Фæткæвæрд фæндаджы змæлдæн йæ райдийæн исы Лондоны. 10-æм декабыры 1868 азы Парламенты раз фæзуатыл æвæрд æрцыд механикон æфсæнвæндагон семафор хуызджын дискимæ. Йе ’рхъуыдыгæнæг — Джон Пик Найт (John Peake Knight) — уыд æвсæнвæндаджы семафорты специалист. Архайæн армонкуыст кодта æмæ йын уыд дыууæ семафорон ""базыры"". Базырты бон уыд æндæр æмæ æндæр æвæрд цæуын: горизонталон - сигнал ""стоп""; æмæ 45 градусмæ тигъгонд - арæхсгай цæуыны бар. Талынджы-иу баиу кодтой зæрæ æмæ сырх хуызтæй æрттивгæ, зилгæ газы фанар. Семаформæ уыд лæугæвæрд æххуырст адæймаг ливрейкондæй, йæ хæс-иу уыд ""фат"" сисын æмæ æрисын, æмæ-иу фанар дæр аразил-базил кæнын. Фæлæ архайæны техникон реализаци нæ фæбæззыдысты: сисæн механизмы рæхысы хъинц-хъинц-иу ахæм тынг уыди æмæ-иу дзы цуртыдзау бæхтæ схъиуттытæ кодтой æмæ сæ фæстæгтыл стадысты. Дыууæ мæй дæр нæ фæкуыста, афтæмæй 1869 азы 2 январы срæмыгъдта æмæ ма дзы йæ цуры лæууæг пъалицайаг дæр цæфтæ баййæфта.

Гуырдзиаг-ирон конфликт æрбæстон кæныны фæдыл Æмхæццæ контролон къамис (ÆККъ) арæзт æрцыдис 1992 азы 24 июны, Дагомысы сразыдзинæдты бын политиктæ сæ къухæрфыстæ куы æрæвæвæрдтой, уæд. Къамис сарæзтой гуырдзиаг-ирон конфликты зонæйы æхстытæ æруромыныл контроль сифтонг кæныны, хотыхджын баиугæндты акæнын, хихъахъхъæнынадон тыхты ссæрибар кæнын æмæ æдасдзинады режим сифтонг кæныны нысæнттæн. У конфликт æрбæстон кæныны æмæ йын йæ фæстиуджытæ аиуварс кæнын хайадисæг цыппар фарсы æдзухархайæг оргæн.

Зонадон агностицизм уæвæг у куыд хаттæны теорийы принцип, кæцы æнхъæл у, æмæ кæд гоймагмæ, цæргæ-цæрын цы фæлтæрддзинад фæзыны, уый æнæмæнгæй дæр йæ лæдæрæнæй фæивы, уæд уыцы гоймаджы бон нæу дунейы хуыз æнæхъæнæй бамбарын æмæ айсын. Агностицизм нæу дунегъæд фæсмæрынвæнды ныхмæ, фæлæ амоны, ацы хъуыддаджы цыфæнды зонады аиппдзинадмæ æмæ кæй нæй цардæн æнæхъæнæй бамбарæн, уымæ.

Сæ динмæ гæсгæ Фиджийы цæрджытæ сты чырыстон (64,5 %, уыдонæй методисттæ — 35 %, католиктæ — 9 %, «Хуыцыауы æмбырды» уæнгтæ — 6 %, æвдæм боны адвентисттæ — 4 %, æндæр чырыстæттæ — 11 %), индуисттæ — 27,9 %, пысылмæттæ — 6,3 %, сикхæгтæ — 0,3 % (2007-æм азы сфыстмæ гæсгæ).

Пуэрто-Рикойы хæдбардзинады парти у Социалистон Интернационалы уæнг. Партийы президент Рубен Берриос Мартинес у Социалистон Интернационалы цытджын сæргълæууæг. Партийы генералон секретарь у Хуан Далмау.

Фыссæджы сæйраг чингуытæ фыст сты хицæнхуыз жанры: эпопей-роман «Чегемаг Сандро» («Сандро из Чегема»), эпос (радзырдты цикл) «Чикы сабибонтæ» («Детство Чика»), фæсномыг уацау «Кроликтæ æмæ æлхъивгæлмытæ» æмæ æнд.

Инæлар Суворов æмбисонды сгуыхтдзинæдтæ равдыста туркæгтимæ хæсты дæр Балканты. Уырдæм ацыдис 1773-æм азы апрелы. 6 майы æрвыст æрцыдис фидар Туртукай хæстбæрæг (уырыс. разведка боем) акæнынмæ. 10 майы хъæддых фæлæууыдис туркæгты атакæты ныхмæ æмæ сфæнд кодта æвæстиатæй фидармæ æвиппайды бабырсын. Турчы æфсæдтæ уый æнхъæл нæ уыдысты уырыссæгтæй æмæ фæхæрд сты. Туртукай ист æрцыдис къаддæр тыхтæй æмæ чысыл зиантимæ. Суворов хæсты фæцис уæззау цæф. Æфсадхон æнæбафæрсгæйæ кæй архайдта, уый тыххæй йыл балæвæрдтой тæрхондонмæ. Æфсæддон коллеги йын рахаста марыны тæрхон, фæлæ йæ Екатеринæ дыккаг не сфидар кодта, ныффыста йыл: «Победителей не судят».