LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Maykl Faradey

Elektrik və maqnetizm Faradey ən çox elektrik və maqnitlə bağlı gördüyü işləri ilə tanınır. Qeydə alınmış ilk təcrübəsi yeddi diskli sink örtük parçası, üst-üstə yığılmış yeddi qəpik və acı duz ilə nəmləndirilmiş yeddi kağız parçası ilə voltak yığının qurulması idi. 1821-ci ildə danimarkalı fizik və kimyaçı Hans Ersted elektromaqnetizm fenomenini kəşf etdikdən qısa bir müddət sonra Devi və ingilis alimi Uilyam Hayd Uollaston elektrik mühərriki hazırlamağa çalışdılar, amma uğurlu olmadılar. Faradey problemi onlarla müzakirə edərək, “elektromaqnit fırlanma” adlandırdığı motoru istehsal etmək üçün iki cihaz hazırlamağa başladı. Bunlardan biri, indi homopolar mühərriki kimi tanınan cihaz içinə maqnit qoyulmuş civə hovuzuna uzadılan bir telin ətrafındakı dairəvi maqnit qüvvəsi vasitəsilə fasiləsiz bir dairəvi hərəkətə səbəb oldu; tel kimyəvi bir batareyadan cərəyan alarsa, maqnit ətrafında fırlanardı. Bu təcrübə və ixtiralar müasir elektromaqnit texnologiyasının əsasını təşkil etdi. Faradey həyəcan içində, Uollaston və Deviyə məlumat vermədən nəticələri dərc etdi. Bu alimlər arasında mübahisəyə səbəb oldu.
Maykl Faradey

Kral Cəmiyyəti içərisində meydana gələn mübahisə, Faradeyin məsləhətçisi olduğu Devi ilə münasibətini gərginləşdirdi və yəqin ki, Faradeyin bir neçə il elektromaqnit tədqiqatlarında iştirakına mane olan digər fəaliyyətlərə təyin olunmasına kömək etdi.1821-ci ildəki ilk kəşfindən sonra Faradey materialların elektromaqnit xüsusiyyətlərini araşdıraraq və lazımi təcrübə toplayaraq laboratoriya işinə davam etdi. 1824-cü ildə bir maqnit sahəsinin ona bitişik teldəki cərəyanın axınını tənzimləyib-tənzimləmədiyini öyrənmək üçün bir dövrə qurdu, ancaq belə bir əlaqə tapmadı. Bu təcrübə üç il əvvəl eyni nəticələri verən, işıq və maqnitlərlə aparılan oxşar işi izlədi. Faradey növbəti yeddi il ərzində vaxtının çoxunu gələcəkdə işığı maqnitə bağlayan araşdırmalarında istifadə edəcəyi optik keyfiyyətli (ağır) şüşənin, qurğuşun borosilikatının formulunu mükəmməlləşdirməyə sərf etdi. O, boş vaxtlarında optika və elektromaqnetizm mövzusunda eksperimental işlərini nəşr etdirməyə davam etdi; Devi ilə birlikdə Avropa boyunca etdiyi səyahətlərdə tanış olduğu və elektromaqnetizm üzərində çalışan elm adamları ilə yazışmalar apardı. Devinin ölümündən iki il sonra, 1831-ci ildə elektromaqnit induksiyasını kəşf etdiyi bir sıra böyük təcrübələrə başladı. 28 oktyabr 1831-ci ildə öz laboratoriya gündəliyinə “Kral Cəmiyyətinin böyük maqniti ilə çoxlu təcrübələr apardığını” yazdı.Faradeyin əsas kəşfi məftilin izolyasiya edilmiş iki burumunu dəmir bir halqaya dolayanda və bir burumdan bir cərəyan keçdikdən sonra digər burumda azmüddətli cərəyan meydana gəldiyini görəndə meydana gəldi.
Maykl Faradey

İndi bu fenomen induktivlik kimi tanınır. Dəmir halqa-burum aparatı hələ də Kral İnstitunda nümayiş etdirilir. O, sonrakı sınaqlarında əgər bir maqniti bir tel halqasından keçirsə, həmin teldə elektrik cərəyanı axdığını gördü. Halqa sabit bir maqnit üzərində hərəkət etdiriləndə də cərəyan axdı. Onun nümayişləri dəyişən bir maqnit sahəsinin elektrik sahəsi meydana gətirdiyini sübut etdi; bu əlaqə riyazi cəhətdən Ceyms Klark Maksvell tərəfindən Faradey qanunu kimi modelləşdirildi, sonradan dörd Maksvell tənliklərindən biri oldu və daha sonra bu gün sahə nəzəriyyəsi olaraq tanınan ümumiləşdirməyə çevrildi. Sonralar o, aşkar etdiyi prinsiplərdən müasir elektrik generatorlarının və elektrik mühərriklərinin əcdadı olan elektrik dinamikasının qurulması üçün istifadə edəcəkdi.O, 1832-ci ildə elektrik enerjisinin əsas təbiətini araşdırmağa yönəlmiş bir sıra təcrübələri başa çatdırdı; elektrostatik cazibə, elektroliz, maqnetizm və s. kimi fenomenlərini yaratmaq üçün “statik”, batareyalar və “heyvan elektrikləri”ndən istifadə etdi. O, dövrün elmi mövqeyinin ziddinə, elektrik enerjisinin müxtəlif “növləri” arasındakı bölünmələrin aldadıcı olduğu nəticəsinə gəldi.
Maykl Faradey

Faradey bunun əvəzinə sadəcə bir “elektrik” olduğunu, kəmiyyət və intensivliyin dəyişən dəyərlərinin (cərəyan və gərginlik) fərqli fenomen qruplarını meydana gətirəcəyini irəli sürdü. Diamaqnetizm Faradey 1845-ci ildə diamaqnetizm və 1847-ci ildə isə paramaqnetizmi kəşf etmiş, maqnit xassələrinə görə maddələri iki qrupa bölmüşdür. Maddələrin dielektrik xassələrini tədqiq etdikdən sonra o, qazlarda elektrik boşalmasını öyrənməyə başlayır. Bu təcrübələrdən boruda katod yaxınlığındakı fəzada qaranlıq fəzanın alındığını müşahidə edir. Beləliklə Faradey qazlarda elektrik boşalmasının əsasını qoymuş olur ki, bu da fizikanın çox mühüm sahələrinin — elektronika, rentgenofizika, radioaktivlik və s. sonrakı inkişafına kömək edir. Faradey karyerasının sonuna yaxın elektromaqnit qüvvələrinin elektrik keçiricisinin ətrafındakı boş sahəyə yayıldığını təklif etdi. Bu fikir digər elm adamları tərəfindən rədd edildi.
Maykl Faradey

Faradey təklifinin sonda elmi cəmiyyət tərəfindən qəbul edilməsini görəcək qədər yaşamadı. Faradeyin yüklü cisimlərdən və maqnitlərdən yayılan cərəyan xətləri anlayışı elektrik və maqnit sahələrinin görünüşünü əldə etməyə yol açdı; bu konseptual model 19-cu əsrin qalan hissəsində mühəndislik və sənayeyə hakimlik edən elektromexaniki cihazların uğurlu şəkildə inkişafı üçün vacib idi. 1845-ci ildə Faradey bir çox materialın maqnit sahəsindən zəif bir itkiyə məruz qaldığını kəşf etdi: bu fenomeni diamaqnetizm adlandırdı. Faradey həmçinin kəşf etdi ki, xətti qütblü işığın qütbləşmə müstəvisi işığın hərəkət etdiyi istiqamətə uyğun xarici bir maqnit sahəsinin tətbiqi ilə döndürülə bilər. 1846-cı ildə Faradey optik və elektromaqnit hadisələr arasındakı əlaqənin varlığını isbat etmişdir. O, müşahidə edir ki, optik fəal olmayan maddələr maqnit sahəsinin təsiri ilə polyarlaşma müstəvisini fırlatma qabiliyyəti əldə edir. İndi buna Faradey effekti deyilir. 1845-ci ilin sentyabrında qeyd dəftərində belə yazmışdı: “Nəhayət ki, maqnetik bir əyri və ya qüvvə xəttini işıqlandırmağı və işıq şüasını maqnitləşdirməyi bacardım.” Faradey sonrakı həyatında, 1862-ci ildə fərqli işıq dəyişməsi, spektral xətlərin tətbiq olunan maqnit sahəsi ilə dəyişdirilməsini araşdırmaq üçün spektroskopdan istifadə etdi.
Maykl Faradey

Bununla belə, istifadə edə biləcəyi avadanlıq spektral dəyişikliyi müəyyənləşdirmək üçün kifayət deyildi. Piter Zeyeman daha sonra həmin fenomeni araşdırmaq üçün təkmilləşdirilmiş aparatdan istifadə edərək 1897-ci ildə nəticələrini dərc etdi və 1902-ci ildə uğurlarına görə fizika üzrə Nobel mükafatı aldı. Zeyeman həm 1897-ci ildə yazdığı məqaləsində , həm də Nobel nitqində Faradeyin işinə istinad etmişdir. Faradey qəfəsi Statik elektrik haqqındakı işində Faradeyin buz vedrəsi təcrübəsi yükün sadəcə yüklənmiş bir elektrik keçiricisinin xaricinə yerləşdirildiyini və xarici yükün keçiricinin içərisindəki heç bir şeyə təsir etmədiyini göstərdi. Bunun səbəbi xarici yüklərin onlardan gələn daxili sahələrin bir-birini ləğv etməsi şəklində bölüşdürülməsidir. Bu qoruyucu effekt indi Faradey qəfəsi kimi tanınan şeydə istifadə olunur. Kral İnstitutu və ictimai xidmət Faradey Böyük Britaniya Kral İnstitutu ilə uzun müddət əlaqədə oldu.
Maykl Faradey

1821-ci ildə Kral İnstitutunda idarə rəhbərinin köməkçisi vəzifəsinə təyin edildi. 1824-cü ildə Kral Cəmiyyətinin üzvü seçildi. 1825-ci ildə Kral İnstitutu Laboratoriyasının direktoru oldu. Faradey altı il sonra, 1833-cü ildə mühazirə oxumaq öhdəliyi olmadan Böyük Britaniyanın Kral İnstitutunda vəzifəyə təyin olunan ilk kimya professoru oldu. Onun hamisi və müəllimi Faradey üçün Kral İnstitutunda vəzifə yaradan Con Fuller idi.Kral İnstitutunda kimya, elektrik və maqnetizm kimi sahələrdə apardığı elmi araşdırmalardan əlavə, Faradey özəl müəssisələr və İngiltərə hökuməti üçün çox sayda və çox vaxt aparan xidməti layihələr həyata keçirmişdir. Bura kömür mədənlərində baş verən partlayışların araşdırılması, məhkəmədə təcrübəli şahid olmaq və “Çans Qardaşları”nın (təxminən 1853-cü il) iki mühəndisi ilə birlikdə onların mayakları üçün tələb olunan yüksək keyfiyyətli optik şüşənin hazırlanması daxil idi. O, 1846-cı ildə Çarlz Layel ilə birlikdə Hansveldəki kömür mədənində baş verən və 95 mədən işçisinin ölümünə səbəb olan ciddi partlayış haqqında uzun və ətraflı bir hesabat hazırladı. Onların hesabatı çox diqqətlə aparılmış məhkəmə araşdırması idi və kömür tozunun partlayışın şiddətini artırdığını göstərdi.
Maykl Faradey

Hesabat sahibkarlara kömür tozu partlayışlarının təhlükəsi ilə əlaqədar xəbərdarlıq etmiş olmalıydı, lakin riskə 60 ildən çox müddət ərzində, 1913-cü il Senqhenid mədənindəki fəlakətə qədər əhəmiyyət verilmədi. Dənizçiliyə böyük marağı olan bir xalqın hörmətli elm adamı olan Faradey mayakların inşası və istifadəsi, gəmilərin dibini korroziyadan qorumaq kimi layihələrə həddən çox vaxt sərf etdi. Onun emalatxanası hələ də Chain and Buoy Mağazasının üstündəki Trinity Buoy Wharf-da, mayaklar üçün elektrik işıqlandırması sahəsindəki ilk təcrübələri həyata keçirdiyi, Londonun yeganə mayakının yanında yerləşir.Faradey indi ətraf mühit elmi ya da mühəndisliklə əlaqəli şeylərdə də fəal idi. Suonsidəki sənaye çirkliliyini araşdırdı və Royal Mint-də havanın çirklənməsi ilə əlaqədar ondan məsləhət alındı. 1855-ci ilin iyul ayında Faradey Temza çayının çirkli vəziyyəti ilə əlaqədar Taymsa (The Times-a) məktub yazdı, bu da Punch-da tez-tez təkrarlanan cizgi filminin çəkilməsi ilə nəticələndi. (Həmçinin bax: The Great Stink). Faradey 1851-ci ildə Londonda keçirilən Böyük Sərgi üçün eksponatların planlaşdırılmasına və dəyərləndirilməsinə kömək etdi. O, həmçinin London Milli Qalereyası sənət kolleksiyasının təmizlənməsi və qorunması barədə məsləhət verdi, 1857-ci ildə Milli Qalereya Sayt Komissiyasında xidmət etdi.
Maykl Faradey

Təhsil Faradeyin xidmət sahələrindən biri idi; o, 1854-cü ildə Kral İnstitutunda bu mövzuda mühazirə söylədi, 1862-ci ildə Böyük Britaniyada təhsil haqqındakı fikirlərini söyləmək üçün Dövlət Məktəbləri Komissiyasının qarşısına çıxdı. Faradey xalqın ruhun stolu çevirməsi, hipnoz və ruh çağırma seansları kimi şeylərə olan heyranlığını mənfi qiymətləndirdi. Həm xalqı, həm də onun təhsil sistemini tənqid etdi. Məşhur Milad mühazirələrindən əvvəl Faradey 1816-cı ildən 1818-ci ilə qədər mühazirələrinin keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq üçün Şəhər Fəlsəfi Cəmiyyətində kimyadan mühazirələr söyləmişdir. Faradey 1827-1860-cı illər arasında Londondakı Kral İnstitutunda gənclər üçün bu gün də davam edən on doqquz mühazirəlik silsilə Milad mühazirəsi verdi. Faradeyin Milad mühazirələrinin məqsədi xalqı həvəsləndirmək ümidi ilə onlara elm bəxş etmək və Kral İnstitutu üçün gəlir əldə etmək idi. Bunlar Londonun nəzdində sosial təqvimdə diqqətəlayiq hadisələr idi. Yaxın dostu Benjamin Abbottaya bir neçə məktub yazarkən mühazirə sənəti ilə bağlı tövsiyələrini belə təsvir etdi: Faradey “başlanğıcda bir alov yandırılmalı və zəifləməyən bir əzəmətlə sona qədər qorunub saxlanmalıdır.” Mühazirələri şən və gənclərə aid idi. Dinləyiciləri qarşısında sabun köpüklərini müxtəlif qazlarla doldurmaqdan (maqnetik olub olmadığını müəyyən etmək üçün) məmnunluq duyur, qütblü işıqların zəngin rənglərinə heyran qalırdı, amma mühazirələr həm də dərin fəlsəfi xarakter daşıyırdı.
Maykl Faradey

Mühazirələrində dinləyicilərini təcrübələrinin mexanikliyi haqda düşünməyə çağırırdı: “Çox yaxşı bilirsiniz ki, buz suyun üstündə üzür ... Buz nə üçün üzür? Düşünün bunu və fəlsəfi mülahizələr yürüdün”. Onun mövzuları kimya və elektrikdən ibarət idi. Bunlara daxil idi: Kimyanın əsasları (1841), Elektrikin ilkin prinsipləri (1843), Bir şamın kimyəvi tarixi (1848), Cəlbedici qüvvələr (1851), Voltaik elektrik (1853), Yanmanın kimyası (1854), 1855-ci il Ümumi metallar fərqli xüsusiyyətləri (1855), Statik elektrik (1857), Metalik xüsusiyyətlər (1858), Müxtəlif materiya qüvvələri və onların bir-birilərinə münasibətləri (1859). Faradeyin heykəli Mühəndislik və Texnologiya İnstitutunun həyətində, Londonun Savoy ərazisində yerləşir. Mmemar Rodni Qordon tərəfindən tərtib edilmiş və 1961-ci ildə tamamlanan Maykl Faradey Memorialı Nevington Butsda Faradeyin doğum yeri yaxınlığında yerləşən “Fil və Qala” spiralvari sistemindədir. Faradey məktəbi Trinity Buoy Varf-da yerləşir, emalatxanası hələ də “Chain and Buoy” mağazasının üstündə, Londonun yeganə mayakının yanında yerləşir.Faradey Bağları doğma yeri olan Nevington Butsdan çox da uzaq olmayan Volvorsda kiçik bir parkdır. Bura London Borough of Southwark-da, Faradeyin yerli məclis otağında yerləşir.
Maykl Faradey

Maykl Faradey İbtidai məktəbi Volvorsda Aylesberi Mülkiyyətində yerləşir.İnstitutun elektrik mühəndisliyinin şöbələrinə ev sahibliyi edən London Cənbi Sahil Universitetindəki bir bina Faradeyin Nevington Butsda doğulduğu yerə yaxın olduğuna görə “Faradey qanadı” adlanır. 1960-cı ildə Lafbra Universitetindəki bir salona Faradeyin adı verildi. Yemək salonunun girişində bir elektrik transformatorunun simvolu təsvir edilmiş bürünc tökmə, içərisində bir portret asılmışdır; hər ikisi Faradeyin şərəfinədir. Edinburq Universitetinin elm və mühəndislik kampusundakı səkkizmərtəbəli bina, eləcə də Brunel Universitetində bu yaxınlarda tikilmiş bir salon, Suonsi Universitetindəki əsas mühəndislik binası və Şimali İllinoys Universitetindəki təlim və təcrübi fizika binası Faradeyin adını daşıyır. Antarktidadakı keçmiş İngiltərə Faradey Stansiyası onun adına idi. Faradeyin adını daşıyan küçələrə Britaniyanın bir çox şəhərində (məsələn, London, Fife, Svindon, Basinqstok, Nottinqem, Uitbi, Kirkbi, Krouli, Nyuberi, Suonsi, Aylesberi və Stiveneyc), eləcə də Fransa (Paris), Almaniya (Berlin-Dahlem, Hermsdorf), Kanada (Kvebek şəhəri, Kvebek; Dərin Çay, Ontario; Ottava, Ontario) və Amerika Birləşmiş Ştatlarında (Reston, Virciniya) rast gəlmək olar. 1876-cı ildə təqdim edilən Kral İncəsənət Cəmiyyəti Londonun Merilebon səmtindəki 48 Blandford küçəsində Faradeyi təntənəli şəkildə yad edir. 1991-ci ildən 2001-ci ilə qədər Faradeyin şəkli İngiltərə Bankının buraxdığı Seriya E £ 20 əskinasların əks tərəfində yer aldı.
Maykl Faradey

Kral İnstitutunda maqneto-elektrik qığılcım cihazı ilə mühazirə oxuduğu zaman portreti çəkildi. 2002-ci ildə Faradey İngiltərədə keçirilən səsvermədən sonra BBC-nin 100 Ən Böyük Britaniyalılar siyahısında 22-ci yerə layiq görüldü.Faradey Elm və Din İnstitutu adını əqidəsini elmi araşdırmalarının ayrılmaz hissəsi kimi görən alimdən alır. İnstitutun loqosu da Faradeyin kəşflərinə əsaslanır. Bu, 2006-cı ildə akademik araşdırma aparmaq, elm və din arasındakı qarşılıqlı anlaşmanı inkişaf etdirmək və hər iki mövzuda ictimai anlayışı cəlb etmək üçün Con Templton Fondu tərəfindən verilmiş 2 milyon ABŞ dolları məbləğində qrant ilə yaradıldı. Faradeyin həyatı və elektromaqnitikaya verdiyi töhfələr, 2014-cü ildə Amerikanın elmi sənədli seriyası olan “Cosmos: A Spacetime Odyssey” Fox və National Geographic Channel-da yayımlanan “Elektrik oğlanı” adlı onuncu bölümün əsas mövzusu idi. T. H. Hakslinin nəvəsi, Metyu Arnoldun nəticəsi, Culian Hakslinin qardaşı və Endrü Hakslinin atabir qardaşı olan ədib Oldos Haksli də elm sahəsində təcrübəlidi. O, “Pietramalada bir gecə” adlı bir essesində Faradey haqqında yazır: “O, həmişə təbii filosofdur. Onun yeganə məqsədi və marağı həqiqəti tapmaqdır.
Maykl Faradey

Əgər Şekspir belə olmaq şansım olsa, düşünürəm ki, yenə də Faradey olmağı seçərdim.” Mükafatları 1824-cü ildə o "Zadəganlar Cəmiyyəti"nə üzv seçilir. 1832 və 1838-ci illərdə o, bu cəmiyyət tərəfindən iki dəfə "Coley" medalı, 1835 və 1846-cı illərdə isə iki dəfə "Royal" medalı və 1846-cı ildə Rumford medalı ilə təltif olunmuşdur. Faradey mükafatları və medalları Böyük elmi töhfələrinin şərəfinə və xatirəsinə bir sıra qurumlar onun adından mükafatlar yaratdılar. Buraya daxildir: IET Faradey medalı London Kral Cəmiyyəti Michael Faradey mükafatı Fizika İnstitutu Maykl Faradey medalı və mükafatı Kral Kimya Cəmiyyəti Faradey Mühazirə Mükafatı Həmçinin bax Elektrik tutumu John Tyndall: Faraday und seine Entdeckungen. Vieweg, Braunschweig 1870 Xarici keçidlər Michael Faraday Kimdir How Michael Faraday Changed the World with a Magnet/Maykl Faradey Dünyanı maqnit ilə necə dəyişdi ? Michael Faraday - the Father of Electricity/Maykl Faradey - Elektriyin atası The First Electric Motor/İlk Elektrik Motoru Elektromaqnit induksiya Faraday`s motor/ Faradey motoru Michael Faraday (1791-1867) Maykl Faradey Michael Faraday (1791–1867) Maykl Faradey→Görkəmli fiziklər
Hil (bitki)

Hil (lat. Amomum) — bitkilər aləminin zəncəfilçiçəklilər dəstəsinin zəncəfilkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi. Vətəni Hindistandır. Ancaq Hindistanla yanaşı, Şri-Lankada, Çində, Afrikada və Amerikada da becərilir. Hilin istifadə edilən əsas hissəsi onun toxumudur. Botaniki xarakteristikası Hilin gövdəsinin uzunluğu 4-5 metr, meyvəsinin uzunluğu isə 1-4 santimetrdir. Qabığının rəngi sarımtıl yaşıl, toxumunun rəngi qırmızımtıl-qəhvəyidir.
Hil (bitki)

İyi kəskin, dadı yandırıcıdır. Qurudulmuş meyvənin 20-53 %-ni qabığı, 47-80 %-ni toxumu təşkil edir. Hilin toxumları qabığından ayrıldıqdan sonra ətrini tez itirdiyi üçün qabığı ilə bir yerdə yığılır. Hilin toxumunda olan efir yağlarının əsasını alfa terpineol, delta limonen, sineol, terpenilasetat təşkil edir. Hil meyvəsinin qabığında efir yağı az (təqribən 0,1-0,7 %), sellüloza isə çoxdur (təqribən 28-31 %). Üyüdülmüş toxumundan həm yeyinti sənayesində, həm də tibbdə geniş istifadə olunur. Hil həm də zəfəran və vanildən sonra üçüncü ən qiymətli ədviyyatdır.
Selevkilər imperiyası

Selevkilər dövləti — Makedoniyalı İskəndərin imperiyasının süqutu əsnasında yaranan Selevk və onun nəslinin yunan monarxiyasıdır. Diadokilərin razılığı nəticəsində I Selevk Babil satraplığını aldı və daha sonra bir sıra müharibələr zamanı Böyük İskəndərin Yaxın Şərq ərazilərinin bir hissəsini ona əlavə etdi. Dövlətin müasirləri onu həm imperiya, həm də krallıq adlandırırdılar. Dövlətin özəyi Orta Şərq idi; gücünün zirvəsində Kiçik Asiya, Suriya, Finikiya, Fələstin, Mesopotamiya, İran, Orta Asiyanın bəzi bölgələri və müasir Pakistanı əhatə edirdi. Eramızdan əvvəl I əsrdə Selevki dövlətinin ərazisi azaldı və müasir Suriya və Livanı işğal etdi. Selevkilər dövləti Yunanıstan və Fars mədəni ənənələri arasında əsas əlaqə olan Ellinizmin ən vacib mərkəzi idi. Yunanistana genişlənməyə başlayan imperiya, ona bir sıra məğlubiyyətlər verən Roma Respublikasının ordusu ilə qarşılaşdı.
Selevkilər imperiyası

Nəticədə, e.ə. II əsrin ortalarında ölkənin şərq hissəsi. e. Mitridatların rəhbərliyi altında Parfiyalılar tərəfindən ələ keçirildi. Selevkilər, Suriyanı Finikiyada, eramızdan əvvəl 83-cü ildə Ermənistan kralı II Tigran tərəfindən fəth edilənə qədər hakimiyyətini davam etdirdi. e, nəhayət, Selevki dövlətini məhv edən. Seleucid sülaləsindən olan kraliça I Kleopatra Selena tutuldu və eramızdan əvvəl 69-cu ildə.
Selevkilər imperiyası

e. erməni krallar kralının əmri ilə edam edilmişdir. Eramızdan əvvəl 64-cü ildə Selevki dövlətinin ərazisinin keçmiş qərb hissəsi, Suriyanın Roma vilayətinə baxır. I Selevk və onun imperatorluğun qurulması Makedoniyalı İskəndərin ölümündən sonra, bütün imperiya onun sərkərdəsi - Perdikkini əlində idi. Misir hökmdarı Ptolemey, ilk olaraq sərkərdəyə meydan oxuyaraq Perdikkanı e.ə.321-ci ildə Misirdə bir hərbi kampaniyaya təhrik etdi Nildən keçərkən Makedoniya ordusunun bir hissəsi həlak oldu. Keçmiş düşərgə komandiri Seleucus, Babil satrapiyası alaraq və Antipaterin oğlu Cassander lehinə xristianlıq vəzifəsindən imtina edərək Perdiccas'ı öldürməyə kömək etdi. Miladdan əvvəl 312-ci ildə Babildə qurulduğu tarix. e. Selevki dövlətinin quruluş anı olaraq qəbul edilməyə başlandı.
Selevkilər imperiyası

Bundan sonra Selevk, Mesopotamiya, Şərqi Anadolu, Persis, Parfiya, Baktriya, Ərəbistanı əlavə edərək dövlətini genişləndirməyə başladı. Selevk Hindistana qədər irəliləyir, burada Hindistan kralı Çandraqupta Maurya ilə 500 müharibə fili Mauryalara köçürmək əvəzinə Parolamis, Arachosia və Gedrosia'nın Seleucus'a köçürüldüyü bir müqavilə bağladı. Eramızdan əvvəl 301-ci ildə Ipsus döyüşündə Antigonus Tek Gözlü məğlubiyyətdən sonra. e. Seleucus, Şərqi Kiçik Asiya və Suriyanın şimalında nəzarəti əldə etdi. İçində, mallarının paytaxtı olan Antakya şəhərini qurdu. Babilin şimalında Dəclə üzərindəki Seleucia şəhərində alternativ bir paytaxt quruldu.
Selevkilər imperiyası

Seleucus imperatorluğu keçmiş müttəfiqi Demetrius'u məğlub etdikdən sonra çiçəklənmə dövrünə çatdı. Seleucus'un Trakya və Makedoniya üzərində nəzarəti ələ keçirmək cəhdləri, Ptolemey Keravnesin əlindəki Lisimakya yaxınlığında ölümlə kəsildi. Eramızdan əvvəl III əsr e. Seleucus I Nicator Böyük Antakya III Seleucus'un yerinə Antiochus I Soter gəldi. Əvvəlcə, eramızdan əvvəl 280-ci ildə. e., Bithinalılar tərəfindən məğlub oldu, sonra MÖ 278–277'de Kiçik Asiyanı işğal edən üç Kelt tayfasının ittifaqı olan Qalatiyalılar üzərində bir zəfər qazandı. e. və 46 il ərzində qərb hissəsini viran qoydu.
Selevkilər imperiyası

Daha sonra Eumenes of Pergamon və Ptolemey ilə Birinci Suriya müharibəsini apardı). Pergamon hökmdarı I Eumenesə qarşı Sardis döyüşündə sarsıdıcı bir məğlubiyyətdən bir müddət sonra Antakya öldü. Böyük oğlu Seleucus, eramızdan əvvəl 266-cı ildə xəyanət ittihamı ilə atasının əmri ilə edam edildi. e. Bu səbəbdən Trakyalılar və Misirlə müharibə (İkinci Suriya Müharibəsi), Milesləri zalım Timarxdan azad etməsi ilə tanınan II Antiochus Theos'un ikinci oğlu yeni kral oldu . I və II Antioxun dövründə, Parfiyalıların (256) və Yunan-Baktriyalıların dağılması səbəbindən Selevklər krallığı ölçüdə azaldı.
Selevkilər imperiyası

II Selekus Kallinikos altında Borodat (246–226), Üçüncü Suriya Müharibəsi baş verdi, bu Selevklər üçün uğursuz oldu. Məğlub olduqdan sonra II Seleucus qardaşı Antiochus Gierax ilə bir ittifaqa girdi, nəticədə III Ptolemey Everget Seleucus ilə 10 il barışdı. Ancaq çox keçmədən Antiochus Gieraxes döyüşdə yıxıldığı deyilən II Selek ilə müharibəyə başladı; başqa bir ifadəyə görə, Ankyra'daki Mitridates ilə döyüşdə öldü. Parfiya kralı Arsacs üzərində qazandığı zəfər üçün Kallinikos ləqəbini aldı, baxmayaraq ki, sonralar, Baqtriya II Diodotus ilə ittifaq bağlayaraq Seleucus'u məğlub etdi və onu Suriyaya çəkilməyə məcbur etdi. II Selevkin hakimiyyəti həm daxili əlaqələr, həm də xarici siyasət sahəsində bədbəxt idi. Kiçik Asiya və cənub ərazilərinin demək olar ki, hamısı bir zamanlar güclü bir sülaləyə mənsub deyildi: II Selekus daxili Suriyanın yalnız şimal hissəsinə (Persepolis və Ekbatana qədər), Kilikiya düzənliklərinə və Laodikya sahillərinə sahib qaldı. Ondan sonra Seleucus III Keraunus ya da Soter (226–222).
Selevkilər imperiyası

Qohumlarından biri olan Axeusun köməyi ilə Kiçik Asiyanın əhəmiyyətli bir hissəsini Pergamon kralından aldı, lakin çox keçmədən öldürüldü. Böyük III Antioxus (222–187) dövründə Selevki monarxiyası əvvəlki siyasi əhəmiyyətini və gücünü bərpa etdi. Antioxus Fələstin və Finikiyanı Ptolemeylərdən aldı, Parfiyalıları, Baktriyaları və hinduları fəth etdi və Torosun qərbindəki və Hellespont sahillərindəki bütün torpaqlara sahib çıxdı. Bununla birlikdə Romalıların müdaxiləsi Maqneziya savaşında (190) tamamilə məğlub olan və səltənəti Torosla məhdudlaşan Selevklərin gücünü əbədi məhv edən Antioxun iddialarına son verdi. Antioxun varisləri altında Suriya monarxiyası artıq eyni güc səviyyəsinə qalxa bilmədi və yavaş-yavaş, lakin davamlı şəkildə tamamilə tənəzzülə və tənəzzülə uğradı. Bəzi yerlərdə yarı müstəqil hökmdarlar meydana çıxdı — məsələn, Likiyanın şimalında, eramızdan əvvəl 180–84-cü illərdə hökmranlıq edən Kibira'nın zalımları.
Selevkilər imperiyası

e. (bilinir: Moaget I, Poikrat, Moaget II, Semy və Moaget III). 162-dən 125-ə qədər, Suriya taxtı Suriyanı xüsusi krallar tərəfindən idarə olunan iki hissəyə bölünənə qədər davamlı olaraq əldən-ələ keçdi: Suriyanın şimalında Kilikiya və Finikiya ilə Kelesiria. Emesian şahzadəsi tərəfindən öldürülən XIII Antiochus'un ölümündən sonra, M.Ö 64-cü ilin payızında Böyük Gnei Pompey. e. Suriyaya girdi və onu Roma vilayətinə çevirərək fəth etdi.2 Həmçinin bax
Node.js

Node.js –— server-side Veb tətbiqetmələr yazmaq üçün istifadə olunan açıq qaynaqlı, cross-platform iş mühitidir (İng. runtime environment). Node.js -in bir JavaScript framework olmamasına baxmayaraq onun bir çox modulu JavaScript ilə yazılıb və developerlər JavaScript ilə yeni modullar yaza bilərlər. Node.js Skriptləşdirmə dilini Google V8 JavaScript motorunu işlədərək çevirir. Ən vacib xüsusiyyəti JavaScript -in asinxron G/Ç (İng. asynchronous I/O) imkanı ilə real-time veb tətbiqetmələrdə olduğu kimi çoxlu giriş-çıxışlı veb tətbiqetmələr yazmağı mümkün etməsidir. Node.js istifadə edən məşhur şirkətlərdən bəziləri GoDaddy, Groupon, IBM, Linkedin, Microsoft, Netflix, PayPal, Voxer, Walmart və Yahoo -dur. Node.js 2009-cu ildə Ryan Dahl tərəfindən yazılmışdır.
Node.js

İlk nəşr yalnız Linux -u dəstəkləyirdi. Onun inkişaf etdirilməsinə Dahl başçılıq edirdi, daha sonralar isə Joyent sponsor olmuşdu. Layihə 2009-cu il Noyabr ayının 8 -də European JSConf -un açılışında nümayiş olunmuşdur. 2011-ci ildə Node.js mühiti üçün npm adlanan paket menecer istifadəyə verildi. Kitabxanaların yüklənməsi, yenilənməsini və silinməsini sadələşdirmək üçün dizayn edilmiş bu paket menecer açıq qaynaqlı Node.js kitabxanalarının yayımlanması və paylaşılmasını asanalaşdırır. 2011-ci ilin İyun ayının 11 -də Microsoft və Joyent Node.js -in Windows versiyasını yayımladı. İlk Node.js dəstəkləyən Windows yenilənməsi 2011-ci ilin İyul ayında yayımlandı. 2012-ci ilin Yanvar ayında Dahl layihənin idarəsini npm -in yaradıcısı Isaac Schlueter -a verdi və 2014-cü ilin Yanvar ayında Schlueter layihənin lideri kimi Timothy J. Fontaine -i tanıtdı.
Node.js

2014-cü ilin Dekabr ayında Fedor Indutny Node.js -i kopyalayaraq alternativ kimi io.js -i yaratdı. Node.js -dən fərqli olaraq yazarlar io.js -i Google V8 JavaScript motorunun son yayımları ilə paralel aparmaq istəyirdilər. 2015-ci ilin Fevral ayında neytral Node.js Foundation yaradıldı. 2015-ci ilin İyun ayında Node.js və io.js icmaları Node.js Foundation altında birlikdə işləməyə qərar verdilər. 2015-ci ilin Sentyabr ayında Node.js v0.12 və io.js v3.3 — Node.js v4.0 -də yenidən birləşdilər. Bu Node.js -ə V8 ES6 xüsusiyyətini gətirdi. 2016-cı ildən io.js saytında Node.js -ə keçid məsləhət görülür. Ümumi baxış Node.js — JavaScript və müxtəlif nüvə funksiyonallıqlarını özündə saxlayan "modullar" toplusu ilə Veb serverlərin və şəbəkə alətlərinin yaradılmasına icazə verir.
Node.js

Modullar fayl sistemi G/Ç, şəbəkə (DNS, HTTP, TCP, TLS/SSL və ya UDP), binar data (bufferlər), kriptoqrafiya funksiyaları, data axını və digər nüvə funksiyonallıqlarını özündə saxlayır. Node.js -in modulları server tətbiqetmələrinin yazılmasındakı kompleksliliyi azaltmaq üçün dizayn edilmiş API -lardan istifadə edir. Node.js tətbiqetmələri Linux, Mac OS X, Microsoft Windows, NonStop və Unix serverlərində işlədilə bilər. Onlar alternativ olaraq CoffeeScript (JavaScript alternativi), Dart, Microsoft TypeScript və ya JavaScript -ə compile oluna bilən hər hansı bir dil ilə yazıla bilər. Node.js əsasən PHP kimi şəbəkə proqramları (vebdə işləyən proqramlar) qurmaq üçün istifadə olunur. Node.js və PHP -nin ən böyük fərqi odur ki, PHP -də bir-çox funksiya işi bitənə qədər bloklayır (əmrlər yalnız əvvəlki əmrlər yerinə yetirildikdən sonra yerinə yetirilməyə başlayır), hansı ki, Node.js -də funksiyalar asinxron işləyir (əmrlər paralel yerinə yetirilir və tamamlanma və ya xəta siqnalları üçün callback funksiyalardan istifadə edir). Xarici keçidlər Node.js rəsmi saytı Github layihə səhifəsi
2021

2021 (MMXXI) — Qriqorian təqviminə görə Cümə günü başlayan ildir. Bizim Era və Miladi tarixin 2021-ci ilidir. III minilliyin və XXI əsrin 21-ci ilidir. 2020-ci illərin 1-ci ilidir. 2020-ci ildə olduğu kimi 2021-ci ildə çoxlu COVİD-19 variantları aşkarlandı və COVİD-19 koronavirus pandemiyası ciddi şəkildə davam etdi. 2020-ci ilin sonunda başlayan COVİD-19 infeksiyası əleyhinə vaksinasiya 2021-ci ildə davam etdirildi. 2020-ci ildə planlaşdırılan və pandemiya səbəbindən təxirə salınan tədbirlərin əksəriyyəti, o cümlədən 2021 BMT İqlim Dəyişikliyi Konfransı, Ekspo 2020, UEFA Avro 2020, 2021 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi, 2020 Yay Olimpiya Oyunları, 2020 Yay Paralimpiya Oyunları, Kopa Amerika 2021 və s. keçirildi 1 Yanvar — Afrika Kontinental Azad Ticarət Zonası qüvvəyə mindi 4 Yanvar — Qətər və Səudiyyə Ərəbistanı arasındakı sərhəd yenidən açıldı 6 Yanvar — ABŞ Konqres Binasına hücum: ABŞ Prezidenti Donald Tramp 2020-ci il prezident seçkilərində məğlub olduğu üçün, onun tərəfdarları ABŞ Kapitol bina kompleksinə hücum etdi.
2021

Sonrakı iğtişaşlar zamanı 5 nəfər öldü 8 Yanvar — Türkiyənin 4-cü peyki "Türksat 5A" kosmosa buraxıldı Şimali Koreya Prezidenti Kim Çen In Koreya Fəhlə Partiyası (KFP) Baş katibi seçildi Sisya qızıl mədəni qəzası: Çinin Şandun əyalətinin Yantay şəhərində Sisya qızıl mədənində baş verən partlayış nəticəsində giriş tuneli çökdü və 22 mədənçi yerin altında qaldı. 2 həftə sonra 11 mədənçi xilas edildi. 10 nəfər öldü və 1 nəfər itkin düşdü 11 Yanvar — Tıqray müharibəsi: Efiopiyanın Tıqray əyalətinin Debano kəndində Amhara Xüsusi Qüvvələri tərəfindən ən azı 30 nəfər öldürüldü 13 Yanvar — Dünyada ilk dəfə bir xəstəyə iki qol və iki çiyin transplantasiyası birlikdə həyata keçirildi (Lion, Fransa) 14 Yanvar — Uqandada ümumi seçkilər keçirildi. Yoveri Museveni yenidən Prezident seçildi Thonqlun Sisulit Laos Xalq İnqilab Partiyası Baş katibi seçildi. Thonqlun Sisulit 5 illik müddətdə Laos Ali lideri seçildi COVİD-19 koronavirus pandemiyası: Qlobal ölüm sayı 2 milyonu keçdi 20 Yanvar — Co Bayden 46-cı ABŞ Prezidenti olaraq vəzifəyə başladı 21 Yanvar — Bağdad partlayışları: İraqın paytaxtı Bağdad şəhərində bazarda 2 kamikadze tərəfindən türror hücumu baş verdi. Partlayışlar nəticəsində 34 nəfər öldü və 110 nəfər yaralandı 22 Yanvar — Nüvə Silahlarının Qadağası Müqaviləsi qüvvəyə mindi 24 Yanvar — Portuqaliyada prezident seçkiləri oldu. Marselu Rebelu di Soza yenidən Prezident seçildi İtaliya hökumət böhranı: İtaliya Baş naziri Cuzeppe Konte istefa verdi və İtaliya hökumət böhranı yarandı COVİD-19 koronavirus pandemiyası: Qlobal yoluxma sayı 100 milyonu keçdi 27 Yanvar — Canq faciəsi: Kamerunun Canq şəhəri yaxınlığında sərnişin avtobusu yük maşını ilə toqquşdu.
2021

Qəza nəticəsində 53 nəfər öldü və 29 nəfər yaralandı 31 Yanvar — Nquyen Fu Çonq yenidən Vyetnam Kommunist Partiyası Baş Katibi seçildi Myanma dövlət çevrilişi: Myanmada hərbi çevriliş nəticəsində mülki idarəçiliyə son qoyuldu. Myanma Prezidenti Vin Min və Dövlət müşaviri Aun San Su Çji hakimiyyətdən uzaqlaşdırıldı. Min Şve müvəqqəti Myanma Prezidenti seçildi. Myanmada 1 il müddətində fövqəladə vəziyyət elan edildi (Sonradan 2 ilə uzadıldı). Çevrilişdən sonra Myanma üsyanları başladı Kosovo İsrail ilə rəsmi olaraq diplomatik əlaqələr qurdu və Qüdsdə səfirlik açmaq planını elan etdi COVİD-19 koronavirus pandemiyası: Dünyada vaksinasiya olunanların sayı 100 milyonu keçdi 2 Fevral — Myanma etirazları: Myanmada dövlət çevrilişi əleyhinə etirazlar başladı 4 Fevral — Co Bayden ABŞ-nin Yəmən Vətəndaş müharibəsində istifadə etmək üçün Səudiyyə Ərəbistanı və BƏƏ-yə silah verməsini dayandıracağını elan etdi 7 Fevral — Ekvadorda ümumi seçkilər keçirildi (I tur) 9 Fevral — BƏƏ-nin "Hope" (Ümid) adlı ekipajsız kosmik gəmisi Marsa çatdı. Bu, Mars orbitinə uğurla daxil olan ilk ərəb missiyası oldu 13 Fevral — İtaliya hökumət böhranı: Mario Draqi İtaliya Baş naziri vəzifəsini tutdu və hökumət böhranına son qoyuldu 18 Fevral — NASA-nın Mars 2020 rover missiyası (Perseverans rover və Ingenuity helikopter dronu) Marsa eniş etdi 19 Fevral — ABŞ 2015-ci il Paris sazişinə yenidən qoşuldu 20 Fevral — H5N8 quş qripi epidemiyası: Rusiyanın cənubunda quşçuluq fermasında 7 nəfərdə H5N8 quş qripi aşkarlandı. Bu, insanlar arasında ilk yoluxma halıdır 21 Fevral — Nigerdə ümumi seçkilər keçirildi (II tur).
2021

Məhəmməd Bazum Prezident seçildi 22 Fevral — Luka Attanazionun öldürülməsi: KDR-dakı İtaliya səfiri Luka Attanazio Şimali Kivu əyalətinin Qoma şəhəri yaxınlığında səfər zamanı silahlı şəxslərin hücumu nəticəsində 2 nəfərlə birlikdə öldürüldü 24 Fevral — COVİD-19 koronavirus pandemiyası: Qana COVAX mexanizmi vasitəsilə koronavirusa qarşı vaksin alan ilk dövlət oldu 24 — 25 Fevral — Nigeriya quldur münaqişəsi: Nigeriyanın Kaduna və Katsina ştatlarında quldurlar tərəfindən 36 nəfər öldürüldü COVİD-19 koronavirus pandemiyası: Qlobal ölüm sayı 2,5 milyonu keçdi Ermənistan etirazları: Ermənistan Silahlı Qüvvələri Baş nazir Nikol Paşinyanı istefaya çağırdı. Nikol Paşinyan bunu dövlət çevrilişinə cəhd adlandırdı 28 Fevral — Salvadorda qanunvericilik seçkiləri keçirildi. Ernesto Kastro Qanunvericilik Məclisi sədri seçildi 5 mart — Yeni Zelandiyada güclü zəlzələlər oldu 6 Mart — Papa Fransisk Ayətullah Əli Hüseyni Sistani ilə görüşüb. Bu papa ilə ayətullah arasında ilk görüş oldu (Nəcəf, İraq) 20 Mart — Türkiyə İstanbul Konvensiyasından çıxdı 23 Mart — İsraildə parlament seçkiləri keçirildi. Naftali Benet Baş nazir seçildi 23 - 29 Mart — "Ever Given" gəmisinin saya oturması ilə Süveyş kanalı tıxandı 25 Mart — COVİD-19 koronavirus pandemiyası: Dünyada vaksinasiya sayı 500 milyonu keçdi 4 Aprel — Bolqarıstanda parlament seçkiləri keçirildi (Hökumət qurulmadı) 9 Aprel — Roskosmos şirkətinin Soyuz MS-18 kosmik gəmisi 64-cü Ekspedisiya heyətinin 3 üzvünü Beynəlxalq Kosmik Stansiyaya daşıdı Peruda prezident seçkliləri keçirildi (I tur) Ekvadorda ümumi seçkilər keçirildi (II tur). Gilyermo Lasso Prezident seçildi İran Natanz nüvə obyektində elektirikin kəsilməsində İsraili ittiham edib. İran Atom Enerjisi Təşkilatının rəhbəri Əli Əkbər Salehi bu hadisəni “nüvə terrorizmi” adlandırıb 13 Aprel — Yaponiya "Fukuşima-1" AES-dən radioaktiv suyu okeana boşaltmağa qərar verdi.
2021

Bu qərara Çin, Cənubi Koreya və Tayvan etiraz etdi 19 Aprel — NASAnın Marsa göndərdiyi "Ingeunity" adlı helikopter Mars üzərində uçdu 93-cü Oskar mükafatları Los-Ancelesda verildi Albaniyada parlament seçkiləri keçirildi. Edi Rama yenidən Baş nazir seçildi 18 — 22 May — 2021 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi (Rotterdam, Niderland) 26 May — XXI əsrin ən qısa Ay tutulması oldu. Cəmi 14 dəqiqə 30 saniyə davam etdi 26 May — Suriyada prezident seçkiləri keçirildi. Bəşər Əsəd yenidən Prezident seçildi 6 İyun — Peruda prezident seçkiləri oldu (II tur). Pedro Kastilyo prezident seçildi 9 İyun — Monqolustanda prezident seçkiləri keçirildi. Uxnaaqiyn Xurelsux prezident seçildi 11 İyun — 11 İyul — UEFA Avro 2020 13 İyun — 10 İyul — Kopa Amerika 2021 (Braziliya) 18 İyun — İranda prezident seçkiləri keçirildi. İbrahim Rəisi Prezident seçildi COVİD-19 koronavirus pandemiyası: Braziliya, ABŞ-dən sonra virusa görə yarım milyon ölüm sayını keçən 2-ci ölkə oldu Ermənistanda parlament seçkiləri keçirildi.
2021

Nikol Paşinyan yenidən Baş nazir seçildi 8 İyul — COVİD-19 koronavirus pandemiyası: Qlobal ölüm sayı 4 milyonu keçdi 10 İyul — 1 Avqust — 2021 KONKANAF Qızıl Kubok (ABŞ) 11 İyul — Moldovada parlament seçkiləri keçirildi 23 İyul — 8 Avqust — 2020 Yay Olimpiya Oyunları (Tokio, Yaponiya) 28 İyul — 12 Avqust — Türkiyə meşə yanğınları 12 Avqust — Zambiyada ümumi seçkilər keçirildi. Hakainde Hiçilema Prezident seçildi 15 Avqust — Taliban hücumu: Taliban qüvvələri Əfqanıstanın paytaxtı Kabil şəhərini işğal etdi 24 Avqust — 5 Sentyabr — 2020 Yay Paralimpiya Oyunları (Tokio, Yaponiya) 25 Sentyabr — İslandiyada parlament seçkiləri keçirildi. Katrin Yakobsdouttir yenidən Baş nazir seçildi 26 Sentyabr — Almaniyada federal seçkilər keçirildi. Olaf Şolts Kansler seçildi 1 Oktyabr — 31 Mart 2022 — Ekspo 2020 (Dubay, BƏƏ) 31 Oktyabr — 13 Noyabr — 2021 BMT İqlim Dəyişikliyi Konfransı (Qlazqo, Şotlandiya, Böyük Britaniya) 1 Noyabr — COVİD-19 koronavirus pandemiyası: Qlobal ölüm sayı 5 milyonu keçdi 21 Noyabr — Çilidə ümumi seçkilər keçirildi (I tur) 30 Noyabr — 18 Dekabr — 2021 FİFA Ərəb Kuboku (Qətər) 19 Dekabr — Çilidə ümumi seçkilər keçirildi (II tur). Qabriel Boriç Prezident seçildi Elmira Minita Qordon, Belize General-Qubernatoru (1-ci) (d. 1930) Misbah Yəzdi, iranlı islam alimi, müctəhid (d. 1935) 2 Yanvar — Modibo Keyta, Mali Baş naziri (8-ci) (d.
2021

1942) 3 Yanvar — Cerri Marsden, ingilis musiqiçi (d. 1942) Martinus Veltman, holland fizik, Fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı (d. 1931) Alber Ru, fransız aşpaz, restorançı (d. 1935) 5 Yanvar — Kolin Bell, ingilis futbolçu (d. 1946) 7 Yanvar — Maykl Epted, ingilis rejissor (d. 1941) 9 Yanvar — Frantişek Filip, çex rejissor (d. 1930) 10 Yanvar — Əhməd Vefik Alp, türk memar (d.
2021

1948) Şeldon Adelson, amerikalı iş adamı (d. 1933) Ketlin Heddl, kanadalı avarçəkən, Olimpiya çempionu (d. 1965) 13 Yanvar — Ziqfrid Fişbaxer, amerikalı sehrbaz (d. 1939) 14 Yanvar — Sevim Gözay, türk jurnalist, teleaparıcı (d. 1972) Fil Spektor, amerikalı prosüder, qatil (d. 1939) Muəmmər Sun, türk bəstəkar (d. 1932) Dündar Əli Əfəndi, Osmanlı sülaləsi rəisi (10-cu) (d.
2021

1930) Jan-Pyer Bakri, fransız aktyor (d. 1951) 19 Yanvar — Bülənt Yıldıran, türk aktyor (d. 1957) 21 Yanvar — Oqtay Yavuz, türk aktyor (d. 1943) Larri Kinq, amerikalı telejurnalist, aparıcı (d. 1933) Hel Holbruk, amerikalı aktyor (d. 1925) Merdad Minavand, iranlı futbolçu (d. 1975) Kloris Liçmen, amerikalı aktrisa (d.
2021

1926) Paul Krutsen, holland kimyaçı, meteroloq, Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı (d. 1933) Vasili Lanovoy, rus aktyor (d. 1934) Siseli Tayson, amerikalı aktrisa, model (d. 1924) 30 Yanvar — Mark Uilmor, amerikalı yazıçı, "Simpsonlar" cizgi filminin ssenaristi (d. 1963) 31 Yanvar — Atilla Pekdemir, türk aktyor (d. 1943) 1 Fevral — Eduard Babyuh, Polşa Baş naziri (5-ci) (d. 1927) 2 Fevral — Fausta Morqanti, san-marinolu siyasətçi (d.
2021

1944) Haya Hararet, israilli aktrisa (d. 1931) Toni Trabert, amerikalı tennisçi (d. 1930) Milli Hyuz-Fulford, amerikalı kosmonavt, bioloq (d. 1945) Hünər Coşqunər, türk müğənni (d. 1963) Kristofer Plammer, kanadalı aktyor (d. 1929) Leon Spinks, amerikalı boksçu (d. 1953) 6 Fevral — Corc Şults, amerikalı iqtisadçı, diplomat (d.
2021

1920) 7 Fevral — Cüzeppe Rotunno, italyan kinematoqraf (d. 1923) Jan-Klod Karryer, fransız yazıçı, ssenarist (d. 1931) Meri Uilson, amerikalı müğənni (d. 1944) 9 Fevral — Çik Koria, amerikalı caz pianoçu, bəstəkar (d. 1941) 10 Fevral — Larri Flint, amerikalı pornoqrafik naşir (d. 1942) 11 Fevral — İzador Zinqer, amerikalı riyaziyyatçı (d. 1924) Dəmir Özlü, türk yazıçı (d.
2021

1935) Yuri Vlasov, rus atlet, siyasətçi (d. 1935) 14 Fevral — Karlos Menem, Argentina Prezidenti (44-cü) (d. 1930) 15 Fevral — Leopoldo Luke, argentinalı futbolçu (d. 1949) Qustavo Noboa, Ekvador Prezidenti (42-ci) (d. 1937) Bernand Laun, amerikalı kardioloq, ixtiraçı, Nobel Sülh mükafatı laureatı (d. 1921) Doğan Cüceoğlu, türk yazıçı (d. 1938) Coan Marqarit, ispan şair (d.
2021

1938) 18 Fevral — Andrey Myaqkov, rus aktyor (d. 1938) Toyqun Atəş, türk aktyor, rejissor, ssenarist (d. 1954) Corce Balaşeviç, serb müğənni, bəstəkar (d. 1953) 21 Fevral — Zlatko Saraçeviç, xorvat həndbolçu (d. 1961) 22 Fevral — Lourens Ferlinqetti, amerikalı şair (d. 1919) 23 Fevral — Fausto Qrezini, italyan motosikl yarışçısı (d. 1961) Filipp Jakote, isveçrəli şair, tərcüməçi (d.
2021

1925) Jozef Untube N'Sinqa Ucuu, Zair Birinci Dövlət Komissarı, KDR Dövlət başçısı (12-ci) (d. 1934) Hannu Mikkola, fin yarış pilotu (d. 1942) Maykl Somare, Papua Yeni Qvineya Baş naziri (1-ci) (d. 1936) Zlatko Krançar, xorvat futbolçu (d. 1956) İan Sent-Con, şotland futbolçu (d. 1938) Kris Barber, ingilis cazz musiqiçisi (d. 1930) Banni Ueyler, yamaykalı reqqi musiqiçisi, bəstəkar (d.
2021

1947) Altan Karındaş, türk aktrisa (d. 1929) Lu Ottens, holland mühəndis, ixtiraçı (Kaseti ixtira edib) (d. 1926) 8 Mart — Rasim Öztəkin, türk aktyor (d. 1959) Ceyms Livayn, amerikalı dirijor, pianoçu (d. 1943) Con Polkinxorn, ingilis fizik (d. 1930) Əli Mehdi Məhəmməd, Somali Prezidenti (4-cü) (d. 1939) Amed Bakayoko, Kot-d'İvuar Baş naziri (11-ci) (d.
2021

1965) Manuel Saturnino da Koşta, Qvineya-Bisau Baş naziri (6-cı) (d. 1942) 12 Mart — Qudvill Zvelitini, Zulu xalqı Kralı (d. 1948) Marvin Haqler, amerikalı boksçu (d. 1954) Mürrey Uoker, ingilis jurnalist (d. 1923) Sabina Şmits, alman yarış pilotu (d. 1969) Maudud Əhməd, Banqladeş Baş naziri (7-ci) (d. 1940) 17 Mart — Con Maqufuli, Tanzaniya Prezidenti (5-ci) (d.
2021

1959) 18 Mart — Ayla Karaca, türk aktrisa (d. 1933) 20 Mart — Piter Lorimer, şotland futbolçu (d. 1946) Nəval əs-Səadvi, misirli feminist yazıçı (d. 1931) Adam Zaqayevski, polyak şair, tərcüməçi (d. 1945) 22 Mart — Conni Damfriz, şotland yarış pilotu (d. 1958) 23 Mart — Corc Siqal, amerikalı aktyor (d. 1934) 24 Mart — Cessika Uolter, amerikalı aktrisa (d.
2021

1941) Beverli Kliri, amerikalı yazıçı (d. 1916) Larri Makmurtri, amerikalı yazıçı (d. 1936) Bertran Taverne, fransız aktyor, rejissor (d. 1941) 28 Mart — Dide Ratsiraka, Madaqaskar Prezidenti (3-cü) (d. 1936) 29 Mart — Başkim Fino, Albaniya Baş naziri (29-cu) (d. 1962) 30 Mart — Kaya Akarsu, türk aktyor (d. 1942) 31 Mart — Kamal Qanzuri, Misir Baş naziri (46-cı) (d.
2021

1933) İsamu Akasaki, yapon fizik, Fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı (d. 1929) Handan Ərtuğrul, türk aktrisa (d. 1927) 2 Aprel — Kristian Tumi, kamerunlu kardinal (d. 1930) 4 Aprel — Robert Mandell, kanadalı iqtisadçı, İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı (d. 1932) Marşall Salins, amerikalı antropoloq (d. 1930) Pol Ritter, ingilis aktyor (d. 1966) 6 Aprel — Hans Künq, isveçrəli keşiş, ilahiyyatçı, yazıçı (d.
2021

1928) Filip Mauntbetten, II Yelizavetanın həyat yoldaşı, kral-konsort, şahzadə (d. 1921) DMX, amerikal repçi (d. 1970) 10 Aprel — Mehtap Ar, türk aktrisa (d. 1956) Yıldırım Akbulut, Türkiyə Baş naziri (20-ci) (d. 1935) Bernand Meydoff, amerikalı investor, dələduz (d. 1938) Çarlz Qeşke, amerikalı kompüter alimi (d. 1939) Helen Makkrori, ingilis aktrisa (d.
2021

1968) 18 Aprel — Erol Dəmiröz, türk aktyor, rejissor (d. 1940) Uolter Mondeyl, ABŞ Vitse-prezidenti (42-ci) (d. 1928) Cim Staynman, amerikalı bəstəkar (d. 1947) Villi Van der Köylen, holland futbolçu (d. 1946) 20 Aprel — İdris Debi, Çad Prezidenti (6-cı) (d. 1952) 23 Aprel — Milva, italyan müğənni, aktrisa (d. 1939) 24 Aprel — Krista Lüdviq, alman opera müğənnisi (d.
2021

1928) 25 Aprel — Ertuğ Koruyan, türk aktyor (d. 1946) Asım Erken, türk musiqiçi (d. 1951) Tamara Press, rus atlet, Olimpiya çempionu (d. 1937) Maykl Kollins, amerikalı kosmonavt (d. 1930) Federiko Salas, Peru Baş naziri (136-cı) (d. 1950) 1 May — Olimpiya Dukakis, amerikalı aktrisa (d. 1931) 3 May — Lloyd Prays, amerikalı müğənni, bəstəkar (d.
2021

1933) 4 May — Simon Aşidi Aşu, Kamerun Baş naziri (6-cı) (d. 1934) 5 May — Əminə Işınsu, türk yazıçı (d. 1938) Umberto Maturana, çilili filosof, bioloq (d. 1928) Kentaro Miura, yapon manqa rəssamı (d. 1966) 7 May — Martin Pando, argentinalı futbolçu (d. 1934) Li Han Don, Cənubi Koreya Baş naziri (33-cü) (d. 1934) Helmut Yan, amerikalı memar (d.
2021

1940) Spenser Silver, amerikalı kimyaçı, ixtiraçı (d. 1941) 9 May — Xose Manuel Kabalero Bonald, ispan şair, yazıçı (d. 1926) 10 May — Svante Turesson, isveçli cazz musiqiçisi (d. 1937) 11 May — Norman Lloyd, amerikalı aktyor (d. 1914) 14 May — Cahid Çağıran, türk aktyor (d. 1960) Corce Maryanoviç, serb rok müğənnisi (d. 1931) Eva Vilma, braziliyalı aktrisa (d.
2021

1933) 16 May — Rildo da Kosta Menezes, braziliyalı futbolçu (d. 1942) Franko Battiato, italyan bəstəkar, musiqiçi, rejissor (d. 1946) Çarlz Qrodin, amerikalı aktyor, komediyaçı (d. 1935) Oğuz Yılmaz, türk müğənni (d. 1968) Li Evans, amerikalı atlet, Olimpiya çempionu (d. 1947) Fransisko Brines, ispan şair (d. 1932) Əbubakar Şekay, nigeriyalı islami lider, militant (d.
2021

1965, 1969 və ya 1975) 21 May — Sunderlal Bahuquna, hind ətraf mühit müdafiəçisi, Çipko hərəkatı lideri (d. 1927) Fransesk Arnau, ispan futbolçu (d. 1975) Robert Marşan, fransız velosipedçi (d. 1911) Yuan Lunpin, çinli aqronom (d. 1930) Kristobal Alfter, ispan bəstəkar, dirijor (d. 1930) Paulu Mendes da Roşa, braziliyalı memar (d. 1928) Erik Karl, amerikalı yazıçı (d.
2021

1929) Maks Mosli, ingilis yarış pilotu (d. 1940) 26 May — Tarçizio Burniç, italyan futbolçu (d. 1936) Karla Fraççi, italyan balerina, aktrisa (d. 1936) Kornelis de Yaqer, holland astronom (d. 1921) Poul Şlüter, Danimarka Baş naziri (22-ci) (d. 1929) 30 May — Rik Mitçell, avstraliyalı atlet, Olimpiya çempionu (d. 1955) 1 İyun — Şahzadə Amadey, Aosta hersoqu (d.
2021

1943) 3 İyun — Anirud Caqnot, Mavriki Baş naziri (2-ci) və Prezidenti (4-cü) (d. 1930) Rixard Ernst, isveçrəli kimyaçı, Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı (d. 1933) Friderika Mayrökker, avstriyalı şair, yazıçı (d. 1924) 5 İyun — Ti Bi Coşua, nigeriyalı teleaparıcı (d. 1963) Revaz Qabriadze, gürcü rejissor, yazıçı, dramaturq (d. 1936) Eyiti Neqisi, yapon kimyaçı, Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı (d. 1935) Yu San Çhol, cənubi koreyalı futbolçu (d.
2021

1971) Əli Əkbər Möhtəşəmipur, iranlı din xadimi, terrorist (d. 1947) Qotfrid Böm, alman memar, heykəltaraş (d. 1920) Eduard de Bono, maltalı psixoloq, filosof (d. 1933) 10 İyun — Buddahadeb Dasqupta, hind şair, rejissor (d. 1944) 11 İyun — Paola Pini, italyan atlet (d. 1945) 13 İyun — Ned Bitti, amerikalı aktyor (d. 1937) Enrike Bolanos, Nikaraqua Prezidenti (29-cu) (d.
2021

1928) Markis Kido, indoneziyalı badmintonçu (d. 1984) 15 İyun — Vladimir Şatalov, rus kosmonavt (d. 1927) 17 İyun — Kennet Kaunda, Zambiya Prezidenti (1-ci) (d. 1924) Campyero Boniperti, italyan futbolçu (d. 1928) Milka Sinqh, hind atlet (d. 1929) 20 İyun — Luis Del Sol, ispan futbolçu (d. 1935) 23 İyun — Con Makafi, amerikalı proqramçı, "McAfee" antivirus proqramının yaradıcısı (d.
2021

1945) III Beniqno Akino, Flippin Prezidenti (15-ci) (d. 1960) Çan Then Khem, Cənubi Vyetnam Baş naziri (7-ci) (d. 1925) 26 İyun — Mir Xəzər Xan Xoso, Pakistan Baş naziri (müvəqqəti) (d. 1929) 29 İyun — Donald Ramsfeld, amerikalı siyasətçi, (d. 1932) 30 İyun — Bonfo Abass, Toqo Prezidenti (müvəqqəti) (d. 1948) Kartal Tibet, türk aktyor, rejissor, ssenarist (d. 1939) Lui Andrissen, holland bəstəkar (d.
2021

1939) 2 İyul — Nikolay Sliçenko, rus müğənni, aktyor (d. 1934) 4 İyul — Riçard Levontin, amerikalı alim, bioloq (d. 1929) Rafaella Karra, italyan müğənni, aktrisa (d. 1943) Riçard Donner, amerikalı rejissor (d. 1930) Vladimir Menşov, rus aktyor, rejissor (d. 1939) Patrik Con, Dominika Baş naziri (1-ci) (d. 1938) Civan Qasparyan, erməni musiqiçi, bəstəkar (d.
2021

1928) Jovenel Moiz, Haiti Prezidenti (42-ci) (d. 1968) Dilip Kumar, hind aktyor, rejissor, prosüder (d. 1922) Karlos Royteman, argentinalı F1 pilotu (d. 1942) Əhməd Cibril, fələstinli militant (d. 1938) Frenk Lui, Niue Baş naziri (3-cü) (d. 1935) Pol Mariner, ingilis futbolçu (d. 1953) 10 İyul — Ester Bejarano, alman müğənni (d.
2021

1924) 13 İyul — Şirli Fray, amerikalı tenisçi (d. 1927) Məmnun Hüseyn, Pakistan Prezidenti (12-ci) (d. 1940) Kurt Vesterqor, danimarkalı karikaturaçı (d. 1935) 16 İyul — Surekha Sikri, hind aktrisa (d. 1945) 17 İyul — Pilar Bardem, ispan aktrisa (d. 1939) 19 İyul — Arturo Armando Molina, Salvador Prezidenti (36-cı) (d. 1927) Şevket Sabancı, türk iş adamı, xeyriyyəçi (d.
2021

1936) Boris Çoçiyev, Cənubi Osetiya Baş naziri (müvəqqəti) (d. 1957) Stiven Vaynberq, amerikalı fizik, Fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı (d. 1933) Tosihide Maskava, yapon fizik, Fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı (d. 1940) 25 İyul — Otelu Sarayva de Karvalyu, portuqal siyasətçi (d. 1936) Albert Bandura, amerikalı psixoloq (d. 1925) Coi Cordison, amerikalı musiqiçi, nağaraçı (d. 1975) İvan Toplak, serb futbolçu (d.
2021

1931) Roberto Kalasso, italyan yazıçı (d. 1941) Dasti Hill, amerikal musiqiçi (d. 1949) Şahram Kaşani, iranlı müğənni (d. 1974) 31 İyul — Nedret Güvenç, türk aktrisa, rejissor (d. 1930) 1 Avqust — Abdalqadir əs-Sufi, şotland islam alimi, yazıçı (d. 1930) Hüseyn Özay, türk aktyor (d. 1959) Artur Dion Hanna, Baham adaları General-Qubernatoru (7-ci) (d.
2021

1928) 5 Avqust — Yevqeniy Marçuk, Ukrayna Baş naziri (4-cü) (d. 1941) 8 Avqust — Yaan Kaplinski, eston şair, filosof (d. 1941) Lester Börd - Antiqua və Barbuda Baş naziri (2-ci) (d. 1938) Serqey Kovalyov, rus aktivist (d. 1930) 10 Avqust — Eduardo Martines Somalo, ispan kardinal (d. 1927) Karolin Şumeyker, amerikalı astronom (d. 1929) Cino Strada, italyan cərrah, aktivist (d.
2021

1948) 14 Avqust — Karlos Korreyya, Qvineya-Biasu baş naziri (5-ci) (d. 1933) Abelhamid Brahimi, Əlcəzair Baş naziri (3-cü) (d. 1936) Gerd Müller, alman futbolçu (d. 1945) 16 Avqust — Vladimir Qolubniçiy, ukraynalı atlet, Olimpiya çempionu (d. 1936) 17 Avqust — Adnan Əbu Valid əs-Səhravi, qərbi saharalı terrorist lider (d. 1973) 18 Avqust — Cill Merfi, ingilis yazıçı (d. 1949) 19 Avqust — Sonni Tiba, yapon aktyor (d.
2021

1939) Don Everli, amerikalı musiqiçi (d. 1937) Mariya Kinski, Lixtenşteyn şahzadəsi (d. 1940) Jan-Luk Nansi, fransız filosof (d. 1940) Rosita Kintana, meksikalı aktrisa, müğənni (d. 1925) Hissen Habre, Çad Baş naziri (1-ci) və Prezidenti (5-ci) (d. 1942) Vilfrid Van Mur, belçikalı futbolçu (d. 1945) Çarli Uotts, ingilis bəstəkar (d.