Saif y castell wrth ryd strategol ar Afon Clwyd. Mae'n bosibl mai yma neu gerllaw yr ymladdwyd Brwydr Morfa Rhuddlan yn 795. Cododd y brenin grymus Gruffudd ap Llywelyn gastell yma yn 1063 a'i wneud yn sedd frenhinol. Ond llosgwyd y castell hwnnw gan y Saeson pan anfonodd Harold, brenin Lloegr, fyddin i ogledd Cymru.

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Colomen gynffonhir Reinwardt (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: colomennod cynffonhir Reinwardt) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Reinwardtoena reinwardtsi; yr enw Saesneg arno yw Reinwardt's long-tailed pigeon. Mae'n perthyn i deulu'r Colomennod (Lladin: Columbidae) sydd yn urdd y Columbiformes.

Bu'n olygydd y Spectator rhwng 1999 a Rhagfyr 2005. Fe'i etholwyd yn Aelod Seneddol dros etholaeth Henley yn 2001, o dan Michael Howard a David Cameron, ac ymunodd a Chabined yr Wrthblaid fel Gweinidog dros Ddiwylliant, y Diwydiant Creadigol ac yna Addysg Uwch.

Planhigyn blodeuol o deulu llygad y dydd a blodyn haul ydy Ystrewlys sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu Asteraceae. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw Achillea ptarmica a'r enw Saesneg yw Sneezewort. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Distrewlys, Tafod yr ŵydd, Ystrewlys.

Ganwyd Robert Williams yn 1830, yn Tŷ'n yr Ardd ym mhentref bach Llanrhychwyn, yn y bryniau i'r gorllewin o bentref Trefriw, yn fab i Robert ac Ann Williams. Teiliwr wrth ei grefft oedd y tad. Yn fuan ar ôl ei eni symudodd y teulu i fwthyn arall yn yr un pentref, Ty'n y Coed.

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Plethwr gyddfresog (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: plethwyr gyddfresog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Thripophaga humilis; yr enw Saesneg arno yw Streak-throated canastero. Mae'n perthyn i deulu'r Adar Pobty (Lladin: Furnariidae) sydd yn urdd y Passeriformes.

Pentref yng Nghwm Rhymni ym mwrdeisdref sirol Caerffili yw Pontlotyn (Saesneg: Pontlottyn). Saif ar y briffordd A469, fymryn i'r de-orllewin o Rhymni.

Ar 1 Medi 1910, cyhoeddodd perchnogion y lofa bosteri'n nodi eu bwriad i gau pob gwythien, a fyddai'n effeithio pob un o 950 gweithiwr y lofa. Aeth y dynion ar streic a galwodd y Cambrian Combine ddynion o du allan i'r ardal i dorri'r streic. Ffurfiodd y glowyr linellau piced a chynhaliodd Ffederasiwn Glowyr De Cymru falot, ac aeth 12,000 o lowyr cwmni'r Cambrian Combine ar streic. Gwrthododd y glowyr y cynnig o 2s 3c y tunnell.

Daeth datganoli i frig yr agenda gwleidyddol ym Mhrydain yn y chwedegau, yn dilyn buddugoliaeth Gwynfor Evans yn is-etholiad Caerfyrddin yn 1966, a Winifred Ewing dros yr SNP yn Hamilton ym 1967 a hefyd is-etholiadau Glasgow Pollock (1967), Rhondda Fawr (1967) a Chaerffili (1968). O ganlyniad sefydlwyd Comisiwn Crowther a ddaeth yn Gomisiwn Kilbrandon ar ôl marwolaeth yr Arglwydd Crowther.

Bu farw Owain Gwynedd ar yr 28ain o Dachwedd 1170, a chafodd ei gladdu yn yr eglwys gadeiriol ym Mangor er ei fod yn dal wedi ei esgymuno. Ymddengys i'w gorff gael ei symud o'r eglwys i'r fynwent yn ddiweddarach.