شیرکو بئ کس ، کُر شاعر(بیت بَن) دیاریِ کُرد فایق بئ کس، د ماه مه سال ١٩٤٠ د شهر سلیمانیه اوما وه دی و د چارِم ماه اوت ٢٠١٣ د استوکهلم پائتخت سوئد د سویراتِ سرطان (بئ نوم) رَت وه حونَه حق. د سال ١٩٨٦ د ولات عراق کِرد وه دَر. د سالیا ١٩٨٧-١٩٩٢ د سوئد زنه یی کرده و دماش، ورگشته وادما سی کردستان .شیرکو بئ کس یَکئ د شاعریا ویروانو [=نوگرای] ایسِنی کُرد د حساؤ میائه که صاوو (حاونِ) چَن کوملَه و دیوان شعریه و یِه منَت د شعریاکه ش وه چَـن زوون زنَـه جهونی ترجمه بیَه.د سال 1987 د سوئد جاییزه توخولوسکی ن گریت وا دس.ئی جائزه ن ایگوار کالرسون صدراعظم اوسِنی سوئد وه ش پیشکش مئ که. شیرکو بئ کس یکئ بی د پائَه نیــیا نهایی شعر نوو کُردی که هـنر کُردی ن وه زوون شعر نو دیاری کرد. د شعر شیرکو وه لابار د میهن دوسی و نازار بیین آو و خاک هـچائَه بیـه

سلسله هزاراسپیان نوم دیاره وه حکومت اتاوکان لر گپ د قرن ششم تا اولیا قرن یازدئم. پاتخت ای حاکمیا د شهر ایذه (ایذج) بی. پاره ای د ویرنگاریا اتاوکان لر کؤچک نه ئم وه عدوان سلسله هزاراسپیانم وا داسون سلسله هزاراسپیان نوم دیار بینه که پاتخت ونو خورموه بی. ای دو سلسله نوم دیارن وه اتاوکان لر گپ و اتاوکان لر کؤچک نها چارصدسال د راساگه یا گپی حکومت می کردن.

مزگ سریشت دونسمن جادیاربیه، آلورت انیشتین، داسون نهاجوری و پی جوریا فره ای بیه. مزگ وه نه د طول هفت و نیم ساعت نها د دنیا رئتن وه د سرش دراوردن. آلورت انیشتین وا داسون یه گل د گپتری نابغه‌یا قرن بیستم زایشتی نوم دیار بیه و علت ویر ونن دونسمنیا د مزگ وه، کوشایشت سی جستن راوطه مینجا لش دیارکنی اعصاو و هوش خلکمن وا هوش اشماردونسمنی بیه. دماجوری انجوم بیه گوتنه که بهرجایایی د مزگ که وا قسه کردن و زون راوطه دارن، کوچکتر و بهرجایایی که وا پردازشت عددی و ورگه یی ارتواط دارن گپترن. دماجوریا هنی نشو میئن که انازه یاخته‌های گلیال د مزگ انیشتین بیشتر بینه.

موسی بن میمون ( وه زونا هنی(( Mosheh ben Maimon (משה בן מימון)‎، called Moses Maimonides and also known as Mūsā ibn Maymūn (عروی: موسی بن میمون‎)، یا RaMBaM (רמב""ם – Hebrew acronym for ""Rabbi Mosheh Ben Maimon"") )) د سال ۱۱۳۵ زایشتی، د کوردوبا که ها د ولات اسپانیا اوما وه دی. وه ربی، پزشگ، آساره شناس، فیلسوف و دونسمن اسپانیایی جید بی. وه د سده‌ یا مینجایی، د ولات مراکش، اندلس و مصر زئشت داشته و افگار و ویرمنیا وه د دنیا غیرجید ئم درتیچ بیه.وه یه گل د دونسمنیا گپ جیده که دباره وه گوتنه که: «د حضرت موسی (ابن عمران) تا موسی (ابن میمون) کسی چی موسی وه دی نیومائه»

راساگه سرزمین داخ، زیر ۳هزار ۳۰۰ پا (۱۰۰۰متر) راساگه گیایا گرمسیری چی موزه. راساگه راساگه خوش هوا، د ۳هزار و ۳۰۰ تا ۶ هزار و ۶۰۰ پا (۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰متر) راساگه قئوه و ذرته. گنوم و سیو زمینی د راساگه راساگه سرد، ۶ هزار و ۶۰۰ تا ۱۰ هزار و۵۰۰ پا (۲۰۰۰ تا ۳۲۰۰ متر) رشت می کن. داریا اوچه سی یه که هیمه بان د راساگه یایی قط بینه . مرغزاریا بی دار د راستکی مال مرغزاریا آلپ و páramos د برزی ۱۲ هزار و ۸۰۰ تا ۱۵ هزار و ۱۰۰ پا (۳زار و ۹۰۰ تا ۴ هزارو ۶۰۰ متر) ئه. د برزیا وارو د ۱۵هزار و ۱۰۰ پا (۴۶۰۰متر) که گرمی و سردی هوا ها د زیر صفر و د نوم tierra helada نوم دیاره فقط برف یخ بنون دیاری می که.