Enkyukakyuka etera okubaaawo mu ndwala y’omuntu, ebaawo oluvannyuma lwa hormones okweyongera oba okukendeera. Kino kiviirako nnabaana okuzimbibwa mu ngeri y’okwetegekera okukuza omwana mu lubuto era ng’eggi ly’etaagisa mu kufuna olubuto. Eggi liteebwa ku lunnaku lwa 14 era nga ebisenge bya nnabaana biba birina okuwa omwana ali mu lubuto eky’okulya, singa omukyala tafuna lubuto ebisenge bya nnabaana ebiba bizimbiddwa okuliisa omwana biba birina okuyiiya, ekimanyiddwa nga okwekoona akagere.

Ebiramu byonna bikolebwa mu molekyu z’ebiramu(organic molecules) ; ebiramu byonna birimu asidi wa nyukiraiki(nucleic acids) ne asidi za amina(amino acids) ezikola kazimbamubiri(proteins). Asidi za nyukiraiki ne kazimbamubiri mu buttonde ziri mu biramu byokka. Ensengekera z’ ebiramu zonna era zirina okufaanana kwa molekyu, ekiraga nti birina obujajja bwe bumu olw’okuba nti kirabika byakolebwa okuva mu busirigini(genes) bwe bumu.

Ekibala ye walugi oba mufuukansigo eba eyengedde omubeera ensigo. Okuwakisa nga kuwedde, walugi ezimbulukuka olwo n’efuuka ngonderevu oba nkalubo okukuuma ensigo eziba ziri mu kukula. Ebintu bingi bye tulowooza nti nva ndiirwa mu butuufu biba bibala; eky’okulabilako ennyaanya, kyukamba, ebijanjaalo, ensunjju, entula, ne kawo.

Singa oba oyagala okwogera ku ""mathematician"" mu Luganda ogamba ""omubalanguzi"" ate ebigambo ebirala ebyetaagisa mu sessomo ly'ekibalangulo biri:

Ekigambululo kino kitegeeza nti ku buli kunyigiriza, wabaawo omugogo gw’empalirizo. Mu njogera endala, ku buli kikolwa wabaawo okuva mu mbeera okw’ensindikano ku luuyi olwa kikontana mu kipimo kye kimu n’ekikolwa ekyo. Ekipimo ky’empaliririzo esooka yenkanankana n’ekipimo ky’empalirizo okuva ku ludda olwa kikontana. Oludda lw’empalirizo olusooka luviirako empalirizo ey’ensindikano okuva ku oludda olulala. N’olwekyo empalirizo ejja mu mugogo, empalirizo ey’ekikolwa kanaaluzaala n’empalirizo ey’ensindikano eva mu kikolwa kanaaluzaala mu kipimo ebyenkanankana ku ludda olwa kikontana.

Okusengeka ebirowoozo (logic) kuba kusengeka nsonga n’ozirambika oba n’ozirambulula mu ngeri ekwatagana era etegeerekeka. Okukozesa obwongo nga olambika oba nga olambulula ensonga byombi byeyambisa ebirowoozo ebisengeke (logic).

Singa ettendekero lya yinginiyologia terisobola kufuna biwandiiko bikwata ku kyuma oba masiini yonna liba lirina kulambulula tekinlologia wakyo. Ekyokulabirako, eky’okukola kwe kusomesa abayizi “yinginiyologia ono alambulula tekinologia” w’ekyuma kyonna kye baagala okukoppa, bakyusemu bakole ekyabwe. Kino mu lungereza kye bayita “reverse engineering:

1. Mulowooza. Kino kye kitundu ekisinga obunene mu bwongo. Mu mulowooza mwe musibuka sayansi w’ebirowoozo omuli okwefumiitiriza, okusengeka ebirowoozo, okujjukira, okukola ku bukunizo, okulowooza n’okusegeera (sense perception).

Mulengera wo(your mind) okusobola okunokoolayo n’okukukulengeza mu miramwa emijja, wetaaga okuteeka essira(okwesibirira) ku butonde oba ekintu okutuuka ku: