Secònd al cgnusèinsi astronômichi ed l'antichitê, i pianēt (oséia tōt i côrp celèst che gh'àn un muvimèint fêls, dòunca ânch al Sōl e la Lûna), ēren despôst, dal d'ed fōra al d'ed dèinter, in sté ōrdin: Santûren, Giôve, Mêrt, Sōl, Vèner, Mercóri, Lûna.

A gh'é dû pinsêr, arpurtê dal Pagliani, in mērit a l'urègin dal nòm Salvatèra, al prém l'é ch' al pré deṣgnîr da Salvatoris terra perché la só cēṣa l'é stêda dedichêda, tèimp fà, al SS. Salvadōr , al secònd pinsêr l'é ch' al pré deṣgnîr da tèra sêlva, fôrsi perché l'é scampêda a 'na quêlch saczêda o aluviòun.

Al Zampòun l'è un salómm tìpic ed la pruvèinza ed Mòdna. Al vìn fât cun d'la chèrna ed maiêl impastèda e méssa in d'al zampòun del maiêl (da chè al námm). Al-s fà a Mòdna, a Mantva, a Cremòuna e in ètri pèrti d'al nord Itàlia.

L'è una vardùra clas cultìva in tal tèr, quènd cl'è matura l'avrèb da esàr d'un bèl ros impiè, quènd cl'è azèrba l'è d'un bròt virdè. I la dròva i cuntadè e la zènt ad campègna da fè la cunsèrva, invezì quì dla zitè i la va a cumprè a e marchè za còlta.

An n'è mìa precîṣa l'urègin dal nòm, ind i vèc documèint l'è scrét in divêrsi manēri: ""Aligante"", ""Ligonchium"", ""Ligontum""o ""Ligustrum"" còst al gnriré da Légor, a sèmbra difâti che in tèimp luntân j Euro-Africân a s'în môs da l'Âfrica, atravêrs al regiòun dal Mediteràneo, a la cunquésta ed l' Eurôpa e che ind l'Itâlia setentriunêla în stê ciamê Légor. Da di documèint stôrich dal 1075 a riṣûlta che Ligûnchi l'é stê 'na Cōrt. La Cuntèsa Matélda ed Canòsa, int al 1076, l' à dê la cōrt ed Ligûnchi a la Badéia ed Frasinôr per prèir finansiêr la furtificasiòun dal Castèl ed Carpnèida cûntra i pusèbil atâch 'd Arrigo IV Rè ed Germâgna che in còl tèimp l'ēra in lôta cun Pêpa Gregorio VII. A 's gh'àn incòra nutési ed la Cōrt in un ât ed l'Imperadōr Federico I, al Barbaròsa int al 1158. Int al XIV sècol la fêva pêrt, insèm a Piōl di fèdev di Dallo ed Silân, 'na Sgnuría che, ind l' Apenèin, fra vicèndi altêrni a l'à fâta da padròun fîn a calêr e sparîr a Gôva ed Véla Mnôs al tèimp ed la Rivulusiòun Francèiṣa. Int al 1383 Ligûnchi e la só Rôca e cun Piōl în pasê ind al mân ed la faméja di Vallisneri ch'ēren padròun insèm a i Dalli dal castèl ed Piōl. Int al 1431 Piōl cun al só dipendèinsi ind al teritôri ed Ligûnchi e a Vâlj al s'è cunsgnê a Nicolò d' Este. Per ûn sècol e mèz la Véla ed Ligûnchi l'à fât pêrt ed la podesteréia de Mnôs e pó, cun Ospidalèt, Predêr e Cànōva, l'è dvintê pusès dal faméj Bertocchi e Bernardi. Al Dóca Rinaldo d'Este, vêrs la metê dal 1600, per 17.000 scûd là vendû Ligûnchi a i Cûnt Ferrarini. Int al 1750 Ligûnchi l'è pasê a la famèja Becchi a la fîn a i cûnt Contuti Castelvetri. Al tèimp ed la Rivulusiòun Francèiṣa Ligûnchi l'è stê dichiarê Cmûn sòta al cantòun de Mnôs. Cun la Restaurasiòun dal 1815 l'è dvintê incòra indipendèint. Int al Dizionario topografico storico degli Stati Estensi (1821-25) G.Tiraboschi al spieghêva acsé 'na pêrta ed la stôria ed Ligûnchi