Fernando de la Mora ha’e va’ekue partidario decidido odefendéva ñane retã sãso. Ha’e ymaite guivéma voi oñeha’ãva raka’e ñane sãso haguã España-gui. Oikóvo pe golpe mayo 1811-pe, ojeikuaáre karai mba’eporãha, avei iñaranduha avei, ojeguereko ichupe peteĩva umi oorganiza va’ekue tetã sãmbyhyhára isãso rire ñane retã.

Tarekaja (karaiñe'ẽ: tortuga) ha'e umi mymba aty otyryrýva oikóva ýpe térã yvýre. Iñakã’imi ojogua mbóipe ha oñongatu jepi ipire atãguýpe Ipy ha huguái mbyky mimi. Ijape hũ ha hovyũngy. Oiko ""tarekaja parapegua"", ""kangapara"" (ysyrypegua) ha karumbe (yvypegua).

Ha’e mbo’ehára, maestra normal oñembokatupyrypyre mba’eporã apópe, mombe’uhára, dramaturga, ensayista ha momaranduhára, imitã guive ohai kuatiahaipyre Paraguay peguápe, upéicha avei tetã ambue Paraguái jere reheguápe.

Pe narrativa apytépe oĩ ko haipyre hérava, “Follaje en los ojos”, ary 1952 jave osẽva’ekue, oñe’ẽ umi tapicha ha oiko asýva rekove obraje yerbatero Alto Parana peguáva, ha peteĩ mobe’ugua’u mbykýva (cuento) ryru, “Mi pariente el cocotero”, ary 1974 jave.

Migliorisi rembiapokue ha’ete ku ohechauka hechaukapáva oikóva, ombojoaju hembiapkue ñoha’anga ojejapoha rehe. Ijavateekuéra apytépe ojehechakuaa tovara’anga ha lampíũ rendy. Sa’y jeporu omopeteĩ hembiapokuéra, ojejuhu pypekuéra contraste, transparencia ha ombohete háicha omoañete umi tembiporu tujuguigua. Tuichaicha ojekuaa ta’anga yeso-guigua, ka’aguy mymba rague, itakytatĩ ha ita ha jatyta pireju.

The Walking Dead ha'e peteĩ tekoha'ãngandy ta'angambyrýgui ojapova Frank Darabont ha oha'ãva aranduka hera ojuehe ojapova Robert Kirkman ha Tony Moore.

Ary 1799-pe osẽ pehẽngue mokõiha Marília de Dirceu pegua. Gonzaga imomorãmbyrã umi ñe'ẽpapára Casimiro de Abreu ha Castro Alves rupi. Guapyha 37 upe [[Pindorama Ñe'ẽ Amandaje]] pegua oguereko Gonzaga héra.

Débora Lima Falabella (Belo Horizonte, 22 jasykõi, ary 1979), jekuaáva Débora Falabella ha'e peteĩ mba'eapohára tetã Pindorama pegua. Omoha'anga akue heta ava tee Rede Globo-pe, tembiasagua'u Niña moza-pe ha Avenida Brasil-pe ha omoha'aga akue heta ava jeikuaaveva ete tembiasagua'u O Clone-pe, Señora del destino, Duas Caras ha Escrito nas Estrelas.

Vivero Forestal: oguereko ka’avo ha yvyrakuéra ra’y ko’árupigua, ipype ojeguerova hendaguãme 200.000 ta’ýra rupi ha avei 500 especie yvotykuéra rehegua, avei yva ha ka’aguyrã. Umi yvyrara’ykuéra ojepuru oñemboka’aguy jey haguã ojeytypahaguérupi yvyrakuéra, ojehecharamojey haguã umi oipotáva guivépe guarã.

Upe árape oiko festival, karuguasu oñeipepirũhape chakore Roque Espínola ha Antero Aquino, avei oiko tembi’u paraguái jehepyme’ẽ, ka’aru jave chocolate mitãnguérape g̃uarã ha oñembojopói chupekuéra haiha, kuatiahai, oñemono’õva’ekue ary pukukuépe.

Tuykia pyahu ryepýpe, Istambul ñe'ẽgui oiko ñe'ẽ mbyky pyahu pyrendárõ, ha hetave aravísmo ha motekuéra ijypy pérsava ha ojeipurúva ñe'ẽ ñe'ẽporã ymaguarépe oñemyengovia ñe'ẽpyahu osẽva túrko rapógui.

1906-me, oñemohenda jeýramo guare Paraguái yvy ñemboja’o, ojejapy chupe departamento peteĩháramo. Decreto Ley 426 1973 guare rupi oñemohenda porã Concepción rembe’y.