Тыва дылда быжыг сөс каттыжыышкыннарын ийи улуг бөлүкке чарып болур. Ол дээрге «идиома» биле «фразеологтуг каттыжылга-дыр». Виноградовтуң классификациязы ёзугаар «идиома» <фразеологические сращения> биле <фразеологические единства> деп бөлүктерге дүгжүп турар, «фразеологтуг каттыжылга» <фразеологические сочетания> бүлүү-биле дүгжүр.

3. Кылдыныгның болур азы болган черин көргүзер: ховуга ажылдаар, школага өөренир, тайгага дыштаныр. Ындыг чүве аттары домакка туруш байдалы бооп кирер.

Самагалдай бир дугаар Тываның баштыңнары Амбын-Нояннарнын өргээзи турган чер. XVIII вектен эгелээш Тываның шажын-чүдүлгезиниң төвү турган болгаш Тываның Камбы-Ламазының хүрээзи база ында турган. 1921 чылга чедир Тываның аңаа амбын-ноянның таңмазы турган. Самагалдайдан ырак эвесте «Теве-Хая» деп хая даш бар, кайы-даа талазындан көөрге чүък чүдүрүп алган тевеге дөмей. Амгы үеде Самагалдай Тываның Тес-Хем кожуунунуң төвү.

Чоннуң асс-чогаалында «Манас» деп тоол кончуг делгереңгей. «Манас» деп тоол үш кезектиг: «Манас», «Семетей» биле «Сейтек». Ол тоол миллион одуруглуг, эң улуг тоол бооп ол Гиннес номуче киир бижиттирген. ЮНЕСКО ону кижи төрелгеттениң эртинези деп санааш бодунуң камгалалынга алган.

Он ай иштинде ие кижи саттыг чорааш,айы,хүнү үнүп кээрге, уругну божуурунуң мурнунда,мага-боду аар аарыгга таварышкан чүве дег болуп,дөрт даяктары күш-шыдал чокталыр, бажы дескинер.караа шокараңнаар,сеткил-сагыжы хөлзээр.Божууру берге сагындырза-даа,чаш төлүн кадык-менди божуп аарындан өске үнелиг эртине чок деп бодап,чаштың амы-тынын аза-шулбустан камгалап доруктурарын-на күзээр боор чүве.

Тыва Республиканың Чазааның Үрер хөгжүм оркестри (ТРЧ ҮХО) — Россияда чаңгыс аъттыг үрер хөгжүм бооп турар. 1929 чылда тургустунган Тываның Улус-Революстуг шерииниң аъттыг үрер хөгжүм оркестриниң ёзузун диргизип, аъттыг үрер хөгжүм оркестрин тургусканнар. ТРЧ ҮХО-нуң аъттыг оркестриниң баштайгы көргүзүү 2008 чылдың май 9-та, Тиилелге хүнүнде болган. Кызылдың чурттакчылары болгаш аалчылары аъттыг үрер хөгжүмнүң көргүзүүн улуг магадал-биле уткуп хүлээн. Ооң соонда аъттыг көргүзүглерни доктаамал эрттирип эгелээннер.

Бир эвес чылдың иштинде хонуктарның саны мугур бүдүн санга дең болза (чижее 365 хонук), ынчан ажыглаарынга эптиг, эң шын чиге календарь тургузуп алыры белен болур.

Сылдыстар системазындан тургустунган, ыракта чырып, туманналчак болуп көстүп турар галактикалардан аңгыда, ындыг көскү, чырык эвес, а бүлүргей көстүр, шаараш доозунналчак (диффузиялыг)бүдүмелдерден тургустунган долбанналчактарны көрүп болур. Ындыг туманналчактарның хевирлери орта тода эвес, планета-даа дүрзүлүг болгулаар.

Авторнуң ""Төлге бижии"" (1997), ""Теве төптүг Тыва чурагай"" (2005) деп номнары чырыкче үнген. Бо ном ооң үшкү ному. Бавуужап Россияның алдарлыг чурукчузу Товариштайның кады төрээн акызы. Ооң оглу Байза база акызының доосканы Суриков аттыг чурулга академиязын дооскан хөйге билдингир скульптор.

Делегейде башкирлерниң саны 1.6 сая хире кижи болуп турар. 2010 чылдың бүгү Россия чергелиг чурттакчы чоннуң санаашкының түңнели 1 584 554 кижи башкир мен деп бодун санап турар. Ооң 1 172 287 кижи Башкортостанда болуп турар.