LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Stepan Şaumyan

Bakını ələ almasaydıq, o Azərbaycanın paytaxtı elan ediləcəkdi" Həmin dövrdə Nəriman Nərimanov Şaumyan tərəfindən Şəhər təsərrüfatı üzrə xalq komissarı təyin olunmuşdu. O isə öz növbəsində hadisələri belə xatırlayırdı: Bolşevik olan bir müsəlmana belə aman verilmədi. Müsəlmanlara hər cür cinayəti etdilər. Nəinki kişilər, hətta hamilə qadınlar da daşnaklardan canlarını qurtara bilmədilər Daşnaksütuna qarşı olan Şaumyanın bu hərəkətə əl atmasının səbəbi olaraq bolşeviklərin Bakı kommunasında azlıqda olmaları və qərarın daşnak-menşeviklər tərəfindən verilməsi idi. Həmin daşnak-menşeviklər bir neçə ay sonra Sentrokaspi Diktaturasını qurmuşdular. Qafqaz-İslam ordusu ilə qarşılaşma Qafqaz İslam Ordusunun Azərbaycana yaxınlaşmasını xəbər alan Lenin 24 may 1918-ci ildə Şaumyana mümkünsə Noy Jordaniya ilə ittifaqa girməsini və bu da alınmasa diplomatiyaya əl atmağı tapşırmışdı.
Stepan Şaumyan

Qafqaz İslam Ordusunun Bakıya yaxınlaşdığı dövrlərdə Bakı kommunasının menşevik və eser üzvləri Bakını müdafiə üçün ingilislərdən kömək almağı müzakirə edirdilər. Buna Stalin 20 iyul 1918-ci ildə, Lenin isə ondan iki gün sonra Şaumyana göndərdiyi radio teleqramla etiraz etmişdi.Britaniyanın Bakıdakı vitse-konsulu Ranald MakDonnel yayda Şaumyanın evini ziyarət etmiş və ona Qafqaz İslam Ordusuna ingilis dəstəyini güdməsini təkid etmişdi, lakin o Lionel Denstervilin şəhərə girməsinə icazə verməmiş, müdafiəni özlərinin davam edəcəklərini demişdi. 26 iyul 1918-ci ildə Bakı Kommunasında ingilis yardımı haqda keçirilən səsvermədə bolşeviklər 236 əleyhinə, birləşmiş menşevik-daşnak-eser fraksiyası isə 259 lehinə səs vermişdi. 31 iyulda isə Sentrokaspi Diktaturasının qurulduğu elan olunmuşdu. 16 avqustda hərbi gəmilərlə qaçmağa çalışarkən həbs olunan Şaumyan 14 sentyabrda Anastas Mikoyan və bir qrup kommunist tərəfindən həbsdən azad olunmuşdu.
Stepan Şaumyan

"Türkmən" gəmisi ilə Krasnovodska yollanan Şaumyan orda Zakaspi Müvəqqəti Hökuməti tərəfindən həbs olundu. 3 gün sonra ingilis mayor-generalı Vilfrid Malleson Şaumyanın Məşhəddəki ingilis qərargahına göndərilməsini üçün Zakaspi hökumətindəki attaşesi vasitəsilə tələb etdi, lakin attaşe bu xəbəri hökumətə çatdırmadığı üçün Şaumyan 20 sentyabr 1918-ci ildə Fyodor Funtikovun əmri ilə edam olundu. Yenidən basdırılması 1920-ci ildə Şaumyan və digər 26 Bakı komissarının cəsədləri Bakıda "Sahil" parkındakı məzarlıq-abidə kompleksində yenidən basdırılmışdı. 2009-cu ilin yanvar ayının 24–29-da orada aparılan abadlıq və məzarlığın başqa yerə köçürülməsi zamanı anatomik tədqiqatlarda nə onun, nə orada dəfn olunduqları və SSRİ vaxtı qəhrəman kimi qələmə verilən Tatevos Əmirov və Baqdasar Avakyanın cəsədlərinin qalıqları aşkar edilmədiyi iddia olundu. Məzarlığın köçürülməsinə ilk etirazlar Ermənistan Kommunist Partiyasının baş katibi Ruben Tovmasyan və Azərbaycan Kommunist Partiyasından gəlmişdi.
Stepan Şaumyan

Şaumyanın Hindistana qaçması haqqındakı iddialara isə nəvəsi Tatyana Şaumyan etiraz edərək, Şaumyanın həyat yoldaşının da orada olduğunu, bu fikrin absurd olduğunu iddia etmişdir. Haqqında deyilmiş sözlər Trotski: "Bir gün 26 Bakı komissarının hesabını soruşacağıq, onlardan Şaumyan keçmiş inqilabçı və Mərkəzi Büronun üzvü idi." Nadejda Krupskaya: "Vladimir İliç evə yorğun gələrdi və mənim ürəyim gəlmirdi ona iş barədə sual verim, Amma hər ikimiz də düşünürdük ki, hər şey barədə bildiyimiz ən asan yolla danışa bilərdik — gəzərək. Bəzən Petroqradın səssiz küçələrində uzun-uzun gəzərdik. Xatırlayıram, bir dəfə belə bir gəzintini Şaumyan və Yenukidze etmişdik və Şaumyan İliçə bir neçə qırmızı döş nişanı vermişdi, dedi ki, bunu ondan oğulları xahiş edib. İliç gülümsədi."
Stepan Şaumyan

Məhəmməd Əmin Rəsulzadə: "Şaumyan idarəsindəki "sovet"in müsəlmanlara qarşı tutduğu sərd məslək gündən-günə şiddət ediyordu. Gözləri qabağında erməni milli əskərlərinin azadlıqla gəzdiklərini görən xəlq müsəlman firqəsi zabitlərinin tovqif olunduğunu və firqə nəfəratının təərrüzə düçar olduğunu görüncə bittəbii ğələyana gəliyordu." Heydər Əliyev: "Stepan Şaumyanın və başqa bolşeviklərin fədakar əməyi Azərbaycan xalqının mədəniyyətində demokratik cərəyanların güclənməsinə, onun ən yaxşı nümayəndələrinin ictimai tərəqqiyə şüurlu xidmət yoluna keçməsinə kömək göstərirdi." Milli məsələlər və Sosial Demokratiya Abstrakt milli sual Milli-mədəni muxtariyyət sualı İntelligentsia və millətçilik Millətçilik və Qafqaz cəbhəsindəki effektləri Oxucunun heyrəti Lev Nikolayeviç Tolstoyun dini mənsubiyyəti haqda haqda bir neçə söz Müasir Avropa cəmiyyətinin kateqorizasiyası Sosial elmlərdə təkamülçülük və inqilabçılıq Şaumyanın ölümündən sonra onun adı bir çox şəhər və kənd yerlərində, küçələrdə qalmışdır. Ermənistanda Stepanavan (Cəlaloğlu), Loru mərzi Şaumyan (Yuva), Ararat mərzi Şaumyan (Molla Dursun), Armavir mərzi Şaumyan, Loru mərzi Şaumyan qəsəbəsi, İrəvan Azərbaycan SSR-də Aşağı Ağcakənd (Şaumyan), Goranboy rayonu Məmişlər (Şaumyanovka), Sabirabad rayonu Bakı metropoliteninin "Xətai" stansiyası (Şaumyan) Sabirabad rayonunun Xersenovka kəndində kanal adı (Şaumyan kanalı) Bakıda Heydər Əliyev tərəfindən 1978-ci ildə xatirə kitabçası çap edilmişdir.
Stepan Şaumyan

Xankəndi (Stepanakert) Şaumyan rayonu (indi Goranboy rayonunun hissəsi) Şaumyanovski, Stavropol diyarı Şaumyan, Krasnodar diyarı Lipetsk, Yekaterinburq, Stavropol, Rostov-na-Donu şəhərlərində küçələr və Sankt-Peterburqda bir prospekt. Gürcüstanda Şaumiyani, Marneuli Şaumyan, Sako rayonu, Krım Muxtar Respublikası Yekaterina Sergeyevna ilə evlənmişdir. Oğulları: Suren Şaumyan (1902–1936) — SSRİ tank diviziyalarını formalaşdırmışdır. Frunze adına Orlov zirehli tank məktəbinin rəhbəri. Lev Şaumyan (1904–1976) — müəllim və jurnalist, Böyük Sovet Ensiklopediyası baş redaktoru.
Mənsum İbrahimov

Mənsum İsrafil oğlu İbrahimov (1 oktyabr 1960, İmamqulubəyli, Ağdam rayonu) — xanəndə, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2005), Prezident mükafatçısı, Azərbaycan Milli Konservatoriyasının professoru. Konservatoriyanın Muğam kafedrasının müdiri (2023-cü ildən) Mənsum İbrahimov 1960-cı il oktyabrın 1-də Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun İmamqulubəyli kəndində anadan olub. 1982–1987-ci illərdə Asəf Zeynallı adına Bakı Musiqi Texnikumunun muğam şöbəsində, 1988–1993-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin "Mədəni Maarif" fakültəsində təhsil almışdır. 1985-ci ildə Üzeyir Hacıbəyovun anadan olmasının 100 illiyinə həsr olunmuş müsabiqədə I dərəcəli diploma layiq görülmüşdür. Şövkət Ələkbərovanın məsləhəti ilə Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrına dəvət olunmuşdur. 1993-cü ildən "Leyli və Məcnun" operasında Məcnun rolunu oynayır. Milli opera tamaşalarında ikinci dərəcəli rollarla səhnəyə qədəm qoysa da, hazırda əksər tamaşalarda aparıcı partiyaları ifa edir.
Mənsum İbrahimov

"Leyli və Məcnun" operasında Məcnun, "Aşıq Qərib"də Qərib, "Gəlin qayası"nda Camal, "Sevil"də Azançı rollarını ifa etmişdir. Opera səhnəsindəki fəaliyyəti ilə bərabər həm də xalq və bəstəkar mahnıları, muğamların ifaçısıdır. Dövlət səviyyəli tədbirlərdə, yubileylərdə tez-tez çıxış edir. Azərbaycan muğam sənətini dünyanın yaxın və uzaq ölkələrində — İran, Türkiyə, İraq, Fransa, Belçika, Lüksemburq, Kipr, ABŞ və Kanadada təmsil edir. Bununla bərabər pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olur. Azərbaycan Milli Konservatoriyası və konservatoriyanın nəzdində fəaliyyət göstərən musiqi kollecinin müəllimi kimi fəaliyyət göstərir. 1998-ci ildə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti", 2005-ci ildə isə "xalq artisti" fəxri adına layiq görülmüşdür.
Mənsum İbrahimov

2010-cu ildə Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamına əsasən "Şöhrət" ordeni ilə təltif olunmuşdur. 30 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan milli musiqi sənətinin inkişafında böyük xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən "Şərəf" ordeni ilə təltif olunub. 10 mart 2021-ci ildə Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının təsis etdiyi "Sənətkar" medalı təltif olunub.9 may 2012-ci ildə, 30 aprel 2014-cü ildə, 6 may 2015-ci ildə və 6 may 2016-cı ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür. 1 may 2017-ci ildə Azərbaycanın Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülmüşdür. Filmoqrafiya Güllələnmiş heykəllər (film, 2002) Biz qayıdacağıq (film, 2007) Xarici keçidlər Mənsum İbrahimov — Şur muğamı (Elçin Həşimov — Tar, Elnur Əhmədov — Kamança)[1] Mənsum İbrahimov, Təyyar Bayramov, Aygün Bayramova, Nəzakət Teymurova — Qarabağ Qarabağ Şikəstəsi [2] Mənsum İbrahimov, Təyyar Bayramov, Arzu Əliyeva — Qarabağ Şikəstəsi [3] Mənsum İbrahimov — Dilkeş təsnifi (Rəşad İbrahimov — Tar, Təbriz Yusubov — Kamança) [4] Mənsum İbrahimov — Mahur təsnifi (Elçin Həşimov — Tar, Elnur Əhmədov — Kamança)[5]
Şirvan şəhəri

Şirvan (əvvəlki adları Zubovka (?-1938); Əli-Bayramlı (1938-2008)) — Azərbaycanda şəhər. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 25 aprel 2008-ci il tarixli, 594-IIIQ saylı Qərarı ilə şəhər Şirvan adlandırılmışdır.Şirvan 1938–1954-cü illərdə qəsəbə, 28 iyul 1954-cü ildə rayon tabeli şəhər statusu almışdır. 4 yanvar 1963-cü ildən respublika tabeli şəhərdir. Onun ərazisi 72.7 km², əhalisinin sayı 87946 nəfər, əhalinin sıxlığı isə hər 1 kv. km-də 2457 nəfər təşkil edir. Şəhərə həmçinin Hacıqəhrəmanlı və Bayramlı qəsəbələri də aiddir. Şəhər əhalisinin 98,5%-ni azərbaycanlılar, yerdə qalanlarını isə ruslar, ukraynalılar, tatarlar, türklər və digər xalqların nümayəndələri təşkil edir. Azərbaycanda Şirvan işıq adası, nur şəhəri sayılır.
Şirvan şəhəri

Küçələrin genişliyi, səkilər boyunca sıralanan ağaclar bu aran şəhərinin istisini azaldır. Şəhər ətrafından tapılmış arxeoloji nümunələr isə bu yerlərdə yaşayışın mövcudluğu haqqında fikirləri insanlığın ilkin çağlarına qədər aparıb çıxarır. Azərbaycanı istila edən rus generalı Valeriyan Zubovun şərəfinə Kür çayının üstündəki Çılpaqlı kəndi Zubovka adlandırılmışdır. 1796-cı ildə general Zubovun başçılığı altında xüsusi hərbi dəstə Azərbaycana daxil oldu. II Yekaterina bu yürüşə çox böyük maraq göstərirdi. General Zubovun ixtiyarına 30 minlik qoşun verilmişdi. Yürüş Peterburqda kilsədən başlandı, keşişlər ali baş komandana və rus-kazak qüvvələrinə xeyir-dua verdilər. Azərbaycanda müvəffəqiyyətlə irəliləyən general Zubov əlverişli mövqedə yerləşən bu kəndin adını Yekaterinaserd qoydu.
Şirvan şəhəri

İlk tədbir olaraq bura iki min rus kazakı köçürüldü. Onlar hərbi və eləcə də kənd təsərrüfatı alətləri ilə təchiz edilmişdilər. Belə ki, şəraitə görə oraq və kətmənlə məhsul əkib-biçəcək, ya da istəyəndə silaha əl atacaqdılar. Azərbaycana girən rusların nəzərincə Xəzərdən Kür çayına daxil olan gəmilər üçün bura əlverişli liman olacaq idi.. Qəsəbədəki rusların sayı sonrakı illərdə artaraq 3 min nəfərə çatdı. Onlar bura əsasən sənaye müəssəsisələrinin tikintisi üçün köçürdülər. 1938-ci ildə Zubovka adı Əli Bayramov şərəfinə Əli Bayramlı adı ilə əvəz edilir. 2008-ci ildə şəhərin adı tarixi vilayətin adıyla Şirvan adlandırılmışdı. Şirvan şəhəri tarixi boyunca çayın yaxınlığında yerləşməsi və şəhərin əksəriyyətinin nisbətən aşağıda olmasından ötəri daşqınlardan əziyyət çəkirdi.
Şirvan şəhəri

28 iyul 1954-cü ildə rayonun mərkəzi olan Əli Bayramlıya rayon tabeliyində şəhər statusu verilmişdir. 1950-ci illərin əvvəllərindən başlayaraq bu ərazilərdə aparılan kəşfiyyat-qazma işləri 1955-ci il iyulun 18-də Kürovdağ yatağında 2 saylı qazma quyusunun fontan vurması ilə nəticələndi. O vaxt həmin quyunun hasilatı sutka ərzində 40 ton idi. Neft mədəninin kəşf edilməsi ilə şəhərin iqtisadi əhəmiyyəti artmağa başladı və 1963-cü ildə Şirvan respublika tabeli şəhər statusunu aldı. 1956–1968-ci illərdə indiki Şirvan şəhərində Avropada ilk açıq tipli Dövlət Rayon Elektrik Stansiyası tikilib istifadəyə verildi. 1962-ci ildə Kür çayının üzərində ikinci körpü tikildi. məməlilər: adi tülkü, boz dovşan,ev iti, ərəbdovşanı, şərqi avropa kirpisi,ev pişiyi, adi çaqqal, adi canavar,safsar,qamışlıq pişiyi,gəlincik,yarasa,boz siçovul,ev siçanı və hindistan tirəndazı. quşlar: dam xarabaçılı,çöl göyərçin, ev sərçəsi, quzğun, adi sağsağan, yaxalıqlı qurqur və daha çox növlər. sürünənlər:gürzə,su ilanı,xəzər gekkonu,cəld kərtənkələcik,koramal,aralıq dənizi tısbağası,,bataqlıq tısbağası,xəzər tısbağası suda-quruda yaşayanlar: göl qurbağası və yaşıl quru qurbağası böcəklər:arı,milçək,qarışqa,çəyirtkə və.s balıqlar: çəki,ilanbalığı,naqqa və.s flora: kol,qamış,yulğun,böyürtkən,iti cığ,adi durnaotu,mamır,dovşankələmi və.s İqtisadi xarakteristikası Şəhərdə 17 sənaye müəssisəsi, o cümlədən, Avropada ən böyük açıq tipli Şirvan DRES-i, yağ zavodu, dəmir-beton məmulatları, saxsı boru, süni dəri zavodları və neft-qaz hasil edən müəssisələr fəaliyyət göstərir.
Şirvan şəhəri

Foto məlumatlar Şirvan şəhəri 2012 Arxivləşdirilib 2016-08-30 at the Wayback Machine Şirvan şəhərinin musiqi məktəbi indiyə qədər ölkədə musiqi kadrlarının yetişdirilməsində, uşaq və gənclərin musiqi tərbiyəsində, insanlara mədəni xidmət göstərilməsində çox dəyərli işlər görmüşdür. Şirvan uşaq musiqi məktəbi 40 illik fəaliyyəti ərzində yalnız şəhərin deyil, ümumən respublikanın musiqi-mədəni tərəqqisinə xidmət etmişdir. Son vaxtlar şəhərdə təhsilə xüsusi diqqət ayrılmışdır. Bunun məntiqi nəticəsidir ki, 2008-ci ildə ali məktəblərə qəbul zamanı imtahanlardan maksimum 700 bal toplamış 6 abituriyentdən biri də bu şəhərdəndir. 3 abituriyent isə prezident təqaüdünə layiq görülmüşdür. "Energetik Əli-Bayramlı FK" futbol klubu — Şirvanda yaranmışdır. 1 dəfə futbol üzrə Azərbaycan çempionatının elitasında iştirak etmişdir. 1992-ci ildə keçirilən ilk turnirə qatılan "Energetik" 17 xal ilə 24-cü yeri tutmuşdur.
Şirvan şəhəri

Şirvan Olimpiya İdman Kompleksi (rəsmi adı: "Şirvan Olimpiya İdman Kompleksi" MMC) — Azərbaycan Respublikasının Şirvan şəhərində yerləşən olimpiya idman qurğusu. Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyinin strukturuna daxil olmayan tabeliyindəki təsərrüfat hesablı qurumdur Qardaşlaşmış şəhərlər Qazaxıstan, Atırau, Qazaxıstan Türkiyə, Manisa, Türkiyə Tanınmış şəxsləri İlqar Məmmədov---Azərbaycan Respublikası Daxili Qoşunları Ali Hərbi Məktəbinin rəisi. Şirin Şükürov — Sovet İttifaqı qəhrəmanı Gəncəli Qanbayev — Əli-Bayramlı Şəhər Polis Şöbəsinin rəis müavini və rəisi (1965-1986) Ənzəli Qanbayev — Neftçala rayon prokuroru (1978-1987), Neftçala rayon Xalq Deputatları Sovetinin deputatı Ənvər Bariyev — 2005–2011-ci illərdə Belarus Respublikasının Fövqəladə Hallar naziri Anatoli Kuleşov — 2009–2012-ci illərdə Belarus Respublikasının Daxili İşlər naziri Nofəl Quliyev — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Qarabağ müharibəsi şəhidi. Rəfael Həbibov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Qarabağ müharibəsi şəhidi. Elçin İmanov — 20 yanvar şəhidi Rasim Qaraca — azərbaycanlı yazıçı, jurnalist Fəridə Məmmədova — Azərbaycan alimi, tarix elmləri doktoru, AMEA-nın müxbir üzvü Qan Turalı — Azərbaycan yazıçısı, jurnalist. Xarici keçidlər Arxivləşdirilib 2012-05-27 at the Wayback Machine Arxivləşdirilib 2009-01-19 at the Wayback Machine Şirvan şəhəri poçt indeksləri — Poçt indekslərin axtarış sistemi — Azərbaycan Arxivləşdirilib 2015-03-27 at the Wayback Machine
Əli Əhmədov (siyasətçi)

Əhmədov Əli Cavad oğlu (27 yanvar 1953, Dərə, Basarkeçər rayonu) — Azərbaycan Respublikası Baş nazirinin müavini, Yeni Azərbaycan Partiyası Sədrinin müavini və İdarə Heyətinin üzvü, fəlsəfə doktoru, professor. Əli Əhmədov 1953-cü il yanvarın 27-də Ermənistan SSR Basarkeçər rayonunun Dərə kəndində anadan olmuşdur. Moskva Dövlət Tarix-Arxiv İnstitutunun tarix fakültəsini bitirmişdir. 1 dərsliyin, 50-dən çox elmi əsərin və məqalənin müəllifidir. 1975-ci ildən Baş Arxivlər İdarəsinin baş elmi işçisi, Azərbaycan EA-nın Mərkəzi Elmi Baş Arxivinin müdiri olmuşdur.
Əli Əhmədov (siyasətçi)

1980-ci ildən Azərbaycan Dövlət Universitetində laborant, müəllim, baş müəllim, dosent, kafedra müdiri işləmişdir. Siyasi fəaliyyəti 1997-ci ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasında şöbə müdirinin müavini vəzifəsində çalışmışdır. 1999–2000-ci illərdə Xətai Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı olmuşdur. 22 oktyabr 2013-cü ildən Azərbaycan Respublikası Baş nazirinin müavinidir.Azərbaycan Respublikası ilə Qırğızıstan Respublikası arasında iqtisadi və humanitar sahələrdə əməkdaşlıq üzrə birgə Hökumətlərarası Komissiyanın həmsədridir. Azərbaycan Respublikası ilə Belarus Respublikası arasında iqtisadi əməkdaşlıq üzrə birgə Hökumətlərarası Komissiyanın həmsədridir.
Əli Əhmədov (siyasətçi)

Parlamentdə 2000-ci ildə ikinci çağırış Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin deputatı olmuşdur. 2005-ci il noyabrın 6-da 19 saylı Nərimanov birinci seçki dairəsindən deputat seçilmişdir. Milli Məclisin Elm və təhsil məsələləri daimi komissiyasının üzvü olmuşdur. 2010-cu ildə dördüncü çağırış Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı seçilmişdir. Azərbaycan-Çin parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun rəhbəri, Azərbaycan-Belarus, Azərbaycan-İtaliya parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qruplarının üzvü olmuşdur.
Əli Əhmədov (siyasətçi)

Partiya fəaliyyəti 1999-cu ildə Yeni Azərbaycan Partiyasının I qurultayında partiyanın İcra katibi seçilmişdir. Partiyanın 2005-ci ildə keçirilən III qurultayında,2013-cü ildə keçirilən V qurultayında və 2018-ci ildə keçirilən VI qurultayında YAP Sədrinin müavini və İcra katibi seçilmişdir. Yeni Azərbaycan Partiyasının VII qurultayında (5 mart 2021-ci il) YAP Sədrinin müavini və İdarə Heyətinin üzvü seçilib.16 oktyabr 1992-ci ildə Ulu Öndər Heydər Əliyevə müraciət edən 91 ziyalıdan biridir. Ailə həyatı Evlidir, 2 övladı var. 2009-cu ildə Polşa prezidentinin sərəncamı ilə iki ölkənin münasibətlərinin inkişafına göstərdiyi xidmətlərə görə "Kavaler" ordeni ilə təltif olunmuşdur.2013-cü yanvarın 25-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının ictimai-siyasi həyatında fəal iştirakına görə "Şöhrət" ordeni ilə təltif olunmuşdur.2023-cü yanvarın 26-da Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının ictimai-siyasi həyatında fəal iştirakına və dövlət qulluğunda səmərəli fəaliyyətinə görə Əli Cavad oğlu Əhmədov "Şərəf" ordeni ilə təltif edilib.
"Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" medalı

"Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" medalı — Azərbaycan Respublikasının medalı. "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" 1-ci, 2-ci və 3-cü dərəcəli medalın təsviri "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" medalı üzərində ağ rəngli aypara və səkkizguşəli ulduz yerləşdirilmiş ensiz lövhə ilə birgə bürüncdən tökülmüş, dairəvi formalı və diametri 35 mm girdə lövhədən ibarətdir. Medalın ön tərəfində üst səthi hamar və guşələri qabarıq olan səkkizguşəli ulduzun fonunda açılmış qartal qanadları, çarpazlaşdırılmış tüfənglər və lövbər təsvir edilmişdir. Ulduzun üst səthində, guşələrinin konturları ilə çevrənin konturları arasında relyefli şüalar vardır. İki tərəfdən konturlanmış çevrə boyunca yuxarıda "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" Medalın 3-cü dərəcəsi gümüşü rəngli, 2-ci dərəcəsi çevrə və onun üzərindəki sözlər istisna olmaqla — qızılı rəngli, 1-ci dərəcəsi — qızılı rəngli, qartal qanadları gümüşü, lövbər isə qara rəngdədir. Arxa tərəfi hamar səthidir.
"Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" medalı

Medal paltarın yaxasına bərkidilmək üçün elementi olan, 27 mm x 43 mm ölçüdə düzbucaqlı zeytun rəngli xara lentə halqa və ilgək vasitəsilə birləşdirilir. Bütün dərəcəli medallar üçün xara lentin kənarlarında 1 mm enində qızılı rəngli şaquli zolaqlar təsvir olunmuşdur. Lentin ortasında medalın 1-ci dərəcəsi üçün eni 5 mm olan qızılı rəngli bir şaquli zolaq, 2-ci və 3-cü dərəcəsi üçünn eni 2 mm olan müvafiq olaraq iki və üç zolaq vardır. Medala paltara bərkidilmək üçün elementi olan, eyni xara lentdən üz çəkilmiş 27 mm x 9 mm ölçülü qəlib əlavə olunur. Təltif edilənlərin siyahısı
Musiqi aləti

Musiqi alətləri (Çalğı alətləri) - müəyyən tembrli musiqi səsləri əldə etmək üçün xüsusi qurğu. Musiqi alətlərinin quruluşunu, texniki xüsusiyyətlərini və ifaçılıq imkanlarını öyrənən elmə alətşünaslıq deyilir . Musiqi alətləri səsçıxarma imkanlarına və quruluş xüsusiyyətlərinə görə fərqlənir. 1) Səsçıxarma imkanlarına görə Simli musiqi alətləri – simlərin səsləndirilməsi üsullarına görə növlərə bölünür:Kamanlı alətlər – skripka, alt, violonçel, kontrabas; Dartımlı alətlər – arfa; Mizrablı alətlər - tar, saz; Zərb alətləri – alətin gövdəsinə vurulmaqla səs əldə edilir . Səslənməsinə görə aşağıdakı növlərə bölünür: köklənən alətlər (müəyyən səsyüksəkliyinə malik zərb alətləri) – litavrlar, ksilofon, zəng (kolokol, kolokolçik). Köklənməyən alətlər (qeyri-müəyyən yüksəklikli zərb alətləri) – kiçik və böyük barabanlar, kastanyetlər, tam-tam və s. Quruluşuna görə növləri: plastinkalı alətlər, zarlı (pereponkalı) alətlər.Nəfəsli musiqi alətləri (üfləmə alətlər) – havanın alətin daxilinə üfürülməsi (nəfəs verilməsi) üsulu ilə səs əldə olunur .
Musiqi aləti

Quruluşuna görə növləri: dəlikli alətlər, qamış dilçəkli alətlər, müştüklü alətlər. Hazırlanma materialına görə növlərə bölünür:Mis alətlər – truba, kornet, trombon, tuba, valtorna və s. Ağac alətlər – fleyta, qoboy, klarnet, faqot və s.Klavişli (dilli) alətlər – xüsusi mexanizmlə təchiz olunmuş alətlər olub, səsçıxarma üsullarına görə fərqlənir. Növləri:klavişli-zərbi alətlər: fortepiano; pnevmatik-klavişli alətlər: akkordeon, qarmon;2) Alətlərin səslənmə registrinə görə növləri: bas alətlər, soprano alətlər, tenor alətlər. 3) Alətlərin quruluşuna görə növləri: natural alətlər, transpozisiyalı alətlər. Çalğı alətləri Azərbaycan musiqisində Müxtəlif xalqların musiqisində istifadə olunan çoxsaylı simli, nəfəs və zərb alətləri mövcuddur. Azərbaycan xalq musiqi alətləri: Simli musiqi alətləri: tar, saz, ud, tənbur (mizrablı alətlər); kamança (kamanlı alət); qanun, çəng (dartımlı alətlər); səntur, sevəndər (simli-zərbi alətlər) və s. Nəfəs alətləri: zurna, tütək, ney, balaban və s. Zərb alətləri: nağara, qoşanağara, qaval, dəf və s. Həmçinin bax Xarici keçidlər İfaçılıq sənəti və onu yaşadan amillər 10 qramlıq musiqi aləti Tovuz sakinindən qeyri adi ixtira
Hizbullah

Hizbullah (ərəb. Allahın ordusu) — Livanda üzvləri həm mülki şəxslərdən, həm də silahlı qanadı olan şiə inanclı insanların partiyasıdır. Hizbullah İranda İslam inqilabının qələbəsindən ruhlanaraq 1982-ci ildə Livanın cənub hissəsini işğal etməkdə olan İsrail qüvvələrinin həmin ərazilərdən çıxarılması məqsədilə yaradılmışdır. Partiyanın hazırkı rəhbəri Seyid Həsən Nəsrullahdır. Vətəndaş müharibəsi dövrü Livan vətəndaş müharibəsi dövründə Hizbullah təşkilatı Amerika və Avropa əsgərlərinin Livandan çıxarılması üçün bir neçə silahlı əməliyyat reallaşdırdı.
Hizbullah

Bu əməliyyatlardan sonra Amerika bütün əsgərlərini Livandan geri çəkdi. Vətəndaş müharibəsindən sonrakı dövr 1990-cı ildə Taif müqaviləsi ilə vətəndaş müharibəsi sona çatdı, Hizbullah təşkilatının isə İsrailə qarşı partizan əməliyyatları davam etdirməsi nəticəsində 15 may 2000-ci ildə İsrail ordusu Livandan tamamilə geri çəkildi amma Suriya ordusu Livanda varlığını davam etdirirdi. 2005-ci ildə isə Hizbullah Suriya ordusunu Livandan geri çəkdi. Üzvləri və rəhbərləri Seyid Həsən Nəsrullah Hamçinin bax Azərbaycan Islam Müqavimət Hərəkatı Xarici keçidlər Əbülfəz Bünyadov. "Hizbullah partiyası: dünən-bu gün-sabah..." ( (az.)).
Çəki (qüvvə)

Çəkisizlik – cismin çəkisinin sıfıra bərabər olan halına deyilir. Məsələn, sərbəst düşən liftdəki cisimlər, Yer ətrafında fırlana peykin içindəki cisimlər və kosmanavt çəkisizlik halında olur. Ağırlıq qüvvəsi cismin təcillə hərəkət etməsindən və ya sükunətdə olmasından asılı deyil, cismin kütlə mərkəzinə tətbiq olunur və Yerin mərkəzinə doğru yönəlir. Cismin çəkisi asqıya və dayağa tətbiq olunur, dayağa perpendikulyardır. M.Murquzov.Fizika.VII sinif üçün dərslik.
Çərpələng uçuran

Çərpələng uçuran (ing. The Kite Runner) — əfqan əsilli amerikalı yazıçı Xalid Hüseyninin 2003-cü ildə çapdan çıxmış ilk romanı. Xalid Hüseyninin bu debüt romanını artıq yeni əsrin baş romanı, müəllifini isə canlı klassik hesab edirlər. “Çərpələng uçuran” bu an yaşanan müstəmləkəçilik sonrası yeni müstəmləkəçilik (neokolonial), qloballaşma, mədəniyyətlərarası müharibə, vətəndaş müharibəsi və miqrasiya kimi mövzulara bədii baxış bucağı gətirir. Bundan əlavə, müəllif xatirələr, aydınlaşdırma, cinsi münasibətlər kimi qavrayışlara da toxunur. Kitab sözün əsl mənasında dostluq, sədaqət, xəyanət, günahlardan təmizlənmə haqqındadır və Xalid Hüseyninin bu incə, canayaxın, ironik və sözün yaxşı mənasında sentimental romanı doymadan və göz çəkə bilmədən baxdıqca baxılan möhtəşəm bir rəsm əsərinə bənzəyir.
Çərpələng uçuran

Müəllif, əsərin adından da göründüyü kimi, Əfqan uşaqlarının çərpələng uçurmaq əyləncəsini yada salır. Bu yarışlardan birində əsərin qəhrəmanlarından biri – Həzara (Xəzər) oğlu Həsənin başına dəhşətli hadisə gəlir, o bu hadisəyə dostu bildiyi Əmirin naminə razı olur, ancaq onu kədərləndirmək haqda düşünmür. Həmin dost isə bu dəhşəti kənardan görür, lakin gizlənib səsini çıxarmır. Bununla da faciə böyüyür, getdikcə davam edir. Öz qorxaqlığından dəli olan Əmir ayılanda artıq gec olduğunu düşünür... Roman azərbaycan dilinə ilk dəfə ABŞ-nin Azərbaycandakı səfirliyi ilə Əli və Nino nəşriyyatı arasında bağlanmış qrant sazişinə əsasən maliyyələşdirilmiş layihə əsasında Xədicə İsmayıl tərəfindən orginal dili olan ingilis dilindən tərcümə olunmuş, Əli və Nino nəşriyyatı tərəfindən 2011-ci ildə Bakıda nəşr olunmuş və 27 may 2011-ci ildə Qız Qalasının yanında yerləşən Ali & Nino kitab mağazasında təqdimatı keçirilmişdir. Xarici keçidlər Xalid Hüseyninin rəsmi veb-saytı (ing.)
Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri

Dayanıqlı inkişaf məqsədləri (ing. Sustainable Development Goals) – Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Baş Assambleyası tərəfindən qəbul edilmiş 17 məqsəd. BMT-nin 2015-ci ilin sentyabr ayında keçirilən tarixi sammitində dünya liderləri tərəfindən qəbul edilmiş "2030-cu ilədək dayanıqlı inkişaf sahəsində Gündəlik"də əks olunan Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri (DİM-lər) 1 yanvar 2016-cı il tarixində rəsmi şəkildə qüvvəyə minib. Hər kəsi əhatə edən və universal xarakter daşıyan bu yeni Məqsədlər fonunda, qarşıdakı on beş il ərzində ölkələr "heç kəsi kənarda qoymamaq" prinsipini rəhbər tutaraq, yoxsulluğun bütün formalarına son qoymaq, bərabərsizliklərə qarşı tədbirlər görmək və iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə aparmaq məqsədilə bütün səylərini səfərbər edəcəklər. "Qlobal Məqsədlər" kimi də tanınan DİM-lər Minilliyin İnkişaf Məqsədlərinin (MİM-lər) əldə etdiyi nəticələrə əsaslanır və daha da irəli gedərək, yoxsulluğun bütün formalarının aradan qaldırılmasını hədəfləyir. Yeni DİM-lərin özünəməxsusluğu onların bütün ölkələri, o cümlədən yoxsul, zəngin və orta gəlirli ölkələri planetin mühafizəsini təmin etmək şərtilə, tərəqqini təşviq etmək üçün tədbirlər görməyə səsləməsində əks olunur. DİM-lər təsdiq edir ki, yoxsulluğun aradan qaldırılması iqtisadi artımın təmin edilməsinə yönələn strategiyalarla əlaqəli şəkildə həyata keçirilməlidir.
Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri

Onlar təhsil, sosial müdafiə və məşğulluq imkanları da daxil olmaqla geniş spektrli sosial ehtiyacları və bununla yanaşı, iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə və ətraf mühitin mühafizəsini ön plana çəkir. Minilliyin İnkişaf Məqsədlərinin nailiyyətlərini davam etdirəcək yeni qlobal inkişaf çərçivəsinin müəyyənləşdirilməsi üzrə danışıqlar 2012-ci ildən 2015-ci ilədək davam etdi. Yekun sənəd 2015-ci ilin sentyabrında ABŞ-nin Nyu-York şəhərində keçirilən BMT-nin Dayanıqlı İnkişaf Sammitində imzalandı. 25 sentyabr 2015-ci il tarixində BMT-nin Baş Assambleyasının üzvü olan 193 dövlət tərəfindən "2030-cu ilədək dayanıqlı inkişaf sahəsində Gündəlik" qəbul edildi. Gündəlik 92 bənddən ibarətdir və 51-ci bənddə 17 Davamlı İnkişaf Məqsədi və əlaqəli 169 hədəf göstərilir. 17 Dayanıqlı İnkişaf Məqsədi üçün 169 hədəf göstərilmişdir. Hər bir hədəf üçün irəliləyişi ölçmək məqsədilə bir neçə göstərici müəyyənləşdirilib.
Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri

Ümumilikdə, 304 göstərici var. Məqsəd 1: Yoxsulluğa son "Hər yerdə yoxsulluğun bütün formalarına son qoymaq" 1990-cı ildən bu günə qədər kəskin yoxsulluq səviyyəsi iki dəfədən çox azaldılıb. Bu, diqqətəlayiq bir nailiyyət olsa da, inkişaf etməkdə olan ölkələrdə hələ də hər beş nəfərdən biri gündəlik 1.90 ABŞ dollarından az gəlirlə yaşayır və milyonlarla insanın gündəlik gəliri bu məbləği cüzi üstələyir. Üstəlik, bir çox insanlar yenidən yoxsulluğa düçar olma riski ilə üzləşir. Yoxsulluq dedikdə, sadəcə dolanışığın dayanıqlılığını təmin etmək üçün tələb olunan gəlir və resursların olmaması nəzərdə tutulmur. Yoxsulluq həm də aclıq və zəif qidalanma, təhsilə və digər əsas xidmətlərə çıxışın məhdud olması, sosial ayrı-seçkilik və təcridolunma, eləcə də qərarların qəbul edilməsində iştirak edə bilməmə formalarında təzahür edir. Dayanıqlı iş yerlərinin təmin edilməsi və bərabərliyin təşviq edilməsi üçün iqtisadi artım inklüziv xarakter daşımalıdır.
Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri

Faktlar və rəqəmlər • Dünyada 767 milyon nəfər beynəlxalq yoxsulluq həddindən, yəni gündəlik 1.90 ABŞ dollarından az gəlirlə yaşayır. • Dünyada ailələri ilə yaşayan işçilərin 10%-dən azının adambaşına düşən gündəlik gəliri 1.90 ABŞ dollarından azdır. • Müəyyən edilmiş yoxsulluq həddindən aşağı gəlirlə yaşayan insanların böyük əksəriyyəti iki regionun payına düşür: Cənubi Asiya və Afrikanın Böyük Səhradan cənubda yerləşən hissəsi. • Yüksək yoxsulluq səviyyəsinə daha çox qeyri-stabil və münaqişələrdən əziyyət çəkən kiçik ölkələrdə rast gəlinir. • Dünyada yaşı 5-dən aşağı olan hər 4 uşaqdan birinin boyu yaşına uyğun deyil. • 2014-cü ildə hər gün 42 min nəfər insan münaqişələrə görə, sığınacaq axtarmaq üçün öz evlərini tərk etmək məcburiyyətində qalıb. Hədəf 1.1: Hazırda gündəlik 1.25 ABŞ dollarından az gəlir həddində müəyyən edilən kəskin yoxsulluğa 2030-cu ilədək son qoymaq Hədəf 1.2: Milli anlayışlara uyğun olaraq yoxsulluğun hər hansı forması ilə üzləşən bütün yaşlarda kişilərin, qadınların və uşaqların xüsusi payını 2030-cu ilədək ən azı iki dəfə azaltmaq Hədəf 1.3: Hamı üçün milli səviyyədə məqsədəuyğun sosial müdafiə sistemlərini və tədbirlərini, o cümlədən sosial təminatın minimum səviyyələrini təmin etmək və 2030-cu ilədək yoxsul və digər həssas əhalinin böyük hissəsini əhatə etmək Hədəf 1.4: 2030-cu ilədək, bütün kişilərin və qadınların, xüsusən də yoxsul və digər həssas əhali qruplarının iqtisadi resurslara bərabər çıxış hüquqlarına, habelə əsas xidmətlərə, torpaq və əmlak formaları üzərində mülkiyyət və nəzarətə, miras, təbii resurslar, müvafiq yeni texnologiyalar və maliyyə xidmətlərinə, o cümlədən mikro-maliyyə xidmətlərinə bərabər çıxış imkanlarına malik olmalarını təmin etmək Hədəf 1.5: 2030-cu ilədək, yoxsul və həssas qrupları möhkəmləndirmək, onların iqlimlə bağlı hadisələrə, eləcə də digər iqtisadi, sosial və ekoloji şok və fəlakətlərə məruz qalma hallarını və bu hadisələrə qarşı davamsızlığını azaltmaq Hədəf 1.
Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri

A: Yoxsulluğun bütün formalarına son qoymağa yönələn proqramları və siyasətləri həyata keçirmək üçün inkişaf etməkdə olan ölkələri, xüsusən də ən az inkişaf etmiş ölkələri adekvat və qabaqcadan müəyyən oluna bilən vasitələrlə təmin etmək məqsədilə başqa vasitələrlə yanaşı, inkişaf sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi yolu ilə müxtəlif mənbələrdən əhəmiyyətli həcmdə resursların səfərbər olunmasını təmin etmək Hədəf 1. B: Yoxsulluğun aradan qaldırılması ilə bağlı tədbirlər üçün maliyyə vəsaitlərinin daha sürətli cəlb olunmasına dəstək göstərmək üçün yoxsullara yönələn və gender məsələlərini nəzərə alan inkişaf strategiyaları əsasında, milli, regional və beynəlxalq səviyyələrdə möhkəm əsaslı siyasi çərçivələr yaratmaq Məqsəd 2: Aclığa son "Aclığa son qoymaq, ərzaq təhlükəsizliyinə və daha yaxşı qidalanmaya nail olmaq və dayanıqlı kənd təsərrüfatını təşviq etmək" Düzgün şəkildə həyata keçirilərsə, kənd, meşəçilik və balıqçılıq təsərrüfatları insanların yaşayışının yaxşılaşmasına yönələn aqrar inkişafa və ətraf mühitin mühafizəsinə dəstək göstərməklə yanaşı, hər kəs üçün qidalı elementlərlə zəngin ərzaq təmin edə və layiqli gəlir yarada bilər. Hal-hazırda torpaqlar, şirin sular, okeanlar, meşələr və bioloji müxtəliflik sürətlə azalmaqdadır. İqlim dəyişikliyi bizim asılı olduğumuz resurslara daha da çox təzyiq göstərərək, quraqlıq və daşqınlar kimi təbii fəlakətlərlə bir-birinə bağlı təhlükə risklərinin yüksəlməsinə səbəb olur. Kənd yerlərində yaşayan bir çox qadınlar və kişilər artıq öz torpaqlarında dolana bilmirlər və bu onları yeni imkanlar axtarmaq üçün şəhərlərə köçməyə məcbur edir. Bu gün aclıqdan əziyyət çəkən 795 milyon nəfər insanı və 2050-ci ilə qədər aclıqdan əziyyət çəkməsi gözlənilən daha 2 milyard insanı qidalandırmaq üçün qlobal ərzaq və kənd təsərrüfatı sisteminin əsaslı şəkildə dəyişdirilməsi tələb olunur. Ərzaq və kənd təsərrüfatı sahəsi inkişaf üçün əsas həll yollarını təşkil edir və aclıq və yoxsulluğun aradan qaldırılmasında əsas rol oynayır.
Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri

Faktlar və rəqəmlər • Bu gün dünyada hər 9 nəfərdən biri (795 milyon nəfər) kifayət qədər qidalanmır. • Dünyada aclıqla üzləşən insanların böyük əksəriyyəti əhalisinin 12.9 faizi aclıqdan əziyyət çəkən inkişaf etməkdə olan ölkələrdə yaşayır. • Aclıqdan əziyyət çəkən insanların ən böyük hissəsi Asiya qitəsində yaşayır. Belə ki, dünyada aclıqdan əziyyət çəkən insanların üçdə ikisi Asiyanın payına düşür. Son illərdə bu göstəricidə Cənubi Asiyanın xüsusi çəkisi azalsa da, Qərbi Asiyanın xüsusi çəkisi cüzi artıb. • Aclıqla üzləşən insanların sayının ən yüksək olduğu region Cənubi Asiyadır, burada təxminən 281 milyon nəfər aclıqdan əziyyət çəkir. 2014–2016-cı illər üzrə hesablamalar Afrikanın Böyük Səhradan cənubda yerləşən hissəsində əhalinin 23%-in aclıqdan əziyyət çəkdiyini göstərir.
Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri

• Zəif qidalanma hər il 5 yaşadək uşaqların təxminən yarısının (45 faizi) – 3.1 milyon uşağın ölümü ilə nəticələnir. • Dünyada hər dörd uşaqdan biri bəstəboyluqdan əziyyət çəkir. inkişaf etməkdə olan ölkələrdə bu nisbət üçdə birə qədər qalxa bilir. • İnkişaf etməkdə olan ölkələrdə ibtidai təhsil pilləsində təhsil alan 66 milyon uşaq dərs boyunca ac olur və bunun 23 milyonu təkcə Afrikanın payına düşür. Ərzaq təhlükəsizliyi • Kənd təsərrüfatı bu gün dünya əhalisinin 40 faizinin dolanışığını təmin etməklə, ən çox əmək ehtiyatlarından istifadə edən sahədir. Kənd təsərrüfatı kənd yerlərində yaşayan yoxsul ailələr üçün ən böyük gəlir mənbəyi və iş yeridir. • Dünyada, əsasən, dəmyə əkinçiliyinə əsaslanan 500 milyon kiçik təsərrüfat inkişaf etməkdə olan ölkələrin böyük əksəriyyətində istehlak edilən ərzaqların 80 faizə qədərini təmin edir.
Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri

Yoxsulların ərzaq təhlükəsizliyi və qidalanmasının, həmçinin yerli və qlobal bazarlar üçün ərzaq istehsalının artırılmasının əhəmiyyətli üsullarından biri kiçik təsərrüfatlara malik qadın və kişi sahibkarlara * sərmayə qoymaqdır. • 1900-cü illərdən bəri fermer sahələrində bitki müxtəlifliyi 75% azalmışdır. Kənd təsərrüfatının bioloji müxtəlifliyindən daha yaxşı istifadə qida rasionunun qidalı elementlərlə daha zəngin olmasına, əkinçiliklə məşğul olan icmaların dolanışıq imkanlarının artırılmasına və əkin sistemlərinin daha davamlı və dayanıqlı olmasına töhfə verə bilər. • Əgər qadın fermerlər də kişi fermerlər kimi resurslara bərabər çıxış imkanına malik olsa, dünyada aclıqdan əziyyət çəkən insanların sayı təqribən 150 milyon nəfər azala bilər. • Dünyada 1.4 milyard insanın elektrik enerjisinə çıxışı yoxdur. Onların əksəriyyəti inkişaf etməkdə olan ölkələrin kənd yerlərində yaşayır. Bir çox bölgələrdə enerji məhdudluğu aclığın azaldılmasına və ərzağa olan gələcək tələbatı ödəmək üçün dünyada kifayət qədər ərzağın istehsal edilməsinə əngəl yaradır.
Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri

Faktlar və rəqəmlər Uşaq sağlamlığı • Hər gün həyatını itirən uşaqların sayı 1990-cı illə müqayisədə 17000 nəfər azdır. Bununla belə, hər il altı milyondan çox uşaq 5 yaşına çatmadan dünyasını dəyişir. • Qızılca peyvəndi 2000-ci ildən bəri təxminən 15.6 milyon uşaq ölümünün qarşısını alıb. • Uşaq ölümü göstəricilərinin qlobal səviyyədə yaxşılaşmasına baxmayaraq, uşaq ölümlərinin getdikcə daha çox hissəsi Afrikanın Böyük Səhradan cənubda yerləşən hissəsi və Cənubi Asiyanın payına düşür. 5 yaşadək hər beş uşaq ölümündən dördü məhz bu regionlarda baş verir. • Yoxsul ailələrdə doğulan uşaqların beş yaşa çatmadan ölmə ehtimalı daha yaxşı təminatlı ailələrdə doğulan uşaqlarla müqayisədə iki dəfə çoxdur. • Təhsilli anaların, hətta təhsili yalnız ibtidai təhsillə məhdudlaşan anaların uşaqlarının sağqalma ehtimalı təhsilsiz anaların uşaqları ilə müqayisədə iki dəfə çoxdur.
Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri

Ana sağlamlığı • 1990-cı ildən bəri, ana ölümü təxminən 50 faizə qədər azalıb. • Şərqi Asiyada, Şimali Afrikada və Cənubi Asiyada ana ölümü göstəricisi təxminən üçdə iki dəfəyə qədər azalıb. • Lakin inkişaf etməkdə olan ölkələrdə ana ölümü əmsalı (uşaq dünyaya gətirərkən ölən anaların sayının sağ qalan anaların sayına nisbəti) hələ də inkişaf etmiş ölkələrlə müqayisədə 14 dəfə yüksəkdir. • Antenatal (doğuşqabağı) qulluqla təmin olunan qadınların sayı çoxalır. İnkişaf etməkdə olan ölkələrdə antenatal qulluqla təmin olunan qadınların xüsusi çəkisi 1990–2012-ci illərdə 65 faizdən 83 faizə qədər yüksəlib. • İnkişaf etməkdə olan ölkələrdə qadınların yalnız yarısı lazım olan sağlamlıq xidmətlərindən tövsiyə olunan səviyyədə istifadə edə bilir. • İnkişaf etməkdə olan əksər ölkələrdə uşaq dünyaya gətirən yeniyetmələrin sayı azalır, lakin bu sahədə irəliləyiş zəifləyib.
Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri

1990-cı illərdə kontraseptivlərdən istifadə ilə bağlı müşahidə olunan artım 2000-ci illərdə müşahidə olunan artımla üst-üstə düşmədi. • Getdikcə daha çox qadının ailə planlamasına tələbatı tədricən qarşılanır, lakin tələbat sürətlə artır. İİV / QİÇS, malyariya və digər xəstəliklər • 2014-cü ilin sonunda retrovirus əleyhinə müalicə alan insanların sayı 13.6 milyon nəfər idi. • 2013-cü ildə İİV-ə yeni yoluxmuş şəxslərin sayı təqribən 2.1 milyon nəfər olub. Bu göstərici 2001-ci illə müqayisədə 38 faiz azdır. • 2013-cü ilin sonunda, təxminən 35 milyon nəfər İİV-lə yaşayırdı. • 2013-cü ilin sonunda, İİV-ə yeni yoluxmuş uşaqların sayı 240 000 nəfər təşkil edib. • 2001-ci ildən bəri, İİV-ə yeni yoluxmuş uşaqların sayı 58% azalıb.
Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri

• Dünyada yeniyetmə qızlar və gənc qadınlar gender bərabərsizliyi, təcrid olunma, ayrı-seçkilik və zorakılıqla üzləşirlər, bu isə onların İİV-ə yoluxma riskini yüksəldir. • İİV – dünyada nəsilvermə yaşında olan qadın ölümünün başlıca səbəbidir. • İİV ilə yaşayan insanların vərəm səbəbindən ölüm halları 2004-cü ildən bəri 36% azalıb. • 2013-cü ildə İİV-ə yeni yoluxan yeniyetmələrin sayı 250 000 nəfər təşkil edib. Bu göstəricinin üçdə ikisi yeniyetmə qızların payına düşür. • QİÇS hal-hazırda Afrikada yeniyetmələr (10–19 yaşlı) arasında başlıca ölüm səbəbi, dünyada isə yeniyetmələr arasında ən geniş yayılmış ikinci ölüm səbəbidir. • Bir çox yerlərdə yeniyetmə qızların şəxsi həyatı və öz bədəni barədə qərar vermək hüququna hörmət olunmur və bir çoxlarının bildirdiyinə görə, onların ilk cinsi təcrübəsi məcburi olub.
Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri

B: "Əqli mülkiyyət hüquqlarının ticarətlə əlaqəli aspektləri üzrə Saziş (TRİPS) və İctimai Səhiyyə haqqında" Doha Bəyannaməsinə uyğun olaraq, əsasən inkişaf etməkdə olan ölkələrə təsir edən yoluxucu və qeyri-yoluxucu xəstəliklər üçün peyvənd və dərmanların hazırlanmasına, onlarla bağlı elmi tədqiqatların aparılmasına dəstək göstərmək, xərc baxımından münasib olan əsas dərmanlara və peyvəndlərə çıxışı təmin etmək. Doha Bəyannaməsi inkişaf etməkdə olan ölkələrin "TRİPS" sazişinin ictimai səhiyyənin qorunması xüsusilə hər bir şəxsin dərmanlara çıxışının təminatı üçün zəruri hallarda müqavilənin icrası prosesində sərbəstliyinə dair müddəalarından tam şəkildə istifadə etmək hüququnu təsdiq edir Hədəf 3. C: İnkişaf etməkdə olan ölkələrdə, xüsusilə də ən az inkişaf etmiş ölkələrdə və kiçik adalarda yerləşən inkişaf etməkdə olan dövlətlərdə səhiyyə sahəsinin maliyyələşməsini və bu sahədə çalışan işçi qüvvəsinin işə götürülməsi, inkişaf etdirilməsi, təlim keçməsi və saxlanması işini əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirmək Məqsəd 4: Keyfiyyətli təhsil "Hər kəs üçün inklüziv və keyfiyyətli təhsili təmin etmək və ömür boyu təhsili təşviq etmək" İnsanların həyat şəraitinin yaxşılaşdırılmasının və dayanıqlı inkişafın özülündə keyfiyyətli təhsil dayanır. Təhsilin bütün səviyyələrinə çıxış imkanlarının genişləndirilməsi və xüsusilə də qız və qadınların məktəblərdə qeydiyyat səviyyəsinin yüksəldilməsi sahəsində nəzərəçarpan uğurlar əldə olunub. Əsas savadlılıq bacarıqları sahəsində böyük müvəffəqiyyətlər əldə olunsa da, universal təhsil məqsədlərinə nail olmaq üçün daha ciddi səylər göstərilməlidir. Məsələn, dünyada qız və oğlanlar arasında ibtidai təhsildə bərabərliyə nail olunsa da, yalnız bir neçə ölkə təhsilin bütün səviyyələrində bu hədəfə nail ola bilib. Faktlar və rəqəmlər • İnkişaf etməkdə olan ölkələrdə ibtidai təhsildə qeydiyyat səviyyəsi 91%-ə çatıb, lakin 57 milyon uşaq hələ də məktəbə gedə bilmir.
Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri

Gender bərabərliyi yalnız təməl insan hüquqlarından biri deyil, həm də sülhün hökmranlıq etdiyi, çiçəklənən və dayanıqlı dünya üçün zəruri şərtlərdən biridir. Qız və qadınların təhsilə, səhiyyə xidmətlərinə, layiqli işə bərabər çıxışının, eləcə də siyasi və iqtisadi qərarların qəbulu proseslərində iştirakının təmin olunması iqtisadiyyatın dayanıqlılığına töhfə verə və ümumilikdə cəmiyyətə və bəşəriyyətə faydalı ola bilər. Faktlar və rəqəmlər • İnkişaf etməkdə olan ölkələrin təxminən üçdə ikisi ibtidai təhsildə gender bərabərliyinə nail olub. • 1990-cı ildə Cənubi Asiyada hər 100 oğlana nisbətdə yalnız 74 qız ibtidai sinifə qəbul olub. 2012-ci ildə isə qız və oğlanların ibtidai təhsildə iştirak nisbəti eyni olub. • Afrikanın Böyük Səhradan cənubda yerləşən hissəsi, Okeaniya və Qərbi Asiyada qızlar həm ibtidai, həm də orta məktəbə getməkdə çətinliklərlə üzləşirlər. • Şimali Afrikada kənd təsərrüfatından kənar sektorlarda qadınlar ödənişli işlərin beşdə birindən azında çalışırlar.
Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri

Lakin zəif iqtisadi idarəetmə və ya infrastruktur zəifliyi səbəbilə hər il əksəriyyəti uşaqlar olmaqla milyonlarla insan qeyri-adekvat su təchizatı, sanitariya və gigiyena ilə bağlı yaranan xəstəliklər nəticəsində həyatını itirir. Su qıtlığı, suyun keyfiyyətinin aşağı olması və kanalizasiya xidmətlərinin qeyri-adekvatlığı yoxsul ailələrin ərzaq təhlükəsizliyinə, dolanışıq imkanlarına və təhsil almaq imkanlarına mənfi təsir göstərir. Quraqlıq dünyanın ən yoxsul ölkələrindən bəzilərində aclığın və zəif qidalanmanın kəskinləşməsinə səbəb olur. 2050-ci ilə qədər dünyada hər dörd nəfərdən ən azı birinin xroniki və ya vaxtaşırı şirin su çatışmazlığı ilə üzləşən ölkələrdə yaşayacağı ehtimal olunur. Faktlar və rəqəmlər • 1990-cı ildən bəri, 2.6 milyard insan yaxşılaşdırılmış içməli su mənbələri ilə təmin olunub, lakin 663 milyon insan hələ də əvvəlki kimi bu cür imkanlardan məhrumdur. • Dünyada ən azı 1.8 milyard insan fekal çirklənməyə məruz qalmış içməli su mənbələrindən istifadə edir. • 1990–2015-ci illərdə dünyada yaxşılaşdırılmış içməli su mənbəyindən istifadə edən əhalinin xüsusi çəkisi 76 faizdən 91 faizədək artıb.
Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri

• Lakin su qıtlığı dünya əhalisinin 40 faizindən çoxu üçün aktual olaraq qalır və bu göstəricinin artacağı proqnozlaşdırılır. Hazırda 1.7 milyarddan çox insan su istehlakı səviyyəsinin su ehtiyatlarının bərpası imkanlarını ötdüyü çay hövzələrində yaşayırlar. • 2.4 milyard insan tualet kimi ilkin kanalizasiya xidmətlərindən istifadə edə bilmir. • İnsan fəaliyyəti nəticəsində yaranan çirkab suların 80 faizindən çoxu təmizlənmədən çaylara və dənizə axıdılır. • Hər gün təqribən 1000-ə yaxın uşaq su təchizatı və sanitariya ilə bağlı yaranan problemlərə görə, müalicə oluna biləcək ishal xəstəlikləri nəticəsində həyatını itirir. • Hidroenerji ən əhəmiyyətli və geniş istifadə olunan bərpa olunan enerji mənbəyidir və 2011-ci ildə dünyada ümumi elektrik istehsalının 16 faizini təşkil edib. • Çaylardan, göllərdən və sulu laylardan götürülən suyun təxminən 70 faizi suvarma üçün istifadə olunur.
Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri

Faktlar və rəqəmlər • Dünyada hər beş nəfərdən birinin hələ də müasir elektrik enerjisinə çıxışı yoxdur. • 3 milyard insan yemək bişirmək və isinmək üçün odun, daş kömür, ağac kömürü və ya heyvan tullantıları kimi biokütlədən istifadə edir. • Dünyada "istixana" effekti yaradan qazların emissiyasının 60%-i iqlim dəyişikliyinə səbəb olan əsas faktorlardan biri kimi enerjinin payına düşür. • Enerji sektorunda karbon qazı emissiyasının azaldılması iqlimlə bağlı uzunmüddətli məqsədlərin əsas hədəflərindən biridir. Hədəf 7.1: 2030-cu ilədək, hamı üçün sərfəli, etibarlı, dayanıqlı və müasir enerji xidmətlərinə çıxış təmin etmək Hədəf 7.2: 2030-cu ilədək, qlobal enerji təchizatında bərpa olunan enerjinin payını əhəmiyyətli dərəcədə artırmaq Hədəf 7.3: 2030-cu ilədək, dünyada enerjidən istifadənin səmərəliliyinin artım göstəricisini iki dəfə artırmaq Hədəf 7. A: 2030-cu ilədək, təmiz enerji ilə bağlı tədqiqat və texnologiyalara, o cümlədən bərpa olunan enerji, enerjidən səmərəli istifadə, qabaqcıl və daha təmiz mədən yanacağı texnologiyalarına çıxış imkanını yaxşılaşdırmaq üçün beynəlxalq əməkdaşlığı genişləndirmək və enerji infrastrukturuna və təmiz enerji texnologiyalarına investisiyanı təşviq etmək Hədəf 7. B: 2030-cu ilədək, müvafiq yardım proqramlarına uyğun olaraq, bütün inkişaf etməkdə olan ölkələrdə, xüsusən də ən az inkişaf etmiş ölkələrdə, kiçik adalarda yerləşən inkişaf etməkdə olan dövlətlərdə və dənizə çıxışı olmayan inkişaf etməkdə olan ölkələrdə hamını müasir və dayanıqlı enerji xidmətləri ilə təchiz etmək üçün enerji infrastrukturunu genişləndirmək və texnologiyaları müasirləşdirmək Məqsəd 8: Layiqli əmək və iqtisadi artım "İnklüziv və dayanıqlı iqtisadi artımı, hamı üçün məşğulluğu və layiqli əməyi təşviq etmək" Dünya əhalisinin təxminən yarısı hələ də gündəlik 2 ABŞ dolları məbləğində gəlirlə yaşayır.
Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri

Bir çox yerlərdə iş yerinin olması yoxsulluqdan qurtulmaq üçün kifayət etmir. Hədəfə doğru belə yavaş və qeyri-bərabər irəliləyiş bizdən yoxsulluğun aradan qaldırılmasına yönələn iqtisadi və sosial siyasətimizi yenidən gözdən keçirməyi və yenidən formalaşdırmağı tələb edir. Layiqli iş imkanlarının davamlı çatışmazlığı, investisiyaların yetərli səviyyədə olmaması və qeyri-kafi istehlak səviyyəsi demokratik cəmiyyətlərin təməlini təşkil edən sosial həmrəyliyin aşınmasına gətirib çıxarır: tərəqqi hamı üçün ortaq olmalıdır. Keyfiyyətli iş yerlərinin yaradılması 2015-ci ildən sonra hələ uzun müddət demək olar ki, bütün ölkələrin iqtisadiyyatı üçün əsas problem olaraq qalacaqdır. Dayanıqlı iqtisadi artım cəmiyyətlərdən ətraf mühitə zərər verməməklə, insanların keyfiyyətli işlərə sahib olmasına imkan verərək iqtisadiyyatı stimullaşdıran şərtləri formalaşdırmağı tələb edir. Bunun üçün, həmçinin, bütün əmək qabiliyyətli əhali üçün iş imkanları və layiqli iş şəraiti də zəruridir. Faktlar və rəqəmlər • Qlobal işsizlik səviyyəsi 2007–2012-ci illərdə 170 milyondan 202 milyona yüksəlib.
Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri

Artıq təsdiq olunub ki, məhsuldarlıq və gəlirlərin artması, səhiyyə və təhsil göstəricilərinin yaxşılaşdırılması üçün infrastruktura investisiya tələb olunur. Sənayenin inklüziv və dayanıqlı inkişafı gəlirlərin yaranmasının əsas mənbəyi kimi hər kəsin həyat səviyyəsinin sürətli və davamlı yüksəlişinə imkan verir və ekoloji cəhətdən təhlükəsiz sənayeləşmə üçün texnoloji həlli təqdim edir. Texnoloji tərəqqi resurslardan və enerjidən istifadənin səmərəliliyinin artırılması kimi ekoloji məqsədlərə nail olmaq üçün göstərilən səylərin təməlini təşkil edir. Texnologiya və innovasiya olmadan sənayeləşmə baş verə bilməz, sənayeləşmə olmadan isə inkişaf ola bilməz. Faktlar və rəqəmlər • Bir çox inkişaf etməkdə olan ölkələrdə yol, informasiya və kommunikasiya texnologiyaları, kanalizasiya xidmətləri, elektrik enerjisi və su təchizatı kimi əsas infrastruktur hələ də kifayət qədər mövcud deyil. • İnkişaf etməkdə olan ölkələrdə təxminən 2.6 milyard insan fasiləsiz elektrik enerjisinə çıxış imkanı əldə etməkdə çətinlik çəkir. • Dünyada 2.5 milyard insanın ilkin kanalizasiya xidmətlərinə, təxminən 800 milyon insanın isə suya çıxışı yoxdur.