LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Bruselyoz

Süd məhsulları içərisində keçi südündən hazırlanmış pendirin (brınza) epidemioloji əhəmiyyəti daha böyükdür. Müəyyən edilmişdir ki, brınzadan yoluxmaya nəinki onun istehsal olunduğu yerlərdə, həm də uzaq ərazilərdə rast gəlinir. Bruselyozlu heyvanlardan alınmış ət və ət məhsullarında törədicilər 30 gündən 45 günə qə- dər və daha çox saxlanır. Dondurulma və duzlama ətdə brusel- laların saxlanma müddətinin azalmasına təsir göstərmir. Brusellalar xəstə keçilərin və qoyunların yununda və dərisində uzun müddət saxlanır. Törədici bruselyozlu heyvanların sidiyi, ekskrementləri, həmçinin cinsiyyət orqanlarından Patoloji və normal ifrazatları ilə, xüsusən də balasalmadan (abort) və doğuşlardan sonra torpağa, yemə, suya və ətraf mühitin müxtəlif əşyalarının üzərinə düşür, onlar isə öz növbəsində həm insan üçün, həm də sağlam heyvanlar üçün yoluxma amillərinə çevrilirlər. Bu obyektlərin əhəmiyyəti xəstəlik törədicisinin onlarda uzun müddət saxlanması (3–5 aya qədər və daha çox) nəticəsində artır.
Bruselyoz

Xəstə heyvanın orqanizmindən bruselyozun törədicisinin uzun müddət xaric edilməsi, normal və Patoloji ifrazatlarda brusellaların yüksək miqdarı, həmçinin onların ətraf mühitə düşməsi imkanı infeksiyanın insana yoluxması yollarının müxtəlifliyini şərtlən- dirir. Bruselyozun törədicisi insan orqanizminə həzm yolunun, tənəffüs yollarının selikli qişasından, konyunktivadan, dəri örtüklərindən daxil ola bilər. Yoluxma yolları bunlardır:' alimentar – termiki emaldan keçməmiş süd məhsulları vasitəsilə, təmas, aerogen (dölyanı sular havada, həmçinin yun qırxımı zamanı aerozol əmələ gətirir). Yoluxmanın şaquli yolu — transplasentar yol da mümkündür: brusellalar həmçinin xəstə anaların südündə aşkar edilir. Bruselyoza yoluxmuş döşlə əmizdirən ananın südü vasitəsilə infeksiyanın ötürülməsi imkanı axıra qədər təyin edilməmişdir. Tək-tək hallarda bətndaxili yoluxma təsvir olunmuşdur. Əhali arasında süd, süd məhsullarının və digər qida məhsullarının işlədilməsi zamanı alimentar yoluxma hallarına daha çox rast gəlinir.
Bruselyoz

Təmas yoluxma yolu nisbətən az hallarda bruselyozla xəstə heyvanlarla və ya onların ifrazatları ilə çirklənmiş əşyalarla təmasda olduqda müşahidə edilir. Bu yola daha çox keçi bruselyozu ocaqlarında rast gəlinir və yoluxma bu halda dəri örtükləri və selikli qişalardan baş verir. Aerogen yoluxma yolu toz şəklində havaya qalxan yun hissələrində, peyində, tor- paqda törədicinin olması ilə şərtlənə bilər. Yoluxmanın bu yolu nadir təsadüf olunur və yun qırxımı, tükün daranması və onların sonradan emalı zamanı (çeşidləmə, toxuma və s.), habelə heyvanların saxlandığı və ya onlardan alınmış xammalın emal edildiyi yerlərin və ərazilərin yığışdırılması zamanı mümkündür. Brusel- yozla xəstə insandan yoluxma son dərəcə nadir hallarda müşahidə edilir. Bruselyozla xəstələnmə müəyyən dövrlərdə artmaqla bütün il boyu qeyd olunur. Keçi-qoyun tipli bruselyoz üçün xəstəliyin qış-yaz mövsümiliyi xarakterdir ki, bu da qoyunların və keçilərin balalama dövrü ilə bağlıdır.
Bruselyoz

İribuynuzlu mal-qaradan yoluxma zamanı insanların xəstələnməsinin mövsümiliyi xeyli az təzahür edir, nəinki keçi bruselyozunda. Balalama dövründə xəstəliklərin sayı az da olsa artır, sonra isə bir qədər azalır və bütün laktasiya mövsümündə, demək olar ki, eyni göstəricilərdə qalır. Kənd əhalisi arasında xəstələnmənin mövsümiliyi daha qabarıq ifadə olunur. Patogenez və patoloji anatomiya İnsanda bruselyoz infek- siyasının patogenezi hazırkı dövrdə axıra qədər öyrənilməmişdir. Brusellalar orqanizmə dəridən və selikli qişalardan keçir, infek- siyanın giriş qapılarından limfa yolları vasitəsilə yayılır və regi- onar limfa düyünlərində çökürlər. Törədicinin birincili lokaliza- siyası giriş qapılarının yeri ilə təyin olunur. İnsanda törədici ən çox ağız boşluğunun limfa aparatında (badamcıqlar və limfa dü- yünləri, dilin kökü), dilarxası, çənəaltı, boyun limfa düyünlə- rində və nəhayət, bağırsağın ileosekal şöbəsinin aparatında aşkar edilir.
Bruselyoz

Kiçik yoluxma dozalarında brusellalar məhv edilə və xəs- təlik baş verməyə bilər. Sitoloji müayinələr göstərmişdir ki, regionar limfa düyünlərində (faqositlərdə) brusellalar ilk 5–10 gündə həddən artıq çoxalır. Regionar limfa düyünlərindən bruselyozun törədicisi limfa və qan damarları vasitəsilə bütün orqanizmə yayılır. Yaranan generalizə olunmuş bruselyoz infeksiyası bakteriemiya ilə müşayiət edilir ki, o da insanlarda uzun müddət saxlanma meylinə malikdir. Belə ki, xəstənin qanından brusellalar xəstəliyin ilk 3 ayı ərzində 70,5% hadisədə, sonrakı 4–12 ay ərzində 43,6% hadisədə, ikinci ildə 17% hadisədə əkilir, sonralar bakteriemiya sönür və xəstəliyin 3-cü ilindən etibarən aşkar edilmir. Hematogen gətirilmə fazası eyni vaxtda qaraciyər, dalaq, sümük iliyi və s. kimi orqanlarda brusellaların saxlanması ilə müşayiət olunur, nəticədə çoxsaylı ikincili ocaqlar, yəni infektin rezervuarı əmələ gəlir, oradan isə müxtəlif, endo və ekzogen amillərin təsiri al- tında dövri surətdə brusellaların təkrar xaric olması baş verir. Yoluxmuş şəxslərdə brusellalar sidiklə, nəcislə, tüpürcəklə, südlə, nadir hallarda isə qadınların vaginal sekreti ilə ifraz edilər bilər.
Bruselyoz

Allergiya bruselyozun patogenezində aparıcı amil sayılır, o artıq infeksiyanın generalizasiyası dövründə aşkar olunur və qeyri-müəyyən uzun müddət ərzində saxlanır. Ona görə də allergik fon həm patomorfoloji dəyişikliklərin, həm də klinik gedişin xüsusiyyətlərini müəyyən dərəcədə təyin edir. İnək və donuz tipi brusellaları ilə insanların yoluxması nadir hallarda generalizə olunmuş, kəskin septiki formalarda keçən xəstəliyin əmələ gəl- məsinə səbəb olur. Brusellaların bu tipləri ilə yoluxmuş insanların əksəriyyətində klinik və ya zəif üzə çıxan obyektiv əlamətlərin olması ilə gedən müsbət immunoloji və allergik reaksiyalar müşahidə edilir. Bruselyozun residivləri limfohemopoetik sistemdə "yuxulayan" infeksiyanın hesabına həm endogen, həm də ekzogen provokasiya amilləri ilə şərtlənə bilər. Bununla belə, həddindən artıq donma, həddindən artıq qızma, fiziki və ya kimyəvi zədələr və ya mübadilə proseslərinin pozulması kimi provokasiyaedici amillərlə yanaşı, residivlərin inikşafı üçün labüd olan şərtlərdən biri həm qeyri-steril, həm də steril immunitetin fonunda baş verən super və reinfeksiyadır. İmmunitetin ləng tipdə formalaşması və davamsız olması onun səciyyəvi xüsu- siyyətlərindəndir.
Bruselyoz

Müəyyən edilmişdir ki, bruselyoz infeksiya- sında öz-özünə sağalma mümkündür. Bruselyoz ümumilikdə orqanizmi zədələyən və orqanizmin allergik yenidənqurulması nəticəsində onun reaktivliyinin kəskin dəyişilməsi ilə gedən xronik residivləşən qranulematoz infeksiyadır. Xəstəliyin başlanğıc dövründə iltihabi dəyişikliklər spesifik xarakter almayaraq, ocaqlı və diffuz alternativ-nekrobiotik və ya kəskin ekssudativ-produktiv proseslər formasında təzahür edir. Bu zaman daxili orqanların parenximatoz elementləri, adətən, degenerativ-nekrobiotik dəyişikliklərə məruz qalır. Sonralar orqanizmin allergizasiyası yüksəldikcə iltihabi dəyişikliklər qranulematoz-spesifik xarakter alır. Bruselyoz xəstəliyinin inkişafı prosesində spesifik və qeyri-spesifik dəyişilmiş toxumalar əvvəlcə çapıqlaşmaya, sonra isə sklerotik proseslərə məruz qalır. Bruselyoz zamanı patomorfoloji dəyişikliklər bütün orqan və toxumalarda müşahidə edilir, lakin bu dəyişikliklər daha çox sinir sistemində, limfa, qan-damar və bir- ləşdirici toxumalarda üstünlük təşkil edir.
Bruselyoz

Xəstəliyin kəskin inki- şaf mərhələsində parenximatoz orqanların keçiriciliyinin artması və sonradan distrofiyası nəticəsində daxili orqanların seroz iltihabı birinci yerdə durur. Ardıcıl olaraq limfa düyünlərində, dalaqda, qaraciyərdə və digər orqanlarda retikulyar hüceyrələrin hiperplaziyası inkişaf edir. Bu dəyişikliklər bruselyoz infeksiyasının kəskin generalizasiyasının təzahürüdür və iltihabi hiperergik xarakter alır. Bruselyozun yarımkəskin mərhələsində müxtəlif orqanlarda əsasən həmin infeksiya üçün səciyyəvi sayılan qranulemaların yaranması ilə meydana çıxan produktiv iltihab aşkar olunur. Produktiv-iltihabi proseslər çox vaxt distrofik dəyişikliklər və sirkulyator pozğunluqlarla uyğunlaşır. Bruselyozun xronik gedişli mərhələsində çapıqlaşma əlamətləri və sklerotik proseslərin inkişafı ilə təzahür edən produktiv xarakterli proseslər üstünlük təşkil edir. Qeyd etmək lazımdır ki, bruselyoza xas patomorfoloji dəyişikliklərin böyük rəngarəngliyində həmin infeksiya üçün səciyyəvi xüsusiyyət yayılmış xarakterli infeksion- allergik vaskulit hesab olunur.
Bruselyoz

Bruselyoz infeksiyası zamanı inkubasiya dövrünün müddəti dəqiq təyin edilməmişdir, xəstələrin əksəriyyətində o, 2–3 həftə təşkil edir, lakin 4–7 həftəyə qədər, bəzən isə daha çox uzana bilər. Bruselyozla xəstələnmə bir halda kəskin, digər halda tədricən başlayır. Bruselyozla xəstələrin başlıca şikayətləri oynaqlarda, əsas etibarilə aşağı ətraflarda yerdəyişən xarakterli ağ- rılar, ümumi zəiflik, tez yorulma, baş ağrısı, tərləmə ilə əvəzlənən titrəmə, iştahanın azalması, yuxunun pozulması və s. olmuşdur. Xəstəliyin ən çox rast gəlinən və nisbətən davamlı klinik əlaməti – orqanizmin temperatur reaksiyasıdır. Bruselyoz zamanı tempe- ratur əyriləri müxtəlif ola bilər. Uzunmüddətli subfebril temperatura daha çox rast gəlinir, nisbətən az intermittasiya edən, remissiya edən, qeyri-düzgün residivləşən qızdırma müşahidə olunur. Nadir hallarda bruselyoz afebril keçə bilər.Bruselyoz klinik əlamətlərin polimorfizmi ilə səciyyələnir.
Bruselyoz

Bəzi yoluxmuş şəxslərdə klinik əlamətlər olmadan birincili-latent forma baş verir ki, o yalnız immunoloji reaksiyalarla aşkar edilir. Digərlərində xəstəlik kəskin (kəskin-septiki) və ya xronik (birin- cili-xronik metastatik və ikincili-xronik metastatik) formalarda keçir. Klinik simptomlar itdikdən sonra (orqanizmdə brusellalar saxlandığı halda) xəstəlik ikincili-latent formaya keçir, o isə orqa- nizm zəiflədikdə yenidən kəskinləşə və xronik formalardan birinə keçə bilir. Qadınlarda adneksitlər, endometritlər, mastitlər, spontan uşaq salmalar mümkündür. Ginekoloji anamnezdə aybaşı tsiklinin po- zulması, sonsuzluq, vaxtından əvvəl doğuşlar, özbaşına uşaqsal- malar kimi halların qeyd edilməsi bruselyoz infeksiyasına şübhə oyatmalıdır. Hamilə qadınlarda bruselyoz zamanı özbaşına uşaq- salmalar mümkündür. Bruselyozun xarakterik ağırlaşmaları – erkən abortlardır (düşüklər), onlar daha çox xəstəliyin xronik gedişində baş verir.
Bruselyoz

Çox vaxt düşüklər xəstəliyin latent gedişi zamanı onun yeganə təzahürü kimi xidmət edir. Adətən, düşüklər xəstəliyin residivi fonunda baş verir, ondan sonra xəstəliyin gedişinin pisləşməsi mümkündür. Bruselyozla xəstə hamilə qadınlarda çox vaxt anemiya, hidrops, nefropatiya inkişaf edir. Sağlam qadınlara nisbətən onlarda tez-tez cift gəlişi, onun vaxtından əvvəl aralanması aşkar edilir. Xəstəliyin kəskinləşməsi zamanı və müalicə almayan qadınlarda bəzən dölün antenatal ölümü müşahidə olunur. Dölün bruselyozla yoluxması transplasentar yolla və doğuş zamanı mümkündür. Dölün inkişafı uzunmüddətli intoksikasiya, ana orqanizminin sensibilizasiyası ilə əlaqədar olaraq pozulur.
Bruselyoz

Bəzən hipoksiya, hipotrofiya, dölün ürək fəaliyyətinin pozulması müşahidə edilir. Brusellaların qadın cinsiyyət orqanlarının neyroendokrin sis- teminə toksiki təsiri qızlarda cinsi inkişafın gecikməsinə səbəb ola bilər. Sonsuzluq uşaqlığın artımlarında iltihab proseslərinin inkişafı ilə şərtlənir. Ciftin patoloji dəyişiklikləri, vitamin balan- sının pozulması, orqanizmin intoksikasiyası hamiləliyin erkən dövründə düşüklər ilə nəticələnə bilər. Hamilə qadınlarda abortlar, ölü doğuşlar, vaxtından əvvəl doğuşlar, düşüklər uşaqlarda anadangəlmə bruselyoz tez-tez baş verir. Təzə doğmuş xəstə qadınların südündə brusellalar olduğu üçün südəmər uşaqların yoluxması istisna edilmir. Proqnoz, ümumiyyətlə, əlverişlidir.
Bruselyoz

İş qabiliyyətinə görə patogenez ciddidir, xüsusən də mərkəzi sinir sistemi zədələndikdə (meninqoensefalitlər, mielitlər). Bru- sellaların həyat fəaliyyəti məhsulları, həmçinin ciftdə gedən Pato- loji dəyişiklər sayəsində qadın orqanizminin intoksikasiyası nəti- cəsində 20% hallarda ölü doğuşlar müşahidə edilir. Uşaq ölümü 5%-dən çox qeydə alınır. Xəstələrin böyük əksəriyyətində mərkəzi sinir sisteminin müxtəlif funksional pozğunluqları müşahidə edilir. Bu, baş ağrı- ları, yuxunun pisləşməsi, tez yorulma, əfvalın pisləşməsi, əsəbi- lik, ağlağanlıq kimi şikayətlərlə təzahür olunur. Parasimpatik sinir sisteminin tonusunun üstünlük təşkil etməsi ilə bərabər, vegetativ pozğunluqlar da müşahidə edilir. Çox, bəzən isə həddindən artıq tərləmə vegetativ distoniyanın tez-tez rast gəlinən əlamətidir.
Bruselyoz

Bruselyoz zamanı seroz meningitlərə və meninqoensefalitlərə nisbətən az hallarda rast gəlinir. Bruselyoz zamanı dəri örtüklərinin rənginin dəyişilməsi müşahidə edilir və o, solğun, müxtəlif çalarlı sarımtıl, özünəməxsus mərmər rəng alır. Dəridə əmələ gələn səpkilər geniş polimorfizmi ilə fərqlənir, eritemalar, qızılcayabənzər, rozeolyoz, papulyoz, vezikulyoz, hemorragik, petexial səpkilər müşahidə olunur. Bruselyozun uzun sürən gedişində qabıq vermə, müxtəlif ölçülü və müxtəlif lokalizasiyalı piqmentasiyalar müşahidə olunur. Dayaq-hərəkət aparatının zədələnməsi bruselyoz üçün səciyyəvi əlamət sayılır. Ağrılar yaranır ki, bu, çox vaxt oynaqlarda obyektiv dəyişikliklər olmadan da üzə çıxır. Əsas etibarilə orta öl- çülü oynaqlar zədələnir və ağrılar öz intensivliyinə görə bəzən o dərəcədə kəskin olur ki, xəstələri həm narahat edir, həm də onların yuxusunu pozur.
Bruselyoz

Bruselyoz zamanı nisbətən az hallarda artritlər, bursitlər və tendovaginitlərə rast gəlinir. Onlar uzun müddətli gedişi ilə fərqlənir və dayaqərəkət aparatının tam bərpa olunması ilə səciyyələnirlər. Bruselyozun özünəməxsus təzahürlərindən biri də müvəqqəti yaranan, davamsız, müxtəlif lokalizasiyalı fibrozitlər sayılır. Fibrozitlərin inkişafı sərbəst xarakterli, təktük baş verən, əziyyətli ağrılarla və məhdudlaşmış və ya diffuz infiltrasiyanın yaranması ilə səciyyələnir. Ağrıların davametmə müddəti müxtəlif ola bilər bir neçə saatdan bir neçə günə qədər. Limfa düyünlərinin (qasıq, boyun) orta dərəcəli böyüməsi müşahidə olunur, az hallarda proses generalizə olunmuş xarakter alır. Çox nadir hallarda bütün qruplardan olan periferik limfa düyünlərinin toyuq və ya göyərçin yumurtası ölçüsünə qədər böyüməsinə, bəzən isə onun xoralaşmasına rast gəlinir.
Bruselyoz

Tənəffüs orqanlarında baş verən dəyişikliklər nadir hal- larda baş verir və klinik olaraq laringit, bronxitin və çox az hallarda xırdaocaqlı pnevmoniyanın əmələ gəlməsi şəklində təzahür edir. Bruselyozun ağır formalarında ürək-damar sistemi tərəfindən dəyişikliklər qeydə alınır. Çox zaman bruselyozun qrip, kəskin respirator infeksiyalar, qızılca kimi kəskin yoluxucu xəstəliklərlə birgə gedişi müşahidə olunur, onların əmələ gəlməsi bruselyoz infeksiyasının klinik əlamətlərini bir o qədər dəyişmir və xəstəliyin davametmə müddətinə təsir göstərmir. Klinik və laborator diaqnostikası Bruselyoz infeksiyası dayaq-hərəkət aparatında ağrılarla, qaraciyərdə, dalaqda dəyişikliklərin yaranması ilə sürərək bəzən revmatizm, angioxolesistit, qastrit, hepatit və digər xəstəliklərin maskası altında gizlənir. Ona görə də bruselyoza görə qeyri-sağlam ərazilərdə dayaq-hərəkət aparatının, hepato-biliar sistemin hər hansı xəstəliyində bruselyoza görə müayinə olunmaq vacibdir. Bu xəstəliyə şübhə yaran- dıqda ümumi anamnestik məlumatlarla və epidemioloji anamnezlə, xəstənin obyektiv müayinəsi ilə yanaşı, laborator müayinələr də dəyərli məlumatlar verə bilər. Ona görə bruselyoza düzgün diaqnozun qoyulması yalnız müayinə metodlarının bütün kompleksinin yerinə yetirilməsi ilə təmin edilə bilər.
Bruselyoz

Qanda anemiya, limfositozla birgə leykopeniya, monositoz, EÇS-nin artması qeydə alınır. Kəskin bruselyozlu xəstələrin qanının ümumi müayinəsi zamanı həm leykositlərin normal miqdarı, həm də az nəzərə çarpan leykopeniya aşkar edilə bilər. 2) seroloji, 3) allergik dəri sınağı. Bruselyozun törədicisinin kulturasının alınması diaqnozun qoyulmasında mühüm rol oynayır. Törədiciləri qandan, sümük iliyindən, irindən, oynaqdaxili mayedən, dalağın punktatından, nəcisdən və s. ayırd etmək olar. Bruselyozla xəstə olan şəxslərdən törədicilərin ayırd edilməsi üçün qanın bakterioloji müayinəsi daha tez-tez tətbiq edilir. Qanda brusellaların aşkarlanması ən çox xəstəliyin kəskin mərhələsində və temperatur reaksiyası ilə mü- şayiət olunan kəskinləşmələr zamanı müşahidə olunur.
Bruselyoz

Xəstələrdən götürülmüş materialda törədicilərin aşkarlanması zamanı aşağıdakı xüsusiyyətləri yadda saxlamaq lazımdır: qan əkmələrində brusellalar yavaş inkişaf edir və onların kulturaları, adətən,5–10 gündən sonra, bəzən isə yalnız əkmədən 20–30 gün sonra aşkar edilir. Hemokultura metodu, xüsusən Br.abortus tipi ilə yoluxma zamanı heç də həmişə müsbət nəticə vermir. Hemokulturanın mənfi cavabı bruselyozun olmasını qətiyyən inkar etmir. Hemokulturanın bu metodu ağır və mürəkkəb olduğuna görə adi təcrübədə işlədilmir. Bruselyozun diaqnostikasının seroloji metodlarından Rayt və Xeddlson reaksiyası daha geniş tətbiq olunur. Rayt reaksiyası yüksək spesifikliyə malikdir. Aqqlütinasiya reaksiyasının ən yük- sək titrləri adətən, xəstəliyin başlanğıcından 1–2 ay sonra qeydə alınır, sonra isə onlar kifayət dərəcədə sürətlə azalmağa başlayır- lar.
Bruselyoz

Nadir hallarda Rayt reaksiyası uzun müddət ərzində (keçiril- miş xəstəliklən sonra 3–5 il müddətində) müsbət olaraq qalır. Aqqlütinasiyanın son diaqnostik titri 1:200 nisbəti sayılır. Xəs- tədə "mənfi" və ya "şübhəli" reaksiya olduqda (titr 1:50) Rayt reaksiyasının bir neçə vaxtdan sonra (məsələn, 7–10 gündən son- ra) təkrar qoyulması tövsiyə edilir. Hazırda bruselyozun təcili diaqnostikasının ümumi qəbul edilmiş metodu Xeddlson reaksi- yası sayılır. Bu reaksiya da, həmçinin spesifikdir, Rayt reaksiyası ilə eyni vaxtda və ya hətta bəzi hallarda xəstəliyin daha erkən dövrlərində müsbət ola bilir və Rayt reaksiyasına nisbətən uzun müddət ərzində təyin edilə bilər. Rayt reaksiyasına nisbətən Xeddlson reaksiyasının üstün cəhəti ondadır ki, birincini istənilən laboratoriyada qoymaq mümkündür və nəticə tezliklə alınır. Bu reaksiyanın çatışmayan cəhəti odur ki, yalnız qanda aqqlütininlərin keyfiyyətcə təyin edilməsi üçün işlədilir, onun nəticəsinə əsasən aqqlütininlərin titrlərinin dinamikasını müəyyən etmək olmaz.
Bruselyoz

Bundan başqa, Rayt reaksiyası digər sınaqlardan tez əmələ gələrək və tez itərək infeksiyanın olmasının əsas göstəricisi sayılır, infeksiyanın gedişi dövründə saxlanır və aktiv prosesin getdiyini sübut edir. Deyilənlər Xeddlson reaksiyasına da aiddir, lakin o, nisbətən uzun müddət ərzində müsbət olaraq qalır və bəzən xəstəliyin yarımkəskin və xronik dövrlərində müşahidə olunur. Dəriiçi allergik sınaq – Bürne sınağı daha geniş tətbiq edilir, o, tamamilə spesifikdir və olduqca yüksək həssaslığa malikdir. Bürne sınağı brusellinin (brusellaların bulyon kulturasının filt- ratı) dəriiçi yeridilməsinə qarşı dərinin yerli reaksiyası şəklində orqanizmin spesifik cavab vermək qabiliyyətini təyin edir. O, xəstəliyin artıq başlanğıcından 3–4 həftə sonra müsbət olur, son- ralar uzun müddət ərzində (bəzən bir neçə ilə qədər), hətta tam klinik sağalmadan sonra saxlanır. nəticələrin qeydə alınması 24 və 48 saatdan sonra həyata keçirilir, onun qiymətləndirilməsi zamanı əsas etibarilə iltihabi ağrılı ödemə fikir verilir; ödem olmadan inyeksiya yerində dərinin hiperemiyası diaqnostik əhəmiyyət daşımır. Ağrının olmaması və dərinin rənginin dəyişməməsi (adətən, ödemləri müşayiət edir) sınağın müsbət qiymətləndirilməsini istisna etmir.
Bruselyoz

Nəzərə almaq lazımdır ki, Bürne reaksiyası diri bruselyoz vaksini ilə vaksinasiyadan sonra da müsbət olur. O, vaksinasiyadan 1–1,5 ay sonra əmələ gəlir, 2–3 aydan 12–13 aya qədər aydın nəzərə çarpır, bundan sonra sönməyə başlayır. Rayt reaksiyası və Bürne sınağının maksimal diaqnostik effekti onların kompleks şəkildə tətbiq edilməsi zamanı əldə olunur. Onlar bir- birlərini əvəz edə bilməzlər, yalnız qarşılıqlı şəkildə bir-birlərini tamamlayırlar. Xəstələrin bruselyozdan özbaşına sağalmasını və onların ikincili yoluxması imkanını nəzərə almaq lazımdır. Bruselyoz zamanı immunitet nisbi xarakter alır və digər xronik infeksiyalarda olduğu kimi, çox böyük çətinliklə yaranır. Bruselyozun gedişinə ətraf mühitin müxtəlif amilləri: donma, həddindən artıq yorulma, fiziki gərginlik, həmçinin onlara qoşulan kəskin və xro- nik yoluxucu xəstəliklər (vərəm, qızılca və s.) əlverişsiz təsir göstərir.
Bruselyoz

Bruselyoz zamanı proqnoz qənaətbəxşdir. Lakin yadda saxlamaq lazımdır ki, xəstəlik zamanı residivlər baş verə bilər və xronik bruselyoz rezidual əlamətlər mərhələsinə keçə bilər ki, nəticədə daxili orqanlarda, dayaq-hərəkət aparatında və sinir sis- temində yalnız qalıq dəyişiklikləri yaranır. İnsanların brusellalara qarşı həssaslığı haqqında ətraflı məlumatlar yoxdur. Güman edilir ki, insan orqanizminin brusellalara qarşı həssaslığı yüksəkdir və bunu laboratoriyadaxili yoluxmalarla bağlı xəstələnmələrin baş verməsi təsdiq edir. Yal- nız ciddi əksepidemik rejimin aparılması sayəsində laboratoriya işçilərinin yoluxması qeydə alınmır. Məsələn, bağırsaq bakteriyaları (qarın yatalağı, paratiflər, salmonelyozlar, şigelyozlar və s.) ailəsinə aid olan törədicilərlə iş aparılan laboratoriyalarda qoyulan tələblər daha mülayimdir. Digər tərəfdən, bruselyoz zamanı infeksiyanın çoxsaylı simptomsuz formaları müşahidə olunur.
Bruselyoz

Bu, onun nəticəsidir ki, infeksiyanın manifest formalarının yaranması üçün kifayət qədər böyük dozalar tələb olunur. N.N.Raqoza müharibədən əvvəlki dövrdə və Böyük Vətən müharibəsi illərində, yəni spesifik profilaktika vasitələrinin və effektiv müalicə preparatlarının olmaması şəraitində bruselyozla yoluxanlar arasında 32,5%-də infeksiyanın simptomsuz formalarını aşkar etmişdir. Diqqəti o da cəlb edir ki, heyvandarlıq sahəsində və ya ət emalı sənayesində çalışan şəxslərdə klinik əlamətlər olmadan infeksiyanın keçirilməsi faktı məlumdur. P.F.Zdrodovski öz monoqrafiyasında (1953) dünyanın bir çox ölkələrində aparılan bir sıra müşahidələri təsvir etmişdir: adları çəkilən peşə qruplarında 12,5–62% hallarda xəstəliyin keçirilməməsi ilə müşayiət olunan brusellalarla infeksiyalaşma faktı aşkar edilmişdir. Bu zaman infeksiyanın manifest formalarının yaradılması üçün lazım olan dozanın kifayət qədər olmaması,lakin immunitetin inkişafını təmin edən infeksion dozanın təsiri nəticəsində tədricən immunlaşdırmadan söhbət gedir. Görünür ki, simptomsuz infeksiya və bruselyozla immunlaşma insanlar üçün aşağı virulentli B. abortus və B.suis növlərlə yoluxma üçün səciyyəvidir. B.melitensis ilə yoluxma zamanı belə əlamətlərə az təsadüf edilir.
Bruselyoz

Praktik şəraitdə immunitetin in- kişafına hansı törədicinin səbəbkar olduğunu təyin etmək çox çətindir, belə ki, aqqlütinasiya reaksiyasından istifadə edərək diferensiasiyanı aparmaq mümkün deyildir. Brusellalarla yoluxma orqanizmin allergizasiyasına gətirib çıxarır. Bu, infeksion prosesin inkişafında təzahür edir və təkrar yoluxmalar zamanı böyük əhəmiyyət daşıyır. Bruselyoz zamanı yaz-yay dövründə mövsümilik xəstələn- mənin artması ilə təzahür edir. Daha kəskin mövsümilik xəstələnmənin sənəti xarakterini (qaramalın abortları və doğuşlar dövründə iş) əks etdirir. Əgər qida yolu nəticəsində yüksək xəs- tələnmə (insidentlik) qeyd olunursa, onda mövsümilik bir o qədər nəzərə çarpmır və epidemik prosesin aktivləşməsi il boyu müşahidə olunur. Bruseloyozla yüksək xəstələnmə həmçinin ət emal edən və süd məhsulu istehsal edən müəssisələrin, xüsusilə də ilkin xammal emalı sexlərinin işçiləri arasında müşahidə olunur.
Bruselyoz

Kənd əhalisinin xəstələnməsi şəhərlilərə nisbətən yüksəkdir. Uşaqlar böyüklərə nisbətən az xəstələnir. Bruselyozda risk amilləri. Bruselyoz zamanı risk amillərinə şəxsin heyvandarlıq təsərrüfatlarında, az hallarda fərdi təsərrü- fatlarda qaramala qulluq və s. ilə bağlı işlərdə çalışması (peşəsi) aiddir. Həmçinin qaynadılmamış, xüsusilə də keçi südündən istifadə, süddən hazırlanmış brınzadan istifadə risk amilləri sayılır. Epidemioloji nəzarət Bruselyoz zamanı epidemioloji nəzarət iri və xırdabuynuzlu qaramalın, az halda donuzların sayı üzərində epizootoloji nəzarət üzrə sanitar-baytarlıq nəzarətinin məlumatlarından birbaşa asılıdır. Buna görə də sanitar-epidemioloji xidmətlə baytarlıq xidməti arasında sıx əlaqə olmalıdır.
Bruselyoz

La- kin xəstənin ev heyvanı ilə peşə və ya təsadüfi əlaqəsi aşkar olunursa və ya yoluxma amilləri qismində iştirak edən məhsullardan (qaynadılmamış süd, xüsusilə də keçilərin südü, brınza, kustar şəraitdə emal edilən yumşaq pendirlər və s.) istifadə edilibsə, onda bruselyozun epidemioloji diaqnozunun dürüstlüyü artır. Müayinənin baytarlıq xidməti ilə birgə aparılması zamanı nəticələrin dürüstlüyü xüsusilə artır. Bu zaman o cümlədən heyvanlara allergik sınaqlar qoyduqda və onların qanında əkscisimlər aşkar edildikdə epizootik vəziyyət dəqiqləşdirilir. Bir neçə bruselyoz hadisəsi aşkar edildikdə ocağın müayinəsi epidemioloji diaqnozun qoyulması zamanı (infeksiya mənbəyi kimi iştirak edən heyvanların növləri, konkret yoluxma amilləri) xüsusilə faydalı ola bilər. Epidemioloji müayinə apardıqda laborator metodlardan (müasir şəraitdə – aqqlütinasiya reaksiyasının və dəriiçi allergiya sınağının qoyluması) geniş istifadə etmək lazımdır. Dəriiçi sınaq (Bürne reaksiyası) brusellin antigeni ilə qoyulur. Yoluxmuş şəxslərdə (kəskin proses və ya xronik infeksiya) reaksiya müsbət olur.
Bruselyoz

Onu da qeyd etmək lazımdır ki, peyvənd olunmuş şəxslərdə də reaksiya müsbət (Seroloji və allergik) ola bilər. Bununla əlaqədar olaraq, epidemioloji müayinələr zamanı işə klinik həkimləri də cəlb etmək lazımdır, çünki bruselyozun diaqnostikası xəstəliyin klinik formalarının müxtəlifliyi və gedi- şinin ağır olması səbəbindən olduqca çətindir. Operativ təhlilin gedişində yüksək xəstələnmə zamanı, xüsusilə də qrupşəkilli xəstəliklərin yaranması zamanı bruselyozun risk amillərinin – aparıcı infeksiya mənbəyi, risk qruplarının (xəstələrin peşə strukturu, yaşı və s.) təyin edilməsi mümkündür. Retrospektiv təhlil baytarlıq xidmətinin məlumatları nəzərə alınaraq həyata keçirilir, bu zaman risk amillərini (zərərçəkən- lərin peşəsini və qida yoluxma yolunu) və xəstələnmənin struk- turunu təyin etmək vacibdir. Qeyd etmək lazımdır ki, bəzi hallarda, yəni heyvanlarda bruselyoz zamanı infeksion prosesin simptomsuz gedişləri zamanı insanların xəstələnməsi ev heyvanlarında xəstəliyə görə vəziy- yətin qeyri-qənaətbəxş olmasının indikatoru sayılır. Ona görə də epidemioloqların məlumatları epizootik vəziyyəti qiymətləndirməkdə baytarları daha yaxşı işləməyə vadar edir. İnfeksionistlərin məlumatlarına əsasən hətta ehtimal olunan (şübhəli), lakin laborator təsdiq olunmuş (diaqnostik titrdə müsbət aqqlütinasiya reaksiyası) bruselyozun hər bir hadisəsi epidemioloji müayinənin aparılması üçün əsasdır.
Bruselyoz

Göstərildiyi kimi, tək-tək xəstələnmə halları etibarlı epidemioloji diaqnozun qoyulmasına haqq vermir. Bruselyozun kompleks terapiyası bir tərəfdən brusellaların həyat fəaliyyətinin zəiflədilməsinə və intoksikasiyanın aradan qaldırılmasına, digər tərəfdən isə orqanizmin reaktiv xüsusiyyətlərinin normallaşmasının təmin edilməsinə yönəldilmiş- dir. Bruselyozlu xəstələrin terapiyasının ən əsas və geniş yayılmış metodu spesifik vaksinin tətbiqi hesab edilir, onun təsir mexanizmi orqanizmin desensibilizasiyasına əsaslanmışdır. Qadınlar hamiləlik dövründə və döşlə qidalandırdıqda vaksinasiya- dan kənarlaşdırılırlar. Bruselyozun kompleks müalicəsində geniş spektrli antibiotiklərdən (levomisetin, sintomitsin, oksitetrasiklin, tetrasiklin, xlortetrasiklin, streptomitsin, eritromitsin və s.) istifadə edilir. Müalicə tsiklinin davametmə müddəti 10–15 gün təşkil edir, müalicə kursu aralarında 10–15 gün fasilə olmaqla 2 və ya 3 tsikldən ibarətdir. [[Antibiotiklər əsas etibarilə infeksiyaəleyhinə təsir göstərirlər ki, bu da titrəmənin dayanması, temperaturun enməsi, tər ifrazının azalması, intoksikasiya əlamətlərinin ara- dan qaldırılması ilə təzahür edir.
Bruselyoz

Nəzərə çarpan terapevtik effekt, adətən, 2-3-cü gündən etibarən qeyd olunur. Xəstələrin əksəriyyətində temperaturun azalması antibiotiklərin qəbulunun 6-8-ci günü baş verir. Lakin antibiotiklər residivlərin yaranmasının və kəskin formanın yarımkəskin və xronik formaya keçməsinin qarşısını almır. Bruselyozun kəskin ağır və xronik formalarında steroid hor- monlar, çox vaxt isə prednizolon sutkada 10-25 mq dozada təyin edilir. Preparatın uzun müddət qəbulu müddəti 3-4 həftə təşkil edir və o, tədrijən azaldılır. Kəskin və yarımkəskin gedişdə müa- licənin hormonlarla bir kurs aparılması ilə kifayətlənirlər; xronik formada belə müalicəni aralarında 3-4 həftə fasilə verməklə 2-3 kurs aparmaq lazım gəlir. Hormonal preparatlar iltihabəleyhinə, dezintoksikasiya və əvəzləyici təsir göstərirlər (böyrəküstü vəzi- lərin fəaliyyətinin azalması zamanı).
Bruselyoz

Bruselyoz zamanı, xüsusən daha çox dayaq-hərəkət sisteminin zədələnməsi zamanı hormonların tətbiqi elə ilk günlərdən başlayaraq müsbət təsir göstərir. Fərdi göstərişlərdən asılı olaraq, qeyri-spesifik vasitələrdən də istifadə etmək vacibdir. Onların içərisində qanın köçürülməsi aparıcı yer tutur. Hazırda o, bruselyozun xronik və yarımkəskin formalarında müvəffəqiyyətlə tətbiq olunur. Daha çox sitrat qan, eritrositar kütlə (anemiyanın kəskin əlamətləri olan xəstələrdə), quru plazma və ya zərdab məhlulları (intoksikasiyanın kəskin əlamətləri olduqda) işlədilir. Köçürülən qanın dozası 50 ml-dən 100-150 ml arasında dəyişir. Onun dozası əsasən uşağın yaşı və vəziyyətinin ağırlığı ilə müəyyən edilir.
Bruselyoz

Adətən, terapevtik ef- fektə nail olmaq üçün qanın və ya onun əvəzedicilərinin 5-6 dəfə yeridilməsi kifayətdir. Qanın inqrediyentlərlə birgə köçü- rülməsi retikul-endotelial sistemi stimulyasiya edir, orqanizmin müdafiə qüvvələrini artırır, mübadilə proseslərini tənzimləyir, orqanizmin nisbətən tezliklə desensibilizasiyasına və sürətlə kli- nik sağalmasına səbəb olur. Ağrıkəsici vasitələr geniş işlədilir. Bruselyozun komples müalicəsində lazımi recimin yaradılması, vitaminlərlə zənginləşdirilmiş tamdəyərli qida ilə təmin olun- ması olduqca vacibdir. Profilaktikası Bruselyozun profilaktikasına tibbi, sanitar- baytarlıq və təsərrüfat tədbirləri daxildir. Bruselyoz tipik zoonoz infeksiya sayılır və ona görə onunla mübarizə infeksiya mənbə- yinin ilk növbədə ev heyvanları arasında, xüsusilə qoyunlar, ke- çilər, iribuynuzlu mal-qara, həmçinin donuzlar arasında məhv edilməsinə yönəldilməlidir. Kənd təsərrüfatı heyvanları arasında bruselyoz ojaqlarının zərərsizləşdirilməsi və ləğv edilməsi, həm- çinin xəstəliklə yoluxmuş sürünün və ayrı-ayrı təsərrüfatların sağlamlaşdırılması üzrə tədbirlər, habelə bruselyozla yoluxmuş təsərrüfatlarda heyvanlara xidmət edən insanlar arasında da bru- selyozun yayılmasının qarşısının alınmasına kömək edir.
Bruselyoz

Bruselyozla mübarizədə qida yoluxmalarının profilaktikası xüsusilə böyük əhəmiyyət daşıyır. Bu, yoluxmada daha çox işti- rak edən süd və süd məhsullarına aiddir. Bruselyoza görə qeyri-sağlam təsərrüfatlardan alınmış süd mütləq pasterizasiya olunmalı (135 temperaturda 30 dəqiqə ərzində) və ya qaynadılmalıdır. Təzə (qaynadılmamış) qaymağı qidada və ya kərə yağının, xa- manın və digər süd məhsullarının emalında yalnız onların paste- rizasiyasından sonra istifadə etmək olar. Temperaturla təsirdən başqa, çiy süddən hazırlanmış məhsulları müəyyən müddət ərzində saxlamaqla zərərsizləşdirmək olar. Belə ki, çiy keçi südündən hazırlanmış brınza pendiri üçün 60 gündən az olmayaraq saxlanma müddəti təyin edilmişdir, çünki aşkar olunmuşdur ki, brusellalar brınzada 2-ci ayın sonunda məhv olur. Pendirin hazırlanması zamanı da onların saxlanma müddətlərinə dair müvafiq tədbirlər tətbiq olunur.
Bruselyoz

Bruselyozlu heyvanlardan alınmış ət yalnız onu tam bişirdikdən və ya qızartdıqdan sonra istifadə edilir. Su mənbələrinin çirklənmədən mühafizəsini həyata keçirmək və yalnız qaynadılmış suyu işlətmək lazımdır. Tərəvəz və giləmey- vələr də brusellalarla çirklənə bilər. Bununla əlaqədar olaraq, bostanda torpağın gübrələnməsi üçün peyini yalnız onun 3 ay ərzində öz-özünə çürüməsindən sonra istifadəyə icazə verilir, bu zaman brusellalar məhv olur. Hamilə qadınlar yoluxmuş və ya yoluxma ehtimalı olan heyvanlara qulluqla əlaqədar bütün növ işlərə, həmçinin istər heyvandarlıq təsərrüfatlarında, istərsə də ət, yun, dəri-gön sənayesi müəssisələrində onlardan alınmış xammalla təması ola biləcək işlərə buraxılmamalıdırlar. Əgər bu və ya digər səbəblər üzündən xəstə heyvanlarla təmas baş ve- rirsə, onda şəxsi profilaktika tədbirləri içərisində törədicinin da- xil olmasının qarşısının alınması üçün əllərə xüsusi diqqət vermək lazımdır: rezin əlcəklərdən, qolçaqdan istifadə olunması və əllərin dezinfeksiyaedici vasitələrlə zərərəsizləşdirilməsi. Sanitar-maarifi işinin yerinə yetirilməsi bruselyozun profilak-tikasının mühüm şərti sayılır.
Bruselyoz

Bruselyozla mübarizədə spesifik profilaktikanın həyata keçirilməsi böyük rol oynayır. Bruselyoz əleyhinə profilaktik vaksinasiya uşaqlara epizootik göstərişlər olduqda 7 yaşından başlayaraq aparılır. Postvaksinal immunitet nisbidir, peyvəndlənmiş kontingentlərin yenidən yoluxma ehtimalı istisna edilmir. Ocaqlarda profilaktik tədbirlərin bütün kompleksi xəstəliyin tam ləğv edilməsinə qədər yerinə yetirilməlidir, onun əsas meyarı heyvanların bruselyoza görə sağlam olması və insanların xtələnməməsidir. İnsanlar arasında bruselyozun pofilaktikası sanitar-baytarlıq tədbirlərinin xarakteri ilə bağlıdır. Başqa sözlə, yalnız ev hey- vanları arasında bruselyozun effektiv profilaktikasının aparıl- ması sayəsində insan populyasiyasında da xəstəliyə görə sala- matlıq əldə etmək olar. Lakin qaramal sürüsündə, xüsusilə qoyunçuluqda xəstəliyə görə salamatlığın əldə olunması elə də asan məsələ deyildir.
Bruselyoz

İqtisadi cəhətdən inkişaf etmiş ölkələrdə, tamamilə bruselyozdan azad olmuş ölkələrdə, hətta təsərrüfat- larda brusellalarla yoluxmuş bir heyvan belə aşkarlanarsa, onda bütün sürünün məhv edilməsi strategiyası həyata keçirilmişdir. Maliyyə baxımından çətin olmasına baxmayaraq, bu tədbir həm heyvanlar arasında və insanlar arasında salamatlığın əldə edilməsi baxımından həm də iqtisadi nöqteyi-nəzərdən ən effektiv tədbir hesab edilir. Bizim Azərbaycanda belə sistem hələlik mümkün deyildir, ona görə də bruselyozla yoluxmuş ayrı-ayrı fərdlər öldürülür. Bu tədbir az fayda verir, çünki epizootik prosesi tamamilə qırmaq (ləğv etmək) mümkün deyildir. Sistemin tətbiq olunduğu təsər- rüfatlarda heyvanların vaksinasiyası aparılmır. Bu, onunla bağlı- dır ki, peyvənddən (diri bruselyoz BA-16) sonra heyvanlarda cavab olaraq immun reaksiya (müsbət aqqlütinasiya reaksiyası və dəriiçi allergik reaksiya) əmələ gəlir ki, gələcəkdə bu, yolux- muş şəxslərlə peyvənd olunmuşlar arasında diferensiasiyanı aparmağa imkan vermir. Nəzərə almaq lazımdır ki, vaksin, çox təəssüf ki, kifayət qədər effektiv deyildir, heç də həmişə xəs- tələnmədən qorumur.
Bruselyoz

Üçüncü variant: bruselyozla yoluxmuş heyvanların başdan- başa kütləvi peyvənd olunması və izolyasiyasıdır. Bruselyozun profilaktikası zamanı, xüsusilə də qaramal sürü halında saxlan- dıqda, yemin zərərsizləşdirilməsi, həmçinin dezinfeksiya tədbir- lərinin aparılması (xüsusilə balalama dövründə) vacibdir. İnsanlar arasında bruselyozun profilaktikası məqsədilə sanitar-əksepidemik xidmət tərəfindən süd məhsullarının zərərsizləşdirilməsi sistemi üzərində, həmçinin qaramalın kəsimi və öldürülməsi üzərində nəzarəti təmin etmək vacibdir. Bruselyoza görə qeyri-qənaətbəxş epizootik vəziyyətdə risk qruplarının (zootexniklər, baytarlar, heyvandarlar, çobanlar və s.) diri BA-16 vaksinlə peyvənd edilməsi və süd məhsulu üzərində nəzarət gücləndirilir. BA-16 vaksini ilə peyvənddən sonra orqa- nizmin kəskin allergizasiyası üzündən hazırda irimolekulyar allergen antigen komponentlərindən azad edilmiş kimyəvi vak- sinlər işlənib hazırlanır.
Herpes simplex virusu

Sadə herpes virusu (HSV, ing. herpes simplex virus) — Herpesviridae fəsiləsinə aid, insanda herpes xəstəliyini törədən viruslar. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının 2015-ci ildə dərc olunmuş məlumatlarına əsasən bütün dünyada yaşayan 3,7 milyard insanda herpes virusu var. Bu, dünyada yaşayan insanların 67%-ni təşkil edir. [daha etibarlı mənbəyə ehtiyac var]Sinir hüceyrələrində yerləşən Herpes Simpleks virusunun 8 tipi var.Tibbi olaraq isə ən çox 3 tipinə rastlanmaqdadır: HSV-1, HSV-2, HSV-3. HSV-1 ümumilikdə ağız və burun çevrəsində muşahidə olunarkən, HSV-2 genital bölgədə yerləşməkdədir. HSV-3 isə Zona adlandırılan xəstəliyə yol açan, varisella zorter virusunun səbəb olduğu tipdir.
Herpes simplex virusu

[mənbə göstərin]Bizim eradan əvvəl Heredot tərəfindən təsvir olunub. Yunanca “Herpeine” sözundən olub mənası “ sürünən, sürünmək” deməkdir. Bu viruslar ailəsi 90-dan çox insan və heyvan orqanizmi üçün patogen olan növə malikdir. Ömür boyu xroniki formada orqanizmdə qalan və ən qədim infeksiya olan Herpes müasir sivilizasiya xəstəliyidir. [mənbə göstərin] Simptomları Əvvəllər suçiçəyi xətəliyinə yoluxmuş insanlarda görülən, vücudun hər hansı bir hissəsində qırmızılıq və iynə batması şəklində hiss edilən Herpes Zoster digər Herpes tiplərindən kəskin ağrıları ilə fərqlənir. Üz, boyun, dodaq, burun, göz ətrafı və ağız içində yaranmağa meyilli olan Herpes immun sistemi zəiflədikdə uçuq şəklində büruzə verir. İnsanların yarısından çoxu, təxminən 80-85 faizi həyatı boyu bir dəfə də olsun bu virusa yoluxmuş olur.
Herpes simplex virusu

Uçuğa səbəb olan bu virus artıq bədəndə yerləşibsə ilk 24 saat ərzində əsasən dodaqlar və ağız çevrəsində qaşıntı, qızarma ilə müşahidə olunur. Uçuqlar içi maye dolu qabarcıq şəklində çıxır və partlayaraq yaraya dönürlər. Bir neçə gün sonra yaralar sarı və ağ rəngli qabıq bağlayır. Sonra qabıqlar yumşalaraq düşür və yerində tünd rəngdə ləkə buraxır. Uçuq çıxdıqdan sonra müəyyən zaman ərzində təkrarlanması olduqca yüksəkdir. Bəzi insanlarda ildə 2-3 dəfə, müəyyən insanlarda isə uçuq həyatları boyunca sadəcə 1 dəfə çıxır. Həmçinin virusu daşıdığı halda bədəndə heç vaxt uçuq çıxmayan, virusun daima “yuxuda” qaldığı insanlar da vardır.
Herpes simplex virusu

Uçuq virusu sinir hüceyrələrində yuxuya keçdikdən sonra bir daha ömür boyu heç vaxt aktivləşməyə bilər. Ağız, burun, göz, dodaq nahiyələrində yaranan adi herpes kimi genital herpes (HSV2) suluqlar şəklində özünü göstərir. Qruplaşmaya meyilli olub, xırda suluqlardan ibarət olan səpki çox vaxt yanğı və ağrı ilə müşahidə olunur. İnkubasiya dövrü 1-10 gün təşkil edir. Möhtəviyyatı şəffaf olur, müstəsna hallarda isə qanlı da ola bilir. Xəstəlik əhval ruhiyyənin pisləşməsi, iştahsızlıq, bədən hərarətinin yüksəlməsi və əzginliklə müşahidə olunur. Əksər hallarda təxminən 1 həftə sonra partlamağa başlayan suluqların yerində əvvəlcə erroziya əmələ gəlir, sonra tədricən onları 2-3 həftəyə sağlam toxuma ilə örtülən qabıq əvəz edir.
Herpes simplex virusu

Digər halda isə xəstəliyə yoluxduqdan 4 gün sonra suluqlar partlamağa başlayır və bu zaman yaralar bəzən isə qabıq altında xoralar əmələ gəlir. Bu xəstəlik üçün dəri qaşınması və zədələnmiş sahələrdə qaşınma səciyyəvidir. Bəzi hallarda qaşınmadan başqa qarının alt hissəsində düz bağırsağa və ya bel nahiyəsinə verən ağrılar da hiss edilir. Qasıq limfa düyünlərinin böyüməsi də istisna olunmur. Genital herpesin kəskin dövrü 3-5 həftəyə qədər davam edir. Herpes virusu təmasla keçir. Virus hüceyrənin gen aparatında yer alıb onu zədələyir.
Herpes simplex virusu

Hüceyrələrin bölünməsi zamanı herpes bütün irsi məlumatlarla birgə digər hüceyrələrə də ötürülür. İnsanın 1 dəfə herpesə yoluxması kifayətdir ki, o bundan artıq yaxa qurtara bilməsin. İnfeksiyaya yoluxmuş şəxslə təmasda olduqda viruslar dəri və ya selikli qişalarda olan mikroçatlardan, sıyrıntılardan bədənə daxil olurlar. Sinir hüceyrələrini tutaraq bu sinirlərin lifləri boyunca hərəkət edərlər və liflərin ganglion adlandırılan ana mərkəzlərinə yerləşirlər. Viruslar yerləşdikləri yerdə ölmürlər. Aparılan müalicələr də virusların yox edilməsini deyil, xəstəlik yaratmasını qabaqlamaq ya da ən azından azaltmaq məqsədi ilə həyata keçirilir. Herpes virusuna yoluxmuş xəstələr bu xəstəliyə yoluxduqlarını bilmirlər.
Herpes simplex virusu

Bədənə daxil olan virus hər zaman aktiv deyildir. Bədəndə gizlənən virus orqanizmin immun sisteminin zəif düşməsini gözləyir. Müasir müalicə metodları herpes virusundan tamamilə azad olmağı imkan yaratmır. Buna görə də ilkin olaraq virusa yoluxmamağa diqqət göstərmək lazımdır. Virusa yoluxma ehtimalı olunduğu halda və ya yoluxmanın qarşısını almaq üçün immun sistemini gücləndirməli, spirtli içki, həddən artıq yorğunluq, qida çatışmazlığı, stres, qrip və s. kimi immun sistemini zəiflədən bəzi xəstəliklərdən uzaq durmağa çalışılmalıdır. Bundan əlavə bədənin hər bir üzvünün sinirin. daxil olur və həmən yerdə ağrılar yaradır.
Mirələsgər Mirqasımov

Mirələsgər (Mirəli) Mirəsədulla oğlu Mirqasımov (9 fevral 1924, Bakı – 9 noyabr 2003, Bakı) — Azərbaycan heykəltaraşı, Azərbaycan SSR xalq rəssamı (1982), Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü, Azərbaycan SSR əməkdar İncəsənət Xadimi, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının ilk prezidenti Mirəsədulla Mirqasımovun oğlu. Mirələsgər Mirqasımov tam ixtisalaşdırılmış ali təhsil almış ilk azərbaycanlı heykəltəraşdır. 1944-cü ildə Azərbaycan Rəssamlıq Məktəbindən, 1951-ci ildə Repin adına Leninqrad Boyakarlıq, Heykəltaraşlıq və Memarlıq İnstitutundan fərqlənmə ilə məzun olmuşdur. Mirələsgər Mirqasımov Cəfər Cabbarlının (Bakı), Nəriman Nərimanovun (Sumqayıt), Cəlil Məmmədquluzadənin (Naxçıvan) abidələrinin müəllifidir. Mirqasımovun “Neftçinin portreti”, “Qız portreti”, “Qız göyərçin ilə” kimi əsərləri Bakıda, Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyində sərgilənir. Heykəltəraş 1967-ci ildə Monrealda keçirilən Ümumdünya Sərgisi də daxil olmaqla bir çox ölkələrin sərgilərində iştirak edib. Mirqasımovun əsərləri Rusiya , Polşa , Bolqarıstan , Almaniya , Misir və digər ölkələrin muzeylərində sərgilənib . Müxtəlif orden və medallarla, o cümlədən Azərbaycan Respublikasının “Şöhrət” ordeni ilə təltif edilmişdir. XX əsr Azərbaycan heykəltəraşlıq sənətinin tanınmış tədqiqatçısı, sənətşünaslıq doktoru, professor Cəmilə Novruzova heykəltəraşın yaradıcılığı barədə yazır: “M.Mirqasımovun yaradıcılığında bir-birilə bağlı olan iki istiqamət – hərarətli lirizm və plastikanın güclü forması aydın sezilir.
Mirələsgər Mirqasımov

Bu iki istiqamət bir-birilə qırılmaz vəhdətdədir”. Hal-hazırda Mirələsgər Mirqasımovun 12 əsəri Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyasının fondunda qorunub saxlanmaqdadır. Mirələsgər Mirqasımov 1924-cü il fevralın 9-da Bakı şəhərində müasir Azərbaycan tibb elminin əsaslarını qoyanlardan biri Mirəsədulla Mirqasımov və Ceyran xanımın ailəsində dünyaya gəlmişdir. O ailənin ikinci övladı idi. Mirələsgər Mirqasımov 6 yaşında olarkən onurğa beyni iltihabı xəstəliyi nəticəsində eşitmə qabiliyyətini itirmişdi. Sonralar müalicə olunsa da eşitmə duyğusunu bərpa etmək mümkün olmayıb. Nitq qabiliyyətini itirmək risqi olduğu üçün anası onunla xüsusi olaraq məşğul olmuş və özü tərtib etdiyi əlifba ilə onun xüsusi karlar məktəbinə getməsinə ehtiyac qalmamışdır. Tezliklə Mirələsgər Mirqasımov oxumağı öyrənir, daha sonra loqoped Natalya Raunun köməkliyi ilə dodaq və mimika oxuma texnikasına yiyələnərək təhsilini davam etdirir. Anası oğluna həsr etdiyi "Bir ananın qeydləri" kitabında onun haqqında yazırdı: "Onun hissləri və qavrayışı öz incəliyi ilə seçilirdi. O özünəməxsus duyğulara malik idi və hər şeyi çox tez başa düşürdü.
Mirələsgər Mirqasımov

İstənilən mühitdə çox cəsarətlə hərəkət edirdi. Heç vaxt rahatlığını itirmir, gündəlik çətinlikləri qəbul edirdi. Bu onun hüzurunu pozsa belə, hər zaman düşündüyü kimi hərəkət edərdi." Mirələsgər Mirqasımov kiçik yaşlarında pilot, aqronom və ya bioloq olmaq arzusunda idi. O rəsm çəkməyi, hekəltəraşlığı çox sevirdi və gününün böyük bir hissəsini bu məşğuliyyətinə həsr edirdi. Buna görə anası qonşuluqda yaşayan məşhur heykəltəraş Pinhos (Pyotr) Sabsaydan uşağın yaradıcılıq qabiliyyətini sınamağı xahiş edir. Sabsayın rəhbərliyi altında o, oxuyub təsirləndiyi Valter Skottun romanının qəhrəmanı Kventin Dorvardın gildən hazırlanmış heykəlini yaradır. Heykəli görən Sabsay onun istedadını yüksək qiymətləndirir. Tezliklə Mirqasımov Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbində təhsilinə başlayır. 1944-cü ildə məktəbi fərqlənmə ilə bitirən Mirələsgər Mirqasımov təhsilini İ. Y. Repin adına Leninqrad Boyakarlıq, Heykəltaraşlıq və Memarlıq İnstitutunda davam etdirmişdir.
Mirələsgər Mirqasımov

O evə göndərdiyi məktublarında yazırdı:"Ana, proqramımız çox gərgindir. Tezilklə tökmə gipsdən fiqur hazırlayacağıq. Bura çox soyuqdur. Bəzi emalatxanalarda tempratur 0-dan aşağıdır." Bir digər məktubunda isə heykəltəraşlıq fakültəsində ən yüksək qiymətləri özünün aldığını, özü də daxil olmaqla, yalnız iki nəfərin heykəltəraşlıq imtahanını "əla" qiyməti ilə başa vurduğunu yazır. Mirqasımovun dissertasiya mövzusu "qəhrəman neftçilər" adlanırdı. O, 1950-ci ildə dissertasiyasını müdafiə edib təhsilini uğurla başa çatdıraraq, ilk ali təhsilli peşəkar Azərbaycan heykəltaraşı olmuşdur. Yaradıcılığı 1951-ci ildə təhsilini başa vuran heykəltəraş Azərbaycana qayıdır. Həmin il S.Quliyevlə birlikdə Xankəndi şəhərində V.Leninin abidəsini hazırlayırlar.
Mirələsgər Mirqasımov

Mirqasımov uzun illər Bakıda çalışır. Bu dövrdə mərmər üzərində həkk olunmuş "Qız portreti" adlı heykəltəraşlıq işi ilə məşhurlaşır. Bu əsər, “Nefçi” və “Göyərçinli qız” adlı digər əsərləri ilə birlikdə heykəltəraş respublika və Zaqafqaziya sərgilərində iştirak edir. Daha sonra heykəllərini həm ümumittifaq sərgisində, həm də 1955-ci ildə Varşavada keçirilən V Ümumdünya Gənclər Festivalında təqdim edərək, beynəlxalq müsabiqədə qalib gələn ilk azərbaycanlı heykəltəraş olur. Sonralar Mirqasımov mərmərlə bir neçə qadın porteti hazırlayır. "Göyərçinli qız" heykəli bunlardan biridir. Onun bürüncdən hazırlanmış “Neftçinin portreti” əsəri əvvəlcə 1961-ci ildə Ümumdünya İncəsənət Sərgisinin açılış zalında, sonra heykəltəraşın digər əsərləri ilə birlikdə 1967-ci ildə Monrealda keçirilən Ümumdünya Sərgisində nümayiş etdirilir. Mirqasımov bu əsəri özünün ən uğurlu əsəri hesab edirdi və bunun səbəbini sifariş əsasında deyil özü istədiyi üçün ərsəyə gətirməsini bildirirdi. Günümüzdə “Neftçinin portreti”, “Qız portreti”, “Göyərçinli qız”, “Nailə” heykəlləri ilə birlikdə Bakıda, Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyində sərgilənir.Qeyd etmək lazımdır ki, heykəltəraş yaradıcılığının ilk illərində animalistik janrda heykəllər yaratmağa üstünlük verib.
Mirələsgər Mirqasımov

Ümumiyyətlə, Azərbaycan heykəltəraşlıq sənətində animalistik janrda heykəltəraşlıq əsərləri az yaradılıb. Bu baxımdan M.Mirqasımovun bu sahədə olan yaradıcılıq fəaliyyəti təqdirəlayiq hesab edilir. Onun müəllifi olduğu dəzgah heykəltəraşlığı əsərlərinə nümunə olaraq “M.Ə.Sabirin büstü” (1948), “At” (1950, gips), “Şir” (1950, gips), “Qız portreti” (1955, mərmər), “Ana portreti” (1956, gips), “Göyərçinli qız” (1956, mərmər), “Şah yaylaq” (1957, gips), “C.Cabbarlı” (1958, mərmər), “Neftçi Qurban” (1959, bürünc), “Azadlıq” (1959, bürünc), “İkar” (1962, bürünc), “Xəzri” (1966, bürünc), “Akademik Mirəsədulla Mirqasımov” (1980, bürünc), “Hərəkət qüvvətdir” (1982, bürünc), “C.Cabbarlı” (1987, bürünc) və başqalarını göstərmək olar.Heykəltəraş yunan mifiologiyasının ünsürlərindən olan uçan İkar obrazını yaratmaq üçün kosmosa uçan ilk insandan ilhamlanır. Heykəltəraşlar arasında bu hadisəyə ilk toxunan şəxs Mirələsgər Mirqasımov idi. Heykəl alminiumdan hazırlanmışdı. İlk əvvəl Bakı Hava Limanının qarşısına qoyulması nəzərdə tutulsa da bu ideya reallaşmır. Sonradan Mirqasımov bir neçə dəfə bu obraza müraciət edir. Belə ki, o, Azərbaycan Mülki Aviasiya İdarəsinin rəhbəri Nurəddin Əliyevin məzarı üzərində ucaldılan bürüncdən qanadını itirən İkar fiqurunu hazırlamışdır.Mirələsgər Mirqasımovun rəhbərliyi ilə hazırlanan “Molla Nəsrəddin” jurnalının naşiri və redaktoru Mirzə Cəlilin heykəli Naxçıvan şəhərində ucaldılmış ilk monumental abidələrdən biridir. Yazıçının adını daşıyan Naxçıvan Dövlət Musiqili Dram Teatrının qarşısında ucaldılan heykəlin ümumi hündürlüyü 5 metrdir, postamenti qranit üzlüklə üzlənib. Sağ ayağı bir az yığılı, sol ayağı bir qədər irəli, sağ qolu sağ qıçı üzərində uzalı, sol əli sol qıçına söykəli (sanki yazıçı irəliyə doğru əyilmiş bədəninin müvazinətini saxlayır), başı bir qədər yana yönəlmiş, düşüncəli vəziyyətdə yazıçının son dərəcə poetik bədii obrazı təsvir edilib.