Figûra quêşi da fôla ind al muntâgni ed Rèz, al bandî Domenico Amorotto, in realtê al só vèir nòm l'êra Domenico de' Beretti fiōl ed l'ôst ed Carpnèida ciamê ""al Moròt"", l'ēra 'na persòuna istruîda, al saîva lèzer e scréver e, ind la socetê dal tèimp, a gh'ēra chî an cherdîva mìa che al fós ûn dzunurê o un delinquèint e al li cunsiderêva mìa tânt caluniê ch' an 's prîva mìa cambiêr, j istès stôrich a spieghêven ch'l' êra gentîl, generōş e brêv a tratêr j afâri. L'à cumincê la só ""carêra da delinquèint"" int al 1510 quând al mâsa un só aversâri a curtlêdi, ind la piâsa ed Carpnèida al dé dal marchê. Ricerchê, l'é custrèt a nascondrés, al preferés a còl pûnt a butêres a la mâcia e dêres per sèimper al bigantâg. L'à mucê intōrna a ló, in pôch tèimp, 'n sèria ed delinquèint, e, cme l'à scrét Umberto Monti … quanti avevano conti da rendere alla giustizia ed erano vogliosi di menar le mani e ânch un quêlch sgnurôt ch' al cherdîva òtil druvêrel pr' al prôpri vindèti personêli. Dvintê padròun ed tóta la muntâgna, ed rôchi e castē, l'é rivê a cmandêr 'n' eşêrcit d'òm e cavâi e 'd avèir ânca di canòun. A ruvinêr la só putèinsa a gh'à pruvê Francesco Guicciardini, Gvernadōr ed Rèz só ustinê aversâri, che al l'à cunsidrê …ribelle alla Chiesa. L'ēra stê al Gvernadōr ed préma, Giovanni Gozzadini, a dêregh al tétol de Sgnōr ed Carpnèida, per cûnt dal Pêpa Giulio II, per i só mêrit ind la guèra ed la Cēşa cûntra a j Estèins.

J-urganîṣem che dirègen la Pruvîncia a gh’àn avû, a partîr da l'unitê d'Itâlia, divêrs nòm: Cunséli Pruvincêl guidê da un presidèint dal 1860 al 1923 e dal 1951 ad dé d’incô. Al tèimp dal fâsio agh’è stê un Comisâri prefetési ed l'Aministrasiòun pruvincêla e dal 1945 al 1951 a s’gh’à la Deputasiòun pruvincêla, ch’ la gh’êra bèle dal 1889 dipendèint dal Cunsèli, cme incô la Giûnta.

L'é stê tirê só a la fîn dal XVIII sècol cme pôst dal Gvernadōr in câmbi ed còl préma ch' l'êra un cunvèint. Int al 1814 l'é stê regalê da la sitê al dóca estèins e dal 1839 l'à subî dimòndi intervèint da pêrt ed l'Architèt Pietro Marchelli ch' al l'à sistemê ind la fōrma dal dé d'incô.

Int al 1111 insém a la véia dal ritōren l'Imperadōr dal Sâcher Rumân Impêr, Enrico V, al l’ incûntra a Bianèl, atâch a Rèz per cunfermêregh i fèdev més in dóbi dal pêder e per cunsgnêregh un nōv tétol. Acsé al fiōl dal só vèc aversâri al fà Matélda Regîna d'Itâlia e Vicâria Papêla. Incòra incō in chi pôst ed l' Apenèin arzân s’arcôrda l'avenimèint ed l'incurunasiòun tót j ân con l’arcurdânsa in custóm d'època.

Tót dû a tèinten ed dêres cûntra in tót i môd sibèin che dôp a 'gh la chêven dèspes a catêr ‘n’ acôrd che al vâga bèin a tó dû ind al sô quistiòun. Divêrsi vôlti Don Camél al vîn cridê dal crucifés ed l' altêr magiōr ‘d la cēṣa a câvṣa dal só temperamèint fugôṣ .

L'algebra l'introdûs dî diséggn e la formula fundamentèl y=mx+b cåun la b ch'l'è intersechè par y int'al grâfic e la m ch'l'è la pendänza. Sta fòrmula la s'àpplica al curdinè dal cuurdinati dal grâfic o (x,y).

sénsa prunóm, a part quél ad prim livèl (dal sugèt) ch'l è sèmpar ubligatòri: [Sn]Sp1VOn eśémpi: [Stévan] al magna al pui (itagliàṅ: [Stefano] mangia il pollo)