Дьоннор оҥорор куһаҕан быһыыларын, хара айыыларын умуннарбакка, суох оҥорбокко күөртээн, күөдьүтэн, өссө үлүннэрэн, дарбатан үгүс дьон билиилэригэр таһаарар киһи олус куһаҕан быһыыны оҥорор. Киһилии киэбинэн суруллан бэчээккэ таһаарыллыбатах куһаҕан быһыылар бары «Этэрбэс араадьыйатынан» төһө эмэ улаатыннарыллан, дарбатыллан тарҕаналлар. Маннык тарҕаныллар солуннар куһаҕаны оҥороллоро ордук улаханын бэчээт үлэһиттэрэ билбэттэрэ хомолтолоох.

Дальстрой. 30-с — 50-с сыллардаахха тэриллэ сылдьыбат ССРС Ис дьыалаларын Наркоматын иһинээҕи Уһук Хоту сиргэ тутуу Сүрүн салалтатын Ил треста (нууччалыы: Государственный трест Главного управления строительства Дальнего Севера Наркомвнудела СССР).

Таҥара диэн тылбыт ким эрэ хомуйара, таҥара, холбуура диэн быһаччы өйдөбүллээх. Түүллэри үөрэтии түмүгүнэн хас биирдии туспа үгэс буолбут өйдөбүл бэйэтэ туспа сылдьар кыаҕа быһаарыллыбытын кэннэ, элбэх үгэстэртэн өй-санаа хомуллан, таҥыллан үөскүүрэ билиннэ. Таҥара диэн өй-санаа үөрэҕэ уһун үйэлэргэ элбэх көлүөнэлэр үөрэхтэриттэн, билиилэриттэн, үгэстэриттэн хомуллан, таҥыллан үөскээбитин таҥара диэн аата биллэрэр. Сахалар былыргы таҥаралара элбэхтэр эрээри аныгы киһи сайдыытыгар киһи таҥараттан уратылара туһалара аҕыйах. Билигин дьоҥҥо туһалыылларынан элбэх ахсааннаах киһи таҥара үөрэхтэрэ биллэллэр.

Бу үлэҕэ ыраахтааҕы салайар кэмэ үчүгэй эбит диэн дакаастаммат. Арай «Куһаҕан эмиэ үчүгэйдээх» диэн биллэр этиини өйдөөн кэлэммит, оччотооҕу ыарахан олох туох үчүгэйдээх эбитин булан ыларбыт туһалаах буолар.

Куһаҕан санаа киһиэхэ мунньуллубута, олохсуйбута киһи итирдэҕинэ, өйө көттөҕүнэ, ийэ кута салайар кэмигэр киирдэҕинэ дьэ илэ биллэн кэлэр. Итирбит киһи оҥорор быһыыларыттан киниэхэ ханнык санаалар ийэ кутугар иҥэн сылдьалларын, олохсуйбуттарын быһаарыахха сөп. Yгүстүк охсуһар, этиһэр, дьон туһунан куһаҕан санаалардаах киһи итирэн өйө көттөр эрэ ханна эмэ тиийэн охсуһар, туох эмэ куһаҕан быһыыны оҥоро охсор. Дьон куһаҕан санаалара элбээбититтэн, өйдөрүгэр-санааларыгар иҥмититтэн арыгы истэллэр, итирдэллэр эрэ охсуһаллара этиһэллэрэ, тапсыбаттара элбэхтик киирэр буолла.

Уһаабыт «ыы» диэн дорҕоон киһи истэригэр саамай куһаҕан дорҕоон буолар. Бу дорҕоон дьайыытын киһи нэһиилэ тулуйар. «Ыы» дорҕоон киһи мэйиитигэр оҥорор дьайыытын хайдах да кыайан уларытар кыах дьоҥҥо суох. Кыра оҕо «ыы» диэн саҥара оонньоотоҕуна ийэтэ эбэтэр эбэтэ: «Ыы» диэмэ, хайа ытыырыҥ тиийэн кэлээрэй?»- диэн хайаан да тохтото охсоллор этэ. Кыра оҕо «ыы» диэн саҥара оонньоон туох эрэ куһаҕаны биттэнэн эрэрин кырдьаҕастар билэллэрэ. Ол иһин эрдэттэн сэрэтэн оҕону «ыы» диэн саҥаран оонньуурун тохтотоллор этэ.

Һатико: Саамай бэриниилээх доҕор (Ааҥылыйа тылыгар Hachiko: A Dog's Story) кырдьыктыы олоро сылдьыбыт ыт туһунан 2009 сыл драма киинэтэ. 1987 сыл Hachi-kō (ハチ公物語 ({{{2}}}, Hachi-kō (ハチ公物語?), literally ""The Tale of Hachiko"") диэн киинэ римейката буолар. Режиссерынан Лассе Халлстром, онтон сценарийын Стивен Линдси буолбуттар. Киинэҕэ Ричард Гир, Джоан Аллен уонна Сара Ремер уһуллубуттара.