Иосифым ишыхэмэ Иосифэр залъэгъом тыукӀыт яӀуагъ. Ар идагъэп яшнэхьыжъ. Ащ фэшкӀэ Иосифэр псынэм радзагъ. Лъы иджанэ тафэхьи джанэр Иаковым ратэгъ. Иаковым раӀуагъ тгъужъым Иосифэр ищхэгъ. ЦӀыфгорэхэр псынэм къэблэкӀхыу Иосифэр ялъэгъуи псынэм къырахыжьи Мысрым (Египетым) яхьэгъ. ау Иосифэр ахъчэкӀэ яшагъ. Иосифэр Потифарым фэлэжагъ МысрымкӀэ. Потифарым ишъуз Иосифым къенэцӀэгъ. Иосифэр дэгъолъныу фэягъ. Ар Иосифым земдэм, Потифарым ишъуз хьэпсым кӀаригъэцӀхьагъ Иосифэр. Иосифэр хьэпсым кӀэсыу нэбгитӀу ӀукӀагъ пчыхь гъошъгъон горэ яӀагъыу. Иосифым пчыхь тӀури къафичэгъэкӀыжэгъ. А уахътэм Фараонэм пчыхь горэ илъэгъогъ игъэштагъыу игъэщынагъыу. Пчыхьыу илъэгъугъэмкӀэ чэмибл псыгъохэу ящхы чэмибл пшэрыхэу. Фараонэм иӀуагъ Иосифым къыфашэныу. къыфашэм Иосифым риӀуагъ Фараоным къэкӀот илъэсибл къемыщхытыу. Ащ икънэуыжь илъэсибл цӀыфхэр мэлацӀэ мэлӀэтхыу. Ащ фэшкӀэ Иосифым риӀуагъ Фараоным дэщхынрэ Ӏусрэ игъэухьэзырнэу. Фараонэм Иосифэр тхьэматэу хэӀуагъэу игъэхъогъ.

И лъэгагъыр м. 3-4-м нос. И пхъафэр щхъуэ-гъуабжафэщ. Къудамэхэр зэпэщӀэту и пкъым къытокӀэ, и тхьэмпэхэр папцӀэщ, хуэхъурей щӀыкӀэщ, кӀы япытщ. Гъэгъа щхъуантӀэ-гъуэжьыфэхэр, 2-3-уэ зэгъусэу, къудамэхэмрэ тхьэмпэхэмрэ я зэхуакум гъатхэм къыдедз. Бжьыхьэм, пхъэщхьэмыщхьэхэр хъуа нэужь, плъыжьыфэ дахэщ, тӀурытӀу зэгуэтщ.

Лъэпщ и Уадэ УапӀэ (ур-бз. Кузнец) — Урысейм хиубыдэ Къэбэрдей-Балъкъэрым и щӀыпӀэм хэт Ӏуащхьэщ, и лъэгагъыр м. 430 хуэдиз мэхъу. Нижний Акъбаш къуажэм ипэмыжыжэу Тэрчытхым хэт Ӏуащхьэщ.

Ителменхэр (итл-бз. итэмэн) — Камчаткэ крайм щыщ лэпкъщ, ителменыбзэм иропсалъэхэ, динкӀэ я нэхъыбэр чыристэндиным пылъщ. Лъэпкъым и бжыгъэр мин 3, 180 хуэдиз мэхъур, абым и нэхъыбэр (мин 2, 296) Камчаткэ крайм исщ.

Псоуэ къапштэмэ псыхъуэм и джылэр бзэ пшъищым фӀэкӀыу мэпсалъэхэ, я нэхъыбэр инд-арий гумым ящыщу, абым фӀэкыу псалъэкӀэ 200 нэхъри нэхъыбэ зэрахьу. Псом нэхъри нэхъыбу щыт бзэр хиндубзэ (51-61 %), бенгалыбзэ (25 %, нэхъыбэм Бенгалиэм къагъэсэбэп), урду (6%), майтхили (3 %, нэхъыбэм Непалым), непалыбзэ (3 %, нэхъыбэм Непалым), панджаби (0,7 %), бходжпури (0,4-7,5%), тхару (0,3 %), тамангыбзэ (0,3 %), ория (0,3 %). Инджылыбзэр джылэбжыгъэм къамылъытами тӀуанэ бзэуэ, куэду къагъэсэбэпу щыт тхыбзэм.

ЩӀыбый е ЧӀыбый (ур-бз. Чибий) — Урысейм хэт Краснодар крайм и щӀыпӀэм хэж псыщ Псыжъым хэлъадэу, Къаукъаз Тхышхуэмм къыхожщ, и кӀыхьагъыр км. 33 хуэдиз мэхъур.

Къалэр хьаблэ къыбгъэдэтхэр дэщlыгъуу куейуэ щыт ""Щачэшхуэ"", хьаблэ Магрим ( Шъэпсы псыхъуэм ) иде къыщыщlедзэри Апхъазым икъэралгъунэм нэс макlуэ Псоу ипсыхъуэм. Щlыпlу иубыдыр: 3 502 км², жылу дэсыр мин 411.

Дунейпсом цӀыхухэм гуэдз Ӏэрысэ лӀэужьыгъуэу миниплӀым щӀыгъу къыщагъэкӀ. ЩӀэныгъэлӀхэм къызэралъытэмкӀэ, ижь-ижьыж зэманым цӀыхухэм гуэдзым елэжьын япэ дыдэу къыщрагъэжьар Къаукъазщ. Езыр-езыру къэкӀ гуэдз лӀэужьыгъуэхэм нобэр къыздынэсым ущрохьэлӀэ Курджым, Азэрбиджаным, Ермэлым. А гуэдз лӀэужьыгъуэхэр нэгъуэщӀым къыщыкӀкъым. Абыхэм ящыщу плӀыр къуакӀэбгыкӀэм дэс къуажэ пхыдзахэм Ӏэрысэу къагъэкӀ.

1921 гъэм Рузвелтыр сымаджэ мэхъур, полиомиелит къыхохьэ, абым яужым къигъэшъауэ хъуа зэманым Ӏэрызехьу щыта, изакъуэ земыкуэфу згуэрэ дэмыӀэпыкъу.