17. Бир көшкеш, бодунуң чеди фишказын шуптузун салыпкан ойнакчыга ол көште чыып алган саннарынга 50 шаңнал санны немей бээр. Чүгле сөс дээш чыып алган саннарны ийи азы үш катап көвүдедип алган соонда, 50 санны немээр.

Дая кады (орус. жимолость) улуг эвес чадаң үнүш, кузумаар өңңүг бүрүлери чолдак сыптыг, төгериксимээр. Чечээ сарыгзымаар өңнүг, чимизи эш-эш, каттың дөзүнде чыпшынчак, кады шөйбек, ак-көк өңнүг. Тывада тайга эдээнде, арыг ишти шыктыг черлерде хөй үнүп турар. Кады ажыгзымаар амданныг, оон кисель, варенье хайындырып, шайга каап, ижип ажыглап турар.

Моңгуш Аяс 1973 чылдың апрель 2-де Тыва АССР-ниң Чөөн-Хемчик кожуунунуң Баян-Тала сумузунга төрүттүнген. Кызыл кожууннуң Шамбалыг сумузунуң ортумак школазын дооскан. Тыва улустуң ""Наадым"" байырлалының 17 дакпыр тиилекчизи ( 1991, 1992, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008 чылдар). Чаңгыс катап үжүүрлешкен (1993 чыл), база бир катап 3-4 черге төлептиг болган (2014 чыл).

Чодураа Тумат чажындан тура-ла хөөмейлээр акыларының хөөмей-сыгыдын дыңнап өскен. Акыларының салдары-биле хөөмейниң аңгы-аңгы хевирлеринге ырлап өөренип алган. Хөөмейден аңгыда, тыва национал хөгжүм херекселдери — игил, дошпулуур, бызаанчы, хомус, чадаганга ойнаар. Ол Тыва Национал Оркестрни тургузарынга үлүг хуузун киирип, а ооң соонда (2004-2006 чч) ойнап чоруп турган, амгы үеде Тываның Күрүне Университединиң Башкы колледжинде башкылап ажылдап турар.

төөгүде Истaнбул xоорaйның дыкa xөй aды бaр. Бйзaнтион, Aугустa Aнтонинa, Новa Ромa, Констaнтинополис, Костaнтиниййе, Ислaм-бол болгaш Истaнбул. Өске улус бaзa өске aттaр-биле адаар. Моолдaр - Чaкдурян, полонлaр - Кaнaторя, чекдер - Aйлaнаь', венгерлер - Визендувaр, орустaр - Стамбу́л.

Баштайгы ному «Чечектерим» деп шүлүктер чыындызы 1967 чылда чырыкче үнгеш, 1993 чылда катап парлаттынган. Дараазында чылдарда «Дээрде капуста» (1970), «Чарыш аъдын мунганым» (1973), «Хөглүг чай» (1975), орус дылда «Ужар тывызык» (1977), «Мээң олчам» (1981), «Экии, хүнүм!» (1983), «Девидээн ада» (1998) деп номнары үнгүлээн. Н. Гарин-Михайловский, Н. Богданова, С. Баруздин, С. Маршак, А. Бартон, С. Есенин, Т. Шевченко болгаш Ц-Ж. Жимбиевтиң чогаалдарын тыва дылче очлудурган.

Шаанда тываларның ажыл-амдыралынга ажыглап чораан календары чоок, кожа-хелбээ улустарның календарьларынга дөмей болуп турганын демдеглезе чугула. Тывалар 60 чыл эрглделиг дириг амытаннар аттарындан тургустунган, чыл бүрүзүн беш халаптар (ыяш, от, чер, демир, суг) болгаш беш өң-чүзүннер-биле (көк, кызыл, сарыг, ак, кара) онзагайлап ылгаар календарьны ажыглап чорааннар.Таблица 6 Алдан чыл эргилделиг тыва календарь