L • Se prima a gh'è na G, la L la dvénta na cunsunànta palatàla [λ] → Sicìglia (Sicilia), in chi àtar caś la ś lèś [l] (laséna → ascella, vìgil → vigile). Soquànti vòlti in fiṅ ad paròla però la L la dvénta na cunsunànta velàra [ɫ] cuma in dla paròla ingléśa PEEL → finàł (finale). In cal caś chè, p'r arcgnósar méj la paròla, a s pōl métar na stanga ad travèrs dla L (ł).

Incō l'ôpra l'é tgnûda da cât dèinter a la Bibliotêca dal Vaticân cun al côdiş uriginêl Vat. 4922; int al 1984 l'é stê turnê a stampêr in côpia.

Bulåggna l'è steda fundè da i Etróssc e as ciameva Felsina, stra sé e nå dal 534 prémma ed Crésst indóvv ai êren bèli stè i Vilanoviàn, dî pigrèr e dî cuntadén. La zitè etróssca la s dsvilóppa atåuren a un santuèri tirè só in vatta a una culénna.

Zaira l'è cantäda dala soprano (dal 1829 Enrichetta Méric-Lalande), al sultàn Orosmane l'è un bas (dal 1829 Luigi Lablache, al pu grand bas äd còl temp lì), e l'eroe Nerestano l'è un mezzosoprano, cme 's fäva ancòrra inveci 'd färol cantär al tenor.

In dal 1478 al Śrònim al tōś mujēr e anc grasi ala só cundisiòun socêl andèda più in élta, al pitōr al vin tolt in dla cunfratèrnita 'd Notre-Dame, in dû al dvèinta subìt al prim pitōr.

Al paèîş l'é cgnusû da tót i pasiunê ed vèin perché dal só nòm al ciâpa al nòm un particulêr gèner ed vîda Lambrósch ch' al vîn madûra têrdi. Al nòm al fà pêrt ed la Doc Reggiano. Al Lambrósch ed Muntréch l'é un vèin ròs ch' al spóma ed culōr rubèin câregh, frèsch e pôch alcôlich.

Insém al j urégin dal nòm Bişmântva în stê dê divêrs parèir. Còl ch’ al sèmbra pió credébil al fà deşgnîr al nòm da la parôla ‘d urégi bişantèina: ""Oysàmbaton"" ch’a vré dîr 'difécil da rivêreg'. Cun al pasêr dal tèimp, la gînta l'à cambiê al nòm, fîna a rivêr a còl dal dé d'incō, è stê cambiê soquânti vuchêli, è stê zuntê ""bis"" davanti al nòm, ch' al gh'à gnînt da spartîr cun al ""biş"" latèin.

In dal teritòri as pol catèr: la Stasiòun di aparèc' ed Chèrp-Buderiòun, la scóla, la césa ed la Conversione di San Paolo Apostolo cun al sô asìl, un sèinter sportìv e dimòndi negòsi.

A Bològna l'à fât i stódi ed Dirèt, mó l'à bandunê dôp ed pôch sté Facoltê per dêres a la filoşoféia naturêla. L'à cumincê cme sinsiê cun al Lettere due sopra un viaggio nell’Appennino Reggiano e al lago di Ventasso, che tratêven al prublêma ed l'urégin dal surzéi. Int al 1757 l'à insgnê Grêch int al Seminâri e Fèşica e Matemâtica a l'Universitê ed Rèz. Int al 1761 l'à cumincê a interesêres ed la nâsita naturêla, al pricipêl problêma alōra discós da i naturalésta, e, dôp quâtr ân de stódi, int al Saggio di Osservazioni Microscopiche sul Sistema della Generazione de’ Signori di Needham e Buffon (1765), a gh' l' à cavêda a stabilîr ch' l' êra sèinsa fundamèint. Sté lavōr al l'à fât cgnòser in tóta Eurôpa. Int al 1762 al s'é fât prêt e int al 1763 al s'é spustê a Mòdna, dóve l'à insgnê Filoşoféia a l'Universitê e Matemâtica e Grêch int al colèg ed Sân Chêrel. Int al 1768 al s'è interesê a la circolasiòun dal sânghev e só sté argumèint l'à publichê Dell’azione del cuore nei vasi sanguigni.