قۇرەيش (ئەرەبچە: قريش)، ئىسلام پەيغەمبەرى ھەزرىتى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام مەنسۇب بولغان بىر ئەرەب قەبىلىسىدۇر. مەككەنىڭ ئەڭ كۈچلۈك قەبىلىسى ئىدى. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ قەبىلەسى بولۇش بىرگە، مۇسۇلمانلار ئەڭ كۆپ ئۇرۇش قىلغان قەبىلەدۇر. مۇھەممەد س.ئە، قۇرەيس قەبىلىسىنىڭ ھاشىمىي سۇلالەسىگە مەنسۇبتۇر. قۇرغۇچىسى مۇھەممەدنىڭ ئۇلۇغ ئاتالارىدىن مۇھەممەدىي نۇرنى پىشانەسىدە بولمىش قۇسەي بىن كىلاب ئېرۇر.

چيەنلۇڭ نىڭ 30-يىلى (1765-يىلى) ئۈچتۈرپاندا قوزغىلاڭ كۆتۈرۈلدى. قوزغىلاڭغا يۈسۈپنىڭ ئىنىسى ئابدۇللا قاتارلىقلارنىڭ «ئۇيغۇرلارنىڭ كۈمۈشلىرىنى يۈتۈۋالغانلىقى»، خەلقنى ئېزىپ مۇشتۇمزورلۇق قىلغانلىقى سەۋەب بولغانىدى. پادىشاھ چيەنلۇڭ بۇ ئىشتىن قاتتىق غەزەپلىنىپ، ئېغىر جازالاش توغرىسىدا يارلىق چۈشۈردى. چىڭ سۇلالىسى ئوردىسى گەرچە ئۈچتۈرپان ۋەقەسىدە يۈسۈپنىڭ جاۋاپكارلىقىنى سۈرۈشتۈرمىگەن بولىسىمۇ، بىراق بۇ ئىش يۈسۈپكىمۇ بىر زەربە بولدى. شۇنىڭدىن كېيىن ئۇ غەم-غۇسسىگە پېتىپ، دەرد-ئەلەمدىن ئاغرىپ قالدى. پادىشاھ چيەنلۇڭ ئۇنىڭغا شاپائەت قىلىپ، دورا تارتۇق قىلدى. يوقلاشقا ئادەم ئەۋەتتى. ئۇزاق ئۆتمەي يۈسۈپ ئائىلە تاۋابىئاتلىرىنى باشلاپ بېيجىڭدىكى خان ئوردىسىغا سالامغا ماڭدى. چيەنلۇڭ نىڭ 31-يىلى (1766-يىلى) سەنشىنىڭ لىڭشى ناھىيەسىگە يېتىپ كەلگەندە كېسەل بىلەن ئۆلدى. چىڭ سۇلالىسى ئوردىسى ئۇنىڭ دەپنە خىراجىتى ئۈچۈن 500 سەر كۆمۈش تارتۇق قىلدى ھەمدە قومۇلدا تۇرۇشلۇق ئەمەلدارغا: «پېقىرنىڭ يارلىقى بۇيىچە تارتۇق ۋە دەپنە قىلىڭ» دەپ ھاۋالە قىلدى، يەنە يولدا قايتقۇچە يۈسۈپنىڭ مېيىتىدىن ئوبدان خەۋەر ئېلىپ قومۇلغا يەتكۈزۈپ قۇيۇشقا يارلىق قىلدى.

19. «سېرىق ئۇيغۇرلارنىڭ تىل ئىشلىتىشى توغرىسىدا سوتسىئولوگىيلىك تەھلىل»، «ھاجەتتەپە تۈركىيات تەتقىقاتى» ژۇرنىلى، 2006-يىللىق 1-سان، ئەنقەرە. (تۈركچە)

ئەمما، كىلاسسىك دەۋر، يەنى مەرىپەتچىلىك زامانىدا، ساراڭلىق يەكلىنىشكە ئۇچراشقا باشلىدى. چۈنكى، مەرىپەتچىلىك ھەرىكىتى ئەقىلگە ئىتىبار بەرگەن بولۇپ، ئەقلىگە سىقمايدىغان ھەرقانداق نەرسە چەتكە قېقىلاتتى. ھەتتا، دىنمۇ بۇ دەۋردە ئەقىلچىلەر تەرىپىدىن تەنقىد قىلىنىپ چىقىلغان ئىدى. بۇ سەۋەپتىن، ساراڭلار بۇ دەۋردە يىغىۋېلىندى. مەقسەت ساراڭلارنىڭ ھەرىكىتىنى توغرىلاشقا ياردەم بىرىش ئىدى.

خوجا ئەھمەد يەسەۋى(1106-1166) بۈگۈنكى قازاقىستاننىڭ جەنۇبىغا تەۋە تۈركىستاننىڭ سايرام دىگەن يېرىدە تۇغۇلۇپ يەسى (ئۇنىڭ تەخەللۇسى دەل مۇشۇ يەر نامىدىن كەلگەن بولۇشى مۈمكىن) دە ۋاپات بولغان مەشھۇر شائىر ۋە سوفىزىمچى.ئۇنىڭ قەۋرىسى قويۇق ئىسلام بىناكارلىق ئەىنئەنىسنى ئۆزىدە نامايەن قىلغان بولۇپ ھازىر قازاقىستاننىڭ مۇھىم ساياھەت نۇقتىلىرىدىن بىرىدۇر....

باشتا بۈيۈك سەلجۇقىيلارنىڭ، كېيىنچە ئاناتولىيەدىكى سەلجۇق خانىدانىنىڭ يىمىرىلىشى ۋە يىقىلىشى ۋە ئىككىنچى قېتىم ئاناتولىىيە يېرىم ئارىلىدا بەگلىك دەۋرىنىڭ باشلىنىشىئابباسىي خەلىپىلىكىنىڭ يىقىلىشى

26. «جەدىدچىلىك ھەركىتى ھەققىدە---تۈرك ئىسلام كۈلتۈرىنىڭ زامانىۋىلىيلىشىش ھەرىكىتى»،«مىللەتلەر تەتقىقاتى توپلىمى»، مەركىزى مىللەتلەر ئۇنىۋېرسىتېتى نەشىرياتى، 2007-يىل، 275-288 بەت، بېيجىڭ. (خەنزۇچە)

__ ئۈجمە سايىسىدە ياتقان ئېشەكچىلەر: ""سايىگە يېقىن كېلىشمە، ھارمىلار!"" دېدى، ھى... ھى! ئۈجمىگە چىقىمىز دېسەك، ""سايە يوق يەردىن چىقىش"" دېدى، ھى... ھى! دادام قېنى؟ ھى... ھى!

يەر مەيدانىغا كۆرە دۆلەتلەر تىزىملىكى، يەر يۈزىدە ئىگلىك ھوقۇقلۇق دۆلەتلەر ۋە قارام رايونلارنىڭ توپلام يەر مەيدانىغا كۆرە رەتكە تىزىلغان تىزىملىكىدۇر.