1. pinser, reflechi. Dji m' va passer l' nute tot tuzant po rfé l' minme tchanson k' i gn a cwarante ans (Mme Cambier). Sins tuzer, come èn efant coixhi, Mossieu A a stitchî s' doet e s' boke (L. Hendschel). F. penser, réfléchir. >> tuzer lon, tuzer pus lon: vey lon padvant çou ki pôreut avni. Franwal: ahåyant po: ""être prévoyant"". >> tuzer lu tot seu, leye tote seule: tuzer sins dmander cwè ås ôtes. F. penser intérieurement. >> On n' tuze måy assez: dijhêye cwand on s' rind conte k' on-z a rovyî ene sacwè dins èn ovraedje. >> tuzer al vude, tuzer sot: tuzer sins rzultat. Loukîz a: catuzer, racatuzer.

I fåt médyî les malådes shijh moes å long, avou des pilures. Les cas prins a tins riwerixhèt sins trop di kernaxhes å peumon. Come di djusse, les bokets do peumon k' ont stî distrûts divant l' médiaedje ni s' rifront måy.

E 1930, pol cintinme aniviersaire del Beldjike, on rifjha l' minme, mins avou des cråmignons di scrijheus e walon : Nicolas Defrexheux, come di djusse, mins eto Henri Baron, Toussaint Brahy, Joseph Vrindts, Joseph Closset (pere),

Ene nute, des djins – on n’ sait nin kî – les ont vnou haper sins doûceur. On les voet co roter lontins el nive dins l’ sipesse brouheur dol montagne. Et pu : pus rén !

Ricardo Eliécer Neftalí Reyes Basoalto alias Pablo Neruda, c' est on fjheu d' arimeas Tchilyin, sikepyî e 1904 et moirt e 1973. I rascoda l' pris Nobel di leterateure e 1971.

1. si djoker d' nouri èn efant, u l' fé passer d' on nourixhaedje avou des poures di laeceas a on sognaedje avou des boleyes; espaitchî d' teter, u arester l' laecea a on djonne d' ene biesse-a-tetes. On spanixh ordinairmint les efants a noûf moes (H. Forir). Ci ptit la n' a nén co stî spani. On l' a spani tot djonne. Dji vôreu bén spani nosse biket, mins il est co trop flåwe po l' moumint (ramexhné pa M. Francard). On n' sipanirè nén l' polin asteure. Li troye a spani s' niyêye. Nos catchots sont spanis. F. sevrer. >> Il a stî spani avou on soret; u: on harin; u: al moståde; u: avou ene sasse: c' est ene sôlêye (cwand on lyi a rsaetchî l' laecea, c' est come s' il åreut dné ene sacwè d' salé, di picant e s' boke, et lu tofer diveur boere po fé passer ç' gosse la). >> Il a stî spani avou ene rombosse: il a ene grande lådje boke.

Li diyocside di carbone (ossu lomé gaz carbonike ou anidride carbonike) est on gaz, di formule tchimike CO2, rizultant del combinåjhon do carbone avou l' ocsidjinne.

Elle a scolé toplin des djouweus d' teyåte di tote li Walonreye, sacwants divnous des rlomés mwaisses del djowe, inte did zels, Jacques Barry. Et fé moussî do walon dins l' posse après Lidje.

I. [o.n.] pôce (purade dins les doetreces . Ses ptitès mwins d' efant rilevént s' blanc dvantrin, ubén ele les croejhléve so s' vinte, e tournant ses pôcets (A. Yande). >> Pôcet, Laridet, Grande Dame, Djhan d' Laecea, Pitit Coutea: doetrece po ls efants.

L' Aclot, ça a eto stî ene gazete askepieye pa Georges Willame k' a parexhou di 1888 a 1890 et ki studyive li walon eyet l' foclore di Nivele.

On ri (on dit eto : on rew, on bî ou, astok des Flaminds, on bek), c' est ene corante aiwe, nén foirt lådje, ki cmince sovint a on sourd, et s' maxhî a ene pus grande aiwe.