LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Qadın hüquqları

Roma qanunlarına əsasən ailə və nəsil qadın yolu ilə davam etdirilə bilməzdi. Roma hüququna əsasən evli qadın əvvəlki haqq və hərəkətlərindən məhrum edilirdi. Lakin, ailə və cəmiyyət həyatında qadının yeri fərqli idi. Beləki, qadınlar həyat yoldaşları ilə birlikdə məclislərə, əyləncələrə, yığıncaqlara gedə bilərdi. Qadınlar yoldaşları ilə birlikdə yemək yeyə bilər, o cümlədən evdəki məclislərə başçılıq edə bilərdi. Evdə olduğu kimi qadınlar küçədə də azad idilər. Romada yaşayan qadınlar teatra, arenaya, hamamlara rahatlıqla gedə bilirdi. İstədiyi vaxt küçəyə çıxan qadınlara küçədə kişilər yol verməli və qətiyyən toxunmamalı idilər.Romada boşanmaq hər iki tərəf üçün sərbəst idi. Bu proses "divortium" adlanırdı və hüquqi bir proses deyil dini qanunlarla həyata keçirilə bilərdi.
Qadın hüquqları

Yunan tarixçisi Plutarx yazır ki, Romada boşanma haqqı ailənin rəhbəri olan ataya məxsus idi. Lakin kişi ancaq müəyyən hallarda (zina, şərab içmək, uşaq salma) bu addımı ata bilərdi. Əyər kişi heç bir əsas gətirmədən boşanırdısa onda əmlakının yarısını kompensasiya olaraq qadına digər yarısını isə Seres məbədinə verməli idi. Daha sonra "12 cədvəl qanunları" qadın və kişinin əsassız boşanmasını qadağan etmişdir. Romada Respublika dövründə Qrakx qardaşları və Sezarın anaları övladlarının böyük yerlərə gəlməsində olan səylərinə görə nümunəvi qadınlar adlandırılırdılar. İmperiya dövründə imperator ailəsindən olan xanımlar siyasi gücə malik olub, sikkələrin üzərində rəsm edilirdilər.Hüquqi prosedurda Qədim Romada qadınlar hüquqi işlərdə məhdudiyyətlərlə üzləşirdilər. Atalarının himayəsindən çıxan amma hər hansı bir "manus"un himayəsində olmayan qadınlar "sui iuris" adlanırdı və neçə yaşından olmasından asılı olmayaraq onlara qəyyum təyin edilmişdi. Lakin bu qəyyumluğun uşaqlar üzərində olan qəyyumluqdan bəzi fərqləri varidi. Beləki, bu qadınlar əmlaklarını özləri idarə edirdi və alqı-satqı işlərində müstəqil idi. Bundan başqa onlar bir sıra hüquqi proseslərdə də tək iştirak edə bilərdilər. Eramızın 46-cı ilində qəbul edilmiş qərara əsasən qadınlara borc məsələlərində zamin olmaq qadağan edilmişdi.
Qadın hüquqları

Qərarda göstərilirdi ki, qadınlar banklarda işləyə bilməz və şahid ola bilməzdilər. Lakin bu məhdudiyyətlər Respublika dövründə aradan qalxmağa başladı və qadınlara hüquqi məsələlərdə bir sıra azadlıqlar verildi. Bu dövrdə qadınlar ölkənin siyasi və iqtisadi həyatında da yaxından iştirak etməyə başladılar. Tezliklə imperiya dövründə 3 uşaqlı azad qadınlara və 4 uşaqlı qadınlara qəyyum təyin edilməsi aradan qaldırıldı. Artıq imperiya dövründə "İus Civile", "İus Gentium" ilə əvəz edildiyindən eramızın III əsrində qadınlar üzərində qəyyumluq ənənəsi tamamilə ləğv edildi. Romada qadınlar ticarətlə məşğul olmağa Respublika dövründən sonra başlamışdır. Buna səbəb, Roma cəmiyyətiin qadının çalışmasını qadağan etməməsi və tam əksinə dəstəkləməsi olmuşdur. Beləki, sadəcə oğlan uşaqlarına yox qız uşaqlarına da dərzilik, toxumaçılıq kimi sənətlərlə məşğul ola bilməsi üçün "pecilium" adlanan maddi yardım ayrılırdı.
Qadın hüquqları

Hətta Roma dövrü mənbələrində gəmiçilik şirkəti olan bəzi qadınların adları çəkilmişdir. İctimai həyatda Roma dövlətində qadın ailə daxilində vəzifə və öhdəliklər verilsə də, cəmiyyət həyatında bu vəziyyət tərsinə idi. Qadınlar siyasi və ictimai vəzifələri tuta və icra edə bilməzdi. Qadınların xalq məclislərində, seçkilərdə iştirakı, imperator, məhkəmə hakimi və ya vəkil vəzifəsi icra etməsi qadağan idi. Çünki bu işlər "kişilərə məxsus" idi və qadınlar kişilərlə eyni işləri icra edə bilməzdilər. Bu qərar sadəcə Vesta rahibələri üçün istisna idi. Romanın ən köklü ailələrindən olan 16 qız uşağı 10 yaşından etibarən bu vəzifə üçün seçilir və 30 il müddətində özlərini dini həyata həsr edirdilər.Qadınların Romada ilk üsyanı "Oppia qanunu"nun qəbul edilməsinə qarşı olmuşdur. E.ə 215-ci ildə Hannibala qarşı müharibədə ordunun ehtiyaclarını qarşılamaq üçün qadınların zinət əşyaları, geyimləri müsadirə edilmiş, küçələrdə arabadan istifadə etmələri və üzərlərində 15 qr-dan artıq qızıl gəzdirmələri qadağan edilmişdi. 14 il davam edən müharibələrdən təngə gələn qadınlar bütün Roma küçələrini və şəhər meydanına gedən yolları tutmuşdular. Nəticədə üsyançıların istəkləri yerinə yetirildi və "Oppia qanunu" ləğv edildi. Bizans İmperiyası Bizans hüququ Roma hüququna əsaslanırdı.
Qadın hüquqları

Bizansda qadınların hüququ vəziyyəti VI əsrdə belə o qədər də dəyişikliklərə məruz qalmamışdı. Cəmiyyətdə qadının azad olmasına qarşı ənənəvi düşmənçilik hissi hakim idi. Qədim yunan ənənəsinin də təsiri ilə qadınlar ictimai vəzifələr tuta bilmirdilər. Lakin qadınların əvvəlki Roma hüququnda da olduğu kimi torpaq sahibi olma və miras alma hüquqları var idi. Lakin onlar şahid ola bilməz, ictimai vəzifə tuta bilməzdilər. Cəmiyyətdə kilsənin hakim olmasından sonra qadınların da həyatında bəzi dəyişikliklər baş verdi. Uşaqsız və subay qadınlar üzərində olan bəzi məhdudiyyətlər aradan qaldırıldı. Evlilik üçün lazım olan bəzi şərtlər yumşaldıldı. Kilsə həmçinin, ona dostluqla yanaşanları da mükafatlandırırdı. İmperator I Yustinianın əmri ilə artıq analar və nənələr müəllimə kimi təyin edilə bilərdilər.
Qadın hüquqları

İmperator Konstantin senatorların və digər yüksək rütbəli kişilərin aşağı təbəqədən olan qadınlarla evlənməsini qadağan etmişdi. Bu qanun imperator I Yustinianın dövründə ləğv edilmişdi. İkinci evliliklər isə dəstəklənmirdi. Çünki bu zaman dul qadına yenidən evlənmədiyi halda mülk verilməli idi. IX əsrdə Leonine qanunları ilə üçüncü dəfə evlənmək qadağan edilirdi. Evlilik mərasimi zamanı rahibin xeyir-duasını da bu qanunlar zəruri etmişdir. Qədim Çin imperiyasında "Üç itaət" adlı bir anlayış varidi: ataya itaət, həyat yoldaşına itaət, oğula itaət. Çində qadınların ticarətlə məşğul olmağa və əmlak sahibi olmağa icazələri yox idi. Ata bu kimi məsələləri həll etmək üçün övladlığa oğlan uşağı götürməli idi. İmperiya qanunlarına görə Çində 7 növ boşanma var idi. Əgər qadın uşağını salarsa, zina edərsə, həyat yoldaşının valideynlərinə itaət etməzsə, çox danışarsa, qısqanclıq edərsə və ya sağalmaz bir xəstəlikdən əziyyət çəkərsə kişinin qadını boşamaq hüququ var idi. Buna baxmayaraq kişilər üçün də bəzi məhdudiyətlər qoyulmuşdu.
Qadın hüquqları

Məsələn, əgər qadının valideyləri vəfat etmişdisə və ya geri dönəcək bir ailəsi yoxidisə kişi həyat yoldaşını boşaya bilməzdi. Qədim Çin cəmiyyətində qadınların statusları aşağı idi. Bunun səbəbi qədimdən gələn ayaq bağlama adətidi. Bu adət "Zambaq ayaq" və ya "Lotus ayaqlar" adlanırdı. XIX əsrdə çinli qadınların 45%-inin, yuxarı təbəqədən olan qadınların isə 100 %-inin ayaqları uşaqlıqdan bağlanırdı. 1912-ci ildə Çin hökuməti bu adəti qadağan etdi. 3–5 yaşlarından ayaqları sındırılaraq bağlanan qadınların hərəkət qabiliyyətləri azalır bəzən isə tamamilə itirdi. Bu da qadınların ictimai həyatda iştirakına mənfi təsir göstərirdi.
Qadın hüquqları

Bir digər qanuna əsasən çinli qadın və kişilərin yanaşı gəzməsi qadağan idi. Buna görə çinli qadınlar qərbli həkimlər tərəfindən müayinə edilirdilər. Qanun Çində qərb həkimlərinə olan ehtiyacı artırmışdı. Nəticə də amerikalı qadın həkim Meri H. Fulton (1854–1927) Çində ilk qadın tibb məktəbi açmaq məqsədilə ABŞ hökuməti tərəfindən bura göndərilmişdi. Haket Tibb Məktəbi adlanan bu məktəb Çinin Quançjou əyalətində yerləşir. Məktəbin əsas məqsədi Çində xristianlığın və müasir tibbin yayılması, cəmiyyət həyatında qadının statusunun yüksəldilməsi idi. Çində respublika dövründə (1912–1949) qadınlar qanuni olaraq alınıb, satıla və ya kölə olaraq bağışlana bilərdi. Bu qadınlar "Mui Tsai" adlandırılırdı. Onların həyatından amerikalı feminist yazıçı Aqnes Smedlinin kitabında "Çindən qadın portretləri" bölməsində bəhs edilmişdir.
Qadın hüquqları

Çox keçmədən 1949-cu ildə Çin hökuməti Mao Tszedunun rəhbərliyi ilə devrildi və eyni il Çin Xalq Respublikası yaradıldı. Yeni yaranan hökumət 1950-ci ildə Qadınların kölə kimi satılmasının qarşısını almaq üçün bir sıra tədbirlər gördü. Bundan başqa hökumət tərəfindən "yeni evlilik" qanunu qabul edildi. Qanuna əsasən rəsmi nikah yaşı kişilər üçün 20, qadınlar üçün 18 yaşa qədər qaldırıldı. Yeni hökumətin şüarı isə bu idi: "Kişilər və qadınlar bərabərdir!" Orta əsrlər Qərbi Avropa Erkən orta əsrlərdə Avropada qadın hüquqları xristian kilsəsi tərəfindən qorunurdu. Avropada ilk dəfə qadın hüquqlarının rəsmi qanunla qorunması 506-cı ildə Adge şurası tərəfindən həyata keçirilmişdir. Kanon XVI da göstərilirdi ki, əgər evli kişi vəzifəyə qalxmaq istiyirdisə bu işdə onun həyat yoldaşının razılığı olmalı idi. İngilis kilsəsi və orta əsr ənənələri qadını günaha meyilli, zəif, məntiqsiz və idarə altında saxlanılmalı bir varlıq kimi görürdü.
Qadın hüquqları

Bu baxış xristian inancına öz təsirini göstərmişdi. Adəm və Həvvanın əfsanəsinə görə Adəmi Şeytana qulaq asmağa sövq edən məhz Həvva idi. Müqəddəs Paul inanışına görə doğum sancısı qadınlara məhz Həvvanın bu əməlinə görə cəza kimi verilmişdi. Qadına olan bu mənfi baxış orta əsrlərdə yaşamış bir sıra yazıçıların əsərlərində də özünü göstərmişdi. Məsələn 1200-ci illərdə yaşamış ilahiyyatçı Jak de Vitri əsərlərində qadınları güvənilməz, aldadıcı, zəif və tərs kimi qələmə verir və bildirirdi ki, qadınlar kişilərə tabe olmalıdılar.Kilsə qadınlar üçün Bakirə Məryəmi nümunə göstərir və onları evlənib, ana olmağa təşviq edirdi. Bu fikir orta əsrlərdə həm dini həm də mədəni cəhətdən qadınların ən əsas amalı qəbul edilirdi.Təcavüz orta əsr Avropasında ataya və ya ərə qarşı edilən böyük günah hesab edilirdi. Bu dövrdə qadının kimliyini əsasən onun kimin qızı və ya kimin həyat yoldaşı olması müəyyən edirdi. Bütün bunlara baxmyaraq, kilsə hələ də evlilikdə sevginin və qarşılıqdı hörmətin önəmini vurğulayır və boşanmanın hər növünü qadağan edirdi. Orta əsr qadınları bir kişidən stutusuna görə daha aşağıdaydı.
Qadın hüquqları

Onlar məhkəmələrdə iştirak edə bilməzdi və qadının qanuni işlərini həyat yoldaşı həyata keçirməli idi. Qadınlar hüquqi baxımdan kişinin mülkiyyəti hesab edilirdi və kişi qadını cəzalandırmaq hüququna malik idi.İrland hüququ qadının məhkəmədə şahid qismində çıxış etməsini qadağan etmişdi. Qall hüququna görə isə qadının şahidliyi ancaq başqa bir qadına qarşı qəbul edilə bilərdi. Qadınlar kişilər əleyhinə şahidlik edə bilməzdilər.Fransada qadının bəyanı başqa şahidlər tərəfindən dəstəklənməli əks halda qəbul edilməməli idi. Qadınların məkhəmlərdə izləyici qismində çıxış etməsi qadağan edilsə də, qadınlar bəzən bu qadağaya əməl etmirdilər. İzləyici qismində iştirak edən qadınlara məhkəmədə vəkillik, münsif və hakim olmağa icazə verilmirdi. Qadın öz həyat yoldaşının cinayətindən başqa heç bir insanı cinayətdə təqsirləndirə bilməzdi.İsveç qanunları qadın üzərində həyat yoldaşının səlahiyyətlərini onun əlindən alıb qadının kişi qohumlarına vermişdi. Beləki, atasının və ya qardaşının icazəsi olmadan ər həyat yoldaşının mülkünü, əmlakını müsadirə edə bilməzdi. Bu o demək idi ki, qadın da ailəsinin icazəsi olmadan mal varlığını öz ərinə verə bilməzdi. İsveç qanunlarında göstərilirdi ki, ailənin qız övladı, qardaşına çatan mirasın yarısı miqdarında miras ala bilərdi.
Qadın hüquqları

Digər Avropa dövlətləri ilə müqayisədə İsveç qanunları qadınlara qarşı daha mülayim və irəlidə idi. Orta əsrdə oliqarxlar arasında nikah münasibətləri ailələrin mənafelərinə cavab verəcək şəkildə təşkil edilirdi. Nikah zamanı qadının razılığı əsas idi və bu razılıq kilsədə and içmə mərasimi ilə baş tuturdu. Bu dövrdə qızlar üçün minimal evlilik yaşı 12, oğlanlar üçün isə 14 yaş hesab edilirdi. Bu dövrdə Avropada da, şərqdəki kimi, qadın cəmiyyətləri vardı. Bu cəmiyyətlərdən ən məşhuru Beginler idi.Qadınlar, Beginler cəmiyyətinə bakirə olaraq qatılar, evlənmək istədikdə isə cəmiyyətdən ayrıldı. Cəmiyyətlərin fəaliyyəti günümüzdə qadın təşkilatlarının fəaliyyətlərinə bənzəyirdi. Onlar həm də xristianlığın dini yaymaq məqsədi daşıyardı. Ehtiyacı olan qadınlara kömək edərən cəmiyyətlər həm dini, həm də siyasi həyatda qadının rolunun yüksəlməsinə xidmət göstərirdi.
Qadın hüquqları

Toxuculuq, tədris, tibb bacısı və s. kimi işləri yerinə yetirən qadınlar ictimaiyyətin hörmət və sevgisini qazanmışdılar. Müasir tarix XVI və XVII əsrlərdə Avropa 1450–1750-ci illər ərzində Avropada həyata keçirilən çoxsaylı "cadugər ovları" nəticəsində minlərlə insan edam edilmişdi. Onların 75–95%-ni qadınlar təşkil edirdi. Cədugər ovları əsasən alman dilli ölkələrdə geniş vüsət almışdı. Beləki XV əsrdə "cadu" və "qadın" sözləri məna etibarilə eyniləşmişdi. Malleus Malefikarum və Sammis Desiderantes əlyazmalarında cadugərləri şeytana ibadət edən və qadınlardan ibarət olan fitnəçi qruplar kimi təsvir edilirdilər. Bu dövrdə kilsənin də təsiri ilə qanyaşan mənəvi çaxnaşma daha da böyümüşdü.Cadugər ovçularının İncili sayılan əsər "Malleus Malefikarum" (1487) bu barədə ən mühüm mənbə kimi qarşımıza çıxmışdır. İki inkivizisiya keşişi, Henrix Institoris (1430–1505) və Yakob Sprencer tərəfindən (1436–1495) qələmə alınan bu kitabda,cadugər qadınların necə müəyyən və mühakimə edilməsi barədə məlumatlar əks olunmuşdu.Alman tarixçi Vulfqanq Behrincer yazır ki, cəzalandırılan qadınlar adətən yaşlı və ya da görkəmcə gözəl olmayan qadınlardan seçilirdi.
Qadın hüquqları

O qeyd edir: "1590-cı ildə həyata keçirilən ilk böyük cadugər ovunda ələ keçirilən insanların 90 %-ni qadınlar təşkil edirdi. Bu qadınların 70 %-i yaşı 22-dən aşağı olan gənc qızlar idi." Orta əsrlərdə bir qadının cadugər olduğunu sübut etmək üçün müxtəlif yollardan istifadə edilirdi. Bunlar: su, atəş, qan, iynə və qantar testləri idi. Cadugərliyi sübut edilən qadınlar tək və ya qrup halında xalq meydanlarında yandırılırdı. Mənbələrdə Tuluza parlamentinin bir dəfədə 400 qadını bu formada cəzalandırdığı haqqında məlumatlar var. Həyatın istənilən sahəsində məhdudiyyətlər məruz qalmış qadınlar tezliklə gizli cəmiyyətlər yaratmağa başladılar. Onlardan biri Templierlər cəmiyyəti idi. Cəmiyyətin əsas özəlliyi üzvlərinin sayının 12 olması idi. Cəmiyyətə üzv olan qadınlar məşhur qadın şəxsiyyətlərin həyatlarını araşdırır, elmin müxtəlif sahələri ilə məşğul olurdular. Artıq XVI əsrdə münzəvi olmayan, yəni dini həyatı seçməyən qadınların yaratdığı birliklər İtaliyanın bütün qəsəbələrində fəaliyyət göstərirdi. Birliklərə orta sinifdən olan istənilən qadınlar qoşula bilərdilər.
Qadın hüquqları

Bu qadınlar kilsə tərəfindən müxtəlif adlarla adlandırılmışdılar: mulires religiosae, mulieres de penitenta, sorores və s. Birliklərin əsas məqsədi qadınları kişilərin basqısından kənar, bir-birinə dəstək olmağa təşviq edərək, həyatlarını müstəqil şəkildə davam etdirməyə kömək etmək idi. 1500-cü ildə Avropada iki cür dünyəvi hüquq mövcud idi. Bunlardan biri Fransanın şimalında, İngiltərə və Skandinav ölkələrində hökm sürən ənənəvi hüquq, digəri isə Roma hüququna əsaslanan və Portuqaliya, İtaliya və İspaniyada üstünlük təşkil edən yazılı qanunlaridi. Ənənəvi hüquqda kişilər qadınlardan statusuna görə daha üstün idilər. Məsələn İtaliya, İngiltərə, Skandinaviya və Fransada miras ailədə ən böyük oğula verilirdi. Bu qanunlar bütün bölgələrdə kişilərə həyatları, mülkləri və həyat yoldaşları üzərində geniş hüquqlar verirdi. Buna baxmayaraq qadınlara köhnə hüquqa nisbətən daha geniş imkanlar tanınırdı. Qardaşı olmayan qadın mirasa sahib ola bilərdi. O cümlədən dul qadınlar bəzi hüquqi prosedurları özləri yerinə yetirə bilərdilər. Roma əsaslı hüquq ilə idarə olunan ərazilərdə isə qadınlar kişilərin mülki və hüquqi öhdəliyi altında idilər.
Qadın hüquqları

Beləki ataların qızları üzərində, kişilərin həyat yoldaşları üzərində, kişi qohumların isə dul qadınlar üzərində qəyyumluğu mövcud idi. Bütün Avropada qadınların hüquqi statusu onun ailə vəziyyətinin mərkəzində olsa da, evlilik özü qadınların muxtariyyətini məhdudlaşdıran ən böyük amil idi. Ənənələr, status və həyata keçirilən qanunlar nəinki qadınların hüquq və azadlıqlarını məhdudlaşdırmış, tək və dul qadınların bir gün evlənəcəkləri ehtimalına qarşı dövlət işlərində çalışmasına icazə verilmirdi. XII əsrdən hazırlanıb təkmilləşdirilən İngilis hüququna əsasən qadının bütün mülkiyyəti evlilikdən sonra həyat yoldaşına keçirdi. Lakin tezliklə ingilis məhkəmələri kişinin torpaq üzərində hüquqlarını saxlamaq şərtilə qadının icazə olmadan satılmasına və ya bağışlanmasına qadağa qoydu. Fransa da evli qadınlara qoyulan məhdudiyyətlər isə yalnız 1965-ci il qanunvericiliyi ilə aradan qalxmışdı.İngilis və amerikanlı kvakerlər inanırdılar ki, qadınlar və kişilər bərabərdilər. Bir çox qadın kvaker vaiz idi. Bu dövrdə anqlo-sakson qadınlar daha geniş hüquqlara malik olsalar da, XIX əsrdə qədər patriarxat rejimin həmişə mövcud olacaq, təbii bir nizam olduğuna inanılırdı. Bu baxış XVIII əsrdə Yezuit missionerləri Şimali Amerika xalqlarında arasındakı matriarxat cəmiyyəti aşkar edənə qədər sarsılmaz olaraq qalmışdı.
Qadın hüquqları

İngilis filosof Con Lokk bu dövrdə ailə daxili bərabərsizliyə və qadınlarla edilən pis rəftara qarşı çıxmışdır. O, XVII əsrdə əsərlərində cinsiyyətlər arasında mədəni bərabərliyi müdafiə etməsi ilə tanınırdı. Amerika Sosial və Bəşəri Elmlər jurnalının apardığı bir araşdırmada Lokun yaşadığı dövrdə qadınların vəziyyəti aşağıdakı təsvir edilmişdi: 1923-cü ilə qədər qadınlar kişilər kimi istənilən səbəbdən boşana bilməzdi. 1870 və 1882-ci il qəbul edilmiş "Evli Qadınların Mülkiyyət qanunu"a qədər evlilikdən sonra qadının mülkiyyəti həyat yoldaşına keçirdi. Uşaqlar da kişinin mülkiyyəti hesab edilirdi. XVIII və XIX əsrlərdə Avropa XVIII əsrin sonları XIX əsrin əvvəllərində Avropada "insan hüquqları" anlayışı yeni bir mövzu və tələb olaraq siyasi, sosial və fəlsəfi bir əhəmiyyət daşımağa başlamışdı. Bu dövrdə dini azadlıq, qadın azadlığı, köləliyin ləğvi, əmlakı olmayan şəxslərin haqları ilə bağlı hərəkatlar meydana çıxmağa başlamışdı. XVIII əsrin sonlarında qadın hüquqları məsələsi Fransa və Britaniyada müzakirələrin özəyinə çevrilmişdi.
Qadın hüquqları

Demokratik bərabərliyi müdafiə edən və cəmiyyətin kiçik bir hissəsinin böyük əksəriyyəti idarə etməsi fikrinə inanan maarifçiliyin bir çox məşhur nümayəndəsi bu üstünlüklərin sadəcə öz cinslərinə tanınmalı olduğunu müdafiə edirdi. Məsələn məşhur filosof Jan Jak Russo düşünürdü ki, qadının kişiyə itaət etməsi onun təbiətinin tərkib hissəsidir. O yazırdı: " Qadınlar kişilərin yaratdığı qanunların bərabərsizliyindən şikayət etməməlidir". Dorota Erksleben 1754-cü ildə tarixdə tibb universitetinə daxil olmuş ilk alman qadın hesab olunur. 1791-ci ildə fransız yazıçı və siyasi aktivist Olimpiya de Quj "Qadın və vətəndaş hüquqları bəyannamə" yayımladı. Bəyanəmə tərtibcə ironiyalı idi və Fransa Burjua İnqilabının qüsurlarını ortaya çıxarırdı. Olimpiya de Quj yazırdı: "Bu inqilab o zaman öz təsirini göstərəcək ki, bütün qadınlar cəmiyyətdəki vəziyyətlərinin və itirdikləri haqların fərqinə varacaqlar" Bəyannamə "İnsan və Vətəndaş hüquqları bəyənnaməsi"nin 17-ci maddəsi əsasında hazırlanmışdı. Belə ki, "İnsan və Vətəndaş hüquqları bəyannaməsi"nin 1-ci bəndində göstərilir ki, kişilər azad doğulub və elədə qalacaqlar.
Qadın hüquqları

Sosial fərqlər sadəcə ortaq mənafelərə xidmət etməlidir. "Qadın və vətəndaş hüquqları bəyannaməsi"nin də ilk cümələsi belədir :"Qadınlar azad doğulub və kişilərlə bərabər hüquqlara malikdirlər. Sosial fərqlər sadəcə ortaq mənafelərə xidmət etməlidir". Olimpiya de Qujla yanaşı bir digər ingilis filosof və yazıçı Meri Volstonkraft qadınların kişilərdən təbiət etibarilə daha dəyərsiz olmadığını ancaq təhsilsiz olduqları üçün daha dəyərsiz göründükləri fikirini müdafiə edirdi. O, 1792-ci ildə Qadın Hüquqlarının Müdafiəsi (A Vindication of the Rights of Woman) adlı kitabını nəşr etdirmişdir. Kitabda həm kişilərin, həm də qadınların ağıl və mühakimə sahibi varlıqlar olduğuna diqqət çəkən yazıçı, məntiq üzərində qurulmuş bir ictimai quruluşu təxəyyül edir.Volstonkraft ingilis müasirləri Damaris Kudvorz və Katrin Makulay ilə birlikdə qadın hüquqlarının müdafiəsinə başladı. Onlar qadınların kişilər kimi əxlaqi və rasional varlıq olduğu fikrini irəli sürür və onlara da kişilərə tanınan imkanların tanınmasını tələb edirdilər. 1831, 1848-ci inqilabları zamanı qadınların seçmə və seçilmə hüququ tələb etdiyi Fransadan fərqli olaraq İngiltərədə "qadın hüquqları"nın müdafiəsi uğrunda ilk çıxışlar 1832-ci illərə təsadüf edirdi.
Qadın hüquqları

Bundan başqa Skandinav ölkələrində qadınlar 1880-ci illərdən sonra öz siyasi hüquqlarını elan etmişdirlər. Avropada bu tələblər 1900-cü illərdən sonra, Aralıq dənizi ölkələrində I Dünya müharibəsi zamanı səslənməyə başlamışdır. 1849-cu ildə Londonda ilk qadın kolleci yaradılmış və 1870–1894-cü illər ərzində bütün Avropada qadınların təhsil alması sahəsində öz fəaliyyətini davam etdirmişdir. Avropada qadın hüquqları hərəkatının başlamasının əsas 3 səbəbi varidi: Sadəcə kişilərin mənafelərinə xidmət edən və qadınları gözardı edən seçki hüquqları tənzimləmələri İngiltərə və Avstriyada olduğu kimi qadınların imtiyazlı azlığının hüquqlarını tənzimləyən seçki qanunu Sadəcə vətəndaş hüquqlarının deyil, eyni zamanda siyasi hüquqlarını əldə etməyə çalışan qadın hərəkatlarının gücləndirilməsi Həm qanunlara həm də ənənələrə əsasən Moskva knyazlığında patriarxat bir quruluş mövcud idi. Belə ki, qadınlar kişilərə, gənc qızlar isə böyüklərinə tabe idi. I Pyotrun dövründə ikinci ənənə biraz zəifləsə də, qadınların tabeliyi hələ də qüvvədə idi. 1722-ci ildə qəbul edilən qanunnaməyə əsasən məcburi evliliklər ləğv edilmiş, qadınların da kişilər kimi razılığı vacib hesab edilmişdi. Buna baxmayaraq valideyn icazəsi mütləq sayılırdı. Pyotrun hakimiyyəti illərində kişi öz yoldaşını monastra yerləşdirərək ondan ayrıla bilərdi. Rusiyada qanunlar qadınlar üçün ikili standartlar daşıyırdı.
Qadın hüquqları

Beləki, xəyanətkar qadınlar ağır işlərdə çalışdırılsa da, yoldaşını öldürən kişilər sadəcə qamçılanmaq ilə cəzalandırılırdı. Pyotrun ölümündən sonra ailədaxili məsələlərdə kişilərin hüquqlarını genişləndirən yeni qanun və ənənələr meydana gəlməyə başladı. 1782-ci il mülki qanuna əsasən kişinin qadın üzərində səlahiyyəti gücləndirildi. 1818-ci ilə qədər Rusiya Senatı boşanmanı qadağan etmişdi. 1861-ci ildən sonra qadınlar fəhlə sinifinin nümayəndəsi kimi müstəqillik əldə etməyə başladılar. Lakin burada da məhdudiyyətlər nəzərə çarpacaq qədər idi. Bir qadın kişinin qazandığının 1/5-ni qazansa da, çalışma saatları eyni idi. Hamilə qadınlar uşaqları dünyaya gələnə qədər işləməyə davam etməli idi. Bu səbəbdən Rusiyada XIX əsrdə uşaq ölümləri artmışdı. Bu dövrdə qadınlar öz daxillərində təşkilatlanmağa başlamış və iş, təhsil hüquqları uğrunda mübarizələrini gücləndirmişdilər.
Qadın hüquqları

Bu məqsədlə Rusiyada bir çox qadın kollektivləri yaradılmışdı. XIX əsrin sonlarında bir çox qız uşaqları məktəblərdə təhsil almağa başlamışdı. Çar III Aleksandrın hakimiyyəti illərində ilk dəfə "qadın məsələsi" gündəmə gəlmişdir.Qadınlar arasında ilk çıxışlar 1870 və 1879-cu illərdə toxucular tərəfindən başlamış, onlar 170 dəfə tətil etmişdilər. 1894-cü ildə II Nikolayın keçmiş çar III Aleksandrın həyata keçirdiyi tədbirləri ləğv edərək fəhlə sinifinə etdiyi təzyiqlər 1890-cı illərdə əksərən qadınların rəhbərlik etdiyi daha böyük çıxışlara yol açmışdır. 1905-ci ildə baş verən Rus inqilabı, Yaponiya ilə aparılan müharibəni protest edən kəndli qadınlar tərəfindən daha da alovlandırılmışdı. Qadınlar üsyan edir, anbarları yandırırıdılar. Bu çıxışlar tezliklə Peterburq kimi böyük şəhərlərə sıçarayaraq inqilabın başlanmasına səbəb olmuşdur. İnqilab ərəfəsində Rusiyada ilk rəsmi qadın hərəkatı yaradılmışdı.
Qadın hüquqları

Bu hərəkat, qadın hüquqları və təhsil məsələsi ilə bağlı qadın işçilərin gördüyü işlərlə, İngiltərə və Almaniyada səs vermə hüququ uğrunda mübarizə aparan orta sinif qadınların tələblərini bir araya gətirmişdi.I Dünya müharibəsi zamanı uşaqların qayğısına qalmaq özlərini təmin edə bilməyən və yoldaşlarını itirən qadınlar üçün çətin idi. Bir çox qadın övladlarını uşaq evlərinə vermək məcburiyyətində qaldı. Bu uşaq evləri qeyri-rəsmi olaraq "mələk fabrikləri" adlandırılırdı. 1917-ci ildə Peterburqdakı işçi sinifinin yarısını qadınlar təşkil edirdi. Qadınlar oktyabr inqilabının əsası sayılan fəhlə sinifinin mərkəzində idi. Artıq may ayında maaş və iş şəraitinə qarşı qadınlar tərəfindən bir çox tətillər keçirilmişdi. Bu tətillərin siyasi tərəfi də var idi. İnqilabdan sonra bolşeviklər Moika kanalı yaxınlığındakı "mələk fabriki"ni bağladılar. Yerinə isə "Analar və övladları üçün məkan" adlı doğum evi inşa edildi. Ümumiyyətlə bolşeviklərin hakimiyyəti altındakı Sovet İttifaqında qadın hüquqları genişləndirilmişdi. Bu dövrdə Rusiya dövlət xəstəxanalarında çalışan qadınlara pulsuz abort imkanı verən ilk ölkə olmuşdur.
Qadın hüquqları

Kanadada XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəllərində qadın hüquqları uğrunda gedən mübarizənin əsas məqsədi qadınların gündəlik və ictimai həyatdakı rolunun , mülkiyyət hüquqlarının artırılması, təhsil hüququ əldə etməsi və senata təyin edilə bilmək üçün rəsmi olaraq "şəxs" kimi tanınmaq idi. "Məşhur 5-lik" olaraq bilinən 5 kanadalı qadın- Emili Mörfi, Ayrin Maryat Parlbi, Nelli Moni Makklanq, Luiz Krammi Makkini və Henrieta Mur Edvards bu dövrün aktivistlərindən idi.Emili Mörfi 1916-cı ildə Kanadada ilk qadın hakim olmuşdur. Onun apardığı ilk məhkəməm prosesində aldığı qərar başqa bir vəkilin müdafiəsinə əsasən hökmsüz hesab edilmişdi. Buna səbəb qadınların rəsmi olaraq "şəxs" sayılmaması idi. Beləliklə Emili Mörfi vəzifəsindən kənarlaşdırılmışdı. Bu hadisədən sonra "İnsanların Davası" adı ilə açılan məhkəmə işi ölkə miqyasında böyük sensassiyaya səbəb oldu. 1929-cu ilin oktyabr ayında "Məşvərət şurası" tərəfindən qadınlar rəsmi olaraq "şəxs" sayıldı və Mörfi vəzifəsinə geri qayıtdı. Amerikada 1776-cı ildə Nyu-Cersi Konstitutsiyasına əsasən vergi ödəyən qadınlara seçki hüququ verilmiş, lakin çox keçmədən onların bu hüquqları əllərindən alınmışdır. 1807-ci ildə buna səbəb olaraq qadınların doğru namizədə səs verməməsi göstərilmişdir. 1869-cu ildə Vayominq və Utah əyalətlərində yaşayan qadınlara yenidən seçki hüquq verilsə də, onlar mütəmadi olaraq səs vermələrdə iştirak edə bilməmişdilər.
Qadın hüquqları

ABŞ-də ilk qadın hüquqları müdafiə konqresi 1848-ci ildə Nyu-Yorkda təşkil olunub. Yığıncaqda 300-dən çox qadın və kişi iştirak etmiş, sonda isə 68 qadın və 32 kişi tərəfindən deklarasiya imzalanmışdır. Deklarasiyada qadınlara da kişilərlə bərabər hüquqların tanınması, seçki hüququnun verilməsi kimi 12 tələb qeyd edilmişdi. Deklarasiyanın layihəsini isə Elizabet Stanton hazırlamışdır. ABŞ-də qadın hüquqları uğrunda mübarizə sonralar akademik sahədə də davam edir. 1850-ci ildə Pensilvaniyada ilk tibb kolleci fəaliyyətə başlamışdır. Həmin il ABŞ-də Milli Qadın Hüquqları Konqresinə mindən çox insan toplaşmışdı. 1869-cu ildə feminist aktivistlərdən Susan Antoni və Elizabet Stanton "Milli Qadın Seçki Dərnəyi"nin təşkilatçılığı ilə qadınlara seçki hüququnun verilməsi məqsədilə konstutsiya dəyişikliyi təklifi irəli sürdülər.
Qadın hüquqları

1890-cı ildə "Milli Qadın Seçki Dərnəyi", "Amerikan Qadınları Seçki Dərnəyi" ilə birləşərək ABŞ-nin qadın haqları tarixində əhəmiyyətli quruluşlarından biri olan "Milli Amerikan Qadınları Seçki Dərnəyi" yaradılmışdır. 1893-cü ildə nəhayət qadınlar istəklərinə nail olmuş və Kolorado əyalətində ilk dəfə qadınlara seçki hüququ verilmişdir. Daha sonra 1910-cu ildə Vaşinqton, 1911-ci ildə Kaliforniya, 1912-ci ildə Oreqon, Kanzas, Arizona, 1913-cü ildə Alyaska və İllinoys, 1914-cü ildə Nevada və Montano, 1917-ci ildə Nyu-York, 1918-ci ildə isə Miçiqan, Cənubi Dakota və Oklahomada da qadınların bu hüququnu tanımışdır. Yapon cəmiyyətində qadının rolu onun yaşadığı zamandan və aid olduğu sinifdən asılı olaraq dəyişirdi. VIII əsrdə Yaponiya qadın imperatorlar tərəfindən idarə edilirdi. XII əsrdə qadınlar kişilərin tabeliyində olmasına baxmayaraq yüksək statuslu vəzifələrə yiyələnə bilirdilər. Edo dövrünün sonlarına doğru qadınların cəmiyyət həyatındakı rolu azaldı. Meydzi dövründə sənayeləşmə və şəhərləşmə kişilərin, o cümlədən ataların ailədəki nüfuzunu azaltsa da 1898-ci ildə qəbul edilmiş "Meydzi Mülki məcəlləsi" qadınların qanuni hüquqlarını rədd edərək onları ailə baçşılarının iradəsinə tabe etmişdir.
Qadın hüquqları

XX əsr Yaponiyasında qadının statusunda böyük irəliləyiş baş verdi. 1911-ci ildə yapon yazıçı Hiratsuka Raiçi rəhbərliyində bir qrup qadın toplaşaraq "Mavi corab cəmiyyəti"ni yaratdı. Cəmiyyətin əsas məqsədi qadınlara azadlıq verilməsi idi. Lakin onlar istədikləri nəticəni əldə edə bilmədilər. 1919-cu ildə İçikava Fusae rəhbərliyinidə başqa bir qadın birliyi quruldu. Birlik digər qadın topluluğları ilə birgə "təhsil və sənaye cəmiyyətinin tərkibində biz də yer almaq istəyirik!" şüarları səsləndirdi. 1925-ci ildə yapon qadınların da seçkilərdə iştirak etməsini tələb eədn yeni bir dərnək- "Qadının seçki hüququ" dərnəyi yaradıldı. Nəhayət ikinci dünya müharibəsi başa çatdıqdan sonra qadınlar seçki hüququ əldə etməyə nail oldular.
Qadın hüquqları

1975-ci ildə sənayenin müxtəlif sahələrində çalışan qadınlar əhalinin 32%-ni təşkil edirdilər. Bu müddət ərzində daha çox sayda qadın, xüsusilə xidmət və yeyinti sənayelərində, topdan və pərakəndə satış məntəqələrində və elektrik avadanlıq istehsalında işlə təmin edildi. 1986-cı ildə qadınların iş həyatında daha çox iştirak etmək tələbi nəticə vermiş və dövlət tərəfindən "Bərabər Məşğulluq Qanunu" qəbul edilmişdir. Mərkəzi Asiya Mərkəzi Asiya cəmiyyətləri günümüzdə də patriarxat olaraq qalmaqdadır. Buna baxmayaraq Sovet İttifaqının süqutu ilə qadın cəmiyyətdəki rolu daha da güclənmişdi. Bu dövrdə Monqolustanda universitetə daxil olan və yüksək dərəcələr əldə edən qadınların sayı kişilərdən daha çox idi. Qız qaçırma ənənəsi ilə ailə həyatı qurmaq regionda ciddi problemlərdən biri olaraq qalmışdır. Bu ənənə günümüzdə Qırğızıstanda, Qazaxıstanda, Türkmənistan və Özbəkistanın muxtar bir vilayəti olan Qoraqalpaqıstanda hələ də davam etməkdədir. Dini kitablarda qadın hüquqları İncildə qadın hüquqları İncildən əvvəl və incilin ilk göndərildiyi günlərdə qadınların cəmiyyətdə rolu məhdud vəziyyətdə idi.
Qadın hüquqları

Buna baxmayaraq İncil qadınlara bir sıra hüquqlar vermişdir. Belə ki qadınlar özlərini məhkəmədə təmsil etmək (56–62), müqavilə imzalamaq (63–67), alqı-satqı ilə məşğul olmaq və miras almaq (63–80) hüquqlarına sahib olmuşdur. Bunun qarşılığında qadınlar həyat yoldaşını doyurmalı, onun paltarlarını yumalı, ona xidmət etməli idi.Əhdi-Ətiqə görə "əgər kişi başqa bir qadınla evlənərsə, ilk həyat yoldaşının yeməyini, geyimini və nikah hüquqlarını təmin etməli idi. Kişi bunları təmin edə bilməzsə, qadın çıxıb getməkdə azad idi və bunun qarşılığında heç bir miqdar ödəmirdi". Quranda qadın hüquqları İnsan hüquqları BMT-nin konvensiyaları 1946–1948-ci illərdə hazırlanan və 1948-ci ildə qəbul edilən "Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyənnaməsi" qadın hüquqlarının müdafiəsi tarixində dönüş nöqtələrindən biri hesab edilir. Bəyənnamənin ilk maddəsi belədir: "Bütün insanlar öz ləyaqətləri və hüquqları etibarilə azad və bərabər doğulurlar." Qadın hüquqlarının müdafiəsinə yönəldilmiş beynəlxalq sənədlər içərisində "Qadınlara qarşı ayrı-seçkiliyin bütün formalarının ləğv edilməsı haqqında" BMT Konvensiyası xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Keçən əsrin 70–80-ci illərində qadın hüquqları uğrunda hərəkatın daha da genişlənməsi, BMT-nin təşəbbüsü ilə 1975-ci ildə Beynəlxalq qadın ilinin, daha sonra 1975–1985-ci illərdə Qadın onilliyinin keçirilməsi qadın hüquqlarının tənzimlənməsinə dair xüsusi beynəlxalq hüquqi aktın qəbul edilməsi zərurətini meydana çıxartdı və BMT Baş Məclisi 18 dekabr 1979-cu il tarixdə "Qadınlara münasibətdə ayrı-seçkiliyin bütün formalarının ləğv olunması haqqında" Konvensiyanı qəbul etdi. Konvensiya 3 sentyabr 1981-ci il tarixində qüvvəyə minmişdir.
Qadın hüquqları

BMT-ə üzv olan dövlətlərdən- İran, Palau, Somali, Sudan, Tonqa, və ABŞ, eləcə də BMT-nin üzvü olamayan dövlətlərdən- Vatikan və Niue dövlətləri konvensiyanı imzalamadı. "Qadınlara qarşı ayrı-seçkiliyin bütün formalarının ləğv olunması haqqında" Konvensiya qadın hüquqlarının müdafiəsi üzrə əsas beynəlxalq sənəd hesab olunur. Konvensiyanın özünəməxsusluğu ondan ibarətdir ki, digər beynəlxalq müqavilələrdə ümumi şəkildə insan üçün təmin olunan hüquqlar burada məhz qadın üçün nəzərdə tutulmuşdur. Digər müqavilələrdən fərqli olaraq Konvensiyanın əsasında digər beynəlxalq müqavilələrdə təmin edilən "bərabərlik" deyil, "ayrı-seçkiliyin ləğv olunması" durur ki, bu çox vacib məqamdır. Konvensiyanın məqsədi qadınların bütün növ ayrı-seçkilikdən həqiqətən azad olunmasının təmin edilməsindən, qadınların inkişafı və özlərini realizə etməsi üçün bərabər imkanlar yaradılmasından ibarətdir. Evlilik, boşanma və ailə qanunu Ümumdünya İnsan hüquqları bəyannaməsinin 16-cı maddəsində qeyd olunur: Yetkinlik yaşına çatmıs kişilər və qadınlar, irqi, milli və ya dini əlamətlərinə görə heç bir məhdudiyyət qoyulmadan nikah bağlamaq və ailə qurmaq hüququna malikdirlər. Onlar nikah bağlayarkən, nikah vəziyyətində olarkən və onun pozulması zamanı eyni hüquqlardan istifadə edirlər. Nikah yalnız hər iki tərəfin sərbəst və tam razılığı ilə bağlana bilər.
Qadın hüquqları

Ailə cəmiyyətin təbii və əsas özəyidir və o, cəmiyyət və dövlət tərəfindən müdafiə olunmaq hüququna malikdir. "Qadınlara münasibətdə ayrı-seçkiliyin bütün formalarının ləğv olunması haqqında" Konvensiyanın 16-cı maddəsi də ailə hüququ sahəsində qadına qarşı ayrı-seçkiliyin aradan qaldırımasına yönəlmişdir. Qadınlara qarşı ayrı-seçkiliyin böyük bir hissəsi onların öz evlərində ərləri, digər ailə üzvləri və mənsub olduqları cəmiyyət tərəfindən həyata keçirilir. Dünyanın bir çox ölkələrində ailəli qadınlar neçə uşaq doğacaqlarına, uşaqları necə böyüdəcəklərinə, işləyib-işləməyəcəklərinə dair özləri qərar verə bilmirlər. Qadınların bərabər hüquqlarının qanunlarda əks olunduğu ölkələrdə belə, qadına ev qadını olaraq baxılması stereotipləri qadınların təhsil və karyera sahəsində irəliləmək imkanlarını məhdudlaşdırır. Poliginik evliliklər dünyanın bəzi yerlərində geniş yayılmış mübahisəli bir tətbiqdir. "Qadınlara Qarşı Ayrıseçkiliyin Aradan Qaldırılması Komitəsi" tərəfindən hazırlanan "Ümumi Müddəalar"ın 21-ci bəndi olan "evlilik və ailə münasibətlərində bərabərlik"- bəndində qeyd edilir: "Çoxarvadlı evliliklər qadın və kişinin bərabərlik hüququna ziddir və qadının özü eləcə də himayəsində olanlar üçün ciddi emosional və maddi nəticələr doğura bilər. Bu səbəbdən belə evlilikləri dəstəkləməmək və qadağan etmək lazımdır."
Qadın hüquqları

Vyana Bəyannəməsi və Fəaliyyət Proqramı 1993-cü il iyun ayının 25-də Vyana şəhərində keçirilən İnsan hüquqları üzrə Ümumdünya Konfransında qəbul edilmiş Fəaliyyət proqramı üzrə Bəyannamədə qadın və qızların hüquqları insan hüquqlarının ayrılmaz bir hissəsi kimi müəyyən edilmişdi. Bunu əsas götürərək, milli, regional və beynəlxalq səviyyədə qadınların tam və bərabər siyasi, sosial, mədəni, iqtisadi, ictimai həyatda iştirakı və cinsi mənsubiyyətə görə ayrı-seçkiliyə yol verilməməsi beynəlxalq birliyin birinci növbəli prinsipi kimi bəyan edilmişdi. Pekin Bəyannaməsi və Fəaliyyət Platforması 1995-ci ilin sentyabr ayının 4–15-də Pekində Qadınların IV Ümumdünya Konfransı keçirildi. Həmin Konfrans qadın və kişilərin hüquq və insani bərabərliyi ideyalarına tərəfdar olduğunu bəyan etmişdir. Konfrans qadınların imkanlarının genişlənməsi və vəziyyətlərinin yaxşılaşdırılması uğrunda fəaliyyət göstərmək istiqamətində Pekin Bəyannaməsi və Fəaliyyət Platformasını qəbul etmişdir. Konfransda bir daha qəbul edilmişdir ki, insan hüquqları tərkibində qadın hüquqlarına riayət olunmalı, qadınların imkanları daha da genişləndirilməli, qərar qəbul etmək və dövlətlərin idarə olunmasında iştirak etmək hüquqları da daxil olmaqla, onların ictimai həyatın bütün sahələrində bərabər iştirakı təmin edilməlidir. Əsas konsepsiyalar Təbii Hüquqlar XVII əsrdə Britaniya və Amerikada yaşamış təbii hüquq məktəbinin müridlərindən Tomas Hobbs, Jan Jak Russo və Con Lokk qədim yunan filosofları Aristotel və Akvinalı Fomadan təsirlənərək təbii hüquq nəzəriyyəsini yaratmışdırlar. XVII əsr təbii hüquq nəzəiryyəçiləri köləliyi və qadınların aşağı hüquqi statusunu dəstəkliyir və yunan filosoflarına əsaslanaraq təbii hüququn qaynağını tanrı yox təbiət olaraq görürdülər.
Qadın hüquqları

Hüququn mahiyyəti ilə bağlı nəzəriyyələrdən biri olan təbii hüquq nəzəriyyəsi hesab edir ki, hüququn özündə ədalətin mütləq, dəyişməz başlanğıcı vardır, o təbii olaraq mövcuddur, təbii hüquq, sanki müəyyən cəmiyyətdə mövcud olan hüquq normaları sisteminə (normativ hüquq adlandırılan) qarşı qoyulur.Aristotelə görə insan əslində "rasional heyvan"dır və onun təbiətdən gələn gücləri var. O daha da irəli gedərək rasionalizm ideyasını ortaya qoyur. Qədim Yunanıstanda insan təbiəti anlayışı cinsi, etnik və digər ünsürlərə bağlı idi və XVII əsr filosofları qadınları, uşaqları, kölələri və ağ dərili olmayan insanları "rasioanal" və ya "mədəni" olaraq qiymətləndirmirdilər. Onlar qadının aşağı statusunu təbiət və daxili dünyası ilə bağlayır və qadının yaradılış etibarilə kişi ilə bərabər ola bilməyəcəyi fikrini müdafiə edirdilər. XVII əsr filosoflarından fərqli olaraq XVIII, XIX əsr filosoflarından Vilyam Uilberfors və Çarls Sparjon köləliyin lə]vi və qadın kişi haqlarının bərabərliyi fikri irəli sürmüşdürlər. Müasir təbii hüquq nəzəriyyəçiləri və təbii hüquq vəkillərinə görə bütün insanların cinsiyyətindən, etnik mənsubiyyətindən və ya digər xüsusiyyətlərindən asılı olmayaraq təbii hüquqları vardır. İş yerində bərabərlik Qadınların əmək hüquqları dedikdə iş yerində ayrıseçkiliyə məruz qalmamaq və kişilərlə bərabər əmək haqqı nəzərdə tutulur. Qadın və kişilər üçün bərabər əmək haqqı və güzəştlər Britaniyanın müstəmləkəsi olan Honq Konq hökuməti tərəfindən 1970-ci ildə rədd edilmişdir.
Qadın hüquqları

Bunların arasında ən öndə gələnlərdən biri 1904-cü ildə yaradılan Beynəlxalq Qadınlara Səsvermə Hüququ İttifaqıdır. 1881-ci ildə Men Adası əmlak sahibi olan qadınlara seçki hüququ verdi. Həmin dövrdə Böyük Britaniyanın müstəmləkəsi olan Yeni Zellandiya 1893-cü ildə qadınların bu hüququnu tanıyan ilk dövlət oldu. 1902-ci ildə bütün Avstraliya koloniyalarının federasiya altında birləşməsi nəticəsində ölkə miqyasında qadınların seçki hüququ tanındı. 20-ci əsrin əvvəlində Amerika Birləşmiş Ştatlarında seçki hüququ tələb edən hərəkatlar geniş vüsət alsa da, 1848-ci ildən bəri səsvermə hüququ tələb edən qadınlar yalnız yetmiş iki il sonra, 1920-ci ildə məqsədlərinə nail ola bildilər. Avropada qadınlara ilk seçki hüququnu verən ölkələr sırasında ilk yerləri Finlandiya (1907), Norveç (1913) və İslandiya tutur. 1918-ci ildə yaradılmış Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə ölkə ərazisində yaşayan bütün xalqların və hər iki cinsin bərabər seçki hüququ qanunla təsbit edilirdi. Bununla da, Azərbaycan şərqdə qadınlara seçki hüququ verən ilk ölkə oldu.
Qadın hüquqları

Britaniyada bu, uzun sürən bir proses olmuşdur və yalnız Birinci Dünya müharibəsi ərəfəsində qadınların əhəmiyyətli rolu dövlətə imkan verdi ki, bu məsələnin gündəmə gətirilməsi güclü seçki hüququ hərəkatına təslim olmaq kimi təqdim edilməsin. Qadın hüquqları məsələsinin ilk dəfə hələ Fransa İnqilabi dövründə Olimpiya de Quj tərəfindən səsləndirilməsinə və məhz Fransanın qadınların cəmiyyətdə ikinci dərəcəli rol oynamasının radikal tənqidçisi olmasına baxmayaraq bu ölkə Avropada qadınlara seçki hüququ verən son ölkələrdən biri oldu. 1934-cü il dekabr ayının 5-də Türkiyədə bu hərəkata qoşuldu. II. Dünya müharibəsindən sonra Birləşmiş Millətlər Təşkilatı qadınların səsvermə hüququnun tanınmasını təşviq etdi. 1979-ci ildə qəbul edilən və 189 ölkənin tərəf olduğu "Qadına Qarşı Hər Cür Ayrı-seçkiliyin ləğv Edilməsi" Konvensiyası, səsvermə hüququnu təməl hüquqlardan biri olaraq saydı. Qadınların seçki hüququnun tanınması: Ekvador-1929 Brazilya-1932 Salvador-1939 Dominikan Respublikası-1942 Argentina-1946 Hindistan-1935 Yaponiya-1945 İndoneziya-1955 Liberiya-1947 Uqanda-1958 Nigeriya-1960Son olaraq 2015-ci ildə Səudiyyə Ərəbistanında qadınlar ilk dəfə seçkilərdə iştirak etdilər. Mülkiyyət hüququ XIX əsrdə ABŞ və İngiltərədə yaşayan bir neçə qadın, məsələn Ernestin Rouz, Paulina Vrayt Devis, Elizabet Kedi Stanton və başqaları evləndikdən sonra əmlak hüququndan məhrum edən bir sıra qanunlara öz etirazlarını bildirdilər.
Qadın hüquqları

1840-cı illərdən başlayaraq ABŞ-nin əyalət qanunverici orqanları və Britaniya Parlamenti qadının əmlakını onu həyat yoldaşından və yoldaşının kreditorlarından qoruyan qanunlar qəbul etməyə başladılar. Bu qanun toplusu evli qadınların mülkiyyət aktları adlanırdı. XIX əsr ABŞ məhkəmələrində əmlakının satmaq istəyən evli qadınlar müəyyən bir sınağa tabe tutulurdular. Sınağın əsas məqsədi qadının əmlakını könüllü şəkildə yoxsa həyat yoldaşının basqısı ilə satmasını hakimlər tərəfindən müəyyən etmək idi. 1960–1970-ci illərə qədər qadınların mülkiyyət hüquqları birçox Avropa dövlətində məhdudlaşdırılmışdı. Bir neçə il əvvələ qədər ABŞ-də da qadının müllkü üzərində kişiyə təkbaşına idarəçilik verən qanunlar geniş yayılmışdı. Lakin bu qanunlar 1981-ci ildə ABŞ Ali Məhkəməsi tərəfindən ləğv edildi. "Qadınlara qarşı ayrı-seçkiliyin bütün formalarının ləğv edilməsı haqqında" Konvensiyanın 15-ci maddəsinə görə iştirakçı-dövlətlər qadınların qanun qarşısında kişilərlə bərabərliyini tanımalı, qadınlara kişilərlə bərabər mülki hüquq qabiliyyəti və onu həyata keçirmək üçün bərabər imkanlar verməlidirlər. Məlumdur ki, hələ də bir sıra ölkələrdə qadınlar kişilərlə bərabər mülkiyyət hüquqlarına malik deyil.
Qadın hüquqları

Qadınların müqavilə bağlamaq, daşınmaz əmlaka sahib olmaq üçün bərabər hüquqları yoxdur. Xüsusilə nikaha daxil olduqdan sonra bu hüquqlar avtomatik olaraq qadının ərinə keçir. Buna görə də, Konvensiya iştirakçı-dövlətlərdən müqavilə bağlanması və əmlakın idarə olunması sahəsində qadınların bərabər hüquqlarının, həmçinin bütün məhkəmə instansiyalarında qadınlara bərabər münasibətin təmin olunmasını tələb edir. Hərəkət azadlığı "Qadınlara qarşı ayrı-sekiliyin bütün formalarının ləğv edilməsi haqqında" Konvensiyanın 5(4)-cü maddəsi şəxslərin yer dəyişməsinə,yaşamaq və daimi yaşayış yerini azad surətdə seçməsinə dair qanunvericiliyə münasibətdə kişilərə və qadınlara (evli qadınlar da daxil olmaqla) eyni hüquqlar verilməsini nəzərdə tutur. Dünyanın bir çox ölkəsində qadınların bu hüquqları rəsmi olaraq məhdudulaşdırılmışdır. Məsələn bəzi ölkələrdə qadınlar yanlarında kişi olmadan və ya həyat yoldaşlarının icazəsi olmadan evlərini tərk edə bilməzlər. Yəmən qanunları qadının həyat yoldaşının icazəsi olmadan evdən çıxmasını qadağan edir. Qanunla məhdudlaşdırılmayan ölkələrdə belə qadının hərəkət azadlığı dini qaydalarla məhdudlaşır.
Qadın hüquqları

Qadınların səyahət etməsini qadağan edən qanunlar yaxln keçmişə qədər bəzi Qərbi Avropa dövlətlərində hələ də mövcud olaraq qalmaqda idi. 1983-cü ilə qədər Avstraliyada qadınlar xarici pasport alarkənhəyat yoldaşının rəsmi razılığına ehtiyac duyulurdu. Bəzi Orta Şərq dövlətlərində kişi qəyyumluğu günümüzdə də mövcuddur. Beləki, 2019-cu ilə qədər Səudiyyə Ərəbistanında qadınlar qanuna əsasən başqa ölkələrə səyahət edə bilmək üçün həyat yoldaşlarının və ya ailələrindən digər kşilərin icazəsini almalı idi.Sağlamlıq hüququ Dünya Səhiyyə təşkilatının tərifinə görə, sağlamlıq "yalnız xəstəlik və əlilliyin olmaması deyil, fiziki və sosial cəhətdən tam bir bütünlük halıdır". Qadınlar baxımından düşündükdə bu tərifin böyük əhəmiyyəti vardır. Dünyanın bəzi yerlərində qadınların evə həbs edilməsi, səhiyyə işçilərinin laqeyd yanaşması, qadınların müstəqilliyinin olmaması, maddi qaynaqlarının azlığı kimi faktorlar qadınların sağlamlıqlarına ciddi formada təsir etməktədir. Qadınlra qarşı edilən ayrı-seçkiliyin bir növü də qadının sadəcə qadınların ehtiyac duyduğu tibbi xidmətlərdən məhrum edilməsidir. Bu səbəbdən doğuş zamanı hər il dünyada 300 mindən çox qadın həyatını itirir. Qadın sünnətləri kimi ənənələr qadınların sağlamlığına ciddi zərər vuran amillərdən biridir.
Qadın hüquqları

Dünyada HİV və AİDS-dən ən çox əziyyət çəkənlər qadın və qızlardır.Təhsil hüququ Təhsil hüququ beynəlxalq hüquqlardan biridir. Təhsildə ayrı-seçkiliyə qarşı kenvensiya təhsildə ayrı-seçkiliyi qadağan edir və onun tərifini "irqi, rəngi, cinsi, dili, dini, siyasi və ya digər fikri, milli və ya sosial mənşəli, hər hansı bir fərqləndirmə, kənarlaşdırma, məhdudlaşdırma " olaraq verir. İqtisadi, Sosial və Mədəni Hüquqların Beynəlxalq Konvensiyasının 3-cü maddəsində göstərilir: "Bu Konvensiyanın iştirakçısı olan dövlətlər bu Konvensiyada yer alan bütün iqtisadi, sosial və mədəni hüquqların həyata keçirilməsində kişi və qadınlara bərabər hüquqlar təmin etməyi öz öhdələrinə götürürlər." Konvensiyanın 13-cü maddəsinə əsasən "Bu Konvensiyaya qoşulan tərəflər hərkəsin təhsil hüququnu tanıyır. Bu dölətlər təhsilin insan şəxsiyyəti və layəqətinin inkişafına, insan hüquq və azadlıqlarına hörmətin gücləndirilməsinə yönəlik həyata keçiliməsində həm fikirdirlər. Dövlətlər həmçinin hər kəsin sülhsüvər cəmiyyətlərdə yaşamasını təmin edəcək, bütün millətlərdə, bütün irqi, etnik və dini qruplar arasında razılığı, dostluğu və dözümlülüyü ,eləcədə BMT-nin sülhün qorunması sahəsində apardığı fəaliyyətləri inkişaf etdirəcək bir təhsil sistemi yaradılması barədə razılığa gəlirlər. "Reproduktiv hüquqlar Qadınların və qızların reproduktiv hüquqları beynəlxalq hüquqda və milli qanunvericilikdə tənzimlənir. Reproduktiv hüquqlar ilk dəfə 1968-ci ildə BMT-nin İnsan hüquqlarına dair beynəlxalq konfransında müzakirə edilmişdir.
Qadın hüquqları

Həmin konfransda cinsi reproduktivlik və reproduktiv sağlamlıq sözlərinin tərifi müzakirə edilmişdi və sahədə olan problemlərin qarşısının alınması istiqamətində BMT tərəfindən layihələrin həyata keçirilməsi gərara alınmışdı. "Repreduksiya" latın sözü olub, özünə bənzər orqanizmin yaradılması deməkdir. Reproduktiv sağlamlıq – fiziki, mənəvi və sosial rifah vəziyyətidir. Bu təkcə reproduktiv sistemlə onun funksiyası və problemləri ilə bağlı xəstəliklərin olmaması demək deyildir. Reproduktuv sağlamlıq nəsil artımı qabiliyyətinin olması və azad seçim deməkdir. Yəni hər bir gənc ailədə qadın istədiyi sayda uşaq dünyaya gətirə bilər. İnsan təbiətin məhsuldur. İnsan təkmilləşdikcə inkişaf edir, sağlamlığı ilk növbədə reproduktivliyi, nəsil artırmaq qabiliyyəti yaxşılaşır və formalaşır.
Qadın hüquqları

1970-ci illər feminist təşkilatların qadın hüquqları uğrunda mübarizəsinin məlumatlandırma dövrü kimi xarakterizə olunur. Bu dövrdə bir çox ölkədə abort və konrtasepsiya üsulları qanuniləşdirilmişdir. Qadınlara qarşı zorakılıq Qadına qarşı zorakılıqla mübarizədə əhəmiyyətli addımlardan biri BMT-nin "Qadınlara qarşı ayrı-seçkiliyin bütün formalarının ləğv edilməsı haqqında" Konvensiyasının şərtlərini təftiş edən "CEDAW" komit'sinin 1992-ci ildə qəbul edilmiş 19 N-li qərarıdır. Qərara əsasən dövlətlər zorakılığın qarşısının alınması qarşısında məsuliyyət daşıyırlar.Beynəlxalq hüquqda qadına yönəldilən şiddətlə mübarizədə bir digər mühüm addım isə "Qadınlara qarşı zorakılığın qarşısının alınması" Deklarasiyası hesab olunur. "Qadınlara qarşı zorakılığın qarşısının alınması" Deklarasiyası 1993-cü ilin dekabr ayında BMT-nin Baş Məclisi tərəfindən "Qadına qarşı zorakılığın qarşısının alınması" Deklarasiyası qəbul edilmişdir. Bu deklarasiya qadınlara edilən zorakılğa qarşı ilk beynəlxalq sənəddir və bundan sonra qəbul edilən bəyannamələr üçün əsas rolunu oynamışdır. Deklarasiyada qeyd edilən "Qadına qarşı zorakılıq" termini beynəlxalq aləmdə qəbul edilmiş bir termindir. Bu sənədə əsasən "qadınlara qarşı zorakılıq" dedikdə nəzərdə tutulur:" İstər ictimai, istərsə də şəxsi həyatda meydana gələn, qadınlara fiziki, cinsi və ya psixoloji ağrı və ya əzab verən və ya verə biləcək olan, cinsiyyətə söykənən bir akt və ya bu cür aksiyalarla təhdid etmə, zorlama və ya özbaşına olaraq azadlıqdan məhrum etmə" 1995-ci ildə keçirilən IV Dünya Qadın Konferansının sonunda qəbul edilən Pekin Bəyannaməsi və Fəaliyyət platformasında qadın hüquqlarının insan hüquqları olduğu bildirilmiş, qadının inkişafı və qadın-kişi bərabərliyinin sosial ədalətin əsas şərti olduğu vurğulanmışdır.