LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Vampir

Düzdür, Guiley də bizim mövcudluğunu təkzib etməyə çalışdığımız "vampir" obrazının reallıqda mövcud olmadığını açıq şəkildə bəyan edir. Məsələn, Fox televiziya kanalında efirə buraxılan, aparıcısı Tim White, dəvət olunan qonaqları isə Rosemary Ellen Guiley ilə yanaşı, Vincent Hillyer, Stephen Martin və Vlad olan yuxarıda da bəhs etdiyimiz televiziya proqramında Guileyin dediklərindən bir məqama nəzər salaq: "Mən real vampirlərin mümkün olma imkanına inanmıram. Mən real vampirlər dedikdə, fiziki baxımdan vampirlərin mövcudluğunu deyil (Guiley, burada insan olsa da, vampirlərə xas edilən əlamətlərə malik olan vampirləri nəzər tutur ki, onların varlığını sübut etmişdir – Yunis Xəlilov), insanlara hücum edən ölü bədəndə olan ruhi varlıqları nəzərdə tuturam". Əlbəttə, Guileyin dedikləri həqiqətən çox düşündürücüdür. Onun fikirləri ilə tanış olduqdan sonra insanın ağlına bu sual gəlir: Görəsən, Guileyin "vampir" adlandırdığı insanlar tanıdıqlarımızın arasında da vardırmı?!
Vampir

Deyilənə görə bu kitabda vampirlərin tarixindən ətraflı şəkildə söhbət açılır. Əfsanəyə görə bu kitab "Nod" deyilən yerdə yazılmışdır. Heç bir vaxt tam şəkildə yayımlanmamışdır. Guya, tam şəklində olan variantı "antediluvain" adlı məzarlıqdadır. Bir versiyaya görə, guya amazon meşələrində qeyb olmuş şəhərin altında, yeraltında olan gizli məzarlarda 13 vampir klanı haqqında 13 daş lövhə üzərində yazılar vardır… Vampirlərlə bağlı bəzi batil inanclar Tarix boyu ayrı-ayrı xalqların mədəniyyətlərində vampirlərlə bağlı çox gülünc və absurd batil inanclar olmuşdur.
Vampir

Bütün bu batil inanclar isə sadəlövh və nadan xalq kütlələrinin qorxu və savadsızlığından irəli gəlmişdir. Bunlardan bir neçəsinə nəzər salaq. Tarixdən məlum olduğu kimi 1718-ci ildə bağlanan Pojarevas sülh müqaviləsindən sonra Serbiya və Valaxiyanın bəzi hissələri Türkiyədən alınıb Avstriyaya verilmişdir. Məhz bu hadisədən sonra Qərbi Avropa xalqlarına məlum oldu ki, həmin ərazilərdə həyat əlamətləri hiss olunan məzarlardan meyitləri çıxarıb onların diri olub-olmamasına əmin olaraq yenidən dəfn etmək, bəzi meyitləri isə basdırıldığı yerdən çıxararaq vampir hesab edib öldürmək kimi qəribə bir adət olmuşdur. Həmin adətin həyata keçirilməsindən bir neçəsinin təsvirini kilsə xadimləri yazıya almışlar ki, bunlar içərisində də ən maraqlısı Uilyam Nyuberskinin və Dom Avqut Kalmetin tərtib etdikləridir.
Vampir

Məlum adətin mövcudluğu artıq 1725–1732-ci illərdə bütün əhaliyə məlum olmuşdur. Orta əsrlər dövründə Avropada bir çox insanın ölümünə səbəb olan "Black Death" ("Qara Ölüm") adlı xəstəliyin guya vampirlərin işi olduğuna inanılırdı. Məlum olduğu kimi bu xəstəlik birə və siçanlardan yayılan bir vəba xəstəliyi olub 1300-cü illərdə Avropa əhalisinin təqribən üçdə birinin ölümünə səbəb olmuşdur. Həmin dövrdə əksəriyyət insan bu xəstəliyi vampirlərin yaydığını zənn edirdi. Bəziləri bir qədər də irəliyə gedərək ölən bir qohumun dirildikdən sonra geri dönüb özünə qurban aparacağını düşünürdü.
Vampir

Digər bir qrup insan isə ölmüş bir düşmənin vampirə çevrilərək geri dönüb kimisə öldürə biləcəyinə inanırdı. Bundan başqa, bəzi yerlərdə (məsələn, Sileziyada, və ya serblərdə) ağacdan hazırlanmış pazın vampirin sinəsindən saplandığı zaman onu öldürə biləcəklərinə inanırdılar. Qərbi Avropanın bəzi xalqlarında vampirlərin məzarlarını müəyyənləşdirməkdən ötrü gülünc və axmaq metodlardan istifadə olunurdu. Məsələn, çılpaq bir bakirə atın üzərinə oturdulurdu. Daha sonra o, məzarın üzərindən keçirdilirdi.
Vampir

Əgər at qəbrin üzərindən keçmək istəməzdisə, bu yerin vampir məzarı olduğu güman edilir və ölü müxtəlif üsullarla "öldürülməsi" üçün məzardan çıxarılırdı. Bəzi yerlərdə ölülər üzləri cənub istiqamətinə baxılacaq şəkildə dəfn olunurdular və taxta pazlarla onların məzarlarının üzəri örtülürdü. Beləliklə, hesab edilirdi ki, əgər meyit vampirə çevrilib məzardan qalxmağa çalışarsa, taxta pazlar ona saplanmış olacaq. Bəzi yerlərdə isə meyitin basdırıldıqdan sonra qəbirdən "çıxmasının" qarşısını almaq üçün onun qolları və ayaqları iplə bağlanır, məzarının üzərinə isə böyük qayalar qoyulurdu. Bəzilərinə görə qara pişik və ya it hər hansı bir meyitin üzərindən tullanardısa, ölü vampirə çevrilə bilərdi.
Vampir

"Vampir"i tutmaq üçün qəbiristanlığa kül səpərək onun ayaq izlərini tapmağa çalışanlar belə olmuşdur. Bəzi yerlərdə isə intihar edənlərin vampirə çevrilməsinə inanılırdı. Məsələn, İngiltərədə intihar edənlərin vampirə çevrilməsinə əngəl olmaq üçün meyit dörd yolun kəsişdiyi yerə (yol xaç işarətini əmələ gətirdiyi və vampirin guya xaçdan qorxduğu üçün) basdırılırdı. Vampir əfsanəsi ilə bağlı bir çox rəvayətlərin olduğu qədim Peruda gənc bir insanın qanının içilərək şeytanın müridlərindən biri olunacağına inanılırdı. Yuxuda vampir görməyin yozumu Yuxuda vampir görməyin bir çox yozumu vardır ki, onlardan bəziləri aşağıdakılardır: Ətrafınızdakı insanlar saflığınızdan sui-istifadə edib etdiyiniz yaxşılıqlar müqabilində sizi istismar edirlər; Hədsiz dərəcədə hersli olmağınız və əsəbi davranışlarınız evliliyinizin pozulmasına səbəb ola bilər; Dostunuz tərəfindən aldadılırsınız; Yaxın bir tanışınız sizin başınızı bəlaya sala bilər; Sizin simpatiya duyduğunuz bir tanıdığınız sizə zərər vərə bilər; Sizin üçün pis və xoşagəlməz olduğunu bildiyiniz bir şeyi yenə də edirsiniz; Bəkarətinizi itirə bilərsiniz; Fiziki və ya zehni baxımdan yorulacaqsınız; Ətrafınızda asılı bir adam olacaq;3Sizi getdikcə zəiflədən biri ilə münasibət içərisindəsiniz və s. Bundan başqa, yuxuda vampir tərəfindən dişlənmək çox ciddi bir uğursuzluğa işarədir.
Vampir

Vampir kimi başqasını dişləmək isə hansısa insana cox ciddi bir zərər vermək kimi yozulur. Türk inancına görə yuxuda qan görmək yuxunu puzur və belə yuxular nə danışılır, nə də ki yozulur. Bəzi başqa xalqların inanışlarına əsasən isə yuxuda qan görmək günahkarlıq hissi və əzab mənasını ifadə edir. Vampirlərin zəiflikləri Tarix boyu nadan insanların sadəlövhcəsinə inandıqları vampirlərin guya ki, zəif nöqtələri aşağıdakılardır: Günəş işığı: Əfsanəyə görə ilk vampir Cainenin Tanrı tərəfindən lənətlənməsindən sonra vampirlər gün işığına çıxa bilməmişdir; Atəş: Guya alov vampirlərin dərisini yandıraraq onları öldürə bilər. Deyilənlərə görə Vampirlər yaşlandıqca onlar gün işığına çıxa bilər, od isə onlara təsir edə bilməzmiş.
Vampir

Xaç: Cəfəng bir versiyaya əsasən vampir xaçın ona zərər biləcəyinə inanarsa, xaçla onu yaralamaq mümkündür; Sarımsaq: Gülünc bir inanca görə vampirlər sarımsaqdan qorxurlar; Ölü qanı: Absurd bir fikrə görə cansız, yəni ölmüş varlıqların qanını içmək vampirlər üçün çox təhlükəlidir; Başlarının kəsilməsi: Guya vampirlərin məhv edilməsinin ən təsirli üsulu onların başlarının kəsilməsidir.Vampirizm əfsanəsinin məşhurlaşma səbəbləri 1734-cü ildə nəşr olunan "Üç ingilis centlmeninin səyahəti" adlı kitabın surətlə yayılmasından sonra vampirizm kabusu dünyada birdən-birə məşhurlaşdı ki, bunun da səbəbləri aşağıdakılardır: Birincisi, vampirizm kabusunun bu əsrarəngiz məşhurluğunun kökü insanların spesifik psixoloji xüsusiyyətləri, onların əfsanələrə və xurafata meyilliliyi, qorxu instinkti və digər amillərin təsiri ilə əlaqədardır. İkincisi, qaniçən xortdan obrazlarına demək olar ki, bütün xalqların şifahi ədəbiyyatında rast gəlindiyindən bu obrazın xofu əksəriyyət insanın beyninə hopmaqda çətinliklərlə üzləşməmişdir. Üçüncüsü, tarixin müxtəlif dövrlərində yaşamış manyak ruhlu və xəstə insanların iyrənc və tükürpədici cinayətlər törətməsi faktları insanların beynində vampirlərin reallıqda mövcudluğuna böyük inam yaratmışdır. Vampirlərə aid edilən əlamətlər Ümumilikdə götürdükdə, vampirlərə aid edilən əlamətləri aşağıdakı kimi fərqləndirmək olar: Vampirlər gün işığından qorxurlar; Vampirlər gecələr məzarlardan çıxır; Vampirlər qurbanlarını dişləyərək boğur, onların qanlarını içir və mikrob yayırlar; Məzardan xortlayan vampir adi meyitə xas olan çürümə əlamətlərinə malik olmur. Onun burnu və qulaqları qopub düşür, saçı və dırnaqları uzanır, soyulmuş dərisinin altından yeni dəri əmələ gəlir.
Vampir

Çürümə prosesinin getməməsinə baxmayaraq, ondan dözülməz qoxu gəlir. Vampir, kök olub dərisinə toxunduqda istilik hiss olunur; Ağızları daima qanlı olur, qanları laxtalanmır. Onları yaraladıqda normal insanlarda olduğu kimi qan tökülür. Bu zaman onlar dəhşətli dərəcədə inildəyir və vahiməli şəkildə qışqırırlar; Erkək vampirlərdə bəzən ereksiya baş verir və s. Vampirizmi puç edən məntiqi və elmi dəlillər İndi isə, uzun zamanlardan bəri insan oğlunun beynində kök salmış vampirizm kabusunun boş xəyaldan başqa, heç bir elmi əsasa söykənmədiyini tibbi və digər dəlillərlə sübuta yetirməyə çalışaq. Qəbirdə normal çürümə necə baş verdiyinə nəzər salsaq, vampirlərə aid edilən yuxarıdakı əlamətlərdən əksəriyyətinin səbəbini aydınlaşdırmaq olar.
Vampir

Məsələn, məlum olduğu kimi normal çürümə prosesi müddətində dəri yaşılı rəng çaları alır, sifət şişir, mədə qazlarla dolaraq qarın nahiyyəsini doldurur (sanki meyit "kökəlir"), sağ vaxtı göy rəngdə olan venalar qəhvəyiləşir, dəridə vaxtaşırı partlayan suluğabənzər şişlər yaranır, məhz bu partlamalar nəticəsində bədənin dərialtı nahiyyələri görünməyə başlayır, ağız-burun nahiyyəsi qırmızımtıl maye ilə dolur və s. ilaxır. Göründüyü kimi guya vampirlərin qəbirdən çıxması zamanı onlarda müşahidə olunan "əlamətlər" meyitin normal çürümə prosesi zamanı əmələ gələn əlamətlərin demək olar ki, eynidir. Müqayisə edək: "Vampirin ağzının qanlı olması" – Meyitin ağız-burun boşluğunun qırmızımtıl maye ilə dolması: Məlum olduğu kimi çürümə prosesi zamanı əmələ gəlmiş çirkli-qanlı çürümə mayesi meyitin üzv və toxumalarına hopur və onun təbii dəliklərindən, xüsusilə də ağız-burun dəliklərindən xaric olur. Bundan başqa, boyun və udlaq həlqəsinin yumşaq toxumalarına toplanmış çürümə qazları dili ağız boşluğundan bayıra itələyir və dil diş xəttindən irəli çıxmış vəziyyətdə olur. Qarın boşluğunda çürümə qazlarının təzyiqi bəzən iki atmosferə çatır.
Vampir

Qazların təzyiqindən mədə möhtəviyyatı yemək borusundan ağız boşluğuna keçə bilər ki, bununla da ölümdən sonra "qusma" adlanan hal yaranır. "Vampirin kökəlməsi" – Meyitin dərisinin şişməsi: Çürümə qazları bütün toxumalar arasına, boşluqlara yığaraq və onu şişirdərək meyit emfizemasını əmələ gətirir. Xüsusilə, üz, dodaqlar, süd vəziləri, qarın, xayalıq və ətraflar daha da şişkin olurlar. Çürümə qazları təbii dəliklərdən xaric olduğu üçün artıq ölümdən 1 gün sonra meyitdən çürümə iyi gələ bilər. Meyitin bədəni qeyr-adi böyük ölçülərdə olur.
Vampir

Dəri altında krepitasiya – dərialtı toxumada qazın olması – əlaməti (meyit emfizeması) müşahidə olunur. "Vampirin burun və qulaqlarının qopub düşməsi" – meyitin çürüyən əzalarının bir-birindən ayrılaraq parçalanması: Basdırıldığı şəraitdən asılı olaraq (torpağın xarakterindən, çirklənməsindən və s.) təxminən 2 ildən sonra meyitin üzv və toxumaları çirkli-boz, bircinsli, dağılan kütləyə çevrilir və sümükləri çılpaqlaşır. Skelet sümükləri qeyri-müəyyən uzun bir müddətdə qala bilərlər. "Dözülməz qoxu" – meyit iyi: Çürümə prosesi zamanı həm aerob, həm də anaerob mikroorqanizmlər iştirak edirlər. Ən intensiv proses aerobların təsiri altında gedir.
Vampir

Anaerob çürümə daha ləng gedir və bu zaman orqanizmdən çox üfunətli iy verən maddələr ifraz olunur. Müqayisələrin sayının artırmaq da olar. Yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi meyitin şişməsi onun daxilində yaranan qazlarla, xüsusən də metan qazının təsiri ilə bağlıdır. Tibbi nöqteyi-nəzərdən həmin qazların daxildə toplanması bəzən meyitin öz həcmindən hətta iki dəfə artıq böyüməsinə, başqa sözlə şişməsinə səbəb ola bilər. Bundan başqa, çürümə prosesi zamanı gedən kimyəvi reaksiyaların çox hissəsi eksotermiktir, yəni istilik ayrılması ilə müşahidə olunur.
Vampir

Meyitdəki bu istilik isə vampirlərin dərisinin isti olması haqqında şayiələrin meydana çıxmasına gətirib çıxarmışdır. Meyitin xayalığının şişməsi və daxili sıxılma nəticəsində cinsiyyət vəzilərinin boşalması isə guya "erkək vampirlərdə ereksiya baş verir" haqda gülünc bir fikirin ortaya çıxmasına səbəb olmuşdur. Hətta bəziləri bir qədər də irəliyə gedərək vampirlərin qorxunc səs çıxarmasından danışırlar. Onlar anlamırlar ki, bu, meyitin qazla dolan mədə-bağırsağının partlaması nəticəsində yaranan gurultulu səslər və ya həmin qazların ağızdan xaric olması zamanı onların səs telləri ilə təmasa girərək yaratdıqları xırıltılardır. Vampirlərin bədənində laxtalanmamış qanın olması da əslində bütün meyitlərə xas olan tipik əlamətdir.
Vampir

Belə ki, ölmə anından başlayaraq damarlardakı qan laxtalanmağa doğru istiqamət götürür. Lakin bu zaman qanın çox olduğu ürək (aorta) və dalaqda onun müəyyən hissəsi bir müddət laxtalanmamış qalır. Vampir olduğu hesab edilən meyitin "öldürülməsi" məqsədilə ona zərbələr endirilməsi həmin laxtalanmamış qanın üzə çıxmasına səbəb olur ki, bu da yuxarıdakı gülünc "əlamətin" fərqləndirilməsinə insanlarda inam formalaşdırmışdır. Vampirin dişləri, dırnaqları və saçının guya ki, uzun olması haqda olan fikirlər meyitin diş əti və dərisinin çəkilməsi faktı ilə bağlıdır. Bu zaman diş, dırnaq və tüklərin örtülü hissəsi bir qədər seyrəlir və açılır ki, bu da ilk baxışda onların uzun olması təəssüratını oyadır.
Vampir

Bundan başqa, təzəcə ölmüş insanın dırnaqları və saçının qəbirdə bir müddət inkişaf etməsi də tibbi nöqteyi-nəzərdən sübut olunmuşdur. Dəridə yaranan suluğabənzər şişlərin partlaması zamanı üstü açılan hissələrin normal dərinin rənginə oxşaması isə guya vampirin dərisi altından yeni dərinin əmələ gəlməsi barədə absurd fikirlərin yaranmasına səbəb olmuşdur. Vampirizm əfsanəsinin meydana çıxma səbəblərindən biri də sağ adamların (katalepsiya xəstəliyinə düçar olanların, klinik ölüm, eləcə də "minimal ölüm" vəziyyətinə düşənlərin və s.) diri dəfn olunması, eləcə də porfiriya xəstəliyidir. Katalepsiya xəstəliyinə tutulmuş şəxs qıcolma zamanı özündən asılı olmayaraq hərəkət etmə qabiliyyətini tam itirərək bir dəfə aldığı bədən duruşu vəziyyətini dəyişdirə bilmir. Xəstə sanki "donur".
Vampir

Maraqlısı isə odur ki, belə xəstələr normal insanlar üçün rahat olmayan duruş vəziyyətlərində saatlarla dayana bilirlər. Qıcolma zamanı belə xəstələr görmə, eşitmə və hissetmə duyğularını itirməsələr də, fiziki baxımdan hərəkət edə bilmədikləri üçün kömək istəyə bilmirlər. Təəssüflər olsun ki, orta əsrlər dövründə xalq kütləsi bu xəstəlikdən xəbərsiz olmuş, həmin xəstəlik diri insanların ölmədən əvvəl kəfənə bürünməsinə, son nəticədə isə qəbirdə dirildiyi zənn edilən bu insanların məzardan çıxarılaraq "vampir" damğası vurulub öldürülmələrinə səbəb olmuşdur. Onu da qeyd edək ki, tibbi ədəbiyyatda ölmə zamanı ürəyin dayanmasından sonra qısa müddətli "kataleptik əzələ qacıması" deyilən meyit qacımasından da bəhs olunmuşdur. Bu qacıma zamanı bədənin həyati duruş vəziyyəti olduğu kimi saxlanılır.
Vampir

Belə qacıma isə o vaxt baş verir ki, ölümdən əvvəl güclü qıcolmalar olsun və ATF ehtiyatı ölümün baş verməsinə qədər tükənmiş olsun. Məsələn, tetanusdan ölümdə, qıcolma verən zəhərlərlə zəhərlənmələrdə olduğu kimi və s. Belə hadisələr zamanı əzələlərin həyati kontrakturaları birbaşa qacımaya keçir. Kataleptik əzələ qacıması uzunsov beynin, xüsusilə odlu silah zədələnmələrində dağılması nəticəsində də əmələ gələ bilər. Klinik ölümə gəldikdə isə, bu, ölümlə həyat arasında özünəməxsus keçid vəziyyətidir. Klinik ölüm mərkəzi sinir sisteminin uzunsov beyinlə birlikdə fəaliyyətlərinin daha dərin itirilməsi, nəticədə qan dövranı və tənəffüz sisteminin dayanması ilə xarakterizə olunur.
Vampir

Yalnız həyatın xarici əlamətlərinin yoxluğu vəziyyətində orqanizmin toxumalarında minimal səviyyədə mübadilə prosesləri (qlikoliz) saxlanılır. Bu dövr tibbi müdaxilə yolu ilə geriyə dönən dövr ola bilər. Klinik ölüm dövrünün ömrü normotermiya şəraitində 8 dəqiqəyə yaxındır və bu müddət mərkəzi sinir sisteminin filogenetik baxımdan ən son törəməsi olan baş beyin qabığının yaşaya bilmək qabiliyyəti müddəti ilə təyin edilir (bax: Musayev Ş.M. Musayev. Məhkəmə təbabəti.
Vampir

Ali məktəblər üçün dərslik. "Elm" nəşriyyatı, Bakı, 2002, səh. 68). Mübadilənin qlikolitik tipindən istifadə etməklə, ən uzun müddətdə yaşama qabiliyyətini saxlayan qabıqaltı mərkəzlər və onurğa beynidir. Hipotermiyada bu müddətlər əhəmiyyətli dərəcədə artır (30 dəqiqəyədək və bundan çox).
Vampir

Adi şəraitdə klinik ölüm bioloji ölüm dövrü ilə əvəz olunur. Bioloji ölüm əvvəlcə mərkəzi sinir sistemində, sonra isə orqanizmin digər toxumalarında gedən bərpaolunmaz dəyişiklərin baş verməsi ilə xarakterizə olunur (Klinik ölüm haqda daha ətraflı məlumat üçün bax: Raymond Moudi. Ölümdən sonrakı həyat. Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı, Bakı, 1994). Təbabətdə "minimal ölüm" adlanan termin də vardır.
Vampir

"Minimal ölüm" zamanı orqanizmin həyat fəaliyyəti o dərəcədə zəifləyir ki, ölümün baş verməsi haqqında real təsəvvür yaranır (məsələn, dərin və uzun müddətli bayılma, letargik vəziyyət və s.). Bu zaman ürək və tənəffüz fəaliyyətinin xarici təzahür əlamətləri adi diaqnostik üsullarla təyin olunmaya bilər və ölümün səhv olaraq konstatasiyasına səbəb ola bilər. Müasir dövrdə belə səhvlərə yol verilməməsi və aradan qaldırılması məqsədilə xəstəxana şəraitində ölmüş şəxslərin meyiti meyitxanaya ən azı iki saatdan sonra, başqa sözlə, ölümün həqiqi əlamətləri özünü büruzə verdikdən sonra (ilkin meyit dəyişikliklərindən sonra) göndərilir. Statistik rəqəmlərə görə təkcə keçən əsrdə dünyada insanların sağ ikən basdırılma hallarının sayının 50-yə çatdığı illər olmuşdur. Belə hallarda isə qəbirdə həyat əlamətləri müşahidə olunmuş, "meyit" dəfn olunduğu yerdən çıxarılmış və o, vampir hesab edilərək öldürülmüşdür.
Vampir

Porfiriya xəstəliyinə gəlincə, Kaliforniya Dövlət Universitetinin tədqiqatçılarından kimya professoru Wayne Tikkanenin araşdırmalarına görə vampirizm əfsanəsinin meydana çıxma səbəblərindən biri məhz bu xəstəlikdir. Porfiriya xəstəliyi dəri xəstəliyidir. Onun ağır formasını yaşayan insanların qanında dəhşətli genetik pozuntular törəyir, toxumalarda isə piqment mübadiləsi dağınıq xarakter alır. Bu xəstəliyə tutulan şəxslərdə günəşin ultra-bənövşəyi şüaları orqanizmdəki hemoqlobin maddəsinin qeyri-zülalı hissəsini (hemi) zəhərli maddəyə çevirir ki, nəticədə dərialtı toxumanın yeyilib dağılması halı müşahidə olunur. Bu zaman xəstənin dərisi qəhvəyi rəngə çalır, zəifləyir, günəş şüasının azca təsirindən çatlayır, çürüyür və iyrənc qoxu saçır.
Vampir

Prosesin davam etməsi son nəticədə sümüklərin deformasiyasına – ətrafların, eləcə də barmaqların eybəcər formada əyilməsinə gətirib çıxarır. Dözülməz ağrılar xəstəni günəş şüasından gizlənməyə məcbur edir. Gündüz vaxtı onları görmək mümkün olmur. Məlumatlara əsasən belə xəstələr gecə düşdükdən sonra çiy ət və qan ovuna çıxırlar. Çünki onlar qan içərkən ağrını unudur, pozulmuş maddələr mübadiləsi müəyyən qədər bərpa olunduqdan sonra bir müddət sakitləşir, sonra ağrılar yenidən baş qaldırır.
Vampir

Bu məsələ ilə bağlı Wayne Tikkanen deyir: "Hekayələrdə vampirlərin nə üçün gecələr bayıra çıxıb qan içdiklərinin cavabı məhz budur". Davamlı ağrıların şiddətlənməsi nəticəsində qaniçənlər hətta özlərindən fiziki cəhətdən güclü adamları belə ovlaya bilirlər. Bu cür xəstələri yalnız yarımcan vəziyyətə salmaqla və ya öldürməklə susdurmaq olur. Wayne Tikkanen bu xəstəliyin əlamətlərini belə ümumiləşdirir: "Xəstədə anormal qıllanma müşahidə olunur. Dodaqlar quruyub çəkildiyi üçün dişlər ortaya çıxır.
Vampir

Xəstə çox əzab çəkir. Axırda özündən çıxır". İspaniyalı nevropotoloq Viqo Xuan Qomes Alonso vampirizmi izah edən orijinal və son dərəcə maraqlı bir nəzəriyyə irəli sürmüşdür. Belə ki, o, vampirizmin təsvir olunan əlamətlərinin, xüsusən də aqressivlik və yüksək cinsi meyilliliyin quduzluq xəstəliyi ilə eyni olması qənaətinə gəlmişdir. Viqo Xuan Qomes Alonsonun fikrincə, quduzluq xəstəliyinə tutulanların təxminən dörddə biri digər insanları dişləyirlər ki, bu da xəstəliyin yayılmasına səbəb olur.
Vampir

Quduzluq xəstəliyinə tutulanlar arasında qadınlar azlıq təşkil edir, daha dəqiq desək, hər yeddi xəstədən biri qadın olur. Analoji halı vampirlərə də aid etmək olar. Belə ki, onların da arasında qadınların az olması haqda fikirlər səsləndirilir. Bundan əlavə, Viqo Xuan Qomes Alonso tədqiqatlar apararaq müəyyən etmişdir ki, tarixdə vampirizm kabusunun daha qabarıq şəkildə baş qaldırdığı dövrlərlə quduzluq epidemiyasının yayılması üst-üstə düşür. Bunun ən bariz nümunəsi kimi isə o, 1721–1723-cü illər ərzində Macarıstanda itlər, canavarlar və başqa heyvanlar arasında geniş yayılmış quduzluq epidemiyasını misal gətirir.
Vampir

Təqribən elə həmin illərdə məlum ərazilərdə tez-tez vampirlərin peyda olması barədə əfsanələr yaranmışdır. Quduzluq xəstəliyinə tutulmuş insanların sifət və boyun əzələlərinin kəskin qıcolmaları onların sifətini qudurmuş itin sifət nahiyyəsinə bənzədir. Belə xəstələr sudan qorxur, işığa və iylərə, xüsusilə də sarımsaq iyinə qarşı kəskin reaksiya göstərirlər, onlar güzgüyə baxdıqda dəhşətli dərəcədə qorxurlar. Çənə əzələlərinin , səs tellərinin iflic olması onların insana xas olmayan xırıltılı səslər çıxarmasına, dişlərini it kimi qıcamasına gətirib çıxarır, ağızlarının ətrafı köpüklənir. Psixiatriyanın atası Carl Gustav Jung "vampirizm" əfsanəsinin meydana çıxmasını psixoloji səbəblərlə əlaqələndirərək izah etməyə çalışmışdır.
Vampir

O, vampir qorxusunun insanın şüuraltında yarandığını bildirərək bu vahimənin kökünün nədən qaynaqlandığını elmi şəkildə şərh etmişdir. Bundan başqa, Bonn universitetinin alman tarixçisi Peter Kreuter də vampirlərin mövcud olub-olmamasına dair apardığı geniş tədqiqatlarından sonra belə bir varlığın yalnız cahil insanların fantaziya məhsulu olması qənaətinə gəlmişdir. Bizim fikrimizcə, vampirizm əfsanəsinin meydana çıxmasına bir sıra psixi xəstəliklər də səbəb olmuşdur. Məqalənin müəllifi (Yunis Xəlilov – hüquqşünas, jurnalist) bu fikrə "Psixiatriya" (N.V. İsmayılov.
Vampir

"Maarif" nəşriyyatı, Bakı, 1992) dərsliyini oxuduqdan sonra gəlmişdir. Belə ki, həmin dərslikdə bəhs olunan bəzi psixi xəstəliklərin əlamətləri vampirlərə aid edilən əlamətlərlə, demək olar ki, eynidir. Mətləbdən çox uzaqlaşmamaq və məqalənin həcmi imkan vermədiyi üçün mən, vampirlərə aid edilən əlamətlərlə bəzi psixi xəstəliklərin əlamətlərinin eyniliyinə dair şəxsən öz araşdırmalarım və gəldiyim nəticələr haqda təəssüf ki, geniş məlumat verə bilməyəcəyəm. Ümid edirəm ki, yaxın gələcəkdə bu mövzuya yenidən qayıdacaq və vampirizmlə bağlı bir qədər də geniş və iri həcmli üçüncü məqaləmi (bəlkə də, bir kitab) yazaraq vampirizm əfsanəsinin boş fərziyyədən başqa bir şey olmadığını tutarlı faktlar və təkzibolunmaz sübutlarla bir daha müfəssəl şəkildə izah edəcəyəm. Ayrı-ayrı xalqlarda əfsanələrində vampir obrazlarının meydana gəlməsi isə yuxarıda sadaladığımız səbəblərlə yanaşı, həmin xalqların spesifik xüsusiyyətləri, adət-ənənələri, eləcə də onların yaşam tərzləri ilə bağlı olmuşdur.
Vampir

Məsələn, Malayziya əfsanələrindəki "penangalen" haqqındakı əfsanənin isə yaranma səbəbini təxmin etmək olar. Belə ki, Malayziyada kütləvi şəkildə natəmiz şəraitdə yaşayanlar arasında, xüsusən də təmiz olmayan həyat sürən uşaqlarda böyük parazit qurdu yaranırdı. Bu mikrobun həcmi az qala uşaq başı boyda olub əsasən iribuynuzlu mal-qarada müşahidə olunurdu. Hazırda insanlar arasında bu qurda nadir hallarda rast gəlinir və müasir tibbi nailiyyətlər nəticəsində onu asanlıqla məhv etmək mümkündür. Vampirlərə aid edilən, əslində isə yuxarıda təbii səbəblərini izah etməyə çalışdığımız bir çox əlamətlər Qədim Misirdə meyiti mumiyalayanlara məlum idi.
Vampir

Onlar meyitdə yaranacaq həmin əlamətlərin qarşısını almaq üçün tədbirlər görməyə çalışırdılar. Beləliklə, böyük ehtimal ki, yuxarıda sadaladığımız təbii səbəblər və xəstəliklər kompleks şəkildə və ya müxtəlif dövrlərdə onlardan biri və ya bir neçəsi vampirizm əfsanəsinin meydana çıxmasına səbəb olmuş, "vampir" adlı qorxunc varlıqların mövcudluğuna sadəlövh insanlarda əsassız inam yaratmışdır. Sonda dünyanı gəzərək vampirizm əfsanəsini araşdıran və müxtəlif ölkələrdə bir çox insanlarla görüşüb vampirlərlə bağlı akademik tədqiqatlarını əks etdirən kitab yazan dünyanın tanınmış vampir araşdırıcısı Rosemary Ellen Guileyin vampirizmlə əlaqədar gəldiyi nəticəni diqqətinizə çatdırıram: "Əslində hamısı cəfəngdir. Vampir anlayışı insandan insana dəyişsə də, ümumilikdə film və kitablardan təsirlənir. Ortada həmişə ölümsüz, fiziki və cinsi baxımdan çox güclü, süni, gecələri yaşayan və fövqəltəbii gücə malik bir varlığın olmasından söhbət gedir.
Vampir

Bu absurd inanca görə bir vampir pisliklə doludur. Çünki yaşayan insanların qanlarını əmərək həyatını davam etdirir. Son nəticədə bütün bunlar vampir folklorundan qaynaqlanır və həqiqətdən uzaqdır". Bədii ədəbiyyatda və kino-filmlərdə Dünya ictimaiyyətinə bədii ədəbiyyatdan və kino-filmlərdən bir sıra məşhur vampirlərin adı məlumdur. Məsələn, Dr. John Polidorinin "Vampyre" əsərindəki (1819) günahkar vampir Lord Ruthven (bəzi mənbələrə görə adı çəkilən əsər məşhur ingilis şairi Lord Byron tərəfindən yazılıb), İrlandiyalı yazıçı Joseph Sheridan Le Fanunun "Carmilla" əsərindəki (1872) lezbiyan dişi vampir, digər İrlandiyalı yazıçı Bram Stoukerin "Drakula" romanındakı (1897) Drakula, "Queen of the Damned" filmindəki əsmər rəngli Atasha, 1931-ci ildə vampirlər haqqında çəkilmiş qorxu filmindəki Bela Luqoşinin canlandırdığı vampir obrazı və s. Elə məhz Bela Luqoşinin canlandırdığı qara saçlı, solğun bənizli, yırtıcı dişləri və uzun iti caynaqları olan, qərb və şərqin qarışıq aksenti ilə danışan insandan çevrilmə varlıq "vampir" adlı utopik varlığın beyinlərdə həkk olunan obrazı oldu.
Vampir

Onu da qeyd edək ki, kino-film tarixində vampirlər haqqında ilk film 1922-ci ildə alman rejissoru Murnau tərəfindən çəkilmişdir. 1930-cu illərdə isə Hollywoodun film mövzuları içərisində ən diqqət mərkəzində olanı məhz vampirlərlə bağlı olan mövzular idi. Kino-filmlərin ən tanınmış vampir oyunçusu isə Christopher Lee idi. Sonralar vampirlər haqqında çəkilən ən məşhur kino-filmlərdən bəziləri aşağıdakılardır: Qorxusuz vampir qatilləri (1967) Aclıq (film, 1983) İtmiş uşaqlar (1987) Vampirlər (film, 1998) Başqa dünya (film, 2003) Vampirlərin şəfəqi (film, 2006) Qan ovçusu (2007) Ən qorxulu 10 vampir kino-filmi Ümumilikdə götürdükdə, ən qorxulu 10 vampir kino-filmini aşağıdakı kimi sıralamaq olar: A) Klassik sıralama üzrə: Nosferatu (1920); Dracula (1931); Horror of Dracula (1958); Nosferatu (1979); Near Dark (1987); The Hunger (1983); Fright Night (1985); Salem's Lot (1979); The Lost Boys (1987); The Fearless Vampire Killers (1967).B) Müasir dövrdə çəkilən vampir filmlərinin sıralaması üzrə: Bram Stoker’s Dracula (1992); Interview with the Vampire (1994); Underworld, series (2003 – 2006); From Dusk Till Dawn, series (1996 – 2000); Blade Trilogy (1998 – 2004); Van Helsing (2004); John Carpenter’s Vampires (1998); Shadow of the Vampire (2000); The Night Flier (1997); Queen of the Damned (2002). Türk Söylence Sözlüğü, Deniz Karakurt Arxivləşdirilib 2012-01-17 at the Wayback Machine PDF İlber Ortaylı, İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı, 25. Baskı, Sayfa 38 (türk.) Həmçinin bax
Azərbaycanda elektrik stansiyaların siyahısı

Azərbaycanda elektrik stansiyaların siyahısı. Su elektrik stansiyaları Kiçik Su Elektrik Stansiyaları Günəş Elektrik Stansiyaları İstilik Elektrik Stansiyaları İşğal altında olan ərazilərdəki stansiyalar Azərbaycanın işğal altında olan Tərtər rayonu ərazisində Tərtər çayının üzərində tikilmiş Sərsəng su elektrik stansiyası 1977-ci ildə istismara verilib. Sərsəng su qovşağının qurğularına torpaq bənd, tikinti tuneli, qəza suburaxıcısı, suqəbuledici, derivasiya (qolayrıcı) tuneli, SES-in binası və suvarma siyirtmələrinin binası daxildir. Stansiyada iki ədəd RO115/697-V120 tipli radial-oxlu (Frensis sistemli) su turbini qoyulub. Onların hər birinin gücü 25 MVt və fırlanma sürəti 375 dövr/dəq-dir. Bu turbinlərin hesabat basqısı 87,5 m, su sərfi isə 33,25 m3/ san-dir. Coğrafi mövqeyi
Gəncə qalasının işğalı

Gəncə xanlığı Kür çayının sağ sahilində Alazan çayının mənsəbinə qədər yerləşirdi. Xanlıq şərq və cənub-şərqdə Qarabağ xanlığı ilə, cənubda İrəvan xanlığı ilə həmsərhəd idi. Qərbdə Zəyəm çayı xanlığın ərazisini Şəmşədil sultanlığından və şimalda Kür çayı xanlığın ərazisini Gürcüstandan ayırırdı. Gəncə 8 metr hündürlüyündəki iki divarı və 6 bürcü olan güclü qala idi. 2 dekabr 1803-cü ildən blokadada olan Gəncə qalası Nikolay Dubrovinə görə bütün Azərbaycanda ən yaxşı hesab edilirdi. Bu zaman şəhər onun Gürcüstan kraliçası Böyük Tamaranın dövründən bəri Gürcüstana aid olması və Gürcüstan hökmdarlarının zəifliyinə görə bu yerlə əlaqəsini kəsdiyini bəhanə edən general-leytenant Sisianovun rəhbərliyi altındakı rus ordusunun hücumlarına məruz qalırdı. Sisianova görə "Gəncə qalasının yerli mövqeyi bütün Azərbaycan üzərində hökmran" idi. Məhz buna görə də "bu istila Rusiya üçün birinci dərəcəli əhəmiyyətə malik" idi.Sisianov Qacarlar nəslindən olan V Gəncə xanı Cavad xandan təslim olmağı tələb edəndə Cavad xan imtina etdi və Tamaradan bəri Gəncənin Gürcüstana aid olmasını rədd etdi. Gəncəyə yaxınlaşarkən Cavad xan onlarla savaşdı və məğlub oldu.
Gəncə qalasının işğalı

Ancaq 3 yanvar 1804-cü ildə sübhçağı iki dəstəyə bölünmüş Sisianovun ordusu Gəncə üzərinə yürüş etdi. Qanlı həmlə zamanı Cavad xan ortancıl oğlu Hüseynqulu xanla birlikdə öldürüldü.Gəncənin alınması bu ərazidən hücumlara məruz qalan Gürcüstanın şərq sərhədlərinin təhlükəsizliyini təmin etdi. Digər tərəfdən Qacarlar sülaləsinin hökmranlıq etdiyi İranın himayəsində olan Gəncənin işğalı İranda mənfi qarşılandı və faktiki olaraq Birinci Rusiya-İran müharibəsinin başlanmasına səbəb oldu. 1801-ci ilin əvvəllərində I Pavel Şərqi Gürcüstanın xüsusi hüquqlar üçün Rusiyaya birləşdirilməsi haqqında manifesto imzaladı. I Aleksandr atasının qərarını təsdiqlədi və 12 sentyabr 1801-ci ildə Gürcüstan xalqına ünvanlanan Kartli-Kaxetiya çarlığının ləğv edilməsi və Şərqi Gürcüstanın Rusiyaya birləşdirilməsi haqqında manifesto imzaladı. Baqrationilər sülaləsi hakimiyyətdən kənarlaşdırıldı və Tiflisdə rus əsgərlərindən və mülki şəxslərdən ibarət Ali Hökumət yaradıldı.
Gəncə qalasının işğalı

1802-ci ildə general Pavel Sisianov Gürcüstanın baş hakimi vəzifəsinə gətirildi.Gəncə xanlığı Rusiya imperiyasına ən yaxın və ən güclü idi. Gəncə alınmaz hesab edilirdi və Gəncə xanı Cavad xan qoçaqlığı ilə məşhur idi. Tarixçi Nikolay Dubrovinə görə şəhər qalası "bütün Adərbicanda ən yaxşı" hesab edilirdi. Gəncə qalası 1588-ci ildə Səfəvi-Osmanlı müharibəsi zamanı şəhər Osmanlı sərkərdəsi Fərhad paşa tərəfindən alındıqda tikilmişdi. Bu qalanın 6 bürc və 2 qapısı (Tiflis qapısı və Qarabağ qapısı) var idi. Qala 8 metr hündürlüyündəki iki divarla əhatə olunmuşdu. Gəncənin süqutu bütün Qafqazda böyük təsirə səbəb olacaqdı. Buna görə də Sisianov, Mixail Vladıkinanın deyişi ilə, "bu güclü və hiyləgər qonşudan" başlamağa qərar verdi. Sisianov yazırdı ki, "Gəncə qalasının yerli mövqeyi bütün Adərbican üzərində hökmrandır."
Gəncə qalasının işğalı

Dubrovin qeyd edirdi: Sisianovun həqiqi mülki müşavirinin 17 dekabr 1802-ci il tarixli məruzəsi Cavad xanla müharibəyə girmək üçün səbəblər siyahısına oxşayır: Gürcüstandan olan insanların tovlanıb aparılması, Rusiyanın düşmənlərilə əlaqə, qiyamçı şahzadə Aleksandra maliyyə dəstəyi, Şörəyel əyalətinə iddia, rus təbəələrini oğurlayanlara imkan verilməsi. Əlavə olaraq Cavad xan ərazisindən duzlu balıqla karvanların keçməsi üçün ağılagəlməz dərəcədə böyük miqdarda vergi tələb edirdi və Rusiya təmsilçilərinin mesajlarına "ədəbsizcəsinə" cavab verirdi. Hələ 1803-cü ilin fevralında Sisianov eşitdi ki, Cavad xan onun dostcasına məktublarına və hətta rus vətəndaşlığını götürmək barədə arzusunu bəyan etməsinə baxmayaraq müharibəyə hazırlaşır, əsgərlər və azuqə toplayır və Qarabağ xanlığının III xanı İbrahimxəlil xanla ittifaq qurur. O, İran şahının himayəsi altında antirus ittifaqının qurulmasından kənarda qalmayıb.1803-cü il kampaniyası üçün Sisianovun planı belə idi: Gəncə və İrəvan istiqamətində "kəşfiyyat" aparmaq və özünü hakimi saydığı Bakını ələ keçirmək. Sisianov belə yazırdı: Buna əsasən baş komandir əlavə yardım göndərilməsini istədi. Sisianovun Gəncə və İrəvanın işğalını tamamlanmış məsələ kimi qeyd etməsi diqqətəlayiqdir.General Qulyakovun 1803-cü ilin martında Car-Balakən camaatına qarşı uğurlu hərəkatı İrəvan xanının Sisianovun tələbləri ilə razılaşmasına səbəb oldu və Bakı xanının təbəəliyə keçmək üçün danışıqlara başlaması Sisianovun bütün qüvvələri Gəncə istiqamətində hərəkət etdirməsi üçün şərait yaratdı.
Gəncə qalasının işğalı

Yürüşə hazırlıq Gəncəyə yürüşə hazırlanarkən Sisianov Narva draqun və 9-cu Yeger polklarına Qafqaz xətti ilə Gürcüstana hərəkət etməyi tapşırdı: 1803-cü ilin mayında bu ordular Gürcüstana daxil oldular draqunlar Zaqoreçidə, Martkobidə, Xoştidə, Paterzeulidə və Makovidə, yegerlərin bir batalyonu Qoridə, digəri Suramidə və iki bölük Duşetidə və ikisi Tsxinvalidə. yerləşdilər. Gəncəyə dəstə ilə getmək üçün Demurtçasal, Borçalı və Qazaxdan 100 atlı tatar (azərbaycanlı) hazırlanması əmr edildi. Onların 6 həftəlik azuqəsi olmalı idi. Ancaq müxtəlif səbəblərə görə Sisianov imperiyanın sərhədlərini dərhal keçə bilmədi. Birincisi, əsgər sayı az idi. İkincisi, generalın hələ də Cənubi Qafqaz hakimlərini diplomatik yollarla Rusiya təbəəliyini qəbul etməyə razı salmağa ümidi var. Üçüncüsü, Gürcüstandakı yerli vəziyyət idarəçilik baxımından ərazinin qaydaya salınması və əleyhdarların yatırılmasını tələb edirdi.
Gəncə qalasının işğalı

Bundan əlavə, Sisianova yüksək yerlərdən gələn təlimatlarla "təzyiq edilirdi" ki, əgər qonşularla diplomatik və xüsusilə hərbi maneə təhlükəsi yoxdursa, hər cür ərazi genişləndirilməsi olar.Gəncəyə hərəkət etməzdən əvvəl knyaz Sisianov bir müddət Kartalinidə ortaya çıxan ləzgilərə görə ləngidi. Ləzgilərə qarşı hərbi əməliyyat nəticələri kiçik olsa da, Sisianovun Gəncəni almaq planını dayandırdı. Baş komandir dağıstanlıların Gürcüstana girməsindən qorxduğu üçün hücum əməliyyatını dayandırmağa və müdafiə taktikasına keçməyə məcbur oldu. Dağıstanlıların Gürcüstana girməsi rusların hücum dəstəsində olan bir neçə batalyonun geri çəkilməsi ilə baş verə bilərdi. Car-Balakən ləzgiləri ilə sülh danışıqları gözləniləndən daha çox zəhmət tələb etdi.Sisianovun müdafiə taktikası hücum əməliyyatının gecikməsinə səbəb oldu. Bu zaman Cavad xan öz qüvvələrini və ehtiyatlarını ruslarla qarşılaşma üçün hazırlayırdı.
Gəncə qalasının işğalı

Cavad xan Fətəli şah Qacara məktub yazaraq Gəncəyə hərəkət edən rus qoşunlarına qarşı kömək istədi. Fətəli şah cavab yazdı ki, indi Xorasana gedir, qayıdanda ona kömək göndərəcək. Onun tək köməyi Qazax ağalarına göndərilən fərman idi. Bu fərmanla o, Qazax ağalarını Gəncə xanına tabe olmağa, silahlanmağa və hərəkət etməyə inandırmaq istəyirdi.Bu zaman Sisianov Gəncəyə getmək üçün Gürcüstana iki polk daha gəlməsini gözləyirdi: Sevastopol muşketyor və 15-ci yeger. 11 noyabrda Sevastopol polku gəldi və Tiflisin 10 verstliyində (10.6 km), Qartiskaro mərzində yerləşdi. 12 noyabrda 15-ci yeger polku hələ Tiflisin 70 verstliyində (74.6 km) idi.
Gəncə qalasının işğalı

Bu polklar ilin yağışlı vaxtında dağlar boyunca hərəkət etməkdən yorulmuşdu. Buna görə də Sevastopol polkunun üç batalyonlu tərkibindən yalnız iki batalyonun nəqliyyatını daşımağa uyğun atlar qalmışdı. Sisianov 15-ci yeger polkunu yanında götürməyi heç fikirləşmədi də, Sevastopol polkundan isə bütöv olmayan iki batalyonu götürdü, üçüncü batolyon isə "çətinlikdə" qaldı. Bu zaman Sisianov yalnızca Kaxetiyadakı dağlıların hücum təhdidinə qarşı diqqətli olmaq istədiyi üçün Gəncəyə yürüşü yavaşlatmadı. O, əlavə qoşunun gəlməsini gözləyirdi. Ancaq onlar gəlib çatanda Sisianov məyus oldu.
Gəncə qalasının işğalı

O, bu məyusluğunu dövlət kanslerinə yazdığı 17 noyabr 1803-cü il tarixli məktubunda bildirirdi. O yazırdı : Bu zaman Gəncədəki vəziyyət haqqında polkovnik Karyagin məruzə etdi: Gəncəyə yürüş Gəncəyə yürüş üçün 6 batalyon və 3 eskadrondan ibarət dəstə təşkil etmək nəzərdə tutulurdu: Sevastopol polkundan 2 batalyon, yeger polkundan 2 batalyon, hansı ki, Şəmsədildə, Gəncə yolunda yerləşirdi, Qafqaz qrenader polkunun bir batalyonu, Narva draqun polkunun 3 eskadronu və 17-ci yeger polkundan iki bölük, şef batalyon. Bu batalyonun qalan iki bölüyü II İraklinin dul arvadı Daryunu ötürəndən sonra Vladiqafqazdan qayıdanda onlara qoşulmalı idi. Dəstə 20 noyabrda Tiflisin 15 verstliyindəki (16 km) Saqanluq kəndində görüşməli, 21 noyabrda dincəlməli və 22 noyabrda hərəkətə keçməli idi.Bütün mümkün ərzaq ehtiyatını yığandan sonra Sisianov Gəncəyə hərəkət etdi. 20 noyabr 1803-cü ildə onun korpusu 6 piyada batalyonundan, 3 draqun eskadronundan, Don kazaklarının iki polkundan, Tiflisdən hərəkət edən Borçalı, Qazax, Demurtçasal və Şəmsədil qəzalarından olan azərbaycanlılardan təşkil olunmuş ordudan ibarət idi. İlk keçid Suqanluk kəndindən səkkiz yarım verstliyində (9 km) idi. Yürüşün başlığında ordunun keçdiyi qısa məsafə onunla izah edildi ki, bütün hazırlığa və əmrə baxmayaraq, nəyisə unutdular və ya kimsə hər hansı səbəbə görə yubandı. Beləliklə, hər şeyi qaydaya salmaq üçün bir gün fasilə vermək lazım gəldi. Sonra dəstə sürətləndi.
Gəncə qalasının işğalı

22 noyabrda dəstə 24 verst (25,6 km) məsafə saxlayaraq Demurçalas kəndinin yanında dayanmalı oldu. Burada Sisianov tatar (azərbaycanlı) atlılarla birləşdi. 23 noyabrda 19 verst getdilər və Şikol kəndinin yaxınlığında düşərgə saldılar. Ancaq xəritə ilə baxanda görünür ki, onlar iki dəfə kiçik çayın üzərindən və bir neçə dəfə yarğan üzərindən keçmişdilər. Paltarlarını qurutmaq ehtiyacı 24 noyabrda ordunun fəaliyyətlərini azaltdı və beləliklə, ordu yalnız 7 verst (7.5 km) hədəflə irəlilədi. Ordu 25 noyabrda Ağstafa çayını keçdi və daha 16 verst (17 km) çətin dağ yollarından keçərək düşərgə saldı.
Gəncə qalasının işğalı

Növbəti keçid 25 noyabrda Tovuz çayının sahilində qət edildi. Beləliklə, ordu 25 verst (26.7 km) məsafənin öhdəsindən gəldi. Burada ordunun "Qazax və Borçalı tatarları" ilə sayı artdı, 27 noyabrda isə Şəmsədil tatarları orduya yanaşdı. Hərbi fəaliyyət zamanı yüngül və qeyri-nizami süvarilər həm hərəkətdə olarkən, həm də düşərgələrdə öz orduları və düşmən arasında xüsusi pərdə əmələ gətirirdilər. Dayandıqları yerlərdə Sisianov həmişə milli müsəlman hərbi hissələrini qabağa verirdi və rus piyadaları və "tatarlar" arasında həmişə kazaklar olurdu. 29 noyabrda Şamxorda dayanarkən azərbaycanlılardan təşkil olunmuş ordu tamamilə çayın o biri sahilində yerləşdirildi.
Gəncə qalasının işğalı

Axırda altı keçiddən sonra onlar Şəmsədil kəndi Zaqiala çatdılar. Burada 17-ci yeger polkunun iki batalyonu onlara birləşdi.Axırda 29 noyabrda Sisianovun korpusu Gəncə xanlığının sərhədini keçdi. 29 noyabrda Şamxora gələn kimi Sisianov Cavax xana məktub yazdı və qalanın təslim edilməsini tələb etdi. Sisianov ordunun başçısı kimi gəlməsini belə izah edirdi ki, Gəncə hüquqən Rusiyaya məxsusdur, çünki əvvəllər o, Gürcüstan krallığının bir hissəsi idi, indi isə Romanovların imperiyasının tərkib hissəsidir, şəhər 1797-ci ildə Rusiya tərəfindən işğal edilmişdi və Cavad xanın təbəələri tərəfindən soyulan Tiflis tacirləri hələ də razı salınmayıb. O, həmçinin, qeyd-şərtsiz təslim olunduğu zaman sonsuz mərhəmət vəd edirdi. O, məktubu hədələyici hissə ilə sonlandırırdı.
Gəncə qalasının işğalı

Cavad xana yazdığı məktubunda Sisianov Gəncə üzərinə yürüşün birinci və başlıca səbəbini belə izah edirdi ki, "Gəncə və onun ətrafı kraliça Tamaranın hakimiyyəti dövründə Gürcüstana mənsub idi, sonra Gürcüstan çarlarının zəifliyi üzündən ondan ayrılıb" və Gürcüstanı öz müdafiəsi altına alan Rusiya imperiyası Gəncəni Gürcüstanın bir hissəsi sayaraq onu "yadların əlində" saxlaya bilməz. İkinci səbəb kimi Sisianov yazırdı ki, altı il əvvəl Cavad xan Rusiya təbəəsi idi və Gəncə qalasında Rusiya ordusu dururdu. Üçüncü səbəb kimi Sisianov Cavad xanın adamları tərəfindən qarət edilən Tiflis tacirlərini göstərirdi. Sisianov qeyd edirdi ki, Avropa adətinə və etiqadına görə insan qanı tökməyə başlamazdan öncə xana şəhərin təslim edilməsini təklif etməlidir. Sisianova görə Cavad xan öz arzusu ilə şəhəri təslim etsə, "onun lütfkar padşahının sonsuz şəfqət və mərhəmətini" görəcək, etməsə, İzmayıl, Oçak, Varşava və bir çox başqa şəhərlərin düşdüyü bədbəxt taleyə düşəcək. Sisianov növbəti gün günortaya cavab almaq istəyirdi.
Gəncə qalasının işğalı

Cavad xanın məktubu da eyni üslubla yazılmışdı. O, Sisianovun Gəncənin kraliça Tamaranın dövründə Gürcüstana aid olması haqda yazdıqlarını rədd etdi: Xan dediklərinin doğru olmasının isbatı kimi gürcü qocalarını və Abbasqulu xan Uğurlu xan oğlu Ziyadoğlu-Qacarın Gürcüstanda ağalığından sonra orada qalan izləri göstərirdi: məscidlər, dükanlar və Abbasqulu xandan gürcülərə buyruqlar. Cavad xan etiraf etdi ki, 6 il əvvəl məcburi olaraq imperiyanın təbəəliyində olub, qalanı ruslara təhvil verib və rus qarnizonunu içəri buraxıb. Bunun səbəbi isə İran şahının o zaman Xorasanda olması və Cavad xanın əlinin ona çatmaması idi. Bu səbəbdən o, rus padşahına tabe olmağı lazım bilmişdi. Xan Sisianova yazırdı: Cavad xan knyaz Sisianovu vəziyyəti başa düşməməkdə günahlandırırdı.
Gəncə qalasının işğalı

Eyni məktubda o yazırdı: Beləliklə, Gəncə uğrunda savaş Sisianov və Cavad xan arasındakı yazılı surətdə keçən duellə başladı. Belə məktublaşmadan sonra Gəncənin alınması Sisianov üçün yalnız dövlət məsələsi yox, həm də şəxsi məsələ idi. Cavad xanın cavabı Sisianovun istədiyi kimi deyildi. Erməniləri rus taxtının himayədarlığı altında sığınmağa çağıraraq Sisianov Gəncəyə yaxınlaşmağa qərar verdi. Əsgərlərə istirahət verən Sisianov 1 dekabrda Koçxor adlı kiçik çaya yaxınlaşdı, başqa gün isə əllərində Gəncə və ətrafının planı olmadığından ərazinin tədqiqinə şəxsən başlamaq məcburi oldu. Kəşfiyyat üçün polkovnik Karyaginin rəhbərliyi altında 17-ci yeger polkunun hər üç batalyonu, podpolkovnik Simonoviçin rəhbərliyi altındakı Qafqaz qrenader batalyonu, Narva draqun polkunun bir batalyonu və yüngül silahlı əsgərlər (kazaklar və azərbaycanlılar), hansı ki, general-mayor Portnagin rəhbərik edirdi, 7 səhra topu ilə hərəkətə keçdi.Sisianovun orduları Gəncəyə gələndə aydın oldu ki, istehkamlar geniş bağlarla əhatələnib. Qala ələ keçirməyin çətin olduğu şəhərətrafı yerlər və bağlarla örtülüb.
Gəncə qalasının işğalı

Bağları ələ keçirmədən qalanı tədqiq etmək mümkün deyildi.Kəşfiyyat məqsədilə knyaz Sisianov iki kolon yaratdı — biri yüngül silahlı ordunun bir hissəsi və iki topla (podpolkovnik Simonoviçin rəhbərliyi altında) Simonoviçin Qafqaz qrenader batalyonundan və Belavinin yeger batalyonundan ibarət idi, hansına ki, Tiflis yolu ilə getmək əmri verilmişdi. Beş top və yüngül silahlı ordunun qalan hissəsi ilə Karyagin və Lisaneviçin 17-ci yeger polkunun iki batalyonu və draqun eskadronundan ibarət ikinci kolon xan bağının içərisindən Tiflis yolunun sağı ətrafında hərəkət etdi.Bağlarla əhatələnən istehkamla Gəncə şəhəri Gəncə çayının yanındakı düzənlikdə yerləşir. Şimal-şərqi hissədə, bağların dalında bir verstlikdə (1 km) şəhərətrafı ərazi yerləşir, şərqdə qaladan 100 sajınlıqda (213 m) məscid və meydanlarla birlikdə geniş karvansarayların daşdan binaları yerləşir. Bağlar və şəhərətrafı 10 fut hündürlüyündə olan daş divarlarla əhatələnib. Divarın bütün ətrafı bağ və şəhərətrafını əhatə edir və bastion şəklində çıxıntılarla bir arasıkəsilməz xətdən ibarətdir, hansı ki, 5 verstə (5.3 km) çatır. Bu divardan qala hasarına yaxın məsafə (400 sajın və ya 853 metrə qədər) Tiflis yolundadır.
Gəncə qalasının işğalı

Bu, şimal-qərb istiqamətində kiçik çay və ya sulu xəndək üzərindədir, hansı ki şəhərin qərb hissəsi boyunca istehkamın yanından axır. Qaladan ikinci yol Qarabağ qapısındandır və qalada şəhərin şərq küncündən gəlir. Məscid və karvansarası keçdikdən sonra yol Gəncə çayına doğru gedir. Xan bağı şəhərin sağında, qala divarının xaricində, Tiflis qapısının 1 verstliyində (1 km) yerləşir. Şəhər iki hasarla əhatələnib — 650 sajın (1387 m) uzunluğunda və 10 fut (3 m) hündürlüyündəki çəpərlə torpaq sədd və altı bürclə daş divar. Odundan evlərin olduğu şəhərin mərkəzində xan sarayı ilə daş içqala yerləşir.
Gəncə qalasının işğalı

O, 50 kvadrat sajın (107 m²) ərazini tutur. Hücuma hazırlıq Karyagin və Lisaneviç öz batalyonlarını xan bağı ərazisindən hərəkət etdirdilər. Karyaginin yegerləri ilə knyaz Sisianov hərəkət etdi.Bağ ərazisində rus ordusu güclü müqavimətlə rastlaşdı və inadlı mübarizəni davam etdirməyə məcbur edildi. Gildən düzəldilmiş hündür hasarlar hər addımda müdafiə vasitəsilə xan ordusunun keçidləri və istehkamları ələ keçirməsinə imkan yaradırdı, ruslar üçün isə o, ayrıca bir istehkam idi və güc və ya hücumla alına bilərdi. Güclü atəşə və xan ordusunun güclü müqavimətinə baxmayaraq Sisianovun dəstəsi iki saat ərzində demək olar ki, bir bağdan ibarət olan və şəhərdən 1.5 verst (1.6 km) məsafəyə qədər uzanan şəhərkənarını təmizləməyə nail oldu. .
Gəncə qalasının işğalı

8 dekabr 1803-cü il tarixli məruzəsində Sisianov yazırdı: Sisianova görə kapitanlar — Kotlyarevski və Diyaçkov, ştabs-kapitan Parfyonov, poruçiklər — Trunov və Çevkin, polk adyutantı Patrijiçki və kvartirmeyster Surokov fərqlənirdi. O, xüsusilə kapitan Kotlyarevskini fərqləndirirdi. Xarici hasarın alınması zamanı öz bölüyünün qarşısında olan Kotlyarevski güllə ilə düz ayağından yaralanmışdı. Ancaq poruçik Mixail Vorontsovun (gələcəkdə feldmarşal və Qafqaz canişini) qvardiyası tərəfindən çıxarılmayanadək oz postunu tərk etmədi. Unter-ofiser Boqatıryov isə hücumun başlanğıcında güllə ilə ürəyindən yaralanmışdı. Ən böyük müqavimətlə Simonoviçin dəstəsi Tiflis yolunda karvansaraya doğru qarşılaşmışdı.İki saat ərzində rus ordusu düşməni qalaya qovdu, şəhər ətrafını və bağı ələ keçirdi, blokada üçün şəhər ətrafının müəyyən yerlərində möhkəmləndi.
Gəncə qalasının işğalı

Lisaneviçin batalyonu iki topluq batareya (bir neçə topdan ibarət hərbi hissə) ilə Tiflis darvazasının və Yuxarıqala bürcünün qarşısında iki kiçik çayın yanında (su xəndəkləri) yerləşdi, şef batalyonu üç topla birlikdə Cəfər bəy bürcünün sağında qaldı, Belavinin batalyonu hücum zamanı podpolkovnik Simonoviçin komandirliyi altında Qafqaz qrenader batalyonu ilə birlikdə idi, sonra isə bu batalyon Şaram bəy bürcünün qarşısında mövqe tutmuşdu, karvansarayın solunda Simonoviçin qrenader batalyonunun qoruyuculuğunda knyaz Sisianovun əsas ordugahı yerləşirdi.2 dekabrda hücum zamanı xanın ordusundan 250 adam öldü. Onlardan çoxu Tiflis yolunda toplanan podpolkovnik Simonoviçin dəstəsi ilə qarşılaşmada həyatını itirdi. Burada 200 Şəmsəddil azərbaycanlısı və 300 erməni əsir düşdü. Ruslardan 70 adam öldü və 30 adam yaralandı. Buna ölən 7 aşağı rütbəli, yaralanan 2 ofiser (Kotlyarevski və Dyaçkov), 4 unter-ofiser, 1 təbilçalan və 8 sıravi yeger daxildir. Sisianov imperatora bağlardan ibarət şəhər ətrafının alınmasında bütün dəstənin "səylərini, həvəslərini, qəhrəmanlıqlarını və sarsılmaz mərdliklərini" ifadə edirdi.
Gəncə qalasının işğalı

O, xüsusilə, polkovnik Karyagin, mayor Lisaneviç, yaralı kapitan Kotlyarevski haqqında yaxşı rəy verirdi. Sisianov 8 dekabr 1803-cü il tarixli məruzəsində yazırdıː {{Sitat|Mən Preobrajenski leyb-qvardiyasının, poruçik qraf Vorontsovun və Siz İmperator Əlahəzrətlərinin fliger-adyutantı Benkendorfun polkunun qəhrəmanlığı və mərdliyi haqqında sakit qala bilmərəm, hansı ki, yeger batalyonunun yanında olmaq üçün məndən icazə aldılar, bütün təhlükələrə atıldılar. Acizanə şəkildə yeger batalyonunda və draqun eskadronunda olan bütün əsgərlər haqqında yaxşı rəy verməyə cürət edirəm. Öz rəyində baş komandan Sisianov general-mayor Portnaginin, artilleriya polkovniki Axverdovun, Qafqaz qrenader batalyonunun komandiri Simonoviçin və Narva draqun polkunun mayoru Fitinqofun adını çəkirdi. Artıq qala tamamilə mühasirəyə alınmışdı və təxminən bir ay heç bir nəticə olmadan qala topa tutuldu. Əvvəlcə Sisianov ümid edirdi ki, şəhərətrafının itirilməsindən vahiməyə düşmüş Cavad xan könüllü şəkildə qalanı təslim etməyə məcbur ediləcək.
Gəncə qalasının işğalı

Ancaq qarnizonun sıxıtılı vəziyyətinə və fərarilərin çox sayda olmasına baxmayaraq, Sisianovun ümidləri puça çıxdı. (Hər gün qaladan çox adam qaçırdı və bu xanın qarnizonun zəiflədir və azaldırdı. )Sisianov danışıqlar vasitəsilə xanı qalanı təslim etməyə inandırmaq istəyirdi. Cavad xana yazdığı yeni məktubunda, hansı ki, nəzərəçarpacaq dərəcədə mülayim görünürdü, Sisianov yenə qalanın təslim edilməsini tələb edirdi və qəti cavab üçün bir gün möhlət verdi. Təslim xəbəri yerinə elçi Gəncə hakiminin cavabını gətirdi. Bu cavabda Cavad xan özünə qarşı hörmət tələb edirdi.