Varicelle ebimelaka bipayi nionso na mokili. Liboso ya mangwele oyo eza kopesama mbala na mbala motango ya baye bazalaki kozwama na bokono mobu na mobu ezalaki ndenge moko na motango ya baye bazalaki kobotama. Uta mangwele eya motango ya ba infection na Etats Unis ekatema na 90%. Na mobu ya 2013, varicelle ememaki liwa ya batu 7,000 mokili mobimba – motango oyo mokitaki kowuta na 8,900 na mobu ya 1990. Liwa ezwaka mutu 1 nakati ya batu 60,000 oyo bazali na varicelle. Bokeseni ezalaki te kati na varicelle na variole kino na suka ya siècle ya 19. Na mobu ya 1888, basembolaki boyangani nayango na zona. Nkombo ya varicelle etiyamaki mbala ya yambo na mikanda na mobu ya 1658. Na lokota ya Angele bamitunaki ndenge nini ""chiken"" oyo elingi koloba soso na Lingala, basangisaki yango nkombo ya bokono oyo mpo na koloba ""chickenpox"", mpe ebele ya maloba elobamaki; moko nayango ezalaki ete bokono oyo eza mua lolenge ya bopete.

Kabila abundaki na mapinzo ya barebɛl ya tata wa ye, nà bitumba oyo ememaki wa ye tata o kimokonzi. Alandaki kelasi ya mapinzo okati ya mapinzo ya Uganda mpe ya Rwanda. Asalaki na misala mingi okati o bulamatari liboso ya kozala mokambi-ekolo, lokola oyo ya General-Major mpe Mokambi-lisanga ya Mapinzo ya mabele ya ekolo Kongó-Kinsásá, esika oyo a kambaki basoda o ekolo Kongó-Kinsásá na bitumba ná barebɛl, obanda 1998. Kasi bato mingi bakanisaki ete ye azalaki na manso makokí te pona mosala ya mokambi-ekolo, na ntango alandaki tata wa ye Laurent-Désiré Kabila na kimokonzi.

Na sima ya bokono ya mpongi eye ezongaka mbula nyoso, minganga ya mindele bakosilisa liboso makono ya seko. Wuta mobu koto na kama libwa na tuku misato, bakosalisa bato na bisika bazali mpe bakotambola mboka na mboka; ekobakisama mpe ba lopitalo ya mike mpe ya minene na bisika bya banganga nzambe mpe na bisika ya misala minene.

Ufrrate ezalí ebale monɛ́nɛ ya Azía. Bamai ya bamboka mingi ekendaka kombiwaka kuna: ya **Turquie, Sirie pe Irak. Ufrate emibwaká na Tigre na lombú Perse.

Elizabeth Taylor azalí mosani wa lisapo-lisano. Abótámí o mokɔlɔ 27, sánzá ya míbalé, mobú ya 1932 o Hampstead na Ingɛlɛ́tɛlɛ and died 23th march 2011, mpé awéí o mokɔlɔ 23, sánzá ya mísáto o Los Angeles.

Prevention na infection ebanda kosalema na nzela ya mangwele uta 1982. Organisation Mondiale ya Santé esengaka ete mangwele epesama mokolo ya yambo ya mbotama. Esengelaka kobakisa lisusu na sima dose mibale to misato mpo na kozwa nguya nionso. Mangwele oyo esalaka pene na 95% ya ngonga nayango. Ba mboka pene na 180 epesaka mangwele oyo bo mabongisi ya mobu 2006 ya bokati mangewle na mboka ndenge na ndenge. Esengeli mpe komeka makila nionso liboso ya bozongisi makila mpo na koyeba soki ezali na epatíte B mpe kosalela ba condom mpo na komibatela na infection. Na eleko ya ebandeli ya infection, ba soins epesamaka kolandana na bilembo biye biza komonana epayi ya mutu. Epayi ya baye bazwami na bokono boye bokozongaka mbala na mbala nkisi ya kobundisa virus neti tenofovir to interferon ekoki ya litomba, kasi nkisi oyo ezalaka na talo makasi mpeza. Na ntango mosusu basalaka mpe greffe ya foie mpo na cirrhose.