Hók-ciŭ-uâ găk 19 gáu 20 sié-gī sèng-hâiu, ĭng-ông hiê-tūng bô huák-sĕng sĭng gì biéng-huá. Sṳ̀-ngṳ̄ diē-sié gì siăng-mō̤ huák-sĕng dĕ̤k-ĭng-huá hĕ̤k-ciā lôi-ĭng-huá. Găk Háng-ngṳ̄ diē-sié, sṳ̀-ngṳ̄ diē-sié gì siăng-mō̤ â̤ huák-sĕng cūng-kuāng biéng-huá gì ngṳ̄-ngiòng ng sê cĭng sâ̤.

Téng 1405 nièng kăi-sṳ̄ Īng-lŏk Huòng-dá̤ puái Dâng Huò chók-hāi kó̤ gì-tă guók-gă. Cuòi cêu sê lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì Dâng Huò lŏ̤h-să̤-iòng. Dâng Huò dŭ liāng lŏ̤h-să̤-iòng 7 huòi, có̤i cṳ̄ng sī diŏh gĭng-dáng Éng-dô gì Gū-lī.

Hī sèng-âu Săng-hāi-guăng (山海關) sê Mìng-dièu gâe̤ng Muāng-ciŭ (滿洲, hiêng-câi hô̤ lā̤ “Dĕ̤ng-báe̤k”) gì biĕng-gái. Mìng-dièu puái Ngù Săng-gié (吳三桂) kó̤ siū guăng. Ciā Ngù Săng-gié sê siŏh ciáh chók-miàng gì ciŏng-gŭng, Muāng-ciŭ-nè̤ng dŭ iā giăng ĭ.

1899 nièng: Transvaal Gê̤ṳng-huò-guók gâe̤ng Orange cê̤ṳ-iù-băng ciáng-sék sŏng-buó hióng Ĭng-guók kăi-ciéng, Dâ̤ 2 ché̤ṳ Boer Ciéng-cĕng báuk-huák.

Ngièng Hók huăng-ĭk să̤-huŏng cáuk-pīng, tái-dô iā nêng-cĭng. Găh Tiĕng Iēng Lâung gì sê̤ṳ diē-sié, ĭ siā gáu: ""Ĭk-sê̤ṳ săng nàng: Séng Dăk Ngā"" (譯事三難: 信達雅). Séng, cêu sê ng-sāi gāi-biéng nguòng cáuk-ciā gì é-sé̤ṳ; Dăk, cêu sê ngṳ̄-ngiòng diŏh tŭng-sáung, hù-hák ngṳ̄-huák; Ngā, cêu sê sāi sṳ̀ cô̤ guó diŏh ô ngā-dé. Cī guó uâ dó̤i hâiu-sié īng-hiōng cĭng duâi, ék-dĭk gáu gĭng-dáng, nè̤ng ĭng-nguòng nêng-ùi ""Séng"" ""Dăk"" ""Ngā"" sê puáng-duáng huăng-ĭk hō̤ ngài gì biĕu-cūng (chŭi-iòng Ngièng Hók cê-gă táu-dā̤ mò̤ cūng-kuāng gōng guó).

Huák-sĕng làu-háik chāng-áng hâiu, céng-hū kăi-sṳ̄ găk cuòng-guók niĕh nè̤ng, dàng-ák ông-dông gì chăng-gă-ciā gâe̤ng ciĕ-tì-ciā, géng-cī nguôi-guók muòi-tā̤ dó̤i sê̤ṳ-giông có̤ bó̤-dô̤. Gê̤ṳng-sāng-dōng nô̤i-buô dùng-cìng hŏk-sĕng gì dōng-uòng iâ ké̤ṳk chĭng-sā̤, Cūng Cṳ̆-gé Diêu Ciē-iòng (趙紫陽) dēng nè̤ng ké̤ṳk nuōng-géng. Céng-hū gì dàng-ák hèng-ùi sêu gáu guók-cié ṳ̀-lâung gì kiēng-cáik.

Dalai Lama 14-sié (1935 nièng 7 nguŏk 6 hô̤ – ), huák-miàng hô̤ lā̤ Tenzin Gyatso (Câung-ngṳ̄: བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་), sê Câung-diòng hŭk-gáu Gelug-puái gì dâ̤ 14 sié Dalai Lama, iâ sê hiêng-câi gì Dalai Lama, diŏh 1940 nièng dĕng-gĭ. Ĭ sê Să̤-câung dŭk-lĭk ông-dông gì cĭng-sìng liāng-dô̤-ìng, diŏh 1989 nièng dáik gáu Nobel Huò-bìng Ciōng.

Gáu-huòng (教皇), iâ hô̤ lā̤ gáu-cŭng (教宗), sê sié-gái Lò̤-mā-tiĕng-ciō-gáu gì có̤i gŏ̤ cŭng-gáu liāng-dô̤-ìng, iâ sê Vaticano gì guók-gă có̤i gŏ̤ nguòng-siū.

Diêng-nō̤ (電腦) iâ hô̤ lā̤ gié-sáung-gĭ (計算機), sê hiêng-dâi gì siŏh cṳ̄ng iā gŏ̤-ngék gì diêng-ké, có̤i cā sê dò̤ lā̤ dŏng gé-sáung-ké sāi gì, gáu-muōi-lāu hiêng-câi huák-diēng iā ká̤, â̤ dé̤ṳng có̤ iā sâ̤ dâi-gié.

Gū-piéu (股票) sê siŏh cṳ̄ng céng-guóng, sê gū-hông gŭng-sĭ buóh siōng cháu cièng huák ké̤ṳk dàu-cṳ̆-ciā gì siŏh cṳ̄ng dâi-biēu gŭng-sĭ buô-hông cṳ̆-gĭng sū-iū-guòng gì bìng-céng. Mā̤ gáu gū-piéu gì nè̤ng cêu sê gŭng-sĭ gì gŭng-dŭng, áng chiū lā̤ gū-piéu só-liông gì dŏ̤ gâe̤ng ciēu ô guòng-lĭk buŏng-è̤ng, bók-guó nâ sê gŭng-sĭ siăh-buōng gì uâ, gū-dŭng iâ â̤ sêu gáu sŭng-sék.

Chŏng-săng-kṳ̆ gô-dā̤ sê să̤-huŏng liāng-sê̤ṳ-guāng gì dê-huŏng, ô iā sâ̤ huăng-giāng lì cŭ-uái dêu, gó-chṳ̄ ô iā sâ̤ să̤-iòng gì gū-cék gâe̤ng gáu-dòng.