Int l' Apenèin Tôsch-Emiliân a gh' în dal j etri muntâgni cia mêdi ""Nûda"": óna la 's câta int al gróp dal Mûnt Giovio, atâch al Lêgh sânt; óna aşvèin da Côren al Schêli; l'ûltma l'é aşvèin al Pâs dal Giavarèl.

Al têrmin fundamentalîsum, cme anch quall ed integralîsum l'è da druvèr cun prudänza e amsûra. L'è difézzil ch'a quî ch'al véggna dé ste têrmin spzièl i én d'acôrd.

La curioṣitê per sta sitê perdûda la vîn istighêda ed nōv int al Rinasimèint quând al léber ed Tolomeo, ch'l'ēra andê ṣmarî, al vîn artruvê e publichê. A gh'é stê quî, cme J.J. Hofman (1698) e L.A. Muratori (1744) ch'j ân pinsê che Luceria la fósa la Lusêra antîga; incō a's pèinsa però che Lusêra la sìa na sitê di Lungobêrd, e i rèst rumân catê ind i parâg j în stê prân pôch.

sénsa prunóm, a part quél ad prim livèl (dal sugèt) ch'l è sèmpar ubligatòri: VSp1[Sn]On eśémpi: magna'l [Stévan] al pui? (itagliàṅ: [Stefano] mangia il pollo?)

A pêrlen ed ló dō prèdichi dal X sècol, óna per la véta e 'n' êtra p'r al spustamèint dal só côrp: al vîn arcurdê p'r al só sèins ed caritê; l'é al sânt prutetōr ed Rèz, ânca se la catedrêla an n'é mia dedichêda a ló: a Rèz, invēce, a gh'é incòra la cēşa ed Sân Prôsper, fâta tirêr só dal vèschev Emeraldo.

Cun un cèch côlp ed gèni, in tóti al sînch pelècoli che mèt’ insèm la sèria, Fernandel (che ed sôlit ind al versiòun italiâni di sô félm l’êra dupiê dal genvèis Lauro Gazzolo), l’é stê fât invēci dupiêr da Carlo Romano (1908-1975), cgnusû ânca cme vōṣ italiâna ed Jerry Lewis. La sciēlta la s’é mustrêda perfèta (Gazzolo an sré mìa stê asê ""sangvégn"" e dal rêst sèmbra ch’agh gnès mìa bèin la parlêda emiliâna-rumagnôla...) e in efèt incô a gh’ l’à câvaren mìa a ‘d arcgnòser ""Don Camél"" sèinsa la vōṣ ed Romano.

La râdio (ch'la sta po par radiofonî) l'è la tèttnica, dsvilupè al prinzéppi dal Novzänt ch'la permétt ed transmetter dî segnèl da un sît sänza druvèr dî èter afèr. Al signèl, mandè in fåurma ed ånd elètromagnêtichi par däli antann, i viâzen par l'âria a travêrs d'la matèria spèss con däl pépp. I viazarénn méj int'al vûd bràssc.

Al Pêrch Nasionêl ed l' Apenèin Tôsch-Emiliân (Parco nazionale dell'Appennino tosco-emiliano in italiân). L'é stê fundê cun un Decrêt dal Presidèint ed la Repóblica in dâta 21 mâg 2001. Al só teritôri al se şlerga per pió ed 26.000 èter lòng la côsta ed l'Apenèin tra l' Emélia-Rumâgna e la Tuscâna, în interesêdi al pruvînci ed Mâsa-Carêra ed Lóca Rèz e pruvîncia ed Pèrma.

M. -- Magister, Magistratus, Magnus, Manes, Marcus, Maria, Marins, Marti, Martyr, Mater, Memoria, Mensis, Miles, Monumentum, Mortuus, Mucius, Mulier.

Al c'món d’Amzàn l’è in tl’estrémité nord-est dla Provincia ad Pärma, in mèz a la Pianura Padana e al conféna con tre provinci: Rèz, Mantua e Cramóna. L’è traversè dal Po e da la Pärma cl’as böta in Po dòp Amzàn Sora e da l’Ensa c’la va in Po contra Barsèl.

La furmîga l'é na bistiulèina cl'an fà êter che lavurêr da la matèina a la sîra per mucêr só dal magnêr per l'invêren. La sta in cumpagnìa con so-quânti êtri furmîghi cme lē, dèintr a un furmighêr.