En ła seconda metà del secoło XIX, ła sconfita en łe guere carliste e i canbi che era drio reałixarse en ła società basca i origina na certa preocupassión sora el futuro de ła łéngoa; par sto motivo se fonda de łe asociassioni come ła Sociedad Euskara de Navarra, se cełebra concorsi łeterari e xughi floreałi e apare łe prime publicassioni in basco. Ła linguistica europea la scominsia a interesarse del basco e quindi nase i primi studi sientifisi. Fiorise ła łeteratura, e certi folcloristi e muxicołogi i se entaresa par recuperar ła tradissión oral.

El film el cunta łe aventure tragicòmiche de due sinpatici sbandà, Willy e Antonio, che penetrando de note e de sconton 'nte ła baxiłega del Santo a Padova i roba quaxi par caso ła rełiquia de Sant'Antonio. Apena che i se ga incorto del vałore del małopo i decide de domandare on forte riscatto, ma i ga el problema de come riusire a incasare sensa esare caturà...

Ła céxa se desferensia par 'na granda senplisità. Ła pianta de ła céxa vede do altèri su ła parede drita e do a sànca. El presbiterio ospita ł'altèr maxór, afiancà da do capełe lateràne. Ła capeła de drita, rica de marmari e stuchi cołorà de gran pregio, gera de proprietà de ła famegia Widmann e xe dedicàda a San Massimino. Ła capeła de sànca, deso dedicàda al Crocifiso, xera orixinariamente de ła famegia Rinaldi e dedicàda a San Filippo Neri.

El martareło el se fa ła tana sui gnari dei osei o 'nte i buxi dei àlbari dove che vive i schirati. El martareło el cacia soratuto de note, ranpegandose su pa i àlbari in serca de osei e de schirati, ma el se move anca de dì e el taca lièvori e conej. Se no ghe xe de mejo, el magna grani, fruti e perle.

Ghe gera sicuro un paéxe inteła xona co ghe gera i romani; defati i gà catà dei cupi che i adoparava pałe tómbe. Xe fasiłe che ghe fuse deła xente anca co ghe gera i etruschi parché i xe stà łori a bonifegar par primi el Połexine, co che i gà scavàe łe prime Fose Filistine. Con tuta ła fadiga che i etruschi e i romani i gà fato par tirar fora deła tera dai pałùi, co che ghe xe stà ła Róta deła Cuca intel 589 ła tera del Połexine e deła basa veronéxa ła se gà canbià de nóvo inte un pałùo.

Ła confina a ovest e a sud col Ciłe, a nord co' ła Bołivia e el Paraguay, a nord-est col Paraguay e el Brasiłe, a est co ł'Uruguay e ł'Oceano Atlantico.

'Ntel teritorio de Vinovo, ai màrxeni del sentro abitativo orixinàl e prinsipal, score el torente Chisola che va a sbocàr in Po visin a Moncalieri.

El verbo auxiłiare, che l' aconpagna ła majoransa dei verbi prinsipałi, el ga da esar acordà no soltanto con el sojeto, ma anca con l' ojeto direto e indireto, se i' è prexenti. Tra łe łéngoe europee, sto sistema połipersonałe el se cata soło in tel basco, alcune łéngoe caucaxiche e l' ungarexe. Considera ła fraxe:

A łe elesion pułiteghe spagnołe del 2011, prexentandose sia inte i Paixi Baschi che in Navara, ła xe riusia a far elexare 7 deputai al Congreso e 3 senadori al senato.

Ła paroła ła vien dal Mar Egeo (greco αρχιπέλαγος, itałian Arcipelago), ca a significa leteralmente ""mare prinsipałe"", dal greco arkhi (prinsipałe) e pelagos (mare).