La sucesiòun di giōren ed la stmâna (sequenza dei giorni della settimana in italiân) int l'uşânsa ed j ebrèi (al pôpol in dó sté istitusiòun la sèmbra dimòndi antîga e réca ed significhêt) l'ēra asê comûna perché al nòm di giōren l'ēra dê da 'na céfra: giōren ûn (dumènica), giōren dû (lunedé) e via acsé, fîn al giōren sèt (al sâbet), ciamê shabbath ch' al pré deşgnîr da 'na strupiêda dal nómer ""sèt"". Sti nòm a vînen druvê ânca da j âreb ch' àn cambiê al venerdé cun al tetól ed ""giōren ed l'urasiòun in comunitê"".

Al teritòri d'la pruvénzia al s estand såura tott int'la bâsa e int'äl culénn (la muntâgna la fà al 21,3% d'la pruvénzia, int l istàss tänp al valåur ed mèzz l è dal 25%).

La Delésia ed Belriguêrd l’é seda vrûda dal marchèiṣ Niccolò III d'Este e l’é stêda druvêda cme abitasiòun estîva ed tóta la cōrt estèins e cme véla ed rapresentânsa. La mésa zò ed la préma prêda la s’arfà al 1435, ânca se al fabrichêt l’à subî arnuvamèint e ṣlargamèint ed cuntènov int al cōrs di ân, a ôvra di dóca ed râsa Estèins gnû dôp. A’s gh’é fermêda despès Lucrezia Borgia. La grandioṣitê ed la Delésia ed Belriguêrd la s’é fermêda ed cōlp quând j Estèins în stê ublighê a lassêr Frêra int al 1598. Belriguêrd l’é stêda lassêda in livèl a padròun ed tèri dal pôst ch'l’àn druvêda préma ed tót cme aziènda, cambiând al sêli piturêdi da i magiōr mèister dal ‘500 ferarèiṣ in stâli e granêr. Tót còl che gh’êra ed presiōṣ e an srè mìa stê druvê ind al nōv ûṣ dal fabrichêt l’é stê vendû.

In Emégglia-Rumâgna ai é 'na moccia ed sît archeològich. Onn dî pió famûs l'è in Pruvénzia ed Bulåggna, par dîrla méj a Marzabòt, indovv ch'a i é la zitè etróssca ed Mîsa. Po dåpp ai sré anche Luceria e Claterna, däl vèci zitè abandonè ai ténp di Romàn.

In ucaşiòun ed la sêgra ed Sân Luigi Gonzaga, a vîn fât un tornéo per diletânt ed Dodgeball un gèner ed bâla vlinêda. Sté fât nasû int al 2007, al crès ân dōp ân, sia cme nòmer de squêdri sia cme qualitê dal zōgh e dal spetâcol. Int al pésta ed la parôchia ed Marmirōl l'ûltma edisiòun (2011) l'à vést sfidêres 24 squêdri. Int al mustrêr al vèir spîrit dal tornéo, i zugadōr an pûnten mia insém a la tetnica s'cèta, mó insém a l'aspèt dal spetâcol ch' as spreşèinta nōv a ògni partîda. Bòuna ucaşiòun per tutnêr a dêr véta a la frasiòun, l'idèja l'é nasûda a soquânt zōven dal pôost. In 'na sîra ed premavèira, dôp avèir vést al félm Palle al balzo, a gh' àn avû l'idèja 'd unîr sté sport, in cól mumèint mia cgnusû int al fèsti paeşâni, cun la mùşica e la ristorasiòun. Al dé 'd incō la manifestasiòun as fà int la secònda e têrsa smâna ed zógn e l'é rivêda a 10 giurnêdi ed zōgh. Cun squêdri e tifōş che deşvîne ânca da êtri sitê ed la Regiòun, j atlêta a tōşen pêrta tót j ân a un fât ònich in tóta la pruvîncia

Al muvmänt operèri, ch'l à fât nâser al sozialîsum, l'l presentè par la prémma vòlta al malghén d'la giustézzia socièl e d'la paritè ecunòmica al zänter d'l agiànnda puléttica. L'à trasformè da fånd totti äli urganizaziåm da partîd ed mâsa e i àn sänper zarchè ed coordinèr l'ativitè puléttica a livèl internazionèl.