LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Vyetnam müharibəsi

Qonşu Çin və Kamboca ilə münaqişələr də daxil olmaqla, növbəti 15 il ərzində zaman-zaman zorakılıq halları baş versə də Vyetnam 1976-cı ildə Vyetnam Sosialist Respublikası adı altında birləşdirilmişdir. 1986-cı ildə azad bazar siyasətinin tətbiqinə başlanması ilə neft ixracından əldə edilən gəlirlər və xarici kapital axını nəticəsində güclənən iqtisadiyyat inkişaf etməyə başladı. Vyetnam və ABŞ arasında ticarət və diplomatik münasibətlər 1990-cı ildə bərpa edildi. Shelby L. Stanton. The Rise and Fall of an American Army Harry Summers. On Strategy: A Critical Analysis of the Vietnam War Xarici keçidlər
Annotasiya

Annotasiya — Latınca "annotomik" sözündən olub qeyd aparmaq, əlavə etmək deməkdir. Ədəbi dildə annotasiyanın mənası kitab, jurnal və məqalənin məzmununu qısa şəkildə şərh etmək deməkdir.Annotasiyanın vasitəsi ilə şagird hər hansı bir kitabın məzmunu ilə daha yaxın tanış ola bilir. Annotasiyada aşağıdakılar öz əksini tapmalıdır: Kitabın adı, nəşriyyatın adı, harada nəşr edilməsi, həcmi; Kitabın müəllifinin adı və soyadı; Kitabda nələrdən bəhs olunması, Annotasiyanı,əsasən,əsərin müəllifi yazır və məqsədini bir neçə cümlə ilə şərh edir.Məs. :Azərbaycan dilində vurğu lüğətinə dair annotasiya belə verilir: Annotasiya(lat.annotatio-qey) və ya rezyume (fran.-“qısaldılmış”) – kitabın, əlyazmasının, monoqrafiyanın, məqalənin, patentin, filmin, qramplastinkanın və ya digər nəşrin qısa məzmunu, eləcə də onun qısa xarakteristikasıdır. Annotasiya nəşrin fərqləndirici xüsusiyyətlərini, yerini və zamanını nominativ formada göstərir. Annotasiya nəşrin əsas mövzusunu əks etdirir, bundan əlavə o təsvir olunan mənbənin əsas vəziyyətlərini də sadalaya bilər.
Annotasiya

Annotasiya hərəkət subyektini xatırlatmaya da bilər (guman edilə bilər ki, bu kontekstdən məlumdur) və passiv quruluşdan – fel və feli sifətdən ibarət ola bilər. Annotasiya məqalənin özündə ola bilər. Məzmununda nəticələrin də ola biləcəyinə baxmayaraq, müasir elmi jurnallarda annotasiyanı adətən məqalənin əvvəlində yerləşdirirlər (başlıqdan, müəlliflərdən və açar sözlərindən sonra). İngilisdilli ədəbiyyatda annotasiya çox vaxt “Abstract” başlığı altında verilir. Azərbaycan dili qayda kitabı-Hədəf", Bakı, Maarif, 2012, səhifə 281.
Şakira

Şakira (isp. Shakira; 2 fevral 1977[…], Barrankilya) — Livan əsilli kolumbiyalı müğənni, bəstəkar, rəqqasə və aktrisa 90-cı illərin sonlarına doğru böyük bir partlama edən Latın pop və Latın rock musiqi furyasındaki ən əhəmiyyətli adlardan biridir. Xüsusilə yarı ərəb yarı latın fiquru rəqsləriylə insanların bəyənisini yığmışdır. Eyni zamanda bəstə də edən sənətçi 2 dəfə Grammy, 8 dəfə Latın Grammy, 14 dəfə Billboard Latın Musiqi Mükafatı qazanmışdır. Şakira 140 milyon dollarlıq dəqiq sərvəti ilə dünyanın ən varlı Latın pop müğənniləri arasındadır. Ən çox satan Kolumbiyalı sənətçidir. "Hips Dont Lie" mahnısı günümüzə qədər 10 milyon sataraq son 10 ilin ən çox satan mahnısı olmuşdur.
Şakira

2010–ci ildə səsləndirdiyi Dünya Kuboku mahnısı "Waka Waka" 5 milyon sataraq, dünya kuboku tarixinin ən çox satan mahnısı olmuşdur. Həmçinin mahnı Youtube'da 600 milyondan çox izlənilərək ən çox izlənilən 4–cü klip olmuşdur. Şakira; Amerikada, Avstraliyada və İngiltərədə 1 nömrəyə yüksələn tək Cənubi Amerikalı sənətçi olmuşdur. Şakira eyni zamanda Kolumbiyada fəaliyyət göstərən Pies Descalzos adlı bir qeyri-hökumət təşkilatının qurucusu və fəxri sədridir. 6 yaşında ilk bəstəsini etmişdir. Rəqslərini nənəsindən öyrənmişdir. Şakira, içki və qəhvə içmir, şokoladı çox sevir.
Şakira

Axıcı bir şəkildə İngilis və Portuqaliya dilində danışır.Həmçinin Fransız, İtalyan və Ərəb dillərini də bir az danışa bilir. 2011-ci ildə Harvard Universiteti tərəfindən "İlin Sənətçisi" seçilmişdir. Son olaraq Şakira, "Hollywood Walk Of Fame"də ulduz sahibi oldu və burada ulduzu olan ilk Kolumbiyalı ünvanını qazandı. Magia (1991) Peligro (1993) Pies Descalzos (1995) Dónde Están los Ladrones? (1998) Laundry Service (2001) Fijación Oral, Vol. 1 (2005) Oral Fixation, Vol. 2 (2005) She Wolf (2009) Sala El Sol (2010) Shakira (2014)
Kartoqrafik proyeksiyalar

Kartoqrafik proyeksiyalar — Kürə və ya sferik formada olan yeri müstəvi üzərində təsvir etmək üçün istifadə edilən vasitələr. Kartoqrafik proyeksiyalar seçilərkən müəyyən həndəsi fiqurlardan istifadə edilir və proyeksiyalar həmin fiqurların adı ilə adlandırılır. Kartoqrafik proyeksiyanın aşağıdakı növləri vardır: Silindirik proyeksiya Konus proyeksiya Çoxüzlü proyeksiya Azimutal proyeksiya Silindrik proyeksiya Qlobus şəffaf silindrin daxilinə yerləşdirilir. Bu zaman Yer səthinin ekvatorboyu əraziləri silindrin səthinə toxunur. Toxunma xəttində bütün təhriflər sıfıra bərabər olur. Silindrik proyeksiyalarda, əsasən, dünya xəritələri, həmçinin evkatorboyu ərazilərin xəritələri çəkilir, paralel və meridianlar bir-biri ilə düz bucaq altında kəsişir. Konus proyeksiya Konus proyeksiyalarda xəritə tərtib olunarkən Yer kürəsi konusun səthi ilə ya bir paraleldə - 60° ş.e., ya da iki paraleldə - 47° şm.e. və 62° şm.e.-ləri arasında kəsişir və bu paralellər boyunca təhriflər olmur.
Kartoqrafik proyeksiyalar

Sıfır təhrif xətlərindən uzaqlaşdıqca təhriflər artır. Bu proyeksiyalarda qütbətrafı və mülayim enliklərdə yerləşən ərazilərin xəritələri tərtib edilir. Belə xəritələrdə paralellər qövsvarı, meridianlar isə bir mərkəzdən çıxan düz xətlər şəklində təsvir olunur. Azimutal proyeksiya Azimutal proyeksiyalar üçün köməkçi həndəsi səth kimi müstəvidən istifadə olunur. Müstəvinin kürəyə toxunma nöqtəsində təhrif olmur. Antarktida və Şimal Buzlu okeanının bu proyeksiyada tərtib edilən xəritələrdə paralellər çevrələr şəklində, meridianlar isə bir mərkəzdən çıxan radiuslar kimi təsvir olunur. Yarımkürələrin xəritəsi də azimutal proyeksiyada tərtib edilir. Çoxüzlü proyeksiya Çoxüzlü proyeksiyada Yer kürəsinin səthi kürə deyil, çoxlu sayda trapesiyalara bölünmüş çoxüzlü kimi qəbul edilir.
Kartoqrafik proyeksiyalar

Bu proyeksiyalar kiçik ərazilərin təsvirində, yəni, əsasən, topoqrafik xəritələrin tərtibi zamanı istifadə olunur. Xəritələrin miqyası böyük və orta, təhriflər isə çox az olur. Seçilmiş proyeksiyadan asılı olmayaraq kürəni müstəvi üzərində təsvir edərkən müəyyən səhvlər yaranır ki, buna təhriflər deyilir. Xəritədə 4 təhrif yaranır: Sahə təhrifi Forma təhrifi Uzunluq təhrifi Bucaq təhrifiTəhriflər kəmiyyəti ilk növbədə miqyasdan asılıdır. Xəritə nə qədər kiçik miqyaslı olarsa təhrif bir o qədər çox olar. Bundan başqa təhriflər coğrafi obyektlərin ekvatora yaxınlığından da asılıdır. Ekvator ətrafında olan ərazilərdə təhriflər az müşahidə edilir. Ekvatordan qütblərə doğru uzaqlaşdıqca təhriflərin kəmiyyəti çoxalır.
Kartoqrafik proyeksiyalar

Buna görədir ki, xüsusən açıq dünya xəritəsində Qrenlandiya adası Avstraliyadan, Antarktida materiki isə Afrikadan böyük görünür. Halbuki, Qrenlandiya Avstraliyadan sahəcə 3.5, Antarktida isə Afrikadan 2 dəfə kiçikdir. Xəritədə qeyd edilən təhriflərin baş verməsinin səbəbi Afrika və Avstraliyanın ekvatora yaxın yerləşmələrinə görə bunlarda təhrifin az, Antarktida Qrenladiya isə qütbdə yerləşdiyinə görə təhrifin çox olmasıdır. Heç bir xəritədə ərazidə olan bütün coğrafi obyektləri göstərmək mümkün deyil. Buna görə də plan və ya xəritə tərtib edərkən məqsəddən asılı olaraq əsas obyekt göstərilir, 2-ci dərəcəli obyekt atılır. Buna kartoqrafik ümumiləşdirmə və ya generalizasiya deyilir. Generalizasiyanın kəmiyyəti xəritənin miqyasından asılıdır. Xəritə nə qədər böyük miqyaslı olursa, generalizasiya bir o qədər az müşahidə edilir.
Kartoqrafik proyeksiyalar

Təhrifin növünə görə kartoqrafik proyeksiyalar 3 cür olur: Bərabərsahəli – bunlarda sahə təhrifi olmur, digər təhriflər çox olur. Bu xəritələrdən əsasən sahələrin hesablanmasında istifadə edilir. Bərabərbucaqlı – bunlarda bucaq təhrifi olmur, digər təhriflər çox olur. Belə xəritələrdən naviqasiyada yəni nəqliyyatda istifadə edilir. İxtiyari və ya konform – bunlarda bütün təhrif növləri olur lakin az miqdarda. Belə xəritələrdən tədrisdə istifadə olunur.
Qələvi metallar

Qələvi metallar - Elementlərin dövrü cədvəlinin ilk qrupunda (şaquli sırasında) olan metallardır. Fransium xaricində hamısı, yumşaq quruluşda və parlaq görünüşdədir. Asanlıqla əriyə bilər və uçucu hala keçə bilərlər. Nisbi atom kütlələri artdıqca, ərimə və qaynama nöqtələri də geniş göstərilir. Digər metallara müqayisədə, öz kütlələri də olduqca aşağıdır. Hamısı da, reaksiyalarda aktivdir. Ən yüksək əsas enerji səviyyələrində bir tək elektron daşıyırlar.
Qələvi metallar

Bu elektronu çox asan itirərək +1 yüklü ionlar meydana gətirə bildikləri üçün, qüvvətli reduksiyaedicidirlər. İstilik və elektriki çox yaxşı çatdırırlar. Suyla qarşılıqlı təsirləri çox güclüdür, suyla reaksiya nəticəsində hidrogen qazı ortaya çıxarırlar.Qələvilərə aiddir: LiOH, NaOH, Ca(OH)2 Xarici keçidlər "Group 1: The Alkali Metals". Visual Elements. Royal Society of Chemistry. İstifadə tarixi: 8 December 2009. Atomic and Physical Properties of the Group 1 Elements An in-depth look at alkali metals Alkali Metal Bangs Filmed reactions of five-gram samples of the alkali metals with water Periyodik Cetvel Arxivləşdirilib 2016-11-25 at the Wayback Machine
Dəniz cərəyanları

Dəniz cərəyanları — dünya okeanında və dənizlərdə daimi və dövri axınlar. Daimi, periodik və düzgün olmayan; üst və alt; isti və soyuq cərəyanlar olur. Axının səbəbinə görə küləkli və sıx qatlı cərəyanlar olur. Okeanda suyu hərəkətə gətirən külək və günəşdir. Okeanda suyun dövr etməsi (sirkuliyasiyası) atmosfer sirkuliyasiyasının nəticəsidir.
Dəniz cərəyanları

Böyük su kütləsinin okean və ya dənizin bir yerindən digər yerinə aparılması dəniz cərəyanı (axını) adlanır. Okean suyunun hərəkət etmə səbəblərini iki qrupa bölmək olar: xarici və daxili səbəblər. Xarici səbəblərə küləyin okean səthinə təsiri, qabarma əmələ gətirən qüvvələr, atmosfer təzyiqinin dəyişməsi, sahil axını yağıntı və buxarlanmanın təsirindən okean səthi relyefinin dəyişməsi aid edilir. Daxili səbəbə isə sıxlıq sahəsinin üfüqi istiqamətdə eyni (bircinsli) olmaması aiddir. Sıxlığın eyni olmaması isə okean suyunun temperaturunun və duzluluğunun qeyri-bərabər dəyişməsinin nəticəsidir.
Dəniz cərəyanları

Dəniz cərəyanlarını əmələ gətirən ilkin qüvvələr, hərəkətə gəldikdən sonra təsirini göstərən qüvvələr isə ikinci dərəcəli qüvvələr adlanır. İkinci dərəcəli qüvvələrə Koriolis qüvvəsi, dib və sahilə sürtünmə qüvvəsi, daxili sürtünmə qüvvəsi və mərkəzdənqaçma qüvvəsi daxildir. Bu qüvvələr bilavasitə cərəyanlar yaratmır, ancaq istiqamətini və formasını dəyişir (deformasiyaya uğradır) və ilkin qüvvələrin təsirinə çatdırır. Cərəyanlar, onları yaradan qüvvələrin təsir dərəcəsinə görə dörd qrupa bölünürlər: fraksion (külək və dreyf), qradient-qravitasion; qabarma; ətalətli; Müvəqqəti və qısamüddətli küləklərin yaratdığı axınlar, külək axınları, uzun müddətli və ya hakim küləklərin yaratdığı isə dreyf axınları adlanır. Okeanın müxtəlif sahələrində atmosfer təzyiqi ciddi fərqləndikdə yaranan axınlara qradiyent axınları adlanır.
Dəniz cərəyanları

Qabarma əmələ gətirən qüvvənin üfüqi istiqamətində təsiri qabarma axınını yaradır. Ətalət axınları suyun sıxılmazlıq xassəsi nəticəsində küləyin və ya başqa axınların təsirindən okeanın bir hissəsində azalmış suyun yerinə dolmağa başlaması ilə yaranır. Dayanıqlığına görə cərəyanlar daimi, dövri və müvəqqəyi cərəyanlara bölünür. Daimi cərəyanlar uzun müddət orta sürətini və istiqamətini saxlayan cərəyanlardır. Məsələn, Qolfstrim, Labrador, Passat, Kurosio və s.dövrü cərəyanlarnın ünsürləri müvafiq dövrlə dəyişir.
Dəniz cərəyanları

Müvəqqəti axınlar isə şiddətli külək əsdikdə, atmosfer təzyiqi bəzən ciddi dəyişdikdə, güclü yağıntı düşdükdə əmələ gəlir və yerli xarakter daşıyır. Yerləşməsinə görə cərəyanlar səth, dərinlik, dibyanı, sahilyanı və açıq dəniz cərəyanlarına ayrılır. Cərəyanlar fiziki-kimyəvi xassələrinə görə isti, soyuq, şirintəhər, duzlutəhər, neytral olur. Okean cərəyanlarının sürəti və hərəkətdə olan suyun həcmi müxtəlifdir. Qolfstrim cərəyanı ən böyük sürətlə hərəkət edir, onun maksimal sürəti 3 m/s, eni 125–175 km, dərinliyi isə 1500 m-dir.
Dəniz cərəyanları

Bu maraqlı cərəyan haqqında məşhur Amerika okeanoqrafı Fonteyn Mori demişdir: "Okeanda çay axır. O, ən şiddətli quraqlıqda qurumur və ən güclü daşqınlar zamanı aşıb-daşmır. Onun sahilləri və dibi soyuq sudan ibarət olsada özü istidir". Aşağıdakı cədvəldə əsas okean cərəyanlarını sərfi, yəni bir saniyədə apardıqları suyun həcmi (m³/ s)verilmişdir. Orta çoxillik məlumatlar əsasında tərtib edilmiş Dünya okeanın səth cərəyanlar xəritəsi göstərir ki, cərəyanların istiqamətləri müxtəlifdir.
Dəniz cərəyanları

Dünya okeanında 60-dan çox cərəyan vardır. Onların ən çoxu Atlantik okeanında (22) və Sakit okeanındadırlar. Dünya okeanında cərəyanlar Yerin iqliminə böyük təsir göstərir. Qolfstrim isti cərəyanını isti suları şimalda Murmansk limanına çatdığına görə bu liman donmur. Cərəyanlar atmosfer təzyiqinin paylanmasına və atmosfer dövranına təsir göstərir.
Dəniz cərəyanları

Bir sıra siklonlar isti cərəyanların (Qolfistrım, Şimali-Atlantik, Kurosio, Şimali Sakit okean cərəyanları və s.) istiqamətinə uyğun hərəkət edərək materiklərin sahilyanı rayonlarının hava şəraitinə təsir edir. İsti və soyuq cərəyanların qovuşduğu yerdə tez-tez buludluluq və duman müşahidə edilir. Cərəyanlar 2 yerə: İsti və Soyuq cərəyanlara ayrılır.) Isti cərəyanlar — suyunun temperaturu ətraf sulardan isti olan cərəyanlara deyilir. Ekvatorial zonadan isti cərəyanlar okeanların qərb kənarı ilə qütblərə doğru hərəkət edir.
Dəniz cərəyanları

Isti okean cərəyanları quru üzərində qalxan hərəkətli isti hava kütlələrini gətirir ki, nəticədə sahil zonasına bol yağıntı gətirir. Isti okean cərəyanlarının təsiri ilə qışda okean suları donmur (məs: Murmansk limanı). Mozambik, Braziliya, Norveç, Yaponiya kimi dövlətlərin sahillərini isti okean cərəyanları yuyur. Sakit okeanda — Passat, Kurosio, Şərqi Avstraliya, Şimali Sakit okean cərəyanı; Atlantik okeanda — Qolfstrim, Norveç, Şimali Atlantika, Antil, Braziliya. Qvineya; Qviana; Hind okeanında — Musson, Iynə, Mozambik, Cənubi Passat kimi isti cərəyanlar mövcuddur.
Dəniz cərəyanları

b) Soyuq cərəyanlar — suyunun temperaturu ətraf sulardan soyuq olan cərəyanlara deyilir. Qütb ərazilərindən soyuq sular okeanların şərq kənarı ilə ekvatora doğru aparılır. Soyuq okean cərəyanlarının təsiri altında sahildə enən hava kütlələri hakim olur. Nəticədə sahildə kəskin quraq səhra yaranır. Sakit okeanda — Peru, Kaliforniya; Atlantik okeanında — Bengel, Folklend, Labrador, Kanar; Hind okeanında — Somali: Şimal Buzlu okeanında — Buzaltı, Transarktika kimi soyuq cərəyanlar var.
Dəniz cərəyanları

Somali cərəyanından başqa bütün soyuq cərəyanlar tropik enliklərdə materikin qərbindən, isti cərəyanlar isə materikin şərqindən axır. Xəritədə isti cərəyanlar qırmızı, soyuq cərəyanlar isə göy rənglə verilir. Ən böyük cərəyan Qərb küləkləri (uzunluğu 30 min km) cərəyanıdır. Bu cərəyan Yerin öz oxu ətrafında fırlanması və daimi küləklərin təsiri ilə Antarktida ətrafında dövr edərək, 3 okean suyunu qarışdırır. Ən nəhəng isti cərəyan Qolfstrim cərəyanı isə Atlantik okeanı sularını Şimal Buzlu okeanına aparır və Avropada Ural dağlarına qədər iqlimi yumşaldır.
Dəniz cərəyanları

Qərb küləkləri və Şimali Atlantika cərəyanları okeanlar arasında su mübadiləsində böyük rol oynayan cərəyanlardır. Cərəyanların əhəmiyyəti: 1. İstini, soyuğu. duzluluğu yayır; 2. İqlimə təsir edir; 3.
Ramiz Nağıyev

Ramiz Tağı oğlu Nağıyev (20 may 1951, Düdəngə, Noraşen rayonu)— Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyi Polis Akademiyasının rəisi (2005–2011), polis general-mayoru. Ramiz Tağı oğlu Nağıyev 20 may 1951-ci ildə Azərbaycan SSR Naxçıvan MSSR-in Şərur rayonunun Düdəngə kəndində anadan olmuşdur. 1957–1967-ci illərdə Şərur rayonundakı Cəlilkənd kənd orta məktəbində orta təhsil alıb, 1967–1969-cu illərdə Naxçıvan Pedaqoji Texnikumunda oxuyaraq müəllim ixtisasına yiyələnir. 1970-ci ilin noyabr ayından 1973-cü ilin noyabr ayına kimi Qara dəniz Hərbi Donanmasında həqiqi hərbi xidmətdə olub. 1974–1980-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsində təhsil alaraq hüquqşünas ixtisasına yiyələnib, 2009-cu ildə hüquq elmləri namizədi alimlik dərəcəsi alıb. Əmək fəaliyyəti 1967–1970-ci illərdə Cəlilkənd kənd orta məktəbində müəllim işləyib. 1973-cü ilin dekabr ayından 1975-ci ilin dekabr ayına kimi Şərur şəhərindəki orta məktəbdə müəllim işləyib.
Molekulyar-kinetik nəzəriyyə

Molekulyar-kinetik nəzəriyyə (və ya qazların kinetik nəzəriyyəsi) — XIX əsrdə yaranan və maddənin, əsasən də qazların quruluşuna nəzər salan nəzəriyyə. Nəzəriyyənin əsas müddəaları Təbiətdə mövcud olan bütün maddələrin xassələri, onların daxili quruluşları ilə müəyyən olunur. Bu səbəbdən, maddənin quruluşunu öyrənmək ən mühüm problemlərdən biridir. Maddə haqqında ilk fikir eramızdan əvvəl IV əsrdə yunan mütəfəkkiri Aristotel tərəfindən irəli sürülmüşdür. Demokritə görə, maddənin ən kiçik və bölünməz hissəciyi atomlardır. Yunanca tərcüməsi "bölünməz" olan atom sözünün bir termin kimi qəbul olunma səbəbi də, məhz budur. Maddə quruluşu haqqında o dövr üçün çox ciddi sayılan bu fikir nə Demokritin özü, nə də onun ardıclıları tərəfindən inkişaf etdirilməmişdir – atomların təbiəti və onların bir-biri ilə qarşılıqlı münasibətləri haqqında heç bir fikir söylənməmişdir. Maddə quruluşu haqqındakı atomistik ideyalar, fizikanın elmi əsasları- nın qoyulduğu sayılan XVII əsrdən inkişaf etməyə başlamışdır. Elə bu vaxtdan etibarən maddə quruluşunun molekulyar-kinetik nəzəriyyəsinin tə- məli qoyulmağa başlamışdır. Uzun müddət bu sahədə aparılan tədqiqat işlə- rinin nəticəsi olaraq XIX əsrin II yarısında molekulyar-kinetik nəzəriyyə, əsas etibarilə Maksvel, Bolsman və Klauzius tərəfindən inkişaf etdirilərək mükəmməl şəklə salınmışdır.
Molekulyar-kinetik nəzəriyyə

Molekulyar-kinetik nəzəriyyənin əsasını, çoxlu sayda təcrübi faktların ümumiləşdirilməsindən əldə edilmiş aşağıdakı müddəalar təşkil edir: Bütün maddələr çoxlu sayda atom və molekullardan ibarətdir. Maddələri təşkil edən atom və molekullar daimi xaotik hərəkətdədir. Molekullar (və ya atomlar) arasında qarşılıqlı təsir mövcuddur.Molekulyar-kinetik nəzəriyyənin əsas müddəalarını təsdiq edən təcrübi faktlardan yalnız ikisi — diffuziya hadisəsi və Broun hərəkəti haqqında qısa məlumat verməklə kifayətlənmək olar. Bir-biri ilə təmasda olan cisimlər (bərk-bərk, bərk-maye, bərk-qaz, mayemaye, maye-qaz və qaz-qaz) heç bir xarici təsir olmadan, özbaşına bir-birinə nüfuz edə bilir. Bu hadisə diffuziya adlanır. Maddələri təşkil edən atom, yaxud molekullar daimi xaotik hərəkət etməsəydilər, sözsüz ki, diffuziya hadisəsi baş verə bilməzdi. Maddə hissəciklərinin arasıkəsilmədən xaotik hərəkət etmə hadisəsi təcrübi olaraq 1827-ci ildə ingilis botaniki Broun tərəfindən müşahidə olunmuşdur. O, suya tökdüyü boya qırıntılarının hərəkətini izləyərək, bu xırda hissəciklərin daimi xaotik hərəkətdə olduqlarını müşahidə etmişdir. İlk baxışda elə düşünmək olar ki, guya bu cür hərəkətin — Broun hərəkətinin yaranmasına səbəb, küçədə hərəkət edən nəqliyyat vasitələrinin, yaxud buna bənzər mümkün ola biləcək digər təsirlərin təcrübə otağında meydana gətirdiyi titrəmələr ola bilər. Belə bir iddianın doğru olub-olmadığını yoxlamaq üçün, Broun öz təcrübəsini heç bir xarici təsirin olmadığı şəraitdə aparmaqla isbat etmişdir ki, bu cür faktorlar broun hərəkətinə heç bir təsir göstərmir.
Molekulyar-kinetik nəzəriyyə

Boya qırıntılarının broun hərəkəti etməsinin səbəbi, onu əhatə edən su molekullarının arasıkəsilmədən qarma-qarışıq hərəkətidir. Belə hərəkət nəticəsində, sudakı boya hissəciklərinə hər tərəfdən arasıkəsilmədən nizamsız zərbələr endirilir. Broun hərəkəti edən hissəciklərin ölçüləri kiçik olduqda, qarşılıqlı əks tərəflərdən vurulan zərbələrin sayı arasındakı fərq, bu xırda hissəciyi hərəkət etdirməyə kifayət edir. Zərbələrin istiqaməti arasıkəsilmədən xaotik dəyişdiyinə görə, hissəciklərin hərəkət istiqaməti də buna uyğun olaraq nizamsız şəkildə dəyişir — hissəciklər broun hərəkəti edir. Deməli, broun hərəkətinin arasıkəsilmədən xaotik baş verməsinin səbəbi, maye molekullarının arasıkəsilmədən xaotik hərəkət etməsidir. İdeal qaz modeli Sıxlığına və bununla əlaqədar fiziki xassələrinə görə, qazları iki sinfə bölmək olar: ideal və real qazlar. Qazın sıxlığı elə ola bilər ki, onun molekulları arasındakı orta məsafə, molekulun radiusundan çox böyük olmasın. Bu halda molekulların ölçülərini və onlar arasındakı qarşılıqlı təsiri nəzərə almamaq mümkün deyildir. Belə qaz real qaz adlanır. Lakin, qazın sıxlığı elə kiçik ola bilər ki, onun molekulları arasındakı orta məsafə, molekulun radiusuna nəzərən çox böyük olsun.
Molekulyar-kinetik nəzəriyyə

Bu halda molekulların hər birini maddi nöqtə kimi qəbul etmək olar. Bundan əlavə, molekullar arasındakı məsafə kifayət qədər böyük olduqda, onlar arasındakı qarşılıqlı təsirin yox dərəcə- sində olması da nəzərə alınmalıdır. Belə qaza ideal qaz deyilir. İstilik tarazlığı Müxtəlif dərəcədə qızdırılmış iki cisimin hər birinin molekulları arasıkəsilmədən xaotik hərəkət (istilik hərəkəti) edir. Belə hərəkət, molekullar arasında təmas yaradır. Məhz, belə təmas nəticəsində, istilik (molekulların xaotik hərəkətinin kinetik enerjisi) nisbətən isti cisimdən soyuq cismə verilir. Enerjinin qarşılıqlı mübadiləsi, hər iki cismin eyni istilik vəziyyətinə gəlməsinədək (bir qədər sonra tanış olacağımız temperatur deyilən parametrin, hər iki maddə üçün bərabər olmasına qədər) davam edir. Heç bir xarici təsir olmadan, özbaşına davam edən bu növ proses nəticəsində meydana gələn son hal, istilik tarazlığı halı adlanır. İstilik tarazlığı halında olan sistem daxilində enerjinin makroskopik daşınma prosesi baş vermir. Lakin, bu heç də o demək deyildir ki, istilik tarazlılığı halında olan sistemin atomları (yaxud, molekulları) öz xaotik hərəkətlərini dayandırır.
Molekulyar-kinetik nəzəriyyə

Daimi xaotik hərəkət sistemin bütün hallarında, o cümlədən istilik tarazlığı halında mövcuddur. İstilik tarazlığı halında da, atom və molekullar daimi toqquşur və bu toqquşmalar nəticəsində enerji mübadiləsi baş verir. Lakin, belə mübadilələr, enerjinin makroskopik (qaz həcminin müəyyən bir makro hissəsindən, digər makro hissəsinə daşınma) deyil, mikroskopik daşınmasına gətirir, yəni toqquşmalar nəticəsində enerji, yalnız bir molekuldan digər molekula ötürülür Qazın təzyiqi Qaz molekulları daimi xaotik hərəkət etdiyinə görə, onlar yerləşdiyi qabın divarlarına arasıkəsilmədən zərbələr endirir. Hərəkət edən hər bir qaz molekulu, onun kütləsi və sürəti ilə təyin olunan müəyyən impulsa (hərəkət miqdarına) malikdir. Ona görə də, qabın divarına zərbələr endirən qaz molekulları divara müəyyən impuls verir. Qabdakı qaz molekullarının sayı kifayət qədər böyük olduqda, divara endirilən zərbələr müntəzəm xarakterli olur, yəni qab divarının hər yerinə müntəzəm zərbələr endirilir. Bu isə o deməkdir ki, qaz yerləşdiyi qabın divarına təzyiq göstərir. Qabdakı molekulların sayı bir, iki, üç, on, iyirmi və sair, yəni az sayda olduqda, təzyiqdən söhbət gedə bilməz, çünki bu halda qab divarının elə hissələri olur ki, oralara molekullar zərbə endirmir. Beləliklə, göründüyü kimi, təzyiq, ayrı-ayrı qaz molekullarına deyil, yalnız və yalnız kifayət qədər çoxlu sayda molekullardan ibarət qaz kütləsinə aid makroskopik kəmiyyətdir. Molekulyar-kinetik nəzəriyyənin əsas tənliyi Qaz molekullarının hərəkəti xaotik olduğundan, bütün istiqamətlərdə bərabər sahəli səthlərə vurulan zərbələrin sayı, orta hesabla eynidir.
Molekulyar-kinetik nəzəriyyə

Bu səbəbdən, təzyiq istiqamətdən asılı deyildir. Ona görə də, təzyiqi hesablamaq üçün, qabın hansı formaya malik olmasının və onun divarının hansı hissəsini nəzərdən keçirmənin fərqi yoxdur. 1 3 m 0 v 2 Burada m0 — bir qaz molekulunun kütləsi, n — molekulların konsentrasiyası, v2 isə molekulların orta kvadrat sürətidir. Girshfeld C., Curtiss h, Birdr. Qazların və mayelərin molekulyar nəzəriyyəsi. M., 1961 Frenkel I. Mayelərin kinetik nəzəriyyəsi. L., 1975 Kikoin A. K., Kikoin I. K. Molekulyar fizika. M., 1996
Arsak

Arsak (erm. Արցախ) və ya Orxistena (yun. Ὀρχιστηνή) – Cənubi Qafqazda yerləşmiş tarixi vilayət. Antik və orta əsr mənbələrinin məlumatlarına görə tarixi Arsak vilayətinin ərazisi müasir Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər, Tərtər, Xocavənd, Xocalı, Cəbrayıl və Şuşa rayonlarının ərazisini əhatə etmişdir. Kür çayının sol sahilində yerləşən tarixi Utik vilayəti qərbdən və cənub-qərbdən Sünik vilayəti, şimaldan və şimal-şərqdən Uti vilayəti, cənub-şərqdən isə Paytakaran vilayəti ilə sərhədlənirdi.
Arsak

Tarixçi-armenoloq Robert Hyusenin fikrincə Uti vilayətinin avtoxton sakinləri qeyri-Hind-Avropa dillərində danışan tayfalar olmuşlar. E.ə. 91-87-ci illərdə Böyük Ermənistan hökmdarı II Tiqranın İberiya və Qafqaz Albaniyasına yürüşləri nəticəsində Qafqaz Albaniyasının Uti, Arsak və Paytakaran əyalətləri, İberiyanın isə sərhədyanı cənub əraziləri Böyük Ermənistanın tərkibinə qatılır. 387-ci ildə Ermənistanın Bizans və Sasani imperiyaları arasında bölünməsindən sonra Qafqaz Albaniyası və İberiyanın tutulmuş ərazilər geri qaytarılır. X əsrdə Arsak ərazisində Xaçın knyazlığı yaranmışdır.
Arsak

Həsən-Cəlal sülaləsinin idarə etdiyi Xaçın knyazlığı müxtəlif dövrlərdə Şəddadilər dövləti, Gürcüstan çarlığı, Azərbaycan Atabəyləri, Hülakülər, Ağqoyunlular və Səfəvilərdən vassal asılılığında olmuş, lakin varlığını XVI əsrə qədər davam etdirmişdir. Yerləşməsi və adı VII əsr mənbəsi olan Aşxaratsuytsa görə Arsak 12 əyalətə bölünürdü: Myus-Haband, Vaykunik, Berdadzor, Mets-Arank, Mets-Kvenk, Harçlank, Muxank, Piank, Parzkank, Sisakan-Voskan, Kust-i-Parnes və Kolt. Lakin, bu vilayətlərin dəqiq yerləşmə sərhədləri bəlli deyil, həmçinin, sonrakı dövrlərə aid mənbələrdə onların bir çoxunun adı çəkilmir. Bəzi mənbələrdə Arsakın vilayətlərinin sayı 13 və ya 14 olaraq qeyd edilir.Tarixi mənbələrdə Uti vilayəti ilə bağlı müxtəlif məlumatlar saxlanmışdır: Strabon — e.ə. I əsr - b.e.
Arsak

I əsri: Ptolemey — B.e. I-II əsrlər: Movses Xorenatsi — B.e. V-VI əsrlər: Moisey Kalankatlı — B.e. VII əsr: Geğarkunik mərzinin Aşağı Zağalı kəndindən aşkarlanmış II Sardurinin (e.ə. VIII əsr) mixi yazılı Urartu kitabəsində Geqam gölünün cənub-şərqində Urtexe və ya Urtexini adlı ölkənin yerləşməsi xatırlanır: "Tanrı Haldi öz silahı ilə yürüşə çıxaraq Arkukini ölkəsinə qalib gəldi.
Arsak

Sarduri deyir: hücum edərək Arkukini ölkəsini işğal etdim. Urtexini ölkəsinə kimi çatdım." Erməni tarixçilərinin fikrincə "Urtexini" adı, sonrakı dövrə aid yunan dilli mənbələrdə qeyd edilən "Orxistena" (yun. Ὀρχιστηνή) və qədim erməni dilli mənbələrdə qeyd edilən "Arsak" (erm. Արցախ) toponiminin prototipi ola bilər.Urartu mixi yazılarında Arsak ərazisində həm də Piruaini ölkəsi xatırlanır ki, tədqiqatçı A. Petrosyan bu ölkənin adını Het panteonundan az bilinən tanrılardan biri Pirva ilə əlaqələndirir.
Arsak

Qarakilsə şəhəri ərazisindən aşkarlanmış Urartu hökmdarı II Argişti (e.ə. VIII-VII əsrlər) dövrünə aid mixi yazılı kitabədə xatırlanan Amuşa şəhərini, italyan urartuşünas Mario Salvini müasir Xankəndi şəhərinin yeri ilə lokallaşdırır. Salvininin fikrincə, Qarakilsə kitabəsi Urartu sərhədlərinin müasir Qarabağ istiqamətinə genişləndiyini göstərir.E.ə. VI əsrdə ərazi Midiya dövlətinin daha sonra isə Əhəmənilər dövlətinin tərkibinə qatılmışdır. E.ə.
Arsak

VII-VI əsrlərdə Arsak ərazisi Qafqazda skif çarlığı - İşkuzanın tərkibinə qatılmışdır. Cənubi Qafqazda skiflərin məskunlaşdığı ərazilər cənub-şərqdə Midiya, cənubda Manna dövləti, qərbdə Urartu dövləti, şimalda isə, qədim mənbələrdə Çola kimi qeyd edilən, həmçinin qədim dövrlərdən "Qafqazın Qapısı" və ya Masqutlar ölkəsi adlandırılan ərazi ilə sərhədlənirdi. Tədqiqatçıların ortaq fikrinə görə İşkuza ərazisi cənubda Urmiya gölünün şimalından başlamış, şimalda kür çayına kimi uzanmış, ehtimal ki, Mil düzünü də əhatə etmişdir.R. Hyusenin fikrincə Arsakın yerli əhalisi qeyri-Hind-Avropa dillərində danışan tayfalar olmuşlar. A. Petrosyanın fikrincə Arsakın ilkin əhalisi arasında həm də het və luvi dillərinə yaxın dillərdə danışan tayfalar ola bilərdi.
Arsak

E.ə. I əsrin sonları - b.e. I əsrin əvvəllərində əraziyə sakların axını baş verir.Movses Xorenatsi və Moisey Kalankatlının verdiyi məlumata görə, e.ə. I əsrdə Parfiya hökmdarı I Vologez Arranı Araz çayından Xunan qalasına kimi geniş ərazinin hökmdarı təyin edir. Arran Arranşahlar sülaləsinin əsasını qoyur və Alban Arşakilərindən I Vaçaqan hakimiyyətə gələnə kimi bu sülalənin 34 hökmdarı Qafqaz Albaniyasında hökm sürmüşdür.Əksər tarixçilərin fikrinə görə Böyük Ermənistanın şərq sərhədləri e.ə.
Arsak

II əsrdə hökmdar I Artaşesin yürüşləri zamanı Kür çayına qədər genişləndirilmişdir. Bu zaman I Artaşes Araz sahillərində ermənilərin yaşadığı əraazilər, həmçinin Kür sahillərində albanlar, utilər, qarqarlar, savdeylər, saklar və digər tayfaların yaşadığı əraziləri ələ keçirmişdir. Bəzi tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, bu yürüşlərin həyata keçirildiyi zaman mərkəzləşdirilmiş alban dövləti mövcud deyildi və alban dövlətinin mərkəzləşdirilməsi e.ə. II əsrin sonları və ya e.ə. I əsrin ortalarına aid edilir.
Arsak

IV əsrin 50-ci illərində Hökmdar Urnayrın rəhbərliyi ilə albanlar Kür çayının sağ sahilində bir sıra vilayətlərdə hakimiyyəti yenidən özlərinə qaytarırlar. V əsrdə yaşamış erməni tarixçi Favstos Buzandın verdiyi məlumata görə, qısa müddət sonra Böyük Ermənistan sparapeti Muşeq Mamikonyan qaytarılmış yürüş edərək yenidən bu əraziləri Böytük Ermənistan hökmdarına tabe edir və "Kür çayını əvvəl olduğu kimi Albaniya və Ermənistan arasında sərhəd edir." 387-ci ildə Ermənistanın Sasanilər və Bizans imperiyaları arasında bölünməsi zamanı Uti və Arsak əyalətləri Sasanilərdən vassal asılılığında olan Qafqaz Albaniyasının tərkibinə qatılır. VII əsrə aid Aşxaratsuyts adlı erməni mənbəsində yazılır: "...albanlar ermənilərdən bu əyalətləri aldılar: Şikaşen, Qardman, Kolt, Zave və bunlardan başqa Araksın Kürə töküldüyü yerə qədər 20 əyalət". XIV əsrdən başlayaraq köçəri türk tayfalarının təsiri ilə Araz və Kür çayları arasındakı geniş dağlıq və düzənlik ərazilər mənbələrdə Qarabağ dalandırılmağa başlayır.
Arsak

Lakin, vassal vəziyyətində olsa da və hakimiyyətləri yalnız xristian əhaliyə aid edilsə də, Xaçın knyazları təxminən XVII əsrə kimi hakimiyyətlərini saxlaya bilirlər. XVII əsrdə Arsak ərazisində Xəmsə məliklikləri formalaşır. Hewsen, R. H. The Geography of Ananias of Širak: Ašxarhacʻoycʻ, the Long and the Short Recensions. Reichert.
Qədim yunan fəlsəfəsi

Yunanlar fəlsəfədə kainatın təbiəti haqqında hər bir ağlabatan sualı cavablandırmağa, həqiqət problemini və həyatın məqsədi və mənasını tapmağa çalışmışdılar. Fəlsəfədə bu günə qədər ən çox müzakirə edilən mövzu yunanların qərarlarının həqiqiliyi barədə olmuşdur. Bu fakt onların nailiyyətlərinin böyüklüyünü təsdiq edir. Antik fəlsəfə fəlsəfənin ayrıca bir fənn kimi meydana gəlməsini ifadə edir. "Antik fəlsəfə" anlayışı altında Qədim Yunanıstanda və Qədim Romada yaranan fəlsəfə nəzərdə tutulur. Yunan fəlsəfəsi yunan mifologiyasının təsiri altında formalaşmışdır. Yunan mifologiyası isə, öz növbəsində, Homerin "İliada" və "Odisseya", Hesiodun (e.ə.
Qədim yunan fəlsəfəsi

VIII–VII əsrlər) epik əsərlərində öz əksini tapmışdır. Qədim Yunan fəlsəfəsi bizim eradan əvvəl VI əsrin birinci yarısında Elladanın Kiçik Asiya hissəsində, İoniyada – Milet şəhərində yaranmışdır. Bu səbəbdən ilk yunan fəlsəfi məktəbi Milet məktəbi adlanır. Həmin məktəbin böyük nümayəndələri Fales, Anaksimandr, Anaksimen və onların şagirdləri olmuşdur. Qədim yunan fəlsəfəsinin məktəbləri və əsas nümayəndələri Fəlsəfəöncəsi dövr Yeddi yunan müdriki FerekidMüstəqil filosoflar EmpedoklMilet məktəbi Anaksimandr Elea məktəbi Eleyalı Zenon Pifaqorçular məktəbi Filolaus (Krotonalı) Hippasus (Mesapontumlu) Arxitas (Tarentli) Alkmeon (Krotonalı) Qədim yunan atomçuları Sofistlər məktəbi QorgiasKlassik yunan fəlsəfəsi Sokratçı məktəblər: Kinik məktəbi Bion Boristenes Kirena məktəbi Meqara məktəbi Meqaralı Evklides Stilpon Miletli Diodorus Kronus Eretriya məktəbi Elidalı Fedon Eretriyalı Menedem Erkən platonçular: Ksenokrates (Kalkedonlu) Peripatetiklər Aristoksenus (Tarentli) Aristarxus Samoslu Rodoslu Eudemus Falerli Demetrius Lampsakalı Straton Samoslu Aristarxus Yunan–Roma fəlsəfəsinin əsas inkişaf mərhələləri Milet məktəbi - Həmin məktəbin fəlsəfi təsəvvürləri çox şeydə Homer və Hesiodun qədim görüşlərinə əsaslanırdı. Bununla yanaşı, Milet məktəbi ilk elmi (mifoloji yox) təfəkkür cəhdi hesab olunur. Qədim Yunanıstanda fəlsəfi inkişafın bu mərhələsinə Heraklit, Eleya məktəbi (b.e.ə.
Qədim yunan fəlsəfəsi

VI–V əsrlər) də daxil edilir. İkinci mərhələ - yunan fəlsəfəsinin bu mərhələsi böyük filosofların, o cümlədən görkəmli mütəfəkkirlər Sokrat, Platon, Aristotel, atomistlər məktəbi (Levkipp, Demokrit), Pifaqor məktəbi, sofistlər (Protaqor, Qorqiy) və s. adlarla bağlıdır. Ellinizm mərhələsi - bu dövr yunan quldarlıq cəmiyyətinin tənəzzülü ilə əlaqədardır. Nəticədə Yunanıstan parçalanır, bir sıra əyalətlər müstəqillik əldə edir. Lakin bu da çox uzun sürmür. Yunanıstan və əyalətləri makedoniyalı İskəndərin imperiyasının tərkibinə daxil edilir. İşğalçı İskəndərin ölümündən sonra isə cəmiyyətin bütün sahələrində böhran güclənməyə başladı.
Qədim yunan fəlsəfəsi

Həmin dövrdə, yəni e.ə. IV–III əsrlərdə fəlsəfədə üç böyük cərəyan yaranıb inkişaf etmişdir. Bunlar, skeptisizm, epikürçülük və stoisizm idi. Milet məktəbi Qədim Yunan fəlsəfəsi bizim eradan əvvəl VI əsrin birinci yarısında antik fəlsəfə Elladanın Kiçik Asiya hissəsində, İyoniyada – Milet şəhərində yaranmışdır. Bu səbəbdən ilk yunan fəlsəfi məktəbi Milet məktəbi adlanır. Həmin məktəbin böyük nümayəndələri Fales, Anaksimandr, Anaksimen və onların şagirdləri olmuşdur. Yunan fəlsəfəsinin mənşəyi e.ə. 6-cı əsrə, Milet məktəbinə dayanır.
Qədim yunan fəlsəfəsi

Onun üzvləri Milet şəhərinin vətəndaşları idi. Onların fəlsəfəsi elmi və materialist idi. Milet məktəbinin həll etməyə çalışdığı əsas problem fiziki dünyanın təbiətini izah etmək idi. Onlar inanırdılar ki, hər şey ilkin maddəyə qədər kiçilir və bu maddə planetlərin, ulduzların, heyvanların, bitkilərin və insanların özülüdür. Bu maddə vasitəsilə hər şey geri dönür. Milet məktəbinin banisi Fales hər şeyin mayedən təşkil olduğuna inanır və ilkin maddənin su olduğunu bildirirdi. Anaksimandr isə bunun su yaxud od kimi xüsusu məfhum deyil, “yaradılmamış və məhv olmayan” maddə olduğunu iddia edirdi. O, bu maddəni qeyri-müəyyən yaxud sonsuz adlandırırdı. Üçüncü miletli Anaksimen kainatın özül maddəsinin hava olduğunu elan etdi.
Qədim yunan fəlsəfəsi

Hava seyrəkləşəndə oda, sıxlaşanda isə növbə ilə küləyə, buxara, suya, torpağa və daşa çevrilirdi. Qərarların sadəlövhcəsinə olmasına baxmayaraq, Milet məktəbinin fəlsəfəsi böyük əhəmiyyət kəsb etmişdi, çünki o, yunanların dünyanın mənşəyi haqqındakı mifoloji inanclarını sarsıtmış və onları rasional izahlarla əvəz etmişdi. İkinci mərhələ E.ə. 6-cı əsrin sonlarında yunan fəlsəfəsi metafiziki istiqamətdə inkişaf etməyə başladı. O, ancaq fiziki dünyanın problemləri ilə məşğul olmağı dayandırdı və diqqətini mövcudiyyətin təbiəti, həqiqətin mənası və məfhumlar cədvəlində dinin yeri haqqındakı qeyri-müəyyən suallara yönəltdi. Pifaqorçular Yeni tendesiyaya ilk nümunə pifaqorçular idilər. Onlar fəlsəfəni daha çox dini cəhətdən izah edirdilər.
Qədim yunan fəlsəfəsi

Pifaqorçular haqqında az şey məlumdur. Onların lideri Pifaqor e.ə. 530-cu ildə Yunanıstandan şimali İtaliyaya köçmüş və Krotonda dini cəmiyyət yaratmışdı. O və davamçıları mücərrəd həyatın ən ali xeyir olduğunu, lakin fərdin bu həyatı seçmək üçün öz bədənini şər istəklərdən təmizləməli olduğunu bildirirdilər. Onlar məfhumların mahiyyətinin maddi cism deyil, mücərrəd prinsip, rəqəm olduğunu irəli sürürdülər. Onların fəlsəfəsinin əhəmiyyəti ruh və cism, harmoniya və ziddiyyət, xeyir və şər arasında irəli sürdükləri kəskin fərqlərdə idi, buna görə də onlar yunan fəlsəfəsində dualizmin banisi hesab edilirlər. Pifaqorçuların fəlsəfəsi kainatın təbiət haqqındakı müzakirələri qızışdırdı.
Qədim yunan fəlsəfəsi

Onların müasirlərindən olan parmenidçilər məfhumların əsl təbiətinin stabillik və sabitlik olduğunu iddia edirdilər; dəyişiklik və müxtəliflik sadəcə hisslərin illüziya sıdır. Sabitliyin illüziya və sadəcə dəyişikliyin real olduğunu iddia edən Heraklit bu görüşə qarşı çıxdı. O, kainatın daimi axın vəziyyətində olduğunu irəli sürürdü; buna görə də “eyni istiqamətdə ikinci dəfə addımlamaq mümkün deyil”. Yaradılış və məhv, həyat və ölüm eyni rəsmin sadəcə iki zidd tərəfidir. Başqa sözlə, Heraklit yalnız gördüyümüz, eşitdiyimiz və hiss etdiyimiz məfhumların reallıq olduğuna inanırdı. Təkamül yaxud daimi dəyişiklik kainatın qanunudur, bu gün burada olan ağac və daş sabah olmayacaq; heç bir maddə əbədiyyət boyu sabit qalmır. Kainatın əsas təbiəti haqqındakı sualları cavablayan sonuncu məktəb isə atomçular olmuşdu.
Qədim yunan fəlsəfəsi

Atom nəzəriyyəsininin inkişafında rolu olan əsas filosof e.ə. 5-ci əsrin ikinci yarısında Frakiya sahilində yerləşən Abedra şəhərində yaşamış Demokrit idi. Adından da göründüyü kimi, atomçular kainatın əsas elementinin sonsuz sayda, məhv olmayan və bölünməz atomlar olduğunu iddia edirdilər. Onlar ölçü və formalarına görə fərqlənsələr də, quruluş cəhətdən tamamilə eynidirlər. Bu xüsusiyyətlərinə görə onlar əbədi olaraq müxtəlif formalarda birləşir, ayrılır və yenidən birləşirlər. Beləliklə, kainatdakı hər bir fərd və orqanizm atomların təsadüfi birləşməsinin məhsuludur. İnsan və ağac arasındakı yeganə fərq onların atomlarının sayı və formasındakı müxtəliflikdən irəli gəlir.
Qədim yunan fəlsəfəsi

Bu fəlsəfi cərayan erkən yunan fəlsəfəsinin materialist istiqamətinin sonuncu həlqəsidir. Demokrit ruhun əbədiliyini və hər hansı ilahi dünyanın varlığını rədd edirdi. Təəccüblüdür ki, o, mənəvi idealist idi; “yaxşılıq sadəcə pislik etməmək deyil, pislik etmək istəməməkdir”. Təxminən e.ə. 5-ci əsrin ortalarında Yunanıstanda intellektual inkişaf başladı. Bunun səbəbi Afinada demokratiyanın yüksəlməsi idi. Vətəndaşların gücünün artması, individualizmin inkişafı və praktiki problemlərin həllinə olan tələbat düşüncənin köhnəlmiş formalarına qarşı reaksiya ilə nəticələndi. Bunun nəticəsində, bəzi yunan filosofları fiziki dünyanı öyrənməyi dayandırdı və diqqətini fərdlə daha yaxın mövzulara yönəltməyə başladı.
Qədim yunan fəlsəfəsi

Yeni intellektual cərəyanın ilk nümayəndələri sofistlər idilər. Bu termin "müdrik şəxslər" deməkdir, lakin daha sonralar saxta mühakimələr yürüdən insanları alçaltmaq üçün istifadə edilmişdi. Sofistlər haqqında əldə etdiyimiz biliklərin əksəriyyəti onların ən kəskin tənqidçilərindən biri olan Platona məxsusdur. Onlar ellin mədəniyyətinin ən yaxşı cəhətlərinin düşməni hesab edilirdilər. Müasir tədqiqatçılar onlar haqqındakı bu cür kəskin fikrləri rədd edirlər, lakin bu məktəbin bəzi üzvlərinin sosial məsuliyyət hissinin zəif olmasını və onların “pis vəziyyətin daha yaxşı vəziyyətə çevrilməsində” tamamilə insafsız olduqlarını qəbul edirlər. Sofistlərin ən görkəmli nümayəndələrindən biri, Abedra vətəndaşı Protaqor öz təlimlərinin çox hissəsini Afinada həyata keçirmişdi. Onun məşhur “insan hər şeyin meyarıdır” aforizmi sofist fəlsəfəsinin əsasını təşkil edir.
Qədim yunan fəlsəfəsi

Bununla o, yaxşılıq, həqiqət, ədalət və gözəlliyin insan arzuları və ehtiyacları ilə əlaqəli olduğunu demək istəyirdi. Mütləq həqiqət anlayışı yaxud düzlük və ədalətin əbədi standartı yoxdur. Məna qavrayışı biliyin yeganə mənbəyi olduğuna görə yalnız müstəsna həqiqət verilmiş zaman və məkan üçün doğru hesab edilir. Eynilə əxlaq anlayışı insana görə dəyişir, buna görə də həqiqət və yalanın bütün hallar üçün qəbul edilən qəti qanunları yoxdur. Sonrakı sofistlərin bəziləri Protaqorun təlimlərindən kənarlaşmışdılar. Frasimax Protoqourun təlimlərində birbaşa yer almayan individualizm məsələsini öz doktrinasında təhrif etmişdi; bütün qanunlar və ənənələr sadəcə ən ağıllı və ən güclü insanların arzularının ifadəsidir və onların mənafeyini güdür, buna görə də müdrik insan bütün qanunlardan uca və sadəcə şəxsi istəkləri ilə maraqlanan “tamamilə ədalətsiz insandır”. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, insan (kişi) individualizmlə əlaqəli bütün yunan fəlsəfəsinin əsas mərkəzidir.Buna baxmayaraq, hətta ən ifrat sofistlərin təlimləri belə heyrətamizdir.
Qədim yunan fəlsəfəsi

Bəzi sofistlər quldarlığı və yunanların irqi müstəsnalığını pisləyirdilər. Bəziləri praktik və proqressiv dünyagörüşünün, azdlığın və sıravi insanların hüquqlarının müdafiəçisi idilər. Bəlkə də ən əhəmiyyətlisi isə, sofistlər sayəsində fəlsəfə sadəcə fizika və metafizika ilə məhdudlaşmadı. Onlar fəlsəfəni əxlaq qaydaları və siyasətə qədər genişləndirdilər. Romalı Siseronun da dediyi kimi “onlar fəlsəfəni göylərdən insanların məskəninə endirdilər”. Sofistlərin relyativizmi, skeptisizmi və individualizmi ciddi etiraza səbəb oldu. Daha mühafizəkar yunanlara görə bu doktrinalar ateizm və anarxiyaya gətirib çıxarırdı.
Qədim yunan fəlsəfəsi

Əgər qəti həqiqət yoxdursa və əgər xeyir və ədalət sadəcə insanın istəklərindən asılıdırsa, onda nəinki din, əxlaq və dövləti, həmçinin cəmiyyətin özünü belə qoruyub saxlamaq mümkün deyil. Bu inanc yeni fəlsəfi cərəyanın inkişafı ilə nəticələndi. Onun əsaslandığı nəzəriyyədə həqiqətin real olması və qəti standartların mövcudluğu irəli sürülürdü. Bu cərəyanın liderləri fəlsəfə tarixində 3 ən məşhur şəxs – Sokrat, Platon və Aristotel idi. Sokrat e.ə. 469-cu ildə Afinada sadə bir ailədə anadan olmuşdur, onun atası heykəltaraş, anası isə mamaça idi. Onun necə təhsil alması məlum deyil, lakin o, erkən yunan filosoflarının təlimləri ilə tanış idi. Sokratın bazarda adi qeybətçi olması barədə fikirlər tamamilə əsassızdır. O, əsasən, sofistlərin doktrinaları ilə mübarizə apararaq öz hesabına filosof ola bilmişdi. O, e.ə.
Qədim yunan fəlsəfəsi

399-cu ildə “gəncləri pozmaq və yeni tanrılar yaratmaq” ittihami ilə ölüm cəzasına məhkum edildi. Bu ədalətsiz cəzanın əsl səbəbi Afinanın Peloponnes müharibəsindəki faciəvi məğlubiyyəti idi. Qəzəbli Afina vətəndaşları xain Alkiviad da daxil olmaqla aristokratlarla əlaqəsinə və xalqın inancını tənqid etdiyinə görə Sokrata qarşı çıxdılar. Bundan əlavə, onun demokratiyanı pisləməsi və intellektual aristokratiya istisna olmaqla digər dövlət formalarının lazımsız olduğunu iddia etməsi barədə sübutlar da var. Sokrat özü heç nə yazmadığına görə tarixçilər onun təlimlərinin dəqiq əhatə dairəsini müəyyən etməkdə çətinlik çəkirlər. O, mücərrəd fəlsəfə ilə maraqlanmayan əxlaq qaydalarının ustadı hesab edilir. Lakin Platona məxsus məlum yazılar İdeyaların mücərrəd doktrinasındakı fikirlərin Sokrat mənşəli olması ehtimalını ortaya qoyur. İstənilən halda Sokratın sabit və həqiqi biliyə inanması faktı dəqiqdir; insan doğru üsullara əməl edərsə, həqiqi və sabit bilik əldə edə bilər.
Qədim yunan fəlsəfəsi

Ellinizm mərhələsi E.ə. III–II əsrlərdə Qədim Romanın ictimai və mənəvi inkişafında müəyyən dəyişikliklər baş vermişdir. Roma cəmiyyətində yunan mədəniyyəti və fəlsəfəsinə meyillər güclənmişdir. Həmin dövrdə Romada çoxlu yunan alimi, filosofu fəaliyyət göstərmiş, öz spesifikliyi ilə stoisizm və epikürçülük inkişaf etməyə başlamışdı. Tit Lukretsi Karın materializmi inkişaf edirdi. Bununla yanaşı, Romanın işğal etdiyi qədim dövlətlər və xalqların istismarı nəticəsində burada insanların parazitləşməsi elementləri yaranırdı. Cəmiyyətdə olan bu böhran, demək olar ki, bütün təbəqələri əhatə edirdi və bu da, öz növbəsində, şəxsi mövcudluğun katastrofuna gətirib çıxarırdı.
Qədim yunan fəlsəfəsi

Nəticədə dinə və mistikaya meyl güclənirdi. Zamanın tələblərinə cavab verən fəlsəfə dinə çevrilmiş, xristianlıq həmin prosesdə körpü rolunu oynamışdı. Adil Əsədov. Yunan fəlsəfəsiindən etüdlər: yunan fəlsəfəsiində idealın və reallığın münasibətlərinə dair. Bakı, Təknur, 2008. Western Civilizations, Robert E. Lerner, Standish Meacham, Edward McNall Burns.
Şahin Mustafayev (siyasətçi)

Şahin Abdulla oğlu Mustafayev (13 iyun 1965, Cucevan, Barana rayonu) — Azərbaycan Respublikası Baş nazirinin müavini (2019-cu ildən), Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat naziri (2008–2019), Tarif Şurasının sədri, Azərbaycan Stolüstü Tennis Federasiyasının Prezidenti. Həyatı və fəaliyyəti Şahin Mustafayev 1965-ci ildə Ermənistanın Barana (Noyemberyan) rayonunun Cucevan kəndində anadan olub. 1989-cu ildə M. Voznesenski adına Maliyyə-İqtisad İnstitutunun Bakı filialını bitirib. 1990–1991-ci illərdə Bakı Baş Tikinti İdarəsində baş mühasib işləyib. 1991–1992-ci illərdə "Spektr" kiçik müəssisəsində baş mühasib, 1992–1999-cu illərdə Nəsimi rayonu üzrə Dövlət Vergi Müfəttişliyində dövlət vergi müfəttişi, böyük dövlət vergi müfəttişi, baş dövlət vergi müfəttişi və şöbə rəisi olub. 1999–2000-ci illərdə Baş Dövlət Vergi Müfəttişliyində İqtisadi Təhlil, Uçot, Hesabat və Vergi Daxilolmalarının Proqnozlaşdırma İdarəsində şöbə rəisi, 2000–2003-cü illərdə AR Vergilər Nazirliyinin İqdisadi Təhlil və Uçotun Təşkili İdarəsinin rəis müavini, rəisi, 2003–2005-ci illərdə AR Dövlət Neft Şirkətində mərkəzi mühasibatlığın baş mühasibi, İqtisadiyyat və Uçot İdarəsinin, 2005–2006-cı illərdə Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin İqtisadi məsələlər üzrə vitse-prezidenti, 2006–2008-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Vergilər nazirinin birinci müavini vəzifələrində işləyib.
Şahin Mustafayev (siyasətçi)

2008–2013-cü illərdə Azərbaycan Respublikasının İqtisadi İnkişaf naziri, 2013–2016-cı illərdə isə Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat və Sənaye naziri vəzifələrində çalışmışdır. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 15 yanvar 2016-cı il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat naziri təyin edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 23 oktyabr 2019-cu il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası Baş Nazirinin müavini təyin edilmişdir. 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikasının iqtisadi inkişafında xüsusi xidmətlərinə görə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib.Həmçinin, Azərbaycan Stolüstü Tennis Federasiyasının Prezidentidir. Ailəlidir, 3 övladı var.
Blackpink

BLACKPINK (azərb. Qara Çəhrayı) — 2016-cı ildə YG Entertainment tərəfindən qurulan Cənubi Koreyalı bir qız qrupudur. Qrup dörd üzvdən ibarətdir: Lisa, Jennie, Rosé və Jisoo. Qrup 8 Avqust 2016-cı ildə "Boombayah" və "Whistle" adlı iki mahnının iştirak etdiyi "Square One" adlı mini albomu ilə ilk çıxışını etdi. Coachella festivalında iştirak edən ilk qadın K-Pop qrupudur.
Blackpink

Dua Lipa, Lady Gaga, Selena Qomez və Cardi B ilə duet oxuyan ilk K-pop qrupudur. Çıxışdan öncə 1 iyun 2016-cı il tarixində YG Entertainment yaxında çıxacaq yeni qız qrupunun üzvlərini tanıtmağa başladı. İlk olaraq YG öz sənətçiləri ilə duetləri olan Jennie-ni elan etdi.2012-ci ildə tanıdılan və NONA9ONda model olaraq ortaya çıxan Lisanı qrupun ikinci üzvü elan etdi.Qrupun ən böyüyü olan bir çox marka üçün modellik edən, bəzi kliplərdə rol almış və The Producers seriyalında kiçik bir rol alan Jisoonu qrupun üçüncü üzvü elan etdi.G-Dragonnun Without You mahnısında iştirak edən Roseni qrupun son üzvü olaraq elan etdi. 29 iyun tarixində YG Entertainment yeni qrup şəkillərini yerləşdirərkən bu 4 üzvlü qız qrupunun adını BLACKPINK olaraq təsdiqlədi.YG Entertainment tərəfindən qrupun çıxış tarixi iyul ayının sonu elan olunsa da, çıxış 8 avqust tarixinə təxirə salındı. 2016–2017 Debut çıxışı İlk debutlərinin tanıtımları 2016-cı ilin avqust ayının ilk həftəsində teaser şəkillərinin, video və reklamların yayımlanması ilə başladı.YG Entertainment adı altında çıxan qız qrupu Blackpink, 8 Avqust 2016-cı ildə "Boombayah" və "Whistle" parçalarından ibarət ilk single albomu olan Square One-ı çıxardı.Billboard World Digital Song Satışlar cədvəlində bir və ikinci sırada yer aldılar və beləliklə Blackpink bu cür bir müvəffəqiyyətə çatmaq üçün ən sürətli hərəkət etdi və etiket yoldaşları Psy və Big Bang-dən sonra ilk iki mövqeyi eyni anda tutan üçüncü K-pop qrupu oldu.
Blackpink

"Whistle" qısa müddətdə Gaon rəqəmsal, yükləmə, axın və mobil qrafiklərində birinci oldu.Qrup, həftəlik populyarlıq, musiqi klipi və Çinin ən böyük musiqi axını xidməti olan QQ Music-in K-pop musiqi video siyahılarında da bir nömrəyə çatdı.Blackpinkin ilk musiqi şousu performansı 14 Avqust 2016-cı il tarixində SBS-in Inkigayoda yayımlandı.Debutdən on üç gün sonra İnkigayoda birinci yeri qazandılar və ilk dəfə bir qız qrupunun debutdan sonra musiqi proqramında qalib gəlməsi ilə rekord qırdılar. 11 sentyabr 2016-cı ildə İnkigayoda bir dəfə daha qalib gələrək Square One-ın promosyonlarını tamamladılar. Blackpink, "Playing with Fire" və "Stay" adlı ikinci tək albomu olan Square Two-nu 1 noyabr 2016-cı ildə çıxardı. Mahnı Teddy, R.Tee və Seo Won Jin tərəfindən yazılmışdır.Qrup 6 Noyabrda Inkigayoda və 10 Noyabrda Mnet M! Countdownda albomla ilk çıxışını etdi.