LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Fəzlullah Nəimi

Həmin əsərində Fəzl hər şeydən əvvəl özünün gördüyü yuxuları təsvir edir. Guya o, həmin yuxuları ömrünün son 30 ilində görür. Bu yuxuların məzmunu bir yandan Fəzlin müqəddəsliyini sübut etməyə, digər tərəfdən ardıcıllarının əməl etməli olduğu öncəgörmələrin təsvirinə həsr olunub. O peyğəmbəranə yuxularına istinad edərək öz ardıcıllarını üsyana səsləyir: "… mən gördüm ki, əlimdə par-par yanan bir qılınc tutmuşam və bir münəccim öz elminə uyğun olaraq, onun üzərində yazıb ki, bir neçə üsyan olacaq. Bu üsyan sözündən sonra bir neçə dəfə Astrabadlı Fəzl sözləri yazılmışdı və həmin qılınc mənim əlimdə idi." Bu dəhşətli yuxu hətta Fəzl Teymurun əlində ölsə belə, hürufiləri üsyana səsləyir, Fəzlin əbədi diri olduğundan xəbər verirdi: Cəmadi-əl-ülya ayında çərşənbə gecəsi Borucerddə belə bir yuxu gördüm ki, bir axsaq adam bir nəfəri ardımca göndərib ki, məni edama aparsın… mən gördüm ki, o, aparıb məni öldürdü, ancaq onu da gördüm ki, mən sağam. Düzdür. Doğrudur."
Fəzlullah Nəimi

O, həmçinin Fəzlin "oyanış" tarixçəsini, öz təlimini necə yaydığını da təsvir edir. Bir dərviş son nəfəsində Fəzli yanına çağırıb, artıq dünyanı onun təlimi barədə xəbərdar etmək vaxtının çatdığını söyləyir. Fəzl bundan sonra doqquz ardıcılını başına yığıb, indiyə qədər hamıdan gizli saxladığı təlimini onlara açıqlayır. Bunlardan dördü ona daha yaxın idi. Məhəmməd Əli Tərbiyətin "Danişməndane — Azərbaycan" kitabında onların adları çəkilir: Orta əsr müəlliflərinin əksəriyyəti belə bir fikir üzərində birləşirlər ki, Fəzl öz təlimini ilk dəfə Azərbaycanda, Təbrizdə 1386-cı ildə açıqlamışdır. Buna görə də hürufilər Azərbaycanı "Sərzəmin-e-rəstaxiz" ("Oyanış yeri") adlandırırlar. Fəzlin ən sadiq tərəfdarlarından olan Əli ül-Əla özünün "Kürsünamə" əsərində hürufiliyin yaranmasında Azərbaycanın rolunu belə təsvir edir: Bu vaxta qədər Nəimi sufiliyi öyrənirdi. O, məşhur sufi şeyxi Şiblinin ardıcılı idi. Nəiminin həyatında Bakının xüsusi rolu olub.
Fəzlullah Nəimi

Belə ki, o burada hürufi hərəkatının mərkəzini yaratmışdı. Əli-ül-Əlanın "Qiyamətnamə" əsərində göstərilir ki, Fəzl Bakıdan getdikdən sonra da bu mərkəz və onun ardıcılları fəaliyyətlərini dayandırmamışdılar: Fəzlin əsas əsərləri, o cümlədən "Cavidannamə" və yaxud "Cavidane-Kəbir", "Vəsiyyətnamə" də Bakıda və Azərbaycanda qələmə alınıb. Bunlardan başqa onun "Məhəbbətnamə", "Ərşnamə", "İsgəndərnamə" və başqa əsərləri də var. Özünün son əsəri olan "Vəsiyyətnamə"ni də Fəzl Azərbaycan torpağında, edam olunmazdan əvvəl yazıb. Nəiminin müasirlərindən biri yazır: "Fəzlüllah ibn Məhəmməd Təbrizi tərkidünya təriqətlərindən birini yaratmışdır. Bu kafir öz yalançı təlimi ilə hürufilər adı altında bir təşkilat da qurmuşdu. O hətta Teymuru da öz küfrünə inandırmağa çalışmışdı, ancaq o buna razı olmamış və kafirin edamına fitva vermişdir.
Fəzlullah Nəimi

Fəzlini Teymurun oğlu Miranşah edam etmişdir." Bu qanlı və faciəli hadisə 1401-ci ildə Naxçıvandakı Əlincə qalasında baş verdi. Bir çox tədqiqatçılar belə hesab edirlər ki, Teymur Fəzlin edam olunmasından ötrü bu qalanı bilərəkdən seçmişdir. Çünki bu qala Teymurilərə müqaviməti ilə ad çıxarmış və Teymurun əleyhinə daimi çıxışları ilə tanınmışdı. Nəimi elə burada da dəfn olunub. Onun məzarı və onun üzərindəki baş daşı bizim günlərə qədər gəlib çatmışdır. Həmçinin bax Xarici keçidlər GÖRKƏMLİ ŞƏXSİYYƏTLƏR
Şahdağ Turizm Mərkəzi

"Şahdağ Turizm Mərkəzi" — Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin tabeliyində Qapalı Səhmdar Cəmiyyət.Azərbaycanın ilk və ən böyük xizək kurortudur. Şahdağ Qış-Yay Turizm Kompleksinin inşasına 2009-cu ilin sentyabrında başlanılmışdır. Prezident İlham Əliyevin Qusar rayonuna səfəri çərçivəsində bu möhtəşəm kompleksin təməlqoyma mərasimi keçirilmişdir. Prezident İlham Əliyevin birbaşa tapşırığı ilə Qusar şəhərindən 30 kilometr şimalda, rayonun Dağlıq Alayan kəndi ərazisində yerləşən Şahdağ Qış-Yay Turizm Kompleksində inşaat işləri yüksək standartlara uyğun olaraq həyata keçirilir. Tikinti işlərinin gedişinə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi nəzarət edir. Şahdağ milli parkının ərazisində salınan bu kompleksin tikintisi Azərbaycanda dağ xizək və digər qış idman növləri ilə məşğul olmaq üçün geniş imkanlar yaradıdır.
Şahdağ Turizm Mərkəzi

Kanat yollarının çəkilişi qış turizm kompleksinin əsas infrastrukturlarından sayılır. Kompleksdə tikinti işlərini yerli və xarici mütəxəssislərdən ibarət briqadalar ən müasir səviyyədə yerinə yetirirlər. Kompleksin baş layihəsi dünyada xüsusilə dağ-xizək mərkəzləri üzrə böyük layihələr həyata keçirən İsveçrə-Avstriya şirkəti tərəfindən hazırlanmışdır. Kompleksin ərazisində birinci mərhələdə doqquz kanat yolu çəkiləcəkdir. Kanat yollarının çəkilişini bu sahədə böyük təcrübəsi olan Avstriya şirkəti həyata keçirir. İlk inşa olunan 982 metrlik məsafəsi olan lift isə artıq istifadəyə verilmişdir.Prezident İlham Əliyev və xanımı Mehriban Əliyeva Şahdağ Qış-Yay Turizm Kompleksinin 2 nömrəli kanat və xizək enişinin açılışında iştirak etmişlər.
Şahdağ Turizm Mərkəzi

27 fevral 2011-ci il tarixində Prezident İlham Əliyev və xanımı Mehriban Əliyeva kompleksin lift bazasının anbarı ilə də tanış oldular. Dövlət başçısı 2 nömrəli kanat yolunu sınaq məqsədilə işə saldı. "Şahdağ" Turizm Mərkəzi 2012-ci ildə istifadəyə verilib. Mərkəz Azərbaycanın Böyük Qafqaz dağ silsiləsinin ətəyində, toxunulmayan ekoloji sistemi və zəngin flora və fauna ilə tanınan Şahdağ Milli Parkının yaxınlığında yerləşir. "Şahdağ" Turizm Mərkəzi Azərbaycanda ilk və ən böyük dağ-xizək kurortudur. Macəralar Dünyası "Şahdağ" Turizm Mərkəzi Azərbaycanın tarixində ən müasir avadanlıqları ilə təchiz edilmiş və ən yaxşı beynalxalq şirkətləri tərəfindən idarə edilən ilk dağ-xizək kurortudur.
Özlülük

Özlülük (viskozitet) axan maddələrin daxilində bir hissəciyin digərinə nisbətən hərəkətinə qarşı göstərdiyi müqavimət ilə səciyyələnən xassədir. O, həm də daxili sürtünmə üçün bir göstəricidir. Özlü axm mll 'km ının əsas qanunauyğunluğu Nyuton tərəfindən qoyulmuşdur: Δ v Δ y Maye şəklində olan metallarda da özlülük adi mayelərdə olan xassələrə malik olur. Xüsusi özlülük xassəsinə malik olan material kimi heliumu göstərmək olar. 2,172 K –də helium yüksək axıcılıq göstərərək onun özülülüyü sıfra bərabər olur. Özlülük materialların vacib fiziki-kimyəvi xassələrindəndir. Qaz və mayelərin boru ilə axması zamanı bu xassə xüsusi rol oynayır. Domna və martens sobalarında ərimiş şlakların özülülüyünü nəzərə almaq lazımdır.
Özlülük

Maşınqayırmada tətbiq olunan yağların özlülüyü yağlama prosesinin gedişini təyin edir. Özlülük materialın strukturu ilə sıx əlaqəli olub onun texnoloji proses ərəfəsində alınan fiziki-kimyəvi xassəsini göstərir. Bir çox kimyəvi birləşmələrdə özlülük molekulyar kütlənin artması ilə qanunauyğun olaraq artır. Yağlarda özlülüyün yüksək olması onların tərkibində molekulyar tsikllər olması ilə izah olunur. Təmasda olduqda bir-biri ilə reaksiya verməyən mayeləri qarışdırdıqda o, orta özlülüyə malik olur. Əgər qarışdırmada yeni kimyəvi tərkibli maye alınarsa onda alınan maye 10 dəflərlə yüksək özülülüyə malik ola bilər. Özlülyün vahidi, aralarındakı məsafə vahidə bərabər olan iki maye layına təsir edən toxunan qüvvələrin fərqi vahidə bərabər olan hal üçün Ns/m2 ilə ifadə olunur. Həmçinin bax Özlülük indeksi Xarici keçidlər Maddələrin özlülükləri
Arda Turan

Arda Turan (türk. Arda Turan; 30 yanvar 1987, Fateh) — keçmiş türk futbolçu. Klub karyerası Qalatasaray Arda 12 yaşından Qalatasaray futbol məktəbinin üzvüdür. O, Qalatasaray PAF komandandasında dalbadal 4 il forma geyinmiş, 56 oyunda 11 qol vurmuşdur. George Hacinin məşqçiliyi dövründə 2004–2005 mövsümündə Türkiyə milli futbol komandasının heyətinə cəlb olunmuşdur, amma bu dövrdə uğurlu oyun nümayiş etdirə bilməmiş və təcrübə qazanması üçün Manisaspora icarəyə verilmişdir. Manisasporda keçirdiyi yarım mövsümdə əla oyun mümayiş etdirmiş, 2006–2007-ci il futbol mövsümündə yenidən Qalatasarayın heyətində çıxış etmişdir. Erik Geretsin başçılıq etdiyi klubun əsas heyətinə düşərək UEFA Çempionlar Liqasının 3-cü seçmə mərhələsində Mlada Boleslav klubuna qarşı oyunda iştirak etmiş, iki qola imza etmiş və bir məhsuldar ötürmə vermişdir.
Arda Turan

O dövrdən etibarən Qalatasaray heyətində yerini möhkəmlətmişdir. 2007–2008 futbol mövsümündə Karl-Heinz Feldkampın məşqçisi olduğu klubun əsas heyətində çıxış etmişdir. UEFA Çempionlar Liqasında Bordo və Liverpul klublarına qarşı keçirilən oyunlarda oynamış və UEFA tərəfindən bu oyunların ən yaxşı oyunçusu kimi dəyərləndirilmişdir. 4 may 2008-ci ildə Sivas 4 Sentyabr Stadionunda Sivasspora qarşı keçirilən oyunda karyerasının ilk het-trikinə imza atmışdır. Bu oyunda Qalatasaray 5–3 hesabı ilə qalib gəlmiş və 1 həftə sonra ölkə çümpionu adına layiq görülmüşdür. 2008–2009 futbol mövsümü UEFA Kubokunun 3-cü seçmə mərhələsinin 2-ci oyununda Bordonun qapısına vurduğu 2 qolla komandasının növbəti mərhələyə keçməsində böyük rol oynamışdır. 10 iyul 2009-cu ildə rəsmi olaraq Qalatasaray klubunun kapitanı təyin edilmişdir və Turgay Şeren, Bülənt Korkmaz və Tuqay Kərimoğludan sonra bu klubun tarixi boyu ən gənc kapitanı sayılmışdır.
Arda Turan

Beynəlxalq karyerası İlk dəfə Milli komandada dostluq matçında Lüksemburq qarşısında forma geydi. Türkiyə milli futbol komandası forması ilə ilk qolunu isə 25 may 2008-ci ildə Avropa Çempionatına hazırlıq məqsədilə keçirilən matçda Uruqvay milli futbol komandasına atmış və Türkiyənin 1–0 önə keçməsini təmin etmişdir. 11 iyun 2008 tarixində oynanan İsveçrə – Türkiyə matçında son dəqiqədə qalibiyyət qolunu ataraq, UEFA tərəfindən matçın adamı seçilmişdir. Arda Turan, 15 iyun 2008 tarixində Türkiyə–Çexiya oyununda komandasının ilk qolunu ataraq qalibiyyətdə böyük pay sahibi olmuş və Türkiyə, Avropa Çempionatı 2008-də yarım finala yüksəlmişdir. Türkiyə milli futbol komandasının ABŞ hazırlıq düşərgəsində təkrar ulduzlaşan oyunçu, Çexiya və ABŞ oyunlarında 2 qol qeyd etdi. Eyni zamanda Çexiyaya qarşı oyunda 1 də asist etdi. Atletiko Madrid 9 avqust 2011-ci ildə Qalatasaray FK-dan 12 milyon euroya Atletiko Madrid FK Arda Turanı öz komandalarına transfer etdi Həmçinin bax Türkiyə milli futbol komandası Barselona FKQalatasaray PFK Atletiko Madrid FK
İstilikölçən

İstilikölçən (termometr) — bir sıra müxtəlif prinsiplərdən istifadə edərək istiliyi və istilik qradiyenti ölçən cihaz. Meteorologiyada Celsius, Faranheit və ya Kelvin kimi dəyişik ölçəklər istilikölçənlərdə istifadə edilir. Termometrin ixtirası İlk termometri XVI(16-cı)əsrdə italyan alimi Qalileo Qaliley icad etmişdi. O, şüşə kürənin dəliyini dar şüşə boruya lehimləyib içinə yarısından aşağı su tökür. Borunu çevirərək açıq tərəfini içərisində su olan qaba tökür. Sonra su olan qab qızdırılır.
İstilikölçən

Su qızdıqca borudakı suyun səviyyəsi dəyişir. Bu səviyyəyə əsasən maddənin isti və ya soyuq olmasını təyin etdi. Termometrin quruluşu Termometr şüşə boru, maye balonu və şkaladan ibarətdir. Maye balonunun içinə rəngli spirt, yaxud civə doldurulur. Cihaz isti mühitə gəldikdə maye istidən genişlənir. Və nəticədə yuxarı qalxır.
İstilikölçən

Əksinə, sıxılır və səviyyə aşağı düşür. Maye balonu şüçə borunun içində yerləşir. Selsi şkalası ilə (C°)temperatur ölçülür. Belə termometrin üzərində onun ölçü vahidi yazılır. Biz temperatur ölçəndə Selsi şkalasından istifadə edirik.
Kətan

Kətan (lat. Linum) — bitkilər aləminin malpigiyaçiçəklilər dəstəsinin zəyrəkkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi. Yağlı kətanın toxumlarında 38-45% yarımquruyan yağ (yod ədədi 165-192) vardır. Bu yağ lak-boyaq sənayesində yüksək qiymətləndirilir. Kətan yağı dəri, sabunbişirmə, kağız, ətriyyat, rezin, elektrotexnika sənayesində və başqa sənaye sahələrində o, cümlədən tibdə də işlədilir. Kətan yağı həm də qida kimi istifadə olunur. Jmıxı və cecəsi heyvandarlıqda qiymətli zülalı yemdir.
Kətan

Jmıxın hər 100 kq-da 115 yem vahidi, 28,5 kq həzm olunan protein vardır. Cecəsinin 100 kq-da isə 103 yem vahidi, 28,9 kq həzm olunan protein vardır. Yetişməmiş toxumdan hazırlanan jmıxı yemləmədən qabaq buxara verilir ki, heyvanlarda zəhərləmə əmələ gətirməsin. Yem kimi istifadə olunan püfəsinin (saman) hər kiloqramında 0,27 yem vahidi, 20 qr. həzm olunan protein vardır. İplik kətanın gövdəsində 12-17 % lif vardır. Bu lif keyfiyyətinə görə uzunlifli kətanın lifindən geri qalır.
Kətan

Ondan kobud (qaba) parçaların və yüksək kağız sortlarının alınmasında istifadə edilir. Tarixi, mənşəyi və yayılması Kətan bizim eradan 4-5 min il əvvəl Hindistan, Çin, Misir və Zaqafqaziyada məlum olub. Kətan bitkisi asanlıqla yabanı formaya keçir. Bir çox ölkələrdə, o cümlədən də cənubi Rusiyada özünü yabanı bitki kimi göstərir. Rusiya ərazisinə Asiyadan keçmişdir. Hazırda kətanı Avropanın, Asiyanın və şimali Amerikanın isti yerlərində və Şimali Afrikada becərilir. Bu hipotezlərin bəzilərində daryarpaq kətanın yabanı halda İran körfəzi dövlətləri ərazilərindən başlayaraq Xəzər və Qara dəniz sahillərinə qədər gəlib çıxdığı göstərilir.
Kətan

Başqaları isə göstərirlər ki, mədəni kətan ilk dəfə öz başlanğıcını Hindistanın dağlıq ərazisindən götürmüşdür. Burada bizim eradan 9 min il qabaq kətan bitkisinin becərilməsi haqqında arxeoloji qazıntılar məlumat verir. Bəziləri isə kətanın ilk əkin sahələrinin Yaxın şərq, Qafqaz (Azərbaycan), Avropa və Asiya ölkələri olduğunu qeyd edirlər. Bu yerlərdə aparılan arxeoloji qazıntılar nəticəsində əldə edilən kətan qalıqlarına əsaslanaraq alimlər onun Daş dövründə əkildiyini söyləyirlər. Kətanın becərilməsinə Rusiya ərazisində qədim dövrlərdən başlanılıb. III-V əsrlərdə kətan Rusiyanın Yaroslavl və Kostroma vilayətində becərilib. Artıq X əsrdə Rusiyada kətandan istehsal olunan parça, iplik, lif və yağ yalnız ölkənin öz ehtiyaclarını ödəmək üçün deyil, hətta xarici ölkələrə də satılırdı.
Kətan

Kətanın yer kürəsində əkin sahəsinin 60%-dən çoxu MDB ölkələrində cəmləşmişdir. Rusiya, Ukrayna və Belarus dövlətlərində əkin sahəsi daha çoxdur. Polşa, Rumıniya, Fransa, Çexiya, Hollandiya və s. ölkələrdə də əkin sahəsi əhəmiyyətli dərəcədədir. Yer kürəsində əsas liflik kətanın əkin sahəsi 1,5 mln. hektardan çox, yağlıq kətanınkı isə təxminən 1 mln. hektardır. Yağlıq kətanın əkinləri Argentina, ABŞ, Kanada və Hindistanda daha çoxdur.
Kətan

Rusiya ərazisində əkin sahəsi 200 min hektardır. Kətanın lif məhsuldarlığı orta hesabla hektardan 0,4 tondur, lakin potensial imkanı 1,6 və daha çoxdur. Herodot göstərir ki, Kolxididə kətandan hazırlanan parça məmulatları ilə təkcə daxili tələbi ödəmir, onları bir çox Şərq və Qərb dövlətlərinə də ixrac edirdilər. O qeyd edir ki, Dnepr və Dnestr çayları ətrafında yaşamış qədim skiflər buğda, mərcimək, soğan, sarımsaqla yanaşı, kətan və çətənə də əkərək onlardan əla keyfiyyətli parçalar toxuyarlarmış. Herodotun bu fikirlərini Dnepr çayı sahillərində arxeoloji qazıntılar nəticəsində əldə edilmiş materiallar da təsdiq edir. Müəyyən etmişlər ki, o dövrlərdə indiki Litva xalqları da kətançılıqla geniş surətdə məşğul olmuşlar. Ərəb səyyahı İbn-Faldan 901-ci ildə Volqa və Ural ətrafı ərazilərdə olan zaman kətandan hazırlanmış parçadan tikilmiş paltarda gəzənlərə rast gəlmişdir.
Kətan

Botaniki təsviri Kətan bitkisi bitkilər aləminin, çiçəkli bitkilər şöbəsinin, ikiləpəlilər sinfinin, malpigiçiçəklilər sırasının kətankimilər (Linaceae) fəsiləsinin, kətan (Linium L.) cinsinə daxil olan birillik və çoxillik ot tipli bitkidir. Müxtəlif mənbələrə əsasən demək olar ki, kətan cinsinin dünyada 100-dən 200-ə qədər növü məlumdur. Hazırda bunlardan lifinin uzunluğuna, keyfiyyətinə, davamlılığına və toxumlarının yağvermə qabiliyyətinə görə daha məhsuldar olan bir növü elmi əsaslarla müəyyən edib, mədəni hala keçirmişlər. Bu uzunlifli kətan – L. usitalissimum adlandırılmışdır və əksər ölkələrdə geniş surətdə əkilib becərilir. Hazırda onun beşə qədər növmüxtəlifliyi əldə edilmişdir. Bunlardan uzunlifli və yaxud iplik L. elongata; lül – maşın ipliyi və yaxud aralıq təşkil edən L. intermedia, qıvrım və ya yağtəbiətli (yağlı) L. brevimulicaulina, iritoxumlu L. macrospermum və əyilən yarım qışlayan L. prostratanı göstərə bilərik.
Kətan

Kətançılıq təsərrüfatı lif və yağ almaq məqsədilə inkişaf etdirilir. Liflik məqsədilə uzunlifli kətandan, yağ məqsədləri üçün isə qıvrım və yaxud yağlı kətandan (Linum usitatissimum ssp. humile (Mill.) Czernom.) istifadə edilir. Linum acuticarpum C.M.Rogers Linum adenophyllum A.Gray Linum adustum E.Mey. ex Planch.
Kətan

Linum aethiopicum Thunb. Linum africanum L. Linum aksehirense Tugay & Ulukuş Linum alatum (Small) H.J.P.Winkl. Linum album Kotschy ex Boiss. Linum allredii Sivinski & M.O.Howard Linum alpinum Jacq. Linum altaicum Ledeb. ex Juz. Linum amurense Alef.
Kətan

Linum australe A.Heller Linum austriacum L. Linum ayliniae Yılmaz Linum bahamense Northr. Linum baicalense Juz. Linum basarabicum (Săvul. & Rayss) Klokov ex Juz. Linum berlandieri Hook. Linum betsiliense Baker Linum bicarpellatum Sharsm. Linum bienne Mill.
Kətan

Linum boissieri Asch. & Sint. ex Boiss. Linum brachypetalum O.Schwartz Linum brevifolium A.St.-Hil. & Naudin Linum brevistylum C.M.Rogers Linum breweri A.Gray Linum burkartii Mildner Linum caespitosum Sm. Linum californicum Benth. Linum campanulatum L. Linum capitatum Kit.
Kətan

ex Schult. Linum cariense Boiss. Linum carneum A.St.-Hil. Linum carnosulum Boiss. Linum carratracense (Rivas Goday & Rivas Mart.) Mart.Labarga & Muñoz Garm. Linum carteri Small Linum catharticum L. Linum chaborasicum Mouterde Linum chamissonis Schiede Linum ciliatum Hayek Linum clevelandii Greene Linum compactum A.Nelson Linum comptonii C.M.Rogers Linum congestum A.Gray Linum corymbiferum Desf.
Kətan

Linum corymbulosum Rchb. Linum cratericola Eliasson Linum cremnophilum I.M.Johnst. Linum cruciatum Planch. Linum cubense Bisse Linum czernjajevii Klokov Linum decumbens Desf. Linum densiflorum P.H.Davis Linum digynum A.Gray Linum doerfleri Rech.f. Linum dolomiticum Borbás Linum drymarioides Curran Linum elegans Spruner ex Boiss. Linum elongatum H.J.P.Winkl.
Kətan

Linum emirnense Bojer Linum empetrifolium (Boiss.) P.H.Davis Linum erigeroides A.St.-Hil. Linum ertugrulii Tugay, Bağcı & Uysal Linum esterhuyseniae C.M.Rogers Linum euboeum Bornm. Linum extraaxillare Kit. Linum filiforme Urb. Linum flagellare (Small) H.J.P.Winkl. Linum flavum L. Linum floridanum (Planch.)
Kətan

Linum guatemalense Benth. Linum gyaricum Vierh. Linum gypsogenium G.L.Nesom Linum harlingii Eliasson Linum harperi Small Linum hellenicum Iatroú Linum heterosepalum Regel Linum heterostylum C.M.Rogers Linum hirsutum L. Linum hologynum Rchb. Linum hudsonioides Planch. Linum hypericifolium Salisb. Linum imbricatum (Raf.) B.D.Jacks.
Kətan

Linum intercursum E.P.Bicknell Linum iranicum Hausskn. ex Bornm. Linum jimenezii Pau Linum katiae Peruzzi Linum kaynakiae Yılmaz Linum keniense T.C.E.Fr. Linum khorassanicum Joharchi & Behrooz. Linum kingii S.Watson Linum komarovii Juz. Linum kurdicum (P.H.Davis) Naum.-Svetl. Linum lasiocarpum Rose Linum leonii F.W.Schultz Linum leucanthum Boiss.
Kətan

& Spruner Linum lewisii Pursh Linum littorale A.St.-Hil. Linum longipes Rose Linum lundellii C.M.Rogers Linum macraei Benth. Linum macrocarpum C.M.Rogers Linum macrorhizum Juz. Linum marginale A.Cunn. Linum marianorum (Rivas Goday & Bellot) Mart.Labarga & Muñoz Garm. Linum maritimum L. Linum marojejyense (Humbert) C.M.Rogers Linum mauritanicum Pomel Linum mcvaughii C.M.Rogers Linum medium (Planch.) Britton Linum meletonis Hand.-Mazz.
Kətan

Linum mexicanum Kunth Linum micranthum A.Gray Linum milletii Sennen & Gonzalo Linum modestum C.M.Rogers Linum monogynum G.Forst. Linum mucronatum Bertol. Linum mysorense B.Heyne ex Benth. Linum narbonense L. Linum nelsonii Rose Linum neomexicanum Greene Linum nervosum Waldst. & Kit. Linum nodiflorum L. Linum numidicum Murb. Linum nutans Maxim.
Kətan

Linum pallescens Bunge Linum pamphylicum (Boiss.) Podp. Linum perenne L. Linum persicum Boiss. Linum peyronii Post Linum phitosianum Christod. & Iatroú Linum platyphyllum (P.H.Davis) Yıld. Linum polygaloides Planch. Linum pratense (Norton) Small Linum pringlei S.Watson Linum prostratum Dombey ex Lam.
Kətan

Linum puberulum (Engelm.) A.Heller Linum pubescens Banks & Sol. Linum punctatum C.Presl Linum pungens Planch. Linum quadrifolium L. Linum ramosissimum Gay Linum rigidum Pursh Linum rupestre Engelm. ex A.Gray Linum rzedowskii Arreguín Linum salsoloides Lam. Linum scabrellum Planch. Linum schiedeanum Schltdl.
Kətan

& Cham. Linum scoparium Griseb. Linum selaginoides Lam. Linum seljukorum P.H.Davis Linum setaceum Brot. Linum silpii Gomb. Linum smallii (C.M.Rogers) K.Bradley & Weakley Linum smithii Mildner Linum spergulinum A.Gray Linum squamulosum Rudolphi ex Willd. Linum squarrosum Munby Linum stelleroides Planch.
Kətan

Linum stocksianum Boiss. Linum striatum Walter Linum strictum L. Linum subbiflorum Juz. Linum subteres (Trel.) H.J.P.Winkl. Linum suffruticosum L. Linum sulcatum Riddell Linum tauricum Willd. Linum tegedense (C.Vicioso ex Pau) Mart.Labarga & Muñoz Garm. Linum tenellum Schltdl.
Kətan

Linum triflorum P.H.Davis Linum trigynum L. Linum turcomanicum Juz. Linum ucranicum (Griseb. ex Planch.) Czern. Linum unguiculatum P.H.Davis Linum uninerve (Rochel) Jáv. Linum usitatissimum L. Linum vanense Azn. Linum velutinum Steud.
Kətan

ex Planch. Linum vernale Wooton Linum verruciferum Azn. Linum villarianum Pau Linum villosum C.M.Rogers Linum violascens Bunge Linum virginianum L. Linum virgultorum Boiss. & Heldr. ex Planch. Linum viscosum L. Linum volkensii Engl. Linum vuralianum Yılmaz & Kaynak Linum westii C.M.Rogers
Defekasiya

Defekasiya (lat. defecatio; Sinonimlər: "kafedra", "rektum boşaltma", "bağırsaq hərəkəti") - həzm olunmuş qidaların qatı və ya sulu tullantılarının bir şəkildə anusdan xaric edilməsidir. Həzm prosesinin ən son mərhələsidir. İnsanlarda, defekasiya prossesi gündə bir neçə dəfədən həftədə bir neçə dəfəyə qədər dəyişkənlik göstərə bilər. Defekasiya daha sulu və tez-tez baş vərəsə ishal, daha qatı və gec baş verərsə qəbizlik adlanır. İshal və qəbizlik müxtəlif xəstəliklərin göstəricisi ola bilər. Defekasiya Aktı Funksiyaların iradi tənzim mexanizmlərini əhatə edən (xüsusən də ön mərkəzi şırım nahiyəsində yerləşən baş beyin yarımkürələrinin piramid hüceyrələrini) defekasiyaya ehtiyac əsasında formalaşmış oyanma enən istiqamətdə, spial defekasiya mərkəzlərinə yayılır.
Defekasiya

Bunun əsasında alt müsariqə sinirinin tonusu aşagı düşür və parasimpatik çanaq sinirlərinin tonusu yüksəlir. Nəticədə düz bagırsaq daxili sfinkteri zəifləyir. Qasıq sinirlərinin təsiri ilə düz bağırsağın xarici sfinkteri boşalır və nəcis kütlələri yogun və düz bağırsağın peristaltik hərəkəti nəticəsində xaricə ifraz olunur. Eyni zamanda düz bağırsağın dairəvi əzələləri yıgılır, həmçinin yoğun bağırsağın distal hissəsinin qısalması baş verir. Defekasiya aktı qarın basması əzələlərinin yığılmasına, tənəffüsün ləngiməsinə, diafraqmanın çanaq əzələlərinin arxa keçid sfinkterini qaldıran əzlələrin gərginləşməsinə səbəb olur. Defekasiya zamanı yalnız düz bağırsağdan deyil, həmçinin fəal simpatik təsirlərin hesabına yoğun bağırsağdan da nəcis kütlələri xaric olur. Defekasiya prosesi qabıqaltı mərkəzlərə enən, qabıq təsirlərinin hesabına iradi şəkildə tənzim olunur.
Defekasiya

İnsanda defekasiya aktının iradi şəkildə tənzimlənməsi fərdi təlim nəticəsində formalaşır. Heyvanlarda isə defekasiya aktı və sidik ifrazı ilə əlaqədar olan spesifik davranış ritualları genetik olaraq nəsildən-nəsilə ötürülür. Spinal mərkəzlər defekasiyadan kənar vaxtlarda düz bagırasagın sfinkterlərini gərgin halda saxlayırlar. Defekasiyanın yuxarıda yerləşən, xüsusən limbik qabıq mərkəzləri defekasiyaya ehtiyacın formalaşması və onun iradi xarakterini müəyyən edir. İradi olmayan defekasiya Onurga beynin bel nahiyəsindən yuxarı kəsiyin aparılması defekasiyanın qeyri-iradi olmasına gətirib çıxarır. Spinal defekasiya mərkəzinin zədələnməsi zamanı isə düz bağırsağ sfinkterlərinin iflici baş verir. Anus açıq qalır ki, bu zaman nəcisin saxlanması qeyri-mümkun olur.
Defekasiya

İradi olmayan defekasiya və anal sfinkterlərin qeyri-iradi zəifləməsi, həmçinin yüksək emosional həyəcanlanma, məsələn qorxu zamanı da meydana çıxır. Defekasiyanı bir sıra hormonlar, məsələn, tireodin, pituitrin ifraz edir. Defekasiyanın pozulması Bir sıra toksiki maddələrin təsirindən tez-tez defekasiyaya ehtiyac duyulur, ishal halları baş verir. Bəzi xəstəliklər zamanı bir sıra pozğunluğlar nəticəsində defekasiya ya ehtiyc hissi təhrif olunur. Yəni aldadıcı ehtiyac hissləri- Tenezmlər baş verir. Psixoloji təsir xüsusən də uzun müddətli neqativ xarakterli emosional həyəcan defekasiya hissini zəiflədir ki, bu da düz bağırsağın boşalması (nəcis kütləsindən azad olması) prosesini poza bilir. Defekasiya ehtiyac duyulan zaman tez-tez tekrarlanan ləngimələr, daxili anal sfinkterin vegetativ tənziminin pozulmasına və qəbizliyə gətirib çıxarır.
Defekasiya

Ona görə də yaxşı olar ki, mütəmadi olaraq defekasiya hissi olan ki bagırsağın boşalması həyata keçirilsin. Qidanın qəbulu defekasiya stimulu kimi Çox vaxt qidanın mədəyə düşməsi defekasiyaya ehtiyac hissinin yaranmasına və düz bagırsagın yığılmasına səbəb olur. Bu hala uşaqlarda daha çox rast gəlinir. Bundan istifadə edərək uşaqlarda defekasiya istəyinin yaranası vaxtını və yerini tərbiyə etmək olar. Həmçinin bax
Prezident

Prezident (lat. pre - "əvvəl" və sedere - "oturmaq" sözlərindən, "öndə oturan" mənasını verir) — seçki yolu ilə müəyyən olunan dövlət və ya inzibati-ərazi vahidinin rəhbəri, yaxud kollegial orqanın, ictimai birliyin və ya kommersiya təşkilatının sədri. Bəzi ölkələrdə isə (məsələn, ABŞ-də) bu vəzifəni nə vaxtsa tutmuş bütün şəxslərə ömürlük verilən titul. Prezident idarə üsuluna sahib olan ölkələrdə prezident icraedici hakimiyyətin rəhbəri, parlament idarə üsuluna sahib ölkələrdə isə yalnız dövlət başçısıdır. Müasir dövrdə bəzən seçki yolu ilə deyil, dövlət çevrilişi yolu ilə hakimiyyətə gələn diktatorlar da özlərini rəsmi olaraq prezident adlandırırlar. Tarixdə ilk dəfə "prezident" titulunu milli rəhbər mənasında istiqlaliyyət müharibəsi dövründə Corc Vaşinqton istifadə etmişdir. 1787-ci ildə ABŞ Konstitusiyası qəbul olunanadək o, Britaniya İmperiyasına qarşı üsyan qaldıran ştatların "Kontinental konqres"inin prezidenti olmuş, sonradan isə ABŞ-nin prezidenti seçilmişdir.
Kürdəxanı

Kürdəxanı — Bakının Sabunçu rayonunun tabeliyində olan kənd. Etimologiya Sara Aşurbəyliyə görə bu ad kürdlərlə bağlıdır. Kürdəxanıda yaşayışın iki min ildən bəri mövcud olduğu ehtimal edilir. Bunu yer üstü aşkarlanan məişət səciyyəli müxtəlif gil-saxsı qab nümunələri, mis, tunc, dəmir materiallarından istehsal olunan təsərrüfat alətləri, aşınmaya məruz qalmasına baxmayaraq bu və ya digər dərəcədə formasını qoruyub saxlayan soyuq silah nümunələri, habelə orta əsrlər dövrünü əhatə edən və köhnə qəbiristanlıqdan tapılan, düzəldilmə tarixi 900 il əvvələ gedib çıxan qəbirüstü sinədaşı, inşaat dövrü XV əsrin 40-cı illərinə təsadüf olunan xanəgah – zaviyə, təqribən bu zamanda tikilən məscid binası, bəzi ehtimallara görə XVII əsrin yadigarı olan hamam və sair də təsdiq etməkdədir. "Kürdəxanı" sözünün bir neçə izah variantı da mövcuddur.
Kürdəxanı

Bir ehtimala görə coğrafi məfhum "kord//korda//kordə" sözündən və "xanı" topomorfantından yaranmışdır və bıçaq düzəldilən yer mənası verir. İkinci gümana görə, guya vaxtilə yaşayış məskənini üç tərəfi su olubmuş və cəzirə, yarımada şəklində imiş. Məhz coğrafi məkana görə bu yer "Kürdəxanı" adlanmışdır. Tarixi abidələri Hacı Zeynal hamamı — XVII əsr Hacı Cəfərqulu hamamı — XII əsr Aşağı məscid — 1444-cü il (kitabəsində yazılıb: Bu Cümə məscidinin tikilməsinə Hacı Peşəng peyğəmbərin hicrətinin 848-ci ilində əmr etdi. Allahın daim ona salamı olsun) Soltan Əli məscidi — XIX əsr Türbə — XVI əsr Hamam — 1905-ci ilKürdəxanıda mövcud qalalardan tikintisi nisbətən yaxın dövrlərə təsadüf edəni Yamin qalasıdır.
Kürdəxanı

Əfsanəyə görə Yamin adlı bir gənc şəxs günlərin bir günü o ruhi xəstəliyə tutulur. Kənd camaatının ona verdiyi sədəqəyə gedib daş alır və qala tikməyə başlayır. Məqsədi o idi ki, öldükdən sonra bu dünyada ondan bir iz qalsın. Tikilən qalaya onun adı qoyulur. Kəndin Dadaş Vasif küçəsində Bakı xanının mülkü olub.
Kürdəxanı

Sovet dövründə uşaq bağçası kimi fəaliyyət göstərib. İndi baxımsız vəziyyətdədir. Mədəniyyəti Qəsəbədə müasir tipli poliklinika, internet kafe, H.Ağaverdiyev adına 113 saylı orta məktəb, 366 saylı uşaq bağçası, 33 saylı poliklinika, mədəniyyət evi, muzey, 2 kitabxana, rabitə şöbəsi, klub, notariat və VVAQ idarəsi, su idarəsi, işıq idarəsi, 2000 abonentlik ATS fəaliyyət göstərir. Coğrafiyası və iqlimi Kürdəxanı inzibati cəhətdən Sabunçu rayonuna daxildir. Bakının şimal hissəsində yerləşir.
Kürdəxanı

Ərazisi 27.3 kv.km-dir. Pirşağı, Maştağa, Nardaran, Bilgəh, Məhəmmədi, Zabrat, Savxoz kəndləri ilə sərhəddir. İqlimi isti-mülayimdir. Hava kütlələri xəzri (şimal) və gilavar (cənub) tərəfdən gəlir. Kənd dənizin sahilində olduqdan, əsasən ən çox soyuq hava kütlələri burada fəaliyyət göstərir.
Kürdəxanı

Normal temperatur 10–20 dərəcədir. Bakının, Abşeron yarımadasının ən böyük yüksəkliyi məhz Kürdəxanıda yerləşir. Kürdəxanıda palçıq vulkanları mövcuddur. Təbiətinə görə də Kürdəxanı digər yerlərdən seçilir. Kürdəxanı ətrafında tülkü,çaqqal,bayquş və s. heyvan və quş növlərinə rast gəlinir.
Kürdəxanı

Keçmiş statistika 1813–86 nəfər 1859–1864-cü illər — 856 nəfər 1870–888 nəfər 1959–1622 nəfər 1970–2574 nəfər 1979–3223 nəfər 1989–3846 nəfər 2016–6500 nəfər Kürdəxanıda doğulmuş məşhur şəxslər Ağaverdiyev Hüseynbala Ağaverdi oğlu — Azərbaycan SSR XTNS keçmiş sədri, xalq yerli sənaye komissarı. Əmrah Əmrahov — "Azərbaycan pioneri" qəzetinin redaktoru. Ataəmi Mirzəyev — Filologiya üzrə elmlər doktoru, füzulişünas, alim. Vamiq Məmmədəliyev — dosent, Azərbaycanın xalq artisti, tarzən. Şıxəli Qurbanov — dramaturq, yazıçı, deputat, AMEA Dil və Ədəbiyyat İnstitutu rəhbəri.
Kürdəxanı

İqbal Məmmədəliyev — rejissor, EL Televiziya Şirkətinin (Yevlax) baş direktoru. Gülşad Baxşıyeva — Azərbaycan aktrisası, Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin professoru. Vasim Məmmədəliyev — akademik, BDU-nun ilahiyyat fakültəsinin dekanı, ərəb filologiyası kafedrasının müdiri. İlhamə Quliyeva — Azərbaycanın və Dağıstanın xalq artisti. Abbasqulu Kazımzadə — ictimai xadim.
Kürdəxanı

Bayram Kürdəxanlı (Quliyev) — meyxana ustadı. Xanım Qafarova — aktrisa. Baba Pünhan — şair. Kürdəxanı şəhidləri İlqar Quliyev (hərbçi) — baş leytenant, "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif olunmuşdur Paşa Nəzirov — Daxili İşlər Nazirliyində gizir Faiz Heydərov İlqar Zülfüqarov — baş leytenant, Xankəndidə N saylı hərbi hissənin RAX-ın rəisi Natiq Babayev Fikrət Babayev Mübariz Məmmədov İqtisadiyyatı Kənd təsərrüfatı sahəsində Kürdəxanı çox inkişaf etmişdir. Burada kök, taxıl, çovdar, üzüm, tut, əncir, əzgil, zeytun, nar yetişdirilir.
Kürdəxanı

Əhali qoyunçuluqla, maldarlıqla, əkinçiliklə məşğul olur. Qəsəbənin qərb hissəsində Bakının ən böyük fermalarından biri vardır. Bakı–Xaçmaz dəmiryol xətti Kürdəxanını iki yerə ayırır. Məhəmmədi – Kürdəxanı şossesi qəsəbənin mərkəzindən keçir. Eyni zamanda 173 saylı Pirşağı-Koroğlu, 185 saylı Kürdəxanı-8 km bazarı, 537 Zabrat-Novxanı istiqamətində işləyən avtobusları vardır.
Məzhəb

Məzhəb (ərəb. مذهب) — Məzəbin lüğəti mənası "getmək, yol almaq" olub, "zəhəb" kökündə törəmiş bir sözdür və gedilən yer, yol mənasına gəlir. Zamanla terminləşən "məzhəb" sözü, fərqli sistemlərdə müxtəlif mənalarda istifadə edilmişdir. Kəlam elmində məzhəb bir alimin dini əqidə ilə bağlı məsələlərini izah edərkən seçdiyi yolu və ya bu şəkildə meydana gəlmiş bir kəlam məktəbini ifadə edir. Fiqhdə isə məzhəb, dinin əməli sahəsinə aid mövzularda fəqihin seçmiş olduğu yol və ya bu yol ilə ortaya çıxmış bir fiqh məktəbidir. Kəlam və məzhəblər tarixinə görə, "İslam məzhəbləri" məfhumu ümumilikdə, islam tarixində ortaya çıxan düşüncə, inanc və siyasi xarakteli zümrələşmələri ifadə edir. Bu elmin mütəxəssisləri məzhəbin tərifini " İslam dinin etiqadi və siyasi sahədəki düşüncə məktəbləri" şəklində vermişlər.
Məzhəb

Bu mənada məzhəb, "müəyyən bir şəxsin və ya o şəxsə tabe olan topluluğun, öz sosial-mədəni mirasına bağlı qalaraq Qurani-Kərimi və Məhəmməd peyğəmbərin (s) sünnəsini anlama şəkilləri" olaraq qəbul edirlər. Əsahbul-məqalat İslam dinin tarixi ərəfəsində birdə "əshabul-məqalat" adlı dini və siyasi qruplaşmalar olmuşdur. Bunun səbəbi isə bəzi alimlərin cəmiyyətdəki məsələlərlə bağlı "məqalə" (fikir, söz) adı yazılar yazmış və ya bəzi fikirlər sözlərlə ifadə etmələri olmuşdur. Getdincə artan və müəyyənləşən bu görüşlər müəyyən dövr içərisində gruplaşma formalarını almış "eshabul-məqalat" demək olar ki, "bir qurucu rəhbərin başçılığı altında ortaq fikirlər ətrafında toplanan gruplar" mənasını verməyə başlamışdır. Bu ikinci mərhələdən sonra qrupla və ya zümrələr, "firəq" termini ilə ifadə olunmuşdur. Lüğətdə məsdər kimi ayrılmaq, ayrılış, bölünmə; isim olara qrup, müəyyən bir insan topluluğu mənasındakı "firqə" (cəmdə firaq), İslam tarixində zümrələşməyi ifadə edən ən məşhur termin xüsusiyyətini qazanmışdır. Məsələn, bunu Növbəxtinin Şiə qruplarına həsr etdiyi əsərini "Firəquş-Şiə" , etiqadi və siyasi qrupları tədqiq edən Bağdadinin isə "əl-Fərq beynəl-firaq" olaraq adlandırmalarında görə bilərik.
Məzhəb

Ümumi təsnif İslam məzhəbləri təməl ixtilaf səhələri baxımından etiqadi, əməli və siyəsi olmaqla üç qrupa ayrılmışdır. Etiqadı məzhəblər dinin inanc əsasları ilə əlaqədar fərqli fikirlər söyləyən qruplardır. Bu qrupların müzakirə etdikləri məsələlər eyni zamanda kəlam sahəsinə aid olduğu üçün bu məzhəblər kəlam məzhəbləri də deyilir. Xronoloji təsnif Klassik mənblərdə məzhəblərin meydana gəlmə tarixi baxımından edilən təsnifdir. Əsasən əsərlərini 73 firqə hədisinə görə tərtib edəm müəlliflər müəyyən qədər xronoloji ardıcıllığa diqqət edərək firqələrin meydana gəlməsi vaxtlarını çox dəqiq olmaması və ilk dövrlərdə qruplaşmaların üç əsr müddətində həyata keçməsini bu təsnuflərdə vermişlərdir. Yetmiş üç hədisinə görə edilən təsnif Mənbələrdə diqqət çəkən digər bir təsnif isə rəvayətlərdə gələn "iftirak hədisi"-dir. Bunların bir qismində yəhudilərin 71, xristianların 72, müsəlmanların isə 73 firqəyə bölünəcəyini deyilir (Ebu Davud, "Sünən", 1; Tirmizi, "İman", 18).
Məzhəb

Bir qismində bu firqələrin 72-nin cəhənnəmə 1-nin isə cənnətə girəcəyindən bəhesedilir (Müsner, III, 120. Darimi; "Siyər", 75; İbn Macə, "Sünən", 1). Digərlərində isə həmin rəvayətlər təkrar olunduqdan sonra nicat tapacaq olan firqənin xüsusiyyətlərindən bəhs edilir, "onlar camaatdır" deyilir. Bunlardan əlavə, hədis mənbələrində olmamaqla yanaşı Məhəmməd b. Ahməd əl – Məkdisinin nəql etdiyi bir rəvayətdə 72 firqənin cənnətə, 1 firqənin cəhənnəmə girəcəyi onundə zıddıq olduğu bildirilir (Ahsenüt-tekasim, s.39). Əsasən axırda dediyimiz rəvayətin yalan, digərlərinin isə səhih olduğu deyilir. Buradakı "yetmiş üç" ifədəsi ilə həqiqətən bu sayı ifadə edilib edilməməsi haqındada fərqli görüşlər mövcutdur. Yaranma səbəbləri Qurani Kərimin ayələrindən qaynaqlanan səbəb Quran ayələrinə görə Quran ayələri "Möhkəm və Mütaşabih" olmaqla iki hissəyə ayrılır.
Məzhəb

Möhkəm ayələr mənası qəti şəkildə bilinən ayələr və bu ayələrlə nəyin qəsd edildiyi açıq şəkildə bilinən ayələrdir. Bunları eşitdiyimiz və ya oxuduğumuz zaman bu ayələrin nə demək istədiklərini başa düşürük və bunların mənasını anlamaq üçün bu ayələri yozmağa ehtiyac olmur. Mütəşabih ayələrin isə mənaları tam şəkildə gizli olduğu üçün asan şəkildə dərk olunmayan və bir çox mənaları olan ayələrdir. Bu səbəbdən mütəşabiy ayələrin açıqlanmasıda Qurani – Kərimin əsas hədəfini nəzərə alaraq möhkəm ayələrin köməkliyi ilə onların hansı məqsədi nəzərdə tutduqlarını yalnız yozum vasitəsi ilə bilə bilərik. Allahın məxluqatın sifətlərinə bənzəyən ayələri, cənnət, cəhənnəm, kövsər, sirat, hesab, mizan, ölümdən sonra dirilmə, Qurandankı bəzi qissələr, atalar sözləri, bəzi surələrin əvvəlində gələn müqəddəə — hərflər bu növ (mütəşabih) ayələrdəndir. Bunların mənalarını təxmini olaraq ayələri yozmaqla başa düşə bilərik. Burad bir məsələyə diqqət yetirmək lazımdır.
Məzhəb

Firqələrin meydana gəlmə səbəbini heç şübhəsiz möhkəm və mütəşabih ayələrə əlaqələndirə bilmədiyimiz kimi " Firqələr Quranda olan mütəşabeh ayələrə görə meydana gəlmişdir" deyilməyidə doğru deyil. Ancaq İslam tarixində olan firqələrin demək olar ki, əksəriyyəti siyasi və dünyəvi mənfəətlər əldə etmək üçün mütəşabih ayələrdən istifadə etməyə başlamışlar və bu ayələri istədikləri istiqamətlərdə yozaraq özlərinə Qurandan dəlillər tapdıqlarını irəli sürmüşlərdir. Siyasi səbəblər İslamda bəzi məzhəblərin ortaya çıxmasında bila vasitə əsas amil olması, bir çox məzhəblərin təşəkkülündə isə mühüm faktorlardan biri olması baxımında siyasi səbəblərin xüsusi bir yerə sahib olduğunu qeyd etmək lazımdır. Əş-Şəhristani əsərinin müqəddiməsində İslamda ən böyük ixtilaf məsələsinin xilafət olduğuna işarət etmiş, oryentalistlər də firqələrin meydana gəlməsində siyasi səbəblərin xüsusi bir yeri olduğunu ifadə etmişlər. Hz. Peyğəmbərin vəfatınadan sonra Bəni Saidədəki taplantı məşhur səhabə Əbu Bəkr ibn Əbu Quhafənin xəlifə seçilməsi ilə nəticələnmişdir. Bu toplantının məqsədinin xəlifəlik uğrunda ortaya çıxan çaxnaşmalara son vermək olmasına baxmayaraq, bu mövzuda bir – birinə müxalif olan qruplar meydana çıxmışdır. Bunlardan birincisi bir başqa səhabə Səd ibn Ubadənin xəlifəyə namizədliyini dəstəkləyən Mədinə ənsarı, ikincisi Hz. Peyğəmbərin dəfn mərasimi ilə məşğul olduğu üçün Bəni Saidədəki toplantıda iştirak etməyən İslam tarixinin ən məşhur şəxsiyyətlərindən biri Əli ibn Əbu Talibin xəlifə seçilməsini istəyənlərdir, üçüncüsü Əbu Bəkrin xəlifəliyini həyata keçirən mühacirlərdən və nəhayət, bütün bu namizədlərdən heç birinə səs verməyib, xəlifə seçimini camaatın ixtiyarına buraxmağə istəyənlərdir.
Məzhəb

Qədər məsələsi Dünya və axirət məhsuliyyətili feillərlə birbaşa əlaqəli olan qədər məsələsi hələ Xülafai-Raşidin dövründə meydana çıxmışdır. Əli və Ömər qədərlə bağlı onlara verilən bir sıra suallara açıqlamalar vermişdirlər. Səhabələrin dövründə meydana gələn sosial və siyasi səbəblər nəticəsində qədər mövzusu gündəmə gəldi, Cəməl və Siffeyn müharibələrindən sonra bir qisim insan bu müharibələrin qədərlə əlaqəli olduğu haqqında müzakirələr aparmağa başladılar. Sonrakı dövrlərdlə Əməvilərin ədalətsiz idarəetmələrinə haqq qazandırma məqsədi ilə qədər məsələsini cəbr düşüncə tərzi olaraq yaymağa başlaması bu məsələyə siyasi bir don geyindirmiş, bununlada bu məsələ mütəlif yönlərdən incələnmişdir. Bu mübahisələr nəticəsində Məbed el – Cuhəni və Gaylah ed – Dəməşki kimi şəxslərlə əlaqəli olan Qədəriyyə məzhəbləri meydana gəlmişdir. Qəbiləçilik və milliyətçilikdən qaynaqlanan səbəblər Əsası qədim zamanlara uzanan və cahiliyyə dövründə daha çox yayıyan nəsil və qəbilə təəsübkeşliyinə, İslamın təqvaya əsaslanan üstünlük düşüncəsiylə son verilməyə səy göstərilmişdir. Hz. Peyğəmbərin dövründə qəbiləçiyin izləri görünməsə də, Onun vəfatından sonra ilk dövrlərdən başlayaraq qəbilə təəssübkeşliyi yenidən ortaya çıxmış, bir çox ixtilaf, daxili mübarizə, siyasi fəaliyyət və qruplaşmalrın formalaşmasında mühüm amillərdən biri olmuşdur.
Məzhəb

Belə ki, əvvəllərdə mövcud olan Haşimi – Əməvi mübarizəsi Osman ibn Əffanın dövründə qohum – əqrəbalarını yüksək vəzifələrə gətirməsi ilə daha da şiddətlənərək üsyançıların əsas şikayət mövzularından birini təşkil etmişdir. Əli İbn Əbu Talibin xilafətə gəldikdən sonra valilikdən uzaqlaşdırdığı Müaviyyə ibn Əbu Sufyan həm qəbilə təəssübkeşliyinin təsiri ilə, həm də xəlifənin şəhid edilməsinə laqeyd qaldığı və əlbir olduğu üsyançıları ordusuna aldığını iddia edərək Əli İbn Əbu Talibə beyət etməmişdir. Nəticədə, iki müsəlman ordusu Siffeydə döyüşmək məcburiyyətində qalmışdır. Beləliklə, xüxusən siyasi məzhəblərin ortaya çıxmasında bu mübarizə ciddi rol oynamışdır. Eyni şəkildə Mudar qəbilələri ilə Rabia qəbilələri arasında qədimdən mövcud olan ciddi mübarizələrin, Mudarın Əli İbn Əbutalibin tərəfində olmasına qarşı Rabiənin də Əli İbn Əbu Talibin ordusundan ayrılıb Xaricilər arasında yer tutmasında böyül təsiri olmuşdur. Digər tərəfdən Əməvi dövlətinin güclü ərəb milliyətçiliyinə əsaslanan siyasəti və fərqli statuslardakı qruplarla birlikdə türk və fars kimi ərəb olmayan ünsürlərə (məvali) sahib qrupları xor görüb ikinci plana atması da, məzhəblərin ortaya çıxmasına təsir edən amil olmuşdur. Müsəlmanların fərqli sosial-mədəni strukturlarla təmasından qaynaqlanan səbəblər Həm Peyğəmbər dövründə, həm də onun vəfatından sonra sürətlə yayılan İslam dini, yalnız müşriklər arasında deyi, eyni zamanda yəhudilik, xristianlıq və məcusilik kimi qədim din və inanc mənsubları arasında da tərəfdar tapmışdır.
Məzhəb

İhtida hərəkətləri, fəth fəaliyyətləri və siyasi hakimiyyətə bağlı olaraq İslam, Xülafai – Raşidin və Əməvilər dövründə geniş bir coğrafi əraziyə yayılmışdır. Zaman keçdikcə fərqli dinlərin bir çox mənsubları İslam dinin qəbul etmiş, müsəlmanlar müxtəlif əqidə və fikir sahibləri ilə üz-üzə gəlmişlər. Əvvəlki dini inanclarını tərk edib İslamı qəbul edən insanların bir hissəsi bu dini təməl əsasları ilə bu dini qəbul etmiş, bəziləri isə bunu daha uzunbir zamana yaymış, bəziləri isə həqiqi mənada inanmadığı halda, özünü inanırmış kimi göstərmiş, bəziləri də İslamda intiqam almaq üçün müxtəlif fəaliyyətlər göstərmişdir. Bunlardan ilk iki qrupa mənsub olanlar da İslamı mahiyyəti baxımından qəbul edə bilməmiş, əvvəlki dini inanc və adət – ənənələrinin təsiri altında qalaraq inanc və düşüncələrini formalaşdırmağa çalışmışlar. Bütün bunlar bəzi yerlərdə İslamın ana düşüncəsinə paralel olan qrupların meydana gəlməsinə, bəzi yerlərdə isə bu düşüncənin simvolik bir şəkildə qaldığı batini və qali (ifrat) qrupların meydana gəlməsinə səbəb olmuşdur.
Marko Polo

Marko Polo (15 sentyabr 1254, Venesiya, Venesiya Respublikası – 8 yanvar 1324, Venesiya, Venesiya Respublikası) — italyan səyyahı. Marko Polo (XIII XIV əsrlər) İtaliyadan Mərkəzi Şərq və Orta Asiya yolu ilə Çinə getmişdir. Marko Polo Bakı neftinin Yaxın Şərq ölkələrinə aparılmasından söz açmış, habelə Şamaxı və Bərdənin ipək məmulatlarının gözəlliyini vurğulamışdır. XIII əsrin ortalarından etibarən avropalıların coğrafi təfəkkür dairəsi genişlənməyə başlamışdı. Bəzi Avropa tacirləri Şərqlə ticarətə can atırdılar. Buna misal olaraq İtaliya səyyahı və yazıçısı Marko Polonun mənsub olduğu Venesiya tacirlərinin Polo ailəsini göstərmək olar.
Marko Polo

Atasını və əmisini müşayiət edən Marko 1271-ci ildə Aralıq dənizi sahillərindəki Akka şəhərindən yola düşərək Hörmüzə gəlir və oradan karvanla Mərkəzi Asiyanın səhralarından və dağlarından keçərək uzun aylar yol getdikdən sonra 1275-ci ildə Şimali Çinə gəlib çıxır. Marko Polo Mərkəzi Asiya vilayətində və Çin kimi böyük dövlətdə olmuş ilk avropalı hesab olunur. Onun ailəsi tam 17 il bu qədim diyarın müxtəlif əyalətlərini gəzmiş, onun böyük xanı olmuş Xubilayın (Çingiz xanın nəvəsi) hörmətini qazanmış, ticarətlə məşğul olmuşdur. Geriyə daha təhlükəsiz hesab olunan dəniz yolu ilə qayıtmişdır. Marko Polonun 14 gəmidən ibarət donanması 1292-ci ildə Zeytun (hazırkı Tyançjou) limanından yola çıxır. Hər yerdə Asiyanın şərq və cənub sahillərinə yaxın üzərək Hind-Çinin və Şri-Lankanın yanından keçib Hörmüzə gəlirlər.
Marko Polo

Yalnız 1295-ci ildə Polonun ailəsi böyük varidatla Venesiyaya qayıdır. Onun səyahət təfərrüatları 1298-ci ildə «Marko Polonun kitabı» adı altında nəşr olunmuşdur. Bu kitab Markonun gəzdiyi ölkələrin coğrafiyası, etnoqrafiyası, tarixi haqqında qiymətli mənbədir. Kitab avropalıların bilik dairəsini əsaslı surətdə genişləndirdi, ordan-burdan eşitdikləri ölkələr haqqında müfəssəl məlumat verdi. Marko Polonun – yerdən çıxarılan, yeyiləsi olmayan, lakin yana bilən qara daşların (kömürün) hasilatı haqqında verdiyi məlumatlara ilk zamanlar hətta inana bilmirdilər. Onun kitabında Azərbaycan, Rusiya, tarixi İpək yolu və s. haqqında da ətraflı məlumatlar verilirdi.
Marko Polo

Geniş fikirli coğraflar Marko Polonun kitabından ən etibarlı mənbə kimi istifadə edərək şərqin adları çəkilən yeni-yeni ölkə və şəhərləri tərtib etdikləri xəritələrdə göstərirdilər. İlk dəfə 1375-ci ildə düzəldilmiş dünyanın atlasında Polonun məlumatlarında geniş istifadə olunmuşdur. Marko Polonun müxtəlif avropa dillərinə tərcümə olunan kitabı XIV-XVI əsrlərin dəniz səyyahlarına, o cümlədən X.Kolumba dərin təsir göstərmişdir. Sonralar nəinki tacirlər, həm də xristian dininin təbliğatçıları – missionerlər də Şərq ölkələrinə səyahətlərində coğrafi məlumatlar toplamağa çalışırdılar. Onların sırasında Papa səfirliyi ilə birgə 1289-1330-cu illərdə Çinə səyahət etmiş C.Montekorvinonun adını çəkmək olar. Həmçinin bax Tur Heyerdal
8 mart

8 mart — Qriqorian təqvimində ilin 69-cu günü. Bu tarixdə ilin sonuna 296 gün (uzun ildə 297 gün) qalır. XX və XXI əsrdə Yuli təqvimi ilə 25 fevral tarixinə uyğun gəlir. Əhəmiyyətli hadisələr 1600-cü ildən əvvəl 1010 — Firdovsi "Şahnamə" əsərini bitirib. 1722 — Gülnabad döyüşündə Əfqanıstandan gələn ordu Səfəviləri məğlub edib. 1736 — Əfşarilər sülaləsinin banisi Nadir şah Əfşar İran şahı olaraq taclanıb. 1844 — I Oskar İsveç-Norveç birliyinin kralı olmuşdur.
Burkina-Faso

Burkina Faso — Qərbi Afrikada dövlət. 1984-cü ilin avqustuna qədər Yuxarı Volta adlanırdı. Şimalda Mali, şərqdə Niger, cənub-şərqdə Benin, cənubda Toqo və Qana, cənub-qərbdə Kot-d-İvuar ilə həmsərhəddir. Burkina Fasonun dənizə çıxışı yoxdur. Burkina Fasonun adı tərcümədə "vicdanlı adamların vətəni" deməkdir. (moore dilində "burkina" -""vicdanlı adamlar", dyula dilində "faso" — "vətən"). Digər tərcüməyə görə Burkina Faso — "ləyaqətli adamların ölkəsi" deməkdir. Ərazisi 273 187 km², əhalisi 15,7 mln. nəfərdir.(2009). Paytaxtı — Uaqaduqu şəhəridir. Siyasi quruluşu Dövlət başçısı — ümumi səsvermənin nəticələrinə əsasən seçilən prezidentdir.
Burkina-Faso

(1 noyabr 2014-cü il tarixdən bu vəzifəni müvəqqəti olaraq İsaak Zida icra edir). Hökumət başçısı — prezident tərəfindən təyin edilən baş nazirdir. (1 noyabr 2014-cü il tarixdən İsaak Zida) Qanunvericilik orqanı ikipalatalı parlamentdən — Milli Assambleyadan (ümumi səsvermə ilə 5 il müddətinə seşilən 111 deputat) və Nümayəndələr Palatasından (3 il müddətinə seçilən 178 deputat) ibarətdir. Erkən tarix XI əsrin əvvəllərində Burkina Faso ərazisinə şimal-şərqdən, indiki Qana ərazisindən mosi tayfası gəlmişdir. Mosilər yerli nyenese, qrusi və busa tayfalarını özlərinə tabe etdilər. Doqon tayfası şimala çəkilməyə məcbur oldu. Müasir Furkina Faso ərazisində XIV əsrdə Uaqaduqu, Yatenqa, Tenkodoqo və Fada-Qurma dövlətləri mövcud olmuşdur. XIV əsrdən XVI əsrə qədər Yatenqa dövləti qonşu Mali və Sonqay ərazilərinin bir hissəsini işğal etmişdir. Müstəmləkə dövrü XIX əsrin sonlarında Burkina Fasonın fransızlar tərəfindən işğalı başlandı. 1895-ci ildə Yatenqa dövlətinin ordusu darmadağın edildi, 1897-ci ildə isə Fada-Qurma Fransanın protektoratlığını tanıdı. 1904-cü ildən 1919-cu ilədək Yuxarı Volta fransız müstəmləkəsi olan Yuxarı Seneqal — Niger müstəmləkəsinin tərkibində, sonralar isə ayrıca müstəmləkə olmuşdur.
Burkina-Faso

1947-ci ildə Yuxarı Volta müstəmləkəsi bərpa olunmuşdur. 1947-ci ildən 1958-ci ilə kimi fransız Yuxarı Voltası Fransa dənizarxası ərazisi olmuş, sonralar isə Fransa Birliyinin tərkibində Yuxarı Volta Muxtar Pespublikası kimi təşkil olunmuşdu. 1958-ci ildə Yuxarı Volta 1959–1960-cı illərdə mövcud olmuş Mali Federasiyasına (Mali və Seneqal) daxil olmağı planlaşdırmaq arzusunda olsa da, qonşu Fil Dişi Sahili dövlətinin təzyiqi nəticəsində bu federasiyada iştirak etməkdən imtina etdi. 1959-cu ilin dekabrında Yameoqo ölkənin prezidenti oldu. Onun ilk işi öz partiyasından başqa digər partiyaların fəaliyyətini qadağan etmək oldu. Müstəqillik dövrü 5 avqust 1960-cı ildə Yameoqo tərəfindən Yuxarı Voltanı müstəqil dövlət elan etdi və onun ilk prezidenti oldu. 1966-cı ilin yanvarında başlanan ümummilli tətil nəticəsində Yameoqo hakimiyyətdən devrildi. Hakimiyyət podpolkovnik Sanqule Lamizana başda olmaqla hərbçilərin əlinə keçdi. 1970-ci ildə Burkina Fasoda yeni konstitusiya qəbul edildi, siyasi partiyaların fəaliyyətinə icazə verildi, artıq briqada generalı olmuş Lamizana ümumi səsvermə nəticəsində ölkə prezidenti seçildi, lakin 1974-cü ildə növbəti prezident seçkiləri ərəfəsində hakim partiyanın rəhbərləri arasında ziddiyyətlər kəskinləşdi və 1974-cü ilin fevralında Lamizana hakimiyyəti ələ keçirdi. 1977-ci ildə Lamizana ölkəni mülki idarəetmə formasına qaytardı, lakin 1980-ci ilin noyabrında Yuxarı Voltada polkovnik Saye Zerbonun başçılığı ilə yenidən hərbi rejim quruldu. 1982-ci ilin 7 noyabrında Zerbo növbəti hərbi çevriliş nəticəsində hakimiyyətdən devrildi.