LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Stüartlar

Bu hadisə tarixə «Prayd təmizlənməsi» adı ilə daxil oldu. Gərgin müzakirələrdən sonra 1648-ci ilin dekabrında parlament kralı mühakimə etmək üçün tribunal yaratdı. Tribunal kralı vətənə xəyanətdə ittiham edərək ona ölüm hökmü çıxardı və I Karl 1649-cu ilin yanvarın 30-da edam edildi. 1649-cu il mayın 19-da İngiltərə respublika elan edildi. 1653-cü ildə Uzunmüddətli parlamentin qalıqları qovulduqdan sonra xarici siyasət məsələləri başlıca olaraq Kromvelin əlində cəmləşdi. İngiltərə tarixinin 1649-1653-cü illər dövrü I respublika (İndependent respublikası), 1659-1660-cı illər dövrü isə II respublika dövrü kimi səciyyələnir. Birinci respublikanın dövründə xarici siyasət məsələləri tam şəkildə Kromvelin əlində cəmləşmişdi. Onun Avropa siyasətində üç ölkə: Fransa, İspaniya və Hollandiya mühüm yer tuturdu. Kromvel Hollandiyadan İngiltərəyə ilhaq olunmağı tələb edirdi. İspaniyadan isə inkvizasiyaya son qoyulmasını və Amerika qitəsi ilə ticarətə başqa ölkələrə, o cümlədən dəİngiltərəyə də imkan yaradılmasını tələb edirdi.
Stüartlar

Bu dövrdə İngiltərədəki İspaniya səfiri Don Alonso Karden və Fransa səfiri Karulle böyük diplomatik iş aparırdılar. Edam edilmiş kralın Fransaya qaçmış arvadı Qenrietta-Mariya və ona bağlı saray dairələri Fransanın İngiltərə ilə yaxınlaşmasına göstərdikləri müqavimətə baxmayaraq, uzun sürən danışıqlardan sonra 1655-ci ildə Fransa ilə müqavilə bağlandı. Çünki kardinal Mazerini Kromvelə pul, edan olunmuş kralın ailəsini və ittifaq təklif etmişdi. Müqvilə hər iki ölkənin Avropa siyasətində ziddiyyətlərin yumşalmasına, İspaniya və Niderlanda qarşı isə birgə siyasətin yeridilməsinə imkan verirdi. İngiltərə ilə fəal rəqabət aparan Hollandiyanı sıradan çıxarmaq üçün Kromvel Naviqasiya Aktı adlı sənəd imzaladı (1651-ci il 5 avqust). Sənədə görə, İngiltərəyə mallar ancaq ingilis gəmilərində və adı akta düşmüş ölkələrdən gətirilə bilərdi. Hollandiyanın aktdan ciddi narazılığı 1652-54-cü illər ingilis-holland müharibəsinə gətirib çıxardı ki, bu müharibədə Hollandiya əzildi və təslim oldu. Sülhün şərtinə görə, Hollandiyanın çoxsaylı ticarət donanması İngiltərə bayrağı altında hərəkət etməli idi. Birləşmiş əyalətlərin Baş ştatlarının iclasında dövlət xadimlərindən biri obrazlı şəkildə demişdi ki, bunban sonra biz də, dəniz də ingilislərin himayəsindəyik. 1651-ci il 5 avqust Naviqasiya Aktından sonra İspaniya ciddi şəkildə narazılıqlarını bildirdi. İspaniyanın Kromveldən Franasaya qarşı istifadə etmək cəhdləri uğursuzluqla nəticələnməsi iki ölkə arasında münasibətlərin gərginləşməsini şərtləndirdi.
Stüartlar

Kromvel Kardeniyadan inkivizasiyaya (kilsə məhkəməsi) son qoyulmasını və Vest-İndiyaya (Amerika) gedən dəniz yolundan maneəsiz istifadə olunmasını tələb etdikdə səfir cavabında - bu mənim hökmdarımın iki gözünü istəmək kimi şeydir, -cavabını vermişdi. 1656-cı ildə İspaniya ilə başlanan müharibə Kromvelin ölümündən sonra qələbə ilə başa çatdı. Qul alverinin mərkəzi olan Yamayka adası İngiltərənin əlinə keçdi. İspaniya Avropa siyasətindən sıxışdırılıb çıxarılmağa başladı. İngiltərə burjua inqilabının 1653-1659-cu illər dövrü Kromvel protektoratlığı dövrü adlanır. 1653-cü il 16 dekabrda Kromvel respublikanın lord-protektoru (müdafiəçisi) elan olundu. Respublikanın konstitusiyası qəbul edildi. Ölkə başında general-mayor dayanan dairələrə bölündü. Respublikanı Dövlət Şurası və parlament idarə edirdi. 1657-ci ilin mayında protektorluq irsi elan edildi və lordlar palatası bərpa edildi.
Stüartlar

1658-ci ilin payızında Kromvelin ölümündən sonra 1658-1959-cu illərdə oğlu Riçard Kromvel lord -protektor oldu. 1650-ci ildə İngiltərəni İspaniya və Fransa tanıdılar. 1649-1652-ci illərdə Kromvel İrlandiyaya yürüş edərək üsyanı qan içində boğdu, Dublin şəhəri qarət edilərək yandırıldı (üsyan İrlandiyada 1641-ci ildə başlamışdı). Kromvel 1653-cü illərdə İsveç, Danimarka və Portuqaliya ilə ticarət müqavilələri imzalanmışdı. 1659-cu il mayından 1660-cı ilin may ayına qədər davam edən II respublika dövründə İngiltərəni parlament təkbaşına idarə edirdi. 1660-cı il fevralın 3-də Şotland ordusunun komandanı general Monk ordusu ilə Londona daxil oldu, dövlət çevrilişindən sonra yeni parlament seçkiləri keçirildi. Apreldə parlament I Karlın oğlu II Karlı taxt-taca bərpa etdi. (1660-1685). Qardaşı II Ceyms (1658-1688) katolik idi. II Ceyms və qardaşı II Karl Stüartların əvvəlki qeyri-məhdud hüquqlarını bərpa etməyə çalışırdılar. Lakin hər iki kralın yeritdiyi siyasi xətt çox tezliklə İngiltərə parlamentində və hakimiyyət elitasında yeni müxalifətin meydana gəlməsini şərtləndirdi, ölkədə ictimai-siyasi vəziyyət yenidən olduqca kəskin xarakter aldı.
Stüartlar

Parlament partiyaları – torilər, viqlər və anqlikan kilsəsi Fransanın dəstəyindən istifadə edərək Stüartların qadın xətti ilə qohumlarından olan II Ceymsin qızı Mariyanın əri protestant Oranjlı Vilhelmə (o Hollandiyanın ştathalteri idi) müraciət edərək onu İngiltərəyə kral taxtına dəvət etdilər. 1688-ci il dekabr ayında Vilhelm (1688-1702) Londona daxil oldu və II Ceyms tələsik şəkildə Londonu tərk etmək məcburiyyətində qaldı. Hakimiyyəti tamamilə ələ aldıqdan sonra 1689-cu il oktyabr ayında Vilhelm «hüquqlar haqqında» bill adlı parlamentin və kralın hüquqlarını müəyyənləşdirən sənəd imzaladı. 13 bənddən ibarət billdə xarici siyasət fəaliyyətinin bütün sahələri parlamentin prereqativinə çevrilirdi. Həmin sənəd İngiltərə parlament monarxiyasının təsis aktı hesab edilə bilər. Beləliklə, 1688-ci il «şanlı inqilabı» adlanan bu hadisə ilə də İngiltərə burjua inqilabı başa çatdı. İngilis tarixşünaslarınının «şanlı inqilab» adlandırdığı epizod 1688-1689-cu illərin hadisələri ilə bağlı olmuşdur. İngiltərə burjua inqilabının qələbəsi İngiltərənin dünya birinciliyi yoluna çıxmasını təmin etmişdi. İngiltərə tarixşünaslığı belə bir məsələdə həmrəydir ki, XVII əsrin sonları üçün inqilabdan sonra keçən 40 il ərzindəİngiltərə dünyanın ən böyük müstəmləkə dövlətinə çevrildi.
Aktrisa (film, 2011)

Aktrisa filmi rejissor Rövşən İsax tərəfindən 2011-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. Film Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin sifarişilə "Pozitiv Mediya" Prodüser Mərkəzində istehsal edilmişdir. Kriminal-dram janrında çəkilmiş filmdə bir-birinin ardınca törədilmiş 3 qətl hadisəsindən bəhs edilir. Filmdə əsas rolları Fuad Poladov, Alesa Kaçer, İlham Hüseynov, Rövşən İsax və Şövqi Hüseynov ifa edirlər. Kriminal-dram janrında çəkilmiş filmdə bir-birinin ardınca törədilmiş 3 qətl hadisəsindən bəhs edilir. Peşəkar müstəntiq Eldar Əfəndiyev (Rövşən İsax) inanır ki, bu qətllərin üstünün açılması bir şifrənin tapılmasından asılıdır.Bankir Vaqif Fətəliyev (Fuad Poladov) öz bağ evində qətlə yetirilir. Araşdırma zamanı bir-birinin ardınca daha iki qətl hadisəsi baş verir və bunlar qatilin tapılmasını daha da çətinləşdirir.
Aktrisa (film, 2011)

Filmin heyəti Film üzərində işləyənlər Rejissor: Rövşən İsax Əsər müəllifi: İlqar Fəhmi Ssenari müəllifi: İlqar Fəhmi, Rövşən İsax Operator: Rövşən Quliyev Rəssam: Mustafa Mustafayev Geyim rəssamı: Gülnarə Xəlilova Bəstəkar: Vasif Arifoğlu, Nazim Əhmədov Fuad Poladov — Vaqif Fətəliyev Alesa Kaçer — Lalə Fətəliyeva İlham Hüseynov — Rüfət Hüseynzadə Rövşən İsax — Eldar Əfəndiyev Şövqi Hüseynov — Murad Babayev Rəşad Səfərov — Səməd Orucov Məlahət Əhmədova — qulluqçu Zəhra Həsənova Hicran Nəsirova — aşpaz Xədicə Qulamova Salam İsmayılov — bağban Kərim Həsənov Aydın Əliyev — kriminalist Elay Xasıyev — Süleyman Günel Məmmədova — Rəna Natella Kərimova — katibə Elnar Qarayev — əməliyyatçı Yuri Baliyev — baş prokuror Vaqif Şərifov — mühasib Gülnarə Xəlilova — televiziya aparıcısı Xəlilzadə, F. "Hörümçək toru"nun sirri: Yeni filmlər: [Teatr Xadimlər İttifaqında quruluşçu rejissoru Rövşən İsax olan "Aktrisa" bədii filminin təqdimat mərasimi keçirildi] //Azərbaycan.- 2011.- 12 mart.- S. 7. Zümrüd. “Aktrisa" bədii filminin təqdimatı: [Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin sifarişi ilə "Pozitiv Media" prodüser mərkəzində istehsal olunmuş eyni adlı film rejissor Rövşən İsaxın quruluşunda] //Səs.- 2011.- 4 mart.- S. 12. Məlikov, A. "Aktrisa"nın zühuru: [ssenari müəllifi İlqar Fəhmi, rejissoru Rövşən İsax olan eyni adlı film haqqında] //Pəncərə mədəniyyətə baxış.- 2011.- № 26.- S. 88-93.
Qanlı Yanvar (film, 2015)

Qanlı Yanvar — Vahid Mustafayev tərəfindən çəkilmiş 2015-ci il istehsalı Azərbaycan filmidir. 20 yanvar 1990-cı il. O gün Azərbaycan xalqının tarixində Qanlı Yanvar kimi qalacaq. Məhz həmin gün Azərbaycan adlı kiçik bir respublika öz milli azadlıq və müstəqilliyi uğrunda böyük bir imperiya ilə mücadiləyə qalxdı və SSRİ ordusu tərəfindən öz qanına qəltan edildi. Azərbaycan şəhərlərinə daxil olan Sovet ordusu, tank və digər ağır texnika ilə qarşısına çıxanı qırırdı.
Qanlı Yanvar (film, 2015)

Ən böyük toqquşmalar paytaxt Bakıda baş vermişdi. 140-a yaxın yerli sakin və 30-a qədər əsgər və zabit həlak olmuşdu. Qəlblərindəki Azadlıq Yanğısı ilə alışan gənclər və yeniyetmələr ən şirin nemət olan həyatlarından belə keçməyə hazır olduqlarını meydana qoydular. “Qanlı Yanvar” filmi həmin hadisəni bizə bir azərbaycanlı ailəsinin-Nərimanovların gözü ilə göstərir. İki qardaş, KQB zabiti, kommunist Nəcəf və sovet ordusunun keçmiş zabiti, indi demokrat –inqilabçı Mehdi, əks düşüncələrinə görə ölüm-dirim mübarizəsinə qalxıb.
Qanlı Yanvar (film, 2015)

Mehdinin nişanlısı (Larisa) öldürüldükdən sonra Mehdinin sevgisi vətənə keçmiş və Azərbaycanın müsteqilliyine göre savaşır. Dramanın mərkəzində, onları boya-başa çatdıran ANA — Xədicə xanın bir sipər kimi dayanır. Hər iki qardaş Azərbaycanı çiçəklənən və firavan görmək istəyir. Xədicə xanımın sözləri ilə desək “...sadəcə onların yolları və yoldaşları ayrıdır!” Vətən, ana və ailə məhəbbətlərinin qarşılaşdırıldığı film sonadək hər kəsin öz həqiqətini tanıyır. Amma bütün həqiqətlərdən ali bir həqiqət də var... Qanlı Yanvar hadisələrinin iştirakçısı olan rejissor Vahid Mustafayev filmdə real hadisələri canlandırmağa və qarşıda duran bir sıra suallara da cavab tapmağa çalışıb — Müstəqilliyin qiyməti, Anaların və Övladların məsuliyyəti necə hesablanır, ümumiyyətlə əlində silah olan bir kəs ədalətli ola bilərmi... Mükafat (Monreal Dünya Film Festivalı) — 2015 Bəzi tənqidçilərin fikrincə, filmdə cərəyan edən hadisələr həqiqətdən uzaqdır.
Qanlı Yanvar (film, 2015)

Ekran işində “20 Yanvar” hadisələrində şəhid olmuş 13 yaşlı Larisa Məmmədova qeyri-rəsmi münasibətdən hamilə qalmış və ruslar tərəfindən zorlanmış gənc xanım olaraq, göstərilib. Hətta filmdə qadınların siqaret çəkmələri, söyüş söymələri, cavanların hadisə öncəsi kef məclisi qurmaları və silahlı təsvir olunmaları ciddi narazılığa səbəb olub. “20 Yanvar” şəhidi olan Larisanın atası Fərman Məmmədov:filmə baxanlar bizə bildirirlərki Larisanı orda tam fərgli obrazda göstərilblər.13 yaşlı uşaqı qənc gız,qeyri-rəsmi nikahdan önce hamile qalmış qənc qız obrazında gösteribler. "20 Yanvar" Cəmiyyətinin sədri, hadisələrin canlı şahidi Soltan Əzimov “O filmin 20 Yanvar hadisələrinə heç bir aidiyyatı yoxdur, o film elə Vahid Mustafayevin şəxsi düşüncəsində olan bir filmdir” deyə bildirib. Nəbahat Çehrə Leyn Deyvis Yuri Balıyev Azər Aydəmir — Mehdi Faiq Mirzəyev Mina Seyid-Məmmədova Mina Sovetski Tamilla Həmidova Rövşən Məmmədov Vüqar Vəlixanov “Qanlı Yanvar” bədii filminin yaradıcı və işçi heyəti ilə görüş //Respublika.- 2014.- 3 dekabr.- S.8.
Qanlı Yanvar (film, 2015)

“Qanlı Yanvar” filminin aktyorları Bakıda...: Vahid Mustafayev: “Bu film gələcək nəsillər üçün böyük rol oynayacaq”: [rejissor Vahid Mustafayevin eyniadlı filminin mətbuat konfransı haqqında] //Üç nöqtə.- 2014.- 3 dekabr.- S.13. Həmçinin bax 20 yanvar (film, 1990) Xarici keçidlər YouTubeda — izlə (az.) Bərpa edilmiş yüksək keyfiyyətli versiya TVSeansda filmi izlə (az.) Qanli Yanvar — Internet Movie Database saytında.Qanlı Yanvar — Facebook səhifəsi (az.) Kinotapda — Qanlı Yanvar Filmin rəsmi treyleri Azər Həsrət Mustafayevin filminə qarşı çağırış etdi
Böyük Zirə

Böyük Zirə adası — Xəzər dənizində Azərbaycanın Abşeron yarımadasının cənub hissəsində yerləşən ada. Böyük Zirə Bakı arxipelaqına daxildir və Bakı körfəzində yerləşir. Bakının sahil xəttindən 10,5 km məsafədə yerləşən Böyük Zirə adasının 1,4 km² sahəsi var. Uzunluğu 3,1 km ,eni 900 m təşkil edir. Relyefi qayalıq çöküntülərdən ibarət olan adanın qərb hissəsi bir qədər təpəlik, şərq hissəsi bir qədər hündür, şimal sahəsi sıldırımlı, cənub hissəsi isə bütünlüklə meyllidir.
Böyük Zirə

Adanın keçmiş adı Nargin olmuşdur. Etimologiya Böyük Zirə adasının adı azərbaycan dilində "böyük" və ərəb mənşəli "cəzirə" (azərb. ada) sözündən yaranıb. XVII əsrdə ruslar, xüsusi olaraq da kazaklar Bakı arxipelaqına aid olan adalarının əksər adlarını dəyişmişdilər. Adaya 1719-cu ildə Rusiya İmperatoru I Pyotr dövründə Nargin adı verilib.
Böyük Zirə

Bu ad Fin körfəzində yerləşən Nargin (estonca, dar boğaz) adasına bənzədiyi üçün verilib. 1991-ci ildə Azərbaycan öz müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra ada yenidən Böyük Zirə adlandırılmağa başlanılıb. Böyük Zirə mayakı 1884-cü ildə Abşeron arxipelaqında gəmilərə yol göstərmək məqsədilə fəaliyyətə başlayıb. Mayak gecə Bakı buxtasına daxil olan gəmilərin yolunu işıqlandırır və dənizçilər üçün əsas bələdçi rolunu oynayırdı. 1915-ci ildən 1940-cı ilədək əvvəlcə Çar Rusiyası, sonra da SSRİ hakimiyyəti Böyük Zirə adasında on minlərlə Qafqaz cəbhəsindən əsir götürülən Osmanlı İmperiyası əsirlərinə və azərbaycanlılara qətlə yetirib.
Böyük Zirə

Ada Birinci dünya müharibəsinə qədər Çar Rusiyasının həbs düşərgəsi olmuşdu. 1905-ci ildə burada həbs düşərgələri salınmışdı. Çar Rusiyası ona xəyanət edən, cinayət törədən əsgərini ən ağır cəzaya məhkum edəndə Böyük Zirə adasına sürgün edirdi. Birinci dünya müharibəsi dövründə 10 mindən çox türk əsgəri və mülkü şəxsi Nargin adası həbs düşərgəsinə gətirilmişdi. Xalq yazıçısı Qılman Musayev yazırdı: Nəriman Nərimanov Bakı Şəhər Dumasına üzv seçiləndən sonra həmfikirləri ilə Dumada komissiya yaradıb Böyük Zirə adasına göndərilməsi məsələsini tələb etdi.
Böyük Zirə

Dumanın "Təhqiqat komissiyası"nın üzvləri — Nəriman Nərimanov, Əbdülbağı Məmmədov, Ağaməhəmməd İbrahimov, Mürsəlov, Almaniya, Danimarka və İsveçrə səfirliklərinin əməkdaşları Böyük Zirə adasına gedir, orada əsirlərin vəziyyətindən və saxlanma şəraitindən dəhşətə gəlmişdilər. Nərimanov adada 700-ə qədər səksən yaşında qocaların, 2 yaşından 15 yaşına qədər körpə uşaqların olduğunu və bunların hamısının Qafqaz cəbhəsindən gəldiklərini bildirərək sözlərini bu cümlələrlə tamamlamışdır: Ertəsi gün Nərimanovun "Hümmət" qəzetində (28 noyabr 1917-ci il) "Göz yaşı tökdürən Cəzirə" məqaləsi dərc olundu. Nərimanov ürəkağrısı ilə yazırdı: Duma Nərimanovun rəhbərlik etdiyi komissiyanın Tiflisə, Qafqazın Mərkəzi İnzibati İdarəsinə göndərdiyi təcili teleqramın cavabında Nargin hərbi düşərgəsindən ən ağır xəstələrin çıxarılmasına və adada yaşayan əsirlərə xeyriyyə cəmiyyətlərinin köməyinə icazə verilirdi. Bakı Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyəti Nargin hərbi düşərgəsində komissiyanın müəyyən etdiyi 300 xəstə — türk, alman, avstriyalı hərbi əsiri şəhərdə 16-cı lazaretdə yerləşdirdi. Nargində əsir sifəti ilə yaşamaqda olan 130 nəfər körpə Bakıya gətirilib Çəmbərəkəndin qabağındakı mülkdə yerləşdirildi.
Böyük Zirə

Bunu "Möhtaclara yardım" Cəmiyyəti öz öhdəsinə alıb və hər bir məxarici boynuna götürdü.1917-ci ildə cəbhədə türk əsgər və zabitlərinə kömək göstərilməsində din xadimi Ağa Əlizadənin müstəsna xidmətləri olub. Məhz onun xalqa müraciətindən sonra insanlar Təzəpir məscidinə gələrək türk əsgərlərinə yardım toplamağa başlayıblar. Bunun nəticəsində, bir həftə ərzində əsirlərə o qədər yardım toplanmışdı ki, ərzaq, dərman və paltarları Böyük Zirə adasına daşımaq üçün bir ay vaxt lazım olmuşdu.1920-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətindən sonrakı fəalları, həm də Stalin repressiyası qurbanlarını Nargin və Bulla adalarında güllələmiş, bəzilərinin cəsədlərini oradan Xəzər dənizə atmışdılar.Sovet İttifaqı dövründə adada hərbi hava qüvvələrindən müdafiə bazası yerləşirdi və bura ittifaqın mühüm strateji nöqtəsi sayılırdı.İkinci dünya müharibəsinin əvvəlində Böyük Zirə adasında yerləşən bu mayak alman aviasiyasının diqqətini çəkməmək üçün partladılıb. 1958-ci ildə mayak bərpa olunub və indiyədək fəaliyyət göstərir. Mayakın hündürlüyü 18 metrdir.
Böyük Zirə

Mürəkkəb optik-naviqasiya sistemi ilə təchiz edilib. Mayak günəş batareyaları ilə təmin edilir. 1907-ci ilədək mayakın funksiyasını Bakıda Qız qalası yerinə yetirib.1950-ci illərdə Nargində xidmət etmiş general-polkovnik Vladimir Dmitriev 2006-cı ildə internet saytına müsahibəsində adanın hərbi əhəmiyyətindən danışır: 1980-ci illərin sonlarından başlayaraq Sovet ordusu Nargin adasından çıxmağa başladı. 1990-cı ildə Sovet qoşunları adadan çıxanda Azərbaycan prezidentin iqtisadi məsələlər üzrə müşaviri Vahid Axundov, Nazim Muradasilov və Kamal Amiraqov "Adalar" adında şirkət yaradıb, həm donanmanın rəhbəri, həm də Bakı Şəhər Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin son sədri Sənan Əlizadə ilə müqavilə bağladılar və Nargini 25 illiyinə icarəyə götürdülər. Böyük Zirə Bakı arxipelaqına daxildir və Bakı körfəzində yerləşir.
Böyük Zirə

Bakının sahil xəttindən 10,5 km məsafədə yerləşən Böyük Zirə adasının 1,4 km² sahəsi var. Uzunluğu 3,1 km ,eni 900 m təşkil edir. Relyefi qayalıq çöküntülərdən ibarət olan adanın qərb hissəsi bir qədər təpəlik, şərq hissəsi bir qədər hündür, şimal sahəsi sıldırımlı, cənub hissəsi isə bütünlüklə meyllidir. Xarici keçidlər Mehparə. "Bilinməyən tarix, Nargin adası əsarəti": TRT ortaq tariximizin bir dramını günümüzə gətirir: [kanalın çəkilişlərinə başladığı eyniadlı film haqqında] //Mədəniyyət.- 2015.- 15 iyul.- S.11.
Panama

Panama Respublikası (isp. República de Panamá [re̞ˈpuβ̞lika ð̞e̞ panaˈma]) — Mərkəzi Amerikada ölkə. Qərbdə Kosta-Rika, şərqdə Kolumbiya ilə sərhəddir. 2012-ci ildə "New York Times" qəzetinin " dünyanın görməli yerləri" siyahısında Panama birinci yerdədir. Əsas məlumatlar Panama 9 əyalət, 3 muxtar əyalət və 2 komark (isp.comarca indígena)dan ibarətdir. Dövlət quruluşu - Demokratik Respublika. Dövlət və hakimiyyət başçısı - Prezident.
Panama

Nazirlər kabinetini Prezident seçir, Prezident və vitse-Prezident ümumxalq səsverməsi ilə 5 ildən bir seçilir. Qanunverici orqan- birpalatalı Milli Assambleya(Asamblea Nacional)71 deputat, 5 illik müddətə seçilirlər. Panama Valyutası - balboa, 1903-dən, Panama Kolumbiyadan ayrılandan. Əsasən Amerika dolları istifadə olunur. 2010-cu ildə 1,7 milyon turist Panamanı ziyarət edib. Bu 2009-la müqaisədə 12% çoxdur. Əhali sayı-3 700 min( 2015-ci il, təxmini);sıxlıqı-47 adam/km².
Panama

Etnik tərkib: Metis (Mestizo) -70%, qara dərili, mulat, sambo-14%, ağ dərili-10%, hindu-6%. Doğum-20,18 ‰(dünyada 96-ci yer, ölüm 4,66 ‰ (dünyada 196-cı yer). Əhalinin dili- İspan dili(rəsmi dil), İngilis(14%),fransız(18%).Panamalıların çoxu bir neçə dil bilir. Dini: Katolik 85%, Protestant 15%. Paytaxtı- Panama-siti şəhəri- 1 638 min sakin. Coğrafiyası Coğrafi koordinatları-9 00 N, 80 00 W İndiki Panama ərazisi azsaylı hindu qəbilələri Kuna, Çoko, Quayaminin yerləşdiyi ərazidir. Cənubunda Kokle mədəniyyəti yaranmışdır.
Panama

Dəmir alətlər və keramit istehsal edirdilər. Panamalıların Avropa ilə ilk tanışlığı 1501-ci ilə təsadüf edir. Bu ispan Radriqo de Batistasın vasitəsilə olmuşdur. 1502-ci ildə Xristofor Kolumb "yeni dünya"ya 4-cü səyahəti vaxtı Panamanın şərq sahillərini tədqiq etmişdir. Mingünlük müharibədən sonra müstəqil respublika elan edilmişdir.
BBC

British Broadcasting Corporation (abbr. BBC; ing. Britan Yayım Korporasiyası) İngiltərədə krallıq beratı altında və dövlətin pul dəstəyi ilə işləyən yayım quruluşudur. Quruluşundan 1954-cü ildə qədər televiziya, 1972-ci ildə qədər də radio yayımları sahəsində təkəl mövqeyini qorumuşdur. Mərkəzi Londonda şəhərindədir. British Broadcasting Company Ltd. 1922-ci ildə özəl bir şirkət olaraq quruldu. 1925-ci ildə ləğv edilən şirkətin yerini 1927-ci ildə bir cəmiyyət quruluşu olaraq qurulan British Broadcasting Corporation aldı. BBC, parlementə qarşı bağlı olmaqla birlikdə işlərini müstəqilliklə davam etdirir.
BBC

İdarə heyəti Birləşmiş Krallıq hökümdarınca təyin edilir. 1927–1938 arasında BBC-nin ümumi sədrliyini icra edən Con Reith (sonradan Lord Reith) quruluşun ilk illərində əhəmiyyətli bir rol oynadı. Imperiya səviyyəsində qısa dalğa yayımları başlatdı. 1936-cı ildə ilk televiziya verilişlərinin inkişaf etdirilməsi işlərini idarə etdi. Reith'in, yayımı ictimai xidmət olaraq görən anlayışı İngiltərədə çox bəyənildi. İkinci dünya müharibəsi zamanı kəsilməyə başlayan televiziya verilişləri, 1946-cı ildə yenidən başladı. BBC Avropadakı ilk nizamlı rəngli televiziya verilişlərini 1967-ci ildə başladı. 1954-cü ilə qədər televiziya sahəsində təkəlini qorudu.
BBC

BBC-nin radio sahəsindəki monopoliyası da 1970-ci illərin əvvəllərində hökumətin ticarət yayımlarına icazə verməsi ilə sona çatdı. Azərbaycanca BBC Azərbaycanca Xidməti (ing. BBC Azeri Service) yayınlarına 1994-cü il noyabrın 30-da başlayıb. Həmin andan bəri BBC Ümumdünya Xidmətinin dalğalarında o vaxtadək eşidilməyən yeni bir radio çağırışı — "Danışır London. Efirdə Bi-Bi-Si-nin Azərbaycan xidmətidir!" — səsləndi. Azərbaycan dili isə Bi-Bi-Si Ümumdünya Xidmətinin verilişlərinin dünyaya yayınlandığı 43 dildən biri oldu. Verilişləri bir müddət Azərbaycanda ARAZ və ANS-ChM radioları vasitəsi ilə orta və FM dalğalarında yayınlandı.
BBC

2000-ci ildə isə "BBC-Bakı" 103.3 FM dalğası 24 saat ərzində Azərbaycan dinləyicilərinə Azərbaycan Xidmətindən savayı, Rus və Türk Xidmətləri, habelə BBC Ümumdünya Xidmətinin ingilis dilində müxtəlif çalarlı proqramlarını dinləməyə imkan yaratdı. Azərbaycan hökumətinin FM dalğalarında xarici radioların yayımı dayandırmaq qərarından sonra–2009-cu il yanvarın 1-dən etibarən Bakı və onun ətrafında yaşayan dinləyicilər BBC Azərbaycan, BBC English, BBC Rus və BBC Türk xidmətlərinin proqramlarını FM tezliyində dinləmək imkanından məhrum oldular. Mərkəzi Asiya və Qafqaz Departamentinin tərkibində olan Azərbaycan xidməti qısa dalğalarda və Hotbird 8 peykində yayımını davam etdirdi. 2011-ci martın 25-dən isə BBC Azərbaycanca xidmətinin radiosu BBC Dünya xidmətini maliyyələşdirən Britaniya hökumətinin ictimai sektorda xərcləri azaltması nəticəsində fəaliyyətini dayandırmalı oldu. BBC Azərbaycanca öz fəaliyyətini İnternet səhifəsində davam etdirir. Səhifədə xəbərlər, təhlillər, video və audiolar, şəkillər, sosial şəbəkələrə linklər yerləşdirilib. Tənqid və ziddiyyətlər Kanalın Porsuqağacı əməliyyatını ört-basdır eləməyi, Şotlandiyanın müstəqilliyi üzrə referendumu zamanı birtərəfli London hökumətini dəstəkləməsi Britaniyada bir çox saylı protestlərə səbəb olmuşdur. Xarici keçidlər Rəsmi saytı Rəsmi saytının azərbaycancası (az.)
Termodinamikanın ikinci qanunu

Termodinamikanın ikinci qanunu və ya Termodinamikanın ikinci başlanğıcı — cisimlər arasında istilik proseslərinin istiqamətini məhdudlaşdıran fiziki prinsipdir. İlk dəfə alman fizik Rudolf Klauzius tərəfindən yaradılmışdır. Bolsmanın kinetik nəzəriyyə sahəsindəki işləri, Maks Plankın şüalanmanın kvant nəzəriyyəsi və Albert Eynşteynin spontan emissiya nəzəriyyəsinin əsasında bu qanun əsas yer tutur. Termodinamikanın ikinci qanunu Sadi Karno, Vilyam Kelvin və Rudolf Klauziusun adları ilə bağlıdır. 1824-cü ildə 28 yaşlı fransız mühəndisi Sadi Karnonun (1796–1832) açdığı yolu davam etdirən Tomson və Klauzius 19-cu əsrin 50-ci illərində bu gün bizə termodinamikanın ikinci qanunu adı ilə məlum olan bu qanunu müəyyənləşdirmişlər. Tarixi fakt belədir ki, Karnonun işlərindən alınan dərin mənalı nəticələr nə onun özü, nə də müasirləri tərəfindən yetərincə başa düşülmədiyinə görə, onun işlərinin nəticəsi termodinamikanın ikinci qanunu şəklində ifadə oluna bilməmişdir. Bu nəticə, yalnız Karnonun vəfatından xeyli sonra, 1850-ci ildə ingilis alimi Vilyam Kelvin (1824–1907) və alman alimi Rudolf Klauzius (1822–1888) tərəfindən qanun şəklinə salınmışdır.
Termodinamikanın ikinci qanunu

Daha sonralar alman alimi Maks Plank (1858–1947) və dünya elmində söz sahibi olan digər alimlər termodinamikanın ikinci qanununu özlərinə məxsus formada şərh etmişlər. Postulatlar Termodinamikanın ikinci qanunun müxtəlif alimlər tərəfindən müxtəlif şəkildəki şərhləri ekvivalentdir. Məna və mahiyyətcə eyni olan bu qanunun müxtəlif müəlliflərə məxsus ifadələri aşağıdakılardır: Klauzius: İstilik, özbaşına soyuq cisimdən isti cismə keçə bilməz. Kelvin: Yeganə nəticəsi istilik mənbəyinin daxili enerjisinin azalması hesabına iş görmək olan dairəvi dövri proses mümkün deyildir. Plank: Yeganə nəticəsi, istilik mənbəyinin soyuması hesabına yük qaldıran dövri işləyən maşın düzəltmək olmaz.Klauzius, Plank və Kelvinin ifadələrində adı çəkilən və yaradılması mümkün olmayan maşını birinci növ daimi mühərrikdən (enerji istifadə etmədən işləyən maşın) fərqli olaraq, ikinci növ daimi mühərrik adlandırmışlar. Bunu nəzərə alaraq, termodinamikanın ikinci qanununu ümumi şəkildə aşağıdakı kimi şərh etmək olar: ikinci növ daimi mühərrik mümkün deyildir. Həmçinin bax Kainatın istilik ölümü
Sinekdoxa

Sinekdoxa — metonimiyanın bir növüdür. Sinekdoxada bir əlamət bütöv bir anlayışı, sözün bir hissəsi tamı əvəz edir. Yəni, bir sözün ifadə etdiyi mənanı təklikdə bir söz ifadə edir. Məsələn: zəkalı adamlar yerinə zəkalılar, qulağı kar əvəzinə kar, üzü çopur əvəzinə çopur işlənir. Bunlardan başqa, Qasım bəy Zakir şeirlərindən birində Şuşa polis rəisini "yarımsaqqal" adlandırır. S.Rəhimovun "Saçlı" ,"Qaloş" kimi obrazları da bu qəbildəndir.
UEFA Millətlər Liqası

UEFA Millətlər Liqası — UEFA-ya üzv olan federasiyaların kişi milli futbol komandaları arasında iki ildən bir keçirilən futbol turniri.. İlk turnirə 2018-ci ilin sentyabrında start verildi. A diviziyasında qruplarını birinci sırada bitirən 4 komanda Portuqaliyada keçirilən final mərhələsinə yüksəldi. Bundan əlavə, hər diviziyadan bir komanda UEFA Avro 2022-yə vəsiqə qazanacaq. Turnir milli komandalar arasında keçirilən yoldaşlıq oyunlarını əvəzetmək məqsədilə təsis edilmişdir. UEFA Millətlər Liqasının format və matç reqlamenti 4 dekabr 2014-cü il tarixində təsdiqləndi. Qəbul edilmiş formata əsasən (qeyd etmək lazımdır ki, format təsdiqlənməmişdən öncə Kosovo hələ UEFA üzvü olmamışdı) 55 komanda A diviziyasında 12, B diviziyasında 12, C diviziyasında 15 və D diviziyasında 16 komanda olmaqla dörd diviziyaya ayrılır.Hər diviziya öz içində üç-üç və ya dörd-dörd komandalardan ibarət 4 qrupa ayrılır. Hər qrupda komandalar dairəvi sistem üsulu ilə 4 və ya 6 oyun oynayır. Oyunlar hər matç həftəsində 2 oyun olm Ən yuxarı diviziya olan A diviziyasının dörd qrup birincisi UEFA Millətlər Liqası çempionu olmaq üçün final mərhələsində qarşılaşır.
UEFA Millətlər Liqası

Finallar iki yarımfinal, bir üçüncülük uğrunda matç, bir çempionu müəyyənləşdirən final matçından ibarətdir. Ev sahibi ölkə 4 yarı finalist komanda arasında müəyyənləşdirilir. Bu turnirin maraqlı tərəflərindən biri də komandaların alt diviziyaya düşmə və üst diviziyaya qalxa bilməsidir. B, C, D diviziyasının komandaları bir üst diviziyaya yüksələ bilər. A, B, C diviziyasının komandaları isə bir alt diviziyaya enə bilər. Qruplardakı komanda sayının fərqliliyinə görə C diviziyasının ən pis mübarizə aparan qrup üçüncüsü də D diviziyasına enir. Qrup mərhələsi üçün klassifikasiya qaydaları Qruplarda iki və ya daha çox komandanın xallarının bərabər olması halında sıra ilə aşağıdakı kriteriyalardan istifadə olunur: Komandaların öz aralarında oynadığı oyunlarda qazandıqları xal və ya xallar Komandaların bir-biri ilə keçirdiyi oyunlar arasında top fərqi Komandaların bir-biri ilə keçirdiyi oyunlarda vurulan qol sayı Komandaların bir-biri ilə keçirdiyi oyunlarda atılan səfər qolları 1-4 nömrəli kriteriyaların işlədilməsinə rəğmən hələ də bərabərlik pozulmayıbsa,1-4 nömrəli kriteriyalar bir daha işlədilir,və hələ də bərabərlik varsa 6-10 nömrəli kriteriyalar istifadə edilir. Qrupdakı qol fərqi Qrupda vurulan qol sayı Qrupda vurulan səfər qollarının sayı Qrupdakı qələbə sayı Qrupdakı səfər qələbəsi sayı Fair-play xalı (sarı kart 1 xal, qırmızı kart 3 xal, sarı + qırmızı kart 4 xal) 2017-ci il UEFA Milli komandaların reytinq cədvəli
Nüvəlilər

Eukariotlar və ya Nüvəlilər (lat. Eucaryota yun. εύ- — yaxşı və κάρυον — nüvə) — Hüceyrələrində nüvə olan canlı orqanizmlərin domeni (aləmüstü). Bakteriyalar və Arxeyalardan başqa bütün orqanizmlər nüvəlidir. İşıq-optiki və elektron mikroskopları vasitəsilə müxtəlif bir və çoxhüceyrəli orqanizmlərin tədqiqi göstərmişdir ki, hüceyrələr öz quruluşlarına görə iki qrupa bölünürlər. Bir qrup – bakteriyalar və goy-yaşıl yosunlar təşkil edirlər. Bu orqanizmlər nisbətən sadə hüceyrə quruluşuna malik olurlar.
Nüvəlilər

Bunları prokariot (nüvəsiz) adlandırırlar, çünki onlarda formalaşmış nüvə (yunanca "karyon"-nüvə) və həm də orqanella və ya orqanoid adlanan bir çox quruluşlar yoxdur. Digər qrupa bütün yerdə qalan orqanizmlər, birhüceyrəli göy-yaşıl yosunlardan və ibtidailərdən başlamış ali çiçəkli bitkilər, məməlilər, o cümlədən insan aiddir. Onların hüceyrələri mürəkkəb olub nüvəli eurokariot adlanır.Bu hüceyrələr nüvəyə və spesifik funksiyaları yerinə yetirən orqanellalara malik olurlar. Prokariot hüceyrələr tək hüceyrə membranına malik olan xırda və sadə quruluşlu hüceyrələrdir. Onların orta ölçüsü 5 mkm olur. Onlarda, adətən, membran quruluşuna malik orqanellalar yoxdur, məs., mitoxondirilər və endoplazmatik tordakı kimi. Hüceyrə nüvəsinin əvəzinə onun ekvivalenti (nukleoid) olur ki, bu da sıx spiral şəklində burulmuş yeganə bir DNT molekulundan ibarətdir.
Nüvəlilər

Bundan başqa bakteriyalar eukariotların nüvə xarici DNT- lərinə oxşar xırda plazmid formalı DNT-lərdən ibarət ola bilir. Fotosintez qabiliyyətinə malik olan prokariot hüceyrələrdə (göy-yaşıl yosunlar, yaşıl və al-qırmızı bakteriyalar) membranların müxtəlif iri qabarıqları tilakoidlər vardır. Bunlar öz funksiyalarına görə eurokariotların plastidlərinə uyğundurlar. Bu tilakoidlər funksional cəhətdən mitoxondiriləri əvəz edirlər. Prokariotlar yer üzündə maddə enerjinin bioloji çevrilmələrində mühüm rol oynayırlar. Fotosintezedici bakteriyalar günəş enerjisini udaraq onu karbohidratların və hüceyrələrin digər komponentlərinin sintezi üçün istifadə edilir ki, bunlar da öz növbəsində digər orqanizmlər üçün qida kimi istifadə edilir. Bəzi bakteriyalar atmosferdən molekulyar azotu fiksə edərək bioloji faydalı azottərkibli birləşmələr əmələ gətirirlər.
Nüvəlilər

Çox güman ki, prokariotlar bioloji tekamül prosesində eukariotlardan əvvəl əmələ gəlmişlər. Eukariot hüceyrələr prokariotlara nisbətən daha iri və mürəkkəbdirlər. Eukariot hüceyrələrin orta ölçüsü 13 mkm-ə yaxındır.Onların həcmləri prokariot hüceyrələrin həcmindən 1000-10000 dəfə böyük olur. Hüceyrə daxili membranlarla müxtəlif kompartmentlərə ayrılmışdır. Orqanoidlərin üç növü: hüceyrə nüvəsi, mitoxondriya və plastidlər protoplazmadan iki membrandan ibarət qişa ilə ayrılmışdır. Həmçinin bax Feodareylər
Ötən ilin son gecəsi (film, 1983)

Ötən ilin son gecəsi filmi rejissor Gülbəniz Əzimzadə tərəfindən 1983-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. Film anaya, evin ocağını sönməyə qoymayan, əmin-amanlıq və sakitliyi qoruyan qadına həsr olunmuşdur. Bu, qadın filmidir. Psixoloji film yazıçı Anarın eyniadlı pyesi əsasında ekranlaşdırılmışdır. Film Mərkəzi televiziyanın (Moskva) sifarişi ilə çəkilmişdir.
Ötən ilin son gecəsi (film, 1983)

Filmdə hadisələr yeni il ərəfəsində baş versə də bir çox səhnələr, məsələn, filmin başlanğıcındakı ilk səhnə avqust ayında çəkilmişdir. Film "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Əsas rolları Elmira Şabanova, Kamil Zöhrabov, Maya İsgəndərova, Ayan Mirqasımova, Elman Allahverdiyev ifa edirlər. Film anaya, evin ocağını sönməyə qoymayan, əmin-amanlıq və sakitliyi qoruyan qadına həsr olunmuşdur. Bu, qadın filmidir.
Onurğalılar

Onurğalılar (lat. Vertebrata) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinə aid heyvan yarımtipi. Onurğalılar növlərinə görə onurğasızlardan xeyli azdır (45000 növ), lakin müasir biosferin həyatındakı roluna, adətən biosenozlarda qidalanma zəncirini tamamladığına görə onlardan üstündür. Kələlilərə dəyirmiağızlılar, qığırdaqlı balıqlar, sümüklü balıqlar, suda-quruda yaşayanlar, sürünənlər, quşlar və məməlilər daxildir. Onurğalı heyvanlar torpaqəmələgəlmə prosesində fəal iştirak edirlər. Bunlar arasında gəmiricilərin xüsusi çəkisi daha böyükdür. Bütün gəmiricilər torpaq qatında yuvalar qazır.
Onurğalılar

Bu zaman səthə külli miqdarda qarışdırılmış torpaq atılır. Gəmiricilərdən bəziləri torpaqda "köstəbək yolları" adlanan yollar qazır. Bozqır rayonlarda yer siçanları torpağın aşağı və yuxarı qatlarını o qədər qarışdırır və ya torpağın səthinə o qədər torpaq atırlar ki, səthdə bozqırlar üçün səciyyəvi olan mikrorelyef yaranır. Məşhur rus alimi S. S. Nestruyev belə relyef formasını nonorelyef adlandırmışdır. Ümumi xarakteristika Onurğalılar (Vertebrata) yarımtipinin nümayəndələrinin dərisi 2 qatdan – çoxqatlı epidermis və koriumdan ibarətdir. Pulcuqlar, lələklər, tüklər, caynaq və dırnaqlar bunun törəmələridir. Onurğalılarda xorda yalnız embrional dövrdə olur.
Onurğalılar

Daxili quruluşu Onurğalılarda xorda onurğa ilə əvəz olunub. Yetkin dövrdə bütün onurğalılar sümük skeletə malikdir. Onlarda baş, gözlər və ətraflar yaxşı inkişaf edib. Əzələ sistemi eninə zolaqlı və saya əzələdən ibarətdir. Tənəffüs sistemini qəlsəmə və ya ağciyərlər təşkil edir. Qan-damar sistemi qapalıdır. Ürək çoxkameralıdır, qan damarları venalar və arteriyalar şəklindədir.
Onurğalılar

Açıq limfa sistemi mövcuddur. İfrazat sistemi yaxşı inkişaf etmişdir. Bu sistem bir cüt böyrəkdən və sidik axarlarından ibarətdir. Hətta aşağı pillədə yerləşən onurğalıların da beyni vardır. Ali formalı onurğalılarda isə beyin yarımkürələri inkişaf etmişdir. Bu, onurğalıların xarakterik əlamətidir. Sinir sistemi mərkəzi və periferik sinir sisteminə bölünür.
Onurğalılar

Hissiyyat orqanları (burun, gözlər, qulaqlar) və daxili sekresiya vəziləri də inkişaf etmişdir. Onurğalılar ayrıcinsiyyətlidir. Dişi və erkək cinsiyyət vəziləri cütdür. Mayalanma xarici və ya daxili olur. Bəzi onurğalılar metamorfozla inkişaf edir. Onurğalılar (Vertebrata) yarımtipi Çənəsizlər (Agnatha) infratipi Dəyirmiağızlılar (Cyclostomata) sinfi Ağızçənəlilər (Gnathostomata) infratipi Balıqlar (Pisces) sinifüstü Zirehli balıqlar (Placodermi) sinfi, nəsli kəsilib Qığırdaqlı balıqlar (Chondrichthyes) sinfi Qəlsəməçənəlilər (Acanthodii) sinfi, nəsli kəsilib Sümüklü balıqlar (Osteichthyes) sinfi Dördayaqlılar (Tetrapoda) sinifüstü Suda-quruda yaşayanlar (Amphibia) sinfi Sürünənlər (Reptilia) sinfi Quşlar (Aves) sinfi Məməlilər (Mammalia) sinfi
Delimitasiya

Sərhədlərin delimitasiyası (lat. delimitatio «qeyd») — qonşu dövlətlər arasında dövlət sərhədinin ümumi mövqeyinin və istiqamətinin danışıqlar yolu ilə müəyyənləşdirilməsi. Sərhəd sərəncamları ümumiyyətlə dövlət sərhədlərinin yaradılması və ya dəyişdirilməsinə dair sülh müqavilələrinin və ya xüsusi razılaşmaların ayrılmaz hissəsidir. Delimitasiya zamanı, razılığa gələn tərəflər, bir qayda olaraq, bir xəritə üzərində, yerdə iş aparılmadan — sərhəd xəttinin keçidinin təsvirini hazırlayırlar, bu müqavilənin özündə və ya içərisində müstəqil bir maddə ona əlavə ola bilər. Sazişdə göstərilən sərhəd xəttinin mövqeyinə uyğun olaraq, bir qayda olaraq sərhəd delimitasiyası razılaşmasının ayrılmaz hissəsi olan və olduğu kimi mövqenin açıq bir göstəricisi olan sərhəd xəttinin coğrafi xəritədə çəkilmişdir. Delimitasiya materialları sərhədin müəyyənləşdirilməsinin növbəti mərhələsi — onu yerə çəkmək (demarkasiya) üçün əsas rolunu oynayır. "Delimitasiya" termini Beynəlxalq kosmik hüquqda tez-tez istifadə olunur.
Atlantida

348/E.ə. 347) tərəfindən qeyd edilən əfsanəvi ada və ya qitə. Atlantidanın faciəvi tarixi haqqında ilk məlumatlar qədim yunan filosofu Platon tərəfindən qeyd olunmuşdur. Platon bu məlumatları babasından, o isə Misir rahiblərindən eşitdiyini bildirir. Atlantidanın yeri haqqında müxtəlif fikirlər mövcuddur.
Atlantida

Bəziləri onun Atlantik okeanında, bəziləri isə Egey dənizində yerləşdiyini iddia edir. Platonun mühazirəsi Atlantida haqqında ilk yazılı məlumatlar Platonun "Timey" və "Kritiy" dialoqlarında yer alır. Kitabda deyilənlərə görə, Atlantida 9000 il öncə dəhşətli bir fəlakət nəticəsində bir günün içində dağılaraq məhv olmuşdur. Belə çıxır ki, Atlantida bizim eradan əvvəl 9500-cü ilə qədər mövcud olmuş, təxminən bu tarixdə isə dağılmışdır. Bəzi mütəxəssislər Paltonun fikirlərini həqiqət hesab etmirlər.
Atlantida

Onu Platonun təfəkkürünün məhsulu və ya fəlsəfi mif adlandırırlar. Yazdıqlarından belə aydınlaşır ki, Atlantidadan qərbdə nəhəng Amerika materikinin mövcudluğu Platona məlum olub. Onun Atlantida haqqında qeydlərinə olan maraq da daha çox bununla bağlıdır. Çünki Platonun müasirlərinə Yer kürəsinin quruluşu tam dəqiqliyilə məlum ola bilməzdi. Filosof Atlantida barəsində qeydlərini belə yekunlaşdırır: Platonun sözlərindən görünür ki, Atlantida bizim eradan 9500 il əvvəl Atlantik okeanında, indiki Cəbəllütariq boğazının yanında yerləşirdi.
Atlantida

Sahəsi Liviya və Asiya qitəsinin birlikdə götürülmüş sahəsindən də böyük olub. Platona görə adada yaşayanlar dəniz və zəlzələlər tanrısı Poseydonun soyundan gələn kralların qurduğu ittifaq tərəfindən idarə olunurdu. Həmçinin adada ayrı-ayrı krallar tərəfindən idarə olunan şəhər dövlətləri var idi. Ancaq bunların içində ən möhtəşəmi paytaxt şəhəri idi.Bu paytaxt şəhəri quru sahəsini bir-birindən ayıran 3 ayrı su sahəsi ilə əhatə olunurdu. Bu su sahələrinin ətrafında da müdafiə məqsədilə divarlar çəkilmişdi. Bu divarların hər biri ayrı-ayrılıqda fərqli metallardan hazırlanmışdı.
Atlantida

Ən kənardakı divar bürüncdən, ortadakı divar misdən və ən iç divar isə nadir tapılan, yalnız bu adada olan mədəndən çıxan "orikalkumun" ilə hazırlanmışdı. İç divarın hazırlandığı metal parıldayaraq özündən qırmızı işıq saçırmış. Atlantlar şəhəri çevrələyən bu xəndəklərin arasında şəhər mərkəzi ilə dənizi bir-birinə bağlayan bir kanal da qazıbmışlar. Adanın sahilindəki qayaları yararaq liman inşa edibmişlər. Zəngin təbii sərvətlərə malik olan bu adanın sakinləri incə zövqə malik insanlar olublar.
Atlantida

Onlar buğalara sitayiş edir, fil, o cümlədən, başqa vəhşi heyvanlar da saxlayır, qozla qidalanırdılar. Əksər alimlər Platonun dialoqlarda haqqında bəhs etdiyi bu adanın əfsanə olduğunu və mövcudluğunun heç bir dəlillə sübuta yetirilmədiyini iddia edirlər. Kritiyin dialoqunda Platon qeyd edir ki, onun Atlantida barədə verdiyi məlumatlar afinalı dövlət xadimi Solonun (e.ə. VI əsr) Misirə səyahəti ilə bağlıdır. Misirdə olarkən, Solon keşiş Sayasla görüşür.
Atlantida

Sayas qədim Atlantida tarixini papiruslar üzərində yazılmış Misir heroqliflərindən yunan dilinə tərcümə etmişdi. Bəziləri isə Platonun Atlantida barədə yazılarının Troya müharibəsindən bəhrələndiyini qeyd edir.Timey dialoqunda Atlantida haqqında qısa məlumat verilir. Dialoqda Atlantidanın sahəsinə görə bir çox qitələrdən böyük olduğu və xalqının güclü, həmçinin, savadlı olduğu təsvir edilir. Bu dialoqda göstərilən Atlantida hekayəsi, digər dialoq olan Kritiyin dialoqunda davam etdirir. Kritiy dialoqunda yunan tanrılarının dünya ərazisini öz aralarında bölməsi və dəniz tanrısı Poseydonun Atlantida adasını seçdiyi qeyd edilir.
Atlantida

Hekayəyə görə, Poseydon Kleyto adlı qadını sevirdi. Onların beş cüt əkiz oğlu dünyaya gəlmişdi. Onlardan böyüyü Atlas adanın və adanın yerləşdiyi okeanın (Atlantik okenanı onun şərəfinə adlandırıldı) kralı elan olundu. Onun əkiz qardaşı Qadeyrus və digər dörd cüt əkiz qardaşa adanın müxtəlif hissələrinin idarəsi tapşırıldı. Paseydon Kleyto ilə sevgi yaşadığı dağda saray yaratdı.
Atlantida

Saraydan başlayaraq bir-birindən xəndəklərlə ayrılan və ölçüləri böyüyən üzükşəkilli torpaq sahələri quruldu. Bu üzükşəkilli sahələr bir-birilə körpülər vasitəsilə birləşdirildi. Şəhərə gəmilərin daxil omasını təmin etmək üçün sarayın yerləşdiyi mərkəz hissədən hər bir üzükşəkilli torpaq sahəsindən keçməklə kanal yaradıldı. Hər bir torpaq sahəsində limanlar tikildi. Bu sahələrin hər biri müdafiə qalalaları ilə qorunurdu.Platona görə, Solunun dövründən (e.ə.
Atlantida

VI əsr) 9 min il əvvəl şəhərin daxilində və xaricində yaşayan insanlar arasında böyük müharibə oldu. Atlantlar Afrikanın bəzi hissələrini, Misiri və Avropanın o dövrdə Tireniya (indiki İtaliya ərazisində yerləşir) adlanan hissəsinə qədər olan əraziləri işğal etdilər və insanları qula çevirdilər. Bir müddətdən sonra adada güclü zəlzələ və tufan başladı. Ada bir gecənin içində suyun dibinə batdı və batarkən yaratdığı palçıq, həmçinin, digər tullantıların altında həmişəlik itdi. Yerləşdiyi ərazi fərziyyələri Atlantların yaşadıqları ərazini Platon öz əsərində dəqiq məkan göstərməyib.
Atlantida

O yalnız indiki Cəbəllütariq boğazının ətrafını nişan verməklə kifayətlənib. Bəzi alimlərin dediyinə görə Atlantida Atlantik okeanından Aralıq dənizinə, cənubda Misir, şimalda İtaliyaya qədər uzanan böyük bir imperiyaya malik olub. Hətta bəzi araşdırmaçılar Cəbəllütariqin sahillərində yerləşən Azor və Kanar adalarının Atlantidanın qalıqları olduğunu qeyd edirlər. Ümumiləşdirmə aparıldıqda dünyanın hər yerində Atlantidanın qalıqlarının olduğunu iddia edənlər var: Antarktida, İrlandiya, İspaniya, Cənubi Çin dənizi, Amerika qitəsi, And dağları, hətta Dominikan Respublikasında yerləşən bir gölü də bu əraziyə aid edilir. 1882-ci ildə Donelli "Tufandan əvvəlki dünya-Atlantida" adlı kitabını nəşr etdirir.
Atlantida

Donelliyə görə Atlantida yer üzündəki cənnət, yunan tanrılarının vətəni imiş. Donelli Atlantidanın Azor adalarının yaxınlığında yerləşdiyini bildirir. Geniş yayılmış digər fərziyyəyə görə, Atlantida Santorini adasında vulkan püskürməsi nəticəsində məhv olmuş qədim Krit mədəniyyətilə əlaqəlidir. Bir çox müasir fərziyyəyə görə mütəxəssislər əfsanə və əsatirlərə istinad edərək, Atlantidanın Mərmərə dənizi sahillərində yerləşdiyini qeyd edirlər. Atlantida və And ərazisi 1553-cü ildə Pedro Syes de Leonanın "Perunun xronikası" əsərində hinduların tarixindən hadisələr danışılır.
Atlantida

Bu hadisələrə görə, "Ağ adamlar" Quamanqa (Peru) ərazisini İspanlardan da əvvəl keçmiş və İnqlərdən əvvəl buranı idarə etmişlər: "Ən böyük çayın adı Vinyakedir (Vinaque). Bu çayın ətrafında uzun əsrlər boyu mövcud olan çoxlu tikililər vardır. Hindulardan bu haqda soruşduqda, onlar saqqallı adamların İnqlərə qədər bu yaşayış məntəqələrini tikdiklərini qeyd edirlər. Bu tikililər digər İnqlərin tikililərindən çox fərqlənirdi. Çünki onların forması kvadrat, lakin İnqlərin düzəltdikləri tikililərin formaları nazik və uzun idi. Mənə elə gəlir ki, əvvəllər bura özgə insanlar gəlmiş və onlar şüarca inkşaf etmiş olublar ki, bizim onlar haqqında dəqiq məlumatımız yoxdur.
Atlantida

Atlantida və Braziliya ərazisi 1624-cü ildə ingilis alimi və siyasətçisi Frensis Bekon Berulamski "Yeni Atlantida" (Nova Atlantis) əsərində Atlantidanın Braziliya ərazisinin ətrafında olması haqqında bir sıra məlumatlar vermişdir. Əsərin nəşr edilməsindən bir müddət sonra fransız kartoqrafı Nokola Sanson tərəfindən Cənubi Amerikanın da daxil olduğu xəritə tərtib edilmişdi. Bu xəritədə Braziliyanın göstərildiyi ərazi Platon qeyd etdiyi Poseydonun övladlarının əyaləti ilə üst-üstə düşürdü. Bu atlasa bənzəyən xəritə 1762-ci ildə Robert Boqudi tərəfindən də tərtib edilmişdi. Braziliyanın Atlantidanın ərazisində yerləşməsi haqqında fərziyyəni Polkovnik rütbəsini qazanan məşhur ingilis alimi və səyyahı Persi Harrison Fosett (1867–1925?)
Atlantida

dəstəkləyirdi. Rəvayətə görə, portuqal səyyahları bandeyrantamlar 1753-cü idlə Baiya əyalətində məlum olmayan "Ölü şəhər" statusuna malik olan şəhərdə qızıllar axtarışına çıxmışlar. Persi Harrison öz planın "Z", yəni, Matu-Qrosu əyalətində yerləşən naməlum şəhər adlandırırdı. Persi, Atlantidanın Braziliya ərazisində mövcud olmasını qara bazalt heykəlciyi ilə əlaqələndirirdi. Onun sözlərinə görə, bu heykəlciyin nədən yarandığını Britaniya muzeyində çalışan ekspertlər izah edə bilməmişlər.
Atlantida

Həmçinin, Persi Braziliyanın Baiya ştatında yerləşən Qonqoci çayının ətrafında yerləşən rayonlarında bu sivilizasiyaya aid bir sıra qalıqlar tapmışdır. 1925-ci ildə Persi heyəti Şinqo çayı ətrafında ekspedisiya aparmışdır, lakin onlar bu ekspedisiyadan naməlum səbəbdən geri qayıtmayıblar. Atlantida və Bermud üçbucağı Bermud üçbucağı Atlantik okeanının şimalında Florida, Bermud adaları və Puerto-Rikonu birləşdirən şərti xətlərin əhatə etdiyi üçbucaq ərazidir. Bermud üçbucağı burada çoxlu itmiş obyektə görə sirli yer və anomal zona sayılır. Bu sahə gəmilərin, qayıqların və təyyarələrin itdiyi yüksək qəza bölgəsi kimi qeyd edilib.
Atlantida

Adı çəkilən yer haqda mövcud olan əfsanənin müasir tarixi 5 donanma təyyarəsinin böyük fırtına ilə qarşılaşaraq yoxa çıxması ilə başlanıb. Əksər insanlar tərəfindən Bermud üçbucağı sadəcə kimlərsə tərəfindən məşhurlaşdırılmış və qeydi-adi bölgəyə çevrilmiş bir əfsanə kimi qəbul olunub. Son iddialara görə isə bütün bu sirli hadisələr əslində sadə bir təbii qaz kütləsinin təsirindən baş verirmiş. Yeraltından fışqıran təbii qazlar sudan yüngül olduqları üçün səthə doğru yüksəlirlər. O anda, döşəmədən səthə qədər suyun sıxlığı azalır.
Atlantida

Həmin vaxt ordan keçən nə varsa, dərin bir quyuya düşər kimi sürətlə okeanın dibinə çəkilir. Bermud üçbucağının da qədim Atlantida şəhəri ilə hansısa əlaqəsi olması barədə müxtəlif fikirlər mövcuddur. Hətta Atlantida şəhərinin su altına batdığı güman edilən ərazidə aparılan sualtı araşdırmalarda okeanın dibində sıralanmış böyük daşların insan əli ilə sıralanması, həmçinin, həmin daşların bəzilərinin əraziyə aid olmayan süxurlardan yonulması da burada həqiqətən də vaxtı ilə mədəniyyət və sivilizasiyanın olmasını sübut edir. Teosofiyada Atlantida Teosoflardan biri olan Yelena Blavatskaya "Gizli doktrina" kitabında yazır ki, Atlantida müasir insanların yarandığı "Dördüncü nəsl" nümayəndələrinin evalusiya nəticəsində yaranmışdır. 1882-ci ildə görkəmli ingilis teosofu Alfred Persi Sinnett demişdir ki, suallarının cavabını tibet mahatması Kut Humidən öyrənmişdir: "Atlantidanın yaranması (qitələr və digər adalar) miosen periodunda (indi də tədricən sizin qitələrinizdə yaranır) yaranmış və Alpın qalxması ilə üst-üstə düşmüş ən böyük qitənin yox olmasıyla yüksək nöqtəsinə çatmış və ardınca Platon tərəfindən qeyd edlən kiçik adaya çatmışdır.
Atlantida

Misirdə Saisin rahibləri Solomona Atlantidanın (yeganə salamat qalmış ən böyük ada) onların dövrünə 9000 il qalmış yox olduğunu qeyd etmişlər. Onlar xəyali olmamış və uzun müddət nailiyyətlərini qoruyub saxlaya bilmişlər. Ancaq, mən deyəndə ki, onlar yalnız Poseydonisdə qeyd edirlər, onlar möhtəşəm xronologiyalarını yunan mütəfəkkirlərinə heç vaxt deməzdilər. Möhtəşəm hadisə — bizim Şambalada (Mərkəzi Asiyada yerləşən ada) yaşayan Poseydonis maqları adlanan İşığın övladlarının gəlişi təxminən 11 446 il əvvəl baş vermişdir. Siz bu hadisələrin xronoliji ardıcıllığını 1 tomlu yazılan "İsida" kitabından oxuyun, bu zaman bəzi hadisələr aydın olacaqdır" Teosofların fikrincə, Atlantida 1 milyon və 900 min il bundan əvvəl mövcud olmuş və əldə etdikləri sehrli güclərə görə uzun müddət müharibə hədəfində olmuşlar.
Atlantida

Məhz müharibələr bu dövlətin süqutunu yaxınlaşdırmışdır. Uilyam Skott-Elliot 1896-cı ildə yazdığı "Atlantidanın tarixi" kitabında göstərir ki, Atlantida süqut edən zaman iki böyük adaya Daytya və Rudaya ayrılmış, sonda axırıncı Poseydonis qalığına kimi mövcud olmuşdu. İngilis teosofu Çarlz Uebster Ledbiter Atlantidanın mövcud olmasını göstərən xəritələrin tibet muzeyində mövcud olduğunu qeyd etmişdir. Uilyam Skott-Elliotun dərc etdiyi Atlantidanın yerini göstərən dörd xəritə tibet muzeyində saxlanılan xəritələrlə eynidir. Araşdırmalar Atlantidanın qalıqlarından tapılan mədəniyyət nümunələri isə müəyyən mülahizələrə əsas verir.
Atlantida

Platona görə, analoji mədəniyyət nümunələri məhz həmin mifik savaş dönəminə aiddir. Bu isə Atlantidanın məhvinin təxminən 12 min əvvələ təsadüf etməsi haqqında təsəvvürlər yaradır. Bununla belə Misir ehramlarını, Böyük Britaniyanın Uiltşir qraflığındakı Stounhenc abidəsini, Bermud üçbucağını da Atlantida ilə əlaqələndirənlər çoxdur. 1887–1945-ci illərdə yaşamış ABŞ mistikaçısı Edqar Keysi Atlantida haqqında bir çox fərziyyələr irəli sürmüşdür. Bu fərziyyələrə görə, atlantların müasir texnologiyalara sahib olmuşlar.