1. tuzêye. Vola l' tuzreye ki dj' fwai : k' on djoû, on rindaxhe a nosse lingaedje li droet k' i lyi rvént, k' i n' åreut måy divou piede (J. Delchambre). På-Hinri Thomsin, c' est on scrijheu di tuzêyes e walon, et on ratourneu d' bindes d' imådjes. Loukîz a direye. F. pensée, réflexion.

7. d' astok: al cawêye. Il a vnou troes cwate djoûs d' astok, et pu on n' l' a pus veyou. Dji dmoréve sitampé låvå des eures d' astok. Dj' åreu doirmou des ans et des razans d' astok. rl a: en erote, å long. F. d'affilée, de suite, pendant.

III. si bayî [v. pr.] si dner (solés, evnd). >> si bayî d' awaite: prinde asteme, bén waitî a lu. Franwal: ahåyant po: ""être sur ses gardes"".

| ponêye [f.n.] oûs k’ ont stî ponous. Cwand l' agaesse fwait s' ponêye, dj' etin l' esté ki rvént (G. Havelange). On dit eto : covêye. F. ""ponte, couvée"".

1. bouxhî (so ene sakî) d' on côp d' tiesse. >> souker moirt: bouxhî (so ene sakî) pol touwer (dins des fråzes di mançaedje). Torade, dji t' va souker moirt !

Jespers dene sovint on clair racourti di l' etimolodjeye, rashî so l' Carnoy, li Herbillon et ds ôtes sourdants, mins tot decidant cwand les ôtes sont so dotance, et dner sacwants etimolodjeyes possibes. Loukîz a ""Pondrome"", metans.

Li rfondaedje del langue, k' on lome eto l' ehåyaedje do coir del langue : ariver a ene comene ôrtografeye, askepyî des noûmots, fé des motîs, des lives di croejhete, candjî l' ôrtografeye; admete u disconsyî les mots etrindjirs, tchoezi u candjî d' alfabet.

1846: 227 Walons; 331 Flaminds. 1846: 248 Walons; 265 Flaminds; 46 bilinwes. 1880: 228 Walons; 341 Flaminds; 9 bilinwes. 1890: 240 Walons; 55 Flaminds; 372 bilinwes. 1900: 367 Walons; 147 Flaminds; 161 bilinwes. 1910: 523 Walons 225 Flaminds. 1920: 625 Walons 125 Flaminds. 1930: 622 Walons; 149 Flaminds.

Ene capote inglesse , c' est ene sôre di balon ki pout gonfler, ki l' ome rascove si vé tinkyî avou, divant on rapoirt secsuwel po n' nén aduzer l' tchår del mozete del comere k' i coûtche avou.

Li taesson cwite si terêye djusse après l' anuti. I rarive divant l' pikete do djoû. Po ndè vey, i s' fåt dispierter divant les aireurs do djoû.

2. (imådjreçmint) revinteu. >> les soukeus d' l' an trinte: revinteus di 1830. C' esteut kékes moes divant k' les soukeus d' l' an trinte ni montexhe a Brussele po fé magnî ås canifichtônes leus poyous bounets (J. D. Boussart). F. révolutionnaire.

2. magnî a pititès betcheyes, sins fwin. I n' magne cåzu pus, djusse betcher si amagnî. Si vos travayriz al terasse, on n' vos vireut pus betchter come vos l' fijhoz a tåve. Mindjîz, savoz; ni vnoz nén betchter. Loukîz a: betchoter, plitchter. F. mangeoter, grapiller.

Dins l' esplicant motî, on-z atåvele des ""sûtis prononçaedjes"" po des djonnes ki n' serént aloyîs a nole coine del Walonreye. Po les -XHE et -JHE metous å coron des mots (åjhe, coxhe, i bouxhe, fraijhe...), li sûti prononçaedje eploye èn ixh-låte.

E l' amazir sicrît e-n alfabet tifinar, n a li lete ⵯ k' est eployî po scrire li lingaedje, aprume après les letes ⴽ et ⴳ, çou ki dene : ⴽⵯ et ⴳⵯ