И гьяркьу къачунар авурла Ислам хьалифатди и вири чилер кьиле тухун патал са гьукуматдин система эцигуниз мажбур хьана. Сириядин хашпересриз чпин дин хуьз ихтияр ганвай. ЯтӀани абурун пара мумкинвилер сергьятнавай, абурун гьал писзавай.

ТIебиат — Чилер-цаварин материал дуьнья, тIебиатдин макитри (илимри) чирзавай асул объект. Уьмуьрда «тIебиат» гаф, инсадин гъилив авуначир затIариз лугьузвайди я.

1954 йисуз мектебда вини дережадин чирвилер авай са кас кӀвалахзавайтӀа, гила ана авай муаллимрин виридаз вини дережадин чирвилер авайди я. Зегьметдал рикӀ ала муаллим, халкьдин чирвилерин тафават авай кас, гъиляй гьар са кар къведай устӀар, «Гуьрметдин Лишан» ордендин кавалер, Вирисоюздин муаллимрин кӀватӀалдин делегат, зегьметдин ветеран Гьажикъадиров Абдурагьима мектебда авиа ва ракетомоделистрин кружок ахъаюнивдин Гелхенрин кьулан мектебдин тӀвар вири Дагъустандиз акъуднавай. Чирвилер гунин дережадиз ва акьалтзавай несилриз тербия гунин крара агакьнавай агалкьунриз килигна 1970 йисуз Гелхенрин кьулан мектебдиз Курагьдин РК КПСС-дин «Яру Лишан» пишкешнавай.

Шаир 1926 йисан 19 майдиз Ахцегь хуьре дидедиз хьана. Ада юкьван мектеб ва Дагъустандин СтIал Сулейманан тIварунихъ галай пединститут куьтягьна. Гзаф йисара Кьурагь ва Табасаран районрин мектебра муаллимвал, ДАССР-дин просвещенидин министерстводин инспекторвал ва Даградио-комитетдин редакторвал авуна. А. Ражабова Ватандин ЧIехи дяведа иштиракна, ам гьукуматдин пишкешриз лайихлу хьана. А. Ражабова вичин эсерар лезги ва урус чIаларал кхьена. Дагъустандин ва Москвадин чапханайрай А. Ражабован ихьтин ктабар акъатна: ""Лацу кIел"", ""Хуьруьн хва"", ""Зуьрнедин шехьун"", ""Вертолет Мегьамед"", ""Салам, эллер!"", ""Ирид Мегьамед"" ва мсб. Кхьирагдин гзаф эсериз зарафат, хъвер ва сатиpa xac я. Лезги театрди заридин кьве комедия: Ш. Э. Мурадов галаз кхьей ""Фундугъбег"" ва Я. Яралиев галаз кхьей ""Хендедадин мехъер"" сегьнеда эцигна.

Р. М. Магомедова Хан-Магомед-къала хуьруь бине кьунвай тарих 1778 йис тирди гьисабзава. А. А. Комарова «Дагъустан вилаятдин агьалийрин пунктрин сиягьда» Хан-Магомед-къала 1775 йисуз арадал атайди къейдзава.

Яд — водороддикайни кислороддикай ибарат тир ва дуьньядин махлукьатдин уьмуьр хуьн патал герек тир химиядин затI. Ччилин винел патан 71 % ятари кьунва. Идалайни гъейри ятарин 1,6 % ччилин кIаник гала.

1971-й йисуз сетдин куьмекдалди электрондин пучта ракъурун патал садлагьай компьютердин программа туькIуьрнай. И программа гьасятда гзаф тIвар-ван къазанмишнай.

Ярагъвийривай чир хьайивал, Гьажи Исмаилан сур, вичин стха Исгьакьан патай цIуру сурара ава. Гьажи Исмаилан уьмуьрдин юлдаш, Кьулан СтIалдилай Омар бегрикай тир Зайнаб тирдини, абурун кIвале, етим яз чIехи хьана, хвейи ва вичин 100 йисалай виниз яшар хьана, рагьметдиз фенай Абидат дидеди тестикьарнай.