LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Hirkan Milli Parkı

EUROBATS konfransına görə bütün yarasa növləri mühafizə olunur. Hirkan Milli Parkının entomofaunasında 550-yə yaxın həşərat növləri qeydə alınmışdır. Burada məskunlaşmış həşəratlar iki ekoloji qruplara ayrılır; mezofillər və kserofillər. Kserofillərə arılar, otbiçənlər, əqrəblər, bəzi gənələr və hörümçəklər, mezofillərə isə əsasən bitkiyeyən həşəratlar aiddir. Filateliyada Xarici keçidlər E. F. Yusifov və V. C. Hacıyev. Hirkan Biosfer Rezervatı Həmçinin bax Azərbaycan milli parkları Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi
Jurnalist

Jurnalist — Jurnalist xəbər və ya digər cari məlumatları toplayan, yazan və ya ictimaiyyətlə paylaşan bir şəxsdir. Jurnalistin işi Jurnalistika adlanır. Jurnalist ümumi məsələlər ilə işləyə və ya müəyyən məsələlərdə ixtisaslaşa bilər. Amma əksər jurnalistlər ixtisaslaşmağa meyillidirlər və digər jurnalistlər ilə əməkdaşlıq edərək bir çox mövzuları əhatə edən jurnallar və ya qazetlər hazırlayırlar. Məsələn, bir idman jurnalisti idman dünyasında olan xəbərləri işıqlandırır, amma bu jurnalist bir çox fərqli mövzuları əhatə edən qəzetin bir hissəsi ola bilər. Rol və öhdəlikləri 'Müxbir' (jurnalistika) mənbələrində təqdimat etmək, reportajlar aparmaq, araşdırma etmək və hesabat vermək üçün məlumatları araşdıran, yazan və hesabat verən bir növ jurnalistdir. Yazı yazmaq kimi işin istehsal hissəsindən fərqli olaraq bir jurnalistin işinin məlumat toplama hissəsi bəzən reportaj adlanır. Jurnalistlər vaxtlarını xəbər otağında işləmək ilə hadisələrin şahidi olmaq yaxud insanlarla görüşmək arasında bölüşdürə bilər. Müxbirlər xüsusi bir reportaj sahəsində vəzifəyə təyin edilə bilər. jurnalist termininə müxtəlif redaktorlar, rəyçilər, köşə yazarları və vizual jurnalistlər, məsələn, fotojurnalistlər (fotoqrafiyadan istifadə edən jurnalistlər) daxil ola bilər.
Jurnalist

2018-ci ildə Birləşmiş Ştatların Əmək Departamentinin Peşə Görünüşü Təlimatı “müxbirlər, korrespondentlər və yayım xəbəri analitikləri” kateqoriyasında işə qəbulun 2016 və 2026 arasında 9 faiz azalacağını bildirdi. Jurnalist azadlığı Jurnalistlər silahlı münaqişə bölgələrində və ya mətbuat azadlığına hörmət etməyən dövlətlərdə reportaj apararkən bəzən təhlükəyə məruz qalırlar. Jurnalistləri Müdafiə Komitəsi və Sərhədsiz Müxbirlər Komitəsi kimi təşkilatlar mətbuat azadlığı və jurnalist azadlığının müdafiəsi ilə bağlı hesabatlar dərc edirlər. 2011-ci ilin noyabr ayından etibarən, Jurnalistləri Müdafiə Komitəsi 1992-ci ildən bu yana 887 jurnalistin qətl (71%), atışma və ya döyüş ilə (17%), ya da təhlükəli vəzifə başında olarkən (11%) öldürüldüyünü bildirir. 1992-ci ildən bəri jurnalistlər üçün "ən ölümcül on ölkə" İraq (230 ölüm), Filippin (109), Rusiya (77), Kolumbiya (76), Meksika (69), Əlcəzair (61), Pakistan (59), Hindistan ( 49), Somali (45), Braziliya (31) və Şri Lanka (30) olmuşdur. Jurnalistləri Müdafiə Komitəsi bildirir ki, 1 dekabr 2010-cu il tarixindən başlayaraq, jurnalistika fəaliyyətinə görə dünyada 145 jurnalist həbs edildi. Cari saylar daha da yüksəkdir. Hazırda, ən çox həbsdə olan jurnalist sayına görə ilk onluqda Türkiyə (95) , Çin (34), İran (34), Eritreya (17), Birma (13), Özbəkistan (6), Vyetnam (5), Kuba (4), Efiopiya (4) və Sudan var (3). Fiziki zərərdən başqa, jurnalistlərə psixoloji cəhətdən də zərər çəkir. Bu, xüsusilə müharibə müxbirlərinə aiddir.
Jurnalist

Lakin evdəki redaksiyalar çox vaxt təhlükəyə məruz qalan müxbirlərlə düzgün şəkildə necə rəftar edəcəklərini bilmirlər. Buna görə də, travma alan jurnalistlər üçün sistemli və davamlı psixoloji dəstəyə güclü tələb var. Ancaq bu günə qədər yalnız kiçik və pərakəndə dəstək proqramları mövcuddur. Vaşinqtondakı Nyusyum (Newseum) dünyanın hər yerindən, vəzifəsi başında öldürülən 2100-dən çox jurnalistin adlarını siyahıya alan Jurnalistlər Memorialı burada yerləşir. Jurnalist və mənbə əlaqəsi Peşəkar bir jurnalistlə bir mənbə arasındakı əlaqə olduqca mürəkkəb ola bilər və mənbə bəzən jurnalistin yazdığı məqalənin istiqamətinə təsir göstərə bilər. “Güzəştli Dördüncü Mülkiyyət” adlı məqalədə onların münasibətini göstərmək üçün Herbert Gansın metaforasından istifadə olunur. O, onların qarşılıqlı təsirlərinin kooperativ xarakterini göstərmək üçün “Tango” rəqs metaforasından istifadə edir. Herbert əsasən mənbənin rəhbərlik etdiyini, lakin jurnalistlərin iki səbəbə görə bu anlayışa etiraz etdiyini bildirir: Bu, xəbərin hazırlanmasında mənbənin üstünlüyünü göstərir. Bu, müstəqilliyi və redaktor muxtariyyətini vurğulayan jurnalistlərin peşə mədəniyyətini təhqir edir. Bu rəqs metaforası münasibətlərdəki fikir birliyini nümayiş etdirməyə kömək edir, ancaq məqalə ikisinin arasındakı ortaq əlaqəni tam olaraq təsvir edir: “Mənbələrlə çox rahat münasibət əsasən jurnalistlərin toxunulmazlığını pozur və qarşıdurma halına gəlir.
Jurnalist

Jurnalistlər adətən medianın güclü iqtisadi və siyasi maraqların keşikçisi kimi fəaliyyət göstəriyi fərziyyəsinə əsaslanaraq, daha güclü və münaqişəli modelə üstünlük veriblər. Jurnalistlər mənbələrdən asılı olmayıb müstəqilliyini yaratmalıdırlar ya da dördüncü mülkün ictimai münasibətlərin beşinci mülkü tərəfindən idarə olunması riskini gözə almalıdırlar”. Jurnalistlər üçün qeydə alınan ən pis il Sərhədsiz Müxbirlərin illik hesabatına görə, 2018-ci il jurnalistlərə qarşı ölümlə nəticələnən zorakılıq və istismar qeydləri arasında ən pis il oldu. 2017-ci ildən bəri bu cür qətllərdə yüzdə 15 nisbətində artım oldu. Ruben Pat Meksika çimərlik barının kənarında silahla öldürüldü. Yaser Murtaja İsrail ordusunun snayperi tərəfindən vuruldu. Bolqarıstanlı Viktoriya Marinova döyüldü, təcavüzə uğradı və boğuldu. Maltalı Dafne Karuana Qalizia bombalı bir avtomobildə öldürüldü. Cəmal Qaşıqçı 2 oktyabrda Səudiyyə Ərəbistanının İstanbuldakı konsulluğunun içərisində öldürüldü. Həmçinin bax Jurnalistika Publisistika Fowler, Nathaniel Clark.
Jurnalist

(1913). New York: Sully and Kleinteich. James Huffman (2003). A Yankee in Meiji Japan: The Crusading Journalist. Lanham, Maryland: Rowman & Littlefield. ISBN 978-0-7425-2621-1 Randall, David. (2000). The Universal Journalist. Sterling Virginia: Pluto Press. ISBN 978-0-7453-1641-3; OCLC 43481682 Stone, Ejijah Melville.
Jurnalist

(1921) Fifty Years a Journalist. New York: Doubleday, Page and Company. OCLC 1520155 Woods, Donald. (1981). Asking for Trouble: Autobiography of a Banned Journalist. New York: Atheneum Books. ISBN 978-0-689-11159-4; OCLC 6864121
Bakı Mühəndislik Universiteti

Bakı Mühəndislik Universiteti — Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyinin tabeliyində fəaliyyət göstərən ali təhsil müəssisəsi. 8 noyabr 2016-cı il tarixində, ləğv olunmuş Qafqaz Universitetinin bazasında yaradılmışdır. Bakı Mühəndislik Universiteti publik hüquqi şəxsin Nizamnaməsi Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2017-ci il 21 fevral tarixli fərmanı ilə təsdiq edilmişdir. Bakı Mühəndislik Uniiversitetində bakalvr, magistratura və doktrantura təhsil səviyyələrində tədris olunan ixtisaslar Azərbaycan, ingilis və rus dillərində həyata keçirilir. Hal-hazırda universitetə qəbul dörd ixtisas qrupu (fakültə) üzrə aparılır: Mühəndislik İqtisadiyyat və İdarəetmə Memarlıq və İnşaat İkili diplom proqramı Proqramın modeli: 3 il – Azərbaycanda, 1 il – Cənubi Koreyada. Proqram 3+1 modeli əsasında qurulmuşdur. Belə ki, ikili diplom proqramına əsasən tələbələr 3 akademik ili BMU-da, 1 akademik ili (sonuncu kursu) isə Cənubi Koreyanın İNHA Universitetində təhsil alırlar.
Bakı Mühəndislik Universiteti

4 ilin sonunda tələbələr iki diplom əldə edəcəklər. Cari proqram 4 il ərzində tam olaraq dövlət vəsaiti hesabına təmin olunur. Proqram çərçivəsində tələbələrin 2-ci kursun sonunda Cənubi Koreyada 3 həftəlik yay məktəbində iştirakı da nəzərdə tutulub. Bundan əlavə bakalavriat səviyyəsini bitirən tələbələr magistratura və doktorantura təhsillərini Cənubi Koreyada təqaüdlə davam etdirmək imkanına malik olacaqlar. Tədris dili: Tələbələr BMU-da 3 il müddətində ingilis dili (bəzi fənlər Azərbaycan dilində olmaqla), İnha Universitetində isə 1 il müddətində Koreya dilndə təhsil alırlar. Tələbələrə BMU-da 3 illik təhsil müddəti ərzində müvafiq dil bacarıqlarını formalaşdırmaq üçün proqramın şərti olan Koreya dili dərsləri tədris olunur və onlar müvafiq olaraq "TOPİK" sertifikatı əldə etmək üçün 2-ci və 3-cü təhsil illərində imtahanlarda iştirak edəcəklər. İmtahanlardan uğurla keçmiş tələbələr 4-cü akademik ildə təhsillərini Cənubi Koreyanın İNHA Universitetində Koreya dilində davam etdirəcəklər.
Bakı Mühəndislik Universiteti

Universitet şəhərciyi Bakı-Sumqayıt yolu üzərində Universitetə ayrılmış 20 hektar torpaq sahəsində inşa edilmiş universitet şəhərciyinin müasir tədris korpuslarında geniş və işıqlı auditoriyalar, böyük mühazirə salonları, ən müasir texniki avadanlıqlarla və ən son model kompüterlərlə təchiz olunmuş kompüter laboratoriyaları, fasiləsiz internet əlaqəsi tələbələrin istifadəsinə verilmişdir. Həmçinin şəhərcikdə kiçik park və heyvanların saxlanması üçün xüsusi ərazi vardır. 150 nəfərlik seminar salonu və 360 nəfərlik akt zalı, müəllim və tələbələr üçün nəzərdə tutulmuş 700 nəfərlik yeməkxana, bufet və tibb məntəqəsi vardır. BMU-nun kitabxana fondunda hazırda 106 minə yaxın kitab və jurnal mövcuddur. Bunlardan 18.000-i Azərbaycan, 28.000-i türk, 32.000-i ingilis, 2000-i rus, 1000-i ərəb-fars, 150-si alman, 90-ı fransız, 103-ü ispan dilli ədəbiyyatının və digər azsaylı xalqların dillərinin (özbək, türkmən, qırğız, Ukrayna və s.) payına düşür. Kitabxana onlayn sistem əsasında fəaliyyət göstərir. Tələbələr və müəllimlər kitabları onlayn sifariş verməklə əldə edirlər.
Bakı Mühəndislik Universiteti

Sifarişlər maksimum 15 dəqiqə ərzində hazır olur. Sifarişin qüvvədə olma müddəti 24 saatdır. Kitabxana tədris prosesində keçirilən fənlər üzrə istifadə olunan dərslik və dərs vəsaitləri ilə tələbələri ödənişsiz təmin edir. Kitabxana fondunda 5000-dən çox dərslik mövcuddur. Bundan əlavə, universitetimizin kitabxanası digər yerli universitetlərlə də əməkdaşlıq edir. BMU- nun kitabxanası, eyni zamanda, Web of Science və EBSCOhost adlı elektron portalların üzvüdür. Yataqxanalar Universitetdə tələbələrin yataqxana ilə təminatı ən müasir tələblərə cavab verir.
Bakı Mühəndislik Universiteti

Oğlan və qızlar üçün 300 nəfərlik iki böyük yataqxana fəaliyyət göstərir. Yataqxanadakı 77 otağın hər biri 4 nəfərlikdir. Bütün mərtəbələrdə istirahət guşəsi və dərs çalışma otaqları var. Əlavə olaraq hər iki yataqxanada yaxınlarını görmək üçün gələn valideynlər üçün qonaq otaqları mövcuddur. Hər iki binada bufet və gündə 3 dəfə zəngin çeşidli qidalarla tələbələrə xidmət edən yeməkxanalar mövcuddur. Yataqxanalarda camaşırxana, dərzi otaqları fəaliyyət göstərir. Ümumi işlək yerlər və tələbə otaqları hər gün təmizlik işçiləri tərəfindən təmizlənir.
Bakı Mühəndislik Universiteti

Eyni zamanda, otaqlarda və koridorlarda yanğından müdafiə qurğuları, yanğın xəbər verici sistemlər yerləşdirilib. Yataqxanalarda 1 kitabxana və 4 dərs çalışma otağı tələbələrin istifadəsinə verilib. Tədbirlər və seminarlar keçirmək üçün yataqxanada 120 nəfərlik akt zalı yaradılıb. Tələbələrin idmanla məşğul olmaları üçün müasir avadanlıqlarla təchiz olunmuş idman zalı, stolüstü tennis zalı və şəhərcik daxilində yerləşən basketbol, voleybol və futbol stadionları var. Tələbə Həmkarlar İttifaqı Komitəsi Tələbələrin hüquqlarını qoruyan təşkilatdır. Universitetin tələbələri müxtəlif problemlərlə bağlı Tələbə Həmkarlar İttifaqına müraciət edə bilirlər. Komitənin sədri Ləman Şərifovadır.
Bakı Mühəndislik Universiteti

Texnopark və innovasiya mərkəzi İstər rezidentlərlə, istərsə də startaplarla aktiv iş apararaq innovativ ekosistemi formalaşdırmaq məqsədilə universitetdə BMU Texnoparkı və innovasiya mərkəzi fəaliyyət göstərir. Tələbə Klubları Universitetdə hazırda 49 tələbə klubu fəaliyyət göstərir. İntellektual oyunları, şahmatı, kitab oxumağı, maraqlı oyunlar oynamağı, debat keçirməyi sevən, karyera bacarıqlarını artırmağa çalışan, xeyriyyə işi və digər fəaliyyətlərlə məşğul olmaq istəyən tələbələr üçün çoxsaylı tələbə klubları fəaliyyət göstərir və tələbələr tərəfindən idarə olunur. Havar Məmmədov Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin 16 mart 2017-ci il Sərəncamı ilə Bakı Mühəndislik Universitetinin rektoru təyin edilmişdir.Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin 13 sentyabr 2023-cü il Sərəncamı ilə Bakı Mühəndislik Universitetinin rektoru vəzifəsindən azad olunub.Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin 13 sentyabr 2023-cü il Sərəncamı ilə Y. M. Piriyevin Bakı Mühəndislik Universitetinin rektoru təyin edilib. Gənc Tədqiqatçıların Beynəlxalq Elmi Konfransı Gənc Tədqiqatçıların Beynəlxalq Elmi Konfransı hər il Bakı Mühəndislik Universitetinin təşkilatçılığı ilə keçirililən beynəlxalq elmi konfransdır. "Gənc Tədqiqatçıların V Beynəlxalq Elmi Konfransı" 29–30 aprel 2021 tarixlərində onlayn formada keçirilib. Fotoqalareya Xarici keçidlər Rəsmi veb saytı
Qlobus

Qlobus (lat. globus, “kürə”) – Yer kürəsinin 3 ölçülü modelidir. Digər planetlərin, həmçinin, Yerin təbii peyki olan Ayın da qlobusu mövcuddur. Qlobuslar 1:30000000 (böyükmiqyaslı), 1:50000000 (ortamiqyaslı), 1:83000000 (kiçikmiqyaslı) miqyaslarda olur. Onlar əsasən fiziki və siyasi məzmunda hazırlanır. Qlobusda Yerin qütblərdən basıqlığı nəzərə alınmır.
Qlobus

Üfüqi müstəviyə qlobusun oxunun meylliyi 66.5 dərəcə olur. Bu bucaq Yerin fırlanma oxunun orbit müstəvisinə olan meylliyinə bərabərdir.Yerin bu modeli və ya bu cür hər hansı bir model bizim dövrümüzə gəlib çatmasa da, onu görənlər belə nəql etmişlər ki, Kratos hazırladığı kürənin üzərində böyük bir quru hissə çəkmiş, onu kəsişən çaylar vasitəsilə hissələrə bölmüşdür, çayları Kratos okean adlandırırmış. Bu qlobus bizim zəmanəmizə gəlib çatmadığından onun haqqında dəqiq bir söz demək mümkün deyil. Bu səbəbdən də ilk alman coğrafiyaşunası, səyyahı və riyaziyyatçısı olan Martin Behaymın 1492-ci ildə hazırladığı, diametri 54 sm olan kürəşəkilli “Yer modeli” ilk və ən qədim qlobus hesab edilir. Bu qlobus dövrümüzədək gəlib çatmış və hal-hazırda Nürnberq şəhər muzeyində saxlanılır. M. Behaym hazırladığı kürəni – “Yer alma üzərində” adlandırmışdır.
Qlobus

“Qlobus” - latın sözüdür. “Globus” – “kürə” mənasını daşıyır. Yer kürəsinin modelləri sonralar “qlobus” adlandırılmışdır. Coğrafiyaşunasların düşüncəsində Yer kürəsinin dəqiq modeli Amerika qitəsinin kəşfi ərəfələrində formalaşmışdır. Bu isə eramızın II əsrində yaşamış qədin yunan alimi Ptolomeyin hazırladığı xəritədən götürülmüşdür. Yer kürəsi haqqında dəqiq təsəvvür yaradan qlobuslar orta əsrlərdə çox dəbdə olmuşdur.
Qlobus

Hər bir monarxın xüsusi ayrılmış otağında, kabinetlərdə, alimlərin iş otaqlarında, dənizçilərdə və zadəgan evlərində qlobusa rast gəlmək mümkün idi. Bu bir növ ziyalılıq simvolu hesab edilirdi. O dövrlər holland qlobusları daha çox dəbdə idi. Bu qlobusları Amsterdam ustaları hazırlayırdı. İlk qlobuslardan ən məşhuru alman alimi Adam Olşlehelin 1664-cü ildə hazırladığı “Qottorp qlobusu” hesab edilir. Qlobusun diametri 311 sm olmuşdur və 1727-cü ildə imperator I Pyotra hədiyyə edilmişdir.
Qlobus

Bu nəhəng qlobusun içərisində planetari düzəldilmişdir. İndiki, müasır qlobuslar sözsüz ki, coğrafi baxımdan ilk qlobuslardan çox fərqlənir. Çünki əvvəlki qlobuslarda o dövrlərdə kəşf olunmamış ərazilər, adalar göstərilmirdi. İndiki qlobuslarda isə hər bir ərazi dəqiqliyi ilə göstərilir. Müasir dövrümüzdə qlobuslar daha çox təhsil ocaqlarında əyani bir vəsait kimi istifadə olunmur.
HTML

HTML (ing. Hypertext Markup Language) — brauzerin oxuya biləcəyi hər hansı sənədi və ya səhifəni yaratmaq üçün xüsusi hipermətn dilidir. HTML internetin fundamental baza texnologiyasıdır və veb-səhifənin növünü, funksiyasını təyin edən diskriptorlar əsasında yaradılmış dildir. Bütün veb-qovşaqlarda toplanmış və internetə qoşulmuş kompüterlərin ekranlarında göstərilən sənədlər HTML proqram kodunda yazılırlar. HTML – səhifələrdə mətn bloklarının, təsvirlərin yerləşdirilməsinə, cədvəllərin qurulmasına, sənədin və sənəddəki mətnin rənglərinin seçilməsinə, multimediya elementlərinin əlavə edilməsinə, hiperistinadların və bütün bu elementlər arasında əlaqələrin yaradılmasına imkan verir. Hipermətn koduna malik olan fayllar (.htm) və (.html) genişləndirməsi ilə göstərilir. İnkişaf tarixi HTML dilinin inkişaf tarixi 1989-cu ildə Oksford Universitetinin tələbəsi Tim Berners-Li tərəfindən hipermətnli sənəd sisteminin çıxarılması təklifi ilə başladı.
HTML

1990-cı ildə isə o bunu World Wide Web (Ümumdünya hörümçək toru) adlandırdı. Sistemi təşkil edən hissələrdən biri hipermətnli nişan qoymaq idi. Onun əsası 1990-cı ildə Berners–Linin hipermətnli sənədlərə baxmağa icazə verən brauzeri yaratması ilə qoyuldu. Nəhayət, 1995-ci ildə dilin birinci versiyası – HTML 1.0 çıxdı. Yalnız 1995-ci ildə HTML 2.0 versiyasının işlənməsi başa çatdıqdan sonra, HTML dili standartlaşdı. O vaxta HTML dilinin yeni versiyasını çox brauzerlər dəstəkləyirdi. 1996-cı ildə artıq dilin HTML 3.2 (HTML 3.0 versiyasında cədvəllər əmələ gəlmişdi) versiyasını bütün brauzerlər dəstəkləyirdi. Bunun nəticəsində veb-dizayn yüksək səviyyəsinə yüksəldi.
HTML

Veb-dizayn erasına başlanğıc verən yeni imkanlar ortaya çıxdı. Dilin növbəti versiyası HTML 4.01 1999-cu ildə standartlaşdı. Bundan sonra dilin təkmilləşməsi dayandırıldı. Çünki, faktiki olaraq bundan başqa heç nə etmək olmurdu. Müasir internet istifadəçilərini daha da razı salan yeni texnologiyalar əmələ gəldi. Dinamik səhifələr yaratmağa və məlumat bazasına sorğu göndərməyə imkan verən müxtəlif proqramlaşdırma dilləri yarandı. Lakin 2004-cü ildə HTML-in yeni versiyası HTML5-in yaradılmasına başlandı və 2014-cü il 28 Oktyabrda tamamlandı və standardlaşdırıldı.
HTML

Hazırda HTML dilinin davamçısı XHTML (eXtensible HyperText Markup Language – Hipermətn nişan qoyma genişlənməsi) sayılır. Həmçinin bax Osman Gündüz, Qorxmaz Əfəndiyev, Nazim Rüstəmov. Kompüter. "Multimediya" mərkəzi, Bakı, 2006. Jennifer Ackerman Kettell, Guy Hart-Davis, Curt Simmons "Microsoft Office 2003, The Complete Reference" McGraw-Hill Companies, 2005/ İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Makarov PM

Makarov PM — 1948-ci ildə sovet konstruktoru Nikolay Makarov tərəfindən hazırlanmış özüdolan tapançadır. 1951-ci ildə istifadəyə verilmişdir. Sovet Silahlı Qüvvələrində və hüquq-mühafizə orqanlarında, müdafiə olunmaq üçün polisin şəxsi tabel silahı olub, düşməni yaxın məsafədən dəf etmək üçündür. Tapançadan atəş tək — tək açılır. Atəş açmaq üçün diametri 9mm olan adi və polad ürəkcikli gülləli patronlardan istfadə edilir. Tapançada alman konstruksiyasından alınmış bir neçə yenilik var idi. Makarov xüsusilə atış vaxtı ləngimələri praktik olaraq tamamilə aradan qaldırmağı bacardı.
Makarov PM

PM 1991-ci ildə SSRİ-nin dağılmasından sonra silahlı və təhlükəsizlik qüvvələrinin öhtəliyində qaldı. PM həmçinin öz sadəlik və etibarlılığının sayəsində keçmiş sosializm düşərgəsinin ölkələrində istifadə olunmağa davam edir. Hal-hazırda PM-in Rusiyada, Bolqarıstanda və Çində modifikasiya olunmuş versiyaları istehsal olunur. ABŞ-də vətəndaş atıcı silah bazarında hər şeydən əvvəl müəyyən tələbatdan və yaxşı reputasiyadan özünümüdafiə silahı kimi tamamilə münasib etibarlılıq, kiçik qabaritləri və ucuzluğu ilə seçilən silahları istifadə edir. ABŞ-də silah həvəskarları arasında ən böyük tələbat daha yüksək emal keyfiyyətinə və istehsal materiallarına görə Almaniya Demokratik Respublikasının istehsalı olan Makarov tapançalarınadır. Xarici keçidlər Makarov PM / PMM / Izh-70 / Izh-71 pistol (USSR/Russia) Pistol Makarov 9 mm — Technical Data
Qiymətli kağız

Qiymətli kağız — müəyyənləşdirilmiş formaya riayət edilməklə hər hansı hüququ təsdiqləyən elə bir sənəddir ki, həmin hüquq bu sənəd olmadan həyata keçirilə və başqa şəxsə verilə bilməz. Qiymətli kağızların növləri Qiymətli kağızlar, pul və yaxud əmtəə sənədləridir, onların sahibinə mülk hüquqları verilir və müəyyən pul məbləğlərinin, gəlirlərin alınmasına hüquq verir. Pullu qiymətli kağızlara — istiqraz vərəqələrini, vekselləri, pul çeklərini aid etmək olar. Əmtəə qiymətli kağızlara — onların sahiblərinin maddi, mülkiyyət hüquqlarını təsbit edən konosamentlər (əmtəə fakturaları), anbar vəsiqələri aiddir. Qiymətli kağızların arasında xüsusi yeri səhmlər tutur, onlar istər pul istərsə də mülk hüquqlarını əks etdirir. Qiymətli kağızlar alqı-satqı obyekti ola bilər.
Qiymətli kağız

Qiymətli kağız forması və rekvizitləri qanunvericiliklə müəyyənləşən və hər hansı hüququ təsdiq və təsbit edən sənəddir. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 987.1-ci maddəsində qiymətli kağız anlayışı aşağıdakı kimi verilmişdir:"Qiymətli kağız müəyyənləşdirilmiş formaya riayət olunmaqla hər hansı hüququ təsdiqləyən elə bir sənəddir ki, həmin hüquq bu sənəd olmadan nə həyata keçirilə bilər, nə də başqa şəxsə verilə bilər. Qiymətli kağız başqasına verildikdə onun təsdiqlədiyi bütün hüquqlar da keçir." ABŞ-nin Vahid Ticarət Kodeksində qiymətli kağızlara aşağıdakı anlayış verilir: Qiymətli kağızlar (securities) – pul kapitalını cəlb etmək üçün silsiləvi olaraq buraxılan qiymətli kağızlardır, yəni: səhm, istiqraz, dövlətin borc öhdəlikləri və onlardan törəyən sənədlərdir (klassik opsionlar, varrant, üstünlük hüququ və s.).Qiymətli kağızları iki böyük qrupa ayırmaq olar; birinci dərəcəli əsas qiymətli kağızlar, ikinci dərəcəli törəmə qiymətli kağızlar. Birinci dərəcəli əsas qiymətli kağızlara mülkiyyət hüququ olan — pul, əmtəə, əmlak, kapital və s. daxildir. Törəmə qiymətli kağızlar isə valyuta, faiz, indeks və opsionlar hesab edilir.
Qiymətli kağız

Əsas qiymətli kağızlar özləri də 2 qrupda cəmləşirlər: ilkin qiymətli (aksiyalar, veksellər ) ikinci dərəcəli qiymətli kağızlar (ilkin qiymətli kağızların əsasında buraxılan kağızlardır).Qiymətli kağızlar bazarında müddətli qiymətli kağızlar da olur. Müddətinə görə qiymətli kağızlar üç yarımnövə ayrılır: qısamüddətli (1 ilə qədər), ortamüddətli (5 −10 ilə qədər ) uzunmüddətli (20 −30 ilə qədər)Qiymətli kağızlar bazarında dövlət və qeyri-dövlət adını daşıyan qiymətli kağızlar da var. Dövlət qiymətli kağızları, adı müxtəlif olan istiqrazlar hesab edilir. Qeyri dövlət qiymətli kağızları isə müxtəlif şirkətlər yaxud fiziki şəxslər tərəfindən tədavülə buraxılan qiymətli kağızlardır. Qiymətli kağızların dövriyyədən çıxarılması və ləğv edilməsi qaydaları Qiymətli Kağızlar üzrə Dövlət Komitəsi tərəfindən müəyyən edilir. Səhm, qiymətli kağız olaraq səhmdar cəmiyyətin üzvü kimi, divident almaq və səhmdar cəmiyyətin idarə olunmasında iştirak etməyə şərait yaradır.
Qiymətli kağız

Səhmdar milli valyuta ilə və ya nizamnamədə nəzərdə tutulan halda xarici valyutada ödənilə bilər, həmçinin natural mülkiyyət formasında ödəmələr də səhmdar cəmiyyətin fəaliyyətində istifadə oluna bilər. Ödəmə formasından asılı olmayaraq səhmin qiyməti milli valyutada göstərilir. Hər bir səhmdar cəmiyyətin səhmləri eyni nominal qiymətə malikdir, Azərbaycan Respublikası Maliyyə Nazirliyinin təsdiq etdiyi formada səhmlərini buraxa bilər. Müəssisə müflisləşən halda səhmləri geri qaytarılmır. Səhmdarlar , müəssisənin əmlakı satıldıqdan və bütün borclar ödənildikdən sonra qalan pulları öz aralarında bölüşdürürlər. Abunəli sertifikatlar, istiqrazlar , imtiyazlı səhmlərlə birgə buraxılır və sahibinə müəyyən müddətdə danışılmış qiymətə adi səhmləri almağa və onların dividentləri qalxdıqda isə gəlir əldə etməyə hüquq verir.
Qiymətli kağız

Bu səhmdarları bazar vasitəsilə korporasiyalara buraxılan istiqrazların faizlərini aşağa salmağa , alıcıları səhmlərin güzəştli satılmasına sövq edir. İstiqraz, dövlət və korporasiyalar tərəfindən buraxıla bilən, sahibi ilə emitenti arasındakı borc münasibətlərini təsdiqləyən və sahibinə emitentdən buraxılış şərtlərində nəzərdə tutulan müddətdə borcun nominal dəyərini və başqa əmlak ekvivalentini, həmçinin təsbit edilmiş faiz şəklində illik gəlir almağa təxirə salınmaz hüquq verən fond qiymətli kağızıdır. İki razılaşan tərəflər , borcverən və borcalan arasında müqavilə , saziş növüdür. Rendit, qiymətli kağızlarin nisbi gərginlik göstəricisidir. İstiqrazların renditi ödənilən dividentlərin istiqrazların cari məzənnələrinə nisbəti kimi hesablanır və faizlə ölçülür. Veksel -(alman sözü olub — mübadilə deməkdir) müəyyən formada yazılı şəkildə tərtib edilmiş (uzunmüddətli öhdəlik şəklində) qiymətli kağızdır.
Qiymətli kağız

Vekselin verdiyi şəxs (kreditor, borcverən) veksel sahibi adlanır, veksel şərtsiz,qanun tərəfindən qəbul edilən, qeyd edilmiş müddətə və müəyyən şərtlərlə ona pul borcunun alınması (qaytarılması ) hüququnu verir. Veksel qiymətli kağız olaraq borc alanın öhdəçiliyini təsdiq edir, borcun qaytarılma vaxtını,həcmi və kimə qaytarıldığını göstərir. Normal fəaliyyət göstərən bazar iqtisadiyyatı şəraitində hər bir bazar subyekti malı borc götürərkən mal yiyəsinə onun razılığı ilə qaytarma vaxtını uzatmaq şərtilə veksel verə bilər. Veksel aşağıdakı rekvizitlərlə öz əksini tapmalıdır: Veksel nişanı "veksel" sözü hansı dildə tərtib olunacaqsa; Müəyyən məbləğin ödənmilməsi qeyd-şərtsiz təsdiqlənir; Ödəmə müddəti; Ödəmə yeri; Məbləği alan şəxsin adı və onun tələbləri; Vekselin tərtib yeri,vaxtı; Veksel verənin imzası.Veksellərlə hesablaşma zamanı vəsaitlərin dövriyyə qabiliyyətini sürətləndirmək üçün banklar onları diskont edə,vekselin təminatı qismində ssudalar verə bilər, müştərilərə vekselə görə ödənişin əldə edilməsi və borcların ödənilməsi üzrə xidmətlər göstərə bilərlər. Veksel malların satışının yaxşılaşdırılmasına və dövriyyə vəsaitlərinin dövriyyə sürətinin artırılmasına kömək edir, bu da müəssisənin borc kapitala və ümumilikdə pul vəsaitlərinə ehtiyacının azalmasına səbəb olur. Bu növbəti hallarda baş verir: vekselin müddəti malların satış müddəti ilə uyğun gəlir; mal sövdələşmələri veksellərlə rəsmiləşdirilir.Tətbiq sferasından asılı olaraq veksel iki formada tərtib olunur: sadə(solo) və ötürülmə ( tratta) veksel.
Qiymətli kağız

Sadə (solo) veksel verilirsə, bu halda vekseldə alıcı,satıcı,məbləğ,müddət və yer göstərilir. Ötürülmə ( tratta) veksel tərtib olunarkən burada bir neçə fiziki və hüquqi şəxslər iştirak edə bilərlər.Ötürülmə vekselı vekselverənin yazılı təklifi, trassant adlanaraq ,başqa şəxsə borclana , veksel qəbuledənə, trassat adlanana, üçüncü şəxsə təqdim edənə, remitent adlanana məlum məbləğin verilməsi haqqında sənəddir. Bank veksellərlə əməliyyatları öz adından , lakin müştərinin marağını nəzərə almaqla aparır. Müştəridən müəyyən ödəniş -komission, bunun ölçüsü müştəri ilə bank arasında bağlanan müqavilədə təyin olunur. Xarici keçidlər Qiymətli Kağızlar Haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu
Bozbash Pictures

Bozbash Pictures — ATV telekanalında yayımlanan komediya layihəsi. Serial əsas qəhrəmanlar Şəmi və Şöşü və onların qohumları, Fəlakət, Ağsaqqal, Şirin və Qılman doktorun sərgüzəştlərini əks etdirir. Layihə serial formatında ilk dəfə olaraq 2011-ci ildə yayımlanıb. 2014-cü ildə isə, ikinci mövsümün çıxışından sonra ölkə üzrə böyük populyarlıq qazanıb. 2018-ci ilin sonuna əsasən, Bozbash Pictures 6 mövsüm ərzində 142 seriya buraxıb. Filmin heyәti İlkin Həsəni — Şəmi Ramil Babayev — Şöşü Elşən Orucov — Fəlakət Azər Baxşəliyev — Ağsaqqal Nicat Rәhimov — Şirin İlkin Misgәrli — Qılman Əsas serialdan əlavə, Bozbash Pictures komandası öz obrazları ilə beş film çəkib: Ay Brilliant (2015) Axırıncı yol (2016) Stalinin başı (2017) Bir xalanın sirri (2018) Bombaltı (2019) Əlavə layihələr 2016-cı ildə, Bozbash Pictures aktyorları yeni obrazlarla Palata 106 (film, 2016) serialını çəkiblər. Lakin ilk mövsümdən sonra layihə bağlanıb. 2018-ci ildə Nicat Rəhimov və İlkin Misgərli "Buğlama" adlı yeni komediya layihəsini təqdim ediblər.
Bozbash Pictures

2018-ci ildə Ramil Babayev "Şou Şu" adlı layihəsini təqdim edir. Bu layihə Şöşu obrazının spin-off verilişi idi və bir neçə buraxılışdan sonra fəaliyyətini dayandırdı. 2018-ci ildə Elşən Orucov "Fəlakət" filmini çəkdi. 2019-cu ildə Ramil Babayev ikinci layihəsi "Duz komediya"nı təqdim etdi. Burada Şöşü rolunu oynadı. Elşən Orucov "Fəlidən doğru xəbər" verilişinə başladı. Veriliş Xəzər TV-də yayımlanır. Xarici keçidlər Rəsmi Facebook hesabı Rəsmi İnstagram hesabı Rəsmi Youtube kanalı Şəmiylə-Şöşünün ümidinə qalan tamaşaçımız – Sevda yazır...
Ancelina Coli

Ancelina Coli Voyt (ing. Angelina Jolie Voight; 4 iyun 1975[…], Los-Anceles, Kaliforniya) — ABŞ aktrisası, Oskar mükafatı laureatı, üç dəfə "Qızıl qlobus" mükafatının sahibi, iki dəfə ABŞ aktyorları arasında Hildiya mükafatının qalibi, BMT–nin xoşməramlı səfiri. Ancelina Coli 4 iyun 1975-ci ildə ABŞ-nin Kaliforniya ştatının Los-Anceles şəhərində doğulub. Məşhur ABŞ aktyoru Con Voyt və yarı fransız yarı kanadalı aktrisa Marşelin Bertranın qızıdır. Özündən böyük Ceyms Heyven Voyt adlı qardaşı var.
Ancelina Coli

Onun soyadı "Coli" fransız dilində "yaxşı", "gözəl" anlamını verir, lakin aktrisa özü fransız dilini bilmir. Ancelina Colinin valideynləri 1976-cı ildə ayrılır. Ancelina və onun qardaşı anası ilə Nyu-Yorka köçürlər. Bir il sonra atası Oskar mükafatına layiq görülür. Anası isə uşaqlarını tərbiyə etmək üçün karyerasından imtina edir, tez-tez uşaqlarını kinoteatra aparır və bütün vaxtını onlarla keçirir.
Ancelina Coli

Elə bu dövrdə kiçik Ancelinada kinoya maraq yaranır. Colinin 11 yaşı tamam olduqda onlar yenidən Los-Ancelesə qayıdırlar. Burada Ancelina 2 il Li Strasberq adına kino məktəbinə daxil olur. Daha sonra Beverli Hills liseyində təhsil alır. 14 yaşında model işləməyə başlayır.
Ancelina Coli

Lenni Krevits, Rolling Stones və Meat Loaf kimi əfsanələşən qrup və sənətçilərin kliplərində çəkilir. 16 yaşında yenidən teatra qayıdır. Həmin illərdə Colinin qardaşı kino məktəbinə daxil olur və eksperiment üçün bir neçə uğursuz film çəkir. Bu filmlərdə Ancelina da rol alır. Bu ona tanınmağa kömək etmir.
Ancelina Coli

Daha sonra 1993-cü ildə "Kibor 2" adlı filmdə rol alsa da bu da ona uğur gətirmir, lakin "Kiborq"un ardınca çəkildiyi "Hakerlər" filmi ilə o artıq özünü tanıtmağı bacarır. Hətta Nyu-York Tayms kimi qəzet onun haqqında yazır. 1997-ci ildə çəkilmiş "Corc Volles" filmindəki roluna görə Emmi və Qızıl Qlobus mükafatına sahib olur. 1 il sonra, 1970-ci ildə məşhur model olmuş Cia Karanci haqqında çəkilən "Cia" filmində baş qəhrəmanı canlandırır. Coli yenə də Qızıl Qlobusun sahibi olur.
Ancelina Coli

2 il ardıcıl olaraq. Çətin və yorucu "Cia" filminin çəkilişlərindən sonra Ancelina Coli səhnələrdən dincəlmək üçün Nyu-Yorka köçür. Burada o Nyu-York Universitetində ssenarist təhsili almağa başlayır və Denzel Vaşinqtonla birgə "Qorxunun hökmü" filminə çəkilir. Film 151 milyon kassa gəliri əldə edir. 1999-cu ildə Ceyms Menqoldun filmi "Yarıda buraxılmış həyat" ekranlara çıxır.
Ancelina Coli

Bu film baş rol oyunçusu Vaynona Rayderin ekranlara yenidən dönüşü kimi dəyərləndirilsə də tam əksinə 2-ci plan aktrisası Ancelina Colinin triumfu olur. Ancelina filmdəki Liz Rou roluna görə 3-cü dəfə Qızıl Qlobus mükafatı qazanır, Amerika Kinoaktyorlar Birliyi mükafatı və nəhayət Oskarın sahibi olur. Yay aylarında Coli "60 saniyəyə oğurluq" filmində Nikolas Keyclə birgə rol alır. Bu film isə 230 milyon kassa gəliri əldə etdi. 2001-ci ildə məşhur kompüter oyunu Tomb Raiderin ekranlaşdırılmış əsərində baş rol məhz Ancelinaya təklif olunur.
Ancelina Coli

Lara Kroft adlanan filmin 1-ci hissəsi 270 milyon gəlir əldə edir. Lara Kroft filminin 2-ci hissəsi isə 2003-cü ildə ekrana çıxır. Film birincisindən uğursuz alınır və bu səbəbdən kassa gəliri 160 milyon dolları keçmir. Ancelina isə bu filmə görə 12 milyon dollar qonorar alaraq Hollivudun ən bahalı aktrisalarından birinə çevrilir. Filmdə Coli üçün xüsusi olaraq solaxaylarçün nəzərdə tutulmuş silah da tapırlar.
Ancelina Coli

Lara Kroft filmləri arasındakı fasilədə Ancelina Coli Birləşmiş Millətlər Təşkilatının xoşməramlı səfiri kimi bir çox kasıb ölkələrə səfərlər və humanitar yardım etməyə başlayır. 2004-cü il Ancelina Coli üçün uğurlu olur. Öncə o Robert De Niro, Rene Zellveger və Uil Smitlə birgə "Sualtı qardaşlar" cizgi filmini səsləndirir. Animasiya filmi 363 milyon dollar qazanır. Daha sonra Oliver Stounun Makedoniyalı İsgəndər haqqında çəkdiyi filmdə İsgəndərin anası obrazını yaradır.
Ancelina Coli

Və nəhayət 2005-ci ildə ekranlara çıxan "Cənab və Xanım Smit" filminin kontraktını imzalıyır. Bu filmlə o 20 milyon dollar qonorar alaraq Culiya Roberts və Kameron Diaz kimi məşhur xanım aktrisalarla eyni pilləyə yüksəlir. 2005-ci ilin yayında ekrana çıxan "Cənab və Xanım Smit" filmi 480 miyon dollar kassa gəliri yığır. Bu filmdə Ancelina filmdəki əri Con Smitlə sakit və darıxdırıcı ailə həyatı altında profesional qatıl olduğunu gizlədən Ceyn Smit obrazını canlandırır. Con Smit rolunu isə Bred Pitt ifa edir.
Ancelina Coli

Dəfələrlə dünyanın ən gözəl və cəlbedici aktyor və aktrisası adını qazanan məşhurlara diqqət çəkilişlər boyu azalmaq bilmir. Və dəfələrlə şayiələr yayılaraq onların görüşdüyü yazılır. Bir az keçmiş deyilənlər doğru olur. Bred Pitt aktrisa Cenifer Enistondan ayrılaraq Ancelina Coli ilə evlənir və onun uşaqlarını övladlığa götürür. Ancelina Coli və Bred Pittin 6 uşağı var.
Ancelina Coli

3 qız və 3 oğlan, lakin onlardan yalnız 3-ü doğmadır. Digər 3 uşağı Ancelina kasıb ölkələrdən övladlığa götürüb. Onların ilk övladı 2006-cı il 7 may tarixində dünyaya gəlib. Qızlarının adını Şaylo Nuvel qoyublar. Uşaqlarının ilk şəkillərini cütlük "People" və "Hello" jurnallarına 10 milyon dollar məbləğində satıblar.
Ancelina Coli

Bu isə məşhurlar arasında dünyanın ən bahalı şəkli kimi tarixə düşüb. 2008-ci ildə onların əkiz uşaqları dünyaya göz açıb. Oğlan və qız. Oğlanın adı Noks Leon, qız isə Vivyen Marşelindir. Noks və Vivyenin ilk şəkilləri yenidən rekord qiymətə satılıb — 14 milyon dollar.
Ancelina Coli

Həmin bu pulları onlar xeyriyyəçiliyə xərcləyiblər. 2010-cu ildə Ancelina "Solt" adlı bədii filmdə baş rola çəkilib. 2011-ci ildə isə Conni Depplə birgə "Turist" filmində rol alıb. Hər iki film uğurlu alınıb. Qardaşı: Ceyms Xeven (1973) Tərəf müqabili: Bred Pitt (2005-ci ildən etibarən) Təhsili: Li Strasberq adına Teatr İnstitutu Hobbisi: səfərə çıxmaq, güc sınayıcı alətlərlə oynamaq İli: Dovşan Övladları: Meddoks Çivan (05.08.2001–də anadan olub, övladlığa isə 10.03.2002–də götürülüb), Zaxara Marley (08.01.2005–də anadan olub, övladlığa isə 06.07.2008–də götürülüb), Şilo Nuvel (27.05.2006–da Bred Pitdən olan bioloji qızı), Paks Tien (29.11.2003–də anadan olub, övladlığa isə 15.03.2007–də götürülüb), Noks Leon (Bred Pitdən olan bioloji oğlu) və Vivyen Marçelin (Bred Pitdən olan bioloji qızı) Filmoqrafiya Xarici keçidlər Ancelina Coli və Bred Pittin münasibətləri pisləşib
İslamın tarixi

İslam tarixi İslam sivilizasiyasının siyasi, sosial, iqtisadi və mədəni inkişafı ilə bağlıdır. Əksər tarixçilərİslamın eramızın 7-ci əsrinin əvvəllərində Məkkə və Mədinədə meydana gəldiyinə inanırlar. Müsəlmanlar İslamı, Adəm, Nuh, Musa, Davud, Süleyman və İsa kimi İbrahim peyğəmbərlərin ilkin inancına, Allahın iradəsinə təslim olmaq kimi qəbul edirlər. Ənənəvi hesablara görə, İslam peyğəmbəri Məhəmməd 610 -cu ildə yaxınlaşan qiyamət günü ilə müsəlmanların ilahi vəhy qəbul etdiklərini qəbul etməyə, bir Allaha təslim olmağa və yoxsulların qayğısına qalmağa başlayır. Məhəmmədin mesajı bir ovuc ardıcıl ( əshab ) qazandı və görkəmli şəxslərin Məkkəde artan müqaviməti ilə qarşılaşdı. 622-ci ildə nüfuzlu əmisi Əbu Talibin ölümü ilə müdafiəsini itirdikdən bir neçə il sonra Yəsrib şəhərinə (indiki Mədinə) hicrət etdi.Məhəmmədin miladi 632-ci ildə vəfatı ilə müsəlman cəmiyyətinin rəhbəri olaraq yerinə kimin keçəcəyi ilə bağlı fikir ayrılıqları yarandı və Rəşidun xilafəti dövrü başladı. Əməvi xilafəti eramızın 8-ci əsrində İberiyadan Hind çayına qədər uzandı.
İslamın tarixi

Əməvi və Abbasi xəlifəlikləri, Fatimilər, Səlcuqlar, Əyyubilər və Məmlüklər kimi dövlətlər dünyanın ən nüfuzlu dövlətləri arasında idi. Samanilər, Qəznəvilər və Qurilər tərəfindən qurulan farslaşmış imperiyalar texnoloji və inzibati inkişafa töhfə verdi. İslamın Qızıl Dövrü bir çox mədəniyyət və elm mərkəzinin inkişafına səbəb olmuş, mühüm alimlər, astronomlar, riyaziyyatçılar, həkimlər və filosoflar yetişdirmişdir. 13-cü əsrin əvvəllərində Dehli Sultanlığı Hindistanın şimalını fəth etdi, Anadolu Səlcuqlu Sultanlığı və Artuklular kimi türk sülalələri isə 11-12-ci əsrlərdə Anadolunun böyük hissəsini Bizans İmperiyasından aldılar. 13-14-cü əsrlərdə monqol basqınları, Teymur və Qara Ölüm itkisi İrandan Misirə qədər İslam dünyasının ənənəvi mərkəzlərini xeyli zəiflətdi. Sonrasında Teymurilər İntibahı, Qərbi Afrikada Mali İmperiyası və Cənubi Asiyada Benqal Sultanlığı kimi böyük qlobal iqtisadi güclər meydana çıxdı. Müsəlman Morosun Siciliya Əmirliyi və digər İtaliya ərazilərindən qovulmasından və əsarət altına alınmasından sonra İslam İberiyası Rekonkista zamanı tədricən xristian qüvvələri tərəfindən ələ keçirildi. Erkən müasir dövrdə İslam Barıt Dövrü dövlətləri - Osmanlılar, Moğollar və Səfəvilər dünya gücləri kimi meydana çıxdılar.
İslamın tarixi

19- və 20-ci əsrdə müsəlman dünyasının böyük hissəsi Avropa Dövlətlərinin təsiri və ya nəzarəti altına düşdü. Son iki əsrdə müstəqillik əldə etmək və müasir milli dövlətlər qurmaq sə'yləri Fələstin, Kəşmir, Sincan, Çeçenistan, Mərkəzi Afrika Respublikası, Bosniya və Myanma kimi münaqişə bölgələrində, eləcə də bu günə qədər əks olunan problemlərdə parçalanmaları artırıb. Neft bumu Körfəz Əməkdaşlıq Şurasının Ərəb Dövlətlərini sabitləşdirdi və onları kapitalizmə, azad ticarət və turizmə yönəlmiş dünyanın ən böyük neft istehsalçı və ixracatçılarına çevirdi. Zaman qrafiki Aşağıdakı qrafik Birinci Dünya Müharibəsindən əvvəl İslam dünyası üçün təxmini vizual bələdçi kimi xidmət edə bilər. Digər mühüm tarixi güc və mədəniyyət mərkəzlərinə Ərəbistan, Mesopotamiya, Fars, Levant (müasir Suriya, Livan, İordaniya və İsrail/Fələstin), Misir, Məqrib (Afrikanın şimal-qərbi ) Əndəlüs, Transoxiana, Hindistan (o cümlədən müasir Pakistan, Şimali Hindistan və Banqladeş) və Anadolu daxildir. Tarixlər təxminidir, ətraflı məlumat üçün xüsusi məqalələrə baxın. İlkin mənbələr və tarixşünaslıq (Həmçinin bax : İslam: Anlatılmamış Hekayə, İslamı başqalarının Gördüyü kimi Görmək ) İslam tarixinin ən erkən dövrlərinin tədqiqi çətindir.
İslamın tarixi

Məsələn, İslamın mənşəyi ilə bağlı ən mühüm tarixşünaslıq mənbəsi Təbərinin əsəridir. Təbəri öz dövrünün standartlarına görə mükəmməl tarixçi olsa da, o, hadisələrdən bir neçə nəsil sonra tarix və izahatlarında İslam inancları üçün məqbul sayılan mifik, stereotip, təhrif olunmuş mübahisəli təsvirlərdən çox istifadə etmişdir. Təbəri 923-cü ildə vəfat etmişdir.Tarixşünaslıqda mövcud mənbələrlə necə məşğul olacağına dair müxtəlif baxışlar erkən İslam tarixinə baxmaq üçün dörd fərqli yanaşmanın inkişafına səbəb oldu. Təsviri üsul İslam ənənələrinin konturlarından istifadə edir, bu mənbələrdə möcüzə hekayələri və inanca əsaslanan iddialar üçün düzəlişlər edilir. Edvard Gibbon və Qustav Veyl təsviri üsula əməl edən ilk tarixçilərdən bəzilərini təmsil edirlər. “Mənbə tənqidi metodu” hansı informasiya mənbələrinin mənbələrə qarşı zəif olduğunu müəyyən etmək və bununla da saxta materialları ayırd etmək üçün bütün mənbələri müqayisə etməyə çalışır. Uilyam Montqomeri Vatın işi və Vilferd Madelunqun işi iki tənqidi nümunədir.
İslamın tarixi

Ənənəvi tənqid metodunda mənbələrin mənşəyi və ötürmə tarixi qeyri-müəyyən olan şifahi ənənələrə əsaslandığı və buna görə də onlara çox diqqətlə yanaşıldığı hesab edilir. İqnaz Qoldziher ənənə-tənqid metodunun qabaqcıllarından biri idi və Uri Rubin müasir nümunə göstərir. Skeptik metod ənənəvi mənbələrdəki demək olar ki, bütün materiallara şübhə yaradır ki, hər hansı mümkün tarixi nüvəni təhrif olunmuş və uydurma materialdan deşifrə etmək çox çətindir. Skeptik metodun ilk nümunəsi Con Uansbroun işidir.Müxtəlif üsulların populyarlığı tədqiqatların əhatə dairəsinə görə dəyişir. Erkən İslam tarixinə təsviri yanaşma daha populyardır. İslamın başlanğıcına dərindən nəzər salan alimlər mənbə və ənənə tənqidi üsullarına daha çox üstünlük verirlər. 8-ci əsrin sonrasında mənbələrin keyfiyyəti yüksəlir və mənbələr bu dövrdə daha müasir hesabatlar verməyə başlayır, mövcud tarixi hesabların keyfiyyəti yüksəlir və rəsmi sənədlər, yazışmalar və şeirlər kimi yeni sənədli mənbələr əldə edilir.
İslamın tarixi

İslamdan əvvəlki mənbələrdə də keyfiyyət üstündür. Xüsusilə, eramızın 6-cı əsrində Sasanilərin təsir dairəsindən mənbələr zəif, Bizans ərazilərinə aid mənbələr isə Suriya və İraq üçün suriyalı xristian mənbələri ilə tamam keyfiyyətə malikdir.İslamın mənşəyinin; Quranda adı keçən Bəkkə/Məkkə və Məscidül-Haramın yerlərinin müəyyən edilməsində ilkin qiblə araşdırmaları mühüm əhəmiyyət kəsb edir. İslamın mənşəyi ilə bağlı, tarixçilər arasında yekdil fikir yox və müxtəlif yerlərdə ziddiyyətli tezislər irəli sürülür. Yeni əsərlər, Əbdülməlik b. Mərvanə qədər davam edən tarixinin müstəqil bir məcrada getdiyinə inanmaq əvəzinə, Sasani və Bizansın (vassal hökumətlərin) təsiri altında bir-biri ilə ziddiyyət təşkil edərək inkişaf edən, Əməvi-Abbasi və ya Sünni-Şiə kimi siyasi-dini parçalanmalar üçün infrastruktur hazırlayan bir məcrada getdiyini ortaya qoyur. İslamın mənşəyi və yayılması paralel şəkildə davam etdi ki, mərkəzi Dəməşqdə olan dil, din və dövlət quruculuğu Qurana son şəklini verən Həccac və ərəb dilini rəsmi dil qəbul edən Əbdülməliklə birlikdə aparıldı. Quranın ilk yazı yeri olaraq Məkkə və qiblə 1970-ci illərdən bəri müzakirə mövzusudur. Məkkənin arxeoloji tədqiqatlarda islamdan əvvəlki dövrlərə getməyən yeni bir şəhər kimi meydana çıxması, adının VIII əsrdən əvvəl tarixi mənbə və xəritələrdə qeyd olunmaması, ticarət yollarının üzərində olmaması və ərazisi əkinçilik üçün yararsızlıyı İslamın tarixi ilə bağlı da ipucu verən hədis rəvayətlərindəki bəzi yer adları və xüsusiyyətlərlə uyğunsuzluq kimi səbəblərə görə sonradan Revizionist İslam Araşdırmaları Məktəbi adlandırılan tarixçilər, Məhəmmədin uydurma (yaxud Patricia Crone və Michael Cook kimi digərləri isə real, lakin daha şimalda yaşamış) bir şəxsiyyət ola biləcəyinə inanırdılar.
İslamın tarixi

Onların sözlərinə görə, “Məscidül-Haram” Şimal-Qərbi Ərəbistan yarımadasında yerləşirdi. (Nəqliyyat mədəniyyətinə əsaslanan klassik əsərlərdə ifadə edildiyi kimi indiki Məkkədə deyil)İslamın ortaya çıxışında Ərəbistanda bir çox regional dil və əlifba istifadə olunurdu. Quran yazısında istifadə edilən dil və əlifban şimalda inkişaf edən, Suriya və Kufəyə uzanan Nebati-Aramaic dil (Nəbatilər Aramilər ilk dövr ərəb dili) olduğu görülür. Əməvi xəlifəsi Əbdülməlik dövründə əlifba və onun son şəklini verərək rəsmiləşdirilən və bu dil dövlətin rəsmi dili olan Quran ilə digər bölgələrə sürətlə yayıldı. (bax: Ərəb istilaları; ərəbləşdirmə ) Eyni dövrdə Hicaz və Yəməndə Yəmən dili və əlifbasından istifadə edilmişdir. Ənənəvi tarixşünaslıqda da ifadə olunar ki, Müaviyənin ölümündən sonra yaranan qarışıqlıqda Kəbənin Yezidin əsgərləri tərəfindən dağıdılması Kəbənin ilkin formasına uyğun olaraq yenidən qurulması uzun müddət müzakirə edilmiş, lakin bu həyata keçirilə bilməmişdi. Bəzi araşdırmalar bu dağıntının Petrada baş verdiyini göstərir.
İslamın tarixi

Dan Gibson, "Quran Coğrafiyası" adı ilə nəşr etdirdiyi araşdırmasına görə ən qədim məscidlərin mihrabları Petranı göstərirdi. Onun fikrincə, Quranda qeyd olunan “bekke” və ya “makke” sözləri də Petranı ifadə edən sözlər olub, ayə, hədis və sira mənbələrindəki bəzi ipuçlarına görə Məhəmməd Petrada yaşamış və oradan Mədinəyə hicrət etmişdi. Onun fikrincə Müsəlmanların birinci qibləsi Məscidül-Əqsa deyil, Petrada Əl-Lat məbədi kimi istifadə edilən kubik quruluş olmalı idi. İkinci Fitnə adlandırılan Abdullah ibn Zübeyr qiyamı zamanında bu tikili katapultlarla dağıdılmış və İbn Zübeyr Kəbədən qara daşı götürərək, Əməvilərin hücumlarından uzaq, bugünkü Məkkənin yerinə köçürmüş və yeni məbəd binanı burada tikmişdi. Əməvilərə qarşı Abbasilərin dəstəyini qazanan yeni məkan bir neçə əsrlik keçid dövrünün sonunda tamamilə mənimsənildi və yeni tikilən məscidlərin istiqaməti Məkkəyə doğru tikilməyə başlandı. Lakin Əməvilərin təsiri ilə Şimali Afrika və Əndəlüs məscidləri öz istiqamətlərini başqa istiqamətə çevirərək yeni qibləyə qarşı çıxmaqda davam edirdilər.Mövzu ilə bağlı irəli sürülən başqa bir iddia isə “bekke”nin bekaa bağlı olaraq qəbul edilən Qüds şəhəri olmasıdır. Ənənəvi baxışın arqumentləri; Qiblə ilə bağlı araşdırma nəticələri ilk müsəlmanların Kəbənin yerini düzgün hesablaya bilmədikləriyle izah edilir. 7-ci əsr Yuhanna bar Penkaye və 8-ci əsr Theophanis kimi yazıçılar Məkkənin adını çəkmişlərdi.
İslamın tarixi

Başqa bir arqument budur ki, Quranda bütpərəst əməllərə tez-tez istinad edilirdi. Petra və digər Bizans əyalətlərində bütpərəstlik çox əvvəllər qadağan edilmişdi. Arxeoloji qazıntılar nəticəsində Məkkə bölgəsində bir kitabə tapılıb. Mənbələrə görə bu yazı 660-cı illərdə Ömər tərəfindən Məkkəyə vali təyin edilmiş Xalid bin Vəlidin oğlu Əbdürrəhman bin Xalid tərəfindən yazılmışdı. Robert Hoyland ərazidə o dövrə aid qəbir mətnləri, qraffiti və daş yazılar üzərində ərəbcə yazılar tapır.Ptolemey (100-170) Ərəbistanda "Makoraba" adlı bir şəhərin daxil edildiyi 50 şəhərin siyahısını nəşr etmişdi.Ptolemeyin qeyd etdiyi Makorabanın əsl Məkkə olduğuna dair müasir elmdə ümumi fikir mövcud olsa da, bəzi alimlər bu qənaətə şübhə ilə yanaşırlar. Müasir məlumatlardan istifadə edərək, Məkkəni əlaqəli olanbileceyi qədim yer adlarıyla uyğunlaşdırmağa meylli və bu münasibəti saxtalaşdıran araşdırmalar bu gün də davam edir.Digər tərəfdən xəritəli Coğrafiyanın sağ qalan ən erkən əlyazmaları 12-ci əsrin sonlarında Bizansdan gəlirdi. Ptolemeyin öz xəritələrini çəkdiyinə dair konkret sübut yoxdur.
İslamın tarixi

Bunun əvəzinə o, coğrafi məlumatları rəqəmsal formada bir sıra rəqəmlər və diaqramlardan istifadə edərək ötürdü. Lakin o, baş meridianı möhkəm müəyyən edə bilmədiyi üçün verdiyi koordinatlar səhv idi. Macoraba və digər yaşayış məntəqələri bu xəritələrin Ptolemeyə aid olan daha sonrakı əsrlərə aid versiyalarında xatırlanır. Süryani yazıçıları Yuhanna bar Penkaye və Con Damaskin Məkkəni səhrada bir yer adlandırırlar və yazılan əsərlər geolokasiyadan uzaqdır. Bundan əlavə, ərəblərin kub şəklində və İslamdan əvvəlki Ərəbistanda yayılmış büt evlərinə Kəbə adını verdiyi məlumdur. İslamlaşma dövründə bu tikililərin dağıdılması ilə müsəlmanlar arasında Məkkədə yalnız bir Kəbə olduğu təsəvvürü formalaşdı. Rəvayətçiliye əsaslanan əsərlərdən başqa İslamın ilkin nə zaman yarandığı, hansı coğrafiyada doğulduğu və dünyaya yayıldığı bu gün də qeyri-müəyyən olaraq qalır və bu mövzuda müxtəlif coğrafiyalara işarə edən tapıntılar irəli sürülür. Müzakirələrdə Petradan başqa, Kufe və Hire (Cənubi İraq) bölgələri önə çıxır.
İslamın tarixi

İstifadə olunan Bizans salnamələri və xristian ruhanilərinin qeydləri, Abbasilər dövründə İslam hekayəsinin yazılması prosesində iştirak etmiş hədis və tarixçilərin yaşayış yerləri, Hire, Yəsrib kimi bəzi qədim şəhərlərin adları və digər tapıntılar Quranın mədəni coğrafiyaya işarə edən məzmunu və s. ) Məhəmmədin və ilk İslam coğrafiyasının Cənubi İraq bölgəsi ilə əlaqələndirilməsinə və Məhəmmədin həyat hekayəsinin birdən çox insanın hekayələrinin birləşməsindən ibarət ola biləcəyi qənaətinə gətirib çıxardı.Ənənəvi siyəri tarixi tədqiqat məlumatları ilə böyük ölçüdə uzlaşdıran senariyə görə, Məhəmməd Tay qəbiləsinden Sasani imperiyasına sadiq, Ləxmi paytaxtı Hiranın valisi idi. Ancaq 590-628-ci illər arasında Sasani lideri II. Xosrav Ləhmiləri səpələyib qərbə, Sinaya doğru sürdü. Xosrov bununla da kifayətlənməyib, sonrakı dövrdə Petra üzərinə yürüş etdi və Məhəmməd cənuba Yəsribə köçməli oldu və burada öz dövlətini bərpa etdi. Məkkə isə Əməvilərə qarşı Abdullah bin Zübeyri dəstəkləyən Abbasilər dövründə Petra və Qüds modeli ilə dizayn edilmişdir. İslamın mənşəyi İslam son antik dövrdə Yaxın Şərqin sosial, siyasi, iqtisadi və dini kontekstində yaranmışdır. Eramızın 6-cı əsrinin ikinci yarısında İslamdan əvvəlki Ərəbistanda siyasi nizamsızlıq müşahidə edildi və kommunikasiya yolları təhlükəsiz deyildi. Böhranda dini təfriqələr də mühüm rol oynadı.