Omwana mutwale ku somero naye awaka gezaako okugenda mu maaso okumuyigiriza ebikwata ku bipimo mu bulamu obwa bulijjo. Wano abaana bagenda mu maaso okuyiga ebipimo omuli obuwanvu, obuzito, ebiseera, volima, n’enkula. Era genda mu maaso mu okumuyigiriza okubala namba omuli n’okubusaaamu oba nga bubuuka namba awamu n’okukubisa n’ogugabiza mu namba era bagenda mu maaso okuyiga okubala okutuuka ku 1000 awamu ne namba z’ekirooma.

Olumu oyinza okwagala namba zikole ekya kikontana nga zitandikira ku esinagyo obunenene okutuuka ku esembayo obutono; kino kiyitibwa nsengeka ekka; nga bwokka wansi w’olusozi.

Endagabuzimbe mu essomabuziba n'essomabuzimbe kiraga ekibalo ky'obutonde eky'essomabuziba ekiraga obuzimbe bw'ekintu obw'ebuziba okukyawulaku bintu ebirala byonna.Mu mweso gw'endagabuzimbe , endagabuzimbe ziri 118 buli kintu ekiri mwe kigwa.

• Omusingi gw’ebyenfuna gweyongedde okulaakulana.Abaweesi ne bannagirikakya bafulumya ebikole ebyettunzi bye balina okutunda awalala ; kino kireetawo obusuubuzi omwalinga n’okuwa emisiro obwakolebwa nga abasuubzi abayitibwanga abamerekanti.

Entabaganya gubeera mwoyogwaggwanga omuli endowooza y’okubeera mu mbeera emu kyokka nga tewali kumanyagana oba omuli ddembe ly’obwebange omutali kikuziyiza nnyo kukola kyoyagala yadde kikontana n’ennono n’empisa ez’entababuvobwawamu kasita kiba nga tekikontana na mateeka nga gwanga.

Taata Peter olwawulira ekyo naye n'ategeeza munne nti ggwe Taata John owuwo alabika ategeeramu. Owange ku nsi teri amusinga busiru. Kino Taata John yakiwakanya era n'ategeeza nti ku nsi talabangayo mwana musiru nga John.

Ebirowoozo eby’okugereesa kwa mulengera (abstract ideas of the mind) bye birowoozo ebiteekusiza ku kintu ekiriwo era ekirowoozo ekigereese kiba kizibu okukuba ekifaananyi kyakyo ku lupapula oba okukirowoozaako.

Molekyu ezirina amasoboza amanji ze zisobola okufuna embavu (effort) okufuuka ggaasi. Bwe zituuka ku mutendera gw’amasoboza ogwo, ne zemulula ku kikulukusi nga zifumuuka (evaporate).

Entabaganyabantu ya Bassitakange erimu enkulaakulana ey’amaanyi awali sayansi , tekinologiya n’amakolero naye bino we bitali naddala mu Afirika ebyenfuna bigongobavu olw’okubuzabuza okwakolebwa abafuzi b’amatwale n’okwesulirayo ogwa naggamba mu bakulembeze baffe.

Abaana baba n’engerekera y’okujjukira (instinct of memory) engeri gye baayisibwa nga bakyali bawere n’omukwano oba obutafiibwako obwaliwo mu buto bwabwe. Omwana bw’ayisbwa obubi nga muto kiyinza okweyorekera mu buyisayisa obubi n’embeera enkyankalamu ng’akuze n’afuuka ekyambika eri abazadde n’entabaganyabantu mw’ali yonna kuba aba muzibi okukkakanya ebirowoozo olw’embeera embi gye yayitamu nga muto.

Obutafaanana na kulambulula, okulambika kikolwa kya kuvumbula (okukwekula) na kukozesa mateeka ga sayansi okuyiiya tekinologia omupya nga ogenda olambika buli mutendera gwoyitamu mu tekinologia oyo gw’oyiiya.