LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
2020

2020 (MMXX) — Qriqorian təqviminə görə Çərşənbə günü başlayan il. Bizim Era və Miladi tarixin 2020-ci ili. III minilliyin və XXI əsrin 20-ci ili. 2020-ci illərin 1-ci ili 2019-2020 Honkonq etirazları: Honkonqda yeni ildə hökumət əleyhinə mitinq oldu Xorvatiya Aİ-də sədrlik müddətinə başladı 2 Yanvar — Tayvanın Yeni Taybey şəhərində Sikorski UH-60 Blək Hauk tipli helikopter qəzaya düşdü 3 Yanvar — ABŞ əsgərləri Bağdadda sui-qəsd təşkil etdi. Qüds qüvvələrinin komandiri Qasım Süleymani və İran dövlət xadimi Əbu Mehdi əl-Mühəndisi öldürüldü Xorvatiyada prezident seçkiləri oldu (II tur). Zoran Milanoviç prezident seçildi 77-ci Qızıl Kürə mükafatları Los Anceles şəhərində verildi 6 Yanvar — İran 2015-ci il nüvə sazişinə dair bütün öhdəliklərinə son qoyur 9 Yanvar — TOI 1338-b adlı yeni planet kəşf edildi 11 Yanvar — Tayvanda prezident seçkiləri oldu. Tsay İnven yenidən prezident seçildi 24 Yanvar — Türkiyənin Elazığ ilində zəlzələ oldu 28 Yanvar — ABŞ prezidenti Donald Tramp və İsrail Baş naziri Benyamin Netanyahu Yaxın Şərq Sülh planının detallarını açıqladı 30 Yanvar — COVİD-19 koronavirus pandemiyası: Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST), yeni koronavirusun digər ölkələrə keçməsi ilə bağlı qlobal fövqəladə hal elan etdi 31 Yanvar — Böyük Britaniya Avropa İttifaqından çıxdı Türkiyənin Van ilində qar uçqunu oldu Türkiyədə Pegasus Hava yollarının 2193 nömrəli uçuşunda təyyarə qəzaya düşdü 19 Fevral — Almaniyanın Hanau şəhərində terror oldu 23 Fevral — Türkiyə - İran sərhədində zəlzələ oldu Suriya Milli Ordusu İdlibə hücum etdi.
2020

1935) Anri Cerqeniya, Abxaziya Baş naziri (4-cü) (d. 1941) 6 Yanvar — Luis Morais, braziliyalı futbolçu (d. 1930) Silvio Horta, amerikalı prosüder, ssenarist (d. 1974) Nil Pirt, kanadalı musiqiçi, nağara ifaçısı (d. 1952) Edd Berns, amerikalı aktyor (d. 1932) Bak Henri, amerikalı aktyor, ssenarist, prosüder (d. 1930) 9 Yanvar — Mayk Reznik, amerikalı yazıçı, redaktor (d.
2020

1942) Kabus ben Səid, Oman Sultanı (d. 1940) Neda Arneriç, serb aktrisa (d. 1953) Qvido Messina, italyan velosipedçi (d. 1931) Marino Bollini, San-Marino Kapitan-Regenti (d. 1933) 12 Yanvar — Rocer Skruton, ingilis filosof, yazıçı (d. 1944) 14 Yanvar — Rəcəb Aktuğ, türk müğənni, aktyor (d. 1954) Rokki Conson, kanadalı güləşçi (d.
2020

1944) Kristofer Tolkin, ingilis akademik (d. 1924) 16 Yanvar — Efrain Sançes, kolumbiyalı futbolçu (d. 1926) 17 Yanvar — Rahşan Ecevit, türk siyasətçi, yazıçı (d. 1923) Cimmi Hit, amerikalı musiqiçi, saksafonçu (d. 1926) Sin Qyukho, cənubi koreyalı iş adamı (d. 1921) 20 Yanvar — Xeyrəddin Karaca, türk iş adamı (d. 1922) Hedi Bakkuş, Tunis Baş naziri (6-cı) (d.
2020

1930) Tenqiz Siqua, Gürcüstan Baş naziri (2-ci) (d. 1934) Terri Cons, ingilis aktyor, komediyaçı (d. 1942) Frederik Ballantayn, Sent-Visent və Qrenadin General-Qubernatoru (7-ci) (d. 1936) Qudrun Pauzevanq, alman yazıçı (d. 1928) 24 Yanvar — Rob Rensenbrink, holland futbolçu (d. 1947) Kobi Brayant, amerikalı basketbolçu (d. 1978) Luis Nirenberq, amerikalı riyaziyyatçı (d.
2020

1925) Meri Hiqqins Klark, amerikalı yazıçı (d. 1927) Yanez Stanovnik, Sloveniya SR Prezidenti (12-ci) (d. 1922) Ömər Dönməz, türk aktyor (d. 1959) Endi Qill, ingilis musiqiçi (d. 1956) 2 Fevral — Mayk Mur, Yeni Zelandiya Baş naziri (34-cü) (d. 1949) 3 Fevral — Corc Strayner, ingilis ədəbiyyatşünas, yazıçı, filosof (d. 1929) Deniel arap Moi, Keniya Prezidenti (2-ci) (d.
2020

1924) Xose Luis Kuerda, ispan rejissor, ssenarist, prosüder (d. 1947) Stenli Koen, amerikalı biokimyaçı, Fiziologiya və ya tibb üzrə Nobel mükafatı laureatı (d. 1922) Kirk Duqlas, amerikalı aktyor (d. 1916) 6 Fevral — Con Xayro Veslaskes, kolumbiyalı hitman, Pablo Eskobarın qatili (d. 1962) Li Venlian, çinli həkim, COVID-19 infeksiyası haqqında ilk məlumat verən şəxs (d. 1986) Orson Bin, amerikalı aktyor, komediyaçı (d. 1928) Necmiye Paraquşa, alban müğənni, aktrisa (d.
2020

1933) 8 Fevral — Robert Konrad, amerikalı aktyor 9 Fevral — Mirella Freni, italyan soprano (d. 1935) 11 Fevral — Cozef Şabalala, cənubi afrikalı müsiqiçi (d. 1940) 12 Fevral — Qert Hofstede, holland psixoloq (d. 1928) 13 Fevral — Racendra Paçauri, hind alim (d. 1940) 14 Fevral — Linn Koen, amerikalı aktrisa (d. 1933) 15 Fevral — Karolayn Frek, ingilis aktrisa, teleaparıcı (d. 1979) Zoi Kolduell, avstraliyalı aktrisa (d.
2020

1933) Larri Tesler, amerikalı kompüter alimi (d. 1945) Mario da Qrasa Maçunqo, Mozambik Baş naziri (1-ci) (d. 1940) Mustafa Yücedağ, türk futbolçu (d. 1966) Endrü Uezeroll — ingilis DJ, musiqiçi, prosüder (d. 1963) Sonya Ziman, alman aktrisa (d. 1926) Kizito Mihiqo, ruandalı müğənni, bəstəkar, aktivist (d. 1981) 18 Fevral — Xose Bonaparte, argentinalı paleontoloq (d.
2020

1928) 19 Fevral — Pop Smoke, amerikalı repçi (d. 1999) 22 Fevral — Kiki Dimula, yunan şair (d. 1931) Klayv Kassler, amerikalı yazıçı (d. 1931) Ketrin Conson, amerikalı riyaziyyatçı (d. 1918) Dayana Serra Keri, amerikalı aktrisa (d. 1918) Hüsnü Mübarək, Misir Baş naziri (41-ci) və Prezidenti (4-cü) (d. 1928) Mario Bunqe, argentinalı filosof (d.
2020

1919) Muzaffer İlhan Erdost, türk şair, yazıçı (d. 1932) 28 Fevral — Frimen Dayson, amerikalı fizik, riyaziyyatçı (d. 1923) Eva Sekey, macar üzgüçü, Olimpiya çempionu (d. 1927) Luis Alfonso Mendosa, meksikalı aktyor, rejissor, diktor (d. 1964) Ernesto Kardenal, nikaraqualı şair, keşiş (d. 1925) Cek Uelç, amerikalı iş adamı, yazıçı (d. 1935) Abdullah Turhan, türk yazıçı (d.
2020

1933) Ceyms Lipton, amerikalı aktyor, yazıçı (d. 1926) Xavyer Peres de Kuelyar, Peru Baş naziri (137-ci), BMT Baş katibi (5-ci) (d. 1920) Robert Şavlakadze, gürcü atlet, Olimpiya çempionu (d. 1933) Anri Rişar, kanadalı hokkeyçi (d. 1936) Makkoy Tayner, amerikalı pianoçu, bəstəkar (d. 1938) 8 Mart — Maks fon Südov, isveçli aktyor (d. 1929) Çarlz Vuorinen, amerikalı bəstəkar (d.
2020

1938) Mişel Ru, fransız aşpaz, restorançı (d. 1941) 12 Mart — Toni Marşal, fransız aktrisa, rejissor (d. 1951) 13 Mart — Dana Zatopkova, çex nizə atıcısı, Olimpiya çempionu (d. 1922) 14 Mart — Cenesis Pi-Orric, ingilis musiqiçi, bəstəkar, yazıçı, vizual rəssam (d. 1950) 16 Mart — Stüart Uitman, amerikalı aktyor (d. 1928) Betti Uilyams, irland aktivist, Nobel Sülh mükafatı laureatı (d. 1943) Eduard Limonov, rus yazıçı, şair, publisist (d.
2020

1943) Rocer Meyvezer, amerikalı peşəkar boksçu, məşqçi (d. 1961) Manuel Serifu Nyamacu, Qvineya-Bisau Prezidenti (müvəqqəti) (d. 1958) 18 Mart — Alfred Uorden, amerikalı kosmonavt (d. 1932) Möhtərəm Nur, türk aktrisa, müğənni (d. 1932) Kenni Rocers, amerikalı müğənni (d. 1938) Amadeo Karriso, argentinalı futbolçu (d. 1926) Levent Ünsal, türk aktyor (d.
2020

1965) Lorenso Sans, ispan iş adamı, "Real Madrid" FK Prezidenti (14-cü) (d. 1943) 23 Mart — Luçiya Boze, italyan aktrisa (d. 1931) Manu Dibanqo, kamerunlu saksafonçu, cazmen (d. 1933) Stüart Qordon, amerikalı rejissor (d. 1947) Terrens Maknelli, amerikalı dramaturq, ssenarist (d. 1938) Alber Uderzo, fransız ssenarist, komiks rəssamı (d. 1927) 26 Mart — Mişel İdalqo, fransız futbolçu (d.
2020

1933) 27 Mart — Həmid Karui, Tunis Baş naziri (7-ci) (d. 1927) 28 Mart — Fevzi Aksoy, türk professor, akademik (d. 1930) Filip Uorren Anderson, amerikalı fizik, Fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı (d. 1923) Kşiştof Penderetski, polyak bəstəkar, dirijor (d. 1933) Yuri Bondarev, rus yazıçı, ssenarist (d. 1924) Manolis Qlezos, yunan jurnalist, yazıçı (d. 1922) Xao Botsun, Çin Baş naziri (13-cü) (d.
2020

1919) Bill Uizers, amerikalı musiqiçi, bəstəkar (d. 1938) Joakim Yombi-Opanqo, Konqo Baş naziri (12-ci) və Prezidenti (4-cü) (d. 1939) 31 Mart — Əbdül Halim Həddam, Suriya Prezidenti (müvəqqəti) (d. 1932) Nur Həsən Hüseyn, Somali Baş naziri (12-ci) (d. 1937) Ellis Marsalis, amerikalı cazmen, pianoçu (d. 1934) Adam Şlesinqer, amerikalı müğənni (d. 1967) 2 Aprel — Uilyam Franklend, ingilis immunoloq (d.
2020

1912) 3 Aprel — Helin Bölek, türk musiqiçi (d. 1991) 4 Aprel — Rafael Leonardo Kalyexas Romero, Honduras Prezidenti (31-ci) (d. 1943) Onor Blekman, ingilis aktrisa (d. 1925) Mahmud Cabril, Liviya Baş naziri (24-cü) (d. 1952) Elinor Marqerit Berbic, amerikalı astronom, fizik (d. 1919) Şirli Duqlas, kanadalı aktrisa, aktivist (d. 1934) Kaarlo Pentti Linkola, fin ekoloq, təbiətşünas, yazıçı (d.
2020

1932) 6 Aprel — Ceyms Druri, amerikalı aktyor (d. 1934) Con Prayn, amerikalı müğənni, bəstəkar (d. 1946) Cevdet Balıkçı, türk aktyor (d. 1941) 8 Aprel — Valeri Muravski, Moldova Baş naziri (1-ci) (d. 1949) Enrike Muqika, ispan siyasətçi (d. 1932) Nobuhiko Obayasi, yapon rejissor (d. 1938) Edem Koco, Toqo Baş naziri (d.
2020

1938) Con Horton Konvey, ingilis riyaziyyatçı (d. 1937) Çunq Von Şik, Cənubi Koreya Baş naziri (d. 1928) Stirlinq Moss, ingilis F1 pilotu (d. 1929) Tim Bruk-Teylor, ingilis aktyor, komediyaçı (d. 1940) Ryo Kavasaki, yapon cazmen, gitaraçı, bəstəkar (d. 1947) Landelino Lavilla, ispan siyasətçi (d. 1934) Brayan Dennehi, amerikalı aktyor (d.
2020

1938) Li Konits, amerikalı saksafonçu, bəstəkar (d. 1927) Cin Deyç, amerikalı rəssam (d. 1924) Luis Sepulveda, çilili yazıçı (d. 1949) Filipe Duarte, portuqal aktyor (d. 1973) Norman Hanter, ingilis futbolçu (d. 1943) Layseniya Karase, Fici Baş naziri (6-cı) (d. 1941) Əbdül Rəhim əl-Kib, Liviya Baş naziri (müvəqqəti) (d.
2020

1950) Florian Şnayder, alman musiqiçi (d. 1947) Hartviq Qauder, alman atlet, Olimpiya çempionu (d. 1954) Şirli Nayt, amerikalı aktrisa (d. 1936) 25 Aprel — Per Ulov Enkvist, isveçli yazıçı, dramaturq müğənni (d. 1934) Draqutin Zelenoviç, Serbiya Baş naziri (d. 1928) Nur Yerlitaş, türk modelyer (d. 1955) 28 Aprel — Robert Mey, Oksford Baronu, avstraliyalı alim (d.
2020

1936) İrfan Xan, hind aktyor (d. 1967) Trevor Çerri, ingilis futbolçu (d. 1948) Denis Qoldberq, cənubi afrikalı sosial kampaniyaçı (d. 1933) Yəhya Həsən, danimarkalı şair, aktivist (d. 1995) Yanis Lusis, latviyalı atlet, Olimpiya çempionu (d. 1939) Cakomo Dalla Torre del Tempio di Sanquinetto, Malta Suveren Hərbi Ordeni Şahzadəsi və Böyük Ustası (80-ci) (d. 1944) May Şövall, isveçli yazıçı (d.
2020

1935) Toni Allen, nigeriyalı musiqiçi, nağaraçı, bəstəkar (d. 1940) Rişi Kapur, hind aktyor (d. 1952) 1 May — Thun Tin, Myanma Baş naziri (6-cı) (d. 1920) 2 May — İdir, əlcəzairli müğənni (d. 1949) Didi Kempot, indoneziyalı bəstəkar, kampursari janrının görkəmli müğənnisi (d. 1966) Milli Smoll, yamaykalı müğənni, bəstəkar (d. 1946) 8 May — Roy Horn, alman-amerikalı sehrbaz (d.
2020

1944) 9 May — Litl Riçard, amerikalı musiqiçi (d. 1932) 10 May — Betti Rayt, amerikalı müğənni (d. 1953) 11 May — Cerri Stiller, amerikalı komediyaçı (d. 1927) Sisavat Keobunphan, Laos Baş naziri (13-cü) (d. 1928) Astrid Kirhqerr, alman fotoqraf, rəssam (d. 1938) Mişel Pikkoli, fransız aktyor, prodüser, rejissor (d. 1925) Rolf Hoxhut, alman yazıçı, dramaturq (d.
2020

1931) Çedli Klibi, tunisli siyasətçi, Ərəb Liqası Baş katibi (4-cü) (d. 1925) 15 May — Fred Uillard, amerikalı aktyor, komediyaçı (d. 1933) 16 May — Linn Şelton, amerikalı rejissor (d. 1965) 17 May — Xose Kutileyro, portuqal siyasətçi, Qərbi Avropa İttifaqı Baş katibi (8-ci) (d. 1934) 19 May — Razi Zaxarias, kanadalı-amerikalı apoloq (d. 1946) Adolfo Nikolas, ispan keşiş (d. 1936) Canfranko Terensi, San-Marino Kapitan-Regenti (d.
2020

1941) 21 May — Oliver İton Uilyamson, amerikalı iqtisadçı, İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı (d. 1932) Mori Kante, qvineyalı vokalist, müğənni (d. 1950) Eşli Kuper, avstraliyalı tennisçi (d. 1936) Luici Simoni, italyan futbolçu (d. 1939) Cerri Sloun, amerikalı basketbolçu, məşqçi (d. 1942) 23 May — Hana Kimura, yapon güləşçi (d. 1997) 24 May — Cimmi Kobb, amerikalı caz nağaraçısı (d.
2020

1929) Corc Floyd, amerikalı cinayət qurbanı (d. 1973) Hyun Sın Con, Cənubi Koreya Baş naziri (22-ci) (d. 1919) Vadao, braziliyalı futbol meneceri (d. 1956) 27 May — Larri Kramer, amerikalı yazıçı, LGBT hüquq müdafiəçisi (d. 1935) 28 May — Bob Kulik, amerikalı gitaraçı, prosüder (d. 1950) 29 May — Əbdürrəhman Yusufi, Mərakeş Baş naziri (12-ci) (d. 1924) Yavovi Aqboyibo, Toqo Baş naziri (8-ci) (d.
2020

1943) Bobbi Morrou, amerikalı atlet, Olimpiya çempionu (d. 1935) 31 May — Kristo, bolqar-amerikalı rəssam (d. 1935) Karli Ubbiali, italyan motosiklet yarışçısı, Dünya çempionu (d. 1929) Ues Anseld, amerikalı basketbolçu, məşqçi (d. 1946) 4 İyun — Pit Rademaxer, amerikalı boksçu, Olimpiya çempionu (d. 1928) 5 İyun — Boris Qaqanelov, bolqar futbolçu (d. 1941) Pyer Nkurunziza, Burundi Prezidenti (8-ci) (d.
2020

1964) Toni Dann, irland futbolçu (d. 1941) 9 İyun — Ayşəgül Atik, türk aktrisa, rejissor, ssenarist (d. 1948) Emmanuel İssoze-Nqondent, Qabon Baş naziri (10-cu) (d. 1961) Dennis O'Nil, amerikalı komiks yazıçısı, redaktor (d. 1939) Rosa Mariya Sarda, ispan aktrisa (d. 1941) 13 İyun — Jan Raspay, fransız yazıçı, səyyah, kəşfiyyatçı (d. 1925) Aaron Padilya Quterres, meksikalı futbolçu (d.
2020

1942) Suşant Sinqx Racput, hind aktyor (d. 1986) Kit Tippett, ingilis pianoçu, bəstəkar (d. 1947) 16 İyun — Eden Pastora, nikaraqualı siyasətçi, partizan (d. 1937) Marlen Arens, çilili atlet, Olimpiya çempionu (d. 1933) Dyörd Karpati, macar su polosu oyunçusu, Olimpiya çempionu (d. 1935) Jül Sedni, Surinam Baş naziri (5-ci) (d. 1922) Vera Linn, ingilis müğənni (d.
2020

1917) Tibor Benedek, macar su polosu oyunçusu, Olimpiya çempionu (d. 1972) İen Holm, ingilis aktyor (d. 1931) Karlos Ruis Safon, ispan yazıçı (d. 1964) Ema Derosi-Byelayas, Xorvatiya SR Prezidenti (6-cı) (d. 1926) Pedru Lima, portuqal aktyor (d. 1971) Əhməd Radi, iraqlı futbolçu (d. 1964) Zeev Şternxel, polyak-israilli tarixçi, alim (d.
2020

1935) 22 İyun — Coel Şumaxer, amerikalı rejissor (d. 1939) 26 İyun — Milton Qleyzer, amerikalı diyazner (d. 1929) Belaid Abdessalam, Əlcəzair Baş naziri (7-ci) (d. 1928) Linda Kristal, argentinalı aktrisa (d. 1931) İliya Petkoviç, serb futbolçu (d. 1945) 29 İyun — Karl Rayner, amerikalı aktyor, rejissor, komediyaçı (d. 1922) 30 İyun — İda Qendel, polyak-ingilis skripkaçı (d.
2020

1928) Emmanuel Rakutuvahini, Madaqaskar Baş naziri (15-ci) (d. 1938) Everton Uiks, barbadoslu kriketçi (d. 1925) 3 İyul — Saroc Xan, hind xoneoqraf (d. 1948) Villi Holdorf, alman atlet, Olimpiya çempionu (d. 1940) Vladimir Troşkin, ukraynalı futbolçu (d. 1947) Çarli Deniels, amerikalı musiqiçi, bəstəkar (d. 1936) Ennio Morrikone, italyan bəstəkar, aranjimançı, dirijor (d.
2020

1928) 7 İyul — Jalə Aylanç, türk aktrisa (d. 1948) Amadu Qon Kulibali, Kot-d'İvuar Baş naziri (10-cu) (d. 1959) Fin Kristian Yaqqe, norveçli dağ xizəkçisi, Olimpiya çempionu (d. 1966) Naya Rivera, amerikalı aktrisa, müğənni, model (d. 1987) Aleks Pullin, avstraliyalı qartaxtaçı, Olimpiya çempionu (d. 1987) 9 İyul — Miloş Yakeş, Çexosklovakiya Kommunist Partiyası Baş katibi (5-ci) (d. 1922) Cek Çarlton, ingilis futbolçu (d.
2020

1935) Pek Sonyup, cənubi koreyalı hərbi zabit, dövlət xadimi (d. 1920) Lara Van Röyven, holland şort-trek sürətli konkisürən, Olimpiya Çempionu (d. 1992) Həsən Əbşir Fərəh, Somali Baş naziri (9-cu) (d. 1945) Kelli Preston, amerikalı aktrisa, model (d. 1962) Layoş Süç, macar futbolçu (d. 1943) Vim Sürbir, holland futbolçu (d. 1945) Qrant İmahara, amerikalı elektrik mühəndisi, robotist, teleaparıcı (d.
2020

1970) Həsən əl-Lövzi, Yəmən Baş naziri (müvəqqəti) (d. 1952) Ədalət Ağaoğlu, türk yazıçı (d. 1929) Polad Həşimov, azərbaycanlı general-mayor (d. 1975) 15 İyul — Toke Talaqi, Niue Baş naziri (5-ci) (d. 1951) Seyfi Dursunoğlu, türk müğənni, aparıcı (d. 1932) Zizi Janmer, fransız balerina, aktrisa (d. 1924) Con Lüis, amerikalı insan haqları aktivisti, siyasətçi (d.
2020

1940) Silvio Marsolini, argentinalı futbolçu (d. 1940) Ron Toranak, britaniyalı-avstraliyalı mühəndis, yarış avtomobili dizayneri (d. 1925) Xuan Marse, ispan yazıçı, jurnalist (d. 1933) Haruma Miura, yapon aktyor, müğənni (d. 1990) Sapardi Coko Damono, indoneziyalı şair (d. 1940) Sedu Diarra, Kot-d'İvuar Baş naziri (4-cü) (d. 1933) Nikolay Tanayev, Qırğızıstan Baş naziri (8-ci) (d.
2020

1945) Fransisko Rodriqes Adrados, ispan filoloq (d. 1922) Enni Ross, şotland-amerikalı müğəni, aktrisa (d. 1930) 23 İyul — Jan Brankar, belçikalı velosipedçi (d. 1930) Ben Cipço, keniyalı atlet, Olimpiya çempionu (d. 1943) Bencamin Mkapa, Tanzaniya Prezidenti (3-cü) (d. 1938) 25 İyul — Piter Qrin, ingilis blyuz rok müğənnisi, bəstəkar (d. 1946) 26 İyul — Oliviya de Hevillend, britaniyalı-amerikalı aktrisa (d.
2020

1916) 27 İyul — Ouen Artur, Barbados Baş naziri (5-ci) (d. 1949) Bent Fabrik, danimarkalı pianoçu, bəstəkar (d. 1924) Jizel Halimi, tunisli-fransız hüquqşünas, feminist (d. 1927) 30 İyul — Li Denxuey, ÇXR Prezidenti (13-cü) (d. 1923) Alan Parker, ingilis rejissor (d. 1944) Stefen Tatav, kamerunlu futbolçu (d. 1963) 1 Avqust — Uilford Brimli, amerikalı aktyor, müğənni (d.
2020

1934) Leon Fleyşer, amerikalı pianoçu (d. 1928) Jaksılık Uşkempirov, qazax güləşçi, Olimpiya çempionu (d. 1951) Ernesto Brambilla, italyan F1 pilotu, motosiklet yarışçısı (d. 1934) Con Hyum, irland siyasətçi, Nobel Sülh mükafatı laureatı (d. 1937) Frensis Allen, amerikalı kompüter alimi (d. 1932) Üstün Asutay, türk aktyor (d. 1938) 6 Avqust — Bernar Stiqler, fransız filosof (d.
2020

1952) Le Kha Fyeu, Vyetnam Kommunist Partiyası Baş katibi (10-cu) (d. 1931) Adin Şteynzals, israilli ravvin, filosof (d. 1937) 8 Avqust — Pedro Kasaldaliqa, ispan-braziliyalı prelat, insan haqları aktivisti (d. 1928) Martin Börç, ingilis musiqi prodüseri, səs mühəndisi (d. 1948) Franka Valeri, italyan aktrisa, dramaturq (d. 1920) 10 Avqust — Vladisa Popoviç, serb futbolçu (d. 1935) 11 Avqust — Trini Lopes, amerikalı müğənni, aktyor (d.
2020

1937) Culian Brim, ingilis klassik gitaraçı (d. 1933) Eva Demarçik, polyak müğənni, şair (d. 1941) 17 Avqust — Mario de Araujo Kabral, portuqal F1 pilotu (d. 1934) Ben Kross, ingilis aktyor (d. 1947) Çezare Romiti, italyan iqtisadçı, iş adamı (d. 1923) 19 Avqust — Boris Paton, ukraynalı alim (d. 1918) 20 Avqust — Branko Kostiç, Yuqoslaviya Prezidenti (müvəqqəti) (d.
2020

1939) 21 Avqust — Ken Robinson, ingilis pedaqoq, yazıçı (d. 1950) 24 Avqust — Paskal Lissuba, Konqo Baş naziri (2-ci) və Prezidenti (6-cı) (d. 1931) 26 Avqust — Cerald Pol Karr, amerikalı astronavt, aviasiya mühəndisi (d. 1932) 28 Avqust — Çedvik Bouzman, amerikalı aktyor, dramaturq (d. 1976) Pranab Kumar Mukerci, Hindistan Prezidenti (13-cü) (d. 1935) Haldun Boysan, türk aktyor (d. 1958) Nina Boçarova, ukraynalı gimnast, Olimpiya çempionu (d.
2020

1924) Vladislav Krapivin, rus uşaq ədəbiyyatı yazıçısı (d. 1938) Erik Morillo, kolumbiyalı-amerikalı DJ, musiqi prosüderi (d. 1971) Devid Qreber, amerikalı antropoloq, anarxist yazıçı (d. 1961) Kanq Kek İeu, kambocalı hərbi cinayətkar, Qırmızı khmerlər hərəkatının lideri (d. 1942) 3 Sentyabr — Birol Ünel, türk-alman aktyor (d. 1961) Anni Kordi, belçikalı aktrisa, müğənni (d. 1928) Co Uilyams, Kuk adaları Baş naziri (7-ci) (d.
2020

1934) 5 Sentyabr — İrji Mensel, çex rejissor, aktyor, ssenarist (d. 1938) Von Cons, yeni zelandiyalı riyaziyyatçı (d. 1952) Draqolyub Oydaniç, serb hərbi zabit, hərbi cinayətkar (d. 1941) 7 Sentyabr — Əbdül Qadir Bacamal, Yəmən Baş naziri (5-ci) (d. 1946) Tanər Olğun, türk müğənni (d. 1976) Ronald Harvud, cənubi afrikalı-britaniyalı yazıçı, dramaturq, ssenarist (d. 1934) Alfred Rild, avstriyalı futbolçu (d.
2020

1949) Şir Hayt, amerikalı-alman feminist, cinsi təhsil işçisi (d. 1942) Xəlil Kumova, türk aktyor (d. 1956) 10 Sentyabr — Dayana Riqq, ingilis aktrisa (d. 1938) 11 Sentyabr — Tuts Hibbert, yamaykalı müğənni, bəstəkar (d. 1942) 15 Sentyabr Momçilo Kraişnik, Bosniya və Herseqovina serblərinin siyasi lideri, hərbi cinayətkar (d. 1945) Musa Traore, Mali Prezidenti (2-ci) (d. 1936) 17 Sentyabr — Terri Qudkaynd, amerikalı yazıçı (d.
2020

1948) 18 Sentyabr — Rut Beyder Qinzburq, amerikalı hüquqşünas, hakim (d. 1933) 19 Sentyabr — Con Törner, Kanada Baş naziri (17-ci) (d. 1929) 20 Sentyabr — Maykl Çapman, amerikalı kinematoqraf, kinorejissor (d. 1935) 21 Sentyabr Artur Eşkin, amerikalı fizik, Fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı (d. 1922) Tommi DeVito, amerikalı musiqiçi, müğənni (d. 1928) Maykl Lonsdeyl, fransız aktyor (d. 1931) 22 Sentyabr — Aqne Simonsson, isveçli futbolçu (d.
2020

1935) 23 Sentyabr Jülyett Qreko, fransız aktrisa, müğənni (d. 1927) Qeyl Seyers, amerikalı qridiron futbolçusu (d. 1943) 24 Sentyabr Din Cons, avstraliyalı kriketçi (d. 1961) Korin Rottşefer, holland model (d. 1938) 25 Sentyabr Şripati Panditaradhiyula Balasubrahmanyam, hind müğənni (d. 1946) Qoran Paskaleviç, serb kinorejissor (d. 1947) 26 Sentyabr — Con Devid Barrou, ingilis kosmoloq, fizik, riyaziyyatçı (d.
2020

1952) 27 Sentyabr — Yuko Takeuti, yapon aktrisa (d. 1980) 29 Sentyabr Sabah əl-Əhməd əl-Cabir əs-Sabah, Küveyt əmiri (d. 1929) Mak Devis, amerikalı bəstəkar, müğənni, aktyor (d. 1942) Helen Reddi, avstraliyalı aktrisa, müğənni (d. 1941) 30 Sentyabr Əli Bozər, Türkiyə Baş naziri (müvəqqəti) (d. 1925) Kino, argentinalı karikaturaçı (d. 1932) 2 Oktyabr — Bob Gibson, amerikalı beysbolçu (d.
2020

1935) 4 Oktyabr — Kendzo Takada, yapon modelyer (d. 1939) Conni Neş, amerikalı müğənni, bəstəkar (d. 1940) Eddi Van Halen, holland-amerikalı musiqiçi, bəstəkar (d. 1955) 7 Oktyabr — Mario Molina, meksikalı kimyaçı, Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı (d. 1943) Uayti Ford, amerikalı beysbolçu (d. 1928) Əli Xəlif Qalayd, Somali Baş naziri (8-ci) (d. 1941) Çarlz Mur, amerikalı atlet, Olimpiya çempionu (d.
2020

1929) Məhəmməd Rza Şəcəryan, iranlı müğənni (d. 1940) 12 Oktyabr — Litokva Tomeinq, Marşall adaları Prezidenti (4-cü) (d. 1939) Ronda Fleminq, amerikalı aktrisa (d. 1923) Kunio Nakamura, Palau Prezidenti (6-cı) (d. 1943) Rene Felber, İsveçrə Prezidenti (81-ci) (d. 1933) Bəkir Coşqun, türk jurnalist, yazıçı (d. 1945) 19 Oktyabr — Spenser Devis, uelsli müğənni (d.
2020

1939) Brüno Martini, fransız futbolçu (d. 1962) Ceyms Rendi, kanadalı-amerikalı sehrbaz, skeptik (d. 1928) İrina Skobseva, rus aktrisa (d. 1927) 21 Oktyabr — Marc Çempion, amerikalı aktrisa, rəqqasə (d. 1919) İzzət İbrahim əd-Duri, İraq Vitse-prezidenti (6-cı) (d. 1942) Diana Di Prima, amerikalı şair, dramaturq, aktivist (d. 1934) Li Qon Hi, cənubi koreyalı biznes maqnatı (d.
2020

1942) 27 Oktyabr — Hikmət Qaragöz, türk aktyor (d. 1946) 28 Oktyabr — Antoni Soter Fernandes, Malayziya Roma Katolik kardinalı (d. 1932) 29 Oktyabr — Anjelika Amon, avstriyalı-amerikalı molekulyar və hüceyrə bioloqu (d. 1967) Məsud Yılmaz, Türkiyə Baş naziri (21-ci) (d. 1947) Robert Fisk, ingilis yazıçı, jurnalist (d. 1946) Amfiloxiy Radoviç, Monteneqro Mitropoliti (50-ci) (d. 1938) Nobbi Staylz, iniglis futbolçu (d.
2020

1942) Şon Konneri, şotland aktyor (d. 1930) MF Doom, britaniyalı-amerikalı repçi (d. 1971) Əhməd Laraki, Mərakeş Baş naziri (6-cı) (d. 1931) Orxan Çoban, türk aktyor (d. 1935) Cici Proyetti, italyan aktyor, komediyaçı (d. 1940) 4 Noyabr — Ken Hensli, ingilis müğənni, bəstəkar (d. 1945) Teymur Səlcuq, türk bəstəkar, pianoçu (d.
2020

1945) Cim Marurai, Kuk adaları Baş naziri (10-cu) (d. 1947) Fernando Solanas, argentinalı kinorejissor, siyasətçi (d. 1936) 8 Noyabr — Aleks Trebek, kanadalı-amerikalı oyun şousu aparıcısı (d. 1940) 9 Noyabr — Tom Heynson, amerikalı basketbolçu (d. 1934) Amadu Tumani Ture, Mali Prezidenti (3-cü) (d. 1948) Saib Erekat, fələstinli siyasətçi, diplomat (d. 1955) Xəlifə ibn Salman Əl-Xəlifə, Bəhreyn Baş naziri (1-ci) (d.
2020

1935) Xorxe Lopart, ispan atlet, Olimpiya çempionu (d. 1952) Masatosi Kosiba, yapon fizik, Fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı (d. 1926) Cerri Rolinqs, Qana Prezidenti (7-ci) (d. 1947) 13 Noyabr — Piter Satkliff, ingilis seriyalı qatil (d. 1946) Hasan Muratoviç, Bosniya və Herseqovina Baş naziri (4-cü) (d. 1940) Armen Ciqarxanyan, rus-erməni aktyor (d. 1935) Piter Floryançiç, sloven ixtiraçı (d.
2020

1919) Des O'Konnor, ingilis komediyaçı, müğənni, teleaparıcı (d. 1932) Sumitra Çatterci, hind aktyor (d. 1935) Rey Klemens, ingilis futbolçu (d. 1948) Raul Eduardo Bela Çiriboqa, ekvadorlu kardinal (d. 1934) Brüs Sviden, amerikalı audio mühəndis, səsyazma prodüseri (d. 1934) Valid Muallem, suriyalı diplomat (d. 1941) Henrik Qulbinoviç, polyak prelat, kardinal (d.
2020

1923) 18 Noyabr — Umar Qalib, Suriya Baş naziri (7-ci) (d. 1930) 20 Noyabr — İriney, serb patriarx (d. 1930) Sidi uld Şeyx Abdullahi, Mavritaniya Prezidenti (7-ci) (d. 1938) Mustafa Nadareviç, boşnak-xorvat aktyor (d. 1943) 23 Noyabr — Anele Nqsonqsa, cənubi afrikalı futbolçu (d. 1987) Mamadu Tanca, Niger Prezidenti (7-ci) (d. 1938) Muhittin Qorxmaz, türk aktyor (d.
2020

1953) Devrim Parscan, türk aktyor (d. 1937) Dieqo Armando Maradona, argentinalı futbolçu, məşqçi (d. 1960) Ceyms Bulfenson, avstraliyalı-amerikalı hüquqşünas, iqtisadçı, Dünya Bankı Qrupu Prezidenti (9-cu) (d. 1933) Sadiq əl-Mehdi, Sudan Baş naziri (7-ci) (d. 1935) Tevita Momoedonu, Fici Baş naziri (5-ci) (d. 1946) Dariya Nikolodi, italyan aktrisa (d. 1950) 27 Noyabr — Möhsün Fəxrizadə, iranlı fizik, nüvə alimi, akademik (d.
2020

1958) 28 Noyabr — Devid Prouz, ingilis bodibilder, aktyor (d. 1935) 29 Noyabr — Papa Buba Diop, seneqallı futbolçu (d. 1978) Eduardu Lorensu, portuqal filosof, yazıçı (d. 1923) Arni Robinson, amerikalı atlet, Olimpiya çempionu (d. 1948) Valeri Jiskar d'Esten, Fransa Prezidenti (20-ci) (d. 1926) Zəfərulla Xan Camali, Pakistan Baş naziri (15-ci) (d. 1944) Rafer Conson, amerikalı dekatlet, aktyor (d.
2020

1934) Pat Patterson, kanadalı-amerikalı güləşçi, prosüder (d. 1941) 5 Dekabr — Viktor Ponedelnik, rus futbolçu (d. 1937) 6 Dekabr — Tabare Vaskes, Uruqvay Prezidenti (39-cu və 41-ci) (d. 1940) 7 Dekabr — Çak Yeqer, amerikalı pilot (d. 1923) 8 Dekabr — Alexandro Sabelya, argentinalı futbolçu (d. 1954) Vyaçeslav Kebiç, Belarus Baş naziri (1-ci) (d. 1936) Paolo Rossi, italyan futbolçu (d.
2020

1956) Barbara Vindzor, ingilis aktrisa (d. 1937) Tom Lister, amerikalı aktyor, güləşçi (d. 1958) Kim Ki Duk, cənubi koreyalı rejissor, ssenarist (d. 1960) Ceyms Flinn, yeni zelandiyalı kəşfiyyatçı, akademik (d. 1934) Con le Karre, ingilis yazıçı (d. 1931) Çarli Prayd, amerikalı müğənni, gitaraçı (d. 1934) Fıkre Selassie Voqderes, Efiopiya Baş naziri (9-cu) (d.
2020

1945) Cek Steynberqer, amerikalı-alman fizik, Fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı (d. 1921) 13 Dekabr — Ambroz Mandvulo Dlamini, Esvatini Baş naziri (10-cu) (d. 1968) Erkut Taçkın, türk musiqiçi (d. 1940) Jerar Ulye, fransız futbolçu (d. 1947) 15 Dekabr — Saufatu Sopoanqa, Tuvalu Baş naziri (8-ci) (d. 1952) 16 Dekabr — Flavio Kotti, İsveçrə Prezidenti (80-ci) (d. 1939) 17 Dekabr — Pyer Buyoya, Burundi Prezidenti (3-cü) (d.
2020

1949) Maykl Cefferi, Avstraliya General-qubernatoru (24-cü) (d. 1937) Oskar Ribas Reyq, Andorra Baş naziri (1-ci) (d. 1936) 19 Dekabr — Mekere Morauta, Papua-Yeni Qvineya Baş naziri (7-ci) (d. 1946) 22 Dekabr — Məhəmməd Mustafa Mero, Suriya Baş naziri (62-ci) (d. 1941) 23 Dekabr — Orxan Kural, türk yazıçı (d. 1950) Con Kremona, Malta Prezidenti (müvəqqəti) (d. 1918) İvri Qitlis, israilli skripkaçı (d.
2020

1922) Engin Nurşani, türk-alman müğənni (d. 1984) Key Si Cons, amerikalı basketbolçu, məşqçi (d. 1932) 28 Dekabr — Armando Mansanero, meksikalı müğənni, bəstəkar (d. 1935) 29 Dekabr — Pyer Karden, fransız-italyan modelyer (d. 1922) 30 Dekabr — Yucin Rayt, amerikalı caz basçısı (d. 1923) 31 Dekabr — Tommi Doxerti, şotland futbolçu (d. 1928) Nobel mükafatları Emmanüel Şarpantye Cennifer Daudna İqtisadiyyat Pol Milqrom Robert Uilson Ədəbiyyat — Luiza Qlük Sülh — Dünya Qida Proqramı Rocer Penrouz Raynhard Qenzel Fiziologiya və ya tibb Harvi Ceyms Alter Maykl Hayton Həmçinin bax 2020-ci illər 2020-ci ildə Azərbaycan
Fahişəlik

Fahişəlik — ödəmə müqabilində seksual fəaliyyətlə məşğul olan fəaliyyət və ya təcrübə. Bu sahədə çalışan şəxslər fahişə adlanır və seks işçisi növlərindən biridir. Dünyada təxminən 42 milyon fahişə yaşayır. Təxmini hesablamalara görə, dünya miqyasında fahişəliklə əldə edilən illik gəlir 100 milyard dollardan çoxdur. Fahişələrin əksəriyyəti qadın, müştərilərin çoxu isə kişidir.Dünyada fahişəliyə aid müxtəlif qanunlar var. Bəziləri fahişələri insan alverinin qurbanları kimi görür: qadınlar və uşaqlara qarşı istismar və ya şiddət forması kimi sayır. Kommunizmin aparıcı nəzəriyyəçiləri fahişəliyin əleyhinə idi. Kommunist hökumətlər tez-tez hakimiyyəti əldə etdikdən dərhal sonra bu təcrübəni yatızdırmağa cəhd etsələr, fahişəlik bu ölkələrdə davam edirdi.
Fahişəlik

Çağdaş Kommunist ölkələrində isə fahişəlik qeyri-hüquqi olsa da, ölkələrdə yayılmışdı. Sovet İttifaqının dağılması nəticəsində meydana gələn iqtisadi tənəzzül bir çox mövcud və ya keçmiş kommunist ölkələrində fahişəliyin artmasına səbəb oldu. XXI əsrdə Əfqanıstanda gənc oğlan uşaqlarının istifadə olunduğu "baça bazı" deyilən bir uşağbazlıq üsulu yayılıb.Sovet İttifaqının dağılmasından sonra hər il minlərlə şərqi avropalı qadınlar Çin, Qərbi Avropa, İsrail və Türkiyədə fahişəlik edir; onların bəziləri peşəyə həvəslə daxil olsa da, bir çoxu aldadılır, məcbur edilir və ya qaçırılır və çox vaxt əsirlik və zorakılıq yaşayır. Dubayda Şərqi Avropa və Asiyadan fahişəlik edən on minlərlə qadın var. Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərindən olan kişilər müştərilərin böyük bir hissəsini təşkil edir. Tibbi vəziyyət Bəzi yerlərdə fahişəlik cinsi yolla ötürülən xəstəliklərin (CYBH) yayılması ilə əlaqələndirilir. Fahişələrin və onların müştəriləri arasında prezervativ istifadəsinin olmaması HİV-in Asiyada yayılmasında bir amil kimi göstərilir.
Koma

Koma və ya komatoz hal (yun. κῶμα — dərin yuxu) — mərkəzi sinir sisteminin proqressiv pozulması, zədələnməsi nəticəsində huşun itməsi, xarici qıcıqlara qarşı reaksiyasızlıq, get-gedə dərinləşən tənəffüs, qan dövranı və orqanizmin digər həyativacib funksiyalarının pozulması ilə xarakterizə olunan, kəskin inkişaf edən, ölüm öncəsi geridönəbilən ağır patoloji vəziyyət. Huşun dəyişməsinə nəzarət edin Müntəzəm olaraq zərərçəkəni müayinə edib, dəyişiklikləri qeyd edin. Nevroloji müayinə başın zədələnməsi olan zərərçəkənin vəziyyətinin qiymətləndirilməsinin asas hissəsidir və mütləq aparılmalıdır. Nevroloji müayinə AVPU va Qlazqo koma şkalası (QKS) ilə aparılır.
Koma

Baş zədələnməsi olan zərərçəkənin tez-tez müayina edilmasi onun vəziyyətinin yaxşılaşması və ya pisləşməsinin tayin edilməsi üçün vacibdir. Ciddi nevroloji pozğunluğun alamətlərinə huşun səviyyəsinin ağırlaşması (keylaşma→ sopor koma va ya Qlazqo koma şkalasının 2 va daha çox bal azalması), baş ağrılarının artması, bəbəyin birtərəfli genişlənməsi və birtərəfli zaiflik aiddir. Əmin olun ki, hipoksiya va şok huşda olan dəyişikliklərin əsas səbəbi deyil. Başın və boyunun vəziyyətini stabilləşdirən zaman zərərçəkənin huşunun səviyyəsinə va tanaffusünə nəzarət edin. Səbəbləri və təsnifatı Mərkəzi koma "Süni koma" ya "süni yuxu" "Süni koma" təbabətdə geniş istifadə olunan termin olub, dərman preparatlarının xüsusilə hypnotik, sedativ, opioidlərin köməyi ilə məqsədyönlü şəkildə pasientin intensiv müalicə məqsədilə müddətli dərin yuxuda saxlanılmasına deyilir.
Koma

Bu hala uzunmüddətli ümumi narkoz kimi də baxmaq olar. Məqsəd süni tənəffüs rejimində aparılan intensiv müalicəni təmin etmək, orqanizmi mühafizə etmək, beyin qabığının faliyyətinə mənfi təsirləri azaltmaqdır. Klassik süni koma üçün adətən hipnotik propofol, sedativ dormikum (midozalam), narkotik ağrıkəsicilər sufentanil, fentanil preparatlaraından istifadə olunur. Bütün Şokların, ağır politravmaların, xüsusən kəllə-beyin tavmalarında, tənəffüs çatmamazlığı olan xəstələrin intensiv müalicəsi "süni koma" yaxud "süni yuxu" şəraitində aparılır. Pasienti klinik vəziyyət sabitləşdikdən, ürək-qan dövranı və tənəffüs sistemi nizamlandıqdan sonra "süni koma" törədən preparatların yeridilməsi dayandırılmaqla ayıltmaq mümkündür.
Koma

Bəzən elə olur ki, beyin qabığının zədələnmə dərəcəsindən asılı olaraq pasient ayılsa da onda mental aktivlik çox zəifləmiş və ya heç olmur. Buna tibbdə vegetativ hal deyilir. Ayıq koma (vegetativ hal) Ayıq koma (lat. Coma vigile) ya Apallik sindrom baş beyin yarımkürələrinin, xüsusilə beyin qabığının bu və digər səbəblərdən zədələnməsi ya funksiyasının pozulması nəticəsində vegetativ və hərəki reflekslər saxlanılmaqla mental özünüidarə aktivliyin mövcudsuzluğu ilə xarakterizə olunan vegetativ hal — dekortikasiya (vegetativ həyat). Endokrin koma Endokrin koma daxili sekresiya vəzilərinin bu və ya digər səbəbdən hormon sintez müvazinətinin pozulmasi (ya az ya da həddindən siyadə sintez etməsi) ilə meydana çıxır.
Koma

Diabetik koma (coma diabeticum) — Şəkərli diabetli xəstələrdə insulin çatışmazlığı şəkərin hüceyrə və toxumalar tərəfindən mənimsənilməməsinə səbəb olur ki, bu da öz növbəsində qanda onun miqdarının hədsiz artmasina gətirib çıxarır. Nəticə etibarilə keton hissəciklərinin artması toksiki ketoasidoza səbəb olur. Hipokortikoid koması (coma hypocorticoideum) ya böyrəküstü vəzi koması (coma suprarenale) Hipopituitar koma (coma hypopituitarium) ya hipofizar koma (coma hypophysiale) Hipotireoid koma (coma hypothyreoideum) ya miksödematoz koma (coma myxoedematosum). Toksiki koma Kardiovaskulyar koma Respirator koma Ramzay (0–6) şkalası ilə qiymətləndirmə Qlasqo-Koma şkalası ilə qiymətləndirmə Qiymətləndirilməsi: Həmçinin bax Diabetik koma Anästhesiologisches Notizbuch Klaus Hoffmann, Clemens Sirtl, Franz Jesch 5. Auflage, 38.1, ISBN 3-926035-52-8 (alm.)
Cisim

Cisim — canlı və cansız təbiətə aid olan bütün əşyaların ümumi adı. Təbiətdə olan daş, qaya, ağac, göl, insan və heyvan bədəni, su damcısı, daş, qələm və s. müxtəlif cisimlərdir. Lakin bu cisimlərin bəzilərini insan düzəldir. Bəzi cisimlər isə heç kəs tərəfindən düzəldilmir. Bunlar təbiət cisimləridir.
Cisim

Təbiətdə maddə dörd: bərk, maye, qaz və plazma halında olur. Daş, dəmir, buz və s. maddənin bərk halıdır. Qaz halına misal havanı, təbii qazı, oksigeni və s. misal göstərmək olar. Alov qığılcımı və s. madddənin plazma halına aiddir. Həmçinin bax
Sosialist Əməyi Qəhrəmanı

Sosialist Əməyi Qəhrəmanı — 1938-ci ildən 1991-ci ilə qədər SSRİ-də əməkdə fərqlənməyə görə verilən ən ali fəxri ad. Mükafatın tarixçəsi Sosialist Əməyi Qəhrəmanı fəxri adı və bu adın verilməsinin əsasnaməsi SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 27 dekabr 1938-ci il tarixli qərarı ilə təsis edilmişdir. Buna qədər Əmək Qəhrəmanı adı mövcud idi. SSRİ üzrə ümumilikdə 20 613 nəfər Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür ki, bunlardan 201-i iki dəfə, 15-sı isə üç dəfə bu fəxri adla təltif edilmişdir. 134 nəfərə verilmiş Sosialist Əməyi Qəhrəmanı fəxri adı sonradan geri alınmışdır. Tarixdə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı fəxri adına layiq görülmüş ilk şəxs 1939-cu il 20 dekabr tarixli Fərmanla İ.V.Stalin, sonuncu adam isə SSRİ prezidentinin 1991-ci il 21 dekabr tarixli Fərmanı ilə təltif edilmiş, Qazaxıstanın opera müğənnisi Bibigül Tuleqenova olmuşdur. Həmçinin bax İkiqat Sosialist Əməyi Qəhrəmanı Üçqat Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin Bakı filialı

M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin Bakı filialı və ya qısaca MDU Bakı filialı — Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin tabeliyində olan ali təhsil müəssisəsi. Filialın yaranması haqqında razılaşma Rusiya Federasiyasının təhsil və elm naziri Andrey Fursenkonun 2007-ci ilin martında Azərbaycana səfəri zamanı əldə edilimişdı. Filialın açılması ölkə daxilində dünyanın ən nüfuzlu universitetlərinin birində təhsil almağa və Rusiyanın tanınmış almləri ilə Azərbaycan elminin sıx əlaqəsinə şərait yaradır. M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universiteti Bakı filialının rektoru filologiya elmləri doktoru, professor Nərgiz Paşayevadır. 2022/2023 tədris ilində filialda 7 fakültə fəaliyyət göstərir: Tətbiqi riyaziyyat Psixologiya İqtisadiyyat ManagementGələcəkdə fakültələrin və tələbələrin sayının artacağı gözlənilir. Həmçinin bax M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universiteti İ.M.Seçenov adına Birinci Moskva Dövlət Tibb Universitetinin Bakı filialı Xarici keçidlər MDU Bakı filialının rəsmi saytı
Əhəd Abıyev

Əhəd Mikayıl oğlu Abıyev (15 yanvar 1958, Masallı rayonu) — Daşkəsən Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (2011–2023), Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi I, II və III çağırış deputatı. Əhəd Abıyev 1958-ci il yanvarın 15-də Masallı rayonunda anadan olmuşdur. Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun iqtisadiyyat və planlaşdırma fakültəsini və "Təfəkkür" Universitetinin hüquq fakültəsini bitirmişdir. Əmək fəaliyyətinə Masallı Konserv Zavodunda başlamışdır. 1977–1979-cu illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur. 1979–1980-ci illərdə Azərbaycan Avtomobil Nazirliyinin 1 saylı tikinti-quraşdırma idarəsində usta, 1980–1982-ci illərdə Bakı şəhər Mənzil İdarəsində texnik, 1982–1984-cü illərdə "Azərittifaq" Universal bazasında iqtisadçı, 1984–1991-ci illərdə Bakı şəhər Soveti İcraiyyə Komitəsində böyük müfəttiş, böyük iqtisadçı, 1991–1995-ci illərdə Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti əhalinin sosial müdafiəsi və məşğuliyyəti şöbəsinin müdiri vəzifələrində çalışmışdır. Rus və ingilis dillərini bilir.
Əhəd Abıyev

Ailəlidir, iki övladı var. Siyasi fəaliyyəti Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür. Birinci, ikinci və üçüncü çağırış Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı seçilmişdir. Parlamentdəki fəaliyyəti dövründə Milli Məclisin Regional məsələlər daimi komissiyasının üzvü, Azərbaycan-Portuqaliya parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun rəhbəri, Azərbaycan-Əlcəzair, Azərbaycan-Hindistan parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qruplarının üzvü olmuşdur. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 23 fevral 2011-ci il tarixli Sərəncamı ilə Daşkəsən Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 12 yanvar 2018-ci il tarixli Sərəncamı ilə 2-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilmişdir. Xarici keçidlər İcra hakimiyyətinin başçısı
Mikrobiologiya

Mikrobiologiya (mikros - kiçik, bios - həyat, loqos - elm deməkdir) — çoxu adi gözlə görülməyəcək qədər kiçik (mikroskopik), digər orqanizmlərə nəzərən bəsit və çox geniş çeşiddə olan canlı varlıqların, yəni mikrob yaxud digər adıyla mikroorqanizmləri öyrənən elm. Mikrobiologiyanın subyekti bakteriya, arxeylər, yosun, kif, protozoy və viruslardır. Mikroblar adətən təkhüceyrəli, bəzən çoxhüceyrəli (hüceyrə koloniyaları) yaxud hüceyrəvi quruluşa malik olmayan orqanizmlərdir (virus və prionlar). Bu sahəyə mikrobların fundamental elmi baxımdan araşdırılması ilə yanaşı fermentasiya, şərabçılıq kimi sənaye istehsalı və tibbi mikrobiologiyada yoluxucu xəstəliklərin qarşısının alınması kimi tətbiqi sahələr də daxildir. Mikrobiologiya virusologiya, mikologiya, parazitologiya və bakteriologiya kimi çoxsaylı sahələrə bölünməkdədir. Mikroorqanizmlər 2 qrupda təsnifləşdirilir. 1.Eukariot mikroorqanizmlər 2.Prokariot mikroorqanizmlər.Eukariot mikroorqanizmlər hüceyrə orqanoidlərini əhatə edən membrana sahibdirlər və belə mikroorqanizmlərə göbələklər və protistlər daxildir.Prokariot orqanizmlərin isə hamısı mikroorqanizmdir və buraya Eubakteriyalar(həqiqi bakteriyalar) və arxeobakteriyalar(sianobakteriyalar) daxildirlər ki, onları da ümumi bir əlamət birləşdirir ki, bu da orqanoidləri əhatə edən hüceyrə membranının olmamasıdır.
Mikrobiologiya

Tətbiq sahələri Tibbi mikrobiologiya - patogen mikrobları və onların insan sağlamlığındalkı təsirlərini öyrənir. Farmakologiya(dərman) mikrobiologiyası - mikroorqanizmlərin əmələ gətirdikləri antibiotikləroi,vitaminləri , vaksinləri , enzimləri və digər farmakoloji məhsulları və onların zəhərlənmə və xəstəliklərə qarşı təsirliliyini öyrənir. Sənaye mikrobiologiyası - mikrooraqanizmlərin sənaye prosesində tətbiqini öyrənir. Mikrob biotexnologiyası Qida mikrobiologiyası Kənd təsərrüfatı mikrobiologiyası Bitki mikrobiologiyası və bitki patologiyası Torpaq mikrobiologiyası Baytarlıq mikrobiologiyası Ətraf mühit mikrobiologiyası Mikrob ecologiyası Su mikrobiologiyası Kosmik mikrobiologiya Mikrobioloji axtarış - kəşfiyyat üsulları Mikrobioloji axtarış - kəşfiyyat üsulları təbii mühitdə (torpaq, qrunt və lay suları) spesifik mikrorqanizmlərin yayılmasının öyrənməsinə əsaslanan üsullar. Mikrobioloji planalma zamanı aşkar edilmiş müsbət bakterioloji anomaliyalar adətən spesifik maddənin (indikator mikroorqanizmlərlə oksidləşən) yüksək konsentrasiyası ilə əlaqədar olur. Məsələn: sulfid və kükürd yataqlarının oksidləşmə zonası ilə əlaqədar olan sularda bəzi tion bakteriyalarının miqdarı yüksək olur.
Pərviz Şahbazov

Pərviz Oqtay oğlu Şahbazov (24 noyabr 1969, Bakı) — dövlət xadimi, diplomat, Azərbaycan Respublikasının Energetika naziri. Pərviz Oqtay oğlu Şahbazov 1969-cu il noyabrın 24-də Bakı şəhərində anadan olub. 1988–1989-cu illərdə hərbi xidmətdə olub. 1986–1992-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasını bitirib. 1991-ci ildən diplomatik xidmətə qəbul olunub. İngilis, alman və rus dillərini bilir. İş təcrübəsi 1991–1992-ci illərdə Xarici İşlər Nazirliyinin Beynəlxalq iqtisadi münasibətlər şöbəsində ikinci katib, 1992–1996-cı illərdə Azərbaycanın Almaniyadakı səfirliyində çalışıb.
Pərviz Şahbazov

1996–1997-ci illərdə Xarici İşlər Nazirliyində ikinci katib, 1997–1998-ci illərdə birinci katib, 1998–2001-ci illərdə Xarici İşlər Nazirliyində bir sıra vəzifələrdə işləyib. 1998–2001-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Avstriyadakı səfirliyində müşavir olub. 2005-ci ildə ATƏT-in Təhlükəsizlik Əməkdaşlıq Forumunun sədri olub. 2005-ci ilin avqust ayından 2016-cı ilin sentyabrına qədər Azərbaycanın Almaniyadakı fövqaladə və səlahiyyətli səfiri olmuşdur. 12 oktyabr 2017-ci ildə Azərbaycan Respublikasının energetika naziri təyin edilib. Ailəlidir, iki övladı var. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasının İşlər sabiq müdiri Oqtay Şahbazovun oğludur.
Qərbi Sibir düzənliyi

Qərbi-Sibir düzənliyi — qərbdə Ural dağlarından şərqə Orta Sibir Yaylasına qədər Sibirin bütün qərb hissəsini tutur. Rusiya regionları(dövlətin 1/7 hissəsi) və Qazaxıstanın şimalı yerləşir. Bitki örtüyü: şimalda - tundra, mərkəzi hissəsində - tayqa, cənubunda - çöl. Düzənliyin ərazisi - təxminən 2,6 milyon kv.km şimaldan cənuba - 2500 km, qərbdən şərqə - 1900 km-ə qədər. Əsas çayları - çoxsaylı qolları olan Ob, İrtış və Yenisey.
Qərbi Sibir düzənliyi

Eləcə də düzənlikdə çoxlu göl və bataqlıq var. Ərazi, çayların estuariyasının dolayısı təsdiqi ilə, cənubdan şimala enir. Düzənlik, əsasən dəniz səviyəsindən 100 m qədər hündürlükləri olan, olduqca hamar relyefə malikdir. Ancaq cənubda, qərbdə və şərqdə 300 m. qədər hündürlükləri var. İqlimi kontinentaldır.
Vezuvi

Vezuvi vulkanı (it. Monte Vesuvio, lat. Mons Vesuvius) — İtaliyanın Neapol şəhəri yaxınlığında yerləşən və yüksəkliyi 1280 metr olan vulkanik dağ. Eramızın 79-cu ilində Vezuvi vulkanının partlayışı Neapolun cənubundakı Pompey, Herkulanum və Stabiya şəhərlərinin yox olmasına səbəb olmuşdur. Vezuvi vulkanı eyni zamanda Spartakın başlatdığı üsyana ev sahibliyi edən ilk yerdir. Spartak, eramızdan əvvəl 73-cü ildə Capua şəhərindəki qladiator məktəbindən qaçan 77 dostu ilə birlikdə Vezuvi dağına sığındı. Təhlükəsi haqqında Maqma dəliklərindən çıxan maddələri tədqiq edən Fransa və İtaliya alimləri 1944-cü ildən bəri "susan" Vezuvinin partlayacağı halda 700 min nəfərin həyatının təhlükə altında qala biləcəyini bildirirlər. Yerin 8–9 km dərinliyində maqma növünün araşdırılmasının çox əhəmiyyətli olduğunu bildirən tədqiqatçılar indiki maqmanın tərkibinin min illər bundan əvvəlkinə oxşar olmasını və son dərəcə güclü partlayış meydana gətirəcəyini vurğulamışlar.
Vezuvi

Bu maqmanın sonuncu, 1944-cü ildəki partlayışda olduğu kimi bazaltik xüsusiyyətə sahib olması halda, partlayışın çox şiddətli olmaması ehtimalı ifadə edilmişdir.Vezuvi vulkanı püskürdükdə İtaliyanın bir şəhəri lavanın altında qalmışdır. Mütəxəssislər lazımi tədbirlər görülməsə Vezuvi vulkanının növbəti püskürməsi zamanı 300 min insanın öləcəyini bildirirlər. İtalya milli geofizika və vulkan tədqiqatları institutu Vezuvi fəaliyyətə keçəcəyi təqdirdə baş verən hadisələri əvvəlcədən görmək üçün ilk dəfə 3D kompüter filmi hazırlayıb. Bu ehtimala görə 60 ildən çoxdur ki, fəaliyyətsiz olan vulkan püskürməyə başlayarsa, Vezuvinin arxasında təbii qalxan kimi dayanan Somma dağı sayəsində, yüksək risk daşıyan "qırmızı ərazi"nin şimal və şimal qərbində yaşayan 200 min nəfərin qaçmaq üçün daha çox vaxtı olacaq. Filmdə püskürmə vaxtı maqmanın hərarətinin 950 santidərəcə olacağı hesablanıb. Alimlər Vezuvidəki yeni bir püskürmənin Pompey şəhərinin yox olduğu, miladdan sonra 76-cı ildə baş verən püskürmə gücündə olmasından ehtiyat edirlər. Vulkanın fəaliyyətə keçməsi halında dağın ətəklərində olan 18 yaşayış ərazisinindən yarım milyon insanın köçürülməsi planlanır. "Geophysical Research Letters" dərgisində yayımlanan araşdırmada püskürmə vaxtı lavanın necə hərəkət edəcəyi və hansı yerlərin əvvəl köçürülməsi lazım olduğu haqqında mütəxəssis fikirləri yer alır.
Vezuvi

Vezuvi vulkanının püskürməsi nəticəsində Pompey və Gerkulanum şəhərləri məhv olmuşdur. Püskürmə o qədər güclü olmuşdur ki, göyə sovrulan vulkan külünün bir hissəsi Yunanıstan ərazisinə də çatmışdır. Bu barədə Fessalonikadakı Aristotel Universitetindən olan mütəxəssislər məlumat vermişlər. Yunanıstanlı tədqiqatçıların sözlərinə görə, eramızdan əvvəl 79-cu ildə baş vermiş vulkan püskürməsindən sonra vulkanik tullantıların qalıqları Vezuvidən 650 kilometr məsafədə olan Miqdoniya gölü rayonunda tapılmışdır. "Müəyyən yerlədə külün qalınlığı üç metrə çatmışdır (partlayış o qədər güclü olmuşdur ki, çox böyük miqdarda kül 20-30 min kilometr yüksəkliyə qalxmışdır)" - Aristotel Univesitetindən olan mütəxəssis Fidikas Mixael bildirir. Xarici keçidlər
Keçəl

Keçəl – başında tük olmayan və ya saçı tökülmüş adam. Keçmişde keçəllik çox yayılmış xəstəlik olmuşdur. Bu antisanitariya vəziyyətindi olan ailələrdə başın tez-tez yuyulmaması, qırxılmaması, bit-sirkə düşməsi üzündən törəyirdi. Kirli, uzun dırnaqlarla başı qaşımaq, başda çirkdən qatmaq bağlamaq halları başın dərisində iltihablı yaralar əmələ gətirirdi. Xalq təbabətində bu xəstəliyin müalicəsi üçün müxtəlif bitkilərin çiçəklərindən, meyvə qabıqlarından istifadə edilir. Məsələn, gəndəlaşın yetişmiş meyvələrini əzib yaraların üstünə qoymaq olar. İt soğanı, zanbaq şəklində başında bənövşəyi çiçəkləri olan bitkilər bu xəstəliyin dərmanı hesab olunurdu.
Keçəl

Onun köklərini əzib yumurta ağına qatıqdan sonra başdakı yaralara yaxırlar. Pəlpətöun bitkisinin bitkisinin şirəsini çıxara və ya sirkəyə qatmaqla alınan məhlulla yaralıların qanını və irini təmizləyərmişlər. Yaralar sağaldıqdan sonra yara düşən dəriyə bir də tük gəlmədiyindən başda keçəllik qalarmış. Belə adamlra xalq arasında “keçəl” deyirlər. Xalq yaradıcılığı qaynaqlarında keçəllərlə əlaqədar əhvalatlar, nağıllar, dastan boyları, oyunlar çoxdur. Şifahi ədəbiyyatda keçəl hiyləgərliyin, bicliyin rəmzi qəhrəmanı kimi təsir edilir. Hikmətli atalar sözlərində deyilir ki, “Keçəli Allah da aldada blməz”.
Keçəl

“Koroğlu” dastanında keçəl Həmzəyə həsr edilmiş boyda keçəllərin fəndgirliyi çox gözəl ifadə edilmişdir. Məlum olduğu xalq arasında keçəlləri ağıllı, zirək və çox bilmiş adlandırırlar. Başa yara düşmə, irinlimə olan iltihabın, lazımsız sinir “tullantılarının” bədəndən xaric edilməsinə şərait yaradır, beyində sinir törəmələrini gücləndirir. Başın dazlanmasını keçəlliklə eyniləşdirmək olmaz. Dazlanma saçın bir çox səbəblərdən tökülməsi ilə əlaqədardır.
Ramiz Tahirov (general)

Ramiz Firudin oğlu Tahirov (16 aprel 1966, Orconikidze) — Azərbaycan Respublikası Müdafiə nazirinin müavini, Hərbi Hava Qüvvələrinin Komandanı, general-leytenant. Tahirov Ramiz Firudin oğlu 16 aprel 1966-cı ildə Rusiya Federasiyasının Vladiqafqaz şəhərində anadan olub. 1983-cü ildə Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi liseyi, 1988-ci ildə Kiyev Ali Hərbi Zenit-Raket Mühəndislər Məktəbini fərqlənmə ilə, 2006-cı ildə isə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasını fərqlənmə ilə bitirib.1988–1992-ci illərdə SSRİ Silahlı Qüvvələri tərkibində Sovet İttifaqı Marşalı A. M. Vasilevski adına Quru Qoşunlarının Hava Hücumundan Müdafiə Akademiyasında və SSRİ Müdafiə Nazirliyinin Hərbi Nümayəndəliyində xidmət edib. 1992–2002-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələrində xidmət edib. 2002–2013-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Müdafiə məsələləri üzrə köməkçisinin müavini vəzifəsində işləyib.
Ramiz Tahirov (general)

Azərbaycan Respublikasının suverenliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarında iştirak edib. Xidməti vəzifələrini layiqincə yerinə yetirdiyinə görə dəfələrlə müxtəlif mükafatlara və medallara layiq görülüb. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 24.06.2005-ci il tarixli Sərəncamı ilə "Vətən uğrunda" medalı, 21.06.2007-ci il tarixli Sərəncamı ilə "Hərbi xidmətlərə görə" medalı, 24. iyun 2015 tarixli Sərəncamı ilə 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni və 19.04.2016-cı il tarixli Sərəncamı ilə "Hərbi xidmətlərə görə" medalı ilə təltif olunub. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 14. may 2014 tarixli Sərəncamı ilə Müdafiə nazirinin müavini — Hərbi Hava Qüvvələrinin Komandanı vəzifəsinə təyin olunub. Ailəlidir, iki övladı vardır.