پاشان سەرکردەکانی کۆمەڵەی ""ھەڵاتنی کورد"" داوایان لێ کرد کە بچێتە کۆمەڵەکەیان ، بەڵام سەعید نوورسی داواکەیانی ڕەت کردەوە. لە دوای ١٥ی شوباتی ١٩١٩ چووە کۆمەڵەی ""ھەڵاتنی ئیسلام"" و لەگەڵ کۆمەڵەی ""المدرسیین"" دا مایەوە کە پێک ھاتبوون لە ""مستەفا سابری ، مامۆستا محەمەد عاتف و ساففەت ئەفەندی"". وە لە ساڵی ١٩١٩ دا دەستی کرد بە نووسینی کتێبی ""مەسنەویەی نوورییە"".

دیاردەی کارۆڕووناکی لەم ڕێگەیەدا تیشکی گاما وزەکەی بە تەواوەتی ون دەکات دەیدات بەیەکێک لەو گەردانەی بەماددەکەوە بەستراوە بەم شێوەیە ئەم تیشکە لەناو دەچێت.

ئەبو عەبدوڵڵا موحەممەد بن ئەلحەسەن بن ئەلحوسەین قورتوبی ناسراو بە ئیبن کەتتانی پزیشکی موسڵمان و شاعیر و فەیلەسووفی ئەندەلووسی خەڵکی قورتوبە. پزیشکیی لە مامی (محمد بن الحسين) وەرگرتووە، نامیلکەی زۆری نووسیووە سەبارەت بە پزیشکی، هەروا لە وێژەش کە بەناوبانگترینیان (نُقط العروس)ـە، لۆژیکیشی لە چەند زانایاەک وەرگرتووە لەوانە مەجریتی، هەروەها لە زانستەکانی فەلسەفە و ئەستێرەناسیدا، لەگەڵ ئەوەی کە شاعیر و وێژەییشە.

یەکەمین پڕۆژە بۆ پەخشی تەلەفزیۆنی لەو وڵاتە بۆ ساڵی ١٣٨٢ی کۆچی (١٩٦٢ی زاینی) دەگەڕێتەوە کاتێک مەلیک فەیسەڵ عەبدولعەزیز یەکەمین بەیاننامەی تەلەفزیۆنی خوێندەوە، لەساڵی ١٩٧٦ یەکەمین تەلەفزیۆنی ڕەنگاوڕەنگ لەو وڵاتەدا بڵاو بووەوە.

ھونەر و زانست پێشکەوت لە سەردەمی دەوڵەتی فایتمیدا, ئەمەش بە ھۆی وەرگێڕان بوو لە زمانە بیانیەکانەوە, و ھاندانی خەلیفە و سوڵتان و بەرپرسەکان بوو بۆ پیاوانی زانست و ئەدەب, شیعر پێشکەوت و زۆربەی شاعیرەکان وەسفی خەلیفەکانیان ئەکرد کە لە بەرامبەردا بەخششێک باشیان وەرئەگرت, لەگەڵ ئەمانەشدا ئەو کۆمەڵانە دەرکەوتن کە ئەیانویست ڕۆشنبیری و زانست بکەنە ھۆکارێکی بۆ مەرامی سیاسی و ئاینی خۆیان, لەوانەش ئەو گفتوگۆ و لێدوانە بوو کە بانگەوازکارە ئیسماعیلییەکان لەگەڵ زانا سونەکاندا ئەیانکرد.

ئەزھەر, کە وەک ھەر مزگەوتێکی تر دەستی پێکرد بۆ دروشمە ئاینییەکان, بەڵام لە سەردەمی عەبدول عەزیزدا بووە زانکۆیەک کە فێرخوازان زانستیان لێ وەرئەگرت. و فاتیمییەکان شوێنیان بۆ ئەو فێرخوازانە دابین کرد کە لە ھەموو لایەکی جیھانی ئیسلامییەوە ئەھاتن بۆ خوێندن, و لە ئەزھەردا کتێبخانەیەکیان کردەوە کە لە ھەموو زانستەکان کتێبی لە خۆ گرتبوو.

ڕۆبێرت نۆرمان ""بۆب"" ڕۆس (٢٩ ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٢ - ٤ی تەمموزی ساڵی ١٩٩٥) وێنەکێشێکی ئەمریکی بوو، فێرکاری هونەر بوو، ئەو ناسراوترین کەس بوو لە بەرهەمهێنانی وێنەی سرووشت و چێژ وەرگرتن لە وێنەکێشان، بەرنامەیەکی تەلەڤزیۆنی لەسەر پی بی ئێس لە ئەمەریکا و کەنەدا و ئەوروپا پێشکەشکرد.

جەمال نەبەز ئەڵێ وازیش وەکوو حەز لە ""خواز"" -ەوە ھاتووە. لە ھەنبانەبۆرینەشدا چاوگی وازتن ھەیە بە مانای خواستن. ئەم بۆچوونە لە ڕاست ئەچێ، لەبەر ئەوەی کە لەگەڵ ھەموو شێوەکانی بەکارچوونی وشەی وازدا ئەگونجێ: لەسەر واز بوون واتە گەرەک بوونی شتێ، بێواز بوون واتە نەبوونی خواست و مەیل لەسەر شتێ، واز ھێنان واتە چیدی نەخواستنی شتێ، وازوازی بوونیش واتە ھەردەم شتێکی تر داواکردن.

تازەترین کتێبی ئیکو بەناوی ""ساڵی سفر""-ە ئەو نووسەرو فەیلەسووفە ساڵانێکە بەھۆی نەخۆشی شێرپەنجەوە ئازار دەکێشێت. ئیکو، چەند کتێبێکی بۆ منداڵانیش نووسیوەو چەند کتێبێکیشی لە بواری رەخنەی ئەدەبی بڵاوکردووەتەوە. بڕوانامەی دکتۆرای لە زانکۆی تورینتۆ وەرگرتووەو لە زانکۆکانی میلان، فلۆرانس و بۆلۆنیا وانەی وتووەتەوە. ئەو نووسەرە لە کتێبێکی خۆ بە ناوی ""ئیمان یا بێ ئیمانی"" باسی ئاییبی مەسیحیش دەکات و روانگەی لیبراڵی ئەو زۆربەی جار لەگەڵ روانگەی فەرمی کڵێسای کاسۆلیک ناکۆک بوو.