LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Ramazan

Ramazan ayının gündəlik duaları Allah Qurani-Kərimin Ğafir surəsinin 60-cı ayəsində buyurur: "Mənə dua edin, Mən də sizin dualarınızı qəbul edim". Həmçinin Həzrət Peyğəmbər (s) buyurmuşdur: "Dua möminin silahıdır". İbn Abbasdan nəql edilmiş rəvayətlərin birində deyilir: "Həzrət Peyğəmbər (s) mübarək Ramazan ayının hər gününün orucu üçün çoxlu fəzilətlər bəyan etdi və hər bir gün üçün çoxlu savab və fəziləti olan məxsus bir duanın olmasını buyurdu". Həmin dualar aşağıdakılardan ibarətdir: 1-ci günün duası اللهم اجعل صيامى فيه صيام الصائمين و قیامی فيه قيام القائمين و نبهني فيه عن نومة القافلين و هب الى جزمی فيه يا إله العالمين و اعف عني يا عافيا عن المجرمين Oxunuşu: Əllahumməc’əl siyami fihi siyaməs-saimin və qiyami fihi qiyaməl-qaiminn və nəbbihni fihi ən nəumətil-ğafilin və həb li curmi fihi ya ilahəl-aləmin və’fu ənni ya a’fiyən ənil-mucrimin! Tərcümə: Allahım, mənim bu aydakı orucumu həqiqi oruc tutanların oruclarından et, mənim bu aydakı gecə oyaqlıqlarımı (yaxud namazlarımı) həqiqi oyaqların oyaqlıqlarından (yaxud həqiqi namaz qılanların namazlarından) et, məni bu ayda qafillərin yuxusundan oyat, bu ayda günahımı bağışla ey aləmdəkilərin məbudu, məni bu ayda əfv et, ey günahkarları əfv edən! 2-ci günün duası الله قرینی فيه إلى مرضاتک و جبنى فيه من سخطک و تقما تک و وفقني فيه لقراءة آیا تک برحمتك يا أرحم الراحمين. Oxunuşu: Əllahumə qərribni fihi ila mərzatik və cənnibni fihi min səxətikə və nəqimatikə və vəffiqni fihi liqiraəti ayatikə birəhmətikə ya ərhəmər-rahimin! Tərcümə: Allahım, mən bu ayda öz razılığına yaxınlaşdır, məni bu ayda Öz qəzəb va intiqamından uzaqlaşdır, məni bu ayda ayələrini oxumağa nail et, rəhmətin xatirinə ey mehribanların ən mehribanı!
Ramazan

3-cü günün duası اللهم ارزقني فيه الذهن و التنبيه وباعدني فيه من الالهة و المويه و اجعل لى نصيبا من كل خير تنزل فيه بجودگ يا أجود الأجودين Oxunuşu: Əllahummərzuqni fihiz-zihnə vət-tənbih və ba’idni fihi minəs-səfahəti vət-təmvih vəc’əl li nəsibən min kulli xəyrin tunzilu fihi, bicudikə ya əcvədəl-əcvədin! Tərcümə: Allahım, mənə bu ayda zehin itiliyi və ayıqılıq əta et, məni bu ayda səfehlik və səhvdən uzaqlaşdır, mənə bu ayda nazil etdiyin bütün xeyirlərdən bir pay ver, səxavətliliyinə xatir ey səxavətlilərin ən səxavətlisi! 4-cü günün duası اللهم قوني فيه على إقامة أمرگ و أذقني فيه حلاوة ذكر و أوزعني فيه لأذاء شکرک بکرمک و احفظني فيه بحفظک و سترك يا أبصر الناظرين Oxunuşu: Əllahummə qəvvini fihi əla iqaməti əmrikə və əziqni fihi həlavətə zikrikə və əuzi’ni fihi liədai şukrikə bikərəmikə vəhfəzni fihi bihifzikə və sitrikə ya əbsərən-nazirin! Tərcümə: Allahım, mənə bu ayda Sənin əmrlərini yerinə yetirməkdə qüvvət ver, mənə bu ayda zikrinin şirinliyini dadızdır, şükürünü yerinə yetirməyi mənə ilham et, kərəminə and verirəm, məni bu ayda nəzarət və örtüyünlə qoru, ey görənlərin ən bəsirətlisi! 5-ci günün duası اللهم اجعلني فيه من المستغفرين و اجعلني فيه من عبادك الصالحين القانتين و اجعلني فيه من أولیائک النقبين برأفتك يا أرحم الراحمين Oxunuşu: Əllahumməc’əlni fihi minəl-mustəğfirin vəc’əlni fihi min ibadikəs-salihinəl-qanitin vəc’əlni fihi min övliyaikəl-muqərrəbin birə’fətikə ya ərhəmər-rahimin! Tərcümə: Allahım, məni bu ayda istiğfar edərək bağışlanma diləyənlərdən et, məni bu ayda itaətkar və saleh bəndələrindən et, məni bu ayda yaxın övliyalarından et, mehribanlığına xatir ey mehribanların ən mehribanı! 6-cı günün duası الله لا تخذلني فيه لنَرّض مغصیتک ولا تضرینی بساط نقمتک و زحزحنی فيه من موجبات سخطک بمنک و أیادیک يا منتهى رغبة الراغبين. Oxunuşu: Əllahummə la təxzulni fihi litəərruzi mə’siyətikə və la təzribni bisiyati nəqimətikə və zəhzihni fihi min mucibati səxətikə bimənnikə və əyadikə ya muntəha rəğbətir-rağibin!
Ramazan

Tərcümə: Allahım, bu ayda Sənə qarşı olan itaətsizliyə görə məni tərk etmə, məni intiqam qamçınla vurma, məni Sənin qəzəbinə səbəb olan şeylərdən uzaqlaşdır, Öz lütf və qüdrətinə xatir, ey istəyənlərin istəklərinin sonu! 7-ci günün duası اللهم أعتى فيه على صيامه و قيامه و جنبني فيه من هفواته و آثامه و ارزقني فيه ذكرک بدوامه بتوفيقک يا هادى المضلين. Oxunuşu: Əllahummə əinni fihi əla siyamihi və qiyamih və cənnibni fihi min həfvatişi və əsamih vərzuq ni fihi zikrəkə bidəvamih bitövfiqikə ya hadiyəl-muzillin! Tərcümə: Allahım, mənə bu ayın orucunu tutmağa və ibadət edərək gecələrini oyaq qalmağa kömək et, bu ayda onu günah və büdrəmələrindən uzaqlaşdır, Səni davamlı zikr etməyi mənim ruzim et,istədiyini müvəffəq etməyinə xatir ey yolunu azmışların bələdçisi! 8-ci günün duası اللهم ارزقني فيه رَحُةّ الأيتام و إطعام الطعام وَ إفشاء السلام و صحبة الكرام بطولک یا ملجا Oxunuşu: Əllahummərzuqni fihi rəhmətəl-əytami və itamət-təami və ifşaəs-səlami və suhbətəl-kirami bitəulikə ya məlcəəl-amilin! Tərcümə: Allahım, bu ayda mənə yetimlərə mehribançılığı, aclara təam verməyi, salamı aşkar etməyi və kəramət əhli ilə oturub-durmağı nəsib et, ətalarına xatir ey arzu edənlərin sığınacağı! 9-cu günün duası اللهم اجعل لي فيه نصيبا من رحمته الواسعة واهدني فيه لبراهين الساطعة و ځذ بناصيتي إلى ممرضات الجامعة بمحبتك يا أمل المشتاقين Oxunuşu: Əllahumməc'əl li fihi nəsibən min rəhmətikəl-vasiəti vəhdini fihi liburahinikəs-satiəti və xuz binasiyəti ila mərzatikəl-camiəti biməhəbbətikə ya əmələl-muştaqin! Tərcümə: Allahım, bu ayda mənə Öz geniş rəhmətindən bir pay ver, məni Özünün parlaq dəlillərinə hidayət et, hərtərəfli razılığa tərəf yönəlt, məhəbbətinə xatir ey həsrətini çəkənlərin arzusu!
Ramazan

10-cu günün duası اللهم اجعلني فيه من المتوكلين علیک و اجعلنی فيه من الفائزين لدیک و اجعلني فيه من المقربين إِليک باحسانک يا غاية الطالبينَ. Oxunuşu: Əllahumməc'əl fihi minəlmutəvəkkilinə ələykə vəc'əlni fihi minəlfaizinə lədəyk vəc'əlni fihi minəl-muqərrəbinə iləykə biehsanikə ya ğayətət-talibin! Tərcümə: Allahım, məni bu ayda Sənə təvəkkül edənlərdən, Sənin yanında kama çatan və uğur əldə edənlərdən və Sənin dərgahına yaxın olanlardan et, ehsanına xatir ey axtaranların hədəfi! 11-ci günün duası اللهم حبب إلى فيه الإحسان و كره إلي فيه الفوق و العصيان و حرم على فيه الخط و الثيران بعونک يا غياث المستغيثين. Oxunuşu: Əllahummə həbbib iləyyə fihil-ihsan və kərrih iləyyə fihil-fusuqə vəl-isyan və hərrim ələyyə fihis-səxətə vən-niran biəunikə ya ğiyasəl-mustəğisin! Tərcümə: Allahım, ehsan və yaxşılıq etməyi bu ayda mənə sevdir, məndə əyrilik və itaətsizliklərə qarşı ikrah yarat, qəzəb və alovlanan odu mənə haram et, yardım etməyinə xatir, ey kömək istəyənlərin dadına çatan! 12-ci günün duası ال لهم زيني فيه بالستر وَ العفاف و استرني فيه بلباس القنوع و الكفاف و احملني فيه على العدل و الإنصاف و آمنى فيه من كل ما أخاف بعمتک یا عصمة الخائفين Oxunuşu: Əllahummə zəyyinni fihi bis-sətri vəl-ifaf vəsturni fihi bilibasil-qunui vəl-kəfafi vəhmilni fihi ələl-ədli vəl-insafi və əminni fihi min kulli ma əxaf biismətikə ya ismətəl-xaifin! Tərcümə: Allahım, məni bu ayda eybləri örtmək və hər cür pis işlərdən çəkinməklə zinətləndir, məni ehtiyac miqdarına qane olmaq və kifayətlənmək libasına bürü, ədalət və insafa vadar et, məni qorxduğum hər bir şeydən qoru və amanda saxla, qarumağına xatir ey qorxanları qoruyan!
Ramazan

13-cü günün duası اللهم طهرني فيه من الدنس و الأقدار و بزنی فيه على كائنات الأقدار و وقني فيه للقى و صحبة الأبرار بعؤنک يا قرة عين المساكين Oxunuşu: Əllahummə təhhirni fihi minəd-dənəsi vəl əqzar,və səbbirni fihi əla kainatil-əqdar və vəffiqni fihi littuqa və sohbətil-əbrar biəunikə ya qurrətə əynil-məsakin! Tərcümə: Allahım, məni bu ayda çirkinlik və murdarlıqdan paklaşdır, məni Sənin təqdirlərinin olmalılarına səbirli et, məni pəhrizkar olmağa və yaxşı insanlarla yoldaşlıq etməyə nail et köməyinə xatir ey aciz qalmışların yeganə ümid yeri! 14-cü günün duası ال لهم لا تاخذني فيه بالعترات و أقلنى فيه من الخطايا و الهفوات و لا تجعلني فيه غرضا ل لبلایا و الآفات بعتک یا ع المسلمين. Oxunuşu: Əllahummə la tuaxizni fihi bil-əsərat və əqlini fihi minəl-xətaya vəl həfəvat və la təc'əlni fihi ğərəzən libəlaya vəl-afat biizzətikə ya izzəl- muslimin! Tərcümə: Allahım, məni bu ayda xəta və büdrəmələrimə görə cəzalandırma, məni bu ayda səhv və günaha düşməkdən uzaq et, məni bəla və müsibətlərə hədəf etmə izzətinə xatir ey müsəlmanların izzəti! 15-ci günün duası اللهم ارزقني فيه طاعة الخاشعين و اشرح فيه صدری بانانية المخبتين بأمانک يا أمان الخائفين. Oxunuşu: Əllahummərzuqni fihi taətəl-xaşiin vəşrəh fihi sədri biinabətil-muxbitin biəmanikə ya əmanəl xaifin! Tərcümə: Allahım, bu ayda mənə özlərini Sənin qarşında kiçildən müti insanların itaətini nəsib et, qəlnimi tövbə etmək üçün Sənin qarşında itaətkar və təvazökar olanların tövbələrində olduğu kimi aç, pənah verməyinə xatir, ey qorxanların sığınacağı!
Ramazan

16-cı günün duası اللهم وفقني فيه الموافقة الأبرار و جنی فیه مافقة الأشرار و آونی فيه برحمتك إلى في دار القرار بالهنک يا إله العالمين. Oxunuşu: Əllahummə vəffiqni fihi limuvafəqətil-əbrar və cənnibni fihi murafəqətəl-əşrar və əvini fihi birəhmətikə ila daril-qərar biilahiyyətikə ya ilahəl-aləmin! Tərcümə: Allahım, mənə bu ayda yaxşı əməl sahibləri ilə yoldaşlıq etməyə müvəffəq et və pis əməl sahibləri ilə oturub durmaqdan uzaq et, rəhmətinə xatir məni rahatlıq evində yerləşdir, Allahlığına xatir ey aləmlərin Allahı! 17-ci günün duası الله المدني فيه لصالح الأعمال و افض لي فيه الحوائج و الآمال يا من لا يحتاج إلى التفسير و السؤال یا عالما بما في دور العالمين صل على محمد و آله الطاهرين Oxunuşu: Əllahumməhdini fihi lisalihil-ə'mali vəqzi li fihil-həvaicə vəl-amal ya mən la yəhtacu ilət-təfsiri vəs-suali ya alimən bima fi suduril-aləmin səlli əla Muhəmmədin və alihit-tahirin! Tərcümə: Allahım, məni bu ayda gözəl əməllərə yönəlt, istək və arzularımı rəva qıl ey barəsində açıqların qəlblərində olanı bilən Məhəmmədə və onun pak əhli-beytinə salavat və salam yetir! 18-ci günün duası اللهم نبهني فيه لبركات أسحاره و نور فيه قلبی بضياء أنواره و خذ بكل أعضائي إلى اتباع آثاره بورک یا نور قلوب العارفينَ. Oxunuşu: Əllahummə nəbbihni fihi libərəkati əsharih və nəvvir fihi qəlbi biziyai ənvarih və xuz bikulli ə'zai ilət-tibai asarih binurikə ya munəvvirə qulubil-arifin! Tərcümə: Allahım,məni bu ayda onun səhərlərinin bərəkətindən agah et, qəlbimi onun nurlarının işığı ilə nurlandır, bütün bədən üzvlərimi onun izlərinə tabe olmağa yönəlt, nuruna xatir ey ariflərin qəlblərini nurlandıran!
Ramazan

19-cu günün duası اللهم وفر فيه حظى من بركاته و سهل سبيلي إلى خيراته و لا تحرمنی قبول حناته يا هاديا إلى الحق Oxunuşu: Əllahummə vəffir fihi həzzi min bərəkatihi və səhhil ila xəyratihi və la təhrimni qəbulə həsənatihi ya hadiyən iləl-həqqil-mubin! Tərcümə: Allahım, bu ayda mənim onun bərəkətlərindən payımı firavan et və yolumu onun yaxşılıqlarına tərəf asanlaşdır, məni onun qəbul olunmuş yaxşılıqlarından məhrum etmə, ey aşkar haqqa hidayət edən! 20-ci günün duası اللهم افتح لي فيه أبواب الجنان و أغلق عني فيه أبواب الثيران و وفقني فيه لتلاوة القرآن يا منزل السَكيئة في قلوب المؤمنين Oxunuşu: Əllahumməftəh fihi əbvadəl-cinani və əğliq ənni fihi əbvabən-niran və vəffiqni fihi litilavətil-Quran ya munziləs-səkinəti fi qulubil-mu'minin! Tərcümə: Allahım, bu ayda cənnətin qapılarını mənim üzümə aç və cəhənnəmin qapılarını üzümə bağla, məni bu ayda Quran oxumağa müvəffəq et, ey möminlərin qəlblərinə rahatlıq nazil edən! 21-ci günün duası اللهم اجعل لي فيه إلى مرضاتک دليلا و لا تجعل للشيطان فيه على سبيلا و اجعل الجنية الى منزلا و مقيلا يا قاضى حوائج الطالبينَ. Oxunuşu: Əllahummə'əl li fihi ila mərzatikə dəlilən və la təc'əl liş-şəytani fihi ələyyə sabilən vəc'əlil-cənnətə li mənzilən və məqilən ya qaziyə həvaicit-talibin! Tərcümə: Allahım, mənə bu ayda razılığına doğru dəlil ver, şeytanın mənə tərəf gəlməsinə bir yol qoyma, cənnəti mənim mənzil və asayiş yerim et, ey istəyənlərin hacətini rəva edən! 22-ci günün duası اللهم افتح لي فيه أبواب فضلک و أنزل على فيه بركاتک و وفقني فيه لموجبات مرضاتک و أسکنی فيه بحبوحات جناتک يا مجيب دعوة المضطرين.
Ramazan

Oxunuşu: Əllahumməftəh li fihi əbvabə fəzlikə və ənzil ələyyə fihi bərəkatikə və vəffiqni fihi limucibati mərzatikə və əskinni fihi buhbuhati cənnatikə ya mucibə də'vətil-muztərrin! Tərcümə: Allahım, bu ayda fəzl və lütf qapılarını mənim üzümə aç, bərəkətini mənə nazil et, razılığına səbəb olan şeyləri əldə etməyimə kömək ol, məni cənnətlərində yerləşdir, ey sıxıntıda olanların duasını qəbul edən! 23-cü günün duası اللهم اغسلني فيه من الذنوب وطهرني فيه من العيوب و امتحن قلبي فيه بتقوى القلوب يا مقيل عثرات المذنبين Oxunuşu: Əllahumməğsilni fihi minəz- zunub və təhhirni fihi minəl-uyub vəmtəhin qəlbi fihi bitəqvəl-qulub ya muqilə əsəratil-muznibin! Tərcümə: Allahım, məni bu ayda günahlardan yu, eyblərdən təmizlə və qəlbimi qəlblərin pəhrizkarlığı ilə imtahan et, ey günah əhlinin büdrəmələrinə göz yuman! 24-cü günün duası اللهم إني أسألك فيه ما يرضيک و أغو بک مما يؤدیگ و أسألك التوفيق فيه لأن أطیعک و لا أغصیک يا جواد السائلينَ Oxunuşu: Əllahummə əs'əlukə fihi ma yurzikə və əuzu bikə mimma yu'zikə və əs'əlukət-tofiqə fihi li ən utiəkə və la ə'siyəkə ya cəvadəs-sailin! Tərcümə: Allahım, bu ayda mənim Sənə Səndən Səni razı salan şeyi istəyirəm, Səni narazı edən şeydən sənə pənah gətirirəm, bu ayda Səndən mənim sənə itaət etməyimə və Sənə qarşı çıxmamağıma kömək göstərməyini diləyirəm, ey möhtaclara əta edən! 25-ci günün duası اللهم اجعلني فيه محبا لأوليائک و معاديا لأغدانک مشتا بسنة خاتم أنبيائک یا عاصم قلوب النبيين. Oxunuşu: Əllaumməc'əlni fihi muhibbən liəvliyaikə və muadiyən liə'daikə mustənnən bisunnəti xatəmi ənbiyaikə ya asimə qulubin-nəbiyyin!
Ramazan

Tərcümə: Allahım, məni bu ayda Sənin övliyalarını sevən və Sənin düşmənlərinin düşməni et və peyğəmbərlərinin sonuncusunun yol və sünnəsi ilə zinətləndir, ey peyğəmbərlərin qəlblərini qoruyan! 26-cı günün duası اللهم اجعل سُعبي فيه مشكورا و بی فيه مغفورا و عملى فيه مقبولا وَ عيبي فيه مستورا يا أسمع Oxunuşu: Əllahumməc'əl sə'yi fihi məşkurən və zənbi fihi məğfurən və əməli fihi məqbulən və əybi fihi məsturən ya əsməəs-samiin! Tərcümə: Allahım, mənim bu aydakı səyimi qiymətləndirilmiş, günahımı bağışlanmış, əməlimi qəbul edilmiş və eyblərimi örtülmüş et, ey eşidənlərin ən eşidəni! 27-ci günün duası اللهم ارزقني فيه فضل ليلة القدر و صبر أموری فيه من العشر إلى الیسر و اقبل معاذیری و ځط عنى الذنب و الوزر يا روفا بعباده الصالحين. Oxunuşu: Əllahummərzuqni fihi fəzlə ləylətil-qədr və səyyir umuri fihi minəl-usri iləl-yusr vəqbəl məaziri və huttə ənniz-zənbə vəlvizr ya raufən biibadihis-salihin! Tərcümə: Allahım, bu ayda Qədr gecəsinin fəzilətini mənə nəsib et, işlərimi çatinlikdən asanlığa apar, üzrlərimi qəbul et və boynumdan ağır yükü və günahı tök, ey saleh bəndələrinə mehriban olan! 28-ci günün duası اللهم وفر حظى فيه من النوافل و أكرمنى فيه بإحضار السائل و قرب فيه وسيلتي إليک من بين الرسائل يا من لا يشغله إلحاح الملحين Oxunuşu: Əllahummə vəffir həzzi fihi minən-nəvafil və əkrimni fihi biihzaril-məsail və qərrib fihi vəsiləti iləykə min bəynil vəsail ya mən la yəşğəluhu ilhahul-mulihhin! Tərcümə: Allahım, bu ayda mənim müstəhəb əməllərimdən olan payımı çoxalt, məni istəkləri gerçəkləşdirməklə əzizlə,vasitələr içərisində Sənə tərəf olan vasitəmi yaxınlaşdır, ey o kəs ki, israr edənlərin israrı Onu digərlərinə nəzər yetirməkdən saxlamır!
Ramazan

29-cu günün duası اللهم غشني فيه بالرحمة و ارقني فيه التوفيق و العمة وطهر قلبي من غياهب التهمة يا رحيما بعباده المؤمنين. Oxunuşu: Əllahummə ğəşşini fihi bir-rəhmə vərzuqni fihit-tofiqə vəl-ismətə və təhhir qəlbi min ğəyahibit-tohmə ya rəhimən biibadihil-möminin! Tərcümə: Allahım, məni bu ayda rəhmətinə bürü, mənə müvəffəqiyyət və özünü günahdan qorumaq xisləti ver, qəlbimi töhmət zülümlərindən təmizlə, ey mömin bəndələrinə rəhmli olan! 30-cu günün duası اللهم اجعل صيّامي فيه بالشكر و القبول على ما ترضاه و يرضاة الرول محكمة فروعه بالأصول بحق سيدنا محمد و آله الطاهرين و الحمد لله رب العالمين Oxunuşu: Əllahumməc'əl siyami fihi biş-şukri vəl-qəbul əla ma tərzahu və yərzahur-rəsul muhkəmətən furu'uhi bil-usul bihəqqi səyyidina Muhəmmədin və alihit-tahirinə vəlhəmdu lillahi Rəbbil-aləmin! Tərcümə: Allahım, mənim bu aydakı orucumu ayinlər üzərində möhkəmlənmiş halda, Sənin bəyəndiyin və Peyğəmbərin razı olduğu bir oruc kimi dəyərləndir və qəbul et, ağamız Məhəmmədə və onun pak əhli-beytinə xatir. Aləmlərin Rəbbi Allaha həmd olsun! Tarixi günlər Ramazan ayının 10-u. Məhəmməd peyğəmbərin 1-ci xanımı Hz. Xədicənin vəfatı.
Ramazan

Ramazan ayının 15-i. Həsən ibn Əlinin doğum günü Ramazan ayının 17-si. Hicri tarixi ilə 2-ci ildə Bədr döyüşündə qazanılmış qələbənin ildönümü günüdür. Ramazan ayının 18-dən 19-na keçən gecə. Birinci Əhya gecəsi (Qədr gecəsi) Ramazan ayının 19-u. Əli ibn Əbu Talibin zəhərli qılıncla zərbətlənməsi. Ramazan ayının 20-dən 21-nə keçən gecə. İkinci Əhya gecəsi (Qədr gecəsi) Ramazan ayının 21-i.Əli ibn Əbu Talibin vəfatı.
Ramazan

Ramazan ayının 22-dən 23- nə keçən gecə.Üçüncü Əhya gecəsi (Qədr gecəsi) Ramazan ayının 26-dan 27- nə keçən gecə.Dördüncü Əhya gecəsi (Qədr gecəsi) Ramazan ayının təqvimi (2022) Şəvval ayının 1-i (13 may) Fitr bayramıdır! Rayonlar üzrə sahur və iftar vaxtları aşağıdakı qaydada müəyyənləşdirilmişdir (dəqiqə): Peyğəmbərimizin Orucla bağlı olan mübarək sözlərindən Oruc tutun, sağlam olun. Uca Allah buyurur:Oruc mənim üçündür,onun mükafatını Mən verəcəyəm. Oruclunun sükutu zikr,yuxusu ibadət, duası isə məqbul əməllərin savabı kimi qiymətləndirilir. Oruc və Quran qiyamət günündə sahibinə şəfaətci olacaqdır. Oruc səbrin yarısıdır. Ümmətim Ramazan ayının xeyrini və yüksək şərəfini bilmiş olsaydı bütün ilin Ramazan olmasını arzu edərdi. Xarici keçidlər Ramazan ayının gündəlik dualarının şərhi Arxivləşdirilib 2012-06-10 at the Wayback Machine Oruc vaxtı oxunan dualar Həmçinin bax
Litosfer

Litosfer (yun. λίθος — daş və σφαίρα — sfera) – Yerin üst bərk qatı.Litosferə Yer qabığı və ondan Moxoroviçiç sərhədi ilə ayrılan üst mantiya daxil edilir. Litosfer əlaqələndirici təbəqədir.Litosferin qalınlığı qeyri-müəyyəndir, ehtimal ki,onun qalınlığı materik Yer qabığında 150–200 km-ə qədər,okeanlarda isə 90 km-ə çatır.«Litosfer» və «Yer qabığı» məfhumlarının mənasını eyniləşdirmək olmaz. Litosfer qatları Yer qabığı1.Materik yer qabığı.2.Okean yer qabığı.3.Keçid qabığ(Böyük materiklərin kənar hissələri üçün xarakterikdir). Materik qabığı 3 qatdan ibarətdir:Çökmə qat Qranit qat. Bazalt qat.Qranit qata silisium və alüminium çox olduğu üçün SiAl təbəqəsi,bazalt qata isə silisium və maqnezium çox olduğu üçün SiMa təbəqəsi deyilir.
Litosfer

Okean qabığı isə 2 qatdan ibarətdir.Qranit qat yoxdur.Çokmə qat. Bazalt qat.Qranit qatla Bazalt qat arasında Konrad sərhəddi var. Yuxarı mantiyaYer qabığı ilə Yuxarı mantiya arasında Moxoroviçiç sərhədi yerləşir.Litosferin aşağı sərhəddi "Benyof" zonası adlanır. Litosferlə Aşağı mantiyanın sərhəddində Astenosfer yerləşir. Dünyanın indiki materikleri
Siyasət

Siyasət (qədim yunanca: Πολιτικά, politika — "şəhərlərin işləri") — sosial qruplarda qərarların qəbulu və ya fərdlər arasında güc münasibətlərinin digər formaları, məsələn, resursların və ya statusun bölüşdürülməsi ilə əlaqəli fəaliyyətlər məcmusu. Siyasəti və hökuməti öyrənən sosial elm sahəsinə siyasi elm — politologiya deyilir Siyasi fəaliyyət müxtəlif sosial qruplar, siniflər və dövlətlər arası münasibətlər üzərində qurulur. Hakimiyyət problemi ilə bağlı olan hər hansı bir fəaliyyət siyasi xarakter daşıyır. Siyasət cəmiyyətin inkişafının müəyyən mərhələsində yaranır və o xüsusi mülkiyyətə əsaslanan istehsal formalarının, sosial strukturun, mədəni mədəniyyətin formalaşdığı dövrdə təşəkkül tapmışdı. Müxtəlif sosial qruplar öz mənafelərini qoruyub saxlamaq üçün xüsusi idarəetmə aparatını yaradırlar. Siyasi hakimiyyət müxtəlif təsisat formaları vasitəsilə həyata keçirilir.
Siyasət

"Siyasət" termini Azərbaycan dilinə ərəb dilindən keçib. Sözün ərəb dilindəki hərfi mənası "at təlimi" deməkdir. Bir çox qərb ölkələrində, məsələn, ingilisdilli ölkələrdə, "Politics", almandilli ölkələrdə isə "Politik" terminini istifadə edirlər. "Politics/Politik" sözü yunan sözü olan "Polis" sözündən götürülüb. "Polis" sözünün mənası şəhər deməkdir. Siyasət sözünü müasir zamanda cəmiyyət daxilində aparılan məqsədyönlü bir iş kimi başa düşmək olar.
Siyasət

Politologiya elmində "siyasət" termini siyasi və dövlət hakimiyyəti uğrunda mübarizə kimi qəbul edilir. Siyasət mövcud cəmiyyətdəki siyasi münasibətlər, siyasi institutlar və siyasi ideologiya vasitələri ilə həyata keçirilir. Birinci tərəf böyük insan qrupları arasında siyasi hakimiyyətə nəzərən münasibətləri ifadə edir. İkinci tərəf vətəndaşların siyasi fəaliyyətinin təşkili formalarını, siyasi təşkilatları əhatə edir. Üçüncü tərəf insanların siyasi fəaliyyətini şüurda sistemli şəkildə əks etdirən baxışların, ideyaların və nəzəriyyələrin məcmusudur. Siyasətin məqsədi Siyasətin məqsədi müəyyən sosial təbəqələr və siniflər üçün, habelə bütövlükdə cəmiyyət üçün məqbul hesab edilən hakimiyyəti həyata keçirməyin, şaraiti və üsullarıni yaratmaqdır.
Siyasət

Siyasəti bir sıra elmlər (politologiya, siyasi sosiologiya, siyasi psixologiya və s) öyrənir. O fəlsəfənin də obyektini təşkil edir. Belə ki, siyasi fəlsəfə siyasi hadisələrin və proseslərin mahiyyətini, onlarin qarşılıqlı təsirini araşdırır. Siyasi fəaliyyət Siyasətin əsasını insanların siyasi fəaliyyəti və bu prosesdə qərarlaşan əlaqələr təşkil edir. O cəmiyyətdəki müxtəlif sosial qüvvələrin siyasi hakimiyyətə münasibəti üzrə olan fəaliyyətini idarə edir. Səciyyəvi cəhət budur ki, siyasi fəaliyyətdə hər bir sosial qrup özünün sosial mənafelərini reallaşdırmağa çalışır.
Siyasət

Siyasi fəaliyyət prosesində siyasi münasibətlər və əlaqələr formalaşır. Bu fəaliyyət prosesində siyasi təşkilatlar, partiyalar meydana çıxır, siyasi ideyalar və nəzəriyyələr yaranır. Ümumilikdə siyasət dedikdə ictimai həyatın müxtəlif sferalarının dövlət tərəfindən həyata keçirilən hökmranlıq və tabelik münasibətlərini bərqərar etmək vasitəsilə idarə olunması başa düşülür. Spesifik fəaliyyət sahəsi olan siyasətin məzmununa dövlət işlərində, onun istiqamətlərinin müəyyən olunmasında, habelə dövlətin fəaliyyətinin mahiyyətinin, formaları və vəzifələrinin aşkar edilməsində iştirak daxildir. Həmçinin bax Politologiya Siyasi fəlsəfə
Ruhi Əliyeva

Ruhi Əliyeva (tam adı: Ruhiyyə Nəsrəddin qızı Əliyeva; 8 mart 1977, Tovuz) — Azərbaycanlı iş xanımı, TV aparıcı, prodüser. Ruhiyyə (Ruhi) Əliyeva 1977-ci ilin 8 mart tarixində Azərbaycanın Tovuz şəhərində yerləşən Aşağıeyyublu kəndində dünyaya göz açıb. Ziyalı ailəsində doğulan Ruhi, 1983-cü ildə Tovuz şəhəri, adıçəkilən kənddə yerləşən 2 saylı tam orta məktəbə daxil olub. Orta məktəbi bitirib. Şəxsi həyatı Ailəlidir. İki övladı var. Ruhi peşəkar səhnəyə 2007-ci ildə gəlib.
Ruhi Əliyeva

Elə həmin ildə onun ilk mahnı və klipi işıq üzü görüb. 2009-cu ildə R. Əliyeva ilk və yeganə albomunu oxucu kütləsinə təqdim edir. Ramiz Rövşənin müəllifi olduğu "Mən sənsiz ölmədim" şeiri öncə mahnıya, ardınca klipə və sonra 12 musiqi parçasından ibarət diskə çevrilir. Ruhi Əliyevanın "Sevdim", "Mən ölərəm", "İki damla", "Güllərim soldu" və bir neçə maraqlı ifaları var. Hazırda onun 10-a yaxın klipi mövcuddur. Ruhi həm də "Dəb İkonası" təxəllüsü ilə tanınır. Belə ki, o, 2008-ci ildə dünyaca məşhur "Best Model of the World" yarışmasının Azərbaycan üzrə təsisçisi olub.
Ruhi Əliyeva

Layihənin qalibini şəxsən özü mükafatlandırıb. Ruhi Əliyeva bir neçə televiziya layihəsini də həyata keçirib. O, ATV kanalında yayımlanan "Özünə bax" və "DəbSiz" verilişlərinin aparıcısı və müəllifi olub. Ruhi Əliyeva "Qrand", "Uğur Zirvəsi" kimi mükafatların sahibidir. TV Karyerası "Dəb İkonası" "Uğur Zirvəsi" Xarici keçidlər ruhialiyeva.az — Ruhi Əliyevanın rəsmi saytı Ruhi Əliyeva kanalı — YouTube Ruhi Əliyeva — Facebook səhifəsi Ruhi Əliyeva — Instagram səhifəsi Ruhi Əliyeva — Twitter səhifəsi Ruhi Əliyeva — Telegram səhifəsi
Dubay

Dubay (ərəb. دبيّ, ing. Dubai) — Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri ən böyük şəhəri, Dubay əmirliyinin inzibati mərkəzi. Dubayın adı tarixi mənbələrdə ilk dəfə 1095-ci ildə əndəlus-ərəb coğrafiyaşünası Əbu Abdulla Əl-Bəkrinin "Coğrafiya kitabı"nda çəkilib. Venesiyalı mirvari ticarətçisi Qespero Belbi isə bu vilayətə 1580-ci ildə gəlmiş və Dubayın mirvari sənayesi haqqında ilk dəfə məlumat vermişdir. Şəhər haqqında rəsmi qeydiyyatlar 1799-cu ildən başlanmışdır.
Dubay

Məhz XIX əsrdə Dubay iki ağır təbii fəlakətə məruz qalmışdır. Birincidə, 1841-ci ildə şəhərdə çiçək xəstəliyi tüğyan edərək əhalini şərqə — Deyraya doğru çəkilməyə məcbur etmişdir. İkincidə, 1894-cü ildə isə Deyradan başlayan yanğın şəhəri cənginə alaraq evlərin böyük əksəriyyətini külə döndərmişdir, lakin bütün bunlara baxmayaraq, körfəz sahilində yerləşən şəhərin coğrafi mövqeyi ətraf vilayət və ölkələrin tacirlərini özünə cəlb edirdi. Dubay əmiri xarici ticarət adamlarını cəlb etməkdə çox maraqlı idi və ona görə də vergilərin aşağı həddə salınması onun istəklərini gerçəyə çevirirdi. Tarixi mənbələrdə qeyd olunur ki, 1940-cı ilə qədər Dubay çox da böyük olmayan bir yaşayış məntəqəsi olub. Bu şəhərin sakinləri mirvari istehsalı ilə məşğul olur və onu ərzağa dəyişirdilər, lakin elə ki, Yaponiya süni yolla mirvari istehsalına nail oldu, təbii mirvariyə tələbat əhəmiyyətli dərəcədə azaldı.
Dubay

Bundan sonra uzunmüddətli iqtisadi böhran başladı. Bütün bu illər ərzində əmirliklər arasında sərhəd mübahisələri davam edirdi. Hətta Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri yaranandan sonra belə, bu mübahisələr qalmaqda idi. Dubayda elektrik, telefon rabitəsi və aeroport 1950-ci ildə quraşdırılmışdır. 1971-ci il dekabrın 2-də Dubay Əbu-Dabi və digər 5 əmirliklə birlikdə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərini yaratdılar. Elə həmin ildə Böyük Britaniya Fars körfəzi regionunu tərk etdi. Bu illərdə artıq Dubayda və digər əmirliklərdə neft bumu start götürürdü.
Dubay

Beynəlxalq neft şirkətlərinin neftə marağı regionu yaxın xarici ölkələrin işçi qüvvəsi üçün də maraqlı edirdi. Nəticədə 1968–73-cü illərdə Dubayda əhalinin sayı bəzi məlumatlara görə 300 faiz artmışdır. 1970-ci illərdə Dubay neftdən və ticarətdən gələn gəlirlər hesabına tədricən inkişaf etməyə başlayırdı. 1979-cu ildə Dubayda Cəbəl Əli limanı tikildi. Onun ətrafında isə 1985-ci ildə Cafaz azad iqtisadi ticarət zonası salındı. 1990-cı ildə Fars körfəzində başlayan müharibə şəhərə müsbət mənada çox böyük təsir göstərdi.
Dubay

XX əsrin 90-cı illərində xarici ticarət qurumlarının böyük əksəriyyəti Fars körfəzindəki müharibə zamanı əvvəlcə Küveytdən, sonra isə Bəhreyndən (Şiə dalğasının qızışdığı illərdə) öz ofislərini Dubaya köçürtdülər. Beləcə, Dubay öz tərəqqisinin ən parlaq dövrünə qədəm qoydu. Fars körfəzi sahillərində yerləşir. Dubay Yaxın-Şərqin ən isti şəhərlərindən biridir. Bu şəhərə nadir hallarda yağış və ya qar yağır. Bu şəhərdə demək olar ki, həmişə temperatur +20 dərəcədən çox olur.
Dubay

Şəhər rayonları Şəhərin əsas rayonları Bur Dubay — tarix mərkəzi; Qardens — yataq sahəsi; Dountoun Dubay — inşa olunan biznes rayonu; Cumeyra — dənizkənarı yaşayış sahəsi; Dubay Marina — şəhərin qərbində süni Körfəz ətrafında perspektivli yeni yaşayış sahəsi. İqtisadiyyat Dubay — Yaxın Şərqin ən böyük ticarət, maliyyə və turizm mərkəzidir. Şəhərin inkişaf tempi Şanxayla müqayisə edilir. Şəhərdə iki dəniz limanı, bir neçə avtobus terminalları, iki böyük beynəlxalq hava limanı və geniş avtobus şəbəkəsi var. 2009-cu ilin Sentyabrın 9 Dubay Metropoliteni açıldıb. 2012-ci ildən su tramvayı faliyyət göstərir.
Dubay

Görməli yerləri Bürc Xəlifə — stalaqmitə bənzər göydələn. 2008-ci ildən dünyada mövcud olan ən yüksək bina. Göydələn rəsmi olaraq 4 yanvar 2010-cu il tarixində açılıb. Onun hündürlüyü 828 metr, 163 mərtəbədir. Bürc Əl Ərəb — yelkənlər formasında, dünyanın ən lüks mehmanxanalarından biri . Dubay Fəvvarəsi(en) — Bürc Xəlifə yanında yerləşən musiqili fəvvarə.
Dubay

Dünyanın ən böyük və ən yüksək fəvvarələrindən biri. Hündürlüyü 150 metrə qədər çatır. Dünya adaları — Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri sahillərində tikilən Yer kürəsi qitələri şəklində arxipelaq. "Dubayın gözü"(en) — Dünyanın ən böyük panorama çarxı. Qardaş şəhərlər Dubayla qardaşlaşan şəhərlər bunlardır:
Azərbaycan Kooperasiya Universiteti

Azərbaycan Kooperasiya Universiteti və ya qısaca AKU — Azərittifaqın tabeliyində olan ali təhsil müəssisəsi. Azərbaycan Kooperasiya Universitetinin əsası 1964-cü ildə qoyulmuşdur. Azərbaycan hökumətinin və Azərittifaqın İdarə Heyətinin müraciətinə əsasən keçmiş SSRİ Mərkəzi İstehlak Cəmiyyətləri İttifaqı (Sentrosoyuz) İdarə Heyətinin 8 yanvar 1964-cü il tarixli qərarı ilə ilk dəfə Moskva Kooperativ İnstitunun (MKİ) Bakı Tədris-Məsləhət Məntəqəsi yaradılaraq Ticarətin iqtisadiyyatı və Əmtəəşünaslıq ixtisasları üzrə tələbə qəbulu aparılmışdır. Bakı Tədris-Məsləhət Məntəqəsi keçmiş SSRİ Sentrosoyuzu İdarə Heyətinin müvafiq qərarları ilə 1969-cu ildə MKİ-nun Bakı Qiyabi İqtisad fakültəsinə, 1974-cü ildə MKİ-nun Bakı filialına çevrilmişdir. 1975-ci ildə Sentrosoyuzun qərarı ilə filial MKİ-nun tərkibindən çıxarılaraq Ukraynanın Poltava Kooperativ İnstitunun tərkibinə verilmiş, 1990-cı ildə yenidən MKİ-nun tabeliyinə keçirilmişdir. Bu illərdə filialda 5 ixtisas üzrə, o cümlədən respublikada ilk dəfə Kənd təsərrüfatı məhsulları tədarükünün iqtisadiyyatı və təşkili ixtisası üzrə ali təhsilli mütəxəssis hazırlığı aparılmışdır.
Azərbaycan Kooperasiya Universiteti

Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 9 yanvar 1992-ci il tarixli 8 saylı qərarı ilə Moskva Kooperativ İnstitunun (MKİ) Bakı filialı Azərittifaqın mülkiyyətinə verilmiş, Azərittifaq İdarə Heyətinin 19 mart 1993-cü il tarixli 31 saylı qərarı ilə həmin filialın bazasında müstəqil Azərbaycan Kooperasiya İnstitutu yaradılmış və Nizamnaməsi təsdiq edilmişdir. İnstitut yaradılarkən onun tərkibində 2 fakültə, 6 kafedra fəaliyyət göstərirdi. Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin müvafiq əmri ilə 1997-ci ildən başlayaraq universitetdə magistr hazırlığı həyata keçirilir. Heydər Əliyevın 30 avqust 2000-ci il tarixli 391 saylı fərmanı ilə verilmiş tapşırığa müvafiq olaraq Azərittifaqın və Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin təklifinə əsasən Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin razılığı ilə institutun profili genişləndirilərək 3 may 2011-ci ildə onun bazasında Azərbaycan Kooperasiya Universiteti yaradılmış, onun Nizamnaməsi 8 may 2002-ci ildə Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən qeydiyyata alınaraq Dövlət qeydiyyatı haqqında 46 nömrəli Şəhadətnamə verilmişdir. Maddi-texniki bazası Azərbaycan Kooperasiya Universiteti yaradıldıqdan sonra onun maddi-texniki bazasının möhkəmləndirilməsi, professor-müəllim heyətinin tərkibinin yaxşılaşdırılması, kadr hazırlığı aparılan ixtisasların sayının genişləndirilməsi, təhsilin səviyyəsinin yüsəldilməsi istiqamətində ardıcıl və məqsədyönlü iş aparılmışdır. Tədris korpusunun ümumi sahəsi 10500 kv.
Azərbaycan Kooperasiya Universiteti

metrdir. Bundan əlavə Azərittifaqın İdarə Heyətinin sədrinin 2011-ci il 16 avqust tarixli F-16 nömrəli sərəncamı ilə Bakı Biznes və Kooperasiya Kollecinin 4-cü və 5-ci mərtəbələrindən Universitetin istifadəsinə 2000 (iki min) m². tədris sahəsi ayrılmışdır. 4 kompüter laboratoriyası, 30 min nüsxədən artıq kitab fonduna malik olan kitabxana və oxu zalı, mətbəə, tibb məntəqəsi, idman zalı, iaşə müəssisəsi, arxiv fəaliyyət göstərir. Beynəlxalq əlaqələri AKU-nun beynəlxalq əlaqələri aşağıdakı istiqamətlər üzrə inkişaf etdirilir: Xarici ölkələr üçün mütəxəssis və elmi kadrların hazırlanması; Beynəlxalq təhsil proqramlarında iştirak; (ERASMUS+) Xarici ölkələrin ali təhsil ocaqları ilə ikitərəfli əməkdaşlıq; Xarici ölkələrin Bakıdakı nümayəndəlikləri ilə əməkdaşlıq;
Əbülfəs Qarayev

Əbülfəs Mürsəl oğlu Qarayev (13 noyabr 1956, Bakı) — Azərbaycanın keçmiş mədəniyyət naziri. Qarayev Əbülfəs Mürsəl oğlu 13 noyabr 1956-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1963-cü ildə Bakı şəhəri 23 nömrəli tam orta məktəbə daxil olub, 1973-cü ildə həmin məktəbi bitirib. 1973–1978-ci illərdə Azərbaycan Pedaqoji Xarici Dillər İnstitutunda təhsil alıb. 1978-ci ildə Saatlı rayonunda M. Əzizbəyov adına orta məktəbdə ingilis dili müəllimi işləyib. 1980–1985-ci illərdə Azərbaycan LKGİMK-nın təşkilat şöbəsinin təlimatçısı, bölmə müdiri, 1985–1989-cu illərdə Azərbaycan KP Nərimanov rayon komitəsində təşkilat şöbəsinin təlimatçısı, təbliğat şöbəsinin müdiri vəzifələrində çalışıb.1989–1992-ci illərdə — Sov.
Əbülfəs Qarayev

İKP MK yanında İctimai Elmlər Akademiyasının aspiranturasında təhsil alıb (1992-ci ilin yanvar ayında "1918–1930-cu illərdə — Azərbaycan mühacirətinin mədəniyyətşünaslıq aspektləri" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək "Fəlsəfə elmləri namizədi" elmi dərəcəsi almışdır.1992-ci ildə Rusiya İdarəetmə Akademiyası nəzdində menecerlik və marketinq kurslarında, 1992–1993-cü illərdə Bakı Politologiya və Sosial İdarəetmə İnstitutunun mədəniyyatşunaslıq kafedrasında Baş müəllim olub.1993–1994-cü illərdə "İMPROTEKS Kommers" kiçik müəssisəsində müdir vəzifələrində çalışıb.1994–2001-ci illərdə Gənclər və İdman naziri, 2001–2006-cı illərdə Gənclər, İdman və Turizm naziri, 2006–2018-ci illərdə Mədəniyyət və Turizm naziri vəzifələrində çalışıb. 2018-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət naziri təyin edilmişdir. 21 may 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət naziri vəzifəsindən azad edilmişdir. Tələbəlik dövründə müxtəlif seçkili orqanlara seçilmişdir, 1980–1991-ci illərdə Sov. İKP üzvü olmuşdur, Nərimanov rayon Xalq Deputatları Sovetinin deputatı seçilmişdir.Ailəlidir, bir övladı var. Mükafatları "Şöhrət" ordeni — 11 noyabr 2016 1-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni — 1 avqust 2019 "İncəsənət və ədəbiyyat" ordeni komandoru (Fransa) — 27 fevral 2012 3-cü dərəcəli "Xidmətlərə görə" ordeni (Ukrayna) — 18 avqust 2009
Sparta

Sparta (Qədim Elence; Attika ləhcəsi: Σπάρτη Spártē, qədim Dor ləhcəsi: Σπάρτα Spártā) — klassik antik dövrdə ən çox „Λακεδαίμων" Lakedaimon olaraq adlandırılan şəhər. E.ə. II minilliyin sonunda Dori istilasından sonra Peloponnes (Mora) yarımadasında dorilər tərəfindən qurulan şəhər və şəhər dövləti. Yunanıstanda qədim dövlət. Spartanın tarixi şəhər-dövlətlərin siyasi təkamülündə istisnalıq təşkil edir. Spartalıların digər yunanlarla eyni kökdən gəlməsinə baxmayaraq, dövlət demokratik idarəçilik istiqamətində heç bir inkişafa nail olmamışdı.
Sparta

Bunun əvəzində, Sparta müasir elit diktatorluğa bənzər formada inkişaf etmişdi. Dövlət 6 əsrdən sonra mədəni cəhətdən də inkişafı dayandırmışdı. Ölkənin ətraf aləmdən təcrid olunması qismən bunun səbəblərindən biri idi. Şimal-qərbdən və Qərbdən dağlarla əhatələndiyinə və limanların azlığına görə Spartalıların ətraf dünyada yaşanan inkişafdan faydalanmaq şansı az idi. Bundan əlavə, azadlıq mübarizəsində xalqa yardım edəcək orta sinif yox idi. Sparta Yunanıstanın Lakoniya yaxud Lakedemoniya adlanan vilayətinin əsas şəhəri idi. Buna görə də Sparta bəzən Lakoniya (yaxud Lakedemoniya), spartalılar isə lakoniyalılar adlanırdı. Müasir dövrdə istifadə etdiyimiz “lakonik” sözünün kökü qədim spartalıların sözlərə qənaət etməsi faktına dayanır. Peloponnes yarımadasının cənub-şərqində Lakoniya, cənub-qərbində isə Messeniya vilayəti yerləşirdi.
Sparta

Bu ərazinin torpağı çox münbit idi. E.ə. II minillikdə dorilər hücum edib Lakoniyanı tutduqdan sonra Sparta şəhərinin əsasını qoydular və özlərini spartalılar adlandırdılar. Spartalılar messeniyalılara qarşı uzun müddət mübarizə apardılar, e.ə.VII əsrdə onlara qalib gəldilər. Tabe olmayanlara ölkədən çıxıb getməyə icazə verdilər. Spartalılar yerli əhalinin çoxunu qula çevirdilər. Qulları hilot adlandırırdılar.
Sparta

Azad adamlar spartalılara vergi verirdilər. E.ə. VI-VIII əsrlərdə Spartada quldarlıq dövləti yarandı. Burada xalq yığıncağı ahıl adamlardan ağsaqqallar şurası seçirdi. Onun üzvləri mühüm işlərə başçılıq edirdilər. Spartalılar ancaq hərbi işlə məşğul idilər.
Sparta

Qanun onların başqa işlə məşğul olmasına icazə vermirdi. Döyüş vaxtı onlar bir cərgəyə düzülüb nizələrini qabağa uzadır, irəli yeriyir, sanki divar hərəkət edirdi. Belə düzülüş falanqa adlanırdı. Spartalılar uşaq vaxtlarından sərt tərbiyə alır, bütün günü hərbi işlə məşğul olurdular. Spartalılar qısa və aydın danışırdılar. Belə danışıq lakonik danışıq adlanırdı.
Sparta

Sparta 30 ilə qədər davam edən Peloponnes müharibəsində (e.ə. 404-431) Afinaya qalib gəlmiş, bütün Yunanıstana hakim olmuşdu. E.ə. 146-cı ildə Romadan asılı vəziyyətə düşmüşdü. Messeniyanın işğalı Spartalılar mənşəcə şərqi Peloponnesdən gəlmiş işğalçı dorilər idilər. Onlar e.ə.
Sparta

9-cu əsrin sonlarında bütün Lakoniyanı ələ keçirmiş, lakin bununla kifayətlənməmişdilər. Tayqet dağlarının qərbində Messeniyanın münbit çöllükləri yerləşir. Spartalılar oranı işğal etmək qərarına gəldilər. İşğal uğurlu oldu və Messeniya vilayəti Lakoniyaya birləşdirildi. Təxminən e.ə. 640-cı ildə messeniyalılar Arqosun ordusuna qoşuldular və üsyan başlatdılar.
Sparta

Lakoniya işğal edildi, lakin Arqos sərkərdəsinin ölümü və Tirtey dastanının vətənpərvər çağırışları spartalıları məğlubiyyətdən xilas edə bildi. Bu dəfə qaliblər heç kimə aman vermədilər. Onlar Messeniyanın torpaqlarıını ələ keçirdilər, dövlət idarəçilərinin bəzilərini öldürdülər, digərlərini isə sürgünə göndərdilər və əhalini qula (hilot) çevirdilər. Bundan sonra Spartanın xarici siyasəti müdafiəyönümlü oldu. Messeniya müharibəsindən sonra spartalılar xarici işğalların hilot üsyanına fürsət yaradacağından ehtiyat etdilər. Bu səbəbdən, Sparta özünü o vaxta qədər qazandıqlarını qoruyub saxlamağa həsr etdi.
Sparta

Peloponnes müharibəsi Afina e.ə. 478-ci ildə bir neçə yunan şəhəri ilə bərabər Deliya liqası adlanan hücum və müdafiə məqsədli ittifaq yaratdı. Farslarla aparılan müharibənin bitməsinə baxmayaraq, ittifaq illərlə qorunub saxlandı, çünki yunanların əksəriyyəti farsların geri dönməsi ehtimalından qorxurdu. Vaxt keçdikcə, Afina şəxsi istəklərinə görə ittifaqı tədricən hərbi-dəniz imperiyasına çevirdi. Afina öz məqsədləri üçün ümumi xəzinədəki pullardan istifadə etməyə başladı. Bu, qalan digər üzvlərin narazılığına səbəb oldu və nəhayət onlardan biri üsyan qaldırdı.
Sparta

Afina üsyanı yatırtdı, həmin şəhərin donanmasını zəbt etdi və işğal edilmiş ölkə kimi ona xərac kəsdi. Bu cür özbaşına davranış Afinanın heqemonluğunun bütün Yunanıstana yayılacağından ehtiyat edən Spartanın şübhələrini artırdı. Müharibənin əsas səbəblərindən biri də Afina və Sparta arasındakı sosial və mədəni fərqlər idi. Afina demokratik, proqressiv, urban, imperialist, və elmi və mədəni cəhətdən inkişaf etmiş ölkə idi. Sparta isə aristokratik, konservativ, aqrar, provensial və mədəni cəhətdən geri qalmışdı. Bir-birindən bu qədər kəskin fərqlənən sistemlər yan-yana mövcud olanda münaqişənin baş verməsi qaçılmazdır. Afina və Sparta bir-birinə düşməncəsinə münasibət bəsləyirdilər. Afina Spartanı yontulmamış hesab edirdi.
Sparta

Spartalılar afinalıları şimali Peloponnes dövlətlərinin idarəsini ələ keçirməyə çalışmaqda və hilotları üsyan qaldırmağa təşviq etməkdə günahlandırırdılar. Münaqişənin başlanmasında iqtisadi amillər də böyük rol oynamışdı. Afina Siciliya və şimali İtaliya ilə əsas ticarət yolu olan Korinf körfəzini ələ keçirmək istəyirdi. Bu, Afinanı Spartanın əsas müttəfiqi Korinfin ölümcül düşməninə çevirirdi. E.ə. 431-ci ildə başlayan və e.ə.
Sparta

404-cü ilə qədər davam edən müharibə Afina üçün dəhşətli fəlakətlərlə nəticələndi. Afinanın ticarəti dağıldı, demokratiya devrildi, əhali isə dəhşətli qırğına məruz qaldı. Mənəvi tənəzzülü hərbi məğlubiyyətlər əvəz etdi. Xəyanət, rüşvətxorluq və vəhşilik son bir neçə il davam edən müharibənin gətirdiyi müsibətlər arasında idi. Afinalılar Milos adasının bütün kişi əhalisini qətlə yetirdi, qadınları və uşaqları isə qula çevirdilər. Nəhayət, Samos istisna olmaqla bütün müttəfiqlərini itirən və ərzaq ehtiyatı tükənən Afinanın təslim olmaq yaxud aclıqdan ölməkdən başqa seçimi qalmamışdı. Afina qarşısında qoyulan şərtlər dəhşətli idi; qalaların dağıdılması, bütün xarici əmlakın və donanmanın təslim edilməsi, hakim dövlət kimi Spartaya tabe olmaq.
Sparta

Bütün Yunanıstan üzərində heqemonluğu Sparta Afina üzərində qazandığı qələbədən sonra bütün Yunanıstanda hakimiyyəti ələ keçirdi. Spartanın dəstəklədiyi oliqarxiya bir sıra yunan şəhərində demokratiyanı əvəz etdi. Lakin Spartanın e.ə. 404 və e.ə. 371-ci illər arasında bütün Yunanıstan üzərində mütləq hakimiyyətini qoruyub saxlamaq üçün gücü və siyasi bacarığı kifayət etmədi. Bunun nəticəsində bir sıra yunan şəhərində vətəndaşlar arasında münaqişə başladı.
Sparta

Bu şəhərlərdə Spartanın əleyhinə olan demokratlar Spartanın dəstəklədiyi oliqarxlara qarşı üsyan qaldırdılar, bundan əlavə, Afina və Fiv şəhərində demokratlar Spartanın Yunanıstandakı heqemonluğuna son qoymaq üçün hakimiyyəti ələ keçirmişdilər. Fiv e.ə. 371-ci ildə Levktra döyüşündə Sparta qoşunlarını məğlub etdi. Lakin Fiv də Yunanıstanı uzun müddət idarə edə bilmədi. E.ə. 371-ci ildən e.ə.
Sparta

338-ci ilə qədər dəyişən müttəfiqlər arasında aramsız döyüşlər davam etdi. Müharibə aparan tərəflər artıq tükənmişdilər. Yunan mədəniyyətinin möhtəşəmliyinin (ən görkəmli yunan filosofları Platon və Aristotel sayəsində yunan fəlsəfəsi təxminən e.ə. 390 və e.ə. 330-cu illər arasında öz zirvə dövrünü yaşayırdı) gec sönməsinə baxmayaraq, Yunanıstanın əsas şəhərlərinin hamısı tez bir zamanda hərbi və siyasi baxımdan zəifləmişdi. Dövlət quruluşu Sparta konstitutsiyası Qaranlıq əsrlərdəki köhnə sistemin formalarını qoruyub saxlayan dövlət quruluşunu dəstəkləyirdi.
Sparta

Lakin bir deyil, ayrı-ayrı yüksək rütbəli ailələri təmsil edən iki hökmdar var idi. Sparta hökmdarlarının hakimiyyəti məhdud idi. Onlar, əsasən, hərbi və dini lider idilər. Dövlətin ikinci orqanı iki hökmdar və 60 yaşdan yuxarı 28 zadəgandan ibarət şura idi. Bu orqan idarəçilik işlərinə nəzarət edir, yığıncağa təqdim etmək üçün qanun layihələri hazırlayır və cinayətin istintaqında ali məhkəmə kimi xidmət edirdi. Dövlətin üçüncü orqanı olan yığıncaq yetkinlik yaşına çatmış bütün kişi vətəndaşlardan ibarət idi, o, şuranın təkliflərini qəbul yaxud rədd edir və hökmdarlar istisna olmaqla bütün siyasi məmurları seçirdi. Sparta kontitutsiyasında ən ali dövlət orqanı 5 kişidən ibarət eforat adlanan şura idi. Eforlar əslində dövlətin özü idilər.
Sparta

Onlar şura və yığıncağı idarə edir, təhsil sisteminə və əmlakın bölüşdürülməsinə nəzarət edir, vətəndaşların həyatını senzuradan keçirirdilər. Eforatın bütün qanun layihələrinə veto qoymaq, yeni doğulmuş körpələrin talelərini həll etmək, şuradan əvvəl istintaq aparmaq və hətta dini işlər qaydasında getməsə, hökmdarları devirmək hüququ var idi. Buna görə də eforlar tərəfindən idarə edilən Sparta dövləti oliqarxiya hesab edilir. Spartanın bütün tamhüquqlu, 30 yaşına çatmış vətəndaşlarının xalq yığıncağı. Əvvəllər Apellalar çarlar, sonralar isə eforlar tərəfindən çağırılırdı. Apella ali hakimiyyət orqanı hesab olunsa da, hüquqları gerusiya tərəfindən məhdudlaşdırılırdı.
Sparta

Apella gerusiya və eforların qərarlarını təsdiq və ya rədd edə bilər, lakin onları dəyişmək, yaxud təklif irəli sürmək hüququna malik deyildi. Qərarlar səsvermə yolu ilə qəbul edilirdi. Səsvermənin nəticəsini gerontlar müəyyən edirdilər. Apella çar və ya gerusiya tərəfindən buraxıla bilərdi. Apella qeyri-müntəzəm çağırılırdı, bu da Sparta oliqarxiyasının maraqlarına xidmət edirdi. Sosial və ictimai həyat Spartalıların həyatının, demək olar ki, bütün əsas aspektləri messeniyalılarla apardıqları müharibə ilə əlaqədar idi.
Sparta

Onlar düşmənləri tabe və qarət edərkən istəmədən özlərini qula çevirmişdilər. Spartalılar əsrlər boyunca üsyan qorxusu ilə yaşamışdılar. Bu qorxu onların konservatizmini və yeniliyə qarşı inadcıl müqavimətini izah edir. Onlar hər hansı yenilik baş verərsə, sistemin zəifləyəcəyindən qorxurdular. Onların əyalətçiliyi də eyni səbəblə əlaqəli idi. Onlar inkişafın ölkəyə gətirə biləcəyi təhlükəli ideyalardan qorxaraq səyahəti pisləyir və ətraf dünya ilə ticarət əlaqələrini qadağan edirdilər.
Sparta

Vətandaş sinifinin çox sayda qul əhali üzərində mütləq hakimiyyətini qoruyub saxlamaq ehtiyacı dəmir intizam və ciddi idarəçilik tələb edirdi; buna görə də spartalıların kollektivizmi sosial və iqtsadi həyatın bütün sahələrini əhatə edirdi. Spartalıların mədəni geriliyi təmkinlilikdən irəli gəlirdi və bu təmkinlilik Messeniyanı işğal etmək və onları sərt təzyiq altında saxlamaq üçün aparılan qızğın mübarizədən qaynaqlanırdı. Sparta əhalisi 3 əsas sinifə bölünürdü. Hakimiyyət spartalılara yaxud ilk işğalçıların varislərinə məxsus idi. Spartalılar tarix boyu bütün əhalinin ən çox 1/20 hissəsini təşkil etmişdilər, lakin bütün siyasi üstünlük onlara məxsus idi. İkinci sinif periyeki yaxud “ətrafda məskunlaşmışlar” idilər. Bu sinifin mənşəyi naməlumdur, lakin, çox güman ki, onlar bir vaxtlar spartalıların müttəfiqləri olmuş və Sparta hakimiyyətini könüllü şəkildə qəbul etmiş xalqlar idilər. Hakim sinif və hilotlar arasında bufer əhali rolunu oynayan periyekilərə xidmətlərinin əvəzi olaraq ticarət və sənətkarlıqla məşğul olmağa icazə verilirdi.
Sparta

Ən alt təbəqə isə torpaq mükəlləfiyətli hilotlar yaxud qullar idi. Bu siniflər arasında yalnız periyekilər rahatlıq və azadlıqdan nəzərəçarpan dərəcədə zövq ala bilirdilər. Hilotların iqtisadi vəziyyəti o qədər də ağır deyildi, onlar sahiblərin mülkündə istehsal etdikləri məhsulun bir hissəsini özlərinə götürə bilərdilər, lakin onlarla mənəvi cəhətdən alçaldıcı rəftar edildiyinə görə tez-tez üsyan qaldırırdılar. Üsyanın qarşısını almaq üçün gənc spartalılar bəzən hilotlar arasında gizlin şəkildə yaşamağa göndərilirdi, onlar istədikləri şəxsi öldürmək hüququna malik gizli polislər idilər. Spartiat sinifində doğulan şəxslər həyatları boyunca şərəfli qulluğa məhkum edilirdi. Sərt qaydalara tabe olmağa və şəxsi istəkləri qurban verməyə məhkum edilmiş spartalılar böyük maşındakı kiçik vintə bənzəyirdilər.
Sparta

Spartalı uşaqlar doğulanda möhkəmlik testindən keçir, zəif hesab edilən körpələr isə bir təpənin zirvəsində ölümə tərk edilirdi. Spartalı kişilərin təhsili, demək olar ki, hərbi təlimlə məhdudlaşırdı. Hərbi təlimlər yeddi yaşdan başlayır, oğlanları müharibəyə hazırlamaq və möhkəmlətmək üçün rəhimsiz cəzalar verilirdi. 20 yaşından 60 yaşına qədər bütün kişilər, demək olar ki, bütün vaxtlarını dövlət xidmətinə həsr edirdilər. Evliliyin məcburi olmasına baxmayaraq, az sayda ailə var idi; gənc kişilər kazarmalarda yaşamalı idilər. Onlar 30 yaşından sonra hələ də hərbi yeməkxanalarda yeməli idilər.
Sparta

Kişilər həyat yoldaşlarını güc rəmzi olaraq toy gecələrində qazanırdılar. Onlar qadınlarını sonra çox az görürdülər, bəzən kişilər “həyat yoldaşlarının üzünü gün işığında görməzdən əvvəl uşaq sahibi olurdular” (Plutarx, “Likurq”, Görkəmli kişilərin həyatı 1, 81). Güclü övladlar dünyaya gətirmək qadınların əsas vəzifəsi idi, lakin analar övladlarının dövlətin malı olması faktını qəbul etməli idilər. Spartalılar bu çətinliklərə və məhrumiyyətlərə etiraz etmirdilər. Çox güman ki, hakim sinif statusu onlara sərt qaydalar və hüquqların təkzibini unutdururdu. İqtisadi həyat Spartanın iqtisadi quruluşu, demək olar ki, tamamilə hərbi məhsuldarlıq və vətəndaş sinifinin hakimiyyətinə istiqamətlənmişdi.
Sparta

Ən yaxşı torpaqlar dövlətə məxsus idi və bərabər hissələrə bölünərək spartiat sinifinə verilirdi. Torpaq satıla, bağışlana və dəyişdirilə bilməzdi. Lakin sonralar torpağın satışına və dəyişdirilməsinə icazə verildi, bunun nəticəsində bəzi vətəndaşlar varlandılar. Torpağın becərilməsi ilə məşğul olan hilotlar dövlətə məxsus idi və torpaqla bərabər ayrı-ayrı şəxslərə verilirdi. Hilotların sahiblərinə onları azad etmək və ölkədən kənara satmaq qadağan edilmişdi. Hilotların əməyi bütün vətəndaş sinifinin ehtiyaclarını təmin edirdi.
Sparta

Çünki vətəndaş sinifinin üzvlərinə iqtisadi və kənd təsərrüfatı işləri ilə məşğul olmaq qadağan edilmişdi. Spartanın minimal ticarəti və sənayesi periyekilər tərəfindən həyata keçirilirdi. Beləliklə, Sparta hökuməti nə qədər repressiv idisə, iqtisadiyyatı da bir o qədər durğun idi. Elmi axtarışlar. Həmçinin bax Xarici keçidlər GTP—Ancient Sparta Sparta'nın tekrar gözden geçirilmiş tarihi, Antik Sparta'nın inanaçları ve kültürü Journal of Laconian Studies—A peer-review open source Journal for the study of Laconian history Arxivləşdirilib 2010-02-11 at the Wayback Machine Sparta & Yunan tarihi Arxivləşdirilib 2016-10-21 at the Wayback Machine Antik Tarih Kaynak Kitabı: 11. Brittanica: Sparta Antik Sparta'nın tarihi Arxivləşdirilib 2001-03-05 at the Wayback Machine Sparta gerçekleri Sparta Tarihi
Fövqəladə vəziyyət

Fövqəladə hallar — qəza, təbii fəlakət və digər hallar nəticəsində müəyyən ərazidə yaranmış şərait. Bunun nəticəsində insan təlafatı, onun sağlamlığına və ətraf mühitə zərər böyük maddi ziyan vurulur və insanların normal həyat şəraiti pozula bilir. Fövqəladə hal — ətraf mühitə və insan səhhətinə ziyan vura, maddi və mənəvi itkilərə səbəb ola bilən təhlükəli hadisədir. Fövqəladə hallar təbii və texnogen mənşəli olmaqla iki qrupa bölünür. Təbii mənşəli fövqəladə hallar baş verən fəlakətli təbiət hadisələridir. Bunlar – zəlzələ, sel, daşqın, torpaq sürüşməsi, vulkan püskürməsi, qar uçqunu, sunami, fırtına və s. bu kimi təbii fəlakətlərdir.