LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Tüklü mamont

XIX əsrdə sibirli qəbilə adamları "nəhəng tüklü heyvanlar" haqqında Rusiya hökumətinə xəbər verdilər, ancaq heç bir elmi sübut üzə çıxmadı. Vladivostokda fransız müvəqqəti işlər vəkili M. Qallon 1946-cı ildə dedi ki, o, 1920-ci ildə xəz üçün heyvanları ovlayan rusiyalı ilə görüşüb. Həmin rus canlı nəhəngləri — tayqanın dərinliklərindəki kürklü "filləri" gördüyünü iddia edirdi. Qallon əlavə etdi ki, həmin ovçu əvvəllər mamontlar haqqında eşitməmişdi. Sibir geniş bir ərazi olduğuna görə tüklü mamontun indiki dövrə qədər yaşaya bilməsi ehtimalı göz ardı edilə bilməz.
Tüklü mamont

Ancaq bütün sübutlar onların nəslinin minlərlə il əvvəl kəsildiyini işarə edir. Mümkündür ki, yerli əhali tüklü mamont haqqında məlumatlarını qarşılaşdırdıqları donmuş nümunələrdən qazanıb və bu, onların heyvana aid hekayələrinin mənbəyidir.Bir neçə yerli Amerika tayfasının əfsanələri də nəsli kəsilmiş fillər barədə xalq yaddaşını işarə edən şəkildə şərh edilib. XIX əsrin axırlarında Alyaskada sağ qalmış mamontlar haqqında möhkəm şayiələr var idi. 1899-cu ilin oktyabrında Henri Tukmen Alyaskada mamont öldürməsi və sonra nümunəni Vaşinqtondakı Smitsonian İnstitutuna bağışlaması barədə ətraflı danışdı. Muzey hər hansı mamont cəsədinin varlığını inkar etdi; hekayə mistifikasiya idi. Benqt Şoqren inanırdı ki, mif amerikan bioloq Çarlz Haskins Taunzend Alyaskaya səyahət edəndə başladı. Həmin bioloq mamont dişi satan eskimosları görüb onlardan canlı mamont olub-olmadığını soruşmuşdu və eskimoslara heyvanın şəkillərini vermişdi.
Tüklü mamont

Lister, A.; Bahn, P. Mammoths - Giants of the Ice Age (3). London: Frances Lincoln. 2007. ISBN 978-0-520-26160-0. Xarici keçidlər Ekskuliziv:10 min yaşı olan sibirli tüklü mamontun qanının şəkilləri Rusiyada donmuş mamont balası tapılıb (9 Şəkil)
Beton

Beton (frans. béton) — təbii daşın tikintidə yaratdığı çətinlikləri aradan qaldırmaq üçün istifadə olunan süni daş material. Beton səmərəli şəkildə seçilmiş, əsaslı qarışdırılmış və sıxlaşdırılmış tərkibli hər hansı bir mineral yapışdırıcı, doldurucu, su və bəzən xüsusi əlavələrdən ibarət qarışığın bərkiməsi nəticəsində yaranır. Bərkiməsindən öncə bu komponentlərin qarışığı beton qarışığı adlanır. Bu qarışıq müxtəlif tərkiblərə bölünür. Su və yapışdırıcı beton tərkibində əsas və aktiv maddələrdir. Onların kimyəvi qarşılıqlı təsiri nəticəsində yapışqan xəmir konsistensiyalı (sement xəmiri, sement südü) yeni birləşmə yaranır.
Beton

Həmin birləşmə xırda və iri doldurucunun dənələrini nazik layla bürüyür. Bir müddət keçdikdən sonra dənələri sıxlaşdıraraq bu birləşmə bərkiyir və beləliklə beton qarışığı möhkəm monolit daşa — betona çevrilir. Doldurucular (qum, ələnti, qırmadaş, çınqıl və s.) betonun tərkibinin 80–85%-dək təşkil edir və sıxılmanın qarşısını alaraq betonun möhkəm skeletini yaradır. Müxtəlif xassəli dolduruculardan istifadə edərək, öz fiziki-mexaniki göstəricilərinə görə fərqlənən beton növləri (yüngül, ağır, odadavamlı və s.) almaq olar. Beləliklə, bərkiməsindən əvvəl beton səmərəli şəkildə seçilmiş və əsaslı qarışdırılmış mineral yapışdırıcı (sement), su, doldurucu, və, lazım olduqda, plastifikator və bərkimənin sürətləndiriciləri kimi xüsusi əlavələrdən ibarət beton qarışığıdır. Hər hansı digər maddə kimi, beton qarışığı istehsal olunan betonun keyfiyyət və xüsusiyyətlərini qabaqcadan müəyyən edən müxtəlif kimyəvi və fiziki-kimyəvi xassələrə malikdir.Vibropresləmə — yarım quru (bərk) beton qarışığın sıxlaşdırılması üsuludur: press-qəlibdə beton aşağıdan titrəməyə məruz qalaraq eyni zamanda üstdən sıxlaşdırılır. Olduqca məhsuldar olan bu üsul avtomatlaşmanın yüksək dərəcəsini nəzərdə tutur, həmçinin bərk beton qarışığından istifadə etmək imkanını yaradır, və bu da beton məhsulların yüksək möhkəmlik və şaxtaya davamlılığını təmin edir.
Beton

Çatın yaranmasına yol verilməyən konstruksiyalar üçün çatların olmamasına görə tələblər təmin olunmalıdır. Bu halda çatların açılmasına görə hesablamalar aparılmır. Çat yaranmasına yol verilən başqa konstruksiyalar üçün çatların əmələ gəlməsinə görə hesablama çatların açılmasına görə hesablamaların aparılması və deformasiyalara görə hesablamada çatların açılmasının nəzərə alınması zəruriliyinin müəyyən edilməsi üçün aparılmalıdır. Beton və dəmir-beton konstruksiyaların (xətti, müstəvi, fəza, massiv) birinci və ikinci qrup həddi hallara hesablanması xarici təsirlərdən konstruksiyalarda və onların əmələ gətirdiyi bina və qurğu sistemlərində fiziki qeyri-xətliliyi və lazım olan hallarda anizotropluğu, həndəsi qeyri-xətliliyi (deformasiyanın konstruksiyalarda qüvvələrin dəyişməsinə təsiri), zədələnmələrin toplanmasını nəzərə almaqla yaranan gərginliklərə, qüvvələrə, deformasiyalara və yerdəyişmələrə görə aparılmalıdır. Fiziki qeyri-xəttilik və anizotropluq gərginliklə deformasiyalar (və ya qüvvə ilə yerdəyişmələr) arasında müəyyən edilmiş nisbətlərdə, həmçinin materialların möhkəmlik və çatadavamlılıq şərtlərində nəzərə alınmalıdır. Statik həll olunmayan konstruksiyalarda çatların yaranması və elementdə beton və armaturun həddi halının yaranmasına qədər qeyri-elastik deformasiyalarının inkişafı nəticəsində sistemin elementlərində qüvvələrin yenidən paylanılması nəzərə alınmalıdır. Dəmir-betonun qeyri-elastik xassələrini nəzərə alan hesablama metodları olmadıqda, həm də dəmir-betonun qeyri-elastik xassələrini nəzərə alaraq statik həll olunmayan sistem və konstruksiyaların ilkin hesablamalarında qüvvə və gərginliklərin dəmir-beton elementlərinin elastik işi fərz edilərək təyin olunmasına yol verilir.
Beton

Bu halda fiziki qeyri-xətliliyin təsirini eksperimental tədqiqatlar, qeyri-xətti modelləşdirmə, analoji obyektlərin hesablanma nəticələri və ekspert qiymətləndirilmələri əsasında düzəlişlər etmək yolu ilə nəzərə alınması tövsiyə olunur. Konstruksiyaların möhkəmliyə, deformasiyalara, çatların əmələ gəlməsi və açılmasına görə hesablanması sonlu elementlər üsulu əsasında aparıldıqda konstruksiyanın hissələrinin bütün sonlu elementlərində möhkəmlik və çatadavamlılıq şərtləri, həmçinin böyük yerdəyişmələrin yaranması yoxlanılmalıdır. Həddi halda möhkəmliyə görə hesablama şərtinə qiymət verildikdə bu elementlər bina və qurğuların tədricən dağılmasına şərait yaratmırsa və baxılan yükün təsiri qurtardıqdan sonra bina və qurğular istismara yararlılığını saxlayarsa, yaxud bərpa olunarsa bəzi sonlu elementlərin dağılması qəbul oluna bilər. Beton və dəmir-beton konstruksiyaların həddi qüvvələrinin və deformasiyalarının təyini elə hesablama sxemləri (modelləri) əsasında aparılmalıdır ki, onlar baxılan həddi halda konstruksiya və materialların işinin real fiziki xüsusiyyətlərinə cavab versin. Böyük plastik deformasiyalara məruz qaldığı hallarda (xüsusi halda, fiziki axma həddinə malik armaturlar istifadə olunduqda) dəmir-beton konstruksiyaların yükdaşıma qabiliyyətinin həddi müvazinət üsulu ilə təyin olunmasına yol verilir. Beton və dəmir-beton konstruksiyalarını həddi-hallara hesablayarkən, DÜİST 27751 standartına müvafiq müxtəlif hesablama vəziyyətlərinə, o cümlədən hazırlanma, nəql olunma, tikilmə, istismar və qəza hallarına baxılmalıdır. Beton və dəmir-beton konstruksiyalarının hesablamaları bina və qurğuların funksional təyinatına cavab verən bütün yük növləri, ətraf mühitin təsirlərini (iqlim təsirləri və konstruksiyanı su əhatə etdikdə suyun təsiri), zəruri hallarda yanğının təsirini, texnoloji temperaturu, nəmlik təsirlərini və aqressiv kimyəvi mühiti nəzərə almaqla aparılmalıdır.
Beton

Beton və dəmir-beton konstruksiyalar əyici momentlər, normal və kəsici qüvvələr və burucu momentlərin təsirinə, o cümlədən yükün yerli təsirinə hesablanmalıdır. Yığma konstruksiyaların elementləri, onların qaldırılması, quraşdırılması, nəqli zamanı yaranan qüvvələrin təsirinə hesablanarkən, elementin çəkisindən yaranan yüklər nəql zamanı 1,6-ya, qaldırılma və quraşdırma zamanı 1,4-ə bərabər olan dinamik əmsalla qəbul edilməlidir. Müəyyən olunmuş qaydada dinamik əmsalların daha kiçik qiymətlərinin qəbul edilməsinə (1,25-dən az olmamaq şərtilə) yol verilir. Beton və dəmir-beton konstruksiyaların hesablanmasında müxtəlif növ beton və armaturun xassələrinin xüsusiyyətləri, onlara yüklərin təsir xarakterini və ətraf mühiti, armaturlanma üsullarını, beton ilə armaturun birgə işini (armatur ilə betonun ilişgənliyi olduqda və ilişgənlik olmadıqda), bina və qurğuların dəmir-beton elementlərinin konstruktiv növlərinin hazırlanması texnologiyası nəzərə alınmalıdır. Qabaqcadan gərginləşdirilmiş dəmir-beton konstruksiyaların hesablanması armatur və betonda ilkin (qabaqcadan) gərginlik və deformasiyaları, armaturda gərginlik itkilərini və qabaqcadan yaradılan gərginliyin betona ötürülmə xüsusiyyətlərini nəzərə almaqla aparılmalıdır. Monolit konstruksiyalarda konstruksiyaların möhkəmliyi betonlanmanın işçi tikişləri nəzərə alınmaqla təmin olunmalıdır. Yığma konstruksiyalar hesablanarkən yığma elementlərin düyün və qovuşuq birləşmələrinin möhkəmliyi polad qoyma detallarının, armatur çıxıntılarının birləşdirilməsi və betonla monolitləşdirilməsi yolu ilə təmin olunmalıdır.
Beton

İki qarşılıqlı perpendikulyar istiqamətdə qüvvələr təsirinə məruz qalan müstəvi və fəza konstruksiyalarının hesablanmasında müstəvi və fəza konstruksiyalarından ayrılmış kiçik elementar müstəvi və fəza hissəciklərin yan tərəflərinə təsir edən qüvvələrə ayrıldıqda baxılır. Çatlar olduqda bu qüvvələr çatların yaranma vəziyyətindən asılı olaraq, armaturun sərtliyi (oxboyu və tangensal) və başqa xüsusiyyətlər nəzərə alınmaqla müəyyən edilir. Çatlar olmadıqda qüvvələr bütöv cisimdə olduğu kimi müəyyən edilir. Çatlar olduqda bu qüvvələrin dəmir-beton elementin elastik işi fərz olunaraq müəyyən edilməsinə yol verilir. Elementlərin hesablanması elementə təsir edən qüvvələrin istiqamətinə nəzərən bucaq altında yerləşən daha təhlükəli kəsiklər üzrə çatdakı dartılan armaturun və müstəvi gərginlikli halda olan çatlar arası betonun işini nəzərə alan hesablama modeli əsasında aparılmalıdır. Müstəvi və fəza konstruksiyaların hesablanmasına bütövlükdə konstruksiyanın həddi müvazinət üsulu ilə, o cümlədən dağılma anında deformasiya halını nəzərə almaqla yol verilir. Üç qarşılıqlı perpendikulyar istiqamətdə qüvvələr təsirinə məruz qalan massiv konstruksiyaların hesablanmasında konstruksiyadan ayrılmış kiçik həcmli elementin yanlarına təsir edən qüvvələrə baxılır.
Beton

Bu halda qüvvələr müstəvi elementləri üçün qəbul edilmiş analoji fərziyyələr əsasında müəyyən edilir (bənd 5.1.11). Elementlərin hesablanması elementə təsir edən qüvvələrin istiqamətinə nəzərən bucaq altında olan ən təhlükəli kəsik üzrə fəza gərginlikli halda betonun və armaturun işini nəzərə alan hesablama modeli əsasında aparılmalıdır. Mürəkkəb konfiqurasiyalı konstruksiyalar üçün (məs. fəza konstruksiyaları üçün) yükdaşıma qabiliyyətini, çatadavamlılığı və deformasiyaları qiymətləndirən hesablama metodlarından başqa, həmçinin fiziki modellərin sınaqlarının nəticələrindən istifadə edilə bilər. Beton və dəmir-beton elementlərin möhkəmliyə hesablanmasına tələblər Beton və dəmir-beton elementlərin möhkəmliyə hesablanması: — normal kəsiklərə görə (əyici moment və normal qüvvələr təsir etdikdə) qeyri-xətti deformasiya modeli ilə, lakin konfiqurasiyanın sadə elementləri üçün-həddi qüvvəyə görə; — maili kəsiklər üzrə (kəsici qüvvənin təsirinə), fəza kəsiklər üçün (burucu moment təsir etdikdə), yükün yerli təsirinə (yerli sıxılma, basılmaya)-həddi qüvvələrə görə aparılır. Qısa beton və dəmir-beton elementlərin hesablanması (qısa konsol və başqa elementlər) karkas-mil modeli əsasında aparılır. Beton və dəmir-beton elementlərin həddi qüvvələrə görə baxılan kəsikdə hesablanması xarici yüklərdən və təsirlərdən burada yaranan ən böyük qüvvə F , kəsiyin qəbul edə biləcəyi həddi qüvvədən ult F çox olmaması şərti ilə aparılır.
Beton

Beton elementlər onların iş şəraitindən və onlara göstərilən tələblərdən asılı olaraq, normal kəsiklər üzrə həddi qüvvəyə görə betonun dartılan zonasının müqaviməti nəzərə alınmadan (bənd 5.2.4.) və ya nəzərə alınmaqla (bənd 5.2.5.) hesablanmalıdır. Dartılan zonadakı betonun müqavimətini nəzərə almadan, mərkəzdənxaric sıxılan beton elementlərinin hesablanması, normal qüvvənin ekssentrisitetinin kəsiyin ağırlıq mərkəzindən ən çox sıxılan lifə qədər məsafənin 0,9-dan çox olmayan qiymətində aparılır. Bu halda element tərəfindən qəbul edilən həddi qüvvə betonun sıxılmada hesablama müqaviməti b R ilə, kəsiyin şərti sıxılan zonasının ağırlıq mərkəzinin normal qüvvənin tətbiq olunan nöqtəsinin eyni olması şərti ilə təyin olunur. Massiv beton konstruksiyalar üçün betonun sıxılmada b R hesablanma müqavimətini aşmadan sıxılan zonada üçbucaq gərginlik epürü qəbul olunur. Bu halda normal qüvvənin ağırlıq mərkəzinə görə ekssentrisiteti ağırlıq mərkəzindən ən çox sıxılan liflərə qədər olan məsafənin 0,65 qiymətindən çox olmamalıdır.
Beton

Betonun dartılan zonasının müqaviməti nəzərə alınmaqla mərkəzdənxaric sıxılan beton elementlərin bu bölmənin bənd 5.2.4.-də göstərilən normal qüvvənin ekssentristetindən böyük, əyilən beton elementlərin (tətbiqinə yol verildikdə), həmçinin mərkəzdənxaric sıxılan elementlərin bənd 5.2.4.-də göstərilən normal qüvvənin ekssentristeti ilə, lakin istismar şərtlərinə görə çatların əmələ gəlməsinə yol verilməməklə hesablanması aparılmalıdır. Bu halda elementin kəsiyinin qəbull edəcəyi həddi qüvvə, ən böyük dartıcı gərginlik, betonun dartılmada müqavimətinə bt R -ə bərabər olmaqla elastik cisim kimi müəyyən olunur. Mərkəzdənxaric sıxılan beton elementləri hesablayarkən təsadüfi ekssentrisiteti və boyuna əyilməni nəzərə almaq lazımdır. Dəmir-beton elementlərin həddi qüvvələrə hesablanması normal kəsiklərdə beton və armaturun qəbul edə biləcəyi həddi qüvvə aşağıdakılar əsasında müəyyən edilərək aparılmalıdır: — betonun dartılmaya müqaviməti sıfıra bərabər qəbul olunur; — betonun sıxılmaya müqaviməti betonun sıxılmada hesablama müqavimətinə bərabər və betonun şərti sıxılan zonada bərabər paylanmış gərginliklər qəbul edulir; — armaturda dartılan və sıxılan gərginliklər müvafiq olaraq armaturun sıxılmada və dartılmada hesablanma müqavimətindən çox olmayaraq qəbul edilir. Dəmir-beton elementlərin qeyri-xətti deformasiya modeli əsasında hesablanması beton və armaturun hal diaqramları və müstəvi kəsiklər fərziyyəsi əsasında aparılır. Normal kəsiklərin möhkəmlik meyarlarında beton və armaturda deformasiyaların həddi nisbi deformasiyalara çatması şərti qəbul olunur. Mərkəzdənxaric sıxılan elementlərin hesablanmasında təsadüfi ekssentrisitet və boyuna əyilmənin təsiri nəzərə alınmalıdır.
Beton

Dəmir-beton elementlərin maili kəsiklər üzrə möhkəmliyə hesablanması maili kəsik üzrə kəsici qüvvənin, maili kəsik üzrə əyici momentin və maili kəsiklər arasındakı zolaq üzrə kəsici qüvvənin təsirinə aparılır. Dəmir-beton elementlərin maili kəsiklər üzrə kəsici qüvvənin həddi qiymətinin təsirinə görə möhkəmliyə hesablayarkən, maili kəsiyin qəbul edə biləcəyi həddi kəsici qüvvə maili kəsikdə beton və maili kəsiyi kəsən eninə armaturların qəbul edəcəyi kəsici qüvvələrin cəmi kimi müəyyən olunur. Dəmir-beton elementləri maili kəsiklər üzrə əyici momentə görə möhkəmliyə hesabladıqda maili kəsiyin qəbul edə biləcəyi həddi moment, maili kəsiyi kəsən eninə və boyuna armaturların sıxılan zonanın ağırlıq mərkəzindən keçən qüvvələrin əvəzləyicisinin tətbiq nöqtəsinə nəzərən momentlərin cəmi kimi təyin olunur. Dəmir-beton elementi maili kəsiklər arası zolaq üzrə kəsici qüvvə təsirinə hesabladıqda, elementin qəbul edə biləcəyi həddi kəsici qüvvəni zolaq boyu sıxıcı qüvvələrin və maili zolağı kəsən eninə armaturlardan dartıcı qüvvələrin təsiri altında olan maili beton zolağın möhkəmlik şərtindən təyin etmək lazımdır. Dəmir-beton konstruksiyaların fəza kəsiklərini möhkəmliyə görə hesabladıqda elementin qəbul edə biləcəyi həddi burucu moment elementin hər üzündə yerləşən eninə və boyuna armaturların qəbul etdiyi həddi momentlərin cəmi kimi təyin olunur. Bundan əlavə, dəmir-beton elementin fəza kəsikləri arasında yerləşən beton zolağı möhkəmliyə görə zolaq istiqamətində sıxıcı qüvvələrə və zolağı kəsən eninə armaturlarda dartıcı qüvvəyə hesablamaq lazımdır. Dəmir-beton konstruksiyalar yüklərin yerli sıxılmasına hesablandıqda element tərəfindən qəbul edilə bilən həddi sıxıcı qüvvə, ətrafı hesabına yaradılan həcmi gərginlik halında betonun və əlavə armaturların (əgər nəzərdə tutulmuşdursa) müqavimətlərindən istifadə edərək təyin olunmalıdır.
Beton

Müstəvi dəmir-beton elementlərin (tava) basılmaya hesablanması ümumi topa yükün və momentin təsirinə aparılmalıdır. Dəmir-beton konstruksiyaların basılıb sıxılmada qəbul edə biləcəyi həddi qüvvə betonun və sıxılan zonada yerləşən eninə armaturların qəbul edəcəyi həddi qüvvələrinin cəmi kimi təyin olunur. Dəmir-beton konstruksiyalar üçün betonun sıxılmada möhkəmliyinə görə sinfini B15 — dən az olmayaraq qəbul etmək tövsiyə olunur. Qabaqcadan gərginləşdirilmiş dəmir-beton konstruksiyalar üçün betonun sıxılmada möhkəmliyə görə sinfini, gərginləşmiş armaturun növü və sinfindən asılı olaraq, B20 -dən az olmayaraq qəbul etmək tövsiyə olunur. Betonun bp B ötürmə möhkəmliyi (betonu sıxan anda möhkəmliyi, betonun sıxılmada möhkəmliyinə nəzarət olunmağa analoji olaraq) B15 -dən az və qəbul olunan betonun sıxılmada möhkəmliyinin 50%-dən az olmayaraq qəbul olunur. Xırdadənəl betonun xüsusi eksperimental əsaslandırma olmadan çoxsaylı təkrar yüklərə məruz qalan dəmir-beton konstruksiyalarda, həmçinin p B, B və K sinifli məftil armaturla armaturlandıqda aşırımı 12 m -dən çox olan qabaqcadan gərginləşdirilmiş konstruksiyalarda istifadə olunmasına yol verilmir. Korroziyadan mühafizə etmək və konstruksiyanın səthində və yuvalarda yerləşdirilmiş gərginləşmiş armaturla betonun ilişməsini təmin etmək məqsədilə istifadə olunan xırdadənəli betonun sıxılmada möhkəmliyə görə sinfi B20 -dən və kanalları doldurmaq üçün isə B25 -dən aşağı olmamalıdır.
Beton

Şaxtayadavamlılığı görə beton markaları konstruksiyalara olan tələblərdən, istismar rejimindən və ətraf mühitin şəraitindən asılı olaraq qəbul olunmalıdır (TNvəQ 2.03.11). Yerüstü konstruksiya, ətraf mühitin atmosfer təsirlərinə məruz qaldıqda,soyuq vaxtlarda xarici havanın hesablama tempraturu mənfi 50C-dən mənfi 400C-yə qədər olduqda betonun şaxtayadavamlılığa görə markası F 75-dən az olmayaraq qəbul edilir. Xarici havanın hesablama temperaturu mənfi 50 C-dən çox olduqda yerüstü konstruksiyalar üçün betonun şaxtayadavamlılığa görə markaları normalaşdırılmır. Digər hallarda betonun şaxtayadavamlılığa görə markaları konstruksiyanın təyinatından və ətraf mühitin xüsusi şəraitlərindən asılı olaraq təyin olunur. Sukeçirməzliyə görə betonun markaları konstruksiyaya dair tələblərdən, onların istismar rejimindən və ətraf mühitin şəraitindən asılı olaraq qəbul olunmalıdır.
Məsnəvi

Məsnəvi — Şərq, eləcə də klassik Azərbaycan epik şeirində ən geniş yayılmış formalardan biri. "Məsnəvi" ərəb sözüdür, mənası "ikilik" deməkdir. Məsnəvi formasında yazılmış əsərlərin iki misrası bir beyt adlanır. Hər beytin misraları, müstəqil olaraq, tamamlanmış bir fikri ifadə edir. Məsnəvinin misraları bir-biri ilə eyni qafiyəli olur: aa, bb, cc, çç, və s. Məsnəvi formasında yazılmış əsərlərdə misraların iki-iki qafiyələnməsi şairə öz fikirlərini sərbəst və daha geniş şəkildə ifadə etməyə imkan verir. Amma bu da var ki, bu misralar, yəni beytlər arasında güclü fikir bağlılığı olur.
Məsnəvi

Məsnəvi formasında yazılmış əsərlər həcminə görə müxtəlif olur. Bu, mövzunun əhatəliyindən asılı olur. Azərbaycan ədəbiyyatında ilk məsnəvi əsər yaradan XII əsrin qüdrətli sənətkarı Xaqani Şirvani olmuşdur. Onun "Töhfətül-İraqeyn" poeması məsnəvi formalı şeirin ilk və ən gözəl nümunəsidir. Nizami Gəncəvinin "Xəmsə"si, Şah İsmayıl Xətainin "Dəhnamə"si, ("On məktub"), Məhəmməd Füzulinin "Leyli və Məcnun"u, "Bəngü-Badə"si ("Tiryək və şərab") və s. məsnəvi formasında yazılmış əsərlərdir. "brillonline.nl">Bruijn, J.T.P.
Mixail Lermontov

Mixail Yuryeviç Lermontov (3 (15) oktyabr 1814, Moskva[…] – 15 (27) iyul 1841[…], Pyatiqorsk, Qafqaz quberniyası[d][…]) — rus şairi, dramaturq, rəssam. Azərbaycanda olub, "Aşıq Qərib" dastanını qələmə alıb. Görkəmli rus şairi, yazıçı, dramaturq Mixail Yuryeviç Lermontov 15 oktyabr 1814-cü ildə Moskva şəhərində anadan olub. 1841-ci ildə Pyatiqorskda dueldə öldürülüb. Yaradıcılığı Zəmanəmizin qəhrəmanı Qaçqın (çevirəni Məmməd Rahim); Dəniz qulduru (çevirəni Məmməd Araz); Qanlı (çevirəni Abbas Səhhət); Ölüm mələyi (çevirəni Nəbi Xəzri); Hacı Abrek (çevirəni Abbas Səhhət); Qafqaz əsiri (çevirəni Məmməd Rahim); Bastunci aulu (çevirəni Məmməd Rahim); Mtsıri (çevirəni Eyvaz Borçalı) Demon (çevirəni Rəsul Rza)Mixail Lermontov 5 dil bilib: rus dili‚ alman dili‚ fransız dili‚ Azərbaycan dili‚ gürcü dili. Rus şairi əvvəl Azərbaycanın maarifpərvər insanı Mirzə Fətəli Axundov ilə tanış olub.
Mixail Lermontov

Mirzə Fətəli Axundov Mixail Yuryeviç Lermontovdan 2 il böyükdür. M. Lermontov M.F. Axundov ilə çox tez-tez ünsiyyətdə imiş. M.F. Axundov M. Lermontova Azərbaycan dilini öyrədib. Həmçinin bax Lermontovun ev-muzeyi (Qusar) Xarici keçidlər Lermontov dueldə öldürülməyib — FAKT
Konveksiya

Şəkildə Yer örtüyünün termal konveksiya hesablamaları |thumb|Şəkildə Yer örtüyünün termal konveksiya hesablamaları göstərilmişdir. Qırmızı rəng isti, göy rəng isə soyuq əraziləri təsvir edir. Az qalınlığa malik olan qırmızı rəng isti maddələrin yuxarıya, qalın göy rəng isə soyuq maddələrin aşağıya doğru hərəkətini göstərir.|215x215px]] Konveksiya- Enerjinin maye və qaz axını (maddə daşınması) ilə köçürülmə prosesi. Bəzən konveksiya prosesində yaranan maye və qaz axını konvektiv axın da adlandırılır. Bərk cisimlərdə istilikvermə maddə daşınması ilə baş vermədiyindən (molekulyar quruluş əsasında) konveksiya hadisəsi də baş vermir. Konveksiya istilik ötürülməsinin ən əsas növlərindəndir. Konveksiya nümunələri Konveksiya atmosferdə, okeanlarda, planetar mantiyada geniş miqyasda meydana gəlir və günəş və bütün ulduzların xariclərində və daxillərində daim konveksiya prosesi baş verir. Konveksiya zamanı mayenin hərəkəti görünməz dərəcədə yavaş ola bilər və ya qasırğadakı kimi açıq və sürətli ola bilər. Astronomik cədvəllərdə, qazın və tozun konveksiyası, qara dəliklərin akkreditasiya disklərində, işığa yaxınlaşa biləcək sürətlə meydana gələcəyi düşünülür. Atmosferdə konveksiya Atmosferdə konveksiya müəyyən miqdar hava kütləsinin şaquli hərəkətidir.
Konveksiya

Ətraf mühitə nisbətən daha isti və seyrək havanın yuxarı, daha soyuq və sıx havanın isə aşağı hərəkəti nəticəsində baş verir. Konveksiya zəif inkişaf etdikdə nizamsız, turbulent xarakterli olur. Atmosferin (xüsusilə ekvatorial enliklərdə) aşağı və yuxarı qatları arasında istilik və rütubət mübadiləsində konveksiya prosesi mühüm rol oynayır. Qlobal atmosfer hərəkətindən daha çox lokallaşdırılmış hadisələr də külək və bəzi hidroloji dövrlər daxil olmaqla konveksiya ilə əlaqədardır. Məsələn, fön bir dağ silsiləsinin aşağı tərəfində meydana gələn aşağı yamaclı bir küləkdir. Havanın adiabatik istiləşməsi nəticəsində rütubətin böyük hissəsini külək yamaclarında azaltmışdır. Bir termal sütun (və ya termal), Yer atmosferinin aşağı hündürlüklərində yüksələn havanın şaquli hissəsidir. Termallar Günəş radiasiyasından Yer səthinin qeyri-bərabər istiləşməsi nəticəsində yaranır. Günəş yerin istiləşməsini təmin edir və bu da birbaşa öz üstündəki havanı istiləşdirir. İsti hava genişlənir, ətrafdakı hava kütləsinə nisbətən daha az sıx olur və aşağı təyziq yaradır.
Konveksiya

Yüngül havanın kütləsi yüksəlir və olduğu kimi, aşağı hava təzyiqlərində genişlənərək soyuyur. Ətrafdakı hava ilə eyni temperaturda soyuduqda yüksəlməyi dayandırır. Digər bir konveksiya ilə əlaqəli hava effekti dəniz çovğunudur . İsti hava sərin havadan daha aşağı bir sıxlığa malikdir, buna görə isti hava şarlarına bənzər soyuducu hava daxilində isti hava yüksəlir . Soyuq havanın içərisində nəm daşıyan nisbətən isti havanın meydana gəlməsi nəticəsində buludlar əmələ gəlir. Nəmli hava qalxdıqca soyuyur, artan rütubətlilik hava buxarının bir hissəsinin yoğunlaşmasına səbəb olur. Nəm qatılaşdıqda, artan paketin ətrafdakı havadan daha az soyumasına imkan verən gizli kondensasiya istiliyi kimi tanınan enerjini buraxır, buludun qalxmasına davam edir. Atmosferdə kifayət qədər qeyri-sabitlik varsa, bu proses ildırım və ildırım dəstəkləyən fırtına buludlarının meydana gəlməsi üçün kifayət qədər davam edəcəkdir. Ümumiyyətlə, göy gurultulu yağışların əmələ gəlməsi üçün üç şərt tələb olunur: nəm, qeyri-sabit bir hava toplanması və qaldırıcı qüvvə (istilik). Konvektiv buludlar (lat.
Konveksiya

convectiv- aparıram, birləşdirirəm)- yuxarı qalxan hava kütləsinin adiabatik soyuması nəticəsində tərkibində olan su buxarının kondensasiyaya uğraması ilə əlaqədar yaranan topa buludlardır. Okeanda konveksiya Okeanda konveksiya suyun şaquli hərəkətidir. Suyun sıxlığının dəyişməsindən əmələ gəlir. Konveksiya okeanın yuxarı qatlarında və səthində temperaturun aşağı düşdüyü, yaxud duzluluğun artdığı, böyük dərinliklərdə isə temperaturun adiabatik yüksəkdiyi şəraitdə inkişaf edir. Konveksiya əhatə etdiyi qatlarda suyun qarışmasına, soyuq və isti səthaltı su qatlarının əmələ gəlməsinə, daha aşağı qatların oksigenlə zənginləşməsinə səbəb olur. Payız-qış dövründə konveksiya böyük dərinliklərə, ayrı-ayrı subtropik və tropik qurşaqlardakı dənizlərdə isə dibədək yayılır. Günəş radiasiyası okeanlara təsir göstərir: Ekvatordan gələn isti su qütblərə doğru irəliləyir, soyuq qütb suyu Ekvatora doğru yönəlir. Səth cərəyanları əvvəlcə yerüstü külək şəraitindən diktə olunur. Passatlar tropiklərdən qərbə doğru əsir, və qərb küləkləri orta enliklərdən şərqə doğru əsirlər . Mantiyada konveksiya Mantiyada konveksiya, Yerin daxili hissəsindən səthə istilik daşıyan konveksiya cərəyanlarının yaratdığı Yerin qayalı mantiyasının yavaş sürünən hərəkətidir.
Konveksiya

Tektonik plitələrin Yer səthində hərəkət etməsinə səbəb olan 3 hərəkətverici qüvvədən biridir. Yer səthində olduğu kimi daxilində də konyektiv axınlar hərəkət edir. Yerin daxilindəki daxili istiliyin qızdırdığı maqma dəyişən temperaturu nəticəsilə daim hərəkətdədir. Sərbəst (təbii) konveksiya Təbii konveksiya və ya sərbəst konveksiya, mayenin sıxlığına və beləliklə nisbi qatılığına təsir edən temperatur fərqləri səbəbindən meydana gəlir. Daha ağır (daha sıx) komponentlər endikcə, yüngül komponentlər qalxdıqca, toplu mayenin hərəkətinə səbəb olur. Təbii konveksiya yalnız buna görə də cazibə zonasında baş verə bilər. Təbii konveksiyanın ümumi bir nümunəsi oddan tüstünün artmasıdır. Bun alt qatdakı isti və daha az sıx suyun yuxarıya doğru irəlilədiyi və qazanın üst hissəsindəki sərin və daha sıx suyun da batdığı qazanda da müşahidə edilə bilər. Təbii konveksiya, iki maye arasındakı sıxlığın daha böyük bir dəyişməsi ilə, konveksiya və ya konveksiya mühiti üzərindən daha böyük bir məsafəyə sürət edən ağırlıq səbəbiylə daha böyük sürətlənmə ilə daha yüksək və daha sürətli olacaqdır. Təbii konveksiya daha sürətli yayılma qabiliyyətinə malik və ya yapışqan maddələr arasında daha az miqdarda və daha az sürətlə olacaqdır.
Konveksiya

Məcburi konveksiya İstilik qəbulu adlanan məcburi konveksiyada, bir fan və ya nasos kimi xarici səth qüvvələri nəticəsində mayenin hərəkəti meydana gəlir. Məcburi konveksiya ümumiyyətlə istilik mübadiləsinin sürətini artırmaq üçün istifadə olunur. Qarışdırmanın bir çox növü bir maddənin digəri içərisində yayılması üçün məcburi konveksiyadan da istifadə edir. Məcburi konveksiya, başqa bir proses kimi yan məhsul olaraq meydana gəlir. Maye radiator sistemləri, həmçinin bədənin hissələrinin qan dövranı ilə istiləşməsi və soyudulması məcburi konveksiyanın digər tanış nümunələridir. Məcburi konveksiya təbii yollarla baş verə bilər, məsələn, bir yanğın istisi bu vasitə ilə havanın və toplu hava axınının genişlənməsinə səbəb olduqda. İstilik və kütləni partlayışlardan kənarlaşdıran şok dalğası da məcburi konveksiya növüdür. Həmçinin bax Dəniz cərəyanları Xarici keçid [1]İstiliyin okean və atmosfer arasında daşınması
Ellinizm

Ellinizm, Hellinizm (yun. Ἑλληνισμός; lat. Hellēnismós) Aralıq dənizinin şərq sahili ölkələri tarixində mərhələ; Makedoniyalı İsgəndərin e.ə. 334-323 cü illərdə hərbi səfərlərindən tutmuş, həmin ölkələrin Roma imperiyası tərəfindən işğalına qədər olan dövrü əhatə edir. Bu zaman aralığında yunan və İran, yunan və Misir, yunan və hind mədəniyyətlərinin sintezi baş vermişdir. Ellinizm ifadəsi tarixşünaslığa alman tarixçisi İohan Qustav Droyzen tərəfindən gətirilmişdir.
Ellinizm

Tarixçilər ellinizm terminini müxtəlif şəkildə şərh edirlər; bir çoxları yunan və yerli xüsusən də şərq mədəniyyətlərinin qarşılıqlı təsirini ön plana çəkir, bəzən ellinizm anlayışının xronoloji sərhədlərinin orta əsrin başlanğıcına qədər gətirib çıxardırlar. Digərləri isə başlıca diqqəti sosial-siyasi strukturların qarşılıqlı təsiri məsələsinə yönəldir, yunan-makedoniyalıların aparıcı rolunu qeyd edirlər. Ellinizmin tarixini bir qayda olaraq ellinist dövlətlərin yaranması, İsgəndərin sərkərdələri diadoxların mübarizəsi, ellinizmin çiçəklənməsi, ellinist dövlətlərin tənəzzülü və Roma tabeliyinə keçməsi dövrlərinə bölürlər. Ellinlər (yun. hellenes) yunanların özlərinə verdikləri ad. Hələ qədim Şərqi Aralıq dənizyanı ərazilərdə yaşayan və yunan dilində danışan əhali.
Ellinizm

Homer yalnız Cənubi Fessaliyanın Ellada vilayətinin əhalisindən ellinlər kimi bəhs etmişdir. Sonralar Orta və Şimali Yunanıstanın bütün əhalisinə aid edilən ellinlər adı dorilər tərəfindən Peloponesə yayılmışdı. Ellinlərin əcdadı əfsanəvi Ellin hesab olunur. Ellinlər termininin ümumxalq termini kimi işlədilməsi, ehtimal ki, yunan koloniyalarının və başqa xalqlarla ticarət münasibətlərinin inkişafı ilə əlaqədar olmuşdur. Bütün yunanların adı kimiellinlər terminini ilk dəfə Arxilox işlətmişdir. Ellinist dövlətlər İsgəndərin ölümündən sonra qısa müddətli çəkişmələrə baxmayaraq Balkanlardan başlamış, Egey dənizi adaları, Misir, Yaxın Şərq və Orta Asiyanın cənub əraziləri daxil olmaqla Hind çayının aşağı axarınadək olan bir ərazini əhatə edən dövlətin bütövlüyünü qoruyub saxlamaq mümkün olmuşdur.
Ellinizm

II Filippin qeyri-qanuni oğlu Arridey və İsgəndərin arvadı Roksananın doğacağı uşaq vəliəhd elan olundular. Əslində isə hakimiyyət İsgəndərin dövründə yüksək hərbi və saray vəzifələri tutan bir qrup makedoniyalı əsilzadələrin əlinə keçmiş olur. Kəmağıl III Filipp (Arride) və IV Aleksandr (Roksananın yenicə doğduğu uşağı) dövründə Perdikka regent oldu, Yunanıstan və Makedoniya AntipatrlaKraterinin əlində qaldı. Frakiya Lisimaxın tabeliyinə keçdi. Antiqon Kiçik Asiyada ən nüfuzlu şəxsə çevrildi. Misir Ptolomey Laqın ixtiyarına verildi.
Ellinizm

Orduda bütün rəhbər vəzifələri Selevk və Antipatrın oğlu Kassandr tutdu.Perdikka işğal olunmuş əraziləri qarət etməklə yaşamağa öyrəşmiş ordudan istifadə edərək təkhakimiyyətliliyini möhkəmləndirməyə çalışırdı. Onun Antiqona və Ptolomey Laqa qarşı çıxışları diadoxların hakimiyyət üstündə uzunmüddətli çəkişmələrinin başlanğıcı oldu. Perdikkanın Misirə qarşı 321 ci ildə hərbi səfəri bir o qədər də uğurlu olmadığından orduda baş verən narazılıqlar fonunda sərkərdələri tərəfindən onun öldürülməsi ilə nəticələndi. Nəticədə Antipart regent keçdi, Antiqona isə Asiyanın strateq-avtokratoru səlahiyyəti verildi. Selevk Babilistan satraplığının hakimi oldu. 319 cu ildə Antipatrın ölümündən sonra diadoxların müharibəsi yenidən başlandı.
Ellinizm

Yunanıstan və makidoniya əsas hərbi mübarizələr meydanına çevrildi. Antipatrdan sonra səlahiyyət sərkərdə Poliperxonta keçdi. Kassandr Poliperxonta qarşı mübarizəyə başladı; bu mübarizəyə çar evi , Makedoniya əsilzadələri və yunan polisləri də cəlb olundu. Nəticədə çar sülaləsi tamamilə nüfuzunu itirmiş olur. III Filipp, onun arvadı Evridika və İsgəndərin anası Olimpiada öldürüldü, Roksana oğlu ilə Kassandranın əlinə keçərək hər ikisi edam edildi. Beləliklə İsgəndər dövlətinin ayrı-ayrı əraziləri arasında olan formal əlaqə tamamilə qırılmış olur.
Ellinizm

Kassandr Yunanıstan və Makedoniyanın çox hissəsini özünə tabe etdi. Antiqonun güclərindən qorxan Kassandr, Ptolomey və Selevk ona qarşı ittifaq bağladılar. 312 ci ildə Ptolomey mühüm qələbə qazandı; 311 ci ildə bağlanmış sülhə əsasən diadoxlar müstəqil hakimlər kimi tanındı. Makedoniya taxt-tacını ələ keçirmək niyyətində olan Antiqon 307 ci ildə müharibəyə başladı. Onun oğlu Demetri Salamin yaxınlığında Ptolomeyin donanmasını məğlub etdi. Bu qələbədən sonra Antiqon özünə və Demetriyə çar titulu verdi.
Ellinizm

Lakin 301 ci ildə İps yaxınlığındakı həlledici döyüşdə Lisimax, I Selevk və Kassandr Antiqonu tam məğlubiyyətə uğratdılar; Antiqon döyüşdə öldürüldü, onun əraziləri əsasən I Selevklə Lisimax arasında bölüşdürüldü. Ptolomeylər dövləti, Selevkilər dövləti, Vifiniya və Pont padşahlığının əsas sərhədləri müəyyənləşdirildi. Makedoniya taxt-tacı uğrunda gedən sonrakı mübarizədə I Demetri qalib gəldi. Lakin 287-286 cı illərdə Lisimax Epir çarı Pirr ilə ittifaqda Demetrini məğlub edib, Makedoniyanı ələ keçirdi. Demetrinin oğlu II Antiqon Qonat 283 cü ildə Makedoniya çarı elan edilərək Frakiya ilə Makedoniyanı hakimiyyəti altında birləşdirdi. 281 ci ildə Lisimax I Selevklə mübarizədə həlak oldu, onun dövləti dağıldı.
Ellinizm

Sonra 281 ci ildə I Selevk də öldürüldü. Xronologiya (e.ə. 400 – e. 100 cü illər) Ellinizmin çiçəklənməsi Ellinizmin intibah dövrü e. ə. II-III əsrlərə təsadüf edir. Beləki III əsrdə hərbi münaqişələr məhəlli xarakter daşımağa başlamışdır. Ptolomeylər Egey dənizində və Yunanıstanda Makedoniyanın hökmranlığına son qoymağa can atırdılar.
Ellinizm

Bu zaman Makedoniyanın Yunanıstanın hesabına ərazilərini genişləndirmək planları yunan polislərin müqavimətinə rast gəlirdi. 283 cü ildə Perqam padşahlığı Selevkilərdən ayrıldı, 260 ci ildə Kappadokiya müstəqillik qazandı. Təqribən III əsrin ortalarında Parfiya və Yunan-Bəlx padşahlıqları yarandı. Ellinizm cəmiyyətinin iqtisadi inkişafının xarakter cəhəti əmtəə istehsalının və ticarətin artması idi. İsgəndəriyyə, Antioxiya və Selevkiya kimi yeni ticarət və sənətkarlıq mərkəzləri yarandı. Kiçik Asiya və Suriyanın sahil rayonlarında yeni polislər meydana gəldi. Misir, Suriya, Kiçik Asiya Yunanıstan və Makedoniya arasında müntəzəm dəniz əlaqələri yarandı; Qırmızı dənizdən Fars körfəzi boyunca, oradan da Hindistana ticarət yolu açıldı.
Ellinizm

Misirin Qara dəniz ölkələri, Karfagen və Roma ilə ticarət əlaqələri yarandı. Pul tədavülü və dövriyyəsi genişləndi. Diadoxlar arasındakı yarıməsrlik mübarizə dövrü, əslində, mürəkkəb strukturlu və yeni dövlət tipli ellinizm cəmiyyətinin yaranması dövrü idi. Çar ailəsi və saray adamları ali hərbi və mülki inzibati idarə aparatı, daha zəngin şəhərlilər və ali kahinlər yuxarı təbəqəni təşkil edirdi. Tacirlər, sənətkarlar, çar idarələrinin işçiləri, yerli kahinlər, müəllimlər, alimlər və filosoflar orta təbəqəyə aid edilirdilər. Əmlaksız yerli əhali asılı və yarım asılı əkinçilər, çar emalatxanalarının işçiləri aşağı təbəqəyə daxil idilər. Ən aşağı pillədə isə qullar dururdu.
Ellinizm

Yunanıstan və makedoniyada sosial inkişaf tipi öz xüsusiyyətilə seçilirdi. Yunan polislərinin Makedoniyaya birləşdirilməsi onlara əhəmiyyətli iqtisadi üstünlük vermədi. Polislərdə müstəqillik ən-ənələri güclü olduğundan Makedoniyanın işğalçılıq siyasəti əhalinin demokratik təbəqələrinin iddialı müqavimətinə rast gəlirdi. Makedoniya hökmranlığına qarşı Etoliya və Axayya kimi polis ittifaqları yaranmağa başladı. Lakin Axayya ittifaqının rəhbərliyiSpartadakı sosial həyatın inkişafından qorxaraq kımək üçün Makedoniya çarı III Anteqon Dosona müraciət etdi. 222/221 ci illərdə Sellasiya yaxınlığındakı döyüşdə Makedoniya və Axayya ittifaqının birləşmiş qüvvələri Sparta çarı III Kleomenin ordusunu məhv etdi, Spartaya Makedoniya qarnizonu yeridildi.
Ellinizm

Misirin daxili çətinliklərindən istifadə edən Makedoniya çarı V Filipp Selevki çarı III Antioxla ittifaqa girərək Ptolomeylərin Misirdən kənardakı torpaqlarını öz aralarında bölüşdürdülər. Zunan polislərinin azadlıq şüarından istifadə edən Roma Etoliya və Axayya ittifaqlarını öz tərəfinə çəkdi, Makedoniyaya qarşı müharibəyə başlandı. 197 ci il sülh müqaviləsinə əsasən Makedoniya Kiçik Asiya, Egey dənizi və Yunanıstandakı bütün ərazilərini itirdi. Misir daxili çətinliklərdən və Makedoniyanın Roma ilə müharibədə məğlubiyyətindən istifadə edən III Antiox təqr. e.ə. 210-204 cü illərdə Parfiya və Bəlxi Selevkilərdən asılı olmağa məcbur etdi.
Ellinizm

E. ə. 190 cı ildə Maqnesira yaxınlığında Romaya məğlub olduqdan sonra o, Avropa və Kiçik Asiyadakı ərazilərindən əl çəkməyə məcbur oldu. Bəlx, Parfiya və Sofena da Selevkilərin aslılığından çıxdı. Romanın qələbəsi siyasi vəziyyəti kökündən dəyişdirmiş oldu. Nəticədə ellenist dövlətlərin şərqi Aralıq dənizi əyalətlərində hegemonluğuna son qoyuldu. Ellinist dövlətlərin süqutu Qərbi Aralıq dənizi ölkələrinin Roma hakimiyyəti altında birləşməsi e.ə.
Ellinizm

II əsr-I əsrin sonuna təsadüf edir. Nəticədə bu hadisə Yunanıstanın Siciliya və qərbdəki digər kaloniyaları ilə ənənəvi ticarət əlaqələrində, habelə Misir və Suriyanın e.ə. III əsrdən Şimali Afrika və Roma ilə möhkəmlənməmiş əlaqələrində mühüm dəyişikliyə səbəb oldu. Ticarət yollarının və iqtisadi mərkəzlərinin yerdəyişməsi baş verdi. Romalıların hərbi və iqtisadi ekspansiyası İtaliyada və digər işğal edilmiş vilayətlərdə quldarlıq münasibətlərinin intensiv inkişafına səbəb oldu; əhali kütləvi şəkildə əsarətə alındı, qul alveri və əməyinin tətbiqi geniş vüsət aldı. Romalılar işğal olunmuş dövlətlərin arasında ixtişaşları dərinləşdirməyə yönəldilmiş və durmadan artırılan vergi siyasəti kütləvi xalq hərəkatına və vətəndaş mmüharibələrinə səbəb olurdu.
Ellinizm

Makedoniya çarı Perseyin yunan polislərini Romaya qarşı birgə mübarizəyə cəlb etmək səylərinə baxmayaraq ona yalnız Epir və İlliriya qoşuldu, nəticədə Makedoniya ordusu Pidne yaxınlığında 168 ci ildə darmadağın edildi. Makedoniya dörd mahala bölündü. Epir şəhərinin əksəriyyəti dağıdıldı, 150 mindən artıq adam qul kimi satıldı. E.ə. 133 cü ildə Perqam Romanın tabeçiliyinə keçdi. Selevkilər dövlətindəki separatizm nəticəsində Babilistan, Parfiya və Midiya onun tərkibindən çıxmış oldu.
Ellinizm

E.ə. I əsrin əvvəllərində Kommagen və İudeya vilayətləri müstəqillik əldə etdi. E.ə. 64 cü ildə Selevki çarlığı suriya əyaləti adı ilə Romaya birləşdirildi. E.ə. 96 cı ildə Kirenaika, 58 ci ildə Kipr, 30 cu ildə isə sonuncu ellinist dövləti olan Misir Roma tərəfindən işğal olundu.
Ellinizm

Beləliklə siyasi sistem kimi ellinist dövrünə son qoyulmuş oldu. Ellinizm mədəniyyəti Ellinizm mədəniyyəti dedikdə xronoloji olaraq ellinizm dövrü mədəniyyəti, tipoloji olaraq isə yunan və yerli ünsürlərin bir-birilərinə qarşılıqlı təsirin nəticəsində meydana çıxmış mədəniyyət nəzərdə tutulur. Ellinist ölkələri ərazisində bərqərar olmuş mədəniyyət yekrəng deyildir. Həmin mədəniyyət hər bir vilayətdə yerli, nisbətən sabit mədəniyyət ənənələri ilə, işğalçılar, gəlmə yunanlar və qeyri yunanlar tərəfindən gətirilən mədəniyyətin qarşılıqlı təsiri nəticəsində formalaşmışdır. Ellinizm mədəniyyətinin çiçəklənməsi e.ə. IV-III əsrlərəaiddir.
Ellinizm

Ellinizm dövrü monarxiyaların yaranması, yeni hüquq münasibətləri və sosial-psixoloji keyfiyyətlər və yeni məzmunlu ideologiyanı formalaşdırmış oldu. Bu dövr üçün faktiki materialların sistemləşdirilməsi və elmi biliklərin diferensasiyası xarakterikdir. Dəqiq elmlər xsüsən inkişaf etmiş və Evklid, Eratosfen, Heron, Hipparx, Arximed, Strabon, Aristarx kimi alimlər yetişib məşhurlaşmışdırlar. İsgəndəriyyəli Hipparx günəş ilinin dəqiq vaxtını müəyyənləşdirmiş, Yerlə Günəş və Ay arasındakı məsafəni təyin etmişdi. Heronun buxar şarı nəzəriyyəsi məşhur idi. Samoslu Aristarx Yerin oxu ətrafında fırlanmasını və onun Günəş ətrafında hərəkətini göstərmişdi. Eratosfen riyazi coğrafiya sahəsində çalışmışdı.
Ellinizm

Evkilid elementar həndəsə sistemini yaratmışdı. Herofil və Erasistrat tibb sahəsində şöhrət qazanmışdı. Hərbi texnika və ticarətin genişlənməsi dənizçiliyin daha da inkişafına səbəb oldu. E.ə. 325-300 cü illərdə Massiliyalı Pitey qütb dairəsinə qədər Norveç sahillərini tədqiq etmiş, Elba şayı mənsəbinə çıxmışdı. Mayaklar, dalğa kəsici qurğular (İsgəndəriyyə.
Ellinizm

Rodos) qurulurdu. Misir və Perqam ipək dəzgahları texniki cəhətcə yüksək səviyyədə idi. İsgəndəriyyə məktəbindən olan filosoflar Zendot, Bizanslı Arestofan klassik yunan ədəbiyyatı nümunələrinin tənqidi mətnini və şərhinihazırlayırdılar. Ellinizm dövründə stoisizm, Epikür məktəbi kimi fəlsəfi görüşlər formalaşmışdi. Ptolomeylərzamanında İsgəndəriyyədə elm mərkəzi-muzey təşkil olunmuşdur. İsgəndəriyyə və Perqam kitabxanalarında qiymətli əsərlər saxlanılırdı. Ellinizm dövrü ədəbiyyatının səciyyəvi cəhəti onun ictimai miqyasının əvvəlki dövrlərə nisbətən məhdudlaşmasıdır.
Ellinizm

Yalnız teatr kütləviliyini saxlamışdır. Məişət və ailə münaqişələrinə daha çox maraq göstərən Attika komediyası (Menandr, Filemon, Difil – e.ə. IV əsrin ikinci yarısı – III əsr) yaranmışdı. Ellinizm ölkələrində faciələrin tamaşaya qoyulması məlum olsa da onların dövrümüzə qədər nümunələri gəlib çatmamışdır. E.ə. III əsrdən etibarən ədəbiyyat yeni mədəniyyət mərkəzlərində, başlıca olaraq İsgəndəriyyədə inkişaf etmişdi.
Ellinizm

İsgəndəriyyə kitabxanasında çalışan filoloq və şairlər ənənəvi janrları yeniləşdirməyə çalışırdılar. Filit, Germesianak və Kallimaxın yaradıcılığında eligeya mifoloji məzmunlu hekayətə çevrildi. Kallimax qəhrəmanlıq eposunu məişət səhnələrini canlandıran kiçik poema ("epilliya") ilə əvəz etdi. Feokritin idilliyalarında Gerodun papirusda yazılmış "Mimiamblar"ında da məişət mövzusu əsas yer tuturdu. Bu dövrdə aşiqanə məzmunlu epiqramlar geniş yayılmışdı. Rodoslu Apolloni qəhrəmanlıq eposu ənənələrini davam etdirmişdir.
Ellinizm

Lakin onun yaradıcılığına da ellinizm poeziyasına xas olan elmilik (süjet xəttinə tarixi arayışlar, əsatirlər əlavə edilməsi, qədim sözlər işlədilməsi) təsiri göstərmişdir. Antik və orta əsrlər ədəbiyyatının sonrakı inkişafında ellinizm dövründə təşəkkül tapmış nəsr janrlarının – əfsanəvi hökmdar və sərkərdələrin iştirak etdiyi məhəbbət romanları ("Nina haqqında roman"), xəyali ideal cəmiyyətin təsvirinin (Yambul Evgemer) mühüm rolu olmuşdur. Ellinist ədəbiyyatı insanın daxili aləminin, onun gündəlik məişətinin təsvirinə xüsusi diqqət verirdi; folklor ənənələrinə müraciət isə ədəbi janrların sərhəddlərini genişləndirirdi. E.ə. IV əsrin sonu – e.ə. I əsrin axırınadək olan dövrdə Şərqi Aralıq dənizi vilayətlərində yaranmışdır.
Ellinizm

Ellin mədəniyyəti e.ə. V – IV əsrlərdə yunan incəsənətinin ənənələrini mənimsəmiş, onun bir çox xüsusiyyətlərini isə Yunanıstan və Şərq ölkələri mədəniyyətinin qarşılıqlı təsirlərindən yaranmışdı. Ellinizm dövründə şəhərsalma geniş inkişaf etmişdi. İsgəndəriyyə, Antioxya və s. Şəhərlər dəbdəbəli mərkəzlərə,, geniş küçə və meydanlara malik idi. İsgəndəriyyədəki əzəmətli Faros mayakı ellinizm dövründə inşaat texnikasının ən gözəl nümunələrindən olmuşdur. Bu dövrdə mənzil inşaatı genişlənir, interyerləri zəngin mozaika, divar rəsmləri kimi bəzəklərlə işlənmiş yaşayış evləri tikilirdi. Bu dövr təsviri sənətində Perqam, İsgəndəriyyə, Rodos kimi bir çox məktəblər yaranır.
Ellinizm

Ellinizm incəsənətinə məxsus əsərlər obrazların möhtəşəmliliyi (Zevs mehrabı, Perqam məktəbi) , dramatik surətlərin mürəkkəbliliyi ("Laokoon" heykəl qrupu; Rodos məktəbi) ilə fərqlənir. Samofrakiyalı Nike və Miloslu Afrodita heykəlləri ellinizm mədəniyyətinin ən gözəl nümunələridir. Dərin psixoloji portretlər (Demosfenin heykəli və s.), çoxfiqurlu kompozisiyalar, mənzərə və natürmortlar ellinizm incəsənətində geniş yayılmışdı. Dekorativ-tətbiqi sənət terrakota və fil sümüyündən heykəlciklər, daş üzərində oyma (qabarıq təsvirli kameyalar və s.) ilə təmsil olunur. Azərbaycan ellinizm dövründə Qafqaz Albaniyası və Atropatena dövlətləri ilə ellinist ölkələri arasında müxtəlif xarakterli əlaqələr mövcud olmuşdur. Atropatena dövlətinin başçısı Atropat öz qızını Makedoniyalı İsgəndərin silahdaşı və görkəmli sərkərdələrində biri Perdikkaya verməklə onun etibarını qazanmışdır.
Ellinizm

İsgəndər ticarətin inkişaf etdirmək məqsədilə digər ölkələrlə münasibətlər qurulmasına çox fikir verirdi. O, Xəzərdən su yolu kimi istifadə etməklə xüsusi ekspedisiyalar təşkil etmək niyyətində idi. Onun qəfləti ölümü bu niyyətin həyata keçirilməsinə mane oldu. E.ə. 283-282 ci illərdə Selevk Patroklun başçılığı ilə ilk belə ekspedisiya təşkil olunmuşdur. Bu Xəzər dənizinin tədqiqi üçün elmə məlum olan ilk ekspedisiya sayılır. Bu səfər zamanı Patrokl Xəzər və onun qərb sahilindəki Qafqaz Albaniyası haqqında qiymətli məlumatlar toplamışdır.
Ellinizm

Bu ekspedisiyanın hesabatı qalmasa da sonrakı düvrlərdə yaşamış yunan vəRoma müəllifləri Xəzər dənizi və Qafqaz Albaniyası haqqında yazılarında həmin hesabatdan istifadə etmişdilər. Ellinist dövlətlərlə yaradılmış əlaqələr ölkənin iqtisadi və mədəni həyatına müsbət təsirlərini göstərmişdir. Bu dövrdə Azərbaycanda şəhərlər salınmış, sənətkarlıq və ticarət inkişaf etmişdir. Ticarətdə mühüm rol oynayan Ekbatandan (Həmədan) Qafqaz Albaniyası, Ermənistan və İberiyaya gedən yollar Atropatrnadan keçirdi. mənbələrə görə ellinizm dövründə Xəzər dənizi və Kür çazından su yolu ilə istifadə olunurdu. Mingəçevir, Qəbələ, Xınıslı (Şamaxı) və s. yerlərdə aparılmış arxeoloji qazıntılar zamanı ellinizm dövründə Misir, Suriya, İran, Bəlx və s. ölkələrdən gətirilən bəzək əşyalarına, şüşə.
Ellinizm

gil qablara, möhürlərə, pullara və s. təsadüf olunmuşdur. Arxeoloji materiallar bunu deməyə əsas verir ki, ellinizm dövründə Atropatena və Qafqaz Albaniyasında pul dövriyyəsi geniş yayılmışdır. Pulların əksəriyyətini makedoniyalı İsgəndərin draxma və tetradraxmaları təşkil edir. Azərbaycan ərazisində dəfələrlə tək-tək və dəfinələr halında ellinist dövrünə aid pullar tapılmışdır. Qəbilə və Bərdə dəfinələri buna aydın misallardandır. Bu tədqiqatlar hələ e.ə.
Ellinizm

III-II əsrlərdə daxili bazarın pula təlabatını ödəmək üçün Qafqaz Albaniyasında gümüş pull zərb edildiyini göstərməkdədir. Bu cür zərb pulların Atropatena ərazisində də kəsildiyi güman edilsə də onlara hələ də rast gəlinməmişdir. Bulla adlanan, yzərində möhür əksləri və onu bağlamaq üçün ip izləri olan gil parçalarına Qəbələdə daha çox təsadüf olunmuşdur. Təsvirlər sübut edir ki. üzərində yunan əsarətindən süjetlər olan mıhürlərin bir çoxu yunan sənətkarları tərəfindən ellinist ölkələrində hazırlanmışdır. Bullalardakı bəzi təsvirlər isə möhürlərin Qafqaz Albaniyasında yerli ustalar tərəfindən hazırlandığını göstərir.
Ellinizm

Mingəçevirdə tapılmış bir çox gil qabın hazırlanmasında ellinizm mədəniyyətinin təsiri duyulur. E.ə. III əsrdən başlayaraq bu təsir Yaloylutəpə mədəniyyətində də özünü göstərirdi. Ellinizm dövründə Azərbaycan ərazisində yunan dili də qismən yayılmışdır. Ellinizm dğvründə Azərbaycan ərazisində qul əməyindən istifadə olunsa da quldarlıq burada nisbətən məhdud xarakterdə idi. Mənbələrdə Qafqaz Albaniyasında yalnız məbəd qullarının olması haqqında məlumat var. Xarici keçidlər Quellenausschnitte und Bibliografie Umfassende Bibliografie Arxivləşdirilib 2008-02-05 at the Wayback Machine Reader mit Quellenausschnitten und einer systematisch geordneten Kurz-Bibliografie (PDF) Arxivləşdirilib 2007-06-11 at the Wayback Machine (237 kB) Peter Greens Hellenistic History and Culture frei zugänglich (englisch) Internet Ancient History Sourcebook zum Hellenismus (Quellen in englischer Übersetzung) Stanley M. Burnstein: The Hellenistic Period in World History Arxivləşdirilib 2012-09-05 at the Wayback Machine Artikelsammlung zu Alexander dem Großen und den Diadochen (englisch) Arxivləşdirilib 2013-09-21 at the Wayback Machine
5 manatlıq əsginas

5 manatlıq əsginas — Azərbaycanda işlədilən milli əsginaslardan biri. 3 dəfə (1992, 2005 və 2009-cu illərdə) dövriyyəyə buraxılmışdır. 5 manatlıq əsginaslar ilk dəfə 1992-ci ilin dekabr ayında Azərbaycan Milli Bankı tərəfindən dövriyyəyə buraxılmışdır. 5 manatlıq əsginasın ilk eskizlərinin müəllifi azərbaycanlı xalçaçı-rəssam Eldar Mikayılzadədir. O, buna görə almalı olduğu qonorarı Dövlət Müdafiə Fonduna keçirmişdir.
5 manatlıq əsginas

Azərbaycan Respublikası Prezidenti tərəfindən 7 fevral 2005-ci il tarixdə imzalanmış "Azərbaycan Respublikasında pul nişanlarının nominal dəyərinin və qiymətlər miqyasının dəyişdirilməsi (denominasiyası) haqqında" Fərmanla 1992–2001-ci illərdə dövriyyəyə buraxılmış əsginaslar — eyni zamanda 1992-ci ildə dövriyyəyə buraxılmış 5 manatlıq əsginaslar 2006-cı ildən başlayaraq dövriyyədən çıxarılmış, 2005-ci ildə yeni 5 manatlıq əsginaslar çap olunmuşdur. 28 dekabr 2005-ci ildə ölkə ictimaiyyətinə təqdim olunmuş yeni nəsil pul nişanları, həmçinin yeni 5 manatlıq əsginaslar 2006-cı il yanvarın 1-dən etibarən dövriyyəyə buraxılmışdır. Hazırda dövriyyədə olan 5 manatlıq əsginaslar 2005 və 2009-cu illərdə Azərbaycan Mərkəzi Bankı tərəfindən buraxılmışdır. Bu əsginaslar yazı və ədəbiyyat mövzusuna həsr olunmuşdur. İlk 5 manatlıq əsginasın ön tərəfinə Qız qalasının təsviri ilə yanaşı arxa fon təsvirləri də verilmişdir.