LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
İlham Əliyev (milli qəhrəman)

1987-ci ildə Gədəbəy rayonunda sahə müvəkkili, Gəncə şəhər DİŞ-də sahə müfəttişi, sonra isə cinayət-axtarış bölməsində əməliyyatçı vəzifələrində çalışır. O, rəhbərlik tərəfindən dəfələrlə mükafatlandırılmış, "Mükəmməl polis" döş nişanına layiq görülmüşdür. Şəxsi həyatı Ailəli idi. Bir övladı var. Döyüşlərdə iştirakı Qazax rayonunun Aşağı Əskipara kəndi od-alov içində yanırdı. Ermənistanla həmsərhəd olan bu kənd fasiləsiz olaraq erməni yaraqlıları tərəfindən atəşə tutulurdu. İlham 11 nəfərlik dəstə ilə məktəbin binasını özünə mövqe seçir, quldurların kəndə soxulmasına mane olur. Düşmən ağır itki verməsinə baxmayaraq geri çəkilmək istəmir, kəndi mühasirəyə almağa çalışırdı.
İlham Əliyev (milli qəhrəman)

Artıq məktəb də təhlükə altında idi. İlham yoldaşlarını xilas etmək üçün düşməni özünə cəlb etdi. Vəziyyət anbaan çətinləşirdi. O, qarın nahiyəsindən ağır yaralandı. Onu Qazax rayon xəstəxanasına çatdırsalar da, artıq gec idi. 19 avqust 1990-cı il leytenant İlham Əliyev Qazax rayonunun Əskipara kəndində şəhid olub. Gədəbəy rayonunda dəfn edilib. Təltif və mükafatları — "Qırmızı Ulduz" ordeni — "Mükəmməl polis" döş nişanıAzərbaycan Respublikası Prezidentinin 6 iyun 1992-ci il tarixli 831 saylı fərmanı ilə leytenant İlham Müzəffər oğlu Əliyev ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür. (6 iyun 1992) — "Qızıl Ulduz" medalı (ölümündən sonra) İrsi və xatirəsi Gədəbəy şəhərindəki 1 saylı orta məktəb onun adını daşıyır.
İlham Əliyev (milli qəhrəman)

Məktəbin önündə büstü qoyulmuşdur. 2013-cü ildə onunla yanaşı Gədəbəy rayonundan olan digər üç Milli Qəhrəman — İsgəndər Aznaurov, Məzahir Rüstəmov və Aytəkin Məmmədovun həyat və döyüş yollarından bəhs edən "Alınmaz qalanın qəhrəmanları" sənədli-bədii filmi çəkilmişdir. Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 84.
Otluqbeli döyüşü

Otluqbeli döyüşü — 1473-cü il avqustun 11-də Osmanlı Sultanı II Mehmedlə Ağqoyunlu sultanı Uzun Həsən arasındakı meydan döyüşü. Tarixşünaslıqda həmçinin Başkənd döyüşü və ya Bayburd döyüşü kimi də tanınır. Uzun Həsən sarayında xidmət edən Əbubəkr Tehrani "Kitabi-Diyarbəkriyyə" əsərində bu döyüşdən bəhs edərək yazır: "Bura Osmanlı mülkündən kənarda yerləşir, yerli əhali onu Başkənd adlandırır." Kiçik Asiyadakı Osmanlı dövlətinin yeritdiyi fəal xarici siyasət Cənubi Qafqazın inkişafı üçün mənfi bir amil idi. Uzun Həsən bəylikdə hakimiyyət başına gələrkən (1453) Osmanlı türkləri Konstantinopolu fəth edərək Qara dəniz boğazlarında ağalığa başlamışdılar. Bu hal Cənubi Qafqazın Balkan ölkələri ilə qədim ticarət və diplomatik münasibətlərinin gedişinə təsir etdi. Osmanlı sultanlarının Avropa-Asiya tranzit ticarətinə böyük zərbə vuran gömrük siyasəti Cənubi Qafqazın Avropa ilə ticarət əlaqələrinin zəifləməsinə səbəb olurdu.
Otluqbeli döyüşü

Osmanlı sultanları Cənubi Qafqazı, xüsusilə Azərbaycanı ələ keçirməyə cəhd edirdilər. XV əsrin 60-cı illərinin əvvəllərində Osmanlı dövlətinin təcavüzünə qarşı Ağqoyunluların apardıqları mübarizə diqqəti daha çox cəlb edir. Bu dövrdə Ağqoyunluların Qaraqoyunlularla kəskin mübarizəsindən istifadə etməyə çalışan Osmanlı sultanı II Mehmed Ağqoyunlulara qarşı böyük hərbi yürüş hazırladı və onların müttəfiqi o lan Trabzon krallığı üzərinə hücuma keçdi. Qara dəniz sahilində yerləşən Trabzon şəhəri Avropanın şərq ölkələri, Hindistan və Çinlə ticarətində vasitəçi rolunu oynayırdı. Bu şəhər Ağqoyunlu tacirləri üçün də Qara dənizə ən əlverişli çıxış yolu idi. Azərbaycanda hakimiyyətə gəlməmişdən xeyli əvvəl Ağqoyunlu bəyləri Trabzon hökmdarları ilə dostluq, hətta qohumluq əlaqələri yaratmışdılar. Münaqişənin səbəbləri Bu dövrdə Ağqoyunlular ən zəifindən başlayaraq bütün rəqiblərini özlərinə tabe etmişdilər.
Otluqbeli döyüşü

Hətta Uzun Həsən sədaqət andı içdiyi Cahanşahı da 1467-ci ildə böyük bir meydan döyüşündə məğlub edərək Qaraqoyunlu torpaqlarını da öz ölkəsinin tərkibinə qatmışdı. Nəhayət Xorasan hökmdarı Teymurilərdən Əbu Səidi də 1469-cu ildə bir döyüşdə əsir aldıqdan sonra İran və İraqı da əhatə edən yeni imperiya yaranmışdı.Ağqoyunlu-Osmanlı münasibətlərinin pisləşməsində ticarət mənafelərinin toqquşmasının mühüm rolu olmuşdu. XV əsrin II yarısında beynəlxalq əhəmiyyəti olan başlıca karvan yolları Ağqoyunlu dövlətinin ərazisindən keçirdi. Bu yollardan biri Yaxın və Orta Şərq bazarlarını Təbrizlə, Xəzər sahili Azərbaycan bölgələrini isə, Həştərxan vasitəsilə Moskva ilə birləşdirirdi. Digər mühüm karvan yolu Hindistanı, İranı və Azərbaycanı Qara dənizlə birləşdrən Hörmüz-Təbriz-Trabzon ticarət yolu idi. Şərq-Qərb ticarət əlaqələrinin inkişafında Təbriz-Bursa-İstanbul yolunun da böyük əhəmiyyəti vardı. Azərbaycan-Osmanlı və Azərbaycan-Avropa ticarət əlaqələrində Təbriz-Bursa karvan yolu mühüm rol oynayırdı.
Otluqbeli döyüşü

Bu karvan yolunda başlıca məntəqə Toqat idi. Təbrizdən gedən ticarət karvanları Toqatda Şirvan, Gəncə və Gürcüstandan gəlmiş ipək karvanları ilə birləşir və Bursaya yönəlirdi. Fəxri Dalsar Bursaya gedən ipək karvanlarında təxminən 300–400 yük heyvanının olduğunu göstərir. Xəlil İnalcik qeyd edir ki, Təbrizdən gələn hər karvan Bursaya orta hesabla 200 tay ipək gətirirdi. Şirvan ipəyi də Bursa ticarətində əsas yer tuturdu.Aralıq dənizinin Şərqində möhkəmlənmək uğrunda Venetsiya ilə müharibəyə başlamış II Mehmed Avropa-Şərq ticarətində inhisar mövqeyinə malik olmaq istəyirdi. Müzəffər Arıkanın fikrincə, osmanlılar nəinki Anadoludan keçən ticarət yollarına, Şərq ilə Qərb arasında bütün ticarət yollarına hakim olmağa çalışırdılar. Buna görə də II Mehmed müxtəlif üsullarla avropalıların Şərqlə ticarətinə mane olurdu.
Otluqbeli döyüşü

O, Osmanlı Türkiyəsi hüdudlarında toxuculuğun inkişafına ciddi fıkir verirdi. Sultan Türkiyəni Şərqdən alınmış ipəyi toxuyaraq avropalılara hazır məhsul şəklində satan bir ölkəyə çevirməyə çalışırdı. O, bu məqsədlə, cürbəcür məhdudlaşdırıcı tədbirlərlə Azərbaycandan gətirilmiş xam ipəyi Osmanlı Türkiyəsindən xaricə aparılmasına maneçilik törədirdi. Azərbaycandan gətirilmiş xam ipək əlverişli olmayan şərtlərlə Osmanlı tacirlərinə satılmalı idi. Ağqoyunluların Osmanlı ərazisi vasitəsilə Qərblə ticarət etməyə məcbur olduqlarını yaxşı anlayan II Mehmed Azərbaycan tacirlərindən çoxlu gömrük haqqı alırdı. Azərbaycandan Bursaya gedən ipək karvanlarından iki yerdə (Toqatda və Bursada) gömrük haqqı alınırdı. Xəlil İnalcik qeyd edir ki, Azərbaycan tacirləri Toqatda ikinci gömrük vergisindən çox şikayət edirdilər.
Otluqbeli döyüşü

Uzun Həsən isə bunu Fatehin çıxardığı haqsız bir bidət hesab edir və pisləyirdi. Sultan II Mehmed Şərqdən gələn ipək karvanlarından gömrük haqqı almaqla kifayətlənmirdi. O, 1453-cü ildə strateji, hərbi-siyasi, iqtisadi əhəmiyyəti olan Bosfor və Dardanel boğazlarını ələ keçirmiş, sonra isə Şərq istiqamətində də geniş istilaçılıq müharibələrinə başlamışdı. Sultan bu zaman Ön Asiyada mövcud olan bütün xırda feodal dövlətlərini (Qaraman, İsfəndiyar oğulları, Alaiyyə, Zülqədəroğulları bəyliklərini, Şimali Anadoludakı Kenuya müstəmləkələrini, Trabzon və Ağqoyunlu dövlətlərini) aradan qaldırmaq, Bütün Anadolu yarımadasını öz hakimiyyəti altında birləşdirmək istəyirdi.Sultan II Mehmedin Trabzon yunan dövlətini aradan qaldırmaq cəhdləri də Ağqoyunlu-Osmanlı ziddiyyətlərini kəskinləşdirdi. II Mehmed Trabzonu tutmağa və beləliklə özünün başlıca rəqibi olan Ağqoyunlu dövlətini Qara dənizə çıxış yolundan məhrum etməyə, onun Qərblə əlaqələrini kəsməyə can atırdı. Səlahəddin Tanselin fikrincə, Fateh Trabzonu almaqla Şərq ilə Qərbi birləşdirən böyük dəniz ticarəti yolunun nəzarətini öz əlinə keçirmiş olardı.
Otluqbeli döyüşü

1461-ci ilin 26 oktyabrında Trabzon zəbt edildi. Şəhərin əldən getdiyini görən Saray Xatun öz gəlininin (Dəspinə xatunun) Trabzon taxtına olan varislik hüququnu irəli sürdü. O, bundan istifadə edib Trabzon xəzinəsini sultanla bölüşdürdü. Trabzonun fəth olunması nəticəsində Ağqoyunlu dövləti nəinki öz müttəfiqini, habelə Qara dənizə olan yeganə çıxış yolunu da itirdi. Ağqoyunlu-Osmanlı münasibətləri xeyli kəskinləşdi.Qaraman hadisələri isə Ağqoyunlu-Osmanlı ziddiyyətlərini son həddə çatdırdı. Ancaq aralıq dənizi sahilində, çox əlverişli coğrafi mövqedə yerləşmiş Qaraman bəyliyi bütün Anadolu yarımadasını ələ keçirməyə çalışan Osmanlı dövləti ilə, Qərbi Avropa ölkələri ilə bilavasitə ticarət əlaqələri yaratmağa çalışan Ağqoyunlu dövləti arasında mənafelərin toqquşduğu düyün nöqtəsi idi. Trabzonun işğalından sonra Qara dəniz ticarətindən məhrum olan ağqoyunlular üçün Qaramanın əhəmiyyəti xeyli artmışdı.
Otluqbeli döyüşü

Qaraman bəyliyi osmanlılara qarşı Ağqoyunlu dövlətinin ənənəvi müttəfıqi idi. Qaraman ərazisinin Ağqoyunlu dövləti üçün hərbi-strateji məntəqə kimi əhəmiyyəti daha böyük idi. Osmanlı imperiyası ilə labüd olan müharibənin yaxınlaşdığı bir şəraitdə Uzun Həsən Qaraman ərazisini heç cür itirmək istəmirdi. Türk mənbələrinə görə, müharibəni sürətləndirən hadisələr 1472-ci ilin yayında Ağqoyunluların Toqat və 1473-cü ilin qışında Qaramana hücumlarıdır. Bu ərəfədə Uzun Həsən zəif olduğu bir vaxtda onu təhqir edən Məmlük sultanına ibrət dərsi vermək və Aralıq dənizinə enişi asanlaşdırmaq üçün ordusunu toplayıb Diyarbəkirə yola düşmüşdü. O, bu zaman döyüş fikrində olmadığı üçün osmanlılardan Amasiya valisi Şahzadə II Bəyazidə məktub göndərərək dostluq münasibətlərinin inkişaf etdirilməsini istədi. Lakin osmanlıların Qaraman torpağına soxulması və qaçan Qaraman bəyləri Pir Əhməd və Qasım bəyin Uzun Həsənin yanına gəlməsi hər şeyi dəyişdi. Ağqoyunlulara sığınan əmirlər osmanlıların onları Qaraman torpağında necə sıxışdırdığından, qadın-uşaq demədən müsəlmanları qırdıqlarından bəhs etdilər.
Otluqbeli döyüşü

Anadoluda hegemonluq uğrunda mübarizəyə başlamış Uzun Həsənin Qaramana hərbi, siyasi müdaxiləsi və bu bölgədə müttəfıq bir dövlətin olmasını istəməsi təbii idi.Söylənənlərdən dəhşətə gələn Uzun Həsən Bektaşın oğlu Əmir bəy Mosullunun komandanlığı ilə Osmanlının ən müdafiəsiz şəhərlərindən biri olan Toqata ordu göndərdi. Əmir bəy Toqatı asanlıqla ələ keçirdi. Osmanlı şahzadəsi və Amasya hakimi II Bəyazidin bura doğru gəlməktə olduğu xəbərini eşidən zaman isə Diyarbəkirə qayıtdı. 1472-ci ilin qışında bu dəfə Yusif ibn Cahangiri 20 minlik ordu ilə Qaramana göndərdi. Osmanlı tərəfi bundan xəbər tutub Fateh Dvaud paşa rəhbərliyində böyük bir ordunu Qaramana Ağqoyunlu üzərinə yola saldı. Tərəflər Bəyşəhir adlı yerdə qarşı qarşıya gəldi.
Otluqbeli döyüşü

Nəticə də Ağqoyunlu tərəfi məğlub oldu. Yusif ibn Cahangir əsir düşdü. Ağqoyunlu-Osmanlı münasibətlərinin II dövründə Uzun Həsən Osmanlılara qarşı hərbi ittifaq yaradılmasının əsas təşkilatçısı idi. Bu vaxtdan Ağqoyunlu dövlətinin Osmanlı Türkiyəsinə qarşı münasibətlərinin xarakteri də dəyişdi. XV əsrin 60-cı illərinin sonuna yaxın Osmanlı imperiyasına qarşı mübarizə Ağqoyunlu dövlətinin başlıca xarici siyasət məsələsinə çevrildi.Venesiya Cumhuriyyət Senatı 2 dekabr 1463-cü ildə Fateh Sultan Mehmedə qarşı Ağqoyunlular və Anadolu bəylikləri ilə ittifaqa girmək barədə qərar qəbul etmişdi. Venesiya administrasiyası 1464-cü ildən sonra Ağqoyunlu sarayına bir neçə elçi də göndərmişdi.
Otluqbeli döyüşü

Bununla da Osmanlılarla baş verəcək 16 illik müharibənin də başlanğıcı qoyulmuşdu. Döyüşə hazırlıq Ağqoyunlular tərəfindən Osmanlı Türkiyəsi ilə müharibənin labüd olduğunu anlamış Uzun Həsən toqquşmaya ciddi hazırlıq görürdü. Mənbələrin məlumatına görə, Ağqoyunlu hökmdarı osmanlılara qarşı müharibə üçün yalnız İraqdan 37 min əsgər səfərbər etmişdi.Bundan başqa Fars, Kirman, Diyarbəkir vilayətlərindən, Ümman sahilindən toplanan əsgərlər Ucan mövqeyində toplandı. Ağqoyunlu ordusunun 40 min zirehli və mizraqlı, 30 min isə digər silahları daşıyan süvariləri varidi.Venesiya səfiri Katerino Zeno Təbrizə gələndə Uzun Həsən Osmanlı üzrəinə yürüş etmək üzrə olduğunu və "Türk sultanını" məğlub etməsə Anadoludan geri çəkilməməkdə qərarlı olduğunu bildirmək üçün ispan əsilli yəhudi İshaqı Venesiyaya göndərdiyini öyrəndi. Lakin Uzun Həsəni düşündürən yeganə məsələ onun süvarilərdən ibarət ordusunun odlu silahlardan, xüsusən də Osmanlı ordusunda çox olan topdan məhrum olması idi. Uzun Həsən bilirdi ki, bu çatışmazlıqları müttəfiqi Venesiya aradan qaldıra bilər. Buna görə də Uzun Həsən 1472-ci il mayın 30-da səfiri Hacı Məhəmmədi İshaqın ardıycan Təbrizdən Venesiyaya göndərdi.Uzun Həsən, Venesiya ilə etdiyi razılaşmaya uyğun olaraq; Venesiya gəmiləri Qaraman sahillərinə odlu silah və onlardan istifadə edəcək kiçik bir qüvvə gətirəcək, Uzun Həsən isə qüvvə göndərərək müttəfiqi ilə əlaqə quracaqdı.
Otluqbeli döyüşü

Uzun Həsən həmçinin Anadolunu alacaq, Osmanlı sultanını Qara dənizi Venesiya gəmilərinə açıq tutmağa məcbur edəcək, Midilli, Ağriboz və Arqos Venesiyaya qaytarılacaq, venesiyalılar Uzun Həsəni boğazdan keçirərək İstanbulu fəth etməyə kömək edəcəkdilər. Silahların dəniz yolu ilə çatdırılmasını təmin etmək üçün venesiyalılar Kiçik Asiyanın Osmanlı limanlarına basqın etmək qərarına gəldilər.Admiral Pietro Moceniqonun rəhbərliyi altında müttəfiq qoşunları donanma göndərdi. Donanma 70 Venesiya, 16 Napoli, 22 Rodos, 16 Papa, 5 Kipr gəmisindən ibarət idi. Venesiyadan toplarla (6 böyük, 10 orta və 36 kiçik bombardman, 500 arbalet, 5000 tüfəng) dolu iki böyük gəmi göndərildi. Uzun Həsənin ordusuna təlim keçmək üçün polkovnik Tommasonun komandanlığı ilə beş zabit yüklə birgə yola salınmışdı. Söz verilən silahlar Mərsinə çatdırılsa da, Osmanlılar hərəkətə keçərək yükün daşınmasına mane oldular. Nəticədə Uzun Həsənin ordusu odlu silahsız qaldı.
Otluqbeli döyüşü

Osmanlı tərəfdən Sultan "ali divan idüp vüzərə-1 izəma" "şərqdə İslam adına" olan, lakin şəriətə uyğun hərəkət etməyən, Osmanlı təbəələri ilə düşmənçilik edən Uzun Həsənə qarşı yürüş edəcəyini bildirdi. Həmçinin ona tabe olan xristian şahzadələrinə, bütün Rumeliyə və Anadolu bəylərinə döyüşə hazırlaşmaq üçün əmrlər və adamlar göndərdi. Sultan onların orduya qatılacağı yerləri də göstərdi. Fatehin əmri ilə yunanlar, serblər, albanlar və valaklardan ibarət xristian qüvvələri Ankarada orduya qatılacaqdı. Sultanın əmrləri qısa müddətdə hər yerə çatdırıldı. Osmanlı İmperiyasının bütün vilayətlərində hazırlıqlara başlanıldı.
Otluqbeli döyüşü

Mora, Bosniya, Valaxiya, Alaiye, Anadolu, Mentəşə, Qaraman, Kastamonu, Trabzon və digər vilayətlərdən toplanan əsgərlər paytaxt İstanbula gətirildi. Bunlardan 20.000-i Azap, 10.000-i Yeniçəri, 10.000-i qapıqulu, 60.000-i isə süvarilər idi.1472-ci ilin payız və qışını hazırlıqlarla keçirən Osmanlılar, əsas ordunun görüş yeri olaraq Bursa Yenişehiri qərarlaşdırdılar. Rumelidə toplanan qüvvələr Geliboludan Anadoluya keçmişdi. Digər tərəfdən Fateh Sultan Mehmed isə 1473-cü il aprelin 11-də İstanbuldakı qüvvələrin başında hərəkət edərək İznik yolu ilə Yenişehirə gəldi. Beypazarıda Qaraman valisi Şahzadə Mustafa, Amasiya valisi Şahzadə Bəyazıd öz qüvvələri ilə gələrək orduya qatıldılar. Osmanlı ordusu səksən beş min nəfərə çatdı.
Otluqbeli döyüşü

Onların altmış mini zirehli və silahlı, iyirmi beş mini isə yeniçəri idi. Başqa bir mənbədə isə Fatehin yüz əlli minlik ordusu ilə Üsküdardan Ağqoyunlularla hesablaşmaq üçün yola çıxdığı bildirilir. Uzun Həsən isə əsas ordudan çox uzağa düşmüş Osmanlı ordusunu yıxıb, yeməksiz qoyaraq darmadağın etmək istəyirdi. Fatehin ordusunun ən çox yetmiş min ilə yüz min arasında olduğu təxmin edilir. Qaynaqlardan yazılır ki, Uzun Həsən Tərcanla Ərzincan arasındakı düzənlikdə Osmanlı ordusunu görmüş və heyrətini "Vay, nə dəryadır" deyərək ifadə etmişdi. Osmanlılar toplarını və döyüş arabalarını sahəyə yayaraq dərhal döyüş mövqeyini tutdular. Osmanlı ordusu Fəratın şimal sahili boyunca Tərcan bölgəsində yerləşirdi.
Otluqbeli döyüşü

Fəratın o biri tərəfində isə Ağqoyunlu ordusu var idi. Uzun Həsən oğlu Uğurlu Məhəmmədi Munqalay edərək qabağa göndərdi. Bu vaxt Osmanlı ordusu Fərat çayını keçib Ağqoyunlu düşərgəsinə yaxınlaşmışdı. Sultan Mehmed Rum vilayətinin valisi Xas Murat paşanı bölgəni araşdırmaq üçün göndərdi. Əvvəlcədən Osmanlı qoşununu təqib edən Uğurlu Məhəmməd rəqib komandirə görünüb, yüngül bir toqquşmadan sonra gözdən itdi. Xas Murad paşa Sultandan kömək istəyir. Sultan isə Mahmud paşanı onun köməyinə göndərir.
Otluqbeli döyüşü

Mahmud paşa təcrübəli sərkərdə idi və rəqibinin niyyətini başa düşürdü. Bu səbəbdən o, Xas Murad paşaya Ağqoyunlu qoşununu təqib etməyi qadağan etdi. Lakin yanındakı bəzi təcrübəsiz adamlar "Mahmud paşa türkmən ordusunun məğlubiyyətini görüb, sənin qələbəni əlindən almaq istəyir. Ən yaxşısı hücum edib Ağqoyunlu qoşununu məhv etməkdir" deyərək Xas Murad paşanı razı saldılar. Digər tərəfdən Osmanlı ordusunun gəldiyini görən Uğurlu Məhəmməd bir müddət gizli təqibdən sonra dar keçiddə onların üzərinə hücuma keçdi. Burada tərəflər arasında böyük toqquşma oldu.
Otluqbeli döyüşü

Osmanlılar nə baş verdiyini anlamadan müharibə başa çatdı. Xas Murat paşa da daxil olmaqla 4000 əsgər (bəzi mənbələrdə 12 min) Ağqoyunlular tərəfindən öldürüldü. Turxan oğlu Ömər bəy kimi bir çox əmir əsir götürüldü. Uğurlu Məhəmməd bu sevindirici xəbəri atasına çatdırıb dərhal hərəkətə keçərək Mahmud paşanı məğlub etmək üçün icazə istəsə də Uzun Həsən arvadı Səlcuqşah Bəyimin təklifinə əməl edərək onu geri çağırır. Çünki Sultan Xəlilin və Yaqubun anası Səlcuqşah düşünürdü ki, Uğurlu Məhəmməd uğur qazansa, oğullarının taxt-tac şansı puç olacaq. Nəticə böyük tarixi fürsət əldən verildi.
Otluqbeli döyüşü

Bu ilk qarşılaşma 4 avqust 1473-cü ildə baş vermişdi.Bu döyüşün təsiri hər iki tərəf üçün fərqli oldu. Osmanlı tərəfində matəm və bədbinlik hökm sürərkən, Ağqoyunlular arasında bayram əhval-ruhiyyəsi varidi. Uzun Həsənin özünə inamı təzələndi. O, Fatehin taleyini əvvəllər məğlub etdiyi hökmdarlarla müqayisə edir və artıq qələbə xəbərini ətraf ölkələrə göndərirdi. O Katerino Zenoya göndərdiyi məktubda artıq Osmanlıları təqib etmək istəmədiyini, lakin oğlanları və yaxın adamlarının müharibəni davam etdirmək istədiklərini bildirir. Bundan başqa mənbələr yazır ki, Uzun Həsəni bu müharibəyə təşviq edənlərdən biri xanımı Dəspinə xatun olmuşdu.
Otluqbeli döyüşü

Buna səbəb Dəspinə xatunun ailəsinin qisasını almaq istəyi idi. Uzun Həsənin digər xanımı Səlçuqşah bəyim də müharibənin davam etməsi tərəfdarı idi. Çünki o düşünürdü ki, Uğurlu Məhəmmədin bu döyüşdə fərqlənməsi onun oğlanları üçün böyük risk idi. Buna görə də onların da müharibədə iştirak edib atalarının gözündə Uğurlu Məhəmməddən geri qalmamalarını istəyirdi. Lakin bu məğlubiyyət Osmanlıları qamçıladı və onlar səhvlərini düzəltmək üçün yeni tədbirlər gördü. Uzun Həsən Osmanlı ordusunu 1 həftə təqib etdi. Məqsədi onları yormaq və fürsət düşdükdə hücuma keçmək idi. Nəhayət 16 Rəbiuləvvəl 877-ci il (21 avqust 1472 bəzi mənbələrdə 11 avqust 1473-cü il) Tərcan dağının təpələrində Ağqoyunlu qoşunu göründü. Osmanlılar bu zaman bu təpələrin ətəyindəki vadidən keçirdi.
Otluqbeli döyüşü

Türkmən ordusunu görən kimi bu barədə Sultana xəbər çatdırdılar. "Həsən şah dağda istehkam qurub və döyüşə hazır mövqedədir. Əgər bizi ora çəkərsə pusquda gözləyən canavar kimi əlinə düşərik." Fateh xəbəri eşidən kimi ata minərək əsgərlərinə tabelik yaratmağı əmr etdi. Özü isə dəmir zirehini geyərək mərkəzdə dayandı. Bu ərəfədə o, ordusunun ön hissəsini döyüş arabaları və zəncirlərlə bağlayaraq möhkəm istehkam düzəltdi.
Otluqbeli döyüşü

Bu istehkamların arxasında və Sultanın düz qarşısında 10.000 yeniçəri tüfəngləri ilə yerlərini tutdu. Onların yanında 1500-ə yaxın sipahi, 2000 silahdar, 2000 ulufəçi, 2000 azab, 2000 piyada və süvari olmaqla 20.000 əsgər var idi. Sağ qanadda şahzadə Bəyazid, baş vəzir Mahmud paşa və 40 sancaq bəyi yerlərini tutdular. Onların qabağında, piyada formada Rum əyalətlərinin azabları var idi. Qaraman ordusu ilə Şahzadə Mustafa, Anadolu əsgərləri ilə Davud Paşa və 24 sancaq rəisi sol qolda idi. Onların qarşısında 20.000 azab var idi.Qarşı təpələrdən osmanlıları seyr edən Uzun Həsən bəy öz ordusunu döyüş mövqeyində yerləşdirməyə başladı. O, bir neçə seçkin əsgərlə mərkəzdə olarkən sağ qanadı oğlu Zeynəl Mirzə və Şah Əli bəy Pörnək, Bayındır bəy, Sufi Xəlil Mosullu və Süleyman Biçən kimi məşhur sərkərdələrə həvalə etdi. Osmanlı ilə əsl döyüş bu qanad arasında baş vermişdi. Sol qanadda Uzun Həsən bəyin qardaşı Cahangir Mirzənin oğulları Murad və Əli bəy, Qaraman oğlu Qasım bəy, Mənsur bəy Əfşar, İlaldı bəy Cepni, Arslan bəy Zülqadir, əmirlər və bəylər vardı.
Otluqbeli döyüşü

Uzun Həsənin böyük oğlu Uğurlu Məhəmməd isə sol cinahın arxasında ehtiyat qüvvə kimi gözləyirdi.Bundan sonra türkmən ordusu bölük halında təpədən döyüş meydanına doğru enməyə başladı. Qısa müddətdə döyüş meydanı əsgərlərin çoxluğundan yer görünmürdü. Ağqoyunlu ordusundan meydana ilk əvvəl nizəçilər, qaranay və zəng dəstəsinin müşayiəti ilə endilər. Uzun Həsən bəy təpədə onları seyr edirdi.Digər tərəfdən türkmən ordusunun gəldiyini görən Osmanlı sultanı ordusuna hərəkət etməyi əmr etdi. Mahmud paşa əvvəlcə qırmızı birlik, azab və Anadolu süvariləri ilə hücuma keçdi. Sonra Osmanlı topçuları və tüfəng atıcıları Ağqoyunlu ordusunu atəşə tutmağa başladılar.
Otluqbeli döyüşü

Bu hadisəni təsvir edən Həsən bəy Rumlu yazır ki, "Tüfənin saçdığı qığılcımlardan yürüzü Ağqoyunlu qoşununa dar gəlirdi". Sağ qanaddan Şahzadə Bəyazid təpədə ehtiyatda olan Uğurlu Məhəmmədə doğru hərəkət etdi və iki qüvvə arasında mübarizə başladı. Sol qanaddan Fatehin digər oğlu Şahzadə Mustafa Davud Paşa və Qaraman ordusu Uzun Həsən bəyin yerləşdiyi təpəyə hücum etdi. Anadolu süvariləri, piyadaları və azablar böyük nifrətlə Ağqoyunlu mərkəzinə doğru irəlilədilər. Onlar Uzun Həsən bəyin yerini top və tüfənglə də atəşə tutdular. Bu qarışıqlıqda Fateh yavaş-yavaş Ağqoyunlu hökmdarının olduğu təpəyə qalxarkən Mahmud Akanın komandanlığı ilə Anadolu azabları Zeynəl bəyin ordusuna çatır.
Otluqbeli döyüşü

Ağqoyunlu şahzadəsi öz əsgərləri ilə onların üzərinə hücuma keçərək çoxlu azab öldürdü. Lakin azablar fürsət tapıb, piyada Zeynəl bəyi mühasirəyə aldılar, Mahmud Aka isə atının ayağını vuraraq şahzadəni atından aşağı saldı. Zeynəl bəy ayağa qalxmamış başını sinəsindən ayırıb Osmanlı şahzadəsi Mustafaya göndərdi. Bu döyüşün taleyini həll edən an idi. Çünki digər qanadlarda nə Mahmud Paşa nə də Bəyazid nəticə ala bilməmişdi. Bu zaman Anadolu azabları Uzun Həsənin olduğu nöqtəyə gəlib hücuma keçdilər. Bir anda Ağqoyunlu qoşununa çaxnaşma düşdü.
Otluqbeli döyüşü

Uzun Həsən bilirdi ki, 1 dəqiqə də gözləsə əsir düşəcək. Bu səbəbdən döyüş meydanından çətinliklə də olsa qaça bildi. Özünə çox bənzəyən Pir Məhəmməd bəy Alpavutu isə öz yerinə qoydu. Osmanlı əsgərləri onu əsir götürdükdə Məhəmməd bəy Uzun Həsən olduğunu söylədi və digər əsirlərlə birlikdə şahzadə Bəyazidin yanına aparıldı. Bu zaman Uğurlu Məhəmməd ilə Bəyazid arasında döyüş hələ də davam edirdi. Uğurlu Məhəmməd atasının əsir düşdüyünü eşitdikdə mübarizəni dayandırıb qaçmağa çalışdı.
Otluqbeli döyüşü

Onu təqib edən osmanlı əsgərləri bir çox ağqoyunlu əsgərini öldürüb, bəzilərini əsir götürdü.Dövrün Osmanlı tarixçilərindən Nəşri Mehmed Əfəndi öz üslubu ilə bu döyüşü belə təsvir edir:"Rəvayətdir ki, Xas Murad hadisəsi baş verdi. Ondan sonra Hünkar Bayburdda mütəvəccih oldu. 6 gün köç edib, çərşənbə günü Üç-Ağızlı deyilən yerə yetişib, qalmaq tədarükündə ikən, Otluqbeli deyilən yerdə təpə başından Həsən Dıraz əsgərindən Kafir İshaq adlanan şəxs günorta vaxtı göründü. Davud Paşa o zaman Anadolu bəylərbəyi idi. " Aşıq Paşaoğlu isə "Təvarixi Ali Osmanlı" əsərində döyüşü belə nəql edir. "Padşah Bayburta yönəldi, bu hadisəsən sonra 6 gün daha yeridilər. Dayanmadılar, dərə təpə keçdilər.
Otluqbeli döyüşü

Padşahın 2 oğlu iki qanaddan yeridi. Şahzadə Mustafa qoluna Uzun Həsənin bir oğlu qarşı oldu ki, onun adı Zeynəl idi. Şahzadə Bəyazid qolunu isə şahın o biri oğlu, Uğurlu Məhəmməd qarşıladı. Padşahın qarşısında Uzun Həsənin özü dayandı. Sultan Mehmed qalib gəldi." Öz dövrünün günlük danışıq dili ilə yazılan bu əsər ifadə və dil baxımından hadisələri çox anlaşıqlı bir üslub ilə nəql etmişdir. Döyüşdən sonra Döyüşdən sonra bilavasitə iştirakçılar və ya şahidlər tərəfindən günümüzə qədər gəlib çatan bir çox təsvir və məlumatlara rast gəlirik.
Otluqbeli döyüşü

Döyüş barədə Səfəvi səfiri və diplomat Oruc bəy Bayat yazırdı: "Bu qələbə Fateh Sultan Mehmede o qədər baha başa gəldi ki, bir daha Ağqoyunlu torpaqlarına hücum etməyə cəsarət etmədi. "Bir digər mənbə isə Uzun Həsənin sarayında olmuş Venesiya səyyahı Katerina Zenonun həmçinin, Uzun Həsənə xidmət göstərmiş Əbubəkr Tehraninin yazdılarıdır. Döyüşdən əvvəl Osmanlı ordusunun cəmi 8 günlük ərzaq ehtiyatı qalmışdı. Döyüş başa çatdıqda Fateh Sultan Mehmed döyüş meydanına enir və Uzun Həsəni təqib etmək məsələsini vəzirləri ilə müzakirə etdi. Hər nə qədər yaxın adamları onu təqib etməyə təşviq etsə də, Fateh Sultan Mehmed bu təklifi geri çevirdi.Təpələri tutmağa müvəffəq olan Davud və Mahmud paşanın səyləri nəticəsində Osmanlı ordusu dar bir ərazidə basqın mövqe tutaraq döyüşün gedişatını öz leyhinə çevirə bilmişdi. Uzun Həsənin oğlunun ölümü isə döyüşün taleyini müəyyənləşdirən hadisə olmuşdur.
Otluqbeli döyüşü

Döyüşdən sonra bəzi mənbələrin yazdığına görə Ağqoyunlu ordusundan 4 min əsgər öldürülmüş, 2 mini isə əsir düşmüşdü. Topqapı arxiv sənədlərində isə bu rəqəmlər Ağqoyunlu tərəfdən 66 min, Osmanlı tərəfdən 55 min itki kimi qarşımıza çıxır. Həmçinin Osmanlı tərəfin 5 min əsir götürdüyü də bu sənədlərdə öz əksini tapır. Mehmed 3 gün də müharibə meydanında qaldıqdan sonra İstanbula yola düşür. Fateh bundan sonra Şəbin Qarahisar üzərinə yürüş edib buranı da ələ keçirmişdir. Ağqoyunlular bu döyüşdə Qoyluhisar, Şəbin Qarahisar, Niksardan başqa böyük torpaq itgisi vermişdi.
Otluqbeli döyüşü

Ağqoyunlular Azərbaycan və İran ərazisinə sıxışdırılmışdı.Fateh Şəbin Qarahisarda olarkən Uzun Həsənin elçisi Mevlana Əhməd Bəkrici onun yanına gəlib sülh təklif etdi. O həmçinin əsir düşən bəyləri də xilas etmək üçün təşəbbüs göstərdi. Fateh Sultan Mehmed onun bu təklifinə qulaq verib əsir düşən bəylərdən bir neçəsini bağışladı. Belə ki, döyüşdə əsir düşən Pir Məhəmməd Alpavut, Ömər bəy Çaxırlı kimi əmirlər azad edildi. Teymurilərdən Mirzə Məhəmməd Bağır, Mirzə Zeynəl və Mirzə Müzəffər isə Amasya qalasına həbs edildi. Bundan başqa Həsən şahın yaxın adamlarından qadı Mahmud Şərihi və Xoca Seyid Məhməd Münşi, həmçinin Uzun Həsənin mühasib və imamı qadı Həsən Keyfi kimi şəxsləri isə hörmət göstərərək öz himayəsinə qəbul etdi.
Otluqbeli döyüşü

Fateh Sultan Mehmed zəfərin şərəfinə 4 min köləni azad edir. Üməra və əsgərlərinin hər birinə 100 min akça qızıl paylayır. Ağqoyunlulardan əsir düşənlərinin demək olar ki, hər birini edam etdirir.Ağqoyunlu tərəfi həmçinin Şəbin Qarahisarın işğalını qəbul etməli, bir daha Osmanlı torpaqlarına daxil olmamaqla razılaşmalı idilər. Lakin çox keçmədən Uzun Həsənin yenidən Venesiya elçiləri ilə görüşdüyü xəbəri Fateh Sultan Mehmedə gəlib çıxır. Xəbəri eşidən Fateh Mehmed Teymuri Herat hökmdarı Hüseyn Bayqaraya məktub göndərib Uzun Həsənə qarşı birgə mübarizə aparmağı təklif edir. Həmçinin Ağqoyunlularla sülh müqaviləsinin imzalanmasında vasitəçilik edən vəziri Mahmud Paşanı da vəzifəsindən azad edir.
Otluqbeli döyüşü

Buna baxmayaraq tərəflər arasındakı sülh pozulmaz olaraq qalır.Otluqbeli döyüşündən sonra Uzun Həsənin son illəri olduqca sakit keçmişdi. Uzun Həsən bu hadisədən sonra tək səfəri Gürcüstan üzərinə oldu. 1477-ci ildə təqribən 20–24 min nəfərlik qüvvə ilə Osmanlı torpaqlarına da səfər etməsi gözlənilsə də o, Gürcüstan üzərinə yönəldi. Bu səfərdə İmareti kralı Baqrati vassal aslılığına düşərək, vergiyə tabe tutuldu. Gürcülərdən illik 16 min duka vergi alınacaqdı.
Pasport

Pasport (fr. passeport) — 1. Sahibinin şəxsiyyətini və vətəndaşlığını təsdiq edən sənəd. Xarici pasport. 2. Hər hansı bir maşın, avadanlıq, qurğu, təsərrüfat aləti və s. Haqqında əsas məlumatlar yazılmış qeyd şəhadətnaməsi. Avtomaşının pasportu. Dəzgahın pasportu. Televizorun pasportu.
Pasport

Biometrik pasport nədir? Ümumiyyətlə, pasportların (ölçüləri, spesifikasiyası və s.) üzrə beynəlxalq standartları Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatı (ing. International Civil Aviation Organization (ICAO)) müəyyən edir. Biometrik pasport - İCAO-nun müəyyən etdiyi yüksək texnologiya və təhlükəsizlik elementlərinin işlədilməsi ilə biometrik məlumatlarla təchiz edilmiş pasportlardır. Dünya təcrübəsində biometrik pasportlar həmçinin “e-pasport” və ya elektron pasport (ing. electronic passports) kimi də tanınır. Azərbaycan Respublikası qanunvericliyində bunlar “yeni nəsil pasportlar” adlandırılır. Bu sahədə son illər Azərbaycan Respublikasında bir sıra normativ sənədlər qəbul edilmiş, sistemli tədbirlər görülmüş, yeni nəsil pasportların hazırlanması, istehsalı və vətəndaşlara təqdim edilməsi, biometrik texnologiyaların istifadə edilməsi və bu sahədə təcrübənin öyrənilməsi ilə bağlı bir sıra ölkələrin aidiyyəti qurumları ilə müzakirələr və təcrübə mübadiləsi aparılmışdır. Yeni nəsil – biometrik pasportlarının hazırlanması və istehsalının təmin edilməsi ilə bağlı İsveçrənin “Trüb AG” şirkəti ilə müvafiq müqavilə imzalanmışdır.
Pasport

Beləliklə, 2013-cü il iyunun 1-dən Azərbaycan Respublikasının Daxili İşlər Nazirliyi tərəfindən Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarına elektron daşıyıcısı olan ümumvətəndaş pasportların, Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyi tərəfindən isə elektron daşıyıcısı olan xidməti və diplomatik pasportların verilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Biometrik pasportda elektron daşıyıcı (çip) yerləşdiriləcəkdir. Elektron daşıyıcıya (çipə) Azərbaycan Respublikasının adı, dövlət gerbi, ölkənin kodu, pasportun tipi, nömrəsi, sahibinin soyadı, adı, atasının adı, vətəndaşlığı, doğulduğu yer və tarix, cinsi, fərdi identifikasiya nömrəsi, qan qrupu, pasportu verən orqanın adı, verilmə tarixi, etibarlılıq müddəti, pasport sahibinin üz təsviri və barmaq izi daxil edilir. Pasportu haradan əldə edə bilərsiniz? Ümumvətəndaş pasportunun verilməsi Azərbaycan Respublikasının Daxili İşlər Nazirliyinin səlahiyyətindədir. Əgər siz Azərbaycan ərazisindən kənarda yaşayırsınızsa, bu zaman Azərbaycan Respublikasının müvafiq xarici ölkədəki (və yaxud ən yaxın ölkədəki) Səfirlik və ya konsulluğuna müraciət edə bilərsiniz. Həmin diplomatik nümayəndəliklər sizə Azərbaycan Respublikasının Daxili İşlər Nazirliyi tərəfindən ümumvətəndaş pasportunun alınmasına yardımçı ola bilərlər. Bəzi hallarda Azərbaycan Respublikası vətəndaşının pasportunun verilməsindən imtina edilməsi mümkündür. Belə ki, “Ölkədən getmək, ölkəyə gəlmək və pasportlar haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa əsasən, əgər vətəndaşın ölkədən (Azərbaycan Respublikasından) getmək və gəlmək hüququ müvəqqəti olaraq məhdudlaşdırılarsa, (bu hallar qanunvericilikdə dəqiq təsbit edilmişdir.)
Pasport

vətəndaşa pasportun verilməsindən imtina edilir: Bu hallarda müvafiq dövlət orqanı tərəfindən imtina qərarı və onun səbəbləri barədə həmin vətəndaşa bildirilir. Yalnız imtinanı doğuran səbəblər aradan qalxdıqdan və yalnız yeni sənədlər təqdim edildikdən sonra vətəndaşın təkrar müraciətinə baxıla bilər. Pasportun dili Müxtəlif ölkələrdə pasportlar müxtəlif dillərdə çap oluna bilər. Məsələn, ABŞ-də pasportlar 3 dildə (ingilis, fransız və ispan dillərində), Rusiya Federasiyasında 2 dildə (rus və ingilis dillərində), Peruda 2 dildə (ispan və ingilis dillərində), Belçikada 4 dildə (holland, fransız, alman və ingilis dillərində) Azərbaycan Respublikasında 2 dildə (azərbaycan və ingilis dillərində) olur. Yeni doğulmuş uşağınıza pasport almaq istəyirsiniz? Əziz vətəndaşlar, Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatının Bir pasport-bir şəxs konsepsiyası və xarici ölkələrin təcrübəsi nəzərə alınmaqla, Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə 2012-ci ildə edilmiş son dəyişikliklərə əsasən, 2013-cü il iyunun 1-dən etibarən 1 yaşınadək uşaqlar üçün bir illik müddətə, 1 yaşından 3 yaşınadək uşaqlar üçün üç illik müddətə, 3 yaşından 18 yaşınadək uşaqlar üçün beş illik müddətə, 18 yaşına çatmış şəxslər üçün isə 10 illik müddətə pasportlar veriləcəkdir. Bilirsiniz ki, Pasport Azərbaycan Respublikasının mülkiyyətidir. Azərbaycan Respublikası vətəndaşının pasportu Azərbaycan Respublikasının mülkiyyətidir, onun vətəndaşdan alınması və ya girov götürülməsi Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyində nəzərdə tutulan hallar istisna olunmaqla qəti qadağandır! Bununla belə, hər bir vətəndaş pasportunu möhkəm saxlamağa borcludur.
Pasport

Əgər Siz - Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı xarici ölkə ərazisində olarkən pasportunuzu itirərsinizsə, və yaxud pasportunuz oğurlanarsa, yararsız hala düşərsə (qəsdən korlanarsa) və etibarlılıq müddəti bitərsə, bu barədə dərhal Azərbaycan Respublikasının müvafiq xarici ölkədəki (və yaxud ən yaxın ölkədəki) diplomatik nümayəndəlik və ya konsulluğuna məlumat verməlisiniz. Bu halda sizin arzusundan asılı olaraq Azərbaycan Respublikasının müvafiq diplomatik nümayəndəlik və ya konsulluğu tərəfindən sizə: ya Azərbaycan Respublikasına geri qayıda bilmək üçün Azərbaycan Respublikasına qayıdış şəhadətnaməsi verilə bilər; ya da yeni pasportun əldə olunması üçün zəruri tədbirlər göstərilə bilər. Hörmətli oxucular, Azərbaycan Respublikasının vətəndaşlarına tövsiyə olunur ki, malik olduqları Azərbaycan Respublikası vətəndaşının pasportu xarici ölkə ərazisində itdikdə və ya oğurlandıqda təcili zəruri hüquqi yardım və axtarış tədbirlərinin görülməsi üçün həmçinin müvafiq xarici ölkənin hüquq-mühafizə orqanlarına müraciət edilsin. Pasportu neçə yaşdan almaq olar? Azərbaycan Respublikasında pasport 18 yaşına çatmış vətəndaşlara verilir. Müstəsna hallarda (məsələn, təhsil almaq, beynəlxalq tədbirlərdə iştirak etmək, müalicə olunmaq və ya daimi yaşamaq üçün xaricə gedən) 18 yaşına çatmamış Azərbaycan Respublikası vətəndaşına pasport verilə bilər. Pasportu nə qədər istifadə etmək olar? Buna pasportun etibarlılıq müddəti deyilir. Müxtəlif ölkələrin qanunvericiliyində bu müddət fərqli nəzərdə tutula bilər.
Pasport

Məsələn, ABŞ-də pasportlar 10 və 5 illik müddətə, Belçikada 5 illik müddətə, Rusiya Federasiyasında 10 və 5 illik müddətə, Meksikada 3 və ya 6 il müddətinə verilir. Azərbaycan Respublikasında pasportun 3 növü vardır: "P" seriyalı olan ümumvətəndaş pasportu – bu pasportun etibarlılıq müddəti 10 ildir, "S" seriyalı olan “ xidməti pasport – bu pasportun etibarlılıq müddəti 5 il və ya sahibinin səlahiyyəti müddəti qədər ola bilər, “D” diplomatik pasport – etibarlılıq müddəti 5 il və ya xüsusi səlahiyyətlərin yerinə yetirilməsi üçün nəzərdə tutulmuş müddət ola bilər.Azərbaycan Respublikasının vətəndaşının pasportu ilə bağlı bütün ana prinsiplər “Ölkədən getmək, ölkəyə gəlmək və pasportlar haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə müəyyən olunur Bu Qanuna əsasən, Azərbaycan Respublikası vətəndaşının pasportu Azərbaycan Respublikasının ərazisindən kənarda vətəndaşın şəxsiyyətini və vətəndaşlığını təsdiq edən, ona ölkədən getmək və ölkəyə gəlmək hüququnun həyata keçirilməsi üçün verilən, bütün ölkələrə getmək üçün etibarlı olan rəsmi sənəddir. Yəni Azərbaycan Respublikasının pasportu elə bir rəsmi sənəddir ki: həm sizin doğma Azərbaycan ərazisindən başqa ölkələrə getməyinizə və Azərbaycana qayıtmağınıza əsas verir, eyni zamanda, siz Azərbaycan hüdudlarından kənarda olanda sizin şəxsiyyətinizi və Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı olmağınızı təsdiq edir Pasportun qeyd edilən təyinatından kənar məqsədlərlə istifadə edilməsi qadağandır! Pasport Haqqında Pasport – hər bir dövlət tərəfindən öz vətəndaşlarına verilən və bütün dünyada tanınan beynəlxalq rəsmi səyahət (sərhədkeçmə) sənədidir. Səyahət sənədlərinin müxtəlif növləri vardır ki, bu barədə digər materiallarda sizə məlumat verəcəyik. Diqqətinizə çatdırmaq istərdik ki, dünya təcrübəsində bütün ölkələr tərəfindən bu və ya digər növ pasportlar verilir. Geniş anlamda pasport növlərini 3 iri qrupda birləşdirmək olar:
Gövhər Qazıyeva

Gövhər Qazıyeva (azərb. Gövhər Əhməd qızı Qazıyeva; 1887, Tiflis – 1960, İran) — Azərbaycanın ilk peşəkar aktrisası (ilk rolunu 1906-cı ildə oynayıb). "Göyərçin" ləqəbi ilə tanınmışdır. Gövhər Qazıyeva 1887-ci ildə Tiflis şəhərində ziyalı ailəsində anadan olub. O, orada nəcib qızlar institutunu bitirib, rus və Azərbaycan dilində mükəmməl təhsil alıb. XIX əsrin sonu - XX əsrin əvvəli Tiflisin teatr mühiti, çox maraqlı və rəngarəng idi. Tiflis zadəgan teatrında həvəskar azərbaycanlı aktyorlar da tez-tez tamaşalar verirdilər. Bu zaman Tiflisdə bir neçə Azərbaycan teatr truppası fəaliyyət göstərirdi. Bunlardan mühümləri Mirzə Əli Abbasovun rəhbərlik etdiyi "Dram cəmiyyəti" və Həbib bəy Köçərlinskinin başçılıq etdiyi "Səadət" truppası idi. 1906-cı ildən səhnə fəaliyyətinə başlayan Gövhər Qazıyeva hər iki truppanın tamaşalarında uğurla çıxış etmişdir. İfa etdiyi rollar Azərbaycanın ilk qadın aktrisası olan Göhvər Qazıyevanın Tiflis zadəgan teatrında iştirak etdiyi ilk tamaşa Nəcəf bəy Vəzirovun "Müsibəti-Fəxrəddin" faciəsi idi. 1910-cu il oktyabrın 9-da verilmiş bu tamaşa böyük müvəffəqiyyətlə keçmişdi.
Gövhər Qazıyeva

Yenə həmin il oktyabrın 30-da "Səadət" dram dəstəsi Şəmsəddin Saminin "Gaveyi-ahəngər" pyesini tamaşaya qoymuşdu. Tamaşada Gavə rolunda Sultanov, Fərhad rolunda Mir Seyfəddin Kirmanşahlı, Xubçöhr rolunda Gövhər Qazıyeva çıxış edirdilər. Gövhər Qazıyevanın şöhrəti tez bir zamanda bütün Zaqafqaziyaya yayıldı. Bakı qəzetləri ona məqalələr həsr etdi. "Nicat" cəmiyyəti onu Bakıya çağırdı. Gövhər Qazıyevanın repertuarı geniş və əhatəli idi. O, Henrix Heynenin "Əlmənsur", Loxmanovanın "Napoleonun vəfatı", Namiq Kamalın "Qara bəla" əsərləri ilə yanaşı, Azərbaycan dramaturqlarının tamaşalarında da oynamışdır. Azərbaycanlı qızı Nəriman Nərimanovun "Nadir şah" pyesində Gülcahan, Əbdürrəhimbəy Haqverdiyevin "Pəri Cadu" tamaşasında Hafizə, Səkinə Axundzadənin "Bəxtsiz cavan" faciəsində Mehri xanım, Zülfüqar Hacıbəyovun "Evliykən subay" əsərində Pərizad rollarını sənətkarlıqla yaratmışdır. Üzeyir Hacıbəyovun "O olmasın, bu olsun" tamaşasında Gülnaz, "Leyli və Məcnun"da Leyli rollarının ifaçısı olan Gövhər Qazıyeva bu obrazları səhnədə özünəməxsus tərzdə canlandıra bilmişdir. 1911-ci il mayın 26-da və 30-da Tiflisdə Gövhər Qazıyevanın benefisi keçirildi.
Gövhər Qazıyeva

Bu gecədə ilk dəfə Zülfüqar Hacıbəyovun "On bir yaşlı arvad" pyesi göstərilmişdi. Lakin azərbaycanlı qadının səhnəyə çıxması nadan, cahil adamları narahat edirdi. Odur ki, cahillər və din xadimləri müsəlman qadının səhnəyə çıxması əleyhinə müxtəlif fitnələr törədirdilər. Tərəf müqabilləri Gövhər Qazıyeva Azərbaycan teatr səhnəsinin bir çox görkəmli aktyorları - Hüseyn Ərəblinski, Mirzəağa Əliyev, Hüseynqulu Sarabski, Mirseyfəddin Kirmanşahlı və başqaları ilə birgə çıxış etmişdir. Onun Mirzəağa Əliyevlə əməkdaşlığı ilk dəfə Tiflisdə "Əlli yaşında cavan" tamaşasında olmuşdur. İrəvanda onlar daha böyük müvəffəqiyyət əldə etmişdilər. Ailə həyatı Mirzağa Əliyevlə Gövhər Qazıyevanın sənət dostluğu sonralar məhəbbətə çevrildi. 1912-ci ilin mayında onlar evlənib Bakıya köçdülər. Çar hökuməti orqanlarının fitnəkarlığı nəticəsində Mirzağa Əliyev həmin il Həştərxana sürgün olundu.
Gövhər Qazıyeva

Gövhər Qazıyeva isə 1913-cü ildə Polşaya getdi və Varşavada "Müqəddəs Sofiya" tibb məktəbinə daxil oldu, 1915-ci ildə mamalıq üzrə bu təhsil müəssisəsini bitirib Bakıya qayıtdı. 1915-ci ildə "Bəsirət" qəzeti akuşerka Gövhər xanım Əliyevanın peşə fəaliyyətinə başlaması haqqında bir elan da vermişdi. Mirzağa Əliyevlə Gövhər Qazıyevanın tale yolları ayrıldığı üçün onlar boşanmışdılar. Qəribədir ki, evlənəndən sonra M.Əliyev həyat yoldaşının səhnədə çıxış etməsinə icazə verməmişdir. Reallıq budur ki, Gövhər Qazıyeva ərə gedəndən sonra səhnəyə çıxmamışdır. Bu, G.Qazıyevanın ikinci nikahı idi və birinci ərindən onun İsmayıl adlı oğlu vardı. 1937-ci ildə Gövhər Qazıyeva artıq daimi yaşadığı İrandan bir neçə günlüyə Bakıya gəlir. Keçmiş səhnə yoldaşları teatrda onun şərəfinə qəbul düzəldirlər. Keçmiş aktrisa Cəfər Cabbarlının "Almaz" pyesinin tamaşasına baxır.
Gövhər Qazıyeva

Tamaşa və qəbul günü qeyri-adi hadisə baş verir. Gövhər Qazıyeva on beş ildən bəri itirdiyi oğlu İsmayılı tapır. Qəfil sevincdən özünü itirmiş qadın hamıya hədiyyə paylayırmış. Gövhər Qazıyeva İrana görkəmli aktyor və rejissor Mirseyfəddin Kirmanşahlının təhriki ilə getmişdir. 1960-cı ildə Cənubi Azərbaycanda vəfat etmiş Gövhərin - Göyərçin xanımın Azərbaycan teatrının salnaməsinə ilk qaranquş kimi düşməsi təbiidir. Xarici keçidlər Azərbaycanın ilk aktrisası kimdir? Azərbaycanın ilk qadın bəstəkar, rəssam, müğənni və aktrisası Gövhər Qazıyeva
Sadə cümlənin şəxsə görə növləri

Sintaksisdə şəxs dedikdə mübtəda nəzərdə tutulur. Cümlənin şəxsə görə növləri də mübtədanın olması və ya onun təsəvvür olunması dərəcəsinə görə müəyyənləşir. Sadə cümlənin şəxsə görə növləri aşağıdakılardır: Müəyyən şəxsli cümlə. Qeyri-müəyyən şəxsli cümlə. Ümumi şəxsli cümlə. Şəxssiz cümlə. Adlıq cümlə (mübtəda əsasında formalaşır). Müəyyən şəxsli cümlə Mübtədası və xəbəri- cümlənin qrammatik əsası iştirak edən cümlələr müəyyən şəxsli cümlələrdir. Məsələn: Həyat mübarizədir.
Sadə cümlənin şəxsə görə növləri

Aqşin dərs əlaçısıdır. Müəyyən şəxsli cümlələrin bir qismində mübtəda olmasa da, onları xəbərdəki şəxs sonluqlarına görə bərpa etmək olur. Məsələn: Dərsdən evə qayıdırdım (kim?- mən) Mənə bir stəkan çay gətirdi (kim?- o) Müəyyən şəxsli cümlələr ikinci dərəcəli üzvlərin iştirakı baxımından müxtəsər və geniş ola bilər. Məsələn: Muxtar getdi (müxtəsər). Biz səhər rayona gedəcəyik (geniş). Qeyri-müəyyən şəxsli cümlələr Hərəkət və hökmün qeyri-müəyyən şəxsə aid olduğunu bildirən cümlələrə qeyri-müəyyən şəxsli cümlələr deyilir. Qeyri-müəyyən şəxsli cümlə xəbər əsasında formalaşır, mübtədası olmur. Belə cümlələrin xəbəri III şəxsin cəmində olur. Məsələn: Yarış keçirirdilər (Kim?
Sadə cümlənin şəxsə görə növləri

Dəqiq deyil. Qeyri-müəyyən şəxs və ya qrup). Belə cümlələrdə işi icra edən, əsasən, bir qrup şəxsdən ibarət olur, lakin onlar qeyri-müəyyən olur. Həmin cümlələrdə diqqəti cəlb edən işi icra edən deyil, işin özüdür. Ümumi şəxsli cümlə Hərəkət və hökmün hamıya aid olduğunu bildirən sadə cümlələrə ümumi şəxsli cümlə deyilir. Ümumi şəxsli cümlələr xəbər əsasında formalaşır, mübtədası olmur. Əsasən, atalar sözləri, məsəllər, aforizmlər, bu cümlələrlə ifadə olunur və hərəkət, hökm hamıya aid olur. Məsələn: Dostu dar gündə sınayırlar (kim? hamı.)
Sadə cümlənin şəxsə görə növləri

Ümumi şəxsli cümlələr daha çox geniş cümlə şəklində olur. Mürəkkəb cümlə tərkibində müxtəsər ümumi şəxsli cümlə işlənə bilər. Məsələn: Oxuyarsan, adam olarsan. Şəxsiz cümlə Mübtədası olmayan, təsəvvür olunması da qeyri-mümkün olan sadə cümlələr şəxsiz cümlələr adlanır. Şəxsiz cümlələr də xəbər əsasında formalaşır, mübtədası olmur. Xəbəri III şəxsin təkində olur. Şəxsiz cümlələr xəbərlərinin ifadəsinə görə iki cür olur. İsmi xəbərli şəxsiz cümlələr Səhərdir. Qış axşamı idi. Baharın ilk günlərindən biri idi. isti yay günlərindən biridir.
Sadə cümlənin şəxsə görə növləri

Vaxtdır. Feli xəbərli şəxsiz cümlələr Belə cümlələr, bir qayda olaraq, iki cürdür: Xəbəri şəxsiz feillərlə ifadə olunan şəxsiz cümlələr Sənədlərə baxıldı. Dağa yürüş edildi. İclasda bu məsələyə toxunulmadı. Xəbəri frazeoloji birləşmələrlə ifadə olunan şəxsiz cümlələr Mənim ona yazığım gəlir. Müəllimin onun cavabından xoşu gəldi. Ona rəhmin gəlir. Adlıq cümlə Əşyanın, hadisənin adını çəkməklə onun mövcudluğu haqqında məlumat verən sadə cümlələrə adlıq cümlə deyilir. Bu cümlələrin xəbəri olmur, onlar mübtəda əsasında formalaşır.
Sadə cümlənin şəxsə görə növləri

Adlıq cümlələrdən yazılı ədəbi dildə: bədii (xüsusən dram əsərlərinin remarkalarında), publisistik əsərlərdə istifadə edilir. Məsələn: Qarabağ. Şuşa qalası. Cıdır düzü. At çapan igidlər. Həmçinin bax Azərbaycan dili TQDK 2014. Sadə cümlənin şəxsə görə növləri.
Günel Musəvi

Günel Musəvi (30 iyun 1980, Bakı) — teleaparıcı, müğənni. Günel Musəvi 30 iyun 1980-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1986–1995-ci illərdə 46 nömrəli orta məktəbdə təhsil alıb. 1996–2000-ci illərdə Elm və Təhsil Mərkəzi Təfəkkür Universitetini bitirib. Universitetdə KVN-Şən və Hazırcavab komandasında aparıcı aktrisalardan biri olub.
Günel Musəvi

1998-ci ildə Bakıda Universitetlər arasında "Təfəkkür" Universiteti çempion adını qazanıb. 1999-cu ildə 106 FM Radiosunda DJ-aparıcı vəzifəsində çalışmağa başlayıb. Bir il orada Emin Musəvi ilə bərabər "Yuxudan oyan" verilişinin aparıcısı olub. Daha sonra — 2000-ci ildə ABA telekanalında öncə Azərbaycanda ilk yerli hit paradı — "Qızıl onluq" verilişini yaradıb və onun aparıcısı olub. Bunun ardınca əyləncəli-musiqili "100%" verilişində aparıcılıq edib.
Günel Musəvi

Həmin il "100%" verilişinə görə ilin ən yaxşi musiqili-əyləncəli veriliş nominasiyasında "Grand" mükafatına layiq görülüb. 2001–2002-ci illər ərzində Lider teleradio şirkətində "Tezdən oyan" və eyni zamanda Lider 107 FM radiosunda "Tərsinə" verilişlərində aparıcı olub. 2003–2004-cü illərdə Space TV-də "Çərçivə" musiqili-əyləncəli verilişini yaradıb və bu verilişin aparıcısı olub. 2004-cü ildə 6 aylıq Azərbaycanı tərk edib ABŞ-də yaşayan qardaşının yanına gedib. Dönəndən sonra 2 il fəaliyyətsiz qalıb.
Günel Musəvi

2006–2008-ci illərdə yenidən Lider TV-də vaxtı ilə populyar olmuş "100%" verilişini bərpa etmiş və canlı yayımda hər gün 1 saat ərzində veriliş aparmışdır. Verilişdə ölkənin ən populyar müğənniləri və mədəniyyət xadimləri iştirak ediblər. 2008 ildə 5 ay ərzində "Salam" verilişinin aparıcısı olub. Bu illər ərzində televiziya və radiolarda yayımlanan reklam çarxlarını Azərbaycan dilində səsləndirib. Həmçinin bir sıra müğənnilərin kliplərində (2 defə Elariz Məmmədoğlu, İzzət Bağırov, Sabir və s.) çəkilib ki, həmin kliplərin də rejissorları tanınmış klipmeykerlər Aqil M. Quliyev, Elxan Cəfərov, Xanlar Ağayev olub.
Günel Musəvi

Daha sonra AzTV-nin çəkdiyi "Oyunçu" serialında rol alıb, orda tərəf muqabili Yaşar Nuriyev olub. G. Musəvi həm də müğənni kimi fəaliyyət göstərir. 2 klipi, 7 mahnısı var. "Qaytar" adlı mahnısına çəkilən klip populyar olub və qısa zamanda hitə çevrilib. 2009-cu ildə Amerikanın Alabama ştatının Troy şəhərində "Troy" Universitetində təhsilini davam etdirməyə yollanıb.
Günel Musəvi

2010-cu ildə Amerikanın Minnesota ştatının Sent Pol şəhərinə yerləşib və "Metrostate Universitety"-də Uşaq Psixologiyası üzrə təhsilini davam etdirir. Bundan əlavə, Günel Musəvi "Every Azeri" bloqunun təsisçisidir. Bu bloq vasitəsilə Günel Musəvi dünyanın bir çox yerlərinə səyahət edir, maraqlı məlumatlar hazırlayır və xaricdə yaşayan azərbaycanlılarla ünsiyyət yaradır. Həmçinin xarici ölkələrdə Azərbaycan diasporasının layihələrində, tədbirlərində aktiv şəkildə iştirak edir.2015-ci ildə həmyerlisi ilə ailə həyatı quran Günelin 2016-cı il təvəllüdlü Sevil adında qız övladı var. Xarici keçidlər Every Azeri rəsmi bloqu Arxivləşdirilib 2016-01-12 at the Wayback Machine Every Azeri bloqunun Youtube səhifəsi
Taekvondo

Taekvondo (kor. 태권도, 跆拳道, bir başqa yazılışı "Taekwon-do") — Koreya döyüş sənəti. Taekvondonun xarakterik xüsusiyyəti döyüşdə ayaqlardan və əllərdən fəal istifadə olunmasıdır. "Taekvondo" kəlməsi 3 sözdən ibarətdir: "Tae" — ayaq, "kvon" — yumruq (əl), "-do" — sənət. Azərbaycan Respublikasının Göygöl rayonunda 1997 ci ildən Taekvon-do İTF növü fəaliyyət göstərir hal hazırda Göygöl Rayon İrəvan İdman Klubunun Taekvon-do bölmələri fəaliyyət göstərir. GİİK-na Fəxri Cəfərov rəhbərlik edir.
Taekvondo

1955-ci il aprel ayının 11-də Çhve Hon Hinin rəhbərliyi ilə ən böyük doqquz məktəb birləşərək "taekvondo" adı altında fəaliyyət göstərməyə başlamışlar. Taekvondoda idmançının geyimi 2 hissədən ibarətdir: dabok və kəmər. Dabok – təmizlik rəmzidir. Dabok sözündəki "da" – həqiqi insanın həyat yolu, "bok" – paltar deməkdir. Koreyalılar ağ rəngi çox xoşladıqlarından, həm də Koreyada ipəkdən geniş istifadə olunduğundan dabok ağ rəngdədir. Göstərişlər Sezer anca - yerdə oturmaq Anca - oturmaq Yesot - qalxmaq Are makki – aşağı müdafiə Monton makki – bədənə müdafiə Olqul makki – başa müdafiə Yob ciriqi – yana vurulan yumruq zərbəsi Ayaq zərbələrinin adları Abdolyo-çaqi İdan-abdolyo Tun Dolyo Tur Andolyu Duruş qaydaları Ap Soqi - yarım addım Ap Kubi - böyük addım Moa Soqi - ayaqlar bir yerdə Dviçok-Moaseoqi - daban bir yerdə, pəncələr aralı Dolyu çaqi – başa zərbə Makki sandra – çöldən içəri Pendo çaqi – sol ayaq Aneso bakro – içəridən çölə Taekvondo 4 hissədən ibarətdir Qibondoqcaq Kioruqi – döyüş Kioq-pa – sındırma Xarici keçidlər Həmçinin bax Fəxri Cəfərov ( Cəfərov Fəxri Faiq oglu) 26.
Taekvondo

01. 1980 ci ildə Xanlar rayonunda indiki Göygöl şəhərində dogulub 1986 cı ildə Xanlar rayonu 3 saylı məktədə oxuyub. 1994 cı ilda Rusiya Federasiyasının Sankt-Peterburq şəhərində İdmanın Taekvon-do İTF növüylə məşğul olub. 1999 ci ildə həmin idman növünü Ölkədə inkişaf etdirmək ücün öz ölkəsinə qayıdıb və Xanlar rayonunda (indiki Göygöl)hal hazrda bu idman növü üzrə məşqçi müəllim işləyir. İrəvan İdman Klubuna rəhbərlik edir