Nitzshe miyneltlerin ju'da jalınlı ha'm qızıqlı etip jazdı. Biraqta, o'mirinin' aqırında jazg'anları kem kemnen a'piwayı bolıp bardı. Qırıq jasında Nitzshe jinli bolip ketti. Adamlardın' iseniwinshe, bir kuni Italiyanın' Turin qalasında ol bir adamnın' o'z atın qamshılap atırg'anin ko'rip, attı qutqarıwg'a juwırdi ha'm attı moynınan qushaqlap onı qutqarıwg'a ha'reket etti. Sonnan keyin Nitzshe hesh qanday miynetler do'retpedi, sonday-aq, ol o'zine qarawg'a imkaniyati bolmadi. Bul awırıw sifilis, yamasa miy isiniwinen payda bolg'an boliwi mu'mkin degen pikirler bar.

Shayırdın' o'zinshe pikirler uqıbı sonda, ol lirikalıq personajdın' hesh bir na'rse ko're almaytug'ın erkin dunyasın ko'rkem sa'wlelendiredi.

Sın'sıw qız uzatılıp ketiw aldında qız ta'repinen aytılg'an. Ma'selen ha'wjar qosıg'ı uzatılıwshı qızdın' dosları, qurdasları menen yaki ko'pshilik bolıp xor menen aytılsa, sın'sıw uzatılıwshı qızdın' jeke o'zi ta'repinen atqarıladı. Qızlar uzatılıp ketip baratırg'anda o'z tuwılıp o'sken u'yi, ata-anası, tuwg'an-tuwısqanları, awıl-eli menen xoshlasıp sın'sıp qosıq aytqan. Mısalı:

Qoyqırılg'an qala bunnan 2,5 mın' jılg'a shamalas waqıt burın salıng'an ja'ha'n ma'deniyatında ko'rnekli esteliklerdin' biri esaplanadı. To'rtku'l qalasınan 22 km. arqa-shıg'ısta jaylasqan bul biybaha g'a'ziyne a'yyemgi grek ha'm rim ma'deniyatının' du'rdanaları menen bir qatarda turadı.

Onın' atı qaraqalpaq, qazaq, nog'ay, tatar ha'm bashqurt ma'deniyatının' tariyxında da ushıraydı. Biraq barlıq dereklerde de: ""Soppaslı Sıpıra jıraw qaraqalpaq jırawlar mektebinin' tiykarın salıwshı dep atap ko'rsetedi"".

Bir kletkalı haywanlar - A'piwayılar XVII a'sirdin' ekinshi yarımında, a'sirese mikroskop payda bolg'annan keyin belgili bola baslaydı. 1845-jılı en' birinshi ret Zibold ha'm Këlliker a'piwayılardın' bir kletkalı organizmler ekenligi tuwralı tusinik islep shıg'adı. XIX a'sirdin' aqırınan baslap adam ha'm haywanlarda awır keselliklerdi payda etetug'ın parazit bir kletkalılardın' dene du'zilisi ha'm olardın' rawajlanıw tsikli haqqındag'ı izertlewler jurgizile baslaydı.

A'lisher Nawayı Xiratqa qaytıp kelgennen keyin sol waqıtları patsha bolıp turg'an o'zinin dostı Xusayn Bayqaranın' birinshi wa'ziri bolıp tayınlanadı. Ol wa'zir bolıp turg'an wag'ında a'tirapına ko'p g'ana alım ha'm dilwarlardı jıynap, Xorasannın' abadanlıg'ı ushın xızmet etken. Elde a'dalat ha'm ta'rtip ornatıwg'a belsene qatnasqan. Biraq o'zleri Temuriy a'wladlarınan esaplansa da bilimsiz ha'm parasatsız bolg'an ayırım saray a'meldarlarına Nawayının' bul ha'reketi unamaydı. A'sirese wa'zirlik orıng'a talasqan Majitdin bug'an jamanlıq isleydi. Solay etip Nawayı saraydan shetletilip, Astrabad qalasına ha'kim etip jiberiledi. Biraq bul sheshim negizinen alg'anda su'rgin menen barabar edi. Nawayı Astrabadta u'sh jılg'a shamalas bolg'an. Biraq den-sawlıg'ınan ayırılıp Xiratqa qaytıp kelgen. Keyingi o'mirinin' ha'mmesinde ko'rkem shıg'armalar jazıwg'a bag'ıshlag'an. Solay etip Nawayı 1501-jılı 3 yanvarda alpıs jasında qaytıs boladı.