San Miguel Arcángel ha’e San Gabriel ha San Rafael ndive, umi mbohapy Tupãpysyrõhára oñeñe’ẽvagui Aranduka marangatúpe. Santa Iglesia ome’ẽ San Miguel-pe tenda iporavopyréva ha ohero chupe “Príncipe de los espíritus celestiales”, “milicia celestial myakãhára”. Héra he’ise “Mávapa Tupãicha”. Aña oryrýi ohendúvo héra ikatupyry, imbarete ha ojapokatúgui Tupã he’íva ichupe. Hembiapo tuichavéva ha’e ojapóva, ñanenohẽ mba’evai poguýgui. Ndaha’éi ku jaiko aja yvy’ape’árinte San Miguel oñangarekoha ñane ã rehe, katuete oĩ ñanendive pe aravoitépe, jajehekýi vove ñande retégui, jaha hag̃uáicha yvágape. Upe aravópe ndaje Aña ñandeguerahase hendive ha San Miguel oñangareko ani hag̃ua upe mba’e ojehu.

Upéicha inmigración libaneses omotenondéva Paraguay-pe, ikatu ñamohenda mokõi época-pe: ymaite ha ko’ágãguáva. Umi omoñepyrũva iñesẽ ikatu ja’e mokõi mba’e; motivo político, ha económico. Upe motivo político ombohovái tekotevẽ ha osẽvo apañuãigui ojoajúva Imperio Otomano ko’ã región gotyo.

Maymave tembi’u Paraguáicha, “chipa piri” oguereko heta proteína ha avei ome’ẽ mbarete he’iháicha umi tapicha oñemoarandúva ñane retã rembiasakuére.

Oĩ 222 sua kuñanguéra ndahyeguasuséiva umi tetã kakuaátavape ndoipurúiva memby'ỹrã tembiaporape ko'ag̃agua. Umi tetã kakuaátavape, memby'ỹrã jepuru ombosa'ive ñemano tyeguasu jave térã kuña hyeguasukuaa javépe 40% rupi (270.000 ñemano ojehapejoko 2008-pe), ha ikatu ojehapejoko 70% oñeme'ẽmbaite guive memby'ỹrã umi oikotevẽvape. Oñembopukuve rupive ára hyeguasu jey hag̃ua, memby'ỹrã ikatu ogueru mba'e porã kuñáme imembyvove ha avei imemby oikove hag̃ua. Arapy kakuaátavape, kuña viru mbyaty, mba'erepy, pohyikue, ha imemby rekombo'e ha resãi iporãveta ikatúrõ oipuruve memby'ỹrã. Memby'ỹrã ohupive virupurukuaa ñembokakuaa kuña imemby'i sa'imiehaguére, hetave kuña omba'apohaguére, ha oipuru'ỹvehaguére katupururã ipokãva.

Ary 1980 guive, heñói ha okakuaa arandupýpe haihára, omongakuaa iproducción omboguatáva estilo vanguardista. Heñói etapa pyahu, ñe'ẽpoty ohechaukáva peteĩ época pmbopy'amongetáva poetiza ha heta ñe'ẽpoty carácter amatorio orekóva. Ohaívo kakuaávape oplantea iñe'ẽ hesakãva ha ndaiky'áiva, oikuaauka hemiandu potĩ ombopiro'ýva moñe'ẽhárape.

Aka'ẽ morotĩ michĩ (karaiñe'ẽ: Frutero overo) / (latinañe'ẽme: Cissopis leveriana) ha'e peteĩ guyra oĩ Ñembyamérikape, Yvytyrysyi Andes kuarahysẽme. Oiko ka'aguy rembe'y ha ñúme.

Oujey Paraguaýpe ary 1950 jave, dictadura oĩramo guare, ha ho’a ka’irãime heta jave he’i aguére hemiandu umi kuatiahaipyre oñanimáva guivépe oguenohẽ ihaipyre.

Eldorado táva Argentinapegua. Oĩ Ysyry Paranarembe´ype ha oguereko 47.556 tavayguakuéra. Ha´e táva mbohapyha guasuvéva Misiones (Argentina)-pe. Opyta 207 kilómetro Posadasgui ohóvo ruta nacional n° 12 rupi. Oñemoheñói kuri ko táva Ary 1919 jave.

TetãInglaterra-pe oñembokatupyry literatura Francia ha Inglaterra-guape avei ñe’ẽ Alemania-gua. Hetá ára avei oñeha’ã avei oñembokatupyry haguã Derecho Internacional Público y Privado-pe upe King’s College oĩva Universidad Londres-pe.

“Chipa guasu” ojejapo hag̃ua ojeporu sevoieta ndatuichaitéiva, ha, juky hesa guasúva, kure ñandy, ryguasurupi’a, kesu pyahu, kamby ha avatiky (avati’ýva ikyrỹiva).