Ngbaka ezalí ekólo ya Kongó-Kinsásá o etúka ya Mambénga, mpé o Kongó-Brazzaville. Bangbaka bavándaka banda engúmba ya Libenge kín’o Gemena o ngámbo.

Mosɔ́pi (boyíké misɔ́pi ) Nyama ekɛ́ mpé molaí, ya mokúwa tɛ́. Nzóto ya yango ezalí pɛtɛpɛtɛ mpé ezángá makolo. Ezalaka na mabelé mpé na nzóto ya moto tǒ ya nyama.

Ba facteurs eye ekoki kobakisa risque ya kovímba ya prostáti ezalí: kimobange, lisitwale ya bokono soki esi ezwa moko nakati ya libota, mpe mokobo. Pene na 99% ya ba cas ekomelaka baye baza na mibu koleka 50. Kozala na ndeko ya pene mpeza ebakisaka risque mbala 2 kino 3. Na Etats Unis ezwaka mingi bayi Amerika bakitani ya Afrika koleka Mindele ya Amerika. Ba facteurs misusu ekoki kozala bilei oyo eza na ebele ya misunyi miye mibongolami na ba usine, misunyi ya motane, to biye bisalemaka kowuta na miliki to eza na ndunda moke. Emonani ete bokono elandanaka mpe na gonorrhée , kasi ntina ya bolandani nayango naino emonani te. Diagnostic ya kovímba ya prostáti esalemaka na nzela ya biopsie. Kozwa bilili na labo ekoki kosalema mpo na kososola soki cancer epanzani na biteni misusu ya nzoto.

Basimbi bokondzi bwa mindele, bambulu-mbulu mpe basoda. Na ebandeli, basoda ya mindele baye bawuti belgica, scandinavia na Italia, etc mpe basoda ya miyindo, bana ya africa ya loboko la mwasi, bana ya Zanzibar, bakotika moke-moke esika na basoda ya mboka na bokambami ba Belges.

Mbóka tǒ engumba Roma ezalí mbóka-mokonzi ya Italya útá mobú 1871. Evandaka o etúká Lazio o katikáti ya Italya. Ezalí na bato 2 783 300. Ezalí komíni epúsí komíni nyɔ́nsɔ ya Italya na botúya bwa bato mpé komíni ya mísáto na botúya bwa bato o Erópa nsima Moskú mpé Londoni. Ezalí ebandelo ya Roma ya kala mpé ebandelo mɔ̌kɔ́ ya bikelá bya Mpótó.

Mokanda mwa Matayo, na mokapo mwa 12 molobi 'te Maria mamá wa Yésu mpé bandeko ba yě bazaláká libándá. Balingáká komɔnɔ Yésu ntángo yě azaláká ontei ya ndáko. Ntángo moto mɔ̌kɔ́ alobi: Tála, mamá mpé bandeko ba yɔ̌ bazalí libándá mpé bazali koluka kosolola na yɔ̌.

Mosɔpɔ́ mokɛ́ mozalí eténi ya yambo ya misɔpɔ́. Evándaka o ntéi ya líkundú mpé mosɔpɔ́ monɛ́nɛ. O nzóto ya moto ya mibú 5, mokokí kozala na lomeko la 5 m tǒ 6 m. Mopúsí mosɔpɔ́ monɛ́nɛ na molaí, kasi mopúsí yangó na mbímbi tɛ̂.

Roma evandaka o katikáti ya Italya, o bokútani bwa ebale Tibero mpé motíma Aniene mpé kilomɛ́tɛlɛ 25 ya mokúla ya lombú la Baetúsi (o lombú Mediterané).

Kikwit ezalí engúmba enɛ́nɛ mpé mbóka-mokonzi ya etúka ya Kwilu (naíno o etúka ya Bandundu). Ezalí mpé libóngó na molúká Kwilu. Ezalí na komíni 4: Kazamba, Lukemi, Lukolela mpé Nzinda.

Parke ya Virunga, kala Parke Albert, ezali parke ya kala ya Republiki ya Kɔ́ngɔ Demokratiki oyo ekalamaki uta mobu 1925. Ezali na nkita minga na bonyama mp bozamba na yango. Des traces d'okapis y ont par ailleurs été récemment observées. Parke ezuwami na Est ya Kongo Kinsasa mpe ezipi ndambo ya bangomba Virunga mosika te na Rwanda mpe Uganda. Ekotaki omolongo ya patrimwane ya Unesco o mobu 1979 mpo na bonyama mpe bozamba na yango malamu.