Veelvroatn leevn surtout by nachte, de keure voun êen te zien, is nie ol te grôot. Toune zoekn ze achter teetn (in Amerika zoekn ze surtout oas, in Europa en Azië zyn 't idder echte joagers), surtout vlêes, ol eetn z'oek wel plantn en beiers. Z'hen de reputoasje van indeliks toai en stout te zyn en sommigte versloagn van weetnschappers en joagers bevestigen dadde. Olhoewel dan ze zelve nie ol te grôot en zwoar zyn, zyn der getugenissn over 't kokkeduunn van kariboes, edelhertn en elandn. Ze goan oek nie zêre plekke moakn voun beirn en wolvn en durvn te vichtn voun 't teetn dan die bêestn epakt hen.

't Brandt gemakklik, doarom is 't gebruukt vo viern en barbekjoes t' oentsteekn, en 't is bruukboar vo vier t' oendroedn, oewêl dat mor e moatige warmte vôortbriengt. De twêe meest ekonomiesch belangryke sôortn vor oetproduuksje zyn de witte esse in ôostlik Nôord-Amerika, en de geweune esse in Europa. De groene esse (Fraxinus pennsylvanica) wordt veele geplant lik stroatboom in de Verênigde Stoatn. De binne-schusse van de blowe esse (Fraxinus quadrangulata) is gebruukt gewist lik bronne vor e blowe kleurstoffe.

De stiengel van de plante is over 't algemêen hol tusschn de knoopn. De bloarn zyn lank, smal en parallelnervig. De bladbasis, 't oenderste dêel van 't blad, vormt e kokervormige bladschede roend de stiengel.

Floris III (1157-1190), zyn zeune, trouwde in 1162 met Aleida van Schotland. Je was 'n anhanger van keizer Frederik Barbarossa. Je probeerdeg hem zounder succes vry te moakn van d'heerschappye van Vloandern over Zêeland. In 1167 sloot 'n 't Verdrag van Brugge. Da verdrag blêef 'n êeuwe lank de boasis vo de verhoudienge tusschn Holland en Vloandern. Je vocht in 1180 teegn de West-Friezn en je dêe mee an de derde kruustocht (1189-1192)

De paltskapelle da Karel in zyn hoofdstee Aken liet bouwn, wos 't lichtend voorbeeld vo veel bouwwerkn in de rèiste van zyn ryk, dus ook in uze streekn. Zo stound den dom van Aken model vo de Sint-Donaaskerke van Brugge. De paltskapelle zevve wos g'inspireerd up de Byzantynsche architecteure, en up de koepelkerke van de San Vitale in Ravenna in 't byzounder.

In 't noôrd'n grenst Sint-Agatha-Berchem an Ganshoren, in 't oôst'n an Koekelberg en Sint-Jans-Molenbeek, en in 't west'n an Zellik en Dilbeek.

Jan Bart, ôok gekend als Jan Baert of Jean Bart in't Fransche (Duunkerke, 21 oktober 1650 - odoar, 27 april 1702), wos e Vlamsche Duunkerksche koapr die tmeerndêel van zyn leevn in Fransche dienst i gevoarn. J'i ôok een tydje gediend ounder d'Ollandsche admiroal Michiel De Ruyter, mo oalde zyn grôotste succesn byst de Neegnjoarige Oorloge. Jan Baert wos beroemd deur zyn couroage en maneuvers, ip't ende van zyn leevn at 'n 386 bôotn veroverd en vele and're loatn zinkn of in brande loatn vliegn.

D' esse is 'n ard-oet en 't is ard, dichte (670 kg/m³ vo Fraxinus americana, en oogre by 710 kg/m³ vo Fraxinus excelsior), toaj en styf sterk mo plôojboar, veele gebruukt vo 't moakn van boogn, andvoatn, honkbalknuppls, hurley-stokkn en andre diengn die ooge sterkte en vêerkracht vroagn.