She decapod crustagh y phartan. T'ee ny h-olteyr jeh'n mynoardagh Brachyura, as famman feer ghiare eck (βραχύ/brachy = giare, ουρά/oura = famman), ny ny keayrtyn, ta'n clane brooinney cloagit fo y thoraks. Ta ushylagh mooie çhiu ec y chooid smoo jeu, as jees dy h-igney oc. Ta fys ayn er ny smoo na 6,700 dooie.

Çhengey Ind-Oarpagh t'ayn 'sy Nornish, as ee coontit mastey ny çhengaghyn Germaanagh Twoaieagh. Gollrish yn 'aaroish, yn Eeslynnish as y Norlynnish, she fer jeh çhengaghyn y phossan Loghlynnagh Sheear t'ayn. Ga dy vel y rang-oardraghey shen bunnit er ny caghlaaghyn çhengoaylleeagh v'ayn mastey ny çhengaghyn Germaanagh Twoaieagh ec traa yn scarrey oc, foddee cur sheese y yannoo er rang-oardraghey elley: Çhengaghyn Loghlynnagh Ellanagh as Çhengaghyn Loghlynnagh Mooar-heeragh as y rang-oardraghey shen bunnit er so-hoiggalys. Rere y chorys shen, ta'n Norlynnish currit 'sy phossan cheddin myr ta'n Danvargish as y Toolynnish. T'eh raait dy row yn Nornish feer chosoylagh rish yn 'aaroish, as ram cosoylaghtyn sheenchoryssaghtagh as grammeydagh ry-gheddyn eddyr yn daa oc. T'eh raait cho mie dy row so-hoiggalys ayn eddyr yn daa hengey.

She çhengey Ooralagh ee Saamish Yiass (Saamish Yiass: åarjelsaemien gïele). T'ee fo gaue mooar; cha nel agh mysh 500 loayreyderyn er mayrn, jeh pobblaght dy 2000 sleih Sami Jiass ayns Norlynn as y Toolynn.

She çhengey, ny possan dy h-abbyrtyn Tibetagh-Burmagh ee Khamish. T'ee goll er loayrt ayns Rapti as Dhaulagari ayns Nepaal, ec kiare eggyssyn twoaie ny sleih Magar.

She lus daa-vleeanagh 'sy phossan ghenus Arctium eh bossan dhoa ny boagandhoa (Arctium minus). T'ad dooghyssagh da'n Oarpey, agh t'eh ry-akin er feie ny Steatyn Unnaneyssit myrgeddin myr sarkyl.

Ta'n fockle Sápmi (as ny focklyn co-reggyrtagh ayns ny çhengaghyn Sámi elley) çheet er çheer ny Saamee as er ny Saamee hene. Dy jarroo, cha nel 'syn 'ockle ""Sámi"" (ny Saamee) agh cummey cassidagh-gienneydagh yn 'ockle ""Sápmi"". Rere shen, ta ennym yn ashoon (Sámi olbmot) keeallaghey ""sleih Sápmi"". T'eh raait dy daink yn fockle shen ass yn 'ockle Baltagh *žēmē ta keealaghey ""çheer"" ny ""thalloo"" (c.f. žemė ny Litaanish, as zeme ny Latgalish as ny Latvish ta keeallaghey ""thalloo"", ""çheer"", ""dowan"", ""cruinney"")

Ta cummaghtyn begnagh myr ta jee-veanit ayns Nalbin ec Kiannoortys Nerin Hwoaie as Çhionnal Nerin Hwoaie. Ec y traa t'ayn ta Kiannoortys Nerin Hwoaie fo stiurey yn Chied-vinishter Peter Robinson (Partee Unnaneysagh Deynlagh) as y lhiass Chied-vinishter Martin McGuinness (Sinn Féin).

Ta Ard Cath (Baarle: Ardcath) ny valley beg as ny heiy-rheynn ayns shiar Choontae ny Mee, Nerin. Ta'n balley beg soit faggys da Damhliag begnagh er y joarey rish Coontae Ghivlyn. Rere coontey-pobble 'sy vlein 2011, va 1,911 deiney cummal 'sy teiy-rheynn. Ta'n ard hene goaill cagliaghey rish Baile Gháire, Cluain Ailbhe, Damhliag, Baile an Bheileogaigh, Baile Bhartraim as Steach Maoilín.