သတ္တဝါတို့သည် အစာငတ်မွတ်ခေါင်းပါးသောအခါ ကိုယ်မချိ အမိသော်လည်း သားတော်ခဲဆိုသော စကားကဲ့သို့ မည်သူ့ကိုမျှ ညှာတာခြင်း မပြုနိုင်အောင် ရှိသဖြင့်..."" [၁၂၈၃] ပညာအလင်း၊ ၄၊ ၁။ ၅။

ဘယ်လောက်ထိများလဲ ဆိုရင် ပြောပြ ချင်ပါ သေးတယ်။ အဲဒီတုန်းက ကျောင်းသား သမဂ္ဂ အဆောက်အဦကြီးလည်း မရှိတော့ဘူး ဆိုတော့ သမဂ္ဂ လုပ်ငန်းနဲ့ ပတ်သက်သူ၊ တပ်ဦးနဲ့ ပတ်သက်သူ မှန်သမျှဟာ ဗောဓိကုန်း အဝင်မှာ ရှိတဲ့ “သပြေ” ဆိုတဲ့ အိမ်ကလေးမှာ စုဝေး ကြပါတယ်။ အဲဒီ အိမ်နဲ့ မျက်နှာချင်းဆိုင်မှာ အိမ်ဆိုင်လေး ငယ်ငယ် တခု ရှိပြီး အဲဒီ ဆိုင်ရှင်ရဲ့သား လှရွှေ ဆိုတဲ့ ကောင်လေးဟာ အားရင် ဒီဘက်ကို ကူးလာပြီး ဒီက လူတွေနဲ့ နောက်ပြောင် ကျီစယ် တဟားဟား နေသူပါ။ သူ့ အသက်က ၁၃ နှစ်လောက် ရှိဦးမယ် ထင်ပါတယ်။

တနဆောင်းဂူဘုရားသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ပုဂံရှိ ဘုရားတစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ အိမ်ရာကျောင်းငါးမျက်နှာဘုရား အရှေ့မြောက်ဘက် မြစည်းခုံသို့သွားသည့် လမ်းဘေးတွင် ရှိသည်။ ကောင်းမှုကုသိုလ်ရှင်မှာ အိုထက်ပြည့်သင်၏ အိမ်ရာကျောင်းဖြစ်ပါသည်။ ငါးမျက်နှာ အိမ်ရာကျောင်း၏ တောင်ဘက်တွင် ခေမင်္ဂဘုရားအပါအဝင် ငါးမျက်နှာ ဂူဘုရားအစု ရှိပါသည်။

ဘုရင့်နောင်သည် တောင်ငူကို သိမ်းယူပြီးသောအခါ ဆက်လက်၍အင်းဝ၊ စစ်ကိုင်း၊ ဟံသာဝတီနှင့် ပြည်တို့ကို သိမ်းယူရန် အစီအစဉ်ရှိသည်။ မှူးမတ်များက မွန်တို့၏ဒေသများကို မသိမ်းပိုက်မီ မြန်မာတို့ကိုသာ များအောင် သိမ်းသွင်းသင့်ကြောင်း လျှောက်သဖြင့် ဦးစွာ ပြည်ကို သိမ်းယူရန် စီစဉ်လေသည်။ ပြည်တွင် မင်းပြုနေသူမှာ တပင်ရွှေထီးလက်ထက်က ပြည်ဘုရင်ခံအဖြစ် ထားသည့် သတိုးဓမ္မရာဇာဖြစ်ပြီး သတိုးသူဘွဲ့ခံထားသူဖြစ်သည်။

တပင်ရွှေထီးကွယ်လွန်ပြီးနောက် တိုင်းပြည် ပြိုကွဲသောအခါ ဘုရင့်နောင်တွင် အပိုင်စားရသည့် မြို့ကြီးရွာကြီး မရှိသည့်အပြင် ဟံသာဝတီနှင့် ဝေးရာ ဒလသို့ ရောက်ရှိနေသည်။ သို့သော် အနားတွင် ပညာရှိများ၊ စစ်သူရဲများ အတော်အတန် ရှိသဖြင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးပြီး မိမိလက်အောက်ရှိ မွန်များကို အနီးအပါးရှိ မြို့ရွာများ အပိုင်စားပေးကာ နေရစ်စေသည်။

ထင်ရှားသောမြစ်များမှာ ဖစ်ဇရွိုင်မြစ်၊ ဖော်တက်စကျူ မြစ်၊ မာချီဆန်မြစ်နှင့် ဆွမ်းမြစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ပြည်နယ်အလယ်ပိုင်းသည် ပူပြင်းခြောက်သွေ့သဖြင့် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် တိရစ်ဆာန်မွေးမြူရေးအတွက် မသင့်လျော်ချေ။ ပြည်နယ်အနောက်တောင်ပိုင်းတွင် ရာသီဥတုမျှတ၍ မိုးအသင့် အတင့်ရွာသဖြင့် အသီးအနှံများကို စိုက်ပျိုးကြသည်။ သိုး နွားတို့ကိုလည်းမွေးမြူသည်။

စဉ့်ကူမြို့နယ် သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ စဉ့်ကူမြို့ဖြစ်သည်။

ငယ်စဉ်က ကူမင်တန် တရုတ်ဖြူတပ်မှာ အမှုထမ်းခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ကူမင်တန်မှ ခွဲထွက်ပြီး နောက်လိုက် ရာဂဏန်း အနည်းငယ်ဖြင့် ကိုယ်ပိုင်တပ်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။

အရှင်မဟာကဿပ သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ သာသာနာတော်တွင် ဓူတင်ဆောင်သည့် အရာတွင် ဧတဒဂ် ရသည့် ရဟန္တာ ဖြစ်သည်။ ပထမသင်္ဂါယနာတင်သည်ကို အရှင်မဟာကဿပ က ဦးဆောင်ခဲ့၏။ မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုပြီးနောက် သာသနာကို စောင့်ရှောက်ရန် ရှင်မဟာကဿပကို တာဝန်ပေးခဲ့၏။

သေဆုံးသွားသောသူတို့ ပုံသဏ္ဌန် တစ်မျိုးဖြင့် ရှိနေသည်ကို ယုံကြည်ကြသည်မှာ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားခြားနားပေသည်။ စာပေ မပေါ်ပေါက်မီ ယဉ်ကျေးမှု ကာလများကပင် လူမဟုတ်သော အရာတို့၏ ဝိညာဉ်ကို ယုံကြည့်ကြသည့် အန်နီမစ်ဇင် (animism ) နှင့် ဘိုးစဉ်ဘောင်ဆက် ကွယ်လွန်ပြီးသူတို့ကို ကိုးကွယ်ခြင်းတို့မှ စ၍ တွေ့နိုင်သည်။