Sann-a a l'è a sede vescuvile d'a Diocesi de Sann-a/Nöi. U Santuariu de Sann-a u rivéste da seculi in-a impurtansa particuläre, cun i pelegrinaggi d'ogni pärte de l'Itallia. A Madónna de Sann-a a l'è staeta incurunä da Pio VII - prexuné de Napuleun Buonaparte a Sann-a - int'o 1815. Sann-a a l'è stæta cun Pio VII sede ufficiäle dö Papätu, cumme Rumma e Avignùn , scibén pe' in periudu sci cürtu.

Moltìscimi pòpoli foestê l'àn atacòu Séstri Levànte durànte o Medio Evo, quand'o l'êa 'n posediménto da Repùbrica de Zêna: i Fieschi de Lavagna àn provòu a conquistâ a çitæ into 1133 cómme pûre Pîza into 1170, ma sénsa sucèsso. Into 1172, perö, i Malaspinn-a e i Fieschi se són piggiæ a çitæ da-o domìnio da Repubrica de Zêna, e àn battûo Castruccio Castracani da Lucca into 1327. I Visconti de Milàn dapeu àn piggiòu Séstri Levànte into 1365, e o pàize o l'à rexistûo 'n atàcco da Venéçia into 1432.

Importantiximo inta mûxica do seccolo XX, o l'è stæto ûn di fondatoî da etnomûxicologîa, o stûddio da mûxica folklorica e a mûxica de coltûe no-oçidentâli.

Ma questa splendida regalitæ, ch'a g'ha dæto presso l'ata nobiltæ do tempo, presso scritoî e artisti, un'óreola de grandeçça e ch'a costitoisce, no gh'è dubbio, un træto esençiâ da so figua, a no deve portâ a de sorvevalutaçioin asbriæ. O trovò in lê un patron o Renascimento ornamentâ e gioiozo: no quello ch'o tendeiva a resciorvise inte 'n rinnovamento religiozo e morâ. O no negò inte 'n primmo tempo o so agiutto a l'umanismo antiteologico, a-i novatoî evangelichi a-i quæ ea de scuddo a sœu Margaita; ma a partî da-o dexembre 1533, doçile a-e necescitæ da so politica estera, o se assoccia a-i sforçi papæ contra l'""errô""; inta violenta reaçion ch'a segue a l' affaire des placards (ottobre 1534) o rivalezza de zelo co-a [Sorboña]] e co-o parlamento; o Carvin o ghe dedica invan (março 1536) l' Institutio religionis christianæ; l' ordonnance do 1540, l'editto do 30 agosto 1542 prescrivan una represcion spietâ: o vedemmo, inti urtimi anni, dominao da-o fanattico cardenâ de Tournon, firmâ l'orde de massacro (1° zenâ 1545) contra i Valdeixi de Mérindol.