Dan is 1141 ju näie Säärke baud wuuden: gratter un flugger as ju eerste Säärke weesen hääbe mout. Dät waas n romanisken Bau, mäd oolde Pielere un n fluggen Campanile (Klokkentouden). Die Klokkentouden kon me noch altied bekiekje, man ju Säärke sjucht nu gans uurs uut as wan ju baud wuude. Fon 1756-59 wuude ju Säärke tou n tjoskiepigen Pielerbasylika uumebaud un in dät njuugentiende Jierhunnert wuud dät Binnere uk noch so iengriepend annerd, dät bloot litje Eenpeldhaide dät Oaler noch apwiesen dwo. In dät linke Siedenskip fint sik dät Grääf fon dän Moaler Anton Raphael Mengs.

Ju heele Ailoudflakte mäd toufoarne oainstoundige Meenten Goedereede, Dirksland, Middelharnis un Oostflakkee is sänt Begin fon't Jier 2013 as een Meente touhoopefoated, ju uk dän sälge Noome drächt as dät Ailound. Middelharnis is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Mäd een Lound-Flakte fon 262,00 km² un een Woater-Flakte fon 160,34 km² häd ju Meente aaltouhoope een Rebät fon 422,34 km² un deer woonje 48.311 Moanskene (2012).

Bie ju St. Stephani- un Bartholomäi-Säärke fon Tjootern wuud Widzel tom Brok 1399 fon do Seelter doodhäuwen. Uure Wällen bejuchte, dät do Suldoaten fon dän Aartsbiskop fon Bremen, dän Groaf fon Ooldenbuurich un uur him un siene Suldoaten bie Tjootern apluurd hieden. Witzel un siene Suldoaten säikeden Skuts in ju Säärke fon Tjootern. Mon ju Säärke wuud ounstikt un Witzel un siene Suldoaten stikkeden un ferbaadenden.

Huunich is een swäite, moor of minner wooke Ietelweere, ju fon Huunich-Iemen (Apis), hier besunners fon uus ienheemske Ieme Apis mellifera, foar ju oaine Neerengs-Foarsuurge häärstoald wäd. Do Iemen staale dän Huunich uut Pollen un Nektar fon Blössem-Plonten häär, mongs uk uut Huunichdau, dän jo fon ferskeedene Plonten-Luuse sammelje. Moanskene kriege Huunich maasttieds truch Imkeräi, dät Roowen fon wüülden Huunich is däälich säilden.

Littik Asien (dt. Kleinasien) mäd dän grootsten Deel fon ju Turkäi is ne Hoolichinsel un tougliek die Paat fon Asien, die sik ap maaste tou Europa touwoant, besunners tou Griechenlound.

Midde truch dät Lound lukt sik fon't Noude ätter't Suude dät Bierichlound (Sierra) fon do Anden mäd stäärken Vulkoanismus. Deer lait uk die Chimborazo, die hoochste Bierich fon dät Lound (6310 Meetere). Ap ne Hööchte fon 2.850 Meetere lait in do Anden ju Haudstääd Quito, ju is somäd ju hoochstlaine Haudstääd fon ju Waareld.

Dät Sorbiske, wat sun 54.000 Baalere häd, wäd iendeeld in two Varianten: Buppersorbisk un Läichsorbisk. Dät Buppersorbiske, wät bie wieden do maaste Baalere häd, wäd boald uum ju Stääd Bautzen (Budyšin) tou, dät Läichsorbiske uum Cottbus (Chośebuz) tou. Do bee Stääde sunt dan uk do kulturelle Zentren foar do Sorbe, wan do Baalere fon dät Sorbiske uk juust in do uumetou lääsende Täärpe woonje un nit in do Stääde sälwen.