LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
ABŞ prezidentlərinin siyahısı

Martin van Buren ingilis müstəmləkələrinin deyil müstəqil Ştatların ərazisində doğulmuş ilk prezident idi və həm də doğma dili ingiliscə olmayan yeganə prezident idi. Vəzifə başında olduğu zaman öldürülən iki prezidenti Conson soyadlı vitse-prezidentlər əvəz ediblər. Barak Obama ilk afroamerika mənşəli prezident olmuşdur. Vətəndaş müharibəsi zamanı cənub ştatları müstəqillik elan etdikdən və özünü ABŞ-nin tərkibindən çıxardıqdan sonra, 1861-ci ildən 1865-ci ilədək Amerika Konfederativ Ştatlarının prezidenti vəzifəsi mövcud olmuşdur. AKŞ-nin ilk və yeganə prezidenti Cefferson Devis olmuşdur. O bu vəzifəni 18 fevral 1861-ci ildən 10 may 1865-ci ilədək (bu dövrlərdə vitse-prezident Aleksandr Stivens idi) tutub. Prezidentlərin siyahısı Hazırda yaşayan sabiq prezidentlər Hazırda keçmiş ABŞ prezidentlərinin 5-i sağdır: Prezidentlərdən sonuncu dəfə 30 noyabr 2018-ci ildə 94 yaşında Corc Herbert Uoker Buş vəfat etmişdir (Prezidentlik dövrü 1989-cu ildən 1993-cü ilədək olmuşdur). Həmçinin bax ABŞ-nin birinci xanımlarının siyahısı Tekumse lənəti Xarici keçidlər Prezidentlərin siyahısı Ağ Evin saytında
Orta Şərq

edilmiş, Şərq, Uzaq Şərq, Yaxın Şərq, Orta Şərq kimi anlayışlar da buna görə təyin edilmişdir. Ümumi məlumat Bu tanımaya görə Orta Şərq ölkələri Suriya, İraq, Qətər, Kipr, İordaniya, İsrail, Livan, İran, Fələstin, Səudiyyə Ərəbistanı, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Oman, Küveyt, Bəhreyn, Yəmən, Misir, Əfqanıstan, Pakistan, Tunis, Əlcəzair, Liviya, Sudan və Mərakeşdir. Yaxın Şərq anlayışı Fransanın Osmanlı İmperiyasınən torpaqları üçün istifadə etdiyi Yaxın Şərq təbiridir. XX əsrin başlanğıcına qədər tez-tez istifadə edilmişdir. Böyük Britaniyanın XIX əsrdən etibarən Hindistan və Çinin zənginliklərinə yayılması da "Uzaq Şərq" anlayışının istifadə edilməsinə səbəb olmuşdur.
Orta Şərq

Bu iki anlayış Qərb dövlətləri üçün yeni bir regional təyin etmə ehtiyacını ortaya çıxarmışdır. Bu istiqamətdə İngilislər, Yaxın Şərq termininə cavab, Osmanlı Dövləti torpaqları içərisində qalan və Uzaq Şərqya keçişdə əhəmiyyətli bir atlama daşı olan bölgə üçün Yaxın Şərq "terminini istifadə etməyə başlamışdır. Yaxın Şərq, Şərqi ilə Qərbi, Aralıq dənizi ilə Hind Okeanı, Rusiya ilə isti dənizləri bir-birinə bağlayan, eyni zamanda Şərq ilə Qərb arasındakı bütün ticari və mədəni əlaqələrin edildiyi bir bölgədir. Yer üzünün ən əhəmiyyətli quru və suyollarını əmr etməsinin özünə qazandırdığı bənzərsiz geosiyasi dəyər, Yaxın Şərq tarixin ilk dövrlərindən bu yana dünya suverenliyi arxasında qaçan qüvvələrin əsas hədəfi halına gətirmişdir. Qara qızıl olaraq təyin olunan neftin XX əsrin ilk yarısından etibarən dəyər qazanmasıyla Yaxın Şərqin, bu səbəbdən buradan keçən quru və dəniz yollarının strateji əhəmiyyəti dünyanın heç bir yeri ile müqayisə edilə bilməyəcək dərəcədə artmışdır.
Çəngələbənzər vəzi

Çəngələbənzər vəzi ya timus (lat. thymus) — 15 yaşınadək uşaqlarda olur, sonra reduksiya edərək piy toxuması ilə əvəz olunur, odur ki, uşaqlıq dövrü vəzilərindən hesab olunur. Endokrin sisteminin bronxiogen vəzilərdəndir. Çəngələbənzər vəzinin şəkli müxtəlifdir – gah qısa, qalın, gah uzun, və ensiz olur; embrional dövrdə rəngi çəhrayı, uşaqlarda boz və çəhrayı , böyüklərdə piy toxuması ilə əvəz olunduğu üçün sarımtıl olur. yeni doğulmuşda çəkisi 10-15 q, uzunluğu 5-6 sm, eni (aşağı tərəfdə) 2-4 sm və qlınlığı 1-1,5 sm-dır. Qızlarda çəngələbənzər vəzi oğlanlarınkindən kiçik olur. Çəngələbənzər vəzi iki asimmetrik hissədən. sağ və sol paydan – lat.
Çəngələbənzər vəzi

lobus dexter et sinister ibarətdir. Binlar bir -birilə ancaq piy toxuması ilə birləşmişdir, beləliklə bunların hər birini ayrı-ayrı üzv hesab etmək olur. Aşağı tərəfdən sağ və sol paylar bir-birinə çox yaxındır, yuxarı tərəfdən isə ayrılaraq çəngəl ucuna bənzər buynuzlar əmələ gətirir. Xarici səthləri nazik elastik lifli birləşdirici toxuma qişası ilə örtülüdür; bu qişadan vəzin daxilinə doğru arakəsmələr grdərək onu bir çox paycıqlara – lat. lobi thymi bölür. Çəngələbənzər vəzi iki maddədən təşkil olunmuşdur; açıq rəngli beyin maddə və tünd rəngli qabıq maddə. Beyin maddə vəzinin mərkəzi ilə yuxarıdan aşağıya doğru gedərək qaytan kimi yol təşkil edir və hər bir paycığa şüa kimi saçaqlar verir. Xaricdən isə qabıq maddə ilə əhatə olunmuşdur.
Çəngələbənzər vəzi

Bu maddələrin hər ikisi hüdudsuz olaraq bir-birinə qarışır, ancaq quruluşca fərqləri bundadır ki, qabıq maddədə hüceyrələrin miqdarı çoxdur, beyin maddədə isə əksinə, azdır. Beyin maddədə olan hüceyrələr konsentrik surətdə bir-birinin üzərinə toplaşaraq Hassal cisimcikləri adlanan yığıntılar təşkil edir. Çəngələbənzər vəzi döş qəfəsində, orta divarın yuxarı hissəsində, lat. area thymica adlanan sahədə yerləşmişdir. Yuxarı ucu lat. spatium pretracheale sahəsində yerləşərək, qalxanabənzər vəziyədək və aşağı ucu IV qabırğa qığırdağınadək çatır. Bu ön tərəfdən – döş sümüyünün dəstəsilə, yan tərəfdən – ağciyər ilə, arxa tərəfdən – ürək kisəsinin yuxarı hissəsi ilə və böyük damarların başlayan ucları ilə (lat. arcus aortae, vv.
Çəngələbənzər vəzi

brachiocephalicae dextra et sinistra və yuxarı boş vena ilə) əhatə olunmuşdur. Çəngələbənzər vəzi ürək kisəsi və orta divar plevrasına möhkəm bitişmişdir, döş sümüyünə boş birləşdirici toxuma vasitəsilə zəbt olunmuşdur. İnkişaf və anomaliyaları Çəngələbənzər vəzi bronxiogen vəzilərdən olub, 6 mm uzunluğunda olan embrionda III udlaq cibindən inkişaf edir. İlk dəfə bunun mayası qovuqcuq şəklində olur; tez bir zamanda bu qovuqcuq kaudal tərəfə doğru böyüyür, mənfəzi itir. Əvvəlcə çəngələbənzər vəzininmaysı inkişaf etdiyi mənbə ilə epitel axacaq – lat. ductus thymopharyngeus vasitəsilə rabitədə olur, sonradan bu axacaq reduksiya edir və vəzinin mayası zolaq şəklini alır. Bu zolağın kaudal hissəsi çox qalınlaşır, kranial hissəsi isə nazik qalır, yəni zəif inkişaf edir, nəhayət mayanın kranial (boyun) hissəsi (lat. thymus cervicalis) reduksiya edir; kaudal (döş) hissəsi inkişafa davam edir və son çəngələbənzər vəzini (lat.
Çəngələbənzər vəzi

thymus thoracicus) təşkil edir. sağ və solmayalar aşağı (kaudal) tərəfə yerlərini dəyişməklə, yəni enmə – lat. descensus thymi prosesini keçirməklə bərabər orta xəttə yaxınlaşır və bir-birilə birləşir; nəticədə tək çəngələbənzər vəzi meydana çıxır. IV udlaq cibinin epitelindən də bir epitel tumurcuq meydana çıxır; adətən, bu tumurcuq (maya) reduksiya olur, çox nadir hallarda inkişafa davam edib lat. parathymus adlanan törəmə şəklində qalır və qalxanabənzər vəzinin daxilində yerləşir. Anomaliyaları Çəngələbənzər vəzinin anomaliyalarından boyun çəngələbənzər vəzinin (lat. thymus cervicalis) qalmasına və ya əlavə çəngələbənzər vəzinin (lat. thymus accessorius) meydana çıxmasına təsadüf edilir.
Çəngələbənzər vəzi

lat. Thymus cervicalis təsadüf edərsə, sağ və sol paylardan başlayıb yuxarıya qalxır və qalxanabənzər vəzinin boğazına çatır. lat. thymuc accessorius ayrıca paycıqlardan təşkil olaraq, çəngələbənzər vəzinin qonşuluğunda və ya qalxanabənzər vəzinin daxilində təsadüf olunur. Bu növ anomaliya insanda çox az təsadüf edilir. Bəzən çəngələbənzər vəzi anadangəlmə olaraq tamamilə inkişaf etmir. Yaş xüsusiyyətləri Çəngələbənzər vəzi uşaqlarda həddi-büluğ dövrünədək (15 yaşınadək) inkişaf edir. Yeni doğulmuş uşaqda çəkisi 10-15 q olur; həddi-büluğ dövründə çəkisi 35-40 q-a çatır.
Çəngələbənzər vəzi

Bu dövrdən sonra yavaş-yavaş reduksiya etməyə başlayır, paycıqların həcmi kiçilir, parenxim azalır və piy toxuması ilə əvəz olunur. 25 yaşında çəngələbənzər vəzinin çəkisi 25 q-a düşür, 60 yaşında 15 q-a, 70 yaşında 6 q-a bərabər olur. Qocalarda çəngələbənzər vəzi bir parça piy toxumasından başqa bir şey deyildir; bunun daxilində parenximdən yalnız xırda qalıqlara təsadüf edilir. Vaskulyarizasiya və innervasiyası Çəngələbənzər vəzi qanı (lat. rami thymici) döş qəfəsinin daxili arteriyalarından (lat. aa. thoracicae internae) və onun şaxələrindən (lat. rami mediastinales et a. pericardiacophrenica), aşağı qalxanabənzər arteriyalardan alır.
Çəngələbənzər vəzi

Bunlar arakəsmələri təqib edərək paycıqlara daxil olur və qabıq maddədə kapillyar toru təşkil edir. Buradan venoz qan paycıqarası venalar – lat. vv. interlobularis vasitəsilə lat. vv. thymicae adlı damarlara toplanır. Bu venaların bir qismi arteriyalara uyğun venalar və digər qismi sol bazu-baş venasına açılır. Çəngələbənzər vəzi azan sinirlərdən gələn şaxələrlə (lat.
Çəngələbənzər vəzi

rr. thymici) və lat. plexus thoracicus internus adlı simpatik kələfdən çıxan şaxələr ilə innervasiya olunur. Kapsulu diafraqma və boyun sinirlərindən gələn şaxələrlə təchiz olunur. Çəngələbənzər vəzidən gələn limfa ortadivar limfa düyünlərinə toplanır. Uşaq anadan olandan sonra çəngələbənzər vəzi öz vəzifəsini ifa etməyə başlayır və cinsiyyət vəziləri yetişdikdə vəzifəsindən qalır; çünki onlar bu vəzini antoqonist üzvlər kimi tormozlayır. Cavan heyvanların çəngələbənzər vəzini çıxartdıqda, skeletləri yumuşalmağa başlayır və boyatmadan qalır. Bu vəzi turşuların əmələ gəlməsinə mane olur və artıq miqdarda əmələ gələn turşuları neytrallaşdırır.
Çəngələbənzər vəzi

Sümüklərdə kalsium duzlarının çökməsini və boyatma prosesini tənzim edir. Çəngələbənzər vəziniçıxartdıqdan sonra zahir olan əlamətlərə lat. cachexia thymopriva deyilir. Çəngələbənzər vəzi hormonal vəzifəsindən başqa qnın tərkibinə təsir edərək ağ qan cisimciklərinin (limfositlərin) miqdarını çoxaldır. bəzən böyüklərdə çəngələbənzər vəzi qalır; belə halda vücudda limfa sistemi çox inkişaf etmiş olur, cinsiyyət üzvlərinin hipoplaziyası meydana çıxır və vücudun psixi müqaviməti azalır; bu hala lat. status thymicolymphaticus deyilir. Prof. Kamil Əbdülsalam oğlu Balakişiyevin, İnsanın Normal Anatomiyası, III cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı – 1982 Anatomy: Embryologie
Aqil Quliyev (milli qəhrəman)

Aqil Quliyev (tam adı: Aqil Sahib oğlu Quliyev; 19 sentyabr 1963, Urud, Sisian rayonu – 25 fevral 1992, Xocalı) — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı; Qarabağ müharibəsi şəhidi. Erkən illəri Aqil Sahib oğlu Quliyev 1963-cü ilin sentyabrın 19-da Ermənistanın Sisyan rayonunun Urud kəndində anadan olub. 1980-ci ildə orta məktəbi bitirmiş və Azərbaycan Neft Akademiyasının axşam şöbəsinə daxil olub. Üçüncü kursdan hərbi xidmətə çağırılıb. Hərbi xidmətini başa vurduqdan sonra 1985-ci ildə Xarkov Ali Milis məktəbinə daxil olub. Məktəbi fərqlənmə ilə bitirdikdən sonra 1988-ci ildə Milli Ordu qərargahına gələrək hərbi xidmətə yazılıb. O, həmin il Qarabağ müharibəsi başlanmasını Xarkovda eşitdikdən sonra, körpə qızını götürüb Bakıya qayıtdı.
Aqil Quliyev (milli qəhrəman)

Qarabağ müharibəsi və döyüşlərdə iştirakı O, 1988-ci ildə leytenant idi və Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin qərargahına gələrək cəbhəyə göndərilməsini xahiş etdi. Qərargah rəisi Arif Salahov onun xahişini nəzərə alıb, 45 nəfər döyüşçü ilə Aqil Quliyevlə cəbhə bölgəsinə getməsini təmin etdi. Onun qardaşı Nəsimi Aqilin Qarabağa gedəcəyi günü bilirdi. O da Aqildən xəbərsiz könüllü olaraq cəbhəyə gedən rotaya yazılır. Aqil onun bu cəsurluğunu görüb çox sevindi və onun bu fədakarlığını alqışladı. Bir neçə gündən sonra rota Zabrat Hava Limanından vertolyotla Ağdama yola düşdü.Ağdamda qərara alındı ki, 11 nəfər Umudluya göndərilsin. Qalanlar isə daha ağır vəziyyətdə olan Xocalıya yollandı.
Aqil Quliyev (milli qəhrəman)

O, qardaşı Nəsimi ilə Xocalı müdafiəçilərinin sırasında idi. Onların ərzaqla təminatını xocalılılar öz boyunlarına götürdülər.1991-ci ilin sonunda Xocalı cəbhə bölgəsinin ən qorxulu nöqtəsi idi. O, 21 nəfər döyüşçü ilə Xocalı hava limanının rəisi Əlif Hacıyevin müdafiə batalyonu ilə çiyin-çiyinə Xocalının müdafiəsində dayanmışdı. Lakin onların təchizatı və iqtisadi təminatı yox dərəcəsində idi. Ona görə də Xocalı camaatına müraciət edildi. Ətrafla əlaqə kəsildiyindən Aqil Quliyevin ərzaqla təminatını xocalılılar öz boyunlarına götürdülər.Vəziyyət get-gedə çətinləşirdi. Ermənilərin hücum qorxusu isə gündən-günə artırdı. Aqil Quliyev tez "Xocalı" taburunun komandiri Tofiq Hüseynovla görüşüb döyüş mövqeyini möhkəmlətməyə çalışdı. O hücum edib MDB-nin qoşun hissələrindən 3 BRDM, ərzaq dolu 2 UAZ maşın, 13 hərbçini girov götürdü. Əsgərləri tərk silah edib Ağdama göndərdilər.
Aqil Quliyev (milli qəhrəman)

Bundan sonra MDB-nin qoşun hissəsi Xocalı milis şöbəsinə basqın etdi. Bir neçə nəfəri öldürüb rəis müavinini girov apardılar. O, dərhal hücum edib düşmənin BRDM-ni heyəti ilə birlikdə ələ keçirdi, milis şöbəsindəki dığaları da girov götürüb qərargaha göndərdi.1992-ci il yanvarın 23-də Aqil Quliyev Hikmət Nəzərli ilə birlikdə Bakıya gəlib Xocalını xilas etmək üçün respublika rəhbərliyi ilə görüşmək istəyirdi. Bəzi rəhbərlər nəinki onlarla görüşmədilər, hətta onlara mane olurdular. Aqil Quliyev cəbhədə baş verən uğursuzluqların səbəblərindən danışaraq respublika prezidenti Ayaz Mütəllibovun göstərdiyi laqeyd və biganə münasibətə öz hiddətini bildirmişdi: Şahin Musayevlə görüşən Quliyev 80 ədəd mərmi əldə edə bildi. O, Baba Nəzərlinin köməkliyi ilə DİN-dən 4 maşın silah-sursat əldə edir. Həmin sursatı Xocalıya Ağdamdan Xocalıya uçan sərnişin vertolyotu çatdırmalı idi. Xainlər tərəfindən ermənilərə çatdırılan məlumat həmin vertolyotun düşmənlər tərəfindən vurulması ilə nəticələndi.1992-ci il fevralın əvvəllərində Aqil Quliyevin rəhbərliyi ilə 366-cı motoatıcı alayın altı BMP-si heyət üzvləri ilə birlikdə girov götürülür.
Aqil Quliyev (milli qəhrəman)

Heyətin sırasında bir rus polkovniki də olur. Təcili girovların geri qaytarılması üçün rəhbərlikdən zəng edilir. Hədələrin və zənglərin ciddi şəkil alacağını düşünərək Quliyev rus polkovniki ilə dialoqa girir. 1 "BMP", 1 "Kristall" raket qurğusu, çoxlu hərbi sursat və 1 maşın ərzaq alır. Bundan sonra girovların geri qaytarılması haqqında yuxarıya məlumat çatdırır. Girovlar geri qaytarıldıqdan sonra ermənilər rus ordusu ilə birlikdə Xocalını mühasirəyə alırlar. Fevralın 18-də Aqil Quliyev qız-gəlinləri Xocalıdan çıxarmaq üçün 11 nəfər döyüşçüsünü götürüb, mühasirəni yarmaq üçün erməni postuna yaxınlaşır.
Aqil Quliyev (milli qəhrəman)

Postda erməni quldurlarına göz açmağa imkan verməyib 21 nəfərini öldürürlər.Otağa girəndə döyüşçü yoldaşı İlqar Musayevə güllə dəyir. Aqil Quliyev onu təhlükəsiz yerə aparmaq istəyir, lakin avtomatdan açılan atəş onun qıçlarına dəydi. İlqar həyatla vidalaşır, özünü yetirən Cabbar isə düşməni qətlə yetirir. Bu döyüşdə Cabbar və Hafiz də yaralandılar. Yaralı döyüşçülər əməliyyatı başa çatdırmadan geri döndülər. Yaralı döyüşçülər çox əzab-əziyyətlə onu öz postlarına çatdıra bildilər. Aqil Quliyevin təcili cərrahiyyə əməliyyatına ehtiyac vardı.
Aqil Quliyev (milli qəhrəman)

Lakin həmin zaman, nə həkim çağırmaq, nə də Aqil Quliyevi hospitala çatdırmaq mümkün deyildi. 1992-ci il fevralın 25-də, döyüş yoldaşları Quliyevi xərəyə qoyub Xocalı soyqırımından xilas etmək üçün çalışırdılar. Bütün Xocalı sakinləri şəhərin uzunmüddətli müdafiəsində onun misilsiz xidmətlərini yaxşı bilirdilər. Növbə ilə onu Kətik kəndinin yanına qədər gətirib çıxardılar. Lakin dağın döyüşündə erməni əsgərlərinin pusqusuna düşdülər. Aqil Quliyevi aparanlardan hamısı həlak oldu, bir güllə də Aqilə dəydi. Aqil Quliyevin meyitini beş gün sonra martın 2-də hadisə yerindən götürmək mümkün oldu.1992-ci ildə Bakıda Şəhidlər xiyabanında dəfn edilib.
Aqil Quliyev (milli qəhrəman)

Şəxsi həyatı Ailəli idi, bir qızı yadigar qalıb. Bakının Səbail rayonunda onun şərəfinə küçə adlandırılıb. Aqil Quliyevin Bakıda Nəsimi rayonunda yaşadığı binanın önündə xatirə lövhəsi vurulub. Ədəbiyyatda Şəmsi Vəfadar "Aqil dünyası" poemasını ona həsr etmişdir. Şair Aqil Quliyevin yaralı ayaqlarının təsvirində təkcə bir bədən üzvünün şikəst halı deyil, həm də yaralanmış Xocalının, başı bəlalar çəkən Vətənin və onun vətənpərvər oğlunun ağrılarına qeyd edib: Filmoqrafiya Vətən sağ olsun (film, 2011) — (tammetrajlı sənədli televiziya filmi) Təltif və mükafatları Aqil Quliyev Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətlərinin icraçısı İsa Qəmbərin 7 iyun 1992-ci il tarixli 883 saylı fərmanı ilə ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür. 1999-cu ildə prezident Heydər Əliyev Milli qəhrəmanın layiq görüldüyü yüksək mükafatı onun atası Sahib Quliyevə təqdim etmişdi. 1992 — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
Səhm

Səhm — öz sahibinə emitentin (səhmi buraxan şirkətin) gəlirinin bir hissəsini dividend şəklində almaq, emitentin idarə olunmasında iştirak etmək və emitentin ləğvi halında geridə qalan əmlakın bölüşdürülməsi zamanı həmin əmlakın bir hissəsini əldə etmək hüququnu verən pay qiymətli kağızıdır. Səhmin iki növü vardır: İmtiyazlı səhmAdi səhm — sahibinin səhmdar cəmiyyətinin gəlirinin bir hissəsini dividend şəklində almaq, cəmiyyətin idarə edilməsində iştirak etmək və ləğv edildiyi halda yerdə qalan əmlakın bir hissəsini əldə etmək hüquqlarını təsbit edir. İmtiyazlı səhm — sahibinin malik olduğu səhmin nominalından müəyyən faizlə ifadə olunmuş ölçüdə dividend almaq hüququnu təsbit edir və bu dividendin alınmasında digər adi səhm sahiblərinə nisbətən üstünlük hüququnu təmin edir. Buraxılma halları Səhmlər aşağıdakı hallarda buraxılır: Səhmdar cəmiyyətlə yaradıldıqda Müəssisənln və ya təşkilatın səhmdar cəmiyyətlnə çevrilməsi zamanı Nizamnamə kapitalının artırılması zamanı Xüsusiyyətləri Səhmlərin bir neçə xüsusiyyəti var: Səhm — mülkiyyət tituludur Səhmin "mövcudluğu" müddəti yoxdur Səhmlərə bilinməzlik xasdır Səhmlərə məhdud məsuliyyət xasdır Səhmlər bölünə və birləşə bilərlər Xarici keçidlər Səhm nədir və necə alınır? Arxivləşdirilib 2018-08-18 at the Wayback Machine
Assimilyasiya (sosiologiya)

Assimilyasiya (lat. "oxşatma", "uyğunlaşdırma") — bir xalqın digər xalqla öz dilini, mədəniyyətini və s.-ni itirmək yolu ilə qarışması. Təbii və zorakı assimilyasiya mövcuddur. Təbii assimilyasiya heç bir məcburiyyət edilmədən milli azlıqların uzun müddət aralarında yaşadıqları daha böyük millətlə tədricən qovuşması yolu ilə gedir. İmperiyalarda, o cümlədən Rusiya imperiyasında tabelikdə olan xalqların zorakı, məcburi assimilyasiyasından (ruslaşdırmadan) geniş istifadə edilirdi.
Daşqın İskəndərov

İskəndərov Daşqın Ələm oğlu — Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti İstehsalat Birliyinin Baş direktoru, texnika üzrə fəlsəfə doktoru. ARDNŞ-nin vitse-prezidenti (2019–2023), Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti prezidentinin müşaviri. Daşqın İskəndərov 1965-ci ildə Şamaxı rayonunda anadan olmuşdur. 1983–1985-ci illərdə hərbi xidmətdə olmuş və xidməti tamamlayaraq 1985-ci ildə M. Əzizbəyov adına Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti) neft və qaz yataqlarının işlənməsinin texnologiyası və kompleks mexanikləşdirilməsi fakültəsinə daxil olmuşdur. İnstitutu 1991-ci ildə bitirərək dağ mühəndisi ixtisasına yiyələnmişdir. Evlidir, 2 övladı var. 1991-ci ildə 28 May neft — qazçıxarma idarəsinin (NQÇİ) 5 saylı dərin dəniz özülündə neft-qazçıxarma operatoru kimi əmək fəaliyyətinə başlamışdır. 1999-cu ilədək orada operator, mühəndis, Neftin və qazın ilkin hazırlanması və nəqli sexinin rəisinin müavini və rəisi vəzifələrini icra etmişdir.
Daşqın İskəndərov

1999–2007-ci illərdə Azərbaycan Beynəlxalq Əməliyyat Şirkətində və daha sonra BP Exploration Caspian Sea Limited şirkətində əməliyatlara nəzarət mərkəzində texnik və daha sonra istehsalat üzrə sahə rəhbəri vəzifəsində çalışmışdır. 2007–2010-cu illərdə SOCAR-ın Azneft istehsalat Birliyinin 28 may NQÇİ-nin rəisinin 1-ci müavini, daha sonra isə rəisi vəzifəsinə təyin edilmişdir. Daşqın İskəndərov 2010-cu ildə Azneft İstehsalat Birliyində Baş direktorun 1-ci müavini vəzifəsində işləmişdir. 2011-ci ildən etibarən Azneft İstehsalat Birliyinin Baş direktoru vəzifəsində çalışır. Daşqın İskəndərov 2019-cu il 3 dekabrdan Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin müvafiq Sərəncamına əsasən, "Azneft" İstehsalat Birliyinin Baş direktoru Daşqın İskəndərov SOCAR-ın neftin, qazın nəqli və qaz təsərrüfatı məsələləri üzrə vitse-prezidenti təyin olunub.28 iyul 2023-cü ildə Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamı ilə ARDNŞ-nin vitse-prezidenti vəzifəsindən azad edilib. Elmi fəaliyyəti 2013-cü ildə Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında "Uzun müddət istismarda olan dəniz neft yataqlarının lay-quyu sistemində yaranan mürəkkəbləşmələrə qarşı yeni üsulların işlənməsi və tətbiqi" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmiş, texnika elmləri doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülmüşdür. Müvafiq olaraq 2014-cü və 2015-ci illərdə nəşr edilən Neft və qaz çıxarma işçiləri üçün məlumat kitabı və Neft və qaz quyularının əsaslı təmiri adlı kitabların müəllifidir. Onun rəhbərliyi və bilavasitə iştirakı ilə aparılan bir sıra elmi-tədqiqat işlərinin, o cümlədən mədənlərdə keçirilən sınaq işlərinin nəticələri nəşr olunmuşdur.
Daşqın İskəndərov

15-dən çox elmi məqalə, o cümlədən dərslik kimi istifadə olunan 2 kitab, 8 ixtira və patent müəllifidir. Elmi məqalələri 139.7 mm-lik istismar kəmərində qumla tıxaclanmış lift borularının xüsusi tutucu alətlərlə çıxarılması üsulsu //ANT. – 2012. – № 6. – S. 24–29. (həmmüəllif Y. Ə. İbrahimov). Güclü udma qabiliyyətinə malik olan quyularda təzyiq altında sementləmə işinin aparılmasının təkmilləşmiş üsulu //ANT. – 2013.
Daşqın İskəndərov

– № 1. – S. 29–34. (həmmüəllif Y. Ə. İbrahimov). Sulaşmış neft quyularının qərarlaşmış rejimlərdə hidrodinamik tədqiqi //Eco Energetics Scientific –Technical Journal. – 2013. — № 2. (həmmüəlliflər S. D. Mustafayev, R. A. Quliyev) İkinci lülənin qazılmasında hidravlik güc fırlanğıcı qurğusunun istifadə perspektivliyi //ANT.
Daşqın İskəndərov

(həmmüəllif Y. Ə. İbrahimov). Neft-mədən kompressor qurğularının flikkersıs spektroskopiya əsasında rejim parametrlırinin tədqiqi //Azərbaycan Mühəndislik Akademiyasının Xəbərləri. – 2014. –Cild 6. – No.1. – S. 96–112. (həmmüəllif Ə. N. Bağırov) Quyuların təzyiq altında sementləmə üsulu. Azərbaycan Respublikasının Patenti İ 2014 0019, 07.04.2014 il.
Daşqın İskəndərov

(həmmüəllif Y. Ə. İbrahimov) Korroziyaya uğramış lift borularının quyudan çıxarılması ücün qurğu. Azərbaycan Respublikasının Patenti İ 2014 0020, 07.04.2014 il. (həmmüəllif Y. Ə. İbrahimov) Qumla tixaclanmiş lift borularinin quyudan çixarilmasi üçün qurğu. Azərbaycan Respublikasının Patenti İ 2014 0077, 04.11.2014. (həmmüəllif Y. Ə. İbrahimov). Science, Technology and Higher Education. Materıals of the VI Internatıonal Research and Practıce Conference. Westwood , Canada, November 12th – 13 th 2014.
Daşqın İskəndərov

Boru kəmərinin pərçimlənməsi səbəbləri, onun azad edilməsi üsulları və metodikası //ANT. – 2015. – № 6. – S. 25–34. (həmmüəllif Y. Ə. İbrahimov). Boru kəmərinin pərçimlənməsi səbəbləri, onun azad edilməsi üsulları və metodikası //ANT. – 2017. – № 6.
Daşqın İskəndərov

– S. 25–33. (həmmüəllif Y. Ə. İbrahimov). İstismar quyularında tutma işlərinin xüsusiyyətləri //ANT. – 2017. – № 7–8. – S. 56–62. (həmmüəllif Y. Ə. İbrahimov). İstismar quyularının əsaslı təmirində qəzalı sonluğa uyğunlaşmış tutucu alətlərin tətbiqinin xüsusiyyətləri //ANT.
Daşqın İskəndərov

(həmmüəllif Y. Ə. İbrahimov). Qum tıxacının maqnitləşmiş sulfanollu su ilə yuyulması //ANT. – 2018. — məqalə baxılmaqdadır. (həmmüəllif Arif Məmməd-zadə) Seçilmiş əsərləri Neft və qaz çıxarma işçiləri üçün məlumat kitabı. Bakı: 2014 Neft və qaz quyularının əsaslı təmiri. Bakı: 2015 Dövlət mükafatları və ordenləri 2014-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin müvafiq sərəncamı ilə Əməkdar mühəndis fəxri adına layiq görülmüşdür. Azərbaycanda neft yataqlarından sənaye üsulu ilə iki milyardıncı ton neftin hasil edilməsi münasibətilə neft və qaz sənayesinin inkişafında xidmətlərinə görə 2017-ci il noyabr ayının 7-də "3-cü dərəcəli Əmək ordeni" almışdır.
Hicran Hüseynova

Hicran Kamran qızı Hüseynov (13 avqust 1955, Bakı) — azərbaycanlı dövlət və siyasi xadim, Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin sədri (2006–2020), Azərbaycan Milli Məclisinin VI çağırış üzvü. Hicran Hüseynova 1955-ci il avqustun 13-də Bakı şəhərində anadan olub. 1972–1977-ci illərdə S. Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetində tarix üzrə ali təhsil alıb. 1985-ci ildə dissertasiyasını müdafiə edib və tarix elmləri namizədi dərəcəsi alıb. 2001-ci ildə "Azərbaycan Avropa inteqrasiya sistemində" mövzusunda dissertasiyanı müdafiə edib və siyasi elmlər üzrə doctor dərəsi alıb. 2007-ci ildə isə Azərbaycanın Prezidenti yanında Ali Atestasiya Komissiyası tərəfindən ona professor adı verilib.
Hicran Hüseynova

Hicran Hüseynova Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 6 fevral 2006-cı il tarixli Sərəncamı ilə Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin sədri vəzifəsinə təyin edildi.2020-ci il fevralın 9-da baş tutan Parlament seçimlərində 41 saylı Sumqayıt I dairəsindən Yeni Azərbaycan Partiyasının (YAP) namizədi olan Hicran Hüseynova, 32,60 % səslə VI çağırış Milli Məclisin deputatı seçildi. 2020-ci il martın 10-dan səlahiyyətlərinin icrasına başlayan Hicran Hüseynova, Milli Məclisin ailə, qadın və uşaq məsələləri Komitəsinin sədri oldu. Milli Məclisin deputatı səlahiyyətlərinin icrasına başlaması ilə bağlı Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 10 mart 2020-ci il tarixli Sərəncamı ilə Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin sədri vəzifəsinə azad edildi. Hicran Hüseynova ailəlidir, 2 övladı var. Onun atası — Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin müavini olan Kamran Hüseynovdur.
İlyas Tapdıq

Təşviqat qatarında dəfələrlə rayonlara getmiş, zəhmətkeşlər qarşısında çıxış etmişdir. 60–80-ci illərdə qardaş respublikalarda keçirilən ümumittifaq tədbirlərinə, yubileylərə, uşaq kitabı həftəsinə, müşavirələrə dəvət olunmuşdur. Azərbaycan komsomolunun XXX, XXXI qurultaylarına nümayəndə seçilmişdir. Sovet uşaq ədəbiyyatı və incəsənəti nümayəndələri tərkibində Çexoslovakiyada (1972), Macarıstanda (1979) olmuşdur. Türkiyədə İzmir şəhərində I Uluslararası Türk dünyası Turizm və Kültür simpoziumunda iştirak etmişdir (1994). Ürəyindən əməliyat olunmuş şair 25 dekabr 2016-cı ildə axşam saatlarında Bakıda, evində vəfat etmişdir. Şair Badamdar qəbirstanlığında, həyat yoldaşının yanında dəfn olunmuşdur.
İlyas Tapdıq

Müğənni Şəbnəm Tapdıqın atasıdır. Yaradıcılığı İlyas Tapdıq müasir uşaq ədəbiyyatının tanınmış nümayəndələrindəndir. Şairin uşaq əsərlərinin mühüm bir qismini yurdumuzun təbiətinə, gözəlliklərinə həsr olunmuş əsərlər təşkil edir. "Bildirçin" uşaqların çox sevdiyi, həvəslə əzbərlədiyi, söylədiyi əsərlərdəndir. "Dəmirağac" şeirində təbiətin möcüzəsi olan dəmirağacın xüsusiyyətləri poetik bir dillə bəhs edilir. "Bir evim var…" şeiri şifahi xalq ədəbiyyatının tapmaca janrında istifadə yolu ilə yazılmışdır. "Qaçaq dovşan" poemasının qəhrəmanı uşaqların çox sevdiyi dovşandır.
İlyas Tapdıq

Bu əsər uşaq ədəbiyyatımızda dovşana həsr olunan digər əsərləri təkrarlamır, orijinallığı ilə diqqəti cəlb edir. Əsərdə yırtıcı, hiyləgər heyvanlarla dostluq edən dovşan fərasətli, qoçaq, sayıqdır. Şairin yaradıcılığında vətən mövzusunda əsərlər mühüm yer tutur. Onun 20 yanvar şəhidlərinə həsr olunmuş "Bir şəhiddir ürəyim" şeirini həyəcansız oxumaq olmur. Kəndimizin çobanı. Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1955, 16 səh. Bulaq başında.
İlyas Tapdıq

Bakı: Gənclik, 1982, 142 səh. Özümlə görüş (şerlər). Bakı: Yazıçı, 1984, 320 səh. Nağıllı ağaclar (şerlər və mənzum nağıllar). Bakı: Gənclik, 1988, 188 səh. Şıltaq günəş. Bakı: Gənclik, 1987, 160 səh.
İlyas Tapdıq

Bakı: Gənclik, 1974, 52 səh. Filmoqrafiya Aşıq Ələsgər (film, 1972) Bakı SOS Uşaq Kəndi (film, 2001) Baş tutmayan ziyafət (film, 1981) Evlər yıxanım mənim!!. (film, 1974) "Fransız" (film, 1995) Xoruzun quyruğu (film, 1980) İki xalqın oğlu (film, 2004) Keyfiyyət nişanı (film, 1974) Mədəniyyət salnaməsi (film, 2001-2004) Məhəbbətdən də artıq (film, 1975) Molla İbrahimxəlil kimyagərin nəvələri (film, 1974) Ordan-burdan (film, 1987) Sürpriz (film, 1977) Şərt (film, 1984) Toxunma, partlayar! (film, 1982) Yoxlama (film, 2006) Yollar (film, 1972) Bilal Həsənli. Azərbaycan Uşaq ədəbiyyatı. Bakı-"Müəllim" nəş.,2008, 296 s.
Ümumdünya vaxtı

Koordinasiya edilmiş ümumdünya vaxtı (ing. Universal Time Coordinated; fr. Universel Temps Coordonné; abbr. UTC) — Qrinviç meridianının orta Günəş vaxtı. Gecəyarıdan hesablanır, Bakı vaxtından 4 saat geridir. İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Təbiətdə suyun dövranı

Su dövranı — biosferdə suyun dövri yerdəyişmə prosesidir. Buxar, kondensasiya və çöküntülərdən ibarətdir.Bu dövran materiyanın hərəkət etdiyini göstərir və təsdiq edir. Su yer kürəsində fasiləsiz dövr edir, buna görə suyun ümumi həcmi dəyişməz qalır. Yer kürəsinin səthinin dörddə üç hissəsi suyla örtülmüşdür. Yer kürəsinin su təbəqəsini hidrosfer adlandırırlar.
Təbiətdə suyun dövranı

Dənizlər və okeanların duzlu suyu hidrosferin böyük hissəsini təşkil edir. Bundan başqa — göllər, çaylar, buzlaqlar, qrunt suları və su buxarı hidrosferi təşkil edən əsas elementlərdir. Yer kürəsində su üç aqreqat halda mövcuddur (maye, bərk və qaz). Susuz canlı orqanizmlərin mövcudluğu mümkün deyil. İstənilən orqanizmdə istənilən halda su mövcuddur.
Təbiətdə suyun dövranı

Su canlı orqanizmlərin həyat fəaliyyəti üçün ən qiymətli və ən lazımlı maddədir. Su buxarı hidrosfer, atmosfer ilə mübadilə və qarşılıqlı əlaqə ilə yaranır. Atmosfer yağıntıların bir qismi buxarlanır, bir qismi daimi axarlara, göllərə, bir qismidə yer qabığına sızaraq yeraltı sular yaradır. Təbiətdə su dövranın bir neçə növü var: Böyük su dövranı — okean səthi üzərində yaranmış su buxarı külək vasitəsilə materiklərə keçir, orada atmosfer yağıntıları şəklində düşür, yenidən okeana qayıdır. Bu prosesdə suyun keyfiyyəti dəyişir: buxar vaxtı duzlu dəniz suyu duzsuza çevrilir və suyun tərkibi təmizlənir.
Təbiətdə suyun dövranı

Kiçik su dövranı — okeanın səthi üzərində yaranmış su buxarı kondensasiya olunaraq atmosfer yağıntıları şəklində yenidən okeana tökülür. Kontinental su dövranı — quru səthi üzərində buxarlanan su, atmosfer yağıntıları şəklində yenidən quruya tökülür.İstənilən halda çöküntülər yenidən Dünya okeanına qayıdır. Suyun yenilənmə müddəti Gördüyünüz kimi suyun yenilənmə müddəti fərqlidir. Atmosfer rütubəti orta hesabla səkkiz-doqquz gün sonra yenilənir. Canlı orqanizmlərin tərkibinə daxil olan sular bir neçə saat ərzində bərpa olunur.
Təbiətdə suyun dövranı

Bu su yenilənmənin ən aktiv formasıdır. Buzlaqlarda su ehtiyatlarının yenilənməsi dövrü təxminən 1 600 il təşkil edir, qütbdəki buzlaqların yenilənmə müddəti daha çoxdur — təxminən 9 700 il. Dünya okeanı sularınn tam yenilənməsi dövrü təxminən 2 700 ildə olur. Xarici keçidlər Təbiətdə su dövranı (rus.) Təbiətdə su dövranın mühafizəsi (rus.)
Avtoritarizm

Avtoritarizm, avtoritarlıq — latın dilində təşəbbüsçü, müəllif, bani, yaradıcı və s. mənaları verən avtoritarlıq qeyri-demokratik rejimləri və onlara uyğun olan siyasi şüur formalarını ifadə etmək üçün işlədilir. Avtoritarizm nəzəriyyəsi XIX əsrin başlanğıcında J.de Mentr və L.de Bonald kimi ulturamühafizəkar nəzəriyyəçilər tərəfindən işlənib hazırlanmışdır (Fransa inqilabına və sosialist hərakatına cavab olaraq). Avtoritar rejimdə tək bir şəxsin (tiranın, fürerin, despotun) heç bir hüquqla məhdudlaşmayan hakimiyyəti hökm sürür. Avtoritarizm şəraitində qanun-qayda yox səviyyəsində olur, vətəndaşların, ictimai təşkilatların, bütövlükdə xalqın hüquq və azadlıqları məhdudlaşdırılır. Xarici keçidlər Not The End Of History? Democracy vs Authoritarianism Debated Growth of Authoritarianism in America Are we entering the age of the autocrat? Francis Fukuyama, Washington Post, August 24, 2008
Çuğundur

Çuğundur (lat. Beta) — bitkilər aləminin qərənfilçiçəklilər dəstəsinin pəncərkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi. Çuğundur bir və ikiillik ot bitkisi olub, yoğun, şaxəli müxtəlif rəngli ağ rəngdən başlayaraq tünd-qırmızı rəngə qədər, acza şırımlı köklərə malikdir. Yarpaqları şirəli, uzun saplaqlı, kənarı bütöv, yumurtavarıdır. Hamışıq çiçəkləri ləçəklidir, kasacığı solğun-yaşıl rəngdədir. Meyvəsi kürəvarı olub, üstən yastıdır, sərtdir, toxumları qara-qonur rəngdədir. Azərbaycanın demək olar ki, bütün rayonlarında çuğundurun müxtəlif sortları yeməli və yem sortları geniş becərilir.
Çuğundur

Bundan başqa, yerli əhalinin həyatyanı sahələrində də şəkər çuğunduru yetişdirilir. Çuğundur çox qiymətli təsərrüfat bitkilərindən biridir. Onun köklərində bir sıra faydalı maddələr var. Məsələn, respublikada becərilən çuğundurun köklərində 13-22% şəkər olur. Yarpaqlarında çoxlu miqdarda rəngləyici boyaq maddə vardır ki, o, şərab sənayesində işlədilir. Bundan başqa yarpaqlarında 106 mq C vitamini, A, B1 vitaminləri, üzvi turşular və s. maddələr müəyyən edilmişdir. Çuğundurun kökləri isə C, B vitaminləri ilə, xüsusən karotinlə daha zəngindir.
Çuğundur

Ona görə də çuğundurun köklərindən polivitamin konsentratı hazırlayıb istifadə etmək faydalıdır. Çuğundurun yastı formalı sortlarından Misir, Qribov-A 473, Puşkin K-18, Don-367, yastı-girdə və girdə çuğundur sortlarından Leninqrad, bordo-337, konusvari formalılardan isə Erfurt, Gecyetişəni misal göstərmək olar. Misir çuğunduru — qabığı tünd-bənövşəyi rəngdə azacıq qırmızıya çalır, forması isə yastı və girdədir. Bunların ətli hissəsi bənövşəyi-qırmızı, içi çox halqalı olur. Şirindir, lakin saxlama müddəti azdır. Bordo çuğunduru — qabığı tünd qırmızı olur və bənövşəyi rəngə çalır, forması girdə, əti tünd qırmızı, içi ağ halqasız, dadı yaxşı olur. Xəstəliklərə və saxlanılmağa qarşı davamlıdır.
Çuğundur

Nesravnennaya sortu — qabığı tünd qırmızı, forması yastı və ya girdə-yastı, ətli hissəsi isə tünd qırmızı olur. Saxlama müddəti çoxdur.Azərbaycanda Bordo-237, yastı Puşkin-K-18 çuğundur sortları becərilir. Adi çuğundur (Beta vulgaris L.) Xörək çuğunduru (Beta vulgaris L.) Həmçinin bax Çuğundur taxtabitisi
Nil Armstronq

Nil Armstronq (5 avqust 1930[…] – 25 avqust 2012[…], Sinsinnati, Ohayo) – ABŞ astronavtı, Aya ilk ayaq basmış insan, ABŞ Hərbi Dəniz Donanmasının zabiti. Nil Armstronq 1962-ci ildən ABŞ Aeronavtika və Kosmik Fəzanın Tədqiqi üzrə Milli İdarəsinin (NASA) astronavtlar qrupuna qəbul olunmuşdur. 16 mart 1966-cı ildə "Cemini-8" gəmisinin komandiri kimi D. Skotla birlikdə kosmosa uçmuşdur. Uçuş 10 saat 40 dəqiqə davam etmişdir. Armstronq 16–24 iyul 1969-cu ildə E. Oldrin və M. Kollinzlə birlikdə "Apollon-11" gəmisinin komandiri qismində tarixdə ilk dəfə Aya uçmuşdur. 20 iyul 1969-cu ildə Armstronq və Oldrin Ay kabinəsində Ayda "Sakitlik Dəniz"inə enmişlər Armstronq Ay səthinə iyulun 21-də Qrinviç vaxtı ilə saat 2,56 dəq.
Nil Armstronq

"Apollon-11" gəmisinin heyəti iyulun 24-də Yerə qayıtmışdır. Armstronq NASA-nın "Müstəsna xidmətlərə görə" qızıl medalı, ABŞ Konqresinin aeronavtika üzrə Fəxri medalı, bir çox ölkənin ordenləri ilə təltif edilmişdir. Aydakı kraterlərdən birinə Armstronqun adı verilmişdir. Uzun müddət o aterosklerozdan əziyyət çeken Nil Armstronq 25 avqust 2012-ci ildə vəfat etmişdir. Beləbir məlumat deyilir ki, Neil amstronqun adını tərs çevirərkən "Alien" yəni yadplanetli sözü yaranır:Neil. A — Alien Həmçinin bax Xarici keçidlər Armstrong's official NASA biography Neil Armstrong at Encyclopædia Britannica Neil Armstrong Commemorative Website Armstrong website, formerly maintained by the Armstrong family Neil Armstrong Appearances FBI file on Neil Armstrong
Ronaldinyo

Ronaldinyo — Braziliya futbolçusu, hücumameyilli yarımmüdafiəçi Adının mənası portuqal dilindən tərcümədə "Kiçik Ronaldo" deməkdir. Bunun səbəbi isə o hələ kiçik yaşlarında olarkən İnter-Milan-da oynayan Ronaldoya duyduğu heyranlıq idi. O uşaq klubunda oynayarkən komandası finalda 23–0 qalib gəlmişdi və Ronaldinyo 23 qol atmışdı. Karyerasına burada başlayıb. Copa sulmansı və Rio çempionatını 1999-cu ildə bu klubla alıb . "Pari Sen-Jermen" Ronaldinyo 2003 -də '' Barselonaya '' transfer olundu. O '' Real Madrid '' lə oyunda atdığı qolu '' Real Madrid '' azərkeşləri ayaq üstə alqışladılar Milana transfer olunarkən azərkeşlərə yazdığı vida məktubu: "İlk növbədə hamınıza təşəkkür edirəm. Həmişə sizlərin sevgisini üstümdə hiss etmişəm.
Ronaldinyo

Daim Barselonada xoşbəxt olmuşam, çünki insanlar mənə maraq göstərib. Düzdü, böyük kluba gedirəm, amma həmişə burda oynadığım günlər və qazandığım titulları xatırlayacam. Futbol həmişə sənə zövq verməlidi. Mən futbolu yalnız təbəssümlə oynaya bilirəm. Bu olmasa oynya bilmərəm. Çox sağolun ki, həmişə mənimlə birlikdə gülümsəyirdiniz İndi isə gedirəm". "Atletiko Mineyro" "Fluminense" "Barselona (Quayakil)" "Mini futbol" Həmçinin bax
Optika

Optika (q.yun. ὀπτική "görünənlər haqında elm") — işığın yaranma mexanizmini, təbiətini, onun yayılma və maddə ilə qarşılıqlı təsir qanunlarını öyrənən fizika bölməsi. İşıq dedikdə dalğa uzunluğu 0,01÷105 nm aralığında yerləşən elektromaqnit dalğaları başa düşülür. Dalğa uzunluqları 400÷760 nm intervalında yerləşən elektromaqnit dalğaları gözə görmə təsiri göstərir və bu səbəbdən görünən işıq adlanır. Optikanı şərti olaraq aşağıdakı bölmələrə ayırmaq olar: Həndəsi optika Dalğa optikası Molekulyar optika Kvant optikasıBir çox hallarda optikanın həndəsi optikadan başqa qalan bölmələrini birlikdə fiziki optika adlandırırlar. Optika elmi astronomiya, müxtəlif mühəndislik sahələri, fotoqrafiya və tibb (oftalmologiya və xüsusən də fizioloji optika adlanan optometriya) daxil olmaqla bir çox fənlərlə əlaqəli şəkildə öyrənilir. Optikanın praktiki tətbiqləri müxtəlif texnologiyalarda və gündəlik əşyalarda, o cümlədən güzgülər, linzalar, teleskoplar, mikroskoplar, lazerlər və lifli optikada mövcuddur.
Optika

Klassik optika Klassik optika iki əsas budağa ayrılır: həndəsi optika və dalğa optikası. Həndəsi optikada işığa şüa kimi, dalğa optikasında isə elektromaqnit dalğası kimi baxılır. Şüa dedikdə işıq enerjisinin yayılma istiqamətini müəyyən edən xətt başa düşülür. Həndəsi optika, istifadə olunan işığın dalğa uzunluğu modelləşdirilən sistemdəki optik elementlərin ölçüsündən çox kiçik olduqda, tətbiq olunan dalğa optikasının approksimasiyası hesab edilə bilər. Həndəsi optika Həndəsi optika və ya şüa optikası işığın yayılma, qayıtma və sınma qanunlarını, bu qanunlara əsaslanmaqla müxtəlif növ obyektlərdə və optik cihazlarda işıq şüalarının yollarını müəyyənləşdirilməklə və optik cihazların işləmə prinsipinin nəzəri əsaslarını işləyib hazırlamaqla məşğul olan elm sahəsidir. Həndəsi optikanın qanunlarını aşağıdakı kimi ümumiləşdirmək olar: İşıq şüası iki şəffaf mühiti ayıran sərhədə düşdükdə qayıdan və sınan şüalara ayrılır. Qayıtma qanununa görə düşən şüa, qayıdan şüa və şüanın düşmə nöqtəsindən səthə qaldırılan perpendikulyar bir müstəvi üzərindədir, qayıtma bucağı düşmə bucağına bərabərdir.
Optika

Sınma qanununa görə düşən şüa, sınan şüa və şüanın düşmə nöqtəsindən iki mühitin sərhədinə qaldırılmış perpendikulyar bir müstəvi üzərindədir, düşmə bucağı sinusunun sınma bucağı sinusuna olan nisbəti verilmiş iki mühit üçün sabit kəmiyyətdir: sin ⁡ θ 1 sin ⁡ θ 2 {\displaystyle n} nisbi sındırma əmsalı adlanır. Sındırma əmsalının qiyməti şüanın düşmə bucağından asılı olmayıb, verilmiş iki mühitin xassələrindən asılıdır. Mühitin vakuuma nəzərən sındırma əmsalı mütləq sındırma əmsalı adlanır. Mütləq sındırma əmsalı işığın vakuumdakı sürətinin verilmiş mühitdəki sürətindən neçə dəfə böyük olduğunu göstərir: c v Yaxınlaşmalar Həndəsi optika tez-tez paraksial yaxınlaşma və ya "kiçik bucaq yaxınlaşması" yanaşmasından istifadə edərək sadələşdirilir. Nəticədə bizi maraqlandıran riyazi əməliyyatlar xətti olur ki, bu da sadə matrislərdən istifadə edərək optik komponentləri və sistemləri təsvir etməyə imkan verir. Bu, təsvirin və obyektin təxmini mövqeyi və böyüdülməsi kimi optik sistemlərin əsas xüsusiyyətlərini təyin etmək üçün istifadə olunan Qauss optikası və paraksial şüa izləmə üsullarına gətirib çıxarır. Müasir optika 20-ci əsrdə məşhurlaşmışdır.
Optika

Optika və mühəndislik sahələrində istifadə olunur. Bu sahə optikanın elektromaqnit və ya işıq kvantına aiddir, lakin digər fənlərə də daxil edilə bilər. Müasir optikanın mühüm alt qolu olan kvant optikası xüsusilə işıq kvantının mexaniki xassələri ilə maraqlanır. Kvant optikası təkcə nəzəri deyil; bəzi müasir cihazlar, məsələn, lazerlər, kvant mexanikasına əsaslanan iş prinsiplərinə malikdir. Fotoçoxaldıcılar və kanaltron kimi işıq detektorları fərdi fotonlara malikdir.cavablar. CCD kimi elektron görüntü sensorları fərdi foton tutma hadisələrinin təsvir statistikasını göstərir. İşıq yayan diodlar və fotovoltaik elementlər kvant mexanikası olmadan başa düşülə bilməz.
Optika

Bu cihazların işi çox vaxt kvant optikasından kvant elektronikası ilə üst-üstə düşür. Optika tədqiqatının xüsusi sahələrinə işığın kristal optika və metamateriallar kimi xüsusi materiallarla necə qarşılıqlı təsir göstərdiyinə dair tədqiqatlar daxildir. Digər tədqiqatlar elektromaqnit dalğalarının fenomenologiyasına, məsələn, sinqulyar optika, qeyri-təsvir optikası, qeyri-xətti optika, statistik optika və radiometriyaya yönəlmişdir. Bu gün saf elmi optikanı optik elmdən və ya optik fizikanı optika mühəndisliyindən ayırmaq lazımdır, bunlar optik elmlər adlanır. Tanınmış alt yazılarla optika mühəndisliyi; buraya işıqlandırma mühəndisliyi, fotonika və optoelektronika, linzaların dizaynı, istehsalı və sınaq optikası və təsvirin işlənməsi kimi praktik tətbiqləri daxildir.
Aşıq

Aşıq — saz ifaçısı. Aşıq musiqisi şifahi ənənəli Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin ən qədim sahələrindən biridir. Aşıq sənətində musiqi, poeziya, təhkiyə, rəqs, pantomim, teatr sənəti elementləri üzvi şəkildə birləşmişdir. Etimologiya Azərbaycan bəstəkarlıq məktəbinin əsasını qoymuş Üzeyir Hacıbəyov "aşıq" sözünü "eşq" (ərəbcə) ilə bağlayır. Professor Məmmədhüseyn Təhmasib "aşığı" hazırda az işlənən və qədim türk söz kökü olan "aş"dan törədiyini qeyd edir. Əslində isə "aş" kökündən düzəldilən "aşılamaq" feli bu gün də işlənir. Güman etmək olar ki, "aş" kökü "mahnı" yaxud "nəğmə" mənasında da işlənib, çünki "aşulamaq" — "oxumaq" deməkdir. Hazırda özbək dilində "aşulaçi" "mahnı oxuyan", "müğənni" deməkdir. Məlumdur ki, "varsaq" sözü "aşıq şeri" yaxud "aşıq mahnısı (havası)" mənasını bildirir. Deməli, ehtimal ki, "aş-u-la" yaxud "aş-ı-la" "aş" kökündən törəyərək, Azərbaycan dili qanunlarına görə "-ıq" şəkilçisi ilə birləşib fəxri ad-ünvan şəklini almışdır.
Aşıq

Fəxri ad (ünvan) kimi "Aşıq" artıq XII əsrdən məlumdur və ilk dəfə bu ada türk sufiliyinin təməl daşını qoyan şair Əhməd əl-Yasəvinin (1105–1166) yaradıcılığında rast gəlinir. "Aşıq" adı ilə ümumtürk şerinin ən görkəmli simaları — Aşıq Paşa (XIII əsr), Aşıq Çələbi və Aşıq Əhməd (XVI–XVII əsrlər), Aşıq Abbas Tufarqanlı (XVIII əsr) və bir çox başqaları tarixdə silinməz iz qoymuşlar. Orta əsrlərin türk-ərəb-fars tərkibli Şərq mədəniyyəti də "aşıq" anlayışının müasir mənalandırılmasına öz təsirini göstərmişdir. Məsələn, ən qədim zamanlarda türklər — hunlar, xəzərlər, altaylılar, oğuzlar və başqaları işığı, suyu, yeri, göyü və təbiətin digər ünsürlərini ilahiləşdirər, onlara tapınarmışlar. Qədim türklər işığın (is, iş, qor, od) suda əriməsindən dünyanın yarandığını guman edərmişlər. Türk mifoloji təsəvvürlərini araşdıran tanınmış alim Fuad Köprülüzadə belə nəticə çıxarır ki, "aşıq" sözü türkcə "işıq" sözünün törəməsidir. Məşhur şərqşünas — alim, türkoloq Vl. Qordlevski də qeyd edir ki, "qələndərləri" "işıq" da adlandırırdılar və bu deyim XVI əsrdə geniş yayılmışdı. "Qələndəriyyə" — mistik-tərki-dünya sufi təriqətlərindən biridir və XI əsrdən gec olmayaraq Xorasan və Türküstanda geniş yayılıbmış. Ev və ailə nə olduğunu bilməyən qələndərləri camaat "Allah adamı" hesab edərmiş.
Aşıq

Vl. Qordlevski davam edərək yazır: "Çox ola bilər ki, burada iki sözün — "işıq" və "aşiq" (ərəbcə, "Allah eşqi ilə odlanan") sözlərinin kontaminasiyası (iki ifadənin birləşərək yeni ifadə əmələ gətirməsi) ilə qarşılaşırıq, yəni "işıq" sözü sufi anlayışının xalq etimologiyasıdır. XVI əsrin başlanğıcından qələndərləri "dərviş" adlandırırdılar. Dünyanı gəzib-dolaşan dərvişlər dağ başına çıxıb ocaq yandırarmışlar. Aşağıdakı dübeyt belə yazmaya əsas verir: "Aşıq" anlayışının sufi təriqətləri ilə bağlılığı bir çox tarixi faktlarla təsdiqlənir. Sənədlərdən mə’lum olur ki, XIII əsrin sonu — XIV əsrin başlanğıcında oturaq və köçəri türk əhalisi arasında geniş yayılan "bəktaşiyyə" sufi təriqətində istər təriqətə qəbul edilmiş aşıq-mühitlərə, istərsə də onlarla əlaqədə olan digər aşıqlara rast gəlinirdi. Bundan başqa, Qəznəvilər (999–1040). Səlcuqlar (XI–XII əsrlər) və Qaraxanilər (XI–XIII əsrlər) dövründə çox nüfuzlu din xadimlərini, sufi təriqəti, ticarət və sənətkarlar birlikləri başçılarını, eləcə də müdrikləri və tanınmış alimləri "şeyx" ("şıx") adlandırırdılar. Bu baxımdan böyük şair Nizami Gəncəvinin "Şeyx Nizami" kimi tanınması onun "axilər" təriqətinə mənsub olduğu ilə izah edilə bilər. Öz növbəsində mə’lumdur ki, Sə’di Şirazi (yaxud "Şeyx Sə’di") 20 il dərviş libasında müsəlman aləmini gəzib-dolaşıbmış.
Aşıq

Tarixin yaddaşında daha bir maraqlı fakt vardır. XVI əsrdə türk aləmində hərbi himnlər geniş yayılmışdı. janr baxımından "türkü" adlanan və Şah İsmayıl Xətaini tərənnüm edən bu "türkü"-himnlərin yaradıcılarını "aşiq" adlandırırdılar. Eyni zamanda xalq arasında həmin sənətkarları "a şıx" deyə çağırardılar. Sonralar fəxri "aşıq" adı saz-söz sənətkarlarının adına əlavə olundu. Məsələn, Aşıq Ələsgərin ustadı Alıya "şıx Alı" da demişlər. Başqa xalqlarda aşıq sənəti Digər türk xalqlarında aşıq sənəti Türkmənlər, özbəklər, qırğızlar, qazaxlar aşığa "baxşı" ya da "akın" deyirlər. Qeyri-türk xalqlarında aşıq sənəti Ermənilər aşığa "qusan" deyirlər. Bu, türkmənşəli "ozan" sözünün törəməsidir, "uz" (uzlaşdırmaq) kökündən əmələ gəlib. Erməni qusanlarının yaradıcılığı əsasən Azərbaycan türk aşıqlarının mahnı və dastanlarının erməni dilinə çevirib oxumaqdan ibarət olub.Gürcülərin aşıq sənəti, ermənilərdə olduğu kimi, ölüb.
Aşıq

Ünlü gürcü aşıqları: Aşıq Sefil Lado, Aşıq Nika, Aşıq Nodar. İstiqamətləri və ifa tərzi Sənətkarlıq xüsusiyyətlərinə görə aşıqlar üç yerə bölünür: ustad aşıqlar – sinkretik aşıq saz-söz sənətinin ən parlaq şəxsiyyətləri kimi özündə şairlik və bəstəkarlıq istedadı, kamil müğənni, çalğıçı, aktyor və hətta rəqs (plastika) sənətkarlıqlarını və ən başlıcası, təcrübəli və müdrik ustadlığı (müəllimliyi) üzvi birləşdirir; ifaçı aşıqlar – qədim saz-söz ənənələrini yaşadan və onu xalq arasında yayan sənət ustalarıdırlar. Azərbaycan xalqının folklorunun qorunması və inkişafında onların böyük xidmətləri var; şair aşıqlar (el şairləri) — aşıq sənətinin şeir nümunələrini yaradan, xalq şeirinin inkişafında xidməti olan söz ustadlarıdırlar. Şair aşıqlar şeir yaradıcılığında həmişə ənənəvi havacata əsaslanırlar. Bu da həmin şeirlərin ifaçı-aşıqlar tərəfindən çalıb və oxuma yoluyla yayılmasına imkan yaradır.Aşıq sənətində şifahi şəkildə ənənələrin ötürülməsi əsas cəhətlərdəndir. Aşıq məktəbləri 12 Azərbaycan aşıq məktəbindən (Göyçə, Tovuz, Borçalı, Gəncə-Şəmkir, Şirvan, Qarabağ, Qaradağ, Təbriz, Urmiya, Çıldır və Dərbənd) hazırda doqquzu qalıb: İrəvan, Göyçə və qismən Çıldır aşıq məktəbləri azərbaycanlıların 1905–1918, 1948–1950, 1987–1988 illərdə Ermənistan ərazisindəndeportasiyası ilə bağlı artıq yoxdur. Borçalı, Çıldır və Urmiya aşıqları ancaq təklikdə çıxışa üstünlük verdikləri halda, Tovuz, Gəncə-Şəmkir, Qaradağ sənətkarları həm təklikdə, həm cüt, həm də balabançı ilə məclis keçirirlər. Ayrı-ayrı aşıq məktəbləri ustadlarının: Göyçə məktəbi — Aşıq Şəmşir, Aşıq Müseyib Borçalı məktəbi — Aşıq Hüseyn Saraclı, Aşıq Əmrah, Aşıq Kamandar Tovuz məktəbi — Aşıq İmran, Aşıq Əkbər, Aşıq Mahmud, Aşıq M.Azaflı, Aşıq Əlixan Şirvan məktəbi — Aşıq Ağalar Mikayılov. Türk xalqlarının sazları bir birindən ciddi fərqlənmir. Əsas fərq ifa tərzindədir: barmaq ya təzənə (mizrab) ilə.
Aşıq

İranın Türkmənistana yaxın bölgələrində sazı, dutar kimi, barmaqla çalırlar. Digər bölgələrdə — təzənə ilə. Türkiyə türkcəsində sazın barmaqla çalmaq texnikasına "şelpe" yaxud "dövme" deyirlər. Tanınmış aşıqlar Aşıq melodiyaları əsasında klassik musiqi əsərləri Üzeyir Hacıbəyov — skripka, violonçel və fortepiano üçün "Aşıqsayağı" (1931) Üzeyir Hacıbəyov — Koroğlu (opera) Fikrət Əmirov — fleyta (qoboy yaxud klarnet) ilə fortepiano üçün "Aşıqsayağı" Aqşin Əlizadə — kamera orkestr və V simfoniya üçün "Aşıqsayağı" əsəri Cahangir Cahangirov — "Aşıq Alı" kantatası Qara Qarayev — "Aşıqsayağı" simfonik transkripsiyası (1964) Rəşid Əfəndiyev — aşıq melodiyaları əsasında saz, fortepiano və zərb alətləri üçün "Pyeslər" Rəşid Şəfəq — saz, solist və uşaq xoru üçün "Aşıq Alı baba" mahnıları Aydın Əzimov — saz, tar və ud üçün "Ozanların səsi" vokal çarxlar Sevda İbrahimova — "Şəhidlər" kantatası Elnarə Dadaşova — saz və xor üçün "Mərdliyinizə eşq olsun" himni. 2009cu ildə Azərbaycan aşıq sənəti YUNESKOnun bəşəriyyətin toxunulmaz mədəni irs listəsinə daxil edilmişdir. Xarici keçidlər Aşıq musiqisinin antologiyası (ingilis və fransız dillərində). Arxivləşdirilib 2013-11-05 at the Wayback Machine Azərbaycan Aşıqlar Birliyi Arxivləşdirilib 2013-08-13 at the Wayback Machine Həmçinin bax Simli musiqi alətləri Azərbaycan aşıq yaradıcılığı