لە جەستەی مرۆڤدا تەوێڵ (ناوچاوان) بەشێکی ئێسکییە لە سەرووی چاو و برۆوە کە لە دواوە لەگەڵ ئێسکەکانی پاشەسەردا یەک ئەگرنەوە، لە بواری توێکاریەوە دابەش ئەکرێ بەسەر دوو بەشی ئاسۆیی (Horizontal) و کۆڵەکەیی (Vertical) چرچگەلێک لەسەر تەوێڵ بوونینان هەیە کە کەم و زیابوونەکەیان لە مرۆڤێکەوە بۆ مرۆڤێکی تر جیاوازە.

بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی ڤیێتنام ٩٢,٥٤٧,٩٥٩ کەس بووە کە دەکاتە ١.٢٨ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٠.٣ ساڵە. ھەروەھا ٣٣ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.

خواردنەوەی لە ڕادە بەدەری ئەلکھوول کارتێکردنێکی خراپی لە سەر ژیانی دەیان میلیۆن کەس لە دونیادا ھەیە. ھۆی ڕووخانی بنەرەتی ژیانی ھاوبەشی، کەم بوونەوەی ژیانی ئەو کەسانە بە ١٥ ساڵ، چوونە سەری خەرجی چارەسەری پزشکی و خەرجی گرانی بیمە، ھاتنە خواری بەرھەمی کار، چوونە سەری ڕادەی ڕووداوەکانی ھاتوچۆ و زیادبوونی نەخۆشییەکانی پەیوەندیدار لەگەڵ ئەلکھوول و ھەروەھا زۆربەی تاوان و دەستدرێژیکردن بۆ سەر منداڵ و ژنان، ئاکامی خواردنەوەی لە ڕادە بەدری ئەلکھوولە. بەکارھینانی ئەلکھوول لە ساڵانی ڕابردوودا نە تەنیا کەم نەبووە بەڵکو دەیان جار (بەتایبەتی لە وڵاتانی دواکوتوودا) چووەتە سەرێ، بۆ نموونە لە ١٥ ساڵی ڕابردوودا خواردنەوەی ئەلکھوول لە ھیند ٪١٧١ و لە ئیندۆنیزیا تا ٪٥٠٠ چووەتە سەرێ. ئەلکھوول ساڵانە دەبێتە ھۆی مردنی پتر لە ٢ ملێیۆ کەس لە دونیادا، کە نزیکەی لە ٪١٠ ـی تەواوی نەخۆشییەکان و ئازارەکان پەیوەندیان بە ئەلکھوولەوە ھەیە. تەنیا لە ئەمریکا ساڵانە ٢٠٠٠٠٠ کەس بەو نەخۆشیانە دەمرن کە ئەلکھوول زیانی لێداون. ٢٥٠٠٠ کەسیش ساڵانە لەبەر خواردنەوەی لە ڕادە بەدەری ئەلکھوول تووشی چەپبوون و ڕووداوی ھاتوچۆ دەبن. تەنھا لە ئەمریکا ساڵانە ٥٠٠٠٠ کەس بە ھۆی ڕووداوی ھاتوچۆوە گیانی خۆیان لەدەست دەدەن. پێویستە بوترێ خەرجی ساڵانەی ئەو کێشانەی بە ھۆی سەرخۆشییەوە ڕوو دەدەن لە وڵاتی ئەمریکا زیاتر لە ٣٠٠ بلیۆن دۆلارە

تاکو ئێستا بەتەواوی نەزانراوە ناوی شاری کفری لە چیەوە سەرچاوەی گرتووە و ئەو ناوەی بەباڵادا بڕاوە، وشە ی کفری لە عەرەبیدا گەلێک مانا دەبەخشێت وەک ( کفرـ کفرا ) داپۆشینی شتێک، (کفر ـ کفرانا) دژی ئیمان ھێنان بە خوا، ( کفر ) ئەرزیکی دوور لە خەڵکە، ‌( الکفر ) شەوەزەنگ، (کفر)لادێ. سەبارەت بە ناوی ( کفری) ھەندێک بیروبوجون ھە یە ١- لە ووشەی ( کفر)ی عەرەبیەوە ھاتووە کە بەکوردی مانای دار (گەز) دەبەخشێت، چونکە کاتی خۆی ئەم جۆرە دارانە لە ناوچەکەدا زۆر بوون، ٢- کفر بەمانای قیر یان بەردە خەڵوز دێت کە لەدێر زەمانەوە کانزاکانیان لەدەورو پشتی کفریی ئێستادا دۆزراوەتەوە. ٣-وە رایەک ھەیە کە ووشەی کفری لە( قار –قیر –کار)ی سۆمەریەوە وەرگیراوە، بەتێپەڕ بوونی کات لە سەردەمە جیاوازەکاندا ئاڵوگۆڕ بە سەر ئەو ووشەدا ھاتووە . لە دەقە بزماریە ئەکەدیەکان و پاشتر بابلیەکان و ئاشوریەکاندا پێی وتراوە ( کبرو ) لە ئارامیەکاندا بە( کبرا ) ھاتووە وە لە عبرانیەکاندا بە ( کوبیر ) یان کوفیر ھاتووە. لە سەردەمی(سوڵتان عبدالحمید) حوکمراِنیەتی عوسمانیشدا ناوی کفری گۆڕی بۆ ( ێلاحیە ). رایەک ھەیە سەبارەت بەناوی کفری کە دەگەڕیتەوە بۆ ووشەی ( کفر) کە ووشەیەکە لەزمانی تۆرانیەدا کە بەرامبەر بە ( تەروو)* لە زاروەی سۆرانی کوردیدا دێت. ئەوا ھەموو ئەو ناوو دەسنیشان کردنە مێژوویانەی لە ھەر سەردەمێکدا بەسەر ناوەکەیدا بڕاوە و تائێستاش ماوەتەوە لەگەڵ ئەوەشدا بۆخۆیان دەلالەت لەو یادەوەریانە دەکەن کەبەسەر شار و ناوچەکەدا ھاتوون وەک ناوە دێرینەکانی ( کیماش ، لاخیرۆ ، کیرۆ ، فرجیا ).