از زبان آسی در دوره باستان اثری در دست نیست. در دورهٔ کلاسیک و میانه از زبان سکایی غربی جدا می‌گردد. نزدیکی این زبان با پشتو و یغنابی این رااثبات می‌کند. اولین اثر بجای مانده از این زبان در دورهٔ کلاسیک نبشتار سنگ قبری در قفقاز است که به خط یونانی. این زبان تنها زبان ایرانی جدید است که از فارسی تاثیر نپذیرفته‌است. آسی زبانان نماینده امروزی زبان قدیم اسکیت‌ها محسوب می‌شوند. این زبان که از زبان‌های ایرانی شرقی بشمار می‌رود با زبان‌های پامیری و زبان پشتو نزدیکی فراوان دارد. زبان آسی بهمراه زبان‌های تاتی، تالشی و کردی زبان‌های ایرانی رایج در قفقاز محسوب می‌شوند. آسی‌ها را بازماندگان ماساژت‌ها و سرمتی‌ها نیز دانسته‌اند که همگی تیره‌های سکایی بوده‌اند. در دوره‌های متاخر آثاری از زبان آسی میانه به خط لاتین یا یونانی بدست آمده‌است که همگی تحت تاثیر زبان یونانی بوده‌اند. همچنین مطالعه آثار میانه آسی نشان می‌دهد که این زبان اموزه دارای دگرگونی آواشناسی شده‌است و آواهای این زبان تحت تاثیر زبان‌های قفقازی تا حد زیادی تغییر یافته‌اند. همچنین آسی‌های مهاجر در مجارستان نیز آثاری به این بان خلق کرده و گویشی ویژه برای خود داشتند.

چوٙأ:Rtl زون دارگوا د زونا قفقازی هئ که د کومره ولات داغستان قسه کننه داره که د حدود چئارصد و چهل هزار کس قسه کننه دش قسه می کن.قسه کننه یا ای زون مسلمان و سنی مصو هئن .زون دارگو وه هیل نوشت سیریلیک نوشته بوئه.

قانوٙنیا نورنبرگ (ڤ آلمانی: Nürnberger Gesetze) چأن گئل قانوٙن دئشمنیاری جیدیا بیئن کئ د سال ۱۹۳۵ د صف دیاری سالوٙنە نورنبرگ رایش گأپ آلمان دیارکاری بیئن. د پایە ای قانوٙنیا یأنی د پایە قانوٙن ""حامینداری د لۉن و شانازی آلمانی"" زن حاس مینجا آلمانیا، جیدیا و آئمیایی کئ آلمانی نأبئین قدقأن بی.

سید رضا (۱۸۶۳، لیرتيک کویو، اوڤاکيک، تۈنج ايلي- ۱۸ نوڤامر ۱۹۳۷، آلازيغ). يإ گإل د سرکردأ عشيرأ عباسيا بي. ڤ کور سید إبراهيم بي. ڤ سرکردأ قيام زازاکيا علوي د ساليا 1937 تا 1938 زارۈیي د آستۈن دورسيم تورکيأ بيأ.

د دیجا ئو ھأڤایی، کوٙمأرە ڤولات آذأربایئجان چأن گئل ئو ھأڤا جوٙر ڤا جوٙر دارە. جوٙری کس د مینئ ۱۱ راساگە ئو و ھأڤایی ۹ جوٙر راساگە ئو ھأڤایی ھا د ڤولات آذأربایئجان. گیرینج مینجا ھأڤا د راساگە یا چأمدار شومال و أفتونئشین ڤولات آذأربایئجان تا ۶ سانتیگئراد د زئمئسوٙ و ۳۶ گیرینج سانتیگئراد د تۉسوٙ میرئسە، جوٙری کئ د راساگە یا کوسار أفتونئشین گأرما سأرما ھأڤا د زئمئسوٙنیا تا ۹ گیرینج و ۱۲ گیرینج سانتیگئراد د تۉسوٙ میرئسە. ھارتئری دئما د شأر ئوردوٙباد تا ۳۳- گیرینج سانتیگئراد و بالاتئری گأرما سأرما د جولفا تا ۴۶ گیرینج سانتیگئراد ثأبت بییە. د کول شومال و أفتوزأنوٙن ڤولات آذأربایئجا ئو ھأڤا ھۊشگ و کوساری دارە ڤألی ری ڤئ ریش د راساگە ھارگە أفتوزأنوٙن ئو ھأڤا نأمدار و بیتأرە. راساگە یا أفتونئشین و شومالی و ھارگە د ڤأر گئرئتە قأرە باغ و شومال أفتوزأنوٙن کوٙمأرە ڤولات خودصئلادار نأخجأڤان، نئثار کوٙیا قأفقاز و راساگە لأنکأران-آستارا و کوٙیا تالئش فئرە نأمدارئن.