Allegra (plü d'inrar ed impustüt in l'Engadin'Ota la fuorma adverbiala allegramaing) es ün salüd dals idioms vallader e puter chi vain dovrà in Engiadina ed in Val Müstair dürant il temp tanter la bunura tarda e la saira tampriva. Il salüd vain dovrà tanter persunas da listessa posiziun sociala.

Ils naziunalsocialists han chapì da gudagnar las massas cun occurrenzas grondas e da trair a niz per il cumbat electoral ils meds ils pli moderns sco ina emoziunalisaziun consequenta u las novas pussaivladads ch’ils aviuns purschevan. Lur attatgas sa drizzavan cunter tut quai che vegniva mess en connex cun la Republica da Weimar – dal sistem da partidas che consistiva da bleras partidas pitschnas fin al princip parlamentar-democratic en general.

La gronda part da la prestaziun economica deriva oz dentant – sco en ils blers stadis industrials – dal sectur da servetschs. Qua èn da menziunar en spezial il commerzi, las bancas ed il turissem. Il turissem generescha radund 9 % dal product naziunal brut e sa reparta en parts egualas sin las stagiuns d’enviern e da stad.

Il 1934 è vegnida stgaffida la Curt da la dretgira dal pievel (Volksgerichtshof, VGH). Quel serviva surtut a manar tras process spectaculars politics. Dal 1934 fin il zercladur 1944 ha il VGH relaschà 5375 sentenzias da mort. Per il temp dal fanadur 1944 fin l’avrigl 1945 vegnan stimadas ca. 2000 ulteriuras sentenzias da mort. Er ils commembers da la Rosa alva ed ils Attentaders dals 20 da fanadur 1944 èn vegnids sentenziads a la mort dal VGH.

Per la gronda part da las persunas activas en ina professiun n’han tut questas mesiras però betg manà ad in augment dal standard da viver, pertge che bainprest è l’accent vegnì spustà sin l’armament. Uschia han ins per exempel stuì acceptar in’inflaziun zuppada, limitaziuns areguard la tscherna da la professiun e da la tscherna libra da la plazza da lavur sco er ina prolungaziun dal temp da lavur. La creschientscha sa basava sin princips da l’economia planifitgada e serviva a l’armament sistematic ed a la preparaziun da la guerra. Percunter han ils scumonds da lavur per gidieus e l’arianisaziun da manaschis, facultads, abitaziuns e mobigliar mess en moviment immensas redistribuziuns da plazzas da lavur e da facultads; da quai han bainbaud er profità Tudestgs che n’avevan betg pers lur lavur durant la crisa economica mundiala.

Il term ‹restauraziun› sco designaziun d’epoca deriva da l’ovra principala dal scienzià dal dretg public svizzer Karl Ludwig von Haller, ‹Die Restauration der Staatswissenschaft oder Theorie des natürlich-geselligen Zustandes der Chimäre des künstlich-bürgerlichen entgegengesetzt› (1816–1834). Entant che Haller aveva duvrà il term a moda positiva, ha quel pers gia en il decurs dal 19avel tschientaner ses tun positiv ed è prest be pli vegnì mess a pèr a la reacziun.