LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Məmlük dövləti

Bu bürclərdə istehkam olunan əmirlər daha sonra səltənəti ələ keçirəcək, Burci Məmlüklərin baniləri olmuşdur. Sultan Kalavun yeritdiyi yeni torpaq islahatı ilə iqta sistemini də nizamlamış, ticarəti yaxşılaşdırmaq üçün müsəlman və xristian hökmdarlarla hərbi, siyasi və ticarət andlaşmaları bağlamışdır. Sultan Kalavundan sonra yerinə keçən oğlu Əl-Məlikül-əşrəf Xəlil (1290–1293) atasının hazırladığı orduyla səlibçilərin bölgədəki yeganə mərkəzi olan Əkka qalasını alaraq, bu bölgədə 200 ildir davam edən səlibçi varlığına son qoymuşdur. Ancaq döyüş meydanındakı gücünü dövlət idarəsində göstərə bilmədi və apardığı yanlış təyinat səbəbilə sui-qəsdlə öldürüldü. Sultan Kalavunun ailəsinə sadiq qalan əmirlər, üsyanı yatıraraq onun 9 yaşındakı oğlu Məhəmmədi "Əl-Məlikül-nasir" ünvanıyla taxta çıxardılar.
Məmlük dövləti

3 dəfə (1293–1294, 1299–1309, 1310–1341) Misir taxtına əyləşən Əl-Məlikül-nasir Məhəmməd ilk səltənətində sultanlıq tacını iki il daşıya bildi. Onu taxtından endirən Əl-Məlikül-adil Zeynəddin Kitbuğa (1294–1296) müxaliflərlə mübarizə apara bilmədi və taxtdan çəkildi. Sultan elan edilən Əl-Məlikül-mansur Hüsaməddin Laçın (1296–1299) isə bir sui-qəsdə qurban getdi. Nəhayət Əl-Məlikül-nasir Məhəmməd ikinci dəfə taxta çıxdı. 10 il davam edən ikinci səltənətini isə əmirlərin dövlət müdaxiləsindən bezərək özü sonlandırmışdı.
Məmlük dövləti

Ancaq bir il keçmədən Əl-Məlikül-müzəffər Baybars Əl-Çaşnigirdən taxtını geri aldı (1310). Üçüncü dəfə taxta çıxarkən 25 yaşında idi və bütün səlahiyyətləri əlində cəmləşdirərək 31 il boyunca taxtda qaldı. 17 ildir davam edən siyasi böhranı sonlandıraraq ölkədə sabitliyi bərpa etdi. Əl-Məlikül-nasir Məhəmmədin ardından onun yerini tuta bilməyən oğulları və nəvələrinin dövrü başladı. Bahri Məmlüklərinin başa çatmasına qədər keçən 42 illik dövrdə 8 oğlu və 4 nəvəsi sultan oldu.
Məmlük dövləti

Əl-Məlikül-nasirin ilk oğlu iki ay, 8 yaşında taxta çıxan ikinci oğlu 5 ay, üçüncü oğlu 4 ay sultan ola bilmişdi. 17 yaşında taxta çıxarılan dördüncü oğlu da 3 il davam edən səltənətində əmirlərin əlində oyuncağa çevrilmişdi. Əl-Məlikül-nasirin beşinci oğlu Əl-Məlikül-kamil Şaban isə 14 ay davam edən səltənətinin son ayları istisna olmaqla, bütün səltənəti boyunca taxta çıxmasında kömək dən ögey atasının təsiri altında qaldı. Şəxsi mal-mülkünü artıran Əl-Məlikül-kamil təyinatlar və iqta sistemi üçün yeni bir vergi təyin etdi. Ölümü də vergilər səbəbilə çıxan bir üsyan nəticəsində oldu (20 sentyabr 1345).
Məmlük dövləti

Əl-Məlikül-nasirin 15 yaşında taxta çıxan altıncı oğlu Zeynəddin Hacı da sərt siyasəti və əyləncəyə düşkünlüyü səbəbilə eyni aqibətlə üzləşdi və taxtdan endirilərək öldürüldü (16 dekabr 1347). 11 yaşında taxta çıxan və atasının ünvanını alan Əl-Məlikül-nasir Həsən 8 qardaşı arasında atasının uğurunu təkrarlayan yeganə sultan oldu (1347–1351). İkinci səltənətinin (1354–1361) ilk illərindən etibarən hakimiyyəti ələ alan Həsən atasının məmlüklərini vəzifədən alaraq öz şəxsi ordusunu yaratdı. Ancaq sonda bu fəaliyyətinin qurbanı oldu və öz məmlüklərindən bir dəstə üsyan qaldıraraq onu taxtdan endirdi (mart 1361). Üsyanı həyata keçirən əmirlərin Sultan Zeynəddin Hacının oğlu Səlahəddini taxta çıxarması ilə Əl-Məlikül-nasirin nəvələrinin dövrü (1361–1382) başlamış oldu.
Məmlük dövləti

Səlahəddin taxta çıxarkən 12 yaşında idi və 2 il davam edən səltənəti boyunca əsl hakimiyyət, sonda onu taxtdan endirərək əmisi Hüseynin oğlu Şabanı taxta çıxaran Yelboğa Əl-Ömərinin əlində idi. 1363-cü ildə hələ 12 yaşında taxta çıxan Əl-Məlikül-əşrəf 1367-ci ildən etibarən hakimiyyəti ələ ala bildi. Onun dövründə (1363–1376) önəmli hadisələr baş verdi. 1365-ci ildə İsgəndəriyyə səlibçilər tərəfindən işğal edildi. Kipr kralının idarəsindəki səlib donanması böyük qətliam törədərək şəhəri darmadağın etdi və İslam ordusunun yaxınlaşması ilə şəhərdəki qadın və uşaqları gəmilərə yığaraq geri çəkildi. Buna baxmayaraq güclü bir sultan olan Əl-Məlikül-əşrəfin səltənətinin ikinci yarısı olduqca sakit və sabit keçdi.
Məmlük dövləti

1375-ci ildə Kilikiya erməni krallığı ortadan qaldırıldı və bu dövlətə aid torpaqlar Məmlüklərin şimal sərhəddini təşkil etdi. Sultanın ölümü də sərt siyasəti səbəbilə oldu. Sərt rejimdən bezən bir qrup əmir, Əl-Məlikül-əşrəf həcc ziyarəti səbəbilə Qahirədən ayrıldıqdan sonra onun ölüm xəbərini yayaraq hələ 7 yaşındakı oğlu Ələddin Əlini sultan elan etdi. Daha sonra sabiq sultanı ələ keçirərək öldürdülər (26 mart 1376). Ələddin Əlinin dövrü (1376–1381) güclü əmirlərin iqtidar mübarizələrinə şahid oldu.
Məmlük dövləti

Bu mübarizənin qalibi Burci Məmlüklərinin lideri Bərkuk, sultan atabəyi ünvanı alaraq türk əsilli əmirləri vəzifədən aldı. Sultanın vəfatının ardından taxta çıxarılan 11 yaşındakı qardaşı II Zeynəddin Hacı dövründə (1381–1382) idarəni əlində tutdu. Nəhayət, azyaşlı sultanın acizliyini bəhanə edərək şəxsən özü taxt çıxdı (noyabr 1382). Burci Məmlükləri dövrü Burci Məmlükləri dövrünün ilk sultanı olan Bərkuk (1382–1399) türk əmirlərin üsyanıyla mübarizə apardı və 1387-ci ildə taxtdan çəkildi. Ancaq mübarizəni davam etdirdi və 8 ay sonra taxtını geri alaraq ölkədə sabitliyi təmin etdi.
Məmlük dövləti

Əmir Teymura qarşı Osmanlı və digər müsəlman dövlətləri ilə ittifaq qurdu. Qaraqoyunlu və Cəlair sultanlarını ölkəsinə qəbul edərək onlara istədikləri yardımı göstərdi və bununla da, Əmir Teymura qarşı siyasət yürütmüş oldu. Bərkukun yerinə keçən oğlu Sultan Fərəc dövründə (1399–1412) Əmir Teymurun Suriyaya hücumu və şəhərləri darmadağın etməsi, ardından məmlük qruplarının çıxardığı üsyanlar səbəbilə ölkədə sabitlik pozuldu. Onun çıxan üsyanların birində öldürülməsinin ardından Məmlük dövlətində ilk və son dəfə xəlifəliklə sultanlıq eyni adamda birləşdi. Ancaq sultan elan edilən xəlifə Müstain-billah yalnız 6 ay taxtda qala bildi.
Məmlük dövləti

Belə ki, əsas hakimiyyəti əlində saxlayan Əl-Məlikül-müəyyəd Şeyx Əl-Mahmudi yerli əmirlərin təklifi ilə sultan elan edildi. Şeyx Əl-Mahmudi (1412–1421) Suriya və Misirdə çıxan üsyanları yatırmış, tabelikdən çıxan Qaramanoğullarını yenidən tabe etmiş və cənub-şərqi Anadoludakı bəyliklərin güclənməsinin qarşısını almışdı. Şeyx Əl-Mahmudinin hələ 2 yaşında taxta çıxan oğlu Əhmədin səltənəti isə təxminən 7 ay sonra öz hamisi Seyfəddin Tatar tərəfindən sonlandırıldı. Seyfəddin Tatarın 3 ay sonra ölməsinin ardından yerinə kiçik yaşdakı oğlu taxta çıxarıldı. Bu dövrdə dövləti idarə edən Barsbayın dövründə isə (1422–1438) Məmlük tarixinin ən önəmli dəniz səfərləri həyata keçirildi.
Məmlük dövləti

Kipr adası fəth edildi (1426) və Kipr krallığı vergiyə cəlb olundu. Buna baxmayaraq sarsılan iqtisadiyyatı tənzimləyə bilmədi. Barsbayın oğlu Yusif isə sadəcə ünvan olaraq çıxdığı Misir taxtında 3 ay qala bildi. Onu taxtdan endirən Əl-Məlikül-zahir Seyfəddin Çaxmaq (1438–1453) ölkədə sabitliyi və sülhü təmin etdi. Malta cəngavərlərinə qarşı güclü mübarizə apardı.
Məmlük dövləti

Şahrux, Sultan Murad və digər Anadolu bəyləriylə dostluq əlaqələri yaratdı. Çaxmaqın oğlu Osman isə yalnız 2 ay taxtda qala bildi. 73 yaşında sultan elan edilən Əl-Məlikül-əşrəf Seyfəddin İnal 8 il davam edən səltənətində (1453–1461) ölkədə sabitliyi təmin etsə də, Osmanlılarla münasibətlər pisləşdi. Əl-Məlikül-əşrəfdən sonra taxta çıxan oğlu Əhmədi 4 ay sonra devirən əmirlər Sultan Xoşqədəmi taxta çıxardılar. Alban əsilli olan Sultan Xoşqədəm (1461–1467) çıxan üsyanları yatıraraq ölkədə sülhü təmin etdilər.
Məmlük dövləti

Özünə tabe etdiyi Ağqoyunlu sultanı Uzun Həsəni Qaraqoyunlulara və Dulqədiroğullarına qarşı dəstəklədi. Osmanlılarla piləşən münasibətlər daha da ağırlaşdı. Sultan Xoşqədəmin ölümünün ardından taxt 4 ay içində 4 dəfə dəyişdi. Bu 4 nəfər (Əmir Yelbay, Teymurboğa, Xeyir bəy, Qayıtbəy) arasında 1 gecə sultan ola bilən də vardı. 28 il taxtda qalan (1468–1496) və Burci Məmlüklərinin ən böyük sultanı hesab edilən Qayıtbəysəltənəti boyunca Osmanlılarla mübarizə apardı.
Məmlük dövləti

Hər iki tərəfin orduları arasında Çuxurovada gedən döyüşlər 5 ildən çox davam etdi və 15 illik bir sülhün bağlanması ilə başa çatdı. Daha da pisləşən iqtisadi vəziyyət nisbətən düzəldi. Qayıtbəyin ardından ölkədə sabitlik yenidən pozuldu. 5 il içində 5 sultan dəyişdi. Üsyanlarla taxtdan endirilən sultanlardan üçü öldürülmüşdü.
Məmlük dövləti

Hətta, taxta çıxmaq ölümü gözə almaq hesab edilirdi. Belə ki, Tomanbay Əl-Adili taxtdan endirən əmirlərdən heç biri taxta çıxmaq istəməmişdi. Bu cəsarəti göstərən Kansu Qavri isə istədikləri vaxt taxtdan çəkiləcəyinə söz verərək öldürülməməsi haqqında əmirlərdən söz aldı. Əsgərlərin maaşlarını belə ödəyə bilməyən Kansu Qavri bu səbəblə sərt siyasət yeritdi. İqtisadi böhranı tüşdürmək üçün vergiləri artırdı, vəqf torpaqlarından və digər xeyriyyə müəssisələrindən vergi aldı.
Məmlük dövləti

Yeritdiyi bu siyasət isə Məmlük iqtisadiyyatını daha da pisləşdirdi. Bundan başqa Hindistan ticarət yolu səbəbilə portuqallarla apardığı mübarizədə qələbə qazana bilmədi. Apardığı dəniz döyüşlərində Osmanlılardan texniki və hərbi baxımdan yardım aldı. Ancaq bir müddət sonra iki ölkə arasındakı münasibətlər yenidən pisləşdi. Dövlətin süqutu Şah İsmayılı məğlub edən Yavuz Sultan Səlimin Məmlüklərə tabe olan Dulqədiroğullarını aradan qaldırması ilə iki dövlət arasındakı münasibətlər müharibə şəraitinə gəldi.
Məmlük dövləti

Nəhayət, Kansu Qavrinin Şah İsmayılla ittifaq qurmasını bəhanə edən Sultan Səlim Misirə səfərə çıxdı və Osmanlı Mərcidabık döyüşündə (24 avqust 1516) Məmlük ordusunu ağır məğlubiyyətə uğratdı. Xəzinəsi Osmanlıların əlinə keçən Sultan Qavri bu döyüşdən sonra gözdən itdi. Döyüşdən sonra sülh yolu ilə Hələbə daxil olan Osmanlı ordusu Həma, Homs və Dəməşqi aldı. Qahirədə sultan elan edilən son Məmlük sultanı Tomanbay böyük çətinliklərlə ordu toplamağa başlamış, bu əsnada Dəməşqdə olan Sultan Səlimin tabe olması ilə bağlı yazdığı məktubu aldı. Sultan Səlim, təslim olma şərti olaraq Tomanbayı yenidən Misir hakimi olaraq saxlayacağına söz verirdi.
Məmlük dövləti

Ancaq göndərilən sülh şərtinin qəbul edilməməsi və Osmanlı elçisinin öldürülməsi müharibəni qaçınılmaz hala gətirdi. Tomanbay maddi çətinliklərə baxmayaraq paytaxtını qorumaq üçün Müqəddəm dağlarından Nil çayı hövzəsinə qədər olan ərazidə istehkamlar qurdu. Avropadan aldığı 200 döyüş topunu Osmanlı ordusunun keçəcəyi istiqamətə yerləşdirdi. Ancaq cəsusları vasitəsilə bu hiyləni öyrənən Sultan Səlim Müqəddəm dağının ətrafından dolaşaraq Məmlük ordusuna arxadan zərbə endirdi və gətirdiyi topları istifadə edə bilməyən Tomanbay məğlub oldu (23 yanvar 1517). Döyüş meydanından qaçdıqdan bir müddət sonra Qahirəyə geri dönən Tomanbay nəhayət, ələ keçirildi və asılaraq edam olundu (13 aprel 1517).
Məmlük dövləti

Beləliklə, Məmlüklər dövləti tarix səhnəsindən çıxdı və bütün torpaqları Osmanlıların əlinə keçdi. Dövlətin inzibati strukturu Sultan – dövlət təşkilatının başında mütləq hakim hesab edilən sultan dayanırdı, ancaq bu hakimiyyət bəzi hallarda güclü əmirlərin əlində olurdu. Sultanlar hələ sağlığında oğullarından birini vəliəhd seçsə də, Məmlüklərdə vərasət sistemi qanuniləşmədi və bir çox hallarda tədbiq edilmədi. Dövlət idarəsində uğur qazanan ən güclü sultanlar isə adətən məmlük birliklərində yetişən iqta sahibi əmirlər idi. Qahirədəki saraylarında yaşayan Məmlük sultanları iqta torpaqlarının bölüşdürülməsi və üst səviyyədəki vəzifələrin təyinatı məsələlərində yeganə söz sahibi idi. Müharibə və sülh qərarları isə məşvərət məclisində müzakirə edilirdi. Naib-i səltənət – uşaq yaşda taxta çıxan sultanların dövründə dövlət üst rütbəli ordu komandirlərinin əlində cəmləşmişdi.
Məmlük dövləti

Vəzirlərin demək olar ki, bütün səlahiyyətlərini özündə toplayan səltənət naibləri ikinci sultan kimi hərəkət edir, iqta paylayır, məmurları təyin edirdi. Atabəy – iyerarxiyada səltənət naibindən sonra gələn atabəylər naibliyin qaldırılması ilə sultandan sonra ən yüksək ikinci rütbəyə çevrildi. Kiçik yaşdakı sultanların səltənəti dövründə atabəylər "müdəbbir-ül məmləkə" ünvanıyla dövləti idarə edirdi. Xəlifə – Sultan Baybarsın dövründə Abbasi xilafətinin himayə olunması ilə sünni İslam dünyasında liderə çevrilən Məmlüklərdə sultanlar dini dəstək almaq üçün Abbasi xəlifəsinin nüfuzundan istifadə edirdi. Ancaq xəlifənin nüfuzu sadəcə bürokratik idi və xəlifə dövlət idarəsində söz sahibi deyildi.
Məmlük dövləti

Bürokratik sistemdə sultanın yaxın çevrəsindəki məmurlardan biri hesab edilən xəlifə hər taxta çıxan yeni sultanın səltənətini təsdiq edən fərmanlar (mənşur) yazır, onun əmrlərinə tabe olurdu. Vəzir – səltənət naibliyi yaradıldıqdan sonra önəmini itirən vəzirlər yalnız maliyyə işlərini idarə etməyə başlamışdı. Vəzirliyi ləğv edən Əl-Məlikül-nasir Sultan Məhəmməd isə vəzirlərin bu səlahiyyətlərini 3 önəmli divan arasında bölüşdürdü. İbn Hallikân, Vefeyât, I–VIII, tür.yer. ; İzzeddin İbn Şeddâd, Târîħu’l-Meliki’ž-Žâhir (nşr.
Məmlük dövləti

Ahmed Hutayt), Beyrut 1403/1983; İbn Abdüzzâhir, er-Ravżü’z-zâhir fî sîreti’l-Meliki’ž-Žâhir (nşr. Abdülazîz el-Huveytır), Riyad 1396/1976; a.mlf., Teşrîfü’l-eyyâm ve’l-Ǿuśûr fî sîreti’l-Meliki’l-Manśûr (nşr. Murâd Kâmil), Kahire 1961; Hasan b. Abdullah el-Abbâsî, Âŝârü’l-üvel fî tedbîri’d-düvel (nşr. Abdürrahîm Umeyre), Beyrut 1989, I–II, tür.yer. ; Baybars, et-Tuĥfetü’l-mülûkiyye fi’d-devleti’t-Türkiyye (nşr.
Məmlük dövləti

Abdülhamîd Sâlih Hamdân), Kahire 1987; a.mlf., Zübdetü’l-fikre fî târîħi’l-hicre (nşr. S. Richards), Beyrut 1998; Nüveyrî, Nihâyetü’l-ereb, VIII, tür.yer. ; İbnü’d-Devâdârî, Kenzü’d-dürer, VIII–IX; İbn Fazlullah el-Ömerî, Mesâlik (Eymen); a.mlf., et-TaǾrîf bi-muśŧalaĥi’ş-şerîf, Kahire 1312; Safedî, el-Vâfî, I–XXIX, tür.yer. ; Kütübî, Fevâtü’l-Vefeyât, I–V, tür.yer. ; İbn Kesîr, el-Bidâye, XIII–XIV, tür.yer.
Məmlük dövləti

; İbn Habîb el-Halebî, Dürretü’l-eslâk fî devleti’l-Etrâk, Dımaşk 1967; a.mlf., Teźkiretü’n-nebîh fî eyyâmi’l-Manśûr ve benîh (nşr. Muhammed Emîn), Kahire 1976–86, I–III; İbn Haldûn, el-Ǿİber, V, 358–514; İbn Dokmak, el-İntiśâr li-vâsıŧati Ǿiķdi’l-emśâr, Bulak 1983, tür.yer. ; Kalkaşendî, Śubĥu’l-aǾşâ, I–XV, tür.yer. ; Makrîzî, el-Ħıŧaŧ, I–II, tür.yer. ; a.mlf., es-Sülûk (Ziyâde), I–XII; İbn Kādî Şühbe, et-Târîħ (nşr.
Məmlük dövləti

Adnân Dervîş), Dımaşk 1977–94, I–III; İbn Hacer, ed-Dürerü’l-kâmine, I–IV, tür.yer. ; Bedreddin el-Aynî, Ǿİķdü’l-cümân (nşr. Muhammed Muhammed Emîn), Kahire 1407–12, I–IV; a.mlf., er-Ravżü’z-zâhir fî sîreti’l-Meliki’ž-Žâhir Seyfəddin Tatar (nşr. H. Ernst), Kahire 1962; Halîl b. Şâhin, Zübdetü Keşfi’l-memâlîk (nşr. P. Ravaisse), Paris 1894; İbn Tağrîberdî, en-Nücûmü’z-zâhire, Kahire 1990, VII–XVI, tür.yer.
Məmlük dövləti

; Sehâvî, eđ-Đavǿü’l-lâmiǾ, I–XII, tür.yer. ; İbnü’ş-Şıhne, el-Bedrü’z-zâhir fî nuśreti’l-Meliki’n-Nâśır (nşr. Ömer Abdüsselâm Tedmürî), Beyrut 1403/1983; Süyûtî, Ĥüsnü’l-muĥâđara, II, 45–448; İbn İyâs, BedâǿiǾu’z-zühûr, I–V; İbn Zünbül, Fetĥu Mıśr (nşr. Abdülmün‘im Âmir), Kahire 1962; G. Demombynes, La Syrie à l’époque des mamelouks, Paris 1923; Fâyed Hammâd Âşûr, el-ǾAlâķātü’s-siyâsiyye beyne’l-Memâlîk ve’l-Moġol, Kahire 1947; Abdüllatîf Hamza, el-Ĥareketü’l-fikriyye fî Mıśr, Kahire 1947; İbrâhim Hasan, Târîħu’l-Memâlîki’l-Baĥriyye, Mısır 1948; A. N. Poliak, el-İķŧâǾiyye fî Mıśr (trc. Âtıf Kerem), Beyrut 1948; M. C. Şehabeddin Tekindağ, Berkuk Devrinde Memlûk Sultanlığı, İstanbul 1961; a.mlf., "XIV.
Məmlük dövləti

(el-Hey’etü’l-Mısriyye); Cengiz Tomar, Memluk Devleti’nin Kuruluşu ve Gelişmesi (yüksek lisans tezi, 1996), MÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü; J.-C. Garcin, "Le système militaire mamluk", AIsl., sy. 24 (1988), s. 93–110; P. M. Holt, "Memlûk Sultanlığında Devlet Yapısı" (trc. Samira Kortantamer), TTK Belleten, LII/202 (1988), s. 227–246; a.mlf., "Mamlûks", EI² (Fr. ), VI, 305–315; M. Recâi Reyyân, "el-İķŧâǾu’l-Ǿaskerî fi’l-Ǿahdeyni’l-Memlûkiyyi ve’l-ǾOşmânî", ed-Dâre, XIV/2, Riyad 1409, s. 11–16; D. P. Little, "Documents as a Source for Mamluk History", Mamluk Studies Review, I, Chicago 1997, s. 1–15; Li Guo, "Mamluk Historiographic Studies: The State of the Art", a.e., s. 15–43; M. Sobernheim, "Memlûkler", İA, VII, 689–692.
Hacı Qara (film, 1929)

Hacı Qara filmi rejissor Abbas Mirzə Şərifzadə tərəfindən 1929-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. Film Azdövlətkinoda istehsal edilmişdir. Film Azərbaycan dramaturgiyasının banisi Mirzə Fətəli Axundovun eyniadlı pyesinin motivləri əsasında çəkilmişdir. Kinolentin mövzu və süjeti bir qədər genişləndirilmiş, dramaturqun başqa əsərlərindən istifadə edilərək, əlavə obrazlar salınmış, habelə milli adət və ənənələrdən istifadə edilmişdir. Filmdə Azərbaycan bəylərinin, tacirlərinin, kəndlilərinin həyatı öz əksini tapmışdır. Filmdə Azərbaycan bəylərinin, tacirlərinin, kəndlilərinin həyatı öz əksini tapmışdır.
Hacı Qara (film, 1929)

Film haqqında Film Azərbaycan dramaturgiyasının banisi Mirzə Fətəli Axundovun eyniadlı pyesinin motivləri əsasında çəkilmişdir. 3 oktyabr 1927-ci ildə ilk dəfə olaraq, kinostudiyada filmin ssenarisi oxundu. Rejissor Abbas Mirzə Şərifzadə filmin hazırlıq işlərinə 1927-ci ildən, filmin çəkilişlərinə isə həmin ilin son aylarından başlamışdır. Kinolentin mövzu və süjeti bir qədər genişləndirilmiş, dramaturqun başqa əsərlərindən istifadə edilərək, əlavə obrazlar salınmış, habelə milli adət və ənənələrdən istifadə edilmişdir. Bu film kinodramaturq kimi Cəfər Cabbarlının kinoda ilk işidir. Yəni Cəfər Cabbarlı Azərbaycanın ilk milli kinodramaturqudur.
Hacı Qara (film, 1929)

Film aktrisa Əzizə Məmmədovanın kinoda ilk işidir. Film aktyor Əli Qurbanovun kinoda ilk işidir. Filmin heyəti Filmin üzərində işləyənlər Əsərin müəllifi: Mirzə Fətəli Axundov Ssenari müəllifi: Cəfər Cabbarlı Quruluşçu rejissor: Abbas Mirzə Şərifzadə Quruluşçu operator: İvan Tartakovski Quruluşçu rəssam: Aleksandr S. Qonçarski Montaj edən: Abbas Mirzə Şərifzadə Bədii Rəhbər: Vsevolod Pudovkin Rejissor köməkçisi: Ağarza Quliyev Mirzəağa Əliyev — Hacı Qara Mustafa Mərdanov — Kərəməli K.Vyaznova — Sona Ağasadıq Gəraybəyli — Əsgər Bəy M.Ə.Qayıbov — Heydər Sidqi Ruhulla — Əliyar Bəy Mərziyyə Davudova — Tükəz Y.Hacıqasımov — Səfərəli Hacıağa Abbasov — Bayraməli Bəy (Sonanın atası) Əzizə Məmmədova — Gülsüm (Bayraməli bəyin arvadı) Rüstəm Kazımov Əli Qurbanov — aşıq Əşrəf Yusifzadə Əfəndizadə, Ç. "Sona" (“Hacı Qara” filmi) //Kommunist.- 1929.- 25 mart Veho. "Sona" və “Hacı Qara” //Yeni yol.- 1929.- 26 mart H. Abbasov. Xatirələr.
Hacı Qara (film, 1929)

Azərbaycan SSR EA Memarlıq və İncəsənət İnstitutunun elmi arxivi, inv. № 643 (a). İbrahim, X; Tahir, Ə. “Hacı Qara” //Kommunist.- 1930.- 18 mart. Şəmsəddin Abbasov. “Sovet Azərbaycanının kinosu” //Kommunist.- 1958.- 29 avqust.
Amasiya rayonu

Amasiya rayonu — Ermənistan SSR-da və Ermənistan Respublikasında inzibati ərazi vahidi olmuşdur. Ermənistanın Ağbaba mahalı ərazisində rayon. Rayon mərkəzi Amasiya kəndi olmuşdur. 1930-cu il sentyabrın 9-da yaradılıb. Ərazisi 608 kv.km-dir. Rayon mərkəzi Amasiya şəhər tipli qəsəbəsidir.
Amasiya rayonu

O, burada Şeyx Sədrəddinə tabe olaraq Xəlvətiyyə təriqətinə bağlanmışdır. Teymurləngin ölümündən sonra Amasiyaya dönən İlyas Amasi, sonralar yenidən Şamaxıya qayıdaraq Şeyxin yanında seyr və sülukunu tamamlayıb, Amasiyaya geri qayıtmış və burada təkyə quraraq irşad fəaliyyətinə davam etmişdir. Seyid Yəhya Şirvaninin digər ardıcılı Çələbi Xəlifə Amasiyada irşad fəaliyyəti göstərmiş, Sultan II Bəyazidə şahzadə ikən dərs demiş və təsəvvüfi bilikləri öyrətmişdir. Çələbi Xəlifənin müridlərindən olan II Bəyazid, sultan olduqda şeyxini İstanbula dəvət etmiş, ona paytaxtda xanəgahı təsis etmişdir. XIX əsrdə Azərbaycandan Amasiyaya gələn alimlərdən yenə iki böyük şəxsiyyət var. Onlardan biri Şirvanlı İsmayıl Əfəndi, digəri Qarabağlı Həmzə Nigaridir.
Amasiya rayonu

Onlarla birlikdə və daha sonra bir çox azərbaycanlı mürid də Amasiyaya gələrək məskunlaşmışdır. 1783-cü ildə Şamaxı xanlığının Kürdəmir kəndində doğulan Şeyx İsmayıl Siracəddin Şirvani təhsilini Şamaxı, Ərzincan, Tokat, Burdur və Bağdad mədrəsələrində tamamlamış, daha sonra vətənə qayıdaraq burada yeddi il elm tədrisi ilə məşğul olmuşdur. Elmin arxasında bir həqiqət dayandığını anlayan İsmayıl Şirvani yenidən yola çıxaraq bir kamil mürşid tapmaq arzusu ilə Bağdada gedir və burada Mövlana Xalid Bağdadiyə bağlanaraq onun müridi olmuşdu. 1817-ci ildə mürşidindən icazənamə alaraq yenidən məmləkəti Kürdəmirə gələn İsmayıl Şirvani, rus üsul-idarəsinin təzyiqi ilə Azərbaycandan çıxarılana qədər buradakı təkyəsində fəaliyyət göstərmişdi. 1826-cı ildə əvvəlcə Axıskaya köçür. Axıskanın ruslar tərəfindən işğalından sonra Anadoluya gedərək Osmanlı dövlətinin himayəsinə girdi.
Amasiya rayonu

1841-ci ildə Amasiyaya yerləşən İsmayıl Şirvani vəfatına qədər burada fəaliyyət göstərmişdir. İsmayıl Şirvaninin oğlu Şirvanizadə Mehmet Rüşdi Paşa Osmanlı dövlətinin baş naziri, digər oğlu isə Əhməd Hülusi Əfəndi İstanbul qazısı olmuşdur. İsmayıl Şirvani 1848-ci ildə vəba xəstəliyindən vəfat etmiş və Amasiya yaxınlığında Şamlar qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur. 1869-cu ildə daxili işlər naziri olan Şirvanizadə Mehmet Rüşdi Paşa atasının qəbri üzərində türbə və məscid inşa etdirmişdi. Türbənin içərisində Mövlanə İsmayıl Şirvaninin, oğlu Əhməd Hülusi Əfəndinin və kürəkəni Hacı İsa Ruhi Əfəndi Şirvaninin qəbirləri vardır. Türbə kompleksinin divarında asılmış metal lövhədə İsmayıl Şirvaninin tərcümeyi-halı və ayrıca olaraq Mövlanə Xaliddən aldığı icazənamə verilmişdir.
Amasiya rayonu

İsmayıl Şirvaninin ədəbi təsəvvüfi şəxsiyyəti və Qarabağ bölgəsində fəaliyyətləri ilə diqqət cəlb edən xəlifəsi Mir Həmzə Nigaridir. O, Qarabağ xanlığının Cicimli kəndində 1805-ci ildə dünyaya gəlmişdir. Gəncliyində elm öyrənmək üçün buradan Sivasa köçərək İsmayıl əfəndinin yanına gəlmişdir. Elmi və təsəvvüfi təhsilini tamamlayaraq Qarabağa qayıtmışdır. Azərbaycanı işğala başlayan ruslara qarşı üsyan hazırlığı edərkən planlarının üstü açıldığına görə, qaçaraq İran üzərindən Ərzuruma getmişdir. Şeyxi İsmayıl Şirvanidən sonra Amasiya və ətrafındakı insanları irşada dəvət etmə vəzifəsini davam etdirmişdir.
Amasiya rayonu

Vəfatından sonra Amasiyada dəfn olunmuşdur. Mir Həmzə Nigarinin müridlərindən Qazaxlı Şeyx Hacı Mahmud Azərbaycandan toplanan ianələrlə şeyxin qəbri üzərində türbə və məscid tikdirmişdir. 1876-cı ildə tikilməyə başlanmış, 1895-ci ildə başa çatdırılmış "Şirvanlı məscidi" Amasiyada XIX əsrdə barokko üslubunda tikilən tək məscid olması baxımından başqa xüsusiyyət daşıyır. Mir Həmzə əfəndinin türbəsi məscidlə bitişikdir. Tanınmış şəxsiyyətləri Əli (Alyoşa) Bayramov — şair, publisist, nasir, folklorşünas. Mehdi Abbasov – Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Qarabağ müharibəsi zamanı şəhidlik zirvəsini fəth etmiş fateh.
Amasiya rayonu

Səxavət Məhərrəmov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Qarabağ müharibəsi zamanı şəhidlik zirvəsini fəth etmiş fateh. Yavər Həsənov — Azərbaycanın bütövlüyü uğrunda, Qarabağ müharibəsi zamanı şəhidlik zirvəsini fəth etmiş fateh. Şahmar Əhmədov — Azərbaycanlı hüquqşünas, uzun illər Ermənistan SSR-in Azərbaycanlılar kompakt yaşayan Amasya rayonunda hakim işləmişdir. Akif Əliyev (şəhid) Pərviz Abdullayev — texnika elmləri doktoru, professor. Azərbaycan Respublikası prezidentinin 18 dekabr 1997-ci il tarixli "1948–1953-cü illərdə azərbaycanlıların Ermənistan SSR ərazisindəki tarixi-etnik torpaqlarından kütləvi deportasiyası haqqında" fərmanı Azərbaycan Respublikası prezidentinin 26 mart 1998-ci il tarixli "Azərbaycanlıların soyqırımı haqqında" fərmanı Azərbaycan tarixi üzrə qaynaqlar, Bakı, 1989 Enikolopov İ. K., Qriboedov i Vostok, İrəvan 1954 Kemal Beydilli, 1828–1829. Osmanlı – Rus savaşında Doğu Anadoludan Rusiyaya Köçürülen Ermeniler, X T. T. K. konqresinde sunulan tebliğ, Ankara,1986 Hovannesiyan R., Armenia on the Road to Independence, Los Angeles, 1976 Hüsyin Baykara., Azərbaycan istiqlal mücadiləsi tarixi, Bakı, 1992 Cahangir Zeynaloğlu, Müxtəsər Azərbaycan tarixi, Bakı, 1992 Suleyman Kocabas, Tarihte Turk-Rus Mucadelesi, Istanbul, 1989 Cəmil Həsənov.
Amasiya rayonu

Azərbaycan beynəlxalq münasibətlər sistemində, 1918–1920-ci illər, Bakı, 1993 Məmməd Sadıq Aran. "Qardaş köməyi" məqaləsi;1951; Bax: "Ədəbiyyət və incəsənət" qəzeti, 2 oktyabr 1990-cı il. Xarici keçidlər Qərbi Azərbaycanın türk mənşəlli toponimləri Arxivləşdirilib 2014-09-04 at the Wayback Machine Vandalizm: tarixi adlara qarşı soyqırımı. Bakı, "Təhsil", 2006, 92 səh. İndiki Ermənistan qədim türk yurdu idi Qərbi Azərbaycan ərazilərində yer adlarının soyqırımı Həmçinin bax Qərbi Azərbaycan Azərbaycanlıların Qərbi Azərbaycandan deportasiyası Erməni əhalisinin tarixi miqrasiyası
Böyük Səkkizlər

G8, dünya iqtisadiyyatının təxminən 65% -ni təmsil edən üzvləri olan Kanada, Fransa, Almaniya, İtaliya, Yaponiya, Rusiya, Birləşmiş Krallıq və ABŞ-də beynəlxalq hökumət formasıdır. İlk dövrdə altı ölkədən ibarət olan və o zaman G6 adı verilən qrup, Kanada (1976) və sonra Rusiyanı (1997) daxil edən G8 ölkələri adlandırmağa başladı. Qrup bütün il ərzində konfrans və siyasi araşdırmalar aparır. 1975-ci ildən bəri qrup ölkələri illik iqtisadi zirvə toplayıblar. Hökumət rəhbərlərinin illik zirvə toplantısında üzv dövlətlərin iştirakı ilə yekunlaşır.
Böyük Səkkizlər

G8 üzv dövlətləri hər il qrupun sədrliyinə rəhbərlik edirlər. Rəhbərliyi əlində tutan ölkə qrupun gündəliyini müəyyənləşdirir və o il üçün görüş keçirir. Almaniya 2007-ci il üçün rəhbərliyə[] namizəddir və 33-cü G8 toplantısı üçün 6–6 iyun tarixlərində Heiligendammda keçirilir. G8, dünya iqtisadiyyatının təxminən 65% -ni təmsil edən üzvləri olan Kanada, Fransa, Almaniya, İtaliya, Yaponiya, Rusiya, Birləşmiş Krallıq və ABŞ-də beynəlxalq hökumət formasıdır. İlk dövrdə altı ölkədən ibarət olan və o zaman G6 adı verilən qrup, Kanada (1976) və sonra Rusiyanı (1997) daxil edən G8 ölkələri adlandırmağa başladı.
Böyük Səkkizlər

Qrup bütün il ərzində konfrans və siyasi araşdırmalar aparır. 1975-ci ildən bəri qrup ölkələri illik iqtisadi zirvə toplayıblar. Hökumət rəhbərlərinin illik zirvə toplantısında üzv dövlətlərin iştirakı ilə yekunlaşır. G8 üzv dövlətləri hər il qrupun sədrliyinə rəhbərlik edir Rəhbərliyi əlində tutan ölkə qrupun gündəliyini müəyyənləşdirir və o il üçün görüşlər keçirir. Almaniya 2007-ci il üçün prezidentliyə namizəddir və 33-cü G8 toplantısı üçün 6–6 iyun tarixlərində Heiligendammda keçirilir.
Böyük Səkkizlər

Avropa Birliyi Avropa Komissiyasının sədri tərəfindən görüşlərdə təmsil olunur. Avropa Birliyi Avropa Komissiyasının sədri tərəfindən görüşlərdə təmsil olunur. Böyük səkizlik (ing. Group of Eight (G8)) — Dünyanın Ümumi milli məhsulu ən yüksək olan ölkələrini əhatə edən qrup. Bu ölkələri əhatə edir: Birləşmiş Krallıq Dünyanın böyük sənayeləşmiş demokratiyalarının forum fikirləri 1973-cü il neft böhranından və ondan sonra gələn qlobal tənəzzüldən sonra ortaya çıxdı.
Böyük Səkkizlər

1975-ci ildə Fransa prezidenti Valeri Giscard d'Estaing Rambouillerdə keçirilən görüşdə Almaniya, İtaliya, Yaponiya, Birləşmiş Krallıq və ABŞ hökumət başçılarını dəvət etdi. Altı lider, G6 (altı qrup) şəklində dönən sədrlikdə təşkil edilən illik toplantıya razılıq etdi. Bir il sonra Kanadalı qrup Amerika Birləşmiş Ştatlarının prezidenti Cerald Fordun tövsiyəsi ilə toplantıya qatılıb və qrup G7 adını aldı. 1997-ci ildən Rusiya qrupda iştirak edir. Xarici keçidlər G8 Məlumat Mərkəzi, G8 Araşdırma Qrupu, Toronto Universiteti
Karib böhranı

ABŞ SSRİ-nin Çində və Koreyada kommunist dövlət qurması sonrasında Asiyada kommunizmin daha çox yayılmasından olduqca narahat olmağa başlamışdır. Daha da ötəsi Stalin Qərbi Avropanı Sovet birliyinin təsiri altına sala bilmişdir. Ancaq ABŞ bütün bu irəliləyişlərə baxmayaraq heç gözləmədiyi şey, burnunun dibində yeni bir sosialist dövrünün və yeni bir sosialist ölkənin qurulması oldu. Böhranın baş vermə səbəbləri ABŞ-lı iş adamlarının və çox mühüm kapitalların yatırıldığı o dövrdə qumar və mafia cənnəti olaraq bilinən Fulgencio Batistanın prezident olduğu Kubada yaşanan rejim- əvvəllərdə rejimin lideri Fidel Kastronun ideolojik cizgisi dəqiq olmasa da, daha sonra gedərək artan antiimperalist və sosialist hərəkətləri səbəbiylə Amerikanı narahat etməyə başlamışdır. Fidel Kastro, Che Guevara və inqilabçı dostlarının 1953-cü iyulun 26 tarixindəki Moncada Kışlasına etdikləri uğursuz hücumla başlayan hərəkatlari, 1957 il mayın 28-də Uveroda bir qarnizona edilən uğurlu hücumla sürətlənmiş və 1959 il yanvarın 1-də xalqın alqışları ilə Havanaya girən Kastro və 300 qarilla dostu diktator Batıstayı hakimiyyətdən salaraq Kuba rejimini yaratmışdır. Kastro bu rejimi yaradarkən idolojik cizgisi dəqiq deyildi. Nüvələr bəhanə idi, əsl hədəf Kastro rejimi idi. Böhranın başlaması Gedərək daha sosialist bir cizgiyə çevrilən və Sovet Birliyi ilə əlaqələrini genişləndirən Fidel Kastro Amerika tərəfindən ona qarşı olan embarqo, sui-qəsd və savaş təhdidlərinə qarşı həyatda qala bilmək üçün Sovet Birliyindən daha çox kömək istəyirdi. Fidel Kastronun o dövrdəki zəifliyindən faydalanmaq istəyən Con Kennedi idarəçiliyi və CİA, rejimə qarşı olan maraqlı planı ilə Fidel Kastronu hakimiyyətdən salmaq istədi. Domuzlar Körfəzi Çikartması olaraq tanınan bu plan 1961-ci il aprelin 17-də üsyan qaldıran 1500-ə qədər Amerikan Kubalısı, Kuba ordusu və rejimə sahib çıxan xalq tərəfindən asanlıqla yatırıldı. ABŞ kiçik bir ölkə qarşısında biabır olmuşdu.
Karib böhranı

Nüvələrin yerləşdirilməsi Elə bu vəziyyətdə Kubanın gec və ya tez devriləcəyini düşünən Sovet lideri Nikita Xruşov ani və çox fikirləşmədən verdiyi qərarla Kubaya Sovet nüvə silahlarının yerləşdirilməsi üçün əmr verdi. Əməliyyat gizli həyata keçiriləcək və dünya ictimaiyyətinə məlumat verilməyəcəkdi. Xruşovun planına görə beləcə Sovet Birliyi də sayca Amerikadan daha az nüvə başlığı olmasına baxmayaraq yaxın məsafə əldə etməsi ilə nüvə yarışında Amerikadan daha avantajlı bir mövqeyə keçəcəkdi. Ancaq Amerikanın cəsus təyyarələri Sovet nüvə mərkəzlərini tez bir zamanda müəyyən edir. Fidel Kastro bu krizin başlaması haqqında belə məlumat verir. "Nüvə mərkəzlərini oktyabrın 16-da müəyyən etdilər. Çox hündürdən uçan bir Amerika U-2 cəsus təyyarəsi fırlanan rampaların fotoşəkillərini çəkir. Əslində nüvə başlıqlarının dəqiq yerini Amerikalılara Sovet gizli mərkəzindən Albay Oleg Penkovskinin verdiyi bilinir. U-2 bunları sonradan müəyyən edir. Kennedi həmin gün ayın 16-da xəbərdar edilir, kriz o vaxtdan başlanır.
Karib böhranı

"ABŞ-də seçki mübarizəsinin gücləndiyi dövrdə 1962-ci il oktyabrın 16-sı günü o dövrün Müdafiə naziri Robert McNamara Kubada nüvə mərkəzlərini göstərən fotoşəkilləri prezident Kennediyə göstərdi. Fotoşəkillərdən görünənə görə Sovetlərə məxsus nüvə başlıqları yerləşdirilməyə başlamış, amma atəşlənməyə hazır olmadığı üçün bəzi parçaların Kubaya gətirilməsi lazım idi. Böhrandan çıxış yolları Con Kennedi uzun sürən müzakirələrdən sonra Kubanın dənizdən mühasirəyə alınmasına qərar verdi. ABŞ bu qərarı barədə BMT, AİB və NATO-dan məsləhət istəmədi və ya məlumat vermədi, sadəcə bu qərarından xəbərdar etməklə kifayətləndi. 1962-ci il oktyabrın 22-də embarqo həyata keçirilməyə başladı. Bu arada Atlantik okeanında Sovet gəmiləri Kubaya yaxınlaşırdı. Bu gəmilər embarqoya əhəmiyyət verməsəydi, okeanda batıralacaqdı. Nikita Xruşşov ilk reaksiya olaraq hücum deyil, müdafiə silahı daşıdığı gəmilərin dayandırılması üçün əmr verməyəcəyini bildirdi. Bu qərar vəziyyəti daha da çətinləşdirdi. Nikita Xruşşov 1962-ci il oktyabrın 27-də Con Kennediyə göndərdiyi məktubda ABŞ-nin Türkiyədəki nüvə mərkəzlərini sökdüyü təqdirdə (ABŞ 1959-cu ildə Türkiyə ilə razılaşmış, 1961-ci ildə Türkiyəyə Yupiter nüvələrini yerləşdirmiş, hansı ki, bu haqda məlumat Türk xalqına 40 il sonra veriləcəkdi.) SSRİ-nin də Kubadakıları sökəcəyini, Türkiyənin ərazi bütövlüyünə və müstəqilliyinə hörmət ediləcəyi, daxili işlərinə qarışmayacağı və işğal etməyəcəyini bildirmiş və Kubadakı nüvə mərkəzlərinin sökülməsinin əvəzində ABŞ-nin da eyni sözləri Kuba barədə verməsini demişdi.
Karib böhranı

Prezident [[Con Kennedi isə həmin tarixli cavab məktubunda Kubadakı nüvələrin söküləcəyi təqdirdə Kubaya qarşı olan mühasirəyə son veriləcəyini və Kubanı işğal etməyəcəyi təminatını vermişdi. Ancaq Türkiyədəki nüvələrin sökülməsi mövzusunda kəskin bir razılıq verməkdən qaçınaraq "Dünyadakı gərginliyin yumşalması, məktubunuzda bildirdiyiniz digər silahlarla əlaqədar olaraq daha geniş müzakirə edə bilməmizə şərait yarada bilər." demişdir. ABŞ prezidenti Kennedi üçün əsas olan ABŞ-yə qarşı olan təhdidin aradan qaldırılması idi. Yupiterlər haqqında isə daha sonra qərar verilə bilərdi. Böhranın sona çatması Xruşov ABŞ ilə müharibəni gözə almadığını və nüvə müharibəsinin dünyayı bir fəlakətə aparacağını bildiyi üçün Kubadakı silahları götürməsi əvəzində ABŞ-nin da Türkiyəyə yerləşdirdiyi Yupiter nüvə başlıqlarını götürməsini və Kubayı işğal etməyəcəyi mövzusunda açıqlama verməsini istəyirdi. Xruşovun qorxaq və məsuliyyətli addımlarından cəsarət alan Kennedi- "Onsuz da Türkiyəyə qoyduğumuz nüvələr köhnəlmişdi, 6 ay içərisində onları götürəcəkdik", "ABŞ-nin onsuz da Kubanı işğal etmək fikri olmamışdır" demişdir. Nəhayət dünyanın nüvə fəlakətinin mərkəzinə çevriləcəyi bu gərgin saat və günlərin sonunda Xruşov Kennedinin təklifini müsbət qarşılayır, ambarqo sona çatır və Kubadakı sovet gəmiləri geri çəkilir. Beləliklə, 1962-ci il Karib böhranı sona yetir. Karib böhranı bir az da qarışıq olaraq Soyuq müharibənin kuliminasiya nöqtəsinə çatdığı bir dövrdə "yumuşama" və "anlaşmaya" şərait yaratmışdı. Nüvə müharibəsinin başlaya biləcəyini başa düşən tərəflər bundan sonra daha təmkinli olacaqlardı.
Karib böhranı

(belə ki, ABŞ Türkiyədəki Yupiter nüvə mərkəzlərini təzyiqsiz sökməyə başlamışdır) Nato üzvləri, daha doğrusu NATO-nun Avropa qanadı belə böyük bir böhranda (hətta onları təhlükəyə atan vəziyyət olsa da) fikirlərinin nəzərə alınmayacağını, ABŞ-nin təkbaşına hərəkət edəcəyini başa düşmüşlərdi. SSRi-də Xruşşov məsuliyyətsizlikdə günahlandırmaqla iqtidardan salındı. Bu böhran o dövrdəki 2 qütblü dünya düzülüşünə, blokları təşkil edən dövlətlər arasındakı münasibətlərə təsir etdi. Şərq blokunda Çin-Sovet münasibətlərində qarışıqlıq yarandı. Qərb blokunda Fransa 2 super dövlət arasında körpü quraraq "Qərbi Avropa" əməliyyatına başladı və ABŞ ilə əlaqələrinin inkişafı istiqamətində önəmli addımlar atmaqla öz nüvə proqramını yaratmağa başladı. ABŞ və SSRİ böhrandan sonra nüvə silahlarının yayılmasının qarşısını almaq üçün 1963-cü ildə iyulun 5-də "Nüvə silahlarının sınaqdan keçirilməməsi barədə saziş" imzaladılar. (bu razılaşma atmosferdə, kosmos və dənizaltında nüvə silahlarını qadağan edirdi) Hər hansı bir böhran sırasında Vaşinqton və Moskva arasında birbaşa xəbərləşmə xəttinin qurulmasının vacibliyini ortaya çıxarmışdı. İki paytaxt arasında dərhal əlaqə saxlaya bilmək üçün telefon xətti qurulmuşdur.
Elxan Usubov

Elxan Zabir oğlu Usubov (26 may 1960, Mingəçevir) — Şəki Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı, Ağstafa Rayon İcra Hakimiyyətinin sabiq başçısı. Elxan Usubov 1960-cı il may ayının 26-da Mingəçevir şəhərində anadan olmuş, orta təhsilini də orada almışdır. İxtisasca elektrik mühəndisi və iqtisadçıdır. Onlarla səmərələşdirici və elmi təklifin müəllifidir. Əmək fəaliyyətinə Şəkidə başlamış, sonralar biznes fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdur. Siyasi fəaliyyəti 2007-ci ilin dekabrından 2011-ci ilin may ayının 23-dək Ağstafa Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2011-ci il may ayının 23-də Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə Şəki Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin edilmişdir.
Təbriz bazarı

Təbriz bazarı — Təbriz şəhərinin mərkəzində yerləşən, dünyanın ən böyük bazarlarından biri olan bu bazar UNESCO-nun dünya mirası siyahısına salınmışdır. Ehtimallara görə, Təbriz bazarı eramızın 4-cü əsrində tikilib. Təbriz bazarı 15 min kv.metr ərazini əhatə edir. İrili-xırdalı bazarda 5 min dükan və ticarət mərkəzi var. Bazardakı dalan, karvansara, rasta (bir neçə kiçik bazarın qovşağı) və s. yerləşdiyi ərazinin uzunluğu isə 5 km-dir. Bazarda 19 timçə (eyni məhsulu və malı satan kiçik dükan), 8 dalan, 22 rastabazar, 22 karvansara və s. yerləşir.Qədimdən Təbriz Böyük İpək yolunun üstündə yerləşdiyindən, eyni zamanda buradan şimala Şamaxıya, cənuba Bağdada karvan yollarının mövcudluğu Təbrizin mərkəzində yerləşən bazarı bütün ətraf ölkə tacirləri üçün cəlbedici etmişdir.
Təbriz bazarı

Əsasən orta əsrlərdə tikilən bu bazar indidə öz iqtisadi əhəmiyyətini itirməmişdir. Bir neçə kilometr uzunluğu olan bu bazar iqtisadi əhəmiyyətindən başqa, turist mərkəzi kimi bütün dünyanı özünə cəlb edir. İqtisadi və memarlıq əhəmiyyətindən əlavə Təbriz bazarı öz sosial fəallığı ilə də məşhurdur. Azərbaycan və müasir İran tarixində baş vermiş bir sıra mühüm tarixi olaylar Təbriz bazarı ilə birbaşa bağlıdır. Təbriz bazarının bağlanması kütləvi etiraz hesab edilirdi. Təbriz bazarının dayanması bütün zamanlarda hakimiyyətlər üçün böyük təhlükə, üsyan siqnalı hesab olunur.
Təbriz bazarı

1891-ci il martın 19-da Nəsrəddin şahın İranda tütün ticarət hüquqlarını ingilis firmasına satmasına etiraz olaraq bütün ölkə ərazisində başlayan etiraz dalğasının önündə Təbriz bazarı idi. 1891-ci il avqustun 19-da Təbriz əhalisi adından şaha müraciət olunur, ardınca şəhər bazarı bağlanır. 1905-1911-cı illərdə baş vermiş Məşrutə hərəkatının da aparıcı mərkəzi Təbriz bazarı idi. Bununla yanaşı "Yaşıl hərəkat"ında, Səttərxan hərəkatında və ötən əsrin 70-ci illərində İranda şaha qarşı xalq etirazları zamanı Təbriz bazarının rolu danılmazdır. XIII əsrin ikinci yarısından etibarən ingilis tacirləri Təbriz bazarında kommersiya mal nəql vasitəsilə İpək Yolu və İstanbula və Trabzon şəhərlərini keçərək Təbrizə gəlirdi. Bu bazar Abbas Mirzənin dönəmində İngilislərin ticarət mərkəzinə çevrilmişdi. XIII əsrdən sonra Təbriz, İranın şimal bölgələri ilə Avropa ticarətinin ən önəmli bazası sayıldı; Beləliklə, 1256-cı ildə bu şəhər ölkənin ümumi ticarət əlaqələrinin 25-33% -nə təmin edirdi və bu baxımdan Tehrandan üstün sayılırdı.
Təbriz bazarı

1285-ci ilə qədər Təbriz bazarı İranın Orta Asiya ilə ticarətinin əsas mərkəzi kimi tanınırdı. Avropalılar güzgü, ipək, pambıq və məxməl parçalar, ipək , pambıq , şəkər , şüşə , metal və ayrı məhsulları Təbrizə gətiridilər. Təbriz bazarı Avropa tacirlərinə ipək və bəzi maşın ipəyi, döyüş alətləri , tütün , qoz-fındıq , boyalar , şallar , mazo və mum satırdılar . Əlbəttə ki, bu alış-verişlər hər zaman avropalıların xeyrinə başa çatırdı. Memarlıq xüsusiyyətləri Bazar timçələrinin və saraylarının çoxu üç mərtəbəlidir, alt mərtəbə anbar, ikinci mərtəbə alış-veriş və iş üçün, üçüncü mərtəbə isə dincəlmək və rahatlıq üçündür.Dəhlizlərin üç və dörd yanlı kəsişməsi kərpic günvbəz tağları ilə örtülüb, bazarın ən böyük günbəzi Əmir timçəsinin günbəzi olaraq, ən gözəl memarlıq növü isə Müzəffəriyyə timçəsindədir. Rasta bazarlar Təbriz bazarının və böyük bazarların sırasına girişləri olmayan və əsas bazar keçidləri rolunu oynayan dam örtüklü keçidlərə rasta bazar deyilir.
Təbriz bazarı

Təbriz Çarşının ən önəmli rastaları bunlardır: Təzə bazar , Köhnə bazar , Başmaqçılar, Səfi bazarı , Cümə Məscidi bazarı, Qızbəsti bazar, Börkçü bazar, Sadiqiyyə, Yəməniduz, Sərraclar, Pambıq bazarı, Əbdül Həsən bazarı, Şüşəçi xana, Əmir bazarı (Bəylərbəyli bazar), Dələhzən bazar, Dəvəçi bazar, Rəng bazarı və Kərəneyxana. Həm timçə, həm də rasta sayılan bazarın bəzi hissələri öz qapıları var ki onlardan Qəndsatan bazar, Abaçı bazar, Şazda bazar və Tütüncülərin adını çəkmək olar. Timçələr, damları günbəzdən və kərpicdən xüsusi tarixi bir üsluba sahib olan boşluqlar və sahələrdir. Timçələrin gündüzlər açılan, gecələr və tətillərdə bağlanan böyük və güclü giriş qapıları var. Hər Timçənin onları "Odabaşı" (baxıcı) adlandıran gözətçiləri var. Timçələr istifadəçi baxımından dörd hissəyə bölünür.
Təbriz bazarı

Malların saxlanılması üçün bir yer olan Timçənin ictimai yeri, malların saxlanılması və qorunması üçün istifadə edilən zirzəmi və ticarət, iqtisadi və sosial məsələlər üçün bir yer olan Timçənin birinci mərtəbədəki otağı. Köhnə günlərdə gecə dincəlmək üçün istifadə olunan hər bir timçənin üst mərtəbəsində qonaqlar və Təbrizli olmayan tacirlər gecə istirahət edirdilər. Təbriz bazarının məşhur timçələri bunlardır: Əmir, Müzəffəriyyə, Şıx Kazım, Üç timçələr, Hacı Məhəmmədqulu, Mir əbül-Həsən, Şeir tikinlər, Abaçı, Qəndsatanlar, Səfi timçəsi , Bəzzazlar, Mələk, Xan timçəsi, Sadiqiyyə və…. Karvansaraylar Təbrizin böyük və adlım karvansarayları arasında Əmirin böyük karvansarayını, Hac Seyid Hüseyn Köhnə, Hacı Əbül Həsən karvansarayını, Kişmişçilər karvansarayını və Mirzə Məhəmmədin karvansaralarını adlandırmaq olar. Təbriz bazarının önəmli evləri kiçik bir vahidlərə və bir karvansaraya nisbətən daha kiçik bir həyətə aiddir. Əvvəllər həyətində dörd daşıyıcı sonluğu olmayan malların boşaldılması adət idi. Təbriz bazarının önəmli sarayları bunlardır: Gürcülər, Hacı Rəsul, Mirzə Mehdi, İki Qapılı saray, Xan sarayı, Hacı Məhəmməd Qulu sarayı, Mirzə Cəlil sarayı, Başmaqçılar Çarşısındakı Alman sarayı, Əmir sarayı, Ümid sarayı, Hacı Tağı sarayı, Abbasi qapısı və Keçəçilər.
Təbriz bazarı

Bu sarayların və timçələrin və karvansarayların hər biri dəhlizlərdən əsas bazara çıxışı var. Ən məşhurları bunlardır: Qanlı Dalan, Hacı Rəhim dalanı, Mirzə Məhəmməd dalanı, İki qapılı dalan, Mirzə Mehdi dalanı və şairlər dalanı. Məktəblər və məscidlər Təbriz Bazarında Talibiyyə, Sadiqiyyə, Cəfəriyyə, Əkbəriyyə və Hacı Səfər Əli məktəbləri var. Cümə məscidi, Hüccət əl-İslam məscidi, Xala oğlu məscidi, Dinuri məscidi, Müfid Ağa məscidi, Qəzəlli məscidi (Mirzə Yusif Ağa), Türbə məscidi, Müctəhid məscidi, Yedmiş sütün məscidi, Ayətullah Şəhidi məscidi, Rumi məscidi, Dabbaqxaba məscidi, Badkübə məscidi, İşraqi məscidi, Sadiqiyyə məscidi və bazarda mövcud olan ən önəmli və böyük məscidlərdir. Təbriz bazarı ərazisindəki əski hamamlar və tarixi hamamlar tarixi qədimlik və tip və memarlıq sistemi baxımından çox önəmlidir. Təbriz bazarının əski hamamları bunlardır: Xan hamamı, Mirzə Həsən Qara hamamı , Qazi hamamı, Mirzə Mehdi hamamı, Seyid Gülabı hamamı, Nobar hamamı və….
Təbriz bazarı

Təbrizin mərkəzi nüvəsi bir dördbucağın içərisində, Təbriz bazarı isə bu dördbucağın mərkəzindədir. Şərqdən Ala Qapı sarayı və qərbdən şimalla məhdud məscidə qədər olan bazar yaxınlığından axan çayın şimalından (Quruçay) bəzi hissələrə Rastabazar boyunca taxta körpülərlə daxil olur.Meydan çayı Təbrizin əski bazarının iki hissəsini ayırır. Bazarın şimal hissəsi, bütün kompleksdən ayrılması və ticarətin küçələrə köçürülməsi səbəbindən tədricən önəmini itirdi.Bazar sahəsinin çox hissəsi Meydan çayın cənubundakı Darai, Şühəda, Firdovsi, Şəhid Müttəhəri , Çaykənar və İslam Respublikası küçələrində yerləşir.Qeyd edək ki Darai, Xaqani, Şimali Ərteş, Firdovsi, Şühəda və Cümhuri İslami küçələrinin inşası zamanı bazarın bir hissəsini dağıdılıb və bazarın bir hissəsini bütün güney kompleksindən ayırdı. Bazar keçidlərinin eni dörd ilə beş metr arasındadır və damın hündürlüyü beş ilə altı metr arasındadır ki, bu da İrandakı isti bölgələrin bazarlarının tavanından daha alçaqdır. Hicri 1327-ci ildə Təbriz Çarşısının ilk xəritəsi, Əsədüllah xan Marağei tərəfindən Təbrizin Dar Əl-Səltənə xəritəsinin bir hissəsində çəkilmişdir. Bu bazarın xəritəsi adı çəkilən xəritənin şimal-şərq hissəsində çəkilib və Timçeylər və karvansaraylar kimi önəmli yerlərin çoxunun adı bu xəritədə çəkilib.
Təbriz bazarı

Ağaxan Memarlıq Mükafatı Təbriz bazarı 2013-cü ildə Ağaxan Memarlıq ödülünün münsiflər heyəti tərəfindən seçilən beş layihədən biri kimi seçildi. Mükafat layihənin təşkilatçısı olaraq İranın Mədəni İrs Təşkilatına , Şərqi Azərbaycan nümayəndəliyinə və Mədəniyyət İrsi Təşkilatı Prezidentinin müşaviri Seyid Məhəmməd Beheşti Şiraziyə İran adından mükafat verildi. 2019-cu ildə Təbriz bazarında yanğın 2019-cu ilin may ayında Təbriz bazarının İki Qapılar saraında şiddətli yanğın baş verdi. Mayın 10-da gecə saat 2-yə qədər davam edən yanğın nəticəsində iki nəfər ölüb, 29 nəfər isə yaralanıb. Yanğının səbəbi Şərqi Azərbaycan ostanı Yanğından Qoruma Hissəsinin ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsi tərəfindən elektrik bildirilib. Editorial Board, East Azarbaijan Geography, Iranian Ministry of Education, 2000 Arxivləşdirilib 2012-01-10 at the Wayback Machine (High School Text Book in Persian)
Hərəkət (fəlsəfə)

Hərəkət - fəlsəfədə mühüm problemlərdən biri. Ümumi xarakteristika Dünyada hər şey daimi hərəkətdədir. Müxtəlif predmetlərdə molekulların hərəkəti baş verir. Canlı orqanizmlərdə fasiləsiz surətdə maddələr mübadiləsi gedir. Bundan əlavə, onlarda digər fizioloji proseslər də özünü göstərir.
Hərəkət (fəlsəfə)

İlk nəzərdə hərəkətsiz kimi görünən ürək bir an dayanmır, damarlara qan vurur, hərəkət edir. Cəmiyyət həyatından da hərəkətə dair çoxlu misallar gətirmək olar. Belə ki, insanların əmək fəaliyyətində, siyasi həyatda və mədəniyyətdə daim müəyyən dəyişikliklər yaranır. Hətta insanın təfəkkürü də bir yerdə dayanmır. O fikirlərin hərəkəti deməkdir.
Hərəkət (fəlsəfə)

Deməli, dünyada hərəkətdən kənarda olan heç bir obyekt yoxdur. Buna görə də hərəkət son dərəcə müxtəlif və rəngarəng növlərdə təzahür edir. Sükunət kimi qəbul edilən mövcudatlar və hallar da əslində hərəkətdədir. Məsələn, evdə çarpayıda uzanmış adam hərəkətsiz görünə bilər. Əslində isə o, evlə birlikdə böyük sürətlə yer oxunun ətrafında fırlanır.
Hərəkət (fəlsəfə)

Yer kürəsi də günəş ətrafında dövr etməkdədir. Hərəkət təsadüfi baş vermir və yaxud da obyektlərə kənardan gətirilmir. O obyektiv xarakterə malikdir. Yəni predmetlərin daxili təbiətindədir. Çünki hər bir maddi obyekt onu təşkil edən elementlərin qarşılıqlı təsiri sayəsində mövcuddur.
Hərəkət (fəlsəfə)

Məsələn, atomlar ona görə mövcud ola bilir ki, onların tərkibində nüvə və elektronlar qarşılıqlı təsirdədir. Canlı orqanizmlərin mövcudluğu onların molekulları, hüceyrələri və orqanlarının qarşılıqlı təsiri ilə bağlıdır. Cəmiyyət buna görə mövcud ola bilir ki, burada müxtəlif insan qrupları bir-birilə qarşılıqlı təsirdə fəaliyyət göstərirlər. Gətirilən misallar obyektlərin daxilində onu əhatə edən ünsürlər arasındakı qarşılıqlı təsiri ifadə edir. Bundan əlavə, hər bir obyekt xarici qarşılıqlı təsirdə də iştirak edir.
Hərəkət (fəlsəfə)

Yəni o başqa obyekt ilə, habelə ətraf mühitlə qarşılıqlı təsirdə olur. Bu çoxtərəfli qarşılıqlı təsir gedişində əşya və proseslər daim dəyişikliklərə məruz qalır. Bütün bu dəyişikliklər isə maddi dünyanın, çox mühüm səciyyəsini təşkil edir. Deməli, dünyada universal xarakterli qarşılıqlı təsir fəaliyyət göstərir. Bu qarşılıqlı təsir hərəkət formasında üzə çıxır.
Hərəkət (fəlsəfə)

Belə ki, o predmetlərin xassələri, münasibətləri və hallarının dəyişməsinə gətirib çıxarır. Fəlsəfədə bu dəyişikliklər geniş planda götürülür və hərəkət adlanır. Hərəkət materiyanın ayrılmaz keyfiyyətini təşkil edir. Hərəkət materiyanın mövcudluq üsuludur. Bu o deməkdir ki, materiya hərəkətdən kənarda ola bilməz.
Hərəkət (fəlsəfə)

Dünyadakı bütün obyektlər onlarda müəyyən hərəkət dəyişikliklərinin baş verməsi sayəsində mövcud olur. Hər hansı obyektin hərəkətinin məhv olması, onun fəaliyyətinin dayanması, yəni başqa obyektə çevrilməsi deməkdir. Öz növbəsində bu yeni yaranan obyektdə də müəyyən hərəkət dəyişiklikləri baş verir. Başqa sözlə deyilsə, hərəkət materiyaya daxilən xas olan atributiv (yəni ondan ayrılmaz) keyfiyyətdir. Materiyanın özü mütləq olduğu kimi, hərəkət də mütləq xarakter daşıyır.
Hərəkət (fəlsəfə)

Adi danışıqda hərəkət bəsit mənada başa düşülür. Belə təsəvvür olunur ki, bəzi cisimlər sükunət halında, digərləri isə hərəkətdədir. Nəticədə bu iki vəziyyət (hərəkət ilə sükunət) qarşı-qarşıya qoyulur və onların guya bərabər səviyyədə mövcud olducu fikri qərarlaşır. Əslində isə belə deyildir. Mexanikanın qanunları haqqında azacıq məlumatı olan hər bir adama aydındır ki, sükunət vəziyyəti yalnız müəyyən hesablama sisteminə nəzərən mövcud ola bilər.
Hərəkət (fəlsəfə)

Məsələn, bizim yaşadıcımız bina Yerin səthinə münasibətdə sükunətdədir. Əslində isə o, Yer kürəsi ilə birlikdə Günəş ətrafına (yəni ona nəzərən) daim yerdəyişmədə (hərəkətdə) çıxış edir. Bundan əlavə bizim sükunət vəziyyətində hesab etdiyimiz ev Yer Kürəsi və Günəşlə birlikdə bizim qalaktikanın ətrafında hərəkət edir (yəni onun nüvəsinə nəzərən 250 km sürətlə dəyişilir). Nəhayət hərəkətsiz görünən ev, bizim qalaktika ilə birlikdə kainatın genişlənməsi nəticəsində digər qalaktikalardan uzaqlaşır. Beləliklə, bizim sükunətdə olducunu güman etdiyimiz bütün predmetlər əslində daim hərəkət edirlər.
Hərəkət (fəlsəfə)

Sonra, biz müşahidə etdiyimiz hər hansı predmetin sükunət vəziyyətində olducunu söyləyərkən, qeyri-aşkar şəkildə olsa da, onun müəyyən məkan konfiqurasiyasını (yerləşməsini), öz strukturunu saxladıcını, daxili elementlərinin təşkili qaydasını təkrarladıcını nəzərdə tuturuq. Həqiqətdə isə məsələ tamamilə başqadır. Məsələn, daş materialından tikilmiş möhkəm bina bizdə dəyişilməyən, sükunətdə olan təəssüratı yaradır. Lakin ona elektron mikroskop altında baxsaq (bu mikroskop, obyektin həcmini 200-300 milyon dəfə böyüdə bilir) onda məlum olur ki, onun qəti surətdə ayrılmış məkan hüdudları yoxdur. Çünki binanın ətraf hava ilə sərhəddə yerləşən daş səthinin molekulları daim bir-birilə qarşılıqlı təsirdə olur.