Sutta la dinastia aglabita l'àrabbi sbarcaru a Mazzara ntô 827. Doppu nu primu scontru fora Mazzara lu 15 di giugnettu dû 827, unni batteru li surdati bizzantini cumannati dû Palata, si diriggiunu versu la capitali Sarausa. L'àrabbi passanu pi la costa sud nzinu â fuci dû Salsu e appoi acchiananu ntê muntagni passannu pi Biscari, Ciaramunti e Palazzolu prima d'agghicari a Sarausa. Â fini dâ stati dû 827 accuminza l'assediu dâ cità chi durau nzinu â stati dû 828. Lu ginirali chi avia cumannatu la spidizzioni, Asad ibn al-Furat mori duranti l'assediu di Sarausa, a causa di n'epidimia scuppiata tra li surdati mussurmani, e l'esercitu, truvannu chiusa la via di mari, abburcia li navi mussurmani chi s'attruvavanu ntô portu granni, e ripara a Miniu unni stabbilisci na basi upirativa distinata a aviri na certa mpurtanza pi lu cumpritamentu di l'uccupazzioni di l'ìsula. N'autru assediu a Castrugiuvanni fallisci ntô 829, ma ntô 830 agghicunu rinforzi di Kairouan e accussì ntô 831 tràsununu a Palermu chi addiventa la nova capitali. Ntô 877 lu ginirali Giafar Ibn Mohammed suttametti bona parti dâ Sicilia urientali e Sarausa tumma l'annu doppu. Ntô 903 l'àrabbi cuntròllanu tutta la Sicilia, chi è divisa 'n tri riggiuni. L'àrabbi prumòvinu l'attivitati culturali e cummirciali. Evìtanu di furzari la pupulazzioni a cunvirtìrisi a l'islam facennu paiari na tassa, la gezzia. Ntô 972 nu ducumentu cita nu quartieri abbreu a Palermu. Ntô 1038 li bizzantini, cumannati di Giorgiu Maniaci, ricunchìstanu pruvvisoriamenti la Sicilia, chi è ripigghiata di l'àrabbi picca tempu doppu. Lu 18 di maiu 1061 li Nurmanni tràsinu ntâ Sicilia. Ntô 1091 cu la citati di Notu li Nurmanni mèttinu 'n fini a la duminazzioni àrabba 'n Sicilia. La prisenza di na cumunitati àrabba cuntinuau armenu nzina â mitati dô sèculu XII, e è tistimuniata dû giògrafu àrabbu Al-Idrisi, chi vissi l'ùrtimi 40 anni dâ sò vita a Palermu e discrivi la citati china di jardina, chiesi, e muschei.

L’architetti Feace di Girgenti nta l’èbbica cràssica; Matteu Carnilivari di Notu ntô Quattrucentu; Fulippu Juvarra di Missina ntô Setticentu, e Ernestu Basili di Palermu ntê nostri tempi;

Havìa"" o ""avìa""? -> Ntâ pruvincia di Tràpani, si ponnu acciari furmi siciliani comu ""havìa"" (ca ntô spagnolu si scrivi ""había""). Pirò lu sicilianu attuali nun s'havi a scrìviri â spagnola, pirchì lu sicilianu nun è dialettu talianu e mancu è dialettu spagnolu, allura s'havi a scrìviri sempri ""avìa"" senza la ""h"".

Li dialetti proprî dû francisi sunnu quasi scumparsi (ntra li cchiú famusi, lu picard, lu gaddu (parratu n Bretagna) o lu valloni n Belgiu).

Si cumponi di tri parti: la prima è la ntruduzzioni; la secunna rapprisenta lu cuntinutu veru e propiu; la terza si cumponi di dui appinnici (la migrazzioni di li Daniti e funnazzioni di lu sò santuariu; la guerra contra li Beniaminiti).