Моол-орус словарларда албан-на “урянхай” кылдыр бижээн сөс чок. Эрги моол бижикте 'uriyaŋqai' кылдыр бижээн сөстү орустар кириллица үжүктерин ажыглап “урянхай” кылдыр бижип эгелээн. ""Урянхай"" кылдыр бижээн сөс шагда тывылган.

Лхас aзы Лхаса (Төвүт.: ལྷ་ས་ - lha sa;) — Лхаса хоорай Төвүттүң төөгүлүг найысылалы болгаш Төвүт автономнуг районнуң административтиг төвү.

Кандыг-бир чүвеге холун азы салааларын күш-биле дегзип дааш үндүрер, этсир, ойнаар. Каккан дүнгүр кавынындан хам-на дытка сиңнигер чоор (В. Көк-оол).

Аъш-чем солчуушкунунуң өскерлир аарыгларның үезинде болгаш семириичел кижилерге чемненириниң чурумун таарыштырбышаан, 3-4 чедилик иштинде кызырак-карааның кадын хөйү-биле ажыглаарын сүмелеп турар.

Ийме чурттуг Тываның ат-алдарлыг кижилери хөй. Оларга дараазында улус хамааржыр: хөөмейжи, ыраажы Дакпай Максим Чаламович, чогаалчы Ондар Аракчаа Чүлдүмович, Тываның ховар оглу Ондар Коңгар-оол Борисович, хөөмейжи, ыраажылар Моңгуш Борис биле Солун-оол Чолдак-Хунаевич алышкылар, Тумат Чодураа, Ондар Бады-Доржу, Тумат Эртине база өскелер-даа. Бо даңзыны номчупкаш, «Ийме ыраажылар, хөөмейжилер чурту» деп чоок кавы суурлар улузунуң чугаазынга бүзүревес аргажок. Иймениң ховар оолдарының, кыстарының чаяны чуртунуң оъдунда бе, суунда бе?

Ийме сумузу Кара-Даг деп улуг дагның дужунда, Хемчиктиң оң талакы эриинде, арга-арыг чанында суур. Ооң аргаларында чыжыргана, долаана, чодураа дээш оон-даа өске чемиштиг чадаң ыяштар, дыттар, теректер өзүп турар. Иймежилер бир онзагай амданныг чыжырганага «шөймек-куу» деп ат база бергеннер.

Василий Лүдүпович бодунуң шүлүктери-биле чонга билдингир. Ооң баштайгы шүлүү 1933 чылда «Шын» солунга парлаттынган. Шүлүктери, очерктери, чечен чугаалары республика солуннарынга, «Улуг-Хем» альманахка үнгүлээн. Чырыкче «Шүлүктер» (1955), «Чаартылга» (1961) деп номнары парлаттынган. 1942 чылдан эгелеп Тыва Арат Республиканың Чогаалчылар эвилелиниң кежигүнү, 1945 чылда ССРЭ-ниң Чогаалчылар эвилелиниң кежигүнүнге кирген.

Сески айда: Ие иштинде уругнуң бажы,мээзи деңге сайзыраар. Ийи карак,ийи кулак,думчуктуң ийи үттери ,аксы,соңгу үдү,сидик оруу ажыттынар. Тоску айда: Ие иштинде уруг ийи холу, ийи буду-биле кайы хамаан чок карбаңнап,текпиленип,авазының өзү үзүлгү дег кылдыр түредир човадыр. Ол ышкаш даг дег шимчеп,удуур,ижер-чиир талазы-биле авазынга берге байдалдарны тургузар.

Хадыңның мөчектеринде эфирлиг үс, флавоноидтер, чук, дубильдиг болгаш өске-даа бүдүмелдер бар. Бүрүзүнде эфирлиг үс, сапониннер, бетулоритинниг кислоталар, витамин С, А бар. Чазын чечектелип, бүрүлери частып эгелевээнде, ооң мөчектерин, бичии аныяк будуктарын чыггаш, шарааш, хүнге азы чылыг черге үр эвес тургускаш, сери азы агаарлыг черге кургадыр. Ооң соонда ону арыглап ылгааш, хөй каът саазын хапка 2 чыл чедир шыгжап болур.

Чылгы малдың ээзирээниң, чымчак сеткилдииниң болгаш угаангырының, чүвеге өөрениичелиниң дугайында тайылбырның херээ-даа чок. Чылгы мал цирк болгаш шериг херээнге база-ла улуг ажыктыг.

Ада-иениң уруг-дарыын азырап өстүрген арыг-чымчак,ачылыг сеткилин уттуптары,ачы-буянны үнелеп билбези,кижиниң багай корум-чуруму,ачы-дуза чогу шын сеткилди кемдедир дээрзин шуптуңар билир силер.