Бир эвес тургускан сөс ийи сарыг хана-каракты дуглапкан болза, ол дээш саннар түңү ийи катап болгаш база ийи катап (өскээр чугаалаарга, дөрт катап) көвүдээр, а бир эвес ийи көк хана-каракты дуглапкан болза, үш катап болгаш база үш катап (өскээр чугаалаарга, тос катап) көвүдээр.

К.М.Аракчаа 1922 чылдың июль 15-те Тыва Арат Республиканың Чөөн-Хемчик кожуунунуң Дагыр-Шемиге төрүттүнген. Бижик-билигге боду өөренгеш, совет-партия школазын дооскан. Тываның Революстуг аныяктарының эвилелиниң эге организациязының секретарынга, Чыргакы суму комитединиң секретарынга, Өвүрнүң реванэниң килдис эргелекчизинге, «Тываның аныяктары», «Шын» солуннарга редакторлап ажылдап чораан.

Бирээде, чаш назын, ол болза бир хардан үш харга чедир назын болур. Үш хар чедир чаш уругну аштатпас, доңурбас, коргутпас болгаш иезинден чарбас турган.

Аът салыр кижиниң кыйгызы-биле аъттар-даа чаржып-ла үнер. Мунукчулар аъттары хөөрезин дээш, алгырышпышаан, кымчызын чайыптар. Мунукчу кижи аътты күженип тепсенир азы кымчы-биле кагар чоруктан аргалыг-ла болза чайлаарын кызыдар.

Кыс кижи эр кижиден эът-хан,сөөгү-биле ылгалдыг болгаш кижиниң назыны төнген (мөчээн) соонда, шупту бир дөмей куу сөөк апарып, кандыг-даа ылгал чок ышкаш болурул. Ынчалза-даа ылгалдыг болур чүве-дир ийин...

Чиңнеп"" турда хайымнажы берген болза, бүгү-ле аргаларның эң-не бергези кызыл-чиң деп оюнче кирер. Ол болза, анаа чиңнээри-биле дөмей болза-даа, солагай буду-биле аскаңгырлап болбас, солагай будун шимчетпейн, чаңгыс черге тура тевер апаар.

Кыыжы соок болгаш узун, хар эвээш, аяс болгаш оожум. Хүндүскү температура −15°С, ночью −18°С ÷ −32°С. Хонукта ортумак температуразы 0 градустан бедик үелер апрельден эгелээр, октябрьга чедир уламчылаар. Чай кургаг болгаш чылыг, тайгаларга — сериин болгаш кыска. Хүндүскү температура +16°С ÷ +20°С, тайгаларга +10°С ÷ +16°С, изиг үеде +30°С (эң бедии +38°С). Күс кургаг болгаш аяс. Хүндүскү температура +8°С ÷ +10°С, (ында-хаая +15°С), дүнелерде доңаттар −5°С ÷ −10°С. Чайгы хаттар барыын чүктен болгаш, соңгу-барыын чүктен, кыжын — чөөн чуктен болгаш, мурнуу-чөөн чүктен. Хонукта ортумак температуразы 10 градустан бедик үелер 125 хонук.

Чойган (орус. пихта) чиңге бүрүлүг улуг ыяштарга хамааржыр. Тываның бедик тайгаларында хөй үнүп турар. Чойган үргүлчү ногаан турар. Унунуң узуну 30—40 м чедир, дорт, чиңгезимээр, адырларлыг, карты кара-куузумаар, тас, доора бичии сыгыгларлыг, будуктары сарыгзымаар, куу өннүг, бүрүлери чиңге, сырый, чымчак, тайгыр, аксымаар шыйыглыг. Чочагайы шиви чочагайындан узун шөйбек хевирлиг, өрү угланган, узуну 5—9 см, чаа үнген чочагайы кызыл-бора өңнүг, сөөлүнде өңгүр-хүрең апаар. Үрезини хавык иштинде чоруур, ооң чүзүнү өңгүр кызыл-куу өңнүг. Май сөөлзүредир июнь айның эгезинде чечектелир, үрезини августа быжар, а сентябрь—октябрь айларда төктүп бадар.

Удаа-дараа чаартыкчы технологияларының болгаш аянныг дизайның дузазында Apple кайгамчык дээн алдар-атты чаалап алган. Apple-дың бүдүрүлгезин электрониктиг хереглелдерниң бурганы дег улустар ажыглап турар. Делегейниң капитал рыногунда компания бирги черни ээлеп турар.