LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Xuraman Qasımova

Verdi), Tatyana ("Yevgeni Onegin", P. Çaykovski), Xurşudbanu Natavan (Natavan, Vasif Adıgözəlov) və s. İfaçıların 5-ci Zaqafqaziya müsabiqəsinin (1977, I mükafat), vokalistlərin M. Qlinka adına 7-ci Ümumittifaq müsabiqəsinin 1977 və Mariya Kallas adına Beynəlxalq müsabiqəsinin (Afina, 1981; həmçinin "Qran pri" qızıl medalına layiq görülmüşdür), eləcə də ifaçıların P. Çaykovski adına 8-ci Beynəlxalq müsabiqəsinin (Moskva, 1982) laureatıdır. Kinofilmlərə çəkilmişdir ("Mən ki gözəl deyildim", "Həyat bizi sınayır"). 1982-ci ildən Bakı Musiqi Akademiyasında dərs deyir (1994-cü ildən solo oxumaq kafedrasının müdiri, 1996-cı ildən professor) 1994-cü ildən İstanbul Dövlət Universiteti konservatoriyasının professorudur. Bir sıra xarici ölkələrdə (Bolqarıstan, Çexoslovakiya, Malta, Fransa, Avstriya, Norveç, Türkiyə, Finlandiya və s.) çıxış etmişdir. Təltif və mükafatları "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 30 may 1986 "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 13 iyul 1982 Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı — 27 aprel 1984 Azərbaycan SSR Lenin komsomolu mükafatı — 1976 "İstiqlal" ordeni — 5 iyun 2021 "Şərəf" ordeni — 27 may 2011 "Şöhrət" ordeni — 5 iyun 2001 Filmoqrafiya Gələcəyin qurucuları (film, 1982) Həyat bizi sınayır (film, 1972) Kədərimiz... Vüqarımız... Kinorejissor Həsən Seyidbəyli (film, 2002) Maestro Niyazi (film, 2007) Mən ki gözəl deyildim (film, 1968) Nəğməkar torpaq (film, 1981) Qaraca qız (film, 1966)(film, kinoalmanax) Silinməyən izlər... (film, 2011) Ürəkdən ürəyə (film, 2007) Üzeyir ömrü (film, 1981) Zəng (film, 1995) Xarici keçidlər Fidan və Xuraman Qasımova bacılarının rəsmi saytı Arxivləşdirilib 2013-06-16 at the Wayback Machine Xuraman Qasımovanın doğum günü Səda — Xalq artistinə doğum günü sürprizi (07.06.2016) Xalq artisti Xuraman Qasımova 1990-cı illər haqqında
Krım xanlığı

XIII və XIV əsrlərdə Rusiyanın içərilərinə və Qıpçaq Çölünə irəliləyən Tatar qəbilələri, köçəri həyatlarını tərk edərək Krıma yerləşirdi. Qızıl Ordanın süqutundan sonra bu bölgədə başlayan hakimiyyət qurma yarışı Çingiz Xanın oğullarından Cuçinin kiçik oğlu Toka Teymur soyundan gələn və tatarları idarə edən Hacı Gəray tərəfindən qazanıldı. Litvada XV əsrin əvvəllərində doğulmuşdu. Böyüdükdən sonra "Şirin" qəbiləsinin köməyiylə Krımda hakimiyyət qurdu. 1441 tarixində öz adına pul kəsdirdi. Xanlığın quruluş tarixi buna görə 1441 qəbul edilir. Osmanlı himayəsi Hacı Gərayın övladları uzun müddət taxta çıxmaq üçün bir-biri ilə vuruşduqda Osmanlı imperiyası mübarizənin daha da uzanmaması və Krım taxtında Osmanlıya sadiq birinin oturması üçün Hacı Gərayın oğlanlarından biri olan Məngli Gəraya qardaşlarına qarşı döyüşdə kömək etdi və Krım xanı olaraq "iki qitənin və iki dənizin xanı" titulunu qazanmasına şərait yaratdı.
Krım xanlığı

Daha sonra Fateh Sultan Mehmedin əmri ilə yarımadaya gedən Gedik Əhməd Paşa Balaklava, Sudak və Kefeni (Feodosiya) Osmanlı İmperiyasının ərazisinə əlavə etdi və Krım xanlığını öz himayəsinə götürdü. Bunundan əlavə Osmanlı sultanı Krım xanlığı üzərində xanı seçmək və boğazları tutmaq hüququna sahib idi, lakin yenə də Krım xanının daxili idarəetmə hüququna toxunmadı və idarəetmənin Çingiz xanın nəslindən gələnlərdə qalmasına icazə verdi. Osmanlı sultanları çox vaxt Krım xanlığını özündən asılı dövlət kimi deyil öz müttəfiqi olaraq görürdü. Krım xanlarının xarici işlər barədə qərar vermək hüququ var idi. Həmçinin xan öz adına pul kəsdirə və xütbə oxutdura bilərdi. Bu iki amil müstəqilliyin önəmli simvolu idi. Krım xanlığı Osmanlı imperiyasına vergi ödəmədi. Bunun əvəzinə müharibələrdə Osmanlı tatarlarının istedadlı süvarilərindən istifadə etdi, lakin 1524-cü ildə Məngli Gərayın oğlu Menli Gərayın dövründə böhran olduğundan Gəraylar sülaləsinin Osmanlılarla əlaqələri pozuldu və sonrakı xanlar tamamilə Sultan tərəfindən təyin olunmağa başladı. Hacı Gəray öldü və oğulları Məngli ilə Nurdövlət arasında taxt-tac uğrunda döyüşü baş verdi.
Krım xanlığı

1475-ci ildə bölgəni ələ keçirən Gədik Əhməd Paşa ilə Osmanlılar vəziyyəti nəzarət altına aldı və Məngli Gəray xan elan edildi. Krım qoşunları ilk dəfə Osmanlı ilə birlikdə Sultan II. Bəyazidin, 1484-cü ildəki Akkerman yürüşündə iştirak ediblər. 1502-ci ildə isə Məngli Gəray Saraya hücum etdi və Qızıl Orda Xanlığına son böyük zərbəni vurdu. Bundan sonra Krım Xanlığı Qızıl Orda torpaqlarında hakimiyyət qurmağa başladı, Qazan və Həştərxan xanlıqları da ələ keçirildi. Bu isə Moskva Knyazlığı ilə rəqabətə səbəb oldu. 1521-ci ildə Mehmed Gəray, rusları məğlub edərək Moskvanı fəth edib onları vergiyə bağladı.
Krım xanlığı

Ruslar I Pyotr dövrünə qədər vergi ödədilər. Qızıl Ordaya qarşı qələbə 1502-ci ildə Krım xanı I Məngli Gəray Qızıl Orda dövlətinə yürüş təşkil etdi və Krım yarımadasında bu dövlətin arzularına son qoydu. Xan əvvəlcə "Qırx Yer" yaxınlığındakı Salacığı paytaxt elan etdi. Daha sonra 1532-ci ildə I Sahib Gəray tərəfindən bura yaxın olan Bağçasaray paytaxt seçildi. 1551-ci ildə taxta çıxan I Dövlət Gəray 1571-ci ildə müvəffəqiyyətli bir yürüşlə Moskvanı mühasirəyə aldı. Çərkəzlər, noqaylar və qıpçaqlardan ibarət olan böyük ordusuyla rusları məğlub etdi və Moskvanı yandırdı (Moskva Yanğını). Bu yürüşdən sonra Dövlət Gəray, növbəti il üçün bütün Rusiyanı əhatə edən böyük miqyaslı fəth planı hazırladı, amma 1572-ci ildə Moskvanın 60 km cənubunda, Molodidə baş vermiş böyük məğlubiyyət səbəbilə plan ləğv oldu (Molodi müharibəsi).
Krım xanlığı

Bu dövrdə həmçinin Moskvaya qarşı döyüşmək və sərhəd bölgələrdə yaşamaq üçün bir çox türk boyu xanlıq torpaqlarına yerləşdirildi. Xüsusilə 16-cı əsrdə Tatar orduları bugünkü Belarusiya, Polşa və Moldova torpaqlarına bir çox yürüş təşkil etdi. Cənubda isə Don-Volqa planına dəstək olundu.Dövlət Gərayın 1577-ci ildə ölümündən sonra Krımda taxt-tac mübarizəsi başladı. 1588-ci ildə taxtı "Bora" ləqəbli II Qazi Gəray ələ keçirdi. Qazi Gəray Xan 1591-ci ildə Moskvaya hücum etdi, böyük uğurlar qazandı və ruslar bir daha vergi ödəməyə məcbur edildi. Ruslar ancaq bu tarixdən sonra cənub sərhədlərində müdafiə tədbirləri görməyə başladı. II.
Krım xanlığı

Qazi Gəray, Osmanlı-Avstriya döyüşlərində böyük uğurlar qazandı, Macarıstan yürüşlərinə qatıldı, amma 1607-ci ildə vəbadan öldü. XVII əsrin ortalarına gəldikdə həm Rus orduları, həm də üsyankar birliklərlə hücumlar edən kazaklarla mübarizə aparıldı. Ruslarla edilən 1676–1681-ci illər müharibəsi sonunda Osmanlı Dövləti ruslarla görüşmə səlahiyyətini Krım Xanlığına verdi. Krım Xanı Murad Gəray da ruslarla 20 illik sülh imzaladı. XVII əsrin sonlarına yaxın Moskva çarlığı artıq güclü dövlət olan Rusiya imperiyası halına gəlmişdi. Tatarlar üçün artıq Moskvaya hücum etmək və ya vergiyə bağlamaq çox çətin idi. Moskva xaricində isə Polşa Krallığı olduqca güclənmiş, Rusiyanın hər yerinə yayılan kazaklar isə davamlı yürüçlər edəcək qədər güclənmişdilər. II Vyana döyüşündə də Murad Gəray və Krım Ordusu Osmanlılara köməyə gəlmişdir, amma bəzi qaynaqlar bu mühasirədə Murad Gərayın Viyananı azad etməyə gələ polşalıların bilərək qarşılarını kəsmədiyi qeyd edir.
Krım xanlığı

Vyana uğursuzluğundan sonra Murad Gəray azad edildi və II Hacı Gəray taxta çıxdı. II Hacı Gərayın çox qısa sürən xanlığından sonra, 1684-cü ildə taxta çıxan və nüfuzlu və uğurlu hökmdar olan I Səlim Gəray, Müqəddəs İttifaq qüvvələrinin Osmanlı imperiyasına qarşı olduğu döyüşlərdə əhəmiyyətli rol oynadı. Rusların Krım yürüşlərini, polyakların 1687–1688-ci illər yürüşlərini dəf etdi, dörd dəfə çıxdığı Krım taxtında böyük uğurlar əldə etdi. Səlim Gərayın müvəffəqiyyətlərinə baxmayaraq Osmanlı dövləti bu döyüşlərdə məğlub oldu və Karlovitsa müqaviləsini imzaladı. Sonrakı dövrlərdə Osmanlıların Avropa qarşısında geriləməsi və Rus çarlığının yüksəlişi Krıma olduqca təsir etdi. 1735–1739-cu illərdə Osmanlı-Rus müharibəsində, ruslar Bağçasaraya qədər irəliləyib bölgəni qarət etdilər. 1768–1774-cü illlərdəki Osmanlı-Rus müharibəsində Bessarabiya (1770), Krım yarımadası (1771), ruslar tərəfindən işğal edildi.
Krım xanlığı

Bu hücumlara Krım Gəray müqavimət göstərməyə çalışdı. Döyüşü sona çatdıran 21 iyul 1774-cü il tarixli Kiçik Qaynarca müqaviləsi ilə Krım, Osmanlı himayəsindən çıxdı və tam müstəqil oldu. Yalnız dini işlər üçün Osmanlı xəlifəsinin səlahiyyəti tanındı. 1777-ci ildə Rus tərəfdarı olaraq bilinən Şahin Gəray taxta çıxdı, Osmanlı tərəfdarı olan II Bahadır Gəray xanlıq mübarizəsində Şahin Gərayı məğlub edə bilmədi. Bu dövrdə ruslar bölgəyə çoxlu slavyan qaçqın yerləşdirdilər. 1779-cu ildə imzalanan Aynalıqovaq andlaşması ilə, Krım xanlarının sərbəst seçilməsi, Rus əsgərlərinin Krımdan çəkilməsi, Osmanlı Dövlətinin Şahin Gərayı tanıması maddələrini qəbul edilsə də ruslar müqaviləyə riayət etmədi. 1783-cü ildə II Yekaterinanın əmriylə Krım işğal edildi.
Krım xanlığı

Artan Rus təsirinə qarşı xalq qiyam qaldırdı və Bahadır Gəray taxta çıxarıldı, Şahin Gəray isə ruslara sığındı. 1785-ci ildə Şahin Gəray Rus Ordusu ilə birlikdə Krıma geri qayıtdı. Daha sonra ruslardan istədiyini tapa bilməyib İstanbula sığınsa da əvvəlki hərəkətlərinin əvəzi olaraq Rodosa sürgün edilib orada edam edildi. Osmanlı dövləti Krıma girən ruslara qarşı yeni bir döyüşə başladı, lakin müvəffəqiyyət qazana bilmədi və 1792-ci ildə Yassı müqaviləsi ilə Krımın Rusiyaya birləşməsini qəbul etdi. Genuyalılarla Krım yarmadası mübarizəsi Krım yarmasanında olan tatar qəbilələri həyat tərzlərinə uyğun olaraq yarımadanın çöl hissələrində məskunlaşmıdılar. Xanlığın mərkəzi isə "Köhə Krım" Solhat idi. Yarımadanın sahilyanı ərazilrində isə genuyalıların koloniyası yerləşirdi. Genuyalılar burada XIII əsrdən etibarən məskunlaşmışdılar.
Krım xanlığı

Yarımadanın ən böyük şəhəri genuyalıların mərkəzi olan Kefedən (Feodosiya) başqa Kerç, Taman, Azov qərbə doğru isə Sudak, Balıkoğa kimi şəhərlərdəki ticarət şəbəkəsini genuyalılar idarə edirdi. Sudak, Mankub və Balıkoğa əhalisinin əksəriyyətini pravoslav yunanlar təşkil edirdi. Yunanlar genuyalıların artan siyasi gücündən narahat idi. I Hacı Gəray genuyalılarla mübarizə apararaq Balıkoğanı ələ keçirməyi düşünürdü. I Hacı Gəray Mankubla eyni etnik quruluşa sahib olan və genuyalıların hakimiyyətində olan Balıkoğanın Mankuba bağlanmasına razı olmasının səbəbi sahilyanı ərazilərdə genuyalıların nüfuzunu sarsıtmaq və onlara qarşı ittifaq qurmaq arzusu idi. I Hacı Gəray bu mərhələdən sonra sahilyanı ərazilərə nəzarət etmək idi. 1433-cü ilin payızında Aleksey qala əhalisinin də dəstəyi ilə Balıkoğanı ələ keçirdi. Bu hadisədən sonra 1434-cü ilin yayında genuyalılar Balıkoğanı geri qaytarmaq üçün hazırlıqlara başladılar.
Krım xanlığı

8 iyun 1434-cü ildə donanmanında dəstəyi ilə genuyalılar qalanı mühasirəyə aldı və işğal etdi. Genuyalılar qalada böyük bir qırğın edildikdən sonra 9 iyunda İnkirman (Kalamit) qalasına yola düşdülər. Genuyalılar trəfindən qurudan qala mühasirəyə alınan zaman qala əhalisinin əksəriyyəti qaçmışdı. İnkirmanı talan etdikdən sonra yandıran genuyalılar Balıkoğanıdan keçərək geri Kafeyə qayıtdılar. Genuyalılar 14 iyun 1434-cü ildə Solhatı məhv etmək qərarına gəldilər. Bu məqsədlə hərəktə keçən genuyalılar yolları üzərindəki qəsəbə və kəndləri qarət etdilər. Genuyalılar ani hücumla məğlub etmək istəyən Hacı Gəray tərəfindən izlənilirdi.
Krım xanlığı

Genuyalılar Solhata çatmağa 5 km qalmış I Hacı Gərayın ani hücumuna məruz qaldılar. Hacı Gəray məşhur saxta pusqu və Turan taktikasından istifadə edərək genuyalıları məlub etdi. Döyüşdə 8000 genuyalı və 5000 krımlı iştirak etmişdi. Krım qüvvələri 27 iyun 1434-cü ildə Balıkoğanı mühasirəyə aldı. Əsas qoşunları məhv edilmiş genuyalılar razılaşma yolunu sınadı. Qalanı almağın çtinliyini anlayan I Hacı Gəray danışıqlara razı oldu. 13 iyula qədər davam edən danışıqlar nəticəsində detalları tam olaraq məlum olmayan müqavilə balandı.
Krım xanlığı

Müqaviləyə görə genuyalılar yarımadada xanlığın hakimiyyətini qəbul etdi və sülh şəraitində yaşamağa razı oldu. Həqiqətən də bu tarixlərdən 1454-cü ilə qədər Krım xanlığı ilə genuylılar arasında böyük döyüş olmadı. Bu müqavilə ilə Krım xanlığı Kafe də bütün yarımadanın hakimiyyətini əlinə aldı. Genuyalılar isə sahilyanı ərazilərdə ticarət etmək hüquqlarını saxladılar. I Hacı Gərayın 1453-cü ildə Fateh Sultan Mehmedə göndərdiyi məktubda özünü Qırx yer və Krımın, Kefe, Kerç, Taman, Kopa və Qıpçağın hakimi kimi göstərmişdir. Bu məktub I Hacı Gərayın hökmranlığı iddiasının Krım yarımadası ilə deyil, Qızıl Orda dövlətinin bütün ərazisinə olduğunu göstərir. Genuyalılara qarşı Osmanlı-Krım ittifaqı Krım yarımadasında I Hacı Gəray tərəfindən qurulan xanlığın genuyalılara qarşı effektiv mübarizə aparması üçün divarları yıxacaq texnologiya əldə edilməli idi. Xanlın isə bu imkanı yox idi. İstanbulu fəth edən Fatehin ən böyük məqsədi dənizlərdə latınların üstünlüyünə son qoymaq idi. Fateh Sultan Mehmedin latınlarla mübarizəsi ilə Hacı Gərayın mübarizəsi demək olar ki eyni vaxtda baş verdi.
Krım xanlığı

Bunun nəticəsində 1454-cü ildə iki türk dövləti arasında ittifaq quruldu. İttifaqa görə Osmanlı və Krım qüvvələri Kafeni mühasirəyə alacaq, alınacağı təqdirdə Kafe Krım xanlığına veriləcəkdi. Osmanlı isə qənimətlə kifayətlənəcəkdi. Osmanlı həmçinin donanması ilə kömək edəcəkdi. Bu razılaşma drhal genuyalılara təsir etdi. Kafedəki genuyalılar dərhal Genuyaya məktublar göndərdilər. Bu məktublardan Kefedəki genuyalıların təlaşları aydın görünürdü.
Krım xanlığı

İşğal edilən qalaların Krım xanlığına veriləcəyi, əsir düşən genuyalıların isə satılacağı bildirilirdi. Razılaşmaya uyğun hərəkət edən Krım və Osmanlı qüvvələri 11 iyulda Kefeni mühairəyə aldı. Osmanlı donanması dənizdən, Krım qoşunu isə 6000-lik qüvvə ilə qurudan qalaya hücum etdi. Kafe alınmasa da qoruya düşən genuyalılar Osmanlı-Krım ittifaqının şərtlərini qəbul etdilər. Genuyalılar Krım xanlığına vergi ödəməyi qəbul etdilər. Bu mərhələdə, iki türk dövlətinin Krım sahilində ziddiyyətli ambisiyaları ortaya çıxdı, lakin Fateh Sultan Mehmedin ustalığı sayəsində müttəfiqlər arasındakı soyuqluq aradan qalxdı. Fateh Sultan Mehmedin latınlarla apardığı mübarizədə Şimali Anadoludakı limanlar və Egeydəki Venesiya və Genuya bazarları prioritet təşkil edirdi.
Krım xanlığı

Osmanlı diplomatiyasının Krım hadisəsi ilə əlaqədar gözləmə mövqeyinə keçməsi genuyalıları rahatlatmışdı və Krım xanlığını zəiflətmək üçün siyasət yürütməyə şərait yaratmışdı. Genuyalılar 1455-ci ildəki I Hacı Gəray ilə oğlu Heydər arasındakı qarşıdurmada Heydəri dəstəkləyərək I Hacı Gərayı taxtdan uzaqlaşdıraraq xanlığı zəilətməyə nail olmuşdular. Xanlığın xarici müdaxiləyə məruz qalması yerli ümrə tərəfindən təhlükəli sayıldı və I Hacı Gəray dəstəkləndi. Heydər isə taxtını tərk edərək Litvaya sığındı. Bu hadisədən sonra Hacı Gəray vəziyyəti nəzarətə götürdü və Krım xanlığına hakim oldu. Təsərrüfat və ictimai quruluş Salaçık Krım xanlığının ilk paytaxtı idi və 1532-ci ildə I. Sahib Giray paytaxtı Bağçasaraya köçürdü. Xanlıq buradakı "Hansaray" dan idarə edilirdi.
Krım xanlığı

Osmanlılar Krım yarımadasının sahillərini genuyalılardan alaraq Kafe sancaqlığının tabeliyinə verdi. Krım xanlığı qalan bölgədə, şimaldakı çölləri və bugünkü Ukraynanın bəzi şəhərlərini idarə edirdi. Krım xanı Osmanlı sultanı tərəfindən təyin olunmurdu, lakin sultandan razılıq alırdı. Krım əsasən Osmanlılar üçün müttəfiq dövlət idi. Krım xanları öz adlarına pul kəsdirir, xütbə oxudurdular. Osmanlılar da yarmadanın çöllərinin yalnız Krım rəhbərliyinə aid olduğunu qəbul edirdilər. Osmanlılar Krım xanlığından vergi almırdılar və hətta yürüşlərdə uurlu olarlarsa onlara qənimət də verirdilər. Krım xanlığı xarici əlaqələrində müstəqil bir dövlət kimi çıxış edə bilirdi.
Krım xanlığı

Polşa və Kazaklarla XVI və XVII əsrlərdə Moskvaya qarşı olan ittifaqlar da bunu təsdiqləyir. XVII əsrə qədər Avropanın ən önəmli güclərindən biri idi.Krımın sahil boyu və dağ ətəyi yerləri qədim zamanlardan əkinçilik üçün əlverişli idi. Dar bərxəzlə Qara dəniz çölləri ilə birləşən şimal çöllük hissəsi isə köçərilərin qışlaması üçün təhlükəsiz və əlverişli iqlimə malik yer idi. Sahil boyu şəhərlər Aralıq dənizi ilə sıx ticarət əlaqələri saxlayırdılar. Krım xanlığının əhalisi əsasən xəzər, kuman, qıpçaq və oğuz türklərindən ibarət idi ki, onlar da tədricən qaynayıb-qarışaraq Krım tatarları adı altında birləşmişdilər. Krımda əkinçilik, maldarlıq və sənətkarlıq inkişaf etmişdi. Feodal münasibətləri formalaşırdı. Qul əməyindən də istifadə edilirdi.
Krım xanlığı

Krım xanlığının mərkəzi bölgəsi sahəsi 26.000 km² olan Krım yarımadası idi. Polşa və Litva knyazlıqları da ondan vassal asılılığında idi. Osmanlı himayəsini qəbul etdikdən sonra Krım xanlığının dövlət və ictimai quruluşu Osmanlı dövləti ilə uyğun qurulmağa başladı. Krım xanlığı nəsil aristokratiyasına əsaslanırdı. Hər boy öz bəyinə, hər bəy də öz xanına tabe idi. Ən nüfuzlu boylar Şirinlər, Arqunlar, Barınlar və Qıpçaqlar idilər. Bu boyların bəylərinə "4 Qaraçi bəyi" deyilirdi. Şirin bəy bunların hamısından yüksəkdə durur və xan sülaləsindən qız almaq hüququna malik idi. Bəylər xanın yanında məşvərətçi orqan olan "divan"ın üzvləri idilər və ən mühüm qərarlar qəbul edilərkən onların rəyi nəzərə alınırdı. Xanın vəliəhdinə "Kalqay", ikinci vəliəhdinə "Nurəddin" deyilirdi. Bunlar xanın övladları olmaya da bilərdi, ancaq hökmən sülalə üzvü olması əsas şərt idi. Kalqay Krımın əsas şəhəri olan Ağməsciddə (indiki Simferopol), Nurəddin isə Bağçasarayda otururdu.
Krım xanlığı

Xanın oğlanlarına "Gəray", qızlarına isə "xanım" deyilirdi. İqtisadiyyat və ordu Krım xanlığının iqtisadiyyatı birbaşa dəniz ticarəti və yürüşlərin uğuru ilə əlaqəli idi. Xanlıq Osmanlı İmperiyasının Avropa yürüşlərinə çox sayda əsgər göndərdi, bir müddət sonra Krım süvariləri Osmanlılar üçün əvəzedilməz əsgərlər oldu. Müharibə qazancları həm Osmanlı iqtisadiyyatı, həm də Krım iqtisadiyyatı üçün əhəmiyyətli idi, buna görə Osmanlı orduları Avropada geri çəkilməyə başlayan zaman Krım iqtisadiyyatı da pisləşməyə başladı. Quru ordusu əsasən atlılardan ibarət idi. Atlılar, xanın "qapı qulları", mərkəz əsgərləri və qəbilə-boyu qüvvələri ordunu təşkil edirdi. "Qapı qulları" maaşları Osmanlı sultanı tərəfindən verilən xana məxsus qüvvələr idi. 1532-ci ildə Sahib Gəray İstanbuldan ilk dəfə göndərildiyi zaman Sultan tərəfindən 60 artilleriya, 300 cəbəci, 1000 sekban və 30 çavuşdan ibarət qoşun vermişdi. Krım qüvvələrinin əsas hissəsini təşkil edən atlılar klassik çöl ənənələrini pozmayan və buna görə də odlu silahlara üstünlük verməyən əsgərlər idi. Xanlığın artilleriya ordusu yox idi və Osmanlılar zaman-zaman Kafeyə edilən iddialara görə xanlığın artilleriya qüvvəsinə sahib olmasını istəmirdilər. Osmanlılar kimi Krım ordularının da "səfər" adlandırdıqları böyük hərbi əməliyyatlar xan tərəfindən idarə olunurdu və onlara çoxlu sayda əsgər cəlb edilirdi.
İntihar

İntihar və ya özünəqəsd — qəsdən özünün ölümünə səbəb olan hərəkət. Risk faktorlarına depressiya, bipolyar pozuntu, şizofreniya, şəxsiyyət pozğunluğu kimi ruhi nasazlıqlar da aiddir. İntihar maliyyə çətinliklərindən, münasibətlər ilə bağlı çətinliklərdən və ya zorbalıqdan yarana bilər. Risk faktorları Psixi xəstəliklər Əvvəlki cəhdlər və özünə zərər Əvvəlki intihar cəhdlərinin tarixi intiharın tamamilə dəqiq göstəricisidir. İntiharların təxminən 20%-ində əvvəlki cəhd etmiş, onların 1%-i bir il ərzində və 5%-dən çoxu isə 10 il ərzində intihar ediblər.
İntihar

Özünə zərər verən hərəkətlər adətən intihar cəhdi deyil və özünə zərər verənlərin əksəriyyətində intihar riski yüksək deyildir. Bəzi özünə zərər verənlər intihar yolu ilə həyatlarını sona qoya bilər və ya özünə zərər və intihar riski üst-üstə düşə bilər. Maddə istifadəsi Qumarbazlıq Qumarbazlıq intihar düşüncəsinin və cəhdlərinin artması ilə əlaqələndirilir. Patoloji qumarbazların 12–24%-i intihar cəhdləri edirlər. Qumarbazların arvadlarının intihar nisbəti ümumi əhalidən üç dəfə yüksəkdir.
İntihar

Digər riski artıran faktorlara qumarbazların psixi xəstəlik, içki və narkotik maddə istifadəsi daxildir. Tibbi şərtlər Psixososyal durumlar İntiharın aparıcı üsulu hər ölkədə fərqlidir. Müxtəlif bölgələrdə aparıcı üsullara asmaq, odlu silah və pestisid zəhərlənməsi daxildir. Bu fərqliliklər müxtəlif üsulların mövcudluğuna görə qismən hesab olunur. 56 ölkənin nəzərdən keçirilməsindən sonra qeyd olunub ki, asmaq ən ümumi intihar üsuludur və kişi intiharlarının 53%-i və qadın intiharlarının 39%-ni təşkil edir.Ümumdünya intiharlarının 30%-i pestisid zəhərlənməsindən baş verir, və bunlardan əksəriyyəti inkişaf etməkdə olan ölkələrdə baş verir.
İntihar

Çində pestisidlərin istifadəsi ən yayılmış üsuldur. Yaponiyada seppukuya hələ rast gəlinsə də, asma və tullanmaq ən çox yayılmışdır. Özünü tullanmaqla öldürmək Honqkok və Sinqapurda çox yayılmışdır və intiharların 50% və 80%-ini təşkil edir. Patofizyalogiya İntihar və ya depressiyanın əsas patofizyalogiyanın birləşdirməsin aid heç bir məlumat yoxdur. Buna baxmayaraq, güman edilir ki, intihar — davranış, sosial-ekoloji və psixiatrik faktorların qarşılıqlı təsirindən gəlir.
İntihar

Qarşısının alınması Ümumi əhalinin skrininq nəticəsində intihar nisbətin təsirinin az olması barədə məlumat yoxdur. Psixi xəstəlik Epidemiologiya Sosial və mədəniyyət Qanunvericilik Bəzi Qərb ölkələrində intihar artıq cinayət deyl. Bununla belə, orta əsrlərdən ən azı 1800-cü ilə qədər Qərbi Avropanın əksər ölkələrində intihar cinayət sayılırdı. Müsəlman ölkələrin əksəriyyətində intihar cinayyət olaraq qalır. Dini baxışlar İslamın dini baxışları intihara qarşıdır.
İntihar

Quranda intihar "öldürməyin və ya özünüzü öldürməyin" kimi qeyd olunaraq qadağan olunur. Hədislərdə də qeyd olunur ki, fərdi intihar qanunsuz və günahdır. Xristianlığın əksəriyyətində intihar əsasən Orta əsrlərdəki nüfuzlu xristian mütəfəkkirlərin yazılarına əsaslanan günah sayılsa da, intihar, məsələn Justinianın Bizans xristian kodu altında günah sayılmırdı. Katolik doktrinasında arqument "Öldürməyin" əmrinə əsaslanır və həm də həyat Allah tərəfindən verilmiş bir hədiyyədə olduğundan, intihar "təbii qaydaya" qarşı çıxır və dünyada Allahın usta planına mane yaratdığı qeyd olunur.Hinduizmdə intihar ümumiyyətlə pislənir və müasir Hindu cəmiyyətində başqa birinin öldürülməsi kimi bərabər günah sayılır. Hindu Müqəddəs Yazılarda qeyd olunur ki, intihar edən ruh dünyasının bir hissəsi olacaq, öz ölümü ilə nəticələnən vaxta kimi yer kürəsini gəzməlidir.
İntihar

Lakin hinduizm, bir insanın ömrünün qeyri-şiddətsiz tətbiq etməsi ilə həyatını sona çatdırmasını haqqını qəbul edir, Prayopavesa olaraq adlandırılır. Lakin Prayopavesa istək və ya həsrəti və bu həyatda heç bir məsuliyyət olmayan insanlar üçün məhduddur. Caynizmdə Santhara adlanan bənzər bir təcrübə var. Sati, ya da dul qadınlar tərəfindən özünü yandırmaq, Orta əsrlərdə Hindu cəmiyyətində yayılmışdır.İudaizm həyatı qiymətləndirmək əhəmiyyətinə diqqət yetirdikdən, intihar dünyada Allahın xeyirxahlığını inkar etmək sayılır. Buna baxmayaraq, həddindən artıq çətin şəraitdə, hansı ki, öldürülmə ya da dinə xəyanət etmək məcburiyyətində qalan bir seçim olmadığı halda, yəhudilər fərdi intihar və ya kütləvi intihar törətmişlər.
İntihar

Bu hərəkətlər, yəhudi orqanları tərəfindən qarışıq qəbul olunmuşdur: Bəziləri bunu qəhrəmanlıq şəhidliyi nümunəsi kimi qəbul etsə də, digərləri şəhadət gözləyərkən öz həyatlarını itirməsini səhv olduğunu sayırlar. İntihar təbliğatı bir çox mədəniyyət və submədəniyyətdə mövcuddur. İkinci Dünya müharibəsində Yaponiyada kamikadzelər ən cəsur qəhrəmanlar kimi təqdim olunur, məbədlərdə onların ruhuna dualar oxunur, validyenləri isə ölkənin ən hörmətli insanları sayılırdı. Ümumi olaraq Yapon cəmiyyəti "intiharlara qarşı tolerant" adlanırdı.İnternetdə intihar haqqında axtarışların 10–30%-i intihar cəhdlərini təşviq edir və ya asanlaşdırır. Bu cür saytların intihara meyilli olanları təkzib edə bilməsi narahatlıq yaradır.
İntihar

Bəzi insanlar onlayn olarkən forumlarda yaxud çatlarda əvvəllər mövcud olan dostları ilə intihar paktı formalaşdırır. İnternet, eyni zamanda, təcrid olunmuşlar üçün sosial qrupu təmin edərək intiharın qarşısını da ala bilər. Bəzi yerlər intihar cəhdinin yüksək səviyyəsi olmasına görə tanınır. Bunlardan San Fransiskoda Golden Gate körpüsünü, Yaponiyada Aokiqahara meşəsini, İngiltərənin Biçi Hed və Torontonun Prins Edvard Viaduktunu qeyd etmək olar.1937-ci ildən 2010-cu ilə kimi, Golden Gate körpüsündən 1300-dən çox insan intihar edib. İntiharın yayıldığı bir çox yerlərdə bunun qarşısını almaq üçün maneələr qurulmuşdur.
İntihar

Bunlara Parisin Eyfel qülləsi və Nyu-Yorkun Empayr Steyt Bildinqi daxildir. 2011-ci ildə Golden Gate körpüsündə yaradılan maneə intiharlara qarşı effektiv sayılır. Görkəmli hallar Kütləvi intihar hadisələrindən 1978-ci ildə Qayanada Constaun qəsəbəsində Xalqlar məbədinin 909 nəfər üzvünün intihar etməsini qeyd etmək olar. Cim Cons tərəfindən rəhbərlik edilən dini cərəyanın üzvləri, öz həyatlarına üzüm dadlı "Flavor Aid", sianid və müxtəlif reseptli dərmanlar ilə son qoymuşdular. Alternative Considerations of Jonestown and Peoples Temple.
İntihar

San Diego State University. Saypan döyüşünün son günlərində minlərlə Yapon vətəndaşı intihar etmiş, bəziləri özlərini "İntihar uçurumu" və "Banzay uçurumu"ndan atmışlar.Bobbi Sendsin rəhbərlik etdiyi 1981-ci il irland aclıq aksiyasında 10 nəfər vəfat etmişdir. İkinci Dünya müharibəsi dövründə Ervin Rommel Adolf Hitlerə qarşı sui-qəsdin təşkilatçısı olsa da zabit şərəfini üstün tutaraq məhkəməyə çıxmaqdan imtina edib. Öz cəzası barədə özü qərar verib və sianid zəhəri içərək intihar edib. Digər növlərdə
Giza piramidaları

Giza ehramları kompleksi (ərəb. جيزة يسروبوليس) — Misirdə, Qahirənin şəhəri ətrafında, Cizə platosunda yerləşir. Xeops (Xufu) ehramı qədim dünyanın yeddi möcüzəsindən tək qalmış abidədir. Bu qədim misir nekropolu Xufu ehramından (Böyük ehram və Xeops ehramı kimi məlumdur), Xefren ehramlarından və Menkaur ehramlarından ibarətdir, həmçinin çariçaların ehramları kimi məlum binalar, səkilər, vadinin ehramları. Böyük Sfinks kompleksin şərq tərəfində şərqə üzlə yerləşir. Çox alimlər hesab etməyə davam edirlər ki, Sfinks Xefren portret oxşarlığına malikdir. Ehramların tikintisi Lövhələr çəkiylə ən azı 2,5 tondurlar, hansılardan ki, ehramlar tikilmişdilər, yaxındakı karxanada daşdan kəsilirdilər və pandusların, blokların və linglərin köməyi ilə tikintinin yerinə çatdırılırdılar.
Giza piramidaları

Fikir mövcuddur, haşiyələrdə yazılan elmi cəmiyyət tanınmış ki, ehramın tikintisi vaxtı beton istifadə olunurdu, yəni lövhələr bilavasitə tikintinin yerində edilirdi. Ki, ehramların divarının sıxma-genişlənməsinin prosesi nəticəsində çatlamasınlar, ayrı bloklar inşaat məhlulunun incə qatlarıyla bölünürdü. Xarici divarların meyli düz 45° təşkil edir. Divarların üzün parıldadılmış ağ əhəngdaşının blokları örtürdü. Cizə platosunun xəritəsi Cizə platosunda dörd əsas qəbiristanlıq aşkar edilmişdir: qərbdə, şərqdə, cənubda və mərkəzi hissədə qəbiristanlıqlar. Şərq məqbərələri Şərq məqbərələri Xufu ehramından şərqə yerləşdirlər və qəbiristanlığı daxil edirlər. Burada Xufu ailəsinin bir qədər üzvləri basdırılmışdır, həmçinin 5-6 sülalərdən kahinlər.
Giza piramidaları

Qərb məqbərələri Qərb məqbərələri Xufu ehramından qərbə yerləşirlər. Onlardan bəziləri mastaba nömrələri üzrə adlandırılmışdılar, bəziləri — onların tədqiq etmiş arxeoloqlarının adları üzrə. Cənub məqbərələri Cənub məqbərələrinin basdırılmaları 2-3 sülalə və 5-6 sülalə tarixə aid olur. Mərkəzi məqbərələr Çar ailəsinin bəzi üzvlərinin basdırılmaları daxil edir. 4-5 sülalə və sonraki tarixə aid olurlar. Basdırmaların planları Giza, virtual tur Pyramids Arxivləşdirilib 2014-03-16 at the Wayback Machine Badawy, Alexandre. A history of egyptian architecture - Volume I - From the earliest times to the end of Old Kingdom.
Giza piramidaları

Cologne Germany: Könemann Verlagsgesellschaft mbH, 1998. National Geographic Society: Mysteries of Egypt, 1999. Sureda, Joan. Historia Universal del Arte:Las primeras civilizaciones Volum I. Barcelona: Editorial Planeta, 1988. Vandier, Jacques. Manuel d'archéologie égyptienne, tome II, 1976. Verner, Miroslav.
Qurban Səid

Bu ideya romanın xoşbəxtlikdən uzaq süjet xətti ilə ziddiyyət təşkil edir. Əvvəlindən sonuna kimi romana qəmgin melanxolik mövzu hakimdir.Yusif Vəzir Çəmənzəminlinin oğlu Orxan Vəzirov da (1928–2010) daxil olmaqla bir sıra insanlar güman edirlər ki, əsl təxəllüsün Qurban Seyid və ya Seyid Qurban olma ehtimalı daha çoxdur. Seyid titulu Məhəmməd peyğəmbərin nəslindən olan kəslərə aid edilir. Başqa sözlə, bu ifadə müqəddəs nəsildən olan insan mənasını verir. "Qurban Səid" təxəllüsü müqəddəs nəsildən gələn və qurbana çevrilən insan mənasını ifadə edir. Bu da "Əli və Nino" romanının mövzusu ilə üst-üstə düşür. Əsərin baş qəhrəmanı Əli xan öz ölkəsinin və özünün azadlığı uğrunda özünü qurban verir. O doğma ölkəsini işğal edən bolşeviklərə müqavimət göstərərkən vəfat edir (1920).
Qurban Səid

Azərbaycan dilində "Qurban" və "Səyid" təxəllüsləri həm ad, həm də soyad kimi işlədilir. Çəmənzəminlinin "Qurban Səid" təxəllüsü ilə əlaqəsi Yusif Vəzir Çəmənzəminlinin həm ana, həm də ata tərəfdən seyid olduğu hesab olunur. "Qurban" təxəllüsünə gəldikdə isə, Çəmənzəminli "Qurban" adlı hekayə yazmışdı. Bundan əlavə, bolşeviklərə müxalif olan Azərbaycan Demokratik Respublikasının xaricdə diplomatik nümayəndəsi kimi o, Avropadan öz doğma vətəninə qayıtmaq üçün icazə almaq istədiyi zaman 1925-ci ildə Azərbaycandakı Sovet rəsmilərinə yazdığı məktublarında özünü "qurban" kimi qələmə verirdi. Çəmənzəminli anlamışdı ki, tarixi şərait onu siyasi qurbana çevirmişdi. Çünki bolşeviklər hakimiyyətə gəldikdən sonra ADR rəsmilərinin çoxu öldürülmüşdü.1904-cü ildə tələbə olduğu vaxtdan başlayaraq bütün ədəbi yaradıcılığı boyu, Yusif Vəzirov ən azı 15 təxəllüsdən istifadə etmişdi. Onun təxəllüsləri arasında aşağıdakılar yer alır: "Bədbəxt", "Haqq tərəfdarı", "Müsavi", "Sərsəm", "Stradayuşiy" və "Zritel".Əgər əsil ad "Seyid Kurban" olmuşdursa da, romanın süjet xəttinə bəzək-düzək verərək ona folklor elementlərini (çox vaxt həqiqətlə üst-üstə düşməyən faktları) əlavə edən Məhəmməd Əsəd bəy söz sırasını dəyişmişdi, belə ki o, öz plagiatının üstünü örtmək üçün dəfələrlə müxtəlif mətnlərdə söz sırasını dəyişmişdi. Vakkanın "Qurban Səid" təxəllüsünə olan iddiası Əhməd Cəmil Vakka-Mazzara uydurma adı ilə tanınan və Tripolidə dünyaya gələn italyan Bella Vakka da "Qurban Səid" təxəllüsünə iddia irəli sürmüşdü.
Qurban Səid

1970-ci illərdə Vakka Almaniya reyersterlərində "Əli və Nino" romanını öz adına qeydiyyata salan Elfrida Ehrenfelsin həyat yoldaşı Baron Omar Rolf Ehrenfelsin qapısında peyda olaraq özünü bu cür təqdim etmişdi: "Kurban Səid C’est moi!" (Qurban Səid, mənəm). Ehrenfelslər ailəsi təəccüb içində donub qalmışdı.Vakka həmçinin Britaniya naşiri Hatçinsona məktub yazaraq iddia etmişdi ki, Qurban Səid kimi o, Əsəd Bəylə bir sıra kitab yazılışında əməkdaşlıq etmişdi və onların Qurban Səid və Əsəd Bəy adı altında bu kitabları nəşr etmək planları vardı. Vakka iki kitab adı çəkmişdi: "Cihad" və "Kəloğlan: Səmərqənddən Tanjerə kimi".Vakka və Əsəd bəyin əlaqələrinə diqqət yetirin. Vakka Əsəd Bəyin narkotik alverçisi idi. O 1938-ci ildə narkotik alveri və silah qaçaqmalçılığına görə ittiham olunaraq Misirdən qovulmuşdu. Vakka həmçinin də İtaliyanın Pozitano şəhərinin dəniz sahillərində dəfn edilmiş Əsəd Bəy üçün müsəlman üslubu ilə türban şəkilli baş daşı düzəltdirən və onu maliyyələşdirən şəxs idi."Əli və Nino" romanının ilk dəfə 1944-cü ildə italyan dilinə tərcüməsini Vakka təşkil etmişdi. O, 1942-ci ildə Əsəd Bəy üçün yazdığı nekroloqda romanın adının "Əli və Nino" kimi qeyd etməsinə baxmayaraq, romanın 1944-cü il nəşrində o, romanı "Əli Xan", müəllifi isə "Qurban Səid" əvəzinə "M. Əsəd Bəy" kimi göstərmişdi. Nekroloqda və romanın girişində Vakka Əsəd Bəylə 4 nəsil əvvələ gedib çıxan qohumluq əlaqəsi olduğunu sübut etməyə çalışmaqla Əsəd Bəyin "sağ qalmış yeganə yaxını" kimi onun var-dövlətinə yiyələnməyə çalışırdı.
Qurban Səid

Onun məqsədi Əsəd Bəyin Rza Şah bioqrafiyası üçün ödəniş etməyən Londondakı Hatçinson Nəşriyyatına necə yaxınlaşacağı barədə Omar Rolf Ehrenfelsin məsləhətini almaq üçün yazdığı məktubda daha açıq özünü büruzə verir. Vakka pul tələb etmək üçün iddia irəli sürmüşdü və Əsəd Bəylə qohumluq əlaqələrini sübut etmək üçün bütün sənədlərin əlində olduğunu söyləmişdi. Vakkanın "Qurban Səid" təxəllüsünə dair verdiyi izahat Vakka iddia edir ki, "Qurban Səid" təxəllüsü sonradan onunla Əsəd Bəy arasında zarafata çevrilən bir anlaşılmazlıq – bir təsadüf nəticəsində meydana gəlmişdi. Vakkaya görə, bu epizod Allahın göstərdiyi mərhəmətə təşəkkür əlaməti olaraq İbrahimin öz oğlu İsmayılı qoyun əvəzi qurban vermək ənənəsini yad etmək üçün ildə bir dəfə qeyd edilən Qurban Bayramı ərəfəsində Türkiyədə baş vermişdi. Vakka ssenarini bu cür təsvir edir. 1936-cı il. İstanbul Milli Kitabxanasının mühazirə zalı. O və Əsəd Bəy "Əli və Nino" romanı üzərində işləmək üçün bura gəlmişdilər.
Qurban Səid

Vakka gələndə Əsəd Bəy kiminləsə söhbət edirdi. Mən onların ikisini də salamlayaraq dedim: "Qurban Səid". Əslində isə Vakka "Qurban Bayramınız mübarək" demək istəyirdi. Vakka davam edir: Belə məlum oldu ki, Əsəd Bəylə söhbət edən əcnəbi turistdir. O bu adəti düzgün başa düşmədi və elə düşündü ki, mən özümü "Qurban Səid" kimi təqdim etdim. Və beləliklə əcnəbi gülümsəyərək cavab verdi: "Sizi tanımağıma şadam, cənab Qurban Səid". Bundan sonra Əsəd Bəy zarafatla məni "Qurban Səid" deyə çağırırdı. Sonradan o, roman üçün təxəllüs axtaranda məndən bu ləqəbdən istifadə etməsi üçün icazə aldı və mən də ona razılıq verdim.
Qurban Səid

Vakkanın "Qurban Səid" təxəllüsü ilə bağlı uydurduğu nağıl Vakkanın nağılının uydurma olduğu açıq-aydın görünür: 1) Nə bu bayramı qeyd edən İranda, Türkiyədə, və Azərbaycanda nə də ərəbdilli və ya Mərkəzi Asiyanın türkdilli ölkələrində "Qurban Səid" və ya "Kurban Səid" kimi salamlaşma forması yoxdur. 2) Həm Əsəd Bəy, həm də Vakka iddia edir ki, onlar islam dinini qəbul etmişdilər. Aydın olur ki, onların İslama dair bilikləri səthidir. Onların bu "dini qəbul etmələri" bir çox opponentlər tərəfindən opportunist mövqe kimi qəbul edilir. 3) Bu bayram Türkiyədə ən böyük bayram olduğu üçün həmin ərəfədə ölkənin kitabxanaları bağlı olmalı idi. Hazırda Türkiyədə bu Bayram bir həftədən çox qeyd olunur. 4) Əgər biz məsələyə Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda şəxsi azadlığını qurban verən Əli xan obrazı kontekstində yanaşsaq, görərik ki, "Qurban Səid" təxəllüsünün "Əli və Nino" romanı ilə bəsit bir anlaşılmazlıq və ya zarafat nəticəsində meydana gəlməyəcək qədər dərin əlaqəsi vardır. 5) Vakkanın iddiasından savayı, Əsəd Bəyin Türkiyəyə gedib "Əli və Nino" romanı üzərində işləməsinə dair başqa heç bir sübut mövcud deyil. Ümumiyyətlə Vakkanın "Əli və Nino"nun redaktəsində iştirak etməsinə dair də heç bir şahid yoxdur.
Qurban Səid

Lakin əlyazmanın əslinin İstanbul Dövlət kitabxanasında saxlanması istisna deyil. Vakka yazırdı: "Romanın ilkin planı 1936-cı ildə Türkiyənin Dövlət Kitabxanasında tərtib edilmişdi və mən deyə bilərəm ki, həmin plan hələ də Türkiyədə qalmaqdadır.Bundan əlavə, Yusif Vəzir Çəmənzəminli Azərbaycanla əlaqəli yazılı materialları İstanbulda, Süleymaniyyənin Qatanov kitabxanasında qoyduğunu yazmışdı. Lev Nussimbaum və "Qurban Səid" təxəllüsü Alman dilində Əsəd Bəy təxəllüsü ilə yazan Lev Nussimbaum, "Qurban Səid" təxəllüsü ilə də əlaqələndirilir. Təxminən 30 yaşlarında Lev Nussimbaum Burger xəstəliyinə görə ölüm təhlükəsi ilə üzləşməyə başlayan zaman "Sevgidən bixəbər kişi" (Der Mann der von der Liebe nichts vertand) başlığı altında öz şəxsi avtobioqrafiyasını yazmaq fikrinə gəlmişdi. O, bu əsəri Qurban Səid təxəllüsü ilə yazmışdı. Heç vaxt dərc edilməsə də "Der Mann" 1937-ci ildə faktiki olaraq nəşr olunmuş və satışa buraxılmış əsər kimi anons edilirdi. 1937-ci il həm də "Əli və Nino" əsərinin nəşr edildiyi il idi.Lakin dərindən aparılan tədqiqatlar aşkar etdi ki, Lev Nussimbaumun "Qurban Səid" təxəllüsü altında nəşr olunan digər əsərlər ilə əlaqələndirən zaman ehtiyatlı olmaq lazımdır. Tədqiqatlar göstərir ki, Əsəd Bəyin "Əli və Nino" romanının süjet xəttində, xüsusilə də çox zaman yanlışlıqlara yol verdiyi folklor və əfsanəvi hadisələrlə bağlı hissələrdə barmaq izləri vardır.
Qurban Səid

Əslində isə "Əli və Nino"nun ilkin əlyazmasının onun tərəfindən deyil, məhz Yusif Vəzir Çəmənzəminli tərəfindən yazıldığı aşkar olundu. Lev Nussimbaumun bu təxəllüsdən istifadə etmək üçün hüquqlarının olması və bu adın doğrudan da onun tərəfindən yaradılmasına dair mübahisələr mövcuddur. Hətta Ris də öz oxucularını Nussimbaumun öz şəxsiyyəti ilə bağlı verdiyi məlumatlarının etibarlı olmadığına dair xəbərdar edir. "İllər ərzində onun həyatına dair topladığım dəlilsiz sənədlər göstərir ki… Levin öz adı, irqi, milliyyəti ilə bağlı verdiyi ən adi məlumatlara belə inanmaq olmaz ". "Der Mann" hekayəsilə bağlı problem ondan ibarətdir ki, o yarı-avtobioqrafik əsər kimi yazılmasına baxmayaraq, sonradan "Dr. X." haqqında uydurulmuş intiqam hekayəsinə çevrildi. Hətta, Reys də boynuna alır ki, "Der Mann" həqiqətdən inanılmaz dərəcədə uydurma bir nağıldır.
Qurban Səid

Bu isə öz növbəsində Lev Nussimbaumun "Qurban Səid" təxəllüsünə iddialarını şübhə altına qoyur. Dr. Uilfred Furman alman dilində əllə yazılmış 6 dəftərdən ibarət "Der Mann" qeydlərinin üzünü köçürtmüş və kitab halında dərc etdirmişdir. O, belə bir nəticəyə gəlmişdir ki, III və VI qeydlər Əsəd Bəyin etibarına daha çox xələl gətirir. "Bu və ya digər dərəcədə, onlar kin və böhtanın, üstəlik patoloji təkəbbür və lovğalığın qarışığıdır".Məsələn, Əsəd Bəy təklif edir ki, ər-arvad sədaqətsizliyi törədən qadın vəhşi pişik ilə bir kisəyə bağlanmalı və Bosfora atılmalı və ya gecə vaxtı vəhşi itlər tərəfindən yeyilməsi üçün yalnız başı çöldə qalacaq şəkildə səhra qumlarında basdırılmalıdır. Həmin vaxtlarda Nussimbaum həyat yoldaşı Erika Louvendal ilə qalmaqallı boşanma ərəfəsində idi. Lakin 1937-ci ildə artıq çap olunmuş kimi anons edilmiş "Der Mann" əsərinin yazıldığı vaxtda dərc olunan "Əli və Nino" romanının məzmunu və ruhu bu əsərlə tam ziddiyyət təşkil edir. Əli xan həqiqətən də Ninonu sevirdi və onun inkişafı və rifahı üçü əlindən gələni əsirgəmirdi. Həqiqətən də, bu iki hekayə mövzu etibarilə bir-birinin əksi olduğuna görə onların eyni şəxs tərəfindən yazıldığını təsəvvür etmək qeyri-mümkündür.Əsəd bəy vəsiyyətnaməsini "Leo Nussimbaum və Lev Nussimbaum kimi tanınan Əsəd Bəy" təxəllüsü ilə imzalamışdı. O, "Qurban Səid" təxəllüsünün yaranmasına dair heç bir xatırlatma verməmişdi.
Qurban Səid

Əsəd Bəy bu vəsiyyətini ölümündən (27 avqust, 1942-ci il) təxminən bir il əvvəl, "Əli və Nino" (1937) romanının nəşrindən dörd il sonra imzalamışdı (27 iyul, 1941-ci il). 1937: Əli və Nino 1938: Altunsaç Sevgidən bixəbər kişi Əsəd bəyin əzabları adlı film çəkilmişdir. Xarici keçidlər "Əli və Nino"nun üz qabıqları 30-dan çox dilə tərcümə olunmuşdur. Azərbaycanın məşhur romanı – "Əli və Nino"nu kim yazdı, Ədəbiyyat biznesi Azərbaycan İnternəşnl jurnalı, Cild.15:2–4 (2011) 364 səh. Həm Azərbaycan, həm də ingilis dilində mövcuddur Arxivləşdirilib 2011-03-11 at the Wayback Machine. "Əli və Nino"nun müəllifliyi ilə bağlı Azərbaycan İnternəşnl jurnalının tədqiqatına dair insanlar nə düşünür. Paul Qoble, "Sadəcə müəlliflik məsələsi deyil: "Həm də "Əli və Nino" romanına dair ədəbi qazıntı". Qurban Səidin həyat və yaradıcılığından bəhs edən veriliş – VİDEO
Dağ yəhudiləri

Dağ yəhudiləri, (dağ yəhudilərinin dilində Cuhuro) şərqi Qafqazda, əsasən Azərbaycan və Dağıstanda kök salmış yəhudilər. Dağ yəhudilərini, xüsusilə İsraildə Qafqaz yəhudiləri də adlandırırlar. "Dağ yəhudiləri" və yaxud "Qafqaz yəhudiləri" adı dəqiq təbir deyildir, çünki bu ifadə Qafqaz dağlarında yaşayan Gürcü yəhudilərini əhatə etmir. Dağ yəhudilərinin etnik köklərinə gəldikdə, belə təxmin edilir ki, dağ yəhudiləri və tatlar çox qədimdən Qafqazda məskunlaşıblar. Onların ulu əcdadları bir zamanlar İranın cənub-qərb bölgələrində yaşayıb və orada orta-fars dilini mənimsəyiblər. Dağ yəhudilərinin əcdadları 5–6-cı əsrlərdə Qafqaz Albaniyasında məskunlaşmışdır. Hələ 1254-cü ildə flamand səyahətçisi B. Rubrukvis (Rubruk) Şərqi Qafqazın hər yerində, hər halda, həm Dağıstanda, həm də Azərbaycanda çoxlu sayda yəhudinin olduğunu qeyd edir. Tədqiqatçılar arasında dağ yəhudilərini "yəhudi tat"lar adlandıranlar, eyni etnik köklərə malik olmasına baxmayaraq, tatların dini mənsubiyyət baxımından iki qrupa: "Müsəlman tatlar" və "Yəhudi tatlar"a bölündüyünü deyənlər də var.
Dağ yəhudiləri

Onların fikrincə, "tatların əcdadları indiki İran İslam Respublikasında yaşamış ari tayfaları olmuşdur. Bundan başqa talışlar, lahıclar, dağ yəhudiləri və s. xalqlar da bu qədim xalqın – ari tayfalarının davamçılarıdır". Statistikaya görə, Azərbaycan Respublikasında 10.9 min nəfər, Rusiya Federasiyasında 2.303 nəfər müsəlman tat yaşayır. Dağ yəhudiləri və xəzərlər Dağ yəhudiləri ilə VII əsrdə qurulan və X əsrin ikinci yarısında dağılan türk Xəzər xaqanlığının əsas əhalisi olan xəzərlər arasında etnik bağların olub-olmaması məsələsi alimlər arasında uzun zamandır mübahisə və müzakirə mövzusudur. Belə ki, dağ yəhudilərinin xəzərlərin övladları olduğunu və əksinə dağ yəhudiləri ilə xəzərlər arasında etnik bağların heç olmadığını iddia edənlərin əsərlərinə ABŞ, Rusiya, İsraildə rast gəlmək olar. Məlumdur ki, Xəzər xaqanlığında iudaizm (yəhudi dini) dövlət dini elan edilmiş, əhalinin bir qismi və hakim sülalə yəhudi dinini qəbul etmişdir. Bəzi mənbələrdə isə dağ yəhudilərinin deyil, Şərqi Avropa yəhudilərinin (aşkenazi yəhudiləri) xəzərlərin davamçıları olduğuna dair fərziyyələr irəli sürürlər. Bu iddiaya qarşı çıxanlar, türk tayfalarından ibarət xəzərlərdən fərqli olaraq dağ yəhudilərinin fars dilinin bir şivəsində, Şərqi Avropa yəhudilərinin isə alman dilinin bir şivəsi olan "idiş" dilində danışdıqlarını qeyd edərək bu iki yəhudi qrupunun birbaşa xəzərlərin davamçıları olduğuna dair fərziyyələri təkzib edirlər.
Dağ yəhudiləri

İnqa Saffron "The Philadelphia İnquirer" qəzetində "Qubanın dağ yəhudiləri" adlı yazısında dağ yəhudilərinin haradan gəldiyinə dair irəli sürülən bütün iddiaların ancaq fərziyyə olduğunu qeyd edir. Onun sözlərinə görə, bir çox dağ yəhudisi özlərini İsrailin qeyb olmuş tayfalarının övladları olduqlarını bildirir və Miladdan əvvəl 722-ci ildə Yerusəlimdə Beyt-ül-Müqəddəs (Süleyman məbədi) ilk dəfə dağıdılan zaman didərgin düşdüklərini, köç edə-edə nəhayət Şərqi Qafqazda məskunlaşdığını iddia edirlər. Tarixi qeydlər 18-ci əsrin ikinci rübündə Rusiya, İran, Türkiyə və bir sıra yerli hökmdarlar arasında Dağıstanın dağ yəhudilərinin yaşadıqları əraziləri ələ keçirmək uğrunda gedən mübarizə üzündən dağ yəhudilərinin vəziyyəti son dərəcə pisləşdi. 1730-cu illərdə Türk sərkərdəsi Nadir xan Dağıstanın bəzi rayonlarını ələ keçirə bildi. Döyüşlər nəticəsində dağ yəhudilərinin bir neçə yaşayış məskəni yerlə-yeksan edildi. Qırğından xilas olan dağ yəhudilərinə Qubada, Quba xanı Hüseyn xanın qəyyumluğunda sığınacaq verildi. 1797-ci ildə Surxay xan Dağıstanın əsasən dağ yəhudilərinin məskunlaşdığı Aba-Sava vadisinə hücum etdi və şiddətli döyüşlərdən sonra əsir aldığı kişiləri edam etdirdi, qadın və uşaqları isə qənimət olaraq özü ilə apardı. Kəndin müdafiəçiləri arasında 160 nəfər ağır döyüşlərdə həlak olmuşdur.
Dağ yəhudiləri

Qırğından qaça bilən dağ yəhudiləri (Quba şəhərinədək ərazinin hökmdarı olan) Fətəli xanın qəyyumluğunda Dərbənddə sığınacaq tapdılar. İkinci dünya müharibəsi illərində alman qoşunları Şimali Qafqazın dağ yəhudilərinin yaşadığı bəzi rayonlarını işğal etdi. Dağ yəhudiləri ilə Avropa yəhudilərinin qarışıq yaşadıqları Kislovodsk və Pyatiqorskda bütün yəhudilər məhv edildi. Almanlar işğal etdikləri Krasnodar diyarının, habelə Krımın dağ yəhudilərinin bəzi kolxozlarının əhalisini də kütləvi qırğına məruz qoydular. Dağıstanda yəhudi-tat dilində tədris və nəşriyyat fəaliyyəti 1948–1953-cü illərdə rəsmən dayandırıldı, dağ yəhudilərinin məktəbləri rusdilli məktəblərə çevrildi. 1956-cı ildə dövlətin himayəsi altında Dağıstanda dağ yəhudilərinin məcburi "tatlaşdırılması" siyasəti çərçivəsində yerli sovet elitası dağ yəhudilərinin yəhudilərlə əlaqəsini inkar edərək, rəsmi statistikada dağ yəhudilərini tat kimi qeyd etməyə bağladı. Azərbaycanda dağ yəhudiləri "Azərbaycan.az" portalının Arxivləşdirilib 2016-03-07 at the Wayback Machine məlumatına görə, yəhudilik Azərbaycanda tarixən dağ yəhudiləri ilə təmsil olunmuşdur. Movses Kalankatvasi dağ yəhudilərinin Qafqaza gəlişini e.ə.
Dağ yəhudiləri

I əsrə aid edir. Tədqiqatçıların bu barədə fikirləri fərqlidir. Bir fikrə görə, ən qədim yəhudi icmalarından olan dağ yəhudiləri mənşəcə bir vaxtlar Assuriya və Babil şahları tərəfindən Fələstindən çıxarılmış və Midiyada məskunlaşdırılmış İsrail oğulları nəslindəndirlər. Onların əcdadları yəhudiliyə ilk iman gətirmiş insanlar olmuşlar. Elə Midiyada ikən onlar tatlarla qaynayıb qarışmışlar. Bunun təsiri altında dağ yəhudiləri fars dilinin qədim arami və yəhudi sözləri ilə qatışıq bir ləhcəsi olan tat dilində danışırlar. Başqa tədqiqatçıların fikrincə, dağ yəhudiləri Şərqi Qafqaza Sasani hökmdarı Xosrov I Ənuşirəvan (531–579) tərəfindən köçürülmüşlər. Hökmdar Qafqazda qalalar tikdirir, şəhərlər saldırır, bu şəhərlərdə Mesopatamiyadan köçürtdüyü farsları və yəhudiləri yerləşdirirdi.
Dağ yəhudiləri

Albert Aqarunov – Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı – milli ordunun əsgəri, Qarabağ cəbhəsində həlak olmuşdur. Həsən Mirzoyev – Rusiya Vəkillər Gildiyasının prezidenti, Rusiya Dumasının deputatı. Qavril Abramoviç İlizarov – Sovet həkimi, cərrah, İlizarov aparatının ixtiraçısı Mixail Dadaşov — yazıçı, rusca-tatca lüğətin müəllifi Jasmin – Rusiyanın məşhur müğənnisi (əsl adı Sara Lvovna Manaximova). Yevda Abramov – Azərbaycan Milli Məclisinin deputatı. Ayan Babakişiyeva— Azərbaycan müğənnisi. Xəyyam Nisanov – Azərbaycan müğənnisi. Yakob Avşalomov – bəstəkar. Sarit Hadad – məşhur İsrail müğənnisi, "Sara Xudadatova" Omer Adam– məşhur İsrail müğənnisi Zaur Gilalov – "Dünya Dağ Yəhudiləri Konqresi"nin prezidenti, tanınmış iş adamı, 2004-cü ilin mart ayında Moskvada naməlum qatillər tərəfindən güllələnmişdir.
Dağ yəhudiləri

Telman İsmayılov – Rusiyanın ən varlı iş adamlarından biri, "AST" şirkətlər qrupunun sahibi. Qavril Yuşvayev – Rusiya milyonçusu. İqor Babayev – Rusiya milyonçusu, "Çekizovo qrupu"nun sahibi. Yan Abramov – Rusiya milyonçusu, məşhur müğənni Alsunun əri Qod Nisanov – Rusiya milyonçusu, "Biskvit" şirkətinin baş direktoru. Zarah İliyev – Rusiya milyonçusu. Matvey Elizarov – Azərbaycanın iş adamı və xeyriyyəçi, "Dünya Dağ Yəhudiləri Kongresi"nin vitse-prezidenti. İsrail Tsvaygenbaum — yəhudi əslli Rusiya və ABŞ rəssam Azad Kərimov – Azərbaycanın gənc milyonçularından biri, "ATLAS" şirkətlər birliyinin prezidenti. Yafa Yarkoni (Abramov)– İsrail müğənnisi Xarici keçidlər "Dağ yəhudilərinin tarixi" The village people gorskie.ru Gorskiye.ru website "Azərbaycanda antisemitizm olmayıb" Arxivləşdirilib 2008-05-22 at the Wayback Machine Azerbaijan.az Arxivləşdirilib 2007-09-27 at the Wayback Machine "Dağ yəhudilərinin qısa ensiklopediyası" Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine "Are Mountain Jews Descended from the Khazars?"
Rusiya coğrafiyası

Rusiya — Avropanın şərqində, Asiyanın şimalında yerləşən və bütün quru ərazisinin 1⁄8 hissəsini əhatə edən qitələrarası ölkədir. Ölkənin Avropa hissəsinə Ural dağlarının qərbi, Asiya hissəsinə Uralın şərqindən Uzaq Şərqə qədər olan ərazilər daxildir. 17,075,400 km² ərazisi olan Rusiya sahəsinə görə dünyanın ən böyük ölkəsidir. Rusiyada 23 UNESCO Dünya İrsi, 40 UNESCO-nun biosfer ehtiyatı, 41 Milli park, 101 qoruğu var. Rusiya, 41° Ş və 82 °C en dairələri ilə 19° Ş və 169° Q uzunluqları arasında yer alır. İnzibati bölgü Rusiya Federasiyası ərazisinin böyüklüyünə görə dünyada birinci yeri tutur.
Rusiya coğrafiyası

Ərazisinin 1/4-i Avropanın, 3/4-ü isə Asiyanın payına düşür. Avropa hissəsinə Şərqi Avropa düzənliyinin böyük hissəsi, Böyük Qafqaz dağlarının şimal yamacları və Ural, Asiya hissəsinə isə Sibir və Uzaq Şərq daxildir. Ərazisinin 3/4-ü düzənlik, 42%-i meşələrlə örtülü və 40%-i kənd təsərrüfatına yararlıdır. Ölkənin şimal sahilləri Şimal Buzlu okeanının, şərq sahilləri Sakit okeanın, şimal-qərb və cənub-qərb sahilləri isə Atlantik okeanının dənizləri ilə əhatə edir. 2014-cü ilin məlumatına əsasən, Rusiya Federasiyasına 85 subyekt daxildir: 21 respublika, 9 diyar, 46 vilayət, 4 muxtar dairə və 1 muxtar vilayət vardır. Moskva, Sankt-Peterburq və Sevastopol federal əhəmiyyətə malik şəhərlər, yəni Rusiya Federasiyasının ayrı-ayrı subyektləridir.