1930-шы ин Осип Мандельштам угӹц лыдышвлӓ докы пӧртӹлеш, тӹштӹ тӹдӹ демонстративно совет реали дӓ тӹ жепӓш культура традицивлӓм кӹреш дӓ ӹшке вӹкӹжӹ у культурым ӹштӹшӹн миссижӹм нӓлеш, кыдым «ноль» гӹц дӓ «тылгӱ« гӹц тӹнгӓлеш, кыды анзыц ылшы поэтвлӓн пӓшӓвлӓштӹмӓт вӓк, такешеш веле шотла. Культура доно цеверлӓсӹмӹжӹм лыдыш форман программный эссештӹжӹ «Шая Данте доно» (1933) ужына. Тӹштӹ шамаклан, - ужын керддӹмӹ советский официоз дӓ Сталин ваштареш сирӹмӹ эпиграммым: «Мӓ сӓндӓлӹкнӓн туан агыл ылмыжым шижӹн ӹленӓ...» лыдаш лиэш. Тидӹ паштек Мандельштамым Чердынь ссылкыш колтат, тӹшец Воронежӹш ваштат (1934-1937). Воронежӹштӹ ылмыжы годым тодыл шумы шаман дӓ церлӓнӓш тӹнгӓлшӹ поэт мам келесӓш шанен ылен, ӹшке лыдышвлӓштӹжӹ цилӓ келесен шокташ цацен. 1937-шӹ ин майын поэтлӓн Воронеж гӹц кеӓш разрешеним пуат, но ик иштӹ угӹц арестуят дӓ Мӹндӹр Ирвел колтат. Осип Мандельштам 27-шӹ декабрьын 1938-шӹ ин тиф доно Владперпунктышты колен (Владивосток). 1956-шӹ ин реабилитируйымы лин.

Махаонын лӹпӹшукшын качкышвлӓжӹ: палдыран (Heraclium), морко (Daucus), укроп (Anethum), петрушка (Petroselinum), шӹмӓвыч (Angelica), бутень (Chaerophyllum), горичник (Peucedanum), прангос (Prangos), фенхель (Foeniculum), порезник (Libanotis), гирча (Selinum), гирчовница (Thyselium), сельдерей (Apium), цӓнгӓвыч (Carum), бедренец (Pimpinella), резак (Falcaria).

Адамантини (латинлӓ Adamantinia miltonioides) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Бразилиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ адамантини улы.

Сьерра-Мадре варан (латинлӓ Varanus bitatawa) — варан йишвлӓн группыш пырышы Филиппинвлӓштӹ Лусон ошмаотышты (Сьерра-Мадре) эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 2 м, нелӹцшӹ 10 кг якте шоэш.

Кемер (турокла Kemer ) — Турцин, вадывел Анталья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 35,639 (пӱэргӹ: 19,719; ӹдӹрӓмӓш: 15,920) эдем ӹлен.

Доганхисар (турокла Doğanhisar ) — Турцин, вадывел Конья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 22.095 (пӱэргӹ: 10.684; ӹдӹрӓмӓш: 11.411) эдем ӹлен.

Нивеосцинквлӓ (латинлӓ Niveoscincus) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Австралиштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ нивеосцинк улы.

Казунгула (англла Kazungula District ) — Замбин Кечӹвӓлвел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 68 265 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Казунгула.

Кавафис ""ӹшке юкшым"" поздан веле мон. Сеферис Кавафис гишӓн эссем сирен (Докимес ИИ, 1981) дӓ ""Йымы Антониусым кода"" лыдыш якте, тӹдӹн творчествыжым ик поратканеш веле шотлаш лиэш, манеш. Дӓ ти лыдыш вашталтымашым канден. ""Йымы Антониусым кода""-м 1910-11-шӹ ивлӓн сирӹмӹ дӓ тӹштӹ Кавафисӹн шукы темӹжок цаклалтеш. Ик годымок ти лыдыш гедонизм, философи шӱлӹшӓн дӓ истори тематикӓн ылеш. Тиштӹ поэтӹн эстетикӹжӹмӓт цаклаш лиэш.

Якшар сӹнзӓӓн тыргӓдӹ (латинлӓ Streptopelia semitorquata) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты Сахара гӹц кечӹвӓлвелнӹрӓк вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 30 см якте шоэш.

Монгу (англла Mongu District ) — Замбин Вадывел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 162 002 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Монгу.

Кӹзӹтеш Эстоништӹ 47 ӹлемӹн хала статусшы. Таблицышты маняр ӹлӹзӹ 1979, 1989, 2000, 2006 ивлӓн ылын дӓ махань кымдемӹштӹ хала вӓрлӓнӓ, анжыктымы.