Helicobacter pylori (спиралевиднай бактерия-транскрипция — Х(Г)еликоба́ктер пило́ри)-спиралевиднай грамотрицательнай бактерия, куртах араас облаһын уонна двенадцатиперстнай оһоҕос инфицируйдур.

1999 — Артемьев Михаил Константинович (1888—1928) — XX үйэ саҕаланыытыгар үлэлии-хамныы сылдьыбыт Саха сирин политическэй диэйэтэлэ реабилитацияламмыта.

Элбэх үйэ аннараа өттүгэр Египетка кумааҕыга майгынныыр папирус диэн материалы айыбттар. Греция уонна Рим дьонноро ону эмиэ үөрэппттэр. Рим дьонноро тирииттэн оҥоһуллубут тэрилгэ суруйаллар эбит.

Үчүгэйи оҥоро сатаабыт табыллыбатаҕына, сыыһа-халты буолара үгүһүнэн куһаҕаҥҥа кубулуйан хаалара куһаҕан быһыылары элбэтэр. Саҥаны айыы табыллыбата, сатаммата элбэҕиттэн үгүстүк куһаҕаҥҥа кубулуйан хаалан куһаҕан быһыылары элбэтэр.

Айылҕа айбытын быһыытынан киһи аһылыгын чааһыгар төһө эмэ элбэх саппаастаах сылдьар. Олох араас ыарахан кэмнэригэр аһылыгы булунуу олус ыараханынан Айылҕа киһиэхэ ити чааһыгар олус элбэх саппааһы биэрбит. Эбиискэ аһаабакка, аҥардастыы ууну эрэ иһэн киһи ыйы быһа сылдьыан сөп диэн үөрэхтээхтэр этэллэр.

2. Бэйэтэ бичтии сылдьар, үлэлиэн-хамсыан баҕарбат эдэр киһи төрөппүттэрин эрэйдиирэ, муҥнуура, харчы көрдүүрэ, кинилэр бэлэмнэригэр олороро элбээтэ. Төрөппүттэр оҕолорун кыра эрдэҕинэ киһи быһыылаах буолууга, үлэни-хамнаһы кыайыыга ииппэтэхтэрин, үөрэппэтэхтэрин бэлиэтэ буолан бэйэтэ таҥара накааһыгар кубулуйан төрөппүттэрин эрэйдиир.

Мэйии диэн дьоҥҥо, кыылларга тула буолары өйдүүр уонна толкуйдуур этин чааһа. Билгэ органнартан даннайдары ылан туттары-хаптары уларытыан сөп. Дьоҥҥо мэйии тылы хонтуруоллуур, уонна абстрактнай толкуйу оҥоруон сөп.Мэйии эти барытын хонтуруоллуур киинэ буолар. Мэйии аналлаах килиэккэлэртэн турар. Кинилэр бэйэ бэйэлэрин кытта уонна атын органнарын кытта ниэрбэнэн холбоноллор. Кыылларга барыларыгар мэйии хаххалаах, дьоҥҥо чиэрэп оннук хахха буолар.

1735 — 1736 сыллардаахха аан маҥнай каартаҕа киллэрбитэ Прончищев экспедицията. Экспедиция манна кыстаабыта, 1736 сыл балаҕан ыйыгар экспедиция салайааччыта Василий Прончищев уонна кини кэргэнэ өлбүттэрэ уонна Өлөөн өрүс төрдүгэр көмуллүбүттэрэ.

Юта (State of Utah) диэн АХШ арҕаа штата. Холбоhуктаах Штаттарга 45-с кыттыспыт штат (тохсунньу 4 1896). Олохтоохторун ахсаана 2,736,424, олортон 80% кэриэтэ Солт Лэйк Сити киин куоракка уонна кини тулалыыр эйгэтигэр олороллор. ""Юта"" аат юте индианнар тылларыттан ""хайа дьоно"" диэн тылбаастанар.