Nzéla ya misátó, kominisimɛ ezalí politíki ekosɛnga bokulaka mpé matómba ya mosála mazala mpɔ̂ na bolámu bwa lingómba, kasi ekopekisa bokulaka ya moto mɔ̌kɔ́.

Nzémbo ya Swisi ezalí loyémbo-lokúmu la Swisi o nkótá lialémani (Schweizerpsalm), lifalansé (Cantique Suisse), litaliano (Salmo Svizzero) mpé liromanch (Psalm svizzer). Ezalakí loyémbo-lokúmu provisoire bandá o 1961 téé o 1981. Ekomámákí na Leonhard Widmer (lialémani o 1835) mpé eyémbámákí na Alberich Zwyssig (mizíki o 1841).

Atome: (eúti epái ya ba Greki ατομος elakisi «óyo bakokí kokabola tɛ́».)Kémi elobí ’te atome ezalí eténi ya suka ya mokɛ́ óyo ekɔ́kí kokangama na eténi mosúsu.

Nkómbó eútí nzámbe ya Baroma ya kala babéngaka Mársi, nzámbe óyo azalákí nzámbe ya bitumba, ntína monzɔ́tɔ Mársi ezalaka lángi ngóla tǒ motáné lokóla makilá.

Moto nyɔ́nsɔ azalí na likokí lya bopémisi mpé bopémisi nzóto, míngi ya bozwi eleko ya sémbo ya boúmélí na mosálá mpé na bozwi lifúta na bakonzi ya mbala na mbala.

Moto azalí na bomoto, azalí o kelási nyama ya mabɛ́lɛ, ya motíndo Homo. Moto atámbolaka na makolo mábalé na loléngé la botɛ́lɛmi. Moto azalí na nzóto mpé na molímo.

Martin Luther, abótámí mokɔlɔ mwa zómi, sánzá ya zómi na mɔ̌kɔ́, mobú mwa 1483 (o Bokonzi bwa bosantú bwa Róma na Alemáni) mpé akúfá mokɔlɔ mwa zómi na motóbá sánzá ya míbalé mobú mwa 1546 na engúmba sé wâná mɔ̌kɔ. Azaláká nganga-nzámbe ya lingómbá lya baogistíni ya Alemáni, ayékólá mambí ma bonzámbe, mpé azaláká molakisi na bobɔngɔ́, mpé azalí tatá wa eyamba ya bamisíoni mpé lisúsu moto óyo abóngólí eyamba tǒ ekelézia. Makanisi ma yě mazalaka na *influence makási na *reforme ya bamisíoni eye ebóngóláká kotambola ya bonkɔ́kɔ bwa Mpóto.