LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Cahangir Hacıyev

Cahangir Fevzi oğlu Hacıyev (26 oktyabr 1961) — Azərbaycan Beynəlxalq Bankının İdarə Heyətinin sədri (27 mart 2001–2 aprel 2015). ; Bakı Futbol Federasiyasının prezidenti, Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyasının İcraiyyə Komitəsinin üzvü Həyatı və fəaliyyəti Cahangir Hacıyev Azərbaycan Dövlət Universitetində təsil almış və təhsilini 1986-cı ildə başa vurmuşdur. 1993-cü ildə Austində Texas Universitetində MBA dərəcəsinə və Rusiya Elmlər Akademiyasının nəzdində İqtisadiyyat İnstitutunda Beynəlxalq İqtisadiyyat üzrə doktorluq dərəcəsinə yiyələnmişdir.Cahangir Hacıyev 1993–1995-ci illər arasında Azərbaycanın Xarici İqtisadi Əlaqələr Nazirliyində işləmişdir. 1995-ci ildə o, Azərbaycan Beynəlxalq Bankında işə başlamışdır.Cahangir Hacıyev səhhətində olan problemləri əsas gətirərək vəzifəsindən istefa verib. 18 mart 2015-ci ildə Azərbaycan Beynəlxalq Bankının Müşahidə Şurası onun istefasının qəbul olunması və vəzifəsindən azad edilməsi barədə qərar qəbul edib. 5 dekabr 2015-ci ildə C. Hacıyevə qarşı Cinayət Məcəlləsinin 178-ci (dələduzluq) maddəsi ilə cinayət işi açılıb və o, Nərimanov Rayon Məhkəməsinin qərarı ilə 4 ay müddətinə həbs edilib.
Cahangir Hacıyev

Cahangir Hacıyev və digər 7 nəfər Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 179.3.1, 179.3.2 (mütəşəkkil dəstə tərəfindən külli miqdarda mənimsəmə), 308.2 (vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə ağır nəticələrə səbəb olduqda), 309.2 (vəzifə səlahiyyətlərini aşma ağır nəticələrə səbəb olduqda), 313-cü (vəzifə saxtakarlığı), 228.1 və 228.4-cü (qanunsuz olaraq silah, onun komplekt hissələrini, döyüş sursatı, partlayıcı maddələr və qurğular əldə etmə, başqasına vermə, satma, saxlama, daşıma və gəzdirmə) maddələri ilə ittiham olunurdu.14 oktyabr 2016-cı ildə Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsi Cahangir Hacıyevə hökm oxudu. Cahangir Hacıyev 15 il müddətində azadlıqdan məhrum etmə cəzasına məhkum olundu və əlavə olaraq, Azərbaycan Beynəlxalq Bankının xeyrinə ondan 63 milyon manat, "AqrarKredit" ASC-nin xeyrinə 7 milyon manat tutulub verilməsinə qərar verildi. Məhkəmə araşdırmaları göstərdi ki, Cahangir Hacıyev 9 milyard ABŞ dollarından çox pulu bankın aktivindən çıxararaq Azərbaycan Respublikasının büdcəsinə ziyan vurmuşdur. Bu məbləğ Azərbaycanın 2016–2017-ci il büdcəsində ümumdaxili məhsulun 25 faizinə bərabər idi. Bu da Azərbaycan manatının devalvasiyası səbəblərindən biri kimi göstərildi. Bildirilirdi ki, bankdan qanunsuz çıxarılan pullar Cahangir Hacıyevin və ona yaxın olan şəxslərin və qohumların xaricdəki bank hesablarına köçürülürdü.
Cahangir Hacıyev

Məhkəmə materiallarından belə məlum olur ki, çirkli pulların yuyulması üçün saxta xərclər və gəlir layihələri irəli sürülürdü. Çirkli pulların yuyulması üçün Azərbaycanda və xaricdə əsasən ofşor zonalarında olmaqla, şirkətlər yaradılırdı. Kreditlər üçün təhlükəsizliyin təmin edilməsi üçün qondarma girovlar (istiqrazlar, zəmanətlər və s.) təqdim olunurdu. Şəxsi həyatı Cahangir Hacıyevin həyat yoldaşı Zamirə Şirəli qızı Hacıyeva 10 fevral 2005-ci ildə Hacı Məmmədovun başçılıq etdiyi cinayətkar dəstə tərəfindən qadın gözəllik salonundan çıxarkən oğurlanmış, bu hadisə dəstənin ifşası və üzvlərinin həbsi ilə nəticələnmişdir. Həmçinin bax
Sələfilik

Sələfiyyə və ya Sələfilik — Lüğətdə- əvvəl gəlmək, keçmək mənasında olan “sələf” (ərəb. سلف) sözündən törəyən sələfiyyə, ilk İslam alimləri və keçmiş İslam böyükləri ilə onların yolunu tutanlar mənasına gəlir. Bəzən buna “yaxşı”, ”xeyirli” mənasında “salih” sözünü də əlavə edərək , “sələfi-salihin” ifadəsi ilə İslamın ilk dövrlərindəki İslam alimləri nəzərdə tutulur. Termin olaraq isə sələfiyyə- inanc mövzularına aid məsələlərdə ayə və hədislərdəki zahiri ifadə ilə kifayətlənib, bunları olduğu kimi qəbul edən fərqli izahlardan uzaq qalaraq təşbih və təcsimə düşməyən qruplar deməkdir. İlk İslam böyükləri səhabə və tabiindən çıxmışdır. Bu baxımından sələfiyyə, əshab və tabiinin yolunu tutanlar mənasına gələrək Əhli-sünnənin adı olaraq qarşımıza çıxmışdır.
Sələfilik

Ancaq sələfiyyə daha sonra “xələfiyyə” kimi bilinən Sünni kəlam məktəblərini əhatə etmədiyi üçün bəzi alimlər tərəfindən “Əhli sünnəyi-xassa” digərləri isə “Əhli sünneyi-ammə” şəklində tanınmışdır. Sələfiyyənin yaranma tarixi Hz.Peyğəmbərin vəfatından sonra inanc mövzuları və siyasi sahədəki ixtilaflar ətrafında firqələşmələr ortaya çıxdığı zaman, hər bir firqə özünəməxsus bir ad ilə bilinməyə başlamış, bunların xaricində müsəlmanların əksəriyyəti xüsusi bir ad almadan varlığını davam etdirmişdir. Ancaq h. II/m.VIII əsrlərdən etibarən xüsusuilə inanc mövzularında fikir yürüdən və mütaşabih ayələri təvil edən Mötəzilənin ortaya çıxıb inkişaf etməsi ilə birlikdə müsəlmanların əksriyyətinə bağlı alimlər bunlara etiraz etmiş, doğru yolun səhabənin və tabiinin yolunu izləmək olduğunu bildirmişdir. Bəzən daha açıq şəkildə həqiqi yol “keçmiş alimlərin yoldur” ifadəsindən də istifadə etmişdir. Bu çərçivədə qeyd olunan qrupu ifadə etmək üçün, Sələfiyyə termini istifadə olunmağa başlanmışdır. Hicri üçünücü əsrin əvvələrində təşəkkül edən bu zümrənin yolunun Quran və Sünnə yolu olduğu bilinməkdədir.
Sələfilik

Maturidiyyə və Əşəriyyənin yaranması və inkişafından sonra mühavizəkar sələf əqidəsi tərəfdarları islam dünyasının hər ölkəsində azalmağa başlamışdır. Ümumiyyətlə fiqhdə Hənbəli olanlar (dünya müsəlmanları arasındakı nisbəti % 1-2 dir) əqaiddə də sələfi olaraq qalmışdır. Hədis elmilə məşğul olan alimlərin əskəriyyəti sələfilik əqidəsini mənimsəmişdir. İslam tarixinin hər dövründə olduğu kimi sələf əqidəsi tərəfdarları az da olsa hər bir İslam ölkəsində mövcuddur. Bəzi ifratçılığa getməsinə baxmayaraq ən çox mövcud olduğu ölkə Səudi Ərəbistandır. Sələfiyyənin düşüncə metodu Ümumi olaraq düşüncə quruluşu, elm adamları tərəfindən inkişaf etdirilən və bütün elmi işlərində o elm adamlarına yol göstərdiyi kimi məhdudlaşdırıcı da olan ön qəbul etmə yumağı olaraq təyin oluna bilər.
Sələfilik

Bu qəbul etmə, elm adamının aldığı təhsil və sahib olduğu inanc istiqamətində formalaşması yanında çox qüvvətli strukturları və bütün düşüncəni maraqlandırdığı üçün dəyişməsi olduqca çətin hətta qeyri-mümkündür. Bu səbəblə elm adamları öz düşüncə strukturlarına uyğun gəlməyən fikirləri rədd edir və ya onu öz düşüncə quruluşuna uyğun hala gətirirlər. Necə ki ayələrin təfsiri və hədislərin zəif görülüb əməl edilməməsinin təməlində bu yatar. Sələfin düşüncəyə əhəmiyyət verməməsi və nassları əsas alması onların düşüncə quruluşunun ola bilməyəcəyi fikrinə istiqamət versə də nassları şərh etmədən və əqli istidlaldan çəkinməyə aparan bir sistemin olması lazımdır. Unutmayaq ki sələfin düşüncə quruluşunu meydana gətirən ana qaydalardan biri olan "ayələrin yorumlarının edilməməsinin gərəyi" hökmü də bir əqli qaydadır. Çünki bu hökmü bir nassa əsaslanaraq deyil şəxsən ictihadlarına söykənərək verməkdədirlər.
Sələfilik

Beləcə dində ilk əqli istidlali onlar etmiş olmaqda, özlərindən sonra gələn və əqli istidlal etdikləri üçün tənqid etdikləri hətta zındıq saydıqları kəlamçılara yol açmış olurlar. Onlar bu məhdudlaşdırmağı etməsə idilər və belə bir yol açmasa idilər özündən sonra gələn alimləri ən azından tənqid etmələri haqlı sayılabilərdi. Ancaq onlar bu qapını açan ilk alimlər olmuşlar. Sələfiyyənin əsas fikirləri Dinin etiqada aid olan mövzularında Quran və hədisdəki izahların zahiri ilə kifayətlənib, təvilə baş vurmaqdan çəkinmək. Əqidə mövzularında fəlsəfəyə etibar etməmək, tamamilə nasslara əsaslanan düşüncəni izləmək İnanc mövzularında kəlamçıların ortaya qoyduğu nəzəriyyələrə etibar etməmək, kəlam yerinə ayə və hədislərə əsaslanan əqidəni mərkəzə almaq Təsəvvüfə qarşı təmkinli olmaq, bir çox sufinin irəli sürdüyü bəzi nəzəriyyələrə və fikirlərə etibar etməmək, Quran və Sünnədə yer almayan hər cür məfhum və düşüncələrdən uzaq durmaq. Əhli-sünnədən başqa etiqadi və kəlami xüsusiyyət daşıyan bütün firqələrdən uzaq durmaq və bu firqələrin Əhli sünnədən ayrıldıqları hər nöqtədə xəta etdiyini düşünmək.
Sələfilik

Ayə və hədislərdə yer alan mütəşabihat haqqında aşağıdakı yolu izləmək:A. TƏQDİS : Allah Təalaya Cəlal və əzəmətinə layiq olmayan hər şeydən tənzih etmək, layiq olmadığı şeylərdən münəzzəh olduğuna inanmaq. Məsələn قَالَ يَٰٓإِبْلِيسُ مَا مَنَعَكَ أَن تَسْجُدَ لِمَا خَلَقْتُ بِيَدَىَّ Birincisi, ət, sümük, və əzələlərdən meydana gəlmiş olan cisim. Qeyd, ayə və hədislərdə keçən “yəd” bu mənada istifadə olunmuş ola bilməz. Çünki Allah cism olmaqdan və cisimlərə məxsus xüsusiyyətlərlə vəsflənməkdən uzaqdır. ikincisi, “Yəd”-in bir başqa mənası da “ filan ölkə filan hökmdarın əlindədir” cümləsində olduğu kimi məcazdır. Bu iki məna da cisimə əlavə edilməz.
Sələfilik

Deməli nəslərdə keçən və mənası açıq olmayan bu kimi sözlər üzərində düşünməmək və fikir bildirməmək lazımdır. B.TƏSDİQ : Allahın Quran və Sünnətdə keçən sifət və isimlərinin Onun ucalığına və kamalına layiq mənaları olduğunu qəbul edib, Hz.Peyğəmbər Allahı necə təsvir etmişsə ona o şəkildə də inanmaqdır. C. ACİZLİYİ ETİRAF :Mütəşabih ayələrdə bildirilənlərdə həqiqi muradı Allaha tərk etmək, bunların bilinməsinin mümkün olmayacağını ifadə etməkdir. D. SÜKUT :Mütəşabihatın mənasını soruşmamaq, onlara fikir verməmək və hətta bu mövzuda sual verməyi belə qadağan etməkdir. Çünki Hz.Peyğəmbər, qədər mövzusu ilə məşğuliyyəti qövmünə qadağan etmişdir. İkinci xəlifə Ömər də “Rəhman Ərşə istiva etdi.” ayəsinin mənasını soruşan bir Misirlini sürgün etmiş, Quranın məxluq olub olmadığını soruşan birini susdurmuş və belə suallar soruşulmasını qadağan etmişdir.
Sələfilik

Qısacası sələf bu mövzularda susmağı sükutu seçim etmişdir. E. İMSAK: Mütəşabih ayələr üzərində dəyişiklik etməmək; Açıqlanmayan mənaları istifadə etməkdən və təvildən çəkinməkdir. Məsələn: yədullah (Allahın "əli") kəlməsini, qudrətullah (Allahın qüdrəti) şəklində ifadə edərək yorumlamaq. F. KƏFF: Mütəşabihatla qəlbən məşğul olmamaq və onlar üzərində düşünməməkdir. Bir əlilin və ya üzmə bilməyənin dənizə girməsi nə qədər təhlükəlidirsə, cahil bir kimsənin də, mənası qapalı olan nəsslərlə qəlbən məşğul olması və onları açıqlamağa çalışması ən az o qədər təhlükəlidir. G. MƏRİFƏT ƏHLİNƏ TƏSLİM: Uca mövzular, Peyğəmbər və səhabəyə gizli deyildir.
Sələfilik

Bu baxımından onların hər kəsə qapalı olduğu qəbul edilməkdədir. Ancaq bunlar üzərində dayanmaq yerinə, təvilini ancaq Allah bilir deyərək onalrın elmini əhlinə buraxıb, təvilinə girməməkdir. Sələfiyyə bu təməl fikirləri ilə özünü Əhli sünnənin tək təmsilçisi hesab etmiş, Əhli-sünnəni təşkil edən və “xələfiyyə” olaraq bilinən Sünni kəlam alimlərinin görüşlərinə də dəyər vermişdir. Sələfiyyə ilə Əhli sünnə kəlamçıları arasında əsas fərqlər İlk dövr Sələfiyyə ilə Əhli-sünnə kəlamçıları arasındakı əsas fərqləri belə sıralamaq olar: Əhli Sünnə kəlamçılarına görə, Allahın sifətləri zatı ilə eyni olmadığı kimi , zatından da ayrı deyildir. Sələfiyyəyə görə, Allah, kamal sifətləri ilə vəsflənmişdir. Ancaq bu sifətlərin zatının eyni yoxsa ayrı olduğu mövzularında fikir söyləmək doğru deyil.
Sələfilik

Əhli Sünnə kəlamçıları xəbəri sifətləri Allahın şəninə uyğun bir şəkildə təvil (yorumlamaq) edirlərsə, sələfiyyəyə görə xəbəri sifətləri təvil etmək doğru deyil. Əhli sünnə kəlamçılarına görə məlumat əldə etmənin yolu doğru xəbər, sağlam hisslər və ağıl olduğu halda, sələfiyyəyə görə sadəcə nəqldir( Quran və sünnə). Əhli sünnə kəlamçılarına görə, Allahın nəfsi kəlamı əzəli, bunun varlığını göstərən ləfzi kəlam(quran) isə məxluq ikən, sələfiyyəyə görə, Allahın kəlam sifəti var amma, bu sifətlərlə əlaqəli dərinliklərə girmək doğru deyildir. Əhli sünnə kəlamçılarına görə, əməl imanın bir hissəsi deyil. Sələfiyyəyə görə isə əməl imanının bir hissəsidir. Sələfilər İslam üçün yalnız Quran və Sünnəni mənbə kimi qəbul edirlər.
Sələfilik

Onlar İslamın uzun təfsir ənənəsinə, səhabələrin rəyinə, peyğəmbərlərin hekayətlərinə və insanların mistik təcrübəsinə məhəl qoymurlar. Sələfi hərəkatının ardıcılları Övliyanın, mələkler, cin, şeytanlar və ya ruhları ilə bağlı bir sıra əməllərini bid'ət hesab edirlər. və şirk. Eynilə, sələfilik cinlər, şeytanlar və ümumiyyətlə mələklərlə bağlı mövzularda teoloji və təfsir hesablarından fərqlənir.Qahirənin Əl-Əzhər Universitetinin bəzi alimləri sələfi hərəkatının müxtəlif fikirlərini təkzib etmək üçün "əl-Rədd" (Cavab) adlı dini fikirlər əsəri hazırlamışlar.Ər-Rədd. çoxsaylı sələfi sapmalarını ayırır - yalnız ritual namaz baxımından o, aşağıdakı sələfi iddialarını tənqid hədəfləyir: Kiçik dəstəmazda Allahın adının oxunmasının haram olması iddiası [Fətva 50]; Cümə günü böyük dəstəmazın qadın və kişilərə vacib olması iddiası [Fətva 63]; Ovdan başqa səbəblərə görə itə sahib olmağın haram olması iddiası [Fətva 134]; Ətir üçün spirt istifadə etməyin haram olması iddiası [Fətva 85].“Əl-Rədd”in müəlliflərindən biri, hüquq professoru Ənəs Əbu Şadi deyir ki, “onlar [sələfilər] hamı üçün hər şey olmaq istəyirlər. Onları təkcə aşkar (əz-zahir) maraqlandırmır.
Sələfilik

, baxmayaraq ki, onların qanunlarının çoxu Ẓāhirī (hərfi) alimin İbn Həzm Muhallasına qayıdır, lakin onlar da əmindirlər ki, qeybi (əl-batini) yalnız onlar başa düşürlər!" Tarixçilər və alimlər Sələfiyyə hərəkatının meydana çıxmasını 19-cu əsrin sonlarına Ərəbistan yarımadası, Avropa müstəmləkəçi dövlətlərinin hakim olduğu dövrə aid edirlər. Hərəkatın görkəmli liderləri arasında Cəmaləddin Qasimi (1866-1914), Əbdürrəzzaq əl Bitar (1837-1917), Tahir əl-Cəzairi (1852-1920) və Məhəmməd Rəşid Riza (1865-1935). Birinci Dünya Müharibəsinə qədər dini missiyalar Ərəb Şərqi sələfi çağırışının gizli şəkildə fəaliyyət göstərmişdir. Birinci Dünya Müharibəsindən sonra sələfi ideyaları ziyalılar arasında yayıldı və bərqərar oldu. Siyasi cəhətdən Rəşid Rıda kimi təmayüllü alimlər də Şəriət (İslam hüququ) tətbiq edən İslam dövlətinin qurulmasının zəruriliyini vurğulamış və bununla da daha mühafizəkar bir Sələfiyyə' xətti üçün intellektual əsaslar qoymuşlar. '
Sələfilik

', bu da Misirdəki Müsəlman Qardaşlarının ideoloqlarına təsir göstərəcək. Sələfilər hesab edirlər ki, "Sələfiyyə" etiketi İslamın ilk bir neçə nəslindən bəri mövcud olub və bu, müasir bir cərəyan deyil. Bu fikrə haqq qazandırmaq üçün sələfilər bir ovuc dinə istinad edirlər. "Sələfi" ifadəsinin işlədildiyi orta əsrlərdən sitatlar. Dəlil kimi istifadə edilən və sələfi internet saytlarında geniş şəkildə yerləşdirilən sitatlardan biri də "əl-" soyadı haqqında qısa bir qeyd yazan əs-Sam'aninin (ö. 1166) şəcərə lüğətindəndir.
Sələfilik

Sələfi" (Sələfi): "Eşitdiyimə görə, bu [soyadın] təqvalı əcdadlara aid olduğunu və onların məzhəbihim ehkamını mənimsədiyini göstərir." Siyar ələm əl-nubələ Əthari ilahiyyatçısı Əz-Zəhəbi öz bioqrafik lüğətində müəllimi İbn Teymiyyəni "İbn Teymiyyəni dəstəkləyən bir şəxs" kimi təsvir etmişdir. xalis Sünnə və Tariqə əs-Sələfiyyə (Sələfiyyə yolu və ya metodologiyası)”; onun qeyri-konformist fiqhi yanaşmasına işarə edərək, bu, birbaşa Kitabı anlamaq və məzhəb ilə ziddiyyət təşkil edən fətva vermək təcrübəsinə əsaslanır. ]. Hərəkat 19-cu əsrin sonlarında yüksələn Avropa imperializminə qarşı İslamın cavabı olaraq İslam dünyasının müxtəlif bölgələrində inkişaf etdi. Sələfi dirçəlişçiləri orta əsr Hiriyanlı Suriyalılarının inanc doktrinalarından ilhamlanmışlar.
Sələfilik

fəlsəfəni və Təsəvvüfün müxtəlif xüsusiyyətlərini bidətçi kimi kəskin şəkildə pisləyən İbn Teymiyyə. İbn Teymiyyənin radikal islahat proqramı müsəlmanları “Sələf əs-Salehin” (mömin əcdadların) saf İslamına qayıtmağa çağırırdı; Müqəddəs Yazıları birbaşa başa düşmək vasitəsilə. Məşhur alimləri Dörd fiqhi məzhəbin qurucusu olan alimlər, ilk dövr sələfiyyənin tanınmış ən məşhur nümayəndələridir. Əhməd ibn Hənbəl Əhməd ibn Həmbəl(ərəb. أحمد بن حنبل) 164. (780) – ci ildə Rəbiuləvvəl ayında (vəya Rəbiulssani) Bağdatda dünyaya gəlmişdir.
Sələfilik

Ailəsi Mərvdən Bağdata köçərkən anası ona hamilə olduğu üçün Mərvdə doğulduğunu söyləyənlər də vardır.Oğlu Salihin rəvayət etdiyi şəcərəyə görə nəsli Hz.Peyğəmbərin babalarından Nizarla birləşərək Hz.İsmailə qədər uzanır. Əhməd ibn Həmbəl atası 30 yaşlarından öldüyünə görə Şeybanioğullarından olan anası Safiyyə bint Meymunənin himayəsi altında böyüdü. Qurani Kərimi əzbərlikdən, Bağdatlı alimlərdən bir müddət qrammatika və fiqh öyrəndikdən sonra Hədis öyrənməyə başladı.İlk müəllimlərindən biri olan və onun haqqında çoxlu hədis yazdığı Hüşeym ibn Bəşirdir. Bundan əlavə onun başqa müəllimləri də olmuşdur ki bunlardan Süfyan ibn Uyeynə, Yəhya ibn Said-əl Kattan, Abdurrahman ibn Mehdi, İmam Şafii və Əbdürrəzzaq kimi alimlər də vardır. İmam Şafii dən isə fiqh və üsuli-fiqh öyrənmişdir. Əl-Müsnəddəki rəvayətlərə görə müəllimlərinin sayısı 280-dir.
Sələfilik

Əhməd ibn Hənbəli yaxından tanıyan müəllimləri onun haqqında tərifə layiq sözlər işlətmişlər. Məsələn Yəhya ibn Said-əl Kattan onun bir dərya olduğunu tələbələri arasında onun bənzəri kimi bir tələbənin olmadığını söyləmiş və bunu bütün kitablarının və hədislərinin istifadəsinə icazə vermişdir. “Sünnə” termini sələflərin anlayışında, bidətin əksi deməkdir. Sünnə, ilk müsəlmanların tabe olduqları əqidə və mənhəcdir. Mənhəc – metod, yol anlamına gəlməkdədir. Mənhəc yəni sünnə əhlinin, məxluqatın yaradılışı məqsədini həyata keçirmək üçün, tutduğu yol və metoddur.
Sələfilik

Bu məqsəd də yalnız tək olan Allaha ibadət etməkdir. Bu haqda Uca Allah buyurmuşdur: “Sizin hər biriniz üçün bir şəriət və bir yol (mənhəc) təyin etdik”. Bu səbəbdən ümmətin sələfləri əqidə və mənhəc məsələləri ilə bağlı hər bir şeyi sünnə adlandırırdılar. Onlardan bir çoxları əqidə və mənhəc haqqında kitablar yazarkən, bu kitabları “Sünnə” adlandırırdılar. Məsələn Əbu Asimin “Sünnə” kitabı, Abdullah bnu Əhmədin “Sünnə” kitabı, Mərvazinin “Sünnə” kitabı, ibnu Şahinin “Sünnə” kitabı, əl-Hallalın “Sünnə” kitabı və s. Zamanımızda müsəlmanlar arasında baş vermiş parçalanma, onların məhs sələflərin əqidə və mənhəclərindən bəhs edən bu kitabları tərk etmələri ucbatındandır. Buna dəlil Uca Allahın kəlamıdır:“Hər kəs özünə doğru yol aşkar olandan sonra Peyğəmbərdən üz döndərib möminlərdən qeyrisinin yoluna uyarsa, onun istədiyi (özünün yönəldiyi) yola yönəldər və Cəhənnəmə varid edərik.
Sələfilik

Ora necə də pis yerdir”. ƏsərləriƏhməb ibn Hənbəlin ən önəmli əsəri olan əl-Müsnəd xaricində özünə nisbət edilən kitabların heç birini şəxsən özü qələmə almamış, hətta öz söz və fətvalarının yazılmasına icazə verməmişdir. Buna görə əsərləri başda oğlu Abdullah olmaq üzərə digər tələbələri tərəfindən və ölümündən sonra qələmə alınmışdır. Günümüzə çatan və demək olar ki, hamısı hədisə dair olan əsərləri bunlardır: “əl-Müsnəd”. Əhməd ibn Hənbəlin 700 min hədis arasından seçərək tərtib etdiyi 30 min qədər hadisə oğlu Abdullah ilə tələbəsi Əbu Bəkir əl Kattinin birçox hədis əlavə etməsilə meydana gələn bu əsər ən həcimli iki hədis külliyatından biridir ( digəri Bəkı ibn Mahledin əl-Müsnəd didir). Sadəcə səhih hədisləri ehtiva etməsi hədəf alınmadığından əsər zəif hədisləri də əhatə edir.
Sələfilik

“Kitabü s- Sünnə, Etiqadi Əhli-Sünnə adi ilə də bilinir. Oğlu Abdullahın rəvayətlərindən meydana gələn əsər 2 bölümdən ibarətdir. Birinci bölümdə Hz.Məhəmməd ilə Adəm, Nuh, İbrahim, Yusif, Əyyub, Yunus, Musa, Davud, Süleyman , Loğman və İsa peyğəmbərlərin zöhdünə dair rəvayətlər, ikinci bölümdə isə başda Xülafeyi Raşidin olmaq üzərə on doqquz səhabə ilə on altı tabiinin zöhdü bu mövzuya dair sözləri keçməkdədir. Əsər Məkkədə (1357), Beyrutda (1983) nəşr edilmişdir. Kitabü-l-Vəra Əsər ilk öncə Qahirədə (1340), daha sonra Beyrutda (1403/1983) işıq üzü görmüşdür. Kitabül-İlel.Əhməd ibn Hənbəlin günümüzə qədər gəlib-gəlmədiyi bilinməyən ət-Təfsir və Kitabü-l-Fəraiz adlarında iki əsəri daha vardır.
Sələfilik

ət-Təfsir in əl-Müsnəd-dən bir neçə misli daha həcimli olduğu və 120 min hədis ehtiva etdiyi bilinməktədir. Zəhəbi Kitabü-l-Fərazi 4-nün bir qismini gördüyünü söyləməkdədir. Bundan əlavə Kitabü-l-Elm, Kitabü-l-İləl, Kitabü-s-Sünnə və Kitabü-l-Məscid adlı əsərlər də onun əsərləri arasında sayila bilər. Əbu Hənifə(ərəb. أبو حنيفة) 80 (699) ildə Kufə şəhərində anadan olmuşdur. O, Hənəfi məzhəbinin imamı böyük müctəhiddir.Əbu Hənifə ticarətlə məşğul olan varlı bir ailənin uşağıdır.
Sələfilik

Özü də elm öyrənməyə başlamazdan əvvəl parça tacirliyi edib. Kufədə Amr ibn Hureys bölgəsində bir mağazanın olduğundan bəhs edilir (Hatib, XIII, 325). Elm həyatına atılanda ticarət işini tərəfdaşları vasitəsilə davam etdirdiyi, onun bu sıralarda tələbələrinə və başqalarına etdiyi maddi yardımlardan anlaşılmaqdadır. Həyatı maddi sıxıntıdan uzaq olaraq keçmişdir. Kiçik yaşlarda Quranı əzbərlədiyi hesab edilən Əbu Hənifə, qiraət elmini qiraəti səba alimlərindən olan Asım ibn Bəhdələdən öyrənmişdir. Əslində Əbu Hənifənin anadan olub böyüdüyü Kufə ilə bölgənin ikinci böyük şəhəri olan Bəsrə, digər millətlər və qədim sivilizasiyalarla əlaqəsi olan, yeni müsəlman olanlara İslam və Ərəb Dilinin öyrədildiyi, siyasi fəaliyyətlərin intensiv olduğu mühüm yaşayış məntəqələridir.
Sələfilik

Eyni zamanda, buralar bir çox fəqih, dilçi, ədib, şair və filosofun da olduğu bir elm mərkəzi idi. Belə bir şəraitdə ticarətlə məşğul olan, parlaq bir zəkaya sahib olan Əbu Hənifəyə ətrafındakı alimlər yaxın maraq göstərmişlər və onu elmə yönəltmişlər. Əbu Hənifəni də bu məsələ ilə bağlı olaraq Əbu Əmr əş-Şabinin onu çağırıb, "Səni ağıllı, qabiliyyətli və hərəkətli bir gənc olaraq görürəm. Elmə və alimlərin məclislərinə davam etməyi etinasızlıq etmə" dediyini, bu söhbətin ona təsir etdiyini, beləliklə, elm təhsilinə yönəldiyini bildirir. Əvvəl əqidə və cədəl elmini öyrənməyə başlayan, getdikcə bu elmdə müəyyən bir məsafə alan Əbu Hənifə, dövründəki inkarçı və bidətçilərlə münaqişə etmiş, fərqli etiqadı düşüncəyə malik insanların və məzhəblərin olduğu Bəsrəyə zaman-zaman etdiyi səfərlərində də bu davranışını davam etdirmişdir. Dövrünün görkəmli alimlərinin bir çoxu ilə görüşmə və onlardan elmi cəhətdən istifadə etmək imkanı tapan Əbu Hənifənin əsl müəllimi, dövründə Kufə rəy məktəbinin ustadı qəbul edilən Həmməd ibn Əbu Süleymandır. Əsərləriəl-Müsnəd.
Sələfilik

Tələbələri tərəfindən Əbu Hənifəyə rəvayət edilən hədisləri, digər bir ifadəylə Əbu Hənifənin müraciətlərində dəlil olaraq istifadə etdiyi hədisləri ehtiva edən bir əsərdir. Rəvayətlərin toplanmasında və ya təsnifində fəal rol oynayan şəxslərin adları ilə anılan və mühüm bir qismi çap edilən iyirmidən çox Əbu Hənifə müsnədi mövcuddur (Hindistan 1300; İstanbul 1309; Lahor 1312; Leknev 1318; Qahirə 1327; Berlin 1929). əl-Fiqhu-l-əkbər. Əqaidə dair olub Əhli sünnətin fikirlərindən qısaca bəhs etmişdir. Başda birinci Goldziher olmaq üzrə bəzi şərqşünaslar bu əsərin Əbu Hənifəyə nisbətini səhih görməsələr də, kitabın ona aid olduğuna İslam alimləri fikir birliyi içindədir. Bir çox şərhi olan əsər, bəzi Şərq və Qərb dillərinə də tərcümə edilərək dəfələrlə çap edilmişdir (məsələn, Dehli 1289; Qahirə 1323; Heydərabad 1342; Lahor 1890).
Sələfilik

əl-Fiqhu-l-əbsat. Əqaidlə bağlı olub oğlu Hamməd ilə tələbələri Əbu Yüsif və Əbu Muti əl-belhi tərəfindən rəvayət edilmişdir. əl-Alim-vəl-mütəallim. Əhli sünnətin fikirlərini açıqlayıb müdafiə məqsədilə və sual-cavab üslubunda qələmə alınmış etiqada dair bir kitabdır. ər-Risalə. Əbu Hənifə, Bəsrə Qazisi Osman əl-bəttiyə xitabən yazdığı bu əsərində əqidə məsələlərində özünə yönəldilən bəzi ittiham və iddialara cavab verir.
Sələfilik

Vasiyyə. Əqidə məsələlərini qısaca ələ alan bir kitabdır (Qahirə 1936).Son beş əsərin əhatə etdiyi mövzular, Osmanlı alimlərindən Bəyazizadə Əhməd Əfəndi tərəfindən kəlam dərsliklərinin tərtibinə görə "Əl-usülül-münife" adı ilə bir araya gətirilmiş, yenə eyni müəllif tərəfindən "İşarətül-məram" adı ilə şərh edilmiştir. Əbu Hənifəyə nisbət edilən, oğluna və bəzi tələbələrinə xitabən yazılmış dini, elmi və əxlaqi ibrətləri ehtiva edən başqa risalələr də var. Hətda Onun fiqh elminə də böyük töhfəsi olmuşdur. Əbu Hənifənin fiqh elmi fikrinin inkişafına böyük töhfəsi, digər məzhəb imamları və İslam alimləri tərəfindən də müxtəlif üslublarda ifadə edilmişdir. İmam Şafinin, fiqhlə məşğul olan bütün alimlərin Əbu Hənifəyə təşəkkür borclu olduğunu dilə gətirən məşhur sözü ("İnsanlar fiqhdə Əbu Hənifənin iyalidir", İbn Abdülber, s. 136) onun fəqihlər yanındakı ehtiramını bildirməyə kifayətdir.
Sələfilik

Şafii məzhəbinin imamı, böyük müctəhiddir. O, 150-ci ildə (767) Qəzzədə dünyaya gəlib. Şafinin gözəl üzlü bir insan olduğu, sünnəyə tabe olmaq məqsədilə saç və saqqalını xınayla boyadığı, and içməkdən çox çəkindiyi, gecənin bir hissəsini ibadətlə keçirdiyi, daha çox Quran oxumaq üçün gecə təravih namazlarını evində tək qıldığı, beləliklə bir ayda çox xətm etdiyi, rəvayətə yol açıb işləməyə və ibadətə mane olduğu üçün çox yeməməyə xüsusilə diqqət etmişdir. Səmimi bir dindarlığı şüar tutan Şafiinin müxtəlif məlumatların xeyri haqqında belə dediyi nəql edilir: "Quran öyrənənin nüfuzu artar, fiqhlə məşğul olanın dəyəri yüksələr, hədis yazanın dəlilləri qüvvətlənər, dil üzərinə işləyənin təbiəti öyrənər, riyaziyyat örgənənin mühakiməsi güclənər, özünü qoruya bilməyənə isə elm fayda etməz" (Zəhəbi, X, 24). TələbələriƏhməd ibn Hənbəl İshaq ibn Rahaveyh əz-Zəfərani Əbu Sevr İbrahim ibn Xalid Əbu İbrahim Muzəni Rəbi ibn Süleyman MuradiƏsərləriŞafiinin əsərlərinə gəlincə isə, Şafiinin fiqh təcrübəsi böyük nisbətdə şəxsən qələmə aldığı, qismən də tələbələrinə imla etdiyi əsərlər yolu ilə gəlmişdir. Busahədə ciddi bir dəyişiklik olmadan rəvayət edilmişdir.
Sələfilik

Şafiinin qövli qədim dövrəsinə aid təməl əsəri əl-Ḥuccə olub ən güclü ravisi Zəfəranidir. Kərabis və Əhməd ibn Yəhyanın bu əsərə aid rəvayətləri uzun ömürlü olmamışdır. Qövli qədim ravilərindən Əbu Səvr isə Şafiinin müəllif sistemini əsas götürərək əl-Məbsut adlı bir əsər ortaya çıxartmış, bəzi xüsuslarda Şafiiyə müxalif çıxmış özünə aid bir məzhəb meydana gətirmiş, fiqhi fikirləri vəfatından sonra Azərbaycan və İrminiye xalqının əksəriyyəti tərəfindən mənimsənmişdir. İmam Şafinin əsərlərini belə sıralaya bilərik: əl-Umm . Bu əsər Şafii cədid dövrü fiqh düşüncəsini ən ətraflı şəkildə əks etdirir və təriqətin əsas mənbəyini təşkil edir. Süleyman və Zəfərani kiçik fərqlərlə bu əsəri ayrı-ayrılıqda rəvayət etmişdir.
Sələfilik

ər-Risalə . Fiqh fəlsəfəsi haqqında Şafiinin fikirlərini ehtiva edən bu kitab, Fiqh üsulu sahəsində günümüzə çatan ilk kitab olması baxımından önəm daşıyan bu əsər müxtəlif dillərə tərcümə edilmiş və incələmə mövzusu olmuşdur. əl-İmla (əl-Əmali). Şafinnin şəxsən özü yazmayıb tələbələrinə diktə etdiyi kitablara əl-imla və ya əl-Əmali deyilir. Ər-Rəd. Şafii burada seçdiyi nümunələrlə İraq fəqihlərinin qiyas anlayışındakı nöqsanları göstərməklə bu fəqihlərin ən güclü bilinikləri nöqtədə müzakirə edilməkdədir.Öz əsərlərindən əlavə ona nisbət edilən əsərlər də vardır.
Sələfilik

Həmin əsərlər bunlardır: Əhkamul Quran ər-Red əla İbn Uləyyə. Bu əsərin günümüzə qədər gəlib çatıb-çatmaması dəqiq deyil. Divanuş-Şafii Malik ibn Ənəs Malik ibn Ənəs(ərəb. مالك بن أنس), Maliki məzhəbinin imamı, böyük müctəhid və mühəddis idi. İmam Malik, ən əhəmiyyətli elm mərkəzlərindən biri olan Mədinədə böyüdü.İmam malik Əməvilərin son dövrlərində, Abbasilərin ilk dövrlərində yaşamışdır. Əvvəllər elm təhsilinə rəğbət etməyib göyərçinlərlə vaxt keçirərkən bir gün atasının soruşduğu bir suala qardaşı Nadirin doğru, özünün səhv cavab verməsi və atasının, "Göyərçinlər səni yola verdi" deməsi üzərinə təhsilə qərar verdiyini və ilk olaraq Əbdürrəhman ibn Hürmüz əl-Arəcdən hədis dərsi almağa başladığını söyləyir. Qurani Kərimi də bu əsnada öyrənmiş olmalıdır.
Sələfilik

Böyük tabiin alimlərindən biri olan bu müəlliminin yanında keçirdiyi yeddi illik təhsil həyatından məşhur fəqih Rəbiatürreyinin dərslərinə qatıldı. Fiqhi mələkəsinin inkişafında və üsulunun formalaşmasında rəy tərəfdarı bu müəlliminin böyük təsiri olmaqla birlikdə özünün hədis və əsərə olan bağlılığı və Rəbianın sələfin fikirlərinə müxalifəti səbəbiylə son zamanlarda onun məclisini tərk etdiyi ifadə edilər. Bunun ardından özündən ən çox faydalandığı müəllimi İbn Şihab əz-Zühridir. İstər Əməvilər istər Abbasilər dövründə xəlifələr və qubernatorlarla yaxşı münasibət quran Malik bunu onlara haqqı və doğruyu tövsiyə etmənin bir vəsiləsi olaraq görmüş, şəxsi görüşmələrində və məktublarla onları irşada çalışmışdır. Dövlət adamları ilə tez-tez görüşməsi tənqid mövzusu olunduqda bunu bilərək etdiyini beləliklə onların layiq olmadığı şəxslərlə münasibətdə olmamasını istəmişdir. Xüsusilə həcc münasibətiylə Mədinəyə gələn xəlifələr ona böyük hörmət göstərir və özlərinə öyüd-nəsihət verməsini istəyərlərdi.
Sələfilik

Xəlifələr ondan hədis eşitdikləri kimi dərs almaları üçün uşaqlarını da onun yanına göndərərmişlər. Hədis dinləmək və ya uşaqlarına dərs keçmək üçün onu dəvət edən xəlifələrin təkliflərini qəbul etməmiş, elm bir kimsənin əyağına getməməlidir elmə gedilməsi lazım olduğunu söyləmişdir. Qaynaqlarda İmam Malikin yüz min ətrafında hədis əzbərləməklə birlikdə bu mövzudakı titizliyi səbəbiylə ancaq az bir qismini rəvayət etdiyi bilinir. Fətva mövzusunda olduğu kimi hədis rəvayəti barəsində da utancaq davranır, çox hədis rəvayət edənləri, hər bildiyini söyləyənləri qınayar, belə edənlərin insanların azmasına səbəb ola biləcəyini söyləyərdi. O öldükdə, evində hədis qutuları tapılmasına baxmayaraq, həyatda olarkən bunları rəvayət etməmişdi. Hədis mövzusunda əl-Muvattası ilə ilk təsnif çalışması edənlər arasında əhəmiyyətli bir yeri olan Malik, bütün hədis nüfuzlarında bu elmin zirvələrindən biri qəbul edilmiş, "hafiz, hüccət, imam, Əmirəl-möminin fil-hədis(Hədisdə möminlərin Əmiri)" kimi xüsusiyyət və ünvanlarla xatırlanmışdır.
Sələfilik

Hədislərin səhihliyini və sənətlərin səhihliyini bilmək üçün şübhəsiz nümunəvi bir şəxsiyyət idi. Özü son dərəcə etibarlı olduğu kimi rəvayətdə olduğu kəslər haqqında da eyni titizliyi göstərməsi onun iştirak etdiyi sənədlərin etibarlılığını ən yüksək səviyyəyə çatdırmışdır. İmam Malik bir mövzuda məsləhətləşdiyində dərhal fikir bildirməzdi, mövzuyla əlaqəli uzun düşünər, araşdırma edər, sonra cavab verərdi. Tələbəsi İbnul-Qasim onun, "Bir məsələ haqqında on ildən bəri düşünməkdəyəm, hələ qəti bir görüşə vara bilmədim" dediyini nəql edər (Qazı İyaz, I, 144). Allah və Rəsulunun adına səhv bir hökm etməkdən çəkindiyini deyərdi. Quran və Sünnədə açıq hökm olmayan xüsuslarda görüş bildirərkən, "Zənnimizcə belədir, belə hesab edirik, qəti olaraq bilmərik" kimi ifadələr istifadə edər, müəyyən bir qənaətə çatmayıbsa çəkinmədən bunu da söyləyərdi.
Sələfilik

Bir dəfə ona qırx səkkiz məsələnin soruşulduğunu, onlardan otuz ikisinə "bilmirəm" deyə qarşılıq verər və bir dəfə soruşduğumuz qırx sualın yalnız beşinə cavab verdiyi deyilir. Tələbələriİmam Malikdən dərs almış şagirdlərin sayı minlərlə olmasına, baxmayaraq onların fikir və məzhəbinin yayılmasında yalnız bir hissəsi qabaqcıl oldu. Abdullah ibn Vəhəb uzun müddət Malik ilə qaldı və Misirdə fikirlərini yaydı. Abdurrahman ibn Qasim, İbn Vəhəbdən sonra Qasim Malikin tələbəsi idi və onun əsas tələbəsi hesab edilir. İbnü əl-Qasim, məzhəb fiqh fəlsəfəsində böyük xidməti keçmişdir, Misirdə Əşhəb əl-Kaysın başqa bir tələbəsidir. Bu üç zattan faydalanan bir Misirli tələbə olan Əbu Məhəmməd ibn Əbdülhakəmdir.
Sələfilik

Şimali Afrikada tarazlığın yayılmasına xidmət edənlər arasında İbn Ziyad əl-Absi, İbn Qənim əl-Kədi, Behlûl ibn. Əsəd b. Rəşid və İbn Fərrux, İbn əl-Kasımdan al-Əsəd və başqalarıda vardır.Əsərləriəl-Muvatta. İmam Malikin ən mühüm əsəri əl-Muvatta olsa da, tabaqat kitablarında ona nisbət edilən bəzi başqa məsələlər var. Qadi İyaz deyir ki, bunlar bir qism tələbələri tərəfindən rəvayət olunduğunu çoxu ondan səhih sənədlə nəql edilsə belə şöhrət qazanmamışdır. I (VII.) Əsrin ikinci yarısı və II (VIII.)
Sələfilik

Əsrin ilk yarısında hədislərin əhəmiyyətli ölçüdə yazılıb tərtib edilməsinin ardından başlanan təsnif işləri arasında günümüzə çatması baxımından Malikin əl-Muvattasını böyük bir əhəmiyyətə malikdir. Əsər fiqh mövzularına görə təsnif edilən hədislər yanında səhabələrin fikirlərini, tabiun fətvalarını və öz ictihadlarını da ehtiva etdiyindən ayrıca fiqh baxımından əhəmiyyət daşıyar və ümumi olaraq hədis və fiqhə dair yazılan ilk əsər qəbul edilir.İmam Malikin bioqrafiyasına dair günümüzə çatan ilk yığcam məlumatlar İbn Sadın "Ət-Təbəqə"sində yer almış olub böyük ölçüdə Malikin tələbəsi Vaqıdiyə dayanır. İbn Quteybə və İbn əl-Nədimin verdiyi son dərəcə çox qısa məlumatın qaynağı İbn Sad olmalıdır. Risalə fil-qədər vər-rədd əla-l-qədəriyyə. Kitabun-Nüfum. Kitabus-Sirr Həmçinin bax Şafi məzhəbi Hənbəli məzhəbi Maliki məzhəbi Hənəfi məzhəbi Ahmet Özel , “Malik b. Enes”, TDV İslam Ansiklopedisi, İsamyayınları,Ankara 2003, cild 27, s.506-513.
Sələfilik

Aybakan Bilal, “Şafii”, TDV İslam Ansiklopedisi, cild 38 İstanbul 2010 s.223-233. Baktır Mehmet , “MÜTEKADDiMUN SELEFiYYE VE METOD ANLAYlŞI” c.VIII, Sivas 2004 s.25-48 Bünyadov Ziya və Məmmədəliyev Vasim, “Qurani-Kərim və Tərcüməsi”, Ankara 2018, 607s. Fığlalı Ethem Ruhi, “Çağımızda İtikadi İslam Mezhebleri” 11.Baskı, Kahraman Ofset İstanbul,1999, 443s. Gölcük Şerafeddin, “Kelam” , Tekin kitabevi yayınları, Konya1991,422s İlyas Üzüm ,Mustafa Öz, “İslam Məzhəbləri Tarixi”, Bakı 2008,159s. Kandemir M.Yaşar , “Ahmed b. Hambel”, TDV İslam Ansiklopedisi İstanbul İsamyayınları 1989, cild 2 s.75-80 Kazaxstani Əbu Muhammad, Sünnə Əhlinin İmamı Əhməd ibn Hənbəl, Qahirə 2006, 62s M.Sait Özervarlı , “Selefiyye” , c.36 , İstanbul 2002, s.399-402 Uzunpostalcı Mustafa , “Ebu Hanife” TDV İslam Ansiklopedisi, İsamyayınları istanbul 1994, cild 10, səh. 131-138 Beyazizade (Tərcümə edən İlyas Çelebi) İmam Azam Ebu Hanifenin İtikadi Görüşleri, İstanbul-1996, s.170 Okuyucu Nail, Şafii mezhebinin teşekkül süreci, İstanbul 2015 s.564 Yuceer İsa , Kelam hikmet ilişkisi Birinci baskı Konya, Nisan 2007 s.429 Xarici keçidlər Sələfi salihin kimdir?
Adaçayı

Sürvə və ya adaçayı (lat. Salvia) — dalamazkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi. Sürvə çiçək qruplarında toplanan efir yağlarına görə becərilir. Onun çiçək qruplarında 0,11–0,3 % efir yağı vardır. Bu yağların tərkibinə linalilasetat (58–70 %), linalol (10–15 %) və başqa maddələr daxildir. Sürvə yağı və ondan hazırlanan məhsullar ətriyyat kosmetika sənayesində, qida və əczaçılıq sənayesində istifadə edilir.
Adaçayı

Sürvənin meyvələrində 31 %-ə qədər quruyan yağ vardır. İstehsal tullantılarından qiymətli ətir tənzimləyicisi – sklyarol alınır. Sürvə bitkisi gözəl bal verən bitkidir. Sürvə elə də çox qədimdən becərilən bitki deyildir. O birinci dəfə 1909-cu ildə Fransada mədəniləşdirilmişdir. MDB ölkələrində 1929-cu ildən becərilir.
Adaçayı

Hazırda sürvə ən çox Moldovada, Qırğızıstanda, Krasnodar vilayətində Krımda və s. becərilir. Onun əkin sahəsi 13 min hektara yaxındır. Çiçək məhsuldarlığı hektardan 30–40 sentnerdir. Sinonimləri Arischrada Pobed. Audibertia Benth. Audibertiella Briq.
Adaçayı

Fenixanthes Raf. Polakia Stapf Pycnosphace Rydb. Ramona Greene Salviastrum Scheele Schraderia Medik. Zappania Scop. Həmçinin bax Salvia africana-caerulea Salvia africana-lutea Salvia gilliesii Salvia hayatae Salvia humboltiana Salvia polystachya Salvia shannoni Salvia × superba Xarici keçidlər Adaçayı The Plant List saytında
Abdullah Zubir

Abdullah Zubir (fr. Abdellah Zoubir, ərəb. عبدالله زوبير; 5 dekabr 1991, Lill) — Mərakeş əsilli Fransa futbolçusu, "Qarabağ" klubunun yarımmüdafiəçisi. O, 20 yaşına qədər Fransa Milli Futzal Komandasında oynamışdır. Fransanın Lil şəhərində Mərakeş əsilli bir ailədə anadan olan Zubir 6 yaşında futzal oynamağa başlamışdır. Qrenobl Fut 38 O, 2011-ci ildə "Qrenobl Fut 38" FK ilə bir müqavilə imzalamışdır. Zubir bu dövrdə 14 oyun keçirmiş və 7 qol vurmuşdur.
Abdullah Zubir

İstr və Hibernian Abdullah Zubir 2013-cü ildə "İstr" FK ilə bir müqavilə imzalamışdır. Zubir həmin ilin avqust ayında Şotlandiyanın "Hibernian" FK-na icarəyə verilmişdir. O, Şolandiya Liqa Kubokunda debütünü 24 sentyabrda "Stranraer" FK-a qarşı keçirmişdir. Oyun 5–3 hesabıyla, "Hibernian" FK-nun qələbəsi ilə nəticələnmişdir. Zubir bu oyunda ikinci qolun sahibi olmuşdur. Buna baxmayaraq, baş məşqçi Pet Fenlon klubu tərk edəndə, onun yerinə gələn Terri Butçer Zubiri daha çox əvəzedici heyətdə saxlamışdır. Zubirin topuğundan zədələnməsi onun beş ay oyundan kənar qalmasına səbəb olmuşdur.
Abdullah Zubir

Zubir bu mövsümdə 16 oyun keçirmiş və sadəcə 1 qol vurmuşdur. Hibernian FK-nun idarə heyəti Zubir ilə olan müqavilələrini uzatmamışdır və nəticədə o, "İstr" FK geri qayıtmışdır. Petrolul Ployeşti Abdullah Zubir 2015-ci ildə Rumıniyanın "Petrolul Ployeşti" FK ilə üç illik bir müqavilə imzalamışdır və klubun heyətinə həmin ilin 24 iyununda qoşulmuşdur. O, liqa debütünü 11 iyul "Styaua Buxarest" FK-a qarşı keçirmişdir. Zubir tez zamanda komanda azarkeşləri tərəfindən sevilmiş və iyul ayının ən yaxşı oyunçusu seçilmişdir. O, liqadakı ilk qolunu 9 noyabrda "Konkoriya Kyajna" FK-a keçirilən oyunda vurmuşdur.2015-ci ilin dekabr ayının əvvəlində "Petrolul"un eyni şəhərdən olan rəqibləri "Styaua" və "Dinamo" klubları oyunçu ilə maraqlandığı xəbərləri yayıldı. Abdullah Zubir 26 iyun 2018-ci ildə Azərbaycanın "Qarabağ" FK ilə iki illik bir müqavilə imzalamışdır.
Abdullah Zubir

2021-ci ildə A.Zubir "Qarabağ"la 3 illik müqavilə imzalayıb. Karyera statikası 2 iyun 2018-ci il tarixində yenilənib Xarici keçidlər Abdullah Zubir. L'equipe saytındakı profili (fr.) Abdullah Zubir karyera statistikaları Soccerbase-də Soccerway.com saytında profili (ing.) UEFA.com saytında statistika (ing.)
Bismillah

Bismillah və ya tam şəkildə "Bismillahir-Rahmənir-Rahim" (ar. بسم الله الرحمن الرحيم ) kəlməsi ərəb dilində ifadə olub, "Rəhmli və Mərhəmətli Allahın adı ilə" mənasına gəlir. Xeyirli və halal bir işə başlayarkən Allah-Təalanın adını dilə gətirmək və bu adla işə başlamaq mənasına gəlir. İslam dini meydana gəlməmişdən öncə ərəblər cahiliyyə dövründə hər hansı bir işə başladıqları zaman "Bismil-Lat" (Latın (büt)adı ilə) və "Bismil-Uzza" (Uzzanın (büt) adı ilə) deyirdilər. İslam Peyğəmbəri Məhəmməd (ə.s.) İslam dinini təbliğ etməyə başladıqdan sonra bu ifadənin yerinə "Ey Allahım, sənin adınla" mənasına gələn "Bismikə Allahummə" və "Allahın adıyla" mənasını verən "Bismillah" kəlmələrini işlətmişdir. Ancaq Qurani-Kərimdə Nəml surəsinin 30-cu ayəsi nazil oduqdan sonra "Bismillah" kəlməsi son şəklini almışdır; "Bismillahir-Rahmənir-Rahim".
Bismillah

Bu ayədə Süleyman Peyğəmbərin yazdığı məktubun başlığı kimi məhz "Bismillahir-Rahmənir-Rahim" qeyd olunmuşdur. Qeyd edildiyi kimi, hər hansı bir xeyirli və halal işə başlayarkən bu ifadənin deyilməsi müsəlmanlar üçün təkidlə tövsiyə edilmişdir. Qurani-Kərimdə də bununla bağlı bir sıra ayələr vardır. "Həcc mərasimini tamamlayıb qurtardıqda ata-babalarınızı yada saldığınız kimi, ondan da artıq Allahı yad edin." "Rəbbinin adını zikr et və (hər şeyi buraxıb) ona tərəf yönəl." "Səhər-axşam Rəbbinin adını zikr et!" Abdullah bin Sinan belə rəvayət edir: Əbu Abdullah Cəfər Sadiqdən (əs) «Bismillâhirrahmanirrahim»in təfsirini soruşdum.
Bismillah

Buyurdu ki: «»Bə» hərfi Bəhaullahı (Allahın cəlalını) , «sin» hərfi Sənaullahı (yüksəkliyini) və «mim» hərfi Məcdullahı (ululuğunu) simvolizə edir.»həmçinin: Rəsulullah (s.ə.v.) buyurdu ki, İsa (əs) anası tərəfindən məktəbə verildi ki, onu öyrətsinlər. (Müəllimi) Ona dedi: «Yaz `Bism`. İsa (əs) ona dedi: `Bism` nədir? Müəllimi dedi ki, bilmirəm. Bu zaman İsa dedi: «Bə» yəni Bəhaullah, «Sin» yəni Sənaullah və «Mim» yəni Mülkullah. (ərəbcədə bism sözü «b», «s» və «m» hərflərindən ibarətdir) Xarici keçidlər Qurani-Kərimin elektron versiyası və Azərbaycan dilinə tərcüməsi Encyclopedias about Muslim Civilisations
Vəfa Zeynalova

Vəfa Əliseyran qızı Zeynalova (Rzayeva) — Azərbaycan teatr və kino aktrisası, Azərbaycanın əməkdar artisti. Vəfa Zeynalova 4 oktyabr 1975-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1998-ci ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin dram və kino aktyorluğu fakültəsini bitirmişdir. 1996-cı ildə Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrının artist heyətinə qəbul edilmişdir. Vəfa Zeynalova Azərbaycan Dövlət televiziyasında hazırlanan bir çox teletamaşalarda müxtəlif obrazlar yaratmışdır. O, 20 iyun 2011-ci ildə Yeni Azərbaycan Partiyasına üzv qəbul edilmişdir. Şəxsi həyatı Ailəlidir, əkiz qızları var.
Vəfa Zeynalova

Mükafatları 10 may 2022-ci ildə və 6 may 2023-cü ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür. Teatrın səhnəsindəki rolları Səltənət bəyim (“Hökmdar və qızı”, İ. Əfəndiyev) Şirinin rəfiqəsi (“Fərhad və Şirin”, S.Vurğun) Aynişan (“Burlaxatun” N.Xəzri) Zöhrə (“Eşq və intiqam” S. S.Axundov), Sona (“Hələ “sevirəm” deməmişdilər…”R. Novruz) Sonya (“Cinayət oyunu” N. Dostayevski) Bəyim (“Xurşidbanu Natəvan” İ. Əfəndiyev) Soqa (“Kaş araba aşmayaydı”O. İoseliani) Aynişan (“Burlaxatun” N. Xəzri) Zöhrə (“Eşq və intiqam”S.S.Axundov) Sonya (“Cinayət oyunu” N. Dostayevski) Bəyim (“Xurşidbanu Natəvan”İ.Əfəndiyev) Soqa (“Kaş araba aşmayaydı” O. İoseliani) Leyla (“Mesenat” Ə.Əmirli) Zümrüd (“Eloğlu” A.Şaiq) Gəlin (“Uçqun”,T.Cücenoğlu) Qloriya (“Qocanı öldürməliyik”, C. Patrik) Pırpız Sona “Dəli yığıncağı” C.Məmmədquluzadə) və s. Filmoqrafiya Acılar bitməz (film, 2009)(tammetrajlı bədii film)-rol: Arzu Adam ol! (film, 2005)(tammetrajlı bədii film)-rol: Faiqin arvadı Adam ol! 2 (film, 2006)(tammetrajlı bədii film)-rol: Vəfa Aramızda qalsın (film, 2011-2013)(bədii serial) Bəyaz həyat (film, 2003) Bizim qəribə taleyimiz (film, 2005) Bomba (film, 2005) Həkimlər (teleserial, 2012) İlahi məxluq (film, 2011) Qafqaz (film, 2007) Qayınana (film, 2011) Qızlar (film, 2007) Mən sənin dayınam (film, 2001) Mənim ömür nəğmələrim (film, 2003) Nəfəs (2007) Taleyin qisməti (film, 1996-1997) Yanmış körpülər (film, 2007) Pray for Zahra (2017)
Azərbaycan baleti

Azərbaycan baleti — baletin qollarından biri. Azərbaycan baletinin yaranma tarixi 1940-cı ildən – Əfrasiyab Bədəlbəylinin "Qız qalası" baletinin səhnələşdirildiyi tarixdən hesablansa da, əslində onun rüşeymləri 1920-ci illərin əvvəllərində qoyulub. XX əsrin erkən illəri Azərbaycanda baletin yaranma tarixi 1940-cı ildən – Əfrasiyab Bədəlbəylinin "Qız qalası" baletinin səhnələşdirildiyi tarixdən hesablansa da, əslində onun rüşeymləri 1920-ci illərin əvvəllərində qoyulub. Belə ki, 1923-cü ildə Bakıda özəl balet studiyası fəaliyyət göstərib. Qeyd etmək olar ki, Azərbaycanın ilk balerinası Qəmər Almaszadə balet sənətinin sirlərini bu məktəbdə öyrənib.
Azərbaycan baleti

Məktəbin məzunlarının ilk çıxışları klassik rus və Avropa baletlərinin Azərbaycanda tamaşaya qoyulması ilə bağlı olurdu.Azərbaycanın XKS-nın 1 iyul 1920-ci il tarixli qərarı ilə birləşmiş dövlət teatrı yaradıldı. 1924-cü ildə opera və balet truppası bu teatrdan ayrılaraq müstəqil opera və balet teatrına (Azərbaycan və rus bölmələri ilə) çevrildi.1930-cu illərin sonlarında Azərbaycanda artıq milli baletin yaradılması üçün möhkəm zəmin var idi. 1939-cu ildə ildə Əfrasiyab Bədəlbəyli Bakı Xoreoqrafiya məktəbinin ilk buraxılışı münasibətilə uşaqlar üçün birpərdəli "Tərlan" baletini, bir ildən sonra isə məxsusi olaraq Qəmər Almaszadə üçün "Qız qalası" baletini yazmışdır. "Qız qalası"nın yaranması bir sıra balet tamaşalarının yaranmasına səbəb oldu. Bu dövrdə teatrda "Sonalar gölü", "Don Kixot", "Baxçasaray fontanı", "Esmeralda", "Qırmızı lalə" və s. baletlər tamaşaya qoyulmuşdur. Balet truppasında V. Nejdanov, R. Potapova, O. Pokrovskaya, V. İ. Vronski və başqaları işləyirdilər.1940-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet truppası Qəmər Almaszadə, İrina Mixayliçenko, Leyla Vəkilova, Konstantin Bataşov, Adilə Almaszadə, S. Mirəliyeva kimi istedadlı balerina və rəqqaslarla təmsil olunurdu.
Azərbaycan baleti

1950-ci illər Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının səhnəsində 1950-ci ildə tamaşaya qoyulan ikinci balet — Soltan Hacıbəyovun "Gülşən" baleti oldu. Bu balet də Azərbaycanda balet incəsənətinin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır.1952-ci ildə isə Qara Qarayevin "Yeddi gözəl" baletinin səhnəyə qoyulması Azərbaycan balet sənətində yeni musiqi dramaturgiyasının əsası qoyulmuşdur. Qara Qarayevin bu əsəri, və onun 1958-ci ildə "İldırımlı yollarla" baleti Azərbaycanın teatr sənətinin dünyada şöhrət tapması işinə xidmət etdi. Bəstəkar baş qəhrəmanların faciəli sevgisini kəskin münaqişəyə qədər yüksəldərək, mövzu etibarilə çağdaş, musiqi həllinə görə özgün tamaşa yaratmışdır. Əsər aydın musiqi konsepsiyası, parlaq xarakterləri, Cənubi Afrika musiqi folklorundan böyük sənətkarlıqla istifadə edilməsi ilə diqqəti cəlb edir.
Azərbaycan baleti

Həmin ildə Soltan Hacıbəyov müasir insanların həyatından bəhs edən "Gülşən" baletini yazdı.Bu dövrdə sonralar Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrın həyatında mühüm rol oynamış Rəfiqə Axundova, Y. N. Kuznetsov, A. S. Urvantsev, Maqsud Məmmədov və başqa balet solistləri səhnəyə gəldilər. 1960-cı illər Arif Məlikovun 1961-ci ildə yazdığı "Məhəbbət əfsanəsi" baleti nəinki Azərbaycanın, eləcə də dünyanın bir çox ölkələrinin opera teatrlarının repertuarında möhkəm yer tutmuşdur. 1968-ci ildə Süleyman Sani Axundovun eyniadlı hekayəsi əsasında yazılmış "Qaraca qız" baleti Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının səhnəsində tamaşaya qoyulmuşdur. Bu balet həm də uşaqlar üçün yazılmış ilk böyük səhnə əsəridir.
Azərbaycan baleti

1969-cu ildə Parisdə "Şan Elize" teatrının səhnəsində keçirilən Beynəlxalq rəqs festivalında teatrın fəaliyyəti xüsusi qeyd edilmişdir. Bu festivalda Azərbaycan balet artistləri Paris Rəqs Akademiyasının diplomuna layiq görülmüşlər. 1970-ci illər 1970-ci illərin ən uğurlu səhnə əsəri isə Fikrət Əmirovun yaratdığı "Min bir gecə" baleti oldu. 1980-ci illər 1990-cı illər 2000-ci illər 2000-ci illərdə balet janrı Xəyyam Mirzəzadənin "Ağlar və qaralar", Aqşin Əlizadənin "Qafqaza səyahət" və Polad Bülbüloğlunun "Eşq və ölüm" və bir sıra yeni əsərlərlə zənginləşir. 2010-cu illər Azərbaycan baletlərinin xronologiyası Görkəmli sənətçilər Əfrasiyab Bədəlbəyli Əlirza Saçar Zərif Gülağası Mirzəyev Kamal Həsənov Maqsud Məmmədov Şəhriyar Cəfərov Zakir Ağayev Roza Cəlilova Çimnaz Babayeva Leyla Vəkilova Mədinə Əliyeva Nelya Nəzirova Qəmər Almaszadə Rəfiqə Axundova Xumar Zülfüqarova Yulana Əlikişizadə Həmçinin bax Azərbaycanda opera Azərbaycan cazı
Qəsri-Şirin sülh müqaviləsi

Qəsri-Şirin sülh müqaviləsi—1639-cu ildə Səfəvi-Osmanlı dövlətləri arasında bağlanan saziş. 1603-cü ildən başlayan Osmanlı-Səfəvi müharibələrinin yeni mərhələsinə son qoymuş, bundan sonra uzun müddət iki dövlət arasında sülh olmuşdur. Müqavilə əsas etibarilə, Amasya sülh müqaviləsinin təkrarlanması kimi qəbul edilə bilər. Əvvəlki sülh müqavilələri kimi 1612-ci ildə və 1618-ci illərdə imzalanmış sülh müqavilələri uzun müddət qüvvədə qalmadı. XVII əsrin ilk rübü Osmanlı imperiyasının iç qarışıqlıq dönəmi kimi xarakterizə oluna bilər. Sultan I Əhmədin 1617-ci ildə vəfat etməsi, I Mustafanın sultan olması və onun da təkrar taxtdan endirilməsi, II Gənc Osmanın sultan olması və qısa müddət sonra qətlə yetirilməsi kimi hadisələr Osmanlı imperiyasının daxili stabilliyini pozmuşdu. Həmçinin bütün bu sultan dəyişiklikləri daxildəki böyük və səriştəli bürokratların ya öldürülməsi, ya da vəzifədən uzaqlaşdırılması ilə müşayət olunurdu. Nəhayət 1623-cü ildə Osmanlı taxtına Sultan IV Murad keçdi. Bu zaman sultanın yalnız 12 yaşı var idi və faktiki hakimiyyət baş vəzir Kamankeş Əli Paşanın və sultanın anası Mahpeykər Sultanın əlində cəmləşmişdi.Səfəvi dövlətində isə vəziyyət tamamilə fərqli idi. Feodal pərakəndəliyi dövründə hakimiyyətə gəlmiş və Səfəvilər üçün ağır müqavilə olan 1590-cı il İstanbul müqaviləsini imzalamağa məcbur olmuş Şah I Abbas tədricən dövlətin əvvəlki gücünü bərpa etməyə nail olmuşdu. 1603-cü ildə itirilmiş torpaqları geri qaytarmaq üçün hücuma keçmiş və buna böyük ölçüdə də nail olmuşdu. İmzalanmış iki müqavilə ilə Amasya müqaviləsinin şərtləri təstiqlənmiş, Osmanlı 1590-cı ildə əldə etdiyi torpaqları geri verməyə məcbur olmuşdu. Şah Abbasın Osmanlı ilə müharibələrinin yeni mərhələsi 1623-cü ildə başladı.