Өй-санаа үөрэҕэ биир кэмҥэ, ким эрэ салайыытынан үөскээбэт, баар буолбат, уһун үйэлэргэ үгүс дьон олохторун үөрэҕиттэн, уопутунан хомуллан олоххо киирэн иһэр. Киһи быһыылаах, көрсүө, сэмэй майгылаах дьон олоххо, үлэҕэ-хамнаска оҥорор ситиһиилэрэ элбиириттэн, уһун үйэни ситиһэр кыахтаналларыттан оҕолоро киһи быһыылаах буола улаатыахтарын баҕарар төрөппүттэр үөрэхтэриттэн хомуллан, таҥыллан таҥара үөрэҕэ үөскүүр. Биһиги олус уһун үйэлээх сахалыы тылбытыгар иҥэн сылдьар олохпут уопутун, өс хоһооннорбутун, кынаттаах этиилэрбитин хомуйдахпытына таҥарабыт үөрэҕэ арыллан тахсан, биллэн, оннугар түһэн иһэр.

Киһиэхэ олох биирдэ эрэ бэриллэрин сахалар билэллэр, “Киһи биирдэ олорор” диэн этэллэр. Киһи олоҕун биир тутаах сыалынан оҕо төрөтөн, кэлэр көлүөнэлэрин үөскэтэн, уруулара сайдан, аймахтара салгыы олоҕу олороллорун, үлэлээн-хамсаан олохторун тупсаралларын ситиһии буолар.

Баспыт иһигэр, санаабытыгар туох эмэ араас санаалары саныырбытын атыттар билбэттэриттэн, кистээн, эппэккэ эрэ илдьэ сылдьыахпытын, бэйэбит ис санаабыт диэн ааттыахпытын сөп. Арай бу санаабыт саҥа, урут суох, дьон билбэт буоллахтарына «ай» диэн тылбытынан этиллэр уонна баспыт иһигэр сылдьарынан ханнык да хамсааһыны оҥорбот, ол иһин үчүгэйэ эбэтэр куһаҕана быһаарыллара олус уустук. Баспыт иһигэр саныыр санааларбытын дьаарыстааһыммыт айар диэн тылынан этиллэр уонна санаа эрэ буоларынан баара-суоҕа биллибэт.

Биһиги тылбыт олус былыргы төрүттээҕиттэн Айылҕаттан иҥэриммит дорҕооннорун билигин да илдьэ сылдьар. «Р» дорҕоон хатыланнаҕына, «рр» диэн буоллаҕына өссө күүһүрэр, ырдьыгынааһыҥҥа, кыыһырыыга кубулуйар, онтон «ы» дорҕоон уһаатаҕына «ыы» диэн буоллаҕына ытааһыны үөскэтэрэ хаһан да уларыйбат. Оҕо ""ыы"" диэн саҥара оонньоотоҕуна сотору кэминэн ытыыра биллэр.

Көрсүө, сэмэй буолуу диэн сахалар олохторун үөрэҕэ. Сахалар оҕону иитэр-үөрэтэр үөрэхтэригэр таҥара үөрэҕин туһатын былыр-былыргыттан туһаналлар. Оҕону кыра эрдэҕинэ көрсүө, сэмэй киһи буолууга төрөппүттэр бэйэлэрин үтүгүннэрэн, батыһыннаран иитэллэрин, үөрэтэллэрин сахалар билэллэр. (1,94).

Сунтаар сирэ-уота ыһыаҕынан, оһуокайынан, сахалыы куоластаах ырыаһыттарынан аатырар: С. Зверев – Кыыл Уола, Н. Е. Петров, А. Амбросьев, Е. Захарова о. д. а. биллэр норуот ырыаһыттардаахтар.

Балатон (мадь. Balaton, ниэм. Plattensee, словак. Blatenské jazero, словен. Blatno jezero, лат. Pelso) — Венгрия арҕаа өттүгэр сытар күөлэ. Киин Эуропа ордук улахан күөлэ. Балатон кытыла — Венгрия биллэр курорт сирэ, минерал уонна сылаас уу дьүктэлэринэн биллэр. Күөлгэ уу көлө устар.

Киинэҕэ көстөр дьон маһынан оройго бэрдэрэн баран туран сүүрэн хаалалларын үтүктэбит диэн итирбит дьону олоппос атаҕынан оройго биэртэлээн кэбиспиттэриттэн өлөн хаалбыттара эмиэ билбэттэн оҥоруллубут быһыы буолар.

Тыл иччитэ дорҕоонноругар саһан сылдьарын быһаарыы сахабыт тылын табан туһанарбытыгар тириэрдэр. Тыл иччитэ дорҕооннорунан дьайан киһи өйүн-санаатын быһаччы салайар, уларытар кыахтаах. Хас биирдии дорҕооннор дьайыыларыттан киһи өйүгэр-санаатыгар онно сөптөөх санаалар үөскээннэр киһини салайыахтарын сөп.