LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Sərsəng su anbarı

Sənəddə bildirilir ki, Assambleya problemin vacibliyini nəzərə alaraq bu məsələ ilə ciddi şəkildə məşğul olmalı, bununla əlaqədar tezliklə xüsusi ölçü götürməli, beynəlxalq ictimaiyyətə çağırış səsləndirmək üçün qətnamə layihəsi qəbul etməlidir.2016-cı ilin yanvar ayında Avropa Surası Parlament Assambleyası Sərsəng su ambarı ilə bağlı 2085 saylı qətnamə qəbul etdi. Həmin ilin aprel may aylarında Azərbaycanda ABŞ Prezidentinə bu qətnamə ilə bağlı Petisiya unvanlandı. Petisiya 300 mindən artıq imza topladı. İmza toplama kampaniyasında Azərbaycanla yanaşı qardaş Türkiyə vətəndaşları da fəal iştirak etmişlər. sarsang.org Arxivləşdirilib 2019-02-03 at the Wayback Machine Xarici keçidlər Ermənistandan növbəti təhdid: Sərsəng su anbarı partladıla bilər Sərsəng su anbarına baxış keçirilib İlham Əliyev Sərsəng su anbarının ərazisində Azərbaycan Respublikasının Dövlət Bayrağını ucaldıb
Elçin Quliyev (hərbçi)

2014-cü il avqustun 15-də isə Elçin Quliyevə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamına əsasən general-polkovnik hərbi rütbəsi vermilmişdir. Azərbaycan Milli Olimpiya Komitəsinin 2009-cu il martın 5-də baş tutan növbəti hesabat yığıncağında Elçin Quliyev Azərbaycan Atçılıq Federasiyasının (ARAF) Prezidenti seçilmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 5 iyun 2017-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elçin Quliyev Dövlət Sərhəd Xidmətinin rəisi — Sərhəd Qoşunlarının Komandanı vəzifəsindən azad edilmişdir və Dövlət Sərhəd Xidmətinin rəisi vəzifəsinə təyin edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 21 sentyabr 2017-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elçin Quliyev "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif edilmişdir. Elçin Quliyev həmçinin Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq sərəncamlarına əsasən 16 avqust 2018-ci ildə Sərhəd Mühafizəsinin 99 illiyi münasibətilə "Vətənə xidmətə görə" 1-ci dərəcəli ordeni ilə, 16 avqust 2019-cu ildə isə Sərhəd Mühafizəsinin 100 illiyi münasibətilə 1-ci dərəcəli "Rəşadət" ordeni ilə təltif edilmişdir. 2020-ci ilin Qarabağ müharibəsi zamanı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı İlham Əliyev tərəfindən Dövlət Sərhəd Xidmətinin qarşısında qoyulan döyüş tapşırıqları Dövlət Sərhəd Xidmətinin rəisi Elçin Quliyevin rəhbərliyi altında icra olundu, Füzuli, Cəbrayıl, Zəngilan və Qubadlı rayonlarının, Hadrut qəsəbəsinin və Şuşa şəhərinin azad olunmasında Dövlət Sərhəd Xidmətinin hərbi qulluqçuları fərqləndi.
Elçin Quliyev (hərbçi)

Müharibə zamanı 25 gün ərzində Araz çayı boyunca yerləşən Cəbrayıl rayonunun və Zəngilan rayonunun yaşayış məntəqələri işğaldan azad edilmişdir. Arazboyu əməliyyatlar 22 oktyabr 2020-ci ildə Ağbənd qəsəbəsinin işğaldan azad edilməsi nəticəsində Azərbaycan-İran dövlət sərhədinin bərpa olunmuş və Dövlət Sərhəd Xidmətinin hərbi qulluqçuları döyüşlərdə qalib gəlmişdir. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsində xüsusi xidmətlərinə və işğal olunmuş ərazilərin azad olunması zamanı düşmənin məhv edilməsi üzrə qarşıya qoyulmuş döyüş tapşırığını yerinə yetirən zaman göstərdiyi qəhrəmanlıq nümunəsinə görə, həmçinin hərbi qulluq vəzifəsini yerinə yetirən zamanı igidliyin və mərdliyin nümayiş etdirilməsinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 9 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elçin Quliyev "Zəfər" ordeni ilə təltif edilmişdir. (27 mart 2002) — "Azərbaycan Bayrağı" ordeni (18 avqust 2009) — "Azərbaycan Sərhəd Mühafizəsinin 90 illiyi (1919–2009)" yubiley medalı (18 avqust 2014) — "Azərbaycan Sərhəd Mühafizəsinin 95 illiyi (1919–2014)" yubiley medalı (16 avqust 2018) — "Vətənə xidmətə görə" I dərəcəli ordeni (16 avqust 2019) — I dərəcəli "Rəşadət" ordeni (18 avqust 2019) — "Azərbaycan Sərhəd Mühafizəsinin 100 illiyi (1919–2019)" yubiley medalı (9 dekabr 2020) — "Zəfər" ordeni Elçin Quliyev Nailə adlı xanımla ailəlidir. Salehə və Aliyə adında 2 qızı, Məhəmməd (d. 1997) və Əli adında isə 2 oğlu var.Qızı Salehə Quliyeva Azərbaycan Tibb Universitetində müalicə işi ixtisası üzrə ali tibb təhsili alıb.
Elçin Quliyev (hərbçi)

Oğlu Məhəmməd və qızı Aliyə 2014-cü ildə Heydər Əliyev adına Müasir Təhsil Kompleksindən məzun olublar. Elə həmin ildə də Məhəmməd Quliyev 700 mümkün baldan 519-nu toplayaraq Bakı Dövlət Universitetinin hüquqşünaslıq ixtisasına, Aliyə Quliyeva isə ADA Universitetinə qəbul olublar. Məhəmməd Quliyev 2018-ci ilin iyul ayından 2019-cu ilin iyul ayınadək Azərbaycan Respublikası Dövlət Sərhəd Xidmətinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmət keçib. Onun hərbi andiçmə mərasimi 2018-ci il iyulun 30-da Cəlilabad rayonunun Göytəpə şəhərində atasının iştirakı ilə keçirilib. Hazırda Dövlət Sərhəd Xidmətinin zabitidir. Qızı 2017-ci il iyulun 19-da Azərbaycan Respublikası Qaçqınların və Məcburi Köçkünlərin İşləri üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Əli Həsənovun nəvəsi Nail Allahverdiyevlə ailə həyatı qurub.
Dəmiryolu nəqliyyatı

Dəmiryolu nəqliyyatı — müxtəlif yükləri kütləvi şəkildə uzaq məsafələrə yüksək sürətlə və digər nəqliyyat vasitələri ilə müqayisədə qat-qat ucuz aparması ilə, həmçinin hərəkətinin müntəzəmliyi ilə fərqlənən nəqliyyat vasitəsi. Dəmir yolu nəqliyyatının tarixi o qədər də qədim deyildir. Bu nəqliyyatın yaranması sənaye inqilabı dövründən başlanmışdır. Dəmir yollannın tikintisi XIX və XX əsrin birinci yarısında bir çox ölkələrdə aparılırdı. Məhz bu səbəbdən əksər ölkələrdə dəmiryol nəqliyyatı aparıcı nəqliyyat növlərindən birinə çevrilmişdi.
Dəmiryolu nəqliyyatı

Artıq 1840-cı ildə dünyada dəmiryol xətlərinin uzunluğu 2,5 min km-ə çatmışdı. Müasir dövrdə bu göstərici 1,3 mln. km təşkil edir. İlk dəmiryolu 1830-cu ildə İngiltərədə Liverpul-Mançester xəttinin açılışı olmuşdur. Elə həmin ildə ABŞ-də ilk dəmiryolu çəkilmişdir.
Dəmiryolu nəqliyyatı

Bu yol Çariston və Oqasta şəhərlərini birləşdirmişdir. Fransada ilk dəmir yolu 1833-cü ildə, Almaniyada və Belçikada 1835-ci ildə, Rusiyada 1837-ci ildə (Peterburq — Üarskoe Selo arasında 26 km) çəkilmişdir. Azərbaycanda ilk dəmiryolu 1878–1879-cu illərdə Bakı və Balaxanı arasında çəkilmişdir. 1880-ci ildə isə həmin yolun neft sahələrinə gedən hissəsi işə salınmışdır (Bakı — Balaxanı — Sabunçu — Suraxanı). Həmin dövrdə Bakı neftinin Qara dəniz limanlarına çıxarılması zərurəti artırdı.
Dəmiryolu nəqliyyatı

Ona görə də neft sənayesi sahibkarlarının vəsaiti ilə Bakı-Tiflis dəmir yolu çəkilməsinə başlanmış və 1883-cü ildə işə salınmışdır. Beləliklə 1900-cü ildə Bakı-Dərbənd xətti birləşdirilmişdir. 1908-ci ildə Tiflis-Yerevan-Uluxanlı-Noraşen-Culfa dəmiryolunun, 1941-ci ildə Ələt-Culfa xətti, sonralar digər yollar da çəkilmişdir. Hazırda Azərbaycanda dəmiryolunun uzunluğu 2008 km (o cümlədən elektrikləşdirilmiş yollar 1111 km) təşkil edir. Beləliklə həmin illərdə gərgin dəmiryolu tikintisi başlan- mışdır.1850–1900-cü illər arasında dünyada 800 min km dəmiryolu istifadəyə verilmişdir.
Dəmiryolu nəqliyyatı

1920-ci ildə dəmiryolunun uzunluğu 1,2 mln. km-rə çatmışdır. Əlbəttə bütün bunlar dünya təsərrüfatının formalaşmasına güclü təsir edirdi. Lakin digər nəqliyyat növləri də inkişaf etdiyi üçün 1920-ci illərdən 1970-ci illərədək dəmiryolu nəqliyyatının inkişafı zəifləmişdir. Nəticədə dünya üzrə yük və sərnişin daşımalarında onun xüsusi çəkisi azalmışdır.
Dəmiryolu nəqliyyatı

Bununla yanaşı dəmiryolu şəbəkəsində genişlənmə, yeni texnologiyaya keçilməsi, elektrikləşdirmə, mexanikləşdirmə və avtomatlaşdırılma sisteminə keçilməsi, hesablama texnikasından istifadə edilməsi, sürətli qatarlara keçid və s. artmışdır. Beləliklə, 1990-cı illərin ikinci yarısına dəmiryolu nəqliyyatındakı vəziyyət sabitləşmişdir. 2000-ci ilə dünya üzrə dəmiryolunun uzunluğu 67 ölkənin misalında təqribən 900 min km-dir. Bu kimi sabitləşməyə baxmayaraq bəzi ölkələrdə dəmir yolu tikintisi aparıldığı halda,bəzilərində əksinə mövcud dəmir yolunun sökülməsi və azaldılması müşahidə olunur. Rusiya kimi böyük əraziyə malik olan ölkədə 1970–1980-ci illərdə dəmiryolunun uzunluğu 225 min km olduğu halda hazırda 160 min km-dir.
Dəmiryolu nəqliyyatı

Bununda 70 min km-i yeraltı və digər xətlərdən ibarətdir. Rusiyada cəmi yük dövriyyəsi 1,2 trln. t/km təşkil edir. Son dövrlərdə dəmiryolu quruculuğunda həyata keçirilən ən mütərəqqi istiqamətlərdən biri yüksək sürətli magistiral xətlərə keçilməsidir. Saatda 200–300 km sürətlə gedən ekspress sərnişin qatarlarından istifadə artmışdır.
Dəmiryolu nəqliyyatı

Belə yolların ilk təşkilatçısı Yaponiya və Fransa olmuşdur. Sonra belə yolların çəkilişini Almaniya, İtaliya, ABŞ (Vaşinqton — Nyu-York, Los- Anceles — Las-Veqas arasında), Koreya Respublikası (Seul-Pusan arasında) və Çin həyata keçirmişlər. Ümumi məlumat Dəmiryol xətlərinin ümumi uzunluğuna görə ərazicə böyük və əsasən inkişaf etmiş ölkələr fərqlənirlər Dəmiryollarının uzunluğuna görə dünyanın aparıcı ölkələri Dəmiryol nəqliyyatı quru nəqliyyatının əsas növlərindən biri olaraq, dünyada ümumi yük və sərnişin daşımalarının təxminən 10%-ni təmin edir. Ölkədə dəmiryol nəqliyyatının inkişaf soviyyəsini oks etdirən digər göstəricilərdən biri onların sıxlığıdır. Bu baxımdan aparılan təhlil onu göstərir ki, dəmiryol xətləri daha sıx olan ərazilər sahəcə orta və kiçik ölçülü ölkələr üçün səciyyəvidir.
Dəmiryolu nəqliyyatı

Qloballaşma dövründə dəmiryol xətlərinin salınmasında transkontinental magistral layihələr mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Artıq tarixi İpok yolu marşrutu üzrə, uzunluğu 10 min km-ə çatan, dəmiryol şəbəkəsi yaradılır. Bu layihəyə əsasən Qərbi Avropa ölkələri ən qısa yolla Çinə yükbrini daşımaq imkanı əldə edəcəklər. Daha dəqiq desək, İstanbuldan daşınan yüklər, istifadə edilən ənənəvi yollardan fərqli olaraq zaman çərçivəsində Pekinə təxminən 30% daha tez çatdınlacaqdır. Dəmir yollarınınn sıxlığına görə dünyanın aparıcı ölkələri Dəmir yol nəqliyyatnıın salmmasında relyef amili böyük rol oynayır.
Dəmiryolu nəqliyyatı

Belə ki dağlıq ərazilərdə dəmir yollarınm salınması və lokomotivlərin istismarı daha baha başa gəlir. Bu səbəbdən dünyada istismarda olan dəmiryol xətlərinin təxminən 85%-i 1000 metr hündürlüyə qədər olan ərazilərdə salınmışdır. Azərbaycanda dəmiryol nəqliyyatının yaradılması Azərbaycanda nəqliyyatın bütün növləri inkişaf etmişdir. Yükdaşımalardan dəmiryolu nəqliyyatı mühüm yer tutur. Onların ümumi uzunluğu 2120 km-dir.
Dəmiryolu nəqliyyatı

1878–79-cu il Bakı – Balaxanı istiqamətində ilk dəmiryolu xətti çəkilib. 1883-cü il Bakı – Batumi, XX əsrin əvvəlləri Bakı – Dərbənd, əsrin 40-cı il Ələt – Culfa dəmiryolu xətti istifadəyə verilib. Bakının ətrafında dairəvi dəmiryolu xətti fəaliyyət göstərir. 1986-cı il Yevlax – Balakən dəmiryolu xətti çəkilib. Dəmiryolu nəqliyyyatı ilə neft, neft məhsulları, metal, maşın və avadanlıq, ərzaq və meşə materialları daşınır.
Dəmiryolu nəqliyyatı

Şəhərdaxili sərnişin daşınmasında metro mühüm rol oynayır. Maraqlı məlumatlar Dünyada ən uzun dəmiryol xətləri ABŞ-də — 224 792 kilometr, ən qısası isə Vatikandadr — 852 metr. Nəzirov Q. H., Bağırov S. M. Dəmiryol nəqliyyatı və təsərrüfatı mühəndisliyi ixtisası üzrə suallar-cavablar və özünü yoxlama testləri. Bakı: "Nurlan", 2010. Paşayev M. Azərbaycanda dəmiryolu: dəmiryolçuların sosial-iqtisadi vəziyyəti və mübarizəsi (1880–1920).-Bakı , 2012.- 361[] s. Həmçinin bax Dəmiryol stansiyası Dəmiryol xətti Dəmiryol bərəsi Dəmiryolçuların Mədəniyyət Sarayı (Rostov-na-Donu)
I Əhməd

I Əhməd (Osmanlı türkcəsi: مراد رابع Ahmed-i evvel, Divan ədəbiyyatındakı adı ilə Bahtî ; 18 aprel 1590, Manisa, Osmanlı imperiyası – 22 noyabr 1617[…], Konstantinopol, Osmanlı imperiyası) — 14. Osmanlı padşahı, 93. İslam xəlifəsidir. İlk illəri və taxta çıxışı Atası III Mehmedin Saruhan sancaqbəyliyi əsnasında 28 aprel 1590-cı ildə Manisada dünyaya gəlmişdir. Anası Handan Sultandır. Ordu və idarəetmə sistemində böyük rəğbət qazanan və taxtın ən güclü namizədi olan böyük qardaşı Şahzadə Mahmud, çevriliş edəcəyi şübhəsi ilə 7 iyun 1603 tarixində sarayda boğularaq edam edilmiş, beləliklə, Şahzadə Əhməd üçün taxt yolu açılmışdı.
I Əhməd

Cəlali üsyanları səbəbilə sancağa göndərilməmişdir. Atasının 22 dekabr 1603 tarixində vəfatının ardından 14 yaşında taxta çıxdı. Atası Sultan Mehmed o günə qədərki sultanlar içərisində ən gənc yaşda vəfat edən sultan olduğundan, Osmanlı tarixində ən gənc yaşda taxta oturan hökmdar da məhz Sultan Əhməd oldu. Səltənət illəri İlk işi, babası Sultan Murad və atası Sultan Mehmed səltənətlərində dövlət işlərinə müdaxilə edərək müxtəlif hadisələrə səbəb olan nənəsi Safiyə Sultanı köhnə saraya göndərmək oldu. Bu əsnada Avstriya və Səfəvilərlə olan müharibə şəraiti davam edirdi. Cığalızadə Sənan Paşa şərq sərdarı, sədrəzəm Malqoç Yavuz Əli Paşa isə Macarıstan sərdarı təyin edildi.
I Əhməd

Yenə bu əsnada Səfəvi şahı Şah Abbas İrəvan qalasını ələ keçirərək Qarsa daxil olmuşdu. Cığalızadə Sənan Paşa isə biraz gec — 15 iyun 1604 tarixində İstanbuldan ayrıldı və 8 noyabrda Qars qalası önlərinə gəldi. Əlverişli vəziyyətə baxmayaraq hücum yerinə Vanda qışlağa çəkilən Cığalızadə Sənan Paşa, şahın hücumunun ardından Ərzuruma çəkildi. Beləliklə, orduda narazılığa və səfərin uğrusuz nəticələnməsinə səbəb oldu. Qışı Ərzurumda keçirən Cığalızadə Sənan Paşa mart ayında Təbriz üzərində səfərə çıxdı. Ancaq Ərzurum bəylərbəyi Kosa Səfər Paşanın özbaşına hərəkəti nəticəsində əsir düşməsi əsas ordunun zəifləməsinə səbəb oldu.
I Əhməd

Bu əsnada Səfəvilərin ani hücumu ilə Osmanlı ordusu əvvəlcə Vana, daha sonra Diyarbəkirə çəkildi. Yenə Cığalızadə Sənan Paşanın böyük bir qüvvəylə köməyə gələn Hələb bəylərbəyi Canpoladoğlu Hüseyn Paşanı səfərə gecikməsi səbəbilə edam etdirməsi böyük bir üsyana səbəb oldu. Ancaq çox keçmədən özü də Diyarbəkirdə vəfat etdi və ardından Şah Abbas Gəncə, Şirvan və Şamaxını ələ keçirdi. Macarlarla münasibətlər 3 iyun 1604-cü ildə İstanbuldan hərəkətə keçərək 26 iyulda Belqrada çatan sədrəzəm Malqoç Əli Paşa burada vəfat etdi və yerinə Lələ Mehmed Paşa təyin edildi. Əvvəlcə Peşte, ardından Vaç qalasını ələ keçirən Mehmed Paşa Esterqon qalasını mühasirəyə alsa da, pisləşən hava şəraiti səbəbilə 23 noyabrda Belqrada geri çəkildi. Bu əsnada katolik Avstriyalıların protestant macar əhalisi üzərindəki təzyiqləri artmış, nəticədə Ərdəl bəyi kömək üçün İstanbula elçi göndərmişdi.
I Əhməd

1605-ci ilin yayında Esterqon üzərinə səfərə çıxan Lələ Mehmed Paşa Vişeqrad və Təpədələni ələ keçirdi. Beləliklə, çətin vəziyyətə düşən Esterqon qalası 4 noyabrda təslim edildi. Digər tərəfdən Osmanlı dəstəyini alan Ərdəl bəyi də Uyvar qalasını ələ keçirmiş, Tiryaki Həsən Paşa isə Vesprem və Polatanı fəth etmişdi. Əldə edilən bu qələbənin ardından Ərdəl bəyi Osmanlı tabeliyini qəbul etdi və Osmanlı tabeliyindəki Ərdəl və Macarıstan kralı təyin edildi. Sədrəzəm Malqoç Əli Paşa Avstriya ilə sülh danışıqları səbəbilə 1606-cı ilin may ayında paytaxta geri döndü. Ancaq Lələ Mehmed Paşanı özünə rəqib olaraq görən Dərviş Paşa sədrəzəmi paytaxtdan uzaqlaşdırmaq niyyətində idi.
I Əhməd

Bu məqsədlə sədrəzəmin Səfəvi cəbhəsinə yollanması üçün gənc sultana təkidlər edirdi. Nəhayət, Sultan Əhməd lələsi olan Lələ Mehmed Paşanı Səfəvi cəbhəsinə göndərmək üzrə qərar verdi. Ancaq Lələ Mehmed Paşanın cəbhəyə getmək istəməməsi səbəbilə sultanla münasibətləri pozulmuş, Sultan Əhməd hətta öz lələsini edamla qorxutmuşdur. Bu olanları qəbul edə bilməyən Lələ Mehmed Paşa bir müddət sonra iflic keçirərək vəfat etdi. Beləliklə, sədrəzəmin bütün Macarıstanı fəth etmək planı baş tutmadı. Bu əsnada illərdir davam edən Osmanlı-Avstriya müharibəsini bitirməklə vəzifələndirilən Quyucu Murad Paşa Budinə gedərək Budin bəylərbəyi Qazızadə Əli Paşa ilə birlikdə sülh danışıqlarına başlamışdı.
I Əhməd

23 gün davam edən sülh müzakirələrinin ardından 17 maddəlik bir sülh imzalandı. Zitvatorok sülhünə görə, Sultan Süleyman dövründən bəri Avstriyanın ödədiyi 30 min duka illik xərac ləğv edildi, əvəzinə imperator II Rudolf birdəfəlik 200 min qızıl təzminat ödəməyi qəbul etdi. Osmanlı sultanı ilə imperator bərabər hesab edildi və imperatorun bundan sonra "kral" deyil "Roma sezarı" olaraq anılmasına qərar verildi. Cəlali üsyanları İllərdir davam edən Osmanlı-Avstriya müharibəsi və əhalidən alınan əlavə vergilər səbəbilə dövlətə qarşı başlayan narazılıqlar Anadoludakı Cəlali üsyanlarını daha da alovlandırdı. Sultan Əhmədin cülusundan dərhal sonra üsyan qaldıran Tavil Əhməd, Nasuh Paşa və Anadolu bəylərbəyi Kəcdəhan Əli Paşanı məğlub etmişdi. 1605-ci ildə Şəhrizor bəylərbəyliyinə gətirildi və bununla üsyanın yatırılması hədəflənmişdi.
I Əhməd

Ancaq çox keçmədən yenidən ayaqlanan Tavil Əhməd Harput qalasını ələ keçirdi. Bununla yanaşı oğlu Mehmed ağa da saxta bir fərmanla Bağdad hakimliyini ələ keçirərək Nasuh Paşanı yenidən məğlub etdi. Bağdad şəhəri yalnız 1607-ci ildə üsyançılardan təmizləndi. Digət tərəfdən üsyankar Canpoladoğlu Əli Paşa da Livanda ayaqlanan şeyx Manoğlu Fəxrəddinlə birləşmiş, Adana bölgəsində nüfuz qazanaraq öz adına pul belə kəsdirmişdi. Bu əsnada Hələb bəylərbəyi təyin edilən Hüseyn Paşa da Canpoladoğlu tərəfdarlarından Cəmşid ağa tərəfindən məğlub edildi. Cəlali üsyanlarının yatırılması yerinə daha da alovlanmasında səbəbkar göstərilən sədrəzəm Dərviş Paşanın edamından sonra (9 dekabr 1606) yerinə gətirilən Quyucu Murad Paşa Suriyaya doğru irəlilədi.
I Əhməd

Sədrəzəm Anadoludakı Cəlali üsyançılarını bağışladığını və hər birini vəzifəyə gətirəcəyini vəd edərək Manisa və Bursa ətrafında çıxan Qələndəroğlu üsyanını yatırmaq üçün ordu topladı. 24 oktyabr 1607-ci ildə Oruc düzündə çıxan toqquşmada çətin vəziyyətə düşən Osmanlı ordusu çətinliklə də olsa qalib gəldi. Məğlubiyyətin ardından Manoğlu Fəxrəddin dəstəsiylə birlikdə Livana qaçdı, Canpoladoğlu Əli Paşa isə sədrəzəmin əlindən xilas olub, İstanbula qaçdı və sultana sığındı. Sultan Əhməd onu bağışladı və əvvəlcə Timeşvar, daha sonra Belqrad bəylərbəyi təyin etdi. Ancaq burada da yerli əhaliyə zülm etməsinin ardından Belqradda edam edildi. Ankara əhalisi isə qalaya sığınmaq istəyən Qələndəroğlunu şəhərə girməyə qoymadı və Murad Paşa tərəfindən məğlub edilən Qələndəroğlu Səfəvi torpaqlarına qaçdı.
I Əhməd

Üsyançıları bir-bir aradan qaldıran Murad Paşa, paytaxtdakı müxaliflərinin səylərinə baxmayaraq İstanbula döndü. Bir müddət sonra Səfəvilər üzərinə səfərə çıxacağı bəhanəsiylə geridə qalan Cəlali üsyançılarını bağışladığını və orduya dəvət etdiyini bildirdi. Beləliklə, ələ keçirilən üsyançılar tamamilə zərərsizləşdirildi. Ardından 1610-cu ildə Səfəvilər üzərinə səfərə çıxan Murad Paşa yolda ikən Diyarbəkirdə vəfat etdi (5 avqust 1611). Anadoluda Cəlali üsyanları yatırılsa da, illərdir davam edən zülm səbəbilə yerli əhali yaşadıqları yurdu tərk etmiş, yüzlərlə kənd, qəsəbə viran qalmışdı. Bu səbəblə dövlət xəzinəsi kəndlilərdən alınan bəzi vergilərdən məhrum qalmışdı.
I Əhməd

Bunun aradan qaldırılması məqsədilə Sultan Əhməd 30 sentyabr 1609 tarixində bir ədalətnamə yazdı və viran qalan məskənlərin yenidən abadlaşdırılmasına çalışdı. Yeni sədrəzəm Nasuh Paşa isə Səfəvilərlə sülh tərəfdarı idi. Bu əsnada Şah Abbasın elçi göndərərək sülh tələb etməsi 2 dövlət arasında sabitliyə səbəb oldu. Nəticədə 20 noyabr 1612-ci ildə tərəflər arasında Mərənd sülhü bağlandı. Sülhün şərtlərinə görə, 1555 tarixli Amasya sülhündə göstərilən sərhədlər yenidən qəbul edildi. Bununla yanaşı Səfəvilər illik 200 yük ipək xərac verməyi qəbul etdilər.
I Əhməd

Bu əsnada İspaniya krallığı ilə müttəfiqləri Aralıq dənizində Osmanlı sahillərinə basqınlar tərtibləyirdi. 1611-ci ildə Gördüs sahillərindən 500 əsir, 1612-ci ildə isə 1200 əsir aparılmışdı. Kaptan-ı dərya Mehmed Paşa isə bu əsnada Manoğlu Fəxrəddin bəylə mübarizə aparırdı. Ardından Xəlil Paşa da Kipr sahillərində bir neçə xristian quldurunu ələ keçirdi. Donanmanın inkişafına xüsusi diqqət yetirən Sultan Əhmədin ikinci dəfə kaptan-ı dəryalığa gətirdiyi Xəlil Paşa Trablusqərbə ordu çıxararaq yerli bəyləri özünə tabe etdi. Səfəvilərlə münasibətlər Səfəvilərlə bağlanan sülh isə vəd edilən xəracın ödənilməməsi, elçi heyətiylə göndərilən İncili Mustafa çavuşun həbs olunması və Şah Abbasın Gürcüstana hücumunun ardından pozuldu.
I Əhməd

Bütün bunların ardından Sultan Əhməd 22 may 1615-ci ildə səfər qərarı aldı. Ancaq sədrəzəm Mehmed Paşa bu səfəri növbəti ilə təxirə saldı və bu vəziyyətdən istifadə edən Şah Abbas əks-hücuma keçərək Gəncəni darmadağın etdi. Ardından İstanbula göndərilən Səfəvi elçisi əliboş göndərildi və Mehmed Paşa 1616-cı ilin aprelində Hələbdən böyük bir orduyla səfərə çıxdı. Əvvəlcə Qarsa gələrək buranı təhkim etdirib, İrəvan və Nəhavənd qalaları üzərinə hərbi dəstələr göndərdi. Ardından İrəvan qalası üzərinə şəxsən yürüdü və burada Səfəvi ordusunu məğlub edərək qalanı mühasirəyə aldı. Ancaq orduda lazımi sursatın çatışmaması və şahın ardı arası kəsilməyən sülh təklifləri mühasirəni sonlandırdı və Osmanlı ordusu Ərzuruma çəkildi.
I Əhməd

Beləliklə, İrəvan səfəri uğursuzluqla başa çatmış, sədrəzəm Mehmed Paşa mərkəzdəki müxaliflərinin də təsiri ilə vəzifədən alındı. Sultan Əhməd isə Mehmed Paşanın qəbul etdiyi sülh təkliflərini rədd etmiş, yeni sədrəzəm Xəlil Paşanı şərq sərdarı təyin edərək cəbhəyə göndərmişdi. Xəlil Paşa səfər üçün Diyarbəkirə gəlmiş, bu əsnada Krım xanı Canıbəy Gəray da Gəncə, Naxçıvan və Culfaya hücumlar tərtibləmişdi. Sultan Əhməd 51 gün davam edən mədə xəstəliyinin ardından 22 noyabr 1617 tarixində hələ 28 yaşındaykən vəfat etdi. Cənazəsi öz adına inşa etdirdiyi Sultan Əhməd məscidinin yanındakı türbəsinə (Sultan Əhməd türbəsi) dəfn edildi.Sultan Əhməd dövrünün ən böyük fərqliliyi isə Osmanlı vərasət sisteminin dəyişilməsi oldu. Belə ki, Sultan Murad dövründə Şahzadə İbrahim və Xəlilin boğdurulmasıyla başlayıb Fateh Sultan Mehmed dövründə qanuniləşən "Qardaş qətli" qanunu, Sultan Əhməd tərəfindən ləğv edilmişdir.
I Əhməd

Onun əvəzinə "Ailənin ağlı başında olan ən böyük nümayəndəsi padşah olmalıdır" ideyası qəbul edilmişdir. Beləliklə, oğullarından üçü sultan olmuşdur. Bunlar ardıcıllıqla II Osman (Gənc Osman), IV Murad, I İbrahimdir. Hətta qardaşı Şahzadə Mustafanı öncəki padşahlar kimi edam etdirməmiş və beləliklə, qardaşı da I Mustafa adı ilə taxta çıxmışdır. Bu yeni qanunun şahzadələr arasındakı rəqabətin və taxt mübarizələrinin, taxt üçün aparılan qardaş qətliamlarının önlənməsi baxımından Osmanlı tarixində çox böyük önəmi vardır. İstanbulda yerləşən tarixi yarımadada memar Sədəfkar Mehmed ağa tərəfindən tikilmişdir.
I Əhməd

4 yanvar 1610 tarixində altı böyük minarəli və 16 şərəfəli Sultan Əhməd Məscidinin ilk təməli atıldı. Dininə bağlı bir insan olan Sultan Əhməd məscidin təməli atılarkən ətəyində torpaq daşımışdır. 9 iyun 1617-ci ildə inşaatı bitən Sultan Əhməd Məscidi ibadətə açıldı. Bundan başqa Quyucu Murad Paşa külliyyəsi, İstanbul Məsih Paşa Məscidi, Almalı Ömər Paşa Məscidi də onun zamanında tikilən önəmli memarlıq abidələridir. Hərəmxanası Mahpeykər Kösəm Sultan Mahfiruz Xədicə Sultan Fatma Xatun Oğlan uşaqları Şahzadə Mehmed Şahzadə Orxan (d. 1609 - ö.
I Əhməd

1615) Şahzadə Bəyazid Şahzadə Səlim (d. 1613 - ö. 27 iyul 1635) Şahzadə Süleyman Şahzadə Hüseyn Şahzadə Qasım Qız uşaqları Ayşə Sultan Fatma Sultan Gövhər Sultan Xədicə Sultan (d. 1608 - ö. 1611) Xanzadə Sultan Zahidə Sultan Əsma Sultan Zeynəb Sultan Burnaz Atikə Sultan Cəmrə Sultan Abidə Sultan
İzotop

İzotop — kimyəvi elementin bir-birindən kütlə ədədi ilə fərqlənən atomları. Kimyəvi xassələri təqribən eynidir. Mendeleyev kimyəvi elementlərin dövri cədvəlində eyni yerdə olduqlarına görə belə adlanırlar. Bəzi izotoplar öz məxsusi adlarına malikdirlər (məsələn, deyteri, aktinon). Xarakteristikası Atomun əsas kütləsi onun nüvəsində cəmləşir. Nüvə öz növbəsində müsbət yüklü protonlardan və neytral neytronlardan ibarətdir. Protonlar eyni sayda mənfi yüklü elektronlarla tarazlaşdırılır. Proton və neytronların kütlələrinin cəmi atom kütləsi adlanır.
İzotop

Nüvəsində eyni sayda proton lakin müxtəlif sayda neytronlar olan atomlar izotop adlanır. Stabil və radioaktiv izotoplar İzotoplar stabil və radioaktiv ola bilərlər. Hazırda 300-ə qədər stabil və 1200-dən çox radioaktiv izotop aşkar olunmuşdur. Cüt atom nömrəsinə malik izotopların kütləsi daha çoxdur. Radioaktiv parçalanma nəzərə alınmazsa, təbiətdə izotopların meydana çıxması buxarlanma, diffuziya, distillasiya, kristallizasiya və biokimyəvi proseslərlə əlaqədardır. 1911-ci ildə Soddi kimyəvi xassələri eyni olan, lakin başqa xassələrinə, xüsusən özünün radioaktivliyinə görə fərqlənən elementlərin mövcud olması imkanı haqqında fərziyyə söyləmişdi. Bu elementləri dövri sistemdə eyni bir xanaya yerləşdirmək lazımdır. Soddi onları izotoplar - yəni eyni bir xananı tutan adlandırmışdır.
İzotop

Soddinin fərziyyəsi bir ildən sonra C.Tomson tərəfindən neon ionlarının elektrik və maqnit sahəsindəki meylinə görə kütləsi dəqiq ölçüldükdən sonra tam təsdiqini tapdı. Tomson aşkar etdi ki, neon iki növ atomların qarışığından ibarətdir. Onların əksəriyyətinin nisbi atom kütləsi 20-yə, cüzi bir qisminin nisbi atom kütləsi isə 22-yə bərabərdir. Nəticədə qarışığın nisbi atom kütləsi 20,2-yə bərabər olur. Eyni kimyəvi xassələrə malik olan atomlar kütlələrinə görə fərqlənirdi. Eyni bir element atomlarının nüvəsində eyni sayda proton olur, lakin bir-birindən neytronlarının sayı ilə fərqlənir. Nüvəsinin yükü eyni, kütlə ədədləri müxtəlif olan eyni bir kimyəvi element atomlarına izotop deyilir. Hər bir izotop iki kəmiyyətlə - kütlə ədədi və sıra nömrəsi ilə xarakterizə olunur: 8O16, 8O17.
İzotop

Yuxarıdakı ədəd nisbi atom kütləsini, yaxud atomun kütlə ədədini, aşağıdakı ədəd isə sıra nömrəsini yaxud nüvənin yükünü göstərir. İzotoplar davamlı və radioaktiv (davamsız) olur. Radioaktiv izotoplar təbii və süni olur. İzotoplar bioloji və kimyəvi tədqiqatlarda nişanlanmış atomlar kimi, radiasiya terapiyasında və nümunələrin yaşını təyin etmək üçün tətbiq olunur. İzotop effekti İzotop effekti - elementin izotoplarının, yaxud izotop tərkibinə görə bir-birindən fərqlənən birləşmələrin xassələrində atom kütlələrinin müxtəlifliyi nəticəsində aşkar olan fərdi. Elementin atom kütləsi böyük olduqca izotoplarının kütlələri arasındakı fərq də azdır, hidrogen izotoplarında bu fərq protiuma nisbətən deyteriumda 100%, tritiumda 200% olduğundan hidrogen və heliumda izotop efferkti daha böyükdür. İzotop effekti nəticəsində maddənin termodinamik xassələri molekulların kristal qəfəslərində atomların rəqs tezlikləri dəyişir. İzotop indikatoru İzotop indikatoru - izotop tərkibi təbii birləşmələrindən fərqlənən maddə.
İzotop

İndikator kimi işlədilir. İzotop indikatorunun yüksək həssaslığı və spesifikliyi onu ən mürəkkəb sistemdə maddələrin hərəkəti, paylanması və çevrilməsi zamanı izləməyə imkan verir. İzotop mübadiləsi İzotop mübadiləsi - reaksiyayagirən maddələr arasında elementin izotoplarının yenidən paylanması. Bu zaman maddə molekullarında elementin 1 izotopu molekulun elementar tərkibini dəyişmədən həmin elementin başqa izotopu ilə əvəz olunur. A.Məhərrəmov, M.Allahverdiyev və b., "Kiçik kimya ensiklopediyası", 1997.
Hakimiyyət bölgüsü

Hakimiyyət bölgüsü, Hakimiyyətlərin bölünməsi və ya Hakimiyyətlərin bölgüsü — dövlət hakimiyyəti nin bir-birindən müstəqil ( bəzi hallarda bir-birinə nəzarəti zəruridir) üç dövlət hakimiyyəti qoluna : qanunverici hakimiyyət, icraedici hakimiyyət və məhkəmə hakimiyyətinə bolünməsini nəzərdə tutan siyasi-hüquqi nəzəriyyə. Nəzəriyyə Con Lokk, termin isə Monteskyö tərəfindən təklif edilib. HAKİMİYYƏTLƏR BÖLGÜSÜ Monteskyenin irəli sürdüyü hakimiyyətlər bölgüsü siyasi cəmiyyətdə azadlığın yaşanması və idarəetmə gücünün sui-istifadəsini əngəlləməsi üçün hələ də aktual məsələdir və məcburi şərtdir. Monteskye bu prinsipi “Qanunların ruhu” adlı əsərində irəli sürüb. Lakin müəllif bu anlayışı ilk dəfə “İngilis Konstitusiyası” adlı əsərində “məhkəmə hakimiyyəti, qanunvericilik və icra hakimiyyətindən ayrılmayıbsa, azadlıqdan danışmaq mümkün deyildir” şəklində istifadə edib. Hakimiyyətlərin ayrılmasının səbəblərini isə Monteskye belə açıqlayır: insanın pis cəhətləri də vardır və iqtidarı əlində tutan şəxs bu hüquqlardan sui-istifadə edə bilər. Buna görə, iqtidarın sui-istifadəsinın qabağını almaq üçün iqtidarı iqtidarla durdurmaq lazımdır.Klassik mənada hakimiyyətlər bölgüsü hər kəsin əməl etməsi məcburi olan ümumi qaydaları qoyan parlamenti, bu qaydaları icra edən icra hakimiyyəti orqanını və bu qaydaların tətbiqindən yaranan mübahisələrin həlli üçün məhkəmə orqanının olmasını və bir-birindən ayrılmasını nəzərdə tutur.Monteskyenin fikirləri bir çox hüquq və siyasət alimlərinin diqqətini çəkib. Bu fikirlər çox mübahisələndirilib və tənqid edilib.
Hakimiyyət bölgüsü

Dövlət gücünün bölünməzliyi, dövlət orqanları arasında isə mütləq mənada funksiya ayrılığının olması mümkün olmadığı kimi tənqidi fikirlər irəli sürülüb. Lakin bu nəzəriyyənin hüquqi deyil, siyasi nəzəriyyə olduğunu gözdən qaçırmaq olmaz. Bu səbəbə görə günümüzdə “hakimiyyətlər bölgüsünü” belə izah etmək olar: “Hegemonluq və ya dövlət gücü təkdir. Bu qüvvə dövlətin orqanları vasitəsi ilə cəmiyyət adından öz iradəsini fərdlər üzərində hakim etmək iqtidarıdır. Dövlət iqtidarının istifadəsində tətbiq edilən aktların forması və tərkibi bir-birindən nə qədər fərqli olsa da, bütün bu aktlar nəticədə dövlət iradəsinin təzahüründən başqa bir şey deyil. Dövlət gücü isə tək və bölünməzdir. Ancaq bu gücün birdən çox olan funksiyaları və yenə birdən çox olan orqanlarını ayırmaq gərəkdir. Hakimiyyətin funksiyaları bu iqtidarın müxtəlif təzahür şəkilləri, müxtəlif istifadə növləridir.
Hakimiyyət bölgüsü

Məsələn, qanun qəbul etmək dövlət gücünün istifadə formalarından biridir, hakimiyyət funksiyasıdır. Hakimiyyət orqanları isə hakimiyyətin müxtəlif funksiyala-rını yerinə yetirməyə səlahiyyəti olan vəzifəli şəxslər və ya qurumlardır.” Digər tərəfdən, bəzi hallarda hakimiyyət orqanlarının özlərinə aid olmayan səlahiyyətlərdən istifadə etdiklərini də görmək olar. Misal olaraq, bəzən parlament icra funksiyasını üzərinə götürür, müəyyən bir hadisəni araşdırmaq üçün təhqiqat komissiyaları qurur; məhkəmə orqanları plenum qərarları ilə qayda qoyur; yenə icra hakimiyyəti orqanı da normativ aktlarla qayda qoyduqları kimi, inzibati cəza verməklə sanki mühakimə işini aparırlar.Başqa tənqidi fikir ondan ibarətdir ki, hakimiyyətlər bölgüsü plüralist rejim-lərdəki bəzi hadisələrlə uyğun gəlmir. Həqiqətən də bu nəzəriyyə irəli sürüləndə siyasi partiyalar hələ ki, formalaşmamışdı. Yada salmalıyıq ki, nəzə-riyyənin məqsədi hakimiyyətlər arasında balans quraraq liberal rejimin bərqərar olmasını təmin etmək idi. Halbuki partiya sistemi hakimiyyətlər bölgüsünün səviyyəsinə ciddi təsir göstərir. Günümüzdə isə sistemin liberallığı icra/ qanunvericilik bölgüsünə görə deyil, iqtidar/müxalifət bölgüsünə görə aparılır. Partiyaların hakimiyyətlər bölgüsü üzərindəki təsiri isə təkcə sayları deyil, eyni zamanda daxili quruluşları və qarşılıqlı gücləri ilə də ortaya çıxır.
Hakimiyyət bölgüsü

Bu səbəbə görə modern hakimiyyətlər bölgüsü konstitusion müddəalardan yaranan hakimiyyətlər bölgüsü ilə partiya sistemindən yaranan hakimiyyətlər bölgüsünün toplamından yaranır.Monteskyenin görüşlərinin günümüzə qədər olan təsiri inkar edilə bilməz. Qanunvericilik, icra və məhkəmə şəklində üçlü ayırım müasir dövrün lap əvvə-lində dövlət quruluşuna təsir göstərib, bugünkü mənada üçlü bölünməyə səbəb olub. Ayrıca normativ kimi də belə üçlü bir ayırımın praqmatik bir şey olduğu, azadlığı, ədaləti və “gücü məhdud” dövləti ortaya çıxaracağı qəbul edilir. Demək olar ki, müstəqil hakimiyyətlər düşünülmüş şəkildə yaradılıb. Buna görə haki-miyyətlər bölgüsü yalnız bir tədqiqat, özəlliklə İngiltərə sisteminin analizi nəticəsində deyil, belə bölgünün faydalı olacağı fikrindən ortaya çıxıb. Mon-teskyenin federalizm və hakimiyyətlər bölgüsünə dair görüşləri ABŞ konstitu-siya sisteminə təsir göstərib; onun görüşlərində “dövlət sosializminin” ilk izlərinə rast gəlinir. Digər tərəfdən, modern siyasi fikir adamlarından Sartori də “Demokratiya nəzəriyyəsinə geriyə dönüş” adlı əsərində yazır: “...İqtidar məsələsinə demokratik həll yolu nə ola bilər? …Edə biləcəyimiz ən yaxşı şey döv-lətin iqtidarını azaltmaqdır və bunu etmənin ən etibarlı yolu iqtidarı yaymaqdır.
Hakimiyyət bölgüsü

Xüsusən, iqtidara əks bir iqtidarla nəzarət edilə bilsə, yəni iqtidar başqa bir iqtidarla təsirsizləşdirilsə çox güclü iqtidarlar yaranmaz… deyərək Sartori haki-miyyətlər bölgüsü nəzəriyyəsinə yaxınlaşır.Klassik mənadan fərqli olaraq hüquqi dövlətdə hakimiyyətlər bölgüsünün əhəmiyyəti bir az fərqlidir. İcra hakimiyyətinin geniş qayda qoyma səlahiyyəti, siyasi partiyaların icra-qanunvericilik orqanlarını yaxınlaşdırması kimi faktorlar nəzərə alınsa, məhkəmə orqanının bu iki hakimiyyət qarşısında müstəqilliyi böyük əhəmiyyət kəsb edir. Digər tərəfdən, bu prinsipin günümüzdə əhəmiyyətli xüsusiyyəti bundan ibarətdir ki, bunsuz hüquqi dövlətin çox əhəmiyyətli başqa şərtləri (“adminis-trasiya üzərində məhkəmə nəzarəti”, “idarəetmədə qanunçuluq” və “idarəetmə orqanlarının maddi məsuliyyəti” kimi) imkansız və təsiriz qalacaqdır. Mövzuya Azərbaycan baxımından toxunsaq, 1995-ci il tarixli Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 7-ci maddəsinin hakimiyyətlər bölgüsü prinsi-pini mənimsədiyini, hakimiyyətlərin birgə fəaliyyət göstərmələrinin tələb olun-duğunu və müstəqil olduqlarını görərik. Yenə də faktiki olaraq məsələyə icra – qanunvericilik – məhkəmə orqanlarının statusu baxımından yanaşsaq, Azərbaycan Konstitusiyasının icra hakimiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirdiyini və ona imtiyaz verdiyini görərik. İcra hakimiyyətinin üstünlüyünün özəlliklə məhkəmə hakimiyyəti üzərində olduğu da gözə dəyir. Bunun haqqında aşağıda şərh veriləcək. Azərbaycanda icra hakimiyyəti – parlament balansı baxımından isə belə vəziyyət yaranıb: millət vəkilləri müstəqil namizədlərdən mütləq majoritar qaydada seçilir .
Hakimiyyət bölgüsü

Parlamentin əlində icra hakimiyyətinə qarşı istifadə edə biləcəyi təsirli bir silahı da var – Nazirlər Kabinetinə etimadsızlıq rəyi bildirməklə NK-ni istefaya göndərmək səlahiyyəti. İndiki faktiki vəziyyət icra hakimiyyətinin üstünlüyü adlana bilsə də, siyasi ortamın dəyişməsi parlamentin üstünlüyünə yol aça bilər. Maraqlı olan budur ki, Azərbaycanda parlament çoxluğu ilə Prezident fərqli siyasi görüşləri təmsil etsələr, belə hal siyasi sistemin sabitliyini təhlükəyə atacaqmı? Milli Məclis Nazirlər Kabinetinə etimadsızlıq rəyi bildirib istefaya mütəmadi olaraq göndərməyə başlasa, Prezidentin edə biləcəyi tək şey, Baş nazir və bir neçə əhəmiyyətsiz nazirliklərin rəhbəri postunu müxalifət partiyalarına güzəştə getməkdir. Kabinetin tamamilə (güc nazirirlikləri də daxil olmaqla) müxalif partiyaya buraxılması siyasi böhrana səbəb ola bilər.Bəzi Avropa ölkələri və Tayvanda əlavə olaraq qanun səviyyəsində dövlət hakimiyyətinin nəzarət, imtahan, hüquq, təsis və seçki qollarını da ayırırlar. Azərbaycan Respublikasında dövlət hakimiyyəti hakimiyyətlərin bölünməsi prinsipi əsasında aşağıdakı formada təşkil edilir: qanunvericilik hakimiyyətini Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi həyata keçirir; icra hakimiyyəti Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə mənsubdur; məhkəmə hakimiyyətini Azərbaycan Respublikasının məhkəmələri həyata keçirir.
Azərbaycan polisi

1919-cu ilin aprelin 14-də Nəsib bəy Yusifbəylinin dördüncü Hökumət kabinəsində o özü Hökumətin sədri vəzifəsi ilə yanaşı, həm də daxili işlər naziri vəzifəsini icra etdi. 1919-cu ilin dekabrında N.Yusifbəylinin yaratdığı beşinci Hökumət kabinəsində daxili işlər naziri vəzifəsini əvvəlcə Məmməd Həsən Hacınski, sonra isə Mustafa bəy Vəkilov tutmuşdur. DİN mürəkkəb tarixi dövrdə ölkədə hökm sürən anarxiyanın qarşısının alınması, qanunçuluğun və hüquq normalarının bərqərar edilməsi, ölkə vətəndaşlarının şəxsi və əmlak təhlükəsizliklərinin təmin olunması, cinayətkarlıqla mübarizə aparılması bununla ölkədə sabitlik yaradılmasında mühüm rol oynamışdır.DİN-in fəaliyyətini şərti olaraq üç dövrə bölmək olar: birinci dövr Behbud xan Cavanşirin nazirliyi rəhbərlik etdiyo dövrdür. Bu dövrdə DİN-in funksiyası bir tərəfdən müstəqil dövlətin müstəqil nazirliyi tərəfindən həyata keçirilirdisə, digər tərəfdən bu struktur Türkiyə hərbi komandanlığından xeyli dərəcədə asılı idi. Ölkədə anarxiyaya son qoymaq, qanunçuluğu və vətəndaş təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədilə bir tərəfdən keçmişdə fəaliyyət göstərmiş inzibati idarə sisteminin quruluşu və şəxsi heyəti olduğu kimi saxlanılır, digər tərəfdən isə onların vəzifəsi, imkan düşdükcə, Hökumətin 1918-ci il iyunun 19-da qəbul etdiyi hərbi vəziyyət haqqındakı qərarının müəyyən etdiyi səlahiyyətlərdən istifadə olunmaqla hərbi qüvvə vasitəsilə həyata keçirilirdi. 1918 il iyunun 23-də nazirlik tərəfindən işlənib hazırlanmış məcburi qərar dərc olundu. Qərara əsasən, şəxsiyyətə, şəxsi, dövlət, yaxud ictimai əmlaka qarşı ağır cinayətlərə hərbi-məhkəmə orqanlarında baxılır, ictimai sabitlik üçün təhlükə törədən cinayətlərin araşdırılması isə Daxili İşlər Nazirliyinin və yerli inzibati idarə orqanları rəhbərlərinin (qubernatorlar, qəza rəisləri) sərəncamına verilirdi.
Azərbaycan polisi

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin 1918-ci il 24 iyun tarixli qərarına əsasən, bütün keçmiş inzibati idarə işçiləri iyulun 1-dək öz iş yerlərinə qayıtmalı idi, əks halda işdən azad ediləcəkdilər. Həmin vaxtdan etibarən qəzalarda yerli əhali hesabına inzibati-idarə orqanlarının şəxsi heyəti formalaşmağa başladı. Cümhuriyyət Hökuməti iyulun 2-də DİN-in məruzəsi əsasında polis işçilərinin əmək haqqını artırmaq barədə qərar qəbul etdi. Gəncə quberniya idarəsi işçilərinin sayı ixtisar edildi. Zaqatala mahalı Azərbaycan Cümhuriyyətinə birləşdirildikdən sonra ayrıca quberniyaya çevrildi və quberniya idarəsi yaradıldı. DİN-nin Gəncədə həyata keçirdiyi ilk tədbirlərdən biri Gəncə şəhər özünüidarəsini bərpa etmək oldu.
Azərbaycan polisi

İyunun 22-də Gəncə şəhər rəisinin müavininə şəhərdəki işçi qüvvələrini təcili olaraq bir yerə toplayıb fəaliyyətə başlamaq tapşırıldı. İyunun 27-də Azərbaycan Cümhuriyyəti Hökuməti Gəncə şəhər özünüidarəsini təşkil etmək üçün şəhər idarəsinə 150 min manat faizsiz borc vermək, vəba ilə mübarizə aparmaq üçün qaytarılmamaq şərti ilə 100 min manat kömək ayırmaq barədə qərar qəbul etdi. 1918-ci il iyulun 30-da Hökumət digər şəhərlərdə də özünüidarə orqanları yaratmaq haqqında DİN tərəfindən təqdim olunmuş məruzə əsasında qərar qəbul etdi. Azərbaycan Cümhuriyyəti Hökumətinin 1918 il 7 və 27 iyul tarixli qərarları ilə DİN-ə yerlərdə inzibati idarə orqanları yaradıldıqca anarxiyanın hökm sürdüyü dövrdə Gəncədə və digər şəhərlərdə əhalinin təşkilinin yeganə mərkəzi orqanı olan Müsəlman Milli Komitələrinin ləğv edilməsi tapşırıldı. 1918-ci il sentyabrın 15-də Qafqaz İslam Ordusu Bakını daşnak və eser-menşevik hərbi qüvvələrindən azad etdikdən sonra Cümhuriyyəti Hökuməti Bakıya köçdü, DİN-in fəaliyyət dairəsi daha da genişləndi. 1918-ci ilin dekabrında Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin işə başlaması ilə əlaqədar Hökumətdə edilən dəyişikliklər nəticəsində daxili işlər naziri vəzifəsi Xəlil bəy Xasməmmədova həvalə olunduqdan sonra nazirliyin fəaliyyətində bir sıra ciddi struktur dəyişiklikləri edildi.
Azərbaycan polisi

Nazirlik bir tərəfdən təşkilat işləri, digər tərəfdən isə xarici dövlətlərin ölkənin daxili işlərinə müdaxiləsini dəf etmək tədbirlərini gücləndirdi. Qarabağ bölgəsində hakimiyyəti möhkəmləndirmək üçün Azərbaycan Cümhuriyyəti Hökumətinin 1919-cu il 15 yanvar tarixli qərarı ilə Şuşa, Zəngəzur, Cavanşir və Cəbrayıl qəzalarında general-qubernatorluq yaradıldı və həmin ayın 29-da X.Sultanov general-qubernator təyin olundu. DİN-in yerli idarələrinin ştat cədvəli, onların əmək haqqlarının artırılması barədə qanun layihələri aprelin 8-də və mayın 26-da Parlamentdə təsdiq olundu. Bu dövrdə DİN-in yerli qurumlarının təşkili, vəzifəli şəxslərin fəaliyyəti və s. haqqında təlimatlar da hazırlanaraq yerlərə göndərildi. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin 1919-cu il 2 yanvar tarixli qərarı əsasında 1919 il üçün DİN-in smetası hazırlandı. Həmin ilin martında Bakıda müttəfiq dövlətlərin polis komissarlıqlarının ləğvi ilə ölkənin daxili işlər orqanlarının fəaliyyətinin güclənməsinə səbəb oldu.
Azərbaycan polisi

1919-cu il aprelin 14-də təşkil olunmuş 4-cü Hökumət kabinəsində Hökumətin sədri Nəsib bəy Yusifbəylinin həm də daxili işlər naziri vəzifəsini tutması ilə nazirliyin fəaliyyətinin 3-cü dövrü başlandı. Nazirlik və onun yerli orqanları ölkədə xarici hərbi qüvvələrin müdaxiləsi olmadan sərbəst və müstəqil fəaliyyət göstərməyə başladılar. Bu işdə nazirliyin hazırladığı və 16 aprel tarixli əmrlə elan etdiyi təlimatın mühüm əhəmiyyəti olmuşdur. Təlimatda qanunçuluğun və intizamın möhkəmləndirilməsi ölkənin bütün vətəndaşlarına eyni münasibət göstərilməsi, milli qırğın təzahürlərinin qarşısının qətiyyətlə alınması, vəzifəli şəxslərin öz vəzifələrindən sui-istifadə hallarına qarşı kəskin mübarizə aparılması və s. məsələlər öz əksini tapmışdır. Yerli hakimiyyət orqanları əvvəlki dövrə nisbətən öz fəaliyyətlərində mərkəzi hakimiyyətin göstərişlərinə daha ciddi əməl edirdilər. Bu dövrdə DİN-in fəaliyyətində bir sıra təşkilati xarakterli tədbirləri həyata keçirildi.
Azərbaycan polisi

Nazirliyin təklifi ilə Dövlət Müdafiə Komitəsi yaradıldı. Bakı və ətraf sənaye rayonlarının daha etibarlı mühafizəsi üçün Bakı Şəhər Rəisliyi təsis olundu., Bakı Şəhər Polisinin ehtiyat qüvvələri təşkil edildi. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətində hərbi çağırışın icrası haqqında Azərbaycan Parlamentinin 26 may tarixli qanununa uyğun olaraq, hərbi çağırış barədə Əsasnamə təsdiq olundu. Nazirlik tərəfindən hazırlanmış Azərbaycan polis inspektoru haqqında Əsasnamə də Dövlət Müdafiə Komitəsi tərəfindən təsdiqləndi. Şəhərlərə gətirilən və aparılan yüklərdən onların xeyrinə cari yığım haqqında nazirliyin hazırladığı qanun layihəsi 1919-cu il iyulun 27-də Azərbaycan Cümhuriyyətinin Parlamenti tərəfindən qəbul edilmişdi. Nazirliyin təqdimatı ilə mətbuat haqqında nizamnamə icarəyə verilmiş binalar üçün qiymətlərin müəyyənləşdirilməsi və onlardan istifadə qaydaları və s. məsələlərlə bağlı qanun layihələrinə Parlamentdə baxılmış və qəbul olunmuşdu.
Azərbaycan polisi

Nazirliyin fəaliyyətinin sonuna yaxın işləyib hazırladığı ən mühüm sənədlərdən biri də Azərbaycanda torpaq məsələləri ilə məşğul olan idarələr haqqında Əsasnamə idi. Sənəddə torpaqların idarəçilik formasının Qərbdəki demokratik əsaslara uyğun olaraq tamamilə yenidən qurulması nəzərdə tutulurdu. Lakin 1920-ci il aprelin 27-də Sovet Rusiyasının Azərbaycanı işğal etməsi Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Daxili İşlər Nazirliyinin də fəaliyyətinə son qoydu. Sovet işğalı dövründə AXC süqut etdikdən sonra, bolşevik diktaturası bütün milli dövlət və hüquq-mühafizə strukturlarını, o cümlədən milli polisi ləğv etdi. Arxivlərdə 1918–1920-ci illərə aid saxlanılan qanunverici aktlar və sənədlər sübut edir ki, AXC DİN və Azərbaycan Polisi orqanlarının yaranması və təşəkkülü necə başlanmışdısa, onların ləğv edilməsi, sovet fəhlə-kəndli milisi və komissarlıqlarla əvəz edilməsi də, tədrici bir proses kimi aparılıb. Azərbaycan İnqilab Komitəsi sovet hakimiyyəti qurulduqdan dərhal sonra özünün ilk dekretləri ilə milli demokratik dövlətimiz olan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin hakimiyyət orqanlarını, o cümlədən hüquq-mühafizə orqanlarını ləğv etməyə, əvəzində fəhlə-kəndli hakimiyyəti orqanları(komissarlıqlar) yaratmağa başladı. Azərbaycan İnqilab Komitəsinin ilk dekretlərindən biri 1920-ci il aprelin 28-də Azərbaycan SSR Xalq Daxili İşlər Komissarlığının (Azərb.
Azərbaycan polisi

SSR XDİK) yaradılması və Həmid Sultanovun daxili işlər komissarı təyin edilməsindən, ertəsi gün 1920-ci il aprelin 29-da sovet milisinə rəhbərlik etmək üçün Azərbaycan SSR Baş Fəhlə-Kəndli Milisinin (Azərb. SSR FKM) yaradılması və tezliklə digər bolşevik İbrahim Əbilovun onun rəisi təyin edilməsi haqqında olub. Azərbaycan İnqilab Komitəsinin 1920-ci il 29 aprel tarixli başqa qərarı və Bakı İnqilab Komitəsinin 1 №-li əmri ilə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin dövlət hakimiyyəti orqanları buraxılmış elan olundu və tanınmış Rəhim Hüseynov Bakı şəhər milisinin ilk rəisi təyin edildi. Həmin 1 №-li əmrdə deyilirdi: "Polis yenidən təşkil edilsin və milis adlandırılsın; bütün polis sahələrində pristavlar dəyişdirilsin və komissarlar təyin edilsin. O hallarda ki, pristav etibarlı polis işçisidir, onu sahə komissarı adlandırıb, öz vəzifəsini yerinə yetirməkdə saxlamaq olar". Müstəqillikdən sonra 18 oktyabr 1991-ci ildə "Azərbaycan Respublikasının Dövlət Müstəqilliyi haqqında" Konstitusiya Aktı qəbul edildikdən sonra Azərbaycanın Daxili İşlər Nazirliyi keçmiş SSRİ Daxili İşlər Nazirliyinin tabeliyindən çıxmış və həmin dövrdən suveren Azərbaycan Respublikasının Daxili İşlər Nazirliyi kimi fəaliyyət göstərir.
Azərbaycan polisi

II. Polisin fəaliyyətinin əsas istiqamətləri aşağıdakılardır: 1) ictimai qaydanın qorunması və ictimai təhlükəsizliyin təmin edilməsi; 2) cinayətlərin və digər xətaların qarşısının alınması və açılması; 3) yol hərəkəti təhlükəsizliyinin təmin edilməsi. İnsan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi sahəsində polisin fəaliyyəti Azərbaycan Respublikasının "Polis haqqında" Qanununun 5-ci maddəsinə əsasən, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi sahəsində polisin fəaliyyəti aşağıdakılardır: I. Polis öz vəzifələrini yerinə yetirərkən irqindən, milliyyətindən, dinindən, dilindən, cinsindən, mənşəyindən, əmlak vəziyyətindən, qulluq mövqeyindən, əqidəsindən, siyasi partiyalara, həmkarlar ittifaqlarına və digər ictimai birliklərə mənsubiyyətindən asılı olmayaraq bütün şəxslərin Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında və tərəfdar çıxdığı dövlətlərarası müqavilələrdə nəzərdə tutulmuş hüquqlarını və qanuni mənafelərini hüquqa zidd əməllərdən qoruyur. II. Polisin hər hansı şəxslə insanın ləyaqətini alçaldan şəkildə rəftar etməsi yolverilməzdir.
Azərbaycan polisi

Cinayət törədən və ya törətməkdə şübhələnilən şəxsləri məlumat verməyə və ya cinayət əməlini törətməkdə təqsirini etiraf etməyə məcbur etmək, bu məqsədlə onları və digər şəxsləri hədələmək, işgəncəyə məruz qoymaq, onlara hər hansı fiziki və ya mənəvi təsir göstərmək qadağandır. III. Şəxsin hüquq və azadlıqlarına qarşı polis tərəfindən bu Qanunla nəzərdə tutulmuş tədbirlərin həyata keçirilməsinə yalnız Azərbaycan Respublikasının qanunları ilə müəyyən olunmuş əsaslarla və qaydada yol verilir. IV. Hər hansı şəxsin hüquq və azadlıqları məhdudlaşdırıldıqda polis əməkdaşı məhdudlaşdırmanın əsaslarını və səbəblərini, habelə bununla əlaqədar həmin şəxsin hüquq və vəzifələrini ona izah etməlidir. V.
Azərbaycan polisi

Polis tutulan və ya həbsə alınan şəxsin hüquqlarının həyata keçirilməsini təmin edir. VI. Şəxsin hüquqları, azadlıqları və qanuni mənafeləri polis əməkdaşları tərəfindən pozulduqda polis orqanı həmin şəxsin pozulmuş hüquqlarının, azadlıqlarının və qanuni mənafelərinin bərpa olunması üçün zəruri tədbirlər görməyə, vurulan ziyanı ödəməyə borcludur. VII. Polis əməkdaşlarının qanuna zidd hərəkətləri nəticəsində vurulmuş ziyan Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə müəyyən olunan qaydada ödənilir. Polisin fəaliyyətində aşkarlıq Azərbaycan Respublikasının "Polis haqqında" Qanununun 6-cı maddəsinə əsasən, I.
Azərbaycan polisi

Polis öz fəaliyyəti haqqında Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə müəyyənləşdirilmiş qaydada dövlət orqanlarına və əhaliyə məlumat verir. II. Polisə dövlət, ailə, peşə və kommersiya sirrini, prokurorun, müstəntiqin və ya məhkəmənin müvafiq icazəsi olmadan ibtidai və məhkəmə istintaq materiallarını, habelə insanların şəxsi həyatına, fiziki və hüquqi şəxslərin qanuni mənafelərinə toxunan, onların ləyaqətini alçalda bilən məlumatları açıqlamaq qadağandır. III. Fiziki və hüquqi şəxslər haqqında polisin yaydığı məlumatların həqiqətə uyğun olmadığı müəyyənləşdirildikdə polis bir ay müddətində həmin məlumatları onların yayıldığı formada təkzib etməlidir. Polisin qanuni tələblərinin icrasının məcburiliyi Azərbaycan Respublikasının "Polis haqqında" Qanununun 7-ci maddəsinə əsasən, I.
Azərbaycan polisi

Polis əməkdaşı bu qanunla müəyyənləşdirilmiş səlahiyyətləri yerinə yetirərkən dövlət hakimiyyətinin nümayəndəsi kimi çıxış edir. II. Azərbaycan Respublikasının ərazisində olan bütün hüquqi və fiziki şəxslər polis əməkdaşının qanuni tələblərini icra etməlidirlər. III. Polis əməkdaşının qanuni tələblərinə tabe olmamaq, ona müqavimət göstərmək və zor işlətmək və ya onu təhqir etmək Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş məsuliyyətə səbəb olur. Polisin vəzifələrinin yerinə yetirilməsində dövlət orqanlarının, yerli özünüidarəetmə orqanlarının və ayrı-ayrı şəxslərin iştirakı Azərbaycan Respublikasının "Polis haqqında" Qanununun 10-cu maddəsinə əsasən, polisin vəzifələrinin yerinə yetirilməsində dövlət orqanlarının, yerli özünüidarəetmə orqanlarının və ayrı-ayrı şəxslərin iştirakı aşağıdakılardır: I. Dövlət hakimiyyəti orqanları və yerli özünüidarətmə orqanları polisə öz vəzifələrini yerinə yetirməkdə kömək göstərməlidirlər.