مەترسی ژینگەیی رەحمان خانی مەترسی پیسبوونی بەنداوەکەو کاریگەری بۆ سەر ژینگە ئاشکراکردو رایگەیاند: جۆری ئاوی دەربەندیخان بەھۆی زیادبوونی ژمارەی دانیشتووان و چالاکی مرۆیی و شارەوانی پاشەڕۆی کارگەکان و پەینی کیمیایی و لە ناوچە کشتوکاڵییەکانی سلێمانی و شارەزوور کە دەڕژێنەناو تانجەرۆ لەوێشەوە بۆ دەریاچەی دەربەندیخان، ھەروەھا چەندبارە بوونەوەی وشکەساڵی لە ناوچەکەدا کاریگەری زۆری ھەیە لەسەر خراپبوونی جۆری ئاوی دەریاچەی دەربەندیخان کە پێویستە لەڕووی ژینگەیەوە ئەم لایەنە بەشێوەیەکی زانستی چارەسەر بکرێت بەر بە کارەساتی ژینگەیی بگیرێت.

ئاسمان بێ‌مەرزە ناوی کۆمەڵە هۆنراوەی «ئیسماعیل حوسێن‌ پوور»ە کە بریتییە لە ١٠٠ سێ‌خشتی کرمانجی، ساڵی ١٣٨٩ لە بوژنوورد، لە لایەن «بڵاوکەرەوەی جیهانی»یەوە لە تیراژی ٣٠٠٠ دانەدا، بە گەڵاڵە و دیزاینی «مەرزیەی شادکام» چاپ و بڵاوکراوەتەوە.

سانت ئێگزوپێری ئەم چیرۆکەی کاتێک نووسی کە لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا دەژیا. شازادە بچکۆڵە وەرگێڕدراوەتە سەر زیاتر لە ٢٢٠ زمان و دیالێکت و زیاتر لە ١٣٠ میلیۆن دانەشی لێ فرۆشراوە، کە ئەمە وای کردووە وەکوو یەکێک لە پڕفرۆشترین کتێبەکان بێتە ئەژمار.

یەکێک لەو بەڵگە کۆنانەی کە ڕەسەنایەتی کورد بوونی شاری کفری دەسەلمێنێ شێوەی بینا کردنی چوار تاقی سەر گۆڕستانەکەی باوەشاسوارە کە بەشێوەی چوار تاقی پەرستگاکانی ئاینی زردەشتی دروست کراون. زۆربەی بینا و خانوەکانی کفری کۆن بەشێوەی کەمەر ( کەوانە )ی دروست کراون ئەم جۆرە بیناسازیە لە دێر زەمانەوە لە ناوچە کوردیەکاندا باو بووە.

زیرەکی و زەین ڕۆشنی و توانای لەبەرکردنی هێندە کەم وێنە و لە ڕادەبەدەر بووە کە توانیویەتی نزیکەی ""نەوەد"" کتێبی مەتنە سەرەکیەکان لەبەر بکات ، لە بابەتەکانی ( نەحو ، صەرف ، تەفسیر ، حەدیث ، فیقهی ئیسلامی..هتد) . جگە لەمانەش هەر لە سەرەتای فەرهەنگی بەناوبانگی ""قاموس المحیط""وە تا دەگاتە ""باب السین""ی ئەو فەرهەنگەی لەبەر کردووە و ئینجا بە ماوەی یەک هەفتەش کتێبی ""جمع الجوامع""ی سەر بە زانستی ئوصوڵی فیقهی خوێندووە و لەبەریشی کردووە!

لە ساڵی ١٩٥٢ بە ھۆی نووسینی کتێببی ""ڕابەری گەنجان"" بانگ کرا بۆ ئەستەمبوڵ و ئەم جارەش بە بێ تاوان دەرچوو. لە ١٩٥٣ گەڕایەوە بۆ ""ئەمیرداغ"". بۆ جاری دووەم ھاتەوە بۆ ئەستەمبوڵ و بۆ ماوەی دوو مانگ و نیو لەوێ مایەوە. وە لە دوای ئەمە ژیانی بە زۆری لە ""ئەمیرداغ"" و ""ئیسپارتا"" بەسەربرد. وە دوای ئەم ماوەیە ئەو پەیامانەی نوور کە نووسرابوون بڵاو بوەوە بەناو خەڵکیدا و سەرنجی ڕادەکێشان. بەم ئامانجەوە لە زۆربەی شار و گوندەکان دا بە نووسینی دەست و یاخود وتنەوەی لە ئەستەمبوڵ و ئەنقەرەو بەشەکانی ڕۆژھەلات دا بڵاو بوویەوە. وە لەم ماوەیەدا چەندین دەعواو و شکاتیان لە خۆی و تەلەبەکانی کراو زۆربەشیان لە دادگاکاندا بوو. لە ساڵی ١٩٥٠ کە پاتی دیموکرات ھاتە سەر حوکم ھیچ ڕێگرییەکی لە بەردەم کۆمەڵەی نوور و پەیامەکانی نووردا دانەنا و لەم ماوەیەدا پەیامەکانی نوور چاپکران و لە تورکیا و پاکستان و ئەمریکا و ئیتاڵیا بڵاو بویەوە.