La cēṣa de Stiôl, dedichêda a Sân Damaso, l’é numinêda in un documèint dal 963 ed Ottone I. Sta véla l’é sèimper stêda dal Cmûn ed Sân Martèin in Ré e a n’à sèimpr segvî al sō sôrti. Int al 1573 Stiôl al s’ é unî cun Sânt’Ègta; pó quând la só cēṣa l’éstêda arfâta a gh’é ed nōv la separasiòun.

Us dìs sciavid un quèl da magnè brisa cundì, brisa salè. Ui è un particulèr azènt in tal zoni ad mèr dla pruvèza ad Furlè-Zisèina in do cus dìs sciavoid.

Maria Luiggia, ch'la parläva méj l'italian e il francez ch'al todèsch, l'äva imparè acsì bén al dialètt ch' l'era bon'na 'd scrìvvor dil poezii in pramzàn.

L' istê ""metereolôgica"" la gh'à, per acôrd, i mèiş ed zógn, lój e agòst ind la pêrt êlta ed la Tèra, ed dicèmber, znêr e fervêr ind la pêrt bâsa.

Nuvâlêra da un quêlch tèimp l’é stêda arcgnusûda cme «città d’arte»: la Regiòun Emélia-Rumâgna l’à arcgnusû l’impurtânsa che al paèiṣ al gh’à ind al câmp ed la cultûra, ed la stôria e ind l’aniversâri di fât ch’ al rîva al só mâsim ind la Sêgra ed Sân Casiân e ind l’ arnōv ed tót j àn ed la fèsta ed la batdûra a l’antîga. Dòna Vitôria da Capua, spôṣa ed Alfonso Gonzaga, la cunsuderê impurtânt fêr la pêṣ cun al Stêt ed la Cêṣa e ind l’ucasiòun ed l’ Ân Sânt (1600) l’é andêda a Ròma per celebrêr al Giubileo, mò ânca per arnuvêr al diâlogh cun la Cêṣa. A s’é pasê acsé da ‘na pusèbila scomónica a ‘n’ apostôlica benedisiòun e la cunsègna a Nuvalêra dal j arléqui di sânt prutetōr a l’é ‘na prôva sicûra. La Sêgra ed Sân Casiân la ciâpa urègin da l’ arcôrd ed l’arîv in paèise da l’arléqui di Sânt., in dōve Sân Casiân l’é al pió impurtânt, sucès ind la nôt fr’al 3 e al 4 ed mâg dal 1603. Sarê dèinter a sèt casèti (ciaschidóna cun l’ arléqui e la bòla uficêla d’ arcgnopsimèint), i Sânt sfîlen in procesiòun pr’ al véi dal paèiṣ ind l’ aniversâri dal lôr spustamèint. La gînt al’à ciamê da sèimper sté funsiòun cme «la procesiòun dal sèt casèti» ch’ la ciâpa, d’ed là dal significhêt religiōṣ, un tōno d’ alêgra tradisiòun.

Al règoli ed la gâra póblica per l'apêlt di lavōr ed costrusiòun ed la stasiòun în finîdi int al novèmber 2008, à utgnû l'apêlt la déta Cimolai S.p.A. ed Pordenòun. I lavōr în cumincê int al setèmber 2010. La dâta ed cunsègna di lavōr l'é fisêda p'r al dicèmber 2010.

La cēşa ed la parôchia ed Véla Marmirōl, dedichêda a Sân Biêş vèschev e mârtir, la vîn citêda per la préma volta in un documèint dal 1190. La cēşa 'd adès l'é stêda arfâta tral 1724 e al 1779, restarvêda int al 1905 e int al 1943. Aò só intêren l'é stê urnê in mêd sapiĵnt da Giuseppe Baroni. Al paréidi piturêdi a gerliféch e al clòuni in stîl grēch tirêdi a stóch in fînt mêlmer, insèm al pitûri dal baroni a dân un bèl aspèt artéstich a la mudèsta cēşa ed campâgna. La parôchia la gh'à âncah un bèl altêr intajê e durê, un côro in lègn e int l' âbsida 'na côpia dal Sân Biêş dal Chierici.

Cun l'Unitê d' Itâlia al paèiş l'à pêrs la só indipendèisa e l'é stê unî al cmûn ed Castelnōv di Mûnt a câşva ed la só şvinânsa cun al cèinter pió grôs.