Манокотак (англла Manokotak ; юпиклӓ Manuquutaq ) — Америкын Ушымы Штатвлӓжӹн кечӹвӓл-вадывел Аляска штатын эскимо юпик халыкын халажы. Халан территорижӹ: 96.5 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 405 эдем ӹлен.

Сола XVII курым мычашты шачын. Сола халык первишен мӱлӓндӹ пӓшӓм ӹштен, вольыкым урден. 1893-шы ин солашты кым мардеж вӓкш ылын. 1876-шы дӓ 1783-шы ин кок ӱ заводым пачмы. 1922-шы ин 2 мардеж вӓкш пӓшӓм ӹштен. 1930-шы ин Болонихӓштӹ «У корны» лӹмӓн колхозым пачмы. Кого Вырсышты сола гӹц 72 эдем кредӓлӹн, нӹнӹ логӹц кымлы ӹндекшӹнжӹ коленӹт, а кымлы кым эдем токышты пӧртӹлӹнӹт. Тидӹ: рядовой Василий Фёдорович Сомихин, капитан Геннадий Андрианович Дунин, мл. лейтенант Константин Александрович Горбунов дӓ молат.

Шӹпӓн океан (англ. Pacific Ocean) — Мӱлӓндӹн сек кого океанжы. Шӹпӓн океан сирӹштӹ Америка, Ази дӓ Австрали континентвлӓ вӓрлӓнӓт. Кымдецшӹ 165.25 миллион км².

Кечӹвӓлвел Судан (англла South Sudan; арабла ‎‎ جنوب السودان‎‎ ‎‎‎‎ ‎‎ ; официал лӹмжӹ — Republic of South Sudan) — Ирвел Африкыштыш кугижӓнӹш. Йыдпелнӹ Судан, ирвелнӹ Эфиопи, кечӹвӓлвелнӹ Кени, Уганда дӓ Конго Демократи Республика, вадывелнӹ Покшал Африка Республика доно пӹсмӓным кыча. 2008-шӹ ин тӹштӹ 8,260,490 эдем ӹлен. Территорижӹ: 619,745 км². Вуйхалажы: Джуба.

Ханӧнӱ (турокла Hanönü ) — Турцин, ирвел Кастамону илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 4.342 (пӱэргӹ: 2.140; ӹдӹрӓмӓш: 2.202) эдем ӹлен.

Япони мушмула (латинлӓ Eriobotrya japonica ) — Rosaceae йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Азиштӹ ‎‎дӓ Мӱлӓндӹ лоштыш тангыж Кугижӓнӹвлӓштӹ шӹренок вӓшлиӓлтшӹ шукиӓш изи пушӓнгӹ дон кӹцкӹ.

Йыдпел изи фельзума (латинлӓ Phelsuma pusilla) — геккон йишвлӓн группыш пырышы Мадагаскарышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 8,5–9 см якте шоэш.

Шим пӹлӹшӓн ала танагра (латинлӓ Chlorochrysa nitidissima) — танагра йишвлӓн группыш пырышы Колумбиштӹ вӓшлиӓлтшӹ ала танагра. Кытшы 12–14 см якте шоэш.

Лыдышын истори фоныштыжы Антониусын остатка йыдшы гишӓн Плутархосын шайыштмыжы. Антониус дон Клеопатра Октавианус дон йӹр нӓлмӹ Александриашты ылыт. Октавианус гӹц вара Аугуст кугижӓ лиэш. Ма лиӓлтмӹм ынгылен, Антониус мам тӹдӹлӓн пуйырен, тидӹ гишӓн кӱ палатын левӓш вӹлнӹжӹ ӹшкетшӹ шанен шӹнзӓ. Плутархос тӹ мӓгӓлӹн хала монгыр гӹц айышы халыкын юквлӓ шактымы гишӓн пӓлдӹртӓ. Айышы халык юк хала тӹрӹшкӹлӓ кеӓ. Тенге йымы тӹдӹм коден, тышманлан пуалтмаш гӹц пасна нимат весӹ уке- тидӹм Антониус ынгыла. Плутархос семӹнь йымы Дионис ылеш- театр, кунст, ӓрӓкӓ дӓ йӓнгӹм кӓндӓрӹмӹ йымы, кыдылан Антониус курымжы ыдылын. Но Кавафисӹн йымыжы ӹшке Александриа хала ылеш.

Бостон (англла Boston ) — Америкын ушымы штатвлӓн Массачусетс штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. Халан территорижӹ: 232.14 км². 2010-шы ин тӹштӹ 617,594 (metropol: 4,522,858 ) эдем ӹлен.

Соломон ошмаотывлӓ (англла Solomon Islands ) — вадывел Шӹпӓн океанышты Соломон дон Папуа-У Гвиней кугижӓнӹшвлӓн ошмаотывлӓжӹ. Территорижӹ 40,4 тӹжем км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 720 тӹжем эдем ӹлен.

Кӱ шуды изи попугай (латинлӓ Neophema petrophila) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Вадывел Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 22 см, нелӹцшӹ 44–67 г якте шоэш.