LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
II Səlim

Manisadakı illərini əyləncə və ov səfərləri ilə keçirtməsi səbəbilə 1558 tarixində yenidən Konya sancaqbəyi təyin edildi və 1562 tarixinə qədər bu vəzifədə qaldı.Şahzadə Səlim 1553 tarixindən sonra atası I. Süleyman hələ sağ ikən qardaşı ilə taxt mübarizəsinə girişdi. I. Süleymanın şahzadələrindən Mustafa, Mahmud, Murad, Mehmed, Abdullah və Cahangir atasının sağlığında müxtəlif səbəblərdən vəfat etmişdir. Anası Xürrəm Sultanın entriqaları ilə qardaşı Şahzadə Bəyazidlə birlikdə taxt varisi olaraq qaldı. Amasiya sancaqbəyi olan Şahzadə Bəyazid dəli qanlı və üsyankar təbiətli idi. 29 may 1559 tarixində Konya yaxınlarında qarşı-qarşıya gələn şahzadələr müharibəyə başladılar. Atasının dəstəyi ilə qalib gələn Şahzadə Səlim bir qrup əsgərlə qalan qardaşını Anadoluda sıxışdırdı. Atasının orduyla birlikdə hücuma keçdiyinə eşidən Şahzadə Bəyazid öncə Amasiyaya, daha sonra Səfəvilərə sığındı. Qanuni I Təhmasiblə olan yazışmalarında üsyankar oğlunun geri verilməsini tələb etmiş, bundan sonra I Təhmasib 25 sentyabr 1561 tarixində Şahzadə Bəyazid və 5 oğlunu boğduraraq cənazələrini İstanbula göndərdi. Bununla da, Şahzadə Səlim taxtın tək varisi oldu və paytaxta daha yaxın olması səbəbi ilə 1562 tarixində Kütahya sancaqbəyliyinə gətirildi.
II Səlim

Taxta keçməsi Şahzadə Səlim atası I Süleymanın son səfəri olan Zigetvar səfərinə qatılmamışdı. Kütahya yaxınlarında ovdaykən atasının təxminən 2 həftə əvvəl vəfat etdiyini, bu ölümü gizli saxlamaq məqsədi ilə Sədrəzəm Sokullu Mehmed Paşanın fəthnamə adıyla yolladığı məktubdan öyrəndi. Dərhal lələsi Hüseyn Paşa və mühasibi Cəlal bəyin də daxil olduğu kiçik bir heyətlə İstanbula yola düşdü. 30 sentyabrda paytaxta çatan Səlim səltənət qayığıyla Topqapı sarayına dəniz yolu ilə keçdi. Cülus mərasimi üçün dövlət xəzinəsi səfər hələ də davam etdiyi üçün açılmadı. Əvəzində bacısı Mihrimah Sultandan 50.000 qızıl sikkə borc alındı. Sultan Səlim dərhal 2 gün sonra ordunu və atasının cənazəsini qarşılamaq üçün İstanbuldan ayrıldı və 15 gün ərzində Belqrada çatdı. Belqradda qılınan cənazə namazı ilə atasının cənazəsini İstanbula yollamış, özü isə Belqradda qalaraq ordu ilə birlikdə dekabr ayında paytaxta gəlib çıxmışdır.
II Səlim

Hakimiyyət illəri II Səlim Osmanlı tarixində dövlət işləri ilə məşğul olan ancaq səfərlərə qatılmayan ilk sultandır. Ordu idarəsini qızı Əsməxan Sultanın əri və Sədrəzəmi Sokullu Mehmed Paşaya həvalə etdi. Bundan başqa cülus bəxşişinin elm adamlarına da ödənməsi adəti məhz onun dövründən başlamışdır. Saqqız adasının fəthi Sultan II Səlimin atası I Süleymanın ölümündən sonra fəth etdiyi ilk yer olaraq bilinir. Sokullu Mehmed Paşa idarəsindəki birliklər 1566 tarixində adanı fəth edərək İstanbul boğazının təhlükəsizliyini təmin etdi. Yəmənin yenidən fəthi Yəmən 1517-ci ildə Osmanlı hakimiyyəti altına girmiş, Xədim Süleyman Paşanın 1538 tarixli Hindistan səfəri ilə Osmanlı torpaqlarına qatılmışdır. 1567-ci ildə bölgədə Zeydi imamı Topal Mutahhar rəhbərliyi ilə üsyan çıxmış, üsyanı yatırmaq üçün Özdəmiroğlu Osman Paşa və Şam bəylərbəyi Lələ Mustafa Paşa Yəmən sərdarlığına gətirildi. 1568-ci ildə Yəmən səfərində Taiz və Qahirə qalalarından sonra 15 mayda Ədən, 26 iyulda isə Səna qalalarını fəth edən Osmanlı ordusu Yəməni yenidən Osmanlı torpaqlarına birləşdirdi.
II Səlim

Avstriya ilə münasibət Qanuni Sultan Süleyman dönəmində imzalanan 1562 tarixli sülh müqaviləsi 1566 tarixində pozulmuş, Zigetvar müharibəsi ilə Osmanlı ordusu qalib gəlmişdi. Hər iki tərəfin sülh meyilli olması ilə 17 fevral 1568 tarixində Ədirnə sülhü imzalandı. Sülhün şərtlərinə görə Avstriya Şimali Macarıstan üçün ödədiyi 30.000 düka qızıl vergisini ödəməyə davam etməli idi. Sumatra səfəri İndiki İndoneziyaya məxsus Sumatra adasının şimal-qərbində yerləşən Açe Sultanlığı bölgədəki sərvətlərə göz dikən portuqalların hədəfinə çevrilmişdi. Gündən günə artan portuqal təzyiqinə dözməyən dönəmin Açe sultanı Əlaüddin şah İstanbula yardım üçün elçi heyəti yolladı. Bu heyət 1566 tarixində İstanbula çatanda I Süleymanın ölüm xəbəri yenicə gəlmişdi. Hakimiyyətə yeni gələn II Səlim heyətə hər cür köməkliyi göstərəcəkləri barədə söz verdi. 1569 tarixində Osmanlının Qırmızı dəniz admiralı Qurdoğlu Xeyrəddin Xızır rəis idarəsindəki 22 gəmilik Osmanlı Donanması Hind okeanı üzərindən adaya yardıma gəldi. Bununla da Açe sultanlığı Osmanlı hakimiyyətini qəbul etmişdir.
II Səlim

Don-Volqa kanal planı Rusiyanın 1552 tarixində Qazan xanlığını, 1556 tarixində Həştərxan xanlığını işğal etməsilə şimal sərhədləri ilk dəfə təklükə altına düşdü. Sokullu Mehmed Paşanın hazırladığı plana görə, Don və Volqa çaylarını bir kanalla birləşdirilərək Qara dəniz və Xəzər dənizii arasında əlaqə yaradılmalı, bununla da həm rusların cənuba irəliləməsinin qarşısı alınacaq, həm də Səfəvilərlə olan döyüşlərdə donanmadan istifadə edilməsi təmin olunacaqdı. avqust 1569 tarixində Kəfə sancaqbəyi Qasım Paşa tərəfindən başladılan çalışma işləri rusların hücumu, ağır qış şəraiti və Krım xanlığının təxribatları ilə yarım buraxıldı. Həştərxan səfəri Osmanlı dövləti Don-Volqa kanalı inşasına başlamazdan qabaq 1556 tarixindən bəri rusların əlində olan Həştərxanın geri alınması üçün səfərə çıxdı. 1569-cu ilin sərt qış aylarında başlayan mühasirə rus çarı IV İvanın Serebiyanov rəhbərliyi ilə göndərdiyi 20.000 nəfərlik ordunun gəlişindən 16 gün sonra başa çatdı. Krım xanlığının Moskva səfərləri Krım xanı Dövlət Gəray xan Osmanlı dövlətinin Rusiya siyasətini bəyənmirdi və bu səbəbdən rus təhlükəsini birdəfəlik aradan qaldırmaq üçün 120.000 nəfərlik orduyla səfərə çıxdı. Oka çayını keçərək burada 6.000 nəfərlik rus ordusunu məğlub edən Dövlət Gəray xan Moskvanı hədəf seçdi. 24 may 1571 tarixində Moskvanı yandıraraq bütün şəhəri xarabalığa çevirən Dövlət Gəray xan rus əsgərlərinin geriyə çəkilməsi səbəbilə tam qalibiyyət əldə edə bilmədi.
II Səlim

Bir il sonra yenidən Moskvaya hücum edən Krım ordusu bu dəfə qarşılarında 60.000 nəfərlik rus ordusunu gördü. 30 iyul — 3 avqust müddətində baş verən döyüşdə Krım ordusu ağır məğlubiyyətə uğradı və geri çəkildi. Kıbrıs (Kipr) fəthi Şərqi Aralıq dənizi I Süleyman dönəmində Osmanlının daxili dənizinə çevrilmişdi. Ancaq venesiyalı dəniz quldurlarının sığınacaq yeri olan Kipr adası hələ də fəth olunmamışdı. Kiprin fəth edilməsinin səbəbləri bunlardır : I Süleymanın oğlu II Səlimə "Kipri fəth etmək bizə nəsib olmazsa, sən fəth elə" şəklində vəsiyyət etməsi, bunun qarşılığında II Səlimin "Əgər padşah olsam, Kipri quldurların başına yıxacam" deməsi; Aralıq dənizi ilə Misirdən II Səlimə göndərilən hədiyyə dolu gəminin quldurlar tərəfindən qaçırılması və bütün əsgərlərin zindana atılması.Bu və başqa səbəblərdən sədrəzəm Sokullu Mehmed Paşanın etirazlarına baxmayaraq 15 may 1570 tarixində osmanlı donanması səfərə çıxdı. 18 may 1570-ci ildə Kevkeban qalası, 2 iyul 1570-ci ildə Leftari qalası, 9 iyul 1570-ci ildə Girne qalası, 9 sentyabr 1570-ci ildə Lefkoşa və nəhayət 1 avqust 1571-ci ildə Magosa qalası fəth edildi və bununla Kiprin fəthi tamamlandı. İnəbaxdı döyüşü Kiprin türklər tərəfindən fəth edilməsi Qərbi Avropada əks səda doğurdu. Venesiyanın təkidi ilə ispanlar, genuyalılar, Papa donanması və Malta əsgərləri də daxil olmaqla "Müqəddəs ittifaq" yaradıldı.
II Səlim

Avstriyalı admiral Don Juan idarəsindəki Xaçlı donanması qarşısında Müəzzinzadə Əli Paşa idarəsindəki Osmanlı donanması məğlub oldu. Osmanlı donanması tarixdə ilk dəfə yandırıldı. Ancaq bu məğlubiyyətin nəticələri elə də ağır olmadı. Dövrün sədrəzəmi Sokullu Mehmed Paşa bu vəziyyəti Venesiya elçisinə belə açıqlamışdır: "Biz Kipri almaqla sizin qolunuzu kəsdik, siz donanmamızı yandırmaqla uzanmış saqqalımızı kəsdiniz. Kəsilən qol bir daha yerinə gəlməz, ancaq kəsilən saqqal yerinə daha gur çıxar" Donanmanın yenidən inşası və Venesiya ilə sülh Osmanlı hakimiyyəti donanmanın məğlub olması xəbərini döyüşdə ən uğurlu olan Uluç Əli Paşadan aldı. Bundan sonra kaptan-ı dərya elan edilən Uluç Əli Paşa sədrəzəm Sokullu Mehmed Paşanın əmriylə yeni bir donanma qurmağa başladı. Qısa zamanda qurulan yeni donanma 1572-ci ilin yayında Aralıq dənizinə açıldı. İspaniyanın da ittifaqı tərk etməsiylə tək qalan Venesiya sülh istədi.
II Səlim

1573 tarixində imzalanan sülh andlaşması ilə Venesiya Kiprin fəthini və döyüş təzminatı ödəməyi qəbul etdi. Tunis səfəri 1573-cü ildə Venesiyanı sülh bağlamağa vadar edən bu böyük donanmanın ilk hədəfi 1574 tarixində İspaniya tərəfindən işğal olunan Tunis qalası oldu. Bu qala 1534 tarixində Barbaros Xeyrəddin Paşa tərəfindən fəth edilmiş, ancaq ertəsi il V Karl idarəsindəki ordu tərəfindən geri alınmışdı. Xüsusilə də Turqut Rəisin fəthlərilə Şimali Afrikada sıxışıb qalan alman-ispan hakimiyyəti Uluç Əli Paşa idarəsindəki donanma tərəfindən 13 sentyabr 1574 tarixində fəth edildi. Elə həmin il Tunis əyaləti quruldu. Xeyriyyə işləri Məkkə-i mükərrəmənin su yollarının təmiri, Məscid-i Haramın mərmər qübbələrlə bərpası, Lefkoşa Səlimiyə Məscidi, Əziz Əfəndi təkkəsi, Navarin limanındakı qüllə məhz onun tərəfindən inşa edilmişdir. Dövrün məşhur memarı Memar Sinana 1571 tarixində Ədirnə şəhərində Səlimiyə Məscidini inşa etdirmişdir. Hərəmxanası Nurbanu Sultan Səlimiyə Sultan Oğlan uşaqları Şahzadə Abdullah — 1568-ci ildə öldürülmüşdür (Xürrəm Sultan türbəsində dəfn olunmuşdur).
II Səlim

Şahzadə Osman — 22 dekabr 1574 tarixində öldürülmüşdür (Sultan Səlim türbəsində dəfn olunmuşdur). Şahzadə Mustafa — 22 dekabr 1574 tarixində öldürülmüşdür (Sultan Səlim türbəsində dəfn olunmuşdur). Şahzadə Süleyman — 22 dekabr 1574 tarixində öldürülmüşdür (Sultan Səlim türbəsində dəfn olunmuşdur). Şahzadə Mehmed — 1572-ci ildə vəfat etmişdir (Xürrəm Sultan türbəsində dəfn olunmuşdur). Şahzadə Abdullah — 22 dekabr 1574 tarixində öldürülmüşdür (Sultan Səlim türbəsində dəfn olunmuşdur). Şahzadə Cahangir — 22 dekabr 1574 tarixində öldürülmüşdür (Sultan Səlim türbəsində dəfn olunmuşdur). Qız uşaqları Gövhərxan Sultan (1544–1623) Əsməhan Sultan (1544–1585) Şah Sultan (1544–1577) Fatma Sultan (1548–1580) Ayşə Sultan
Rüstəm İbrahimbəyov

Rüstəm Məmməd İbrahim oğlu İbrahimbəyov (5 fevral 1939, Bakı – 10 mart 2022, Moskva) — Azərbaycan yazıçısı, nasir, dramaturq, ssenarist, prodüser və kinorejissor, 1969-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Rusiya Rəssamlıq Akademiyasının fəxri üzvü, Azərbaycan Respublikasının xalq yazıçısı (1998). Rüstəm İbrahimbəyov həm Azərbaycanda, həm keçmiş postsovet məkanında, həm də bütün dünyada peşəkar ssenarist, dramaturq və rejissor kimi tanınır. Azərbaycanın xalq yazıçısı Maqsud İbrahimbəyovun qardaşıdır. Demokratik Qüvvələrin Milli Şurasının əvvəlcə sədri, ardınca da fəxri sədri (2013); Milli Şuranın Azərbaycan Respublikası prezidentliyinə vahid namizədi. Rüstəm İbrahimbəyov 5 fevral 1939-cu ildə Bakıda, əslən Şamaxıdan olan Məhəmməd İbrahimbəyov və Fatimə Məşədibəyovanın ailəsində anadan olmuşdur. Azərbaycan Neft və Kimya İnsitutunu bitirmiş, sonralar Moskvada Ümumittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunda ssenarist və rejissor ixtisaslarına yiyələnmişdir. Onun əsərləri əsasında 40-dan çox bədii film, televiziya filmləri və tamaşaları çəkilmişdir.
Rüstəm İbrahimbəyov

1989-cu ildə əsası qoyulan "İbrus" (İB- İbrahimbəyov, RUS-Rüstəm) şirkətinin və eyni adlı teatrın təsisçisidir. 1962-ci ildən yazıçılıqla məşğuldur. 15 pyesi dünyanın 100 dən çox ölkə teatrlarından tamaşaya qoyulub. 7 iyun 2013-cü ildə yaradılan Demokratik Qüvvələrin Milli Şurasının sədri seçilmişdir. 2 iyul 2013-cü il tarixindən Milli Şuranın Azərbaycan Respublikası prezidentliyinə vahid namizədi kimi göstərilmişdir, lakin 27 avqust 2013-cü ildə keçirilmiş MSK iclasında ikili vətəndaşlığı əsas gətirilərək namizədliyinin təsdiq olunmaması haqqında qərar qəbul edilmişdir. 3 dekabr 2013-cü ildə Cəmil Həsənli MŞ-nin sədri, Rüstəm İbrahimbəyov isə fəxri sədri seçilib.Rüstəm İbrahimbəyov 11 mart 2022-ci ildə uzun sürən xəstəlikdən sonra 83 yaşında Moskvada vəfat etmişdir. 13 mart 2022-ci ildə sənətkar ilə Moskvadakı Mərkəzi Kinematoqrafçılar Evində vida mərasimi keçirilmiş və 16 martda nəşi Bakıya gətirilmişdir.
Rüstəm İbrahimbəyov

Sənətkar Birinci Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur. Şəxsi həyatı İlk həyat yoldaşı Şöhrət İbrahimbəyovadan 1972-ci ildə rejissor Fuad İbrahimbəyov dünyaya gəlmişdir. İkinci həyat yoldaşı xalq artisiti Lyudmila Duxovnayadan 1974-cü ildə rejissor Fatimə İbrahimbəyova dünyaya gəlmişdir. Nailiyyətləri "Urqa – məhəbbət dairəsi" (1991) — ssenari müəllifi Rüstəm İbrahimbəyov, rejissoru Nikita Mixalkov olan və ABŞ-də "Cənnətə bağlı" (Close to Eden) adıyla tanınan bu film Venesiya Film Festivalının Qızıl Şir mükafatına, Avropanın ən yaxşı filmi kimi Berlində "Feliks" mükafatına, ən yaxşı xarici dildə tərcüməyə görə 1992-ci ildə "Amerika film"də Oskar mükafatına namizədliyi irəli sürülüb. Ssenari müəllifi olduğu "Günəşdən usanmışlar" filmi (rejissor Nikita Mixalkov) 1994-cü ildə "Ən Yaxşı Xarici Dilli Film" kimi Oskar mükafatına, Jurinin Böyük Prizinə və 47-ci Kann Beynəlxalq Film Festivalında mükafata layiq görülüb. Rüstəm İbrahimbəyovla Nikita Mixalkovun daha bir müştərək filmi olan "Sibir bərbəri" 1998-ci ildə Avropanın ən böyük büdcəli filmi sayılıb. 1999-cu ildə Rüstəm İbrahimbəyovun Sergey Bodrovla birgə ssenarisini yazdığı fransız direktivi Régis Wargnier olan "Şərq-Qərb" filmi ən yaxşı xarici film nominasiyasında "Oskar" mükafatına namizədlərdən biri olub.
Rüstəm İbrahimbəyov

Rüstəm İbrahimbəyovun ssenarisi əsasında çəkilmiş "Səhranın bəyaz günəşi" filmi bir vaxtlar keçmiş SSRİ-də ən çox baxılan film olub. Mükafatları "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı — 23 dekabr 1976 Lenin komsomolu mükafatı — 1979 Azərbaycan SSR dövlət mükafatı — 1980 SSRİ dövlət mükafatı — 1981 Rusiya Federasiyasının dövlət mükafatı — 1993, 1995, 1997, 1999 "Rusiya Federasiyasının əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı — 28 dekabr 1995 "Azərbaycan Respublikasının xalq yazıçısı" fəxri adı — 23 may 1998 "Şöhrət" ordeni — 4 fevral 1999 —. III dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni (Rusiya Federasiyası) — 9 fevral 1999 Ədəbiyyat və İncəsənət ordeni komandoru (Fransa) — 2000 Müstəqil Dövlətlər Birliyinin fəxri fərmanı — 1 iyun 2001 "Teatr Xadimi" qızıl medalı — 2006 Moskva Dövlət Dumasının fəxri fərmanı — 2009 "Qızıl Portağal" mükafatı (Türkiyə) — 2011 Rüstəm İbrahimbəyov həm də 10-dan artıq teatr tamaşasının müəllifidir. Filmoqrafiya Kapralov, Q. "Ömrə bərabər vuruş" //Ədəbiyyat və incəsənət.- 1988.- 14 oktyabr.- səh. 4. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan.
Rüstəm İbrahimbəyov

Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 814. Həmçinin bax Rüstəm İbrahimbəyov (film, 1988) Xarici keçidlər Rəsmi Facebook profili Sorğu-Sual Bioqrafiyası (Rusca) Rüstəm İbrahimbəyovla söhbət
Nərələr

Nərələr (lat. Acipenseridae) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin şüaüzgəclilər sinfinin nərəkimilər dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi. Nərələrin dünya ehtiyatının 80%-dən çoxu Xəzər dənizindədir. Uzunsov, iynəşəkilli bədənləri və sifətləri (burnu) (seyrək hallarda konusvarı və ya kürəşəkilli) vardır. Ağzı hərəkətli, dişsizdir (körpələrdə zəif dişlər olur), başın alt tərəfində yerləşmiş, ətli dodaqlarla vardır. Döş üzgəcinin ön şüasıgüclü şəkildə qalınlaşmış və tikana çevrilmişdir. Bel üzgəci quyruğatərəf itələnmişdir.
Nərələr

Fəsilənin 4 cinsi var: bölgə, nərə, kürəkli və yalançı kürəkli. Bunlardan Azərbaycanda ilk 2 cinsin nümayəndələri vardır. Dişisi dünyada ən qiymətli kürü verən ticarət əhəmiyyətli balıq sayılır. 21 aprel 2004-cü il tarixində ABŞ-nin Canlı Təbiət və Balıqların Mühafizə Xidməti nərə balıqları fəsiləsindən olan bölgəni yox olma təhlükəsi altında olan növlərin siyahısına daxil etmişdir. Xəzərdə Nərələrin sayının azalması Xəzər dənizində nərəkimilərin ehtiyatı son 15-20 ildə kəskin azalmışdır və keçən əsrin 80-ci ilə müqayisədə 30 dəfə azalaraq vətəgə əhəmiyyətini itirmək həddinə çatmışdır. Nərələrin ehtiyatının kəskin aşağı düşməsinin əsas səbəbləri bir neçə faktordur: 20-ci əsrin 90-cı illərində brakonyerlik nəticəsində bu balıqların həddindən artıq ovlanması; kürütökülən əksər çaylarda, və hər şeydən əvvəl Kür çayında bəndlərin salınması; Xəzər dənizinin çirkləndirilməsi; bütün dənizdə balıqçılığın vahid tənzimləmə sisteminin olmaması; yabanı orqanizmlərinin dənizə düşməsi ilə və onların mənfi təsiri nəticəsində Xəzər dənizi ekosistemində stabilliyin pozulması. Nərə balığı zavodları Azərbaycanda qiymətli balıq növlərinin yetişdirilməsi ilə dörd xüsusi müəssisə məşğul olur.
Nərələr

Azərbaycanda ilk belə müəssisə 1954-cü ildə işə salınmış Əli Bayramlı nərə balığı zavodudur. Onun ardınca daha iki müəssisə istifadəyə verilmişdir. Müasir tipli Xıllı nərə balığı zavodu isə 2003-cü ildən fəaliyyət göstərir. Sələflərindən fərqli, ən mütərəqqi texnologiyalarla təchiz edilmiş müəssisə hazırda Xəzər dənizi hövzəsində ən müasir istehsalatdır. Dünya Bankı "Təxirəsalınmaz ekoloji sərmayələr" layihəsi çərçivəsində zavodun tikintisinə 6 milyon ABŞ dolları məbləğində güzəştli kredit ayırmışdır. Layihənin sifarişçisi Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi yanında layihələri reallaşdırma qrupudur. "Billur" yerli istehsalat firmasında hazırlanmış layihəni "Azərenerjitikintiquraşdırma" Səhmdar Cəmiyyətinin mütəxəssisləri həyata keçirmişlər.
Nərələr

Texnoloji avadanlıq Almaniyanın "FERROSTAAL" şirkəti tərəfindən gətirilmiş, layihənin məsləhətçisi kimi Fransanın "SOFREQO" şirkəti çıxış etmişdir. Zavodda 5 növ nərə balığı yetişdirilir. Fəaliyyət göstərdiyi 5 il müddətində müəssisədə təxminən 35 milyon müxtəlif növ körpə nərə balığı yetişdirilərək, Kür çayı nın mənsəbinə buraxılmışdır. Balıq ehtiyatlarının bərpası "Azərbaycan Təcrübi Dəniz Balıqartırma Zavodu" – Dövlət MüəssisəsiAZ 1080, Bakı, Qaradağ rayonu, Sahil qəsəbəsi Sektor: Qızıl balıq və nərə cinsli balıq körpələrini yüksək çəkiyə qədər böyüdülməsi. "S.Q.Kərimov adına Təcrübi Nərə Balıqartırma Zavodu" – Dövlət MüəssisəsiAZ 4700, Neftçala rayonu, Bankə qəsəbəsi Sektor: Nərə cinsli balıq körpələrinin süni yolla artırılması və bərpası. "C.Cavadov adına Kür ağzı Nərə Balıqyetişdirilmə Zavodu"AZ 4700, Neftçala rayonu, 2-ci mayak qəsəbəsi Sektor: Nərə cinsli balıq körpələrinin süni yolla artırılması və bərpası. "Əli Bayramlı Nərə Balıqartırma Zavodu" – Dövlət MüəssisəsiAZ 1800, Əli Bayramlı Sektor: Nərə cinsli balıq körpələrinin süni yolla artırılması.
Nərələr

Nərələr yarımfəsiləsi Nərə (Acipenser) cinsi Sibir nərəsi (Acipenser baerii) Acipenser baerii baerii Acipenser baerii baicalensis Kütburun və ya kiçik nərə (Acipenser brevirostrum) Koreya nərəsi (Acipenser dabryanus) Göl nərəsi (Acipenser fulvescens) Nərə və ya rus nərəsi (Acipenser gueldenstaedtii) Yaşıl nərə (Acipenser medirostris) Saxalin nərəsi (Acipenser mikadoi) Yapon nərəsi (Acipenser multiscutatus) Adriatik nərəsi (Acipenser naccarii) Kələmo (Acipenser nudiventris) İtiburun nərə (Acipenser oxyrinchus) Acipenser oxyrinchus oxyrinchus Acipenser oxyrinchus desotoi İran, Cənubi Xəzər nərəsi (Acipenser persicus) Çökə (Acipenser ruthenus) Amur nərəsi (Acipenser schrenckii) Çin nərəsi (Acipenser sinensis) Uzunburun (Acipenser stellatus) Atlantik nərəsi (Acipenser sturio) Ağ nərə (Acipenser transmontanus) Ağ balıq (Huso) cinsi Huso dauricus Scaphirhynchinae yarımfəsiləsi Scaphirhynchus cinsi Scaphirhynchus albus Scaphirhynchus platorynchus Scaphirhynchus suttkusi Pseudoscaphirhynchus cinsi Pseudoscaphirhynchus hermanni Pseudoscaphirhynchus fedtschenkoi Pseudoscaphirhynchus kaufmanni Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s. 62. Əbdürrəhmanov Y.Ə. Azərbaycan faunası (Balıqlar), VII, cild, Bakı, Elm, 1966, 224 s.
Bayatı-Şiraz

Bayatı-Şiraz – Azərbaycan musiqisində 1) yeddi ladlardan (məqamlardan) biri, 2) yeddi əsas muğam dəstgahlarından biri. Etimologiya Bayatı türk ədəbiyyatında lirik şeir, mahnı janrıdır. Bayat həm də qədim türk tayfalarının birinin adı olub. Dahi şair Məhəmməd Füzuli də bu tayfadan olub. Bəhram Mansurov “Bayatı-Şiraz” muğamının müstəqil muğam kimi yalnız XIX əsrin axırlarından mövcud olduğunu və əvvəllər isə “Bayatı - İsfahan” dəstgahı kimi tanındığını söyləyir. "Bayatı-İsfahan" klassik Şərq musiqisində ”İsfahan” adlanaraq 12 əsas muğamdan biri olub . Hazırda Bayatı-İsfahan şöbəsi Bayatı–Şiraz dəstgahının əsas şöbələrindən biri. Bayatı-Şiraz muğam dəstgahı kimi Məcmusu: “Bərdaşt”, “Mayeyi-Bayatı-Şiraz”, “Nişibi–fəraz”, “Bayatı–İsfahan”, “Zil Bayatı-Şiraz”, “Xavəran”, “Üzzal”, “Dilrüba” və “Bayatı-Şiraza ayaq (kadensiya)” kimi şöbə və guşələrdən ibarətdir.Bu muğam dəstgah “sol” bayatı-şiraz məqam kökündə (tonallığında) ifa olunur.
Cin

Cin (ərəb. جن) İbrahim dinlər və müasir və ya qədim dinlər və inanclarda mövcud olan ruhani mifaloji varlıqdır. Müxtəlif inanclarda müxtəlif formalarda göstərilir. Cin İslamda gözlə görünməyən və fərqli formalara sahib olan varlıq kimi göstərilir. Bəzilərinə görə isə cinlər insanlara cinsi əlaqədə ola bilər və insanlara təsir edə bilərlər. Quranda cinlərin Allah tərəfindən "tüstüsüz od"dan yaradıldığı yazılır.
Cin

Qədim Roma və Yunanıstan Qədim Roma və Qədim Yunanıstan inanclarında cinlər yarı tanrı və ya başqa bir formada olan ruhlar olaraq düşünülmüşdür. İnanclara görə cinlər insanlardan üstündür. Cinlər Qızıl Əsrdə ölən və yaşayan insanları qoruyan ruhlar idi. Amma indiki dövrdə qəhrəmancasına ölən insan da öldükdən sonra cin ola bilər. Platona görə cin Tanrıdan gələn şüa olaraq düşünülə bilər. Bəzi yazıçılar cinlərlə tanrıları bərabər tuturdular. Romalılara cinlərə qurbanlar təklif etmişdir.
Cin

Cinlər həmçinin kahinlərin köməkçisi idi. Yunan filosofu Sokrata görə cin "daxili səs" idi. Mesopotamiya Qədim Mesapatomiya inanclarında cinlər həm qoruyucu, həm də zərərli ola bilərdi. Bəzən yaxşı cinlər, pis cinlər qovmaq üçün çılğın adamın içərisinə girərdilər. Pis cinlər bəzən yeraltı dünyanı tərk edə bilərdilər. Yeraltı dünyada yaşadığına inanılan bir növ cin qalla olaraq bilinirdi. Onların əsas məqsədi bədbəxt ölümləri Kur-a geri qaytarmaq idi. Cadulu yazılarda daha çox yer alırlar. Əsasən yeddi rəqəmi olaraq təqdim edilirlər.
Cin

Dövrümüzə gəlib çatmış bəzi şeirlərdə tanrı Dumuzidin yeraltı dünyaya apardığı qalladan bəhs edilir. Lamassu "aslan bədəni, eşşək dişləri, çılpaq sinəsi, tüklü bədəni, qanlı əlləri, uzun barmaqları və dırnaqları və Anzunun ayaqları" olan cin tanrıçası idi. İnsan uşaqlarının qanı ilə qidalandığına inanılırdı. Uşaq ölümlərinin günahkarı olaraq da bilinirdi. İbrahimi dinlər Tövratda cinlər yad tanrılar olaraq adlandırılır. Xristianlıq Xristian dinində əsasən cin və şeytan eyni varlıq olaraq bildirilir. Onlar pis güclərdir və ilahilərə qarşı üsyan edirlər.
Cin

Xristianlığa görə bir və ya daha çox çin insanın bədəninə girə bilər. Bu cinlərin bədəninə girdiyi insanın bədənindən çıxarılması mümkündür. Cinlərin fəaliyyəti üç əsas qrupa bölünür: insanlara cinsi yaxınlaşmaları (cinsi əlaqə), saxta inancları dəstəkləmələri (dini) və insanlara əziyyət vermələri (şiddət). Cinlərin xüsusi gücləri ilə insanların beyinlərinə təsir edə bilmələrinə inanılır. Həmçinin cinlərin yuxular vasitəsiylə insanlara xüsusi mesajlar göndərməsinə də inanılır. Yehovanın Şahidləri cinlərin insanlara fiziki zərər verə biləcəyini amma Yehovaya inansaq və cinlərdən qorunmaq üçün dua etsək cinlərin bizə heç bir şey edə bilməyəcəyini deyir.
Cin

Qurana görə Məhəmməd peyğəmbər həm insanlara, həm də cinlərə göndərilmişdir. Quranın 72-ci surəsi — Cinn surəsi iyimi səkkiz ayədən ibarət olub cinlər haqqında bəhs edir. Səba məlikəsi Bilqeys haqqında bəzi rəvayətlərdə onun cin olduğu deyilir. Qurana görə insan torpaqdan (palçıqdan), cinlər isə alovun və havanın qarışığından yaranmışdır. "(Cinlərin əcdadı) cannı da tüstüsüz (təmiz) oddan O xəlq etdi." (ər-Rahmən, 15), "Biz insanı başqa şəklə düşmüş qara palçıqdan, toxunduqda saxsı kimi səs çıxaran quru gildən yaratdıq.
Cin

Cinləri isə daha öncə qızmar alovdan yaratmışdıq." (əl-Hicr, 26–27). İslam dinində cinlərin insanlardan əvvəl yarandığına inanılır. Bəzi inanclara görə insanlara oxşayırlar; iradələri var, müsbət və ya mənfi əməllər edirlər, insanlar kimi yeyib-içirlər, evlənirlər və ölürlər. Erkək və dişi cinslərinin də olduğuna inanılır. Amma ömürlərinin insanlara nisbətən daha çox olduğuna inanılır.
Cin

İslamda cinlər də insanlar kimi Allaha inanan və inanmayan olaraq mömin və kafir qruplarına ayrılırlar. Kafir cinlərin daha çox olduğu düşünülür. İnsanlar kimi Allaha ibadət etməlidirlər. Mömin cinlər mömin insanlara birlikdə cənnətə, kafir cinlərin isə kafir insanlarla birgə cəhənnəmə gedəcəyinə də inananılır. Cinlərlə şeytanların fərqi Cinlər və şeytanlar saf oddan yəni, dumansız odun tüstüsündən və havadan yaradılmış ruhani varlıqlardır. Amma cinlərdə hava, şeytanda isə od çoxdur.
Cin

Cinlər də şeytanlar kimi gözə görünməyən gizli varlıqlardır. Həmçinin ikisi də müxtəlif formalara çevrilə bilir və çətin işləri həll edə bilirlər. Amma cin yaradılış baxımından şeytandan fərqlidir. Cinlərin atası Canndır. Şeytanların atası isə İblisdir.Cinlər də insanlar kimi evlənə bilərlər. Onlar da Allaha ibadət etməlidirlər.
Cin

Bəziləri üsyankar olub kafir, bəziləri də itaətli olub mömindir. Şeytanların isə mömini və kafiri yoxdur. Şeytanların hamısı üsyankar və kafirdir. Ancaq şər işlərlər məşğul olan və insanları doğru yoldan yayındırmağa çalışan varlıqlardır. Əşərilər arasında cinlərin insanların bədəninə girə bilmələri barədə fikir birliyi vardır. Mötəzilə inanır ki, cinlər də şeytanlar kimi insanlara sadəcə pıçıldaya bilərlər.Şeytanlar isə tamamilə fərqlidir.
Cin

Onlar insanların qəlbini və inanc hissəsini ələ keçirə bilərlər. Şeytan insanın qəlbində olanda, ona vəsvəsə verər və onu ələ keçirib doğru yoldan döndərməyə çalışar. Fars mənbələrində şeytanlar divlərlə müqayisə edilmişdir. Cinlərlə əlaqəli varlıqlar Cinni: Cinə cinni də deyilir. Pəri: Cinlərin dişilərinə pəri deyilir. İfritə: Cinlərin kafir erkəklərinə ifritə deyilir.
Cin

Gücü çox olan və hər şeyi edə bilən kafir cindir. Div: Çox güclü, qüvvətli, nəhəng və insan cildində olan cinlərə div deyilir. Xortdan: Qəbirstanlıqda yaşayan kafir cinlərə xortdan deyilir. Qaf dağı: Divlərin yaşadığı düşünülən yer. (Adı olub özü olmayan dağdır) Simurq quşu: Cinlərin quş formasında olanları. Cadugər: Kafir olan qoca dişi cinlər.
Cin

Ammar: İnsanlarla birlikdə yaşayan cinə ammar və yaxud ummar deyilir. Ervah: Uşaqların qarşısına çıxan cinə ervah deyilir. Marid: Şeytandan daha pis olan cinə marid deyilir. (Mariddən daha pis və güclü olana ifritə deyilir) Şeytan: Əgər cin pis və yaxud pis əməllərə niyyət edirsə, o şeytandır. Düşmüş mələk: Cənnətdən çıxarılan mələklər.
Pi (ədəd)

{\displaystyle \pi } ) — çevrənin uzunluğunun onun diametri ilə nisbətinə bərabər olan riyazi sabit. {\displaystyle \pi } -nin adı, Yunan dilində (περίμετρον) yəni "Dairənin uzunluğu" sözünün ilk hərfi olan π hərfindən alınmışdır. Bu hərf latın əlifbasında {\displaystyle \pi } olaraq simvollaşdırılır. {\displaystyle \pi } həm də Arximed sabiti və Lüdolf ədədi olaraq da bilinir. Riyaziyyat kitablarında 3.1415 {\displaystyle \pi \approx {3.1415}} olaraq ifadə edilməsinə baxmayaraq həqiqi cavabını əldə etmək üçün vaxtaşırı təkrar olunmayan sonsuz sayda pilləyə ehtiyac var.
Pi (ədəd)

Dəqiq qiyməti Onu tam dəqiq hesablamaq mümkün olmadığı elmə aydındır. Ən son texnologiyalar vasitəsilə {\displaystyle \pi } -nin dəqiq qiyməti belə göstərilir: {\displaystyle \pi } 628620899862803482534211706798214808651328230664709384460955058223172535940 81284811174502841027….. pi ədədinin sonu yoxdur. O sonsuz ədəddir {\displaystyle \pi } ilə əlaqəli olaraq, işlədilən bir neçə düstur π 64 3 4 arctan ( 1 18 ) 1 2 arctan ( 1 57 ) 5 16 arctan ( 1 239 ) Pi ədədinin təqribi hesablanması üçün Eyler düsturu: π 4 arctan ( 1 5 ) arctan ( 1 70 ) arctan ( 1 99 ) Həvəskarlar hər il 14 mart saat 1:59-da Pi gününü qeyd edirlər. Bu qeyri-rəsmi bayramı 1987-ci ildə San-Fransiskolu Fizik Larry Shaw təklif etmişdir. Həmçinin bax Digits of Pi — Up to 1 Million Digits
"Qızıl Ulduz" medalı (Azərbaycan)

Qızıl ulduz medalı — 6 fevral 1998-ci ildən Azərbaycanın Milli Qəhrəmanının xüsusi fərqlənmə nişanı. Təsis edilməsi "Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarında dəyişikliklər edilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikasının 6 fevral 1998-ci il tarixli, 429-IQD nömrəli Qanununa əsasən "Qızıl ulduz" medalı "Ay-Ulduz" medalını əvəz edilmişdir. "Qızıl ulduz" medalı üz tərəfində ikiüzlü hamar şüalar olan, 31,5 mm qabarit ölçülü səkkizguşəli ulduzdan ibarətdir, sarı qızıldan hazırlanmışdır. Arxa tərəfi hamar səthlidir, ortasında "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" sözləri yazılmışdır. Yuxarı şüanın küncündə medalın nömrəsi həkk olunmuşdur. Medal ilgək və halqa vasitəsilə ölçüsü 27 mm x 20 mm olan Azərbaycan Respublikası Dövlət Bayrağının rənglərinə uyğun üçrəngli xara lentə birləşdirilmişdir.
"Qızıl Ulduz" medalı (Azərbaycan)

Lentin yuxarı kənarında qızıl suyuna çəkilmiş ensiz metal lövhə və paltara bərkidilmək üçün element vardır. Medala üzərində Azərbaycan Respublikasının Dövlət bayrağı təsvir edilmiş, paltara bərkidilmək üçün elementi olan 27 mm x 9 mm ölçülü qəlib əlavə olunur. "Qızıl ulduz" medalı döşün sol tərəfinə, digər orden və medallardan yuxarıda taxılır. "Qızıl ulduz" medalı poçt markası üzərində 2011-ci ilin sentyabr ayının 5-də Bakı şəhərində Azərbaycan Respublikası Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları Nazirliyinin "Azərmarka" şirkəti tərəfindən Azərbaycan ordenlərinə həsr olunmuş yeni poçt markaları təqdim edilmişdir. Qiyməti 60 qəpik, tirajı isə 5000 ədəd olan həmin markalardan biri "Qızıl ulduz" medalına həsr olunmuşdur. Həmçinin bax Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
@ işarəsi

@ işarəsi — elektron poçt simvolu @ işarəsi xüsusi işarə olub, əsasən elektron ünvanlarda istifadə edilir. Kompüter və İnternet istifadə edən hər kəs "@" işarəsini bir şəkildə istifadə edir. “@” işarəsini koreyalılar “ilbiz”, ruslar, ukraynalılar, moldavanlar “sobaçka” (balaca it), , türklər “qızılgül”, finlandiyalılar “yatmış pişik”, macarlar “qurd”, çinlilər “siçan balası” və s. kimi adlandırırlar. Çində "@" heroqlifi həm də "ay ta" kimi oxunur və mənası "onu sev" deməkdir. @ işarəsinin tarixi @ işarəsinin məlum olan ilk istifadəsinə 4 may 1536-cı ildə Francesco Lapi adlı florensiyalı bir tacirin yazdığı bir məktubda rast gəlinmişdir. Lapi yazdığı məktubunda İspaniyadakı şərab qiymətlərindən bəhs edərkən @ işarəsini istifadə etmişdi. O zamanlarda, bir çəlləyin 1/13 hissəsinə uyğun gələn, ticarət ölçü vahidi olaraq istifadə edilən @, daha sonra texnologiyalara da daxil oldu.
@ işarəsi

Zaman üçün istifadəsi dəyişən işarə bir müddət sonra müəyyən bir məhsulun vahid qiymətini ifadə etmək üçün istifadə edilməyə başlandı. Yəni insanlar artıq "dənəsi 5 manatdan 10 məhsul" kimi bir tərif istifadə etmək yerinə "10 məhsul @ 5 manat" deməyə başladılar. “@” simvolu klaviş kimi ilk dəfə 1885-ci ildə yazı makinasının klaviaturasında yer almışdır. 1980-ci ildə “@” işarəsi beynəlxalq standart kimi təsdiqləndi. 1971-ci ildə Rey Tomlinson isə bu işarənin, e-poçt serverlərindəki istifadəçiləri təyin etmək üçün uyğun olduğuna qərar verdi. O tarixdən etibaren @ artıq bugünkü şəkildə e-poçtlardakı istifadə şəklində qovuşmuş oldu. Həmçinin bax
Çörək muzeyi (Ağdam)

Çörək muzeyi — Azərbaycanın Ağdam şəhərində çörək və çörək məmulatları, əkinçilik alətləri və onların tarixi haqqında muzey. 25 noyabr 1983-cü ildə muzey ilk ziyarətçilərini qəbul etmişdi. Muzeydə 2800-ə yaxın eksponat var idi. Muzey Azərbaycan SSR dövləti tərəfindən yerli mədəniyyət abidəsi kimi qorunurdu. Muzeyə bitişik ərazidə təndirxanası olan "Sünbül" kafesi ziyarətçilərə xidmət göstərirdi. Kompleksə karvansara da daxil idi. Qarabağ müharibəsində Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin hücumları nəticəsində muzeyə iki dəfə mərmi düşmüşdü.
Çörək muzeyi (Ağdam)

Birinci mərmi üçüncü sərgi zalına düşsə də, partlamamışdı. İkinci mərmi isə 1992-ci ilin avqust ayının 12-də, saat 16:40 radələrində Əsgəran rayonunun Xanabad və Naxçıvanik kəndi istiqamətindən atılan zaman muzeyə düşərək, muzeyi tamamilə məhv etmişdir. Yanğını söndürməyə cəhd göstərilsə də, muzeyi xilas etmək olmadı və nəticədə muzeydə olan 1500-dək eksponat yanaraq məhv olmuşdur. Ağdamda Çörək muzeyinin yaradılması fikri 1983-cü ildə Almaniyanın Ulm şəhərində yerləşən Çörək muzeyi haqqında "İzvestiya" qəzetində dərc olunmuş maraqlı məqalədən sonra rayon partiya komitəsinin birinci katibi işləmiş Sadıq Murtuzayevə məxsusdur. Bərpa işləri yerli mütəxəssislər tərəfindən icra olunmuş, habelə dəyirman binasının həndəvəri təmir edilmiş, fasadında məşhur daş mozaika yaradılmışdı.
Çörək muzeyi (Ağdam)

Mozaikanın ideya müəllifi Sadıq Murtuzayevə aid idi. Mozayka Ağdamdan olan rəssam-dizayner Zakir Rüstəmov tərəfindən hazırlanıb. Panno xüsusi rəngli daşlardan istifadə edərək yığılmışdı.25 noyabr 1983-cü ildə muzey ilk ziyarətçilərini qəbul etmişdi. Çörək Muzeyinin yerləşdiyi dəyirman XIX əsrin sonlarında rayonun tanınmış nəsillərindən olan Məhəmməd Qarayev tərəfindən inşa edilmişdi. Muzey Azərbaycan SSR dövləti tərəfindən yerli mədəniyyət abidəsi kimi qorunurdu. Kompleksə karvansara da daxil idi. Sovet dönəmində "Dəyirman həyəti" adlanan ərazidəki karvansara yaşayış üçün uyğunlaşdırılaraq yerli sakinlərə verilib.
Çörək muzeyi (Ağdam)

Dəyirman 1987-ci ildə tam işlək vəziyyətə gətirilib. Muzeydə aparılan tərtibat işlərini Mədəniyyət nazirliyin bədii tərtibat idarəsinin əməkdaşı Eduard Krupkinin rəhbərlik etdiyi qrup həyata keçirib. Nümayəndə heyətinə isə muzeylər idarəsinin rəisi Səriyyə İsmayılova rəhbərlik edib.Muzey üç əsas bölmədən ibarət idi. Muzeyə bitişik ərazidə təndirxanası olan "Sünbül" kafesi ziyarətçilərə xidmət göstərirdi. Muzeyin girişi birbaşa yay zalına açılırdı. Bir hissəsi örtülü olan zalın ortasında kiçik fəvvarə vardı.
Çörək muzeyi (Ağdam)

Buradan həm "Sünbül" kafesinə, həm mətbəxə, həm də iki kiçik yemək otağına keçmək mümkün idi. Zala girən kimi sola dönməklə sərgi salonuna daxil olurdu. Muzeyin ikinci girişi də vardı, oradan yol müdiriyyətin otağına aparırdı. Sərgi salonu hündür olduğundan onun müəyyən hissəsi alt-üst mərtəbələrə ayrılmışdı. Giriş qapısının solundan qalxmaqla antresol hissədə 20 kvadratmetrlik inzibati otaq, foye var idi. Həmin yerin yuxarısından muzeyin çardağına giriş də vardı. Çardaqda muzeyin əlavə eksponatları saxlanırdı.
Çörək muzeyi (Ağdam)

Birinci sərgi zalının sahəsi 80 kv/m, ikincininki 30 kv/m idi. Birinci zalda gündə 8-10 ton buğda üyütmək gücü olan mexaniki dəyirman yerləşirdi. Burada həmçinin 1930-cu illərində istifadə edilən "Triyer" taxıl təmizləyici qurğusu sərgilənirdi. İkinci sərgi zalı da maraqlı eksponatlarla zəngin idi. Burada əmək alətləri – xış, vəl, çin, oraq, II əsrə aid əl dəyirmanı (kirkirə), "çarçar" adlı taxıldöyən nümayiş olunurdu. Dəyirmanın sağ tərəfindəki taxta pilləkənlə ikinci mərtəbəyə qalxmaq olurdu.
Çörək muzeyi (Ağdam)

Burada undan hazırlanan məhsullar, o cümlədən, Gəncə, Naxçıvan, Qarabağ, Gürcüstan, Ermənistan, Dağıstan, Səmərqənddə bişirilən çörək növləri sərgilənirdi. Bundan əlavə, aşağı zalda qədim küp və mətbəx əşyaları sərgilənirdi. Ondan sonrakı zal sırf taxılçılıq və əkinçiliklə bağlı məsələlərə həsr edilmişdi. Burada müxtəlif taxıl növləri, buğdadan hazırlanmış eksponatlar, müharibə dövrundə uşaqlara verilən çörək kartoçkaları, eləcə də, buğda dənələrindən düzəldilmiş Azərbaycan xəritəsi nümayiş olunurdu.Muzeyin divarlarına vurulmuş "Çörək baha olanda ölüm ucuz olar", "Qılınc kəsməyəni çörək kəsər" atalar sözləri də çörəyin müqəddəsliyini, gücünü, qüdrətini bir daha ziyarətçilərin yadına salırdı.1980-cı illərdə Ağdamda keçirilən "Natəvan" qızlar bayramı, "Xarı Bülbül" beynəlxalq festivalı məhz muzeyə baxışla başlamışdı.Qarabağ müharibəsi zamanı Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin hücumları nəticəsində muzeyə iki dəfə mərmi düşmüşdü. Birinci mərmi üçüncü sərgi zalına düşsə də, partlamamışdı.
Çörək muzeyi (Ağdam)

İkinci mərmi isə 1992-ci ilin avqust ayının 12-də, saat 16:40 radələrində Əsgəran rayonunun Xanabad və Naxçıvanik kəndi istiqamətindən atılan zaman muzeyə düşərək, muzeyi tamamilə məhv etmişdir. Yanğını söndürməyə cəhd göstərilsə də, muzeyi xilas etmək olmadı. Bunun nəticəsində muzeydə olan 1500-dək eksponat tavan taxta materialından hazırlandığından tez alışmış və bir saat ərzində muzey külə dönmüş, dəyirmanın yalnız divarları qalmışdı.2014-cü ildə Söz Azadlığını Müdafiə Fondunun (SAMF) kollektivi Azərbaycan Respublikasının mədəniyyət və turizm naziri Əbülfəs Qarayevə Ağdam Çörək Muzeyinin bərpasına aid müraciət ünvanlayıb.İkinci Qarabağ müharibəsinə son qoyan atəşkəs bəyanatına əsasən, 20 noyabr 2020-ci il tarixində Ağdam şəhəri və ətrafı Azərbaycanın nəzarətinə qaytarılmışdır. Azərbaycanın nəzarətinə keçdikdən az sonra şəhərdə təmizlik işlərinə başlanılmışdır. Azərbaycan Milli Məclisinin deputatı Qənirə Paşayeva 2020-ci ildə Ağdamda ilk bərpa olunacaq yerlərdən birinin Çörək Muzeyi ola biləcəyini qeyd etmişdir.
Çörək muzeyi (Ağdam)

Onun sözlərinə görə, bərpa işləri görülərkən muzeyin ermənilər tərəfindən dağıdılmış vəziyyəti də nümayiş edilməli idi. Paşayeva muzey ilə bağlı planlar barədə Mədəniyyət Nazirliyi rəhbərliyi ilə fikir mübadiləsi apardığını, bütün konstuktiv təkliflərin nəzərə alınacağını bildirmişdir. Eksponatlar Muzeyin 2800-ə yaxın eksponatı arasında Ağdam ərazisindəki "Çalağan təpədə" arxeoloji qazıntılar zamanı aşkar edilmiş və yaşı 3000 ildən artıq olan daşlaşmış buğda da var idi. Keçmiş SSRİ-nin paytaxt şəhərlərində bişirilən 300-dən artıq çörək nümunəsi muzeydə sərgilənirdi. Muzeyin eksponat fondunun yaradılmasında akademik İmam Mustafayevin, iqtisad elmləri doktoru və professor Əbülfəz Qasımovun və bir çox ziyalıların müstəsna rolu olub. Həmin illərdə muzeydə Azərbaycan Respublikasının bütün bölgələrindən çörək növləri toplanmışdı. Gədəbəy rayonundan isə qədim tarixə malik 16 əkinçilik avadanlığı muzeyin eksponat fonduna hədiyyə edilmişdi.
Çörək muzeyi (Ağdam)

Moskvanın Zvezdnıy qorodok şəhərciyindən göndərilən və kosmosu dolanıb gələn çörək nümunələri böyük dəyərə malik idi.Muzey eksponatlarının ən qədimi – eramızdan əvvəl VII minilliyə aid olan daşlaşmış buğda dənləri diqqəti daha çox çəkirdi. Buğdanı muzeyə akademik İmam Mustafayev təqdim etsə də, onlar Ağdamın Əfətli kəndi ərazisindəki Çalağan təpədə aparılan qazıntılar zamanı arxeoloq İdeal Nərimanovun səyi nəticəsində tapılıb. Sonradan yalnız daşlaşmış buğda dənləri xilas edilərək mədəniyyət şöbəsinin müdiri işləmiş Çimnaz Əliyeva tərəfindən Azərbaycan Tarix Muzeyinə əmanət verilib. Muzeyə faytonçu Bəhmən kişinin də faytonu eksponat kimi təhvil verilmişdi. Bu həmin fayton idi ki, 1980-cı illərdə şəhərdə keçirilən rayon səviyyəli bütün şənliklərdə öndə gedərdi.Muzeydə nümayiş olunan eksponatların bir hissəsini muzeyi ziyarətə gələn əcnəbi qonaqlar bağışlamışdılar.
Çörək muzeyi (Ağdam)

Belə eksponatlar arasında ən məşhuru Qalina Konayeva adlı bir qadının Sankt-Peterburq şəhərindən gətirdiyi "blokada çörəyi" idi. İkinci dünya müharibəsi zamanı Sankt-Peterburq şəhəri uzun müddət faşistlərin mühasirəsində qalmışdı. O zaman şəhər əhalisinə adambaşı gündəlik çörək norması olaraq 125 qramlıq qara çörək verilirdi. Konayeva həmin günlərin yadigarı olaraq bir çörək tikəsini saxlamışdı. Televiziyada muzeylə bağlı süjet verildikdən az sonra o, Ağdama gələrək onu muzeyə təqdim etmişdi. Muzeyin heyəti Muzeyin ilk direktoru telejurnalist Allahverdi Əsədov olub.
Çörək muzeyi (Ağdam)

1984-cü il sentyabrın 1-də muzeyin direktoru AzTV-də şöbə redaktoru işləmiş Niyazi Quliyev oldu. Niyazi Quliyev muzeyə az müddət ərzində rəhbərlik etdi və səhhəti ilə əlaqədar o vəzifəsini tərk ertməli oldu. Ondan sonra "Bilik" Cəmiyyətinin rayon şöbəsinin müdiri işləmiş Ofelya Zeynalova muzeyə rəhbər təyin edildi. Ofelya Zeynalovadan sonra isə muzeyə Hafiz Əliyev təsdiq olundu. Yeddi nəfərlik ştat cədvəlində iki elmi işçi, üç bələdçi, bir dəyirmançı vəzifəsi var idi. Dəyirmançı ştatının məqsədi gələn qonaqlara hazır məhsul təqdim edə bilmək üçün dəyirmanı işlək vəziyyətdə saxlamaq idi. Mədəniyyətdə Çörək muzeyinə 2013-cü ildə Azərbaycanın "AzDimension" oyun şirkəti tərəfindən hazırlanan "İşğal altında: Ağdam" adlı birinci şəxs atıcı janrındakı videooyunda rast gəlmək olar.
Kəskin böyrək çatışmazlığı

Kəskin böyrək çatışmazlığı — böyrək funksiyasının ani, saatlar və ya günlər ərzində əmələ gələn, geri dönəbilən pozğunluğu. Əvvəlki normal böyrək funksiyası bərpa oluna və ya kəskin böyrək çatışmazlığı fonunda xroniki böyrək çatışmazlığı meydana çıxa bilər. Normal böyrək funksiyasından sonra, artıq mövcud xroniki böyrək xəstəliyi fonunda və ya kəskin böyrək xəstəliyi çərçivəsində meydana çıxa bilər. Klinik şəkli Böyrək çatışmazlığı dedikdə renal bir fon xəstəliyin mövcudluğundan asılı olmadan yumaqcıq və ya kanalcıqların çatışmazlığı səbəbindən böyrəklərin yetərsiz fəaliyəti nəzərdə tutulur. Demək olar ki, hər zaman böyrəklər böyrək çatışmazlığı zamanı sağlamdır (böyək xəstəliyi olmadan böyrək çatışmazlığı). Bunun əksi böyrək çatışmazlığı olmayan böyrək xəstəliyindən ayırd edilməlidir.
Kəskin böyrək çatışmazlığı

Əlavə olaraq kəskin böyrək zədələnməsi, kəskin böyrək xəstəliyi və xroniki böyrək xəstəliyi də ayırd edilir. Səbəblər zədələnmə yerinə uyğun olaraq prerenal, renal, postrenal olaraq təsnif edilir. Böyrəkdən qabaq (prerenal) zədələnmə səbəbləri ilk növbədə azalmış qan həcmi (hipovolemiya; qanamalar, maye əskikliyi və ya ürək çatışmazlığı zamanı) və ya çox aşağı qan təzyiqidir (kardiorenal sindrom, şok, hepatorenal sindrom). Prerenal zədələnmələr üçün ölçü vahid zamanda ürək tərəfindən vurulan qanın həcmidir (CO-cardiac output). Böyrəklərdə meydana çıxan ikitərəfli kəskin zədələnmələr çeşidli ola bilər və nadirən rast gəlinir. Buraya kəskin qlomerulanefrit, tubulointestinal böyrək xəstəlikləri və dərman maddələrinin yan təsirləri (rentgen kontrast maddə, bir sıra antibiotiklər və s.) aiddir.
Kəskin böyrək çatışmazlığı

Postrenal səbəblər sidik yollarını əhatə edir. Ən çox rast gəlinən səbəb prostatın xoşxassəli hiperplaziyası və ya böyrək daşları səbəbindən sidiyin ləngiməsidir. Nəticədə maye, elektrolit və turşu-qələvi mübadiləsinin requlyasiya problemləri, zülal mübadiləsinin son məhsulları (sidik turşusu) və digər maddələrin (kreatinin) orqanizmdə ləngiməsi baş verir. Bu azotemiyadan uremiyaya və uremik komaya qədər irəliləyə bilər. Səbəbdən asılı olaraq dializ ilə reanimasiya tədbirləri vacib ola bilər. Böyrək funksiyasının yenidən bərpası üçün proqnoz yaxşı olsa belə ikincili xəstəliklər zamanı KBÇ ölümcül multiorqan çatışmazlığına apara bilər.
Kəskin böyrək çatışmazlığı

Dializin aparılması mütləq olan xroniki böyrək çatışmazlığı yaranma riski səbəbdən asılıdır. Tibbdə böyrək çatışmazlığından danışıldıqda hər zaman söhbət ikitərəfli böyrək çatışmazlığından gedir. Birtəfərli ekstrarenal böyrək çatışmazlığı düşünülə bilməz. Və birtərəfli intrarenal böyrək çatışmazlığı zamanı sağlam böyrək tərəfindən klinik əhəmiyyətli böyrək çatışmazlığının qarşısı alınır (istisna xəstə böyrək). Bu səbəbdən böyrək xəstəliyi və böyrək çatışmazlığı arasındakı fərq çox əhəmiyyət daşıyır. Erkən və yeni doğulanlarda böyrək çatışmazlığı fiziolojidir.
Kəskin böyrək çatışmazlığı

1 kq çəkililərdə qlomerulyar filtrasiya sürəti(GFR) 0,2 ml/dəq, 2 kq çəkililərdə 0,5 ml/dəq təşkil edir. Vaxtında doğulmuşlarda isə GFR 1,5 ml/dəqiqədir. Kəskin böyrək çatışmazlığının klinik şəkli serum kreatininin minimal artımından böyrək funksiyasının tamamilə itməsinə qədər fərqlilik göstərir. Yeni təsnifatın çatışmazlıqları: Təsnifat kəskin böyrək funksiyasının pisləşməsinin səbəblərini əhatə etmir. Xüsusilə qan axışının azalması, sidik ifrazı pozğunlğu və böyrək toxuması zədələnməsi səbəbindən əmələ gələn funksiya pozğunluqları arasında fərq qoymur. Etiologiyaya görə təsnifat KBÇ-nin klassifikasiyası etiologiyaya əsaslanır, Amma xəstəliyin səbəbinin yerləşməsinə əsaslanan təsnifat geniş yayılmışdır.
Kəskin böyrək çatışmazlığı

Prerenal KBÇ Prerenal səbəblərdən KBÇ ən çox rast gəlinən formadır. Prerenal azotemiya olaraq da təsvir edilir. Burada böyrək zəifliyi böyrək toxumasında struktur, mikroskopik və ya histoloji dəyişikliklərə əsaslanmır. Daha çox böyrək xəstəliyi olmadan böyrək çatışmazlığından bəhs edilir. Səbəb renal hipoperfuziya ilə ürəyin vurduğu qanın vahid zamandakı miqdarının çox aşağı olmasıdır. Renal perfuziya, beləliklə qlomerulyar filtrasiya, son olaraq podositlərin fəaliyyəti azalır.
Kəskin böyrək çatışmazlığı

Prerenal böyrək çatışmazlığı yetərsiz böyrək perfuziyası səbəbindən filtrasiya funksiyasının geri dönə bilən məhdudlaşmasıdır. KBÇ-nin səbəbləri mütləq və nisbidir qan həcminin azlığı (kardiorenal sindrom, hepatorenal sindrom, travma, diurez, peritonit, qan itirmə, eksikoz, dehidratasiya) sirkulyator KBÇ (şok zamanı böyrəklər, sepsis), məsələn ürək çatışmazlığında müxtəlif damar xəstəlikləri (aorta anevrizması, böyrək arteriyası trombozu) afferent arteriyanın konstriksiyası ilə toksik KBÇ QSİƏP, AÇF inhibitorları və ya başqa dərmanlarla autorequlyasiyanın pozulması YDL-sindromu, məsələn anafilaksiya və ya intravazal hemoliz zamanı İntrarenal KBÇ Böyrək çatışmazlığının səbəbi olaraq ikitərəfli böyrək xəstəliyinin ağırlaşması olaraq böyrəyin ekskretor və filtrasiya funksiyasının ani çatışmazlığı nadirdir. Renale Krankheiten (intrinsische Nierenerkrankungen, Hətta bir tibbi lüğət intrarenal böyrək çatışmazlığının mövcud olmasına şübhəlidir. Sitat:"KBÇ böyrək xəstəliyinə bağlı deyildir." Eyni zamanda kəskin intrinsik və ya intrarenal böyrək çatışmazlığı ekstrarenal böyrək çatışmazlığından ayırd edilir. Diqqət edilməlidir ki, tubulyar xəstəliklərin (kanalcıq çatışmazlığı) qlomerulyar filtrasiyaya birbaşa təsiri yoxdur.
Kəskin böyrək çatışmazlığı

Buna görə kəskin tubulonekroz intrarenal KBÇ-nin sinonimi olaraq işlədilməməlidir. İntrarenal KBÇ-ə nümunələr: Kəskin interstisial nefritallergik reaksiya (QSİƏP, penisillin) İnfeksiyaların yan təsiri olaraq parainfeksiya (SMV, EBV) Kəskin tubulonekroztoksik hepatorenal sindrom əksərən multiorqan çatışmazlıqlarında septik dərman təsirləri (kontrast maddə, QSİƏP, gentamisin kimi br sıra antibiotiklər, sisplatin kimi kemoterapevtik dərmanlar) Kadmium və ya civə kimi ağır metallarla zəhərlənmə işemik (makrovaskulyar) şok və ya aşağı perfuziya zamanı struktur zədələnmə vaskulitik, məsələn Wegener qranulamatozu tubulyar tıxanma Multipl mieloma zamanı yüngül zəncir qalıqları rabdomioliz hemoliz]][[ Mikrovaskulyar səbəblər kəskin qlomerulonefrit hemolitik-uremik sindrom IgA-nefriti poststreptokokk qlomerulonefrit Postrenal KBÇ Kəskin postrenal böyrək çatışmazlığı nadirdir və adətən geri dönəndir. Təktərəfli sidik axını maneələri normalda klinik böyrək çatışmazlığına səbəb olmaya bilər, belə ki, digər böyrək buna əngəl olur. Bu səbəbdən Ulrich Thomae anuriya ilə postrenal obstruksiyanı" və nəticəsində böyrək çatışmazlığını KBÇ hesab etmir. Ayrıca bütün bu səbəblər çox zaman ağrılı olur, bu səbəbdən adətən sürətli müvəffəqiyyətli terapiyayla nəticələnirlər. Məsələn, birtərəfli böyrək daşı səbəbli sidik ləngiməsi ilkin olaraq qlomerulyar filtrasiyanın pozulmasına aparmaz; birincili sidiyin tam tubulyar reabsorbsiyası zamanı birtərəfli anuriya meydana çıxır.
Kəskin böyrək çatışmazlığı

Efferent sidik yollarının kompressiyası və daralması sidik keçməzliyinə qədər drenaj pozğunluqlarına gətirir. Məsələn: böyrəklərin, sidik borularının, sidik kisəsinin, sidik yolunun ağır anadangəlmə anomaliyaları; müvafiq drenaj maneələri ilə ginekoloji xəstəliklər (endometrioz); arzuolunmaz dərman təsirləri (məsələn qanlioblokator; avtonom neyropatiya; bilateral sidik borusu daşları, böyük tumorlar, retroperitoneal fibrozlar və iltihab zamanı sidik borusunun ikitərəfli obstruksiyası; şistosomiyaz zamanı, şüalanmadan sonra və ya Ormond xəstəliyində sidik borularının fibrozu; sidik kisəsinin daralması və ya yırtılması; əməliyyat, yaralanma və ya iltihabdan sora çapıq strikturaları ilə sidik yolunun daralması; sidik yolunun digər stenozları (prostat böyüməsi, tumorlar, yanlış yerləşdirilmiş sidik kisəsi kateterləri); obstruktiv uropatiya və bilateral reflüks nefropatiya; digər səbəblər (fimoz, parafimoz, yad cisim, konkrement və ya göbələk inkişafı; Patofiziologiya və patogenez KBÇ-nin əsas səbəbkarı funksional hüceyrələrin məhv olmasına gətirən böyrək toxumasının yetərsiz oksigen təminatıdır. Birincili zədələnmə tubulyar hüceyrələri əhatə edir. Yüksək aktivlikli hüceyrələr zədələnmə zamanı kanalcıq boşluğunu tıxayan mukoprotein silindrlər əmələ gətirir. Böyrək funksiyasının çatışmazlığına bu obstruksiya cavabdehdir. Unutmaq olmaz ki, qlomerullar və kanalcıqların tamamilə ayrı vəzifələri var və bir-birindən asılı olmadan fəaliyyət göstərirlər.