1972 сыллаахха ыам ыйын 23 күнүгэр Мугла куоракка төрөөбүтэ. Орто оскуоланы бүтэрэн баран Стамбул университетыгар экономика факультетыгар үөрэммитэ. Үөрэҕин салгыы Швейцарияҕа Монтре университетыгар барбыта. Университет баскетбольнай хамаандатыгар оонньообута.

Аан Алахчын (Аан Алахчын Хотун) — айыылартан биирдэстэрэ. Кини аата элбэх. Сороҕор Күөгэл Хотун, Иһэгэй Хотун эҥин дииллэр. Аан Алахчын үксүн хатыҥ маска олорор. Атын мастарга, кэрэ томторго, тумулга эмиэ олоруон сөп. Кини нүөл эттээх-сииннээх дьахтар буолан көстөр. Сороҕор сир-дойду алдьаннаҕына, кээһэннэҕинэ, аас баттахтаах эмээхсин буолан түүлгэ көстөр, ытыыр, соҥуур. Аан Алахчын Иэйэхсит сирдээҕи күлүгэ буолар. Онон кини үүнээйилэри, кыыллары, көтөрдөрү араҥаччылыыр. Кини Иэйэхсит күүһүн айылҕаҕа биэрэр. Алахчын олорор сирэ ытык сир буолар.

Саха тылын сомоҕо тылларын түмэн көрдөххө, ис хоһоонноро сүнньүнэн киһиэхэ эрэ сыһыаннааҕа көстөр, атын эйгэ туһунан тыл букатын аҕыйах. Оҕурдук сомоҕо тыллары ис хоһооннорунан наардаан манык бөлөхтөрү булуохха сөп:

Эква́тор — Сир эргийэр ньууругар параллель Сир күн сирэйин быһа охсор. Устата 40 075,696 км. Экватор кэтирээһинэ 0° буолар. Мантан хоту диэкки кэтирээһин ""+"", онтон соҕуруу ""-"".

Былыргылар курдук оҕону иитиигэ-үөрэтиигэ киһи буол, тугу барытын киһи оҥорорун курдук аан маҥнай оҥоро үөрэн, оччоҕо үчүгэй буолар, атыннык оҥордоххуна табыллыа суоҕа, куһаҕан, айыы буолуо диэн үөрэтиини оннугар киллэрдэхпитинэ эрэ, кэлэр көлүөнэлэрбит өйдөрө-санаалара туруктаах, көрсүө, сэмэй буолан олохпутун салгыы сайыннарар кыахтаныахтарын сөп.

ОНТАРИО (Ontario) улууhа, Канаада саамай улахан административнай сирэ. Дьонун ахсаана - 12 миллион, олортон 4-8 миллион ТОРОНТО куоратка олороллор. Киин куората - Торонто.

Урут (2002 сыллаахха дылы?) архыып үлэһиттэрэ бэс ыйын 1 күнүгэр идэтийбит күннэрин ылаллара. 1918 сыллаахха бу күн Норуот хамыһаардарын сэбиэтэ (СНК) декрет ылыммыт: «О реорганизайии и централизации архивного дела в РСФСР».

Михайлов Иннокентий Поисеевич (Харачаан(с)) (1872—1927) — гражданскай сэрии геройа, Кыһыл Знамя уордьан кавалера. Дьиҥ төрдө-ууһа — Бабаҕа, Одьулуун. Сулҕаччыга көмүллүбүтэ.

Ити этиилэр, саҥарыылар, хамсаныылар барылара олус соһуччу оҥоруллаллар уонна «Олус кыыһыраммын эбэтэр ыксааммын тугу саҥарбыппын, бырахпыппын өйдөөбөккө хааллым ээ»,- диэн чуолкайдыыр дуу эбэтэр бырастыы гыннарарга аналлаах быһаарыылаах буолаллар.

Дьон оҥорор быһыылара хайдахтарын быһаарыыга Аан дойду, Сир уонна Күн сүрүн тутулуктарыттан саҕалаатахпытына уонна сахалар «Туох барыта икки өрүттээх» диэн этиилэрин тутустахпытына быһаарыыбыт таба буолар кыаҕа улаатар. Сир уонна Күн икки өттүлэриттэн халбаҥнаабат гына тутулуктаахтара хаһан да уларыйбат. Сир Күҥҥэ олус чугаһаан хаалыыта күн уота аһара ититэн тыынар-тыыннаахтар эстиилэригэр тириэрдэр, онтон Сир Күнтэн тэйэн, ыраатан биэриитэ космос тымныыта сабардааһыныгар тириэрдэринэн сиргэ олох эстиитин аҕалар кыахтааҕын билигин киһи барыта билэр.