LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Fetişizm

Türk təfəküründə fetişləşən varlıqlardan ilkini odun əldə edilməsi ilə yaranmışdır. Mağaralarda qalanan ocaqlar müqəddəsləşdirilərək nəslin davamlılığını bildirmişdir. Təsadüfi deyil ki, dilimizin məhsulu olan "ocaq" sözü arxetipik simvola çevrilərək əksər xalqlara keçmiş və eyni mənada işlənmişdir. Ümumiyyətlə, Azərbaycan xalqının nəzərində kiçik məişət əşyalarından tutmuş silahlara (ox, yay, qılınc), bulaqlara, təpələrə, qayalara kimi hamısı ilahiləşdirilib tarixin müxtəlif dönəmlərində insanların ümid yerinə çevrilmişdir. Nağıl və eposlarımızda bir silsilə sehirli əşyalar və vasitələr təsvir edilir ki, qeyri-adi işləri yerinə yetirir, möcüzələr törədir. Əvvəllər onların fetiş şəklində xalq arasında qəbul edildiyi şübhəsizdir. Talisman və amuletlər də fetişləşdirilmiş predmetlər sırasında durur. Maddi əşyalara və varlıqlara fetişizm mövqeyindən yanaşılması itaət və ibadətin daha universal dayağını – kultları meydana gətirmişdir.
JavaScript

JavaScript – internet səhifələrin yaradılmasında geniş istifadə olunan proqramlaşdırma dilidir. JavaScript müxtəlif dilllərdən ilhamlanaraq yaradılmışdır. 1995-ci ilə Brendan Eyx tərəfindən yazılmışdır. JavaScript Obyekt Yönümlü Proqramlaşdırma (OYP) dilidir. Obyektə Yönümlü Proqramlaşdırma mövzusu kifayət qədər mürəkkəb proqramlaşdırmadır.
JavaScript

JavaScript Netscape Navigator 2.0 ilə birlikdə Brendan Eich tərəfindən inkişaf etdirilən və əvvəllər Mocha sonralar LiveScript olaraq adlandırılan və sonda bu anki adını alan JavaScript dili başlanğıcda sadəcə müştəri tərəfindən (client-side) şərh edilən bir proqramlaşdırma dilidir. Günümüzdə NodeJS texnologiyası ilə server tərəfli də (server-side) şərh edilən proqramlama dili halına gəldi. 1995-ci ildə Netscape şirkəti tərəfindən, Sun şirkətinin dəstəyi ilə hazırlanmış NN24-də istifadə olunan AD bundan sonra JavaScript adlandırılması ilə açıqlanma verildi. Buna qədər isə bu alqoritmik dil LiveScript adlandırılırdı. Bu gözlənilməz addım kifayət qədər problemlər yaratdı.
JavaScript

Beləki, Sun şirkətinin JAVA AD-nə heç bir dəxli olmayan JavaScript-i JAVA-nın alt-çoxluğu kimi qəbul edənlərin sayı çoxaldı. JavaScript - HTML səhifəyə inteqrasiya olunaraq, bu səhifə ilə istifadəçi arasındakı interfeysə əlavə funksional imkanlar verən alqoritmik dildir. Node.js asan sürətli, öncələnə bilən şəbəkə tətbiqləri yaratmaq üçün Chrome's JavaScript Runtime texnologiyası üzərində qurulmuş bir platformadır. Node.js dağıdılmış cihazlar üzərindən işləyə bilən gerçək zamanlı tətbiq etmələr üçün mükəmməl yüngül və səmərəli hala gətirən hadisə yönümlü, əngəllənməyən I/O modeli istifadə edir. Əks olunduğu HTML sənədin body hissəsi: Xarici Keçidlər JavaScript (mozilla.org) Arxivləşdirilib 2012-07-16 at the Wayback Machine
Homer

12–7 əsrlərdə yaşadığı ehtimal edilir. Antik mənbələrdə gəzərgi kor şair Homerin real obrazı fantastik uydurmalarla çulğaşır ki, bu da onun haqqında dürüst məlumatın olmadığını göstərir. Homerin vətəni olmaq şərəfi uğrunda 7 şəhər (Smirna, Rodos, Xios, Kolofon, Salamin, Arqos, Afina) mübahisə aparmışlar. Antik dövrdə Homer adı bəzən ümumiləşdirilmiş şəkildə rapsodların ifa etdikləri epik nəğmələrin müəllifi mənasında da işlədilmişdir. Sonralar "İliada" və "Odisseya" epik poemalarının, habelə "Homer himnləri"nin və "Margit" komik poemasının müəllifliyi ona isnad edilmişdir.
Homer

"İliada" və "Odisseya" Qədim Yunanıstanın sosial münasibətlərini, mənəvi mədəniyyətini öyrənmək baxımından müstəsna əhəmiyyətə malikdir. Homerin şəxsiyyəti və yaradıcılığı ilə bağlı problemlərlə əlaqədar geniş yayılmış və indiyədək həll olunmamış mübahisələr ədəbiyyatşünaslıqda "Homer məsələsi" adı almışdır. Odisseya, Bakı, 1977; İliada, Bakı, 1978Hər iki əsər Homer tərəfindən e.ə. 8-ci əsrdə yaradılmış, e.ə. 6-cı əsrdə yazıya alınmışdır.
Homer

"İliada" da troya müharibəsi haqqında danışılır. Xarici keçidlər Homer. İliada /Homer; Tərcümə edəni: Mikayıl Rzaquluzadə; Ön sözün i: Qorxmaz Quliyev.- B.: Öndər. Homer. Odisseya /Homer; Tərcümə edən: Ələkbər Ziyatay; Ön sözün i: Q.Quliyev.- B.: Öndər.
Elçin Həmidov

Elçin Qəzənfər oğlu Həmidov (29 iyun 1958, Bakı – 4 mart 2011, Bakı) — Azərbaycanın əməkdar artisti, müğənni. Həmidov Elçin Qəzənfər oğlu 1958-ci ildə 29 iyun-da Bakıda anadan olmuşdur. Körpə yaşlarından əvvəlcə atasını, sonra isə anasını itirən Elçini və bacı-qardaşlarını əmisi himayəyə götürür. Amma gələcəyin istedadlı aktyorunu hələ qarşıda daha böyük çətinliklər gözləyir. Əmisinin evində də əziyyətli günlər keçirən, valideynlərinin itkisindən özünə gəlməyə macal tapmayan Elçinin əvvəlcə bacısı, sonra isə qardaşları vəfat edir. 1974-cü ildə Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında xor artisti vəzifəsində çalışıb.
Elçin Həmidov

1977-ci ildə İncəsənət İnstitutunun "Dram-kino aktyoru" fakültəsinə daxil olub, 1981-ci ildə bitirib. 1983-cü ildən Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında artist-vokalist kimi fəaliyyət göstərib. İstedadı və bacarığı sayəsində Elçin Həmidov az vaxt ərzində kollektivdə böyük hörmət qazanıb. Məlahətli səsə və məharətli aktyorluq bacarığına malik olan Elçin, klassik və müasir Azərbaycan bəstəkarlarının əsərlərində özünəməxsus maraqlı obrazlar yaratmağa nail olmuşdur. Süleyman Ələsgərov, Şıxəli Qurbanov "Olmadı elə, oldu belə"də Gülüstan, Vasif Adıgözəlov, Əliağa Kürçaylı "Boşanaq, evlənərik"də İkram, H. Qurbanov, Cahangir Aslanoğlu "Qarğa məndə qoz var"da Zərzibonskaya, Soltan Hacıbəyov "Qızıl gül"də Azay, Səid Rüstəmov, Məmməd Səid Ordubadi "Beş manatlıq gəlin"də Nadir, Süleyman Ələsgərov, Şıxəli Qurbanov "Özümüz bilərik"də Miriş, Süleyman Ələsgərov, İsi Məlikzadə "Subaylarınızdan görəsiniz"də Mayıl, Süleyman Ələsgərov, İsi Məlikzadə "Hərənin öz ulduzu"nda Nəzir, Emin Sabitoğlu, Xalidə Hasilova "Nəğməli Könül"də Mustafa, Sərdar Fərəcov, Əli Əmirli "Səhnədə məhəbbət"də ofisiant, Oktay Rəcəbov, Aqşin Babayev "Əlin cibində olsun"-Şəkərli, Vasif Adıgözəlov, Anar "Aldın payını, çağır dayını"-Əli Əyrizadə, Faiq Sücəddinov, Tamara Vəliyeva "Mən dəyərəm min cavana"-Dilənçi, İmre Kalman "İdialı qaraçı" Estraqon, Üzeyir Hacıbəyov "O olmasın, bu olsun"da Rza bəy, Rauf Hacıyev "Talelər qovuşanda"da Totuş, Üzeyir Hacıbəyli "Ər və arvad" Kəblə Qubad rolları ilə tamaşaçıların rəğbətini qazanmışdır. Elçin Həmidov bariton və soprano səsə malik idi. Tamaşalardakı çox musiqiləri ifa edirdi.
Elçin Həmidov

Elçin Həmidova epizodik olsa belə, səhnədə, televiziya ekranında görünmək kifayət edirdi. Tanınmış sənətçiləri parodiya etməyi isə başqa bir aləm idi. O, gülərüz simaya, əla bədən quruluşuna malik idi və onda qadın və kişi rolları çox koloritli alınırdı. Bu mənada Elçin bənzərsiz aktyor idi. Onun parodiyalarını uşaqdan böyüyə hər kəs çox sevərək izləyirdi. İstedadlı aktyor həmçinin "Planet Parni iz Baku" KVN teatrının əsas simalarından biri idi. O, bu teatrda gözəl obrazlar yaratmışdır. O cümlədən Məhəllə 1 və Məhəllə 2 filmlərində canlandırdığı "Məzi" obrazı komik olmaqla bərabər, həm də düşündürücüdür. Bundan başqa Elçin Həmidov televiziya verilişlərində də aparıcılıq etmişdir.
Elçin Həmidov

Onun "Tez bazar", eləcə də mətbəx verilişləri tamaşaçılar tərəfindən maraqla qarşılanırdı. Onun son yaratdığı obraz Nikolay Vasilyeviç Qoqolun "Evlənmə" komediyasında Yaiçnitsa obrazı oldu. 23 fevral tarixində ilk və son premyerası oldu Elçin Həmidovun. Onun ölümü də çox qəfil və kədərli oldu. 2011-ci il 4 martda İstedadlı aktyor qəflətən dünyasını dəyişdi. Həmin vaxt teatrda "Hərənin öz ulduzu" tamaşasının orkestrlə məşqi idi. Heyif ki, bu tamaşada oynamaq Elçin Həmidova qismət olmadı.
Elçin Həmidov

Elçinin işə gəlmədiyini görən dostları onun evinə getdilər. Fövqaladə Hallar Nazirliyinin işçilərinin köməyilə qapı açıldı. Təəssüf ki, bu vaxt artıq Elçin Həmidov tək-tənha dünyasını dəyişmişdir. Aktyor 5 mart-da Xırdalan qəbiristanlığında torpağa tapşırılmışdır. Filmoqrafiya Bakı oğrusu — (ifaçı kimi) Canavar balası — Xoren Məhəllə (film, 2003) — Məzi Məhəllə 2 Moskvada (film, 2004) — Məzi Tam məxfi (film, 2004) — Mübariz bəy Məşədi İbad-94 (film, 2005) — Rüstəm bəy P.P.B 10 il (film, 2011) — Elçin Həmidov Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine
Windows 10

Windows 10 — "Microsoft"un "Windows NT" əməliyyat sisteminin əsas buraxılışı. Bu, 15 iyul 2015-ci ildə istehsala buraxılmış, 29 iyul 2015-ci ildə satışa çıxarılmışdır. Bu, təxminən iki il əvvəl buraxılmış "Windows 8.1"in birbaşa davamçısıdır. "Windows 10" MSDN və "TechNet" vasitəsilə yükləmək üçün hazırlanıb. O, "Windows Store" vasitəsilə "Windows 8" və "Windows 8.1" istifadəçilərinin pərakəndə kopyaları üçün və "Windows Update" vasitəsilə "Windows 7" istifadəçiləri üçün pulsuz təkmilləşdirmə kimi mövcud olmuşdur. "Windows 10" davamlı olaraq yeni quruluşlar alır və "Windows 10"un əlavə sınaq quruluşlarından başqa istifadəçilər üçün heç bir əlavə ödəniş tələb olunmur.
Windows 10

Bunlar "Windows Insider" üçün əlçatandır. Müəssisə mühitlərindəki cihazlar bu yeniləmələri daha yavaş bir sürətlə qəbul edə və ya on illik uzadılmış dəstəyin ömrü ərzində yalnız kritik yeniləmələri alan uzunmüddətli dəstək mərhələlərindən istifadə edə bilər. "Microsoft" 2021-ci ilin iyununda "Long-Term Servicing Channel"da (LTSC) olmayan "Windows 10" buraxılışları üçün dəstəyin 14 oktyabr 2025-ci ildə başa çatacağını elan etmişdir. "Windows 10" ilkin buraxılışı zamanı tənqidçilərdən ümumilikdə müsbət şərhlər almışdır. Tənqidçilər "Microsoft"un "Windows"un əvvəlki versiyalarına uyğun olaraq iş masası yönümlü interfeys təmin etmək qərarını yüksək qiymətləndirmişdilər və bu, "Windows 8"in planşet yönümlü yanaşması ilə ziddiyyət təşkil edirdi, lakin "Windows 10"un toxunma yönümlü istifadəçi interfeysi rejimi tənqid edilmişdir. Tənqidçilər həmçinin, "Windows 8.1", "Xbox Live" inteqrasiyası üzərindən "Windows 10"un birləşdirilmiş proqram təminatının təkmilləşdirilməsini, həmçinin "Cortana" şəxsi köməkçisinin funksionallığı və imkanlarını, eləcə də "Internet Explorer"in "Microsoft Edge" ilə əvəz olunmasını yüksək qiymətləndirmişdilər.
Windows 10

Bununla belə, media orqanları əməliyyat sistemi davranışlarında edilən dəyişikliklərə tənqidi yanaşmışdılar. Buraya məcburi yeniləmə quraşdırması, "Microsoft" və onun tərəfdaşları üçün əməliyyat sistemi tərəfindən həyata keçirilən məlumatların toplanması ilə bağlı məxfiliklə bağlı narahatlıqlar, həmçinin onun buraxılışı zamanı əməliyyat sistemini təşviq etmək üçün istifadə edilən reklam proqramlarına bənzər taktikalar daxildir. "Windows 10" 32 bitlik CPU-ları (IA-32 və ARMv7 əsaslı) və BIOS mikroproqramı olan cihazları dəstəkləyən "Windows"un son versiyasıdır. Onun yeni versiyası olan "Windows 11" hər hansı dəstəklənən arxitekturada (x86 üçün x86-64 və ARM üçün ARMv8) UEFI mikroproqramından və 64 bitlik prosessordan istifadə edən cihaz tələb edir. Windows 10 virtual köməkçi Cortana-nın da dəstəyini alacaq. Əvvəllər Cortana-nın funksiyalarından yalnız Windows Phones əsaslı mobil qurğu sahibləri faydalana bilirdilər.
Windows 10

Windows 10 əməliyyat sisteminin masaüstü versiyasında Cortana virtual köməkçisi axtarış forması kimi «Start» düyməsinin yanında yerləşdirilib.Bu formanın köməyi ilə həm lokal kompüterdə, həm də Internetdə axtarış aparmaq olar. Axtarışın nəticələri həmin formanın üstündə çıxacaq. Axtarışla yanaşı Cortana başqa məqsədlərlə də istifadə oluna bilər. Misal üçün, virtual köməkçi təyyarə uçuş reysləri barədə məlumat verə biləcək. Bundan əlavə o, elektron ismarış mətnlərinin diktə edilib göndərilməsini təmin edəcək, musiqi fayllarını çaldıracaq, tətbiqləri işə salacaq, eləcə də xatırlatmaları monitorda əks etdirəcək. Windows əməliyyat sistemi əsasında işləyən bütün qurğular üçün universal olan yeni brauzerin şərti «Project Spartan» adı bu dəfə təsdiqlənib rəsmi olaraq səsləndirildi.
Windows 10

Internet Explorer kimi Project Spartan da Trident platforması üzərində qurulub. Microsoft HoloLens Microsoft şirkəti gözə geyilən qurğu haqqında çoxdandır ortalarda dolaşan müxtəlif şayə və xəbərlərə son qoydu. Softver nəhəngi Windows 10 sisteminə holoqrafik displey dəstəyini də əlavə etdi, odur ki, redmondçuların bu cür displey yaratmaqları heç də təəccüb doğurmadı. Buyurun, tanış olun: Microsoft HoloLens — real və virtual dünyalarınızı birləşdirəcək holoqrafik eynək-displey! Microsoft şirkəti HoloLensi «indiyədək dünyada görülmüş ən qabaqcıl holoqrafik kompüter» kimi təqdim edir. Qurğunun tərkibinə sensorlar dəsti, təmiz və aydın şəkil təmin edən xüsusi holoqrafik prosessor (HPU), habelə təbii səs təmin edən audio alt sistemi daxildir.
Windows 10

HoloLens layihəsi hələ ki öz inkişaf yolunun başındadır. Əsas hədəf kütləyə gəlincə, Microsoft şirkətinin baş icraçı direktoru Satya Nadellanın sözlərinə görə bu qurğu həm korporativ, həm də fərdi istifadəçilər üçün nəzərdə tutulub. HoloLens qurğusunun üstünlüklərinin nümayişi kompüter istifadəsinin olduqca iddialı gələcəyini əks etdirir. Blokları otaqdakı mebel əşyalarının üstündə yerləşdirib Minecraft oynamaq, Marsda şahanə təəssüratlar dolu unudulmaz virtual tur atmaq, müştərilərə yaratdığınız son memarlıq şedevrinizi nümayiş etdirmək: bütün bunlar Hololens eynəkləri ilə mümkün olacaq. HoloLens eynəyinin başlıca üstünlüklərindən biri onun avtonom olmasıdır. Nə kabel, nə də kompüterə, ya da smartfona qoşulmağa ehtiyac yoxdur.
Windows 10

Windows 8-dən sonra sistemə, 9-cu nömrəni buraxaraq, 10-cu nömrə verildi. Microsoft korporasiyasının Windows üzrə rəhbər marketoloqu Toni Profet (ing. Tony Prophet), doqquzuncu nömrəli buraxılışın Windows əməliyyat sisteminin adına uyğun olmadığını bildirmişdir. Əvvəlcə güman edilirdi ki, indiki Windows 8.1 Windows 9 adlandırılacaq, lakin Microsoft istəmədi ki, Windows-un yeni versiyası qeyri-populyar Windows 8-lə assosiasiya edilsin: — Bəs, Windows 9 nə oldu? — O gəldi və getdi. Windows 10-un (build 9841) ilkin versiyaları 30 sentyabr 2014-cü il (korporativ müştərilər üçün) və 1 oktyabr 2014-cü il (hamı üçün) tarixində istifadəyə verilmişdir.
Windows 10

21 yanvar tarixli press-brifinqində bildirildi ki, 23 yanvarda yeni quraşdırılma dəsti istifadəyə veriləcək. Windows 10-un press-relizi 29 iyul 2015-ci il tarixində 190 ölkədə və 111 dildə təqdim edilmişdir. Windows 10 buraxılışının bir neçə mərhələ keçirəcəyi planlaşdırılır. Microsoft ƏS-in formallaşma prosesində istifadəçilərin arzuları və nəyə üstünlük verməsini rəhbər tutaraq öz yeni əməliyyat sistemini inkişaf etdirir. Bunun üçün Windows-un ilkin hesablanması proqramının köməyi ilə ilkin yoxlanma həyata keçirilir. Həmçinin bax Əməliyyat sistemləri Əməliyyat sistemlərinin müqayisəsi Əməliyyat sistemlərinin tarixi Əməliyyat sistemlərinin siyahısı Microsoft Windows versiya tarixi Xarici keçidlər Download Windows 10 from Microsoft website Windows 10 release information from Microsoft
Avarlar

Avarlar — V əsrdə Mərkəzi Asiyada meydana çıxmış iri tayfa ittifaqı. İttifaq tərkibində aparıcı rolu köçəri maldar türk tayfalar oynayırdılar. VI əsrin ortalarında Şərqi Avropaya gələn avarlar Xəzərin qərb sahilləri boyu çöllərə yayıldılar. Avarların ilk elçiləri 558-ci ildə Bizans imperiyasına — imperator I Yustinianın yanına gəlmiş, hərbi ittifaq bağlamağı təklif etmiş və məskunlaşmaq üçün onlara yer verilməsini xahiş etmişlər. Bizans avarlardan özünə düşmən olan türkdilli bulqar və sabir tayfalarına, habelə slavyanlara — antlara qarşı mübarizədə istifadə etmişdir.
Avarlar

Avarlar 567-ci ildə german lanqobard tayfası ilə birlikdə Pannoniyanı tutdular. Burada bir neçə yürüşdən və yeni tayfaların birləşdirilməsindən sonra məşhur sərkərdə Bayanın başçılığı ilə Avar xaqanlığının əsası qoyuldu. Pannoniyada möhkəmləndirilmiş konsentrik çevrəli "xrinq" – lər qala sistemi yaradılmışdı Avarla Pannoniyadan slavyanlara, franklara, lanqobardlara. gürcülərə və digər tayfalara habelə onlara xərac verməyə başlayan Bvansa qarşı basqınlar edirdilər. Avarlar Frank dövlətinə də basqınlar edirdilər.
Avarlar

Lakin daxili çəkismələr və fəth edilmiş tayfaların üsyanları avarların hərbi qüdrətinin tənəzzülünə və xaqanlığın dağılmasına səbəb oldu. VII min ortalarında avarlar Qara dənizin şimal ətrafından sıxışdırılıb çıxarıldı, türk bulqarlar tərəfindən 680-ci ildə yaradılmış Bulqar çarlığı isə onları cənubdan sıxışdırmağa başladı. Avarlar 790-cı ildə Böyük Karlın frank ordusu tərəfindən tamamilə darmadağın edildilər, 796-cı ildə isə əsas "xrinq"lər süqut etdi. Sonralar avarlar Qara dənizin qərb sahilləri və Dunayboyu ərazilərin yerli əhalisi ilə tamamilə qaynayıb-qarışdılar. Həmçinin bax Avar xaqanlığı Avarlar (qafqazdilli)
Şəmsi Əsədullayev

Şəmsi Əsədullayev — XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanın neft maqnatı, multimilyonçu, ictimai xadim. Neftin Rusiyaya daşınmasında buxar gəmisindən birinci istifadə edən neftxuda. Şəmsi Əsədullayev 1841-ci ildə Bakının Əmircan kəndində anadan olmuşdur. Gənclik illəri Şəmsi Əsədullayev də bir çox Bakı milyonçuları kimi yoxsul ailədən çıxmışdır. O, gənc yaşlarında kənddə atasının əkin-biçininə kömək edir, araba ilə biçilmiş taxılı daşıyır, xırman salırdı. Bu illərdə əmircanlıların əsas taxıl yerləri Suraxanı torpaqlarında idi. XX əsrin əvvələrində neft sənayesinin inkişafı ilə əlaqədar olaraq, bu torpaq sahələrinin mühüm bir hissəsi Suraxanıda neft çıxarılması və kerosin emalı ilə məşğul olan rus tacirlərindən Kokorev və Qubonin tərəfindən ucuz qiymətə alınmışdı. Onlar Suraxanıda Atəşgahın yanında kerosin emal edən bir zavod tikdirmişdilər.
Şəmsi Əsədullayev

Torpaqsız qalan Suraxanı və Əmircan kəndinin sakinləri neft mədənlərində işləməyə məcbur olurlar. Şəmsi Əsədullayev də əkinçiliyi buraxaraq, neft işinə başlayır. Milyonçu kimi fəaliyyəti Əsədullayev 1860-cı ildə Kokorevin yanında işlər müdiri vəzifəsinə yüksələ bilir. Bir müddətdən sonra neft və duz podratçılığı ilə məşğul olur. O,15 il müddətində xeyli qazanc əldə etdikdən sonra podratçılığı buraxaraq, kerosin zavodu açır. 1890-cı illərdə neft işi ilə məşğul olan bir neçə nəfər ilə birlikdə şirkət təşkil edir. Əldə edilən neftin Rusiya bazarlarına çıxarılması onu daha çox düşündürürdü.
Şəmsi Əsədullayev

Nahayət, 1891-ci ildə neftin Xəzər vasitəsi ilə daşınması sahəsində Bakı neft kapitalistləri içərisində ilk dəfə olaraq, buxar şxunu (iki və üç dorlu yelkənli gəmi) sifariş verir.1874-cü ildə azacıq kapitalla primitiv üsullarla işləyən neftçıxarma kontoru açır. Artıq 1893-cü ildə bu kiçik kontor "Şəmsi Əsədullayev" adına yeni texnoloji üsullarla işləyən neftçıxarma firmasına çevrilir. 1893-cü ildə cəmi 500 manat kapitala malik "Şəmsi Əsədullayev" firması 1913-cü ildə artıq 10 milyon manat vəsaitə malik idi. Şəmsi Əsədullayev Sabunçu, Suraxanı və Ramanada yerləşən 37 neft buruğunun, mexaniki emalatxanaların və neftayırma zavodlarının, Xəzər dənizində neft və neft məhsulları daşıyan gəminin sahibi idi. Moskvada böyük daşınmaz mülkiyyətin sahibi idi.1895-ci ildə təzə aldığı torpaq sahələrindən birində neft fontan vurur. Fontan 56 gün davam edir. Bu yataq hər gün 1 milyon 600 min pud neft verirdi. Bu, Bakı neft sənayesi tarixində ən məşhur fontanlardan biri idi.O həm neft mədəni, həm də neft daşıyan dəniz və çay donanmasının sahibi olmuşdu. Şəhərin mərkəzində əsas fasadı Qoqol küçəsinə, digər iki yan fasadlarının biri Gimnaziya (Tolstoy) küçəsinə, digəri Karantin (Həzi Aslanov) küçəsinə baxan əzəmətli bina tikdirir.Hələ 1880-ci ildə Volqa çayında və Xəzər dənizində gəmiçiliklə məşğul olan gəmiçilik şirkəti- “Qafqaz və Merkuri”, Bakıda sərnişin limanında yeni elektrik fənərləri quraşdırmışdı.
Şəmsi Əsədullayev

O, şəxsi elektrik stansiyasına sahib olmuş və ona xidmət üçün xaricdən mütəxəssislər dəvət etmişdi.Xarici sərmayə ilə yanaşı, yerli sərmayənin payı Şəmsi Əsədullayev və onun kimi digər Bakı milyonçularının sayəsində artırdı. Ramananın neftlə zəngin torpağına kapital qoyan yerli burjuaziyanın ilk nümayəndələrindən biri Ş.Əsədullayev olmuşdur. Kəndə yatırım qoyan milyonçu yerli əhalini işə cəlb etmiş, neft biznesi ilə bir sıra işlər görmüş, kənddə müxtəlif səpkili tikililər inşa etdirmişdir. Onun bir zamanlar tikdirdiyi binalar bu gün də kənd camaatı arasında “Əsədullayevin evləri”, “Əsədullayevin uşaqlarının evləri” adlanan milyonçuya aid fəhlə yataqxanaları Ramana qalasının arxasında mövcuddur.Şəmsi Əsədullayev, Musa Nağıyevlə birlikdə 1896-cı ildə “Böyük Puta” adlı yerdə Məşədi Əbdülrəhman Məşədi Əliqulu oğluna məxsus 242 desyatinlik torpaq sahəsini satın alıb, neft mədənlərini salmışdılar. Ş.Əsədullayev 1900-cü ildə, 7.3 milyon pud neft çıxarmış, 11.5 milyon pud neft məhsulları satmışdır.1904-cü ildə Ş.Əsədullayev və İbad bəy Tahirov Moskvada, Zakaspidə və İranda neft məhsulları satışı üzrə müqavilə bağlamışdır. 1907-ci ildə onun Ramanadakı mexaniki təmir emalatxanasında, qazan emalatxanasında, elektrik stansiyasında 466 nəfər, neft mədənində isə 16 nəfər fəhlə işləyirdi.Əsədullayev, demək olar ki, bütün qış aylarını Moskvada və Peterburqda keçirirdi. Bakıda onun neft işləri ilə böyük oğlu Mirzə Əsədullayev məşğul olurdu.
Şəmsi Əsədullayev

Volqada naviqasiya açılan kimi Bakıya gələr və neçə ay müddətində anbarlarda toplanmış nefti Rusiyaya öz müştərilərinə göndərməyə başladı. Ş.Əsədullayev və Nobel qardaşları Əsədullayevin neft hasilatı artdıqca onun Volqaboyu şəhərlərdə - Moskvada, Polşada, habelə Orta Asiyada, İranda neft anbarlarının sayı artırdı. Xəzər dənizi sahillərinə və Volqaboyu şəhərlərə öz gəmilərində neft daşıtdırıb satdırardı. Şəmsi Əsədullayevin adı həmişə Nobel qardaşlarının adı ilə qoşa çəkilirdi. Çünki bütün Rusiyada, Türküstanda, İranda, hətta Finlandiyada belə Nobellərin dükanı və kontoraları ilə üzbəüz, ya da ki, yanaşı kontor və dükan açıb Nobellərdən ucuz qiymətə neft satır və ona mane olurdu. Oktyabr ayının axırlarında Volaqada naviqasiya bağlananda Bakıda neftin qiyməti xeyli aşağı düşürdü; böyük neftxudalar, o cümlədən Şəmsi də xırda mədən sahiblərindən nefti ucuz alıb anbarlara vurur, yazda naviqasiya açılanda Rusiyaya daşıtdırardı. Xeyriyyəçilik fəaliyyəti Şəmsi Əsədullayev XX-ci əsrin əvvəllərində Azərbaycanın neft maqnatlarından biri olub.
Şəmsi Əsədullayev

Onun adı həmişə Nobel qardaşlarının adı ilə yanaşı çəkilib. Ş.Əsədullayev Rusiyaya neft daşımaq üçün buxarlı gəmidən istifadə edən ilk neft sahibkarıdır. Bakıdakı mülkləri ilə yanaşı Peterburqda Neva çayının sahilində, Qış Sarayının yanında möhtəşəm bina inşa edə bilib. Həyat yoldaşı Mariya üçün Moskvada hovuz və oranjereya ilə füsünkar imarət alıb. Bütün bunlarla yanaşı o, həmçinin xeyriyyəçilik ilə də sıx məşğul olub. Öz malikanələrindən birini Müsəlman mədəni mərkəzinə (Tatar evinə) bağışlayıb. Şəmsi Əsədullayev xeyriyyəçiliklə məşğul olmuş, elmə, mədəniyyətə xüsusi qayğı göstərmiş, onlarla azərbaycanlı gəncin Almaniyada, Fransada, Varşavada, Kazanda, Kiyevdə, Moskvada, Odessada, Peterburqda və Xarkovda oxumasına himayədarlıq etmişdir.
Şəmsi Əsədullayev

Tiflisdə olan Aleksandr müəllimlər institutu onun şəxsi vəsaiti hesabına fəaliyyət göstərmişdir.O, Moskvaya köçdükdən sonra da maarifçilik və xeyriyyə işlərini genişləndirmiş, yoxsul uşaqlar üçün məktəblər açdırmışdı. Moskvadakı Kiçik Tatar döngəsində tikdirdiyi evi o zaman təzə yaradılmış Tatar Mədəniyyət Cəmiyyətinə bağışlamışdı.O, 1905-ci ilin avqust ayında Ümumrusiya müsəlmanlarının Nijni-Novqorodda keçirilmiş birinci qurultayının da iştirakçısı olmuşdur. Ümumrusiya müsəlmanlarının qurultayı da 1917-ci ilin may ayında Ş.Əsədullayevin müsəlmanlara bağışladığı binada keçirilmişdi. Həmçinin "Nəşri-maarif" cəmiyyətinin üzvü kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1913-cü ildə isə Romanovlar sülaləsinin 300 illiyi münasibətilə Tiflis Müəllimlər İnstitutunda öz adına iki təqaüd təsis etmişdir. Əsədullayev 1913-cü il 21 apreldə Yaltada günvurmadan 72 yaşında vəfat etmişdir. Onun meyiti Bakıya gətirilərək dəfn edilmişdir.
Şəmsi Əsədullayev

Şəmsi Əsədullayevin Bakıda bir müsəlman arvadı, iki oğlu (Mirzə, Əli) və üç qızı (Sara, Xədicə və Ağabacı) vardı. İkinci dəfə Şəmsi Mariya Petrovna adlı bir rus qadınla ailə qurur və 1903-cü ildə Moskvaya köçür.Şəmsi Əsədullayev Peterburqda Neva çayı sahilində, “Qış sarayı” yaxınlığındakı məhəllədə əzəmətli bina ucaltmışdı. Moskvada həyat yoldaşı Mariya üçün içərisində çarhovuz və oranjereya olan təmtəraqlı mülk almışdı. Peterburqda və Moskvada bir neçə yerdə mülklər tikdirib, xeyriyyə işləri ilə məşğul olmuşdu.Əsədullayevin böyük oğlu Mirzə Musa Nağıyevin qızı, kiçik oğlu Əli isə H.Z.Tağıyevin Leyla adlı qızı ilə evlənmişdi. Qızı Sara atasının işlər müdiri Zal Həsənovun həyat yoldaşı olub.Paris şəhərində vəfat etmiş azərbaycanlı yazıçı Banin (Ümmülbanu) xanım Mirzə Əsədullayevin qızıdır. O, əsərlərini fransız dilində yazırdı. İki milyonçu babanın – Şəmsi Əsədullayevlə Musa Nağıyevin nəvəsidir.
Şəmsi Əsədullayev

Şəmsi Əsədullayevin nəsil davamçılar, xüsusən, oğlu və nəvələri Azərbaycandan kənarda yaşamalarına baxmayaraq, yazıb-yaratmış, elmi, ictimai işlərlə məşğul olmuşlar. Sovet rejimi 1920-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti süqut etdikdən sonra kommunist rejimi Əsədullayevin bütün mülkiyyətini milliləşdirdi. Həmçinin Şəmsi Əsədullayevin Mərdəkanda əzəmətli bir bağı vardı. Bu bağ özünün çox böyük sahəsi və əzəmətli tağvarı qapısı ilə fərqlənirdi. Bağ XIX əsrin axırlarında salınmışdı. Sovet hökuməti bu bağı da müsadirə edib, sanatoriyaya çevirdi. Həmçinin bax Mirzə Əsədullayev Xarici keçidlər NOBEL QARDAŞLARININ QƏNİMİ: ŞƏMSİ ƏSƏDULLAYEV Şəmsi Əsədullayev – məşhur neft maqnatımız
Azərbaycan Respublikası Milli mətbuat və Jurnalistika günü

22 iyul – Azərbaycanda Milli mətbuat və Jurnalistika günü kimi qeyd edilir. Azərbaycan mətbuatının tarixi Azərbaycan mətbuatının banisi Həsən bəy Zərdabidir. Böyük çətinliklərdən sonra o,Bakıda ana dilində "Əkinçi" qəzetinin nəşr edilməsi üçün icazə almışdı. Bu qəzetin ilk nömrəsi 1875-ci il iyulun 22-də çapdan çıxmışdı. "Əkinçi" qəzetinin nəşri bütün Qafqazda əks-səda doğurmuşdu.1875-1877-ci illər ərzində fəaliyyət göstərmiş qəzetin 56 nömrəsi işıq üzü görmüşdü. "Əkinçi" qəzeti xalqımızın milli oyanışında, milli birliyinin möhkəmlənməsində böyük rol oynamışdır. Qəzetin mütərəqqi ideyaları Rusiya hakim dairələrini narahat etmiş və iki il sonra qəzet bağlanmışdı.Azərbaycan mətbuatının ilk müjdəçisi "Əkinçi"dən sonra bu sahədə xeyli irəliləyişlər olmuşdu.
Azərbaycan Respublikası Milli mətbuat və Jurnalistika günü

XIX əsrin sonlarında "Ziya", (1879), "Kəşkül" (1880),"Kaspi" (80-90-cı illər) qəzetləri nəşrə başlamışdı. XX əsrin əvvəllərində C. Məmmədquluzadə, M. Şahtaxtinski, S. Hüseyn, Ö. Faiq Nemanzadə, Ü. Hacıbəyov və başqaları yeni demokratik mətbuatın yaranması uğrunda mübarizə aparırdılar. Bu gərgin mübarizə öz nəticəsini verdi. "Şərqi-rus" (1903), "Həyat" (1905), "Açıq söz" (1915), "Azərbaycan " (1918) kimi demokratik ruhlu, milli qayəli qəzetlər meydana çıxdı. Molla Nəsrəddin jurnalı 1906-cı ildə "Molla Nəsrəddin" jurnalının nəşrə başlanması ilə Azərbaycan mətbuatında siyasi satiranın əsası qoyuldu. Redaktoru Xədicə xanım Əlibəyova olan "İşıq" jurnalının bütün əməkdaşları qadınlardan ibarət idi. Sovet hakimiyyəti dövründə bütün sovet respublikalarında olduğu kimi Azərbaycanda da mətbuat sovet ideologiyasının ruporuna çevrilmişdi. Azad və demokratik mətbuatdan söhbət belə gedə bilməzdi.
Azərbaycan Respublikası Milli mətbuat və Jurnalistika günü

Yalnız bolşevik rejiminin, kommunist ideyalarının təbliği ilə məşğul olan qəzet və jurnallar nəşr olunurdu. Mətbuat üzərində ciddi senzura hökm sürürdü. Kommunist Partiyasının orqanı olan "Pravda" (bu qəzetin dilimizə tərcüməsi "Həqiqət" olsa da, səhifələri qərb demokratiyasına qarşı iftiralarla, ictimai və iqtisadi-siyasi həyatın müxtəlif sahələrinə aid yalan informasiyalarla dolu idi) qəzetinin ilk nömrəsinin çapdan çıxdığı gün -5 may Mətbuat Günü kimi qeyd olunurdu. Bayramın qeyd olunması Azərbaycan öz müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra bir çox milli-mənəvi dəyərlərə qayıdış mətbuat sahəsində də özünü göstərdi. Bu gün Azərbaycanda yüzlərlə mətbu orqan - qəzet və jurnal fəaliyyət göstərir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə "Əkinçi" qəzetinin nəşrə başladığı gün - 22 iyul Milli Mətbuat və Jurnalistika Günü kimi qeyd olunmağa başladı. Həmçinin bax Azərbaycan mətbuatı Dövri mətbuat
Novruz Novruzov

Novruzov Novruz Nəcəf oğlu (2 may 1954, Lerik rayonu) — Siyəzən Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı. Novruz Novruzov 1954-cü il mayın 2-də Lerik rayonunun Zövnə kəndində anadan olmuşdur. 1971-ci ildə Yardımlı qəsəbə 1 saylı orta məktəbini, 1982-ci ildə Bakı Dövlət Universitetini, 1993-cü ildə isə Bakı Sosial İdarəetmə və Politologiya İnstitutunu bitirmişdir. Əmək fəaliyyətinə 1971-ci ildə Lerik rayonundakı Səməd Vurğun adına Kolxozda kolxozçu kimi başlamışdır. 1971-ci ildən kolxozçu, fəhlə, Lerik rayonu Züvüc kənd orta məktəbində pioner baş dəstə rəhbəri, 1974–1976-cı illərdə isə hərbi xidmətdə olmuşdur. 1976-cı ildən sovxozda fəhlə, Lerik rayon mədəniyyət şöbəsində kütləvi işçi, 1977-ci ildən LKGİ Lerik Rayon Komitəsinin ikinci katibi, 1982-ci ildən Lerik Rayon Partiya Komitəsində təlimatçı, 1983-cü ildən LKGİ Lerik Rayon Komitəsinin birinci katibi, 1985-ci ildən Lerik Rayon Xalq Nəzarəti Komitəsinin sədri, 1987–1995-ci illərdə Lerik Rayon Partiya Komitəsinin ikinci katibi, Lerik Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının müavini, Azərbaycan Respublikası Mətbuat və İnformasiya Nazirliyində aparıcı mütəxəsis, Lerik Rayon İcra Hakimiyyəti Ərazi idarəetmə orqanları şöbəsinin müdiri işləmişdir.
Novruz Novruzov

Bir neçə çağırış rayon XD Sovetinin deputatı seçilmişdir. 1995–2002-ci illərdə Lerik Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı, 2002–2007-ci illərdə Goranboy Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı, 2007–2019-cu illərdə isə Şabran Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifələrində çalışmışdır. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 5 aprel 2019-cu il tarixli Sərəncamı ilə Siyəzən Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin edilib. 2014-cü ildə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib. Ailəlidir, iki övladı var. Ədəbi Yaradıcılığı Novruz Nəcəfoğlu (Novruzov) – 1954-cü ilin may ayının 2-də Lerik rayonun Zövnə kəndində anadan olub.
Novruz Novruzov

Hələ cavan yaşlarından dövlət qulluğunda çalışsa da, ədəbiyyata meyl göstərib. Şeir və publisistik yazıları ilə mətbuatda çıxış edib. N. Nəcəfoğlunun "Azərbaycan", "Ulduz", "Qobustan" dərgilərində, "525-ci" qəzetdə və digər mətbuat orqanlarında çap olunan hekayə və povestləri çap olunub. Yazıçının "Bir qış gününün xatirəsi", "Yollar uzanan gün", Keçən cavan çağım ola…" "Atüstü bir nağıl", "Bir mən oyaqdım", "Nağıl adam", "Yuxuya gedib gecə" kitabları maraqla qarşılanıb. Müəlifin "İçimdə bir ocaq var" kitabında şeirləri, "Unudulmazlıq haqqı" kitabında oçerkləri toplanıb. Yazıçının ədəbi yaradıcılığı ilə bağlı "Yurd yaddaşı" kitabı çap olunub.
Novruz Novruzov

Novruz Nəcəfoğlunun (Novruzovun) xarici ölkələrə səfər təəssüratları ilə bağlı yazdığı "Dünya duracaq yer deyil", "Sinqapur – Böyük dünya şəhəri, iddialı ölkə" "Gördüyüm və eşitdiyim Yaponiya" kitabları publisistikamızın diqqət çəkən nümunələri kimi qiymətləndirilib. Novruz Nəcəfoğlunun uşaqlar üçün "Nəcəflə üz-üzə" "Ən böyük adam" "Tufan" və İngilis dilində "Tural, Humay and Nijat" kitabları çap olunmuşdur. Novruz Nəcəfoğlu Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Jurnalistlər Birliyinin, Türkiyə Elm və Ədəbiyyat birliyi olan "İlesam" təşkilatının üzvüdür. Şeirlərinə musiqi bəstələnib. Bir neçə beynəlxalq mükafatların laureatıdır. Siyəzən Rayon İcra Hakimiyyəti
Uşaqlıq ağzı xərçəngi

Uşaqlıq ağzı xərçəngi, serviks xərçəngi, servikal xərçəng bütün dünyadakı qadın xərçəngləri arasında döş və bağırsaq xərçəngindən sonra 3. sıxlıqda görülən xərçəng tipidir. Serviks Xərçəngi qadın artıma orqanlarından biri olan rəhmin (uterus) ağız qismi olan rəhm ağızının (serviks) normal xarici inkişaf nəticəsində yaranan pis xasiyyətli şişinə verilən addır. Ancaq darama testlərini məşhur olaraq istifadə edərək serviks xərçənginin görülmə sıxlığını və bu xərçəngə bağlı ölüm nisbətlərini azaltmaq mümkündür.Uşaqlıq ağzının səthini yaradan hüceyrə təbəqəsinin anormal hüceyrələrə çevrilməsiylə " xərçəng öncülləri" adlanan hüceyrələr meydana gəlir. Xərçəng öncülləri; prekanseröz strukturlardır və erkən müəyyən olunub müalicə edilmədiklərində uşaqlıq ağzı xərçənginə çevrilə bilərlər. Bu dəyişikliklərdən məsul olan əsas faktor, "HPV" olaraq bilinən İnsan papilloma virusudur. Uşaqlıq ağzı xərçəngi ümumiyyətlə orta və orta yaş üstü qadınlarda görülsə də, hər hansı bir yaşda da ortaya çıxa bilər. Uşaqlıq ağzı xərçəngindən qorunmaq üçün İlk cinsi əlaqədən 3 il sonra ginekoloji yoxlanışlar sırasında PAP smear testi edilməsi tövsiyə edilir.
Uşaqlıq ağzı xərçəngi

30 yaş üzərində 3 ardıcıl normal PAP test nəticəsindən sonra PAP smear testi 2 −3 ildən bir edilə bilər.Serviks xərçəngi Dünya üzərində ortalama hər 2 dəqiqədə bir qadının ölümünə səbəb olan və müxtəlif ölkələrdə aparılan işlərdə qadınlarda döş xərçəngindən sonra ən sıx görülən ikinci xərçəngdir.. Risk Faktorları HPV infeksiyası (Serviks xərçəngi hadisələrin% 95’ini HPV DNT müsbət tapılmışdır) HPV virusu rəhm ağızına seksual yolla yoluxma mümkündür. Erkən yaşda başlayan (16 yaşdan əvvəl) ilk cinsi əlaqə Cinsəl partner sayının çoxluğu (qadının çox eşliliği qədər kişinin çox eşliliği da riski artırar) Siqaret çəkmək (aktiv və ya passiv) Pəhriz (Pəhriz də meyvə və tərəvəz nisbəti az isə serviks xərçəngi riski arta bilər) Aşağı sosial-iqtisadi səviyyə Doğum nəzarət həbi istifadəsi (xüsusilə 5 ildən uzun davamlı istifadə) HPV infeksiyası Epidemioloji işlər serviks xərçəngi üçün əsas risk amilinin HPV (insan papilloma virus) infeksiya olduğunu göstərir. Serviks xərçəngi-HPV infeksiya əlaqəsi, ağciyər xərçəngi ilə siqaretin əlaqəsindən daha sıx əlaqədir. Digər tərəfdən HPV infeksiyası son dərəcə geniş yayılmış bir infeksiyadır. Amerika Birləşmiş Ştatları Xəstəlik İdarə Mərkəzi (CDC) məlumatlarına görə dünyada seksual həyatı fəal qadın və kişilərin həyat boyu HPV-ə yoluxma ehtimalı ən azı 50% olduğunu bildirilmişdir. Serviks xərçəngi hadisələrinin demək olar ki, hamısında (99,7%) HPV DNT təcrid edilir. Bununla bərabər serviksteki HPV infeksiyalarının çoxu simptomsuz və müəyyən infeksiyalarının 90%-dən çoxu 2 il içərisinde öz-özünə yox olur.
Uşaqlıq ağzı xərçəngi

Bu səbəbdən serviks xərçəngi tezliyində azalma HPV infeksiyalarının tanınması, qarşısının alınması və müalicə edilməsi yolu ilə mümkün ola bilər. Servikal xərçəng adətən HPV-in onkolojik tiplərinin uzun müddətin infeksiya nəticəsində ortaya çıxır. İndiyə qədər 100-dən çox HPV tipi müəyyənləşdirmişdir; Bunlardan onkolojik növlər, servikal xərçəng, ya da vulvar qişada xərçəng qabağı lezyonlara səbəb olur. Cinsi baxımdan fəal, hər qadın servikal xərçəng riski daşıyır. Qadınların yüzdə əlli və ya səksəni HPV infeksiyasına; Bunların 50%-i onkolojik HPV-dir. HPV infeksiyalarının çoxu immun sistem tərəfindən məhv edilir amma, onkolojik HPV tiplərinin səbəb olduğu infeksiya keçməsə servikal xərçəng əmələ gələ biləre. Rəhm ağızı xərçəngində ən sıx görülən əlamət, vaginal qanamadır.
Uşaqlıq ağzı xərçəngi

Qanama zaman-zaman həddindən artıq ola bilsə da ümumiyyətlə az miqdarda tespit edilə bilər. Cinsəl birləşmə sonrası daha əyani hala gələ bilər. Irəliləmiş xəstəlikdə pis qoxulu vaginal axıntı, sidikdə və ya rektal qanama görülə bilər. Normal bir serviks, HPV virusuna məruz qaldıqdan sonra; 3–8 aylıq kürt dövrünü ardından infeksiyaya aid dəyişikliklər göstərir. Bu dəyişikliklər özbaşına normala dönə biləcəyi kimi aşağı dərəcəli servikal lezyona da çevrilə bilər. Aşağı dərəcəli Servikal lezyonu olan xəstələrin 60% -i 2–3 il içərisində geriləyərək normala dönə biləcəyi kimi 15% -i 3–4 il içərisində digər karsinogenlərdən da təsiriylə, irəliləyərək yüksək dərəcəli servikal lezyona çevrilə bilər. Yüksək Dərəcəli Servikal lezyonu olan xəstələrin,% 30–70 qədəri müalicə edilmədikləri təqdirdə 10 il içərisində xərçəngə çevrilə bilər.
Uşaqlıq ağzı xərçəngi

Serviks Xərçəngi mərhələləri Xərçəng hələ servikste məhduddur IA; Təkcə biopsiya ilə görülə bilən serviks məhdud mikroskopik xərçəng IB; Müayinə əsnasında çılpaq gözlə görülə bilən xərçəng IB1: 4 sm-dən daha kiçik xərçəng IB2: 4 sm-dən daha böyük xərçəng Serviks xaricinə yayılaraq serviksin yaxınındakı yumşaq toxuya ya da vajina qübbəsinə yayılmış xərçəng. Mərhələ III Xərçəng serviksin xaricinə yayılaraq, pelvik yan divarları yada vagina alt kəsimini tutmuşdur. Ayaqlarda şişməyə və / və ya sidik axışında problem inkişaf etmiş ola bilər. Xərçəng serviks və ya yuxarıda bəhsi keçən hər hansı bir bölgənin xaricinə yayılaraq sidik torbası, rektum ya da qaraciyər və ağciyər kimi uzaq orqan yayılam etmişdir. Serviks Xərçəngi Diaqnoz Metodları Pap-Smear testi tətbiq olunarkən fırça köməyi ilə vaginal sürüntü alınan nümunə, patoloqlar tərəfindən dəyərləndirilərək normal – anormal hüceyrə təsnifatı aparılır. Nəticəsində şübhəli gələn faktlarda kolposkopik araşdırma edilməlidir. Serviksin optik olaraq böyüdülərək göstərilməsi texnikası olan kolposkopik araşdırmada müsbət tapıntı müəyyən olunsa, kolposkopi altında biopsiya əməliyyatı həyata keçirilir.
Uşaqlıq ağzı xərçəngi

Biyopsiya nın patoloji araşdırmasında səth hüceyrələrində məhdud pozuqluq müəyyən olunsa rəhm ağızı konizasyon əməliyyatı ilə çıxardılmalıdır. Konizasyon həm diaqnoz üsuludur həm da müalicəsi üçün kafi ola bilər. Biyopsiya ilə serviks xərçəngi təsbit edilsə, müalicəsi variantlarını müəyyən etmək üçün xəstəliyin ölçülərinin müəyyənləşdirilməsi lazımdır. şişin ölçüsü, yayılması, qabaqda sidik kisəsi, arxada isə qalın bağırsaq əlaqəsinin dəyərləndirilməsi üçün vaginal və rektal müayinə, MR və PET CT edilə bilər. ultrasonografiya ilə serviks xərçənginin vəziyyəti dəqiq olaraq dəyərləndirilmə bilməz. Serviks Xərçəngi Müalicə Üsulları Rəhm ağızı xərçəngi ümumiyyətlə bölgə olaraq yayılan bir xəstəlikdir. Metastazlarını ümumiyyətlə linfa yolları ilə yapar.
Uşaqlıq ağzı xərçəngi

Qan damarı yolu ilə orqan metastaz çox daha az nisbətdə görülər. Ümumi olaraq xəstəliyin rəhm ilə məhdud olduğu hadisələr, cərrahi ilə müalicəsi edilər. Cərrahiyyənin genişliyini, xəstənin yaşı, uşaq istəyi, tümörün böyüklüyü və yayıldığı sahədə müəyyən edər. Ehtiyaca görə, rəhmin buraxılıb serviksin konizasyon ilə çıxarılmasından başlayaraq, rəhmin yanlarındakı toxumalar (parametrium) və vagen 1/3 üst qisimiylə birlikdə geniş olaraq çıxarıldığı, pelvik və paraaortik limfa bezlərinin alındığı əməliyyatlara qədər əhatəsi genişlənən cərrahı texnikalar tətbiq oluna bilər. Xərçəng rəhm xaricinə çıxıb, rəhmin yanlarına (parametriyuma) yayıldığında, cərrahi yerinə radyoterapi ilk müalicəsi variantı olur. Rəhim ağzında olan tümör həcmi böyüdükcə, xəstələrin müalicəsində kemo-radioterapiya ilk müalicəsi variantı olaraq düşünülə bilər. Əməliyyat edildikdən sonra, patoloji araşdırma nəticəsinə görə, cərrahi sərhəd müsbət olan və ya limfa vəzilərində xərçəngli hüceyrə yayılması müəyyən olunan xəstələrə, kemo-radioterapiya edilməlidir.
Qeyri-üzvi birləşmə

Qeyri-üzvi birləşmə — üzvi olmayan mənasına gəlir. Biologiyada su, mineral, turşu, əsaslar, duzlar kimi orqanizmlərin quruluşunda olan ancaq canlı olmayan və ya bir canlı tərəfindən istehsal edilməmiş kimyəvi birləşmələrdir. Təbiətdən hazır olaraq alınır, qeyri-üzvi birləşmələrin istehsalı mümkündür. Qeyri-üzvi birləşmələr, sıxlıqla karbon daşımayan molekullardır. Bunlara misal kimi, anionlar və kationlar olaraq təsnif edilən müxtəlif ion birləşmələr ilə kovalent birləşmələrin verə bilərik. Fotosintez edə bilən canlılar (dəniz yosunları, bitkilər və sianobakteriya) qeyri-üzvi birləşmələri sintezləşdirərək üzvi maddələr yaradırlar. Qeyri-üzvi birləşmələr canlı quruluşuna qatılır və metabolik reaksiyalarda tənzimləyici vəzifəsi görür. Həmçinin bax 1,3-Propandiol
Valeh Bərşadlı

Bərşadlı Valeh Əyyub oğlu (6 iyul 1927, Eyvazlı, Zəngəzur qəzası – 15 may 1999, Bakı) — general, Azərbaycanın müdafiə naziri. Valeh Bərşadlı 6 iyul 1927-ci ildə Qubadlı rayonunun Eyvazlı kəndində dünyaya gəlmişdir. Bakı Ali Birləşmiş Komandanlıq məktəbini bitirmişdir. 50 yaşında sovet ordusunda general-leytenant rütbəsi almış ilk azərbaycanlıdır. Müstəqil Azərbaycanın 1992-ci ildə ilk müdafiə naziri və Azərbaycan tarixində ilk müvəffəqiyyətli Goranboy və Ağdərə əməliyyatlarını həyata keçirmiş baş qərargah rəisi olmuşdur. 1992-ci ildə tutduğu vəzifədən istefa vermişdir. Valeh Bərşadlı 43 il SSRİ Silahlı Qüvvələrində xidmət etmiş, taqım komandirliyindən ən nəhəng ordulardan (Almaniya Demokratik Respublikasında yerləşən sovet qoşun birləşmələrindən) birinin müavinliyinə qədər yüksəlmişdir.1999-cu il, 15 may tarixində vəfat etmiş və məzarı Fəxri Xiyabanda yerləşir.
Valeh Bərşadlı

Xarici keçidlər "Qarabağın görkəmli şəxsiyyətləri:Valeh Bərşadlı (1927-1999)". "Virtual Qarabağ" İKT Mərkəzinin rəsmi portalı (az.). virtualkarabakh.az. 2013. 2017-12-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-10-14. General Bərşadlının oğlu: “Elçibəy atama verdiyi vədə sahib çıxmadı”
Cirə

Cirə (lat. Cuminum) — bitkilər aləminin çətirçiçəklilər dəstəsinin çətirkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi. Bu cinsə 4 qəbul edilmiş növ daxildir. Taksonomiya Cins 1753-cü ildə Karl Linney tərəfindən Species Plantarum-da təsvir edilmişdir. Tipik növü adi cirədir (lat. Cuminum cyminum).
Yemiş

Yemiş (lat. Cucumis melo) — bitkilər aləminin balqabaqçiçəklilər dəstəsinin balqabaqkimilər fəsiləsinin xiyar cinsinə aid bitki növü. Qısa morfoloji təsviri Qovun qarpıza nisbətən daha çox istisevən bitkidir və quruluşuna görə qarpızdan fərqlənir. Bunun toxumları içərisi boş olan toxum kamerasında yerləşir. Əsasən Orta Asiya respublikalarında və Zaqafqaziya respublikalarında becərilir. Tərkibində şəkərin miqdarı 5-17%-ə çatır. 20 mq% C, 1,2 mq% A, 0,5 mq% B1, 0,3 mq% B2, 0,6 mq% PP vitaminləri vardır. Mineral maddələrdən ən çox rast gələni dəmirdir ki, bunun da miqdarı 2,5 mq%-ə bərabərdir. Qarpızdan fərqli olaraq saxlanılarkən yetişə bilir. Qovunların təsərrüfat-botaniki sortları biri-digərindən meyvəsinin ölçüsünə və kütləsinə, qabığının rənginə və bərkliyinə, ətli hissəsinin konsistensiyası və rənginə, dad və ətrinə, yetişmə müddətinə və saxlanılmasına görə fərqlənirlər.
Yemiş

Qovunun qabığı açıq - yaşıl, narıncı, qəhvəyi, ətli hissəsi isə ağ, yaşıl, narıncı və çəhrayı rəngdə olur. Ətli hissəsi konsistensiyasına görə lifli, yumşaq, xırda dənəli, xırçıldayan və sıx ətli olurlar. Dadına görə çox şirin, şirin, az şirin, dadsız, ətrinə görə çox ətirli, orta və zəif ətirli və ətirsiz olur. Yetişmə müddətinə görə tezyetişən (80 günə), ortayetişən (80-110 günə) və gecyetişən (110 gündən çox) qruplarına bölünür. Ölçüsünə görə iri, orta və xırda olur. Üzəri hamar, tor şəbəkəli və qabırğalı formada olur. Tezyetişən sortları 20 günə, ortayetişənlər 1-2 aya qədər, saxlanılmağa davamlı, gecyetişənlər isə 3 aydan çox saxlanırlar. Bunların saxlanma müddəti yetişmə dövrlərindən asılıdır. Qovunlar bir neçə qrupa ayrılırlar. Tezyetişən Rusiya sortları; Tezyetişən Orta Asiya sortları; Yumşaq ətli Orta Asiya sortları; Xırçıldayan ətli Orta Asiya yay sortları; Cənub payız-qış sortları; Sıx ətli Rusiya sortları; Kantaluplar və ya Qərbi Avropa sortları.Kantalupların ətli hissəsi sıx və dadı ətirli olur.
Yemiş

Geniş yayılmış sortlarından Komsomol-142 və Limonu-sarı misal göstərilə bilər. Komsomol ortayetişən sort olmaqla, xırda meyvəli və şarşəkillidir. Ətli hissə ağdır, zərif vanil ətri verir. Limonu-sarı tezyetişən sortdur. Ətliyi ağ və sıx olur. Sıx ətli Rusiya sortlarına Bronzovka, Kolxozçu, şəkərli Krım, Persidskaya, Zimovka daxildir. Zimovka orta yetişən olmaqla çəkisi 8 kq-a qədər gəlir. Yaxşı saxlanılır. Tərkibində 10%-ə qədər şəkər vardır. Kolxozçu ən çox yayılmış sortlardandır.
Yemiş

Meyvəsi xırda, şarşəkilli, sarınarıncı yaşılı rəngdə olub, çox ətirli və dadlı, tərkibində 12%-ə qədər şəkər olur. Orta yetişən sortdur, daşınmağa davamlı, saxlanmağa davamsızdır. Payız-qış sortlarına Qulyabi kara, Qulyabi sarı, yaşıl Quliyabi, narıncı Qulyabi daxildir. Yaşıl Qulyabi Cərco sortudur və çox gecyetişəndir. Çəkisi 4-8 kq-a qədər olur. Ətirli ətli hissəsinin tərkibində 10% şəkər vardır. Narıncı Qulyabi gecyetişən sortdur, çəkisi 2,5-4 kq-a qədər olur. Yumurtavaridir, yaxşı saxlanır. Orta Asiya yay sortlarına Ak-kaun, Arbakeşka, Bargi-816, Içi-Kızıl, Kzıl-urup, Konça, Xokuzkalya, Qırmızı ətli və s. sortları daxildir. Azərbaycanda Kolxozçu-749/753, Balakən-281, Qusarçay-426 və yerli qovun sortları becərilir.
Yemiş

Standarta müvafiq qovunlar təzə, təmiz və sağlam olmalıdır. Bunların rəngi və forması öz təsərrüfat-botaniki sortuna müvafiq olmalıdır. En kəsiyinin diametri ən çox 15 sm-dən, tezyetişən və silindrik formalılarda isə 10 sm-dən az olmamalıdır. Satışa buraxılan qovunların içərisində azacıq əzik və batıq, həmçinin ölçüdən uzaqlaşan qovunların miqdarı 5%-dən çox olmamalıdır. 10% eyni müddətdə yetişən başqa qovun sortlarının olmasına icazə verilir. Xalq təbabəti B vitamini və yodla zəngin qovun bir çox xüsusiyyətləri ilə dəyərli meyvələr sırasındadır. İlk növbədə asanlıqla yuxuya getməyə kömək edir. Bununla yanaşı, mütəxəssislərin fikrincə, qovunun gözəl ətri cütlüklərdə cinsi istəyi artırır. Yeməkdən əvvəl yeyilən qovun həzm sistemi orqanlarını təmizləyir. Lakin ac qarnına qovun yemək də məsləhət görülmür.Xörəkdən sonra qovun yemək həzmə ziyandır.
Yemiş

Böyrək-sidik kisəsi qumu tökülən zaman qovun yeyilərsə, böyrəklər rahatlanır və sakitləşir. Qovun həm də sidikqovucudur və tərqovucudur.Qurudulmuş qabığından 2 xörək qaşığı yemək böyrək daşına qarşı təsirlidir. Sidik yolu xəstəliklərinə qarşı faydalıdır. Yeni ana olmuş xanımlar qovun yeməklə süd artımına nail ola bilərlər. Babasil şikayətlərinə yaxşı təsir edir. Qaraciyər xəstəliklərinə də qovun dənəsi suyu yaxşı təsir edir. Lakin gündə 1 stəkandan çox içmək məsləhət deyil. Qovun bədənə sərinlik hissi verir. Yanan hissəyə qovun qoyularsa, ağrı azalır və sağalmasına kömək edir.Onu təpitmə halında bədəndə olan şişin üzərinə qoyduqda həmin yeri sakitləşdirir. Yemiş qabığının təpitməsi burun sulanmasına qarşı faydalıdır.
Yemiş

Ət bişirən zaman qovun qabığı əlavə edilərsə, tez bişməsinə səbəb olar. Qovun tumu bir çox dərdə dərmandır. Belə ki, o, bədənə istilik və rütubət verib, mədəni yumşaldır. Qaraciyərin dərmanıdır. Sidikqovucu təsiri var. Sinə ağrıları, qızdırma, öskürək müşahidə olunan zaman qovun tumu yemək məsləhətdir. Qovunun dənələri qaynadıldıqdan sonra suyu içildikdə nəfəs yolu narahatlıqlarının qarşısını ala bilər.
Nübar Novruzova

Nübar Novruzova (tam adı: Nübar Qulu qızı Novruzova; 8 mart 1958, Naxçıvan) — Azərbaycan teatr və kino aktrisası, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2018), Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü (2022-ci ildən). Nübar Qulu qızı Novruzova 1958-ci ilin martın 8-də (sənədlə 1 martdır) Naxçıvanda anadan olmuşdur. 1979-cu ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət İnstitutunun dram və kino aktyoru fakültəsini bitirmişdir. Universitetdə oxuyarkən Adil İsgəndərov, Rza Təhmasib və Zəminə Hacıyeva kimi pedaqoqlardan təhsil almışdır. 1980-ci ilin iyul ayından Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrının aktyor heyətinə qəbul edilmişdir. Daim axtarışlar aparan, yorulmadan çalışan aktrisa az vaxt ərzində teatrın aparıcı aktrisası olub, baş rollarda müvəffəqiyyətlə çıxış etmişdir.
Tüklü mamont

Tüklü mamont (lat. Mammuthus primigenius) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin məməlilər sinfinin xortumlular dəstəsinin fillər fəsiləsinin mamont cinsinə aid heyvan növü. Tüklü mamont Pliosen dövründə Mammuthus subplanifrons ilə başlayan mamont növləri sıralamasının axırıncı nümayəndələrindən biridir. M. primigenius Şərqi Asiyada 200 min il bundan əvvəl çöl mamontundan (M. trogontherii) törəyib. Onun yaxın qohumu Asiya filidir.
Tüklü mamont

Bu canlının görünüşü və davranışı kəşf edilmiş skelet, dişlər, mədə hissələri, peyin və ibtidai icma quruluşuna aid mağara rəsmlərindəki həyat təsvirləri ilə bərabər Sibir və Alyaskadakı donmuş cəmdəklərin kəşfinə görə də ibtidai icma quruluşunda yaşamış heyvanlar arasında ən yaxşı öyrənilmişidir. Avropalılar XVII əsrdə mamont haqqında öyrənməzdən əvvəl Asiyada mamont qalıqları tanınırdı. Bu qalıqların mənbəyi müzakirə mövzusu olub və əsasən əfsanəvi məxluqun qalıqları olaraq izah edilib. Mamont 1796-cı ildə Corc Kuvier tərəfindən filin nəsli kəsilmiş növü hesab edilib. Tüklü mamont təqribi olaraq müasir Afrika filləri ilə eyni ölçüdədir.
Tüklü mamont

Erkəklər 2.7–3.4 m çiyin hündürlüyünə çatır və çəkiləri 6 tona qədərdir. Dişi nümayəndələr hündürlükdə 2.6–2.9 m arasındadır və çəkisi 4 tona qədərdir. Yeni doğulan fil balası təxminən 90 kq ağırlığındadır. Mamont axırıncı buz dövründə soyuq mühitə yaxşı alışıb. O, uzun qoruyucu tüklərin xarici örtüyü və qısa astarla birlikdə xəzlə örtülmüşdür.
Tüklü mamont

Xəzin rəngi qaradan ağa qədər dəyişir. Qulaqlar və quyruq donvurmanı və istilik itkisini azaltmaq üçün kiçikdir. Növün nümayəndəsinin həyatı boyu altı dəfə dəyişdiyi dörd azı dişi və uzun əyri fil dişləri var. Onun davranışı müasir fillərlə oxşardır və o, fil dişlərini və xortumunu obyektləri hərəkət etdirmək, döyüşmək və qida axtarmaq üçün istifadə. Tüklü mamontun qidası ot və cilkimilərdir.