LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Azərbaycanda futbol

Müharibə sona yaxınlaşdıqca artıq komanda da fəaliyyətini bərpa edirdi. 1944-cü ildə "Neftçi" yenidən Azərbaycan birinciliyinə qayıtdı və bir il sonra Azərbaycan çempionu oldu. 1946-cı ildə SSRİ çempionatının 2-ci Cənub yarımqrupunda çıxış edən "Neftçi" 1947-də İkinci qrupda 4-cü yerə yüksəldi. Növbəti mövsüm 17 yaşlı Ələkbər Məmmədovun debüt ili oldu. 1949-cu ildə güclülər dəstəsini genişləndirmək qərarı nəticəsində "Neftçi" də A qrupunda debüt etdi. Həmin heyətə sonralar tanınmış hakimə çevrilən Tofiq Bəhramov və məşhur Ələkbər Məmmədov da daxil idi. "Neftçi" A qrupu tarixində ilk oyununu o vaxt Lenininin adını daşıyan indiki "İsmət Qayıbov" stadionunda HHQ (Hərbi Hava Qüvvələri) ilə keçirib.
Azərbaycanda futbol

Bu tarixi matçda komanda 1:0 hesabı ilə qalib gəlib. SSRİ çempionatının A qrupunda ilk qolu isə Viktor Anoşkin vurub. Çempionatın startı sensasion oldu: beş turdan sonra birinci pilləyə "Neftçi" yüksəlmişdi, lakin təcrübəsizlik tezliklə özünü göstərdi və yekunda komanda 14-cü oldu. Növbəti çempionatda isə komanda daha zəif çıxış edərək, sonuncu – 19-cu pilləni tutub elitanı tərk etdi. 1951-ci il Azərbaycan futbol tarixinə ən dramatik mövsüm kimi daxil oldu. Güclülər dəstəsindəki uğursuzluqdan sonra "B" qrupuna yuvarlanan komanda əsas heyəti qoruya bildi.
Azərbaycanda futbol

18 komandanın yarışdığı turnirin ilk turlarından "Neftçi" liderliyi ələ keçirdi. İkinci dövrənin finişində əsas rəqibləri olan – Minsk "Dinamo"suna, Moskva "Lokomotiv"inə və Vilnüs "Spartak"ına müvafiq olaraq 4:2, 2:1 və 4:0 qalib gələn "Neftçi"nin elitaya dönəcəyinə şübhə edən yox idi. Son iki matçı komanda yeni tikilmiş Respublika stadionunda keçirdi. Son səfər Orta Asiyaya oldu. Daşkənd, Frunze (indiki Bişkək), Alma-Ata və İrəvanda zəif rəqiblərlə oyunlarda da flaqmanın xal itirməyəcəyi gözlənilirdi, amma faciə Daşkənddən başladı. Matçın ilk dəqiqələrində Ələkbər Məmmədovu cərimə meydançasında yıxırlar, lakin Abramaşvili penaltidən yararlanmır.
Azərbaycanda futbol

Bu azmış kimi, Jamkoçan iki dəfə topu öz qapımıza göndərir. Onlarla təhlükəli imkan yaradan bakılılar, yalnız Terentyevin ifasında vurulan bir qolla təsəlli tapdı. Bu məğlubiyyət komandanı "sındırdı" və qalan görüşlərdə o aktivinə yalnız 2 xal yaza bildi. Nəticədə "Neftçi" elitaya vəsiqə verən ilk 3 pillədən geri qaldı. 50-ci illərdə "Neftçi"nin güclülər dəstəsinə qayıtmaq səyləri bəhrəsini vermədi. 1954-cü ildə komanda "A" qrupuna qayıtmağa daha yaxın idi. İlkin qrup mərhələsinin qaliblərindən biri olmuş komanda, final yarışlarının ilk oyununda Leninqrad (indiki Sankt-Peterburq) "Zenit"inə 0:1 məğlub oldu, Rostov "torpedoçuları" və İrəvan "spartakçıları"nı müvafiq olaraq 2:0 və 4:2 yendi, lakin finişdə qazanılan bir xal, "Neftçi"nin "elitaya qayıtmasına imkan vermədi.
Azərbaycanda futbol

1960-cı ildə SSRİ-nin futbol federasiyasının güclülər dəstəsinin iştirakçılarının sayını 22-yə yüksəltməsi, "Neftçi"nin lehinə qəbul edilmiş bir qərar oldu. Debüt mövsümündə bakılılar yalnız 21-ci oldu, amma gənclərlə zəngin olan kollektivin üzvləri xeyli təcrübə topladı. 1961-ci il mövsümündə komandanın "sükanı arxası"na tanınmış məşqçi Boris Arkadyev keçdi. Əsas heyət 18-ci olsa da, əvəzedicilərin çempionatında "Neftçi" 5-ci yeri tutdu. Həmin il məktəblilərin ümumittifaq spartakiadasında Azərbaycan yığması çempion oldu. Həmin uşaqlardan təşkil olmuş komandanın bir neçə üzvü 1966-cı ildə ölkə arenasında sözlərini dedi.
Azərbaycanda futbol

1962-ci il mövsümü "Neftçi"nin doğru yolda olduğunu göstərdi: komanda çempionatı 10-cu pillədə bitirdi. Növbəti çempionata komandanı Ələkbər Məmmədov hazırlaşdırdı. Mütəxəssislər komandanın hücum futbolu oynadığını qeyd etməklə yanaşı, futbolçuların da püxtələşdiyini vurğulayırdı. Ölkə çempionu olmuş Moskva "Spartak"ından 1 (1:1), Kiyev "Dinamo"sundan 3 (3:2 və 1:1), İrəvan "Ararat"ından isə 4 (2:0 və 2:1) xal almağı bacaran Məmmədovun yetirmələri yekun cədvəlində 5-ci oldu, lakin növbəti iki mövsümü komandanın aktivinə yazmaq olmaz. 1964-cü il mövsümündə 12-ci, bir il sonra isə 11-ci pilləylə kifayətlənməli olan klubun uğursuzluğu futbolçuların arxayınçılıqlarıyla izah edilir. Rəhbərlik 1965 mövsümünün birinci dövrəsindən sonra məşqçi dəyişikliyinə əl atsa da, (Məmmədovu Sokolov əvəz etdi), nəzərəçarpacaq "inqilab" baş tutmadı.
Azərbaycanda futbol

Nəhayət, Azərbaycan futbol tarixinə qızıl hərflərlə yazılmış 28-ci SSRİ çempionatı başladı. Birinciliyin ilk iki oyununu Bakıda keçirməsinə baxmayaraq, təmsilçimiz Minskin "Dinamo" və Kuybışevin (indiki Samara) "Krılya Sovetov" komandalarıyla qolsuz heç-heçələrlə kifayətləndi. Debüt uğurlu alınmasa da, növbəti oyun tariximizə düşdü: SSRİ çempionatlarında ilk dəfə olaraq Moskva "Dinamo"su "Neftçi"ylə oyunda məğlubiyyət acısı daddı (0:1). 8 turdan sonra "Neftçi" artıq 3-cü pillədə idi: təmsilçimiz 4 qələbə və 4 heç-heçə əldə etmişdi. Həm də bu qələbələrdən biri tariximizə ən böyükhesablı kimi düşdü: Kutaisi "Torpedo"su Bakıdan 7 cavabsız qolla yola salındı, lakin gözlənilmədən "Neftçi"nin heyətində eniş müşahidə olundu və növbəti 8 turda komandamız cəmi 5 xal topladı. Son nəticələr rəhbərliyi qane edə bilməzdi və komandanın baş məşqçisi Viktor Sokolov vəzifəsindən azad edildi.
Azərbaycanda futbol

"Neftçi"nin baş məşqçisi gənc Əhməd Ələsgərov oldu. Çempionat sona yaxınlaşdıqca, flaqmanımızın sanki ikinci nəfəsi açıldı. Ardıcıl qələbələr futbolsevərlərimizi yenidən ümidləndirdi. Anatoli Banişevskinin SSRİ yığmasının heyətində İngiltərədəki dünya birinciliyində çıxışı "Neftçi"nin hücum xəttində müəyyən boşluqlar yaratsa da, Kazbek Tuayev bu missiyanı üzərinə götürməyi bacardı, lakin çempionatın sonlarında "Banya" da sevimli klubuna qoşuldu. Karyerasının ən parlaq dövrünü yaşayan 20 yaşlı istedad, həlledici oyunda rusların sevimli komandası olan "Spartak"ı darmadağın elədi. Çempionatın son matçında təmsilçimizə bürünc medal qazanmaq üçün "xalq komandası" ilə oyunda heç-heçə də kifayət edirdi, lakin Respublika stadionuna toplaşmış 40 min azarkeş "Neftçi"dən yalnız qələbə gözləyirdi.
Azərbaycanda futbol

"Ağ-qaralar" 3:0 hesabıyla qələbə qazanaraq, tariximizdə ilk dəfə olaraq SSRİ çempionatının medallarını qazandı. Qolların ikisini Banişevski vurdu. Həmin mövsüm ölkə çempionu olmuş Kiyev "dinamoçular"ı ilə oyunlarda 3 xal qazanmış yeganə komanda "Neftçi" oldu. Ukrayna futbolunun flaqmanından sonra ən çox böyükhesablı qələbə qazanmış komanda "Neftçi" idi. Əhməd Ələsgərovun yetirmələrinin hesabında 6 belə qələbə var idi. "Əzmkar qələbə" mükafatına da bakılılar layiq görüldü. Təmsilçimiz "Kayrat"la birgə hesabda geri ola-ola ən çox qələbə əldə edən komanda oldu. Komandamızın bombardiri Kazbek Tuayev oldu.
Azərbaycanda futbol

Onun aktivində 14 qol vardı. Bu nəticə çempionatda 6-cı göstərici idi. Banişevski çempionat oyunlarının yalnız yarısında iştirak etsə də, 12 dəfə fərqlənməyə macal tapdı. Hər iki futbolçu SSRİ-nin 33 ən yaxşı oyunçusu sırasına daxil edildi. Eyni zamanda SSRİ yığmasında "Neftçi" Sergey Kramarenkoyla da təmsil olundu. "Neftçi"nin heyətində "bürünc" medal qazananlar: Qapıçılar: Sergey Kramarenko, Vyaçeslav Şexov; Müdafiəçilər: Yaşar Babayev, Adil Babayev, Vyaçeslav Semiqlazov, Vladimir Bruxti, Nikolay Boqdanov; Yarımmüdafiəçilər: Andrey Trofimov, Valeri Hacıyev, Anatoli Qryazev, Mübariz Zeynalov, Valeri Lyoqki; Hücumçular: Anatoli Banişevski, Kazbek Tuayev, Ruslan Abdullayev, Eduard Markarov. Baş məşqçi: Əhməd Ələsgərov1967-ci il mövsümünü Azərbaycan futbolsevərləri böyük həsrətlə gözləyirdi.
Azərbaycanda futbol

Əgər Kiyevin, Tbilisinin və Minskin "Dinamo"ları, Moskvanın "Spartak"ı və digər bir neçə komanda sovetlər məkanında müsbət imic qazanmışdısa, "Neftçi" bu yöndə hələ ki ilk addımını atmışdı və indi təmsilçimizə yerini möhkəmlətmək üçün xeyli əziyyət çəkmək lazım idi. Digər tərəfdən futbolsevərlərimiz "bürünc il"indən sonra Əhməd Ələsgərovun yetirmələrindən daha yüksək əyarlı medallar umurdu. Son mövsümdə bürünc medal qazanmış komandayla oyunlarda hər bir kollektiv ikiqat əzmlə "vuruşur" və belədə, hər bir matçda "Neftçi" əzmkarlıq nümayiş etdirməli idi. "Sovetski sport" qəzetinin mövsümöncəsi ilk dəfə təsis etdiyi turnirdə "Neftçi" heç də pis nəticə göstərmədi. Komandamız yarımfinaladək irəliləməyi bacardı. Yarımfinalda "ağ-qara"ları Kutaisi "Torpedo"su gözləyirdi. Həmin "Torpedo" ki, son çempionatda Bakıda 0:7 hesablı məğlubiyyətə uğramışdı. Nəzərə alsaq ki, rəqib meydanında da "Neftçi" 1:0 hesablı qələbə qazanmışdı, Ələsgərovun komandasının qonşu respublikanın komandasına qarşı arxayın çıxdığını təxmin etmək çətin deyil.
Azərbaycanda futbol

Məhz bu səbəbdən gürcülər oyunun əsas və əlavə vaxtında heç-heçəni qoruya bildi. Penalti seriyasında isə komandamız qeyri-dəqiqliyə yol verincə, yalnız 3-cülüklə kifayətlənməli oldu. Hər halda çempionatın startına bir neçə gün qalmış belə nəticə qənaətbəxş sayılırdı. Təəssüf ki, çempionatda "Neftçi"nin işləri o qədər də uğurlu alınmadı. Xüsusilə də, köhnə "xəstəlik" inkişaf etməyə başlamışdı: rəqib meydanında zəif oyun və bunun nəticəsində alınan məğlubiyyətlər. Çempionatın sonlarına yaxın "Neftçi"nin ilk onluğa düşəcəyi belə inandırıcı görünmürdü, amma finişdə flaqmanımızın inanılmaz dönüşü bu düşüncələri alt-üst etdi.
Azərbaycanda futbol

Son 5 turda qazanılan 5 qələbə "Neftçi"ni çempionatı 5-ci pillədə qapamağa imkan verdi. Növbəti mövsümdə də "Neftçi" eniş dövrünü davam etdirdi. Doğrudu, 1968-də Azərbaycan SSRİ çempionatında ilk (və sonuncu) dəfə 2 komandayla təmsil olunmuşdu, amma nə Gəncə "Dinamo"su, nə də "Neftçi" tam potensialını aça bilmədi. Əgər gəncəlilərin qarşısına güclülər dəstəsində yerini möhkəmlətmək məqsədi qoyulmuşdusa, flaqman medallar uğrunda mübarizə aparmalı idi, amma "Dinamo" elitanı tərk etdi, "Neftçi" isə yalnız 9-cu oldu. 1969-da 7-ci olan komandada 1970-ci ildə eniş başladı. Anatoli Banişevski artıq əvvəlki kimi güclü deyildi və böyük futbolu tərk etmişdi, Tuayev Orconikidze (indiki Vladiqafqaz) "Spartak"ına, Markarov isə "Ararat"a keçmişdi.
Azərbaycanda futbol

Oqtay Atayevin "Ot "Proqress"a do "Neftçi" kitabında yazdığı kimi, rəhbərlik də artıq məsuliyyət hissini itirmişdi və futbolçularda həddən artıq arxayınçılıq yaranmışdı. Komanda mövsümün sonunu çox pis başa vuraraq, bir il əvvəlki ilə müqayisədə 4 pillə gerilədi. SSRİ Kubokunun yarımfinalınadək irəliləməyi bacaran "Neftçi" burada Tbilisi "Dinamo"suna 0:1 hesabı ilə uduzaraq, mübarizəni dayandırdı. Respublika rəhbərliyi baş məşqçi Əhməd Ələsgərov, məşqçi Valentin Xlıstov və rəis Rauf Adıgözəlov vəzifələrindən azad olundular. Ələkbər Məmmədov baş məşqçi təyin edildi, Tuayevlə Banişevski komandaya qayıtdı. Buna baxmayaraq, 1971-ci ili uğurla başa vurmaq mümkün olmadı.
Azərbaycanda futbol

Hətta bu qərar qəbul edilsə də, sonda məmurlar fikirlərini dəyişiblər. 1972-ci il mövsümü isə məşqçi dəyişiklikləri və böyük uğursuzluqla yadda qaldı. Belə ki, Ələkbər Məmmədov işdən azad edildikdən sonra komandaya qısa müddət ərzində Anatoli Qryazev, sonra Jarkov başçılıq etdi, amma bunlar da "Neftçi"ni birinci liqaya düşməkdən xilas edə bilmədi. Birinci liqadan qayıtmaq üçün "Neftçi"yə 4 il lazım oldu. Komanda hər mövsüm Yüksək liqaya namizədlər sırasında olsa da, hər dəfə nə isə çatışmırdı. 1973-cü ildə birinci dövrədən sonra "Neftçi" liderlər arasında olsa da, ikinci dövrənin ilk 7 turunda komanda 7 xal itirərək işini çətinləşdirdi.
Azərbaycanda futbol

Üstəlik son turlarda "Neftçi" əsas rəqibləri olan "Lokomotiv", "Çernomores" və "Krılya Sovetov"a uduzdu. Bunun da səbəbi o idi ki, komanda demək olar ki, bütün mövsümü eyni heyətlə keçirdi və sona yaxın oyunçularda güc qalmadı. Növbəti il də "Neftçi" Yüksək liqaya qayıtmağa yaxın idi. İlk məğlubiyyəti 7-ci turda alan komanda 17 tur birinci yerdə getdi. Sonra mövqeyini əldən versə də, ikinci dövrədə yenidən liderliyi ələ keçirdi, amma 8 oyunda 9 xal toplamaq kimi zəif nəticə komandanı mövsümü başa vurduğu 5-ci yerə yuvarlandı. Bu nəticəni "Neftçi" 1975-ci ildə də təkrarladı və daha bir mövsümü aşağı liqada keçirməli oldu. Nəhayət, bizim üçün əlamətdar olan 1976-cı il gəldi.
Azərbaycanda futbol

Komandaya yeni baş məşqçi Gennadi Bondarenko təyin edilmişdi. Bu da gələcəyə ümidlə baxmağa imkan verirdi. Komandanı "Çernomores"ə gedən Sergey Kramarenko tərk etmişdi. "Neftçi" çempionatın əvvəlini də uğursuz başladı və 7 turdan sonra komanda 9 xalla 5-ci yerdə idi. Buna baxmayaraq, mövsümün gedişində bakılılar özlərini toplayıb istər "ev"də, istərsə də səfərdə qiymətli xallar əldə etdi. Banişevski əvvəlki kimi təhlükəli olmasa da, komandaya xeyir verirdi.
Azərbaycanda futbol

Onunla yanaşı heyətə cəlb olunmuş hücumçu Elbrus Abbasov da özünü göstərə bildi. Həmin mövsüm 28 qol vuran Abbasov birinci dəstənin bombardiri adını da qazandı. Nəticədə "Neftçi" ikinci yeri tutaraq, "Kayrat"la birgə tarixində üçüncü dəfə Güclülər dəstəsinə vəsiqə qazandı. Maraqlıdır ki, əvvəlki iki halda komanda çempionatdakı reformalar nəticəsində buna nail olmuşdusa, bu dəfə öz əməyinin bəhrəsini gördü. Həm də həmin ildə komandanın heyətində bir nəfər də olsa, gəlmə futbolçu yox idi və hamısı Azərbaycan futbolunun yetirməsi idi. 1976-cı ildə Güclülər dəstəsinə vəsiqə qazanan futbolçular: Qapıçılar: Yuri Romenski; Müdafiəçilər: Rafiq Quliyev, Arif Orucov, Asəf Namazov, Bəxtiyar Qulamov, Rəşid Özbəyov, Valeri Oqerçuk; Yarımmüdafiəçilər: Tofiq Abbasov, Səməd Qurbanov, Əbdülqəni Nurməmmədov, Asif Əliyev; Hücumçular: Anatoli Banişevski, Nikolay Smolnikov, Elbrus Abbasov, Rafiq Əlizadə, Füzuli Cavadov. Dörd illik fasilədən sonra Güclülər dəstəsindəki ilk mövsüm "Neftçi" üçün çox ağır keçdi.
Azərbaycanda futbol

Komanda pis təsir bağışlamasa da, hücum xətti istənilən effekti vermirdi. Anatoli Banişevski ağır zədə üzündən uzun müddət meydana çıxa bilmədi. Ötən mövsüm birinci dəstənin bombardiri olmuş Elbrus Abbasov isə hesabına cəmi bir qol yazdıra bildi. Nəticədə sonadək aşağıya yuvarlanmaq qorxusu ilə yaşayan "Neftçi" son turda Bakıda "Dnepr"lə heç-heçə oynamaqla Güclülər dəstəsində qala bildi. 1978-ci il də komanda üçün yaddaqalan heç nə ilə əlamətdar olmadı. "Neftçi" son turda Bakıda "Dnepr"i 4:1 udmaqla rəqibini Birinci liqaya göndərib özü yerini qorudu.
Azərbaycanda futbol

Yaddaqalan o oldu ki, Anatoli Banişevski "Dnepr"lə həmin oyunda özünün çempinatlardakı 81-ci qolunu vurub yığmada vurduğu 19 qolla birlikdə uğurunu 100-ə çatdırdı və "Qriqori Fedotov klubu"na üzv oldu. 1978-ci il Banişevski üçün son mövsüm oldu və o, karyerasını bitirib Moskva Ali Məşqçilər Məktəbinə oxumağa getdi. Hücum xəttində isə İsgəndər Cavadovun erası başladı. "Dnepr"lə oyunda Banişevskiyə qol pası verən Cavadov Güclülər dəstəsində də özünün ilk qolunu vurdu. Bu mövsüm bitən kimi Gennadi Bondarenkonu baş məşqçi postunda SSRİ yığmasının keçmiş üzvü İqor Netto əvəz etdi, amma o növbəti mövsümü başa vura bilmədi və komandanı çətin vəziyyətdə qoyub Moskvaya qayıtdı. "Neftçi"ni növbəti dəfə birinci liqaya düşməkdən "Araz"dan gətirilmiş Əhməd Ələsgərov xilas etdi.
Azərbaycanda futbol

Ümumiyyətlə, "Neftçi"nin elitadakı bu 11 ili əsasən liqanı tərk etməmək uğrunda aparılan mübarizə idi. 1981-ci ildə 10-cu yeri tutan "Neftçi", bir də 1987-də bir pillə irəliləyə bildi. 1985-ci ildə isə komandamız Güclülər dəstəsində qalmaq üçün "Dauqava" (Riqa), MOİK (Moskva) və "Çernomorets"lə (Odessa) birlikdə keçid turnirində iştirak etməli oldu. Burada 6 oyundan 7 xal toplayan "Neftçi" ikinci yeri tutaraq elitada daha bir il qaldı. Növbəti mövsümdə isə rəhbərlik tamamilə dəyişdi. Baş məşqçi postuna Ruslan Abdullayev gətirildi. Anatoli Qryazevlə Rafiq Bağırov isə onun köməkçiləri təyin edildilər.
Azərbaycanda futbol

Komanda çempionatda pis start götürsə də getdikcə özünü toparlaya bildi. Heyətdə olanlardan İsgəndər Cavadov, Maşallah Əhmədov, Valeri Pançik və Aleksandr Cidkov SSRİ-nin olimpiya yığmasına namizədlər sırasına düşdülər. Xüsusilə də Maşallah Əhmədov bombardirlərin yarışında liderlərdən idi. Düzdü, o sonda çempionatın bombardiri olmasa da, 13 qol vurmaqla SSRİ-nin 33 ən yaxşı futbolçusu siyahısına düşdü. Futbolumuzun sonuncu belə uğuru 1971-ci ildə olmuşdu. Çempionatda isə birinci dövrədən sonra 6-cı olan "Neftçi" yekunda 13-cü yerə yuvarlandı. Bu Ruslan Abdullayevin işindən azad olunması ilə nəticələndi.
Azərbaycanda futbol

1987-ci ildə onun yerinə gətirilən Aleksandr Sevidov oğlu Yurini ikinci məşqçi təyin etsə də, ailə dueti azarkeşlərin yalnız nifrətini qazandı və komandanı 6 turdan sonra sonuncu yerdə qoyub Bakını tərk etdi. "Neftçi" ilk dəfə olaraq əvəzedici heyəti çalışdıran Ağasəlim Mircavadova tapşırıldı. Onun gəlişi oyun intizamına təsirini göstərdi və komanda çempionatı 9-cu yerdə başa vurdu. Bu azarkeşlərə növbəti mövsüm üçün ümid versə də, 1988-ci il mövsümü Azərbaycanın futbol flaqmanı üçün çox pis başladı. Söhbət heç də idman nəticələrindən getmir. Məsələ ondadır ki, SSRİ-də başlayan qarışıqlıq Azərbaycana da təsir etdi.
Azərbaycanda futbol

Xüsusilə də Dağlıq Qarabağ münaqişəsi daim "Neftçi"ni sıxışdırmağa çalışan SSRİ Futbol Federasiyasına əsas verdi. Onların çıxardığı qərarla Bakı azarkeşləri sevimli komandalarını birinci dövrədə doğma meydanda görə bilmədi. Yalnız səfərdə oynamaqla isə lazımi xalları toplamaq çətin idi. Bunun nəticəsində futbolçularda özünəinam da itmişdi. Sona 9 tur qalmış vəziyyəti ağırlaşan "Neftçi"nin baş məşqçisi Ağasəlim Mircavadov işdən azad edildi. Onun vəzifəsi isə tezliklə Yuri Kuznetsova tapşırıldı, amma keçmiş bakılı da komandanı xilas edə bilmədi və qalan 9 matçdan 8-ini Bakıda keçirməsinə baxmayaraq, futbolçularımız SSRİ çempionatının Güclülər dəstəsi ilə son dəfə vidalaşdılar.
Azərbaycanda futbol

1988-ci ildə Azərbaycan futbolu üçün ən yaddaqalan hadisə Yunis Hüseynovla İqor Ponomaryovun SSRİ-nin olimpiya yığmasına cəlb edilməsi oldu. Son dəfə birinci liqada mübarizəyə başlayan "Neftçi" respublikada futbolun ikinci plana keçdiyi bir vaxtda getdikcə gerilədi. Bir tərəfdən Dağlıq Qarabağda başlayan müharibə, digər tərəfdən isə ümumiyyətlə, SSRİ-nin dağılmasına doğru aparan proseslər futbola marağı öldürmüşdü. Bəzi respublikalar isə, ümumiyyətlə, SSRİ çempionatında oynamaqdan imtina etmişdi. Bu hadisələr çox davam etmədi. 1989-cu ildə 22 komanda arasında 8-ci yeri tutan "Neftçi" növbəti mövsümdə də bu göstəricini təkrarladı.
Azərbaycanda futbol

Hər şeyin sona yaxınlaşdığı 1991-də isə SSRi dağılanda komandamız 15-ci yerdə idi. Beləliklə, "Neftçi"nin SSRİ çempionatlarındakı 54 illik macəraları sona çatdı. Bu müddətdə komandamız 27 mövsüm Güclülər dəstəsində 884 matç keçirdi. Onlardan 253-də qalib gələn "Neftçi" 361-ni məğlubiyyətlə, 270-ni isə heç-heçə başa vurub. Bu matçlarda rəqib qapısından 907 top keçirən komandamız öz qapısından 1141 qol buraxıb. Azərbaycan müstəqilliyini elan edən kimi futbol məmurlarının gördüyü ilk iş I Milli Çempionatı keçirmək oldu. AFFA-nın təşkil etdiyi ilk Azərbaycan çempionatında 26 komanda iki yarımqrupda mübarizəyə başladı.
Azərbaycanda futbol

İlk milli çempionatda qalib gələn "Neftçi" ilk Azərbaycan çempionu kimi tarixə düşdü. Ümumi Azərbaycan futbolunda baş verən geriləmə "Neftçi"yə də təsirsiz ötüşmədi və aparıcı futbolçuların demək olar ki, hamısı ölkəni tərk edib xaricə üz tutdular. Hər il çempionatın yeni formatda keçirilməsi də futbolun inkişafına mane olurdu. Milli çempionatda hər mövsüm bir neçə komanda çıxışını dayandırırdı. Bununla belə, Neftçi Bakı, Turan Tovuz və Qarabağ ilə birlikdə bütün çempionatlarda çıxış edib. Bu çempionatlarda "Neftçi" 6 dəfə (1992, 1995/96, 1996/97, 2003/04, 2004/05, 2010/11) ölkə çempionu adını qazandı.
Azərbaycanda futbol

Üç çempionluqdan başqa "Neftçi" 1 dəfə (2000/2001) gümüş, 3 dəfə (1994/95, 1998/99, 1999/2000) bürünc medal qazanıb. Milli çempionatlarda "Neftçi"nin 3 futbolçusu müxtəlif vaxtlarda bombardir adını qazanıb. Samir Ələkbərov (1992/93) 16 qolla, Nazim Əliyev (1994/95) 26 qolla, (1995/96) isə 23 qolla, Qurban Qurbanov (1996/97) 34 qolla hamını qabaqlayıblar. Ölkə kuboku yarışlarında isə bütün mövsümlərdə iştirak edən "Neftçi" 6 dəfə finala yüksəlib ki, bunların da 5-də (1994/95, 1995/96, 1998/99, 2001/02, 2003/04) qalib gəlib. Klublar beynəlxalq arenada Müstəqillik dövrü Azərbaycan futbolu üçün Avropa kuboklarında iştirak etmək imkanı da yaratdı. 1994-cü ildə qitədə debüt edən klublarımız arasında "Neftçi" ilk xalı qazanmaqla tarixə düşüb.
Azərbaycanda futbol

1994/95 mövsümündə "Apoel"lə (Kipr) Sumqayıtda keçirilən cavab görüşü 0:0 hesabı ilə nəticələnib. 1995/96-da isə ilk matçda Bakıda "Lokomotiv" (Sofiya, Bolqarıstan) üzərində 2:1 hesabı ilə qələbə qazanan "Neftçi" klub turnirlərində ilk qələbəmizi qeyd etdi. 2004/05 mövsümündə isə Çempionlar Liqasında iştirak edən komandamız tarixində ilk dəfə olaraq Avropa kuboklarında ilkin mərhələni geridə qoydu. "Neftçi" Bosniya və Herseqovinanın "Şiroki Briyeq" klubuna səfərdə 1:2 (qol: Zaur Tağızadə) hesabı ilə uduzsa da, Bakıda 1:0 (Emin Quliyev) qalib gələrək ikinci mərhələyə keçdi. Burada isə rəqib Rusiyanın MOİK (Moskva) klubu oldu. Tofiq Bəhramov adına stadiondakı ilk matçda hesab açılmasa da, Moskvada MOİK 2:0 hesabı ilə qalib gəldi.
Azərbaycanda futbol

2005-ci il də komandamız üçün uğurlu başladı. MDB və Baltikyanı ölkələrin çempionları arasında keçirilən "Birlik kuboku"nda Azərbaycanı təmsil edən "Neftçi" ölkəmizin tarixində ilk dəfə olaraq turnirin finalına yüksəldi. Həlledici matçda Rusiya "Lokomotiv"i 2:1 hesabı ilə qalib gəlsə də, gümüş medal da uğur sayıldı. Xüsusilə də, 1/4 finalda əbədi düşmənimiz Ermənistan çempionu "Pünik" üzərində 2:0 hesablı qələbə azarkeşlər tərəfindən böyük coşqu ilə qarşılandı. Komanda çempionatda da bu uğuru davam etdirərək olduqca gərgin keçən birinciliyin qalibi oldu. Turnirin sonuna yaxın "Neftçi" əsas rəqibi Xəzər-Lənkəran klubundan geri qalsa da, öz aralarındakı oyunu qələbə ilə başa vuraraq, qalibin "Qızıl oyun"da müəyyənləşməsinə şərait yaratdı.
Azərbaycanda futbol

Gəncə şəhər stadionunda 20 min azarkeşin izlədiyi möhtəşəm matçda lənkəranlılar Oqtay Dərəlioğlunun qolu ilə irəli keçsələr də, əvvəlcə Ruslan Abbasov hesabı bərabərləşdirdi, sonra isə Zaur Tağızadə qələbə qolunu vurdu. Beləliklə, komandamız 5-ci dəfə çempion olaraq, Azərbaycanın Ən titulu komandası oldu. "Neftçi" daha bir rekorda həmin il Çempionlar Liqasında imza atdı. İlk mərhələdə İslandiya çempionu "Hafnarfyordur" ilə qarşılaşan çempion ilk dəfə olaraq hər iki oyunu qələbə ilə başa vurdu – Bakıda 2:0, Hafnarfyordurda 2:1. İkinci mərhələdəki rəqib "Anderlext"in (Belçika) gücünü isə vaxtilə UEFA kubokunu, Kuboklar kubokunu və Avropa Superkubokunu qazanması da göstərir. Səfərdə 5:0 məğlub olmağımıza baxmayaraq, Bakıda 1:0 hesabı ilə qalib gəldik.
Azərbaycanda futbol

2006-cı il bir il əvvəlki ilə müqayisədə daha uğurlu alındı. "Birlik kuboku"na daha iddialı yollanan komanda 2006-cı ildə komanda "Birlik kuboku"nu Bakıya gətirdi. Ermənistan qarşılaşmadan imtina edərək turnirdə iştirakını yarımçıq dayandırdı. "Neftçi" isə finalda da "Kaunas"a (Litva) qalib gələrək (4:2) Azərbaycan futbol tarixində ilk dəfə olaraq bu kuboku qazandı. Həmçinin bax Azərbaycan Birlik Kubokunda Azərbaycan Premyer Liqasında qol vuranların siyahısı Xarici keçidlər Araşdırma: "Azərbaycandakı 100-dək futbol arenasının əksəriyyəti yenidən qurulmalıdır" Naxçıvanın peşəkar futbolu özünə qaytarılır Arxivləşdirilib 2013-12-19 at the Wayback Machine
Kamran Yunis

Kamran Yunis (5 dekabr 1974, Bakı) — Azərbaycan teatr və kino aktyoru, rejissor, bədii qiraət ustası, "ARRI", "Altın Şafran", "Vaqif Səmədoğlu" mükafatları laureatı. Kamran Yunis 5 dekabr 1974-cü ildə, əslən Balakənli olsa da, Bakıda anadan olub. 1991–96-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində təhsil alıb. Ustad rejissor Vaqif İbrahimoğlu, Həsənağa Turabovun tələbəsi olub. 1993-cü ildən 2011-ci ilə kimi "YUG" teatrının sənətçisi olub. Rusiya, İran, Amerika, Misir, Türkiyə, İtaliya, Hindistanın beynəlxalq film festivallarının iştirakçısı olub. Odlar Yurdu Azərbaycan filmi "ARRİ" mükafatına layiq görülüb.
Kamran Yunis

2015-ci ildə Türkiyədə Xəlvətdə qalmış müdrik filmi "Altun şafran" mükafatına layiq görülüb. Sənətçinin çəkildiyi Rami filmi 2007-ci ildə Hinistanın New Delhi şəhərində keçirilən Asian film festivalında "opening film" (açılış filmi) olub. Rami filminə görə 2007-ci ildə dünyanın bir çox dövlətlərində, ən məşhur qəzetlər (The New York Times, New Delhi Times) məhz ondan yazıb. 2012-ci ildə Azərbaycanda ilk olaraq Redyard Kiplinqin "Mauqli" (8 saat), audio kitabı gözdən əlil və fiziki imkanları məhdud olan uşağlar üçün nəzərdə tutulmuşdur. 2019-cu ildə isə Vaqif Səmədoğlu şeirlərindən ibarət " Xatirəni… gəl özün apar" audio kitabının müəllifi də məhz Kamran M. Yunisdir. Sənətçi Kamran M. Yunis 2006-cı ildən (AZTV) dublyaj sahəsində çalışır və 5000 ə yaxın filmin ana dilimizdə səslənməsində zəhməti var. Onun Azərbaycan poeziyasından səsləndirdiyi 2500 dən çox şeir, poema, nağıl dinləyicilərin ruhunu oxşayır.
Kamran Yunis

Mükafatları 4 iyun 2020-ci ildə Vaqif Səmədoğlu medalı ilə təltif edilmişdir. Şair Xəlil Rza Ulutürkün bacısı oğludur. Filmoqrafiya 36 kadr (film, 1996) qısametrajlı film Salur Qazanın evi talandığı boy (film, 2001) Dronqo (teleserial, 2002) Ölülər və dirilər Rami (film, 2007) Yenə o bağ olaydı (film, 2002) Oyun (film, 2003) İtirilmiş pay (film, 2008) Hökmdarın taleyi (film, 2008) Muğamat var olan yerdə... (film, 2009) Odlar Yurdu Azərbaycan (2009) Aqşin Əlizadə (film, 2011) Sübhün səfiri (film, 2012) Zalım intiqam (film 2011) 5+ (film, 2014-2015) (bədii serial) (aktyorlarla iş üzrə rejissor, rol: əsas məşqçi) Xəlvətdə qalmış müdrik (film, 2014) Vulkanın nəfəsi (sənədli film 2015) Bağışla, gələ bilmədim (film, 2015) Filmlərim həyatımın mənasıdır... Tofiq Tağızadə (film, 2015) Türkün ulusu. Xəlil Rza Ulutürk (film, 2015) Susqun - qısametrajlı film (2015) Vicdan haqqı (teleserial, 2016) Üçüncü günün adamı film - 2016) Yuxu kimi (teleserial, 2019) Polkonikin əmanəti (film — 2020) — Səməd bəy Mehmandarov Teatr səhnəsindəki rolları "Bir-iki bizimki" — Kamal Abdulla (1993) Oğlan "Itmiş zaman" — Müəllif "Solğun çiçəklər" — C. Cabbarlı (1996) (diplom tamaşası) Bəhram "Adam uşağı" — U. Minnur (1997) Anti "Also sie sind qe kommen" — V. İbrahimoğlu (1998) "Modus Vivendi" — V. İbrahimoğlu (1998) "Ölülər" Cənab Ö — C. Məmmədquluzadə (1998) Kefli İsgəndər "Canımda can" — İ. İbrahimli (2001) "Hamlet" X məqamı- V. Şekspir (2004) Hamlet "Can üstə" — A. Məsud (2005) "Dadaş" — C. Məmmədquluzadə (2003) "Vəsl" — M. Füzuli (2007) "Yar" — M. Füzuli (2008) "Birinci akt" — A. P. Çexov (2009) Yepixodov "Hərdən mənə mələk də deyillər" — Kamal Abdulla (2001) Şair "Eşşək kölgəsi uğrunda məhkəmə prosesi" Fridrix Dyuremant. (1993) Çarvadar Antraks "Sərgüzəşti Vəziri-Xani Lənkəran" — M. F. Axundov (1992) Vəzir Mirzə Həbib "Midasın kulakları " 2006 "Balaca Şahzadə" — Antuan de sent Ekzüperi
Endokrinologiya

Endokrinologiya (endokrin + ologiya) — endokrin sistemi, onun xəstəlikləri və hormonlar kimi tanınan spesifik ifrazatları ilə məşğul olan biologiya və tibb sahəsi. Endokrinologiya tibbin ən gənc və sürətlə inkişaf edən sahələrindən biridir və endokrin sistemdəki pozuntularla əlaqəli xəstəliklərin müalicəsi ilə məşğul olur. O, həmçinin inkişaf hadisələrinin inteqrasiyası ilə əlaqələndirilir: yayılma, böyümə və differensiasiya, həmçinin maddələr mübadiləsinin psixoloji və ya davranış fəaliyyəti, böyümə və inkişaf, toxuma funksiyası, yuxu, həzm, tənəffüs, ifrazat, əhvali-ruhiyyə, stress, laktasiya, hərəkət, reproduksiya və hormonların yaratdığı duyğu qavrayışı.Endokrin sistemi bədənin müxtəlif yerlərində yerləşən və hormonları kanal sisteminə deyil, birbaşa qana buraxan bir neçə vəzidən ibarətdir. Buna görə də onlar daxili sekresiya vəziləri hesab olunur. Hormonların bir çox müxtəlif funksiyaları və fəaliyyət üsulları var — bir hormon müxtəlif hədəf orqanlara bir neçə təsir göstərə bilər və əksinə, bir hədəf orqan birdən çox hormondan təsirlənə bilər. Endokrinologiyanın bölmələrindən biri sayılan diabetologiya — şəkərli diabet və onun ağırlaşmalarının yaranması, inkişafı, gedişi, diaqnostikası, müalicəsi və profilaktika proseslərini öyrənir. Endokrin sistemi Endokrinologiya insan orqanizminin endokrin sistemini öyrənir. Bu hormon ifraz edən vəzilər sistemidir. Hormonlar orqanizmdə müxtəlif orqan sistemlərinin fəaliyyətinə təsir edən kimyəvi maddələrdir. Nümunələrə tiroid hormonu, boy hormonu və insulin daxildir. Endokrin sistemi bir sıra əks əlaqə mexanizmlərini əhatə edir, belə ki, tez-tez bir hormon (məsələn, tiroid stimullaşdırıcı hormon) başqa bir ikincili hormonun (məsələn, tiroid hormonu) hərəkətini və ya sərbəst buraxılmasını idarə edir.
Endokrinologiya

Əgər ikinci dərəcəli hormon çox olarsa, o, homeostazı saxlayaraq, əsas hormona mənfi təsir göstərə bilər. Bu tərif əksər "klassik" hormonlar üçün doğrudur, lakin parakrin mexanizmlər (bir toxuma və ya orqan daxilindəki hüceyrələr arasında kimyəvi əlaqə), avtokrin siqnallar (eyni hüceyrəyə təsir edən kimyəvi maddə) və intrakrin siqnallar (daxili təsir göstərən kimyəvi maddə) özünü göstərir. Neyroendokrin siqnal neyrosekretor neyron tərəfindən qana buraxılan "klassik" hormondur. Endokrinologiya problemləri tibbin demək olar ki, bütün sahələrinə təsir edir və kardiologiya, onkologiya, oftalmologiya, qastroenterologiya, nefrologiya, urologiya, nevrologiya, ginekologiya ilə sıx bağlılıdır. Qriffin və Oheda kimyəvi tərkibinə görə hormonları üç fərqli sinifə ayırd edirlər: Noradrenalin, epinefrin və dopamin (katekolaminlər) kimi aminlər tək aminturşularından, (bu halda tirozindən) əldə edilir. 3,5,3'-triiodotironin (T3) və 3,5,3',5'-tetraiodotironin (tiroksin, T4) kimi tiroid hormonları bu sinfin bir hissəsini təşkil edir, çünki onlar iki yodlaşdırılmış tirozin aminosunun birləşməsindən əmələ gəlirlər. Peptid və proteinlər Peptid hormonları və zülal hormonları 3-dən (tirotropin-relizinq hormonu vəziyyətində) 200-dən çox (follikul stimullaşdırıcı hormon vəziyyətində) amin turşusu qalıqlarından ibarətdir və hər mol üçün 31000 q-a qədər molekulyar çəkiyə malik ola bilər. Hipofiz vəzinin ifraz etdiyi bütün hormonlar peptid hormonlardır: adipositlərdən leptin, mədədən qrelin və mədəaltı vəzidən insulin olduğu kimi. Steroid hormonları ana birləşmələri olan xolesteroldan çevrilir. Məməlilərin steroid hormonlarını əlaqə olduqları reseptorlara görə beş qrupa bölmək olar: qlükokortikoidlər, mineralokortikoidlər, androgenlər, estrogenlər və progestogenlər. D vitamininin bəzi formaları, məsələn, kalsitriol, steroid kimidir və homoloji reseptorlara bağlanır, lakin əsl steroidlərin xarakterik əridilmiş halqa quruluşuna malik deyil.
Endokrinologiya

Bir peşə kimi Hər bir orqan sistemi hormonlar ifraz etsə də (beyin, ağciyər, ürək, bağırsaq, dəri və böyrəklər daxil olmaqla), endokrinologiyanın kliniki ixtisası ilk növbədə endokrin orqanlara, yəni əsas funksiyası hormon ifrazı olan orqanlara diqqət yetirir. Bu orqanlara hipofiz, qalxanabənzər vəzi, böyrəküstü vəzilər, yumurtalıqlar, yumurtalar və mədəaltı vəzi daxildir. Endokrinoloq şəkərli diabet, hipertiroidizm və bir çox başqa endokrin sistem xəstəliklərinin müalicəsində ixtisaslaşmış həkimdir. Endokrinologiyanın tibbi ixtisası müxtəlif simptomların və dəyişikliklərin diaqnostik qiymətləndirilməsini və bir və ya bir neçə hormonun çatışmazlığı və ya artıqlığı pozuntularının uzunmüddətli müalicəsini əhatə edir. Endokrin xəstəliklərin diaqnostikası və müalicəsində əksər ixtisaslara nisbətən daha çox laboratoriya müayinələrinə diqqət yetirilir. Bir çox xəstəliklər həyəcan/stimulyasiya və ya inhibə/basma testi ilə araşdırılır. Bu, endokrin orqanın funksiyasını yoxlamaq üçün stimullaşdırıcı agentin inyeksiyasını əhatə edə bilər. Sonra müvafiq hormonların və ya metabolitlərin dəyişikliklərini qiymətləndirmək üçün qan nümunəsi götürülür. Tədqiqatın məqsədini və məhdudiyyətlərini başa düşmək üçün endokrinoloqa klinik kimya və biokimya üzrə geniş bilik lazımdır. Endokrinologiya praktikasının ikinci mühüm aspekti insan variasiyası ilə xəstəlik arasındakı fərqdir. Fiziki inkişafın atipik nümunələri və düzgün olmayan test nəticələri xəstəliyin göstəricisi kimi qiymətləndirilməlidir.
Endokrinologiya

Endokrin orqanların diaqnostik görüntüləri xəstəliyin göstəricisi ola bilən və ya olmaya bilən insidentaloma adlanan təsadüfi tapıntıları aşkar edə bilər. Endokrinologiya həm xəstəliyə həm də insana qayğı göstərir. Endokrin xəstəliklərin əksəriyyəti ömürlük müalicə tələb edən xroniki xəstəliklərdir. Ən çox yayılan endokrin xəstəlikləri şəkərli diabet, hipotiroidizm və metabolik sindromdur. Şəkərli diabet, piylənmə və digər xroniki xəstəliklərin müalicəsi xəstəni şəxsi, sosial və molekulyar səviyyədə başa düşməyi tələb edir və həkim-xəstə münasibəti mühüm terapevtik proses ola bilər. Xəstələrin müalicəsi ilə yanaşı, bir çox endokrinoloqlar klinik elm və tibbi tədqiqatlar, tədris və xəstəxana idarəçiliyi ilə məşğul olurlar. Endokrinoloqlar daxili xəstəliklər və ya pediatriya üzrə mütəxəssislərdir. Reproduktiv endokrinoloqlar, həkim-ginekoloq təlimi keçdikdən sonra ilk növbədə mayalanma və menstrual funksiya ilə məşğul olurlar. Onların əksəriyyəti yerli təhsil sistemindən asılı olaraq bir neçə ilə terapevt, pediatr və ya ginekoloq kimi ixtisas alırlar. Məsələn Şimali Amerika endokrinoloqu üçün tipik təhsilə 4 illik kollec, 4 illik tibb fakültəsi, 3 illik rezidentura və 2 illik təcrubə daxildir. ABŞ-da endokrinoloqlar endokrinologiya, diabet və metabolizm üzrə Amerika Daxili Xəstəliklər Şurası (ADXŞ) və ya Amerika Osteopatik Daxili Xəstəliklər Şurası (AODXŞ) tərəfindən sertifikatlaşdırılmalıdır.
Endokrinologiya

Xəstəliklər və tibb Xəstəliklər Endokrinologiya endokrin sistemi xəstəliklərinin öyrənilməsini əhatə edir. Bu xəstəliklər çox az və ya çox hormon ifrazı, çox az və ya çox hormon fəaliyyəti və ya hormonun alınması problemləri ilə əlaqələndirilə bilər. Cəmiyyətlər və təşkilatlar Endokrinologiya bir çox şərtləri və xəstəlikləri əhatə etdiyi üçün xəstələri və ictimaiyyəti təlimləndirən bir çox təşkilat və cəmiyyətlər var. Hormon fondu Endokrin Cəmiyyətinin ictimai təhsil şöbəsidir və endokrinlə əlaqəli bütün şərtlər haqqında məlumat verir. Endokrin sistemi xəstəlikləri ilə əlaqəli digər təhsil təşkilatlarına Amerika Diabet Assosiasiyası, İnsan İnkişafı Fondu, Amerika Menopoz Fondu və Amerika Tiroid Fondu daxildir. Şimali Amerikada endokrinoloqlar üçün əsas peşəkar təşkilatlara Endokrin Cəmiyyəti,, Amerika Klinik Endokrinoloqlar Assosiasiyası, Amerika Diabet Assosiasiyası, Lauson Uilkins Pediatrik Endokrinologiya Cəmiyyəti və Amerika Tiroid Assosiasiyası daxildir.Avropada Avropa Endokrinologiya Cəmiyyəti və Avropa Uşaq Endokrinologiyası Cəmiyyəti müvafiq olaraq böyüklər və uşaq endokrinologiyası sahələrində peşəkarları təmsil edən əsas təşkilatlardır. Birləşmiş Krallıqda — Endokrinologiya Cəmiyyəti və Britaniya Uşaq Endokrinologiya və Diabet Cəmiyyəti əsas peşəkar təşkilatlardır. Avropa Uşaq Endokrinologiya Cəmiyyəti yalnız uşaq endokrinologiyasına həsr olunmuş ən böyük beynəlxalq peşəkar birlikdir. Dünyada bir çox oxşar birliklər var. Endokrinologiyanın ilk tədqiqi Çində başlamışdır. Çinlilər eramızdan əvvəl 200-cü ilə qədər insan sidikindən cinsi və hipofiz hormonlarını təcrid edərək dərman məqsədləri üçün istifadə edirdilər.
Endokrinologiya

Birinci ürəkdə vagus sinirinin stimullaşdırılması zamanı hər iki ürəkdə mənfi inotrop (daralmaların amplitudası) və xronotrop (daralmaların tezliyi) aktivliyi müşahidə edilmişdir. Sonradan müəyyən edilmişdir ki, miotrop təsirə səbəb olan (əzələ gücləndiricisi) "vagus sinir maddəsi" (Levi adlandırdığı kimi) asetilkolin və norepinefrindir. Levi kəşfinə görə Nobel mükafatı almışdır. Endokrinologiya sahəsində son işlər hormonların təsirini cəmləyən molekulyar mexanizmlərə yönəlmişdir. Belə işlərin ilk nümunəsi 1962-ci ildə Earl Satherland tərəfindən edilmişdir. Satherland hormonların hərəkətə səbəb olmaq üçün hüceyrələrə daxil olub-olmadığını və ya hüceyrələrdən kənarda qaldığını araşdırdı. O, fosforilaza fermentinin aktivləşdirilməsi yolu ilə qlikogeni qlükozaya çevirmək üçün qaraciyərdə fəaliyyət göstərən noradrenalin üzərində tədqiqatlar aparıb və Levi kimi endokrinologiya sahəsində qabaqcıl işlərinə görə "Nobel mükafatı" almışdır. Həmçinin bax Neyroendokrinologiya Reproduktiv endokrinologiya və sonsuzluq Reproduktiv endokrinologiya
Nişan üzüyü

Nişan üzüyü — ailə quran zaman bəy və gəlinin bir-birinə bağışladıqları üzük. Adsız barmağa taxılan nişan üzüyü həmin adamın ailəli olduğunu göstərir. Hələ qədim zamanlardan üzük əbədi sevgi rəmzi olmuşdur. Üzük qapalı dairə formasında olduğundan əbədi sabitliyi ifadə edir. Nişan üzüyü ənənəsi bəzi mənbələrə görə Misirdə, digər mənbələrə görə isə Qədim Yunanıstanda yaranıb. Hər iki mənbədə nişan üzüyünün adsız barmağa taxıldığı göstərilir.
Nişan üzüyü

Bu da ürəyə aparan damarın məhz bu barmaqdan keçməsi ilə əlaqələndirilir. Əlamətlər və adətlər Qədim Yunanıstanda sol əlin adsız barmağında olan üzük onun sahibinin artıq sevgilisi olduğuna, çeçələ barmaqda olan üzük sahibinin hələ münasibət qurmağa hazır olmadığına, şəhadət barmaqda olan üzük sahibinin özünə yar gəzdiyini, orta barmaqdakı üzük isə sahibinin sevgi məsələlərində tam təcrübəsiz və təzə olduğunu göstərirdi. Qədim Misirdə nişan üzüyünü sol əldə gəzdirirdilər. Şərq ölkələrində bu adət indi də mövcuddur. Avropanın əksər ölkələrində isə nişan üzüyü əvvəlcə sol ələ, toyda və toydan sonra isə sağ ələ taxılır. Hindistanda nişan əlaməti olaraq böyük barmaq da daxil olmaqla bütün barmaqlara bürcə uyğun simvoilk daşlarla bəzədilmiş qızıl üzüklər taxılır.
Nişan üzüyü

Qəribə olsa da, Hindistanda brilliant daşın mənfi enerji daşıdığına inanır və hesab edirlər ki, yalnız hədiyyə edildikdə brilliant bu mənfi xüsusiyyətini itirir. Nişan üzüyünü brilliantla ilk dəfə orta əsrlərdə italyanlar bəzəməyə başlamışdılar. Hazırda üzüyün içərisinə ad və digər sevgi sözlərinin yazılması ənənəsi Avstriya hersoqu Maksimilianın adı ilə bağlıdır. Belə ki, məhz o, Mariya Burqundskaya ilə evlənəndə ona bağışladığı nişan üzüyünün içərisinə sevgilisinin şərəfinə M hərfi yazdırmışdı. Əvvələr istifadə olunmuş üzüyü nişan üzüyü kimi istifadə etmək yaxşı deyil: irsi olaraq verilən üzük istisnadır. Nişan üzüyünün necə olması, bahalığı və ya ucuzluğu, vacib deyil.
Nişan üzüyü

Sevginin qiyməti bahalı üzüklərlə ölçülmür. Əsas odur ki, bu, sevgililərin zövqüncə olsun. Alternativ toy üzükləri Son illərdə ağıllı üzüklər kral ailəsinin üzvləri və məşhurlar tərəfindən klassik toy üzüklərinə alternativ olaraq istifadə olunurdu. Belə ağıllı üzüklər partnyorun ürək döyüntüsünü hiss etməyə imkan verən fəaliyyət izləyiciləri və ya rabitə cihazları ola bilər. Həmçinin bax Kladdax üzüyü Nişan üzüyü Arxivləşdirilib 2009-11-14 at the Wayback Machine Üzüyün mənası Arxivləşdirilib 2009-07-28 at the Wayback Machine (Rusca)
Uqanda

Şimaldan Cənubi Sudan, şərqdən Keniya, cənubdan Tanzaniya, cənub-qərbdən Ruanda, qərbdən isə Konqo Demokratik Respublikası ilə həmsərhəddir. Ölkə cənub-şərqdən Afrikanın ən böyük gölü olan Viktoriya gölü ilə əhatələnmişdir. Paytaxtı və ən böyük şəhəri Kampala, ümumi sahəsi 241,038 kvadrat kilometrdir. Uqanda həm də "Afrikanın mirvarisi" adlandırılır. Ölkə Millətlər Birliyinə daxildir. Dövlət quruluşu Uqanda respublikadır.
Uqanda

Millətlər birliyinə daxildir. Konstitusiyası 1967-ci ildə qəbul olunmuşdur. 1987-ci ilin iyulun 27-də baş vermiş hərbi dövlət çevrilişi nəticəsində Konstutisiyanin qüvvəsi dayandırılmış, paytaxtda fövqəladə hal elan olunmuşdur. Ölkəni əsasən hərbiçilərdən ibarət hərbi Şura idarə edir. Səthi, əsasən ayrı-ayrı dağlar olan zəif dalğalı platodur(hünd. 1100–1500 m).
Uqanda

Faydalı qazıntıları :mis , qalay, kobalt, volfram və s. İqlimi ərazisinin çox hissəsində ekvatorial-mussondur. Orta alyıq tempraturu 18–25 dərəcədir. İllik yağıntı 750–1500 mm-dir. Çaylarə ərazisindən keçən Nil hövzəsi aiddir. Əsasən qırmızı ferralit torbaqlar yayılmışdır. Bitkiləri çox yerdə yüksəkotlu savannalardan ibarətdir.
Uqanda

Heyvanları: Fil, kərgədan, begemot, antilop, zürafə, aslan, meymun və s. Çoxlu quş, sürünən (timsah, ilan) həşərat var. Milli Parklar(Ruvenzori , Kabareqa) yaradılmışdır. Əhalinin 97%-dən çoxu Afrika xalqlarıdır. Avropa və Asiyadan köçüb gələn də var. Rəsmi dilləri (1973 ildən) Svahili Və ingilis dilləridir. Əhalinin tərq.
Uqanda

65%-i xristian,5–6%-i müsəlman, qalanları isə ənənəvi din etqatları saxlayır. İşləyən əhalinin 154,3 min nəfəri xidmət sahəsində, 61,2 min nəfəri balıqçılıqla, 58,9 min nəfər sənayedə, 44,4 min nəfəri isə tikintidə çalışır. Orta sıxlıq 1 km²-ə 57 nəfərdir. Şəhər əhalisi 7,8 %-dir. Mühüm şəhərləri: Kampala Cinca, Mbale, Entebbe və s. Ümumi ərazisi Aşağı Paleolitdən məskunlaşmışdır. 13–14-cü əsrlərdə yaşayan Kitara-Bunyoro dövləti 16-cı əsrdə Buqanda, Ankole, Karaqve və s. feodal dövlətlərə parçalandı.
Uqanda

19-cu əsrin ortalarında, əraziyə ərəblər köçüb gəlmişlər.19-cu əsrin 2-ci yarısında B. Britaniya, Almaniya və Fransanın ekspansiya obyektinə çevrilmişdir. 1890-cı ildən başlayaraq ərazisində olan dövlətlər B. Britaniyanın protektoratı altına keçməyə başladı. XX əsrin 23–30-cu illərində milli azadliq hərəkatı genişlənmişdi. İkinci Dünya müharibəsindən sonra istiqlaliyyət uğrunda mübarizəyə Milli Konqress(1952-ci ildə yaradılmışdır), sonra isə Uqanda Xalq Konqresi (UXK 1960-cı ildə yaradılmışdır) başçılıq etmişdir. 1962-ci ilin oktyabrında Uqanda müstəqil federativ dövlət elan edildi. A. M. Obote prezident seçildi.
Uqanda

1962-ci ildə BMT-yə qabul olundu. 1962-ildən SSRİ ilə diplomatik əlaqələr saxladı. 1967-ci ilin sentyabrın 8-də respublika elan edildi.1971-ci ildə hərbi çevriliş nəticəsində parlament buraxıldı. Ölkədə general İdi Əminin diktator rejimi quruldu.1979-cu ilin aprelində muxalifətçi qüvvələri birləşdirən Uqanda Milli Azadlıq Cəbhəsi Tanzaniya ordusunun köməyi ilə hakimiyyəti ələ aldı. 1980-ci ilin dekabrında parlament seçkiləri nəticəsində A. M Obote yenidən prezident seçildi. Siyasi Partiyalar və Həmkarlar İttifaqı Uqanda Demokratik Partiyasi(1956) Uqanda Xalq Konqresi(1960) Uqanda Vətənpərvərlik hərəkatı(1980) Uqanda Milli Azadlıq Cəbhəsi(1979) Uqanda Həmkarlar İttifaqının Milli Cəmiyyəti(1974) Həmçinin bax Uqanda Qırmızı Xaç Cəmiyyəti
Bərdənin bombalanması

2020-ci il oktyabrın 28-də saat 13 radələrində düşmənin silahlı birləşmələri tərəfindən Bərdə şəhərinin dinc sakinlərin sıx hərəkətdə olduğu və ticarət obyektlərinin kompakt yerləşdiyi əraziyə hər birinin içərisində 72 ədəd 9N235 saylı, ümumilikdə 144 bombacıq olan “Smerç” tipli əməliyyat-taktiki təyinatlı 9M525 gəlpəli böyük dağıdıcı qüvvəyə malik ballistik “claster” tipli 2 ədəd raket zərbələrinin endirilməsi nəticəsində 5-i qadın olmaqla, 21 nəfər həlak olmuş, 8-i uşaq, 15-i qadın olmaqla 70 şəxs isə müxtəlif dərəcəli bədən xəsarətləri almışdır. Bundan başqa, raket zərbələrinin təsirindən 30-dan artıq mülki infrastruktur obyektinə, dinc sakinlərə məxsus 20-dən artıq fərdi yaşayış evlərinə və 22 nəqliyyat vasitəsinə xüsusilə külli miqdarda ziyan dəymişdir. Faktla bağlı Cinayət Məcəlləsinin 120.2.1-ci (cinayətkar birlik–təşkilat tərəfindən qəsdən adam öldürmə), 120.2.4-cü (xüsusi amansızlıqla və ya ümumi təhlükəli üsulla qəsdən adam öldürmə), 120.2.12 (milli, irqi, dini ədavət və ya düşmənçilik niyyəti ilə qəsdən adam öldürmə), 100.2 (təcavüzkar müharibəni aparma) və digər maddələri ilə cinayət işi başlanaraq ibtidai istintaqın aparılması Baş Prokurorluğun İstintaq idarəsinə həvalə edilmişdir. Azərbaycan Respublikasının Baş Prokurorluğu bəyan edib ki, Ermənistanın işğalçı və təcavüzkar mahiyyətinin beynəlxalq müstəvidə bir daha ifşa edilməsi, beynəlxalq və milli qanunvericiliyə əsasən təqsirkar şəxsərin məsuliyyətə cəlb edilməsi və sanksiyaların tətbiq olunması məqsədilə beynəlxalq qurumlara müraciət edilməklə mümkün olan bütün tədbirlər görüləcək. 2020-ci il sentyabrın 27-dən Azərbaycan Silahlı Qüvvələri və Ermənistan Silahlı Qüvvələri arasında Dağlıq Qarabağda davam edən müharibə.
Bərdənin bombalanması

Bu müharibə 1995-ci ildən sonra müşahidə olunan ən gərgin döyüşlərdir. Müharibə zamanı dəfələrlə 1949-cu il Cenevrə Konvensiyalarının əsas norma və prinsipləri pozularaq müharibə zonasından uzaqıda olan yaşayış məntəqələridə hücumlara məruz qaldı. 27 oktyabr hücumu 5 nəfər öldü, 13 nəfər isə yaralandı. Ölənlərin siyahısı: 28 oktyabr hücumu Oktyabrın 28-də saat 13:40 radələrində Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Bərdə şəhərinə növbəti hücumlar baş verdi. Hücumlardan dərhal sonra Prezident Administrasiyasının xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyev özünün twitter hesabında "Ötən gün klaster silahları ilə Bərdədə mülki şəxslərin ölümündən heç bir dərs çıxarılmadı.
Bərdənin bombalanması

Ermənistan hərbi işğala və müharibə cinayətinə son qoymalıdır." yazdı. Bir müddət sonra isə hücumların Ermənistan ərazisində "SMERCH" Reaktiv Yaylım Atəş Sistemindən reallaşdırıldığı müəyyən olundu. 21 nəfər öldü, 105 nəfər isə yaralandı. Ölənlərin siyahısı: Həmçinin bax Gəncənin bombalanması
Əhməd Mahmudov

Mahmudov Əhməd Əkbər oğlu (25 may 1923, Şahtaxtı, Naxçıvan MSSR – 8 may 1989, Bakı) — AMEA-nın həqiqi üzvü, iqtisad elmləri doktoru (1968), professor (1969). Əhməd Mahmudov 1923-cü il may ayının 25-də Naxçıvan Muxtar Respublikasının indiki Kəngərli rayonunun Şahtaxtı kəndində anadan olmuşdur. 1950-ci ildə Azərbaycan Dövlət Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti) uçot-statistika fakültəsini, 1954-cü ildə isə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının İqtisadiyyat bölməsinin (indiki EA-nın İqtisadiyyat İnstitutu) aspiranturasını bitirmişdir. 1956–1958-ci illərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının İqtisadiyyat İnstitutunda baş elmi işçi, 1958–1964-cü illərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının İqtisadiyyat İnstitutu direktorunun müavini, 1964-cü ildən ömrünün sonunadək isə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının İqtisadiyyat İnstitutunun direktoru vəzifələrində çaışmışdır. 1976–1988-ci illərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının İqtisadiyyat İnstitutunda İqtisad elmləri namizədi və doktoru alimlik dərəcəsi üzrə ixtisaslaşdırılmış şuranın sədri, 1981–1985-ci ilərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Tarix, İqtisadiyyat, Fəlsəfə və Hüquq bölməsi akademik katibinin müavini vəzifələrində işləmişdir. Siyasi iqtisadi, aqrar-sənaye komplekslərinin iqtisadiyyatı, ictimai istehsalın intensivləşdirilməsinin iqtisadi problemləri Azərbaycanda o cümlədən Naxçıvan MR-da kənd təsərrüfatının intensivləşdirilməsinin mahiyyəti və nəzəri əsasları, intensivləşdirmənin səviyyəsini müəyyən edən metodika və göstəricilər sistemi, onun əsas yolları, mənbə və xüsusiyyətləri sahəsində tədqiqatlar aparmışdır. Bir neçə kitab və monoqrafiyanın, 150-dən çox elmi məqalənin müəllifidir. Bir sıra mötəbər elmi şuraların, elm və texnika üzrə Respublika Dövlət Mükafatları Komitəsinin üzvü olmuşdur.
Əhməd Mahmudov

Elmi kadrlar hazırlanmasında xidməti var. Keçmiş SSRİ Xalq Təsərrüfatı Nailiyyətləri Sərgisinin gümüş medalına layiq görülmüşdür. II dərəcəli Vətən müharibəsi ordeni, digər orden və medallarla təltif edilmişdir. AMEA-nın akademiki, iqtisad elmləri doktoru, professor Əhməd Mahmudov 1989-cu il may ayının 8-də Bakı şəhərində vəfat etmişdir. Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur. Şəxsi həyatı General-polkovnik Eldar Mahmudovun atasıdır. Naxçıvan Muxtar Respublikasında yerləşən Şərur Türk Liseyi 1992-ci ildən Ə. Mahmudovun adını daşıyır. 2013-cü ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Təhsil Nazirliyinin qərarı ilə Ə. Mahmudov adına Şərur Türk Liseyinin fəaliyyəti dayandırılıb.
Əhməd Mahmudov

29 oktyabr 2015-ci ildə Ə. Mahmudovun adını daşıyan türk liseyinin önündəki abidəsi sökülüb. Türkiyənin Zaman qəzetinin Azərbaycan redaksiyasından qəzetin baş redaktoru Anar Qaraxançallı öz müəllif yazısında bu hadisəni tənqid edib.23 may 2007-ci ildə Nijni Novqorod şəhərinin "Krasnoye Sormovo" gəmiqayırma zavodunda Palmali Şirkətlər Qrupunun sifarişi ilə inşa edilən və Əhməd Mahmudovun (Akhmed Mahmudov) adını daşıyan gəmi istismara verilib. Ə. Mahmudovun oğlu Eldar Mahmudov milli təhlükəsizlik naziri vəzifəsindən azad edildikdən sonra bu gəmidən Ə. Mahmudovun adınıın götürülüb götürülməycəyi gündəmə gəlib. Xarici keçidlər Asəf Nadirov. "Görkəmli iqtisadçı alim" ( (az.)). anl.az/Azərbaycan. 2010-05-25. 2016-02-06 tarixində arxivləşdirilib.
Əhməd Mahmudov

İstifadə tarixi: 2016-02-06. Aybəniz Əliyeva. ""Akademik Əhməd Mahmudov" toplusu kitabxanaşünaslıq kontekstində" ( (az.)). xalqqazeti.com. 2014-06-25. 2016-02-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-02-06. Arif Alışanov Eldar Mahmudovun atası ilə bağlı arxivləri silib
Fetişizm

Fetişizm (fr. fétichisme) — maddi əşyalara itaətə əsaslanan dünyagörüşüdür. Eduard Taylora görə, fetişizm animizmin bir formasıdır, fetiş isə ruhların yerləşdiyi məkandır. Birinci qənaəti dəqiqləşdirmək lazım gəlir. Çünki fetişizm əslində animizmin əşyalarla təsdiqlənməsi tələb olunan formasıdır. Müqəddəsləşdirilən bütün maddi əşyalar fetiş kimi qəbul olunurdu. Demək olar ki, dinlərin hamısında xüsusi predmetlər var ki, ona itaət və ibadət edirlər. Xristianlıqda xaç, "Bibliya" və ikona, İslamda Kəbədəki qara daş və "Quran" dindarlar tərəfindən qeyri-adilik dərəcəsinə qaldırılıb fetişləşdirilmişdir.Fetişizm Azərbaycan mifik görüşlərində özünə xüsusi yer tutur.