LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Rusiya-Gürcüstan müharibəsi (2008)

Potinin işğalı Poti şəhəri Gürcüstanın Qara dəniz sahilində yerləşən çox əhəmiyyətli liman şəhəridir və Mərkəzi Asiyanın dənizə çıxışı olmayan ölkələri, həmçinin Cənubi Qafqaz üçün əsas giriş nöqtəsi hesab olunur. 8 avqustda Rusiya aviasiyasının Potiyə hücum etməsi nəticəsində liman iki gün müddətinə fəaliyyətini dayandırdı. 10 avqust 2008-ci ildə Rusiyaya məxsus gəmilər Poti də daxil olmaqla digər gürcü limanlarına daxil oldu. Növbəti gün gürcü və rus nümayəndələr rus qoşunlarının Potiyə daxil olması barədə məlumat versə də, Rusiya tərəfi əraziyə yalnız tədqiqat aparmaq məqsədilə kiçik bir qrupun göndərildiyini açıqladı. 13 avqustda Gürcüstan Hərbi Dəniz Qüvvələrinə məxsus altı gəmi Potidə ruslar tərəfindən batırıldı. Rusiya Silahlı Qüvvələri Baş Qərargah rəisinin müavini Anatoli Noqovitsin isə Potidə rus qoşunlarının mövcudluğu barədə yayılan xəbərləri təkzib etdi. Bir gün sonra Rusiyanın öz qoşunlarını Gürcüstan ərazisindən çıxartması haqqında deklarasiya qüvvəyə mindikdən sonra 70 nəfər rusiyalı hərbçi 19 avqust səhəri limana daxil oldu. Rus qoşunları Potidə 21 gürcü hərbçisi və beş nəqliyyat vasitəsini ələ keçirərək onları ruslar tərəfindən işğal olunmuş Senaki şəhərindəki hərbi bazaya gətirdi.
Rusiya-Gürcüstan müharibəsi (2008)

"The Wall Street Journal" nəşrinin məlumatına görə rusların Potidəki hərəkətləri Gürcüstan iqtisadiyyatına zərbə vurmaq məqsədi daşıyırdı. Tbilisi və ətraf ərazilərin bombalanması Cənubi Osetiyada döyüşlər getdiyi bir zamanda Rusiya HHQ paytaxt Tbilisi və ətraf ərazilərə hücumlar təşkil etməyə başlamışdı. 8 avqustda Gürcüstan DİN-in verdiyi məlumatda iki bombanın şəhər yaxınlığında yerləşən Vaziani hərbi bazasına düşməsi bildirilirdi. Müharibə başlamazdan əvvəl Tbilisi yaxınlığında yerləşən bu bombalanmış hərbi hissədə ruslar yerləşmişdi, lakin sonradan gürcü hökuməti rusların buranı tərk etməsi barədə qərar verdi. Buna görə də bəzi xarici nəşrlər bu bombardmanı "Rusiyanın revanşı" adlandırırdı. Marneulidə yerləşən uçuş zolağının bombalanması nəticəsində üç nəfər həlak oldu. 9 avqustda gürcü hökuməti tərəfindən nazirliklərin təxliyəsi həyata keçirildi. Gürcü dövlət rəsmilərinin dediyinə görə 9 avqustda Rusiya aviasiyası Bakı-Tbilisi-Ceyhan boru kəmərini hədəf alsa da, boru kəmərinə zərər dəyməmişdir.
Rusiya-Gürcüstan müharibəsi (2008)

10 avqustda Gürcüstan DİN-in bəyanatında Tiflis Beynəlxalq Hava Limanına Rusiya təyyarələri tərəfindən üç bomba atıldığı açıqlanmışdı. Hava limanı yaxınlığında yerləşən Tbilisi Aviasiya Zavodu da elə həmin gün Rusiya tərəfindən bombalanmışdı. Növbəti gün Tbilisidə yerləşən mülki radar stansiyası da hücuma məruz qaldı. 12 avqustda hücumların dayandırılmasının elan olunmasına baxmayaraq, Rusiya tərəfindən Gürcüstana qarşı hava hücumları davam edirdi. "The Wall Street Journal" nəşrinin müxbiri 14 avqustda həyata keçirilən çəkiliş zamanı Bakı-Tbilisi-Ceyhan boru kəməri və Tbilisinin cənubundan keçən Bakı-Supsa neft kəmərinin kəsişməsində bomba zərbələri nəticəsində meydana gəlmiş 45 krater müşahidə etmişdi. Media və kiber müharibə Rusiya və Gürcüstan arasındakı müharibə media tərəfindən də müşayiət olunurdu. Rus hərbçiləri rus jurnalistlərin döyüş zonasına daxil olmasına icazə verərək Rusiyanı münaqişə zonasındakı rus vətəndaşların qoruyucusu kimi təqdim edirdi. Rusiya, həmçinin öz hərəkətlərini dəstəkləyən televiziya görüntüləri yayımlayırdı ki, bu da Cənubi Osetiya və Abxaziyanın yerli əhalisi arasında güclü effekt yaradırdı.
Rusiya-Gürcüstan müharibəsi (2008)

Rusiya ilk növbədə öz silahlı qüvvələrinin mətbuat xidmətinin rəhbərinin müharibə haqqında televiziyada rus ictimaiyyətinə müsahibə verməsini təmin etdi. Bu cür taktiki uğurlara baxmayaraq, Rusiya tərəfindən Gürcüstan əleyhinə yürüdülən informasiya kampaniyası beynəlxalq uğur əldə edə bilmədi. Gürcüstan hökuməti informasiya müharibəsinə cavab olaraq, Gürcüstanda yayımlanan bütün rus televiziya kanallarının ölkə daxilindəki yayımını dayandırdı və rus internet saytlarına giriş bloklandı. Rusiya və Gürcüstan arasında döyüş toqquşmaları başa çatsa da, informasiya döyüşü davam edirdi. Siyasi analitik Svante Kornelin verdiyi məlumata görə Kremlin Gürcüstanı müharibədə günahlandırmaq məqsədilə beynəlxalq informasiya kampaniyasında milyonlar xərclədi, lakin bəzi rus media qurumları da daxil olmaqla bir çox yerli və xarici mediada Rusiyanın müharibəyə başlaması barədə sübutlar mövcuddur.Müharibə ərzində Gürcüstanın hökumət və xəbər saytlarına hakerlər tərəfindən hücumlar təşkil olundu. Bununla belə, bəzi rus vebsaytları da hücuma məruz qalmışdı. Bəzi ekspertlər bu müharibənin kiberhücumlarla döyüş əməliyyatlarının eyni vaxtda baş verdiyi ilk müharibə olduğunu qeyd edirdi. Atəşkəs razılaşması 12 avqustda Rusiya prezidenti Dmitri Medvedyev Gürcüstanda "sülhü təmin etmə" əməliyyatının dayandırılması barədə əmr verdiyini elan etdi.
Rusiya-Gürcüstan müharibəsi (2008)

Onun açıqlamasında "Əməliyyat öz hədəfinə çatdı, sülhməramlılar və mülki əhalinin təhlükəsizliyi bərpa olundu. Təcavüzkar ciddi itkilər verərək geri çəkildi." ifadələri yer alırdı. Növbəti gün o, Fransa prezidenti Nikola Sarkozi ilə görüşdü və altı maddəlik plan təsdiqləndi. Bu plan ilkin olaraq dörd maddədən ibarət olsa da, sonradan Rusiyanın təkidi ilə buraya daha iki maddə əlavə olunmuşdu. Gürcüstan əlavə olunmuş maddələrə görə etiraz etsə də, Sarkozinin təzyiqi ilə Saakaşvili bu razılaşmanı imzaladı. Medvedyevin razılığı ilə sülh planında olan altıncı maddə ləğv olundu. 14 avqustda Cənubi Osetiya prezidenti Eduard Kokoyti və Abxaziya prezidenti Sergey Baqapş planı imzaladı.
Rusiya-Gürcüstan müharibəsi (2008)

Növbəti gün ABŞ-nin dövlət katibi Kondoliza Rays Tbilisiyə səfər etdi və Saakaşvili onun da iştirakı ilə planı imzaladı. 16 avqustda Rusiya prezidenti Dmitri Medvedyev də planı imzaladı.Planda aşağıdakı maddələr əks olunurdu (imtina olunmuş əlavələr mötərizədə göstərilib): 1. Gücdən istifadə yolverilməzdir 2. Hərbi əməliyyatlar dayandırılır 3. Humanitar yardım üçün azad giriş (və məcburi köçkünlərin geri qayıtmasına icazə verilir) 4. Gürcü qoşunları öz normal bazalarına geri qayıdır 5. Rusiya qoşunları genişmiqyaslı münaqişə başlamazdan əvvəlki mövqelərə geri qayıdır. Beynəlxalq mexanizmi gözləyərkən rus sülhməramlı qoşunları əlavə təhlükəsizlik tədbirləri həyata keçirməli idi (altı ay müddətinə) 6.
Rusiya-Gürcüstan müharibəsi (2008)

Abxaziya və Cənubi Osetiyada davamlı təhlükəsizliyin təmin olunması məqsədilə beynəlxalq danışıqlar başlamalıdır (BMT və ATƏT-in qərarları əsasında) 8 sentyabrda Sarkozi və Medvedyev arasında rus qoşunlarının Gürcüstandan çıxarılması barədə müqavilə imzalandı. Fransa prezidenti ilə görüşdən sonra Medvedyev açıqlama vermişdir ki, geri çəkilmə Gürcüstan tərəfinin gücdən istifadə etməyəcəyindən asılıdır. Lakin, rus qoşunlarının Cənubi Osetiya və Abxaziyadan geri çəkilməsi barədə açıqlama verilməmişdir. Rus qoşunlarının çəkilməsi 17 avqustda Medvedyev növbəti gündən etibarən rus qoşunlarının Gürcüstandan çəkilməyə başlayacağını elan etdi. 19 avqustda hər iki ölkə arasında müharibə əsirlərinin mübadiləsi baş tutdu. Gürcü dövlət rəsmisinin verdiyi məlumata görə onun ölkəsi 15 gürcü qarşılığında 5 rus hərbi qulluqçunu qarşı tərəfə qaytarsa da, Rusiya tərəfi hələ də ikidən çox Gürcüstan vətəndaşını əsirlikdə saxlayırdı. 22 avqustda rus qoşunları İqoetini tərk etdi və gürcü polisi Qori istiqamətində irəliləməyə başladı. Rusiya hərbi geri çəkilməni tamamladığını bildirsə də, hələ də Qori şəhəri yaxınlığında ruslara məxsus nəzarət-buraxılış məntəqəsi və Poti yaxınlığında iki gözətçi məntəqəsi fəaliyyətini davam etdirirdi.
Rusiya-Gürcüstan müharibəsi (2008)

13 sentyabrda Moskva vaxtı ilə saat 11:00-dan etibarən rus qoşunları Gürcüstanın qərb bölgəsini tərk etməyə başladı və Poti yaxınlığındakı postlar da ləğv edildi. Qoşunlar eyni zamanda Senaki və Xobini də tərk etdi. 8 oktyabrda rus qoşunları bufer zonasına bitişik əraziləri də tərk edərək Abxaziya və Cənubi Osetiyaya yerləşdi.Rusiya yalnız sərhəd kəndi olan Penevidə bir nəzarət-buraxılış məntəqəsi saxladı. 12 dekabrda rus qoşunları kənddən çıxsa da, səkkiz saatdan sonra geri qayıtdılar və kəndə yerləşməyə cəhd edən gürcü polisini geri çəkilməyə məcbur etdilər. Sonradan, rus qoşunları kənddəki nəzarət məntəqələrinin sayını üçə çatdırdı. 18 oktyabr 2010-cu ildə Penevidəki bütün rus qoşunları ərazini tərk edərək Cənubi Osetiyaya çəkildi və Gürcüstan Ordusunun bölmələri kəndə daxil oldu.9 sentyabr 2008-ci ildə Rusiya Cənubi Osetiya və Abxaziyadakı qoşunlarının birtərəfli razılaşmalar əsasında həmin ərazilərdə fəaliyyət göstərən müvafiq hökumətlərin tabeçiliyi altına verildiyini açıqladı. Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov açıqlamasında Abxaziya və Cənubi Osetiyadakı qoşunların burada qalma səbəbini Gürcüstandan ola biləcək hər hansı təhdidlə izah etdi. Gürcüstan isə Abxaziya və Cənubi Osetiyanı ruslar tərəfindən işğal olunmuş ərazilər hesab edir.
Rusiya-Gürcüstan müharibəsi (2008)

2011-ci ilin noyabrında Avropa Parlamentində qəbul olunmuş qətnamə ilə Abxaziya və Cənubi Osetiya Gürcüstanın işğal altındakı əraziləri kimi tanındı. Abxaziya və Cənubi Osetiyanın Rusiya tərəfindən tanınması 25 avqust 2008-ci ildə Rusiya parlamenti yekdilliklə prezident Medvedyevin Abxaziya və Cənubi Osetiyanın müstəqilliyinin tanınması barədə qərarının lehinə səs verdi. 26 avqustda Medvedyev hər iki separatçı ölkənin tanınması barədə fərman imzaladı.Rusiyanın separatçı qurumların müstəqilliyini tanıması ABŞ, Fransa, Avropa Şurasının baş katibi, Avropa Şurası Parlament Assambleyasının prezidenti, ATƏT sədri, NATO və G7 tərəfindən qınandı, həmçinin bu qurumlar Gürcüstanın ərazi bütövlüyünə, BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinə və atəşkəs razılaşmasına dəstək ifadə olundu. Rusiyanın bu hərəkətinə cavab olaraq, Gürcüstan hökuməti Rusiya ilə diplomatik əlaqələri kəsdiyini elan etdi.Rusiya öz qərarına dəstək axtarmaq məqsədilə Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatına müraciət etdi. Lakin, ŞƏT üzvlərində, xüsusilə də Çində separatçı bölgələrin mövcudluğu ilə bağlı narahatlıqlar olduğuna görə təşkilat həmin separatçı qurumların müstəqilliyini dəstəkləməkdən imtina etdi. Beynəlxalq nəzarətçilər Rusiya tərəfindən missiyanın müddətinin uzadılması ilə bağlı veto qoymasından sonra ATƏT-in Gürcüstan üzrə müşahidə missiyasının müddəti 1 yanvar 2009-cu ildə başa çatdı. ATƏT müşahidəçiləri müharibənin başlanmasından sonra Cənubi Osetiya ərazisinə daxil olmaqdan imtina etdi. BMT-nin Gürcüstan üzrə müşahidə missiyası isə 16 iyun 2009-cu ildə başa çatdı.
Rusiya-Gürcüstan müharibəsi (2008)

Bu missiyanın uzadılmasına Rusiya tərəfindən veto qoyuldu. Veto qoyulmasının səbəbi kimi isə Rusiyanın Abxaziyanı müstəqil dövlət kimi tanıması barədə olan mövqeyinin düzgün əks etdirilməməsi göstərildi. BMT missiyasının başçısı Yohan Verbekeyə görə missiyanın başa çatması ilə birlikdə Abxaziyada olan 60.000 etnik gürcünün təhlükəsizliyi şübhə altına düşmüş oldu.5 yanvar 2015-ci il tarixinə olan məlumata görə Avropa İttifaqı Monitorinq Missiyasının 259 müşahidəçisi Gürcüstanda, ikisi isə Brüssel şəhərində fəaliyyətini davam etdirirdi. Rusiya həmin müşahidəçilərin Abxaziya və Cənubi Osetiyaya daxil olmasına icazə vermir. Geosiyasi təsir 2008-ci ildə baş vermiş müharibə Sovet İttifaqının dağılmasından sonra Rusiyanın hər hansı müstəqil dövlətə qarşı ilk hərbi əməliyyatı olaraq tarixə keçdi. Müharibə nəticəsində Rusiyanın ATƏT üzvü olan ölkənin sərhədlərində hücumuna cəld reaksiya verməkdə çətinlik çəkən Qərb təhlükəsizlik sisteminin zəif cəhətləri ortaya çıxdı. Həmçinin, Qərbi Avropa və Şərqi Avropa ölkələri arasındakı bölünmə Rusiya ilə münasibətlərdə də özünü büruzə verdi. Rusiya bu müharibə ilə Ukrayna və digər post-Sovet dövlətlərinə NATO-ya mümkün daxil olma cəhdlərinin xarici işğal və ölkənin iflası ilə nəticələnəcəyi mesajı verdi.
Rusiya-Gürcüstan müharibəsi (2008)

Abxaziyanın effektiv ilhaqı da Rusiyanın əsas geosiyasi hədəflərindən biri idi. Gürcüstandakı müharibə Rusiyanın beynəlxalq münasibətlərdə özünə inamını göstərdi və ABŞ-nin hegemoniyasını sarsıtdı. Müharibədən qısa müddət keçdikdən sonra Medvedyev beş maddəlik Rusiya xarici siyasətini açıqladı. Medvedyev doktrinası adlanan bu sənəddə əsas prioritet kimi ölkə əhalisinin mühafizəsi göstərilirdi. Humanitar təsir və müharibə cinayətləri İnsan hüquqları müşahidə təşkilatı olan "Human Rights Watch"un məlumatına görə bu silahlı münaqişənin iştirakçısı olan bütün tərəflər beynəlxalq müharibə qanunlarını ciddi şəkildə pozmuşdur ki, bu da çox sayda mülki insan itkilərinin yaranması ilə nəticələnmişdir. Lakin, həmin təşkilat verdiyi digər bir məlumatda gürcü qoşunlarının müharibə ərzində mülki əhaliyə qarşı hər hansı hücumunu sübuta yetirəcək dəlilin olmadığını bildirirdi. Separatçılar Cənubi Osetiya parlamentindən, məktəb binalarından və xəstəxanalardan bəzi hallarda hərbi mövqe və ya post kimi istifadə edirdi ki, bu da gürcülərin həmin mövqeləri artilleriya atəşinə tutmasına səbəb olurdu. Gürcüstan tərəfi bu cür obyektlərə qarşı hücumun yeganə məqsədinin "gürcü mövqelərini hədəf alan atəş nöqtələrini neytrallaşdırmaq" olduğunu açıqlamışdı. "Human Rights Watch" təşkilatı da şahid ifadələri əsasında osetiyalı separatçıların mülki obyektlərdən hərbi məqsədlər üçün istifadə olunduğunu açıqlamışdır.
Rusiya-Gürcüstan müharibəsi (2008)

Təşkilat mülki obyektlərdən hərbi məqsədlər üçün istifadənin yolverilməz olduğunu və bu cür hərəkətlərin nəticəsində mülki əhalinin həyatının təhlükə altına düşdüyünü qeyd edirdi. Gürcüstan tərəfi isə qeyri-dəqiq silahlarla mülki ərazidə yerləşən hərbi hədəflərə atəş açdığına görə məsuliyyət daşıyırdı.Müharibədə iştirak edən Rusiya qoşunları Cənubi Osetiya və Gürcüstanın Qori bölgəsində ərazini tərk etməyə cəhd edən mülki əhaliyə qəsdən atəş açırdı. Rusiyaya məxsus hərbi aviasiya isə Cənubi Osetiya və ətraf ərazilərdə yerləşən etnik gürcülərin yaşayış yerlərini atəşə tuturdu. Hərbi dəstələr mülki əhalinin olduğu yerlərdə yağmalama, soyğunçuluq hərəkətləri etməklə əhalinin öz yaşayış yerlərini tərk etməsinə səbəb olurdu.Gürcülərin "M85S" və rusların "RBK 250" adlı klaster bombalardan istifadə etməsi mülki əhali arasında itki hallarının artmasına səbəb olmuşdu. Gürcüstan tərəfi bu cür mərmilərdən iki dəfə istifadə etdiyini açıqlasa da, ruslar tərəfindən belə bir açıqlama verilməmişdir.İnsan hüquqlarını müşahidəsi təşkilatının məlumatına görə Cənubi Osetiyada yerləşən etnik gürcülərin üstünlük təşkil etdiyi kəndlərin separatçı qoşunlar tərəfindən yağmalanması nəticəsində 20.000 nəfər mülki əhali öz doğma yaşayış yerini tərk etməyə məcbur qalmış və yalnız müharibə başa çatdıqdan sonra geri qayıda bilmişdir. "Memorial" təşkilatının verdiyi məlumata görə Kexvi, Kurta, Axabeti, Tamaraşeni, Eredvi, Vanati və Avnevi kəndləri separatçılar tərəfindən tamamilə yandırılmışdı. Cənubi Osetiya separatçı hökumətinin başçısı Eduard Kokoytinin müsahibə ərzində dediyinə görə Cənubi Osetiyadakı gürcü kəndləri xarabaya çevrilib və buraya heç bir gürcünün qayıtmasına icazə verilməyəcək. Avropa İttifaqı komissiyasının açıqlamasında Cənubi Osetiyadakı gürcülərin həm müharibə ərzində, həm də müharibədən sonrakı dövrdə etnik təmizləməyə məruz qaldığı qeyd olunurdu.Rusiya tərəfi isə Gürcüstanı Cənubi Osetiyada "soyqırım" törətməkdə təqsirləndirirdi.
Rusiya-Gürcüstan müharibəsi (2008)

Rusiyalı dövlət rəsmilərinin verdiyi məlumatlarda Tsxinvalinin 2.000 nəfər mülki sakininin gürcü qoşunları tərəfindən öldürüldüyü qeyd olunurdu. Buna baxmayaraq, Rusiya Federasiyası Prokurorluğunun İstintaq Komitəsinin 2008-ci ilin dekabr ayında verdiyi məlumata görə müharibə ərzində cəmi 162 nəfər cənubi osetiyalı həlak olmuşdu.Gürcüstan və Cənubi Osetiya tərəfləri bir-birilərini müharibə cinayətləri törətməkdə təqsirləndirərək Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi, Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi və Avropa İnsan Haqları Məhkəməsinə şikayət etmişdir.Müharibə nəticəsində osetinlər və gürcülər də daxil olmaqla 192.000 nəfər məcburi köçkün vəziyyətinə düşmüşdür. Müharibədən sonra onların əksəriyyəti öz evlərinə qayıda bilmişdir. 2014-cü ilin may ayına olan məlumata əsasən 20.272 nəfər hələ də məcburi köçkün hesab olunur və onların geri qayıtması de fakto hökumətlər tərəfindən bloklanıb. Reaksiyalar Beynəlxalq reaksiyalar Rusiyanın müharibə ərzindəki fəaliyyətləri bir çox Qərb ölkələri tərəfindən ağır tənqid obyektinə çevrilmişdir. İsveç: 8 avqust 2008-ci il tarixində İsveç xarici işlər naziri Karl Bildt böhranın yaranma səbəbini Cənubi Osetiyalı separatçılarla əlaqələndirmiş və gürcü qoşunlarının öz ölkəsinin konstitusional quruluşunu bərpa etmək hüququnun olduğunu açıqlamışdır. 9 avqustdakı açıqlaması zamanı isə o, Rusiyanın müharibəyə qoşulmaq məqsədini Adolf Hitlerin fəaliyyətləri ilə müqayisə etmişdir. Birləşmiş Krallıq: Xarici işlər naziri olan Devid Milibend 9 avqust tarixindəki açıqlamasında "Rusiya bugünkü döyüşlər ərzində Cənubi Osetiya ərazisini də keçərək Gürcüstanın Poti limanına və Qori şəhərinə hücum etmiş, abxaz qoşunları isə Yuxarı Kodori vadisində yerləşən gürcü mövqelərinə atəş açmışdır.
Rusiya-Gürcüstan müharibəsi (2008)

Bu cür fəaliyyətlərə görə təəssüf hissi keçiririk." deyə bildirmişdir. ABŞ: Prezident Corc Buş 11 avqustda "Rusiya qonşu və suveren dövlətin ərazisini işğal etmiş və öz xalqı tərəfindən seçilmiş demokratik hökumətə qarşı təhdid yaratmışdır. XXI əsrdə bu cür fəaliyyətlər qəbuledilməzdir." açıqlaması vermiş, həmçinin rus qoşunlarının tezliklə paytaxt şəhəri və hava limanını bombalaya biləcəyini qeyd etmişdir. Buş administrasiyası Gürcüstanı müdafiə etmək məqsədilə hərbi cavab tədbirlərinin görülməsi barədə fikirləşsə də, son nəticədə Rusiya ilə münaqişəni provokasiya etməmək məqsədilə bu plandan imtina etmişdir. Buna baxmayaraq, ABŞ hökuməti tərəfindən Gürcüstana hərbi təyyarələr vasitəsilə humanitar yardım göndərilmişdir. Buş administrasiyası bu müharibəyə görə Rusiyaya qarşı sanksiyalar tətbiq etsə də, 2010-cu ilin mayında prezident seçilən Barak Obama bu fəaliyyəti dayandırmışdır.
Rusiya-Gürcüstan müharibəsi (2008)

Rusiya: Prezident Dmitri Medvedyev "Vətəndaşlarımızın ölümlərinin cəzasız qalmasına icazə verməyəcəyik." şəklində açıqlama vermişdir. Cənubi Osetiya böhranının tək həlli yolunun Gürcüstan hərbçilərinin bölgəni tərk etməsindən ibarət olduğunu bildirmişdir. Xarici işlər naziri Sergey Lavrov isə Moskvadakı çıxışı zamanı Gürcüstanın etnik təmizləmə həyata keçirdiyini iddia etmişdir. Polşa: 12 avqust 2008-ci ildə Polşa prezidenti Lex Kaçinskinin təşəbbüsü ilə Tbilisi şəhərində, parlament binasının önündə 150.000 nəfərin iştirakı ilə görüş keçirilmişdir. Bu görüşdə Polşa prezidenti Lex Kaçinski ilə yanaşı Litva prezidenti Valdas Adamkus, Estoniya prezidenti Tomas Hendrik İlves, Ukrayna prezidenti Viktor Yuşşenko və Latviyanın baş naziri İvars Qodmanis iştirak edirdi. Polşa prezidentinin nitqi "Polşa, Polşa", "Dostluq, Dostluq" və "Gürcüstan, Gürcüstan" sədaları ilə müşayiət olunurdu. Bu ölkələrin dövlət başçılarının ortaq açıqlamasında "Avropa İttifaqı və NATO təşəbbüs göstərməli və Avropanın şərqində imperialist qüvvələrin yayılmasına qarşı çıxmaq məcburiyyətindədir."
Rusiya-Gürcüstan müharibəsi (2008)

deyilirdi. Ukrayna: Prezident Viktor Yuşşenko Sevastopolda yerləşən hərbi dəniz bazasının istismarı ilə bağlı Rusiya və Ukrayna arasındakı müqavilənin müddətinin 2017-ci ildən sonra uzadılmayacağını demişdir. Ukraynalılar rusyönümlü Krımın Rusiya tərəfindən hərbi işğal üçün səbəb ola biləcəyindən şübhələnirdi.Fransa və Almaniya aralıq mövqe nümayiş etdirmiş və günahkar tərəfin adını açıqlamaqdan çəkinmişdir. Avropa İttifaqı: 8 avqustda Fransa (rotasiya qaydasında Avropa İttifaqına başçılıq edən dövlət) Avropa İttifaqı və ABŞ-nin atəşkəs razılaşması əldə etmək məqsədilə bölgəyə birgə nümayəndə heyəti göndərməsinin vacibliyini vurğulamışdır. Almaniya: Kansler Angela Merkel Gürcüstandakı humanitar vəziyyət barədə narahatçılığını ifadə etmiş və dərhal atəşkəsin əldə olunması çağırışı etmişdir.Az sayda dövlət başçıları Rusiyanın mövqeyini dəstəkləmişdir: İtaliya: Xarici işlər naziri Franko Frattini "Biz Avropada anti-Rusiya koalisiyası yarada bilmərik və Putinin mövqeyini dəstəkləyirik." şəklində açıqlama vermişdir. O, Vladimir Putin və Silvio Berluskoninin yaxın tərəfdaşlar olduğunu da vurğulamışdır. Belarus: Prezident Aleksandr Lukaşenko 19 avqust tarixində Rusiyanın mövqeyini dəstəkləyən açıqlama ilə çıxış etmişdir.Gürcüstan 12 avqust 2008-ci il tarixində Müstəqil Dövlətlər Birliyinin münaqişənin qarşısını almaqda uğursuzluğa düçar olduğunu və buna görə də qurumu tərk edəcəyini bildirmişdir.
Rusiya-Gürcüstan müharibəsi (2008)

2009-cu ilin avqust ayında isə rəsmən qurumu tərk etmişdir. NATO-nun Qara dənizdə göstərdiyi reaksiya Rusiyanın işğal cəhdinin ardınca NATO-nun Qara dənizdəki fəallığı yüksəlmiş, bu quruma məxsus gəmilər gürcü limanlarına daha da yaxınlaşmışdır. ABŞ hərbi donanmasının verdiyi məlumata görə həmin gəmilər vasitəsilə humanitar yardım göndərilmişdir. NATO isə Qara dənizdəki hərəkətlənmənin Gürcüstandakı böhranla əlaqəli olmadığını bildirmiş və gəmilərin tipik ziyarətlərinin Rumıniya və Bolqarıstanla əvvəlcədən planlaşdırılmış dəniz təlimlərinin tərkib hissəsi olduğunu açıqlamışdır. Döyüşən tərəflər Gürcüstanın döyüş nizamı "Moscow Defense Brief" jurnalı və Rusiyanın qeyri-hökumət təşkilatı olan Strategiyalar və Texnologiyaların Analizi Mərkəzinin verdiyi məlumata görə müharibədə iştirak edən gürcü qoşunlarının tərkibinə 2-ci, 3-cü və 4-cü piyada briqadaları, artilleriya briqadası, 1-ci piyada briqadasının bir hissəsi və Qori tank batalyonu daxil idi. Əlavə olaraq, xüsusi təyinatlılar və Daxili İşlər Nazirliyinin qoşun hissələrinin də döyüşlərdə iştirak etdiyi məlumdur. Rusiya mənbələrinin məlumatına görə gürcü qoşunlarının ümumi sayı 16.000 nəfərə çatırdı. Beynəlxalq Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin məlumatına əsasən münaqişənin başlanğıcında Gürcüstan Silahlı Qüvvələrinin 2-ci, 3-cü, 4-cü piyada briqadalarının on yüngül piyada batalyonu, xüsusi təyinatlı və artilleriya briqadası da daxil olmaqla, ümumilikdə 12.000 nəfər şəxsi heyət birbaşa döyüş əməliyyatlarında iştirak edirdi. Əsas vəzifə olan Tsxinvalinin ələ keçirilməsi 2-ci və 3-cü briqadanın dəstəyi ilə 4-cü briqada tərəfindən həyata keçirilmişdir.
Rusiya-Gürcüstan müharibəsi (2008)

Avropa İttifaqının fakt-araşdırıcı missiyasının məlumatına əsasən müharibədə 10.000–11.000 hərbçi iştirak etmişdir.Gürcüstan Ordusunun tərkibində NATO standartlarına uyğun təlimlər keçən yeganə hərbi birləşmə olan 1-ci briqadanın şəxsi heyəti müharibənin başlanğıcında İraqda xidmət edirdi. 11 avqustda həmin briqadanın şəxsi heyəti ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri tərəfindən Gürcüstana geri gətirilmişdir. Elit gürcü qoşunları hesab olunan həmin hərbi birləşmə İraqda olduğuna görə müharibədə iştirak edə bilməmişdir. Müharibənin başlaması zamanı 2000 nəfərə yaxın gürcü hərbçisinin və yüksək rütbəli dövlət rəsmilərinin xaricdə olması Gürcüstanın müharibəyə ilk başlayan tərəf olmadığını sübut edir. Rusiya-Cənubi Osetiya-Abxaziya döyüş nizamı Rusiyanın ən hazırlıqlı hərbi birləşmələrindən biri hesab olunan 58-ci Ordu bu müharibədə Rusiya Silahlı Qüvvələrinin əsas zərbə gücü idi. 58-ci Ordu istər şəxsi heyətin sayı, istərsə də hərbi texnika təchizatı baxımından Gürcüstan Silahlı Qüvvələrini üstələyirdi. Bu hərbi birləşmə, həmçinin İkinci çeçen müharibəsində də iştirak etmişdi. Hərbi analiz ABŞ dövlət rəsmilərinin açıqlamalarına görə Gürcüstan Silahlı Qüvvələrinin çox az effektiv elementi mövcud idi ki, bunlardan da biri orduya məxsus hava hücumundan müdafiə sistemləri idi. Belə ki, müharibə ərzində gürcülərə məxsus "Buk-1M" zenit-raket kompleksi vasitəsilə Rusiya HHQ-nə aid Tu-22M və bir neçə Su-25 vurularaq məhv edilmişdi. Bu məlumatlar müstəqil rus ekspertlər tərəfindən də təsdiqlənmişdi.
Rusiya-Gürcüstan müharibəsi (2008)

Rusiya Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisinin müavini vəzifəsini icra edən general-polkovnik Anatoli Noqovitsinin verdiyi məlumata görə müharibə ərzində Rusiyaya məxsus döyüş təyyarələrinin məhv edilməsində istifadə edilən Sovet istehsalı "Buk" və "Tor" zenit-raket komplekslərini Gürcüstan Ukraynadan satın almışdı. Hərbi analitik Rocer Makdermotun açıqlamasına görə əgər gürcülər müharibənin əvvəlində öz hava hücumundan müdafiə sistemlərinin bir hissəsini Cənubi Osetiyada buraxaraq geri çəkilməsəydi Rusiya tərəfi daha çox itkiyə məruz qalardı. Bəzi məlumatlara əsasən Gürcüstan tərəfi müharibə ərzində İsrail istehsalı qısa mənzilli "SPYDER-SR" hava hücumundan müdafiə sistemlərindən də istifadə etmişdir. Gürcüstanın hava hücumundan müdafiə erkən xəbərdarlıq və komanda-nəzarət taktiki sistemi Türkiyə vasitəsilə NATO standartlarına inteqrasiya olunmuşdu ki, bu da müharibə ərzində Gürcüstanı vacib kəşfiyyat məlumatları ilə təmin edirdi. Gürcüstan tərəfi müharibə ərzində özlərinin əsas zəif cəhətlərinin qeyri-effektiv kommunikasiya əlaqəsi və hərbi hava qüvvələrində olduğunu qəbul edirdi. Rusiyalı hərbi ekspert Konstantin Makienko gürcülərin hava hücumlarının zəif olmasını gürcü pilotların çox pis təlim keçməsi ilə izah edirdi. Gürcüstan müdafiə nazirinin birinci müavini Batu Kuteliaya görə Gürcüstan öz hava məkanını etibarlı şəkildə qorumaq niyyətindədirsə, onda çoxqatlı hava hücumundan müdafiə sistemi formalaşdırmalıdır. 2 sentyabr 2008-ci il tarixində "The New York Times" nəşrindəki məqalədə gürcü ordusunun Rusiya qoşunlarının hücumları qarşısında çox aciz qaldığı və mülki əhalini geridə qoyaraq yalnızca geri çəkildiyi, həmçinin döyüş təyyarələrinin müharibənin başlanmasından bir neçə saat sonra artıq bütün uçuşları dayandırdığı yazılırdı.Gürcüstanın məğlubiyyətinin əsas səbəblərindən biri də Rusiyanın genişmiqyaslı hücumunun gözlənilməz olması idi. Müharibə ərzində şəxsi heyətin idarə olunması və digər prosedurlarda bir çox ciddi problemlərin olduğu üzə çıxdı.
Rusiya-Gürcüstan müharibəsi (2008)

Qərb dövlətlərindən olan zabitlərin fikrinə görə gürcülərin müharibə ərzindəki logistik dəstəyi və bölmələr arasındakı boşluqlar heç də qənaətbəxş səviyyədə deyildi. Müharibə ərzində dağlıq şəraitdə qoşunlar arasında rabitə əlaqəsi kəsilmiş, nəticədə gürcülər adi mobil telefonlar vasitəsilə bir-biriləri ilə əlaqə saxlamağa məcbur qalmışdı. Bu münaqişə gürcü jurnalistlər tərəfindən "tarixdən gizlədilmiş müharibə" olaraq adlandırılmışdı ki, bunun da əsas səbəbi döyüşlər haqqında çox az video görüntünün mövcud olması idi. Amerikalı təlimatçılar belə fikirləşirdilər ki, gürcü hərbçilərin "döyüşçü ruhu" olsa da, onlar müharibəyə hazır vəziyyətdə deyil. Gürcü ordusunda yüksək rütbəli zabitlər arasında yüksək nizam-intizam və hərbi biliklərə sahib olanların sayı çox cüzi idi, həmçinin Saakaşvili hökumətinin hərbi keçmişi mövcud deyildi. Rusiyanın Komanda, Nəzarət, Kommunikasiya və Kəşfiyyat sistemi münaqişə ərzində çox zəif fəaliyyət göstərdi. Rusların rabitə sistemləri olduqca köhnəlmişdi. 58-ci Ordunun komandiri öz tabeçiliyindəki qoşunlarla jurnalistə məxsus peyk telefonu vasitəsilə əlaqə saxlayırdı. Müasir QLONASS sistemi olmadan idarəolunan raketlərdən istifadə etmək mümkün deyildi.
Rusiya-Gürcüstan müharibəsi (2008)

Digər mümkün variant GPS sistemi olsa da, bu sistem ABŞ-yə məxsus olduğuna görə müharibə başladıqdan sonra ABŞ bu sistemdən istifadə etməyə imkan vermirdi. Rusiya müdafiə nazirinin laqeydliyi səbəbindən pilotsuz uçuş aparatlarından istifadə olunmasına icazə verilmədi. "RİA Novosti"nin məlumatına görə rus qoşunları etibarlı hava kəşfiyyat sistemindən istifadə etməsə də, bir dəfə "Tu-22M3" bombardmançı təyyarəsindən istifadə etmişdi. Buna baxmayaraq, Rusiyanın kəşfiyyat batalyonları və alayları da müharibə ərzində fəaliyyət göstərmişdir. Rusiyalı general Anatoli Noqovitsinin verdiyi məlumata görə münaqişə ərzində heç bir yeni silah sınaqdan keçirilməmişdi. "RİA Novosti"nin məlumatına əsasən ruslara məxsus Su-25 hücum təyyarələri uzun mənzilli "hava-səth" tipli raketlərə sahib olmadığı üçün onlar düşmənin hava hücumundan müdafiə zonasına daxil olmadan atəş açmaq potensialına sahib deyildilər. Rusiyalı analitik Konstantin Makienko gürcülərin qırıcı aviasiyaya sahib olmamasına baxmayaraq, beş günlük müharibə ərzində Rusiya Hərbi Hava Qüvvələrinin hava üstünlüyünü əldə tuta bilməməsini inanılmaz adlandırmışdı. Başqa bir rusiyalı ekspert Anton Lavrovun məlumatına görə Cənubi Osetiyada dislokasiya olunmuş Rusiya və Cənubi Osetiya qoşunları rus aviasiyasının müharibədə iştirak etməsindən xəbərsiz idi.
Rusiya-Gürcüstan müharibəsi (2008)

Bu qoşunlar tez-tez rus aviasiyasını hədəf almış və məlumatı dəqiqləşdirmədən onlar istiqamətində atəş açmışdı. Təkcə 8 avqust tarixində hərbi hava qüvvələri quru qoşunlarını atəş dəstəyi ilə təmin etmək məqsədilə 63 uçuş həyata keçirmişdi. Rusiya aviasiyası müharibə ərzində ümumilikdə 6 hərbi təyyarə itirdi: bir Su-25SM, iki Su-25BM, iki Su-24M və bir Tu-22M3. Dost atəşi nəticəsində rus aviasiyası üç hərbi təyyarə itirdi. Lavrov vurulmuş Tu-22M təyyarəsinin kəşfiyyat məqsədilə istifadə olunması barədə xəbəri istisna edirdi.Şimali Qafqaz Hərbi Dairəsi və Hərbi Hava Qüvvələrinin komandirləri arasındakı rabitə əlaqəsi çox zəif idi. 2008-ci il Gürcüstan müharibəsindən sonra rus ordusu döyüş məkanında situasional xəbərdarlıq əldə etmə və qoruma bacarıqlarını əhəmiyyətli dərəcədə inkişaf etdirməyə başladı.2008-ci ilin sentyabrında general Vladimir Boldirev etiraf edirdi ki, rus ordusundakı peşəkar hərbçilərin əksər hissəsi zəif təlim keçmişlərdən ibarətdi. Quru qoşunlarının yerinə yetirməli olduğu əməliyyatlar əsasən desantlar və xüsusi təyinatlılar tərəfindən həyata keçirilirdi. Rusiya HHQ gürcülərin hava hücumundan müdafiə sistemlərini sıradan çıxartmağa nail olmadığı üçün desantlar da gürcülərin müdafiə xəttinin arxasına keçə bilmirdi. Bir çox rus hərbi birləşmələri sursat ehtiyatının azlığından əziyyət çəkirdi.
Rusiya-Gürcüstan müharibəsi (2008)

Təchizat itkiləri və dəyəri "Stratfor" Qlobal Məlumat Şirkəti atəşkəs razılaşmasından sonra bildirirdi ki, Rusiya bu müharibə ilə "Gürcüstanın döyüş qabiliyyətini böyük ölçüdə zədələdi". 12 avqustda imzalanmış atəşkəs razılaşmasından sonra rus qoşunları "Gürcüstan Silahlı Qüvvələrinin demilitarizasiyası" adı altında gürcülərə məxsus hərbi texnikanı ələ keçirmək və məhv etməyi hədəf almışdı. Gürcülərə məxsus hərbi texnikanın əksər hissəsi müharibədən sonrakı atəşkəs dövründə sıradan çıxarılmışdı.Döyüş əməliyyatları ərzində tanklar da daxil olmaqla 20-yə yaxın zirehli döyüş texnikası məhv edilmişdi. Münaqişə başlamazdan əvvəl Gürcüstan ümumilikdə 230-240 tanka sahib idi. Müharibə ərzində Gürcüstan tərəfi 191 ədəd T-72 tankı istifadə edirdi ki, bunların da 75-i Cənubi Osetiya ərazisində dislokasiya olunmuşdu. Tsxinvali yaxınlığında gedən döyüş əməliyyatları zamanı gürcülər ən azı 10 ədəd T-72 tankı itirdi. Silahlı münaqişə başa çatdıqdan sonra rus qoşunları 65 gürcü tankını ələ keçirə bilmişdi. Ələ keçirilən tanklardan 20-si elə yerindəcə məhv edilmişdi.Gürcüstan Ordusu münaqişədən əvvəl 154 piyadanın döyüş maşını, 16 kəşfiyyat maşını, 66 zirehli transportyor və 86 ədəd çoxməqsədli zirehli döyüş texnikasına sahib idi. Döyüş ərzində 10-dan az zirehli maşın məhv edildi. İki ədəd BMP-2 ruslar tərəfindən məhv edildi, daha ikisi isə ələ keçirildi.
Rusiya-Gürcüstan müharibəsi (2008)

Hərbi toqquşmanın aktiv fazası başa çatdıqdan sonra bir neçə BMP-1 də daxil olmaqla azı 20 BMP ruslar tərəfindən ələ keçirildi. İki ədəd Türkiyə istehsalı Otokar Kobra zirehli maşını da müharibə ərzində məhv edildi.Gürcü ordusu müharibə ərzində iki ədəd "DANA" özüyeriyən artilleriya qurğusu itirdi, daha ikisi isə Qori şəhəri yaxınlığında salamat şəkildə rusların əlinə keçdi. Gürcülər 120 mm-lik minaatanlar da daxil olmaqla, 20-yə yaxın artilleriya texnikasını ruslara buraxaraq geri çəkildi. Atəşkəsdən sonra altı ədəd 2S7 Pion, iki ədəd Buk-1M zenit-raket kompleksi və onun nəqliyyat-yükləyici maşını, həmçinin beşdən çox OSA-AKM hava hücumundan müdafiə sistemi ruslar tərəfindən ələ keçirildi. Rus qoşunları işğal olunmuş Senaki ikinci piyada briqadasına məxsus bazadan 1728 ədəd atıcı silah ələ keçirdi. Gürcüstan Hərbi Hava Qüvvələri müharibə ərzində üç nəqliyyat təyyarəsi və dörd helikopter itirdi. 8 avqust tarixindən sonra gürcülər bütün uçuşları dayandırdı. Gürcüstanın müdafiə naziri Davit Kezaraşvilinin açıqlamasına görə Gürcüstan müharibə ərzində 250 milyon ABŞ dolları həcmində itkiyə məruz qalmışdı.
Rusiya-Gürcüstan müharibəsi (2008)

Gürcü prezidenti Mixeil Saakaşviliyə görə onun ölkəsi silahlı qüvvələrinin 95 faizini qorumağı bacardı. Rusiya və Cənubi Osetiya Rusiya tərəfi müharibə ərzində üç ədəd Su-25 döyüş təyyarəsi və bir ədəd Tu-22 uzun mənzilli bombardmançı təyyarənin itirildiyini etiraf edirdi. Lakin, buna cavab olaraq Gürcüstan hökuməti qarşı tərəfin itkilərinin 21-dən az olmadığını iddia edirdi. "Moscow Defence Brief" jurnalı da Rusiya HHQ-nin itkilərinin bir ədəd Tu-22M3, bir Su-24M, bir Su-24MR və dörd ədəd Su-25-dən ibarət olduğunu qeyd edirdi. "Nezavisimaya Qazeta"ya görə beşgünlük müharibə Rusiyaya 12.5 milyard rubla başa gəldi.Cənubi Osetiyalı separatçılar isə müharibə ərzində iki ədəd BMP-2 itirdi. Həmçinin bax Avqustun 5 günü (film, 2011) Olimpius İnferno (film, 2009) Gürcüstan-Rusiya böhranı (2008) Xarici keçidlər Münaqişə barədə rəsmi hesabatRusiya-Gürcüstan münaqişəsi barədə Avropa Birliyi Komissiyasının hesabatı (ing. ): tom I Arxivləşdirilib 2018-08-26 at the Wayback Machine, tom II Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine, tom III Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine. Human Rights Watch təşkilatının hesabatı Arxivləşdirilib 2020-08-10 at the Wayback Machine Münaqişə zamanı yol verilmiş insan hüquqları pozuntuları barədə Amnesty International təşkilatının hesabatı
Sosial şəbəkə (internet)

Sosial şəbəkə xidmətləri — insanların oxşar şəxsi və ya karyera məzmununu, maraqlarını, fəaliyyətlərini, keçmişlərini və ya real həyat əlaqələrini paylaşan digər insanlarla sosial şəbəkələr və ya sosial əlaqələr qurmaq üçün istifadə etdikləri onlayn sosial media platformasının növü.Sosial şəbəkə xidmətləri formatına və funksiyalarının sayına görə dəyişir. Onlar masaüstü kompüterlərdə və notbuklarda, planşetlər və smartfonlar kimi mobil cihazlarda işləyən bir sıra yeni informasiya və kommunikasiya vasitələrini birləşdirə bilərlər. Buna rəqəmsal foto/video/paylaşım və gündəlik qeydləri onlayn (bloq yazmaq) daxil edilə bilər. Onlayn icma xidmətləri bəzən tərtibatçılar və istifadəçilər tərəfindən sosial şəbəkə xidmətləri hesab edilir. Daha geniş mənada sosial şəbəkə xidməti adətən fərdi mərkəzli xidmət təqdim edir, lakin onlayn icma xidmətləri qrup mərkəzlidir. Ümumiyyətlə "müxtəlif məzmun növlərini onlayn mübadilə etmək üçün əlaqə şəbəkəsinin qurulmasını asanlaşdıran veb-saytlar" qarşılıqlı əlaqənin şəxsi əlaqələrdən kənarda davam etməsi üçün yer təmin edir. Kompüter vasitəçiliyi ilə qarşılıqlı əlaqə müxtəlif şəbəkələrin üzvlərini əlaqələndirir.
Sosial şəbəkə (internet)

Bu, yeni sosial və peşəkar münasibətlərin yaradılmasına, saxlanmasına və inkişafına kömək edə bilər.Sosial şəbəkə saytları istifadəçilərə ideyalar, rəqəmsal foto və videolar, yazılar paylaşmağa və sosial şəbəkə daxilindəki insanlarla onlayn və ya real dünyadakı fəaliyyətlər və hadisələr haqqında başqalarına məlumat verməyə imkan verir. Şəxslərarası sosial şəbəkələr, məsələn, kənd meydanı şəhərlərin ən erkən inkişafından bəri mövcud olsa da internet insanlara dünyanın müxtəlif yerlərində yaşayan başqaları ilə əlaqə yaratmağa imkan verir (internet bağlantısının olmasından asılıdır). Platformadan asılı olaraq üzvlər istənilən digər üzvlə əlaqə saxlaya bilər. Digər hallarda üzvlər əlaqəsi olan hər kəslə və sonradan əlaqəsi olan hər kəslə əlaqə saxlaya bilər. Sosial şəbəkə xidmətlərinin uğuru bu gün onların cəmiyyətdə üstünlük təşkil etməsində görülə bilər. Twitter "dünyanın kənd meydanı" olaraq adlandırılır, çünki istifadəçilərinə dostlar da daxil olmaqla hər kəslə əlaqə qurmaq, "tvitlər" formasında şəkillər, videolar və mətnlər paylaşmaq kimi xüsusiyyətlər təklif edir. Facebook-un 2017-ci ildəki aylıq aktiv istifadəçisi 2,13 milyard və orta hesabla gündəlik aktiv istifadəçisi 1,4 milyard nəfər təşkil etmişdi.
Sosial şəbəkə (internet)

Karyera yönümlü sosial şəbəkə xidməti olan LinkedIn, başqa biriylə onlayn əlaqə saxlamazdan əvvəl real həyatda həmin şəxslə tanışlıq tələb edir. Bəzi xidmətlər üzvlərin digər üzvlərlə əlaqə saxlamaq üçün əvvəlcədən mövcud əlaqəyə malik olmasını tələb edir. COVID-19 sayəsində Zoom bütün dünyadakı insanları birləşdirmək və məktəb, universitet, iş və hökumət görüşləri kimi bir çox onlayn mühitləri asanlaşdırmaq üçün ayrılmaz bir yer tutdu. Sosial şəbəkə xidmətlərinin əsas növləri kateqoriyalar (yaş, peşə və ya din kimi), dostlarla əlaqə vasitələri (adətən şəxsi səhifələr) və etibarlı tövsiyə sistemini ehtiva edir. Sosial şəbəkə xidmətlərini dörd növə bölmək olar: əsasən mövcud dostlar və ya istifadəçilərlə sosiallaşmaq üçün (məsələn, "Facebook", "Instagram", "Twitter") onlayn sosial şəbəkələr — istifadəçilərin İnternet xidmətləri vasitəsilə bir-biri ilə əlaqə saxladıqları mərkəzləşdirilməmiş və paylanmış kompüter şəbəkələri. əsasən qeyri-sosial şəxslərlərarası kommunikasiya üçün istifadə olunan sosial şəbəkələr (məsələn, "LinkedIn") sosial naviqasiya sosial şəbəkə xidmətləri ilk növbədə istifadəçilərə xüsusi məlumat və ya resursları tapmaqda kömək etmək üçün istifadə olunur (məsələn, kitablar üçün "Goodreads", "Reddit")Dostların və maraqların paylaşımlarının təkrarlamamaq üçün bu xidmətləri standartlaşdırmaq üçün cəhdlər olmuşdu (FOAF standartı). Tədqiqat göstərir ki, Hindistan 2013-cü ildə sosial media istifadəçilərinin sayına görə dünyanın ən böyük artımını qeydə alıb.
Sosial şəbəkə (internet)

2013-cü ildə aparılan sorğuda ABŞ-də böyüklərin 73%-nin sosial şəbəkə saytlarından istifadə etdiyi məlum olub. İnternet cəmiyyəti İnternet cəmiyyəti (birlik) sosial şəbəkələrin yaxşı nümunəsidir. Bu növ sosial şəbəkə 1990-cı illərdə internetin inkişaf etdiyi və genişləndiyi bir dövrdə daha da çox genişləndi. Belə xidmətin müştərisinə öz haqqında fotoşəkillərini, özünün və arzu olunan partnyorun anket sorğusunu doldurmaq təklif edilir, sonra xidmətə əlaqə üçün ad və parol seçilir. Həmçinin, xüsusi internet tanışlıq xidmətləri də var: seksual azlıqların nümayəndələri üçün, lal-karlar üçün, insan immunçatışmazlığı virusu daşıyıcıları və s. Bu növ internet xidmətinin istifadəçilərinə oxşar partnyoru tapmaq üçün vacib imkanı verilmişdir. Həmçinin bax İnformasiya cəmiyyəti Qlobal şəbəkə Virtual cəmiyyət Sosial media Yeni media jurnalistikası Yeni media sənəti
Ruslar

Yayılma əraziləri əsasən Şərqi-Avropa düzənliyi, Volqaboyu ,Don və Kuban çayları hövzələri, Ural, Qərbi Sibir düzənliyi, Altay, Sayan, Orta Sibir yastı dağları, Verxoyansk sıra dağları, Baykal gölü ətrafı, Kamçatka yarımadası, Amur çayının aşağı axarı və Sixote-Alin sıra dağları. Şərqi-Avropa düzənliyini çıxmaqla əsasən şəhərlərdə və böyük qəsəbələrdə yaşayırlar. Bundan başqa çox sayda rus Ukrayna (9 mln. ), Qazaxıstan (3,5 mln. ), Özbəkistan (500 min. ), ABŞ (3,5mln. ), Kanada (500 min.
Ruslar

), Belarus (800 min. ), Azərbaycan (180 min.) və bir sıra başqa ölkələrin əsasən şəhərlərdə yaşayırlar. Dindarları əsasən pravoslav xristianlardır. Etnoqenezlərində birinci növbədə hindavropalı slavyanlar, eləcə də altaylı fin-uqor və türk-tatarlar iştirak ediblər. Həmçinin bax Azərbaycanda ruslar
Molyar kütlə

Nisbi molekulyar atom kütləsi — maddə molekulunun və ya atomunun kütləsinin karbon kütləsinin 1/12-nə olan nisbətidir, Mrkimi işarə olunur. Vahidi yoxdur və təqribən molekulun və ya atomun kütləsinin hidrogen atomunun kütləsindən neçə dəfə çox olduğunu göstərir. Molyar kütlə - maddənin 1 molunun kütləsidir, M ilə işarə olunur və ölçü vahidi BS-də 1kq/mol-dur. Mol - kütləsi 0,012 kq olan karbondakı atomların sayı qədər molekullardan və ya atomlardan təşkil olunmuş maddə miqdarıdır. M.Murquzov və b.Fizika X S.BAKINƏŞR-2005,səh.129.
Arxeologiya

Arxeologiya (yun. arxayos - qədim, loqos - bilik "köhnə haqqında bilik") deməkdir. Arxeologiya qədim maddi mədəniyyət nümunələrini öyrənən elm olub, tarix fənninə kömək edir. İlk ibtidai insanların meydana gəlməsi, inkişaf etməsi və formalaşması tarixinin öyrənilməsi arxeologiya elminin ən əsas vəzifələrindən biridir. Arxeologiya elmi insanlığın uzaq keçmişini maddi mədəniyyət qalıqları vasitəsilə öyrənir. Arxeoloji abidələr və qədim əşyalar əsas arxeoloji mənbələr olub tarixi proseslərin araşdırılmasında mühüm rol oynayır və tarixin digər tədqiqat obyektlərindən, o cümlədən yazılı mənbələrdən öz spesifikliyi ilə fərqlənir. Arxeoloji mənbələr. Arxeoloji mənbələr öz xarakterinə və daşıdığı informasiyanın növünə uyğun olaraq xüsusi qrupa aid edilir və aşağıdakı növlərə bölünür: Əmək alətləri Məişət əşyaları Dini-inanc xarakterli əşyalar Bəzək əşyalarıArxeoloji abidələrə qədim yaşayış məskənləri, qəbirlər,qayaüstü rəsmlər- petroqliflər aid edilir.
Arxeologiya

Azərbaycanda arxeologiyanın tarixi Azərbaycan tarixinin öyrənilməsində, xalqın təşəkkülü və formalaşması prosesinin izlənilməsində arxeologiya elminin rolu son dərəcə böyükdür. Bəşər cəmiyyətinin bütün dövrlərinə aid zəngin abidələr diyarı olan Azərbaycan hələ kecən əsrdən dünyanın müxtəlif ixtisas sahiblərinin diqqətinin cəlb etmişdir. Görkəmli Azərbaycan tarixcisi A. Bakıxanov özünün “Gülüstani-İrəm” əsərində tarixi hadisələri şərh edərkən maddi-mədəniyyət abidələrindən bir mənbə kimi faydalanmışdır. A. Bakıxanovun Qəbələ, Dərbənd, Gilgilcay sədləri və başqa abidələr haqqında verdiyi məlumat öz əhəmiyyətini indiyədək saxlamışdır. Azərbaycan abidələrinə, onların yerləşməsinə, xüsusilə qədim Yunan tarixcisi Böyük Plininin “Təbiətin tarixi” adlı əsərindəki toponimik adların müasir kartoqrafiyadakı yerinə dair ilk əsaslı işi 1829-cu ildə Rusiya İmperator Arxeoloji Komissiyası tərəfindən göndərilmiş A. Yanovski görmüşdür. Onun araşdırmaları 1846-cı ildə “Qədim Qafqaz Albaniyası” haqqında adlı böyük məqalədə öz əksini tapmışdır. Sonraki dövrlər, daha doğrusu, Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulanadək arxeoloji abidələrin tədqiqilə əsasən əcnəbi həvəskar arxeoloqlar məşğul olmuşdur. 1834-cü ildə İsvecrə səyyahı Dübua de Manperi indiki Xanlar rayonu ərazisində arxeoloji qazıntılar aparmış və tapdığı materialları Fransaya göndərmişdir.
Arxeologiya

1848-ci ildə görkəmli rus şərqşünası V. H. Xanıkov Azərbaycanın bir sıra orta əsr abidələri, o cümlədən Bərdə və Naxçıvan abidələri barədə, 1862-ci ildə fransız səyyahı A. Berje Muğan düzündəki bir qrup abidələr haqqında məlumat vermişlər. Naxçıvanda məktəb müfəttişi işləmiş K. A. Nikitin 1870-ci ildə buradakı duz mədənlərində istifadə olunmuş qədim daş gürz və baltalar toplanmışdır. 1871-ci ildə Gürcüstanda Qafqaz Arxeoloji Komitəsinin yaradılması Azərbaycan abidələrinə marağı artırmışdı. 1881-ci ildə Tiflisdə çağırılmış 5-ci arxeoloji qurultayın qərarlarından sonra bu maraq daha da genişlənmişdir. 1879-cu ildə, qurultaya hazırlıq dövründə İ. S. Polyakov tərəfindən Naxçıvan ərazisində, N. O. Selosani tərəfindən isə Bərdə şəhər xarabalığında axtarış işləri aparılmışdır. Özlərində kolleksiya toplamaq məqsədilə bir sıra həvəskarların Azərbaycanın zəng qəbir abidələrinin qərət etməsi də o vaxtdan başlamışdı.
Arxeologiya

Məsələn, Gədəbəy və Daşkəsən mis mədənlərində çilingər işləmiş V. Belk adlı birisi 300-dən çox abidəni qarət etmiş və topladığı qiymətli yadigarları Hamburq və Münhen müzeylərinə göndərmişdir. 30-cu illərdə Azərbaycan arxeologiyasının inkişafında xüsusi mərhələ təşkil edir. Bu illərdə Mil düzünə, xüsisən Örənqala şəhər yerinə, Kiçik Qafqazın Cənub-Şərq ətəklərinə, Naxçıvan ərazisinə və Azərbaycanın qərb rayonlarına ekspedisiyalar təşkil olunur. Bu işdə yerli alimlərdən Ə. Ələkbərovun, İ. Cəfərzadənin, D. Şərifovun, S. Qazıyevin, eləcə də Y. İ. Hummelin xüsusi xidmətlərini göstərmək lazımdır. Etimologiya XX əsrin əvvəllərinə aid Azərbaycandilli mənbələrdə elmi asari-ətiqə (علمی آساری-اتیقه) adlandırılmışdır. Xarici keçidlər Azərbaycan Arxeologiya saytı Arxivləşdirilib 2011-06-15 at the Wayback Machine Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu arxeoloq.az Azərbaycan arxologiyası I cild,Baxşəliyev V. Azərbaycan arxologiyası, 6 cilddə: I cild (daş dövrü), VI cild (orta əsrlər). Bakı: Şərq-Qərb, 2008. Baxşəliyev V. Azərbaycan arxologiyası (ali məktəblər üçün vəsait), 6 cilddə.
Yarasa (hərbi birləşmə)

"Yarasa" — Azərbaycanın Xarici Kəşfiyyat Xidmətinin (XKX) xüsusi təyinatlı dəstəsi. Yaradılması Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev 14.12.2015-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Azərbaycanda xüsusi xidmət orqanlarının fəaliyyətinin səmərəliliyini artırmaq məqsədilə Xarici Kəşfiyyat Xidməti yaradılmışdır. Xarici Kəşfiyyat Xidmətinə tabe olan ən gizli xüsusi bölmə "Yarasa" Xüsusi Təyinatlı Dəstəsidir. "Yarasa" Xüsusi Təyinatlı Dəstəsi Azərbaycan Ordusunun elit və ən gizli xüsusi bölməsi hesab olunur. Komandirlərin adları belə gizli saxlanılır. "Yarasa" Xüsusi Təyinatlı Dəstəsinin hərbi qulluqçuları 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Qubadlı şəhərinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşmışdır.Bölmənin əsas fəaliyyəti Ermənistan Ordusunun arxa cəbhəsində olmuşdur.10.12.2020-ci ildə baş tutan Zəfər Paradı zamanı "Yarasa" Xüsusi Təyinatlı Dəstəsinin mövcudluğu barədə birinci dəfə ictimaiyyətə məlumat verilmişdir.
Amsterdam

Amsterdam (nid. Amsterdam [ˌɑmstərˈdɑm]) — Niderland Krallığının paytaxtı. Ümumi məlumat Əhalisi 2.158.592 (2011). Eyselmer körfəzinin cənub sahilində, Amstel çayının deltasındadır. Şimal dənizi və Reyn çayı ilə kanallarla birləşir.
Amsterdam

Şimal dənizində iri liman, dəmiryol və avtomobil yolları qovşağı var. Sxinpol beynəlxalq aeroportu – Avropada ən iri aeroportlardandır. İnkişaf etmiş şəhərdaxili nəqliyyatı şəbəkəsi, metropoliten var. Almazcilalama və almaz ticarətinin iri mərkəzi kimi məşhurdur. Çoxlu incəsənət və memarlıq abidəsi var.
Amsterdam

Kral sarayı (keçmiş bələdiyyə binası, 1648–55, memar Y. van Kampen), 14–17-ci əsrlərə aid kilsələr, Dövlət muzeyi (1877–85, memar P. Y. X. Köypers), birja (1897–1903, memar H. P. Berlage) var. Kral Elmlər Akademiyası, Rembrandtın ev muzeyi, tarix muzeyi və s. var. Adı ilk dəfə 1275-ci ildə çəkilən Amsterdam 1300 yaxud 1301-ci ildə şəhər hüququ almışdır. 13-cü əsrdə bu şəhərin yerində Amstel çayının mənsəbində tikilmiş müdafiə bəndləri üzərində balıqçı qəsəbəsi mövcud olmuşdur. 1317-ci ildə Hollandiya qraflığına birləşdirilmiş və 15-ci əsrdə iri ticarət mərkəzinə çevrilmişdir.
Amsterdam

1433-cü ildən Burqundiya hersoqluğunun, 1477-ci ildən Habsburqların hakimiyyəti altında olmuşdur. 16-cı əsrdə Baltik və Aralıq dənizi ölkələri arasında ticarətin inkişaf etməsində aparıcı rol oynamışdır. 16-cı əsrin sonu – 17-ci əsrin əvvəllərində Amsterdamda o dövr üçün ən böyük Avropa bankının və birjasının əsası qoyuldu. Antverpenin tənəzzülü ilə Amsterdam dünyanın əhəmiyyətli ticarət və kredit mərkəzinə çevrildi. 16–17-ci əsrlərdə Portuqaliya və Almaniyadan yəhudilər, Fransadan isə hugenotlar buraya mühacirət etmişlər.
Amsterdam

1795–1806-cı illərdə Bataviya Respublikasının, 1806-cı ildən Hollandiya krallığının paytaxtı olub. Napoleonun hakimiyyəti illərində [1810–14] müvəqqəti tənəzzül dövrü keçirən Amsterdam 1814-cü ildən Niderland krallığının paytaxtı olmuşdur. 1940–45-ci illərdə almanlar tərəfindən işğal edilmişdir. Müasir vəziyyəti Amsterdam ölkənin ən böyük ticarət-maliyyə və sənaye mərkəzi olmaqla yanaşı, Avropanın aparıcı bank-maliyyə mərkəzlərindən biridir. "ABN AMRO", "Rabo -bank" kimi aparıcı kommersiya bankları, "Yunilever", "Royal Datç-Şell", AKZO, "Filips" və b. iri transmilli şirkətlərin nümayəndəlik və ofisləri, ticarət və fond birjaları bu şəhərdə yerləşir.
Amsterdam

Maşınqayırma (elektrotexnika və elektronika, təyyarəqayırma, gəmiqayırma, cihazqayırma, sənaye avadanlığı istehsalı) və kimya sənayesi (polimerlər, o cümlədən plastmas, sintetik kauçuk, mineral gübrə, həmçinin lak-boya və farmakologiya məmulatları istehsalı) aparıcı sənaye sahələridir. Amsterdamın ətrafında iri neftayırma ("Mobil Oyl") və təyyarəqayırma ("Fokker") zavodları yerləşir. Amsterdam Avropanın ən böyük tikiş sənayesi mərkəzlərindəndir. Burada, həmçinin ayaqqabı, poliqrafiya, yeyinti sənayesi sahələri inkişaf etmişdir. Amsterdam zərgərlik əşyaları istehsalı, almazcilalama və almaz ticarətinin iri mərkəzi kimi məşhurdur.