Sòta a Borso d'Este la Câmbra Estèins int al 1451 la cedû la pêrt d'ed sōver dal Mûnt Sigòla a Sorâg un bōregh ed la Garfagnâna, în câmbi àn vrû che la gînta de sté cèch bōregh la purtés a Mòdna un ōrs vîv, opór un cinghiêl e in mancânsa ed tót dû un nimêl ed 300 lébri cîrca 90 chîlo.A nasîva acsé al dét tōr l'impègn ed purtêr l'ōrs a Mòdna per dîr tōres un grôs impègn. Secònd la môda ed chî tèimp l'ōrs al gnîva purtê a Mòdna mìa per èser magnê mó cme portafortûna cûntra al mêl sutîl(tubercolosi in italiân). Francesco Milani ind al só ""Minozzo negli sviluppi storici della Pieve e Podesteria"" al scrivîva acsé:

Al sei-sèt-ot (6-7-8) ad giògn domila e ot (2008), u sè tenud, mal Gabèc, al radun dai fan dai telefilm più famos dai an utenta (80) e dla trilugia ad Ritorne tal futur.

Al Miranduleś, cuma al dialét fraréś e a difarensa dal mudnéś e dal mantṿàṅ, al dróa al sèt vucàli cumpàgn a 'l Itagliaṅ, faghénd però difarénsa fra curti e lunghi.

Huang Xianfan (in cinés mandarèin 黄現璠/ 黄现璠; Fusui, 13 nuvänber 1899 – Guilin, 18 znêr 1982) l’é stê un stôrico e studiōs dal râsi cinés, al fundadôr dal stódi al Zhuang e scōli Bagui cinés.

I Modena City Ramblers én, sèinsa alcun dóbi, al grópp che pió di tótt l’à fat cgnósser al mand al dialett mudnés; la sô musica l’è fata da un mis’ciòun ed folk irlandés, rock e un basamèint emiliàn. I an scrétt na móccia ed canzòuni in dialett, che cun la sô imediatèssa, al sô picèr cum un martèl al fà rivèr méi al mesag’ ch’i Modena City Ramblers vólen fer passèr, e l’è pió cèr dl’italiàn quand i cànten dla lór tèra, l’Emélia.

Par definîr la grandazza d'la lît ed pusiziån, interès divêrs, prupagànda e aziån ed dstûrb ch'al s éren creè, send ch'i esêrcit i n s dscuntrénn prôpi, i strulghénn la parôla guèra fradda.

La secånda guèra mundièl l'è tachè al 1 ed setànber dal 1939 quand la Germâgna l'invadé la Pulògna e la s è slarghè piàn piàn a tott i èter pajîs quand i s azunténn l'Inghiltèra, la Franza, l Itâglia, l' Ugnån Soviêtica, al Giapån, i Stèd Uné d'l Amêrica e di mondi d'èter pajîs, d'l Europa e dî èter cuntinént. In Europa l'è andè avänti fén a l 8 ed mâz dal 1945, quand la Germâgna ai dé só sänza cundiziån, mänter ch'a maténna la finé al 15 d'agåsst dal stèss ân quand i giapunîs, dåpp ch'i én stè bunbardè dai Americàn cun la bånnba atòmica, ai dénn só anca låur.

Al só nòm l’êra: Ernesto Rafael Guevara de la Serna, pió cgnusû cme Che Guevara, l’êra nê a Rosario in Argintèina al 14 zógn dal 1928 l’é môrt a La Higuera in Bolévia al 9 utòber 1967

‘Na vôlta rivê insém a la pianûra ch’ la stà sōvra a la Prēda a’s pōl vèder luntēra ‘na grandiōşa vésta insém a l’ Apenèin arzân. A gh’é da stêr atèinti a i mêrzen ed la lâstra che finésen a strapiòmb a i lémit di bôsc, che în sèinsa spòndi.

'Na blèina burghêda cun pôchi cà da cuntadèin, quêṣi bandunêda, l'è a mezanôt ed Sincsèr. A lòng a la strêda 's pōlen catêr di maciòun ed môri e curnêl, prê vèird e piânti da frûta: d'ed ché prubabilmèin al nòm Giardèin.