Hò-li-mùng(Yîn-ngî: hormone) he thí-nui ke mêu se-pâu, sièn-thí fe̍t-chá hi-kôn só sán-sâng ke cho-tet yáng-hióng thí-nui khì-thâ se-pâu fa̍t-thûng ke fa-ho̍k vu̍t-chṳt.

13 Sṳ-ki sṳ̀ chûng Sṳ-ki ke Nok-màn ngi̍p-chhîm pûn liáu koi ngì chhu̍k fu̍k sṳ ke kî fi. 1603-ngièn heu chhêu-ko 60-ngièn chhai 16 Sṳ-ki ke kiên hiet chan thô-chṳ Yîn-koet ke chú-thô thi-vi. Chhai 1690-ngièn kiên, Yîn-koet tui Oi-ngì-làn sṳ̍t-hàng Sîn-kau thúng-chhṳ chṳ-thu, Sîn-kau thù lâu Thiên-chú-kau thù ke téu-châng yèn chhòng chṳ 18 Sṳ-ki. 1801-ngièn, Oi-ngì-làn sṳ̀n-vì Yîn-koet ke yit phu-fûn. 20 Sṳ-ki chhû ke thu̍k-li̍p chan-châng thô-chṳ tó-sông ke fûn-lie̍t, pin kien-li̍p liáu Oi-ngì-làn Chhṳ-yù pâng. Pet Oi-ngì-làn yìn he Yîn-koet ke yit phu-fûn, 90-ngièn thoi téu-châng thu̍t yèn màn yèn, chin yì fat-sâng pet Oi-ngì-làn mun-thì. Pet oi chhûng-thu̍t heu chhiâm-thin fò-phìn hia̍p-ngi. 1973-ngièn, Oi-ngì-làn Khiung-fò-koet lâu pet Oi-ngì-làn khiung-thùng kâ-ngi̍p Êu-chû kîn-chi khiung-thùng thí.

Thai-yîn Ti-koet (Yîn-ngî: British Empire), he yit-ke yî Yîn-koet tsok-vì tsûng-sîm ke tshiòn-khiù Ti-koet, tshai ngi-sṳ̍p sṳ-ki tshû ke tín-sṳn sṳ̀-khì, tshiòn sṳ-kie yû thai-yok ńg-yi ngìn, ya tshiu-he tông-sṳ̀ tshiòn-khiù ngìn-khiéu ke yok si-fûn tsṳ̂-yit, tû-he liá-tsak ti-koet ke tsṳ́-mìn, liâng-thú mien-tsit tset-yû yok sâm-tshiên sâm-pak liuk-sṳ̍p tshit van phiàng-fông kûng-lî, he sṳ-kie liu̍k-thi tsúng mien-tsit ke si-fûn tsṳ̂-yit. To-liáu ngi-sṳ̍p sṳ-ki tsûng-khì, Thi-ngi-chhṳ Sṳ-kie Thai-chan kiet-suk tsṳ̂-heu, sùi-tén tshiòn-khiù Mìn-tshu̍k tsú-ngi yun-thung ke hîn-hí lâu Yîn-koet ngit-tshiam sṳt-mì ke koet-li̍t, Thai-yîn Ti-koet tak-tshiam ngá-kié. Kîm-ngit, Yîn-koet lâu thai-phu-fun ke tshièn tshṳ̍t-mìn-thi koet-kâ tsû-sṳ̀n yit-ke koet-tsi-sin ke tsû-tsṳt Thai-yîn Koet-hia̍p, than-he lâu Thai-yîn Ti-koet mò-tsai siông-thùng-ke he, Yîn-koet vù-fap tshai tsṳn-tshṳ, ngoi-kâu, kîn-tsi tén kok-kok fông-mien tshṳ̍t-tsiap yáng-hióng Yîn-lièn-pâng ke khì-thâ sṳ̀n-yèn. Thai-yîn Ti-koet ke hìn-sàng he sâm-pak tô-ngièn lòi mo-yi, yì-sái, lâu vú-li̍t tsṳ̂n-fu̍k ke kiet-kó, khì-kiên ya-yû fò-phìn ke sông-ngia̍p ngoi-kâu fa̍t-thung. Ti-koet ke liâng-thú phiên-mân yî-khi̍ pâu-hàm Nàm-khi̍t-chû tshai-nui ke tshit-thai chû, si thai-yòng, tshai 1890-ngièn tsṳ 1900-ngièn kiên tha̍t-tó chui kô-fûng. Thai-yîn Ti-koet tshai tshiòn sṳ-kie fam-vì nui hia̍p-tshu tshòn-pô Yîn-koet ke kî-su̍t , sông-ngia̍p, ngî-ngièn lâu kón-lî mù-yong.

Wiki Mòi-thí Kî-kîm-fi (Yîn-ngî: Wikimedia Foundation, Inc.), kién-chhṳ̂n Wiki Mòi-thí (Wikimedia), he fu-chit Wikipedia, Wiktionary, Wikiquote, Wikibooks, Wikisource, Wikispecies, Wikinews, Wikivoyage lâu Wikimedia Commons hong muk-tit Fî-yàng-li chû-chṳt, chhai Mî-koet Florida chu-chhak. Kì he yù Bomis Kûng-sṳ̂ ke sú sit chṳp hàng kônJimmy Wales chhai 2003-ngièn 6-ngie̍t 20-ngit chang-sṳt siên-pu sṳ̀n-li̍p ke. ""Wikimedia"" (khì-chûng Wiki chṳ́ WikiWiki, Media vì mòi-thí) ke miàng-chhṳ̂n chui-chó yù Sheldon Rampton chhai Wiki-EN-l yù khien lie̍t-péu sông thì-chhut, Daniel Mayer chet sú siên chhí-tet liáu wikimedia.org ke vet miàng.