La Repóblica Arzâna l' é durêda sōl pôchi smâni, perché bèle al 16 otòber 1796 i rapreşentânt dal pruvînci ed Mòdna, Bulògna, Frêra e Rèz a s'în riunî ind la Cunfederasiòun Cişpadâna, ch' l' é pó dvintêda dôp la Repóblica Cispadâna.

La préma publicasiòun la 's arfâ al 1953 sòt a l'editōr Rizzoli drēda a la spînta dal grôs sucès ed la préma colesiòun, Don Camél, da dó l'é stê trât, l'ân préma, Don Camél. Ânca cla secònda colesiòun ché la gh' à un grôs sucès e la vîn turnêda stampêr soquânti vôlti.

Pôrta Sân Stēven l'ē int al cò a matèina dal cèinter stôrich ed Rèz, insém a la Via Emélia vêrs Pèrma. La pôrta medioevêla, tirêda só vers al 1230, cme tóti al j êtri, la vîn butêda zò int al 1551, quând la sitê l'à rinfursê al sō mûri cun i bastiòun e berbacân. Vêrs la fîn ed l'800, cun la zachêda generêla dal mûri ed la sitê, ânca Pôrta Sân Stēven la vîn butêda zò, e in só pôst a gh'é stê fât dō gabèli a i dû lê ed la strêda. Ind j ûltem tèimp è stê fât di lavōr impurtânt 'd arnōv ed la zôna cun zôni vèirdi e zôni pedonêli. É stê fât ânca 'na rotònda, in dó gh'é stê més 'na grōsa scultûra, ôvra ed Luigi Gerra.

Ind l'ân mél al Cûnt delle Scalelle al fà tirêr só un castèl a Gazân da dóve la tòra l'à ciapê al nòm. La tòra la servîva cme pôst ed vedèta e cme difèişa ed la strêda d'ed sòta.

L’é stêda fâta cme un caṣamèint a tâch i fióm Primêr e Silèr bèle a la fîn dal ‘400 e l’êra dòunca pusèbil rivêregh via âcva da Frêra. Pó sóta al Dóca ed Frêra Alfonso I d'Este l’é stê arnuvê fôrsi da Girolamo da Carpi e l’à avû al só mâsim dal spiandōr. Alfonso al l’à regalê a la curtzâna Laura Dianti, ch’ l’à cunsulê e cumpagnê al Dóca dôp la môrt ed la mujêra Lucrezia Borgia, e ch’la gh’é stêda ed cà fîn a quând l'é môrta. Laura Dianti l’é stêda arcgnusûda in un quêder ed Tiziano, ch’l’êra stê ciamê da Alfonso per tôr zò la dâma che fôrsi Alfonso l’à spuṣê un pô préma ed murîr.

A gh'è pò di vérub ch'i finìsan in -ér: savér (it. sapere), psér (it. potere), vlér (it. volere) e àtar incóra (tōr → prendere) ch'i n èṅ briśa regulàr.

Ind i j-ân '60 la srà la televisiòun a dêr a Cervi ‘na nòmina arnuvêda . L'atōr difâti, dal 1964 al 1972, al srà al perfèt protagonésta ed la sèria zâla Le inchieste del commissario Maigret, ispirêda ai rumâns dal scritōr dal Bēlgio Georges Simenon. Che Gino Cervi, al fiânch ed la stòrica cumpâgna d'êrt Andreina Pagnani, al fa vèder cun furbésia e afabilitê al famōs personâg dal cumisâri francèiṣ cun al nêṣ ch’egh ciâpa sèimper, ch’ agh piêṣ la cà e la buòuna cuṣèina. La sèria utgnirà un sucèss strepitōs.

Fîn da la só fundasiòun a Flèina gh'êra la fêra e al marchê ch' as tgnîven in còl ch' l' êra al só antîgh ""cèinter"": al Fariōl. I mercânt ch' al frequentêven a deşgnîven ânca da la pêrta tuscâna d' j Apenèin dâto la só puşiòun l'êra fâcila da rivêregh per la véia ed l'antîgh pâs dal Cerēto.