LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Napoleon müharibələri

Birinci konsul olduqda arzu edirdi ki Rusiya imperiyası ilə birlikdə ingilisləri Hindistandan sıxışdırıb çıxartsın. Misir ekspedisiyası Böyük Britaniyanın Misiri tutmaq planına qarşı Fransa hökuməti Misirə 19 may 1798-ci ildə Hərbi və nəqliyyat gəmilərindən ibarət ekspedisiya göndərir. Ekspedisiyada 38000 əsgərlə yanaşı ölkənin tarixini, mədəniyyətini tarixi abidələrini tədqiq etmək və orada yeni siyasi və iqtisadi strukturlar yaratmaq məqsədilə çoxlu alimlər, mühəndislər, rəssamlar da iştirak edirdilər. Hərbi ekispedisiya 1 iyun 1798-ci ildə Misirə yetişir və Məmluk ordusunu Misir ehramları yaxınlığında məğlubiyyətə uğradıraq 23 iyulda Qahirəyə daxil olur. Bu zaman Napoleona onun gəmilərinin Britan donaması tərəfindən Əbukirdə batırıldığı xəbəri verilir. Belə ki, 1798-ci ildə Əbukir dəniz döyüşündə, vitse-admiral Horatsio Nelsonnun komandanlığı altında Britaniya donanması fransız donanmasını darmadağın etmişdi. Fransa ilə əlaqə kəsilmiş olur. Buna baxmayaraq ekspertləri ilə birlikdə müxtəlif reformalara başlayır və beləliklə Misirin tədqiqatına başlanılır, bununla da d’Égypte institunun əsasını qoymuş olur.
Napoleon müharibələri

Ekspedisiya zamanı 1799-cu ildə indiki Rəşid (Rozzet) şəhəri yaxınlığında tapılmış Rozzet daşı vasitəsilə bir çox Misir heroqliflərini oxumaq mümkün olmuşdur. Fələstinə qədər irəliləyərək Qəzzanı tutaraq Akkon qalasında istehkamlanır. Lakin tauna düçar olan fransız qoşunu sayca azalaraq Misiri tərk etmək məcburiyyətində qalır. Əbukir bu zaman Mustafa Paşanın komandanlığı altında olan 18000 əsgərlə müdafiə mövqayində idi. Napoleon 5000 piyada və 1000 süvari ilə ölümcül savaşa girir və 25 iyul 1799-cu ildə Əbukir döyüşündə Osmanlı qoşunlarını məğlub edir. 2 avqustda Əbukir təzədən fransızların əlinə keçir. Bununla da Napoleon bir il öncə fransız donamasının biabırçı məğlubiyyətinin əvəzini çıxmış olur. 30 sentyabrda Korsikaya, 9 oktyabrda isə Müqəddəs Rafael tərəfdən Fransa sahilinə yetişmiş olur. Parisdə ekspedisiyanın uğursuzluğuna baxmayaraq onu qəhrəman kimi qarşılayırlar.
Napoleon müharibələri

Fransa donanmasının izində Britaniya hökumətinin fransızların Tulon, Marsel və Genuyadakı bu hazırlıq işlərindən xəbəri var idi. Nə məqsəd daşıması naməlum olduğundan fransızların qəflətən Siciliyaya, Neapol krallığına və Portuqaliyaya və hətta İrlandiyaya hücum edə biləcəklərini istisna etmirdilər. Bu məqsədlə admiral Nelsona ciddi tapşırıq verilmişdi ki, Tulon, Marsel və Genuyadakı hazırlıqların hansı məqsəd güddüyünü öyrənsin. Nəhayət Britaniya hökuməti fransızların Misir ekspedisiyası haqqında Nelsondan məlumat alır. 4 iyulda admiral Nelsonun donanması Antaliya sahilinə çataraq, Kretanın cənub ucuna istiqamət alır. 20 iyulda yenidən Siciliyaya çatmış olur. Sirakuzadan Nelson öz arvadına, Uilyam Hamiltona və admiral lord Stenli Vinsentə üç məktub yola salır. Hər üç məktubda fransız donanmasının axtarışından təngə gəlməsindən danışılır. O həyat yoldaşına yazırdı ki, indiyə kimi mən fransız donanmasını tapmağa müvəffəq olmamışam, amma heç kəs də məni lazımi səy göstərməməkdə qınaya bilməz.
Napoleon müharibələri

1 avqustda təzədən İsgəndəriyyəyə dönən Nelson fransız donanmasını aşkar edir. 1 avqust 1798-ci ildə admiral Bryui d'Aqalye təsəvvür edə bilmirdi ki, günün ikinci yarısı Britaniya donanması hücuma başlayacaq. Lövbər salmış fransız gəmilərinin qısa vaxt ərzində döyüş hazırlığı vəziyyəti ala bilməyəcəyi təqdirdə Britaniya donanmasına saat 15:00 da hazırlıq siqnalı verilir. 17:30 da Britaniya gəmiləri şimal-qərb tərəfdən Əbukir adasına yaxınlaşaraq, 18:00 da ala toranlıqda hücuma başlayırlar. HMS Goliathın kapitanı Tomas Foley 1764 cü ilə məxsus buxtanın fransız atlasına malik idi və ada ilə əsas sahil arasındakı ərazidə manevr etmək üçün körfəzin lazımi dərinliyə malik olduğunu bilərək fransız xətt gəmilərinin arxasına daxil olaraq hücuma keçir. Onu arxasınca müşayət edən HMS Zealous, HMS Audacios, HMS Orion, HMS Theseus gəmiləri hücum zərbəsinin şiddətini artırmış olur. Belə olan halda xəttin başında durmuş Guerrier HMS Goliathç HMS Audacious, HMS Orion və HMS Theseus gəmilərinin aramsız zərbələrinə məruz qalaraq döyüş qabiliyyətini itirmiş olur. Tomas Foley sahil və xətt gəmiləri arasında qətiyyətli manevr etməsi fransız gəmilərini iki tərəfli top atəşlərinə məruz qoymuşdur və artıq Guerrier, Aquilon, Peuple Souverain, Spartiate gəmiləri ağır zədə almışdırlar.
Napoleon müharibələri

Güvvətli silah arsenalına malik fransızların cinah gəmisi L'Orient xəttin mərkəzində qərar tutmuşdur. Onun qarşısında mövqe tutmuş HMS Bellerophon ağır zədə alaraq döyüşü tərk etməyə məcbur olur. Təxminən 22:00 da Britaniya gəmiləri HMS Swiftsure və HMS Alexander L’Orienti aramsız atəşə tutması nəticəsində onun göyərtəsi alışmış olur. HMS Swiftsure gəmisinin kapitanı məqsədyönlü atəşi davam etdirərək fransız ekipajının yanğını söndürə bilməsinə mane olmağa çalışırdı. Bu an gəmidə olan ağır yaralanmış admiral Bryui d'Aqalye növbəti zərbədən ölür. 1799 cu ildə hakimiyyətə gələrkən Fransa tam təcrid olunmuşdur. Antifransa mövqeyi tutanlar bir o qədər də möhkəm ittifaqa malik deyildirlər. Bu zaman Fransa Reyndən geri çəkilmiş, İtaliyada isə vəziyyət ümidverici deyildir.
Napoleon müharibələri

Tsizalpin respublikası süqut etmiş, Partenopey respublikasında monarxiya bərpa olunmuş, Roma respublikası da süquta uğramışdır. Yalnız İsveçrədə vəziyyət bir qədər yaxşı idi beləki birləşmiş Avstriya-Russiya ordusu Fransanı oradan çıxartmağa nail ola bilməmişdir. Yeni konstitusiyaya əsasən Napoleon Bonapart 25 dekabr 1799-cu ildə on il müddətinə mütləq hakimiyyətə malik ilk konsul seçilir. Konsul qanunvericiliklə yanaşı nazir və digər yüksək dövlət vəzifələrinə təyinatları etmək hüququna malik olur. Beləliklə Bonapart konstitusiya ilə diktaturanı qanuniləşdirir. Hökumət proqramına Bonapart belə bir şüar verir: "Vətəndaşlar! İnqilab nədən başlanmışdısa elə orada qayıdır.O, artıq bitmişdir." Diktatora çevrilən Napoleon dövlət idarəçiliyini kökündən dəyişdirir.
Napoleon müharibələri

İnqilabın töhfələrinin: vətəndaş hüququ, kəndlinin şəxsi torpaq hüququ, emiqrantların və kilsənin müsadirə olunmuş mülklərini satın alanların hüququnun təminatçısı kimi çıxış edərək 1804-cü ildə Napoleon məcəlləsinin təsis etməklə hakimiyyətini daha da möhkəmləndirir. İnzibati idarəçilikdə reform keçirərək şəhər və kəndlərə merlər təyin edir. III koalisiya müharibəsi (1805) 1803-cü ildə uzun sürməyən Amyen sülhündən sonra Fransa və Böyük Britaniya arasında gərginlik azalmaq bilmirdi və Napoleon Böyük Britaniyaya hücum etməyi qərara alır. 1805-ci ildə Avropada quruda Napoleonun komandanlığı altında Birinci Fransa İmperiyası ordusu, dənizlərdə isə Böyük Britaniya Kral Donaması söz sahibi idilər. Bu zaman Böyük Britaniya Fransanı blokadaya salmağı məqsəd güdürdü. Blokada Fransanın ticarətinə böyük ziyan vururdu. Fransa gəmilərinin bir neçə uğurlu mühasirədən çıxmaq epizodlarından başqa fransız dəniz donanması pis günlərini yaşamaqda idi. Fransız donamasının əsas qüvvələri Atlantik okeanı sahilindəki Brest, Aralıq dənizi sahillərindəki Tulon limanlarında cəmlənmişdi. 5 oktyabr 1804-cü ildə külli miqdarda pul aparan dörd İspaniya freqatı Kadis yaxınlığında britaniyalılar tərəfindən saxlanılır.
Napoleon müharibələri

Savaşın başlamasından 9 dəqiqə sonra freqat "Mersedes" partladılır, qalan üç freqat təslim olur. İspaniya cavab olaraq Böyük Britaniyaya müharibə elan edir və Fransanın müttəfiqinə çevrilir. Kadis və Ferroldakı ispan dəniz donama birlikləri Fransa tərəfində olurlar. Böyük Britaniya yaxşı təlim görmüş və təcrübəli zabit korpusuna malik olduğu halda, təcrübəli Fransa donanma zabitlərinin əksəriyyəti Fransa İnqilabının əvvəllərində edam edilmiş, ya da xidmətdən uzaqlaşdırılmışdırlar. Bu zaman Fransa donanmasına komandanlıq etmək üçün etibar ediləcək yeganə şəxs Pyer-Şarl Vilnyev idi. Napoleon Bulon düşərgəsində güclü desant dəstələri təşkil etmişdir. Məqsəd onları Britaniya sahillərinə çıxartmaq idi. Napoleon desant qüvvələrini La-Manş boğazından keçırə bilmək üçün barjaların hazırlanmasına əmr vermişdir. Birinci mərhələdə 1700 barja ilə 113 min əsgər və 5600 at, ikinci mərhələdə isə 590 barja ilə 48 min əsgər, 3400 at keçirtmək planlaşdırılmışdır. Lakin barjalar Britaniya xətt gəmiləri qarşısında müdafiəsiz olduqları üçün La-Manşı keçə bilmirlər.
Napoleon müharibələri

Bu məqsədlə 1805-ci ildə Napoleon Pyer-Şarl Vilnyev qarşısında məqsəd qoyur ki, Karib dənizinə doğru istiqamət götürərək aldadıcı manevrlə Britaniya donanmasının başını qatsın. Lakin bu plan da pozulur, çünki Britaniya donanması La-Manşı tərk etmir. Bu aldadıcı manevr zamanı Finisterre yaxınlığında Vilnyevin gəmiləri ələ keçirilir, ispanlar iki gəmi itirirlər, lakin Fransa donanması döyüşə qatılmağa cürət etmir. 20 avqustda fransız eskadriliyası Britaniya gəmiləri ilə mühasirəyə alınmış ispan limanı Kadisə gəlirlər. 17 sentyabr 1805-ci ildə Napoleon Vilnyevə əmr göndərərək lövbərləri qaldırıb Kartagenaya gedərək ispan kontr-admiralı Salsedo oradan da Napoleon ilə birləşsinlər. Bu isə general Sen-Sirə Neapol krallığına daxil olmağa imkan yaradırdı. Müttəfiqlərin admiral Pyer Dümanuarın komandanlığında olan bayraqdar gəmisi Formidable Vilnyovun işarəsinə məhəl qoymadan Kadisə tərəf üz tutur və özü ilə 9 gəmini (Neptuno, Scipion, Intrepide, Raio, Formidable, Montblane, San Francisco de Asis, Duguay Trown) aparmış olur. Britaniyalıların təcrübəliliyi özünü göstərməkdə idi. Tezliklə onlar Vilnyovun cərgəsini yararaq top göyərtələrinin hər iki tərəflərdən atəş açmaq imkanı qazanırlar.
Napoleon müharibələri

İlk növbədə sərrast top atəşləri ilə müttəfiqlərin ağır toplar olan batareya göyərtəsini darmadağın edirlər. Hər iki tərəfdən gəmilər bərk zədəli idilər. 16 saatdan sonra dəniz səthi pərən-pərən düşmüş ingilis, fransız və ispan gəmiləri ilə örtülmüşdü. Bu an daha şiddətli döyüşlər Federiko Qravinanın komandanlıq etdiyi müttəfiqlərin aperqard — Prince des Astorias ilə ingilis Defiance və Revenge gəmiləri arasında baş verir. Federiko Qravina böyük şücayət göstərərək aldığı çoxsaylı yaralardan sonra həlak olur. Nəticə və əhəmiyyəti Müttəfiqlər 18 gəmi 15 min canlı qüvvə itirdikləri halda Britaniya donanması 2000-dək canlı qüvvə itkisi verərək heç bir gəmi itirməyərək parlaq qələbə çalmış olur. Bir çox ingilis gəmiləri, o cümlədən bayraqdar HMS Victory gəmisi ciddi zədə almış olurlar. HMS Victory İngiltərəyə qayıtmaqdan öncə Hibraltarda təmirə dayanmalı olur.
Napoleon müharibələri

HMS Victory öz göyərtəsində "qiymətli bir yüklə" — Nelsonun nəşi ilə qayıtmış olur. Döyüşün böyük strateji əhəmiyyəti onda idi ki, Fransa və İspaniya dəniz hegemonluğunu itirmiş olurlar. Napoleon Britaniya sahillərinə çıxmaq və Neapol Krallığına müdaxilə planından birdəfəlik vaz keçmiş olur. Böyük Britaniya qəti şəkildə dəniz hegemonluğunu möhkəmlətmiş olur IV koalisiya müharibəsi (1806–1807) Rusiya və Prussiya müharibələri Rusiya ilə ittifaqa girərək Prussiya 26 avqust 1806-cı ildə Fransaya Reyn ərazilərindən çıxmacı ulimatumunu verməklə müharibə elan etmiş olur. Napoleon öz qoşunlarına Mayndan başlayaraq Türingeni keçməklə Berlinə qədər irəliləməyi əmrini verir. 1806-ci il oktyabr ayında Yena və Auerştedtdə prussiyalılar ağır məğlubiyyətə uğrayırlar. Nəticədə Erfurt hersoqluğu birbaşa Napoleon imperiyasına qatılır və fransızlar Berlinə daxil olurlar. Prussiya ordusunun qalıqları rusların ordusuna qoşulurlar.
Napoleon müharibələri

Rusiya üzərinə yürüş bir sıra çətinliklərlə üz-üzə qalmış olur: həddindən pis kommunikasiyaya, yollara malik uzaq bir ərazi ordunun cəld mobilliyi və təhcizatı üçün böyük bir problem yaratmışdır. General Levin Avqust von Benniqsenin tabeçiliyində olan rus ordusunun döyüşə girmədən geri çəkilməsi, 1806–1807 ci illərin kəskin qışı və Polşa vətənpərvərlərinin müqaviməti Napoleonu Varşavada durmağı məcbur edir. Burada o grafinya Valevskaya ilə uzun müddətli məhəbbət romanı yaşayır. Nəticədə bir uşaq dünyaya gəlir. Əvvəl 8 fevral 1807-ci ildə Prussişe Eylau döyüşü və sonra 14 iyun 1807-ci ildə Friedland döyüşünün ardınca 7 iyulda Fransa Russiya və Prussiya arasında Tilzit sülhü bağlanılır. Bu sülh Prussiya üçün bir fəlakət idi. Prussiya Elbadan qərbdəki ərazilərindən yeni yaradılmış Vütenberq krallığının xeyrinə məhrum olmuş olur. Polşa əyaləti isə Varşava Böyük hersoqluğuna çevrilir. Beləliklə Prussiya ərazisinin yarısını itirmiş olur eyni zamanda daha yüksək təzminat ödəməklə yanaşı kiçik ordu saxlamaqla kifayətlənməli olur.
Napoleon müharibələri

Avropa qitəsi demək olar ki, tamamilə Napoleonun hakimiyyəti altına keçmiş olur ki, bu da Böyük Britaniyanın izolə olunması demək idi. Napoleon Böyük Britaniyaya qarşı Avropa qitəsi boyu ticarət baykotu – "Kontinental blokada siyasəti" yürüdür. Müttəfiqlər arası çəkişmələr getdikcə kəskinləşərək, Rusiya imperiyasının koalisiyadan çıxmasına gətirib çıxarır. İmperator I Pavel Fransa ilə yaxınlaşmağı qərara alır. Rusiya Fransa ilə səfirlik mübadiləsi edir. Napoleon rus əsirlərini təmənnasız qaytarır. Bundan sonra Napoleon ingilislərə sülh təklif eir. Lakin ingilislər bunun müqabilində Burbonların bərpasını və Fransanın köhnə sərfədlərə qayıtmasını şərt qoyurlar. Rusiya yürüşü I Aleksandar 1810-cu ilin sonunda iqtisadi vəziyyətin pisləşməsi ilə əlaqədar Böyük Britaniyaya qarşı aparılan "Kontinental blokada siyasəti"nə qarşı çıxır.
Napoleon müharibələri

İki imperiya arasında münasibətlər daha da soyuqlaşır. Nəticədə 1811 ci ildə hazırlaşaraq 1812-ci ildə Rusiyaya müharibə elan edir. Avropada misli görünməmiş 675 minlik ordu ilə Rusiya üzərinə hərəkət edir. Əvvəlcə Peterburq və Moskva xalq müqavimət dəstələrinə rəhbərlik edən Mixail Kutuzov I Aleksandr tərəfindən ordu baş komandan təyin edilir. Fransızlara qarşı həlledici döyüşdən qaçınaraq Napoleona qarşı taktikasını belə ifadə edirdi: "Biz Napoleona qalib gəlməyəcəyik. Biz onu aldadacağıq". Ruslar ölkənin içərilərinə çəkilərək Napoleona Moskvanı od vurub yandıraraq döyüşsüz təslim edirlər. Şəhərə daxil olmuş Napoleon ordusu aclığa, soyuğa, xəstəliyə düçar olur.
Napoleon müharibələri

Rus çarı Napoleonla danışıqdan qaçır. 18 oktyabrda napoleon geri dönmək əmrini verir. Geri dönərkən kozak dəstələrinin hücumuna məruz qalmaları ordunun vəziyyətini daha da pisləşdirir. 1812-ci ilin dekabrnda 18 min Napoleon əsgəri Prussiya sərhəddinə çatmış olur. Prussiya köməkçi korpusu Napoleonun ordusundan imtina edərək ruslarla danışığa gedirlər. Napoleon kiçik bir dəstə ilə Parisə yetişmiş olur. 1800–1815 ci illər üzrə orduların statistik göstəriciləri
Futbol qaydaları

Futbol qaydaları (ing. Laws of the Game; hərfi tərcümə "oyunun qaydaları") — futbol oyunun qaydalarını müəyyən edən reqlament, həm də buna əsasən futbol yarışları keçirilir. Bu qaydalara riayət edilən ilk oyun Kembric Universitetinin üzvləri keçiriblər (Parkers Pis, Kembric şəhəri, 1848-ci il). 26 oktyabr, 1863-cü ildə İngiltərə Futbol Assosiasiyası bu qaydaları rəsmən təsdiqləmişdi. Qaydaların müasir formasının isə futbol assosiasiyalarının beynəlxalq şurası düzəldib və FİFA tərəfindən dərc olunub, bu hadisə 1970 ildə baş vermişdi. Bu qaydalar futbolda bu məsələləri qaydaya salır: oyunçuların sayı, matçın davamlılığı, meydançanın ölçüsünü, futbol topuna aid tələblər, pozuntuların növləri və s. Oyun Qaydaları Qaydaların (1 iyun 2016-2017-ci il tarixindən) sonuncu redaksiyası 17 bənddən ibarətdir. Birinci qayda: Oyun meydanı İkinci qayda: Top Üçüncü qayda: Oyunçular Dördüncü qayda: Futbol geyimi Beşinci qayda: Baş hakim Altıncı qayda: Hakimin köməkçiləri Yeddinci qayda: Oyunun müddəti və davamiyyəti Səkkizinci qayda: Futbol oyunun başlaması və bərpa edilməsi Doqquzuncu qayda: Top oyunda olduqda və olmadıqda Onuncu qayda: Qol On birinci qayda: Ofsayd (oyundankənar vəziyyət) On ikinci qayda: Qayda pozuntuları və intizamsız davranışlar On üçüncü qayda: Cərimə və sərbəst zərbələri On dördüncü qayda: Penalti (11 metrlik zərbə) On beşinci qayda: Aut (topun yan xəttdən oyuna daxil edilməsi) On altıncı qayda: Qapıdan zərbə On yeddinci qayda: Korner (küncdən zərbə) Maraqlı faktlar 1992-ci ildə, 1990 ilin dünya çempionatında baxımlı futbol olmadığı üçün, qapıçının öz oyunçunun ayağla ötürməsindən sonra topu götürməsi qadağan olmuşdu. Topu qapı xəttinin keçməsinin dəqiq müəyyən etmək üçün 2012-ci ildə "Qol xətti texnologiyası" yeridilmişdi
Eynulla Fətullayev

Fətullayev Eynulla Emin oğlu — tanınmış azərbaycanlı jurnalist, "haqqın.az" və "virtualaz.org" saytlarının baş redaktoru,"Gündəlik Azərbaycan" qəzetinin (2005–2007) baş redaktoru. Tənqidi yazılarına görə Azərbaycan hökuməti tərəfindən təqib olunmuşdur. Azərbaycan Respublikasının əməkdar jurnalisti. Eynulla Fətullayev 1976-cı il sentyabrın 25-də Bakıda anadan olub. Jurnalistikaya gənc sosial demokrat, "İstiqlal" qəzetinin yazarı kimi gəlmişdir. 1990-cı illərin ortalarında Yeni Azərbaycan Partiyasına üzv olub, bir müddət əmək və əhalinin sosial müdafiəsi nazirinin köməkçisi işləyib. YAP-dan istefa verəndən sonra müstəqil yazarlığa başlayıb.
Eynulla Fətullayev

Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində xidmət edənədək bir müddət ANS televiziyasında analitik proqramların aparıcısı olan E. Fətullayev sonradan Elmar Hüseynovun nəşr etdiyi "Monitor" jurnalında çalışıb. 2005-ci ildə E. Hüseynovun qətlindən sonra "Monitor" bağlananda E. Fətullayev "Realnı Azerbaydjan", "Gündəlik Azərbaycan" qəzetlərini və "Azerbaydjan v mire" jurnallarını yaradıb. 2006-cı ilin oktyabrında o, davamlı təzyiqləri əsas gətirərək nəşrlərini bağladığını elan edib. Ancaq iki ay sonra "Realnı Azerbaydjan", "Gündəlik Azərbaycan" qəzetlərini yenidən buraxmağa başlayıb. E. Fətullayev 2007-ci il aprelin 20-də Yasamal Rayon Məhkəməsinin qərarı ilə məhkəmə zalında həbs edilib. Bu həbsə Qaçqın və Məcburi Köçkünlərin Hüquqlarını Müdafiə Birliyinin sədri Tatyana Çaladzenin iddiası səbəb olub. Jurnalist 2005-ci ildə qələmə aldığı "Qarabağ gündəliyi" adlı silsilə yazılarında xocalıları təhqir etməkdə günahlandırılıb və ona 2 il 6 ay həbs cəzası verilib.
Eynulla Fətullayev

Tutulandan bir ay sonra Azərbaycan Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin Baş İstintaq İdarəsində E. Fətullayevin rəhbərlik etdiyi KİV-də getmiş məlumatlarla əlaqədar cinayət işi başlanıb. Söhbət "Realnı Azerbaydjan" qəzetində yerləşdirilən, ABŞ-nin İrana hərbi təcavüzü ilə bağlı ehtimalların səsləndirildiyi məlumatlardan gedir. Bu məlumatların Azərbaycanda işləyən xarici ölkə vətəndaşları və beynəlxalq qurumlarda təşviş yaratdığı iddia olunub. MTN-də başlanan istintaqla əlaqədar E. Fətullayev Bayıldakı istintaq təcridxanasından MTN-in təcridxanasına köçürülüb. Burada ona qarşı Cinayət Məcəlləsinin 214.1-ci (terrorçuluqla hədələmə) və 283.2.2-ci (qulluq mövqeyindən istifadə etməklə milli, irqi, sosial və ya dini nifrət və düşmənçiliyin salınması) maddələri ilə ittiham irəli sürülüb. Sonradan istintaq E. Fətullayevi külli miqdarda vergidən yayınmada (213.2.2-ci maddə) da ittiham edib. 2007-ci il oktyabrın 30-da Ağır Cinayətlərə Dair İşlər üzrə Məhkəmə E. Fətullayevi 8 il 6 ay müddətinə azadlıqdan məhrum etmişdir.
Eynulla Fətullayev

O, 12 saylı Cəzaçəkmə Müəssisəsində saxlanılmışdır. E. Fətullayev tutulandan az sonra onun nəşrləri fəaliyyətini dayandırmağa məcbur olub. 11 noyabr 2010-cu ildə AR Cinayət Məcəlləsinin 147.1 və 147.2-ci maddələri ilə üzərinə qoyulan məhkumiyyətdən bəraət almışdır. Eynulla Fətullayev 26 may 2011-ci ildə Azərbaycan Respublikasının prezidenti İlham Əliyevin əfv sərəncamı ilə azadlığa buraxılmışdır. Mükafatları 2014-cü ildə Ali Media Mükafatının 2-ci dərəcəsi ilə təltif edilmişdir. Xarici keçidlər Amnesty İnternational təşkilatının E. Fətullayevın azadlığa buraxılması ilə əlaqədar Prezident İlham Əliyevə ünvanlanmış xahişi (ingilis dilində) Eynulla Fətullayev. YouTube Eynulla Fətullayev Arxivləşdirilib 2011-11-17 at the Wayback Machine
İradə İbrahimova

İradə İbrahimova (3 aprel 1980, Bakı) — Azərbaycanlı müğənni. İradə İbrahimova əslən Ağstafa rayonundan olub Bakı şəhərində doğulub və uşağ vaxtından musiqini sevib. Bakıda keçirilən "Ümid- 95" müsabigənin qalibi olub. 2001-ci ildə peşəkar səhnəyə ilk addımlarını atarkən o, bəstəkar Xanım İsmayılqızı ilə işləyib. Onun ilk "Qəm qalası" (2002) adlı albomu da bu bəstəkarla olan müştərək işin məhsuludur. Repertuarında retro və xalq mahnılarından əlavə, 50-dan yuxarı məhz onun özü üçün yazılmış mahnılar var. 4 disk buraxıb, 1 dəfə Heydər Əliyev adına Sarayda çıxış edib (2004-ci il).
İradə İbrahimova

2009-ci ildə Türkiyəli iş adamı Ceyhun İzerlə ailə həyatı qurub. Uşaqlıq İlləri 1980-cı il aprel ayının 3-də İbrahimovlar ailəsində 2-ci qız olaraq dünyaya göz açmışdır. Ailəsi adını İradə qoyur. İradə ailədə dünyaya göz açan 3 qızdan ortancılı oldu. Hələ uşaq vaxtlarından ailədə azdanışan, sakit təbiətli olan bu qızın hərdənbir qonşu uşaqların təşkil etdiyi "konsert proqramlarındakı" çıxışları çox təəccüblə qarşılanırdı. Balaca, zərif, mehriban və utancaq qızın əlinə mikrofona bənzər bir əşya alıb konsert verməsi utancaqlığı ilə üst-üstə düşməsə də daxili, qəlbdən gələn arzu, istək, istedad yavaş-yavaş özünü büruzə verirdi. Bu onun gələcəkdə ki karyerası haqqında ipucular idi. Qonşular onun gözəl səsinin vurğunu idilər.
İradə İbrahimova

Hətta onun belə bir təxəllüsü də var idi -"Zeynəb Xanlarova". 1995-ci ildə Azərbaycan Dövlət televiziyasındakı "Ümid-95" adlı müsabiqə, İradə İbrahimovanın peşəkar səhnəyə ilk vizit kartı oldu. Bu müsabiqədə laureat olan İradə artıq seçəcəyi yolu müəyyən etmişdi. Ancaq ana-atası onu tam başqa peşə sahibi kimi görmək istəyirdilər. Valideynləri onun bu çıxışlarına, hətta ara-sıra qohum-qonşu məclislərində oxumasına belə keçici həvəs kimi baxırdılar və hesab edirdilər ki, bütün bunlar övladlarının uşaqlığından qalan xoş bir xatirə olacaq. Diskoqrafiya 2002-ci ildə ifa etdiyi "Get" mahnısı İradə İbrahimovanın Azərbaycanın musiqi aləmində olan yerini birdən-birə bir xeyli ucaltdı. Aylarla xit-paradlarda ən yüksək yerlərdə qalan bu mahnının sözləri türk şairəsi Ayşə Yılmaz Birgülə, musiqisi isə Gövhər Həsənzadəyə aiddir.
İradə İbrahimova

Röya Kimi (Sinql) Bu İradə İbrahimovanın "Röya kimi" adlı sinqlıdır. İçində "Röya kimi" kompozisiyasını instrumental, orijinal və remiks variantları mövcuddur. Bu kompozisiya Azərbaycanda çəkilən ilk "Bəyaz həyat" teleserialı üçün yazılıb. Musiqisi Natiq Qəzənfəroğluna, sözləri isə Məryəm Əlibəyliyə aiddir. Mahnının aranjmanı, səs yazma və diskin çoxaldılması Türkiyədə gerçəkləşib. Ürəyinin Götürdüyü Yerə Get "Ürəyinin götürdüyü yerə get" adlı albomunda İradə İbrahimovanın indiyə qədər ifa etdiyi ən populyar mahnıları yer alıb. İradə İbrahimova və ailəsi İradə İbrahimova: “İkinci dəfə ailə qurmaq ayıb deyil“ İradə İbrahimova qızı və həyat yoldaşı ilə - FOTO İradə İbrahimova ailəsi ilə - FOTO İradə İbrahimova və 4 yaşlı qızı - FOTOLAR
Uşaq

Uşaq — inkişaf mərhələsində olan, yetkin olmayan gənc bir insan. Doğulduğu andan hər bir insan həddi-büluğa çatana qədər uşaq sayılır. Azərbaycanda, adətən, uşaq ilk dişini çıxardıqda hədik bişirilir və qonum-qonşuya paylanır. Uşaqlıq mərhələləri Əsas qruplar Uşaq oyunlarından bəhs edərkən onları iki qrupa ayırır ki, onun bu fikirlərini əslində bütün uşaq folkloru nümunələrinə də aid etmək olar: “1) Böyüklərin köməyi ilə oynanan oyunlar. Bu cür oyunlar kiçikyaşlı uşaqlar arasında oynanılır... 2) Müstəqil oyunlar. Bu oyunlar nisbətən böyükyaşlı uşaqlar arasında oynanılır. Belə oyunlarda böyüklər iştirak etmir” Bir aylıq körpənin hərəkətləri: Ağzını açıb, anadan süd əmmək istəyər Əllərini yumruq şəklində düzəldərək ağzına aparar Oyaq olduğunda sizin üzünüzə baxaraq səsinizi dinləyər Arxası üstündə olarkən yana dönməyə çalışar Barmağınızı əmməyə çalışar Ac və narahat olanda ağlayaraq öz problemini söyləməyə çalışar Günün çox saatını yatar, 2–3 saatdan bir oyanaraq qidalanar Oturaq şəkildə başını ara-sıra dik tuta bilər Üzü üstə qoyulanda başını titrədərək qaldıra bilər[mənbə göstərin] Barmağınızı ovcunun içində bərk-bərk tutar Dəyişikliklər Göz əzələləri inkişaf etdikcə göz hərəkətlərini daha yaxşı səmtləşdirməyə başlar Artıq şəxsiyyət yaranmağa başlayır, beləki bəzi körpələrin kür və səsli və bəzilərinin isə səssiz-səmirsiz olması buna işarədir Birinci ayın sonuna doğru sizin danışıqlarınıza, səslərinizə və ona toxunmalarınıza görə gülümsəməyə çalışar Qidalanma vaxtı getdikcə öz qaydasına düşər Xarici keçidlər BMT-nin Uşaq Fondu Arxivləşdirilib 2010-03-24 at the Wayback Machine "Rusiyada uşaqlar 2009" Statistik toplu Uşaq hüquqları haqqında konvensiya Uşaq Oyunları
Abzas

Abzas (və ya Sətirbaşı) — hər hansı mətnin sətrin əvvəlindən sonrakı sətrin əvvəlinə qədər olan hissəsi. Abzas hekayə üsullarından və düşüncə inkişaf yollarından istifadə etməklə bir duyğu, düşüncə, xahiş, vəziyyət, təklif, hadisənin bir tərəfini, yalnız bir cəhətini təsvir edən yazı növüdür. Sözlər vasitəsilə cümlələr, cümlələr vasitəsilə abzaslar, abzaslar vasitəsilə məqalələr, mətnlər yazılır. Abzas bir neçə cümlədən ibarətdir. Sətir başlanğıcı; Mətnin bir sətirbaşından digər sətirbaşına qədər olan hissəsi; Çap və ya əlyazması mətnlərində sətirbaşında verilən ara, sətirbaşı; Mətnin iki sətirbaşı arasındakı məzmunca bağlı hissəsi; Mətnin hər hansı bir hissəsinin əvvəlində boş yer (sətirbaşı); Mətnin sətirbaşı ilə ayrılmış, məna baxımından nisbətən tamamlanmış hissəsi. Əliquliyev R. M., Şükürlü S. F., Kazımova S. İ. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Bakı: İnformasiya Texnologiyaları nəşriyyatı, 2009, 201 s.
II Şah Abbas

II Şah Abbas və ya Sultan Məhəmməd Mirzə (30 avqust 1632, Qəzvin – 26 oktyabr 1666, Damğan) — Səfəvi imperiyasının VII hökmdarı. Abbas Səfəvi hökmdarı I Səfi ilə çərkəz kökənli arvadı Anna Xanumun evliliyindən dünyaya gəlmiş, taxta çıxdığı zaman isə yalnız 9 yaşında olmuşdur. Buna görə də, onun adından hakimiyyəti atasının bir zamanlar baş vəziri olmuş Sarı Tağı icra etmişdir. Sarı Tağının naibliyi dönəmində Abbas o zamana qədər məhrum qaldığı əsilzadə təhsili almış, 1645-ci ildə, yəni hələ 15 yaşında ikən Sarı Tağını hakimiyyətdən uzaqlaşdıraraq real hakimiyəti öz əlinə alıb, saray bürökratiyasına öz adamlarını yerləşdirmişdir. Bununla da, onun mütləq monarxiyası başlamışdır. Abbasın hakimiyyəti dövrü sülh şəraiti və inkişafla xarakterizə edilir. O, bilərəkdən Osmanlı imperiyası ilə müharibədən imtina etmiş, şərq qonşuları olan özbəklərlə dostluq münasibətləri saxlamışdır. O, özünün hərbi bacarıqlarını və nüfuzunu Qəndəhar uğrunda Böyük Moğol imperiyası ilə aparılmış müharibə dövründə sübuta yetirməyi bacarmışdır.
II Şah Abbas

Onun istəyi ilə Səfəvi imperiyasının vassalı olan Kartli kralı Rüstəm xan Kaxetini 1648-ci ildə ələ keçirmiş, oranın üsyançı kralı I Teymuraz sürgünə getməyə məcbur olmuşdur. 1651-ci ildə I Teymuraz Rusiya çarlığının yardımı ilə öz taxtını geri qaytarmağa çalışsa da, ruslar Abbasın ordusu ilə yaşanmış münaqişə nəticəsində məğlub edilmişdir. Bu münaqişə 1651–1653-cü illərdə baş vermişdir. Müharibənin əsas hadisəsi Terek çayının Səfəvi torpaqlarına tərəf olan sahillərində inşa edilmiş rus qalalarının sökülməsi olmuşdur. Abbas həmçinin 1659–1660-cı illərdə baş vermiş gürcü üsyanını da yatırmağı bacarmışdır. Üsyan nəticəsində Abbas V Vaxtanqı kral olaraq tanısa da, üsyan rəhbərlərini edam etdirmişdir. Hakimiyyət dövrünün ortalarından etibarən Abbas ölkəyə əziyyət verən maliyyə böhranı ilə mübarizə aparmağa məcbur qalmışdı. Bu böhran Səfəvi sülaləsinin hakimiyyətinin sonuna qədər davam etdi.
II Şah Abbas

Ehtiyatları artırmaq üçün o, görkəmli iqtisadiyyatçı Məhəmməd bəyi vəzifələndirdi. Məhəmməd bəy ona tapşırılan vəzifənin öhtəsindən gələ bilmədi, əksinə vəziyyət daha da pisləşdi. O, Holland Şərqi Hindistan Şirkətindən rüşvətlər alaraq, öz qohum-əqrabasını müxtəlif vəzifələrə təyin etdirdi. 1661-ci ildə Məhəmməd bəy Mirzə Məhəmməd Kəraki ilə əvəz edildi. Mirzə Məhəmməd zəif inzibatçı olmaqla birlikdə, aktiv şəxs də deyildi. O, sarayın daxili məsələlərindən o qədər uzaqlaşdırılmışdı ki, Sam Mirzə adlı şahzadənin varlığından belə xəbərsiz idi, halbuki Sam Mirzə Abbasdan sonra Süleyman adı ilə taxta çıxacaqdı. Abbas 25 sentyabr 1666-cı ildə vəfat etdi. Bu zaman o, cəmi 34 yaşında idi. Müasir tarixçilər tərəfindən Səfəvilər sülaləsinin sonuncu güclü şahı kimi təsvir edilən o, dövlət işlərinə inadla qayğı göstərməklə atasından və özünün xələflərindən fərqlənirdi.
II Şah Abbas

Ədalət duyğusu ilə tanınan Abbası Qərb tarixçiləri və səyyahları tez-tez üsyanlardan azad olan, daxilində səyahət etmək üçün nisbətən təhlükəsiz bir imperiyanı idarə edən mərhəmətli və tolerant bir monarx kimi təsvir etmişdirlər. Bəzi tarixçilər onu atasının əməllərinə bənzər tərzdə yol verdiyi qəddarlığa görə, imperiyada yaşayan yəhudiləri İslamı qəbul etməyə məcbur etməyə görə tənqid edirlər, lakin ümumilikdə onun hakimiyyəti dövrü onun xristianlara qarşı xüsusilə tolerant olduğunu vurğulayırlar. 1722-ci ildə Səfəvilər sülaləsinin süqutundan sonra salnaməçilər onu Səfəvilər dövlətinin tənəzzülünü müvəqqəti olaraq durduran, özünün ölümü ilə birdəfəlik başa çatan firavanlıq, sabitlik və əmin-amanlıq dövrünü yaradan qüdrətli bir hökmdar kimi qeyd edirlər. Səfəvi imperiyasının əsası 1501-ci ildə I İsmayılın Təbriz şəhərini Ağqoyunlulardan alması ilə qoyulmuşdur. Bu hadisədən sonra İsmayıl özünü şah elan etmişdi. Onun 1524-cü ildə ölümündən sonra onun yerinə oğlu I Təhmasib keçdi. Onun hakimiyyəti illərində Osmanlı ilə uzunmüddətli müharibə meydana çıxdı. O, Mesopotamiyada müəyyən bölgələri Osmanlı imperiyasına uduzsa da, atasından miras aldığı imperiyanı süqut etməkdən xilas edə bildi.
II Şah Abbas

I Təhmasib mərkəzi hakimiyyəti gücləndirmək üçün Qızılbaşların bir qismi ilə mübarizə apardı. Mərkəzi hakimiyyəti gücləndirmək üçün müəyyən tədbirlər görən I Təhmasib 1576-cı ildə vəfat etdi və onun uzunmüddətli hakimiyyəti dövrü sona çatdı. O, ölümü ərəfəsində özünün 13 oğlundan heç birini varis olaraq seçməmişdi və bu yeni vətəndaş müharibəsinin başlamasına səbəb oldu. Nəticədə Qızılbaş sərkərdələrinin əksəriyyəti tərəfindən dəstəklənən İsmayıl Mirzə özünün qardaşı Heydər Mirzəni məğlub edərək II İsmayıl adı ilə taxta oturdu. Onun hakimiyyəti dövrü iki şeylə yaddaqalan olmuşdur: imperiya ərazisində sünniliyi yenidən bərpa etmək və ya sünniliyə qarşı mövcud siyasəti yumşaldma cəhdləri və yaşadığı psixoloji problem nəticəsində yaranan paranoyanın sülalə üzvlərinin edamları ilə nəticələnməsi. O, 1577-ci ildə qısa zaman hakimiyyətdə olduqdan sonra öldü. Onun ölümünə bacısı Pərixan Xanım və Qızılbaş sərkərdələrinin təşkilatçılığı ilə şaha zəhərli tiryək verilməsinin səbəb olduğu güman edilir.II İsmayılın yerinə kor qardaşı Məhəmməd Xudabəndə taxta çıxdı. 1578-ci ildə Osmanlı imperiyası zəifləmiş Səfəvi imperiyasına müharibə elan etdi və Qafqazdakı Səfəvi torpaqlarının, hətta bütün Azərbaycanın mühüm bir hissəsini ələ keçirdi.
II Şah Abbas

Məhəmməd Xudabəndə 1587-ci ildə taxtdan endirildi və onun yerinə yeniyetmə oğlu Abbas Mirzə taxta çıxdı. I Abbas bir müddət sonra imperiyanın əvvəlki qüdrətini bərpa edə bilməsi üçün genişmiqyaslı islahaltlara başladı. Hərbi sahədən tutmuş iqtisadi-ticarət məsələlərinə qədər əhatə edən bu islahatlar nəticəsində imperiya özünün itirilmiş bütün torpaqlarını geri qaytardı və daha da genişləndi. İmperiyanın iqtisadi vəziyyəti yaxşılaşdırıldı və Avropa ölkələri ilə genişmiqyaslı ticari-siyası əlaqələr formalaşdırıldı. O, amansızlığı ədalətlə birləşdirib, xalqı ilə əlaqə saxlamaqla yanaşı, hakimiyyətinə təhdidlərlə sərt davranırdı. Bütün bu keyfiyyətlər sonda ona Böyük Abbas kimi anılmasına səbəb oldu. I Abbasın yerinə onun nəvəsi Səfi taxta çıxdı. Tənha və passiv bir xarakteri olan Səfi babasının qoyub getdiyi hakimiyyət boşluğunu doldura bilmədi.
II Şah Abbas

Onun bürokratlarının əməlləri imperiyanın üsyanlarla boğuşmasına səbəb oldu. Həmçinin I Abbas zamanında başladılmış və Osmanlı imperiyasının ağır şəkildə məğlub edilib Bağdad da daxil olmaqla, Mesopotamiyada böyük ərazilər itirməsi ilə müşayət edilən müharibəni uğurlu şəkildə davam etdirmək mümkün olmadı. Nəticədə imzalanmış Qəsri-Şirin müqaviləsi ilə Səfəvi imperiyası Bağdad da daxil olmaqla, ələ keçirdiyi əksər bölgələri itirdi.Öz hakimiyyətini möhkəmləndirmək üçün Səfi taxta təhlükə olaraq gördüyü hər kəsi edam etdirdi. Edam edilənlər içərisinə Səfəvi sülaləsinə mənsub qız şahzadələrin övladları, I Abbasın oğlanları da daxil idi, halbuki Abbasın oğlanları kor edilmişdi və buna görə də, taxta iddia irəli sürə bilməzdilər. Edam dalğası təkcə sülaləsi üzvləri ilə məhdudlaşmadı və imperiyanın aparıcı şəxslərini də əhatə etməyə başladı. Səfinin qəddarlığıa misal olaraq 20 fevral 1632-ci ili və ya Məbəs günündə baş verdiyinə Qanlı Məbəs gününü göstərmək mümkündür. Bu tarixdə hərəmdə olan 40 qadın ölümə məhkum edildi. Bundan sonra Mirzə Talıb xan da edam edildi və onun yerinə Mirzə Məhəmməd Tağı xan bu vəzifəyə təyin edildi.Xacə olduğu üçün Sarı Tağının şah hərəminə daxil olma imkanı var idi. Bundan yararlanaraq o, şahın kənizləri ilə münasibətlər qurmağa müvəffəq olmuşdu.
II Şah Abbas

O, Səfiyə təsir göstərərək onu Fars əyalətini şaha aid olan xassə torpaqlarına birləşdirməyə inandıra bildi. O, bütün səltənətdə, xüsusən də İsfahanın erməni əhalisinə ağır vergilər qoydu və Gilanın əvvəlki valisinin gəlir mənbəyini araşdırdı. O, acgöz kimi təsvir edilməklə birlikdə, Qərb müşahidəçiləri tərəfindən rüşvət almaqda ittiham edilmişdir. 1634-cü ildə Sarı Tağı öz qardaşı Məhəmməd Saleh bəyin Mazandaran valisi olmasına nail oldu. Bu təyinat Mazandaranın yerli elit ailəsi olan və Səfəvi sülaləsi ilə qohumluğa malik seyid nəsli Maraşilərin mənafeyinə zidd addım idi. Buna baxmayaraq, Sarı Tağının ailəsi vilayətin idarəetməsini Səfinin hakimiyyətinin sonuna qədər əlində tutmağı bacardı.Səfi 12 may 1642-ci ildə davamlı spirtli içki qəbuluna görə vəfat etdi və imperiyanı özünün miras aldığından daha kiçik ölçüdə xələfinə miras kimi ötürdü. Zəif təfəkkürlü, xarizmatik xarakterə malik olmayan Səfi Səfəvi imperiyasının tənəzzül dönəminin xüsusiyyətlərindən olan bir çox problemlərlə üzləşdi, onlardan biri də vəliəhdi hakimiyyətə hazırlamaması idi. O, Qızılbaşları hakimiyyətdən uzaqlaşdırdı və onların əvəzində xacələrin, qulamların, kənizlərin koalisiyasına arxalandı. Bu koalisiya onun hakimiyyətinin son on ilində sarayı idarə etdi.
II Şah Abbas

Taxta çıxması Holland Şərqi Hindistan Şirkətinin hesabatına görə II Abbas Sultan Məhəmməd Mirzə adı ilə 30 avqust 1632-ci ildə dünyaya gəlmişdir. I Səfi ilə Anna Xanumun ən böyük oğlu olan Abbas şahlıq hərəmində qadınlar və xacələrlə əhatələnmiş şəkildə böyümüş, ona müəllimliyi Rəcəb Əli Təbrizi etmişdir. Anası olan mərkəz kəniz hərəmdə müəyyən siyasi mövqe qazanmış və şaha oğul varis dünyaya gətirdiyi üçün digər adsız kənizlərdən fərqlənmişdir. Sarı Tağı Anna Xanumla əlaqələrə malik idi. Jan Şarden kimi səyyahlarında müşahidə edə bildiyi kimi, Abbasın taxta çıxmasından sonra da bu əlaqələr davam etmiş və Anna Xanum Sarı Tağı vasitəsiylə hakimiyyəti idarə etmişdir. Səfi Məhəmməd Mirzə (yəni II Abbas) və digər oğullarını kor etmək istəyirdi, lakin vəzifəsi şahzadələri kor etmək olan bir xacə Məhəmməd Mirzəyə olan rəğbətinə görə onu kor etməmiş, o da özünü korluğa qoyaraq görmə qabiliyyətini davam etdirməyi bacarmışdır. O, bu aldatmanı atasının hakimiyyətinin sonuna qədər davam etdirmişdir. Bu aldatma onun on yaşında niyə hələ də savadsız olduğunu qismən izah edir.15 may 1642-ci ildə 9 yaş yarımlıq olan azyaşlı şahzadə Səfinin ölümündən keçən 4 gündən və Sarı Tağı tərəfindən həyata keçirilən dövlət şurasından sonra taxta çıxdı. Özünün cülus mərasimində Məhəmməd Mirzə şahlıq adı olaraq Abbas adını götürdüyünü evə öz təbəələrinin 500.000 tümənlik vergi borcunu bağışladığını elan etdi.
II Şah Abbas

Həmçinin spirtli içkilərin qadağan edildiyi də elanlar arasında idi. Hakimiyyət dəyişikliyi zamanı güclü fiqur olan Sarı Tağı öz nüfuzunu qoruyub saxlamağı bacardı və Səfi dövründən qalmış güclü rəqiblərindən biri olan Rüstəm bəy kimi şəxsləri ortadan qaldırmağa nail oldu. Bu zamana qədər təhsil almaqdan məhrum olmuş Abbası təhsil alması üçün Qəzvinə göndərdilər. O, burada əldə etdiyi biliklər sayəsində tez bir zamanda dini mətnləri oxumağı bacardı. Yeni şahın teologiyaya olan marağı ömrünün sonuna qədər davam etdi. Bu marağın qaynağı əl-Kafinin yeni tərcüməsini oxumuş olması ola bilər. Bu təhsil yönləri yanaşı, yeni şah at sürmək, cövkən oynamaq, ox atmaq və digər süvari oyunlarını da öyrəndi.II Şah Abbasın hakimiyyətə gəlişindən bir il keçikdən sonra o, paytaxt İsfahana doğru irəliləməyə başladı. Bu zaman Səfəvi ordusunun güclü generallarından olan gürcü əsilli Azərbaycan bəylərbəyi Rüstəm xan üsyan qaldırdı, lakin Sarı Tağı xanın təşkil etdiyi sui-qəsd nəticəsində Məşhəd şəhərində öldürüldü.Abbasın hakimiyyətinin ilk illəri boyunca Sarı Tağının, qorçubaşı Canıbəy xan Şamlının və gələcək baş vəzir Məhəmməd bəyin daxil olduğu koalisiya imperiyanı yaxşı şəkildə idarə etməyi bacardı. Həmçinin Sarı Tağı ilə Canıbəy xan ailə əlaqələrini də gücləndirərək Sarı Tağının qardaşının oğlu Mirzə Qasımla Canıbəy xanın qızını evləndirdilər.
II Şah Abbas

Lakin bu Sarı Tağını xilas etməyə yetmədi. 11 oktyabr 1645-ci ildə Canıbəy xan və digər 5 şəxsin daxil olduğu qrup hücum eədərək onu öz evində qətlə yetirdilər. Buna qədər artıq uzun müddər idi ki, Canıbəy xan şahın beyninə Sarı Tağının imperiyanı uçuruma sürüklədiyi və şahın özünə də təhlükə olduğu fikrini aşılamaqla məşğul idi. Sarı Tağının öldürülməsi Abbasa saray üzərində özünün mütləq hakimiyyətini qura bilməsi üçün imkan yaratdı və növbəti il dövlətin bürokratik təbəqələri təmizləndi və şah oraya öz adamlarını yerləşdirdi. Bu proseslər vaxtilə atası I Səfinin həyata keçirdiyi təmizləmədən daha az qanlı deyildi. Hadisələrə şahidlik edən hollandın bildirdiyinə görə, Sarı Tağının sui-qəsdindən sonra 8–10 min insan qətlə yetirilmişdir. Həyatını itirənlər arasına şahın saqisi Səfiqulu bəy tərəfindən zəhərlənən Canıbəy xan da daxil idi. Canıbəy xanın öldürülməsinin əsas dəstəkçisi Sarı Tağının öldürülməsindən kədərlənən Anna Xanum idi. Canıbəy xanın öldürülməsindən sonra onun tayfası olan Şamlılara qarşı da təmizləmələr başladı. Fransız səyahətçi Jan Şarden Anna Xanımla Sarı Tağı xanın birgə hakimiyyətlərini bu sözlərlə ifadə edir: 1644-cü ildə bəzi Bəxtiyari tayfaları üsyan qaldırdılar, lakin Sarı Tağı xanın müdaxiləsi ilə üsyan yatırıldı. Sarı Tağı xan korrupsiyaya qarşı mübarizə aparırdı.
II Şah Abbas

Buna görə də vəzifəli şəxslər arasında ona qarşı düşmənçilik yaranmışdı. Bunun nəticəsində Sarə Tağı xan 1645-ci ilin 11 oktyabrında ordu mənsublarının təşkil etdiyi sui-qəsd nəticəsində öldürüldü. 14 oktyabr 1645-ci ildə Xəlifə Sultan, şah tərəfindən baş vəzir təyin edildi. Xəlifə Sultan ilk öncə bu təklifi rədd etsə də, qısa müddət sonra qəbul etdi. Xəlifə Sultanın baş vəzir təyin edilməsində məqsəd, hakimiyyətdə təmsil edilməkdən məhrum edildiyini düşünən din adamlarını razı salmaq idi.Naib axtarışında olan Abbas Xəlifə Sultanı baş vəzir vəzifəsini icra etməyə dəvət etdi. Xəlifə Sultan 1623-cü ildən 1632-ci ilə qədər baş vəzir kimi xidmət etmiş və I Abbasın, I Səfinin dövründə bu vəzifəni icra etmişdi. Baş vəzir olan ilk din xadimi Xəlifə Sultan, yalnız şəriətin qüvvəyə minməsi ilə məşğul id və bu yolda təkcə dini qanunların vizual təhriflərini qadağan etmək məsələsində uğur qazandı. Hətta o zaman da o, geniş yayılmış şərab içmək vərdişini heç vaxt aradan qaldıra bilmədi, sərt cəzalar verməklə ona qismən nəzarət etdi.Sarı Tağının öldürülməsindən və Xəlifə Sultanın baş vəzir təyin edilməsindən sonra Abbas dövlət işləri ilə birbaşa özü məşğul olmağa başladı.
II Şah Abbas

Bu tarix tez-tez onun mütləq monarxiyasının başlanğıcı kimi qəbul edilir. Bu zaman 15 yaşında olan Abbas atasının heç bir zaman olmadığı qədər enerjili idi. Onun gücünü konsolidasiya etmə metodlarından biri mərkəzləşdirmə idi. O, Sarı Tağı və ailəsinə mənsub olan torpaqları müsadirə etdirərək öz şəxsi torpaqlarına birləşdirdi. Hakimiyyətinin sonuna qədər isə Həmədan, Ərdəbil və Kerman kimi bölgələri şahlıq torpaqlarına qatdı. Hakimiyyəti Qəndəhar uğrunda müharibə Abbasın hakimiyyəti əsasən sülh şəraitin keçmişdir. Şah Osmanlı imperiyası ilə mövcud olansülhün davam etdirilməsinə çalışır, digər qonşuları ilə də müharibələrə başlamırdı. Burada yeganə istisna Böyük Moğol imperiyasını göstərmək olar. Moğollarla müharibə 1649-cu ildə Qəndəhar şəhərini geri qaytarmaq üçün başladı. Sarı Tağının şantajlarından və pul tələblərindən bezən Qəndəharın Səfəvi hakimi Əli Mərdan xan 1638-ci ildə moğollar tərəfə keçmişdi.
II Şah Abbas

I Səfi hakimiyyətinin sonlarına yaxın ordu toplamaq və şəhəri geri qaytarmaq istəyirdi, lakin ölümü buna imkan vermədi. Şah Cahan 1647-ci ilin əvvəllərində Maveraünnəşərə irəliləmək istəyəndə Səfəvi sarayına elçi göndərdi və danışıqlardan sonra Abbas Şah Cahan hərbi yürüşünü davam etdirərkən Qəndəharı işğal etməməyə razı oldu.1648-ci ildə Şah Cahanın ənənəvi Teymuri paytaxtı Səmərqəndi ələ keçirmə cəhdi onun üçün fəlakətlə nəticələndi. Saraydakı bəzi dairələr moğol ordusunun məğlubiyyətini gördükdən sonra şahı Qəndəharı geri almaq üçün uyğun şəraitin yetişdiyini təlqin etməyə başladılar. Abbas 50 min nəfərlik ordu toplayaraq Əfqanıstan vasitəsiylə Qəndəhara doğru irəliləməyə başladı. Qızılbaş ordusu şəhərin ətrafına 1649-cu ilin yanvar ayında çatdı. Qızılbaş ordusu iki aylıq döyüşdən sonra şəhərin qalalarını və onun ətrafındakı əraziləri ələ keçirdi. Mühasirə zamanı Qızılbaş ordusu zalım komandirlər, maaşsızlıq və standartlara uyğun olmayan yaşayış şəraiti səbəbindən ruhdan düşmüş və bununla da böyük itkilər vermişdi. Abbasın komandanlığı altındakı Səfəvi ordusu zəif təchiz edilmiş və yaxşı qidalandırılmamışdı.
II Şah Abbas

Əfqanıstandan şəhərə doğru yürüş zamanı ordudan bir çox fərarilik halları yaşanmışdı və fakt bu idi ki, əslində moğol dövləti dərin iqtisadi-siyasi böhran içində olmasaydı Səfəvi imperiyası Qəndəharı geri qaytara bilməyəcəkdi.Lakin Böyük Moğol imperiyası şəhərdən belə asanlıqla əl çəkmək fikrində deyildi. Qəndəharın moğollar tərəfindən mühasirələri I mühasirə: Qəndəharın itirilməsi Moğol imperiyası üçün çox ağır strateji itki kimi görünürdü. Şəhərin itirilməsinin imperiyasının nüfuzuna xələl yetirdiyi düşünülürdü və Sultan Şahcahan nə olursa olsun onu geri qaytarmaq istəyirdi. Bunu reallaşdırmaq üçün o, oğlu Övrəngzibi 50 minlik ordu ilə yürüşə göndərdi. Övrəngzibi Sədullah xan (saray müşaviri) və Caypurlu I Cay Sinx müşayət edirdi. Onlar 1649-cu ilin aprelində Qəndəhar qalasına hücum etdilər və bir neçə ayı kənarındakı düzənlik ərazilərdə Səfəvi ordusuna qarşı döyüşməklə keçirdilər. Şəhər kənarındakı döyüşdə Səfəvi ordusu məğlub olsa da, qala döyüşlərində böyük uğur əldə etdilər. Lakin tədricən moğol ordusu maddi-texniki təminat problemləri yaşamağa başladı.
II Şah Abbas

Həmçinin Səfəvilərin inadlı müqavimət göstərməsi ilə birlikdə, şəhərin müdafiə tikililərini uçura bilmək üçün moğol ordusunun yetəri qədər odlu silahı da yox idi. Hər bir halda, 5 sentyabr tarixində moğol ordusu 3 min döyüşçü və minlərlə heyvan itirərək geri çəkildi.II mühasirə: I mühasirənin uğursuzluqla bitməsindən etibarən moğollar ikinci hücuma hazırlaşmağa başladılar. İkinci mühasirəyə hazırlıq mərhələsində mğollar böyük toplar sifariş edərək özlərinin artilleriya qüvvələrini gücləndirməyə çalışdılar. İkinci mühasirəyə daha yaxşı hazırlaşan moğollar qoşqu heyvanları yerinə bu dəfə dəvələrdən yararlanmağı planlayırdılar. Birinci mühasirədə olduğu kimi şahzadə Övrəngzib, Caypurlu I Cay Sinx və Sədulla xan yürüşdə iştirak edirdi.Səfəvi imperiyası da Qəndəhardakı qüvvələrinə yardım göndərmiş, qalanın ziyan görmüş yerləri bərpa edilmişdi. İkinci müharisəyə yollanan moğol ordusu 2 may 1652-ci ildə şəhərə çatdı və qala divarlarının altından lağımlar qazmağa başladı, lakin Səfəvi ordusu moğollarla müqayisə də daha dəqiq tüfənglərə sahib idilər. Şahcahanın qala divarları dağıdılmadan döyüşçülərin hücum etməməsini əmr etməsindən sonra Səfəvi ordusunun şəhəri müdafiə etməsi daha asanlaşdı. Bundan başqa, moğollar özbəklərlə də bağlı problemlər yaşamağa başladılar. Beləki, II Abbas özbək Əbdüləziz xanla da ittifaq imzalamışdı.
II Şah Abbas

Bundan sonra Əbdüləziz Kabula 10 minlik qoşun göndərərək, moğolların təminat yollarını kəsdi. Moğolları mühasirəni ləğv etməyə məcbur edəcək qədər güclü olmasalar da, özbəklər önəmli zərbələr vura bilirdilər. Belə zərbələrin birində onlar mühasirəyə alan orduya gedən və 2500 döyüşçü tərəfindən qorunan 1.5 milyon gümüş sikkəni ələ keçirə bilmişdilər.Səfəvi ordusunun yaxşı müdafiə olunduğunu, özbəklərin fəaliyyətini və öz ordusunun uğursuzluğunu görən Şahcahan oğlu Övrəngzibə ordusunu Kabula aparmağı əmr etdi. Beləliklə, 9 iyul 1652-ci ildə ikinci mühasirəni də Səfəvi ordusu uğurla başa vura bildi.III mühasirə: Moğolların Qəndəharı ələ keçirmək üçün olan III cəhdi 1653-cü ilin yazında baş verdi. İki dəfə uğursuz olduqdan sonra şahzadə Övrəngzib ordunun komandanlığından alındı, yerinə qardaşı və vəliəhd şahzadə Dara Şükuh gətirildi. Dara 70 minlik ordu ilə yürüşə başladı. Onun qərərgahına moğolların ən məşhur generalları və əvvəlki iki mühasirə zamanı yaxşı mənada seçilən Caypurlu I Cay Sinx də daxil idi. Lakin şahzadə özünün etməli olduğu şeylərdə belə tez-tez müşavirləri ilə məsləhətləşirdi. Bu məsləhətləşmələr vəliəhd şahzadənin gözünə girməyə çalışan müşavirlərinin qarşılıqlı davaları ilə müşayət olunurdu.
II Şah Abbas

Həmçinin təcrübəli moğol generalları hərbi məsələlərdə onların yerinə şahzadənin öz şəxsi müşavirləri ilə məsləhətləşməsindən də narahat idilər.Üçüncü mühasirəni edəcək olan ordu Qəndəhara aprel ayında çatdı, lakin ənənəvi xətti müharibə üçün olan silahlarla təmin edilmiş moğol ordusu mühasirə döyüşü apara bilmək üçün zəif təchiz edilmişdi. Ordunun döyüş qabiliyyətini zəiflədən bir digər məsələ isə Daranın hərbi səriştəsizliyi, həmçinin uğursuz əmrlər verdikdən sonra buna görə başqalarını ittiham etməsi oldu. İyun ayında qalanın bir hissəsinin zəbt edilməsi şahzadənin müdaxiləsi ilə baş tutmadı. Yayın sonlarında ordunun daxilində narazılıqlar baş qaldırmağa başladı. Nəhayət, 29 sentyabr 1653-cü ildə mühasirə ləğv edildi.Bu mühasirənin də Səfəvi ordusunun qələbəsi ilə sonlanması müharibənin faktiki sonlanması və Səfəvi ordusunun qələbə çalması demək idi. Şimal sərhədləri Abbasın hakimiyyəti dövründə Gürcüstandakı əsas münaqişə I Teymurazla Kartlili I Rüstəm arasında gedirdi. I Teymuraz Kaxeti və Kartli kralı idi. Antisəfəvi siyasət izləyən I Teymuraz yaxın bir zamanda Səfəvi hakimiyyətini sonlandırmağı arzulayırdı. 1633-cü ildə I Səfinin dəstəyi ilə Rüstəm xan özünü Kartli kralı elan etdi və I Teymurazın torpaqlarını işğal etdi. I Teymuraz Kaxeti kralı olmağa davam etdi və Rüstəmlə olan sərhədində 1648-ci ilə qədər üsyançıları ona qarşı dəstəklədi.
II Şah Abbas

1648-ci ildə Rüstəm Teymurazı tamamilə məğlub etdi və onu Gürcüstandan qaçmağa məcbur etdi. 1659-cu ildə Rüstəm öldü və Kartli taxt-tacı boş qaldı. Bundan sonra Abbas bölgədə özünə dayaq yaratmaq üçün Qızılbaş türk tayfalarını buraya köçürməyə başladı və bu ona qarşı Baxtrioni üsyanının başlaması ilə nəticələndi. Araqvili Zaal tərəfindən komandanlıq edilən üsyançı qüvvələr təşkil edildi və Baxtrioni və Alaverdidə inşa edilən Qızılbaş qalalarına hücumlar edildi. Liderlər arasında Bidzina Çolokaşvili, Şalva, Ksanili Eristavi və qardaşı Eristvisşvili də var idi. Zezva Qaprindauli, Nadir Hoşarauli və Gogolauri öndərliyində tuşlar, hevsurlar və pşavlar kimi, gürcü dağlıları da üsyana qatıldı. Gürcü qüvvələri birləşdikdən sonra Baxtrioni və Alaverdidəki türkmən qalalarına hücum etdilər və onları məğlub etdilər. Daha sonra Kaxetiyanın digər yerlərindəki Qızılbaş türkllərini məğlub etdilər. Ancaq üsyançıların zəif təşkilatlanması və təcrid edilməsi II Abbasın şəxsi komandanlığı altında olan Səfəvi ordsununu uğurlu formada əks hücuma keçmələrinə və onları məğlub etmələrinə şərait yaratdı.
II Şah Abbas

Eristavi Zaal şahın əmri ilə öz qohumları tərəfindən qətlə yetirildi və uşaqları Səfəvi məhkəməsinə göndərildi. Bu xəbərlərdən sonra Bidzina Çolokaşvili, Ksanili Şalva və Elizbar Eristvisşvili şahdan bağışlanmalarını diləmiş, ancaq şah daha sonra onları qətl etdikləri tayfaların yerdə qalan üzvlərinə təslim etmişdir. Tayfa üzvləri gürcü zadəganlara işğəncə etdilər və öldürdülər. Bir müddət sonra onlar Gürcü Ortodoks Kilsəsi tərəfindən sonradan müqəddəs elan edildilər. Kaxetidə üsyançılar Qızılbaş türkmənləri məğlub etməyi bacarsalar da, sonda ordu qarşısında məğlub oldular və Kaxeti yenə də Səfəvi hakimiyyəti altında qaldı. Gəlinən razılaşmaya görə şah bu torpaqlara Qızılbaşları köçürməyəcəyini bildirdi, Rüstəmin övladlığa götürdüyü V Vaxtanq Kartlinin vassal hökmdarı təyin edildi. Abbas bir müddət sonra Vaxtanqın qızı Anuka ilə evləndi. Həmçinin Səfəvilər 1664-cü ildə Kartli vassal kralının oğlu Arçilin (Şahnəzər xan) Kaxeti vassal hökmdarı təyin edilməsinə razı oldular.