Ngò̤-lò̤-sṳ̆-ngṳ̄̄ (ру́сский язы́к) sê sê sié-gái ciō-iéu gì ngṳ̄-ngiòng cĭ-ék. Bō̤-gă-lê-ā-ngṳ̄ gâe̤ng Ciék-káik-ngṳ̄, Pŏ̤-làng-ngṳ̄ sê chĭng-chék. Ciòng sié-gái ī Ngò̤-lò̤-sṳ̆-ngṳ̄ có̤ mū-ngṳ̄ gì nè̤ng dŭ-liāng ô 14400 uâng nè̤ng.

Gô-dā̤ Sóng-dièu gì Guŏng-liŏh-dâi-hŭ (光祿大夫) Tiàng Sṳ̆-mâing (程師孟) diêu lì có̤ Hók-ciŭ gì dĭ-ciŭ (知州), ciŏng chió kī diŏh cŭ-uái, gó-chṳ̄ nè̤ng gó̤ cŭ-uái hô̤ lā̤ „Guŏng-liŏh-huŏng“. 1960 nièng-dâi, céng-hū có̤ diô, tiáh lâi iā sâ̤ chió, nâ ô báe̤k hióng gô diông nék-giāng.

華林寺乞火燒過一回，1818年遘1826年之間做過野大其修理。1958年文物普查辰候，乞確認是長江以南最舊其一隻建築物。文化大革命其辰候，福建省政府機關搬遘屏山，將華林寺其大部份建築物掏拆唻，儷剩大殿掏𡅏廮資料。1982年，華林寺乞國務院公佈是國家重點文物保護單位。1984年，國家文物局按原來其樣式重新修復，復按原來其樣式重新起山門，東配殿，西配殿，回廊等等建築。者工程著1989年10月完工。

Maldives diŏh Mìng-dièu gì sèng-âu ké̤ṳk Dṳ̆ng-guók nè̤ng hô̤ lā̤ Liŭ-săng (溜山), Dâng Huò lŏ̤h Să̤-iòng gì sèng-âu gáu guó cŭ-uái. Hók-ciŭ-uâ ô siŏh guó sṳ̆k-ngṳ̄ hô̤ lā̤ „Chék liŭ báik liŭ, mò̤ tiáh Hók-ciŭ“ (七溜八溜, 無拆福州), diē-sié gì „Liŭ“ cêu sê gōng ciā guók.

«Othello, Ŭi-nà̤-sṳ̆ gì Mò̤-ī-nè̤ng» (Othello, 威尼斯其摩爾儂; Ĭng-ùng: Othello, The Moor of Venice) sê William Shakespeare gì siŏh buô pĭ-kiŏk, siā-cáuk nièng-dâi dâi-kái sê 1603 nièng. Cáuk-pīng gì ciō-gáe̤k ô sé ciáh: Othello, ĭ chă̤-cṳ̄ Desdemona, ĭ gŭng-guăng Cassio, gâe̤ng ĭ sū séng-êng gì dé-mèu-ìng Iago. «Othello» mièu-siā cêng sâ̤ mâ̤ dè̤ng gì ciō-dà̤: cṳ̄ng-cŭk ciō-ngiê, ái-cìng, dó-gê gâe̤ng buói-buâng, gáu gĭng-dáng cī buô hié-kiŏk ĭng-nguòng sêu diŏh dŭk-ciā gì huăng-ngìng, iâ sâ̤ huòi ké̤ṳk gāi-piĕng siàng diêng-īng gŏ̤-kiŏk dēng bēng-buōng.

Ngièng Hók ciŏng Tiĕng Iēng Lâung diē-sié gì lâng guó ""natural selection"" gâe̤ng ""survival of the fittest"" hŭng-biék huăng-ĭk siàng ""ŭk gêng tiĕng dĕk"" (物競天擇) gâe̤ng ""sék-ciā sĕng-còng"" (適者生存). Ngièng Hók siōng tŭng-guó cī lâng guó uâ gó̤-só Dṳ̆ng-guók-nè̤ng, ék-diâng diŏh ôi-lāu guó-găk hô-giòng kṳ̀ng-gīng hóng-dáu, nâ-mò̤ cêu â̤ ké̤ṳk bĕk-nè̤ng kiă.

Nobel Ciōng sê gŏng-gé̤ṳ Sôi-diēng huá-hŏk-gă Alfred Nobel gì mì-cé̤ṳk, găk 1901 nièng kăi-sṳ̄ huák-hèng gì siŏh ciáh ciōng, ciòng-muòng dò̤ lì biēu-ciŏng diŏh gáuk ciáh liāng-mĭk ô iā duâi góng-hióng gì nè̤ng.

Nĭk-buōng gì tā̤-ṳ̆k bī-gáu chók-miàng gì ô ""iù-dô̤"" (柔道), ""kŭng-chiū-dô̤"" (空手道) gâe̤ng ""giéng-dô̤"" (劍道). ""Siŏng-páuk"" (相撲) ék-buăng ké̤ṳk nè̤ng nêng-ùi sê Nĭk-buōng tā̤-ṳ̆k gì dâi-biēu.

Kī Hók-ciŭ-huòng gì cài-lâiu ciòng-buô sê téng Hók-ciŭ hâ guó gì, diē-sié ô Hók-ciŭ dâi-biēu gì hŭng-gīng: Săng-săng (Ṳ̀-săng, Ŭ-săng, Bìng-săng), lâng-ták (Ŭ-ták, Băh-ták) gâe̤ng siŏh làu (Mìng-gĕ̤ng).

英國化學家約翰·紐蘭茲敆1864遘1865年間寫了雅価論文，講伊自家其蜀套元素歸類方法：當元素根據原子量趁輕遘重排列以後，相似其物理共化學特性以每8萆元素其周期重復，伊將這比作音樂臺中其八度。這所謂其「八行週期律」受到大家儂其諷刺，化學學會也拒絕發佈伊其研究。不過，紐蘭茲會畫出蜀張元素列表，固加使這預測了新其元素，譬如鍺。化學學會要敆承認了門捷列夫其成果五年以後乍承認紐蘭茲其發現其重要性。

Bìng-nàng-gâing (屏南縣) sê Mìng-dṳ̆ng Sĕk-ék diē-sié dê-lī dék báe̤k gì gâing. Gô-dā̤ sê Kŭ-chèng-gâing gì siŏh buô-hông, 18 sié-gī ciáh téng Kŭ-chèng Gâing diē-sié buŏng chók lì. Bìng-nàng-gâing gâe̤ng Kŭ-chèng-gâing siŏh-iông, dŭ ng sṳ̆k Hók-ciŭ-chê guāng-hăk, sṳ̆k Nìng-dáik-chê guāng-hăk.