L’Autcumissariat per minoritads naziunalas è vegnì stgaffì il 1992 ed ha sia sedia a Den Haag. L’uffizi duaja enconuscher e schliar problems che sa sviluppan da tensiuns etnicas e che pudessan metter en privel la pasch, la stabilitad u las bunas relaziuns tranter ils stadis commembers da l’OSCE. Ses mandat lubescha a l’autcumissari d’intervegnir baud en il senn d’ina diplomazia preventiva. Cuntrari als instruments per cumbatter conflicts ch’eran vegnids stabilids pli baud n’intervegna el betg be al nivel interguvernamental, mabain po vegnir activ directamain en singuls stadis pertutgads.

La historia cuorta gioga pli probabel ella Surselva, denter Pitasch e Riein. Quei sai jeu gir, perquei che tuttas historias cuortas en quei cudisch giogan ca. el medem liug. La casa ei il liug nua ch’ellas vivan. Ei gioga negliu auter. Ei vegn mo menziunau che Flurina va a scola, denton buca nua. Il dacasa para pign ad ins ed ellas san buca ir bein ord via ina a l’autra, perquei crescha era il conflict denter mumma e feglia. Ellas ston viver ensemen en in stretg spazi.

Dante collia quest proceder cun l’auta pretensiun etica da tegnair avant al lectur, a la societad politica e schizunt a la baselgia da ses temp il spievel da l’enconuschientscha da sasez e da porscher in mussavia sin la via da la purificaziun. Per el è questa finamira da chattar en la congruenza cun l’urden universal divin sco ch’el è cuntegnì tenor ses avis en la Bibla ed en l’exegesa dals emprims babs da la baselgia, ma per part er gia en las ovras dals poets (Vergil) e filosofs (Aristoteles) da l’antica.

Cun l’attatga sin la Pologna ha il reschim naziunalsocialistic cumenzà a far passar cun la forza sia politica da conquista e da germanisaziun, la quala era vegnida preparada onns a la lunga. En il decurs da la Segunda Guerra mundiala ha la Germania naziunalsocialistica commess plirs milliuns acts da genocid. Ils 27 da settember 1940 èn la Germania, l’Italia faschista e l’imperi dal Giapun – las uschenumnadas Pussanzas da l’axa – s’alliads ad ina coaliziun politica e militara. Suenter victorias fitg sveltas cunter ils Pajais Bass, la Belgia, la Frantscha e la Norvegia ha il reschim naziunalsocialistic rut il patg da nunagressiun tudestg-sovietic dal 1939 ed attatgà ils 22 da zercladur 1941 l’Uniun sovietica (uschenumnà Unternehmen Barbarossa). Ils 11 da december 1941 è suandada la decleraziun da guerra da la Germania e da l’Italia envers ils Stadis Unids.

En consequenza da quai declera Rousseau l’inegualitad sociala or dal svilup da la spartiziun da la lavur ch’haja pir stgaffì las premissas ch’intgins singuls possian s’appropriar dal gudogn da la lavur dals blers. E quests singuls hajan alura organisà stadis autoritars per pudair proteger lur proprietad. Cun questa scrittira pelvaira revoluziunara è Rousseau daventà in dals fundaturs dal socialissem europeic.