LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Qara ölüm

Lakin bəzən taun qoxusunu daha da kəskin üsullarla kəsmək təklif olunurdu — bu cür vasitələr bəzən ümidsizlik və çarəsizlikdən diktə olunurdu. Buna misal Krım tatarları küçələrə it cəsədlərini səpirdilər, avropalı həkimlər isə evlərdə keçi saxlamağı məsləhət görürdülər. Uzun müddət sanitar qovşaqlarında olmaq və oradakı qox ilə nəfəs almaq üçün tövsiyələr verilirdi, çünki belə yerləri təmizləyənlərin epidemiyadan az zərər görməsiylə bağlı müşahidələr aparılmışdı. Amma bu təklif bunun hətta "normal vəziyyətdə belə iyrənc olduğunu" bildirən o zamankı mütəxəssislərin etirazına səbəb oldu və "epidemiya zamanı kömək edəcəyini gözləmək ağılsızlıq kimi qiymətləndirildi";Həkimlər suda yaşayan ev və vəhşi quşları yeməkdən, şorba və bulyon bişirməkdən, sübh keçəndən sonra yatmamaq və nəhayət qadınlarla intim münasibətlərdən çəkinməyi tövsiyə edirdilər. Onlar həmçinin, ölümün və ya epidemiyanın qorxusundan çəkinmək və nəyin bahasına olursa olsun şən əhval ruhiyyə saxlamağı da məsləhət görürdülər. Orta əsrlərin ən yaxşı təbibləri taun xəstələrinin müalicə oluna biləcəyi ehtimalında yanılmırdılar. Bitki mənşəli və ya heyvan mənşəli dərmanlar, həmçinin cərrahi alətlər daxil olan orta əsr həkiminin arsenalı epidemiyaya qarşı tamamilə gücsüz idi. "Fransız cərrahiyyəsinin atası" Qi de Şoliak tibbin heç bir müqavimət göstərə bilmədiyi taun xəstəliyini "alçaldıcı bir xəstəlik" adlandırırdı.
Qara ölüm

Fransız-italyan həkimi Raymond Şalen di Vinario acı bir kinayə ilə qeyd edirdi ki, "əziyyət çəkən insanlara kömək etməkdən imtina edən həkimləri qınaya bilməz, çünki heç kim xəstəsinin ardınca yollanmaq istəmir." Bundan əlavə, epidemiyanın güclənməsi və taun qorxusunun artması ilə getdikcə daha çox həkim canını qurtarmaq üçün qaçmağa çalışırdı. Lakin buna baxmayaraq xeyli sayda həkimin öz sənətlərinə sadiq qalma halları da az deyildi. Beləki, Şoliakın öz etirafı ilə yalnız "rüsvayçılıq qorxusu" onu qaçmaqdan çəkindirdi, Di Vinario isə öz tövsiyəsinə qarşı getdi və vəzifəsini sona qədər yerinə yetirərək 1360-cı ildə taundan öldü. Taunun klinik mənzərəsi XIV əsrin tibb nöqteyi-nəzərindən belə idi: bədənə nüfuz edən "miasma" ürək bölgəsində bir bubon və ya zəhərlə dolu furunkul meydana gətirir və sonra o qanı zəhərləyir.Müalicə cəhdləri son dərəcə təsirsiz olsa da, həyata keçirilirdi. Şoliak taun bubonlarını açıb onu qaynar məcunla yandırırdı. Zəhərlənmə kimi başa düşülən taun ilə o dövrdə mövcud olan üsullarla, xüsusən də "fransız teriakı" ilə müalicə aparılırdı.
Qara ölüm

Belə ki, bubon üzərinə dövrün inamına görə qandan zəhər çıxara bilən kərtənkələlərin, ilanların, zəhərli qurbağaların qurudulmuş dəriləri qoyulurdu. Eyni məqsədlər üçün bubolar üzərinə qiymətli daşlar, xüsusilə də toz halına salınmış zümrüd səpilirdi.XIV əsrdə, elm hələ də sehr və okkultizmlə sıx bir şəkildə əlaqələndirildiyi üçün bir çox dərman reseptləri "simpatiya" qaydalarına əsasən tərtib edilirdi. Yəni insan orqanizminin xəstəliyini ehtimal olunan şəkildə müalicə edilə biləcəyi müəyyən cisimlərlə xəyali bağlantı qurulurdu. Bu zaman isə şarlatanlıq və fırıldaq hallarına geniş rast gəlinirdi. "Simpatik sehr" tərəfdarları güclü maqnit köməyi ilə xəstəliyi bədəndən "çıxartmağa" çalışırdılar. Belə bir "müalicənin" nəticələri məlum deyil, lakin onların qənaətbəxş olmaları ehtimalı çox azdır.Yaxşı qidalanma və möhkəmləndirici vasitələrlə xəstənin gücünü qorumaq və imuniteti qaldırmaqla bədənin xəstəliyə qalib gəlməsi üsulundan da geniş istifadə edilirdi. Lakin Qara ölüm epidemiyası zamanı sağalma nadir hallarda rast gəlinirdi və demək olar ki, onların da hamısı epidemiyanın sonunda olmuşdu.
Qara ölüm

Taun həkimləri Epidemiya zamanı senyorlar xüsusi "taun həkimləri" tuturdular. Senyorlar onların pulunu verərək şəhərdə epidemiya bitənə qədər qalmalarını tələb edirdilər. Taun həkimləri xüsusi ilə kənd və şəhərlərdə epidemiyaların yayılmağa başlamasından sonra müqavilə ilə müalicə üçün ərazilərə gətirilirdi. Bu işə əsasən tibb universitetlərini bitirən gənclər və yaxşı iş tapa bilməyən həkimlər gedirdilər. Çünki o, ən təhlükəli ixtisas sayılırdı.Belə hesab edilir ki, ilk taun həkimlərini Roma Papası VI Kliment tutmuşdur və bundan sonra bu praktika bütün Avropada yayılmışdır.Taun həkimləri xəstələri özləri tərəfindən hazırlanmış müqaviləyə uyğun formada müalicə etməyə üstünlük verirdilər. Bu müqavilə taun həkimi müqaviləsi adlanır və xidməti göstərən şəxs ilə şəhər və ya kənd şurası arasında imzalanırdı. Avropanın bir şəhərində eyni vaxtda iki və daha çox taun həkiminin işlədiyi hallar da mövcud idi."Miasmalar"dan qorunmaq üçün taun həkimləri uzun burnu olan (fr.
Qara ölüm

docteurs à bec) aromatik qoxuları bir yerdə cəmləyərək qoxumuş havanın içəri daxil olmasının qarşısını alan xüsusi baş geyimi istifadə edirdilər. Həmin dövrlərdə qoxunun taunun yoluxmasında əsas şərtlərdən biri olduğuna inanılırdı. Əvvəlcə bu maskalarla yalnız üç örtülürdü, lakin 1360-cı ildə taunun yenidən qayıtması ilə maskayla bütün baş hissəsinin örtülməsinə başlandı. Bu maska qalın dəridən hazırlanır, gözlər üçün eynək olur, onun altına taun "miasma"sından qoruyan qızılgül ləçəkləri, rozmarin, dəfnə yarpağı, ətirli otlar ət və s. qoyulurdu. Boğulmamaq üçün uzun burunda iki kiçik deşik düzəldilirdi. Taun həkimi xəstəyə əlləri ilə toxunmamaq və küçədə avaraları qovmaq üçün uzun bir çubuqdan istifadə edirdi. Bu geyimdə hər zaman onlara kömək olmurdu.
Qara ölüm

Bəzən onlar ya xəstəliyə yoluxur, bəzən isə xəstəyə kömək göstərməməsi səbəbindən onların yaxınları tərəfindən qətlə yetirilirdilər. Onu da qeyd edək ki, bəzi taun həkimləri, daha çox gəlir əldə etmək məqsədi ilə insanlara saxta xüsusi müalicə üsulları təklif etməkləri ilə tanınmışdır. Taun həkimləri xəstələri özləri tərəfindən hazırlanmış müqaviləyə uyğun formada müalicə etməyə üstünlük verirdilər. Bu müqavilə taun həkimi müqaviləsi adlanır və xidməti göstərən şəxs ilə şəhər və ya kənd şurası arasında imzalanırdı. Avropanın bir şəhərində eyni vaxtda iki və daha çox taun həkiminin işlədiyi hallar da mövcud idi.Əlavə bir qorunmaq vasitəsi olaraq, taun həkimlərinə "ədviyyat ilə yaxşı bir qurtum şərab içilməsi" tövsiyə edilirdi. Lakin bu heç də həmişə yaxşı nəticələnmirdi. Belə ki, dezinfeksiya etmək əvəzinə bunu şəxsi maraqları üçün istifadə edərək sərxoş halda dava salaraq həbs olunan Köniqsberq həkimlərinin sərgüzəştləri bütün Avropada yayılmışdı.
Qara ölüm

İnzibati əks tədbirlər "Venesiyalılar donuz kimidir, birinə toxun, hamı bir-birinə qarışacaq və günahkarın üstünə atılacaqlar" — deyə bir səlnaməçi qeyd edirdi. Doğrudan da Doj Dandolonun başçılıq etdiyi Venesiya, Avropada birinci olaraq vətəndaşlarını intizama məcbur edərək, onları xaosdan və talandan qorumaq üçün qayda-qanun yaradaraq, eyni zamanda, mümkün olduğu qədər geniş yayılmış epidemiyaya qarşı mübarizə aparan ölkə idi.İlk növbədə 1348-ci il martın 20-də Venesiya şəhər şurasının əmri ilə şəhərdə üç yerli zadəganlardan ibarət xüsusi sanitar komissiyası təşkil edildi. Limana daxil olan gəmilərin yoxlanılması əmri verildi və orada gəlmələr gizlənərdisə, taun xəstələri və ya ölü tapılardısa, gəmi dərhal yandırılırdı. Yoluxmuş gəlmələrin dəfn edilməsi üçün Venesiya buxtasındakı adalardan biri ayrıldı və qəbirlər ən azı metr yarım dərinlikdə basdırılmalı idi. Aprelin 3-dən epidemiyanın sonuna qədər hər gün xüsusi cənazə dəstələri bütün "Venesiya kanalları"nda üzərkən "Ölü cəsədlər!" qışqıraraq əhalinin dəfn üçün ölülərini vermələrini tələb edirdilər. Hər gün cəsədləri toplamaq üçün xüsusi qruplardan bütün xəstəxanalara, kilsələrə baş çəkmək və ya sadəcə küçələrdə ölüləri toplamaq tələb olunurdu. Hər bir venesiyalının yerli keşişin müşayiəti olə son mənzilə yola salmaq və Lazaretto adlı taun adasında dəfn edilmək hüququ var idi. Şərqdən və ya taunun yayıldığı yerlərdən şəhərə gələnlər burada gətirdikləri mallar ilə birlikdə qırx gün ərzində karantində saxlanılırdı.
Qara ölüm

Bu müddət İsa Məsihin qırx günlük səhrada olmasının xatirəsinə seçilmişdi. Məhz məşhur "karantin" adı da buradan italyan dilindəki quaranta "müddət" sözündən gəlmişdir. Şəhərdə asayişi qorumaq üçün şərab ticarətinə qadağa qoyuldu, bütün meyxanalar və traktirlər bağlandı, iş başında tutulan hər hansı bir tacir mallarını itirirdi və dərhal çəlləklərin içindəki məhsulu birbaşa kanallara axıtmaq əmri verilmişdi. Qumar oyunları və zər atmaq qadağan edilmişdi (lakin oyunbazlar zərlərə dini təsbehlərdəki təsvirləri yapışdırmaqla bu qadağadan yan keçə bilirdilər). Fahişəxanalar bağlanmışdı, kişilərə sevgililərini ya dərhal tərk etmək, ya da onlarla evlənmələri əmr edilmişdi. Boş qalan şəhəri yenidən məskunlaşdırmaq üçün borc həbsxanaları açıldı, borc ödəmələri ilə bağlı qanunvericilik yumşaldı, qaçan borclulara tələb olunan miqdarın beşdə birini ödəməyə razı olduqları təqdirdə bağışlanma vəd edildi. Avqustun 7-dən etibarən mümkün panikanın qarşısını almaq üçün yas paltarları qadağan edildi və mərhumun tabutunu evin qapısının qarşısına qoyaraq, bütün ailə üzvləri ilə birlikdə yoldan keçənlərin qarşısında ağlamaq kimi köhnə adət müvvəqəti olaraq yasaq olundu.
Qara ölüm

Epidemiyanın ən yüksək həddə çatdığı və ölümün gündə 600 nəfər olduğu bir vaxtda da, Doj Andrea Dandolo və Böyük Şura yerində qaldı və işini davam etdirdi. İyulun 10-da şəhərdən qaçan məmurlara növbəti səkkiz gün ərzində yenidən şəhərə qayıtmaq və işlərini bərpa etmək əmri verildi, tabe olmayanlar işdən çıxarılmaqla təhdid edildi. Bütün bu tədbirlər həqiqətən də şəhərdəki qayda-qanuna müsbət təsir göstərdi və gələcəkdə Venesiya təcrübəsi bütün Avropa dövlətləri tərəfindən təcrübədən keçirildi. Taun rəsmi və xalq dinində Katolik kilsəsi və taun Roma-Katolik kilsəsi nöqteyi-nəzərindən epidemiyanın səbəbləri insan günahlarına görə cəza, başqalarına məhəbbətin olmaması, mənəvi məsələlərin tamamilə unudulması ilə dünyəvi təlqinlərin ardınca getmək sayılırdı. 1347-ci ildə, epidemiyanın başlaması ilə kilsə və ondan sonra insanlar dünyanın sonunun gələcəyinə və İsa Məsihin və həvarilərin zühurunun gerçəkləşdiyinə əmin idilər. Müharibədə, aclıqda və xəstəlikdə insanların gözünə "Apokalipsisin atlıları" görsənirdilər. Həm də onları nəzərincə taun bu atlı rolunu oynamalı idi. Dualar və dini yürüşlərin köməyi ilə taunla mübarizə aparmağa çalışırdılar.
Qara ölüm

Hətta buna görə İsveç kralı II Maqnus Erikssen təhlükə paytaxtına yaxınlaşdıqda, fəlakət üçün dua edərək başı açıq ayaqyalın xaç yürüşündə iştirak etdi. Kilsələr möminlərlə dolu idi. Artıq xəstə olanlara və ya infeksiyanın qarşısını almaq üçün ən yaxşı dərman olaraq kilsə "Allah qorxusu, yalnız qüdrətli Allah taunun qarşısını ala bilər" duasını tövsiyə edirdi. Müqəddəs Sebastian taun xəstələrinin himayədarı hesab olunurdu. Bu müqəddəs heykəlin qoyulduğu yerli kilsələrdən birində ibadət edildiyi zaman şəhərdə taun xəstəliyi tam yatdığı üçün insanlar onu himayədar kimi qəbul etməyə başladılar.Dildən-dilə epidemiyanın başlandığı Messinaya Müqəddəs Məryəmin heykəlini aparan uzunqulağın qəfildən dayandığını və heç bir gücün onu yerindən tərpədə bilmədiyi əhvalatı dolaşırdı. Artıq epidemiyanın əvvəlində, Messina sakinləri kataniyalılardan Müqəddəs Aqatanın qalıqlarını ölümdən qurtarmaq üçün xahiş etməyə başladıqda, Kataniya yepiskopu Qerardus Orto buna razılıq verdi, ancaq öz təbələri ona qarşı çıxdılar və onu şəhəri müdafiəsiz qoyacağı təqdirdə ölümlə hədələdilər. Lakin sonda, münaqişə edən tərəflər, patriarxın Müqəddəs Aqatanın yuyulduğu müqəddəs su ilə şəhəri xaç suyu ilə xeyir-dua verəcəyi razılığına gəldilər. Nəticədə yepiskopun özü taundan öldü və xəstəlik getdikcə daha çox məkanı "fəth" etməyə davam etdi.Belə bir şəraitdə həyati bir sual meydana çıxırdı — Allahın qəzəbinə səbəb olan və Uca Yaradandan bu zəhərli xəstəliyi birdəfəlik dayandırması üçün necə dua edək.
Qara ölüm

1348-ci ildə, bədbəxtliyin əsas səbəbi kimi xüsusilə, Allaha üsyan edən dəbə minmiş uzun əyilmiş barmaqları olan çəkmələr görülürdü.Ölüm ayağında olanın son etirafını qəbul edən keşişlər tez-tez taun qurbanlarına çevrildilər. Buna görə bəzi şəhərlərdə epidemiyanın tüğyan etdiyi vaxtlarda dəfn mərasimini keçirə bilən və ya mərhumun gedişinə dua oxuya bilən insan tapmaq artıq mümkün deyildi. Bəzi din xadimləri əhali ilə ünsiyyətdən qaçsa da, fədakarlıq edənlərdə az deyildi. Belə ki, epidemiya zamanı insanlara kömək edən və sonradan kilsə tərəfindən müqəddəsləşririlən Rox buna misaldı.1350-ci ildə epidemiyanın tüğyan etdityi bir vaxtda Papa VI Kliment növbəti "Müqəddəs il" elan etdi. O, mələklərə Romaya gedən yolda ölən və ya evinə qayıdan hər kəsi dərhal cənnətə çatdırmağı əmr etdi. Taun xəstəliyindən qorunmaq üçün Pasxa bayramı üçün Romaya toplaşan təxminən 1 milyon 200 min zəvvara təhlükəyə baxmayaraq, "Müqəddəs Üçlük" günü bir milyon da əlavə olundu. Xəstəlik elə bir şiddətlə yayılmışdı ki, bu qədər kütlənin cəmisi onda biri evə qayıda bildi.
Qara ölüm

Yalnız bir il ərzində Roma kilsəsinin xəzinəsinin ianələrdən qazancı rekord məbləğ 17 milyon florin təşkil etmişdi. Bu da o, dövrdə kinayəli bir zarafatın: "Rəbb günahkarın ölməsini istəmir. Yaşasın və daha çox pul versin." yayılmasına səbəb olmuşdu.Papa VI Klement özü isə o dövrdə tauna yoluxan Romadan çox uzaqlarda, Avinyondakı sarayında, şəxsi həkimi Quy de Şoliakın nəzarətində yaşayırdı. O, yoluxmadam qorunmaq məqsədi ilə heç kəsi yanına buraxmır, oturduğu taxtın hər iki tərəfində daima atəş yanır və əlindəki taundan qorunmaq üçün zümrüd qaşlı üzüyündən ayrılmırdı.Epidemiya dövründə kilsələrin və monastırların inanılmaz dərəcədə zənginləşdiyini də söyləmək yerinə düşər. Belə ki, ölümdən qorxanlar sonuncu pulunu qəpiyinə qədər belə onlara verirdi. Bu da ölənlərin varislərini heçnəsiz qoyurdu.
Qara ölüm

Belə şəraitdə bəzi bələdiyələr öz fərmanları ilə könüllü ianələrin miqdarını məhdudlaşdırmaq məcburiyyətində qalmışdılar. Ancaq xəstəlik qorxusundan rahiblər çölə çıxmırdılar və zəvvarlar gətirdiklərin qapının qarşısında buraxıb gedirdilər. Onların qoyduqları oradan gecə vaxtı götürülürdü.Rəsmi kilsənin öz xidmətçilərini belə taundan qorumaq qabiliyyətindən məhrum olması insanlarda ona inamı sarsıdırdı. Kütlə kilsələrin günahlarının Allahın qəzəbinə səbəb olub-olmadığını düşünməyə başlamışdı. Xalq arasında monastırlarda baş verən zinalar, intriqa və hətta cinayətlər, keşişlərin yaxşı vəzifələrinin satılması halları artıq ucadan səslənirdi. Kilsə üçün son dərəcə təhlükəli olan bu əhvali-ruhiyyələr sonrakı dövrlərdə yeretik hərəkatların yaranması ilə nəticələndi. Bunların arasında xüsusilə ən güclüsü flaqellantslar fərqlənirdi.
Qara ölüm

Flaqellantizm Müxtəlif mənbələrə görə, flaqellantlar təriqəti XIII–XIV əsrin ortalarında yaranmışdır. Növbəti bir fəlakət xəbəri şəhər camaatın arasında tövbə edilməsi məsələsini qaldırdı. Askentizm vasitəsi ilə Yaradanın mərhəmətinə nail olmağa çalışan aclıq və ya epidemiyanın qarşısını almağa səy göstərən şəhər camaatı arasında bu təriqət yayılmağa başladı. Qara ölüm illərində isə təriqətin yayılması böyük bir miqyas aldı.Flaqellantlar Qüdsdəki Müqəddəs Pyotr Kilsəsinin qurbangahına İsa Məsihin özündən xəbər gətirən mərmər parçasının düşdüyünü bildirirdilər. Bu hərəkətlə Məsihin günahkarları "cümə orucunu" və "Müqəddəs Bazar günü" qeyd etmədiklərinə görə taun epidemiyasının başlandığını cəza olaraq elan etdiyini iddia edirdilər. Allahın qəzəbi o qədər böyük idi ki, insanlığı yer üzündən tamamilə silmək niyyətində idi, lakin Müqəddəs Dominik və Müqəddəs Əzabkeş Stefanın duaları sayəsində yolunu azanlara son şansı vermək qərarına gəlmişdir. Əgər bəşəriyyət bundan sonra da hərəkətlərinə davam edərdisə, səmavi məktubda bildirilir ki, növbəti cəzalar vəhşi heyvanların və köçərilərin basqınları olacaq.Flaqellantların dəstəsi xüsusi üzləri örtülmüş qara geyimdə şəhərdən şəhərə yürüş edirdilər.
Qara ölüm

Xüsusilə də Almaniya və İsveçrəni dolaşan fanatiklərə maneçilik törətmək mümükün deyildi. Onların dini fanatikliyi təbii ki, epidemiyanı dayandıra bilməzdi; üstəlik, hələ də taunun çatmadığı Strasburqa xəstəliyin məhz onların gətirmiş olduqları dəqiqdir.Dövrünün bütün dini fanatikləri kimi təşrif buyurduqları hər şəhərdə flaqellantlar yəhudilərin "Məsihin düşmənləri" olaraq tamamilə məhv edilməsini tələb edirdilər. Bu da öz növbəsində Papa VI Klimentin təşvişə düşməsinə və onlara qarşı etibarsızlığına səbəb oldu. Üstəlik onlar katoliklikdə Allahla münasibətin qəliz bir prosedur olduğunu iddia edirək onunla bir-başa əlaqənin qurulmasının tərəfdarı idilər. Bunun üçün onlar tövbənin sirrini pozaraq bir-biri ilə onu bülüşür və günahları bağışlayırdılar.Papa Kliment çox ağıllı və tədbirli olduğundan flaqellantizmin birbaşa qadağan edilməsinin kütlənin üsyanına və nifrətinə gətirə biləcəyini anlayırdı. Bunun üçün o risk etmədi. O, ehtiyatlı davranaraq onları kilsə iyerarxlarının tabeçiliyinə verərək yalnız bir dəfə və yalnız öz şəxsi din xadiminin xeyir-duası ilə asketizm və əzadarlıqla məşğul olmağı əmr etdi.
Qara ölüm

Bununla o mahiyyətcə kütləvi xarakter daşıyan hərəkatı fərdiləşdirdi. Kütləviliyi itdiyi üçün təriqət demək olar ki, fəaliyyətini dayandırdı. Epidemiya bitdikdən bir müddət sonra bu təriqət mütəşəkkil bir təşkilat olaraq tamamilə itib-batdı. Taunu iman gətirmək adı ilə dayandırmağa çalışan daha az tanınmış fanatik qrupu. Uzun ağ paltar geydiklərindən "Ağ geyimli" (lat. albati adlanırdılar. İtalyan dilində ağ geyim "bianchi" olduğundan öz adlarını burdan götürmüşdülər.
Qara ölüm

Onlar bəzən flaqellantların daha yumuşaq hissəsi hesab olunurdular. Bu təriqətin əfsanəsinə görə, hər şey adi bir kəndlinin tarlada Məsihlə görüşməsindən və İsanın ondan çörək istəməsindən sonra başlamışdır. Kəndli artıq çörəyi qalmadığından ondan üzr istəmiş, ancaq Məsih ondan çantasına baxmağı xaiş etmiş və bu zaman kəndli orada toxunulmaz bir çörəyin olduğunu görərək təəccüblənmişdir. Sonra Məsih çörəyi suda islatmaq üçün kəndlini quyuya göndərmişdir. Kəndli bu ərazidə quyuların olmadığına etiraz etsədə, amma buna baxmayaraq itaət göstərmiş və təbii ki, adı çəkilən yerdə quyuya rast gəlmişdir. Ancaq quyunun yanında "Müqəddəs Məryəm" dayanmışdı və o, kəndlini geri göndərərək Məsihə "anası çörəyi islatmağı qadağan etdiyini" demişdir. Kəndli "Müqəddəs Məryəmin" tapşırığını yerinə yetirmiş və Məsihin yanına qayıtmişdir.
Qara ölüm

Məsih isə öz növbəsində "anam həmişə günahkarların tərəfində olmuşdur" deyə söyləmiş və izah etmişdir ki, əgər çörək islansaydı onda yer kürəsinin bütün əhalisi qırılıb öləcəkdi. Ancaq indi o, yolunu azmış insanlara mərhəmət göstərməyə hazırdır və xristian dünyasının əhalisinin üçdə birinin ölümünə səbəb olacaq çörəyin yalnız üçdə birini islatmağı xahiş edir. Kəndli onun əmrinə əməl edir. Bundan sonra yalnız ağ paltar geyinmək, dua etmək, oruc tutmaq və tövbə etməklə dayandırıla biləcək bir epidemiya başlamışdır.Eyni əfsanənin başqa bir versiyasında bir kəndlinin öküz üzərində getdiyi zaman birdən möcüzə ilə "uzaq bir yerə" düşdüyü və orada onu əlində müqəddəs kitabı olan bir mələk gözlədiyini görür. Mələk kəndliyə tövbəni təbliğ etməyi və ağ rəngli paltar geyinməyi əmr etmişdir. Allahın qəzəbini azaltmaq üçün lazım olan qalan təlimatları isə kitabda tapmaq lazımdır.Şəhərlərdə byanki yürüşləri onların daha radikal qardaşlarının yürüşlərindən az izdiham toplamırdı. Onlar əllərində şam və çarmıxa bürünmüş ağ paltar geyinir, dualar və şerlər oxuyurdular, "mərhəmət və barış" dua edirdilər, yürüşü mütləq iki uşaq arasında gəzən bir qadın aparırdı.Bununla belə reformasiyanın bu uzaq sələflərinin fəaliyyəti kilsənin onlara qarşı narazılıq bəsləməsinə gətirib çıxardı.
Qara ölüm

Çünki onlar birbaşa kilsəni "on qüsurlu hərəkət"ə əməl etməməkdə, yolunu azmaqda və pul yığmaqda günahlandırırdılar. Məhz kilsənin bu əməllərinə görə də Allah öz xalqını epidemiya ilə cəzalandırmışdır. Biyankilər Papanın öz səlahiyyətlərini "onların papa"sına verərək taxtdan könüllü şəkildə imtina etməsini tələb etdilər. Bu tələblə özünü Vəftizçi İohann adlandıran başçılarını Romaya göndərdilər. Lakin onların başçıları burada Papanın əmri ilə həyatını tonqalda yandırılmaqla başa vurdu. Müqəddəs Taxta qarşı üsyan qaldırmağa çalışan təriqətin ikinci lideri də eyni aqibətlə üzləşdi. Təriqət rəsmən qadağan edildi.
Qara ölüm

Xoreomaniya Əgər flaqellant və "ağ geyimli"lərin təriqət ardıcılları bütün fanatiklikləri ilə ağlı başında olanlar idisə, xoreomaniya və ya durmadan rəqs etmə böyük ehtimalla orta əsrlərə xas olan tipik kütləvi psixoz idi. Xoreomaniya qurbanları heç bir səbəb olmadan atlanmağa, qışqırmağa və həqiqətən bir növ qəzəbli rəqsə bənzəyən gülünc hərəkətlər etməyə başlayırdılar. Rəqsdən cuşa gələnlər bəzən bir neçə min nəfərlik dəstələr təşkil edirdilər. Elə olurdu ki, onlara tamaşa edənlər nə baş verdiyini anlamır, lakin bir müddət sonra özləri də dayana bilməyən rəqs izdihamına qoşulurdular. Rəqs edənlər müstəqil şəkildə öz rəqslərini dayandıra bilmirdi və tez-tez qışqıraraq hoppana-hopana qonşu şəhərə və ya kəndə qədər məsafəni qət edirdilər. Sonra tamamilə taqətdən düşmüş və tükənmiş vəziyyətdə yerə yıxılır və yerindəcə yuxuya gedirdilər.Bundan sonra psixoz bəzən sona çatırdı, lakin bəzən bir neçə gün və ya hətta bir həftə davam edirdi. Xoreomaniyaya mübtəla olanlar kilsələrdə danlanılır, müqəddəs xaç suyuna salınırdı. Bəzən elə hallar olurdu ki, bütün təsir vasitələri tükəndikdə şəhər hakimiyyəti muzdlu musiqiçilər tutaraq rəqs edənləri müşayət etməyi tapşırırdılar.
Qara ölüm

Bununla da xəstələr tez əldən düşür və yatırdılar.Bu cür hallara Qara ölüm epidemiyasından əvvəl də rast gəlinirdi, lakin əvvəllər onlar tək-tük olurdu. LAkin Qara ölüm epidemiyası sona çatdıqdan sonra xoreomaniya qorxulu bir vəziyyət aldı. Bəzən izdihamlı bir kütlənin sayı bir neçə min nəfərə çatırdı. Ehtimal olunur ki, bu şəkildə insanlar epidemiyanın yaratdığı əsəb sarsıntısı və dəhşətdən azad olurdular. Xoreomaniya bütün Avropada XIV–XV əsrlərdə tüğyan etdi və sonra yox oldu. Kənardan müşahidə edənlərin xoreomaniyaya münasibəti bir mənalı deyildi. Bəziləri onu edənləri məkrli sayırdı.
Qara ölüm

Məsələn, orta əsr salnamələrində bu tamaşanın sonunda səxavətli sədəqələr alan peşəkar dilənçilərin məsələsi olduğunu və əslində hər şeyin pul üçün başlandığını qeyd edirdilər. Digər müəlliflər isə ekzorsizmi bunun yeganə çarəsi hesab edərək, insanların bətninə cinlərin sahiblənməsi düşüncəsinə meylli idilər. Salnamələr hamilə qadınların kütləvi rəqsə qoşulduqları faktlarını yazırlar. Onlar həmçinin, düşüncəsiz rəqs etmə sona çatdıqda bir çox rəqqasın öldüyünü və ya onların şikəst olaraq bütün həyatları boyu qıcolma və ya tremordan əziyyət çəkmələrini qeyd edirdilər.Xoreomaniyanın əsl səbəbləri və xəstələrin onu keçirmə mexanizmi bu günə qədər məlum deyil. Epidemiya ilə əlaqədar insanlar arasında yayılan xurafatlar Gündən-günə ölüm gözləyən insanlara qurduğu xəyallarda, arxular, işarələr və s. yada ki, hər hansı bir xırda hadisədə "əlamətlər" görünürdü. 1347-ci ilin dekabrında dünyanın sonu haqqında danışırdılar. Belə ki, gün batdıqdan bir saat sonra Papanın sarayının üstündə parlaq işıq göründü, kimsə təzə kəsilmiş bir çörəkdən qan töküldüyünü və bunun çoxdan gözlənilən fəlakət barədə xəbərdarlıq olduğu güman edildi.
Qara ölüm

Tunun başlanmasında 1300-cü ildən bəri Avropada altı dəfə görülən kometa (böyük ehtimalla bu Qalileyo kometası olmuşdur)günahlandırılırdı. Epidemiya dövründə insanlar təsəvvürlərinə inanılmaz şeylər gətirirdilər. Məsələn, Siciliya taununun salnaməçısi olan Fra Mişel Piazza, qabaq pəncəsində qılınc tutan qara itin Messina kilsəsinə girərək orada müqəddəs pərdələri, şamdanları, qab qaçağı dağıdaraq, kilsənin altını-üstünə çevirməsi hekayəsini böyük inamla yazır. Təbabətə inamın itməsi və rəsmi kilsənin epidemiyanı dayandıra bilməməsi, insanların kökləri bütpərəst dövrlərə aid olan ayinlərin köməyi ilə özlərini müdafiə etmək cəhdi ilə nəticələnə bilməzdi. Belə ki, slavyan torpaqlarında çılpaq qadınlar gecə kəndin ətrafını qazırdılar və mərasim zamanı sakinlərdən heç biri evini tərk edə bilməzdi. Saamilər mahnıları və sehrləri ilə taunu "Dəmir Dağlarına" göndərirdilər. Onların asan getməsi üçün atlar və arabalarla təmin edirdilər.
Qara ölüm

Taunu təsvir edən müqqəva yandırılır, suda boğulur, ya da divarlara asılırdı, lənətləyir və kilsələrdən xaric edirdilər.Taunu tamar və sehrlərlə dəf etməyə çalışırdılar. Hətta buna gizli şəkildə boyunlarında xaçla yanaşı içərisi civə, mışyak dolu dairəvi gümüş top gəzdirən keşişlər də əməl edirdilər. idilər. Taundan ölüm qorxusu məşhur xurafatların hətta kilsəyə nüfuz edərək ruhani orqanların rəsmi təsdiqini almasına səbəb olurdu. Belə ki, Fransanın bəzi şəhərlərində (məsələn, Monpelyedə) maraqlı bir ritual tətbiq edilirdi — şəhər divarı uzun bir iplə ölçülür, sonra bu ip qurbangahda yandırılan nəhəng bir şam üçün ölçü vahidi kimi istifadə edilirdi.Xəstəliyi evlərin astanalarını süpürən kor bir yaşlı qadın şəklində təsvir edirdilər. Bundan sonra o olduğu evlərdə yaxın gələcəkdə ailənin üzvlərindən biri öləcəkdi. Bundan əlavə tuanu kənddən kəndə məsafəni bir addımda fəth edən nəhəng qara atlı və yaxud da "iki ruh — yaxşı və pis şəklində təsvir edirdilər.
Qara ölüm

Yaxşı ruh çubuqla qapını döyür və bu döydüyü qədər həmin evdə insan ölməli idi. Taunu toylarda gəzən də görürdülər və o, kimi məhv, kimi isə əhf edəcəyini orada vəd edirdi. Taun girov götürdüyü insanların çiyinlərində onları kəndlər və şəhərlər dolaşmağa məcbur edirdi. Nəhayət, böyük epidemiya dövründə taunun insanların şüurunda məşhur Taun İlahəsi (alm. Pest Jungfrau, ing. Plague Maiden) şəklində meydana gəldiyi güman edilir. Bu obraz uzun illər insanların yaddaşında yaşamışdır. Onun haqqında inama hətta maariflənmiş XVIII əsrdə də rast gəlinirdi.
Qara ölüm

Həmin günlərdə qeydə alınan əfsanələrdən birinə görə, Taun İlahəsi şəhərlərdən birini girov almış və təsadüfən kimsə qapını ya da pəncərəni açardısa o evə uçan qırmızı yaylıq daxil olur və tezliklə ev sahibi xəstəlikdən ölürdü. Özünü itirməyən cəsarətli bi gənc qorxmadan çölə çıxıb onunla döyüşür və onun əlini kəsir; lakin buna baxmayaraq tezliklə bütün ailəsi ilə birlikdə xəstəlikdən məhv olurdu. Ancaq yaralı taun şəhərdən qaçmağa məcbur olur və beləliklə bir daha o, şəhərə geri dönməkdən ehtiyat edirdi. "Taun məlhəmləri" icadçıları və onlar üzərindəki məhkəmələr Sosial vəziyyət İoqan Nollun sözləri ilə desək bütün Avropanı nəhəng Hiroşimaya çevirən epidemiyanın miqyasına və fəlakətinə heyran qalan əhali belə bir fəlakətin təbii bir mənşəyə sahib ola biləcəyinə inana bilmirdilər. Müəyyən bir toz şəklində olaan taun zəhəri və ya daha çox güman edildiyi kimi məlhəm zəhərləyicilər tərəfindən yayılmalı idi ki, bu da əhalinin əksər hissəsi tərəfindən qəzəblə qarşılanırdı.Bu cür düşüncədə şəhər və kənd sakinləri ilk növbədə Musanın külü havada səpələdikdən sonra Misirin tauna tutulduğunun deyildiyi "İncilə" güvənirdilər. Əhalinin maariflənmiş hissəsi bu düşüncənin səhv olmasını Yustinian taunu zamanı 129 nəfərin infeksiyanı qəsdən yaydığı üçün edam edildiyi Roma tarixinə əsaslanmaqla inkar edə bilərdilər.Bundan əlavə, xəstəliyə məruz qalan şəhərlərdən kütləvi qaçış anarxiyaya, çaxnaşmaya və kütlənin gücü ələ almasına səbəb olurdu. Xəstəlik qorxusundan ən kiçik bir şübhə doğuran hər kəs zorla lazaretlərə salınırdı ki, bu da o dövrün salnamələrinə görə dəişətli yer olduğundan çoxları sadəcə oraya düşməmək üçün intihar etməyi üstün tuturdu.
Qara ölüm

İnfeksiyanın yayılması ilə birlikdə artan intihar epidemiyası, hakimiyyəti qəsd edənlərin cəsədlərini ümumi tamaşaya çıxararaq ifşa etmələrini təhdid edən xüsusi qanunlar qəbul etməyə məcbur etdi. Bəzən xəstələrlə birlikdə xəstə və ya ölü ilə eyni evdə yaşayan sağlam insanlar tez-tez xəstəxanaya girirdilər ki, bu da insanları xəstələri gizlətməyə və cəsədləri gizli şəkildə dəfn etməyə məcbur edirdi. Hətta bəzən varlı insanların əmlakını ələ keçirmək üçün onlar zor gücünə lazaretlərə salınırdılar. Qurbanların səs-küy salmaları isə xəstəlik səbəbi ilə sayıqlamaları ilə izah olunurdu.Səhəri günə ümid olmayacağını anlayan bir çox insan acgözlük və sərxoşluğa meyl edir, faişələrlə vaxt keçirib pul səpələyirdilər, bu da epidemiyanın daha da yayılmasını sürətləndirirdi. Qəbirqazanlar adətən pul hesabına qalera qulları və katorqaya düşənlər arasından cəlb edilirdi. Onlar isə hakimiyyət tərəfindən tərk edilmiş şəhərlərdə ağalıq edərək evlərə girir, öldürür və qarətlə məşğul olurdular. Xəstə, ölü və ya ölməkdə olan gənc qadınlar təcavüz etmək istəyənlərə satılırdı, cəsədlər ayaqlarından tutularaq səki boyunca sürülür ətraf onların qanları ilə bulaşdırılırdı.
Qara ölüm

Bu da məhkumların cəzasız qaldıqları epidemiyanın mümkün qədər uzun müddət davam etməsi üçün edilirdi. Ölənlərlə birlikdə sağalması aydınlaşdırılmadan xəstələrin diri-diri basdırıldığı hallarına da rast gəlinirdi.Onu da qeyd etmək yerinə düşər ki, qəsdən yoluxdurma halları da var idi. İlk növbədə, o dövrdə insanlar arasında xəstəliyi başqa birinə keçirməklə xilas olmaq kimi fəlakətli xurafat geniş yayılmışdı. Buna görə xəstələr, bazarlarda və kilsələrdə xüsusi olaraq kütlə arasına gedir, nəfəs və ya tüpürcək vasitəsi ilə mümkün qədər çox insana zərər verməyə çalışırdılar. Bəzi insanlar düşmənlərini bitirmək üçün belə vasitələrə əl atırdılar.Taunun süni mənşəli olması ilə bağlı ilk fikirlər əhalinin varlı hissəsinin şəhərlərdən kütləvi qaçışıyla bağlı meydana gəlməsi güman edilir. Varlıların kasıbları qəsdən zəhərləyirlər şayiəsi geniş yayılmışdı. Həmçinin imkanlı şəxslər arasında yoxsulların onları qırmaq üçün taunu yayması dedi-qodusu uzun müddət dillərdə gəzdi. Lakin bu şayiələrin ən məşhurları əhalinin üç kateqoriyası — xristian əhali ilə eyni şəkildə hesab çürütməyə çalışan şeytan ibadətçiləri, cüzamlılar və yəhudilər tərəfindən törədilməsi dedi-qodusu idi.Onu da qeyd etməliyik ki, Avropanı bürümüş zəhərlənmə isteriyası atmosferində istənilən bir əcnəbi, müsəlman, səyahətçi, sərxoş, səfil dərviş — geyim, davranış, nitq fərqliliyi ilə diqqəti cəlb edən hər kəs artıq özünü təhlükəsiz hiss edə bilməzdi və əgər axtarış zamanı kütlə onun üzərindən taun məlhəmi və ya toz oxşar bir şey tapardısa bu zaman onun taleyi artıq həll olunmuş sayılırdı.
Qara ölüm

"Zəhərləyənlər" təriqətinin təqib edilməsi Qara ölüm dövründən bəri bəzi kilsələrdə diz çökən bir insanın şeytana dua etdiyi barelyeflər qoruyub saxlammaqdadı. Əslində hər şeydən əvvəl fəlakətdən canını qurtarmış insanların inancına görə baş verənlərdə insan nəslinin düşməni günahkardır. 1630-cu il epidemiyası zamanı "taun məlhəmlərinin" isteriyası geniş yayılsa da, onun başlanğıcını Qara ölüm dövründən götürdüyünü söyləmək olar. Afanasi Kirxer "taun məlhəmlərinin" tərkibinin kəpənəkçiçək, mışyak, zəhərli otlar və deyilməsi mümkün olmayan digər məhlulardan ibarət olduğunu yazırdı. Ümidsizliyə uğrayan sinyorlar və şəhər rəhbərliyi cinayət yerində zəhərləyənlərin tutulması üçün böyük mükafatlar vəd etmişdi. Ancaq bizə çatan sənədlərdən məlum olur ki, bu qəbildən olan bütün cəhdlər uğursuz olmuşdu. Digər tərəfdən "qənimət ələ keçirən ovçular kimi" belə bir fəaliyyətdən zövq aldıqları üçün "taun məlhəmləri" hazırlayan bir neçə nəfər tutulmuşdu.
Qara ölüm

Ağır işgəncələrə məruz qalan bu şəxslər günahlarını boyunlarına almışdılar. Əlbəttə ki, sonradan bu cür böhtan qurbanları odda yandırılmışdı.Bu cür şayiələrin yeganə əsl əsası görünür ki, o dövrdə mövcud olan lusiferist təriqəti idi. Xristian Allahına inamın itməsi və etiraz bu təriqətin metdana gəlməsinə səbəb olmuşdu. Yer üzündə həyatı yaxşılaşdırmaq istəməyən, xəyanət yolu ilə "həqiqi Allah — şeytan"ın devrildiyi yerin qəsb olunduğu əfsanənin ortaya çıxmasına səbəb oldu. Onların inamına görə şeytan dünyanın sonunda "qanuni mülkiyyətini" geri ala biləcək. Bununla belə lusiferistlərin epidemiyaların yayılmasında və ya hipotetik məlhəm istehsalında birbaşa iştirakının heç bir sübutu yoxdur. Cüzam koloniyalarının dağıdılması Əvvəlki əsrlərdə Avropada tüğyan edən cüzamın yayılması XIII əsrdə pik nöqtəyə çatdı. Əhdi əqiqə istinad edərək cüzamlı insanları hər yerdən qovurdular.
Qara ölüm

Bəlkə də bu daha çox yoluxma qorxusundan irəli gəlirdi. Onların üzərlərində cənazə mərasimi keçirdilir, torpaq atdılar, sonra bu insana hər kəs toxunulmaz kimi baxır və yaşayış yerlərindən qovurdular. Onlar yalnız cüzam koloniyasına sığınaraq sədəqə toplamaqla keçinirdilər.Xəstəliyin yayılmasının səbəbi kimi quyuların qəsdən zəhərlənməsi Qara ölüm dövrünün ixtirası deyildi. Bu ittiham ilk dəfə IV Filip Gözəlin (1313) dövründə Fransa hakimiyyəti tərəfindən irəli sürüldü. Bundan sonra "bütün ədalətlə", ölkə daxilində, lakin xüsusilə Puatu, Pikardiya, Flandriya vilayətlərində cüzam koloniyalarının dağıdılmasına və xəstələrin edamı başladı. İoqan Nolla görə əsl səbəb infeksiya qorxusu və mümkün olan ən radikal şəkildə təhlükədən qurtulmaq istəyi idi. 1321-ci ildə cüzamlıların təqibləri yenidən başladı. "Öz günahlarına görə cüzamlıları xəstələnməkdə ittiham" edənlər onları quyuları zəhərləməkdə və xristianlara qarşı qiyam hazırlamaqda günahlandıraraq, aprelin 16-da Fransada tutmağa başladılar.
Qara ölüm

Əmlakları kralın xeyrinə müsadirə edilməklə aprelin 27-dən od tonqalında yandırılmağa göndərdilər.1348-ci ildə Qara ölümün günahkarlarını axtararkən, cüzamlıları, daha doğrusu, əvvəlki talan dövründə sağ qalanları və ya bu dövrdə artan cüzam koloniyaları əhalisi yada düşdü. Yeni təqib qurbanların sayın az olması səbəbindən əvvəlki dövrlə nisbətdə şiddətli bir xarakterə malik deyildi və sistematik olaraq yalnız Araqon krallığında aparıldı. Venesiyada cüzam koloniyaları karantin üçün yer boşaltmaq üçün dağıdılırdı. Cüzamlıları qızıl müqabilində satın alınıb suyu zəhərləyərək xristianları qırmaqla yəhudilərə xidmət göstərməkdə ittiham edərək öldürürdülər. Daha geniş yayılmış mülahizəyə görə cüzamlıların Avropada itaət etdikləri iddia edilən dörd lider, bir yerə toplaşaraq və yəhudilərin göndərdiyi şeytanın təşəbbüsü ilə xristianları məhv etmək üçün bir plan hazırlamışdılar. Bununla onlar düşdükləri duruma görə qisas alaraq hər kəsi cüzama yoluxdurmaq niyyəti güdürdülər. Öz növbəsində, yəhudilər cüzamlıları kral, qraf tacları və var-dövlət vədləri ilə aldadaraq istəklərinə nail olmuşdular.İddia edilirdi ki, cüzamlılardan insan qanından, sidikdən və kilsə çörəyindən ibarət olan taun məlhəmi tapa biliblər.
Qara ölüm

Bunu kisəyə yığaraq, ağırlıq vermək üçün bir daş qoyaraq bu qarışıq gizli şəkildə quyulara atılmalı idi. Başqa bir "şahid" məruzə edirdi: Yəhudi qırğını Avropanın müxtəlif şəhərlərində yaşayan xeyli sayda yəhudidə qırğın qurbanı olmuşdu. Qara ölüm dövründə yəhudilərə böhtan atılması Almaniyanı və İtaliyanı viran qoyaraq zəiflətmiş Papa və Müqəddəs Roma İmperiyası arasındakı müharibə zamanı ortaya çıxdı. Sui-qəsd nəzəriyyəsinə görə yəhudilər düşmənlərinin sürətli ölümünə töhfə vermək qərarına gələrək Toledoda gizli bir toplantı keçirərək (ən yüksək lideri belə adlandırdılar: Rabbi İakov) xristianları zəhərləmək qərarına gəldilər. Bu zəhərli məcun bayquş qanı, müxtəlif maddələr və zəhərli hörümçəklərin qarışığından ibarət cadu edilmiş toz halında zəhrimar idi. Başqa bir "resept" isə hörümçək, qurbağa və kərtənkələ qarışığı ilə xristianın qurudulmuş ürəyindən hazırlananmışdı. Bu "iblisvari tərkib" daha sonra gizli şəkildə bütün ölkələrə quyulara və çaylara tökülmək üçün göndərilmişdi. Daha bir versiyaya görə yəhudilərin arxasında müsəlman hökmdarı dururdu, digərinə görə isə onlar öz təşəbbüsləri ilə hərəkət edirdilər.Yəhudilərin 1321-ci ildə əmirə yazdıqları məktub "xəzinə" ilə birlikdə Anjuda yəhudi Bananiasın evində axtarışlar zamanı tapıldığı iddia edilirdi. Anjulu Filipp etdiyi məruzəsində qeyd edirdi ki, dəri üzərində olan məktub əvvəl diqqəti cəlb etmədi.
Qara ölüm

Lakin onun üzərində ki, çarmıxa çəkilmiş çubuğu ilə onun qarşısında dayanan bir yəhudini təsvir edən "19 çiçəkdən ibarət" qızıl möhür tapıntının qiymətli olduğunu aşkara çıxardı. Bu sənəd tutulanlardan işgəncə ilə alınmışdı və sonra (latın dilinə tərcümə edildi) XIX əsrin siyahısında bizə gəlib çatmışdır, tərcüməsi belədir: Lakin 1321-ci ildə fransız yəhudiləri sürgünlə canlarını qurtarsalarda, Qara ölüm zamanı dini dözümsüzlük bütün gücü ilə tam təzahür etdi. 1349-cu ildə yəhudilər əleyhinə çağırış çarmıxa çəkilib işgəncə verilərək öldürülmüş uşağın cəsədi tapılanda başladı. Bu çarmıxa çəkilən bir parodiya kimi qəbul edildi və ittiham yəhudilərin üzərinə düşdü. Həm də yəhudilər xilaskarın qanı damlamağa qədər xristianlardan oğurlanmış müqəddəsləri iynələməkdə ittiham olunurdular. Almaniyada, İsveçrədə, İtaliya və İspaniyada azğınlaşmış kütlə yəhudilərin günahlarının "sübutlarını" alaraq epidemiyanı məğlub etmək ümidi ilə bəzən hakimiyyətin təşviqi və ya sakit razılığı ilə qanlı linçlər təşkil edirdilər. Epidemiyanın yəhudi məhəllələrinin sakinlərini xristianlardan heç də az öldürməməsi faktı heç kəsi narahat etmirdi.
Qara ölüm

Yəhudilər asılıb yandırılırdılar və bir neçə dəfə edam yerinə gedərkən talançılar məhkumların paltarlarını və zinət əşyalarını yırtdılar. Cəsədlərin (kişilər, qadınlar, uşaqlar və yaşlılar)təhqir edilməsi hallarına da rast gəlinirdi. Pireney şəhərlərindən birində olduğu kimi onları çəlləklərə doldurub çaya tullayır və ya itlər və quşlar tərəfindən yeyilmək üçün atırdılar. Bəzən uşaqları sonrakı vəftiz, gənc qızları isə xidmətçi və ya kəniz kimi saxlamaq üçün öldürmürdülər. Norveç kralı taunun dövlətin sərhədlərinə yaxınlaşdığını öyrənərək onun qarşısını almaq üçün yəhudilərin hamısının məhv edilməsi əmrini vermişdi.Bəzən yəhudilərin evlərinin qapılarını əvvəlcədən başladıqları və onlara od vurmaları hallarına rast gəlinirdi. Onlar bu halda evləri, ailə üzvləri və bütün əmlakları ilə birlikdə yanaraq pəncərələrdən səssiz qalmış camaata ölümü məcburi vəftiz etməkdən üstün tutduqlarını qışqırdılar. Analar uşaqları qucağında atəşə atılırdılar.
Qara ölüm

Yanan yəhudilər təqibçilərini lağa qoyur və müqəddəs zəburlar oxuyurdular. Ölüm qarşısında bu cür cəsarətdən ruhlanan rəqibləri bu davranışı şeytanın müdaxiləsi və köməyi olduğunu bəyan edirdilər.Eyni zamanda, yəhudiləri müdafiə edənlər də az deyildi. Şair Covanni Bokkaçço məşhur qısa hekayəsində 3 İbrahimi dinləri üzüklərə bənzədir və belə bir nəticəyə gəlirdi ki, tək bir Tanrı gözündə onlardan heç birinə üstünlük verilməməlidi. Avinyonda olan Papa VI Kliment yəhudi qatillərini xüsusi bir hökmlə kilsədən çıxaracağı ilə hədələmişdi. Strasburq şəhər rəhbərliyi bu şəhərdə kütləvi qarışıqlıqlar və qətllər baş verməsinə baxmayaraq, yəhudi inancının vətəndaşlarının toxunulmazlığını elan edən bir qərar vermişdi. Həm də antisemitizmin səbəbinin yəhudilərin assimilyasiyadan imtina etmələri olduğunu da söyləmək olar. Buna görə onlara emalatxanalara və gildiyalara girmək qadağan edilmişdi, onların yalnız iki fəaliyyət növü ilə məşğul olmaq icazəsi var idi: tibb və ticarət.
Qara ölüm

Sələmçiliklə məşğul olan yəhudilərin bir hissəsi həsəd olunacaq dərəcədə varlanmışdı. Bu da onlara qarşı nifrət oyadırdı. Bundan əlavə, yəhudi həkimlər ərəb dilini daha yaxşı bilirdilər və buna görə də dövr üçün daha yaxşı inkişaf etmiş müsəlman tibbindən çirklənmiş suyun təhlükəsı haqda məlumatları vardı. Bu səbəbdən yəhudilər yəhudi məhəlləsində quyu qazaraq şəhərin tullantıları ilə çirklənmiş çaylardan yox, təmiz bulaqlardan su götürməyi üstün tutdular ki, bu da əlavə şübhə doğururdu. Alternativ nəzəriyyələr 1980-ci illərdə yersinia pestisin Qara ölümün əsas yoluxucu vasitəsi olduğuna şübhə edən nəzəriyyəçilər meydana çıxdı. İngilis zooloq Qraham Tviqq 1984-cü ildə yazdığı "Qara ölüm" kitabında Qara ölümlə bağlı şübhələrini qeyd etmişdi. O, həmin dörə qədər hakim olan bioloji nəzəriyyələrə ing.
Qara ölüm

The Black Death: A Biological Reappraisal)qarşı çıxmışdı. Bundan sonra demoqraf Süzana Skotun bioloq Kristofer Dunkanın həmmüəllifliyi ilə "Taun epidemiyalarının biologiyası" (ing. The Biology of Plagues), Qlazqo Universitetində işləyən orta əsrlər tədqiqatçısı professor Sauel Konun "Qara ölüm probleminə qeyri-ənənəvi bir baxış" (ing. Black Death Transformed) kitabları işıq üzü gördü. İnkarçılar XIX əsrin sonlarında (1894–1930) yayılan və Hindistanda beş milyon yarım insanın ölümünə səbəb olan üçüncü pandemiya ilə əlaqədar Hindistanın taun əleyhinə komissiyasının məlumatlarını müqayisə üçün əsas götürürdülər. Məhz bu zaman Aleksandr Yersen taun mikrobunun təmiz mədəniyyətini, Pol-Lui Simonu isə xəstəliyin yayılması üçün "siçovul-filan" mexanizminin nəzəriyyəsini inkişaf etdirməyə müvəffəq oldu. "İnkar edənlər" aşağıdakıları təyin etmişdilər:1.
Qara ölüm

Qara ölüm və üçüncü pandemiya vaxtı arasında xəstəliyin gediş mexanizmi arasında müəyyən bir fərq var idi. Xüsusilə, boğaz və ağciyərlərin qanqrenoz iltihabı, ürək bölgəsindəki şiddətli ağrı, hemoptizi və qanlı qusma, xəstələrdən gələn güclü bir qoxu kimi simptomlar XIV əsr müəllifləri əsərlərində olduqca nadir rast gəlinir. 2. Üçüncü pandemiya, məsələn, Hindistanda əhalinin təxminən 3% -ni, Qara ölüm isə qısa hesablamalara görə Avropa əhalisini üçdə birini azaltmışdı. 3. Müasir versiyada yerləşmiş bubonlar adətən ayaqlarda olur, bu da bitlərin bədənin alt hissələrinə daha çox meylli olduğundan irəli gəlirdi, Qara ölüm zamanı tez-tez boyun və ya qulaqların arxasında yerləşirdi. 4. Taun ümumiyyətlə siçovulların kütləvi şəkildə öldürülməsindən əvvəl baş vermişdi, lakin XIV əsrin sənədlərində buna bənzər bir şey qeyd edilməmişdir, halbuki "inkar edənlərin" hesablamalarına görə, salnamələrin danışdığı ölümlə, ölü siçovulların təbəqələri küçələrə axışmalı və böyüklərin dizinə çatmalı idi. "İnkar edənlərin" fikrincə, bunu adi bir hadisə kimi qeyd etməyə layiq hesab etmək, bunu görməmək mümkün deyildi.
Qara ölüm

5. Müasir dünyada pandemiya zamanı ağciyər zədələnməsi ilə xəstələrin faizi 15–25%-dən, Vyetnam müharibəsi zamanı — 3%-dən çox olduqda xəstəliyin gedişatının əsas forması (xüsusən şimalda) "ağciyər variantı" idi. 6. Taun çöpləri isti və rütubətli iqlimə üstünlük verir, buna görə də Hindistanda qışda say azalmış və yazda yenidən başlamışdı. Şimal yarım kürəsində isə bunun fərqi yox idi. 7. Üçüncü pandemiya zamanı xəstəlik ildə 20 milon nəfər ypluxmaq sürətilə yayılırdı, Qara ölüm üçün isə bu göstərici gündə 2,5 milyon idi. Qrem Tviz Qara ölümün taun yox, sibir qarayarası olduğunda israr edir. Lakin orta əsr mənbələri bu xəstəliyi göstərən heç bir əlamət göstərmirlər. Dunkan Və Skott isə bunun Ebolaya oxşar bir virus olduğuna əmindirlər.
Qara ölüm

Onlar b.e. 549-cu ildən başlayaraq, "taun" adlandırılan bütün xəstəliyin simtomplarının Ebolaya uyəun gəldiyini iddia edirlər.Lakin hamıdan irəli gedən professor Koin oldu. O, Qara ölümü izsiz itməyə müvəffəq olan sirli "xəstəlik X" olaraq izah edir.Bütün bu fikirlər orta əsr mənbələri ilə inkar edilir. Məsələn Covanni Bakaçço şeirlərində bu xəstəliyi bəddi cəhətdən təsvir edirsə, Siciliyada taunun necə inkişaf etməsini göstərən Pyatssanın yazdıqları qədim yunan tarixçisi Fukididlə üst üstə düşür.Bundan əlavə, monqol taununun Avropaya daxil olmasının iki mərhələdə — Messina və Marsel üzərindən olduğu bilinir. Bunların da bir-birindən fərqlənən birinci "dələ", ikincisin isə — "siçovul" taunu olduğu dəqiqdi. Rus bioloqu Mixail Supotnitski qeyd edir ki, tibb hələ zəif inlişaf etdiyi səbəbdən xarici görünüşdə oxşar xəstəlik simptomları məsələn, malyariya, tif və s., taun ilə qarışdırılırdı.1990-cı illərin sonlarında Didye Raulun başçılıq etdiyi bir qrup fransız alimi, Fransanın cənubundakı 1348–1350-ci illərə aid edilən xəstəlik qurbanlarının basdırıldığı iki "taun xəndəklərindən" götürülmüş qalıqların nümunələri araşdırılmaya cəlb edildi. Hər iki halda eyni vaxtda digər səbəblərdən ölən insanların qalıqlarından olan nümunələrdən Y.pestis bakteriyasının DNT-si tapıldı.
Qara ölüm

Nəticələr bir neçə ölkənin digər laboratoriyalarında təsdiqləndi. Beləliklə, Didye Raulun fikrincə Qara ölüm etiologiyası ilə bağlı mübahisəyə son qoymaq olar. Yəni onun yayılmasında Y.pestis bakteriyası əsas günahkar idi."Nature" jurnalında yayımlanan araşdırma nəticəsində sübut olundu ki, müasir ştamların Qara ölümdən ölənlərdə aşkar olunan 99% eyni bir genomu və eyni dərəcədə virulentlik dərəcəsi var. Qara ölümün məşhur qurbanları "Qara ölüm" Avropada əhəmiyyətli demoqrafik, sosial, iqtisadi, mədəni və dini nəticələrə səbəb oldu. Bu epidemiya hətta köhnə qitə sakinlərinin qan qruplarının nisbətini dəyişdirərək Avropanın əhalisinin genetik tərkibinə təsir etmişdir. Şərq ölkələri haqqında danışsaq, onu deməliyik ki, taunun Qızıl Orda dövləti üçün ciddi fəsadları oldu. Bu dövlətdə əhalinin sayının kəskin azalması siyasi qeyri-sabitliyə, texnoloji və mədəni reqressiyaya səbəb oldu.Uillyam Neyfi və Andryu Spyserin hesablamalarına görə Avropadakı demoqrafik vəziyyət yalnız XIX əsrin əvvəllərində sabitləşdi.
Qara ölüm

Beləliklə, Qara ölümün nəticələri növbəti 400 il ərzində hiss edildi. Sakinlərin ölümü və ya qaçışından sonra bir çox kənd boşaldı, şəhər əhalisi kəskin şəkildə azaldı. Əkin sahələrinin bir hissəsi viran qaldı, vəziyyət o yerə çatdı ki, canavarların sayı dəişətli dərəcədə artdı. Hətta Paris ətraflarında belə xeyli canavar sürülərinə rast gəlinirdi.Fransız orta əsr tədqiqatçısı Corc Dubinin fikrincə, 1390-cı ilə qədər Normandiya əhalisi XIV əsrin əvvəllərində olan əhalinin yalnız 43%-ni təşkil etmişdir.Bu böyük insanlıq dramı, eyni zamanda, bir çox sahədə proqressiv dəyişikliklərə təkan verdi. Epidemiya nəticəsində feodal quruluşu ilk çatlarını verdi. Əvvəllər qapalı təşkilat kimi fəaliyyət göstərən peşə birlikləri, istehsalat müəssisələri sağ qalmış insanları öz sıralarına cəlb etməyə məcbur oldular, ilk dəfə olaraq qadınlar iş həyatında rol almağa başladı. Beləliklə, epidemiya qadın emansipasiyasına da yol açdı.
Qara ölüm

Qadınlar kişilərlə bərabər tibb sahəsində çalışmağa başladı.Epidemiya iqtisadi sahədə proqressiv dəyişikliklərə təkan verdi. İşçi qüvvəsinin kəskin çatışmazlığının yaranması hiss edildi və bu da burjuaziyanın inkişafına şərait yaratdı, şəhərlərin rolu gücləndi. Kəndlilər məcburi əməkdən azad olaraq öz haqlarını tələb etməyə başladılar, əməyin dəyəri yüksəldi, boşalmış şəhərlərə axın baş verdi. Aşağı siniflər dərhal bu vəziyyətdən istifadə edərək özləri üçün daha yüksək bir mövqe və güc əldə etdilər. Florensiyalı Matteo Villani bu barədə acı şikayət edirdi: Kənd təsərrüfatında işçilərin çatmaması səbəbindən istehsalın strukturu tədricən dəyişməyə başladı, taxıl sahələri getdikcə heyvandarlıq üçün otlaq sahələrinə çevrilirdi, burada bir-iki çoban inək və qoyunların böyük sürülərini idarə edirdi. Şəhərlərdə əl əməyinin baha olması, sonrakı dövrlərdə öz bəhrəsini verən istehsalın mexanizasiyası cəhdlərinin artmasına səbəb oldu. Torpaq qiymətləri və kirayə haqqı düşdü, sələmlərin faizi aşağı düşdü.Bütün XIV əsrdə ərzaq mallarında kəskin qiymət qrtımı oldu.
Qara ölüm

Bu isə hakim dairələri narahat edirdi, onlar müxtəlif məhdudiyyətlərə əl atırdılar. Məsələn, 1349–1351-ci illərdə İngiltərədə işçilərin əməkhaqlarının artımını məhdudlaşdıran qanun qəbul olunmuşdu. Daha yüksək əməkhaqqı müqabilində bir feodaldan digərinin torpağına keçmək istəyənlərə həbs cəzaları müəyyən edilmişdi. Amma bu qərarlar artıq işləmirdi, dövr dəyişmişdi. İnsanlar öz əməyinin dəyərini anlayırdı, əvəzolunmazlığını hiss edirdi. 1381-ci ildə baş vermiş Uot Tayler üsyanının yatırılması da effekt verməmişdi. Boş qalmış torpaqları əkib-becərmək lazım idi və feodallar kəndlilərə möhtac idilər.
Qara ölüm

Nəticədə bütün Qərbi Avropada kəndlilərin hüquqları genişləndi, taun köhnəlmiş iqtisadi və siyasi düzəni dağıtdı. Bütün bunlar uzunmüddətli perspektivdə sənaye inqilabına yol açan amillərdən biri oldu. "Qara ölüm"ün maraqlı nəticələrindən biri də Avropada ingilis dilinin yayılmasına təkan verməsidir. 1066-cı ildə normanlar İngiltərəni ələ keçirdikdən sonra ingilis dili sıxışdırılırdı və idarəetmədə, təhsildə fransız dilinin norman dialekti üstün idi. İngilis dili yalnız kəndlərdə mövqelərini saxlayırdı. Milyonlarla insanı öldürən və şəhərləri boşaldan epidemiyadan sonra kəndlilərin şəhərlərə axışması nəticəsində ingilis dili öz mövqelərini tədricən bərpa etdi. Epidemiya kilsə və monastırları daha da zənginləşdirmişdi, çünki ümidsiz insanlar əllərindəki olan-qalan qiymətli əşyaları da Allah yolunda kilsəyə verir, günahlarının bağışlanmasını diləyirdilər. Lakin kliriklər niyə bu qədər adamın öldüyü və bu bəlanı dayandırmaq üçün nə etmək lazım olduğu barədə sualların qarşısında aciz idilər.
Qara ölüm

Bu durum bir qədər sonra onların inandırıcılığını itirmələrinə səbəb oldu. Reformasiyaya hələ iki əsr qalırdı, amma katolik kilsəsinin dayaqları sarsılmağa, doqmaları sorğulanmağa başlamışdı. Bunun dünyəvi idarəçiliyin nüfuzunun artması, tibb elminin inkişafı kimi mühüm nəticələri oldu. Digər tərəfdən, keşişlərin və rahiblərin sayı demək olar ki, 40% azaldı, çox sayda kilsə boş idi. Xatırlatmaq yerinə düşər ki, iblis çağırılması anlayışı Qara Ölüm illərində orta əsr adamının şüuruna daxil edilmişdir.Növbəti bir neçə əsr ərzində taun Avropa qitəsini tərk etmədi, XV əsrdə epidemiyalar bir yerdə və yaxud başqa bir yerdə hər 6–12 ildən bir, bəzən isə daha tez-tez baş verirdi. Belə ki, İngiltərədə 1361-ci ildə baş verən "ikinci taun" (pestis secunda) ölkə əhalisinin 20%-ə qədərini məhv etmişdi. 1363-cü ildə Fransada Qara ölümdən kənar qalmış bölgələrdə yeni bir "dağ taunu" yayıldı. 1369–1371-ci illərdə İngiltərədə baş verən epidemiya ümumi əhalinin 10–15%-ni öldürdü.