រាជាធិរាជបានចេញរាជបញ្ជាប្រហារជីវិតបុត្រាព្រះអង្គឯងនៅព្រះជន្មក្មេងខ្ចី ពីព្រោះតែព្រះអង្គខ្លាចថាព្រះអង្គវ័យក្មេងអង្គនេះ ពេលក្រោយនឹងងើបឡើងធ្វើការបះបោរប្រឆាំងនឹងទ្រង់។ ព្រះរាជាធិរាជបានបង្ខំព្រះមាតារាជបុត្រា ព្រះនាងតឹឡាមេឌ៏ធ្វើអត្តឃាត និងភ័យខ្លាចថាព្រះអង្គម្ចាស់វ័យក្មេងអង្គនេះ ថ្ងៃណាមួយនឹងសងសឹកឱ្យព្រះមាតារបស់ទ្រង់។ រាជាធិរាជ ដែលទ្រង់មិនមែនជាបុត្រសំណព្វព្រះទ័យនៃព្រះបិតារបស់ទ្រង់ ខ្លួនព្រះអង្គក៏បានបះបោរប្រឆាំងនឹងបិតារបស់ទ្រង់ ព្រះបាទពញាឧ នៅពេលទ្រង់មានព្រះជន្មទើបតែ ១៥ ព្រះវស្សាប៉ុណ្ណោះ។ រាជាធិរាជគង់នៅកុសិមៈ (ប៉ាសេន) ពេលដែលទ្រង់បានចេញរាជបញ្ជាប្រហារជីវិតបុត្ររបស់ទ្រង់ ដែលនៅបារគូ (បាហ្គោ)។ នៅរ. ឆ្នាំ១៣៩០។ ពួកពេជឃាតរបស់មហាក្សត្រអង្គនេះបាននាំយកប៊ល៏ត្ឆាន់ធ៏ទៅកាន់ចេតិយឝ្វេម៏ឌ៏។ ព្រះអង្គម្ចាស់វ័យក្មេងត្រូវបានចាប់ដាក់ឃុំឃាំងរយៈពេលបីទិវានៅក្នុងចេតិយនេះកំឡុងពេលនោះទ្រង់បានសូត្រស្វាធ្យាយព្រះអភិធម្ម (ភាគនៃគម្ពីរព្រះត្រៃបិដក)។

ទោះបីនៅសម័យនោះ ព្រះពុទ្ធសាសនាបានជ្រួតជ្រាបចូលក្នុងសង្គមខ្មែរហើយក៏ដោយ ក៏ជនជាតិខ្មែរយើងពុំបានលះបង់ចោលនូវជំនឿដើមរបស់ខ្លួនឡើយ ។ យ៉ាងណាមិញ តាំងពីព្រះរាជាដល់ប្រជារាស្ត្រតូចតាចគ្រប់ជាន់ថ្នាក់សុទ្ធតែជឿលើ ខ្មោចបិសាច អារក្ស អ្នកតា បង់បត់ ។ ល ។ រាជពង្សាវតារខ្មែរបាននិយាយថាកាលកសាងរាជធានីចតុមុខ ព្រះបរមរាជាពញាយ៉ាត ទ្រង់ចាត់អោយសាងខ្លាងមឿង (អ្នកតាចាំស្រុក) មួយនៅខាងមុខវត្តឧណ្ណាលោម និងរូបអ្នកតា បង់បត់ជាច្រើនកន្លែងទៀត ទុកជាទ្វារព្រះនគរ ជាបង្ការសឹកសង្គ្រាមពីប្រទេសជិតខាង ។​ តាពេជ ដែលបានបូជាជីវិត ដើម្បីទៅកែនទ័ពបិសាច មកជួយអាសាព្រះចន្ទរាជា ក្នុងគ្រាច្បាំងជាមួយ ស្ដេចកន នោះបានក្លាយទៅជាអ្នកតា១រូប ដែលប្រជារាស្ត្រខ្មែរបានធ្វើពិធីគោរពបូជា ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ។

ចម្បាំងប្រភេទនេះ សុទ្ធតែបណ្ដាលមកពីវិបត្តិក្នុងរាជវង្ស ។ ចម្បាំងរវាងព្រះស្រីរាជា ស្រីសុរិយោពណ៌ ស្រីធម្មរាជា (១៤៧៥-១៤៨៥) និងចម្បាំងរវាង ស្រីសុគន្ធបទ ស្ដេចកន ចន្ទរាជាទី១ (១៥០៩-១៥១២ រួច ១៥១៦-១៥២៥) សុទ្ធតែជាចម្បាំងគ្នាឯងក្នុងស្រុកទាំងអស់ ។

នៅមានចេតសិកទាំងនេះទៀតគឺ ផស្សៈ (ការប៉ះ) វេទនា (ការសោយអារម្មណ៍) សញ្ញា (ការចាំ) ចេតនា (ការគិត) វិញ្ញាណ (ការដឹង) ឆន្ទៈ (សេចក្តីពេញចិត្ត) អធិមោក្ខៈ (ការសម្រេចចិត្ត) វិរិយៈ (ការខំ) សតិ (ការរលឹក) ឧបេក្ខា (ចិត្តជាកណ្តាល) និង មនសិការៈ (ការប្រុងប្រយ័ត្ន) ។

ទ្រឹស្តី​សំខាន់បំផុត​នៃ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ថេរវាទ គឺ ទស្សនវិជ្ជា ​នៃ​ការ​​វិភាគ ឥតឈប់ឈរ នៃដំណើរជីវិត ពោល​គឺ​មិន​មែន​ជា​ការ​គោរព​ត្រឹម​តែ​​ច្បាប់សីលធម៌ ឬ ពិធីបុណ្យ​ខាង​សាសនា​នោះ​ទេ ។ ទ្រឹស្តីចម្បង​បំផុត នៃពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ថេរវាទ គឺ​ អរិយសច្ចៈ​ ៤ (ចតុរារិយសច្ច) ។ អរិយសច្ច គឺ​ ការពិត​ដ៏​ប្រពៃ​បំផុត ​ឥត​ក្លែង​បន្លំ​កើត ពោល​គឺ ទុក្ខ, ទុក្ខសមុទយ, ទុក្ខនិរោធ, និង ទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទា ។ បើ​និយាយ​តាម​ភាសា​សាមញ្ញ អរិយសច្ចៈ ៤ គឺ ការ​ស្គាល់​​​បញ្ហា, ការ​រក​​មូល​ហេតុ​នៃ​បញ្ហា, ការ​ដឹង​ថា​បញ្ហា​អាច​ដោះ​ស្រាយ​បាន, និង ការ​រក​​​វិធី​ដោះស្រាយបញ្ហា និង ការ​អនុវត្តន៍​​តាម​វិធី​នោះ(ប្រតិបត្តិ)​ ដោយ​ខ្លួន​ឯង​ លុះ​ត្រា​តែ​​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា​រួច ។ ចំណុច​សំខាន់​បំផុត​នៃ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ថេរវាទ គឺ ​ម្ចាស់​បញ្ហា ​ជា​ អ្នក​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា ដោយ​ខ្លួន​ឯង ពោល​គឺ ​មិន​ទំលាក់​កំហុស​​ឲ្យ​អ្នក​ដទៃ​ដោះ​ស្រាយ ឬ​ ពឹង​អាទិទេព (God) ឬ ព្រះ​ពោធិសត្វ ណា​មួយ ឲ្យ​​ជួយ​ដោះស្រាយទេ ។ ដូច​ជា​ពុទ្ធភាសិត​ នៅ​ក្នុង​ គាថា​ធម្មបទ ថា ""អត្តា ហិ អត្តនោ នាថោ កោ ហិ នាថោ បរោ សិយា ។ អត្តនា ហិ សុទន្តេនា នាថំ លភតិ ទុល្លភំ"" ""ខ្លួន​ជា​ទីពឹង​របស់​ខ្លួន អ្នក​ដទៃ​ជា​ទីពឹង​ដូច​ម្តេច​បាន ព្រោះ​បុគ្គល​អ្នក​មាន​ខ្លួន​ហ្វឹកហ្វឺន​ល្អ​ហើយ រមែង​បាន​នូវ​ទីពឹង ដែល​គេ​បាន​ដោយ​កម្រ"" ។