Росулъе вуссун хадуса ТIалхIатица кIиго соналъ дибирлъи гьабуна. Гьелдаса хадуб мажгит-мадраса къазегIан (1936 сон) мударислъун вукIана. ЦохIого цо мажгитал къаялда къокълъичIо коммунистаз дин чIунтизабизеян гьабулеб хIалтIи. Киса-кирего гIалимзаби, ккун, туснахъ гьаризе лъугьана. Гьоркьоб хутIичIо Хьаргаби росуги. ХIуригат бахъилелде цебеги, гIалимзабазул цIар бугеб росу букIиналъ, гьелде цIакъ кIудияб ишан босана НКВД-ялъ. Жанир лъун тIагIаралги ккана, нахъе риччаралги ккана. ГьитIинав ТIалхIатги Гъунив туснахъалда жанив тIамун вукIана 1937-абилеб соналъ. Амма, гIунтIизабизе гIайиб батичIого лъаларо, жидерго план тIубан букIиналъ лъаларо, чанго моцIидасан къватIиве виччана. Виччалагоги лъазабунила гьесда, дин гьабуни, цIидасан жанив тIамизе вугилан. Гьеб мехалде гIумрудул 53 сон бугев ТIалхIатие кIудияб батIалъиго букIун батиларо щиб кканиги, тIадежоялъе киналго гIалимзабиги ккун унел рукIиндал. Жинца малъулеб букIараб гIелму гьес гьор-кьоб къотIизе течIо. Нахъа хъаравуллъи чIезабун букIаниги, бакI-бакIалде ун малъана гьес гьеб.

Юлианияб календаралда високоснияб сонлъун рикӀкӀуна жиб-жиб ункъабилеб сон. Амма григорианияб календаралда гьеб къагӀида кидаго хӀалтӀуларо.

ГІемерисел тарихчагІазул рикІкІеналда рекъон, жакъасеб Генуб росу бугеб бакІалда гІадамаз гІумру гьабулеб букІана 400—го соналдаса цебего. Гьедин хъвалеб буго росдал тарихчи МухІамаднаби Ибрагьимовас жиндирго ""Генуб. Тарихалъул нугІзал"" — абураб тІехьалда.

15-абилеб Март — григорианияб календаралда рекъон лъагIалил 74-абилеб къо (високоснияб соналъ — 75-абилеб). ЛъагIел сверизе хутIула 291 къо.

Жакъасеб Дагъистаналъул ракь, ва цІикІкІунисеб бутIаялда мугIрузул Дагъистан, тарихалъулаб адабияталда жаниб батIи-батIияб цIаралдалъун рехсон буго. Гьеб гьедин рехсеялъе сабаблъун ккола, рагъун тIаде кIанцIарал ва гIагардухъа ругел халкъазда хурхараб, гьез жодорго мацIалдалъун кьун букIана гьелъие цIарал.

2002 соналъ тІобитІараб тІолабго Россиялъул халкъазул рикІкІеналда рекъон Генуб росдал гІадамазул къадар бахана 3500 — го чиясде. Киналго гьел ккола магІарулал.

ГІемерисел къедисал руго боцІи-панз хьихьун бетІербахъи гьабулел гІадамал. Гьезул цо-цоял Сочиялда, Анапаялда, Краснодаралда ва Россиялъул цоги-цогидалги шагьаразде ун бакІал раялда хІалтІула, гьединго гьабула даран-базарги. Руччабацаги лъималацаги риидал бакІарула лай, гІодобкару, гІинтІи, мучари ва цоги-цогидал даруял, гьеб ракьалда жал гІемер рукІунел хурдулги. Хурзабахъ хьалеб жоги гьезул гІемерисеб картошка, хъапуста, ламадур, пер букІуна. Сверухъ ругел цогидал росабазул гІадамазе бокьула Къедисезул мугІрузда хьихьараб боцІул гьанги, хІан-нахги. Къеди руго цІар рагІарал чанахъабиги, махшел камилал гІияхъабиги.

16-абилеб Ноябр — грегорианияб календаралда рекъон лъагIалил 320-абилеб къо (високоснияб соналъ — 321-абилеб). ЛъагIел сверизе хутIула 45 къо.

Сугъралъ буго некIсияб магIарул росу, кидаго машгьураб букIана гьеб гIалимзабаздалъун. Гьоркьохъел гIасрабаздаса нахъего гьеб букIана Дагъистаналъул гIелмияб центрлъун, гIараб гIелмуялъул гIалимазул ва жамгIиял хIаракатчагIазул ватIанлъун.