LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Azərbaycan Milli Xalça Muzeyi

Muzey əlaqədar beynəlxalq şəbəkələrin fəal iştirakçısıdır. O, Avropa Tekstil Şəbəkəsi (ETN), Avropa Muzey Forumu (EMF), Beynəlxalq Muzeylər Şurası (İCOM), YUNESKO və Təhsil, Elm və Mədəni Əməkdaşlıq üzrə Hökumətlərarası Fond (IFESCCO) ilə sıx əməkdaşlıq edir. 2004-cü ildə muzeyin iştirakı ilə "Azərbaycan xalçasının qorunması və inkişafı" üzrə milli qanun hazırlanıb qəbul edilmişdir. Qanuna əsasən Azərbaycan xalçasının reyestrinin tərtib edilməsi, qorunması və inkişafı istiqamətində dövlət dəstəyinin təminatı, elmi və metodiki kadrların hazırlanması nəzərdə tutulmuşdur. 2010-cu ildə Azərbaycan xalça sənəti Azərbaycanın birinci xanımı, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti, YUNESKO və İSESKO-nun xoşməramlı səfiri, millət vəkili Mehriban Əliyevanın dəstəyi ilə YUNESKO-nun "Bəşəriyyətin qeyri-maddi mədəni irs üzrə reprezentativ siyahısı"na daxil edilmişdir. Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin 15 iyul 2019-cu il tarixli qərarı ilə ölkəmizin xalça sənətinin qorunması və təbliği sahəsindəki müstəsna xidmətlərinə görə Azərbaycan Xalça Muzeyinə "Milli" statusu verilmişdir. Hazırda, ölkənin müasir tikililərindən birində yerləşən Azərbaycan Xalça Muzeyi yalnız sənət nümunələri və milli irsimiz olan xalçaların saxlanc yeri kimi çıxış etmir, həm də milli xalça sənətinin hərtərəfli araşdırılması və xalqımızın bədii incilərinin yüksək səviyyədə təqdimat məkanı olaraq çoxşaxəli fəaliyyət göstərir.
Azərbaycan Milli Xalça Muzeyi

Həmçinin bax Azərbaycan xalçaları Azərbaycan mədəniyyəti Bakı muzeylərinin siyahısı Xarici keçidlər Muzeyin rəsmi saytı Arxivləşdirilib 2016-12-14 at the Wayback Machine Muzey qalereyası Arxivləşdirilib 2008-10-04 at the Wayback Machine "Muzeyin təsis edilməsi". icomaz.az. İstifadə tarixi: 03.02.2021. "Milli Xalça Muzeyində "Muzeylər, tekstil kolleksiyaları və qarşılıqlı əməkdaşlıq perspektivləri" adlı konfransın açılışı olub". www.mct.gov.az. İstifadə tarixi: 03.02..2021.
Böyük böhran

Böyük böhran (ing. Great Depression) — 1929-cu ildə başlanmış və 1939-cu ilə qədər davam etmiş dünya iqtisadi böhranı. Amma dünya 1945-ci ilə qədər böhrandan çıxırdı. Buna görə 1930-cu illər bütovlükdə Böyük böhran dövrü hesab edilir.Böyük böhran ABŞ-yə, Kanadaya, Böyük Britaniyaya, Almaniyaya və Fransaya ən güclü toxundu, amma başqa dövlətlərdə də hiss olunurdu. Ən yüksək dərəcə sənaye şəhərləri zərər çəkdi, ölkələr bir sıra tikintini praktik olaraq qurtardı.
Böyük böhran

Ödəmə qabiliyyəti olan tələbatın ixtisarına görə, kənd təsərrüfatı məhsuluna qiymətlər 40–60% düşdü. İqtisadçılar Böyük böhranın səbəbləri haqqında ümumi fikirə gəlmiyiblər. Bir sıra nəzəriyyələr bu məsələdə mövcuddur: Keynsian izahati — pul kütləsinin çatışmazlığı. O zaman pul qızıl ehtiyata bağlanmışdı, bu pul kütləsini məhdudlaşdırırdı. Eyni zamanda istehsal artırdı, əsrlərin sərhədində malların belə yeni görünüşləri çıxdı, avtomobillər kimi, təyyarələr, radio.
Böyük böhran

Malların miqdarı, ümumi kimi, həm də çeşid üzrə, dəfələrlə artdı. Pul kütləsinin məhdudluğu və mal kütləsinin artması nəticəsində güclü deflyasiya yarandı — qiymətlərin düşməsi, hansı ki, maliyyə qeyri-sabitini çağırdı, çox müəssisələrin müflisliyi, kreditlərin qayıtmaması. Güclü multiplikativ effekti hətta artan sahələrə vurdu. Monetarizm — böhran Federal Ehtiyat Sisteminin pul siyasəti çağırdı. Marksizm — təkrar istehsalın növbəti böhran, kapitalizmə məxsus.
Böyük böhran

Birja "qovuğu"; real ehtiyacın əlavə istehsala investisiyalar. Çox sürətli əhali artımı; ailədə böyük miqdarda uşaq əvvəlki aqrar istehsalat üsulu üçün tipik idi(orta hesabla ailəyə 3–5 uşaq), ancaq tibbin irəliləməsiylə və həyat səviyyəsinin müvəqqəti artımıyla əlaqədar xəstəliklərə görə təbii azalma ciddi azaldı. Böyük böhranın gəlməsini tələsdirmiş amillərdən birinə idxal mallarına yüksək gömrük rüsumlarını daxil etmiş 1930-cu ildə Smutun-Houlinin tarif haqqında qanunu qəbulunu adlandırırlar. Beləliklə daxili istehsalçını qorumağa çalışaraq, hökumət proteksionizm ölçüləriylə ucuz idxala qiymətləri yüksəltdi. Bu öz növbəsində azaltdı və onsuz əhalinin əhəmiyyətsiz alıcılıq qabiliyyətini, həmçinin başqa ölkələri Amerika eksportçularına zərər vermiş əks-tədbirləri tətbiq etməyə məcbur etdi.
Böyük böhran

Yalnız 30-cu illərin ortasında qarşılıqlı ticarət haqqında razılaşmalar haqqında qanunun qüvvəyə minməsindən sonra, gömrük rüsumlarını azaltmışı əhəmiyyətli dərəcədədir, beynəlxalq ticarət dünya iqtisadiyyatına pozitiv təsiri göstərərək bərpa olunmağa başladı. Birinci dünya müharibəsi həmçinin böyük böhranın səbəblərindən birinə xidmət etdi — Amerika iqtisadiyyatı əvvəlcə hökumətin hərbi sifarişləriylə "yellənmişdi", hansılar ki, Birinci dünya müharibəsi bitəndən sonra kəskin azaldılar, nə ölkənin ÜDM və yanaşı iqtisadiyyat sektorlarında düşməyə gətirib çıxardı. Marjinal borclar. Borcun mahiyyəti sadədir — onların dəyərindən 10 % hamı daxil edib şirkətlərin aksiyalarını almaq olar. Məsələn: aksiyalar dəyərlə 1000 dollar 100 dollara almaq olar.
Böyük böhran

Ssudanın bu tipi 20-ci illərdə məşhur idi, çünki hamı səhmlər bazarında oynayırdı. Amma bu borcda bir hiylə var. Broker istənilən vaxt borcun ödənişini tələb edə bilər və onu 24 saat ərzində qaytarmaq lazımdır. Bu marj tələbi adlanır və adətən o kreditə alınmış aksiyaların satışına səbəb olur. 24 oktyabr 1929 Nyu-York brokerləri, hansılar ki, marj borcları verirdilər, kütləvi onlara görə ödənişi tələb etməyə başladılar.
Böyük böhran

Hamı aksiyalardan qurtulmağa başladı, marj borclara üzrə ödənişdən qaçmaq üçün. Marj tələblərə üzrə ödəniş ehtiyacı oxşar səbəblərdən banklarda vasitələrin çatışmazlığını doğurdu ( çünki bankların aktivləri qiymətli kağızlara qoyulmuşdu və banklar təcili onları satmağa məcbur edilmişdilər) və on altı min bankın iflasına gətirib çıxardı, nə yalnız beynəlxalq bankirlərə rəqiblər banklarını almağa, həm də mövcud qəpiklərə böyük Amerika şirkətlərini almağa icazə verdi. Nə vaxt ki, cəmiyyət tamamilə dağıdılmışdı, ABŞ-nin Federal ehtiyatının bankirləri ABŞ-nin qızıl standartını ləğv etməyə qərar verdilər. Bu məqsədlə onlar ABŞ-də qalmış qızılı yığmağa qərar verdilər. Belə böhranın nəticələriylə mübarizə bəhanəsi ilə ABŞ-nin əhalisində qızılın müsadirəsi keçirilmişdi.
Böyük böhran

Sənaye istehsalatının səviyyəsi XX əsrin başlanğıcının səviyyəsinə tullanmışdı, yəni 30 ilə əvvəl; Bazar iqtisadiyyatıyla sənaye-inkişaf etmiş ölkələrdə təxminən 30 milyon işsiz hesablanırdı; Fermerlərin, xırda tacirlər, orta sinifin nümayəndələri vəziyyəti pisləşdi. Çoxları kasıbçılıq həddinin o tayında oldular Kommunist, həm də faşist partiyaları kimi tərəfdarların sayı artdı (məsələn, Almaniyada Alman Nasional Sosialist Fəhlə Partiyası hakimiyyətə gəldi). Ambrosius, G. and W. Hibbard, A Social and Economic History of Twentieth-Century Europe (1989) Beaudreau, Bernard C. 1996 Mass Production, The Stock Market Crash and the Great Depression: The Macroeconomics of Electrification Greenwood Press, Westport, CT. Republished 2004 iUniverse, New York, NY.
Böyük böhran

Bernanke, Ben S. "The Macroeconomics of the Great Depression: A Comparative Approach" Journal of Money, Credit & Banking, Vol. 27, 1995 Brown, Ian. The Economies of Africa and Asia in the inter-war depression (1989) Davis, Joseph S., The World Between the Wars, 1919–39: An Economist’s View (1974) Feinstein. Charles H. The European economy between the wars (1997) Filene, Edward A.
Böyük böhran

The Way Out: A Forecast of the Coming Changes in American Business and Industry New York, NY: Doubleday, 1924. Ford, Henry Today and Tomorrow New York, NY: Doubleday, 1926. Garraty, John A., The Great Depression: An Inquiry into the causes, course, and Consquences of the Worldwide Depression of the Nineteen-Thirties, as Seen by Contemporaries and in Light of History (1986) Garraty John A. Unemployment in History. (1978) Garside, William R. Capitalism in crisis: international responses to the Great Depression (1993) Haberler, Gottfried. The world economy, money, and the great depression 1919–1939 (1976) Hall Thomas E. and J. David Ferguson.
Böyük böhran

The Great Depression: An International Disaster of Perverse Economic Policies (1998) Kaiser, David E. Economic diplomacy and the origins of the Second World War: Germany, Britain, France and Eastern Europe, 1930–1939 (1980) Kindleberger, Charles P. The World in Depression, 1929–1939 (1983) League of Nations, World Economic Survey 1932–33 (1934) Madsen, Jakob B. "Trade Barriers and the Collapse of World Trade during the Great Depression"' Southern Economic Journal, Vol. 67, 200 Mundell, R. A.
Böyük böhran

"A Reconsideration of the Twentieth Century' "The American Economic Review" Vol. 90, No. 3 (Jun., 2000), pp. 327–340 Rothbard, Murray "America’s Great Depression" (2000) Rothermund, Dietmar. The Global Impact of the Great Depression (1996) Tipton, F. and R. Aldrich, An Economic and Social History of Europe, 1890–1939 (1987)
Marağa

Marağa — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında şəhər. Təbrizdən 130 kilometr cənub-şərqdə yerləşir. Marağa bağ-bağatı, meyvəsi, xüsusilə üzüm, doşab və kişmişi ilə məşhurdur. Şəhər, meyvəsindən əlavə, taxılı və gözəl mərməri ilə də böyük şöhrət qazanmışdır.Həmçinin Marağa öz qədim Marağa rəsədxanası və bütün Azərbaycanda tanınan Marağa sabunuyla məşhurdur. Etimologiyası Bir çox mütəxəssis indiki Marağanı qədim tarixi qaynaqlarda adı çəkilmiş, Atropatenada yerləşən Vera şəhəriylə, habelə Fraata, Prasana, Fraaspa, Fraspa, Əfrahrud (rud farsca çay deməkdir) kimi toponimlərlə əlaqələndirir. Bəzi qaynaqlara görə, "Marağa" sözünün mənası "otlaq yeri" deməkdir.
Marağa

Marağa şəhərinin adını ərəb dilində "otlamaq" mənasındakı "mərəğə" sözüylə əlaqələndirib, bu adın "otlaq, at bəslənən yer" demək olduğunu qeyd edirlər. Lakin çox güman ki indiki Marağa toponimi ilə bağlı olan qədim toponimlərin (Fraata, Fraaspa, və s.) Azərbaycan ərazisinə ərəb xilafətinin axınlarının başlamasından xeyli əvvəl mövcud olduqları nəzərə alındıqda, bunun gerçək olması ehtimalı az olur. Strabonun yazdığına görə, Atropatena hökmdarlarının yay iqamətgahı olan Qazaka və qış iqamətgahı olan Vera adlı iki paytaxt şəhərləri olmuşdur. Strabon qeyd edir ki, Araz çayından Vera şəhərinə məsafə 2400 stad (1 stad 184 metrə bərabərdir) olmuşdur. Plutarxa görə Fraata, Dion Kassidə bu şəhər Prasana və yaxud Fraaspa, Ptolomeydə isə Fraspa kimi verilmişdir. Bəlazuri, İbn Fəqih və Yaqut Həməvi də bu şəhərin Əfrahrud adlandığını qeyd etmişlər.
Marağa

Yaqut Həməvi Əfrahrudu Marağadan axan Sufiçay ilə eyniləşdirir. Minorski də Plutarxın Fraatasının, ərəb müəlliflərinin qeyd etmiş olduqları Əfrahrudun müasir Marağa ilə eyni olduğunu yazmışdır. O, öz fikrini sübut etmək üçün Marağanın şimaldan müdafiə olunmasına şərait yaradan Səhənd dağının strateji əhəmiyyətindən, Sufiçayın hazırda da bu şəhərdən axmasından, ərəb və habelə XII-XIII əsrlərdə monqolların dövründə də Marağanın paytaxt şəhər olmasından bəhs edir. Qeyd edilməlidir ki, müasir Marağanın keçmişdə Atropatena hökmdarları tərəfindən paytaxt seçilməsi oranın iqtisadi, strateji, təbii, coğrafi şəraiti ilə bilavasitə əlaqədar olmuşdur. Marağa şəhərindən 16 km şimalda yerləşən möhkəm Ruyinqala adlı qala da şəhərin qədim tarixə malik olmasını sübut edir. Eramızdan əvvəl 36-cı ildə Roma sərkərdəsi Antoni yüz min nəfərlik ordu ilə Atropatenaya hücum edərkən şəhəri mühasirəyə almış, lakin tezliklə Şiz qalası (Qazaka) ətrafında məğlubiyyətə uğradıqdan sonra böyük tələfat verərək mühasirəni dayandıraraq geri çəkilməyə məcbur olmuşdur.
Marağa

Qədimdə Fraata adlanan bu şəhər ərəb işğalları dövründən etibarən Marağa adlandırılmışdır. Ptolomeyin Urmiya gölü ətrafında qeyd etdiyi Margiananı Markvart Martiana formasında vermişdir. Bəzi alimlər Marağa sözünün həmin vilayətin adı ilə əlaqədar yarandığını qeyd edirlər. Hər halda istər Fraata olsun, istər sə də Margiana olsun öz növbəsində Marağa şəhərinin qədim tarixə malik şəhər olduğunu göstərən amildir. Tarixçilərin yazdığına görə Marağa şəhəri (642–643-cü illərdə) Azərbaycanda olan ərəb sərkərdəsi Müqeyrət ibn Şüeybə tərəfindən fəth edilmişdir. Bir məlumata görə Mərvan ibn Məhəmməd 740-cı ildə Muğan və Gilan müharibələrindən qayıdan zaman Marağada düşərgə salmış və burada təzəyin bol olması ilə əlaqədar olaraq Marağa adlandırmışdır.
Marağa

Qeyd edilməlidir ki, əksər tarixçilər Marağa adının etimologiyası haqqında olan bu məlumatı ciddi qəbul etmirlər.Çünki, Mərvan burada bir sıra binalar tikdirib, abadlıq işləri aparmışdır.Lakin sonralar şəhər Harun ər-Rəşidin qızlarına məxsus olmuşdur. Xəzimət ibn Xazim Azərbaycan və Ermənistan hakimi olan zaman Təbriz hakimi Vəcna ibn Rəvvad ərəblərə qarşı üsyan qaldıraraq (təqribən 802–803-cü illərdə) Marağa şəhəri ətrafına hasar çəkmiş və ordu qərargahına çevirmişdir. Beləliklə, yuxarıda deyilənlərdən görünür ki, Marağa şəhəri Sasani və habelə ərəb işğalları dövründə Azərbaycanın iqtisadi, ictimai cəhətdən inkişaf etmiş şəhərlərindən biri olmuşdur. Coğrafiyası Marağa Azərbaycanın ən qədim və ən böyük şəhərlərindən biridir. Şəhərin şimalında dəniz səviyyəsindən 3547 m hündürlükdə Səhənd dağı ucalır. Bu dağ Marağanı Təbrizdən ayırır.
Marağa

Dəniz səviyyəsindən 1400 metr yüksəklikdə olan Marağa şəhəri Sufiçayın sol sahilində, Təbrizdən müstəqim yol ilə 76 km, şose yolu ilə isə 130 km aralıda yerləşir. Mənbəyini Səhənd dağından alan bir sıra dağ çayları Marağa və onun ətrafını su ilə təmin edərək Urmiya gölünə tökülür. Marağa şəhərinin əlverişli təbii və coğrafi şəraitə malik olması qədim ticarət yollarının vaxtı ilə buradan keçməsi, onu qədim dövrlərdən etibarən bütün Şərqdə şöhrətləndirmişdir. Marağa şəhərində indiyədək əsaslı arxeoloji qazıntı işləri aparılmamışdır. Lakin şəhərin adına bir sıra qədim mənbələrdə təsadüf edilir. Həmçinin bax Marağa sabunu Marağa rəsədxanası Marağa livası Marağa xanlığı Marağa şəhristanı Şərqi Azərbaycan ostanı Həmçinin bax Marağa rəsədxanası
Vahid Əziz

Vahid Əziz (tam adı:Cəfərov Vahid Əziz oğlu; 23 noyabr 1945, Herher, Paşalı rayonu) — şair, tərcüməçi, Azərbaycan Respublikasının Xalq şairi (2019), Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1978), Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü (1974). Vahid Əziz 1945-ci il noyabrın 23-də Ermənistanın Dərələyəz mahalının Əzizbəyov rayonunun Əzizbəyov kəndində qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. Azərbaycanın Tərtər rayonuna köçdüklərindən orta məktəbi orada bitirmişdir (1963). Əmək fəaliyyətinə Əli Bayramlı şəhərində Şirvanneft trestində başlamışdır (1963–1964). Azərbaycan Politexnik İnstitutunu bitirmişdir (1971). "Xəbər Mətbuat Agentliyi"ndə müxbir (1971–1976), Bakı şəhər Partiya Komitəsində təbliğat və təşviqat şöbəsində təlimatçı (1976–1982), Azərbaycan KP Mərkəzi Komitəsində təlimatçı, mətbuat bölməsinin müdiri (1982–1989), Azərbaycan Dövlət Mətbuat Komitəsində sədr müavini (1989–1991) vəzifələrində çalışmışdır. Azərbaycan Yazıçılar Birliyi idarə heyətinin katibi olmuşdur (1991–1997).
Vahid Əziz

Bakı şəhər İcra hakimiyyətinin Reklam və Şəhər tərtibatı Departamentində "Reklamların Azərbaycan dilində yazılışına nəzarət bölməsi"nin müdiri olmuşdur. Dağlıq Qarabağ üzrə respublika təşkilat komitəsinin üzvüdür (1989-cu ildən). İnqilabdan əvvəl görkəmli rus ədiblərinin erməni — Azərbaycan münasibətlərinə dair yazdıqları əsərlərin yenidən nəşrini bilavasitə təşkil etmişdir. "Oğuz eli" ədəbi-publisistik qəzetin işıq üzü görməsinə ciddi köməyi olmuşdur. Bakıda keçirilən Beynəlxalq-biznes konqresinin təşkilat komitəsi qərargahının rəisi olmuşdur (1991). "Ergün" firmasını, eyni adlı nəşriyyatı təsis etmişdir. Burada bazar iqtisadiyyatı ilə sıx bağlı olan sorğu, lüğət kitablarını, müasir Avropa və Amerika iqtisadçılarının əsərlərini kütləvi tirajla nəşr etdirmişdir.
Vahid Əziz

Bədii yaradıcılığa 1967-ci ildə "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzetində çıxan ilk şeirindən sonra başlamışdır. Həmin vaxtdan dövri mətbuatda müntəzəm çıxış edir. Son illər 200-dən çox publisistik məqaləsi və müsahibəsi dərc olunmuşdur. Yeni şeirlərlə vaxtaşırı çıxış etmişdir. Sözlərinə bəstələnmiş mahnıların diski buraxılmışdır. "Dözmək olmur" (1997) şeirlər kitabı rəğbətlə qarşılanmışdır. Bədii tərcümə ilə də məşğul olur.
Vahid Əziz

40-dan çox mahnısına musiqi bəstələnmişdir. Azərbaycanın rəsmi nümayəndə heyətinin tərkibində dəfələrlə xarici ölkələrdə olmuşdur. 24 may 2019-cu ildə "Azərbaycan Respublikasının xalq şairi" fəxri adına layiq görülmüşdür.Mədəniyyət Nazirliyinin təsis etdiyi "Nizami Gəncəvinin 880 illiyi (1141-2021)" xatirə nişanı ilə təltif edilib. Mən küləyi görürəm. Bakı: Gənclik, 1969, 40 səh. Aylı pəncərə. Bakı: Gənclik, 1974, 63 səh.
İntellekt (psixologiya)

Müxtəlif mənbələrdə intellekt anlayışının tərifi İntellekt anlayışının ümumi qəbul olunmuş tərifi hələ yoxdur. Bu qabiliyyət tədqiqatçılar tərəfindən fərqli şəkildə təsvir və izah edilir.Oxford Dictionary of Psychology intelligence məqaləsini belə başlayır:"İntellekt koqnitiv (zehni, əqli) qabiliyyətdir." Lüğət məqaləni Amerika psixoloqu D. Wechslerin 1944-cü ildə intellektə verdiyi təriflə davam etdirir: "individualın, məqsədyönlü hərəkət etmək, rasional düşünmək və ətraf mühitlə effektiv rəftar etməsindən ibarət məcmu və ya qlobal qabiliyyətidir"Amerika psixoloqu R. Sternberg intellekti, real mühitə uyğunlaşmaq, bu mühitdə seçim etmək və onu formalaşdırmaqdan ibarət mental fəaliyyət hesab edir.Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasında intellekt məqaləsi beıə başlayır: "(lat. intellectus – idrak, düşüncə, anlayış) – cisim və hadisələr arasındakı əlaqə və münasibətləri dərk edərək, insanın öz davranışını şəraitin tələbinə uyğun surətdə dəyişdirmək qabiliyyəti. İntellekt fəal və mürəkkəb idrak əməliyyatı sistemi olub, yalnız həll edilən məsələlərin mürəkkəbliyi ilə deyil, insan fəaliyyətinin istiqaməti, təhrik və motivlərin xarakteri ilə müəyyən olunur." İnsan intellektinin öyrənilməsinin erkən tarixi İngilis polimat (müxtəlif sahələrdə geniş biliklərə malik adam), antropoloq, tədqiqatçı, psixometrik və statistiki F. Galton (qalton oxunur) dövrünün qabaqcıl adamlarının bioqrafiyalarını araşdıraraq qabiliyyətlərin irsən keçməsini öyrənən tədqiqat apardı. Bu tədqiqatı o 1869-cu ildə Hereditary Genius kitabında təsvir etdi.
İntellekt (psixologiya)

Bir neçə il sonra Galton öyrəndiyi sahəyə aid sorğu tərtib etdi və onu Kral Cəmiyyətinə (Royal Society) daxil olan elm adamlarına göndərdi. Bu sorğu ilə o müəyyənləşdirməyə çalışdı ki, onun respondentlərinin ailələrinə aid cəhətlərilə (dünyaya gəlmə sırası, məşğuliyyət, irq) onların elmə maraqları arasında əlaqə varmı. Galton bu araşdırmaları 1874-cü ildə, English men of science: their nature and nurture kitabında nəşr etdirdi. Bu tədqiqatla o, şəxsiyyətin formalaşmasında irsiliyin və ya ətraf mühitin daha mühüm rol oynaması sualını (nature versus nurture) ortaya qoymuş oldu. Bundan başqa Galton ilk olaraq müxtəlif fiziki və mental göstəricilər arasında korrelyasiyanı ölçdü (1888). İntellektin öyrənilməsinin Galtonun bu tədqiqatları ilə başladığı hesab edilir. Galton ilk olaraq nümayiş etdirdi ki, Laplace-Gauss paylanması (normal paylanma) insanın psixoloji xüsusiyyətlərinə, o cümlədən də intellektə tətbiq oluna bilər.1904-cü ildə Fransız hökuməti inkişafda gecikmiş uşaqların təhsili üçün plan hazırladı və bu iş üçün psixoloqlardan ibarət komisiya təyin etdi.
İntellekt (psixologiya)

Komisiyaya tapşırıldı ki, belə uşaqları müəyyənləşdirmək üçün mexanizm hazırlasın. Bu komisiyanın üzvü olan Fransız psixoloqu Alfred Binet (bine oxunur) öz həmkarı T. Simon ilə birlikdə uşaqların qabiliyyətlərini müəyyənləşdirən, indi Binet-Simon şkalası adlanan testi hazırladı. Bu test sonradan Binet və Simon tərəfindən dəfələrlə təkmilləşdirildi.İngilis psixoloqu, faktor analizin müəllifi Charles Spearman 1904-cü ildə ümumi intellekt (general intelligence factor və ya g factor) ideyasını təklif etdi. Spearman mental testləri yerinə yetirmiş uşaqların nəticələrini gözdən keçirərkən müşahidə etdi ki, hər uşağın nəticəsini iki faktor istiqamətində bölmək olar. Bu faktorlardan biri həmin uşağın yerinə yetirdiyi müxtəlif sahələrə aid testlərdə eyni qalır, Spearman bunu g faktor adlandırdı. Digər faktor testdən testə dəyişirdi və Spearman bunu spesifik faktor adlandırdı. 1939-cu ildə Amerika psixoloqu David Wechsler müasirləşdirilmiş intellekt testini (Wechsler Adult Intelligence Scale – WAIS) yaratdı.
İntellekt (psixologiya)

Əsasında Binet-Simon şkalası duran Wechsler testi intellektin qiymətləndirilməsinə bir çox yeniliklər gətirdi.1930-cu illərdə digər bir Amerika psixoloqu Louis Leon Thurstone əvvəlki intellekt nəzəriyyələrindən daha fərqli olan Əsas Mental Qabiliyyətlər Teoriyasını yaratdı. O, intellekt testlərindən və bir qədər dəyişdiyi faktor analizdən istifadə edərək sübut etməyə çalışdı ki, intellekt yeddi əsas qabiliyyət vasitəsilə üzə çıxır: nitq səlisliyi, deyiləni dərk etmək, obrazları fəzada təsəvvür etmək, ədədlərlə işləmək, assosiativ yaddaş, mühakimə, qavrama sürəti. Onun ideyaları sonrakı çoxtərəfli intellekt nəzəriyyələri üçün əsas oldu. İntellektə aid müasir nəzəriyyələr Maye və kristallaşmış intellekt (Fluid and crystallized intelligence) Amerika psixoloqu Raymond Cattel C. Spearmanın elmi fəaliyyətinin təsiri ilə insan intellektini tədqiq etməyə başladı. O Spearmanın ideyasını davam etdirərək 1960-cı illərdə belə nəticəyə gəldi ki, ümumi intellekt iki faktordan ibarətdir. Bu faktorları Cattel maye (fluid) və kristallaşmış (crystallized) intellekt adlandırdı. (Gf – General fluid intelligence və Gc – General crystallized intelligence kimi işarə edilir.)
İntellekt (psixologiya)

Cattellə görə maye intellekt əvvəlki təcrübələrdən asılı olmadan, obyektlər arasında münasibətləri dərk etmək qabiliyyətidir. Kristallaşmış intellekt isə əvvəllər əldə edilmiş təcrübələrə əsaslanaraq məsələləri həll etmək bacarığıdır. Beləliklə obyektlər arasında əlaqənin kəşf edilməsi, baş verən hadisələrdə qanunauyğunluğun aşkarlanması, məsələlərin yeni həll yollarının tapılması maye intellektlə əlaqədardır. Əldə edilmiş biliklərin tətbiqi isə kristallaşmış intellekt ilə bağlıdır. Nəzəriyyənin müəllifinin və onun davamçılarının fikrincə maye intellekt erkən gəncliyə qədər inkişaf edir və sonra onun səviyyəsi enməyə başlayır. Kristallaşmış intellekt isə orta yaşlara qədər artır, bir müddət sabit qalır və tədricən azalmağa başlayır. Çoxtərəfli intellekt (multiple intelligence) Amerika psixoloqu Howard Gardner tərəfindən 1983-cü ildə təklif edilən çoxtərəfli intellekt (multiple intelligence) nəzəriyyəsinə görə bütün insanlar eyni tipli intellektə malik olmurlar.
İntellekt (psixologiya)

Bu zaman yaradıcılıq və bilikləri praktikada tətbiq etmək qabiliyyəti diqqətdən kənarda qalır. Emosional intellekt Emosional intellekt anlayışı psixologiyaya H. Gardnerin, P. Saloveyin və J. Mayerin 1980-ci illərdə apardıqları tədqiqatlarla daxil oldu, lakin emosional intellekt nəzəriyyəsi Daniel Golemanın Emotional Intelligence (1995) adlı kitabının nəşrindən sonra populyarlaşdı. Ümumi şəkildə emosional intellekti H. Gardnerin nəzəriyyəsindəki interpersonal və intrapersonal intellektlərin cəmi kimi, başqa sözlə, insanın özünü və başqalarını başa düşmək qabiliyyəti kimi izah etmək olar. Salovey və Mayerə görə emosional intellekt "özünün və başqalarının hisslərinə və emosiyalarına diqqət edərək onları bir birindən fərqləndirmək və bu informasiyadan istifadə edərək öz düşüncəsini və hərəkətlərini idarə etmək qabiliyyətidir."D. Golemana görə emosional intellektə aşağıdakı sahələr daxildir: Özünü dərk etmə – öz emosiyalarını dərk etmə və onları qiymətləndirmə qabiliyyəti, özünə inam; Özünü idarə etmə – öz emosiyalarını idarə etmə, etibarlılıq, uyğunlaşa bilmək və optimist düşünə bilmək qabiliyyətləri; Sosial həssaslıq – empatiya, təşkilat daxilində başqalarına qarşı diqqətlilik; Münasibətlərin idarə edilməsi – ruhlandırıcı rəhbərlik, təsir etmə, başqalarının inkişafına səbəb olma, müsbət dəyişikliklərə səbəb olma, konfliktlərin idarə edilməsi, kollektiv iş görmə qabiliyyəti. Cinslər arası intellektual fərqlər Son illərdə aparılan tədqiqatlar deməyə əsas verir ki, qadın və kişilərdə vizual-fəza intellekti xarakterinə görə fərqlənir. Ümumiyyətlə intellektin bu tipində kişilər daha üstündürlər, lakin bu sahəyə aid müxtəlif xüsusuiyyətli tapşırıqlarda qadınlar və kişilər bir birindən daha üstün intellekt nümayiş etdirə bilirlər.Verbal-linqvistik intellektdə üstünlük qadınlardadır.
İntellekt (psixologiya)

Nitq qabiliyyəti qadınlarda daha yaxşı inkişaf etmişdir, yazılı və şifahi ədəbiyyatla bağlı tapşırıqlarda onlar daha yüksək nəticələr göstərirlər. Kişilər arasında nitqlə və oxuma ilə bağlı çatışmazlıqlara daha tez tez rast gəlinir.Son bir neçə on illikdə aparılan müşahidələr göstərir ki, ayrı-ayrı intellekt sahələrində qadın və kişilər arasındakı fərqlər bu iki qrup üçün tarixən müəyyənləşmiş məşğuliyyətlərlə bağlıdır. Ənənəvi olaraq kişi sahələri hesab edilən məşğuliyyətlərə qadınların getdikcə daha çox cəlb olunması bu iki qrup arasındakı intellekt fərqlərini azaldır.UCL (University College London) Psixologiya fakültəsinin professoru A. Furnham IQ test nəticələrində cinsi fərqlərə aid 25 tədqiqatın nəticələrini analiz edərək belə bir fikrə gəldi ki, qadınlar öz intellektlərini həqiqətdə olduğundan aşağı qiymətləndirməyə meyillidirlər. Kişilər isə əksinə, öz beyin güclərini əslində olduğundan yuxarı qiymətləndirirlər. Kişilərdə sadəcə olaraq özünə inam daha yüksəkdir, o qeyd edir, "bu da intervyu və imtahan zamanı müsbət rol oynayır". İntellektin ölçülməsi İntellektin ölçülməsinin müxtəlif nəzəriyyələrə aid bir çox metodları var. Bunlardan ən çox istifadə olunan metod IQ (Intelligence quotient – intellekt koeffisenti) testləridir.
İntellekt (psixologiya)

Bu testlərə verbal-linqvistik, məntiqi-riyazi, vizual-fəza qabiliyyətlərinə aid tapşırıqlar daxil edilir. Müxtəlif ölkələrin universitetləri tərəfindən intellektin fərqli sahələrinə aid, emosional intellektə aid testlər yaradılmışdır. Emosional intellektə aid testlərə müxtəlif affektləri təsvir edən və situasional suallar daxil edilir. Bu suallara cavablar "heç razı deyiləm…….tamamilə razıyam" şkalası üzrə verilir. Bu suallardan bəziləri aşağıdakılardan ibarətdir: Mən narahat olanda bunun səbəbini müəyyənləşdirməkdə çətinlik çəkmirəm. Emosional insanlar məndə narahatlıq yaradır. Mən işi həmişə yaxşı görməyə çalışıram, hətta bunu heç kim görməsə belə.
İntellekt (psixologiya)

Adamlar yaxşı iş görəndə mən buna görə onlara kompliment deyirəm. Müasir intellekt nəzəriyyələrinin müəllifləri və bu sahədə çalışan tədqiqatçılar intellektin ölçülməsinin ənənəvi yollarını, xüsusilə də IQ testlərini gələcək individual uğurların əsas göstəricisi hesab edilməsinin əleyhinədirlər. Onların fikrincə bu testlər əsil intellekti ölçmürlər. 1980-ci illərdə aparılan tədqiqatlar göstərir ki, Braziliyalı küçə uşaqları özlərinin xırda biznesləri üçün tələb edilən riyazi əməliyyatları yaxşı bildikləri halda, məktəbdə oxşar tapşırıqları yerinə yetirə bilmirlər. Amerikada Kaliforniyalı evdar qadınlar supermarketdə müxtəlif ərzaqların qiymətlərini müqayisə etmək üçün asanlıqla riyazi hesablamalar apardıqları halda, eyni məsələləri kağız, qələmlə həll etməkdə çətinlik çəkirlər. İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Verilənlər

Verilənlər (ing. Data) – texniki vəsaitlərlə saxlanması, emal edilməsi və ötürülməsi üçün formal şəkildə təsvir olunan (kodlaşdırılan) məlumatdır. Verilənlər faktları, mətn, qrafik, müxtəlif şəkilləri, səsləri, analoq və ya rəqəm video-seqmentləri təsvir edirlər. Verilənlər sistemin informasiya istifadəçiləri tərəfindən istifadə olunan işlənməmiş materiallarıdır. Verilənlər termini latınca "datum" fakt sözündən yaranmışdır. Verilənlər ümumi halda ad, qiymət, tip və s. kimi struktur xarakteristikaları ilə təyin olunurlar. Verilənlər – mətn, rəqəm, zaman, pul, memo, OLE, məntiqi və s. tiplərə malik olurlar. Terminologiya “Verilənlər” anlayışı “informasiya” anlayışı ilə sıx bağlıdır.
Verilənlər

Verilənlər, informasiya almaq üçün “xammaldır”. Eyni bir verilən müxtəlif insanlara müxtəlif informasiyalar verə bilər. Məsələn, riyaziyyata aid kitabdan daha çox faydalı informasiyanı riyaziyyatçı ala bilər, başqa sahənin adamı (bioloq, tarixçi və s.) üçün isə həmin kitab heç bir informasiya daşımayan verilənlər yığınından ibarətdir. Eyni bir televiziya verilişi kiməsə yeni informasiyalar verməklə onu düşundürür, başqası üçün isə orada səslənənlər dəyəri olmayan verilənlər yığınıdır.Verilənlər hər hansı maddi daşıyıcıda: kağızda, kompakt diskdə, maqnit diskində saxlanıla bilər. Deməli, verilənləri müxtəlif texniki qurğular vasitəsilə emal etmək olar. Onlar başqa formaya çevrilə, qruplaşdırıla, çeşidlənə və s. bilər. Məsələn, məktəbdəki şagirdlər haqqında məlumatlar kompüterin sərt diskində verilənlər bazası şəklində saxlanıla bilər, onları siniflər üzrə qruplaşdırmaq, yaxud əlifba sırasıyla düzmək olar.Verilənlər yalnız insan onunla maraqlandıqda informasiyaya çevrilir. İnsan informasiyanı verilənlərdən alır, onu qiymətləndirir, təhlil edir və təhlilin nəticəsinə uyğun olaraq hər hansı qərar qəbul edir.
Verilənlər

Yuxarıda göstərilən məktəbdəki şagirdlərlə bağlı verilənlər bazasında əməliyyat aparmaqla müəyyən informasiya almaq olar. Məsələn, məktəbdə Günel adında neçə qız var, şagirdlərdən neçəsi Əli bəy Hüseynzadə küçəsində yaşayır və s. Verilənlərin xarakteristikası Verilən bəzən konkret və ya real fakta uyğun gəlməyə bilər. Bəzən qeyri-dəqiq həqiqətdə mövcud olmayan anlayışları ifadə edə bilər. Odur ki, verilənlər dedikdə öyrənilən obyektin, hadisənin və ya fikrin təsviri başa düşülür. Verilənlər ad, qiymət, tip və struktur xarakteristikaları ilə təsvir olunurlar. Həmçinin bax Verilənlər tipi İnformatika Kompüter şəbəkələri Kompüter proqramları GIGO (zibil girən zibil çıxar) Verilənlərin ötürmə mühitləri Verilənlərin şifrələnməsi standartı
Dağlıq Şirvan iqtisadi rayonu

Dağlıq Şirvan iqtisadi rayonu — tərkibinə Ağsu, İsmayıllı, Qobustan və Şamaxı inzibati rayonları daxildir. Dağlıq Şirvan iqtisadi rayonunun ən inkişaf etmiş və önəmli şəhəri Şamaxıdır. İqtisadi rayon şimaldan Quba-Xaçmaz, qərbdən Şəki-Zaqatala, cənubdan Aran, şərqdən isə Abşeron iqtisadi rayonları ilə həmsərhəddir. İqtisadi rayonun relyefi dağlıq və düzənlik əraziyə bölünür. Regionun iqlimi çox müxtəlifdir, yüksək dağlıq hissələr rütübətli olmaqla mülayim soyuq iqlim şəraitinə malikdir. Düzənlik hissənin iqlimi isti və quraqdır. İqtisadi rayonun ümumi sahəsi 6,06 min kv. km, əhalisi 270,2 min nəfər olmaqla, ümumi ölkə ərazisinin 7%-ni, əhalisinin isə 3,2%-ni təşkil edir. Respublikanın digər iqtisadi rayonları ilə müqayisədə Dağlıq Şirvan iqtisadi rayonunda əhali nisbətən zəif məskunlaşmışdır. Əhalinin orta sıxlığı hər kv. km-də 45 nəfərdir.
Dağlıq Şirvan iqtisadi rayonu

Təbii sərvətləri Neft, təbii qaz, yanar şist iqtisadi rayonun əsas sərvətləridir. Lakin Şirvan iqtisadi rayonu faydalı qazıntılarla zəngin deyildir. Regionda əsasən daş, çınqıl, qum, əhəng və digər tikinti materialları mövcüddür. Şamaxı, Ağsu, İsmayillı rayonlarının gil yataqları mühüm tikinti əhəmiyyətinə malikdir. İqtisadi rayonun dağlıq zonası müalicə və kurort əhəmiyyətli mineral sularla zəngindir. Tərkibi əsasən kükürdlə, hidrokarbonatla zəngin olan bulaqların suyundan müalicə və içmək məqsədi ilə istifadə edilir. İqtisadiyyatı İqtisadi rayon başlıca olaraq əkinçilik, üzümçülük, şərabçılıq və heyvandarlıq üzrə ixtisaslaşmışdır. Əkinçilikdə aparıcı yeri taxılçılıq tutur. Dağlarda yayılan qaratorpaqlarda kartof yetişdirilir, düzən sahələrində pambıq əkilir. Digər əkincilik sahələri yerli istehlak xarakteri daşıyır. Əhalisinin yerli təlabatının ödənilməsi üçün bostan-tərəvəz məhsulları, meyvə yetişdirilir, barama, arı saxlanılır.
Dağlıq Şirvan iqtisadi rayonu

Heyvandarlığın başlıca sahəsi maldarlıq və qoyunçuluqdur. Şirvan iqtisadi rayonu qədim məskunlaşmış ərazi olsa da, sənaye cəhətdən nisbətən zəif inkişaf etmişdir. İqtisadi rayonun sənayesinin əsasını yerli kənd təsərrüfatı məhsullarını emal edən yeyinti və yüngül sənaye sahələri təşkil edir. İqtisadi rayonun yüngül sənayesi əsasən şərabçılıq, meyvəçilik, tikiş və xalçalıq sahələri ilə təmsil olunmuşdur. Yeyinti sənayesində əsas yerli üzüm məhsulunun emal — şərabçılıq tutur. Konserv, yağ-pendir zavodları, tara müəssiləri fəaliyyət ğöstərir. Bundan əlavə, rayonun iqtisadiyyatında meşə və ağaç emalı, tikinti materialları istehsalı (İsmayıllı rayonunda ağaç emalı müəssisəsi, Şamaxı, Qobustan rayonlarında Daş karxanaları, kərpiç zavodu), kənd təsərrüfatı texnikasının təmiri müəssisələri mövcüddür. Şirvan torpağı tarixən sənətkarlıq və toxuçuluq mərkəzi olmuşdur. Lahıc qəsəbəsi özünün misgərlik məmulatları, Basqal kəndi isə xalq içində öz kələğayısı ilə məşhurdur. Şamaxı şəhərində də ipək kələğayı emalatxanaları fəaliyyət göstərir. Əksər kəndlər üçün xalçaçılıq ənənəvi sənətkarlıq növüdür.
Dağlıq Şirvan iqtisadi rayonu

Nəqliyyat şəbəkəsi Şirvan iqtisadi rayonu geniş nəqliyyat şəbəkəsinə malikdir. Bakı-Tiflis dəmir yol magistralı MDB ölkələri ilə iqtisadi əlaqələr yaratmağa imkan verir. Dəmir yolunu maqistral və yerli əhəmiyyətli avtomobil yolları tamamlayır. Ölkə paytaxtını qərb rayonları ilə birləşdirən Bakı-Qazax şose yolu rayon ərazisindən keçir. İqtisadi-coğrafi rayonda rayondaxili və rayonlararası nəqliyyat-iqtisadi əlaqələr lazımi qədər inkişaf etməmişdir. Magistral avtomobil yolunun bərpası, genişləndirilməsi və uzadılması Dağlıq Şirvan iqtisadi-coğrafi rayonu ərazisini şərqdən-qərbə getməklə ondan ayrılan rayondaxili yol-nəqliyyat infrastrukturunu genişləndirir, onun Bakı-Şamaxı hissəsi yenidən qurulur. Ölkəyə yardım strategiyasında nəqliyyatın təşkilinə dair layihədə Bakı-Qobustan-Şamaxı dairəvi yolları təzələnir. Nəqliyyatın, o cümlədən avtomobil yollarının infrastrukturlarının inkişafına ciddi fikir verilir. Bu məqsədlə regionların inkişafına dair Dövlət Proqramlarında əhalinin yaşayış səviyyəsini yaxşılaşdırmaq və infrastruktur xidmətlərindən istifadə səviyyəsini yüksəltmək nəzərdə tutulur [Ağakişiyeva.G.R., 2008]. Avtomobil yolları İqtisadi-coğrafi rayonda avtomobil yollarının ümumi uzunluğu 1989 km-dir ki, bunun da 658 km-i və ya 33,1%-i respublika, 1331 km-i və ya 66,9%-i yerli əhəmiyyətli yolların payına düşür [Məmmədov Z.S., 2002]. Dağlıq Şirvan iqtisadi rayonunun avtomobil yollarının quruluşunda asfalt yollar və ya 19%, qara örtüklü və ya 21%, çınqıl örtüklü və ya 51%, qrunt yollar və ya 9% təşkil edir (cədvəl 3.36 və 3.37).
Dağlıq Şirvan iqtisadi rayonu

Cədvəl 3.36. İqtisadi-coğrafi rayonda respublika və yerlı əhəmiyyətli yolların quruluşu, km. [Z.S.Məmmədova (2002) görə] Avtomobil nəqliyyatının tənzimlənməsi üçün Şamaxı rayonunda regional təşkilat yaradılmışdır. Ağsu rayonunda avtomobil yolları təmir edilmiş, Bakı-Şamaxı-Yevlax 144–181 km-lik arasında, Ağsu-Xanbulaq-Nüydü (23 km-lik), Zərqava, Padar-Rəhimli-Ərəbsarvan, Çaparlı-Cəfərli, Sanqalan (4 km-lik), Dilman-Xatman, Bozavand yolunda, İsmayıllı rayonunda, Muğanlı-İsmayıllı, Qaraməryəm-İsmayıllı-Şəki, Basqal-Sulut, Sərdahar-Tircan, Gəraybəyli-Qubaxəlilli, Qobustan ərazisində, Şamaxı rayonunda yol, Nəsimi-Qonaqkənd yolunda, Şamaxı-Zarat Xeybəri yolunda, Çuxuryurd-Qızmeydan-Pirbəyli, Rəsədxana-Avaxıl, Şamaxı-Çölgöylər yollar yenidən qurulmuşdur. Dağlıq Şirvan inkişaf etmiş nəqliyyata malik olan və yaxşı mənimsənilmiş iqtisadi-coğrafi rayonlarından biridir. Lakin burada sənaye və sosial inrfastrukturlar yerli imkan və tələbatdan geri qalır. Yolların yaxşılaşdırılması məqsədilə körpülər tikilir, çay yataqlarında təmizləmə, seldən qoruyucu bəndlər çəkilir, sahil bərkitmə işləri görülür. Girdiman çayında 220 metrlik, Lahıc qəsəbəsində 550 metrlik qoruyucu bənd istifadəyə verilmişdir. Şərabçılığın və üzümçülüyün inkişafına əlverişli şərait yaratmaq məqsədilə dəmir yolunun Padar stansiyası ilə Çöl-Göylər kəndi arasında yerli əhəmiyyətli dəmir yolu xətti çəkilmişdir. Cədvəl 3.37 İqtisadi-coğrafi rayon üzrə avtomobil yollarının texniki vəziyyəti, km. [Z.S.Məmmədova (2002) görə] Nəqliyyat və rabitə sistemi İqtisadi-coğrafi rayonda müasir rabitə xidməti yeni texnika əsasında qurulur.
Dağlıq Şirvan iqtisadi rayonu

Bu cəhətdən AzərPoçt platforması vasitəsilə kənd yerlərində maliyyə xidmətlərinin təmin edilməsinə başlanmışdır. Poçt şəbəkəsində qarşılıqlı əlaqə peyk platforması əsasına keçirilir. Xüsusilə kənd əhalisinin kommunal xidmətlərə — su, qaz, istilik və rabitə ilə təminatının yaxşılaşdırılmasına dair ayrı-ayrı inzibati rayonlar üzrə proqramlar yerinə yetirilir (cədvəl 3.38). İqtisadi-coğrafi rayonda nəqliyyat və rabitə sistemi [Azərbaycanın regionları – 2012]. Telefon şəbəkəsində əsaslı təmir işləri aparılmışdır. Elektron tipli ATS-lə yüksək keyfiyyətli rabitə xidməti yaradılmışdır. Çətin relyefdə yerləşən kəndlərlə əlaqə üçün peyk avadanlığından istifadə edilir. Poçt, telefon və teleqraf müəssisələrinin sayı artmış, hər 100 ailəyə düşən telefon aparatının sayı 56 ədəd, o cümlədən şəhərlərdə 82 ədəd, kəndlərdə isə 45 ədəd təşkil edir. Bununla əhali hətta uzaq yerlərlə də əlaqə saxlamaq imkanına malikdir. Sosial infrastrukturu Rayonun sosial infrastrukturuna orta ixtisas məktəbləri, ali məktəblərin filialları (Dövlət Pedaqoji və "Odlar Yurdu" universitetlərinin Şamaxı filialları), mədəni-maarif və səhiyyə ocaqları, teatr və muzeylər daxildir. Rayon turizm baxımından böyük potensiala malikdir.
Dağlıq Şirvan iqtisadi rayonu

Bundan başqa rayonda Pirqulu rəsətxanası fəaliyyət qöstərir. İqlim və aqroiqlim ehtiyatları Rayon ərazisində yarımsəhra və quru çöl iqlimi (Qobustan), yayı quraq keçən mülayim isti iqlim (Gürcüvan-Şamaxı- Mərəzə yaylası), qışı quraq keçən mülayim isti iqlim (Böyük Qafqaz dağlarının şimal-şərq yamaclarında yüksəkliyi 1000–1200 m qədər olan sahələr), yağıntıları bütün fəsillər üzrə bərabər paylanan mülayim isti iqlim (İsmayıllı rayonunun şimal və Şamaxı rayonununşimal qərbi) dağ tundra iqlimi (yüksəkliyi 3000 m-dən artıq olan Babadağ zirvəsi zonasında) mövcuddur. Biomüxtəlifliyi Rayonun düzənlik və dağtəyi qurşaqlarında, əsasən, bozqır və yarımsəhra bitkiləri yayılmışdır.Rayonun Şirvan düzü zonasında (Şamaxı və Ağsu rayonlarının cənub düzənliyi) yarımsəhra bitkiləri 200 m yüksəkliklərə qədər yayılmışdır.Çökəklər və geniş çay dərələri üzrə yarımsəhra bitkiləri 400–500 m yüksəkliklərə qədər yayılır. Tirələr üzrə həmin bitkiliyin yuxarı sərhədi 300–400 m çatır. Alçaqdağlıq və dağətəyi zonalarda seyrək meşələr və kolluqlar, dağlıq ərazilərdə tipik enli yarpaqlı dağ meşələri yayılmışdır.Alçaq dağ-meşə zonası 500–900 m yüksəkliklərdə ensiz kəmər şəklində uzanır. Meşələr palıq və palıq-vələs meşələridir.Burada iberiya palıdı, palıd-vələs, palıd-cökə meşələrinə rast gəlinir.İsmayıllı meşlərində şabalıd və şabalıdyarpaq palıd ağacları vardır. Palıd palıd-vələs meşələri altında mürəkkəb tərkibli xırda ağaclar və kolluqlargeniş yayılmışdır.Bu meşələrdə kol bitkilərindən yemişan, əzgil, itburnu, doqquzdon,zoğal, alça, gərməşov, sarağan, və s. geniş yayılmışdır.İsmayıllı Dövlət qoruğu və Şahdağ Milli Parkının bir hissəsi burada yerləşir.
Yol

Yol – nəqliyyatda istifadə olunan və müxtəlif məntəqələri bir-birinə bağlayan şəbəkə. Bütün yollar yol nişanları, siqnalverici qurğular və s. ilə tənzimlənir. Etimologiyası Yol sözünün mənşəyi Qədim Türkcədən gələn "yolak" (cığır, yol) sözüdür. Güman ki, "yeri-" sözü də "yori-" kəliməsindən gəlir. Yolun tarixi Yolların yaranması Tarixdəki ilk yollar heyvanlar tərəfindən istifadə olunan yerlərdə öz-özünə yaranan cığırlar idi. Zaman keçdikcə bu yollar insanlar tərəfindən istifadə olunmağa başlandı. Belə yaranmış və e.ə. 6000-ci illərdən qalmış yollara misal kimi Yerixo şəhəri yaxınlığındakı su qaynaqları ətrafında rast gəlinir. Qədim Mesopotamiyada, hazırkı İraq ərazilərində yerləşən Ur şəhərindəki daş döşənmiş yollar və İngiltərənin hazırkı Qlastonberi qəsəbəsində taxta deöşənmiş yollar isə təxminən e.ə.
Yol

4000-ci illərə aiddir. Yolların istiqamətlənməsi Bir zamanlar hər kəs ingilislər kimi yolun solundan gedirdi. Bunun səbəbi əsrlər əvvəl yolun qarşısından gələnin dost, yoxsa düşmən olduğunu bilmək mümkün olmaması idi. İnsanların çoxu sağ əllərini istifadə etdikləri üçün yolun solundan, divar dibindən (piyada və ya atla) gedərək sol tərəflərinin təhlükəsizliyini təmin edir, sağ əllərini isə qılınclarını dərhal çəkəcək şəkildə hazır saxlayırdılar. Yolun solundan səyahət ilk dəfə 1300-cü illərdə papanın Romaya gələcək hacıların yolda qarışıqlığa səbəb olmamaları üçün yolun solundan getmələrini söyləməsi ilə rəsmi hal aldı və əsrlər boyu davam etdi. 18-ci əsrin sonlarında ABŞ-də bir çox atın çəkdiyi avtomobillərdə sürücü oturacağı yox idi və sürücü ən arxada, soldakı atın üstündə otururdu. Bu da yolun solundan gediləndə qarşıdan gələni görməyi və yolun idarəsini çətinləşdirirdi. Çox keçmədən ABŞ-də yol hərəkəti sağdan işləməyə başladı. Fransız Qiyamı əsnasında isə qiyamın liderlərindən Maksimillian Robespyer, böyük ehtimalla, Katolik kilsəsinə meydan oxuyanlara bir jest olsun deyə, parislilərdən yolların sağından getmələrini istədi.
Yol

Bir müddət sonra, əslində, özü də bir solaxay olan Napoleon ordularındakı hərbi avtomobillərinin yolların sağından getmələri əmrini verdi və zəbt etdiyi hər ölkədə də bu tətbiqi həyata keçirdi. İngiltərə heç bir zaman Napoleon tərəfindən zəbt edilə bilmədiyindən ingilislər yolun solundan getmə vərdişlərindən imtina etmədilər. İngilislər Avstraliya, Hindistan kimi bütün köhnə müstəmləkələrində də bu üsulu davam etdirdilər. İngilislərdə amerikalılardan fərqli olaraq sürücü avtomobilin üstündə və sağında otururdu. Müasir avtomobil texnologiyasının inkişafı ilə bu inkişafın dünyada qabaqcılı olan ABŞ-də sürücü oturacağı və sükan sağdan gedişə uyğun olaraq sola qoyuldu və dünyanın bir çox bölgəsində bu şəkildə yayıldı. Yolun növləri Yolun aşağıdakı növləri inkişaf etmişdir: Hava yolları Quru yolları Su hövzələri vasitəsilə məntəqələri bağlayan yollar, boğazlar, kanallar və s. aiddir. Hal-hazırda dünya ticarətinin 90%-dən çoxu su yolları vasitəsilə aparılır. Su yollarının əsas məntəqələri port və limanlardır.
Yol

Gəmi və digər su nəqliyyatı vasitəsilə istifadə olunur. Hava yolları Hava vasitəsilə hava limanlarını, şəhərləri və s. bağlayır. Su və quru yollarına nəzərən daha yenidir. Təyyarə, planer və digər hava nəqliyyatı vasitələri ilə istifadə olunur. Quru yolları Torpaq vasitəsilə, körpü və digər qurğularla məntəqələri əlaqələndirir. Su və hava yollarından daha çox inkişaf edib. Nəqliyyat vasitəsi kimi minik heyvanlarından, avtomobil, qatar və digər maşınlardan istifadə olunur. İki yerə ayrılır: Avtomobil yolları Soltərəfli hərəkət
Beynəlxalq standartlaşdırma təşkilatı

Beynəlxalq standartlaşdırma təşkilatı - ISO (ing. International Organization for Standardization) — beynəlxalq təşkilat olub elektrik, elektronika və telekomunikasiya istisna olunmaqla bütün sahələr üzrə standartların hazırlanması ilə məşğuldur. ISO dövlətlərarası sahədə standartları təmin etmək məqsədilə 23 fevral 1947-ci ildə təsis olunmuşdur. Elektrik və elektronika üçün "Beynəlxalq elektrotexniki kommisiya - IEC", telekommunikasiya üzrə isə "Beynəlxalq rabitə birliyi - ITU" cavabdehdir. Bu üç təşkilat birlikdə "Dünya standart koperasiyasını -WSC (World Standards Cooperation) təşkil edirlər. ISO təşkilatına 157 ölkə üzv olmuşdur.
Beynəlxalq standartlaşdırma təşkilatı

İSO-nun rəsmi dili fransız və ingilis dilləridir. Eyni zamanda bu təşkilat standartların tərcümələrinə də məsuliyyət daşıyır. Tarixi haqqında XX əsrin əvvəlində maşıntəmiri tərtibatların geniş tətbiqi, hissələrin böyük sayda hazırlanmasını sürətləndirməyi və qarşılıqlı əvəzolunmanın tətbiqini tələb edirdi. Qarşılıqlı əvəzolunma, ölçmə üsulları və oturtma sistemlərinin yaradılması ilə XX əsrin əvvəlində maşıntəmiri yeni mərhələyə qədəm qoyur. Maşıntəmirində getdikcə oturtma işlərinin mexanikləşdirilməsi genişləndirilir. 20-ci illərin əvvəlində oturtma üçün normativ şəklində yaradılmış val və deşik sistemləri, ilk dəfə olaraq istehsalatda qarşılıqlı əvəzolunmanı geniş şəkildə təmin etməyə imkan vermişdir.
Beynəlxalq standartlaşdırma təşkilatı

1920-ci ilin əvvəlində bir çox firmalar qarşılıqlı əvəzolunmanın vahid qaydada tətbiqini mümkün etmək üçün öz oturtma sistemlərini işləyirlər. 1926-cı ildə bir neçə dövlətin bir araya gəldiyi görüşdə qeyri elektrotexnika sahəsində vahid standartlara keçid məqsədilə “International Federation of the National Standardizing Associations“ – İSA yaradılır. Bu federasiyanın təşkilat komitəsi tərəfindən 30-cu illərdə alman alimlərinin işlədikləri normativləri də inteqrasiya etməklə beynəlxalq müstəvidə İSA müsaidə və İSA oturtma sistemlərini qəbul edir. II dünya müharibəsindən sonra bu təşkilatın adı dyişdirilərək International Organization for Standardization adlanır. Bu təşkilatın adının bütün dillərdə eyni səslənməsi üçün ona ISO ( yunanca “isos”sözündəndir, mənası “bərabər” deməkdir) adı verilir. ISO hal- hazırda 135 ölkədən (hər ölkədən bir nümayəndə və bərəbar səs hüququ) beynəlxalq standart qurumlarının iştirakı ilə dövlətlərarası əmtəə və xidmət mübadiləsini sürətləndirmək, intellektual, elmi, texniki və iqtisadi fəaliyyətlərdə işbirliyini inkişaf etdirmək üçün fəaliyyət göstərir.
Beynəlxalq standartlaşdırma təşkilatı

Həmçinin fərqli ölkələrdə olan istehsal amillərini və hansı ölkədəsə olan texniki yenilikləri eyni zamanda tətbiq etmək üçün işlər görür. ISOnun dövrümüzdəki fəaliyyət mexanizmi ISO 9000 keyfiyyət, idarəetmə və s. kimi dövlətlərarası miqyasda qəbul olunmuş standartları hazırlayaraq ticarətin qarşısındakı əngəlləri aradan qaldırmaqdır. ISO 9000 standartları aşağıdakı şəkildə bölünür: ISO9000: Keyfiyyətli idarəetmə və keyfiyyət zəmanəti standartları seçimi və tanıtımı ISO9001: Keyfiyyət sistemləri, dizayn və inkişafı, istehsal və xidmətdə keyfiyyət zəmanəti modeli ISO9002: Keyfiyyət sistemləri, istehsal və müəssisədə keyfiyyət zəmanəti ISO9003: Son müayinə və yoxlamalarda keyfiyyət zəmanəti modeli ISO9004: Keyfiyyətli idarəetmə və işçilərin tanıtımı ISO9004-2: Xidmətlər üçün tanıtım ISO9005: Keyfiyyət lüğətiAzərbaycanda da ISO sertifikatları verilir. Sertifikatlaşdırmaya çıxmaq üçün Azərbaycan Akkreditasiya Mərkəzindən Respublikamızın ərazisində sertifikatlaşdırma sahəsi üzrə akkreditasiyadan keçmiş qurumların siyahısını əldə edə bilərsiniz. İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s. Xarici keçidlər Azərbaycan Respublikasının Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsi
Buxari

Buxari və ya tam adı ilə Əbu Abdullah Məhəmməd ibn Əbülhəsən İsmayıl ibn İbrahim əl-Muğirə ibn Əhnəf Bərdizbəh əl-Cufi əl-Buxari (810-869) — tanınmış hədis alimi. Buxari əslən Səmərqənd Buxara şəhərində anadan olub. Buxari ərəb olub. Uşaq yaşlarından atasını itirən Buxari anasının tərbiyəsi ilə böyüyüb və kiçik yaşında artıq Qurani Kərimi əzbərlədi və ərəb dilini öyrəndi. Atasından qalan sərvət onun heç kimə möhtac olmadan elm öyrənməsinə yararlı oldu. On bir yaşında hədis öyrənməyə başlayan Buxari 16 yaşında anası və qardaşı Əhmədlə həcc ziyarəti edir.
Buxari

Anası və qardaşı Buxaraya qayıdanda o, elm öyrənmək istəyi ilə Məkkədə qalır. On səkkiz yaşında "Kitabi Kadyas-Səhabə vət Tabiin" ilə "ət-Tarixül-Kəbir" adlı əsərlərini yazan Buxari elmini artırmaq üçün Şam, Misir, Bəsrə və Bağdada səfər edir. Bu səbəblə altı il Hicazda qalan Buxari hədis öyrənmək və nəql etməklə yanaşı şeirlə də maraqlanırdı. Döyüş idmanlarına maraq göstərir, at minir, ox atırdı. Yaşıdları Buxaridən fəxrlə danışırdılar. Onun nailiyyətlərini qəbul etmək istəməyənlər fitnə çıxarmağa başladılar və Buxarinin "Quran məxluqdur" fikrini dəstəklədiyini yaydılar.
Buxari

Bu səbəbdən Buxari vətəninə qayıtdı. Lakin burada da Buxara əmiriylə problem yaşadı. Sonra Əhməd İbn Xalid tərəfindən Buxaradan çıxardılır. Buxari Səmərqənddə Hartənk kəndində qohumlarının yanında yerləşir. Səmərqəndlilər Buxaridən yararlanmaq məqsədilə heyət göndərib Səmərqəndə gəlməsini xahiş edirlər. Buxari Səmərqəndə gəlməyə hazırlaşan zaman xəstələnir və Hicri təqvimlə 256-cı il 30 Ramazanda bayram gecəsi vəfat edir.
Buxari

Cənazə namazı bayram günü günortadan sonra qılınaraq Hərtənkdə dəfn edilir. İmam Buxari dərin zəka və əzbərləmə qabiliyətinə malik idi. Hər hansı bir şeyi yadda saxlamaq üçün ona bir dəfə baxması və ya onu bir dəfə dinləməsi kifayət edərdi. O, eyni zamanda çox hədis əzbərləməklə də şöhrət qazanıb. "Kutubi-sittə" müəlliflərindən ən-Nəsai onunla şəxsən danışdıqdan sonra "O, inanılmaz dərəcədə zəkalı bir mühəndisdir. İslam tarixində ilk səhih kitab yazan odur", – deyir. Bəzi alimlər onun üçün belə deyirlər: "Buxari Allahın yer üzərində yeriyən ayətlərindəndir".
Buxari

Nəcm b.el-Fəzil deyir: "Yuxumda Rəsulullahı (s.a.v.) gördüm. Bir kənddən çıxıb gedirdi və arxasından İmami Buxari onu izləməkdə idi. O (s.a.v) bir addım atdıqda Buxari də bir addım atırdı və ayağını Rəsululahın (s.a.v) ayağını basdığı yerə basırdı. Kitabını da hər baxımdan ona nisbət edirdi". Buxari elmiylə əməl edən bir insan idi və İslami qaydalara çox riayət edir, halal və haram məsələlərinə çox diqqət edirdi. Hədis elminə xidmət, bu yolla Allahın rizasını, Məhəmmədin şəfaətini qazanmaq əsas fikri idi. Atasından qalan mirası da bu yolda xərcləmiş və mərdliyi ilə şöhrət qazanmışdı.