Marangatu jeromandu’a upe árape tembiapo tuichavéva ha’e pe misa guasu nemoirũme puraheiharakuéra ndive oĩ tenda ojejapohápe misa Guarani ñe’ẽme, tupão upe árape oñembojeguaka piriríta, yvoty ha globo-pe. Ymave ha ag̃aite meve upe árape oĩ oñemondéva upe marangatu oñemondeháicha oñe’ẽme’ẽva’ekue ichupe ha guataháre og̃uahẽ hendápe, michĩ térã tuicháva. Techapyrã: Blás Marangatu ha’e ñane retã ñangarekohára ha heta táva oguereko Blás Marangatu iñangarekoháramo upérõ ojehecha oñe’ẽme’ẽva omondérõ ijao pytã oguerekóva hembére cinta sa’yju avei oha’anga báculo ha iñakã rehegua pytã. Kuñanguéra kakuaapyréva oiporu iñakãre manto pytã hembe sa’yjúva.

Ysau (karaiñe'ẽ: hormiga cortadora, lasioñe'ẽ: Atta) tymbachu'i tahýi aty rehegua, sa'yju pytãngy; oiko yvy guýpe, oñembohapepa ha mombyry peve oho. Okaru yvitýre térã ka'avóre, oguerojáva ombyaty haitýpe omongaru hag̃ua ita'yrakuéra ha oñondive ho´u hag̃ua ára ro'y aja. Ikatu ombopiru hikuái yvyramáta omoperõva.

Heta óga ha ñemuha ojejuhu ku tekohápe. Ko'ãga oiko heta ñemuha guasu ha upe Shopping ""El Portal"". Heta ñemuha ambuéva ojejuhu ko'ãga avei ku tekohápe.

Tetã Guatemala (karaiñe'ẽme: República de Guatemala) ha'e peteĩ tetã Ñembyamérikapegua. Ijerére ojejuhu yvate ha kuarahyreike gotyo Méjiko, kuarahyresẽ gotyo Mbelise ha Honduras, ñemby gotyo Salvador ha Paraguasu Py'aguapy. Ary 2011 Guatemala oguerekova 15.700.000 tetãyguakuéra ha ipukukue ha'e 108.889 km². Ko tetã oñe'ẽ karaiñe'ẽ.

Karai Lugo upéi oñepyru oike politica pe, ha pua'e voi Paraguái tekoha ohayhu chupe. Upéicha rupi oñemoi tenondeta raĩcha Partido Democratico Cristiano guive, ha 20 jasyirundy 2008-pe oñemotenonde Partido Colorado gui.

Yvyrupigua tuichavéva ha’e Ruta 8 Dr. Blas Garay, ombojuajúva táva Villarríka rehe, tetãvore tavaguasu, ha avei Paraguaýpe, ha’éva tavaguasu tetã Paraguái pegua, ha ambue tetãvore ha tavakuéra tetãmegua.

Sype (karaiñe'ẽ: Azada) tembiporu hi´ýva yvyra pukúva, iñakãme häi pe pererĩ, haimbe ojejapo kuarepotígui ; hi´ári ikua ikatu hag̃uáicha ka'avo térã ñanágui opa tenda, jaka´api ipype kóga kokuépe ha ikatu avei jaipuru ogahápe jaka´api hag̃ua ijere, yvotyty ha ambue. Oga apoha katu oipuru ombojehe´a hag̃ua yvy.

Tembi’u Paraguái apytépe oje’u chipa opáichagua, pastel, sopa Paraguái, chipa guasu, pajagua mascada, chicharõ, chicharõ trenzado, lambreado, butifarra, mbeju aramirõ, mbeju mestizo, rora, perera, kavure, avei tembi’u he’ẽ jepivérõ plaza-pe oiko ika retreta, banda koygua, puraheihára, jerokyhára, ikatu avei oñemomba’egusúvo pa’i, kuairóga térã ogayguakuéra jeporavopyre.

Ohai hesegua “Memoria. Reminiscencias históricas sobre la Guerra del Paraguay”, oñemombe’uporaiterei hápe umi oikóva guive upe la Ñorairõ guasu Triple Alianza-di.

Péicha motivo económico osẽva ñembyasy ha mboriahúgui, upévagui oiko Primera Guerra Mundial. Mokõiha periodo, Segunda Guerra Mundial rire, hetaiterei gente, umi kuimba’e, oipyhýva osẽvo tetãgui ha ñorãirõ guasuete sarambi ojapóva.