Ils romantichers èn sa stentads da tschertgar il mund pers en ovras da ‹l’uffanza da l’umanitad›, pia en paraulas e ditgas, en chanzuns popularas ed en il misticissem dal temp medieval; l’urden social da quel, basà sin ils stans e la fai han els idealisà per lur intents. Cun il medem intent han els er tschertgà impuls en pajais exotics. I suonda ina survista tabellara da las trais fasas da la romantica tudestga:

Suenter che la NSDAP aveva surpiglià la pussanza, ha cumenzà l’‹unifurmaziun›. Quai vul dir che tut las organisaziuns ed instituziuns en l’entira societad èn vegnidas suttamessas u assimiladas al reschim naziunalsocialistic. En quest senn sa tracti tar il term da l’‹unifurmaziun› (‹Gleichschaltung›) ch’è vegnì duvrà da la propaganda naziunalsocialistica d’ina expressiun bagatellisanta per in process ch’ha gì lieu sut grond squitsch. Fin la fin dal 1934 cumpigliavan las mesiras correspundentas la gronda part da las uniuns, associaziuns, sindicats, corporaziuns da mastergnants, uniuns da students, medias, instituziuns culturalas ed er la giustia. Bleras da las organisaziuns pertutgadas èn pli gugent sa subordinadas al nov sistem or d’atgna voluntad che da vegnir schliadas u scumandadas. En las uniuns è il princip dal Führer vegnì mess en vigur la mesadad dal 1933. Formalmain è quai sa mussà uschia ch’il parsura da l’uniun è vegnì elegì da nov «confurm a l’unifurmaziun». Ses represchentants ha el alura nominà, quai ch’era suttamess a l’«approvaziun tras las instanzas surordinadas». Silsuenter na sa numnava el betg pli parsura, mabain Führer. En blers secturs han organisaziuns da partida da la NSDAP surpiglià las incumbensas dals posts statals precedents e d’associaziuns d’interess nunstatalas. Da l’autra vart hai dà entaifer las structuras tant naziunalsocialisticas sco er statalas novs uffizis e sutdivisiuns, dals quals las cumpetenzas sa cruschavan savens.

Sur igl rutsch sa tgattan las aclas da Pigni, Propissi Sot, Propissi Saura, Schautschen, Ruoinas ed Hetta da las Nuarsas L’Alp Manuir pitescha da mancanza d’ava e so angal gneida cargeda cun nursas. Igl cumegn da Brinzauls posseda er alps ad Altein sen territori da Tein (oz Tavo).

Vaz Sut (savens era Vaz sut; tudestg Untervaz) è ina vischnanca politica svizra en il chantun Grischun. Ella appartegna al circul dals Tschintg Vitgs en il district da la Landquart.