Addooyyee lamaan yeroo gammachuus ta’ee gaddaa waliin dhaabbatu. Yeroo boqonnaa isaanii guyyaa Dilbataa waliin dabarsu, dhimma qaban hundarratti wajjin mari’atu. Dhimmi gaa’ila raawwachuu yoo isaaniif dhiyaate, waa’ee gurbaa isa fuudhaf gaafatee iyyaafatanii irratti mari’atu. Mariin waa'ee hojii isaa, amala bayeessa qabaachuu isaa, harka qalleessa ykn sooressa ta’u isaarratti ta’uu mala. Haaluma kanaan ulaagaa kaadhimummaa guutuufi guutuu dhabuu isaa mirkaneessu. Kana malees, gammachuu warra isaaniirratti wajjin hirmaatu. Yoo warri isaanii sirna adda addaa godhatan nuffii tokko malee wal gargaaru. Haaluma kanaan gaafa rakkoos walirraa hinbaqatan.

{{Barreeffamoota sirreessuu maps barbaadan}} Asallaan naannoo oromiyya keesa kanaargamu magaala guddo godina Arsiiti.Asallaan magaala finfinne irra kilomeetira 175, magaala Adaamaa irra ammo kilomeetira 76 gama kibbaatiin argamaa.

Akka kanaan Magarsaa Barii bara 1959-1963 mana barnootaa mootummaa sadarkaa tokkooffaa fi giddu galeessaa Gindhiir kan ture yeroo ta'u eessumasaa malee faranjootni Adaabbaarraa qabanii gargaaraa turan. Barnootatti qaroo waan ta'eefis barsiisotaa fi namoota biroorraa marantee guddaa qaba ture. Bara 1963 qormaata kutaa 8ffaa fudhatee qabxii ol aanaa fiduun Finfinnee mana barnootaa sadarkaa 2ffaa Koomersii ramadame. Bara 1963-1967, mana barnootaa kana keessatti barachaa kan ture yeroo ta'u bara 1967 qormaata kutaa 12ffaa fudhatee qabxii olaanaa fiduudhaan darbe. Bara 1968, Yuunivarsiitii Finfinnee galee barnoota olaanaa jalqabe.

Dhumarratti, bara 1497 fi 1498 gidduutti, Vaaskoo da Gaamaa, Alenquer akka hooftuu bidiruutti fudhachuun, karaa qajeelton gara Keeppii Abdii Gariitti (Keeppi oof gud Hooppi) geessuun St. Heleenaarraan goruun deeman. Da Gamaan bakka duraan Diyaaz ga'e darbee fagaachuun deeme, biyyasaas Naataal jedhee moggaase. Sana booda gaara kaabaatti deeme, Quelimane (Moozambiik) fi Mombaasaa, bakka itti daldaltoota Chaayinaa argate, fi Maalindiitti (lamaanuu Keeniyaa ammaa keessa) bidirusaas qubsiise. Magaalaa kanatti, bololiisaa (hooftuu bidiruu) Arabaa mindeessun qajeelton gara Kaalikutitti karaa jalqabe. Hagayya 28, 1498tti, Mootin Poorchugaal Maanu'eel bidiruunsaanii akka Indiyaa geesse phaaphaasiitti oduu gammachiisaa hime.

Mootummaa fiwudaalii Hayila Sillaasee warraa balaaleffatan xiqqoo keessa Luba Guddinaan tokko turani. Boodarras waan mootummaan Dargii jedhe namoota “lakki” jedhan keessaa tokko turan.

Siyaatil magaalaa naannoo qarqara garbaa jirtu yoo taatu, USA keessatti mootummmaa naannoo Waashingiten keessatti argamti. Bara 2012tii, magaalaan kun jiraattota 634,535 kan qabduu fi akkasumaas magaalaa USA ariitidhaan guddachaa jiran keessa ishii tokko. Naannoo magaalaa Siyaatil uummata miliyoona 4 ta'u kan jiraatu wayita ta'u kunis USA keessaa sadarkaa 15ffaa qabata.