باب ڇهون: شاهه فضل الله جي ٻن خليفن جو بيان، فقير محمد صادق جو بيان، فقير ميان عبدالله جو بيان، سيد فتح الدين شاهه جهانيان پوٽي حيدرآباديءَ جو بيان، ۽ مدئي فقير حجام جو بيان.

ڳوٺ خالي ڀٽ- عمر ڪوٽ کان 14 ميل پري واقع آهي. هي مقبرو ميرن جي دور سان تعلق رکي ٿو. -ان- جي ماپ 16x16 فوٽ ۽ اوچائي 30 فوٽ آهي. مقبري جي چوڌاري ڪوٽ ڦريل ھو. مقامي سردار ھو. مقبرو پڪ سرائون چن سان اوساريل آھي.

جين جي تشريح: سائنس هر جاندار ۾ اها خاصيت ڏٺي آهو ته اهي پاڻ جهڙي ذات پيدا ڪري سگهي ٿو. هر جاندار سان هڪجهڙائي رکندڙ ٻيو جاندار پيدا ٿي سگهي ٿو. ڪڏهن ڪڏهن ان لاءِ ٻن جاندارن جي ضرورت هوندي آهي. ذات جي نقل لاءِ جاندار جي جسم ۾ اصول مقرر آهن. ’جين‘ جي ذريعي اهي اصول سرگرم ٿي ٻچا پيدا ڪندا آهن ۽ اولاد ۾ به اهو مقرر اصول وجود ۾ اچي ويندو آهي. اهڙيءَ طرح دنيا جو سلسلو اڳتي وڌندو رهندو آهي. ’جين‘ ۾ ڊي. اين. اي (Deoxyribos Nucleic Acid) نالي ماليڪيول هوندا آهن. ڊي. اين اي ماليڪيول تمام وڏو ٿيندو آهي ۽ ان جون ڪافي پيچيده خاصيتون هونديون آهن. اهو ٻين ايٽمن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ منظم ۽ طاقتور ٿيندو آهي، ان ۾ اولاد پيدا ڪرڻ ۽ ان جي بيهڪ جا سمورا اصول رکيل هوندا آهن.

تعليمي ماهر، -استاد- ۽ محقق، پروفيسر ڊاڪٽر عبدالرحيم ملڪ، گهوٽڪيءَ ۾ 25 فيبروري 1941ع تي حاجي ڪريم بخش ملڪ جي گهر ۾ ڄائو. 1964ع ۾ بي. -ايس- سي ۽ 1965ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان ايم. -ايس- سي ڪرڻ بعد، ساڳي ئي يونيورسٽيءَ ۾ ليڪچرر مقرر ٿيو. پڙهائڻ سان گڏوگڏ 1970ع ۾ سڊني يونيورسٽيءَ مان پي. ايڇ. ڊي ڪيائين. ڪيترائي مضمون ۽ ڪتاب پڻ لکيا اٿس، -جن- ۾ ”دنيا جا قدرتي خطا“، ”بياباني -ٻوٽا-“، ۽ ”سامونڊي -ٻوٽا-“ مشهور آهن. -ان- کان سواءِ سندس ڪيترائي تحقيقي مضمون ڇپجي چڪا آهن. خيرپور ضلعي ۾ ”مينهن کان کجيءَ جي وڻن جي بچاءُ“ ۽ ”بياباني ٻوٽن جي مطالعي“ بابت ٻه وڏا تحقيقي ڪم سندس نگرانيءَ ۾ پورا ٿيا. جڏهن ته گهوٽڪيءَ ۾ سندس نگرانيءَ هيٺ ”ملڪ ايڊيوڪيشن سوسائٽيءَ“ طرفان ٻه ادارا ”اماره ماڊل هاءِ اسڪول“ ۽ ”اماره ايڊيوڪيشن ڪاليج“ قائم ڪيا ويا. پاڻ نئشنل بوڪ فائونڊيشن جو ڊائڪريٽر (79- 1973ع)، چيئرمئن مائڪرو بايولاجي (73-1972ع)، ڊائريڪٽر فئڪلٽي آف سائنسز، شاهه عبداللطيف يونيورسٽي ۽ ٻين عهدن تي رهي چڪو آهي. ڊاڪٽرصاحب اين. بي. ايف جي مئنيجنگ ڊائريڪٽر جي حيثيت سان نيوزلئنڊ، جاپان، سنگاپور ۽ ٻين ملڪن جو دورو پڻ ڪري چڪو آهي. شاهه عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور ۾ وائيس چانسلر جي حيثيت سان خدمتون به سرانجام ڏئي چڪو آهي.

اورکڻ =سڃاڻڻ،ٻاپو =بابو،ٻايڙي =ٻائي،اڍي =اڍائي، پڳ =پير، پڳٽي =دڪي، ڦڳائڻ =اُڇلڻ، جهمڻ =کائڻ، کائو =کانو، گائو، گانو، ڏونگري = بصر، روسڻ = ڪُهڻ، ڏيس وٽو معنيٰ شهر نيڪالي، ترارين جي تر پيئي يعني ترارين جو ڦهڪو لڳي ويو. ڪڇي جي شعر جو نمونو

کيس ڪيُوبيڪ ڄائِي ڪامياب فرانسيسي ڳائڪه مِيلَين ”فاغميغ‟ گوتِيئي Mylène ""Farmer"" Gautier هڪ فرانسيسي ٽي وي شو ڏسندي دريافت ڪيو، جنهن ۾ اليزي پرفارم ڪيو ۽ انعام کٽيو.

هڪ قسم جي -ٻوٽي-، جيڪا سنڌ ۾ گهڻي ٿئي. هن ٻوٽيءَ جا پَنَ دل جي نموني جا ۽ پاسا ڪَٽاءُ وارا ٿين ٿا ۽ اُن جو -ٻج- ڇُڳي جي صورت ۾ هوندو آهي، جنهن جو رنگ ڪارو ٿئي ٿو. هن ٻوٽيءَ جو -ٻج- دوا طور به ڪم اچي، حڪيمن جو چوڻ آهي ته خاص طور ڪوڙهه جي مرض لاءِ مفيد آهي. بابچي مارچ مهيني ۾ پوکبي آهي.

هنن لاءِ ٻي روايت هيءَ به آهي ته سترهين صدي عيسويءَ ۾ سکر سرڪار جي پرڳڻن مان هڪ پرڳڻو ’جتوئي پرڳڻو‘ مشهور هو. هن پرڳڻي ۾ جتوئي، بڙدي، ڪورائي قبيلا آباد هئا، جيڪي سڀئي بلوچ نسل جا هئا. شاهه بيگ ارغون سنڌ تي ڪاهه وقت سندن ٻائيتاليهه ڳوٺ تباهه ڪري ڇڏيا هئا.