Вeнгрим пӹтӓри у мӱлӓндӹш кaндышы Aрпaдвлӓн йыхышты вуйлaтeн. 1301-шӹ ин ти йых пӹтeн дӓ 200 и нӓрӹ сӓндӓлӹкӹм мaхaнь-шoн йыхвлӓ гӹц ылшы кугижӓвлӓ вуйлaтeнӹт. XIV-шӹ курымын Вeнгриштӹ дoминикaнвлӓн дӓ фрaнцискaнвлӓн 80 нӓрӹ монaстирвлӓштӹ ылын, кыдывлӓ кeрдмӹштӹ сeмӹнь культурым виӓнгдӓш цaцeнӹт. Цeркӹвлӓмӓт пиш шӹрeн чaнгымы, монaстирвлӓ гӹц пaснa ти пӓшӓм хaлaвлӓ дoн кoгo сoлaвлӓӓт ӹштeнӹт. Тeнгe мaнмы, кӱшӹл культурым шӹрeнжoк кугижӓвлӓн кудвичӹштӹ виӓнгдӹмӹ. Изoбрaзитeльный кунстым aнжaлaш гӹньӹ, тӹ жeпӹн вeнгрвлӓ лoшты шукы яжo aртньык ылын. Тидӹ гишӓн, шaмaклaн, Кoлoшвaр шӱмбeлвлӓн Мaртoн дӓ Дьӧрдь дoнo ӹштӹмӹ Вaлгыды Йӱрин скульптурыжaт пoпa. Ти скульптурым Прaгa двoрeцӹш йӓмдӹлӹмӹ ылын. Тӹ жeпӹн рисуйымы пӓшӓвлӓ Нью Йoркыштыш Morgan Library библиoтeкӹштӹ дӓ Будaпeштӹн Нaциoнaльный библиoтeкышты пeрeгӓлтӹт.

Икшӓ - Вӹтлӓ йогын шалахай укш-ӓнгӹржӹ. Тенгеок эче Йӱрнӹ кымдемӹштӹ Икшӓ йӓр улы. Рушынвлӓ ти топонимӹм Икша маныт. Икша лӹм доно чӹдӹ агыл вӓр улы. Иктӹжӹ нӹнӹ логӹц - Москва областьышты Икша хала сӹнӓн кого сола. Ти шамак этимиологижӹ доно ""иксӓ"" шамак доно кӹлдӓлтӹн.

Морено-Валли (англ. Moreno Valley) — Америкын ушымы штатвлӓштӹ Калифорни штатын халажы. Халан территорижӹ: 133,3 км². 2010-шы ин тӹштӹ 193 365 эдем ӹлен.

Има́м (арабла إمام — вуйлаташ) — исламышты мечеть доно вуйлатышы ӧрт эдем. Имам — тенгеок «весӹвлӓлӓн пример» семӹнь лин кердеш. Молитвӓм лыдмы годым имамым айырат, кыды ти йымы ыдылмы процесс верц вӓшештӓ. Молитвӓ лыдмы годым вуйлатышым айырымашты тӹдӹн иготшым анжат, 8 иӓш ылеш гӹнь тӹдӹ вуйлатышеш айырымы лин кердеш. Турциштӹ имамым мечеть кымдемӹн эдемвлӓжӹ айырат, ислам кушӹл органвлӓ тӹдӹм ярыктат. Имам Йымы йылавлӓ доно кӹлдалтшӹ йори школым тымень пӹтӓрӹшӹ лишӓшлык. Ти школ паштек кадий дон муфтий вӓрым нӓлӓш йӧн лиэш. Имам вуешӹжӹ ош тюрбаным дӓ ош шокшан выргемӹм чиӓ.

Кадеа йишвлӓ (латинлӓ Cadeidae) — амфисбена ганьывлӓн группыш пырышы Куба ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ кадеа улы. Кытшы 26 см якте шоэш.

Ошалгы-якшар шӹргӓн айырлаш лидӹмӹ попугай (латинлӓ Agapornis roseicollis) — Psittaculidae йиш группыш пырышы кечӹвӓл-вадывел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан изи попугай. Кытшы 17–18 см, нелӹцшӹ 50 г якте шоэш.

ГОСТ 7.75–97 «Йылмылӱм кодвлак» ИСО 639-лан келшен толеш да йылме лӱмерым рушла да аҥгличанла, 3-йӱкпалан кодвлакым кириллик алфавит негызеш, 3-йӱкпалан кодвлакым латин алфавит негызеш, 3-цифран кодвлакым куча.

Истори анжыкта: кырык мары дӓ алык мары халык Руш государствыш ушнымы жепӹнӓт ӹшке лоштышты айыртемӓлтӹнӹт. Тидӹн гишӓн, шамак толшеш, А.Бахтин «XV–XVI века в истории марийского края» (Йошкар-Ола, 1998, с. 45–48) книгӓштӹжӓт пӓлдӹртӓ.

Инюпиаквлӓ (инюпиакла Iñupiaq sg Iñupiak dual Iñupiat pl ) — эскимос группыш пырышы инюпиак йӹлмӹлӓ попышы йыдпел Аляскышты ӹлӹшӹ инуит халык. Инюпиаквлӓ цилажӹ 13 500 нарӹн ылыт.

Ош мӹшкӹрӓн нотура (латинлӓ Nothura boraquira) — тинаму йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (йыд-ирвел Боливи, вадывел Парагвай дӓ йыд-ирвел Бразилиштӹ) вӓшлиӓлтшӹ нотура. Кытшы 27 см якте шоэш.