Бу бөлөхтөөһүҥҥэ сомоҕо тыллар толору буолбакка холобур эрэ быһыытынан бэрилиннилэр. Ол гынан баран сирийэн да көрдөххө, абарҕастаах абыраат, бытырыыстаах быыһаабат (буол), болдьоон хаһан туран, быа түспэтэх (сылгыта), бырахпыт быыра курдук (бар), бырда быстыбат, силис тардар сир, халлаан ыккардыгар суола тоҥмут, (туох эмэ) туллар тутааҕа курдук киһиттэн атыҥҥа сыһыаннаах сомоҕо тыллар бэрт аҕыйахтар. Онон сүнньүнэн киһиэхэ эрэ сыһыаннаах ис хоһооннонуу- саха тылын сомоҕо тылларын биир суол уратылара. бу бэлиэнэн кинилэри, холобур, холбуу тыллартан арааран өйдүөххэ сөп: холбуу тыллар суолталарынан киһиэхэ да, киһиттэн атыҥҥа да барытыгар сыһыаннаах буолаллар. [Григорьев 1996: 31]

Таҥара үөрэҕэ диэн өй-санаа үөрэҕэ. Бу үөрэх кэлэр көлүөнэлэри иитиигэ-үөрэтиигэ ордук улахан туһалааҕын сэбиэскэй былаас өй-санаа үөрэҕин суох оҥоро сатаабытыттан ыла умнан билигин туһаммакка, хаалларан сылдьабыт. Өй-санаа үөрэҕин халыйыыта, “айыы үчүгэй”, “айыыны оҥор” диэн үөрэтии кэлэр көлүөнэлэр өйдөрүн-санааларын буортулуурунан омук сайдарын, ахсааннара элбиирин, үлэни-хамнаһы кыайарын суох оҥорон, олоххо атын, чэпчэки, ол-бу, буолар-буолбат сыалы ситиһэ, эдэрдэр аҕыйах үчүгэй, элбэх куһаҕан айыыны оҥоро сатыылларын үөскэтэн омугу эстиигэ-быстыыга тириэрдэр кыахтаах. (2,28).

Мэйии толкуйга үөрэнэргэ уонна билгэҕэ эппиэттиир. Дьоҥҥо өй-санаа төрүтэ буолар. Мэйии ону тэҥэ автоматтаммыт дьайыылары, ол курдук тыыныы, куртахха аһы буһарыытын, сүрэх тэбиитин хонтуруоллуур.

1942 сыллаахха балаҕан ыйын 30 күнүгэр Ивановскай уобалас Пестяки куоратыгар төрөөбүтэ. Ивановатааҕы государственнай пединституту үөрэнэн бүтэрбитэ.

Аһылыга харамайдар уонна үүнээйилэр. Тууһа суох ууга үөннэри уонна кинилэр ыамалрын сиир, уу отун сэбирдэҕин, аһын, сибэккилэрин сиир. Байҕалга моллюскаларынан уонна ракообразнайдарынан аһылыктанар.

1918 сыллаахха Хадаар нэһилиэгэр Чурапчы улууһугар төрөөбүт. Аармыйаҕа 1943 с. от ыйын 13 күнүгэр ыҥырыллыбыт. Фроҥҥа рядовойунан 673-с саппаас стрелковай покаҕа, 152-с анал батальоҥҥа сулууспалаабыт. Сэрииттэн төннөн Хадаар нэһилиэгэр олорон өлбүт.

«Айыы үөрэҕин» сыыһаларын туһунан аҕыйах этиини оҥоробут. (2,60). Таҥара уонна айыы итэҕэл икки өрүттэрэ буолаллар. Айыы буолуу диэн былыргылар билиилэрин туһаныы буоллаҕына, таҥара диэн оҕону киһи буолууга үөрэтии буолар.

Урут бу сир Хиго провинцията диэн ааттаах эбит, аата Кумамото диэҥҥэ Мэйдзи кэмигэр уларыйбыта. Провинциялары префектураҕа уларытыы урукку феодаллыы тиһиги уларытыы иһинэн барбыт. Билиҥҥи Кумамото диэн тыл туруору тылбааһа «эһэ силиһэ / төрдө» диэн.

Кини иннинэ бойобуоданан Замощиков Иван Иванович олорбут. Замощиков кэнниттэн бойобуоданан коллежскай асессор Лесли Иван Васильевич анаммыт.

Лесун Белоруссияҕа улааппытта. Оҕо эрдэҕиттэн харбааһынынан дьарыктанар. Аныгы пятиборьенан 15 сааһыттан үлүһүйэр. 2005 сылтан саҕалаан аан дойду таһымнаах күрэхтэһиилэргэ кыттар буолбута. Дьобуруопа ыччакка чөмпүйэнээттэригэр икки төгүл үһүс миэстэ буолуталаабыта. 2007 сыллаахтан юниордар да, улахан да дьон күрэхтэһиилэригэр тэҥинэн кыттар буолбута. Ону сэргэ ""ыраас"" фехтованияҕа эмиэ кытта сылдьыбыта. Дойду чөмпүйэнээттэригэр бириистээх миэстэлэргэ тикситэлээбитэ.