LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Bred Pitt

Atası Ulliam Pitt yükdaşıma şirkətinin birində menecer, anası isə məktəbdə müəllimə vəzifəsində çalışıb. Bred anadan olduqdan bir müddət sonra Pitt ailəsi Missuri ştatının Sprinqfild şəhərinə köçür və o burada özündən yaşca kiçik olan qardaşı və bacısı ilə birlikdə böyüyür. Məktəbdə Bred bir neçə idman növü ilə məşğul olur. Bir neçə intellektual klubların aktiv üzvünə çevrilir. Məktəbi bitirdikdən sonra təhsilini 1982-ci ildə qəbul olduğu Missuri Universitetinin jurnalistika fakültəsində davam etdirir, lakin universitetdən məzun olmağa az müddət qalmış Bred öz gələciyini jurnalistika sahəsində görməyərək,Hollivud ulduzu olmaq kimi bayağı bir istəklə filmlərin vətəninə-Los Angeles şəhərinə üz tutur.
Bred Pitt

Burada o aktyorluq dərsləri keçir və həmçinin öz maddi imkanlarını ödəmək üçün "El Pollo Loco" restoranlar şəbəkəsinin toyuq kostyumunda reklam edilməsi, sürücü kimi vəzifələrdə çalışır. Bredin karyerası 1987-ci ildə "Çıxış yolu yoxdur","Neytral xətt" "Başqa Dünya" kimi teleseriallarda epizodik rollarda çəkilməklə başlayır. Daha sonra isə o dövr artıq kifayət qədər populyarlıq qazanmış "Dallas" teleserialının bir seriyasında rol alır. Növbəti ildə isə Bred gələcəyin digər Hollivud ulduzu Conni Depp ilə "21 Jump Street" adlı serialda yer alır. 1988-ci ildə müalicəsi olmayan dəri xəstəliyindən əziyyət çəkən bir Amerikalı gəncdən bəhs edən "Günəşin qaranlıq tərəfi" adlı filmdə baş rol alır, lakin filmin çəkilişlərinin, montaj işlərinin keçmiş Yuqoslaviya dövlətindəki baş vermiş daxili çəkişmələrə təsadüf etməsi səbəbindən, onun yalnız 1998-ci ildə ərsiyə gəlməsinə gətirib çıxarır.
Bred Pitt

Pitt 1989-cu ildə "Happy Together" və "Cutting Class" adlı yeniyetmə filmlərində baş və aparıcı rollara çəkilir. Növbəti il Pitt aktrisa Culietta Luis ilə birlikdə "Ölmək üçün çox gəncsən?" filmində narkotik audəçisi rolunu əks etdirir.1991-ci ildə Pitin gələcək karyerasının parlamasına və daha geniş auditoriyada tanınmasına səbəb olan "Ən yaxşı qadın iştirakçısına görə Oskar mükafatı"na layiq görülmüş Cina Devis ilə birlikdə çəkildiyi "Telma və Luiza" adlı film ərsəyə gəldi.1993-cü ildə daha əvvəlki filmdə də ekranları bölüşdürdüyü aktrisa Culietta Luis ilə triller janrında olan "Kalifornia" filmi ilə karyerasının ilkin pillələrinin son mərhələlərini tamamlamış olur. Uğura gedən yol Pitt-in uğurunun əsas dönüş nöqtəsi Anna Raisin eyniadlı romanı əsasında çəkilmiş "Vampirlə Müsahibə" filmində 200 yaşlı vampirin bir jurnalistə öz həyat hekayəsindən bəhs edən obrazı ilə tamamlanır. Film 1995-ci il MTV Film Mükafatı müsabiqəsində 2 mükafata layiq görülüb.
Elektromaqnit sahəsi

Elektromaqnit sahəsi - elektrik və maqnit sahələrindən yaranan fiziki sahə. Elektromaqnit sahəsinin insan orqanizminə təsiri İnternet, televizor, soyuducu, paltaryuyan maşın, lüminiessensiya lampaları, cib telefonları, simsiz uşaq telefonları... bütün bunlar elektromaqnit sahəsi yaradırlar. Qazi Universitetinin Non-İonizan Radiasiyadan Qorunma Mərkəzinin əməkdaşı Fırlarer elektromaqnit sahəsinin yaydığı dalğalar nəticəsində psixoloji narahatlıqların, görmə funksiyalarında çatışmazlıqların, immunitet sistemində zəifliyin meydana çıxdığını bildirir. Naqilsiz Internetdən istifadə ediriksə, ilk növbədə, bundan imtina etməliyik. Qonşunun naqilsiz Interneti də mənzilimizə təsir edir.
Elektromaqnit sahəsi

Mikrodalğalı sobadan mümkün qədər az istifadə etməliyik. İstifadə etsək də, həmin müddətdə mətbəxdə çox olmamalı, uşaqlarımızı bu sahədən kənar etməliyik. LCD televizorları qazla işləyən televizorlara və plazma televizorlarına nisbətən daha az elektromaqnit sahəsi yaradır. Kompüterin monitorunda və televizorlarda LCD ekranlarından istifadə edilməsi daha məqsədəuyğundur. Simsiz uşaq telefonlarının da elektromaqnit sahəsi yaratdığına diqqət çəkən Fırlarer bu telefonların mikrodalğalı soba qədər elektromaqnit sahəsi yaratdığını deyir.
Elektromaqnit sahəsi

Orqanizm axşamlar melatonin adlı hormon ifraz edir. Bu hormon orqanizmin bioloji ritmini nizamlayır. Gecələr elektromaqnit sahəsinin təsiri daha güclüdürsə, həmin hormonun ifrazı azalır. Bu durum isə əsəbiliyə, immunitet sisteminin zəifləməsinə səbəb olur. Ona görə də yatmazdan əvvəl mütləq yataq otağındakı televizorları söndürmək, elektrikdən ayırmaq, həmçinin kabelsiz Interneti və cib telefonunu da tamamilə bağlamaq lazımdır.
General

General (lat. generālis — ümumi; tarixi Azərbaycandilli mənbələrdə سرتیب Sərtib sözü işlənirdi) — polkovnikdən sonra və marşala qədər quru və hava qüvvələrində yüksək rütbəli zabitlərə verilən hərbi rütbədir. Donanmadakı ekvivalenti “admiral”dır. Müraciət edərkən yalnız general-leytenanta və dörd ulduzlu generala “general” deyə müraciət edilərkən, briqadir və general-mayor rütbəli zabitlər birbaşa bu rütbələri ilə çağırılırlar. Ümumi olaraq general rütbələri bunlardır: Briqada generalı: Briqada komandiri General-mayor: Diviziya komandiri General-leytenant: Korpus komandiri Dörd ulduzlu general: Ordu komandiriMarşal və ya Böyük Admiral: Ordu Komandiri olaraq üç döyüşdə qalib gələn generallara verilən tituldur. Bununla birlikdə, hərbi vəzifələrdən əlavə təşkilati vəzifələrə təyinatlarla əlaqədar olaraq hər Briqadir bir briqada komandiri və ya hər general-mayor bir diviziya komandiri deyildir. Məsələn, Baş Qərargahın Rabitə İdarəsi Qərargahının rəhbəri kimi fəaliyyət göstərən bir general-mayora tabe olan diviziya yoxdur Həmçinin bax General-mayor General-leytenant General-polkovnik Dörd ulduzlu general Generalissimus
Hacı Nuran

Hacı Nuran (Nuran Nəriman oğlu Hüseynov; 31 yanvar 1977, Bakı) — Azərbaycan televiziya aparıcısı, xeyriyyəçi və ictimai xadim. 31 yanvar 1977-ci ildə Bakıda ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasının məzunu, magistr, aspirant, elmlər namizədi və dosent adını qazanmışdır. Daha sonra Odlar Yurdu Universitetinə daxil olmuşdur. TV fəaliyyəti 1994-cü ildə "Şərq" informasiya agentliyində müxbir kimi işləməyə başlamışdır. "Xeyir Körpüsü", "Vətənimdir Azərbaycan" və "Həyat" (2017) verilişinin aparıcısı olmuşdur. "Həyat Fondu"nun rəhbəridir. Mükafatları 2012-ci il "İlin Xeyriyyəçisi"
Adi tülkü

Adi və ya qırmızı tülkü (lat. Vulpes vulpes) itlər fəsiləsindən (lat. Canidae) olan yırtıcı məməli növüdür. Adi və ya başqa adla qırmızı tülkü Avrasiyanın böyük hissəsini, Afrika və Amerikanın şimal vilayətlərini əhatə edən geniş areala malikdir. Bu nəhəng ərazidə tülkülərin fərdi və coğrafi, xüsusən rəng müxtəlifliyi o qədər böyükdür ki, zooloqlar 40-a yaxın yarımnöv ayırd edirlər. Azərbaycanda yayılması Qafqazda o cümlədən Azərbaycanda düzən, meşə və dəniz səviyyəsindən 3000 m-dək yüksəkdə olan dağ zonalarında yaşayır. Azərbaycanda ona ən çox Kür-Araz ovalığının açıq landşaftlarında, xüsusən Muğan, Mil, Şirvan və digər rayonların becərilməyən torpaqlarında, Kiçik Qafqazın düzən, dağətəyi rayonlarında təsadüf edilir. Meşə zonalarında azsaylıdır. Kür, Araz, Alazan və Qabırrıçay çayları boyunca yerləşən tuqay və digər meşələrdə onlara çox nadir hallarda təsadüf olunur. Subalp çəmənliklərdə tülkülərin sayı meşə zonalarına nisbətən çoxdur, lakin Böyük və Kiçik Qafqazın alp çəmənliklərində isə azsaylıdırlar.
Adi tülkü

Ümumiyyətlə tülkülərin bu və ya digər biotopda sayı bitki örütyündə, torpağın quruluşundan, yerin relyefindən, qidanın miqdarından və digər şərtlərdən daha çox asılıdır. Xarici görünüşü İtlər fəsiləsinə aid olan növlərin ən kiçiyidir. Bədənin uzunluğu 57–73 sm, başın uzunluğu 15–21 sm, qulaqlarının uzunluğu 7.9–12 sm-dir. Çəkisi 2,8–5,3 kq, orta hesabla 3,7 kq-dır. Sıx və tüklü quyruq çox uzun olub yerə çatır və orta hesabla bədənin ümumi uzunluğunun 68,3 %-ni təşkil edir. Üz hissəsi çox uzun və iti, alnı isə ensizdir. Uzun qulaqları vardır. Coğrafi zonalarda yayılmasından və yarımnövlərindən asılı olaraq rəngi çox dəyişkəndir. Düzənliklərdə yaşayan tülklərin rəngi dağda yaşayanlardan fərqlənir. Düzənliklərdə yaşayan tülkülərin rəngi üç variasiyada olur: qırmızı, qırmızı-boz və boz.
Adi tülkü

Dağda yaşayan tülkülərin rəngi isə əsasən tutqundur. Qidalanması Adi tülkü tipik yırtıcı olsa da, onun qidası olduqca müxtəlifdir. Tülkünün qidasını siçanabənzər gəmiricilər (51,8) və cücülər (19,7), az miqdarda isə bitki qalıqları təşkil edir. Gəmiricilərdən adi çöl siçanı və qırmızıquyruq qum siçanı üstünlük təşkil edir. Qidasında həmçinin armud, alma, əzgil, böyürtkən və s. meyvə, giləmeyvə qalıqlarına, həmçinin bitkilərin yaşıl hissələrinə də təsadüf edilir. Yem rasionu coğrafi zonalar və mövsümlər üzrə dəyişir. Payız-qış dövründə qidanın tərkibində gəmiricilərin, quşların və leşin miqdarı artaraq, cücülərin və sürünənlərin miqdarı azalır. Tülkülərdə cütləşmə yanvarın sonu – fevralın əvvvələrində baş verir. Əlverişsiz şəraitdə fevralın ikinci yarısın qədər gecikir. Çoxalma dövründə dişinin başçılıq etdiyi sürülər yaranır.
Adi tülkü

Bu hadisə "tülkü toyu" adlanır. Boğazlıq müddəti 49–58 gündür. Martın sonu-aprelin əvvəllərində balalayır. Balaların sayı 1–8 arasında olub, nadir hallarda 12-yə qədər çatır. Balalar xarici görünüşcə canavar balalarına oxşayır və yalnız quyruğunun ucunun ağ olması ilə onlardan fərqlənir. Nəsil vermək və əlverişsiz şəraitdən qorunmaq üçün bir girişi və 1 kamerası olan sadə, yaxud bir neçə girişi, çıxışı və kameraları olan mürəkkəb yuva qurur. Balalar 4 aya yaxın yuvada yaşadıqdan sonra, yuvanı tərk edirlər. Bundan sonra dişi yuvanı tərk edir. Təsərrüfat əhəmiyyəti Adi tülkü qiymətli xəz-dəriyə malik olduğu, həm də gəmiricilərin və cücülərin sayını tənzimlədiyi üçün böyük təsərrüfat əhəmiyyətinə malikdir. Yarımnövləri Hal-hazırda 40-a yaxın yarımnövü ayrıd edilir: Vulpes vulpes abietorum Vulpes vulpes aeygptica Vulpes vulpes alascensis Vulpes vulpes alpherakyi Vulpes vulpes alticola Vulpes vulpes anatolica Vulpes vulpes arabica Vulpes vulpes atlantica Vulpes vulpes barbaras Vulpes vulpes beringiana Vulpes vulpes cascadensis Vulpes vulpes caucasica Vulpes vulpes crucigera Vulpes vulpes daurica Vulpes vulpes diluta Vulpes vulpes dolichocrania Vulpes vulpes dorsalis Vulpes vulpes flavescens Vulpes vulpes fulva Vulpes vulpes griffithi Vulpes vulpes harrimani Vulpes vulpes hoole Vulpes vulpes ichnusae Vulpes vulpes induta Vulpes vulpes jakutensis Vulpes vulpes japonica Vulpes vulpes karagan Vulpes vulpes kenaiensis Vulpes vulpes krimeamontana Vulpes vulpes kurdistanica Vulpes vulpes macroura Vulpes vulpes montana Vulpes vulpes necator Vulpes vulpes ochroxanta Vulpes vulpes palaestina Vulpes vulpes peculiosa Vulpes vulpes pusilla Vulpes vulpes regalis Vulpes vulpes rubricosa Vulpes vulpes schrencki Vulpes vulpes silacea Vulpes vulpes splendidissima Vulpes vulpes stepensis Vulpes vulpes tobolica Vulpes vulpes tschiliensisAzərbaycanda 3 yarımnöv yaşayır: dağlıq Zaqafqaziya – lat.
Adi tülkü

Vulpes vulpes alticola Ognev, Kürdüstan – lat. Vulpes vulpes kurdistanica və Zaqafqaziya çöl – lat. Vulpes vulpes alpherakyi Satunin yarımnövləri. Birinci böyüklüyünə görə Şimali Qafqaz tülkülərindən (V.v.caucasica) geri qalır. Onların rəngi tünddən açıq noxudu-paslı-sarı rəngə qədər dəyişir. Tipik od çalarlarının olmaması səciyyəvidir. Xəzi gözəl, yüngül və yumşaqdır. Bu yarımnöv Zaqatala rayonunun dağlarında, respublikanın qərb düzənliklərində və demək olar ki, bütük Kiçik Qafqazda rast gəlinir. Dağ tülküsü ilə müqayisədə Kürdüstan tülküsü daha kiçikdir. Belinin rəngi açıq, ağımtıl və ya qara-ağ kürən çalarlıdır.
Adi tülkü

Bel sütunu boyunca enli, açıq qırmızımtıl-kürən zolaq keçir. Bütün bədənində qara tüklər vardır. Ancaq onlar o qədər azdır ki, gözə çarpmır. Boğazında və boynunun altı hissəsində qıl tüklər bozumtul, belində tüklərin ucu parlaq qırmızımtıl-kürən rəngdə olub, bu rəng quyruğunun üstünə keçir. Bu yarımnöv Kiçik Qafqazda yaşayaraq xüsusən Naxçıvan və Talış sistemlərində tez-tez rast gəlinir. Zaqafqaziya çöl tülküsü düzənliklərdə yaşayaraq istər arealın uzunluğuna, istrəsə də sayına görə əvvəlki yarımnövlərdən üstündür. Onun rəngi çox vaxt bulaşıq-paslı boz və ya paslı-qonur, bel sütunu üzərində bir qədər paslı kəməri olur.
Podaqra

Daha tez-tez hallarda bu xəstəlik artıq çəkisi və mübadilə proseslərin pozulmaları olan kişilərdə 40 yaşından sonra inkişaf edir. Qadınlarda isə podaqra menopauzadan sonra (50–55 yaşlarında) inkişaf edə bilər. Podaqra istənilən oynaqları zədələyə bilər — barmaqların, əllərin, dirsəklərin, dizlərin, pəncələrin. Əksər hallarda podaqra ayaq barmaqlarında (xüsusilə baş barmaqlarda) inkişaf edir. Hipertoniya, şəkərli diabet kimi xəstəliklər, düzgün olmayan qidalanma, spirtli içkilərin qəbulu, irsiyyət bu xəstəliyin risk faktorları sayılır. Xəstəlik oynaqda olan qəfil güclü ağrı ilə özünü büruzə verir, zədələnmiş oynaq qızarır, insan bu yerdə istilik hiss edir, bədən hərarəti də arta bilər. Adətən podaqra tutması gecə saatlarında inkişaf edir, günorta azalır, gecə isə yenə təkrarlanır. Belə tutmalar hətta 1 həftə və bundan artıq çəkə bilər.
Podaqra

Spirtli içkilərin qəbulu, travma, uzun müddət ərzində ayaq üstə qalmaq və ya gəzmək, bəzi dərman preparatların qəbulu (xüsusilə sidikqovucu preparatların) podaqranın tutmasına təkan verə bilər. Podaqra müalicə olunmazsa, tutmalar daha tez-tez təkrarlanmağa başlayır, oynaq öz normal formasını dəyişir, vaxt keçdikcə oynaq və sümük qismən dağılır. Podaqra zamanı zədələnmiş oynaqların yanında şişlər (onları "tofus" adlandırırlar) əmələ gəlir. Bu şişlər adətən ağrısız olur, lakin bəzən onlar iltihablaşır və bu da ağrılara səbəb olur. Podaqra xəstəliyi zamanı xüsusi müalicə təyin olunur. Bu müalicənin əsas məqsədi orqanizmdə urat duzların azaldılmasıdır. Həmçinin xəstəyə ağrısızlaşdıran və iltihabəleyhinə preparatlar təyin olunur. Dərmanlardan əlavə müalicə zamanı fizoterapiya metodlarından da istifadə olunur (elektroforez, maqnit).
Podaqra

Çox ağır hallarda cərrahi müalicə tətbiq oluna bilər. Dərmanlardan əlavə müəyyən qidalanma rejimi da bu xəstəlik zamanı böyük rol oynayır. Belə ki, podaqradan əziyyət çəkən insanlar qara ciyər, böyrək, dil kimi məhsulları, yağlı ət, balıq növləri, konservlər, turşular, ət və balıq bulyonları, qoyun piyi yeməməlidir. Qidaları bişirdikdə az miqdarda duz əlavə etmək lazımdır. Paxlalılar (noxud, lobya, mərci), göbələk, gül kələmi, çay, qəhvə, kakao, şokolad kimi məhsulları məhdudlaşdırmaq lazımdır. Əksinə isə süd məhsulları, yarmalar, yumurta, meyvə (xüsusilə sitrus meyvələri) və giləmeyvələr podaqra xəstəliyi olan insanlar üçün xeyirlidir. Podaqra xəstəliyi olan insanlar gün ərzində 1,5–2 l maye qəbul etməlidir. Bu orqanizmdən duzların çıxmasına kömək edir.
Quşəppəyi

Quşəppəyi (lat. Capsella) — bitkilər aləminin kələmçiçəklilər dəstəsinin kələmkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi. Botaniki xarakteristikası Xaççiçəklilər fəsiləsindən olan ikillik ot bitkisi dünyanın mülayim qurşaqlarında yayılmışdır. Azərbaycanda bitkinin yalnız bir növü olan adi quşəppəyi (Capsella bursa pastoris) vardır. Bitkinin gövdəsindəki yerüstü yarpaqları oturaq, yuxarı gövdəsindəki yarpaqları isə saplaqlı olaraq rozet formalıdır. Quşəppəyinin xırda ağrəngli çiçəkləri salxımvaridir.
Quşəppəyi

Meyvələri buynuzcuqlu olub, üçbucaq şəkillidir. Quşəppəyi faydalı dərman bitkisidir. Tərəvəz bitkiləri becərilərkən bəzən mədəni bitkilərin toxumu ilə qarışıq bitmiş quşəppəyi bitkisini, alaq otu bilərək məhv edirlər. Kimyəvi tərkibi Bitkinin tərkibində efir yağı, aşı maddəsi, askorbin turşusu, alma və limon turşuları da vardır. Bundan başqa bitkinin tərkibində xolin, asetilxolin, tiramin və s. qiymətli maddələr də vardır. Quşəppəyi toxumlarının tərkibində 20%-dək bitki yağı olur.
Quşəppəyi

Buna görə də həmin bitki heyvanlar və insanlar tərəfindən həvəslə yeyilir. Xalq təbabətində quşəppəyi bitkisinin (toxumla birlikdə) cövhərindən hazırlanmış məlhəmlə hamilə qadınlarda uşaqlıq yolu qanaxmasına qarşı (tampon qoymaqla) istifadə edirlər. Bitkinin cavan zoğlarından təzə və qurudulmuş halda milli xörəklərdə istifadə olunur. Adi quşəppəyi (Capsella bursa-pastoris (L.) Medik.) Capsella draboides Korsh.
Xarəzmşahlar dövləti

Ancaq 1143 və 1147-ci illərdə Əhməd Səncər Atsıza qarşı səfərləri təşkil etmiş və ikinci səfərdə Atsız dövlətin mərkəzi olan Ürgənci itirərək təslim olmuşdur. Atsız və El Aslan dövrlərində, həm İraq Səlcuqları, həm də Quru Hıtay ilə mübarizə aparılırdı. El Aslan, Sultan Səncərin ölümündən sonra müstəqilliyini elan etdi. Ələddin Təkiş dövründə İraq, Azərbaycan, Qara dənizin şimalı, Xorasan və Şərq Türkistanın bir hissəsi ələ keçirilmişdir. Ələddin Təkiş özünü Səlcuqluların varisi elan etmiş və "Səncər" ünvanından istifadə etmişdir. Abbasilər ilə yaxşı əlaqələr qurmuş və Batinilərə qarşı xəlifəni müdafiə etmişdi. Buna görə Səlcuqların varisi olan Xarəzmşahların Ələddin Təkiş dövründə yüksəlişi başlamışdır.
Xarəzmşahlar dövləti

Ələddin Təkiş, əvvəl Quru Hıtayı məğlub etdi və 1194-cü ildə Reydə III Toğrul Bəyin ordusunu məğlubiyyətə uğradaraq İraq Səlcuqlarını yox etmiş və Qərbi İranı ələ keçirmişdir. Xarəzmşahlar qısa müddətdə sərhədlərini Şərqi Anadoludan Mavəraünnəhrə qədər genişləndirmişdirlər. Ələddin Təkişin oğlu olan Ələddin Məhəmmədin dövründə Quru Hitay və Qərbi Qaraxanlılar və Şərqi Qaraxanlılar məğlub edildi. Müasir Pakistan və Əfqanıstanı torpaqlarına qatmışdır. Ələddin Məhəmmədin ən böyük arzusu Çini ələ keçirmək idi, lakin bu dövrdə Monqollar Çində böyük söz sahibi olmuşdurlar. Odur ki, Monqol təhlükəsini hiss etmiş və onlarla yaxşı dolanmağa çalışmışdır və monqollarla ticarət razılaşması imzalamışdır, lakin monqol ticarət karvanının Xarəzmşahlar qubernatoru İnalcık tərəfindən talanması və tacirlərin də saqqallarının yandırılıb geri göndərilməsi üzündən monqollarla əlaqələr pozulmuşdur. Bu hadisə tarixə "Otrar faciəsi" kimi daxil olmuşdur.
Xarəzmşahlar dövləti

Karvanın talanmasına səbəb karvanda bahalı əşyalar və qiymətli malların olması idi. 1220-ci ildə bütün ölkə monqollarının işğalına məruz qaldı və Xarəzm dövlətinin sonu yaxınlaşdı. Bundan sonra Orta Asiyada monqol işğalı başlanmış və türk dünyasında böyük məğlubiyyətlərə gətirib çıxarmışdır. Ələddinin oğlu Cəlaləddin Xarəzmşah Əfqanıstanda monqollarla mübarizə edərək cənuba çəkilmiş və Hind çayını keçərək Hindistana daxil olmuşdur. Çingiz Xan monqol düzənliyinə döndükdən sonra Cəlaləddin İrana dönüb, İraqdan Azərbaycan bölgəsinə daxil olmuş və 1225-ci ildə Atabəyliklərindən olan Eldənizliləri məğlub edərək Təbrizi almışdır. Cəlaləddin Azərbaycandan hərəkət edərək Gürcüstanı işğal etmiş və Cənubi Qafqazdan Şərqi Anadoluya qədər torpaqlarını genişləndirmişdir. Ancaq Cəlaləddinin Şərq Anadolunun suverenliyi səbəbindən Anadolu Səlcuqluları və Suriyanın hökmdarı Əyyubilər ilə ziddiyyəti düşmüşdür. Cəlaləddin Xarəzmşahlar dövlətini yenidən qurmaq istəsə də, müvəffəqiyyət qazana bilmədi.1231-ci ildə kürd qiyamçılar tərəfindən öldürüldü.
Xarəzmşahlar dövləti

Ölümündən sonra Xarəzmşahlar dövləti tamamilə məhv olmuşdur. Ümumi məlumat Mərkəzi Asiyanın ən qüdrətli türk dövlətlərindən biri olan Xarəzmşahlar dövləti cənubda Aral gölündən Amudəryanın şimal sahillərinədək olan ərazini əhatə edirdi. Bu diyar Xarəzm adı ilə məlumdur. Əhalisi özbək, qaraqalpaq, tatar, xəzər, uyğur, qazax, tacik, türkmən və digər xalqlardan ibarət idi. V əsrin ortalarında bu ərazidə Eftalitlər dövləti yaradılmışdır. VII əsrin əvvəllərində burada formalaşmış Türk xaqanlığı Şərq və Qərb xaqanlıqlarına parçalandı. VIII əsrdə Xarəzmi ərəblər işğal etdilər və əhali İslam dinini qəbul etdi. IX əsrdə Mərkəzi Asiya xilafətdən ayrıldı və Samanilər dövləti yarandı.
Xarəzmşahlar dövləti

X əsrdə Şərqi Türkmənistan və Yeddi Su yeni yaranmış Qaraxanlılar dövlətinin tərkibinə daxil oldu. Əhalinin əsas məşğuliyyəti əkinçilik və köçəri maldarlıq idi. XI–XII əsrlərdə Mərkəzi Asiyada feodal münasibətləri hökmran rol oynadı. 1017-ci ildə Mahmud Qəznəli Xarəzmi fəth etdi və qulamı Altun Taşı ora hakim qoydu. Altun Taşın oğlu Harun 1034-cü ildə Xarəzmi Qəznənin asılılığından azad etdi, lakin bu nominal xarakterli idi. Harunun əsas dayağı Xarəzm əhalisi deyil, onun qulamları idi. Səlcuqlarla müharibəyə başı qarışan Məsud Mahmud Qəznəli Xarəzmi sakitləşdirə bilmədi və 1041-ci ildə onun üzərinə Cənd şəhərinin oğuzlarının yabqusunu göndərdi, lakin 1044-cü ildə onu qovdular və səlcuqlar Xarəzmi öz qulamları ilə idarə etməyə başladılar. Onlardan biri olan Anuş Təkini Məlikşah Xarəzmin əmiri təyin etdi. Onun oğlu Qütbəddin Məhəmmədi 1097-ci ildə Börküyarıq Xarəzmə hakim qoydu. Qütbəddin Məhəmməd "Xarəzmşah" titulunu qəbul etdi ki, bu da həqiqətə uyğun deyildi.
Xarəzmşahlar dövləti

Belə ki, dövlət tam müstəqillik qazanmamışdı. O, "öz tayfasından qopmuş" türk idi. Onun dayağı kanq (kəngər) və türkmən tayfaları oldu. Oğlu Atsız zəifləmiş səlcuqlardan azad oldu. O, bacarıqlı diplomat və sərkərdə idi. Qıpçaq və türkmənlərlə müharibəyə başlayaraq o, Manqışlaqı ələ keçirdi. 1138-ci ildə Səlcuq sultanı Səncər Xarəzm üzərinə hücum etdi. 15 noyabr 1138-ci ildə Xarəzm uğrunda döyüşdə məğlub olan Atsız yeni qoşun toplamaq üçün getdi. Sultan Səncər 1139-cu ildə Mərvə gəldi.
Xarəzmşahlar dövləti

Atsız xan yeni qüvvələrlə Xarəzmə qayıtdı. O, 1139–1140-cı illərdə Buxaraya yürüş etdi. Bu zaman Mavəraünnəhrdə hərbçilər qiyam qaldırdılar. Şəhər hakimi Mahmud xan xəyanət edərək səlcuqların tərəfinə keçdi, sultan Səncəri karluklara hücum etməyə çağırdı. Atsız xanı dəstəkləyən karluklar qarakitaylardan kömək istədilər. 9 sentyabr 1141-ci ildə Katavan döyüşündə Sultan Səncər itkilərlə Dərqamadək sıxışdırıldı. Sultan Səncər və Mavərənnəhr hakimi Mahmud xan Termizə qaçdılar.
Xarəzmşahlar dövləti

Qarakitaylar geri çəkilmədilər və Xarəzmşahlar dövləti onların əlinə keçdi. 1156-cı ildə Əlaəddin Atsız vəfat etdi. Onun varisləri El Arslan və oğlu Təkəş Xarəzmin müstəqilliyinə nail oldular. Səlcuq sultanlığı və Qaraxanilər dövləti süqut etdiyindən yeganə təhlükə qoşununun İl Arslanı öldürdüyü Kidan dövləti idi. 1174-cü ildə Təkəş Cənubi Xorasanı tutdu və onun hakimi Müəyyid Ay-Abanı öldürdü. Onun oğlu Təkəşin vassalığını qəbul etdi. Təkəş 1187-ci ildə Nişapura, 1192-ci ildə Reyə, 1193-cü ildə Mərvə yürüş etdi. O, 3 iyul 1200-cü ildə vəfat etdi və hakimiyyətə oğlu Əlaəddin Məhəmməd gəldi.
Xarəzmşahlar dövləti

O, dövlətin ərazisini genişləndirib Xorasanın bir hissəsini geri qaytardı, Buxaranı Xarəzmə birləşdirdi, 1212-ci ildə qarakitaylara son qoyub Sistanı, Kirmanı, Təbəristanı, Azərbaycanı, Arranı özünə tabe etdi. Çingiz xan Xarəzmin işğalını planlaşdırırdı. O, əvvəlcə Xarəzmlə ticarət əlaqələri qurdu. Ona tabe olmayan merkit tayfaları Xarəzmşahların ərazisinə qaçdılar. Monqol qoşunu onları təqib edərək Xarəzmin sərhədini keçdi. Xarəzmşah Əlaəddin Məhəmmədin komandanlığı ilə silahlı dəstələrin monqolları dayandırmaq cəhdləri baş tutmadı. Əlaəddin Məhəmməd əsir düşsə də, oğlu Cəlaləddin onu azad etdi.
Xarəzmşahlar dövləti

Müharibəyə bəhanə Otrar faciəsi oldu. Monqollarla sərhəd qalası olan Otrarın hakimi Yanal xan Xarəzmə gedən monqol tacirlərini qarət etdirdi və Xarəzmşahların ərazisinə buraxmadı. Çingiz xan Yanal xanı tələb etsə də, Ələddin Məhəmməd rədd cavabı verdi və qasidi öldürmək əmri verdi. 1219-cu ilin sentyabrında Çingiz xan 200 minlik qoşunla Mərkəzi Asiyaya yürüş etdi. Xarəzmşah Əlaəddin Məhəmməd Xəzər dənizindəki Abaskun adasına qaçdı, sətəlcəm olub 1220-ci ilin dekabrında vəfat etdi. Xarəzmşahlar dövləti tədricən zəiflədi və süquta uğradı. Xarəzm Mərkəzi Asiyanın ticarət yollarının qovşağında yerləşirdi.
Xarəzmşahlar dövləti

Şəhərlərdə sənətkarlıq və ticarət inkişaf etmişdi. Böyük İpək yolunun bir qolu oradan keçirdi. Xarəzm dövləti hətta Şərqi Avropa ilə də ticarət əlaqələri saxlayırdı. Karvan yollarının ətrafında karvansaraylar tikilmişdi. Xarəzmdə əkinçilik və maldarlığ nisbətən üstün mövqe tuturdu. XI–XII əsrlərdə Xarəzmdə feodal torpaq sahibliyi var idi. İqta torpaq sahibliyi geniş yayılmışdı. Dövlətdə ordunun əsasını türk tayfaları təşkil edirdilər.
Xarəzmşahlar dövləti

Yayıldığı ərazi və mədəniyyəti Dövlətin ən güclü olduğu dövrdə yayıldığı ərazi İran, Cənubi Qafqaz, Dağıstan, Oman körfəzi, Əfqanıstan, Mavəraünnəhr, Xarəzm, Balxaş ilə Aral göllərinin arası olmuşdur. (5.000.000 km²). Xarəzmşahlar hər cəhətdən İran mədəniyyətinin xüsusiyyətlərini özündə özündə daşımışdır. Sənət üslubları isə Səlcuq üslubunda olmuşdur. Dövlətin idarə sistemi Böyük Səlcuq İmperiyasındakı kimi olmuşdur. Xarəzmşahlar, Orta Asiyanın Monqol işğallarından əvvəlki sonuncu gücü və güclü dövləti olmuşdur. "Xarzəm", "xarəzm" "havarizm", "xorazm" sözləri hal-hazırda "horzum" olaraq işlədilir.Xarəzmşahlar hərbi və inzibati təşkilatı, ana xəttləri ilə Böyük Səlcuqlulardan alınmışdır.
Xarəzmşahlar dövləti

Xarəzmşahlar ordusu, Təkəş zamanında, şərqin ən böyük hərbi qüvvəsi halını almışdı. Xarəzmşahlarda maliyyə işləri Divan – ı İstifâda, hərbi işlər isə Divan – ı Arz’da görülərdi. Divana sultanın vəkili sifəti ilə vəzir – i əzəm başçılıq edərdi. Xarəzmşahlarda ordu, əsas (xüsusi) ordu və əyalət əsgərlərindən meydana gəlirdi. Məmləkətin hər tərəfinə dağılmış haldakı iqta sahiblərindən təşəkkül edən böyük bir süvari qüvvələri mövcud idi. Ayrıca, müxtəlif ştatlarda hərbi qubernatorların əmri altında xüsusi qüvvələr vardı. Bunlar, sultana tam bağlı olub, istənilən yerə göndərilə bilərdilər.
Xarəzmşahlar dövləti

Xarəzmşahlar dövlətində də bütün müsəlman-Türk dövlətlərində olduğu kimi şəriət və ənənə qanunları mövcud idi. Məmləkətdə ən çox Hənəfi və qismən də Şafei məzhəbinin hökmləri tətbiq olunardı. Şəriət məhkəmələrə qazılar baxırdı. Orduya mənsub olanların şəriət məsələlərini həll etmək üçün, Kazasker, yəni ordu qazıları vardı. Xarəzmşahlar dövründə paytaxt Cürcan başda olmaqla, Herat, Bəlx , Mərv, Nişapur, Buxara və Səmərqənd bir elm və sənət mərkəzi halına gəlmişdi. Cürcanda on böyük vəqf kitabxana vardı. Nişapur, elm və sənət adamlarının toplandıqları parlaq bir mədəniyyət mərkəzi olmuşdu. Şəhərdəki köhnə binalar təmir edilmiş, şəhər yeni-yeni mədrəsələr, hânkâhlar və saraylar ilə bəzənmişdi.
Xarəzmşahlar dövləti

Hökmdar və şahzadələr, ümumiyyətlə yaxşı təhsil görmüş, mədəniyyət sahibi olan insanlar idi. Hökmdar və şahzadələr alimləri və şairləri saraylarında yığır, onlara ən böyük dəyəri verir və himayə edirdilər. Məsələn, Atsız, Xorasan yürüşündən dönüşdə Zəməxşəri, Fəxrəddin Razi, Şəmsəddin Məhəmməd kimi alim və elm adamlarını Xarəzmə gətirmişdi. Ovfi, Xarəzmdəki elm və sənət adamlarını göydəki ulduzlara bənzədir. Bu vəziyyət, monqol istilasından əvvəl, Xarəzmin mədəni inkişafını çox yaxşı ifadə edir. Məmləkətin hər tərəfində kitabxanalar, xəstəxanalar, apteklər inşa edilmişdi. Xarəzmşahlar hökmdarları Anuş Təkin (1077–1097) Qütbəddin Məhəmməd (1097–1128) Atsız Xarəzmşah (1128–1156) El Arslan Xarəzmşah (1156–1172) Sultan Şah (1172–1193) Şimali Xorasanı idarə etmişdi. Əlaəddin Təkiş Xarəzmşah (1172–1200) Ələddin Məhəmməd Xarəzmşah (1200–1220) Cəlaləddin Xarəzmşah (1220–1231)
Elm və Təhsil Nazirliyi (Azərbaycan)

Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi — Azərbaycan Respublikasının elm və təhsil sahəsində fəaliyyət göstərən dövlət qurumu. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2022-ci il 17 sentyabr tarixli Fərmanına əsasən çap mediası subyektinin təsisçisi ola bilən 10 dövlət orqanından biridir. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökumətinin 1918-ci il 28 may tarixli qərarı ilə maarif və təhsil üzrə ilk nazirlik-Xalq Maarifi Nazirliyi yaradılıb. Nazirlər Şurasının 30 iyun 1918-ci il tarixli qərarı ilə Xalq Maarifi Nazirliyinin üç şöbədən (ümumi orta təhsil, ali və orta ixtisas təhsili, peşə məktəbləri) ibarət strukturu təsdiq olunub. Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Sovetinin 28 aprel 1920-ci il tarixli qərarı ilə Xalq Maarifi Nazirliyinin adı dəyişdirilərək Xalq Maarifi Komissarlığı adı ilə yenidən təşkil edilib və ölkədəki bütün təhsil müəssisələri bu qurumun tabeliyinə verilib. 1940-cı ildə Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin qərarı ilə Əmək Ehtiyatları İdarəsi yaradılıb və texniki-peşə təhsili müəssisələri həmin idarənin tabeliyinə daxil edilib. Hökumətin qərarı ilə həmin idarə əsasında 1959-cu ildə yaradılan Dövlət Texniki Peşə Təhsili Komitəsi 1988-ci ilədək fəaliyyət göstərib. Eyni zamanda Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin qərarı ilə 1959-cu ildə Ali və Orta İxtisas Təhsili Komitəsi (1964-cü ildə Ali və Orta İxtisas Təhsili Nazirliyinə çevrilib) yaradılıb.
Elm və Təhsil Nazirliyi (Azərbaycan)

4 noyabr 1998-ci il; Britaniya Şurası ilə təhsil sahəsində əməkdaşlıq haqqında Protokol. 22 may 1998-ci il; Azərbaycan Respublikası hökuməti ilə Qazaxıstan Respublikası hökuməti arasında yüksək ixtisaslı elmi və elmi-pedaqoji kadrların attestasiyası sahəsində əməkdaşlıq haqqında Saziş. 7 aprel 2000-ci il; Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi ilə Çin Xalq Respublikası Təhsil Nazirliyi arasında təhsil sahəsində əməkdaşlıq haqqında Saziş. 2002-ci il; Rusiya Federasiyası ilə Azərbaycan Respublikası arasında təhsil sahəsində Əməkdaşlıq Protokolu və Azərbaycan Respublikası hökuməti ilə Rusiya Federasiyası hökuməti arasında təhsil sənədləri, elmi və elmi dərəcələrin qarşılıqlı tanınması haqqında Saziş. 22 sentyabr 2002-ci il; Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi ilə İran İslam Respublikasının Elm, Tədqiqat və Texnologiya Nazirliyi arasında təhsil və tədqiqat sahəsində əməkdaşlıq haqqında Memorandum. 20 may 2002-ci il; Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi ilə Beynəlxalq Təhsil üzrə Amerika Şuraları (ACTR/ACCELS) arasında təhsil sahəsində əməkdaşlıq haqqında Saziş. 9 may 2001-ci il; Avstriya Respublikası Federal Təhsil, Elm və Mədəniyyət Nazirliyi ilə Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi arasında ali məktəblər sahəsində ixtisasların qarşılıqlı tanınmasına dair Anlaşma Memorandumu. 2004-cü il oktyabr; GUAM iştirakçısı olan dövlətlərin Təhsil Nazirlikləri arasında təhsil sahəsində əməkdaşlıq haqqında Saziş.
Elm və Təhsil Nazirliyi (Azərbaycan)

2003-cü il iyul; Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi və Gürcüstan Təhsil və Elm Nazirliyi arasında təhsil sahəsində əməkdaşlıq haqqında Saziş. 2004-cü il mart; "Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi və Rumıniyanın Təhsil və Tədqiqatlar Nazirliyi arasında əməkdaşlıq haqqında Saziş". 2004-cü il oktyabr; Azərbaycan hökuməti və Asiya İnkişaf Bankı arasında Azərbaycanda "Erkən (məktəbəqədər) yaşlı uşaqların inkişafına Texniki Yardım Layihəsi" barədə Saziş. 9 noyabr 2004-cü il. Xarici keçidlər edu.gov.az — Elm və Təhsil Nazirliyinin rəsmi saytı
Elxan Cəfərov

Elxan Pərviz oğlu Cəfərov (29 aprel 1967, Bakı) — Azərbaycan kino aktyoru və rejissoru, Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi (2016). Elxan Pərviz oğlu Cəfərov 29 aprel 1967-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Ssenarist Mailə Muradxanlının oğlu, aktrisa Gülzar Qurbanova həyat yoldaşıdır. Elxan Cəfərov hələ uşaq yaşlarında bir neçə filmə çəkilib. Onun ifa etdiyi çoxsaylı uşaq rolları arasında A. Dovjenko adına kinostudiyanın “Hazır ol, əlahəzrət” (1977) filmində şahzadə rolu da var. Hazırda rejissordur, klip və filmlər çəkir. Ad və mükafat "Dolu" filminə görə "Ən yaxşı rejissor işi" nominasiyasında "Qızıl Pəri" mükafatı (2015) Azərbaycanın Əməkdar incəsənət xadimi (29 iyul 2016-cı il) Filmoqrafiya Aktyor kimi Sevinc buxtası (film, 1977) (tammetrajlı bədii film) (rol: Atamoğlan) Şir evdən getdi (film, 1977) (tammetrajlı bədii film) (rol: Rüstəm) Bağçada rahat yer (film, 1978) (qısametrajlı bədii film) (rol: Fazil) Mən mahnı qoşuram (film, 1979) (tammetrajlı bədii film) (rol: Nadir) Qəribə adam (film, 1979) (tammetrajlı bədii film) (rol: uşaq) Bağ mövsümü (film, 1985) (tammetrajlı bədii film) (rol: Adil) Təxribat (film, 1989) (tammetrajlı bədii film) (rol: Zaur) Kənar adamlar (film, 1992) (tammetrajlı bədii film) (rol: Ayaz) Beşmərtəbəli evin altıncı mərtəbəsi (film, 1996) (tammetrajlı bədii film) (rol: Zaur) Qonşu qadın (film, 2015) (qısametrajlı bədii film) (rol: qadının əri)Rejissor kimi Məhbus (film, 1995) (qısametrajlı bədii televiziya filmi) Əlvida (film, 2007) (tammetrajlı bədii film) Qarabağdır Azərbaycan (film, 2009) (sənədli-bədii film) Əlavə təsir (film, 2010) (tammetrajlı bədii film) Dolu (film, 2012) (tammetrajlı bədii film) Yarımçıq xatirələr (film, 2015) (tammetrajlı bədii film) Cümhuriyyətin 9 şəkli (film, 2018)Ssenari müəllifi kimi Beşmərtəbəli evin altıncı mərtəbəsi (film, 1996) (tammetrajlı bədii film)Filmi səsləndirən kimi Kitabi Dədə Qorqud. Basat və Təpəgöz (film, 2003) (səs: Basat) Əbədi ezamiyyət (film, 2016) (sənədli film)
BMW E39

BMW E39 — BMW-nin 1995–2003-cü illər arası satılan 5-ci seriyasının 4-cü nəsli.BMW E39 seriyalı sedanı 1995-ci ildə satışa çıxdı və 2003-cü ildə istehsalı dayandı. E39 kuza E34-ü əvəzlədi və özündən sonra isə E60 kuza gəldi. İlkin istehsalı 520i idi.150 at gücü , nə malik 2L tutulmu mühərrikdə idi, lakinr estaylinqdən sonra 2.2 mühərriyi əvəzlədi onu (170 at gücü ,). M5 versiyası isə 1998-ci ildə istehsal olundu. V8 S62 mühərriyi ilə təciz olunmuş bu buraxılış M62b44 bazasında oldu.
BMW E39

Bütün modellərin sedan və universalı var idi, yalnız 535 və M5-dən başqa. Bu iki model ancaq sedan variantında buraxıldı. E39 modeli 1995-ci ilin Senyabrında Frankfurt avtosalonunda təqdim edilmişdir. Əvvəlki modeli olan E34-ə nisbətən daha müasir gorünürdü. Müasirləşdirilmiş fara və ön hissəsidə radiator barmaqlıqları dahada incələşdirilmişdi və əvvəlki model kimi, idarəçi konsol sürücüyə tərəf baxırdı.
BMW E39

Xüsusilə psixologlar onu sürücünün özünü bir sürət maşını idarə edirmiş kimi hiss etsin və daha çox zövq və komfort əldə edə bilsin deyə xüsusi qaydada dizayn etmişdilər.Avtomobilin ehtiyat hissələri demək olar ki, aliminumdandır və bu da daha rahat idarə etməyə və yumuşaqlığa xidmət edir. Bununla avtomobilin çəkisi 36 faizə kimi azaldılmış və akumulyatoru da avtomobilin arxa yük yeri hissəsində yerləşdirilmişdir. 1997-ci ildə isə universal versiyasısının istehsalı başlanmışdır. O, sedana nisbətən 100 kg daha ağır çəkiyə malikdir, həmcinin sedandan 90 mm daha uzundur. 1998-ci ildə isə M5 modelinin istehsalına start verilmişdir.
BMW E39

Bu modellər S62 mühərriyi ilə təchiz edilmişdi. 5 Litrlik mühərrik öz düvrünün digər modelləri olan M119 və M113 ilə mübarizə aparırdı.M62B44 qoşa vanusdur və 4.4 Litr tutulmu mühərrikdir və mühərrik 286 at gücünə malik idi. E34-dən fərqli olaraq M seriyasının universal modeli istehsal edilməmişdir. Dünyada M5 furqonunu BMW M GmbH sahibinin sifarişi əsasında, yalnız onun üçün yığılmışdır. 1999-cu ildə modeldə dəyişiklik edilmişdi. Dizaynda elə də ciddi dəyiklik edilməmişdi.
BMW E39

Məsələ burasındadır ki, mühərriklər qoşa vanus idare etmə sistemi ilə təhciz olunmuşdu. V8-lər isə qoşa katalizator sistemi ilə təhciz olunmuşdu və bu da Evro-4 standartlarına cavab verirdi. Elə həmin ildə 530D-nin də istehsalına start verilmişdi. Bu dizel mühərikləri "Common Rail" püskürtmə sistemi ilə təhciz olunmuşdu və maksimal sürət 224 km saata kimi çatırdı. Avtomobillərin yanacaq sərfiyyatı 100 kmlik məsafədə 6 litr idi. 1999-cu ildə Rusiyanın Kalininqrad şəhərində də E39 istehsal edilməyə başlanmışdı.2000-ci ildə 520D modeli də istehsal edilməyə başlanmışdı və avtomobil bu modelin həvəskarlarına 2 Litr tutumlu dizel mühərriyi ilə təqdim edilirdi.
BMW E39

Daha sonra 525 TDS modeli 525D modelini əvəz elədi. Yeni model dizel mühərriyi 163 at gücünə malik idi və əlavə olaraq turbo ilə təchiz edilmişdi. 2000-cci ildə E39 yeni görünüşdə təqdim edildi. Dəyişikliklər təkcə avtomobilin xarici görünüşünü deyil, eləcə də salonunu da əhatə edirdi. Dəyişikliklər salonda daha çox gözə çarpan dərəcədə idi.
BMW E39

Bu dəyişikliklərlə 3 yeni model təqdim edildi: M54 520i, 525i və 530i. Avtomobillərin hamısı qoşa vanus ilə təchiz edilmişdilər. Birinci model 520i köhnə mühərriyi kimi eyni bazada yığılmışdı. Porşen xodları 66-dan 72 mm qədər böyüdülmüş, bu da öz növbəsində işləmə prinsipini 1991 sm3-dan 2171 sm3-a qədər yüksəltmişdir. Mühərriyin gücü 151 at gücündən 170-ə qədər artırılmışdı.
BMW E39

İkinci model isə 525i idi və burada at gücü , 170-dən 192-ə kimi çatdırılmışdı. Üçünçü model 231 at gücünə malik mühərrik isə ilk dəfə 2000-ci ildə istehsal edilmiş BMW 530i seriyalı modellərdə təqdim edilmişdi. Bu modellər 2003-cü ilə kimi istehsal olundu və daha sonra onları E60 modeli əvəz etdi. E39-da olan mühərriklər: 520i 6 150 at gücü ,191 Nm 1996–1999 M52B20 520i 6 157 at gücü ,190 Nm 1998–2000 M52TUB20 520i 6 170 at gücü ,210 Nm 2001–2003 M54B22 523i 6 170 at gücü ,245 Nm 1995–1998 M52B25 523i 6 170 at gücü ,245 Nm 1998–2000 M52TUB25 525i 6 192 at gücü ,245 Nm 2001–2003 M54B25 528i 6 193 at gücü ,280 Nm 1996–1998 M52B28 528i 6 193 at gücü ,280 Nm 1998–2000 M52TUB28 530i 6 231 at gücü ,300 Nm 1999–2003 M54B30 535i 8 235 at gücü ,320 Nm 1996–1998 M62B35 535i 8 245 at gücü ,345 Nm 1998–2003 M62TUB35 540i 8 286 at gücü ,420 Nm 1997–1998 M62B44 540i 8 286 at gücü ,440 Nm 1998–2003 M62TUB44 520d 4 136 at gücü ,280 Nm 2000–2003 M47D20 525tds 6 143 at gücü ,280 Nm 1996–1998 M51S 525tds 6 143 at gücü ,280 Nm 1998–2000 M51TUS 525d 6 163 at gücü ,350 Nm 2000–2003 M57D25 530d 6 184 at gücü ,390 Nm 1997–2000 M57D30 530d 6 193 at gücü ,410 Nm 2000–2003 M57TUD30 Avtomobil 2000-ci ildə yenidən dizayn edilmişdi və əsas dəyişikliklər aşağıdakıları əhatə edirdi:Ön faralar lupalaşmış və daha geniş işıq vurma qabiliyətinə malik olmuşdular. Arxa dayanma işıqları şəffaflaşdırılmış, ön faralar "angel" adlanan fara sistemləri ilə təchiz edilmişdi.
BMW E39

Arxa gabaritlər diod ilə təchiz edilmişdi. -Radiator barmaqlıqları daha müasir formada istehsal edilmiş və biraz da genişlənmişdi. -Buferlərin dizaynları dəyişdirilmiş, həmçinin buferdə duman əleyhinə işıqlar üçün boşluq yaradılmışdır. Avtomobil yeni "M" sükanla təqdim edilmişdi. Öz dövrünə görə Mercedes E klas və Audi A6 modellərinin əsas rəqiblərindən hesab olunurdu.
Qərbi Azərbaycan ostanı

Qərbi Azərbaycan ostanı — İranda, Cənubi Azərbaycan bölgəsində ostan. Mərkəzi Urmiya şəhəridir. Ostanın ərazisi 37437 km², əhalisi 2006-cı ildə aparılmış siyahıya almaya əsasən 2.873.459 nəfərdir, əhalinin 60,03% – i isə şəhərlərdə yaşayır. Bu bölgənin ərazisi vaxtı ilə qədim lullubilər, qutilər, e.ə. 10-cu əsrlərdə isə mannalıların yurdu olmuş, zaman zaman Assuriya, Urartu kimi dövlətlər tərəfindən zəbt olunub; sonunda isə Manna dövləti cənubda yerləşən Midiyanın tərəfindən zəbt edilmiş və dağıdılmışdı. Daha sonralar isə Midiyanın özü ilk fars sülaləsi olan Əhəmənilər tərəfindən çökdürülərək, Azərbaycan ərazisi Əhəmənilər imperiyasının hökmü altına girməli oldu. Eramızın 4-cü əsrində Sasanilər imperiyası bu əraziləri Adhurpadağan satrapına qatdı.
Qərbi Azərbaycan ostanı

Adhurpadağan adı Atropatena adından törəyib, sonralar ərəbləşdirilmiş formada "Azərbaycan" kimi səsləndirilirdi. Qədim Zərdüşt dininə (Zərdüştilik, atəşpərəstlik) aid edilən Təxt-i Süleyman məbədi Qərbi Azərbaycanın Təkab (Tikantəpə) şəhəri yaxınlığında yerləşir. 10-cu əsrdə bu əraziləri sayca artan kürd tayfaları idarə ediblər. 1609–1610-cu illərdə burada kürd tayfaları ilə Səfəvilər dövləti arasında Dimdim döyüşü baş verib. Uzun çəkən döyüşdən sonra kürdlər məğlub edildi, bütün təslim olanlar öldürüldü və regionun kürd əhalisinin mühüm hissəsi I Şah Abbasın əmrinə əsasən Xorasana sürgün edildi. Onların yerinə bu ərazilərə türk əsilli Əfşar tayfası köçürüldü.1946-cı ildə Sovet ordusu bu əraziləri qısa müddətə işğal etmişdi. Sovet qoşunları buranı tərk etdikdən sonra qısa müddətə burada Azərbaycan Milli Hökuməti və Məhabad Cümhuriyyəti mövcud olublar, lakin qısa müddət mövcudiyyətini sürdürə bilmiş və İrana reinteqrasiya edilmişlər.
Qərbi Azərbaycan ostanı

2011-ci ilin yanvar ayında Qərbi Azərbaycan ostanında sərnişin təyyarəsinin qəzaya uğraması nəticəsində 77 nəfər həlak olmuşdu. Həmin ilin sentyabr ayında Məhabad şəhərində İran-İraq müharibəsinin başlanmasının ildönümü ilə əlaqədar olaraq keçirilən hərbi paradda ziyarətçilər arasında terrorçuların yerləşdirdiyi bombanın partlaması nəticəsində 12 nəfər həlak olmuş, 80 nəfər isə yaralanmışdı. Partlayışın konkret hansı təşkilat tərəfindən törədildiyi məlum olmasa da, Qərbi Azərbaycan ostanının qubernatoru Vahid Cəlalzadə terror aktını Qərb dövlətləri tərəfindən dəstəklənən inqilab əleyhdarı terrorçu qruplar tərəfindən törədildiyini bildirib. Geniş düzənliklər və hündür dağlar ostanlığın relyefini təşkil edir. Şimalda Araz çayı və bir sıra dağ çayları əsas su mənbəyidir. Şərqində Urmiya gölü yerləşir. Orta temperatur Urmiyada 10,8 °C, Xoyda 9,4 °C, Məhabadda isə 11,6 °C-dir.
Qərbi Azərbaycan ostanı

Ən yüksək temperatur göstəricisi iyul ayında 34 °C, ən aşağı temperatur isə yanvar ayında –16 °C-dir. İqtisadiyyatı Qərbi Azərbaycan ostanının iqtisadiyyatının böyük hissəsi kənd təsərrüfatına əsaslanır. 2013-cü ildə ostanın Təkab şəhərində Qərbi Asiyanın ən böyük qızıl zavodunun tikintisi planlaşdırılır. Zavodun tikintisinə 60 mln. dollar sərf olunacaq. Ostanın yataqlarında qızılın ehtiyatı 80 ton təşkil edir və oradan hər il 3 ton qızıl çıxarılması planlaşdırılır. Qərbi Azərbaycan ostanının iqtisadi cəhətdən ən inkişaf etmiş ərazisi Urmiya şəhəridir.
Qərbi Azərbaycan ostanı

Urmiya əhalisinin həyat şəraiti ostanın digər əhalisinin həyat şəraitindən çox yüksəkdir. Ostanda yüzlərlə kənd vardır, onların çoxusunda daimi su və elektrik təchizatı, telefon xəttləri və peyk televiziyasına çıxışı var. 24 oktyabr – 13 noyabr 2011-ci il əhali siyahıyaalınmasına əsasən Qərbi Azərbaycan ostanında 3.080.576 nəfər əhali yaşayır. Dini və etnik tərkib Əhali əsasən Azərbaycan türklərindən, qismən kürdlərdən , az sayda ermənilərdən və assuriyalılardan ibarətdir. İnzibati bölgü Qərbi Azərbaycan ostanı inzibati cəhətdən aşağıdakı şəhristanlara bölünür : Qərbi Azərbaycan ostanının çayları Xarici Keçidlər Qərbi Azərbaycan ostanının rəsmi dövlət saytı – Farsca Qərbi Azərbaycanın kənd təsərüfatı – Farsca Qərbi Azərbaycan TV – Farsca
Kirmanşah sülh müqaviləsi

Kirmanşah müqaviləsi — Səfəvilər və Osmanlı dövləti arasında bağlanmış sülh müqaviləsi. Kirmanşah müqaviləsinin bağlandığı tarixi şərait XVIII əsrin 30-cu illərində Azərbaycanda siyasi vəziyyət kəskin şəkildə dəyişmişdir. Ölkə ərazisi Osmanlı və Səfəvi imperiyaları arasında gedən qanlı mübarizə meydanına çevrilmişdir. Ərazisinin bir hissəsi əfqan tayfaları, digər bir hissəsi (Xəzəryanı vilayətlər) Rusiya tərəfindən işğal edilmiş Səfəvi dövlətinin qərb hissəsini Osmanlılar zəbt etdikdən sonra onun bir dövlət kimi varlığı üçün ciddi bir təhlükə yaranmışdır. Şah II Təhmasib (1722-1732) və yerli feodallar dövlətin taleyi haqqında düşünməli oldular. Düşmənlərə qarşı mübarizədə yeganə çıxış yolu qüvvvələrin birləşdirilməsi idi. Bu mühüm vəzifəni Əfşar tayfasından olan Nadir xan öz üzərinə götürmüşdür. 1730-cu ildə o, əfqanları ölkədən qovaraq Heratı ələ keçirdi.
Kirmanşah sülh müqaviləsi

Bu qələbə Nadirin nüfuzunu xeyli artırdı. Osmanlı imperiyası ilə müharibə Nadir xan 1730-cu ildə Osmanlı imperiyasına qarşı müharibəyə başladı. O zaman Osmanlılarla düşmən münasibətdə olan Rusiya bu müharibədə Səfəvilərin qalib gəlməsində maraqlı idi. Belə bir əlverişli şəraitdə II Təhmasib Osmanlılardan işğal edilmiş Səfəvi torpaqlarının geri qaytarılmasını tələb etdi. Lakin Osmanlıların rədd cavabı bu iki dövlət arasında müharibəyə səbəb oldu. Azərbaycan ərazisi yenidən müharibə meydanına çevrildi. Nadir xan Osmanlı qoşunu üzərində ilk böyük qələbəsini Marağada qazandı. 1730-cu ilin sentyabrında Ərdəbili, daha sonra Təbrizi Osmanlılardan azad etdi. 1730-cu ilin sentyabrında Osmanlı imperiyasında baş vermiş Patron Xəlilin üsyanı nəticəsində I Mahmud (1730-1754) hakimiyyətə gəldi.
Kirmanşah sülh müqaviləsi

Osmanlı hakim dairələrinin başlarının ölkənin daxili işlərinə qarışmasından məharətlə istifadə edən Nadir xan Azərbaycanın digər ərazilərində olan türklərdən bu yerləri tərk etmələrini tələb etdi. Lakin İrəvana qarşı yürüşə hazırlaşarkən Xorasanda üsyanın baş verməsi xəbəri onu təcili qayıtmağa məcbur etdi. II Təhmasib öz nüfuzunu qaldırmaq məqsədilə Nadir xanın qayıtmasını gözləmədən 1731-ci ildə Naxçıvanı və İrəvanı Osmanlılardan geri almaq üçün hərbi əməliyyatlara başladı. Onun qoşunu Üçkilsə (Üçmüədzin) yaxınlığında müvəffəqiyyət qazansa da, İrəvan istiqamətində ağır məğlubiyyətə uğradı. Bu məğlubiyyətdən sonra II Təhmasibin qoşunu xeyli zəiflədi. Osmanlı komandanlığı yaranmış fürsətdən istifadə edərək, itirilmiş əraziləri qaytarmaq qərarına gəldi. 1731-ci ilin aprelində Qazıqumuqlu Surxay xan da Şirvandan öz dəstəsilə Təbrizə tərəf yeridi və Gəncədən göndərilən Osmanlı qoşunu ilə birləşdi. Osmanlılar əvvəlcə Urmiyanı, oktyabrın ortalarında Təbrizi, daha sonra Ərdəbili ələ keçirdilər.
Kirmanşah sülh müqaviləsi

Həmədan yaxınlığındakı döyüşdən sonra Osmanlı qoşunları üçün İsfahana yol açılmış oldu. Lakin Səfəvi imperiyasının paytaxtını ələ keçirmək üçün kifayət qədər qüvvə olmadığından Osmanlılar tutduqları ərazilərlə kifayətləndilər. Kirmanşah sülhü Nadir xan tərəfindən geri alınan torpaqların da itirilməsindən qorxuya düşən II Təhmasib Osmanlılara sülh təklif etdi və Osmanlı komandanlığının düşərgəsinə nümayəndə göndərdi. Sülh müqaviləsininin imzalanmasında Osmanlı dövləti də maraqlı idi. İsfahandan xeyli uzaqda olan Nadir xan buna etiraz etsə də, 1732-ci il 16 yanvarda Kirmanşahda Səfəvilərlə Osmanlılar arasında sülh müqaviləsi imzalandı. Müqavilənin şərtlərinə əsasən, İrəvan, Naxçıvan, Gəncə, Şamaxı və Şirvan bölgələri Osmanlılara verildi, Osmanlı dövləti Həmədan, Kirmanşah, Ərdəbil və Təbrizi Səfəvilərə qaytarmağa razılıq verdi. Araz çayı bu dövlətlər arasında sərhəd olmalı idi. Məktəblinin tarix lüğəti. Bakı,2011.
I Dara

Böyük Dara (E.ə. 549 - E.ə. 485, Qədim Farsca: 𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁, Xerxes Dārayawauš) — E.ə. 522 - E.ə. 485 illər arasında İranı idarə edən imperator. Müasir fars dilində adı داریوش (Dâryûsh), İbranicə mənbələrdə דַּרְיָוֶשׁ (Daryaweş) Antik Yunancada Δαρεῖος(Darios), Latınca və Romalı tarixçilərin qeydlərində isə Darius formasında keçir. Ayrıca Darius apardığı fəthlər ilə farslar üçün çox önəmli sayılır.
I Dara

Dārayava(h)uš I Dara e.ə.522-486-cı illərdə Əhəmənilər dövlətinin hökmdarı olub. Onun dövründə İran dünyanın ən güclü dövləti idi. Bu dövlət Egey dənizindən Hind çayına qədər və Qafqaz dağlarından Həbəşistana qədər əraziləri əhatə edirdi. Daranın hakimiyyəti altında səksənə yaxın xalq yaşayırdı. O, güclü mərkəzləşdirilmiş dövlət yaradıb ölkəni əyalətlərə - satraplıqlara bölmüşdü.Ona görə də Daraya şahlar şahı deyirdilər. Hakimiyyətə gəlməsi II Kir massagetlərlə döyüşdə həlak olduqdan sonra onun yerinə böyük oğlu II Kambis keçdi. Atasının yolu ilə gedən Kambis qonşu ölkələrə hücumları davam etdirirdi.
I Dara

Yeni hökmdar dəliqanlı və qəddar idi.Taxt-taca göz dikən olmasın deyə Kambis sui-qəsdlər təşkil edib yaxın qohumlaını qətlə yetirirdi. Misirə yürüş edən Kambis öz adamlarına tapşırdı ki, o, Misirdə olarkən kiçik qardaşını qətlə yetirsinlər. Padşah yola düşəndən bir az sonra onun kiçik qardaşı yoxa çıxdı. Lakin onun necə öldürülməsindən heç kimin xəbəri olmadı.Bundan istifadə edən midiyalı maq Qaumata şahzadənin otağında gizlənib öz yaxın adamları vasitəsi ilə Kambisin kiçik qardaşı adından ölkəni idarə etməyə başladı. Kambis Misirdən qayıdarkən kahinlər padşaha dedilər ki, o öz ölümünü Ekbatanda tapacaq. Kambis qərara aldı ki, bu şəhərə etməsin. Xeyli yol gedəndən sonra Kambisin qoşunu bir sakit şəhərin kənarında düşərgə saldı.
I Dara

Bir qədər dincəldikdən sonraKambis şəhərə adam göndərdi ki, buranın hansı şəhər olduğunu öyrənsin.Gedənlər xəbər gətirdilər ki, bu şəhərin adı Ekbatandır. Kahinlərin sözünü xatırlayan Kambis cəld yola düşməyi əmr etdi. Özü isə tələsdiyindən ata minərkən ayağını yaraladı. Yara uzun müddət sağalmadı və Kambis yoldaca dünyasını dəyişdi. İranın paytaxtı Suzda isə Qaumata Kirin kiçik oğlu adından ölkəni idarə edirdi.Öz qızını şahzadəyə ərə vermiş Otan adından bir saray əyanı kürəkəninin üzə çıxasından şübhəyə düşdü.Qaumatanın da birdən-birə yoxa çıxması Otanın şübhələrini artırdı.Nəhayət o,qızının yanına gedib soruşdu ki,o,ərni axırıncı dəfə nə vaxt görüb.Qız dedi ki,əri gecə düşənən sonra onun otağına gəlir,heç vaxt da çırağını yandırmır.Birdən Otanın yadına düşdü ki,vaxtı ilə Kambis Qaumatanı cəzalandıraraq onun qulaqlaını kəsdirmişdir.O,qızına dedi ki,gecə əri yatandan sonra,görsün onun qulaqları yerindədirmi. Qız atasının xahişini yerinə yetirdi və səhərisi gün ona xəbər verdi ki ərinin qulaqları yoxdur. Otana hər şey bəlli oldu.