Чодураа Семис-оол уруу Тумат (1974 чылдың январь 17-де төр.) — тыва хөөмейжи, «Тыва Кызы» аттыг херээжен хөгжүмчү бөлүктүң үндезилекчизи болгаш удуртукчузу, Тыва Республиканың Алдарлыг артизи.

Доржу Демировичини авторнуӊ бо тодаратканындан аӊгыда, ук чогаалда өске болуушкунардан ол кыиыл дээрзи улам билдинип кээр: «Караӊгыда өг даштынга… диспетчер Шеӊнени… хоюг эъдин тааладыр куспактаан-даа…»; «Эзирни тендирип… чугаазы үнүп… Чеченден салдынмайн барган»… Шеӊнениӊ чугаазындан илерээни болза: «Чанып чоруп олурувуста, Доржу Демирович Чеченниӊ спортивказынче кузуп каапты…».

Уран-чечен бо чогаал Маадыр-оол Ховалыгның дээре дээн чогаалдарының бирээзи болуп турарының бир чылдагааны болза, кижилерниң аразында хамаарылганы-даа, үениң маңын-даа тодаргай көргүскенинде.

Хонукту дүн, хүнге чарарындан аңгыда ""даң бажы"", ""чер чырып келген"", ""хүн херели дээп келген"", ""биче дүъш"", ""улуг дүъш"", ""дүъш соо"", ""хүн чүгүрүүнде кире берген"" дээш болгаш оон-даа өске бичии хемчеглерге үлеп турган. Оон аңгыда ""хар шокарлай берген"", ""хар эрип калган"", ""көк үнүп чыдар апарган"", ""хек-даван чечектели берген"", ""чер суггарар үе"", ""тараа тарыыр үе"", ""сиген бажы четчи берген"", ""хой кыргыыр үе"", ""чулук үези"", ""тараа хоорзу баш тырта берген"", ""тараа бажы четчи берген"", ""көк-хевек үези"", ""кара-доңдак дүже берген"", ""шалың дүже берген"", ""хыраа дүже берген"", ""башкы хар чаапкан"" дээн чергелиг домактар шаг-үениң өскерилгези чылдың кандыг үезине болуп турарын чигези-биле илергейлээр.

1943 чылдың май 20-де ТАР-ның эки турачыларының баштайгы бөлүү-биле фронтуже аъттаныпкан. Кезек үе иштинде Горький хоорайга тыва эки турачылар дайынчы белеткелин эрттирип турганнар. 1944 чылдың февральда тыва эки турачылар 25-ки танк полкузунче кирген болганнар. Ч. Хомушку Украинаның 2-ги фронтузунуң 52-ги шериинче кирген, 1944 чылдың февраль 25-де фронтуже үнүпкен. 1944 чылдың мартта 25-ки полку Бугск-Днестр халдаашкынының операциязынга киришкеннер.

Бункер (Майык:Lang-ge) - чер адаанда бетоннап тургаш кылган хорагдап чаштынар чер. Бункерлерни I болгаш II Делегей Дайынынга дыка нептереңгей ажыглап турган.

Эрги феодалдыг Тывага херээжен кижиниң хөөмей күүседиири хоруглуг турган. Бир-ле дугаарыында А. Аксеновтуң “Тыва чоннуң аялгалары” деп номунда билдингир хөөмейжи Сорукту Кыргыс уруу-биле кады хөөмейни күүседип турганын бижип турар. Мөнгүн-Тайга чурттуг хөөмейжи Аңгыр-оол Хертектиң кырган-авазы, авазы хөөмейни дошпулуур-биле үдеп оргаш күүседип чораанын “Хөөмежиниң бодалдары” деп номда бижээн.