Tlhophollo le tlhaolo ya batho ba ba ntsho e simolotse ka ngwaga wa 1913, batho bantsho ba ne ba dumeletswe go nna le lefatshe fela mo mafelong a a tlhophilweng, lefatsa lotlhe la batho bantsho e ne e le fela 13% ya naga yotlhe. Go tloga ka di 1950s, lefatshe le la batho bantsho le ne la fetolwa go nna ""magae"", kapa ""Bantustans"". Di le nne tsa di Bantustan tse, di ne tsa dirwa go nna dinaga tse di ikemetseng tsa batho bantsho ka nako ya tlhaolo ya mmala. Ka ngwaga wa 1976, bantustan ya Transkei e ne ya amogela go ikemela go tswa go Aferika Borwa, le ga dinaga tse dingwe tsa lefatshe di ne di sa dumalane le se. Bophuthatswana, Venda, le Ciskei, le tsone di ne tsa tlhopha go ikemela, ka 1977, 1979, le 1981 ka tatellano

Mathathane ke motse o o mo kgaolong ya legare mo Botswana. Motse wa Mathathane o ko nkong ya lethakore la botlhabatsatsi jwa Botswana, gaotshwane le molelwane wa South Africa. Mo palo batho ya ngwaga wa 2001 dipalo di ne di le sekete le makgolo a borobabobedi le masome a mane le botlhano.

Phuthego ya BMD e simolotswe go farafarwa ke dipuo tse di ganang go fela.Se se tla morago ga gore tautona wa phuthego ebong Gomolemo Motswaledi a isiwa kgotla kgolong ya ditsheko go arabela melato ya gagwe.

O tlaa reng, fa o bona mosimane, a eme fa fenstereng ya borekela-nama jo bo mo gare ga motse o mogolo, mme a ntse a akanya a re: ""Ka jaanong ke bona nama e, ke tshwarwa ke tlala go feta. Nama e, e tsosa keletso ya dijo. Se ke sesupo sa gore ke ya me, ebile ke ka e itse- ela. Ka moo ke na le tshiamelo ya go thuba fenstere gore ke ithuse"".

Ga go ope yo o kileng a lwala ka ntlha ya go laola dikeletso tsa gagwe tsa thobalano pele ga nyalo. Se ditsala tsa gago di se go boleletseng ke maaka a a totbetseng. Kwa ntle ga moo, go lora jalo bosigo ga se sesupo sa bolwetse, mme ke sa go supa gore bonna jwa gago bo itekanetse sentle tota. Seo se dirafalela mang le mang. Mmele wa gago o tsholola ka bo-ona madi a a sa dirisiwang, ke sona fela. Go lora jalo ga se motlholo mongwe, le eseng kgakgamatso nngwe. Moa ga o ke o ya go ikhutsa. Modimo o dirile bophelo jwa mmele gore o nne o o itekanetseng.

Banni ba metse ya Gweta, Tsokatshaa,Dzoroga,le Sowa ba ne ba ikuela ka seemo sa metsi a a sielwang batho ba metse eo, ba re a letswai, a ka ama botsogo jwa bone.Ba ntshitse boikuelo joo, mo phuthegong ya kgotla e biditswe ke mothusa tona, mme Botlogile Tshireletso kwa metseng eo, ka Mosupologo. Ba kopile gore metsi ao, a dirwe sengwe go timola letswai leo.Ba ne gape ba lela ka lephata la metsi la khansele ya Tutume, ba re badiri bao ba tsaya nako go gokela metsi le go bala dimmithara.Kwa Tsokatshaa, banni ba ne ba ikuela ka tsela ya lekgarapa ya Dzoroga/Tsokatshaa, ba re go tsaya nako gore tsela eo e gopiwe.Mme Kesentsemang Gadibolae wa Dzoroga, a re ba le balemi ba motse oo, ba leka ka bojotlhe go diragatsa lenaneo la ISPAAD bothata ke terekere.O ne a bolela fa e sale ba solofediwa terekere ya mmuso, lebaka la temo la bo la wela ba sa e bona.