Манак сиргек (латинлӓ Oenanthe monacha) — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Египет дӓ Арави пел ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ сиргек. Кытшы 17,5 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 29,5–30,5 см, нелӹцшӹ 18–23 г якте шоэш.

Петюкам пӹркем панды гӹц ӹштӓт. Кӹжгӹцжӹ иктӓ 2-3 сантиметр нӓрӹ. Кытшы - 5 см нарӹ. Ик мычашыжым кашартен шӹндӓт, весӹжӹ - ножовкы дон пӹчмӹ паштек тӧрок кодеш. Тӧр мычаш дон петюкам кӹрпӹц вӹлӓн шӹндӓт. Тӹ кӹрпӹц йӹржӹ нӹл оголан вӓрӹм рокеш панды дон ыдырен шӹндӓт. Тӹ ыдырен анжыктымы вӓр лӹмжӹ ""момоца"" ыльы векӓт, агыл вӓл? Ам ӓшӹндӓрӹ... Мадшывлӓжӹ эче цаткыды пӹркем пандывлӓм, иктӓ метр кытла, сагашты канденӹт. Мадыш анзыц ик оролым айырат. Кыце айырат? Кужы пандым кидвлӓштӹм вашталтен ик мычаш гӹц вес мычаш якте кычен лыктыт дӓ кун кидешжӹ панды пӹтӓ - тӹдӹ оролышы. Вес рвезӓшвлӓжӹ церот доно пандывлӓштӹм мӹндӹрцрӓк шуэн петюкам кӹрпӹц вӹлвец шин лыкташ цацат. Яжон попазымыкжы петюкаэт пиш мӹндӹркӹ чонгештӓ. Тӹнӓм оролыжы петюка паштек кыргыжеш дӓ ""Пе-е-е-етю-ю-ю-юка-а-а-а!!!"" - сасла. Ти веремӓнок шин колтыш рвезӓшетжӓт ""момоца"" шайык кыргыжшашлык ылын (икта 5-7 метӹрӹштӹ тӹшӓк тореш канавам ыдырат ыльы). Тӹ канава шайык шомыкжы шалгалаш дӓ кӓнӓлтӓш лиэш. Силаэт кодын гӹнь дӓ веремӓэтжӓт улы гӹнь - мӹнгеш кыргыжын кердӓт дӓ эче петюкам лывшалташ церотыш шагалаш. Яжон ат чуч гӹнь петюкаэт мӹндӹркӹ ак чонгештӹ, оролыжы тӹдӹм пӹсӹрӓкӹн хватяат мӹнгеш кӹрпӹц вӹлӓн пыртен шӹндӓ. Варажы пиш чӹнь тӹ церотышкок тӹнь анзыцет кыргыж шоаш цаца. Пӹтӓри толеш гӹнь - оролы вашталеш. Ӹнде тӹнь оролет... Кынамжы петюка кӹрпӹц гӹц вел кенвазеш дӓ ""момоца"" кӧргешок кодеш. Тӹнӓмжӓт оролы вашталтеш. Эчэ, яжон ат чуч гӹнь, петюкаэт иктӓ пелметӹреш вел момоца лишӓн кодеш. Тидӹжӹ когонок худа агыл - кыргыжтеок вычен кердӓт. Сойток иктӓ мастар рвезӓш церотжы шомык петюкаэтӹм мӹндӹркӹрӓк лывшал колта. Тӹнӓм вел цилӓ вычен шалгышы ""какляка кидвлӓэт"" иквӓреш кыргыжын кердӹт дӓ эчеат мӹнгеш ""лыпшалмы"" церотыш, оролы анзыц поспеят гӹнь, - шагалыт...

Якшар шӱӓн ала кӓдӹ (латинлӓ Ptilinopus porphyreus) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ, Суматра, Ява‎ дӓ Бали‎ ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 28 см якте шоэш.

Ю́рий Миха́йлович Ло́тман (Juri Lotman; 28 февраль 1922, Петроград — 28 октябрь 1993, Тарту, Эстони) — кымдан пӓлӹмӹ сӹлнӹшая шӹмлӹзӹ, культуролог дӓ семиотик.

Элва (эст. Elva) — кечӹвӓлвел Эстоништӹ Тартумаа уездӹштӹ хала. Эмайыги сирӹштӹ шыпшылт вазын. Халашты кок йӓр: Вереви дон Арби вӓрлӓнӓт.Тарту — Валга лиништӹ кӹртнигорны станци.

Ӹшке лирикӹжӹ гӹц пасна, тенгеок Ахматован, Тракльын, Бродскин лыдышвлäштӹм, Кафкан, В. Вулфын, К.Кизин, Дж.Апдайкын прозыштым латыш йӹлмӹш сäрен.

Изи цӓрӓ сӹнзӓӓн сцинк (латинлӓ Ablepharus grayanus) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Инди, Пакистан дӓ Афганистанышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 3,6 см якте шоэш.

Корициум (латинлӓ Corycium ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Африкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 14 йиш тӹрлӹ корициум улы.

Минданао цӹвӹ кӓдӹ (латинлӓ Gallicolumba crinigera) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Филиппинвлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 29 см, нелӹцшӹ 184–204 г якте шоэш.