LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Liverpul FK

Klub azarkeşlərinin adı 2 stadion faciəsində hallanır. Birinci 1985-ci ildə baş vermiş Heyzel faciəsidir ki, burada 39 "Yuventus" azarkeşi həlak olmuşdur. Onlar Liverpul azarkeşləri tərəfindən küncə sıxışdırılmış və nəticədə küncə sıxılmış azarkeşlərin ümumi çəkisinin ağırlığı nəticəsində divar çökmüşdür. UEFA bu hadisədə yeganə günahkar kimi Liverpul tərəfdarlarını gördü və bütün ingilis klubları avropa miqyaslı turnirlərdən 5 il müddətinə uzaqlaşdırıldı. Liverpula verilmiş cəza isə sonradan daha 1 il uzadıldı, baxmayaraq ki, klub 1990-cı ildə İngiltərədə liqanı çempion kimi bitirərək UEFA Çempionlar Liqasında iştirak üçün vəsiqə qazanmışdır.
Liverpul FK

Bundan sonra daha 27 azarkeş həbs olundu və Belçikaya məhkəmə qarşısına çıxarılmaq üçün ekstradisiya edildi. 1989-cu ildə məhkəmənin başlamasından 5 ay sonra, 14 nəfər qeyri ixtiyari adam öldürmə səbəbiylə 3 illik həbs cəzasına məruz qaldılar. half of the terms were suspended.İkinci faciə isə 1989-cu il aprelin 15-də İngiltərə Federasiya Kubokunun yarım final matçı çərçivəsində Şeffilddə yerləşən Hilsboro stadionunda "Nottingem Forest" klubuna qarşı keçirilmiş oyunda baş vermişdir. Sıxlıq səbəbindən 96 Liverpul azarkeşi həlak olmuş və beləcə bu hadisə tarixə Hillsboro faciəsi kimi keçmişdir. Növbəti günlərdə The Sun qəzeti “Həqiqət” adlı məqalə paylaşmışdır ki, burada da faciə ilə bağlı Liverpul azarkeşləri günahkar qismində göstərilirdi.
Liverpul FK

Sonrakı araşdırmalar nəticəsində bu iddiaların yanlış olduğu sübut edildi və Liverpul azarkeşləri bütün şəhər boyunca və onun ətrafındakı ərazilərdə qəzati baykot etdilər. Onların bir çoxu bu gün də The Sun qəzetinə qarşı 20 illik baykotu davam etdirirlər. O hadisələrdə xilas olmuş və ya yaxınını itirmiş insanlar ədaləti bərpa etmək məqsədiylə Hillsboroya ədalət adlı kompaniya keçirmiş və bununla bağlı dəstələr yaradılmışdır. Liverpulun ən uzun dövrü özündə ehtiva edən rəqabəti şəhərin digər komandası sayılan "Everton"a qarşıdır ki, bu rəqabət Mersisayd derbisi adlanır. Onların arasındakı bu rəqabət Liverpul klubunun təsis edilməsi dövründə "Everton" rəsmiləri ilə və daha sonra Enfildin sahibləri aralarında baş vermiş münaqişə ilə başlamışdır.
Liverpul FK

Mersisayd derbisi az saylı yerli derbilərdən biridir ki, bu matçlarda azarkeşlər arasında hər hansı ayırma və ya hasar yoxdur və beləcə matç "dostluq derbisi" kimi tanınır. Lakin 1980-ci illərin ortalarından etibarən isə meydanda hər iki tərəfdən bu rəqabət gərginləşmə mərhələsinə qədəm qoydu ki, çempionat Premyer Liqa adlandırılmağa başlanan 1992-ci ildən etibarən Mersisayd derbisində futbolçuların oyundan xaric edilməsi (qırmızı kart) halı çempionatın digər oyunları ilə müqayisədə daha da artdı. Bu matç Premyer Liqanın ən intizamsız və partlayıcı yarışı (oyun) kimi adlanmağa başladı.Liverpulun "Mançester Yunayted" ilə olan rəqabəti isə 19-cu əsrdə baş vermiş sənaye inqilabında şəhərlərin yarışması kimi başlamışdır. Bu iki klub 1964-1967 ci illərdə keçirilmiş çempionluq yarışında bir-birlərini əvəz etmişdirlər və Liverpulun 4 Avropa miqyaslı kubok yarışında qələbəsindən sonra 1968-ci ildə "Mançester Yunayted" UEFA Çempionlar Liqasını qazanaraq bu titulu qazanmış ilk ingilis klubu olmuşdur. Aralarında ümumi 38 çempionluq və 8 Avropa miqyaslı kubok qələbəsinə rəğmən bu iki klub birlikdə nadir hallarda uğurlu mövsüm keçirib - Liverpulun 1970 və 1980-ci illərdə olan uğurları sırasında "Mançester Yunayted" 26 il ərzində titul qıtlığından əziyyət çəkirdi.
Liverpul FK

Həmçinin "Mançester Yunayted"in Premyer Liqadakı uğurlu çıxışları dövründə Liverpul titul baxımdan quraq dövr keçirmişdir ki, beləcə klublar birlikdə cəmi 5 dəfə ardıcıl olaraq liqanı birinci və ikinci pillədə başa vurmuşdur. Buna baxmayaraq sabiq "Mançester Yunayted" məşqçisi Aleks Ferqyuson 2002-ci ildə müsahibəsində belə demişdir: "Mənim ən böyük məqsədim Liverpulun sahib olduğu lənətə gəlmiş taxtı ələ keçirməkdir", və iki klub arasında sonuncu oyunçu transferi 1964-cü ildə baş tutmuş və nəticədə "Mançester Yunayted" hücumçusu olan Fill Kisnal Liverpula transfer olmuşdur. Sahiblik və maliyyə Enfildin sahibi və Liverpulun yaradıcısı kimi, Con Houldinq klubun ilk rəhbəri idi və o, bu vəzifədə 1892-ci ildən 1904-cü ilədək qalmışdır. Onun rəhbərlikdən gedişindən sonra isə bu vəzifəyə Con Makkena gəlmişdir. Sonradan Makkena futbol liqasının prezidenti vəzifəsinə yüksəldi.
Liverpul FK

Klub rərbərliyi vəzifəsində isə Con Smitdən öncə çox dəyişikliklər baş verdi ki, onun atası 1973-cü ildə klubun səhmdarlarından biri idi. O, Liverpula 1990-cı ildə ki enişindən öncəki ən uğurlu dövründə başçılıq etmişdir. Onun davamçısı, 1990-cı ildə Noel Vayt oldu. 1991-ci ilin avqustunda isə ailəsi klubda 50 ildən artıq rəhbər vəzifədə olmuş Devid Mures klubun yeni rəhbəri oldu. Onun əmisi, Con Mures həmçinin klubun səhmdarlarından biri olmuş və 1961-1973-cü illər ərzində "Everton" klubunun rəhbəri olmuşdur. Muresin klubda 51% səhmdarlıq haqqı var idi və o, 2004-cü ildə klubdakı səhmlərinin satışa çıxarılmasında maraqlı olduğunu bildirmişdir.Nəhayət Mures 2007-ci il fevralın 6-da klubu amerikalı biznesmenlər - Corc Cilet və Tom Hiksə satdı.
Liverpul FK

Bu razılaşma kluba və onun borclarına 218.9 milyon funt sterlinq həcmində dəyər verirdi. Cütlük klubun borclarını bağlamaq üçün ilk olaraq 5000 funt sterlinq və ya toplam olaraq səhmdarlıq üçün 174.1 milyon funt sterlinq və daha sonra borcları bağlamaq üçün 44.8 milyon funt sterlinq ödədilər. Cilet və Hiks arasında yaranmış anlaşılmazlıq daha sonra azarkeşlərində buna cəlb olunması nəticəsində onlar klubu satışa çıxarmaq üçün yeni sahibkar axtarına başladılar. Martin Brouton 2010-cu il aprelin 16-da klubun satışının idarə edilməsi üçün sədr təyin olundu. 2010-cu ilin may ayında hesabatlar nəticəsində klubun 55 milyon funt sterlinq itki ilə 350 milyon funt sterlinq borcu olduğu aşkar edildi və KPMG şirkəti bunun doğruluğunu təsdiq etdi.
Liverpul FK

Royal Bank of Scotlandın daxil olduğu kreditorlar qrupu, Cilet və Hiks cütlüyünü məhkəmə qarşısına çıxararaq onlardan klubun satılması ilə bağlı icazə vermələrini istədi. Məhkəmənin baş hakimi cənab Castis Floyd klubun Fenway Sports Group-a satılması üçün lehinə qərar verdi, baxmayaraq ki, indiyədək Cilet və Hiksin bununla bağlı apelyasiyaya şikayət vermək seçimləri qalmaqdadır. Yekunda Liverpul 2010-cu il oktyabrın 15-də 300 milyon funt sterlinq qarşılığında Fenway Sports Group-a şirkətinə satıldı.Liverpul qlobal brend kimi təsvir olunmuşdur: 2010-cu ildə aparılan hesabat, klubun ticarət markalarını və intellektual mülkiyətini 141 milyon funt sterlinq dəyərində qiymətləndirdi ki, bu da əvvəlki il ilə müqayisədə 5 milyon artıq idi. Bundan başqa Liverpul brend reytinqdə AA (çox güclü) qiymətini qazanmışdır. 2010-cu ilin aprel ayında Forbes jurnalı Liverpulu "Real Madrid", "Barselona", "Bayern Münhen", "Arsenal" və "Mançester Yunayted"in ardından dünyanın altıncı ən dəyərli klubu kimi qeyd etmişdir; onlar Liverpulu 822 milyon dollar (532 milyon funt sterlinq) dəyərində qiymətləndirmişdir. Dünyanın futbol klublarını, gəlir baxımından sıralayan Deloitte mühasibatçıları isə klubu Deloitte Football Money League-da səkkizinci pillədə qiymətləndirmişdirlər.
Liverpul FK

1988-ci ildə İngiltərə Federasiya Kubokunun final matçından öncə Liverpulda Con Barnes və digər futbolçuların iştirakı ilə "Anfield Rap" adlı mahnı bəstələndi.Cimmi Makqovern tərəfindən yazılmış və Hillsboro faciəsinə həsr olunan sənədli film 1996-cı ildə ekrana çıxdı. Filmdə Kristofer Ekleston Trevor Hiks rolunu canlandırırdı ki, məhz onun hekayəsi filmdə əsas götürülmüşdü. Hiks bu faciədə iki yeniyetmə qızını itirmişdi və bundan sonra o, "daha təhlükəsiz stadionlar" adlı kompaniyaya qoşulmuş ardınca isə "Hillsboro ailələrinə dəstək" adlı qrupun yaradılmasına öz köməyini göstərmişdir. Həmçinin Liverpul klubu The 51st State adlı filmdə də təsvir edilmişdir ki, filmdə sabiq killer olmuş Feliks DeSouza (Robert Karlayl) qatı Liverpul fanatıdır və sonuncu səhnə Liverpul və "Mançester Yunayted" komandaları arasındakı matçda çəkilmişdir. Klub uşaqlar üçün televiziya proqramı hesab edilən Scully proqramında da təsvir edilmişdir ki, burada əsas süjet gənc oğlanın ətrafında baş verir, belə ki, Fransis Skalli adlı gənc Liverpul ilə sınaq oyunu keçirməyə cəhd edir.
Liverpul FK

Şouda Kenni Dalqliş kimi o dövrün bəzi tanınmış Liverpul futbolçularıda nümayiş etdirilmişdir. 21 mart 2023 tarixində yenilənib İcarəyə verilənlər 21 mart 2023 tarixində yenilənib Klubun kapitanları 1892-ci ildə klubun əsası qoyulandan bəri 45 futbolçu Liverpulda kapitanlıq sarğısını daşımışdır. Liverpul "Everton"dan ayrıldıqdan sonra, klubun ilk kapitanı Endrü Hanna olmuşdur. Stiven Cerrardın 2003–04 mövsümündən başlayaraq 12 mövsüm ərzində kapitanlıq vəzifəsini daşımnasından öncə isə ilkin olaraq Aleks Reysbek 1899-cu ildən 1909-cu ilə kimi ən uzun müddətli kapitanlıq sarğısını geyinmiş ilk oyunçu olmuşdur. Hazırda klubda kapitan Cordan Hendersondur ki, o, bu sarğını 2015–16 mövsümündə Stiven Cerradın Los-Anceles Qalaksiyə keçidindən sonra təhvil almışdır.
Termodinamikanın birinci qanunu

Termodinamikanın birinci qanunu və ya Termodinamikanın birinci başlanğıcı — sistemin bir haldan başqa hala keçməsi onun daxili enerjisinin dəyişməsi, xarici qüvvələrin işi ilə verilən istilik miqdarının cəminə bərabərdir. Termodinamikanın birinci qanunu ilk dəfə alman alimi Yulius Robert fon Mayer tərəfindən yaradılmışdır. Termodinamikanın birinci qanununun ifadəsi aşağıdakı kimidir: U A + Q 1 Cisim özü iş gördükdə enerjisi azalır. 2 Cismin daxili enerjisini artırmağın iki yolu var. 1.Üzərində iş görməklə.
Termodinamikanın birinci qanunu

2.İstilik miqdarı verməkləYuxarıdakı düsturda : olduğunu nəzərə alsaq termodinamikanın birinci qanunu A ′ şəklində də yazmaq olar, yəni sistemə verilən istilik miqdarı onun daxili enerjisinin dəyişməsinə və sistemin xarici cisimlər üzərində gördüyü işə bərabərdir. İzoxor prosesində ( ) qazın həcmi dəyişmir ( ) və ona görə də görülən iş sıfra bərabərdir. A ′ . Bu halda sistemə verilən istilik miqdarı onun daxili enerjisinin dəyişməsinə bərabərdir. İzotermik prosesdə( ) və ya ( ) ideal qazın daxili enerjisi dəyişmir , sistemi verilən istilik miqdarı işin görülməsinə sərf olunur.
Appalaç dağları

Appalaç dağları (ing. Appalachian Mountains) — Şimali Amerikanın şərqində (Kanada və ABŞ ərazisində) dağ sistemi. Cənub-qərbdən şimal-şərqə 2600 km uzanır. Ən hündür zirvəsi 2037 metrdir (Mitçell dağı). Turizm, idman və ovçuluq rayonu kimi böyük əhəmiyyəti var. Hudzon və Mohok çayları Appalaç dağlarını 2 hissəyə (Şimali və Cənubi Appalaç dağları) bölür. Şimali Appalaç dağları ayrı-ayrı dağ massivləri (Adirondak – hündürlüyü 1629 metrədək, Yaşıl dağlar – hündündürlüyü 1339 metrədək, Ağ dağlar – hündündürlüyü 1917 metrədək) olan yayladan ibarətdir. Massivlər bir-birindən tektonik dərələrlə ayrılır.
Appalaç dağları

Cənubi Appalaç dağları bir neçə paralel silsilədən, onların arasındakı dərələrdən və dağ massivindən (Mavi silsilə, Böyük Vadi, Appalaç platosu, Pidmont platosu) ibarətdir. Qırışıqlı-qaymalı və qaymalı silsilələr erozion dərələr və çökəkliklərlə parçalanmışdır. Geoloji quruluşu Appalaç dağları eyni adlı Paleozoy yaşlı qırışıqlı - örtük orogenik sistemdir. Cənub-şərq və şimal-şərq hissələri kristallik süxurlardan (qneyslər, şistlər, kvarsitlər), qərb və cənub-qərb hissələri isə çökmə süxurlardan (əhəngdaşılar, qumdaşılar, dolomitlər) ibarətdir. Mezozoyun sonunda və Kaynozoyda indiki Appalaç dağlarının tağ hissəsi qalxmağa başlamış, səthi parçalanmış və müasir relyefi formalaşmışdır. Dördüncü dövrdə (Antropogen d.) Appalaç dağlarının şimal hissəsi buzlaşmaya məruz qalmışdır; cənub hissəsi nisbətən isti və rütubətli iqlim şəraitində olduğundan, burada enliyarpaqlı və həmişəyaşıl meşələr məhv olmamışdır və sonradan Appalaç dağlarının çox hissəsinə yayılmışdır. Faydalı qazıntıları Daş kömür (Appalaç daş kömür hövzəsi), neft, təbii qaz, dəmir və mis kolçedanı, qızıl, gümüş, kobalt, titan, volfram, molibden, litium, asbest yataqları ilə zəngindir.
Appalaç dağları

Appalaç dağlarının iqlimi Atlantik okeanı və xüsusilə Meksika körfəzinin təsiri ilə əlaqədar yumşaqdır. ; şimalda mülayim, cənubda subtropikdir. Orta temperatur yanvarda şimalda –12°C-dən cənubda 8°C-yədək, iyulda müvafiq olaraq 18°C-dən 26°C-yədəkdir. İllik yağıntı 1000–2000 mm-dir. Dağların yuxarı qurşaqlarında qış şaxtalı və qarlıdır. Yay rütubətli, buludlu və yağışlı keçir. Daxili suları Appalaç dağlarının çay şəbəkəsi sıxdır. Çayları gursuludur, böyük hidroenerji ehtiyatına malikdir.
Appalaç dağları

İri çayları: Konnektikut, Hudzon, Saskuehanna, Tennessi. Şimal hissəsinin iri çayları gəmiçiliyə yararlıdır. Pidmont platosunun şərq kənarından axan çay dərələri meyilli və astanalıdır; çoxlu şəlalələr və SES-lər var. İri gölləri: Şampleyn, Uinnipesoki, Mushed, Çesankuk. Torpaq örtüyü Şimalda, əsasən, podzollu və çimlipodzollu torpaqlar, cənubda dağ-qonur meşə, öndağlıqda qırmızı və sarı torpaqlar inkişaf etmişdir. Flora və faunası Yamacları 1000 m. hündürlüyə qədər enliyarpaqlı, 1000 m-dən yuxarı iynəyarpaqlı və qarışıq meşələrdir. Şimali Appalaç dağlarında küknar, ağ şam, tuya (səlb), ağcaqayın, qarağac, fıstıq, sarı tozağacı və cökə ağaclarından ibarət iynəyarpaqlı və qarışıq meşələr yayılmışdır. Cənubi Appalaç dağlarında təqribən 1000 m-ədək hündürlüyündə palıdın, ağcaqayının və göyrüşün çoxsaylı növləri, həmçinin xeyli endemik və relikt növlər (zanbaq ağacı, maqnoliya, çinar, ağ akasiya və s.), daha yuxarılarda Şimali Appalaç dağları üçün səciyyəvi olan qarışıq və iynəyarpaqlı meşələr yayılmışdır.
Appalaç dağları

İlkin meşələr, demək olar ki, tamamilə qırılmışdır. Dağların yuxarı qurşağında rododendron, qızılağac kolları da daxil olmaqla subalp bitkiləri üstünlük təşkil edir. Appalaç dağlarının heyvanlar aləmi rəngarəngdir. Ağaclıq tirəndazı (oxlu kirpi), baribal ayı, vaşaq, yenot, skuns, samur və s., endemik növlərdən Virciniya opossumu, Virciniya maralı, vəhşi hinduşka və müxtəlif yarasa növlərinə rast gəlinir. Xarici keçidlər Appalachian/Blue Ridge Forests images at bioimages.vanderbilt.edu Appalachian Mixed Mesophytic Forests images at bioimages.vanderbilt.edu Forests of the Central Appalachians Project
Turan

Turan (fars. توران) — Mərkəzi Asiyada tarixi bir ərazidir. Termin İran mənşəlidir. İlk turanlılar Turun nəslindən gələn iranlı bir qəbilədir.Turan adına Avesta və Firdovsinin Şahnamə əsərində rast gəlmək olar. Tarixi İran-Turan müharibələrində Əfrasiyab Turan imperatoru olaraq nəql edilir.
Turan

Turan sözü XIX əsrdən etibarən ideoloji bir terminə çevrildi. Bu idealogiya Türk tarixində siyasi, hərbi və mədəni sahələrə öz təsirini göstərib. Azərbaycanda turançılıq idealogiyasının ən məşhur daşıyıcılarından biri Əli bəy Hüseynzadə olub. Həmçinin tanınmış Azərbaycan şairi və repressiya qurbanı Hüseyn Cavid bu ideologiyanın daşıyıcısı olub və təsadüfi deyil ki, öz qızına Turan (Turan Cavid) adı verib. Həmçinin bax İsmayıl Qaspiralı Əli bəy Hüseynzadə
Onaltılıq say sistemi

Onaltılıq sayı sistemi (en. hexadecimal) — (yunanca "hex" – "altı" və latınca "decem" – "on") 0-dan 9-dək rəqəmlərdən və A-dan (onluq 10 ədədinin ekvivalenti) F-dək (15 ədədinin ekvivalenti) baş hərflərdən təşkil olunmuş, əsası 16 olan say sistemi. İkilik ədədləri yığcam göstərmək üçün proqramlaşdırmada tez-tez onaltılıq ədədlərdən istifadə olunur. Onaltılıq ədədlər xüsusən ona görə yaxşıdır ki, onlar kompüterin yaddaşının və yaddasaxlama qurğularının ibarət olduqları 8-bitli baytlara tam yazılır. Bu sistemin 16 rəqəmindən hər biri dörd bitlə göstərilə bildiyindən, bir baytda aşağıda göstərildiyi kimi düz iki rəqəm vermək olar (onaltılıq 53 onluq 83-ə bərabərdir): Onaltılıq ədədlər onluq ədədlər kimi, ancaq yetərincə yavaş "böyüyürlər", çünki onlar 10-un qüvvətlərindən deyil, 16-nın qüvvətlərindən düzəlir. Məsələn: İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Simmetriya

Simmetriya — kainatdakı sistemlərdə baş verən hadisələrin üç əsas xassəsindən biri. Bu fizika və astronomiyanın tədqiqat obyektidir və bütün fiziki proseslər üçün səciyyəvidir. Müstəvi koordinat sistemində simmetriya A(x;y) noqtəsinin koordinat başlanğıcına nəzərən simmetriyası Á (-x; -y) olur. A(x;y) noqtəsinin Y oxuna nəzərən simmetriyası Á (-x; y) olur. A(x;y) noqtəsinin X oxuna nəzərən simmetriyası Á (x; -y) olur.
MS-DOS

MS-DOS (Microsoft Disk Operating System — Microsoftdan disklər üçün yaradılmış bir əməliyyat sistemi) — MS_DOS – DOS ailəsinə aid olan ən məşhur əməliyyat sistemidir, əvvəllər İBM PC – kompyuterlərində istifadə edilirdi. Zamanla dəyişdirilərək Windows 9x və Windows NT-yə uyğunlaşdırılıb. MS-DOS <em-es-dos> – (Microsoft Disk Operating System) Microsoft şirkətinin yaratmış olduğu disk əməliyyat sistemidir. Başqa əməliyyat sistemləri kimi, MS-DOS diskə giriş və çıxış əməliyyatlarını, videoverilənlərin işlənməsini, klaviaturanın idarə olunmasını və proqramların çalışması və faylların müşayəti ilə bağlı çoxlu sayda daxili funksiyaları yerinə yetirir. MS-DOS komanda sətirli interfeysə (COMMAND LINE INTERFACE) malik birtapşırıqlı, biristifadəçili əməliyyat sistemidir. 1990-cı illərdə MS-DOS sistemi Windows əməliyyat sistemi tərəfindən sıxışdırılıb çıxarıldı. MS-DOS 1981-ci ildə yaradılmışdır.
MS-DOS

Öz inkişafı mərhələsində onun 8 əsas versiyası buraxılmışdır (1.0, 2.0 və s.)və 20 ədəd başqa versiyası (3.1, 3.2 və s.). MS-DOS sisteminin çatışmayan cəhətlərindən biri istifadəçi interfeysinin həddən artıq primitiv olmasıdır. Yə’ni hər hansı proqramı yükləmək və ya digər əməliyyatları aparmaq üçün istifadəçi klaviaturada uyğun əmrləri yığmalıdır. 2000-ci ildə kompaniya onun istehsalını dayandırdi. Xüsusiyyətləri DOS ailəsinin əməliyyat sistemləri birməsələlidir və aşağıdakı xarakterik xüsusiyyətlərə malikdir: istifadəç tərəfindən daxil edilən əmrlərin köməyilə interfeys həyata keçirilir; sistemin IBM tipli müxtəlif kompüterlərdə işləməsini tə'min etmək uçün struktur modulluğu; sistemin işləməsi üçün nisbətən kiçik ölçülü əməli yaddaş (640 kbayt).DOS ailəsindən olan əməliyyat sistemlərinin mühüm çatışmazlığı fərdi kompüter resurslarına və ƏS-nə icazəsiz müraciətdən mühafizə vasitələrinin olmamasıdır. MS-DOS əməliyyat sistemi diskdəki verilənlərin idarə edilməsində yeni üsullardan istifadə etməklə, servis proqramlar üçünolduqca geniş əmrlərdən istifadə edir. PC-DOS 1.0 və MS-DOS 1 .0 əməliyyat sistemləri 64 Kbayt yaddaşdan istifadə etməklə, yalnız 8Kbayt yer tutur.
MS-DOS

İlk vaxtlar IBM PC modelləri 160Kbayt disketlər üçün disk aparıcısından ibarət olduğundan PC-DOS 1.0-sistemi yalnız bu qurğular üçün nəzərdə tutulmuşdur.1983-cü ilin martında IBM PC XT modeli üçün MS-DOS 2.0 yaradıldı. Bu yeni əməliyyat sistemi 360Kbayt disket və 10Mbayt sərt disk üçün nəzərdə tutulmaqla, kataloqlar üzrə faylların çeşidlənməsi imkanına malik idi. MS-DOS-un əsas inkişaf tarixi versiyalarının üçüncü nəslinin yaradılması ilə başlandı. 1984-cü ilin noyabrında MS-DOS 3.1,1985-ci ilin dekabrında MS-DOS 3.2 və 1987-ci ilin aprelində isə MS-DOS 3.3 əməliyyat sistemləri meydana gəldi. Bu versiyalardan çox geniş yayılanı MS-DOS 3.3 oldu. MS-DOS 3.0 əməliyyat sistemi Intel 80286 mikroprosessoru, 5,25-düym disk aparıcısı (1,2 Mbayt disketlər üçün) və 20-Mbayt sərt diski olan yeni model IBM PC AT kompüterləri üçün nəzərdə tutulmuşdur. MS-DOS 3.2 isə 720Kbayt 3-düym disketlər və məntiqi bölmələri olmaqla tutumu 32Mbayt olan sərt disklər üçün nəzərdə tutulmuşdur. Bu sistemə milli valyutanın təsviri, vaxtı, simvollar cədvəli və klaviaturanın düzülüşünü nəzərə alan əlavələr edilmişdir.
MS-DOS

MS-DOS 3.3 isə əvvəlkilərə nisbətən yeniləşdirilərək, 3,5 düym 1,44Mbayt disketlər üçün işləyirdi. Bu dövrdə IBM Microsoft firmaları 80286 və 80386 mikroprosessorları olan kompüterlər ilə uyuşan IBM PC kompüteri üçün yeni əməliyyat sistemi olan OS/ 2 üzərində işləyirdilər. MS-DOS-dan fərqli olaraq OS/2 çox məsələli rejimdə işi tə'min edirdi. OS/2 sistemi 1987-ci ilin noyabrında yarandı, amma çoxda populyar olmadı. 1988-ci ildə yaradılan MS-DOS 4.0 və 4.1 — də demək olar ki, istifadəçiləri cəlb etmədi. İstifadəçilər əsasən MS-DOS 3.3-ə üstünlük verirdilər ki, bu əməliyyat sistemi MS-DOS 4-ə nisbətən əməli yaddaşda 10 Kbayt az yer tuturdu. MS-DOS sisteminin çatışmayan cəhətlərindən biri istifadəçi interfeysinin həddən artıq primitiv olmasıdır.
MS-DOS

Yəni hər hansı proqramı yükləmək və ya digər əməliyyatları aparmaq üçün istifadəçi klaviaturada uyğun əmrləri yığmalıdır. Buna baxmayaraq IBM RS kompüterlərinin milyonlarla istifadəçiləri MS-DOS-dan razılıqla istifadə edirdilər. Bununla yanaşı Microsoft firması MS-DOS-un çatışmazlıqlarını aradan qaldırmaq üçün ciddi tədqiqatlar aparırdı. İlk növbədə istifadəçiləri qrafiki interfeyslə təmin edilməsi problemi həll olundu və Windows adlı qrafiki interfeysli sistem yaradıldı, lakin yaradılan bu sistemin ilkin variantları MS-DOS tərəfindən yüklənir və xüsusi statusla idarə olunurdu. Kompüterin bütün yaddaş həcminə müraciət MS-DOS-un drayveri Himem. sys və MS-DOS-un genişlənməsi adlanan xüsusi sistem tərəfindən aparılırdı. Bununla da çoxməsələli iş rejiminin tam qrafiki pəncərə interfeysi ilə birlikdə həyata keçirilməsinə imkan yarandı.
MS-DOS

1993–1994-cü illərdə MS-DOS-un bir neçə versiyaları satışa buraxıldı. Bunlardan ən əhəmiyyətlisi MS-DOS 6.0, çoxlu orijinal və lisenziyalı proqramların, o cümlədən, venilərin dinamiki sıxılması ilə diskin fayl tutumunu artıran Microsoft Double Space proqramının olması ilə fərqlənirdi. MS-DOS 6.2 və MS-DOS 6.22 versiyalarında həmin proqram daha da təkmilləşdirildi. Metodik göstəriş MS-DOS 6.22 əməliyyat sisteminə əsaslanaraq tərtib olunmuşdur. MS-DOS əməliyyat sisteminin strukturu və funksiyaları MS-DOS iyerarxik kataloq strukturuna əsaslanan, çevik fayl sisteminə və əlverişli əmrlərə malik olan əməliyyat sistemidir. MS-DOS un əsas komponentləri aşağıdakılardır: giriş-çıxış baza sistemi -BIOS (Basic Input/Output System); başlanğıc yükləmə blokunda (Boot Record) yerləşən sistem yükləyici SB (System Bootstrap); gizli IO. SYS faylında yerləşən BIOS-un genişlənmə modulu; kəsilmələrin emalı modulundan təşkil edilmiş MSDOS.
MS-DOS

SYS gizli faylı; əmrlər prosessorundan təşkil edilmiş command.com faylı; MS-DOS-un xarici əmrlərini (genişlənməsi .com olan fayllar) yerinə yetirən utilitlər; diskdə fayl şəklində yerləşən qurğuların drayverləri; MS-DOS-un quraşdırılması parametrləri haqqında informasiyadan təşkil olunmuş config.sys konfiqurasiya faylı; MS-DOS-un konfiqurasiyasını və quraşdırılması parametrlərinin yerinə yetirilməsi üçün autoexec.bat əmrlər faylı.İndi isə bu komponentlərdən bəzilərinin əsas funksiyalarina baxaq. giriş-çıxış baza sistemi(BIOS) kompüterin daimi yaddaş qurğusunda (DYQ) yerləşir və əsas vəzifəsi giriş-çıxışla bağlı olan ƏS-nin sadə və universal funksiyalarının yerinə yetirilməsindən ibarətdir. BIOS həmçinin kompüter qoşularkən yaddaş və qurğuların işini yoxlayan test proqramlarını DYQ-da saxlayır. Bunlardan başqa BIOS-da ƏS-nin yükləyicisini çağıran proqram mövcuddur. sistem yükləyici kiçik bir proqram olmaqla BIOS — un genişlənmə modulunu və kəsilmələrin emalı modulunu əməli yaddaşa yükləmək üçün nəzərdə tutulub. BIOS-un genişlənmə modulu (io.sys faylı) ƏS-nə çeviklik verməklə fərdi kompüterin aparat vasitələrinin idarə olunmasına imkan verir. Bu modul əlavə drayverlərin qoşulmasına imkan verir.
MS-DOS

Kəsilmələrin emalı modulunun (msdos.sys faylı) komponentləri fayl sisteminin, giriş-çıxış qurğularının (klaviatura, displey, printer və portlar) işini tə'min edən, proqramların sona çatması ilə əlaqədar məcburi kəsilmələrin və səhvlərin emalına xidmət edən proqramdır.əmrlər prosessoru (command.com — faylı) sistem diskdə ixtiyari yer tutan icra olunan adi proqramdır. Əmrlər prosessoru aşağıdakı funksiyaları yerinə yetirir: klaviatura və ya əmrlər faylından götürülən əmrləri qəbul edir və araşdırır; command.com faylının daxilində yerləşən MS-DOS un əmrlərini yerinə yetirilir; com, exe tipli fayllarda saxlanılan MS-DOS un xarici əmrləri və tətbiqi proqramlar yüklənir və yerinə yetirilir.Əmrlər prosessoru ƏYQ-yə yüklənəndə iki hissəyə parçalanır: əməli yaddaşda daimi yerləşən rezident hissə; 1980-ci ildə Seattle Computer Productsdə işləyən Timon Paterson QDOSu (Quick and Dirty Operating System)yaratdı. Bu mehsul SCP-yə 86-DOS adı ilə satılırdı çünki İntel8086 prosessoru üçün yaradılmışdı. əslində QDOS öz bazasını o zamanlar məşhur əməliyyat sistemlərindən olan – Digital Research firması tərəfinfən yaradılmış CP/M – dən götürürdü, amma başqa fayl sistemindən istifadə edirdi. Microsoft firması QDOS-un lisenziyasını əldə etdi və 1980-ci ilin dekabrında 50000$-a İBM-ə satdı. 1981-ci ildə isə onun istifadəsini bütün hüquqları ilə bir yerdə aldı. MS_DOS əməliyyat sistemi x86 prosessorunda işləyir və 1 anda 1 əməliyyatı yerinə yetirə biləcək gücdədir.
MS-DOS

MS_DOS əməliiyat sistemi istifadəcilərə yalnızca əmr xəttinin interfeysindən istifadə etməyə icazə verdiyi üçün əlavə örtük proqramlar yaradılıb. Bunlar Norton Commander, Volkov Commander, DOS Navigator və MS-DOS Shell (DOSSHELL)-dir. Əsas hissələri IO. SYS – Genişlənməsi BIOS MSDOS. SYS – Arakəsmələrin işlənməsi COMMAND. COM – komanda prosessoruQuraşdırma faylları: CONFIG. SYS — MSDOS.
MS-DOS

SYS-in inisializasiyası zamanı sistemin quraşdırılması və aparatlara sürücülərin (Driver) yüklənməsi. AUTOEXEC. BAT — Başlanğıc paket faylı. MS_DOS yüklənən zaman COMMAND. COM işə düşərkən başlayır. Bəzi əmrləri İki tip əmrlər müvcuddur: daxili əmrlər xarici əmrlərDaxili əmrlər. Bu ən sadə və ən çox işlənən əmrlərdir.
MS-DOS

MS-DOS sistemində yadda saxlanılan fayllara baxarkən biz bu əmrləri görmürük. Onlar COMMAND. COM faylının əsas və böyük hissəsini təşkil edir. Daxili əmrləri istifadə edərkən onlar dərhal aktivləşir. MS-DOS əməliyyat sisteminin daxili əmrləri bunlardır: Break Del Mkdir Set If Rmdir Vol Chdir Dir Path Shift Goto Ren Verify Cls Echo Pause Time Rem Ver Dat Copy Exit Prompt Type Ctty For və s.Xarici əmrlər. Xarici əmrlər diskdə proqram faylları kimi yerləşir. Onları həyata keçirməzdən əvvəl onlar diskdən oxunmalıdırlar.
MS-DOS

Bütün xarici əmrlər özlərindən fayl təşkil edirlər ki, bu səbəbdən siz də öz əmrlərinizi yaradıb Ms-DOS-a daxil edə bilərsiz. Siz tərəfindən yaradılan bütün proqramlar (proqramlaşdırılmanın dilindən asılı olmayaraq) . EXE genişləndirilməsi ilə olacaq. Xarici əmrlərin daxil edilməsi zamanı faylın genişləndirilməsini yazmağa ehtiyac yoxdur. Xarici əmrlər bunlardır: Assign Chkdsk Attrib More Backup Print Link Format Recover Command Restore Join Share Sort Find Diskcopy və s.Əmrlərin açıqlaması: Attrib-atributları yükləmək, baxmaq və götürmək üçün xarici əmr Dir-kataloqa baxmaq. Dir/p-səhifəli baxış Dir/a-bütün tip, həmçinin sistem və gizli fayllara baxış Dir disk:\fayl /s /a-göstərilən faylı göstərilən diskdə axtarmaq cd-növbəti kataloqa keçid(Məsələn:C:\mydocs\book\pc) cd\-kataloqun kökünə keçid a:-"A" diskinə keçid d:-"D" diskinə keçid copy-surətini çıxarmaq move-yerini dəyişmək rename-adını dəyişdirmək md-yeni qovluq yaratmaq RD-boş kataloqu silmək DelTree-bütün göstəriləni silmək(boş olmayan kataloqu silmək) Type-kiçik mətnlərə baxmaq more-istənilən faylın səhifəli baxışı. Ctrl+C basmaqla dayandırılır DOS əməliyyat sistemlərində faylın işarəsi iki hissədən ibarətdir: ad və genişlənmə.
MS-DOS

Bə'zən ad və genişlənməyə birlikdə faylın adı da deyilir. Ad və genişlənmə bir-birindən nöqtə ilə ayrılır. Faylın adı 1-dən 8-ə kimi simvolardan, genişlənməsi isə 0-dan 3-ə kimi simvollardan ibarət ola bilər. Faylın ad və genişlənməsində böyük və kiçik latın hərflərindən istifadə oluna bilər, amma disk də faylın adı yalnız kiçik latın hərfləri ilə yazılır. Faylın ad və genişlənməsində aşağıdakılardan istifadə etmək olar: latın əlifbasının böyük və kiçik hərfləri; rəqəmlər: 0-dan 9-a kimi simvollar: -, _, $, #, &, @, !, %, (,), {, }, ', ~, ^. İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s. Əməliyyat sistemləri Xarici keçidlər Official site project MS-DOS 6.22 FOR WINDOWS: DOS əməliyyat sistemi
Leyla Quliyeva

Leyla Mütəllim qızı Quliyeva (qızlıq soyadı: Əliyeva; 26 iyun 1986; Bakı şəhəri, Azərbaycan SSR) — azərbaycanlı teleaparıcı, Azərbaycanın əməkdar mədəniyyət işçisi (2018), "İctimai" Televiziyası Musiqili, Bədii və Əyləncəli Verilişlər Departamentinin aparıcısı (2005–2020), Bakı 2012 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin aparıcısı, "Xəzər" Televiziyası Kreativ şöbəsinin rəhbəri (2020-h.h.). Leyla Quliyeva 1986-cı il iyunun 26-da Bakı şəhərində anadan olub. Uşaq yaşlarından musiqiyə və ədəbiyyata böyük marağı olub. Skripkaya maraq göstərsə də, onun bu arzusu ürəyində qalıb və onu pianoya yazdırıblar. O, 1993-2004-cü illərdə Bakı şəhər 190 saylı tam orta məktəbdə, 1994-2001-ci illərdə Bakı şəhər Əhməd Bakıxanov adına 6 saylı uşaq musiqi məktəbinin Fortepiano şöbəsində, 2001-2004-cü illərdə isə Qeorqi Şaroyev adına 35 saylı musiqi məktəbinin Nəzəriyyə və vokal şöbəsində təhsil alıb. Ali təhsilini Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasının Vokal və xor dirijorluğu fakültəsində alıb. I kursu Xuraman Qasımovanın rəhbərliyi altında Vokal şöbəsində yekunlaşdırıb. I kursu bitirdikdən sonra ixtisasını dəyişmiş və II kursdan etibarən "dirijorluq" ixtisası üzrə təhsilini davam etdirmişdir. Bakalavr təhsilini yekunlaşdırdıqdan sonra magistr təhsili də almışdır.
Leyla Quliyeva

Leyla Quliyeva hövsələsiz və səbirsiz biri olduğundan hətta bir müddət musiqini atmışdı. Amma böyük həvəs onu yenidən musiqi ilə məşğul olmağa vadar edib. Bir neçə dəfə Gürcüstan və Rusiyada qastrollarda olub. Şagird olanda "Puşkin-200" və "Qönçə" müsabiqələrində laureat olub. 2001-ci ildə Roma Papası II İoann Pavelin Bakıya səfəri zamanı Prezident Sarayında fəxri qonağın şərəfinə böyük konsert təşkil edilmişdi. Prezident Heydər Əliyevin iştirak etdiyi tədbirdə Leyla Quliyeva Frans Şubertin "Ave Mariya" əsərini ifa edib. O, bir müddət Bakı Şəhər Baş Təhsil İdarəsinin nəzdində təşkil edilmiş "EEC" İngilis Dili üzrə Uşaq Klubunun Prezidenti də olub. İctimai Televiziyanın yaranması onun təhsilinin II kursuna təsadüf etmişdi. O vaxt Televiziyanın Musiqi departamentinə direktor təyin olunan Aygün Səmədzadə konservatoriyada Leylaya "Musiqi tarixindən" dərs deyirdi.
Leyla Quliyeva

Aygün xanımın təklifi ilə Leyla İctimai Televiziyada təşkil olunan müsabiqəyə qatılır. Məlum olduğu kimi müsabiqədən üzüağ çıxan Leyla İctimai Televiziya yarandığı gündən indiyə qədər burada çalışırdı. İTV-yə gələndən sonra ilk böyük səfəri ABŞ-a olub. Bu, Amerika Departamentinin dəvəti ilə "Amerika müsəlmanları" adlı filmin çəkilməsi ilə bağlı idi. 2007-ci ildə səfər baş tutdu və Amerika ərazisinə ilk müsəlmanların gəlişindən tutmuş indiyə qədər 11 sentyabr hadisələri və s. işıqlandırmaq şərti ilə iki hissəli, bəlkə də elmi iş səviyyəsində film hazırlanır. Daha sonra həmin filmi Leyla Suriyada keçirilən festivala aparmışdır. "Eurovision" müsabiqəsinin ölkədə ilk şərhçilərindən də biri məhz Leyla Əliyeva olub. Həmin vaxt onunla yanaşı Murad Arif də şərhçi idi. Bir müddət də "Yeni Gün" proqramının aparıcısı olub. Hazırladığı ilk veriliş "İntrada" olsa da, sonralar o, "Yaradıcılıq gecəsi", "Ekspromt", "Ustad dərsi" verilişlərini, televiziyanın bayram konsertlərini aparır. "Qadın dünyası" proqramının ilk aparıcısı olmuşdur.
Leyla Quliyeva

Əsas televiziya fəaliyyətinə İTV-dən başlamış, Leyla ilə eyni vaxtda, eyni ildə bu televiziyaya gəlmiş, nümayəndə heyətinin tərkibində olan üzvlər kimi eyni vaxtda "Eurovision" müsabiqəsinə qatılmış Hüsniyə Məhərrəmova ilə Leyla Əliyevanı çox vaxt "siam əkizləri" adlandırırlar. Eurovision Mahnı Müsabiqəsində Azərbaycan nümayəndə heyətinin üzvüdür. Aparıcı PicMus Production-da istehsal olunmuş, bütün hüquqları PicMus MMC-yə məxsus olan "Ulduza Toxun" layihəsində iştirak etmişdir. Leyla Quliyeva 2015–2018-ci illərdə AzTV-də aparıcı kimi fəaliyyət göstərirdi.. O, AzTV-də yayımlanan "61!" şousunun və "Əlaçı" verilişinin aparıcılığını edir. "61!" dünyaca məşhur "Jeopardy!" şousunun Azərbaycan versiyasıdır. Yarışma janrında olan proqramın müəllifi Merv Qriffindir27 may 2018-ci ildə Azərbaycanın əməkdar mədəniyyət işçisi fəxri adına layiq görülmüşdür.2020-ci il 27 avqust tarixindən etibarən Xəzər TV-nin kreativ şöbəsinin rəhbəri kimi çalışır.
Leyla Quliyeva

Leyla Əliyeva "İctimai" Televizisiyasının rejissoru Abbas Quliyevlə ailəlidir. İradə (d. 16.05.2010) adlı 1 qızı və 1 oğlu (d. 2013) var. Maraqlı faktlar Rus, ingilis və Fransız dillərində mükəmməl danışır. Bəyəndiyi aparıcı Nərgiz Cəlilovadır. Filmoqrafiya Benefis (veriliş, 2007)
Xəyalə Quliyeva

Xəyalə Quliyeva (26 aprel 1980, Bakı) — azərbaycanlı aktrisa, teleaparıcı. Xəyalə Quliyeva 26 aprel 1980-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1986-cı ildə Qala kəndindəki 185 saylı məktəbdə təhsil alıb. Hələ məktəb illərindən incəsənətə çox meyilli olan Xəyalə məktəbdə keçirilən bütün tədbirlərdə aktiv iştirak etmişdir. Onun bu istedadını müəllimləri də çox sevindirmişdir. Məktəb illəri Azərbaycanın tarixində çətin dönəmlərə düşməsinə baxmayaraq, aktrisa təhsilindən geri qalmamış, bütün çətinliklərə baxmayaraq məktəbi yaxşı qiymətlərlə bitirmişdir.
Xəyalə Quliyeva

Eyni zamanda qarmon ifaçılığı üzrə musiqi məktəbini də yaxşı qiymətlərlə bitirmiş, 2000-ci ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin rejissorluq fakültəsinə qəbul olmuşdur. Tələbəlik illərində də öz istedadı ilə fərqlənən Xəyalə tez-tez müxtəlif tədbirlərə aparıcı və aktrisa kimi dəvət olunur. 2003-cü ildə universitetin son kurslarında oxuyarkən ilk dəfə öz müəllifliyi ilə ATV telekanalında "Çəkirəm Haa" proyekti ilə efirə çıxmışdır. Bu veriliş böyük uğur qazanaraq az vaxtda çox saylı izləyici kütləsi yığmışdır. 2018-ci ildə qatıldığı Maşın şou 17-ci sürət Hind Kinosu proyektində tamaşaçıların dəstəyi ilə şounun qalibi olmuşdur.2023-cü ildə "Komedixana" layihəsinin Heydər Əliyev Sarayında Yeni il və Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəylik günü münasibəti ilə hazırladığı "Qartopu" adlı 3 günlük solo konsertdə əsas rolları canlandırıb. Şəxsi həyatı 2004-cü ildə Yusif Musayevlə ailə həyatı qurmuşdur.
Xəyalə Quliyeva

2007-ci ildə oğlu Məhəmməd, 2012-ci ildə isə qızı Arzu dünyaya gəlmişdir. Filmoqrafiya Heydər Əliyev sarayında 4 günlük "Komedixana" konserti (2022) Heydər Əliyev sarayında 3 günlük "Qartopu" konserti (2023) Xarici keçidlər "- "Kənardan belə "tupoy" görünürəm?.." — Xəyalə". 2021-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-28.
İliada

İliada — qədim yunan şairi Homer tərəfindən yazıldığı qəbul olunan antik yunan dastanı. Dastanın yaranma tarixi mübahisəli olsa da onun qəbilə quruluşu ilə bağlı motivləri vardır. Dastan Troya müharibəsinin son onuncu ilində baş verən hadisələrdən bəhs etsə də, dastanın əsasında "Axillesin qəzəbi" motivi dayanır. Dastanda haqqında bəhs olunan Troya müharibəsinin e.ə. XII əsrdə baş verdiyi ehtimal olunur.
İliada

Müharibənin baş vermə səbəbi Sparta hökmdarı Menelayın arvadı Yelenanın Troya hökmdarı Priamın oğlu Paris tərəfindən qaçırılmasıdır. Buna cavab olaraq Menelayın qardaşı Arqos hökmdarı Aqamemnonun başçılığı ilə axeylər Troyaya hücum edirlər. Əhvalat Troya əsatirlər silsiləsindən alınmışdır və bu əsatir Zevsin Fetida ilə evlənməsi ilə bağlıdır. Prometey Zevsə əgər Fetida ilə evlənsə ondan olan oğlunun çox güclü olacağını və Uranla Kron kimi Zevsin də taxtdan salınacağını xəbər verir. Buna görə də Zevs Fetidanı Peleyə ərə verir.
İliada

Bu toya çağrılmayan nifaq ilahəsi Erida bir hiylə qurur: Zevsə bir alma verir. Almanın üstündə ən gözələ çatacaq sözləri yazılır. Bu almanı Hera, Afina və Afrodita istəyirlər. Zevs almanı kimə vermək məsələsini Parisə tapşırır, o isə almanı Afroditaya verir. Bunun qarşılığında Afrodita ona Zevsin gözəl qızı Yelenanı vəd edir və Yelena Parislə birlikdə qaçır.
İliada

Dastan Apollon məbədinin kahini Xrisin Aqamemnondan öz əsir götürülmüş qızını istəməsi və onun verilməməsi ilə başlayır. Axilles qızı verməsini tələb etdikdə Aqamemnon bunun qarşılığında Axillesin sevgilisi Briseidanı istəyir. Axilles qızı verir, lakin özünü təhqir olunmuş hiss edir və qəzəblənir. Anası Fetidadan Zevslə danışmasını və arqivlərin məğlub olmasını istəyir. Fetida oğlunun xahişini yerinə yetirir və Zevs bunu qəbul edir.
İliada

Lakin Hera və Afina axeylərə yardım göstərirlər. Menelay Parislə təkbətək vuruşda qalib gəlsə də Paris Yelenanı vermir və döyüş güclənir. Diomed müxtəlif igidliklər göstərir. Sonra isə Axillesin icazəsi ilə dostu Patrokl döyüşə girir. Lakin Hektor tərəfindən öldürülür.
İliada

Buna qəzəblənən Axilles döyüşə girir. Hektoru öldürür. Əsər Priamın Axillesdən Hektorun cəsədini alması ilə bitir. Həmçinin bax Troya müharibəsi Xarici keçidlər Homer. İliada /Homer; Tərcümə edəni: Mikayıl Rzaquluzadə; Ön sözün i: Qorxmaz Quliyev.- B.: Öndər.
Ərəb Dövlətləri Liqası

Ərəb Dövlətləri Liqası (ƏDL) (ərəb. جامعة الدول العربية; Cəmiyyət əd-Düval əl-Ərəbiyyə) və ya sadəcə Ərəb Liqası (ərəb. الجامعة العربية; əl-Cəmiyyə əl-Ərəbiyyə) — ərəb dövlətlərinin beynəlxalq təşkilatı. Hal-hazırda təşkilata 22 dövlət daxildir. Təşkilat Misir, İraq, İordaniya, Livan, Səudiyyə Ərəbistanı, Suriya və Yəmən tərəfindən 22 mart 1945-ci ildə yaradılmışdır. Təşkilatın mərkəz-qərargahı Qahirə şəhərində yerləşir, indiki baş katibi Əmir Musadır. Türkiyə təşkilatda daimi müşahidəçi statusuna malikdir. Təsis olunması ƏDL-in yaradılması, Osmanlı imperiyasının keçmiş ərəb vilayətlərində Birinci Dünya Müharibəsindən sonra yaranan ərəb birliyi hərəkatının ən nəzərə çarpan nəticəsi olmuşdur.
Ərəb Dövlətləri Liqası

Ərəb millətçiləri bu ərazinin beş ayrı suveren dövlətə parçalanmasına qarşı çıxırdılar. Fransa və Böyük Britaniyanın mandat sistemi və Fələstində yəhudi dövlətinin yaradılması, daha çox narazılığa səbəb olmuşdur. Hərəkatın əsas məqsədi, bütün ərəb torpaqlarının bir dövlətdə birləşdirilməsi idi. ƏDL-in yaradılması bu məqsədin həyata keçirilməsində bir mərhələ idi. Yaxın Şərqdə mandat sisteminin ləğv olunmasından və müstəqil ərəb dövlətlərinin yaradılmasından sonra, mərkəzəqaçma tendensiyası güclənmişdir. Buna həm də Fələstin probleminin kəskinləşməsi şərait yaratmışdır. Əvvəlcə, birliyin təşəbbüskarları kimi Haşemitlərin nümayəndələri — İordaniya və İraqda hakimiyyətdə olan sülalələr çıxış edirdi, lakin onların planları digər ərəb dövlətləri tərəfindən rədd edildi. Məsələn, Suriya "Böyük Suriya" dövlətinin yaradılması niyyətində idi. Suriyanın planına əsasən federativ əsasda Böyük Suriyaya Livan, Fələstin, İordaniya birləşməli idi. Digər ərəb dövlətləri və eləcə də İsrail bu plana etirazlarını bildirdilər. Bu anda Misir təşəbbüsü öz üzərinə götürdü. 1944-cü ildə İskəndəriyyədə, təsis konfransı keçirildi və Ərəb Dövlətləri Liqasının yaradılmasını nəzərdə tutan İskəndəriyyə protokolu imzalandı.
Ərəb Dövlətləri Liqası

Liqanın Nizamnaməsi 1945-ci ilin mart ayının 22-də Misir, Suriya, İordaniya, İraq və Livan tərəfindən imzalanmışdır. 1945-ci ilin may ayında, Nizamnaməni Yəmən imzalamışdır. ƏDL-in sturukturuna aşağıdakı orqanlar daxildir: Baş Katiblik İstitutlar və təşkilatlar İqtisadi məsələlər üzrə Şura Birləşmiş müdafiə Şurası Daimi hərbi komissiyaƏDL Şurası – üzv dövlətlərin nümayəndələrindən ibarət ali orqandır. Şuranın iclasları müxtəlif səviyyələrdə keçrilir (dövlət və ya hökumət başçıları, xarici işlər nazirləri, səfirlər və daimi nümayəndələr). Şura ildə iki dəfə çağrılır. Hər hansı bir dövlətin istəyi ilə növbədənkənar iclaslar da çağrıla bilər. Şurada sədrlik, ərəb əlifbasına uyğun olaraq dövlətlərin baş hərfləri sırası ilə dəyişir. Hər dövlətin bir səsi var.
Ərəb Dövlətləri Liqası

Qərarlar, bir qayda olaraq, yekdilliklə qəbul edilir. Bu xüsusən dövlətlərin bir-birinə qarşı təcavüz aktı ilə bağlı qərardırsa, konsensus metodundan istifadə edilir. Komitələr – bütün üzv dövlərlər üçün açıqdır. Komitələrin fəaliyyətində həmçinin, Liqaya üzv olmayan, lakin ərəb dövləti olan istənilən dövlət iştirak edə bilər. Bu, ərəb dövlətləri arasında əməkdaşlığın dərinləşməsinə gətirib çıxarır. Baş Katiblik – Mənzil Qərargahı Yunisdə yerləşən Baş Katiblik, praktiki işi həyata keçirir. Baş Katiblik, Şura tərəfindən beş il müddətinə seçilən baş katib tərəfindən idarə olunur. O, Liqanın qərarlarını həyata keçirir.
Ərəb Dövlətləri Liqası

Baş Katib üzv dövlətlərin diqqətini mühüm məsələlər cəlb etmək hüququna malikdir. Məsələn, iki ərəb dövləti arasında münasibətləri mənfi nəticələrə çıxara biləcək problemlər və s. Baş Katib Şuranın iclaslarında iştirak edə bilər. Şuranın razılığı ilə Baş Katib öz müavinlərini təyin edir. İstitutlar və ixtisaslaşmış orqanlar – ƏDL tərəfindən təsis edilən xüsusi təşkilatlardır: Təhsil, mədəniyyət və elm üzrə Ərəb Təşkilatı; Ərəb Menecment Təşkilatı; Ərəb Əmək Təşkilatı; Ərəb İqtisadi Birliyi Şurası; İqtisadi və sosial inkişaf üzrə Ərəb Fondu; Afrikada iqtisadi inkişaf üzrə Ərəb Bankı; Ərəb Peyk rabitəsi İnsititutu; Ərəb Kənd Təsərrüfatı İnkişafı Təşkilatı; Ərəb Poçt İttifaqı; Ərəb Neft İnstitutu və s. Bu institutlar və ƏDL arasında münasibətlər müxtəlif xarakter daşıyır. ƏDL, bir qayda olaraq göstərilən institutlara maliyyə yardımı edir. ƏDL-ə üzv olan dövlətlərin bəziləri adları çəkilən ixtisaslaşmış qurumlara üzv deyillər. ƏDL-in digər bir orqanı isə, iqtisadiyyat nazirləri səviyyəsində keçirilən İqtisadi məsələlər üzrə Şuradır. Şura ƏDL-in ixtisaslaşmış orqanı kimi, üzv dövlətlərin əməkdaşlığın praktiki həlli ilə məşğul olur və mənzil qərargahı Ammanda yerləşir.
Ərəb Dövlətləri Liqası

Ərəb Dövlətləri Liqasının bir sıra ölkələrdə informasiya büroları var. ƏDL-in rəsmi dili ərəb dilidir. Ərəb Dövlətləri Liqasının nizamnaməsində qeyd olunduğu kimi, Liqanın fəaliyyətinin əsas prinsipləri: dövlətlər arasında münasibətlərin könüllülüyü, suverenlik və müstəqilliyə qarşılıqlı hörmət, dövlətlərin bərabərliyi, münaqişələrin həll edilməsi üçün güc tətbiq edilməsinə qadağa. 1950-ci ildə Liqa, BMT-də müşahidəçi statusu əldə etmişdir. Buna görə də Liqada Asiya və Afrika ölkələrinin vahid ərəb-asiya (sonralar afro-asiya) blokunda birləşməsinə nail olmuşdur. Ərəb Dövlətləri Liqasında fikir birliyi yoxdur. Bəzi ərəb ölkələri qərbyönlü siyasət yürüdür, digəriləri keçmiş kommunist ölkələrinə meyil edir, üçüncülər isə neytrallığı qoruyurlar. 1967-ci ildə ərəb-israil müharibəsində ərəblərin məğlub olmasından sonra, Liqanın üzvləri iki müxtəlif fikir cəbhəsinə bölündü.
Ərəb Dövlətləri Liqası

Məsələn, Misir və İordaniya ABŞ tərəfindən hazırlanmış və əməliyyatların dayandırılmasını nəzərdə tutan atəşkəs haqqında razılaşmanı imzalamışdır. 1970-ci illərdə sülh prosesinin başlanması Əlcəzair, İraq və Fələstin Azadlıq Təşkilatı tərəfindən kəskin tənqid edilmişdir. 1970-ci ildə İordaniya vətəndaş müharibəsi və 1975-ci ildə Livan vətəndaş müharibəsinə Suriyanın müdaxiləsi münasibətləri daha da kəskinləşdirmişdir. 1979-cu ildə Misirin İsrail ilə danışıqlara getməsi və sülh müqaviləsinin bağlanması nəticəsində Liqa üzvləri Misirə qarşı sanksiyalar tətbiq etmiş və onu Liqadan kənarlaşdırmışlar. Təşkilatın qərargahı Misirdən Tunisə köçrülmüşdür. 1989-cu ildə Misirin ƏDL-də üzvlüyü bətpa olunmuşdur. Ardınca qərargay yenidən Qahirə şəhərinə qaytarılmışdır. Üzvlər arasında iki cəbhəyə parçalanma Körfəz müharibələri zamanı da baş verdi.
Ərəb Dövlətləri Liqası

Eyni zamanda ƏDL-in qərarları üzv dövlətlər üçün məcburi xarakter daşımır. Başqa sözlə, Liqada dövlət suverenliyi prinsipi mütləqdir. Buna görə də ƏDL baş verən hadisələrə adekvat reaksiya verə bilmir. ƏDL BMT-də müşahidəçi statusu vasitəsilə aktiv fəaliyyət göstərir. ƏDL-in Baş Katibi BMT Baş Katibi ilə görüşlər keçirir. Belə görüşlərin birində Liqa rəhbəri ərəb dövlətləri adından terrorizmə qarşı mübarizəyə qoşulduğunu və BMT-nin bu sahədə fəaliyyətinin dəstəklədiyini vurğulamışdır. ƏDL tərəfindən həyata keçirilən mədəni layihələr çərçivəsində, Qahirədə yüksək ərəb araşdırmalar institutu təsis edilmişdir. Üzv dövlətləri
Azərbaycanın pul dövriyyəsi tarixi

Arxeoloji tədqiqatlar nəticəsində, dəfinə və tək şəkildə aşkar edilmiş numizmatik materialların analizi Azərbaycan ərazisində pul dövriyyəsinin e.ə. VII-VI əsrlərdə yaranmasını təsdiq edir. Y. A. Paxomovun fikrincə, Albaniya ərazisində pul dövriyyəsi e.ə. III əsrin əvvəllərində meydana çıxmışdır. Burada dövr edən pullar Makedoniyalı İskəndərin adından Suriya, Mesopotamiya və Kiçik Asiyada zərb edilmiş gümüş draxma və tetradraxmalar olmuşdur. E.ə. III əsrin sonu – II əsrin əvvəllərində Albaniyada pul-əmtəə münasibətlərinin inkişafı ilə əlaqədar olaraq sikkələrə tələbat artdığından yerli zərbxanalar fəaliyyətə başlamışdır. Yerli zərbxanalarda Makedoniyalı İskəndərin sikkələrinə oxşar gümüş sikkələr zərb edilmişdir.
Azərbaycanın pul dövriyyəsi tarixi

Bu sikkələr bədii baxımdan zəif tərtib edilmiş, sikkənin üzərində Makedoniyalı İskəndərin portreti, arxa tərəfində isə Zevsin kobud təsviri verilmişdir.Sonrakı dövrlərdə Albaniyanın pul dövriyyəsində Selevki, Frakiya, Viflniya, Pont, Baktriya, Afina sikkələrindən də istifadə edilmişdir. E.ə. II əsrdən başlayaraq Albaniya ərazisinə pont, arşaki və roma sikkələri də daxil olmağa başlamışdır. 1897-ci ildə Gülüstanda, 1925-1929-cu illərdə Bərdədə, 1933-cü ildə Ordubadda, 1958-ci ildə Xınıslıda, 1964-cü ildə Zəngilanda, 1966-cı ildə Qəbələdə antik dövrə aid gümüş pul dəfinələrinin aşkar edilməsi Albaniyada pul-maliyyə münasibətlərinin yüksək inkişafından xəbər verir.Azərbaycan VII əsrdə ərəb istilasına məruz qaldıqdan sonra Xilafətin pul dövriyyəsinə qatılır. IX-XI əsr Azərbaycan Feodal dövlətlərində, O cümlədən Şirvanşahlar – Məzghidlər, Sacilər, Salarilər, Rəvvadilər, Şəddadilər dövlətlərinin sikkələri, xüsusən də gümüş dirhəmlər nəinki Azərbaycanın daxili bazarının tələbatını ödəyir, hətta Qafqazda Xilafət sikkələri ilə yanaşı bir növ beynəlxalq pul vahidi rolunu da oynayırdı. XV-XVI əsrlərdə Şirvanşah sikkələri – tənqələr bütün Qafqazda ödəniş vasitəsi hesab edilirdi. Ölkənin cənubunda isə bir-birinin ardınca türkdilli sülalələr Qaraqoyunlular, Ağqoyunlular, Səfəvilər dövləti meydana çıxırdı. Həmin dövlətlər gümüş və qızıl sikkələr kəsirdi. XVI əsrin əvvəlində Səfəvilər dövlətində buraxılan 9,4 qramlıq ağır gümüş sikkələr müəyyən mənada həmin dövlətin iqtisadi gücünə dəlalət edirdi.
Azərbaycanın pul dövriyyəsi tarixi

1923-24-cü illər ərzində Azərbaycan ərazisində Zaqafqaziya Sovet Federativ Sosialist Respublikasının (ZSFSR) 4 pul emissiyası olmuşdur. Belə ki, 1923-cü ildə Zaqafqaziya rublu dövriyyəyə buraxıldı. 1922-1923-cü illərdə Cənubi Qafqaz respublikalarında güclənən təsərrüfat böhranı və inflyasiya nəticəsində, 1924-cü ilin əvvəlində ZSFSR hökumətinin qərarı ilə tədavülə 25, 50, 75, 100, 250 milyon və 1 milyard rublluq əskinaslar buraxılmışdır.Bu dövrdə ZSFSR-in pul təsərrüfatı dövriyyəyə dünya pul tədavülü tarixində yalnız bir dəfə 10 milyard nominallı əskinas buraxması ilə xarakterikdir.ZSFSR pul vahidləri Azərbaycan, Gürcüstan və Ermənistanda dövriyyədə olmuşdur. Bu üç respublika arasında iqtisadi durum Azərbaycanda yüksək olduğundan Azərbaycan manatı – ZSFSR rublundan dəyərli idi.Zaqafqaziya Federasiyasının bütün 4 emissiyasının əskinaslarının dizaynı eyni tərzdə yerinə yetirilmişdir. Belə ki, əskinasların üz tərəfində mərkəzdə Tiflisdə yerləşən ZSFSR-in Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin binası, arxa tərəfdə isə ulduz içərisində aypara, oraq və çəkic təsvirləri verilmişdir. Bütün əskinasların üzərində buraxıldığı tarix göstərilmişdir. 1 və 10 milyardlıq əskinasların arxa tərəfində qadın təsviri və onun yanında isə taxıl, meyvə və tərəvəz təsvirləri verilmişdir.1923-cü ildə SSRİ Dövlət Bankı yaradıldı və onun Bakı filialı açıldı, bununla da Azərbaycanın bank sistemi Moskvadan idarə olunmağa başlandı. 1936-cı ildə SSRİ-nin qəbul edilmiş Konstitusiyasına əsasən Azərbaycan SSRİ-nin tərkibinə daxil oldu. SSRİ Dövlət Bankının Azərbaycan filialı 1991-ci ilədək fəaliyyət göstərdi və SSRİ məkanında vahid valyuta funksiyasını sovet rublu həyata keçirdi.