Marcello Couto Antony de Farias (Rio de Janeiro, 28 jasyteĩ, ary 1965), jekuaáva Marcello Antony ha'e peteĩ mba'eapohára tetã Pindorama pegua.

Táva Concepción, Departamento Tavusúpe oĩ gueteri óga tuja ohechaukáva ko táva rembiasakue, ijehechakuaahápe locomotora tuja omba’apova’ekue 1960 peve, peteĩ kamiõ ojepuruva’ekue Guerra del Chaco aja, upéichante avei tembiporu tuja oñeñongatúva upe tendápe.

Mariscal José Félix Estigarribia kotyguahẽha José Félix Estigarribia ojeporavo Jefe del Estado Mayor del Ejército ary 1930 jave, peteĩ ary rire, 1931 jave, oñenombra comandante Primera División de Infantería ramo. Péicha comandante en jefe del ejército ha ombohape operación, orekóva Guerra del Chaco (1932-1935) hembipotápe.

Avati (Zea mays) ha’e peteĩ ka'avo ha’ỹiva. Hakã ojoguanunga takuárape hakatu ndaijapytekuái, hogue po’i puku ha hi’a apýra haguepa. Oĩ hetaichagua. Ojejuhu ypy América-pe ha ko’águi ojegueraha Europa-pe. Ojeipuru tembi’urã, jepémona ojejapo avei chugui ñandyry. Umi ñande ypykuéra guaraní ojapo’akue chugui peteĩ ka'u'y (chicha). Oje’u hag̃ua oñemomimói, oñembichy, oñemaimbe térã oñembopororo. Avei oñemongu’i ha ojejepo chugui hu’i.

Mba’e repy oñeñotỹvéva ko zona-pe hína mandyju, soha, takuare’ẽ, petỹ, girasol, avati, kumanda, pakova, avatimirĩ, mandi’o, narãnha hái ha he’ẽva, pomelo ha avakachi.

Yvauru (poytugañe'ẽme: Bauru) ha'ehína peteĩ táva Vrasilpe, tetãvore São Paulope. Ary 2010 ko táva oguerekova 348.146 tavayguakuéra. Yvauru hera ou tupiguaraniñe'ẽ ha he'ise ""Yva mba'euru"".

Atenape oñemohenda upe jekopytyjoja tee, he'iséva umi amandaje tavaygua pegua rupive ikatu ojapo teko me'ẽ ha tekorã pyahu opa távape guarã ha ikatu oiporavo mávapa omba'apóta táva mba'ekuéra rupive. Ndoikéiva'ekue jeporavo mba'épe opaite tavaygua: oiporavo hag̃ua hikuái okakuaapa va'erã, kuimba'e niko va'erã, ha umíva ojepapa ""amo 30,000 ha 50,000 ha Atenape oikove aja 250,000 gotyo 300,000 tekove kuéra.

Ko tetã vorépe oñemongakuaave vaka omongakuaa avei ovecha, kavaju kavara ha kure. Oñemitỹ arro, avati soja narã takuare’ẽ jety, papa ha mandyju.

Oreko longitud ha’éva 270 metro (útil 236 m), ipéva 27 m ha ipypukúva mínima 5 metro, ome’ęva pa’ű ysyry ohóva yvate gotyo embarcación 3,66 m (12 pies).

Peterevy, guajayvi hu (karaiñe'ẽ: loro negro, lasioñe'ẽ: Cordia trichotoma) peteĩ yvyra Ñembyamérikaetéva: Paraguái, Argentina, Vrasil, Volivia, Ekuador. Ipoty jasyporundy guive jasypateĩ meve. Ijyvate 25 m rupi.

Sa’ary XVIII mbyté guive, Virreinato Río de la Plata-pe, pe tajurekokuaa omoheñóiva’ekue pe tajurekokuaa aratirindy pegua. Kóva ojapo haguã hikuái, oikuaaha’ã raẽ umi pira oguerekóva aratirindy, ha oikóva umi Ysyryguasu Pilcomayo, Parana ha Yparaguay-pe. Ko tembiapo kóva niko oipe’a tape porãite ojejuhu haguã heta temimbopo ha’evéva upevarã. Oñemoinge rire ipa’ũme heta tembiapo ymaveguare, ojapóma hĩna mbohapypa ary rasa upe marani upéva oguerojera hague peteĩ jehecha mba’ekuaarãva ñane apy’ã ha apytu’ũ rehegua; ojekuaasé niko mba’épa oiko ñane apy’ã ha apytu’ũme jajujeývo pe py’amanógui, manovýgui, jekepukuro ýpegui, andu’ỹ paitégui téra jeke jepiguágui.