Ind al II sècol préma ed Crést i rumân j ân cunquistê la piâna dal Pò, e pó ânca l'Apenèin arzân dôpa avèir tirê zò l'impurtânt cèinter légor ed Suismontium (Bismantova). Sènd che i rumân, dapertót in du j în andê, j în sèimper stê dimòndi interesê ai cèinter conômich e militêr pió impurtânt, e's în impiantê ânca a Luceria e armes'cê cun la gînta ch'l ēra bèle lé. Cun ste cambiamèint, còl ch'l'êra sōl un marchê a l'avêrta l'é dvintê na sitê dabòun, cun cà, palâs póblich, strêdi salghêdi, merciapē e servési per mercânt e viazadòur, cme stâli pr'i cavâj e al bestiâm cun l'âcva curèia e spiâs per la mercanséia. La cunquésta la n'à mia spasê via del tót la tradisiòun di légor, perché i român cunquistadōr e n'avîven interès a fêr scumparîr al j uṣânsi dal post, mó sōl a dvintêr i padròun. Al dòu cultûri e s'în mis'cêdi pôch a la vôlta, facilmèint a sègvit ed matrimòni tra gînta dal pòst e furastēr rumân.

Vèini termêli impurtânti în a Cervarèṣa, int al comûn ed Buṣâna, mèinter còli ed Quâra ed Toân, cgnusûdi dal tèimp di rumân e fîn al medioēv, în stêdi bandunêdi e quêsi sughêdi cōlpa dal salatêdi e di taramôt che a n’ àn stumpê al cōrs. Al fûnti ed Puiân ed Véla Mnôs, ch’în dimòndi bundânti, aspèten d’èser sfrutêdi.

La stasiòun la gh'à un setōr mêrci cun al magaşèin: incō (2010) al magaşèin l'é stê cunvertî in depôşit. L'architetûra da magaşèin l'é cumpâgn a còla dal j êtri stasiòun feroviâri italiâni.

Al Muséo Gonzaga al tîn 15 tra sêli e salèti ed l’ apartamèint dal sincsèint di Cûnt, l’é al piân nôbil ed la Rôca di Gunṣêga, prugetê, fât e decorê sòta la diresiòun ed Lelio Orsi. Soquânti dal sêli a gh’àn i sufét a castòun e decorêdi da sculêr ed l’Orsi in particulêr Orazio Perucci (1548 – 1624). I dimòndi camèin che gh’în int al câmbri, fât cun al mêlmer rôṣa ed La Rocca Veròuna, in ôvra d’ artigiân sèimper sculêr ed Lelio Orsi.

A livèl internaziunèl al muvmänt suzialéssta al nâs cme un muvmänt paciféssta e favuràvvel a l'autodeterminaziån dî pòpol, al cuntrèri dal naziunalîsum e al imperialîsum. Praticamänt socuant partîd sucialésst o d'adès i finéssen par bandunèr al pacifîsum e l'internaziunalîsum, financh par dîr bän ali imprais ed guèra dî låur pajîs con motivaziån patriòtichi. Sta voltagabèna la dimåsstra in socuant pajîs pulèmich e sisiån.

La pruvincia ad Piaṡëinsa la cunfëina ovest cun la Lumbardia (Pruvincia d' Pavia) e cun al Piemont (Pruvincia ad Lisandria), a est cun la Pruvincia ed Pärma, a nord cun la Lumbardia (Pruvincia ad Lod e Pruvincia d' Carmånna) e a süd cun la Ligüria (Pruvincia d' Genua).

Al gvêren ed l'imperadōr Enrico IV l'é stê caraterişê dal tentatîv ed rifursêr l'avtoritê imperiêla. In realtê as tratêva ed catêr un difécil quiléberio ind l'asicurêres da 'na pêrt la fedeltê di nôbil sèinsa, da cl'êtra, pêrder l'apôg dal pêpa. Enrico l'à més in perécol tót dû i lavōr quând al decéd ed dêr la diòceşa ed Milân dvintêda lébra. Còst l'à fât e-scupiêr 'na grôsa quistiòun cun pêpa Gregorio VII, ch'l'é pasêda a la stôria cun al nòm ""Lôta p'r al j investidûr"".

Dal 1837 l'è creè la Pórta Nôva e al vièl Vittorio Emanuele II. Dal 1848 Bêrgum la fa cme Milàn int'äl Sèt dé. Al treno al rîva a Bêrgum dal 1857.