LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Summativ qiymətləndirmə

Şagirdlərin kiçik və böyük summativ qiymətləndirmələrinin nəticələri illik qiymətlərinin hesablanmasında nəzərə alınır. Kiçik və böyük summativ qiymətləndirmələrin keçirilmə vaxtı illik planlaşdırmada nəzərdə tutulur. Kiçik və böyük summativ qiymətləndirmə vasitələri qiymətləndirmə standartlarının dörd mürəkkəblik səviyyəsinə uyğun olaraq 1-4-cü səviyyələrdə (20%-i 1-ci, 30%-i 2-ci, 30%-i 3-cü və 20%-i 4-cü səviyyəyə aid olmaqla) hazırlanır. Kiçik summativ qiymətləndirmənin keçirildiyi gün kiçik summativ qiymətləndirmədə iştirak etməyən şagirdin sinif jurnalında adının qarşısındakı xana diaqonalla 2 yerə ayrılır və onun surətində "q"(qaib) yazılır, məxrəci isə boş saxlanılır. Müəllim həmin şagirdlə növbəti kiçik summativ qiymətləndirmənin keçiriləcəyi tarixədək kiçik summativ qiymətləndirmə aparır və onun nəticəsi məxrəcdə qeyd edilir. 1-ci yarımildə böyük summativ qiymətləndirmədə üzrlü səbəbdən iştirak etməyən şagird dərsə qayıtdıqdan sonrakı bir ay ərzində böyük summativ qiymətləndirmədə iştirakı təmin edilir.
Summativ qiymətləndirmə

1-ci yarımildə böyük summativ qiymətləndirmədə üzrsüz səbəbdən iştirak etməyən və 2-ci yarımilin ilk bir ayı ərzində iştirakı təmin olunmayan şagirdin böyük summativ qiymətləndirmə üzrə qiyməti "0" qəbul olunur. Şagird 2-ci yarımildə üzrlü səbəbdən böyük summativ qiymətləndirmədə iştirak etmədikdə ümumtəhsil müəssisəsinin pedaqoji şurasının qərarı ilə həmin şagirdin 2-ci yarımil üzrə qiyməti onun bu yarımildə iştirak etdiyi kiçik summativ qiymətləndirmələrin nəticələrinin ədədi ortası kimi müəyyənləşdirilir. Üzrsüz səbəbdən 2-ci böyük summativ qiymətləndirmədə iştirak etməyən şagirdin böyük summativ qiymətləndirmə üzrə qiyməti "0" qəbul edilir. Summativ qiymətləndirmədə iştirak etməyən şagirdlər üçün yeni, lakin sinif üçün istifadə olunan tapşırıqlarla eyni səviyyəli qiymətləndirmə vasitələri hazırlanır. Şagirdin yarımillik qiyməti yarımil ərzində keçirilən kiçik summativ qiymətləndirmələrin yekun nəticələrinin 40%-i ilə, yarımillik sonunda keçirilən böyük summativ qiymətləndirmənin nəticəsinin 60%-nin cəmi əsasında çıxarılır: BSQ - yarımilin sonunda keçirilən böyük summativ qiymətləndirmənin nəticəsini bildirir.
Orxon əlifbası

Orxon əlifbası (həmçinin Qədim Türk əlifbası, Orxon-Yenisey əlifbası, Göytürk əlifbası) — VIII-X əsrlər arasında istifadə olunmuş türk əlifbası. Əlifba 1889-cu ildə Nikolay Yadrintsev tərəfindən təşkil olunmuş ekspedisiya Orxon vadisində keçdiyi üçün belə adlandırılmışdır. Orxon abidələrindəki yazıların mətni ilk dəfə Vasili Radlov tərəfindən yayımlanmış və 1893-cü ildə Vilhelm Tomsen tərəfindən deşifr olunmuşdur. Vilhelm Tomsen tərəfindən irəli sürülmüş və geniş olaraq qəbul olan fikir bu əlifbanın Arami əlifbasından törədiyidir. Tomsen həmçinin alternativ bir fikir olaraq bu əlifbanın Çin yazısından törəmiş ola biləcəyini irəli sürür. Yazılı abidələri 200-ə yaxın yazılı abidə və bir miqdar əlyazma dövrümüzə gəlib çatmışdır. VII - X əsrlərə aid olan bu abidələr əsasən müasir Monqolustan, Cənubi Sibirdəki Yenisey hövzəsi, Altay dağları və Sintszyan bölgəsində yerləşir.
Orxon əlifbası

Qazaxıstan Respublikası Mədəniyyət və İnformasiya Nazirliyinin Dil Komitəsinə əsasən Orxon bölgəsində 54, Yenisey bölgəsində 106, Talas bölgəsində 15, Altayda 78 belə epiqrafik abidə mövcuddur. Əlyazma nümunələri isə Qədim Uyğur dilində yazılmışdır. Irk Bitig bunlardan biridir. Qədim türk dili sinharmonik dil olduğu üçün qalın və incə saitlər ¹ və ² olaraq qeyd olunmuş hissələrə ayrılmışdır. Windows 8 əməliyyat sistemindən etibarən Segoe UI Symbol fontunda Orxon əlifbasında yazmaq mümkündür. Xarici keçidlər Orkhon Alphabet page from Omniglot glyph table Arxivləşdirilib 2007-09-27 at the Wayback Machine (kyrgyz.ru) list of inscriptions Arxivləşdirilib 2006-08-23 at the Wayback Machine (tonyukuk.net) Bilgitay Orxun Yazıçısı (An online converter for Latin alphabet based texts to Orhun Abece.) Göytürkcə Araşdırmaları (kokturukce.blogspot.com) Proposal for encoding the Old Turkic script in Unicode
Vahid Əhmədov

Vahid Qazməmməd oğlu Əhmədov (2 aprel 1947, Qonaqkənd, Qonaqkənd rayonu) — Azərbaycanın ictimai-siyasi xadimi; Azərbaycan Ali Sovetinin deputatı (1990–1995); Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinə 52 saylı Quba seçki dairəsindən seçilmiş III, IV, V və VI çağırış millət vəkili. Azərbaycan SSR-in əməkdar mühəndisi; texnika elmləri doktoru. Vahid Əhmədov 2 aprel 1947-ci ildə Quba rayonunun Qonaqkənd qəsəbəsində anadan olmuşdur. 1965-ci ildə Qonaqkənd orta məktəbini qızıl medalla bitirmişdir. 1965–1971-ci illərdə Azərbaycan Politexnik İnstitutunda təhsil almış, mühəndis-energetik ixtisasına yiyələnmişdir.
Vahid Əhmədov

1989–1992-ci illərdə Almaniyada Bonn Menecment İnstitutunu bitirərək, menecment-iqtisadçı beynəlxalq diplomuna layiq görülmüşdür. 1967–1971-ci illərdə Şmidt (indiki Səttərxan adına) maşınqayırma zavodunda fəhlə, sex ustası, sex rəisi vəzifələrində çalışmışdır. 1971–1972-ci illərdə Sovet ordusu sıralarında xidmət etmişdir. Hərbi xidmətini başa vurduqdan sonra, yenidən maşınqayırma zavoduna qayıdaraq orada 1972–1977-ci illərdə sex rəisi vəzifəsində işləmişdir. 1977-ci ildə Bakı Radio zavoduna keçərək orada sex rəisi, istehsalat şöbəsinin rəisi vəzifələrində əmək fəaliyyətini davam etdirmişdir.
Vahid Əhmədov

1981–1983-cü illərdə Bakı Dəzgahqayırma İstehsalat Birliyində baş mühəndis vəzifəsində çalışmışdır. 1983–1986-cı illərdə "Bakı fəhləsi" adına maşınqayırma zavodunun, 1986-cı ildə Keşlə maşınqayırma zavodunun, 1989-cu ildə "Bakneftmaş" İstehsalat Birliyinin baş direktoru olmuşdur. Ailədə 9 uşaq olublar. 33 yaşında ailə həyatı qurmuşdur. İki övladı — 1 oğlu və 1 qızı var.
Vahid Əhmədov

Övladlarının hər ikisi hüquqşünasdır. Siyasi fəaliyyəti 1980-ci illərin sonlarında Azərbaycan Kommunist Partiyası Nizami rayon təşkilatnın büro üzvü olmuşdur. 1991-ci ildə Azərbaycanın Müstəqillik Aktının hazıqlanmasında iştirak etmiş, Azərbaycanın müstəqilliyinin lehinə səs vermişdir. 1991-ci ildə SSRİ-nin saxlanmasının əleyhinə səs vermiş 43 istiqlalçı deputatdan biri olmuşdur. Alma-Ata Memorandumunun və İcevan Protokolunun həyata keçirilməsini təmin etmək məqsədilə 10 sentyabr 1992-ci ildə yaradılmış Alma-Ata Memorandumunu və İcevan Protokolunu həyata keçirən Qərargahın üzvü olmuşdur.
Vahid Əhmədov

Nazirlər Kabinetində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 23 aprel 1992-ci il tarixli, 694 nömrəli Fərmanı ilə Azərbaycan Respublikası Baş nazirinin müavini təyin edilmişdir. 16 may 1992-ci ildə həmin vəzifədən azad edilərək, Azərbaycan Respublikası Baş nazirinin birinci müavini təyin edilmişdir. 18 may 1992-ci ildə həmin vəzifəyə yenidən təsdiqlənmişdir. 29 aprel 1993-cü ildə də yenə həmin vəzifəyə təsdiqlənmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 9 dekabr 1993-cü il tarixli, 56 nömrəli Fərmanı ilə Azərbaycan Respublikası Baş nazirinin birinci müavini vəzifəsindən azad edilmişdir.
Vahid Əhmədov

Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi 6 yanvar 1994-cü il tarixində Vahid Əhmədovun Azərbaycan Respublikası Baş nazirinin birinci müavini vəzifəsindən azad olunmasına razılıq vermişdir. Parlamentdə Ali Sovetdə 1990-cı ildə Bakı şəhərinin Nizami rayonu 53 nömrəli "Gənclik" seçki dairəsindən Azərbaycan SSR Ali Sovetinə deputat, 2005 və 2010-cu illərdə 2 dəfə 52 saylı Quba seçki dairəsindən Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinə millət vəkili seçilmişdir. 26 noyabr 1991-ci ildə təşkil edilən Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Milli Şurasının tərkibinə daxil edilmişdir. 30 iyun 1992-ci ildə Milli Məclisində təşkil olunmuş İqtisadi siyasət komissiyasına üzv təsdiq edilmişdir. Milli Məclisdə 2005-ci il parlament seçkiləri ərəfəsində, 13 iyul 2005-ci il tarixində Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası, Azərbaycan Sosial Demokrat Partiyası, Azərbaycan Liberal Partiyası və bir qrup müstəqil siyasətçi Yeni Siyasət Seçki Blokunu (qısaca YeS) təsis etmiş və vahid namizədlərlə seçkiyə qatılmışdır.
Vahid Əhmədov

YeS-in vahid siyahısından 2 müstəqil namizəd — 52 saylı Quba seçki dairəsi üzrə baş nazirin sabiq müavini Vahid Əhmədov və 114 saylı Şəki kənd birinci seçki dairəsi üzrə sabiq baş nazir Əli Məsimli deputat seçilmişdir. 13 dekabr 2005-ci ildə Milli Məclisin İqtisadi siyasət daimi komissiyasının üzvü seçilmişdir. Milli Məclisin komissiyaları komitələrə çevrildikdən sonra, 14 aprel 2009-cu ildə İqtisadi siyasət komitəsinin üzvü seçilmişdir. 13 dekabr 2005-ci ildən Azərbaycan—Almaniya, Azərbaycan—Xorvatiya, Azərbaycan—Rusiya, Azərbaycan—Türkmənistan, 27 fevral 2007-ci ildən Azərbaycan—Ukrayna parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qruplarının tərkibində fəaliyyət göstərmişdir. 7 dekabr 2010-cu ildə Milli Məclisin İqtisadi siyasət komitəsinin üzvü seçilmişdir.
Vahid Əhmədov

Əhmədovun Mehman Hüseynova verdiyi müsahibədə səsləndirdiyi fikirlər Milli Məclisdə müzakirələrə səbəb olmuşdur. Elmi fəaliyyəti Vahid Əhmədov texnika doktorudur. 300-ə yaxın elmi məqalənin müəllifidir. Müəllifi olduğu 72 səhifəlik "Sahibkar-menecment" kitabı 2000-ci ildə Bakıdakı "Qanun" nəşriyyatında Azərbaycan dilində nəşr olunmuşdur. Mükafatları 1965-ci ildə Qonaqkənd orta məktəbini qızıl medalla bitirmişdir.
Vahid Əhmədov

Azərbaycan SSR Prezidentinin 29 yanvar 1991-ci il tarixli, 150 nömrəli Fərmanı ilə ona "Azərbaycan SSR əməkdar mühəndisi" fəxri adı verilmişdir. Azərbaycan Ali Sovetinin Fəxri Fərmanı ilə təltif olunmuşdur. Azərbaycan Respublikasının Şöhrət ordeni İmaməddin Zəkiyev onun barəsində 2001-ci ildə "Qonaqkənddən başlanan yol" adlı sənədli povest yazmışdır. Xarici keçidlər meclis.gov.az saytındakı profili (az.) meclis.gov.az saytındakı profili (ing.)
Leyla Bədirbəyli

Leyla Ağalar qızı Bədirbəyli (8 yanvar 1920, Bakı – 23 noyabr 1999, Bakı) — Azərbaycan teatr və kino aktrisası, Azərbaycan SSR xalq artisti (1959), SSRİ (1946) və Azərbaycan SSR (1972) Dövlət Mükafatları laureatı. 1937–1942 illərdə Azərbaycan Dövlət Filarmoniyası Mahnı və Rəqs Ansamblının solisti olmuş, 1942–1975 illərdə Azərbaycan Akademik Dövlət Dram Teatrında fəaliyyət göstərmişdir. Leyla Bədirbəyli 8 yanvar 1920-ci ildə Bakıda (bəzi mənbələrdə Şəmkirdə) dünyaya göz açıb. Anası Bikə xanım Şəmkirdə Musa xanın qızı, atası Ağalar bəy uzun illər hərbçi olub, hətta polkovnik rütbəsinə qədər yüksəlib. Leyla Bədirbəylinin babası Abdı ağa ilə Xəlil ağa Qədimovun babası Bədir ağa qardaşdırlar. 1918-ci ildə bacıları ilə birlikdə Gəncəyə, oradan isə Bakıya qaçırılan Bikə xanımın o zaman 12–13 yaşı vardı. Leyla uşaqlığını İçərişəhərdəki evlərində keçirmişdir.
Leyla Bədirbəyli

Anası Bikə xanım Əli Bayramov klubundakı qadınların dərnəyinə gedirdi. Qızını da özü ilə aparırdı. Leylanın incəsənətə marağı da o vaxtdan yaranmağa başlayır. Leyla Bədirbəyli 1936-cı ildə 16 yaşı olarkən Fərəc Cavanşirovla ailə qurmuşdur. 1937-ci ildə Cavanşir adlı oğulları dünyaya gəlmişdir. Cavanşir Cavanşirov həyat yoldaşı Elmira Cavanşirova ilə Leylanın uşaqlıqda yaşadığı, Fəvvarələr Meydanında yerləşən evdə, 2017-ci ildə vəfat edənə qədər yaşayırdı, amma Leyla ilə Fərəcin birgə ailə həyatları uzun sürmür və 4 ildən sonra onlar boşanırlar. 1942-ci ildə isə Leyla Kamil Aslanova ərə gedir.
Leyla Bədirbəyli

1947-ci ildə ilk qız övladı — Lalə dünyaya gəlir. 1964-cü ildə isə ikinci qızları — Bikə doğulur. Kamil Aslanov Ukraynada yol qəzasına uğrayır və vəfat edir. Bu hadisənin üzərindən bir il keçməmiş böyük qızları Laləni Kukla Teatrının qarşısında maşın vurur. Bu iki itki Leyla Bədirbəyliyə çox pis təsir edir. Leyla Bədirbəyli 1999-cu il noyabrın 23-də vəfat etmişdir. Azərbaycan Respublikası prezidentinin sərəncamı ilə mərhumun dəfni ilə bağlı olan bütün xərclər dövlət hesabına ödənilmiş, dəfnini təşkil etmək üçün Dövlət komissiyası yaradılmışdırLeyla Bədirbəyli Bakıdakı Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.
Leyla Bədirbəyli

Yaradıcılıq fəaliyyəti Leyla Bədirbəyli 16 yaşı tamam olmamışdan Filarmoniyada solist kimi çalışıb. Şəxsən onun üçün rəqslər səhnələşdirilib. "Toy" və Əlibaba Məmmədovun "Bir dənəsən, bir dənə" rəqsləri məhz onun üçün nəzərdə tutulub. Filarmoniyada çalışdığı illərdə "Ayna" filminə çəkilib. 1941-ci ildə onu Azərbaycan Dövlət Akademik Dram Teatrına dəvət ediblər. İlk tamaşası Rəsul Rzanın "Vəfa"sı olub. 1945-ci ildə "Arşın mal alan" filmi çəkilməyə başlayıb.
Leyla Bədirbəyli

1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 53; 276. "Səhnəmizin Leylası" //Respublika.- 2011.- 1 yanvar. Azərbaycan gözəli: Leyla Bədirbəyli //Ekran-efir.- 2015.- 9 yanvar.- S.6. Əsgərov, H. Gözəllik tərcümanı //Mədəniyyət.- 2015.- 23 yanvar.- S.11. Gül çöhrəli Leyla… "Azərbaycan gözəli" adı almış aktrisanın anadan olmasından 95 il ötdü //Ekspress.- 2015.- 10 – 12 yanvar.- səh.
Leyla Bədirbəyli

21. Xalq artisti Leyla Bədirbəylinin 95 illiyi tamam olub //525-ci qəzet.- 2015.- 9 yanvar.- səh. 7; Kredo.- 2015.- 9 yanvar.- səh. 16. "Onun çəkildiyi filmlər və oynadıgı rollar qocalmır, unudulmur" //Üç nöqtə.- 2015.- 22 yanvar.- səh. 13. Xarici keçidlər Beş dəqiqəlik konsert filmindən Leyla Bədirbəylinin rəqsi Leyla Bədirbəylinin anım günüdür
Mir Cəlal Paşayev

Mir Cəlal (26 aprel 1908, Ərdəbil – 28 sentyabr 1978, Bakı) — yazıçı, ədəbiyyatşünas, filologiya elmləri doktoru (1947), professor (1948), 1934-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi (1969), laureatı (1968). Mir Cəlal Paşayev 26 aprel 1908-ci ildə Cənubi Azərbaycanın Xalxal şəhərinin Əndəbil kəndində doğulmuşdur. Kiçik yaşlarında atası Gəncəyə köçdüyündən uşaqlığı burada keçmişdir. 1918-ci ildə atası vəfat etmiş, böyük qardaşının himayəsində yaşamışdır. 1918–1919-cu illərdə xeyriyyə cəmiyyətinin köməyi ilə ibtidai təhsil almışdır. Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Gəncə Darülmüəlliminə daxil olmuşdur (1924–1928).
Mir Cəlal Paşayev

Tələbə təşkilatının, sonra isə şəhər tələbə həmkarlar təşkilatının sədri seçilmişdir (1926–1927). 1928-ci ildə Gəncə Darülmüəllimi bitirib, Gədəbəy yeddiillik məktəbində müəllimlik etmişdir. 1929–1930-cu illərdə 1 №-li Gəncə şəhər məktəbində direktor vəzifəsində işləmişdir.Kazan Şərq Pedaqoji İnstitutunun ədəbiyyat şöbəsində (1930–1932) təhsil almışdır. 1932-ci ildə Bakıya qayıdaraq Azərbaycan Dövlət ElmiTədqiqat İnstitutunun aspiranturasına daxil olmuşdur, — "Kommunist", "Gənc işçi" qəzetlərində işləmişdir. İlk kitabı "Sağlam yollarda" çapdan çıxmışdır. Azərbaycan Dövlət Elmi-Təqiqat İnstitutunun aspiranturasında təhsilini davam etdirməklə yanaşı, müəllimlik etmişdir (1932–1935).
Mir Cəlal Paşayev

"Füzulinin poetikası" mövzusunda namizədlik dissertasiyası (1940), "Azərbaycanda ədəbi məktəblər" mövzusunda doktorluq dissertasiyası (1947) müdafiə etmişdir. Onun ədəbiyyat nəzəriyyəsinə dair araşdırmaları, xüsusilə məşhur "Ədəbiyyatşünaslığın əsasları" dərsliyi Azərbaycan filoloji mühitində diqqətəlayiq yer tutur. Ədibin "Klassik irs və müasirləri"mizə dair məqalələri, monoqrafik tədqiqatları, "Azərbaycanda ədəbi məktəblər" mövzusunda yazdığı doktorluq dissertasiyası, "Füzuli sənətkarlığı", "Cəlil Məmmədquluzadə realizmi haqqında" və sair bu kimi əsərləri onun ədəbi-nəzəri düşüncə ilə ardıcıl və sistemli şəkildə məşğul olmasını təsdiqləyən çox ciddi faktlardır. 1928-ci ildən ədəbi fəaliyyətə başlamışdır. "Kommunist" qəzetində şöbə müdiri, "Gənc işçi" qəzetində məsul katib, həm də Azərbaycan Elmlər Akademiyası Nizami ad. Ədəbiyyat İnstitutunda elmi işçi olmuşdur (1932–1935).
Mir Cəlal Paşayev

Azərbaycan nəsrinin nümayəndəsi, Əməkdar Elm xadimi, yazıçı-alim Mir Cəlal Əli oğlu Paşayevin 100 illik yubileyi ərəfəsində ədibin xatirəsinə yaradılmış muzeyin 2007-ci il sentyabr ayının 29-da rəsmi açılışı olmuşdur. Muzey kompleksində 2009-cu ilin aprel ayında Elmi-Ədəbi Tədqiqat Şöbəsi fəaliyyətə başlamışdır Bakıda İçərişəhərdə "Ədibin evi" ev-muzeyi Bakı şəhəri, Binəqədi rayonu, 9-cu mikrorayon, Mir Cəlal küçəsi Gəncədə Mir Cəlal Paşayevin adını daşıyan küçə Görkəmli Azərbaycan yazıçısı Mir Cəlal Əli oğlu Paşayevin 100 illiyinə həsr olunmuş poçt markası. Sağlam yollarda: oçerklər. Bakı: Azərnəşr, 1932, 46 səh. Boy (novellalar və oçerklər). Bakı: Azərnəşr, 1935, 123 səh.
Mir Cəlal Paşayev

Bakı: Azərnəşr, 1948, 44 səh. Yaşıdlarım: povest. Bakı:Uşaqgəncnəşr, 1948.- 142 s. İlk vəsiqə. Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1949, 24 səh. Bir gəncin manifesti: povest. Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1949.- 230 s. Söyüd kölgəsi.
Mir Cəlal Paşayev

Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1957, 247 səh. Füzuli sənətkarlığı. Bakı: ADU-nun nəşri, 1958.- 276 s. İnsanlıq fəlsəfəsi. Bakı: Azərnəşr, 1961, 408 səh. Xatirə hekayələri. Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1962.- 147 s. Bir gəncin manifesti.
Mir Cəlal Paşayev

Bakı: Maarif, 1965, 42 səh. Gülbəsləyən qız. Bakı: Azərnəşr, 1965, 334 səh. C. Məmmədquluzadənin realizmi haqqında. Bakı: ADU nəşriyyatı, 1966, 70 səh. Seçilmiş əsərləri (dörd cilddə), I c. Bakı: Azərnəşr, 1967, 519 səh.
Mir Cəlal Paşayev

Seçilmiş əsərləri (dörd cilddə), II c. Bakı: Azərnəşr, 1967, 499 səh. Seçilmiş əsərləri (dörd cilddə). III c. Bakı: Azərnəşr, 1968, 526 səh. Seçilmiş əsərləri (dörd cilddə). IV c. Bakı: Azərnəşr, 1968, 474 səh. Gülüş bədii silah kimi.
Mir Cəlal Paşayev

Klassiklər və müasirləri. Bakı: Azərnəşr, 1973, 296 səh. Silah qardaşlan (hekayələr). Bakı: Gənclik, 1974, 293 səh. XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı: Ali məktəblər üçün dərslik. Bakı: Maarif, 1974.- 391 s. Xeyir və Şər.
Mir Cəlal Paşayev

I c. Bakı: Azərnəşr, 1986, 463 səh. Seçilmiş əsərləri (iki cilddə). II c. Bakı: Azərnəşr, 1987, 445 səh. Ədəbiyyatşünaslığın əsasiarı (dərs vəsaiti). Bakı: Maarif, 1988, 279 səh. Füzuli sənətkarlığı.- II nəşri.- Bakı: Maarif, 1994.- 252 s. Azərbaycanda ədəbi məktəblər (1905–1917).
Mir Cəlal Paşayev

Bakı: Ziya-Nurlan NPM, 2004.- 390 s. Ədəbiyyatşünaslığın əsasları: Ali məktəblər üçün dərslik.- Təkmilləşdirilmiş 3-cü nəşr.- Bakı: Çaşıoğlu, 2005.- 312 s. Seçilmiş əsərləri. Hekayələr və roman .- Bakı: Çaşıoğlu,2005.- 479 s. Seçilmiş əsərləri. Bakı: Şərq-Qərb, 2005.- 384 s. (Müasir Azərbaycan ədəbiyyatı). Füzuli sənətkarlığı: monoqrafiya.- Bakı: Kaşqari Fondu, 2007.-357 s. Seçilmiş əsərləri: 3 cilddə .- Bakı: Çaşıoğlu, 2008.- K. I., K. II.,K. III. Seçilmiş əsərləri: hekayələr, felyetonlar, şeirlər, oçerklər, tərcümələr, xatirələr: 5 cilddə — Bakı:Adiloğlu, 2013.- C.
Mir Cəlal Paşayev

I:, C. II: , C. III: , C. IV:, C. V. Bir gəncin manifesti: roman.- V nəşri.- Bakı: Kitab Klubu, 2016.- 264 s. Yuxu və külək . Azərb. Resp. Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi.- Bakı: Bərpanəşr, 2016.-11, [1] s.: ill. İki rəssam: məzmunu Nizaminin "İsgəndərnamə" poemasındanalınmışdır: ortayaşlı uşaqlar üçün.
Mir Cəlal Paşayev

Azərb. Resp. Mədəniyyət və TurizmNazirliyi, F. Köçərli ad. Respublika #Uşaq Kitabxanası.- 1947-ci il nəşri əsasında bərpanəşr.- Bakı: Renessans-A, 2017.- 12 s. Mirzə Ələkbər Sabirin sənət dünyası. Bakı: Elm və təhsil, 2017.- 127s. XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı: Ali məktəblər üçün dərslik .
Mir Cəlal Paşayev

Yenidən işlənmiş 4-cü nəşri.- Bakı: Elm və təhsil, 2018.- 650 s. Füzuli sənətkarlığı: monoqrafiya.- Bakı: Çaşıoğlu, 2018.- 348 s. Dissertasiyalar Azərbaycanda ədəbi məktəblər: 1905–1917: filologiya elm. dok. … dissertasiya.- Bakı, 1946.- 492 s. Füzulinin poetik xüsusiyyətləri haqqında: filologiya elm. namizədi … dissertasiya.- Bakı, 1939.- 133 s. Dərsliklərdə dərc olunanlar əsərləri Gülbəsləyən qız: hekayə // Ədəbiyyat: 6-cı sinif üçün / C. Əhmədov, İ. Babayev.- B., 1989.- S. 171–174. İki rəssam: hekayə // Ədəbiyyat: 4-cü sinif üçün / M. Rzaquluzadə, Ş. Mikayılov.- B., 1988.- S. 64–68. Ləyaqət: hekayələr // Ədəbiyyat: 4-cü sinif üçün / M. Rzaquluzadə, Ş. Mikayılov.- B., 1988.- S. 214–219.
Mir Cəlal Paşayev

Zəhmət, Ağıl, Bəxt: nağıl // Oxu: 4-cü sinif üçün / N. Kazımov.- B., 1988.- S. 140–142. Bir gəncin manifesti: ayrı-ayrı fəsillərdən parçalar // Ədəbiyyat: 7-ci sinif üçün / H. Əfəndiyev, Z. Əliyeva.- B., 1987.- S. 121–171. Gülbəsləyən qız: hekayə // Ədəbiyyat: 6-cı sinif üçün / C. Əhmədov, İ. Babayev.- B., 1987.- S. 171–174. Bir gəncin manifesti: ayrı-ayrı fəsillərdən parçalar // Ədəbiyyat: 7-ci sinif üçün / H. Əfəndiyev, Z. Əliyeva.- B., 1985.- S. 121–172. Gülbəsləyən qız: hekayə // Ədəbiyyat: 6-cı sinif üçün / C. Əhmədov, İ. Babayev.- B., 1985.- S. 171–174 İki rəssam: hekayə // Ədəbiyyat: 4-cü sinif üçün / M. Rzaquluzadə, Ş. Mikayılov.- B., 1985.- S. 64–68. Ləyaqət: hekayə // Ədəbiyyat: 4-cü sinif üçün / M. Rzaquluzadə, Ş. Mikayılov.- B., 1985.- S. 214–219.
Mir Cəlal Paşayev

Bir gəncin manifesti: ayrı-ayrı fəsillərdən parçalar // Ədəbiyyat: 7-ci sinif üçün / H. Əfəndiyev, Z. Əliyeva.- B., 1984.- S. 121–173. Gülbəsləyən qız: hekayə // Ədəbiyyat: 6-cı sinif üçün / C. Əhmədov, İ. Babayev.- B., 1984.- S. 206–208. Şəfəqdən qalxanlar: hekayə // Ədəbiyyat: 6-cı sinif üçün / C. Əhmədov, İ. Babayev.- B., 1984.- S. 209–212. Ləyaqət: hekayə // Ədəbiyyat: 4-cü sinif üçün / M. Rzaquluzadə, Ş. Mikayılov.- B., 1984.- S. 187–195. Bir gəncin manifesti: ayrı-ayrı fəsillərdən parçalar // Ədəbiyyat: 7-ci sinif üçün / H. Əfəndiyev, Z. Əliyeva.- B., 1983.- S. 121–170. Gülbəsləyən qız: hekayə // Ədəbiyyat: 6-cı sinif üçün / C. Əhmədov, İ. Babayev.- B., 1983.- S. 206–209.
Mir Cəlal Paşayev

Şəfəqdən qalxanlar: hekayə // Ədəbiyyat: 6-cı sinif üçün / C. Əhmədov, İ. Babayev.- B., 1983.- S. 209–212. İki rəssam: hekayə // Ədəbiyyat: 4-cü sinif üçün / M. Rzaquluzadə, Ş. Mikayılov.- B., 1983.- S. 57–60. Ləyaqət: hekayə // Ədəbiyyat: 4-cü sinif üçün / M. Rzaquluzadə, Ş. Mikayılov.- B., 1983.- S. 189–193. Söyüd kölgəsi: hekayə // Azərbaycan dili: rus məktəbinin 8–9-cu sinifləri üçün / Y. Qarabağlı [et al].- B., 1983.- S. 73–74. Bir gəncin manifesti: ayrı-ayrı fəsillərdən parçalar // Ədəbiyyat: 7-ci sinif üçün / H. Əfəndiyev, Z. Əliyeva.- B., 1982.- S. 124–173. Gülbəsləyən qız: hekayə // Ədəbiyyat: 6-cı sinif üçün / İ. Babayev, C. Əhmədov.- B., 1982.- S. 206–209.
Mir Cəlal Paşayev

Şəfəqdən qalxanlar: hekayə // Ədəbiyyat: 6-cı sinif üçün / İ. Babayev, C. Əhmədov.- B., 1982.- S. 210–212. İki rəssam: hekayə // Ədəbiyyat: 4-cü sinif üçün / M. Rzaquluzadə, Ş. Mikayılov.- B., 1982.- S. 57–60. Ləyaqət: hekayə // Ədəbiyyat: 4-cü sinif üçün / M. Rzaquluzadə, Ş. Mikayılov.- B., 1982.- S. 89–193. Bir gəncin manifesti: ayrı-ayrı fəsillərdən parçalar // Ədəbiyyat: 7-ci sinif üçün / H. Əfəndiyev, Z. Əliyeva.- B., 1981.- 14-cü nəşri.- S. 124–173 İki rəssam: hekayələr // Ədəbiyyat: 4-cü sinif üçün / M. Rzaquluzadə, Ş. Mikayılov.- B., 1981.- S. 57–60. Ləyaqət: hekayə // Ədəbiyyat: 4-cü sinif üçün / M. Rzaquluzadə, Ş. Mikayılov.- B., 1981.- S. 189–193. İki rəssam: hekayə // Ədəbiyyat: 4-cü sinif üçün / M. Rzaquluzadə, Ş. Mikayılov.- B., 1980.- S. 57–60.
Mir Cəlal Paşayev

Ləyaqət: hekayə // Ədəbiyyat: 4-cü sinif üçün / M. Rzaquluzadə, Ş. Mikayılov.- B., 1980.- S. 189–193. Qocaman müəllimin dedikləri: hekayə: [hekayə ixtisarla verilmişdir] // Azərbaycan dili: rus məktəbinin 7-ci sinfi üçün / A. Abdullayev.- B., 1979.- S. 124–125. Titrək bir səs: hekayə // Azərbaycan dili: rus məktəbinin 7-ci sinfi üçün / A. Abdullayev.- B., 1979.- S. 86–87. Qocaman müəllimin dedikləri: hekayə: [hekayə ixtisarla verilmişdir] // Azərbaycan dili: rus məktəbinin 7-ci sinfi üçün / A Abdullayev.- B., 1978.- S. 124–125. Titrək bir səs: hekayə // Azərbaycan dili: rus məktəbinin 7-ci sinfi üçün / A. Abdullayev.- B., 1978.- S. 86–87. Qocaman müəllimin dedikləri: hekayə: [hekayə ixtisarla verilmişdir] // Azərbaycan dili: rus məktəbinin 7-ci sinfi üçün / tərt.
Mir Cəlal Paşayev

A. Abdullayev.- B., 1977.- S. 124–125. Titrək bir səs: hekayə // Azərbaycan dili: rus məktəbinin 7-ci sinfi üçün / tərt. A. Abdullayev.- B., 1977.- S. 86–87. Titrək bir səs: hekayə // Azərbaycan dili: rus məktəbinin 7-ci sinfi üçün / A. Abdullayev.- B., 1975.- S. 86–87. İclas qurusu; Səfər: hekayələr // Azərbaycan dili: rus məktəbinin 10-cu sinfi üçün dərslik / A. Qurbanov, K. Mikayılov.- B., 1974.- S. 57. Gülbəsləyən qız: hekayə // Ədəbiyyat: 6-cı sinif üçün / İ. Babayev, C. Əhmədov.- B., 1973.- S. 206–209.
Mir Cəlal Paşayev

Şəfəqdən qalxanlar: hekayə // Ədəbiyyat: 6-cı sinif üçün / İ. Babayev, C. Əhmədov.- B., 1973.- S. 210–212. Ərik ağacı: hekayə // Ədəbiyyat: dərslik-müntəxabat: 6-cı sinif üçün.- B., 1972.- S. 121–126.- Bir gəncin manifesti: romandan parçalar / Ədəbiyyat: 7-ci sinif üçün // H. Əfəndiyev, Z. Əliyeva.- B., 1971.- S. 136–189. Ərik ağacı: hekayə: [hekayə ixtisarla verilmişdir] // Ədəbiyyat: dərslik-müntəxabat: 6-cı sinif üçün.- B., 1971.- S. 121–126. Ərik ağacı: hekayə // Ədəbiyyat: dərslik-müntəxabat: 6-cı sinif üçün.- B., 1969.- S. 121–126. İftixar: hekayə // Azərbaycan dili: rus məktəbinin 7-ci sinfi üçün / tərt. A. Abdullayev.- B., 1969.- S. 101–102.
Mir Cəlal Paşayev

Muştuluq: hekayə // Ana dili: ibtidai məktəbin 4-cü sinfi üçün / M. Rzaquluzadə.- B., 1959.- S. 137–140. Bahar: "Bir gəncin manifesti"ndən // Ana dili: azsavadlılar üçün qiraət kitabı / S. Şəfiyev.- B., 1958.- S. 57–59. Mədəndə yanğın: hekayə // Ana dili: azsavadlılar üçün qiraət kitabı / S. Şəfiyev.- B., 1958.- S. 57–59. Balaca ceyran: hekayə // Ana dili: ibtidai məktəbin 4-cü sinfi üçün / M. Rzaquluzadə.- B., 1956.- S. 160–162. Bahar: "Bir gəncin manifesti"ndən // Ədəbi qiraət: yeddiillik və orta məktəbin 5-ci sinfi üçün / Q. Musayev.- B., 1955.- S. 61–70. Nanənin hünəri: hekayə // Ədəbi qiraət: yeddiillik və orta məktəbin 5-ci sinfi üçün / Q. Musayev.- B., 1955.- S. 125–133.
Mir Cəlal Paşayev

Bahar: "Bir gəncin manifesti"ndən // Ədəbi qiraət: yeddiillik və orta məktəbin 5-ci sinfi üçün / Q. Musayev.- B., 1953.- S. 87–96. Bahar: "Bir gəncin manifesti"ndən // Ədəbi qiraət: yeddiillik və orta məktəbin 5-ci sinfi üçün / tərt. Q. Musayev — B., 1951.- S. 122–129. Nanənin hünəri: hekayə // Ədəbi qiraət: yeddiillik və orta məktəbin 5-ci sinfi üçün / Q. Musayev.- B., 1951.- S. 233–241. Qardaş qanı: hekayə // Qiraət kitabı: rus orta məktəbinin 9-cu sinfi üçün / T. Məmmədov.- B., 1950.- S. 120–123. Kirov: povestdən parça // Ədəbi qiraət: yeddiillik və orta məktəbin 7-ci sinfi üçün / H. Əfəndiyev.- B., 1949.- S. 383–391.
Mir Cəlal Paşayev

Ananın köynəyi: hekayə // Ədəbiyyat: 5-ci sinif üçün / tərt. H. Araslı.- B., 1948.- S. 37–40. Bahar: "Bir gəncin manifesti"ndən // Qiraət kitabı: rus orta məktəbinin 9-cu sinfi üçün / Q. Məmmədov.- B., 1948.- S. 39–43. Bahar: "Bir gəncin manifesti"ndən // Ədəbi qiraət: 4-cü sinif üçün / M. Rzaquluzadə.- B., 1948.- S. 250–255. Dirilən adam: romandan parça // Müasir ədəbiyyat: orta məktəbin 10-cu sinfi üçün / M. Arif, C. Xəndan.- B., 1948.- S. 127–130. Göylər adamı: hekayə // Ədəbiyyat: 5-ci sinif üçün / tərt.
Mir Cəlal Paşayev

H. Araslı.- B., 1948.- S. 49–57. İftixar: hekayə // Qiraət kitabı: rus orta məktəbinin 7-ci sinfi üçün / tərt. A. Abdullayev.- B., 1948.- S. 13–16. Qardaş qanı: hekayə // Qiraət kitabı: rus orta məktəbinin 9-cu sinfi üçün / T. Məmmədov.- B., 1948.- S. 117–119. Nanənin hünəri: hekayə // Ədəbiyyat: 5-ci sinif üçün / H. Araslı.- B., 1948.- S. 40–48. Söyüd kölgəsi: hekayə // Qiraət kitabı: rus orta məktəbinin 8-ci sinfi üçün / A. Abdullayev.- B., 1948.- S. 27–29.
Mir Cəlal Paşayev

Bahar: "Bir gəncin manifesti"ndən // Ədəbiyyat: yeddiillik və orta məktəblərin 6-cı sinfi üçün / tərt. M. Rzaquluzadə.- B., 1947.- S. 185–190. Analar yarışı: hekayə // Ədəbiyyat müntəxəbatı: orta məktəbin 10-cu sinfi üçün / M. Arif.- B., 1946.- S. 295–300. Dirilən adam: romandan parça // Ədəbiyyat müntəxəbatı: orta məktəbin 10-cu sinfi üçün / M. Arif.- B., 1946.- S. 289–294. Hilal dayı: hekayə // Ədəbiyyat müntəxəbatı: erməni orta məktəbləri üçün / tərt. Q. Məmmədov, A. Axundov.- B., 1940.- S. 90–96.
Mir Cəlal Paşayev

Sara: hekayə // Ədəbiyyat müntəxəbatı: erməni orta məktəbləri üçün / Q. Məmmədov, A. Axundov.- B., 1940.- S. 86–90. Nanənin hünəri: hekayə // Bədii oxu: natamam orta və orta məktəb üçün / tərt. H. Araslı.- B., 1939.- S. 27–35. Hilal dayı: hekayə // Ədəbiyyat müntəxəbatı: rus məktəblərinin 9 və 10-cu sinifləri üçün.- B., 1939.- S. 86–90. Sara: hekayə // Ədəbiyyat müntəxəbatı: rus məktəblərinin 9 və 10-cu sinifləri üçün.- B., 1939.- S. 80–86. Nanənin hünəri: hekayə // Ədəbiyyat müntəxəbatı: rus orta məktəbi üçün / tərt A. Abdullayev.- B., 1938.- S. 132–138.
Mir Cəlal Paşayev

Nifrət: romandan parça // Ədəbiyyat müntəxəbatı: rus orta məktəbi üçün / tərt. A. Abdullayev.- B., 1938.- S. 139–145. Tərcümələri Batı. Kaspi dənizinə: [Şer] //İnqilab və mədəniyyət.-1930.- № 9.- S.28 Həmid Alimcan. Dəmir qandal: [Şer] //İnqilab və mədəniyyət.- 1930.- № 9.- S.27–28 İbrahim Bəhram. Şahidə: [Hekayə] //İnqilab və mədəniyyət.- 1930.- № 9.- S.30 Mir Təmar.
Mir Cəlal Paşayev

Dan: [Şer] //İnqilab və mədəniyyət.- 1930.-№ 9.- S.29 Mir Təmar. Məstan ay: [Hekayə] //İnqilab və mədəniyyət.- 1930.- № 9.- S.29 Xəliloğlu. "Son gülən": [Belarus yazıçısı Krapivanın eyni adlı əsərinin Azərbaycan Dövlət Dram Teatrında tamaşası haqqında] /Əsəri Azərbaycan dilinə tərcümə və təbdil edən Mir Cəlaldır //Ədəbiyyat qəzeti.- 1941.- 13 aprel. Xəliloğlu. "Son gülən": [Belarus yazıçısı Krapivanın eyni adlı əsərinin Azərbaycan Dövlət Dram Teatrında tamaşası haqqında] /Əsəri Azərbaycan dilinə tərcümə və təbdil edən Mir Cəlaldır //Ədəbiyyat qəzeti.- 1941.- 13 aprel. Batı.
Mir Cəlal Paşayev

Kaspi dənizinə: [şeir] /Batı; özbək dilindən çevirəni. Mir Cəlal //Mir Cəlal. Seçilmiş əsərləri: Hekayələr, felyetonlar, şeirlər, oçerklər, tərcümələr, xatirələr 5 cilddə.- Bakı, 2013.- C. V.- S. 252. Dan: [şeir] /Özbək dilindən çevirəni Mir Cəlal //Mir Cəlal. Seçilmiş əsərləri: Hekayələr, felyetonlar, şeirlər, oçerklər, tərcümələr, xatirələr 5 cilddə.- Bakı, 2013.- C. V.- S. 256. Erdinc, F. Məktub: /Bəhram İbrahimov; türk dilindən çevirəni.
Mir Cəlal Paşayev

Mir Cəlal //Mir Cəlal. Seçilmiş əsərləri: Hekayələr, felyetonlar, şeirlər, oçerklər, tərcümələr, xatirələr 5 cilddə.- Bakı, 2013.- C. V.- S. 264–274. Həmid Alimcan. Dəmir qanun: [şeir] /Həmid Alimcan; özbək dilindən çevirəni. Mir Cəlal //Mir Cəlal. Seçilmiş əsərləri: Hekayələr, felyetonlar, şeirlər, oçerklər, tərcümələr, xatirələr 5 cilddə.- Bakı, 2013.- C. V.- S. 247–251.
Mir Cəlal Paşayev

İbrahimov, B. Şahidə: /Bəhram İbrahimov; özbək dilindən çevirəni. Mir Cəlal //Mir Cəlal. Seçilmiş əsərləri: Hekayələr, felyetonlar, şeirlər, oçerklər, tərcümələr, xatirələr 5 cilddə.- Bakı, 2013.- C. V.- S. 257–263. Mir Temir. Məstan ay: [şeir] /Mir Temir; özbək dilindən çevirəni. Mir Cəlal //Mir Cəlal.
Mir Cəlal Paşayev

Seçilmiş əsərləri: Hekayələr, felyetonlar, şeirlər, oçerklər, tərcümələr, xatirələr 5 cilddə.- Bakı, 2013.- C. V.- S.253–255. Dövri mətbuatda və məcmuələrdə çap olunan əsərləri Filmoqrafiya Bir ailə (film, 1943) İki yad adam (Addım Gənclər Təşkilatının sifarişi ilə Caspian Media Group tərəfindən yazıçı Mir Cəlal Paşayevin "Kəmtərovlar ailəsi" hekayəsinin motivləri əsasında "İki Yad Adam" filmi) (2017) Mətbuat fədaisi (film, 2007) Üç zirvənin fatehi (film, 2008) Mir Cəlal Paşayevin ev-muzeyində. "Mədəni maarif", 2007, N 10, s.27–28. Mahirə Abdulla. "Humanizm fəlsəfəsi" //"Pəncərə" jurnalı.- 2009, № 21. — səh.
Mir Cəlal Paşayev

Mir Cəlal haqqında ANS ÇM radiosunda Böyük yazıçı, alim və pedaqoq Mir Cəlal Paşayevin əbədiyyətə qovuşduğu gündən 35 il ötür. trend.az Arxivləşdirilib 2014-02-02 at the Wayback Machine (az.) Səda -Yazıçı Mir Cəlal Paşayevin doğum günüdür (26.04.2016) (az.) "ASAN" könüllüləri Mir Cəlal Paşayevin əsərlərini səhnələşdirib (az.) Mir Cəlal Paşayevin anım günüdür Mir Cəlal (Paşayev Mir Cəlal Əli oğlu): biblioqrafiya.- Bakı, 2018.- 496 s.
Dulusçuluq

Dulusçuluq — gilin xüsusi formaya salınması və xüsusi bişirilməsi ilə bağlı peşə. Dulusçuluq istehsalatın üç istiqamətini əhatə edir: Adi tikinti kərpicinin istehsalı; Müxtəlif gil qabların və istehsalat məmulatlarının (odadavamlı kərpic, kafel, saxsı boru və s.) istehsalı; Fayans və farfor məmulatlarının istehsalı. Azərbaycanda dulusçuluğun tarixi Dulusçuluq Azərbaycanda sənətkarlıq istehsalının ən qədim sahələrindən olub bu günə qədər öz əhəmiyyətini saxlamışdır. Mütəxəssislər sənətin bu sahəsinin meydana çıxmasını neolit dövrünə aid edirlər. Əvvəlcə, əsasən qadınların məşğul olduğu dulusçuluq eneolit dövründə tətbiq edilən sırf texniki nailiyyətlər nəticəsində müstəqil sənət sahəsinə çevrilmişdi. İlk orta əsrlərin sonlarından başlayaraq Azərbaycanda dulusçuluq istehsalı daha yüksək səviyyəyə çatmışdı. Monqol işğallarına qədər davam etmiş bu yüksəliş dövründə dulusçuluqda güclü kəmiyyət və keyfiyyət dəyişikliyi baş vermişdi.
Dulusçuluq

Ayaqla hərəkətə gətirilən çarxın meydana gəlməsi, müxtəlif dulusçuluq mərkəzlərində şirli qablar istehsalının başlanması, dulus kürələrinin kütləvi şəkildə tətbiq edilməsi yüksək keyfiyyətli saxsı məmulatı istehsalı üçün daha əlverişli şərait yaradırdı. Bu dövrdə saxsı qabların yayılması arealı Azərbaycanın demək olar ki, bütün şəhər və vilayətlərini əhatə edirdi. Bir çox yaşayış məntəqələrində, o cümlədən Beyləqanda aparılan arxeoloji qazıntılar nəticəsində Azərbaycanda şirsiz və şirli qablar istehsalının yüksək səviyyədə olduğunu sübut edən çoxlul materiallar aşkar edilmişdir. Məişət keramikası Müstəqil Azərbaycan xanlıqların mövcud olduqları XVIII əsrin ikinci yarısı – XIX əsrin əvvəlində dulusçuluq istehsahnm aparıcı sahəsi kimi daha çox məişət keramikasından söhbət açmaq olar. Azərbaycanın dulus ustaları məişətin müxtəlif sahələrində işlədilən çoxlu gil məmulatları hazırlayırdılar. Etnoqrafık tədqiqatlar göstərir ki, məişətdə işlədilən dulusçuluq məhsullan öz təyinatlanna görə bir neçə qrupa bölünürdülər. Bunların arasında su qabları, yemək qabları, süd məhsullan üçün qablar, evlərin qızdırılması və işıqlandınlması üçün nəzərdə tutulan qablar əsas yer tuturdular.
Dulusçuluq

Təkcə məişətdə işlədilən su qablarının bir neçə növü su daşımaq üçün (səhəng, cürdək, bardaq, şəhrəng, kuzə). Su saxlamaq və süfrədə işlətmək üçün (küp, sürahı, qurqur, dolça, parç, tayqulp), yuyunmaq və dəstamaz almaq üçün (aftafa, lülyəin və s.) çox müxtəlif saxsı qablar istehsal edilirdi. Ümumiyyətlə isə, dulus ustaları 50-dən çox müxtəlif növlü qab-qacaq istehsal etməyi bacarırdılar. Xanlıqlar dövrünə aid arxiv sənədlərində və digər yazılı mənbələrdə Azərbaycanın Şamaxı, Şəki, Ərdəbil, Təbriz, Naxçıvan, Gəncə, Ordubad və s. şəhər-lərində saxsı məmulatının istehsalı barədə məlumat verilir. Bu məlumatlardan ay-dın olur ki, Şəki xanlığının bir çox kəndlərində və Nuxada gil qablar hazırlayırdılar. Təkcə Şəki şəhərində saxsı səhəng istehal edənlərin sayı 29İ nəfərə çatdırdı. Digər xanlıqlarla müqayisədə Naxçıvan xanlığında saxsı qablar istehsalıf haqqında məlumat daha çoxdur.
Dulusçuluq

Lakin əksər hallarda bu məlumatlar bir-birilərinil təkrar edirlər. Naxçıvan xanlığının Rusiya tərəfındən işğalı dövründə Naxçıvan və Ordubad şəhərlərinin hər birində 12 nəfər dulusçu çalışırdı Ordubaddakı dulusçu emalatxanalarından biri yararsız hala düşmüş karvansarada yerləşirdi. Xanlığın Təzəkənd adlı yaşayış məntəqəsində Naxçıvan hakimi Ehcan xana məxsus saxsı səhəng istehsal edən emalatxananın fəaliyyətI göstərməsi haqqında da məlumat var. Dulusçuluq istehsalının Bakıda da mövcud olması ehtimalını irəli sürməkj olar. Şəhərin ətrafındakı müxtəlif növ gil yataqları burada saxsı qablann istehsalıl üçün şərait yaradırdı. 1946-cı ildə şəhərin qala hissəsində V.N.Leviatov tərəfra-1 dən aparılmış qazıntı işləri zamanı XVII-XVIII əsrlərə aid edilən xeyli miqdarda şirli qablar – kasa, boşqab, badya və s. tapılmışdır ki, bunların da əksəriyyəti yerli istehsalın məhsulları idilər. Gəncədə dulusçuluq Bütün orta əsrlər boyu saxsı qablar istehsalının əsas mərkəzlərindən olmuş Gəncədə də bu sənət sahəsi qalmaqda davam edirdi.
Dulusçuluq

Mənbələrdən birində Gəncə dulusçulannın məhsulları yüksək qiymətləndirilir və onlar "öz işlərini yaxşı bi-1 lən" sənətkarlar kimi xarakterizə olunurlar. Ətraf ərazilərdən əldə edi-İən əla növ gil şəhərdə fəaliyyət göstərən iki böyük dulusçuluq emalatxanasında emal edilərək yüksək keyfıyyəti olan saxsı məhsullarına çevrilirdilər. Gəncədə dulusçuluq sənətinin daha çox inkişaf etməsini yerli hakimlərin bu sahəyə qayğı ilə yanaşmaları ilə izah etmək olar. Onların sənətin bu sahəsinin inkişafı üçün yaratdıqlan şəraitin nə dərəcədə əlverişli olduğunu Gəncə dulusçularının 1809-cu ildə rus hakimiyyət orqanlarına yazdıqları şikayətdən də aydın görmək olar: "Xanlıqlar dövründə bu məhsulu başqa yerlərdə istehsal edən saxsı qab ustaları onu satmaq üçün şəhərə gətirirdilər (və) xan onlardan çox cüzi gəlir götxirürdü; indi onları (saxsı qabları – C.M.) şəhərdə də hazırlayırlar və keçmiş komendant Koçnev şəhərdə hazırlanan saxsı qablar üçün iltizam təsis etmişdir və iltizamçı hər bir səhəngi 10 qəpikdən alıb 25 qəpiyə satır və yoxsul ustalara sərbəst satışı qadağan edir". Cənubi Azərbaycanda dulusculuq Təbriz və Ərdəbil şəhərləri də dulusçuluq istehsalmın əsas mərkəzləri kimi öz mövqelərini saxlamaqda davam edirdilər. Bu şəhərlərin ətrafmdakı zəngin gil yataqları saxsı məmulatlarmm istehsalı üçün əlverişli şərait yaradırdı.
Dulusçuluq

Xanlıqlar dövründə saxsı qablar istehsalı ilə daha çox kəndlərdə məşğul olurdular. Əvvəlki dövrlərdə saxsı qablar istehsalmda böyük şöhrət qazanmış Təbrizin yaxınlığındakı Kuzə kunan kəndi bu ənənələri xanlıqlar dövründə də davam etdirirdi. Ərdəbilin Cəcin, Talıb qışlağı, Dövlətabad kəndlərində satış üçün müxtəlif ölçülü saxsı qablar istehsal edirdilər. Quba xanlığmda saxsı qablar istehsalmın əsas mərkəzləri Yenikənd, İspik və Möhüc kəndləri idilər. t.Şopenin verdiyi məlumata görə Naxçıvan xanlığının ayrı-ayrı kəndlərində 33 nəfər saxsı qab istehsalı ilə məşğul olurdu. Əldə olan yazılı mənbələrin məlumatlarına əsasən belə bir qənaətə gəlmək olur ki, xanlıqlar dövründə məişətdə işlədilən saxsı məlumatı arasmda iri həcmli su qablarmın, ilk növbədə səhəng və küplərin istehsalı mühüm yer tu-turdu. Yuxarıda adları çəkilən kəndlərin əksəriyyətində daha çox səhəng istehsal edilirdi.
Dulusçuluq

Çox güman ki, bu ölkədə mis qablar istehsalımn geniş miqyas alması və xarici ölkələrdən çoxlu miqdarda şüşə qablarm gətirilməsi nəticəsində kiçik həcmli saxsı qablara tələbatın azalması ilə əlaqədar idi. Qarabağda dulusçuluq sənəti Dulusçuluq Qarabağda sənətkarlıq istehsalının ən qədim sahələrindən olub bu günə qədər öz əhəmiyyətini saxlamışdır. Mütəxəssislər sənətin bu sahəsinin meydana çıxmasını neolit dövrünə aid edirlər. İlk orta əsrlərin sonlarından başlayaraq Qarabağda dulusçuluq istehsalı daha yüksək səviyyəyə çatmışdı. Qarabağda aparılmış arxeoloji qazıntılar göstərir ki, IX - XIII əsrlərdə dulusçuluq yüksək inkişaf etmiş bir sənət sahəsi kimi tamamilə formalaşmışdı. Bu dövrdə istehsal edilən saxsı qablar istər hazırlanma texnikasına, istərsə də zəngin bəzək elementlərinə görə həm əvvəlki, həm də sonrakı dövrlərlə müqayisədə çox yüksək səviyyəyə qalxmışdı. Su kəmərləri üçün saxsrboraların, tikinti işlərində geniş istifadə edilən kaşı və bəzək kərpiclərinin istehsalına başlanması da bu dövrlə bağlıdır. Monqol işğalları Qarabağda, ümumiyyətlə Azərbaycanda sənətkarlığın digər sahələri kimi dulusçuluğun inkişafına da ağır zərbə vurdu.
Dulusçuluq

Geriləmə özünü məişətdə işlədilən saxsı qabların istehsalında daha aydın göstərirdi Bununla belə, məişət keramikasının istehsalında yaranmış bu gerilik sonrakı əsrlərdə tikinti keramikasının həcminin artması ilə əvəz olundu. XV-XVII əsrlərdə tikinti işlərinin genişlənməsi bəzək işlərində istifadə edilən dekorativ kərpic və kaşıj istehsalının həcminin artmasını zəruri edirdi. Əldə olan arxeoloji materiallar göstərir ki, son orta əsrlərdə Qarabağda saxsı məlumatı istehsalı 3 böyük qrup üzrə - şirsiz qablar, şirli qablar və tikinti materialları istehsalı üzrə ixtisaslaşmışdır. Şirsiz saxsı məmulatı sırasına hər birinin müxtəlif növləri olan küplər, qazanlar, səhənglər, bardaqlar, aftafalar, silbiçlər, süd qabları, dolçalar, çıraqlar, qəlyanlar və s. aid edilir. Bu qabların bədii tərtibatı zamanı xətti və nöqtəvari naxışlardan geniş istifadə edilirdi. Son orta əsrlərdə Qarabağ ərazisində şirli qablardan da geniş istifadə olunurdu. Bu tipli qablar sırasına bardaq, güldan, vaza, çıraq, kasa və s. daxil idi. Qarabağ dulusçuları marqans, mis və kobalt oksidinin köməyi ilə aldıqları şirlər vasitəsilə saxsı məmulatını yüksək zövqlə bəzəməyi bacarırdılar .
Dulusçuluq

Ümumiyyətlə, Qarabağda Şirli qablar iki mərhələdə bişirilirdi: əvvəlcə adi qaydada məmulatı bişirib kürədən çıxarır vo onun üzərinə şir çəkəndən sonra ycnidən kürəyə yığırdılar. Şirin bişirilməsi üçün əvvəlcə vam yanan odla 2-3 saat ərzində onu qızdırıb bərkidir, sonra bir gecə-gündüz kürədə yüksək hərarət yaradırdılar. XVI-XVII əsrlərdə Azərbaycanda tikinti keramikası da yüksək inkişaf etməsilə əlaqədar Azərbaycanın ayrı-ayrı şəhərlərində, o cümlədən Qarabağ ərazisində sarayların, karvansaraların, hamamların tikintisi zamanı şirli üzlük materialdan və keramik mozaikadan geniş istifadə edilirdi. Sənətkarlığın digər sahələrilə müqayisədə XVIII əsrdə Qarabağda dulusçuluq istehsalı haqqında məlumat çox azdır. Bunu bir tərəfdən XVIII əsrdə Qarabağın arxeoloji qazıntıların obyektinə çevrilməməsi, digər tərəfdən isə bu sahənin dərin tənəzzülə uğraması ilə izah etmək olar. XVII əsrin sonlarından başlayan və Qarabağ xanlığı dövrünü də əhatə edən ümumi iqtisadi tənəzzül dulusçuluğa da mənfi təsir göstərmişdir. Mülki tikinti işlərinin azalması, tikililərdə bəzək materiah kimi kaşı və digər dekorativ bəzək vasitələrindən az istifadə edilməsi tikinti keramikasının istehsal həcminin kəskin şəkildə aşağı düşməsinə səbəb olmuşdu.
Dulusçuluq

Əlbəttə, XVIII əsrdə Qarabağda dulusçuluğun bu sahəsinin tamamilə sıradan çıxması fikrini də söyləmək olmaz. Çox güman ki, bu dövrdə Qarabağda inşa edilən ictimai binalarda, ilk növbədə isə hamamlarda yerli istehsalın məhsulu olan kaşılardan istifadə edilirdi. Lakin yazılı mənbələrdə hələlik bu barədə heç bir məlumata rast gəlmək mümkün olmayıb. Görünür bu istehsal edilən saxsı bəzək vasitələrinin aşağı keyfıyyətli olması ilə bağlı idi. Qarabağ xanlığının mövcud olduğu XVIII əsrin ikinci yarısı - XIX əsrin əvvəlində dulusçuluq istehsalının aparıcı sahəsi kimi daha çox məişət keramikasından söhbət açmaq olar. Əldə olan yazılı mənbələrin məlumatlarına əsasən belə bir qənaətə gəlmək olur ki, xanlıqlar dövründə məişətdə işlədilən saxsı məmulatı arasında iri həcmli su qablarının, ilk növbədə səhəng və küplərin istehsalı mühüm yer tuturdu. Qarabağlı dulus ustaları məişətin müxtəlif sahələrində işlədilən çoxlu gil məmulatları hazırlayırdılar. Etnoqrafık tədqiqatlar göstərir ki, məişətdə işlədilən dulusçuluq məhsullan öz təyinatlanna görə bir neçə qrupa bölünürdülər.
Dulusçuluq

Bunların arasında su qabları, yemək qabları süd məhsulları üçün qablar, evlərin qızdırılması və işıqlandırılması üçün nəzərdə tutulan qablar əsas yer tuturdular. Təkcə məişətdə işlədilən su qablarının bir neçə növünü daşımaq üçün (səhəng, cürdək, bardaq, şəhrəng, kuzə), saxlamaq və süfrədə işlətmək üçün (küp, sürahı, qurqur, dolça, parç, tayqulp), yuyunmaq və dəstamaz almaq üçün (aftafa, lülyəin və s.) çox müxtəlif saxsı qablar istehsal edilirdi. Qarabağda tunc dövrü boyalı qablar istehsalı ocaqları Əlverişli coğrafi mühitə, zəngin təbii sərvətlərə malik olan Qarabağ ən qədim insan məskənlərindən biri olmuşdur. Azıx mağarasından başlanmış bu həyat su mənbələrinə yaxın olan sahələrinin məskunlaşması ilə nəticələnmişdi. Təsərrüfat sahələri formalaşmış zaman keçdikcə daimi yaşayış məskənləri, müdafiə tikililəri, ilkin şəhər mərkəzləri yaranmışdı. Qarabağın qədim tarixinin tədqiqinə XIX əsrin I yarısından başlanmışdı. Dyubua de Monperonun, N.O.Silosaninin, S.Veysenqofun, E.Reslerin, A.A.İvanovskinin, B.M.Sısoyevin, İ.İ.Meşşaninovun, C.Aleksandroviç-Nəsifinin, İ.Əzimbəyovun, A.K.Ələkbərovun, İ.M.Cəfərzadənin, B.Latıninin, T.Passekin, Y.İ.Hümmelin, AA.İyessenin, K.X.Kuşnarevanın, İ.H.Nərimanovun, Q.S.İsmayılovun, Ə.S.Cəfərovun, H.F.Cəfərovun və b-nın tədqiqatları qədim qarabağlıların təsərrüfat həyatı, adət-ənənələri, dini-ideoloji görüşləri haqqında dəyərli elmi məlumatlar verir.
Dulusçuluq

Qədim insanların həyat tərzini öyrənmək üçün yaşayış məskənləri mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu cəhətdən Qarabağda Üzərliktəpə, Qaraköpəktəpə, Çinartəpə və s. abidələr böyük maraq doğurur. Təsadüfi deyil ki, təkcə Azərbaycanda deyil, Cənubi Qafqazda Üzərliktəpə yaşayış yeri ilk məişət abidəsi sayılır və orta tunc dövrü mədəniyyəti Üzərliktəpənin adı ilə bağlanmışdır. Üzərliktəpə yaşayış yerinin əhalisi oturaq həyat keçirmiş, əkinçilik, maldarlıqla, sənətin müxtəlif sahələri ilə (dulusçuluq, metalişləmə, toxuculuq, sümükişləmə, daşişləmə və s.) məşğul olmuşlar. Son orta əsrlərdə Azərbaycanda saxsı məmulatları istehsalı Arxivləşdirilib 2012-12-02 at the Wayback Machine [ ] Xarici keçidlər Saxsı suvenirlər mədəniyyətimizi təbliğ edir (22.04.2016) Həmçinin bax Azərbaycan təsviri sənəti
Fərid Qayıbov

Fərid Fazil oğlu Qayıbov (24 aprel 1979, Bakı) — Azərbaycan Respublikasının gənclər və idman naziri (2021-ci ildən), Azərbaycan Milli Olimpiya Komitəsinin vitse-prezidenti (2021-ci ildən), Avropa Gimnastikasının prezidenti (2017-ci ildən), Beynəlxalq Gimnastika Federasiyasının (FIG) İcra Komitəsinin üzvü (2017-ci ildən), UNESCO-nun Bədən Tərbiyəsi və İdman üzrə Hökumətlərarası Komitəsinin sədri (2022-ci ildən). 16 fevral 2024-cü il tarixində Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin yeni tərkibi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamına əsasən yenidən gənclər və idman naziri təyin edilmişdir. Fərid Qayıbov 24 aprel 1979-cu ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1995-ci ildə Bakı şəhəri 1 saylı orta ümumtəhsil məktəbini bitirmişdir. Həmin il Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti nəzdində Azərbaycan Xalq Təsərrüfatını İdarəetmə İnstitutunun Biznesin təşkili və idarə edilməsi fakültəsinə qəbul olmuşdur. 1999-cu ildə Biznesin idarə edilməsi üzrə bakalavr, 2001-ci ildə isə magistr dərəcəsini əldə etmişdir.2014-cü ildə P. F. Lesqaft adına Milli Dövlət Bədən Tərbiyəsi, İdman və Sağlamlıq Universitetində (Sankt-Peterburq, Rusiya) pedaqoji elmlər namizədi dərəcəsini əldə etmişdir. Evlidir, iki oğlu, bir qızı var. Neft sahəsində fəaliyyəti 2000-ci ildən 2001-ci ilə kimi Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin (ARDNŞ) "Balaxanıneft" Neft-qaz Hasilatı İdarəsinin anbarında işləmişdir. 2001–2003-cü illərdə ARDNŞ-nin "Balaxanıneft" Neft-qaz Hasilatı İdarəsinin Planlaşdırma şöbəsində iqtisadçı vəzifəsində çalışmışdır.
Fərid Qayıbov

İdman sahəsində fəaliyyəti Fərid Qayıbov 2003–2005-ci illərdə Azərbaycan Gimnastika Federasiyasının (AGF) idman və logistika üzrə meneceri kimi fəaliyyət göstərmişdir. Bu illər ərzində Bakıda bədii gimnastika üzrə keçirilən 3 Dünya Kuboku (2003/04/05-ci illərdə) və 27-ci Dünya Çempionatının (2005) Yerli Təşkilat Komitələrinin işində, o cümlədən Bakıda idman gimnastikası üzrə Beynəlxalq Hakimlik kursunun (2007-ci il) təşkilində fəal iştirak etmişdir. 2005-ci ildən 2006-cı ilə kimi AGF-nin Baş meneceri vəzifəsində çalışmışdır. 2006-cı ildə AGF-nin növbəti hesabat-seçki konfransında federasiyanın Baş katibi seçilmişdir. 2006–2007, 2008–2009 və 2013–2014-cü illərdə bədii gimnastika üzrə Bakıda keçirilən 3 Avropa Çempionatı (2007, 2009, 2014) üzrə Yerli Təşkilat Komitələrinin icraçı direktoru vəzifəsini daşımışdır. 2008-ci ildə Beynəlxalq Gimnastika Federasiyasının (FIG) 77-ci Konqresində (17–19 oktyabr, Helsinki, Finlandiya) həmin qurumun Şura üzvü seçilmişdir (2008–2012-ci Olimpiya dövrü üzrə).25 dekabr 2010-cu il tarixində AGF-nin İcra Komitəsinin iclasında Baş katib vəzifəsinə yenidən seçilmişdir. 2012-ci ildə FIG-nin 79-cu Konqresində (25–27 oktyabr, Kankun, Meksika) yenidən həmin qurumun Şura üzvü seçilmişdir. 6–7 dekabr 2013-cü il tarixlərində Sloveniyanın Portoroj şəhərində keçirilən Avropa Gimnastika İttifaqının 25-ci Konqresində həmin təşkilatın Vitse-prezidenti vəzifəsinə seçilmişdir. Bununla əlaqədar olaraq FIG-nin Şura üzvlüyündən imtina etmişdir.