چین قایناقلاری یازان سؤزلر یونان یازیلارینی تصدیقله¬ییر. هیونگ نو آدلانان و یونانلیلار هون دئیین خالقلارین درین بیر ایلگیسی اوْلموش و بلکی ده عئینی بیر خالق اوْلموشلار. آنجاق باشقا – باشقا قبیله¬لر کیمی یاشاییب گاهدان بیر – بیری قارشیندا صف ده چکمیشلر. میلاددان 900 ایل اؤنجه چینه حمله گتیره¬ن هیونگ نولار سبب اولورلار چین امپراتورو سوآن Suan 827 ایل میلاددان اؤنجه اونلارا قارشی یوروسون و هیونگ نولاری باتیا ساری گئتمک زوروندا قویسون. بۇ ایشله برابر، اونلاردا باشقا خالقلاری اؤز یئرلریندن چیخاریب باتیا ساری یؤنه¬لدیر. السورث هانتینگن بۇ اولایی 730 – 800 ایللری آراسیندا اوْلان بیر اولای کیمی ایزله¬ییر. ماساژت¬لر بۇ زامان جیحون چایی نین قوزئیینده یاشاییردیلار و ساکالارلا ساواشاراق ساکالاری اؤز یئرلریندن قالخیزدیریرلار. ساکالار دا کیممرلره حمله آپاریرلار. ساکالار آت اوستونده ساواشارکن، یئرده ساواشان کیممرلری کؤچمه¬یه مجبور ائدیرلر. بۇ حرکت اونلاری وان و اورارتولارا گلمه¬یه سبب اولور. ایندی کیممرلر بوگونکو آذربایجانا گلیرلر. همین زاماندا ساکالارین بیر سیراسی جیحوندان کئچه¬رک ولگایا آخیب روسیانین قوزئیینه ده گلیرلر. بورادا کیممرلری سیناغا اوغرادیب، کیممرلر دربنده گلیرلر و اورادان اورمیه گؤلونون ساحیللرینده یئرله-شیرلر.

ائلیاس کانئتتی (بولقاریسان‌جا: Елиас Канети) (دوغوم. ۲۵ ژوئیه ۱۹۰۵ - اؤلوم. ۱۴ اوت ۱۹۹۴)، مودئرنیست رومانچی، اویون یازاری، آنی (خاطیره) و قوندارما اولمایان دوزیازی یازاری. اثرلرینی آلمانجا یازان کانئتتی، ""گئنیش بیر باخیش آچیسی، فیکیر زنگینلییی و صنعت‌سل (هنری) گوج ایله ایشارت‌له‌نمیش یازیلاری ایچین ۱۹۸۱ ایلینده نوبئل ادبیات اؤدولونو قازاندی.

بیلیم سسی دات کام، بیر تورکجه بیلیم سایتی اولاراق، بیلیم و تئکنولوژی‌یه عایید اولان قونولاردا یازی یاییر. بو سایت بیلیم و تئکنولوژی قونولارلا بیرگه، شهرسالما، کولتورل، کیتاب تانیتیمی کیمی قونولاری دا یایینلاییری. بو سایت، تورکجه نین بیلیم اوزونو گؤسترمک اوچون، ۱۳۹۲جی گونش ایلینین قوراپیشیرن (تیر) آیی‌نین دوققوزوندا ایشه باشلاییب‌دیر.

سنت‌کونتین بیلیم‌یوردو (اینگیلیسجه: Versailles Saint-Quentin-en-Yvelines University‎, (فارسجا:دانشگاه سنت‌کونتین‎))فرانسه نین ورسای شهرینده یئرله‌‌شن بیر عالی تحصیل موسّسه‌سی. و ۱۶٬۸۰۱ لیسانس و لیسانس‌دان یۆکسک اؤیره‌نجی‌سی واردیر. سنت‌کونتین بیلیم‌یوردو ۱۹۹۱ -جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و دؤولتی‌ اؤیره‌تیم قۇرومودیر و بودجه‌‌سینی دؤولت و بؤیوک شیرکت‌لر و خالقدان آلدیغی اعانه‌لرله تامین ائدیر.

لورنا قیل (اینگیلیسجه: Lorena Gale) کانادالی اوْیونچو ۵۱ ایل عومر ائله‌ییب و ۲۱ ژوئن ۲۰۰۹ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. 1980s–۲۰۰۹ ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Suman Kumar Dhar»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

آندره ژید (اینگیلیسجه: André Gide‎) رومانچی و یازیچی - ۲۲ نوْوامبر ۱۸۶۹ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۱ ایل عومر ائله‌ایب و ۱۹ فوریه ۱۹۵۱ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب.

توفیق حاجی¬اف ساکالارین تورک اوْلدوقلارینا تاکید ائده‌رک یازیر: ساکالارین تورک دیللی اوْلدوغونو تاپیلان بیر چوخلو نسنه‌لر اثبوت ائدیر مثلا دمیر و داش اوستونده بزه‌کلر ۹ و ۱۰جو یوزایللرده اوکراین و روس توپراقلاریندا ساکالارا عاییددیر. بۇ نقش‌لره ساکالار باسما و روملولار تینیه دئییرلر و تورکو اوْلدوغو شوبهه‌سیزدیر.