Những 'hiệp sĩ' tiếng Việt ở Ba Lan
Người ta thường nhắc đến những tấm gương "gieo chữ trên đá" hay "tải chữ lên non" khi nói về giáo dục ở vùng cao của đất nước, trong khi ươm mầm chữ Việt trên miền tuyết trắng Ba Lan cũng gian khó không kém.
Người Việt ở Ba Lan có thói quen gọi tiếng Việt hay chữ Việt là “tiếng của mình”, “chữ của mình”. Gọi thế là để phân biệt với tiếng bản địa. Người Việt đến Ba Lan hồi thập niên 80-90 có nhiều người định cư lâu dài, rồi thêm lớp lớp người nối nhau sang sau. 
Hiện đã có ngót 40 nghìn người Việt sinh sống trên đất nước Đông Âu này. Người phương Tây vẫn gọi những đứa trẻ châu Á sinh tại xứ của họ là “thế hệ quả chuối”, tức thế hệ ngoài vàng, trong trắng. Nói cách khác đó là thế hệ mà chỉ còn vẻ bề ngoài là của châu Á. Những đứa trẻ “quả chuối” hiện diện trong các gia đình người Việt như một lẽ tự nhiên khi họ lập gia đình và sinh con đẻ cái. "Xu hướng của các ông bố bà mẹ Việt trên đất Ba Lan là cho con cái đi học tại những nước có nền giáo dục phát triển hơn, một nước thứ ba. Và đó là lí do khiến sợi dây nối đất nước Việt Nam với lũ trẻ càng trở nên mỏng mảnh", Tiến sỹ Đào Duy Tiến, cựu cán bộ giảng dạy Đại học Bách khoa Hà Nội, người có nhiều năm làm ăn sinh sống tại Ba Lan, trăn trở. Ông nảy ra ý nghĩ phải làm một cái gì đó để gắn kết bọn trẻ với quê hương. Ý tưởng được một nhóm bạn ông, gồm Lê Xuân Lâm – Tổng biên tập tạp chí Quê Việt, Lâm Quang Mỹ - hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, họa sỹ Lợi Hồng Diệp và sinh viên Đại học Bách khoa Warsaw Thái Hà An ủng hộ. Nhờ đó Trung tâm Văn hóa Văn Lang đã ra đời từ năm 2007.
Truyền bá văn hóa Việt trong lớp trẻ ở Ba Lan được coi là nhiệm vụ hàng đầu của trung tâm này. Nói thì dễ, làm mới khó bởi đặc trưng của người Việt tại Ba Lan là dân chạy chợ chiếm tuyệt đại đa số. Mà nói đến chạy chợ, ai cũng hiểu ngày làm việc bắt đầu từ tờ mờ sáng và trở về khi trời đã tối. 
Khi mới sinh ra, đứa trẻ đã được giao cho các bà bảo mẫu người Ba Lan, rồi lớn lên chúng được đến những trường học Ba Lan. Nếu không giỏi tiếng Ba Lan và những ngoại ngữ khác, chúng sẽ bị tụt hậu so với bạn cùng lứa. “Đó là lí do tiếng của mình trở thành một 'ngoại ngữ' xa lạ với bọn trẻ”, ông Tiến nhớ lại. Lũ trẻ không biết tiếng Việt, nên để chúng hiểu về đất Việt, việc đầu tiên phải dạy cho chúng tiếng mẹ đẻ. Đây là động lực để đúng ngày quốc khánh 2/9 năm ngoái, Trường Tiếng Việt Văn Lang trực thuộc Trung tâm Văn hóa Văn Lang đã khai giảng năm học đầu tiên. 70 học sinh có mặt trong buổi khai giảng đầu tiên. Các em được chia làm 5 lớp, với 5 trình độ khác nhau. Cho đến tận lễ bế giảng, sĩ số của cả trường vẫn được duy trì ở con số 70, điều ban đầu tưởng như không thể làm được với sức lực của vỏn vẹn mấy con người của trường. Những đứa trẻ Việt lớn lên trên đất Ba Lan nên tiếng Ba Lan quan trọng hơn “tiếng của mình” rất nhiều. Sức ép học tiếng bản xứ cũng như những ngoại ngữ khác như tiếng Anh, tiếng Pháp cũng lớn. Cuộc sống ở phương Tây lại gấp gáp, bố mẹ chúng bị cuốn vào cơn lốc làm ăn mỗi ngày, thời gian dành cho lũ trẻ không nhiều. Bởi thế, Tiến sỹ Đào Duy Tiến cùng những thành viên sáng lập Trung tâm Văn hóa Văn Lang vừa phải bỏ tiền túi duy trì lớp học, vừa phải đi vận động các bậc phụ huynh xếp lịch để đưa trẻ đến trường học tiếng Việt. Cái khó của lớp học xa xứ, không khác là bao so với lớp học vùng cao, cái gì cũng thiếu. Thiếu lớp học, thiếu giáo viên và thiếu sách vở. Để có lớp học họ phải thuê lại phòng học của Ba Lan, nhưng đáng lo nhất là giáo viên. Những “hiệp sĩ” phải tìm đến các sinh viên người Việt ở các trường đại học tại Warsaw, đề nghị đứng ra giảng dạy. Còn sách vở phải nhờ mua từ Việt Nam chuyển sang. Trò chưa biết tiếng Việt, cô giáo nghiệp dư, lớp học diễn ra chẳng khác nào những cô giáo người Kinh đến với bản người Mông, người Dao vùng núi cao trong nước. Nhưng "cái khó lại ló cái khôn", những người lãnh đạo trung tâm cùng cô giáo nghĩ ra giáo trình đặc biệt: Mỗi buổi học luôn bắt đầu bằng những bài hát Việt, những trò chơi, để lôi cuốn bọn trẻ. Dần dần, chúng thấy không gian sinh hoạt đầm ấm, thấy những điều hay, điều lạ về đất nước Việt Nam mà do quá bận, bố mẹ chúng ít có dịp nhắc đến. 
Tiếng Việt cứ thế “ngấm” dần. Nhiều em chưa từng giao tiếp với bố mẹ bằng tiếng Việt, nhưng một thời gian sau khi đến lớp đã bắt đầu hỏi chuyện ông bà, hỏi chuyện quê hương bằng tiếng Việt. 
(Theo Đại Đoàn Kết)