Int al mèinter, in sègvit ed la catêda ed l'Amèrica e a la polética coloniêla di stêt europèi, soquânt léngvi rumânşi (francèiş, spagnōl e portoghèiş) insèm a êtri léngvi ed l'Euròpa ocidentêla, dóve al sègn dal latèin l'ēra fôrt, fra quisché l'inglèiş, a s' ēren pó sparpagnêdi in quêşi tót al mònd.

Bêrgum (Berghem in bergamasch, Bergamo in itagliàn, Bergum in lunbèrd ed Milàn; Wälsch-Bergen in tudàssc antîg; Bergomum in latén) l'è una zitè ed la Lunbardî, capitèla d'la só pruvénzia, e la gh'à 116.510 abitànt (2004). La zitè l'è mesdè in dåu pèrt: Zitè Èlta, ch' l'è la pèrt pió vècia e la Zitè Bâsa.

Žiznàtic (Cesenatico in itaglièn) l'è un paes ad 23.780 abitant, in pruvenza ad Furlè-Zisèna. U's trova d'impet a e mèr e l'è impurtant par la spiàza.

La Repóblica Arzâna (Repubblica Reggiana in italiân) l'é stê un Stêt pruvişôri nê da la divişiòun di teritôri arzân dal Duchêt ed Mòdna e Rèz dichiarêda al 26 agòst 1796 dal Senêt ed Rèz in sègvit a l' aşvinêres dal trópi napoleônichi e (sèmbra) al mainfestasiòun a favōr di francèiş da pêrt dal pôpol arzân.

Considerè l'evoluziån d'la râdio, ch'la psêva trasmétter såul dî són, l'è stè strolghè par tant bâl d inventûr in di mondi 'd pajîs, prémma par l'esêrcit e pô i l'àn spargujè anch' a la zänt sóbbit dåpp la fén d'la secånda guèra mundièl.

Burgarêl (ciamê Borgarello in itagliàṅ) 'l è 'n cumûn itagliàṅ edla pruvèinsa 'd Pavìa in dla Lunbardìa. Al gh'à na populasiòun ed 2.840 abitànt, cun na superfìsi ed 4,84 km² e na densitê 'd 512,4 ab./km².

La Delésia dal Verginèiṣ (Delizia del Verginese in italiân) l’è òna dal 19 abitasiòun d’j Estèins (ciamêdi Delési estèinsi) atâch a Portmagiōr

A difarénsa d'l itagliàṅ, in dua 'l agetìṿ pusesìṿ al dipénd sèmpar dla parsòna, dal gènar e dal nùmar, in Miranduléś a cònta sōl la parsòna, a part al pusesìṿ dal prima e secónda persòna pluràla in dua 'l agetìṿ p'r al fémni al cambia.

Al dialët bubieṡ (dialèt bubièiṡ in bubieṡ) l'é un dialët d' la lëingua emiliana dal grüp linguistic ""gallo-italico"" e 'l sa pärla in dal cumoin ad Bòbi, e in d' una la zona dl'appennèin piasintëin taca a Bobi, in d' la pruvincia d' Piasëinsa. L'é un dialët imbastardì parché l'é stä cuntaminä a bota da la lëingua lumbärda, da la lëingua piemuntesa e da la lëingua ligüra. In sert rob al sa sméia paric' al dialët lumbärd ucidentäl (ch' i ciaman anca insübar).

sénsa prunóm, a part quél ad prim livèl (d'l ugèt) ch'l è sèmpar ubligatòri: [On]V1Op1V2Sn eśémpi: [al pui] è'l magnâ da Stévan? (itagliàṅ: [il pollo] è mangiato da Stefano?)

Int al 2005 l'universitê arzâna l'é stêda spustêda int la vècia Caşêrma Zucchi, cun un miuramèint di lochêl e dal materiêl; vídeo-proietōr int tóti al clâs, nōv laboratôri 'd informâtica e la posibilitê ed coleghêrs a Internèt wireless (sèinsa fîl).

C. -- Caesar, Caius, Caput, Carrissimus, Causa, Censor, Centurio, Civis, Cohors, Colonia Comitialis (dies), Condemno, Coniunx, Comes, Consul, Cum, Curavit, Curo, Custos, Caia, Centuria, Cum, Con. (praeverbium).