LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Yalçın Rzazadə

Yalçın İmran oğlu Rzazadə (31 dekabr 1946, Boladı, Lənkəran rayonu – 22 fevral 2021, Bakı) — məşhur Azərbaycan müğənnisi, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2000), Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü (2025-ci ildən). Azərbaycan Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin vokal və pop musiqi kafedrasının müdiri. Yalçın Rzazadə 31 dekabr 1946-cı ildə Lənkəran rayonunun Boladı kəndində ziyalı ailəsində doğulub. 1963-cü ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət İnstitutuna daxil olmuş və 1967-ci ildə həmin institutun aktyorluq fakültəsini bitirmişdir. 1968-ci ildə Üzeyir Hacibəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasına daxil olmuş və 1973-cü ildə həmin təhsil ocağını bitirmişdir.
Yalçın Rzazadə

1979-cu ildə əməkdar artist, 2000-ci ildə xalq artisti adına layiq görülüb. 1 aprel 2005-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülmüşdür. Bununla yanaşı 2 dəfə karate üzre çempionu olub. Azərbaycan Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin vokal və pop musiqi kafedrasının müdiri olmuşdur. Evlidir, üç övladı var .
Yalçın Rzazadə

Yalçın Rzazadə 22 fevral 2021-ci ildə 74 yaşında vəfat etmişdir. Yalçın Rzazadənin sənət yolu orta məktəbdə təhsil aldığı illərdən başlayır. İncəsənətə olan marağı Yalçın Rzazadəni Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət İnstitutuna – aktyorluq fakültəsinə gətirib çıxarır. 1968-ci ildə Ü.Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının vokal fakültəsinə daxil olunur və 1973-ci ildə təhsilini qırmızı diplomla yekunlaşdırır. Hələ Konservatoriyanın tələbəsi olarkən, Azərbaycan Dövlət Teleradio Komitəsinə işə daxil olur və rejissor assistenti kimi əmək faəliyyətinə başlayır.
Yalçın Rzazadə

Teleradio Komitəsində çalışdığı illərdə Gülarə Əliyevanın "Dan ulduzu" ansamblına dəvət olunur. Yalçın Rzazadəni Azərbaycan tamaşaçısına tanıdan onun 60-cı illərinin sonunda musiqisi Cahangir Cahangirova aid "Durnalar" mahnısı olub. İllər ərzində Cahangir Cahangirov, Tofiq Quliyev, Emin Sabit oğlu, Oqtay Kazımi, Telman Hacıyev, Elza İbrahimova, Oqtay Rəcəbli, Ramiz Mirişli, Nəriman Məmmədov, Kamal, Eldar Mansurov, Firəngiz Babayeva kimi bəstəkarlar ona mahnılar yazmışlar. Oxuduğu orkestrlərdən-Böyük Simfonik və Estrada- Simfonik Orkestrləri, Xalq Çalğı Alətləri Orkestri, Dan Ulduzu İnstrumental Ansamblı, Vaqif Mustafazadənin rəhbərliyi ilə “Sevil” vokal ansamblı, Əhsən Dadaşov adına “Xatirə” ansamblı, SSRİ-nin Yuri Silantyev və Aleksandr Mixaylovun rəhbərliyi ilə Estrada- Simfonik orkestrləri, Leninqradda Leybmanın rəhbərliyi ilə Caz Ansamblı ona müşayiət ediblər. Bu illərdə Yalçın Rzazadə "Od içində" filmində baş rola – Əmir bəy roluna dəvət alır.
Yalçın Rzazadə

Bu filmdən sonra Yalçın Rzazadə yenidən filmlərə dəvət alsa da, çoxsaylı qastrol səfərləri, Azərbaycanın bölgələrində verdiyi konsertlər filmlərə çəkilməyə imkan vermir. "Dədə Qorqud", "Gün keçdi", "Qaynana","Bayquş qayıdanda", "Baladadaşın ilk məhəbbəti" kimi filmlərin musiqilərinə Yalçın Rzazadə öz ifası ilə ölməzlik bəxş edib. Xalq artisti vəfat edənədək Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində dərs deyib. Mükafatları "Əməkdar Artist" fəxri adı "Xalq Artisti" fəxri adı Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü Filmoqrafiya Toyda görüş (film, 1970) Payız melodiyaları (film, 1974) Dədə Qorqud (film, 1975) Səni tərənnüm edirəm, Vətən! (film, 1975) Bayquş gələndə... (film, 1978) Qayınana (film, 1978) Od içində (film, 1978) Yalçın (film, 2004)
Etanol

Etanol və ya Alkoqol – rəngsiz, kəskin iyə malik maye olub, el arasında alkoqol kimi tanınmışdır. Köhnə mənbələrdə onun adı Äthanol, Äthylalkohol və ya Ethylalkohol kimi hallanır. Çox vaxt ona "spirt" də deyilir. Elmi dildə etanol EtOH kimi qısaldılmış şəkildə işlədilir. Alkoqol kefləndirici maddədir. Onun istifadəsinə dünyanın çox ölkələrində icazə verilir.
Etanol

Ancaq avtomobil, velosiped, qatar, gəmi və təyyarələrin alkoqol içkisinin təsiri altında idarəsi qanunla cəzalandırılır. Alkoqol C2H5OH düsturu ilə n-Alkanollar qrupuna aiddir. O Ethan (C2H6) doymuş karbohidrogendə bir hidrogen atomunun hidroksil (OH) qrupla əvəz olunması sayəsində əldə edilir. Ona görə də, ethan-ın sonuna -ol şəkilçisi əlavə edilir. Etanol kimyada sistemləşdirilmə aparıldıqdan bəri alkoqolun kimyəvi birləşməsi üçün işlədilir. Alkoqol isə elmi dildə bu sinifdən olan bütün kimyəvi birləşmələrə deyilir.
Etanol

Alkoqol sözünün mənşəyi Alkoqol (ərəb dilində "الكحل" (al-kuhl)) göz boyaları üçün işlədilən tozlara deyilirmiş. Alkoqol o dövrdə "ruhi essensiya" adlandırılırdı. Ona görə də, təsir keyfiyyətinə görə adını burada götürmüşdür. Avropaya bu anlayış İspaniyanın uzun müddət ərəblərin əsarəti altında olduğu dövrdə gəlmişdir. İspan dilində "alcohol" əlkimyaya yol tapmış, narın, quru toz mənasında işlədilmişdir. Texnoloji xassələri və istifadəsi Etanol (metilkarbinol, etil spirti) rəngsiz, axıcı, ağız büzüşdürücü dada və xarakterik iyə malikdir.
Etanol

O, 78.40C-də qaynayır, ərimə temperaturu mənfi 114.150C, sıxlığı 0.794 t/m3 təşkil edir. O, spirtlər, su qliserin, dietil efiri, digər üzvi həlledicilərlə istənilən nisbətdə qarışır. Etanol su, benzol, etilasetat, xloroform ilə azeotrop qarışıqlar əmələ gətirir. Tərkibində 95.6 həcm %-i etanol olan azeotrop qarışıq sabit temperaturda (78.10C) qaynayır. Etanolun öz-özünə alışma temperaturu 422.80C-dir. Onun buxarları hava ilə alışma temperaturu 130C olan partlayıcı qarışıq əmələ gətirir.
Etanol

Etanol narkotik təsirə malikdir, onun icazə verilən qatılığı 1000 mq/m3. Etanol uzun müddət orqanizmə təsir etdikdə əsəb sisteminin, qida həzmi sisteminin və qaraciyərin, ürək-damar sisteminin ağır üzvi xəstələnmələrinə səbəb olur. Alkoqol ilk dəfə fars həkimi, alimi, filosofu və yazıçısı Abu Bakr Mohammad Ibn Zakariya al-Razi tərəfindən şərabı distillə etməklə əldə edilmişdir. Hal-hazırda alkoqol iki yolla alkoqol əldə edilə bilir. Bunlardan biri mikrobioloji (spirtin qıcqırdılması), digəri isə sintetik (etilenin hidratasiya olunması) yoludur. Qədimdən məlum olan, etanolun bu alınmaüsulu zamanı üzvi məhsullar qıcqırtmaya məruz qalır, onların tərkibində olan karbohidratlar (üzüm, meyvə və s.) bakteriyaların təsiridən qıcqırır.
Etanol

Kraxmalın, düyünün, qarğıdalının da emalı eyni yolla aparılır. Bu reaksiya kifayət qədər mürəkkəbdir. Onun düsturu belədir: C6H12O6 → 2C2H5OH + 2CO2. Qıcqırtma nəticəsində tərkibində 15% etanol olan məhlul alınır, çünki daha çox qatılılığa malik bakteriyalar sadəcə ölürlər. Bu yolla əldə edilən etanol distilə etmə yolu ilə təmizlənir. Bu yolla alınan içkilərə spirtli içkilər (Viski, konyak, rom, araq) deyilir.
Etanol

Distilə edilmiş spirtə aroma vermək üçün ona şərabın buxarlandırılmasından əldə edilən şəkər tərkibli, aşağı etanol konsentrasiyalı maye əlavə edilir. Spirtin tərkibindən distilə yolu ilə suyu tamamilə çıxarmaq mümkündür, bu halda texniki spirt − Azetrop alınır. Biloji məhsullardan sənaye yolu ilə alınması: Spirtin müasir sənaye texnologiyası aşağıdakı mərhələlərdən ibarətdir: Nişasta məhsullarının — buğda, kartof, qarğıdalı və s. xırdalanması və hazırlanması, Fermentləmə. Bu mərhələdə parçalanmış karxmalın fermentləşdirilməsi baş verir. Bunun üçün qıcqırtma yolu ilə əldə edilmiş alfa-amalizm tətbiq edilir. Braqorektifikasiya.
Etanol

İstehsal həcmi Dünya üzrə ildə 33 mlrd. l etanol istehsal olunur. Bunun 13%-i Avropanın payına düşür. Avropada ən böyük istehsalçı Rusiya və Fransadır. İçki, qida məhsulları və texniki məqsədlər üçün nəzərdə tutulan alkoqolu çıxmaq şərtilə yerdə qalan 62% yanacaq məqsədi üçün işlədilir. ABŞ-də bu daha geniş yayılmışdır.
Etanol

Orada hal-hazırda 97 qurğu texniki etanolun alınması üzrə çalışır və ildə 19 mlrd. l etanol istehsal edir. Daha 42 qurğu tikilməkdədir. Braziliya da hal hazırda etanol istehsalı üzrə birincilər arasındadır. Həmçinin bax Ən çox alkoqol qəbul edən ölkələr
Leyla (ad)

Leyla (Ləyla, Leyli) (ərəb. ليلى; ivr. לילא) — bir çox xalqlarda qızlara verilən şəxsi ad. sami dillərində mənası "gecə" deməkdir və (L-Y-L لیل) kökündən irəli gəlir və zaman keçdikcə "qara saçlı gözəl" və ya "qaranlıq gözəli", "gecə anadan olmuş" deyiminə gətirib çıxarılıb. İvrit dilində ad "Lilit" kimi işlənir.
Leyla (ad)

Bu adı olan tanınmış insanlar Leyla Bədirbəyli: Azərbaycan SSR xalq artisti Leyla Şıxlinskaya: Azərbaycanlı aktrisa Leyla Əliyeva: Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin böyük qızı Leyla Səfərova: Azərbaycanlı rejissor, ssenari müəllifi. Leyla Vəkilova: İlk Azərbaycanlı balerina Leyla Murad: Misirli müğənni və aktrisa Leyla Yunus: Azərbaycanlı hüquq müdafiəçisi Leyla Ceyd: İngilis modeli və pornoaktrisa. Leyla Quliyeva: Azərbaycanlı şərhçi Leyla Şahtaxtinskaya: Xaricdə təhsil almış ilk azərbaycanlı qadın Leyla Məmmədbəyova: Azərbaycanda, Qafqazda, həmçinin bütün Cənubi Avropada və Yaxın Şərqdə ilk qadın təyyarəçisi. Leyla Abaşidze: Gürcü aktrisa Leyla Pəhləvi: Sonuncu İran şahı Məhəmməd Rza Pəhləvinin kiçik övladı Leyla Əli: Məhəmməd Əli – əfsanəvi Amerikalı boksçusunun qızı və Amerikalı qadın boksçusu Leyla Əli Abdulla: Maldivin birinci xanımı Leyla Foruhər: İranlı müğənni və aktrisa Leyla Allahverdiyeva: Leyla Xalid: Leyla Axundzadə: Leyla Neyzi: Leyla Qamsız Sarptürk: Leyla Şahgəldiyeva: Leyla Abdullayeva — Azərbaycanın Fransadakı səfiri (2022–h.h). Həmçinin bax Leyla (dəqiqləşdirmə)
Ana lövhə

Ana lövhə daxildən sistem blokunun korpusuna bərkidilir, bunun üçün də lövhə tipinə görə korpusa uyğun gəlməlidir. Ana lövhə bir çox komponentləri birləşdirir: Xüsusi yuvaya birləşdirilmiş prosessor. Adətən onu soyutmaq üçün ventilyatordan (kuller) istifadə olunur; İkinci səviyyəli (xarici) keş-yaddaş mikrosxemi; Əməli yaddaşın modullarını yerləşdirmək üçün 72 əlaqəli SIMM, 168 əlaqəli DIMM və ya RIMM modulları üçün yuvalar; Kart genişlənmələri (videoadapter, səs kartı, modem və s.) üçün yuvalar; BIOS-u, FK test yoxlamasını, əməliyyat sisteminin yüklənməsini, qurğuların drayverini və yaddaşda saxlamaq üçün proqramlaşdırılmış yaddaşa malik mikrosxemlər; HDD, FDD, CD-ROM disklərinin, ardıcıl qoşulan periferik qurğuların (siçan, modem və s.), printer, skaner və başqa bu cür qurğuların qoşulması üçün paralel portlar yuvası; FK-nın bütün komponentlərini idarə etmək üçün yüksək tərtibli mikrosxemlər; BIOS-un cari sazlanmasını yadda saxlamaqdan ötrü CMOS tipli mikrosxemi cərəyanla təmin etmək üçün batareya və elektron saat (sistem saatı).Ana lövhənın bütün komponentləri bir-birilə informasiya mübadiləsini aparan keçirici xətlərlə birləşdirilib. Bu cür keçirici xətlər birlikdə informasiya şini və ya sadəcə, şin adlanır. Şin xətlər üç tipə bölünür: Verilənlər şini. Ünvanların şini.
Ana lövhə

İdarəetmələr şini.Bu cür şinlərdən savayı, FK-nın özünün funksiyalarını yerinə yetirən xüsusi şinlər qrupu da var: Sistem şinləri; Keş-yaddaş şinləri; Əməli yaddaşda informasiya mübadiləsi aparan şinlər; Çıxış və giriş şinləri. Anakart Nədir? Kompüter təchizatlarını bir-birlərinə bağlamaq və koordinasiyalı halda işlərini təmin etmək üçün istifadə edilən bir təchizatdır. Parçaların aralarında ünsiyyət qurmasını və lazımlı əməliyyatların reallaşmasını təmin etmək üçün anakartlar üzərində xarici prosessor yanında kart prosessorları da var. Çipset olaraq da adlandırılan bu prosessorların kompüter performansı üzərində çox təsirli olduqları bilinir. Daxili parçaları bir-birinə bağlamaqla yanaşı kompüteri xarici ətraf ilə ünsiyyətini (səs, görüntü, məlumat) təmin edən üzərində portlar var.
Ana lövhə

Qısaca kompüterlərin olmazsa olmaz hissəsidir. İndiki vaxtda bir çox anakart istehsalçısı (İntel, Asus, Gigabyte, Msi, Dfi vs ..) adətən bir neçə çipset istehsalçısının prosessorlarını istifadı etsələr belə kartlar üzərindəki digər təchizat və nəqliyyat vasitələri ilə bir-birlərinə qarşı üstünlük təmin etməyə çalışırlar. Anakartların Əsas Parçaları və Vəzifələri Digər kompüter təchizatlarını və xarici dünya ilə ünsiyyəti təmin etmək üçün anakart üzərində müxtəlif portlar var. Aşağıdakı şəkildə nümunə bir anakart dövrəsinin üstdən görünüşü var. Yuxarıdakı şəkildə görünən anakart ilə digər anakartlar arasında məntiq və iş prinsipi olaraq çox fərq yoxdur. Dövrə üstündə olan parçalardan digər anakartlarda'da olan anakartların ortaq hissələri olan adlandırılan iş vahidlərini araşdıracaq olsaq; Anakart Prosessoru - Daxili Prosessor (Chipset): Yuxarıda da qısaca bəhs etdiyimiz kimi, ana platalarda parçalar arasındakı məlumatların transferlərini və anakartın xaric ilə müxtəlif əlaqələrini təmin etmək üçün anakart prosessoru olaraq da adlandırılan çipset prosessorları var.
Ana lövhə

Nümunə olaraq harddisk üzərindəki bir məlumat prosessor ilə işlənərkən və ya prosessordakı bir məlumat ekran kartı üzərindən görünüşə çevrilərkən bu inteqrasiya üzərindən transfer edilməkdədir. Kompyuterə taxılı olan parçalar ümumiyyətlə fərqli sürətdə və növdə ünsiyyət vahidlərinə sahibləridir. Bir-birləriylə birbaşa əlaqə saxlamazlarvı ona görə də çipset'ler dövrəyə girir. Aradakı bu fərqlilikləri ortaq bir mərkəzdə yığaraq parçaların uyğunlaşma içində xəbərləşmələrini təmin etməkdədir. Aşağıdakı şəkildə yuxarıdakı anakartın Şimali Körpüsü prosessoru yəni kart üzərindəki iki daxili ümumi prosessordan biri görünməkdədir. Daxili prosessor (chipset) sürətləri çox yüksək olduğu üçün və quruluşu ilə əlaqədar olaraq isinmələr görünməkdədir.
Ana lövhə

Bu səbəblə parçalar üçün soyuducu modullar istifadə edilməkdədir. Bir çox alətin eyni zamanda xəbərləşməsini və bir-birlərinə məlumat transferi etməsini təmin edən bu inteqrasiya anakartların ən təməl parçalarındandır. Hal-hazırda bir neçə böyük firma (intel, NVIDIA, via ..) bu çipset istehsalını boynuna götürmüşdür. Anakart istehsalçılarının bir çoxu bu firmaları xüsusilə intel və NVIDIA chipsetlerini istifadə edir. Daxili Parça Portları Aşağıdakı anakart şəklində nömrələnmiş portlar və vəzifələri verilmişdir. 1* PCI Portları: Bu portlar kompüterə satın aldığımız, ekran kartı xaricindəki kartları bağlamaq üçün istifadə olunan portlardır.
Ana lövhə

Nümunə olaraq səs kartı, televiziya - tv kartı, ezernet kartı, təhlükəsizlik kartı kimi kartlar bu portlara bağlanır. PCI portunun data rate 33 MHz və ya 66 MHZ səviyyəsindədir. 124 pi ilə tək səfərdə 32 bitlik bir məlumat transferi təmin edir. 3.3V və ya 5v səviyyəsində iş gərginliyinə sahib olub 32bit ünvanlama etməyi bacarır. (4GB). Son olaraq da saniyədə 133MB ötürülməsi edə bilməkdədir.
Ana lövhə

2* PCI Express Portları: Bu portlar PCI slotunun yerini almaq üçün nəzərdə tutulmuşdur və çox yaxın zamanda artıq kartlarda yalnız bu portlar istifadə ediləcək. Məlumat transfer sürəti səbəbiylə PCI ilə müqaisə edilə bilinməyəcək dərəcədə güclüdür. PCI Express 1.1 və PCI Express 2.0 versiyaları mövcuddur. PCI Express 1.1 də 2.5GB / Saniye məlumat transfer sürəti PCI Express 2.0 da isə bunun iki qatı yəni 5GB / saniyə məlumat transfer sürətinə malikdir . Yəni istehsal daxili kartlar (səs, tv, mpeg decoder vs ...) artıq bu texnologiyaya uyğun olaraq istehsallarına arttırıllar. 3* PCI Express x16 Portu: Bu slot isə AGP yə alternativ olaraq inkişaf etdirilmişdir.
Ana lövhə

Əsasən PCI EXPRESS məntiqini istifadə edir lakin lay sayı çox olduğu üçün məlumat transfer sürəti inanılmaz ölçülərə çatmışdır. Bəzi anakartlarda iki ədəd bu slottan var. Təməl məntiq iki ekran kartını eyni ana plataya bağlayaraq görüntü emal keyfiyyətini dahada yüksəldir. Ekran kartları üçün hazırlanan PCI Express x16 slotu saniyədə 4GB məlumatların ötürülməsi təmin edir. 16 xətt istifadə və hər xətt saniyədə 250MB məlumatların ötürülməsi təmin edir. Yeni nesil ekran kartlarının hamısı bu slot quruluşuna uyğun olaraq istehsal edilir.
Ana lövhə

4* IDE - ATA Portu: Bu port isə kompüterimizə CDROM, CRrewriter, DVDROM, IDE Dəstəkli Harddiskler bağlamaq üçün istifadə edilir. Integrated Drive Elektronics - Daxili Sürücü Elektronika terminlərinin qısaltması ilə əldə edilmiş olan bu interfeysi üst versiyaları 100MHZ sürətə və 48 bit ilə 144PB saxlama tutumuna malikdir. 5* Sata və Sata 2 Portları: Bu portlar isə ATA interfeysi paralel moddan ardıcıl moda və bəzi inkişaf etdirilmə ilə daha da təkmilləşmişdir. Məlumat transfer sürəti çox böyük ölçüdə artmaqla birlikdə yeni versiyada sata 2.0 ilə 3.0Gb / saniyə və ya 300MB / saniyə ötürülməsi təmin edir. Istifadə kabel texnologiyası ilə kasa içində daha erqonomik istifadə təmin edilir. 4 Pin ilə harddisk anakart arasında məlumat ünsiyyəti təmin edilir.
Ana lövhə

Yaxın zamanda sata 3.0 ın çıxması ilə birlikdə məlumat transfer sürəti 6.0Gb / Saniye səviyyəsinə çıxacaq. Bu portlar anakart prosessorlarına birbaşa əlaqəli deyil. Kabellərdən gələn məlumatlar əvvəlcə bu ünsiyyət protokolu üçün xüsusi olaraq çıxarılan sata idarəçi inteqrələri tərəfindən işlənib chipset köçürülməkdədir. 6*Disket Sürücü Bağlantı Portu: Bu porta isə disket sürücülər bağlanmaqdadır. Son dərəcə məhdud bir transfer sürətinə malikdir və rahat deyil. Yeni nəsil pclerde artıq bu slot istifadə edilməməyə başlanmışdır.
Ana lövhə

7* Güc Əlaqə Portu: Kassada olan güc qaynağından (power supply) plataya lazımlı olan gücü təmin etmək üçün ediləcək bağlantıda istifadə ediləcək olan porttur. Sağlam bir şəkildə karta bərkidilmiş olub kart üçün lazımlı olan + 5v -5v + 12v gücləri buradan təmin edir. Daxili parçalar üçün istifadə portları və iş şəkillərini yuxarıda izah etdim. Daxili Portlar - Prosessor və Ram Bu soket digər əlaqələrdən fərqi, anakart üzərində taxılı qalması və kompüterin ən əhəmiyyətli parçalarından ikisi olmalarıdır. Kompüter üzərində həyata keçirilən əsas əməliyyatlar hamısı bu iki parça üzərində aparılır. Prosessor - CPU Portu: Prosessor özünə gələn əmr və məlumatları uyğun şəkildə işləyərək çıxışları ram və digər lazım olanhissələrə göndərir.Məlumatların böyük qisimi ram üzərində toplanacağı üçün bu iki hissə arasında çox böyük sayda əlaqə vardır və ümumiyyətlə bir-birinə yaxın mövqedə hazırlanır.
Ana lövhə

Aşağıdakı şəkildə nümunə bir prosessor slotu göstərilmişdir. Bu Slotlar ümumiyyətlə müxtəlif standartlarda hazırlanır. Günümüzdəki ən əhəmiyyətli iki prosessor istehsalçı firmanın istehsal etdiyi və istifadə etdiyi ümumi standartlar; Intel prosessorları üçün: Socket 370, 423, 478, 479, 486, 495, 603, 604, 611, LGA 775 AMD prosessorları üçün: 563, 754, 939, 940, AM2, AM2 +, AM3, 1207 kimi sektorlar istifadə edilir. Yuxardakı şəkil soket LGA 775 dir. Prosessorlar işləyən müddət istilik səviyyəsi yüksəldiyi üçün soyudulmağa qətiliklə ehtiyacları vardır. Soyuducu bağlanabilmesi içində yuva ətrafında müəyyən bir boşluq var.
Ana lövhə

Ayrıca yuvanın ətrafında olan parçalar ümumiyyətlə gücqurguları və tənzimləyici dövrələrdir. Prosessorlarda gərginlik dalğalanmasının çox kiçik dəyərlərdə olması yada heç olmaması daha yaxşıdır. Bu səbəblə güc qaynağı tənzimlənməsi yanında anakart istehsalçıları prosessor üçün öz xüsusi inkişaf etdirdikləri tənzimləyici dövrələridə istifadə edirlər. Ram Portu - DIMM Port: Yuxarda da qısaca açıqladığımız kimi prosessor və ram slotları bir-birinə ümumiyyətlə yaxın istehsal olunurlar çünki aralarında çox kabel bağlantısı vardır və kompüter sürətini ən çox təsir edən işçilərdir. Normalda məlumatları harddisk üzərindən oxuyub işləmək nə qədər sürətli olursa olsun ekranda donmalar ilə qarşılaşırıq, çünki bir səhifədən digərinə keçərkən harddisk üzərindəki məlumatın alınıb işlənməsi, harddsikin giriş müddətindən ötəri gecikir. Lakin ram'lar, üzərindəki məlumatları anında ekrana və lazımlı vahidlərə köçürmə qabiliyyətlərinə malikdirlər.
Ana lövhə

Bu səbəbdən lazımlı məlumatlar prosessor tərəfindən işlənib RAMa köçürülür və oradan da lazım olduğu zaman istifadə edilərlər. Nümunə verəcək olsaq kompüterimizdə bir proqram işlətdiyimiz zaman bu proqram harddsik üzərinden uyğun şəkildə işlənərək ram yaddaş üzərinə köçürülür. Proqram üzərində hər hansı bir əməliyyat edərkən əslində proqram ram üzərindən işləyir. Əks təqdirdə hər hansı bir əməliyyatda və ya səhifə dəyişməsində hər dəfə harddsik istifadə edilsəydi çox vaxt itgimiz olardı. Xarici Portlar Bu portlar isə kompüterimizin içindəki məlumatları və məlumatların xarici dünya ilə əlaqəsini təmin edir. nümunə; səs, internet, mouse, klaviatura kimi parçalar bu slotlara bağlanaraq işləyir.
Ana lövhə

Aşağıdakı şəkildə olan əlaqə portlarını və vəzifələrini araşdıraq. 1.) Klaviatura və Mouse Portu: Bu portlar ilə klaviatura və mouse pcə bağlanır. Xaricdən daxil etdiyimiz məlumatlar və etmək istədiyimiz hər şeyə nəzarət edən bu iki aləti ana plataya bağlayan yuva burasıdır. Bu cihazlar ayrıca USB portu ilə də bağlana bilər. 2.)
Ana lövhə

Paralel Port: Köhnə bir ünsiyyət vahididir və yeni nəsil kompüter anakartlarında istifadə edilmir. Çox kiçik məlumat transfer sürətləriylə (Baud rate) çalışırlar. 3.) Serial Port: RS232 olaraq ta adlandırılabilen bu port'ta köhnə bir əlaqə interfeysi və yenə paralel port kimi yeni nəsil kartlarda istifadə edilməməyə başlanmışdır. Ardıcıl porta ötürülməsi RX və TX olaraq adlandırılan iki ayaqcıq vasitəsilə ötürülür. 4.)
Ana lövhə

USB Portu: Yeni nəsil texnologiyası olaraq istifadə edilən USB 480Mbit / Saniye məlumat transfer sürətinə çatmaqdadır. Əlaqə kabel sayının az olması və ergonomik bir əlaqə quruluşuyla dərhal bütün alətlər artıq bu interfeysi dəstəkləyirlər. 5.) Ethernet Portu: Şəkildə görünən ən üstdəki port RJ 45 olaraq adlandırılan ethernet portudur və kompüterin şəbəkə ilə əlaqəli olmasını və internetə bağlanmasını təmin edir.10 pin olan bu konnektor telefon kabelinin uc quruluşuna bənzəyir. 6.) Ses Portları: Kompyuterdəki səsli məlumatları işləyən səs kartının çıxış portudur.
Ana lövhə

Dinamiklər bu soketlərə bağlanırlar. 5 + 1, 2 + 1. 7 + 1 kimi formatları dəstəkləyən növləri vardır. Bütün bu port və parçaların xaricində anakart üstündə bios adı verilən və anakartın xüsusiyyətlərini və iş nizamlarını təyin və kompüterdən tənzimlənən inteqrasiya var. Prosessorlar overclock edərkən və ya kart üzərindəki sabit bəzi parametrləri dəyişən bios yenidən nizamlanmalıdır. İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s. Ana lövhə nədir?
Alla Puqaçova

Alla Borisovna Puqaçova (15 aprel 1949, Moskva) — Sovet-rus müğənnisi və aktrisası, SSRİ Xalq artisti (1991). Kristina Orbakaytenin anasıdır. Alla Puqaçova 1949-cu il aprelin 15-də Moskvada anadan olub. 1965-ci ildə orta məktəbi bitirən Puqaçova səhnə fəaliyyəti ərzində yüzlərlə uğurlu konsert verib, müxtəlif mükafatlara layiq görülüb. 1966–1967-ci illərdə "Yunost" radiostansiyasının təbliğat briqadasının tərkibində Tümenə ilk qastrol səfərinə çıxır.
Alla Puqaçova

A.Puqaçova zəmanəmizin ən istedadlı və məşhur estrada sənətçiləri sırasında özünəməxsus yer tutur. Müğənninin 60 illiyi ərəfəsində "Gənc qvardiya" nəşriyyatı Aleksey Belyakovun yubilyara həsr olunmuş "Bioqrafiya davam edir" kitabını nəşr edib. Kitabda Alla Puqaçovanın həyat və yaradıcılığının çox sayda maraqlı məqamı yer alıb. 2009-cu ildə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Alla Puqaçovanı "Dostluq" ordeni ilə təltif edib. O, bu mükafata Azərbaycan Respublikası və Rusiya Federasiyası arasında mədəni əlaqələrin inkişafında göstərdiyi xidmətlərə görə layiq görülüb.
Amin turşusu

Aminturşu tərkibində amin (–NH2) və karboksil (–COOH) funksional qrupları olan üzvi birləşmə qrupudur. Ümumilikdə, 500-ə qədər aminturşu növü bilinməklə yanaşı, bunların ancaq α-aminturşu olan, təxminən 20 ədədi bioloji olaraq əhəmiyyətlidir. Hər bir aminturşu molekulunda 4 əvəzedicilə birləşmiş karbon atomu vardır. Bu əvəzedicilərdən biri hidrogen atomu, digəri isə COOH qrupudur. Sonuncusu asanlıqla H+ ionunu itirdiyindən bu birləşmələr turşu xassələri göstərə bilir. Üçüncü əvəzedici NH2 qrupu və nəhayət, dördüncü əvəzedici ümumi şəkildə R ilə işarə olunan atomlar qrupudur. Bütün aminturşularda R-qrupları müxtəlifdir və hər birinin özünün məxsusi və mühüm rolu vardır. Bir aminturşunu digər aminturşudan fərqləndirən "muncuqların" xassəsi R-qruplarından (onları həm də yan zəncirlərdə adlandırırlar) asılıdır. O ki qaldı COOH qrupuna, üzvi kimyaçılar ona böyük hörmətlə yanaşırlar: karboksil qrupundan uzaqlığına görə digər karbon atomlarına işarələr verilir. Karboksil qrupuna birləşmiş atom α-atom, ikincisi β-atom, sonrakı γ-atom və s. kimi adlanır. α-karbon atomu həmçinin aminqrupu ilə birləşdiyindən, zülalın tərkibinə daxil olan bütün təbii aminturşulara α-aminturşular deyilir.
Amin turşusu

Təbiətdə elə aminturşulara da rast gəlinir ki, NH2 qrupları karboksil qrupundan daha uzaqda yerləşmiş karbon atomuna birləşmişdir. Lakin zülalların qurulmasında təbiət yalnız α-aminturşuları seçmişdir. Bu aminturşular uzun zəncirlərdə birləşərək nəhəng zülal molekullarının quruluşunun möhkəmliyini və davamlılığını təmin edir. R-qrupları ilə fərqlənən α-aminturşuların sayı kifayət qədər çoxdur. Lakin çox vaxt zülallarda 20 müxtəlif aminturşuya rast gəlinir. Şərti olaraq bütün aminturşular dörd sinfə bölünmüşdür. Birincisinə qeyri-polyar yan zəncirlərə malik aminturşular daxildir. İkincisinə polyar qruplar saxlayan aminturşular daxildir. Digər iki sinfə isə yan zəncirləri müsbət (üçüncü sinif) və mənfi yüklənə bilən (dördüncü sinif) aminturşular daxildir. Məs., karboksil qrupunun dissosiasiyası zamanı -COO- anionu, azot atomunun protonlaşması zamanı isə -NH3 kationu əmələ gəlir. Asparagin və qlutamin turşularının yan zəncirləri daha bir karboksil qrupuna - COOH malikdir, canlı hüceyrə üçün xarakterik olan pH-ın qiymətlərində (pH≈7) onlar hidrogen ionunu (H+) itirərək mənfi yüklənir.
Amin turşusu

Lizin, arginin və histidinin yan zəncirləri müsbət yüklənmişdir, çünki onlar protonlaşa bilən azot atomları saxlayırlar. Fiziki xassələri Bütün aminturşular yüksək temperaturda əriyən, suda yaxşı həll olan rəngsiz kristallik maddələrdir. Onların özünəməxsusluğu ondan ibarətdir ki, molekulunda turşu xassəsi göstərən karboksil qrupu və əsasi xassə göstərən amin qrupu vardır. Ona görə də onlar amfoter xassəyə malikdir. Başqa sözlə, eyni zamanda həm əsasi, həm də turşu xassəsi göstərirlər. Ona görə də aminturşulara üzvi amfoter maddələr deyilir. Kimyəvi xassələri Bütün amin turşuları amfoter birləşmələrdir, molekullarında karboksil qrupunun - COOH-un olması səbəbindən həm turşu xassələri, həm də amin qrupu - NH2 sayəsində əsas xüsusiyyətlər nümayiş etdirə bilirlər. Amin turşuları turşular və qələvilərlə qarşılıqlı təsir də olurlar: Bir amin turşusunun izoelektrik nöqtəsi, amin turşusu molekullarının maksimum nisbətinin sıfır yükə malik olduğu pH dəyəridir. Bu pH-da amin turşusu elektrik sahəsində ən az hərəkətlidir və bu xassəsindən istifadə etməklə amin turşularını, həmçinin zülalları və peptidləri ayırmaq üçün istifadə etmək olar. Amin qrupunun -NH3+, karboksi qrupunun isə -COO- şəklində olan ionların təmsil olunduğu bir amin turşusu molekuludur. Belə bir molekul xalis yükdə əhəmiyyətli bir dipol momentinə malikdir.
Amin turşusu

Əksər amin turşularının kristalları məhz belə molekullardan qurulur. Bəzi amin turşularında çoxlu amin qrupları və karboksil qrupları var. Bu amin turşuları üçün hər hansı xüsusi iondan danışmaq çətindir. Canlı orqanizmlərdə aminturşular zülalların və digər bioloji mühüm birləşmələrin biosintezində istifadə edilir. Bakteriyalar və bitkilər bütün lazım olan aminturşuları bəsit maddələrdən sintez etmək qabiliyyətinə malikdir. Lakin bir sıra canlı orqanizmlərdə və insanda bir sıra aminturşular sintez oluna bilmir, ona görə də onlar orqanizmə qida ilə daxil olmalıdır. Onlar əvəz oluna bilməyən aminturşular adlanır. Orqanizmin normal fəaliyyəti üçün 20 əsas α-aminturşuların tam dəsti tələb olunur. Onlardan bəziləri orqanizmin öz hüceyrələrində, digərləri isə orqanizmə hazır vəziyyətdə qida vasitəsilə düşməlidirlər. Birinci aminturşuları əvəz oluna bilən, ikinciləri isə əvəz oluna bilməyən adlandırırlar. Axırıncıların dəsti müxtəlif orqanizmlər üçün fərqlidir.
Amin turşusu

Məs., ağ siçovullar üçün onların sayı 10-a, süd turşusu bakteriyalarında isə 16-ya bərabərdir. Bitkilər özləri elə aminturşular sintez edə bilir ki, onlara zülalların tərkibində heç rast gəlinmir. Amin turşularının mühüm xüsusiyyəti, poliamidlərin, o cümlədən peptidlərin, zülalların, neylonun əmələ gəlməsinə səbəb olan polikondensləşmə qabiliyyətidir . Amin turşuları idman qidası və qarışıq yemin bir hissəsidir. Amin turşuları qida sənayesində dad əlavələri kimi istifadə olunur, məsələn, qlyutamin turşusunun natrium duzu Aminturşuların adları Aminturşular, bir qayda olaraq, alındıqları mənbələrdən asılı olaraq tarixi adlara malikdir. Misal üçün, asparagin 1806-cı ildə asparaqus (mərəşüyüd , qulançar) şürəsində tapılmışdır, qlutamin (lat. "qluten" - "yapışqan") turşusu buğda özəyində aşkar edilmişdir. Sistein (yun. "tsistis" - "kisə") ilk dəfə 1810-cu ildə sidik kisəsi daşlarında aşkar edilmişdir. Süd zülalı olan kazeinin tədqiqi zamanı tirozin (yun. "tiros" - "pendir") kəşf edilmişdir.
Amin turşusu

Arginin (lat. "argentum" - "gümüş") ilk dəfə olaraq gümüş duzları şəklində alınmışdır. Qlisin (yun. "qlikis" - "şirin") şirin olduğu üçün belə adlandırılmışdır. "Leysin" yunan sözü olan "Leykos" - "ağ"-dan törəmişdir: yumurta ağında bu geniş yayılmış aminturşularından biridir. Lizin öz adını yunan sözü olan "həllolma", "dağılma" mənasını verən "lizis"dən götürmüşdür. Bu turşu suda yaxşı həll olduğuna görə belə adlandırılmışdır. Bəzi aminturşular ipək liflərinin zülallarından alınmışdır. Bunlara histidin (yun. "histos" - parça) və serin (lat. "sericus" -"ipək") misal ola bilər.
Amin turşusu

20 əsas aminturşular sinfi 1. Qeyri-polyar R-qrupu Fenilalanin Prolin2. Polyar R-qrupu Qlutamin3. Mənfi yüklənmiş R-qrupları Asparagin turşusu Qlutamin turşusu4. Müsbət yüklənmiş R-qrupları Uşaqlar üçün ensiklopediya. Kimya. Bakı, 2008. Həmçinin bax Aminturşuların sorulması Xarici keçidlər Kimyada Aminturşular
Polimerlər

Polimerlər yunanca "poli" – cox, "meros" – hissəcik deməkdir — çoxlu sayda təkrarlanan hissəciklərdən ibarət olan yüksəkmolekullu birləşmələrdir. Polimerləri təşkil edən bu hissəciklər elementar quruluş vahidləri adlandırılır. Bu elementar quruluş vahidlərinə müvafiq gələn, polimerlərin sintez edilməsi üçün sərf edilən ən azı bifunksional maddələrə və ya polimeri təşkil edən hər bir zərrəciyə monomerlər deyilir. Polimerlər öz xassələrinə görə alındıqları monomerlərdən kəskin fərqlənir. Bu isə polimerlərə müstəqil maddələr kimi baxmağa imkan verir. Polimerlər bərk və maye aqreqat hallarında olur.
Polimerlər

Kiçik molekullu birləşmələrdən fərqli olaraq onlar qaz halında olmurlar. Buna səbəb böyük molyar kütləyə malik makromelekullar arasında çoxlu sayda qarşılıqlı cazibə qüvvələrinin olmasıdır. Makromolekulları bir-birindən ayırmaq üçün polimeri çox yüksək temperatura qədər qızdırmaq tələb olunur. Bu temperatura davam gətirməyən polimer qaynama temperaturuna çatmamış parçalanır, yəni destruksiyaya uğrayır. Polimerlər müxtəlif molekul kütləli makromolekullardan ibarət olduğundan onlar sabit bir temperaturda deyil, müəyyən temperatur intervalında əriyirlər. Xətti və şaxəli polimerlər müəyyən həlledicilərdə çətin də olsa həll olurlar.
Polimerlər

Üçölçülü polimerlərdə makromolekullar bir-biri ilə kimyəvi rabitələrlə birləşdiyindən (“tikildiyindən”) onları həlledici molekullar ayıra bilmir və belə polimerlər həll olmur, onlar yalnız həlledicinin müəyyən miqdarını udaraq şişirlər. Makromolekullar bir- birinə görə nizamlı yerləşdikdə kristal, nizamsız yerləşdikdə isə amorf polimerlər əmələ gəlir. Eyni bir makromolekul həm kristal həm də amorf fazanın yaranmasında iştirak edə bilər. Kristal polimerlər amorf polimerlərə nisbətən daha yüksək ərimə temperaturuna möhkəmliyə malik olur. Polimerin kristallaşma dərəcəsini artırmaq üçün onları dartaraq makromolekulların yerləşməsini daha nizamlı hala salırlar. Kristal polimerlər nizamlı quruluşlu polimerlərdən alınır.
Polimerlər

Bəzi polimerlər (kauçuklar, rezinlər) çox böyük (bir neçə yüz faiz) dönən deformasiyaya- yüksək elastiki deformasiyaya uğrayırlar, digərləri (bəzi plastik kütlələr) böyük mexaniki möhkəmliyə malik olurlar. Bütün polimerlərin hətta duru məhlulları belə böyük özlülüyə malik olur. Ümumi məlumat Polimerlər canlı orqanizmlərin həyatında mühüm rol oynayır. Ağaclara, otlara möhkəmlik verən sellüloza polimerdir. Geyimin hazırlandığı yun, pambıq və s. məhz polimer liflərdən ibarətdir. Hörümçək toru, ipəkqurdu baraması özü də polimerdir.
Polimerlər

Genetik kodun daşıyıcısı olan DNT də polimerdir. Müasir dünya polimersiz təsəvvür etmək qeyri-mümkündür. Geyim, qida, qablaşdırma, tikinti, nəqliyyat, tibb və bir çox başqa sahələrdə tətbiq olunan polimerlər bizim həyatımızın əvəzolunmaz bir parçasıdır. Onlar dielektrik, yarımkeçirici və naqildirlər. Onlar həryerdədir. Polimerlər – çoxlu sayda təkrarlanan hissəciklərdən ibarət olan yüksəkmolekullu birləşmələrdir.
Polimerlər

Bu təkrarlanan hissəciklər elementar quruluş vahidləri adlanır. Elementar quruluş vahidlərinin eyni, yaxud müxtəlif olmasından asılı olaraq polimerlər homopolimerlər (a bəndi) və birgə polimerlərə (qalan bəndlər) bölünür. Birgə polimerlər təşkil olunduqları elementar quruluş vahidlərinin birləşmə ardıcıllığına müvafiq olaraq, müntəzəm (b), qeyri-müntəzəm (c), blok birgə polimerlər (d) və calaq birgə polimerlərə (e) bölünürlər. Polimer molekulu monomer molekullarının bir-biri ilə birləşərək əmələ gətirdiyi böyük molekul kütləli makromolekuldur. Makromolekulyar zənciri təşkil edən monomer zəncirlərinin karbon atomundan və ya karbonla yanaşı digər element atomlarından ibarət olmasına əsasən polimerlər homozəncirli və heterozəncirli olurlar. Makromolekulyar zəncirin tərkibi kimi quruluşu da polimerin xassələrinə təsir göstərir odur ki, polimerlər zəncir quruluşlarına görə xətti (soldakı şəkil), şaxəli (ortadakı şəkil), torvarı olurlar (sağdakı şəkil).
Polimerlər

Əlbəttə, bu da polimerləri tam olaraq təsvir etmir. Belə ki, şaxəli polimerlər budaqşəkilli, daraqşəkilli, ulduzşəkilli və hiper şaxəli olduqları kimi, torvari polimerlər də nərdivanşəkilli, torşəkilli və üçölçülü olurlar. Polimerlər eyni zamanda təşkil olunduqları elementar quruluş vahidlərinin təbiətinə müvafiq olaraq da fərqləndirilir. Belə ki, üzvi birləşmə olan monomerlərdən əmələ gəlmiş polimerlər üzvi, qeyri-üzvi monomerlərdən təşkil olunmuş polimerlər isə qeyri-üzvi polimerlər adlandırılır. Bu baxımdam polimerlərin orqanometallik növü də məlumdur. Təbiətdə mövcud olmasına yaxud sənayedə alınmasına görə də polimerləri müxtəlif qruplarda cəmləşdirirlər.
Polimerlər

Bu baxımdan polimerlər təbii, süni və sintetik olurlar. Təbiətdə mövcud olan polimerlər təbii, təbii polimerlərə digər maddələrin təsiri ilə alınan polimerlərə süni, sənayedə birbaşa monomerlərdə sintez olunan polimerlərə isə sintetik polimerlər deyilir. Polimerlər, bundan əlavə, əmələ gəlmə mexanizmlərinə və təşkil olunduqları elementar quruluş vahidlərinin polimerləşmə reaksiyasına daxil olan maddələrdən fərqli olmasına və ya fərqlənməməsinə görə də təsnif olunurlar. Polimerləri həmçinin, mənşəyinə, quruluşuna, sintez üsullarına görə də təsnif edirlər. Mənşəyinə görə polimerlər təbii, süni, sintetik olmaqla 3 yerə, quruluşuna görə xətti, şaxəli, fəza quruluşlu olmaqla 3 yerə, sintez üsulan görə isə polimerləşmiş və polikondensləşmiş polimerlər olmaqla 2yerə bölünürlər. Polimerlərin adlandırılması Polimerlər onların təşkil olunduqları monomerlərin adlarına əsasən adlandırılır.
Polimerlər

Burada yeganə fərq homopolimerlərlə birgə polimerlərin adlandırılmasındadır. Belə ki, homopolimeri adlandırmaq üçün müvafiq monomerin adının qarşısına "poli" sözönü əlavə olunur. Məsələn, etilenin əmələ gətirdiyi polimer polietilendir. Birgə polimerlərin adlandırılması zamanı isə müvafiq monomerlərin adları və onlardan sonra isə birgə polimer sözü işlədilir. Polimerlərin sintezi Polimerləri sintez etmək üçün çoxlu sayda üsullar mövcuddur. Bu üsulları ümumi olaraq bir neçə qrupda təsnif edirlər.
Polimerlər

İlk öncə, polimerlərin sintezi onların alındığı maddəyə görə təsnif olunur. Belə ki, polimerlər həm birbaşa olaraq monomerlərdən, həm də digər polimerlərdən sintez edilə bilər. Monomerlərdən polimer sintezi iki mexanizm üzrə gedir: zəncirvari polimerləşmə və pilləli polimerləşmə. Polimerlərin quruluşu Polimerlərin quruluşu- xətti, şaxələnmiş və torlu ola bilər. Xətti polimerlər Xətti polimerlər polimerləşməsindən və xətti polikondensləşməsindən əmələ gəlir. Xətti makromolekullar nizamlı və nizamsız quruluşa malik ola bilər.
Polimerlər

Nizamlı quruluşa malik (stereonizam) polimerlərdə zəncirin ayrı-ayrı həlqələri fəzada müəyyən ardıcıllıqla təkrarlandığı halda, qeyri-nizamlı quruluşa malik polimerlərdə göstərilən nizamlılıq müşahidə olunmur. Nizamlı quruluşa malik polimerlər adətən kompleks katalizatorların iştirakı ilə ion metodu ilə alınır. Stereonizamlı polimerlərə kauçuku, polietileni, poliizobutileni, polipropileni misal göstərə bilərik. Şaxələnmiş polimerləri həm polimerləşmə, həm də polikondensləşmə peaksiyaları vasitəsilə almaq olar. Xətti və şaxələnmiş makromolekullar tərkibindəki atom və qrupların birqat rabitə ətrafında fırlanma qabiliyyətinə malik olması ilə əlaqədar öz fəza formalarını və konformasiyalarını daim dəyişmiş olurlar. Odur ki, xətti və şaxələnmiş polimerlər yüksək elastikliklə yanaşı, həmçinin termoplast xassəli olurlar, yəni kimyəvi təsir baş vermədən qızdırdıqda yumşalır, soyudulduqda isə bərkiyir və əksinə.
Polimerlər

Şaxəli quruluşlu polimerlər Şaxəli quruluşlu polimerlərdə elastiklik və termoplastiklik özünü çox az büruzə verir. Tor quruluşlu polimerlərdə isə elastiklik tamamilə itmiş olur. Polimerlərin kristal halı Əksər polimerlər amorf şəkildə olur. Bəzi polimerlər müəyyən şəraitdə kristal quruluşa malikdir. Kristal polimerləri stereonizamlı polimerlər əmələ gətirir. Belə polimerlərin nizamlı quruluşa və çevikliyə malik olmaları ilə əlaqədar müəyyən şəraitdə makromolekullar bir-birinə kifayət qədər yaxınlaşaraq molekullararası qüvvələrlə rabitələnir.
Polimerlər

Bu qüvvələr molekulların nizamlanaraq kristal quruluşun əmələ gəlməsinə səbəb olur. Kristal polimerlər aralarında amorf sahələr olan çoxlu sayda kristallardan təşkil olunur. Bəzi polimerlər maye kristallar əmələ gətirir. Polimerlərin həqiqi məhlulları Həllolma bir komponentin digərində paylanmasına deyilir. Çoxkomponentli sistem əzilmiş şəkildədir və ona dispers sistem deyilir. Komponentlərin əzilmə (doğranma) dərəcəsi disperslik dərəcəsi adlanır.
Polimerlər

Disperslik dərəcəsindən asılı olaraq sistemlər suspenziya, kolloid və həqiqi məhlullar sistemlərinə bölünürlər. Həqiqi məhlullar – dispers sistem olub, komponentləri molekula qədər disperləşə bilərlər. Həqiqi məhlullar üçün əsas aşağıdakı əlamətlər xarakterikdir: komponentlər arasında oxşarlıq; termodinamiki sabitlik ; qatılığın sabit olması; eyni fazada homogen sistemə malik olması.Bu əlamətlərə nəzər salaraq, həqiqi məhlullar o vaxt əmələ gələ bilər ki, komponentlər arasında oxşarlıq və qarşılıqlı əlaqə olsun. Bu halda komponentlər öz-özünə xaricdən kömək olmadan molekula qədər disperləşirlər. Xarici qüvvənin təsiri olmadan öz-özünə disperləşmə həllolma və ya komponentlərin qarışması adlanır. Komponentlər müxtəlif miqdarda qarışa bilərlər.
Polimerlər

Qarışma nəticəsində müəyyən qatılığa malik polimer qarışıqları əmələ gəlir. Əgər təzyiq və temperatur dəyişməz qalırsa, həqiqi qarışıqların qatılığı vaxtdan asılı olaraq sabit qalır. Həqiqi qarışıq bir fazalı sistemdir. Ancaq üst-səthdə faza ayrılığı müşahidə oluna bilər, daxildə isə sistem homogen olaraq qalır. Həqiqi məhlulların əsas göstəricilərindən ən mühümü onların termodinamiki sabitliyidir. Termodinamiki sabit sistem elə sistemə deyilir ki, polimer qarışığının əmələ gəlməsi sərbəst enerjinin azalması ilə müşahidə olunur.
Polimerlər

'Calaq olunmuş birgə polimerlər- seçilmiş monomeri, başqa monomerdən alınmış polimerin və ya təbii polimerin iştirakı ilə polimerləşdirirlər. bu zaman polimerləşən monomerin böyüyüən zənciri polimerə təsir edərək, ondan hidrogen atomu və ya başqa atomlar ayıraraq, polimerin padikalını əmələ gətirir. Bu qayda ilə aktivləşmiş polimer, bir tərəfdən də əmələ gəlmiş yeni polimer zəncirini özünün sərbəst valentliklərinə birləşdirir. Bunun nəticəsində polimerdə yan budaqlar əmələ gəlir, başqa sözlə, polimer, yeni monomerdən əmələ gələn polimer ilə calaqlanır: əvvəlki polimerin əsas zənciri qalan budaqlardan fərqli olur, bu da calaq-polimerlərin yeni xassələr kəsb etməsinə səbəb olur. Calaq olunmuş birgə polimerlərin sintez üsulları prinsip etibarilə blok birgə polimerlərin sintez üsulları ilə eynidir; fərq yalnız ondadır ki, tərkibinə görə fərqlənən fraqmenti birləşdirən atom və ya qruplar mövcud zəncirin ucunda deyil, orta hissəsində olmalıdır. Stirolu kaçuk lateksində polimerləşdirdikdə kauçuk stirol calaq-polimeri alınır.
Polimerlər

Bu kopolimer kifayət qədər möhkəm olması ilə bərabər, kövrəklik cəhətdən polistiroldan 4-5 dəfə zəifdir. Mövcud polimer iştirakı ilə başqa monomerin polimerləşməsi. Bu üsulda başlanğıc polimer kimi orta carbon atomlarında asanlıqla homolitik parçalanmaya qabil rabitələr saxlayan polimerlərdən istifadə olunur. Məsələn, stirolla brom-stirolun birgə polimerini metilmetakrilatla qızdırdıqda stirol-metilmetakrilat calaq olunmuş birgə polimeri alınır. Polimer makromolekuluna asanlıqla parçalıana bilən qrupların daxil edilməsi. Belə hallarda polimer makromolekuluna peroksid və ya hidroperoksid qruplarının daxil edilməsi əlverişlidir, çünki bun qruplar qızdırıldıqda asanlıqla radikallar əmələ gətirirlər.
Polimerlər

Peroksid və hidroperoksid qruplarını xloranhidrid zvenosu olan polimerə daxil etmək daha asandır. Polimer peroksidini başqa monomer mühitində qızdırdıqda calaq olunmuş birgə polimer əmələ gəlir. Aktiv funksional qruplar və ya mütəhərrik atomlar saxlayan polimerlərin bifunksional monomerlərlə, yaxud oliqomerlərlə qarşılıqlı təsiri. Bu üsulla poliamidlər, poliuretanlıar, polispirtlər və s. kimi geniş yayılmış polimerlərə bu və ya başqa tərkibli zəncir fraqmentlərini calaq etmək olar. Blok birgə polimerlər Müxtəlif tərkibli xətti makro-molekulların (blokların) birləşərək bir xətti makromolekul əmələ gətirməsi blok birgə polimerləşmə (blok-sopolimerləşmə) adlanır. Blok birgə polimerləşmədə bir polimerdə ona daxil olan polimerlərin xassələrini birləşdirmək olur.
Polimerlər

Blok birgə polimerləşmənin həyata keçirilməsinin aşağıdakı üsulları var: Oliqomer və ya polimer moleükuluna asanlıqla parçalanaraq sərbəst radikal əmələ gətirən qrupların daxil edilməsi. Hər hansı monomeri CBr4, yaxud CBrCl3 mühitində polimerləşdirdikdə uclarında CBr3, yaxud CCl3 qalıqları olan makromolekullar əmələ gəlir. Belə aktiv sonluğu olan oliqomeri başqa monomer mühitində şüalandırdıqda blok birgə polimer alınır. Uclarında aktiv funksional qruplar saxlayan polikondensləşmə məhsullarının başqa monomerlərlə polikondensləşməsi. Polikondensləşmə nəticəsində uclarında eyni, yaxud müxtəlif funksional qruplar saxlayan oliqomer məhsullar almaq mümkündür. Bu məhsulların başqa tərkibli polikondensləşmə monomerləri ilə reaksiyası nəticəsində blok birgə polimer alına bilər.
Polimerlər

Məsələn, polietilenoksidin dimetitereftalat və etilenqlikolla polikondensləşməsindən polietilenoksid və polietilentereftalat blok birgə polimeri alınır. “Canlı” polimerlərdən alınma. Metalüzvi birləşmələr iştirakı ilə anion polimerləşmə nəticəsində alınan polimerlər öz aktivliyini uzun müddət saxlayır və belə polimerlər başqa monomerin polimerləşməsi üçün inisiator rolunu oynaya bilər. Aktiv qrupu olmayan polimerin başqa monomer mühitində şüalandırılması. Aktiv funksional qrupu olmayan polimerləri şüalandırdıqda zəncirin homolitik qırılması baş verir və uc karbon atomlarında qoşalaşmamış elektron olan radikallar yaranır. Əgər belə şüalanma başqa monomer mühitində aparılsa onda alınan radikallar monomeri polimerləşdirər və blok birgə polimer alınar.
Polimerlər

Məsələn, polimetilmetakrilat stirol mühitində şüalandırıldıqda stirol metilmetakrilat blok birgə polimeri əmələ gəlir. Blok birgə polimerlərin bu alınma üsulunda qoşalaşmış elektronun orta karbon atomunda olduğu radikalların əmələ gəlməsi də mümkündür, bu isə calaq olunmuş birgə polimerin alınması ilə nəticələnə bilər. Əkbərov O.H. Yüksəkmolekullu birləşmələr kimyası. 2007. M.Mövsümzadə "Üzvi kimya", Maarif-1966.
Ailə hüququ

Ailə hüququ — hüquq elminin bir qolu. Hər bir hüquq sahəsi kimi ailə hüququ özünün predmeti və hüquqi tənzimetmə metodu ilə səciyyələnir. Hüquq elmində hüquqi tənzimetmə dedikdə, hüquq normalarının (yuridik normaların) köməyi ilə dövlətin ictimai münasibətlərə təsiri prosesi başa düşülür. Hüquqi tənzimetmənin predmetini hüquq normalarının müvafiq qrupu ilə təsbit edilən ictimai münasibətlərin müəyyən formasını təşkil edir. Hüquqi tənzimetmə metodu dedikdə, hüquq normalarının ictimai münasibətlərə təsir göstərməsi üsulu nəzərdə tutulur.
Ailə hüququ

Hüquqi tənzimetmə metodu imperativ və dispozitiv tənzimetmə metodlarına bölünür. İmperativ metod hüquq normaları ilə tənzim edilən ictimai münasibətlərin iştirakçısına hakimiyyətin təsir üsuludur. Dospozitiv metod isə bərabərhüquqlu tərəflər olan ictimai münasibətlər iştirakçıları arasında münasibətləri tənzimetmə üsuludur. Hüquq sahəsi olaraq ailə hüquq ictimai münasibətlərin müəyyən növünü – ailə münasibətlərini, yəni nikah faktından meydana gələn və ailəyə mənsub olan münasibətləri tənzim edir. Bununla əlaqədar, ailə hüquqi-tənzimetmə predmeti, birincisi, öz məcmusunda həmin predmeti təşkil edən ictimai münasibətlərin ən mühüm xüsusiyyətləri və mahiyyətini açıqlamalı və ikincisi, göstərilmiş münasibətlərin iştirakçılarının ümumi xarakteristikasını özünə daxil etməlidir.
Ailə hüququ

Ailə hüququnun əsasları Ailə nikahla və qohumluqla bağlı olan, bir-birilə birlikdə yaşayan şəxslər qrupudur. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında ailə və nikah hüququndan bəhs edilmiş maddələrdə (maddə 34) ailə üzvləri kimi ata, ana, ər-arvad, uşaqlar göstərilmişdir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasında ailə cəmiyyətin özəyi kimi təsbit edilmişdir və dövlətin xüsusi himayəsində olduğu qeyd edilmişdir (maddə 17). Dövlət ailənin müdafiəsinə, onun sosial quruluşunun ictimai özəyi olan təşkilinin və nüfuzunun, xalqın və dövlətin çiçəklənməsinin mənbəyi kimi qorunmasına təminat verir. Ailə hüququnun predmeti ailənin özü deyil, ailə üzvləri arasında mövcud olan münasibətlərdir (ailə münasibətləri).
Ailə hüququ

Ailə münasibətləri çoxsaylı, mürəkkəb oduğundan burada olan əlaqələrin hamısı hüquq normaları ilə əhatə olunmur, hüquq normalarının təsiri halına düşmür. Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsinin 2-ci maddəsində ailədə hüquqla tənzimlənən münasibətlərin dəqiq dairəsi müəyyən edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Ailə Məcəlləsinin əhatə etdiyi ailəm münasibətlərini şərti olaraq dörd əsas qrupa bölmək olar. Birinci qrup münasibətlərə nikahın bağlanması və nikaha xitam verilməsi, nikahın etibarsız sayılması aiddir. Bu qrup münasibətlərə nikah münasibətləri deyilir.
Ailə hüququ

İkinci qrupa ər-arvadın əmlakının hüquqi recimi, onların mülkiyyətinin müqavilə recimi, öhdəlikləri üzrə məsuliyyəti; Üçüncü qrupa valideynlərini və uşaqların hüquq və cəzifələri və ailə üzvlərinin öhdəliklərini; Dördüncü qrupa valideyn himayəsindən məhrum olan uşaqları övladlığa götürmə, qəyyumluq və himayə, onların digər tərbiyə formalarını daxil etmək olar. Ailə hüququnun predmetini ailə üzvlərinin münasibətlərinin tənzim olunan tərəfini təşkil edən, əsas mənasını və məzmununu müəyyən edən amil – ailə üzvlərinin qarşılıqlı məhəbbəti, dostluq və hörmət hissləri təşkil edir. Yuxarıda qeyd edilən məqamlar ailə hüququnun, başqa hüquq sahələrinin (xüsusən mülki hüququn) predmetindən fərqli özünün müstəqil tənzimetmə predmetinin olduğunu təsdiq edir. Alimlərin araşdırma və tədqiqatları ailə qanunvericiliyində tənzimlənən münasibətlərin aşağıdakı spesifik əlamətlərini aşkar etmişdir: Ailə hüquq münasibətlərinin subyektləri yalnız vətəndaşlar ola bilər, Mülki Məcəllənin şərəf və ləyaqəti müdafiəsinə yönəldilmiş maddəsindən əmələ gələn hüquq münasibətlərinin subyektləri isə həm vətəndaşlar, həm də təşkilatlar ola bilər; Ailə münasibətlərini (şəxsi və əmlak) özünəməxsus hüquqi faktlardan: nikah, qohumluq, analıq, atalıq, övladlığa götürmə, uşağı tərbiyə etmək üçün ailəyə qəbuletmə hüquqi faktlardan əmələ gəlir; mülki hüquqa isə müqavilələr və digər sazişlər, deliktlər, məhkəmə qərarları, dövlət orqanlarının və yerli özünüidarəetmə orqanlarının aktları kimi hüquqi faktlar səciyyəvidir. Valideynlərin və uşaqların hüquq və vəzifələri Uşağın həyata göz açması, uşağın doğulması ona həyat vermiş qadın və kişinin həyatında mühüm hadisədir.