ବୁଗୀ (ସବ୍ୟସାଚୀ) ଗୋଟିଏ ବାହାଘରରେ ନିଶା (ଅର୍ଚ୍ଚିତା) ସ‌ହ ପ୍ରେମରେ ପଡ଼ିଯାଏ । ବୁଗୀ ତା ପଛରେ ପଡ଼ିଥାଏ ଆଉ ଏହି ସମୟରେ ତା'ର ସାଙ୍ଗ ଟୁଇଟର (ପ‌ପୁ) ତାକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

ପ୍ରଥମେ ଧାନରୁ ଚାଉଳ ତିଆରି କରାଯାଏ । ତାହାପରେ ସେହି ଚାଉଳକୁ ଲୁଣ ପାଣିରେ କିଛି ଘଣ୍ଟା ରଖାଯାଇ ହାଣ୍ଡିକୁ ଚୁଲିରେ ବସାଇ ସେହି ଗରମ ହାଣ୍ଡିରେ ପକାଇ ଭାଜି କରି ମୁଢ଼ି ତିଆରି କରାଯାଏ ।

କୋରାପୁଟ ଜିଲ୍ଲାରେ ଥିବା ଶାବର ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ଭାବେ ନାମିତ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ପରିଚାଳନରେ ଚେୟାରମାନ ଭାବେ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ଆଦିବାସୀଙ୍କ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ବହୁତ ଆଦର ଓ ଆଗ୍ରହ ଥିବାରୁ ସେ କୋରାପୁଟରେ ଆଦିବାସୀ ବିଶ୍ଳେଷଣାତ୍ମକ ଗବେଷଣା କେନ୍ଦ୍ରର ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ସେହି ଗବେଷଣା ଅନୁଷ୍ଠାନ ଅଧୁନା ସର୍ବଭାରତୀୟ ସ୍ତରରେ ଆଦିବାସୀ ଗବେଷଣା ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା ।

ଅରୁଆ ଚାଉଳ ଚୂନା, ବିରି ବଟା, ଲୁଣ ଆଦିକୁ ମିଶାଇ କିଛିଘଣ୍ଟା ରଖାଯାଏ । ଏହା ଭଲଭାବେ ଫୁଲିଗଲେ ତାହାକୁ ତାବାରେ ସୋରିଷ ତେଲ ବା ଘିଅରେ ଭାଜି ତିଆରି କରାଯାଏ ।ସାଧାରଣତଃ ବିରିର ପରିମାଣ ଅନୁସାରେ ଚକୁଳିର ଫୁଲିବା ନିର୍ଭର କରେ । ବିରି ଅଧିକ ଦେଲେ ପିଠା ଫୁଲେ ଓ ନରମ ହୋଇଥାଏ , ଓ କମ ଦେଲେ ଦେଲେ ପିଠା ଟାଣୁଆ ଓ ଖଡ ଖଡିଆ ହୋଇଥାଏ । ଏହା ଦେଖିବାକୁ ରୁଟିପରି ଗୋଲାକାର ଓ ସରୁ ହୋଇଥାଏ ।

ଐତିହାସିକ ଗବେଷଣାପ୍ରତି ଏନ. କେ. ସାହୁ ତାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥିଲେ ଯାହାଙ୍କ ସ‌ହିତ ସେ ୧୯୬୨ରେ କାମ କରିଥିଲେ । (Utkal University History of Orissa, vol I, 1964, preface). ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ କ୍ୟୁରେଟର ଭାବରେ ଯୋଗଦାନ କଲାପରେ ସେ ଫିଲ୍ଡ ଆର୍କିଓଲୋଜି ଓ ଓଡ଼ିଶାର କଳା ବିଷୟରେ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀଙ୍କ ତ‌ତ୍ତ୍ୱାବଧାନରେ ଗବେଷଣା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ।

ପ୍ରାଚୀ ଶବ୍ଦର ଆକ୍ଷରିକ ଅର୍ଥ 'ପୂର୍ବଦିଗ' ଅଟେ। ପୌରାଣିକ ବର୍ଣ୍ଣନା ଅନୁଯାୟୀ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନା ରକ୍ଷା କରି, ସରସ୍ଵତୀ ନଦୀ କପିଳ ମୁନୀଙ୍କ ଆଶ୍ରମରୁ ଉଦ୍ଭୂତା ହୋଇ ସମୁଦ୍ରରେ ମିଶିଥିଲେ । ପୂର୍ବାଭିମୁଖୀ ହୋଇ ଗତି କରିବାରୁ ତାଙ୍କର ନାମ ପ୍ରାଚୀ ସରସ୍ଵତୀ ହେଲା। ସମୟ କ୍ରମେ ସରସ୍ୱତୀ ଶବ୍ଦର ବ୍ୟବହାର ବନ୍ଦ ହୋଇ କେବଳ ପ୍ରାଚୀ ନାମରେ ଏହି ନଦୀ ଜଣାଗଲା ।

ହିନ୍ଦୁ ଜ୍ୟୋତିଷ ମତେ କୃତ୍ତିକା ନକ୍ଷତ୍ର ଛଅଗୋଟି ତାରାର (en:Pleiades) ସମାହାର । ଏହି ତାରାପୁଞ୍ଜ ଏକ ଖୁର ଆକୃତିରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉଥିବାରୁ ନକ୍ଷତ୍ରର ନାମ କୃତ୍ତିକା।

ଅନଲାଇନ ଅକ୍ସଫର୍ଡ ଅଭିଧାନରେ ମାଉସର ବହୁବଚନ ଭାବେ ମାଇସ ଲେଖା ଯାଇଛି କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ମାଉସ ମାନେ ଚୁଟିଆ ମୂଷାକୁ ବୁଝାଏ କିନ୍ତୁ କମ୍ପୁଟରର ମାଉସର ବହୁବଚନରେ ଇଂରାଜୀରେ ମାଉସେସ ଲେଖାଯାଏ।

ହିନ୍ଦୁ ଓ ମୁସଲମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁସମ୍ପର୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ତତ୍କାଳୀନ ଡେପୁଟି ନିଜାମ ସୁଜାଉଦ୍ଦିନ ଖାଁ ୧୭୧୫ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଉଦାର ଧର୍ମୀୟ ଭାବନାର ପ୍ରତୀକ ସ୍ଵରୂପ କଦମ ରସୁଲ ନିର୍ମାଣ କରାଈଥିଲେ । ଇସଲାମ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଏହି ପ୍ରମୁଖ କବରଖାନାରେ ତତ୍କାଳୀନ ଓଡ଼ିଶାର ଡେପୁଟି ନିଜାମ ନବାବ ମହମ୍ମଦ ଟିକା ଖାଁଙ୍କର କବର ଅଛି ମରହଟ୍ଟା ରାଜୁତି ସମୟର ଦୁଇ ସେନାଧ୍ୟକ୍ଷ ୧୭୭୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଦେହତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ଫତେ ଖାଁ ଓ ୧୭୭୬ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଦେହତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ଆଜମ ଖାଁଙ୍କର କବର ମଧ୍ୟ ଏଥିଏରେ ରହିଛି । ଅନେକ ଇସଲାମୀୟ ଧର୍ମଗୁରୁ ଓ ପ୍ରଚାରକଙ୍କ କବର ସହ ୧୭୮୧ରେ ଶେଷ ନିଶ୍ଵାସ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ସାଧୁ ସହୀଦ ପାଣୀଙ୍କ କବର ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ରହିଛି । ୫୭ଏକର ପରିମିତ ଜାଗାରେ ଅନେକ ବୀର ଧର୍ମଯାଜକ ତଥା ଧର୍ମଗୁରୁଙ୍କୁ ଶେଷ ବିଶ୍ରାମ ଦେଇଥିବା ଏହି କଦମ ରସୁଲକୁ ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ନବାବ ସୁଜାଉଦ୍ଦିନ ଖାଁ ୫୦ବାଟି, ନବାବ ଆୟିବଦ୍ଦିନ ଖାଁ ୯୦ ବାଟି, ବାରରାରେ ରାଜା ଜୋନାହି ଭୋନସ୍କେ ୩୧ବାଟି ଓ ଫରୁକ ଖାଁ ସିଆର ୭୦ବାଟି ଜମି ଦାନ କରିଥିଲେ । କଦମ ରସୁଲକୁ ନବାରତ ଖାନ ବାଟଦେଇ ଯିବାକୁ ହୁଏ ଯାହାର ଅର୍ଥ ସଙ୍ଗୀତ ଗ୍ୟାଲେରି । ୧୭୫୭ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ନବାବ ଟିକା ଖାଁଙ୍କ ପୁଅ ମସାଲେହେ ଉଦ୍ଦିନ ଏହାକୁ ନିର୍ମାଣ କରାଇଥିଲେ । ସେହିପରି ଚାରୋଟି ପ୍ରଶସ୍ଥ ଗମ୍ବୁଜ ଏବଂ ମଝିରେ ଏକ ବୃହତ ଫାଟକ ଥିବା ବିଶ୍ରାମ ଘର ରହିଛି । ଏଥିରେ କଳା ଓ ଧଳା ମାର୍ବଲର ସୁକ୍ଷ୍ମ କରୁକାର୍ଯ୍ୟ ରହିଛି ।