LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Yusif ibn Küseyir türbəsi

Türbənin yuxarı kamerasının döşəməsində düzəldilmiş səkkizbucaqlı deşik, onun altında yerləşən sərdabəyə açılır. Sərdabənin damı mürəkkəb günbəz şəklindədir. Divar müstəviləri ilə günbəz (qübbə) arasında kiçik çıxıntılar vardır. Sərdabə qübbəsinin təpəsi kəsilmiş səkkizbucaqlı xonça ilə tamamlanır.Türbənin qülləsi iç və dış tağçalarla işləndiyindən qalın dayaqlar şəklində olan künc hissələr karkas (qəfəsə) quruluşuna bənzəyən konstruktiv sistem yaradır. Belə quruluş abidənin bayır görünüşünün vizual dayanıqlılığını da gücləndirir. Başlıca məsələ isə künclərin konstruktiv möhkəmliyi hesabına ara divarları o qədər də qalın olmayan (80 sm) tikilinin uzunömürlüyünün təmin edilməsidir. Yüksək mühəndis həllinin nəticəsidir ki, Yusif Küseyir oğlu türbəsi Azərbaycanın qülləvari türbələri içərisində üst piramidal örtüyü 800 ildən artq bir müddətdə salamat qalan tək abidədir.
Yusif ibn Küseyir türbəsi

Türbənin bütün səkkiz səthi müxtəlif şəkilli həndəsi ornamentlərlə bəzədilmişdir.Bu ornamentlər kiçik kərpiclərdən quraşdırılmış,sonra gəc məhlulu ilə tavalar şəklində birləşdirilərək səthlərin üzərində möhkəmləndirilmişdir. Quruluşu etibarı ilə türbənin yalnız bir səthi, Qərb tərəfə baxan səthi,başqa şəkildə həll edilmişdir.Burada türbənin giriş qapısı yerləşdirilmişdir.Çatmatağ şəkilli bu qapı üzərində haşiyələr formasında verilmiş həmin hissə çıxıntılar vasitəsi ilə bir portal şəklini almışdır.Türbənin rəis,xoca Yusif Küseyir oğlu üçün hicri 557-ci ildə,yəni miladi 1162-ci ildə tikildiyini göstərən kitabə bu səthin yuxarı hissəsində yerləşdirilmişdir. Türbənin səthlərindən yuxarı hissə qurşaq şəklində ayrılmış və burada da kitabə yerləşdirilmişdir.Kufi xətlə yazılmış bu kitabənin giriş qapısından sol tərəfdəki hissəsində memarın adı yazılmışdır:"Naxçıvanlı memar Əcəmi Əbubəkr oğlu". Yusif Küseyir oğlu türbəsinin interyeri bəzədilməmişdir. Onun bayır tağçalarının içərisi isə kərpicdən yığılmış sıx həndəsi naxış hörmələri ilə üzlənmişdir. Tağçaların üstündə gövdəni dövrələmə yazı qurşağı qapayır. Öz incəliyi və dekorativliyi ilə bu kitabə zolağı gövdə ilə örtük arasında yüngül bir keçid yaradır.
Yusif ibn Küseyir türbəsi

Şiş uclu piramidal örtük elə bil bütöv prizmatik gövdəyə yox, yazı qurşağının incə şəbəkəsinə dayanır. Memar tağçaların içərisini də naxış kompozisiyaları ilə yüngülləşdirib, künclərin vertikal ritmini, konstruktiv dəyərini qabartmışdır. Bayır səthlərin beləcə yerinə uyğun işlənməsi bütövlükdə türbənin yüksək memarlıq-bədii görkəm, arxitektonik quruluş almasına səbəb olmuşdur. Memar türbənin şimal üzünə baştağ kompozisiyası vermiş, onda yerüstü qülləyə giriş qapısı yerləşdirmişdir. Qapı gözü daha dərin tağça içərisinə salınıb üstü böyük kitabə lövhəsi ilə bəzədilmişdir. Ayrıntıları, biçimləri daha incə işləməklə memar bu üzü heykəl kimi hər yandan baxılan tutumun baş elementinə çevirmişdir. Yusif Küseyir oğlu türbəsinin həm əsas tikintisi, həm də bəzək hörgüsü bir materialla – keyfiyyətli bişmiş kərpiclə işlənmişdir.
Yusif ibn Küseyir türbəsi

Bu da abidənin saya, aydın və təmiz həndəsi biçiminin bütövlüyünü gücləndirir, ona vahid, ifadəli qırmızımtıl kolorit verir. Prizmatik gövdə, piramidal günbəz, üzlərin girinti-çıxıntıları,bol kölgə - işıq effektləri abidənin koloritini daha da zənginləşdirir. Yusif Küseyir oğlu türbəsinin kürsülüyündən 7,2 m hündürlükdə, xarici perimetr üzrə düzəldilmiş frizdəki yazılarda abidənin kim tərəfindən tikilməsi haqqında məlumat vardır. Yazının hərfləri 20 x 20 x 4 sm ölçülü kərpiclərdən düzəldilərək, onun fonunu əmələ gətirən friz müstəvisindən 2 sm irəli çıxır. Frizin əsas müstəvisini isə kiçik ölçülü kərpiclər təşkil edir. Bu kərpiclərin şaquli tikişləri ensiz, üfüqi tikişləri isə enlidir. Frizin aşağı və yuxarı hissələrində kərpicdən qurşağı vardır.
Yusif ibn Küseyir türbəsi

Türbənin dam örtüyü səkkiztilli piramida şəklindədir. Dam örtüyü ikiqatlıdır: xarici tərəfdən səkkiztilli, içəri tərəfdən isə qübbə şəklindədir. Türbənin kvadrat kərpicdən hörülən divarlarına qalınlığı 12 sm olan pilitələrdən üz çəkilmişdir. Binanın yerüstü hissəsinin qapısı çatma şəklindədir. Tağın arxivoltu rombvari kərpiclə, yanları isə yanüstə qoyulmuş kiçik kərpiclərlə bəzədilmişdir. Portalın ümumi çərçivəsi düzbucaqlı olub, meandrı xatırladan həndəsi naxışlarla örtülmüşdür. Yusif ibn Küseyr məqbərəsinin bəzəklərində şirli kərpiclərdən istifadə olunmamışdır.
Yusif ibn Küseyir türbəsi

Bu abidədə yazılar müxtəlif ölçülü kərpiclərin hörgüyə düzülüşü nəticəsində əldə edilmişdir. Frizlər və haşiyələrdəki kitabələ rin fonunda şaquli "ləm", "əlif‖, "kəf‖ hərflərinin arasındakı sahələr həndəsi naxışlarla zənginləşdirilmişdir. Müxtəlif rəngli şirli kərpiclərdən və lövhələrdən Möminə xatun məqbərəsinin bədii tərtibatı işində istifadə edilmişdir. Onguşəli məqbərənin bütün tərəfləri kufi xətli yazılarla haşiyələnmişdir. Kitabələrin mətni Quran ayələridir. Məqbərənin tərəflərindəki hər on stalaktit tağda təkrar olunan yazıda deyilir: "Hakimiyyət vahid, qadir Allaha məxsusdur". Həmçinin bax Azərbaycan memarlığı
Bencamin Franklin

Bencamin Franklin (ing. Benjamin Franklin 17 yanvar 1706[…], Boston – 17 aprel 1790[…], Filadelfiya, Pensilvaniya) — ABŞ-nin banilərindən biri, yüksək intellektə sahib olmaqla yazıçı, satirist, siyasi nəzəriyyəçi, siyasətçi, poçtmeyster, alim, ixtiraçı, dövlət xadimi, diplomat və filosof, bir çox peşə, bilik və ölçüyəgəlməz müdrik adam idi. Zamanının öndə gələn intellektuallarından sayılan Franklin, Amerika Birləşmiş Ştatlarının qurucularından biri, Birləşmiş Ştatların müstəqillik bəyannaməsinin müəllifi və imzaçısıdır. Millətin qurucu atalarından biri sayılır. 1783-cü ildə İnqilab Müharibəsinə son qoyan Paris müqaviləsi ilə danışıqlar apardı. Bundan əlavə, "18-ci əsrin ilk vətəndaşı" fəxri adını aldı. Elmdə elektrik və optika sahəsindəki tədqiqatları ilə tanınır. Bir alim kimi o, elektriklə bağlı araşdırmalarına və hələ də Gulf Stream kimi tanınan cərəyanın qrafikini tərtib etdiyinə və adlandırdığına görə Amerika Maarifçiliyi və fizika tarixinin əsas siması idi. Bencamin Franklin ABŞ-nin baniləri arasında yeganə şəxsdir ki, Amerika Birləşmiş Ştatlarının yaranmasında əsas rol oynayan hər üç sənədə imza atmışdır. Bunlar ABŞ İstiqlal Bəyannaməsi, ABŞ Konstitusiyası və 13 Britaniya koloniyasının müstəqillik uğrunda apardığı müharibəni bitirən 1783-cü il Versal sülh müqaviləsidir.
Bencamin Franklin

Adı Tarixdə 100 ən çox öyrənilmiş şəxsiyyətlər siyahısına daxil edilib. 1928-ci ildən Franklinin portreti ABŞ-nin 100 dollarlıq pul əskinaslarının üzərində təsvir olunur. Sabun və şam emalçısı olan Cozayya Franklin və Abia Folgerin 17 övladının 10-cu oğlu olaraq dünyaya gəlib. 10 yaşında məktəbi tərk etdi. 12 yaşında mətbəə işlədən və liberal qəzet nəşr edən böyük qardaşı Ceymsin şagirdi oldu. Poliqrafiya peşəsini öyrənib, ədəbi təhsilə başlayıb. Onun ilk yazıları burada, The New-England Courant-da dərc edilmişdir. 1730-cu ildə Filadelfiyada mətbəə və qəzet qurdu.
Bencamin Franklin

O, "Kasıb Riçardın Almanaxı"nı nəşr etməyə başladı. 1732–1757-ci illər arasında rəhbərlik etdiyi Almanaxda Riçard Soundersin imzası ilə məqalələr yazdı. Bir çoxları bilməsə də məhz Bencamin Franklin tərəfindən dünyada ilk dəfə olaraq öz üzvləri üçün pulsuz kitabxana və elm mərkəzinə malik olan siyasət, fəlsəfə, elm və biznes əlaqələri kimi mövzuların müzakirə edildiyi Junto adlı klub yaradılmışdır. Həmin dövr üçün bu, görünməmiş addım idi. Dövlət qulluğunda olduğu zaman ərzində 1723-cü ildə Amerika Fəlsəfə cəmiyyətinin və Filadelfiya Akademiyasının da yaradıcısı bu dahi şəxsiyyət olmuşdur. Franklin bütün koloniya nümayəndələrinin iştirakı ilə konqressin çağırılmasının ilk təşəbbüskarlarından olmuşdur. 1717–1725-ci illərdə Franklin Şimali Amerika koloniyalarının Londonda təmsilçisi olmuşdur. Azadlıq Müharibəsi başlayan kimi o öz vətəninə qayıtmışdır. Tezliklə Parisə yenidən nümayəndə kimi göndərilmişdir.
Bencamin Franklin

Onun xüsusi diplomatik bacarığının nəticəsində fransız-amerikan danışıqları uğurla başa çatır. 1723-cü ildə Versal danışıqlarında Böyük Britaniyanın Amerikanı suveren və müstəqil olduğunu rəsmən tanıması da Franklinin əməyinin nəticəsidir. Məhz o, müharibənin uğurlu sonluğunun və bugünkü qüdrətli Amerika dövlətinin təməlini qoyan və dövlətin xarici düşmənlərini neytrallaşdıran şəxsiyyət idi. 1785-ci ildə vətəninə qayıdanda qanunverici yığıncağın prezidenti seçilir. Onun digər bir xidməti də ABŞ Konstitusiyasının hazırlanması zamanı yaxından bu işdə kömək etməsi olmuşdur. Onun dahiliyi həm də onda idi ki, o yalnız dövlət qulluqçusu və qurucusu kimi deyil, həm də alim kimi o dövrün ən məşhur simalarından idi. Belə ki, müasir dövrdə ən çox müzakirə edilən insan hüquqları ilə bağlı elmi yanaşmanın banilərindən biri də Bencamin Franklin olmuşdur. Franklin, yaşamaq hüququ, azadlıq hüququ və mülkiyyət hüququnu insanın təbii ayrılmaz hüquqlarından sayırdı. Onun elmi pamfletləri və məqalələri əsasında günlərimizdə ən inkişaf etmiş dövlətlər insan hüquqları sahəsində öz daxili strategiyalarını müəyyən edirlər. Həmçinin bax Avtobioqrafiya
Hüseynqulu Bağırov

Bağırov Hüseynqulu Seyid oğlu — Azərbaycan Respublikasının sabiq Ekologiya və Təbii Sərvətlər naziri (2001-2018), Azərbaycan Respublikasının sabiq Ticarət naziri (2000-2001). Hüseynqulu Bağırov 17 dekabr 1955-ci ildə dünyaya gəlib. 1978-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini bitirib. Təhsil aldığı dövrdə K.Marks təqaüdçüsü olub. 1983-1985-ci illərdə Moskva şəhərində elmi fəaliyyətlə məşğul olub. 1996-cı ildə Nyu-York şəhərində Maunt Sent Vinsent kollecinin dil kurslarını bitirib.
Hüseynqulu Bağırov

1998-ci ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarının Fulbrayt Assosiasiyasının təqaüdü ilə mükafatlandırılıb və İndiana Universitetində tədqiqatçı-professor vəzifəsində çalışıb, eyni zamanda, Universitetin Dil Mərkəzində təhsil alıb. 1990-cı ildə keçmiş SSRİ Təhsil Nazirliyinin Kollegiyasının qərarı ilə professor elmi adını alıb. 1978-1983-cü illərdə Təhsil Nazirliyində, sonra isə komsomol orqanlarında çalışıb. 1985-1992-ci illərdə Zaqafqaziya Komsomol və Ali Partiya məktəblərində müəllim vəzifəsində işləyib. 1990-cı ildən Gənclər İnstitutuna, 1992-ci ildən Qərb Universitetinə rəhbərlik edib. 2000-2001-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Ticarət Naziri vəzifəsində işləyib.
Hüseynqulu Bağırov

2001-ci ildən 2018-ci ilə qədər Azərbaycan Respublikasının Ekologiya və Təbii Sərvətlər naziri olmuşdur. 2005-ci ildə Azərbaycan Respublikası Hava və Ekstremal İdman Növləri Federasiyasının Prezidenti seçilmişdir. 2008-ci ildə onun başçılığı ilə ilk Azərbaycan-Antarktida ekspedisiyası Bakıdan yola düşmüşdür. 2015-ci il dekabr ayının 16-da Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə Şöhrət ordeni ilə təltif edilmişdir. Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Sovetinin sədri və Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin I katibi işləmiş Mircəfər Bağırovun qardaşının nəvəsidir. Həmçinin bax Azərbaycan Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi
Mərdəkan

Mərdəkan — Azərbaycan Respublikasının Xəzər rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbədir. Mərdəkan Abşeronun şimal-şərqində Xəzər sahillərində yerləşir və Bakının Xəzər rayonunun mərkəzi sayılır. Abşeronun ən qədim kəndlərindən biri olan Mərdəkan 1936-cı ildə qəsəbə statusu almışdı. 1933-cü ildə Şağan kəndi Mərdəkan kənd sovetinin tərkibinə daxil edildi, 1945-ci ildə ayrılsada, 1948-ci ildə yenidən birləşdirildi və 1990-cı ildə Şağan yenidən ayrılaraq qəsəbə statusu aldı. Mərdəkanın adı "Mərdlər məkanı" kimi tərcümə olunur, bu da yaşayış məskəninin qədim Mard tayfaları tərəfindən salınmasına işarədir.
Mərdəkan

Mardların adına isə ilk dəfə Qafqaz Albaniyasında yaşayan tayfaların sırasında rast gəlinir. Mərdəkan yaxınlığında qayalarda tunc dövrünə (e.ə. 3–2-ci minilliklər) aid keçi, kaman və s. təsvirləri, habelə qədim yaşayış yerləri aşkar edilmişdir. Tədqiqatçı etnoqrafların bir qismi "Mərdəkan" sözünü burada məskunlaşmış "mardlar" tayfasının adı ilə, bir qismi isə yerli əhali etimalogiyasına görə "Mərdi məkan" sözü ilə bağlayır. Tarix elmləri doktoru, görkəmli Bakı tarixçisi Sara xanım Aşurbəylinin fikrincə "Mərdəkan" toponimi vaxtilə burada yaşamış, əsl mərdəkanlıların ulu babası "Mərd" qəbiləsinin adı ilə bağlıdır, "kan" fars dilində "məkan" demək olmaqla bərabər, "doğulduğu yer", "vətən" mənasını da bildirir.
Mərdəkan

Deməli, Mərdəkan Mərd qəbiləsinin yaşadığı yer, Mərd qəbiləsinin vətəni deməkdir. memarlığının mərkəzi sayılan Mərdəkan haqqında müxtəlif xarici səyyahların salnamələrində məlumatlar var. Bakı milyonçularından Hacı Zeynalabdin Tağıyev, Musa Nağıyev, Şəmsi Əsədullayev və başqalarının burada bağları, yaraşıqlı binaları olmuşdur. Məşhur rus şərqşünası İ.N.Berezin "Abşeron yarımadasına səyahət" (1845) adlı əsərində Mərdəkanda olmasından, bu kəndin tarixi-memarlıq abidələrinin qeyri-adiliyindən yazmışdır. O, 1720–21-ci illərdə Bakı hakimi Mİrzə Məhəmməd xan tərəfindən tikdirilmiş bir qalanı (hazırda dağılmışdır) təsvir etmişdir.
Mərdəkan

Tədqiqatçılar bildirirlər ki, Herodot, Strabon kimi səyyahların da Mərdəkan haqqında yazıları olub. Mərdəkan əhalisinin sayı haqqında ilk məlumatlar XIX əsrin əvvəllərinə aid olsa da, tarixi dövrün təhlillərinə görə, orta əsrlərdə, hətta XVIII əsrdə də bu kəndin əhalisi dəfələrlə çox olmuşdur. Mərdəkanda evlərin sayı 1849-cu ildə 90, 1886-cı ildə 131 və 1921-ci ildə 235 idi. Əhali sayı 1842-ci ildə 307, sonrakı illərdə daha sürətlə artmış və 1886-cı ildə 930, 1913-cü ildə 3430 və 1939-cu ildə 6521 nəfər olmuşdur. Əhali sayı 1959-cu ildə 10,2 min, 1979-cu ildə 12,9 min, 1989-cu ildə 16,0 min, 2009-cu ildə 23,6 min,2016-ci ildə 24,3 min və 2020-ci ildə 25232 nəfər olmuşdur. Qəsəbənin hazırda əhali sayı 40 min nəfərə yaxındır.
Mərdəkan

Əslində mövcud və ya qeydiyyata alınmayanların sayı 15 minə yaxın, həmçinin keçmiş pioner düşərgələrində (20 sayda) məskunlaşan köçkünlərin sayı 5 mindən artıqdır. Mərdəkanın Əncirli, Qızılqum, Köçərilər bağ yerlərinin böyük hissəsi daimi yaşayış yerlərinə çevrilmişlər. Mədəniyyəti Mərdəkanın qədim tikililərinə dördkünc Mərdəkan qalası-1 (XIV əsr), dairəvi Mərdəkan qalası-2 (1232), Xanbaba hamamı (XIX əsr), Şeyx Kazım hamamı, Pir-Həsən məqbərəsi (1612), Tağıyevin imarəti (1900-cü illər), Tuba Şahi məscidi (1482) ,türbələr (XV və XVII əsrlər) və sair daxildir.Mərdəkan qəsəbəsinin axundu Hacı Saleh Qafarovdur. Dördkünc qala dördkünc həyətin içərisində tikilib. Həyət yeddi metr hündürlüyündə qala divarları ilə əhatə olunmuşdur.
Mərdəkan

Qalanın hündürlüyü 22 m. Kvadrat qalanın üzərindəki yazıda belə məlumat verilir: Müdrik İslamın şahı, Şirvanşah Ahsitan, II Mənuçöhrün oğlu hicri ilə 583-cü il (1187–1189 illər). İnfrastrukturu Mərdəkanın şəhərsalma quruluşu dörd funksional zonadan ibarət olmaqla inkişaf etmişdir: yaşayış zonası; ictimai mərkəz; əkin sahələri; bağlar zonası. Yaşayış zonası Dördkünc qalanın ətrafında kiçik torpaq sahələrinə malik olmaqla cəmləşmişdir. Həyətlərin belə kiçik olması, müdafiə qalasına yaxınlıq istəyindən irəli gəlmişdir. Bu, strateji – müdafiə ənənələri ilə əlaqədar idi. Orta əsrlər dövründə kənddə iki məhəllə — dördkünc qala ətrafında formalaşan "Yuxarı" məhəllə və ondan aşağıda sonradan salınmış "Aşağı" məhəllə mövcud olmuşdur.
Mərdəkan

Kəndin inkişafı ilə əlaqədar XIV əsrdə dairəvi qala ətrafında ― Qum məhəlləsi formalaşmışdır. Mərdəkanda əsasən 10-na yaxın iri nəsillər məskunlaşmış, sonralar isə bunların bəziləri xırda nəsillərə bölünmüşdür: Rəhimlilər, Sübhanlılar, Nəzərlilər, Bürclülər, Babarzavəndlilər, Xəlilvəndlər, Ocaqquluvəndlilər, Tahirvəndlilər və d. XX əsrin əvvəllərində Dördkünc müdafiə qalası yaxınlığında vətəgə sahibi Heydər Almaszadə tərəfindən daha bir məscidin inşasına göstəriş verilmiş, bu da yeni dini mərkəzin formalaşmasına səbəb olmuşdur. Kəndin diqqəti cəlb edən II dərəcəli memarlıq abidələri məscidlərdir. Mərdəkanda indiki dövrə qədər 3 məscid binası inşa edilmişdir. Əhali əkin və maldarlıq üçün kəndin kənarındakı torpaq sahələrindən istifadə etmişdir.
Mərdəkan

Mərdəkan kəndinin cənubunda yerləşən əkin sahələri "Uzun dərə", Mərdəkanla Şağan kəndi arasındakı bostan və buğda sahələri "Bənd üstü" adlandırılmışdır. Kəndin cənub-şərq hissəsində "Ağ daş" toponimini alan sahədə Abşerona xas ağ əhəngdaşı çıxarılmışdır ki, bu da yerli inşaat materialı kimi tikintidə geniş istifadə olunmuşdur. "Təmənni" ərazisi mal-qara otarılması üçün ayrılmışdır. Mərdəkan Azərbaycanın ən mühüm dənizkənarı iqlim kurortudur. Burada ixtisaslaşdırılmış kardioloji, nevroloji (Günəşli), qastroentoroloji (Abşeron, Bakı), uraloji (Qaranquş) vərəm və d. sanatoriyalar, pansionatlar, iqlim müalicəsi üçün istirahət və müalicə yerləri vardır.
Mərdəkan

Dəniz sahilində akvaparklar, idman kompleksi "Dalğa Arena" fəaliyyət göstərir. Qəsəbədə Xəzər rayon İH binası, H.Əliyev mərkəzi, Dendrologiya parkı və burada S.Yeseninin ev muzeyi, Xəzər rayon xəstəxanası, Özəl tibb müəssisələri, internat, musiqi məktəbi, 2 ATS, mədəniyyət və gənclər evi, poçt məntəqəsi, 2 kitabxana və d. sosial binalar vardır. Burada 7 məktəbdə 5233 şagird təhsil və 3 uşaq bağçasında 306 uşaq tərbiyə alır (2011). Məktəblərin çoxu qəsəbənin köhnə hissəsində yerləşdiyi üçün yeni salınan məskənlərdə məktəb və uşaq bağçalarına böyük ehtiyac vardır. Mərdəkanda müasir ticarət mərkəzləri fəaliyyət göstərir.
Mərdəkan

İstehsalat müəssisələrindən yeyinti sənayesinə aid olan makaron fabriki qismən fəaliyyət göstərir. Bir neçə kiçik müəssisə vardır. Burada ovuntu metallurgiyası və büllur istehsal müəssisələri artıq fəaliyyət göstərmirlər. Mərdəkanda məşğulluq probleminin həlli üçün buranı beynəlxalq əhəmiyyətli müalicə-istirahət, turizm mərkəzinə çevirmək üçün bütün imkanlar vardır. Ağaəli Yusifov — Vətən müharibəsi şəhidi Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası Həmçinin bax Dördkünc Mərdəkan qalası Dairəvi Mərdəkan qalası Xarici keçidlər Mərdəkan: məkan, tarix, mədəniyyət Arxivləşdirilib 2007-06-29 at the Wayback Machine
Estetika

Estetika (yun. aisthētikós — hiss edən, hissiyyatlı) — insanın dünyaya dəyərlilik münasibətinin spesifik təzahürü olaraq estetik sahəni və insanların bədii fəaliyyət sahəsini öyrənən fəlsəfi elm, hisslər haqqında elm. Bir termin kimi ilk dəfə XVIII əsrin alman filosofu Aleksandr Baumqarten işlətmişdir. Estetika fəlsəfi təfəkkürün bir qolu kimi öz mənşəyini uzaq keçmişdən alır və XVIII əsrə qədər hüsniyyat, gözəllik elmi və yaxud poetika adı ilə öyrənilir. Estetikanın bizə məlum olan 2500 illik tarixi vardır. Estetika ardıcıl və sistemli olaraqilk dəfə klassik yunan filosoflarının əsərlərində işlənmişdir. Estetika sözünün mənası Estetika yunan sözüdür. "Aisthetiko" hiss edən, həssas mənasındadır. O, gözəllik qanunlarını, incəsənətin gerçəkliyə münasibətini, onun növ və janrlarını, bədii şüurun qanunauyğun inkişafının özünəməxsus xüsusiyyətlərini bədii yaradıcılıq metodunu öyrənən fəlsəfi fəaliyyət növüdür.
Estetika

Estetik tərbiyə incəsənətin bir növüdür. Estetik tərbiyə insan əxlaqına güclü təsir göstərir. Ədəbiyyat, incəsənət insan mənəviyyatını zənginləşdirir, humanizm, xeyirxahlıq, vətənpərvərlik və b. müsbət keyfiyyətlər formalaşdırır. Gözəllik hissi insan qəlbini təmizləyir, saflaşdırır, onu yaxşı əməllərə yönəldir. Gözəl fikrə və qəlbə malik insan pisliyə, bədxahlığa, qəddarlığa yol verməz. Estetika termini elmə hələ XVIII əsrdə alman filosofu Aleksandr Qotlib Baumqarten (1714–1762) tərəfindən gətirilmişdir. O bu anlayışı gözəllik nəzəriyyəsi, "Hissi idrak elmi" adlandırmışdır. Onun estetik hadisəni idrak nəzəriyyəsi yönümündən işləməsinin alman klassik fəlsəfəsinin sonrakı inkişafı üçün böyük əhəmiyyəti Estetik fikrin tarixi daha qədimdir. Belə ki, 2500 il bundan əvvəl quldarlıq dövründə Misir, Babilistan, Hindistan və Çində yaranmış, Qədim Yunanıstan və Qədim Romada inkişaf etmişdir.
Estetika

Yalnız İntibah dövründə estetik düşüncə teoloji bağlardan qurtularaq, dünyəvi, humanist və realist təmayüllü oldu. Lakin bu zaman Estetikanın fəlsəfə ilə əlaqələri zəifləməyə başladı, belə ki, fəlsəfə o dövrdə bilavasitə təbiətşünaslıq biliklərinə istinad edir və bədii-estetik problemlərə dərin maraq göstərmirdi. Həmin dövrdə böyük rəssamların (L. B. Alberti, Leonardo da Vinçi, A. Dürer və b.) və müxtəlif sənət növləri nəzəriyyəçilərinin sənətşünaslıq traktatlarında Estetikadan bəhs edilirdi. 17-ci əsr — 18-ci əsrin 1-ci yarısında gözəlliyin mahiyyəti və sənətin təbiəti problemləri ayrı-ayrı nəzəri traktatlarda (N. Bualo, Ş. Sorel, M. V. Lomonosov və b. ), yaxud bədii-tənqid janrına aid əsərlərdə (İ. Bodmer və İ. Breytinger, D. Didro və b.) müzakirə olunurdu. Estetikanın bədii-praktik təmayülü bu və ya digər yaradıcılıq yanaşmasının (manyerizm, klassisizm, barokko, realizm) nəzəri əsaslandırma və müdafiəsi məsələlərinin ön plana çıxması ilə nəticələnirdi. Bu zaman müxtəlif estetik proqramların toqquşması (məs., realizm uğrunda Didro və Q.
Estetika

E. Lessinqin mübarizəsi, İtaliyada və İspaniyada klassisizm və barokko tərəfdarlarının polemikası) ideoloji mübarizələri açıq ifadə edirdi. Maarifçilik ideologiyası incəsənətin yeni inkişafının nəzəri süzgəcdən keçirilməsi prosesinə xüsusi aktuallıq və əhatə dairəsi verdi, bununla da bütün Avropa ölkələrində maarifçilik güclü, eyni zamanda öz fəlsəfi və bədii prioritetləri ilə rəngarəng olan hərəkat doğurdu (Fransada Didro, J. J. Russo, Almaniyada Lessinq, İ. İ. Vinkelman, B. Britaniyada A. Şeftsberi, H. Houm və b.). Sənətə, onun insan dünyagörüşünün təşəkkülündə yaratdığı imkanlara marağın çoxalması bədii yaradıcılığın müxtəlif növlərinin qarşılaşdırılmasına (J. B. Dübo, C. Harris və b. ), sonra isə bütün "nəfis sənət"lərin vəhdəti haqqında təsəvvürlərin (Ş. Battye, M. Mendelson) formalaşmasına doğru aparırdı. Zövq probleminin qoyuluşu da bununla bağlı idi, belə ki, o, bədii yaradıcılığın nemətlərini və gözəlliyini qavramaq, qiymətləndirmək üçün spesifik psixi mexanizm kimi nəzərdən keçirilirdi. Bu məsələdə öz tədqiqat sahəsinə estetik problematikanı fəal şəkildə daxil etməyə başlayan fəlsəfə sənətlə bərabər addımlayırdı (C. Vikonun, K. A. Helvetsinin, Volterin, D. Yummun, E. Berkin traktatları). 18-ci əsrin ortalarında Q. V. Leybnitsin davamçısı A. Q. Baumqarten fəlsəfədə etika və məntiqlə yanaşı, məhz bu sahəyə aid məsələlərə həsr olunmuş xüsusi müstəqil bölmənin ayrılması zərurətini sübut etdi. Baumqarten onu "Estetika", yəni "hissi idrak nəzəriyyəsi" adlandırdı; onun işlənib-hazırlanması gözəllik və sənət haqqında tamamlanmış təlimin yaradılması ilə nəticələndi. Tarixi inkişafda mədəniyyəti, insan fəaliyyətini, sosial tarixi izah etmək üçün zəruri olan sonuncu müstəqil fəlsəfə bölməsinə çevrilməklə, Estetika elminin ikinci mərhələsi başladı.
Estetika

Baumqartenin açdığı yolla alman fəlsəfəsinin və mədəniyyətinin ən görkəmli nümayəndələri — İ. Kant, İ. H. Herder, F. Şiller, İ. V. Göte, F. V. Şellinq, Q. V. F. Hegel getdilər. Hegel nəzəri analizin insanın bədii fəaliyyətinə, onun inkişafı və mədəniyyətdə yerinə tarixi baxışla üzvi şəkildə birləşən güclü estetik konsepsiya hazırladı, bununla Estetikanın ensiklopedik, əhatəli fəlsəfi bilik bölməsi kimi Baumqartenlə başlayan inkişaf mərhələsini başa çatdırdı. Bundan sonra Estetikanın tarixində müxtəlif metodoloji və ideoloji təmayüllərin mübarizəsi ilə səciyyələnən üçüncü mərhələ başlanır. İdeoloji planda bu mübarizə 19,20-ci əsrlərin üç başlıca estetik fikir cərəyanının qütbləşməsində ifadə edilirdi. Burjuaziya Estetikası nəzəriyyəçiləri ("parnasçılar" və K. Fridler məktəbindən tutmuş, X. Orteqa-i-Qassetə və X. Ridə qədər) müxtəlif vasitələrlə estetizmi və "xalis sənət", "sənət sənət üçündür" prinsiplərini əsaslandırırdılar. Demokratik Estetika alimləri utopik-sosialist nəzəriyyə (P. Prudondan tutmuş, L. N. Tolstoya qədər) və rus mütəfəkkirlərinin inqilabi-demokratik konsepsiyaları (V. Q. Belinski, A. İ. Gertsen, N. Q. Çernışevski, N. A. Dobrolyubov) formasında çıxış edir, lakin ümumi cəhətləri baxımından cəmiyyətin real həyatı ilə bağlı olan realist prinsipləri müdafiə edirdilər. Sosialist estetika K. Marks, F. Engels və V. Lenin tərəfindən hazırlanmış, onun inkişafında F. Merinq, Pol Lafarq, Q. V. Plexanov, A. V. Lunaçarski, A. Qramşi, D. Lukaç və b. əhəmiyyətli rol oynamışlar. Fəlsəfi-metodoloji planda 19,20-ci əsrlərdə estetik fikrin müxtəlif inkişaf yolları onun fərqli fəlsəfi təlimlərə — obyektiv (F. T. Fişer, V.
Estetika

Estetik layihələrin kommunikasiyalaşan sistemində klassik paradiqmanın mövcudluğu Avropa estetik mədəniyyətinin fenomenoloji mahiyyətini qorumaqla, onu ümumhumanitar teoloji müddəanın aşkarlanmasına yönəldir. Gerçəkliyin estetik dərki Maarifçi estetikanın nümayəndələri E. Byerk, Hoqart, D. Didro, J. J. Russo, İ. İ. Vinqelman, İ. Herder və b., xüsusilə onların davamçıları F. Şiller və Höte incəsənətlə gerçəkliyin əlaqəsi ideyasını inkişaf etdirdilər. Marksizm-leninizm klassikləri isə incəsənəti ictimai şüur formalarından biri və gerçəkliyin estetik dərk olunmasının spesifik forması kimi öyrənirlər. Gerçəkliyin estetik dərkinin isə üç tərəfi vardır: Obyektiv gerçəklikdə estetiklik; Subyektiv estetiklik; İncəsənət-subyektiv və obyektiv estetikliyin vəhdəti.Estetika bu tərəflərin mahiyyətini, qanunauyğunluqlarını və onların konkret təzahürlərini tədqiq edir. Adil Əsədov. Gözəlliyin fəlsəfəsi. Bakı, Nurlan, 2005, 500 s. Xarici keçidlər Niyazi Mehdi — Ortaçağ Azərbaycan estetik mədəniyyəti. Bakı, 1986. Arxivləşdirilib 2012-05-03 at the Wayback Machine
Poseydon

Poseydon (yun. Ποσειδῶν; lat. Neptūnus) — Yunan mifologiyasında dəniz tanrısı, Zevsin qardaşı. Həmçinin bax Mifologiya ilə əlaqədar olan bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.
Liverpul FK

Liverpul FK (ing. Liverpool Football Club) — İngiltərə Premyer Liqasında Liverpul şəhərini təmsil edən peşəkar futbol klubu (ləqəbi – Qırmızılar). Klub 6 dəfə UEFA Çempionlar Liqasını, 3 dəfə UEFA Avropa Liqasını, 4 dəfə UEFA Superkubokunu, 19 dəfə İngiltərə Premyer Liqasını, 8 dəfə İngiltərə Federasiya Kubokunu, rekord sayda - 9 dəfə İngiltərə Liqa Kubokunu və 15 dəfə İngiltərə Milli Futbol Superkubokunu qazanmışdır. Klub 1892-ci ildə yaradılıb və növbəti il futbol liqasına qoşulmuşdur. Klub yaranandan bəri oyunlarını Enfild stadionunda keçirir.
Liverpul FK

Liverpul 1970-1980-ci illərdə Uilyam Bil Şenkli və Bob Peyslinin başçılığı altında həm İngiltərədə həm də Avropada ümumilikdə, 11 dəfə İngiltərə çempionluğunu və 7 dəfə Avropa miqyaslı kuboku qazanmaqla, özünü böyük bir güc olaraq qəbul etdirdi. Rafael Benitezin məşqçiliyi və Stiven Cerrardın kapitanlığı ilə Liverpul 2005-ci ildə matçın ilk hissəsində 0-3 hesabı ilə geridə olduğu "Milan"a qarşı oyunda geri dönüş edərək növbəti dəfə UEFA Çempionlar Liqasının qalibi oldu. Liverpul 2016-17 mövsümündə 424.2 milyon funt sterlinq gəlirlə dünyanın ən çox gəlirli olan doqquzuncu klub olmuşdur və 2018-ci ildə dünyanın səkkizinci ən gəlirli klubu olmuşdur ki, ümumi məbləğ 1.994 milyard $ dəyərində qiymətləndirilmişdir. Komanda dünyanın ən çox tərəfdarı olan klublardan biridir. Liverpulun "Everton" və "Mançester Yunayted" ilə uzun müddətdir davam edən rəqabəti mövcuddur.
Liverpul FK

Klubun azarkeşlərinin adı baş vermiş 2 böyük faciədə hallanır. Bunların birincisi 1985-ci ilde baş vermiş Heyzel faciəsidir. Belə ki, Liverpul azarkeşləri matçın gedişində digər sektora qaçaraq, tribunadakı sektorları ayıran divarı itələməsi nəticəsində 39 insan həyatını itirmişdir. Həyatını itirənlərin bir çoxu İtaliyanın "Yuventus" klubunun azarkeşləri idi. Bu hadisədən sonra İngiltərə klubları 5 illik müddətə bütün Avropa miqyaslı yarışlardan kənarlaşdırıldı.
Liverpul FK

İkinci buna bənzər hadisə isə 1989-cu ildə baş vermiş Hillsboro faciəsidir ki, nəticədə 96 Liverpul azarkeşi həyatını itirmişdir. Klub 1964-cü ildən qırmızı köynək və ağ şortdan ibarət rəsmi formanı bütöv qırmızı rəngli formaya dəyişmişdir. Klubun himni isə You'll Never Walk Alone adlandırılır. Liverpul futbol klubu "Everton" və klub prezidenti, həmçinin Enfild stadionunda pay sahibi olan Con Houldinq arasında yaranmış münaqişə sonrası yaradılmışdır. Stadionda keçirdiyi 8 ildən sonra 1892-ci ildə "Everton" Qudison Park stadionuna köçdü və Houldinq Liverpul adlı klubun əsasını qoydu.
Liverpul FK

Beləliklə klub ev oyunlarını Enfild stadionunda keçirməyə başladı. Əsl adı Everton və Atletik Qraunds Ltd (qısaca Everton Atletik) olan klubu futbol assosiasiya Everton adlı klub kimi qəbul etməkdən imtina etməsindən sonra klub adını dəyişərək Liverpul etdi və 1892-ci ilin martında yaradılmasından 3 ay sonra futbol assosiasiyası tərəfindən rəsmi olaraq tanındı. Debüt mövsümündə klub Lankaşayr liqasını qazandı və 1893-94 mövsümündə ikinci divizyonda iştirak üçün vəsiqə qazandı. Klub mövsümü birinci pillədə tamamladıqdan sonra birinci divizyona yüksəldi ki, burada 1901 və 1906-cı ildə turniri birinci pillədə başa vurmağa müvəffəq oldu.Liverpu ilk dəfə İngiltərə Federasiya Kubokunun finalına 1914-cü ildə çıxmışdır ki, burada da onlar "Börnli" klubuna 0-1 hesabı ilə məğlub olmuşdur. Ardıcıl olaraq isə klub 1922 və 1923-cü illərdə İngiltərə liqa çempionluğunu qazansada, 1946-47 mövsümünədək heç bir mükafat qazana bilməmişdir.
Liverpul FK

Liverpul 1950-ci ildə ikinci dəfə çıxdığı İngiltərə Federasiya Kubokunun finalında bu dəfə "Arsenal"a 2-0 hesabı ilə məğlub oldu. Klub 1953–54 mövsümündə ikinci divizyona yuvarlandı. 1958-59 mövsümünün kubok matçında isə bu dəfə "Uorçester" klubuna məğlub olduqdan sonra klubun məşqçi postunda dəyişiklik edilərək bu vəzifəyə Uilyam Bil Şenkli gətirildi. Kluba yeni gələn Uilyam Bil Şenkli dərhal 24 oyunçu ilə yollarını ayırdı və Enfilddə yerləşən ayaqqabı otağını dəyişərək buranı məşqçilik üçün işini görə biləcəyi bir otağa çevirdi. Şenkli və digərləri Co Faqan, Ruben Bennet və Bob Peysli klubda yenidən dəyişikliklər aparmağa başladılar.
Liverpul FK

Klub 1962-ci iidə yenidən birinci divizyona geri qayıtdı və 17 ildən sonra 1964-cü ildə burada qalib oldu. 1965-ci ildə klub tarixində ilk dəfə İngiltərə Federasiya Kubokunu qazandı. Liverpul final görüşündə "Lids" klubuna 2-1 hesabı ilə qalib gəlməklə kuboku başı üzərinə qaldırdı. Növbəti il, 1966-cı ildə klub birinci divizyonun qalibi oldu amma buna baxmayaraq UEFA Kuboklar Kuboku turnirinin finalında Almaniyanın "Borussiya Dortmund"a komandasına 2-1 hesabı ilə məğlub oldu. Finalda Liverpulun yeganə qoluna Rocer Hant imza atmışdır.
Liverpul FK

Liverpul 1972-73 mövsümündə ölkə çempionluğunu, İngiltərə Federasiya Kubokunu qazanmaqla bərabər həmçinin UEFA Kubokunuda qazanmağı bacardı. UEFA Avropa Liqasının finalında onlar Almaniyanın "Borussiya Münhenqladbax" klubuna iki oyunun yekun nəticəsində 3-2 hesabı ilə qalib gəldilər. Sonradan tezliklə Uilyam Bil Şenkli təqaüdə çıxdı və onu postunda Bob Peysli əvəz etdi. 1976-cı ildə Peyslinin ikinci məşqçilik dövründə Liverpul yenidən İngiltərə çempionluğunu və UEFA Kubokunu qazandı. UEFA Kubokunun finalında onlar Belçikanın "Brügge" klubuna iki oyunun yekun nəticəsində 4-3 hesabı ilə qalib gəldilər.
Liverpul FK

Növbəti mövsüm klub İngiltərə çempionluğunu qorudu və əlavə olaraq tarixində ilk dəfə UEFA Çempionlar Liqası turnirini qazandı. Finalda onlar "Borussiya Münhenqladbax" klubuna 3-1 hesabı ilə qalib gəldilər. Amma İngiltərə Federasiya Kubokunun finalında onlar məğlub oldular. Liverpul 1978-ci ildə sahib olduğu UEFA Çempionlar Liqası titulunu qorumağı bacardı və 1979-cu ildə İngiltərədə liqa çempionluğu titulunu yenidən qazandı. Ümumilikdə Peyslinin klubda çalışdığı 9 il ərzində Liverpul 21 titul qazandı.
Liverpul FK

Bunlara 3 dəfə UEFA Çempionlar Liqası kuboku, 1 dəfə UEFA Avropa Liqası, 6 dəfə ölkə çempionluğu və ardıcıl olaraq 3 dəfə İngiltərə Liqa Kuboku daxildir. Onun yeganə qazana bilmədiyi turnir isə İngiltərə Federasiya Kuboku olmuşdur.Bob Peysli 1983-cü ildə istefaya çıxdı və onu bu postda köməkçisi Co Faqan əvəz etdi. Onun rəhbərliyi altında Liverpul İngiltərə çempionluğunu, İngiltərə Liqa Kubokunu və UEFA Çempionlar Liqasını qazandı. Beləliklə Liverpul 1 mövsüm ərzində 3 titul qazanan ilk ingilis klubu kimi adını tarixə yazdırdı. Liverpul 1985-ci ildə yenidən UEFA Çempionlar Liqasının finalına vəsiqə qazandı.
Liverpul FK

Final matçı Belçikanın Heyzel stadionunda İtaliyanın "Yuventus" klubuna qarşı baş tutdu. Oyun başlamazdan az əvvəl Liverpul tərəfdarları hər iki tərəfin azarkeşlərini ayıran hasarı pozmuşdur. Divarın çökməsi nəticəsində 39 azarkeş həyatını itirmişdir ki, bunlarında əksəriyyəti italyanlar idi. Bu faciə dünyada Heyzel faciəsi kimi tanındı. Hər iki klubun məşqçilərinin etirazlarına baxmayaraq matç baş tutdu və yekunda Liverpul 1-0 hesabı ilə məğlub oldu.
Liverpul FK

Görüşdə yeganə qolu penaltidən Mişel Platini vurmuşdur. Faciənin yekunlarına əsasən bütün ingilis klubları beynəlxalq yarışlardan 5 illik müddətə kənarlaşdırıldı. Liverpul isə əvvəlcə 10 illik cəzalandırılsada sonradan bu müddət 6 ilədək azaldıldı. Hadisədən sonra 14 Liverpul azarkeşi qeyri-iradi adam öldürmək səbəbiylə məhkum olundu. Faqan bu hadisədən öncə isə məşqçilik postundan imtina etdiyini bəyan etdi və onun yerinə Kenni Dalqliş təyin olundu ki, o, klubda məşqci-oyunçu funksiyasını yerinə yetirirdi.
Liverpul FK

Onun səlahiyyət müddəti dövründə klub daha 3 dəfə İngiltərə çempionlugunu qeyd etdi və 2 dəfə İngiltərə Federasiya Kubokunu qazandı. 1985-86 mövsümündə o, İngiltərə çempionluğu ilə bərabər İngiltərə Federasiya Kubokunu kluba qazandırmağa müvəffəq oldu. Amma klubun qazandığı bütün bu uğurlara Hillsboro faciəsi kölgə salırdı. 1989-cu il İngiltərə Federasiya Kubokunun yarımfinal matçında "Nottingem Forest"ə qarşı oynanılan matçda təhlükəsizlik hazırlıqlarının qənaətbəxş halda olması səbəbindən yüzlərlə Liverpul azarkeşi sektorlar arası hasara sıxılıb qalmışdı. Həmin gün 94 Liverpul azarkeşi həlak oldu.
Liverpul FK

Bunun səbəbi kimi isə Hillsboro faciəsini və onun ağır nəticələrini göstərdi. Onu bu postda Qrem Sunes əvəzlədi. Onun rəhbərliyi altında klub 1992-ci ildə İngiltərə Federasiya Kubokunu qazandı. Finalda Liverpul "Sanderlend"i 2-0 hesabı ilə məğlub etdi. Lakin komanda liqada ciddi uğursuzluğa düçar oldu və nəticədə mövsümü altıncı pillədə başa vurdu.
Liverpul FK

Nəhayət 1994-cü ildə o, vəzifəsindən kənarlaşdırıldı. Bu postda Sunes, Roy Evans tərəfindən əvəzləndi və klub 1995-ci ildə İngiltərə Liqa Kubokunu əldə etdi. Finalda onların rəqibi "Bolton Uonderers" komandası idi. Matç 2-1 hesabı ilə Liverpulun xeyrinə başa çatdı. Roy Evansın rəhbərliyi ilə klubun liqada ən yaxşı göstəriciləri 1996 və 1998-ci ildə turnir cədvəlini üçüncü pillədə bitirməsi oldu və 1998-99 mövsümündə Jerar Ulye klubda köməkçi məşqçi təyin olundu. 1998-ci ilin noyabrında Evans istefa verdikdən sonra Ulye klubun baş məşqçisi postuna keçdi.
Liverpul FK

2001-ci ildə Ulyenin ikinci tam məşqçilik dövründə Liverpul 3 kuboku başı üzərinə qaldırdı. Bunlara İngiltərə Federasiya Kuboku, İngiltərə Liqa Kuboku və UEFA Avropa Liqası daxil idi. Liverpul İngiltərə Federasiya Kubokunun finalında "Arsenal"ı 2-1 hesabı ilə məğlub etdi. İngiltərə Liqa Kubokunun finalında isə "Birminhem Siti" klubu məğlub edildi. UEFA Avropa Liqası finalında Liverpulun rəqibi İspaniyanın "Deportivo Alaves" klubu idi. Final matçı Dortmund şəhərinin Siqnal İduna Park stadionunda keçirilirdi.
Liverpul FK

Oyunun əsas vaxtı 4-4 hesabı ilə bitdiyi halda, əlavə vaxt oynanıldı. Burada Liverpul daha bir dəfə fərqlənərək yekunda 5-4 hesabı ilə UEFA Avropa Liqası kubokunu muzeyinə apardı. Bununla da Liverpul tarixi ərzində üçüncü dəfə bu mükafatı qazanmış oldu. Jerar Ulye 2001-02 mövsümünün gedişində ağır ürək əməliyyatı keçirdi və həmin mövsüm Liverpul liqanı "Arsenal"dan sonra ikinci pillədə tamamladı. Klub 2003-cü ildə növbəti dəfə İngiltərə Liqa Kubokunu qazandı amma ölkə çempionatında uğursuz çıxış etdilər.
Liverpul FK

2003-04 mövsümünün sonunda Jerar Ulyeni postda Rafael Benitez əvəz etdi. Benitezin ilk mövsümündə Liverpul İngiltərə liqasını beşinci pillədə bitirsədə UEFA Çempionlar Liqasında böyük uğur əldə edərək tarixi bir oyun ortaya qoya bildi. Finalda İtaliyanın "Milan" klubuna qarşı matçın ilk hissəsində "Milan" 0-3 hesabı ilə iralidə olsa da, ikinci hissədə Liverpul əzmkar geridönüş edərək hesabı bərabərləşdirdi (3-3). Əlavə olunmuş 30 dəqiqə ərzində tərəflərdən heç biri fərqlənə bilmədikdə, penaltilər seriyası baş tutdu. Burada Liverpul zərbələrin dəqiqliyi ilə yekunda 3-2 hesabı ilə qalib tərəf oldu.
Liverpul FK

Növbəti sezon klub Premyer Liqanı üçüncü pillədə tamamladı və İngiltərə Federasiya Kubokunun növbəti dəfə qalibi oldu. Finala gedən yolda Liverpul "Portsmut", "Mançester Yunayted", "Birmingem", "Çelsi" klublarını yarışdan kənarlaşdırdı. Finalda isə onlar Londonun "Vest Hem Yunayted" klubu ilə qarşılaşdı. Matçın əsas vaxtı 3-3 hesabı ilə bitdiyi halda penaltilər seriyası başladı. Penaltilər seriyasında Liverpul daha dəqiq oynayaraq yekunda 3-1 hesabı ilə qalib tərəf oldu.
Liverpul FK

2006-07 mövsümündə amerikalı biznesmenlər Corc Cillet və Tom Hiks klubun yeni sahibləri oldular ki, məhz həmin ərəfədə Liverpulun 218.9 milyon funt sterlinq borcu var idi. Klub 2007-ci ildə yenidən UEFA Çempionlar Liqasının finalına vəsiqə qazandı. Yenidən rəqib İtaliyanın "Milan"klubu idi. Amma Afinada baş tutmuş final matçında İstanbul finalından fərqli olaraq Liverpul rəqibinə 2-1 hesabı ilə məğlub oldu. 2008-09 mövsümündə Liverpul mövsümün sonunda 86 xal topladı ki, bu da klubun tarixi ərzində topladığı ən yüksək xal sayılırdı. Amma yekunda çempionluğu "Mançester Yunayted" qeyd etdi.2009-10 mövsümündə klub premyer liqanı yeddinci pilədə başa vurdu və UEFA Çempionlar Liqasında uğursuz nəticə göstərdi. Bundan sonra Rafael Benitez ilə yollar qarşılıqlı razılaşma ilə ayrıldı və klub "Fulhem"in keçmiş baş məşqçisi Roy Hocson ilə yeni müqavilə imzaladı.
Liverpul FK

2010-11 mövsümünün başlanğıcında Liverpul iflasın astanasında idi və klubun səhmdarları ali məhkəmədən klubun satılmasına icazə verilməsi ilə bağlı xahiş irəli sürdülər. Amma Cillet və Hiksin bu təklifi rədd edildi. Boston Red Sox və Fenway Sports Group şirkətinin sahibi Con Henri klub üçün uğurlu maliyyə təklifi irəli sürdü və 2010-cu ilin oktyabr ayından kluba sahiblik etməyə başladı. Mövsümün başlanğıcından əldə olunmuş zəif nəticələr səbəbindən Roy Hocson ilə klub arasında müqaviləyə qarşılıqlı razılaşma ilə xitam verildi və klubun keçmiş oyunçu və məşqçisi olmuş Kenni Dalqliş ilə yeni müqavilə imzalandı. İngiltərə Liqa Kubokunun finalına vəsiqə qazanan klub burada "Kardiff Siti" komandasına qalib gələrək liqa kubokunu rekord sayda qazanmış oldu (8-ci dəfə) və sonra İngiltərə Federasiya Kubokunun finalında "Çelsi" komandansına məğlub olaraq 2011-12 mövsümünü səkkizinci pillədə başa vurdu.
Liverpul FK

Bu nəticə klubun son 18 ildə ən pis göstəricisi sayılırdı və rəhbərlik Kenni Dalqliş ilə yolları ayırdı. Onu bu postda Brendan Rocers əvəz etdi. Onun kluba başçılıq etdiyi ilk mövsümdə Liverpul premyer liqanı yeddinci pillədə başa vurdu. 2013-14 mövsümündə Liverpul gözlənilməz bir şəkildə çempionluq yarışına qoşulsada sonda bu mübarizədə "Mançester Siti"yə məğlub olaraq çempionatı ikinci pillədə bitirdi. Həmmin mövsüm klub çempionatda ümumilikdə 101 qol vurdu.
Liverpul FK

Bu klubun çempionat tarixində ikinci belə böyük göstəricisi idi. Belə ki, Liverpul 1895-96 mövsümündə rəqib qapılarından 106 top keçirə bilmişdir. Ardınca klub növbəti dəfə UEFA Çempionlar Liqasına qoşulmaq imkanı qazandı. Növbəti 2014-15 uğursuz mövsümünün sonunda klub liqanı altıncı pillədə başa vurdu və zəif başlanan 2015-16 mövsümünün oktyabr ayında Brendan Rocers rəhbərlik tərəfindən istefaya göndərildi. Onu bu postda Yürgen Klopp əvəz etdi ki, o, klubun tarixində üçüncü əcnəbi məşqçi kimi tarixə düşdü. Klopp ilk mövsümündə komandanı həm İngiltərə Liqa Kubokunun həm də UEFA Avropa Liqası 2015/2016 mövsümünün finalına çıxarsada yekunda klub hər iki turniri gümüş medal ilə tamamlamışdır.
Liverpul FK

Rənglər və nişan Liverpul tarixinin böyük bir hissəsində ev oyunları üçün tam qırmızı rəngli geyim dəstindən istifadə etmiş amma klub yaradılarkən klubun geyim dəsti "Everton"un hazır ki, formasına daha çox bənzəyirdi. Komanda qırmızı rəngli dəst formaya keçməmişdən öncə 1894-cü ilədək göy və ağ rənglərə bölünmüş geyimdən istifadə edirdi. Şəhərin simvolu hesab edilən Liverpul quşu klubun nişanına 1901-ci ildə həkk edilmişdir, lakin 1955-ci ilə qədər bu klubun geyim dəstinə daxil edilməmişdi.Uilyam Bil Şenklinin klubun geyim dəstini bütövlükdə qırmızıya dəyişdirilməsi qərarına qədər Liverpul 1964-cü ilədək qırmızı köynək və ağ şortdan ibarət formadan istifadə edirdi. Liverpul ilk dəfə dəst olaraq tam qırmızı forma ilə "Anderlext"ə qarşı oyunda meydana çıxmışdır ki, Yan St. Con bu barədə öz avtobiyoqrafiyasında belə xatırlayır: Liverpulun səfər geyimi adətən tam olaraq sarı və ya ağ köynək və qara şortla tamamlanmırdı və orada istisnalar var idi. Tam olaraq boz geyim dəsti ilk dəfə 1987-ci ildə təqdim edilmişdir ki, bu rəngli forma 1991-92 mövsümünədək istifadə olundu. Sonradan bu dəst yaşıl forma və ağ şortla əvəz edildi.
Liverpul FK

1990-cı illərdə ki, qızılı və göy, açıq sarı, qara və boz rəngli forma dəyişiklilərindən sonra nəhayət klub sarı ağ və sonradan əlavə edilmiş boz rəngli səfər formasını 2008-09 mövsümünədək istifadə etdi. Üçüncü forma klubun avropa miqyaslı turnirlərdə istirak edəcəyi səfər matçları habelə daxili çempionatda olacaq səfər matçları üçün nəzərdə tutulmuşdur. 2012-15-ci illər aralığında klubun geyimləri "Warrior Sports" tərəfindən dizayn edilmişdir ki, həmin şirkət 2012-13 mövsümündən etibarən klubun forma istehsalçısı adını qazanmışdır. 2015-ci ilin fevral ayında "Warrior Sports"un əsas firması olan "New Balance" qlobal futbol bazarına daxil olduğunu və Warrior tərəfindən sponsorluq edilən klublar üçün idman geyimini özü hazırlayacağını bəyan etdi. Digər markaların istehsal etdiyi geyimlərin istifadəsinə misal olaraq klub 1985-ci ilədək Umbro şirkətinin istehsal etdiyi formalardan istifadə edirdi.
Liverpul FK

Daha sonra 1996-cı ildən 2006-cı ilədək buraya Reebok şirkətidə daxil oldu. 2006-cı ildən 2012-ci ilədək isə klub Adidas şirkətinin məhsullarından istifadə edirdi. 1979-cu ildə Hitachi firması ilə bağlanmış müqavilə nəticəsində Liverpul sponsoru olduğu şirkətin adının geyimlərinin üzərində həkk etmiş ilk profesional İngiltərə futbol klubu olmuşdur. O zamandan bəri kluba Crown Paints, Candy, Carlsberg və Standard Chartered Bank firmaları sponsorluq etmişdir. 1992-ci ildə "Karlsberq" şirkəti ilə imzalanmış müqavilə İngiltərə futbolunda bağlanmış ən uzunmüddətli müqavilədir.
Liverpul FK

"Carlsberg" ilə əlaqələr 2010-11 mövsümünün başlanğıcında Standard Chartered şirkəti ilə imzalanmış yeni müqavilə əsasında dəyandırılmışdır.Liverpul nişanı şəhərin rəmzi hesab edilən liverpul quşunu özündə əks etdirmişdir. 1992-ci ildə klubun 100 illiyi münasibətilə yeni nişan Şenkli Qapısının üzərinə həkk edilmişdir. Növbəti il Hillsboro faciəsini anmaq məqsədi ilə iki alov işaərsi həm klubun nişanının kənarlarına əlavə edilmiş həm də stadionun yaxınlığında yerləşən Hilsboro abidəsinin qarşısında quraşdırılmışdır. 2012-ci ildə Warrior Sports şirkəti, forma üzərində olan nişanı ləğv edərək buraya klubun 1970-ci illərdə üzərində gəzdirdiyi nişanı əlavə etdi və alov işarələrini geyimin arxa tərəfində yux yazılmış 96 rəqəminin kənarlarına həkk etdi. Enfild 1884-cü ildə Stenli Parka qonşu ərazidə inşa edilmişdir.
Liverpul FK

Əslində bu stadion "Everton" tərəfindən istifadə edilirdi ta ki Enfildin sahibi olmuş Con Holdinq ilə "Everton" arasında kirayə ödənişi üzərində yaranmış münaqişədən sonra Everton buranı tərk edərək Qudison Parka köçmüşdür. Belə bir boş məkanda Con Holdinq 1892-ci ildə Liverpul klubunun əsasını qoydu və elə o, vaxtdan bəri klun ev oyunlarını məhz burada keçirməkdədir. Stadionun tutumu 20.000 nəfərlik idi və həmçinin Liverpulun ilk ev oyununda matçı 100 azarkeş canlı izləmişdir.The Kop adlanan sektor 1906-cı ildə oyunlara gələnlərin say artımı səbəbi ilə tikilmiş Okfild Rod Embankment kimi adlanırdı. Burada ilk ev matçı 1906-cı il 1 sentyabr tarixində baş tutmuş və Liverpul rəqibi "Stok Siti" üzərində 1-0 hesablı qələbə qazanmışdır. 1906-cı ildə sektorlardan biri Kvazulu-Natal təpəsi xatirinə rəsmi olaraq Spion Kop adlandırılmışdır.
Liverpul FK

Bu təpədə İkinci Boer müharibəsi dövründə Spion Kop döyüşü baş tutmuş və nəticədə Britaniya ordusunun Lenkaşayr alayının 300-dən çox əsgəri həlak olmuşdur ki onlarında bir çox məhz Liverpul şəhərindən idi. Bu sektor ümumilikdə 28.000 tamaşaçı tutumuna malik idi və bu dünyanın ən böyük tək qatlı sektorlarından biri sayılırdı. İngiltərədə mövcud olan bir çox stadionlarda Spion Kop adlı bölmə var idi lakin Enfilddə bu o, zamanlar ən nəhəngi sayılırdı. Həmçinin tək bu sektor bəzi digər futbol meydançalarından daha çox tamaşaçı tutumuna malik idi.Enfild maksimum 60.000 tamaşaçını qəbul edə bilirdi və 1990-cı illərədək bu rəqəm 55,000 idi. 1993–94 mövsümündə Teylor adlı sənəd və Premyer Liqanın yeni qaydaları klubu Enfild stadionunda hər kəsə bilet şəklində yerini təyin etmə qaydasını tətbiq etməyə məcbur etdi və nəticədə stadionun tutumu azalaraq 45.276 nəfərlik oldu. Teylor sənədinin qərarlarından biridə Kemlin Rod sektorunun ən tez zamanda yenidən inşasını nəzərdə tuturdu hansı ki, bu sektor 1992-ci ildə inşa edilmişdir və bu klubun yaranmasının 100 illiyi ilə üst-üstə düşürdü, həmçinin bu sektor 2017-ci ilə kimi 100 illik sektor adını daşıyırdı.
Liverpul FK

2017-ci ildə isə sektorun adı dəyişdirilərək Kenni Dalqliş qoyuldu. Enfilddə əlavə bir sıra 1998-ci ilin sonlarında əlavə edildi hansı ki, stadionun tutumunda artıma öz töhfəsini versə də, açılışından sonra böyük problemlər əmələ gəldi. 1999-2000 mövsümünün başlanğıcında yeni sıranın titrəyişindən sonra stendin üst qatına əlavə sabitlik vermək üçün bir sıra dəstək dirəkləri və dayaqlar yerləşdirildi.Enfildin tutumunun artırılması planlarında məhdudiyyətlərin artması səbəbindən Liverpul rəhbərliyi 2002-ci ilin may ayında Stenli Park stadionuna köçməklə bağlı planını açıqladı. Planın baş tutması ilə bağlı olan icazə 2004-cü ilin iyulunda verildi və 2006-cı ilin sentyabrında Liverpul şəhər konsulluğu həmin ərazinin 999 illiyə kluba icarəyə verilməsində razılaşdı. 2007-ci ilin fevralında klubun Corc Cillet və Tom Hiks tərəfindən alınmasından sonra təklif edilmiş stadion yenidən dizayn edildi.
Liverpul FK

Yeni dizayn 2007-ci ilin noyabr ayında şura tərəfindən təsdiq edildi. Stadionun açılışı 2011-ci ilin avqust ayı üçün nəzərdə tutuldu və HKS, Inc. firması tərəfindən imzalanmış razılığa əsasən, stadionun azarkeş tutumunun 60.000 olacağı ehtimal edildi. Tikinti işləri 2008-ci il avqust ayında başladı və bu dövrdə Cillet və Hiks işlərin davam etdirilməsi mövzusunda 300 milyon funt sterlinq dəyərində çətinliklə üzləşmişdi. 2012-ci ilin oktyabr ayında BBC Sport bəyan etdi ki, "Fenway Sports Group" Liverpul klubunun yeni sahibidir və Stenli Park stadionunun tikilməsindənsə hazırkı Enfild stadionunu yenidən inkişaf etdirilməsi qərara alınmışdır.
Liverpul FK

Yenidənqurmanın bir hissəsi olan stadionun tutumunun artırılması nəticəsində bu rəqəm 45.276-dan təxminən 60.000-ə dək artırılacaq və bütün bunların xərcləri təqribən 150 milyon funt sterlinq dəyərində olacaq. Tikinti işləri başa çatdıqdan sonra əsas meydançanın tutumu 54.074-ə kimi yüksəldi. Bu, 100 milyon funt sterlinq dəyərində olan genişləndirmə stadiona üçüncü qat əlavə etdi. 260 milyon funt sterliq dəyərində olan və Enfildin ərazisini inkişaf etdirməyi nəzərdə tutan layihənin bir hissəsi idi. Hazırkı baş məşqçi Yürgen Klopp bu stadionu "təsirli" kimi təsvir etmişdir. Liverpul dünyada ən yaxşı formada dəstəklənən klublardan biridir.
Liverpul FK

Klub bəyan etmişdir ki, bütün dünyada onların 200-dən artıq klub tərəfindən rəsmən tanınmış azarkeş qrupları vardır və bu qruplar ən azı 50 ölkəni təmsil edir. Tanınmış qruplara Spirit of Shankly və Reclaim The Kop adlı qruplar daxildir. Klub hər il dünya üzrə həyata keçirdiyi yay turlarında bu cür qrupların dəstəyindən ciddi üstünlük əldə edir. nümunə olaraq ABŞ-nin Miçiqan ştatında 101.000 və Avstraliyanın Melburn şəhərində 95.000 tərəfdarın önündə keçirilmiş matçlar bura daxildir. Liverpul fanatları tez-tez özlərini Kopites kimi adlandırır ki, bu da bir zamanlar "Kop" adlı sektorda ayaq üstə oyunu izləyən lakin artıq oyunu oturaq vəziyyətdə izləyən azarkeşləri nəzərdə tutur.
Liverpul FK

2008-ci ildə bir qrup azarkeşin qərarı ilə Premyer Liqanın matçlarını izləməyə büdcəsi uyğun olmayan azarkeşlər üçün A.F.K.Liverpul adlı klub yaradıldı. "You'll Never Walk Alone" adlanan mahnı Riçard Rocers və Oskar Hammerşteyn tərəfindən bəstələnmiş və Liverpul şəhərinin tanınmış musiqi qrupu olan Gerry & The Pacemakers tərəfindən ifa edilmişdir ki, bu musiqi də klubun himni hesab edilir və 1960-cı illərdən başlayaraq Enfilddə oynanılan bütün matçlardan öncə azarkeşlər tərəfindən ifa edilir. Bu ənənə dünyadakı bütün digər klubların azarkeşləri tərəfindən populyarlıq qazanmışdır. Musiqinin başlığı Şenkli darvazasının üst hissəsində təsvir edilmişdir ki, həmin bu darvaza 1982-ci ilin avqustun 2-ndə Uilyam Bil Şenklinin xatirəsinə açılmışdır. Şenkli darvazasının bir hissəsi olan bu sözlər həmçinin klubun emblemində də öz əksini tapmışdır.