Грек чӀалалди «Росия» (грек. Ρωσία) тӀвар кьунвай сифте гъиливкхьинар X виш йисарин кьулариз талукь я. И тӀвар Византиядин император Константин Багрянородныйди кхьей «Мярекатрикай» ва «Империя идара авуникай» гъиливкхьинра Русь уьлкведин тӀвар грек чӀалалди къалурнавай. Кирилл гьарфаралди и гаф сифте яз 1387 йисуз кардик кутунай. XV—XVI виш йисарин къене урусрин ватан тир Москвадин князьвал алай чилериз грек чӀалан таъсирдалди дегиш хьанай «Росия» лугьузвай.

Хуьруьн бине кутур тарих дуьз малум туш. Кхьиналди Ялахърикай хабар гузвай садлагьай якъин тир малуматар ХVIII виш йисуз талукь ятӀани, шак алачиз хуьр адалай виликни авай. Улу-бубайрилай амай сивяй-сивиз атай кьисайралди, хуьруьн бине чара-чара чкайрай атайбуру эцигнай. Вилик Ялахърин элкъвена патарив са шумуд хуьрер авай: Харабгуьней — гилан Цару чӀур, Фризар — ина мусурманвалдилай виликан девирдин, «эрменийрин» лугьудай дегь чӀаван сурар амукьнава ва мсб. Къецепатай къвезвай душманрин вигьинрикай жув хуьн мураддалди и хуьрерин агьалияр Ялахъ хуьре сад хьана. Куьч хьанвайбурун гьр сихилди хуьруьн къене чара мягьлеяр арадал гъана ана уьмуьр гьалзавай.

ابوالفتح عمر بن ابراهیم Абу ль-Фатгь Умар ибн Ибрагьим — кунья. «Абу» — дах, «Фатгь» — дяведалди къачур кас, «Умар» — уьмуьр, Ибрагьим — дахдин тӀвар.

1992 йисуз Барселонада гатун олимпиададин къугъунар кьабулнавай тир. 2004 йисуз Барселонада Вири дуьньядин культурадин кӀватӀyн (форум) кьиле тухванвай тир. 2010 йисан мартда Барселона Средиземный гьуьлуьн союздин кьилин шегьер хьана.

Эрменияр (эрм. Հայեր, hayer [hɑˈjɛɾ]) — асул гьисабдалди Кьиблепатан Къавкъазда бинедилай уьмуьр ийизвай, Армения ва Суван Къарабагъдин Республика гьукуматар арадал гъайи дегь халкь. Кьадардиз килигна Кьиблепатан Къавкъазда кьведлагьай чкадал ала (садлагьай чкадал кьажарар, пудлагьайдал гуржияр акъвазнава). Эрмени миллетдин чIехи пай дуьньядин виринриз чкIанва. Абурун виридалайни чIехи диаспораяр Урусатда, Францияда, Америкадин Садхьанвай Штатра, Ливанда, Иранда, Сирияда ава.

Чилинмикит язва са чирвал дуьньядикай, адан къене, винел ва вичел алай зтӀарикай. Ада чирзва йатар, чилер, гьукуматар, суваяр, вацӀар, аватзвай марфар, живер, ва маса цеве авай зтӀар.

«Борису Годунову незачем было убивать царевича Дмитрия». Историк Владислав Назаров о личности и эпохе первого выборного царя России. // Lenta.ru, 29 марта 2015.

2015 йисан 7 сентябрь тарихдал гьалтайла Урусатда 78 сиясатдин партия официалдаказ къейд авунай. Абурукай кьуд партияди Гьукуматдин Думада векилвилин чка кьунва, ибур «Единая Россия», КПРФ, «Справедливая Россия» ва ЛДПР я.

вич бурят тир «Байгаал-далай» («гьуьл хьтин лап гегьенш, пара яд авай мукь (чка)», гьакIнидалай гафуниз «и кьил, а кьил авачир, алем хьтин чIехи, лап кьилин, лап вини» ава) лугьуникай;.

Эльдаров Халидин Жаферан хва — лезги алим, эдебиятдин критик, шаир ва публицист. Филологиядин илимрин кандидат. Урусатдин писателрин ва журналистрин Союзрин член. Дагъустан Республикадин образованидин отличник.

Илимдин машгьур Esquirer журналди къейд авурвал, В. Юсибов ""Америкадин илимда виридалайни умудлу ва машгьурвал къазанмишнавай 10 касдин жергеда ава"".