LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğu

Bu dövrdə bütün hakimiyyət orqanlarının fəaliyyətinə nəzarət funksiyasını həyata keçirməli olan xüsusi orqanın yaradılması ehtiyacını nəzərə alaraq Azərbaycan Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin 11 iyul 1922-ci il tarixli "Azərbaycan SSR-nin dövlət prokurorluğu haqqında" Dekreti ilə Azərbaycan SSR-də sovet prokurorluğunun əsası qoyuldu. Bakı kommunası dövründə və ondan sonrakı dövrlərdə xalq ədliyyə komissarları Ə. Qarayev, S. Çivanov, B. Vəlibəyli, B. Talıblı, H. Hacıyev, A. Sultanova, Y. Məmmədov həm də Azərbaycan SSR-nin baş prokurorları olmuşlar. 1936-cı ilin iyul ayında Azərbaycan SSR Prokurorluğu Xalq Ədliyyə Komissarlığının tərkibindən çıxarılaraq birbaşa SSRİ Prokurorluğuna tabe edilməklə müstəqil qurum kimi fəaliyyətə başlamışdır. Kommunist partiyasının mütləq hakim olduğu sovetlər rejiminin yaşadığı 70 il ərzində prokurorluq bu rejimə və partiya liderlərinə xidmət edən bir orqana çevrilmişdir. Sovet hakimiyyəti illərində Azərbaycan təhsil, elm, səhiyyə, mədəniyyət və iqtisadiyyat sahələrində nəaliyyətlər əldə etsə də, Stalin hakimiyyəti sistemində uzun illər davam edən repressiyalara da məruz qalmışdır. O dövrün kütləvi siyasi repressiyaları prokurorluq orqanlarının kadrlarından da yan keçməmişdir.
Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğu

1937–1938-ci illərdə Azərbaycanda "düşmən və cinayətkar ünsür kimi" 21 nəfər prokurorluq işçisi əsassız mühakimə edilmiş, onların arasında Respublikanın baş prokurorları B. Vəlibəyov, Ə. Talıblı, baş prokurorun müavini Ə. Babaxanov, Şamaxı rayon prokuroru Ə. Əmirov və digərləri də olmuşlar. Lakin ağır represiya illərində də Azərbaycanın prokurorluq orqanları əməkdaşlarının böyük əksəriyyəti öz vəzifə borclarını namusla yerinə yetirərək xalqa xidmət göstərmişlər. İkinci Dünya müharibəsi illərində digər dövlət strukturları kimi, prokurorluq orqanlarının da işi hərbi vəziyyətə uyğun qurulmuşdur. Həmin dövrdə Azərbaycan Prokurorluğunun fəaliyyəti fərariliklə mübarizə, hərbi məhsulların tədarükü, cəbhəyə yardım və arxa cəbhənin möhkəmləndirilməsi haqqında qanunların icrasını təmin etməyə yönəlmişdir. O dövrlər döyüşən orduya 70 prokuror və 163 müstəntiq səfərbər olunmuşdur. Onlardan bir çoxu döyüşlərdə həlak olmuş, böyük əksəriyyəti orden və medallarla təltif edilmişlər.
Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğu

1955-ci il mayın 24-də "SSRİ-də prokuror nəzarəti haqqında Əsasnamə" nin qəbulu prokurorluğun inkişafında mühüm mərhələ oldu. 30 noyabr 1979-cu il tarixli "Prokurorluq haqqında" SSRİ qanunu qəbul edilənədək prokurorluq orqanları bu əsasnaməyə uyğun fəaliyyət göstərmişlər. 1991-ci ildə Azərbaycan öz müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra Respublikamız yeni dövrə qədəm qoymuşdur. Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışından sonra prokurorluq orqanlarının da fəaliyyətində yeni bir dövr başlanmışdır. Bu dövrdə Azərbaycanda 1994-cü ilin oktyabr və 1995-ci ilin mart dövlət və hərbi çevrilişlərinə cəhdlərin qarşısı alınmışdır. Həmin hadisələrlə bağlı cinayət işlərinin istintaqının aparılmasında prokurorluğun bir qrup əməkdaşı xüsusi ilə fərqlənmişdir.
Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğu

II. Azərbaycan Respublikasının Prokurorluğu ərazi və ixtisaslaşdırılmış prokurorların Azərbaycan Respublikası Baş prokuroruna tabeliyinə əsaslanan vahid mərkəzləşdirilmiş orqandır. III. Azərbaycan Respublikasının Baş prokurorunu Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin razılığı ilə vəzifəyə təyin və vəzifədən azad edir. IV. Azərbaycan Respublikası Baş prokurorunun müavinlərini, respublika ixtisaslaşdırılmış prokurorluqlara rəhbərlik edən prokurorları, Naxçıvan Muxtar Respublikasının prokurorunu Azərbaycan Respublikası Baş prokurorunun təqdimatı ilə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti vəzifəyə təyin və vəzifədən azad edir.
Uşaq ədəbiyyatı

Uşaq ədəbiyyatı — Uşaqlar üçün nəzərdə tutulmuş ədəbiyyat. Azərbaycan uşaq ədəbiyyatı Ədəbiyyatın digər sahələri kimi uşaq ədəbiyyatının da əsası uşaq folkloruna (xüsusən,nağıllara, laylalara, oxşamalara və s.-yə) söykənir. Ancaq Azərbaycanda peşəkar uşaq ədəbiyyatının yaranması XX əsrin əvvəllərinə təsadüf edir. XX əsrin əvvəllərindən başlayaraq maarif və mədəniyyət sahəsində ciddi canlanma əmələ gəldi: bir sıra maarif ocaqları, xeyriyyə cəmiyyətləri, nəşriyyatlar, kitabxanalar yaradıldı. Uşaq ədəbiyyatı ilə məşğul olan yazıçılar ilk növbədə yeni üsullu məktəblər üçün hazırlanan dərsliklərin səhifələrində, dövri mətbuatda, xüsusilə, uşaq dövri mətbuatında öz əsərlərini çap etdirirdilər. Bu sahədə cəsarətli addımlar atan Nəriman Nərimanov hələ 1899-cu ildə "Türk Azərbaycan dilinin müxtəsər sərf-nəhvi" kitabını yazmış, sabit ədəbi dil və vahid imla qaydalarından bəhs etmişdir. O, həmçinin, Sultan Məcid Qənizadə ilə birlikdə "Sovqat" (1896) adlı şəkilli uşaq jurnalı və "Məktəb" (1900) adlı elmi-pedaqoji aylıq jurnal nəşr etmək təşəbbüsündə olmuşdur.
Uşaq ədəbiyyatı

Rəşid bəy Əfəndiyev də "Uşaq bağçası" (1898) kitabında təlim və tərbiyənin vəhdətinə (K. D. Uşinskinin təlimi – Q. N.) əsaslanaraq orijinal və tərcümə əsərləri, coğrafiya, tarixi hadisələrə və kainatın quruluşuna dair materiallar vermişdir. Uzun müddət mükəmməl vəsait kimi istifadə olunan ("Birinci il", "İkinci il"; "Üçüncü il") dərsliklərdə istər milli uşaq ədəbiyyatının, istərsə tərcümə ədəbiyyatının ən yaxşı nümunələri seçilib toplanmışdı. Bunlardan başqa, A. Şaiqin "Uşaq gözlüyü", "Gülzar", İrəvan müəllimlərinin hazırlayıb Tiflisdə çap etdirdikləri iki hissədən ibarət "Ana dili" və b. vəsaitlərdə də yeni məzmunlu uşaq ədəbiyyatından nümunələr toplanmışdı. Bu illərdə ölkənin hər tərəfinə yayılan dövri-mətbuat "Buluddan sıyrılıb çıxan ulduzlar kimi" (Mir Cəlal) parlamağa başlamışdı. S. S. Axundov isə "Qorxulu nağıllar"ını "Məktəb" jurnalı üçün yazmışdır.
Uşaq ədəbiyyatı

1912-ci ildən 1914-cü ilə qədər ardıcıl çıxan bu hekayələr silsiləsini uşaqlar da, valideynlər də böyük həvəslə oxuyur, davamını səbirsizliklə gözləyirdilər. M. Ə. Sabir Şamaxı və Bakı məktəblərində müəllimlik edərkən uşaq ədəbiyyatının kasadlığını hiss edib müxtəlif mövzularda xeyli şeir yazmışdır. Bu əsərlər nəsihətamiz mənzum hekayələrdən və didaktik şeirlərdən, məktəb şərqilərindən, habelə təmsillərdən ibarətdir. M. Ə. Sabirin "Uşaq və buz", "Məktəb şərqisi", "Məktəbə tərğib", "Elmə tərğib" nəğmələri məzmun və mündəricəsinə, bədii ifadə xüsusiyyətlərinə görə də uzun müddət yadda qalır. Şair bu nəğmələrdə məktəbin, elmin səmərəsindən, elmlə insanın öz arzularına, işıqlı günlərə qovuşmasından, vətənə, xalqa xidmətdən bəhs edir. O, həmin nəğmələri Azərbaycanda yeni üsullu məktəblərin fəaliyyətə başladığı illərdə yazmışdır. Bu şeirlərdə məktəbə çağırış, elmə həvəs güclüdür.
Uşaq ədəbiyyatı

Maarifçi realistlər daha çox dərslik və dərs vəsaitləri hazırlayır, təlim və tərbiyə məsələsinə böyük qayğı ilə yanaşır, öz yaradıcılıqlarını da bu istiqamətə yönəldirdilər. Onların bədii əsərlərində də daha çox uşaqların faciəli, ağır həyatından, ümid və arzularından bəhs olunurdu. Bu qəbildən olan maarifçi realist yazıçılardan R. Əfəndiyev, S. S. Axundov, A. Şaiq, S. M. Qənizadə və İ. Musabəyovun müstəsna xidmətləri vardır. Onların ədəbi-bədii yaradıcılığı ilə pedaqoji fikirləri və bilavasitə məktəblə bağlı görüşləri bir-birini tamamlayırdı. Onlar yeni məktəb uğrunda böyük fədakarlıq göstərdikləri kimi, bu məktəbə lazım olan proqram, dərslik və dərs vəsaitlərinin hazırlanması, tədris olunan əsərlərin diqqətlə seçilməsi kimi ən vacib məsələlərdə də böyük fəallıq göstərirdilər. Onlar tədris etdikləri əsərlərin məzmun və mündəricəsinə xüsusi diqqət yetirir, uşaqların şüurunda vətəndaşlıq və vətənpərvərlik hissi oyadırdılar. S. S. Axundov bütün ədəbi irsində və pedaqoji fəaliyyətində gənc nəslin taleyini və gələcəyini düşünmüş, onların həyatından vətəndaş-yazıçı və müəllim kimi bəhs etmişdir.
Uşaq ədəbiyyatı

S. S. Axundov iri həcmli pyesləri ilə yanaşı, uşaqların həyatından bəhs edən yığcam hekayələr, "Uşaqlıq həyatından xatirələr" və nəhayət "Qorxulu nağılları"nı yazmışdır. "Əhməd və Məleykə", "Abbas və və Zeynəb"; "Əşrəf", "Nurəddin" və "Qaraca qız"dan ibarət olan "Qorxulu nağıllar" da inqilabdan əvvəlki azərbaycanlı ailələrin yoxsul güzəranı, uşaqların faciəli həyatı, bu fəlakətləri doğuran səbəblər qələmə alınmışdır. Mühit, ictimai şərait günahsız uşaqları, yoxsul balalarını qayğıdan, nəvazişdən məhrum edir, onları həyatın qaranlıq küncünə atırdı. M. Ə. Sabir və S. S. Axundovla eyni amal uğrunda mübarizə aparan A. Şaiq XX əsr maarifçi-realist ədəbiyyatın yaranmasında misilsiz xidmət göstərmişdir. Ədəbiyyatımızda şair, nasir, dramaturq kimi şöhrət qazanan A. Şaiq, həm də əsl xalq müəllimi, həm də pedaqoq və ictimai xadim kimi şöhrət qazanmışdır. A. Şaiqi ədəbiyyatımızda məşhur edən, böyük hörmət qazandıran onun uşaq ədəbiyyatı sahəsindəki xidməti olmuşdur. A. Şaiqin ədəbi fəaliyyətinin ilk dövrü də uşaq ədəbiyyatı ilə əlaqədardır.
Uşaq ədəbiyyatı

O, 1906-cı ildən başlayaraq kiçikyaşlı məktəblilər üçün qısa, aydın məzmunlu, yeni mündəricəli, təmiz ana dilində oynaq vəznli şeirlər yazdı. Bu şeirlərin başlıca mövzusu heyvanlar aləmi idi. Burada birinci növbədə ev quşları və ev heyvanları ("Xoruz", "Keçi", "Uşaq və dovşan", "Yetim cücə", "Təpəl kəlim", "Dovşan", "Bir quş, "Quzu" və b.) şairin qələmində yeni-yeni obrazlara uşaqların əyləncəsinə çevrilirdi. Şairin heyvanlar aləminə tez-tez müraciət etməsi təbii idi. Belə ki, balacalar adətən heyvanların məişətinə daha çox maraq göstərir, onlarla əylənməyi, təmasda olmağı, onları öz oyunlarına cəlb etməyi sevirlər. Kənd məişətinə yaxşı bələd olan Şaiq ev heyvanlarının hər birini öz təbiətinə, fərdi davranış və əlamətlərinə görə təsvir etmişdir. İrtica illərində mürəkkəb tarixi hadisələr A. Səhhətin yaradıcılığında müxtəlif əks-sədalar oyatmışdı.
Uşaq ədəbiyyatı

Şairin uşaq əsərləri öz təbiiliyi və səmimiliyi ilə Azərbaycan uşaq ədəbiyyatı tarixində yeni hadisə idi. Lirik şeirləri, mənzum hekayələri, nəğmələri, təmsilləri, pyesləri, Rus və Qərb ədəbiyyatından elədiyi tərcümələr A. Səhhətin uşaq ədəbiyyatına dərin bələd olmasını göstərirdi. "Ata və oğul", "Ana və bala", "Ana və uşaq", "İki uşaq", "Məktəb şagirdi", "Tənbəl" şeirlərində A. Səhhət ən əvvəl uşaqları məktəbə, təhsilə, elm və maarifə çağırırdı. Bunu uşaqların təbii həvəsinin nəticəsi kimi ifadə edir. İlk təşəkkül illərində uşaq nəsrinin yaranmasında iki nəslin nümayəndələri iştirak edirdilər. Birinci nəsli təmsil edənlər inqilabdan əvvəl yaradıcılığa başlamış, zəngin ədəbi təcrübəsi olan Cəlil Məmmədquluzadə, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, Süleyman Sani Axundov, Abdulla Şaiq, Cəfər Cabbarlı və başqaları idi. Bu yazıçılar öz yaradıcılıq üsullarına sadiq qalmaqla bərabər, müasir mövzulara da meyil göstərir, onları yeni həyatın tələbləri baxımından həll etməyə çalışırdılar. C. Məmmədquluzadə "İki alma" hekayəsində təsvir etdiyi kiçikyaşlı uşağın təbiətində özünü büruzə verən humanist hissi təqdir edirdi.
Uşaq ədəbiyyatı

S. S. Axundov qələmə aldığı "Qan bulağı" (1923), "Ümid çırağı" (1923), "Cəhalət qurbanı" (1923), "Qatil uşaq" (1924), "Nə üçün" (1925) əsərlərinin mövzusunu da inqilabdan əvvəlki qaranlıq mühitdən almışdır. Deməliyik ki, XX əsrin çox mürəkkəb və zəngin ədəbi prosesi üslubca müxtəlif olsa da, mündəricə baxımından yeni nəslin tərbiyəsində, biliklərə yiyələnməsində və qabaqcıl ideyalara meyil etməsində eyni mövqedə dayanır, eyni məramı izləyirdi. Maraqlıdır ki, kiçikyaşlı uşaqların tərbiyəsinə qadın yazıçıların yaradıcılığında daha geniş yer verilmişdir. Uşaqların səviyyəsinə münasib ideyanı maraqlı və yığcam surətdə, canlı lövhələrdə ifadə etmək Nəriman Süleymanovun, Əli Səmədlinin və Baba Həsənovun yaradıcılığına da xas olan keyfiyyətlərdəndir. Onlar müasir mövzularda kiçik yaşlı məktəblilərin estetik tələbinə və zövqünə uyğun həyati hadisələri qələmə alırlar. Eyni məziyyəti İsa Hümmətovun və Əzizə Əhmədovanın hekayələrində, Teymur Elçinin, Fiktər Sadıxın, Zahid Xəlil]]in və s. şeirlərində də görmək olar. Əsrimizin texniki kəşfləri fantastik əsərlərin də yaranmasına təkan verdi.
Uşaq ədəbiyyatı

Emin Mahmudov, Namiq Abdullayev elmin inkişafını, texnikanın sabahını təsvir edən maraqlı əsərlər yazmışlar. Çağdaş uşaq ədəbiyyatı Azərbaycanın öz siyasi-dövlət müstəqilliyinin bərpası ilə ölkədə uşaqların və yeniyetmələrin həqiqi vətəndaş kimi yetişdirilməsinə, onların yüksək əxlaqi keyfiyyətlər, milli-mənəvi dəyərlər ruhunda tərbiyələnib böyüməsinə diqqət və qayğı artmışdır. Bu işdə əsas vasitələrdən olan bədii ədəbiyyatın roluna ayrıca önəm verilmiş – uşaq ədəbiyyatının təkcə çağdaş durumunu deyil, onun təşəkkül və inkişaf tarixini, bu sahədə fəaliyyət göstərmiş yazıçı və şairlərin bədii irsini, xidmətlərini ətraflı öyrənib, obyektiv elmi meyarlarla qiymətləndirmək təməl prinsip kimi irəli sürülmüşdür. Müstəqillik dövrü uşaq ədəbiyyatının mövzu dairəsi əvvəlki onilliklərdən fərqlənmir. Uşaq ədəbiyyatının yeni dil, yeni estetika, yeni baxış prosesi bu dövrün payına düşür. Həmçinin, bu dövr həm də azərbaycançılıq ideologiyasının bütün sahə və istiqamətlərdə önə keçdiyi, maarifçilik ruhunun yaşadıldığı baxımından səciyyəvidir. Uşaqlarda milli müəyyənlik, milli düşüncə formalaşdırmaq istəyi, üçrəngli bayrağımız, himnimizlə öyünmək, vətən, hürr, azadlıq duyğulu mətnlərin daha çox üstünlük təşkil etməsi çağdaş uşaq ədəbiyyatının aparıcı istiqamətləridir.
Uşaq ədəbiyyatı

Müstəqillik dövrü uşaq ədəbiyyatında Zahid Xəlil, Rafiq Yusifoğlu, Məmməd Namaz, Ələmdar Quluzadə, Sevinc Nuruqızı, Qəşəm İsabəyli, Qəşəm Nəcəfzadə, Reyhan Yusifqızı, Mina Rəşid, Ələsgər Əlioğlu, İnqilab İsaq, İbrahim Yusifoğlu və b. rolu əvəzsizdir. Onlardan bir qisminin yaradıcılığı sovet dövrünə düşsə də, müstəqillik zamanında da istiqamətləri dəyişməyib. İllərdir uşaq ədəbiyyatı bu müəlliflərin yaradıcı ruhunda qorunur. Dünya uşaq ədəbiyyatı Dünya uşaq ədəbiyyatı özündə güclü ideya-istetik və mənəvi yük daşıyır. Dünya uşaq ədəbiyyatının ən yaxşı nümunələrin – milli mədəniyətimizin hüdudlarından çıxaraq ümumbəşəri maraqları və yüksək humanistik fikirləri ifadə edir, İnsanları birləşdirən ideyaların yayılmasına rəvac verirlər. Dünya uşaq ədəbiyyatı bir qayda olaraq yalnız maraqlı süjetləri ilə deyil, həm də yüksək mənəvi keyfiyyətlər daşımaları ilə səciyələnirlər. Bu, hərşeydən əvvəl dünya ədəbiyyatı klassiklərinin əsərləridir.
Uşaq ədəbiyyatı

Dünyanın müxtəlif guşələrində uşaqlar M. Servantesin "Lamançlı Don Kixot"unu, C. Sviftin "Quliverin səyahətini"ni, J. Vernin və F. Kuperin romanları, povest və poemalarını sevə-sevə oxuyurlar. Bilavasitə uşaqlar üçün yazılmış əsərlərə gəldikdə isə o, mənəvi mədəniyyətin ayrılmaz hissəsi kimi ilk növbədə söz sənəti olub bədii ədəbiyyata və şifahi xalq ədəbiyyatına xas olan keyfiyyətləri özündə birləşdirir. Digər tərəfdən isə o, gənc nəslə ünvanlandığından oxucuların yaş xüsusiyyətlərini və pedaqogikanın müəyyən müddəalarını nəzərə almalı olur. Dünya uşaq ədəbiyyatı oxucunu elm və həyatın müxtəlif cəhətləri barədə biliklərlə zənginləşdirir: Ata-babaların tarixi və məişəti, ölkənin coğrafiyası və s. haqqında biliklər verir. Bununla da, uşaqlar özlərini keçmiş nəsillərin varisləri və onların işlərinin davamçıları kimi dərk etməyə başlayır. Dünya uşaq ədəbiyyatı uşaqların qəlbində nəcib hisslər oyadan, mənzum və mənsur "əsərlərlə" işıqlandıran, onların gələcəyi haqqında gözəl və ümüdlü arzularına qanad verən bir ədəbiyyat sahəsidir. Dünya uşaq ədəbiyyatı uşaqları zəngin ədəbiyyat sahəsidir.
Uşaq ədəbiyyatı

Dünya uşaq ədəbiyyatı uşaqları zəngin mənəvi zövqə malik bir insan kimi tərbiyə edir, öz xalqının mübarizələrlə zəngin tarixi keçmişinə dərindən bələd olmasını təmin edir. Dünya uşaq ədəbiyyatı dünyanın yaratmış oldugu bütün maddi və mənəvi sərvətləri yeni nəslə öyrətməli, onları bu sərvətin əsl varisi kimi tərbiyə etməlidir. Dünya uşaq ədəbiyyatı – ədəbiyyatın tərkib hissəsi olub, məqsəd və vəzifələrinə görə 7–14 yaşına qədər müxtəlif oxucu qruplarının təlim və təhsilinə, tərbiyyəsinə yönəldilən bədii əsərlərə deyilir. Dünya uşaq ədəbiyyatı uşaqların yaş səviyyəsinə uygun üslubda yazılır. Onların yaş səviyyələri 7–14 -ə qədərdir. Uşaqlar üçün əsər yazan hər bir yazıçı bu yaş səviyyəsini nəzərdən qaçirmamalıdır. Burada uşağın ictimai mühiti, inkişafı, zövqü, nitqi, bilik dairəsi də nəzərə alinmalıdır.
Uşaq ədəbiyyatı

Bununla belə, heç bir vaxt unutmamalıyıq ki, uşaqlar yaş etibarilə daim dəyişilir, onlar dövrdən- dövrə, nəsildən- nəslə dəyişilirlər. Kiçikyaşlı məktəblilərin (7–14 yaş) oxudugu bədii əsərlərin dili aydın və rəvan olmalıdır. Yıgcam süjetli nəsr əsərlərinin dilində də lirizmə üstünlük verilməlidir. Çünki yorucu əsərlər uşağı mətləbdən uzaqlaşdırar, məzmun yaddan çıxar. Dünya uşaq ədəbiyyatı Şərq ədəbiyyatından qədim hind abidəsi "Kəlilə və Dimnə", ərəb xalqlarının əfsanələri ilə zəngin olan "Min bir gecə", bir çox şərq xalqlarının uşaq ədəbiyyatı nümunələri toplanmış "Oxuyan piyalə" kitabı, ümumiyyətlə, Şərq aləmi, Şərq psixologiyası, Şərq mədəniyyəti haqqında geniş və zəngin bilik əldə etməyə imkan verir. Həmçinin Qərb ədəbiyyatının ən nadir nümunələri- Qrimm qardaşlarının nagılları, andersenin nağıl və hekayələri, C. Sviftin "Qulliverin səyahəti", M. Tvenin, J. Vernin, M. Ridin, C. Dikkensin, C. Rodari və digər görkəmli sənətkar və yazıçıların əsərlərinin oxu imkanlarını xeyli artırmışdır. Dünya uşaq ədəbiyyatı ilə tanışlıq bütün dünya uşaqlarının milliyətindən asılı olmayaraq mənəvi yaxınlaşmasına xidmət edir.
Uşaq ədəbiyyatı

Anderson, Nancy (2006). Elementary Children’s Literature. Boston: Pearson Education. ISBN 0-205-45229-9. Hunt, Peter (1996). International Companion Encyclopedia of Children’s Literature. London: Routledge.
Giriş qurğusu

Bu qurğular daxil edilən informasiyanı rəqəmli formaya çevirir ki, sonradan onu kompüterdə emal etmək və saxlamaq mümkün olsun . Qrafik verilənləri daxil etmək üçün qrafik planşetlərdən, oyunlarda isə coystiklərdən istifadə olunur. Fotoqrafiyalar və şəkillər skanerlər vasitəsilə daxil edilir, skanerdə daranmış mətnlər isə OCR vasitələrinin köməyilə fayla çevrilir. Getdikcə nitqin mikrofon vasitəsilə daxil edilməsi populyarlaşır. Cib kompüterlərində, adətən, stilus (qələm) vasitəsilə daxiletmədən və əlyazısının tanınması vasitələrindən istifadə olunur. Ağır istismar şəraitində çox zaman sensor ekranlar tətbiq edilir. Müxtəlif növ diskret və analoq sensorlar giriş qurğuları ola bilər. Jestlərin tanınması, istifadəçinin baş hərəkətinin və baxışının istiqamətinin izlənməsi qurğuları işlənib hazırlanır. İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
Ömər Eldarov

Ömər Həsən oğlu Eldarov (21 dekabr 1927, Dərbənd, Dağıstan MSSR) — Azərbaycan heykəltaraşı, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü, Azərbaycan Rəssamlıq Akademiyasının rektoru (2001–2023), Azərbaycan SSR xalq rəssamı (1982), SSRİ (1980) və Azərbaycan SSR (1982) Dövlət mükafatları laureatı, "Heydər Əliyev" ordeni laureatı (2017). 1927-ci dekabrın 21-i Dağıstan Muxtar Respublikasının Dərbənd şəhərində anadan olub. Azərbaycan Rəssamlıq Məktəbinin heykəltaraşlıq bölməsini qurtardıqdan sonra peşə biliyini artırmaq məqsədilə Leninqraddakı İ. Repin adına rəngkarlıq, heykəltaraşlıq və memarlıq institutunun heykəltaraşlıq fakültəsində təhsilini davam etdirib. 1946-cı ildən etibarən mütəmadi olaraq müxtəlif respublika, regional və beynəlxalq sərgi və müsabiqələrin iştirakçısı olub. Sənətkarın yaratdığı heykəllər dünyanın bir çox muzeylərində layiqli yer tutmaqdadır. Bu cür əsərlər sırasında şairə Natəvanın, şair Məhəmməd Füzulinin, şair-dramaturq Hüseyn Cavidin, Azərbaycanın görkəmli oftalmoloq alimi Zərifə Əliyevanın, professor İhsan Doğramacının heykəlləri, prezident Heydər Əliyevin, bəstəkar Üzeyir Hacıbəyovun, rəssam Səttar Bəhlulzadənin, yazıçı Süleyman Rəhimovun, akademik Ziya Bünyadovun və başqalarının qəbirüstü abidələrini göstərmək olar. Eyni zamanda sənətkar bir sıra kamera xarakterli, kiçik həcmli əsərlərin müəllifidir. Yaradıcılıqla yanaşı, həm də Azərbaycanın ictimai və mədəni həyatının fəal iştirakçısıdır.
Ömər Eldarov

Eyni zamanda sənətkar bir sıra kamera xarakterli, kiçik həcmli əsərlərin müəllifidir. Bu qabildən olan "Qızım Lalənin portreti", "Oğlum Müslümun portreti", "Analıq" , "İlin dörd fəslı", "Bacılar" əsərləri şair Nəsiri Xosrovun və yazıçı Rabindranat Taqorun heykəl portretləri müxtəlif vaxtlarda nüfuzlu respublika və beynəlxalq sərgilərdə uğurla nümayini etdirilmişdir. Həyat yoldaşı — Erna Eldarova 13 noyabr 2018-ci ildə vəfat etmişdir. Oğlu — Müslüm Eldarov (1956–2003) heykəltaraş, rəngkar, qrafik rəssam. Gəlini — Oğlu Müslüm Eldarovun həyat yoldaşı Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı İrina Eldarova. Xarici keçidlər Full HD Video: Xurşidbanu Natəvanın heykəli, Azərbaycan, Bakı Ömər Eldarovun bioqrafiyası www.adam.az Heykəltəraş Ömər Eldarovun doğum günüdür Ömər Eldarovun 90 illik yubileyi qeyd olunub
İblis (pyes)

"İblis" (az-əbcəd. ابلیس), bəzən "Şeytan", "Satana" və ya "Cin" adlanır — 1918-ci ildə Azərbaycan şairi və dramaturq Hüseyn Cavid tərəfindən yazılmış dörd aktlı faciə, poetik pyes (şeirli drama). Pyesin Birinci Dünya müharibəsi illərində yazıya alınması, Hüseyn Cavidin burada bir filosof və humanist insan kimi düşüncələrinin açılması, ədalətsiz müharibələrə, müharibə qızışdırıcılarına nifrət hissləri oyatması ideyalarını əks etdirir.Faciə ilk dəfə 1920-ci ildə Abbas Mirzə Şərifzadə tərəfindən səhnəyə qoyulmuşdur. 1920-ci illərin əvvəllərində pyesa əhəmiyyətli müvəffəqiyyət qazanmışdır. "İblis" səhnələşdirilən ilk Azərbaycan poetik dramdır. Dram əsəri yalnız mürəkkəb fəlsəfi məzmunu ilə deyil, həm də romantik üslubu ilə diqqətə layiqdir.
İblis (pyes)

"İblis" Hüseyn Cavidin ilk səhnəyə qoyulan əsəridir.Pyesa ilk dəfə 1924-cü ildə nəşr olunmuşdur. Daha sonra əsər 1927, 1959, 1969, 1982, 2001 və 2005-ci illərdə nəşr olunmuşdur. 1931-ci ilin Kiçik Sovet Ensiklopediyasında əsər poema adlandırılmışdır. Əsər Hüseyn Cavidin ən yaxşı dramlarından sayılır. "İblis" Bakıda Hüseyn Cavidin heykəlinin tərkibinin əsas təməli kimi xidmət etmişdir; burada İblisin özü, pisliyi təcəssüm edir, əlində qılıncla baş aşağı yerə yıxılır. Personajlar İxtiyar şeyx — ağsaqqal bir sövməənişin Xavər — İxtiyarın nəvəsi Arif — pərişan saçlı, sadə geyimli bir gənc.
İblis (pyes)

Vasif — könüllü bir türk zabiti (Arifin kiçik qardaşı). Küçük zabit — Vasifin dostu. Rəna — son dərəcə gözəl bir şəfqət həmşirəsi (türk). İbn Yəmin — 45 yaşında qaraşın bir ərəb zabiti. Yaralı zabit — rus ordusuna mənsub bir gənc. Zənci çavuş — İbn Yəminin xidmətçisi və bir nəfər məiyyət əskəri.
İblis (pyes)

Teyf — Rənanın məqtul babasının xəyalı. Elxan — zabit (əskəri qaçaq). Zabitlər, əskərlər, haydutlar, rəqqasələr (ərəb), çingənələr, teyflər, çalğı taqımı və s. Pyesdə hadisələr Birinci Dünya müharibəsi zamanı Yaxın Şərqdə baş verir. Əsərin baş qəhrəmanı Arif insani və romantik bir gəncdir. İblisin obrazına müraciət edən Hüseyn Cavid, maddi zənginlik üçün ruhlarını şeytana satan insanları təsvir edirdi. Müəllifə görə, ruhlar azad deyil, şeytan tərəfindən əsir tutulmuşdur.
İblis (pyes)

Məhz pis ruh insanların ruhuna hakimdir; hansılar üçün həyatda maddi məhsullar əsas stimuldur. Pyesdə Cavid tərəfindən qarşılanmayan ədalətsiz, qəddar, qanlı bir döyüş əks olunur.Pyesin baş qəhrəmanı Arif işğal müharibələrini, insanların qəddarlığını, cinayət və xəyanət problemlərini qəlbinə yaxın tutur. "Dünya müharibə içində olduğu üçün günahkar kimdir? ", "insanların çətinliklər içində olduğu üçün kim günahkardır? ", "insanların niyə öz maraqları olan ehtiraslar var?" kimi ağrılı suallara cavab verməkdən gücsüz olan və müharibə dövründə evini və qardaşını itirən Arif, "sivilizasiyalı" dünyanın vəhşiliyindən qaçmaq istəyir və xilas olmaq üçün hamıdan uzaqlaşır, Ancaq bu ona kömək etmir.
İblis (pyes)

Arif "niyə Tanrı sakitcə insanların çətinliklərinə baxır?" sualından xilas ola bilmir. O. görür ki, dünyada güclü olanın hakimiyyətinə üstünlük verilir, amma sevgi, vicdan və mərhəmət kimi əxlaq prinsiplərinin heç bir gücə malik olmadığına inanmır.Pyesdə baş verən hadisələrin məntiqindən nəticə çıxarmaq olar ki, insanın özü, Satana insanın uğursuzluğuna görə günahkar deyil. İnsani və sülhü sevən Arif, atasının qətlindən intiqam alan birinə ürək verməyi qərara alan Rəna adlı qıza aşiq olur. Pyes boyunca o, cinayətkar olur: həyat yoldaşı Xavəri boğur və qardaşı Vasifi öldürür və beləliklə, İblis, yəni pislik, insanın özündə yuva qurma ideyasını təsdiq edir. Əsərin ideyası, dünyadakı bir çox ihanət, cinayət və xəyanət varsa, səhv pis insan təbiəti və onun şeytan təbiəti ilə bağlıdır.
İblis (pyes)

Pyes bu sözlər ilə bitir: Beləliklə, qaranlıq fəlsəfəyə müraciət edilərək, insanın məhv edilməz Şeytan təbiəti haqqında söhbət, həyatın ədalətsizliyinə qarşı romantik üsyanı bitir. Tamaşaların tarixi Tamaşa ilk dəfə 1920-ci il dekabrın 21-də Azərbaycan Dövlət Teatrında səhnələşdirilib. "İblis" səhnələşdirilən ilk Azərbaycan poetik dramdır. "İblis"-in ilk səhnələşməsi Azərbaycanın teatr həyatı üçün böyük hadisə idi. Teatr rəngli romantik tamaşa yaratmaq üçün bütün vasitələrdən istifadə etmişdir. Kiçik texniki imkanların olmasına baxmayaraq, teatr realistik müharibə səhnələrini, yanğını, personajların effektiv qeyb və mövcud olmağını yarada bilmişdir. Xüsusi ilə, son aktda ziyafət səhnəsi diqqət çəkirdi.İblis rolunu Abbas Mirzə Şərifzadə oynamışdır.
İblis (pyes)

Tənqidçilər qeyd edirdilər ki, Şərifzadənin yaratdığı obraz, "Avropalı" Mefistofelə bənzəmirdi. Eyni zamanda, aktyor Şərq folkloruna xas olan şeytanın (adətən onu bir göz kor idi) görünüşünü əks etdirməmişdir. Şərifzadə tərəfindən yaradılan İblis, ciddi, görkəmli, qüdrətli, pisliyi və qisası simalaşdırırdı, ətrafına qorxu və qarışıqlıq yayırdı, acınacaqlı və istehzalı idi. Pyes boyu İblis insan formasını qəbul edəndə, aktyor ətrafdakı adamlarda simpatiya yaradan təcrübəli, fəlsəfi düşüncələrə meylli olan, insani qocanı oynayırdı. Qeyd olunur ki, "teatrdakı çox mürəkkəb fəlsəfi problemləri ortaya qoyan romantik şövq" "tamaşaçıların isti simpatiyasını" qazanmışdır. 1920-ci ilin dekabrında dramanın premyerası Daşkənddə Özbəkistan dövlət truppası tərəfindən Azərbaycan dilində səhnələşdirilmişdir.İkinci dəfə tamaşa 1921-ci ildə Azərbaycan Dövlət Teatrında eyni cür olaraq nümayiş etdirilmişdir. Daha sonra tamaşa rejissorlar Aleksandr İvanov (1922-ci ildə) və Aleksandr Tuqanov (1926-cı ildə) tərəfindən Dadaş Bünyadzadə adına eyni Dövlət Türk (Azərbaycan) Teatrının səhnəsində nümayiş etdirilmişdir.
İblis (pyes)

Teatr mütəxəssisi İlham Rəhimli qeyd edir ki, bu istehsalların müsbət və mənfi cəhətləri var idi. Eyni zamanda tamaşa Tiflis, Batumi, Naxçıvan və digər şəhərlərdə nümayiş etdirilmişdir.Sovet rejiminin ilk illərində, tamaşa özbək dilinə tərcümə olunmuşdur. 1923-cü ildə tamaşa özbək dilində səhnəyə qoyulmuşdur. 1923-cü il noyabrın 24-də Daşkəndin "Kommunist" qəzeti yazırdı: Qeyd olunur ki, tamaşa 1921–1924-cü illərdə Özbəkistanın tanınmış mədəniyyət xadimi — Həmzə Həkimzadə Niyazi səyləri ilə səhnələşdirilmişdir. Bu əsərin Özbəkistanda və digər Orta Asiya respublikalarında teatr sənətinin inkişafına təsiri də qeyd edilir. 1924-cü ildə tamaşa Daşkənddə də səhnələşdirilmişdir.Müəllifin həyatı boyu son dram istehsalı 1925-ci ildə baş vermişdir.1983-cü ildə Hüseyn Cavidin 100 illik yubileyinə hazırlaşanda Azərbaycan Dram Teatrı repertuarında "İblis" faciəsini də daxil etmişdir. Tamaşa Mehdi Məmmədova həvalə olunmuşdur.
İblis (pyes)

Mehdi Məmmədovun səhnələşdirdiyi "İblis", fəlsəfi-psixoloji dərinliyə sahib idi. Tamaşa "monumentalizm və modernizmin sintezi tərzında" həyata keçirilmişdir. O dövrdə beynəlxalq səviyyədə mürəkkəb siyasi münasibətlər faciənin mövzusuna təsir göstərmişdir, buna görə də tamaşa "orijinal, təzə və kompozisiya ilə möhtəşəm, görkəmli" alınmışdır. Qeyd olunur ki, Cavidin poetikası yaxşı və pis, insanlıq və iblisin başlanğıcı arasındakı sonsuz mübarizənin ötürülməsi üçün bir vasitədir. İblisin başlanğıcı atom və hidrogen müharibəsinin müasir təhlükəsi ilə ifadə edilmişdir. Orkestrin ağac-pirinç və pirinç alətlərindən fərqlənən, tremolo simləri və ostinat ritm timpani əsasında, Aydın Əzimovun "zəhmli" musiqi əsərləri qorxunc bir təhlükə qarşısında bəşəriyyətin panik durumunu yaratmışdır. Əsərin təhlili Sovet tənqidçiləri Hüseyn Cavidin dramda "dağıdıcı müharibələrə və ruhlandırıcılarına qarşı çıxır, pisliyə qarşı müqavimətin çürük fəlsəfəsini ortaya qoyur" və "kapitalist dünyada insanlarım yaxşı bir başlanğıc qazanmağına ürəksiz ümid etdiyini" qeyd edirlər.
İblis (pyes)

Dram Götenin "Faust" əsərinin maddi təsiri altında yazıldığı ehtimal olunur, ədəbi tənqidçi Əli Nazim isə əsərin "Faust"un bir imitasiyası olduğunu qeyd edir. Dramın nəşr olunmasından sonra Cavid Puşkinlə müqayisə olunurdu. 1937-ci ildə istintaqı zamanı bu şöhrətə yanlış bir xarakter üzərində əsaslanırdı; Bəkir Çobanzadənin işində qeyd olunurdu ki, Əli Nazim Hüseyn Cavidi "Sovet Şərqində yeganə qeyri-adi istedad" sayırdı.Ədəbiyyat tənqidçisi Məmməd Arif qeyd edir ki, dramda imperializmin anti-insan təbiətinə qarşı güclü şəkildə tənqid olunurdu. Şair və publisist Mikayıl Rzaquluzadə qeyd edir ki, İblisin obrazında, "pis ruh" insan xəyanətinin və cinayətlərinin ifşa edilməsi yazarın humanist fikirlərini əks etdirirdi. Hüseyn Cavidin əsərində "bütün insanlara qarşı baş verən fəlakətlərin mənbəyi şeytandır" deyilən inancı inkar edir. O, qeyd edirdi ki, bütün bədbəxtlik insan xəsisliyindən, "amansız krallardan", "hər hansı bir ölkənin əmirlər, çarlar, şahlar və bəylərdən", "fərqli inancların qullarından" gəlir.
İblis (pyes)

Rzaquluzadənin sözlərinə görə, bu bölmədə İblisin monoloqu bu fikri daha parlaq ifadə edir.Rzaquluzadə qeyd edir ki, yazıçının bəzi pan-türkist simpatiyası da pyesdə yer alıb. Ədəbi tənqidçi Əli Nazim "İblis"in Kemalist hərəkatın zirvəsində yazıldığına diqqət çəkərək, Cavidin rasionalizm və subyektivizm, sosial idealizm və mistisizmin özünəməxsus birləşməsinə keçidini qeyd edir.Əli Nazim qeyd edir ki, dramanın qəhrəmanları, Arif, Vasif və İblis — Cavid yaradıcılığının vahid bir görünüşün fərqli dəyişiklikləridir. Qeyd olunur ki, bu obraz "hərbi və inqilabçı dövrün türk burjua intellekti, ruhda dualistdir", bütün sosial-psixoloji mənbəyini və Cavid qrupunun ziyalılarının ideoloji və siyasi mahiyyətini təcəssüm etdirir. Nazim qeyd edir ki, Cavid pyesdə "bir tərəfdən İblisin maskasında və digər tərəfdən Arif şəklində çıxış edir".Ədəbiyyatşünas Həmid Araslı qeyd edir ki, bu faciənin təsviri üsulları və vasitələrində əhəmiyyətli dərəcədə türk şairi Tofiq Fikrətin təsirlənib və "İblis" pyesi, "Şeyx Sənan" ilə birlikdə, Azərbaycan dramının tarixində yeni bir səhnə açmışdır.Filoloq Məsud Əlioğlu qeyd edir ki, faciənin mərkəzində duran və bütün hadisələrə qatılan İblis, simvolik obrazdır və bütün çirkin və təmkinli ehtirasların mənbəyinin şəxsin özü olduğunu sübut etməyə çalışır. Əlioğlunun fikrincə, faciənin digər aparıcı xarakteri olan Arif — ağıl və vicdanın simvoludur. Əsərin ikincil qəhrəmanları da simvolik obrazları təsvir edir.
İblis (pyes)

Məsələn, Rəna — gözəllik və qürur birliyini, Şeyx İxtiyar — günahsızlıq və səbir, İbn Emin — xəyanət, Xavər — təvazökarlıq və təqsirsizlik, Elxan — qəhrəmanlıq və dürüstlüyü təmsil edir.Bu faciəni Əmin ər-Reyhaninin "Şeytan məktubu" ilə müqayisə etməklə, filoloq Afsana Məmmədova qeyd edir ki, təsadüfi deyil ki, hər iki əsərdə baş verən hadisələri təsvir edərkən, yazıçılar simvolizmə müraciət ediblər. Onun köməyi ilə yazıçılar dünya-insan-cəmiyyət trilogiyası kontekstində görünən ütopik təəssüratı, hümanizmin, həqiqətin, ədalətin və azadlığın real fikirlərini çatdırırlar.Filoloq Ellada Gərayzadənin sözlərinə görə, əsərdə yaxşı və pis güc qüvvələrinin müxalifəti qeyri-adi şəkildə təmsil olunur və bu da əsasən İblis və Arifin obrazlarında özünü göstərir. Arif öz mənəvi təmizliyini qoruyaraq, şəxsi problemlərinin yerinə bəşəriyyətin problemlərindən narahatlıq keçirir. O, müharibənin gətirdikləri fəlakətləri görüb, İblisə meydan oxuyur və bununla onun qəzəbinə səbəb olur. Gərayzadə qeyd edir ki, Arifin mövqeyi İblisin ümumdünya mənəvi prinsiplərini məhv etmək planlarına zidddir, hansı ki, onu qula çevirmək üçün məqsəd qoyub, Arifi pislik qüvvələrinin əsas hədəfi edir.Müasir sənət prosesində estetik idealın problemlərini nəzərə alaraq, filosof Rəfiq Cəfərova qeyd edir ki, Hüseyn Cavidin "İblis" dramı estetik düşüncəyə yeni fikirlər gətirdi. Yaradılan uydurma dünyada, müəllif bir tərəfdən müharibə ideyasını ortaya qoyur, digər tərəfdən isə obrazları ilə ümumi spekulativ sevgi fikri əsasında bir nəslin faciəsini, köhnəlmiş dini dəyərlər haqqında, həmçinin qəhrəmanların düşdüyü, yeni şəraitdə olan acınacaqlı, bəzən komik mövqeyini nümayiş etdirir.
İblis (pyes)

Ekranlaşdırılma 2007-ci ildə yazıçı Anarın yazdığı, Ramiz Həsənoğlunun çəkdiyi Cavid ömrü bədii filmi ekranlaşıb. Film Hüseyn Cavidin (Rasim Balayev oynayır) keşməkeşli həyatının son dövrləri əks etdirilir. Məmməd Səfanın oynadığı İblis rolu isə filmin mənfi qəhrəmanına çevrilir. Rejissorun planına görə, dünya şəriətinin fəlakət simvolu kimi İblis bir aktyor tərəfindən ifa olunmalı idi, lakin müəllifin pisliyin çoxluğuna dair düşüncələrinə əsaslanaraq, İblis mistik şeytan, cinayətkar, NKVD tədqiqatçısı və kahin şəklində təqdim olunur. Ətrafına ölüm yayan İblis filmdə, ölümsüz olaraq qalır.Filmdə Cavidin həyatına necə pisliyin daxil olması, onu iradəsinə tabe etməsi və onu itaətkar bir vasitə etməsi nümayiş olunur, Ancaq filmdə göstərilir ki, nə həbs, nə qohumlarından ayrılıq, hətta ölüm Cavidin iradəsini qıra bilmir. İlk olaraq Cavid tərəfindən "İblis" pyesi üzərində əsaslanan bir film çəkmək planlaşdırılırdı.
İblis (pyes)

Ssenari yazmağa hazırlıq zamanı Anar Cavidin bütün pyeslərini oxuyaraq, "İblis" pyesini kinoya çevirmək mümkün olmadığı qənaətinə gəlir. Anar qeyd edir ki, pyesin şərti-simvolik forması "balet janrında və ya hətta rok operasında, lakin film şəklində mümkün olmadığını" qeyd edir. Bu baxımdan, filmdə əbədi pisliyin ideyasına əsaslanaraq, Cavidin taleyi göstərilir. Anar qeyd edir ki, bundan əlavə, filmdə İosif Stalin, Adolf Hitler, Mircəfər Bağırov kimi şəxslərin obrazları "bu ideyanın universallığını təcəssüm etdirir". Xarici keçidlər H. Cavid dramaturgiyasında İnsan, İblis, Tanrı
Leonid Brejnev

Leonid İliç Brejnev (19 dekabr 1906 (1 yanvar 1907)[…], Kamianske, Yekaterinoslav quberniyası[d] – 10 noyabr 1982[…], Zareçye[d], Moskva vilayəti) — SSRİ dövlət, siyasi, hərbi və partiya xadimi, 1964-cü ildən vəfat etdiyi 1982-ci ilədək SSRİ-də ən yüksək vəzifələri tutmuşdur. Sov.İKP MK-nın 1964—1966-cı illərdə Birinci Katibi, 1966-cı ildən 1982-ci ilədək Baş Katibi. Onun dövrü əsasən "Durğunluq" ("Zastoy") dövrü kimi səciyyələnir. (19.12.1906 digər məlumatlara görə, 19.12.1907 — 10.11.1982 — SSRİ dövlət, siyasi, hərbi və partiya xadimi, 1964-cü ildən vəfat etdiyi 1982-ci ilədək SSRİ-də ən yüksək vəzifələri tutmuşdur. Sov.İKP MK-nın 1964—1966-cı illərdə Birinci Katibi, 1966-cı ildən 1982-ci ilədək Baş Katibi. 1960—1964 və 1977—1982-ci illərdə SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Sədri. Sovet İttifaqı Marşalı (1976) və dörd dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (196660 illik yubileyinə görə, 1976, 1978, 1981).
Leonid Brejnev

Boşalmanın ən yüksək həddi 1973-cü ildə açılmış olan Avropada təhlükəsizlik və əməkdaşlıq haqqında müşavirə oldu. Müşavirənin nəticəsi kimi 1975-ci ildə Helsinki də yekun akt imzalandı. Bu akta əsasən Avropada sərhədlərin dəyişdirilməməsi, ölkələrin suverenliyi və ərazi bütövlükləri, ölkələrin bir-birinə hörmətlə yanaşması, gücdən və hədədən istifadə etməmək haqqında ümumi razılıq alındı. Boşalmanın nəticəsi kimi hətta SSRİ-yə Pepsi-kola ixracı başlandı və onun ərazisində yeni zavodun tikintisi layihələşdirildi. İkinci Vyetnam, amma SSRİ üçün "Boşalma" SSRİ-nin 1979-cu il 26 Avqustunda Əfqanıstana öz qoşunlarını daxil etməsi ilə qurtardı. Əfqanıstanda hakimiyyət çevrilişi oldu- Barbak Karmal hakimiyyətə gəldi. Əfqanıstanda olan vəziyyət ABŞ prezidenti Cimmi Karterin milli təhlükəsizlik üzrə köməkçisi, dünya miqyaslı analitik Zbiqnev Bjezinski prezidentə belə deyir: "Bizdə tarixi şans yaranıb ki, Sovet İttifaqına öz Vyetnamını verək".
Leonid Brejnev

Sonrakı müddətdə Əfqanıstan "Soyuq müharibə"-nin əsas mərkəzinə çevrilmişdir. Rəsmi məlumatlara görə Sovetlər İttifaqı 15 minə yaxın əsgər itirmişdir (qeyri-rəsmi 40 min). Əfqanıstan tərəfi isə 1 mln-a yaxın şəhid vermişdir (o zaman ölkə əhalisinin sayı 13 mln.) Olimpiada-1980 1980-cı il 19 iyuldan – 3 avqustadək Moskvada XXII yay olimpiadası keçirildi. ABŞ və bir neçə başqa ölkələr SSRİ-nin Əfqanıstana hücumu ilə əlaqədar boykot elan etdilər. Buna baxmayaraq olimpiada baş tutdu. Brejnev və Azərbaycan
Suraxanı rayonu

Suraxanı rayonu (1934–1990 Orconikidze rayonu) – Bakıda inzibati rayon. Bülbülə, Əmircan, Qaraçuxur, Yeni Günəşli, Yeni Suraxanı, Hövsan, Zığ qəsəbələri və Dədə Qorqud yaşayış sahəsi bu rayona aiddir. Suraxanı toponimi tat leksikasına mənsubdur. Məlumdur ki Suraxanıda qədimdən irandilli tatlar məskunlaşmışlar. Suraxanı toponimi iki komponentdən ibarətdir: surax — fars və tat dillərində çala, çuxur, oyuq, deşik, xanı isə mənbə, qaynaq, çeşmə, fəvvarə deməkdir. S. Aşurbəyli yazır ki, "Suraxanı oyuqdan, deşikdən qaynayıb daşan, fəvvarə vuran deməkdir.
Suraxanı rayonu

"Suraxanı rayonunun əsası 1920-ci ilin may ayında qoyulub, rayon olaraq isə yenidən 3 noyabr 1934-cü ildə yaradılıb, 18 aprel 1990-cı ilədək Orconikidze rayonu adlanırdı. Həmin tarixdən isə Bakı şəhərinin Orconikidze rayonu Suraxanı rayonu adlandırıb. Mədəniyyəti Od məbədi olan "Atəşgah" Bakının 30 kilometrliyində, Abşeron yarımadasında Suraxanı qəsəbəsinin cənubi-şərq hissəsində yerləşir. Məbəddə Düma, Mendeleyev, Vereşşagin, professor Berezin, akademik Dorn kimi məşhur alim və səyyahlar qalmışlar. "Atəşgah"ın sahəsi 1368 m2 və yaxud 0,14 ha-dır. "Atəşgah" məbədi Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin 03.01.1964-cü il tarixli, 3 saylı qərarı ilə yaranmışdır.
Suraxanı rayonu

XVII–XVIII əsrlərdə qədim atəşpərəstlər məbədinin qalıqları üzərində, təbii qazın çıxdığı əbədi məşəlin yerində inşa edilmiş bu məbəd 26 hücrədən və mərkəzi səcdəgahdan ibarətdir. 19 dekabr 2007-ci ilə qədər Atəşgah məbədi "Şirvanşahlar Sarayı Kompleksi" Dövlət tarixi-memarlıq qoruq-muzeyinin filialı kimi fəaliyyət göstərmişdir. Atəşgah məbədinin özünəməxsusluğu, unikallığı və UNESCO-nun Dünya İrsinin İlkin siyahısına daxil edilməsi "Atəşgah məbədi" abidəsinin müstəqil fəaliyyətinə və mühafizəsinə zərurət yaratdığından, eyni zamanda burada turizmin inkişaf etdirilməsi məqsədilə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 19 dekabr 2007-ci il tarixli Sərəncamı ilə Atəşgah məbədinin ərazisi Azərbaycan Respublikasının "Atəşgah məbədi" Dövlət tarix-memarlıq qoruğu elan edilmişdir. 2012-ci ilin sentyabrından başlayaraq Heydər Əliyev Fondunun dəstəyi ilə məbədətrafı ərazilərin abadlaşdırılması, yardımçı binaların tikintisi işləri sürətlə həyata keçirilmiş, yeddi ay ərzində başa çatdırılmışdır. Burada kütləvi tədbirlərin keçirilməsi üçün hər cür şərait yaradılmış, müasir işıqlandırma sistemi qurulmuşdur. Qoruğun sahəsi 4,2 min kvadratmetrdən 15 min kvadratmetrə qədər genişləndirilmişdir.
Suraxanı rayonu

Sahəsi iki min kvadratmetrdən artıq olan əsas bina xüsusi memarlıq üslubunda inşa olunmuşdur. Məbədlə həmahəng inşa olunan əsas binada idarə, dəmirçi kürəsi, dəmirçi emalatxanası, mis və çini qablar, taxta üzərində oyma, xalça, kəlağayı və həsir toxuma emalatxanaları, suvenirlər, rəsm qalereyası mövcuddur. Xüsusi memarlıq üslubunda yaradılan muzeydə Bakı şəhəri və Abşeron rayonu ərazisində vaxtilə mövcud olan qədim yaşayış binalarını və abidələri əks etdirən guşələr yaradılmışdır. Burada əcdadlarımızın istifadə etdikləri məişət əşyaları və incəsənət nümunələri nümayiş olunur. Muğam evində isə buraya gələn ziyarətçilərin istirahətinin yüksək səviyyədə təşkili məqsədilə ayrıca guşə yaradılmışdır. Burada Azərbaycan muğamının təbliği məqsədilə müxtəlif konsertlərin təşkili də nəzərdə tutulmuşdur.
Suraxanı rayonu

2013-cü il martın 29-da Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev və Heydər Əliyev Fondunun Prezidenti, YUNESKO və İSESKO-nun Xoşməramlı səfiri, Mİlli Məclisin deputatı Mehriban xanım Əliyeva "Atəşgah Məbədi" Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğunda aparılan bərpa və yenidənqurma işlərindən sonra yaradılan şəraitlə tanış olmuşlar. Atəşgah məbədi XVII–XVIII əsrlərdə təbii qazların çıxdığı "əbədi", sönməz alovların yerində inşa edilmiş od məbədidir. İndiki ibadətgah da atəşpərəstlərin-zərdüştlərin qədim məbədlərinin yerində tikilmişdir. Bu məbədlər təqribən II–III əsrlərdə inşa edilmişdir. XVII əsrdə məbədin ətrafında bir-birinin yanında ibadətxana, 26 hücrə və karvansara inşa edilmişdir. Vaxtilə hücrələrdə müxtəlif dini ayinlərin icra olunması və oda sitayiş edən kahinlərin fəaliyyəti üçün lazımi şərait də olmuşdur.
Suraxanı rayonu

Məbədə gələn zəvvarlar karvansarada istirahət imkanı da əldə etmişlər. XVIII əsrin əvvəlində məbəd artıq bizim dövrə gəlib çıxdığı şəkli almışdır. Beşkünc planda tikilmiş abidənin həyətində mərkəzi səcdəgahın yuxarısı günbəzlə tamamlanan dördkünc tikili ucalır. Giriş portalının üstündə Abşeronda ənənəvi olan qonaq otağı — "Balaxana" yerləşir. Yeni memarlıq ənənələri ilə tikilmiş Atəşgah məbədi özündə qədim od səcdəgahlarının elementlərini qoruyub saxlamışdır. Məbədin ən erkən tikilisi olan karvansara 1713-cü ilə aiddir, üstündə qədim sanskrit dilində yazı vardır.
Suraxanı rayonu

2015-ci il Aprelin 26-da Azərbaycanın və dünyanın idman tarixində əlamətdar hadisə baş vermiş, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev "Atəşgah Məbədi" Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğunda I Avropa Oyunlarının məşəlini alovlandırılmış, xanımı, birinci Avropa Oyunları Təşkilat Komitəsinin sədri Mehriban xanım Əliyeva, Avropa Olimpiya Komitəsinin prezidenti Patrik Hikki mərasimdə iştirak etmişlər. Yeni Günəşli Yeni Suraxanı İqtisadiyyatı 2017-ci ilin 9 ayında Suraxanı rayonunda sənaye məhsulunun istehsalı 229,9 milyon manat, tikinti-quraşdırma işləri 24,0 milyon manat, nəqliyyat xidmətləri 11,7 milyon manat, əsas kapitala yönəldilən investisiyalar 25,9 milyon manat, kənd təsərrüfatı 4,9 milyon manat, pərakəndə ticarət dövriyyəsi 235,8 milyon manat, orta aylıq əmək haqqı 590 manat təşkil etmiş, əhaliyə 118,2 milyon manat məbləğində pullu xidmətlər göstərilmiş, 3684 yeni iş yeri açılmışdır. Rayon infrastrukturunun yenidənqurulması davam etdirilmiş, 18,3 km. yeni qaz kəməri çəkilmiş və ya əsaslı təmir olunmuş, müxtəlif diametrli borularla 9888,0 p.m. su və 832,0 p.m. kanalizasiya xətləri çəkilmiş, 4720,0 p.m.
Suraxanı rayonu

qəzalı su xətti dəyişdirilmiş, yüksəkgərginlikli elektrik yarımstansiyası tikilmiş, biri təmir olunmuş, Hövsan qəsəbəsində yüksəkgərginlikli elektrik yarımstansiyasının tikintisi davam etdirilmiş, 1743,0 p.m. istilik xətləri dəyişdirilmişdir. Müxtəlif mənbələr hesabına rayonda küçələrə və məhəllədaxili ərazilərə 250,0 min m². asfalt örtüyü salınmış, Qaraçuxur qəsəbəsində Etibar Bəkirli küçəsinin 2,0 km hissəsi yenidən qurulmuş, uzunluğu 12,0 km. olan Zığ-Əmircan-Yeni Suraxanı avtomobil yolunun 3,0 kilometrlik hissəsi uzunluğu 6,8 km olan Zığ-Hövsan avtomobil yolu yenidən qurulur. Yenidən qurulan yolların ətrafının estetik görünüşünün yaxşılaşdırılması məqsədilə yolların ətrafında irimiqyaslı təmir-tikinti, abadlıq işləri aparılır.
Suraxanı rayonu

Yolların kənarında yöndəmsiz vəziyyətdə olan, mövcud tikinti normalarının tələblərinə cavab verməyən, ətraf ərazinin ümumi görünüşünə xələl gətirən yerüstü kommunikasiya xətləri yerin altına salınır, yeraltı kommunikasiya xətləri təmir edilir və ya dəyişdirilir, qalan hissələri nizama salınaraq rənglənir. Hal-hazırda yenidən qurulan Zığ-Əmircan-Yeni Suraxanı avtomobil yolunun 3,0 kilometrlik hissəsində "Azərsu" ASC tərəfindən qəzalı vəziyyətdə olan 2 ədəd 400,0 mm. diametrli qəzalı su xətti dəyşdirilir, layihənin davamı olaraq Yeni Suraxanı qəsəbəsi Səttar Bəhlulzadə, Atamoğlan Rzayev küçələrində yeni su xətti çəkilir. Həmin hissədə artıq 5800,0 p.m su xətti çəkilmiş və işlər davam etdirilir. Rayonda tikinti-quraşdırma işləri davam etdirilmiş, Yeni Günəşli "D" yaşayış sahəsində "Xəzər inşaat XXI əsr" MTK, "AB" yaşayış sahəsində "Atlanta" MTK, "V" yaşayış sahəsində "İB. İN.
Suraxanı rayonu

Ümumilikdə rayonun qəsəbələrində bu dövr ərzində 20 "Nümunəvi abad məhəllə" salınmışdır. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin tapşırığına əsasən əhalinin məşğulluq səviyyəsinin artırılması məqsədilə işsiz vətəndaşların ödənişli ictimai faydalı işlərə cəlb edilməsi proqramı davam etdirilmiş, bu il həmin proqrama əsasən rayon üçün 1435 yeni iş yeri açılmış, Rayon MKTB-yə 36-sı məcburi köçkün olmaqla cəmi 568 nəfər işaxtaran şəxs, digər qurumlarda isə 662 nəfər vətəndaş işə qəbul edilmişdir. "Bir bələdiyyə-azı bir layihə" proqramı çərçivəsində Hövsan, Əmircan və Bülbülə bələdiyyəsinin hər biri bir layihə reallaşdırmışdır. Bu dövr ərzində ekoloji məsələlərin həllinə diqqət artırılmış, Zığ və Bülbülə göllərinin ekoloji vəziyyətlərinin yaxşılaşdırılması işləri davam etdirilmiş, rayonda operator şirkətlər tərəfindən ümumi sahəsi 1,5 hektar olan 45 gölməçə müxtəlif növ tullantılardan təmizlənmiş, lay suları və neftlə çirklənmiş 9,8 hektar torpaq sahəsi təmizlənərək texniki rekultivasiya olunmuş, 33 ədəd quyunun işçi meydançası və quyuətrafı sahələri neft tullantılarından təmizlənmiş, həmin ərazilərdə qazon və ağaclar əkilmişdir. Rayon İcra Hakimiyyətinin təşkilatçılığı ilə keçirilmiş iməciliklərdə rayonda 5282 ədəd ağac əkilmişdir. Xarici keçidlər Suraxanı Rayonu İcra Hakimiyyətinin rəsmi saytı
Yaxın Şərq

Yaxın Şərq — Cənub-qərbi Asiya və Misirin daxil olduğu tarixi-geosiyasi region. Əsas əhali: azərbaycanlılar, ərəblər, ermənilər, assuriyalılar, gürcülər, yunanlar, farslar, yəhudilər, misirlilər, kürdlər və türklər. Yaxın Şərqdə 350–360 milyon müsəlman (türklər, farslar, ərəblər, kürdlər və s.), 20 milyon xristian (ermənilər, yunanalar, gürcülər, aysorlar, qibtilər, marunilər və s.), 7 milyon yəhudi, 1 milyon dürzi, 1 milyon yezidi və s. İqlim əsasən quru, sulama üçün istifadə olunan bir neçə böyük çay var. Yaxın Şərq planetin əhəmiyyətli bir neft istehsal edən bölgəsidir. Yaxın Şərq dövlətləri Həmçinin bax Xarici keçidlər
Xədicə

Xədicə binti Xüveylid (VI əsr, Məkkə – 619, Məkkə) — Məhəmmədin ilk və sağlığında yeganə həyat yoldaşı. Fatimənin anası. Xədicə, Məhəmmədin ilk xanımı və ilk Müsəlman qadındır. Ümmül Möminin adıyla məşhurdur. O, Qüreyş əşrəflərindən Xüveylid ibn Əsəd ibn Əbdülüzza ibn Kusayın qızıdır. Anası Əmir ibn Lüeyin övladlarından Fatimə binti Zaidətül-Üsamdır.
Xədicə

Cahiliyyət dövründə ona "Tahirə" deyilirdi. Məhəmməd ona "Kübra" ləqəbini vermişdir. Xədicə besətdən əvvəl Məhəmmədlə evləndi. Məhəmmədin İbrahim xaricindəki bütün uşaqları ondan dünyaya gəlmişdir. Oğlan uşaqları; Qasım və Abdullah (Tahir və Tayyib, Abdullahın ləqəblərindəndir, başqa uşaqlarının adları deyil) qız uşaqları; Zeynəb, Rüqəyya, Ümmü Gülsüm və Fatimədir.Xədicə bütün qadınlardan əvvəl İslamı qəbul edərək iman etmişdir. Sərvəti İslam dini və nübuvvətin inkişaf etməsinə səbəb olmuşdur.
Xədicə

Məhəmməd daim onu tərifləyər, mədh edər və belə buyurardı: "Mən (qadınlar içində) Xədicədən daha artığına nail olmamışam, bütün insanlar inkar edərkən, o mənə inandı, hamı məni təkzib edərkən o "sən doğrusan çəkinmə davam et" dedi. Hər kəs məni tənhalığa tərk edərkən o mənə yalnız imanı və sevgisi ilə deyil malı ilə də dəstək oldu. Bu yolda maddi varlığını fəda etməkdən çəkinmədi. Mənə hər şərtdə sahib çıxdı. Üstəlik, uşaqlarımın anasıdır". Xədicə Hicrətdən üç il əvvəl, altmış beş yaşında ikən, Məkkədə vəfat etdi.
Xədicə

Məhəmməd ilk öncə öz cübbəsi ilə daha sonra cənnət cübbəsi ilə Xədicəni kəfənlədi və Məkkənin "Hücun dağı" ətəklərindəki Mualla məqbərəsində torpağa verdi. İslamdan öncə Mənbələr, Xədicənin İslamdan əvvəlki vəziyyəti barədə hər hansı bir bəyanat verilməmişdir. Yalnız yüksək məqamı, fəzilət sahibi biri olduğu və ticarət ilə məşğul olduğu qeyd edilmişdir. Mənbələrdə Xədicənin İslamdan əvvəlki həyatı haqqında sərvət sahibi olduğu və malını mudaraba şəklində və bəzi şəxslərin məşğulluğu ilə qazanc əldə edərək qazandığından bəhs edilməkdədir.Yenə mənbələrdə yüksək sosial statusuna, şərəf və nəsil sahibi olduğuna işarə edilmişdir. İbn Seyyidünnas bu mövzu haqqında belə yazır: "O, şərif və iradəli bir xanım idi. Allah ona xeyir və kəramət vermişdir. Ərəb nəsilləri arasında orta sinif, ancaq böyük şərəf sahibi və varlı bir qadındı ".
Xədicə

Bəlazuri isə onun haqqında belə yazır: "Vaqidi sənədində belə deyib: Xədicə Bint Hüveylid, alicənab və nəsil sahibi zəngin bir tacirdi ". Birinci evliliyi Xədicənin evlilik məsələsi Şiə və Sünni mütəfəkkirləri arasında ixtilaf mövzusu olmuşdur. Əhli sünnə Xədicənin Məhəmmədlə evlənmədən əvvəl iki dəfə evləndiyi və hər evliliyindən bir uşaq sahibi olduğuna inanır. Əhli sünnə tarixi mənbələrinin əksəriyyəti, Xədicənin əvvəlki evliliklərini qəbul etmiş və evləndiyi şəxslərin və övladlarının adlarını zikr etmişdir. Nümunə olaraq aşağıdakı qeydlərə baxıla bilər: 1. Bəlazuri, Ensabul-Əşrəf adlı kitabında "Əbu Halə" künyəli "Səfvan ibn Muhrizi tanıdarkən belə yazır: "…o, Xədicənin Məhəmməddən əvvəlki həyat yoldaşı idi ".