• Jibbiinsaa fi balfummaa sabaa, namoomaa fi garee kamii irraa iyyuu qulqulluu ta’uu, • Oromoo humneessuuf dhimmoota dada’an hunda wal barsiisuu, • Adeemsa kaleessaa xiinxallee, waltajjii amma keessa jirru hubannee, egeree qabsoo keenyaaf ni ta’a kan jennu malaa fi fala waliif akeekuu, • Garaa garummaa ilaalcha siyaasaan alatti, gandaan, naannoon, gosaan wal beekumsaan walfamuun ykn wal deeggaruun fafa qabsoo ta’uu isaa wal hubachiisuu, • Ilaalcha ykn muldhata siyaasaa deeggarru, sababaa fi beekumsaan malee miiraan ta’uu akka hin qabne wal hubachiisuu,

Afrikaanonni kolonii jalaa ariitidhaan kan ba'an Waraana Addunyaa II boodaa jalqabeeti. Sochiin bilisummaa baballachaa deemuu, dhaabni siyaasaa fi hojjattootaa Afrikaanootaa dhaabbachuu fi humnoota imperiyaalistiirratti dhiibban biyya keessaa baayyachuu akkasumas USA dhiibbaaa gochuun biyyoonni ardii Afrikaa baayyen hanga bara 1980tti bilisa akka ta'an godhe. Naanno muraasni, keessattuu Afrikaa Kibbaa, dhalattoota ummata diimaa yoo qabaataniyyuu, lafa biyya biraatin marfame Se'utaa fi Meelillaa fi Odoloota Riiyuuniyen, Odoloota Kanaarii fi Madeeraa qofatu too'annoo warra Yuurooppi jalatti hafe.

Hawussaa (Yaren Hawussaa ykn Harshen Hawussaa) afaan Chaadiik (damee maatii afaan Afiroo-Eeshiyaatikii) kan nama baayyedhaan dubbatamu dha. Hawussaan akka afaan jalqabaatti ummata naannoo miliyoona 34n dubbatama, akka afaan lammaffaatti ammoo ummata naannoo miliyoona 18 oltu dubbata, dimshaashatti ummata naannoo miliyoona 52n dubbatama.

Ummata Oromoo, Sirna Gabrummaa Haalaan Hadhaawaa fi Umurii Dheeraa Of Irraa Darbatuuf Qabsoo Haqaa of Irratti Irkannoo Qofaan Gaggeessaa Jirtu; Akkasumas Firoottan QBO

Qarqara galaanaa Afrikaa bahaa fi dhihaa keessatti, qorannaan suuta deemaa ture; abuurtonni Poorchugaal Keeppi Bojaador 1434tti Keeppi Bilaankoo 1441tti ga'an. 1443tti, dawoo waraanaa odola Arguin Moritaaniyaa amma keessatti kan argamturratti ijaaran, achittis qamadii Yuurooppirraa fidan garboota Afrikaa fi warqiin daldalu turan. Warqeen Sudaan karaa daldaltoota Islaamaa odoo hin taane yeroo jalqabatif qajeelton harka warra Yuurooppi kan ga'e yeroo kana ture. Garboonni hedduun gara Madeeratti ergamu turan, Madeeran erga bosonnisaa sirriitti ciramee booda lafa oomishaa warra Yuurooppi kan jalqabaa ta'e. 1444 fi 1447 gidduutti, Poorchugaal qarqara Garbaa Senegaal, Gaambiyaa fi Giinii qoratte. 1456tti, kaapiteeniin Vaatikaan Alvise Cadamosto, hooggana Poorchugaal jalatti, odoloota Keeppi Verdee qorate. 1462tti, erga Piriinsi Henriin du'ee waggaa lama booda, abuurtonnii Poorchugaal odoloota Bisaa'uu qorachuun Serra Leoa jechuun moggaasan (Tulluuwwan Leencaa).