1930 jılardag'ı qaraqalpaq a'debiyatında M.Da'ribaevtın' dramalıq shıg'armaları da belgili orın iyeleydi. Onın' ""Ko'klen"", ""A'rman"", ""Jana adamlar"" (1938-41) , ""G'a'rip-ashıq"", ""Da'wletiyar"", ""Edige"", ""Biz jen'emiz"", ""Eki toy"", ""Bozataw"", ""Front"", ""Altın ju'zik"" t.b. ko'p aktli ha'm bir aktli pesalardı jazdı, biraq bul pesalar qoljazba tu'rinde saxnag'a qoyılmay qaldı. ""Ko'qlen"" pesasında 1905-07 jıllardag'ı rus revolyutsionerlerinin' ta'siri menen payda bolg'an Orta Aziyada, sonın' ishinde Qaraqalpaqstanda feodallıq u'stemlikke qarsı miynetkesh xalıqtın' qurallı ko'terilisin su'wretleydi. Pesa qaraqalpaq sannasında jasap turg'an u'sh-to'rt jıl ishinde u'sh ma'rtebe qayta islendi. Son'g'ı variantı 1941 jılı jazıp shıg'ıldı, ideyalıq ko'rkemlik da'rejesine bir qansha o'zgeris kirdi, syujetlik mazmunı biraz ıqshamlandı. Shıg'arma Ko'klennin' su'yiklisi Ayparag'a ashıqlıg'ınan baslanadı, bunda Ko'klennin' diyxanlardın' ko'terilisin basqarıw da'rejesine shekemgi o'siw jolı anıg'ıraq ko'rsetilgen. Ko'klen Shaniyaz baydan o'z haqısın ha'm joldaslarının' haqısın alıp beriw ha'reketleri obrazdın' evolyutsiyalıq o'siw jolında belgili orın iyeleydi. Shaniyaz bay Ko'klennin' su'yiklisi Ayparanı hayal u'stine almaqshı boladı. Ko'klen baydın' zulımlıg'ına qarsı shıg'ıp Ayparag'a u'ylenedi ha'm Qaratawdın' etegindegi shopanlar arasına jaylasıp ko'teriliske tayarlanadı. Ko'terilisshiler patsha soldatları menen de qarsılasıp jen'ip shıg'adı. Solay etip pesanın' ideyası tikkeley Ko'klennin' batırlıg'ı, azatlıq ushın gu'res jolına arnalg'an. ""Qaraqalpaq a'debiyatı ha'm iskusstvosı"" jurnalının' 1939 jıl 4-sanında M.Da'ribaevtın' ""A'rman"" pesası shıqtı. Bul Ernazar alako'z haqqındag'ı ekinshi pesa. M.Da'ribaevtın' ""Ernazar alako'z"" pesası 20-jıllarda jazılg'an edi. M.Da'ribaevtın' ""G'a'rip-ashıq"" da'stanı tiykarında do'retilgen usı atamadag'ı pesası 1939 jılı Xalıq Komissarlar Ken'esi qaptalındag'ı ko'rkem o'ner isi boyınsha ja'riyalang'an konkursta ekinshi orıng'a miyasar boldı. Pesa da'standı tikkeley qaytalamaydı, og'an jan'a dramalıq konflikt, a'debiy personajlar qosılg'an. Shıg'arma G'a'riptin' o'z su'yiklisi Shaxsanemnen ayrılıp qosıq aytıp otırıwınan baslanadı. Pesadag'ı waqıyalardı shiyelenistiriwshilerdin' biri Shahabbazdın' kishi hayalı Juwhagu'l. Ol G'a'ripke ashıqlıg'ı, maqsetine erisiwge umtılıwı arqalı onın' psixologiyası ashıladı.

Qashqınlar - quwdalanıw aqıbetinde, a'skeriy ha'reketler yaki basqa ayrıqsha jag'daylar na'tiyjesinde turaqlı jasap turqan ma'mleketin taslap ketken shaxslar. Qashqınlar mashqalası bir qatar xalıqaralıq sha'rtnamalar menen retlestiriledi. BMSh ko'leminde qashqınlar mashqalasın sheshiwge ja'rdem beriw ushın qashqınlar isi boyınsha Bas komissariat basqarması (QBKB) du'zilgen. 1951 jıl 28-iyulda ko'p ta'repleme Qashqınlar da'rejesi haqqında konventsiya qabıl etilgen.

Yoga psixologiyalıq kategoriyalardı izertlewge ha'm praktikalıq psixologiyalıq u'yretiwge itibar beredi, burınnan qalg'an sistemalardın' medatatsiyası haqqında rejelerden ko'p waqıtta shıg'adı.