LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
İran azərbaycanlıları

Çox gümanki bu söz əsas Qızılbaş tayfalarından biri olan Şamlı tayfasının adından törəmişdir. SSRİ Elmlər Akademiyasının Nikolay Nikolayeviç Mikluxo-Maklay adına Etnoqrafiya İnstitutunun "Dünya xalqları: etnoqrafik oçerklər" seriyasından, 1957-ci ildə Moskvada nəşr edilmiş "Ön Asiya xalqları" kitabında 1956-cı il üçün verilən ehtimala əsasən: bütün İranda təxminən 4.000.000 nəfərədək etnik azərbaycanlı yaşayırdı. Bundan əlavə tayfa bölgüsünü saxlamış, köçəri və yarım köçəri həyat sürən və dil həmçinin mədəniyyət baxımından azərbaycanlılara yaxın olan tayfalara mənsub əhalinin sayı isə təxminən 700.000 nəfər (onlardan: əfşarlar — 400.000 nəfər, şahsevənlər — 180.000 nəfər, qaradağlılar — 75.000 nəfər, qacarlar — 25.000 nəfər və qarapapaqlar — 20.000 nəfər olmaqla) idi. Azərbaycanlılar əsasən İranın şimalında, qərbundə və Şərqində yaşayırlar, aborigen xalqdır və əhalinin əsas hissəsini təşkil edirlər. Ərdəbil, Urmiya, Təbriz, Zəncan ostanlarında əhalinin əsas hissəsidirlər.Bütünlükdə isə farslardan sonra İranda yaşayan xalqlar içində sayca ən çoxdurlar.. Şərqi Azərbaycan ostanı: 3,750,000 (Nəfər) Qərbi Azərbaycan ostanı: 3,062,000 (bu əyalətdə ən az 500,000 nəfər Kürd yaşayır) Ərdəbil ostanı: 1,262,000 Zəncan ostanı: 1,000,000 Qəzvin ostanı: 1,230,000 (bu əyalətdə 230,000 nəfər Tat və Fars yaşayır) Əlburz ostanı: 2,325,000 (2,000,000 nəfər Azərbaycanl bu əyalətdə yaşayır) Həmədan ostanı : 1,726,000 (1,000,000 nəfər Azərbaycanlı bu əyalətdı yaşayır , Lorlar , Ləklər və Kürdlər bu əyalətin diyər sakinləridilər) Tehran ostanı : 12,700,000 (6,000,000 nəfər Azərbaycanl bu əyalətdə yaşayır.) Gilan ostanı : 2,490,000 (bu əyalətin Astara , Talış , Ənzəli , Rəşt şəhərlərində 500,000 nəfər Azərbaycanlı yaşayır , ayrıca 200,000 nəfərə yaxın Talış bu əyalətdə Türklərlə iç içə yaşamaqdadırlar.)
İran azərbaycanlıları

Mərkəzi ostanı : 1,413,000 (bu əyalətin Sava və Ərak şəhərlərində 400,000 nəfər Azərbaycanlı yaşayır)10 əyalətin toplam əhali sayı: 30,958,000 10 əyalətin toplam Azərbaycanlı əhali sayı: 22,000,000 Görkəmli İran azərbaycanlıları James Stuart Olson, Lee Brigance Pappas, Nicholas Charles Pappas, Nicholas C. J. Pappas. An Ethnohistorical Dictionary of the Russian and Soviet Empires. Greenwood Press. 1994. Robin Leonard Bidwell, Kenneth Bourne, Donald Cameron Watt.
İran azərbaycanlıları

British Documents on Foreign Affairs--reports and Papers from the Foreign Office Confidential Print: Persia II: A troubled year, July 1921-June 1922. University Publications of America. 1990. Donald Cameron Watt, Kenneth Bourne. ritish Documents on Foreign Affairs--reports and Papers from the Foreign Office Confidential Print: Soviet Russia and her neighbours, Apr.-Oct.
İran azərbaycanlıları

Russia: A History: Sixth Edition. Lippincott. 1968. Pirouz Mojtahed-Zadeh. Boundary Politics and International Boundaries of Iran: A Study of the Origin, Evolution, and Implications of the Boundaries of Modern Iran with Its 15 Neighbors in the Middle East by a Number of Renowned Experts in the Field.
İran azərbaycanlıları

Durham: Duke University Press. Kappeler, Andreas, Gerhard Simon, Georg Brunner eds. Muslim Communities Reemerge: Historical Perspective on Nationality, Politics, and Opposition in the Former Soviet Union and Yugoslavia. 1989. Patricia J. Higgins.
İran azərbaycanlıları

ISBN 9780815624486. Ali Morshedizad. Roshanfekrane Azari va Hoviyate Melli va Ghomi (Azeri Intellectuals and Their Attitude to National and Ethnic Identity). Tehran: Nashr-e Markaz publishing co. 1380.
İran azərbaycanlıları

Islam and the Heroic Image: Themes in Literature and the Visual Arts. Mercer University Press. 1999. Feraydoon Adamyat. Andishe-ha-ye Mirza Fathali Akhondzadeh (The Thoughts of Mirza Fathali Akhondzadeh).
İran azərbaycanlıları

Ansari, A. M. Iranian nationalism and the question of race. Routledge. Constructing nationalism in: From the Qajars to the Islamic Republic (p.101-117). Litvak, M (Ed.). Xarici keçidlər Farsca şeir yarışında Azərbaycan dilində şeir Arxivləşdirilib 2015-10-31 at the Wayback Machine Həmçinin bax Cənubi Azərbaycanlı musiqi və incəsənət xadimlərinin siyahısı
BMW

Bayerische Motoren Werke AG, qısaca olaraq BMW — baş ofisi Bavariyanın Münhen şəhərində yerləşir. Alman maşın və motosiklet istehsalçısıdır. BMW şirkəti Münhendə təyyarə mühərriklər zavodu kimi Karl Fridrix Rapp, Kamillo Kastilyon, Maks Frits tərəfindən 1916-cı ildə təsis edilib. İlkin dövrdə qəbul olunmuş və hal-hazırdada istifadə olunan ağ-mavi rəngli emblem fırlanan təyyarə propellerinin təsviri BMW-nin ilkin "təyinat"ının nişanəsidir. İlkin dövrdə şirkət Avstriya-Macarıstan üçün V12 tipli mühərriklər istehsal etməyə başlayır. Tezliklə Rapp əlavə pula ehtiyac duyur və kompaniyanı tərk edir.
BMW

Onun yerinə avstriyalı sərmayəçi Frans Cozef Popp firmaya rəhbərlik etməyə başlayır. Birinci dünya müharibəsindən məğlub çıxmış Almaniyada hərbi qüvvələrə məhdudiyyət qoyulur. Bundan sonra Almaniyada təyyarə istehsal edilə bilməzdi — beləliklə BMW-nin mühərrik istehsalı Almaniya üçün yararsız oldu. 1922-ci ildə BMW Münhendə özünün bugünkü əsas binasını tikir. (Hal-hazırda həmin bina şəhər Olimpiya Mərkəzi kimi də fəaliyyət göstərir). 1923-cü ildə Münhendə ilk BMW motosikletləri istehsal olunmağa başlayır.
BMW

1928-ci ildə BMW Türingiyada avtomobil zavodu alır və öz ilk maşınını istehsal etməyə başlayır — Dixi. 1934-cü ildə Şirkət ayrılır. Təyyarə mühərriklərinin istehsalı müstəqillik qazanır. BMW Flugmotorenbau GmbH bir şirkət olaraq ayrılır. 1936-cı ildə BMW şirkəti 2 litrlik mühərrikli BMW 328 istehsalına başlayıb. Bu maşın o zaman Berlində keçirilmiş Olimpiya yarışlarında Avropada idman avtomobilləri sinifində ən böyük müvəffəqiyyət əldə etmişdir.
BMW

1939-cu ildə BMW şirkəti Berlin-Şpandauda yeni Brandenburgische Motorenwerke şirkətini alır və onunla birlikdə Berlin yaxınlığındakı Basdorf və Sülsdorfda xüsusiləşdirilmiş zavodlara sahib olur. İkinci dünya müharibəsi dövründə BMW əsasən Almaniya ordusu üçün reaktiv motorlar istehsal edirdi. 1945-ci ildə müharibədən sonra onun bu fəaliyyəti qalib tərəfin gözündən yayınmadı, BMW-yə 3 illik istehsal moratorisi tədbiq edildi. Bundan əlavə müharibədən sonra BMW-nin demək olar ki, bütün zavodları bombardmanlar nəticəsində məhv olmuşdu. Hər şeyi yenidən başlamaq lazım idi. 1948-ci ildən başlayaraq BMW R24, təksilindirli motosiklet və 1951-ci ildə isə BMW müharibədən sonra öz ilk avtomobilini istehsal edir — BMW 501. 1955 — BMW Triebwerk GmbH şöbəsi yenidən fəaliyyətə qayıdır.
BMW

Şirkət təyyarə mühərriklər üzərində mütəxəssisləşir. Isetta modeli ilə şirkət kiçik avtomobillət klasının tarixini başladır. 1956 — İdman avtomobilləri olan 503 və 507-ci modellər istehsala buraxılır. 1959 — BMW şirkəti satışa çıxarılır. 1965 — BMW Triebwerkbau GmbH şöbəsi satılır və sonrakl 25 il ərzində şirkət təyyarə mühərriklərini düzəltməkdən imtina edir. 1974 — BMW ilk dəfə ABS sistemli 3.0 CSL avtomobillərini yarışlara çıxardır.
BMW

1980 — ABS sisteminin sənaye istehsalatı və Formula 1 yarışları üçün mühərrikin istehsalatı başlanır. BMW-nin motosiklləri Paris-Dakar rallisini udur. Daha sonra həmin yarışda yenidən üç dəfə qalib gəlir. BMW SIBERBMW ULTIMATEBMW ISETTABMW 600BMW 2002BMW NEW SIXBMW NEW CLASSBMW 501BMW 503BMW 507BMW 700BMW 1 SeriyasıBMW 2 SERIESBMW 3 SeriyasıBMW 4 SeriyasıBMW 5 SeriyasıBMW 6 SeriyasıBMW 7 SeriyasıBMW 8 SeriyasıBMW X SeriyasıBMW Z SeriyasıBMW M SeriyasıBMW İ Seriyası Hal-hazırda BMW dünyanın ən iri avtomobil istehsal edən şirkətlərindən biridir. MİNİ, Rolce-Royce şirkətlərin səhmlərinə malikdir. Təkcə ötən 2005-ci ildə dünyada 1,3 mln.
BMW

BMW avtomobilləri satılmışdır. Bunun nəticəsində ümumi gəiliri 55,3 mlrd, xalis gəlir isə 2,7 mlrd. olmuşdur. Hal-hazırda BMW-də 106 min insan əmək fəaliyyəti ilə məşğuldur. Azərbaycandakı rəsmi distrubütoru isə "İmprotex Motors"dur. BMW International BMW TARİXİ Arxivləşdirilib 2006-12-28 at the Wayback Machine Xarici keçidlər Həmçinin bax
Qırmızı kitab

Qırmızı kitab — məhvolma təhlükəsi altında olan heyvan, bitki və göbələk növləri haqqında məlumat toplanan rəsmi dövlət kitabı. Qırmızı kitablar beynəlxalq, milli və regional səviyyədə ola bilir. Beynəlxalq qırmızı siyahı kateqoriyaları IUCN aşağıdakı kateqoriyaları qəbul edir: EX – Extinct (Nəsli kəsilmiş) EW – Extinct in the Wild (Vəhşi təbiətdə mövcud olmayan) CR – Critically Endangered (Son həddə çatmışlar) EN – Endangered (Nəsli kəsilmə təhlükəsi olanlar) VU – Vulnerable (Həssas növlər) NT – Near Threatened (Nəsli kəsilmə təhlükəsinə yaxın olanlar) LC – Least Concern (Az qayğı tələb edənlər) DD – Data Deficient (Haqqında məlumat olmayanlar) NE – Not Evaluated (Qiymətləndirilməmişlər) IUCN təşkiltaının 2007-ci ilin təsnifatına əsasən nəsli kəsilmək təhlükəsində olan 16 308 növ qeyd edilmişdir. 1964-cü ildə təsis (həmçinin IUCN Qırmızı Siyahısı və ya Qırmızı siyahısı kimi tanınan) qorxutdu. Növlərin IUCN Qırmızı siyahısı, bioloji növlərin qlobal qorunması statusu dünyanın ən əhatəli inventar edir. Təbiətin Mühafizəsi üzrə Beynəlxalq Birliyi (IUCN) növlərinin qorunması vəziyyəti dünyanın əsas orqandır. Regional Red Lists bir sıra siyasi idarə vahidinin çərçivəsində növ yox riskini qiymətləndirmək ölkə və ya təşkilatlar tərəfindən istehsal olunur.
Qırmızı kitab

IUCN Qırmızı Siyahısı növ və yarımnövü minlərlə extinction riskini qiymətləndirmək üçün dəqiq meyarlar əsasında müəyyən edilir. Bu meyarlar bütün növ və dünyanın bütün regionlarında müvafiq olan. Məqsəd növ extinction azaltmaq üçün cəhd beynəlxalq ictimaiyyəti ictimai və siyasətçilər üçün konservasiya məsələləri aktuallığını çatdırmaq, eləcə də kömək etməkdir. IUCN (1996) məlumatına görə, Red siyahısı formal ifadə qolları (1) qlobal səviyyədə növ və yarımnövü statusu haqqında elmi əsaslandırılmış məlumat vermək (2) təhdid biomüxtəlifliyin miqyası və əhəmiyyətinə diqqət çəkmək üçün edilir (3) milli və beynəlxalq siyasət və qərar qəbul təsir, və (4) bioloji müxtəlifliyin qorunması üçün tədbirlər doğru məlumat təmin etmək üçün. [1] Major növ qiymətləndiricilər BirdLife International, Zoologiya İnstitutu (London Zoologiya Cəmiyyətinin tədqiqat bölgüsü) Monitorinq Mərkəzi Dünya Qoruma və IUCN Species Survival Komissiyası bir çox Specialist Qruplar (DSK) daxildir. Kollektiv, bu təşkilatların və qrupların qiymətləndirmələr Red siyahısı təxminən yarım növ düşür. IUCN hər növ kateqoriya üçün məqsədi hər beş ildən bir, mümkün olduqda yenidən qiymətləndirdi, və ya ən azı hər on il.
Qırmızı kitab

Bu Red List Hakimiyyət bir növ üçün məsuliyyət daşıyır IUCN Species Survival Komissiyasının (DSK) Specialist Qruplar, növ və ya xüsusi coğrafi ərazidə bir qrup, və ya BirdLife International, bütün sinif halında (Aves vasitəsilə peer nəzərdən qaydada həyata keçirilir ). [2] 1.5 2012-ci azad 2 IUCN Qırmızı siyahısı Kateqoriyalar 2.1 1994 kateqoriyalar və meyarları 2.2 Ola bilsin ki, sönmüş 3 versiyasını 4 Tənqid 5 Həmçinin bax 6 İstinadlar 7 Biblioqrafiya azad 1.4 2008-ci Contents [hide] qorxutdu Bitkilər 1.2 2006-cı il 1 Tarix 1.1 1964 Red siyahısı azad 1.3 2007 şərhi 8 Xarici keçidlər [redaktə] tənqidi, nəsli kəsilməkdə olan nəsli kəsilməkdə olan və ya 2007-ci il IUCN Qırmızı siyahısı həssas kimi verilmişdir neçə qrupa növlərinin faiz. Qorxutdu Bitkilər 1964 Red siyahısı [redaktə] qorxutdu Bitkilər 1964 IUCN Qırmızı siyahısı yaşlı pre-meyarlar Qırmızı qiymətləndirmə sistemi istifadə olunur. siyahıda Plants deyil, buna görə də, cari Red siyahısı görünür. IUCN ki online Red siyahısı və 1997-ci il bitkilərin Qırmızı nəşr həm yoxlamaq üçün ən yaxşı məsləhət görürük. [3] 4 may 2006-cı il azad 2006 şərhi [redaktə] 2006 Red List, bütövlükdə 40.168 növ plus bir əlavə 2,160 yarımnövü, növ, su ehtiyatları, və subpopulations qiymətləndirdi. 12 sentyabr 2007-ci il 2007-ci il azad [redaktə] Dünya Qoruma Birliyi (IUCN) təhlükə altında olan növlərin 2007 IUCN Qırmızı siyahısı buraxmışdır.
Qırmızı kitab

Bu azad, onlar Ebola üçün, vəhşi sönmüş əvvəl son Kateqoriya tənqidi nəsli kəsilməkdə olan nəsli kəsilməkdə olan qərb aran qorilla (Gorilla gorilla gorilla) və Cross River qorilla (Gorilla gorilla diehli), həm də onların təsnifatı artırdı digər amillərlə yanaşı, virus və brakonyerlik. Russ Mittermeier, İsveçrə-based IUCN Primate Mütəxəssis qrupunun rəisi 16.306 növ 2006 (Red siyahısı 41.415 növ ümumi) daha 188 daha extinction ilə nəsli kəsilməkdə olan olduqlarını ifadə etdi. Red List Endangered kateqoriya tənqidi Endangered kateqoriya və Bornean orangutan (Pongo pygmaeus) və Sumatran orangutan (Pongo abelii) daxildir. [4] 2008 azad [redaktə] "əbədi yoxa riski dörd [məməlilər] demək olar ki, biri ilə bir extinction böhran təsdiq edib" 2008 Red siyahısı Barcelona IUCN Dünya Conservation Konqresində, 6 oktyabr 2008-ci il azad edilib, və. iş yer üzündə 5.487 məməlilər ən azı 1,141 extinction ilə təhdid etmək üçün məlumdur, və 836 Data əskik kimi verilmişdir göstərir. [5] 2012 azad [redaktə] 2012-ci ilin Red siyahısı Rio + 20 Earth sammitində July 2012 19 azad edilib; təxminən 2000 növ yenidən kəşf siyahısına sönmüş siyahısı 2 4 növ, əlavə edildi. IUCN 19,817 ortaya 63.837 növ ümumi extinction ilə təhdid edilir qiymətləndirdi.
Qırmızı kitab

10000-dən çox növ "zəif" kimi verilmişdir isə "nəsli kəsilməkdə olan" kimi "tənqidi nəsli kəsilməkdə olan" və 5,766 kimi təsvir 3,947 ilə. təhlükə amfibiya növlərinin 41%, reef-tikinti mercan 33%, iynəyarpaqlılar 30%, məməli 25%, və quşların 13% təşkil edir. IUCN Qırmızı Siyahısı "tənqidi Endangered" kimi Hindistan bitki və heyvanların 132 növ siyahıya malikdir. R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Trans-Anadolu qaz boru kəməri

Trans-Anadolu Qaz Boru Kəməri — (Trans-Anatolian Natural Gas Pipeline, ixtisarla TANAP)təbii qazı Türkiyənin Şərq sərhədindən Qərb sərhədinə daşıyacaq, bütün ölkədə sabit tranziti təmin edəcək. Layihə Azərbaycandan başlayan genişlənmiş Cənubi Qafqaz boru kəmərini Avropa Birliyində bir neçə kəmərlə əlaqələndirəcək. 5 il ərzində reallaşması nəzərdə tutulan layihənin dəyəri 7 mlrd. ABŞ dollarıdır. Dörd mərhələdə həyata keçiriləcək layihənin ilk mərhələsi 2018-ci ildə başa çatıb. 2020-ci ildən kəmərin buraxılış qabiliyyəti ildə 16 mlrd., 2023-cü ildə 23 mlrd., 2026-cı ildə isə 31 mlrd. kubmetrə çatdırılacaq. İlk dövrdə TANAP kəməri ilə nəql olunacaq 16 mlrd.
Trans-Anadolu qaz boru kəməri

kubmetr Azərbaycan qazının 10 mlrd. kubmetri Avropaya, 6 mlrd. kubmetri isə Türkiyəyə satılacaq. Avropa üçün nəzərdə tutulan qaz Türkiyə-Bolqarıstan və ya Türkiyə-Yunanıstan sərhədində təhvil veriləcək. TANAP layihəsində Cənub Qaz Dəhlizi QSC 51%, STEAŞ 7%, BP 12% və Türkiyənin BOTAŞ şirkəti 30% paya malikdir. TANAP layihəsi üzrə saziş 2012-ci il iyunun 26-da İstanbulda imzalanıb. Boru kəmərinin diametri Eskişehrədək 56 düym, ondan sonra 48 düym, dəniz dibində isə 36 düym nəzərdə tutulub. TANAP layihəsinin Eskişehrədək hissəsinin işə düşməsi Şahdəniz-II layihəsi üzrə qaz hasilatına başlanması vaxtı ilə uzlaşdırılıb və 2018-ci ildə baş tutub, 30 iyun 2018-ci il tarxində ilk kommersiya qazı çatdırılmışdır.
Trans-Anadolu qaz boru kəməri

2019-cu ilin aprel ayında "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsinin bir hissəsi olan Trans-Anadolu qaz kəmərinin (TANAP) 1-ci mərhələsi çərçivəsində sınaq qaz tədarükü başlayıb.Boru xəttinin çəkilişi çərçivəsində qazıntılar zamanı daha öncə elmə məlum olmayan 9 böcək və 1 bitki növü tapılıb. 154 yerdə arxeoloji tapıntılar aşkarlanıb. Xarici keçidlər "Qarsda Trans-Anadolu qaz boru kəmərinin təməlinin qoyulması münasibətilə təntənəli mərasimdə İlham Əliyevin nitqi" (az.). president.az. 17 mart 2015. İstifadə tarixi: 2015-05-27.
Olimpdə Zevsin heykəli

Zevsin heykəli — qədimdə "dünyanın yeddi möcüzəsi"ndən biri sayılmışdır. Yunanıstanın Olimp dağlarında, yunanların baş allahı Zevsin adına e.ə. V əsrdə heykəltaraş Fidi tərəfindən hazırlanmışdır. Olimpiya şəhərinin mərkəzi meydanında mərmər suvaq çəkilmiş və müxtəlif heykəllərlə bəzədilmiş əzəmətli məbəd ucalırdı. Məbədin daxilində döşəmə möhtəşəm mozaika ilə bəzədilmişdi. Məbədin içərisində böyük qırmızı pərdə arxasında qədimdə, "dünyanın yeddi möcüzəsi"ndən biri hesab olunan Olimpiyalı Zevsin heykəli dururdu. Olimpiyalı Zevsin heykəlini görməyəni Yunanıstanda bədbəxt adam hesab edirdilər.
Olimpdə Zevsin heykəli

Antik müəlliflərin məlumatına görə, Zevs qızıl və fil sümüyü ilə bəzədilmiş taxtda əyləşmişdi. Onun gövdəsinin yuxarı hissəsi çılpaq, aşağı hissəsi isə zəngin paltara bürünmüşdü. Zevsin bədəni və başı ağacdan düzəldilmiş və üzəri fil sümüyü ilə örtülmüşdü. Zevsin bir əlində Nika — qələbə ilahəsinin heykəli, o biri əlində isə Zevsin müqəddəs quşu — qartalın təsviri ilə bəzədilmiş jezl — hökmdarlıq əsası var idi. Zevsin başını qızıldan düzəldilmiş zeytun yarpaqları çələngi bəzəyirdi. Zevsin heykəlinin qalıqları Afinanın 150 km qərbində yerləşən qədim Olimpiya şəhərində, ilk olimpiadaların keçirildiyi yerdədir. Olimpiadalar əsnasında döyüşlər dayanar, dünyanın dörd bir tərəfindən gələn atletlər üçün bu heykəlin qarşısında mərasimlər təşkil olunarmış. Zevsin heykəli e.ə.
Olimpdə Zevsin heykəli

450-ci ildə, məbəd isə daha əvvəl — e.ə. 770-ci illərdə olimpiadalar başlandıqdan sonra tikilmişdir. İllər keçdikcə insanlar yalnız ibadət etmək üçün deyil, heykəli görmək üçün də buranı ziyarət etmişlər. E.ə. 200-cü ildə heykəl bərpa edilmiş, bundan sonra Romaya daşınarkən zədələnir, 391-ci ildə Roma imperatoru Dominisian (284–305) tərəfindən olimpiadaların qadağan edilməsi ilə buraya göstərilən maraq azalmışdır. Zəlzələlərin, sellərin təsiri ilə heykəl daha da köhnəlmişdir. Zəngin bir yunan tərəfindən İstanbula gətirilən heykəl, 462-ci ildə baş verən böyük bir yanğında tamamilə yox olmuşdur.
Olimpdə Zevsin heykəli

Daha sonra 1829-da Olimp dağında heykələ aid bəzi parçalar tapılmış və Fransaya aparılmışdır. Zevs məbədinin içində olan heykəl, məbədə çətinliklə sığırdı, hətta oturaq vəziyyətdə təsvir edilən Zevs, ayağa qalxsa məbədin tavanı yıxılacaqmış kimi dayanırdı. Heykəlin oturdulduğu döşəmə 6.5 metr genişliyində və 1 metr hündürlükdə, heykəlin özü isə 12 metr hündürlükdə idi. Üzərində, Yunan tanrılarının və sfinks kimi mistik heyvan fiqurları təsvir edilirdi. Heykəlin dərisi fil dişindən, saqqalı, saçları və paltarı qızıldan idi. Qaranlıq bir koridordan keçilərək görülə bildiyi üçün, parlaq fil dişi, insanların gözünü qamaşdırır və dərindən təsir edirdi. Olimpiada oyunları 391-ci ildə bütpərəstlik olaraq günahlandırılıb ləğv edildi və Zevs məbədi də bağlanıldı. Dünyanın yeddi möcüzəsindən biri sayılan heykəl, zəngin yunanlar tərəfindən, yeni qurulan və o zamanki adıyla Konstantinopol deyilən İstanbula daşınmışdır və orada 462-ci ildə baş verən böyük yanğında məhv olmuşdur. 1829-da Olimp dağında fransızlar tərəfindən burada tapılan heykələ aid bəzi parçalar Parisdə Luvr muzeyində sərgilənir.
Arximed qanunu

Arximed qanunu - aerohidrostatikanın əsas qanunlarından biridir. Mayeyə və ya qaza batırılmış cisim, sıxışdırılıb çıxartdığı mayenin və ya qazın çəkisinə bərabər qüvvə ilə şaquli yuxarı itələnir. Bu qüvvəyə arximed qüvvəsi deyilir. İlk dəfə eramızdan əvvəl III əsrdə yaşamış yunan alimi Arximed tərəfindən kəşf olunmuşdur. Bu səbəbdən gəmilər batmadan dəniz üzərində hərəkət edir. Mayeyə batırılmış cisim onun çıxardığı mayenin çəkisinə bərabər qüvvə ilə mayedən itələnir: F A m m 2:bir az batarsa F A g V b 3:tam batsa F A V c P 0 F A P 0 V c P — cismin təzyiqi, P0 — havadakı təzyiqdir. Xarici keçidlər Archimède : histoire et physique
İlqar İbrahimov (şəhid)

İlqar İbrahimov (tam adı: İlqar Rəşid oğlu İbrahimov; 13 oktyabr 1976, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ – 20 yanvar 1990, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Qanlı Yanvar şəhidi. İlqar İbrahimov 13 oktyabr 1976-cı il tarixində Bakıda anadan olmuşdur. Şəhidlik ərəfəsində 167 nömrəli məktəbin 7a sinif şagirdi olmuşdur. Bir çox uşaqlar kimi, marka, maşın şəkilləri toplayır, ya Suvorov adına hərbi məktəblərin birində, ya da Ukraynadakı ali hərbi məktəblərin birində təhsil alaraq hərbçi (tankçı) olmağı arzulayırdı. Qanlı Yanvar faciəsi İlqarın dostu Pərvizin[1] dediklərindən: "Zaporojets" maşınında tankın altında qalan, lakin möcüzə nəticəsində sağ qalan Nazim Ələkbərov hadisəni dəfələrlə nəql etmişdir. Bəzi detallar zamanla dəyişsə də, onun sözlərinə görə, hadisə belə cərəyan etmişdir: Valideynləri İlqarın vurulmasından xəbər tutan kimi küçəyə çıxmışdır. Yolda əsgər silahı tuşlayanda anası Yekaterina maşından çıxaraq "Mən silahsızam, oğlumu axtarıram" demiş və əllərini qaldırmışdır. Əsgərlər "Biz uşağı vurmuruq" deyəndə anası oğlunun Semaşkoda olduğunu demiş.
İlqar İbrahimov (şəhid)

Bu an İlqarın atası Rəşid də maşından çıxmış, bunu görən əsgərlər silahı ona tərəf çevirib dayanmağı əmr etmişdir. Yekaterina Rəşidin onu əri olduğunu desə də, əsgərlər geri qayıtmağı əmr edərək hədə-qorxu gəlmişdir. Əlacsız qalmış valideynlər yalnız səhər saat 6 və 7 radələrində Semaşkoya yetişmişlər. İlqarı soruşa-soruşa ölüxanaya qədər gəlib çıxmışlar. Burada onlar İlqarın meyidini qapının düz yaxınlığında tapdılar. İlqar Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilmişdir. Yaşadığı ünvan Bakı, 19-cu Xrebtovı , ev 173a. Təhsilini aldığı 167 nömrəli məktəb onun adını daşıyır.
İlqar İbrahimov (şəhid)

Həmçinin, məktəbin önündə onun büstü qoyulmuşdur. ^ Qurbanov. ^ Ələkbərov. ^ O vaxtı XI Qızıl Ordu Meydanı. ^ İcazələrin olması və ya olmaması naməlum qalır. "Son anda" sənədli filmində Nazim Ələkbərov Zakirin anası Sərvinaz xanımın "Hara gedirsiniz?" soruşmasını qeyd edir. Bundan əlavə, Rafiq Səməndər "Şəhidlər" kitabında İlqarın anası Yekaterina İlqara yun köynək geyindirmək üçün çölə çıxdıqda İlqarın artıq getdiyini qeyd edir.
İlqar İbrahimov (şəhid)

Qulu Kəngərli isə "Qara Yanvar Şəhidləri" kitabında İlqarın anasının İlqara yalnız həyətdə uşaqlarla oynamağa icazə verdiyini qeyd etmişdir. ^ Anası Yekaterina hər zaman İlqarın Səlyan Kazarmaları tərəfdə vurulduğunu desə də, maşının sola, XI Qızıl Ordu tərəfə dönməsi bu ehtimalı azaldır. ^ Çox güman ki, burada söhbət keçmiş Tağızadə, indiki Cavad xan küçəsindən gedir. ^ Nazim Ələkbərov tankın arxasında olan "RAF" maşınını da əzdiyini qeyd edir. ^ "Möcüzə - 20 yanvar tarixindəki hadisə" videosunda Nazim uşaqlara Zakirə istinadən əl qaldırdığını desə də, "Son anda" sənədli filmində onları qucaqladığını bildirmişdir. Həmçinin, "Son anda" sənədli filmində Pərvizin XI Qızıl Ordu meydanına qardaşı və dayısının yanına getdiyini bildirmişdir. ^ "Son anda" sənədli filmində Nazim Ələkbərov həmin gecə şahidlərindən QAZ-24-ün hansı yolla oraya gəlib çıxdığını soruşduğunu, lakin heç kimin bunu izah edə bilməməsini bildirmişdir. Həmçinin bax "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar Xarici keçidlər Balaca uşaqların böyük faciəsi Möcüzə - 20 yanvar tarixindəki hadisə "Son anda" sənədli film 20 Yanvar hadisələrinin şahidi Nazim Ələkbərovun 30 illik xatirələri Üstündən BMP keçmiş Nazim kişinin ürəkdağlayan hekayəti FOTO 20 Yanvar faciəsi canlı şahid Nazim Ələkbərovun dilindən
Telli Borçalı

Telli Borçalı (tam adı: Telli Sədi qızı Qurbanova; 28 fevral 1969, Qasımlı, Marneuli rayonu) — Azərbaycan musiqiçisi, aşığı, şairi. Aşıq Telli 1969-cu ildə Gürcüstan SSR-nin Marneuli rayonunun Qasımlı kəndində doğulmuşdur. Yaradıcılığı 1997-ci ildə Bakıya gəlmişdir. "Aşıq Pəri" məclisinin rəhbəri Narınc Xatun onu bu məclisə dəvət etmişdir. Aşıq Pəri məclisinə dəvət aldıqdan sonra "Pəri qızları" ilə tanış olub və geniş fəaliyyətə başlayıb. Telli Borçalının anasının adı Savad, qardaşlarının adı Tərmeyxan, Ataxan, Mehdixandır.
Dəli Kür

Dəli Kür — Azərbaycan yazıçısı İsmayıl Şıxlının geniş oxucu kütləsinin rəğbətini qazanmış və XIX əsrin sonlarında baş verən mürəkkəb tarixi proseslərin Azərbaycan xalqının həyatında əmələ gətirdiyi əsaslı dəyişiklikləri realistcəsinə göstərən bir əsərdir. Əsər tamamlanaraq çap olunduqdan düz 2 il sonra, yəni 1969-cu ildə isə həmin əsərin motivləri əsasında Dəli Kür adlı film çəkilmişdir. Əsərdə Azərbaycan xalqının milli oyanış dövrünün ziddiyyətli hadisələri təsvir edilir və bu əsər milli-tarixi roman janrının nümunələrindən biri sayılır. Bununla belə, həmin əsərdə ailə-məişət məsələləri də geniş təsvir olunmuşdur. Yazıçı 1957-ci ildə ilk romanı olan Ayrılan yollar adlı əsərinin nəşr olunmasının ardınca 10 il ərzində yorulmadan bu əsəri yazmağa başlamış və onu 1967-ci ildə müvəffəqiyyət ilə tamamlamağa nail ola bilmişdir. Qısa məzmunu Əsərdəki hadisələr kiçik bir Azərbaycan kəndi olan Göytəpədə cərəyan edir. Roman kəndin ağası və nüfuzlu bir mülkədar olan Cahandar ağanın Allahyar adlı bir şəxsin həyat yoldaşı Mələyi götürüb qaçması ilə başlayır.
Dəli Kür

Daha sonra hadisələr yüksələn xətt ilə inkişaf edir. Cahandar ağanın birinci həyat yoldaşı Zərnigar xanım olanlara narazılığına bildirərək Mələyi evdən qovmağa cəhd edir. Cahandar ağanın böyük oğlu Şamxal anasını haqlı sayaraq atası ilə toqquşur və evi tərk edir. Kiçik oğlu Əşrəf isə atasının etirazlarına baxmayaraq, Qori Müəllimlər Seminariyasına oxumaq üçün gizlicə yola düşür. Cahandar ağa sonda kazakların əlinə keçməmək üçün Kürdə boğulmağa razı olur. "Tarix: yaxından və uzaqdan" Yaşar Qarayev. Bakı,Sabah,1996
Gənclik parkı

Gənclik parkı – Azərbaycanın Bakı şəhərinin Xətai rayonunda yerləşən meşə tipli park. 26 avqust 2021-ci ildə açılıb. Açılışda Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev və həyat yoldaşı Mehriban Əliyeva iştirak etmişdirlər.Parkın salınması üçün işlər 11 noyabr 2019-cu ildə başlamışdır. Park Heydər Əliyev Fondunun Regional İnkişaf İctimai Birliyinin dəstəyi ilə yaradılmışdır. Burada ziyarətçilərin istirahəti üçün müxtəlif infrastruktur yaradılmışdır və Xəzər dənizinin mənzərəsini də seyr etmək mümkündür.Park 43 hektar ərazini əhatə edir. Burada 300 minədək ağac əkilib və yaşıllıqlar salınmışdır.
Gənclik parkı

Parkda həm uşaqlar, həm də böyüklər üçün idman və əyləncə sahələri yaradılmış, attraksion quraşdırılmışdır. Həmçinin Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tərəfindən fiziki məhdudiyyətli şəxslər üçün idman və əyləncə sahəsi yaradılmışdır.Parkda "Ürəklər" adlı kompozisiya yaradılmış, həmçinin bağlı və açıq futbol meydançaları inşa olunmuşdur. Parkda ziyarətçilər üçün piknik məntəqələri salınmışdır. Qaçış üçün cığırlar və velosiped yolları da tikilmişdir. Park böyük olduğu üçün parkda məlumatlandırıcı və istiqamətləndirici lövhələr quraşdırılmışdır. Ərazinin ən görməli yerlərindən biri də park ərazisində yaradılan süni göldür.
Dəhnamə (Xətai)

Dəhnamə — Azərbaycan ədəbiyyatının klassiki Şah İsmayıl Xətainin məsnəvi janrında yazdığı poema. Əsər Azərbaycan ədəbiyyatının yazılı abidəsi hesab edilir. 1506-cı ildə Azərbaycan dilində yazılan şeir əsəri Azərbaycan ədəbiyyatında məsnəvi janrında yazılan ilk poemalardan biri sayılır.Məsnəvidə aşiq oğlan (yəni şairin özü) və onun sevgilisi bir birinə on sevgi məktubu göndərirlər, buna görə də əsərin adı elə "Dəhnamə" ("On məktub") qoyulub. Poema bütövlüklə 1532 beytdən ibarətdir. Tədqiqi və nəşri Əfqanistanın Məzari-Şərif şəhərindəki muzeydə xəttat Mir İmad Qəzvini tərəfindən köçürülən və "Dəhnamə" məsnəvisindən başlayan əlyazma saxlanılır.Bakı şəhərində Elmlər Akademiyasının Əlyazmalar İnstitutunda XVII əsrdə tərtib edilən poemanın əlyazması saxlanılır. "Dəhnamə"nin siyahılarından biri həmçinin Sankt-Peterburqda saxlanılır, onun ətraflı şərh edilmiş təsvirini Vladimir Minorskinin xahişi ilə 1923-cü ildə şərqşünas Nikolay Marr verdi. Buna oxşar təsviri türkiyəli ədəbiyyatşünas İsmayıl Hikmət "Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi" (Bakı, 1928) kitabında vermişdir.O da məlum idi ki, 1923-cü ildə "Dəhnamə"nin bir əlyazması Azərbaycan dövlət nəşriyyatının kitabxanasına təhvil verilmişdir, onun sonraki taleyi naməlum olaraq qaldı.
Dəhnamə (Xətai)

Ədəbi təhlil "Dəhnamə" "saray ədəbiyyatı" adlanan mühitdə yaradılmışdır. Filoloq Həsən Quliyevin sözlərinə görə, poemada xalq şeiri tərzinə yaxın yazılan çoxlu süjetdən kənar elementlər var. Əsərdə bir-birini sevən cütlüyün hissləri romantik tərzdə əks olunub. Hər fəsil tamamlanmış ayrıca müstəqil "məktub-müraciət" təşkil edir, hansı ki qəhrəman şairin və onun sevgilisinin obrazlarını birlikdə birləşdir. Hadisələr poemada gec inkişaf edir, qəhrəmanlarının obrazları hərəkətsizdir. Əsər sevgi monoloqundan ibarətdir ki, bunu şairin sevgilisinə "şeirli cavab" kimi də xarakterizə etmək olar.Quliyevin sözlərinə görə, məhz məktublar süjeti hərəkətləndirirlər. Poemada hansısa dinamik və gərgin intriqa yoxdur.
Dəhnamə (Xətai)

Rəvayət bütövlüklə həyati faktlara əsaslanan məhəbbət hisslərindən ibarətdir. Romantik xüsusiyyətlərin olmasına baxmayaraq, poemada realizm elementləri qorunub saxlanılıb.Tədqiqatçı Qasım Cahaninin sözlərinə əsasən, poemada Nizami Gəncəvinin yazma ənənələri nəzərə çarpır, xüsusilə onun məhəbbət fəlsəfəsinin ruhuna uyğun olan istiqamətlərin inkişafı. Belə ki, Xətainin "Dəhnamə"sində "Bahariyyə" adlı hissə əlavə edilmişdir, şair Nizaminin "Leyli və Məcnun" poemasını bu parça üçün nümunə kimi istifadə etmişdir. H. Javadi and K. Burrill. Azerbaijan. Azeri Literature in Iran (ing.). — Encyclopædia Iranica, 1998.
Tərəvəz

Tərəvəz - insan tərəfindən şirəli hissələrinə görə yetişdirilən və qidada istifadə olunan birillik, ikiillik və çoxillik ot bitkisidir. Əsas qruplar Tərəvəz əslində bitkinin qida məhsulu kimi istifadə olunan hissəsidir. Bununla əlaqədar olaraq tərəvəz bitkiləri 10 əsas qrupa bölünür: köküyumrulu gövdəmeyvəli gövdəyarpaqlı (kormofit) çiçəkliMeyvəli - tərəvəz bitkilərində qida üçün yetişmiş və kal meyvələr istifadə olunur. Bu qrupa pomidor, bibər, badımcan, qabaq, xiyar, göy qabaq, qarpız, yemiş, paxla, noxud, lobya (maş), qarğıdalı aiddir. Soğanaqlılarda - qida üçün soğanaq və ya göy yarpaqlar işlədilir. Onlara baş soğan, batun soğan kəvər soğan, şnit soğanı, sarımsaq aiddir. Meyvəköklülərə - dağ turpu, ağ turp, qırmızı turp, şalğam, çuğundur, kök, cəfəri, cır havuç, kərəviz aiddir. Yarpaqlı tərəvəzlərə - kahı, ispanaq, yarpaqlı cəfəri və kərəviz aiddir.
Tərəvəz

Gövdəmeyvəlilərə - daş kələm aiddir. Kökümsovlulara - qıtığotu aiddir. Gövdəyarpaqlılara - (kormofitlərə və ya kələmkimilərə) — ağbaş və qırmızıbaş kələm, Brussel kələmi, Savoy kələmi və s. aiddir. Zoğlulara - qulançar aiddir. Çiçəklilərə - ənginar aiddir. Yaşama dövrü Tərəvəz bitkilərinin yaşama dövrü dedikdə onların toxum cücərməsi ndən başlamış, ta bitkinin tam məhvinə qədər bütün böyümə və inkişaf dövrü başa düşülür. Tərvəz bitkiləri öz yaşayış dövrlərinin müddətinə görə aşağıdakı qruplara bölünür: birillik tərəvəz bitkiləri ikiillik tərəvəz bitkiləri çoxillik tərəvəz bitkiləriBirillik tərəvəz bitkilərində böyümə və inkişafın bütün mərhələləri bir vegetasiya dövrü ərzində, yəni toxumların səpilməsindən məhsul alınana qədər keçən dövrdə başa çatır. Tərəvəz bitkilərinin çoxu birilliklərdir.
Tərəvəz

Bu böyük qrupa xiyar, göy qabaq, pomidor, noxud, kahı, gül kələm, qırmızı turp, şüyüd və s. bitkilər daxildir. İkiillik tərəvəz bitkilərində birinci il vegetativ orqanlar əmələ gəlir və ehtiyat qida maddələri toplanır, ikinci ildə isə həmin maddələrin hesabına barvermə orqanları, meyvələr və toxumlar əmələ gəlir. İkiillik tərəvəz bitkilərinə bütün meyvəköklülər (qırmızı turpdan başqa) və bütün kələmlər (gül və Çin kələmindən başqa) aiddir. İkiillik tərəvəz bitkiləri çox vaxt inkişaf dövrünü bir ildə tamamlayır. Məsələn, əgər faraş əkində çuğundurun cücərtiləri uzun müddətli soyuğa düşərsə bitkilərin çoxu əkin ilində çiçəkləyir və toxum verir ki, bunlar da bəzən yetişə bilir. Çoxillik tərəvəz bitkilərində birinci il vegetativ orqanlar əmələ gəlir.Vegetasiya dövrünün axırında soğanaqlarda və ya kökümsovlarda ehtiyat qida maddələri toplanır. Sonralar çoxillik bitkilərdə hər il müəyyən şərait daxilində gövdələrin böyümə və inkişafı,qönçələmə, çiçəkləmə, meyvə və toxumların böyüməsi və yetişməsi baş verir. Çoxillik tərəvəz bitkilərinə qıtığotu, turşəng (quzuqulağı), rəvənd, qulançar, ənginar və s. aiddir.
Tərəvəz

Botaniki təsnifatı Tərəvəz bitkilərinin təsnifatını qruplar vəfəsilələr üzrə bilmək böyük əhəmiyyətə malikdir. Tərəvəz bitkilərini çiçəyin, meyvənin qurluşuna və digər botaniki xüsusiyyətlərə görə fəsilələr üzrə qruplaşdırırlar. Onlar bu xüsusiyyətlərinə görə üç əsas qrupa ayrılır: birləpəlilər ikiləpəlilər göbələklərBirləpəlilər qrupuna zanbaq və taxıllar aiddir. İkiləpəlilər qrupuna xaççiçəklilər, çətirçiçəklilər, tərə, paxlalılar, mürəkkəbçiçəklilər, qırxbuğum aiddir. Göbələklər qrupuna lövhəciklilər aiddir. Həyat şəraiti Bitkilərin normal böyüməsi, inkişafı və onlardan yüksək məhsul əldə etmək üçün müxtəlif həyat şəraitləri vacib lazımdır.Bütün bu şəraitlər bitkilərin həyat amilləri adlanır, onlar bitkilərə eyni dərəcədə vacibdir və biri digərini əvəz edə bilməz. Bunlar aşağıdakılardır: mineral qida elementləri
İşsizlik

İşsizlik (ing. unemployment) — iqtisadi fəal əhalinin müəyyən hissəsinin öz iş qüvvəsini tətbiq edə bilmədiyini əks etdirən sosial-iqtisadi hadisədir. İşsizlik insanlara birbaşa və ən sərt şəkildə təsir edən makroiqtisadi problemdir. İşsizliyin tez-tez siyasi müzakirələrin mərkəzində olması da təəccüblü deyildir. İşsizliyin yüksək səviyyəsi iş qüvvəsi resursundan dövlətin səmərəli istifadə qabiliyyətinin olmadığını göstərir. İşsizliyi doğuran amillər: iqtisadi böhran, yüksək inflyasiya, iqtisadiyyatın struktur yenidənqurulması, texniki tərəqqi, dövlətin demoqrafik siyasəti və s. Ölkədə işsizliyin səviyyəsinin xarakteristikası üçün müxtəlif göstəricilərdən istifadə olunur; işsizlərin ümumi sayı, iqtisadi fəal əhalinin ümumi sayında işsizlərin xüsusi çəkisi, işsizliyin orta davamlılığı, uzunmüddətli işsizlərin iqtisadi fəal əhalidə payı və s. İşsizliyin real miqyasının müəyyənləşdirilməsində gizli işsizlik amili cətinlik yaradır. İqtisadiyyatda işsizliyin həcmi işçi qüvvəsində çalışmayan hissənin faiz göstəricisi əks etdirən işsizlik dərəcəsi ilə ölçülür. İşsizlik dərəcəsinin hesablanması üçn ilk növbədə aşağıdakı 4 kateqoriya müəyyən edilməlidir: Məşğullar. Bura hər hansı ödənişli işdə çalışanlar, eləcə də müəyyən səbəblərdən (xəstəlik, tətil) işə çıxmayanlar daxildir; İşsizlər. Bu kateqoriyaya hazırda işi olmayan, iş axrarısında olan və işə yaralı şəxslər daxildir.
İşsizlik

Burada əsas məsələ, şəxsin işinin olmaması yox, iş axtarışında olmasıdır; İşçi qüvvəsi. Bura həm işi olanlar, həm də işsizlər daxildir; İşçi qüvvəsinə daxil olmayanlar. Bura pensiyaya çıxanlar, istirahət edənlər, təhsil alan şəxslər, iş tapa bilməyib ruhdan düşmüş işsizlər, işləməyə yararsız olanlar daxildir. İşsizliyin formaları İşsizliyin aşağıdakı formaları var: Friksion işsizlik o zaman yaranır ki, şəxs çalışa biləcəyi iş var, amma bu işi axtarıb tapmaq üçün çox uzun bir vaxt lazımdır. Struktur işsizlik. Bəzən şirkətlər yeni texnologiya tətbiq edir və ya istehsal istiqamətini dəyişir. Bu zaman yeni texnologiyadan istifadə edə bilməyən və ya yeni istehsal sahəsinə uyğun olmayan işçilərə ehtiyac qalmır. Bu zaman yaranan işsizliyə Struktur işsizlik deyilir. Dövrü(tsikl) işsizlik. Bu işsizlik forması sənayenin tənəzzülü, istehsalda işçi qüvvəsinə olan tələbin aşağı düşməsi nəticəsində yaranır.
İşsizlik

İqtisadi Və Ya Təbii Böhrana Səbəb Olanlar Təbii- Friksion,struktur işsizlik İqtisadi-Dövrü(tsikl) işsizlik Təbii işsizlik İşsizliyin təbii səviyyəsində əmək haqqlarını və qiymətləri azaldan,yaxud artıran faktorlar tarazlıqda olur. Müasir iqtisadiyyatda, yüksək inflyasiya şəraitində işsizliyin səviyyəsi kifayət qədər aşağıdır. Struktur və friksion işsizliyi onun təbii səviyyəsi müəyyən edir. Bu şəraitdə inflyasiyanın ölçüləri məhduddur. Dövri faktorlar isə işsizliyin səviyyəsini təbii həddən yuxarı qaldırır. Təbii işsizlik səviyyəsini hesablamaq üçün bir modeldən istifadə edilir. Modeldə istifadə ediləcək göstəricilər izah edək L - İşçi qüvvəsi; E - Məşğullar; U - İşsizlər.İşçi qüvvəsi işsizlərin və məşğulların cəminə bərabərdir: Bu misalda, işsizlik dərəcəsi U/L kimi ifadə edilə bilər. Sonra modelə iki göstərici əlavə edilir. İşdən çıxma dərəcəsi (s) – bir ay ərzində işdən ayrılanların məşğulların sayına nisbəti; İşə daxil olma dərəcəsi (f ) – bir ay ərzində işə daxil olanların işsizlərə olan nisbəti.Əgər işsizlik səviyyəsində bir dəyişiklik olmursa, əmək bazarında sabitlikdir, başqa sözlə işə daxil olanların sayə (f x U) işdən ayrılanların sayına (s x E) bərabərdir: Yuxarıdakı bərabərlikdən sabit işsizlik dərəcəsini tapmaqda istifadə edə bilərik. Bunu üçün ilk növbədə E-nin əvəzinə L-U ifadəsi (məşğulluq (E) bərabərdir işçi qüvvəsi (L) çıxılsın işsizlərin sayı(U)) yazılır: İfadəni L-ə bölürük: U/L-i, yəni işsizlik dərəcəsini tapsaq bərabərlik aşağıdakı formanı alacaq: Bu bərabərlik sabir işsizlik dərəcəsinin (U/L) işə daxil olma (f ) və ayrılma (s) dərəcələri tərəfindən müəyyən olunduğunu göstərir.
İşsizlik

Işdən ayrılma dəcəsi (s) nə qədər yüksək olarsa, işsizlik də bir o qədər çox olar. İşə daxil olma dərəcəsi nə qədər yüksək olarsa, işsizlik bir o qədər az olar. Bu misalda işsizlik səviyyəsi təxminən 5%-dir. Təbii işsizlik dərəcəsi ilə bağlı olan bu model iqtisadi siyasət baxımından əhəmiyyət daşıyır. Təbii işsizlik səviyyəsini aşağı salmağa yönələn hər bir siyasət ən azından işə daxil olma və işdən ayrılma dərəcələrindən birinə təsir etməlidir. Başqa sözlə, işə daxil olma və ya işdən ayrılma dərəcələrini dəyişən hər hansı bir siyasət eyni zamanda təbii işsizlik səviyyəsinə də təsir edir. Dövlətin məşğulluq siyasəti Bu istiqamətdə olan əksər dövlət siyasəti friksion işsizliyi azaldaraq təbii işsizliyin də səviyyəsini aşağı salmağa yönəlir. Dövlətə aid məğğulluq idarələri işsizlərin işləri tez tapması üçün boş iş yerləri ilə bağlı məlumatlar yayır. Digər yandan dövlət struktur işsizliyin fəsadlarını aradan qaldırmaq üçün təlim proqramları da tətbiq edir ki, bu da inkişaf edən sənaye iqtisadiyyatında işçilərin yeni tələblərə uyğunlaşdırır. əgər bu proqramlar işə daxil olma dərəcəsini yüksəldərsə təbii işsizlik dərəcəsi də azalar Dövlətin işsizliklə bağlı tətbiq etdiyi digər proqram isə işsizlik müavinətinin tətbiqidir.
İşsizlik

Bu tədbir çərçivəsində çalışanlar işlərini itirdikdən sonra əmək haqqlarının bir hissəsini müəyyən müddət almağa davam edirlər. İşsizlik müavinətinin tətbiqi iqtisadiyyatda friksion və təbii işsizliyin artmasına səbəb olur. Belə ki, müəvinətdən faydalanan işsizlər təklif olunan bəzi işlərdən imtina edirlər, artarış müddətini uzadırlar. İşsizlərin davranışında baş verən bu dəyişiklik işə daxil olma dərəcəsini azaldır. Həmçinin gəlirlərinin bir hissəsinin təmin edildiyini bilən işçilər iş yerlərini dəyişməkdə, işdən çıxmaqda cəsarətli olurlar, eləcə də işin daimiliyi ilə o qədər maraqlanmırlar. Bu da işdən ayrılma dərəcəsini yüksəldən amildirİşsizlik müavinətləri ilə bağlı araşdırma aparan iqtisadçılar daha çox işsizliyi azaldacaq tədbirlər işləyib hazırlayırlar. Bunlara misal olaraq, ixtisar həyata keçirən müəssisələrin işçiyə veriləcək müavinətin tam hissəsini ödəməsini göstərmək olar. Belə ki, qısa müddətli iqtisadi çətinlik dövründə yüksək məbləğlər hesabına işçini ixtisar edib, bu dövr bitdikdən sonra yeni işçilər axtarmaq və yetişdirmək xərclərini nəzərə alan sahibkarlar bu fikirlərindən daşınır. İşsizliklə bağlı müzakirə olunan əsas məsələlərdən də biri minimum əmək haqqıdır . Bu dövlətin müəssisələrə əmək haqqının aşağı həddi ilə bağlı məhdudiyyət tətbiq etməsidir.
İşsizlik

Minimum əmək haqqı işçi qüvvəsinin əksər hissəsinə təsir etmir, çünki onlar bu həddən yuxarı əmək haqqı alırlar. Amma minimum əmək haqqı bəzi işçilərin, xüsusilə də təcrübəsiz və ixtisassız işçilərin maaşının tarazlıq əmək haqqından yuxarı olmasına səbəb olur. Bu da müəssisələrin belə işçilərə olan tələbini aşağı düşməsinə səbəb olur və bu işçilərin iş tapmaq imkanı azalırİqtisadçılar minimum əmək haqqının siyasətinin ən çox gənc işçilərə təsir etdiyini irəli sürürlər. Onlar bunu iki səbəblə izah edirlər Birincisi, gənclər işçi qüvvəsinin daha az təcrübəyə və biliyə sahib olan hissəsi təşkil edirlər bu səbəbdəndə onlara təklif olunan əmək haqqı aşağıdır. İkincisi, gənc işçilər əməklərinin qarşılığını yalnız maaşla deyil, “işi işdə öyrənmək” kimi diğər yollarla da alırlar.Yuxarıda göstərilən iki səbəbdən işçi qüvvəsinin təklifi ona olan tələblə müqayisədə çoxdur. Minimum əmək haqqı gənclərdə digər işçi qruplarına nisbətən daha çox müşahidə olunmaqdadır. Həmçinin bax
Mexaniki iş

İşin vahidi 1 Coul-1 Nyuton qüvvənin qüvvə istiqamətində gedilən 1m yolda gördüyü işə deyilir və BS-də iş vahidi olaraq götürülür. Potensiallı sahədə qapalı trayektoriya üzrə görülən iş sıfır olur. Həm də potensiallı sahədə görülən iş trayektoriyanın formasından asılı olmayıb başlanğıc və son nöqtələrin vəziyyəti ilə təyin olunur. Konservativ qüvvələr potensiallı sahədə cismə təsir edən qüvvələrə deyilir. Sürtünmə qüvvəsi qeyri-konservativ qüvvədir və həmişə hərəkətin əksinə yönəldiyinə görə mənfi iş görür və sürəti azaldır.
Eroziya

Eroziya — relyefin erozion formalarının mənşəyini və inkişafını bilmək üçün axar suların işi və onların əsasını təşkil edən fiziki qanunları bilmək lazımdır. Axar suların işi, onların kipetik (canlı) enerjisinin böyüklüyü ilə müəyyən edilir. Axar su yataqlarında eyni vaxtda bir-birinin əksi olan iki müxtəlif proses – eroziya və akkumulyasiya prosesləri gedir. Bu proseslərin kəmiyyət münasibətindən asılı olaraq çay yatağının quruluşu, vaxt getdikcə dəyişikliyə uğrayır. Eroziya üstünlük təşkil edən sahələrdə yataq dərinləşir, akkumulyasiya üstünlük olan sahələrdə isə yataq çayın gətirdiyi məhsullarla dolaraq dayazlaşır.
Eroziya

Axar suyun miqdarı və yatağın meyilliyi nə qədər çox olarsa, onun erozion fəaliyyəti də bir o qədər çox olacaqdır. Eroziya dedikdə, çayın yatağını dərinləşdirən və genişləndirən yuma prosesləri başa düşülməlidir. Eroziya prosesi aşağıdakı proseslərdən ibarətdir: Çay hövzəsində aşınmış məhsulun daşınması. Çay yatağında üzə çıxan süxurların çayın dibi ilə aparılan qum, çaqıldaşı, valun vasitəsilə yonulması və çilalanması. Bəzi süxurların (əhənğdaşı, dolomit, gips) suda həll olması və süxurların tərkibindəki duzların yuyulması.Eroziya iki formada olur: dərinlik və yan eroziyası.
Eroziya

Dərinlik və yan eroziya prosesləri, adətən , eyni vaxtda gedir, lakin yan eroziya , dərinlik eroziyasının zəiflədiyi və onun tamamilə akkumulyasiya ilə əvəz olunduğu vaxt daha yaxşı müşahidə olunur. Axar sular bir sahədə eroziya, o biri sahədə isə akkumulyasiya işi aparmaqla tədricən öz yatağının meyilliyini bütün dərə boyunca bərabərləşdirir. Meyillik bərabərləşdikcə çay yatağının özü də tədricən düzəlməyə və çayın daşıma qüvvəsi də tənzimləşməyə başlayır. Çayın uzununa profilinin ən alçaq yerinə eroziya bazisi deyilir. Ümumi eroziya bazisindən əlavə, hər bir çayın hövzəsində, yerli eroziya bazisi də var.
Eroziya

Yerli eroziya bazisi, bir çayın başqa bir çaya tökülən yer və yaxud çay yatağında səthə çıxan möhkəm süxurlar, çay dərəsini köndələninə kəsib keçən və qalxmaqda olan cavan antiklinal qırışıqların yerləşdiyi sahə də ola bilər. Çayın eroziya bazisinin mənbəbdən yuxarıda, yaxud aşağıda yerləşməsi çay suyunun miqdarından, axım sürətindən və həmçinin sahil zonanın tektonik rejimindən asılıdır. Çay bir sahədə eroziya, o biri sahədə isə akkumulyasiya fəaliyyətində olduğu üçün, öz yatağının uzununa profilini bütün dərə boyunca tədricən düzəltməyə çalışır. Əgər çay buna nail olarsa, əmələ gələn uzununa profil normal, yaxud da tənzimlənmiş profil adlanır. Əslində isə təbiətdə normal profilə dəsadüf edilmir.
Eroziya

Çay dərəsində və hövzəsində iqlimin, tektonikanın, süxurların litoloji tərkibinin və s. daimə dəyişkənliyi ilə əlaqədar olaraq yatağın uzununa profili də müvafiq dəyişikliklərə uğrayır. Eroziya mənbələri Eroziya mənbələri- yer səthinin eroziya təhlükəli sahələri. Güclü eroziyaya məruz qalan sahələr hər hansı massiv fonunda kəskin seçilir. (məs. çılpaq qayalıq, uçqun, yarğan və s.).
Eroziya

Eroziya relyefi Eroziya relyefi- qayalarda, dağətəyi və maili düzənliklərdə və xüsusilə cavan dağlıq ərazilərdə öz yataqlarını dərinləşdirərək əmələ gətirdiyi müxtəlif quruluşlu relyef formaları. Eroziyaşünaslıq Eroziyaşünaslıq-torpaq eroziyasının baş vermə səbəbləri və inkişaf qanunauyğunluqlarını, eroziyaya uğramış və eroziya təhlükəsi olan torpaqları, eroziyadan mühafizə üsullarını v ə eroziyaya uğramış torpaqların meliorasiya məsələlərini öyrənir. Eroziyaşünaslıq torpaqşünaslığın müstəqil bir bölməsi kimi son illərdə formalaşmışdır. Eroziyaşünaslığın obyekti müxtəlif təbii və təsərüfat şəraitində baş verən su və külək eroziyası prosesləridir. Azərbaycanda eroziya problemləri ilə bilavasitə Elmi tədqiqat Eroziya və Suvarma İnstitutu məşğul olur.
Eroziya

Eroziyanın ekoloji zərəri Eroziyanın ekoloji zərəri- torpaq eroziyası hesabına ekoloji mühitə dəyən zərər. Aşağıdakı növləri vardır: a) eroziyadan aqroekoloji mühitə dəyən zərər; b) nəqliyyat sisteminə və yollara dəyən zərər; c) hidroqurğulara (su anbarlarına, sutoplayan kanal və kollektordrenaj şəbəkəsinə) dəyən zərər; d) balıqçılıq təsərrüfatına və başqa ekoloji mühitə dəyən zərərlər. Eroziyaya qarşı aqrotexniki tədbirlər Eroziyaya qarşı aqrotexniki tədbirlər- yamacları torpaq eroziyasından qorumaq üçün kənd təsərrüfatı bitkilərinin becərilməsində tətbiq edilən torpaqqoruyucu tədbirlər sistemi. Onlar aşağıdakılardır: yamacın eni istiqamətində v ə ya konturla şumlama, laydırsız kotanla torpaq layını çevirmədən şumlama, zolaqlarla şumlama, pilləli şum, torpaqdərinləşdiricilərlə şumlama, dondurma şumunda və herikdə şırımaçma, dərindən yumşaltma, yalaqaçma, şumda və çoxillik ot əkinində yarıqaçma, oyuqaçma, torpaqqoruyucu növbəli əkin sisteminin tətbiqi, terrasların çəkilməsi və s. Eroziyaya qarşı bəndlər Eroziyaya qarşı bəndlər- suyun sürətlə axdığı sahələrdə onun dağıdıcı təsirini azaltmaq məqsədilə düzəldilən qurğular. Bu bəndləri su axınının xüsusiyyətindən asılı olaraq torpaqdan, ağacdan, daşdan, betondan, dəmir-betondan və s. hazırlamaq olar.
Eroziya

Eroziyaya qarşı bioloji mübarizə tədbirləri Eroziyaya qarşı bioloji mübarizə tədbirləri- su və külək eroziyasına məruz qalmış torpaqlarda eroziya prosesini zəiflətmək və onun qarşısını almaq məqsədilə ot səpini, meşəsalma və müvafiq kənd təsərrüfatı bitkiləri yetişdirmək. Eroziyaya qarşı suvarma texnikası Eroziyaya qarşı suvarma texnikası– irriqasiya eroziyasının qarşısını almaq üçün tətbiq edilir. Burada qəbul edilən suvarma texnikası su sərfi, suvarılan şırımın və ya zolağın uzunluğu, suvarmanın müddəti elə seçilməlidir ki, suvarma zamanı eroziya prosesi minimuma ensin və ya tam qarşısı alınsın. Buna görə də eroziyaya qarşı suvarma texnikası hazırlanarkən səthin meyilliyi, torpağın tipi, onun mexaniki tərkibi və suhopdurma qabiliyyəti nəzərə alınmalıdır. Xarici keçidlər Həmçinin bax
Sərsəng su anbarı

Sərsəng su anbarı — Azərbaycana məxsus 1976-cı ildə Tərtərçayın üzərində, keçmiş Ağdərə, indiki Tərtər rayonu ərazisində , inşa edilmiş su anbarı. Onun ümumi su tutumu 560 mln m³, bəndinin hündürlüyü isə 125 m-dir. Sərsəng su anbarı respublikada bəndinin hündürlüyünə görə ən hündür bəndli su anbarlarından biridir. Sərsəng su anbarı hazırda Tərtər (keçmiş Ağdərə) rayonu ərazisində yerləşir. Sərsəng su anbarı respublikanın 6 rayonunun (Tərtər, Ağdam, Bərdə, Goranboy, Yevlax və Ağcabədi) 100 min hektara yaxın torpaq sahəsini suvarma suyu ilə təmin edirdi.
Sərsəng su anbarı

Yalnız Sərsəng su anbarının işğalı nəticəsində 100 min hektar sahədə kənd təsərrüfatı bitkilərinə suvarma suyunun verilməməsi respublikanın bu regionuna əvəzolunmaz zərər vurmuşdur. Hazırda su anbarına və onun qurğularına işğal altında 10 ildən artıq müddətdir ki, texniki xidmət göstərilmədiyi üçün o qəza vəziyyətindədir. Bu səbəbdən Sərsəng su anbarı onun aşağı byefində yerləşən əhali üçün ciddi təhlükə yaradır. Lakin anbarın işğaldan azad olunması onun yenidən işlək vəziyyətə gətirilməsi üçün şərait yaradır. 26 fevral 1993-cü ildə ermənilər Sərsəng su anbarının ətrafını tutmaqla, Tərtər–Kəlbəcər yolunu kəsib.
Sərsəng su anbarı

19 sentyabr 2023-cü il antiterror əməliyyatları nəticəsində azad olunmuşdur. 15 oktyabr 2023-cü ildə Prezident İlham Əliyev Sərsəngə Azərbaycan bayrağını qaldırmışdır. Azərbaycanın Avropa Şurası Parlament Assambleyasındakı nümayəndə heyətinin hazırladığı “Azərbaycanın sərhəd rayonunun əhalisi sudan məhrum edilmişdir” adlı qətnamə layihəsi erməni lobbisinin ciddi maneələrinə baxmayaraq, qurumun büro iclasında müzakirə olunmuş və məruzəçi təyin edilməsi ilə əlaqədar sosial məsələlər, səhiyyə və davamlı inkişaf komitəsinə yönləndirilməsi barədə təklif büro tərəfindən yekdilliklə qəbul edilmişdir. Bu qərar həmin gün büronun iclasından dərhal sonra Assambleyanın plenar sessiyasında təsdiqlənmişdir. Sərsəng su anbarı ilə bağlı 13468 saylı sənədi 11 ölkənin 27 deputatı imzalamışdır.