Аддис-Абеба (амхарала ‎‎ አዲስ አበባ ) — Эфиопиин вуйхалажы дӓ сек кого халажы. Халан территорижӹ: 530.14 км². 2008-шӹ ин тӹштӹ 3 384 569 (urban: 3 384 569; метропол: 4 567 857 ) эдем ӹлен.

Кӹрӓн вуян шимӓкӓ какаду (латинлӓ Calyptorhynchus lathami) — какадувлӓн йыхыш пырышы ирвел Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ какаду попугай. Кытшы 48–50 см, нелӹцшӹ 400–500 г якте шоэш.

Пайскырык школ паштек 1955 ин Цикмӓ Педучилищеш тыменяш пырен, кыды паштек Йоласал райкомышты пӓшӓлен. 1962 ин Н. К. Крупская лӹмӓн Мары КуПед институтыш тыменяш пырен. Олык Ипай лӹмӓн премин лауреатшы. Поэзи дон прозым сирӓ, Уильям Шекспирӹн Макбетшӹм кырык марлангден. Цикмӓштӹ ӹлӓ.

Кӱ якшар пачан попугай (латинлӓ Pyrrhura rupicola) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Перушты, Боливиштӹ дӓ Бразилиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 25 см якте шоэш.

Жумеллей (латинлӓ Jumellea) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Мадагаскарышты дӓ Африкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 40 (ӓль 58) йиш тӹрлӹ жумеллей улы.

Симсӹ дакнис (латинлӓ Dacnis cayana) — танагра йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ дакнис. Кытшы 12.7 см, нелӹцшӹ 13 г якте шоэш.

Аризона (англла Arizona ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 1 295 254 км². 2010-шы ин тӹштӹ 6 392 017 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Аризона кымдецшӹ доно 6-шы дӓ ӹлӹзӹ шот доно 20-шы ылеш. Штат статусым Аризоналан 14 февральын 1912 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 48-шӹ ылын. Штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Финикс.

Диломилис (латинлӓ Dilomilis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кого Антильвлӓштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 5 йиш тӹрлӹ Диломилис улы.

Рексипанхакс (латинлӓ Rhexipanchax) — пециливлӓн (Poeciliidae) йиш группыш пырышы вадывел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ рексипанхакс улы.

Александра III интересвлӓжӹ проста дӓ лачокшы ылыныт. Тӹдӹ йӓнг вашт охота дӓ кол кычымаш доно увлекаялтын. Кӓнгӹж йӹде кугижӓн семня финн шхервлӓш шӹренок каштын. Тиштӹ, цевер дикий природы лошты, кугижӓн семня йӓл ганьок дӓ цӓшӓн ылын. Нӹнӹ тиштӹ шукы кӓненӹт, колым кыченӹт дӓ пышеш катаенӹт.

Сарикӓ логерӓн ала кӓдӹ (латинлӓ Ptilinopus solomonensis) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ, Папуа-У Гвинейиштӹ дӓ Соломон ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.

Ге́рта Мӱллер (нем.: Herta Müller, 17 август 1953, Ницкидорф (Nitzkydorf), Банат, Румыни) — немӹц сирӹзӹ, ушемкымдем йенг. Сӹлнӹшаян Нобель премин сирӹзӹ лауреат, премим пумы годым тӹдӹ гишӓн тенге келесӹмӹ: «поэзиштӹжӹ концентраци доно, прозыштыжы шӱмжӹ вашт мерцен ӹлӹшӹвлӓ гишӓн сирӓ».

Ирсасна - (латинлӓ Sus scrofa) — шӹшер качшы кок кӹчӓнвлӓн категориш, сасна йиш йыхыш пырышы ( янгежшӹ агыл) вольык. Тоныш сасналан первишӹ родняжы лиэш.

Орави ганьывлӓн сек изижӹ 6.5 см (Myiornis ecaudatus), сек когожы 64 см Corvus crassirostris (пачан 120 см райская птица) якте шот. Нелӹцшӹ 4.2 г (M. ecaudatus), 1.5 кг (C. crassirostris) якте лин кердеш.

1859-шӹ ин документвлӓштӹ анжыкталеш ""Кого йӓл Шудермара"" гань. Весӹ лӹмжывлӓ ""Вессир"" дӓ ""Эрцексир"" ылыт. Эрцек тиштӹ первиш ӹлӓш тӹнгӓлӹн.