ПIирер: Киримкъулудин пIир, Пиркъулидин пIир (и пIирел хзан хуьдай дуаяр ийида), ЦIамар пIир (версия хьиз гьелени инал сур мучугърин хуьруьн хандакIар алай лугьузма), Агъаметан кике авай пIир (и пIирел аялар авачирбур фида). СултIанан кьвалаллай пIир (и пIири тандал хирер алайбуриз куьмекда).

XIX виш йисуз Вини Арагъ вири Куьре округдихъ галаз Урусат империядин гъилик акатзава. Империядик квай чIавуз, хуьр Дагъустан вилаятдин Куьре округдин Гуьне наибвалдиз талукь тир. ДаркIуш, КIахцугъ, Татархан ва Птидхуьр хуьрерихъ галаз Татарханрин хуьруьнжемятдик акатзавай.

XVI виш йисалай 1839 йисал кьван хуьр Дукъузпара азад жемиятдик квай. 1839 йисуз Лгар вири Самур округдихъ галаз Урусат империядин гъилик акатнай. Империядик квай чIавуз, хуьр Дагъустан вилаятдин Самур округдин Докъузпара наибвалдиз талукь тир. Храх ва Ухул хуьрерихъ галаз Ухулрин хуьруьн-жемиятдик квай.

Инра памбагдин плантацияяр цадайла ДДТ ва муькуь токсик химиядин дефолиантар кардик кутунин себебдалди, накьв ва чилин кIанин ятар виже текъвер гьалариз атанва. Бегьем накьв авачирвиляй ина тарарин экъечIуниз герек тир шартIар авач. Икьван гегьенш чилерал тарарин кьитвили экология лапни барбатIзава. Чкаяр баябанриз ухшар жезва.

Кьиблепатан Кореядин Парламент — са кӀеретӀдин Халкьдин кӀватӀал (299 чка) я. 245 депутат хкягъзавайди я артухвилин системадай. Депутатдин къуватдин чӀав 4 йис я. Хкягъунар Парламентдиз 1948 йисалай тухузвайди я.

Хуьре хуьруьн администрациядин дарамат, алакъайрин идара, клуб, колхоз, кьулан мектеб, интернат, фельдшервилинни акушервилин идара, малдарвилин ферма кардик ква.

Хуьр къулай ва иер чкада авайвиляй иниз куьч хьана уьмуьр гьализ кIанзавайбурун кьадар садрани кимиз тушир. 1700 - 1800 йисара иниз Омарбеганни Кьасумбеган мукьвабур куьч хьанвай. Абурун мукьвабурукай сад Эмиргьемзебега урусрин начальникрин куьмекдалди хуьре, целди кIвалахзавай цIапурар галай регъв эцигнай. Хуьруьн муькуь рекьверилай тафават гваз и цIийи регъв мадни пара къуват авай ва бегьер гудай регъв тир. Гьавиляй хуьруьнвийри адаз «ЦIай-регъв» тIвар ганвай. Эмиргьемзебега вичин такьатралди хуьре гражданвилин мектеб эцигнай.

Видади Юсибов (Кьвепеле район, Эмирван хуьр) — америкадин тIвар-ван авай лезги алим. Илимдин машгьур Esquirer журналди къейд авурвал, В. Юсибов ""Америкадин илимда виридалайни умуд кутунай ва машгьурвал къазанмишнавай 10 касдин жергеда ава"".

Администрациядин юкь — Бургимакмахи хуьр я. Хуьруьнсоветдик акатзавай хуьрер: Бургимакмахи, Ахсакадамахи, Вини Кавкамахи, Узнимахи, Какмахи, Чинимахи, Яраймахи.

Лезгийрин чӀехи алакьунар ва агалкьунар авай зари Муьзеффер Меликмамедов ва адан ялав квай эсерар — очеркар, гьикаяяр, шиирар ва поэмаяр — заз алатай виш йисан 90-йисарилай таниш я. Абуру, иллаки «Лезги тӀвар алатӀа» ктабди зун гьейранарнай. «И къубави зурба шаир я, — лагьанай за Дагъустандин зарийриз. — Адан шииррин гьар са цӀар кӀелзавайдаз са дава, са дарман, са хьел ва са жида я. Абур гьакьван метлеб авай, халкьдин тӀал алай месэлайрикай кхьенвай, художествадин жигьетдай вини дережада авай чӀалар-жавагьирар я».