Россияның чыынды командазы дээш, 2003 чылдан эгелеп маргылдааларга киржип келген. 2004 чылда Афины хоорайга эрткен Олимпиаданың киржикчизи. 2007 чылдың апрель 21-де айыылга таварышкаш, бир бүүрек чок арткаш, эмнелгеге үр чыткан. 2008 чылда чайын улуг спортче дедир эглип келген. 2009 чылда Россияның чемпиону болгаш делегейниң вице-чемпиону.

Бээриниң падежинде чүве аттары-биле кылыг сөзүнден укталган чүве аттары база кады каттыжыпкан чоруп болур: амыдыралга ынакшыл, херекке бердиниишкин, номга хандыкшыл.

Финлядияның сугларының хөй кезии Балтий далайже киир агып чыдар. А соңгу талазында хөй эвес суглар Соңгу Доштуг океанче агып турар. Финляндияны "" муң хөлдер чурту ""деп база анаа эвес адап турар. Чүге дизе Финляндияның девирскээриниң 9%-зун 190 000 хире хөлдер эжелеп турар. Бо күрүнениң чериниң 30% малгаш болгаш тулаалыг черлер болуп турар.

В 50-60-е гг. расширился круг драматургов. Одноактные пьесы писали К. Кудажи, С. Сюрюн-оол. Кок-оол написал комедию ""Ах, красавица!"" и пьесу ""Самбажык"" о восстании аратов против феодалов в 19 в. К. Сагды в пьесе ""Путь девушки"" рассказала о тувинской молодёжи. Сарыг-оол написал первое тувинское оперное либретто ""Чечен и Белекмаа"", М. Мунзук - пьесу ""Товарищ директор"" о жизни тувинского совхоза.

Бо культурага хамаарышкан археологтуг тураскаалдар Алдай дагларында болгаш Саян дагларының соңгу талазынче Улуг-Хемни дургаар дистинчип чоруй барган.

Бот-боттарын ындыг берге байдал чедирбес дизе, өг-бүлениң кежигүннери бодунуң сагыш-сеткилин “хынап, хөөннеп” билириниң аргаларын өөренир ужурлуг. Чижээ, ачазы: “Шөлээни ам бербезе-даа, келир айда алыр мен, ынчан кат-чимис быжа бээр, эки үе ышкажыл“ деп бодапкан болза, ооң хөөңнү баксыравас турган болгай. Авазы: “Автобус долузу-даа болза, экизин ай, даштыгаа соокка үр турбадым“ деп бодуун оожургадып болур турган. Кырган-авазы “Мээң шагзырааным-даа ажырбас, бичии болгаш, анаа апаар мен, ол чеде аржыылымны төндүр аргып алыйн“ дээн болза, дүшкүүрлүг байдал база чавырлып турар ийик.

Эр-даа кыс-даа кижи өртемчейге амыдырап чорда, кеткен хеви шуптузу дөмей эвес болур болгай. Чаңгыс удаа көре-сала, эр кижи дээрзи дораан таныттынар.

- Мен Кызыл-Мажалыктың №1 школазын 2006 чылда дооскаш-ла, Новосибирск хоорайның башкы университединиң күш-культура салбырынче дужаап кирип алгаш, ону ам доосканым ол. Спорт мастери атты 2006 чылда чаалап алдым. Тыва оолдар, кыстарга арага-дарыже хандыкшывайн, хостуг үезинде спорт-биле өңнүктежиирин күзедим.

М. Салчак 1936 чылдың декабрь 12-де Тыва Арат Республиканың Барыын-Хемчиктиң Мугурга деп черге төрүттүнген. Мугур-Аксы, Кызылдың 2 дугаар школаларынга өөренгеш, Кызылдың башкы училищезин, күрүнениң башкы институдун дооскан.

Чамдыкта ампуланыӊ үстүкү бажында кертиглиг сыяр чери бар бооп болур. Ажыдарда ампуланыӊ бажын өрү көрүндүр тудар ужурлуг. Бир эвес ампула аксында кертиг чок болза, ындыг ампуларныӊ хавында черле ампула бижээн азы кескизин (скарификаторун) кожупкаан турар.

ТР-ниң культура яамызының «Чылдың тос шаңналдары – 2011» деп конкурузунуң «Тыва Республикага культура болгаш уран чүүлдү хөгжүдеринге киирген шылгараңгай үлүг-хуузу дээш» номинациязының тиилекчизи.