Хүнден санаарга Марс дөрт дугаар планета бооп турар. Ол база Черге дөмейлешкек планетаның бирээзи-дир. От-көс, өрт-чалбыыш өңү дег кызыл-сарыг бооп көстүр, эрте-бурун шагда римчилерге чаа-дайын бурганының ады-биле Марс деп адаттыра берген. Аңгыр ышкаш кызыл-сарыг өңнүг боорга, тывалар ону Аңгырак деп адап чораан. Марс Хүнден 227,7 миллион километр ырак. Хүннү 687 дүн-хүн иштинде бир долганыр. Октаргай делгеминде Черге эң чоок телолар Ай, Венера болгаш Марс. Чер биле Марс чаңгыс углуг Хүннү долганыр болганда, 2 чыл 50 дүн-хүн болгаш-ла, дужаажып эртип турарлар, оларның дужаажып эртерин противостояние дээр. Планеталарның Хүннү долганыр орбиталары төп-төгерик эвес, эллипс (чөлбең) хевирлиг. Ынчангаш оларның аразы чамдыкта аажок чоокшулажып келгилээр. Марс биле Черниң эң-не чоокшулажып келир дужаашкынын улуг противостояние дээр. Ол үеде оларның аразы 55 миллион километр чедир чоокшулаар. Ындыг таварылгалар 15 - 17 чыл болгаш-ла катаптаар. Ынчан Марсты өөренип, хайгаараары кончуг эптиг.

Угаан-сарыылды баларландырып келир чок чүвени бар кылдыр шынзыгар бодалдарны ынча дээр. Чижээ: ""мен"" ""мээң"" деп бодалдар угааны баларландырып чоруурлар. Ол бодалдар күштелген тудум ""мен"" деп чүве бот-тускайлаң мөңге бар деп бодалдар биле угаан баларланып хирленир. Өске бир угаан баларландырар көрүш үүле-хоойлузу чок деп боданырындан угаан баларланыр.

7. Ойнакчы бүрүзү көжүн бодунуң рейказында шупту азы чамдык фишкаларны солууру-биле ажыглап болур. Ынчаар кылырда, ойнакчы ол фишкаларны үжүүн куду кылдыр доңгайтыр каггаш, бодунга база ол хире санныг чаа фишкалардан ап аар. Оон ойнакчы дүжүр октапкан фишкаларны ам-даа арткан бар фишкалар-биле холуп кааптар. Ооң соонда ол дараазында ээлчээн манаар.

Үе-дипте-даа, чүгле чап-чаа-даа тыптып келгилээн газ, доозун булуттар бар. Совет академик В.А. Амбарцумян болгаш өске-даа эртемденнер 1945 - 1947 чылдарда-ла сылдыстарның назыны чаңгыс аай эвес дээрзин бадыткааннар. Кол нургулайында сылдыстар улуг-даа, бичии-даа бөлүктер бооп тыптып келгилээр.

2. Мөзү-шынар парамитазы (нравственность) - дээрге медерелдиг чурттаары болгаш бодуңга болгаш өскелерге ажыктыг болуру. Мага-бот, аас-дыл болгаш угааны-биле нүгүл кылырындан ойталаары болгаш буян чыырынга идекпейлии.

С.К.Самба-Люндуп 1916 чылдың декабрь 31-де Таңды-Тываның Даа кожууннуң Көөп-Сөөкке төрүттүнген. Бижик-билигге боду өөренгеш, КУТВ-ту (Чөөн чүк улустарының коммунистиг университеди) дооскаш, М.Горький аттыг Литература институдунга өөренип чораан.

Човулаң чылдагааннарның болгаш байдалдарның тевии-биле тыптып турар (бир-ле чүвени аажок күзээри, бодунга ынак болуру, хоптак-чазый болуру дээш оон-даа өске);

Қайғурма! Эски давлатинг, эски салтанатинг, эски йигитларинг, эски арслонларинг ҳаммаси бор, ҳеч бири йўқолмамишдир. Ёлғиз… Оҳ, ёлғиз… тарқалмишдир.

«Суй ному» (VII чүс чылдың ажылы) деп кыдат эртемденнерниң бижиктеринде башкирлер дугайында демдеглелдер тывылган болуп турар. Ол номнуң «Теле дугайында тоожу» деп кезээнде 45 аймакты теле деп адап турар, аразында алан болгаш башукили аймактар кирип турар.

Комитет наук МНР. Монгольско-Русский словарь / под общ. ред. Лувсандэндэв А.. — Москва: Гос. из-во национальных и иностранных словарей, 1957.