LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

Müsabiqəyə təqdim olunan mahnının musiqisi və ya sözləri müsabiqənin keçirildiyi vaxtdan səkkiz ay öncə heç bir yerdə səsləndirilməməlidir. Siyasi məsələlər 1978 Cənubi Livan münaqişəsindən bir ay sonra Parisdə keçirilən 1978 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsini canlı yayımlayan İordaniya telekanalı İsrail təmsilçiləri səhnə aldığı zaman reklam fasiləsinə ayrılmışdır. Müsabiqənin sonunda səsvermənin gedişatı zamanı İsrail təmsilçisinin liderliyi ələ aldığı anda İordaniya telekanalı ümumiyyətlə müsabiqənin yayımını dayandırmışdır. Hadisənin ardınca İordaniya qəzetlərində müsabiqənin qalibi olaraq əslində ikinci yeri qazanan Belçika göstərilmişdir. Növbəti illərdə isə İordaniyada Avroviziya bir daha yayımlanmamışdır.
Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

2005-ci ildə Kiyevdə keçirilən müsabiqədə Livan telekanalı ilk dəfə iştirak etmək istəmişdir. Hətta müsabiqə üçün təmsilçi və mahnı seçilsə də, ölkənin Avroviziya 2005-də iştirakı baş tutmamışdır. Buna səbəb Livan telekanalının Avropa Yayım İttifaqı ilə İsrailin ifasının Livanda yayımlanmaması ilə bağlı razılığa gələ bilməməsi idi. İsrailin iştirakını yayımlamaqdan imtina edən Livan daha sonra müsabiqədə iştirak etməyəcəyini açıqlamışdır. Lakin müsabiqədə iştirakını təsdiqləyib, daha sonra iştirakdan imtina etdiyinə görə Livan telekanalı Avropa Yayım İttifaqı tərəfindən cərimələnmişdir. Gürcüstanı 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etməli olan Stefane və 3G qrupunun ifa etməli olduğu "We Don't Wanna Put In" mahnısında Rusiya prezidenti Vladimir Putini tənqid xarakterli sözlərdən istifadə edilmişdir.
Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

İngilis dilində səslənən mahnının adının digər tərcüməsi "Biz Putini İstəmirik" idi. Mahnı Rusiya mətbuatı tərəfindən narazılıqla qarşılanmışdır. Avropa Yayım İttifaqı Gürcüstan televiziyasından ya mahnını tamamən dəyişmək, ya da sözlərində düzəlişlər aparmağı tələb etmişdir. Lakin Gürcüstan nəticə olaraq Moskvada keçirilən müsabiqədə iştirakdan imtina etmək qərarına gəlmişdir. 2012-ci ildə Bakıda keçirilən müsabiqədə ilkin olaraq Ermənistanın iştirak edəcəyi öz təsdiqini tapsa da, müsabiqənin keçirilməsinə iki ay qalmış Ermənistan telekanalı ölkənin müsabiqədə iştirak etməyəciyini açıqlamışdır. Telekanal açıqlamasında buna səbəbin təhlükəsizliklə bağlı narahatlıq olduğunu bildirmişdir.
Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

Müsabiqədə iştirakını təsdiqləyib, daha sonra iştirakdan imtina etdiyinə görə Ermənistan telekanalı Avropa Yayım İttifaqı tərəfindən müvafiq məbləğdə pul cəzası ilə cərimələnmişdir. Eyni zamanda telekanaldan Bakıda keçirilən müsabiqənin finalını fasiləsiz olaraq yayımlamaq tələb olunmuşdur. Ukrayna 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Camalanın ifa etdiyi "1944" mahnısı ilə təmsil olunmuşdur. Rus şərhçilər mahnının İosif Stalinin əmri ilə baş tutmuş Krım tatarlarının deportasiyasına aid olduğunu və bu tip siyasi mövzuda olan mahnının müsabiqənin qaydalarını kobud şəkildə pozduğunu bildirmişdirlər. Lakin mahnıda hansısa birbaşa siyasi mesaj olmaması səbəbindən mahnının Avroviziyanın qaydalarını pozmadığı daha öncə Avropa Yayım İttifaqı tərəfindən təsdiqlənmişdir.
Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

Müsabiqənin qalibi Camala da verdiyi müsahibələrdə ifa etdiyi və bəstələdiyi mahnının siyasi mövzuda olmadığını və mahnını yazmaqla əsas məqsədinin 1944-cü ildə nənəsinin yaşadığı acıları, dəhşətli anları dinləyiciyə çatdırmaq olduğunu bildirmiş və mahnının onun üçün yalnız şəxsi anlam daşıdığını vurğulamışdır. Ukraynanın müsabiqədə qalib gəlməsinin ardınca Rusiya Kiyevdə keçirilən müsabiqədə iştirakını təsdiqləsə də, müəyyən Rus siyasətçiləri ölkənin müsabiqədə iştirakdan imtina etməyə çağırmış və buna səbəb kimi Rusiyanın Ukraynada xoşagəlməz qonaq olacağı göstərilmişdir. Ev sahibi ölkə ilə ciddi siyasi münaqişədə olmasına baxmayaraq Rusiyanın Avroviziya 2017-də "Flame is Burning" (azərb. Məşəl alovlanır) adlı mahnı ilə Yuliya Samoylovanın təmsil edəcəyi açıqlanmışdır. Lakin Ukrayna Təhlükəsizlik Xidmətinin Yuliyanın Ukrayna qanunlarını pozaraq Krıma Rusiyadan giriş etməsi ilə bağlı iddialar üzərində araşdırma başladığı məlumatı verilmişdir.
Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

Müğənni Krım yarımadasının Rusiya tərəfindən zəbtindən sonra 2015-ci ildə Krımın Kerç şəhərində baş tutan konsertdə çıxış etmişdir. Ukrayna rəsmiləri Rusiyanın Samoylovanı müsabiqəyə göndərmək qərarının siyasi addım olduğunu bildirərək, Rusiyanın növbəti siyasi qalmaqal yaratmaq istədiyindən Krıma qeyri-qanuni yolla giriş edən müğənnini müsabiqə üçün seçilməsinin düşünülmüş addım olduğu iddia edilmişdir. Rusiya tərəfi bu iddiaları təkzib etmiş və bunun arxasında heç bir siyasi məqam olmadığı açıqlanmışdır. 22 mart tarixində Ukrayna Təhlükəsizlik Xidməti rəsmi olaraq Yuliya Samoylovanın ölkəyə girişinə 3 illik qadağa qoyulduğunu bəyan etmişdir. Bunun ardınca Rusiyaya müsabiqəyə başqa bir müğənni göndərmək fürsəti verilsə də Rusiya Kiyevdə keçirilən müsabiqədə iştirakdan imtina etmişdir.
Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

Müsabiqənin genişləndirilməsi Müsabiqədə iştirakçı ölkələrin sayı zaman keçdikdə artmağa başlamışdır. 1956-cı ildə cəmi 7 ölkənin iştirakı ilə başlayan müsabiqədə 80-ci illərdə artıq 20-dən çox ölkə iştirak edirdi. Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikasının və Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının parçalanmasından sonra Avroviziyada iştirak edən ölkələri daha da çoxalmağa başlamışdır. Müasbiqənin keçirildiyi son onillikdə hər il 40-dan çox ölkə müsabiqədə iştirak etmişdir. İştirak üçün seçim turları 1993-cü ildə müsabiqəyə ilk dəfə qoşulmaq istəyən ölkələrin çoxluğunu nəzərə alan Avropa Yayım İttifaqı müsabiqədə iştirak üçün Sloveniyanın paytaxtı Lyublyanada "Kvalifikacija za Milstreet" adlı seçim turu təşkil etmişdir.
Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

Həmin illərdə Avroviziyanın ildə cəmi bir gün keçirildiyinə görə müsabiqənin yayım vaxtı 25 ölkədən artıq iştirakçının olmasına şərait yaratmırdı. Bosniya və Herseqovina, Estoniya, Macarıstan, Rumıniya, Slovakiya, Sloveniya və Xorvatiyanın iştirak etdiyi seçim turunda üç keçmiş Yuqoslaviya ölkələri olan Bosniya və Herseqovina, Sloveniya və Xorvatiya qalib gələrək, ilk dəfə Avroviziyaya qoşulmuşdurlar. Bunun ardınca digər ölkələrində Avroviziyada iştirakını təmin etmək üçün AYİ 1993-cü ildən 2004-cü ilə kimi hər il müsabiqədə son beşlikdə qərarlaşan ölkələri növbəti il müsabiqədən uzaqlaşdıraraq, digər iştirak etmək istəyən ölkələrlə əvəz etmişdir. Böyük Dördlük və Böyük Beşlik ölkələri 2000-ci ildən etibarən Avropa Yayım İttifaqının qərarına əsasən Almaniya, Böyük Britaniya, Fransa və İspaniya hər il Avroviziyada birbaşa finalda iştirak etmək hüququ qazanırlar. Bu ölkələrə müsabiqədə eyni zamanda "Böyük Dördlük" ölkələri də deyilirdi.
Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

Böyük Dördlük ölkələrinə birbaşa finalda iştirak hüququnun verilməsinə əsas səbəb isə dörd ölkənin müsabiqənin əsas maliyyə dəstəkçiləri olmaları və eyni zamanda müsabiqəyə ən çox reytinq qazandıran ölkələr olmalarıdır. 14 illik fasilədən sonra 2011-ci ildə Avroviziyaya geri dönən İtaliya da AYİ-nin qərarına əsasən Böyük Dördlük ölkələrinə qoşulmuşdur və həmin ildən etibarən Böyük Dördlük statusu "Böyük Beşlik" ilə əvəz olunmuşdur. 2000-ci ildən bəri sözü gedən beş ölkədən yalnız Almaniya 2010-ci ildə "Satellite" mahnısı ilə müsabiqədə qələbə qazanmışdır. Avropa Yayım İttifaqı Avroviziyada iştirak etmək istəyən ölkələrin çoxluğunu və müsabiqənin yayım vaxtının 25-dən artıq ölkənin iştirakına şərait yaratmadığını nəzərə alaraq 1993-cü ildən 2004-cü ilə kimi hər il müsabiqədə son beşlikdə qərarlaşan ölkələri növbəti il müsabiqədən uzaqlaşdıraraq, digər iştirak etmək istəyən ölkələrlə əvəz etmişdir. Lakin bu qayda həmin illərdə bir çox ölkələrin narazıçılığına səbəb olurdu.
Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

Xoşagəlməz vəziyyətin qarşısını almaq üçün müsabiqənin təşkilat komitəsi 2004-cü ildə yeni ideya irəli sürmüşdür. Belə ki, Avroviziyada iştirak etmək istəyən ölkələrin çoxluğu baxımından müsabiqənin il ərzində yalnız bir gün deyil, iki gün keçirilməsinə qərar verilmişdir. Müsabiqənin ilk günündə ölkələrin final uğrunda mübarizə apardığı yarımfinal mərhələsi və ikinci günündə isə final gecəsi təşkil olunurdu. Qaydalara əsasən yarımfinalda ən çox səs toplayan on ölkə finala vəsiqə qazanırdı. Finalda isə ilk onluqda qərarlaşan ölkələr və eyni zamanda Böyük Dördlük ölkələri növbəti müsabiqənin finalında birbaşa iştirak hüququ əldə edirdi.
Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

2008-ci ildə isə AYİ müsabiqədə iştirakda maraqlı olan ölkələrin sayının daha da artmasını nəzərə alaraq, müsabiqədə iki yarımfinal mərhələsinin tətbiq olunacağını elan etmişdir. 2008-ci ildən etibarən müsabiqədə ölkələrin ötən il qazandıqları uğurdan asılı olmayaraq hər bir ölkə yarımfinal mərhələlərində iştirak etməli idi. Yalnız Böyük Dördlük ölkələrinin (Almaniya, Böyük Britaniya, Fransa və İspaniya, daha sonra isə İtaliya) birbaşa finalda iştirak hüququ saxlanılmışdır. Yarımfinal qaydalarına əsasən ölkələr yalnız öz iştirak etdikləri yarımfinal mərhələsində səs verə bilərlər. Hər iki yarımfinalın səsverməsində ən çox səs toplayan on ölkə Avroviziya finalına vəsiqə qazanmış olur. Finalda isə müsabiqədə iştirak edən bütün ölkələrə səsvermədə iştirak hüququ tanınır.
Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

Avroviziyada iştirak etdikləri illər ərzində hər il yarımfinalları uğurla adlayan ölkələr Ukrayna və Avstraliyadır. Qalib ölkələr Avroviziyanın qalibi olmaqda İrlandiya və İsveçin rekordunu hələ heç bir ölkə təkrarlaya bilməyib. Belə ki, İrlandiya müsabiqədə beş ildə dörd dəfə (1992, 1993, 1994 və 1996), ümumilikdə isə yeddi dəfə qələbə qazanıb. İsveç də müsabiqədə ən çox qələbə qazanan ölkədir. Skandinaviya ölkəsi 63 illik müsabiqədə yeddi dəfə (1974, 1984, 1991, 1999, 2012, 2015 və 2023-cü illərdə) qalibiyyət əldə edib.
Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

Böyük Britaniya, Fransa, Niderland və Lüksemburq Avroviziyada beş dəfə, İsrail isə dörd dəfə qələbə qazanıb. Danimarka, Ukrayna, İtaliya və Norveç üç dəfə, Almaniya, Avstriya, İspaniya və İsveçrə isə iki dəfə Avroviziyada qalibiyyət əldə ediblər. İlk müsabiqədə qələbə qazanan ölkə İsveçrə olmuşdur. Böyük Britaniya Avroviziyada ən çox ikinci yer qazanan ölkədir. Belə ki, ölkə müsabiqə tarixində 16 dəfə ikinci yerdə qərarlaşmışdır.
Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

Almaniya, Fransa, İrlandiya, İspaniya və Rusiya isə müsabiqədə dörd dəfə ikinci yer qazanmışdır. Norveç Avroviziyada 11 dəfə sonuncu yerdə qərarlaşaraq müsabiqənin əsas anti-rekorduna sahib olan ölkədir. 21-ci əsrin əvvəllərində Avroviziyada heç vaxt qalib gəlməyən yeni və eyni zamanda uzun müddət müsabiqədə iştirak edən ölkələr qalib gəlmişdirlər. 2001-ci ildə Estoniya müsabiqədə qalib gəlmiş və Avroviziyada qalib gələn ilk keçmiş Sovet Respublikası olaraq tarixə düşmüşdür. 28 illik iştirakdan sonra Türkiyə ilk dəfə 2003-cü ildə Avroviziyada qələbə qazanmışdır.
Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

31 illik iştirakdan sonra Yunanıstan ilk dəfə 2005-ci ildə müsabiqədə qalibiyyət əldə etmişdir. 45 illik iştirakdan sonra isə Finlandiya ilk dəfə 2006-cı ildə müsabiqədə qalibiyyət əldə etmişdir. Serbiya müsabiqədə elə ilk iştirakında, 2007-ci ildə serb dilində səslənən ballada ("Molitva") ilə qalibiyyət əldə etmişdir. Ukrayna 2004-cü ildə müsabiqədə ikinci iştirakında, Latviya 2002-ci ildə müsabiqədə üçüncü iştirakında, Azərbaycan isə 2011-ci ildə müsabiqədə dördüncü iştirakında ilk Avroviziya qələbəsini qazanmışdır. Avroviziyaya ilk dəfə qoşulduqları vaxtdan 53 il sonra Portuqaliya 2017-ci ildə portuqal dilində səslənən mahnı ilə ilk dəfə müsabiqədə qələbə qazanmışdır.
Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

2009-cu ildən etibarən 50% telesəsvermə, 50% peşəkar münsif səsverməsinin tətbiq edildiyi müsabiqədə cəmi 3 dəfə izləyici və münsif nəticələrində fərqli qaliblər olmuşdur. Belə ki, Avroviziya 2011-in qalibi Azərbaycan xalq səsverməsində birinci yeri qazansa da, münsif səsverməsində ikinci yerdə qərarlaşmışdır. Avroviziya 2015-in qalibi İsveç münsif səsverməsində birinci olsa da, xalq səsverməsində üçüncü yerdə qərarlaşmışdır. Avroviziya 2016-da qalib gələn Ukrayna əslində nə xalq səsverməsində, nə də münsif səsverməsində qalib gəlməmişdir. Ukrayna yalnız iki səsvermənin toplamında ən çox səs toplamış ölkə olaraq müsabiqənin qalibi elan edilmişdir.
Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

Həmin müsabiqədə xalq səsverməsinin qalibi Rusiya, münsif səsverməsinin qalibi isə Avstraliya olmuşdur. Ukrayna hər iki səsvermədə ikinci yerdə qərarlaşmışdır. Müsabiqədə iştirak edən ölkələrdən Albaniya, Andorra, Avstraliya, Belarus, Bolqarıstan, Bosniya və Herseqovina, Çexiya, Ermənistan, Gürcüstan, İslandiya, Kipr, Litva, Macarıstan, Malta, Moldova, Monteneqro, Polşa, Rumıniya, San-Marino, Slovakiya, Sloveniya, Şimali Makedoniya və Xorvatiya heç vaxt qalib ola bilməmişdir. Qaliblərin siyahısı Tənqid və qalmaqallar Avroviziya müsabiqənin həm musiqi, həm də siyasi tərkibinə görə dəfələrlə tənqidə məruz qalmışdır. Məsələn, müsabiqədə müxtəlif illərdə səsvermə zamanı müəyyən qonşu ölkələrin bir-birinə səs verdikləri məqamlarda zalda əyləşən insanlar səsverməyə etiraz etmişdirlər.
Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

Müsabiqədə əsasən narazıçılıqlara səbəb olan ölkə isə Rusiyadır. 2014 və 2015-ci illərdə Rusiya təmsilçiləri müsabiqədə səhnə aldıqları zaman ifa boyunca zalda əyləşən kütlənin böyük hissəsi ölkəyə qarşı olan etiraz səslərini yüksəltmişdirlər. Avropalıların Rusiyaya qarşı bu ani aqressiyasının səbəbinin Rusiyanın Krıma hərbi müdaxilə etməsindən və ölkədə LGBT hüquqlarının pis vəziyyətdə olmasından yarandığı düşünülür. Musiqi üslubu və təqdimat Formal olaraq Avroviziyada təqdim olunan musiqiyə heç bir məhdudiyyət qoyulmur, janrın seçimi ifaçının və seçim prosesinə cavabdeh təşkilatın öhdəsinə buraxılır. Yeganə məhdudiyyət mahnı mətnlərində senzuradan kənar ifadələrin, siyasi çağırışların və buna bənzər ifadə tərzlərinin olmasına qoyulur.
Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

Lakin ötən illər ərzində müsabiqənin məxsusi "formatı" yaranıb və səs verən tamaşaçıların zövqü nəzərə alınaraq bu formata uyğun mahnılar yazılır. Əksər hallarda iştirakçılar pop musiqisi, balladalar, ya da xalq musiqisinin estrada tərzində olan işləməsini ifa edirlər. Lakin bu "format" ilk dəfə 2006-cı ildə Finlandiya təmsilçiləri olan Lordi ağır metal rok qrupunun müsabiqədə qalibiyyət qazanmaları ilə aradan qalxmışdır. Son illərdə isə artıq müsabiqədə tamam fərqli musiqi janrlarından, habelə, caz, elektronika, country və s. istifadə edilir. Xarici keçidlər Eurovision.tv
Korroziya

Korroziya (lat. corrosio) — Metalların və onların ərintilərinin ətraf mühitin təsirindən dağılmasıdır. Dağılma mexanizminə görə korroziyanın növləri Dağılma prosesinin mexanizminə görə korroziyanın kimyəvi və elektrokimyəvi növləri ayırd edilir. Elektrolit və ya su mühitində digər metalla təmasda olan metalın və ya ərintinin dağılmasına elektrokimyəvi korroziya deyilir. Elektrokimyəvi korroziya turş, qələvi və neytral mühitdə gedə bilər. Korroziyanın bu növünə misal olaraq turş mühitdə mislə təmasda olan dəmirin korroziyasını göstərmək olar. Eelektrokimyəvi korroziya zamanı elektronlar daha aktiv metaldan az aktiv metala keçir və nəticədə aktiv metal korroziyaya uğrayır. Avadanlıqların korroziyadan mühafizəsi Müasir dövrdə texnologiyanın sürətlə inkişaf etdiyi qlobal və yerli mühitdə metal tərkibli avadanlıqların korroziyadan mühafizəsi aktual problemlərdən biridir. Bu problem daha çox neft sektorunun əsası olan neft və qaz hasilatı, nəqli və emalı zamanı polad avadanlıq və boru kəmərlərinin atmosfer korroziyasının təsirinə məruz qalması ilə bağlıdır.
Korroziya

Eyni zamanda kənd təsərrüfatı texnikası və hərbi texnikanın istismar müddətindən daha çox konservasiya şəraitində saxlandığı nəzərə alınarsa, bu sferada intensiv korroziya proseslərinin mövcudluğu aydın görünür. Korroziya prosesləri yaratdığı iqtisadi problemlərlə bərabər, planetimizin ekoloji faktorlarının da kəskin dəyişməsinə səbəb olur. Hər il dünya miqyasında istehsal olunan metalların 15–20%-i korroziya nəticəsində yararsız hala düşür. ABŞ-nin korroziya üzrə mütəxəssislər assosiasiyasında aparılan tədqiqatlar nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, bütün dünyada bir ildə korroziya nəticəsində baş verən itki 150–200 millyard dollar təşkil edir ki, bunun da 40–45 milyard dolları daxili yanma mühərriklərinin təmirinə, 30–40 milyard dolları nəqliyyat vasitələrinin səthində gedən korroziya proseslərinə, 40–50 milyard dolları yeraltı dəniz və sənaye avadanlıqlarında baş verən korroziya itkisinə, 30–40 milyard dolları neftçıxarma, neft emalı və kimya sənayesində baş verən itkilərə aiddir. Rusiya Federasiyası nda korroziya prosesləri nəticəsində itirilən maliyyə vəsaiti dövlətin milli gəlirinin 12%-ni təşkil edir. Respublikamızın yerləşdiyi regionun Xəzər hövzəsinin daimi təsiri altında olduğunu nəzərə alsaq, istər iqtisadi, istərsə də ekoloji aspektdən baxdıqda korroziya probleminin həllinin ölkəmizin iqtisadiyyatı üçün prioritet olduğu aydın görünür. Korroziya proseslərinin böyük problemləri Korroziyanın belə genişmiqyaslı problem olduğunu nəzərə alıb ona qarşı müxtəlif üsullarla mübarizə yolları axtarılır. Ağır iqtisadi itkilərlə nəticələnən korroziya problemləri son 200 ildə tədqiqatçıların diqqətini cəlb etmişdir. Atmosfer korroziyasının maksimum geniş təsir dairəsinə malik olduğunu nəzərə alaraq bu sahədə daha intensiv tədqiqatlar aparılmaqdadır.
Korroziya

Bu tədqiqat üsulları müxtəlif olsa da onlarda ümumi və əsas prinsip metalın səthinin atmosferlə təmasda olmasının qarşısını almaqdan ibarətdir. Müasir elmin qəbul etdiyi korroziyadan effektiv mühafizə üsullarından biri konservasiya materiallarının sistematik şəkildə tətbiq edilməsidir. Korroziyaya qarşı yüksək müdafiə effektinə və uzunmüddətli təsirə malik konservasiya materialları ümumi müəyyənləşdirilmiş bir sıra tələbləri ödəməlidir: optimal tərkibli və çoxfunksiyalı olmaqla konservasiya mayelərinə korroziyaya qarşı əlavə olunan aşqarlar, mühit kimi istifadə olunan yağlarda yaxşı həll olmalıdır, iqtisadi cəhətdən səmərəli və ekoloji baxımdan təhlükəsiz olmaqla, istehsal texnologiyası sadə struktura malik olmalıdır. Respublikamızda da korroziyadan yüksək mühafizə qabiliyyətinə malik konservasiya mayeləri və sürtkülərinin yaradılması çox mühüm aktuallıq kəsb edir. Bu tələbatı nəzərə alaraq təqdim olunan dissertasiya işi korroziya probleminin həllinə həsr edilmişdir Korroziya proseslərinin böyük problem kimi artmasına səbəb olan amillərdən biri kimi atmosfer təsirindən yaranan korroziyanı göstərmək olar. Ona görə də atmosfer korroziyası bu sahədə çalışan mütəxəssislər üçün əsas tədqiqiat obyekti olaraq qalmaqdadır. Atmosfer korroziyasının təsiri ilə sənayenin müxtəlif sahələrində avadanlıqların sıradan çıxması, ətraf mühitə külli miqdarda tullantıların atılması, antropogen fəaliyyətin mənfi təsir etdiyi ətraf mühitin daha da çirklənməsi ilə nəticələnir. Korroziya nəticəsində ən çox itki verən sahələr aşağıdakılardır: yanacaq-energetika kompleksi – 29 %, kənd təsərrüfatına xidmət edən texnika – 20 %, kimya və neft-kimya sənayesi – 15 %, metal emalı sənayesi – 52 %. Xüsusilə qeyd etmək lazımıdır ki, kənd təsərrüfatı texnikasının vaxtından əvvəl işə yararsız hala düşmə səbəbinin 33 % -i korroziya prosesidir.
Korroziya

Qeyd olunan korroziya proseslərinin isə 75–80 % -i texnikanın konservasiya şəraitində qalması zamanı detalların korroziyaya uğraması səbəbindən baş verir ki, bunun da qarşısını almağın ən əlverişli yolu korroziyaya qarşı konservasiya materiallarından istifadə etməkdir. Korroziya prosesinin törətdiyi nəticələri aradan qaldırmaq üçün əvvəlcə onun yaranma səbəblərini aşkar etmək lazımdır. Bu baxımdan ilk növbədə metalın hansı növ korroziyaya uğradığı müəyyən edilməlidir. Korroziya prosesinin mexanizmindən asılı olaraq növləri Korroziya prosesinin mexanizmindən asılı olaraq kimyəvi, elektrokimyəvi və biokimyəvi korroziyalar mövcuddur. Kimyəvi korroziya – heterogen kimyəvi reaksiyalar hesabına baş verən proseslərdir. Kimyəvi korroziya metalın korroziya törədici mühitlə elə qarşılıqlı təsiri prosesidir ki, metalın oksidləşməsi və korroziya mühitinin oksidləşdirici komponentinin reduksiyası eyni zamanda baş verir. Korroziya məhsulları birbaşa korroziyaya uğrayan səthdə əmələ gəlir. Bu növ korroziyaya aşağıda göstərilənlər aiddir: ‒ Qaz korroziyası (qaz mühitində yüksək temperatur şəraitində metalın oksidləşməsi). Qeyd olunduğu kimi qaz korroziyası kimyəvi korroziyanın bir növüdür.
Korroziya

Qaz korroziyası aşağı temperaturda və quru hava şəraitində və ya yüksək temperaturda və su buxarı şəraitində baş verir. ‒ temperaturun artması ilə qaz korroziyasının sürətinin artması təxmini olaraq Arrenius tənliyi ilə belə ifadə olunur: K – reaksiya sürəti, Avə B sabitlər; T– mütləq temperaturdur. Havanın oksigeni ilə dəmirin səthində gedən kimyəvi korroziya zamanı səthdə maqnetit Fe3O4 və hematit Fe2O3 əmələ gəlir. Daha yüksək temperatur şəraitində isə (>570 °C) vyustit FeO əmələ gəlir. Karbonlu poladın səthində korroziya prosesi zamanı aşağıdakı tənlik üzrə karbonsuzlaşma prosesi baş verir ki, bu da onun korroziyaya davamlılığını azaldır. Fe3C + O2 →3Fe + CO2Anoloji proses CO2 və H2O mühitində də baş verir: Fe3C + CO2 → 3Fe + 2CO Fe3C + H2O→3Fe + CO+H2‒ Qeyri-elektrolitlərlə korroziya. Qeyri elektrolit olan həlledicilər mühitində (benzol, toluol, dördxlorlu karbon, maye yanacaqlar) gedən korroziyalar metal və həlledicilər arasında gedən kimyəvi reaksiyalar nəticəsində baş verir. Ona görə də belə hallarda çox vaxt avadanlıqlar paslanmayan metallardan hazırlanır. Elektrokimyəvi korroziya.
Korroziya

Bu zaman eyni vaxtda paralel olaraq iki reaksiya gedir. Yəni korroziyaya uğrayan metalın səthində lokallaşmış anod və katod reaksiyaları baş verir [12–18]. Elektrokimyəvi korroziyanın anod prosesi həmişə metalın ionlaşması ilə müşayiət olunur. Katod prosesində isə metalı oksidləşdirən müxtəlif ionlar və ya molekullar iştirak edə bilər. Katod və anod reaksiyalarını aşağıda verilmiş tənliklər şəklində təsəvvür etmək olar: Katod reaksiyaları: Ag++ e — → AgAnod reaksiyaları: S2O82- + 2e- → 2SO42- MnO4- + e- → MnO42-Elektrolitlərdə həll olmuş duz molekullarının reduksiyası: O2 + 2H2O + 4e- → 4OH- Cl2+ 2e- → 2ClOksid və hidroksid örtüklərinin reduksiyası: Fe3O4 + 2H2O + e- → 3FeO +2OH- Fe(OH)3+ e- → Fe(OH)2 + OHÜzvi birləşmələrin reduksiyası: R + 2H+ + 2e- → RH2 RO + 4H+ + 4e-→ RH2 + H2O Elektokimyəvi korroziya reaksiyalarının bir neçə növü var:‒ nəm qaz və ya havada atmosfer korroziyası; Metalların atmosfer korroziyası elektokimyəvi korroziyanın ən geniş yayılmış növüdür. Atmosfer korroziyası adi temperaturda havada olan nəmliyin hesabına baş verir. Atmosferin müxtəlif qazlarla (CO2, H2S, SO2, Cl2, NOx və s.) çirklənməsi atmosfer korroziyasını sürətləndirir. Ona görə də böyük sənaye qurğuları olan yerlərdə atmosfer korroziyası dəfələrlə artır. Rütubətli havada bu özünü xüsusilə büruzə verir.
Korroziya

‒ duzların ərintiləri də daxil olmaqla maye mühitlərdə və ya elektrolitlərdə korroziya; Dəniz korroziyası da elektokimyəvi korroziyanın bir növüdür və fərdi xüsusiyyətlərə malikdir. Suda yüksək korroziya aqressivliyi yaradan 4%-ə yaxın duzların olmasıdır. Burada xlor ionlarının hesabına anod prosesi aktivləşir. ‒ yeraltı qurğuların torpaq və ya yeraltı korroziyası; Yeraltı korroziyaya neft, qaz, su borularında və kabellərində və s. avadanlıqlarda baş verən proseslər aiddir. Bu korroziyanı ən çox sürətləndirən mühitin pH göstəricisi və nəmliyidir. ‒xaricdən cərəyanın təsiri ilə baş verən elektrokorroziya. Elektrikləşmiş dəmiryol xətlərinin, elektrik qurğularının, elektrik qaynaq aparatlarının, elektrik sexlərində azmış cərəyanın təsirilə bu korroziya baş verə bilir. Biokimyəvi korroziya– mikroorqanizmlərin metala təsiri ilə əlaqədar olan prosesdir. Bu proses iki səbəbdən baş verə bilər.
Korroziya

Birinci metal özü mikroorqanizmlər üçün qida mənbəyi ola bilər. İkinci mikroorqanizmlərin həyat və fəaliyyəti zamanı əmələ gələn birləşmələrin təsirilə korroziya prosesi baş verə bilər. Mühitdən və şəraitdən asılı olaraq korroziya prosesinin özü də müxtəlif formalarda müşahidə olunur; ‒bərabərqiymətli korroziya – metalın bütün səthi boyu eyni səviyyədə gedən korroziyaya deyilir. ‒pittinq korroziyası – lokal tipli aşınmalara aid olub, adətən metalın bir sahəsində başqa sahələrə nisbətən daha dərin korroziya prosesi baş verir. Bu prosesə əsasən metal səthi ilə mayenin sürətlə axını olan yerlərdə rast gəlmək olar. ‒kristallararası korroziya – metal dənəciklərinin səthləri boyu lokal korroziya aşınmalarıdır. Dənəciklərarası maddə anod kimi fəaliyyət göstərərək katod olan dənəciklərin özlərinin böyük səthi ilə kontaktda olur. Nəticədə sürətlə gedən korroziya prosesi metalın dərinliyinə işləyərək böyük problemlər yaradır. ‒ korroziya çatlaması ‒ səbəbləri metala korroziya prosesi ilə bərabər xarici təsirin də olması nəticəsində baş verir ki, bunu da korroziya yorğunluğu adlandırırlar.
Korroziya

Korroziya proseslərinin nə qədər çoxşaxəli və təhlükəli olduğuna nəzər saldıqdan sonra bu prosesə qarşı yollar axtarılmasının vacibliyi heç bir şübhə doğurmur. Nəzərə almaq lazımdır ki, bu problem iqtisadiyyata vurduğu ziyanlarla bərabər ekologiyaya da ciddi ziyan vurur. Bu iki problem bir-biri ilə o qədər sıx bağlıdır ki, onları bir-birindən ayrılıqda həll etməyi təsəvvür etmək çətindir. Digər tərəfdən ekoloji problem kimi atmosferin çirklənməsi də öz növbəsində korroziya prosesinin sürətlənməsinə səbəb olur. Ona görə də hər iki problemin birgə həlli çox vacibdir. Korroziya prosesinin qarşısını tam almaq mümkün olmasa da, onun sürətini nəzərə çarpacaq dərəcədə azaltmağın müxtəlif yolları vardır ki, bunun da ən səmərəli və asan tətbiq oluna biləni korroziyaya qarşı inhibitorlardan istifadə olunmasıdır. Korroziya inhibitorlarının geniş tətbiq sahələrindən biri də neftçıxarma və neft emalı sənayeləridir. Bu sahədə korroziya inhibitorlarından istifadə etməklə yüksək nəticələr əldə edilmişdir. Korroziya inhibitorlarından sənayedə geniş istifadə edilməsinin səbəbi təkcə onun effektivliyi yox, eyni zamanda universal xassəyə malik olması və iqtisadi cəhətdən səmərəliliyidir.
Korroziya

Hazırda tərkibcə qeyri-üzvi və üzvi birləşmələrdən ibarət olan çoxlu miqdarda korroziya inhibitorları məlumdur. İnhibitor – latın sözü olub "inhibeo", yəni prosesi dayandıran, qarşısını alan və ya yavaşıdan deməkdir. Inhibitorlar kimyəvi tərkibinə görə üzvi və qeyri-üzvi birlşmələrdən ibarət olur. Qeyri-üzvi birləşmələrdən ibarət olan inhibitorlara misal olaraq NaNO2, K2Cr2O7, Na2CrO4, Na2MoO4 və s. göstərmək olar. Tərkibcə üzvi birləşmələrdən ibarət olan birləşmələrə misal olaraq monoetanolamini, dietilamini, formaldehidi, benzoat dietilamini, alkilsulfonatları, ammonium duzlarını, neft turşularının duzlarını, aminləri, nitrobirləşmələri və s. göstərmək olar. Üzvi tərkibli inhiitorların təsir mexanizmi başlıca olaraq iki tip adsorbsiya prosesi ilə xarakterizə olunur: fiziki və kimyəvi. Sənayedə, texnikada və hətta məişətdə istifadə olunan metal və ərintilərin əksəriyyəti aqressiv mühitlərdə (elektrolit məhlullarında yüksək temperaturda, yüksək nəmlilikli atmosfer şəraitində və s.) dayanıqlı olmayıb, metalın təbiətindən asılı olaraq müxtəlif sürətlərlə korroziyaya uğrayırlar. Metalların korroziyası (latın dilindən corrodere – yeyilmə) xarici mühitin təsiri altnda onların öz-özünə oksidləşməsi və son nəticədə dağılaraq özünün konstruksiya xassələrini itirməsinə səbəb olan fiziki-kimyəvi prosesdir. Bir çox hallarda korroziya elektrokimyəvi mexanizm üzrə baş verir, yəni metalın elektron itirməklə həll olması (anod prosesi) və oksidləşdiricinin katodda reduksiyası (katod reaksiyası) şəklində gedir.
Korroziya

Bəzən bu proses kimyəvi mexanizm üzrə də baş verir. Korroziya prosesi bir çox hallarda müxtəlif xarici təsirlərin nəticəsində güclənə bilər. Böyük mexaniki yükün, yaxud daxili gərginliyin təsiri altında korroziya çatlaması mümkündür; uzun müddətli əyilmə-dartılma nəticəsində korroziya yorğunluğu yarana bilər. Digər sürtünmə maye kavitasiyası (maye zərbələr), sulfar redukiyaedici bakteriyalar (biokorroziya) və s. kimi faktorlar metalların korroziyasını gücləndirən amillərdir. Elektrik cərəyanının təsiri altında da(suxurlardakı "azmış cərəyan") korroziya baş verə bilər. Korroziyanı metala təsir edən mühitin növünə görə siniflərə bölmək olar. Elektrolitlərdə və ya qeyri elektrolitlərdə baş verən korroziya proseslərini fərqləndirmək lazımdır. Elektrolitlərdə gedən korroziya olduqca çoxşaxəli və genişdir – atmosferdə su buxarının iştirakı ilə və sulu məhlullarda (turşu, qələvi, duz məhsulları), həmçinin suda (dəniz və su kəmərləri) nəm torpaqda (yeraltı boru kəmərləri, metropoliten tunellərində və s.) və susuz elektrolit məhlullarında baş verən korroziya prosesləri bu qəbilədəndir. Yüksək temperaturlu qızmış quru qazlarda, üzvi mayelərdə, həmçinin metal ərintilərində gedən korroziya prosesi isə qeyri elektrolitlərdəki korroziyadır.
Korroziya

Korroziyanı onun növlərinə görə də siniflərə ayırmaq olar. Bu proses səth boyu bərabər sürətlə gedərsə ona bütöv korroziya, yaxud qeyri-bərabər gedərsə onu yerli (lokal) korroziya adlandırırlar. Korroziyaya uğrayan səthin genişliyindən və yaxud dərinliyindən asılı olaraq lokal korroziyanı ləkələrlə baş verən korroziya yaraları növünə və ya pitting (nöqtəvari) əmələ gətirməklə gedən korroziya növünə aid edirlər. Bir çox hallarda kristallitlərarası korroziyaya rast gəlinir ki, bu da əsasən paslanmayan poladlarda kristal dənəcikləri arasında baş verir. Bəzi hallarda kristallararası korroziya səth boyu çatlamaya da gətirib çıxardır. Nəcib metallar (platin qrupu metalları, qızıl və gümüş) istisna olmaqla bütün metallar korroziyaya uğrayırlar. Korroziya sürətinin miqdarı xarakteristikası kimi müxtəlif parametrlərdən istifadə edirlər : metalın müəyyən müddət ərzindəki kütlə itkisindən (vahid səthə hesablanmış)elektrik cərəyan sıxlığına ekvivalent olan nümunənin qalınlığının azalmasından və s. Bir çox metallar üçün (onların atom kütləsini və sıxlığını nəzərə almaqla) korroziyanın səth boyu bərabər sürətlə getdiyi halda bu parametrlər öz aralarında göstərinlən nisbətdə bir-biri ilə bağlıdırlar: 1q/m2 x il ≈ 1mm/il ≈ 10−4 A/m2 Elektrokimyəvi korroziyanın sürətləndirilməsi Elektrokimyəvi korroziya aşağıdakı hallarda sürətlənir: Təmasda olan metallar elektrokimyəvi gərginlik sırasında bir-birindən nə qədər uzaqda yerləşərsə; Məhlulun turşuluğu və oksidləşdiricilərin qatılığı nə qədər çox olarsa; Temperatur yüksək olarsa; Korroziyaya uğrayan metalda qatışıqlar çox olarsa. Korroziyadan mühafizə Korroziyadan mühafizə üçün aşağıdakı üsullardan istifadə edilir: Metalların səthinə qoruyucu örtüklərin çəkilməsi. Mühafizəedici örtüklər metallik (sink, qalay, qurğuşun, nikel, xrom vəs.)
Korroziya

və qeyri-metallik (boya, lak, emal, qatran və s.) olur. Metalın səthindəki qoruyucu örtük təbəqəsi qorunan metaldan passiv olarsa, onda qoruyucu təbəqənin dağıldığı yerdən metalın korroziyası başlayır. Əgər qoruyucu örtük qorunan metaldan aktiv olarsa, onda örtük təbəqəsi müəyyən yerdən dağılsa da üzərini örtdüyü metalı qoruyur. Korroziyaya davamlı ərintilərin alınması. Ərintilərin tərkibinə Ni, Co, Cu və Cr əlavə etdikdə (belə proses legirlənmə adlanır) korroziyaya davamlı ərintilər alınır. Elektrokimyəvi üsullar. Bu məqsədlə protektor və katod mühafizəsi üsulları tətbiq edilir.Protektor mühafizəsi zamanı qorunan məmulata daha aktiv metal, məsələn, Mg, Al, Zn pərçim edilir. Bu zaman korroziyaya daha aktiv metal uğrayır. Katod mühafizəsi zamanı qorunan məmulat sabit cərrəyan mənbəyinin katoduna, mənbəyin anodu isə hər-hansı bir dəmir parçasına birləşdirilir.
Korroziya

Sabit cərəyan mənbəyi elektronları anoddan alıb katoda verir və oksidləşdirici katodda reduksiya olunur; dəmir parçası dağılır, məmulat isə qorunur.Mühitin tərkibinin dəyişdirilməsi. Korroziyanın qarşısını almaq və ya onun sürətini azaltmaq üçün metalın təmasda olduğu mühitə korroziyanı yavaşladan maddə qatılır. Belə maddələr ingibitor adlanır. Qeyri-üzvi maddələrdə — nitritlər, xromatlar, fosfatlar və silikatlar, üzvi maddələrdən — amonlər ingibitor kimi istifadə olunur. Dəyişən kontakt üsulu ilə Pinkeviç aparatında yanacaqların korroziya xassələrinin öyrənilməsi
Rafiq Hüseynov (diktor)

Rafiq Əyyub oğlu Hüseynov (4 avqust 1946, Şuşa, DQMV – 26 oktyabr 2017, Düsseldorf) — Azərbaycan Televiziyasının aparıcısı, diktor, Azərbaycan SSR xalq artisti (1990). Rafiq Hüseynov 1946-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olub. 17 yaşında Azərbaycan Televiziyasında çalışdıqdan sonra 1966-cı ildə təcrübəçi diktor kimi fəaliyyətə başlayıb.2016-cı ildə Azərbaycan Milli Kino Günü münasibətilə Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqının təsis etdiyi illik mükafata layiq görülmüşdür. Televiziya diktoru Roza Tağıyevanın həyat yoldaşı olmuşdur. Leyli Hüseynlinin atasıdır.
Rafiq Hüseynov (diktor)

26 oktyabr 2017-ci ildə Almaniyanın Düsseldorf şəhərində dünyasını dəyişib. 2 noyabr 2017-ci ildə cənazəsi Almaniyadan Bakıya gətirilib. 3 noyabr 2017-ci ildə Rəşid Behbudov adına Azərbaycan Dövlət Mahnı Teatrında baş tutan vida mərasimindən sonra Yasamal qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur. Filmoqrafiya Şəki (film, 1977) Ölü zona (film, 1988) Fəryad (film, 1993) Artilleriyanın allahı sayılırdı (film, 1996) Ailə (film) (tammetrajlı bədii film) — redaktor Kədərimiz... Vüqarımız... Nəsrulla Nəsrullayev (film, 1999) Narahat adam (film, 2005) Biz qayıdacağıq (film, 2007) Top həm düşər, həm qalxar (film, 2011) Gün keçdi (film, 2012) Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası.
İlkin Həsəni

İlkin Həsəni (21 oktyabr 1983, Sabirabad, Azərbaycan SSR) — televiziya aparıcısı, aktyor, prodüser. İlkin Həsəni 1983-cü il oktyabrın 21-də anadan olub. Nəsimi rayonu 35 və 164 saylı məktəblərdə rus, son 3 sinfi isə Nərimanov rayonu 2 saylı Dəmir Yolu Liseyində Azərbaycan dili bölməsində təhsil alıb. 2000-ci ildə Azərbaycan Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin kinooperatorluq fakültəsinə daxil olub. 2000–2001-ci illərdə peşəkar foto sənətinə yiyələnib, 2001-ci ildə Gənclər və Turizm Nazirliyinin keçirdiyi fotomüsabiqədə 3-cü, 2001-ci ilin noyabrında Fransanın Strasburq şəhərində keçirilən fotomüsabiqədə isə 1-ci yerə layiq görülüb. 2001-ci ildən televiziya rejissorluğu fakültəsində təhsilini davam etdirib. Elə həmin ildən Azad Azərbaycan Televiziyasında çalışmağa başlayıb.
İlkin Həsəni

106 FM radiosunda xəbər diktoru kimi fəaliyyətə başlayıb. Bir ildən sonra televiziya aparıcısı olub. "Virtual Time" (106 Fm), "Çox maraqlı", "ATV Maqazin", "Yeni ulduz", "Sözüm var", "Bizim səhər", "Xalq ulduzu", "AutoTime" kimi verilişlərin aparıcısı, "Bozbash Pictures" layihəsinin və Şəmi müəllim obrazının müəllifidir.İlkin Həsəni 2013-cü ildə hal-hazırda direktoru olduğu "İlk Media" şirkətini təsis edib. 2015-ci ildə Bakıda keçirilən ilk Avropa Oyunlarında Velosiped İdman növü üzrə ulduz səfir seçilmişdir. 2006–2007-ci illərdə Azərbaycan Sərhəd Qoşunlarında hərbi xidmətdə olub və xidmətini baş çavuş rütbəsi ilə başa vurub. Aktyor kimi "Moskva-Bakı" qatarı (film, 2005) Bozbash Pictures (2011–2018) Ay brilliant (film, 2015) Axırıncı yol (film, 2016) Stalinin başı (film, 2016) Palata 106 (2016–2017) Bir Xalanın Sirri (film, 2018) Bombaltı (film, 2019)Baş prodüser kimi Bozbash Pictures (2011–2018) Ay brilliant (film, 2015) Axırıncı yol (film, 2016) Stalinin başı (film, 2016) Palata 106 (2016–2017) Bir Xalanın Sirri (film, 2018) Bombaltı (film, 2019) Buğlama (2018–2022) Xarici keçidlər Rəsmi YouTube kanalı — YouTube İlkin Həsəni — Facebook səhifəsi İlkin Həsəni — Instagram səhifəsi İlkin Həsəni — Twitter səhifəsi İlkin Həsəni — Linkedin səhifəsi
Astiqmatizm

Astiqmatizm – gözün refraktiv gücündə fırlanma asimmetriyasından qaynaqlanan qırılma qüsurunun bir növüdür. Bu, istənilən məsafədə təhrif və ya bulanıq görmə ilə nəticələnir. Bu,gözün optik sisteminin defekti, gözün şüasındırma qüvvəsinin əsas meridianlarda eyni olmamasıdır. Astiqmatizmin əsas səbəbi buynuz qişanin qeyri-sferik olmasıdır, yəni ki, əsas meridianlarda əyrilik radiuslarının fərqli olmaları. Gözdə iki əsas, bir birinə perpendikulyar meridian var. Bunlardan biri ən güclü şusındırma qabiliyyətinə malikdi, ikincisi isə ən zəif.
Astiqmatizm

Bu meridianların şuasındırma qüvvəsində fərq böyük olduğu halda, torlu qişada əşyaların təsviri aydın alınmır. Əksər hallarda astiqmatizm anadangəlmə olur. Bəzən, o gözdə aparılan əməliyyatlardan və ya buynuz qişanın xəstəliklərindən və travmalarından sonra əmələ gəlir. Həqiqətdə buynuz qişa heç zaman sferik olmur. Adətən, vertikal meridianda əyrilik radiusu horizontal meridiandan daha az olur. Normal (fizioloji) astiqmatizmin miqdarı 0,5-0,75 dioptriyadan çox olmur.
Astiqmatizm

Bu görmə itiliyini zəiflətmir. Maraqlısı ondadır ki, cavan insanlarda buynuz qişanın astiqmatizmi daha böyük olduqda belə, o görməyə təsir etmir. Lakin, presbiopiyanın başlaması ilə, belə gözlərdə astiqmatizm özünü göstərir. Bu onunla izah olunur ki, cavan yaşlarında gözün uyğunlaşdırıcı mexanizmləri bülluru ayrı ayrı meridianlarda qeyri bərabər dartıllar. Yəni, buynuz qişanın astiqmatizminə cavab olaraq büllurun astiqmatizmi yaranır. Illərnən gözün akkomodasiya qabiliyyəti zəifləyir və büllur buynuz qişanın astiqmatizmini kompensasiya etmək bacarığını itirir.Astiqmatizm anadan gəlmə olduğuna görə görmə sisteminin inkişafdan qalması müşahidə oluna bilər (ambliopiya).
Astiqmatizm

Buna görə də korreksiyadan daimi istifadə etmək lazımdır. Astiqmatizmin optik korreksiyasının bütün növlərinin çatmamazlıqları var. Eynəklə korreksiya zamanı məkanın pozulması və meridional anizeykoniya əmələ gəlir. Kontakt linzalarla korreksiyanın problemləri mövcuddur: standart linza yüksək astiqmatizm zamanı buynuz qişada dayanmır (sorucu effekt işləmir). Həmçinin bax Aberrasiya (optika)
Dama (oyun)

Dama — taxta lövhə üzərində aparılan strateji oyun növüdür. O tam informasiyaya əsaslanan oyun qrupuna daxildir. Beləliklə, bir oyun strategiyası işləməklə onu bəxtdən asılı olmayaraq udmaq olar. Bu oyun növü əsasən Rusiya və Niderlandda geniş yayılmışdır. Ümumi məlumat Tünd və açıq rəngli xanalara bölünmüş taxta üzərində oyun.
Dama (oyun)

Rus, ingilis, alman və italyan Daması (64 xanalı taxtada), beynəlxalq Dama (100 xanalı taxtada) və Kanada Daması (144 xanalı taxtada) mövcuddur. Başlanğıc vəziyyətdə hər oyunçunun 12 (64 xanalı taxtada), 20 (100 xanalı taxtada) və ya 30 (144 xanalı taxtada) Dama daşı olur. Rəqiblərin daşları rənginə görə fərqlənir (adətən ağ və qara). Oyunçunun vəzifəsi rəqib daşını məhv etmək və ya gedişdən məhrum etməkdir. 100 xanalı Dama üzrə dünya birincilikləri 1894-cü ildən keçirilir.
Dama (oyun)

1947-ci ildə Ümumdünya Dama Federasiyası (FMJD) yaradılmışdır. Azərbaycan Dama Federasiyası 1958-ci ildə Bakıda yaradılmış, 1993-cü ildə yenidən təsis edilmişdir. Ümumdünya Dama Federasiyasının (1993) və Avropa Dama Federasiyasının (1998) üzvüdür. Qadınlar arasında ilk dəfə M.Dubova (1959), kişilər arasında isə E.Mürsəlov (1975) SSRİ çempionu olmuşlar. Ən yüksək nəticəni 2 dəfə (1997, 2002) dünya çempionu Ü.Abdullayev əldə etmişdir.
Dama (oyun)

A.Nurullayev beynəlxalq dərəcəli hakim (FMJD, 1998) və ilk əməkdar məşqçidir (2009). Azərbaycan damaçıları 2001–2010-cu illərdə dünya və Avropa çempionatlarında 3 qızıl, 3 gümüş, 13 bürünc medal qazanmışlar. Tarixi haqqında Dama oyunu 10-11-ci əsrlərdə cənubi Fransada yaranmışdır. Dama taxtası o dövrdə məlum olan şahmat oyunundan götürülür. Oyun qaydaları Kvirkata (fr.
Dama (oyun)

Alquerque) mənsubdur. İlk vaxtlarda dama daşlarına şahmatda olduğu kimi "ferze" deyilirdi. O vaxtlarda dama yalnız bir xana irəliləyə bilərdi. Yenilik ondan ibarət idi ki, daş rəqibin üzərindən atlanıb onu götürə bilərdi. Bu oyun əvvəllər "Firges" adlanırdı.
Dama (oyun)

Şahmatla oxşarlığı ondan ibarət idi ki, dama oyunçusu hər verilmiş imkandan istifadə edərək rəqibini vurmaq məcburiyyətində deyildi. 1535-ci ildən sonra bu məcburiyyətə çevrilir. Əgər bir oyunçu ona verilən imkandan istifadə etmirdisə onun daşı cərimə kimi taxtadan kənara "üfürülürdü" və ya götürülürdü. Ferzlərin "dama" adlandırılması ilə oyunun da adı dəyişdirilərək dama olur. Oyun qaydaları Dama oyunu kvadrat formalı,üzərində ağ və qara xanalar olan taxta üzərində oynalınır.Bir çox ölkələrdə dama taxtası 8x8 ölçüsündə olur.
Dama (oyun)

Bu şahmat taxtasına uyğundur. Ancaq damada xanalar başqa cür nişanlanır. Beynəlxalq aləmdə 10x10 ölçülü taxtadan istifadə edilir. Bütün oyun daşları yastı şəkilli silindrik formaya malikdirlər.Ağ rəngli daşlar bir tərəf, qara rəngli daşlar isə digər tərəf üçün nəzərdə tutulmuşdur. Daşlar taxta və ya süni materialdan hazırlanır.
Dama (oyun)

8x8 ölçülü taxtada hər oyunçunu 12 daşı olur, 10x10 ölçülü taxtada isə hər oyunçuya 20 daş düşür. Oyun yalnız qara xanalarda aparılır.Daşlar dioqonal istiqamətdə irəliyə gedişlər edirlər. Əgər qabağa çıxan rəqib daşının arxasındakı xana boşdursa onda onun üzərindən atlamaqla irəliyə hərkət etmək olur. Üzərindən atılan bütün rəqib daşlarını götürmək olur. Əgər oyunçu rəqibin sonuncu cərgəsinə çatarsa, onun bu daşı "Damaya" çevrilir.
Dama (oyun)

Bunun üçün o iki daşı üst-üstə qoyur. Damaya çevrilmiş daş oyun xətti üzrə istənilən istiqamətdə və addımla hərəkət edə bilir. Ancaq dama rəqib daşının üzərindən atıldıqda o mütləq həmin daşın arxasında dayanmalıdır.Adi daşlarda olduğu kimi dama da bir neçə rəqib daşlarını ardıcıl olaraq atlaya bilər. Bu həm irəli, həm də geriyə istiqamətdə baş verir. Maraqlı faktlar Damanın Altay variantı (şatra) özündə dama və şahmat qaydalarını birləşdirir.
Mətin Eynullayev

Mətin Balasən oğlu Eynullayev (22 mart 1975, Bakı) – Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin rəisi (06 may 2021-ci il tarixindən), Azərbaycan İnvestisiya Holdinqinin İdarə Heyətinin sədri (19 avqust, 2020-ci ildən), Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri üzrə Dövlət Xidmətinin rəis müavini və Xidmətin rəisi səlahiyyətlərinin icraçısı (13 may, 2020-ci il tarixindən), Azərbaycan Respublikasının vergilər nazirinin müavini (2018–2020), 3-cü dərəcəli dövlət vergi xidməti müşaviri (27 dekabr 2018), Azərbaycan Respublikasının təhsil nazirinin müavini (2017–2018), Azərbaycan Respublikasının Təhsil Nazirliyinin aparat rəhbəri (2013–2017) Mətin Eynullayev 1975-ci il 22 mart tarixində Bakı şəhərində anadan olub. Evlidir, 2 övladı var. 1992–1997-ci illər – Bakı Dövlət Universitetində təhsil alıb və hüquq fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Əmək fəaliyyəti 1998–2002-ci illər – Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin nəzdində Əlillərin Sosial Müdafiə Fondunda baş hüquqşünas vəzifəsində çalışıb. 2002–2007-ci illər – Özəl sektorda çalışıb.
Mətin Eynullayev

2007–2009-cu illər – Azərbaycan Respublikası İqtisadi İnkişaf Nazirliyində baş məsləhətçi vəzifəsində çalışıb. 2009 – 2013-cü illər – Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti yanında "İçərişəhər" Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu İdarəsində sektor müdiri, şöbə müdirinin müavini, şöbə müdiri vəzifəsində çalışıb. 2013 – 2017-ci illər – Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyində Aparat rəhbərinin müavini, Aparat rəhbəri vəzifəsində çalışıb. 11 yanvar 2017-ci il – Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə təhsil nazirinin müavini vəzifəsinə təyin edilib.17 yanvar 2018-ci il – Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə vergilər nazirinin müavini vəzifəsinə təyin edilib.27 dekabr 2018-ci il – Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə 3-cü dərəcəli dövlət vergi xidməti müşaviri xüsusi rütbəsi verilib.13 may 2020-ci il – Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin rəis müavini vəzifəsinə təyin edilib və Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin rəisi səlahiyyətlərini icra edir.19 avqust 2020-ci il – Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə Azərbaycan İnvestisiya Holdinqinin İdarə Heyətinin sədri təyin edilib.06 may 2021-ci il – Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin rəisi vəzifəsinə təyin edilib.16 may 2022-ci il — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə "AzerGold" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin Müşahidə Şurasının sədri təyin edilib. Mükafatları 22 iyun 2015-ci il – Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə "Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif edilib.
1-ci Ordu Korpusu (Azərbaycan)

1-ci Ordu Korpusu — Bərdə korpusu olaraq da adlandırılan Azərbaycan Quru Qoşunlarının regional bir hərbi birləşməsi. Silahlı Qüvvələrin ən təhlükəli və strateji qüvvəsi olaraq tanınır. Bölmələrinin əksəriyyəti Ermənistanın uzun illər işğal atında saxladığı Dağlıq Qarabağla təmas xəttində yerləşirdi. Hal-hazırda korpusun rəhbərlik vəzifələrini icra edir general-mayor Bilal Çompuzov. Korpus 3 mart 1992-ci ildə Azərbaycanın 701-ci, 708-ci və 130-cu Motoatıcı briqadasından qurulur. Silahlı Qüvvələrin Baş Qərargah rəisi General Nəcməddin Sadıkov korpusun ilk komandiri olur. İştirak etdiyi əməliyyatlar arasında Kəlbəcər döyüşü də vardır.
1-ci Ordu Korpusu (Azərbaycan)

İkinci Qarabağ müharibəsindəki əməliyyatları İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı korpus Suqovuşandakı qarşıdurmalarda iştirak edir. Kəndin 3 oktyabr tarixində Azərbaycan qüvvələri tərəfindən tutulmasında əsas rollardan birini oynayır. 9 dekabrda Prezident İlham Əliyev bu münasibətlə general Hikmət Həsənovun "Qarabağ" ordeni ilə təltif edilməsi haqqında bir sərəncam imzalayır. Korpus komandirinin müavini polkovnik Babək Səmidli Suqovuşana hücumda korpusun bir hissəsinə rəhbərlik edərək 27 oktyabrda Suqovuşan su anbarının ələ keçirilməsini elan edərək Euronewsa müsahibə verir. Babək Samidli atəşkəsdən sonra 23 noyabr tarixində Suqovuşan istiqamətində minaya düşərək şəhid olmuşdur. O, ölümündən sonra "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif olunmuşdur. Qərargahı (Bərdə) 1-ci Motoatıcı briqada 3-cü motoatıcı briqada 9-cu motoatıcı briqada 10-cu motoatıcı briqada 15-ci motoatıcı briqada 17-ci motoatıcı briqada Komandanları General-mayor Nizam Osmanov (2002-2014) General-mayor Hikmət Həsənov (2014-h.h)
GUAM

Demokratiya və İqtisadi İnkişaf uğrunda Təşkilat və ya qısa şəkildə GUAM — Gürcüstan, Ukrayna, Azərbaycan və Moldovanın üzv olduğu regional təşkilat. 1997-ci il oktyabrın 10-da yaradılmışdır. 1999-2005-ci illərdə Özbəkistan da təşkilatın üzvü olmuşdur. Təşkilatın adı üzv ölkələrin adlarının ingilis dilindəki baş hərflərindən əmələ gəlir. GUAM — Azərbaycan, Gürcüstan, Moldova və Ukrayna prezidentlərinin 10 oktyabr 1997-ci ildə, Strasburqda Birgə Kommunike imzalaması ilə bu dörd dövlətin birliyi kimi fəaliyyətə başlamışdır. Kömmunikedə prezidentlər suverenlik, ərazi bütövlüyü, sərhədlərin toxunulmazlığı, demokratiya, hüququn aliliyi və insan hüquqlarına hörmət prinsipləri əsasında Avropada sabitliyin və təhlükəsizliyin gücləndirilməsi məqsədilə dördtərəfli əməkdaşlığın inkişaf elətdirilməsinin vacibliyinin vurğulamışlar. 7 iyun 2001-ci ildə Yaltada təşkil olunmuş GUAM-ın ilk zirvə toplantısı onun beynəlxalq struktur kimi formalaşması və institusionallaşmasında böyük rol oynamışdır. Dövlət başçılari tərəfindən imzalanmış GUAM-ın "Yalta Xartiyası" iştirakçı dövlətlər arasında əməkdaşlığın məqsədlərini, prinsiplərini və istiqamətlərini müəyyənləşdirmişdir.
GUAM

5 dekabr 2007-ci il tarixində bu bənd altında eyni adlı qətnamə layihəsi baxılması üçün BMT Baş Assambleyasında rəsmi yayılmışdır. Hal-hazırda GUAM dövlətləri arasında qətnamənin qəbul olunmasına dair məsləhətləşmələr aparılır. Azərbaycanın təşkilata sədrliyi GUAM-da Azərbaycanın sədrliyi 19 iyul 2007-ci ildə Bakı Zirvə Toplantısından başlayaraq 1 iyul 2008-ci il Batumi Zirvə Toplantısınadək davam etmişdir. “GUAM: qitələri birləşdirərək” şüarı altında keçirilmiş Bakı Zirvə Toplantısı Təşkilatın inkişafının uzunmüddətli prioritetlərini müəyyən etmiş, onun instusional cəhətdən möhkəmləndirmiş və tərəfdaş ölkələrlə “GUAM+” formasında əməkdaşlığım üstünlüklərini nümayiş etdirmişdir. Azərbaycan Respublikasının Sədrlik proqramında əksini tapmış bu strateji istiqamətlər təşkilatın 2007-2008-ci illər üçün fəaliyyət istiqamətlərinin əsasını təşkil etmişlər. Azərbaycan sədrliyi üzv dövlətlərin və Katibliyin əlaqələndirilmiş səyləri nəticəsində GUAM-ın beynəlxalq mövqeyinin möhkəmlənməsi və təşkilatın keyfiyyətcə yeni inkişafı ilə yadda qalmışdır. Bakı Zirvə Toplantısının əsas ideyasını təşkil edən regionda ümumi inteqrasiya və təhlükəsizlik məkanının yaradılması ideyası Azərbaycan Sədrliyinin başlıca vəzifəsi idi. Bu ideyadan irəli gələrək Sədrlik edən ölkənin diqqəti GUAM-ın regional əhəmiyyətinin möhkəmləndirilməsinə və ona beynəlxalq dəstəyin gücləndirilməsinə, üzv-dövlətlərin ümumi maraqlarının konsolidasiyasına və Təşkilat daxilində əməkdaşlıq sisteminin inkişaf etdirilməsinə yönəlmişdir.