Na 1858, Dar Hussein ekomaki likita ya bakonzi ya liboso ya Tunis mpe ezwaki nkombo Dar El Achra (Ndako ya bai zomi) mpo ete ezalaki na bato zomi.

Bulayumi abandaki kelasi na ye na Santu Martin na Kinsásá (1965-1971). Kobanda na mobú 1971 tikuna na mobú 1973 asalaki «Cycle d’orientation» na Kinsásá Pie 12 (College Bonsomi). Koluanga kuna akendaki kotanga na Santu Rapahële ya Kinsásá (1973-1975). Sima na yango akomaki kotanga na INA (Institut National des Arts). Azalaki kuna kolongwa mobú 1975 tikuna na mobú 1981 – humanités artistiques et 2 ans du supérieur – liboso ya kokende kotanga Théologie na Philosopie na université (1983-1988) ya Viɛnɛ na Otrish. Nde kuna asilisaki Doctorat wa ye ya Philosophie.

Nzángó ya ntúkú mibalé na mítáno: lisano liye likoki kosakanemela na bato babalé tǒ ebelé. Mokáno mwa moto nyɔ́nsɔ ezalí kokokisa motúya ntúkú mibalé mpé sɔ́kí mosani akokisi motúya ntúkú mibalé na mítáno, yě alóngi mpé abimi na lisano. Mosani wa nsúka óyo akotikala na lisano ndé akopɔlɔ.

Pilipilí tǒ ndóngó tǒ Líbenga (Na boyike pilipilí) ezali mbuma ya mái ma mpɔndú tɔ̌ ya motáné pii,motáné ngwaa. Yango ebongisaka súpú kasi soko oitiyi na nzoto, yango eswaka makasi mpenzá. Yango ezali lolenge mingi.

Azía ya Sidi ezalí eténi ya kontiná Azía eye evandaka o sidi ya yangó. Bisé ya Azía ya Sidi bazalí Bángaladɛ́si, Butáni, India, Madívi, Nepáli, Pakistáni mpé Sri Lanka.

Tibélekilosi (TB) ezalí bokɔnɔ bwa mabé buye bukoki kovimbisa kati (ya moto ya mwana?), na lokóta la Kingɛlɛ́sa babobengi TB meningitis. Mpó na bakóló, mbala mingi ebebisaka esíká ya kopéma eye babengi mampúlúlú, kasi ekoki kobebisa mpé mikúwa , kati ya moto tǒ bisika bisúsu. Awa na mbóka na biso, bato mingi baye bazuaka bokɔnɔ bwa TB babikaka, kasi basengeli komɛlɛ nkísi sánzá motóba mpó na kobika.

Epái esúsu, na botálaka elɔ́kɔ ya moto, epekísámí kosála bokɛsɛni na mambí matálí mibéko mya politíki, mibéko mya bosámbisi tǒ mya boyókani na mikili mísúsu, ezala ekólo tǒ mabelé ya nsɔ́mí tǒ eye eyángélémání na baúta, tǒ óyo ezwí bonsɔ́mí bwa síkísíkí tɛ́.

Fabregas abotama na Kombo ya Fabrice Mbuyulu na engumba ya Kinsásá o mokolo ya 3 sánzá ya mwambe mobu 1987. Azalaka moyémbi na Wenge Musica Maison Mère ya Werrason.

Ut'o mobu 1975, nsima ya liwa lya Mgr Camille, diocesi ya Bikoro esangani na eye ya Mbándáká. Nkombo ya diocèse ekomi Archidiocèse de Mbandaka-Bikoro. Liboso o bokambemi bwa Mgr Pierre Wijnants, wa lingomba lya ba Missionnaire du Sacré-Coeur, na nsima o bokambemi bwa Mgr Frédéric Etsou, oyo akomi lelo Cardinal mpe Episkopo wa lokumu wa Kinshasa. Lelo, Archidiocèse ya Mbándáká-Bikoro ezali o maboko ma Mgr Joseph Nkumuondala.

Ndakisa <br\> Koloba → Nalobaka Lingála, Lifalansé na Lingɛlɛ́sa <br\> Koloba → Lobi nalobáká na yɔ̂ 'te ókɛndɛ wɛnzɛ<br\> koloba → Lobi nakoloba na yɔ̂ likambo lîná.<br\> Kobɛ́tɛ → Alain Kaliyutuka Dioko abɛ́tɛkɛ lisano lya ndembó <br\>

O mokɔlɔ mwa lɛlɔ́ mpé o mikili míngi, kolála bǎsí na bǎsí, babáli na babáli, ekómá ezalela ya sɔ̂lɔ́ ntína babómbanaka tɛ́. O mikili misúsu, ndé ezalí kopekisamaka.