Ta'n Ghaelg er jeet er turrys liauyr veih toshiaght y failleil eck gys y laa t'ain. Rere y choontey-pobble 'sy vlein 2001 va mysh 2.2% jeh pobble yn ellan jargal loayrt, lhaih ny screeu 'sy Ghaelg. 'Sy vlein 1990 cha row yn Ghaelg loayrit agh ec 0.9% y phobble ayns cosoylaght rish y 2% jeh'n phobble ayns 2001. Myrane lesh y vishaghey ayns earroo ny Gaelgeyryn, ta barel foayroil ayn nish rish y Ghaelg, as rere towse-barel Gallup ayns 1991 ren 36% jeh'n lught freggyrt cur fys dy row barel foayroil oc rish cur stiagh y Ghaelg myr vrastyl reihyssagh ayns ny scoillyn. 'Sy vlein 2001 va'n chied vrastyl lane-Ghaelgagh currit er bun ayns commeeys marish Mooinjer Veggey as Sheshaght ny Paarantyn çheusthie jeh Bunscoill Valley Vac Ottar ayns Doolish. Ayns 2003 ren y Vrastyl Ghaelgagh scughey gys thie noa ayns Balley Keeill Eoin fo ennym noa, y Vunscoill Ghaelgagh. Hoshiaght, cha row agh nuy paitçhyn recortyssit 'sy scoill, agh 'sy vlein 2009 va 65 paitçhyn 'sy scoill, myrane lesh 4 ynseyderyn. Ec y traa t'ayn ta coorseyn ayns Gaelg as trooid y Ghaelg nish ry-gheddyn ayns ram bunscoillyn, meanscoillyn as ayns scoillyn as undinyssyn jeh'n trass cheim, lheid as y Laare-Studeyrys Manninagh ayns Lerphoyll, Sostyn.

Haink y chooid smoo jeu jeh’n abbyrlhit Greagagh, agh va kuse jeu er ny chroo er lheh son dy haishbyney sheeanchoryssaghtys Gothagh: 𐌾 (j), 𐌿 (u; jeh’n abbyrlhit roonagh, s’cosoylagh), 𐍈 (ƕ), as 𐌵 (q; cha daink eh jeh Qoppa – cha nel shen agh yn earroo 90 𐍁 – she ceaghlee jeh 𐍀 p v’ayn). Ta 𐌸 þ (gollrish Kyrillagh ef Ф) ass y Ghreagagh, agh jeh phi Φ ayns ynnyd jeh theta Θ, foddee. Ta 𐍂 (r) as 𐍃 (s) ass Ladjyn, dy baghtal. ‘syn aght cheddin, s’cosoylagh dy daink 𐍆 (f) jeh F Ladjyn, cha nel jeh digamma Ϝ Greagagh, er y fa dy vel eh ayns ynnyd phi ϕ ‘syn ‘traih abbyrlhittagh, cha nel ynnyd Ϝ. Cha nel 𐍇 (x) ry-akin agh ayns enmyn ny focklyn er nyn eesaghey as chi ΧGreagagh oc: (xristus ""Creest"", galiugaxristus ""ψευδόχριστος"", zaxarias ""Zacharias"", aivxaristia ""shibber yn çhiarn"").

Va James Connolly (Yernish: Séamas Ó Conghaile; 5 Mean Souree 1868 - 12 Boaldyn 1916) ny 'er toshee soshiallagh Yernagh. Rug eh ayns Doon Edin, Nalbin, agh Yernee v'ayns ny paarantyn echey. Daag eh yn scoill as eh 11 vlein d'eash, as hie eh gobbyr. Faagail magh dy row eh cha aeg as y scoill er hoshtal echey, haink er dy ve nane jeh ny Marxee smoo scanshoil ec y traa v'ayn. V'eh currit gy baase er son y phaart echey ayns Irree magh ny Caisht 'sy vlein 1916.

She çheer ayns America Yiass ee Geeaaney. T'ee çhemmit liorish y Vrasseel da'n jiass, y Toorinam da'n shiar, y Veneswaaley da'n sheear as y Cheayn Sheear da'n twoaie. She Georgetown y preeu-valley.

Ta ny duillagyn oc er nyn reaghey ayns caslagh. Foddee ad ve trooraneagh, kiarkylagh ny (dy anvennick) babbagh. Ta cass duillag liauyr oc. Dy mennick, ta duillagyn buighaghey ny h-airhaghey roish my tuittee ad 'syn 'ouyr.