Guastâla l’é la pió impurtânt sitadèina ‘d la bâsa arzâna a’s câta a pôca distânsa da la rîva dréta del fióm Po, e a 30 km, cîrca, da Rèz, da Pèrma e da Mântva. Al prémi testimoniâsi ed l’antichitê relatîvi ad un cèinter cun ed j abitânt pēra che a s’arfâghen al peréiod etrósch. Còst an dév mìa sembrêr strân perché a’s déve al fióm cme via ed comunicasiòun cun al mêr se a’s câten di sègn d’ j Etruschi e ânca di Rumân, cun al lōr sistèma ed centóri, in sté zôni. D’urégin probabilmèint longobêrda, al nòm l’arvîṣa un ""wardistall"", pôst ed guêrdia in avânti cûntra i Biṣantèin che s’ēren fermê a Mântva. Però l’é in època ed l’êlt medioēv (864 dC) che al nòm ed la sitê al vîn numinê per la préma vôlta ind la stória quând l'imperadōr Ludovico II al regâla Guastâla a la mujêra Angilberga. L’é cun i Canòsa, atōren a l’ân mél, che la burghêda, nasûda intōren a la Cēṣa ed la Pēv, la gh’à al privilèg dal ""nullius dioecesis"", e la comîncia ad avèir impurtânsa per la presèinsa ed lêrghi zôni cultivêdi insém a al tèri réchi a dû pâs dal Po. I dû cuncéli tgnû ind la Cēṣa ed la Pēve, préma int al 1095 cun Urbano II, al pêpa dal cruṣêdi e dôp int al 1106 cun al pêpa Pasquale II, sègnen l’impurtânsa ch’ la gh’îva Guastâla int al Medioēv. Cun l’arîv ed la Sgnuría di Torelli, dal 1406 al 1539, al cumîncia còl ch’ as pōl ciamêr al peréiod ed la creasiòun ed l’architetûra ed la sitê cun la costrusiòun dal palâs di nôbil, dal castèl, dal divêrsi cēṣi e ‘d la piâsa. Sta nōva realtê nêda insém a la rîva drèta dal Po la fà vòja a Ferrante Gonzaga maresiêl ed câmp ed l'Imperadōtor de Spâgna Carlo V, che al la cûmpra, int al 1539, da la Cuntèsa Ludovica Torelli cun la mîra ed fêren ‘na properietê dègna ed la só râsa. D’ alōra Guastâla la mócia ‘na sicûra impurtânsa cme capitêl dal duchê di Gonzaga, fîn a la fîn dal '600. A gh’ é stê invidê di artésta cme al Campi e al Guercino, e povēti cme al Torquato Tasso e al Guarini. A câvṣa ed la só pusisiòun stratègica, Guastâla l’ēra dvintêda óna dal furtèsi pió impurtânti dal tèimp. Còst l’é ânch al mutîv ed la só ruvîna, difâti int al 1689 l’é stêda asaltêda da i Spagnôl che gh’àn butê zò al mûri e la rôca. Da sté dâta Guastâla la s’invèia vêrs un deperimèint polétich e militêr. Cun i Borbone , che în gnû dôp di Gonzaga, la sitê la pâsa sóta a Pèrma, e cun l’ arîv ed Napoleòun (1801) e Maria Luigia (1814) Guastâla la fà pêrt dal Duchêt ed Pèrma, Piaṣèinsa e Guastâla, fîn a l' Unitê d' Itâlia int al 1861. Al ‘900 al vèd la realtê ed la produsiòun ed Guastâla cambiêres da agrécola a industriêla e artigianêla la mantî però un ligâm cun la tèra atravêrs la fabricasiòun dal vèin Lambrósch Arzân, dal Grâna e cun jalevamèint. Incō l’é ‘na sitê dóve la dimensiòn la permèt ‘na bòuna qualitê ‘d la véta, grâsia ai lêregh spâsi vèird lighê al fióm, a la burghêda stôrica, ai servési preşèint e a un livèl ed l’ocupasiòun tra i pió êlt.

Nasuda a Vienna, primma fjóla 'd Francèsc II, dal 1810 l'à spozè Napoleón anca s' l'era sempor stè nemigh äd la so genta. L'è andäda a stär a Parigi, e dal 1811 l'è dvintäda mädra 'd Napoleón II.