LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Salvador Dali

Salvador Dali (tam adı Salvador Domenek Felip Jasint Dali i Domenek, markiz de Pubol, kat. Salvador Domènec Felip Jacint Dalí i Domènech, Marqués de Dalí de Púbol, isp. Salvador Domingo Felipe Jacinto Dalí i Domènech, Marqués de Dalí y de Púbol; 11 may 1904[…] və ya 21 may 1904, Fiqeras[d] – 23 yanvar 1989[…], Fiqeras[d]) — məşhur İspaniya rəssamı, heykəltəraşı, filosofu və rejissoru, təsviri incəsənətdə sürrealizm cərəyanının ən məşhur nümayəndələrindən biri idi. Salvador Dali 11 may 1904-cü ildə İspaniyanın şimalındakı Jerona əyalətinin Fiqeras şəhərində notarius ailəsində anadan olub. O, milliyyətcə katalon idi,özünü bu keyfiyyətdə dərk edirdi və bu özəlliyində israr edirdi. Onun böyük qardaşı (12 oktyabr 1901 - 1 avqust 1903) meningitdən öldü. Uşaqlıqda Dali çevik, lakin təkəbbürlü və idarəolunmaz uşaq idi. Bir gün o, bazarda şirniyyat üçün dava saldı, ətrafa camaat toplaşdı və polislər dükan sahibindən siesta zamanı mağazanı açmağı və oğlana şirniyyat verməsini istədi.
Salvador Dali

O, öz şıltaqlığına və simulyasiyasına nail olur, həmişə fərqlənməyə və diqqəti cəlb etməyə çalışırdı. Çoxsaylı komplekslər və fobiyalar - məsələn, çəyirtkə qorxusu - onun adi məktəb həyatına qarışmasına, uşaqlarla adi dostluq və rəğbət bağları qurmasına mane oldu, lakin hər bir insan kimi, duyğusal aclıq hiss edərək, emosional olmağa çalışdı. uşaqlarla hər hansı bir şəkildə təmasda olmaq. , komandalarına öyrəşməyə çalışmaq, əgər yoldaş rolunda deyilsə, başqa bir rolda, daha doğrusu bacardığı yeganə rolda - şokedici və yaramaz bir uşaq kimi qəribə , ekssentrik, həmişə başqalarının fikirlərinə zidd hərəkət edən. Məktəb şans oyunlarında uduzduqda, o, qalib gəlmiş və qalib gəlmiş kimi davranırdı. Bəzən səbəbsiz yerə dava edirdi.
Salvador Dali

1921-ci ildə 47 yaşında anası döş xərçəngindən öldü. Dali üçün bu faciə idi. Elə həmin il San Fernando Akademiyasına daxil olur . İmtahan üçün hazırladığı rəsm baxıcıya çox kiçik göründü, bu barədə atasına, o da öz növbəsində oğluna xəbər verdi. Gənc Salvador bütün rəsmləri kətandan sildi və yenisini çəkmək qərarına gəldi. Yekun qiymətləndirməyə cəmi 3 gün qalmışdı, lakin gənc işdə tələsmirdi ki, bu da uzun illərdir ki, öz qəribəliklərindən əziyyət çəkən atasını çox narahat edirdi. Sonda gənc Dali rəsmin hazır olduğunu söylədi.
Salvador Dali

Müəllimlər son dərəcə yüksək bacarıqlarına görə istisna edərək gənc eksantriki akademiyaya qəbul etdilər. 1922-ci ildə Dali istedadlı gənclər üçün Madriddəki tələbə yataqxanasına ( ispanca Residencia de Estudiantes ) köçdü və təhsilinə başladı . Bu zaman Dali Luis Bunuel , Federico Garcia Lorca , Pedro Garfias ilə tanış oldu . Freydin əsərlərini həvəslə oxuyur . Rəsmdə yeni cərəyanlarla tanış olduqdan sonra Dali kubizm və dadaizm üsullarını sınaqdan keçirdi . 1926-cı ildə müəllimlərə qarşı təkəbbürlü və laqeyd münasibətinə görə Akademiyadan xaric edilir.
Salvador Dali

Elə həmin il o , ilk dəfə Parisə gedir və burada Pablo Pikasso ilə tanış olur . Öz üslubunu tapmağa çalışaraq, 20-ci illərin sonunda Pikasso və Joan Mironun təsiri altında bir sıra əsərlər yaratdı . 1929-cu ildə Buñuel ilə birlikdə " Andalusiya iti " sürrealist filminin yaradılmasında iştirak etdi . Sonra o, əvvəlcə şair Pol Eluardın həyat yoldaşı olan gələcək həyat yoldaşı Qala (Elena Dmitrievna Dyakonova) ilə tanış olur . El Salvadorla yaxınlaşan Qala həyat yoldaşı ilə görüşməyə davam edir, digər şairlər və sənətkarlarla əlaqələrə başlayır ki, bu da o zamanlar Dalinin, Eluardın və Qalanın fırlandığı o bohem dairələrində məqbul görünürdü. Dostunun həyat yoldaşını həqiqətən oğurladığını anlayan Salvador onun portretini “təzminat” kimi çəkir.Dalinin əsərləri sərgilərdə nümayiş olunur, o, populyarlıq qazanır.
Salvador Dali

1929-cu ildə André Breton tərəfindən təşkil edilən Sürrealist qrupa qoşuldu .. Eyni zamanda ata ilə də fasilə yaranır. Rəssamın ailəsinin Qalaya düşmən münasibəti, bununla bağlı münaqişələr, qalmaqallar, eləcə də kətanlardan birində Dalinin yazdığı “Bəzən anamın portretinə ləzzətlə tüpürürəm” yazısı ona gətirib çıxarıb ki, ata oğlunu söyüb evdən qovub. Rəssamın təxribatçı, qəzəbli və dəhşətli hərəkətləri heç vaxt hərfi mənada və ciddi qəbul edilməyə dəyməzdi: o, yəqin ki, ölmüş anasını incitmək istəmirdi və bunun nəyə gətirib çıxaracağını belə bilmirdi. Ola bilsin ki, o, belə bir küfr hərəkəti ilə özündə stimullaşdırdığı hiss və təcrübə silsiləsi yaşamaq istəyirdi. Bu hiylə sevimli həyat yoldaşının xatirəsini diqqətlə saxlayan atası ilə güclü mübahisəyə səbəb oldu. Cavab olaraq, qəzəbli Salvador Dali atasına zərfdə spermasını qəzəbli bir məktubla göndərdi: "Sənə borcum budur".
Salvador Dali

Daha sonra, 1934-cü ildə Qala ilə rəsmi nikaha girir . Elə həmin il o, ilk dəfə ABŞ-yə səfər edir Sürealistlərlə münaqişə 1936-cı ildə İspaniyada vətəndaş müharibəsi başlayandan sonra Dali solçu sürrealistlərlə mübahisə etdi və qrupdan qovuldu. Daliyə cavab olaraq: "Sürrealizm mənəm". El Salvador praktiki olaraq apolitik idi və hətta onun monarxist baxışları belə ciddi qəbul edilmədi. 1933-cü ildə Dali Lenin şəklində İsveçrə xalq qəhrəmanını böyük omba ilə təsvir etdiyi " Uilyamın tapmacası " tablosunu çəkdi . Dali Freydə görə İsveçrə mifini yenidən düşündü : Tell uşağını öldürmək istəyən qəddar ata oldu.
Salvador Dali

Atasından ayrılan Dalinin şəxsi xatirələri qat-qat idi. Lenin isə kommunist düşüncəli sürrealistlər tərəfindən mənəvi, ideoloji ata kimi qəbul edilirdi. Rəsmdə hədsiz valideyndən narazılıq, yetkin şəxsiyyətin formalaşması istiqamətində atılan addım təsvir olunub. Lakin sürrealistlər rəsmləri hərfi mənada, Leninin karikaturası kimi qəbul etdilər və bəziləri hətta kətanı məhv etməyə çalışdılar. Yaradıcılığın təkamülü. Sürrealizmdən uzaqlaşma 1937-ci ildə rəssam İtaliyaya səfər edir və İntibah dövrünün əsərlərinə heyran qalır . Onun öz əsərlərində insan nisbətlərinin düzgünlüyü və akademikliyin digər xüsusiyyətləri hakim olmağa başlayır .
Salvador Dali

Sürrealizmdən uzaqlaşmasına baxmayaraq, onun rəsmləri hələ də sürrealistik fantaziyalarla doludur. Sonralar Dali özünə sənətin modernist deqradasiyadan xilas olmasını aid etdi, bu da öz adını onunla əlaqələndirdi, çünki Salvador ispan dilində " Xilaskar " deməkdir. 1939-cu ildə Andre Breton Dalini və onun işinin kommersiya komponentini ələ salaraq onun üçün "Avida Dollars" anaqram ləqəbi ilə çıxış etdi. Bretonun zarafatı dərhal böyük populyarlıq qazandı, lakin Bretonun kommersiya uğurunu çox üstələyən Dalinin uğuruna xələl gətirmədi. ABŞ-də həyatı İkinci Dünya Müharibəsinin başlaması ilə Dali Qala ilə birlikdə 1940-1948-ci illərdə yaşadıqları ABŞ -a getdi. 1942-ci ildə o , "Salvador Dalinin gizli həyatı" adlı qondarma tərcümeyi -halını nəşr etdirdi.
Salvador Dali

Onun ədəbi səyləri, sənət əsərləri kimi, kommersiya baxımından uğurlu olur. O, Walt Disney ilə əməkdaşlıq edir . O, Dalini kinoda istedadını sınamağa dəvət edir, lakin Salvadorun təklif etdiyi sürrealist " Destino " cizgi filminin layihəsi kommersiya baxımından yararsız hesab edilir və onun üzərində iş dayandırılır. Dali rejissor Alfred Hitchcock ilə işləmiş və Spellbound filmindəki yuxu səhnəsi üçün dekorasiya yaratmışdır. Lakin kommersiya baxımından filmdə səhnə qısaldılmışdır. Yaşlı illəri İspaniyaya qayıtdıqdan sonra Dali əsasən Kataloniyada yaşayırdı .
Salvador Dali

1958-ci ildə İspaniyanın Girona şəhərində Qala ilə rəsmi olaraq evləndi . 1965-ci ildə Parisə gələrək əsərləri, sərgiləri və çılğın hərəkətləri ilə onu fəth etdi. Qısa filmlər çəkir, sürreal fotoşəkillər çəkir. Filmlərdə o, əsasən əks baxış effektlərindən istifadə edir, lakin məharətlə seçilən mövzular (axan su, pilləkənlərdə sıçrayan top), maraqlı şərhlər, rəssamın aktyorluğunun yaratdığı əsrarəngiz ab-hava filmləri qeyri-adi arthouse nümunələri edir . Dali reklamlarda rol alırdı və hətta bu cür kommersiya fəaliyyətlərində də özünü ifadə etmək fürsətini əldən vermir. Televiziya tamaşaçıları uzun müddət şokolad reklamını xatırlayacaqlar, bu reklamda sənətçi barın bir parçasını dişləyir, bundan sonra bığları eyforik ləzzətlə burulur və o, bu şokoladdan dəli olduğunu söyləyir.
Salvador Dali

Qala ilə münasibətləri olduqca mürəkkəbdir. Bir tərəfdən, münasibətlərinin əvvəlindən onu təbliğ etdi, rəsmləri üçün alıcılar tapdı, onu 20-30-cu illərin əvvəllərində kütləvi tamaşaçılar üçün daha başa düşülən əsərlər yazmağa inandırdı. Rəsmlər üçün sifariş olmadıqda, Qala ərini məhsul markaları, kostyumlar hazırlamağa məcbur etdi. Onun güclü, qətiyyətli təbiəti zəif iradəli sənətkar üçün çox lazım idi. Qala emalatxanasında hər şeyi qaydasına saldı, səbirlə qatlanan kətanları, boyaları, Dalinin düşünmədən səpələdiyi suvenirləri, doğru şeyi axtarırdı. Digər tərəfdən, o, daima tərəfdə münasibət qururdu, sonrakı illərdə həyat yoldaşları tez-tez mübahisə edirdi, Dalinin sevgisi daha çox vəhşi bir ehtiras idi və Qala sevgisi hesablamasız deyildi, onunla "dahi ilə evləndi". 1968-ci ildə Dali ərindən ayrı yaşadığı və özünün yalnız arvadının yazılı icazəsi ilə ziyarət edə biləcəyi Pubol qalasını Qala üçün satın aldı.
Salvador Dali

1981-ci ildə Dali Parkinson xəstəliyini inkişaf etdirir . Qala 1982-ci ildə vəfat edir. Axırıncı illəri 1981-ci ildən Dalidə Parkinson xəstəliyinin əlamətləri özünü göstərməyə başlayır. 10 iyun 1982-ci ildə Qala vəfat edir. Bu Daliyə çox ağır təsir göstərir və onun həyata bağlılığını azaldır. Həmin dövrdə Dali Fiqerasdan köçərək Qala üçün aldığı Pubol qəsrində yaşamağa başlayır.
Salvador Dali

1984-cü ildə onun yataq otağında müəmmalı şəkildə yanğın baş verir. Bəziləri bunu Dalinin intihar cəhdi kimi qiymətləndirirlər. Lakin xidmətçiləri onu xilas edə bilirlər. Bundan sonra o, yenidən Fiqerasa qayıdır və ömrünün qalan hissəsini öz adını daşıyan teatr-muzeydə yaşayır. 1988-ci ilin noyabrında Dali infarkt keçirir və xəstəxanaya yerləşdirilir. Dekabrın 5-də Kral Huan Karlos onu ziyarət edir.
Salvador Dali

Salvador Dali 23 yanvar 1989-cu ildə öz teatr-muzeyində çox sevdiyi "Tristan və İzolda" operasını (Rixard Vaqner) dinləyərkən ürək çatışmazlığından vəfat etmişdir. Dali həyatı boyunca 1500-dən çox rəsm əsəri çəkmiş, onlarla heykəllə bərabər, daş üzərində müxtəlif səpkili əsərlər yaratmış, kitab illüstrasiyaları, teatr dekorları və kostyumların müəllifi olmuşdur. 1994-cü ildə İstanbulda Art Fair sərgisində və 2001-ci ildə Brüsseldə beynəlxalq Kunstbeurs sərgisində azərbaycanlı rəssam Sakit Məmmədovla birlikdə rəsm əsərləri sərgilənmişdir. İşıqlı əyləncə (rəsm əsəri) Filmoqrafiya Əndəlüs köpəyi (film, 1929) / Un chien Andalou Salvador Dalinin Azərbaycan Müasir İncəsənət Muzeyində saxlanan əsərləri Carré d'Art (Salvador Dali), İjon-Piser Sullyet, Anagramme Ed, 2010 (ISBN 2-35035-189-6). Xarici keçidlər Salvador Dali Arxivləşdirilib 2008-12-22 at the Wayback Machine
Gün keçdi (film, 1971)

Gün keçdi — kinorejissor Arif Babayevin filmi. Kino mütəxəssisləri bu lirik kinopovesti "iki aktyorla rejissor işi" adlandırıblar. Burada bizim müasirlərimiz olan iki gəncin uğursuz məhəbbətindən danışılır. Süjet iki qəhrəmanın taleyi, iki xarakterin münasibətləri üzərində qurulmuşdur. Film qəhrəmanların və eləcə də Bakının əhval-ruhiyyəsini özündə əks etdirir. İlk baxışdan adama elə gəlir ki, Əsmər (Leyla Şıxlinskaya) xoşbəxtdir; onun diplomat əri, qızı, dostları var. Maraqlı səyahətlərdən aldığı gözəl təəssüratlara malikdir. Əvvəllər bəlkə də bütün bunlar onu əyləndirmiş, sonralar isə tədricən gözündən düşmüşdür. Çünki Əsmər hələ də bəzi gənclərimiz kimi həyatda öz yerini tapa bilmir… Uşaqlıq illərində bir-birinə olan səmimi hisslərini xatırlayan qadın və kişi həmin münasibətləri yenidən qaytarmaq iqtidarında deyillər. Keçmişlə gələcəyin, köhnə ilə yeninin müqayisəsi.
Gün keçdi (film, 1971)

Keçmiş və gələcək "məkan" arayışında təqdim edilən, keçmişdən gələn bir məhəbbət hekayəti. Xüsusi çərçivələrlə verilən geniş "geridönüş" səhnələrindən ibarət olan bu müəllif filmi insanda bir nostalgiya duyğusu da oyadır. Film fəlsəfi sonluqla bitir: yalnız keçmişlə, uşaqlıq xatirələri ilə yaşamaq olmaz, hər adamın gələcəyi olmalıdır. Artıq Oqtaydan (Həsən Məmmədov) ayrılan Əsmərin qəlbində həyatını yenidən qurmaq, güzəştlərə getmək arzusu daha da möhkəm baş qaldırır. Ömrün günlərindən yalnız birini, bir qədər qeyri-adi, lakin digər günlərdən az fərqlənən günü göstərən filmin sonunda hər iki personaj – Oqtay və Əsmər ciddi düşünüb nəticə çıxarırlar. Filmdə belə bir fəlsəfi məqam vurğulanır ki, ötən günü geri qaytarmaq mümkün deyil. Bu, Əsmərin bütün hərəkətlərində, film boyu davam edən xatirələrində ortaya qoyulur. Tamaşaçı filmə baxarkən nəsə gözlədiyi kimi, Əsmər özü də gözləyir. Ancaq filmin sonunda o, hiss edir ki, Oqtayla bir-birilərinə lazım deyillər. Təbii ki, keçmiş də keçmiş olaraq qalır.
Gün keçdi (film, 1971)

Film haqqında Film yazıçı Anarın "Gürcü familiyası" hekayəsi əsasında ekranlaşdırılmışdır. Hekayə 1967-ci ilin yayında "Literaturnaya Qazeta"da çap olunmuşdu. Sonralar yazıçı bu hekayə əsasında "Gün keçdi" ssenarisini yazdı. Filmə 2-ci kateqoriya verilmişdir. Çəkilişlər zamanı "Gün Keçdi"nin ssenarisi olduğu kimi lentə alınmadı. Belə ki, ssenarinin sonluğunu Həsən Məmmədov qəbul etmirdi və nəticədə müəlliflər ssenariyə dəyişiklik etmək məcburiyyətində qalırlar. Həsən Məmmədovun dediklərindən: "Filmin ssenarisində Oqtayla Əsmərin son görüşü bizim adət-ənənəmizə uyğun olmayan bir səpgidə olmalı idi. Yəni, ifadəmə görə üzr istəyirəm, ssenariyə əsasən Oqtay Əsməri öz evinə dəvət etməli və onların arasında məhəbbət macəralarını özündə əks etdirən kadr olmalı idi. Mən həmin kadra qəti surətdə etirazımı bildirdim və xəbərdarlıq etdim ki, əks halda çəkilişdən imtina edəcəyəm. Doğrusu, mənim sözüm eşidildi və ssenari adi sonluqla başa çatdı. Bilirsinizmi, əslində sonluğun açıq-saçıq formada başa çatdırılması filmin uğursuzluğuna səbəb ola bilərdi. Bir də ki, o cür maraqlı kadrlardan sonra Azərbaycan kişisinə yaraşmazdı ki, başqasının həyat yoldaşını evinə gətirsin.
Gün keçdi (film, 1971)

Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 4. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh.
Gürcüstan coğrafiyası

Gürcüstan Asiyanın Ön Qafqaz regionunda yerləşən; bəzən isə Şərqi Avropaya aid edilən ölkə. Təbiət baxımından Gürcüstan olduqca rəngarəngdir. Buna səbəb onun coğrafi yerləşməsi və hündürlük zonallığıdır. Qafqaz regionuna aid bitki və heyvanlar aləmi ərazi quruluşu ilə əlaqədar olduqca zəngindir. Gürcüstan rütubətli Aralıq dənizi iqlim tipi ilə Xəzər və Aral dənizinin yerləşdiyi arid kontinental iqlim tipləri arasında qərarlaşır. Ölkənin ümumi sahəsi 69,7 min km² təşkil edir. Hazırda ərazisinin tərkib hissəsini təşkil edən Abxaziya (8600 km²) və Cənubi Osetiya (3900 km²) onun nəzarətində deyildir. Ölkənin şimal hissəsini Böyük Qafqazın 4000–5000 m hündürlüyə malik zirvələri tutur. Ölkənin ən hündür nöqtələləri: Şaxara (5068 m) və Kazbek (5033 m). Qafqaz dağları cavan dağlardır. Bu səbəbdən burada tektonik proseslər bü gündə davam edir.
Gürcüstan coğrafiyası

Gürcüstanın sahil xətti enir. Yüz il ərzində kolxida ovalığı 13 sm alçalır. Aktiv zona olduğundan zəlzələlər müşahidə edilir. Xüsusi ilə şərqində 5-7 bal gücündə zəlzələlər müşahidə edilir. Qafqaz dağlarının tən ortası su ayrıcı rolunu oynayır. Burada Krestovı (2384 m) və Mamison (2829 m) aşırımları yerləşir. Əvvəllər buradan Hərbi-Gürcüstan yolu keçirdi (2006-ci ildə). Üstəlik iki yol Rok tuneli və Transqafqaz magistralı Abxaz-Gürcüstan münaqişəsi və Gürcüstan-Osetin münaqişəsi ilə əlaqədar hazırda bağlıdır. Yüksək dağlıq zonalarda buzlaqlar xarakterikdir. Qərbində kart məşhəlli suxurlar geniş yayılmiş, şərqində isə cavan vulkanik formalara rast gəlinir. Gürcüstanda 600-dən çox buzlaq vardır ki, onunda sahəsi 520 km² təşkil edir.
Gürcüstan coğrafiyası

Ən iri buzlaqlar Svanetiyada yerləşir. Ölkənin cənubunda Kiçik Qafqaz silsiləsi uzanır (2850 m). Böyük və Kiçik Qafqaz dağları arasında Kolxida ovalığı yerləşir. Ovalıq üçbucğı xatırladır. Ölkənin şərqində İberiya çökəkliyi yerləşir ki, buradan isə Kür çayı axır. Ölkənin Qara dənizlə sahil boyu əraziləri dənizdən elədə hündürdə yerləşmir. Şərqində isə düzənliyin hündürlüyü 150 meytə qalxır. Ölkənin Pankis dərəsində Çeçen-Kistinlər yaşayır. Onlar Şimali Qafqaz çeçenlərinin qohum nümayəndələridir. İkinci Çeçenistan müharibəsi (1999—2000) dönəmində əraziyə çoxlu sayda qaçqın çeçenlər gəlmişdir. Gürcüstanın cənub-qərbində Cənubi Gürcüstan (Cavaxetiya) vulkanik dağlığı yerləşir.
Gürcüstan coğrafiyası

Buradan axan çaylar dərin kanyonlar əmələ gətirmişdir. Maksimal hündürlük 3301 metrdir (DiDi-Abuli). Ölkənin əsas faydalı qazıntılarə marqans (Çiatura), daş kömür (Tkibuli) və elədə böyük olmayan neft ehtiyatları. Ancaq ölkə ərazisində çoxlu sayda termal və mineral mənbələr vardır. Ölkədə 50-dən çox Kurort turizm bölgəsi vardır. Ən məşhuru Borjomi və Sxaltubodur. Gürcüstanın Qara dəniz sahilləri 310 km təşkil edir. Bunun 105 km hazırda Abxaziyanın nzarətindədir. Sahilləri az girintili-çıxıntılı olduğundan körfəz və yarımadalardan məhrumdur. Ən iri limanları Poti və Batumidir. Hidroqrafiyası Çay sistemləri hər yerdə eyni dərəc inkişaf etməmişdir.
Gürcüstan coğrafiyası

Güurcüstan çayları iki hövzəyə aiddir: Qara dəniz (75%), Xəzər dənizi. Gürcüstan ərəzindən axaraq Xəzər dənizi hövzəsinə aid çaylar Kür çayının qollarını təşkil edir və Mingəçevir su anbarında toplanır. Qərbi Gürcüstanın Qara dənizə tökülən çayları vahid çay şəbəkəsi əmələ gətirmir. Bu istiqamətdən axan ən iri çarlar Rioni və İnquri çaylarıdır. Çaylar öz başlanğıclarını Qafqaz dağlarından götürdüründən iti axına malik olur. Düzənlikdə yataqları genişlənir, sürətləri isə azalır. Dağ çaylarının üzərində kaskad SES inşa edilmişdur. Gürcüstanda göllər elədə çoz dyildir. Onların çoxu Cavaxetiya orta dağlıq ərazisində rast gəlinir. Ən böyük gölü Paravani gölüdür. Gürcüstanın iqlimi subtropik və rütubətli mülayimdir.
Gürcüstan coğrafiyası

Bitkilər aləmi Ölkə ərazisi bitki örtüyü baxımından olduqca zəngindir. Burada relikt bitkiləri olmuqca çuxdur. Buna misal kimi Rododendron, Şümşad, Prunus laurocerasus, xurma və s bitkilərin növlərini göstərmək olar. Ölkə ərazisinin ⅓ hissəsini meşələr tutur. Əvvəllət Kolxida ovalığının hamısı, İberiya çökəkliyinin yarısını meşələr örtürdü. Ən çox yayılan ağac növləri palıd, Vələs, Şabalıd, Ağ şam, Fıstıq, küknar, şam və s-dir. 2800-3500 metr yüksəkliklərdə alp çəmənlikləri yayılmışdır. Burada bir çox ağac növləri çay vadiləri boyunca massinlər əmələ gətirir: Sisund şamı (Acarıstan), Qafqaz şamı (Borjomi dərəsində), Eldar şamı (Şərqi Gürcüstanda). Kolxida ovalığında 200 min ha ərazidə bataqlıq yayılmışdır. Heyvanlar aləmi Gürcüstanın heyvanlar aləmidə zəngindir. Burada 11 000 növ onurğasız, 84 növ sirinsuda yayılmış balıq növü, 12 suda-quruda yaşayan, 52 növ quş, 3 növ tısbağa, 27 növ kərtənkələ, 23 növ ilan yaşayır.
Gürcüstan coğrafiyası

Sürünənlərdən 3 növ ilan və 12 növ kərtənkələ endemikdir. Ölkə ərazisində 109 növ məməli yaşayır. Ən iri məməlilər: ayı, canavar, tülkü, nəcib maral, qaban. Bəbir isə nəsli kəsilmək üzrə olan növdür. Zolaqlı kaftar və ceyranıda eyni aqibət gözləyir. XX əsrdə Turan pələngi və adi monax suitisinin tamamən nəsli kəsilmişdir. Son zamanlar isə ölkəyə Amerika yenotu (Şimali Amerika) və yenotabənzər it (Uzaq Şərq) gətirilmişdir Statuslu ərazilər Sovet dönəmində 15 qoruq olmuşdur. Onlar arasında Laqodexi qoruğu, Babaneur qoruğu, Borjomi qoruğu və s. Borjomi qoruğu ərazisindən Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri keçir.
Elşən Xəzər

Elşən Xəzər (29 mart 1973, Bakı) — Azərbaycan şairi, meyxanaçısı. Elşən Qürbətov 1973-cü ildə martın 29-da Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Əsli Cəlilabaddandır. Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin «Kütləvi rejissorluq» fakültəsini bitirmişdir. 1995-ci ildən meyxanaya başlayıb. Filmoqrafiya Sirat körpüsü (film, 2007)
Alman çoban iti

Alman çoban iti — Almaniya köklü bir it irqidir. Böyük, atletik və güclü olması ilə yanaşı düzgün yetişdiriləndə bu iti ailə, qoruma, yaxud iş iti kimi istifadə etmək mümkündür. Alman çoban itləri iş sinfi (workline) və şou sinfi (showline) olmaqla iki sinfə ayrılır. İş sinfi olaraq çoxaldılan alman çoban itləri daha yüksək omba və daha uzun ayaqlara malikdirlər. Şou üçün çoxaldılan alman çoban itləri isə daha alçaq ombaya, əzələli bədənə və çox göstərişli bir kürkə sahib olurlar. Alman çoban itlərində ən çox rastlanan xəstəlik omba çıxığı (omba dispalizi) olaraq bilinən bir oynaq xəstəliyidir.
Alman çoban iti

Bundan əlavə alman çoban iti çox həssas bir mədəyə sahib olduğu üçün özəl bir dieta ilə və ya içində çox qarışıq şeylər olmayan, eyni zamanda itin allergiyasının olmadığı yeməklər ilə bəslənməlidir. Alman çoban itləri dünyada ən çox sevilən və ən çox seçilən it irqlərindəndir. Əsasən iş, ailə, qoruma və polis itləri olaraq istifadə edilir Xüsusiyyətləri Alman çoban itlərinin ideal boyu dişilərdə 57,5 sm, erkəklərdə isə 62,5 sm-dir. 2,5 sm-ə qədər qısa və ya hündür olması normal qarşılanır. Ağırlıq dişilərdə 22-32 kq, erkəklərdə 35-40 kq arasındadır. Üzü kobud xətlidir.
Alman çoban iti

Alın dördbucaq, burun uzun və enlidir. Burunun ucu qara olur. Çənəsi güclü olduğundan kəskin dişləməyə sahibdir. Gözləri orta böyüklükdə, qəhvəyidir. Ağıllı və özündən razı baxışları vardır. Qulaqları geniş, dik və bir-birinə paraleldir.
Alman çoban iti

Boynu uzundur və aşağı yuxarı tərpədərək qaçış zamanı sürətini tənzimləyir. Quyruğu uzun və tüklüdür. Bu cins öz arasında 12 yerə ayrılır. Qısa tüklü, uzun tüklü, düşük bel, düz bel və s. Alman çoban itlərinin müxtəlif rəngləri vardır. Əsasən qəhvəyi və qara əsl alman çoban iti kimi götürülsə də, nadir olaraq tamamilə qara, boz və ağ rəngdə olanlar da vardır. Əslində keçmişdə boz, qara və ağ rəngə olanlara daha çox rast gəlinirdi.
Alman çoban iti

Qəhvəyi-qara alman çoban iti laboratoriyalarda DNA-sı dəyişdirilərək çoxaldılmışdır. Bu itlərin əsl versiyası Almaniyada boz rəngdədir. Alman çoban itləri çox aktivdirlər, irq standartlarına görə olduqca özlərindən razı bir xarakterə sahibdirlər. Çox vəfalı və sahibinə çox bağlı itdir. Əgər sosiallaşdırılmasa, ətrafa qarşı saldırğanlaşa bilər. Alman çoban itlərinin ortalama ömrü 12 ildir.
Alman çoban iti

3 həssas nöqtəsi vardır: omba, mədə və qulaqlar. Omba çıxığı əsasən valideynlərindən keçir, əməliyyat ilə düzəlsə də, bu it artıq tam performans göstərə bilməz. Həzm sistemləri qısa və həssasdır. Quru yem ilə yanaşı, barf dietası (çiy ət) ilə bəsləyənlər də var. Qulaqların dikəlməməsi xoşagəlməz bir haldır. Əsasən genetikdir.
Alman çoban iti

Qulağı dikəlməyən alman çoban itləri yarışmalara alınmır və çoxaldılmağa icazə verilmir. Azərbaycanda olmasa da, Avropa ölkələrində itlərin çoxaldılmasına icazə verilməsi üçün Schutzund və Körung imtahanlarından yaxşı bal yığması vacibdir. Dərnəklər 3-3-dən yaxın qan qohumluğu olduğu halda irq standartlarının pozulması halı ola bilər deyə çoxalmağa icazə vermirlər. Alman çoban itləri bir çox işlərdə istifadə edilir. Əsasən polis iti olaraq istifadə edilir. Ona görə ki, kəskin burnu ilə partlayıcı, narkotik və cəsəd kimi şeyləri bir-birindən ayıra və yerini asanlıqla tapa bilir.
Alman çoban iti

Ayrıca, əsgərlər tərəfindən də çox istifadə edilir. Əsgərləri tələ və ya düşmənə qarşı xəbərdar edir. Bu itlər paraşüt və təyyarədən tullanma təlimi də ala bilir. Alman çoban itləri işlərini böyük bir diqqətlə görür və nə olur olsun, diqqətləri dağılmır. Məsələn, 2-ci dünya müharibəsi zamanı Stalingrad müharibəsində istifadə edilmişdir.
Mineral

Minerallar — Yer qabığının tərkibinə daxil olan müxtəlif kimyəvi tərkibə malik olan təbii cisimdir. Müəyyən edilmişdir ki, Yer qabığı müxtəlif minerallardan əmələ gələn süxurlardan ibarətdir. Mineral dedikdə fiziki və kimyəvi cəhətdən kifayət qədər eyni tərkibə malik olan təbii birləşmə nəzərdə tutulur. Ümumi məlumat Yer qabığında 3000-ə qədər mineral vardır. Bunların 50-dən çoxu süxur əmələ gətirən minerallara aid edilir.
Mineral

Süxurlar — bir və ya bir neçə mineralın birləşməsindən əmələ gəlir. Yer qatını əmələ gətirən müxtəlif bərklikdə və qalınlıqda kütlələrə dağ süxurları deyilir. Minerallar və süxurlar müxtəlif əlamətlərinə — bərkliyinə, xüsusi çəkisinə, kimyəvi tərkibinə, rənginə, ərimə temperaturuna, əmələ gəlməsinə və başqa göstəricilərinə görə bir-birindən fərqlənirlər. Mineral ehtiyatları Fiziki xassələrinə görə onlar bərk, maye və qaz halında olurlar. İstifadələrindən asılı olaraq yanar faydalı qazıntılar və ya minerallar, yanacaq (daş kömür,neft,qaz,yanar cisimlər,qeyri-faydalı qazıntılara qranit,mərmər,qiymətli daşlar və s., metal filizlərinə dəmir, mis, alüminium və başqaları ayrılırlar.
Mineral

Mineral xammalların dünya ehtiyatları nəhəngdir,mil-yon,milyard və hətta trilyon tonlarla hesablanırlar.Ancaq onlar sonsuz deyillər və intensiv istifadə nəticəsində tükənirlər. Bu, bəşəriyyət qarşısında mineral ehtiyatları qorumaq məsələlərini qoyur. Keçmiş İttifaq daş kömür ehtiyatına və çıxarılması miqyasına görə dünyada 1-ci yeri tutur. Məs: Kansk-Açinsk (Krasnoyarsk ölkəsi) aid edilir.Okean suyunu minerallaşmış adlandırırlar. Belə ki, o, çoxlu müxtəlif duzlara malikdir; onda 80-ə yaxın qatılığı müxtəlif olan element aşkar edilmişdir.
Mineral

Hal-hazırda dəniz suyundan natrium, xlor, maqnezium, brom, xörək duzu əldə edirlər. Okean dibinin dünya fosforit ehtiyatları nəhəngdir (təxminən 3•1011 ton). Dəniz suyu altında bir çox yerlərdə böyük neft ehtiyatları tapılmışdır. Kontinental şelfin neftlə əlaqədar rayonları ABŞ-nin, Venesuelanın, Fars körfəzi dövlətlərinin,Cənub-Şərqi Asiya ölkələrinin, Avstraliyanın, Şimal dənizinin sahillərində yerləşmişdir.Son illərdə Xəzərin Azərbaycan bölgəsində neft və qaz yataqlarında istehsal artmışdır. Mineral ehtiyatların qənaəti üçün metal qırıntılarının toplanması və təkrar istifadə edilməsi böyük əhmiyyətə malikdir.
Mineral

Baş süxurəmələgətirən minerallar Tünd rəngli (mafik) minerallar: Olivinlər və onların dəyişmə məhsulları. Rombik (enstatit, hipersten, ferrosilit) və monoklinik piroksenlər (diopsid, hedenbergit, salit, avgit, pijonit, omfasit, egirin, jadeit, spodumen). Amfibollar (tremolit, aktinolit, hornblendlər, arfvedsonit, qlaukofan, ribekit və s.). Mikalar (muskovit, biotit, lepidomelan, floqopit). Açıq rəngli (salik) minerallar: Plagioklazlar və onların ikiləşmə qanunları.
Mineral

Optiki üsullarla plagioklazların nömrəsinin tə’yini. Natrium-kalium çöl şpatları (sanidin, ortoklaz, mikroklin və s.). Feldşpatoidlər (nefelin, leysit, sodalit, analsim). Kvars və onun modifikasiyaları. Aksessor minerallar (xromit, maqnetit, apatit, şpinel və s.).
Mineral

Törəmə minerallar (serpentin, xlorit, serisit, kaolinit, montmorillonit və s.). Maqmatik süxurlar. Maqma haqqında ümumi məlumat. Maqmanın əmələ gəlmə şəraiti. Maqmatik ərintilər, onların xassələri və quruluşu.
Mineral

İntruziv və effuziv süxurların struktur, teksturu və genetik əhəmiyyəti. Süxurların fiziki-kimyəvi əmələ gəlmə şəraitindən asılı olaraq əsas strukturların əmələ gəlməsi. Maqmatik süxurların yatım şəraiti. Maqmatik süxurların vulkanik və plutonik fasiyaları: lavalar, axınlar, örtüklər, günbəzlər. Piroklastik süxurların yatım xüsusiyyətləri.
Mineral

Vulkanik qurğuların tipləri. Subvulkanik və hipabissal süxurlar və onların yatım formaları: nekklər, daykalar, ştoklar, sillər, lapolitlər. Maqmatik süxurların təsnifatı Təsnifatın əsasları:süxurların kimyəvi və mineral tərkibi.Beynəlxalq petroqrafiya komitələrinin təklif etdiyi maqmatik süxurların sistematika diaqramları. Maqmatik süxurların seriyaları. Normal qələvili, mülayim qələvili, qələvi süxurlar.
Mineral

Maqmatik süxurların seriyalarının təsnifatı. Toleit, kalsiumlu-qələvili, mülayim qələvi və qələvi seriyalar. Ultraəsasi süxurlar Normal petrokimyəvi sıraya aid olan ultraəsası süxurlar. Meymeçitlər, pikritlər, komatiitlər, olivinitlər, dunitlər, peridotitlər — harsburgitlər, lersolitlər, verlitlər, onların kimyəvi və mineral tərkibləri, əmələ gəlmə şəraitləri. Serpentinləşmə prosesi.
Mineral

Azərbaycanın ultraəsası süxurları. Qələviultraəsasi süxurlar. Biotit-piroksenli pikritlər, feldşpatoidli pikritlər, kimberlitlər, nefelinitlər, yakupirangitlər, meltoygitlər, iyolitlər, urtitlər və s. Onların kimyəvi və mineral tərkibləri, əmələ gəlmə şəraitləri. Əsasi süxurlar Pikrit-bazaltlar və pikrit-doleritilər, olivinli bazaltlar və doleritlər, leykobazaltlar və leykodoleritlər, hiperstenli bazaltlar, onların kimyəvi və mineral tərkibləri, əsas petrokimyəvi xüsusiyətləri, əmələ gəlmə şəraitləri. Bazalt tufları.
Mineral

Bazaltların geoloji yatım şəraitləri və assosiasiyaları. Bazaltların okean və kontiental tiplərinə ayrılması. Ayda bazalt vulkanizminin spesifikası, bazalt və doleritlərin Azərbaycanda yayılması. Mülayim qələvili əsasi süxurlar. Mülayim qələvili olivinli bazaltlar və doleritlər, mülayim qələvi olivinli leykobazaltlar və leykodoleritlər, havayitlər, muciyeritlər, traxibazalt və şoşonitlər, onların kimyəvi və mineral tərkibləri.
Mineral

Əsas petrokimyəvi xüsusiyyətləri. Azərbaycanın mülayim qələvi bazaltoidləri. Ortopirokspenitlər, vebsteritlər, klinopiroksenitlər, qabbroidlər, troktolitlər, anortozitlər, onların kimyəvi mineral tərkibləri, əsas petrokimyəvi xüsusiyyətləri. Azərbaycanın qabbroidləri. Kiçik Qafqazın ofiolit assosiasiyasının qabbroid massivləri.
Mineral

Qələvi əsasi süxurlar. Analsimitlər, nefelenitlər, leysititlər, tefritlər, leysitli tefritlər, nefelinli traxibazaltlar, leysitli traxibazaltlar, onların kimyəvi və mineral tərkibləri. Azərbaycanın əsasi qələvi vulkanik süxurları. Qələvi qabbroidlər — teralitlər, teşenitlər, esseksitlər, şonkinitlər, onların kimyəvi və mineral tərkibləri, əsas petrokimyəvi xüsusiyyətləri, Azərbaycanın qələvi qabbroidləri. Orta süxurlar Andezibazaltlar, andezitlər və onların piroklastik növləri, dioritlər, kvarslı dioritlər, kimyəvi və mineral tərkibləri, əsas petrokimyəvi xüsusiyətləri.
Mineral

Azərbaycanın orta süxurları. Mülayim qələvili orta süxurlar. Traxiandezibazaltlar, latitlər, traxiandezitlər, kvarslı latitlər, traxitlər, mülayim qələvi dioritlər, monsonitlər, mülayim qələvi kvarslı dioritlər, siyenitlər, onların kimyəvi və mineral tərkibləri. Əsas petrokimyəvi xüsusiytələri. Azərbaycanın mülayim qələvi orta süxurları.
Mineral

Qələvi orta vulkanik süxurlar. Qələvi traxitlər, fonolitlər, qələvi siyenitlər, onların kimyəvi və mineral tərkibləri. Turş süxurlar. Dasitlər, riodasitlər, riolitlər və onların şüşəvari növləri: obsidianlar, pemzalar, perlitlər, iqnimbritlər. Piroklastik süxurlar.
Mineral

Kimyəvi və mineral tərkibləri, süxurların assosiasiyaları, geoloji-struktur vəziyyəti. Azərbaycanın turş vulkanik süxurları. Qranodioritlər, tonalitlər, plagioqranitlər, qranitlər. Azərbaycanın qranitoid massivləri (Merqi-Ordubad batoliti, Daşkəsən, Gədəbəy, Üçtəpə və s. massivləri). Mülayim qələvili turş süxurlar.
Mineral

Traxidasitlər, traxiriolitlər, kimyəvi və mineral tərkibləri. Kvarslı siyenitlər, mülayim qələvi qranitlər, alyaskitlər, kimyəvi və mineral tərkibləri. Qələvi turş süxurlar. Qələvi traxidasitlər, pantelleritlər, kamenditlər, onların vulkanik şüşələri, qələvi kvarslı siyenitlər, qələvi qranitlər, kimyəvi və mineral tərkibləri. Vulkanogen-qırıntılı süxurlar Vulkanoklastik süxurlar (lavoklastolitlər, piroklastolitlər, tefralar, ortotuffitlər, lavobrekçiyalar, klasto-lavalar, tufolavalar, avtomaqmatik brekçiyalar).
Mineral

Vulkanogen-çökmə süxurlar (paratuffitlər, tufpelitlər). Terrigen qırıntı əmələ gəlmələri. Qırıntılı süxurların tipləri, onalırn əmələ gəlmə şəraitləri. Azərbaycanın tuf yataqları. Maqmatik süxurların əmələ gəlmə səbəbləri.
Mineral

Diferensiasiya prosesləri. Fraksionlaşma diferensiasiyası. Bouenin mineralların reaksiyası sırası Likvasiya, hibridləşmə, assimilyasiya, metasomatoz. Metamorfik və metasomatik süxurlar Metamorfizm haqqında ümumi anlayış, amilləri və növləri. Metamorfik süxurların mineraloji tərkibi, struktur və tekstur əlamətləri.
Mineral

Metamorfizmin fiziki-kimyəvi parametrləri: temperatur, dərinliklə təyin olunan litostatik (hərtərəfli) və birtərəfli təzyiq. Metamorfizmin növləri. Kontakt metamorfizmi. Kontakt metamorfizminin fasiyaları. Albit – epidot buynuz daşı, hornblend-buynuz daşı.
Mineral

Piroksen-buynuz daşı, sanidinit fasiyaları. Regional metamorfizm Regional metamorfizmin əsas süxurları Yaşıl şistlər fasiyası (fillitlər, şistlər, kvarsitlər, serpentinli, talklı, aktinolitli şistlər), epidot-amfibolit fasiyası (mikalı kristallik şistlər, kvarsitlər, albit – epidotlu amfibolitlər), qarnulit fasiyası (qranulitlər, əsasi kristallik şistlər), eklogit. Dinamometamorfik süxurlar (tektonik brekçiyalar, kataklazitlər, milonitlər, fillonitlər, blastomilonitlər). Avtometamorfizm, onun metamorfizmin başqa növlərindən fərqi. Ultrametamorfizm, miqmatitlər, anateksis, palingenez.
Mineral

Metasomatizm, ümumi anlayış. Meiamorfizm və metasomatizmin fərqi və oxşarlığı. Metasomatik süxurlar — propillitlər. maqneziumlu və əhəngli skarnlar, albititlər və qreyzenlər, törəmə kvarsitlər, listvenitilər, berezitlər, serpentinitlər. Metasomatoz və filiz əmələgəlmənin əlaqəsi.
Hicri-qəməri təqvim

Ay səhifələrinin dəyişməsi nəticəsində yaranan 12 dənə 29, yaxud 30 günlük aydan ibarətdir. Adi illərdə günlərin sayı 354, uzun illərdə isə 355-dir. Ərəbistanda İslam dininin meydana çıxmasına qədər hər biri ay səhifələrinin dəyişməsinə əsaslanan 12, yaxud 13 aydan ibarət 24 illik təqvim stilindən istifadə olunurdu. Bu stildə 15 il 12 aydan, 9 il isə 13 aydan ibarət idi. Lakin Məhəmməd peyğəmbər tərəfindən 13-cü aylar ləğv edildi. Əsas isə Quranın bu ayəsi idi: إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِندَ اللّهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْراً فِي كِتَابِ اللّهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَاوَات وَالأَرْضَ مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ (Həqiqətən, Allah yanında, Allah kitabında ayların sayı göyləri və yeri yaratdığı gündən on iki aydır).. Hicri-qəməri təqvimində illər hicrətin başladığı gündən — 16 iyul 622-ci il tarixdən nömrələnir. Təqvimdə 0-cı il yoxdur; 1-ci il, yaxud hicri erası 16 iyul 622-ci il tarixində başlayır.
Hicri-qəməri təqvim

Bu era ilk olaraq Məhəmməd peyğəmbərin ölümündən 5 il sonra – 637-ci ildə, Xilafətdə rəsmən illərin nömrələnməsi üçün qəbul olunmuşdur. 1925-ci ildə İranda rəsmən Hicri-şəmsi təqviminə keçilməsindən sonra, İranda, Əfqanıstanda və Azərbaycanda Hicri təqvim daha çox "Hicri-qəməri təqvim" adlanmağa başladı. Hicri-qəməri təqvimimdə göstərilən tarix internetin meydana çıxmasına qədər tam dəqiqliyi ilə yalnız mürəkkəb yollarla – sinxron cədvəllər vasitəsilə, Qriqori təqviminə çevrilə bilərdi. Hal-hazırda isə internetdəki bəzi saytlar vasitəsilə bu əməliyyatı çox asanlıqla icra etmək mümkündür. Hicri-qəməri təqvimdəki ayların adı Həftənin günlərinin adları Həmçinin bax İran təqvimi Xarici keçidlər Hicri təqvimi Miladiyə və Rumiyə, Rumi və Miladini isə Hicriyə çevirmək üçün onlayn sinxron cədvəl (türkcə).
Təbii resurslar

Təbii resurslar – cəmiyyətin maddi və mədəni tələbatını ödəmək üçün istifadə olunan, bəşəriyyəti əhatə edən təbii mühitin komponentləri. T.r.-ın mühafizəsinin əsas prinsipi onların səmərəli və qənaətlə istifadəsi və mümkün qədər istehsalı hesab edilir. Təbii resursların bərpası Kompleks tədbirlər həyata keçirərək antropogen təsirlər nəticəsində qismən və ya tam gücdən düşmüş təbii resursların əvvəlki vəziyyətini bərpa etmək (məs. meşənin bərpası, bitkinin reintroduksiyası, heyvanların reaklimatizasiyası və s.). Təbii resursların coğrafiyası Coğrafiya elminin bir hissəsi, ayrı-ayrı təbii resursların növ və birləşmələrinin yerləşməsi, onların qiymətləndirilməsi, kompleks istifadəsi və yenidən bərpasını tədqiq edir. Təbii resurs potensialı Təbii nemətlərdən (torpaq, bitki, heyvan, faydalı qazıntı, su, iqlim şəraiti və b.)
Təbii resurslar

təsərrüfatda istifadə edilməsi imkanları (mümkünlüyü) məcmusu Təbii resursların inventarizasiyası Müxtəlif statistika hesabatların, təbii resursların mühafizəsi və səmərəli istifadəsi üzrə proqramın hazırlanması məqsədilə təbii sərvətlərin miqdarının, keyfiyyətinin, ehtiyatının dinamikasının və istismarının uçotu. Təbii resursların qiyməti İstehsal dövriyyəsinə qatılan faydalı qazıntılar və digər təbii sərvətlərin qiyməti. Təbii resursların səmərəli istismarı Aşağıdakı kriteriləri ödəyərək təbii sərvətlərdən istifadə olunması: Təbii sərvətlərin (mineral resursların) və tullantıların tam, kompleks istifadəsi; Yeni əmələ gələn təbii (bioloji) resurslardan minimum istifadə; Təbii resurslardan ən yüksək iqtisadi gəlir götürmək; Uzunmüddətli ekoloji-sosial balansın təmin olunması. Təbii resursların əvəz olunması Təbii resursların əvəz olunması - bir təbii resursun, bir qayda olaraq, hazırkı tarixi dövr üçün iqtisadi cəhətdən daha səmərəli sayılan digəri ilə əvəz edilməsidir. Təbii resursların əvəz olunmasına energetik sıranı misal göstərmək olar: ağac yanacağı - mineral yanacaq - atom və ya günəş enerjisi. Bir sıra təbii resurslar texnoloji mümkünat olmadığından və ya insanın həyati təlabatına uyöun olmayan istənilən digər resursla əvəzolunmazdır; rekreasiya resursunun itirilməsi insanın sağlamlığına zərbə vurur.
Təbii resurslar

Təbii resursların təsnifatı Mənbəyinə və yerləşməsinə görə energetika resursları, atmosfer, qaz resursları, su resursları, litosferin resursları, bitki resursları, iqlim resursları; Tükənmə sürətinə görə – tez tükənən, tədricən tükənən resurslar; Bərpa olunmasına görə bərpa olunan və bərpa olunmayan resurslara bölünür. Təbii resursların və təbii şəraitin xəritələşdirilməsi Təbii resursların sahəcə təbii yayılmasının xəritə üzərinə köçürülməsi (kəmiyyət və keyfiyyət göstəriciləri ilə) və təbii şəraitin regional xüsusiyyətlərinin əks olunması. Təbii resursların tükənməsi Təbii resursların mümkün ehtiyatı və onun təbii sistemdən zərərsiz (təhlükəsiz) çıxarılma norması ilə təbiətin (təbii resursların) məhsuldarlığı və bərpa olunma qabiliyyəti, bərpa olunan resursların hasil olunması (çıxarılması) onun təbii bərpa olunması tempindən (sürətini) keçməsi nəticəsində uyğunluğun pozulması prosesi. Təbii resursların tükənməsi hazırkı elmi-texniki tərəqqi dövründə müasir təbiətdən istifadənin əsas neqativ ekoloji xarakteristikası hesab olunur. Təbii resursların uçotu Təbii resursların səmərəli istifadəsi məqsədilə onların kəmiyyət və keyfiyyətinin naturada aşkar edilməsi. Xarici keçid Həmçinin bax
B

Latın qrafikalı Azərbaycan əlifbasında 2-ci hərf, 23 samitdən biri. Cingiltili samitdir. Kar qarşılığı "P"-dır. Bor elementi böyük b (B) hərfi ilə işarə olunur. "B" digər əlifbalarda Finikiya əlifbasında evə bənzədiyi üçün "bet" ("ev") adlanır. Latın əlifbasına Yunan əlifbasından "β" "betta" şəklində daxil olmuşdur. Ərəb əlifbasında "ب" "bə" adlanır.
Xaç atası (film, 1972)

Xaç atası (ing. The Godfather) — rejissor Frensis Ford Koppolanın qanqster dram filmi, Mario Püzonun 1969-cu ildə işıq üzü görmüş eyniadlı romanının ekranlaşması. Filmin şüarı: "İmtina edilməsi mümkün olmayan təklif" olmuşdu. Amerika Film İnstitutunun (ing. The American Film Institute) qərarına əsasən ən yaxşı qanqster filmi və kinematoqrafiya tarixinin ən yaxşı filmlərindən biri hesab olunur. IMDb-nin 250 ən yaxşı film siyahısına daxil olmuşdur. "Xaç atası" filmi Nyu-York-Siciliya mafioz ailəsi Korleonedən bəhs edir. Bu film 1945–1955-ci illər arasında olan hadisələri əhatə edir.
Xaç atası (film, 1972)

Film 1945-ci ildə don Vito Korleonenin (Marlon Brando) evində təşkil olunmuş şənliklə başlayır. Bu, Korleonenin qızı Konni (Talia Şayr) və Karlo Rissinin (Canni Russo) toy məclisi idi. Bu zaman "Xaç atası" kimi tanınan və Korleone mafioz qrupunun başçısı Vito və ailənin şəxsi hüquqşünası Tom Hagen (Robert Düvall) təbriklər qəbul edirlər və eləcə də dost və həmkarların xahişlərini dinləyirlər. Xahişə gələnlər çox gözəl bilirdilər ki, heç bir siciliyalı öz qızının toyunda kiminsə sözünü yerə salmaz. Bu vaxtlar donun sevimli kiçik oğlu, İkinci dünya müharibəsi qəhrəmanı Maykl (Al Paçino) öz dostu Key Adamsa (Dayan Kiton) öz atasının cinayət aləmində tanındığı haqqında danışır. Lakin Maykl qətiyyətlə bildirir ki, özünün ailəsinə qətiyyən heç bir oxşarlığı yoxdur. Gələn qonaqlar arasında həm də Vito Korleonenin xaç oğulluğu, Hollivuddan təzə gəlmiş müğənni Conni Fonteyn (Al Martino) də var. O, dondan xahiş edir ki, itən şöhrətini yenidən qaytarmaq üçün təzə çəkilişlərinə başlanılmış bir filmdə rol almasına kömək etsin.
Xaç atası (film, 1972)

Conni deyir ki, kinostudiyanın rəhbəri Cek Vols (Con Marli) ona rol vermir. Korleone bu problemi həll etmək üçün Hageni Kaliforniyaya göndərir. Cek Vols qətiyyətlə Hagenə deyir ki, heç bir vəchlə Fonteynə rol verməyəcək. Çünki Fonteyn onun sevgilisini əlindən alıb. Korleone ailəsinə etdiyi etiraza görə Vols səhər yuxudan duranda yatağının qan içində olduğunu görür: onun 600.000 dollarlıq sevimli atının başı kəsilərək yatağına qoyulmuşdu. Hagenin qayıdışından sonra ailə Tattaliya ailəsinə qarşı rəqabət aparmaq üçün Vörcil Solosso (Al Lettyeri) ilə görüşür. O, don Korleoneyə heroin idxalına pul qoymağı, eləcə də bu işdə diplomatik və hüquqi müdafiəni təmin etməyi təklif edir. Lakin Korleone onun diplomatik nüfuzuna təhlükə törədə biləcəyini düşünərək narkotiklərlə bağlı çirkli işlərə girməyəcəyini deyir.
Xaç atası (film, 1972)

Korleonenin oğlu Sonni bu işin Tattaliya ailəsilə əməkdaşlıq etdikləri zaman mümkün olacağını deyir. Don Vito yaranmış bu ciddi fikir ayrılığına görə Sonnini təklikdə tənbeh edir və daha sonra ən yaxşı döyüşçüsü olan Luka Brazini (Lenni Montana) hər şeyi yerli-yataqlı öyrənməyə göndərir. Küçədə gedərkən don Korleoneyə sui-qəsd təşkil olunur. Ona tapançadan atəş açılır. Solosso və Tattaliya, Brazini öldürür və Sonniyə sazişi qəbul etmək barədə söz çatdırmaq üçün Hageni oğurlayırlar. Qəzəblənmiş Sonni təklifdən imtina edir və Tattaliya ailəsinə ultimatum göndərir: ya Solossonu ona verməlidir, ya da Korleone ailəsi müharibə yoluna əl atacaq. Tattaliya etiraz edir və bununla bərabər Santinoya Brazinin ölüm sübutunu göndərir. Bir gün Maykl xəstəxanaya atasına baş çəkməyə gedir və bu zaman ona məlum olur ki, atasını qorumaq üçün xəstəxanada heç bir mühafizə təşkil olunmamışdır.
Xaç atası (film, 1972)

Atasına yenidən sui-qəsd ediləcəyini düşünən Maykl don Korleonenin yatdığı palatanı dəyişdirir. Özü isə qapıdan çölü izləməyə başlayır. Özünü dona borclu bilən Enzo mühafizəni xəstəxananın artırmasında təsvir edərək Korleoneni öldürməyə gələn Solossonun adamlarının fikirlərini yayındırır. Onların ardınca kapitan Mark Makklaskinin (Sterlinq Heyden) rəhbərliyi ilə polis dəstəsi gəlir. Onlar Mayklı Solosso ilə əlaqədə olmağında ittiham edərək onun sifətinə möhkəm bir zərbə ilişdirirlər. Bundan dərhal sonra Hagen, Korleone üçün nəzərdə tutulmuş mühafizə xidməti əməkdaşları ilə xəstəxananın qarşısına təşrif gətirir. Sonni onların Bruno Tattaliyanı öldürdüyü barədə Maykla xəbər çatdırır. Beləcə, ailə başçılarının oğulları arasında "müharibə" başlayır.
Xaç atası (film, 1972)

Solosso Maykl Korleone ilə görüşmək istədiyini bildirir və Makklaskini öldürəcəyinə söz verir. Bu Sonni və Klemensoya müsbət təsir bağışlayır. Lakin Maykl onları ciddiyyətlə inandırır ki, burada şəxsi heç nə yoxdur. Bu yalnız və yalnız biznesdir. Solosso ilə görüşü zamanı Maykl ayaqyoluna getməyi bəhanə gətirir və ora gedir. Oradan gizlədilmiş tapançanı götürərək geri qayıdır. Maykl Solosso və Makklaskini güllələyir. Bundan sonra Siciliyaya gedir.
Xaç atası (film, 1972)

Beləcə Korleone ailəsinin birləşmiş digər 5 ailəyə qarşı olan mübarizəsi ən qızğın çağlarını yaşamağa başlayır. Maykl Siciliyada don Korleonenin köhnə dostlarından olan don Tomazinonun (Korrado Qaypa) himayəsi altında yaşayır. O, orada Appoloniya (Simonetta Stefanelli) adlı bir yerli qıza aşiq olur və onunla evlənir. Bu evlilikdən çox keçməmiş Appoloniya maşın sürmək öyrənir. Bir gün həmin maşına Mayklı öldürmək üçün bomba qoyulur, lakin maşına Maykldan əvvəl minən və onu işə salan Appoloniya partlayış nəticəsində həlak olur. Və beləliklə, Maykl ölümdən xilas olur. Nyu-Yorkda don Korleone xəstəxanadan evə buraxılır və Mayklın Solosso və Makklaskini öldürdüyündən xəbər tutur. Bir neçə ay sonra – 1948-ci ildə Karlo arvadı Konni Rissini hamilə olduğu üçün vəhşicəsinə döyür.
Xaç atası (film, 1972)

Daha sonra isə xəbərdarlıq edir ki, bu bir də təkrar olunsa, onu öldürəcək. Bu hal bir də təkrar olunanda Sonni bundan xəbər tutur. Qəzəblənmiş Sonni özünü bacısının yanına çatdırmaq üçün yola düşür, ancaq şlaqbaumdan keçməmiş onu Tattaliya ailəsinin adamları güllələyirlər. Don Korleone bu müharibəyə son qoymaq məqsədilə 5 ailə başçıları və nümayəndələri ilə bir yerdə görüş keçirir. Bu işi görməkdə don Korleone həm nahaq qana son qoymaq, həm də Mayklın sağ-salamat evə qayıda bilməsini təmin etmək istəyirdi. Maykl Siciliyaya qayıdır. 1951-ci ildə (qayıdışından bir il sonra) o, keçmiş rəfiqəsi Keylə görüşür və tezliklə ona evlənmə təklifi edir. Sonninin ölümündən sonra don mafiya başçısı kürsüsünü tərk edir.
Xaç atası (film, 1972)

Ortancıl qardaş Fredo bu işlərin öhdəsində gələ bilməyəcəyi üçün faktiki olaraq Maykl cinayətkar sindikatının rəhbəri olur. Amma o Keyə söz verir ki, qarşıdan gələn 5 il ərzində atasının biznesini tamamilə qanuniləşdirəcək. Klemenso və Salvador Tessio Korleoneyə Barzini ailəsi tərəfdən sıxışdırıldıqlarını bildirirlər və onlara cavab zərbəsi vurmaq təşəbbüsü ilə çıxış edirlər. Lakin Maykl bu mövzuda onlara etiraz edir. O, öz ailə fəaliyyətini Nevada ştatına keçirmək istəyir və Konninin ərinin bütünlüklə onun sağ əli olacağına and içir. Tom Hagen işlərdən kənarlaşdırılaraq don Vitonun şəxsi vəkili olur. Hagen indiki yerindən və Mayklın siyasətindən narazılığını bildirir. Lakin don, Mayklın onun məsləhətilə iş gördüyünü deyir.
Xaç atası (film, 1972)

Maykl Las-Veqasda böyük bir sahibkarla tanış olur və ona Mo Qrinin (Aleks Rokko) kazinodakı payını almağı təklif edir. Amma Mo ona kobudcasına etiraz edir. Məlum olur ki, Mo Qrin zəng edib Fredonu ictimaiyyət arasında döyməyi deyib. Fredo Monun tərəfini tutur. Daha sonra Maykl Fredoya bildirir ki, bir də heç vaxt öz ailəsi əleyhinə getməyə cürət etməsin. Maykl evə qayıdır. Don Vito düşmənlərin nə fikirdə olduğunu başa düşür və Barzininin Mayklı görüşə çağıracağını, elə oradaca onu öldürəcəyini bildirir. Təklif verən adam satqındır.
Xaç atası (film, 1972)

Vito Mayklı heç vaxt ailənin başında görməyi arzulamadığını deyir. Əksinə, onun qanuni siyasətçi olmağını arzulayırdı. Tezliklə don nəvəsi Entoni ilə oynayarkən ürək tutmasından vəfat edir. Dəfn mərasimi zamanı don Vitonun dediyi doğru çıxır. Tessio Maykla Barzini ilə görüş təklif edir. Maykl Karlo və Konninin oğlunun xaç atası olmağa razılıq verir. Bu mərasim zamanı Mayklın adamları düşmən ailələrin başçılarını öldürürlər: Don Kuneo qapının kandarında, don Straççi liftdə, don Tattaliya yataqda, don Barzini, eləcə də Mo Qrin (masaj zamanı) öldürülür. Tessio Hagenə deyir ki, onun bu hərəkəti sadəcə biznesdir və Mayklın adamları ilə birlikdə öz ölümünü qarşılamağa gedir.
Xaç atası (film, 1972)

Maykl Karlonu Sonninin öldürülməsində iştirak etdiyi üçün ittiham edir və bunu boynuna almasını istəyir. O, Karloya Las-Veqasa uçması üçün təyyarə bileti verir. Karlo hava limanına getmək üçün maşına oturanda Klemensonun ilgəyi ilə onu öldürürlər. Konni ərinin ölümündə Mayklı günahlandırır. Key bu barədə öyrənmək istəyəndə Maykl cavabdan imtina edir. Lakin Key onu cavab verməyə məcbur edir və Maykl bu işdə əli olmadığını söyləyir. Filmin finalında Key Karlonun və başqalarının ölümündə ərinin əlaqəsi olmamasına inanır. O, qapının arasından Klemensonun yeni don kimi Mayklın əlini öpməsinin şahidi olur.
Xaç atası (film, 1972)

Key əri haqqında olan bütün şübhələrin yalan olduğunu başa düşür… Nəsil ağacı Filmin heyəti Filmin üzərində işləyənlər Çəkiliş yerləri Filmin çəkilişləri, əsasən, Nyu-York ətrafında, Los-Ancelesdə, Nevadada və İtaliyada aparılıb. Hətta o zaman Beşinci Avenyuda qapalı fəaliyyət göstərən Best & Company geyim mağazası da öz qapılarını filmin yaradıcı heyətinin üzünə açmışdı. Orada Al Paçino və Dayan Kitonun milad bazarlığı səhnələri lentə alınmışdı. Los-Ancelesdə yerləşən bir məkan Cek Uolsun evinin xarici görünüşü üçün istifadə olunmuşdu. Paçino və Kitonla olan səhnə Kaliforniyanın Ross şəhərində çəkilib. Savoka və Forsa d'Aqro kimi Siciliya şəhərləri, eləcə də Taorminanın arxa tərəfi zahiri görüntü kimi filmin bir neçə kadrında yer almışdır. İnteryerlərdə olan atəş səhnələri Nyu-Yorkda yerləşən Filmways studiyasında çəkilmişdi. Bellvü xəstəxanasının (hazırda ing.