Ambue mba’e ome’ẽva ha’e pa’ikuéra ha’eha ava añónte, kóva ohechauka José ohayhúvo peteĩ mitãkuña ypykue hérava María, ha ombohovake pe poder espiritual ha poder político, kóva ojehaiguy pe kuadro mbohapyha mokõiha acto jave, oñe’ẽvo oñondive pe gobernador ha pa’ikuéra jesuita, ndaikatuihápe oipytyvõ chupekuéra ko’ã autoridades coloniales, pe tenda rupi oikohápe jesuitakuéra ndaipórigui itaju rehegua.

Tupãópe oiko ndaha’éiva upepegua, ñoha’anga ha tavayguakuérape g̃uarã: toro ñarõ, kavaju ñani, ype ñembosarái ndokyvéi jave, mba’asyvai, ñemitỹ nosẽ porãi vove avei oiko ñemba’ejerure.

Iku'ekavoña aty orekóva mbaretekue omopyendáva 3200 MW, oiméva tembiaporã ombotuicháva ombohasáva capacidad doble, ha energía omoheńóiva ombohapéva 15% Argentina hendyry jeipuru.

Péva omoñepyrũ marangatu ára jeromandu’a, opa pyhare hi’ára mboyve, oiko misa ha upéi serenata ojeguerúva ichupe, opyta tupãópe ha upéi ko’ẽmboyve ñembokapu oporomombáy, oiko procesión tupão jerére, purahéi ha ñembokapúpe ojegueroguata ichupe, ogakuéra ijeguakapa ha avei tape ohasataha rupi.

Péicha turbina ikatúva ohasa 2630 millones de litro y aravópe, térã oapotáva “vapor`´ 20 turbina Yasyretăme ohasáva ha peteĩ aravópe iktu ohasa upe ojeporúva y ońeipohanoa’ekue 13 día rupi upe tavusúpe Asunción (capital del Paraguay) téră ohŕsa 2 día tavaguasu Buenos Aires ( Argentína tavaguasu Argentina). Ko energía ikatúva ojapo anualmente 19.000 Gwh, he’iséva 65% generación eléctrica ojoajúva Paraguái ha Argentina.

Siria oreko 20.000.000 ava kuéra ipype, opaite nunga oñe'ẽva áraveñe'ẽ. Opaite nunga avei ojerovia islã rape, sunismo rape oreko hetave jeroviaha. Musulmã nguéra ndaha'éiva sunita Siria-pe oĩ druso kuéra, alaguita kuéra ha chi'ita kuéra.

Hembiapokue omohechauka avei mba'épa ojehasa asy upe ára, España hekosãso ñorairõ aja, heta ta'angápe oĩ umíva py'aguasu omanóva hetãre, umi ñemoha'ãnga oñembohéra ""Los desastres de la guerra"", avañe'ẽme he'ise ""Ñorairõ paneite"".

Ha’e colonia omoñepyrũva’ekue tetã ambuégui oúva (canadienses) amo ary 1927, rupi, peteĩ imbaretéva centro urbano y administrativo Cooperativas Menno pegua.

Iporã ñanemandu’a upe ñorairõ mboyve Hyãsia retã oñemboja’ohague mbohapýpe. Peteĩháme oĩ tupãogua ruvicha; mokõiháme oĩ umi huguy hovýva; ha mbohapyhápe katu oĩ tetãyguakuéra. Iporã avei ja’e, Hyãsia-pe upérõ oĩhague heta tapicha iñarandúva, péicha: Montesquieu, Rousseau, Voltaire, Diderot, Locke ha ambuéva. Ko’ã tapicha ndojokupytúi Luis XVI ndive hemiandu ambuégui hikuái. Ha’ekuéra ndohechaporãi Réi rembiapo, ha’éva avei tetã ha opa mba’e jára. Ha’ekuéra ndohechaporãi avei tetã ñemboja’o mbohapýpe.

Óga pehengue Rivarola Matto mba’éva opyta tape Wilson (ko’ãga Eligio Ayala) haimete Antequera, pe plaza tupão San Roque (Paraguay) renondépe. Pépe oho okañy jave cuartel-gui oke porã rekávo ha, ohojey haguã, ko’ẽmbota jave. Ko hembiapokue rupi oñemondo chupe Chaco gotyo oikóramo guare ñorairõ tetã Bolivia ndive. Upéramo oguereko 16 ary ramo ha oho oñorairõ haguã soldado raso-ramo.

Avano'õme niko tekoiterape oñepyrũ ha ojekakuaa. Yvypóra oikoveséramo avano'õme, toiko va'erã tekoiterape. Opamba'e yvypóra ojapo avano'õme oĩ va'erã tekoiterape guýpe.