Yuurooppi ardii torbaan kessaa tokko dha. Yuurooppi fuulaa fi ji'ooloojii isheen fiixee dhiha Peniinsulaa Yureeshiyaa yoo taatu, dhiha Eshiyaatti argamtii.

Si'a tokko akka sagantaa kana akka raawwatu erga ajajamee booda, kompitarri hojii ida'uu irra deddeebi'aa kana odoo nama hin barbaadin hojjata. Kanarratti dogoggora wayiitu gonkumaa hin hojjatu. KM (PC) ammayyaa hojii kana yeroo gabaabduu yoo sekendii bakka miliyoonatti qoodne argannu keessatti raawwata.

Baay’innaa barattootaa 1986 2007 Olmaa daa’immanii 0 217 Zeeroo claasii 0 2,300 Barattoota 1-4 - 20,753 Barattoota 5-8 - 1,724 Barattoota 9-10 - 6632 Barattoota 11-12 - 268 Barattoota fedhii addaa 0 16 Gamaa Bishaan Dhugaatiitiin Hojiwaan Bishaanii dhugaatii bara 1984 hanga 2007 hojjatamaan fi Bu’aawwan akka Aanaa keenyaatti argaman • Bara 1984 Uwwisni Bishaan dhugaattii %3 irraa turree hanga bara 1997 tti uwwisni bishaan dhugaatii Aanaa % 10.28 akka ol guddatu godhuun danda’ameera. • Bara 1997 Uwwisni bishaan dhugaatii Aanaa 10.28 % irraa turee hanga bara 2002 tti %32.4 guddateeraa. • Bara 2002 Uwwisni bishanii %32.4 irra turee bara 2007 tti %62.6 irra ga’uun danda’ameera kunis kan agarsiisu Uwwisni bishaan dhugaati yeroo gara yerootti dabalaa dhufuu isaakan agarsiisu. • Bolla Harkaa gabaabaa pampii waliin bara 1984 dura 0 irra turee hanga bara 2007 tti gara 63 tti ol guddisuun danda’ameera. • Bolla gadi fagooTamsasaa waliin bara 1984 dura 1 kan turee bara 2007 lakkofsan 13 tti guddatee jira. • Burqaa Tamsaasaa Waliin 1 irraa gara 3tti Madda gabbisuun 0 irraa gara 14 tti gudatee jira

Bineeldonni biqiltuu nyaatan (yeroo tokko tokko namoonnis) dhibee kanaan karaa argansuun kan qabaman akka kanatti: ispooronni qilleensa wajjin erga liqimfanii booda, qilleensaan hooffamuudhaan sombaa keessa alviyoolaa seenuu. Ispooronni somba keessaa seelota qulleessituun (scavenger cells - macrophages) fuudhamuudhaan karaa veeseloota xixiqqoo (small vessels - lymphatics) keessa hooffamudhaan gara liimfi noodii (lymph nodes) geeffamu. Miidhaan ispooronnii fi baasiilaayi qomarraan ga'u mallattoon dhibee qomma keenyarratti akka nutti dhaga'amu fi hafuura baafachuun akka ulfaatu godha. Erga liimfi noodii seenanii booda, ispooronni biqiluudhan gara baakteeriyaatti jijjiiramu, achiis saffisaan wal horuu jalqabu. Wal hormaata kanaan seelota qulleessituu dhoosuun baakteeriyaa baayyeen dhiiga keessa seenee gara qaama hundaatti akka faffaca'u godhu. Erga dhiiga keessa seenaanii booda, baakteeriyoonni baasilaayi kun pirootiinota sadi'i kan letha factor, edema factor, fi protective antigen jedhaman gadi lakkisa. Pirootiinonni sadanuu mataa isaanitti summii kan hin qabne yoo ta'u, walitti makamni isaanii garuu namaaf summii hamaa ta'a. Protective antigenin warreen lamaan hafan wajjin walitti makamuun summii lethal toxin fi edema toxin jedhamu uuma. Summiwwan kun miidhaa tishuu, dhangala'uu dhiigaa, fi du'a fidu. Yoo antiibaayotiiksiin turee kennameef, antiibaayotiiksiin baakteeriyaa kana yoo ajjeesee fixeyyuu, summii kanaan dhukubsataan sun ni du'a. Sababiinsaas summiin baakteeriyaa baasilaayiin uummame kun baayyina nama ajjeesuu danda'uun dhiiga keessatti waan hafuufi.