LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Marafon döyüşü

İsaqor və onun tərəfdarlarını spartalılar dəstəkləyirdilər. Demos bu dəyişikliyə etiraz elədi və üsyan qaldıraraq həm İsaqoru, həm də spartalıları Afinadan qova bildi.Onlar qovulduqdan sonra şəhərin qüdrəti artmağa başladı. Lakin sakinlər spartalıların qisasından ehtiyat edirdilər. Onların ordusu qarşısında qorxu o qədər böyük idi ki, Klisfen e.ə. 508/507-ci illərdə səfirini Daranın qardaşı və fars satrapı I Artafernin yanına göndərdi. Səfirin məqsədi spartalılara qarşı müdafiə birliyinin təmin edilməsi idi. Farslar afinalılardan "torpaq və su" tələb etdilər.
Marafon döyüşü

Səfirlər razılaşdılar. Bu simvolik akt tabeçiliyin formal tanınması demək idi. Səfirlər evə qayıdanda "sərt qınağa" məruz qalsalar da, farslar İoniya yunanları kimi afinalıları da tabe etdiyi millətlərdən hesab etməyə başladı. Sonrakı itaətsizliyi onlar qiyam kimi qiymətləndirdilər. Əhəmənilər İmperiyasının Yunanıstana sonrakı hərbi kampaniyalarının (Mardoninin e.ə. 492-ci ildə yürüşü, Datis və Artafernin e.ə. 490-cı ildə ekspedisiyası, həmçinin Kserks ordusunun hücumu) əsas məqsədlərindən biri Afinanı istila etmək idi. Yunan-İran müharibələrinin başlaması E.ə.
Marafon döyüşü

499-cu ildə Kiçik Asiya ərazisində yerləşən və İran padşahının hakimiyyəti altında olan polis adlı siyasi yunan qurumları üsyan qaldırdılar. Üsyançıların nümayəndələri Egey dənizinin qərb sahilində yaşayan qohum yunanların yanına yollandılar. spartalılar farslara qarşı hərbi münaqişəyə girmək istəmədilər, halbuki afinalılar kömək üçün 20 gəmi göndərməyə qərar verdilər. Üsyançılar afinalılarla birgə imperiyanın mühüm şəhərini və satraplığın paytaxtı Sardis şəhərini ələ keçirmək və yandırmağa nail oldular. Dara bu üsyanda iştirak edən və onun hakimiyyətinə qarşı olan yunanlardan qisas almaq istəyirdi. Həmçinin Dara aralarında birliyləri olmayan qədim yunan şəhərlərini fəth etmək imkanını görürdü.
Marafon döyüşü

E.ə. 492-ci ildə fars sərkərdəsi Mardoninin hərbi ekspedisiyası zamanı Frakiya zəbt edildi, Makedoniya çarlığı isə İran padşahın ali hakimiyyətini tanımışdır. Beləliklə, farslar quru qoşunlarının Qədim Yunanıstanın ərazisinə keçidini təmin etdilər. E.ə. 491-ci ildə Dara hər müstəqil yunan şəhərinə "torpaq və su" (bu farsların itaətkarlıq və hakimiyyətinin tanınması demək idi) tələbi ilə elçilərini göndərdi. Əhəmənilər dövlətinin hərbi qüdrətini və gücünü dərk edən qədim Ellada şəhərləri alçaldıcı tələbləri qəbul elədilər, yalnız Afina və Sparta bu tələbi rədd etdilər.
Marafon döyüşü

Afinada elçilər məhkəməyə verilmiş və edam edilmişdilər. Spartada onları su quyusuna atmışdılar ki, orada su və torpağı götürə bilsinlər. Artafern və Datisin ekspedisiyası Dara Mardoniyi komandirlik vəzifəsindən azad etdi və onun yerinə qardaşı oğlu Artaferni qoydu və onun köməkçisi kimi təcrübəli sərkərdə Midiyalı Datisi təyin elədi. Hərbi ekspedisiyanın əsas məqsədi üsyançılara kömək göstərən Eretriya və Afinanı fəth və ya tabe etmək idi, həmçinin Kiklad adaları və Naksosu da zəbt etmək planları var idi. Herodota əsasən, Dara Artafern və Datisə Afina və Eretriyanı "köleleştirmək və köleleştirilən xalqı hüzuruna gətirmək" əmrini vermişdir. Ekspedisiyada keçmiş Afina tiranı Hippias da iştirak etmişdir. Ekspedisiya zamanı fars qoşunu Naksosu zəbt etdi və e.ə.
Marafon döyüşü

490-cı ilin yay mövsümünün ortasında Evbeya adasına çatdı. Bu hadisələr baş verəndə Eretriya sakinləri şəhəri tərk etməmək və mühasirəyə tab gəlmək qərarını qəbul etdilər. Lakin fars qoşunu mühasirəylə kifayətlənmədi və hücumla şəhəri almağa çalışırdı. Herodot mübarizənin amansız olduğu və hər iki tərəf ağır itkilər verdiyi barədə yazırdı. Bununla belə altı gündən sonra iki adlı-sanlı Eretriya sakinləri Yevforb və Filaqr qapıları düşmənə açdılar. Farslar şəhərə daxil olub, onu talan etdilər, Sardıs şəhərinin yandırılmasının əvəzi olaraq farslar məbədlər və ibadətgahları alovlandırdılar.
Marafon döyüşü

Əsir tutulmuş vətəndaşları qul elətdirdilər. Döyüşdən əvvəl Farslar Eretriyanı qazandıqdan sonra Attika istiqamətində yola düşdülər. Onların ordusunun tərkibində olan keçmiş Afina tiranı Hippiasın məsləhəti ilə onlar Marafon şəhəri yaxınlığında olan düzənlikdə yerləşdilər. İstilaçılar üçün bu yer bir sıra üstünlüklərə malik idi. Birincisi düzənlik Eretriyaya çox yaxın idi. Havan rahat və təhlükəsiz idi. Farslar vadidə atları yedizdirmək üçün zəngin və toxunulmamış otlaq tapa bilərdilər. Həmçinin Artafern və Datis açıq çöldə döyüş haqqında heç düşünmürdülər, əksinə güman edirdilər ki, afinalılar şəhər divarlarının müdafiəsi ilə qane olacaqlar.
Marafon döyüşü

Hippiasın vədlərinə görə, vadidən asanlıqla Afinaya aparan rahat yollar var. Bunu öyrənən afinalılar öz qoşunlarını Marafona yönəltdilər. Qədim ənənəyə riayət edərək, qoşunun başında 10 strateq dururdu. Həmçinin Plateyadan köməyə qoşun gəlmişdir. Strateqlərin növbəti addımlar barədə fikirləri tamamilə fərqlənirdi. Bəziləri qoşun sayının az olduğundan döyüşə qarşı idilər, digərləri isə əksinə döyüşə girmək məsləhətini verirdilər.
Marafon döyüşü

Onda strateq Miltiad aşağıda göstərilən sözlərlə polemarx Kallimaxa müraciət etdi, onun verdiyi qərar isə həll edici rol oyandı: Miltiad öz sözləri ilə Kallimaxı təxirə salmadan döyüşə başlamaq vacibliyinə inandırdı. Müdafiə taktikasının yerinə döyüşə başlamaq prinsipial qərarın qəbulundan sonra, Aristid və digər strateqlər komandanlığı Miltiada buraxdılar.Plateya və Afinadan gələn qoşunlar farsların olduğu yerə gəldilər. Düzənliyin geniş ərazisi dəniz boyunca cənubdan şimal-şərqə uzanırdı və Pentel silsiləsinin şəlaləsi onu iki yerə bölürdü. Onun cənub hissəsində bilavasitə dəniz sahillərinə qədər gəlib çatan Pendelikon dağı yerləşirdi. Afinadan kənarda olan şimal hissəsi də dağ zəncirləri ilə əhatə olunmuşdu. Eyni zamanda yastı məkanının eni zahiri idi. Şimal-şərq hissəsi göz aldadan yaşıl səthi olan geniş bataqlıq yerləri ilə bol idi. Miltiad Pentel dağlarının zirvələrində dəstə şəklində durmağa əmrini verərək, Afinaya aparan yeganə yolu kəsdi.
Marafon döyüşü

Hippias məhz o yolun vasitəsi ilə farsları keçirmək niyyətində idi. Hər iki qoşun bir neçə gün bir-birinin qarşısında dayanıb, heç bir hərbi cəhdə əl atmırdılar. Tərəflərin qüvvələri Marafon döyüşündə iştirak edən yunan ordusunun sayı Herodotun əsərlərində göstərilməyib. Korneli Nepot və Pavsani döyüşdə 9 min afinalı və min plateyalının olduğu barədə yazırdılar. Bizim eranın III əsrində yaşayan Roma tarixçisi Mark Yustin afinalıların sayını 10 min, plateyalıların isə min olduğunu qeyd edir. Bu rəqəmləri Marafon döyüşündən 11 il sonra baş tutan Plateya döyüşündə iştirak edən döyüşçülərin sayı (Herodotun göstərdiyi rəqmlərlə) ilə qarşılaşdırmaq olar. Pavsaninin müəllif olduğu "Elladanın təsviri" əsərində olan Marafon vadisi haqqında hekayədə afinalılar, plateyalılar və qulların qardaşlıq məzarlarının mövcudluğu barədə yazılır, həmçinin qeyd olunur ki, qullar məhz bu döyüşdə ilk dəfə hərbi məqsədlər üçün istifadə olunmuşdular.
Marafon döyüşü

Ümumilikdə müasir tarixçilər antik mənbələrdə göstərilən döyüşdə iştirak edən yunanların sayı ilə razılaşırlar. Herodota əsasən, fars donanmasının əvvəlcə 600 gəmisi var idi. Amma o, bilavasitə qoşunların sayını göstərmir, yalnız qoşunun çox saylı və yaxşı təchiz olduğunu söyləyir. Antik mənbələrə səciyyəvi olan xüsusiyətlərdən biri də odur ki, onlar məğlub edilmiş düşmən ordusunun sayının artırırdılar. Bu yunanların qələbəsini daha da şücaətli edirdi. Platonun "Meneksen" dialoqu və Lisiasın "Qəbirüstü sözü" əsərlərində qoşun sayı 500 min göstərilir. Xeyli sonra yaşamış Roma tarixçisi Korneli Nepot Artafern və Datisin ordusunun 200 min piyada və 10 min atlıdan ibarət olduğunu yazır.
Marafon döyüşü

Ən çox sayı Yustin göstərmişdir — 600 min.Müasir tarixçilər Ellada ərazisinə soxulmuş ordunun sayını orta hesabla 25 min piyada döyüşçülər və bir min atlı kimi qiymətləndirilər. Yunan və fars qoşunlarının müqayisəli xarakteristikası Fars qoşunu Əhəmənilər İmperiyasına tabe olan xalqlar və tayfaların çoxsaylı nümayəndələrindən ibarət idi. Döyüşçülərin silah və zireh növləri onların hansı xalqdan olmasından asıllı idi. Herodotun ətraflı təsviri iddia edir ki, farslar və Midiyalılar yumşaq keçə papaqlar, şalvar və rəngbərəng xitonlar geyinirdilər. Onların zirehləri balıq puluna oxşar pulcuqlardan hazırlanırdı, qalxanları isə çubuqlardan hörülürdü. Onlar silah kimi qısa nizən və qamış oxulu böyük yaylardan istifadə edirdilər. Sağ tərəflərində akinak qılıncını daşıyırdılar. Digər tayfaların döyüşçüləri xeyli pis silahlanırdılar, onlarda əsasən yay olurdu, bəzən isə sadəcə dəyənək və çubuqlar.
Marafon döyüşü

Qalxandan başqa qoruyucu ləvazimatlardan Herodot qeyd edir ki, onlarda mis, dəri və taxta dəbilqələr də olurdu. Yunan falanqası bir neçə cərgəyə sıx və əzmli düzülmüş ağır silahlanmış döyüşçülərdən ibarət idi. Döyüş zamanı başlıca vəzifə onun bütövlüyünün qorunması idi: həlak olmuş döyüşçünün yerini onun arxasında duran döyüşçü tutmalı idi. Cərgənin inkişafına töhfə verən əsas amil böyük dairəvi qalxanın (aspis) və Korinf tipli qapalı dəbilqənin istifadəsi oldu. Aspisin daxili səthinə dəri kəmərlər bağlanırdı ki, döyüşçülər qalxanı əllərinə taxa bilsinlər. Beləliklə, qalxan qolun yuxarı sağ tərəfində dururdu.Hopliti sol tərəfdən qoruyan bu qalxan bədəninin sağ yarısını açıq qoyurdu. Buna görə yunan falanqasında döyüşçülər sıx xətt üzərində durmalı idilər ki, hər hoplit solda duran yoldaşını qorusun və sağda duran yoldaşının vasitəsi ilə qorunsun. Yunanlar üçün döyüşdə qalxanı itirmək biabırçılıq sayılırdı, çünki qalxan təkçə öz təhlükəsizliyin üçün deyil, həm də bütün cərgənin müdafiəsi üçün istifadə olunurdu.
Marafon döyüşü

E.ə. VI—V əsrlərdə hoplitin başını keçədən hazırlanmış altlıq papağın üstündən taxılan Korinf (və ya "Dori") tipli qapalı dəbilqə qoruyurdu. Boğuq Korinf dəbilqəsi başın tam qorunmasını təmin edirdi, amma yan görmə və eşitmə qabiliyyətini məhdudlaşdırırdı. Döyüşçü yalnız qarşısındaki düşməni görürdü ki, bu da sıx döyüş düzülüşündə xüsusi təhlükə daşımırdı. Yunan-İran müharibələri dövründə "anatomik" adlandırılan və döş və bel plastinlərindən ibarət olan bürünc zirehlər yayılmışdır. Plastinlər heykəltəraşlıq dəqiqliyi ilə kişi bədəninin əzələ konturlarını qabarıq şəkildə təsvir edirdilər.
Marafon döyüşü

Zirehin altından hoplitlər kətan tunikasını geyinirdilər, spartalılar isə ənənəvi olaraq zirehin üstündən qırmızı plaş taxırdılar. Bürünc zirehin çatışmazlığı bud hissəsini müdafiəsiz qoyması idi. Bu dövrdə qatları yapışqanla hopdurulmuş kətanın əsasında "linotoraks" adlı zirehlər artıq yaranmağa başladı, hansılar ki bir neçə onilliklər sonra Yunanıstanda "anatomik" bürünc zirehlərin yerini tutdular. Linotoraks döyüşçünün sürətlə hərəkət etməsinə manə olmayaraq bud nahiyəsini bağlayırdı.Qoruyucu ləvazimatların tərkibinə həmçinin diz qoruyucusu daxil idi. Onlar ayağın sıx çulğalaması və yeriməyə mane olmaması üçün baldırın ön hissəsinin relyefini təkrarlıyırdılar. Almaniyalı tarixçi-antikşunas Ernst Kurtius Marafon döyüşü və ondan əvvəlki hadisələrin təsvirlərinin təhlili və tutuşdurulması əsasında izah edir ki, nəyə görə Miltiad e.ə.
Marafon döyüşü

12 sentyabr 490-cı ildə köməyə gələn Sparta qoşununu gözləmədən düşmən qoşununa hücum etdi. Kurtius farsların böyük ümid bəslədiyi atlı qoşunlarının əməliyyatlarının təsvirlərin bizə qədər gəlib çatan mənbələrdə olmadığını vurğulayır. Döyüşün müəyyən mərhələlərində onlar həlledici rol oynaya bilərdilər. Həmçinin, fars qoşunlarının gəmilərə sürətlə köçürülməsi Kurtiusda təəccüb doğurur. Fars qoşununun tamamilə darmadağan olmuş vəziyyətində bu inandırıcı gəlmir. Buna əsaslanan alman tarixçisi belə qənaətə gəlir ki, farslar afinalılar və plateyalıların dağ yamaclarında möhkəmləndirilmiş mövqelərini görərək, Afinaya Marafon keçidi vasitəsilə getmək fikrindən imtina etdilər.
Marafon döyüşü

Onlar manevr üçün daha münasib olan, yəni dağ keçidləri və yeganə yaxşı möhkəmləndirilmiş yolun olmadığı yerdə eniş etməyə üstünlük verdilər. Kurtius nəticə çıxardır ki, Miltiad fars qoşununun bölündüyü və atlı dəstələrin gəmilərə köçürüldüyü an hücum etmək qərarına gəldi. Beləliklə, o, arxada saxlanmış və dəstələrin köçürmə prosesinə nəzarət edən orduya hücum etdi. Bu şərtləri nəzərə alanda aydın olur ki, nəyə görə afinalılar yürüşə çıxan Spartanın peşəkar döyüşçülərini gözləmədilər. Yunanlar və farslar arasında 8 stadiondan (təxminən 1,5 kilometr) az olmayan məsafə var idi. Miltiad qoşununu döyüş nizamında yerləşdirdi — sağ cinahda Kallimaxın komandanlığı altında afinalılar yerləşdilər, solda plateyalılar, mərkəzdə isə Femistokl və Aristidin başçılığı ilə Leontid və Antioxid qəbilə birliklərindən (fila) olan vətəndaşlar yer alırdılar. Yunanların döyüş xətti farsların eninə bərabər oldu, lakin xəttin mərkəzi dərinliyi bir neçə cərgədən ibarət idi. Yunan qoşununun ən zəif yeri mərkəzi idi. Cinahlarda döyüş xətti xeyli dərin idi.Mövqelərini tutan yunanlar hücuma başladılar.
Marafon döyüşü

Herodota əsasən, onlar 8 stadionluq məsafəni qaçdılar. Müasir tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, döyüş asayişinın pozulması olmadan ağır silahlanmış döyüşçülərin belə hücum etməsi mümkün deyil. Ehtimal edilir ki, yolun birinci hissəsində afinalılar və plateyalılar marş şəklində hərəkət edirdilər və yalnız düşmən oxları onlara çatacaq məsafəyə (təxminən 200 m) gələndə, onlar qaçışla irəliləməyə başladılar. Farslar üçün hücum gözlənilməz oldu. Herodotun vurğuladığı kimi: Döyüş xeyli vaxtı davam etdi. Yunanların döyüş xətti zəif olduğundan, onlar Datis və Artafernin farslar və saklardan ibarət seçmə ordu dəstələrinin dayandığı döyüş xəttinin mərkəzindən qaçırdılar.
Marafon döyüşü

Farslar afinalıların sıralarını dağıtdılar və onları təqib etməyə başladılar. Lakin yunanlar hər iki cinahda qələbə qazandılar. Qaçan düşməni təqib etmək əvəzinə onlar geri dönüb mərkəzi dağıtmış qoşuna hücum etdilər. Nəticədə farslar təlaşa düşdülər və nizamsız şəkildə gəmilərə tərəf geri çəkilməyə başladılar. Yunanlar yeddi düşmən gəmisini ələ keçirə bildilər.Herodota əsasən, yunanların itkiləri cəmi 192 afinalı oldu, onların içində polemarx Kallimax və Esxilin qardaşı Kinegir də var idilər. "Tarixin atası" farsların itkilərini 6400 nəfər təşkil etdiyini yazır.
Marafon döyüşü

Əhəmənilər İmperiyasının əsas qoşun başçılarından biri Datisin taleyi antik mənbələrdə müxtəlif şəkildə göstərilir. Belə ki, Herodota əsasən, Datis Asiyaya geri qayıtdı. İran salnamələrini istifadə edən Ktesiyə isə əsasən, Datis döyüş zamanı həlak oldu. Bundan başqa, yunanlar sərkərdənin bədənini İranlılara verməkdən imtina etdilər. Afinada farsların tərəfini saxlayan nüfuzlu partiya var idi. Herodota əsasən, Pentelikon dağının zirvəsindən düşmənə qalxanla işarə verilmişdir. Sonradan xəbər yayılmışdır ki, bunu Alkmeonidlər ediblər və bu bütün yunanlara xəyanət kimi qiymətləndirildi.
Marafon döyüşü

Farsların gəmiləri Marafondan Suniona yollandılar ki, oradan Afinaya yönlənsinlər və onu zəbt etsinlər. Şəhər müdafiəsiz qalmışdı, çünki bütün qoşun 42 km məsafədə olan döyüş meydanında idi. Miltiad vaxtında düşmənlərin planlarını anladı. Marafon döyüşünün qaliblərinə istirahət etmək nəsib olmadı. Hərbi qənimətlərin və əsirlərin mühafizəsi üçün Aristidin başçılığı ilə dəstə qoyaraq, yunan ordusu tam silahlanmış şəkildə Afina istiqamətində marşa başladılar. Farslar Faler buxtasına çatdığı zaman, qarşılarında yenə bütöv yunan ordusunu gördülər. Şəhərin etibarlı şəkildə qorunduğunu görən farslar döyüşə cəsarət etmədilər və geriyə vətənlərinə yola düşdülər.
Marafon döyüşü

Ertəsi gün 3 gün ərzində Spartadan 220 km qət edən Sparta ordusu Afinaya çatdı. Döyüşə gecikən spartalılar döyüş meydanına göz gəzdirərək, afinalılara təriflər yağdırdılar və evlərinə qayıtdılar. Döyüşdə həlak olanları döyüş meydanında dəfn etdilər, belə dəfn üsulu qədim afinalılarda ən dərin ehtiram sayılırdı.Farsların məğlubedilməzliyi haqqında mifi yox edərək, Marafon döyüşü afinalıların döyüş ruhunu xeyli qaldırdı və sonradan onların yaddaşlarında Afinanın əzəmət rəmzi kimi qaldı. Yunanların bu qələbəyə verdiyi əhəmiyyəti Marafona aid çoxlu sayda abidələr və sitatların olması sübut edir. Vuruşan tərəflər döyüşün əhəmiyyətini müxtəlif cür dəyərləndirirdilər. Bu döyüş yunanların Əhəmənilər İmperiyasının qoşunları üzərində ilk qələbəsi idi.
Marafon döyüşü

Bu məğlubiyyət farslara böyük fəsadlar vermədi. Onların dövləti ən qüvvətli dövründə idi və böyük resurslara malik idi. Bu uğursuz ekspedisiyadan sonra Dara bütöv Yunanıstanı fəth etmək üçün böyük qoşun toplamağa başladı. Onun planlarına e.ə. 486-cı ildə Misirdə baş verən üsyan mane oldu. Elə həmin ildə Dara vəfat etdi.
Marafon döyüşü

Onun yerinə taxta Kserks gəldi. Misir üsyanını dəf edən təzə hökümdar Yunanıstana yürüşü üçün hazırlıqlarını davam etdirdi.Marafon döyüşündən sonra farslar Yunanıstana 10 ildən sonra hücum etdilər. Bu illər ərzində Marafon döyüşündə iştirak etmiş Femistokl Afinada güclü donanmanın yaradılması üçün bir sıra islahatlar keçirtdi. Məhz onun gördüyü tədbirlər sonradan Kserksin ordusunun tam məğlubiyyətinə gətirdi. Marafon döyüşünə aid bir neçə əfsanələr var. Onlardan biri Herodotun "Tarix" əsərindən bizə gəlib çatıb, orda deyilir ki, afinalılar Fidippid adlı bir qasidi Spartaya göndərdilər ki, o, Lakedaimonları yürüşə başlamağı tələsdirsin.
Marafon döyüşü

Yol üstü onun yanına tanrı Pan gəldi və dedi ki, ona laqeydlik göstərən afinalılara xeyirxahlıqla yanaşır və onların köməyinə gələcək. Əfsanəyə görə, tanrı vədinə əməl etdi, bundan sonra ona hər il qurban gətirilirdi. Rəvayət simvolik xarakter daşıya bilər, çünki öz gəlişi ilə qorxu salan bu mifoloji personajın adından "panika" sözü əmələ gəlib. Fars qoşununda yaranan panika yunanların qələbəsinin vacib amillərindən biri idi. Digər bir əfsanəyə görə döyüşdə əfsanəvi qəhrəmanı Tesey iştirak edirdi. Afina Akropolunda olan portikin təsvirində Pavsani döyüşə həsr olunan şəkil və şəhərin himayədarları olan digər tanrılar haqqında yazıb. Beləliklə, yunanlar onlar üçün belə vacib döyüşdə qələbə payını tanrılara isnad edirdilər.
Marafon döyüşü

Digər şübhəli tarixi əfsanəsi Marafon qaçışı (42 km 195 m məsafəsinə qaçış) idman növünə ad verdi. Təsvir olunan hadisələrdən 500 ildən sonra əsərlərini yazan Plutarxa əsasən, Miltiad Yevkl adlı qasidi qələbə xəbəri ilə Afinaya göndərdi. Döyüşdən dərhal sonra şəhərə tərəf təxminən 40 km qaçan qasid "Sevinin, afinalılar, biz qələbə qazandıq!" deyərək öldü. Lukian Plutarxın təsvir etdiyi qasidin Yevkl adını Herodotun təsvir etdiyi Fidippid adı ilə dəyişdi. Herodotun göstərdiyi Fidippid bir neçə yüz kilometr (Marafondan Spartaya məsafə qət etmək, ordan da məktubla Marafona geri dönmək, döyüşdə iştirak etmək, sonra isə yunanların hamısı ilə birgə təxminən 500 km-lik yolu cəld qaça-qaça Afinaya qayıtmaq) qaçmalı olacaqdı.
Marafon döyüşü

Afinaya bir adam deyil bütöv ordu yönəldiyi üçün əfsanə tənqidə dözmür. Fidippidin marafon yürüşünün şübhəli olduğunu nəzərə alaraq 1983-cü ildən bir neçə entuziastlar tərəfindən hər il Afinadan Spartaya 246 kilometr məsafəyə qaçış olan spartatlon keçirilir. İncəsənətdə Miltiadın oğlu Kimon Afinaya başçılıq etməyə başlayanda əmr etdi ki, mərkəzi meydan olan aqoranın şimal tərəfində qədim Afinanın ən məşhur tikililərindən biri olan Naxışlı stoa ucaldılsın. Bu tikili ən yaxşı rəssamlar tərəfindən bəzədilən bir portik idi. Rəsmlərdən biri Kimonun atası Miltiadı Marafon döyüşü zamanı təsvir edirdi. Müasir tədqiqatçılar stoanın naxışlarını ümumilikdə erkən klassik dövrün monumental təbliğat nümunəsi hesab edirlər. Həmçinin Afina akropolun cənub divarının yaxınlığında döyüşün şərəfinə abidə qoyulmuşdur.Döyüşün poetik təsviri alman şairi Georq Heymin "Marafon" şeir silsiləsində verilmişdir.
Marafon döyüşü

Osmanlı İmperiyasına qarşı olan Yunanıstan istiqlal müharibəsində iştirak edən Corc Bayron "Çayld Haroldun zəvvarlığı" əsərində yunanlara keçmiş qələbələrini xatırladaraq, onların vətənpərvərlik hisslərini oyatmağa çalışır. 2010-cu ildə Yunanıstanın Milli Bankı Marafon döyüşünün 2500 illiyinə həsr olunan 2 avro nominalında xatirə bimetallik sikkə hazırlamışdır, onun tirajı 2,5 mln. nüsxədən ibarət idi. Sikkənin arxa tərəfində azadlıq və nəcib ideallar uğrunda mübarizə mənasını verən qalxan və döyüşçü təsvir olunub. Qalxanın üstündə olan quş qərb sivilizasiyasının indiki şəkildə doğuluşunu simvolizə edir. Antik"Tarix". Herodot.
Marafon döyüşü

ISBN 1-57607-075-1. Giessen, H. W. Mythos Marathon, Landau: Verlag Empirische Pädagogik, 2010. — ISBN 978-3-941320-46-8 Green P. The Greco-Persian Wars (University of California Press). 1996. ISBN 0-520-20313-5.
Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası

Xələfi olan Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyasının I qurultayı Minskdə 13–15 mart 1898-ci ildə keçirilib. Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyasının II Qurultayında Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyasının iki fraksiyasının — Vladimir Leninin başçılıq etdiyi bolşeviklər və Georgi Plexanov və Yuli Martovun başçılıq etdiyi menşeviklər meydana gəldi. Parçalanmanın əsas səbəbi partiya nizamnaməsinin əhəmiyyətsiz görünən maddəsi idi; Lenin partiya üzvlərindən "şəxsi iştirak", Martov isə "şəxsi yardım" tələb etməyi təklif etdi. Əslində söhbət partiya binasında icazə verilən mərkəzçilik dərəcəsindən gedir; Lenin tabeçiliyində olanların yuxarıdakıların direktivlərini yerinə yetirmək məcburiyyəti ilə sərt bir şəkildə mərkəzləşmiş bir təşkilat yaratmağa çalışdı. Martov isə Qərbi Avropa Sosial Demokratiya modelində, xüsusən o zaman ən nüfuzlu Alman partiyası modelində sərbəst birləşmə prinsipini müdafiə etdi. Artıq 1903-cü ilin sentyabrında tərəflər partiya təşkilatları — Mərkəzi Komitə, "İskra" qəzetinin redaksiyası, Xarici İnqilabçı Sosial Demokratiya Birliyi , yerli partiya təşkilatları üzərində nəzarət uğrunda kəskin bir mübarizəyə başladılar. Lenin Mərkəzi Komitədə çoxluğu saxlamağı bacardı, menşeviklər isə İskra redaksiya heyətində və Partiya Şurasında çoxluq qazandı.
Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası

Mərkəzi Rusiyada, eləcə də Odessa və Qafqazdakı partiya təşkilatlarının əksəriyyəti bolşevikləri dəstəklədi, Donetsk, Kiyev və digər partiya təşkilatları isə menşeviklərə qoşuldu. 1904-cü ildə Lenin öz fraksiya orqanlarını yaratmağa başladı: əslində paralel əksəriyyət komitələrinin Mərkəzi Komitəsinin Bürosu və öz çap orqanı-Vperyod qəzetini yaratmışdı. 1905-ci ildə bolşeviklər və menşeviklər iki paralel Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyası qurultayı keçirtdilər: Londonda bolşeviklər və Cenevrədə isə menşeviklər. Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyasının Stokholmdakı 1906-cı ildə keçirilən IV Birləşmə Qurultayında bolşeviklər azlıqda idilər. Mərkəzi Komitədə 7 menşevik və 3 bolşevik var idi, redaksiya isə tamamilə menşeviklərdən ibarət oldu. Eyni zamanda, 1907-ci ildə Lenin yeni bir fraksiya idarəetmə orqanı — Bolşevik Mərkəzi yaratdı, yeni fraksiya orqanı və hətta fraksiya xəzinəsi yaradıldı. 1905–1907 inqilabının yatırılması partiyanı ciddi bir böhrana sürüklədi.
Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası

Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyasının üzv sayı 7 dəfə azaldıldı, bir çox aparıcı üzvlər dəfələrlə həbs edildi. 1907-ci ilin yazında Londonda keçirilən Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyasının 5-ci qurultayı bolşeviklər və menşeviklər arasındakı fərqləri daha da artırdı və Vladimir Leninin rəhbərlik etdiyi "bolşevik mərkəzi" nin yaradılmasına səbəb oldu. 5–17 yanvar 1912-ci il tarixlərinfə Praqada Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyasının VI Qurultayında bolşeviklər təşkilati olaraq müstəqil bir partiya yaratdılar. Həlledici səs alan 14 nümayəndədən 12-si bolşevik, ikisi isə Georgi Plexanovun qrupundan olan menşevik idi. Milli təşkilatlar və menşeviklərin təsiri altında olan yerli qruplar, konfransa göndərilən dəvətləri rədd etdilər və ümumrusiya və ümumtəhsil konfransı olaraq tanımadılar. 1912-ci ilin avqust ayında o zaman birləşdirici mövqedə olan LevTrotski Vyanada "paralel" partiya konfransı çağırdı. Bolşeviklər Vyana Partiya Konfransına qatılmadı. Sosial Demokratiyanın bolşevik və menşevik qanadlarını birləşdirmək üçün son cəhd uğursuz oldu.
Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası

Müstəqil Partiya Fevral İnqilabı dövründə, bolşeviklər sosialistlər arasında üçüncü qüvvə idi. 1917-ci ilin aprelində mühacirətdən qayıtdıqdan sonra Lenin dərhal radikal dəyişikliklər etmək üçün bolşeviklərin ölkədəki hakimiyyəti ələ keçirməsi üçün bir yola başladı. Öz partiyası sıralarındakı müqaviməti sürətlə aşaraq "Aprel Tezisləri" proqramının qəbul edilməsinə nail oldu.1917-ci ilin iyulunda hakimiyyəti ələ keçirmək üçün ilk böyük cəhd etsə də, bu cəhd uğursuz oldu. Bu hadisələrin gedişində Trotski parçalanmanı aradan qaldırmaq üçün bütün cəhdləri tərk etdi və Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyası (bolşeviklər) VI Qurultayında Mərkəzi Komitəyə qoşuldu. Sovetlərin bolşevizasiyası zamanı Petroqrad və Moskva Sovetlərinə və yerdəki Fəhlə və Əsgər Deputatları Sovetlərinə, Şimali və Qərb Cəbhələrin əsgər komitələrinə, Baltik Donanmasına nəzarəti ələ keçirirlər. Eyni zamanda, ənənəvi özünüidarə orqanlarında, xüsusən də Petroqrad Şəhər Dumasında bolşeviklər azlıqda qalırdılar. 455 belə Sovetdən 264-də bolşevik fraksiya belə yox idi. Oktyabr İnqilabı 1917-ci ildə 7 Noyabrda baş verən silahlı qiyam nəticəsində burjua Müvəqqəti Hökuməti devrildi və Müvəqqəti Fəhlə və Kəndli Hökuməti quruldu. Menşeviklər və Sosialist İnqilabçılar üsyana mənfi reaksiya göstərərək onu "hərbi sui-qəsd" adlandırdılar.
Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası

Buna etiraz olaraq Sovetlərin II qurultayının iclaslarını tərk edərək boykot elan etdilər. Nəticə etibarilə tarixən Xalq Komissarları Sovetinin (Müvəqqəti Fəhlə və Kəndli Höküməti) ilk tərkibi tamamilə bolşeviklərdən ibarət oldu. 25 oktyabr 1917-ci ildə Rusiya Cümhuriyyəti Müvəqqəti Şurası və bir sıra digər orqanlar ləğv edildi. 1917-ci ilin dekabrında Xalq Komissarları Sovetinin tərkibinə bir sıra sol Sosial İnqilabçılar da daxil idi ki, bunlar da Çekanın və bir sıra digər qurumların təşkilində fəal iştirak edirdilər. Ümumrusiya Təsis Məclisinə seçkilər bolşeviklərin hakimiyyətə gəlməsindən əvvəl başlamışdı. Seçkilərin nəticələri Rusiyada kəndli çoxluğunun Sosialist-İnqilabçıları dəstəklədiyini göstərdi. Bolşeviklər və Sol SR-lərin koalisiyası 6 yanvar 1918-ci ildə Təsis Məclisini dağıtdı.
Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası

8 mart 1918-ci il tarixli RSDFP (b) VII Qurultayında bolşeviklər qızğın bir müzakirədən sonra Almaniya ilə ayrı bir Brest sülhünün qurulması barədə qərar qəbul etdilər. Partiyanın burjua-demokratik və sosialist inqilablarını həyata keçirməyə yönəlmiş ilk proqramının icrası ilə əlaqədar olaraq yeni bir proqram hazırlamaq üçün bir komissiya yaradıldı və Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyası (bolşeviklər) bundan sonra Rusiya Kommunist (bolşeviklər) Partiyası adlandırıldı. SR-lərə artan təzyiq, bolşeviklər SR tərəfdarı kənd məclislərini bolşevik tərəfdarı komandirlərlə əvəzləmə kursuna başladılar. Populyar olmayan Brest-Litovsk Sülhündən narazılıq, qida diktaturasının və xüsusən kombedinin tətbiqi 1918-ci ilin iyulunda Sol SR-lərin üsyanına səbəb oldu. Bu uğursuz və zəif mütəşəkkil hərəkət Sol SR-lərin siyasi ölümü ilə sona çatdı; partiya, bəzi üsyanı qınamağa və bolşeviklərlə işbirliyinə üstünlük verən bir sıra parçalara ayrıldı. 1918-ci ilin avqust ayında bolşevizm liderlərinə qarşı bir sıra terror hücumları oldu, buna cavab olaraq "Qırmızı Terror" un rəsmi olaraq elan olunduğu bildirildi. 23 mart 1919-cu ildə RK(b)P VIII qurultayı RK(b)P Fəhlə Sovetlərinin gücü olaraq təfsir etdiyi "Sovet demokratiyası" nın qurulmasına və qorunmasına yönəlmiş RK(b)P nin yeni proqramını qəbul etdi.
Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası

Parlament dövləti şəklində adi ("burjua") demokratiyaya qarşı çıxan 'və kəndli deputatları və onların qurultayları. Konqres, Kommunist İnternasionalının yaradılmasını alqışladı və nizami ordu qurmağa qərar verdi. 1920-ci ilin sonunda ziddiyyətli bir mənzərə meydana gəldi: bolşeviklər bütün əsas silahlı müqavimət mərkəzlərini məhv etməyi bacardı. Məcburi taxıl zəbtləri kəndliləri məhsulların kütləvi azalmasına sövq etdi və bu da ilk ciddi məhsul uğursuzluğunda milyonlarla qurbanla kütləvi bir aclığa səbəb oldu. Birləşmələr 1921-ci ildə keçirilmiş RK(b)P-nin X Qurultayında iştirak edənlərin dörddə birinə qədər digər partiyalar, əsasən keçmiş menşeviklər gəldi. "Mejraiontsy" nin Sosial Demokratik fraksiyası, Rusiya Sosialist İşçiləri İnternationalistlər Partiya, Sol Sosial İnqilabçılar Partiyasının bir sıra parçaları: Populist-Kommunistlər Partiyası , İnqilabçı Kommunizm Partiyası, eyni zamanda bir sıra milli sol partiyalar: Yəhudi Partiyası Bund , Gənc Buxarilər, Ukraynalı Borotistlər və s. RK(b)P-yə birləşdilər. SSRİ-nin quruluşu 1922-ci ilin avqustunda RK(b)P Mərkəzi Komitəsi RSFSR ilə digər Sovet respublikaları arasında gələcək əlaqələr məsələsinə dair təklif layihəsi hazırlamalı olan xüsusi bir komissiya yaratdı.İosif Stalinin rəhbərliyi altında bu respublikaların RSFSR-ə girişini təmin edən "muxtariyyət" layihəsi hazırlandı.
Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası

Lakin Vladimir Lenin, RSFSR və digər müttəfiq respublikaların bərabərlik əsasında daxil olacağı Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının (SSRİ) yaradılmasında israr edərək bu layihəni rədd etdi. Nəticədə, 27 dekabrda Moskvada SSRİ-nin qurulması haqqında Müqavilə imzalandı və 1922-ci il dekabrın 30-da I Ümumittifaq Sovetlər Konqresi tərəfindən müqavilə təsdiq edildi. Leninin ölümündən sonrakı ilk illər ağır partiyanın daxili fraksiya mübarizəsi başladı. Nəticələrə görə Stalin, Leninin varisi rolu üçün mümkün namizədlər arasından qalib gəldi. 1925-ci ilin dekabrında XIV Qurultay ölkədə yeni bir partiya proqramının hazırlanmasını tələb edən sosializm qurma yolunu elan etdi. Sovet respublikalarının SSRİ-yə birləşdirilməsi ilə əlaqədar olaraq RK(b)P Ukraynan Kommunist (bolşeviklər) Partiyasının RK(b)P-yə daxil olduğu üçün partiyanın adı Ümumittifaq Kommunist (bolşeviklər) Partiyası və ya qısaca ÜİK(b)P olaraq dəyişdirildi. Yeni partiyanın nizamnaməsi RK(b)P nizamnaməsindən xeyli fərqlənirdi.
Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası

Ali Sovet ÜİK(b)P tərəfindən tamamilə idarə olunurdu, çünki hər bölgədə yalnız bir namizəd — kommunistlər və partiyasızlar blokunun nümayəndəsi irəli sürülə bilər. 1939-cu ilin martında keçirilmiş 18-ci konqresdə SSRİ-də sosializmin əsas etibarilə qurulduğu və ölkənin sosialist bir cəmiyyətin inşasını başa çatdırmaq mərhələsinə gəldiyi bildirildi. Lakin müharibənin başlaması dinc inkişaf planlarını pozdu və növbəti partiya qurultayı yalnız 13 il sonra çağırıldı. II Dünya Müharibəsi II Dünya Müharibəsi dövründə 1,5 milyondan çox kommunist aktiv orduya göndərildi, xeyli hissəsi işğal altındakı ərazidə partizan dəstələrinin və yeraltı təşkilatların bir hissəsi olaraq çıxış etdi. Ümumilikdə II Dünya Müharibəsi dövründə 4 milyona yaxın insan partiyaya qəbul edildi. Tuva Sovet İttifaqına 1944-cü ilin oktyabrında muxtar vilayət olaraq daxil olduqdan sonra Orada hakim Tuva Xalq İnqilab Partiyası üzvləri avtomatik olaraq ÜİK(b)P-yə daxil edilmədi. 1952-ci ilin oktyabrında, XIX Qurultayda partiyanın adı yenidən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası və ya qısaca Sov.İKP olaraq dəyişdirildi.
Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası

1956-cı ilin fevralında baş tutan Sov.İKP-nin XX Qurultayında Sov.İKP Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi Nikita Xruşşov məruzəsində Stalinin şəxsiyyət kultunu qınandı. XX qurultaydan sonra qondarma, yalan və səhv ittihamlar əsasında uydurulan çox sayda məhkəmə işinə baxıldı və bir çox repressiya olunmuş insanlara bəraət verildi. 1964-cü ilin oktyabrında Sov.İKP MK-nın ilk (1966-cı ilin martından — baş) katibi vəzifəsinə Leonid Brejnev seçildi. O, Xruşşovun başlatdığı bir sıra tədbirlərə son verdi və 18 illik rəhbərlik dövrünün ilk dövründə ölkədə iqtisadi islahatlar həyata keçirdi. Qorbaçov dövrü 1985-ci ilin martında Mixail Qorbaçov Sov.İKP Mərkəzi Komitəsinin Baş katibi oldu. Onun təşəbbüsü ilə "yenidənqurma" adlanan genişmiqyaslı islahatlar başladı. 28 İyun — 1 iyul 1988-ci il tarixlərində Moskvada keçirilən XIX Sov.İKP Konfransı ölkənin siyasi sistemində dəyişikliklərə səbəb oldu.
Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası

1988-ci ilin oktyabrında Sov.İKP Mərkəzi Komitəsinin plenumu müxtəlif səviyyəli partiya təşkilatlarının iqtisadi məsələlərin tənzimlənməsinə müdaxilə etmələrini qadağan edən bir fərman verdi. 1 dekabr 1988-ci ildə, SSRİ Ali Soveti, SSRİ Konstitusiyasının seçki sistemi ilə əlaqəli və yeni bir orqan — Xalq Deputatları Konqresinin yaradılması ilə əlaqəli üç fəsildə dəyişikliklər etdi.ı. 19–23 iyun 1990-cı il tarixində özünü RSFSR Kommunist Partiyasının Təsisçi Konqresi (Sov.İKP-nin tərkibində) kimi təqdim edən Rusiya Partiya Konfransı çağırıldı. 2–13 iyul 1990-cı il tarixində Sov.İKP-nin XXVIII Qurultayı keçirildi. Onun işində 4683 nümayəndə iştirak etmişdir. Qurultayda nümayəndələr bir neçə fərqli platformaya bölündülər: Demokratik Platforma, Marksist Platforma və s. Daxili fikir ayrılıqlarına görə qurultay Sov.İKP-nin yeni Proqramını təsdiqləməyə müvəffəq olmadı. Partiyadakı dərin böhrana və cəmiyyətdəki mövqelərinin zəifləməsinə baxmayaraq Mixail Qorbaçov ikinci müddətə partiyanın Baş katibi seçildi (lehinə — 3411, əleyhinə — 1116).
Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası

1991-ci ilin avqust ayında Sov.İKP-nin aparıcı üzvlərinin bir sıra üzvləri GKÇP-nin fəaliyyətində iştirak etdilər. Ləğvi və varisləri 23 avqust 1991-ci ildə Sov.İKP-nin fəaliyyəti dayandırıldı, əmlakı müsadirə edildi, partiya təşkilatlarının binaları möhürləndi. Partiya 6 noyabr 1991-ci ildə RSFSR Prezidenti Boris Yeltsinin fərmanı ilə Rusiyada qadağan edildi. Sov.İKP-nin qadağan olunmasının ertəsi günü İşçi Rusiya Hərəkatı, 23 noyabrda Rusiya Kommunist Fəhlə Partiyası, 14 dekabrda Rusiya Kommunistlər Partiyası yarandı. 13 iyun 1992-ci ildə Konstitusiya Məhkəməsinin icazəsi ilə özünü Sov.İKP MK-nın plenumu kimi təşkil edən Mərkəzi Komitənin üzvlərinin iclası keçirildi. Keçmiş Mərkəzi Komitənin 400-dən çox üzvündən 46-sı bu iclasda iştirak edirdi.İclas Mixail Qorbaçovu Sov.İKP sıralarından xaric etdi, Siyasi Büronun fəaliyyətini dayandırdı və Ümumittifaq Partiya Konfransının çağırılmasına qərar verdi. 10 oktyabr 1992-ci ildə Moskvada Sov.İKP-nin XX Ümumittifaq Konfransı keçirildi .
Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası

Konfransda yeni Partiya Proqramı və Nizamnaməsinin layihələri nəzərdən keçirildi və Partiyanın XXIX Qurultayının hazırlanmasına qərar verildi.30 noyabr 1992-ci il tarixində Rusiya Federasiyası Konstitusiya Məhkəməsi, ərazi zəminində qurulan Kommunist Partiyasının ilkin təşkilatlarının fəaliyyətinə qoyulan qadağanı Rusiya Konstitusiyasına zidd olaraq tanıdı, ancaq rəhbər strukturların ləğv edilməsini təmin etdi. 26 mart 1993-cü ildə Moskvada Sov.İKP-nin XXIX Qurultayı keçirildi, partiyanın Kommunist Partiyalar Birliyinə çevrilməsinə qərar verildi. Onlardan Rusiya Federasiyası Kommunist Partiyası (RSFSR Kommunist Partiyası tərəfindən yenidən yaradıldı). Eyni zamanda, hakimiyyət tərəfindən qadağan edilmiş Sov.İKP Mərkəzi Komitəsi, Kommunist Partiyalar Birliyi-Sov.İKP Şurası ilə əvəz olundu.Bundan əlavə, 90-cı illərin əvvəllərindən bəri özlərini Sov.İKP-nin varisi elan edən və ya köhnə adını qoruyan və ya partiyaya Sov.İKP qısaldılmış yeni bir ad verən yeni partiyalar meydana çıxdı. 1992-ci ilin noyabrında Rusiya Konstitusiya Məhkəməsi "Sov.İKP işi" barədə qərar çıxardı. Məhkəmə, Prezidentin RSFSR Kommunist Partiyasının konstitusiya əleyhinə fəaliyyətləri və Sov.İKP mülkiyyətinin milliləşdirilməsi faktları ilə bağlı istintaq aparmaq barədə əmrini Konstitusiyaya uyğun gəlmədiyi kimi qəbul etdi. RSFSR Kommunist Partiyası orqanlarının və təşkilatlarının fəaliyyətinin dayandırılması və Sov.İKP və RSFSR Kommunist Partiyasının rəhbər strukturlarının ləğvi (lakin ərazi zəminində yaradılmış ilkin partiya təşkilatlarının təşkilati strukturları deyil)) konstitusiya olaraq tanındı.
Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası

Məhkəmə, Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasında SSRİ-də Baş Katibin rəhbərliyi altında KPP Mərkəzi Komitəsinin Siyasi Bürosunun rəhbərlik etdiyi nisbətən kiçik bir partiya funksioner qrupunun sərhədsiz, zorakı güc rejiminin hakim olduğunu bildirdi. Ad dəyişiklikləri Rusiya İmperiyasında, Rusiya Respublikasında və Sovet İttifaqında fəaliyyət göstərdiyi müxtəlif illərdə partiya fərqli adlar daşıyırdı: Rusiya Sosial Demokratik Fəhlə Partiyası və ya qısaca RSDFP (1898–1917) Rusiya Sosial Demokratik Fəhlə Partiyası (bolşeviklər) və ya qısaca RSDFP (b) (1917–1918) Rusiya Kommunist (bolşeviklər) PartiyasI və ya qısaca RK(b)P (1918–1925) Ümumittifaq Kommunist (bolşeviklər) Partiyası və ya qısaca ÜİK(b)P (1925–1952) Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası və ya qısaca Sov.İKP (1952–1991)1952-ci ildə keçirilən partiyanın 19. Qurultayı zamanı birinci katib Stalinin təklifi ilə ad dəyişikliyi gündəmə gətirildi: Stalinin təklifi qurultayda qəbul edilir və Ümumittifaq Kommunist (bolşeviklər) Partiyasının adı Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası olaraq dəyişdirilir. Bundan sonra bolşevik nomenklaturası Oktyabr İnqilabı və Rusiya vətəndaş müharibəsi dövrlərində qaldı. Həmçinin bax
Ontogenez

Ontogenez (yun. οντογένεση: ον – varlıq + γένεση) — yaranma, doğulma. Ümumi məlumat Hər bir canlının dünyaya gəldiyi vaxtdan ölənə qədər keçirdiyi dövr postnatal ontogenez adlanır. Ontogenezin mənası fərdi inkişaf deməkdir. Cinsiyyətli çoxalan orqanizmlərdə fərdi inkişaf-ontogenez mayalanmış yumurta hüceyrəsindən-ziqotdan başlayır.
Ontogenez

Bu insanda yumurta hüceyrəsinin mayalandığı andan başlayaraq orqanizm ölənədək davam edir. Ontogenezi 2 dövrə bölmək olar:bətndaxili dövr və bətnxarici dövr-postembrional inkişaf. Orqanizm nəsillərinin əmələ gəlməsində iştirak edən cinsi hüceyrələrdir. Bunlar kişi cinsiyyət hüceyrəsi spermatozoid və qadın cinsiyyət hüceyrəsi yumurtahüceyrədən ibarətdir. Kişi və qadın cinsiyyət hüceyrələri mənsub olduğu orqanizmin bütün irsi əlamətlərini özündə gəzdirən hüceyrələrdir.
Ontogenez

Cisiyyət hüceyrələri meyoz yolla çoxalır. Mayalanmış yumurtaya ziqota deyilir. Hamiləlik dövrü 280 gün və ya 10 qəməri ay olur. Hamiləlik dövrü əsasən ilk günləri qadın çox diqqətli, məsuliyyətli olmalıdır, həyat rejiminə, gigyenasına, qidalanmasına çox ciddi fikir verməlidir. Bu dövrdə qadın spirtli ickilərdən, siqaretdən, narkotok maddələrdən müxtəlif kimyəvi preparatlardan, dərmanlardan və kosmetik maddələrədən qəti istifadə etməməlidir.
Ontogenez

Rüşeymin inkişaf etdiyi 8 həftə ərzində əsas orqanlar əmələ gəlir. Məlumdur ki, fərdi inkişaf orqanizmin genotipi ilə idarə olunur. Genlər valideynlərdən övladlara cinsiyyət hüceyrələri ilə keçir. Genlər müəyyən zülalların sintezini təmin edir. Əlamətləri yaradan isə 20 cür amin turşusunun müxtəlif uzlaşmaları sayəsində həddən artıq mövcud olan müxtəlif zülallardır.
Ontogenez

Canlıların bir-birindən müxtəlif əlamətləri ilə fərqlənməsi əsasən zülal tərkibinin müxtəlifliyi ilə müəyyənləşir. Zülalların sintezini idarə edən genlər isə xromosomların tərkib hissələrini təşkil edən DNT molekullarının müəyyən sahələrindən ibarətdir. Deməli, fərdi inkişaf və onun bütün mərhələləri orqanizmin genotipində proqramlaşmışdır. Mayalanmış bir yumurta hüceyrəsi elə böyük potensial imkana malikdir ki, ondan gələcək tam bir orqanizmin bütün toxumaları, orqanları və sistemləri meydana gəlir, lakin bu imkanlar tədricən realizə olunur. Əgər genotipini təşkil edən genlərin hamısı eyni zamanda fəaliyyətə gəlmiş olsa, onda gərək ziqotdan bir anda yetkin bir orqanizm meydana gələydi, lakin genlər tədricən fəaliyyətə keçərək fərdi inkişafın bütün mərhələlərini idarə edir.
Ontogenez

Fərdi inkişaf genlərin fəaliyyətindən asılı olmasına baxmayaraq, xarici mühit şəraitinin bu prosesdə böyük rolu vardır. Bir virus, bir bakteriya və başqa bir mürəkkəb canlı öz böyüməsi və inkişafı üçün lazım olan maddələri tapmasa, o dünyaya gəldiyi anda məhv olar. Orqanizmlər həmin maddələri xarici mühitdən alır. Xarici mühitdə çoxlu miqdarda müxtəlif maddələr mövcuddur. Bunlardan hansılarının istifadə olunmasını da genlər idarə edir.
Ontogenez

Südlü inək öz nəslinə bol süd verməyi təmin edən genləri keçirir, lakin bu genlərin funksiyasının realizə etmək dərəcəsi yemin miqdarı, keyfiyyəti, bir sözlə, bəslənilmə şəraitindən asılı olaraq dəyişir. Eyni genlər şəraitindən asılı olaraq həm çox, həm də az süd əmələ gətirə bilir. İlkin diferensiasiya Məlumdur ki, heyvanlarda ilkin morfoloji diferensiasiya yumurtanın sitoplazmasının quruluşu və onun xarici qatı ilə (kortekale) müəyyənləşir. Məs, bəzi amfibilərdə və onurğasızlarda nüvəsi çıxarılmış yumurta hüceyrəsi aktivləşdirildikdən sonra blastula mərhələsinə qədər inkişaf etmək qabiliyyətini saxlayır. Korteks funksional olaraq diskretdir.
Ontogenez

Onun animal zonasından ektoderma, "boz oraqvarı" zonasından mezoderma və vegetativ zonasından entoderma inkişaf edir. Deməli, yumurta hüceyrə mayalanmaya qədər differensə olunmuşdur. Mayalanmadan sonra yumurtada daha dəqiq və incə diferensiasiya aşkar olunur. Bu da rüşeymin ilk mərhələdə inkişafını determinə edir. Mitoz bölünmədən meydana çıxmış blastomerlər eyni genoma malik olur, lakin korteks sahəsinin və sitoplazmanın miqdarına görə eyni olmur.
Ontogenez

Bunun nəticəsində blastomerlər müxtəlif tərkibli sitoplazmaya malik olur. Elə ona görə də müxtəlif sitoplazma tərkibli blastomerdə eyni genlər yox, müxtəlif genlərin fəaliyyəti tənzim olunur və bununlada diferensiasiya baş verir. Deməli, diferensiasiya prosesində nüvə və sitoplazma qarşılıqlı əlaqədə olur və bu zaman yumurta hüceyrə sitoplazmanın və korteks qatının əvvəlcədən formalaşması ana orqanizmi genotipinin fəaliyyətinin nəticəsidir. Sitoplazmatik irsilik öyrənilən bölmədə ana irsiliyini sübut edən dəlillər göstərildiyi üçün burada bu haqda danışılmayacaq. Meyozdan sonra yumurta hüceyrədə ancaq haploid yığım xromosomların genləri saxlandığı halda, sitoplazmada diploid ana orqanizmin əmələ gətirdiyi gen məhsulları və ontogenezdə formalaşmış quruluş mövcud olur.
Ontogenez

Elə bunlar da yumurtanın ilkin inkişafını təmin edir. Bu maddə əvvəlcədən ana orqanizmi tərəfindən hazırlanmış məlumat RNT-dən ibarətdir. Həmin m-RNT rüşeymin inkişafının zülalın sintezi üçün matris ola bilər. Məlumdur ki, onurğalı heyvanların oositlərində külli miqdarda m-RNT-si olur. Onun miqdarı somatik hüceyrələrdəkindən yüz və min dəfə çoxdur.
Ontogenez

Birinci meyotik bölünmədən əvvəl oosit 4 xromosom yığımına malik olur. Sitoplazmada külli miqdarda həlqəvi DNT molekul şəklində amplifikasiya olunmuş müvəqqəti plazmidlər meydana çıxır. Belə DNT molekullarından seqmentasiya əmsalı 45 olan r-RNT-lər traskripsiya olunur ki, bunlar da ribosom üçün işçi molekullardır. Oositlərdə həlqəvi DNT molekullarının meydana çıxma mexanizmi hələ məlum deyil. Yuxarıda göstərilənlərdən göründüyü kimi molekulyar genetikanın inkişafının fərdi inkişafın genetik mexanizmini öyrənməkdə böyük əhəmiyyəti olacaqdır.
Fərhad Qaraşov

Fərhad Qaraşov (tam adı: Fərhad Arif oğlu Qaraşov; 12 dekabr 1986, Bakı) — Azərbaycan biznesmeni, XXI Əsr Beynəlxalq Təhsil və İnnovasiya Mərkəzinin Müşahidə Şurasının sədri, Azərbaycan Nar İstehsalçıları və İxracatçıları Assosiasiyasının və Kiçik və Orta Biznesin İnkişafı Agentliyi yanında İctimai Şuranın sədri, iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru, "Made in Azerbaijan" məhsulu olan "Originar" brendinin yaradıcısıdır. Fərhad Qaraşov 1986-cı il dekabr ayının 12-sində Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1992–2003-cü illərdə Bakı şəhərindəki 248 nömrəli məktəbdə təhsil almışdır. 2003-cü ildə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinə daxil olmuşdur. Universitetdə beynəlxalq iqtisadi münasibətlər ixtisası üzrə bakalavr dərəcəsi almışdır.
Fərhad Qaraşov

Oranı bitirdikdən sonra 2007–2010-cu illərdə universitetin beynəlxalq ticarət ixtisası üzrə magistraturasını bitirmişdir. 2007–2008-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Penitensiar Xidmətin Mühafizə Alayında hərbi xidmətdə olmuşdur. 2009-cu ilin yanvar-fevral aylarında Azərbaycan Beynəlxalq Bankının Problemli Kreditlərlə İş Departamentinin baş mütəxəssisi vəzifəsində çalışmışdır. 2008–2012-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsini bitirərək ikinci təhsilini almışdır. 2016–2017-ci illərdə İngiltərədə Anglia Ruskin Universitetinin "Business Administration" ixtisası üzrə MBA dərəcəsi almışdır.
Fərhad Qaraşov

2017-ci ildə "Kapital Bank" ASC-nin Yeni Azərbaycan Partiyasının Gənclər Təşkilatı sədri, daha sonra YAP Nəsimi təşkilatının Gənclər birliyinin sədr müavini seçilmişdir. 2009–2017-ci illər arasında "Kapital Bank" ASC-nin müxtəlif filiallarında müdir müvini və müdir vəzifələrində işləmişdir. Ailəlidir. İki övladı var. Milli Qəhrəman Aqil Quliyevin bacısı oğludur.
Fərhad Qaraşov

İctimai fəaliyyəti 2017-ci ildə Azərbaycan Nar İstehsalçıları və İxracatçıları Assosiasiyasının sədri seçilmişdir. 2018-ci ilin iyul ayında "XXI Əsr Beynəlxalq Təhsil və İnnovasiya Mərkəzi"-nin Müşahidə Şurasının və noyabr ayında Kiçik və Orta Biznesin İnkişafı Agentliyi yanında İctimai Şuranın sədri seçilmişdir.2019-cu ilin iyul ayında Türkdilli Dövlətlərin Ticarət və Sənaye Palatasının (TDTSP) üzvü seçilib. 2021-ci ilin avqust ayında İqtisadiyyat Nazirliyi yanında İctimai Şuraya keçirilən seçkilərdə səs vermə yolu ilə üzv seçilmişdir.2021-ci ilin noyabr ayında "Azərbaycan Nar İstehsalçıları və İxracatçıları Assosiasiyası" İctimai Birliyinin İdarə Heyətinin sədri Fərhad Qaraşov Azərbaycan Respublikası Dövlət Statistika Komitəsi yanında Statistik Şuraya üzv təyin olunmuşdur. Elmi və yaradıcı fəaliyyəti 2012–2015-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Aqrar Universitetində "Aqrar sahədə innovativ və dayanıqlı sahibkarlıq mühitinin formalaşdırılmasının prioritetləri" mövzusunda müdafiə edərək iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almışdır.Kənd təsərrüfatı məhsulları arasında ən sevimli meyvələrdən birinin, "Made in Azerbaijan" brendi olan Originarın yəni nar markasının yaradıcısıdır. Milli qəhrəman Aqil Quliyevin bacısı oğludur.
Fərhad Qaraşov

Azərbaycan Respublikası Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin keçmiş sədri Arif Qaraşovun oğludur. Mükafatları 3 iyun 2019-cu ildə Azərbaycan Respublikasının iqtisadi inkişafına verdikləri töhfəyə və sahibkarlığın genişləndirilməsi ilə bağlı dövlət siyasətinin həyata keçirilməsində səmərəli fəaliyyətlərinə görə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən təqdim olunan "Tərəqqi" medalına layiq görülüb. İSNİ 2019 — Fərhad Qaraşova beynəlxalq səviyyəli sertifikat təqdim olundu. Xarici keçidlər Azərbaycanda kənd təsərrüfatı istehsalının artımına töhfə vermək üçün subsidiyaların kəskin artırılmasıwww.news.az Azərbaycan Polşa və Latviyaya nar ixrac edəcəkAzertag.az KOBİA yanında İctimai Şuranın iclası keçirilibReport.az Azərbaycanın vergi sistemi Fərhad Qaraşov Vergiler.az (ANİİA) İctimai Birliyinin sədri Fərhad Qaraşov fermerlərə çağırış edib. Qafqazinfo.az
Rəfiqə Əliyeva

Əliyeva Rəfiqə Əlirza qızı (20 sentyabr 1932, Naxçıvan – 6 may 2017, Bakı) — kimya elmləri doktoru, professor, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü (akademik) (2014), "Şöhrət" ordeni laureatı, əməkdar elm xadimi. Rəfiqə Əliyeva 20 sentyabr 1932-ci ildə Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur. Fəxriyyə Xələfovanın anasıdır. Heydər Əliyevin bacısıdır. Rafiq Xələfovun həyat yoldaşıdır.Rəfiqə Əliyeva 6 may 2017-ci ildə 85 yaşında vəfat etmişdir. Vida mərasimi AMEA-nın dairəvi zalında olmuşdur. Alim I Fəxri Xiyabanda torpağa tapşırılıb.
Rəfiqə Əliyeva

Əliyeva Rəfiqə Bakı Dövlət Universiteti “ Analitik kimya” kafedrasının professorudur, 2001-ci ildən təşkil edilmiş “Ekoloji kimya və ətraf mühitin mühafizəsi”elmi-tətqiqat laboratoriyasını rəhbərlik edir. Bakı Dövlət Universitetinin nəzdindəki 02.00.02, 02.00.03,02.00.04 ixtisasları üzrə Dissertasiya Müdafiə Şurasının sədr müavini, BDU-nun və Kimya fakültəsinin Elmi Şurasının üzvüdür. Təhsili, elmi dərəcə və elmi adları 1952-1956-tələbə BDU 1970-Kimya elmləri namizədi “Analitik kimya” 1999-Kimya elmləri doktoru “Analitik kimya” Əmək fəaliyyəti 1956-kimya problemləri İnstitutunda elmi işçi 1960-1963-aspirant BDU Analitik kimya(bakalavrlar üçün)və Kompleksbirləşmələr kimyasi (magistrlar üçün) 450 məqalənin müəllifidir 2 monoqrafiyanın 20 dərs vəsaiti 3 tərcümə kitabının 17 patentin müəllifidir 18 elmlər namizədi və 2 elmlər doktoruna rəhbərlik etmişdir Elmi nailiyyətləri Professor R.Ə.Əliyeva tərəfindən ilk dəfə olaraq β- diketonlar əsasında azobirləşmələr sintez edilmiş və fotometrik reagent kimi tətbiq edilməsi təklif edilmişdir. Onun rəhbərliyi altında sintez edilmiş üzvi reagentlərdə kvantkimyəvi hesablamalara görə elektron sıxlığı hesablanmış və alınan nəticəyə əsasən bu reagentlərin bir-birinə nəzərən nə dərəcədə analitik effekt verməsi qabaqcadan proqnozlaşdırılmışdır. Professor R.Ə.Əliyeva qarışıqliqandlı kompleks birləşmələrin tədqiqi sahəsində geniş işlər aparmışdır. O ilk dəfə olaraq liqand-liqand qarşılıqlı təsirini müxtəlif fiziki-kimyəvi metadlarla öyrənməklə qarışıqliqandlı kompleks birləşmələrin alınmasında üçüncü komponentin seçilmə prinsipi haqqında müəyyən fikirlər irəli sürmüşdür. O təcrübi faktların analizinə əsasən müəyyən etmişdir ki, qarışıqliqandlı kompleks birləşmələrin alınmasında əgər binar sistemə əlavə edilən üşüncü komponent metala koordinasiya edərsə, onda kompleks birləşmələrin davamlığı artır, bu isə seçiciliyin artmasına səbəb olur.