In un documèint tgnû da cât ind l'Archévi dal Dôm ed Rèz dal 1052, ân ed la môrt dal Marchèiṣ Bonifacio ed Canòsa, la Cappella de Aquaria la riṣûlta, insèm al castèl ed Toân cme prooprietê dal Marchèiṣ môrt, lé pasê pôch ân dôp a la fiōla Matélda ed Canòsa. La Capella de S.Salvatore de Aquaria l'é numinêda dôp in un documèint dal 1191 (cunsacrasiòun da pêrt dal vèschev ed Rèz Alberio) e int al ""Rationes Decimarum"" dal 1302 e dal 1318 cme dipendèint, cun al tétol ed S.Salvatore, da la Pēv ed Toân. Tra la fîn dal XIII e j inési dal XIV sècol la localitê la dvèinta ûn di fèdev ed la faméjaôbila di Sgnōr da Dallo o Dalli, oriónd ed l'êlta Garfagnâna. Int al 1338 l'é la préma vôlta che vîn numinê al castèl ed Quâra; difâti in cl'ân lé, mèinter l'ēra ind i bèin ed Vannuccio da Dallo, j abitânt dal paèiṣ e dal j êtri cuntrêdi aṣvèin a s'în arblê l' àn ocupê e mandê vìa Vannuccio. Al castèl l'é stê pó turnê a cunquistêr da j Arzân, mandê là dal sgnōr d' alōra ed la sitê, Feltrino Gonzaga; però al Gunṣêga l'à tgnû Quâra per ló sèinsa dêrla indrē a Vannuccio. Cun la casêda vìa dal Gunṣêga da Rèz, Quâra, insèm a Gôva, l'é turnê in pusès di Dallo che l'àn tgnû fîn a la fîn dal XVI sècol. Int al 1454 es gh'à la préma nutésia dal j âchev chêldi ed Quâra (""Balneum Aquarium""). Int al 1601 al fèdev ed Quâra l'é pasê da i Dalli a i cûnt Sassi-Nigrelli oriónd ed Ruvîgh mó ed cà a Mòdna. L'antîgh castèl l'è dvitê la cà di cûnt che int al 1605, dôp che 'na frâna l'îva butê zò l'antîga cēṣa ed S.Salvatore, àn dunê a i parochiân, ṣlarghê, l'uratôri atâch a la cēṣa, ch' l' è dvintêda la nōva cēṣa parochiêla cun al tétol ed S.Maria Assunta. I Sassi în armêṣ padròun ed Quâra fîn a la scanşlêda di fèdev ind l'ân 1796. Ind al tèimp ed la guèra ed liberasiòun 1943-1945, Quâra l'à fât pêrt dal Teritôri Léber o Repóblica ed Muntfiurèin (1944). Ocupêda divêrsi vôlti dal trópi tedèschi, l'à dê cà a divêrs destacamèint partigiân garibaldèin 26 Brighêda Garibaldi e catôlich Bataliòun Fiâmi Vèirdi. Tr'al 31 mêrs e al 1 d'avrîl 1945 atâch a Quâra, in localitê Munt ed la Castâgna, é stê cumbatû óna dal pió dûri batâli ed la guèra ed libarasiòun ed l'Apenèin arzân: dō clòuni tedèschi fôrti ed cîrca 200 òm ciaschidóna, ch'îven circundê préma soquânt destacamèint partigiân més a presèdi ed la lénia Scèl-Sècia, în stê cucê indrē in la matèina dal 1 avrîl da furmasiòun partigiâni, cōrsi lé, ed la 26 Bigata Garibaldi (destacamèint Orlandini, Costi, Fornaciari, Secchiello), dal Bataliòun Fiâmi Vèirdi e da 'na pêrta dal Batliòun Aleê, guidê dal cmandânt rós A.Pigorov (Mòdna). A la fîn ad la giurnêda al trópi tedèschi àn duvû ritirêres d'ed là dal Sècia vêrs Flèina e Castelnōv di Mûnt. Al pêrditi tedèschi a rivêven a 'na vintèina ed môrt, dimòndi frî e tredéṣ perṣunêr; tra i partigiân a s'în cuntê ôt môrt e dimòndi frî. Dôp sté fât al teritôri ed Toân l'é stê dal tôt bandunê dai tedèsch e da i fasésta.

I prunóm persunài i èṅ chi prunóm ch'i s métan a 'l pòst dla parsòna ch'la dascór, dla parsòna ch'la scólta o dla parsòna, dla bèstia o dal quèl ugèt dla discusiòṅ, sénsa dir-'n al nóm.