Tétanos ebimelaka bisika nionso ya mokili kasi mingi mingi bisika ya molunge mpe mayi mayi epayi mabele eza na matère organique ebele. Na mobu ya 2013 ememaki liwa ya batu pene na 59,000 – motango oyo mokitaki kowuta na 356,000 na mobu ya 1990. Hippocrate atatolaki bokono oyo uta kala na siècle ya 5 Liboso ya Mbotama ya Kristo. Ntina ya bokono oyo esembolamaki na mobu ya 1884 na Antonio Carle mpe Giorgio Rattone na Université ya Turin mpe mangwele esalemaki na mobu ya 1924.

Libóndó lizalí eye etóndaka bilɔ́kɔ mpé molungé na byangó. Bamekaka libóndó na kilogálame. Bokɛsɛni ya libóndó mpé bozitó bozalí éte libóndó lya elɔ́kɔ yɔ̌kɔ́ libóngwanaka tɛ́ tǒ libalolaka tɛ́, kasi bozitó ya elɔ́kɔ yɔ̌kɔ́ ekokí kobóngwana na bosándá.

Nicolas Sarkozy (abótámí o mokɔlɔ 28 ya sánzá ya yambo, mobú 1955, o Pari) azalákí prezidá mpé mokambi-ekólo ya Falansia útá 16 ya sánzá ya mítáno 2007 tíí 15 ya sánzá ya mítáno 2012.

Bakundolaki paracétamol na mobu ya 1877. Yango ezali nkisi oyo batu mingi basalelaka mpo na kosilisa ba mpasi na fièvre ezala na Etats Unis to Eropa. Nkisi oyo ezali na Liste ya ba Nkisi ya Ntina ya OMS, nkisa ya ntina mpeza oyo esengeli kozanga te na ba lopitalo. Paracétamol ezali kozwama bo générique mpe nkombo misisu eye bakosalela mpo nayango na mombongo eza Tylenol and Panadol. Talo mpo na kosomba na mipiko-mipiko eza na se ya 0.01 USD na dose moko. Na Etats Unis talo nayango eza 0.05 USD na dose moko.

Baboti na yé ezalaka Earl Little na Louisa Norton. Azalaka na ba ndéko Zomi: Ella, Mary, Earl Jr,Wilfred, Hilda, Philbert, Malcolm, Reginald, Yvonne na Wesley .

Uta mobu ya 2013, etangemi ete milliard 1.77 ya batu basalelaka ba latrines ya mabulu. Yango eza mingi mingi mpeza nakati ya ba pays en voie de développement mpe na ba milieux ruraux mpe désertiques. Na 2011 pene ya 2.5 milliard ya batu bazangaki toilette eye elongobani mpe milliard moko balandaki nzela ya kosumba na esika ya polele nzinga nzinga nabango. Azia ya Se na Afrika ya Se ya Sahara eza mikili miye miza na mikakatano ebele mpeza mpo na bozui toilette. Na ba pays en voie de développement talo mpo na kozua toilette simple moko eza kati ya 25 na 60 $ USA. Talo mpo na misala ya kokoba kolengela toilette eza kati ya 1.5 na 4 $ USA na mutu moko na moko na mobu mobimba, oyo batalelaka yango kutu te. Na ba mileiux ruraux misusu na Inde campagne ya ""No Toilet, No Bride"" (koloba ete 'Soki toilette eza te, Likwela eza te') esalemaki mpo na kopromouvoir ba toilettes na nzela ya bosengi basi baboya kobala mibali oyo baza na toilette te.

TB ezalí bokɔnɔ bwa makási, kasi ebikisamaka, ewutaka na mikɔlɔ́bɔ mya ('Mycobacterium Tuberculosis'), Tibélekilosi tǒ M. Tb na bokúsé. Mbala mingi ekotaka na ntólo esíká ya kopéma mpé ebɛngɛmi na Kingɛlɛ́sa ('pulmonary TB') kasi ekoki mpé kokota bisíká bisúsu o nzóto lokóla na kati ya nkíngó, mikúwa tǒ biténi bya kati ya libumu. Ekoki mpé kopɛsɛ menenziti. M. bovis ezalí bokɔnɔ bosúsu buye bukokani na TB kasi bwangó buzuaka káka nyama, mingi mpenzá ngɔ́mbɛ́ ('bovine TB'). M. bovis mpé ekoki kozua moto lokóla na eleko ya kala, ntángo bato bayebaki naíno tɛ́ ndénge níni bakokí kobátela mabɛ́lɛ <pasteurisation> tǒ koluka TB na Ngɔ́mbɛ́.