Lò̤-mā-tiĕng-cuō-gáu nguòng-ṳ̀ cō̤-gĭ Gĭ-dók-gáu, sê Iă-sŭ gì sū-dù Báe̤k-dŏ̤-lṳ̆k găk Gŭng-nguòng 1 sié-gé cháung-gióng ṳ̀ Lò̤-mā. Gŭng-nguòng 5 sié-gé, Lò̤-mā-dá̤-guók hŭng-liĕk ùi dĕ̤ng să̤ lâng buô-hông, Lò̤-mā sê Să̤-lò̤-mā-dá̤-guók gì siū-dŭ, Lò̤-mā cuō-gáu dáik-gáu Să̤-lò̤-mā-dá̤-guók huòng-dá̤ gì ciĕ-tì. Gŭng-nguòng 11 sié-gé Dĕ̤ng-să̤-gáu-huôi-dâi-hŭng-liĕk cĭ-hâiu, Lò̤-mā-tiĕng-cuō-gáu sìng-ùi să̤-huŏng Gĭ-dók-gáu gì gáu-huôi, iù Lò̤-mā-cuō-gáu cék gáu-cŭng liāng-dō̤. Gŭng-nguòng 16 sié-gé, Cŭng-gáu-gāi-gáik-ông-dông găk Ĕu-ciŭ chók-hiêng, să̆-huŏng gáu-huôi bók hŭng-liĕk ùi Lò̤-mā-tiĕng-cuō-gáu (Tiĕng-cuō-gáu) gâe̤ng Sĭng-gáu (găk Hók-ciŭ gâe̤ng Dṳ̆ng-guók gáe̤ lō̤ Gĭ-dók-gáu) lâng-ciáh déng-ìng.

Pŏ̤-să̤-ā gì nòng-mâ guó-sió sèng-âu ô làu giâ siŏh hŭng mì-cé̤ṳk, hióng ĭ giù-huŏng gì nè̤ng diŏh téng săng bĭk ăk-ăk (hŭng-biék sê gĭng, ngṳ̀ng, iòng có̤ siàng gì) dài-dŏng gēng chók siŏh bĭk ciáng-káuk gì ăk-ăk (diē-sié ĕng lā̤ Pŏ̤-să̤-ā gì uâ-chiông), ĭ ciá â̤-sāi gâe̤ng Pŏ̤-să̤-ā giék-huŏng. Bók-guó, sèng-dāu lì giù-huŏng gì nè̤ng iā sŏi, dŭ gēng dâng go̤. Gā ăk-ăk diē-lié káung lā̤ chié-kă̤ nè̤ng gì sĭ, bău-guák hùng-nè̤ng dŭ â̤ báik gì hī siŏh guó: ""All that glitters is not gold."" (Ng-sê â̤ niák gì nó̤h dŭ sê gĭng.) Nâ Bă-să-nà̤-ó̤ gēng diŏh ciáng-káuk gì ăk-ăk (iòng gì siŏh bĭk).

1517 nièng: Dáik-guók sìng-hŏk-gă Martin Luther diŏh Wittenberg gì siŏh găng gáu-dòng muòng-kāu táik ĭ siā gì «95 dèu lâung-gŏng», ciā dâi-gié â̤ dé̤ṳng sáung Sĭng-gáu gì cŭng-gáu gāi-gáik ông-dông gì kăi-sṳ̄.

Ubuntu sê siŏh ciáh ī dó̤h-méng éng-ê̤ṳng ùi cuō-iéu gì Linux chŏ̤-cáuk hiê-tūng, miàng-chĭng nguòng cê̤ṳ Hĭ-ciŭ nàng-buô Cū-lū-ngṳ̄ gì sṳ̀ ""ubuntu"", é-sé̤ṳ sê ""nguāi còng-câi ĭng-ôi dâi-gă-nè̤ng còng-câi"".

Cék-cṳ̄ (質子) sê siŏh cṳ̄ng ā nguòng-cṳ̄ lĭk-cṳ̄, dái siŏh bĭh dăng-ôi céng diêng-hò̤, gé cáuk p hĕ̤k-chiā p+. Cék-cṳ̄ cék-liông nâ 1.672621898(21)×10−27 kg, bī dṳ̆ng-cṳ̄ nâ dâe̤ng siŏh-nék-giāng. Sū-iū gì nguòng-cṳ̄ hŏk dŭ-ô dái cék-cṳ̄.

Gōng cê-gă gì cū-cŭng sê Hók-gióng gì nguòng-cê̤ṳ-mìng. Uòng Sīng-dĭ páh gáu Hók-gióng ī-hâiu ciŏng ĭ-gáuk-nè̤ng gì chèng dŏk kó̤, dṳ̆k kó̤ hāi lā̤.

Thaksin Shinawatra (Tái-ngṳ̄: ทักษิณ ชินวัตร, 1949 n. 7 ng. 26 h. - ) sê Tái-guók gì siŏh ciáh céng-dê-gă. Ĭ diŏh 2001 nièng 2 nguŏk 9 hô̤ gáu 2006 nièng 9 nguŏk 19 hô̤ sê Tái-guók gì siū-sióng.

Ĭng-ôi ngiēng-géu huŏng-huák gâe̤ng gáe̤k-dô mâ̤ dè̤ng, ""ngṳ̄-ngiòng"" gì kái-niêng iâ ô cêng sâ̤ bēng-buōng. Ék-buăng gōng, ngṳ̄-ngiòng sê mì-dŭk ìng-lôi ciáh ô gì dĕk-sṳ̀ gì hù-hô̤ hiê-tūng: dŏng cáuk-ê̤ṳng diŏh nè̤ng gâe̤ng nè̤ng gì guăng-hiê sèng-âu, ĭ sê gău-liù sṳ̆-siōng gì mùi-tā̤; dŏng cáuk-ê̤ṳng diŏh nè̤ng gâ̤eng káh-guăng sié-gái gì sèng-âu, sê nêng-sék sié-gái gì gĕ̤ng-gê̤ṳ; dŏng cáuk-ê̤ṳng diŏh ùng-huá gì sèng-âu, sê ùng-huá gì cái-tā̤.

George M. Dallas (1792 nièng 7 nguŏk 10 hô̤ – 1864 nièng 12 nguŏk 31 hô̤) sê Mī-guók gì siŏh ciáh hó-cūng-tūng, 1845 nièng gáu 1849 nièng câi-êng.