Upémaro umi mokõi mburuvicha ohechakuaa upe ñorairõ guasúpe ojojukapataha hikuái; upévare oñemomombyry ñepyrũ upe ára guive. Tyke'ýra, ha'éva Tupi, opyta Brasilpe, oikohapevoi; ha tyvýra, hérava Guarani, oúkuri ipehẽnguekuéra ndive Paraguái gotyo.

Oñembokatupyrývo ohóvo, heta arandu ohupyty hembiapo rupi heta tetã g̃latinoamericana-yguápe ojapo haguépe diseño ha vestuario ñoha’angarã ha avei escenografía.

Umi marandu he'iháicha ""Mbohapy mba'etĩ ha kyrakue mba'e guerahahára so'o mbichy pegua, mbujape apoha pegua ha kesu ñemuha pegua, nosẽi okápe. He'ise heta mba'etĩ oñembyaty róga ahojápe"".

Mboka (Karaiñe'ẽme: Arma) niko ojeipuruha oporoñongatu téra oporojuka hag̃ua. Avei ojeporu ojejapi hag̃ua mymbakuéra. Ikatu jajuhu heta mbokaguáicha : Mboka atómiko, mbokakuéra ñorairorã, mbokakuéra kímiko, Tembipukuéra, mboka piripipi, Kañõ, Hu'y, Mimbuku hamba´e.

Hogue, ipoty ha opaite pe ñana oreko mba'épa ojapo tete tatápe guarã, orairõ tymba chu’i, tyepy yvytúpe guarã, tye rasy, aí ha kurukuérape guarã. Ombovevúi mba’e andu. Okáguio ojepuru oñepohano ha oñemopotĩ hagua tete mba’asy, tete akanundu, aí ha kurukuéra.

Koty Tesaroryrã Rómagui ha'e peteĩ ñoha'anga óga tuicha, jogapopapyre I arapa'ũgui, Róma mbytepe, Itália. Kurive, itéra ha'ekue Amphitheatrum Flavium. Guive 1980 ha'e Tembiejakue Yvypóra rekogui (Patrimonio de la Humanidad) ha guive 7 jasypokõi 2007-pe ha'e peteĩ Pyahu Pokõi Tembiechapyrã Yvóragui Ãgagua. Koty Tesaroryrã Rómagui orekokue tesaroryrã ñeha'ãkuéra kysepukúpe ñorairõhagui ha tesaroryrã herakuã.

Ha’e avei Ñe’ẽasahára Guarani-Castellano; Castellano-Guarani. Matrícula N° 979. Corte Suprema de Justicia. Poder Judicial-pegua. Omohu’ã mbo’esyry ha oiko chugui Doctora en Lengua y Cultura Guarani. Upérõ oipysyrõ Tesis “ Táva Aregua Yvy’apera’anga, hembiasa ha itavarandu”, ojehepyme’ẽva 5 Cum Lade. Ikane’õ’ỹre ombojoapy Posgrado en Terminología y Traductología de Lengua Guarani ha Posgrado Universitario en Cultura Guarani. Ombo’e Guarani Ñe’ẽ 7ha mbo’esyry. Esc. Básica Nº 86 “Domingo Martínez de Irala”-Aregua. 1º, 2º y 3º mbo’esyry mbo’ehararã “Colegio Parroquial Medalla Milagrosa”. Táva Fdo de la Mora, Ary 2001-2002 Mbo’ehára Educación Bilingüe, Cultura Indígena, ha Práctica Educacional. Instituto de Educación Superior Ateneo de Lengua y Cultura Guarani- Róga Tee. Fernando de la Mora. Ary 2004-2006. Mbo’ehára Guarani Ñe’ẽ, Nivel Medio, Colegio Nacional San Lorenzo, Colegio Nacional Taciana Villalba, Colegio Nacional José Dolore González, Mbo’ehára Tercer Ciclo-gua, Escuela San Juan Bautista, opavave táva San Lorenzo-gua. Sambyhyhára Regional Ateneo-Aregua. Mbo’ehára Guarani Ñe’ẽ, Facultad de Ciencias Exactas y Naturales (FACEN-UNA), Universidad Nacional de Asunción.

Heta apellido árabe oúva Líbano-gui ko’ã àrape ojepytaso sociedad paraguaya péva tendota político térã tuicha mburuvichárõ oiko, péicha oĩ empresario, haihára ha tapicha arte ha mbo’ehára ramo ojekuaa hembiapóre.

Oñemoañete mboyve ko Refugio, ko’árupi ndaipóri va’ekue yvyra ha ñana kuéra; pa ary mboyve katu, ñemba’apo jetu’úpe oñemo añete jeýma pe ñanderekoha umi tendárupi: upérupi opu’ãmbaite jevýma yvyrakuéra.