Biniʼantʼąąʼtsózí 09go yoołkááł yę́ędą́ą́ʼ Naakáí Hastiin Lt. Col. Manuel Antonio Chaves (Yootó Hahoodzo biVolunteer Militia) naatʼaanii abidiilyá, díí éí Shash Bitooʼgi siláołtsooí bikin siʼáánigi. Biyaagi nidaalnishígíí éí 7 officers daʼnilį́ áádóó 203 siláołtsooí. Naas hódéíshzhiizhgo éí Hastiin Manuel Antonio Chaves yáʼátʼééhgo naatʼáanii nilį́ʼ bidiiníʼgo bikʼéʼ hóstʼáá, biniináʼígíí éí chʼiyaan adóóleʼéʼ Naabeehó yiitéʼnį́į́hgo yaʼnaagáá bidiníʼ áádóó siláołtsooí ałdóʼ doo akʼéʼ daʼhóółį́ʼda dazlį́ʼ. Biniʼantʼąątsoh 10go yoołkááłgo éí łį́į́ʼ ałgáá dikáago baʼnidiildéí áádóó éí banaʼaldééhgo táá yiiskąąʼ. Naaná beezhee hólǫ́ʼniʼ ałdóʼ aadi daʼdlááhgo baʼnaʼaldééh, Hastiin Manuel Antonio Chaves yéélą́ aslį́į́hgo akwii tʼéíígo baʼnaʼaldééh. Áádóó saah hazlį́ʼgo Naabeehó dóó siláołtsooí ałkʼiʼjéé áádóó beeʼeldǫǫh łaʼ yiidéísdǫǫhgo táá oosdéíʼ. Áádóó 200 ánéelą́ąʼgo Naabeehó siláołtsooí yiʼkʼiʼjééhgo yaʼnidiikáí, áádóó siláołtsooí beeʼeldǫǫh déídeisdǫǫhgo 12 Naabeehó neezná áádóó 40go éí daasná. Akwiidaʼ hótʼį́ʼdiʼ doo bikʼíʼjįʼ Hastiin Gen. Edward Canby naaltsoos yiyiikééd. Díí éí Hastiin Chaves naaltsoos beeʼkééd, ákó ndi áádóó naaltsoos ayiiláda. Éí biniiná; Hastiin Chaves atsá bidooltʼé áádóó éí Hastiin Captain Andrew W. Evans akiʼ kééh iiyá. Áádóó Hastiin Chaves éí Beeʼeldííldahsinilgo aaná biʼdoolá, áádóó éí siláołtsooíjiʼ aahwiinítʼį́ bá hooghanji baʼhwį́į́stʼį́ʼdiʼ.

Chʼosh bikágí ntłʼizí ditłʼooígíí éí chʼosh bikágí dantłʼizí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí éí ""Pilumnoidea"" deiłníigo deiyózhí. Chʼosh bikágí ntłʼizí ditłʼooígíí éí tónteel tʼáá ałtso biyiʼdi dahólǫ́.

Chʼosh bitsʼaʼígíí bigaan dahólónígíí éí Chʼosh Bikágí Daalzhólígíí dah yikahjí atah daasdzoh; adóó éí tónteel biyiʼdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí éí ""Brachiopoda"" deiłníigo dayózhí.

Tó wónaanídę́ę́ʼ tsísʼná éí 5–15 mm ádaníłtso. Bitsʼíís éí łizhin dóó łitsxogo naashchʼąąʼ łeh. Łeeyiʼdi éí dabighan. Chʼil bijeeh dóó tádídíín éí bichʼiyąʼ.

Séítahgi chʼosh bitsʼaʼí éí Chʼosh Bikágí Daalzhólígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí éí ""Mactridae"" deiłníigo deiyózhí. Séítahgi chʼosh bitsʼaʼí éí tónteel tʼáá ałtso biyiʼdi dahólǫ́.

Łeetsoii éí tséghádiʼnídínii átʼé áádóó chemical element éí (S); periodic table néélʼį́į́hgo naaltsoos bikáaʼgi, łeetsoii éí námboo 16 góneʼ yiisdzoh.

1838 biyihah yę́ędą́ą́ʼ Mąʼii Deeshgiizhnii kʼéhgoʼ adaʼałį́į́hígíí ałʼą́ą́h aadza, díí éí Kiisʼáanii Towají yaʼdaałtíʼígíí Mąʼii Deeshgiizhnii yaʼniiná. Díí Kiisʼáanii nidaʼhaznáʼígíí éí bikin Pecos hoolyéʼdę́ę́go nidaʼhazná. Aadę́ę́ʼ Naakáí dóó Naałání bikʼé daʼadiiná. Mąʼii Deeshgiizhjį́ nidaʼhaznágoʼ Mąʼii Deeshgiizhnii dinéʼiʼ biłdaʼahéégoʼ Kiisʼáanii baʼnidaʼhazná (Mąʼii Deeshgiizhnii dóó Kiisʼáanii Pecosdę́ę́ʼ nidaʼhaznáʼígíí éí tʼaałá bizaad yéiyáʼ daałtiʼ, díí éí tʼaałá Towají yaʼdaałtí). 1936 biyihah yę́ędą́ą́ʼ Wááshindoondi bee hazʼáanii ádeiłʼíní naaltsoos hadéídiilá, díí éí Mąʼii Deeshgiizhnii dóó Kiisʼáanii Pecosdę́ę́ʼígíí tʼaałá nilį́į́hgo aalyá. Diishjį́go Kiisʼáanii Pecosdę́ę́ʼ nidaʼhaznáʼígíí tʼaadiʼ akwéíʼé Mąʼii Deeshgiizhgi daʼbighan.