Улаатан эрэр оҕо куһаҕан санааларыттан ыраастанара, олору иҥэриммэтэ улахан туһалаах. Куһаҕан тылы тыллаһар оҕону тохтотон «Айыы диэмэ» диэн этии төрөппүттэртэн хайаан да ирдэнэр көрдөбүл буолар. «Өлөрүөм», «Алдьатыам» дии-дии сүүрэкэлии сылдьар кыра уол өйүгэр-санаатыгар ити тыллара үгэс буолан иҥнэхтэринэ, улааттаҕына аны олорун толорон кэбиһэр кыаҕа улаатара төрөппүттэрин улаханнык хомотор.

Көрсүө, сэмэй буолууга оҕо кыра эрдэҕинэ, ийэ кута иитиллэр кэмигэр үөрэтиллэр. Көрсүө, сэмэй оҕо бэрээдэктээх, киһиргээбэт, киһи быһыытын, сиэри аһара барбат, ол иһин сыыһа-халты туттунара отой аҕыйах. (2,5).

Габдуллаа Тукаай (Габдулла Мухамедгарифович Тукаев, тат. Габдулла Тукай, Габдулла Мөхәммәтгариф улы Тукаев, Ğabdulla Tuqay, Ğabdulla Mөxəmmətğərif uğlı Tuqayev, عبدالله توقاي‎) (14 (26 муус устар к.) 1886 с., Казаан губерниятын Кушлауч дэриэбинэтэ (билигин Татарстаан Арскай оройуона) — 2 (15 муус устар к.) 1913 с., Казаан) — уһулуччулаах татаар поэта, литератуура кириитигэ, публицист уонна тылбаасчыт.

Ньургуһун"" диэн тыл хантан кэлбитий? Сахаларга уруулуу тыллаах-өстөөх тоҥустарга ""ньур"" диэн тыл ""оноҕос"" (""стрела"") диэн суолталаах. Онно эбии ньургуһуну нууччалыы прострел диэн ааттыыллар, ол эбэтэр ньургуһун нууччалыы аата ""стрела"" диэн өйдөбүлү илдьэ сылдьар. Оттон французтуу ньургуһун perce-neige диэн, тылбаастаатахха, ""хаары дьөл"" (""проткни снег"") диэн буолар. Аны туран, нуучча норуота ньургуһуну прострел эрэ диэбэккэ сон-трава диир. Ол кини киһини туймаардар, утутар аптааҕыттан буолар. Дьон санаатыгар ньургуһун аттыгар киһи түргэнник уонна кытаанахтык утуйар, сыттык анныгар укта сытан утуйдахха, инникигин өтө көрөр түүллэри түһүөххэ сөп диэҥҥэ эмиэ итэҕэйэллэрэ. Ону таһынан, тоҥустарга ""ньуркун"" диэн хатыҥыр, дьулуур уҥуохтаах киһини этэллэр. Онтон сахаларга ""ньургулдьуйар"" диэн дьулуур быһыылаах-таһаалаах киһи дьулурхайдык, эочимнээхтик хаамарын этэллэр.

Ити курдук киһи өйүттэн-санаатыттан быһаччы тутулуктаах айыы диэн тылбыт икки, утарыта өйдөбүллээх. Бу тыл киһи оҥорор быһыыларын барыларын өйүнэн-санаатынан толкуйдаан, быһааран таһаарбытын биллэрэр. Киһи биллэр үчүгэйи оҥордоҕуна - үрүҥ айыы, онтон оҥорбута куһаҕан буоллаҕына - хара айыы буолар. Былыр-былыргыттан өй-санаа хайдах туруктааҕын быһаарар тылбытын уларыта сатааччылартан харыстыыр кэммит кэллэ.

1924-25 сс. «Тоҥустар бастаанньаларын» Саха АССР бырабыыталыстыбатын кытта тупсуһуннарыыга – амнистияҕа активнай кыттыыны ылбыт. Хомуньуус баартыйаҕа киирбит. ЯЦИК чилиэнэ буолбут. Саха АССР салалтатын итэҕэлин толору ылбыт.

Дыраама тыйаатыр сыанатыгар оонньоон көрдөрөргө аналлаах, оонньонор эрэ буоллаҕына кини толору олохтоох айымньы, ол быһыытынан кини өссө ускуустуба атын көрүҥнэрин — тыйаатыры, операны кытта сибээстээх. Дыраама сүрүн бэлиэлэринэн ордук эпоска чугас: ааптартан тутулуга суох событиелар ойууланаллар, сюжекка, конфликка дьоруойдар характердара арыллар. Лириканы кытта сибээһэ: дьоруойдар монологтарыгар кинилэр ис туруктара, иэйиилэрэ арыллар. Дыраама ис хоһоонун сүрүн уратытынан кини сытыы конфликтааҕын бэлиэтииллэр, конфликт — дыраама айымньыларын туллар тутааҕа, кинитэ суох драматическай айымньы суох.