Soomaaliya (Af-Carabi: الصومال; Af-Ingiriis: Somalia) sida dowliga ah loo yaqaano Jamhuuriyadda Soomaaliya (Af-Ingiriis: Republic of Somalia) (waxaa hore loo oran jirey Jamhuuriyadda Dimuqraadiga Soomaaliya xiligii kacaankii hore), waa Dowlad iyo wadan dhacda Geeska Afrika ee Bariga Afrika. Juquraafi ahaan woqooyi galbeed waxaa ka xiga Jabuuti, iyo Kiinya Koofur galbeed, iyo Gacanka Cadmeed woqooyiga iyo Badweynta Hindiya bariga iyo Itoobiya galbeedka. Waxay leedahay xad badeedka ugu dheer qaaradda Afrika. Waxaa kala duwan qaabka dhulka kuwaas oo kala ah Buuro, Dul iyo Bannaan. Cimiladeeda oo ah lama degaan kulul dhamaan sanadka iyada oo ay jiraan xoogaa dabaylo xilliyeed iyo roobab aan joogto ahayn.

Qoyska Cali bin Abi Daalib waa aabihiis Dalib ibn Cabd al-Mudalib, hooyo Fatima bint Asad, labo gabdhood iyo sadex wiil ooy walaalo yihiin, todoba xaas, sadex-iyo-toban ilmo ah oo u kala baxa toban-iyo-kow wiil iyo labo gabdhood.

Baraawe (Af-Ingiriis: Barawe; Af-Carabi: مدينة ﺑﺮﺍﻭة‎) waa magaalo xeebeed ku taal gobolka shabeelaha hoose ee soomaaliya waa magaalo taariikh dheer leh, koofur waxaa ka xiga jilib galbeed sablaale, bari badweynta hindiya, woqooyi marka, baraawe waa caasimada labaad koonfur galbeed waa magaalo ad uqurux badan lehna dhul baadiyo aad u balaaran oolagu dhaqo xoolaha sida geela iyo ariga waxana daga qabiilo somali ah iyo dad yow an sonali eheen sida rer baraawe oo asal ahan kaso jeda wadanka burtuqiisa ka somali waxa kamid ah qabiilada daga tuni oo ja ah magalada 40% waxakloo kusoo xiga 35 % ah beesha biimaal maxamed inta so harty waa dad yow tira yar sida rer baraawe iyo somali kale wa magaalo qadiimi ah tulooyinka hoos yimaada waxa kamid ah 1 siyaame 2 siin dhaas 2 warer male 3 aqabtalaal 4 iiriile 5

Waxaa u suurta gashay Soomaalida ugu horayn ka hortagga Soomaalida. dawladii daraawiishta waxay iska caabiyeen Ingiriiska afar mar oo isxigta waxaana lagu qasbay in ay dib ugu gurato dhanka xeebaha. waxay jabtay daraawiishta 1920 kadib adeegsigii Ingiriiska adeegsaday diyaaradaha intii dagaalka lagu jiray duqaynta ""taleex"" caasimadda ciidankii daraawiishta waxaana dhamaan la wareegay dhulkii daraawiishta ciidmadii gumaysiga Ingiriiska. Sidoo kale Talyaaniga wuxuu la kulmay iska caabin kaga imaanaysay salaadiin Soomaaliyeed mana uwada suurta galin in uu wada qabsado qaybo ka mid ah dalka ee hadda loo yaqaan Dawladda Soomaaliya marka laga reebo xilligii fajiistaha dabayaaqadii sanadkii 1927 waxayna haysteen ilaa 1941 kaasoo lagu bedelay xukunkii ciidmada ee Ingiriiska. Woqooyiga Soomaaliya wuxuu sii ahaaday mustacmarad Ingiriis ah halka koofurta Soomaaliya isku bedeshay dawlad madax bannaan laakiin ay la socoto wasaayad ilaa laga gaaro midayntii labada gobol 1960 kuma midoobeen magaca Jamhuuriyadda Soomaaliya.

Dekada Laasqory waa dekad ku taala xeebta magaalada Laasqorey, deegaanka waqooyi maamulka Somaliland. Dekadani waxay ka mid tahay kuwa ugu weyn ee mashquulka badan Geeska Afrika.