Alfabey morsi (ya zi Kodê morsi zi vaciyeno) alfabeyo ke işaretan ra vıraziyeno, oyo. Alfabey morsi de işaretanê • u - yenê nuştış, wına zi melumat yeno resnayış. Samuel Morsei 1835 de eno alfabe vıraşto. 1837 de zi cı guriyo. Ey 1840 de patentê cı gırewto.

Raşti ke ma Qurane Şewa Qedri de arda war. Şewa Qedıri çıka, tı zanena? Şewa Qedıri hezar aşmian ra dayina xeyrına. Na şewe de mılaketi u Cıbrail desturê Heqi ra seba her tewır kar yenê war. A şewe hetan fecir weş u wariya.

Ewıstkiyo Newe ke Ewıtkiyo Kıhan ra peyda biyo, heni aseno ke heta seserra 8. (İ.V.) ameyo qıse-kerdış. Gramerê cı gorey zıwanê kıhani hebıkêna asano (qolayo). Ewıstki zıwano qıse-biyaye ke biyo, teqriben 400 İrR merdo ra. O ra tepeya Ewıstki tenya zıwanê piranê zerduştiye ke biyo, ayinan de fek ra dewam diyayo heta ke seserranê 4. heta 6. İsay ra Verên (İ.V.) nuşto pıro.

Nostradamus ya zi be namê biyayışi ra Michel de Nostredame (biyayış: 14 Kanun 1503, Saint-Rémy-de-Provence - merdış. 2 Temuz 1566, Salon-de-Provence) doktor, eczaker, kahin u astareşınaso (astrolog) Fransızo. Vaciyeno ke namê cı Nostredamei, kalıkê xo Cıhudo u naca ra gırewto. İlac u tıb sero tehsilo verên Fakulteyê Montpellieri ra gırewto u nacayi rê serra 1529ıne de kewto. O serra 1531ıne de be yew keyna namdare ra zeweciyao. No zewec ra dı qıcê xo ameyê dınya, hema cêniye u qıcê xo serra 1534ıne de nêweşiya gırde ra merdê. Ey entelektuelê Ronesansi Julius Sezar Skaliger ra okultizm sero melumat gırewto u Agen de ey diyo.

Wareyê akademîkî de şuxulnayîşê kirmanckî newe yo; labelê bitaybetî Unîversîteya Artukluyî ya Mêrdînî de hem dersê kirmanckî de, hem zî sey tez, meqale û kitabê kirmanckî de ziwano standard tetbîq beno. Seba dersa weçinita kitabêk hetê Unîversîteya Artukluyî ya Mêrdînî ra made bi û bi nameyê “Kurdî-5 Zazakî” hetê Wezaretê Perwerdeyî ya Tirkîya ra weşanîya. No kitab de zî goreyê qaîdeyanê GXV ziwanêko standard ameyo şuxulnayene.

Alime Qompütoreke NASA´de gurine, ju proxram výraşte.Vatana ihne´ra gune eve nu proxram wazene fikrune insonu biwane. Nu proxram sinyoluneke zare mezgede ,herfû dano herekete zon, ihnu ravera je EKG qeyid keno.Mezgke waşt qesey bikero, virende sinyalu ruşneno rezeptureke zonde herekette gule´ra mesüle.Výle insanu,tenene raşt; gula insanede herfu qýşt bene yene feke insanu u uzaraki ni rezepturu lewune insanu lewnene.Nu sistem ni pröune eve usule EKG ceno qeyd hata nika na proje zaf raver neşiya hama ,hata ewro 50´ra jede qesey amêy naskerdene.20 tenera jedeki herf nu proxram şikino virende(satede),feke insanra vejiyayene´ra rave bivazo.

Bengal (be Bengalki: বাংলা Bengali, বঙ্গ Bôngo, বঙ্গদেশ Bôngodesh, বাংলাদেশ Bengladeş) yew mıntıqaya tarixiya. Cayê xo verocê Asya dero. Erdê xo 232,752 km²o. Nıfusê xo 245,598,679o. Erdê Bengali zaf qıco, ema nıfusê xo zaf sixleto. Sıxletiya nıfusi serê km² ra 951.3 nefero. Mıntıqa Bengali de merdımê Bengali cıwiyenê. Ewro mıntıqa Bengali de Bengladeş û Hindıstan estê. Bengal de sûka tewr gırde sûka Kalkutaya.