Gwaith newydd i gôr ac unawdwyr yn adrodd hanes Llywelyn ein Llyw Olaf gan Robat Arwyn yw Er Hwylio'r Haul. Curiad a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2005. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

Ganed y telynor enwog Dafydd y Garreg Wen (David Owen: 1711/1712-1741) ar dyddyn Y Garreg Wen yn Ynyscynhaearn. Yma hefyd y ganed yr hynafiaethydd a bardd Ellis Owen, Cefnymeysydd (1789-1868) yn fferm Cefn-y-meysydd Isaf, ym mhlwyf Ynyscynhaearn.

Gwas neidr o deulu'r Gomphidae (neu'r 'Gweision neidr tindrom') yw'r Erpetogomphus lampropeltis. Fel llawer o weision neidr, ei gynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd.

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Nofel i oedolion gan Mary Annes Payne yw Hogyn Syrcas. Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2003. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

Yn 410 cipiwyd Rhufain gan fyddin Fisigothaidd dan arweiniad eu brenin Alaric I. Wedi cwymp yr Ymerodraeth Rufeinig, yr oedd y Fisigothiaid yn un o bwerau mawr Ewrop am gyfnod o ddwy ganrif a hanner.

Bu'n ymladd gyda'r Carbonari yn yr Eidal yn erbyn Awstria, ac yn ddiweddarach aeth i ymladd dros annibyniaeth Gwlad Groeg yn erbyn yr Ymerodraeth Otomanaidd. Bu farw o dwymyn yn Messolonghi.

Mae gan sero briodweddau arbennig parthed y pedair proses rifyddol sylfaenol. Ni cheir newid i rif os câi 0 ei adio iddo neu ei dynnu oddi arno. Os lluosir rhif â 0, 0 yw'r ateb. Os rhennir 0 gan unrhyw rif, ac eithrio 0, 0 yw'r ateb. Ni diffinir rhaniad gan 0.

Mae safle Thermopylae ar y brif ffordd sy'n arwain o'r gogledd i'r de rhwng Locris a Thessalia. Erbyn hyn mae gwastadedd rhwng llethrau'r mynyddoedd a'r môr, ond yn 480 CC pan ymladdwyd y frwydr enwocaf yma roedd y môr yn dod yn agos iawn at y mynyddoedd, gan adael dim ond bwlch cul, tua 14 medr o led yn ei fan gulaf. Oherwydd hyn roedd Thermopylae yn fan o bwysigrwydd strategol mawr wrth geisio amddiffyn yn erbyn ymosodiad o'r gogledd. Yr unig anfantais oedd fod llwybrau trwy'r mynyddoedd fyddai'n galluogi'r ymosodwr i ddod tu cefn i'r amddiffynwyr.

Ceri Davies, Rhagymadroddion a Chyflwyniadau Lladin 1551-1632 (Gwasg Prifysgol Cymru, Caerdydd, 1980). Ceir cyfieithiad o anerchiad Lladin Salesbury.

Band ffync/ska Cymreig o Ogledd Cymry oedd Derwyddon Dr Gonzo. Wedi cyrraedd y lle cyntaf yn y siartiau Cymreig, mae eu sengl, K.O/Madrach wedi cael ei chwarae ar yr awyr ar BBC Radio Cymru, BBC Radio 1 ac ar Radio Serbiaidd.

Saws a marinâd yw saws barbiciw a gaiff ei arlwyo â bwydydd barbiciw. Gan amlaf caiff ei roi ar gig, yn enwedig porc, asennau eidion, a chyw iâr, wrth iddo gael ei farbiciwio, gridyllu, neu bobi, neu wedi iddo gael ei goginio. Mae ryseitiau saws barbiciw yn amrywio'n eang. Mae'r cynhwysion yn aml yn cynnwys past tomato, finegr, mwg hylifol, sbeisiau, a melysyddion.