Di taat a di Yuropiyan kalanaizieshan a di Amoerkaz tipikali diet tu 1492, alduo akliis wan hoerlia kalanaizieshan efoert ehn kom bifuo. Di fos Yuropiyan nuo fi kech a di Amoerkaz wehna di Vaikin (Naas) juurin di 11t senchri, uu ekstablish nof-nof kaloni a Griinlan ahn wan seklment wa no laas lang a L'Anse aux Meadows (51°N) ina di ieria di Naasdem kaal Vinlan, tide die Nyuufonlan ahn tu di sout. Seklment a Griinlan sovaiv fi sebral senchri, juurin wa taim di Griinlan Naas ahn di Inuit piipldem muosli astail dehn wan aneda. Bi di hen a di 15t senchri, di Naas Griinlan seklmentdem don kalaps.

Ritielaz ahn dischribiutaz ak az miglman fi chanspuot di gudzdem we di manifakcharadem mek tu di intendid kansiuumadem ahn jenariet prafi we kom frahn sielz ahn distribiush sorvisiz.Muos kansiuuma-orientid stuor ahn kiatalag kompini a dischribiuuta aar ritiela dem.

Wiit (Triticum spp.) a siirial grien, (botanikali, a taip a fruut kaal a kiariapsis) arijinali frah di Levant riijan a di Nier Iis bot nou koltiviet wolwaid. Ina 2013, wol prodokshan a wiit ena 713 milian ton, meki di tod muos-projjuus siirial afta kaan (1,016 milian ton) ah rais (745 milian ton). Wiit ena di sekan muos-projuus siirial ina 2009; wol prodokshan in dat ier ena 682 milian ton, afta kaan (817 milian ton), ah wid rais az kluos tod (679 milian ton).Dis grien gruo pah muo lan ieria dah heni adaels kamoershal fuud. Wol chried ina wiit grieta dah fi aal ada krap kombain. Gluobali wiit a di liidn suos a vejitebl pruotiin ina yuuman fuud, sens iab aya pruotiin kantent dah ada mieja siirial, kaan, ar rais. In toermz a tuotal prodokshan tonij yuuz fi fuud, a korantli sekan tu rais az di mien yuuman fuud krap ah bifuo kaan, afta lou fi kaan muo hextensiv yuus ina animal fiidn. Di aakialajikal rekaad sojes se dis eh fos okor ina di riijan nuo az di Foertail Krisent.

Uman a fiimiel yuuman. Di toerm uman yuujali rizoerv fi wah adolt, wails di toerm gial a di yuujal toerm fi a fiimiel pitni (gial pitni) ar adolesent. Di toerm uman azwel sohtaim yuuz fi aidentifai fiimiel yuuman, rigyaadlis a iej, laka ina friez laka ""uman raits"". ""Uman"" kiah azwel refa tu smadi jenda aidentiti. Uman wid tipikal jinetik divelopment yuujali kiepebl fi gi boert frah piubati antel menopaaz. Ina di kantex a jenda aidentiti, chranzjenda piipl uu bailajikali ditoermin fi bi miel ah aidentifai az uman kyaah gi boert. Som intasex piipl uu aidentifai az uman kyaah gi boert kaaza aida steriliti ar deh inerit wan ar muo Y kruomosuom. Ina exchriimli rier kies, piipl uu ab Swaya sinjruom kiah gi boert wid medikal asistans. Rait chuu ischri umandem asyuum ar get asain vierios suoshal ruol.

Sayabiin azwel nuo az saibiin ina Naat Amoerka, (Glycine max), a spiishiz a legyuum nietiv tu Iis Ieja, waidli gruo fii edibl biin we ab wuoliip a yuus. Di plaant klaas az ailsiid reda dah pols bai di UN Fuud ah Agrikolcha Aaganizieshan (FAO).