Олус элбэх минньигэс аһылыктар киһиэхэ аҕалар туһаларын билэн, сөбүлээн көрөн, аһара барбакка туһанар буолуу аныгы үйэ үөрэхтээх киһититтэн ирдэнэр тутаах көрдөбүл. Бу көрдөбүлү толорор наадаҕа киһи син-биир улахан тулуурдаах, этин-сиинин сиир-аһыыр баҕатын кыайа-хото тулуйар кыахтаннаҕына эрэ табыллар. Аһылык эмиэ киһиттэн олус тулуурдаах буолуутун эрэйэр. Христианскай уонна мусульманскай таҥара үөрэхтэрэ киһи өйө-санаата ити мөлтөх өрүтүн билэннэр көмөлөһө сатыыллар. Kинилэр сотору-сотору кэлэн иһэр аһылыктан туттунар кэмнэри, постары оҥороннор уонна онон күһэйэннэр таҥараны итэҕэйэр дьон аҕыйахтык аһыылларын ситиһэ сатыыллар. (3,24).

Сэбиэскэй былаас кэмигэр араас репрессийэлэр дьайыыларыттан, саҥа былаас уларытыылара барылара “үчүгэй” диэн ааттаналларыттан саха омукпутун көмүскүүр санаабыт олох да суураллан, симэлийэн барбыта. “Үчүгэй” олох сабыдыалынан сэбиэскэй норуот буолууну бары кэриэтэ, элбэхтэр сөбүлүүр курдуктара, аҕыйах утарсааччылары “диссиденнэргэ” кубулуталлара, психбалыыһаларга эмтииллэрэ. Барыта “үчүгэй” диэн албынныы сылдьыбыттарыттан, экономика сайдыыта хаалан хаалбытыттан сэбиэскэй былаас эйэлээхтик уларыйан норуот демократия, ырыынак олоҕун тутуспута.

Саһыл сыһыы оборонатыгар эрдээхтик уонна геройдуу охсуспутун бэлиэтээн Советскай Ийэ дойду Иван Строду кыһыл знамя орденынан иккиһин наҕараадалаабыта. Ыам ыйын 2 күнүгэр Саха автономнай республикатыга биир сылын туолуутугар митинг буолбута. И.Я.Стродка куорат үлэлээн иитиллээччилэрэ Строд-Якутскай диэн бочуоттаах ааты иҥэрэр туһунан уураах ылыммыттара. Сотору Иван Строду ЯЦИК аатынан Кыһыл көмүс знагынан наҕараалаабыттара. Иван Строду Саха сирин ""Кыһыл Геройа"" диэн норуот уоһуттан түһэрбэт сэһэн-номох буолбута. Бэһис армия 12 корпуһун командующайа ""Саха сирин геройа"" диэн кыһыл көмүһүнэн суруллубут үрүҥ көмүс саабыланы туттарбыта. Сайын 1923 с. бааһырбыта. Үтүөрэн, Строд Иркутскайынан Москваҕа үөрэнэ барбыта. Айаннаан иһэн аара Новосибирскайга байыаннай уокурук штабыгар сылдьар. онно киниэхэ Сибиир илиҥҥи өттүгэр Ангара-Ленскай оройуоҥҥа Балаганскайтан Качукка диэри үс сыл ороспуойдаан баппатах Донской үрүҥ баандатын суох гынарга саҥа бойобуой сорудах бэриллэр, Строд революция өстөөхтөрүн кытта охсуһарга мэлдьи бэлэмин быһыытынан, ити сорудаҕы үөрүүнэн ылыммыта уонна 103-с Сибирскай стрелковай полка үс батальонун хамаандалаан үс ый устата урут таба туттарбатах Донской баандатын эспитэ. И.Я. Строду бу операцияны кыайыылаахтык толорбутун иһин Бойобуой Кыһыл Знамя орденынан үһүс төгүлүн наҕараадаабыттара.