LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Mina (partlayıcı qurğu)

Mina — partlayıcı qurğu olub, hərbi əməliyyatlar zamanı istifadə edilir. Minalar müxtəlif olur: piyada əleyhinə, tank əleyhinə, dəniz minası, nüvə minası və s. Azərbaycan ərazisində minalar Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsi zamanı hərbi əməliyyatların getdiyi ərazilərdə mina partlaması nəticəsində həlak olanların və yaralananların sayı çoxdur. Atəşkəs müqaviləsindən sonra da mina insidentləri baş verir. Mütəxəssislərin fikrincə, Azərbaycan ərazisinin böyük bir hissəsində mina və digər partlayıcı qurğular basdırılıb ki, onların təmizlənməsi üçün 10-15 il tələb olunur. Zərərsizləşdirilməsi üsulları Fransada hələ Birinci dünya müharibəsindən qalan minaları təmizləməyin qeyri-adi üsulundan istifadə edirlər. Bu işdə insanlara qoyunlar kömək edir.
Mina (partlayıcı qurğu)

Ölkənin şimalındakı Vimi şəhərində 1917-ci ildə böyük döyüş olub. İndi isə həmin ərazi otlaqdır. Qoyunlar isə istehkamçı rolunda çıxış edirlər. Onlar otu yeyərkən minanı tapırlar və partlayırlar. Yerli hakimiyyət orqanları bu üsulun qəddar olduğunu etiraf edirlər. Bununla yanaşı, onlar qeyd edirlər ki, qoyunların minada partlaması insanların ölməsindən daha yaxşıdır.
BMT

Birləşmiş Millətlər Təşkilatı (ing. United Nations) — 1945-ci il oktyabrın 24-də dünyanın ən güclü 50 dövləti tərəfindən yaradılmış "Ümumdünya Hökuməti". Hazırda dünyanın 193 ölkəsi, 500 asılı ərazi, Antarktida materiki, Qərbi Səhra, Dünya okeanı bütünlükdə yer kürəsinin 80 — % ərazisi, BMT-nin mandat sisteminə daxildir. BMT-nin baş qərargahı Nyu-York şəhərində yerləşir. Əsas vəzifəsi beynəlxalq sülhü və təhlükəsizliyi qorumaq və möhkəmlətmək, dövlətlər arasında əməkdaşlığı inkişaf etdirməkdir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı İDM-dən sonra, beynəlxalq sülhün və təhlükəsizliyin qorunub saxlanılması, millətlər arasında dostluq əlaqələrinin inkişafı və sosial tərəqiyyə yardım, insan həyatının və hüquqlarının müdafiəsi səviyyəsinin yüksəldilməsi məqsədilə yaradılmış ən böyük qurumdur. BMT-nin Nizamnaməsi 1945-ci il 26 iyunda San-Fransisko konfransında 50 dövlətin nümayəndəsi tərəfindən imzalandı və 1945-ci il 24 oktyabrda qüvvəyə mindi. BMT-nin əsas orqanları BMT Baş Məclisi, BMT Təhlükəsizlik Şurası, İqtisadi və İctimai Şura, Qəyyumluq Şurası, Beynəlxalq Məhkəmə və Katiblikdir. Azərbaycan Respublikası 1992-ci ildən BMT-nin üzvüdür.
BMT

Onların sırasında BMT-nin İnkişaf proqramı (BMTİP), BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığı, BMT-nin Uşaq Fondu (UNİCEF), BMT-nin Təhsil, Elm və Mədəniyyət Təşkilatı (UNESCO), Sənaye İnkişaf Təşkilatı, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı, BMT-nin Qadınlar Fondu, Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (MAQATE) və s. qeyd etmək olar. BMTİP Azərb. Resp. Bərpa və Yenidənqurma Agentliyi (ARRA) və Ərazilərin Minalardan Təmizlənməsi üzrə Milli Agentliyinin (ANAMA) fəaliyyətinə təşkilati dəstək verilməsi və maliyyələşdirmə yolu ilə münaqişədən sonrakı bərpa prosesinə yardım göstərmişdir. BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığı Azərb. qaçqınları və məcburi köçkünlərinin ağır şəraitinin qismən yaxşılaşdırılması məqsədilə humanitar yardımlar göstərmişdir. Azərbaycan BMT-nin müxtəlif orqan və idarələrinin fəaliyyətində yaxından iştirak etmiş, bu qurumlara keçirilən seçkilərdə öz namizədliyini irəli sürmüşdür. Azərbaycan Respublikası UNİCEF-in İcra Heyətinin 1995–1997, 1998–2000 illərdə, BMT-nin Davamlı İnkişaf üzrə Komissiyasının 2002–2004-cü illərdə üzvü olmuş, 2003–2005-ci illərdə BMT-nin İqtisadi və Sosial Şurasının üzvü seçilmişidir. Hazırda Azərbaycan Respublikası beynəlxalq terrorizmə qarşı qlobal miqyasda aparılan mübarizənin fəal iştirakçısı olmaqla, BMT-nin Terrorizmə qarşı mübarizə komitəsi ilə yaxından əməkdaşlıq edir, Azərbaycanda terrorizmə qarşı mübarizə sahəsində görülən işlər haqqında müvafiq hesabatlar verir.
BMT

25 oktyabr 2011-ci ildə Azərbaycan Respublikası 155 ölkənin dəstəyi ilə BMT-nin Təhlükəsizlik Şurasına qeyri-daimi üzv seçilmişdir. BMT-nin ixtisaslaşmış təşkilatları Beynəlxalq Əmək Təşkilatı (BƏT) BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı (FAO) BMT-nin Təhsil, Elm və Mədəniyyət məsələləri üzrə Təşkilatı (YUNESKO) Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) Dünya Bankı (DB) Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF) Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatı (ICAO) Narkotiklər və Cinayətkarlıq üzrə İdarə (UNODC) Ümumdünya Poçt İttifaqı (ÜPİ) Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqı (BTİ) Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatı (ÜMT) Beynəlxaq Dənizçilik Təşkilatı (BDT) Beynəlxalq İntellektual Mülkiyyət Təşkilatı (WIPO) Beynəlxalq Kənd Təsərrüfatının İnkişafı Fondu (IFAD) Sənaye inkişafı üzrə Birləşmiş Millətlərin Təşkilatı (YUNİDO) Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlıq (UNHCR) Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentlik (AEBA) BMT Baş Katibi Katibliyə BMT Təhlükəsizlik Şurasının tövsiyəsi ilə beş il müddətinə Baş Assambleya tərəfindən seçilən Baş Katib rəhbərlik edir. Onun 2 dəfə seçilmək hüququ vardır. Üzvlük haqqının hesablanması BMT-yə üzvlük haqqında əsas prinsip ölkənin ödəmə qabiliyyətinin vəziyyətidir. Hər ölkə ümumi daxili məhsulunun həcminə uyğun ödəniş edir. : Həmçinin bax BMT üzvü olan dövlətlər Adventist İnkişaf və Yardım Agentliyi (AİYA) Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Parlament Assambleyası BMT-nin Azərbaycandakı Nümayəndəliyi Arxivləşdirilib 2007-10-28 at the Wayback Machine Xarici keçidlər un.org — Birləşmiş Millətlər Təşkilatının rəsmi saytı Birləşmiş Millətlər Təşkilatın Azərbaycanda ofisi
Yanacaq-energetika sənayesi

Yanacaq-energetika sənayesi — Yanacaq və energetika sənayelərinin adı. Müxtəlif növ enerji hasilatı, istehsalı və istifadəsi ilə əlaqədardır.Dünyada energetika resurslarının istehsalı və istehlakı daima artır.Energetika resursları istehlakında böyük fərqlər var.Dünya əhalisinin 15%-i yaşayan İEÖ-lər (İnkişaf Etmiş Ölkələr) dünya energetika və resurslarının demək olarki, 60%-ni, dünya əhalisinin 5%-i yaşayan ABŞ isə 25%-dən çoxunu istehlak edir.İOÖ-lərdə (İnkişafda Olan Ölkələr) istehsal olunan yanacaq və enerjinin böyük hissəsi ABŞ-yə, Qərbi Avropa və Yaponiyaya daşınır. Dünyanın yanacaq energetika balansında dəyişikliklər hər bir ölkənin ayrı-ayrı energetika resursları ilə təmin olunan Norveç, İsveç,Finlandiya və Kanada üçün su enerjisinin, neft və təbii qaz resursları ilə zəngin İran körfəzi sahili dövlətləri üçün bu resursların yüksək çəkisi səciyyəvidir. Respublikamızın da yanacaq-energetika balansının strukturunda neft və təbii qaz üstünlük təşkil edir. Neft sənayesi Dünya neft hasilatının 35%-i OPEK ölkələrinin payına düşür.Dünya bazarında neftin qiymətinin sabit saxlanılması, hasil edilən neftin dünya bazarında tələbatdan artıq olmaması məqsədilə OPEK, bu quruma daxil olan hər bir ölkə üçün neft hasilatı üzrə öhdəlik (kvota) verir.OPEK ölkələri bütün ixrac tədarükünün 50%-dən çoxunu təmin edir.Bu rəqəm dünya iqtisadiyyatının OPEK ölkələrinin neftindən nə dərəcədə asılı olduğunu göstərir.
Yanacaq-energetika sənayesi

Neft ehtiyatları əsasən Yaxın və Orta Şərqdə (xüsusilə İran körfəzində) olduqca yüksək təmərküzləşmişdir.Ona görə də bu regionu "neft kranı" adlandırırlar.Qərbi Sibir,Qvineya körfəzi,Cənub-Şərqi Asiya, Karib dənizinin Cənubi Amerika sahilləri də əsas neft regionlarıdır.Bundan başqa Şimal dənizi, Xəzər dənizi və Meksika körfəzindəki yeni neft yataqlarının mənimsənilməsi, bu bölgələrin də neft sənayesindəki əhəmiyyətini artırırır.XXI əsrin başlanğıcından etibarən Xəzər hövzəsində yerləşən Qazaxıstan,Türkmənistan eləcə də respublikamız neftin iri ixracatçılarına çevrilir.Neftin ən böyük idxalçıları Qərbi və Şərqi Avropa ölkələri, ABŞ və Yaponiyadır. Dünyada neftin əsas hissəsi nəhəng tankerlərlə və boru kəmərləri vasitəsi ilə daşınır.XXI əsrin əvvəllərində neft daşınmasın üçün daha sərfəli olan yeni boru kəmərləri, o cümlədən 2006-cı ildə Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri istismara verilmişdir. Neft və qaz mühəndisliyi Neft və qaz üzrə mühəndis neft və qaz yataqlarının kəşfiyyatı, həmçinin neft və qaz hasilatı ilə məşğul olur. Neft və qaz mühəndisliyi ixtisası üzrə təhsil alan tələbələr bu profillərə bölünür: neft və qaz yataqlarının qazılması, neft və qaz hasilatı obyektlərinin istismarı, boru kəməri obyektlərinin tikintisi, geoloji kəşfiyyat texnologiyaları və s. Bu ixtisasın tələbələri boru kəməri nəqliyyatını, neft və qaz yataqlarının işlənməsini öyrənir, neft və qaz quyularının istismarı ilə məşğul olur, qazma işlərində hidromexanikadan istifadə etməyi və s. öyrənirlər. Neft və qaz mühəndisliyi ixtisası üzrə təhsilini bitirən tələbələr qazma, kəşfiyyat, neft və qaz hasilatı ilə məşğul olan böyük neft şirkətlərində, maye və qaz halında olan faydalı qazıntıların daşınması, boru kəmərlərinin tikintisi ilə məşğul olan təşkilatlarda, elmi-tədqiqat təşkilatlarında və digər bu kimi müəssisələrdə çalışa bilər.
Yanacaq-energetika sənayesi

Ümumi baxış İqtisadiyyatda radikal islahatların aparılmasına tələb artdıqca yeni bazar mexanizmlərinin, mütərəqqi iqtisadi texnologiyaların tətbiqinin formalaşdırılması əmək potensialından rasional istifadəsinin məkan-zaman baxımından səfərbər edilməsi, ciddi nəzarətə götürülməsi zəruridir. Neft Azərbaycanın ən qiymətli təbii sərvətlərindən biridir. Müasir dövrdə neft heç bir xammalla əvəz edilməyən təbii sərvət olaraq qalır və yeni enerji mənbələrindən istifadə edilməsi mümkün olana qədər bəşəriyyət hələ uzun müddət neftdən istifadə etməli olacaqdır. Bu baxımdan, neftin tarixini, onun mənşəyini, əmələ gəlməsini və xalq təsərrüfatında rolunu və tətbiqi sahələrini bilmək lazımdır. Azərbaycan neftinin tarixi Azərbaycan neftinin tarixi kökləri çox qədim dövrlərə gedib çıxır.
Yanacaq-energetika sənayesi

Ərəb tarixçiləri, coğrafiyaşünasları və səyyahlarından Əhməd Əl-Bəlaruri (IX əsr) Abşerondakı iqtisadi həyatın qədimdən neftlə bağlı olduğunu göstərmiş, Əbu-İshaq İstəxri (XI-X əsrlər), Əbu-d-Həsən Əli Məsudi (X əsr) Bakının neftli torpağı, Abşeronun "ağ" və "qara" nefti haqqında məlumat vermişdir. İtalyan səyyəhı Marko Polo (XIII-XIV əsrlər) Bakı neftinin yaxın Şərq ölkələrinə aparılması, alman diplomatı və səyyahı Adam Oleari (XVII əsr) Bakıdakı neft quyuları, türk səyyahı Evliya Çələbi (XVII əsr) neft mədənləri, neftin İrana, Orta Asiyaya, Türkiyəyə və Hindistana aparılması və neftin gətirdiyi illik gəlir haqqında məlumat vermişdir. Balaxanıdakı neft quyularından birində aşkar edilmiş daş üzərindəki yazı quyunun (35 m dərinliyində) hələ 1594-cü ildə usta Allahyar Məmmədnur oğlu tərəfindən qazılıb istifadəyə verildiyi göstərilir. Əmin Əhməd Razinin (İran, 1601) məlumatına görə XVI əsrin əvvəllərində Bakı ətrafında 500-ə qədər belə neft çalaları və quyusu mövcud idi ki, bunlardan da həm "qara", həm də "ağ" neft çıxarılırdı. Alman səyyahı, həkim və təbiətşünası Engelbert Kempfer İsveç səfirliyinin katibi kimi 1683-cü ildə Abşeron yarımadasında Balaxanı, Binəqədi, Suraxanı yataqlarında olmuş, neftin Abşeron yarımadasından İrana, Orta Asiyaya və Şimali Qafqaza aparılmasını təsvir etmişdir.
Yanacaq-energetika sənayesi

1803-cü (1798) ildə Bakı sakini Qasımbəy Mənsurbəyov Bibiheybət yaxınlığında, dənizdə, sahildən 18 m və 30 m aralı iki neft quyusu qazdırmışdır.AZƏRBAYCAN neft sənayesinin inkişaf tarixində bir neçə mərhələlər ayrılır ki, bunların da hər birinin özünəməxsus nailiyyətləri olmuşdur. I mərhələ: 1847-ci ildən neftin mexaniki üsulla qazılmış quyulardan hasil edilməsi ilə başlanır və 1920-ci ilə kimi davam edir. 1847-1848-ci illərdə ilk dəfə Bibiheybət və sonra Balaxanı yataqlarında mexaniki üsulla qazılmış quyulardan sənaye əhəmiyyətli neft alınmış və həmin ildən də Azərbaycanın neft sənayesinin inkişafı başlanır. XIX əsrin əvvəllərində dünyada ilk dəfə olaraq Bibiheybətdə sahildən 30 m aralı dənizdə qazılmış əl quyusundan neft hasil edilmişdir. 1859-cu ildə Bakıda ilk neftayırma zavodu (qurğusu) tikilir.
Yanacaq-energetika sənayesi

1863-cü ildə Cavad Məlikov Bakıda kerosin zavodu tikdirdi və dünyada ilk dəfə neftayırma prosesində soyuduculardan istifadə etdi. 1867-ci ildə 15 neftayırma qurğusu fəaliyyət göstərirdi. 1878-ci ildə Balaxanı yatağı ilə Bakı neftayırma zavodunu birləşdirən 12 km uzunluğunda Rusiyada ilk neft kəməri inşa edilir. 1898-ci ildə neft mədənləri ilə Bakı neftayırma zavodlarını birləşdirən neft kəmərlərinin ümumi uzunluğu 230 km idi. Bu kəmərlərdə ildə 1mln.
Yanacaq-energetika sənayesi

t neft nəql edilirdi. 1883-cü ildə Bakı-Batum dəmir yolu tikilib istifadəyə verilir ki, bu da neft və neft məhsullarının Avropa ölkələrinə ixrac edilməsində mühüm əhəmiyyətə malik idi. II mərhələ: 1920-ci ildə Azərbaycanda neft sənayesinin milliləşdirilməsindən sonra başlayır və 1949-cu ildə açıq dənizdə "Neft Daşları" yatağının kəşfi dövrünü əhatə edir. 1921-ci ildə neft hasilatı azalaraq 2,4 mln. tona enir. II mərhələdə axtarış-kəşviyyat işlərinin genişləndirilməsi ilə əlaqədar Azərbaycanda bir sıra yeni neft yataqları (xüsusilə Qala, Buzovna-Maştağa və s.) aşkar edilib istismara verilir və neft hasilatı 1941-ci ildə 23,6 mln.
Yanacaq-energetika sənayesi

tona çatdırılır. Bu da o dövrdə SSRİ-nin neft hasilatının 76%-ni təşkil edir. 1941-1945-ci illərdə müharibə dövründə neft avadanlıqlarının və neftçi mütəxəssislərin SSRİ-nin şərq rayonlarına (Tatarıstan, Türkmənistan, Başqırdıstan və s.) köçürülməsi ilə əlaqədar Azərbaycanda neft hasilatı 11,1 mln. tona düşür. 7 noyabr 1949-cu ildə Neft Daşlarında 942 m dərinlikli 1№-li quyu (Qala lay dəstəsindən) gündə 100 t hasilatla istismara daxil oldu və dənizdə neftçıxarmanın əsasını qoydu.
Yanacaq-energetika sənayesi

Yataq üzrə ilk geoloq Ağa Qurban Əliyev olmuşdur. III mərhələ: 1950-ci ildə "Neft Daşları" yatağının istismara verilməsi ilə Azərbaycanda dəniz neft sənayesinin inkişafı ilə başlanır və bu 1969-cu ilə kimi davam edir. Bu mərhələdə dəniz geoloji-kəşfiyyat işləri genişlənir, bir sıra neft və qaz yataqları aşkar edilib istismara verilir (Qum-dəniz, Səngəçal-Divannı-dəniz-Xərə-Zirə a.-sı, Bahar, Bulla-dəniz, Darvin küpəsi, Palçıq pilpiləsi və s.), dəniz qazma işlərinin (o cümlədən axtarış – kəşfiyyat qazmasının), hidrotexniki neft qurğularının tikilməsinin texnika və texnologiyası, dənizdə neftçıxarmanın infrastrukturu inkişaf etdirilir. IV mərhələ: 1969-cu ildən başlayaraq Azərbaycanın xalq təsərrüfatının bütün sahələri kimi neft və qaz sənayesinin də yüksək dinamik inkişaf mərhələsinə qədəm qoyması ilə səciyyələnir. 1970-80-ci illərdə neft sənauyseində tətbi ediləcək tenikanın inkişafı sayəsində dənizdən neft çıxarma prosesi genişlənir.
Yanacaq-energetika sənayesi

1975-ci ildə neft və qazın ümumi hasilatı 27,1 mln. t-a (şərti yanacaq) çatdırıldı. 80-ci illərdə üzən qazma qurğularının sayı 11-ə çatdı və onlardan istifadə nəticəsində, indi Azərbaycan neftinin əsas hissəsini təşkil edən dənizin 80–350 m dərinlkdə yatan zəngin neft ehtiyatlarına malik olan yataqlar kəşf olundu (Günəşli, Çıraq, Azəri və b.). V mərhələ: SSRİ dağıldıqdan sonra Azərbaycanda Neft hasilatı sahəsi yeni mərhələyə qədəm qoyur. Respublikada baş verən gərgin ictimai-siyasi proseslər ərəfəsində hökumət bir çox xarci investrorların Azərbaycana cəlb edilməsinə nail olur.
Yanacaq-energetika sənayesi

1994-cü il sentyavrın 20-də Bakıda Gülüstan sarayında Xəzərin Azərbaycan sektorundakı "Azəri", "Çıraq", "Günəşli" yatatqlarının dərin su qatlarındakı neftin birgə işlənməsi haqqında "məhsulun pay bölgüsü" tipli müqavilə imzalandı. Müqavilə öz tarixi, siyasi və beynəlxalq əhəmiyyətinə görə "Əsrin müqaviləsi" adlanmış, təxminən 400 səhifə həcmində və 4 dildə öz əksini tapmışdıır. Əsrin müqaviləsində dünyanın 8 ölkəsinin (Azərbaycan, ABŞ, Böyük Britaniya, Rusiya, Türkiyə, Norveç, Yaponiya və Səudiyyə Ərəbistanı) 13 ən məşhur neft şirkəti (Amoko, BP, MakDermott, Yunokal, ARDNŞ, LUKoyl, Statoyl, Ekson, Türkiyə petrolları, Penzoyl, İtoçu, Remko, Delta) iştirak etmişdir. Bununla da "Yeni neft strategiyası" və doktrinası uğurla həyata keçirilməyə başlandı. "Əsrin müqaviləsi" Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi tərəfindən təsdiq edildi və 12 dekabr 1994-cü ildə qüvvəyə mindi.
Yanacaq-energetika sənayesi

Hal-hazırda bu müqaviləyə əsasən çalışan müəssisəslərlə bilrikdə əldə edilən neftin hesabına Azərbaycan bir dövlət kimi dünyada öz mövqeyini möhkəmlətməyə nail olmuşdur. "Neft-qaz sənayesi mühəndisliyi" ixtisası üzrə bakalavrların (BEng) hazırlanması üzrə dərs proqramı: Emal sənayeləri:A - Fiziki xassələr, kütlə balansı; B - Termodinamika, enerji balansı; Əsaslar:A - fizika, problemin həlli, ixtisas artımı; B - Biologiya, problemin həlli, ixtisas artımı; Ali təhsilli mütəxəssislər üçün və mühəndislik üzrə riyaziyyat; Kimya:1 - Kimyanın prinsipləri; 2 - Kimyəvi Reaktivlik; Mexaniki Mühəndislik Elmi; Neft Mühəndisliyinə Giriş. Proses Mühəndisliyi:A - Hidromexanika; B - Termodinamika; Neft Geofizikası A; Texnoloji Prosesin Layihəsi Təbəqənin Qiymətləndirilməsi; İstehsal Texnologiyası-(Avadanlıqlar); Neft Yatağının İşlənib Hazırlanması(Daşın və Mayenin xassələri); Neft Geofizikası; Termodinamika (Çoxfazalı); Neft Yatağının İşlənib Hazırlanması(Layihə: Məsaməli Mühitdə Maye axını); Qabaqcıl Maye Mexanikası və Modelləşdirmə, Yerdəyişmə – Nəzarət & Modelləşdirmə: Neft Yatağının Simulyasiyası və İstehsal üzrə. Neft və Qazın Nəqli və Saxlanılması; Təhlükəsizlik və Davamlılıq, (HAZOP, Təsirin Qiymətləndirilməsi); Neft Yatağının Modelləşdirilməsi; Elmi-araşdırma Layihəsi; Yatağın İstismarı; Yatağın İstismarı; İstehsal Texnologiyası(Layihə); E&P Biznesi və İqtisadiyyatı. Neft və qazın mənşəyi Çökmə hövzə analizi Neft və qaz geologiyası başlıca olaraq çöküntü hövzələrində (sedimentary basins) neft və qazın əmələgəlmə (generation) və toplanmasını (accumulation) şərtləndirən yeddi əsas elementin təyini ilə məşğul olur.
Yanacaq-energetika sənayesi

Ana (neft-qaz əmələgətirici) süxur Kollektor süxur MiqrasiyaÜmumilikdə, bütün bu elementlər adətətn çox dar "çərçəvədə" yalnız bir quyu (və bəzən daha çox) məlumatları əsasında tədqiq edilir. Bu quyular yer təkinin yalnız 1-ölçülü seqmentidir və bu məlumatlardan hövzənin 3-ölçülü təsvirini almaq neft-qaz geolgiyasının fundamental məsələsidir. Son illərdə ucuz və yüksək keyfiyyətli 3-ölçülü (3D) seysmik üsulların meydana çıxması ilə bu məsələnin həllində kifayət qədər dəqiq nəticələr almaq mümkün olmuşdur. Ana süxurların (source rock) tədqiqi süxurdakı üzvi maddələrin (organic matter) təbiətinin təyininə əsaslanır və bir qayda olaraq geokimyəvi üsullardan istifadə olunur. Üzvi maddələrin tipi təyin edilməklə ana süxurdan ayrılan karbohidrogenlərin tip və keyfiyyət tərkibi haqqında məlumat əldə etmək olar.
Yanacaq-energetika sənayesi

Kollektor (və ya reservuar) (reservoir rock) süxur məsaməli (porous) və keçirici (permeable) olub özündə karbohirogenləri saxlayır. Süxurun kollektor xüsusiyyətlərinin təyini məsaməlik (porosity) və keçiriciliyin (permeability) hesablanmasına əsaslanır. Kollektorların analizində stratiqrafiya, sedimentologiya və reservaur mühəndisliyi (reservoir engineering) fənnlərindən istifadə olunur. Örtük süxur (Seal) aşağı və ya pis keçiricilikli süxur qatı olub karbohidrogenlərin kollektorlardan sızmasının qarşısını alır. Ən geniş yayılmış örtük süxurlara evaporitlər, təbaşir və gilli şistləri (shale) misal göstərmək olar.
Yanacaq-energetika sənayesi

Örtük süxurların analizı onların qalınlığı və lateral yayılmasının ölçülməsinə əsaslanır. Tələ (trap) kollektor və ğrtüklərin bir-birinə yanaşıqlı olmasını təmin etməklə karbohidrogenlərin yığımlarda saxlanılmasını təmin edir. Əks halda karbohidrogenlər Arximed qüvvəsinin (natural buoyancy) təsiri altında yer səthinə sızır və beləliklə itirlər. Süxurların maturasiya (yetkinlik) (maturation) analizi ana süxurların termal tarixlərinin (thermal history) tədqiqi və beləliklə karbohidrogenlərin əmələ gəlməsi və ana süxurdan ayrlması (expulsion) zamanı və həcmini təyin etməyə imkan verir. Miqrasiya (migration) analizi karbohidrogenlərin ana süxurdan kollektor süxurlara hərəkətini və bəlli bir ərzidə karbohidrogen mənbələrinin ("mətbəxlərinin") təyininə yardım edir.
Yanacaq-energetika sənayesi

Ən sonda zamanlama (timing) faktoru nəzər alınmalıdır. Zamanlama dedikdə, məsələn, tələlər neft-qaz sıralı karbohidrogenlər ana süxurlardan ayrılmadan öncə movcud olmalıdırlar. Əks halda karbohidrogenlər yataq sala bilmir və yer səthinə sızaraq itirlər. Neft-qaz əmələgətici süxur, miqrasiya yolları (migration pathways) , kollektor və tələnin iştirakı, lakin yalnız örtük süxurların olmaması da neft-qazın itməsinı gətirib çıxarır və qazılan quyuların "boş" çıxması ilə nəticələnir. Neft və qaz ehtiyatları Ehtiyatlar xalq təsərrüfatı əhəmiyyətinə görə balans və balansdan kənar olmaqla iki hissəyə bölünür.
Yanacaq-energetika sənayesi

Yataqların balans ehtiyatları hazırda işlənməyə cəlb olunması iqtisadi cəhətdən səmərəli olan; balansdan kənar ehtiyatlar isə hazırda işlənməyə cəlb olunması iqtisadi cəhətdən məqsədəuyğun olmayan və yaxud texniki və texnoloji cəhətdən işlənməsi mümkün olmayan, gələcəkdə balans kateqoriyalı ehtiyatlara keçə bilən ehtiyatlardır. Balans ehtiyatlarına geoloji və çıxarıla bilən ehtiyatlar aid edilir. Geoloji ehtiyatlar çıxarılmasının mümkünlüyündən asılı olmayaraq yataqda olan ehtiyatların ümümi miqdarıdır. Çıxarıla bilən ehtiyatlar isə onların müasir texnologiya vasitələri ilə çıxarıla bilən hissəsidir.Çöküntütoplanma zonalarının geoloji öyrənilmə dərəcəsindən asılı olaraq proqnoz ehtiyatlar iki yarımqrupa (D1 və D2) ayrılır: 1) D1 - regional geoloji-geofiziki tədqiqatlar aparılmış, sənaye neft-qazlılığı sübut olunmuş ərazilərin litoloji-stratiqrafik komplekslərinin neft və qaz ehtiyatlarıdır; 2) D2 - sənaye neft-qazlılığı hələ sübut olunmamış, zəif öyrənilmiş ərazilərin litoloji-stratiqrafik komplekslərinin neft və qaz ehtiyatlarıdır. Perspektiv ehtiyatlar üç kateqoriyaya bölünür: C1, C2, C3.
Yanacaq-energetika sənayesi

Aşağıdakı hallarda yatağın ehtiyatı bu kateqoriyalardan birinə aid edilə bilər: C1- quyularda sənaye əhəmiyyətli neft və qaz hasilatı alındıqda və sınanmış quyularda obyekt müsbət geoloji və geofiziki səciyyəyə malik olduqda; C2 - geoloji və geofiziki tədqiqatların nəticələri müsbət olduqda, daha yüksək kateqoriyalı ehtiyatı olan sahələrə qonşu olan və hələ kəşf olunmamış sahələrin yataqları, neftli-qazlı layların (komplekslərin) arasında və eləcə də onlardan yuxarıda yatan layların ehtiyatı; C3-neftli-qazlı rayonda aşkar edilmiş və dərin qazımaya hazırlanmış strukturların ehtiyatları. Kəşf olunmuş (və ya sənaye) ehtiyatları A və V kateqoriyalarına ayrılır. A kateqoriyasına mükəmməl öyrənilmiş, neftli-qazlı sahəsi, faydalı qalınlığı, kollektorluq qabiliyyəti, onun dəyişmə xüsusiyyəti, neftin, qazın və kondensatın fiziki-kimyəvi xassələri, lay rejimi, lay təzyiqi və süxur məlum olan yataqlar aid edilir. V kateqoriyasına neft-qazlılığı yatağın (və ya onun hissələrinin) müxtəlif hipsometrik nöqtələrdə quyulara sənaye əhəmiyyətli neft (qazın) axınlarına əsaslanan ehtiyatları aiddir. Neft və qaz yataqlarının təsnifatı İ.M.Qubkin, M.V.Abramoviç, İ.O.Brod, M.F.Mirçink, N.Y.Uspenskaya, B.Q.Babazadə, A.A.Bakirov, K.S.Maslov, K.K.Qostintsev, V.A.Qrosqeym, F.Q.Salmanov və bir çox başqa alimlər müxtəlif illərdə neft və qaz yataqlarının təsnifatlarını vermişlər.
Yanacaq-energetika sənayesi

Bu təsnifatların bir çoxu struktur formalara, digərləri genetik və ya morfoloji əlamətlərə əsaslanır. M.F.Mirçink genetik prinsipə əsaslanaraq bütün yataqları üç əsas tipə ayırır: struktur, stratiqrafik və litoloji yataqlar. Struktur tip yataqlar üç qrupa (antiklinal qırışıqlarla əlaqədar yataqlar - tağ yataqları, monoklinal yataqlar, tektonik məhdud yataqlar); stratiqrafik tip yataqlar isə iki qrupa (eroziyaya uğramış gömülmüş strukturlarla əlaqədar yataqlar, gömülmüş struktur çıxıntılar və massivlərlə əlaqədar yataqlar) bölünürlər. Hər qrup öz növbəsində növlərə ayrılır. Litoloji tip yataqlara aşağıdakılar aid edilir: neftsaxlayan layın pazlaşma sərhədində yerləşən yataqlar, keçirici süxurların qeyri-keçirici süxurlara keçid sahələrinin yataqları, linzavari yataqlar, qolvari yataqlar və yuvavari yataqlar.
Yanacaq-energetika sənayesi

Qeyd edilən təsnifatlardan başqa, neft və qaz yataqlarının tələdəki flüidlərin faza halı və nisbətlərinə görə (V.Q.Vasilyev, N.S.Yerofeyev və b, 1966); neft, qaz və kondensatın miqdarına görə (N.A.Yeremenko); sənaye yığımlarının sayına, faza halına, ehtiyatlarına, konturlarının münasibətlərinə və başqa əlamətlərə görə (A.Y.Kontoroviç, İ.İ.Nesterov, F.Q.Salmanov və b., 1975) və başqa təsnifatlar da məlumdur. Neft və qaz yataqlarının axtarışı Geoloji-kəşfiyyat işləri etapının yekun axtarış mərhələsi. Axtarış obyektləri, bir qayda olaraq, geoloji-geofiziki üsullarla axtarış qazımasına hazırlanmış dərin lokal strukturlar və ya başqa tip tələlər, o cümlədən "yataq" tipli anomaliyaların daxil olduğu perspektiv sahələr sayılır. Yeni obyektlərin axtarışı, sənaye neft-qazlılığı sübut olunmuş və yaxud artıq işlənməkdə olan sahələrdə aparılır. Neft və qaz yataqlarının axtarışı mərhələsinin əsas vəzifəsi geoloji kəsilişdə neft-qazlı və neft-qazperspektivli komplekslərin, kollektorların, örtüklərin və həmçinin onların xüsusiyyətlərinin təyini, neft və qazla doymuş layların və hoizontların seçilməsi və sınanması, neft və qazın sənaye axınlarının alınması, flüidlərin xassələrinin təyini və layların həcm parametrlərinin ölçülməsi, seçilmiş yataqların C2 və bəzən C1 kateqoriyaları üzrə neft və qaz ehtiyatlarının hesablanması, dəqiqləşdirici geofiziki və qiymətləndirici qazıma işlərinin aparılması üçün obyektlərin seçilməsi məsələlərindən ibarətdir.
Yanacaq-energetika sənayesi

Bu məsələlər, əsas etibarilə, axtarış quyularının qazılması və bu quyularda müxtəlif geoloji-geofiziki və geoloji-mədən üsulları ilə kompleks tədqiqatlar aparmaqla həll olunur. Axtarış işləri müsbət nəticələndikdə kəşfiyyat layihəsi tərtib edilir, əks təqdirdə isə perspektivsizliyin əsaslandırılması haqqında hesabat verilir. Neft və qazın miqrasiyası Maddələrin Yer qabığında müxtəlif aqreqat halında yerdəyişməsi. Neft və qazın miqrasiyası əsas amilləri: ağırlıq qüvvəsi, təzyiq və temperatur qradiyentləri və karbohidrogen konsentratı. Neft və qazın miqrasiyası iki mərhələyə ayrılır: 1) neft-qaz ana süxurlarda baş verən ilkin miqrasiya; 2) ana süxurlardan kənarda gedən və yataqlar əmələ gətirən və eləcədə sonradan onların dağılmasına səbəb olan törəmə miqrasiya.
Yanacaq-energetika sənayesi

Miqrasiya üç əsas formasına ayrılır: 1) karbohidrogenlərin suda sərbəst həll olmuş, həqiqi və kalloid məhlulları, yaxud emulsiya halında birlikdə yerdəyişməsi (passiv miqrasiya); 2) sərbəst faza halında və diffuziya yolu ilə (aktiv miqrasiya); 3) qaz-kondensat məhlulu halında (kombinasion miqrasiya). Neft və qazın miqrasiyası əsas amili ağırlıq qüvvəsi olduğundan miqrasiya əsasən qalxan istiqamətdə gedir, kəsiliş üzrə fasiləsiz keçirici mühitdə miqrasiya subşaqulu, etibarlı örtüklə məhdudlaşdıqda isə sublateral baş verir. Neft və qazın miqrasiyası prosesinin baş verməsini təmin edən geoloji məkanın başlıca xüsusiyyəti onun həm litoloji (məsaməlik və keçiricilik) və həm də struktur-tektonik baxımdan qeyri-bircinsli olmasıdır. Miqrasiya bir qayda olaraq keçirici layın qalxımı boyu onun tavan (və ya ona yaxın) hissəsi üzrə tektonik (antiklinal əyilmə, dizyunktiv pozulma) və yaxud litoloji (pazlaşma, fatsial dəyişmə) ekrana qədər davam edir. Lateral miqrasiya üstünlük təşkil etdiyi miqrasiya bəzən rezervuardaxili miqrasiya adlanır.
Yanacaq-energetika sənayesi

Miqyasına görə neft və qazın miqrasiyası lokal, zonal (neft-qaz toplanma zonalarına uyğun gələn), regional (birinci və daha yüksək tərtibli strukturlara uyğun gələn) miqrasiyalara ayrılır. Şaquli miqrasiya diapozonu hövzənin çöküntü qatının qalınlığı ilə məhdudlaşır. Qalxan subşaquli neft və qazın miqrasiyası zəif keçirici süxur örtüklərindən yüksək çatlılıq zonaları üzrə baş verir. Kollektorluq xassəsi nisbətən sabit olan süxurlarda neft və qazın qravitasion diferensasiyası baş verə bilər. Bu zaman, V.K.
Yanacaq-energetika sənayesi

Qassou və S.P. Maksimovun "diferensial tutulma" prinsipə görə daha yüngül flüidlə tam doymuş tələ daha ağır flüidi tuta bilmir, lakin yüngül flüid daha ağır flüidi hipsometrik yuxarıda yerləşən qonşu tələyə ötürür. Nəticədə daha çox gömülmüş tələlərdə qaz, daha yuxarıda yerləşən tələdə isə neft (bəzən qaz papağı ilə) yerləşir. Karbohidrogenlərin bu sxem üzrə toplanması az hallarda baş verə bilər, çünki karbohidrogen yığımlarının formalaşması dövründə struktur planlar dəyişə bilər. Neftin qazla sıxışdırılması zamanı tələdə həcm etibarilə 50%-dək neft qala bilər.
Yanacaq-energetika sənayesi

Beləliklə, neftin bir tələdən digər tələyə yerdəyişməsi zamanı itki nəticəsində ilkin yataq iki-üç tələyə toplaşa bilər. Neft və qaz axtarışının geokimyəvi üsulları Neft və qaz yataqları ətrafında səpinti oreallarının əmələ gəlməsi kimi təbii hadisəyə əsaslanan axtarış üsulları. Bunlardan biri Sokolov tərfindən işlənilib hazırlanmış neft-qaz planalması üsuludur ki, bunun da hazırda 20-dən çox modifikasiyası məlumdur. Neft və qaz axtarışının geokimyəvi üsulları bu və ya digər parametrlərə görə fon qiymətindən yüksək olan anomaliyaların sahə üzrə yayılma zonalarını müəyyən etmək və bu anomaliyaları dərində yatan neft (qaz) yataqları ilə əlaqələndirməyə əsaslanır. Anomaliyalar iki növ olur: 1) neft və qaz yatağını örtən süxur qatlarında karbohidrogen komponentlərinin yüksək miqdarı ilə seçilən ilkin anomaliyalar; 2) yatağın səpinti oreolları karbohidrogenlərin yerləşdiyi süxurlarla və yeraltı sularla qarşılıqlı təsirindən alınan məhsulların yüksək (fona nisbətən) olması ilə səciyyələnən törəmə anomaliyalar.
Yanacaq-energetika sənayesi

Müşahidə üsullarına görə, anomaliyaların müəyyən edilməsinə yönəlmiş neft və qaz axtarışının geo-kimyəvi üsulları. 2 qrupa ayrılır: səth (torpaq və torpaqaltı) və dərinlik planalmaları (qazıma quyuları vasitəsilə). Səth üsullarına neft-qaz planalması və radiometrik planalma aiddir. Dərinlik planalmasına isə qaz-kern planalması, qaz karotajı (qazların tərkibi və elastikliyi, lay sularında həll olmuş üzvi maddələrin öyrənilməsi) daxildir. Törəmə anomaliyaların səth planalmasına lüminessen-bitumoloji, duz, su-bakterial, dərinlik üsullarına isə su bakterial planalmalar aiddir.
Yanacaq-energetika sənayesi

Qaz sənayesi Hazırda boru kəmərlərinin çəkilməsi, Yaxın və Orta şərqdə təbii qazın mayeləşdirilməsi üzrə müəssisələrin tikilməsi və onun daşınması üçün metandaşıyan gəmilərin sürətlə artması təbii qaz hasilatı və ixracatının həcmini əhəmiyyətli dərəcədə artırmışdır.Başlıca qaz idxal edən ölkələr Qərbi Avropa, Yaponiya və ABŞ-dır.Sıxılmış halda təbii qazın ixracatında əsas yeri Əlcəzair, İndoneziya, Səudiyyə Ərəbistanı, BƏƏ, Bruney, idxalında isə Yaponiya, ABŞ, Almaniya, Fransa, İtaliya kimi dövlətlər tutur.Həmçinin Liviya, Kanada, Niderland, Avstraliya, Rusiya, Norveç və s. kimi ölkələr də dünyada iri qaz ixracatçıları kimi tanınır. Kömür sənayesi Neftin qiymətinin bahalaşması ilə əlaqədar 70-ci illərdə kömür hasilatı sürətlə artmış və XXI əsrin əvvəllərində 6 mlrd. tonu keçmişdir.Onun 1 mlrd. tonu qonur kömürün payına düşür.Kaloriliyinə görə daş kömürdən geri qalan qonur kömür hasilatına görə Almaniya dünyada birincidir. Metallurgiya sənayesində istifadə olunan kokslaşan kömürün əsas idxalçıları Yaponiya, İtaliya, Fransa, Belçika və digər Avropa İttifaqı ölkələridir.
Yanacaq-energetika sənayesi

Elektrik enerjisinin istehsalında atom energetikası getdikcə böyük rol oynayır.İndi dünyada elektrik enerjisi istehsalının 18%-ə qədəri atom elektrik stansiyalarının (AES) payına düşür.Ən güclü AES-lər ABŞ, Fransa, Yaponiya, Almaniya, və Rusiyadadır. AES-lərə sahib İOÖ-lər (İnkişafda Olan Ölkələr): Argentina #İran #Ermənistan RusiyaAES-lər enerji xammalı az, lakin enerjiyə tələbatın çox olduğu ərazilərdə tikilir.AES-lərin üstünlüyü ondan ibarətdir ki, onların enerji mənbəyi olan uran və toriomun təbii ehtiyatları, üzvi yanacağın ehtiyatından xeyli çoxdur.AES-lərin nöqsan cəhətləri tikintisi üçün yüksək xərclərin tələb olunması, su hövzələrini xeyli çirkləndirməsi və tam təhlükəsizliyin təmin edilməsi ilə əlaqədar çətinliklərdir. Enerji istehsalında payının azalmasına görə elektrik stansiyalarının ardıcıllığı: Qabarma ESUran yataqlarına sahib ölkələr: Ənənəvi olmayan enerji mənbələri Bu mənbələrin əsasını günəş, külək, geotermal, qabarma-çəkilmə, enerji mənbələri təşkil edir.Hazırda dünya yanacaq-energetika balansında ənənəvi olmayan enerji mənbələrinin sayı 1-2%-dən artıq deyil.Ekoloji cəhətdən təmiz olan bu enerji mənbələri tükənməyən ehtiyatlar qrupuna aiddir. Elektrik enerjisi istehsalında fərqlənən ölkələr: ÇinPolşa və Niderlandda demək olar ki, elektrik enerjisinin hamısı İES-lərin, Norveçdə isə SES-lərin hesabınadır.Adambaşına düşən elektrik enerjisi istehsalında Norveç, İsveç, Kanada kimi ölkələr daha irəlidədədir. GeoES-lərə (Geotermal Elektrik Stansiyası) İslandiya, ABŞ, Filippin, Meksika, İtaliya, Yaponiya və Yeni Zelandiyada, qabarmaES-lərə isə Fransa, ABŞ, Kanada, Rusiya, Çin kimi ölkələrdə rast gəlmək olur.
Yanacaq-energetika sənayesi

Şərti yanacaq vahidi- yandığı zaman 7000 kkal. enerji verən 1 kq daş kömürdür. Kömürə nisbətən neft və qaz daha çox (1,5 dəfə); torf,ağac və yanar şistlər isə daha az enerji verir. Yanacaq energetika balansı- müxtəlif növ yanacağın çıxarılması və enerji istehsalının (gəlir) onların xalq təsərrüfatında istifadə olunmasına (çıxar) deyilir. Həmçinin bax
Nabran

Nabran — Azərbaycan Respublikasının Xaçmaz rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə. Nabran Azərbaycanın Xaçmaz rayonunda, Rusiya-Azərbaycan sərhədinin yaxınlığında yerləşən, məşhur kurort və istirahət mərkəzidir. Əhalisi 1,313 nəfərdir. İstirahət mərkəzi Nabran, Dalğalı, Turist, Meşəli, Günəşli, Samurçay və Şimal kəndlərindən ibarətdir. Nabran, Xaçmaz Rayonunun ən böyük istirahət mərkəzidir. Azərbaycanın paytaxtı Bakıdan 3 saatlıq məsafədə yerləşən Nabran Xəzər dənizi sahilində subtropik meşələrlə əhatələnir. Nabran bir neçə kilometr ərazini əhatə edən yaşayış qəsəbəsidir.
Nabran

Evlər, oteller, əyləncə obyektləri və restoranlar istirahət mərkəzinin sol tərəfində, 30 kilometrlik sahil boyunca uzanan çimərlik isə yolun sağ tərəfindədir. Coğrafiyası və iqlimi Nabran qəsəbəsi Xəzər dənizi sahilində, Xudat şəhərinin yaxınlığında yerləşir. Ekoloji vəziyyət Nabran qəsəbəsindəki meşə massivlərində qırılan ağacların yerində 100-ə yaxın qanunsuz tikililər inşa olunub. Həmin tikililərin əksəriyyəti isə turizm obyektlərinə aiddir və bu obyektlərin tikintisi heç bir plan olmadan həyata keçirilib. Bundan başqa, son bir neçə ildə qəsəbədə tikilmiş 20-yə yaxın turist bazası heç bir təmizləmə işi aparmadan tullantı sularını dənizə axıdır. Xarici keçidlər azerbaijanphoto.com saytındakı şəkilləri
Dondurma

Dondurma – isti havaların bir nömrəli qidası olan dondurma hər gün istehlak edilməsi vacib olan süd və süd məhsulları arasında xüsusi yerlərdən birini tutur. Yəni sərinləmək üçün yediyimiz dondurmanın insan sağlığında əhəmiyyətli rolu var. Belə ki, dondurmanın tərkibində protein, karbonhidrat, yağ kimi maddələrlə birlikdə A, D, E, C, və B qrupu vitaminlər həmçinin magnezium, fosfor, sodium, potasium, dəmir və sink kimi minerallar yer almaqdadır. Bu minerallar və vitaminlər əsasən uşaqlar üçün çox yararlıdır. Dondurmanın yalnız isti havalarda deyil müntəzəm istifadəsi uşaqların vitamin çatışmamazlığını da aradan qaldıra bilər.
Dondurma

Bütün bunlarala yanaşı dondurmanın ziyanları da ola bilər. Dondurma alarkən onun satıldığı yerin sanitar qaydalara nə dərəcədə əməl edildiyinə diqqət etmək vacibdir çünki dondurmanın əsas tərkibi sayılan süd bakteriya və virusların əmələ gəlməsi üçün ideal bir şəraitdir. Beləliklə antisanitariya şəraitində hazırlanan və satılan dondurmalar asanlıqla yararlı bir qida vasitəsindən təhlükəli bir düşmənə çevrilə bilər. Dondurmanın tarixi Hər bir desert özünün böyük tarixinə malikdir, bunların bir çox əfsanəvi, yaxud nağıl yolları ilə yayılır. Bu gün isə biz sizin üçün dondurmanın tarixindən söhbət açmaq istəyirik.
Dondurma

Yəqin ki, bu dünyanın ən sevimli desertidir. İş orasındadır ki, bu desert haqqında çoxsaylı sirrlər mövcuddur. Bunlardan bir çoxunu sizə bildirəcəyik. Bir çoxları dondurmanın Avropada ilk dəfə səsləndiyini bildirərək, onun reseptinin Çindən İtaliyaya Marko Polo tərəfindən gətirildiyini vurğulayırlar. Bu şəxs dondurmaların hazırlanma prosesini özü birbaşa görmüşdür, həmin resepti öyrənsə də, evinə qayıdarkən bu reseptdən istifadə edə bilməmişdir.
Dondurma

Digər fikirlərə görə bir aşpaz olmuşdur və onun dondurmanın hazırlanması haqqında xüsusi sirrləri var imiş. Bu aşpazı Yekaterina Mediçi çox yaxşı tanıyırmış. Yekaterinanın Dyuk Orleanla toyu olduqdan sonra onlar Fransaya köçürlər və bu zaman həmin dondurma hazırlamağı bacaran aşpazı da özləri ilə birlikdə aparırlar. Bu dondurma hazırlayan aşpaz I Karlın o qədər xoşuna gəlir ki, onu krallığın dondurmaçısı adlandırır. I Karl bu şəxsə ömürlük təqaüd açır, yalnız onun qarşısında bir şərt qoyur ki, nə olmasından asılı olmayaraq dondurmanın hazırlanma reseptini heç kimə söyləməsin.
Dondurma

Çünki bu soyuq desert krallığa aid qida hesab olunurdu. Bu haqda gəzən rəvayətlər sırasında I Karl və onun dondurmaçısı haqqında bir dənə də əfsanə vardır. I Karl keçirdiyi banketlərdən birində özünün yüksək səviyyəli və varlı qonaqları üçün elə qida hazırlamaq istəyir ki, onların hamısını təəccübləndirsin. Buna görə də aşpazına əmr edir ki, süfrəyə qeyri–adi bir təam versin, hansı ki, qonaqları bunu çox bəyənsin. Aşpaz bu əmrə görə həddindən artıq çalışır, sonunda bu qızıl resepti əldə edir.
Dondurma

O, gələn qonaqlara soyuq deserti təqdim edir, hansı ki, hamıya yeməkdən çox yağan qarı xatırladır. Bu deserti digərlərindən xüsusi kremi və dadına doyulmaz şirinliyi ayırırdı. Qonaqlar xüsusi ləzzət aldılar. Karl və onun aşpazı, hansı ki, biz onun adını hələ də DeMarko kimi bilirik, qonaqları təəccübləndirməyi bacardılar. Bu zaman Karı DeMarkonu çağıraraq ona bu sirri heç kimə açmamağı əmr etdi.
Dondurma

Bunun müqabilində isə ona hər ay maaş kimi 500 funt ödəniləcəyini söylədi. Çünki istəyirdi ki, bu yemək yalnız kral süfrəsində təqdim olunsun. Məhz buna görə də desertin reseptini heç kimin bilməməsi vacib idi. Lakin DeMarko I Karlın başı kəsildikdən sonra resepti açıqlamağa başladı. Amerikaya ilk dəfə olaraq dondurma 1774–cü ildə Filipp Lenzi tərəfindən gətirilmişdir. Lakin bu yeniliyi həmin dəqiqədə qəzetlərdə yayımlamağa başladılar.
Dondurma

Həmin dondurmalar artıq soyuq desertlər kimi satışa çıxarılır, hətta Londonda belə geniş yayılmağa başlayırdı. Bunun çıxışı haqqında ilk dəfə Dolli Madison yazmışdır. İlk dəfə olaraq 1813–cü ildə prezident və onun yoldaşı Ceyms Medisonun inoqurasiya mərasimində bu desert ekskluziv olaraq hazırlanmışdır.1786-cı il 8 iyunda Nyu-Yorkda ilk dondurma satışa çıxarılmışdır. 1846–cı ildə Nyu–Cersidən Nansi Conson adında biri əl frizeri adı altında aparat kəşf etdi. Bu yaradılmış yenilik həqiqətən də dondurmaların hazırlanmasında dönüş nöqtəsi oldu.
Dondurma

Artıq hər bir kəs bu aparatı əli ilə işə salaraq dondurma hazırlaya bilərdi. Məhz bundan sonra dondurmalar daha güclü soyuq hala salınırdı. Lakin bütün bunlara baxmayaraq Nansi Conson öz ixtirasını patentləşdirmədi. 30 may 1848–ci ildə Yonq soyadını daşıyan biri həmin frizerə bənzəyən aparatı öz adına patentləşdirdi və ona "Dondurma üçün Conson Frizerin patenti" adını verdi. Merilend ştatının Baltimor şəhəri dondurmaların tarixində xüsusi rol oyanmışdır.
Dondurma

Məhz bu şəhərdə 1851–ci ildə "şirin qar" – ın Yakob Fussel tərəfindən hazırlanması başladılmışdır. Həmin şəxs Amerikada dondurma sənayesinin atası adlandırılırdı. Növbəti frizerin yaradılması 1926-cı ilə təsadüf edir. Bu aparat dayanmadan işləyən frizer adlandırılmışdı. Onun sahibi Klarens Voqt idi. Bundan sonra artıq durmadan yeni frizerlər meydana gəlməyə başlayırdı.
Dondurma

Lakin xatırlatmalıyıq ki məhz Voqt dondurma sənayesinə yenilik gətirən şəxslərdən biri olmuşdur. Toronto şəhərində yaşayan Konditer Tomas Vebb Şimali Amerikada ilk dəfə olaraq Kanadanın birinci vətəndaşı kimi dondurma satışı ilə məşğul olmuşdur. İlk dəfə olaraq 1893–cü ildə Toronto şəhərində Vilyam Nelson bu deserti satış üçün hazırlamışdır. Növbəti 100 il müddətində isə onlar dondurmanın Kanada üslubunu meydana gətirdilər. Əgər söhbət dondurmaların hazırlanmasından gedirsə bu zaman Qədim Rusları da unutmaq lazım deyil.
Dondurma

Hələ Kiyev şəhərində bu qida desert kimi süfrəyə verilən qidalar sırasında yer alırdı. Bu desert şəkərlər südün qatışımından yaradılaraq, dondurulurdu. Həmin vaxt Avropa bu gözəl təamdan bixəbər idi. Lakin bir müddət keçdikdən sonra Fransada soyuq təamı hazırlamağa başladılar. Fransada III Napoleonun dövründə ilk yağlı dondurmalar düzəldildi. Onun resepti Plober şəhərində Le Beem tərəfindən yaradılmışdı.
Dondurma

Buna görə də bir çox dondurmaların adı məhz "plombir" adlandırılır. Zaman keçdikcə bu desert bir çox ölkələrdə tanındı və hər bir şəxs daha artıq əlavələr edərək hazırlamağa başladı. Nəticədə hazırkı dondurmalar daha dadlı, qoxulu və ləziz formadadırlar. Hazırda İtaliya assorti dondurmasının mərkəzi sayılır. Məhz Apenində dondurmanın tərkibinə qoz, meyvə, likör, peçenye və hətta gül əlavə etməyə başladılar.
Dondurma

Avstriyada şokoladdan hazırlanmış dondurmalar düzəldilməyə başlandı. Dondurmaların bütün formalarını hazırlayan şəxslərə minnətdarıq, çünki hazırda mövcud olan desertlərimizin sayı olduqca çoxdur. Hazırlanma qaydası Tərkibi (2 pors): 3 yumurtanın ağı 2 xörək qaşığı şəkər tozu 3 xörək qaşığı qaymaq 1 paket vanilin3 yumurtanın ağı mikserdə ağarana qədər çalınır. Köpüklənmiş halda olan qarışığa şəkər tozu az-az qatılır. Qarışıq bərk halda olur.
Dondurma

Bir paket vanilin əlavə edilir. Qarışdırmağı davam edərək bir-bir qaymaq əlavə edilir. Bu zaman durulaşma yarana bilər. Qablara tökülür və soyuducunun buzluq hissəsinə qoyulur. Həmçinin bax Qar koramazı
Funt sterlinq

Funt sterlinq, funt, Britaniya funtu (ing. Pound sterling, Pound, British pound) —Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığının milli pul vahidi. Funt sterlinq həmçinin Gernsi, Cersi və Men adası taxt-tac ərazilərinin paralel valyutası, Folklend adaları, Cəbəli-Tariq, Müqəddəs Yelena adası, Dirçəliş və Kristian-da-Kunyanın isə qanuni ödəniş vasitəsidir. Böyük Britaniyanın ərazisindəki bəzi banklar (Şotlandiyada üç bank və Şimali İrlandiyada dörd bank) əskinazları öz dizaynları ilə buraxırlar. Funt sterlinq ehtiyat valyuta kimi Funt sterlinq bir çox ölkələrdə XVIII və XIX əsrlərdə ehtiyat valyuta kimi istifadə edilirdi. İkinci Dünya Müharibəsindən sonra ölkədəki ağır iqtisadi vəziyyət funt sterlinqin mövqeyini xeyli zəiflətdi. Hazırda o istifadəsinə görə dünyanın üçüncü ehtiyat valyutasıdır.
Funt sterlinq

Valyuta kursu rejimi Hal-hazırda Böyük Britaniyada sərbəst valyuta kursu rejimi vardır. Onun səmərəliliyi kimi inflyasiya göstəriciləri götürülür. 1270-ci ildən funt sterlinqin müasir valyutaya dəyişməsi. 1791-ci ildən funt sterlinqin çar Rusiyası, sovet və müasir Rusiya rubluna valyutaya dəyişməsi Böyük Britaniya sikkələrinin kataloqu və qalereyası Funt srterlinqlər. Bütün əskinaz seriyası Arxivləşdirilib 2013-01-13 at Archive.today Funt sterlinq (ing.) (alm.)
Yuventus FK

"Yuventus FK" — İtaliyanın futbol klubu. 1897-ci ildə lisey tələbələri tərəfindən qurulan klub, 1926-ci ildə, "FIAT"-ın da sahibi olan Agnelli ailəsinin nəzarətinə keçmişdir. 1931-ci ildən başlayaraq 5 il üst-üstə çempionluq əldə etmişdir. Əfsanəvi Şirea Qaetano, Dino Zoff, Mişel Platini, Antonio Kabrini, Marko Tardelli, Paolo Rossi, Boniek ve Covanni Trapattoni öndərliyində dünyanın görmüş olduğu ən müdhiş heyət quraraq Avropanın 3 böyük kubokunu qazanan ilk komanda oldu. 1935-ci il "Yuventus"un tarixinə qara hərflərlə düşdü. Həmin il iyulun 14-də klub prezidenti Eduardo Anyelli Genuyada təyyarə qəzasında həlak oldu. Bu hadisə və Çezarini və Ferrarinin komandanı tərk etməsi kluba güclü təsir etdi.
Yuventus FK

Həmin 1935-1936-ci il mövsümündə klub yalnız 5-ci yeri tutdu. Müharibə illərində "Yuventus" klub prezidenti Petro Duzio sayəsində məcbur olaraq adını "Yuve-Çizitaliya" qoydu. Ancaq 1946-cı ildə sülh bərqərar olanda klub öz tarixi adını geri qaytardı. "Yuventus"un müharibədən sonrakı ilk uğuru 1950-ci ilə təsadüf etdi. Belə ki, "Yuve" çempionatda vurduğu yüz qolla nəticə etibarilə böyük uğura imza atdı. Həmin il klubda danimarkalılar Con Hansen və Karl Aaqe, həmçinin "Yuventus"un bütün dövrlər üçün 2-ci bombardiri Campyero Boniperti parlayırdı. 1954-1955-ci il mövsümündə komanda 7-ci yeri tutmaqla iflasa uğradı ki, bundan sonra Canni Anyelli istefa verdi.
Yuventus FK

Onun yerini 22 yaşında klubun tarixinə ən cavan prezident kimi düşən qardaşı Umberto tutdu. Onunla komandanın yeni qələbə dövrü başladı. 1966-1967-ci il mövsümöncəsi "Yuventus" səhmdar cəmiyyəti oldu, amma mövsümün sonucu "Yuventus üçün möhtəşəm alındı. Klub sonuncu turda növbəti "skudetto"nu qazandı. 13 İyul 1973-cü ildə "Yuventus"da yeni prezident – Canpyero Boniperti peyda oldu. Onun gəlişi ilə "Qoca sinyora" çiçəklənməyə başladı. İlk idarəçilik qərarı məşqçilik postuna vəfat etmiş Armando Pikkinin yerinə klubun keçmiş oyunçusu, hazırda isə gənclərdən ibarət komandanın məşqçisi Çestmira Vıçpalekanın gətirilməsi oldu.
Yanğın

Yanğın — maddi nemətlərin məhv olması ilə nəticələnən, idarə oluna bilməyən, insan həyatı üçün təhlükəli yanma prosesidir. Yanğında baş verən əsas fiziki-kimyəvi hadisələr yanar maddələrlə hava oksigeni arasında kimyəvi reaksiya getməsi, çoxlu istilik ayrılması və yanma nəticəsində əmələ gələn qazların intensiv mübadiləsidir. Yanğın çox vaxt odla ehtiyatlı davranılmaması, yanğına qarşı tədbirlərə düzgün əməl edilməməsi, materialların öz-özünə alışıb yanması, statik elektrik boşalmaları və ildırım düşməsi nəticəsində baş verir, bəzən də cinayətkarlıqla qəsdən törədilir. Yanğın zamanı tüstü ilə havaya qalxan yanma məhsullarının çoxu (xüsusən polimer maddələr yandıqda) orqanizmə zəhərləyici təsir göstərir. Bəzi hallarda natamam yanma məhsulları (məs., karbon 2-oksid) oksigenlə partlayış cəhətdən təhlükəli qarışıq əmələ gətirir.
Yanğın

Yanğından mühafizə Yanğından mühafizə insanların həyatının, dövlət və ictimai mülkiyyətin, vətəndaşların şəxsi mülkiyyətinin yanğından mühafizəsinə yönəldilmiş dövlət və ictimai tədbirlər sistemi; yanğınla mübarizəni həyata keçirən təşkilatdır. Yanğından mühafizənin əsas məqsədi yanğın profilaktikasıdır. Yanğının söndürülməsini yanğınsöndürən texnikasından istifadə edən Yanğından mühafizə dəstələri həyata keçirir. Azərbaycanın bütün şəhərlərində müasir yanğınsöndürmə texnikası ilə təchiz olunmuş peşəkar Yanğından mühafizə dəstələri xidmət göstərir. Həmçinin bax Fövqəladə hallar Günəşli neft yatağında yanğın (2015) Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Xarici keçid Yanğın təhlükəsizliyinin təmin edilməsi: Rəsmilərin və qeyri-rəsmilərin vəzifələri Normativ - hüquqi sənədlər
Çavuş

Çavuş və ya serjant — bir çox dövlətlərin silahlı qüvvələrində aşağı komanda heyətində rütbə. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində kiçik komandir rütbəsi. Azərbaycan Hərbi Dəniz Qüvvələrindəki ekvivalent rütbə ikinci starşina rütbəsidir.İlk dəfə XV əsrdə Fransa ordusunda meydana çıxmışdır. Rusiya ordusunda XVII əsrdən, Sovet Ordusunda 1940-cı ildən tətbiq olunmuşdur. Etimologiya "Çavuş" sözü birbaşa qədim türk dilindən gəlmiş, "bağırqan" deməkdir. Bu, qədim dövrlərdə türk ordularında müxtəlif hərbi və inzibati zabitlərə verilən ad idi. Bu söz qədim türkcədə yazılı nümunəsi olmayan "*çav-" – "çağırmaq, səslənmək" kökündən və qədim türkcədə "+Iş" şəkilçisi ilə əmələ gəlmişdir. Kaşğari "Divanü Lüğat-it-Türk" əsərində sözün izahını "döyüşdə qoşunları nizam-intizamda saxlayan və onların əldən çıxmasının qarşısını alan zabit" kimi vermişdir.Serjant sözü fransız dilindəki "sergent" sözündən gəlmişdir. Bu söz də öz növbəsində latınca "xidmətçi" mənasını verən "serviens" sözündən törəmişdir.
Qarabağ iqtisadi rayonu

Qarabağ iqtisadi rayonu — Azərbaycanın 14 iqtisadi rayonlarından biri. Tərkibinə Ağcabədi, Ağdam, Ağdərə, Bərdə, Füzuli, Xocalı, Xocavənd, Şuşa, Tərtər inzibati rayonları və Xankəndi şəhəri daxildir. Sahəsi 7330 km²-dir. 2020-ci ilin əvvəlində Qarabağ iqtisadi rayonunda əhalinin sayı 900,3 min nəfər olub ki, bu da Azərbaycanın ümumi əhalisinin 8,94%-ni təşkil edir. 1991-ci ildən 2021-ci ilə qədər Yuxarı Qarabağ iqtisadi rayonu adlandırılırdı. İqtisadi rayon Ağdam, Tərtər, Xocavənd, Xocalı, Şuşa, Cəbrayıl, Füzuli inzibati rayonlarını və Xankəndi şəhərini əhatə edirdi.
Qarabağ iqtisadi rayonu

2020-ci ildən Tərtər, Xocavənd, Xocalı və Şuşa rayonunun bir hissəsi və Xankəndi şəhəri Rusiya sülhməramlılarının nəzarəti altındadır. Azərbaycan 1 dekabr 2020-ci ildən sonra Ağdam, Cəbrayıl, Füzuli rayonlarının hamısını və Tərtər, Xocavənd, Xocalı, Şuşa rayonlarının bir hissəsinə nəzarət edir. Qarabağ iqtisadi rayonu, Azərbaycan Prezidentinin 7 iyul 2021-ci il tarixli "Azərbaycan Respublikasında iqtisadi rayonların yeni bölgüsü haqqında" fərmanı ilə qurulmuşdur. İqtisadiyyat Hasilat: Qarabağ iqtisadi rayonunun əsas təbii sərvətləri polimetal filizləri, neft, təbii qaz, müxtəlif tikinti materialları (mərmər, sement xammalı, tikinti daşı) təşkil edir. Meşələrdə tapılan müxtəlif ağac növləri ağac emalı müəssisələrinin inkişafına kömək edir. Sənaye: yerli kənd təsərrüfatı xammalının emalına əsaslanır.