OKusinziira ku Charles Muwanga , essomabimera(Botany) liri wansi wa ""essomabulamu bwa bimera""(plant biology). Essomabimera ttabi lya ssomabiramu(biology) erisoma ku bimera n'obulamu bwabyo, omuli n'enkula awamu n'ebinnyonnyozo bya buli kimera awamu n'ensengeka y'ebimera mu matabi.

Empalirizo (forces) zirina okuteekebwa ku kintu okukijja mu kifo (okukitambuza) oba okukyusa okuva kwakyo. Enkyukakyuka mu kuva tezijja zokka. Kati okuva kuno kwonna kupimibwa kutya?

• Kiva mu kya lugereeki word kadmeia (erinnya eryedda calamine) n’ekigambo ky’olulattini cadmia.Cadmus, mu kugereesa kw’abagereeki, yatandikawo Thebes.

Okuva kiraga kukyusa kifo omuntu oba ekintu we kibadde. Omuntu oba ekintu kiba mu kuva singa ekifo kyabyo kikyuka ng’obigerageranyizza n’omuntu oba ekintu ekiri mu kifo ekimu oba ekigenda akasoobo.

b) Okwefumiitiriza (Critical thinking). Kuno kuli mu Bantu bokka. Kulimu bino wammanga “ • Okwebuuza ku kintu kyosegedde ne sensa zo • Okuteebereza (rationalising) ku kiri munda oba emabega waakyo • “Okwekenneenya”(analysis) ekintu oba omulamwa. Wano omuntu era akozesa “sensa” ze ettaano omuli okulaba, okuwunyirza, okuwulira, okukwatako, oba okulegako mu kukinoonyerezaako, n’alyooka asengeka ebirowoozo okusinziira ku ki ky’alabye. Oluusi ayinza okukyabuluzaamu amanye ebiri mu buziba bwakyo. • Okugereesa (abstraction/ imagination/ theorising). • Okugerageranya (comparison) • okunoonyereza n’okugezesa ku buttonde • okutuuka ku kuvumbula • okuyiiya tekinologia

Akavuluzi k’okubwongo (Pituitary Gland) - Kano kavuluzi (gland) akavulula ebikemuluzi (hormones) akekutte ku ntobo y’obwongo wakati wa ponda ne saaganda.

(i) Nti ebyobuziba oba essomabuziba ly’essomo lya nabuzimbe(matter) n’amasoboza awamu n’enkolagana wakati wa bino ebibiri. Ebyobuziba sayansi wa nsibo akwatagana ennyo n’essomabuzimbe(Physics) era nga kumpi amasomo gano gombi gatera okusonjolwa mu ngeri emu.

Waliwo abantu abalowooza ku kintu nga bwe bakisegedde ne sensa zaabwe ettano kyokka ne batagenda mu maaso kukigereesako (to abstract, theorise, think critically about it). Ekigambo kugereesa kiwulikika nga eky’olubalaato naye ekituufu kiri nti tewali muntu atefumiitiriza ayinza okugereesa era n’atondekawo omugereeso (theory) ogw’engeri yonna.

Molekyu zitambula nga ziva awali akanyigirizi akali wansi okudda eri akali waggulu. Molekyu zibugaana wonna kino ne kyenkanyankanya akanyigirizi.

Ekintu ekiri mu kifo ekimu kisigala mu kifo ekyo okujjako nga kiteekeddwako empalirizo ey’enjawulo ate kyo. Ekintu ekiri mu kuva kigenda mu maaso mu mugendo ku misinde n’oludda lwe lumu okujjako nga kiteereddwako empalirizo ey’enjawulo Okusinziira ku tteeka lino erisooka, ekintu ekiri mu kiwummulo kisigala mu kiwummulo ate ekintu ekiri mu kuva kisigala mu mugendo n’emisinde gye gimu ku ludda lwe lumu.

Buli lw’olya oba n’onywa oba oyongedde enzitoya ku muburi gwo , ekintu ekirinnyisa ensika y’essikirizo , ekireetera omubiri gwo okwetaaga empalirizo esingawo okwang’anganga essikirizo .Kino kye kikuleetera okuwulira ng’ozitowa nnyo okusingawo bw’obadde nga tonnaba kunywa oba okulya.