LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Bakı şəhəri

Həmin dövrdə şəhər əhalisinin sayı 13 min nəfər təşkil edirdi.Neft sənayesinin inkişafı ilə əlaqədar olaraq Bakı şəhərində nəqliyyat əlaqələri də formalaşmağa başlamışdır. 1873-cü ildə bir çox zavodların Bakıdan kənardakı boş ərazilərə çıxarılması haqqında sərəncam veriləndə Qara Şəhər ərazisində 100-ə yaxın zavod, ticarət müəssisələri və yaşayış yerləri tikildi. 1878-ci ildə Nobel qardaşları tərəfindən Rusiya imperiyasında ilk olaraq Balaxanıdan Qara Şəhərə qədər neft kəməri çəkilmişdir.1880-ci ildə şəhərdən Sabunçu və Suraxanı mədənlərinə 26 km uzunluğunda və 1883-cü ildə 520 km uzunluğunda Bakı-Tiflis dəmir yolu xətti çəkilmişdir. Nəqliyyat vasitələri ilə yanaşı Bakıda rabitə sahələri də yarandı. 1868-ci ildə Bakı-Tiflis, 1879-cu ildə Bakı-Krasnovodsk (dənizin dibi ilə) teleqraf xətləri, 1886-cı ildə isə şəhərdə ilk telefon xətti çəkildi.
Bakı şəhəri

XX əsrin əvvəllərində Rusiyadan fəhlə hərəkatının ən mühüm hadisəsi Bakı proletariatının əzəməti Dekabr tətili olmuşdur. Tətil 1904-cü il dekabrın 13-də "Kaspi-Qara dəniz neft sənayesi cəmiyyətinin" zavodunda başladı və qısa müddətdə şəhərin bütün mədən-zavod rayonlarına yayıldı, ümumşəhər tətilinə çevrildi. Tətildə iştirak edən fəhlələrin sayı 50 min nəfərə çatırdı. Tətilin uzanması Bakı sahibkarlarının ciblərinə ziyan vurmaqlabərabər bütün Rusiya sənayesini iflic vəziyyətə salmışdı. Tətilin uzanmasından narahat olan maliyyə naziri həyəcan təbili çalırdı.
Bakı şəhəri

Maliyyə nazirinin tələbilə baş nazir Vitte Bakı qubernatorunu general qubernatorla əvəz etdi və ona göndərdiyiəmrdə nəyin bahasına olursa-olsun tətili dayandırmağı və Bakı neft mədənlərində, habelə neftayırma zavodlarında işi bərpa etməyi tələb edirdi. Bakıda hərbi vəziyyət elan edildi. Şimali Qafqaz dəmir yolu stansiyalardan başlayaraq Bakıya qədər bütün dəmir yolu hərbiləşdirildi. Bu yol ilə Bakıya qoşun yeridilməsinə başlandı. Bakıda bütün nümayişlər qadağan olundu.Bakı proletariatının Dekabr tətili Rusiyanın mərkəzi vilayətlərində geniş əks səda verdi.
Bakı şəhəri

Rusiya İmperiyasının başqa şəşərlərində fəhlələr Bakı hadisələrinə dair inqilabi vərəqələr buraxdılar. Həmin vərəqələrdə Bakı proletariatının Dekabr tətilində qələbəsinin bütün Rusiya fəhlə sinfi üçün böyük əhəmiyyəti olduğu qeyd edilirdi.1907-ci ildə isə Bakı-Batumi neft kəməri istifadəyə verilmişdir və bütün bunların təsiri nəticəsində artıq 1908-ci ildə Bakı şəhəri Zaqafqaziya ümumi sənaye məhsulunun 91,6%-ni verirdi. 1917-ci il Rusiya inqilablarından sonra Azərbaycanda ictimai-siyasi həyat dəyişdi və Bakı Sovetinin hakimiyyəti ələ alması ilə nəticələndi. 1918-ci ilin 30 mart və 3 aprel tarixləri arasında Bakı şəhərində və Bakı quberniyasının müxtəlif bölgələrində, eləcə də Şamaxı, Quba, Xaçmaz, Lənkəran, Hacıqabul, Səlyan, Zəngəzur, Qarabağ, Naxçıvan və digər ərazilərdə Bakı Soveti və Daşnaksütundan olan erməni silahlı dəstələrinin azərbaycanlılara qarşı qırğın törətdilər. Rəsmi mənbələrə əsasən soyqırım nəticəsində 12 minə yaxın azərbaycanlı qətlə yetirilmiş, on minlərlə insan itkin düşmüşdür.
Bakı şəhəri

Stepan Şaumyan 1918-ci il aprelin 25-də Bakı Xalq Komissarları Soveti adlı hökumət yaratdı. Bakı XKS özünü Bakı quberniyası və Dağıstanda Sovet Rusiyası hökumətinin yerli hakimiyyət orqanı elan etdi.1918-ci ildə Nuru paşanın rəhbərlik etdiyi Osmanlı və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti qüvvələrindən ibarət Qafqaz İslam Ordusu ilə Bakı Kommunası və Sentrokaspi Diktaturası qüvvələri arasında Bakı döyüşü baş vermişdir. Sonradan döyüşə Böyük Britaniya, Ermənistan və Rusiya qüvvələri də qoşulmuş və bu döyüş Qafqaz kampaniyasının son döyüşü olmuşdur. Lakin Bakı döyüşü ilə gərginlik bitməmiş və hadisələr Azərbaycan-Ermənistan müharibəsi ilə davam etmişdir.Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurasının 1918-ci ildə qəbul etdiyi Azərbaycanın İstiqlal Bəyannaməsində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin paytaxtı haqqında maddə yox idi. Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının 1921-ci ildə qəbul edilən Konstitusiyasına da paytaxt haqqında maddə daxil edilməmişdi. Azərbaycan SSR-in 1937-ci il və 1978-ci il konstitusiyalarında isə Bakı şəhərinin respublikanın paytaxtı olması təsbit edilmişdi.1920-ci il aprelin 28-də Müvəqqəti İnqilab Komitəsi yeni hökumətin — Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Sovetinin tərkibini təsdiq etdi.
Bakı şəhəri

Aprelin 29-dan etibarən Ə. H. Qarayev başda olmaqla Bakı İnqilab Komitəsi də işləyirdi. Bakıda Şəhər Soveti ilə yanaşı, Bakı Qəza İnqilab Komitəsi də fəaliyyət göstərirdi. Şəhərin bütün rayonlarında yerli hakimiyyət orqanları yaradılmışdı. 1920-ci il 1–7 sentyabr tarixində Bakıda şərq xalqlarının I qurultayı, 1926-cı ildə isə I Ümumittifaq türkoloji qurultayın keçirilmişdir. Bakıda təqiblər, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti liderlərinin, görkəmli nümayəndələrinin, digər partiyaların, siyasi qrupların və cərəyanların rəhbərlərinin, Azərbaycan ordusunun, müdafıə nazirliyinin xadimlərinin həbsləri intihar edir.
Bakı şəhəri

Onların bir çoxu Nargin adasında güllələndi, Rusiyanın müxtəlif həbs düşərgələrinə sürgün edildi.İkinci dünya müharibəsi Azərbaycandan uzaq şimali-qərb regionlarında başlansa da, Adolf Hitler neftlə zənging olan Bakını zəbt etməyi özünün əsas məqsədlərindən biri hesab edirdi. 1941-ci ildə Azərbaycanda 23,5 mln ton neft çıxarılmışdır ki, bu da bütün Sovet İttifaqında hasil olunan neftin 71,4%-ni təşkil etmişdir. Belə yüksək hasilat SSRİ-nin İkinci dünya müharibəsindəki qələbəsini təmin etmiş, xalq təsərrüfatının qarşısında duran bir çox məsələlərin həllində neftin xüsusi rolunu daha da artırmışdır. Müharibə şəraiti ortaya yeni-yeni çətinliklər atırdı. 1942-ci ildə Qafqaz ərazisində döyüşlər getdiyindən Bakıda neft quyularının fəaliyyəti müvəqqəti olaraq dayandırıldı.
Bakı şəhəri

Abşeron yarımadasında yeni yataqlar işə salınmadı. Bundan əlavə, istehsal olunmuş xammalı və neft məhsullarını Şimali Qafqaz və Volqa çayı ilə daşımaq mümkün deyildi. Çünki nəql infrastrukturu hərbi əməliyyatların getdiyi ərazilərdən keçirdi. Lakin tezliklə bu çətinlikdən də çıxış yolu tapıldı. Neft məhsullarını "yer anbarları"na və göllərə (Zığ, Masazır və s.) doldurmağa başladılar.
Bakı şəhəri

Sonra onları Xəzər dənizi ilə nəql edirdilər. Müharibənin həlledici mərhələsi olan 1942-ci ildə Xəzər dənizi ilə cəbhəyə 505 min ton, Həştərxan vasitəsilə 336 min ton neft məhsulları daşınmışdır. Faşistlərin hərbi hissələrinin 1942-ci ilin avqust ayının sonunda Şimali Qafqaza çatması və Qroznı neft rayonunun faşist ordusu tərəfindən zəbt edilməsi Bakı neftinin müharibənin gedişində əhəmiyyətini və rolunu daha da artırdı və onu ön plana çəkdi.1945-ci ildən sonra isə şəhərin inkişaf prosesi xeyli güclənmiş, Bakı şəhəri respublikanın iqtisadi inkişafında və ictimai əmək bölgüsündə olduqca yüksək səviyyəyə qalxa bilmişdir. Bütün bunların nəticəsində şəhərdə istehsal üzrə sənaye sahələri yaradılır və şəhərlə şəhərətrafı ərazilərin əlaqələri genişlənirdi. Bakı şəhərinin belə intensiv inkişafı şəhərin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır.
Bakı şəhəri

İkinci dünya müharibəsi illərində Bakı hospitallarında 400 min nəfərə yaxın əsgər və zabit müalicə olunmuşdur.SSRİ Nazirlər Soveti tərəfindən 1951-ci ildə Bakı su kəmərinin ikinci növbəsinin tikilməsi barədə, 1959-cu ildə isə Bakı və onun rayonlarının qazla fasiləsiz təchiz edilməsi, bütün yaşayış massivlərinin 1960-cı ilə qədər tam qazlaşdırılması haqqında qərar qəbul edilmişdi. 1957-ci ildə şəhərə su verilməsi xeyli artdı. Ancaq əhalinin su ilə təchizatı hələ də kifayət deyildi.Bakıda Azərbaycan televiziya mərkəzi öz fəaliyyətini 1956-cı il fevralın 14-də ilk yoxlama verilişi ilə başladı, sonralar televiziya mərkəzinin verilişləri Bakıdan 200 km-ə qədər məsafədə müntəzəm olaraq qəbul edilməyə başlandı. 1966-cı ildə Bakı-Şuşa, 1969-cu ildə Şuşa-Naxçıvan radiorele xətti istifadəyə verildi. 1970-ci ildə radiorele xətti ilə Bakı televiziya stansiyası ilk dəfə Moskvadan rəngli televiziya proqramını göstərmək imkanı əldə etdi.
Bakı şəhəri

1976-cı ildə Bakının telefon rabitəsinin 90 min telefon nömrəsini özündə birləşdirən 36 telefon stansiyası vardı. Mənzil telefon aparatının sayı 1970-ci ildə 30,8 min, 1980-ci ildə 230,9 min idi. 1988-ci il 17 noyabrda Bakının Azadlıq meydanında kütləvi etiraz mitinqlərinin keçirilməsi Azərbaycanda milli-azadlıq hərəkatının başlanmasına səbəb oldu. Həmin il 5 dekabrda Sovet qoşunlarının Azadlıq meydanına yeridilərək mitinqçilərə divan tutub, komendant saatının tətbiq etmişdi. 1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə, saat 23.30-da Bakı şəhərinə keçmiş Sovet İttifaqının qoşun hissələri fövqəladə vəziyyət elan edilmədən yeridilmiş, dinc əhaliyə divan tutulmuş, yüzlərlə insan qətlə yetirilmiş, yaralanmış və itkin düşmüşdür.1994-cü il martın 19-da Bakı metrosunun 20 Yanvar metrostansiyasında partlayış törədildi, 14 nəfər həlak oldu, 49 nəfər yaralandı. Həmin il iyulun 3-də metronun "28 May" və "Gənclik" stansiyaları arasında qatarda partlayış törədildi, ölən və yaralananlar oldu.
Bakı şəhəri

1997-ci il noyabrın 25-də Bakıda Gürcüstan, Ukrayna, Azərbaycan və Moldova respublikasının öz aralarında əməkdaşlıq haqqında blok — "GUAM" blokunun təşkilini bəyan edən protokol imzalandı.2000-ci il noyabrın 25-də saat 21:30 radələrində Bakıda 6,8 bal gücündə zəlzələ baş vermişdir. 2001-ci ildə Bakıda Dünya azərbaycanlılarının birinci qurultayı keçirildi. 2002-ci ildə internet ilə 10 provaydr məşğul olurdu. İnternetdən 120 min nəfər istifadə edirdi və istifadəçilərin 90 faizi Bakıda idi. Onların 80 faizi gənclərdən ibarət idi. 2008-ci ildən başlayan Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin kütləvi söküntü işləri ilə əlaqədar bəzi tarixi abidələrin məhv olunması və insanlar evlərinin müqabilində verilən kiçik kompensasiya, ictimaiyyət və insan hüquqları təşkilatları tərəfindən kəskin tənqid olunub. Şəhərda mühüm söküntü işləri ilə əlaqədar məhv olan tarixi binalardan Atlantlı evi, Moskva mehmanxanası və Qarabağ mehmanxanasını qeyd etmək olar.
Bakı şəhəri

2009-cu ildə Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında baş verən terror hadisəsində 13 nəfər həlak olmuşdur.2011-ci il dekabrın 24-də Bakının şərqində 100 ildən çox Qara Şəhər kimi tanınan, neft emalı, saxlanması və daşınmasında böyük rol oynamış ərazidə, şəhərin ən böyük yenidənqurma layihələrindən biri olan Bakı Ağ Şəhər layihəsinin təməli qoyulub. Layihənin əsas məqsədi neft-bumunun nəticəsi olan çirklənmiş torpaqların təmizlənməsi, ərazidə yeni beynəlxalq standartlara uyğun sosial infrastrukturun yaradılması, paytaxtın sakinləri və qonaqları üçün yeni yaşayış, iş, əyləncə və istirahət məkanının yaradılmasıdır. Relyef və geologiya Bakı Xəzər dənizinin qərbində, Abşeron yarımadasının cənubunda 40", 23' en 49", 51' uzunluq meredianlarının kəsişdiyi nöqtədə yerləşir. Abşeron yarımadasının cənubunda sahil ətrafı su akvatoriyasında Bakı arxipelaqı yerləşir. Arxipelaqa Kiçik Zirə, Böyük Zirə, Daş Zirə, Xərə Zirə, Zənbil, Gil adası, Qara Su, Qutan adası, Səngi Muğan, Adsız ada, İqnat daşı, Kür daşı, Çigil, Karvansaray adası, M, Daş adalar qövsü, Xanlar adası və Baburi adası daxildir.
Bakı şəhəri

Bakının yerləşdiyi Abşeron yarımadası yüksək orta illik temperatura və az yağıntıya malik ərazidir. Bakıda havanın orta illik temperaturu 14,4 dərəcə təşkil edir. Aydın, az buludlu günlərin sayına görə Abşeron Qafqazda birinci, yağıntının miqdarına görə isə sonuncu yeri tutur.Bakının iqlimi yarı quraq və subtropikdir (Keppenin iqlimlər təsnifatına görə: BSk). Mayın əvvəlindən başlayıb sentyabr ayının ortalarına kimi davam edən uzun yay quru və isti keçir. Ən isti vaxtlarda — iyul və avqust aylarında gündəlik orta temperatur 26 dərəcə təşkil edir.
Bakı şəhəri

Payızda yayın istisi səngiyir və yerini quru, mülayim, xoş hava əvəz edir. Bakıda qış mülayim keçir, belə ki, yanvar ayında orta temperatur 3–5 dərəcə olur. Qış adətən qar və şaxtasız keçən az günəşli günlərdən ibarətdir. Buna baxmayaraq güclü şimal küləyi, bəzən hətta havada kiçik damlalarla müşahidə olunur və bu küləklər Bakının ən vacib elementidir. Demoqrafiyası və etnik tərkibi Bakıya miqrasiya edənlərin böyük əksəriyyətini kişilər təşkil edirdi.
Bakı şəhəri

Belə ki, ailəsi ilə birlikdə iş axtarmaq çətin olduğundan miqrantların çoxu öz ailələrini evdə qoyub gəlirdilər. Tarixi mənbələrə əsasən Bakının neft sənayesi müəssisələrində işləyən rus mütəxəssisləri, fəhlə və qulluqçuları əksər hallarda öz ailələri ilə birlikdə, ermənilərin çoxu subay və təklikdə, müsəlmanların isə hamısı öz ailələrini evdə qoyub gəlir və təklikdə yaşayırdılar. 1913-cü ildə Bakı şəhərində əhalinin sayı 3 dəfə artaraq, 334 min nəfərə çatmışdı. Rusiya imperiyasının 5 ən böyük şəhərindən birinə çevrilən Bakıda əhali başlıca olaraq, miqrasiya hesabına artmışdı. Əsasən Bakıda məskunlaşan miqrantların əksəriyyətini ruslar təşkil edirdi.
Bakı şəhəri

Ermənilərin sayı da miqrasiya hesabına yüksək templərlə artmış və Bakı əhalisinin milli tərkibində onların xüsusi çəkisi 17,5%-ə qədər yüksəlmişdi. Eyni zamanda Bakıda yaşayan digər milli azlıqların da sayı dəfələrlə artmışdı. Məsələn, yəhudilərin sayı 5,7 dəfə artaraq, 10,8 min nəfər olmuş, ləzgilərin sayı isə min nəfərdən 8 min nəfərə qədər artmışdı. Bu dövrdə Bakıda azərbaycanlıların sayının artımı 74% təşkil etməklə ümumi artımdan olduqca geri qalırdı. Bunun nəticəsində Bakı əhalisinin milli tərkibində onların xüsusi çəkisi 1897-ci ildəki 36,0%-dən, 1913-cü ildə 21,0%-ə enmişdi.
Bakı şəhəri

Bu dövrdə Cənubi Azərbaycandan da on minlərlə azərbaycanlı Bakıya miqrasiya etmişdi. 1913-cü ildə Bakıda keçirilən əhali sayımının materiallarında Bakıda hər 6 nəfərdən biri Cənubi Azərbaycandan idi. 1970-ci ildə təkcə Bakıda 207,5 min nəfər erməni yaşayırdı ki, bu da bütün Azərbaycanda yaşayan ermənilərin 43%-nə bərabər idi.1988-ci ildə erməni millətçilərinin azərbaycanlıların Ermənistandan deportasiyası və köçürülməsi nəticəsində qovulmuş azərbaycanlıların əksəriyyəti Bakıda məskunlaşdırıldı. Sumqayıt hadisələri və Qara Yanvar Bakıda, Gəncədə və başqa yerlərdə azlıqda yaşayan ermənilərin əksəriyyətinin Azərbaycanı tərk etməsi ilə nəticələndi. Həmin dövrdə Moskvanın anti-Azərbaycan təbliğatına aldanan və Azərbaycan xalqının Rusiyaya qarşı hiddətindən təşvişə düşən Bakılı ruslar və onlara yaxın olan rusdilli etnik qrupların nümayəndələri arasında da Azərbaycanı tərk edib Rusiyaya gedənlər oldu. Qarabağ müharibəsindən sonra Bakıda 500 minə yaxın qaçqın və məcburi köçkünlər məskunlaşmışdır.2017-ci ilin əvvəlindən Bakı şəhərinin əhalisinin sayı 3700 nəfər və ya 0,2% artaraq aprel ayının 1-nə 2 mln.
Bakı şəhəri

249,5 min nəfərə çatıb. Hesabat dövründə Bakıda 3556 ölüm halı qeydə alınıb və əhalinin hər 1000 nəfərinə ölüm səviyyəsi 6,4 təşkil edib. 2017-ci ilin ilk 3 ayı ərzində qeydiyyat şöbələri tərəfindən 2957 nikah və 1134 boşanma halları qeydə alınıb. Əhalinin hər 1000 nəfərinə nikahların sayı 5,3, boşanmaların sayı isə 2 olub. 2012-ci ildə Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin verdiyi mənbəyə görə, Bakı ərazisində 120 məscid var.
Bakı şəhəri

Bakı ərazisinin tanınmış məscidlərindən Nardaran məscidi, Təzəpir məscidi, Murtuza Muxtarov məscidi, Heydər məscidi, Bibiheybət məscidi, Hacı Sultanəli məscidi, İçərişəhərdə yerləşən Məhəmməd məscidi, Şah məscidi, Bəylər məscidi və Cümə məscidini qeyd etmək olar. Bakıda 3 pravoslav, 1 katolik, 1 lüteran kilsəsi, 1 erməni həvari kilsəsi və 2 sinaqoq var. Bakının tanınmış kilsələrindən və sinaqoqlarından Müqəddəs Mürdaşıyan Zənənlər Kafedralı, Bakirə Məryəmin Məsum Hamiləliyi kilsəsi, Mixail Arxangel kilsəsi, Müqəddəs Bakirə Məryəmin Məsum Hamiləliyi kilsəsi (katolik), Xilaskar kilsəsi (kilsə 1934-cü ildə bağlandı və hal-hazırda Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının "Kamera və Orqan Musiqisi Zalı"), Müqəddəs Qriqori kilsəsi (kilsə 1990-cı ildə bağlandı və hal-hazırda Prezident Kitabxanasının depozitar fond saxlancı), Dağ yəhudilərinin sinaqoqu və Aşkenazi yəhudilərinin sinaqoqunu qeyd etmək olar. İbadət evləri ilə yanaşı, şəhərdə xristian və yəhudi dini tədris müəssisələri, o cümlədən pravoslav kilsələri yanında bazar günü məktəbləri, protestant icmalarının Bibliya kursları, yəhudilərin ivrit dilini, yəhudi dini və mədəniyyətini öyrətmə kursları və s. fəaliyyət göstərir. Bakı və ona yaxın ərazilərdə, Azərbaycan dilinin şərq qrupu dialekt və şivələrinə aid Bakı dialekti (Bakı ləhcəsi) mövcüddur.
Bakı şəhəri

Dialektin fərqləndirici xüsusiyyətlərinə "çav" kökünün "çoçi" formasında sifət kimi, ço/çov formasinda fel kimi işləndirilməsi daxildir. İnzibati bölgüsü Bakı şəhərinin tərkibinə 12 inzibati rayon, 59 qəsəbə daxildir. Yerli hökumət 1860-cı ildən Şamaxı quberniyasının paytaxtına çevrilmiş Bakını idarə edən qurum 1870-ci ildə təsis edilmiş Bakı Şəhər Duması idi. Duma üzvləri "qlasnı" adlanırdı. 1878-ci ildə Bakıda Dumaya seçkilər başladı.
Bakı şəhəri

İlk Dumaya 72 nəfər, sonralar 75 nəfər üzv seçilmişdi. Fərmana görə, azərbaycanlıların sayı Duma üzvlərinin ümumi sayının yarısından çox ola bilməzdi. Dumaya yaşı 25-dən yuxarı olan, daşınmaz əmlak sahibləri və ya 1500 manatlıq məbləğdə ticarət və sənaye müəssisələrinə malik şəxslər seçilə bilərdilər. Bələdiyyə idarələri icraçı, Duma isə qanunverici orqan hesab edilirdi. Şəhər təsərrüfatının qurulması üçün Duma qərar verir, bələdiyyə idarəsi isə bu qərarı yerinə yetirirdi.Dumanın iclasları rus dilində aparılırdlı.
Bakı şəhəri

Buna görə rus dilində danışa bilməyən qlasnılar iclaslarda çox zaman mürgü vururdular. Bakı Şəhər Dumasının tanınmış üzvlərindən Həbib bəy Mahmudbəyov, Hacı Zeynalabdin Tağıyev, Ağa Musa Nağıyev, Şəmsi Əsədullayev, Əjdər bəy Aşurbəyov, Ağabala Quliyev, Məmmədhəsən Hacınski, Həsən bəy Ağayev, Əlimərdan bəy Topçubaşov, Əhməd bəy Pepinov, Məşədi Əzizbəyov və Həsən bəy Zərdabini qeyd etmək olar.1939–1977-ci illər arası şəhəri Bakı Şəhər Zəhmətkeş Deputatları Sovetinin İcraiyyə Komitəsi idarə edirdi. 1977-ci ildə qurum Bakı Şəhər Xalq Deputatları Sovetinin İcraiyyə Komitəsi adlandırılmışdır. 1991-ci ildən indiyədək şəhəri Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti idarə edir. Azərbaycan Avropa Şurasına üzv olan yeganə dövlətdir ki, onun böyük şəhər bələdiyyəsi yoxdur.Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin binası İstiqlaliyyət küçəsinin mərkəzində yerləşir.
Bakı şəhəri

Bina 1900–1904-cü illərdə memar İosif Qoslavskinin layihəsi əsasında barokko stilində inşa edilmişdir. Binanın fasadının bəzəyi üçün İtaliyadan qırmızı dekorativ kərpic və rəngli mərmər gətirilmişdir. Fasadın mərkəzini Bakı şəhərinin gerbi bəzəyir. İqtisadiyyat Azərbaycanda XX əsrin əvvəllərindən başlayaraq inkişaf edən və Azərbaycan Respublikasının iqtisadiyyatında əhəmiyyətli rolu olan neft sənayesi əsas etibarilə Bakı ətrafında cəmləşib. XVI əsrin əvvələrində tarixçi Əmin Əhməd ər-Razinin məlumatına görə, Bakı ətrafında 500-ə qədər neft çalası və quyu mövcud olmuş və onlardan ağ və qara neft hasil edilmişdir.
Bakı şəhəri

1647-ci ildə Türk səyyahı Övliya Çələbi Bakıda olmuş, buradakı neft mədənləri, çıxarılan neftin müxtəlif rənglərdə olması, neftin İrana, Orta Asiyaya, Türkiyəyə və Hindistana aparılması və gətirdiyi illik gəlir haqqında məlumat vermiş, Bakıda fəaliyyət göstərən neft şirkətlərini müfəssəl təsvir etmişdir. 1729-cu ildə Rusiyanın İrandakı səfirliyinin əməkdaşı və həkimi İoann Lerkx Bakıya gəlmiş və Abşerondakı neft yataqları haqqında ətraflı məlumat verərək burada əsrlər boyu neftin hasil edildiyini, məişətdə və sənayedə yanacaq kimi geniş istifadə olunduğunu təsdiqləmişdir.1803-cü ildə dünyada ilk dəfə olaraq bakılı Hacı Qasımbəy Mənsurbəyov Bibiheybət körfəzində, sahildən 18 və 30 metr aralıda ikiquyudan neft çıxarmağa başlamışdır. Lakin birinci dəniz mədəninin ömrü çox qısa olmuşdur — 1825-ci ilin güclü dəniz fırtınası quyuları məhv etmişdir. 1846-cı ildə Bibiheybətdə Zaqafqaziya diyarı Baş İdarəsinin üzvü olan Vasili Semyonovun təklifi ilə Bakı neft mədənlərinin direktoru mayor Alekseyevin rəhbərliyi altında sənaye üsulu ilə 21 metr dərinlikdə kəşfiyyat quyusu qazılmış və müsbət nəticə vermişdir. 1859-cu ildə Bakıda Dubinin qardaşlarının iri neftayırma zavodu istifadəyə verilmişdir.
Bakı şəhəri

Zavodda əsasən ağ neft istehsal olunurdu. 1872–1873-cü illərdə Xəzər dənizində taxta barjlarla neft nəql edilmişdir. 1872-ci ildə Nobel qardaşları Bakıda "Branobel" adlı ilk neft şirkətini təsis etdilər.1994-cü il sentyabrın 20-də Bakıda Gülüstan Sarayında Qərbin neft şirkətləri ilə bağlanmış neft sazişi müstəqil Azərbaycan Respublikasının yeni tarixində böyük rol oynadı. "Əsrin müqaviləsi" adı ilə tanınmış bu müqavilə, Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda Azəri-Çıraq-Günəşli neft yatağının dərinlikdə yerləşən hissəsinin birgə işlənməsi və hasil olunan neftin dünyanın 11 ən iri neft şirkəti pay şəklində bölüşdürülməsinə səbəb oldu. 1997-ci ildə Bakı-Novorossiysk Şimal ixrac boru kəməri, 1999-cu ildə isə Bakı-Supsa Qərb ixrac boru kəməri istifadəyə verilmişdir.
Bakı şəhəri

1999-cu il aprelin 17-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyev, Gürcüstan Prezidenti Eduard Şevardnadze və Ukrayna Prezidenti Leonid Kuçmanın iştirakı ilə Bakı-Supsa neft kəməri və Gürcüstanın Qara dəniz sahilindəki Supsa ixrac terminalı istismara verilmişdir. "Çıraq" yatağından hasil olunan neftin Supsa limanından dünya bazarlarına ixracına başlanmış və ilk dəfə olaraq Azərbaycan nefti şimala yox, qərbə istiqamət götürmüşdür. 1999-cu il noyabrın 18-də ATƏT-in İstanbul Zirvə görüşünün gendişində Heydər Əliyev, Eduard Şevardnadze və Süleyman Dəmirəl "Xam neftin Azərbaycan Respublikası, Gürcüstan və Türkiyə Cümhuriyyətinin ərazilərilə Bakı-Tbilisi-Ceyhan əsas ixrac boru kəməri vasitəsilə nəql edilməsinə" dair saziş imzalamışlar.2007-ci ildə Bakı-Tbilisi-Ərzurum Boru Xətti istifadəyə verilmişdir. Azərbaycan Prezidentinin 16 avqust 2001-ci il tarixli fərmanı ilə 20 sentyabr hər il Azərbaycanda "Neftçilər günü" peşə bayramı kimi qeyd edilməsi rəsmiləşdirilib. 2017-ci ildə Bakıda Azəri-Çıraq-Günəşli blokunun 2050-ci ilədək işlənilməsinə dair müqavilə imzalanmışdır.Bakıda Akkord STİK, Azercell, Azərsu, Azərsun Holding, Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti, Azərbaycan Hava Yolları, Azpetrol, Bakcell, Caspian Telecom, Nar Mobile, Paşa Holding və Synergy Group kimi iri Azərbaycan şirkətlərinin baş qərargahları yerləşir.
Bakı şəhəri

1874-cü il fevralın 28-də Bakıda fəaliyyətə başlayan Bakı kredit cəmiyyəti ilk bank müəssisəsi olmaqla Şimali Azərbaycanda kapitalist kredit sisteminin yaranmasının əsasını qoydu. 1874-cü il iyunun 1-dən Bakıda ikinci bank müəssisəsi — Dövlət bankının şöbəsi fəaliyyətə başladı. Bakıda 1881-ci ildə Bakı ictimai şəhər bankı, 1886-cı ildə Tiflis kommersiya bankının şöbəsi, 1890-cı ildə Volqa-Kama kommersiya bankının şöbəsi, 1897-ci ildə Kiyev və yaxud Cənubi Rus sənaye bankının şöbəsi, 1898-ci ildə Sankt-Peterburq-Azov kommersiya bankının şöbəsi, Rus ticarət-sənaye bankının şöbəsi, 1899-cu ildə Don torpaq bankı, 1900-cü ildə Bakı şəhər kredit cəmiyyəti, İranın Uçot-borc bankının şöbəsi təsis edildi.1992-ci ildə Bakı şəhərində Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı, 2000-ci ildə isə Azərbaycanın əsas fond birjası olan Bakı Fond Birjası yaradılıb. Şəhərdə əksər Azərbaycan banklarının qərargahı, o cümlədən, AccessBank, Bank of Baku, Bank Respublika, Kapital Bank, Azərbaycan Sənaye Bankı, Azərbaycan Beynəlxalq Bankı, Rabitəbank, DəmirBank, Unibank və Zaminbank-ın baş qərargahları yerləşir. 2022-ci ilin avqust ayının statistikasına görə, Bakı şəhərində 1157 bankomat mövcuddur.
Bakı şəhəri

Turizm və alış-veriş Bakı Qafqazda ən əhəmiyyətli turistik məkanlardan biri sayılır. 2015-ci ildə Bakının mərkəzindəki Nizami küçəsi dünyanın ən bahalı küçələri siyahısına daxil olub. Dövlət Statistika Komitəsinin 2014-cü ildə yaydığı məlumata əsasən, Azərbaycanda 30 beşulduzlu otel var və onların əksəriyyəti Bakıda yerləşir. Şəhərin tanınmış otellərindən JW Marriott Absheron, İnturist otel, Hilton Baku, Kempinski Hotel-Badamdar, Four Seasons Hotel Baku, Fairmont Baku, Bulvar Hotel və Jumeirah Bilgah Beach Hotel-i qeyd etmək olar.2014-cü ildə Bakı Forbes jurnalının rusiyalılar üçün biznes qurulması sahəsində ən cəlbedici keçmiş SSRİ şəhərlərinin reytinqində top onluğa düşüb. 2015-ci ildə Bakı Lonely Planet nəşrinin səyahət edilməli ən maraqlı məkanların reytinqində 7-ci sırada, New York Times qəzetinin "2015-ci ildə səfər etmək üçün dünyanın ən yaxşı yerləri" reytinqində isə 51-ci yerdə qərarlaşıb.
Bakı şəhəri

2016-cı ildə TripAdvisor səyahət məsləhətçisi saytının topladığı rəy sorğusunda daha çox üstünlük verilən və inkişaf etməkdə olan turizm məntəqələri siyahısında Bakı şəhəri 5-ci yerdə qərarlaşıb.Bakının populyar turist məkanlarından Şirvanşahlar Sarayı və Qız Qalasının yerləşdiyi İçəri şəhər, Bakı bulvarı, Dövlət Bayrağı Meydanı, Fəvvarələr meydanı, Atəşgah, Şəhidlər Xiyabanı və Bakı teleqülləsini qeyd etmək olar.Bakıda 20-dən çox ticarət mərkəzi var. Onlardan Park Bulvar, 28 Mall, Metropark, Nargiz Shopping Center, Ganjlik Mall və Xaqani Ticarət Mərkəzini qeyd etmək olar.Bakı ərazisində müxtəlif çimərliklər fəaliyyət göstərir. Onlardan Amburan və Şıxov çimərliyini qeyd etmək olar. Ətraf mühit Paytaxtda ekoloji şəraiti gərginləşdirən səbəblərdən biri də şəhər nəqliyyatında xarici ölkələrdən gətirilmiş dizel mühərrikli köhnə avtomobillərin sayının artmasıdır. Ekoloji gərginliyi artıran səbəblərdən biri də sənaye müəssisələrinin yaşayış massivlərinin yaxınlığında yerləşməsidir.
Bakı şəhəri

Məsələn, sanitar normalarına görə kükürdlü neft emal edən zavodlarla yaşayış massivləri arasında ən azı 1000 metrlik sanitar-mühafizə zonaları olmalıdır. H. Əliyev adına Neftayırma zavodu ilə 8-ci kilometr yaşayış massivi arasındakı bu məsafə jəmi 500 metr təşkil edir. Əsasən kükürdlü neftləri emal edən bu zavoddan 1000 metr məsafədə atmosferdə olan kükürdlü birləşmələrin miqdarı qəbul edilmiş həddən 13 dəfə çoxdur. SSRİ dağılan ərəfədə şəhərin bütün neftayırma zavodlarından, neft kəmərlərindən və neft anbarlarından ətraf mühitə atılan neftin və emal edilmiş neft məhsullarının miqdarı 300 min ton/il təşkil etmişdir. Şəhər ərazisində 21,5 min hektar sahədə landşaft və torpaq örtüyü tamamilə pozulmuşdur.
Bakı şəhəri

Bunun 15 666 min hektarı (73%) neftlə çirklənmiş ərazilər, 1090 hektarı daş karxanaları, 845 hektarı zibilxanalar, 2775 hektarı qrunt sularının səviyyəsinin qalxması nəticəsində su basmış və bataqlıqlaşmış torpaqlar və yerdə qalanı boru kəmərləri, müxtəlif kommunikasiyalar və neft-mədən yolları ilə pozulmuş torpaqlardan ibarətdir. Şəhərdə 845 hektar sahə tutan 12 zibilxana qeydə alınsa da, sənaye və məişət tullantıları hara gəldi atılır. Bakı qəsəbələrinin ətrafında onlarla zibilxanalar yaranmışdır. Vaxtında tədbir görülməzsə, yarımada bütövlükdə zibilxanaya çevrilə bilər. Bakı şəhəri tabeliyində olan ərazidə 90 daş karxanası fəaliyyət göstərir.
Bakı şəhəri

Bunlardan 9-u dövlət müəssisəsi, 81-i kiçik müəssisədir. Mövcud və fəaliyyətini dayandırmış bütün karxanalar hesabına 1090 hektar sahədə torpaq örtüyü məhv edilmiş və təbii landşaft tamamilə pozulmuşdur.Bakı şəhəri (bütün rayonları ilə birlikdə) ekoloji cəhətcə, qismən ağır metallar üzrə, gərgin zonadır. Şəhərin mərkəzi hissəsində sinkin miqdarı yol verilən miqdar həddindən (YVMH) 115, mis-75, qurğuşun-90 dəfə artıqdır. Torpaqlarda yüksək anomal zəhərlilik dərəcələri ilə fərqlənən çoxlu miqdar poliqonlar (Sumqayıtda 5 — dən artıq, Bakı ətrafında təxminən 15) qeydə alınmışdır. Çirklənmə sahələrinin ölçüləri 3–8 km hüdudunda dəyişir.
Bakı şəhəri

Şəhərin şiddətli (YVMH-dən 100 dəfə artıq) toksik ərazilər Nərimanov, Ramana, Suraxanı və Xətai rayonlarıdır. Sənaye müəssisələrinin sıx yerləşdiyi sahələrdə ağır metalların miqdarı YVMH qiymətindən 200 dəfə çoxdur. Bakı şəhərinin 1 iyun 1940-cı il tarixli məlumata görə rayonlarının sayı 17, 1 yanvar 1953-cü il tarixli məlumata görə rayonlarının sayı 13, 1 yanvar 1965-ci il tarixli məlumata görə rayonlarının sayı 13 olmuşdur. Hazırda Bakı şəhərinin 12 rayonu vardır. Ərəb xilafətinin yüksəlişi dövründə Bakıda Azərbaycan memarlığının ən dəyərli örnəklərini yaratmışdır.
Bakı şəhəri

Orta əsr memarlıq nümunələrindən Nardaran qalası, Ramana qalası, Məhəmməd məscidi, Şah məscidi, Hacı Qayıb hamamı və Atəşgahı qeyd etmək olar. 2000-ci ildə Bakının Səbail rayonunda yerləşən İçəri şəhər, Şirvanşahlar saray kompleksi və Qız qalası ilə birlikdə UNESCO-nun Ümumdünya mədəni irsi siyahısına daxil edilmişdir.XIX əsrin sonunda Azərbaycanda neft sənayesinin inkişafı ölkə memarlığına təsir etmişdir. Bakının sürətli iqtisadi inkişafı zəngin sənayeçilərin böyük təbəqəsinin yaranması ilə müşayiət olundu, onların arasında Hacı Zeynalabdin Tağıyev, Ağa Musa Nağıyev, Murtuza Muxtarov, Şəmsi Əsədullayev kimi mesanatlar Bakıda çox sayda ictimai binalar, məktəblər və xəstəxanaların yaranmasına səbəb olmuşdur. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin memarlıq nümunələrindən Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrı, Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin binası, İsmailiyyə Sarayı və Səadət Sarayıni qeyd etmək olar. 1890-cı illərdə Mərdəkanda tikilmiş Bakı sənayeçisi Murtuza Muxtarovun villası Bakı varlılarının şəhərkənarı bağ tikintilərinin başlanğıcını qoydu.Bakının yeni kapitalist şəhəri hissəsinin formalaşmasında Azərbaycan memarı Qasım bəy Hacıbababəyovun böyük rolu olmuşdur.
Bakı şəhəri

O, İçərişəhərdən kənardakı tikintilərin əsas hissələrindən birini təşkil edən "Parapet" adlı mərkəzi meydanın tikintisini həyata keçirmişdir. Sovet dövrü Azərbaycan memarlığının ilk mərhələsi Bakı ətrafında fəhlə qəsəbələrinin salınması ilə bağlıdır. Abşeronda fəhlə qəsəbələrinin tikilməsi həmin dövrdə gənc sovet memarlığının ilk nümunələri idi. Keçmiş SSRİ-də ilk baş planlardan olan "Böyük Bakı"nın baş planı yeni tikiləcək rayonları da əhatə edirdi. Mənzil probleminin həlli ilə bağlı tədbirlərlə yanaşı, Abşeron yarmadasında nəqiliyyat rabitəsi də təkmilləşdirildi. 1926-cı ildə Bakının neft rayonlarını şəhərlərlə bağlayan elektrik dəmir yolu çəkildi.
Bakı şəhəri

Keçmiş SSRİ-də ilk elektrik dəmir yolu olan bu xətt yol boyu inşa ediləcək tikililər kompleksinin memarlıq həlli ilə bağlı idi. Həmin dövrdə tikilmiş Sabunçu vağzalının binası bu binaların ən maraqlı nümunələrindəndir. İlk yaşayış massivlərindən olan Məmmədyarov qəsəbəsinin salınması ümumittifaq əhəmiyyətli tədbirlərdən biri idi.Dünyada ilk dəfə açıq dənizdə, polad dirəklər üzərində salınmış şəhərcik olan Neft Daşlarının layihələndirilməsi və tikintisi müharibədən sonrakı dövr memarlığın da özəl yer tutur. Neft Daşları 1949-cu ildə Xəzərdə zəngin neft yatağının tapılması ilə bağlı yaranmışdır. Bakının mərkəzi hissəsinin yenidən qurulması 1950-ci illərdə Azərbaycan memarlarının mühüm yaradıcılıq fəaliyyəti kimi davam edirdi. 1960-cı illərin sonu — 80-ci illərdə Bakıda bir sıra iri ictimai bina və qurğular tikilmişdir.
Bakı şəhəri

Bunlardan Bakı Dövlət Sirki, Respublika Sarayı, "Bakı", "Qarabağ", "Azərbaycan", "Moskva", "Abşeron" mehmanxanaları, Bakı Dəmir Yolu Vağzalı, Gülüstan Sarayı və s. binalar şəhərin memarlıq görkəmini daha da gözəlləşdirmişdir. Bakının XXI əsr memarlıq nümunələrindən SOCAR Tower, Heydər Əliyev Mərkəzi, Park Bulvar, JW Marriott Absheron, SOFAZ Tower, Beynəlxalq Muğam Mərkəzi və Alov qüllələrini qeyd etmək olar. Parkları və bağları Bakının ən məşhur və böyük parkı — Bakı bulvarıdır. Dənizkənarı bulvar Bakı şəhər Dumasının 1909-cu ildə qəbul etdiyi qərara əsasən salınıb. Bulvarın yaradılması həmin vaxt Bakı Dumasında çalışan məşhur mühəndis Məmmədhəsən Hacınskinin adı ilə bağlıdır.
Bakı şəhəri

1920-ci illərin başlanğıcından Bakıda yaşıllaşdırma və bağ-park memarlığı sahəsində mühüm işlər görülməyə başlandı. 1930-cu illərin əvvəllərində yeni Bakı bulvarının salınması Bakının mərkəzi hissəsinin ümumi memarlıq-plan quruluşunun yaxşılaşdırılmasına əhəmiyyətli təsir göstərdi. Bu dövrdə Bakının memarlıq inkişafı 1924–1927-ci illərin baş planında nəzərdə tutulmuş bir sıra iri ictimai binaların tikintisinin başa çatdırılması və yaşıllaşdırılma işlərinin genişləndirilməsi ilə səciyyələnir. 1970-ci illərdə bulvar şərq və qərb istiqamətlərində genişləndirilərək uzunluğu 3,7 kilometrə çatdırıldı. 1998-ci ildən Bakı bulvarı milli park statusunu daşıyır.
Bakı şəhəri

Bulvarda müxtəlif əyləncə, ticarət, mədəniyyət və idman mərkəzləri fəaliyyət göstərir. Bulvarın tanınmış obyektlərindən Beynəlxalq Muğam Mərkəzi, Bakı İdman Sarayı Bakı Kristal Zalı, Şeytan çarxı, Kiçik Venesiya şəhərciyi və Daş salnamə muzeyini qeyd etmək olar.2010-cu ildə bulvarda Dövlət Bayrağı Muzeyi və Dövlət Bayrağı Meydanının açılışı olmuşdur. 20000 m² ərazisi olan meydanda ucaldılmış dayağın hündürlüyü 162 metr, bünövrəsinin diametri 3,2, bünövrənin üst hissəsinin diametri 1,09 metrdir. Qurğunun ümumi kütləsi 220 tondur. Bayrağın eni 35 metr, uzunluğu 70 metr, ümumi sahəsi 2450 kvadratmetr, kütləsi isə təqribən 350 kiloqramdır.
Bakı şəhəri

Ginnesin Rekordlar təşkilatı 2010-cu il mayın 29-da Azərbaycan dövlət bayrağı dirəyinin dünyada ən hündür bayraq dirəyi olduğunu təsdiq edib.Hal-hazırda Bakının müxtəlif yerlərində yerləşən parkların hər birinin öz infrastrukturu, çoxsaylı kafe, restoran, attraksion və uşaq meydançaları var. Bakının ən mühüm parklarından Zabitlər parkı, Filarmoniya bağı, Xaqani bağı, Dağüstü Park, Dədə Qorqud parkı və Mərkəzi Nəbatat Bağını qeyd etmək olar. Mədəniyyəti 2009-cu ildə Bakı İSESKO-nun "İslam mədəniyyətinin paytaxtı" seçilmişdir. Muzey və qalereyaları Bakıda 20-dən artıq muzeyi və incəsənət qalereyası fəaliyyət göstərir. Şəhərin tanınmış muzeylərindən Azərbaycan Tarixi Muzeyi, Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyi, Azərbaycan Xalça Muzeyi, Həsən bəy Zərdabi adına Təbiət Tarixi Muzeyi, Miniatür Kitab Muzeyi, Bakı Müasir İncəsənət Muzeyi və Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyini, ev-muzeylərindən isə Bülbülün ev-muzeyi, Cəfər Cabbarlının ev-muzeyi, Nəriman Nərimanovun xatirə muzeyi, Niyazinin ev-muzeyi, Vaqif Mustafazadənin ev-muzeyi, Tahir Salahovun ev–muzeyi, Leopold və Mstislav Rostropoviçlərin ev-muzeyi və Cəlil Məmmədquluzadənin ev-muzeyini qeyd etmək olar.
Bakı şəhəri

Kino səhnəsi 1898-ci il yanvarın 8-də Bakıda xarici filmlər göstərilməyə başlandı. 1898-ci ildə fotoqraf Aleksandr Mişon Bakıda "Balaxanıda neft fontanı" və "Bibiheybət neft mədənində yanğın" adlı sənədli süjetləri lentə almaqla Azərbaycan kinosunun əsasını qoydu.Bakıda 26 kinozalı olan səkkiz dövlət və özəl kinoteatr var. Şəhərin tanınmış kinoteatrlarından Nizami Kino Mərkəzini, kinoteatrlar şəbəkələrindən isə Park Cinema və CinemaPlus-ı qeyd etmək olar. Bakıda çəkilən məşhur kinolardan "Arşın mal alan", "Amfibiya adam", "Dünya kifayət deyil", "Ad günü", "Bir cənub şəhərində", "Brilyant əl", "Gün keçdi", "Qorxma, mən səninləyəm", "Neft və milyonlar səltənətində", "Axırıncı aşırım", "Əli və Nino", "Dolu" və digərlərini qeyd etmək olar. Kitabxanaları Bakıda ilk rəsmi ictimai kitabxana 1896-cı ildə yaranıb.
Bakı şəhəri

Şəhərin tanınmış kinoteatrlarından Azərbaycan Milli Kitabxanası, F.Köçərli adına Respublika Uşaq Kitabxanası, C.Cabbarlı adına Respublika Gənclər Kitabxanası və AMEA Mərkəzi Elmi Kitabxanasını qeyd etmək olar. Şəhərdə həm də Azərbaycanın ən böyük kitab mağazalar şəbəkəsi olan "Əli və Nino" yerləşir. 1873-cü il martın 10-da (23-də) Bakıda realnı məktəbin səhnəsində Mirzə Fətəli Axundzadənin "Lənkəran xanının vəziri" pyesinin tamaşaya qoyulması Azərbaycan milli teatrının əsasının qoyulması kimi tarixə düşmüşdür. l883-cü ildə Bakı teatr həvəskarları qrupu peşəkar qrupa çevrildi. Bakı qrupunun ilk tamaşaları sonralar bütün Azərbaycanda teatr sənətinin inkişafına güclü təkan verdi.Bakıda 15-dən artıq muzeyi və incəsənət qalereyası fəaliyyət göstərir.
Bakı şəhəri

Şəhərin tanınmış teatrlarından Azərbaycan Dövlət Yuğ Teatrı, Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı, Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrı, Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrı, Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrı, Azərbaycan Dövlət Musiqili Teatrı, Bakı Bələdiyyə Teatrı, Bakı Uşaq Teatrı, Azərbaycan Dövlət Pantomim Teatrı, Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrı, Üns teatrı və Azərbaycan Dövlət Mahnı Teatrını qeyd etmək olar. 1865-ci ildə Azərbaycanda ilk gimnaziya Bakı şəhərində təşkil olundu. 1901-ci il oktyabrın 7-də Bakıda Hacı Zeynalabdin Tağıyevin qızlar məktəbi yaradılmışdır. Bu bütün Zaqafqaziyada yeganə qızlar məktəbi idi. 1910-cu ilə qədər Bakıda cəmi iki orta ümumtəhsil məktəbi vardı: realnı məktəb və gimnaziya.2013-cü ildə Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsinin tabeliyində 311 tam orta, 3 ümumi orta, 7 xüsusi, axşam (qiyabi), 4 sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlar üçün məktəb var idi. Bu məktəblərdə 318 min 750 şagirdin təlim-tərbiyəsi ilə 29949 müəllim məşğul olur.
Bakı şəhəri

Bakının tanınmış ali təhsil müəssisələrindən Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti, Xəzər Universiteti, Bakı Dövlət Universiteti, ADA Universiteti, Bakı Ali Neft Məktəbi, Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyası, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyası, Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti və Azərbaycan Tibb Universitetini qeyd etmək olar. Böyük Britaniyanın "Quacquarelli Symonds" şirkəti 2018-ci il üçün dünya universitetlərinin reytinqində Xəzər Universiteti 701–750-ci, Bakı Dövlət Universiteti isə 801–1000-ci yerləri bölüşdürür. Bakı futbol klublarından Neftçi, İnter Bakı, Səbail və Zirəni qeyd etmək olar. Qarabağ münaqişəsinə görə Bakıda həm də Qarabağ futbol klubu müvəqqəti olaraq oyunlarını keçirir. Şəhərdə Bakı Olimpiya Stadionu, Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionu, Dalğa Arena, Bayıl Arena, Bakcell Arena və İnter Arena stadionları yerləşir.
Bakı şəhəri

2000-ci ildən sonra Bakıda Futbol üzrə 17 yaşadək Avropa Çempionatı 2016 və FİFA U-17 Qadınlararası Dünya Çempionatı 2012 kimi beynəlxalq futbol turnirləri keçirilib. 2019-cu ildə UEFA Avropa Liqasının finalı Bakı Olimpiya Stadionunda keçirilmişdi. 2020-ci ildə şəhərdə UEFA Avro 2020-nin qrup mərhələsi və 1/4 finalı keçirilməli idi, amma COVID-19 pandemiyası səbəbindən turnir təxirə salındı. Bakıda həm də Araz-Naxçıvan MFK, Olimpik, Neftçi Bakı, Ekol Bakı və Yasamal futzal klubları əsaslanıb. Digər idman növləri Bakıda müxtəlif idman mərkəzləri mövcuddur.
Bakı şəhəri

Şəhərin tanınmış idman meydanlarından Heydər Əliyev adına İdman Arenasını və Bakı İdman Sarayını qeyd etmək olar. 2000-ci ildən sonra Bakıda Baku Cup, Futbol üzrə 17 yaşadək Avropa Çempionatı 2016, FİFA U-17 Qadınlararası Dünya Çempionatı 2012, 2010 Güləş üzrə Avropa Çempionatı, Bədii gimnastika üzrə 25-ci Avropa çempionatı, 2018 Cüdo üzrə Dünya Çempionatı kimi beynəlxalq idman yarışları keçirilib. 2016-cı ildə Bakıda 42-ci Şahmat Olimpiadası, 2017-ci ildə isə 2017 İslam Həmrəyliyi Oyunları keçirilmişdir. Hal-hazırda Bakıda Tour d'Azerbaidjan velosiped yarışları və Formula-1 çempionatının Azərbaycan Qran Prisi keçirilir.2008-ci ildən etibarən Bakıda Voleybol üzrə Azərbaycan Superliqası keçirilir. Şəhərdə Azərreyl, Azəryol VK, Lokomotiv Bakı və Rabitə Bakı qadın voleybol klubları əsaslanıb.
Bakı şəhəri

Avropa oyunları 2015-ci ildə Bakı ilk Avropa Oyunlarına ev sahibliyi etmişdir. Yarışlarda 50 ölkənin 10 000 idmançısı 30 idman növündə mübarizə aparıb. Yarışlarda Bakının 11, Mingəçevirin isə 1 idman qurğusundan istifadə olunub. Avropa oyunları nəticəsində şəhərdə Bakı Su İdmanı Sarayı, Milli Gimnastika Arenası və Bakı Atıcılıq Mərkəzi inşa olunub. İctimai nəqliyyat Bakının ictimai nəqliyyatının koordinasiyasını və inkişafı Bakı Nəqliyyat Agentliyi tərəfindən idarə olunur.
Bakı şəhəri

2017-ci ilin 25 may tarixindən etibarən Bakıda bütün marşrut xətlərindəki avtobuslarda "Bakı Kart" sistemi xidmət göstərir.Bakı konkası ilk dəfə 7 (19) aprel 1889-cu ildə hərəkətə gətirilir. 1923-cü ilin oktyabrın 1-də Bakıda elektrik tramvay xəttinin çəkilməsi başlanıb və 1924-cü il fevralın əvvəlində bu xətt istismara verilib. 1941-ci ilin dekabrında trolleybus xətti salındı, 1960-cı ildən tramvay parkının nəzdində Bakı funikulyoru fəaliyyətə başladı. 2002-ci ildə Bakıda tramvay nəqliyyatı, 2004-cü ildə isə trolleybus nəqliyyatı ləğv olunub.1967-ci il noyabrın 6-da istismara verilmiş Bakı metropoliteni Azərbaycanda yeraltı dəmiryol xətlərini birləşdirən ictimai şəhər sərnişin nəqliyyatı sistemidir. Metropoliten mövcud xətlərinin uzunluğu 36,63 km olmaqla 3 xətt üzərində yerləşən 25 stansiyadan, 1 elektrik deposundan və idarə aparatının da yerləşdiyi texnoloji korpusdan ibarətdir.
Bakı şəhəri

Bütün metropoliten üzrə gediş haqqı vahid tariflə müəyyən edilir. Metropolitendə gediş haqqının yeganə ödəmə vasitəsi "Bakı Kart" plastik kart sistemidir. 2015-ci ilin yekunlarına əsasən, metropoliten orta hesabla gün ərzində 589,1 min, il ərzində 215 milyon sərnişin daşıyıb. Dəmiryolu nəqliyyatı Bakının dəmiryolu nəqliyyatı Azərbaycan Dəmir Yolları tərəfindən idarə olunur. Azərbaycanda dəmir yolunun təməli hələ 1878-ci ildə qoyulmuş və inşası 20 yanvar 1880-ci ildə başa çatmışdır.
Bakı şəhəri

O, uzunluğu cəmi 20 km olan Bakı-Sabunçu-Suraxanı dəmir yolundan ibarət olmuşdur. 1945-ci il iyulun 6-da SSRİ Dövlət Müdafiə Komitəsinin qərarı ilə müstəqil Azərbaycan dəmir yolu yaradılmışdır. Yollar nazirinin 1945-ci il 28 iyul tarixli 674 saylı əmri ilə Azərbaycan dəmir yolu 1945-ci ilin oktyabın 1-dən təşkil edilmişdir. 1953-cü ilin may ayının 14-də Azərbaycan və Zaqafqaziya dəmir yolları Zaqafqaziya dəmir yolu adı altında birləşdirilmiş, mərkəzi idarəsi Tbilisiyə köçürülmüşdür.Bakı-Tbilisi-Qars dəmiryolu xəttində tikinti işlərinin 2018-ci ildə yekunlaşacağı gözlənilir. Su nəqliyyatı XIX əsrdə Bakıda neft hasilatının sürətli artımı Xəzərdə gəmiçiliyin inkişafına təkan verib.
Bakı şəhəri

Xəzər Dəniz Gəmiçiliyinin əsası 1858-ci il mayın 21-də "Qafqaz və Merkuri" Səhmdar Cəmiyyətinin yaradılması ilə qoyulub. 1881-ci ildə BakıDA ilk dənizçilik sinifləri təşkil edilib. 1902-ci ildə Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı təsis edildi. 1962-ci ildə Xəzər Dəniz Nəqliyyatı Layihə-Axtarış Elmi-Tədqiqat İnstitutu mütəxəssislərinin layihəsi əsasında Bakı — Türkmənbaşı gəmi-bərə keçidi işə salınıb. Hava nəqliyyatı Hazırda Heydər Əliyev adına beynəlxalq hava limanı (GYD) Bakının yeganə beynəlxalq hava xidmətidir və Qafqazda ən böyük beynəlxalq hava limanıdır.
Elnur Məmmədli

Elnur Məmmədli (29 iyun 1988, Bakı) — Azərbaycanlı cüdoçudur. 2008 Yay Olimpiya Oyunlarının qızıl medalçısı, 2 qat Avropa Çempionu, Əməkdar bədən tərbiyəsi və idman xadimi. Elnur Məmmədli 29 iyun 1988-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 2009-cu ildə Polis Akademiyasına daxil olmuşdur. 2008-ci il Yay Olimpiya Oyunlarından sonra Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər naziri Ramil Usubov tərəfindən Elnur Məmmədliyə polis baş leytenantı rütbəsi vermişdir.
Elnur Məmmədli

Elnur Məmmədli 2003-cü ildə Maştağa qəbəsində baş tutan Azərbaycan Çempionatında mübarizə apardı. Həmin turnirin final görüşündə İlqar İsrafilova məğlub olan 15 yaşlı Elnur Məmmədli Azərbaycan Çempionatının gümüş medalına sahib oldu.2004-cü ilin mayında isə Elnur Məmmədli beynəlxalq turnirlərdə debüt elədi. Kiyev şəhərində baş tutan U-20 European Cup beynəlxalq turnirində mübarizə aparan Elnur Məmmədli final görüşündə Rusiya nümayəndəsi İvan Nifontova qalib gəldi və turnirin qalibi oldu.Həmin ilin 2-4 iyulunda Niderlandın Rotterdam şəhərində mövsümün əsas turniri hesab olunan gənclər arasında Avropa Çempionatı baş tutdu. Elnur Məmmədli turnirin 1/16 final mərhələsində Belçija nümayəndəsi Torgal Asperta qalib gəldi və 1/8 final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə onun rəqibi Macarıstan nümayəndəsi Attila Fehér oldu.
Elnur Məmmədli

Bu görüşdə də Elnur Məmmədli rəqibi üzərində qələbə qazandı və turnirin 1/4 final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə onun rəqibi İtaliya nümayəndəsi Gesualdo Scollo oldu. Üçüncü görüşündə də Elnur Məmmədli rəqibinə qalib gəldi və turnirin yarım-final mərhələsinə adladı. Finala gedən yolda onun rəqibi Gürcüstan nümayəndəsi Qivi Demetraşvili oldu. Həmin görüşdə də rəqibi üzərində qələbə qazanan Elnur Məmmədli turnirin final görüşünə vəsiqə qazandı.
Elnur Məmmədli

Həlledici görüşdə isə onun rəqibi Rusiya nümayəndəsi Kiril Denisov oldu. Final görüşündə də Elnur Məmmədli rəqibinə qalib gəldi və gənclər arasında Avropa Çempionatının qızıl medalına sahib oldu.Kişilərin −73 Kq. turnirində Azərbaycanı Elnur Məmmədli təmsil elədi. Avqustun 11-də mübarizə aparan Elnur Məmmədli son Dünya Çempionatının finalçısı, həm də 2006-cı il Avropa Çempionatının qalibi idi. Elnur Məmmədli olimpiadanın 1/16 final mərhələsində Belçika nümayəndəsi Di Van Tiçelt ilə üz-üzə gəldi. Din Van Tiçelt apreldə Lissabon şəhərində (Portuqaliya) baş tutan Avropa Çempionatının qalibi idi.
Elnur Məmmədli

Bu görüşdə Elnur Məmmədli rəqibi üzərində ipponla qələbə qazandı və olimpiadanın 1/8 final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə onun rəqibi Belarus cüdoçusu Konstantin Semenov oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşün birinci dəqiqəsinin tamamında referilər həm Məmmədli, həm də Semenova şido cərimə balı verdi. Görüşün 1:30-cu dəqiqəsində isə Elnur Məmmədli rəqibi üzərində ipponla qələbə qazandı və olimpiadanın 1/4 final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə onun rəqibi Asiya Çempionatının qalibi Şimali Koreya nümayəndəsi Kim Çol-Su oldu.
Elnur Məmmədli

Görüşün 1:30-cu dəqiqəsində Elnur Məmmədli rəqibini osaehomi fəndinə saldı. Nəticədə Elnur Məmmədli rəqibi üzərində vaxtından əvvəl təmiz qələbə qazandı və olimpiadanın yarı-final mərhələsinə adladı. Finala gedən yolda isə onun rəqibi son Asiya Çempionatının qalibi İran cüdoçusu Əli Malumat oldu. Görüşün 2:00-ci dəqiqəsində Elnur Məmmədli rəqibi üzərində ipponla qələbə qazandı və Olimpiya Oyunlarının final görüşünə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə onun rəqibi son Dünya Çempionatının qalibi Cənubi Koreya nümayəndəsi Van Ki-Çun oldu.
Elnur Məmmədli

Elnur Məmmədli həmin rəqibinə 2007-ci ilin sentyabrında Rio-de-Janeyro şəhərində (Braziliya) Dünya Çempionatının final görüşündə məğlub olmuşdu. Bu səfər isə final görüşü cəmi bir neçə davam elədi. Elnur Məmmədli final görüşünün 12-ci saniyəsində rəqibi üzərində ipponla qələbə qazandı və XXIX Yay Olimpiya Oyunlarının qızıl medalına sahib oldu. Elnur Məmmədli Olimpiya Oyunları tarixində beş görüşün hamısında vaxtından əvvəl qələbə qazanan birinci cüdoçu oldu. Elnur Məmmədli həm də Azərbaycanın Olimpiya Oyunları tarixində qızıl medal qazanan birinci cüdoçu oldu.
Elnur Məmmədli

Təltifetmə mərasimi zamanı Elnur Məmmədliyə qızıl medalı Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev təqdim elədi. Dövlət təltifləri Elnur Məmmədli Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamlarına əsasən Azərbaycan idmanında xidmətlərinə görə bir dəfə ordenlə, bir dəfə isə medalla təltif edilib. "Şöhrət" ordeni — Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29 avqust 2008-ci il tarixli 3017 nömrəli Sərəncamına əsasən XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında qazandığı nailiyyətlərə və Azərbaycan idmanında xidmətlərinə görə Elnur Çingiz oğlu Məmmədli "Şöhrət" ordeni ilə təltif edildi. "Hərbi xidmətlərə görə" medalı — "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi (1918–2018)" yubiley medalı — Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 27 may 2019-cu il tarixli Sərəncamına əsasən Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatında xüsusi xidmətlərinə görə Elnur Çingiz oğlu Məmmədli "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi (1918–2018)" yubiley medalı ilə təltif edildi. Həmçinin bax Azərbaycan 2008 Yay Olimpiya Oyunlarında Azərbaycan 2012 Yay Olimpiya Oyunlarında
Zivər bəy Əhmədbəyov

Zivər bəy Gəray bəy oğlu Əhmədbəyov (1873, Şamaxı – 16 fevral 1925, Bakı, Azərbaycan SSR) — ilk ali təhsilli azərbaycanlı memar. Zivər bəy Əhmədbəyov 1873-cü ildə Şamaxı şəhərində doğulub. Orta təhsilini Şamaxıda almışdır. 1902-ci ildə Peterburq İnşaat Mühəndisləri İnstitutunu bitirmişdir. 1910-cu ildən Bakı şəhərində yaşayıb. 1902–1917-ci illərdə Z. Əhmədbəyov Bakı Quberniyasının idarəsində sonra isə Bakı şəhər idarəsində memar işləmişdir. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti elan olunduqdan sonra Bakı şəhərinin baş memarı olub.
Zivər bəy Əhmədbəyov

1922-ci ilə kimi Bakı şəhərinin baş memarı olmuşdur. Şamaxıda Cümə məscidinin, İmam məscidinin, Bakıda Təzə Pir məscidinin, Göyçayda Əbülfəzlil Əbbas məscidinin (1898–1902), Əmircanda Murtuza Muxtarov məscidinin (1908) (məscidi Kərbəlayi Əhməd tikib) və Vladiqafqazda bir sıra yaşayış, məişət binaları onun layihəsilə tikilmişdir. Əmircanda layihəsini verdiyi məscid isə Şərq memarlığının ən yaxşı incilərindən biri kimi UNESCO-nun tarixi abidələr siyahısına salınaraq qorunur. Z. Əhmədbəyov öz layihələrində Qərbi Avropa və Şərq memarlıq ənənələrini böyük məharətlə birləşdirirdi. Bakıda Oftalmologiya institutunun binası və onun layihəsilə tikilən bir sıra yaşayış binaları bu gün qalmaqdadır. 1917-ci ildə Z. Əhmədbəyov "İslam mədəniyyət abidələrini qoruyan", 1919-cu ildə isə Şamaxıda mədəniyyət abidələrinin öyrənilməsi ilə məşğul olan "Yeni Şirvan" cəmiyyətlərini yaradır. Zivər bəy Əhmədbəyov 1925-ci ildə Bakıda intihar edib.