Tomasa Bedoya de Fernández ha Micaela Talavera-pe niko ojeporavókuri ome’ẽ hag̃ua Tetã sãmbyhyharakuérape umi jeguaka oñemono’õvakue. Ha’ekuéra omog̃uahẽ avei aipo Aranduka Itaju (Libro de Oro), oñemboguapyhaguépe máva mávapa umi kuña oipytyvõva’ekue ha mba’é ome’ẽkuri ñane retã pytyvõrã.

Ko guyra juehegua oikove mante Antártidape, yperana tuichave ha pohyive; kuimba'e ha kuña hague ijojava, ijyvatekue ha'e nunga 120 cm ha ipohyikue ha'e 20 gotyo 45 kilo. Ijatukupe, ipepo ha iñakã hũva, hete guýre morotĩva, ha ipyti'a sa'yjukangýva ha oreko mokõi mbore sa'yju iñakã ykére. Guyra ndoveveiva, ojepokuita porãete.

Oime confluencia departamento Ka’asapa, Ka’aguasu ha Alto Parana, Río Monday rembe’ýre. Ko’ãva mbytépe ikatu ojeju umi tembiapo agrícola ha ganaderas en general. La ""Estancia Golondrina"" omantene Reserva Natural Ypety, opáichagua yvoty ojeguereko, péicha mymba okañýva ohóvo mbeguekatúpe. Oreko tenda oguahẽva mbohupa, tape’i oñemboguatáva ka’aguy orekóva circuito oikéva río Monday.

Brigadeiro ha'e peteĩ tembi'u he'ẽva Pindorama retã pegua. Ojejuhu ha ojejapo opaite Pindorama rendápe, ojejapo aramboty vy'ahápe guarã umi ambuéva tembi'u he'ẽva avei.

Oje’éva López ojavýva Encargado de Negocios del Paraguay Europa-pe, Bareiro. Oime ñembotapykue Paraguái ñorãirõme, pèva orekóma misión ohóvo Europa-pe ojoguávo armamento, pero ohencha ndaikatupyrýiha. Kóva ndorekói justificación mba’eveichaguáva, péicha 20 jasyteĩme 1868 jave, Bareiro ojeobliga ome’ẽ ikargo.

Og̃uahẽvo 8 jasypokõi, Tupãsy Ka'akupe ára ojehecha mitã, mitãrusu, kuña ha kuimba’e mombyry mbyrýgui oúva guataháre isy yvága rendápe ha omonde ao hovy, ojehecha avei ogueraháva ladrillo iñakã ári. Arapokõindy Marangatúpe ojehecha kuimba’e oraháva kurusu ijati’y ári iñe’ẽme’ẽramo.

Haumea yma herava 2003 EL61 ha'e peteĩ mbyjajere michĩ ojere kuarahy ha oĩ Mbyjajerety Kuarahy rehegua. Oguereko mokõi mbyja'e: Hiʻiaka ha Namaka.

Compañía Ka’apukumi rupi ikatu reguahẽ Mosito Isla peve, cachivéope (canoas de tronco de timbó labrado), ko tenda ha’e peteĩ mba’e imomoramby, oguereko 35 ha, pe estero Ypoá mbytépe.

Eirara, térã eira (Eira barbara) ha'e peteĩ mymba okambúva juehegua so'o'uha oikove ka'aguýpe, Méjiko iñemby gotyo guive Argentina retã meve.

Opapotávo upe ñorairõ guasu, ary (1969)-pe Juan Crisóstomo ha’ema va’ekue coronel Ejército Paraguayo. Ojuavy va’ekue heseguakuérandive, upéva rupi haimete oñemondo ichupe Consejo de Guerra-pe. Ha karai Tendota López oguereko uvei ichupe ijykére.

Mykũpopo (karaiñe'ẽ: Canguro) ha'e umi mymba aty okambúva, ko mymbakuéra oguereko ipy kupekue tuichaete ha mykũpopo oraha peteĩ sapikua, herava maysupio.

Loma Plata tenda oĩva tetãvore Boquerón, Paraguái retãme, 407 km Paraguaýgui, oñeguahẽ upépe peteĩ tape opiáva Ruta 9 Carlos A. López-gui. Ha’e oĩ pe colonias menonitas pa’ũme, Chaco paraguayo gotyo.

Antoni Gaudí rembiapokue tuichvéva ha porãvéva, ha karai omohechaukavéva Katalúña jogapokuaa ãgagua. Marandu osẽ ary 2011-pe, Sagrada Familia ha'e ta'ãnga'ita tekove ohovéva ohecha hag̃ua opaite España retãme, amo 3,2 sua tapicha kuéra oho.