1. montêye del timperateure do coir d' ene djin u d' ene biesse ås tetes, ådzeu d' on soû, diferin d' ene sôre di biesse a l' ôte (37 grés Celsius po les djins). Li five monte; li five ritoume, ritchait, dischind; apåjhî u rapåjhî l' five; ene drouke po côper l' five. Li kinkina est sovrin pol five (Motî da Forir). El tîfusse done les fives (Motî del Lovire). F. ""fièvre, température, hyperthermie"". >> fé del five; u: >> esse el five (a): aveur del five. Li 30 di djun, gn a ene minêye di gripe ki cmince a cori dins nosse binde; gn a bråmint ki fjhèt del foite five et n' saveur moussî foû do lét télmint k' i tronnèt (E. Pècheur). >> tronner d' five; u: >> tronner les five; u: >> tressiner d' five: tronner pask' ele five est ki monte. On dit eto : tronner les balzins. F. ""trembler de fièvre"". >> aveur ene five di tchvå; u: >> esse bolant d' five; u: >> broûler d' five: aveur ene foite five. >> prinde li five (a ene sakî, ene biesse): lyi mete li termomete. Dji m' lyi va prinde si five (Motî da Gilliard). F. ""prendre, mesurer la température"". >> five di lét; u: >> five di paye-lét: maladeye des femes e leu payelé (acoûtchmint). F. ""fièvre puerpérale"". >> boton d' five: boutchrê. F. ""herpès labial"". >> five ås taetches: five avu on spitaedje-foû (pitits rodjes botons so tot l' coir) u des taetches di sonk so les mukeuses. F. ""fièvre éruptive, fièvre pétéchiale"". >> five escarlatene°: ene des sôres di fives ås taetches, cåzye pa ene bacctereye. F. ""scarlatine"". >> five fagnrece: sôre di five k' on-z atrapéve dins les payis d' fagnes. F. ""fièvre des marais, malaria"". >> djaene five; five Ebola: maladeye des djins ezès Tropikes. F. ""fièvre des marais, malaria"". >> five ås crexhoûles; five del vå do Rift maladeye des biesses ezès tropikes. F. ""theilériose, trypanosomiase"".

Il est pexhåve. Mins on nel pexhe nén tocosté. Les gros pexhaedjes si fwaiynut å Senegal, å Braezi, el Tourkeye, ezès Stats Unis (waitîz sol mape).

Gaston Lagaffe, k' a stî ratourné e walon come Gaston Libiestreye, c' est on persounaedje di bindes d' imådjes ki fwait tofer des biestreyes. C' est èn eployî

troye [f.n.] frumele di pourcea. Ça lyi aléve, å gamén, d' elzès vey tertos gnoufter: troyes, verats, coshets (L. Somme). F. truie. >> i fåré muchyî l' troye po vinde les djonnes: dijhêye po s' fote d' ene comere k' on dit k' est laide. >> ene troye n' î rtrovreut ddja ses djonnes: dijhêye po ene plaece tote cou dzeu cou dzo. F. désordre indescriptible.

On bachot, c' est on diplome k' on a après troes ans dins ene hôte sicole ( po awè on mestî ) ou ene université ( po sayî d' fé ene mwaistrijhe ).

L' oteur tént conte des uzaedjes des lingaedjes a Lidje e 1995. Les policîs fwaiynut leus inketes e francès mins djåzèt walon inte di zels. Li doctoresse walafrikinne (ene noere, dabôrd) kinoxhe li tchanson ""Mareye Clape-shabot, dazår d' aveur fwait l' sint Torea cwand elle esteut studiante.

| zonigne [o.n.] plaece avou totès oujhenes. Cwand l' vint dene did pa låvå, il avoye les anichtantès foumires do zonigne; c' est ça ki lyi baye ses coûtresses d' alinne (L. Mahin). F. parc industriel.