Кижи бүрүзүнүң амыдыралынга күш-шыдалды, сагыш-сеткилди өй билбес мөңнээрин негээр онзагай үелер турар. Бодунуң эвес, а өске улустуң чаагай чоруунуң дугайында чугаа чоруп турар болза, күжениишкин хөй дакпыр улгадыр. Кажан сээң күжениишкиниңден он, чүс кижиниң эвес, а бүдүн чоннуң салым-чолу хамааржыр болза, шуут-ла дескежир аргажок байдал туруп кээр. Чээрби чылдарның төнчүзүн, үжен чылдарның эгезин кижиниң шыдаар шааның эң бедик деңнелинге чурттап эрткен Иргит Шагжыржап чогум-на ындыг байдалга таварышкан.

1945 чылдың март 24-те ССРЭ-ниң Дээди Совединиң Президиумунуң айтыышкыны ёзугаар Хомушку Намгай-оглу Чүргүй-оолга Совет Эвилелиниң Маадыры атты тывыскан. Ленин ордени база «Алдын Сылдыс» медалы-биле шаңнаткан.

Ада-ие кижиниң сагыш-сеткили болза, Айның,Хүннүң херели дег, чер –делегейни кезээде чырыдып турар. Ада-ие ажы-төлүн сеткилинде кезээде хайыралап, олары кайда-даа чораан болза,үргүлчү кады чоруп турар.

Моңгуш, Байыскылаң Танзын оглу азы Байыскылаң, Моңгуш Танзын оглу(чаа паспорт ёзугаар) (орус. Монгуш Байсклан Танзынович) (1913 - 1986) - Ада-Чурттуң II Улуг Дайынынга киришкен тыва эки турачы, төречи (политик). Ук дайынга Ровно хоорайның хостакчызы.

Изим базар чаңгыс кыс чүвем шаажылалды шыдап эртер ирги бе? (М. Кенин-Лопсаң). Мында ""изим базар"" деп быжыг сөстүң утказы дорт эвес. ""Ис базар"" дээрге кандыг бир кижиниң, азы төрээн улузунуң кылган ажылын уламчылаарын ынча дээн. Азы чок болза, кижи ада-өгбезиниң чуртаан чурталгазын эдерип чурттап чоруй баар боор чүве. Адазы малчын болза оглу база малчын болур, иези башкы болза уруу база башкы болур ...

Пианист (англ. The Pianist) — Роман Поланскиниң француз-немец-англий-поляк төөгүзү, драма кино. «Оскар» деп шаңналды ""тергиин актернуң оюну"" болгаш ""тергиин режиссура"" дээш алган.

Мону бодап кээрге, ие кижиниң ынакшылы кайы хире улуг дээрзин билдингир.Уруг-дарыг өгден үнүп,ыракта чоруурга, ие кижиниң ынак сеткили ооң-биле кады чоруп,уруг-дарыы доңуп-дожап,аштаар-суксаар човулаңга таваржы бээрийне деп коргуп олурар.Бир эвес уруг-дарыы кандыг-бир,биче-даа бол,човулаңга таварышкан деп дыңнаар болза, авазы аъш-чем –даа амзавастап,үргүлчү-ле сеткилиниң човулаңын эдилеп,тайбың олуруп шыдавас болу бээр.

…, тыва быжыг сөс каттыжыышкынын мынчаар тайылбырлап болур хире: быжыг сөс каттыжыышкыны дээрге чаңгыс ниити уткалыг, ийи ийикпе оон хөй доктаамал компонентилерден тургустунган, утказында тускай аян бар, дылдың бир эге кезээ болур.

Водка (о узадыр адаттынар) (орус. Водка) - арыглап каан спиртти суг-биле холааш кылган ажыг эзиртир бүдүмел. Хораннарга үе-үези-биле хамаартып турар. Делегейниң көвей чурттарында хоран дээш хоругдаан.

Дондук ийи кыс уруглуг турган. Хеймер уруун Чолдак-Кара дээр турган. Улуун Бичии-Уруг дээр турган, ол кижи Баян-Таланың алдарлыг механизатору турган. Ашаа Сат Седип деп кижи. Седип биле Бичии-Уруг дөрт ажы-төлдүг турган, ийи оол биле ийи кыс уруг. Улуг уруун Чолдак-кара дээр, ол кижи Ак-Туругга чурттап чораан. Ооң уруг-дарыы Роза биле Шолбан ам-даа ында чурттап чоруур.