LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Etibar Məmmədov (siyasətçi)

20 yanvar hadisələrində sonra 25 yanvar 1990-cı il tarixdə Etibar Məmmədov həbs olunaraq Lefortovo həbsxanasına aparılmış və 9 ay burada saxlanlılmışdır. [mənbə göstərin] 1–2 noyabr 1990-cı ildə Bakıda, Mərdəkanda Məhkəmə prossesi keçirilir. Etibar Məmmədov Məhkəmə zalından azad olunmuşdur. [mənbə göstərin]1989-cu ildə tətil hərəkatına başçılıq edib. 1990-cı il yanvar hadisələrindən sonra Moskvada xarici jurnalistlər üçün mətbuat konfransı keçirərkən DTK tərəfindən həbs olunmuş, 9 ay Lefortovo həbsxanasında saxlanılmışdır. [mənbə göstərin] E.Məmmədovun azadlığa buraxılması üçün o dövrdə 1,5 milyon imza toplanmışdır.
Etibar Məmmədov (siyasətçi)

[mənbə göstərin]Etibar Məmmədov həbsdən azad olunduqdan sonra seçkilərdə namizəd olaraq iştirak edərək deputat seçilmişdir. [mənbə göstərin]1991-ci ildə Azərbaycan Respublikası Parlamentində Demblokun həmsədri olub. [mənbə göstərin] 1991-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən yaradılmış Dövlət Müdafiə Şurasının üzvü olub. [mənbə göstərin] "Azərbaycanın Dövlət Müstəqilliyi haqqında" Konstitusiya Aktının həmmüəlifidir. [mənbə göstərin] Dövlət müstəqilliyinin tanınması ilə bağlı Türkiyə və Pakistanda olan Azərbaycan nümayəndə heyətinin rəhbəri olub. [mənbə göstərin]26 noyabr 1991-ci ildə təşkil edilən Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Milli Şurasının tərkibinə daxil edilmişdir.
Etibar Məmmədov (siyasətçi)

[mənbə göstərin] Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyasında 1991-ci il tarixində Azərbaycan Xalq Cəbhəsi daxilində fikir ayrılıqları yaşanmış və bir qrup şəxs Etibar Məmmədov ətrafında birləşmişdir. Etibar Məmmədov və onu dəstəkləyən bir qrup şəxs yeni siyasi partiya - Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyasının Təşkilat Komitəsini yaratmışdır. Bu barədə 15 oktyabr 1991-ci il tarixində Azərbaycan Televiziyası ekranlarından Təşkilat Komitəsinin Bəyənnaması elan olunmuşdur. Növbəti gün isə Etibar Məmmədovun çap etdirdiyi "Millət" qəzetinin sınaq nəşrində məlumat dərc olunmuşdur. Təşkilat Komitəsinə Etibar Məmmədov, Şadman Hüseyn, Nazim İmanov, Vilayət Quliyev, Eldar Salayev, şair Məmməd Araz kimi şəxslər də olmuşdur.Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası Təşkilat Komitəsi 3 iyul 1992-ci il tarixinə qurultay çağırmışdır. 3 iyul 1992-ci il tarixində Bakıda, Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının binasında partiyanın Təsis Qurultayı keçirilmişdir.
Etibar Məmmədov (siyasətçi)

Qurultayın ilk günündə prezident Əbülfəz Elçibəyin təbrik məktubu oxunmuşdur. Qurultayın 2-ci günündə Etibar Məmmədov öz şəxsi qəzeti olan "Millət" qəzetinin partiyanın rəsmi mətbuat orqanı olduğunu elan etmişdir. Nizamnaməyə əsasən partiya sədrliyinə namizədlər elan olunmalı və namizədlər sədr seçiləcəyi təqdirdə təyin edəcəkləri müavinləri açıqlamalı idilər. Qurultay iştirakçılarının təklifi ilə sədrliyə Etibar Məmmədov namizəd olmuşdur. Qurultaya nümayəndə seçilən 503 nəfərdən qurultayda 486-sı iştirak etmişdir. Onlardan 421 nəfəri seçkilərdə iştirak etmiş, tək namizəd olan Etibar Məmmədov lehinə 419 səs, əleyhinə isə 3 səs verilmişdir.
Etibar Məmmədov (siyasətçi)

Sədr müavinliyinə namizəd Nazim İmanovun lehinə 416 səs, əleyhinə isə 5 səs verilmişdir. Beləliklə Etibar Məmmədov Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyasının sədri, Nazim İmanov isə sədrinin müavini seçilmişdir. 1995-ci il parlament seçkilərində Etibar Məmmədov Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyasının proporsional seçki üzrə vahid namizədlər siyahısında 1-ci sırada olmuşdur. Proporsional seçkiləri qatılmış 8 partiyadan biri olan Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası bu seçkilərdə 331865 səs (9.3%) səs toplayaraq proporsional seçkiləri 3-cü sırada tamamlamış və siyahısından ilk 3 şəxs — Etibar Məmmədov, Nazim İmanov və Şadman Hüseyn deputat seçilmişdir.1995-ci ildə Heydər Əliyevin sədri olduğu Azərbaycan Respublikasının yeni konstitusiya layihəsini hazırlayan komissiyanın üzvü olub. 1998 və 2003-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Prezidentliyinə namizəd olub.
Maşın Şou

"Maşın Şou" (tam adı "Maşın" realiti şou) — realiti şou janrında olan layihə. Şounun müəllif və aparıcısı Murad Dadaşovdur. MGP (M Group Production) şirkətinin ən yaddaqalan layihəsidir. Bu realiti şou hələ də baxımlı veriliş statusunu saxlaya bilir. Layihə uzun müddət Lider (11 buraxılış), ATV (4 buraxılış) və ANS telekanalında (bir buraxılış) yayımlanıb. 2005-ci ildə başlayan şounun bu illər ərzində 16 buraxılışı və 288 iştirakçısı olmuşdur.
Maşın Şou

İlk 3 buraxılışda sıravi vətəndaşlar iştirak etsə də, 4-cü şoudan başlayaraq, maşın ətrafında yalnız şou biznesin tanınmış simaları cəm olunub. İyirmi gün canlı efirdə yayımlanan layihənin 18 günü yarışmadan ibarətdir və 18 nəfər iştirak edir. Layihədə iştirakçı olmaq ödənişsizdir və hər bir iştirakçı yarışmaya MGP (M Group Production) şirkətinin rəhbərliyi adından şəxsən dəvət olunur. Eyni zamanda canlı efirdə tamaşaçı qismində iştirak edən auditoriya da şirkət tərəfindən məxsusi dəvətnamə ilə çağırılır. Oyunun şərtlərinə görə, iştirakçı tələb olunan vaxtda əlini maşın üzərindən çəkə bilməz. Əks halda oyunu tərk etməlidir.
Maşın Şou

İştirakçılar arasında keçirilən gizli səsverməyə əsasən hər gün bir nəfər yarışmadan getməlidir. Getməli olan iştirakçının oyunda qalıb-qalmaması canlı efirdə topladığı sms-lərdən asılı olur. Beləliklə, yetərincə səs toplamayan iştirakçı yarışmanı tərk edir. Qaldığı təqdirdə isə digər oyun yoldaşını şoudan uzaqlaşdıra bilər. Əks halda özü gedir. “Maşın” realiti şousunun ən məşhur ifadəsi də bu zaman səslənir: “Maşın əldən getdi!” Oyunda sona qalan üç nəfər artıq finalda sayılır.
Maşın Şou

Bu andan etibarən şouda final şərtləri qüvvəyə minir: finalçılar günün çox hissəsini maşından ayrılmadan, ayaqüstə, yuxusuz və digər fizioloji tələbatlarını ödəmədən keçirir. Bu məqamda yalnız mənən deyil, fiziki cəhətdən də güclü olan şəxs maşına sahib olur. “Maşın” realiti şousunun buraxılışları Maşın Şou 15 "Maşın" realiti-şousunun 15-ci "sürəti". "XANIMLAR VS CƏNABLAR" adlandırılmışdır. Şounun qalibi Talıb Tale olmuşdur. İştirakçılar Bu yubiley buraxılışda iştirakçılar cinsi bərabərlik prinsipi ilə bölünmüşdür; 9 kişi iştirakçı və 9 qadın iştirakçı.
Maşın Şou

Ən yaşlı iştirakçının 67, ən cavanının isə 30 yaşı var idi. Siyahıda yer alan 18 nəfərin içində müxtəlif peşə sahibləri – aktyorlar, teleaparıcılar, müğənnilər və reperlər, meyxanaçılar və jurnalistlər vardı. teleaparıcı Vüsalə Kərimova müğənni Nazim Pişyari aktrisa Tünzalə Ağayeva meyxanaçı Vüqar Əbdulov müğənni Xatun Əliyeva teleaparıcı İlqar Mikayıloğlu prodüser Ülviyyə Alovlu aktyor İlkin Miskərli teleaparıcı Zemfira Adıgözəlova müğənni Vüqar Muradov meyxanaçı Samirə Yusifqızı müğənni Rauf Əhmədov müğənni Günel Ələkbərova müğənni Talıb Tale teleaparıcı Vüsalə Əlizadə reper Elşad Xose aktrisa Mehriban Xanlarova aktyor Arif Quliyev.İştirakçılar arasında ən təcrübəlisi Mehriban Xanlarova və Günel Ələkbərovadır. Bu onların artıq 3-cü iştirakları idi. Tünzalə Əliyeva, Nazim Pişyari, Vüqar Əbdulov və Elşad Xose isə ikinci dəfə iştirak edirdilər. Yayımlanması Realiti-şouya 8 oktyabr 2017-ci ildə, saat 22:15 ATV telekanalında start verilmişdir. Maşın Şou 16 "Maşın" realiti-şousunun 16-cı "sürəti". "XANIMLAR VS CƏNABLAR 2" adlandırılmışdır.
Maşın Şou

İlk gün meyxanaçı Ələkbər Yasamal, ikinci gün aparıcı Günel Hümbətova, üçüncü gün aparıcı Azər Axşam, dördüncü gün aktyor Məcid Hüseynov, beşinci gün "Qurd" ləqəbli reper Fərid İmanov, altıncı gün aparıcı Firuzə Cəlilova və aparıcı Ilhamə Bədəlova, yeddinci gün aktyor Cavidan Novruz, səkkizinci gün aparıcı Mətanət Əliverdiya, doqquzuncu gün müğənni Əli Mirəliyev, onuncu gün müğənni Ruhəngiz Musəvi, şounu tərk etmişdir. On birinci gün isə, müğənni Rahidə Baxışova, on ikinci gün müğənni Abbas Bağırov, on üçüncü gün aktrisa Pərvin Abıyeva və aparıcı Aytən Səfərova şounu tərk etmişdir. Finala isə 3 nəfər: Uran, Roza Zərgərli və Hüseyn Əzizoğlu qalmışdır. Finalın 1-ci günü Uran şounu tərk etmişdir. İki günlük final mübarizəsi isə müğənni Roza Zərgərlinin qələbəsi ilə başa çatmışdır, amma Roza Zərgərli Maşın Şou tarixində ilk dəfə bir qalib kimi maşından imtina etmiş və şounun təşkilatçısı və aparıcısı Murad Dadaşovdan maşının hansısa xeyriyyə işinə sərf olunmasını xahiş etmişdir. İştirakçılar Şouda maşın uğrunda mübarizə aparmış 9 tanınmış kişi və 9 tanınmış qadın : aktyor Cavidan Novruz aparıcı Mətanət Əliverdiyeva meyxanaçı Ələkbər Yasamallı aparıcı Günel Hümbətova aparıcı Azər Axşam aparıcı Firuzə Cəlilova aktyor Məcid Hüseynov aparıcı Aytən Səfərova video-bloqqer Hüseyn Əzizoğlu aparıcı İlhamə Bədəlova reper “Uran” ləqəbli İbrahim İbrahimov müğənni Rahidə Baxışova müğənni Əli Mirəliyev müğənni Ruhəngiz Musəvi reper “Qurd” ləqəbli Fərid İmanov aktrisa Pərvin Abıyeva müğənni Abbas Bağırov müğənni Roza Zərgərli Yayımlanması Realiti-şouya 29 may 2018-ci ildə, saat 22:15 ATV telekanalında start verilmişdir.
Maşın Şou

Maşın Şou 17 "Maşın" realiti-şousunun 17-ci "sürəti". "Hind Kinosu" adlandırılmışdır. Şounun qalibi Xəyalə Quliyeva olmuşdur. İştirakçılar Ruhəngiz Allahverdiyeva Nazilə Səfərli Ramil Nabran Oqtay Kamil Mina Hüseyn Ranar Musayev Xose Bernardo Xəyalə Quliyeva Aysel Nazim Nərgiz Əliyeva Allahverdi Yolçuyev Sərxan Kərəmoğlu Aydan Axundzadə Səmra Rəhimli Samir Cavadzadə Dilarə Kazımova Taleh Yüzbəyov Mənsur Şərif Yayımlanması Realiti-şou 2018-ci ilin dekabr ayında ATV telekanalında yayımlanmışdır. “Maşın” realiti şousunun xronologiyası Xarici keçidlər Maşın Şounun bütün 16 buraxılışının qalibləri (az.)
İstixana effekti

Elmi-texniki tərəqqi bir çox təzadlar yaratmışdır ki, bunlar da təbiətdə ekoloji tarazlığın pozulmasına səbəb olmuşdur. Belə bir əsaslı fikir formalaşmışdır ki, ətraf mühitdə baş verən deformasiyalar məhz həmin tərəqqinin məntiqi nəticəsidir. XX əsrin ortalarında az miqdar qazların konsentrasiyasının artım tendensiyası özünü xüsusilə kəskin göstərirdi. İndi parnik effektində onların rolu heç bir şübhə doğurmur. Parnik effekti – günəşin istilik enerjisinin xeyli hissəsinin yer üzərində tutulmasıdır. Parnik effekti anlayışı əvvəlcə fizikada qeyd olunmuşdur. O hələ 1863-cü ildə Tindal tərəfindən istifadə edilmişdir. Az sonra, yəni 1896-cı ildə Arrenius göstərmişdir ki, atmosferin cüzi hissəsini – 0,03%-ni təşkil edən karbon qazı onun temperaturunu 5–60 °C artırır və əgər həmin maddə olmasaydı temperatur yəqin ki, bir o qədər az olardı. 1938-ci ildə ilk dəfə Kallender karbon qazının antropogen tullanmasının iqlimə mümkün təsiri ehtimalını əsaslandırılmışdır.
İstixana effekti

XX əsrin 70-ci illərində sübut edilmişdir ki, digər qazlar karbon qazından daha kiçik miqdarlarda, hiss olunan parnik effektlər verirlər. Bu illərdə aparılan eksperimentlər təsdiq etmişdir ki, karbon qazının iki dəfə artırılması nəticəsində qlobal iqlimin 2–40 °C, şimal yarımkürənin qütb oblastında isə 6–80 °C çox istiləşməsi mümkündür. Az miqdar qazların, ilk öncə karbonun, azot oksidlərinin əsas mənbəyi qazıntı yanacağının, biotanın yanmasıdır. Metanın ayrılması kənd təsərrüfatı fəaliyyəti, həm də təbii metan filtrlərinin pozulması nəticəsində baş verir. Hazırkı vaxta qədər parnik effektinin stereotipi və onun qlobal iqlimə təsiri artıq qərarlaşmışdır və bu vəziyyət özünü aşağıdakı hallarda göstərir: 1. Parnik qazlarının, xüsusilə də karbon qazının atmosferə atılması ardıcıl olub artmaqda davam edir. Sonuncunun mənbəyi – kömürün və digər karbon tərkibli yanacaqların, neftin, qazın və onların törəmə məhsullarının ilk öncə, benzinin yanmasıdır. Parnik effektini artıran digər qazların – metanın, azot oksidlərinin, halogen – karbohidrogenlərin tullantısı böyük sürətlə artmaqda davam edir. Bəzi rəylərə görə, son illərə 15–20% parnik effekti düşür.
İstixana effekti

Təkcə 1988-ci ildə tropik meşənin məhv edilməsi nətəcəsində atmosferə 5,5 milyard ton karbon atılmışdır. Əgər bu artım tendensiyası gələcəkdə də davam edərsə, o halda 2010-cu ildən sonra atmosferə hər il orta hesabla 10 milyard ton karbon atılacağı közlənilir. 2. Atmosferə tullantılar nəticəsində Yer kürəsində orta illik temperatur artmış və artmaqda davam edir bəzi rəylərə görə, 1890-cı illərdə dünya üzrə bu göstərici bütünlüklə 14,50 °C, 1980-ci ildə isə — 15,20 °C olmuşdur. Əlbəttə, 90-cı illərdə temperaturun 0,70 °C artması çox da böyük göstərici deyildir, lakin təhlükə temperaturun artma tendensiyasıdır. Proqnozlara görə, 2030–2050-ci illərdə Yer kürəsində orta illik temperatur indikinə nisbətən 1,4–4,50 °C çox ola bilər, yəni Yer üzərində son iki milyon ilə nisbətən istiliyin artacağı gözlənilir. Güman edilir ki XXI əsrin I yarısında istiləşmə sürəti keçmiş əsrlə müqayisədə 5–10 dəfə artacaqdır. 3. İstiləşmənin müxtəlif ölkənin əhalisi və iqtisadiyyatı üçün pis və yaxşı tərəfləri ola bilər.
İstixana effekti

Qlobal miqyasda proqnozlaşdırılan həddən artıq dəyişilmə çətinliklərlə və yaxud da yeni şəraitə kifayət qədər tez adaptasiya olunmağın mümkünsüzlüyü ilə üzləşməyə məcburdur. Məsələn, elə ola bilər ki, okeanın səviyyəsi XXI əsrin ortalarında 0,5–1 metr, sonlarına yaxın isə 2 metr qalxsın və nəticədə qurunun çox böyük bir hissəsi su altında qalsın. Bu halda çox yəqin ki, meteoroloji fəlakətlərin sayı sürəylə artacaqdır. Bütün bunlar isə öz təsirini biotaya göstərməyə bilməz: ola bilər ki, flora və faunanın növ müxtəlifliyi kəskin azalsın, meşəsizləşmənin sahələri artsın, ən təhlükəlisi odur ki, bu halda ekosistemin dağılması dönməz xarakter alsın. Bu gün iqlimin qlobal dəyişilməsi prinsipləri aşağıdakılara əsaslanır: 1. Antropogen tullantıların güclü artması prosesi davam edir. 2. Son yüz ildə havanın yerüstü temperaturunun qlobal miqyasda 0,3–0,60 °C artması müşahidə edilir. 3.
İstixana effekti

İstiləşmənin ölçüləri modelləşmə əsasında alınan proqnozlara tam uyğun gəlir, lakin o da iqlimin təbii şərtləndirilən dəyişilməsi göstəricilərinə adekvat göstəricilərə malikdir. 4. Parnik effektin birmənalı güclənməsinin 10 ildən tez müşahidə olunması az ehtimal olunan haldır. Ümumiyyətlə, iqlimin qlobal tədqiqi sahəsində olan müasir situasiyanı mütəxəssislər olduqca ziddiyyətli hesab edirlər. İqlimin dəyişilməsi insanların nə zamansa rast gəldikləri ətraf mühitin ən mürəkkəb problemidir. İstiləşmənin təsirinin və iqlimin dəyişilməsinin qiymətləndirilməsi olduqca çətin və mürəkkəb məsələdir. Bununla belə, iqlimin dəyişəlməsinin səbəb və nəticələrini tam dərk etmək hələlik mümkün olmamışdır və bir çox mütəxəssislər hesab edirlər ki, iqlimi formalaşdıran proseslər buzlaqlar dövründəkindən az fərqlənirlər və keçmişi xarakterizə edən göstəricilərdən proqnozlaşdırmada istifadə etmək olar. Düzdür, yerin iqliminin atmosferin tərkib xassəsinin qısa müddətli dəyişilməsinə kifayət qədər tez və nəzərə çarpan münasibət bildirir. Belə ki, vulakan püskürmələri zamanı atmosferə külli miqdarda yanar kül və çirkləndirici maddələr atılır.
İstixana effekti

Məsələn, Subava adasında (İndoneziya) Tambora vulkanının 1915-ci ildə püskürməsi nəticəsində qaz və kül atmosferin yuxarı qatlarında qalın örtük əmələ gətirərək günəş işığını ekranlaşdırmışdır. Nəticədə şimal yarımkürəsinin hər yerində soyuqlar düşmüş, qar iyunun ortalarına qədər yerdə qalmış, avqustda isə şaxtalar əmələ gəlmişdir. Bu vaxt İngiltərədə yay olmamış, ölkə məhsulsuz qalmışdır. Neft buruqlarında neft saxlanan yerlərdə və neft emalı zavodlarında baş verən yanğınlar və XX əsrin axırları, XXI əsrin əvvəllərində dünyanın bəzi yerlərində gedən müharibələr atmosferə böyük ölçüdə qazların, külün və müxtəlif çirkləndirici maddələrin atılmasına səbəb olmuşdur. Məsələn, Fars körfəzində gedən müharibədə hər gün 3 milyon bareldən artıq neft və 70 milyon kub kilometr qaz məhv edilirdi və bunun nəticəsində atmosferə 40 min ton kükürd 2-oksid, 3 min ton azot oksid, 500 min ton karbon 2-oksidi atılırdı. Əgər mineral yanacaqların yandırılmasının indiki tempi azaldılmasa, o zaman parnik effektinin təbii istiləşməsinə karbon 2 oksidin cə əlavə olunması ehtimalı artacaq, bu isə sonrakı minillikdə dəhşətli və misli olmayan nəticələr verə bilər. The Earth Radiation Budget Experiment (ERBE) Arxivləşdirilib 2005-12-02 at the Wayback Machine
Qurdbasar

Qurdbasar (Azərbaycan çoban iti, Çoban iti, Qoyun iti, Qurd və Alabaş da adlandırılır) — Azərbaycanın yerli it cinsi. Əsasən qoyunçuluqda istifadə olunur. Qoyun sürüsünün rahat idarə edilməsinə xidmət edir. Bu cins əsasən Azərbaycan ərazisində yayılmış və elə buradaca formalaşmışdır. Xüsusi ilə Qarabağ bölgəsində: Füzuli, Qubadlı, Laçın, Kəlbəcər rayonları həmçinin Quba, Xızı, Şamaxı, İsmayıllı, Gədəbəy, Lerik və Qazax rayonları ərazilərindəki təsərrüfatlarda daha çox yararlanılır. Onlar əsasən yaylaq və qışlaqlarda saxlanılırlar.
Qurdbasar

İstər dağlıq, istərsə düzən şəraitə uyumludurlar. Xidmət sahəsi İlk əvvəl Qurdbasarlar azərbaycanlıların karvanlarının, qoyun sürülərinin, evlərinin və torpaq sahələrinin qorunmasında istifadə edilirdi. Onlar sahibinə və onun ailəsinə sədaqəti ilə seçilir. Yadlara qarşı isə çox amansız olur. Fiziki göstəricilərinin yüksək olması və sədaqətliliyi onların mühafizəyə cəlb edilməsinə səbəb olur. Hazırda isə əsasən sürüləri vəhşi heyvanlardan qorunmada istifadə edilir.
Qurdbasar

Xüsusiyyətləri Orta və iri bədən quruluşuna malik olurlar. Kök və elastik dəri onun boyun nahiyəsində buxaq əmələ gətirir. 3 yaşında yetkinləşir. 15 və yuxarı yaş yaşayan itlər uzun ömürlü hesab edilir. Əzələli başa malik olurlar. Alt çənələri geniş açıla bilir və yaxşı inkişaf etmişdir.
Qurdbasar

Burunları iri, əsasən qara rəngdə olur. Qulaqları gözləri ilə düz mütənasibdir. Dişləri yaxşı inkişaf etmişdir. Ağ dişlərə malik olurlar. Güclü boyuna malikdirlər. Erkəklər 72 sm, dişiləri isə 66 sm hündürlüyə malik olurlar.
Qurdbasar

Birincilər 52 kq, ikincilər isə 42 kq çəkiyə malikdirlər. Əsasən, sıx tükə malik olurlar. İtlər xəzlərin fərqliliyi ilə əlaqədar 2 tipə bölünür: Seyrəktüklü tip — tüklərin uzunluğu 5–8 sm olur və təsadüfi hallarda quyruq nahiyəsində şişman sıx tüklü olur. Qısatüklü tip – sıx tükə malik olurlar, tükləri qısa olur. Tüklərin altında dəri yaxşı inkişaf etmişdir. Boyun nahiyəsində şirəbənzər xəz yoxdur.
Qurdbasar

Əsasən sarı (sarının müxtəlif çalarlarında ola bilir), qara, zolaqlı, ağ, kül rəngi və boz rənglərdə ola bilir. Hətta qırmızı-sarı rəngli ləkələr pəncə və boyun nahiyələrində görülür. Qara rəngli itlərdə göz ətraflarında sarı ləkələr olur. Özünə məxsus özünü aparma xüsusiyyətləri Güclüdür, yığcam bədənlidir. Aktiv formada qoruma xüsusiyyətinə malikdirlər. Hərəkətləri Sərbəstdir, tələskənliyə yol vermir.
Qurdbasar

Hərəkət zamanı ön və arxa ətraflar sərbəstdir. Standartları "Qafqaz itlərinin cinsləri" ictimai birliyinin 7 fevral 2008-ci il yığıncağında № 01–0208 protokolu ilə təsdiqlənmişdir. İt döyüşləri İt döyüşlərinin Azərbaycan ərazisində tarixi qədimlərə gedir. Döyüşlər xüsusilə bayram günləri təşkil edilirdi. Bu məqsəd üçün itlər xüsusilə bəslənilir. İtlərin döyüşlərdə zəif nöqtələrini minimuma endirmək məqsədilə qulaq və quyruq nahiyələri kəsilir.
Qurdbasar

Bu əməliyyat əsasən itlər hələ küçük olarkən həyata keçirilir. Günümüzdə belə bu döyüşlər mövcuddur. İt döyüşlərinin həvəskarlarına Azərbaycanın, demək olar, hər bölgəsində rast gəlinir. Maraqlı fakt Araşdırmalar göstərmişdir ki, artıq b.e. 3 min il əvvəl Azərbaycanda yerli əhlilləşmiş itlər insanlara ovda və həyətlərin, heyvanların qorunmasında yardım göstərirdilər. Xarici keçidlər Azərbaycan qoyun itinin (Qurdbasar) rəsmi saytı Trend İA.
Qurdbasar

"Azərbaycanın yerli iti "Qurdbasar" Astanada təqdim edilib (FOTO)" (az.). trend.az. 22 sentyabr 2014. 2016-05-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-16. Azərbaycan milli it növləri Qurdbasar Arxivləşdirilib 2020-08-05 at the Wayback Machine
Pirr qələbəsi

Pirr qələbəsi — əhəmiyyətli itki hesabına əldə olunmuş məğlubiyyətə bərabər qələbəni ifadə edən tarixi hadisə. Əfsanəyə görə hökmdar Pirr döyüşdə düşmənə qalib gəlməsinə rəğmən, demək olar ki, öz ordusunun mütləq əksəriyyətini həmin döyüşdə itirmişdir. Eramızdan əvvəl 279-cu ildə kral Pirr Auskul yaxınlığında Roma legionu ilə müharibə aparırdı. Onun qoşunları hərbi cəhətdən yaxşı təşkil edilmişdilər. Belə ki, onlar döyüş filinə, möhkəm ox və yaylara sahib idilər.
Pirr qələbəsi

Öz qələbəsindən arxayın olan Pirr irəli atılır. Lakin romalılar təslim olmaq fikrində deyildilər və əsgərlərin fillərə minmələrinə heç cür imkan vermirdilər. Fillər o dövrdə ən təhlükəli və güclü silah hesab olunurdular və məğlubedilməz idilər. Nəticədə, romalı legionerlər filləri öz düşərgələrinə buraxmalı olur. Tez əldə edilən qələbədən sevinən Pirr düşməni sonadək qovmamaq qərarına gəlir.
Pirr qələbəsi

Axı onun da ordusu düşmən kimi 15.000 nəfər itirmişdi. Belə olduqda Pirr deyir ki, onun bir dəfə də bu cür qələbəsi olarsa, bunu məğlubiyyət hesab etmək olar. Belə ki, deyir savaşacaq ordu qalmır. Bundan bir qədər keçdikdən sonra Pirr məğlub olur, özü isə döyüş meydanında həlak olur. Hadisə belə baş verir: Kral Arqos adlı kiçik yunan şəhərinə gedir.
Pirr qələbəsi

Qaranlıq düşdükdə onun ən yaxşı əsgərləri əhalidən gizli şəkildə şəhərə daxil olur. Əhali hücumu yalnızca filləri gördükdə hiss edir. Bütün gecə boyu döyüş gedir. Yunanlara şəhəri qorumağa kömək edən yeganə şey onları Pirr ordusundan ayıran çoxsaylı kanallar idi. Şəhərin dar və qaranlıq küçələrində tezliklə hər şey bir-birinə qarışır. Döyüşçülər artıq rəhbərlərinin əmrini eşitmir, nə baş verdiyini anlamırdılar.
Pirr qələbəsi

Günəş çıxdıqda Pirr uğursuz şəhəri tərk etmək qərarına gəlir və Arqos divarları yanında ehtiyat ordu ilə gözləyən oğluna çapar göndərir. Yeni plana əsasən, kralın oğlu öz ordusu ilə şəhər divarlarında deşik açmalı idi və şəhərdəki ordu şəhəri oradan tərk etməli idi. Lakin çapar məlumatı yanlış anlayır və kralın oğluna atasının onu şəhərdə gözlədiyini xəbər verir. Oğul orduya şəhərə daxil olmaq əmri verir. Nəticədə iki qoşun çıxışda qarşılaşır və böyük çaxnaşma yaradır. Sözəbaxmayan filin qapıların önündə yerə yataraq tərpənməməsi çaxnaşmanı idarə edilməz hala gətirir.
Pirr qələbəsi

Pirr-i şəhərin müdafiəçilərindən birinin anası qətlə yetirir. Damda gizlənən qadın mühafizəçi olan oğlunun kral tərəfindən təhlükədə olduğunu gördükdə damdan qopardığı daşı Pirr-in üzərinə atır. Pirr aldığı zərbədən dünyasını dəyişir. O zamandan etibarən çətin, şübhəli və dolaşıq şəkildə əldə edilən uğuru "Pirr qələbəsi" adlandırırlar. Bu qələbəyə nail olmaq üçün isə kütləvi sayda qurban tələb olunur.
Bacanaqlar (teleserial, 2009)

Bacanaqlar (1–236-cı seriyalar), Köhnə Bacanaqlar (237–240-cı seriyalar), Eks-Bacanaqlar (241–324-cü seriyalar), Eks-Bacanaqlar. Şərikli Ev (325–326-cı seriyalar), Bacanaqlar. Şərikli Ev (327–364 seriyalar), Bacanaqlar. Yeznə-Qayın (365–404-cü seriyalar), Bacanaqlar. 10 İl (405-ci seriyadan) — 2009-cu ildən Azad Azərbaycan TV-də yayımlanan komediya janrlı Azərbaycan teleserialı. Film-serial iki bacanağın başına gələn məzəli, bəzən isə tragikomik əhvalatlardan bəhs edir. Ümumi film rollarını götürdükdəysə, Talehin 3 həyat yoldaşı, 1 oğlu və 1 qızı, Qismətin isə 1 həyat yoldaşı, 1 qızı və 1 oğlu var. Həmçinin əvvəl bacanaq idilərsə, sonradan Taleh Qismətin bacısı ilə ailə qurmuş olur.
Bacanaqlar (teleserial, 2009)

I və II mövsümlər Bir-birilə bacanaq olan Qismət və Taleh "Şıdırğı" adlı redaksiyada jurnalist kimi çalışırlar və sosial cəhətdən zəifdirlər. Elə bu səbəbdən də, ilk 100 seriyada onlar 5 kirayə ev dəyişirlər (Kürdəxanıda cücə kolxozunda, Sovetskidə həyət evində, Sahil qəsəbəsi Zığ, və Kubinkada bina evlərində). Lakin onlar təkcə bacanaq deyillər, həm də Talehlə Qismətin ailələri bir-birilərinin kəndçiləridir, yerlidirlər. Məsələn, seriyada Yuxarı Çəngəlli, Aşağı Çəngəlli, Çatanaqoyanlar kimi həqiqətdə Azərbaycanda mövcud olmayan kənd/qəsəbə adları səslənir. Şərhçilərin fikrincə, danışdıqları ləhcələri və ailədaxili adət-ənənələri onların təxminən Xankəndi-Tərtər bölgəsindən olduğuna eyham verir. Onlar Bakıya köçməzdən əvvəl (daha doğrusu əvvəl Qismət ailəsiylə, sonra Yediyarın ailəsi və onunla birgə yaşayan Talehgil) eyni kənddə yaşamışdırlar, Qismət əvvəllər məktəbdə əmək-idman müəllimi olub və qohum-əqraba arasında ən savadlı insan məhz odur. Həmçinin, Bəsti də həmən məktəbdə ədəbiyyat müəlliməsi olub, hətta Namiq Qaraçuxurlu onun tələbəsiymiş. Son serialarda evin kiçik kürəkəni Talehin etdiyi fırıldaqçılıqlardan peşman olaraq xarici ölkəyə getməsi, mehriban ailə üzvlərinin evi bir-bir tərk etməyi və həmin redaksiyanın da müflisləşərək bağlanması görüntülənir.
Bacanaqlar (teleserial, 2009)

Maraqlı Faktlar Bacanaqlar Azərbaycanın ən uzun serialıdır. Bu serial həm də ən çox aktyor və qonaq-aktyorlarının çoxluğu ilə seçilir. Azərbaycan kino tarixində sponsorların reklam edilməsi də ilk dəfə bu serialda görülüb. Ənənəvi olaraq, hər seriyanın sonunda mütləq alınmayan gülməli kadrlar bir-neçə dəqiqə göstərilir. Yeganə rol Vəfadır ki, seriya ərzində 3 fərqli aktrisa (ilk 2 mövsüm Ülviyyə Əliyeva, növbəti 2 mövsüm Ləman İmanova və son 1 mövsüm Könül Şahbazova) tərəfindən canlandırılmışdır. Bacanaqlar serialındakı hər mövsüm təxminən 40–45 seriyadan ibarət olur və bəzi mövsümlərin öz adı belə vardır. Filmin heyəti Film üzərində işləyənlər Layihə rəhbəri: Elməddin Cəfərov Quruluşçu rejissor: Orxan Ali Baş redaktor: Ənvər Abbasov Ssenari müəllifləri: Elnur Hüseynov, Tərlan Nur-Yaşar, Samid Ağayev, Fuad Rəsulzadə Rejissor assistenti: Elçin İbrahimov Montaj: Səbuhi Əhmədov, Zahid Canatov Qrim: Aybəniz Hüseynova Operatorlar: Rövşən Əkbərli, Nurani İsgəndərov, Elvin Zeynalov Səs rejissoru: Vüsal Həsənli Sürücülər: Niyaməddin, Rövşən Kastinq: Elnur Orucov Koordinatorlar: Yadigar Yusifoğlu, Əli Mürşüdov, Kənan Piriyev İcraçı prodüser: Mənsur İbrahimov Baş prodüser: Elməddin Cəfərov Mövsümlərin adları və seriyaları I və II mövsümlərdə (1–98) əsas və ikinci dərəcəli rollar Qeyd: Yuxarıdakı siyahıda 48 nəfər aktyor üzrə 54 rol qeydə alınmışdır. İki mövsümdə də tez-tez bəzi adlar çəkilir ki, bu şəxslərin heç-biri seriya ərzində iştirak etmirlər: Ceyranın həyat yoldaşı Yediyar (yaxud Yadigar), Talehin babası Şıxəli, Talehin borclu olduğu Çingiz və Dursun müəllim, Ceyranın kiçik bacısı Maral, Vəfanın işlədiyi trenajor zalının müdirəsi Tofiqə, Ceyran və Zərnişanın adaş anaları Fəridə, Xansuvarın yeganə bacısı Simuzər, lakin tez-tez Talehin borcu olduğu başqa şəxslər kadrlarda görünür.
Bacanaqlar (teleserial, 2009)

Eləcə də, bir-çox tanınmış müğənni və televiziya xadimləri də epizodik rollarda (məsələn, Xoşqədəm Hidayətqızı, Elçin Cəfərov, Röya Ayxan, Elariz Məmmədoğlu, Zaur Baxşəliyev və s.) iştirak etmişdirlər. Həmçinin, serialdan bu məlum olur ki, Bəstinin adı çəkilməyən və tez-tez həbsə düşən ikinci qızı evin dördüncü qızını belə qətlə yetirmişdir. III və IV mövsümlərdə (99–192) əsas və ikinci dərəcəli rollar Qeyd: Bu mövsümdə 48 nəfər aktyor üzrə 52 əsas və köməkçi rollar qeydə alınmışdır, həmçinin epizodik və adı çəkilsə belə özləri görünməyən çoxlu rollar da vardır. Mövsümlər ərzində əksər hallarda kafeyə və dükana gələn işçilər və məşhur şəxslər görünür. 132-ci seriyada Qismət və Vəfanın ikinci övladı Bahadur, Taleh və Arzunun qızı Hamayıl dünyaya gəlir. Eləcə də, bir çox tanınmış müğənnilər də (məsələn, Elçin Cəfərov, Elçin Hüseynov, Elşad Qarayev) epizodik rollarda iştirak etmişdirlər. Evin zalındaysa Talehin babası "zaftalı" Şıxəli ağanı (seriyaların birində Elməddin Cəfərov onu canlandırıb), Arzunun atası Yediyarın və Qismətin babası Orduxanın (Elnur Hüseynov bir-neçə seriyada onu canlandırıb və sonda Orduxan eyvandan yıxılaraq ölür) iri şəkilləri divardan asılmışdır. Bəzi seriyalarda polis Gülənvərqulunun kiçik qardaşı aşpaz Abbas "Şıdırğı" kafesində müğənni kimi fəaliyyət göstərdiyi görünür, həmçinin 175-ci seriyada məşhur rejissor Aqil M. Quliyevlə birlikdə kliplər də çəkdirir.
Bacanaqlar (teleserial, 2009)

Ən həlledici seriyalardan biri 192-cidir çünki Orduxanın vəfatıyla onun Surqutdakı sahəsində neft fontanı axır və onun varisi Qismət bir andaca varlanır, bunun fonunda məhkəmənin qərarıyla Talehlə Arzu ayrılırlar amma bu əksəriyyətin ürəyincə olur. Ən maraqlı məsələlərdən biriysə bu mövsümdə artıq Qismət xanımı Vəfadan qorxmur, hər şey əksinə cərəyan edir. V mövsümdəki (193–236) əsas və ikinci dərəcəli rollar Qeyd: Bu mövsümdə keçən mövsümdəki hadisələrin üstündən 5 il keçdiyi vurğulanır. Arzu övladlarıyla birgə Qismətin yeni aldığı bina evində yaşayır, eləcə də, Ceyran da oradadır. Talehin katibəsi olmadığı üçün Xansuvar həm də Sevinc adıyla müştərilərin yanında telefondan ona səslənir. Onlar nə qədər barışmağa çalışsalar da, bir-çox fərqli və məzəli səbəblərdən dolayı heç-vaxt alınmır. Baxmayaraq ki, Məhəbbət də Sevdadan ayrılmaq istəyir amma Bəsti xala onun şəxsiyyət və xarici vəsiqəsini vermək istəmir. Həmçinin, Məhəbbət ayrılmasın deyə Sevdanın hamilə olduğunu deyirlər lakin bu bir yalandır.
Bacanaqlar (teleserial, 2009)

Xansuvar da xanımından boşanmışdır. Sonaysa motoskleti Teymurun faytonuyla toqquşduğu üçün araları dəymişdir. Seriyada tez-tez klinika və kafeyə gələn müştərilər də görünür. Fikrət müəllim kimi adı çəkilən lakin heç-zaman görsənməyən şəxslər də mövcuddur. VI və VII mövsümlərdəki (236–324) əsas və ikinci dərəcəli rollar Qeyd: VI mövsümdən etibarən təkcə seriallara deyil, həm də mövsümlərə adların verilməsi ənənəsi başladıldı. VI mövsüm Köhnə Bacanaqlar, VII mövsüm isə Eks-Bacanaqlar adlanır. V mövsümdə ilk dəfə olaraq Talehin oğlu və Qismətin qızı efirdə görünmürlər çünki onlar təhsillərini xaricdə davam etdirirlər, onlarla birlikdə yaşayan və Qismətdən boşanmış Vəfa da. Burada maraqlı bir məntiq də vardır ki, əvvəllər Talehlə Qismət bacanaq idisə, indi qayın-kürəkən sayılırlar, Arzu Mətanətin qardaşı arvadının bacısı idisə, hal-hazırda onlar günüdürlər.
Bacanaqlar (teleserial, 2009)

Talehlə Mətanətin analarıyla Sevda da onlarla birlikdə yeni evdə yaşayırlar. Günlərin birindəysə Taleh özü qədər məşhur olan nazik bığını taraş edir. Qismət də bir müddət subay qalır lakin sonra ikinci xanımını evə gətirir. Mövsümlərdə bir-çox məşhur incəsənət adamları da (məsələn, Elçin Cəfərov, Sevda Yəhyayeva, Əli Mirəliyev, Səməd Səmədov, Elçin Hüseynov, rəqqasə Oksana Rəsulova və Aytən Əliyeva və s.) iştirak ediblər, həmçinin Qismətin ailə qurmaq üçün tanış olduğu və müəyyən bir səbəblə ayrıldığı xanımlar da….. Bəsti isə hər gördüyü subay qızı Talehə almaq və Mətanətdən boşandırmaq üçün fürsət axtarmaqdadır. "Hamilə" olan Sevdanın güya əkiz oğul övladları Cahandar və Cahandur dünyaya gəlir halbuki onlar Məhəbbətin ayrılmamasına səbə olan oyuncaq bəbələrdir. Sonrakı seriyalarda Taleh Xəyalə adlı sarışın bir xanımla ailə qurur və ona şəhərkənarı bir ev alır, tez-tez yanına baş çəkir lakin bundan anası Bəstidən savayı birinci xanımı Arzu və ikinci xanımı Mətanət başda olmaqla nəsil-kökdə heç-kimin qətiyən xəbəri filan olmur. Bəstinin kiçik bacısı Şamama isə Talehi gah öz qızı Nabatla, gah da kənddən tanıyıb-bildiyi qızlarla ailə qurmağına çalışır. VII və IX mövsümlərdəki (324–404) əsas və ikinci dərəcəli rollar Ən məşhur sitatlar Taleh — Babamız zafta Şıxəlinin tayfasıyıq biz.
Bacanaqlar (teleserial, 2009)

Məhəbbət — Ay dünya… Taleh — Neçivo sebe, v çotru pabiri! Məhəbbət — Məhəbbət elə-belə oğlan deyil! Bəsti — A balaaa Aşbaz Abbas — Ağzımdan çıxdıda. Məhəbbət — Ah Esya. Taleh — Alo! Ə var vermirəm? Yoxdu pul gəl öldür. Həmçinin bax Bacanaqlar serialının personajlarının siyahısı Bacanaqlar serialının seriyalarının siyahısı
Mətn

Mətn (lat. textus "parça; hörülmə, əlaqə, uyğungəlmə") — bir qrup cümlənin uyğun halda və məntiqli əlaqəsi. “Mətn” anlayışının iki əsas şərhi var: immanent (genişlənmiş, fəlsəfi yüklü) və reprezentativ (daha özəl). İmmanent yanaşma mətnə muxtar reallıq kimi münasibəti, onun daxili strukturunun açılmasına diqqəti nəzərdə tutur. Nümayəndə - mətnin xarici reallığı haqqında məlumatın təqdim edilməsinin xüsusi forması kimi nəzərdən keçirilməsi. Dilçilikdə “mətn” termini şifahi nitq nümunələri də daxil olmaqla geniş mənada işlənir.
Mətn

Mətn qavrayışı mətn dilçiliyi və psixolinqvistika çərçivəsində öyrənilir. Beləliklə, məsələn, I. R. Qalperin mətni belə müəyyənləşdirir: “Bu, yazılı sənəd şəklində obyektivləşdirilmiş, müxtəlif növ leksik, qrammatik və məntiqi əlaqələrlə birləşən bir sıra ifadələrdən ibarət, müəyyən bir xüsusiyyətə malik olan yazılı bir mesajdır. mənəvi xarakter, praqmatik münasibət və buna uyğun olaraq ədəbi işlənmişdir". Mətn oxuyan zaman hər bir hərf beyinə ayrıca siqnal vahidi kimi göndərilir. Özü də, tərsinə çevrilmiş şəkildə. Beyin bunları düz üzünə çevirir.
Mətn

Gördüyümüz hər şeydə belədi. Bu proses “invertation” adlanır. Mətn oxuyan zaman gözlər əksərən fərqli nöqtələrə fokuslanır, yəni sağ göz bir hərflərə, sol göz başqalarına. Orta oxuma qabiliyyətli adamın gözləri kitabın hər sətrində 12-16 dəfə fokus dəyişir. Sürətli oxu qabiliyyətli adamda cəmi 2-4 fokus dəyişimi olur. O deməkdir ki, gözlər hər sətri müvafiq sayda (3, 5 və s.) seqmentə bölüb, bunları ayrıca “skan” edir.
Mətn

Yeni oxumağa başlayan adamlarda (yaxud, yeni öyrəndiyi dildə oxuyanda) bu rəqəmlər daha çox olur. Bir saatlıq mətn oxunuşunda gözlər maksimum 57 dəqiqə iş rejimində olur. 3 dəqiqəni istirahət edirlər. Biz bunu adətən hiss etmirik. Xarici keçidlər Mətn nədir?
10 manatlıq əsginas

10 manatlıq əsginas — Azərbaycanda işlədilən milli əsginaslardan biri. Bu əsginas dövriyyəyə 4 dəfə (1992, 1993, 2005 və 2019-cu illərdə) buraxılmışdır. Son iki buraxılış hazırda tədavüldədir. 10 manatlıq əsginaslar ilk dəfə 1992-ci ilin avqust ayında Azərbaycan Milli Bankı tərəfindən dövriyyəyə buraxılmışdır. Belə ki, Azərbaycan manatının hazırlanmasına Ayaz Mütəllibovun prezidentliyi dövründə başlanılmış, Əbülfəz Elçibəyin prezidentliyi dövründə isə bu reallaşmışdır. İlk Azərbaycan manatı 15 avqust 1992-ci ildə dövriyyəyə buraxılmışdır ki, həmin əsginaslardan biri də 10 manatlıq əsginas idi. Bu əskinaslar Fransa Mərkəzi Bankı tərəfindən çap edilmişdir. 10 manatlıq əsginasın ilk eskizlərinin müəllifi azərbaycanlı xalçaçı-rəssam Eldar Mikayılzadədir.
10 manatlıq əsginas

O, buna görə almalı olduğu qonorarı Dövlət Müdafiə Fonduna keçirmişdir. 1993-cü ildə Azərbaycan Milli Bankı tərəfindən bir qədər fərqli təsvirdə yeni 10 manatlıq əsginaslar dövriyyəyə buraxıldı. Amma ilk 10 manatlıq əsginaslar da dövriyyədə qaldı. Azərbaycan Respublikası Prezidenti tərəfindən 7 fevral 2005-ci il tarixdə imzalanmış "Azərbaycan Respublikasında pul nişanlarının nominal dəyərinin və qiymətlər miqyasının dəyişdirilməsi (denominasiyası) haqqında" Fərmanla 1992-2001-ci illərdə dövriyyəyə buraxılmış əsginaslar - eyni zamanda 1992 və 1993-cü illərdə dövriyyəyə buraxılmış 10 manatlıq əsginaslar 2006-cı ildən başlayaraq dövriyyədən çıxarılmışdır, 2005-ci ildə yeni 10 manatlıq əsginaslar çap olunmuşdur. 28 dekabr 2005-ci ildə ölkə ictimaiyyətinə təqdim olunmuş yeni nəsil pul nişanları, həmçinin yeni 50 manatlıq əsginaslar 2006-cı il yanvarın 1-dən etibarən dövriyyəyə buraxılmışdır. 18 mart 2019-cu ildə Azərbaycan Mərkəzi Bankı tərəfindən 10 manatlıq pul nişanı yenilənərək yeni, daha təkmil mühafizə sistemləri ilə təchiz olunmuş formada yeni 10 manatlıq əsginaslar dövriyyəyə buraxılmışdır. Amma tədavüldə olan 10 manatlıq əsginaslar da dövriyyədə qalmışdır. Son əsginası əvvəlkindən fərqləndirən bir fakt da belədir ki, 2005 buraxılışının ön tərəfində "Azərbaycan Milli Bankı", 2019 buraxılışının ön tərəfində isə "Azərbaycan Mərkəzi Bankı" yazılmışdır.
10 manatlıq əsginas

Hazırda dövriyyədə olan 10 manatlıq əsginaslar tarix mövzusuna həsr olunmuşdur. İlk 10 manatlıq əsginas sadə dizayna malik olmuş, ön tərəfində Qız qalası təsvir olunmuşdur. Əsginasların arxa tərəfi isə milli ornamentlərlə haşiyələnmiş və üzərində "Azərbaycan Milli Bankı" sözləri çap olunmuşdur. İkinci 10 manatlıq əsginas çap olunarkən həmin vaxt dövriyyədə olan 5, 50 və 100 manatlıq əsginaslarla uyğunlaşdırılmışdır. Onun ön tərəfinə Qız qalasının təsvirindən əlavə arxa fon təsvirləri də əlavə edilmişdir. Bu əsginasın arxa tərəfində isə əlavə olaraq nominalın adı sözlə verilmişdir. Ağ kağızda, əsas rəngi göy olmaqla 2005-ci ildə çap olunmuş əsginasların ön tərəfində Qədim Bakı, Şirvanşahlar sarayı, Qız qalası köhnə Qala divarlarının fonunda verilmişdir. Həmçinin Azərbaycan Mərkəzi Bankının sədri Elman Rüstəmovun imzası da ön tərəfdədir.
10 manatlıq əsginas

Bu əsginasların arxa fonunda isə Azərbaycanın Avropaya inteqrasiyasının xəritələrlə təsviri, Azərbaycan xalçasının tipik naxışları çap edilmişdir. İlk iki 10 manatlıq əsginasların ölçüləri 125×63 mm idi. 2005-ci ildə dövriyyəyə buraxılmış 10 manatlıq əsginasların ölçüləri isə 134×70 mm-dir. Mühafizə elementləri Saxta əsginasların dövriyyəyə buraxılmasının qarşısını almaq üçün bu əsginasa bir çox təhlükəsizlik ünsürləri daxil edilmişdir. İlk 10 manatlıq əsginasda su nişanı - üç alov təsvir olunmuşdu. 2005-ci ildə çap olunmuş əsginasların üz tərəfində nominalın gizli rəqəmi, nominalın işıqda görünən rəqəmi və dizaynı (su nişanı), işıqda görünən "MANAT", möcüzəli rəqəm (yaşıldan tünd qırmızıya), relyefli nominal, holoqrafik nominal, arxa tərəfində isə metal sap, sol tərəfdə sehirli xətlər, ultrabənövşəyi işıqda görünən elementlər vardır. Həmçinin bax Azərbaycan manatı Xarici keçidlər cbar.az — Azərbaycan Mərkəzi Bankının rəsmi saytı Pul. preslib.az (az.)
Qazan xan (Elxani)

Sultan Mahmud Qazan xan (5 noyabr 1271, Mazandaran ostanı – 11 may 1304, Qəzvin) — Arqun xanın oğlu, elxan. Qazan xan 1271-ci ildə, Abaqa xanın hakimiyyəti dövründə doğulmuşdu. Atası Arqun xan, anası Dörben tayfasından Qutluq xatundur. Ögey nənəsi Buluğan xatun tərəfindən yetişdirilmişdir. Qazan və Olcaytu ikisi də xristian kimi böyüdülmüşdülər.Buddizmi, Monqol yazısını və Uyğur yazısını öyrənmişdi.
Qazan xan (Elxani)

11 yaşında Xorasan valisi olmuşdur. Vali kimi fəaliyyəti 1289-cu ildə Novruz ağa Oyrotun üsyanına qarşı mübarizə aparan Qazan xan əsasən Çağataylarla konfliktdə olmuşdur. 1291-ci ildə Keyxatunun taxta çıxmasına səs çıxarmamışdı. Əmisinə sadiq olsa da çaonu tədavülə buraxmadı. 1295-ci ildə Novruz ağa ilə barışan Qazan onu sərkərdələrindən birinə çevirdi.
Qazan xan (Elxani)

Vali olduğu dövrdə Xubilay xaqanın göndərdiyi Kökəçin xatunla evlənmişdi. Hakimiyyəti 16 iyun 1295-ci ildə müsəlman olan Qazan xan həmin ilin oktyabrında Baydunu devirərək hakimiyyətə gəlmişdi. Mahmud adını qəbul edən Qazan xanın əsas işi hakimiyyəti möhkəmlətmək olmuşdur. Qazan xan üzdə müsəlman olsa da Tenqri dinində idi. Mahmud Qazan xan öz yaxın adamlarından olan Novruz ağa Oyrotu Borçalıya canişin təyin etmişdi. Lakin tezliklə Novruz buddistləri və xristianları təqib etməyə başladığı üçün Qazan xan, bu vəzifədən kənarlaşdırıldı və 13 avqust 1297-ci ildə edam olundu.
Qazan xan (Elxani)

1298-ci ildə Fəzlullah Rəşidəddini vəzir təyin etdi. Bundan əlavə Bolad ağa da sarayda xüsusi önəm daşıyırdı. Digər monqol xanlıqları ilə əlaqələr Qazanın Qızıl Orda ilə problemi olmasa da Çağataylarla mübarizəyə davam edirdi. 1295-ci ildə Duva xanın basqınına, 1296 və 1299-cu ildə Kiçik Asiyada üsyanlara məruz qalmışdı. Qazan xan Yuan sülaləsi ilə mehriban əlaqələrdə olmuş, Kaydu xana qarşı rəqiblərini dəstəkləmişdir.
Qazan xan (Elxani)

Avropalılarla münasibətlər Qazan xan sələflərinin anti-Məmlük siyasətini davam etdirir, Avropalılarla əlaqələri sıxlaşdırırdı. 1299-cu ildə Hələb şəhərini Məmlüklərin əlindən almış, Kilikiya çarı II Hetumla birlikdə Məbəd Cəngavərlərini də öz tərəfinə çəkərək güclü bir ittifaq qurdu. 1299-cu ildə Vadi əl-Xəzandar döyüşündə məmlükləri ikinci dəfə məğlubiyyətə uğradaraq Qəzzəyə qədər Məmlükləri qovdu. Bir neçə gün sonra Dəməşq ələ keçirildi. Mulay noyon Suriya valisi təyin olundu.
Qazan xan (Elxani)

Qorxuya düşən məmlüklər İbn Teymiyyə başçılığında Marağaya səfirlik göndərdilər. Lakin bu üstünlük çox çəkmədi və 1303-cü ildə monqollar Məmlük ordusuna məğlub oldular. Gürcülərlə münasibətlər Qazan xan atası Arqun xan tərəfindən boynu vurulmuş Dmitrinin oğlu Davidi 1299-cu ildə yanına çağıraraq, onu Tiflisə canişin təyin etmək istədiyini bildirdi. Lakin David Mahmud Qazan xana qarşı qiyam qaldırmış sultan Orxanın yanına elçilər göndərərək, ona tabe olmaq istədiyini bildirdi. Onun bu hərəkətindən qəzəblənən Mahmud Qazan xan Davidin kiçik qardaşı Georgini canişin təyin etdi.
Qazan xan (Elxani)

David qorxusundan Araqvi əyalətində gizləndi. Georginin ortancıl qardaşı Vaxtanq Mahmud Qazan xanın yanına gələrək onu hakim təyin etməyi xahiş etdi. Daxili siyasət Yalnız Qazan xanın hakimiyyətə gəlişi ilə Elxanlılar dövlətində müsəlmanların vəziyyəti xeyli yüngülləşdi. O, atası Arqun xanın da vəziri olmuş Fəzlullah Rəşidəddinlə birlikdə dini, torpaq, vergi, məhkəmə, rabitə və ticarət sahələrində islahatlar keçirdi. Qazan xan islam dinini qəbul edərək, yerli əhalinin dəstəyini qazandı.
Qazan xan (Elxani)

Mahmud Qazan xan adını almış bu hökmdar pul sikkələrinin üzərinə "Allah, Məhəmməd, Əli" sözlərini zərb etdirdi. Qazan xan vergi islahatı ilə vergilərin növlərini, toplama üsullarını və vaxtını dəqiqləşdirdi. Vergilərin toplanması mərkəzi divana tapşırıldı, vilayət hakimlərinin bu işə müdaxiləsinə icazə verilmədi. Məhkəmə islahatında əsas məqsəd ölkədə hüquqi özbaşınalıqlara, qanunsuzluqlara son qoymaq, şəriət qanunlarının aliliyini təmin etdirməkdən ibarət idi. Qazı vəzifəsinə layiqli din xadimlərinin təyin olunmasına, məhkəmələrdə həyata keçirilən əmlak alqı-satqısı işində qayda-qanun yaradılmasına xüsusi fikir verilirdi. Qazı vəzifəsinə təyin olunanlardan qanuna əməl edəcəklərinə dair iltizam alınırdı.
Qazan xan (Elxani)

Ölkə ərazisində vahid rabitə-poçt sistemi tətbiq edildi, hər 20 kilometrdən bir rabitə dayanacaqları – yamlar yaradıldı. Yam rəislərinin ixtiyarına lazımi qədər məmurlar, qoşqu vasitələri verildi. Rabitə xidmətləri üçün əhalidən vəsait tələb olunması qəti qadağan edildi. Yollarda karvansaralar tikildi. Torpaq islahatı Qazan xanın torpaq islahatının əsasını monqolların orta təbəqəsinin və dövlətə xidmət edən yerli əyanların mənafeyinin qorunması təşkil edirdi.
Qazan xan (Elxani)

Qazan xanın torpaq islahatına əsasən: Bayrat torpaqları qeydə alındı və onların sahibkarlığı müəyyənləşdirildi; Sahibsiz torpaqlar divan sərəncamına verildi; Becərilməyən mülklər satın alınaraq dövlət torpaqlarına qatıldı; İqta torpaqları alınıb-satıla bilməzdi; Sahibi öldükdən sonra iqta hərbi xidməti davam etdirən varisə verilirdi; Becərilməyən torpaqlar yeni sahibkarlara paylandı və onların bu ərazi üzərindəki hüquqları divan sənədləri ilə qanuniləşdirildi; Orduda xidmət edən monqollara incu, bayrat və divan torpaqları hesabına iqta verilirdi; Kəndlilər öz torpaqlarını tərk edə bilməzdi (1303-cü il fərmanına əsasən). Vergi islahatı Qazan xanın həyata keçirdiyi ən mühüm tədbirlərdən biri də vergi islahatıdır. İslahata əsasən: Vergi verənlərin siyahısı tutuldu; Qeyri-qanuni vergilər ləğv edildi; Hər bir kəndin və ya şəhərin ödəyəcəyi verginin məbləği lövhələrə həkk olunurdu; Vergilər pulla və ya natura ilə toplana bilərdi; Əldə edilmiş vergilərin məsrəfi üzərinə ciddi nəzarət qoyuldu; Vergilərin toplama vaxtı dəqiqləşdirildi; Vergilərin toplanması Mərkəzi Divana həvalə olundu; Vilayət hakimləri vergilərin toplanmasına müdaxilə edə bilməzdi; Vergilərin toplanmasının icarəyə verilməsinə ciddi nəzarət qoyuldu. Məhkəmə islahatı Qazan xan ölkədəki rüşvətxorluq, özbaşınalıq və məhkəmə sistemindəki problemləri həll etmək məqsədilə islahat keçirdi. İslahata əsasən: 30 illik iddia sənədləri öz qüvvəsini itirdi; Mühakimələr üçün alınan ödənclər dəqiqləşdirildi; Şəhər, kənd və mahal qazılarının səlahiyyətləri müəyyənləşdirildi; Qazı vəzifəsinə təyin olunanlardan qanuna ciddi əməl edəcəkləri barədə iltizam alınırdı.
Qazan xan (Elxani)

Rabitə islahatı Qazan xanın rabitə islahatına əsasən vahid rabitə sistemi yaradıldı. Əsas yollarda hər 20 km-dən bir yamlar qurulurdu. Yamlara aiddir: Əmirlər tərəfindən idarə edilməsi; Sərəncamlarında qulluqçuların olması; Elçilərin qarşılanmasında mühüm rol oynaması. Pul islahatı Qazan xanın pul islahatına əsasən: Vahid pul sistemi yaradıldı; Çəki və ölçü vahidləri sabitləşdirildi; Ayrı-ayrı vilayətlərdə işlədilən pullar ləğv edildi. Din islahatı Yerli oturaq feodalları və müsəlman din xadimlərinin öz tərəfinə çəkmək naminə islam dinini qəbul etdi İslam dinini dövlət dini elan edib özünə " Mahmud" adını götürdü Qazan xan kimya və rəssamlığa maraq duyurdu, Türkcə, Çincə, Ərəbcə, Farsca, Latınca, Tibet dilində, Hindcə və Monqolca danışa bilirdi.
Qazan xan (Elxani)

Bizans tarixçisi Georgi Paximerin qeydlərinə əsasən xan, boş vaxtlarında dəmirçiliklə məşğul olurdu. Cəmi ət-Təvarix məhz onun dövründə yazılmışdır. Qazan xan, 1304-cü ildə vəfat etmişdir. Keyxatu Xan Kökəçi xatun Dondi xatun Keremun xatun Alaçu — 1300-cü ildə vəfat etmişdi. Olcay Qutluq
Göygöl Dövlət Təbiət Qoruğu

Göygöl Dövlət Təbiət Qoruğu — Azərbaycanda yaranan ilk qoruq. 1925-ci ildə yaradılan bu qoruq Qafqazın şimal–şərq yamaclarında Göygöl rayonunun ərazisində yerləşmişdir. Sahəsi 6739-ha-dır.Kiçik Qafqazın şimal-şərq yamacında, Xanlar rayonu ərazisində 1100–3065 m yüksəkliyində yerləşir. Qoruğun yaradılmasında məqsəd Kiçik Qafqazın ən gözəl guşələrindən biri olan Meşələrin subalp çəmənliklərinin və 1139-cu ildə Gəncə zəlzələsi nəticəsində yaranmış dağlar gözəli Göygöl, Maral göl, Qara göl, Ağ göl, Zəli göl və s. təbiət abidələrinin zənginliyi flora və fauna ehtiyatlarının qoruyub saxlamaqdır. Göygöl öz gözəlliyinə və təbii mənzərisinə görə dünyada dağ kölgələrinin şahı hesab olunur. Göygölün özü dəniz səviyyəsindən 1553 m hündürlükdə yerləşir.
Göygöl Dövlət Təbiət Qoruğu

Kürün sağ qolu olan Kürəkçayın hövzəsində yerləşir. Sahəsi 80 ha, maksimal dərinliyi 93 m, suyunun həcmi 30 mln.m³ -ə yaxındır.Qoruğun yaranmasında əsas məqsəd Kiçik Qafqaz silsiləsinin şimal ətəklərinin suvalr qurşaqlarında təbiət komplekslərinin qorunub saxlanılmasıdır. Göygöl Dövlət Təbiət Qoruğunun ərazisi dərin vadilər vasitəsilə bir çox tərkib hissələrə ayrılmışdır. Həmin vadilərdə kiçik, iti çaylaraxır. 10-a yaxın göllər mövcuddur. Meşəlikdə qonur dağ – meşə, çəmənlikdə dağ – çəmən torpaqları mövcuddur.
Göygöl Dövlət Təbiət Qoruğu

İqlim əsas soyuq qışı quru olur. Floranın tərkibini 420 növ bitki, o cümlədən 76 növ ağac və kolluqlardır. 1100 – 2200 m hündürlükdə yarpaqlı ağaclar: şərq fısdığı, şərq palıdı, vələs ağacları mövcuddur. Göygöl gölünün ətrafında şam, vələs, palıd, küknar, quşarmudu, itburnu, yemişan, alça, gərməşov var. Qoruqda 30 növ məməlilər, 6 növ sürünənlər, 3 növ amfibiyalar, 1 növ balıq, 46 növ quşlar var. Cüyürə, Qafqaz maralına, Şərqi – Qafqaz dağ keçisinə, qonur ayıya, susamuruna, kiçik dələyə və başqa heyvanlara rast olunur.
Göygöl Dövlət Təbiət Qoruğu

Quşlardan toğlu götürən quş, keçəl kərkəsi, kəllik və başqaları mövcuddur. Elləroğlu dağ silsiləsində (hünd. 710 m) "Eldar şamı" qoruğunun filialı var. Palıdı torpağa malik olan bu dik yamaclarda (sahəsi 392 ha – dır) Eldar şamı meşəliyi yerləşir. Bundan başqa həmin sahədə seyrək şam meşəliyi, eldar şamı, eldar armudu, ardıc kolu, cır moruq, zoğal ağacları da var. Ağaclardan – eldar şamı, adi nar, qarmaq şəkilli şam, heyvanlardan – Zaqafqaziya qonur ayısı, faunadan – adi quru qurbağası, çay və göl alabalıqları Qırmızı kitaba salınmışlar.
Göygöl Dövlət Təbiət Qoruğu

Bu qoruq bir neçə dəfə (1950,1961-ci illərdə) ləğv edilmiş, statusu dəyişdirilmiş və 1965-ci ildə üçünci dəfə təşkil edilmişdir. Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin 14 iyul 1965-ci il tarixli 475 nömrəli Qərarına əsasən qoruq yenidən təşkil edilmişdir. Onun ərazisi iki hissədən: Göygöl Dövlət Təbiət Qoruğundan və onun "Eldar şamı"filialından ibarətdir. Göygöl və onun ətrafının meşə landşaftı öz təbiət zənginliyi və füsunkarlığı ilə dünyada məşhurdur. Bu qoruq bir neçə dəfə (1950,1961-ci illərdə) ləğv edilmiş, statusu dəyişdirilmiş və 1965-ci ildə üçünci dəfə təşkil edilmişdir. Onun ərazisi iki hissədən : Göy-Göl dövlət təbiət qoruğundan və onun "Eldar şamı"filialından ibarətdir.1925-ci ildə yaradılan bu qoruq Qafqazın şimal–şərq yamaclarında Göygöl rayonunun ərazisində yerləşmişdir.
Göygöl Dövlət Təbiət Qoruğu

Yaradılmasında məqsəd Qoruq içməli su mənbəyi kimi Göygölün suyunun saxlanılması və təmizliyinin təmin edilməsi, Kiçik Qafqazın tipik landşaftının, faunasının və florasının qorunub saxlanılması, mühafizəsi və öyrənilməsi məqsədilə yaradılmışdır. Qoruğun yaranmasında əsas məqsəd Kiçik Qafqaz silsiləsinin şimal ətəklərinin suvalp qurşaqlarında təbiət komplekslərinin qorunub saxlanılmasıdır. Maraqlı məlumat Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2008-ci il 01 aprel tarixli Sərəncamı ilə Xanlar, Goranboy və Daşkəsən rayonlarının inzibati ərazilərinin 12755 hektar sahəsində Göygöl Dövlət Təbiət Qoruğunun bazasında və ona bitişik meşə və dövlət torpaqlarının ərazisində Göygöl Milli Parkı yaradılmışdır. Göygöl Dövlət Təbiət Qoruğu 1925-ci ildə Azərbaycanda yaradılmış ilk qoruq olmuşdur. Relyefi və iqlimi Göygöl Milli Parkının əsas hissəsinin relyefi üçün dərin dərələr, uzun suayırıcıları, müxtəlif meyillikli yamaclar səciyyəvidir. Ərazi müxtəlif çayların dərələri ilə xeyli parçalanmışdır.