LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Qərbi Kaspi Universiteti

2017-ci ildən fakültə Filologiya və Tərcümə Məktəbi kimi fəaliyyətini davam etdirir. Fakültədə ümumilikdə 9 dil tədris olunur: Azərbaycan, ingilis, alman, fransız, rus, latın, çin, ispan, fin dilləri. Siyasi və İctimai Elmlər Məktəbi Siyasi elmlər fakültəsi Qərbi Kaspi Universiteti yarandığı ilk gündən onun tədris, elm və inzibati bölməsi olub, yüksək ixtisaslı kadr hazırlığı istiqamətində "Politologiya", "Psixologiya", "Regionşünaslıq", "Beynəlxalq jurnalistika", "Beynəlxalq hüquq", "Beynəlxalq münasibətlər" və s. ixtisasları üzrə bakalavr və ali təhsilin magistratura səviyyəsində kadrların hazırlanmasına rəhbərlik etmişdir. Laboratoriya Qərbi Kaspi Universiteti müasir və unikal laboratoriyalar və mərkəzlərlə təchiz olunub. Fizika və elektronika laboratoriyası Geomatika Mərkəzi Dillər Mərkəzi Universitetin Nərimanovda yerləşən tədris binasında 5 otaq, Yüksək Texnologiyalar və İnnovativ Mühəndislik Məktəbinin tədris binasında 2 otaq, İqtisadiyyat Nazirliyinin Balaxanı Sənaye Parkında hər biri 288 m² olmaqla 2 istehsalat sahəsi (ofislərlə birgə), universitetin Bakı-Sumqayıt şosesində yerləşən 4 hektarlıq ərazidə tələbələrin və akademik heyətinin birgə çalışa və qala biləcəkləri kiçik istehsalat ərazisi və 2018–2019-cu il tədris ilində istifadəyə verilən yeni tədris binasında 150 kv.m-lik biznes İnkubator mərkəzi və 600 kv.m-lik mexatronika, robotexnika, mexanika laboratoriya otaqları ayrılmışdır. Hazırda Universitetin kitabxanası 60.000-dən çox ədəbiyyat, 500-dən çox mikroforma və informasiyanın başqa mənbələri ilə ölkədə ən zəngin kitabxanalardan biridir. Kitabxana Fondunda ingilis dilində 16 000-dən çox ən müasir ədəbiyyat mövcuddur. Qərbi Kaspi Universiteti Azərbaycanda BMT Kitabxanasının fəaliyyət göstərdiyi ilk və yeganə universitetdir.
Qərbi Kaspi Universiteti

2016-ildə qurulmuş BMT kitabxanasının beynəlxalq təşkilatların müxtəlif nəşrləri ilə zənginləşdirilməsi prosesini ötən dövr ərzində davam etdirilib. Təhsil müəssisəsində BMT-nin Ümumdünya Turizm Təşkilatının Depozitariya Kitabxanası yaradılıb. Bununla da, Qərbi Kaspi Universiteti Azərbaycanda bu kitabxana proqramına daxil edilmiş ilk və yeganə ali təhsil ocağı olub. Tur Heyerdal Muzeyi Mərkəz 2014-cü il 12–20 may tarixlərində keçirilən Tur Heyerdal Film Festivalı həstəfində rəsmi olaraq açılıb. Bu onun 100 illik yubileyini anılmasına həsr edilmişdi. Qərbi Kaspi Universitetinin əsas binasının ikinci mərkəzində yerləşən mərkəz onun fəaliyyəti ilə bağlı olan arxiv materiallarından ibarətdir. Tam orta məktəb 2003-cü tədris ilində fəaliyyətə başlayıb. İnstitutlar Davamlı İnsan İnkişafı İnstitutu Dağ Mədəniyyətləri və Landşaftları Tədqiqat İnstitutu Beynəlxalq əlaqələri Qərbi Kaspi Universiteti Böyük Britaniyanın "Koventri" və bu ölkənin Sinqapurda yerləşən "London Biznes və Maliyyə Məktəbi" və İsveçrənin UBİS Universitetləri ilə ikili diplom layihələrini həyata keçirir.
Qərbi Kaspi Universiteti

Universitetin beynəlxalq fəaliyyətinə birgə və ya ikitərəfli əməkdaşlıq sahəsində bakalavr və magistr kursları, müqavilələrin artikulyasiyası və inkişafı, Erasmus+, Mövlanə və bir sıra digər tələbə mübadilə proqramları daxildir. Tələbələr üçün Tələbə İcması Şurası Tələbə İcmasının yaradılması haqqında 2021/2022-ci tədris ilində Universitet rəhbərliyi tərəfindən qərar verilmişdir. İcmanın yaradılmasında əsas məqsəd, tələbələrin ictimai həyatının səmərəli təşkil edilməsi, onların şəxsi və praktiki inkişafları üçün müxtəlif təlim, seminar, tədbir və proqramların təşkilidir. Universitet daxilində fəaliyyət göstərən bütün klub və tələbə təşkilatları birbaşa İcmanın tabeliyində səmərəli fəaliyyət göstərməkdədir. İcma tərkibi — , Sədr, sədr müavini, katib və fakültə nümayəndələri, tələbə dəstək mərkəzindən məsul şəxs, idman məsələləri üzrə nümayəndə və tədbirlərin təşkili və nəzarəti bölməsindən məsul şəxslər olaraq bölünmüşdür Tələbə Gənclər Təşkilatı Tələbə Gənclər Təşkilatı (TGT) universitetdə demokratik tələbə özünü idarəetmə sisteminin effektiv fəaliyyət göstərməsi, universitet rektoru və tələbələr arasında sıx əlaqə yaratmaq baxımından olduqca effektiv qurum kimi sınaqdan çıxıb. Xaricə keçidlər wu.edu.az — Qərbi Kaspi Universitetinin rəsmi saytı Qərbi Kaspi Universiteti — Facebook səhifəsi
Aşurbəyovlar

Aşurbəyovlar — Azərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri. Nəslin kökündə Avşar elindən olan Aşur xan Avşar dayanır.Aşurbəylilər nəslinin kökü qədim türk tayfalarından olan əfşarlara gedib çıxır.Nadir şah 1740-cı ildə Azərbaycana gələndə Bakıda və ətraf kəndlərdə özünə arxa yaratmaq üçün əfşar türk tayfalarından bir çoxunu indiki Subunçu,Zabrat və Keşlərin ərazilərində yerləşdirmişdi.Onun dövründə Aşur xan Təbriz şəhərinin hakimi və Azərbaycanın sərdarı olub.Aşurbəylilər nəsli öz soyadlarını Aşur xan Əfşarın adından götürmüşlərdir. Aşurbəylilərın tarixçəsi Erkən tarixi Nadir şah 1740-cı ildə Azərbaycana gələndə Bakıda və ətraf kəndlərdə özünə arxa yaratmaq üçün əfşar türk tayfalarından bir çoxunu Sabunçu, Zabrat və Keşlə kəndlərində yerləşdirmişdi. Məhz Nadir şahın dövründə Aşur xan Cənubi Azərbaycanın Təbriz şəhərinin hakimi və Azərbaycanın sərdarı olub. Aşur xanın beş oğlu olub – Hacı İmamverdi bəy, Allahverdi bəy, Abdullah bəy, Danyal bəy, Əliyar bəy. Teymur bəy, Hacı Əjdər bəy, Bəşir bəy, İsa bəy, Nəsrulla bəy, Hacı Mehdiqulu bəy, Əliabbas bəy, Ağası bəy, Mehdixan bəy, Əziz bəy, Hacı Əhmədağa bəy, Hacı Nəcəfqulu bəy, Hacı Nəsir bəy, Aşurbəy, Zair bəy və Balacaxanım xanım həmin nəslin görkəmli nümayəndələridir. Onların bəziləri qardaş, bəziləri isə əmioğlu, bibioğlu və ya xalaoğlu olublar.
Aşurbəyovlar

1828-ci ildə Rusiyanın Şimali Azərbaycanı işğal etməsindən sonra vəziyyət bir qədər dəyişir. Bəylərin və xanların hüquqları məhdudlaşdırılır. Lakin çar hakimiyyəti əhali arasında yaranan narazılığı gördükdə əhalinin ali təbəqəsi ilə bir qədər yumşaq davranmaq qərarına gəlir. Bu istiqamətdə atılan ilk və mühüm addım bəylərin iqtisadi və hüquqi vəziyyətinin tənzimlənməsi üçün müxtəlif komissiyalar yaradılması olur. Ali təbəqəyə mənsubluğun bilinməsi üçün bəylər özlərinə sonu "ov"la bitən "russayağı" soyadı qəbul etməli idilər. Həmin vaxtdan bəri bu nəslin nümayəndələri cəmiyyətdə Aşurbəyovlar soyadı ilə tanınırlar. Sovet dövründə 1917-ci ildə və ondan sonrakı illərdə baş verən hadisələr Aşurbəyovlardan da yan keçmədi.
Aşurbəyovlar

Sovetləşmənin ilk günlərində Aşurbəyovlar öz evlərindən və sənaye müəssisələrindən məhrum olurlar. Bundan başqa, yeni hakimiyyət hər iki qardaşı(Əli bəy və Bala bəy) həbs edir. Yalnız Nəriman Nərimanovun köməyi ilə Bala bəy öz ailəsi ilə 1920-ci ildə Bakıdan İstanbula getməyə müvəffəq olur. Onun ailəsi İstanbulda 5 il yaşayır. Onun qızları Sara xanım, Sitarə, Məryəm fransız kollecində, oğlu Rəşad bəy isə Türkiyənin Qalatasaray kollecində təhsil almışdır. Soyun tanınmış nümayəndələri İsa bəy Hacı Mehdiqulu bəy oğlu Aşurbəyov,(Aşurbəyli) — ictimai-siyasi xadim, publisist, pedaqoq, jurnalist, naşir, neft milyonçusu, xeyriyyəçi. Teymur bəy Qara bəy oğlu Aşurbəyov (Aşurbəyli) — XX əsrin əvvəllərində yaşamış Bakı milyonçusu.
Aşurbəyovlar

Bala bəy Aşurbəyov (Aşurbəyli) Əjdər bəy Qoca bəy oğlu Aşurbəyov (Aşurbəyli) — Azərbaycan xeyriyyəçisi, şəxsi vəsaiti hesabına Əjdərbəy məscidini tikdirib. Əli bəy Qoca bəy oğlu Aşurbəyov (Aşurbəyli) — Azərbaycan xeyriyyəçisi, şəxsi vəsaiti hesabına Cümə məscidini tikdirib. Nabat Qoca bəy qızı Aşurbəyova (Aşurbəyli) — Azərbaycan xeyriyyəçi-mesenat, şəxsi vəsaiti hesabına Təzəpir məscidini tikdirib. Sara Bala bəy qızı Aşurbəyli — Azərbaycanlı alim, tarixçi və şərqşünas, tarix elmləri doktoru (1966), əməkdar elm xadimi (1982), Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı (1986). Bəşir bəy Aşurbəyli Ənvər Çingizoğlu, Aydın Avşar, Avşarlar, Bakı, "Şuşa", 2008, səh. 323–324 R. Aşurlu, Aşur xanın nəsli, ATŞC xəbərləri, Həmçinin bax Avşarlar(film,1996)
Bilik

Bilik — insanın özü və onu əhatə edən aləm və bu aləmin amilləri haqqında məlumat toplusu. Bilik müqəddəsliyi baxımından formallaşdırılmış informasiyadır. Bilik praktiki fəaliyyət və peşəkar təcrübə nəticəsində alınan predmet sahəsinin qanunauyğunluqları olub həmin sahədə mütəxəssislərə məsələ qoymağa və həll etməyə imkan verir. Bilik – yaxşı strukturlaşdırılmış verilənlər və metaverilənlərdir. Biliklərin saxlanılması üçün Biliklər bazası (BB) lazımdır. Daxili interpretasiya. EHM-in yaddaşında verilənlər elementi olan informasiya vahidi ilə birlikdə həmin informasiya vahidi ilə bağlı sistem adlarının saxlanılma imkanının olması. Sistem adları verilənə qoyulmuş fərdi adı və həmin verilənin daxil olduğu adlar çoxluğunu və ya adlar sinfini özündə birləşdirir.
Bilik

Məsələn, müəssisənin hər hansı əməkdaşı haqqında məlumatlar yığımı onun kadrlar şöbəsində şəxsi işinin nömrəsi, işlədiyi laboratoriyanın adı, bu laboratoriyanın daxil olduğu şöbənin adı və i.a. ilə qeyd edilir. Adlar sisteminin olması sistemə onun yaddaşında olan biliklərin mənbəyini göstərir, daha doğrusu, nə yerləşdirildiyini "bilməyə" imkan verir və yaddaşda olan sorğulara cavab vermək bacarığını təmin edir. Strukturlaşma. İnformasiya vahidləri lazım olduqda bölünərək daha kiçik vahidlər və ya birləşərək daha böyük vahidlər ola bilərlər. Bu əməliyyatlar üçün elementlərin sinfə mənsubiyyət münasibətini və "jins-növ" (rodo-vidovie) münasibətini bilmək lazımdır. Hər bir bilik vahidi başqasının strukturuna daxil ola bilər və hər bir bilik vahidi elementlərə ayrıla bilər. Başqa sözlə, ayrı-ayrı bilik elementləri arasında "bütöv-hissə", "jins-növ", "element-sinif" kimi münasibətlərin sərbəst təyin olunması mümkün olmalıdır.Bağlılıq.
Bilik

Gerçəkliyin semantik və proqmatik əlaqələrini əks etdirən bilik vahidləri arasında ən müxtəlif cür əlaqələrin təmin olunması imkanı mümkün olmalıdır. Məsələn, iki və ya daha çox bilik vahidi arasında eyni zamanda "səbəb-nətijə", "dost olmaq", "sevmək", "oxşar olmaq" əlaqələrini göstərmək olar. Daha sonra bağlılığı struktur funksional, anlayış, hal, səbəb kimi ayırmaq olar. Yəni bu əlaqələr çox müxtəlif ola bilərlər. Aktivlik. EHM ortaya çıxandan və yaddaş sistemində istifadə olunan biliklərin verilənlər və komandalara bölünməsi nətijəsində belə bir vəziyyət alınmışdır ki, verilənlər passivdir, komandalar isə aktivdirlər. Yəni EHM-də gedən proseslər komandalar vasitəsilə həyata keçirilir, verilənlər isə bu komandalar tərəfindən lazım olduqja istifadə olunurlar. EHM-ə xas olan verilənlərin passivliyi jəhətinin insanda analoqu yoxdur.
Bilik

Odur ki, intellektual sistemlərdə belə bir vəziyyət qəbul edilməzdir. İnsana bənzər bilik sistemində bir hərəkətin ijrası sistemin malik olduğu biliklər əsasında həyata keçirilir. Deməli, Sİ sistemi proqramın hər bir gedişini biliklər bazası tərəfindən aktivləşdirir. Beləliklə, biliklər bazasının aktivliyi Sİ-də məqsədə çatmağı təmin edir və bu məqsədi həyata keçirmək imkanı yaradır.Getdikcə yeni xüsusiyyətlərə malik olmaqla verilənlər biliklərə çevrilirlər. Biliklər üç əsas sistemə ayrılırlar: İnsana məxsus qanunlar və faktorların toplusu olan tam faktiki biliklər. Dünyaya məxsus sistemin universal və xüsusi metodlar toplusu olan aktual biliklər. Axtarış istiqamətini müəyyən edən və alternativ yolların seçilməsini təmin edən proqmatik biliklər. Biliyin klassifikasiyası Biliklər aşağıdakı kimi də klassifikasiya oluna bilərlər: Səthi biliklər – predmet sahəsində ayrı-ayrı hadisələr və faktlar arasında görünən qarşılıqlı əlaqələr haqqında biliklərdir.
Bilik

Dərin biliklər – predmet sahəsində baş verən proseslərin strukturunu və təbiətini əks etdirən abstraksiyalar, anologiyalar, sxemlərdir. Bu biliklər gerçəklikləri izah edir və obyektin vəziyyətinin (davranışının) proqnozlaşdırılması üçün istifadə oluna bilər.Biliklər üç böyük qrupa bölünür. Faktlar (faktiki biliklər), fakt dedikdə "A A-dır" tipli bilik başa düşülür, o, verilənlər bazası və şəbəkə modellərinə xasdır; Qaydalar (qərar qəbul olunması üçün biliklər), "Əgər-Onda" tipli bilik başa düşülür; Metabiliklər (bilik haqqında bilik), metabilik biliyin istifadə olunmasında və biliyin xüsusiyyətlərinə aid biliklərin və biliklər bazasının idarə olunmasında, məntiqi çıxarışda və i.a. istifadə olunur. Həmçinin bax İnformatika Biliklər bazası Xarici keçidlər World Knowledge Dialogue Symposium – An initiative to bridge the gap between the natural and the human/social sciences. Theory of Knowledge: The Gettier problem Arxivləşdirilib 2006-02-10 at the Wayback Machine Knowledge@Wharton – aimed to offer free access to course materials for students, teachers, and self-learners. The Duality of Knowledge Philosophy of Knowledge Glossary Arxivləşdirilib 2006-04-27 at the Wayback Machine AMEA İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu
Sıra sayı

Sıra sayları — əşyanın sırasını bildirən, "neçənci? ", bəzən də "hansı?" sualına cavab olan saylardır. Sıra sayları samitlə bitən müəyyən miqdar saylarının sonuna -ıncı⁴, saitlə bitənlərin sonuna -ncı⁴ şəkilçisi artırmaqla düzəlir. Məs: beş-inci, altı-ncı və s. Əvvəl, axır, son, filan tipli sözlər də -ıncı⁴ şəkilçi qəbul edərək sıra məzmunu ifadə edə bilir. Məs: axır-ıncı (adam), əvvəl-inci (şəkil) və s. Sıra sayları bəzən "hansı ?" sualına da cavab verir.
Sıra sayı

Məsələn, birinci (hansı?) mərtəbə, axırıncı (hansı?) cərgə və s. Sıra saylarından sonra gələn isimlər bəzən cəm şəkilçisi qəbul edə bilir. Məsələn: beşinci siniflər, 30-cu illər, birinci sıralar və s. Sıra sayları başqa saylara nisbətən daha çox isimsiz işlənə bilir, yəni isimləşir. Məsələn: Onuncular irəlidədirlər. Birincilərə mükafat verdilər. və s. Sıra sayları quruluşca sadə olmur, ya düzəltmə (birinci, ikinci və s.), ya da mürəkkəb (on birinci, otuz ikinci və s.) olur.
Sıra sayı

Sıra sayları üç cür yazılır: Sözlə: birinci, altıncı, on beşinci və s.Ərəb rəqəmləri və -ıncı şəkilçisinin ixtisar forması olan –cı4 şəkilçisi ilə: 6-cı, 1-ci, 4-cü, 35-ci və s. Sıra saylarını ərəb rəqəmləri ilə yazıb, onlardan sonra nöqtə və ya yarımmötərizə (nöqtəsiz) işarəsi qoymaqla da göstərmək olar. Bu halda -cı4 şəkilçisindən istifadə edilmir. Məsələn: 1), 1. və s.Roma rəqəmləri ilə: XX əsr, IX sinif, VI fəsil və s. Roma rəqəmlərindən sonra heç bir şəkilçi işlədilmir və defis işarəsi də qoyulmur. Roma rəqəmləri 7 işarə ilə göstərilir: I (1), V (5), X (10), L (50), C (100), D (500), M (1000). Bunların müxtəlif şəkildə birləşməsi ilə qalan rəqəmlər də yazılır: XL (40-cı), LX (60-cı) və s.
Piano

Piano (it. Piano — sakit) — simli və klavişli çalğı aləti. Pianoda səsləri kiçik çəkiciklər zərbə ilə tellərə dəyərək yaradırlar. Onlara qüvvə dəstəkləri basmaqla xüsusi mexanzimin köməyi ilə ötürülür. Çəkic tellərə dəyməmişdən öncə, tellər dempferdən ayrılırlar ki, yaxşı səs çıxara bilsinlər.
Piano

Dəstəklər pianonun qabaq hissəsində bir lövhənin üzərində yerləşdirilirlər. Piano iki formada mövcuddur: PianoRoyalda tellər, titrəyidicilər və dayaqlar döşəməyə nisbətən paralel yerləşir. Pianoda isə onlar şaquli istiqamətdə olurlar. Buna baxmayaraq, onların təşkilediciləri eynidir. Piano aşağıdakı komponentlərdən ibarətdir: Gövdə və dayaqlar (ağacdan): gövdə konstruksiyası, titrəyidici və səsboğucupianinonun 7 ağ dili var Akustik qurğu Tellər (metaldan) Titrəyidici (ağacdan): tellərin titrəməsi ilə gücləndirilir Səsboğucu (ağacdan), Gövdə (metaldan): onun üzərində tellər və onların gərilməsini qəbul edilir (16–25t arasında yük) Pianonun quruluşunun sxematik təsviri İfa mexanizmi
Hiroşima və Naqasakinin atom bombardmanı

Hiroşima və Naqasakinin atom bombardmanı – bəşər tarixində nüvə silahının hərbi məqsədlə tətbiq olunduğu ilk və yeganə nümunədir. İkinci dünya müharibəsinin sonlarında Sakit Okean cəbhəsində aparılan hərbi əməliyyatlar çərçivəsində ABŞ Silahlı Qüvvələri tərəfindən Yaponiyanın kapitulyasiyasını sürətləndirmək məqsədilə həyata keçirilmişdir. Atom bombası böyük partlayışlara və onminlərcə insanın ölümünə səbəb olmuşdur 1945-ci il 6 avqust tarixində ekipaj rəhbəri polkovnik Pol Tibbetsin anasının şərəfinə adlanan "Enola Gay" amerikan B-29 bombardman təyyarəsi "Balaca oğlan (bomba)" adlı atom bombasını Yaponiyanın Hiroşima şəhərinə atmışdır. "Balaca oğlan" bombası 13–18 kiloton trotilə bərabər idi. 9 avqust 1945-ci il tarixində 21 kiloton trotilə ekvivalent olan "Gonbul (bomba) adlanan atom bombası "Bockscar" amerikan B-29 bombardman təyyarəsi tərəfindən Naqasaki şəhərinə atılmışdır. Təyyarənin komandiri pilot Çarlz Suini idi. Hiroşimada həlak olanların sayı 90–166 min arası, Naqasakidə isə 60 mindən 80 minə qədər olmuşdur. Yaponiyaya ABŞ-nin atom bombaları şoku Yaponiyanın baş naziri Kantaro Sudzuki və xarici işlər naziri Toqo Sigenorinin hökumətini müharibəni dərhal bitirməyə məcbur etmişdir.. 15 avqust 1945-ci ildə Yaponiya kapitulyasiyasını elan etdi. 1945-ci ilin 2 sentyabrında imzalanmış kapitulyasiya aktı İkinci dünya müharibəsini formal olaraq bitirmişdir.
Hiroşima və Naqasakinin atom bombardmanı

Bombardmana hazırlıq işləri 1944-cü ilin sentyabrında ABŞ prezidenti Franklin Ruzvelt və Böyük Britaniyanın baş naziri Vinston Çörçill arasında Hayd-parkda bağlanmış razılaşmada Yaponiyaya qarşı atom bombasının tətbiqi məsələsinə də baxılmışdır.. 1945-ci ilin yayında ABŞ Böyük Britaniya və Kanadanın dəstəyilə Manhetten layihəsi çərçivəsində nüvə silahının ilk nümunələrinin hazırlıq işlərini bitirmişdir. ABŞ-nin 3 ildən artıq bir müddətdə İkinci dünya müharibəsində iştirakı zamanı 200 000-ə yaxın amerikalı həlak olmuşdur. Həlak olanların təxminən yarısı Yaponiyaya qarşı müharibədə həlak olanlar idi. 1945-ci ilin aprel-iyun ayında Okinava adasınının işğalı əməliyyatı gedişində 12 000-dən çox amerikalı həlak olmuş, 39 000 nəfər yaralanmışdır. Yaponların isə itkisi 93 000-dən 110 000-ə qədər idi. Bunlardan 100 000-dən çoxu dinc sakin idi. Yaponiyaya hücumun isə Okinavadakı əməliyyatdan daha çox itkiyə səbəb olacağı gözlənilirdi. 1945-ci ilin mayı: Hədəflərin seçilməsi Los-Alamosda keçirilən ikinci iclas zamanı (10–11 may 1945) Hədəflərin seçimi üzrə Komitə hədəf kimi Kioto, Hiroşima (hərbi baza), İokoqama (hərbi sənaye mərkəzi), Kokura (iri hərbi arsenal mərkəzi) və Niiqatada (maşınqayırma mərkəzi və hərbi liman) atom silahının tətbiqini irəli sürmüşdür. Komitə bu silahın hərbi məqsədlə tətbiqi ideyasını təkzib etmişdir. Belə ki, geniş şəhər zonası ilə əhatələnməmiş ərazidə bombalanmanın tətbiqinin yanılmaq şansı da var idi.. Hədəflərin seçimi zamanı psixoloji faktorlara böyük əhəmiyyət verilmişdir: Yaponiyaya qarşı maksimal dərəcədə psixoloji effektə nail olunması; Nüvə silahının birinci dəfə tətbiqi bunun beynəlxalq səviyyədə vacibliyini bildirmək üçün əhəmiyyətli olmalı idi. Komitə Kiotonun xeyrinə bildirmişdir ki, onun əhalisinin əksər hissəsi yüksək dərəcədə təhsilə malik idi. Hiroşimanın isə yerləşməyə mövqeyi təpələrə yaxın olduğundan partlayışın gücünü artıra bilərdi..ABŞ-nin hərbi naziri Henri Stimson mədəni irsə malik olan Kioto şəhərini siyahıdan çıxarmışdır.
Hiroşima və Naqasakinin atom bombardmanı

Bu sənəddə Yaponiyanın qeyd-şərtsiz kapitulyasiyası tələbi qeyd olunmuşdur. Atom bombası isə bəyannamədə yer almamışdır. Növbəti gün yapon qəzetləri bildirdilər ki, radio vasitəsilə oxunan və təyyarələrlə havadan atılan vərəqələrdəki bəyannamə mətni qəbul edilməyib. Yaponiya hökuməti ultimatumu qəbul etmək niyyətində deyildi. 28 iyulda baş nazir Kantaro Sudzuki mətbuat konfransında Potsdam bəyannaməsini köhnə Qahirə bəyannaməsinin yeni təqdimatı adlandırmış və hökuməti bu sənədə əhəmiyyət verməməyə çağırmışdı. Yaponların diplomatik gedişinə sovetlərin cavabını gözləyən imperator Hirohito hökumətin qərarını dəyişmir. Bombardmana hazırlıq 1945-ci ilin may-iyun ayları ərzində Tinian adasına ABŞ-nin 509-cu qarışıq hava qürupu gəlmişdir.. Qrupun bazası adada digər bölmələrdən bir neçə mil aralıda yerləşdirilmişdir.. 26 iyul tarixində "İndianapolis" kreyseri "Balaca oğlan" adlı atom bombasını Tinian adasına gətirmişdir.
Hiroşima və Naqasakinin atom bombardmanı

28 iyul tarixində Qərargahların birləşmiş komitəsinin rəhbəri Corc Marşall nüvə silahının döyüş halına gətirilməsi barədə əmr vermişdir. Bu əmr Manhetten layihəsinin rəhbəri general mayor Lesli Qrovs tərəfindən işlənib hazırlanmışdır. Bu əmrdə atom bombasının 3 avqustdan sonra hava şəraitinin yaxşı olacağı hər hansı bir gündə atılması nəzərdə tutulmuşdur.. 28 iyul və 2 avqust tarixlərində isə Tinian adasına "Gonbul"un komponentləri gətirilmişdir.. 1945-ci il 6 avqust tarixində Hiroşimanın bombalanması Hiroşima İkinci dünya müharibəsi illərində Hiroşima 81 körpü vasitəsilə 6 adanın birləşdiyi dəniz səviyyəsindən bir az hündürdə yerləşən hamar ərazidə yerləşirdi. Müharibədən əvvəl şəhərin əhalisinin sayı 340 000-dən çox idi. Bu da Hiroşimanı böyüklüyünə görə, Yaponiyanın yeddinci ən böyük şəhəri olmasını etmişdir. Şəhərdə Beşinci Diviziya və feldmarşal Syunruku Xatanın İkinci Əsas ordusunun qərargahları yerləşirdi. Hiroşima yapon ordusunun vacib bazası idi. Hiroşimada (Naqasakidə də həmçinin) evlərin əksəriyyəti üstü kərpicli bir və ikimərtəbəli taxta tikililərdən ibarət idi. Fabriklər şəhər ətrafında yerləşirdi.
Hiroşima və Naqasakinin atom bombardmanı

Köhnəlmiş yanğınsöndürmə avadanlığı və şəxsi heyətin kifayət qədər hazırsızlığı adi dinc vaxtda belə yanğının şəhər əhalisi üçün çox təhlükəli olmasına gətirib çıxartmışdır. Müharibənin gedişində Hiroşima şəhərinin əhalisi maksimum həddə 380 000 nəfərə çatmışdır. Bombardmandan əvvəl yapon hökumətinin əmrilə əhali sistemli şəkildə evakuasiya olunmuşdur. Lakin hücum zamanı təqribən şəhər əhalisinin sayı 245 000 nəfər idi.. Bombalanması İlk amerikan nüvə bombardmanının əsas hədəfi Hiroşima olmuşdur. (ehtiyat üçün Kokura və Naqasaki şəhərləri idi) Trumen tərəfindən verilən əmrdə atom bombasının 3 avqustdan sonrakı hər hansı bir tarixdə atılmasına hava şəraiti mane olurdu. 6 avqust 1:45 radələrində B 29 amerikan bombarmançı təyyarəsi polkovnik Pol Tibbetsin başçılığı altında "Balaca oğlan" atom bombası ilə birlikdə Tinian adasından qalxmışdır. Buradan Hiroşimaya qədər 6 saatlıq yol idi. Tibebtsin təyyarəsi ("Enola Gay") digər 6 təyyarənin də daxil olduğu birləşmənin tərkibində uçurdu.
Hiroşima və Naqasakinin atom bombardmanı

Bu birləşmə ehtiyat təyyarə "Top Secret", iki nəzarət və 3 kəşfiyyat ("Jabit III", "Full House" və "Street Flash") təyyarələrindən ibarət idi. Naqasaki və Kokuraya göndərilən kəşfiyyat təyyarələrinin komandirləri bu şəhərlərin üzərinin buludlu olması xəbərini vermişdir. Üçüncü kəşfiyyat təyyarəsinin pilotu mayor İzerli Hiroşima üzərində səmanın aydın olması xəbərini və "İlkin hədəfi bombalayın" siqnalını vermişdir.. Səhər təxminən saat 7-ə yaxın yapon hava radarları bir neçə amerikan təyyarəsinin yaxınlaşdığını və Yaponiyanın cənub hissəsinə doğru uçma xəbərdarlığını vermişdir. Hava həyəcanı elan olunmuş və Hiroşima da daxil olmaqla çoxlu şəhərlərdə radio xəbər dayandırılmışdır. Təxminən 08:00-da Hiroşima şəhərinin radarını izləyən operator yaxınlaşan amerikan təyyarələrinin sayının çox az olmasını bildirmiş və nəticədə hava həyəcanı ləğv edilmişdir. Amerikan bombardmançılarının kiçik qrupu üçün yanacaq və təyyarələrə qənaət məqsədilə yaponlar bu təyyarələri qovmamışdılar. Radioda standart xəbər kimi bombadan qorunmaq üçün sığınacaqlara getmək məsləhət görülmüşdür. B 29 təyyarələrinin isə kəşfiyyat məqsədilə gəlməsi bildirilmişdir.Yerli vaxtla səhər saat 8-də 9 km yüksəklikdə olan B 29 təyyarəsi Hiroşimanın üzərinə ilk atom bombasını atmışdır.
Hiroşima və Naqasakinin atom bombardmanı

Atom bombası 576 m yüksəklikdə partlamışdır. Partlayış anının saat 08:15-də baş verməsi göstərilir. Hadisə haqqında ilk ictimai xəbər Hiroşimaya atom hücumunun baş verməsindən 16 saat keçmiş Vaşinqtondan gəlmişdir. Partlayışın effekti Partlayışın episentrinə yaxın olan şəxslər anındaca ölmüş və onların bədəni hissələrə ayrılaraq ətrafa dağılmışdır. Həmin vaxt havada uçan quşlar yanmış, quru yanan materiallar isə (məsələn, kağız) partlayışın episentrinə 2 km qalmış yanmışdır. İşıq şüalanması paltarı yandıraraq onun qara rəsmini bədəndə həkk etmişdir. İnsan siluetləri isə divarda qalmışdır.
Hiroşima və Naqasakinin atom bombardmanı

Evdən kənarda olan insanları isə işıq parıltısı kor etmişdir. Episentrin yaxınlığında olan hər şeyi partlayış dalğası dərhal yox etmişdir. Partlayış dalğası evin içində olan bir yeniyetməni evdən çölə atmışdır. Episentrdən 800 m məsafədə yerləşən 90 % insan bir neçə dəqiqədən sonra ölmüşdür.. Partlayış dalğası 19 km -ə qədər məsafədə yerləşən pəncərələri məhv etmişdir. Şəhərdə eyni vaxtda çoxlu sayda kiçik yanğınlar yaranmış və yaranmış güclü külək episentrə doğru istiqamət almışdır. Alov şəhərin 11 km²-dən çox hissəsini əhatə eləmişdir. Akiko Takakuranın xatirələrinə əsasən, partlayış vaxtı episentrdən 300 m məsafədə olan ancaq bir neçə nəfər sağ qalmışdır: Partlayışdan bir neçə gün sonra həkimlər sağ qalanlar arasında şüalanmanın ilk simptomlarını aşkar etmişdilər.
Hiroşima və Naqasakinin atom bombardmanı

Tezliklə sağ qalanlar arasında ölənlərin sayı artmağa başlamışdır. Belə ki sağalmağa başlayanlar yeni xəstəlikdən əziyyət çəkməyə başlamışdılar. Şüalanma xəstəliyindən ölənlərin sayı partlayışdan 3–4 həftə sonra pik nöqtəyə çatmışdır. Ancaq 7–8 həftə sonra azalmağa başlamışdır. Yapon həkimləri şüalanma xəstəliyinin simptomları qusma zamanı aşkar etmişdilər. Şüalanmanın nəticəsi kimi beyində yaranan bədxassəli şişlər olmuşdur. Bu şişlər zərərçəkənlər də ömrünün sonuna qədər qalmışdır.
Hiroşima və Naqasakinin atom bombardmanı

Nüvə partlayışının (Radiasiya zəhərlənməsi) nəticəsi olaraq yaranan xəstəlikdən ölən ilk insan aktrisa Midori Naka olmuşdur.. Aktrisa Hiroşima partlayışından sağ çıxsa da, 1945-ci il 24 avqust tarixində vəfat etmişdir. Jurnalist Robert Yunq məhz aktrisa Midori və sağ qalmış insanların xəstəliyinin yeni xəstəlik haqda həqiqətin üzə çıxmasına səbəb olduğunu bildirmişdir. Midorinin ölümünə qədər heç kim partlayışdan sağ çıxan insanların qeyri məlum şəkildə sirli ölümünün səbəbini bilmirdi. Yunq hesab edir ki, Midorinin ölümü nüvə fizikası və tibbi sahəsində tədqiqatların sürətləndirilməsini stimullaşdırdı. Nəticədə, aparılan tədqiqatlar nətivəsində radiasiya şüalanmasından əziyyət çəkən çoxsaylı insan xilas oldu.. Hücumun nəticələrinin yaponlar tərəfindən dərk edilməsi Yaponiyanın Yayımlama korporasiyasının Tokiolu operatoru Hiroşima stansiyasından siqnalın gəlmədiyinə diqqət yetirmişdir. O digər telefon xətti ilə yenidən əlaqə saxlamağa cəhd etsə də, bu alınmamışdır. Təxminən 20 dəqiqə sonra Dəmiryolu teleqrafı idarəetmə Tokioda yerləşən mərkəzində Hiroşimadan şimalda yerləşən əsas teleqraf xəttinin işləmədiyini başa düşdülər.
Hiroşima və Naqasakinin atom bombardmanı

Hiroşimadan 16 km məsafədən dəhşətli partlayış haqqında qeyri-rəsmi və qarışıq məlumatlar gəlməyə başladı. Bütün bu məlumatlar Yaponiyanın baş katibliyinə göndərilirdi. Hərbi bazalar dəfələrlə Hiroşima mərkəzi ilə əlaqəyə çıxmaq istəsələr də bu alınmadı. Qərargahdan gənc zabiti dərhal Hiroşimaya uçmağa orada yerə enərək dəymiş ziyanı qiymətləndirib Tokioya düzgün məlumatla qayıtmağı əmr verirlər. Çünki qərargahda Hiroşimada ciddi bir şeyin baş vermədiyini hesab edirdilər. Xəbərlər isə şayiə olmaqla əsaslandırılırdı. Qərargahın zabiti hava limanına yollanaraq orda cənub-qərb istiqamətinə uçur.
Hiroşima və Naqasakinin atom bombardmanı

3 saatlıq uçuşdan sonra Hiroşimaya 160 km qalmış o və onun pilotu səma üzərində böyük tüstü buludunun olduğunu müşahidə edirlər. Aydın gün idi və Hiroşimanın xarabalıqları yanırdı. Tezliklə onların təyyarəsi şəhərə çatır və onlar gördüklərinə inanmırlar. Şəhərdən yalnız yanan xarabalıqlar və tüstü buludu qalmışdır. Onlar şəhərin cənubunda yerləşdikdən sonra zabit baş verənlər haqda Tokioya məlumat göndərərək xilasetmə üçün işlər aparılmasının dərhal təşkil olunmasını bildirir. Yaponlar Hiroşimada baş verənlər haqda dolğun məlumatı 16 saat sonra Vaşinqtondan əldə etmişdilər. İtki və dağıntılar Partlayışdan ölənlərin sayı 70 mindən 80 minə qədər idi. 1945-ci ilin sonunda radioaktiv zəhərlənmə və partlayışdan sonra yaranan digər effektlərdən ölənlərin sayı 90 mindən 166 minə qalxmışdı..5 il ərzində partlayışdan sonra yaranan xərçəng və digər uzunmüddətli nəticələrdən sonra ölənlərin sayı 200 000-i keçmişdir.. 2013-cü il 31 mart tarixində Yaponiyanın verdiyi rəsmi məlumatda Hiroşima və Naqasakiyə atılan atom bombalarından sonra 201 779 nəfər "hibakuşa"nın atom bombalanmasından yaranan xəstəliklərdən əziyyət çəkməsi göstərilmişdir.
Hiroşima və Naqasakinin atom bombardmanı

Bu rəqəm radiasiyanın təsirinə məruz qalmış qadınlardan dünyaya gələn körpələri də özündə birləşdirir.. Onlardan 1 % -i çox ciddi onkoloji xəstəlikdən əziyyət çəkirdi.. 31 avqust 2013-cü il tarixdə isə partlayışdan ölən insanların sayının 450 000 olması göstərilmişdir: 286 818 nəfər Hiroşimada və 162 083 nəfər Naqasakidə.. Radioaktiv çirklənmə "Radioaktiv çirklənmə" anlayışı həmin illərdə mövcud deyildi. Çünki bu məsələ həmin dövrdə qaldırılmamışdı. İnsanlar yaşamağa davam edərək dağılmış yerlərini bərpa etməyə başlamışdılar. Hətta sonrakı illərdə ölənləri, bombardmandan sonra anadan olan uşaqlarda yaranan genetik xəstəlikləri radiasiyanın təsiri ilə əlaqələndirmirdilər. Radiasiyaya yoluxmuş rayonlardan əhalinin evakuasiyası aparılmırdı. Çünki heç kim radioaktiv zəhərlənmə barədə heçnə bilmirdi.
Hiroşima və Naqasakinin atom bombardmanı

Bu zəhərlənmənin yoluxma dərəcəsini məlumat azlığı səbəbindən dəqiq vermək çox çətindir. Lakin texniki cəhətdən ilk atom bombaları çox az gücə malik və tam təkmilləşmiş deyildi. (Məsələn ,"Balaca oğlan" 64 kq urana malik idi. Ondan yalnız 700 q uran parçalanma reaksiyasına girmişdir) Bəzi tikililərin qalması Hirosimada bir neçə dəmir beton tikilisi zəlzələrin olma riskinə görə çox möhkəm özülə malik idi. Partlayışın episentrinə yaxın olmasına baxmayaraq, bu səbəbdən onların karkası dağılmamışdır. Hiroşimanın Sənaye palatasının (indi "Hiroşima Sülh Memorialı" adı ilə tanınır) kərpic binası demək olar dağıdılmamış qalmışdır. Bu tikili çex memar Yan Letçel tərəfindən tikilmişdir. Partlayışın episentrindən 160 m aralıda yerləşmişdir. Bu xarabalıqlar Hiroşimada baş vermiş atom partlayışından sonra ən məşhur eksponat çevrilmişdir.
Hiroşima və Naqasakinin atom bombardmanı

1996-cı ildə ABŞ və Çinin etirazlarına baxmayaraq, YUNESKO-nun ümumdünya irsi siyahısına salınmışdır.. 6–9 avqust tarixində baş verən hadisələr Hiroşimada atom bombalanmasının uğurla həyata keçirilməsi xəbərini alan ABŞ prezidenti Harri Trumen demişdir: Hiroşimadakı atom bombardmanı haqda xəbəri aldıqdan sonra yapon hökuməti öz reaksiyasını müzakirə etmək qərarına gəlir. İyun ayından başlayaraq, imperator sülh danışıqları barədə çıxış etsə də, lakin müdafiə naziri, həmçinin ordu və donanma rəhbərliyi Sovet İttifaqı tərəfindən veriləcək sülh danışıqlarını gözləməyi məsləhət görmüşdülər. Hərbi rəhbərlik həmçinin hesab edirdi ki, yapon adalarına hücuma qədər qoruna bilsələr, onda onlar müttəfiqlərə itki verəcək zərbə endirə bilsələr, Yaponiya danışıqsız kapitulyasiya ilə müharibəni bitirə bilər.. 9 avqust tarixində SSRİ Yaponiyaya müharibə elan etmiş və sovet qoşunları Mancuriya əməliyyatına başlamışdılar. Bununla SSRİ-nin vasitəçiliyi danışıqların aparılmasına ümidlər azalmışdır. Yapon ordusunun ali rəhbərliyi hərbi vəziyyətin elan edilməsi üçün hazırlıqlara başlamışdır. İkinci atom bombası (Kokura) 11 avqust tarixinə planlaşdırılsa da, lakin bu 2 gün əvvələ keçirildi. Buna səbəb 10 avqust tarixindən sonra hava şəraitinin 5 günlük pis olması göstərilir.. 1945-ci il 9 avqust tarixində Naqasakinin bombalanması Naqasaki iki çayın axdığı iki vadidə yerləşirdi.
Hiroşima və Naqasakinin atom bombardmanı

Dağ sıldırımı şəhərin rayonlarını ayırır. 90 km² əraziyə malik olan şəhərin ancaq 12 km² -də yaşayış var idi. İkinci dünya müharibəsi zamanı şəhər iri dəniz limanı olmaqla yanaşı, həm də sənaye mərkəzi kimi tanınmışdır. Belə ki burada polad tökmə istehsalı və Mitsubişi şirkətinin tərsanəsi yerləşirdi. Şəhərdə silahlar, gəmilər və digər döyüş texnikası da hazırlanırdı. Naqasaki şəhəri atom bombası atılana qədər iri həcmli bombalanmalara məruz qalmamışdır. Hələ 1945-ci ilin 1 avqustunda şəhərə bir neçə fuqas bombalar atılmışdır. Atılan bombalar şəhərin cənub-qərb hissəsində yerləşən tərsanələrə zərər yetirmişdir.
Hiroşima və Naqasakinin atom bombardmanı

Atılan bombalar Mitsubişinin polad və silah zavoduna da düşmüşdür.. 1 avqust tarixində həyata keçirilən reydin nəticəsi olaraq əhalinin, xüsusən də məktəblilərin evakuasiyası həyata keçirilmişdir. Bombalanma zamanı şəhərdə 200 minə yaxın əhalinin olması bildirilmişdi.. İkinci amerikan nüvə bombalanmasının əsas məqsədi Kokura şəhəri idi. Naqasaki ehtiyat şəhər kimi nəzərdə tutulmuşdur. 9 avqust saat 2:47-də "Gonbul" atom bombasını daşıyan B 29 amerikan bombardmançı təyyarəsi mayor Çarlz Suinin rəhbərliyi ilə Tinian adasını tərk etdi. Birinci bombalanmadan fərqli olaraq ikinci çoxsaylı texniki nasazlıqlarla quraşdırılmışdı. Hələ uçuşdan əvvəl ehtiyat yanacaq çənlərinin birində yanacaq nasosunun nasazlığı aşkar edilmişdir. Buna baxmayaraq, uçuş heyəti planlaşdırılmış uçuşu həyata keçirmək qərarına gəlir. Təxminən saat 7:50 radələrində Naqasakidə hava həyəcanı elan edilsə də, 8:30-da bu həyəcan ləğv edilmişdir.
Hiroşima və Naqasakinin atom bombardmanı

8:10-da təyin olunmuş görüş nöqtəsində təyyarələrdən birinin olmaması aşkara çıxır. 40 dəqiqə ərzində Suininin rəhbərlik etdiyi B 29 təyyarəsi görüş nöqtəsi ətrafındakı dairələri təsvir etsə də, həmin təyyarə gəlib çıxmamışdır. Həmin vaxtda isə kəşfiyyat təyyarələri Kokura və Naqasaki üzəri buludlu olsa da, hərçənd vizual nəzarətin bomba atmanı həyata keçirməyə icazə verdiyini bildirmişdilər.. 8:50-də atom bombası daşınılan B 29 təyyarəsi Kokuraya doğru yönəldi. 9:20-də Kokuraya çatmışdır. Həmin vaxt şəhər üzərində buludluluq göstəricisi 70 % idi və bu bomba atmanı həyata keçirməyə mane olurdu. Üç uğursuz cəhddən sonra saat 10:32-də B 29 Naqasakiyə istiqamət aldı. Bu anda yanacaq nasosunun nasazlığı səbəbindən yanacaq Naqasaki üzərindən ancaq bir keçid üçün kifayət edirdi.
Hiroşima və Naqasakinin atom bombardmanı

10:53-də iki B-29 təyyarəsi Hava Hücumunda Müdafiə ərazisində görsənsələr də, yaponlar onları kəşfiyyat təyyarələri kimi qəbul edib hava həyəcanı elan etmədilər. Saat 10:56-da B-29 üzəri buludlarla örtülən Naqasakiyə çatdı. Son anda tuşlayıcı kapitan Kermit Bixan buludlar arasından şəhər stadionunun siluetini görür. O, stadionu orientir seçərək atom bombasını tullayır. Partlayış yerli vaxtla saat 11:02 də 500 m yüksəklikdə baş vermişdir. Partlayışın gücü təqribən 21 kilotona bərabər göstərilir. Partlayışın effekti Tezliklə tuşlanmış bomba Naqasakinin iki əsas nöqtəsi arasında partladı.
Hiroşima və Naqasakinin atom bombardmanı

Bunlar cənubda yerləşən Mitsubişi şirkətinin poladtökmə və silah zavodları, şimalda yerləşən Mitsubişi-Urakami torpedo zavodu idi. Əgər atom bombası cənuba doğru iş və yaşayış yerlərinin arasına atılsaydı, onda itki çox böyük olardı. Naqasakiyə atılan bombanın partlayış gücü Hiroşimadakından daha böyük olmasına baxmayaraq, partlayışdan sonra dağıtma effekti daha az idi. Buna səbəb kimi bir sıra amillər göstərilir. Belə ki Naqasakidə təpələrin mövcudluğu, həmçinin partlayış mərkəzinin sənaye ərazisi üzərində olması şəhərin bir neçə rayonunu partlayışdan qorumuşdur. Partlayış zamanı 16 yaşında olan Sumiteru Taniqutinin xatirərlərində yazmışdı: İtki və dağıntılar Naqasaki üzərində atom partlayışı 110 km² əraziyə zərər yetirmişdir. Naqasaki prefekturasının hesabatına əsasən, "episentrdən 1 km məsafadə yerləşən insan və heyvanlar demək olar anındaca öldü." 2 km radiusda yerləşən bütün evlər demək olar ki dağıdıldı.
Hiroşima və Naqasakinin atom bombardmanı

Naqasakidə yerləşən 52 000 binadan 14 000-i dağılmış, hələ 5400-ünə ciddi zərər dəymişdir. Ancaq 12% tikili zərər dəyməmiş qalmışdı. Hərçənd şəhərdə alovlu qasırğa yaranmasa da çoxlu sayda yerli yanğınlar müşahidə olunmuşdur. 1945-ci ilin sonlarında ölənlərin sayı 60 mindən 80 minə qədər idi. 5 ildən sonra isə partlayış nəticəsində xərçəng xəstəliyinə yoluxaraq ölənlərin sayı 140 min insan idi.. Yaponiyaya atılacaq növbəti atom bombalamaları barədə planlar ABŞ hökuməti daha bir atom bombasının avqustun ortalarında istifadəyə hazır olacağını gözləyirdi. Ondan sonra sentyabr və oktyabr aylarında daha 3-nün də atılmasını planlaşdırmışdı.. 10 avqust tarixində Manhetten layihəsinin hərbi direktoru Lesli Qrovsun ABŞ ordu qərargahıın rəhbəri Corc Marşalla göndərdiyi memorandumda "növbəti bombanın 17–18 avqustdan sonra tətbiq olunmağa hazır olacağını" bildirmişdir. Həmin gün Marşall memorandimu imzaladı. Lakin memorandumda olaraq bunun Yaponoyaya qarşı ancaq Prezidentin razılığı əsasında tətbiq olunacağını şərh etmişdir.
Hiroşima və Naqasakinin atom bombardmanı

Eyni zamanda ABŞ-nin Müdafiə Nazirliyi Daunfol əməliyyatının (Müttəfiq qoşunlarının Yaponiyaya hücumu) başlanmasına qədər bombaların tətbiqinin təxirə salınmasını müzakirə etmişdir. Bizim qarşımızda duran problem yaponların təslim olmamalarıdı. Buna görə atom bombalarını hazırlayıb qısa interval ərzində atmaq lazımdır. Bombaların hamısını bir gündə yox, amma çox qısa vaxt ərzində atmaq lazımdır. Bu həmçinin bizim hansı hədəfləri izləməmizlə bağlı məsələdir. Biz atılan bombaların müdaxiləyə kömək edəcəyi fikrinə köklənməli deyilik. Bu əsasən taktiki hədəflər olmalıdır.
Hiroşima və Naqasakinin atom bombardmanı

Yaponiyanın kapitulyasiyası və sonrakı işğalı 9 avqust tarixinə qədər hərbi kabinet kapitulyasiyanın 4 şərtinə təkid etməyə davam edirdi. 9 avqust tarixində SSRİ tərəfdən 8 avqust tarixindən Yaponiyaya qarşı müharibə elan olunması xəbəri gədi. 10 avqust tarixində keçirilən "Böyük altılığın" iclasında kapitulyasiya məsələsi haqda səslər yarıya bölünmüşdür. (3-ü lehinə, 3-ü əleyhinə). Bundan sonra məsələyə Yaponiya imperatoru qarışaraq kapitulyasiyanın leyhinə səs vermişdir. 1945-ci il 10 avqust tarixində Yaponiya müttəfiqlərə kapitulyasiyanı ancaq bir şərtlə qəbul etdiyini bildirmişdir. Həmin şərt ondan ibarət idi ki, imperatorun nominal dövlət başçısı kimi qorunub saxlanmasını özündə birləşdirirdi.. Kapitulyasiyanın şərtlərində Yaponiyada imperator hakimiyyətinin qorunub saxlanmasına icazə verilsə də, 14 avqust tarixində imperator Hirohito kapitulyasiya haqda öz bəyanatını dərc etdirir.
Hiroşima və Naqasakinin atom bombardmanı

Kapitulyasiya əleyhdarları tərəfindən hərbi çevrilişə cəhd olmasına baxmayaraq, bu bəyanat növbəti gün yapon KİV-i (Kütləvi informasiya vasitələri) yayılmışdır. Öz bəyanatında imperator Hirohito atom bombalanması haqda da fikirlərini qeyd etmişdir: Hiroşimada bombalanmadan 1 il sonra orada yerləşdirilən amerikan əsgərlərinin sayı 40 000, Naqasakidə isə 27 000 nəfər idi.. Atom partlayışlarının nəticələrinin öyrənilməsi üzrə komissiya 1948-ci ilin yazında prezident Harri Trumenin göstərişi ilə Hiroşima və Naqasakidə sağ qalanlara radiasiya təsirinin uzunmüddətli effektinin öyrənilməsi üçün ABŞ Milli Elmlər Akademiyası nəzdində atom partlayışlarının nəticələrinin öyrənilməsi üzrə komissiya yaradılmışdır. Bombalanmadan zərər çəkənlər arasında çoxlu sayda müharibəyə əlaqəsi olmayan şəxslər aşkar edilmişdir. Bunlar çinli və koreyalı hərbi əsirlər, Malay yarımadasından olan tələbələr və təxminən 3200 nəfər yapon əsilli ABŞ vətəndaşları idi.. 1975-ci ildə Komissiya buraxılmış, onun funksiyaları yenidən yaradılan radiasiya təsirinin effektlərinin öyrənilməsi üzrə İnstituta ("Radiation Effects Research Foundation") verilmişdir.. Atom bombalamalarının məqsədəuyğunluğu haqqında müzakirə Yaponiyanın kapitulyasında atom bombalanmasının rolu və onların etik əsaslanmaları indiyə qədər elmi və ictimai müzakirələrin əsas məsələlərindən biridir. 2005-ci ildə amerikalı tarixçi Samuel Uoker "atom bombalamalarının məqsədəuyğunluğu haqda mübahisəsinin davam edəcəyini" bildirmişdir. Uoker 40 ildən çox bir müddətdə əsas sual kimi atom bombalarının Sakit okean cəbhəsində müharibədə qələbə qazanmasında rolu haqda da mübahisələrin davam etdiyini bildirmişdir.. Bombalanma tərəfdarları adətən bunun Yaponiyanın kapitulyasiyasına əsas səbəb olmasını, bununla müttəfiq qoşunları tərəfindən ediləcək müdaxilədə hər iki tərəfdən əhəmiyyətli dərəcədə itkilərin qarşısını aldıqlarını iddia edirlər. Bu həmçinin Yaponiyanın Asiyada apardığı total müharibənin saxlanmasına səbəb oldu.
Hiroşima və Naqasakinin atom bombardmanı

Bununla da digər Asiya ölkələrində dinc əhalinin ölümünün qarşısını alınmışdır. Bombalanma əleyhdarları isə bunun gündəlik edilən adi bombalanmalara sadəcə lavə olmasını, hərbi cinayət və dövlət terrorizminin təzahürü olmasını bildirirlər. Baxmayaraqki, 1945-ci ildə nüvə silahının tətbiqini qadağan edən heç bir beynəlxalq müqavilə və razılaşma imzalanmamışdır. Bir sıra tədqiqatçılar isə, atom bombalanmasının əsas məqsədinin Uzaq Şərqdə Yaponiya ilə müharibəyə qoşulmamışdan əvvəl SSRİ-yə təsir göstərmək və ABŞ-nin atom gücünü nümayiş etdirmək olmasını iddia edirlər.. 2015-ci ilin 6 avqust tarixində bombalanmaların ildönümündə prezident Harri Trumenin nəvəsi Klifton Trumen Daniel bildirmişdir ki, "babası ömrünün sonlarına qədər Hiroşima və Naqasakiyə atılan atom bombalarının düzgün olduğunu və ABŞ-nin ondan heç vaxt bu haqda üzr istəməsini xahiş etməyəcəyini hesab edirdi".. Mədəniyyətə təsiri 1950-ci illərdə Hiroşimadan olan Sadako Sasaki adlı yapon qızının hekayəsi çox geniş populyarlıq qazanmışdır. Belə ki şüalanmanın təsirindən yaranan leykemiya xəstəliyindən əziyyət çəkən Sadako 1955-ci ildə dünyasını dəyişmişdir. Xəstəxanada o, öz yaxın dostlarından birindən bir yapon əfsanəsini eşidir. Həmin əfsanəyə görə oriqami sənəti əsasında min kağız durna düzəldən şəxsin tutduğu bir arzu mütləq yerinə yetməlidir.
Hiroşima və Naqasakinin atom bombardmanı

Bu əfsanə Sadakoya təsir edir və o, xəstəxanadakı bəzi digər uşaqlar kimi əlinə keçən kağız parçalarından durna düzəltməyə başlayır. "Sadako və min kağız durna" kitabındakı fikrə görə o, yalnız 644 durna düzəldə bilmişdi. Dostları onun yerinə lazım olan sayda durna düzəldir və Sadako min kağız durna ilə birlikdə dəfn edilir. Xirosimadakı Memorial sülh muzeyinin Sadakoya həsr olunmuş guşəsində məlumat verilir ki, o, mindən artıq kağız durna düzəldə bilmişdi.. Sadako Sasakinin hekayəsi haqda çoxlu kitablar yazılmışdır. Onlardan biri kanadalı yazıçı Eleanor Koerin 1977-ci ildə yazdığı "Sadako və min kağız durna" kitabıdır.
Kitabi Dədə Qorqud

"Dədə Qorqud bitkisi" ("Kitab-i Dədəm Qorqud əla lisan-i taife-i Oğuzan" (Oğuz tayfalarının dilindən Dədəm Qorqud kitabı))) – Oğuz türk dastanı. Azərbaycan xalq ədəbiyyatının ən qədim yazılı abidəsi (XI–XII əsrlər). "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanları ideya-məzmunu, təkrarolunmaz gözəlliyi ilə yüz illərdir ki, dünya alimlərinin diqqət mərkəzindədir. Ənənəyə görə, "Kitabi Dədə Qorqud"da dastanların müəllifliyi Dədə Qorquda aid edilir. XIV əsr tarixçilərindən Aybək əd-Dəvadari və Fəzlullah Rəşidəddin Dədə Qorqudun Məhəmməd peyğəmbər zamanında yaşadığını və türklər tərəfindən elçi sifətilə onun yanına göndərildiyini yazmışlar. Dastanın müqəddiməsində də Dədə Qorqudun Məhəmməd Peyğəmbər zamanında yaşadığı qeyd edilir.Dastanların əsas süjeti aşağıdakı on iki boyda əks olunmuşdur: "Dirsə xan oğlu Buğacın boyu", "Salur Qazanın evinin yağmalandığı boy", "Bayburanın oğlu Bamsı Beyrək boyu", "Qazan bəyin oğlu Uruz bəyin dustaq olduğu boy", "Duxa Qoca oğlu Dəli Domrulun boyu", "Qanlı Qoca oğlu Qanturalı boyu", "Qazılıq Qoca oğlu Yeynəyin boyu", "Basat Təpəgözü öldürdüyü boy", "Bəkil oğlu Əmranın boyu", "Salur Qazan dustaq olub oğlu Uruz çıxardığı boy", "İç Oğuza Dış Oğuz asi olub Beyrək öldüyü boy". 2017-ci ildə Dədə Qorqud irsi: Dastan mədəniyyəti, xalq nağılları və musiqisi UNESCO-nun Qeyri-maddi mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir. Kökləri mifoloji dünyagörüşünə gedib çıxan Dədə Qorqud dastanları XI əsrdə "Kitabi-Dədəm Qorqud" adı altında yazıya alınmış, əlimizdə olan nüsxələr isə XV əsrdə üzü köçürülmüş əlyazmalarıdır. Abidəni ilk dəfə tədqiqata cəlb etmiş alman şərqşünası Fridrix fon Ditsin fikrinə görə, buradakı bəzi mifoloji süjetlər, məsələn, Təpəgöz süjeti qədim Yunanıstanda yaranmış analoji süjetlərə qida vermişdir.
Kitabi Dədə Qorqud

Boylarında mifoloji dünyagörüşü Dədə Qorqud dastanlarının bir sıra boylarında mifoloji dünyagörüşünün izlərinə rast gəlmək mümkündür. Məsələn, "Dəli Domrul" boyunda ölüm kultunun əski qalıqları və bunun dastanın yazıya alındığı dövrün dini görüşlərinə görə mənalandırılması özünə yer tapmışdır. Buradakı Əzrayıl obrazı, dastanın bir çox başqa boylarında olduğu kimi, əsərə islamın qəbulundan sonra artırılmış və eposun ümumi ruhuna uyğunlaşdırılmışdır. Bu cəhətinə görə həmin boy ölüb-dirilən tanrılar haqqında qədim şumer, babil, misir əfsanə və mifləri ilə səsləşir. Dədə Qorqud boylarının əsas mahiyyətini yurdun və xalqın qorunması, xeyir qüvvələri təmsil edən qədim oğuzların yadelli işğalçılara – şər qüvvələrə qarşı ölüm-dirim savaşı, öz əhəmiyyətini indi də itirməyən bir çox əxlaqi-didaktik görüşlər təşkil edir. Keçən yüzilliyin 50-ci illərində sovet totalitar rejiminin ideoloji basqısı altında "Dədə Qorqud" eposu milli ədavəti qızışdıran bir ədəbi abidə kimi qadağan edilmiş, yalnız 60-cı illərin əvvəllərində "bəraət" ala bilmişdir. Kitabda əks olunan adət-ənənələr Hər bir xalqın adət-ənənə sistemi çox rəngarəng olmaqla özündə xalqın gündəlik həyatında önəmli yer tutan hadisələrdə məsələn, muştuluqistəmə, əlöpmə, qurbankəsmə, yuxuyozma və s. əks etdirir. Adət-ənənələrin öyrənilməsində mənbələrdən biri də"Kitabi Dədə Qorqud" hesab olunur. "Kitabi Dədə Qorqud" da əks olunan adət-ənənələrin əksəriyyəti müasir dövrdə heç bir dəyişiklik etmədən istifadə olunur.
Kitabi Dədə Qorqud

İnsanoğlu yarandığı gündən onun ən ali məqsədi nəsil artırmaq və yetişdirməkdir. "Kitabi Dədə Qorqud" dakı Oğuz tayfalarıda nəsil artırmağa böyük önəm vermişlər. Dastanda belə bir hissəyə rast gəlinir. Belə ki, övladlı şəxsləri qızılı, ağ rəngli otağa dəvət etmiş, övladları olmayanları isə qara otaqda oturtmuşlar ki, "Allah-Taala qarğıyıbdır, biz dəxi qarğayız" Doğum mərasimləri içərisində "Ad qoyma" mərasimi mövcuddur. "Kitabi Dədə Qorqud" dastanında ad qoyan şəxs el ağsaqqalı hesab olunan Dədə Qorquddur. Dastanda adlar adətən gəncin göstərdiyi hünər ilə əlaqəli olur. Bu o deməkdir ki, uşaq doğulduğu an ona ad qoyulmur. Yalnız insiasiya mərhələsindən sonra ona ad verilir. Bunu "Dastan"ın birinci , üçüncü və səkkizinci boylarında görmək olar.
Kitabi Dədə Qorqud

Məs. Buğac , Basat və s. hünərləri ilə ad qazanan şəxslərdir. Toy mərasimləri Toy "Kitabi Dədə Qorqud" da əks olunan adətlərdən biridir. "Beşikkərtmə" adətinə Dastanda rast gəlinir. "Bayandır xanın məclisində bütün bəylət əl açıb Baybörə bəy üçün oğlan diləyəyəndə, Baybörə bəy onlardan qız üçün dua etmələrini istəmişdi. Bəylərin duasından sora Baybican deyir ki "Əgər mənim oğlum olsa Baybörənin qızı ilə evləndirəcəyəm" Valideynləri sağ ikən övladlarını görmək arzusu "Dastanda" öz əksini tapır. Altıncı boyda Qanlı Qoca evləndirmək istədiyi oğluna deyir: "Yaranlar atəm öldi, mən qaldım. Yerin-yurdum tutdun. Yarinki gün mən öləm, oğlum qala.
Kitabi Dədə Qorqud

Bundan yegrəgi yoxdur ki, gözüm görərkən oğul, gəl səni evərəyim. Yas mərasimləri Əski dünyagörüşünə uyğun olaraq yaranan adətlərindən biridə yas mərasimi ilə əlaqəli adət-ənənələrdir. Yas mərasimində dünyanı dəyişən şəxsin arxasında qoyduğu ağrı ilə şivən qoparılır, ağılar deyilir. "Kitabi Dədə Qorqud" da bu cür ağılara, şivənlərə rast gəlirik. "Bamsı Beyrək" boyunda deyilir. Beyrək kafirlərə əsir düşərkən , adaxlısı Banıçiçək şivən qoparır, zar-zar ağlayır. "Vay al duvağın yiyəsi, vay alnım, başım umurı". İlkin tərcümə "Kitabi-Dədəm Qorqud" eposunun bizə gəlib çatmış əlyazma nüsxələrinin köçürülmə tarixi XVI əsr kimi müəyyən edilir. Boylarda orta əsrlər dastanlarımız kimi, nəsr və şeir parçaları növbələşsə də, həmin şeir parçaları orta əsrlərin poetika qanunlarına az uyğun gəlir.
Kitabi Dədə Qorqud

Bəzi tədqiqatçıların fikrincə, "Kitabi-Dədə Qorqud"da vaxtilə bəzi digər qədim türk dastanları kimi başdan-başa şeirlə yaradılmış, sonra isə yaddaşlarda yalnız əsas motivləri qaldığından, yazıya köçürülərkən nəsrlə bərpa edilmişdir. Abidə haqqında ilk dəfə alman alimi F. Dits məlumat vermiş və "Təpəgöz" boyunu alman dilinə tərcüməsi ilə dərc etdirmişdir (1815). T.Nöldeke əsəri Drezden nüsxəsi əsasında çapa hazırlamaq istəmişdir. V. V. Bartold 1894–1904-cü illərdə əsərin 4 boyunu rus dilinə çevirərək çap etdirmişdir. O, 1922-ci ildə dastanın tam tərcüməsini başa çatdırmışdır; həmin tərcümə 1950-ci ildə Bakıda (H. Araslı və M. Təhmasibin redaktəsi ilə), 1962-ci ildə isə Moskvada nəşr olunmuşdur… Oğuzların arasında 1952-ci ildə E. Rossi Vatikan kitabxanasında əsərin yeni bir nüsxəsini tapıb italyanca tərcüməsi ilə birlikdə nəşr etdirmişdir. "Kitabi-Dədə Qorqud" Türkiyədə ilk dəfə 1916-cı ildə Kilisli Müəllim Rifət, Azərbaycanda isə 1939-cu ildə akademik H. Araslı tərəfindən nəşr olunmuşdur. Sonralar əsər ingilis, alman və fars dillərinə tərcümə edilmiş, İngiltərədə, İsveçrədə, Amerika Birləşmiş Ştatları-nda və İranda çapdan çıxmışdır. 1951-ci ildə "Kitabi-Dədə Qorqud" Azərbaycanda və Türkmənistanda "xalq düşməni" elan edilərək oxunması yasaqlanmışdı. "İnkişaf etmiş" Sosializm cəmiyyətində feodalizm dövründən qalmış sənət nümunəsinə "yer tapılmadı".