LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Karbon

Onun nəfəs alınan havada öldürücü dozası cəmi 0,2 %-dir. Dəm qazının (CO) molekulu oksigen molekulundan daha davamlıdır və qanın hemoqlobini ilə əlaqələnmə qabiliyyətinə malik olub orqanizmin toxumalarına oksigen daxil olmasını pozur. Tərkibində CO olan texniki qazlar yanar qaz kimi istifadə olunur. CO2 bir çox kimyəvi məhsulların (karbamid, salisil turşusu və s.) sənaye istehsalında, qaynaq üçün, qazlaşdırılmış içkilər hazırlanmasında və soyuducu reagent (quru buz) kimi istifadə olunur. Aktivləşdirilmiş kömür (karbolen) benzol, ksilol, həlledicilər və s. kimi maddələrin təmizlənməsində, ayrılmasında və çıxarılmasında, etanolun sivuş yağından təmizlənilməsində, havanın zərərsizləşdirilməsində (məsələn, əleyhqazlarda) istifadə olunur. Təbabətdə aktivləşdirilmiş kömür sorbsiyaedici vasitə kimi istifadə olunur, taksikologiya və qastroenterologiyada geniş istifadə edilir: qazları adsorbsiya edir və müxtəlif toksinləri orqanizmdən çıxarır. 14C izotopu radioindikasiyada, həmçinin arxeologiya və paleontologiyada istifadə olunur: tapıntının yaşını müəyyən etmək üçün. Kömür, qrafit və almaz karbonun allotropik şəkildəyişməsidir. Daş kömür dövrü 360-dan 286 milyon il əvvəl davam etmişdir.
Karbon

O dövrün çöküntülərində böyük daş kömür ehtiyatları var. Dövrün adı da buradan götürülüb. O dövrdə meşələrdə böyüyən ağacların hündürlüyü 45 metrə çatırdı. Bitki kütləsi o qədər sürətlə artırdı ki, torpaqda yaşayan onurğasız heyvanlar sadəcə ölmüş bitki materialını mənimsəməyə çatdırmırdılar və nəticədə ölmüş biokütlə getdikcə daha çox qalırdı. Daş kömür dövrünün rütubətli iqlimində bu materiallardan qalın torf yataqları formalaşmışdır. Bataqlıqlarda torf tezliklə su altına çökür və orada çöküntü təbəqələri altında qalır. Zaman keçdikcə bu çöküntü təbəqələri çöküntü süxurları yataqlarının karbonlu təbəqəsinə çevrilir. Daş kömür torfda bitkilərin daşlaşmış qalıqlarından əmələ gəlir. Kömür — Bitkilər öldükdən sonra, bakteriyalar təsiriylə dəyişməyə uğrayar.
Karbon

Əgər su altında qalaraq dəyişməyə uğrasa, C (karbon) miqdarı artaraq kömürləşmə başlayır. C miqdarı 60% isə türban, C miqdarı 70% isə linyit, C miqdarı 80–90% isə daş kömürü, C miqdarı 94% isə antrasit adını alır. Ağac kömürü Ağac kömürü — bataqlıqlarda uyğun nəm və istiliyin meydana gəlməsi, mühitin turşu miqdarının artması, lazımlı üzvi maddələrin mühitdə tapılması, çürüyən bitkilərin su altına enməsi və bataqlığın müəyyən zamanla üstünün örtülməsi kimi hadisələr nəticəsində meydana gələr. Geoloji dövrdə iki böyük kömür meydana gəlmə dövrü vardır. Bunlardan daha köhnə olanı Karbonifer (345–280 milyon il əvvəl) və Permiyen (280–225) dövrlərini əhatə edir. Şimali Amerikanın şərqi ilə Avropadakı taşkömürü yataqlarının çoxu Karbonifer dövründə; Sibir, Asiyanın şərqi və Avstraliyadakı kömür yataqları Permiyen dövründə meydana gəlmişdir. İkinci böyük kömürleşme çağı isə Kretase (təbaşir) dövründə başladı və Tresiyer dövrü əsnasında sona çatdı. Dünyadakı linyitlerin və yağsız kömürlərin əksəriyyəti bu dövrdə meydana gəlmişdir. Kömür törədiyi bitkilərdən geriyə çox az iz qalmışdır.
Karbon

Kömür laylarının altında və üstündə iştirak edən qayalarda kibritotları, atquyruqları və bir çox bitki qalığında rast gəlinə bilər. Kömürlər sıxlıq, sərtlik və parlaqlıq baxımından fərqlilik göstərə bilər. Ümumiyyətlə kömür növləri bəzi qeyri-üzvi maddələr, kükürd və xlor tərkiblidir. Sümük kömürü Ağac kömürünün katışıklı bir növü də, yalnız yüzdə 10 nisbətində karbon olan sümük kömürüdür. Sümük kömürü, heyvan sümüklərinin yaxşıca qırılıb havasız mühitdə yandırılması ilə əldə edilir. Sümük kömürü hər hansı bir maye ilə qızdırıldıqda, məhlulun rəngini yox edər, bu səbəblə sənayedə rəng aradan qaldırıcı olaraq istifadə edilər. Məsələn, şəkər bu üsulla təmizlənir. Çay sümük kömürü ilə qaynadıldıqda tamamilə rəngsiz hala gəlir. Allotropik Şəkildəyişmələri Almaz, fullerin, qrafit, karbin, karbonun allotropik şəkildəyişmələridir.
Karbon

Almazdan hər karbon atomu, dörd başqa karbon atomuna bağlanaraq üç ölçülü qatı bir quruluş meydana gətirər; qrafitdə isə karbon atomları, üst-üstə yığılmış geniş, yastı lövhələr meydana gətirəcək şəkildə, iki ölçülü müstəvidə bir-birlərinə bağlanmışdır. Bu lövhələr bir-birlərinin üzərindən asanca sürüşür; qrafit yaxşı bir yağlayıcı olma xüsusiyyəti də bundan alır. Qrafit kağız üzərində iz buraxmasının səbəbi də, bu incə atom lövhələrinin qrafitdən ayrılaraq kağızın üzərində yığılmasıdır. Karbonun özlərinə xas bir quruluşu ya da forması olmayan allotropiyasına amorf karbon deyilir. Kömür bu formadadır. Almaz – tanınan ən sərt təbii maddədir (Mohs şkalası ilə sərtliyi 10-a bərabərdir). Almazda C atomları sp3 hibridləşmə halındadır. Valent bucağı 109° 28'dir. Atom kristal qəfəsinə malikdir.
Karbon

Elektriki keçirmir. Rəngsiz və şəffaf olmasına baxmayaraq, başqa minerallarla birləşdikdə, istənilən rəngi ala bilir. Almaz, kimyəvi baxımdan reaktiv deyil, amma yüksək dərəcələrdə xüsusilə havada yanması təmin edilə bilər. 1955-ci ilə qədər, vulkan mənşəli təbii yataqlar tək almaz qaynağıykən, o tarixdən bu yana qrafitin 100000MPa təzyiq və 1200 'C temperatur ilə çevrilməsindən də əldə edilir. (ləl-cəvahirat xüsusiyyətində almazlar bu üsulla əldə edilə bilməz). Qrafit – karbonun geniş bir allotropudur. Yumşaq, yağlı, kağızda iz buraxan, qara rəngli bir qatı maddədir. Qrafitdə hər bir karbon atomu eyni müstəvidə olan digər üç atoma altıbucaqlı halqalar meydana gətirəcək şəkildə bağlanır. Yaranan rabitə iki ölçülüdür və bu şəkildə meydana gələn təbəqələr bir-birinə zəif Van der Waals qüvvəti ilə bağlanır.
Karbon

Buna görə, təbəqələr bir-birlərinin üzərindən asanca sürüşür. Qrafit, yağ halına gətirilib maşınlarda, çalışan parçaların bir-birinə sürtülərkən aşılmasını azaltmaq ya da maneə törətmək məqsədiylə yağlayıcı olaraq istifadə edilər. Sadə karandaşların içindəki uc da, içinə gil qatılaraq bir az sərtləşdirilmiş qrafitdir. Qrafit əldə edildiyi əsas yerlər Şri-Lanka, Sibir, Şimali Amerika və Meksikadır. Qrafit, kokömürünün çox yüksək dərəcələrdə xüsusilə işlənməsiylə süni olaraq da istehsal edilə bilər. Qrafit çox yüksək istiliklərə dözə bilər, həm də çox yaxşı bir elektrik keçiricidir. Bu səbəblə, paltaryuyan maşın və elektrik süpürgə kimi elektrik mühərriklərinin fırçaları qrafitdən edilir. Son dövrlərdə, kosmos kapsulalarının istilik qalxanlarının istehsalında da qrafitdən istifadə olunmağa başlanmışdır. Fülleren — sp2 hibridləşmə halındadır.Digər birləşmələr kimi atom kristal qəfəs əmələ gətirir.Quruluşu əsasən futbol topunu, bəzi hallarda yemişi xatırladır.Valent bucağı 120'-dir.
Karbon

Karbin — narın, qara kristallik tozdur. Elektriki keçirmir. 2 cür karbin vardır: α karbin (poliin), β karbin (polikumulen). C atomları sp hibridləşmə halındadır. Həmçinin bax Karbon disulfid Karbon nanoboruları Karbon nanolifləri Xarici keçidlər Karbon turşuları
Oksidləşmə-reduksiya reaksiyaları

Oksidləşmə-reduksiya reaksiyaları (ing. Reduction-Oxidation; qısa adı:Redox və ya Redox reactions; mənası: Reduction - azaltma, Oxidation - yüksəltmə) — atomların oksidləşmə dərəcəsinin dəyişməsi ilə gedən reaksiyalara deyilir. Oksidləşdiricidə elektron alınır, reduksiyaedicidə elektron itirilir. Atomlarda oksidləşmə dərəcəsinin dəyişməsi elektronların bir atomdan digərinə keçməsi nəticəsində baş verir. Oksidləşmə vaxti elementin oksidləşmə dərəcəsi artır.
Oksidləşmə-reduksiya reaksiyaları

Oksidləşmə və reduksiya prosesləri vahid bir prosesin iki hissəsidir. Yəni reduksiya olmadan oksidləşmə və ya terrine, oksidləşmə olmadan reduksiya gedə bilməz. Qarşılıqlı kimyəvi təsir zamanı elektron qəbul edən maddələr oksidləşdiricilər, əksinə, elektron verən maddələr isə reduksiyaedicilər adlanır. Beləliklə, oksidləşmə-reduksiya prosesində reduksiyaedicinin müəyyən sayda elektronu oksidləşdiriciyə keçir. Nəticədə, reduksiyaedici oksidləşir, oksidləşdirici isə reduksiya olunur.
Oksidləşmə-reduksiya reaksiyaları

Oksidləşmə dərəcəsi Oksidləşmə dərəcəsi (oksidləşmə ədədi və ya elektrokimyəvi valentlik də adlanır) atomun molekulda şərti yükünü göstərir. Onun hesablanması zamanı bütün birləşmələrin yalnız ionlardan təşkil olunması nəzərdə tutulur. Atomun oksidləşmə dərəcəsi + və ya - işarəli rəqəmlərlə göstərilir. + işarəyə malik rəqəm götürülmüş müəyyən element atomundan verilən və ya uzaqlaşan elektronların sayını, əksinə - işarəli rəqəm isə atoma qəbul edilən və ya ona yaxınlaşan elektronların sayını göstərir. Bundan başqa element sıfır oksidləşmə dərəcəsinə malik olur.
Oksidləşmə-reduksiya reaksiyaları

Xarakteristika Oksidləşdiricilər və reduksiyaedicilər kimyəvi elementlər, sadə və mürəkkəb ionlar ola bilər. Tipik metallar kimyəvi reaksiyalarda özlərini reduksiyaedici kimi aparır. Hidrogen müxtəlif elementlərlə (qələvi və qələvi-torpaq metallardan başqa) qarşılıqlı kimyəvi təsir zamanı özünü həmçinin tipik metal kimi göstərir. Qeyri-metallardan flör və oksigen kimyəvi reaksiyalarda elektron qəbul edərək, özlərini yalnız oksidləşdirici kimi aparır. Mənfi yüklü sadə ionlar qarşılıqlı təsir zamanı yalnız elektron itirir və beləliklə də reduksiyaedici xassəyə malik olur.
Oksidləşmə-reduksiya reaksiyaları

Müsbət yüklü sadə ionlar valent elektronlarını itirən metal atomlarından əmələ gəlir. Belə ionlar elektron qəbul etməklə oksidləşdirici xassə göstərir. Element minimum oksidləşmə dərəcəsində yalnız reduksiyaedici, aralıq oksidləşmə dərəcəsində həm oksidləşdirici, həm də reduksiyaedici, maksimum oksidləşmə dərəcəsində isə yalnız oksidləşdiricidir.Bu qrup reaksiyalar daha geniş yayılmışdır və daha böyük əhəmiyyət kəsb edir. Canlı və cansız aləmdə baş verən proseslər oksidləşmə-reduksiya reaksiyaları ilə bu və ya digər dərəcədə əlaqədardır. Məsələn, orqanizmdə gedən ən vacib proseslər - tənəffüs, yanma prosesləri və s. mahiyyət etibarı ilə oksidləşmə-reduksiya reaksiyalarından ibarətdir.
Oksidləşmə-reduksiya reaksiyaları

4.Konmutasiya (yəni əks öz-özünə) isə disproporsiyanın tərsidir. Oksidləşmə-reduksiya reaksiyalar nəzəriyyəsinin aşağıdakı 5 əsas müdəası vardır. Onlar aşağıdakılardan ibarətdir: Atom, molekul və ya ionların özlərindən elektron verməsi Oksidləşmə adlanır. Atom, molekul və ya ionların özlərinə elektron birləşdirməsinə Reduksiya deyilir. Elektron verən atom, molekul və ya ion Reduksiyaedici adlanır.
Oksidləşmə-reduksiya reaksiyaları

Bir maddənin oksidləşməsi digərinin reduksiyası ilə, əksinə, bir maddənin reduksiyası digərinin oksidləşməsi ilə müşayiət olunur. Reduksiyaedicinin verdiyi elektronların sayı, oksidləşdiricinin aldığı elektronların sayına bərabər olur. Həmçinin bax Peter W. Atkins: Physikalische Chemie. 3. korrigierte Auflage. Wiley-VCH, Weinheim 2001, ISBN 3-527-30236-0.
Oksidləşmə-reduksiya reaksiyaları

Pearson Studium, 2008, ISBN 978-3-8273-7267-3, S. 176, Belitz, Grosch, Schieberle: Lehrbuch der Lebensmittelchemie. 6. Auflage. Springer, 2007, ISBN 978-3-540-73201-3, S. 593, doi:10.1007/978-3-540-73202-0. Xarici keçidlər Oksidləşmə-reduksiya reaksiyaları (rus.)
VII Kleopatra

VII Kleopatra (təq. 13 yanvar e.ə. 69, İsgəndəriyyə, Ellin Misiri[d] – ən tezi 10 avqust e.ə. 30 və ən geci 12 avqust e.ə. 30, İsgəndəriyyə, Ellin Misiri[d][…]) — Ptolemeylər sülaləsinin sonuncu çariçası, XII Ptolemeyin (Avletin) qızı, XIII Ptolemeyin bacısı və arvadı; onunla müştərək hökmdar (e.ə. 51-ci ildən).
VII Kleopatra

E.ə. 48-ci ildə Suriyaya qovulmuş, Yuli Sezarın köməyi ilə Misirə qayıtmışdı. E.ə. 41-ci ildən sonra Mark Antoninin müttəfiqi və məşuqəsi olmuş (Roma qaydalarına zidd olaraq Kleopatra ilə evlənmişdi), Oktaviana qarşı mübarizədə onu müdafiə etmişdi. Aktsi döyüşündən sonra əvvəlcə Antoni, sonra da VII Kleopatra intihar etmişdilər. Kleopatranın obrazı ədəbiyyatda (V. Şekspir, B. Şou) və incəsənətdə (C. Tyepolo, P. Rubens və b.)
VII Kleopatra

əksini tapmışdır. ABŞ-də VII Kleopatra haqqında tammetrajlı bədii film çəkilmişdir (1965). Azərbaycan səhnəsində Şekspirin "Antoni və Kleopatra" əsəri tamaşaya qoyulmuşdur. Həyatının ilk illəri və hakimiyyətə gəlməsi 7-ci Kleopatra Qədim Misiri ilk öncə özündən kiçik iki qardaşı, daha sonra isə oğlu ilə bərabər demək olar ki, otuz il müddətində idarə etmişdi. O, e.ə. 332-ci ildə böyük İsgəndərin Misiri istilası zamanı general kimi xidmət etmiş, Ptolemeyin banisi olduğu Makedoniyalı hökmdarlardan ibarət sülalənin sonuncu nümayəndəsi olmuşdu.
VII Kleopatra

Savadlı və ağıllı Kleopatra müxtəlif dillərdə danışa bilirdi və müştərək hakimiyyətdə olduğu dövr ərzində əsas hökmdar olmuşdu. Roma hökmdarları Yuli Sezar ve Mark Antoni ilə romantik məhəbbət əlaqələri ve hərbi tərəfdaşlığı, həmçinin qeyri-adi gözəlliyi və cazibə gücü ona tarixdə və məşhur əfsanələrdə sarsılmaz mövqe qazandırmışdır. Kleopatranın həyatı müasir dövrlə uzlaşmadığına görə onun bioqrafiyasını dəqiqliklə bir araya gətirmək çətindir. Onun həyatı haqqında məlum faktların əksəriyyəti yunan-roma alimlərinin, xüsusilə, Plutarxın əsərlərindən öyrənilmişdi. E.ə. 70 yaxud 69-cu illərdə doğulmuş Kleopatra 12-ci Ptolemeyin (Avlet) qızı olmuşdur.
VII Kleopatra

Onun anası hökmdarın arvadı (çox güman ki, onun ögey bacısı) 5-ci Trifaena olduğu güman edilir. E.ə. 91-ci ildə Avletin ölümündən sonra, 18 yaşlı Kleopatra və onun 10 yaşlı qardaşı 13-cü Ptolemey Misir taxtına çıxdı. Sezar və Kleopatra Sezarın Romada güclənmək üçün gəlirlərini təmin etməyə və Avletin borclu olduğu pulları Misirə yenidən ödətməyə ehtiyacı var idi. Sezarın sayca üstün qüvvələri ilə 13-cü Ptolemeyin qüvvələri arasında dörd ay davam edən müharibədən sonra, Romadan dəstək qüvvələri gəldi, Ptolemey İsgəndəriyyəyə qaçmağa məcbur oldu və Nil çayında boğuldu. İsgəndəriyyəyə daxil olaran Sezar, taxtı Kleopatra və kiçik qardaşı 14-cü Ptolemey arasında yenidən bərpa etdi. Sezar Kleopatra ilə bərabər bir müddət Misirdə qaldı və Kleopatra təxminən e.ə.
VII Kleopatra

47-ci ildə Ptolemey Sezar adlı oğlan uşağı dünyaya gətirdi. Güman edilir ki, Ptolemey Sezar Sezarın oğludur. O, Misir xalqı arasında Sezarion yaxud balaca Sezar kimi tanınırdı. Kleopatra e.ə. 46–45-ci illərdə 14-cü Ptolemey və Sezarion ilə bərabər Sezara baş çəkmək üçün Romaya səfər etmişdi. Sezar e.ə.
VII Kleopatra

44-cü ilin mart ayında qətlə yetirildikdən sonra, Kleopatra Misirə geri dönmüşdü. Tezliklə 14-cü Ptolemey vəfat etdi və 3 yaşlı Sezarion 15-ci Ptolemey olaraq anası ilə bərabər Misirin hökmdarı oldu. O vaxtdan etibarən Kleopatra özünü Osirisin bacısı və arvadı, Horusun anası olan ilahə İsida kimi təqdim edirdi. Bu hökmdar və kraliçaların hakimiyyətini möhkəmləndirmək üçün hökmdar ailə üzvlərini ilahiyyat ilə əlaqələndirən qədim Misir ənənəsinə əsaslanırdı. Həmçinin 3-cü Kleopatra da ilahə İsida olduğunu iddia etmişdi, 7-ci Kleopatraya isə "Yeni İsida" kimi istinad edilirdi. Kleopatranın Mark Antonini məftun etməsi Körpə oğlu ilə müştərək hakimiyyəti vasitəsilə Kleopatranın Misir hakimiyyətindəki mövqeyi həmişə olduğundan daha möhkəm idi. Hələ də Nil daşqınları məhsul qıtlığına, infilyasiya və aclığa səbəb olurdu.
VII Kleopatra

Elə bu vaxt Romada Sezarın mütəffiqlərinin ikinci triumviratı (Mark Antoni, Oktavian və Lepid) və Sezarın sui-qəsdçiləri Brut və Kassius arasında münaqişə gedirdi. Hər iki tərəf Misirdən dəstək istədi və bir qədər yubatdıqdan sonra Kleopatra Sezarın Misirdə yerləşdirdiyi dörd Roma legionunu triumvirata dəstək üçün göndərdi. E.ə. 42-ci ildə Filip döyüşündə Brut və Kassiusun qüvvələrini məğlub etdikdən sonra Mark Antoni və Oktavian Romada hakimiyyəti öz aralarında böldülər. Az sonra Mark Antoni Sezarın sui-qəsdinin mürəkkəb nəticəsində oynadığı rolu izah etmək üçün Kleopatranı Kilikiya şəhəri olan Tarsusa çağırdı. Plutarx tərəfindən qeydə alınan rəvayətə görə Kleopatra Tarsusa gözəl bir gəmidə gəlmişdi və İsidanın xalatını geyinmişdi.
VII Kleopatra

Antoni onun gözəlliyinə valeh olmuşdu. O, Kleopatranın kiçik bacısı və rəqibi, həmin vaxt sürgündə olan Arsinoeni aradan qaldırmağa kömək edəcəyinə dair vəd verərək Misiri və Kleopatranın taxt-tacını qoruyacağı barədə razılığa gəldi. Kleopatra Misirə geri döndü, ondan az sonra 3-cü arvadı Fulviya və uşaqlarını Romada qoyan Antoni onun arxasınca Misirə getdi. O, e.ə. 41–40-cı illərin qışını İsgəndəriyyədə keçirdi və bu dövr ərzində o və Kleopatra məşhur "misilsiz qaraciyərlər" adlanan kef məclisini (içki cəmiyyətini) təşkil etdilər. E.ə.
VII Kleopatra

40-cı ildə Antoni Romaya geri döndükdən sonra, Kleopatranın Aleksandr Helios (günəş) və Kleopatra Selena (ay) adlı əkizləri dünyaya gəldi. Taxtın banisi oldu. Hakimiyyət uğrunda mübarizə Fulviya xəstələnib dünyasını dəyişdikdən sonra Antoni Oktavianın ögey bacısı Oktavia ilə diplomatik evlilik quraraq Oktaviana olan sədaqətini sübut etməli oldu. Misir Kleopatranın hakimiyyəti altında daha da inkişaf etmişdi və e.ə. 37-ci ildə Mark Antoni Parfiya krallığına qarşı təxirə salınmış hərbi yürüşünə maliyyə dəstəyi almaq üçün Kleopatra ilə yenidən görüşdü. Bunun müaqbilində isə, o Kipr, Krit, Kirenaika (Liviya) və Erika, həmçinin Suriya və Livanın böyük hissəsi daxil olmaqla şərqi Misir imperiyasını geri verməyə razı oldu.
VII Kleopatra

Onlar yenidən sevgili oldular və e.ə. 36-cı ildə Kleopatra Ptolemey Filadelfos adlı daha bir oğlan uşağı dünyaya gətirdi. Parfiyada biabırçı məğlubiyyətdən sonra, Antoni açıq şəkildə arvadı Oktavianın onunla barışmaq cəhdlərini rədd etdi, əvəzində isə, Misirə və Kleopatraya geri döndü. E.ə. 34-cü ildə "İskəndəriyyə bəxşişləri" kimi bilinən ictimai bayramda Antoni Sezarionu Sezarın oğlu və qanuni varisi elan etdi (övladlığa götürdüyü Oktaviandan fərqli olaraq) və Kleopatradan olan hər üç övladına torpaq bağışladı. Bu hadisə Antoni və Antonin tamamilə Kleopatranın idarəsi altında olduğunu iddia edən qəzəbli Oktavian arasında müharibə propaqandasını başlatdı.
VII Kleopatra

E.ə. 32-ci ilin sonlarında Roma Senatı Antonini təltif edildiyi bütün titullardan məhrum etdi və Oktavian Kleopatraya müharibə elan etdi. Məğlubiyyət və ölüm E.ə. 31-ci il, sentyabrın ikisində Aksi döyüşündə Oktavianın qüvvələri Antoni və Kleopatranın qüvvələrini məğlub etdi. Kleopatranın gəmiləri döyüşü tərk etdi və Misirə qaçdı. Tezliklə Antoni xilas ola bildi ve bir neçə gəmi ilə Kleopatranın ardınca getməyə nail oldu.
VII Kleopatra

İsgəndəriyyə Oktavianın qüvvələrinin hücumu altında olduğu bir vaxtda Antoni Kleopatranın intihar etməsi barədə şayiə eşitdi. O, qılıncın üstünə atıldı və şayiənin yalan olması barədə xəbər gələn kimi dünyasını dəyişdi. E.ə. 30-cu il, avqustun on ikisində Antonini torpağa tapşırdıqdan və zəfər çalmış Oktavian ilə görüşdükdən sonra, Kleopatra iki qadın qulluqçusu ilə bərabər özünü otağa qapadı. Onun intihar üsulu dəqiq məlum deyil, lakin Plutarx və başqa yazıçılar onun ilahi kral hakimiyyətinin rəmzi olan və gürzə kimi bilinən zəhərli ilan vasitəsilə intihar etməsi ehtimalını irəli sürmüşdülər. Onun vəsiyyətinə əsasən Kleopatranın cəsədi Antonin cəsədinin yanında dəfn edilmişdi.
VII Kleopatra

Maraqlı fakt Kleopatra xarici gözəlliyə kifayət qədər diqqət yetirir və öz sağlamlığını unutmurdu. Bədənə meyvələrin necə vacib olduğunu bilərək, o, öz baş magistri Amun Karimi yanına çağırmış və cavanlaşdırıcı xüsusiyyətlərə malik olan və ona tonus verən meyvələrdən ibarət eliksir hazırlamaq göstərişini vermişdir. Amun Karim çox fikirləşdi, sonra ən zərif meyvələri toplamış, onların şirəsini qarışdırmış və Kleopatraya təqdim etmişdir. Şahzadə dadın incəliyindən, onun heyrətamiz gücündən heyrətə gəlmiş, buna görə də magistri mükafatlandırmışdır. O vaxtdan şahzadə Kleopatra hal-hazırda multi-vitaminlər adlanan yalnız bu şirəyə üstünlük verirdi.
Ateizm

Ateizm — fövqəltəbii varlıq və fenomenlərin varlığına dair iddiaların rəddi. Daha az bir konsepsiyada ateizm hər hansı ilahi bir varlıq olduğuna dair inancın rəddidir. Daha da dar bir mənada, ateizm fövqəltəbii yaradıcı fiqurlarının varlığına dair rəddir. Ateizm ən ümumi şəkildə ən azı bir tanrının mövcudluğuna inam olan teizmlə ziddiyyət təşkil edir.Etimoloji kökə əsasən ateizm qədim yunan sözü olub — "ἄθεος" (ateos) mənası "tanrı yoxdur" deməkdir. Qədim dövrdə daha iri cəmiyyət tərəfindən ibadət edilən tanrılara inanmayan və ya onlara ibadət etməktən imtina edənlər üçün alçaldıcı söz kimi istifadə edilirdi.
Ateizm

Ateizm termini ortodoks dindarlar tərəfindən dini inanclarını bölüşməyənlərin kateqoriyalaşdırılmasında istifadə edilirdi. Ateizm termini aktual şəkildə 16-cı əsrdə meydana çıxdı. Bununla bərabər, azad düşüncənin yayılması, skeptisist sorğulama və dini tənqidin artması ilə ateizm termininin tətbiq nöqtəsi daralmağa başladı. Ateist terminindən istifadə edərək özlərini təyin edən ilk şəxslər 18-ci əsrdə maarifçilik dövründə yaşayırdılar. Fransız İnqilabı "Bənzəri görünməmiş ateizm" ilə insan ağlının üstünlüyünü müdafiə edən tarixin ilk böyük siyasi hərəkatına şahid oldu.Ateist arqumentlər fəlsəfi yanaşmadan sosial və tarixi yanaşmalara qədər uzanır.
Ateizm

İlahi varlıqlara inanmamaq üçün empirik sübutların olmaması, şər problemi, ziddiyyətli dini mətnlər, saxtalaşdırıla bilən anlayışların rədd edilməsi, inancsızlıq arqumentləri irəli sürülür. Bəzi ateistlərin sekulyar fəlsəfəni mənimsəməsinə baxmayaraq, bütün ateistlərin riayət etdiyi bir ideologiya və ya davranış dəsti yoxdur. Ateizm teizmdən daha həssas bir mövqedədir, buna görə tanrının mövcud olmaması iddiasının sübut olunması ateistlər üzərinə şamil edilmir, lakin teizmin məntiqliliyini təmin etmək üçün teistlər tanrının mövcudluğunu sübut etməlidir.Ateizm konsepsiyaları fərqlilik göstərdiyindən, ateistlərin mövcud sayının dəqiq qiymətləndirilməsi çətindir. Win-Gallup Beynəlxalq tədqiqatlarına görə, 2012-ci ilin əvvəlində keçirilən sorğuda respondentlərin 13 %-i "etiqadlı ateist" idi. Bu göstərici 2015-ci ildə 11 %, 2017-ci ildə isə 9 % idi.
Ateizm

Bununla yanaşı, digər tədqiqatçılar WIN/Gallup göstəriciləri ilə ehtiyatlı olmağı məsləhət görmüşlər. Çünki onilliklər ərzində eyni müşahidədən istifadə edən və daha böyük nümunə ölçüsünə malik olan digər tədqiqatlar ardıcıl olaraq aşağı göstəricilərə çatmışdır. Britan Yayım Korporasiyası (BBC) tərəfindən 2004-cü ildə aparılan araşdırmada ateistlərin dünya əhalisinin 8 %-ni təşkil etdiyi qeyd edildi. Digər köhnə təxminlər ateistlərin dünya əhalisinin 2 %-ni, dinsizlərin isə 12 %-ni təşkil etdiyini göstərmişdi. Bu sorğulara görə, Avropa və Şərqi Asiya ən yüksək ateizm göstəricisi olan bölgələrdir.
Ateizm

2015-ci ildə Çin əhalisinin 61 %-nin ateist olduğu müəyyən edilmişdi. Avropa İttifaqında keçirilən 2010-cu il Avrobarometr sorğusuna əsasən, AB əhalisinin 20 %-i "hər hansı bir ruh, tanrı və ya "həyat gücünə" inanmır. Təyini və növləri Ateizmi necə ən yaxşı şəkildə təyin və təsnifləndirmək üzərində fikir ayrılıqları mövcudur; hansı fövqəltəbii qüvvənin tanrı hesab edilməsi, öz-özlüyündə ixtiyari düşüncədirmi, yoxsa fəlsəfi mövqemi, ya da birinin olmaması, şüurlu imtinamı tələb etməsi, yoxsa açıq-aydın imtinamı tələb etməsi kimi mövzularda rəqabət aparılır. Ateizm aqnostisizmlə uzlaşma xüsusiyyətinə görə eyni qəbul edilir, həmçinin bir-biri ilə ziddiyyət təşkil etdiyi qeyd olunur. Müxtəlif kateqoriyalar ateizmin müxtəlif formalarını ayırd etmək üçün istifadə edilir.
Ateizm

Ateizmin təyin edilməsi ilə əlaqədar qeyri-müəyyənliklərin bir qismi, "tanrı" və "ilah" kəlmələrinin tərifi ilə bağlı yaşanan çətinliklərlə əlaqədardır. Tanrı və ilah anlayışlarının çoxluğu ateizmin tətbiqi ilə bağlı fərqli düşüncələrə gətirib çıxarır. Roma papası xristianları ilahiləşdirilmiş bütlərə ibadət etmədiklərinə görə ateist olaraq günahlandırırdı. Teizmin hər hansı bir ilahi inancı əhatə etdiyi kimi başa düşülməsi ilə, tədricən bu aspekt xoşagəlməz hala düşdü.İnkar edilən fenomenlərin diapozonuna gəldikdə isə, ateizm hər bir ilahi varlığın, spiritual, fövqəltəbii ya da transsendental anlayışların, buddizm, hinduizm, caynizm və daosizm kimi bir çoxuna qarşı çıxa bilər. Örtülü və açıq Ateizmin tərifi bir insanın ateist kimi qəbul edilməsi üçün ilahi varlıqların anlayışına yanaşma dərəcəsinə görə dəyişir.
Ateizm

Ateizm bəzən hər hansı bir ilahi varlığın mövcud olduğuna dair sadə inamın olmaması ilə müəyyən edilmişdir. Bu geniş tərifə yeni doğulmuş və teokratik fikirlərə məruz qalmayan insanlar daxil edilir. Pol Anri Holbax deyirdi: "Hər uşaq ateist olaraq doğulur: onların tanrı haqqında fikirləri yoxdur." Eyni şəkildə, Corc Smit (1979) bu fikri irəli sürür: "Teizm ilə tanış olmayan adam, bir tanrıya inanmadığı üçün ateistdir. Bu kateqoriyaya, bu məsələləri başa düşmək üçün konseptual qabiliyyəti olan, lakin bu məsələlərdən hələ xəbərsiz olan uşaqlar da daxildir.
Ateizm

Bu uşağın tanrıya inanmaması onun ateist olması deməkdir." Örtülü ateizm "şüurlu şəkildə rədd edilmədən teist inancının olmaması" və açıq ateizm isə inancın şüurlu şəkildə rədd edilməsidir. Ernest Naqel Smitin ateizm təriflərinin ziddiyətli olduğunu hesab edir və göstərir ki, sadəcə açıq ateizm "doğru ateizm"dir və örtülü ateizm yanlız "teizmin yoxluğudur". Qraham Oppi bir tanrının nə olduğunu başa düşmək imkanından məhrum olanları günahsızlar olaraq təsnif edir. Oppiyə görə, bu təsnifə bir aylıq körpələr, ağır beyin travması olan insanlar və ya ağırlaşmış demansiya xəstələri daxildir.
Ateizm

Pozitiv və neqativ Antoni Fliu və Maykl Martin kimi filosoflar pozitiv (güclü) ateizm ilə neqativ (zəif) ateizmin bir-biri ilə ziddiyət təşkil etdiyini hesab edirlər. Pozitiv ateizm açıq şəkildə təsdiq edir ki, heç bir tanrı mövcud deyil. Neqativ ateizm isə daha çox qeyri-teizmin digər bütün formalarına daxildir. Bu təsnifata əsasən, kim bir teist deyilsə, ya neqativ ateist, ya da pozitiv ateistdir. Neqativ və pozitiv terminlərinin köhnə mənşəyə aid olmasına və fəlsəfi ədəbiyyatda və katolik apologetikasında istifadə edilməsinə baxmayaraq, güclü və zəif terminləri nisbətən yenidir.
Ateizm

Ateizmin bu demarkasiyası əsasında, ən çox aqnostiklər neqativ ateist hesab olunur. Misal olaraq, Martinin aqnostisizmin neqativ ateizmə yol açdığını iddia etməsinə baxmayaraq, bir çox aqnostik, öz əqidəsini ateizmdən fərqli görür. Onlar ateizmi teizmdən ya da eyni inanc bərabərliyi tələb edilməsindən daha haqlı olmadığını hesab edə bilərlər. Biliyin etibarsızlığı iddiası və ya tanrıların varlığına qarşı çıxmaq bəzən ateizmin bir inanc sıçrayışı tələb etməsinin göstəricisidir. Bu arqumentlərə qarşı ümumi ateist cavablara bunlar daxildir; isbatlanmamış dini təkliflər digər isbatsız təkliflər qədər etibarsız olmağa layiqdir və bir tanrının varlığının isbat edilə bilməməsi bir və ya digər imkanlı ehtimalın bərabərliyi demək deyildir.
Ateizm

Şotlandıyalı filosof Con Smart hətta müdafiə edir ki, "bəzən bir ateist özünü hətta ehtirasla, fəlsəfi spektizmin əsasında bizə riyaziyyat və formal məntiqin həqiqətləri xaricində, hər şeyi bilə bilərik deməyi qadağan edən, məntiqsiz bir aqnostiq olaraq təsvir edə bilər." Nəticədə, Riçard Dokinz kimi bəzi ateist müəlliflər teist, ateist və aqnostik mövqelərini teistik yəqinlik spektrumuna görə fərqləndirməyi təklif edir, hansı ki, hər birinin "tanrının varlığının" şərhi fərqli şəkildədir. Təyini mümkünsüz ya da qeyri-məhdud olaraq XVIII əsrin əvvəllərində qərb dünyasında tanrının varlığı belə qəbul edildi və hətta həqiqi ateizmin mümkünatı da sorğulandı ki, buna innatizm deyilirdi, hansı ki, insanların doğuşdan tanrı inancına sahib olduğunu və ateizmin sadəcə bu inancı sonradan inkar etdiyini qəbul edən bir düşüncə mövqeyidir. Həmçinin ateistlərin tanrıya böhran vaxtı olan "ölüm döşəyi çevrilməsi" müddətində inandıqlarını iddia edən düşüncə mövqeyi də vardır və "səngərdə ateist olmaz" şəklində də adlandırılır. Bununla birlikdə bu görüşün əksinə bir çox misallar gətirilir, onlardan biri hərfi mənası ilə "səngərdəki ateist" şəklindədir.Bəzi ateistlər "ateizm" termininin ehtiyaclılığı üzərində şübhəlidirlər.
Ateizm

Sem Heyrisin özünün yazdığı Xristian ümmətinə məktub kitabında deyirdi. Praqmatik ateizm Praqmatik ateizm dini inancları, tanrı və ya tanrılara olan inancı rədd etməyi lazım bilən bir görüşdür. Bu görüşə əsasən, bu cür fenomenlər praqmatik həyat üçün lazımsızdır. Bu düşüncə növü apateizm və praktiki ateizmlə əlaqəlidir. Arqumentlər Epistemoloji arqumentlər Ateistlər, həmçinin, tanrının varlığının bilinəməyəcəyini və ya varlığının isbatlanamayacağını müdafiə edirlər.
Ateizm

İkinciyə müxtəlif formalar alan aqnostisizm deyilir. İmmanent fəlsəfəsində ilahilik insan zehni də daxil olmaqla dünyanın özündən ayrılmazdır və hər bir insanın şüuru subyektə kilidlidir. Aqnostisizmin bu formasına görə, perspektivdə bu cür məhdudiyyət tanrıya olan inancdan onun mövcudluğunun iddialarına hər hansı bir obyektiv nəticə çıxarmanın qarşısını alır. Kantın rasionalistik aqnostisizmi və maarifçilik yalnız insan rasionallığı əsasındakı bilgiləri qəbul edir; bu növ ateizmə görə, tanrılar prinsipal olaraq müəyyən edilə bilən olmadıqlarına görə onların mövcudluqları bilinə bilməz. Yumun fikirlərinə əsaslanan skeptisizm hər şey haqqında əminliyin mümkün olmadığını iddia edir və buna görə də bir tanrının mövcud olub-olmadığı bilinə bilməz.
Ateizm

Yum hesab edir ki, bu cür müşahidə edilə bilməyən metafizik anlayışlar "səfehlik və illüziya" olaraq rədd edilməlidir.İqnostisizm də daxil olmaqla ontoloji və epistemoloji olaraq təsnif edilən ateizmin arqumentlərinə görə, "tanrı" kimi əsas terminlər və "tanrı hər şeyə qadirdir" kimi ifadələr mənasız və ya aydın deyil. Teoloji qeyri-koqnitvizm "tanrı mövcuddur" ifadəsinin bir müddəa olmadığını, ancaq cəfəngiyat və ya idrak baxımından mənasız olduğunu söyləyir. Bu cür düşünən şəxslərin hansılarının ateist, hansılarının aqnostik olaraq təsnif edilməsi müzakirə edilmişdir. Alfred Ayer və Teoder Drenq hər iki kateqoriyani inkar edib, "Tanrı mövcuddur" ifadəsinin ateist və aqnostiklər tərəfindən müddəa olaraq qəbul edildiyini hesab edirlər: bunun əvəzinə qeyri-koqnitvizmi öz kateqoriyasına yerləşdirirlər.. Metafizik arqumentlər Filosof Zofia Zdibika yazır: "Metafizik ateizm … metafizik monizmə (gerçəkliyin homogenliyinə) əsaslanan bütün doktrinaları özündə cəmləşdirir. Metafizik ateizm bunlardan biridir : a) mütləq — Tanrı varlığının materialist monizmlə əlaqəli açıq şəkildə inkar edilməsi (həm materialist cərəyanlar, həm qədim, həm də müasir dövrdə); b) nisbi — bütün fəlsəfələrdə tanrının örtülü olaraq inkar edilməsi, mütləqin varlığını qəbul edərkən, mütləq olanın tanrıya uyğun atributlardan heç birinə sahib olmadığını düşünmək: transsendens, fərdi obraz və ya vəhdət.
Ateizm

Nisbi ateizm idealist monizmlə əlaqələndirilir (panteizm, pananteizm, deizm)." Məntiqi arqumentlər Bəzi ateistlər hesab edir ki, xristianlıqdaki tanrı kimi müxtəlif tanrı anlayışları məntiqi ziddiyət təşkil edən keyfiyyətlərə sahibdir. Bu cür ateistlər tanrının varlığına qarşı onun mükəmməllik, yaradıcılıq statusu, dəyişməzlik, hər şeyi bilmə, hər şeyə qadir olma, hər yerdə birdən ola bilmə, üstünlük, transsendenslik, yeganəlik, qeyri-fizikilik, ədalətlilik və mərhəmətlilik kimi bəzi xüsusiyyətləri arasındaki təzadları irəli sürən deduktiv arqumentlər təqdim edirlər.Teodisik ateistlər hesab edir ki, yaşadıqları dünya ilahiyətçilər tərəfindən tanrı və ya tanrılara istinad edilən keyfiyyətlərlə uzlaşa bilməz. Onlar iddia edir ki, hər şeyi bilən, sonsuz güclü və hər şeyə qadir bir tanrı, şər və izdirabın olduğu və ilahi sevginin bir çox insandan gizlədildiyi bu dünya ilə uyğun deyil. Bənzər bir arqument Buddizmin banisi Siddharta Qautamaya aid edilir.
Ateizm

Dinə qarşı reduksionist yanaşmalar Filosof Lüdviq Feyerbax və psixoanalist Ziqmund Freyd hesab edir ki, tanrı və digər dini inanclar insan uydurmaları olub müxtəlif psixoloji və emosional istəkləri və ya ehtiyacları qarşılamaq üçün yaradılmışdır. Bu, həmçinin, bir çox Buddistin də görüşüdür. Feyerbaxın çalışmalarından təsirlənən Karl Marks və Fridrix Engels hesab edirlər ki, din və tanrı inancı hakimiyyətdəkilər tərəfindən fəhlə sinfini əzmək üçün istifadə olunan ictimai funksiyalardır. Mixail Bakuninin fikrincə, "Tanrı ideyası insanın məntiqi mühakiməsindən və ədalətliliyindən imtinanı nəzərdə tutur; insan azadlığının ən qətiyyətli inkarıdır və istər nəzəriyyədə, istərsə də praktikada mütləq olaraq bəşəriyyətin əsarəti ilə sonlanır." O, Volterin məşhur "tanrı mövcud olmasaydı, onu yaratmaq lazım gələrdi" aforizminə "əgər həqiqətən tanrı varsa, onu məhv etməliyik", şəklində cavab verir.
Ateizm

Artıq dövrümüzdə belə bəzi ateistlər tərəfindən "Yeni ateizm" adı altında bir hərəkat yaradıldı. "Yeni Ateizm" hərəkatının məqsədi xurafat, din və irrasionalizm kimi fikirlərin, xüsusilə dövlətdə, təhsildə, siyasətdə təsirinin hiss olunduğu hər dövrdə onlarla mübarizə aparmaq, tənqid etmək, yalanlarını ifşa etməkdən irəli gəlir. "Yeni Ateizm" termini ilk dəfə 2006-cı ildə Wired jurnalında dərc olunan məqaləsində Gary Wolf tərəfindən istifadə edilmişdir. Ateizm, din və spirituallıq Ateizm Hinduizm, Caynizm, Buddizm, Sinteizm, Raelizm kimi dini və spiritual inanc sistemləri, Vikka kimi neopaqanik cərəyanlarda qəbul edilmişdir. Hinduizmdəki Astika məktəbi ateizmi moşka üçün etibarlı bir yol sayır, ancaq çətinlik var ki, ateist öz səyahətində ilahidən kömək gözləyə bilməz.
Ateizm

Caynizm kainatın əbədi olduğunu və yaradıcı bir tanrıya ehtiyacı olmadığını düşünür, halbuki, onlar zamanın və məkanın sərhədlərini aşan və İndradan daha güclü olan Tirtankaralara ibadət edirlər. Sekulyar buddizim tanrı inancını təbliğ etmir. Erkən buddizim ateistik idi, çünki Quatama Buddanın yolunda tanrıdan bəhs edilmir. Buddizmin sonraki konsepsiyalarında Budda tanrı hesab edilir. Ateizm və neqativ teologiya Apofatik teologiya çox vaxt ateizmin və ya aqnostisizmin bir təzahürü kimi qiymətləndirilir, çünki tanrının mövcud olduğunu tam olaraq bilinə bilməyəcəyini düşünür.
Ateizm

"Lakin müqayisə çətindir, ateizm tanrının varlığını inkar edilə biləcək bir predikat olaraq hesab edir (tanrı mövcud deyil), halbuki, neqativ teologiya tanrının perdikatlarının inkarıdır." "Tanrı və ya ilahi olan" "o nə olandır" ilə əlaqəli keyfiyyətləri göstərmədən neqativ teologiyada pozitiv teologiyanın ilkin şərti olaraq teizmi ateizmdən ayırır. "Neqativ teologiya pozitiv teologiyanın düşməni deyil, onun tamamlayıcısıdır." Ateistik fəlsəfələr Aksioloji və ya konstruktiv ateizm tanrının mövcudluğunu insanlıq kimi "daha ali mütləq" lehinə inkar edir. Ateizmin bu forması insanlığı etika və dəyərlərin mənbəsi hesab edir və fərdin əxlaqi problemlərini tanrıya baş vurmadan həll edilə biləcəyinə imkan yaradır.
Ateizm

Marks və Freyd bu arqumenti sərhədsiz xoşbəxtlik, tam inkişaf və azadlıq ideyalarını çatdırmaq üçün istifadə etmişdilər. Ateizmin ən çox yayılmış tənqidlərindən biri odur ki, tanrının inkarı ya əxlaqi realtvizmə yol açır və insanı əxlaqi və ya etik əsasdan kənar tutur, və ya onun həyatını mənasız edir və səfilləşdirir. Blez Paskal bu görüşü özünün düşüncələr (Pensées) əsərində yazmışdır.Fransız filosofu Jan-Pol Sartr özünü "ateistik ekzistensializm"in nümayəndəsi kimi tanıtmışdı, onu "insanın.. özünü tapması və heç bir şeyin, hətta tanrının varlığının keçərli bir sübutunun belə, onu özündən xilas etməyəcəyini anlaması lazımdır" fikrini qurmaq tanrının varlığını inkar etməkdən daha çox narahat edirdi. Sartr deyir ki, onun ateizminin nəticəsi o idi ki, "əgər tanrı mövcud deyilsə, mövcudlğu mahiyyətindən əvvəl gələn heç olmasa bir varlıq mövcuddur, hər hansı bir konsept tərəfindən təyin edilənə qədər mövcud olan bir varlıq və … o varlıq insandır." Bu ateizmin praktik nəticəsini məna olaraq Sartr belə təsvir edir; insan davranışını idarə etmək üçün qurulmuş a priori qanunlar və mütləq dəyərlər yoxdur və bu, insanları bunları yaratmağa "məhkum edir" və "insan" etdiyi hər şeydən tamamilə cavabdedir.
Ateizm

Din və əxlaq Dünyagörüşü və sosial davranışlarla əlaqəsi Sosioloq Fil Zakerman sekulyarlıq və qeyri-inanc mövzusundakı əvvəlki sosial-elmi araşdırmalarını təhlil edərək cəmiyyətin rifahının dinsizliklə müsbət şəkildə əlaqəli olduğu nəticəsini çıxartdı. O, təsbit etdi ki, kasıb və az inkişaf etmiş ölkələrdə (xüsusilə Afrika və Cənubi Amerikada) zəngin sənayeləşmiş demokratiyalara nisbətən ateizmin və sekulyarlığın konsentrasiyası daha azdır. ABŞ-də xüsusi olaraq ateizmə aid təsbitləri bu idi ki, ABŞ-dakı dindar insanlarla müqayisədə "ateistlər və sekulyar insanlar" daha az millətçi, qərəzli, antisemitik, irqçi, dogmatik, etnosentrik, qapalı fikirli və avtoritardırlar və həmçinin, ABŞ-də ateistlərin sayının faiz olaraq ən çox olduğu ştatlarda cinayət səviyyəsi orta göstəricidən aşağıdır. Ən dindar ştatlarda isə cinayət səviyyəsi orta göstəricidən yuxarıdır. Özlərini ateist olaraq hesab edən insanlar çox vaxt dinsiz olduqlarını qəbul edirlər, lakin əsas dinlərdəki bəzi məzhəblər şəxsləşdirilmiş yaradıcı tanrı varlığını rədd edirlər.
Ateizm

Son illərdə müəyyən dini məzhəblər açıq şəkildə ateist ardıcılları topladılar, məsələn, ateistik və ya humanistik iudizm və xristian ateizmi.Pozitiv ateizmin ən ciddi anlayışı hər hansı bir tanrıya inamsızlığın xaricində hər hansı spesifik bir inanca yol vermir; ateistlər hər hansı bir sayda spiritual inanca sahib ola bilərlər. Bu səbəblə, ateistlər əxlaq kodeksinin bütün insanlara ardıcıl olaraq tətbiq edilməsini vacib sayan humanizmin əxlaqi universalizmindən başlayan, əxlaqın mənasız olduğunu düşünən əxlaqi nihilizmə qədər genişlənən müxtəlif etik inanclara sahib ola bilərlər. Ateizm Hinduizm, Caynizm və Buddizmin bəzi növləri içərisində etibarlı fəlsəfi mövqe olaraq qəbul edilir.Slavoy Jijek, Alan de Botton, Aleksand Bard və Jan Söderkvist kimi filosoflar müdafiə edirlər ki, ateistlər dini teizmə qarşı dirəniş aktı kimi görməlidirlər; dinin teistlərə qarşı qanunsuz monopoliya kimi baxmasına yol verilməməlidir. İlahi əmr və etika Platonun Eutifro dilemmasına görə, tanrıların yanlışdan doğrunu ayırd etməsindəki rolu ya lazımsız, ya da ixtiyaridir. Əxlaqın tanrıdan qaynaqlandığını və müdrik bir yaradıcı olmadan mövcud ola bilməyəcəyi arqumenti, fəlsəfi olmasa da siyasi disskusiyanın daimi mövzusudur.
Ateizm

"Cinayətkarlıq yanlışdır" kimi əxlaqi qanunlar ilahi qanun kimi anlaşılır və ilahi qanunverici və hakim tələb edir. Lakin bir çox ateist hesab edir ki, əxlaqı leqalistik şəkildə gözdən keçirmək səhv analogiyadır və qanunların qanunvericidən asılı olmadığı kimi, əxlaq da qanunvericidən asılı deyildir. Fridrix Nitsşe teistik inancdan asılı olmayan əxlaqa inanırdı və qeyd edirdi ki, tanrıya söykənən əxlaq "tanrı doğru isə doğrudur — o tanrı inamı ilə dayanır və ya çökür. "Prinsip və qanunların tanrı tərəfindən verilməsini tələb etməyən normativ etik sistemlər mövcuddur. Onlardan bəziləri: ləyaqət etikası, sosial kontrakt, Kant etikası, utilitarizm və obyektizm.
Ateizm

Sem Heyris əxlaqi reseptin (etik qaydalar qəbulu) yalnız fəlsəfə tərəfindən araşdırılmalı olan bir mövzu olmadığını, bizim mənalı bir əxlaq elmini tətbiq edə biləcəyimiz ideyasını irəli sürür. Bunun kimi istənilən elmi sistemlər naturalistik xətalarda yer alan tənqidlərə cavab verməlidir.Suzan Neiman və Culian Baqqini kimi filosoflara görə, yalnız ilahi mandata görə etik davranış həqiqi etik davranış deyil, sadəcə kor itaətdir. Baqqini ateizmin etika üçün üstün bir əsas olduğunu iddia edir, o, qeyd edir ki, dini imperativlərdən kənar bir əxlaqi əsas, imperativlərin öz əxlaqını qiymətləndirmək üçün lazımdır, məsələn, "oğurlamaq" qeyri-əxlaqidir, bunu din söyləsə belə və buradan belə çıxır ki, ateistlərin bu cür qiymətləndirmələrə daha meyilli olmalarının üstünlüyü vardır. Müasir İngilis siyasi filosofu Martin Koen dini göstərişlərin sosial və siyasi ənənələrə necə əməl etdiyinin sübutu olaraq, bibliyadaki mövcud işgəncə və köləliyin tarixi misallarını gətirir, ancaq eyni zamanda qeyd edir ki, eyni tendensiya ehtimal ki, sakin və obyektiv filosoflar üçün də doğru görünsün. Koen bu arqumentini Siyasi Fəlsəfə — Platondan Maoya adlı əsərində daha ətraflı şəkildə genişləndirir; o, hesab edir ki, sekulyar cəmiyyətə dəyişikliklərə baxmayaraq, 7-ci əsrin əvvələrindən etibarən Quran sosial kodların saxlanılmasında rol oynadı.
Ateizm

Dinin tənqidi Bəzi görkəmli ateistlər — ən son Kristofer Hitçens, Daniel Dennet, Sem Heyris və Riçard Dokinz və Bertran Rassel, Robert İnqersol və Volter kimi mütəfəkkirlər və romançı Joze Saramaqo dini əməllər və doktrinaların zərərli tərəflərini əsas gətirərək dinləri tənqid edirlər. 19-cu əsr Alman siyasi nəzəriyyəçisi və sosioloq Karl Marks dini belə adlandırırdı; "məzlum məxluqun ah çəkməsidir, qəlbsiz bir dünyanın qəlbidir və ruhsuz vəziyyətlərin ruhudur. O, xalqın tiryəkidir." Sonra dəvam edir; "xalqın həqiqətən xoşbəxt ola bilməsi üçün saxta xoşbəxtlik olan dinin məhv edilməsi lazımlıdır. Onları içində olduqları vəziyyətləri ilə əlaqəli illüziyalarından imtinaya çağırmaq, onları illüziya tələb edən şərtlərdən imtinaya çağırmaqdlır."
Ateizm

Lenin yazırdı ki, "hər dini ideya və hər tanrı ideyası ifadə olunmaz əclaflıqdır… ən təhlükəli növündən, ən iyrənc növündən olan "yoluxma"dır. Milyonlarla günah, çirkli işlər, zorakılıq aktları və infeksiyalı xəstəliklər… ən ağıllı ideoloji geyimlərlə bəzədilmiş Tanrının incə, mənəvi ideyasından daha az təhlükəlidir…"Sem Heyris qərb dininin ilahi hakimiyyətə olan bağlılığını onun özünü avtoritarizmə və doqmatizmə borc verməsi şəklində tənqid edir. Dini fundamentalizm və xarici din və avtoritarizm, dogmatizm və qərəzlilik arasında korrelyasiya vardır. Səlib yürüşləri, inkvizisiya, cadugərlərin məhkəməsi və terrorist hücumları kimi dinin təhlükələrini nümayiş etdirmək üçün irəli sürülən tarixi hadisələr ilə birlikdə bu arqumentlər dinə etiqadın faydalı təsirləri iddialarına cavab olaraq istifadə edilmişdir. Bu arqumentlərə cavab olaraq inanclılar SSRİ kimi ateizmi müdafiə edən bəzi rejimlərin də kütləvi qətliamlardan təqsirkar olduqlarını irəli sürürlər.
Ateizm

Bu iddialara cavab olaraq Sem Heyris və Riçard Dokinz kimi ateistlər deyir ki, Stalinin vəhşiliklərinə ateizm deyil, doqma marksizm zəmin yaratmışdı. Stalin və Mao ateist olduqları halda, öz əməllərini ateizm adına etməmişdilər. Etimologiyası Erkən qədim yunan dilində átheos (ἄθεος, ἀ-inkar prefiksi + θεός "tanrı") "tanrısız" mənasına gəlirdi. Bu termin əvvəllər qınaq olaraq istifadə olunurdu və təxminən "tanrısız" və "günahkar" mənalarına gəlirdi. E.ə V əsrdə bu söz "tanrılarla münasibətləri kəsmək" və ya "tanrıları inkar etmək" mənasında daha qəsidli və aktiv tanrısızlığı göstərməyə başladı.
Ateizm

Daha sonra ἀσεβής (asebes) termini ortaya çıxdı və hansı ki, digər tanrılara inansalar belə, yerli tanrıları hörmətsiz şəkildə inkar edən insanları ifadə edirdi. Klassik mətnlərin müasir tərcümələri bəzən "átheos" sözünü "ateistik" kimi göstərir. Abstrakt isim olan "atheotes" (ateizm) termini də istifadə olunurdu. Siseron yunanca sözü Latın dilinə "átheos" olaraq transliterasiya etdi. Ortaya çıxdı ki, bu termin erkən xristianlar və hellenistlər arasındaki debatlarda istifadə olunurdu, hansı ki, hər iki tərəf bunu bir-birilərinə qarşı təhqiramiz söz mənasında işlədirdi.Karen Armstronq yazır ki, "XVI-XVII əsrlərdə "ateist" sözü hələ sadəcə polemikanın mövzuzu olaraq qalırdı… Bu termin təhqir hesab olunurdu.
Ateizm

Heç kim arzulamazdı ki, özünü ateist olaraq adlandırsın." Ateizm ilk dəfə 18-ci əsrin sonlarında Avropaya məxsusi bir inancı təyin etmək üçün istifadə edildi, xüsusi ilə monoteistik İbrahimi tanrıya inamsızlığı ifadə edilirdi. 20-ci əsrdə terminin mənasının genişlənməsində və bütün növ tanrılara inamsızlığın mənasını qazanmasında qloballaşma mühüm rol oynadı. Qərb cəmiyyətində ateizm sadəcə "tanrıya inamsızlığ"ı ifadə etmək üçün istifadə edilir. Ateizm termininin ən erkən istifadəsi XVI əsrin Fransasında rastlanılsa da, müasir dövrümüzdə ateistik olaraq hesab edilən ideyalar Vedik dövründən və klassik antik dövrdən qeydə alınmışdır.
Ateizm

Erkən hind dinləri Ateistik məktəblər erkən hind düşüncəsində rastlanılır və və tarixi Vedik dini zamanından mövcuddur. Hind fəlsəfəsinin altı ortodoks məktəbi arasında ən qədim fəlsəfi düşüncə məktəbi olan Sankhya tanrıyı qəbul etmir və həmçinin erkən Mimamsa da tanrı anlayışını rədd edir. Eramızdan əvvəl 6-cı əsrdə Hindistanda meydana gələn əsaslı materialist və anti-teistik fəlsəfi Karvaka (və ya Lokayata) məktəbi, ehtimal ki, Hindistanda ən açıq şəkildə ateist fəlsəfə məktəbidir, o, Yunanıstandaki Kirena məktəbinin oxşarıdır. Hind fəlsəfəsinin bu qolu Vedaların avtoritetini imtina etdiyinə görə heterodoks olaraq təsnif edilir və buna görə də Hinduizmin altı ortodoks məktəbinin bir hissəsi hesab edilmir, lakin Hinduizmdəki materialist hərəkatın dəlili olaraq diqqətəlayiqdir.Çaterji və Datta izah edirlər ki, Çarvaka fəlsəfəsini anlayışımız tam deyil, əsasən digər məktəblər tərəfindən onların fikirlərinin tənqidinə əsaslanır: Baxmayaraq ki, Hindistanda bir və ya digər şəkildə materializm həmişə mövcud olmuşdur və ara-sıra istinadlara Vedalarda, Buddist ədəbiyyatında, dastanlarda, eləcə də sonrakı fəlsəfi əsərlərdə rast gəlinir, biz materializmlə əlaqəli nə hər hansı sistematik əsər, nə də digər fəlsəfi məktəblərin sahib olduğu kimi mütəşəkkil dəvamçılar məktəbi tapa bilmirik. Ancaq başqa məktəblərin demək olar ki, bütün əsərləri materializm dünyagörüşünü təkzib edici xarakter daşıyır.
Ateizm

Bizim Hind materializmi haqqında biliklərimiz əsasən bunlara əsaslanır. Ateistik olaraq qəbul edilən digər hind fəlsəfələrinə Klassik Sankhya və Purva Mimansa daxildir. Şəxsləşdirilmiş yaradıcı tanrının rədd edilməsi Caynizm və Buddizmdə də rast gəlinir. Klassik antik dövr Qərb ateizminin kökləri Yunan fəlsəfəsinin Sokrataqədərki dövründə mövcuddur, lakin müasir mənadaki ateizm qədim Yunanıstanda mövcud deyildi, və ya son dərəcə nadir idi. Demokrit kimi Sokrataqədərki atomistlər dünyanı sırf materialist şəkildə izah etməyə çalışırdılar və dini təbiət hadisələrinə insanın reaksiyası kimi şərh edirdilər, lakin tanrının varlığını açıq şəkildə inkar etmirdilər. Lionlu İrineyin "ateist" adlandırdığı Anaksaqor göy cisimlərinin ilahiliyinin inkarına təşəbbüsünün təsdiqi olan "günəş közərmə daşının bir növüdür" sitatına görə imansızlıqla günahlandırılmışdı.
Ateizm

Eramızdan əvvəl V əsrin sonlarında yunanıstanlı lirik şair Meloslu Diaqor Elevsin misteriyalarını lağa qoyduqdan sonra Afinada "tanrısız insan" (ἄθεος) olması ittihamı ilə ölüm cəzasına məhkum edilmişdi, ancaq cəzadan xilas olmaq üçün şəhərdən qaçmışdı. Daha sonra yazıçılar Diaqoru "ilk ateist" olaraq qeyd adlandırdılar, lakin, o, sözün müasir mənasında ateist deyildi.Həm Kritius və həm Evripid aid olduğu düşünülən itirilmiş satira pyesi olan Sizifdən bir fraqmentdə ağıllı bir insanın insanları əxlaqi şəkildə davranmağa vadar etmək üçün "tanrı qorxusu"nu uydurduğunu iddia edir. Ancaq bu ifadə, əslində, tanrıların mövcud olmadıqlarını deyil, güclərinin fırıldaq olduğunu ifadə edirdi. Ateistik bəyanatlar, həmçinin, filosof Prodikusa da aid edilir. Filodemus bildirir ki, Prodikus inanırdı ki, "populyar inancın tanrıları mövcud deyil, ancaq primitiv insanlar, Yerin meyvələri və faktiki olaraq hər şey onların varlığına töhfə vermişlər".
Ateizm

Protaqor bəzən ateist görüşlü bir filosof olaraq hesab edilsə də, o, daha çox aqnostik fikirləri müdafiə edir və qeyd edir ki, "tanrılarla əlaqəli olaraq mən onların mövcud olub olmadıqlarını və ya formada nəyə bənzədiklərini müəyyən edə bilmərəm, çünki bilgiyə bir çox şey məneə törədir: mövzunun "qaranlıq" olması və insan həyatının qısamüddətliliyi." Afina ictimaiyyəti Sokratı Sokrataqədərki fəlsəfədəki naturalistik sorğulamalara və fenomenlərlə əlaqəli ilahi açıqlamaların inkarına meyilli olması ilə əlaqələndirdi. Aristofan Buludlar adlı tamaşasında Sokratı tələbələrinə ənənəvi Yunan tanrılarının mövcud olmadıqlarını öyrətməsini canlandırır. Daha sonra Sokrat dövlətin tanrılarına inanmamaq və əvəzində xarici tanrılara ibadət etmək ittihamı ilə mühakimə olundu və edam edildi. Sokratın özü məhkəmədə ateizm ittihamlarını şiddətlə rədd etdi, onun haqqında mövcud olan bütün mənbələr onun çıxan günəşə dua edən və Delfidəki oraklın Apollonun sözlərini danışdığına inan çox dindar bir adam olduğunu göstərir.
Ateizm

Euhemerus tanrıların keçmişin fəthçiləri və qurucuları olan yanlızca ilahiləşdirilmiş hökmdarlar olduğunu və onların məzhəbləri və dinləri mahiyyət etibarilə yox olmuş səltənətlərin və əvvəlki siyasi strukturların davamı olduğunu ifadə edən görüşlərini dərc etdi. Tam olaraq ateist olmasa da, Euhemerus "tanrıları məhv edərək ateizmi məskunlaşmış bütün dünyaya yaydığına görə" tənqid olunmuşdu.Ateizmin inkişafında ən vacib Yunan mütəfəkkiri Epikür idi. Demokrit və Atomistlərin fikirlərini əsas götürərək, o, materialist fəlsəfəni dəstəklədi hansı ki, bu görüşə görə, kainat ilahi müdaxiləyə ehtiyac olmadan təsadüfi qanunlar tərəfindən idarə olunur. Ancaq Epikür tanrıların mövcudluğuna inansa da, onların insanlara qarşı maraqsız olduğunu hesab edirdi. Epikürçülərin məqsədi ataraksiyaya nail olmaq idi və bunun vacib yollarından biri ilahi qəzəb qorxusunu irrasional olduğunu göstərmək idi. Epikürçülər ölümdən sonraki həyatın mövcudluğunu və ölümdən sonra ilahi cəzadan qorxmaq ehtiyacını da rədd edirdilər.Eradan əvvəl III əsrdə yaşayan Yunan filosofları Kirenalı Teodorus və Lampsakuslu Straton tanrıların varlığına inanmırdılar. Pyrhonist filosofu Sesktus Empirikus tanrıların varlığına qarşı çox sayda qədim arqument tərtib etmişdi.