LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Suxoy Su-25

Müharibənin davam etdiyi 1981 və 1989-cu illər aralığında Sovet Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus 21-23 ədəd Su-25 döyüş əməliyyatları ərzində, 9 ədəd isə yerdə saxlanıldığı halda vurulmuşdur. İran-İraq müharibəsi Su-25-lər 1980 və 1988-ci illər aralığında baş vermiş İran-İraq müharibəsində də istifadə olunmuşdur. Bu döyüş təyyarələri müharibə ərzində əsasən İraq Hərbi Hava Qüvvələri tərəfindən istifadə olunurdu. Müharibənin sonuna qədər İraq HHQ-nə məxsus Su-25-lər təqribən 900 hava hücumu həyata keçirmişdi. Müharibə ərzində baş vermiş döyüş toqquşmalarından birində İraqa məxsus bir ədəd Su-25 İran tərəfindən MIM-23 Hawk zenit-raket kompleksi ilə vurularaq məhv edilmiş, lakin pilot vaxtında katapult edərək sağ qalmışdır. Bu hadisə bütün müharibə boyunca İran tərəfindən İraqa məxsus Su-25-ə qarşı həyata keçirilmiş yeganə uğurlu əməliyyat hesab olunur. Müharibə başa çatdıqdan sonra Səddam Hüseyn İraq HHQ-nin bütün Su-25 pilotlarını ölkənin ən yüksək hərbi mükafatı ilə təltif etmişdir. Körfəz müharibəsi 1991-ci ildə baş vermiş Körfəz müharibəsi ərzində koalisiya qüvvələrinin böyük hava üstünlüyünə sahib olması İraq Su-25-lərinə üstünlük əldə etməyə imkan vermədi. 25 yanvar 1991-ci ildə İraqdan havalanan İraq HHQ-nə məxsus yeddi ədəd Su-25 İranda yerə endi.6 fevral 1991-ci il axşamı ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin 53-cü taktiki döyüş eskadrilyasına aid iki ədəd F-15C döyüş təyyarəsi İraqa məxsus iki ədəd MiQ-21 və iki ədəd Su-25 qırıcısını tutmağa nail oldu. Baş vermiş döyüş toqquşmasında İraqa məxsus dörd təyyarənin hər biri amerikalı pilotlar tərəfindən məhv edildi.
Suxoy Su-25

Vurulan Su-25-lər isə İranla dövlət sərhədinin yaxınlığında səhraya düşdü. Bu hadisə müharibə ərzində İraq Su-25-lərinin yeganə hava döyüşü oldu. Abxaziya müharibəsi Gürcü hökuməti 1992-1993-cü illərdə baş vermiş Birinci Abxaziya müharibəsi ərzində abxaziyalı separatçılara qarşı döyüşlərdə Su-25-lərdən istifadə etmişdir. 4 iyul 1993-cü ildə Abxaziyanın Eşera kəndi yaxınlığında mövqe tutan separatçılar Gürcüstan Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus Su-25 döyüş təyyarəsini Strela-3 hava hücumundan müdafiə kompleksi ilə vuraraq düşürməyi bacarmışdır. İkinci Qarabağ müharibəsi 4 Oktyabr 2020-ci ildə polkovnik Zaur Nudirəliyev idarə etdiyi Su-25 hücum təyyarəsi Cəbrayıl istiqamətində ona verilən döyüş tapşırığını yerinə yetirmək üçün təyin olunmuş hədəfə yaxınlaşan zaman mərkəzi komanda məntəqəsinə məlumat daxil oldu ki, düşmənin hava hücumundan müdafiə vasitələri hərəkətə keçib. Kəşfiyyat məlumatımıza görə, həmin ərazidə düşmənin hava hücumundan müdafiə vasitələri olmamalı idi. Ermənilər tərəfindən Su-25 hücum təyyarələrinin vurulması ehtimal böyük idi. Buna görə onlara dərhal Azərbaycan pilotlarına geri dönmək tapşırığı verildi. Həmin vaxt polkovnik Zaur Nudirəliyev təyin olunmuş hədəfə zərbə endirib geri qayıdırdı. Bundan sonra o çağırışa cavab vermədi. Artıq polkovnik Zaur Nudirəliyevin idarə etdiyi Su-25 hücum təyyarəsi Ermənistan hava hücumundan müdafiə vasitələri tərəfindən vurulmuşdu.
Yarımçıq xatirələr (film, 2015)

Yarımçıq xatirələr — 2015-ci ildə çəkilmiş Azərbaycan filmi. Rejissoru Elxan Cəfərovdur. Film 1941-ci ildə Brest qalasını faşistlərdən qəhrəmancasına müdafiə etmiş və 50 ildən sonra doğma Qarabağını erməni işğalçılarından müdafiə etməyə qalxmış Azər (Bəhruz Vaqifoğlu) adlı bir əsgərin taleyindən bəhs edir. Filmin qəhrəmanı iki müharibənin iştirakçısıdır. Filmdəki hadisələr Qarabağ müharibəsinə rus zabitinin gözü ilə baxışı əks etdirir. Qarabağda ermənilər tərəfdə döyüşən rus kapitanı Vanya veteran Azəri öldürür, sonra isə yaşlı azərbaycanlı snayperin xatirələr gündəliyini tapır.
Yarımçıq xatirələr (film, 2015)

Babasının Böyük Vətən müharibəsində veteran Azər ilə birgə döyüşdüyünü öyrənən rus zabiti onun meyitini Azərbaycan tərəfinə vermək üçün öz həyatını təhlükəyə atır, eyni zamanda gündəliyi vərəqlədikcə ekranda 1941–45-ci ilin hadisələri canlanır. Film haqqında Filmin təqdimat mərasimi 9 may 2015-ci ildə Nizami Kino Mərkəzində keçirilmişdir. Film faşizm üzərində qələbənin 70 illiyinə həsr olunmuşdur. Film Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin sifarişi ilə çəkilmişdir. Gülzar Qurbanova 28 dekabr 2015-ci ildə "Yarımçıq xatirələr" filminə görə "Ən yaxşı qadın rolunun ifası" nominasiyasında "Qızıl Pəri" mükafatına layiq görülmüşdür. Filmin çəkilişinə Müdafiə və Daxili İşlər nazirlikləri dəstək göstərib.
Asetilsalisilli turşu

Asetilsalisilli turşu, aspirin, (lat. Acidum acetylsalicylicum, ing. Acetylsalicylic acid) — analgetik (ağrıkəsici), temperatur salan, qan duruldan təsirli dərman preparatı. Ağ xırda iynəuclu kristallı poroşok, otaq temperaturunda suda az həll edilir, qaynar suda, spirtdə tez həll edilir. Alman kimyaçısı Feliks Hofman tərəfindən 1897-ci ildə sintez edilib. Ona 6 mart 1899-cu ildə patent alıb. Hofman revmatizmdən əziyyət çəkən atasınına kömək üçün dərman tipi axtarakən onu kəşf edib. Asetilsalisilli turşusu satışda "aspirin" adı ilə tanınır.
Avoqadro qanunu

Avoqadro qanunu (Avoqadro hipotezi) — 1811-ci ildə Amedeo Avoqadro tərəfindən kəşf olunan ideal qaz qanunudur. Qanuna əsasən bərabər temperatur və təzyiqdə bərabər qaz həcmləri eyni sayda molekul və ya zərrəcikdən təşkil olunub. Qanuna əsasən hidrogen və azot qazlarının eyni həcmləri eyni sayda molekuldan təşkil olunub. Qanunun riyazi ifadəsi belədir: V n .-burada: V qazın həcmi. n qazda olan molların sayını göstərir. a sabit ədəddir.Lakin yuxarıda qeyd olunan bərabərlik əhəmiyyətsizdir; o bütün homogen maddələr (homogen mayelər və bərk maddələrdə daxil olmaqla) üçün doğrudur.
Avoqadro qanunu

Bu bərabərlik Avoqadronun kəşfindən əvvəl də var idi. Avoqadro qanunun məntiqi nəticəsi belədir: "İdeal qaz sabitinin qiyməti bütün qazlar üçün eynidir." Riyazi ifadəsi isə: p 1 ⋅ V 1 T 1 ⋅ n 1 p 2 ⋅ V 2 T 2 ⋅ n 2 p qazın təzyiqidir. T isə qazın temperaturudur.Bir mol ideal qaz standart təzyiq və temperatur şəraitində 22.4 litr (m3) həcmə malik olur. Bu həcm adətən ideal qazın molyar həcmi adlanır. Bir molda olan molekulların sayı Avoqadro ədədi adlanır: təxminən 6.02 ×1023-ə bərabərdir. Avoqadro qanunu, birləşmiş qaz qanunu ilə birgə ideal qaz qanunu yaradır.
Avoqadro qanunu

Molyar həcm 1) Bütün ideal qazların 1 molunun eyni temperatur və təzyiqdə həcmləri bir-birinə bərabərdir. Bu həcm 00C temperatur və 101325 H/m2 (700mm c. süt.) təzyiqdə 22,4136 dm3-dir. V m V n R T P 8.314 J mol − 1 K − 1 × 273.15 K 101.325 kPa 22.41 dm 3 mol − 1 22.41 litres/mol Xarici keçidlər Avoqadronun işinin ingilis dilində tərcüməsi (eng)
Ekosistem

Ekosistem (yunanca. "oikos" – ev, yaşayış yeri + "systema" – birlik) – bir-biri ilə və ətraf mühitlə sıx qarşılıqlı əlaqədə olan növlərin əmələ gətirdikləri davamlı, öz-özünü tənzimləyən sistemidir. Ekosistem anlayışı Termin 1935-ci ildə A.Tensli tərəfindən təklif olunmuşdur. Bu məfhum müxtəlif ölçülü və mürəkkəbliyə malik obyektlərə şamil edilir; məs. : su hövzəsi və gölün ekologiyasını ayırmaq olar, amma onun özünü də sahilyanı bitki örtüyünün, yaxud dib sahəsinin ekologiyasına bölmək olar və s. Adətən ekosistem dedikdə mühitin canlı və cansız elementlərinin birliyi nəzərdə tutulur.
Ekosistem

Bunların qarşılıqlı təsiri nəticəsində maddələrin biogen dövriyyəsi baş verir. Ekosistem terminini həmçinin süni ekosistemlərə də şamil etmək olar (park, bağ, tarla və s.). Ekosistem davamlı, uzun, yaxud qısaömürlü ola bilər. Mürəkkəblik dərəcəsindən asılı olmayaraq hər bir ekosistem müəyyən növ tərkibi, ona daxil olan növlərin sayı, biokütləsi, qida əlaqəsi, produsentliyin və redusentliyin dərəcəsi ilə xarakterizə olunur. Ekosistemin sərhədləri az-çox aydın, orada gedən proseslərin xarakterinə görə avtonom xarakter daşıya bilər.
Ekosistem

Ekosistemin öyrənilməsi təbii sərvətlərdən səmərəli istifadə etmək, təbiəti qorumaq nöqteyi-nəzərincə müasir dövrün ən aktual problemlərindəndir. Bəzən "Ekosistem" anlayışının sinonimi "Biogeosenoz" anlayışı da işlənir. 1944-cü ildə Vladimir Nikolayeviç Sukaçov bu hadisəni meşədə tapdığı üçün "Biogeosenoz" anlayışını elmə daxil etmişdir. Xarici keçidlər Millennium Ecosystem Assessment (2005) The State of the Nation's Ecosystems (U.S.) Arxivləşdirilib 2006-07-18 at the Wayback Machine Bering Sea Climate and Ecosystem (Current status) Arctic Climate and Ecosystem (Current status) Teaching about Ecosystems
Yuri Andropov

Yuri Vladimiroviç Andropov (2 (15) iyun 1914, Soluno-Dmitriyevskoye[d], Stavropol quberniyası[d], Rusiya imperiyası və ya Moskva, Moskva quberniyası[d], Rusiya imperiyası – 9 fevral 1984[…], Moskva, RSFSR, SSRİ,) — SSRİ-nin görkəmli dövlət və partiya xadimi, 1982–1984-cü illərdə Sov.İKP MK-nın Baş Katibi, 1983–1984-cü illərdə SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Sədri, SSRİ DTK sədri (1967–1982). 1914-cü il 15 iyunda Stavropol quberniyasında anadan olmuşdur. Komsomol hərəkatlarının fəal iştirakçısı olmuş və 1939-cu ildə ÜİK(b)P sıralarına daxil olmuşdur. 1938–1940-cı illərdə RSFSR Yaroslavl vilayət komsomol təşkilatının rəhbərlərindən biri təyin edilmişdir. Daha sonralar Karel-Fin SSR-in komsomol təşkilatının rəhbəri olmuşdur. Böyük Vətən Müharibəsindən sonra Karel-Fin Kommunist Partiyası MK-nın 2-ci katibi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1951-ci ildə Ümumittifaq Kommunist (bolşeviklər) Partiyası Mərkəzi Komitəsi aparatına işə keçirilir.
Yuri Andropov

1953-cü ildə Macarıstana SSRİ səfiri göndərilir və 1956-cı ildə, məhz onun birbaşa iştirakı ilə ölkəyə sovet qoşunları daxil olur. Öz "funksiyasını" yerinə yetirdikdən sonra Moskvaya geri çağrılır və Sov.İKP MK-ya şöbə müdiri təyin edilir. 1961-ci ildə Sov.İKP-nin XXI qurultayında o, partiya Mərkəzi Komitəsinin üzvü seçilir, daha sonra isə, Sov.İKP MK katibi kimi fəaliyyət göstərir. 1967-ci ildə partiya fəaliyyətindən SSRİ Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinə sədr göndərilir. Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsi-nin rəhbəri kimi 1967-ci ildə partiyanın ali orqanı olan MK Siyasi Bürosu üzvlüyünə namizəd, 1972-ci ildə Siyasi Büroya üzv seçilir. Öz fəaliyyətini o, əsasən, antisovet və dissident hərakatına qarşı mübarizəyə həsr edir. 1976-cı il 10 sentyabrda ona ordu generalı hərbi rütbəsi verilir.
Yuri Andropov

Mixail Suslovun vəfatından sonra, Andropov 1982-ci ilin 24 mayında SSRİ Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsi sədri postundan Sov.İKP MK-nın katibi vəzifəsinə keçirilir. Daha sonralar, 1982-ci ilin 12 noyabrında Andropov Sov.İKP MK-nın Plenumunda MK-nın Baş Katibi seçilir. SSRİ Ali Sovetinin Rəyasət Heyyətinin sədri seçilir. Andopov, rəhbərliyi dövründə ölkədəki sosial-iqtisadi problemlərin həllinə ciddi diqqət yetirməyə başlayır. Ancaq, bunun üçün islahatlar ancaq əmək intizamının möhkəmlənməsi ilə bitir, o, sovet siyasi siteminin əsaslarına toxunmur. Yuri Andropov 9 fevral 1984-cü ildə uzun sürən xəstəlikdən sonra vəfat edib. Y.Andropov sovet və post sovet araşdırmalarında qətiyyətli və ziddiyyətli dövlət xadimi kimi xarakterizə edilir.
Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu

Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu ― Azərbaycanın 14 iqtisadi rayonundan biri. Cəbrayıl, Kəlbəcər, Laçın, Qubadlı və Zəngilan rayonlarını əhatə edir. Ərazisi 7448 km²-dir. 1993–2020-ci illər arasında ərazisi Ermənistan silahlı qüvvələrinin işğalı altında idi. İkinci Qarabağ müharibəsini sonlandıran 9 noyabr bəyanatından sonra tamamilə azad olunmuşdur. Ərazisinin böyük hissəsi 2021-ci ilə kimi Kəlbəcər-Laçın iqtisadi rayonuna daxil idi. 7 iyul 2021-ci ildə Azərbaycan prezidentinin "Azərbaycan Respublikasında iqtisadi rayonların yeni bölgüsü haqqında" fərmanına əsasən yaradılmışdır.2022-ci ildə Azərbaycanla İran arasında "İran ərazisindən keçməklə Azərbaycanın Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında yeni kommunikasiya bağlantılarının yaradılması haqqında Anlaşma Memorandumu" imzalanmışdır. Azərbaycan tərəfi bu layihəyə quru və dəmir yolları, həmçinin elektrik xətlərinin daxil olduğunu bildirmişdir.
Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu

İqtisadiyatı Rayonun əlvan metallurgiyanın inkişafı üçün potensialı vardır. Ərazisində qızıl, civə, xromit, mərmər, perlit, üzlük tikinti daşları koral, və s. faydalı qazıntı ehtiyatları vardır. Rayon coğrafi mövqeyinə və tarixi abidələrinə görə turistik əhəmiyyət daşıyır. Burada İstisu, Minkənd, Tutqunçay kimi mineral bulaqlar, iqlim-balneoloji şərait, dağ meşələri kurort-rekreasiya məqsədləri üçün istifadə edilə bilər. Tarixi memarlıq abidələri siyahısına Gəncəsər, Ağoğlan monastırları, Gürcülü, Məmmədbəyli türbələri, Xudafərin körpüsü və s. aiddir.
Mütaliə

Mütaliə — hər hansı mətndə verilmiş məlumatı əxz etməyə yönəlmiş kommunikasiya – əlaqə fəaliyyətidir. Bu kommunikasiyada müəllif, çap məhsulu, oxucu və ya oxucu auditoriyası iştirak edir. Tədris proqramının tələbinə uyğun olaraq oxucu məfhumunun məzmununu açmağa ehtiyac duyulur. Mütaliə mahiyyətcə fərdi psixoloji proses olsa da, cəmiyyətin sosial həyatına, ictimai marağın istiqamətlərinə, mövcud maraqların məhsulu olan yeni ideyaların yayılmasına, bütövlüklə hamının malına çevrilməsinə imkan yaradır. Məlumdur ki, insanların müxtəlif xarakterli maraqları və tələbatları olur. Hər bir kəsin özünəməxsus marağı, tələbatı mütaliə tələbatının və mütaliə marağının yaranmasına təsir göstərə bilir.
Mütaliə

Eyni zamanda insanın mütaliə marağının və mütaliə tələbatının reallaşmasında mühüm rol oynayır. Mütaliə elmi-nəzəri problem kimi İstər ümumtəhsil, istərsə də ali və orta-ixtisas məktəblərinin tədris proqramında nəzərdə tutulan biliklər insanın həyata fəal müdaxiləsi üçün kifayət deyildir. Təcrübələr göstərir ki, heç bir ali məktəb öz məzunu olan mütəxəssisə müəyyən ixtisas üzrə müasir həyatın tələbi həcmində məlumat və biliklər məcmusunu verə bilmir. Bu isə təbii haldır. Çünki müəyyən vaxtla məhdudlaşan ali və orta ixtisas təhsili məktəblərinin proqramları lazımi bilikləri tam şəkildə özündə əks etdirmək imkanına malik deyildir. Ona görə də zamanın tələbinə uyğun olaraq rəsmi təhsillə şəxsi təhsil mütaliəsi paralel getməlidir.
Mütaliə

Bu baxımdan mütaliə mühüm elmi-nəzəri problemdir. Geniş oxucu kütləsi arasında kitab təbliğini və oxucu mütaliəsini istiqamətləndirməyin elmi əsaslarını təhlil edən mütaliə nəzəriyyəsində təkmilləşmə prosesi gedir. Müasir kitabxanaşünaslıq mütaliənin sosial, sosial psixoloji və pedaqoji problemlərinin, eyni zamanda onun ictimai həyata təsirinin tədqiqi sahəsində geniş nailiyyətlər qazanmışdır. Müasir insanın mütaliəsi Müasir insanın mütaliə tələbatının artmasını şərtləndirən amillərdən biri də elmi-texniki nailiyyətlərdir. Dünyanın qabaqcıl ölkələrində istehsal sahələrinin yeni-yeni texnika ilə silahlanması, yeni elmi kəşflərin, böyük elmi nailiyyətlərin meydana gəlməsi, yeni-yeni elm və bilik sahələrinin yaranması, eləcə də dünyada gedən ictimai-siyasi proseslər mütaliəni obyektiv sosial zərurətə çevirmişdir. Mütaliənin istiqamətləri Mütaliə insanlar üçün fasiləsiz artmaqda olan sosial tələbatdır; Mütaliə insanların ictimai şüurunun formalaşmasına və təhsilsəviyyəsinin yüksəlməsinə, artmasına təsir göstərən ictimai əlaqə sistemidir.
Mütaliə

Bununla da mütaliənin cəmiyyətdə ictimai rolu müəyyənləşir. Bu baxımdan mütaliə mühüm tədqiqat problemi kimiMütaliənin ictimai məzmunu özünü əsasən üç istiqamətdə göstərir: Mütaliə üçün materialın seçilməsi və oxunmuşədəbiyyatın qiymətləndirilməsi meyarı insana ictimai təsir amili və mexanizmi ilə şərtlənir. Mütaliə üçün material və qiymətləndirmə motivlərişəxsiyyətlər arasında əlaqə predmetidir və ictimai mütaliə atmosferi yaradır. 3. Mütaliənin nəticələri insanın ictimai və istehsalatfəaliyyətində əks olunur, onun dünyagörüşünün, əməyinin səmərəliliyini müəyyən edir. Bütün bunlar isə mütaliənin sosial xarakterini açan faktlardır.
Mütaliə

Mütaliə prosesində oxucu kitabla sosial psixoloji münasibətlərə girir. Məhz bu münasibətlərin mexanizmini və onun sosial nəticələrini aşkar etmək mütaliə haqqında elmin mühüm vəzifələrindəndir. Mütaliə müasir dövrün və tarixi keçmişin hadisələri ilə yaxından tanış olmağa, ictimai münasibətlərin dərk edilməsinə, həyatda obyektiv baxışın formalaşmasına, eləcə də cəmiyyətin həyat tərzi üçün xarakterik olan etik, hüquqi və estetik normaların mənimsənilməsinə kömək edir. Mütaliənin tədris, təhsil və tərbiyə funksiyaları kompleks xarakter daşıyır. Bir-biri ilə qırılmaz surətdə bağlı olan bu proseslər də mütaliənin nəticəsi olaraq cəmiyyət tərəfindən toplanmış biliklərin mənimsənilməsi (tədris), bu biliklərin sisteminin yaradılması (təhsil) və şəxsiyyətin inkişafı gedişinin idarə edilməsi (tərbiyə) kimi ifadə olunur. Bu funksiyalar insanın məktəbə getdiyi ilk dövrdən ömrünün sonuna qədərki intellektual fəaliyyətində ifadə olunur.
Mütaliə

Elmi ədəbiyyatda mütaliənin səbəb və məqsədlərinin növləri təxmini olaraq aşağıdakı kimi müəyyənləşdirilmişdir. Həyat təcrübəsi qazanmaq və özünütəkmilləşdirmə İdraki ehtiyac Şəxsi təhsil və təcrübi faydalanmaq Emosional və estetik tələbat Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası. C. 6.- B., 1982.- S.351 Bayramov Ə.S. və Əlizadə Ə.Ə. Psixologiya/ Ali məktəblər üçün dərslik.- B., 2002.- 624 s. Xələfov A. Kitabxanaşünaslığa giriş.
Kama Sutra

Kama Sutra (sanskr. कामसूत्र) — Hind mədəniyyətində cinsi əlaqənin növləri və üsulları haqqında müxtəlif tipli məlumatların verildiyi kitab. Kama Sutra sözü sanskrit dilində olan kama (azərb. zövq) və sutra (azərb. kitab) sözlərinin birləşməsindən yaranmış, tam tərcüməsi "zövqün kitabı" deməkdir. Kama Sutra anlayışı müxtəlif mənbələrdə müxtəlif şəkildə təqdim olunmuşdur.
Kama Sutra

Bəzi mənbələrdə Kama Sutra Hind yaşayış tərzidir. Digər mənbələrədə isə Kama Sutra cinsi əlaqənin rahat yollarını göstərən məlumatlandırıcı kitab kimi göstərilmişdir. Kama Sutra Hindistan mədəniyyətində mühüm yer tutur və bir çox tarixi yazılarda cinsi təlim kimi göstərilir. Kama Sutra kitabında əsas məqsəd kimi qadın və kişi arasında yaşanan cinsi həzzi mümkün olduğu qədər yaxşılaşdırmaq məqsədi öndə durur. Bu kitabda müxtəlif cinsi həzzlərin alınması üçün bir çox pozalar göstərilmişdir.
Sergey Şoyqu

Sergey Şoyqu 1955-ci il mayın 21-də Tuva Muxtar Vilayətinin Çadan qəsəbəsində dünyaya gəlib. Atası Tuva türklərindən — Kujuqet Seree oğlu Şoyqudur, anası isə milliyətcə rusdur. Tuva Respublikasının Kızıl şəhərində yerləşən 1 nömrəli məktəbdə təhsil alıb. Şoyqu soyadının da maraqlı tarixçəsi var. "Rusiyanın Səsi" radiosunun məlumatına görə, S. Şoyqunun atası Kuşaget dünyaya gələndə yerli hökumət məmuru onun adı ilə soyadını qarışdıraraq yanlışlıqla Şoyqu yazır və beləcə də qalır.Maraqlıdır ki, dünyanın ikinci ən böyük ordusunun rəhbərinin hərbi təhsili olmayıb. Sergey Şoyqu 1977-ci ildə Krasnoyarsk Politexnik İnstitutunu inşaat mühəndisliyi üzrə bitirib və Sibirin bir sıra şəhər və qəsəbələrində inşaat mühəndisi kimi çalışıb.
Sergey Şoyqu

1988-ci ildə Kommunist Partiyasına üzv olub, 1990-cı ildə isə Rusiya Federasiyası Memarlıq və İnşaat Komitəsinin sədr müavini vəzifəsinə təyin olunub. 1994-cü ildə Rusiya Fövqəladə Hallar Nazirliyinə rəhbər təyin olunan Şoyqu bu vəzifədə dayanmadan 18 il çalışıb. Rusiyanın müasir tarixində ən çox vəzifədə qalan nazirdir. 2012-ci ildə bir müddət Moskva vilayətinin qubernatoru təyin olunan Şoyqu elə həmin il Putin tərəfindən müdafiə naziri vəzifəsinə gətirilib.1999-cu ildən hakim Vahid Rusiya Partiyasının üzvü olan Şoyqu Putinə ən yaxın şəxslərdən hesab olunur. Rusiya Federasiyası qəhrəmanı medalına layiq görülmüş S. Şoyqu eyni zamanda beynəlxalq yanğınsöndürənlər və xilasedicilər idman Federasiyasının sədridir. Futbol oynamaq, at sürmək kimi idman növlərinə meyilli olduğu bilinən müdafiə nazirinin Rusiyada ən qiymətli hesab oluan 40 milyon dollar dəyərində qılınc kolleksiyasına sahib olduğu iddia edilir.
Sergey Şoyqu

Sergey Şoyqunun adı son illərdə Rusiya ordusunun modernləşdirilməsində müsbət mənada hallansa da, onun haqqında rüşvət və korrupsiya ittihamları da var. Bir qədər əvvəl Rusiya mətbuatı Şoyqunun Müdafiə Nazirliyinin obyektlərinin dəyərindən ucuz qiymətə satılmasında ittiham olunduğunu yazıb. Rusiyanın müdafiə naziri ruscadan başqa, 3 dildə — ingilis, türk və yapon – danışa bilir. Ailəlidir, iki qızı var. 14 aprel 2022-ci il tarixində Leonid Nevzli, Şoyqunun infarkt keçirdiyi və sağaldıqdan sonra əlil ola bilmə ehtimalı ilə əlaqədar "Tvitter"də paylaşım edib. Həmçinin bax Rusiya Silahlı Qüvvələri Rusiya Quru Qoşunları Xarici keçidlər
Həsən Əbluc

Həsən Abbasqulu oğlu Əbluc (22 aprel 1942, Təbriz – 13 mart 1994, Bakı) — Azərbaycan aktyoru və rejissoru, bədii qiraət ustası, pedaqoq, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1979). Həsən Abbasqulu oğlu Əbluc 22 aprel 1942-ci ildə Təbrizdə anadan olub. Uşaq yaşlarında ailəsi ilə birlikdə Bakıya köçüb. Əvvəlcə Politexnik İnstitutuna qəbul olunub. Birinci kursdan sonra sənədlərini aktyorluq fakültəsinə verib. Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun aktyorluq və rejissorluq fakültəsini bitirib.
Həsən Əbluc

Elə həmin il Dram Teatrında rumın yazıçı Sebastyanın "Adsız ulduz" tamaşasına quruluş verib. Sonralar Gənc Tamaşaçılar Teatrında fəaliyyətini davam etdirib. Kinostudiyada film dublyajlarında iştirak edib. Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində səhnə danışığından dərs deyib. Bədii qiraət ustası kimi Azərbaycanın klassik və çağdaş şairlərinin poeziya nümunələrini minlərlə tamaşaçıya və dinləyiciyə çatdırıb. Həsən Əbluc rejissorluq kursunu da bitirib.
Həsən Əbluc

Müxtəlif dövrlərdə bir neçə teatr və televiziya tamaşasının quruluşçu rejissoru olub. Həsən Əbluc 13 mart 1994-cü ildə vəfat edib. Kinorejissor Ənvər Əblucun qardaşıdır. Rejissor Elnaz Əblucun atasıdır. Ənvər Əbluc onun haqqında "Həsən Əbluc" filmini lentə alıb. 11 may 2018-ci ildə İranın Azərbaycan səfirliyinin Mədəniyyət Mərkəzində Həsən Əblucun xatirə gecəsi keçirilmişdir.
Həsən Əbluc

Filmoqrafiya Abbas Mirzə Şərifzadə (film) (qısametrajlı sənədli film) (Aztv) (mətni oxuyan) Ağ atlı oğlan (film, 1995) Alman klinikasına şəxsi səfər (film, 1988) (tammetrajlı bədii film) — kadrarxası mətni oxuyan Arxadan vurulan zərbə (film, 1977) - film səsləndirən: Fazil (Akif Əli) Babək (film, 1979) Bakıda küləklər əsir (film, 1974) Bircəciyim (film, 1986) Birisigün, gecəyarısı... (film, 1981) Bizim küçənin oğlanları (film, 1973) Dantenin yubileyi (film, 1978) Dəli Kür (film, 1969) Dənizə çıxmaq qorxuludur (film, 1973) Doğma sahillər (film, 1989) Ən vacib müsahibə (film, 1971) Ənvər Həsənov. Yeddi oğuldan biri (film, 2007) Həsən Əbluc (film, 1999) İstintaq (film, 1979) İstintaq davam edir (film, 1966) İyirmialtılar (film, 1966) Qanlı zəmi (film, 1985) Qara gölün cəngavərləri (film, 1984) Qaraca qız (film, 1966) Qatarda (film, 1981) Mikayıl Müşfiq (film, 1978) Od içində (film, 1978) Ölsəm... bağışla (film, 1989) Ömrün ilk saatı (film, 1973) Özgə ömür (film, 1987) Pəncərə (film, 1991) Sən niyə susursan? (film, 1966) Şeytan göz qabağında (film, 1987) Tənha narın nağılı (film, 1984) Torpaq dəniz od səma (film, 1967) Uşaqlığın son gecəsi (film, 1968) Ümid (film, 1992) Ürək yaman şeydir… (film, 1992) Ürək... Ürək... (film, 1976) Yaramaz (film, 1988) Yaşamaq gözəldir, qardaşım! (film, 1966) Yenilməz batalyon (film, 1965) Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə.
Həsən Əbluc

Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 52. Həsən Əblucun bioqrafiyası — www.adam.az Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine Xarici keçidlər Həsən Əbluc haqqında ANS ÇM radiosunda
Altay Sadıqzadə

Altay Oqtay oğlu Sadıqzadə (d. 27 aprel 1951, Bakı) — Azərbaycan rəssamı, Bakı Müasir İncəsənət Muzeyinin dizayneri, Azərbaycanın avanqard hərəkatının aparıcı nümayəndələrindən biri, SSRİ Rəssamlar İttifaqının üzvü (1979). Altay Sadıqzadə 27 aprel 1951-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1970-ci ildən Ə.Əzimzadə adına rəssamlıq məktəbində, 1977-ci ildən isə İ.Surikov adına Rəssamlıq İnstitutunda təhsil almışdır. 1979-cu ildən SSRİ Rəssamlar İttifaqının üzvüdür. Yaradıcılığı Rəssamın ilk fərdi sərgisi 1988-ci ildə Bakıda keçirilmişdir. Rəssamın yaradıcılığının primitiv görünməsinə baxmayaraq, əsərləri akvarellə işlənmiş, maddi ağırlıqdan məhrum, ruhlandırılmış və parlaq koloritlə zəngindir. Bununla boya ilə işlənmiş formalar, öz-özünə kompozisiyaya həkk olunmuş rəngarəng yazılar təəssüratını oyadır.
Altay Sadıqzadə

Rəssam əsərlərində qrotestlik xas olan obyektlərini təsvir edərkən onları ümumiləşdirir. Altay Sadıqzadənin əsərlərinə dinamika, bədii ifadənin emosional gücü, parlaq kolorit, ritm, kontrast xasdır. Rəssamın əsərləri Fransanın "Palais de Pap" və "D'Orange", ABŞ-nin "Van Droff" qalereyalarında, həmçinin Rusiya, Türkiyə, İspaniya, İran, İsrail, Almaniya, Polşada nümayiş etdirilib. Əsərləri müxtəlif muzey və şəxsi kolleksiyalarda saxlanır. Ekspozisiyada rəssamın kətan üzərində yağlı boya ilə işlədiyi "Aparatos-3" və quş uçuşunu seyr edən, qırmızı rənglə boyanmış metaldan hazırladığı "Quş uçuşunu seyr edən" dekorativ heykəli nümayiş olunur. Altay Sadıqzadə Bakıda Müasir İncəsənət Muzeyinin memarlıq konsepsiyasının tərtibatının müəllifidir. Muzeyin daxili məkanı avanqard üslubda işlənib – maili divarlar, qapı və künclərin olmaması – bütün bunların hamısı muzeyin binasını, özlüyündə incəsənəti və orada saxlanan incəsənət əsərlərini canlı orqanizmdə birləşdirməyə imkan verib. Muzeydə rəssamın metal konstruksiyalardan heykəlləri, onun instalyasiya və yağlı boyalarla çəkilən şəkilləri təqdim olunub.
Altay Sadıqzadə

Fərdi sərgiləri 2012 – Müasir İncəsənət Muzeyində fərdi sərgi. Bakı, Azərbaycan. 2011 – Müasir İncəsənət Muzeyində fərdi sərgi. Bakı, Azərbaycan. 2008-2009 – Müasir İncəsənət Muzeyinin yaradılması. Bakı, Azərbaycan. 2007 – "Bindalli Sanat Evi" Huma Kabakchi Collection, İstanbul, Türkiyə. 2007 – Centre Pompidou, Library Flammarion Centre, A.Sadıqzadənin "Painting and Sketch" kitabının təqdimatı.
Altay Sadıqzadə

Jorj Pompidu mərkəzi, Paris, Fransa. 2005 – Qız Qalası qalereyasında fərdi sərgi. Bakı, Azərbaycan. 2003 – Fərdi sərgi, "Spiller – Vincenty Gallery". Ceksonvill, ABŞ. 1993 – "Palas de Pap" mehmanxanası, Avinyon, Fransa 1988 – Fərdi sərgi. Bakı, Azərbaycan SSR. Qrup sərgiləri 2012 – "Fly to Baku", Azərbaycanın Müasir İncəsənəti, Philips de Pury & Company, London, Birləşmiş Krallıq.
Altay Sadıqzadə

2011 – "Contemporary works of Azerbaijan, the Land of Fire", Hotel d'Evreux. Paris, Fransa. 2011 – 54th Venice Biennale, Palazzo Benzon. Venesiya, İtaliya. 2010 – "Observer of the Fly", Müasir İncəsənət Muzeyi (kurator və iştirakçı). Bakı, Azərbaycan. 2004 – "Istanbul Art", Beynəlxalq Müasir İncəsənət Sərgisi. İstanbul, Türkiyə.
Altay Sadıqzadə

2003 – "Grands et Jeunes d'aujourd'hui""Espace Auteuil", 43eme salon. Paris, Fransa. 2002 – Altay Sadıxzadə, Rasim Babayev və Cabbar Kazımovun ümumi sərgisi. Gallery of International Art. Pekin, Çin. Altay Sadıqzadə Azərbaycanın xalq rəssamları Oqtay Sadıqzadə və Elmira Şahtaxtinskayanın oğlu, filoloq Nərgiz Paşayevanın həyat yoldaşıdır.
Qızılı stafilokokk

Qızılı stafilokokk (lat. Staphylococcus aureus) kürə şəkilli, fakultativ anaerob, qrammüsbət kokklara aid bakteriya. Stafilokokklar hərəkətsizdir və spor əmələ gətirmirlər. Əsasən üzüm giləsini xatırladan bakteriyaların ölçüsü 0.8 1.2 mikrondur. lat. Staphylococcus aureus təbiətdə hər yerdə yayılmış, belə ki, 25–30% insanlarda heç bir simptom büruzə vermədən, dəri örtüyündə əsasən qasıq nahiyyəsində və tənəffüs yollarında xüsusən ağız-burun boşluğunda aşkar edilirlər.
Qızılı stafilokokk

Bu halı təbabətdə klinik əlamətlərsiz patogen mikrobların kolonizasiyası ya işğalı adlandırırlar. Qızılı stafilakokk əksər insanın vücudunda kalonizasiya yaradaraq əlverişli şəraiti — immun sisteminin zəifləməsini gözləyir. Bu zaman lat. Staphylococcus aureus həyat üçün təhlükəli ağciyər sətəlcəmi, endokardit, toksiki şok sindromu və sepsis kimi hallara səbəb ola bilir. Xüsusən də bu bakteriyalar antibiotiklərə qarşı güclü müqavimət — multirezistentlik əldə etdikdən sonra daha təhlükəli olurlar. Bəzən onların bədəndən eliminasiya edilməsi bıyük bir problemə çevrilir.
Qızılı stafilokokk

Bakteriyanın adı Staphylococcus aureus iki qədim yunan yun. σταφυλή, lat. staphylé (mənası üzüm deməkdir), yun. κόκκος, lat. kókkos (mənası çəyirtdək ya buğda dənəsi deməkdir) və latın lat. aureus (mənası qızılı deməkdir) sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmişdir.
Qızılı stafilokokk

Qoyun qanlı aqarda karotenoid piqment stafiloksantinin hesabına qızılı sarı koloniyalar əmələ gətirdiyinə görə ona qızılı stafilokokk adı verilmişdir. Multirezistent növləri Qızıli stafilokokkların antibiotiklərə qarşı qazanmış olduqları davamlılığa görə aşağıdakı növlərı mövcuddur. Xarici keçidlər Antibiotikaresistenznetzwerk Südwest Arxivləşdirilib 2016-10-02 at the Wayback Machine MRSA net, Seite mit zwei Bereichen für Öffentlichkeit und Fachpersonal Arxivləşdirilib 2011-08-28 at the Wayback Machine MRSA Netzwerk Ostwestfalen — Lippe, Seite mit Bereichen für Fragen von Angehörigen und Betroffenen Arxivləşdirilib 2011-06-17 at the Wayback Machine Infoseite der Uni Köln zu MRSA Der wichtigste Erreger im Zusammenhang mit der chronischen/rezidivierenden Furunkulose MRSA: Neuer Problemkeim Arxivləşdirilib 2008-06-18 at the Wayback Machine www.sueddeutsche.de, vom 17. Januar 2008 SARI Antibiotika-Anwendung und Resistenzentwicklung auf deutschen Intensivstationen New Strategy Cracks Staph Bacterium's "Golden Armor," Making It Vulnerable To Treatment Arxivləşdirilib 2010-01-11 at the Wayback Machine www.badische-zeitung.de, Ratgeber Gesundheit und Ernaehrung, 6. September 2010, Michael Brendler: Problemkeime im Krankenhaus mit Übersicht zu Fallzahlen in Südwest-Baden-Württemberg im Jahr 2010 Staphylococcus aureus — Krankenhauskeim mag menschliches Blut, bei Spiegel.de
Ozon dəliyi

Yer üzərində həyat minillərlə, atmosferdə olan mühafizə qatı sayəsində qərar tutmuşdur. Ozondan ibarət olan bu qat Yeri günəşin zərərli ultrabənövşəyi şüalanmasından mühafizə edir. Lakin antropogen və texnogen təsirlər altında 20 ildən artıq bir müddətdə ozon qatının aramsız nazikləşməsi qlobal miqyasda təhlükə mənbəyinə çevrilmişdir. Ozon tərkibində üç ədəd oksigen atomu olan qazdır. O, ilk dəfə 1839-cu ildə K.F.Şonbeyn tərəfindən elektrik boşalmalarının müşahidəsi zamanı kəşf edilmişdir.
Ozon dəliyi

Lakin ozonun atmosferin bir hissəsinin olduğu faktı yalnız 1850-ci ildən sonra məlum olmuşdur. Ozon – yunan sözü olub, mənası "kəskin iy" deməkdir. Ozon günəşin işıqlandırdığı insan və digər canlıların yayıldığı müstəsna əhəmiyyətə malikdir, çünki o, atmosferin temperaturunun lay-lay olmasını müəyyən edir və eyni zamanda intensiv ultrabənövşəyi şüalanmadan qoruyur. Ozon əsasən atmosferin troposfer və stratosfer qatlarında yerləşir. Troposferdə ozonun miqdarı çox azdır.
Ozon dəliyi

Onun əsas kütləsi stratosferdə, yerdən 15–25 km məsafədə yerləşir. Ozon stabil qaz deyil və xüsusilə hidrogen, azot və xlora malik təbii komponentlərə qarşı çox həssasdır ki, bunlar da onun dağılmasına səbəb olur. Yerin səthinə yaxın qatlarda ozon qatı özündə fotokimyəvi his və qələvi yağışlar toplayan çirkləndirici maddələr kimi təzahür edir. Fəqət Yer səthindən 11–48 km hündürlükdə — stratosferdə o, həyat üçün oksigeni özü qədər gərəklidir. Ozonun atmosferdə miqdarı, oksigenə nisbətən çox azdır.
Ozon dəliyi

Belə ki, hər 10 milyon hava molekulunda 2 milyon oksigen və cəmi 3 ozon molekulu düşür. Əgər atmosferdə olan ozonu Yer səthinə bərabər yaymaq mümkün olsaydı, onda qalınlığı 3 mm olan nazik təbəqə alınardı. Atmosferdə ozon qatının yeyilməsinin əsas səbəbkarı xlorftor karbohidrogenlər hesab olunur. Tədqiqatlar göstərir ki, hər payız vaxtı planetin cənub yarımkürəsində Antarktida üzərindəki ozon qatında ölçüləri afrika qitəsinin sahəsinə bərabər "deşik" əmələ gəlir. Antarktida üzərindəki atmosfer qışda Yer kürəsindən qütb burulğanı adlanan küləyin təbii böhranı ilə təcrid olunur.
Ozon dəliyi

Qış vaxtı soyuq və qaranlıq hava şəraitində atmosferdə qütb stratosfer dumanları əmələ gəlir. Bu zaman təsirsiz xlor günəş işığı altında həmin buludların səthində ozonla kimyəvi reaksiyaya girərək ozon qatını aşılamayan maddəyə çevrilir. Bunun nəticəsində də hər bahar günəş güclənir. Antarktida stratosferinin yetərincə qızdığı və beləcə də onu qalan dünyadan təcrid edən qütb stratosfer buludlarını dağıtdığı vaxt "deşik" yenidən yox olur. Ən geniş "deşiklər" son illər müşahidə olunur.
Ozon dəliyi

Nazikləşmə ən çox 15–30 km hündürlüklərdə baş verir ki, burada ozonun konsentrasiyası yüksək olur. Ozon qatının miqdarı Dobson vahidi ilə ölçülür. Oturacağının sahəsi 1 kv sm olan vertikal sütunda normal təzyiq və temperaturda olan ozonun miqdar Dobson vahidi adlanır. Yer kürəsində ozonun orta miqdarı təxminən 300 Dobson vahiddir. Müxtəlif coğrafi sahələrdə onun qiyməti 230–500 Dobson vahidi arasında dəyişir.
Ozon dəliyi

Ozon qatının kəskin nazikləşməsi təhlükəsi ilk dəfə antarktida üzərində müşahidə olunmuşdur. Müəyyən edilmişdir ki, onun miqdarı burada yaz aylarında dəhşətli surətdə azalır. Bu vaxt əmələ gələn ozon dəliyinin ölçüsü hətta ABŞ-nin ərazisindən də böyükdür. Ultrabənövşəyi şüalanmadan mühafizə qatının nazikləşməsi bütün canlı orqanizmlər üçün məhvedici ola bilər. Vəziyyətin ciddiliyi onunla dərinləşir ki, ozon qatının bir faiz nazikləşməsi, bizə təsir edən ultrabənövşəyi şüalanmanın iki faiz artmasına səbəb olur.
Ozon dəliyi

Ozon qatının nazikləşməsi sayəsində ultrabənövşəyi şüalanmanın artması bitkilərə, dənizin flora və faunasına ciddi təsir göstərir. Buzlaqların əriməsi sürətlənir. Son 100 ildə okeanın səviyyəsi 10–15 sm artmışdır. Proqnozlar göstərir ki, əgər Yer kürəsində olan buzlaqlar tam ərisə, o zaman okean sularının səviyyəsi 60 metr qalxar, bunun isə nə demək olduğunu təsəvvür etmək o qədər də çətin deyil. Buzlaqlardan ayrılan aysberqlər okeanda üzən gəmilər üçün təhlükə mənbəyinə çevrilirlər.
Ozon dəliyi

Dünyanın içməli su ehtiyatının 70 %-nin Antarktida materikində olması vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirir və təhlükəli edir. Belə ki, materikin müəyyən yerlərində intensiv buz ərimələri davam edir. Buz ərimələri Antarktidada 8 min il əvvəl başlanmışdır. Bu təbii prosesi ozon qatının nazikləşməsi daha da intensivləşdirmişdir. Arktika ərazisində də, demək olar ki, eyni vəziyyət yaranmışdır.
Ozon dəliyi

Bu hal xüsusilə son illər hər iki ərazinin üzərində ozon qatının nazikləşməsi ilə daha təhlükəli xarakter almaqdadır. Ozon qatının yeyilərək nazikləşməsinin və nəhayət dağılmasının ən əsas səbəbkarı XFK – freonlardır. 1974-cü ildə Pol Kratsen uzun zaman xlorftor karbohidrogenlərdən istifadə edildikdə ozonun potensial tükənməsinin model analizlərinə aid tədqiqatlarını çap etdirir. Analitik təhlil bu birləşmələrdən istifadə edilməsi nəticəsində 40 km hündürlükdə ozonun qatılığının 1974-cü ilin səviyyəsində 40% azalmasının mümkünlüyünü göstərmişdir. Freonlar kimya sahəsində və məişətdə – soyuducularda, kondisionerlərdə, aerozol qablaşdırmalarda geniş tətbiq edilir.
Ozon dəliyi

Onlar özlüyündə toksiki deyillər, lakin çox davamlıdırlar və tez-gec havanın turbulent hərəkəti nəticəsində stratosferə düşürlər. Orada, ozonun miqdarının maksimum olduğu 20–25 km hündürlükdə freonlar günəşin ultrabənövşəyi şüalanmasının təsirindən parçalanaraq sərbəst xlor əmələ gətirir. Sonuncu isə ozonun təbii dağılması prosesini sürətləndirir. Belə hallarda çox vaxt deyirlər: Bir xlor molekulu 10 min ozon molekulunu məhv etməyə bəs edir. XX əsrin 70-ci illərində freonların dünya üzrə istehsalını və onların atmosferə düşmə həcmini hesablayan mütəxəssislər belə qərara gəlmişlər ki, əgər onun istehsal sürəti azalmasa, onda ozon qatının düzəlməsi qaçılmaz olacaqdır.
Ozon dəliyi

Bu təhlükənin mahiyyətini dərk edən bir sıra ölkələr – Norveç, İsveç, Finlandiya, ABŞ o zaman aerozol qablaşdırmalarda freonların tətbiqini tamamilə dayandırırlar. Ozon problemi – qlobal problemdir. O, kəskin istiləşmə, quraqlıq, biosferə təsir, iqlimin dəyişilməsi kimi təhlükəli təzahürlərin əmələ gəlməsi ilə müşayiət olunur. Bunun nəticəsidir ki, son əsrdə Yer kürəsində orta illik temperatur 0,3–0,60 S artmışdır. Qlobal istiləşmə yerin atmosferində karbon qazı, azot oksidi və metanın miqdarının artması nəticəsində əmələ gəlir.
Ozon dəliyi

Son əsrdə karbon qazının miqdarı 60% artmışdır. Bu qazlardan ibarət təbəqə isti havanın stratosferə çatmasına mane olur və nəticədə stratosfer soyuyur; deməli, ozon qatının nazikləşməsi davam edir. Beləcə də yerin atmosferində havanın temperaturu artmağa başlayır. Meşələr məhv olur, səhralaşma sürətlənir, quraqlıq yaranır. Bütün bunlar isə canlı aləmə ciddi təsir göstərir.
Ozon dəliyi

Ultrabənövşəyi radiasiyanın artması bioresursların azalmasına səbəb olur. Yer səthinə çatan şüa miqdarının ixtiyari intensivlikdə artması, yerin həyati strukturlarına və onların ətraf mühitinə çox ciddi zərər vurmaqla potensial təhlükə mənbəyi yaradır. Statistik məlumatlar göstərir ki, insan üçün ozon qatının tükənməsinin ən ağır nəticəsi – dəri xərçəngi və bədxassəli melanoma xəstəlikləri, gözün kataraktası və göz büllurcuqlarının deformasiyasıdır. Son 20 ildə məhz ozon qatının nazikləşməsinin nəticəsi olaraq 30- dan çox təhlükəli xəstəliklər əmələ gəlmişdir. Ətraf Mühitin Mühafizə Agentliyi hesab edir ki, əgər XFK-nın istifadəsinə nəzarət olunmasa, ən yaxın vaxtlarda katarakta daha 18 milyon nəfərə yayıla bilər.
Ozon dəliyi

Burada ən təhlükəli hal odur ki, ozon qatının nazikləşməsini sürətləndirən əsas maddələr məhz uzunömürlü kimyəvi maddələrdir. Belə ki, XFK-11, XFK-12 və XFK-13 maddələrinin atmosferdə orta qalma müddəti müvafiq olaraq 50, 102 və 85 ildir. Deməli bu kimyəvi maddələrdən istifadəni hətta dayandırdıqda belə, onların ozon qatını aşılaması hələ uzun zaman davam edəcəkdir. BMT-nin rəsmi məlumatlarına görə, ozon qatının cəmi 1% azalması dünyada 100 min yeni katarakta hadisəsinin və 10 min dəri xərçənginin yaranması ilə nəticələnir. Bundan başqa, ozon qatının dağılması parnik effektinin güclənməsinə, bioresursların, xüsusilə su ekosistemlərinin depressiyasına, torpağın deformasiyasına, ətraf mühitin ümumi çirklənməsinə səbəb olur.
Fərid Mansurov

Fərid Mansurov (10 may 1982, Qızılkilsə, Dmanisi rayonu) — Azərbaycan güləşçisi, yunan-roma güləşi üzrə 66 kq çəki dərəcəsində 2004-cü il Yay Olimpiya oyunlarının qızıl medalçısı, yunan-roma güləşi Azərbaycan yığma komandasının baş məşqçisi (2010-2011), Azərbaycan Güləş Federasiyasının gənclər üzrə vitse-prezidenti, Gənclər və İdman Nazirliyinin İdman şöbəsinin müdiri. 10 may 1982-ci ildə Gürcüstanın Dmanisi rayonunda anadan olmuşdur.Ailəsi 1984-cü ildə Bakıya köçmüşdür. 1992-ci ildən «Neftçi» İdman Cəmiyyətində Əliqulu Həsənoğlunun rəhbərliyi altında məşqlərə başlamışdır. 1997-ci ildə ilk uğurunu əldə edir. Yeniyetmələr arasında dünya birinciliyində 2-ci yeri tutur.
Fərid Mansurov

Lakin 1998-ci ildə yeniyetmələrin Olimpiadasında uğursuz çıxış edir.Səbəb isə yarımfinalda Kuba idmançısıyla görüşündə biləyinin çıxmasıdır. Fərid Mansurov 2000-ci ildə kişilər arasında Azərbaycan çempionatında birinci yeri tutur. Bir il sonra Özbəkistanda keçirilən gənclərin dünya birinciliyində qızıl medal qazanır. 2002-ci ildə gənc olmasına baxmayaraq, o zaman məşqçisi olan Elçin Cəfərov onu gənclərin dünya çempionatına deyil , birbaşa böyüklərin analoji yarışına hazırlayır. Fərid Mansurov 8 ildən sonra , dünya çempionatının gümüş medalçısı olur.
Fərid Mansurov

2003-cü ildə bir neçə Qran-Pri turnirlərində qalib gəlir və Afina Olimpiadasına lisenziya qazanır.2004-cü il Yay Olimpiya oyunlarında yunan-roma güləşi üzrə 66 kq çəki dərəcəsində qızıl medalına sahib olaraq Olimpiya çempionu adını qazanır. 2004-cü ildə sonra üç il ərzində belindəki zədə üzündən məşq edə bilmir. 2007-ci ildə yenidən idmana qayıdır və Bakıdakı dünya çempionatında qızıl medal alır və Pekin Olimpiadasına vəsiqə əldə edir. Olimpiadada xəstələnməsi səbəbindən məğlub olur. 2009-cu ildə bu uğursuzluğun əvəzini çıxaraq növbəti dəfə dünya çempionu olur.
Fərid Mansurov

30 iyun 2010- cu ildə Fərid Mansurov son dünya çempionunda aldığı zədəyə görə idmandan getdiyini elan edir.Həmin gün o yunan-roma güləşi Azərbaycan yığma komandasının baş məşqçisi təyin edilir.Azərbaycan Respublikaı Prezidentinin Sərancamları ilə 2002-ci ildə “Tərəqqi” medalı ilə, 2004-cü ildə isə “Şöhrət” ordeninə layiq görülüb. 2016-cı ildə Gənclər və İdman Nazirliyi İdman Şöbəsinin müdiri təyin edilmişdir. 2021-ci ilin dekabr ayının 8-də Azərbaycan Respublikasının İdman və Gənclər nazirinin əmri ilə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasının idman işləri üzrə prorektoru təyin edilib. Fərid Mansurov 1997-ci ilin iyulunda Sloveniyanın Maribor şəhərində baş tutan yeniyetmələr arasında Dünya Çempionatında mübarizə apardı. Finala qədər bütün rəqibləri üzərində qələbə qazanan Fərid Mansurov final görüşündə Qazaxıstan nümayəndəsi Aydın Sarsegeyeva məğlub oldu və yeniyetmələr arasında Dünya Çempionatını gümüş medalla başa vurdu.
Fərid Mansurov

Bu 15 yaşlı Fərid Mansurovun birinci ciddi uğuru idi. 1998-ci ilin iyulunda isə Fərid Mansurov Rusiyada baş tutan Yeniyetmələrin Ümumdünya Oyunlarında mübarizə aparsa da, turnirin yarım-final mərhələsində Kuba idmançısı ilə görüşdə biləyinin çıxması nəticəsində turnirdə çıxışını başa vura bilmədi. Buna zədəyə görə Fərid Mansurov uzun müddət beynəlxalq turnirlərdə mübarizə apara bilmədi. Fərid Mansurov bir ildən sonra, 1999-cu ilin iyulunda yeniyetmələr arasında Dünya Çempionatında mübarizə aparsa da, o, uğursuz çıxış elədi və turniri 28 idmançı sırasında 16-cı pillədə başa vurdu. 2000-ci ilin iyununda Fərid Mansurov Bolqarıstanın Sofiya şəhərində baş tutan gənclər arasında Avropa Çempionatında çıxış elədi. Nəticədə Fərid Mansurov turniri 18 idmançı sırasında 8-ci pillədə başa vurdu.
Düz bucaq

Düz bucaq — dərəcə ölçüsü 90°, yaxud / {\displaystyle \pi /2} radian olan bucağa deyilir. Düz bucağın müxtəlif vahidlərdə ölçüsü: / {\displaystyle \pi /2} 1/4 dövrə və ya tam bucaq 5400 bucaq dəqiqəsi 324000 bucaq saniyəsiBir və ya bir neçə bucağı düz olan həndəsi fiqurlar: Düzbucaqlı üçbucaq — bir bucağı düz bucaq olan üçbucaq. Düzbucaqlı — bütün bucaqları düz bucaq olan paraleloqram. Kvadrat — bütün tərəfləri bərabər olan düzbucaqlı və ya bütün bucaqları düz bucaq olan romb. Düzbucaqlı trapesiya — bir bucağı düz bucaq olan trapesiya.
İmişli

İmişli – Azərbaycan Respublikasının İmişli rayonunun inzibati mərkəzi. 1938-ci ildə rayon mərkəzi Qaradonlu kəndindən İmişliyə köçürülmüşdür. 1944-cü ildə İmişli şəhər tipli qəsəbə, 1960-cı ildə isə rayon tabeli şəhər statusunu almışdır. İqtisadiyyatı 2006-cı ildə İmişlidə Azərsun Holdinq şirkətinin sərmayəsi ilə Cənubi Qafqazda ən böyük şəkər emalı zavodu olan İmişli Şəkər Zavodu açılmışdır. Zavoda bütövlükdə 97 milyon dollar sərmayə qoyulub.
İmişli

Zavod hər gün 1000 ton olmaqla il ərzində 300–350 min ton şəkər emal edəcək. 10 milyon dollar əlavə sərmayə qoyuluşundan sonra zavodun emal gücünün daha 50% artacağı planlaşdırılır. Zavodunun işçi heyəti 1.400 nəfərdir. 1856-cı il "Qafqaz təqvimi"nə görə, əhalisi tatar dilində danışan şiə tatarlardan ibarət olmuşdur. Görkəmli şəxsləri Müseyib bəy Əxicanov-Azerbaycan Demokratik Cumhuriyyetinin qurucularından biri, Bakı quberniyasının qubernatoru Vüsal Qasımlı – Azərbaycan Respublikası İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzinin icraçı direktoru, İqtisad elmləri doktoru, professor İltizam Əkbərli – İmişli Rayon İcra Hakimiyyətinin keçmiş başçısı, Milli Məclisin deputatı Xanhüseyn Kazımlı – Milli Məclisin deputatı Nuşirəvan Məhərrəmli – Azərbaycan Respublikası Milli Televiziya və Radio Şurasının sədri Bəhram Zahidov – AMEA-nın Fəlsəfə, Sosiologiya və Hüquq İnstitunun direktorunun elmi işlər üzrə müavini, Hüquq elmləri doktoru, professor, Nyu-York Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü, Şamaxı, Sabirabad və Xəzər (Əzizbəyov) rayonlarının sabiq prokuroru Sərvaz Hüseynoğlu – yazıçı, "Aran" jurnalının baş redaktoru Niyaməddin Musayev – müğənni, aktyor Nazim Zahid – Şair Qızıl-qələm mükafatı laureatı Səyyad Aran – Azərbaycanın İstanbuldakı keçmiş baş konsulu Şamil Hüseynov – Neftçala Rayon İcra Hakimiyyətinin keçmiş başçısı Akif Təvəkküloğlu- Milli Məclisin mətbuat katibi Qəşəm Nəcəfzadə – şair Elxan Şirinov- müğənni Simarə İmanova- xanəndə Elmira Qasımova- Milli Məclisin keçmiş deputatı Lətif Vəliyev — həkim infeksionist Dostəli Mirəliyev — şəhid Malik Aranlı — riyaziyyatçı Abdulhüseyn Nəsirov — fəxri dəmiryolçu Anar Cavadzadə — Vətən müharibəsi şəhidi
Sabit Rəhman

Mahmudov Sabit Kərim oğlu (Sabit Rəhman) (26 mart 1910, Nuxa – 23 sentyabr 1970, Bakı) — Azərbaycan yazıçısı, dramaturq, Azərbaycanın əməkdar incəsənət xadimi. Sabit Rəhman 26 mart 1910-cu ildə Şəkidə (o vaxtkı Nuxada) anadan olmuşdur. Ədəbi fəaliyyətə 1926–1927-ci illərdə Molla Nəsrəddin jurnalında dərc etdiyi felyetonlarla başlamışdır. İlk hekayələr məcmuəsi — "Pozğun" 1931-ci ildə dərc olunmuşdur. Bir çox hekayə və pyes müəllifidir.
Sabit Rəhman

Sabit Rəhman Azərbaycan komediyasının banilərindəndir. O, dünyaca məşhur "Arşın mal alan" və "O olmasın, bu olsun", "Koroğlu", "Əhməd haradadır?" filmlərinin, Ulduz musiqili komediyasının ssenarilərinin, Yeddi gözəl baletinin librettosunun müəllifidir. 1943-cü ildə Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi adına layiq görülmüş, iki dəfə Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni və medalları ilə təltif olunmuşdur. Şəki dram teatrı S. Rəhmanın adını daşıyır.
Sabit Rəhman

Bakı və Şəki şəhərlərində onun adına küçə vardır. Sabit Rəhman 1970-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir. Bəstəkar Emin Sabitoğlunun atasıdır. Musiqişünas Ceyran Mahmudovanın babasıdır. Hekayələri:"Şirin bülbül", "Qudurğan", "Mir Qasımın macəraları", "Kölgələr", "Mirzəkələntər", "Xəyal plov", "Nikolay taxtdan düşdü", "Qohumlar".
Sabit Rəhman

Povestləri:"Vəfasız", "Son faciə". Pyesləri:"Toy", "Xoşbəxtlər", "Aşnalar", "Aydınlıq", "Əliqulu evlənir", "Yalan" və s. Romanı:"Nina". Pozğun (hekayələr). Bakı: 1931 Şirin bülbül (hekayələr). Bakı: 1933 Vəfasız (povest).
Sabit Rəhman

Bakı: 1933 Xəyalplov. Bakı: 1938 Son faciə (povest). Bakı: 1939 Hüseyn Ərəblinski (povest). Bakı: 1948 Hədiyyə. Bakı: 1949 Filmoqrafiya Arşın mal alan (film, 1945) — (ssenari müəllifi) O olmasın, bu olsun (film, 1956) — (ssenari müəllifi) Koroğlu (film, 1960) — (ssenari müəllifi) Əhməd haradadır?
Sabit Rəhman

(film, 1963) — (ssenari müəllifi) Ulduz (film, 1964) — (libretto müəllifi) Hicran (teatr tamaşası, 1983) — (ssenari müəllifi) Şirin bülbül (film, 2000) — (əsərin müəllifi) Gülüş fenomeni. Sabit Rəhman (film, 2014) Şəmsəddin Abbasov. "Sovet Azərbaycanının kinosu" //Kommunist.- 1958.- 29 avqust. Xamis Muradov. Kinofabrikdən başlanan yol.
Fidan Qasımova

Fidan Əkrəm qızı Qasımova (17 iyun 1947, Bakı) — Azərbaycanın opera müğənnisi, Azərbaycan SSR xalq artisti (1982), SSRİ xalq artisti (1988), Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı (1984). Fidan Əkrəm qızı Qasımova 17 iyun 1947-ci ildə Bakıda dünyaya gəlmişdir. Əslən Salyan rayonundandır. Nadir soprano sahibinin dünyaya göz açdığı ziyalı ailəsi, boya-başa çatdığı mühit onun musiqiyə bağlanmasının ilkin mənbəyi olub. Fidan və kiçik bacısı Xuraman Qasımova bacılarının valideynləri daim incəsənətlə bağlı olub, şeir yazıb, musiqiyə meyl göstəriblər. Niyazi, Fikrət Əmirov, Tofiq Quliyev və Bakı musiqi elitasının digər nümayəndələri tez-tez bu ailənin evində olublar. O zaman 4 yaşlı balaca Xuraman qonaqların xahişi ilə oxuyar, Fidan isə qonşu otağa keçərək daha çox skripkada çalardı. Hər iki qızın musiqiyə meyli uşaqlıqdan formalaşıb.
Fidan Qasımova

Bülbül adına musiqi məktəbini bitirdikdən sonra Fidan 1966-cı ildə Ü.Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasına daxil olmuş, məhz parlaq istedadı və zəhməti sayəsində eyni vaxtda iki ixtisas — skripka və vokal üzrə təhsil almışdır. Təbii ki, qabaqcadan seçdiyi yola ciddi hazırlaşmaq lazım idi. 1974-cü ildə Moskva Konservatoriyasının aspiranturasını bitirdikdən sonra Bakıya qayıtmış, həmin vaxtdan M.F.Axundzadə adına Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının solisti olmuş, həmçinin Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında (indiki Bakı Musiqi Akademiyası) dərs deməyə başlayıb. Azərbaycanın (1982), SSRİ-nin (1988) xalq artisti fəxri adlarına layiq görülmüş, Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı (1984) olan F.Qasımova 1990-cı ildən Ü.Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasının, 1992-ci ildən Türkiyənin İstanbul Dövlət Konservatoriyasının professorudur. Onun əməyi müstəqil Azərbaycan dövlətində layiqli qiymətini alıb. Heydər Əliyev tərəfindən "Şöhrət" ordeninə (17 iyun 1997), prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə isə "Şərəf" ordeninə (2010) və "İstiqlal" ordeninə (2017) layiq görülüb.F.Qasımovanın 2008-ci ildə "Besame mucho" adlı albomu buraxılıb. "Eta Production" studiyasında yazılmış disk ölkənin birinci xanımı Mehriban Əliyevaya həsr olunub. Böyük sənətkarın adı "Dünyanın 100 qadını" kitabına salınıb. Bakı Musiqi Akademiyasının professoru F.Qasımova son illər istedadlı gənclərə xeyli vaxt sərf edir, yorulmadan yeni gənc vokalçılar nəslini yetişdirməklə məşğul olur.