estructura ha composición tembiapópe sector primario, omotenondéva anegamiento directo ioikéva modificación omohe’őva decena de miles hectárea odestináva agricultura ha explotación maderera. Péicha hetaiterei mymba ońehundíva proceso omyenyhęva yno’ő guasúpe;

Ary 1935-pe, Pa’i Juan del Rizzo og̃uahẽkuri jeikoha 20 Jasypokõime, ha’éva peteĩ tekoha ha’eñomi haimetete oikóva tesaráipe. Ñepyrũrãme Pa’i del Rizzo oguerekosékuri Hesu Tupãra’y Praga-yguápe upe jeikoha rerekuárõ ha ndaikatúikuri oĩgui peteĩ aty oñemomba’éva upe ta’ãngáre ha ombotoveva’ekue chupe. Pa’i del Rizzo akóinte ogueroviákuri Tupã ohechakuaaha umi omomba’eguasúva Hesu rekove imitãrõguare, oĩre hetaiterei pokatu ohupytyva’ekue Mitãmíre ojeroviávape; upévare Pa’i del Rizzo noñeme’ẽi ha ndaje ohókuri peteĩ mba’ejegua’apohára rendápe ha ojerure chupe peteĩ Tupãra’y ra’ãnga iporãvéva. Mba’ejegua’apohára ojapókuri peteĩ ta’ãnga neporãmbajepéva ha upéva, ary 1937-pe, Pa’i del Rizzo ogueroikékuri tupão pyahúpe, hérape oñemopu’ãva’ekue jeikoha 20 Jasypokõime. Upépe ha upete guive, oñepyrũ Tupãra'y Marangatu ñembojerovia ko’ág̃a iñasãiva yvóra tuichakue javeve.

Karapeguá oguereko pumbyry Copaco ha pumbyry popegua, avei pojoekuéra (medios de comunicación) ha opa hendápe oguahẽ kuatiahaipyre Paraguay pegua.

The Walking Dead omombe'u tembiasa omokyhyjeva, arakañy upei, te'õngue oikove herava sombi oiko ñande Yvýpe. Omembe'u máva manógui ojepe'áva hembiasa, ha ijepe'a monógui ára ha ára.

Oñembopupu sevói, y ha juky peteĩ mba’yrúpe 10 aravo’i pukukue ha upéi ojeheja upépe ho’ysã hag̃ua. Oñembovu porã ñandy ovuporã ha morotĩ porã meve ha oñemoĩ pype ryguasu rupi’a peteĩteĩ, ha avei kesu oñembosa’i pyre, ojepytu’u’ỹre ñembovúgui. Upéi oñemoĩ pype sevói hi’y reheve ha avei avatiky oñemongu’i pyre, ha avei kamby.

Akutiporã (poytugañe'ẽme: Cotiporã) ha'ehína peteĩ táva Pindorama retãme, ñembýpe gotyo. Oĩhína tetãvore Rio Grande do Sul-pe. Opyta 160 km táva guasu Porto Alegre pegua.

Karapegua ojekuaa capital del poyviramo (ha’éva hilo guaraníme), ojejapo rupi ko’pe mba’apo popegua hilo-gui, frazada, poncho, arambohahoja, tupahoja, kyha ha ambuéva. Kóva ojejapo aporeko ojehero poyvi, ojepuruhápe gueteri yma guare tembipuru.

Te'õngue kã (karaiñe'ẽ: momia) ha'e umi yvypóra hetekue térã mymba hetekue ñongatupyre, ipire ha hete pehẽngue ndombyaiva ha ndoñembohasova. Ko te'õngue kã reko ikatu ijaporeko ha'e ava ipotahápe ha ipotahápe'ỹre, ñande yvýpe oĩ heta renda ikãetéva, ha ko'ã renda ombokãva umi te'õngue.

Oĩnguévo pe Batallón Rojas Silva-pe omoñepyrũ pe mba’epu aty umi scouts hérava ndive, ko’ãva ha’e oĩva’ekue pype réra; Luis Osmer Meza, puraheihára, ko karai upéi hérava’kue Luis Alberto del Paraná; Rubito Medina mbarakápe ha clarinetista Benjamín Cabañas.

Tesa (karaiñe'ẽ: Ojo) mokõi mba’e apu’a oĩva mymba ha máva rováre ohecha ha oma’ẽ hag̃ua opa mba’e oikóva ijerére rehe. Oĩ isyva ha itĩ mbytépe.

Glória Maria Cláudia Pires de Morais (Rio de Janeiro, 23 jasypoapy, ary 1963), jekuaáva Glória Pires ha'e peteĩ mba'eapohára jeikuaave eteva tetã Pindorama pegua. Ojapo akue heta ava tee Rede Globo hembiasagua'upe ha heta ta'angamýipe avei.