Les droets des contrêyes otonomes dipindèt di tchaeke payis, mins ele n' ont djamåy les abondroets rweyås (ministeres del Disfinse, di l' Interieur, manoye a pårt).

Gn a eto ene fåve etimolodjike. A Nuvele, come dins mwintès ptites veyes, les bordjoes fijhént clôre les poites del veye al vesprêye. On-z a dit k' on lzès clawéve, po k' nolu n' elzès polaxhe drovi après l' eure. Et kel ci ki clawéve boerléve tofer: "" ås clås ! ås clås ! (k' on m' apoite des clås !). So plaece, ça s' prononce as claus, did la aclô, aclo.

Li motî do galo, tot dmorant pol plupårt di båze latene, a stou influwincî pa s' vijhén l' burton; tot come li burton a dins s' motî bråmint des mots k' ont vnou do galo.

Teyolodjicmint, tite francès (""des omes et des diès"") nén pus ki l' ratournaedje e walon, mot po mot, ni sont djusses. Li meyeuse manire di dire sereut motoit : « des djins et des manires diferinnes di siervi l’ minme Bon Diu ». Mins ci n’ sereut pus on tite di fime !

On tir ås pupes u tire-pupes, c' est on djeu d' dicåce, la k' i fåt saetchî avou ene carabene ås plombs so des bastons d' årzeye, les pupes, pask' ele rishonnént a on touwyea d' pupe. Gn aveut des bistokes après. Å cmince, li bistoke, c' esteut tot bounmint ene cocåde.

1. boket do coir des biesses-ås-tetes wice ki li dzeu des djambes si radjond al schene do dos, et la k' les boyeas si vudèt ådfoû. rl a: coulire, coulî; rl a: dirî, fesse, papadrî. F. cul. >> esse dins l' cou do Bon Diu: esse a ene plaece k' il î fwait froed. >> li trô do cou del nute°.

3. bastixhaedje, sovint avou des sculteures, po l' aiwe di plouve tchaire tot s' houwant des meurs d' ene båzleke, d' on tchestea. F. gargouille. rl a: egolina.

Il egzistêye eto coramint e walon del Hôte Årdene et del Hesbaye lidjwesse. Mins c' est on son foirt målåjhey a fé rexhe del boke po les djins d' après Nameur et Tchålerwè, metans.

Totes les maladeyes k' i gn a d' l' efouwaedje, leu no si fwait avou l' cawete -ite (djonturite, botroûlite, mamite, evnd.), apus ki ""peumoneye"" eyet ""pleurezeye"".

espwer [o.n.] rafiya. I våt mî esse fotou a l' ouxh ki d' viker d' espwer, tofer ribatou, ki n' vos leye k' on seur gosse el boke (R. Joelants). Des anêyes d' espwer, des anêyes di peu (M. Meurée).

Come on n' a né eredjistrer li cåzaedje des djins do 8inme, 10inme, 12inme, 15inme sieke, ci n' est k' dins li scrijhaedje des vîs papîscrîts k' on pout adviner ki les djins prononcént d' ene manire u d' l' ôte. Mins i fåt bén pinser k' on novea prononçaedje ni va passer dins les papîs ki bråmint après si skepiaedje, paski les scrijheus sont todi foirt wårdiveus.

Al liberåcion, tertos tape li hate so les fonccionaires di l' administråcion d' Nameur. Colson (ey eto des ôtes walonisses come Arille Carlier, Frans Foulon, Henry Henquinez) est porshuvou e-n on procès d' assijhes po ""fijhaedje avou ls Almands"". Come il a stepé evoye foû d' Beldjike, il est codåné pa costumance a 20 ans di foircis travos.