Сэбиэскэй кэмнээҕи тыл үөрэхтээхтэрэ, учуонайдара, учууталлара айыы үчүгэй дииллэрэ, бэйэлэригэр үчүгэй курдугун иһин, оҕо иитиитигэр, өйө-санаата, үгэстэрэ үөскээһинигэр сөп түбэспэт. Саҥаны, билбэтин оҥоро сатаары оҕо уопута суоҕуттан, тиийбэтиттэн сыыһа-халты туттара элбээн, бу оҥорбута барыта кэриэтэ куһаҕаҥҥа кубулуйарыттан куһаҕан быһыылар элбииллэр. Оҕо саҥаны оҥоруон санаата олус элбэх. Бары билиини ылынарын барытын саҥаны айыыны оҥорон, иҥэринэн иһэр. Оҕо бу саҥаны айар санаатын күүркэтэн, тэптэрэн биэрии көннөрү, быстах санааҕа үчүгэй курдугун иһин оҕо уопута суоҕуттан элбэхтик сыыһа-халты туттунарыгар тириэрдэринэн сыыһа буолар уонна оҕону иитиигэ букатын туттуллуо суохтаах.

Биһиги сахалар олус былыргы кэмҥэ, саҥа, улахан таҥаралар үөскүөхтэрин быдан иннинэ үөскээбит, олоҕун булуммут, өйгө-санааҕа сөп түбэһэр таҥарабыт үөрэҕин атын, буккуллубут, улахан таҥара үөрэхтэрэ кылапачыгастара элбэҕинэн баһыйалларыттан билбэтэҕэ буола сылдьабыт. Биһиги таҥарабыт үөрэҕэ айыы диэн тылбыт икки өрүттээх өйдөбүллээҕин билинэриттэн, тутуһарыттан өй-санаа икки аҥы арахсыытын үөскэппэт. Өй-санаа кэмиттэн кэмигэр уларыйан, эргийэн биэрэр уратытын сахалар билэннэр олохторугар туһанар буоланнар, маннык уһун үйэни ситиһэр кыахтаммыппыт.

Свами Вивекананда (1863-1902) диэн Индия барҕаһыта-гуманист. Рамакришнаны тутуһааччылар ХIХ үйэ улуу өйдөөҕүнэн сыаналаабыттара. 40 сыл устата ытыктабылы, баайы-дуолу билбитин таһынан, быста дьадайыыны уонна доҕор-атас таҥнарыытын кытта көрсүбүтэ. Үс сыл устата Индияны сатыы кэриэтэ кэрийбитэ. Кини дьоҥҥо-сэргэҕэ кэпсээбит кэпсээнэ кэлин кинигэ буолан суруллубуттара. Аатырбыт Р.Тагор ""Индияны билиэххитин баҕардаххытына Вивекананданы ааҕыҥ"" диэн мээнэҕэ эппэтэҕэ.

Гипертрофия - киhи ис органын сабардама уонна ыйааhына внутриклеточнай структуралар ахсааннара элбиириттэн улаатыыта. Гипертрофия дьиң уонна албын буолун сэп. Албын гипертрофияҕа ис орган улаатарыгар сыалаах тканнар үөскүүллэриттэн тутулуктаах.

Өрөһөнү хамсатан тыынарынан дьарыктаныы тыыныы дириҥиирин хааччыйарынан киһи үйэтэ уһууругар тириэрдэр диир П.Брэгг. Бу быһаарыы сахалар «Уһун тыыннаах» диэн уһун үйэлэниини быһаарар этиилэригэр сөп эмиэ түбэһэр.

1551 сыллаахха Англияҕа бастакы үрүҥ көмүстэн оҥоһуллубут крона тахсыбыта, сыанатынан кыһыл көмүскэ тэҥнэһэрэ (кыһыл көмүс уонна үрүҥ көмүс английскай кроналар биир кэм тэҥҥэ тахса сылдьыбыттара уонна 5 шиллиҥҥа тэҥнэһэллэрэ.

Ол кэннэ 1155 сыллаахха Киевы ол саҕана кинээстии олорбут Изяслав III кинээстэн күһэйэн ылбыта. Онон судаарыстыба эмиэ биир салайааччыламмыта. Ол гынан баран 1157 сыллаахха сүһүрэн өлбүтүн кэннэ Русь эмиэ икки кинээстэммитэ.