ອຳເພີພະຍາໄທ ໄດ້ຮັບການຈັດຕັ້ງຂຶ້ນຄັ້ງທຳອິດ ເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1966 ຕັ້ງຊື່ຕາມພະລາຊະວັງພະຍາໄທເຊິ່ງແມ່ນວັງທີ່ພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວໂປດເກົ້າໃຫ້ສ້າງຂຶ້ນເປັນຕຳໜັກສຳລັບສະເດັດປະພາດບົນທີ່ດິນຮິມຄອງສາມເສນ ທຸ່ງພະຍາໄທ ຊ່ວງທຳອິດອຳເພີພະຍາໄທແບ່ງເຂດການປົກຄອງອອກເປັນ 7 ຕຳບົນ ແມ່ນພື້ນທີ່ອຳເພີດຸສິດເດີມ 5 ຕຳບົນ ໄດ້ແກ່ ຕຳບົນທຸ່ງພະຍາໄທ ຕຳບົນຖະໜົນພະຍາໄທ ຕຳບົນຖະໜົນເພັດຊະບຸລີ ຕຳບົນມັກກະສັນ ແລະຕຳບົນສາມເສນ ແລະແມ່ນພື້ນທີ່ອຳເພີບາງກະປິເດີມ 2 ຕຳບົນ ໄດ້ແກ່ ຕຳບົນຫ້ວຍຂວາງແລະຕຳບົນບາງກະປິ ຈົນຮອດໃນປີ ຄ.ສ. 1971 ຈັງຫວັດພະນະຄອນຖືກຮວມເຂົ້າກັບຈັງຫວັດທົນບຸລີ ປ່ຽນຖານະເປັນນະຄອນຫຼວງກຸງເທບທົນບຸລີ ແລະໃນປີ ຄ.ສ. 1972 ຈຶງປ່ຽນແປງຖານະເປັນກຸງເທບມະຫານະຄອນ ເຊິ່ງປ່ຽນຄຳເອິ້ນເຂດການປົກຄອງໃໝ່ນຳ ອຳເພີພະຍາໄທໄດ້ຮັບການປ່ຽນແປງຖານະເປັນ ເຂດພະຍາໄທ ສ່ວນຕຳບົນຕ່າງໆ ກໍປ່ຽນຖານະເປັນແຂວງ

ສົມເດັດພະສີພັດຊະລິນທາ ບໍລົມລາຊິນີນາດ ໄດ້ພະລາຊະທານໂຄງການສຶກສາໄວ້ຄື ໃຫ້ມີຄວາມຮູ້ທາງການຊ່າງຝີມືຂະໜາດສາມາດປະກອບອາຊີບ ໃຫ້ອ່ານອອກທັງພາສາໄທແລະພາສາອັງກິດ ແລະສາມາດຂຽນໃຫ້ຜູ້ອື່ນເຂົ້າໃຈໄດ້ມີການອົບລົມສິລະທຳ ຈັນຍາແລະມາລະຢາດພະລາຊະທານຊັບສ່ວນພະອົງເປັນຄ່າໃຊ້ຈ່າຍຕ່າງໆ ໃນໂຮງຮຽນ ຕະຫຼອດຈົນເງິນເດືອນຄູ

ປີ 2009-2013 ສຶກສາທີ່ ວິທະຍາໄລໄອທີໄຊຈຳປາ. (ສາຂາ ບໍລິຫານທຸລະກິດ, ປະລິນຍາຕີ) ປີ 2014-2016 ສຶກສາທີ່ ຄະນະເສດຖະສາດແລະບໍລິຫານທຸລະກິດ, ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງຊາດ. (ສາຂາ ບໍລິຫານທຸລະກິດ, ປະລິນຍາໂທ) ປະສົບການ: ປີ 2010-2014 ເປັນອາຈານສອນປະຈຳວິທະຍາໄລສົງຈຳປາສັກ. ປັດຈຸບັນ: ເປັນພະນັກງານຊ່ວຍວຽກ ຫ້ອງການ ສູນກາງ ອົງການພຸດທະສາສະໜາສັມພັນລາວ. ຂໍ້ມູນຕິດຕໍ່: Tel: 020 99933400 E-mail: mino9997@gmail.com Website: www.phoumino.blogspot.com

ຈິຕະວິທະຍາ (ຄຳເຄົ້າ: ຈິຕວິທຍາ) ແມ່ນ ວິທະຍາສາດ ທີ່ ສຶກສາກ່ຽວກັບ ພຶດຕິກຳ ແລະ ຂະບວນການຂອງ ຈິດໃຈ ນອກນັ້ນ ຍັງໄດ້ສຶກສາ ແນວຄິດ, ຈິດໃຈ, ຄວາມຄິດ, ຄວາມຮູ້ສຶກ, ຄວາມສົນໃຈ, ແຮງຈູງໃຈ ໂດຍຜ່ານພຶຕິກຳທີ່ສະແດງອອກທັງພາຍໃນ ແລະ ພາຍນອກ. ມັນຈະແຕກຕ່າງ ກັບ ສັງຄົມສາດອື່ນໆ ຢູ່ ບ່ອນວ່າ ເປົ້າໝາຍ ການຄົ້ນຄວ້າແມ່ນ ລະດັບບຸກຄົນໃນ ຂະນະທີ່ ຫົວໜ່ວຍການຄົ້ນຄວ້າ ໃນສັງຄົມສາດ ຂະແໜງອື່ນໆ ຈະແມ່ນ ລະດັບສັງຄົມເປັນສ່ວນໃຫຍ່.

ປີຄສ 1827 ສະໄໝຂອງພຣະເຈົ້າອະນຸວົງ(ວິຣະກະສັດ) ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນຖືກກອງທັບສຍາມ(ໄທຍ)ທຳລາຍລົງຢ່າງຮາບກ້ຽງ ກຳແພງນະຄອນຖືກມ້າງເພ ຫໍໂຮງແລະວັດວາອາຮາມນັບເປັນຮ້ອຍໆວັດ ຖືກຈູດເຜົາເປັນເທົ່າຖ່ານ ອົງທາດຫຼວງທີ່ສະຫງ່າງາມມາແຕ່ບູຮານນະການຈຶ່ງກາຍເປັນທາດຮ້າງຢູ່ກາງປ່າ

ແລະໃນປີ ຄ.ສ. 1972 ຈຶງປ່ຽນແປງຖານະແມ່ນກຸງເທບມະຫານະຄອນ ເຊິ່ງຫາກຍົກເລີກການປົກຄອງແບບສຸຂາພິບານແລະເທດສະບານ ຮວມທັງປ່ຽນຄຳເອິ້ນໜ່ວຍການປົກຄອງໃໝ່ຈາກອຳເພີແລະຕຳບົນເປັນເຂດແລະແຂວງຕາມລຳດັບ ຕຳບົນປະເວດຈຶງໄດ້ຮັບການປ່ຽນແປງຖານະແມ່ນ ແຂວງປະເວດ ແມ່ນພື້ນທີ່ການປົກຄອງຂອງສຳນັກງານເຂດພະຂະໂໜງ

ປີຄສ 1876 ໂຈນຫໍ້ໄດ້ມາມ້າງເພທາດນ້ອຍອ້ອມທາດໃຫຍ່ນັ້ນເພື່ອຊອກຫາເງິນຄຳແລະວັດຖຸມີຄ່າທີ່ຝັງຢູ່ໃນອົງທາດ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ທາດຫຼວງທີ່ເປ່ເພຢູ່ແລ້ວນັ້ນຍິ່ງເປ່ເພລົງຕື່ມອີກ

ດ້ວຍເຫດທີ່ພະນາງມີພະລາຊະໂອລົດຄືພະຍອດຟ້າ ພະນາງຈຶງມີຖານະທີ່ສູງກວ່າພະຊາຍາອື່ນອີກ 3 ພະອົງ ຕໍ່ມາສົມເດັດພະໄຊລາຊາທິລາດ ພະສະຫວາມີໄດ້ສະເດັດກັບຈາກລາຊະການສົງຄາມ ຊົງພະປະຊວນແລະສະເດັດສະຫວັນຄົດ ຈຶງໄດ້ມີການຍົກພະຍອດຟ້າ ພະລາຊະໂອລົດຄອງລາດຕໍ່ມາໃນປີ ພ.ສ. 2089 ໂດຍມີນາງພະຍາແມ່ຢູ່ຫົວສີສຸດາຈັນເປັນຜູ້ສຳເລັດລາຊະການແທນພະອົງ

11. ແຂວງຫຼວງນ້ຳທາ ບັ້ນຮົບຫຼວງນ້ຳທາ ພະທາດໃຫຍ່ຊຽງເປງ ຊາບຊື້ງກັບວັດທະນະທຳຫຼາຍເຜົ່າ ເຂົ້າຊອຍແຊບເມືອງສິງ ລີງລາຍແພໄໝມ້ອນ ເມືອງ ຫຼວງນ້ຳທາ ທ່ຽວປ່າສະຫງວນແຫ່ງຊາກນ້ຳຮ່າ ເຂດພັດທະນາເສດຖະກິດພິເສດບໍ່ເຕັນແດນຄຳ ຮ່ວມເຕັ້ນແຊນຳສາວໄຕດຳ ງາມແທ້ລະ ກ໋າ