Al scutmâj ""Che"", o tót intêr ""Che Guevara"", al gh’é stê dê da i só cumpâgn ed lôta cubân in Mèsico, e al deṣvîn dal fât che Guevara, cme tōt j argintèin, al ‘d gîva despès la parôla ""che"". La parôla la deṣvîn da la léngua ‘’Mapuche’’ a la vôl dîr ‘’òm’’, ‘’ persòuna’’, e l’é druvêda ânca ind al spagnôl parlê in Argintèina e in Uruguay, per arciamêr ûn ch’ét ghê biṣògn, o pió in generêl, cme un vêrs cumpâgn a ""Oh!"". Curioṣamèint la parôla spagnôla ""che"" (ch’ as prunûcia ""ce"") la gh’à al ‘stès significhê ed la parôla italiâna ""ciò"", ch’as drôva cme un môd ed dîr e sèimper còl sia in Vènet che in Rumâgna. Guevara l’é stê un cumpunèint dal Muvimèint da 26 ed lòj e, dôp la riuṣîda ed la rivolusiòun cubâna, l’à 'vû un pôst ind al nōv gvêren, secònd per impurtânsa sōl a Fidel Castro. Ind la préma metê dal 1959 (fra znêr e zógn), l’é stê al responsâbil, al procuradōr generêl ed la furtèsa militêra ed La Habana dóve a s’é fât i procès a di militêr dal regém inculpê ed crémin ed guèra, mèinter al gh’îva sta cârica l’à decîṣ la cundâna a môrt cun la fuṣilaziòun ed cîrca 55 perṣunêr. Secònd Orlando Borrego [1] Guevara al fêva rispetêr tóti al règoli procesuêli e l’é stê acuṣê da soquânt ed ralentêr i procès per ""esigere eccesso di elementi probatori"". Secònd Tony Saunois [2] în stê cundanê quî che s’êren rèiṣ responsâbil ed tortûri e masamèint quând a gh’êra la ditatûra ed Batista. Dôp al 1965, l’é andê vìa da Cuba per purtêr fôra la rivolusiòun, préma ind al vèc Congo Bêlga (adèsa Repóblica Democrâtica dal Congo), pó in Bolévia. L’ 8 utòber 1967 l’é stê frî e ciapê da un repêrt anti-partigiân ed l’eṣêrcit boliviân asistî da Fôrsi specêli ed l’eṣêrcit americân oséja agînt specel ed la CIA a La Higuera, ind la pruvîncia ed Vallegrande dipartimèint ed Vera Cruz. Al dé dôp (9 utòber) l’é stê masê ind la scōla dal vilâg. Al só cadâver, dôp èsser stê fât vèder a la gînt a Vallegrande, l’é stê suplî in un pôst segrêt e pó arcatê da un gróp de studiōs dal côrp umân dal tribunêl argintèin e cubân, autoriṣê dal gvêren boliviân ed Sanchez de Lozada, int al 1977. Da alōra i só rèst a’s câten int al Mauṣolèo ed Santa Clara de Cuba.

Queriêgh l’é la sitê in dōve l’é nasûda Orietta Berti. In pió al paèiṣ l’é numinê in pió ed ‘na cansòun a j Offlaga Disco Pax, un gróp muṣichêl més insèm da pôch. In òna dal sō cansòun (Piccola Pietroburgo) j Offlaga a fân un sègn ed riguêrd al la sitê dōve în nasû piturând cun delicatèsa e rumanticîṣem i pôst pió impurtânt (cme piâsa Lenin) e al spîrit di sitadèin. Al stà e l’é ânca nasû a Queriêgh Luca Cantagalli, campiòun ed palavōlo.

I Sumér fonn d'la zänt ch'l abitèva int'la Mesopotâmia stra 'l 4000 e al 2000 prémma ed Crésst. I Sumér i fundénn däl gran zitè, ch'äli avèven totti un témpi pr'un dio e un rà ch'äl guvernèva. I Sumér fonn stra i prémm a fèr zirèr l'acua int' i cànp e stra i prémm a scrîver cun la scritûra a ciudén. I inparénn a metter al rôd ai lûr piû e a lavurèr al brånz.

Int al 1900 l'Aministrasiòun ed la Pruvîncia l'à prupôst la Rèz-Canòsa (vèc Ciân) cun la mîra ed cunsgnêr i lavōr e l'eṣercési a la SAFRE mó cun la partecipasiòun dal coperatîvi a i lavōri ed costrusiòun.