2003 чылдың июнь айның төнчүзүнде АКШ-тың Вашингтон хоорайга болган делегейниң биче буурай чоннарының фестивалынга киришкеним солун болган. Бир ай үргүлчүлээн бо фестивальга Тывадан 13 кижи – малчын, чылгычы, даараныкчы, хөөмейжи, даш чонукчулары, хөгжүмчүлер, хөгжүм херекселдериниң чазаныкчылары кириштивис. 2005 чылда «Тыва кызы» ансамбль-биле АКШ-ка чорааш, хоорайлар кезип, тыва ыры-хөгжүмнү, хөөмей-сыгытты американнарга таныштырып турган болзувусса, бо фестивальдың болур чери кудумчу болганы дыка солун. Киржикчилер кылыр ажылын кылыр – даараныр кижи дааранып, чазаныр кижи чазанып орар, хөөмейлээр кижи хөөмейлеп турар. Мен хомустап, бызаанчыга ойнап турумда, Алдар Тамдын, Шон Куирк тыва хөгжүм херекселдерин американнарга таныштырып турду. Көрүкчүлер дээрге эңдерик, хүннүң-не муң-муң кижи сонуургап көөр, сонуургалдыг кижилер канчаар дааранырын, чазанырын, хөөмейлээрин айтырып, тайылбыр ап, өөренип-даа турарлар. Бо фестивальга бүгү делегейден дыка хөй биче буурай чоннар, ооң иштинде Россиядан бистер – тывалар биле калмыктар киржип, боттарының культуразын, уран чүүлүн, ёзу-чаңчылдарын таныштырган. Солун чүүл – Америкада ажылдап, чурттап чоруур бистиң чаңгыс чер-чуртуувус Чинчи Кунгаа албан-биле өске штаттан биске чедип келгеш, очулдурукчулап, дузалажып турганы-дыр. Делегейниң чүк-чүгүнче тывалар тарап, Америкадан эгелээш, өске-даа даштыкы күрүнелерде төлептиг ажылдап турары өөрүнчүг. Кижиниң чаңгыс чер-чуртуу, тыва кижи англи дылга хостуг чугаалап, төрээн Тывазының дугайында тайылбырлай бээрге чоргааранчыг-ла чорду. Культура, уран чүүл ажылдакчызы болгаш кижи кандыг-даа ужуралдарга таваржыр, солун хемчеглерге киржир боор-дур…

Аз чону дайзын болду. Кара-Хөлге шиштештивис. Күл-тигин үжен бир харлыында Алып Шалчы агын мунуп халдап тегди. Аз элтеберин тутту. Аз чону анта чок болду.

Дао – кижини деткип турар күш болуп турар. Ол болза кижиниң чуртталгазында болуп турар болуушкуннарны аайлаштырыптар. Кижи чүгле сагыш бодалынга даянып алгаш хамык чүүлдерни кылып шыдавас, ынчангаш албан угаан-медерелиниң дузазын дилээр, ооң түннелинде частырыгларны кылып турар. Частырыглар дээрге Дао-биле өжээннежиишкин болуп турар.

АН СССР СО ЯФ Инаститут Языка Литературы и Истории. Г. В. Ксенофонтов ""Эллэйада"". Материалы по мифологии и легендарной истории якутов. Издательство ""Наука"" Москва 1977 год. Арын 45 биле 47-48.

1926 чылда моол биле тыва күрүнениң төлээлелери ужуражылга эртирип турган үеде... Моолдуң бир чазак кижизи: “Тывалар моолдуң Эрзин-Тес девискээрин эжелеп алган-дыр” диген. Дондук: “Моол чазак Даргат аймаан бүдүнү-биле сыырыпкан-дыр” диген. Моолдарның аксы хак-ла дээн.