Тожу тывалары (тожулар; орус. тувинцы-тоджинцы, тоджинцы) — тываларның тускай этниктиг бөлүк чону (субэтнос), Тожу кожуунда чурттап чоруур ивижи чон. Оларның саны — 4442 кижи (2002). Олар Сибирьниң эвээш санныг чоннарынга хамааржыр, ынчангаш күрүнениң көрдүнгени чиигелдерин ажыглаар эргелиг.

Тываның дээди хуралынче үш кыйгырыг түңнелинче кирип турган. 1990 чылда улусчу депутат кылдыр шилиттирген. 1990—1992 чч. — Тыва АССР-ниң сайыттар хуралының даргазы. 1991 чылдың августка дээр КПСС-тиң кежигүнү.

Чогаалчының «Бутчактар» дээр улуг хемчээлдиг чечен чугаазын лириктиг чогаал деп санап турар бис. Кырыгс чогаалчы Чиңгис Айтматов бодунуң лириктиг тоожулары-биле бүгү совет номчукчуларның кичээнгейин хаара туткан болгай. Оон эгелеп ол бүгү делегейде билдингир улуг чогаалчы апаар.

Өг-бүлеге эп-чөп, сөс-биле “эмнээр” улус база турар ужурлуг. Оларны эртем талазы-биле психотерапевт дээр. Өг-бүлеге кым ындыг кижи болуп болурул? Өг-бүлениң кежигүннери шуптузу – чаш уругдан эгелээш, кырганнарга чедир психотерапевтер деп психолгия эртеми өөредип турар. Чижээ, бичии опеяның улусче көрүп алгаш, давып, шулуңнап “ хөөрээри”, кырган-аваның амданныг чеми, ачазының хөөмейлеп – сыгыртыры, авазының уян ырылары, оглунуң эки өөредилгези, уруунуң чаражы, кырган-ачазының хөглүг баштаа – шупту кижилерниң өөртүп, оожуктуруп эккээр болгай. Ындыг өг-бүлеге аас-дыл-даа турбас. Ындыг өг-бүлениң улузу өөнден хоорлуп, өске черге чоруп шыдавас. Өөнүң арыг-силии, аштыг-чемнии, эп-найыралы оларны бодунче сорунза дег хаара тырта бээр.

Бурунгу Римге календарь он айларга үлеттинип турган болза, эде кылыышкын соонда оларның саны он ийи апарган. Ол айлар юлиан календарьже эрги аттары-биле олчаан шилчий берген. Бирги айны чаа-дайын бурганы Марстың ады-биле мартиус (март), ийиги айны - априлис (апрель), үшкүзү Майи дарийгиниң ады-биле - майюс (май), дөрткүзүн Юнона дарийгиниң ады-биле - юниус (июнь) деп адай бергилээн.

1812 чылдың дайынынга болгаш 1813—1814 даштыкы черлерже халдаашкынынга 28 беш чүстеп каан башкир шериглер киришкен. Ол дайынче башкирлер 4139 аът болгаш 500 000 рубль үндүрген. 9 башкир полктар Парижти ээжелээриңге база киришкен. Французтар оларны ""соңгу амурлар"" деп шолалаан.

Чиңниң база бир онзагай чүвези - буттарын солуур арга бар. Тодаргайлаарга, оң буду-биле чиңнеп туруп-туруп, оон солагай бут-биле база чиңней бээр.

Оожум океан — шөлү-биле болгаш ханызы-биле бөмбүрзекте эң-не улуг океан. Барыын талада Евразия биле Австралия, чөөн талада Соңгу биле Мурнуу Америка, мурнуу талада Антарктида аразында чаттылып чыдар.

Ушниша, ушнигит - Бурганнарның тейинде, чөвээнде шала бедик, достаксымаар кылдыр көстүр демдек. Бо демдек кижиниң Будда деңнели четкенин, ол кижи Ыдыктыг деп чүвени көргүзүп турар.