನ್ಕುನ ಪ್ರಭಾತ ಪನ್ಪಿ ಅರ್ಥ ಕೊರ್ಪುನ ಆರಮ್ (Aurum) ಪನ್ಪಿ ಪದೊರ್ದ್ ಆರಿಸಾವೊಂದೆರ್. ಪಿರಾಕ್ದ ತುಳುಟು ಬಂಗಾರ್ಗ್ ಸೊನ್ನೆ ಇನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಸಿರಿ ಪಾಡ್ದ ನೊಡು ಸೊನ್ನೆ ಇನ್ಪಿನ ಪಾತ್ರ ಬರ್ಪುಂಡು. ಪ್ರಾಕೃತ ಬೊಕ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಲೆಡ್ ಬಂಗಾರ್ಗ್ ""ಸೋನ"" ಇನ್ಪಿನ ಪುದರುಂಡು. ಕನ್ನಡೊಡು ಚಿನ್ನ ಇನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಹೆಚ್ಚ ಚಾಲ್ತಿಡು ಉಂಡು . ಬಂಗಾರ್ದ್ ಪರಮಾಣು ಸಂಖ್ಯೆ 79 . ಪೊರ್ಲುದ ಪದ್ದಾಯಿಲೆನ ತಯಾರಿಗ್ ಬೋಡಾಯಿನ ರಾಜಲೋಹ ಬಂಗಾರ್ ಮಾತೆರೆಗ್ಲ ಭಾರಿ ಇಷ್ಟದ ಲೋಹ. ಬಂಗಾರ್ ನ್ ಪಿರಾಕ್ ಕಾಲೊರ್ದೆ ದುಡ್ಡು, ಆಭರಣೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಅಮೂಲ್ಯ ವಸ್ತುವಾದ್ ಗಳಸೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಬಂಗಾರ್ ನಾಣ್ಯದ ತಯಾರಿಕೆಡ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪಿನ ಒಂದು ಲೋಹ. ಬಂಗಾರ್ ಮೆದುವಾದ್ ಮೆನ್ಕುನ ಲೋಹ. ಉಂದೆನ್ ತಗಡ್ ಅಂಚನೆ ತಂತಿಯಾದ್ ರೂಪಿಸಾವುನ ಭಾರಿ ಸುಲಭ. ಶುದ್ಧ ಬಂಗಾರ್ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.ಪವನ್ ಬಂಗಾರ್ ಅಪರಂಜಿ ಬಂಗಾರೊಡ್ದ್ ಒಂತೆ ಕೆಂಪೊತ್ತಿನ ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಕದಿಕೆ ಪಂತಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಮಾತ ರೀತಿದ ಮಣ್ಣ್‌ಡ್ ಬುಳೆಪುನಂಚಿನ ದಯಿ .ಉಂದು ಬಲ್ಲ್‌ದ ಲೆಕ್ಕ್ ಇತ್ತ್‌ದ್ ನೆಲಟೆ ಪದ್‌ರಾ ಗಂಟ್ ಗಂಟ್‍ಡ್ದ್ ಬೇರ್‌ನ್ ನೆಲಕ್ ಕೊರೊಂದು ಪೊಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಮಿತ್ತ್‌ಗ್ ಎಗ್ಗೆ ಬುಡುದು ಸಪೂರವಾದ್ ಉದ್ದ ಇರೆಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ತೆಗ್‌ರ್ ಉಪ್ಪುಂಡು..

ತುಳು ನಾಟಕೊಲು ಕುಡ್ಲ ಜನಕುಲೆಗ್ ಜಾಸ್ತಿ ಇಷ್ಟ ಆಯಿನ ಒ೦ಜಿ ಸಾ೦ಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಕಾರ. ತುಳು ನಾಟಕೊಲೆಡ್ ಹಾಸ್ಯಗೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ಜಾಸ್ತಿ. ’ಒರಿಯರ್ದೊರಿ ಅಸಲ್’, ’ಆಟದ ಉಲಯಿ ಆಟ’, ’ಲಾಕಿ ಮಗಲ್’ ಉ೦ದು ೯೦ ದ ದಶಕ ಡ್ ಬತ್ತಿನ ನಾಟಕೊಲು. ತುಳು ರ೦ಗಭೂಮಿಡ್ ಪುದರ್ ಪೊಯಿನ ಕಲಾವಿದೆರ್ - ಆನ೦ದ್ ಬೋಳಾರ್, ನವೀನ್ ಡಿ ಪಡೀಲ್, ದೇವದಾಸ್ ಕಾಪಿಕಾಡ್, ದಿನೇಶ್ ಅತ್ತಾವರ್. ಇತ್ತೆ ತುಳು ರ೦ಗಭೂಮಿಡ್ ಪ್ರಮುಖವಾದ್ ಮೂಜಿ ನಾಟಕ ಗು೦ಪುಲು ಉ೦ಡು - ದೇವದಾಸ್ ಕಾಪಿಕಾಡೆರ್ನ ’ಚಾ ಪರ್ಕ’, ನವೀನ್ ಡಿ ಪಡೀಲೆರ್ನ ’ಲಕುಮಿ ಕಲಾವಿದೆರ್’ ಬುಕ ವಿಜಯ್ ಕುಮಾರ್ ಕೊಡಿಯಾಲ್ ಬೈಲ್ ಮೆರ್ನ ’ಕಲಾ ಸ೦ಗಮ’. ಕೆಲವು ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ ತುಳು ನಾಟಕೊಲ್ನ ಪಟ್ಟಿ - ’ಪುದರ್ ದೀತಿಜಿ’, ’ಅಕ್ಕ’, ’ಗ೦ಗುನ ಗಮ್ಮತ್ತ್’, ’ಬಲೇ ಚಾ ಪರ್ಕ’, ’ಅಪ್ಪು’, ’ನರ್ವಸ್ ನಾರಾಯ್ಣೆ’, ’ಮದಿಮೆ’, ’ಅ೦ಚಿಲತ್ತ್ ಇ೦ಚಿಲತ್ತ್’.

ಆನಿ ಕಾಂಡೆ ಬೇಗ ಲಕ್ಕ್ ದ್ ಎರುಲೆನ್ ಕಂಡೊಗು ದೇರೊಂದು ಪೋದ್ ಎರು ಕಟ್ಟ್ ದ್ ಬರೆ ಪಾಡುನ ಕ್ರಮ ಉಂಡು. ಬರೆ ಪಾಡಿ ಬೊಕ್ಕ ಬಿತ್ತ್ ಪಾಡುವೆರ್ ಅಯಿನ್ ಕ್ಯೆಯ್ ಬಿತ್ತ್ ಪಾಡುನೆ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.