LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Kiş (Şəki)

Dörd tərəfdən dağla əhatə olunan kəndin əsas hissəsi "Tat" dağının ətəyində yerləşir. Öz mənbəyini Kiçik Qafqaz Sıra dağlarından götürən kəndin kənarından axan eyni adlı çay (Kiş çayı - Çox güman ki, indiki Kiş çayı o vaxtlar "Ağ su" adlanırmış. Mənbələrdə koordinatları o qədər də konkret göstərilməmiş "Ağ su dərəsi", yəni "Ağ su" adlı çayın mənbəyi". N.Şaminin və Ş.Ə.Yəzdinin "Zəfərnamə"lərindən) daşqın çayları sırasına daxildir. Meşə ilə əhatə olunan çay relyefinin mənzərəli görünüşü var. Kəndin və Şəki rayonun şirin su ehtiyatı məhz bu çayın hesabına ödənilir. Burada, əsasən, dəmyə əkinçiliyi olduğundan təkcə həyətyanı bağlarda və həyatyanı sahələrin suvarılmasında çayın suyundan istifadə edilir.
Kiş (Şəki)

Qış və yay vaxtlarında suyu azalan çay yaz aylarında əriyən buzların hesabına gurlaşıb ətrafa və kəndə xeyli ziyan verir. Təbii ehtiyatlar baxımından tikinti materialları ilə zəngindir. Bura əsasən daş, çınqıl və meşə materialları aiddir. Kənd gətirmə konusu landşaftına və meşə örtüyünə malikdir. Etimologiyası Kəndin adı ilk dəfə 7-ci əsr mənbələrində Qis, 12-ci əsr gürcü mənbələrində Kiş formasında qeyd olunub. Ancaq araşdırmaçılar bu toponimikanı tam doğru şəkildə izah edə bilməmişdir. Başqa bir fərziyyəyə görə, bu söz fars dilində kult, inam, din mənasına gələn kiş sözü ilə yaxınlıq təşkil edir.
Kiş (Şəki)

Kiş kəndində tapılan qədim əşyalar, həm də son dövrlərdə Azərbaycan - Norveç arxeoloqlarının Şəkinin Kiş kəndində apardıqları qazıntılar sübut etmişdir ki, albanlar xristianlığı ermənilərdən çox-çox əvvəl, Suriya və Fələstindən gəlmiş missionerlərin təsiri ilə qəbul etmişdilər. Kəndin çay kənarında yerləşməsi onun qədim insan məskənlərindən birinə malik olmasına əyani bir sübutdur. Qaya daşlarında daşlaşan yosun və balıq qalıqlarının tapılması buranın arxeoloqlar tərəfindən hələ də tam araşdırılmadığına işarədir.Tarixi hələ tam arşdırılmayan kənd qədim toponim və abidələrlə zəngindir. "Kiş"- Əfqanıstan və İraqda bu növ adlara rast gəlinir hələ qədim dördə eradan əvvəl Mesopotamiya ərazisində Kiş adlı şəhər dövlətə rast gəlinir. "Tamerlan talası" – Teymurləngin hücumları zamanı bu ərazilərdən keçməsinin sübutudur. Kiş çayının "Tamarçin" qolu – daha çox monqol hökmdarı Çingiz xanın (Temuçin) adı ilə bağlı toponimdir. "Xan yaylağı" və "Xan talası"- xanlıqlar dövründə xanların istirahət yerlərindən olmuşdur.
Kiş (Şəki)

Təsadüfi deyil ki, bu kəndin hazırkı məhəllə adları qədimi toponimlərdən ibarətdir. "Maaflar" məhəlləsi (bütün vergilərdən azad olan, lakin buna görə dövlət sərhədlərini, dinc vaxt asayişi qoruyan təbəqənin adı), "Duluzlar" məhəlləsi (dulusçuların qədimi məhəllərindən biri buradakı sənətkarlar dulusçuluqla məşğul olurdular) və s. bu kənddə yerləşir. İndi də Duluzlar məhəlləsində qazıntılar zamanı qədimi saxsı qablara və digər tapıntılara rast gəlinir. Kiş kəndində dörd qala kompleksi mövcuddur: üçü işarə , biri isə müdafiə xarakterlidir. İşarəverici qalalar "Salayuşağı"məhəlləsində, "Maaflar məhəlləsi"ndə və "Duluzlar məhəlləsi"ndə yerləşir. "Gələsən-Görəsən" qalası ("Gəl – Gör – Get qalası və "mağaralıq " deyilən yer də, heç şübhəsiz bu şəhərdə (Şəkidə) idi. Əmir Teymurun Şəki ölkəsinə hücumlarından bəhs edilərkən, Şəki ölkəsinin o vaxtkı tarixi coğrafiyasına dair də az-çox məlumat verilmişdir. İbn Ərəbşahın "Əcaibül-məqdur fi nəvaib timur" əsərində isə Gəl–Gör–Get qalası və "mağaralıq"dan söhbət gedir ki, heç şübhəsiz, onların da hər ikisi bu ölkədə idi və birincisi Kiş çayının mənbəyi yaxınlığında yerləşən, indi "Gələsən-Görəsən" adı ilə tanınan qaladır!"
Kiş (Şəki)

,yəni elə həmin ərazidə yerləşən indiki məşhur Gələsən-Görəsən qalası) müdafiə xarakterli olmuşdur. Digər mənbələrdə isə Nadir şahın hücumu zamanı qalanın müdafiəsini sarsıtmaq mümkün olmadığından Nadir şah əli boş İrana qayıdır. Ondan soruşanda ki, "Nəyə görə qalanı ala bilmədin?" Cavabında: "Gələrsən, görərsən! "- demişdir. Həmin qaladan xan sarayına tunel olduğu güman edilir. Qala nadır arxitektura quruluşuna malikdir.
Kiş (Şəki)

Hündürlükdə qayanın üstündə tikilən qalanın, üstündən neçə əsr keçdiyinə baxmayaraq, divarları möhkəm halda qalıb. Mənbələrdə əsasının IV əsrdə qoyulduğu ehtimal olunan Alban kilsəsi əvvəl tanrıçılıq məbədi kimi fəaliyyət göstərdiyi, lakin sonra, Albaniyada xristianlığın yayıldığı dövrdə xristian kilsəsi kimi fəaliyyət göstərdiyi qeyd edilir. Cənubi Qafqaz üzrə ən böyük dini mərkəzlərdən sayılırdı. Kilsə daxilində qazıntılar zamanı çoxlu qəbirlər aşkar edilmişdir. Gürcü mənbələrinə görə Kiş kəndinin əhalisi təxminən 10-cu əsrdə xristianlığı qəbul edib. Buradakı kilsədə ətraf ərazilərin yepiskopu fəaliyyət göstərirdi. Kəndin əhalisi 1720-ci illərdə İslamı qəbul edib, lakin Rusiya imperiyası bu əraziləri işğal etdikdən sonra burada aktiv olaraq xristianlaşdırma siyasəti apararaq kəndlilərin bəzisini yenidən xristianlığa qaytara bilmişdir.
Kiş (Şəki)

Buna baxmayaraq kəndin əhalisinin əksəriyyəti İslam dəyərlərinə sadiq qalmışdır. Mədəniyyəti Kənddə çoxlu sayda qədim tikililər mövcuddur. Bunlardan ən məşhuru kiş məbədidir.Kiş məbədi Zaqafqaziyada ilk apostol kilsəsi hesab olunur. Kəndin əhalisini Azərbaycanlılar - 7050, ləzgilər - 50 nəfər təşkil edir. 1921-ci ildə Azərbaycan kənd təsərrüfatı siyahıyaalmasının nəticələrinə görə Kiş kəndində 1383 nəfər (302 təsərrüfat), əsasən azərbaycanlı türklər (yəni azərbaycanlılar) yaşayırdı. Əhalisinin 736 nəfəri kişi və 647 nəfəri qadın olub. Kənddə Kiş kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.
İnternet xidmət provayderi

İnternet xidmət provayderi (ing. Internet service provider, ISP) — internetə daxil olmaq, ondan istifadə və idarə etmək və ya orada iştirak etmək üçün xidmətlər göstərən təşkilat. ISP-lər müxtəlif formalarda təşkil edilə bilər. Məsələn, bu, kommersiya, icmaya məxsus, qeyri-kommersiya və ya başqa şəkildə özəl mülkiyyətə sahibdir. Adətən ISP-lər tərəfindən təmin edilən internet xidmətlərinə internetə çıxış, internet tranziti, domen adının qeydiyyatı, veb-hostinq, "Usenet" xidməti və kolokasiya daxil ola bilər.
İnternet xidmət provayderi

İnternet xidmət provayderi adətən istifadəçiyə internetdə mövcud olan hər şeyə çıxışı təmin edən giriş nöqtəsi və ya şlüz kimi xidmət edir. Belə bir şəbəkəni göz alma şəbəkəsi də adlandırmaq olar. İnternet (orijinal olaraq ARPAnet) dövlət tədqiqat laboratoriyaları və universitetlərin iştirakçı şöbələri arasında şəbəkə kimi hazırlanmışdır. Digər şirkətlər və təşkilatlar onurğa sütununa birbaşa əlaqə ilə, ya da digər əlaqəli şirkətlər vasitəsilə, bəzən UUCP kimi "dial-up" alətlərindən istifadə edərək qoşulurdular. 1980-ci illərin sonlarında internetdən kommersiya məqsədli istifadəsi baş tutmuşdur.
İnternet xidmət provayderi

Bəzi məhdudiyyətlər 1991-ci ildə ümumdünya hörümçək torunun tətbiqindən qısa müddət sonra aradan qaldırılmışdır.1980-ci illərdə "CompuServe", "Prodigy" və "America Online" (AOL) kimi onlayn xidmət provayderləri e-poçt mübadiləsi kimi internetə daxil olmaq üçün imkanlar təklif etməyə başlamışdılar. Buna baxmayaraq, geniş ictimaiyyət üçün internetə tam çıxış hələ hazır deyildi. 1989-cu ildə ilk internet provayderləri – aylıq ödəniş müqabilində ictimaiyyətə internetə birbaşa çıxış təklif edən şirkətlər Avstraliya və ABŞ-də yaradılmışdır. Massaçusets ştatının Bruklin şəhərində qurulmuş "The World" ABŞ-də ilk kommersiya məqsədli provayder olmuşdur. Onun ilk müştərisinə 1989-cu ilin noyabrında xidmət göstərilmişdir.
İnternet xidmət provayderi

Bu şirkətlər, ümumiyyətlə, öz müştərilərinə son mil bağlantılarını təmin etmək üçün ictimai telefon şəbəkəsindən istifadə edərək "dial-up" bağlantıları təklif edirdilər. "Dial-up" internet xidmət provayderləri üçün giriş maneələri aşağı səviyyədə idi və bir çox provayder meydana çıxdı. İnternet xidmət provayderləri pirinq ilə məşğul ola bilərlər. Burada çoxsaylı ISP-lər pirinq nöqtələrində və ya internet mübadiləsi nöqtələrində (IXP) bir-birinə qoşulur. Bu, ötürülən verilənlər üçün bir-birindən ödəniş almadan hər bir şəbəkə arasında verilənlərin yönləndirilməsinə imkan verir.
İnternet xidmət provayderi

Əks halda bu verilənlər üçüncü yuxarı axın ISP-dən keçir.Yuxarı axın tələb olunmayan və yalnız müştəriləri olan ISP-lər birinci səviyyə ISP adlanır. Şəbəkə avadanlığı, proqram təminatı və spesifikasiyalar, eləcə də şəbəkə idarəetmə personalının təcrübəsi verilənlərin ən səmərəli marşrutla getməsini təmin etmək üçün vacibdir. Xərc və səmərəlilik arasında mübadilə etmək mümkündür. Hüquqi məsuliyyətləri Bir çox ölkələrdə internet xidmət provayderlərindən qanuni olaraq hüquq-mühafizə orqanlarına ISP tərəfindən ötürülən məlumatların bir qismini və ya hamısını izləmək icazəsi tələb olunur. Bəzi ölkələrdə ISP-lər lazım gəldiyi halda hökumətin girişinə icazə verilsin deyə istifadəçilərin baxış tarixçəsini özündə saxlamalıdır.
İnternet xidmət provayderi

Bundan əlavə, bəzi ölkələrdə ISP-lər kəşfiyyat agentlikləri tərəfindən monitorinq edilir. ABŞ-də PRISM kimi tanınan Milli Təhlükəsizlik Agentliyi proqramı internet istifadəçilərinin trafikinin geniş monitorinqini təmin edir. Müasir internet provayderləri öz şəbəkələrinə geniş spektrli müşahidə və paket iyləmə avadanlıqlarını birləşdirir. Bu, məlumatları hüquq-mühafizə orqanlarına və kəşfiyyat şəbəkələrinə ötürür. Həmçinin bax İnternet hostinq xidməti Məzmun çatdırılma şəbəkəsi Coğrafi bloklama Şəbəkə xidməti provayderi İnternetin əsasları Əlavə ədəbiyyat İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s. Xarici keçidlər Telecommunications Ownership and Control (TOSCO) dataset on the ownership of internet service providers.
Rütubət

Rütubət — atmosfer havasında olan su buxarının miqdarı ilə əlaqədar fiziki anlayış. Havada su buxarının miqdarı çox olduqca onun rütubəti də artır. Rütubət anlayışı iki mənada istifadə olunur : mütləq rütubət nisbi rütubətMütləq rütubət verilmiş temperaturda havanın həcm vahidinə olan su buxarının kütləsi ilə təyin olunur. Mütləq rütubət RM ilə işarə olunur. Düsturla mütləq rütubəti bu cür ifadə etmək olar: R M m V Düsturdan göründüyü kimi mütləq rütubətin riyazi ifadəsi sıxlığın riyazi ifadəsinə ( m V ) çox oxşayır. Fərq yalnız vahidlərdədir : sıxlığın vahidi k q m 3 {\displaystyle {\frac {kq}{m^{3}}}} -dirsə rütubətin vahidi m q m 3 {\displaystyle {\frac {mq}{m^{3}}}} Nisbi rütubət adi havada olan su buxarının kütləsinin həmin şəraitdə doyma halındakı su buxarının kütləsinə olan nisbətini göstərir.
Rütubət

Nisbi rütubəti RN (Fİ) kimi işarə edirlər. Nisbi rütubəti düsturla bu cür ifadə olunur: R N m m + △ m m M Nisbi rütubət həmişə vahiddən kiçik olur. Buna görədə onu tez-tez faizlə ifadə edirlər. Vahidə bərabər olması buxarın suya çevrilməsindən xəbər verir. R N m M 100
Psixofiziolgiya

Məktəbəqədər yaş dövrü uşağın həm fiziki, həm psixofizioloji, həm də şəxsiyyət sahəsində inkişafının keyfiyyətcə dönüş dövrüdür. Bu dövrdə uşağın fiziki inkişafı birinci növbədə diqqəti cəlb edir. 3–6 yaşlı uşağın boyunun, çəkisinin artmasında nəzərə çarpacaq dəyişiklik baş verir. Buna baxmayaraq həmin dövrdə uşağın əzələ və sümük sistemi xeyli inkişaf etmiş olsa da onun əl və ayaq əzələlərində hələ sümüklənməmiş qığırdaqlar qalır. Uşağın skeleti əsasən qığırdaq toxumalardan ibarət olur. Ona görə də lazımi tələblərə əməl olunmadıqda uşağın qaməti düzgün inkişaf etmir. Bununla yanaşı olaraq nitqin, böyüklərlə və həmyaşıdları ilə ünsiyyətin və müxtəlif fəaliyyət növlərinə cəlb olunmanın təsiri altında uşaqda yeni keyfiyyət dəyişmələri baş verir. Bütün bunlar uşağın sosial şəraitə və həyatın tələblərinə uyğunlaşmasına imkan verir. Məktəbəqədər dövr uşağın fəaliyyətin subyekti kimi formalaşmasının ilkin mərəhələsi kimi özünü göstərir.
Psixofiziolgiya

Məqsədəyönəlişliyin əsası qoyulur. Böyüklərin qiymətləndirməsi və nəzarətinin təsiri altında bağça yaşının sonunda uşaqlar öz hərəkət və fəaliyyətlərindəki qüsurları hiss etməyə başlayırlar. Bununla əlaqədar təqlid obyektləri dəqiqləşməyə başlayır. Məktəbəqədər yaş dövründə həm ümumi, həm də xüsusi qabiliyyətlərin formalaşması imkanları yaranır və özünü göstərməyə başlayır. Uşağın psixi inkişafında oyunun rolu. Bağça yaşı dövründə oyun uşaqların əsas fəaliyyəti olur. Bu yaş dövründə uşaqlar öz vaxtlarının çoxunu oyunda keçirirlər. Adətən, məktəbəqədər yaş dövrünü üç yarımdövrə ayırırlar: kiçik bağça yaşı dövrü (3–4 yaş), orta bağça yaşı dövrü (4–5 yaş) və böyük bağça yaşı dövrü (5–6 yaş). Kiçik bağça yaşlı uşaqlar, adətən, hələ təklikdə oynayırlar.
Psixofiziolgiya

Əşyavi və quraşdırma oyunlarında onlarda qavrayış, hafizə, təxəyyül, təfəkkür və hərəki qabiliyyətlər inkişaf edir. Tədricən orta bağça yaşı dövründə uşaqlar birgə oyuna keçməyə başlayırlar, oyunlarda daha çox uşaq iştirak edir. Üç-altı yaş ərzində uşaq oyunları əşyavi-manipulyativ və simvolik xarakterdən süjetli-rollu qaydalı oyunlara qədər inkişaf yolu keçir. Bütün bunlar uşağın həyatında mühüm rol oynamaqla, onun tələbatını ödəməklə yanaşı, yaşlılarla ünsiyyət saxlamaq, həyatı başa düşmək, ətrafdakıları təqlid etmək, bu yolla bir növ gələcək həyata hazırlaşmaq işində mühüm vasitəyə çevrilir. Oyun fəaliyyəti uşağın psixi inkişafında əsaslı dəyişikliklə gətirib çıxarır. Oyun şəraitində və onun köməyi ilə uşaqlarda diqqət, qavrayış, xüsusilə müşahidəçilik, hafizə, təfəkkür və təxəyyülün inkişafı üçün əlverişli şərait yaranmış olur. Bununla yanaşı olaraq didaktik oyunlardan istifadə edilməsi uşaqlarda nitqin inkişafı, nitq qüsurlarının aradan qaldırılması işində də əsaslı rol oynayır. Orta və böyük bağça yaşı dövründə uşaqlar rollu-qaydalı oyunlardan daha çox istifadə edirlər. Bu dövrdə həmin oyunlar özlərinin mövzularına, qaydalarının müxtəlifliyinə görə kiçik bağça yaşı dövründə istifadə olunan oyunlardan fərqlənirlər.
Psixofiziolgiya

Burada kiçik bağça yaşı dövründən fərqli olaraq oyunda təbii şəkildə istifadə olunan əşyalar şərti olaraq dəyişdirilir, nəticədə simvolik oyun xarakteri alır. Rollu-qaydalı oyunlardan istifadə edilməsi uşaqlarda iradənin inkişafına güclü təsir göstərir. Adi şəraitdə bir yerdə dura bilməyən uşaq bu cür oyunlar zamanı öz rolunu axıra qədər yerinə yetirməyə, qaydaya əməl etməyə məcbur olur. Oyun prosesində uşaqlar qarşılıqlı münasibətlərin hə- yata keçirilməsinə əməl etməyə alışırlar. Rollu oyun prosesində ilk dəfə olaraq uşaqda liderlik özünü göstərir, təşkilatçılıq bacarıq və vərdişləri inkişaf etməyə başlayır. Oyun eyni zamanda uşaqlarda bir sıra qabiliyyətlərin aşkara çıxmasına imkan verir. Bütün bunlarla yanaşı olaraq uşaqlar sadə əmək tapşırıqlarını icra edərkən də çox vaxt onlara oyun xarakteri verir və bu yolla bəzi sadə əmək bacarıqlarına da yiyələnirlər. İdrak prosesləri və nitqin inkişafı. Məktəbəqədər yaş dövründə uşaqlarda idrak prosesləri və nitqin inkişafında əsaslı dəyişiklik baş verir.
Psixofiziolgiya

Məktəbəqədər dövrdə uşaqların qavrayışının ixtiyari növünün inkişafı üçün şərait yaranır. Burada oyunun rolu böyükdür. Uşaqlar cismin formasını, ölçüsünü, tutduğu yeri qavramağa alışırlar. Bu onlarda məkan qavrayışının inkişafı kimi özünü göstərir. Məktəbəqədər yaşlı uşaqlar ilk vaxtlar ən çox formanı ayırmaqla onları qavramağa cəhd göstərirlər. Eyni zamanda obyektlərin böyüklüyünü qavrama bacarığı da özünü göstərir. Bağça yaşının sonunda uşaqlar onları maraqlandıran obyektlərin xassələrini daha tez müəyyənləşdirmək, bir əşyanı başqasından fərqləndirmək, onların arasında mövcud olan əlaqə və münasibətləri aşkara çıxarmaq imkanı əldə edirlər. Nəticədə zahiri perseptiv işlər əqli işlərə çevrilməyə başlayır. Psixoloqlar belə qənaətə gəlmişlər ki, (L.
Psixofiziolgiya

A. Venqer) qavrayışla bağlı olan qabiliyyətlərin əsasını perseptiv işlər təşkil edir. Bu cür qabiliyyətlərin keyfiyyəti uşağın xüsusi perseptiv etalon sistemini mənimsəməsindən asılıdır. Qavrayış zamanı bu cür etalonlar həndəsi füqurlar, rənglər və s. ola bilər. Böyük bağça yaşı dövründə uşaqlarda ətraf aləmin qavranılması genişlənir və dərinləşir. Bu dövrdə qavrayış uşaqlara yaşlıların həyatına qoşulmağa, nüfuz etməyə imkan verir. Bununla bərabər böyüklərlə ünsiyyət qavrayışın məzmununu zənginləşdirir. Tədricən bağça yaşı dövründə ixtiyari qavrayış inkişaf edir, müşahidə və müşahidəçilik özünü göstərməyə başlayır. Böyüklər, tərbiyəçilər uşaqların qarşısına məqsəd qoyur, onları ətraf aləmdəki daha mühüm cəhətləri qavramağa yönəldir, onlara müşahidə etməyi öyrədirlər. Məhz buna görə də böyük bağça yaşlı uşaqlar öz qavrayışlarını daha uzun müddət idarə edə bilirlər.
Psixofiziolgiya

Bağça yaşı dövründə uşaqlarda qavrayışın, müşahidəçiliyin inkişafında oyun aparıcı fəaliyyət növü kimi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu cür oyunlar içərisində didaktik oyunlar xüsusi yer tutur. Bu dövrdə uşaqlarda qavrayışın inkişafında rəsm, yapma, quraşdırma da mühüm rol oynayır. Uşaq nəyisə çəkmək, nəyinsə füqurunu yapmaq üçün birinci növbədə onu diqqətlə müşahidə etməli, onun konturunu, rəngini müəyyənləşdirməli olur. Bütün bunlar uşağı müşahidə etməyə təhrik edir, ixtiyari qavrayışın inkişafına təkan verir. Bağça yaşı dövründə qavrayışla yanaşı olaraq diqqətin təkmilləşməsi prosesi də baş verir. Bu yaş dövrünün əvvəlində uşaqlarda diqqəti zahirən cəlbedici cisimlər cəlb edir. Bu dövrdə hələ uşaqda qavradığı obyektə maraq üstünlük təşkil edir. Başqa sözlə, diqqət qeyri-ixtiyari xarakter daşıyır.
Psixofiziolgiya

Bağça yaşının sonunda diqqət öz inkişafının daha yüksək səviyyəsinə çatır. Böyük bağça yaşlı uşaqlarda diqqətin inkişafı yeni maraqların meydana gəlməsi, dünyagörüşünün genişlənməsi, uşağın ailə həyatında və bağçada yeni şəraitə daxil olması, yeni fəaliyyət növlərinə yiyələnməsi ilə sıx bağlı olur. Böyük bağça yaşlı uşaq gerçəkliyin əvvəllər onu cəlb etməyən cəhətlərinə diqqət yetirməyə başlayır. Uşağın ünsiyyət sahəsinin genişlənməsi, marağının zənginləşməsi ilk növbədə qeyri-ixtiyari diqqətin daha yüksək inkişaf səviyyəsinə qalxmasına səbəb olur. Bu dövrdə qeyri-ixtiyari diqqət əsas yer tutsa da ixtiyari diqqətin meydana gəlməsi üçün də şərait yaranır. Burada qeyri-ixtiyari diqqətdən ixtiyariyə keçid üçün uşağın diqqətini idarə etmək vasitələri mühüm rol oynayır. Ona görə də uşağa onu əhatə edən cisim və hadisələrin xassələrini, fərqli xüsusiyyətlərini, əsas əlamətlərini görməyi öyrətmək lazım gəlir. Qavrayışda olduğu kimi, bağça yaşlı uşaqlarda ixtiyari diqqətin inkişafında da oyun mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Oyun qaydalarına əməl etmək uşaqdan öz diqqətini mərkəzləşdirməyi tələb edir.
Psixofiziolgiya

Bu yaş dövründə diqqətin ən yüksək davamlılığı oyun prosesində baş verir. Başqa fəaliyyət növləri də uşağın diqqəti olmadan səmərəli şəkildə həyata keçə bilməz. İxtiyari diqqətin meydana gəlməsində nitq də mühüm rol oynamağa başlayır. Psixoloji tədqiqatlar göstərmişdir ki, uşaqlarda ixtiyari diqqətin inkişafına öz-özünə hündürdən fikirləşmək xeyli kömək edir. Təcrübə göstərmişdir ki, əgər 4–5 yaşlı uşaqlardan daima nə edəcəyini hündürdən deməyi tələb etdikdə, onlar ixtiyari olaraq və daha uzun müddət öz diqqətlərini hər hansı bir obyektin və ya onun detallarının üzərində saxlaya bilirlər. Məktəbəqədər yaşın sonuna doğru uşaqda tədricən öz diqqətini idarə etmək imkanı, onu az və çox dərəcədə müstəqil təşkil etmək bacarığı özünü göstərir. Bağça yaşı dövründə uşaqların hafizələri də tədricən qeyri-ixtiyari yaddasaxlamadan ixtiyari yaddasaxlamaya keçidlə səciyyələnir. Psixoloqların apardıqları tədqiqatlar göstərmişdir ki, xüsusi olaraq mnemik əməliyyat aparılmasına hazırlanmadıqda, başqa sözlə təbii şəraitdə kiçik və orta bağça yaşlı uşaqlarda yaddasaxlama və yadasalma qeyri ixtiyari xarakter daşıyır. Böyük bağça yaşı dövründə eyni şəraitdə tədricən materialı qeyri-ixtiyari yaddasaxlama və yadasalmadan ixtiyariyə keçid baş verir.
Psixofiziolgiya

Beləliklə bağça yaşının sonunda uşaqlarda yaddasaxlama və yadasalma tədricən ixtiyari xarakter daşımağa başlayır. Bağça yaşının əvvəlində qeyri-ixtiyari görmə-emosional hafizə üstünlük təşkil edir. İxtiyari hafizənin inkişafı uşaqların qarşılarına yaddasaxlama və yadasalma ilə bağlı xüsusi mnemik məqsədlərin qoyulması ilə sıx bağlı olur. Bunun üçün oyun fəaliyyətindən istifadə daha səmərəli nəticə verir. Bir qayda olaraq ixtiyari hafizə böyüklərin tərbiyəvi təsiri sayəsində inkişaf edir. Əvvəlcə yaşlılar uşağın qarşısında nəyisə yaddasaxlama və yadasalma məqsədini qoyur, sonra bu cür məqsədi uşaq özü öz qarşısına qoyur. İlk dövrlər ixtiyari yaddasaxlama təkmilləşmiş xarakter daşımır. Uşaq hələ yaddasaxlamanın səmərəli yollarını bilmir, lakin bağça yaşının sonuna doğru uşaq tədricən bəzi sadə yaddasaxlama və yadasalma priyomlarından istifadə etməyə başlayır. Məsələn, uşaq materialı diqqətlə qavrayır, onu anlamağa, başa düşməyə çalışır, bir neçə dəfə təkrar edir, mümkün olan əlaqəni yaratmağa çalışır və s. Təcrübə göstərir ki, böyük bağça yaşlı uşaqlar anladıqları, başa düşdükləri sözləri daha yaxşı yadda saxlayırlar.
Psixofiziolgiya

Nitqin və təfəkkürün inkişafı ilə əlaqədar olaraq bağça yaşının sonunda əyani-obrazlı hafizə ilə yanaşı, sözlü-məntiqi hafizə də inkişaf edir. Belə ki, uşaq təkcə konkret, emosional cəhətdən zəngin, əyani materialları deyil, sözün özünü, sözlə ifadə olunan materialları da yaxşı yadda saxlayır. Bağça yaşının sonunda hafizənin möhkəmliyi, davamlılığı artır. Uşağın maraqlandığı, onun üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edən materiallar uzun illər onun hafizəsində hifz oluna bilir. Təsadüfi deyildir ki, ən dəqiq və aydın təəssürat, xatirə həmin dövrə aid olur. Bağça yaşı dövründə uşaq təxəyyülü də özünəməxsus xüsusiyyətləri ilə fərqlənir. Bağça yaşının birinci yarısında uşaqlarda təxəyyül reproduktiv xarakter daşıyır. Uşaqların təxəyyül surətləri əldə etdikləri təəssüratların obrazlar şəklində mexaniki canlandırmaları şəklində özünü göstərir. Bu cür təxəyyül surətləri əqli deyil, emosional əsaslar, emosional təəssürat əsasında yaradılır.
Psixofiziolgiya

Bütövlükdə bağça yaşlı uşaqların təxəyyülləri olduqca zəif olur. Təxəyyülün ayrı-ayrı xüsusiyyətləri böyük bağça yaşı dövründə daha səmərəli şəkildə inkişaf etməyə başlayır. Bağça yaşı dövründə bərpaedici təxəyyül surətləri xeyli inkişaf etsə də hələ solğun olur, uşaq qarşıya qoyulmuş məqsədəuyğun, dəqiq surətlər yaratmaqda çətinlik çəkir. Bu da uşağın həyat təcrübəsinin azlığı, təəssüratlarının zəifliyi, müvafiq biliklərin məhdudluğu ilə bağlıdır. Bağça yaşı dövründə uşaqlarda yaradıcı təxəyyülün inkişafı da özünü göstərir. Uşaqlarda ilkin yaradıcı təxəyyül surətlərinin meydana gəlməsi onların fəaliyyəti ilə sıx bağlı olur. Onlar oyun zamanı, hər hansı bir nağılı və ya hekayəni söyləyərkən buraya özlərinin əlavələrini də edirlər. Bağça yaşlı uşaqların təfəkkürü əsasən əyani-əməli xarakter daşıyır, icra etdikləri işlərlə, dərk etdikləri konkret cisim və hadisələrlə bağlı olur. Uşaqlar ilk ümumiləşdirmələri əsasən zahiri oxşar əlamətlərə görə aparırlar.
Psixofiziolgiya

Nitqin inkişafı ilə əlaqədar olaraq ümumiləşdirmələri mühüm əlamətlər əsasında aparmaq meyli yüksəlir. Bağça yaşı dövrünün əvvəllərində uşaqlar hadisənin mahiyyətini başa düşə bilmədiklərinə görə bəzən qəribə, həqiqətə uyğün olmayan hökmlər irəli sürür, düzgün olmayan nəticələr çıxarırlar. Bu dövrdə uşaqlarda təfəkkürün inkişafı əyani-əməli, əyani-obrazlı və sözlü-məntiqi təfəkkür istiqamətində gedir. Bağça yaşının sonunda uşaqlarda sözlü-məntiqi təfəkkürün inkişaf etməyə başlaması artıq onlarda sözlərə istinad etməyin və mühakimə məntiqini anlamağın meydana gəldiyini göstərir. Bağça yaşı dövrdə uşağın nitq inkişafında da əsaslı irəliləyiş baş verir. Bağça yaşı dövründə uşaqların nitqi daha əlaqəli xarakter daşımaqla dialoq forması əldə edir. Erkən uşaqlıq dövrü üçün xarakterik olan nitqin situativliyini bu dövrdə kontekstli nitq tutmağa başlayır ki, bu da dinləyicidən situasiya haqqında müvafiq izahat tələb etmir. Əvvəlki dövrə nisbətən bağça yaşlı uşaqlarda daha mürəkkəb, müstəqil nitq forması olan müfəssəl (geniş) monoloji ifadə forması təzahür və inkişaf edir. Bu dövrdə nitq inkişafının digər sahələrində də irəliləyiş baş verir.
Psixofiziolgiya

Hər şeydən əvvəl uşağın söz ehtiyatı artır, təxminən 3000–4000-ə çatır. Bunlardan xeyli hissəsi (təxminən 1500) passiv söz ehtiyatı olur. Uşaqlarda nitqin fonetik və qrammatik cəhətdən inkişafı baş verir. Bütün bunlara baxmayaraq həmin dövrdə bəzi uşaqlar bəzi səsləri, məsələn, r , l, ş səslərini tələffüz etməkdə çətinlik çəkirlər. Belə qüsurlar uşağın nitq orqanları inkişaf etdikcə, düzgün təlim-tərbiyə sayəsində tədricən aradan qalxır. Məktəbəqədər yaş dövründə dialoji nitqin inkişafı və təkmilləşməsi ilə yanaşı, monoloji nitq də inkişaf etməyə başlayır.
Altay dilləri

Altay dilləri — Ural-Altay dillərinin Altay qoluna verilən addır. Altay dilləri Avropadan, Orta Şərq və Orta Asiyadan Uzaq Şərqə qədər uzanan böyük bir ərazidə yayılmış dil ailəsidir. Bu dil ailəsinə türk dilləri, monqol dilləri,tunqus-mancur dilləri daxildir. Altay dil ailəsi türk, monqol, tunqus-mancur və koreya-yapon budaqlarına şaxələnir. Türk dillərinin çoxlu təsnifatı mövcuddur.
Altay dilləri

Onlardan biri türk dillərini beş qrupa ayırır: Bulqar, cənub-qərb, şimal-qərb, cənub-şərq və şimal-şərq. Bu qrupun bütün dilləri hazırda da bir-birinə çox yaxındır. Hazırda ölü dil olan bulqar və xəzər dilləri, habelə müasir çuvaş dili Bulqar qrupuna daxildir. Cənub-qərb budağı ölü oğuz dilindən, türkmən, truxmen, azərbaycan, qaqauz və türk dillərindən təşkil olunmuşdur. Tatar, başqırd, qazax, qırğız, altay, kumık, noqay, qaraqalpaq, qaraçay-balkar, qaraim, habelə ölü poloves və peçeneq dilləri; cənub-şərq qrupu özbək, uyğur və ölü caqatay dilləri Şimal-qərb qrupuna aiddir.
Altay dilləri

Buraya yakut, tuva, xakas, şor, qaraqas, orxon habelə qədim uyqur ölü dili şimal-şərq dilinə aiddir. Çingiz xanın imperiyasının dağılmasından sonra bir vaxtlar vahid olan monqol dili dialektlərə ayrılır və sonralar inkişaf edib müstəqil dillərə çevrildi. Hazırda monqol dillərinə: monqol, buryat, kalmık, moqol, monqor və daxur dilləri daxil edilir. Altay dillərinin qollari. Türk dilləri Türkiyə türkcəsi Azərbaycan türkcəsi Türkmən dili Qırğız dili Krım-tatar dili Başqırd dili Qaşqay dili Qaraçay-balkar dili Qaraqalpaq dili Karaim dili Sarı uyğur dili Monqol dilləri Buryat dili Kalmık dili Tunqus-mancur dilləri Mançur dili
Yehovanın Şahidləri

Yehova şahidləri (ing. Jehovah's Witnesses; 1931-ci ilə qədər Müqəddəs Kitab tədqiqatçıları) — beynəlxalq dini təşkilat. Yehova şahidləri 1931-ci ilə, müasir adı qəbul olunana qədər bu "Müqəddəs Kitab tədqiqatçıları" adlanırdı. Təşkilatın özünün hesablamalarına görə, 2020-ci ildə bu dini təşkilatın üzvlərinin maksimal sayı 8695808 nəfərə çatmışdır. Yehova şahidləri — adı 1931-ci ildə əksər "Müqəddəs Kitab tədqiqatçıları" tərəfindən qəbul olunub. Onlar bu adı Müqəddəs Kitabdan, Yeşaya peyǧəmbərin kitabından götürüblər. Müqəddəs Kitabdan olan bu cümlə aşaǧıda gətirilir: Rəbb "Yehova" bəyan edir: "Sizsiniz Mənim şahidlərim, seçdiyim qullarım, elə ki Məni tanıyıb, Mənə arxalanasınız, Mənim O olduǧumu anlayasınız.
Yehovanın Şahidləri

Məndən əvvəl tanrı mövcud olmayıb, Məndən sonra da olmayacaq. Mənəm Rəbb, yalnız Mənəm, Məndən başqa qurtarıcı yoxdur. Mən dedim və Mən qurtardım, Mən bəyan etdim, aranızda başqa tanrılar yox idi. Sizsiniz şahidlərim". Rəbb "Yehova" bəyan edir, "Tanrı Mənəm". (Yeşaya 43:10–12, "Müqəddəs Kitab — Əhdi Ətiq", Kitab şirkəti 2006; YD — "Müqəddəs Yazıların Yeni Dünya Tərcüməsi" (Türk dilində)) Əsas kimi, həmçinin Müqəddəs Kitabdan növbəti cümlələr də gətirilir: Müqəddəs Kitabın Yəhyaya olan "Vəhy" kitabında İsa Məsih "sadiq şahid" adlandırılır (Vəhy 1:5). "Həvarilərin işləri" kitabında "Tanrının qeyri-yəhudilərdən öz adı naminə bir xalq təşkil etmək üçün ilk dəfə onlara necə yaxınlaşdıǧını Şimon izah elədi" (Həvarilərin işləri 15:14). Yehova şahidlərinin tarixi XIX əsrin 70-ci illərində Amerika Birləşmiş Ştatlarında Çarlz Teyz Rassel tərəfindən əsası qoyulduǧu "Müqəddəs Kitab tədqiqatçıları" (Bible Students) hərəkatından başlayır.
Yehovanın Şahidləri

Rasselin dövründəki Müqəddəs Kitab tədqiqatçılarının inanclarının səciyyəvi xüsusiyyətləri — xristian dünyasında qəbul olunmuş tanrının üç simada (üç üqnum, "troitsa") olduǧunu inkar etməsi, xiliazm və insanın ölümündən sonra həyatın olmaması idi. O zamanlar Müqəddəs Kitab tədqiqatçıları, sonralar Yehova şahidləri tərəfindən inkar olunan çox şeyləri qəbul edirdilər, məsələn, onlar xaçı xristianlıǧın simvolu sayır, Milad bayramını və ad günlərini qeyd edirdilər. Təşkilati baxımından Müqəddəs Kitab tədqiqatçılarının icmaları "demokratik" əsaslarda qurulurdu və yıǧıncaq aǧsaqqalları səsvermə yolu ilə seçilirdilər. 1879-cu ildə Çarlz Teyz Rassel, indi "Gözətçi Qülləsi" kimi tanınan "Sionun Gözətçi Qülləsi və Məsihin iştirakının carçısı" (Zion’s Watch Tower and Herald of Christ’s Presence) jurnalını dərc etməyə başlayır. Müqəddəs Kitab tədqiqatçılarının fəaliyyətinin təmin olunması üçün "Gözətçi Qülləsi, Müqəddəs Kitab və Traktatlar Cəmiyyəti" (Pensilvaniya) (Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania) hüquqi şəxsini yaradılır. Rassel bu Cəmiyyətin ilk prezidenti olur. Həmin dövrdə Müqəddəs Kitab tədqiqatçıları hesab edirdilər ki, son günlər 1799-cu ildə başlayıb (Napoleonun Roma Papasını siyasi hakimiyyətindən saldıǧı il), Məsih isə 1878-ci ildən Padşah kimi göylərdə padşahlıq edir və buna görə də onlar gözləyirdilər ki, Har-Megidon (ing. Armageddon) 1914-cü ildə başlayacaq.
Yehovanın Şahidləri

Bu hesablamalar Rasselin altı cildli "Yazıların araşdılması" (Studies in the Scruptures) kitablarında nəşr olunmuşdu. 1916-cı ildə Rasselin ölümündən sonra Gözətçi Qülləsi Cəmiyyətinin prezidenti Cozef Franklin Rezerford (ing. Joseph Franklin Rutherford) olur. 1920-ci ildə nəşr olunan özünün "Hal-hazırda yaşayan milyonlarla insan heç vaxt ölməyəcək" (Millions Now Living Will Never Die) kitabında Rezerford 1914-cü il haqqında yazıb ki, bu ildə Məsih göylərdə gözəgörünməz hökmranlıǧa başlamış və söyləyirdi ki, Har-Megidon 1925-ci ildə gələcək və İsadan öncə yaşamış saleh insanların dirilməsi olacaqdır. Müqəddəs Kitab tədqiqatçılarının çoxları bu ilə ümid bəsləyirdilər. Gözlənilən hadisələrin baş vermədiyini görəndə, Müqəddəs Kitab tədqiqatçıları hesab etməyə başladılar ki, Har-Megidon 1914-cü ilin hadisələrini görən insanların həyatı zamanı baş verəcək. İnanclarının daha da geniş yayılması üçün Müqəddəs Kitab tədqiqatçıları "Qızıl əsr" (The Golden Age) jurnalını buraxmaǧa başladılar.
Yehovanın Şahidləri

İndi bu jurnal "Oyanın!" (Awake!) adlanır (Azərbaycan dilində çıxmır). Rezerfordun dövründə icmaların demokratik idarəetmə prinsipi teokratik idarə etmə ilə əvəz olundu. O, Gözətçi Qülləsi Cəmiyyətinin fəaliyyətinin üzərində nəzarət etməli olan direktorlar şurasını ləǧv edir (pastor Rasselin vəsiyyətinə əsasən). Rezerfordun islahatlarından sonra Gözətçi Qülləsi Cəmiyyəti, sonradan Yehova şahidləri adlanan dini təşkilatına rəhbərlik edən statusunu qəbul edir. Yıǧıncaqlarda aǧsaqqallar üzvləri tərəfindən seçilməsi qaydası ləǧv olunaraq, Cəmiyyətə tərəfindən təyin olunmaǧa başlanıldı.
Yehovanın Şahidləri

Yehova şahidləri 1931-ci ildə Müqəddəs Kitab tədqiqatçıları müasir — "Yehova şahidləri" adını qəbul ediblər. 1935-ci ildə məsihçilərin iki sinfi haqqında təlim qəbul olunmuşdur. Bu təlimə əsasən, məsihçilərin bir hissəsi — 144 000 nəfər — ölümündən sonra "ruhani bədəndə" göylər həyatına dirildiləcəklər və Məsihlə birgə, əvvəlcə göylərdə, böyük məşəqqətdən və Har-Megidondan sonra isə Yer üzünü idarə edəcəklər. Başqa məsihçilər — "böyük izdihama" (sayı məhdud deyil) yenilənmiş Yer üzündə həyat sürəcəklər. Demək olar ki, Yehova şahidlərinin inancları əsasən bu ildə formalaşmışdı. 1942-ci ildə Rezerfordun ölümündən sonra cəmiyyətin Prezidenti Neytan Homer Norr (ing. Nathan Homer Knorr) olur.
Yehovanın Şahidləri

Onun prezidentliyi dövründə Cəmiyyətin bütün nəşrləri anonim oldu. Əgər Rasselin və Rezerfordun dövründə jurnallarda və kitablarda müəlliflər göstərilirdisə, XX əsrin 40-cı illərindən başlayaraq müəlliflərin adları göstərilmirdi. Bununla yanaşı Yehova şahidləri öz missioner fəaliyyətlərini genişləndirdilər. Nyu-York şəhərində "Müqəddəs Kitab Gilead Məktəbi" yaradılır. Bu məktəbdə tədris proqramı 6–9 ay təşkil edir və o, dünyanın müxtəlif yerlərində xidmət etmək üçün missionerlər hazırlayır. Hər yıǧıncaqda onların üzvlərinə cəmiyyətin təlimlərinin təbliǧ olunmasının əsaslarını öyrədən "Teokratiya Xidməti Məktəbi" keçirilir. 1950–1960-cı illərdə Yehova şahidləri Müqəddəs Kitabın ingilis dilində öz tərcümələrini — "Yeni Dünya Tərcüməsi"ni (qısaca YD) buraxırlar.
Yehovanın Şahidləri

1966-cı ildə "Tanrının oǧulları azadlıǧının əbədi həyatı" (ing. Life Everlasting — in Freedom of the Sons of God). Bu kitabda iddia olunur ki, 6000 illik insan tarixini 1975-ci ildə tamamlanacaq. Buna görə də Yehova şahidləri gözləyirdilər ki, Har-Megidon məhz bu ildə gələcək. Gözlədikləri hadisə baş vermədiyinin nəticəsində 1975–1980-ci illər ərzində Cəmiyyətin üzvlərinin sayı və təbliǧatı azaldı. 1977-ci ildə Norrun ölümündən sonra Cəmiyyətin dördüncü Prezidenti Frederik Uillyam Frans (Fredederick William Franz) olur. Bu zamanlar Cəmiyyətdə bəzi təşkilati dəyişikliklər edilir.
Yehovanın Şahidləri

Əgər 1976-cı ilə qədər bütün hüquqi səlahiyyətlər Gözətçi Qülləsi Cəmiyyətinin Prezidentinin əlində idisə, həmin ildən etibarən Cəmiyyətin hüquqi idarəsini onun Rəhbərlik Şurası həyata keçirir (ing. Governing Body). Bütün təşkilati və təlim dəyişiklikləri Rəhbərlik Şurası tərəfindən həyata keçirilir. Şahidlərin bütün nəşrləri onun nəzarəti altında buraxılır. XX əsrdə siyasi vəziyyətin dəyişilməsi sayəsində Cəmiyyətin Şərqi Avropada və Sovet İttifaqında fəaliyyəti mümkün oldu. Bu Yehova şahidlərinin sayı nəzərə çarpacaq dərəcədə artım müşahidə olunur. Frans 1992-ci ildə ölür.
Yehovanın Şahidləri

Onun yerini Milton Corc Henşel (ing. Milton George Henschel) keçir. 1995–2000-ci illər ərzində Yehova şahidlərinin Qərbi Avropadakı sayı dəyişilməz olaraq qalırdı və ya cüzi olaraq aşaǧı düşürdü, lakin onların dünyada sayları, əsasən, Latın Amerikası, Afrika və Şərqi Avropanın hesabına artırdı. 1999-cu ildə Henşel Gözətçi Qülləsi Cəmiyyətinin Prezidenti postundan istefaya getdi. Bu, prezidentin istefası təşkilatın bütün tarixi ərzində ilk və yeganə hadisə idi. Onun yerini, hal-hazırda Cəmiyyətin prezidenti olan Don Adams (ing. Don Adams) keçir. Yehova şahidləri nasist Almaniyasında 1933-cü ildə Almaniyada 25 000 Yehova şahidi var idi. Nasist həbs düşərgələrinə və həbsxanalara birinci salınanlar arasında minlərlə Yehova şahidlər var idi.
Yehovanın Şahidləri

Onlar siyasətə və müharibəyə dair məsələlərdə bitərəf, neytral mövqe tuturdular. Onlardan 2000 min nəfər həyatını itirmiş, 250 nəfər isə edam olunmuşdu. Edam olunanlar, əsasən, Alman ordusunda xidmət etməkdən imtina edənlər idi. Həbs düşərgələrində onları fərqləndirmək üçün bənövşəyi üçbucaq nişanını taxmaǧa məcbur edirdilər. Yehova şahidləri Sovet İttifaqında və Azərbaycanda Rusiya imperiyasında ilk Müqəddəs Kitab tədqiqatçısı Simeon Kozlitskiy idi. XIX əsrin 70-ci illərində ABŞ-də bu dinlə tanış olmuş və Rusiyaya qayıtmışdır. İmanına görə onu Sibirə sürgün etmişdilər. 1913-cü ildə Müqəddəs Kitab tədqiqatçıları Rusiya imperiyasında rəsmi qeydiyyatdan keçmişdilər. 20–30-cu illərdə Müqəddəs Kitab tədqiqatçıları Xarkovda fəaliyyət göstərirdilər.
Yehovanın Şahidləri

Bir müddət 20-ci illərin axırlarında onların fəaliyyətinə ABŞ-dən təyin olunmuş Corc Yanq rəhbərlik edirdi. 1931–1941-ci illərdə Qərbi Ukraynanın, Qərbi Belorusiyanın və baltikyani ölkələrin birləşdirilməsi ilə SSRİ-də Yehova şahidlərinin sayları kəskin surətdə artmışdır. Bundan əlavə, alman həbs düşərgələrində olmuş bəzi sovet adamları imanlarına görə oraya düşmüş Yehova şahidləri ilə tanış olmuşdular. Müharibədən sonra Yehova şahidləri qanundan kənar hesab olunurdular və antisovet təbliǧatına görə dəfələrlə həbs olunurdular. 1960-cı illərdə SSRİ-də Yehova şahidlərində parçalanma baş verdi. Sonradan isə vəziyyət dəyişildi və onlar yenidən birləşdilər. Təsdiq olunmamış məlumatlara əsasən, 1970-ci illərdə Bakıda Yehova şahidlərinin kiçik bir qrupu fəaliyyət göstərirdi, lakin DTK-nın müdaxiləsindən sonra bu qrup daǧıdılmışdır.
Yehovanın Şahidləri

Onlara göstərilən müqavimətə baxmayaraq MDB-də Yehova şahidlərinin sayı stabil olaraq artmaqdadır. Əgər 1990-cı ildə Sovet İttifaqında onların sayı 50 000 nəfər idisə, onların özlərinin hesablamalarına əsasən, 2008-ci ildə MDB-də sayları 369 702 nəfərə çatmışdır Belə Beynəlxalq Əfv, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığı QAK və İsveçrə Qaçqınlar Şurası insan hüquqları pozuntuları ilə məşğul təşkilat və qurumların, onların hesabatları Yehova şahidləri çünki müxtəlif ölkələr hücumları və təqib onların iman həyata məruz qalır ki, qeyd var.Bakıda dindarların iclasında 24 dekabr 2006-cı cihaz əhatə edən bir polis, Yehova şahidləri Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinə şikayət etdilər. Bu hücum iman fiziki sui-istifadə və təhqir idi. Bundan əlavə, binalar, axtarış pul, kompüter və biblical ədəbiyyat müsadirə və polis bir neçə saat üçün bəzi iman saxlanılıb. Xarici uyruklu bir neçə gün saxlanılıb və sonra deportasiya olunub. Bir televiziya Hesabatda, Yehova şahidləri böhtan edilmişdir. 24 dekabr 2006-cı il yanvarın 31–2014 18 şikayət çünki senzura, polis reydləri, din azadlığı, deportasiya və vicdanı hərbi xidmət digər şeylər arasında, İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsi Azərbaycana qarşı Yehova şahidləri tərəfindən qaldırılıb.Milli Nazirliyinin gizli polis gizli polis istintaq həbsxanada, 2015 iki fərqli qadınlar icazəsi olmadan Müqəddəs ədəbiyyat payladıq səbəbiylə fevralın 17-də saxlanılıb Azərbaycanın təhlükəsizlik (MTN). 3 dekabr 2015-ci il, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnsan Hüquqları Komitəsi Azərbaycanda təcili müraciət etdi , tələbi ilə ev həbsi və ya uyğun alternativ iki həbsdə qadın işdən azad etmək.
Yehovanın Şahidləri

bu istəyi səbəbi şəxslərin səhhətinin pisləşməsi haqqında narahatlıq idi. Iki qadından biri 80% ciddi əlil olmuşdur. Bakıda Rayon Məhkəməsi Pirallahı Əkram Qəhrəmanov hakim müvafiq 17 dekabr 2015-ci ildə MRA tətbiqi rədd etdi. Həbsxanada Qadınlardan biri qidalanma, yuxu məhrum və yüksək psixoloji stress nəticələrindən əziyyət çəkir. Yanvarın 7-də, 2016 də xoşuna Tutuqlanma üzrə BMT-nin İşçi Qrupunun Azərbaycan iki qadının azad almaq üçün xahiş etdi ki, elan olunub. Bu onların din ayrı-seçkiliyə məruz edilmişdir və bu, ədalətli məhkəmə araşdırması üçün beynəlxalq standartlara uyğun bilmədi. yanvar 2016 28 , iki qadın həbsdən azad edilib. BMT-nin kompensasiya tələb ödənilən olunmayıb.18–25 noyabr 2015-ci ildə doqquz iman çünki 2000-ci məhkum hər manat (təxminən 1800 €) məbləğində cərimə Gəncə-Kəpəz Rayon Məhkəməsi tərəfindən "müvafiq icazəsi olmadan ibadət" iştirak idi. Mömin də "dini təşkili və aparılması" və o gözəl adekvat ödənilmir idi, çünki 25 gün həbs cəzasına məhkum edilib.
Yehovanın Şahidləri

Avropa Şurası Venesiya Komissiyasının dekabr 2014 15 haqqında ətraflı tövsiyələr dərc edib.insan hüquqlarının beynəlxalq standartlara uyğun gəlmək ki dini etiqad azadlığı haqqında Azərbaycan hüquq dəyişdirilə bilər. Avropa Parlamenti Bakıda adlanır sərbəst toplaşmaq azadlığının vəziyyəti, o cümlədən Azərbaycan üzrə birgə qətnamə qəbul sentyabrın 9 2015-ci il qəbul edib. Hal-hazırkı vəziyyəti 2020-ci ildə Yehova şahidlərinin ümumi sayı 8,7 milyon nəfəri keçib. Və Azərbaycanda — 1592. Bütün dünyada 120 min yıǧıncaq mövcuddur. Onlar 240 ölkə və ərazilərdə təbliǧ işi aparırlar. Bu ölkələrə Yehova şahidlərinin qadaǧan olunduǧu 30 ölkə də daxildir, məsələn, bunların arasında Çin, Şimali Koreya, Özbəkistan, Türkmənistan, Tacikistan, Səudiyyə Ərəbistanı, İran, İraq və s. kimi ölkələrin adlarını çəkmək olar.
Yehovanın Şahidləri

Təlimlərinin xüsusiyyətləri Yehova şahidləri özlərinin dedikləri kimi, təlimləri Müqəddəs Kitaba əsaslanır. Təlimlərini əsaslandırmaq üçün ondan geniş olaraq istifadə edirlər. Yehova şahidləri özlərini məsihçi adlandırırlar və bildirirlər ki, təlimlərdə və ibadətdə erkən məsihçilərin və ya xristianların yolunu davam etdirirlər, amma bəzi xristian konfessiyalarının təmsilçilərinin və dinşünasların fikrincə xristian təlimlərindən o qədər uzaqdır ki, Yehova şahidlərini xristian hesab etmək düzgün olmazdı. Öyrənmək üçün nəzərdə tutulan "Müqəddəs Kitab əslində nə öyrədir?" kitabında Yehova şahidlərinin təlimləri əks olunub. Yehova şahidlərinin əsas təlimləri aşaǧıdakı kimidir: Tanrı, İsa Məsih və Müqəddəs Ruh Hər şeyə qadir bir tanrı mövcuddur. Yehova adından tanrının şəxsi adı kimi istifadə olunur.
Yehovanın Şahidləri

Tanrının Üç üqnum olması inkar olunur. İsa Məsih tanrıya bərabər şəxs deyil, tanrının oǧludur, tanrı tərəfindən yaradılan ilk varlıq olduǧu üçün belə adlanır, məsihçi yıǧıncaǧının başçısıdır, tanrıyla insanlar arasında vasitəçidir (baş kahin). Baş Mələk Mikayıl — səmavi aləmdə İsa Məsihin adıdır. Müqəddəs ruh — Yehovanın fəal qüvvəsidir, tanrıya bərabər şəxs deyil. Tanrıya ibadət İbadəti yalnız Yehovaya etmək olar. Müqəddəslərə, ikonalara ibadət, Yehovadan başqa bir şəxsə dua etmək, həmçinin insana xüsusi izzət verilən (məsələn, ad günləri) vətənpərvərlik mərasimlərində və bayramlarında iştirak — açıq və ya gizli bütpərəstlik kimi qiymətləndirilir (Vəhy 4:11) . Tanrı üçün edilən hər şey müqəddəs hesab olunur (Matta 4:10).
Yehovanın Şahidləri

İnsan təbiəti İnsan öləndən sonra həyatının başqa yerdə davam etməsi inkar olunur. Çünki dirilər öləcəklərini bilir, ancaq ölülər heç nə bilmir. Onlara daha heç vaxt əvəz verilməyəcək, çünki onların xatirəsi də unudulub. Çalışmaq üçün nə bacarırsan, var gücünlə et. Çünki gedəcəyin ölülər diyarında nə iş, nə fikir, nə bilik, nə də hikmət var (Vaiz 9:5, 10). Ruhlar aləminin mövcudluǧu inkar olunur, lakin hesab olunur ki, cinlər ölən insanların cildinə girərək özlərini onların yerinə qoyurlar. Esxatologiyası Yehova şahidləri hesab edirlər ki, İsanın ikinci, lakin gözəgörünməz gəlişi (yun.
Yehovanın Şahidləri

παρουσια "parusiya" ("iştirakı" kimi tərcümə olunur)) artıq baş verib. Yehova şahidlərinin hal-hazırda qəbul etdikləri Müqəddəs Kitab xronologiyasına əsasən, İsa Məsihin iştirakı 1914-cü ilin payızında baş verib. Yehova şahidlərinin nöqteyi-nəzərincə sayı 144 min nəfərlə məhdud olmuş insan ölümdən sonra göylər həyatına dirilir; sayı məhdud olmayan "böyük izdiham" isə Har-Megidondan sonra Yer üzündə yaşayacaqlar (Vəhy 14:1, Məzmur 36:29). Yehova şahidləri indiki "sisteminin", məhv edilib, aradan qaldırılacaǧına və əbədiyyən mövcud olacaq Yer üzündə Cənnətin bərpa olunmasına inanırlar (Məzmur 36:9–11). Yer üzündə yaşayan Yehova şahidləri pis insanların Har-Megidonda məhv edilməsində iştirak etməyəcəklər, lakin tanrı bunu necə edəcəyini görəcəklər. Har-Megidondan sonra 1000 il ərzində insanların dirilməsi olacaq. Bu zaman yer üzündə yaşamış əksər insanlar həyata qaytarılacaqlar.
Yehovanın Şahidləri

İsanın iştirakının başlanǧıcından bu günə qədər ki dövr "axır günlər adlanır" (Yeşaya 2:2–4; 2 Timoteyə 3:1–5, 13). Davranış normaları Yehova şahidləri zinanı aǧır günah hesab edir (1 Korinflilərə 6:18). Zinaya nikahdan əvvəl, nikahdan kənar və homoseksualizm kimi bütün növ (həmçinin oral və anal seksi) cinsi əlaqələri aid edirlər. Masturbasiya, pornoqrafiya və bu kimi şeylər "natəmiz" hesab olunur və mühakimə olunur (Koloslulara 3:5). Qatillik də ciddi günahlara aid edilir. Abort qatilliyə bərabər tutulur (Çıxış 21:22, 23). Yalanın, oǧurluǧun və maliyyə fırıldaqlarının bütün növləri mühakimə olunur.
Yehovanın Şahidləri

Yehova şahidləri xalis qanı və ya onun dörd fraksiyasını — eritrositləri, leykositləri, trombositləri və/və ya plazmanı qəbul etməkdən imtina edirlər (bu, qanın süni əvəzedicilərinə aid olunmur); qanın kiçik fraksiyalarına (albumin, immunoqlobulin, hemoqlobin və s. bu kimi) gəldikdə hər Yehova şahidi öz şəxsi fikrini yazılı şəkildə ifadə edir (Həvarilərin işləri 15:28, 29). Siyasi (Yəhya 17:15) və hərbi (İşaya 2:4) işlərdən, eləcə də silahlı qüvvələrlə bilavasitə əlaqədar müəssisələrin fəaliyyətində iştirak etməkdən və digər dini cərəyanlarla və təşkilatlarla münasibət qurmaqdan (ekumenizm və konfessiyalararası ünsiyyət) tam imtina edirlər. Yehova şahidləri, ancaq Yehovaya İsa Məsihin adı vasitəsilə dua edirlər (Yəhya 14:6). Əgər vəftiz olunmuş Yehova şahidi günah işlədib tövbə etmirsə, yaxud hər-hansı təlimlə razılaşmırsa, o, təşkilatdan xaric olunur. Onunla yaşayan yaxın qohumlarından başqa, təşkilatın heç bir üzvün onunla ünsiyyət etmir (1 Korinflilərə 6:9–11). Təşkilatı tərk edərək fəal surətdə ona qarşı fəaliyyət göstərənləri, eləcə də Yehova şahidlərinin təlimləri ilə razılaşmayanlar və fikir ayrılıǧına görə xaric olunanlar — dönük hesab olunur. Tövbə etməyən günahkarlar və dönüklər yıǧıncaqdan kənar olunmuş hesab olunur, lakin əgər, həmin insan yenidən Yehova şahidi kimi bərpa olunmaq istəsə, əməlləri ilə tövbə etdiyini göstərsə və yıǧıncaq aǧsaqqalları (intizam komitəsi) görsələr ki, o artıq islah olunub, bu zaman o, yıǧıncaqda bərpa oluna bilər.
Yehovanın Şahidləri

Qeyd etmək lazımdır ki, Yehova şahidləri "günahkara yox, günaha nifrət edirlər". Sürdükləri həyat tərzlərindən asılı olmayaraq bütün insanlara hörmətlə yanaşmaǧa çalışırlar. Xidmət və bayramlar Yehova şahidləri populyar dini və dünyəvi — Milad, Pasxa, Hellovin, Yeni il, Müqəddəs Valentin günü, eləcə də kilsə bayramlarını qeyd etmirlər, çünki onları tanrıya məqbul olmayan, kökünün isə bütpərəstliyə çıxıb getdiyi hesab olunur. İldə bir dəfə qeyd olunan, ancaq İsa Məsihin ölümünün Xatirə gecəsidir. Yehova şahidləri dövlət bayramlarını və ad günlərini qeyd etmirlər, çünki onları "qeysərə" ibadətinin bir hissəsini, sonuncusu isə insana ibadət — bütpərəstlik kimi qiymətləndirilir, lakin onlar tez-tez dostluq görüşlər təşkil edə, nikahı rəsmi dövlət qeydiyyatından keçmiş toy mərasimlərində iştirak edə və evliliyin ildönümünü qeyd edə bilirlər. Hər Yehova şahidindən müntəzəm olaraq başqalarına Müqəddəs Kitab və "aǧıllı və sadiq qul"dan öyrəndiklərini yıǧıncaq ilə bərabər başqalarına təbliǧ edəcəyi gözlənilir. Xaçın inkar edilməsi Yehova şahidləri xristianlıǧın və ya məsihçiliyin simvolu kimi xaçın istifadə edilməsinin əleyhinədirlər.
Yehovanın Şahidləri

Onlar hesab edirlər ki, İsa xaçda yox, dirəkdə (latınca crux simplex) edam olunub. Müqəddəs Kitabın Yeni dünya tərcüməsi σταυρός (stavros) sözünü "əzab dirəyi" kimi tərcümə edir. İkonaların hazırlanması kimi xaça ibadət də bütpərəstlik hesab olunur, lakin protestantlardan fərqli olaraq, onlar xaçın simvol kimi, ümumiyyətlə istifadə olunmasını inkar edirlər. Başqa xristian konfessiyalarının təlimlərindən fərqlənən əsas cəhətlər Xarici keçidlər Yehova şahidləri — Rəsmi veb saytı Forum 18 (ing.) Forum 18 Yehova şahidlərinin deportasiya olunması haqqında (ing.)
Türk tarixi

Türklər qədim xalqlardan biridir. Onlar Daş dövründən bəri var olublar. Türklərin əsas məşğuliyyəti maldarlıq olmuşdur Orxon yazılarında işlədilən dil, türk dili və türk xalqları tarixinin qədimliyindən xəbər verir. Hunlardan əvvəlki Türk topluluqları haqqında, Karasuk mədəniyyəti Afayesnova mədəniyyəti Andrenova mədəniyyəti Anav mədəniyyətiolaraq adlandırılan dörd ana bölgədən bəhs edilməkdədir. Ön-Türklər haqqında Şölgəndaş, Kurgan, Pazırık qalıntıları bulunmaqdadır. Ön-Türklər Orta Asiyadakı iqlim dəyişikləri üzündən oturaq həyatdan, köçəri - yörük həyata keçmək məcburiyyətində qalmışdırlar. Özlərinə yazlıq və qışlıq bölgələr təyin etmişlərdir. Ön-Türklər ilə əlaqəli edilen araşdırmalarda oturaq mədəniyyətə aid əşyalara rastlanılmaqdadır.
Türk tarixi

Ön-Türklərdə geyik ön plana çıxmaqdadır. Türk qövümləri atla köçəri həyata keçdikdən sonra tanışmışdır. Ön-Türklərə aid mağara şəkillərində "geyik buynuzu taxmış at fiqurlarına" rastanılmaqdadır. Bu durum, Türklərin ata keçid dönəmi yaşadıqlarını göstərməktədir. Orta Asiya'da görülən iqlim dəyişiklikləri, Türk boylarının ilk köç hərəkətlərinə səbəb olmuşdur. Hind yarımadasına, Ortadoğu'ya, Qaradəniz'in quzeyinə, Çin'ə, Sibirya'nın quzeyinə doğru köçlər yaşanmış və Türk boyları oradakı xalqların içinə qarışmışlardır. Köçü tərcih etməyən Türk boyları isə Orta Asya'nın dəyişən qoşullarına uyum sağlamağa çalışmışlardır. B.E.Ə.
Türk tarixi

400-cü illərdə Sak ya da İskit olaraq adlandırılan Batı Türküstan və Qara dəniz çevrəsində qurulan və Orta Asya'nın içlərinə doğru uzanan dövlətə aid buluntularda Türk mədəniyyətini yansıdan əşyalara rastlanılmaqdadır. Bu durum, Sakaları oluşduran xalqın bir qisminin və ya Saka dövlətinin Türk olduğu yönündə düşüncələrə səbəb olmaqdadır. Tarix bilimcilərinin bir qismi və Türkoloq'lar Sakaların Türk olduğunu iləri sürməkdədir. Hun dövlətinin isə Sakaların çöküntüye keçməsiylə doğu qanadını idarə edənlərin və doğu qanadı xalqlarının qurduğu bir dövlət olduğu görüşünü mənimsəməkdədirlər. Türk tarixi kökləri təqribən 5000 il əvvəlinə Orta Asiya ya dayanır. Bu günə qədər çox fərqli coğrafiyalarda yaşayan və bir çox dövlət quran Türklərin tarixdə bilinən ilk dövləti Böyük Hun İmperiyasıdır. Türklər Orta Asiya da, Sibirdə, Yaxın Şərqdə tarixin axışın dərindən təsir etmiş bir qövmdür. Türklər və tarixi haqqında məlumatlar, Bizans, Çin, İran, Ərəb və Hind qaynaqlarında öyrənilməktədir.