LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
İrqçilik

Poligenizm və irqi tipologiyalar Arthur de Gobineau-nun İnsan irqlərinin Bərabərsizliyinə dair Bir Essesi (1853–1855) kimi əsərləri, keçmiş irqçi əsasçı diskussiyasına qarşı çıxan irq əsasına söykənən bir irqçilik əsasına söykənən bu yeni irqçiliyin ilk nəzəriyyələrindən biri hesab edilə bilər. Məsələn, yarışlarda zamanla dəyişən köklü tarixi bir gerçəkliyi görən Boulainvilliers. Beləliklə, Gobineau, irqçiliyi insanlar arasında bioloji fərqlər baxımından biologiyanın qanunauyğunluğu çərçivəsində qurmağa çalışdı. Gobineau nəzəriyyələri, 1899-cu ildə yayımlanan "Aryan və onun sosial rolu" adlı ağ "Aryan irqi" "dolichocephalic" olduğunu iddia edən Georges Vacher de Lapouge (1854–1936) irqi tipologiyası ilə Fransada genişlənəcəkdir. "yəhudi" arxetip olan "brachycephalic" irqinə qarşı çıxdı. Vacher de Lapouge beləliklə yarışların iyerarxik təsnifatını yaratdı və burada "Homo europaeus (Teutonic, Protestant və s.)", "Homo alpinusunu" (Auvergnat, Türk və s.) Və nəhayət "Homo mediterraneus" (Neapolitan, Andalus və s.)Fransız yuxarı təbəqəsinin Homo europaeusun bir nümayəndəliyi, aşağı sinif isə Homo alpinusunu təmsil etdiyini nəzərə alaraq irqi və sosial sinifləri mənimsəmişdir. Galton evgeniklərini irq nəzəriyyəsinə tətbiq edərək, əvvəlcə "pozulan" sayılan həmkarlar ittifaqı üzvlərinin məhv edilməsinə yönəlmiş Vacher de Lapouge-nin "seleksionizmi"; ikincisi, əmək şəraitində hər hansı bir mübahisənin qarşısını almaq üçün hər birini bir məqsəd üçün təyin olunan insan tiplərini yaratmaq. Onun "antropososiologiyası" beləliklə sabit, iyerarxik bir sosial nizam quraraq sosial qarşıdurmanı əngəlləməyi hədəf aldı.
İrqçilik

Elə həmin il William Z. Ripley, ABŞ-də böyük bir nüfuza sahib olacaq Avropa yarışlarında (1899) eyni eyni irqi təsnifat tətbiq etdi. Digər elmi müəlliflər arasında H. S. 19-cu əsrin sonlarında Chamberlain ("Aryan irqi" na heyran olduğuna görə özünü Alman kimi qəbul edən İngiltərə vətəndaşı) və eugenicist və Böyük Yarışın müəllifi Madison Grant (1916). Madison Grant, sonradan Nazi Almaniyasından qaçmağa mane olan yəhudilərin, slavyanların və cənubi avropalıların immiqrasiyasını ciddi şəkildə məhdudlaşdıran 1924-cü il İmmiqrasiya Aktı üçün statistika təqdim etdi. İnsan "zooparkları"(etnoloji ekspozisiyalar) İnsan zooparkları ("İnsanlar şousu" adlanır), məşhur irqçiliyi elmi irqçiliyə bağlayaraq vacib bir vasitə idi: bunlar həm ictimai maraq, həm də antropologiya və antropometriya obyekti idi. Joice Heth, an African American slave, was displayed by P. T. Barnum in 1836, a few years after the exhibition of Saartjie Baartman, the "Hottentot Venus", in England. Such exhibitions became common in the New Imperialism period, and remained so until World War II. Carl Hagenbeck, inventor of the modern zoos, exhibited animals beside humans who were considered "savages". İrqçiliyin mənbəyi ilə bağlı nəzəriyyələr Təkamülçü psixoloqlar John Tooby və Leda Cosmides, ABŞ-də irqin, şəxslərin qısa təsvirlərində ən çox istifadə edilən üç xüsusiyyətdən biri olduğunu (başqaları yaş və cins) olduğunu düşündürdülər.
İrqçilik

Təbii seçimin irqdən təsnifat olaraq istifadə edilməsi üçün bir instinktin təkamülünə üstünlük verməyəcəyini əsaslandırdılar, çünki bəşər tarixinin əksər hissəsi üçün insanlar demək olar ki, digər irqlərin üzvləri ilə qarşılaşmırdılar. Tooby və Cosmides, müasir insanların irqi koalisiya üzvlüyü üçün proksi (kobud və hazır bir göstərici) olaraq istifadə etdiyini fərz etdi, çünki başqa bir insanın "hansı tərəfdə" olması barədə daha yaxşı təsadüfi bir təsəvvürün həqiqətən bir adam əvvəlcədən bilmirsə faydalıdır. Onların həmkarı Robert Kurzban nəticələri bu fərziyyəni dəstəklədiyi bir eksperiment hazırladı. Yaddaş qarışıqlığı protokolundan istifadə edərək, mübahisənin iki tərəfini təqdim edən bu şəxslərin söylədiyi iddia edilən şəxslərin şəkilləri və cümlələri təqdim etdi. Mövzuların xatırlatmasında edilən səhvlər, bəzən eyni irqdən olan bir spikerə bir ifadəni "düzgün" natiq kimi səhv vermiş olduqlarını, eyni zamanda bəzən bir spikerə bir ifadəni səhv yanlış göstərdiklərini ifadə edən səhvləri yan "" düzgün "danışan kimi qeyd etdi. Təcrübənin ikinci mərhələsində komanda mübahisədəki "tərəfləri" oxşar rəngli geyimlərlə fərqləndirdi; bu vəziyyətdə səhvlərə səbəb olmaqda irqi oxşarlığın təsiri paltarlarının rəngi ilə əvəz olunmaqla demək olar ki, yox oldu. Başqa sözlə, geyimdən ipuçları olmayan ilk qruplar, yarışın kimin tərəfində olduğunu təxmin etmək üçün yarışdan əyani bələdçi olaraq istifadə etdilər; ikinci qrup subyektlər geyim rənglərini əsas vizual ipucu kimi istifadə etdilər və yarışın təsiri çox az oldu. Bəzi tədqiqatlar etnosentrik düşüncənin əslində əməkdaşlığın inkişafına töhfə verə biləcəyini göstərir.
İrqçilik

Siyasət elmləri doktorları Ross Hammond və Robert Axelrod, virtual şəxslərin təsadüfi olaraq müxtəlif dəri rənglərindən birini, sonra da müxtəlif ticarət strategiyalarından birini təyin etdikləri bir kompüter simulyasiyasını yaratdılar: rəngdən kor olun, öz rənginizdə olanları sevin və ya digərlərinin rəngini eyni sevin. Etnosentrik fərdlərin bir-birinə qarışdıqlarını, daha sonra bütöv bir etnosentrik fərdlərin silinməyincə böyüdüklərini tapdılar. "Eqoist Gene" də təkamülçü bioloq Richard Dawkins yazır ki, "Qan davaları və qəbilələrarası müharibə Hamiltonun genetik nəzəriyyəsi baxımından asanlıqla izah edilə bilər." Dawkins yazır ki, irqi xurafat, təkamüllü bir şəkildə uyğunlaşmasa da, "fiziki olaraq bənzəyən fərdlərlə eyniləşdirmək və görünüşü ilə fərqli olanlara pis olmaq üçün qohum tərəfindən seçilmiş bir meylin irrasional bir ümumiləşdirilməsi kimi şərh edilə bilər." Təkamül oyun nəzəriyyəsindəki simulyasiyaya əsaslanan təcrübələr etnosentrik-strategiya fenotiplərinin seçilməsi üçün izahat verməyə çalışdılar. İrqçiliyin fitri bir mənşəyi ilə əlaqəli təkamül nəzəriyyələrini dəstəkləməsinə baxmayaraq, müxtəlif tədqiqatlar irqçiliyin uşaqlıq dövründə daha az zəka və daha az fərqli həmyaşıd qruplarla əlaqəli olduğunu irəli sürdü. Irqi uyğunlaşdırma fəaliyyətləri zamanı amigdala fəaliyyətinə dair bir neyroimaging tədqiqatı, artan aktivliyin yetkinlik yaşı ilə əlaqəli olduğu və müəllifin irqçiliyin öyrənilmiş bir tərəfini təklif etdiyi daha az irqli müxtəlif həmyaşıd qrupları ilə əlaqəli olduğunu tapdı. Neyroimaging tədqiqatlarının meta analizi amiqdala aktivliyinin irqi qərəzin qeyri-müəyyən tədbirləri üzrə artan ballarla əlaqəli olduğunu aşkar etdi.
İrqçilik

İrqi stimullara cavab olaraq amiqdala aktivliyi qruplararası qrupun işlənməsini təmsil edən amigdala fəaliyyətinin ənənəvi nəzəriyyəsindən daha çox artan təhlükə qavrayışını ifadə etdiyi iddia edildi. İrqçilik, İngiltərədəki 15000 insanın analizində daha aşağı uşaqlıq IQ ilə əlaqələndirilmişdir. "Dövlət sponsorlu" irqçilik Dövlət irqçiliyi, yəni irqçi ideologiyaya söykənən bir millət dövlətinin təsisatları və təcrübələri ABŞ-dən Avstraliyaya qədər bütün müstəmləkəçilik müstəvisində böyük rol oynamışdır. Nasist Alman rejimində, Avropadakı faşist rejimlərində və Yaponiyanın Şüva dövrünün ilk illərində də əhəmiyyətli bir rol oynadı. Bu hökumətlər irqçi, ksenofobik və nasizm vəziyyətində soyqırımı olan ideologiyaları və siyasətləri müdafiə edir və həyata keçirirlər. 1935-ci il Nürnberq Yarış Qanunları, Rassenschande'yi "irqi çirklənmə" hesab edərək hər hansı bir Aryan və Yəhudi arasında cinsi əlaqələri qadağan etdi. Nürnberq Qanunları bütün yəhudiləri, hətta dörddə bir və yarı yəhudiləri (ikinci və birinci dərəcəli pis adamlar) Alman vətəndaşlığından məhrum etdi. Bu o demək idi ki, onların əsas vətəndaş hüquqları, məsələn, səs vermək hüququ yoxdur.
İrqçilik

1936-cı ildə yəhudilərə bütün peşə işlərinə qadağa qoyuldu, bu, təhsildə, siyasətdə, ali təhsildə və sənayedə hər hansı bir təsir göstərməsinin qarşısını aldı.15 noyabr 1938-ci ildə yəhudi uşaqlarına normal məktəblərə getmək qadağan edildi. 1939-cu ilin aprelinə qədər, demək olar ki, bütün yəhudi şirkətləri ya maliyyə təzyiqi altında yıxıldı və ya mənfəətləri azaldı, ya da Nazi hökumətinə satılmağa inandırıldı. Bu, onların insan kimi hüquqlarını daha da azaltdı; rəsmi olaraq Alman populyasiyasından ayrılmışlar. Oxşar qanunlar Bolqarıstanda mövcud idi — Millətin, Macarıstanın, Rumıniyanın və Avstriyanın qorunması üçün Qanun. Qanuni dövlət irqçiliyinin Cənubi Afrika Milli Partiyası tərəfindən 1948–1994-cü illər arasında Apartheid rejimi dövründə tətbiq olunduğu bilinir. Burada ağ cənubi afrikalıların hüquqlarına sahib olmaq üçün bir sıra Aparteid qanunvericiliyi qanun sistemlərindən keçdi. ağ olmayan cənubi afrikalılardan üstün idi. Ağ olmayan Cənubi Afrikalılara səsvermə də daxil olmaqla, idarəetmə məsələlərində iştirak etməyə icazə verilmədi; keyfiyyətli tibbi xidmətə çıxış; təməl xidmətlərin, o cümlədən təmiz su ilə təmin edilməsi; elektrik enerjisi; həm də adekvat təhsil almaq imkanı. Ağ olmayan Cənubi Afrikalıların da müəyyən ictimai ərazilərə girməsinin, müəyyən ictimai nəqliyyatdan istifadə etmələrinin qarşısı alındı və yalnız müəyyən edilmiş ərazilərdə yaşamaları tələb edildi.
İrqçilik

Ağ olmayan Cənubi Afrikalılara ağ cənubi afrikalılardan fərqli olaraq vergi verildi və onlardan da həmişə "dom pasları" olaraq bilinən əlavə sənədlərin aparılması tələb edildi, bu da ağ olmayan Cənubi Afrika vətəndaşlığını təsdiq etdi. Bu qanunverici irqi qanunların hamısı 1990-cı illərin əvvəllərində Aparteid dövrünün sonunda qəbul edilmiş bir sıra bərabər insan hüquqları qanunları ilə ləğv edildi. Anti-rasizm Anti-irqçilik irqçiliyə qarşı çıxmaq üçün qəbul edilmiş və ya inkişaf etdirilən inanclar, hərəkətlər, hərəkətlər və siyasətlər daxildir. Ümumiyyətlə, insanların irqi əsasında ayrı-seçkilik edilmədiyi bir egalitar bir cəmiyyət təşviq edir. Vətəndaş hüquqları hərəkatı və Anti-Aparteid Hərəkatı kimi hərəkətlər anti-irqçi hərəkatların nümunələri idi. Qeyri-zorakı müqavimət bəzən anti-irqçi hərəkətlərin bir elementi kimi qəbul edilir, baxmayaraq ki, bu həmişə belə deyildi. Nifrət cinayətlərinə dair qanunlar, təsdiqedici hərəkətlər və irqçi nitqə qoyulan qadağalar, eyni zamanda, irqçiliyin qarşısını almaq məqsədi daşıyan hökumət siyasətinin nümunəsidir. Həmçinin bax İrqi ayrı-seçkiliyin ləğv edilməsi uğrunda beynəlxalq mübarizə günü Xarici keçidlər Being a Black Male in Cuba Information about race, racism and racial distinctions in the law. The Impact of Racism on Child and Adolescent Health
Telman Adıgözəlov

Telman Abbasqulu oğlu Adıgözəlov (17 iyul 1953, Balakən – 15 aprel 2010, Bakı) — Azərbaycan televiziya, teatr və kino aktyoru, aparıcı, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2006). Telman Adıgözəlov 1953-cü il iyulun 17-də Balakən şəhərində anadan olmuşdur. Əslən ordubadlıdır. O, hələ orta məktəbdə oxuyarkən aktyorluq kurslarında iştirak etmişdir. 1975-ci ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun dram və kino aktyorluğu fakültəsini bitirmişdir. 1980-ci ildən Akademik Milli Dram Teatrında fəaliyyətə başlayan aktyor, teatr səhnəsində maraqlı obrazlar yaratmışdır. Bunlardan C. Məmmədquluzadə "Dəli yığıncağı" Zəncirvuran, İ.Əfəndiyev "Xurşidbanu Natəvan" Daşdəmir, "Mahnı dağlarda qaldı" Rəhman, Şekspir "Maqbet" Flins, M. İbrahimov "Közərən ocaqlar" Xanəhməd, H.Cavid "İblis" Şeypurçu, S.Vurğun "Vaqif" Təlxək, S.Rəhman "Nişanlı qız" çeşməkli kişi, E.Baxış "Qədr gecəsi" Oyunbaz, Elçin "Ah Paris…Paris!.." Əhməd, "Mənim sevimli dəlim" Professor, R.Novruz "Hələ "sevirəm" deməmişdilər"də Qumarbaz obrazlarını göstərmək olar.İstedadlı aktyor Dövlət televiziyasında hazırlanmış "Yaşıl eynəkli adam", "Ordan-burdan", "Qonşular", "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal olunmuş "Nəsimi", "Üzü küləyə", "Xatirələr sahili" kimi filmlərdə xarakterik rollar oynamışdır.
Telman Adıgözəlov

Telman Adıgözəlov 15 aprel 2010-cu ildə 56 yaşında ürək çatışmazlığında vəfat edib. Fatmayıdakı kənd qəbiristanlığında torpağa tapşırılıb. Bir qızı və bir oğlu var. Təltif və mükafatları "Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti" fəxri adı — 28 oktyabr 2000 "Azərbaycan Respublikasının xalq artisti" fəxri adı — 16 may 2006 "Qızıl Dərviş" mükafatı — 1999 "Əmək veteranı" medalı Filmoqrafiya 1001-ci qastrol (film, 1974) (tammetrajlı bədii film) 777 №-li iş (film, 1992) (tammetrajlı bədii film) Anlamaq istəyirəm (film, 1980) (ikiseriyalı bədii film)-rol: Camal, dublyaj: Camal Arşınmalçı (film, 1985) Bakı oğrusu Bir nömrəli… (film, 1980) Çətirimiz buludlardır (film, 1976) Diplomlu mütəxəssis (film, 1974) Dörd bazar günü (film, 1975) Evləri göydələn yar (film, 2010) Evləri köndələn yar (film, 1982) Ənvər Həsənov. Yeddi oğuldan biri (film, 2007) Xatirələr sahili (film, 1972) Günaydın, mələyim! (film, 2008) İmtahan (film, 1982) Kölgədə 40 dərəcə isti (film, 1988) Ordan-burdan (film, 1987) QAZ (film, 2005) Qırmızı qatar (film, 1993) Qurama (film, 1995) Məşədi İbad-94 (film, 2005) Mühazirə (film, 1986) Nəsimi (film, 1973) Nigarançılıq (film, 1998) Sürpriz (film, 1977) Yarımştat (film, 1996) Yaşıl eynəkli adam (film, 1987) Yol əhvalatı (film, 1980) Telman Adıgözəlov "Kinoaktyor studiyasının fəaliyyəti (1966–1974)". Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası.
Telman Adıgözəlov

Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 169. Xarici keçidlər Telman Adıgözəlov 24 saat əvvəl Səda — Telman Adıgözəlovun vəfatından 6 il ötür (15.04.2016)
Kütüm

Kütüm və ya Ziyad balığı (lat. Rutilus frisii kutum) — Xəzər dənizində, duzsuz və az duzlu suda yaşayan balıqdır. Azərbaycanın və İranın Xəzər sahillərində tutulur. Balığın əti və kürüsü delikates hesab olunur. Azərbaycanda kütümdən Kütüm küküsü və Kütüm ləvəngisi hazırlanır.
Kütüm

Sümüklü balıqdır. Xəzərin cənubi-qərbində yaşayan əhalinin ən sevimli balığı olan kütüm yalnız Xəzər dənizində yayılmışdır. Ətindən təzə, hisə verilmiş və duzlanaraq qurudulmuş halda istifadə olunur. Kütümün Xəzər dənizi Xəzərdə arealı Terek çayından başlamış Qorqan körfəzinə qədər olan ərazini əhatə edir. İl ərzində Orta və Cənubi Xəzərin qərb sahili boyu 9–24 m dərinliklər kütümün ən çox yayıldığı zonalardır.
Kütüm

Kütüm yayda dənizin cənubi-qərb hissəsində Qızılağac və Ənzəli körfəzi boyu toplanır. Xəzərin şərq sahilində az, Atrek-Xəzər rayonunda, Türkmənbaşı körfəzi və Karşi buxtasında isə tez-tez rast gəlinir. Morfoloji əlamətləri D III 9, A III 9, udlaq dişləri 5-6 və ya 5-5 olur. Bədəni uzunsovdur, hündürlüyü cavan fərdlərdə başının uzunluğundan və ya ona bərabərdir, yetkin fərdlərdə isə bir qədər çox olur. Ağzı ucda yerləşir.
Kütüm

Rostrumu küt olub, başının uzunluğunun 26-28%-ni təşkil edir. Alnı enlidir, başının uzunluğu alnının enindən 2-2,5 dəfə çoxdur. Erkək və dişilər bir-birindən aşağıdakı əlamətlərlə fərqlənir: erkəklərdə rostrum, döş, qarın üzgəcləri və baş uzun, gözün diametri, bədənin hündürlüyü, döş üzgəci ilə qarın üzgəcləri arasındakı məsafə az olur. Yaşayış yeri və həyat tərzi Kütüm yarımkeçici balıqdır, daim dənizdə yaşayır, kürü tökmək üçün şirin sulara girir. Dənizdə yaşayan canlılarla, əsasən ilbiz, yengəc, krevetka və s. ilə qidalanır.
Kütüm

Kütüm yarımkeçici balıq olduğu üçün cinsi yetişkənliyə çatdıqda, çoxalmaq üçün çaylara (əsasən Qumbaşı, Səfıdrud, Lənkərançay, Kür, Samurçay, Terek, Sulak və s.) keçərək orada kürüsünü tökür. Cinsi yetişkənliyə erkəklər 3, dişilər isə 4 yaşında çatır. Ovlanan balıqlar arasında 5-6 yaşlı balıqlar kürütökmədə çoxluq təşkil edir. Kütümün cənuba çoxalma miqrasiyasi adətən martın əvvəllərində, suda temperatur 9-12 °C olduqda başlayır və kürü vermə aprelin axırlarına qədər davam edir. Qızılağac körfəzində tutulan balıqlarm uzunluğu 49-62 sm, kürü məhsuldarlığı orta hesabla 101,3 min ədəd olur.
Kütüm

Kütümün ehtiyatını saxlamaq və səmərəli çoxalmasını təmin etmək məqsədilə bir sıra balıqartırma təsərrüfatları yaradılıb. Bu təsərrüfatlar kütüm körpələrini yetişdirərək Xəzərə buraxır. Kütüm sürətlə böyüyən balıqdır. Təsərrüfat əhəmiyyəti Kütüm Cənubi və Orta Xəzərdə qiymətli vətəgə əhəmiyyətli balıqdır. Bir sıra illərdə kütümün Xəzərdə illik ovu 7 min tona çatırdı.
Kütüm

Son vaxtlar (1991-1998-cı illər) Azərbaycanda ildə 3-10 ton kütüm ovlanır. Artıq 10 ilə yaxındır ki, xüsusi qayda ilə tikilmiş inqubatoriyada kütüm kürüsü inkişaf etdirilir, hər il 50 milyon sürfə yetişdirilb Xəzər dənizinə buraxılır. Kütüm Mingəçevir su anbarına köçürülüb, orada cinsiyyətcə yetkinləşməsi tezləşib. Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild.
Vəfa Fətullayeva

Vəfa Nüsrət qızı Fətullayeva (25 avqust 1945, Bakı – 21 may 1987, Bakı) — məşhur Azərbaycan və sovet aktrisası, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1982), Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı (1984). Vəfa Fətullayeva 25 avqust 1945-ci ildə Bakıda anadan olub. 1953–1963-cü illərdə Bakıdakı 1 saylı orta məktəbdə təhsil alıb. 1963-cü ildə Teatr İnstitutunun teatrşunaslıq fakültəsinə qəbul olub, 1968-ci ildə həmin fakultəni əla qiymətlərlə bitirib. O, ilk dəfə 1953-cü ildə 8 yaşı olarkən, Ələsgər Şərifovun səhnəyə qoyduğu, Uliyam Şekspirin "Qış nağılı" tamaşasında Mamili obrazını canlandırıb. Vəfa Fətullayeva 1963 cü ildə Zaur Nağıyev adlı idmançı ilə tanış olur. Zaur Nağıyev rəqqasə Tutuxanım Həmidovanın oğlu idi. Onlar 1968 ci ildə ailə həyatı qururlar, ancaq bu evlilik uzun sürmür.
Vəfa Fətullayeva

Bir il sonra ayrılırlar. Vəfa Fətullayeva 1970-ci ildən, ömrünün sonuna qədər Azərbaycan Dövlət Dram Teatrında fəaliyyət göstərib. Teatrda işlədiyi dövrlərdə bir-birindən bənzərsiz insan surətləri yaradıb. Yaradıcılığının çiçəklənən dövründə xərçəng xəstəliyinə düçar olan əməkdar artist 1987-ci il may ayının 21-də vəfat edib. Məzarı Yasamal qəbiristanlığındadır. Vəfa Fətullayevnın atası Azərbaycan teatr sənətinin ilk tərtibatçı-rəssamı, xalq rəssamı Nüsrət Fətullayev, anası SSRİ Xalq artisti, aktrisa Hökumə Qurbanovadır. Mükafatları "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 1 dekabr 1982 Azərbaycan SSR dövlət mükafatı — 1984 Mamili ("Qış nağılı", U. Şekspir), Gülgəz ("Mahnı dağlarda qaldı", İ. Əfəndiyev), Şirin ("Məhəbbət əfsanəsi", N. Hikmət), Tənzilə ("Sən yanmasan", N. Xəzri), Şərəfnisə ("Müsyö Jordan və dərviş Məstəli şah", M. F. Axundov), Beatriçe ("Heç nədən hay-küy", U. Şekspir), Bənövşə ("Kəndçi qızı", M. İbrahimov), Səhər ("İnsan", S. Vurğun), Zeynəb ("Sizi deyib gəlmişəm", Anar), Fəridə ("Məhv olmuş gündəliklər", İ. Əfəndiyev), Rəna ("İblis", H. Cavid), Xuraman ("Vaqif", S. Vurğun), Pakizə ("Mirzə Şəfi Vazeh", N. Xəzri), Burla Xatun ("Torpağa sancılar qılınc", B. Vahabzadə), İnanc Xatın ("Atabəylər", N. Həsənzadə), Arzu ("Kimdir haqlı? ", B. Vahabzadə), Qadın ("Karıxmış sultan", T.Əl-Hakimi), Alagöz ("Küləklər", S. Rəhman), və s. Filmoqrafiya Alov (film, 1979) (tammetrajlı televiziya tamaşası) Atayevlər ailəsi (film, 1978) Bizim qəribə taleyimiz (film, 2005) Firəngiz (film, 1975) Göz həkimi (film, 1980) İnsanlar bataqlıqda (televiziya tamaşası, 1982) Xarici keçidlər Taleyini anasına pay verən Vəfa Fətullayeva Arxivləşdirilib 2009-01-06 at the Wayback Machine
Süleyman Ələsgərov (aktyor)

Süleyman Ağababa oğlu Ələsgərov (20 iyun 1915 və ya 16 iyun 1915, Bakı – 10 dekabr 1998, Bakı) — aktyor, Azərbaycan SSR xalq artisti (1982), Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1954). Süleyman Ələsgərov 20 iyun 1915-ci ildə Bakıda doğulub. Yeddiillik təhsilini başa vuraraq Maliyyə Texnikumuna daxil olub. Orada üç il oxuyub və iqtisadçı diplomu alandan sonra Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutuna imtahan verib və üç il də orada oxuyub. O, səhnəyə 1933-cü ildə Dənizçilər Mədəniyyət Evinin dram dərnəyində çıxıb. Səhnə sənətinə bağlandığına görə təhsilini yarımçıq qoyub.
Süleyman Ələsgərov (aktyor)

1936-cı ilin sentyabrında Süleyman Ələsgərov GTT-yə müsabiqə yolu ilə aktyor götürülüb.Süleyman Ələsgərov "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal olunan bir neçə kinolentlərində çox kiçik epizodlara çəkilib. Onun ən populyar və iri həcmli ekran obrazı "Bizim Cəbiş müəllim" filmində əsas qəhrəman olan Cəbiş müəllim roludur. Aktyor Gənc Tamaşaçılar Teatrının inkişafında xidmətlərinə görə 27 fevral 1954-cü ildə Azərbaycan SSR əməkdar artisti, 1 dekabr 1982-ci ildə isə xalq artisti fəxri adlarına layiq görülüb. Səməd Vurğun ("Komsomol poeması", İsgəndər Coşqun) roluna görə Respublika Lenin komsomolu mükafatı laureatı olub. Süleyman Ələsgərov Gənc Tamaşaçılar Teatrında fasiləsiz olaraq altmış üç il səhnəyə çıxmışdır. Dramlarda, komediyalarda, faciələrdə, nağıllarda, nağıl-dastan süjetli pyeslərdə bir-birindən əlvan rollar yaradıb.
Süleyman Ələsgərov (aktyor)

Səksən üç yaşında da səhnədə canlı, dinamik və təravətli görünürdü. Səhnə məntiqini həmişə həssaslıqla gözləyib. Yaradıcılığının özəyi, mayası əsasən realist aktyor məktəbinin estetik prinsipləri ilə yoğrulmuşdur. Qəhrəman perso-najlarının ifası psixoloji dramatizmi, komik və satirik rolları təbiiliyi, koloritli gülüşü, estetik zərifliyi ilə səciyyəvi idi. Süleyman Ələsgərov 10 dekabr 1998-ci ildə Bakıda vəfat edib. Gənc Tamaşaçılar Teatrında ifa etdiyi əsas rollar Polad ("Qızıl quş", Mirmehdi Seyidzadə), Fərzəli bəy ("Nəsrəddin", Yusif Əzimzadə), Aqşin ("Babək", Əbil Yusifov), Vəzir, Oruc ("Fitnə" və "Qaraca qız", Abdulla Şaiq), kaçkaryov, Poçt müdiri ("Evlənmə", və "Müfəttiş" Nikolay Qoqol), Arqant ("Skapenin kələkləri", Jan Batist Molyer), Müşavir ("Qarlar Kraliçası", Yevgeni Şvarts), Eldostu ("Çiçəkii dağ", Məmmədhüseyn Təhmasib), Hacı Nuru və Molla Salman ("Molla İbrahimxəlil kimyagər", Mirzə Fətəli Axundzadə), Valentin və Pontolone ("İki ağanın bir nökəri", Karlo Haldoni), Molla Səfi və Hacı Qəmbər ("Hacı Qəmbər", Nəcəf bəy Vəzirov), Lorenso ("Romeo və Cülyetta", Vilyam Şekspir), Yaşar ("Yaşar", Cəfər Cabbarlı), Musa ("Bəxtsiz cavan", Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev), Valentin ("İki veronalı", Vilyam Şekspir), Çuxray ("Polad necə bərkidi", Nikolay Ostrovski), komissar ("Anacan", Yusif Əzimzadə), Zeynalabdm Şirvani ("Əlvida, Hindistan! ", Qeybulla Rəsulov), Səməd Vurğun, Baba, Əfrasiyab ("Komsomol poeması", "Açıl bənövşəm, açıl" və "Rüstəm və Söhrab", İsgəndər Coşqun), Montanelli ("Ovod", Etil Voyniç), Namaz ("Xırs quldurbasan", Mirzə Fətəli Axundzadə), Mahmud ("Dağ seli", Əfqan Əsgərov), kaplar ("Qavroş", Viktor Hüqonun "Səfillər" romanı üzrə səhnələşdirənləri Zəfər Nemətov və Əli İsmayılov), Murtuz ("Mənim nəğməkar bibim", Əkrəm Əylisli), Naçalnik ("Danabaş kəndinin məktəbi", Cəlil Məmmədquluzadə).
Azərbaycan Respublikası Daxili Qoşunları Ali Hərbi Məktəbi

Azərbaycan Respublikası Daxili Qoşunları Ali Hərbi Məktəbi — Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunları Komandanının 30 sentyabr 1994-cü il tarixli, müvafiq əmrinə əsasən Bakı şəhəri, Xəzər rayonunun Qala qəsəbəsinin ərazisində Tədris Taboru kimi yaradılmış, zabit və mütəxəssis kadrları hazırlayan ali hərbi məktəbi. Daxili Qoşunların Ali Hərbi Məktəbi Daxili Qoşunlar Komandanının 30 sentyabr 1994-cü il tarixli, müvafiq əmrinə əsasən Bakı şəhəri, Xəzər rayonunun Qala qəsəbəsinin ərazisində Tədris Taboru kimi yaradılmışdır. Azərbaycan və Türkiyə dövləti 31.10.1997-ci il tarixində Türkiyə Jandarm təşkilatı tərəfindən DQBİ-nin şəxsi heyətinə Təlim-tədris və Arxa cəbhə üzrə göstəriləcək yardıma dair imzalanmış Protokolun tələblərinə uyğun olaraq, Daxili Qoşunlarda müasir tələblərə cavab verən Tədris müəssisəsinin yaradılmasına start verilmişdir.05 iyul 2001-ci il tarixdə Daxili Qoşunlar Komandanının müvafiq əmri ilə Tədris Mərkəzi kimi fəaliyyətə başlamışdır. Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirinin 20 sentyabr 2003-cü il tarixli əmri ilə Tədris Mərkəzinin bazasında "N" saylı hərbi hissə yaradılmış və Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 17 aprel 2006-cı il tarixli qərarına əsasən, həmin hərbi hissənin nəzdində Daxili Qoşunların Orta İxtisas Hərbi məktəbi yaradılmışdır. 04 iyul 2008-ci il tarixində Azərbaycan Respublikası Daxili işlər naziri general-polkovnik Ramil Usubov tərəfindən hərbi hissəyə döyüş bayrağı təqdim olunmuşdur. Daxili İşlər nazirliyinin Daxili Qoşunlarının Ali Hərbi Məktəbi Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 25 fevral 2011-ci il tarixli Sərəncamı ilə Orta Ixtisas Hərbi məktəbinin bazasında yaradılmışdı. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2012-ci il 09 iyul tarixli Fərmanı ilə Ali Hərbi Məktəbin Nizamnaməsi təsdiq edilmişdir.
Azərbaycan Respublikası Daxili Qoşunları Ali Hərbi Məktəbi

İkili vətəndaşlığı, digər dövlətlər qarşısında öhdəlikləri olan, 2020-ci ilin aprel və iyul çağırışlarında hərbi xidmətə getməli olan çağırışçılar, din xadimləri, məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qərarı ilə fəaliyyət qabiliyyəti olmayan və ya məhdud fəaliyyət qabiliyyətli hesab edilmiş, cinayət törətdiyinə görə əvvəllər məhkum olunmuş, habelə barəsində cinayət işinin icraatına bəraətverici əsaslar olmadan xitam verilmiş, eləcə də Daxili Qoşunlarda xidmətə qəbul üçün müəyyən olunmuş digər şərtlərə uyğun gəlməyən şəxslər Daxili İşlər Nazirliyi Daxili Qoşunlarının Ali Hərbi Məktəbinə qəbul edilmir. Həmçinin bax Daxili İşlər Nazirliyi Milli Müdafiə Universiteti (Azərbaycan) Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbi Xarici keçidlər "ALİ HƏRBİ MƏKTƏBİN STRUKTURU" (az.). 05.01.2023 tarixində arxivləşdirilib. "Daxili Qoşunların Ali Hərbi Məktəbində oxumaq istəyənlərin nəzərinə" (az.). 05.01.2023 tarixində arxivləşdirilib.
Həftə

Həftə (fars. هـفـت — "yeddi") — yeddi gündən ibarət vaxt dövrü. Qriqorian təqvimi də daxil olmaqla bir çox təqvimlər, o cümlədən xristian vaxt ölçüsünə əsaslanmayanlar, həftəyə yeddi gün daxil edirlər. Həftənin astronomik əsası, ayın yarıya kimi tutulma və ya açılma vaxtına bərabərdir. O, dünyada çox geniş istifadə edilir. Prinsipcə həftəlik təqvimlər astronomik zamanı özünə tabe etdirir. Qədim Misirdə on günlük həftədən (dekada) istifadə edirdilər. Mayya mədəniyyətində həftə 13 gündən ibarət idi, onlarda 20 günlük təqvim də var idi. Müxtəlif dillərdə həftənin günlərinin adı
Tayqa

Bitki örtüyü Ərazidə üstünlük təşkil edən bitki tipi tayqa mamırlı, mamırlı-kolluqlu və otlu-kolluqlu meşələrdir ki, cənubda onları yarpaqlı və enliyarpaq meşələr əvəz edir. Burada subasar çəmənliklərdə və ağacların altında çəmən ot bitkiləri də geniş yayılmışdır. Böyük sahələr, xüsusən də Qərbi Sibirdə bataqlıq assosiasiyaları ilə örtülmüşdür. Zonanın Avropa və Qərbi Sibir hissəsi iqlim şəraitinə, bitki və torpaq örtüyünə görə şimaldan cənuba üç yarım zonaya bölünür: şimali, orta və cənubi tayqa. Bu yarımzonalarda tünd iynəyarpaq meşələr hakimdir. Burada əsas meşəəmələgətirən ağaclar küknar, şam, ağ şam və sidrdir.
Tayqa

Şimali tayqa yarımzonası tozağacı, titrək qovaq, qara şam qarışıqlı seyrək küknar meşələri ilə örtülmüşdür. Qərb rayonlarında yüngül qranulometrik tərkibli süxurlar üzərində şam meşələri üstünlük təşkil edir. Şimal tayqasında meşə örtüyü altında subartika bataqlıq-kolluq, mamır və şibyə bitkilərindən ibarət aşağı yarus inkişaf etmişdir. Burada ot bitkiləri inkişaf etməmişdir. Torpaq örtüyü qleyli podzollu və podzol illüvial –humuslu torpaqlardan ibarət yarımzona əmələ gətirir. Orta tayqa yarımzonası tünd iynəyarpaqlı küknar meşələrindən ibarətdir.
Tayqa

Meşə örtüyü altında, aşağı yarusda başdan-başa mamır örtüyü əmələ gəlmişdir. Burada ot bitkiləri yoxdur. Qırılmış və yandırılmış meşələrin yerində şam, tozağacı, titrək qovaq qarışığından ibarət meşələr əmələ gəlmişdir. Torpaq örtüyü podzollu torpaqlardan ibarət yarımzona əmələ gətirir. Cənubi tayqa yarımzonası - Avropa hissəsində enliyarpaq ağac (palıd, göyrüş, ağcaqayın, cökə) qarışıqlığından ibarət tünd iynəyarpaq və enliyarpaq-tünd iynəyrapaq meşələrlə və Qərbi Sibirdə — yarpaqlı (toz ağacı, titrək qovaq) meşələrlə təmsil olunmuşdur. Bu meşələrin örtüyü altında ot bitkiləri yaxşı inkişaf etmişdir.
Tayqa

Torpaq örtüyü çimli-podzollu torpaqlardan ibarət yarımzona əmələ gətirir. Zonanın torpaqəmələgəlmə şəraiti və torpaq örtüyü həm şimaldan cənuba, həm də qərbdən şərqə dəyişir. Bu dəyişikliklər yarımzona və fatsiyalar ayrılarkən nəzərə alınır. Tayqa-meşə zonasında aşağıdakı fatsiyalar ayrılmışdır: isti (Qərbi və cənubi Avropa); mülayim (Şərqi Avropa); soyuq (qərbi və orta Sibir); uzun müddət donan (Şərqi Sibir və Uzaq Şərq); soyuq rütubətli (Sakit Okean) – Kamçatka, Saxalin. Sığın, ayı, samur kimi soyuğadavamlı heyvanlar yaşayır. Tayqa meşələri əsasən mülayim qurşağın şimal sərhədlərində yayılır.
Tayqa

Buna görə də burada hava daim soyuqdur. Buraya yağıntı düşsə də torpağın üzərindəki ölü örtük — meşə döşənəyi torpağın rütubəti almasına icazə vermir. Buna görə də burada yanlız iynəyarpaqlı ağaclar bitir. Tayqa zonasının iqlim şəraiti Avrasiya materikində nəinki şimaldan cənuba, həm də qərbdən şərqə doğru dəyişir. Şərqi Sibir kəskin kontinental, Uzaq Şərq isə musson tiplidir. Orta illik temperatur Avropa hissəsində +4°C-dən Şərqi Sibirdə −7–16 °C və Uzaq Şərqdə +7,5 °C arasında tərəddüd edir.
Tayqa

Yağıntıların miqdarı qərbdən şərqə və şimaldan cənuba doğru dəyişir. Korelya tayqalarında illik yağıntıların miqdarı 500 mm-ə yaxındırsa, onunla eyni enlikdə olan Yeniseydə yağıntıların illik miqdarı 150–200 mm-ə qədər azalır. Tayqanın çoxillik donuşluq inkişaf etmişdir. Yayda qrunt 50–100 am (qumluqda 250 sm-ə qədər) dondan azad olur. Tayqa meşələrində torpaq çox da münbit deyil. Burada podzol torpaqlar yayılıb.Tayqa-meşə zonasının təbii şəraitinin müxtəlifliyi bir sıra torpaqəmələgəlmə proseslərinin inkişafını şərtləndirmişdir ki, nəticədə müxtəlif xassə və əlamətlərə malik torpaqlar formalaşmışdır.
Tayqa

Zonanın torpaq örtüyünü yaradan əsas proseslər — podzollaşma, çimləşmə və bataqlaşmadır; onların hər biri sərbəst (az və ya çox dərəcədə təmiz halda) və ya bir yerdə baş verə bilər. Şərqi Sibirdə torpaqlar donuşluq proseslərinin təsiri altında formalaşır. Beləliklə, yuxarıda adı çəkilən proseslərin özünü göstərməsindən, onların birgə baş verməsindən və insanın təsərrüfat fəaliyyətindən asılı olaraq zonanın torpaq örtüyünün mürəkkəb tərkibi formalaşmışdır. Zonanın Avropa hissəsi Rusiya düzənliyi ərazisində yerləşmişdir. Lakin burada da buzlaqların təsiri altında yaranmış həm yüksəkliklərə, həm də düzən sahələrə təsadüf olunur. Ən iri yüksəkliklərə Litva-Belarus, Valday, Smolensk-Klin-Dmitrov, Şimal uvalları, Timan təpəliyi aid edilir.
Tayqa

Bu yüksəkliklərin mütləq hündürlüyü 290–460 m arasında tərəddüd edir ki, onların bəziləri arasında göllər və bataqlaşmış sahələr yerləşmişdir. Ərazinin relyefi çay dərələri, yarğanlar vasitəsilə güclü parçalanmışdır. Ona görə də bu zonanın ərazisi təpəli- dalğavari relyeflə səciyyələnir. Zonanın Qərbi Sibir hissəsi Qərbi Sibir ovalığı hüdudlarında yerləşmişdir. Bura geniş zəif drenlənmiş ovalıq kimi səciyyələnir. Yenisey çayından şərqdə Orta Sibir yaylası, Mərkəzi Yakutiya düzənliyi və çox mürəkkəb dağ sistemlərindən ibarət geniş Şərqi Sibir və Uzaq Şərq ərazisi yerləşmişdir.
Tayqa

Tayqa-meşə landşaftının torpaqları Tayqa-meşə landşaftı Avrasiya və Şimali Amerika materiklərinin şimal hissələrini əhatə edir və bareal, subbareal iqlim vilayətləri daxilində formalaşmışdır. Şimalda o meşətundra, cənubda materikdaxili bölgədə 57–58° am endə meşə-çöl, okean sahili bölgədə isə enliyarpaq v\ qarışıq meşələr ilə birlikdə subbareal qurşaqla sərhədlənir. Rusiya Federasiyası ərazisində bu meşəlr geniş sahəni əhatə etməklə, Avropa, Qərbi Sibir, Şərqi Sibir və Uzaq Şərq regionlarını tutur. Şimali Amerikada bu qurşaq 38° şimal enliyinə qədər çatır. Bareal qurşaq 30° şimal enliyinə qədər ərazini əhatə edirsə, subbareal qurşaq isə 38° şm.en-ə qədər uzanır. Həmçinin bax Təbii zonalar Tayqa gənəsi
Dərman

Dərman — insan və heyvanlarda xəstəlikləri müalicə etmək üçün istifadə edilən farmokoloji vasitə.Tibbi praktikada olduqca çox dərmanlar işlədilir. Odur ki, onlar haqqında tam təsəvvür yaratmaq üçün dərmanları oxşar xüsusiyyətlərinə görə qruplaşdırırlar. Ən geniş yayılmış təsnifat dərmanların həm farmakoloji təsir xüsusiyyətləri və həm də kimyəvi tərkibi əsas götürülən qarışıq təsnifatdır. Ən bahalı dərmanlar Bəzi aztapılan dərmanlarla müalicə kursunun illik xərci xəstəyə yüz minlərlə dollara başa gəlir. Forbes jurnalı dünyanın ən bahalı dərmanlarının siyahısını tərtib etmişdir. Jurnalın məlumatına görə, dünyada ən bahalı dərman Alexion Pharmaceutical şirkətinin istehsalı olan Soliris preparatıdır. Bu dərmanla illik müalicə kursu 409,5 min dollara başa gəlir.
Dərman

Soliris immun sisteminin unikal pozğunluğundan əziyyət çəkənlərə yardım edir. İnsan yatanda onun qanında qırmızı qan hissəcikləri (paroxysymal nocturnal hemoglobinuria) parçalanır. Dərman bazara iki il öncə daxil olub. Soliris dərmanının yazıldığı immun sisteminin pozulması xəstəliyindən ABŞ-də 8 min insan əziyyət çəkir. Bu dərmanın satış həcmi 2009-cu ildə 300 milyon dollara çatıb. Jurnal qeyd edir ki, xəstəlik nadir olduqda onun dərmanı da baha olur. ABŞ-də cəmisi 500 nəfər Hantera sindromu kimi tanınan genetik xəstəlikdən əziyyət çəkir.
Dərman

Bu xəstələr üçün hazırlanmış Elaprase dərmanının illik xərci 375 min dollardır. Shire Pharmaceuticals şirkəti tərəfindən işlənmiş Elaprase dərmanı ötən il təkcə ABŞ bazarlarında 353 milyon dollar həcmində satılıb. Daha bir nadir preparat BioMarin Pharmaceuticals şirkətinin istehsalı olan Naglazyme dərmanıdır. Bu dərman xəstəyə ildə 365 min dollara başa gəlir. Həmçinin bax ATK kod N02 Dərman (bölmə)
Yetim Eyvaz

Yetim Eyvaz (tam adı Eyvaz Qurbanov; 26 fevral 1952, Qalaaltı, Siyəzən rayonu – 23 iyul 2017, Qalaaltı, Siyəzən rayonu) — Azərbaycanlı şair. Eyvaz Qurbanov 26 fevral 1952-ci ildə Siyəzən rayonunda anadan olmuşdur. Siyəzən şəhər Cəfər Cabbarlı adına 1 nömrəli məktəbdə oxuyub. 10 ildən sonra hərbi xidmətə gedib. 21 il sürücü işləyib. 1996-cı ilə kimi çox yaxşı yaşayıb, amma 1996–2006-cı illərdə pul qazanmaq üçün hər əziyyətə qatlaşıb. Odun doğrayıb satıb, sürücülük edirdi.
Yetim Eyvaz

2006-cı ildə Youtube-da "Yaz yağışı" şeiri ilə populyarlıq qazanıb. Şeir yazmağa 15 yaşında başlamışdır. Öz dediyinə görə, bu günə qədər 2423 şeir yazmışdı, Ümumiyyətlə, onun yazdığı və toylarda söylədiyi musiqili şeirlər böyük şöhrət qazanmış və onu xalqa sevdirmişdi. Eyvaz Qurbanovun 2 qızı və 2 oğlu var idi. Tromb xəstəliyindən əziyyət çəkən şair 23 iyul 2017-ci ildə 65 yaşında vəfat etmişdir. Doğma kəndində dəfn olunub. Xarici keçidlər Yetim Eyvaz — AzNews.az saytına müsahibə Oğlu cinsini dəyişdi, səsi batdı, övladı yasına gəlmədi – Həyat yoldaşı ondan niyə ayrıldı?
İdealizm

İdealizm — fəlsəfədə, ən geniş mənasıyla, mənəvi güclərin kainatdakı bütün müddətləri ya da olub bitənləri təyin etdiyini müdafiə edən bütün fəlsəfə təlimlərini ehtiva edəcək şəkildə istifadə edilən termin. Mövcud olan hər şeyi "düşüncə"yə bağlayıb ondan törədən; düşüncə xaricində obyektiv bir həqiqətin var olmadığını, başqa bir deyişlə düşüncədən müstəqil bir varlığın ya da maddi həqiqətin ol/tapılmadığını dilə gətirən fəlsəfə axınını xarakterizə edər. İdealizm, varlığın düşüncədən müstəqil olaraq var olduğunu qəbul edən "realizm", "materializm" və "təbiiçilik" fəlsəfə anlayışlarının tam əks qütbündə iştirak etməkdədir. Fəlsəfədə İdealizm Fəlsəfədə İdealizm, dünyanın təməlləndirilməsində ən əhəmiyyətli vəzifənin, şüura ya da maddi olmayan zehinə istiqamətli bir həqiqət qaydas(n)ı inkişaf etdirmək olduğu düşüncəsi üstünə qurulmuşdur. İdealizm anlayışının təməlləri əvvəl Platonun "Idealar Dünyası Qaydasıyla" atılmış olmaqla birlikdə, daha sonra müxtəlif filosoflar tərəfindən təqdim edilən izahlarla gücləndirilmişdir. Fəlsəfi mənada idealizm dünyanın yalnız düşüncələrin, zehinin, ruhun, ya da daha doğrusu, fiziki dünya mövcudluqdan əvvəl mövcud olan İdeanın bir əks olunması olduğu fikirindən hərəkət edər. Duyğularımızla bildiyimiz maddi şeylər, qüsursuz İdeanın qüsurlu kopiyalarıdır. Andıq dövrdə bu fəlsəfənin ən tutarlı müdafiəçisi Platon idi. Ancaq idealizmin başlanğıcı b.e.ə.-ki əsr, Yunan fəlsəfəsində Ksenophanes tərəfindən qoyulmuşdur.
İdealizm

Ksenophanes , çox olanı Birə indirgemiş və bu Biri "bütün düşünmə" olaraq təyin etmişdir. Ksenophanesin təlimi indiki vaxtda metafıziğin qurucusu olaraq göstərilən şagirdi Parmenides 'en qurduğu Ələyə Məktəbi əliylə daha bir gəlişim/inkişaf göstərmişdir: "Varlıq, dəyişməz və birdir; mübtəda və obyekt bir və eynidir." Platona görə "gerçək varlıq idea, 'düşüncə varlığıdır." Platon "düşünülər dünya" (idealar dünyası) ilə "duyul/eşidilər dünya" (görüngüler dünyası) ayrı-seçkiliyinə getmiş; duyul/eşidilər dünyanı kölgələrdən ibarət bir görünüşlər dünyası olaraq təsvirlərkən, düşünülər dünyanı dəyişməz həqiqətlər deyə gördüyü idealardan ibarət olan/yaranan gerçək dünya olaraq elan etmişdir. Eyni fikir Kantdan əvvəl İrlandiyalı rahib və filosof Corc Berkeley və klassik İngilis ampiristlerinin ən sonuncusu David Hume tərəfindən irəli sürülmüşdü. Təməldə belə yekunlaşdırıla bilər: "Dünyanı duyğularım vasitəsilə şərhlərim. Bu səbəblə, var olduğunu bildiyim tək şey duyğu təəssüratlarımdır. Məsələn bu almanın var olduğunu söyləyə bilərəmmi?
İdealizm

Xeyr. Bütün söyləyə biləcəyəm, onu gördüyüm, hiss etdiyim, iylədiyim, daddığımdır. Bu baxımdan, gerçəkdə bir maddi dünyanın var olduğunu heç bir surətdə söyləyə bilməm." Öznel idealizmin məntiqinə görə, əgər gözlərimi bağlasam dünya var olmaqdan çıxar. Hər nə qədər Berkeley idealist düşüncəyə əhəmiyyətli qatqılarda ol/tapıldısa da, idealist düşüncə əsl inkişafını Kant 'la birlikdə göstərmişdir. Öz fəlsəfəsini "maddə tanımazcılık" deyə adlandıran Berkeley 'e görə isə; iki növ gerçək varlıq -mənəviyyatlar (zehinlər) və idealar- söz mövzusudur; fiziki obyektlər isə duyusal ideaların cəmidirlər. Başqa sözlə, Berkeleyə görə, bir almanı qəbul etdiyimizi söylədiyimizdə doğrudan fərqinə vardığımız duyusal görünüşlərin bir cəmidir. Bundan ötəri məhdud bir zehin tərəfindən qəbul edilməyən şeylər yoxdurlar; şeylər zehinimizə məhdud zehin tərəfindən qəbul edildiklərində çatarlar: "var olmaq qəbul edilmiş olmaqdır."
İdealizm

Berkeley şeyləri, onlara ətf etdiyimiz xüsusiyyətlərə bağlı duyğu təcrübəmizdən soyutlayarak qavraya bilməyəcəyi düşüncəsindən hərəkət edərək, fiziki obyektlərin yaranmasının qəbul edilmək olduğunu, fiziki obyektlərin yalnız idealar olaraq var olduqlarını irəli sürər. Berkeley 'en fiziki şeylərin, onları qəbul edən kimsə olmadığında da var görünmələri sualına cavabı, onların Allahın yaddaşında var olduqlarıdır. Düşüncəmizdə şeylərin varlığını yaradan yeganə güc Allahdır. Metafizikada idealizm Metafizikada idealizm, bütün fiziki obyektlərin tamamilə zehinə asılı olduğu, onların şüurunda olan bir zehin olmadan metafizik mənada heç bir varlıqları olmadığı anlayışına qarşılıq gəlməkdədir. Bir başqa deyişlə, metafizik idealizmə görə həqiqət hər vəziyyətdə zehinə asılı olduğu üçün həqiqətin gerçək məlumatı ancaq mənəvi bir şüur qaynağına müraciət edilərək əldə edilə bilərdir. Buna qarşı, idealizm ilə döşəmə döşəməyə zidd bir mövqeyə yerləşdirilib təməlləndirilən Materializm, zehinin ya da şüurun bütünlər halında fiziki elementlər ilə müddətlərə indirgenebileceğini müdafiə etməkdədir. İdealistlər; təbiətdəki şeyləri ya da obyektləri, hər şeyin özünü meydana gətirən tək bir gücün ya da enerjinin keçici görünüşləri olaraq görər; varlığın bütün görünüşlərində tək bir mənanın yatdığını düşünər; yaranması tək bir-birlik hesab edər; ağılın təmin etdiklərinin xaricində həqiqətə çatmanın qeyri-mümkün olduğunu qarşıya qoyar; həqiqəti "idea"olarak təyin edib maddəni bunun bir əks olunması sayar. Həmçinin bax
Altay Həsənov

Altay Həsənov (4 fevral 1961, Bakı) — Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti katibliyinin rəisi, Avropa Gimnastika İttifaqının Apellyasiya Hakimlər Briqadasının üzvü, Azərbaycan Gimnastika Federasiyasının vitse-prezidenti. Həyat və fəaliyyəti Altay Həsənov 1961-ci ilin 4 fevral tarixində Bakı şəhərində anadan olub. 1978-ci ildə Bakı şəhəri 6 saylı orta ümumtəhsil məktəbini bitirib. Həmin il, S. M. Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsinə qəbul olunub. 1980-ci ildə təhsilini M. V. Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetində davam etdirib və 1983-cü ildə həmin universitetin filologiya fakültəsini bitirib. 1983–1989-cu illərdə Azərbaycan SSR Nizami adına Elmlər Akademiyasının Ədəbiyyat və Dil İnstitutunda işləyib.
Altay Həsənov

1984–1986-cı illərdə Moskvada A. M. Qorki adına Dünya Ədəbiyyatı İnstitutunda təcrübə keçib. 1986–1989-cu illərdə Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası rəyasət heyətinin ədəbiyyat, dil və incəsənət şöbəsinin elmi katibi olub. 1989-cu ildə "Xəzər" jurnalının nəşriyyat kollegiyasında işləyib 1990–2004-cü illərdə sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olub. 2002-ci ildən etibarən, Azərbaycan Gimnastika Federasiyasının vitse-prezidentidir.Bədii gimnastika üzrə Dünya Kuboku mərhələləri (2003, 2004 və 2005-ci illərdə), həmçinin Dünya Çempionatı (2005-ci il) və Avropa Çempionatlarının keçirilməsi üzrə yaradılmış (2007, 2009, 2014-cü illərdə) Yerli Təşkilat Komitələrinin vitse-prezidenti vəzifəsini icra edib. Bundan əlavə, 2014-cü ilin Avropa Çempionatında bilavasitə yarışlar zamanı Avropa Gimnastika İttifaqının Apellyasiya Hakimlər Briqadasının üzvü olub. Ailəlidir, bir qızı, üç nəvəsi var.
Altay Həsənov

Mükafatları 2015-ci il 29 iyun tarixində prezident İlham Əliyev tərəfindən Bakı 2015 İlk Avropa Oyunları çərçivəsində gimnastika növləri üzrə yarışlarda əldə olunan nəticələrə, həmçinin ölkədə gimnastikanın inkişafına sərf etdiyi əməyə görə, "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib.04 fevral 2021-ci ildə Azərbaycan Respublikasında dövlət qulluğunda səmərəli fəaliyyətinə görə ölkə prezidenti İlham Əliyev tərəfindən 1-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilib. Xarici keçidlər "Birinci vitse-prezidentin Katiblik rəisi kimdir - Altay Həsənovun" (az.). modern.az. 2019-10-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-31.
Keramika

Keramika — çox qədim zamanlardan məlum olan, qeyri-üzvi maddələrin birgə bişirilməsi (sinterlənməsi) sayəsində əldə edilən polikristallik bərk materialdır. Keramika tikinti materialları, ev əşyaları ilə bərabər maşınqayırmada da geniş tətbiq olunur. Bu sahədə tətbiq olunan keramik materiallara texniki keramika deyilir. Texniki keramikanın mexaniki xassələri onun tətbiq sahəsindən asılı olaraq optimallaşdırılır. Maşınqayırmada tətbiq sahələrindən biri də mexaniki emaldır. Burada keramika kəsici alət materialı kimi istifadə olunur.
Keramika

Kəsici keramika üç növə bölünür: oksidkeramika, oksidsiz keramika və qarışıq keramika. Oksidkeramika saf aluminium-oksiddən (Al2O3) ibarət olur. O, hal-hazırda ən geniş yayılmış keramik kəsici alət materialı sayılır (tətbiq sahəsi: 2000°C-yə qədər). Yüksək yeyilməyə davamlığına görə incə emalda tətbiq olunur. Zərbələrə həssas olduğundan kobud emalda istfadəsi mümkün deyil. Keramikanın ən yaxşı nümunələri müxtəlif dövrlərdə xalqların yüksək nailiyyətlərini əks etdirir.
Keramika

Terrakota, mayolika, çini və s. keramikanın əsas texnoloji növlərindəndir. Qazıntılar zamanı Göytəpənin bütün təbəqərində keramika nümunələrinə rast gəlinir. Saxsı məmulatının gili müxtəlif tərkibli olub əsasən bitki və mineral qatışıqlıdırlar. Bitki və mineral terkibli keramika demek olar ki, say etibarilə eynidir. Mineral tərkibli keramika əsasən abidənin alt qatında üstünlük təşkil edir və üst qata doğru tədricən azalır. Forma verən keramika parçalarının təhlilindən məlum olur ki, oturacaqları düz, qalın divarlı, konusvari və əyri formalı küplər, dopular, dərin xeyrələr, qulpları olmayan kiçik qablar Göytəpə sakinlərinin istifadə etdiyi əsas mətbəx qab-qacağı olmuşdur.
Keramika

Keramika məmulatının səthlərinin texniki işlənilməsi çox bəsit formada aparılmışdır. Keramika qabların üzərində yapma üsulu ilə düzəldilmiş naxış nümunələrinə də rast gəlinir. Bunların içərisində ən çox istifadə olunmuş naxışlar, qabların ağız kənarını, bəzəyən bir, bəzən isə iki və ya üç uzun sov məməciklər, dalğavari xəttlər, dairəvi və yarımdairəvi, üçbucaq formalı yapmalardır. Bundan əlavə, abidənin üst qatında ağız hissəsi boyalı olan yaxşı bişirilmiş keyfiyyətli keramika nümunələrinə də rast gəlinmişdir. Qabların boyanmasında əsasən qırmızı və ya qırmızımtıl-qəhvəyi rəngli boyalardan istifadə olunmuşdur. Ehtimal etmək olar ki, Göytəpə dulusçuları boyaları yerli xammal olan oxra və ya gematitdən alırdılar.
SSRİ hökumət başçıları

SSRİ-nin mövcudluğu dövründə cəmi 12 nəfər hökumət başçısı olmuşdur. Onlardan ikisi vəzifədə olarkən vəfat edib (Vladimir Lenin və İosif Stalin), üçü istefaya göndərilib (Aleksey Kosıgin, Nikolay Tixonov və İvan Silayev). SSRİ hökumət başçısı vəzifəsini icra edən 2 nəfər eyni vaxtda həm də partiya rəhbəri vəzifəsini daşımışdır (Stalin və Nikita Xruşşov). Birinci hökumət başçısı Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının yaradılması müqaviləsindən sonra 1922-ci ildə Lenin olmuşdur. Sonuncu olan İvan Silayev 1991-ci ildə 126 gün kabinetə rəhbərlik edərək bu vəzifəni ən qısa müddət ifa edən şəxs olub. Kosıgin 14 ildən çox bu vəzifəni icra edərək kabinetdə ən uzun vaxt qalan şəxs olub və iki dəfədən çox hökumət formalaşdıran yeganə şəxsdir. 1980-ci ildə istefasından bir az sonra vəfat edib Xalq Komissarları Şurası (Sovnarkom) Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası (RSFSR) tərəfindən 8 noyabr 1917-ci ildə yaradılıb.
SSRİ hökumət başçıları

1924-cü il Konstitusiyasının 38-ci maddəsi ifadə edir ki, sədrin gücü, funksiyaları və vəzifələri şuranın işini və qanunvericiliyi təftiş edən Mərkəzi İdarəetmə Komissiyası tərəfindən verilir. Xalq Komissarları Soveti Sovet İttifaqında məcburi olan qanunları və qərarları çap etdirir. 1946-cı ildə Xalq Komissarları Şurası Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı və Sovet sosialist respublikaları səviyyəsində Nazirlər Şurasına çevrildi.Nikita Xruşşovu Sov. KP MK-nın birinci katibi postundan və SSRİ Nazirlər Sovetinin sədri vəzifələrindən kənarlaşdırmış Sov.İKP MKnın avqust plenumunda (1964-cü il) bir şəxsin eyni vaxtda həm Sov.İKP MK-nın Baş katibi və həm də SSRİ-nin hökumət başçısı vəzifəsini tutması yolverilməz hesab olundu. Kosıgin Nazirlər Şurasının Sədri kimi onun rolunda iqtisadi idarəçilik vəzifəsində idi. Ancaq Kosıginin vəzifəsi 1965-ci ildə iqtisadi reform təklif edəndən sonra zəiflədi.1977-ci il SSRİ Konstitusiyasına görə Nazirlər Sovetinin sədri SSRİ hökumətinin başçısı idi. SSRİ Ali Soveti Rəyasət heyətinin sədri (1977–1985 və 1988–1989-cu illərdə Sov. İKP MK-nın baş katibləri ənənəvi olaraq həm də SSRİ Ali Soveti Rəyasət heyətinin sədri vəzifəsinə seçilərək SSRİ-nin dövlət başçısı olmuşdular) isə tamamilə hökumətin və icraedici hakimiyyətin başçısı idi. 1990-cı ildə prezident hakimiyyətinin qurulmasına qədər hökumət başçılığı Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqında təsir və tanınma baxımından ən yüksək vəzifələrdən biri idi. Hökumət başçısı Ali Sovetə hesabat verməli idi və SSRİ Ali Sovetinin sessiyaları arasında gedən mərhələlərdə Ali Sovetin komissiyası qarşısında hesabat verirdi. Hökumət başçısına Ali Sovetlə və komissiya ilə yarışmayacaq şəkildə SSRİ-in ədalət sisteminə uyğun olaraq idarəçilik işlərini həll etmək tapşırılmışdı.
SSRİ hökumət başçıları

Hökumət başçısına beş illik planlara rəhbərlik edərək və mədəni inkişafı təmin edərək milli iqtisadiyyatı idarə edirdi.Nikolay Rıjkovun yerinə Valentin Pavlov keçdikdən sonra Nazirlər Soveti, Nazirlər Kabineti, SSRİ Nazirlər Sovetinin Sədri isə SSRİ Baş Naziri adlandı. Uğursuz Avqust çevrilişindən sonra kabinet üzvləri çevrilişi dəstəklədi və 1991-ci ildə Nazirlər kabineti SSRİ xalq təsərrüfatını operativ idarəetmə komitəsi ilə əvəz edildi. SSRİ xalq təsərrüfatını operativ idarəetmə komitəsi adı SSRİ Respublikalararası İqtisadi Komitə olaraq dəyişdirildi və daha sonra SSRİ Respublikalararası İqtisadi Komitə (digər adı İqtisadi Cəmiyyət) ilə əvəz olundu. Səlahiyyəti SSRİ hökuməti başçısına geniş səlahiyyətlər verilmişdi, onlar "SSRİ Nazirlər Soveti haqqında" qanunda göstərilmişdi (5 iyul 1978-ci il): SSRİ hökuməti fəaliyyətinə rəhbərlik; SSRİ Ali Sovetinin təsdiqinə verilmək üçün hökumət üzvləri namizədlərinin seçilməsi; SSRİ Ali Sovetinə hökumət üzvlərinin təyin və azad edilməsi üçün təkliflərin irəli sürülməsi; SSRİ-ni beynəlxalq münasibətlərdə təmsil etmə; Dövlət idarəetmə məsələlərində fövqaladə hallarda qərarların qəbul edilməsi. Hökumət başçılarının siyahısı
Dördkünc Mərdəkan qalası

Dördkünc Mərdəkan qəsri və ya Böyük Mərdəkan qəsri — Bakı şəhəri Xəzər rayonunun Mərdəkan qəsəbəsində yerləşən tarix-memarlıq abidəsi. Qəsr, Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən dünya əhəmiyyətli abidə kimi qeydiyyata alınmışdır. 2001-ci ildə Nardaran qəsri digər Xəzəryanı müdafiə qurğuları ilə birlikdə UNESCO-nun Ehtiyat siyahısına daxil edilmişdir.Qala dördkünc formada XII əsrdə III Böyük Mənuçöhrün oğlu I Axsitan tərəfindən tikilmişdir. Qəsrin daxili həyəti 24x20 metr ölçüyə, həyətdə yerləşən qüllə isə 22 metr hündürlüyə malikdir. Qəsrin xarici divarları künclərdən və divar boyunca yerləşdirilmiş yarımdairəvi formaya malik kor qüllələrlə möhkəmləndirilmişdir. Ümumilikdə Dördkünc Mərdəkan qəsrinin donjonu Dairəvi Mərdəkan qəsrinin donjonu ilə müqayisədə daha inkişaf etmiş memarlıq xüsusiyyətlərinə malikdir.