L' istwere si passe a pô près cwand elle a stî scrîte, inte 1995 et 2000. Djåke Mamé a vnou å monde e 1940, et l' orfulinat la k' a crexhou catchént des efants djwifs. (Eto, c' est li ptit oujhea da Djåke Mamé k' on-z a mostré cwand les controleus almands î ont-st avoré, on djoû).

Otto von Bismarck (1î d' avri 1815 - 30 di djulete 1898), c' esteut on politikî prûsyin, pu almand. Come minisse-prezidint del Prûsse di 1862 a 1890, i va adjinçner li rashonnaedje di l' Almagne.

On crikion (on dit eto: cricri, tchantrê, crînon), c' est on ptit pitit potcha, sovint brun u noer, ki tchante e l' esté ou la k' i fwait bén tchôd (murea des feu e l' aisse).

Tot ratindant ki l' botchî finixhe di cotaeyî ene biesse, sint Nicolai ni s' sint nén a si åjhe. Mins i n' sait nén pocwè. Tot s' on côp, l' anea k' il a å doet si mete a rglati. Gn a ene pirete ki s' endè dismantche, et l' anea lyi dit cwè å dfwait do botchî ki l' riçût.

4. (mot d' éndjolisse) tecse ki aparexhe sol waitroûle ki vs mostere ene sacwè so l' ovraedje di voste éndjole. Tins d' l' astalaedje Linux, on toume so on messaedje: ""dji so ki rwaite après les éndjins

1. volêye di côps (po coridjî èn efant, dins ene apougnåde, evnd.). I s' a vlou bate, mins i nd a yeu ene, di dobleure. Loukîz al pådje ""sinonimeye"". F. ""raclée, tripotée, rossée, trempe"". >> fote°; u : diner ene dobleure: bate comifåt. Il a fotou ene dobleure å råpén, et k' i n' è pleut rén. F. ""rouer de coups"". >>ramasser°; >>atraper; u : aveur; u : riçure ene dobleure:esse batou. F. ""être roué de coups"". >>ene dobleure di Diè l' pere: ene foite dobleure. F. ""raclée mémorable"".

II. [addj., todi padrî] a vey avou ene sacwè ki dischind assez roed. >> baxhaedje avalrece: (economeye) baxhaedje (des boûsses, di l’ economeye) ki s’ etertént. F. ""tendance baissière"".

Adon, li cowaidance [solidarité] nåcionåle djouwa et on evoya des ""crompires"" dins les provinces k' avént fwin. Come c' esteut novea, on loma l' amagnî come on l' loméve dins l' province k' aveut evoyî les amonucions => did la li siebe eyet l' crowate ""krompir"".

3. (tot cåzant d' on moumint) al mitan di. Oyi, mins, i m' faleut fé m' båbe tos les djoûs, et laver mes pîs emey samwinne (J. Lahaye). Disbåtchî, disseulé, Marco Pantani a stî rtrové moirt en ene tchambe d' otel, emey fevrî 2004 (L. Mahin). F. en milieu de.. >> emey cwareme: al mitan do cwareme. F. à la mi-carème.

III. [prono sins djin] divant les viebes di movmint, replaece et anonce li sudjet metou padrî. Lacobén k' i gnè vneut ene pitite froede air do bwès, ca on-z åreut yeu stofé. I gnè moussive 10 tones a l' eure. Gn arive èn ome ki s' dit evoyî pa l' Werbechtele. I gn a aspité ene peclêye di coirnayes. On dit eto: Lacobén k' i vneut...; I moussive...; Arive èn ome...

Dinltins, èn djin d' 50 ans esteut ddja waiteye come ene viye djin. Asteure, sapinse li spot del gazete Tintin, on s' loucreut voltî come djonne disk' a 77 ans. Adon, les ""vîs"", c' est les cwate-côps-vint.