Miidhaan sirna argansuu jalqaba waan akka qufaa(utaalloo) fakkaatee guyyaa muraasa kan turu yoo ta'u, itti aansee dhibee nimooniyaa(pneumonia) fi miidhaa sirna argansuu guddaatu dhufa. Dhibeen kun nama ajjeessuun isaa 92% yoo ta'u, yoo yaaliin akkuma dhibeen kun jalqabeen kennameef garuu gara 45% gadi bu'a. Dhibee antiraaksii sombaa dhibee sirna argansuu isa kaanirraa dafanii adda baasun dhibeen kun dafee yaalii akka argatu gochuuf waan tajaajiluuf baayyee barbaachisaadha. Malli ittiin kana addaan baasanis kalaqamee jira. Dhibeen kun cimee deemnaan, ammuma fe'eyyuu yoo yaalii argate, carraan nama ajjeesuu isaa 97%.

Lataan bara 1991 Godina Wallaggaa Bahaa, Aanaa Giddaa Ayyaanatti abbaasaa Qana’ii Aagaa fi harmeesaa Zawdituu Qanaatee irraa dhalate. Barnootasaas achuma Giddaa Ayyaanatti xumuruun bara 2010 Yuunivarsiitii Finfinnee gale. Bara 2015 Yuunivarsiitii Finfinneerraa damee barnootaa seeraatiin digrii jalqabaatiin eebbifameera.

Wantoonnii baayoogaazii keessatti argaman mala daaktuu ana'eroobiikii gaazin sun ittiin ummamerratti hundaa'a. Gaaziin boolla keessatti oomishame mitteenii dhibbeentaa 50% qaba. Teeknooloojiin ammayyaa kosii fayyadaman baayoogaazii kan mitteenii naannoo 55%-75% qabu omishu; kunis ri'aakteroota dhanga'aa bilisaa qaban keessatti gara mitteenii 80%-90% tooftaa qulqulleessutti fayydamuun ol guddifamuu danda'a. Yeroo uummamu, baayoogaaziin hurka bishaanii of keessaa qaba. Baayinni hurkaa kan baayoogaazii keessa jiruu kun oo'a baayoogaazii kanarratti hundaa'a.

earthquaken yoo 'energy'iin lafa jalla crust kessa jirru osso hin bekamin yoo gadhifamu akka seismic waveiin jirrattu godha, kuni immo ""earthquake"" jedhama. Fulla lafatti, earthquaken akkatta bayyen ofii agarsisu danda'a, kunis chocho'a lafa, jijjirama tesso lafa fi akkasumas yeroo tokko tokko tsunamis fiddu danda'u, kuni immo nama bayye ajjesu fi qabenya nama ballesu danda'a. Earthquakiin kan jalqabu yoo tectonic platesiin kessatti qabaman (cunfaman) bodda yoo lafa gubba yokan fulla lafa irratti dhibaa godhani dha. Dhibaan kun yoo gudattu cabbin kessa jirran ""plane""n akka cabu karra banu. Earthquake diddiqan Volcanon ka'ulle ni danda'u.

Booda ammoo diraamaalee Oromoo adda addaa beekamoo ta’an keessumaa kan jalqaba 1990mootaa keessa baay’ee jaalatamaa ture Qophii Dhangaa irratti achiimmoo diraamaalee baacoo akka qaanqee, diraamaa dhiyeenya agarsiisamaa ture kan dheebuu jedhu keessattis qooda guguddaa fudhachuudhaan daawwattoota biratti nama jaal’atama guddaa qabu ture.

Muka nama mirqansu yokii qama nama istimulet"" istimulet"" nama godhudha. Jiiman akuma buna yokii Kofii, chemikala nama mirqansuu ofkeeysa qabaa. Jimaan Afrika bahatii halaan beekama.

Tempireechara daree fi dhiibbaa beekkamaa keessatti, mitteenin gaazii bifaa fi foolii hin qabne. Foolin gaazii uummamaa kan manatti yeroo itti fayyadamnu beeknu sun beekadhuma of eeggannoof jecha foolii akka godhatuuf wanti foolii uumu waan itti dabameefi, kunis yeroo baayyee makaa tert-butylthiol of keessa qabu dha. Mitteenin, dhiibbaa atimosfeerii tokko irratti, qaphxii danfinaa −161°C (−257.8 °F) qaba. Akkuma gaazii ta'ee jirutti, mitteenin baayina ballaa ta'e (4.4-17%) keessatti boba'uu jalqaba.