LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Mifologiya

Mifologiya termini isə üç anlamda işlənir: birinci, mifologiya - hər hansı bir tarixi-mədəni ənənəyə xas miflərin (təsvirlərin) toplusudur; ikinci, mifologiya - dünyanı dərk etməyin xüsusi formasıdır, düşüncə şüur hadisəsidir (mənaların paradiqması). Bu hallarda mifologiyanın mənası mif anlamına yaxınlaşır, hətta onun praqmatik aspekti ilə eyni olur. Üçüncü, mifologiya - mifləri və mifoloji sistemləri öyrənən elm sahəsidir. Məşhur nəzəriyyəçi alim A.Bayburin də göstərir ki, mifin birinci və ikinci mənaları ilə mifologiyanın birinci və ikinci mənaları üst-üstə düşdüyündən bu terminlər həmin mənalarda sinonimlər kimi işlədilir. Xüsusiyyəti və əhəmiyyəti Din, mifologiya və pəri hekayələrində bir yerlərdə yaşlını gənc edən, xəstəni yaxşılaşdıran, və ya ondan bir qurtum, nəfəs və ya parça dişləyəcək qədər şanslı, müdrik və ya hiyləgər olana rifah və sonsuz həyat verən bir ot, mənbə, daş, sərxoş edici içki və ya cadugər qazanında hazırlanan zəhərləyici bir qarışıq olduğu fantaziyası olduqca məşhurdur.
Mifologiya

Gilqameş dastanında Urukun görkəmli kralı sonsuz həyatın sirrini tapmaq üçün səfərə çıxar və dənizin dibində sonsuz həyat otunu tapma şansını sahib olar. Onu yerindən sökər amma diqqətsiz bir şəkildə onu ortalıqda buraxar və bir dəniz ilanı onu oğurlayar. Gilqameşin itirdiyi şeyi tapmaq üçün saysız insan çalışmışdır. Sağlamlıq, rifah və sonsuz həyatı bağışlaya bilən sehirli bir maddənin varlığı mövzusunda inanc insanların ölümə meydan oxuması qədər köhnə bir fikri diləkdir. Ölümü həyatın təbii nəticəsi olaraq qəbul etməkdən uzaq, hər yerdə insanlar ölümü cəhalət və pis niyyətin nəticəsi olaraq görmüşlər.
Mifologiya

İnsanların bir zamanlar ölümsüz olduqları və hələ də olmaları lazım olduğu inancı ölümün dünyaya necə girdiyini izah edən mifoloji əhvalatlarda ehtiva edilməkdədir. Gilqameş dastanındakı kimi bir dəniz ilanın ölümsüzlük otunu oğurlaması motivi dünyanın hər tərəfində təkrarlanmaqdadır. Hamısı bir ilan və ya dəniz canavarının müqəddəs bir ölümsüzlük mənbəs(n)i, həyat ağacı, gənclik mənbəsi, qızıl alma vs. qoruduğu MİTinin varyasyonlarıdır. Bütün bu MİTlərin arxasında tanrıların qısqanc olduğu və ölümsüzlük iksirini insanların çata bilməyəcəyi yerlərdə saxladığı qorxusu yatar. İnsanlar öz haqqı olan ölümsüzlüyü geri qazanmaq üçün tanrıları ayartmak və ya sovuşdurmaq üçün gərək fiziki, gərəksə də ruhi olaraq böyük səy göstərmişlər.
Mifologiya

Həyat suları Misir, hind, yunan, babil və ibrani yaradılış əfsanələrinə görə həyat, hər şeyin özünü daşıyan primitiv maddə olan sudan çıxar. Tufan əfsanələrində həyat sulara (şəkilsiz forma) geri dönər, buradan yeni şəkillərlə yenidən ortaya çıxa bilər. Baptizm mərasimi suyun həyatın qaynağı olduğu və səbəbindən yenidən doğulma və ölümsüzlüyün qaynağı olduğu inancından doğulmuşdur. Bu şəkildə su müqəddəs bir təbi maddə olmaqdadır. Təmizləyər, gəncliyi yeniləyər və bu həyatda və gələcək həyatda ölümsüzlüyü təmin edər.
Mifologiya

Bu müqəddəs "AB-ı həyat"a (həyat suyu) bir çox ad verilmişdir – soma, haoma, ambrosya, şərab – hər biri insanlara və tanrılara məlumat, güc və ölümsüzlük verə biləcək müqəddəs bir içkidir. Həm aylıq təkrarlanılmasından ötəri, həm də həyatın qaynağı su üzərindəki idarəsindən ötəri ay təkrarlanılmanın son simvoludur. Ayı dəniz suyu, yağış, bitki mənşəli həyat, dişi bərəkət, doğum, ölüm, inisiyasyon və təkrarlamağa əlaqələndirən sembolizm Neolit çağına qədər davam edər. Günəş də güclü bir təkrarlama və ölümsüzlük simvoludur. Primitiv Qövm və Qədim Dinlər Şamanizmin təmsil etdiyi primitiv qövm və qədim dinlərində iksirlər, birliyə psixiatrik maddələr şəklində təmin edilirdi.
Mifologiya

Şaman və təqibçilərini yaşadıqları dünyadan da daha gerçək bir ruh aləmiylə əlaqə yaratmalarını təmin edən vizyon və vəcd halları yaratma bucağında psixiatrik, hallüsinasya və çox əhəmiyyətlidir. Bu vizionlar səfalət, xəstəlik və ölümün içində olmadığı fövqəltəbii bir aləmin var olduğu inancını dəstəkləməkdədir (və bəlkə də çıxarmaqdadır). Ölümsüzlük vizionundan ölümsüzlük axtarışına keçiş kiçik bir addımdır. Vizionu yaradan maddə şəfa ritüellerinde istifadə edilirdi və ya da dərman olaraq verilirdi. Bəzən Vedik ritüellerde soma üçün və Şimal Amerika düzlük Qırmızıdərililərin istifadə etdiyi psikotik maddə "Ata Peyote" üçün edildiyi kimi onlara şəxsən tanrılaşdırıb tapınılırdı.
Mifologiya

İnsanlar bu tanrıları əllə tuta biləcəklərini və onları yeyib güc və ölümsüzlüklərini özümsəyə biləcəklərinə inanırdılar. Bunun arxasındakı inanc insan yediyi şey olduğu və heyvan, insan və ilahi gücü həzm sistemi ilə özümsəyə biləcəyi fikiri yatmaqdadır. Bu inancın ciddi və ya məcazi olaraq alınması, dəyişik dini axınlarda qurbanların məğlub olması üçün zəmin hazırlamışdır (Dionysis, Atdıq, Eleusis, Xristian). Rg Vidada izah edilən Soma ritüeli bir iksirin hazırlanmasını və istifadəsini izah edən ən köhnə qeydli dini mərasimdir. Somanın nə olduğu mövzusunda fərqli fikirlər ortaya atılmışdır.
Mifologiya

R. Gordon Wassonun araşdırmaları (1969) somanın mayesi öldürücü bir zəhər olan, amma sulandırıldığında psikotik bir maddə olan Amanıda Muscaria göbələyindən hazırlandığı ehtimalını olduqca inandırıcı etməkdədir. İçkinin səbəb olduğu ölümsüzlük vizionları içkinin özüylə qaynaşmışdır. Bu mövzuda şeirlər də yazılmışdır: Somanın istifadəsi Vedik dövrün sonuna qədər ortadan qalxdı. Bəzi alimlər bu inkişafı hind-Avropalıların göbələyin çat/yetişdiyi bölgələrdən uzaq yerlərə köçmələrinə ətf etməkdədirlər. Bəlkə də daha inandırıcı bir görüşə görə zamanla ruhanilər sinifin daha çox hakim olduğu təşkilatiləşmiş və daha az coşğulu bir din anlayışı yayılmışdı.
Mifologiya

Şumer-Akkad mifologiyası Şumer-Akkad mədəniyyəti dünyanın ən qədim yaşayış məskənlərinin birində-Mesopotomiyada (İkiçayarası) yaranıb formalaşmışdır. B.e. əvvəl IV minilliyin sonu II minilliyin əvvəli bəşər tarixində Şumer dövrü hesab edilir. Amerika alimi S.Kramerin “Tarix Şumerdən başlanır” kitabı Şumerlərin kimliyi, onların mədəniyyəti və s. haqqında geniş məlumat verir. Şumerlər haqqında elm aləmində müxtəlif mübahisələr mövcud olsa da, onların yaratdıqları Ur, Uruk, Kiş şəhər-dövlətlər ən qədim sivilizasiyaların mərkəzi hesab olunur.
Mifologiya

Şumer-Akkad ədəbi nümunələri, əsasən dörd qrupa bölünür: Kosmoqonik və etioloji miflər Allahlar və mədəni qəhrəmanlar haqqında dastanlar Lirik mətnlər Didaktik, əxlaqi-tərbiyəvi əsərlərŞumer-Akkad miflərində kainatın yaranması, onun strukturu, allahların mənşəyi, insanlara gətirdikləri fəlakət və xoşbəxtliklər və s. haqqında bəhs olunur. Şumerlərin mifoloji düşüncəsində Allahlara aid miflərin yaranmasında kahinlərin xüsusi rol oynaması mühüm yer tutur. Anu, Enlil, Enki və Ninhursaq bu mifologiyada əsas tanrılar hesab edilir. Şumerlərin mifoloji düşüncəsinə görə bütün allahlar ilkin okean ilahəsi Nammudan yaranmışdır. Enlil (“küləklər allahı”) baş allah mövqeyində çıxış edir.
Mifologiya

Misir mifologiyası Dünyanın ən qədim mifologiyalarından biri hesab olunur. Misirlilərin mifoloji düşüncələri “Piramida mətnləri”, “Ölülər kitabı”, “Böyük himn”, “Amduat”, “Sərdabələr mətnləri” və s. kimi ilkin yazılı mənbələrdə öz əksini tapmışdır. Misir mifologiyasında allahlar panteonu çox zəngindir. Burada allahlar heyvan başlı insan şəklində təsəvvür edilir. Öküz-Apis, Minebis; ilan, timsahSebek; şahin-Qor və s. adlarla tanınan allahlar panteonu mövcuddur.
Mifologiya

Günəş allahı Atum-Ra dünyanın, digər allahların, insanların və s. varlıqların yaradıcısı kimi təsəvvür olunur. Misir miflərini məzmununa görə bu cür qruplaşdırmaq olar: 1. Ozirislə bağlı miflər 2. Ra ilə əlaqədar miflər 3. Nilə həsr olunmuş miflər Ozirislə bağlı müxtəlif mifik mətnlər mövcuddur.
Mifologiya

Ozirislə qardaşı Setin mübarizəsində siyasi motiv əsas yer tutur. Digər bir mifdə Oziris bitkiçilik allahı kimi təsəvvür edilir. Qışda təbiət öldüyü, yazda dirildiyi üçün Oziris də ölüb-dirilən allahdır. Üçüncü qisim miflərdə Oziris ölənlərin ruhunu mühakimə edən cəhənnəm hakimidir. “Pramida mətnləri”ndə Oziris “batmış allah” adlandırılır.
Mifologiya

O, yer allahı Qebin oğlu kimi təqdim olunur. Misirlilərin Allahlar panteonunda günəş allahı Amon-Ra (Atum-Ra) xüsusi yer tutur. Bir sıra miflərdə Ranın öz düşmənləri ilə mübarizəsi təsvir olunur. Heliopol variantında Atum-Ra Xaosdan yaranır, öz toxumunu udub hamilə qalır və beləliklə, hava allahı Şu, rütubət allahı Tefnutu yaradır. Sonralar onlar da digər allahları yaradırlar.
Mifologiya

Heliopolun məşhur “Böyük allahlar doqquzluğu” belə yaranır. Bu panteona daxıldir: Atum-Ra, Şu, Tefnut, Qeb, Nut, Oziris, İzida, Set və Neftida. Nil çayı ilə əlaqədar yaranan Misir mifləri Oziris və Ra ilə bağlı miflərlə, həm də dəfn mərasimi ritualları ilə vəhdətdə mövcuddur. Xaqi adlı ilahə kimi tanınan Nilin misirlilərin həyatını təmin etmək üçün yeraltı dünyadan yerüstü dünyaya çıxarılması Oziris haqqındakı mifoloji görüşlərlə bağlıdır. Xarici keçidlər Mifologiya haqqında Türkcə məlumat Mitler, əfsanələr və folklora dair Pəri nağıllarında yaşamlarımızı necə formalaşdırır Zamanötesi Mitler Encyclopedia Mythica
İnsan İnkişafı İndeksi

İnsan İnkişafı İndeksi (İİİ) — 1990-cı ildən etibarən hər il BMT-nin İnkişaf proqramı tərəfindən nəşr edilən "İnsan İnkişafı Hesabatı"nda dünya ölkələrində əhalinin rifahını əks etdirən göstərici. Bu indeks əhalinin rifahını ÜDM-dən daha geniş şəkildə özündə ehtiva edir. İİİ insan inkişafının üç ölçüsünü özündə birləşdirir: uzun və sağlam ömür (orta ömür uzunluğu əsasında hesablanır); təhsil səviyyəsi (böyüklər arasında savadlılıq, həmçinin ibtidai, orta və ali məktəblərdə təhsil alanların say nisbəti əsasında hesablanır); layiqli yaşayış standartları (alıcılıq qabiliyyəti pariteti/AQP, gəlir əsasında hesablanır).Lakin, bu indeks insan inkişafının müfəssəl, hərtərəfli ölçü vasitəsi deyil. Məsələn, buraya gender və ya gəlir bərabərsizliyi, insan hüquqları və siyasi azadlıqların təmin olunması kimi göstəricilər daxil edilmir. Buna baxmayaraq, məhz bu indeks insan inkişafının və gəlirlə rifah arasında qarşılıqlı mürəkkəb münasibətlərin nəzərdən keçirilməsi üçün daha geniş prizmanı təmin edir. 2009-cu il hesabatındakı reytinq sistemi istisna olmaqla əvvəlki illərdə reytinq 3 kateqoriyaya bölünmüşdür.
İnsan İnkişafı İndeksi

Əvvəlki sistemdə 1-dən 63-dək yerləri insan inkişafının yüksək, 64-dən 146-dək yerləri orta, daha sonra isə aşağı olduğu ölkələr tuturdu. 2009-cu ildən etibarən ölkələr 4 kateqoriyaya bölünür. Yeni sistemdə əvvəlkinə əlavə olaraq "çox yüksək" kateqoriyası daxil edilmişdir. İndeksin hesablanması metodu {\displaystyle x} göstəricisini qiyməti 0 və 1 arasında dəyişən indeksə çevirmək üçün aşağıdakı formuldan istifadə edilir: {\displaystyle x} x − min ( x ) max ( x ) − min ( x ) {\displaystyle {\frac {x-\min \left(x\right)}{\max \left(x\right)-\min \left(x\right)}}} min ( x ) {\displaystyle \min \left(x\right)} max ( x ) {\displaystyle \max \left(x\right)} təhlil edilən bütün ölkələr üzrə {\displaystyle x} göstəricisinin minimal və maksimal qiymətləridir. Hər hansı ölkənin İnsan İnkişafı İndeksi aşağıdakı 3 göstərici əsasında formalaşır: L E − 20 85 − 20 {\displaystyle {\frac {LE-20}{85-20}}} M Y S I + E Y S I 2 {\displaystyle {\frac {MYSI+EYSI}{2}}} M Y S − 0 15 {\displaystyle {\frac {MYS-0}{15}}} E Y S − 0 18 {\displaystyle {\frac {EYS-0}{18}}} l n ( G N I p c ) − l n ( 100 ) l n ( 75000 ) − l n ( 100 ) {\displaystyle {\frac {ln(GNIpc)-ln(100)}{ln(75000)-ln(100)}}} İnsan İnkişafı İndeksi isə bu üç göstəricinin həndəsi ortasıdır: L E I × E I × I I 3 LE — Gözlənilən ömür müddəti MYS — Əhalinin orta təhsil müddəti (illərlə) EYS — Təhsili davam edənlərin gözlənilən təhsil müddəti (illərlə) GNIpc — AQP-yə görə adambaşına düşən ÜMM (ABŞ dolları ilə) 2022 Hesabatı 2022 İnsan İnkişafı Hesabatı BMT-nin İnkişaf Proqramı tərəfindən 2022-də nəşr olunmuş və İİİ göstəricisi 2021-ci ilin məlumatları əsasında müəyyənləşdirilmişdir. Aşağıda "çox yüksək insan inkişafı"na malik ölkələr göstərilib: Mötərizə içindəki rəqəmlər ölkənin 2021-ci il Hesabatına nisbətən reytinqdə neçə pillə qalxıb-endiyini göstərir.
İnsan İnkişafı İndeksi

2011 Hesabatı Hesabat 2011-ci il noyabrın 2-də yayımlanmış və 2011-ci ilin məlumatları əsasında tərtib edilmişdir. Hesabatda 187 dövlət arasında Azərbaycan Türkiyəni bir pillə qabaqlayaraq 91-ci yerdə qərarlaşmışdır. Keçmiş Sovet respublikalarından Belarus 65, Rusiya 66, Gürcüstan 75, Ermənistan 86-cı yerdədir. Ən yüksək İİİ-yə malik 47 ölkə aşağıda göstərilmişdir: 2010 Hesabatı 2010-cu ilin Hesabatı BMT-nin İnkişaf Proqramı tərəfindən 4 noyabr 2010-cu il tarixində açıqlanmışdır. 182 ölkənin yer aldığı bu hesabatda Azərbaycan Rusiya və Qazaxıstandan sonra 67-ci, Gürcüstan 74-cü, Ermənistan 76-cı, Türkiyə isə 83-cü yerdə qərarlaşmışdır. Aşağıdakı siyahı həmin hesabatda ilk 30 yeri tutan ölkələri göstərir: 2009 Hesabatı 2009-cu ilin İİİ Hesabatı 2007-ci ilin məlumatlarına əsaslanır və 2009-cu il 5 oktyabrda açıqlanmışdır.
İnsan İnkişafı İndeksi

Bu hesabata əsasən Azərbaycanda İnsan inkişafı indeksi 0,787-yə bərabərdir və 182 ölkə arasında 86-cı yeri tutmaqla "orta" reytinqə malik olan ölkələr sırasındadır. 2009-cu ildə ümümi siyahıya Norveç, Avstraliya və İslandiya başçılıq edirlər. İnsan inkişafının potensialı ən aşağı olan 10 ölkə — Qvineya-Bisau, Burundi, Çad, Konqo Demokratik Respublikası, Burkina-Faso, Mali, Mərkəzi Afrika Respublikası, Syerra-Leone, Əfqanıstan və Nigerdir.Bu hesabatda ölkələrin qruplaşdırılması üçün "Çox yüksək İnsan İnkişafı" qrupu əlavə olunmuşdur. Hesabatda bu ölkələr "inkişaf etmiş ölkələr" kimi qəbul olunur. Hesabatda "çox yüksək" qrupundakı 38 ölkə: 2008 Hesabatı 2006-cı ilin məlumatları əsasında hazırlanmış 2008-ci il Hesabatına əsasən Azərbaycan İİİ göstəricisi 0,758-ə bərabər olmaqla, 179 ölkə arasında 97-ci yeri tutmuşdur. Hesabatda "yüksək" İİİ-yə malik 30 ölkə (0,912-dən 0,969-dək): Xarici keçidlər İnsan İnkişafı Hesabatı İnsan İnkişafı Hesabatı 2009 İnsan İnkişafı Hesabatının Ofisi
Cövdət Hacıyev

Əhməd-Cövdət İsmayıl oğlu Hacıyev (18 iyun 1917, Nuxa – 18 yanvar 2002, Bakı) — Azərbaycan bəstəkarı, Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının rektoru və professoru, Azərbaycan SSR xalq artisti (1960), 2 dəfə "Stalin" mükafatı laureatı (1946, 1952). Cövdət Hacıyev 1917-ci ildə Nuxa (Şəki) şəhərində anadan olmuşdur. O, orta təhsilini başa vurduqdan sonra 1935–1938-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında, 1938–1941-ci illərdə isə Moskva Konservatoriyasında oxumuş və müharibə illərində yarımçıq qalmış təhsilini sonralar davam etdirərək, 1947-ci ildə bəstəkar Dmitri Şostakoviçin sinfini bitirmişdir. 1947-ci ildən ömrünün sonuna qədər bəstəkarlıq fəaliyyəti ilə yanaşı, Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında dərs demiş, 1957–1969-cu illərdə isə bu ali musiqi təhsil ocağının rektoru vəzifəsində çalışmışdır. Azərbaycan bəstəkarlıq məktəbinin inkişafında böyük rol oynamış Cövdət Hacıyev Azərbaycanda peşəkar musiqi kadrlarının hazırlamasında da misilsiz xidmətlər göstərmişdir.
Cövdət Hacıyev

O, Azərbaycan bəstəkarlarının bir neçə nəslini yetişdirmiş gözəl pedaqoq olmuşdur. Cövdət Hacıyevin Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin inkişafı və təbliğindəki xidmətləri yüksək qiymətləndirilmişdir. O, iki dəfə SSRİ Dövlət mükafatına layiq görülmüş, bir çox orden və medallarla, o cümlədən Azərbaycan Respublikasının ali mükafatı – "Şöhrət" ordeni ilə təltif olunmuşdur. Cövdət Hacıyev 2002-ci ilin yanvarın 18-də ömrünün 85-ci ilində vəfat etmişdir. Rəqqasə Əminə Dilbazinin həyat yoldaşıdır.
Cövdət Hacıyev

Azərbaycanda musiqi simfoniyasının banilərindən biri olan C. Hacıyev yaratdığı simfoniyalarda, "Sülh uğrunda" simfonik poemasında öz dövrünün ən mühüm problemlərinə toxunaraq onları lirik-dramatik tərzdə əks etdirmişdir. Qara Qarayevlə birgə bəstələdiyi "Vətən" operası, kamera-instrumental və fortopiano əsərləri də C. Hacıyev yaradıcılığında əhəmiyyətli yer tutur. O, hələ tələbəlik illərində ilk böyük əsəri olan bir hissəli "Simfoniya"nı, iki simfonik poemasını, "Azərbaycan süitası"nı simli kvartet və sair əsərlərini bəstələmişdir. 1945-ci ildə Qara Qarayevlə birlikdə yazdığı "Vətən" operasına görə "Stalin" mükafatına layiq görülmüşdür. Cövdət Hacıyev ümumilikdə səkkiz simfoniya müəllifidir.
Cövdət Hacıyev

Onun simfonik musiqisini qəhrəmanlıq motivləri, humanizm, insanın mənəvi gözəlliyinin tərənnümü səciyyələndirir. Bəstəkar bu simfoniyalarda Azərbaycan xalq musiqisinin müxtəlif janrlarının bədii ifadə vasitələrindən, inkişaf prinsiplərindən məharətlə istifadə etmişdir. Cövdət Hacıyev həmçinin simfoniyetta, oratoriya, ballada, sonata, skerso və kvartet poemanın, xor üçün bir sıra dəyərli əsərlərin müəllifıdir. Cövdət Hacıyevin "Zirvələrə" adlanan altıncı və "Şəhidlər" adlı yeddinci simfoniyaları sənətkarın vətəndaşlıq mövqeyinin parlaq ifadəsidir. "Şəhidlər" simfoniyası Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda canlarını qurban vermiş şəhidlərin xatirəsinə həsr olunub.
Cövdət Hacıyev

Cövdət Hacıyevin "Onu zaman seçib" adlı səkkizinci simfoniyası Azərbaycanın prezidenti Heydər Əliyevə həsr olunub. Təltif və mükafatları "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 24 may 1960 "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı — 26 aprel 1958 "Stalin" mükafatı (2-ci dərəcə) — 1946 ("Vətən" operasına (1945) görə) "Stalin" mükafatı (3-cü dərəcə) — 1952 ("Sülh uğrunda" simfonik poemasına (1951) görə) "Lenin" ordeni — 20 avqust 1986 "Oktyabr inqilabı" ordeni — 1977 "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni — 9 iyun 1959 "Şərəf nişanı" ordeni — 1961 "Şöhrət" ordeni — 17 iyun 1997 7 fevral 2017-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Cövdət Hacıyevin 100 illik yubileyinin keçirilməsi haqqında sərəncam imzalamışdır. Filmoqrafiya Ordenli Azərbaycan (film, 1938) Rəşid Şəfəq. "Novator bəstəkar" //Odlar yurdu.- 1993,- 30 yanvar.- № 2–3.- səh. 3.
Muxtar Babayev

Muxtar Babayev (16 oktyabr 1967, Bakı) — Azərbaycan Respublikası ekologiya və təbii sərvətlər naziri, Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi IV və V çağırış deputatı, Azərbaycan Alpinizm Federasiyasının və COP29-un prezidenti. Muxtar Bahadur oğlu Babayev 1967-ci il, 16 oktyabr tarixində Bakı şəhərində anadan olub. 1984-cü ildə Bakı şəhərində orta məktəbi bitirmişdir. 1986–1988-ci illərdə hərbi xidmətdə olub. 1991-ci ildə Moskva Dövlət Universitetinin fəlsəfə fakültəsinin politologiya ixtisasını bitirib. 1994-cü ildə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin Xarici iqtisadi əlaqələr ixtisasını bitirib.
Muxtar Babayev

2000-ci ildə Ümumrusiya Xarici Ticarət Akademiyasının "Dünya iqtisadiyyatı" ixtisasını bitirib.1991–1992-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Dövlət İqtisadiyyat və Planlaşdırma Komitəsində çalışıb. İctimai-siyasi fəaliyyəti 1992–1993-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Xarici İqtisadi Əlaqələr Nazirliyində işləyib. 1994–2003-cü illərdə SOCAR-ın Xarici İqtisadi Əlaqələr İdarəsində, 2003–2007-ci illərdə SOCAR-ın Marketinq və İqtisadi Əməliyyatlar İdarəsində çalışıb. 2007–2010-cu illərdə SOCAR-ın Ekologiya üzrə vitse-prezident vəzifəsində işləyib. 2010–2018-ci illərdə SOCAR-ın "Azərikimya" İstehsalat Birliyinin Müşahidə Şurasının sədri vəzifəsində çalışıb. 2010 və 2015-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi IV və V çağırış deputatı seçilib.
Muxtar Babayev

7 dekabr 2010-cu ildə Milli Məclisin Təbii ehtiyatlar, energetika və ekologiya komitəsinin üzvü seçilmişdir.2018-ci ilin aprelin 23-dən Azərbaycan Respublikasının ekologiya və təbii sərvətlər naziridir.Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür. 2024-cü ilin yanvarın 7-də Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasının Tərəflər Konfransının 29-cu sessiyasının (COP29), Kioto Protokolunun Tərəflər Görüşünün 19-cu sessiyasının və Paris Sazişinin Tərəflər Görüşünün 6-cı sessiyasının Prezidenti təyin olunub. Mükafatları 19 sentyabr, 2012 — "Tərəqqi" medalı. 7 noyabr, 2017 — "Şöhrət" ordeni. Xarici keçidlər Muxtar Babayev Azərbaycan Respublikası ekologiya və təbii sərvətlər naziri
Ağacdələnlər

Ağacdələnlər (lat. Picidae) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin quşlar sinfinin ağacdələnkimilər dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi. Azərbaycanda 7 növü vardır. Onlar meşə və bağlarda yaşayır. Yayda ağac onurğasızları, payız və qışda isə toxumlarla qidalanırlar. Dimdiyi uzun və çox bərkdir. Ağacdələnlər ağacların qabığının altındakı həşəratları yeməklə bitkini çürüməkdən qoruyurlar.
Ağacdələnlər

Ona görə də ağacdələnləri "meşənin sanitarı" adlandırırlar. Koğuşlarda yuvalayırlar. Böyük, kiçik, yaşıl, qara və Suriya ağacdələnləri meşələrdə geniş yayılıblar. Ağacdələn, Picinae (ağacdələnlər) alt familyasını təşkil edir. Ağacların qabıqlarını qağalayaraq, altlarında gizlənmiş tırtıl və böcəklərlə bəslənən, iti dimdikli xoş rəngli quş növüdür. Ayaqları dörd barmaqlıdır. İkisi önə, ikisi arxaya yönəlmişdir.
Ağacdələnlər

Kəskin və çəngəlli dırnaqlarıyla ağac gövdələrinə sıx yapışar. Dik və iti tüklərdən meydana gələn, qıvrılmayan güclü quyruğunu da istifadə edər. Qısa sıçramalarla və sürətlə ağac gövdələrinə dırmanarlar. Uzun, sərt və qüvvətli qağalarını bir kəski (iskarpela) kimi istifadə edərək, ağac qabıqlarını didərlər. Qabıqların altında yaşayan tırtıl və böcəkləri tapıb, yeyərlər. Ağacdələnlərin dilinin uzunluğu soxulcana bənzər olub, sürətlə ucundan daha uzağa uzana bilər. Dilin dibi, irəli gedib gələ bilən qığırdaqlı bir hissəyə bağlıdır.
Ağacdələnlər

Bunun sayəsində dil rahatca irəli uzanıb, çəkilə bilər. Bəzi növlərinin dil ucunda incə, sərt tikanlar vardır. Ağacdələn dimdiyiylə ağac gövdəsinə müəyyən aralıqlarla vurur. Əks olunan səsləri qiymətləndirərək, qabığın hansı nöqtəsində tırtıl olduğunu kəşf edər. Ağacdələnlər qabıq altındakı böcəkləri görmədən yerlərini qəti olaraq təsbit edə bilmələri maraq mövzusudur. Uyğunlaşma dövrələrində quru ağac budaqlarını qağalayaraq, çıxardıqları tik-taklarla qarşı cinslərinə çağırırlar. Dişiləri 2-3 ədəd ağ yumurta yumurtlayarlar.
Ağacdələnlər

Yoldaşları 16-18 gün qədər sırayla kürtə yatar. Balaların baxımıyla daha çox kişi ağacdələn maraqlanır. Ağaclara zərər verən tırtıl, böcək və qurtları yedikləri üçün çox faydalı olan bu heyvanlar yazda yaşıllaşan ağacların qabıqlarını odun qisimlərinə qədər çevrə şəklində didərlər. Bu da ağacların qurumasına səbəb olduğundan bağbanların tərəfindən qovalanarlar. Bu quşların bir də qoz, badam kimi sərt qabıqlı və iri dənəli meyvələri ağacları, yemək kimi adətləri də vardır. Qütblər, Avstraliya, Madaqaskar və okeanda'ki bir neçə ada xaric, dünyanın hər yerində yaşayarlar.
Xürrəm Sultan

Xürrəm Sultan (Osmanlı türkcəsi: خُرَّم خاصيكي سلطان; əsl adı Aleksandra Lisovska; təq. 1505, bilinmir – 15 aprel 1558, Konstantinopol) — Osmanlı imperiyasının 10. padşahı və 89. İslam xəlifəsi I Süleymanın nikahlı qadını və Sultan II. Səlimin anasıdır. Maraqlı həyatı, intriqaları, zəkası, cəsarəti və sevgisi ilə məşhurlaşan bir Xanım Sultandır. Siyasətdə və dövlət işlərində önəmli rol oynayaraq, Osmanlı tarixində "Qadınlar səltənəti" adlanan bir mərhələni başlatmışdır. Bununla yanaşı, Osmanlı tarixinin ən güclü və ən təsirli qadın sultanı olaraq qəbul edilir. Dövlət məsələlərindəki önəmli rolu və təsiri ilə ona qarşı olan paşaları, dövlət adamlarını və hətta hərəmxanadakı rəqiblərini aradan qaldırmışdır.
Xürrəm Sultan

Osmanlı sarayına qədərki həyatı haqqında müxtəlif fikirlər mövcuddur. Lehistan Krallığı ərazisinə daxil olan Rutenya (indiki Ukrayna) ərazisində 1504 tarixində provaslav bir ailədə dünyaya gəldiyi söylənilir. Tatar quldur dəstələri tərəfindən əsir alınaraq 1520 tarixində 15 yaşlarında Krım sarayına satılmış, daha sonra Sultan I Süleymana hədiyyə olaraq İstanbula göndərilmişdir. Daha sonralar adı dəyişdirilərək Xürrəm (farsca şən, üzü gülər) qoyulmuşdur. Fiziki görünüşü O dönəmin Avropa elçiləri tərəfindən qızılı saçlı, yaşıl gözlü və ağ dərili olduğu vurğulanır. Əri Sultan Süleymanın da ona yazdığı şeirlərdə bu məlumatlar bir daha təsdiqlənir. Ona aid edilən bütün portretlər rəssamların xəyallarından ibarətdir, çünki o dönəmdə Xürrəm Sultanı saray əhlindən başqa heç kəs görməmişdir. Buna baxmayaraq Osmanlı tarixində ən çox portreti çəkilən qadın sultandır.
Xürrəm Sultan

Saraydakı həyatı Saraya gəlişi Xürrəm Sultanın saraya gəlişi və Qanuni ilə tanışması haqqında dəqiq məlumat yoxdur. Şahzadəliyi və ya sultanlığının ilk ilində hərəmxanaya daxil olduğu düşünülür. Xürrəm Sultan saraya gətiriləndə I Süleymanın Mahidövran Sultandan artıq şahzadə Mustafa adlı bir övladı var idi. Sarayın ən nüfuzlu qadını padşahın anası Ayşə Hafsa Sultan, ikinci dərəcəli qadın isə Mahidövran Sultan idi. Xürrəm saraya gəldikdən sonra 1521 tarixində şahzadə Mehmed dünyaya gəldi və beləliklə, Xürrəm Sultan saraydakı ən nüfuzlu üçüncü qadın oldu. İki hasəki qadın arasındakı rəqabət getdikcə güclənmiş və bu rəqabət Mahidövran Sultanın əleyhinə nəticələnmişdir. Qanuni Sultan Süleymanla nikaha girməsi Nikahla birlikdə bir ilk baş verir və dünyanın ən güclü imperatorunun qadını olur. Beləliklə, padşahın kölə qadınlarına verdiyi Hasəki ünvanı, Hasəki Sultan olaraq dəyişdirildi. Xürrəm Sultanın bu nikahla saraydakı gücü artdı və Mahidövran Sultanı ötüb keçdi. Xürrəm Sultan şahzadə Cahangirin dünyaya gəlişindən sonra möhtəşəm bir toy mərasimi ilə nikahlandı.
Xürrəm Sultan

Təqribən iyun 1534 tarixində gerçəkləşən bu mərasim Osmanlı tarixində ilk dəfə bir sultanın bir köləyə nikah kəsməsi ilə qeydə düşmüşdür. Hərəmxana idarəsini ələ alması Mahidövran ilə Xürrəm Sultan arasındakı mübarizədə Mahidövran Sultanı dəstəkləyən və oğlu üzərində böyük nüfuza sahib olan Validə Ayşə Hafizə Sultanın 1534 tarixindəki ölümü ilə Xürrəm Sultanın saraydakı intriqaları daha da artmış və hərəmxananın idarəsini ələ almışdır. Ancaq Mahidövran Sultan vəliəhd anası olduğu üçün Validə Sultanın ölümündən sonra özünü Validə Sultanlığa hazırlamağa başlamışdır. Xürrəm Sultanın saraya gəldikdən sonra dünyaya gətirdiyi övladları aşağıdakılardır : Şahzadə Mehmed — 1521 tarixində dünyaya gəlmiş, 1543-cü ildə Manisa sancaqbəyi ikən bilinməyən bir səbəbdən vəfat etmişdir. Mihrimah Sultan — 1522 tarixində dünyaya gəlmiş, 15 yaşında Kürəkən Rüstəm Paşa ilə evləndirilmişdir. 1578-ci ildə vəfat etmişdir. Şahzadə Abdullah — 1522 və ya 1523 tarixində dünyaya gəlmiş və təqribən 1526 tarixində uşaq xəstəliyindən ölmüşdür. Şahzadə Səlim — 1524-cü ildə dünyaya gəlmişdir.
Xürrəm Sultan

Anasının ölümündən sonra doğma qardaşı şahzadə Bəyazidlə taxt uğrunda mübarizə aparmışdır. Atasının dəstəyi ilə bu mübarizədə qalib gələrək vəliəhd elan edilmişdir. Sultan Süleymanın ölümündən sonra II Səlim adı ilə Osmanlı padşahı olmuşdur. 1574 tarixinə qədər taxtda qalmışdır Şahzadə Bəyazid — 1525-ci ildə dünyaya gəlmişdir. Anasının ölümündən sonra doğma qardaşı Şahzadə Səlimlə taxt uğrunda mübarizə aparmışdır. Mübarizədə məğlub olaraq Səfəvilərə sığınmış, ancaq atası I Süleymanın Səfəvi şahı I. Təhmasiblə gəldiyi razılığa görə 1561 tarixində Osmanlı elçiləri tərəfindən boğularaq öldürülmüşdür. Şahzadə Cahangir — 1531 tarixində dünyaya gəlmiş və 1553-cü ildə vəfat etmişdir. Sədrəzəm İbrahim Paşanın edamı Sədrəzəm Parqalı Kürəkən İbrahim Paşa taxt namizədi olaraq I Süleymanın Mahidövran Sultandan olan oğlu şahzadə Mustafanı dəstəkləyirdi.
Xürrəm Sultan

İbrahim Paşanın İraqeyn Səfərindən döndükdən sonra 14 mart 1536 gecəsi otağında boğdurularaq edam edilməsi, hamıdan çox Xürrəm Sultanı sevindirdi. Buna görə də uşaqlığından bəri Qanuni ilə yaxın dost olan İbrahim Paşanın gözdən düşüb edam edilməsində Xürrəm Sultanın təsirinin böyük olduğu söylənilir. Ancaq İbrahim Paşanın edam edilməsində özünün də böyük səhvləri olmuşdur. Belə ki, vəzifələri artdıqca özünü sultandan üstün görməsi və son səfəri olan İraqeyn Səfərində özünə Sultan titulu götürməsi onun sonunu hazırlamışdır. Hərəmxananın Topqapı Sarayına köçürülməsi Xürrəm Sultan dövlət işləri ilə yaxından maraqlanmaq üçün hərəmxananı köhnə saraydan Topqapı sarayına köçürmüş və bu hadisə Xürrəm Sultanın yenilikçi hərəkətlərindən biri olmuşdur. Köhnə saraydan köçün nə vaxt olduğu tam bilinməsə də, 25 yanvar 1541 tarixində köhnə sarayda baş verən yanğından sonra hərəmxananın Topqapıya köçürülməsi ehtimal olunur. Şahzadələrin sancaqbəyliklərinə təyini Şahzadələrin sancaqbəyliklərinə təyinində də Xürrəm Sultanın rolu olduğu düşünülür. 1541 tarixində adətən vəliəhdlərin təyin edildiyi Manisa sancaqbəyliyindən şahzadə Mustafa alınaraq Amasiya sancaqbəyliyinə təyin edilmiş, növbəti il bu sancağa Xürrəm Sultanın böyük oğlu şahzadə Mehmed təyin edilmişdir.
Xürrəm Sultan

Ancaq xalq və əsgərlər bu vəziyyətdə narazılığını bildirmiş, bundan sonra I Süleyman şahzadə Mustafanın şərq sərhəddinin qorunması üçün Amasiyaya göndərildiyini və şahzadə Mustafanın hələ də vəliəhd olduğunu açıqlamışdır. Osmanlı adət-ənənələrinə görə sancağa çıxan şahzadə öz anası ilə sarayı tərk etməli idi. Ancaq Xürrəm Sultan bu ənənəyə zidd olaraq şahzadələri ilə getməmiş, ömrünün sonuna qədər Topqapı Sarayında I Süleymanın yanında qalmışdır. Buna baxmayaraq tez-tez şahzadələrini sancaqlarda ziyarət etmişdir. Rüstəm Paşanın sədrəzəmliyə yüksəlməsi Xürrəm Sultanın yeganə qızı Mehrimah Sultan 1539 tarixində Diyarbəkir hakimi və üçüncü vəzir Rüstəm Paşa ilə evləndirilmişdir. Kürəkən ünvanı il 1544 tarixində sədrəzəmliyə təyin edilmişdir. Bir çox qaynaqlarda qeyd edildiyinə görə Xədim Süleyman Paşanın sədarətdən qovulması və yerinə ikinci vəzir Divanə Hüsrəv Paşanın yox, üçüncü vəzir Rüstəm Paşanın gətirilməsində Mehrimah Sultanın və Xürrəm Sultanın olduğu qeyd olunur. Piri Rəisin edamı Piri Rəisin edamında Xürrəm Sultanın rolu olduğu tarixi qaynaqlarda əks olunur. Belə ki, Xürrəm Sultanın vaxtilə Krımdan Kamal rəis və Piri rəis tərəfindən gətirilməsi iddia edilir.
Xürrəm Sultan

Piri rəisin dünya xəritəsinin bir parçası da məhz Topqapı Sarayının hərəmxanasından tapılmışdır. Xürrəm Sultan Piri rəisin uğurunu qısqanmış və onun dünya xəritəsini parçalayıb geri qalan hissəsini də Rusiyaya göndərdiyi rəvayət edilir. Xəritənin əskik olan hissəsinin Rusiya çar sarayından tapılması bu iddiaları təsdiqləyir. Şahzadə Mustafanın boğdurulması Qanunidən sonra vəliəhd şahzadə Mustafanın taxta çıxmasından qorxan Xürrəm Sultan şahzadə Mustafanı atasının gözündən salmaq üçün qızı Mehrimah Sultan və kürəkəni Rüstəm Paşa ilə intriqalar yaratması tarixi qeydlərdə öz əksini tapmışdır. Xürrəm Sultanın əmriylə hərəkət edən Rüstəm Paşa şahzadə Mustafanın möhrünü düzəltdirərək Səfəvi şahı I Təhmasibə məktub yazması və cavab məktubunu da Sultan Süleymana təqdim etməsi şahzadə Mustafanın sonunu gətirmişdir. Edam olunduğu gün atasıyla görüşmək ümidi ilə çadırına girmiş, ancaq çadırda atasının yerinə 11 cəlladla qarşılaşmışdır. Bu hadisədən sonra şahzadə Cahangir böhran keçirmiş, atası ilə səfərə davam edərək Hələbdə vəfat etmişdir. Və bununla da taxta namizəd olaraq Xürrəm Sultanın iki oğlu – şahzadə Səlim və şahzadə Bəyazid qalmışdır.
Xürrəm Sultan

Qara Əhməd Paşanın edamı Qara Əhməd Paşa Kürəkən Rüstəm Paşanın sədarətdən alınmasından sonra 1553 tarixində sədrəzəmliyə gətirilmişdir. Səfərdən döndükdən sonra Rüstəm Paşanın yenidən sədrəzəmliyə gətirilməsi üçün Sultana təkid etmiş, divan məclisi sonunda günahkar görülərək edam edilmişdir (1555). Bu hadisənin pərdə arxasında Xürrəm Sultan və qızı Mehrimah Sultan olmuşdur. Xarici siyasət məsələləri və dövlət işləri Xürrəm Sultan o dövrə qədər görülməmiş şəkildə xarici siyasətlə maraqlanmış, diplomatik yazışmalar aparmışdır. İran səfərlərinə dəstək vermiş, 1548 tarixindəki İkinci İran Səfəri zamanı Lehistan taxtına çıxan yeni krala təbriknamə göndərmişdir. Osmanlı dövlətində kralla məktublaşan ilk və tək hasəki sultandır. Gəlini Nurbanu Sultan və onun gəlini Safiyə Sultan kraliçalarla yazışmalar aparsa da, Xürrəm Sultandan başqa kralla şəxsən yazışan bir sultan olmamışdır. Bundan başqa Xürrəm Sultan Osmanlı dövlətinə sığınan Səfəvi şahzadəsi Əlqas Mirzəyə naxışlı dəsmal və dualı köynəklər hədiyyə etmiş, Səfəvi şahının bacısı isə Xürrəm Sultanı fironun qadını Züleyxaya və Həzrəti Məryəmə bənzətmişdir.
Xürrəm Sultan

Xürrəm Sultan Osmanlı tarixində ilk dəfə qanuni xanım sultan olaraq kraliça mənasinda işlənən Şah ünvanını işlətmişdir. Buna sübut isə Qüds şəhərindəki imarətin və İstanbuldakı Hasəki Xəstəxanasının kitabəsində "Devletlu İsmetlu Hurrem Şah Sultan Aliyyetü'ş-şân Hazretleri" ifadəsinin işlənməsidir. Övladlarını taxt varisi etməyi bacaran Xürrəm Sultan 15 aprel 1558 tarixində İstanbulda vəfat etdi. Böyük cənazə mərasimi ilə Süleymaniyyə Məscidində dəfn edilmişdir. Bir il sonra məzarının üzərində əri I Süleyman tərəfindən türbə tikilmişdir. Bu türbədə Xürrəm Sultanla yanaşı II Səlimin oğlu Şahzadə Mehmed və I Süleymanın bacısı Xədicə Sultanın qızı Xanım Sultan dəfn olunmuşdur. Xürrəm Sultanın vəfatı ilə böhran keçirən Sultan Süleyman indiki İran ərazisindəki bir şəhərə onun adını vermişdir (Xürrəmabad). Xeyriyyə işləri Xürrəm Sultan İstanbulda hal-hazırda da fəaliyyət göstərən Hasəki səmtində, Memar Sinana Hasəki Külliyəsini inşa etdirmişdir.
Xürrəm Sultan

1538–1551 illərində inşaatı tamamlanan külliyənin içində bir məscid, mədrəsə, məktəb, imarət, çeşmə və xəstəxana mövcuddur. Bundan başqa İstanbulda Memar Sinanın inşa etdiyi Hasəki hamamı da Xürrəm Sultanın adı ilə bağlıdır. Xürrəm Sultan Ayasofya Məscidi ətrafında yardıma möhtac və yoxsullar üçün pulsuz aşevi açdırmış, Kəbədə, Şamda, Bağdadda, Konyada, Qüdsdə və Ədirnədə Xürrəm Sultan adına müxtəlif əsərlər var. Haqqında yaradılmış əsərlər "Moskof Cariye Hürrem" — Demet Altınyeleklioğlunun Xürrəm Sultan haqqındakı romanı. 63-cü simfoniya (Yozef Haydn). Xürrəm Sultan — 2003-cü ildə Türkiyənin Star TV telekanalında yayımlanmış teleserial. Möhtəşəm əsr — 2011-ci ildə Türkiyənin Show TV telekanalında yayımlanan və I Süleymanın hakimiyyətindən bəhs edən teleserial. Həmçinin bax Sultan Süleyman Qanuni Validə sultanlar
Uels

Uels (ing. Wales, Uels dilində: Cymru) — Böyük Britaniya krallığına daxil olan tarixi və inzibati ərazi. Böyük Britaniya adasının cənubi-qərb hissəsində yerləşir. Paytaxtı Kardiffdir. Uels ərazisi əsasən dağlıq relyefə malikdir. Ən böyük adası olan Anqlsi adası ölkənin əsas hissəsindən Menay boğazı ayırır. Böyük Britaniyanın bir hissəsidir. Uels yarımadasından ibarətdir. Sahil xətti güclü şəkildə parçalanmışdır.
Uels

Yarımadanın böyük hissəsini yüksək olmayan (500–700 m) Kembric dağ massivi təşkil edir. Yarımadanın şimalında ucalan Snoudon dağı İngiltərə tarixi-coğrafi bölgəsinin ən yüksək zirvəsidir. Həmin zirvədən yaxşı hava şəraitində Uelsin əzəmətli, geniş mənzərələrini seyr etmək olur. Çayların vadilərində və dağətəyi yerlərdə enli yarpaqlı meşələr zolağı uzanır. Düzənlik ərazilərdə tarlalar və bağlar salınmışdır. Uels V–VI əsrlərdə Britaniyanın anqlosakslar tərəfindən zəbt edilməsindən sonra formalaşmış xalqın-uelslilərin və ya vaililərin vətənidir. Bu məğrur xalqın çox əsrlik tarixi anqlosaks işğalçıları ilə apardığı amansız mübarizə ilə zəngindir. Yalnız XIII əsrdə anqlosakslar Uelsi özlərinə tabe edə bildilər. Uels paytaxtının (Kardif şəhəri) görkəmli yerləri, eyni zamanda Llanqollen və Karmarten şəhərlərinin zəngin tarixi və memarlıq abidələri.
Uels

turistləri cəlb edən amillərdir. Uels, müalicəvi mineral mənbələrlə zəngindir. Bunların arasında, Llandrindod-Uels, Llanurtid-Uels daha məşhurdur. Uelsin dəniz sahili kurortları — Tauni, Aberistuit, Tenbi, Suonsi turistlərin diqqətini cəlb edir. Bu şəhərlərdə çoxsaylı tarixi və memarlıq abidələrinə rast gəlmək olar. Ölkənin relyefi kimi iqlim şəraiti də çox müxtəlifdir.. Bu müxtəliflik ilk növbədə Uelsin ərazisinin mülayim və okeanik iqlim qurşaqlarının qovuşduğu sahədə yerləşməsi ilə əlaqədardır. Yarımada əsasən rütubətli dəniz iqlimi mövcud olur. 2011-ci il yanvar ayına olan rəsmi məlumata əsasən Uelsdə 3,063,456 nəfər əhali məskunlaşıb.
Uels

Əhalinin 72,6%-ni uelslislər, 20,77%-ni ingilislər, 0,7%-ni şotlandlar, 0,6% hindistanlılar təşkil edir. Uelsdə müxtəlif dini konfessiyalar fəaliyyət göstərir. Ən geniş yayılmış din xristianlıqdır. Uelslilərin 57,6%-i xristianlıq, 1,5%-i islam, 0,3%-i hinduizm və 0,3%-i buddizm dininə məxsusdur. Uelsdə səhiyyə əsasən "NHS Wales" tərəfindən təmin edilir. 2010-cu və 2012-ci illər arasında Uelsdə anadan olanlar üçün həyat davamlılığı kişilər üçün 77,8 il, qadınlar üçün 82 il təşkil edir. Bu, Böyük Britaniyada dörd ölkədə ikinci ən yüksək həyat davamlılığı təşkil edir. Siyasi sistem Uels 1736-cı ildən İngiltərə ilə qanunla rəsmiləşdirilmiş ittifaqdadır, 1997-ci ildən isə məhdud muxtariyyət əldə edib. 1998-ci idən Uelsin öz parlamenti və icra hakimiyyəti fəaliyyət göstərir, lakin onların səlahiyyəti təhsil, mədəniyyət, səhiyyə, nəqliyyat, ətraf mühitin mühafizəsi və sair məsələlərlə məhdudlaşır.
Uels

Uelsdə ümumi orta məktəb təhsili üç pillədən — ibtidai, ümumi orta və tam orta təhsildən ibarətdir və ümumi orta məktəb təhsili altı yaşdan başlanır. Universitetlər Uelsin ali təhsil tam orta təhsil və orta peşə-ixtisas təhsili bazasından cəmiyyətin və əmək bazarının tələbatı nəzərə alınmaqla yüksək ixtisaslı mütəxəssis hazırlığını təmin edir. Uelsin ən nüfuzlu təhsil müəssisələri Kardiff və Suonsidə yerləşir. Uelsin ali təhsil müəssisələrində mütəxəssis hazırlığı üç tsikllidir: Birinci tsikl – bakalavr; İkinci tsikl – magistratura; Üçüncü tsikl – doktorantura. İdman oyunları içərisində Uelsdə ən geniş yayılan növü futboldur. Atletizm, reqbi, velosiped, boks ən müvəffəqiyyətli idmanlarıdır. Dövlət bayramları və xüsusi günlər
Zəkat

Zəkat — (ərəbcə: زكاة, çoxaltma, təmizlik) – müsəlmanların verdiyi, Quranda buyurulmuş, toplanma qaydası və həcmi şəriət qanunları ilə müəyyənləşdirilmiş dini vergi. Yəni, bir şəxsə ildə bir dəfə, fərz olan zəkatını ver" deyildiyində – malını təmizlə – deyilir. Zəkat verməyən bir şəxs malının bərəkətini görmədiyi kimi, əzaba düçar olar. Zəkat islamın beş rüknlərindən biri hesab olunur (xristianlıqda buna bənzər şəri vergi desyatindir). Nəzəri cəhətdən bu vergi icmanın ehtiyaclarına sərf olunur və yoxsul müsəlmanlar arasında bölüşdürülür. İldə bir dəfə bəzi şeylər üçün təyin edilmiş zəkat, müəyyən müddətdə (hicri təqvimi ilə) verilir. Zəkatı, zəkat vacib olan şəxs ödəyir.
Zəkat

Zəkat əl-fitr (fitrə) ailənin hər bir üzvündən ramazan ayında, orucluq tamam olan gün verdiyi zəkat növüdür və eyd əl-fitr günlərində sədəqə kimi paylanır. Vergilərin hər ikisi ancaq imkanlı müsəlmanlardan tutulur. Zəkatın adi məbləği illik gəlirin 2,5 faizini təşkil edir, lakin müsəlman ilahiyyatçıları arasında zəkatın məbləği və vergi tutulmalı olan əmlakın növləri məsələsində fikir ayrılığı var. [mənbə göstərin] Zəkat vermək vacib olan şəxslər Zəkat 6 şərtə sahib olan şəxsə vacibdir: 1. Müsəlman olmalı; 2. Ağıllı olmalı; 3. Baliğ (Həddi buluğa çatmış) olmalı; 4.
Zəkat

Azad olmalı; 5. Qüdrətli olmalı" 6. Nisaba malik olan (yəni, bir il özünə çatacaq qədər malı olduğunda zəkatını verməlidir). Zəkatın mənası, varlı müsəlmanların malının 1/40-ni kasıb müsəlmanlara verməsi deməkdir. Zəkatın adi məbləği illik gəlirin 2,5 faizini təşkil edir. Zəkatın hesablanması Malın nisab miqdarına çatması vacibdir. Nisab Şəriətin bəlli etdiyi miqdar sərvətdir.
Zəkat

İnsan bu miqdar sərvətə sahib olduqda ona zəkat vacib olur. Şəriət malın zəkat veriləcək vəziyyətə çatması üçün müəyyən miqdar təyin etmişdir. Qızılın nisab miqdarı 20 misqaldır (yəni 72 vəya 96 qramm). Gümüşün nisab miqdarı 642–700 qramdır. Pulun nisabına gəldikdə 1 qram qızıl misal üçün 20,7 (ABŞ dolları) qiymətində götürülərsə 72 qram qızıl pula çevrildikdə 1490,4 (ABŞ doları) edir (Qızılın dəyəri dəyişdikdə o zaman həmin pulun da ümumi həcmi ona uyğun olaraq dəyişir). Bu miqdar pula (1490,4 dollar) sahib olan kəs bu miqdar pula və ya bu pul dəyərində sərvətə sahib olduğu gündən etibarən hesablamağa başlayır. Mal nisab miqdarına çatdıqdan sonra hicri təqvimi ilə bir ilin keçməsi şərtdir.
Zəkat

Məsələn, bu gün Şabanın 10-u nisab miqdarına sahib olan kəs hesabını başlayır. Artıq gələn il Şabanın 10-da əgər əlindəki mal bu nisab miqdarı qədər və ya çox olarsa borclar çıxıldıqdan sonra qalan maldan zəkatını çıxarar. Zəkat malı hesablanarkən dövriyyədə olan mal da hesaba alınır, anbarlardakı mal da hesaba alınır. Amma yaşayacaq ev, minik, təməl ehtiyac üçün olan əşyalar, torpaq ərazisi, bağ-bostan, anbar və dükan binaları kimi mülkiyyətin zəkatı verilməz. Amma əgər ev, maşın, torpaq ərazisi yaşayış üçün deyil ticarət üçündürsə və ya pulun yatırıldığı bir kapitaldırsa bu halda onun zəkatı verilir. Buna nisab miqdarı deyirlər. Bu əkin məhsulları və mədən və xəzinəyə aid deyil.
Zəkat

Əkin malı yığılan kimi zəkatı verilir. Bir il gözləmək lazım deyil. Xəzinə də həmçinin tapılan kimi zəkatı verilir. Zəkat vermə vaxtı yetişdikdə borclar ümumi maldan çıxılır yerdə qalan maldan zəkat verilir. Əgər borclar çıxıldıqda mal nisab miqdarından əksilərsə zəkatın verilməsi lazım gəlməz. Zəkatın miqdarına gəldikdə, zəkatı veriləcək ümumi malın 2,5 faizi (1/40-ni) təşkil etməkdədir. Zəkat bəzi şeylərdə müxtəlif faizlərlə vacib edilmişdir.
Zəkat

Ticarət və nəqdi pulların 2,5 %-i (1/40-ni) (Məsələn 1 kq qızılın zəkatı 25 qr olur. 1000 Azərbaycan manatının zəkatı 25 manat olur.) Heyvanlara gəldikdə bu 40 qoyundan 1 qoyun zəkata düşür. Və sair say hesabına görə. Əkin sərvətlərin 1/10 və ya 1/5-i Yerdən tapılan xəzinənin 1/5-i, Mədən və dəniz sərvətlərinin də 1/5-i zəkat olaraq çıxarılır.Əlbəttə, əsli ehtiyacları təmin etdikdən sonra vacib olan zəkat miqdarına çatarsa və üzərindən bir ilin keçərsə, qeyd edildiyi tərzdə malın zəkatı çıxarılır. Şiə məzhəbində zəkat Şiə məzhəbində doqquz şeyə zəkat düşür: 1. Buğda; 2.
Zəkat

Qoyun; Zəkatın vacib olmasının şərtləri aşağıdakılardır: Mal sonradan deyiləcək miqdar həddinə çatsın; Malik həddi-büluğa çatsın; Malik öz malından istifadə edə bilsin;Qeyd etmək lazımdır ki, hər bir malın zəkatının özünün xüsusi vaxtı vardır. Xumsda olduğu kimi, əgər bir şey müəyyən miqdara çatdıqda zəkatı verilirsə, ikinci müəyyən olunmuş həddə çatmayınca o malın zəkatı yoxdur. Yalnız ikinci və sair deyilmiş olacaq miqdarlara çatdıqda malların yenidən zəkatları vacib olur. İndi də hər bir malın özünəməxsus zəkat hesabını aydınlıqla nəzərdən keçirək. Bu hesabların hər birinə çatdıqda malının zəkatını çıxarmaq hər bir müsəlmana vacibdir. Lakin malın zəkatını nə qədər olmasına gəlincə, hər bir malın özünəməxsus zəkat miqdarı vardır. Buğda, arpa, xurma və kişmişin zəkatı Bu məsələni araşdırmazdan əvvəl onu qeyd etmək lazımdır ki, hər kim bu məhsullardan birinin əkini ilə məşğul olsa ona zəkat düşür.
Zəkat

Bundan əlavə, bu məhsulların zəkatlarını çıxarmazdan əvvəl onun bütün çəkilən xərclərini əvvəldən axıra qədər ələ gələn məhsulun əslindən çıxırlar və yerdə qalan məhsul, əgər qeyd ediləcək miqdara çatarsa onun zəkatı vacib olur. "Beləliklə, bütün bu hesablamalardan sonra əgər yerdə qalan bu dörd məhsulun miqdarı 850 kq-a çatsa (daha dəqiq desək, 847 kq) onun zəkatı çıxarılmalıdır" Lakin bir sual qalır. O da budur ki, çıxarılan zəkatın miqdarı nə qədər olmalıdır? Bu sualın cavabı bu məhsulların necə suvarılmasından asılıdır. O da aşağıdakı üç qisim qanundan ibarətdir: Birinci yol: "Əgər bu məhsulların suvarılması çay suyu və ya yağış suyu ilə olmuşsa, onda qeyd olunan miqdar məhsuldan (yə`ni, 850 kq-dan) onda bir hissəsi zəkat niyyəti ilə çıxarılmalıdır. Yə`ni, məhsulun ən az miqdarı 850 kq və ya ondan nə qədər çox olarsa, zəkatı çıxararkən hər 850 kq-ın onda birini zəkat niyyəti ilə ayıracaq." İkinci yol: "Əgər adları çəkilən məhsullar vedrə və ya su motorları ilə suvarılarsa, onda məhsulun adı çəkilən miqdarının (yə`ni, 850 kq-ın) iyirmidə bir hissəsi zəkat niyyəti ilə çıxarılacaq.
Zəkat

Məsələn, əgər xərclərdən başqa ələ gələn məhsulun çəkisi on ton buğdadırsa və bu məhsul su motoru ilə suvarılmışsa, onun zəkatını çıxardıqda, hər 850 kq buğdanın iyirmidə biri zəkat niyyəti ilə məhsuldan ayrılacaqdır." Üçüncü yol: "Əgər ələ gələn xalis məhsulun suvarılması həm su motorları və həm də yağış və çay suyu ilə suvarılıbsa, onda bütün zəkata düşən məhsul iki yerə ayrılacaq. Yarısının onda bir hissəsi, digər yarısının da iyirmidə bir hissəsi zəkat niyyəti ilə ayrılacaq. Məsələn, fərz olunsa ki, mənim on ton zəkata düşən məhsulum var. Bu zaman bu məhsulu iki qismə ayıracağam. Yə`ni, beş tonun zəkatını hər 850 kq-ın onda birini, o biri beş tonun isə hər 850 kq-ın məhsulun iyirmidə bir hissəsini zəkat niyyəti ilə ayıracağam. Bu minvalla məhsul nə qədər çox olsa, həmin yolla da zəkat hesablanılır."
Zəkat

Qızılın zəkatı Qızılın da zəkatı iki mərhələdə vacib olur. Bundan əlavə, qızıl və gümüş bəhsində bir neçə şeyi qeyd etmək zəruridir. Əvvəla gümüş və qızıl əgər müəyyən olanmuş miqdara çatarsa, hər ildə zəkat düşür. İkincisi, o qızıl və gümüşə zəkat düşür ki, üzərində möhrü olsun və onunla ticarət etmək mümkün olsun. Əgər qızıl və ya gümüşün möhrü aradan getsə və ya pozulsa, onlara zəkat düşmür. İndi də onların zəkatlarının hesablama yollarını nəzərdən keçirək: Birinci: "Əgər bir nəfərin qızılı iyirmi şər`i misqala çatarsa (hər misqal 18 qızıl noxuddur) onda onun qırxda birini, yə`ni, iyirmi misqal qızılın qırxda birini zəkat niyyəti ilə ayırmalıdır. O da doqquz qızıl noxud edir."
Zəkat

İkinci: İkinci dəfə, əgər həmin iyirmi misqal qızıla dörd şər`i misqal qızıl əlavə olarsa, onda birlikdə qırxda bir hissəsi zəkat niyyəti ilə çıxarılmalıdır. Bu minvalla yalnız, hər dörd misqal artdıqca bütövlükdə qızılın zəkatı çıxarılır. Əks təqdirdə , yəni, məsələn üç misqal artsa, yenə həmin köhnə miqdarın zəkatı çıxarılmalıdır. Gümüşün zəkatı Birinci: "Əgər birinin gümüşünün sayı 105 adi misqala çatarsa, onda onun qırxda birini zəkat niyyəti ilə verməlidir." İkinci: Əgər 105 misqala 21 misqal gümüş əlavə olunarsa onda ilin axırında bütün 126 misqal gümüşün qırxda bir hissəsini zəkat niyyəti ilə ayıracaqdır." İnəyin zəkatı Ümumiyyətlə, heyvanların zəkatı onların sayının artması ilədir və hər sayın özünəməxsus zəkat miqdarı vardır. Heyvanların zəkatlarında bir neçə mətləbi qeyd etmək zəruridir.
Zəkat

İnək, qoyun və dəvə aşağıdakı iki şərtlə zəkata düşürlər: Həmin heyvanlar bütün il boyu işsiz olsunlar. Yə`ni, onlardan iş üçün istifadə olunmasın. Bütün il boyu çöl otlarından yesinlər. Əgər ilin arasında biçilmiş otlardan yesələr onlara zəkat düşmür.Beləliklə, inəyin iki həddə zəkatı vardır: Birinci: "İnəklərin sayı əvvəlcə deyilmiş şərtlərlə otuza çatarsa, onun zəkatı iki yaşına daxil olmuş bir danadır." İkinci: "Əgər inəklərin sayı ikinci dəfə qırxa çatarsa, onda onun zəkatı üç yaşına daxil olmuş bir dişi danadır. Otuzla qırx arasında zəkat yoxdur. Lakin hər vaxt otuz inək əlavə oldu, yə`ni, inəklərin sayı altmışa çatdısa, onda əvvəlki hesabla zəkatı verilir.
Zəkat

Yə`ni, iki baş iki yaşına daxil olmuş dana verilir. Bu minvalla inəklərin sayı artdıqca, danaların da sayı artır. Bir şeyi də qeyd etmək lazımdır ki, bu qismətdə camış da inək kimidir. Qoyunun zəkatı Qoyunun da başqa heyvanlar kimi özünəməxsus zəkat miqdarı vardır. Ümumi olaraq qoyunun beş zəkat miqdarı vardır: 40 baş qoyunun bir qoyun zəkatı vardır; 121 baş qoyunun iki baş qoyun zəkatı vardır; 201 baş qoyunun üç baş qoyun zəkatı vardır; 301 baş qoyunun dörd baş qoyun zəkatı vardır; 400 baş qoyun və ondan artıq olanlar yüz-yüz hesab olunacaqdır; yə`ni, hər yüz baş qoyuna bir baş qoyun zəkatı düşür. Dəvənin zəkatı Dəvənin 12 mərhələdə zəkatı vacib olur. Onlar aşağıdakılardır: 5 dəvə zəkatı bir baş qoyundur; 10 dəvə zəkatı iki baş qoyundur; 15 dəvə zəkatı üç baş qoyundur; 20 dəvə zəkatı dörd baş qoyundur; 25 dəvə zəkatı beş baş qoyundur; 26 dəvənin zəkatı iki yaşına daxil olmuş bir baş dəvədir; 36 dəvənin zəkatı üç yaşına daxil olmuş bir dəvədir; 46 dəvənin zəkatı dörd yaşına daxil olmuş bir dəvədir; 61 dəvənin zəkatı beş yaşına daxil olmuş bir dəvədir; 76 dəvənin zəkatı üç yaşına daxil olmuş iki dəvədi; 91 dəvənin zəkatı dörd yaşına daxil olmuş iki dəvədir; 121 dəvə və ondan yuxarı dəvələr üçün hər 40 dəvəyə üç yaşına daxil olmuş bir dəvə zəkat verilir;Zəkat da çıxarılarkən niyyət yalnız Allaha xatir olmalıdar.
Zəkat

Həmçinin, diqqət olunmalıdır ki, zəkat öz sahiblərinə yetişsin. Zəkatın məsrəf olunma yerləri Xumsdan fərqli olaraq, hər bir müsəlman müstəqil şəkildə zəkatı aşağıdakı yerlərdə sərf edə bilər: Fəqirlər. O fəqirlər ki, ailəsinin illik xərcini təmin edə bilmirlər. Məsələn, tələbə və sair… Zəkat yığanlar; İslama tərəf meyli olan kafirlər və ya zəif imanlı müsəlmanlar; Qulların azad edilməsi; Allah yolunda. Məsələn, məscid, yol, məktəb və ümumiyyətlə müsəlmanların xeyrinə olan yerlərdə; Pulu yolda qurtarıb qalan müsəlman; Öz borcunu verə bilməyən borclu müsəlmanlar; (Bu şərtlə ki, borcu günah iş üçün olmasın). Quran və şəriət hökmlərindən xülasə
Fərhad Əhmədov

15 sentyabr 1955-ci ildə Azərbaycan SSR, Bakı şəhərində anadan olub. Kökləri tarixi Azərbaycanın Qərb (Zəngəzur) regionuna gedib çıxan qədim nəsildəndir. Uşaqlığı Azərbaycanın mərkəzi regionunda yerləşən, atasının işlədiyi Göyçay şəhərində keçib. Orta məktəbi orada bitirib (1961–1971-ci illər). Fərhad Əhmədovun atası – Teymur Fərəc oğlu Əhmədov uzun illər ərzində rəhbər vəzifələrdə işləmişdir. Son vəzifəsi tikintisinə rəhbərlik etdiyi Göyçay Konserv zavodunun direktoru vəzifəsi olmuşdur.