Ko establecimiento rural oñemba’apóva agricultura ha ganadería, oipe’àva hokẽ turismo rural-pe, oipepirũva umi tembiapo campo-pe ojejapóva, opraktika deporte térã ojepytu’u haguãnte, oñandu naturalesa-pe. Tenda ijojaha’ỹva, ysyry guasu rembe’ýre Río Jejuí ári pira kutu ha jeguata. Ome’ẽ pytu’u ha infraestructuraheñóiva ohóvo oñeikotevẽ jave sasõ ha ka’aguy pytu..

Umi memby'ỹrã tembiaporape oiko porãvéva ha'e ñemboguéro, ojejapóva mombary rape ñeñapytĩ rupive kuimba'épe, ha tupi'aky mitãrã rape ñeñapytĩ rupive kuñáme, membyryru apytegua mba'ejepuru ha memby'ỹrã oñemoingekuaáva. Ko'ãva rire ou tajyguery tembiaporape; umíva apytépe oĩ pohã apu'a jurugua, ñembovyvy, mba'e jere takopegua, ha pohãkutu. Umi tembiaporape ndaha'éiva ku oiko porãitereíva ha'e umi jokoha atã , ha'éva hína mombaryryru, mba'embotyha, avei memby'ỹrã haviru ha ñemoñakatu jeikuaauka. Umi tembiaporape oiko'ỹvéva ha'e mombaryjukaha ha ojehekýivo kuimba'e omombapoi mboyve. Ñemboguéro oikoitérõ jepe, ndaikatúi jepi oñembojevy; opa ambue tembiaporape ikatu oñembojevy ndojejapoveivove. Poreno ñeñangarekóre, ojeipurúvo kuimba'e térã kuña mombaryryru, ikatu avei ohapejoko mba'asy oñemosarambíva poreno rupive. Purupya'erã memby'ỹrã ikatu ohapejoko tyeguasu ohasa rire peteĩ mokõi ára oiko rire poreno ñeñangareko'ỹre. Oĩ tapicha he'íva poreno'ỹ ha'eha memby'ỹrã, ha katu tekombo'e poreno'ỹnte ohechakuaáva ikatu ombohetave mitãkuñarusu hyeguasúva oñembo'éramo upévante memby'ỹrã tekombo'e'ỹre, ikatuhaguére ndojejapói upe oñembo'éva.

Ko ñe'ẽ ñemoambue ojepuru peteĩháme he'i hag̃ua ""tekove ñemýi tenonderã gotyo"" saro'y XVIII-pe, upe karai Suisagua tekovekuaatyhára Charles Bonnet hembiapópe Consideration sur les corps organisés. Hákatu, heta karai arandu Gyresia ymaguare retã megua he'i va'akue peteĩ tekove ypykuegui osẽ opaite tekove juehegua oikóva ha oikovéva, ha upe mba'ekuaarã he'íva umi tekove juehegua oñemoambue tapiáva ojapo heta karai tembikuaatyhára saro'y XVIII ha XIX pegua, ha umíva mbytépe karai Charles Darwin ohai upe mba'ekuaarãre iñaranduka pehẽngue peteĩha Tekove juehegua ypy. Ary 1859 Darwin omoañete ramo jepe upe mba'ekuaarã, ha omohechauka ñehesa'ỹijo hetáva.

Chipa Guasu ningo mbujape peteĩ ojejapóva avatikýgui, ha oñembojýva kosina (térã tatakuápe); oĩ umi 70 chipa ojekuaáva apytépe, Paraguay rembi’u yma.

Anambe (karaiñe'ẽ: Anambé grande) / (latinañe'ẽme: Pachyramphus validus) ha'e peteĩ guyra oĩ Pindorama, Volivia, Paraguái, Ekuator, Argentina ha Perũ. Oiko ka'aguy. Anambe hete ha'e sa'y tata, ha iñakã ha'e sa'y hũngy.

So'o apu'a tembi'u jajapóva so'o ku'ipyrégui, upevarã ñambojehe'a, avatiku'íre ha ñamoĩ hendive áho, ñandy'imi, juky ha opáichagua tembi'u ñemboheha, ñambojehe'apaite rire ñambyapu´a mimi ha japoi jukysýpe.

Tembiasagua'u Historia de la vida del Buscón llamado don Pablos; ejemplo de vagamundos y espejo de tacaños, osẽ peteĩháme kuatiápe táva Zaragoza ary 1626-jave, hákatu oĩ mbohapy jehai ambuéva. Quevedo ojehaijeýgui hembiapokue heta jey.

Oguahẽmivovénte omoingéma hekove peridista ramo ha ohai umi periódico “La Reforma” ha “La Democracia-pe” omba’apóvo upe tetã ñembyatyrõ guasúpe.