Int al novèmber 1769 l'é stê ciamê a l'Universitê ed Pavia, per insgnêr Stôria naturêla e l'à tôt in mân la diresiòun dal Muséo ed l'Universitê, dóve l'é stê retōr int l' ân 1777-1778. Tr'al 1777 e al 1780 l'é andê in fònd al prublêma ed la râsa e fîn dal 1777 per prém l'à imprignê cun la sirénga di ôv ed râna e rôsp. L'à unî i rişultê di só sperimèint in Dissertazioni di fisica animale e vegetale. Al s'é dê, in pió, a i stódi che riguêrden la digestiòun e la respirasiòun. I só stódi ed fişologéia dal stòmegh e 'd la pânsa în stêdi fundamentêli per spieghêr cme l'andamèint ed la digestiòun an n'é mìa sōl ind la tridadûra mecânica dal magnêr, mó ânca in 'na manēra ed lavōr chémich int al stòmegh, necesâri per digerîr i nutrièint.

La Wikimedia Foundation l'è na fundasiòun mìa per guadagnèr. La s cata in di Stêt Unî. La Wikimedia Foundation la fà funsionèr soquànt progêt druènd l'idéa di wiki e 'l software MediaWìki. Chi progêt chè egl'ìn el Wikipèdii, i Wikisiunàri, i Wikiquòte, el Wikirsórsi, i Wikiniûś, i Wikibùcs, el Wikivèrsity, al Wikimédia Commons, al Wikidàta, i Wikivoyage, e 'l Meta-Wiki.

Al latèin ed cēşa uficialmèint l'armâgn la léngva ed la Cēşa catôlica rumâna incòra incō e l'é la léngva uficêla ed la Sitê dal vaticân; la Cēşa catôlica l' à druvê al latèin cme légva p'r al só funsiòun fîn al Cuncéli Vaticân II.

'Na partîda ed balòun tra la squêdra ed don Camél e còla ed Pepòun che, finîda cun la vitôria di ""ròs"", a sêlta fōra ch'l'é stêda cumprêda dal séndech, Pepòun l'îva ofêrt 500 frânch in pió a l'ârbitro rispèt al prēt, che ânca ló l'îva pruvê a cumprêrel.

La prémma guèra mundièl o Gran guèra l'è durè dal 28 ed lòj dal 1914 fén al 11 nuvänber dal 1918. I murén in ôt migliòn ed suldè in tott al månd.

La cunquésta rumâna l’à purtê a la costrusiòun dal filòun ‘d la provîncia e ‘d la regiòun, la Via Emélia fâta fêr da Marco Emilio Lepido. In pruvîncia i rumân j-àn fât ânca la via ch’ la colêga Rèz a Bresèl (Brixellum). Sant'Ambrogio, ind al só viâg in Emélia, l’à ciamê Rèz ""cadavere di città"" per spieghêr la sèria decadèinsa per cōlpa dal j-invasiòun furastêri. L' Apenèin arzân al gh’à ‘vû al só mumèint ed masîm spiandōr int al XI sècol, con al paèiṣ ed Canòsa al cèinter ed la polética europèia ed Enrico IV e Matélda ed Canòsa protagonésta ed la lôta fra al Papêt e al Sacro Romano Impero. A la môrte ed Matélda al só properietê in muntâgna pôch a la vôlta a s’în tôti ed nōv l’indipendèinsa fevdêla, pr’ andêr pó sòta al comûn ed Rèz. Ânca divêrs sitadèini ed la pianûra, bèle pôst ed côrt cme Scandiân o Curèz în stêdi unîdi sòta al doméni ed la faméja d'Este, per formêr al Duchêt ed Mòdna e Rèz. Fîn a la fîn dal XVI sècol al duchê a gh’êra unî, politichamèint, ânca la sitê ed Ferêra. Int al XIX sècolo, dôp la parénteṣi napoleônica cun l’istitusiòun dal Dipartimèint dal Cròstel, dôp la restaurasiòun, per uniòun ed râṣa, al duchêt al gh’à ‘vû ânch un sbòch int al mêr cun al pruvînci estèins ed Mòdna, Rèz, Guastâla, Frignân, Garfagnâna, Lunigiâna, Mâsa e Carēra. Dôp l'uniòun al Règn d'Itâlia la stòria ed la pruvîncia la va a drê al vicèndi dal rèst d’ Itâlia.