Химион дæсниæдты бындур æрæвæрдæуыди Рагон Мысыры (Египет). Металлурги, керамикæ, авгкæнын, парфюмери, косметикæ — уæдыккон химийы ацы къабæзтæ, суанг нæ эрæйы агъоммæ дæр, уыдысты размæцыд. Цæвиттон, нырыккон доныстоны авджы сконд, зæгъæн ис, ницы хъауджы кæны, 6000 мин азы размæ Мысыры цы авгæй пайда кодтой, уый скондæй. Химион зонæнтæ, кæд сæ дзуарылæгтæ сусæг кодтой хи къорды мидæг, уæддæр куыддæртæй хъарыдысты æндæр бæстæтæм. Европæйæгтæм химион зонад бахауди фыццаджыдæр араббæгтæй, уыдон 711-æм азы Испани сæхи куы бакодтой, уæд. Арабб уыцы зонад хуыдтой «алхими» æмæ афтæмæй ацы ном ахæлиу Европæйы дæр.

«Тронты хъазты» архайд цæуы æрымысгæ континенттыл Уестерос æмæ Ессосы, дæсаз-бæрц сæрды фæстæ, æмбаст дзы ис цалдæр сюжетон линийы. Фыццаг хаххы æвдисынц цалдæр уæздæтты хæдзæрттæ куыд схæцыдысты Авд паддзахады ""Æфсæн троны"" тыххæй; дыккаг æмбæрзы смæгуыруæвгæ ордены фæлварæнтæ, æрбаввахсгæнæг тас-зымæг æмæ Цæгаты мифон фæлдисонтæм ныхмæлæуд; æртыккаг хроникæ æвдисы тыхæппæрст династийы фæстаг хъæбулы, принцессæйы, куыд агуры цæдисонты йæ трон раздахынмæ.

«Миниатюрæтæ» - советтон фыссæг Валентин Пикулы историкон эссе-радзырдтæ. Алы миниатюрæ дзы дзуры уæрæсейы историйы тыгъдбыдырты сæфт удгоймæгтыл. Сæ хъайтартæ сты, куыд зындгонд амалгæнджытæ, афтæ хуымæтæджы адæм дæр, кæй ном никуы хъуысы, фæлæ кæдон стыр ахъаз фесты историйæн, канд уæрæсейæгæн нæ, фæлæ. Миниатюрæты фылдæр патриотон æнкъарæнтæй мидхъард сты. Куыд арæхдæр, миниатюрæ гуырыд иу æхсæвмæ, фæлæ сæйраг герой чи уыди, ууыл информаци базонын æмæ æрымбырд кæныныл-иу бæстон куыст бакæнын бахъуыдаид, хаттæй-хатт цалдæр азыдæргъы. Романты хъауджы, миниатюрæты-иу Пикулы бон уыд иуæй-иу хъуыдытæм æмæ сæрмагонд хабæрттæм ахаст, йæ хъайтарты дзыхæй нæ, фæлæ комкоммæ чиныгкæсмæ дзургæйæ зæгъын.

Кекконены къухы бафтыд Советон Цæдисимæ хорз бастдзинад саразын, уый йæ бæстæйы экономикæйæн дæр фæахъаз кодта: рапарахат машинæаразæн, гæххæттуадзæн æмæ полиграфион индустри. Кекконен Финляндийы президенты бынаты куыста 25 азы дæргъы (1956—1982).

Фыдыбæстæйы Стыр хæст (хуссары арæхдæр Стыр Фыдыбæстæйон хæст; уырыс. Вели́кая Оте́чественная война́) у Советон Цæдис æмæ фашистон Германы ’хсæн æвирхъау хæст (1941-1945).

1761-æм азы А.В. Суворов командæ кодта драгунты, гусарты æмæ хъазахъæгты хицæн къордтæн. Сæ нысан уыдис Бреславлмæ цæуæг уырысы æфсадæн фадæттæ аразын æмæ Пруссийы æфсæдтæм æнæрлæугæйæ бырсын. Пруссийы æфсæдты Польшæйы цалдæр хатты ныддæрæн кодта. Йæхи равдыста курдиатджын, æмæ æдæрсгæ партизанæй æмæ кавалеристæй. Уый фæстæ архайдта Ландсберджы, Бирштайны, хъæутæ Вейсентин, Наугарт, Келец æмæ æндæр сахартæ æмæ хъæутæ байсыныл хæстæмбæлдтыты.

Фирмæйы бындурæвæрджыты нымæцы сты Бетъырбухы инвалидты регионалон æхсæнадон организаци æмæ инвалидтæн сахайраг социалон-политикон газет «Мах стæм æхсæнады хай»-ы аразджытæ. Компанийы пъланты ис туристон балцыты организаци кæнын æндæр хуызы инвалидтæн — къуырма адæймæгтæн.

Цывзыгæрдæг кæнæ дойнаг цывзы, доны чызджытæ (лат. Persicaria hydropiper; уырыс. Горец перечный, Водяной перец) у кæрдæг зайæгойты хуыз. Зайы Цæгаты æрдæгтымбылæджы уымæл æмæ субтропикон рæтты.