Проардея хальхи Европа территоринче, 35 - 15 мильон çулсем каяла пурăннă. Вăл вăтам пысăкăш вĕçен кайăк, сăнĕпе хальхи чарлансем евĕр пулнă. Çӳллĕшĕ 70 сантиметра çитнĕ. Шыв капламĕсен çыранĕсенче пурăннă, шыври вĕтĕ чĕрчунсене — саламандрăсем, шапасемпе тата пулăсемпе апатланнă. Унăн çапла тактика пулнă: малтан хăйĕн вăрăм урисемпе ăшăх шывра çӳресе тĕлĕрсе ларакан чĕрчуна асăрхасан, çивĕччĕн вăрăм мăйне тӳрлетсе ăна хăйĕн сăсипе ярса илнĕ.

Василий II-мĕш (хушма ячĕ Пăлхарсемпе çапăçакан, Вулгарокто́н), — Византи императорĕ, II-мĕш Романăн ывăлĕ, VIII-мĕш Константинпа (кахал пулнăскер патшалăх ĕçне хутшăнман) пĕрле астул тытакан I-мĕш Иоанн Цемисхий хыççăн астул çине ларнăскер. 958 е 956 çулта çуралнă, 1025 çулта вилнĕ.

Косина — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Кишкиль юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.

Чунжуга — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Старая Ижма юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 5 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.

Мăн Харвута-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ/Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Мессо-Яха юханшывăн сылтăм çыранĕпе юппинчен 312 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 96 км.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ юханшывĕсен бассейнĕ Надым юханшывăн бассейнĕн тухăç чиккинчен Пур юханшывĕн бассейнĕн çурçĕр-анăç чиккчен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук , Юханшыв бассейнĕ — Пур.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ — бассейн çук.

Шыв усрав Атăлăн юхăмне питĕ улăштарнă: çуркунне шыв сахалтарах сарăлма пуçланă, çуллапа хĕлле — хăпарнă та. Хусан патĕнче шыв çӳллĕшĕн вылянăвĕ халĕ 5—6 м, малтан, шыва пӳличчен, 10—11 м пулнă. Ку вырăнти шыв халĕ 3-5 кун маларах шăнса ларать, çурхи пăртан вара каярах тасалать. Шывуправăн 3-6 çухрăм таврашĕнчи микроклимачĕ, тĕпĕнчи тата çыран хĕррисенчи пулăмсем улшăннă, абрази тата çыран арканăвĕсем вăйланнă, çĕр ишĕлни самайланнă. Шыври тата шыв çумĕнчи флорăпа фауна питĕ вăйлă улшăннă.

1989 çулхи раштав уйăхĕнче Чĕмпĕр облаçĕнчи ССКП комитечĕпе облаçăн халăх депутачĕсен канашĕ сĕннипе И. Я. Яковлев ячĕллĕ чăваш пĕрлешĕвне туса хунипе хаçата никĕсленĕ. 1994 çултанпа пуçласа учредитĕлĕ облаçĕн администрацийĕ. Финансă енчен пулăшăкансем Чĕмпĕрти чăваш усламçисен Эртел пĕрлешĕвĕпе Чĕмпĕр облаçĕн администрацийĕ.

Поперечка — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Юханшыв Сетовка юханшывăн сулахай çыранпе вăрринчен 19 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Барнаул хулинчен Çĕнĕ Çĕпĕр гидроузелĕччен, Чумыш юханшывсăр. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Томь кĕриччен, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Иртыш (юханшыв) бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тобол. Юханшыв бассейнĕ — Иртыш (юханшыв).