LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Azərbaycanın pul dövriyyəsi tarixi

Əskinasın dizaynında ənənəvi çərçivələr və ornamentlər istifadə edilmişdir. Yeni pul nişanlarının dövriyyəyə buraxılması Azərbaycan Respublikası Prezidenti tərəfindən 7 fevral 2005-ci il tarixdə “Azərbaycan Respublikasında pul nişanlarının nominal dəyərinin və qiymətlər miqyasının dəyişdirilməsi (denominasiyası) haqqında” Fərman imzalanmışdır.Fərmana uyğun olaraq, 2006-cı il yanvarın 1-dən etibarən yeni manata keçidlə əlaqədar 1 yeni manat AZN 5000 köhnə AZM-ə bərabər tutuldu. AZM və AZN-in birgə 1 il ərzində – 2006-cı ildə dövriyyədə oldu və yalnız 2007-ci il yanvarın 1-dən isə yeni manata tam keçid təmin edildi. Lakin AZM-lərin AZN-lərə dəyişdirilməsi prosesinə heç bir məhdudiyyət qoyulmadı və hazırda da bu proses xırda həcmdə olsa da davam etməkdədir.Dövriyyəyə buraxılan yeni manat 1, 5, 10, 20, 50, 100 ekvivalentində olan əskinaslar və 1, 3, 5, 10, 20, 50 metal pul nişanlarından ibarət oldu.Denominasiya prosesində tədavülə yeni nəsil pul nişanlarının buraxılmasının əsas məqsədi manatın nominal məzənnəsinin dünyanın aparıcı valyutalarının məzənnələrinə uyğun formalaşdırmaq, milli pul nişanları dizaynını, mühafizəsini, nominal strukturunu beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırmaq, məzənnə və qiymətlər miqyasını optimallaşdırmaq, uçot və hesablaşma sistemini sadələşdirməkdən ibarət idi. Bununla yanaşı, yeni nəsil pul nişanlarına keçid pul nişanlarında milli və tarixçilik ənənələrinin daha qabarıq ifadə edilməsini, ölkədə pul dövriyyəsini yaxşılaşdırılmasını, o cümlədən nağd pulun istehsalı, daşınması, saxlanması və emalı ilə bağlı dövlət xərclərinə qənaət edilməsini təmin etdi.Azərbaycanın yeni nəsil əskinas və sikkələrinin dizaynları vahid konsepsiya əsasında hazırlanmışdır. Yeni pulların dizayn mövzusu “Müstəqil Azərbaycan” müəyyən edilmişdir
2009

Azərbaycan Respublikasında "Uşaq ili". 1 aprel - Xorvatiya və Albaniyanın NATO-ya qəbul edilməsi. 21 iyun — Danimarkanın keçmiş müstəmləkəsi Qrenlandiyanın öz müstəqilliyini elan etməsi. A-Team adlı rep-qrupu yaradılmışdır. 18 fevral - "Bakı İslam mədəniyyətinin paytaxtı – 2009" tədbirlərinin təntənəli açılışı . 18 mart - Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına əlavə və dəyişikliklər haqqında əlavə və dəyişikliklər edilməsinə dair referendum keçirilməsi.
2009

18-24 mart - Bakıda "Muğam aləmi" Beynəlxalq musiqi festivalının keçirilməsi. 30 aprel — Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında terror hadisəsi 4 may - Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən "Azərbaycan Respublikasında 2009-2015-ci illərdə elmin inkişafı üzrə Milli Strategiya"nın və "Azərbaycan Respublikasında 2009-2015-ci illərdə elmin inkişafı üzrə Milli Strategiyanın həyata keçirilməsi ilə bağlı Dövlət Proqramı"nın təsdiq edilməsi haqqında sərəncamın imzalanması. 9 sentyabr — Azərbaycan və Tuvalu dövlətləri arasında diplomatik əlaqələrin qurulması haqqında Birgə Kommünike imzalanması. 6 dekabr — Bakı şəhərində Azərbaycan Vikipediyası istifadəçilərinin ilk görüşünün keçirilməsi. 30 dekabr — Azadlıq prospekti metrostansiyasının istifadəyə verilməsi. Azərelektronika 13 fevral — Bəxtiyar Vahabzadə – Azərbaycan xalq şairi (d.1925).
2009

17 fevral — Saim Qəzənfər Özcan – türk teatr aktyoru. 20 fevral — Rövşən Mustafayev – Azərbaycanın ilk siyasi elmlər doktoru. 11 mart — Səid Qurbanov – Dağıstan prezidentinin sabiq müşaviri, Dağıstanda Azərbaycan diasporunun görkəmli nümayəndəsi. 25 mart — Möhsün Yazıçıoğlu – türk siyasətçisi. 14 aprel — Moris Drüon – Fransa yazıçısı. 17 aprel — Sabir Əhmədli – Azərbaycan xalq yazıçısı.
2009

24 aprel — Əşrəf Mehdiyev. 19 avqust — Akif Rüstəmov (alpinist) 18 sentyabr — Elman Həbib – Azərbaycanın Əməkdar İncəsənət xadimi, şair 26 sentyabr — Afad Qurbanov – Azərbaycanın görkəmli alim, professor, filologiya elmləri doktoru, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü (d. 1929). 6 noyabr — Qılman İlkin – Azərbaycan yazıçısı və ssenaristi. 28 mart — Canet Caqan – Qayana dövlət və siyasi xadimi
Predmet

Predmet – elmin əsas götürdüyü sahə, alimlərin əsas diqqət etdikəri sahə, konkret elmin nüvə nöqtəsi. Elmin bir neçə predmetinin olması mümkündür. Predmet – obyektin mahiyyətidir. O, obyektiv inkişaf qanunlarını və müəyyən sistemin fəaliyyətini göstərir. Elm predmetinin mənası onun mahiyyətini dərk etmək üçün vacibdir. "Predmet" anlayışına müəyyən məzmun və eyni zamanda obyektin özünün spesifikası verilir və bu obyekt, alman filosofu Q.V.F.Hegelin təyin etdiyi kimi, nə isə konkret, özlüyündə bitmiş və müstəqil bir şeyi ifadə edir: "Obyekt … ümumiyyətlə tam (özlüyündə hələ müəyyən olunmayan) vahiddir, ümumiyyətlə obyektiv aləm, Allah, mütləq obyektidir". Müasir alimlər elmin obyektinə müstəqil mövcud olan bütöv sistem kimi baxırlar; bu müstəqilliyə və inkişaf qabiliyyətinə malik gerçəkliyin bir parçasıdır.
Predmet

Elmin predmetinin təyin edilməsi konsepsiyasının nəzəri işlənməsi üçün lazımdır. Hər hansı bir elmin təşəkkül tapması və inkişafı obyektin daha dərindən dərkini, problemin işlənməsini, ümumi nəticə çıxarmağı təmin edən metoda əsaslanır. Predmet və metod bir-birinə bağlı və bir-birindən asılıdırlar. Metod (yunanca "methodos") anlayışının özü "davam etmək", "izləmək" mənasını bildirir. Metod özlüyündə insanların dərki, islahatçı fəaliyyətinin təşkili və idarə olunması üçün lazım olan üsul və metodlar sistemini təşkil edir. Həmçinin bax
Herakl

Herakl (yun. 'Ἡρακλῆς, lat. Herculēs), Alkaius və ya Alkid qədim yunan mifologiyasında qəhrəman, tanrı Zevsin Alkmenadan olan oğludur. "İliada" poemasına əsasən Alkid adı ilə doğulsa da sonralar Herakl adlandırılmışdır. Onun haqqında olan rəvayətlərdən ən məhşuru "Heraklın on iki qoçaqlığı" hekayəsidir.
Herakl

Heraklın 12 qəhrəmanlığı Heraklın Nemey şirini öldürməsi. Əfsanəyə görə, şirin pəncəsi yalnız öz pəncəsi ilə kəsilə bilərdi; Heraklın Hidranı öldürməsi; Heraklın Eriman qabanına qalib gəlməsi; Heraklın Kireney maralını tutması. Bu maralın mis ayağları var. Herakl bu maralı tutmaq üçün tam 1 il durmadan qaçmışdır; Heraklın Stimfal quşlarını ovlaması; Heraklın Avginin tövləsini təmizləməsi; Heraklın Krit öküzünü gətirməsi; Heraklın Frakiyaya səfəri; Herakl Amazonkalar ölkəsində; Herionun öküzləri və nəhəng Kakos; Heraklın Atlantla görüşü; Aidin ölülər dünyasını qoruyan itini yer üzünə çıxartmaq. Panaghiotis Christou, Katharini Papastamatis, Griechische Mythologie, 2008 ISBN 978-88-476-2283-8 Həmçinin bax Koroğlu dastanı Heraklın övladları Herakl (cizgi film, 1997)
Yulaf

Yulaf (lat. Avena) — bitkilər aləminin qırtıcçiçəklilər dəstəsinin qırtıckimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi. Bu bitki buğda və arpa ilə müqayisədə daha gəncdir. Onu bizim eramızdan əvvəl ikinci minillikdə becərməyə başlamışlar. Uzun illər ərzində yulaf alaq otu sayılırdı, yalnız şimal bölgələrdə daha davamlı olaraq həmin əkin sahələrində becərilməyə başlamışdır. Xarakteristikası Yulaf dəyərli ərzaq və yem bitkisidir.
Yulaf

Onun qida və yem keyfiyyəti dənin yüksək biolojidəyərilə müəyyənləşdirilir. Yulafın zülalında buğdanın zülalından 10 faiz artıq əvəzedilməz amin turşusu olan lizin (384 mq/100 q) mövcuddur. Yulafın dənində yağın miqdarı 6,2 faizə bərabərdir, bu da digər dənli bitkilərdəki yağın miqdarından artıqdır (çovdar – 2,2 faiz, buğda – 2,5 faiz). İstifadə istiqamətlərinə uyğun olaraq yulafın dəninə spesifik texnoloji tələblər irəli sürülür. Belə ki, uşaq qida məhsullarının istehsalına yönəldilmiş dənin turşuluğu 5 qraddan artıq olmamalıdır. Yarmaya emal zamanı əhəmiyyətli tələblər irəli sürülür: özəyin çəki payı (63 faizdən az), digər mədəni bitkilərin dənlərinin tərkibi və xırda dənlərin payı (5 faizdən artıq) olmamalıdır.
Yulaf

Spirt istehsalında yulafın mayaya emal zamanı əsas göstəricilər kimi dənin naturası və onun 5-ci günündə cücərmə qabiliyyəti (90 faizdən az olmayaraq) nəzərə alınır. Yemlik taxıla natura üzrə yüksək tələblər irəli sürülür. Avena abyssinica Avena barbata Avena brevis Yulafca (Avena fatua L.) Əkin yulafı (Avena sativa L.) Avena sterilis Avena strigosa
Natəvan Babayeva

Natəvan Namik qızı Babayeva (12 oktyabr 1977, Bakı – 20 iyul 2023, Bakı) — telejurnalist, aparıcı. Natəvan Babayeva 12 oktyabr 1977-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Valideynləri əslən Salyan rayonundandır. 1984–1994-cü illərdə Xətai rayonu 204 saylı orta məktəbində təhsil almışdır. 1994–1998-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin bakalavr pilləsini və 2001-ci ildə magistraturada jurnalistika fakültəsini bitirmişdir. O, qısa müddət "Sara Xəbər"də çalışıb. 24 avqust 2000-ci ildən 18 iyul 2016-cı ilə kimi ANS TV-də çalışıb. Daha sonra isə Azərbaycan Dövlət Televiziyasının (AzTV) aparıcısı kimi fəaliyyətini davam etdirib.20 iyul 2023-cü ildə uzun sürən xərçəng xəstəliyindən dünyasını dəyişib. Salyanın Parça Xələc kəndində dəfn olunub.
Bruney

Bruney Kalimantan adasında yerləşir.Ekvatorial iqlimi olan Bruneyda yağıntıların illik miqdarı 2000-2700 mm-dən çoxdur,il ərzində temperatur az tərəddüd edir,24°-31°C arasında dəyişir. Əhali - 426 444 (iyul 2015 təxmini ) İllik artım - 1,73% Orta ömür həddi - kişilərdə 74 yaş, qadınlarda 78 yaş. Etnik qruplar: Malaylar (66%), qohum etnik qruplar - kelayanlar, ibanlar, melanau, dusunlar, murutlar, dayaklar və s. - 8%,həmçinin çinlər (11%), avropalılar, hindlilər və b. Rəsmi dil - Malay, danışıq dili kimi İngilis və Çin dilləri. Təhsil almış əhali - 95% kişi, 90% qadınlar (2001 siyahıyaalma). Şəhər əhalisi - 75%.
Bruney

Əhalinin sıxlığı - 62 nəfər/km². Bruney əhalisi qeyri-bərabər məskunlaşıb: əhalinin 1/3 paytaxtda yaşayır, qalan əhalinin böyük əksəriyyəti neft yataqlarının yerləşdiyi ərazidə cəmləşib. Rəsmi din - İslamdir - əhalinin 67%, 13% - Buddist, 10% - xristianlar (əsasən protestant və katolik), 10% - digər (əsasən yerli inanclar). 1980-ci illərdən sonra ölkədə Melayu İslam Beraja ("Malay İslam monarxiya") konsepsiyası fəaliyyət göstərirdi ki, bununla bütün dinlərə hörmət və bərabər hüquqlar təmin edilirdi, lakin İslam əsas din sayılırdı. 2013-cü ildə Bruney Sultanı Hassanal Bolkiah qəbul etdiyi Şəriət cinayət ədliyyə sistemi ilə əaqədar olaraq Silahlı qüvvələri Bruney kraliyyət silahlı qüvvələri ibarətdir: Quru qoşunları - üç piyada batalyonu və bir ehtiyat batalyonu.
Bruney

Hərbi hava qüvvələri - üç vertolyot eskadra, 1 eskadra(dəstə) nəqliyyat təyyarəsi, Hava Hücumundan müdafiə bölüyü, texniki və köməkçi bölüklər. Hərbi dəniz qüvvələri - 3 raket qayığı, 3 patrul kateri, 2 amfibiya, 2 desant kateri, 17 kiçik çay qayığı. Bundan başqa, Britaniya ordusunun veteranlarından ibarət ehtiyat qurklar bölüyü var. Sultanı və neft obyektlərini qorumaq vəzifəsini yerinə yetirirlər. Onlar Bruney Daxili İşlər Nazirliyinin tabeliyindədirlər.
Qan damarları

Qan damarları — heyvanların və insanların bədənində elastik boru birləşmələri, qan və orqan vasitəsilə ritmik bir şəkildə büzülən ürək və ya pulsasiya edən damarın gücü ilə həyata keçirilir: arteriyalar, arteriollar, kapillyarlar vasitəsilə orqanlara və toxumalara, onlardan ürəyə — venalar və damarlar vasitəsilə. Qanın hərəkətini həyata keçirən sistemə ürək, arteriyalar, venalar və kapilyarlar daxildir. İnsanda qan dövranı qapalıdır. Qanın hansı sürətlə hərəkət etməsindən asılı olmayaraq bu prosesdə əsas yeri ürəkdə əmələ gələn təzyiq, damar divarlarındakı əzələlərin ritmik təqəllüsü və bir çox xarici amillər tutur. Lakin ümumi götürdükdə qan dövranı orqanlarının fəaliyyətinə həm daxili sekresiya vəziləri, həm də sinir sistemi nəzarət edir. Damarlar quruluşuna və funksiyalarına görə arteriyalara, venalara və kapilyarlara bölünür.
Qan damarları

Ürəkdən orqan və toxumalara qan aparan damarlara arteriyalar deyilir. Ürəkdən çıxan ən böyük damar aorta damarı adlanır. Bu damarlar bütün orqan və toxumalara getməklə onları oksigen və qida maddələri ilə təmin edir. Arteriyalar orqan və toxumalara çatdıqda daha nazik şaxələrə ayrılır ki, onlar kapilyarlar adlanır. Kapilyarların arteriyalara yaxın hissəsi arteriola adlanır. Oradakı incə deşiklərdən qandakı qida və oksigen hüceyrəarası mayeyə ötürülür.
Qan damarları

Maddələr mübadiləsi nəticəsində hüceyrədə əmələ gəlmiş çöküntü məhsulları və karbon qazı hüceyrəarası mayedən kapilyarların venulla adlanan hissəsinə yığılır, orda isə postkapilyar venalara, kiçik və böyük mənfəzli venalara, aşağı və yuxarı boş venalara və nəhayət ürəyin sağ qulaqcığına tökülür. Qeyd etməliyik ki, qanın damar sistemi quruluşca müəyyən qədər oxşar olsa da, fərqli cəhətləri də çoxdur. Oxşar cəhətləri odur ki, həm arteriya, həm də venaların hamısı eyni saylı qatlardan ibarətdir. Xaricdən sıx birləşdirici toxuma qatı, onun altında saya əzələ qatı, daha sonra isə elastiki liflər qatı və daxili hüceyrə qatı var. Kapilyarlar isə tək qatlı yastı hüceyrələr qatından ibarətdir. Arteriya, vena və kapilyarlar qeyri-iradi olaraq fəaliyyət göstərir.
Afaq Gəncəli

Afaq Aqil qızı Gəncəli (7 sentyabr 1977, Bakı) — Azərbaycanlı televiziya aparıcısı və sənətçi. Afaq Aqil qızı Gəncəli 1977-ci il 7 sentyabr Bakı şəhərində anadan olub. İki qardaşı var. Ali təhsilini Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin "Teatr kollektivinin rejissor və aktyor" fakültəsində təhsilini alıb. Şair, dramaturq Novruz Gəncəlinin nəvəsi olan Afaq Gəncəli 1998-ci ildən televiziyada çalışır. Hazırda Xəzər TV kanalında yayımlanan "Səhər mərkəzi " və "Şourum" verlişinin aparıcısıdır . Xarici keçidlər Çətin günlərimdə…
Roza Tağıyeva

Roza Murtuza qızı Tağıyeva — Azərbaycan televiziya diktoru, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (1991). Roza Murtuza qızı Tağıyeva 1942-ci ildə Ağcabədi rayonunda anadan olmuşdur. Atası Tağıyev Murtuza Allahverdi oğlu əslən Ağcabədinin Mehrablı kəndindəndir. Prokurorluq orqanlarında çalışdığından həmin illərdə Ağcabədidə, sonra isə Tərtər rayon Prokurorluğunda müstəntiq işləmişdir. Roza Tağıyeva 1949-cu ildə Tərtər rayonunda orta məktəbin birinci sinfinə getmiş, orta təhsilini 1959-cu ildə tamamlamışdır. Elə həmin il Azərbaycan Dövlət Xarici Dillər Universitetinin (keçmiş Azərbaycan Dillər İnstitutunun) Rus dili fakültəsinə daxil olmuşdur. Ancaq orta məktəb illərindən həmişə tədbirlərdə bədii qiraətlə çıxış etməsi, natiqlik qabiiliyyəti gənc Rozanın həyat fəaliyyətini başqa səmtə yönəldir.
Roza Tağıyeva

1962-ci ildə Azərbaycan Dövlət Teleradio Şirkəti tərəfindən keçiirilən diktor müsabiqəsində Roza Tağıyeva uğur qazanır. Ona görə də üçüncü kursdan diktor kimi Dövlət Televiziya və Radio Komitəsində işə qəbul olunur. Həmin vaxtdan bu vaxta kimi Roza Tağıyeva yenə də Azərbaycan Dövlət Teleradio Şirkəti ilə əməkdaşlıq edir. Təltif və mükafatları "Azərbaycan Respublikasının xalq artisti" fəxri adı — 4 may 1991 "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 30 dekabr 1981 Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü — 11 iyun 2002 Filmoqrafiya Həsir (film, 1985) Qabil (film, 2001) Mədəniyyət salnaməsi (film, 2001–2004) Bir ömrün xatirəsi (film, 2007) Tanrı payım, telli sazım (film, 2007) Xalqın aktrisası. Nəcibə Məlikova (film, 2015) 7. Qayınana (film, 1978) — Televizordakı diktor
Sarıkök

Kurkuma (lat. Curcuma) — zəncəfilkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.Sarıkök yalnız plov üçün ideal ədviyyat deyil, həm də bioloji aktiv maddədir. Sarıkök diabetin müalicəsində istifadə edilir. İsti südün içərisinə 1 çimdik sarıkök əlavə edib içməklə aktiv şəkildə arıqlamaq və döşlərin ölçüsünü böyütmək mümkündür. Südlü sarıkök axşam içilərsə orqanizm üçün çox faydalı olar, həzm problemlərinin həllinə kömək edər, gecə rahat yuxunu təmin edər, immuniteti qaldırar, qanda xolesterinin miqdarını azaldar. Cəmi bir ay bu təbii ədviyatı qida rasionunuza daxil etsəniz, bədəniniz əhəmiyyətli dərəcədə dəyişəcək. Sarıköklə müalicə 1. Yeməyə sarıkık əlavə edəndə, mütləq ona bir çimdik də qara istiot da qatın.
Sarıkök

İstiot sarıkökün tamamilə mənimsənilməsinə kömək edəcək. 2. Orqanizminizi toksinlərdən təmizləmək üçün bir aylıq sarıköklə müalicə kursuna başlayın. Xüsusilə bu proseduru yazda edin. Səhərlər acqarına yarım çay qaşığı ədviyyatı su ilə qarışdırıb için. 15 dəqiqə heç nə yeməməyə çalışın. 3. Əgər az da olsa sizdə anemiyanın əlamətləri varsa, onda balla sarıkök qəbul edin.
Sarıkök

Bu orqanizmdəki dəmir qıtlığını aradan qaldırılacaq. ¼ çay qaşığı sarıkökü bir az balla qarışdırın. Bu dadlı dərmanı hər gün acqarına qəbul edin. İstəsəniz onu su ilə də içə bilərsiniz. Sarıkök mədə-bağırsaq sistemi üçün olduqca faydalıdır. Bizim həzm sistemimizə hər gün müxtəlif ziyanlı maddələr düşür və burada yığılır. Qana sovrularaq bu maddələr orqanizmi zəhərləyir, müxtəlif xəstəliklərin inkişafına təkan verir, orqanizmdə qocalma prosesləri sürətləndirir. Sarıkök bu ziyanlı maddələri yox edir.
Sarıkök

Bundan əlavə sarıkök mədə-bağırsaq sistemində olan iltihabla mübarizə aparır. Sarıkök köpdən əziyyət çəkən insanlara da yaxşı kömək edə bilər. Sarıkök güclü ödqovucudur. Bu səbəbdən öd daşı xəstəliyi olan insanlara bu ədviyyatdan süi-istifadə etməməlidir. Sarıkök qara ciyər üçün də çox xeyirlidir - qara ciyəri təmizləyir, onun fəaliyyətinə müsbət təsir edir. Sarıkök orqanizmdə gedən mübadilə proseslərinə də çox müsbət təsir edir, qanda şəkərin səviyyəsinin normada saxlamağa kömək edir. Sarıkök qanı təmizləyir, qanın tərkibini yaxşılaşdırır. Anemiyadan əziyyət çəkən insanlar balla sarıkökün dəmləməsindən istifadə edə bilərlər.
Sarıkök

Sübut olunub ki, sarıkök beyinin fəaliyyətinə çox müsbət təsir edir, yaddaşı və təfəkkürü yaxşılaşdırır. Artrit zamanı da sarıkök çox effektli müalicəvi təsir edir. Sarıkök aşağıdakı xəstəliklərin müalicəsini nəzarət altına alır və əlamətlərini azaldır: şəkərli diabeti nəzarət altında saxlayır yaraların sağalmasına yardım edir ağrıları yüngülləşdirir dərini gözəlləşdirir Alsheymer xəstəliyinin əmələ gəlməsinin qarşısını alır ürəyin əzələsini möhkəmləndirir artrit əlamətlərini yüngülləşdirir həzmi sürətləndirir qara ciyəri təmizləyir xərçəng hüceyrələrinə qarşı mübarizə aparır dəridə piqmentasiya əlamətlərinin əmələ glməsinin qarşısını alır əhval-ruhiyəni yüksəldir. Sarıkökü suda isladıb gözlərin altına yaxdıqda həmin nahiyənin tündləşməsinin (qaralmasının) qarşısını alır. (5 gün etmək kifayətdir). Prostat xəstəliyinin profilaktikası baxımından çox əhəmiyyətlidir.
Perqament

Perqament (alm. Pergament, yun. Πέργαμον, Perqamon) — heyvan dərilərindən hazırlanmış və yazı yazmaq üçün nəzərdə tutulmuş material. E.ə. II əsrdə istifadə olunmağa başlanmışdır. Materialın adı onun ilk dəfə hazırlandığı Perqam şəhərinin adından götürülmüşdür. Perqament aşılanmamış qoyun, dana, balıq, ceyran, bəbir və ya keçi dərisindən hazırlanırdı. Papirusdan fərqli olaraq perqamentdən geniş istifadə olunmasının səbəbi onun üzərində suda həll oluna bilən mürəkkəblə yazılmış yazını silib, yenisini yazmaq imkanının olması idi. Bundan başqa, perqamentin hər iki üzünə yazı yazmaq mümkün idi.
Ən çox satılan kitabların siyahısı

Bu siyahıda bu günə kimi ən çox tirajlarla satılan kitablar yer almışdır. Bu siyahıda komikslər və dərslik kitabları yer almayıblar. Bibliya, Quran çox güman ki, ən çox yayılmış kitablardır. Amma bu kitabların nüsxələrinin sayını dəqiq bilmək mümkün olmadığından, onlar bu siyahıya daxil edilməyiblər. Siyahıdan eləcə də bəzi siyasi kitablar çıxarılıblar.
Ən çox satılan kitabların siyahısı

Məsələn Adolf Hitlerin və Mao Tszedunun yazdıqları kitablar: "Üç muşketyor", "Pinokyo", "Alisa möcüzələr ölkəsində", "Don Kixot" kimi əsərlər də hansı tirajla satıldıqları məlum olmadığı üçün siyahıda yoxdurlar. Harri Potterin 7 kitabının isə hər birinin ayrı ayrılıqda satış tirajı bilinmədiyindən siyahıda hamısı bir seriya kitab kimi yer alıblar. Həmçinin bax: Biznes Kitabları ilə özünü inkişaf etdir. Ən çox satılan bir cildlik kitablar 100 milyon nüsxədən çox 50–100 milyon nüsxə 30–50 milyon nüsxə 20–30 milyon nüsxə 10–20 milyon nüsxə Satış tirajı məlum deyil Qeyd: Bu kitabların satış tirajları məlum deyil, amma ən azı 10 milyon dənə nüsxələri olduğu sübut olunduğundan bu siyahıda yer alırlar. Ən çox satılan kitab seriyaları 100 milyon nüsxədən çox 50–100 milyon nüsxə Ən çox satılan, müntəzəm olaraq yenilənən kitablar 100 milyon nüsxədən çox 50–100 milyon nüsxə 30–50 milyon nüsxə 20–30 milyon nüsxə Həmçinin bax
Heydər məscidi

Heydər məscidi — Bakı şəhərinin Binəqədi rayonunda yerləşən, 2012–2014-cü illərdə Prezident İlham Əliyevin tapşırığı ilə tikilən məscid.Prezident İlham Əliyevin Sərəncamına əsasən 2012-ci ilin sentyabr ayında məscidin tikintisinə başlanılmışdır. 26 dekabr 2014-cü ildə ictimaiyyətin istifadəsinə verilən məscidin fasadı Şirvan-Abşeron memarlıq üslubunda xüsusi daşlarla üzlənmişdir. Məscid üzərində hündürlüyü 95 metr olan 4 minarə inşa olunmuşdur. 12.000 m² sahədə salınmış Heydər məscidinin daxili 4.200 m² sahəni əhatə edir. Məscidin 55 metr hündürlüyündə olan baş günbəzinin və 35 metr hündürlüyündə olan ikinci günbəzinin kənarlarına Quran ayələri yazılmışdır.
Heydər məscidi

Məsciddə eyni vaxtda 7000-ə yaxın insan ibadət edə bilir.Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev 26 dekabr 2014-cü il tarixində Heydər məscidinin açılışında iştirak etmişdir. Məscid 26 dekabr 2014-cü ildə ictimaiyyətin istifadəsinə verilmişdir. Məscid 12.000 m² sahədə salınıb, daxili isə 4.200 m² sahəni əhatə edir. Məscidin fasadı Şirvan – Abşeron memarlıq üslubunda xüsusi daşlarla üzlənilmiş, hündürlüyü 95 metr olan 4 minarə inşa olunmuşdur. Məscidin 55 metr hündürlüyündə olan baş günbəzinin və 35 metr hündürlüyündə olan ikinci günbəzinin kənarlarına Quran ayələri yazılmışdır.Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi məscidə sünni təriqəti üzrə imam (Hafiz Abbasov) və şiə təriqəti üzrə axund (Rüfət Qarayev) təyin edib.Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Mübariz Qurbanlı bildirib ki, Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin (QMİ) axund və imam təyinatına baxmayaraq, "Heydər" məscidində dini icma yaradılmayacaq: "Bu məscid dini icma olmadan fəaliyyət göstərəcək.
Heydər məscidi

Bütün bunlar qanuna uyğundur. Çünki o məscid ayrıca bir kompleksdir və bir məscid-kompleks olaraq Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin nəzdindədir. Bu baxımdan da buranın idarəçiliyi özəl formada həyata keçirilir. Ona görə də bu məscid digər məscidlərin idarəçiliyindəki qaydalarla deyil, kompleksin əsasnaməsini əsas götürülərək idarə olunacaq". Həmçinin bax Bakıdakı məscidlərin siyahısı
Şəmsi Bədəlbəyli

Şəmsi Bədəl bəy oğlu Bədəlbəyli (23 fevral 1911, Şuşa – 23 may 1987, Bakı) — tanınmış Azərbaycan aktyoru və rejissoru, Azərbaycan SSR xalq artisti (1964). 23 fevral 1911-ci ildə – Şəmsi Bədəlbəyli Azərbaycanın qədim mədəniyyət mərkəzi olan Şuşa şəhərində görkəmli pedaqoq və ictimai xadim Bədəl bəy Bədəlbəylinin (1875–1932) və Rəhimə xanım Qacarın (1880–1966) ailəsində dünyaya gəlmişdir. Bakıda orta məktəbdə ibtidai təhsil almışdır. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Ş.Bədəlbəyli Azərbaycan Pedaqoji Texnikumuna daxil olur. Bu illərdə o, böyük həvəslə özfəaliyyət dərnəyində iştirak edir, aktyorluq istedadını sınayır. 1927-ci ildə – Azərbaycan Pedaqoji Texnikumunun məzunu olur. 1927–1932-ci illərdə – Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında təhsil alır: iki il xalq çalğı alətləri şöbəsində, daha sonra kompozisiya nəzəriyyəsi sinfində Üzeyir Hacıbəylinin tələbəsi olur.
Şəmsi Bədəlbəyli

Həmin illərdə Azərbaycan Dövlət Dram Teatrında böyük qardaşı, bəstəkar və dirijor Əfrasiyab Bədəlbəylinin rəhbərlik etdiyi orkestrdə tar çalır. Bəzən C.Cabbarlının "Od gəlini" və "Sevil" tamaşalarında səhnə arxasından aktyorları tarda müşayiət edirdi. Eyni zamanda, dramaturq və rejissor Cəfər Cabbarlı ilə dostlaşaraq, ona səhnə ilə bağlı fəaliyyətində köməklik göstərir. Bu da onun rejissorluq sənətinə marağını artırır və o, C.Cabbarlının əsərlərinin tamaşalarında rejissor assistenti kimi çalışmağa başlayır. 1930–1932-ci illərdə "Gənc işçi" qəzeti redaksiyasında "İncəsənət və ədəbiyyat" şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışır, həmin qəzetin səhifələrində bir sıra tamaşalar haqqında məqalələri dərc olunur. 1932-ci ildən (may ayından başlayaraq) 1942-ci ilə kimi – Azərbaycan Dövlət Dram Teatrında rejissor assistenti və rejissor kimi fəaliyyət göstərir. 1933-cü ildə Ş.Bədəlbəyli Azərbaycan Xalq Maarif Komissarlığı tərəfindən Moskvaya rejissorluq üzrə təcrübə işinə göndərilir.
Şəmsi Bədəlbəyli

Moskvada Malı Teatrda Şillerin "Don Karlos" əsərinin hazırlığında görkəmli rejissor K.Marcanaşvilinin rəhbərliyi altında rejissor assistenti kimi təcrübə keçir. Həmçinin, İnqilab teatrında rejissor A.Popovun yaradıcılıq emalatxanasında öz təcrübəsini zənginləşdirir, dramaturq N.Poqodinin "Mənim dostum" əsərinin tamaşasının hazırlanmasında iştirak edir. 1936-cı ildə Bakıya qayıtdıqdan sonra Azərbaycan Dövlət Dram Teatrında rejissor kimi fəaliyyətini davam etdirir. Bir sıra səhnə əsərlərinin tamaşalarına quruluş verir. Onlardan C.Cabbarlının "1905-ci ildə", "Od gəlini" əsərlərinin tamaşalarının hazırlanmasında Ş.Bədəlbəyli rejissor assistenti kimi iştirak edir. Xüsusilə onun M.F.Axundovun "Müsyo Jordan və dərviş Məstəli şah" komediyasının səhnələşdirilməsi üzrə (rejissor M.Zeynalovla birgə) yaradıcılıq işi klassik komediyanın müasir təfsiri kimi qeyd olunur. 1939-cu il, 23 oktyabr — Azərbaycan Dövlət Dram Teatrında Ş.Bədəlbəylinin rejissor kimi ilk müstəqil işi olaraq, C.Məmmədquluzadənin "Ölülər" əsəri tamaşaya qoyulur.
Şəmsi Bədəlbəyli

Bu, onun yaradıcılığında yeni mərhələnin başlanğıcı olur. 1941-ci il, 19 yanvar — həmin teatrda Ş.Bədəlbəylinin rejissorluğu ilə S.Rəhmanın "Xoşbəxtlər" əsərinin premyerası olur. 1941-ci ildə, iyunun 16-da – V.Şekspirin "Kral Lir", iyulun 8-də Lermontovun "İki qardaş" əsərləri Ş.Bədəlbəylinin rəhbərliyi ilə səhnədə oynanılır. Sonrakı illərdə Ş.Bədəlbəyli digər teatrlarda çalışsa da Azərbaycan Dövlət Dram Teatrı ilə yaradıcılıq əlaqələrini davam etdirmiş, bu səhnədə yeni əsərləri tamaşaya qoymuşdur: o cümlədən, 1945-ci il, noyabrın 17-də Azərbaycan Dövlət Dram Teatrında Ş.Bədəlbəylinin rejissorluğu ilə S.Rəhmanın "Aşnalar" əsərinin premyerası olmuşdur. 1941–1942-ci illərdə Ş.Bədəlbəyli sovet ordusunun hissələri tərkibində İrana göndərilir, "Qırmızı Şərq", "Vətən uğrunda" qəzetlərinin müxbiri kimi Təbrizdə fəaliyyət göstərir. Burada Ş.Bədəlbəylinin rəhbərliyi altında həvəskar aktyorların iştirakı ilə Ü.Hacıbəylinin "Arşın mal alan", Z.Hacıbəyovun "Evliykən subay", "Əlli yaşında cavan" musiqili komediyaları tamaşaya qoyulur. 1943-cü ildə Ş.Bədəlbəyliyə Azərbaycan incəsənətinin inkişafında böyük nailiyyətlərinə görə Azərbaycan Ali Soveti Pəyasət Heyəti tərəfindən əməkdar incəsənət xadimi fəxri adı verilir.
Şəmsi Bədəlbəyli

Ş.Bədəlbəyli bundan sonrakı illərdə də bir sıra hökumət mükafatlarına layiq görülmüş, fəxri fərmanlarla, orden və medallarla təltif olunmuşdur. 1943–1949-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında bədii rəhbər vəzifəsinə təyin olunur. Həmin illərdə Ş.Bədəlbəylinin rejissorluğu ilə bu teatrın səhnəsində bir sıra Azərbaycan və xarici ölkə bəstəkarlarının musiqili komediyalarının premyerası olur. 1946-cı il, 17 iyul — Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrının səhnəsində F.Əmirovun "Gözün aydın" musiqili komediyası Ş.Bədəlbəyli tərəfindən tamaşaya qoyulur. 1948-ci il, 31 dekabr — Ş.Bədəlbəyli həmin səhnədə S.Ələsgərovun "Ulduz" musiqili komediyasına quruluş verir. Sonrakı illərdə də Ş.Bədəlbəyli fasilələrlə bu teatrda işini davam etdirmiş, bir sıra əsərlərin səhnələşdirilməsinə rəhbərlik etmişdir. Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında Ş.Bədəlbəyli 1947-ci ildə Ü.Hacıbəylinin "O olmasın, bu olsun", 1956-cı ildə "Arşın mal alan" musiqili komediyalarına yeni quruluş vermişdir.
Şəmsi Bədəlbəyli

1947, 1956 və 1959-cu illərdə S.Rüstəmovun "Durna" musiqili komediyasının tamaşalarını hazırlamışdır. 1949–1956-cı illərdə Ş.Bədəlbəyli M.Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının direktoru və bədii rəhbəri vəzifəsində çalışır. 1950-ci il və sonrakı illərdə müxtəlif bayramlar və dövlət tədbirləri çərçivəsində konsertlərə quruluşlar verir: o cümlədən, 1950 və 1959-cu illərdə Moskvada keçirilən Azərbaycan ədəbiyyatı və incəsənəti ongünlüklərinin konsertləri, 1967-ci ildə Azərbaycan İncəsənət ustalarının konsertləri, 1972-ci ildə Aşıq Ələsgərin 150 illiyi, 1973-cü ildə İmadəddin Nəsiminin 600 illiyi, 1975-ci ildə Üzeyir Hacıbəylinin 90 illiyi münasibətilə yubiley konsertləri, 1974-cü ildə Fransada Azərbaycan mədəniyyəti günləri çərçivəsində keçirilən konsertlər, həmçinin, Bakıda təşkil olunan bir sıra konsertlər qeyd oluna bilər. Həmin dövrdən o, Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrına da rejissor kimi dəvət olunur və bir sıra opera tamaşalarını səhnələşdirir: 1952-ci ildə Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında Ü.Hacıbəylinin "Koroğlu" operasına yeni quruluş verir. 1956-cı ildə bu səhnədə Z.Paliaşvilinin "Daisi" operasını tamaşaya qoyur. 1958-ci ildə Ü.Hacıbəylinin "Əsli və Kərəm" operasının yeni səhnə quruluşunu hazırlayır. 1951-ci ildə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti nəzdində İncəsənət işləri idarəsi tərəfindən Ş.Bədəlbəyli Azərbaycan Dövlət Mahnı və rəqs ansamblının yaradıcı heyətinin ifaçılıq məharətini peşəkar səviyyəyə yüksəltmək üçün Komissiyanın sədri təyin olunur.
Şəmsi Bədəlbəyli

1953-cü il 15 noyabr – 1954-cü il 15 may – A.N.Ostrovski adına Leninqrad Dövlət Teatr İnstitutunda ixtisasartırma təlimi keçir və peşəkar rejissor kimi təcrübəsini artırır. 1956–1959-cu illərdə — yenidən Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında bədii rəhbər və direktor vəzifəsində çalışır. Bu illərdə Ş.Bədəlbəylinin rejissorluğu ilə səhnəyə qoyulan yeni əsərlərdən: 1958-ci il, 11 iyul – V.Adıgözəlov və R.Mustafayevin "Hacı Qara" musiqili komediyasının; 1961-ci il 24 yanvar – S.Rüstəmovun "Rəisin arvadı" musiqili komediyasının premyerası olur. 1957-ci ildə — Aşqabada dəvət olunaraq, Türkmənistan Opera və Balet Teatrında Ü.Hacıbəylinin "Koroğlu" operasını tamaşaya qoyur. 1959–1965-ci illərdə — Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının direktoru və baş rejissoru təyin olunur. Ş.Bədəlbəyli bu teatrda çalışdığı zaman dünya musiqi klassikasına müraciət edərək, 1962-ci ildə C.Rossininin "Sevilya bərbəri" operasını, 1964-cü ildə A.Borodinin "Knyaz İqor" operasını tamaşaya qoyur. Bu dövrdə həmin səhnədə Azərbaycan bəstəkarlarının yeni operaları da Ş.Bədəlbəylinin rəhbərliyi altında tamaşaya hazırlanır: 1961-ci il, 22 noyabr – S.Ələsgərovun "Bahadır və Sona" operasının; 1963-cü il, 19 aprel –V.Adıgözəlovun "Ölülər" operasının; 1971-ci il 14 mart – Ə.Bədəlbəylinin "Söyüdlər ağlamaz" operasının premyerası olur.
Şəmsi Bədəlbəyli

1964-cü il, 29 iyul – Ş.Bədəlbəyli Azərbaycanın xalq artisti fəxri adına layiq görülür. 1965–1974-cü illərdə Ş.Bədəlbəyli təkrarən Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrının direktoru və bədii rəhbəri vəzifəsində çalışmışdır. Bu illər ərzində Ş.Bədəlbəyli bu teatrda V.Dolidzenin "Keto və Kote" əsərini iki dəfə yeni quruluşda tamaşaya qoyur. Ş.Bədəlbəyli tərəfindən Azərbaycan bəstəkarlarının yeni musiqili komediyaları səhnələşdirilir: 1967-ci il, 28 dekabr — həmin səhnədə A.Məlikovun "Ləpələr" operettası tamaşaya qoyulur. Operetta 1968-ci ildə teatr tamaşalarına Beynəlxalq baxışda I dərəcəli diplomla təltif edilir. 1970-ci il, 7 mart – S.Ələsgərovun "Sevindik qız axtarır" musiqili komediyasının; 1971-ci il, 30 sentyabr – S.Ələsgərovun "Həmişəxanım" musiqili komediyasının; 1971-ci il, 27 mart – V.Adıgözəlovun "Nənəmin şahlıq quşu" musiqili komediyasının; 1973-cü il, 31 mart – E.Sabitoğlunun "Hicran" musiqili komediyasının premyerası olur. 1974–1976-cı illərdə Ş.Bədəlbəyli yenidən M.Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının direktoru və bədii rəhbəri təyin olunur.
Şəmsi Bədəlbəyli

1976, 28 oktyabr – Ş.Bədəlbəyli Azərbaycan Teatr Cəmiyyəti İdarə Heyətinin sədri seçilir. 1978-ci il — Ş. Bədəlbəylinin təşəbbüsü ilə Bakıda Azərbaycan Teatr Cəmiyyətinin nəzdində "Dostluq" teatrı yaradılır – burada müxtəlif respublikaların tanınmış teatr kollektivlərinin qastrol tamaşaları təşkil olunur. 1987-ci il, 23 may — Şəmsi Bədəlbəyli vəfat etmiş, Bakıda Fəxri xiyabanda dəfn olunmuşdur. Filmoqrafiya O qızı tapın (film, 1970) Axırıncı aşırım (film, 1971) (tammetrajlı bədii film) — rol: Şabanzadə Xatirələr sahili (film, 1972) Ömrün səhifələri (film, 1974) Tikdim ki, izim qala. III film (film, 1998) Maestro Niyazi (film, 2007) Nəsil şəcərəsi Xarici keçidlər
Karbohidrogenlər

Karbohidrogenlər - yalnız karbon və hidrogen atomlarından ibarət olan birləşmələrdir. Karbohidrogenlər iki yerə bölünür: Doymuş karbohidrogenlər Doymamış karbohidrogenlərKarbon atomları arasında yalnız birqat rabitə olduqda doymuş karbohidrogenlər, bir və ya bir neçə ikiqat, üçqat rabitə olduqda isə onlar doymamış karbohidrogenlər adlanır. Bu birləşmələr tərkiblərindəki karbon və hidrogen atomlarının nisbətinə görə fərqlənir. Bir hidrogen atomu çıxarılmış karbohidrogenlərə Hidrokarbillər deyilir. Aromatik karbohidrogenlər, alkanlar, alkenlər, alkinlər, tsiklo-alkanlar və s. karbohidrogenlərin müxtəlif sinifləridirlər. Yerdə təbii şəkildə tapılan karbohidrogenlərin əksəriyyəti xam neftin tərkibində rast gəlinir.
Karbohidrogenlər

Hansı ki, burada parçalarına ayrılmış üzvi birləşmələr karbon və hidrogen bolluğu yaradır ki, bunlar da birləşdikdə sonsuz uzunluğa malik ola biləcəyi düşünülən zəncirlər əmələ gətirə bilirlər. Halogenli törəmələri Karbohidrogenlərin molekulunda bir və ya bir neçə hidrogen atomunu halogenlərlə əvəz etdikdə alınan birləşmələrdir. Halogenli törəmələrin növləri Molekulda halogen atomunun sayına görə; Birhalogenli birləşmələr İkihalogenli birləşmələr Üçhalogenli birləşmələr ola bilər. Radikallara görə 2 qrupa bölmək olar; Doymuş karbohidrogenlərin halogenli törəmələri Doymamış karbohidrogenlərin halogenli törəmələri. Doymuş karbohidrogenlərin birhalogenli törəmələri Doymuş karbohidrogenlərin molekulunda bir hidrogen, bir halogen (xlor, brom, yod, flüor) atomu ilə əvəz olunsa, birhalogenli birləşmələr: xloridlər, bromidlər və ya yodidlər alına bilər. Metanda CH4 bir hidrogen bir xlor ilə əvəz olunsa, metilxlorod və ya xlor metan CH3Cl alınar.
Karbohidrogenlər

Doymuş karbohidrogenlərin ikihalogenli törəmələri Bunların ən sadə nümayəndəsi, metanda iki hidrogeni iki halogenlə əvəz etməklə alınan CH2Cl2 dixlormetan və ya metilxloriddir. Halogenlərin karbonlar yanında yerləşməsindən asılı olaraq, ikihalogenli birləşmələr bir neçə növ ola bilər: halogenləri bir karbon yanında olan birləşmələrə hemdihalogenidlər, qonşu karbonlarda yerləşən birləşmələrə α-dihalogenidlər, halogenləri bir-birindən uzaq karbonlarda yerləşən birləşmələrə β, γ və habelə dihalogenidlər deyirlər. Karbohidrogenlərin oksidləşməsinə qarşı inhibitor Tərkibində kükürd, azot, oksiqen, hidroqen və karbon saxlayan kombinə təsirə malik inhibitordır. Birləşmə 1-(3`-tietanil)-3-benziltiokarbamid kumil hidroperoksid ilə çox aşağı qatılıqlarda yüksək inhibitor xassələri göstərir. Antioksidantın belə yüksək inhibitor xassələri tietanil və tiokarbamid fragmentlərinin birgə olması və xüsusən də kompleksə hidroperoksid protonunun birləsməsi ilə izah etmək olar. Məhz bu amil alınmış inhibitorun antioksidləşdirici xassələrini kəskin yüksəldir.
Karbohidrogenlər

Kimyəvi quruluşuna və əldə edilən səmərəliyinə görə sintez edilən birləşməyə ən yaxını 3-tietanilizotiosianatın benzilaminlə etil spirti mühitində qarşılıqlı təsirindən alınan neft məhsullarının antioksidantı -1-(3`-tietanil)-3-benziltiokarbamiddir. 1-(3`-tietanil)-3-benziltiokarbamidin kumil hidroperoksidlə kompleksi üzvi kimyada məlum olan üsulla [2] 1-(3`-tietanil)-3-benziltiokarbamidin üzərinə az miqdarda kumil hidroperoksidi əlavə etməklə və alınan qarışığı otaq temperaturunda bir gün saxlamaqla alınır. Alınan kompleks ağ kristallk maddə olub, asetonda, xlorbenzolda, toluolda, həmçinin sürtkü yağlarında və yanacaqlarda həll olunur. Alınmış 1-(3`-tietanil)-3-benziltiokarbamidin kumil hidroperoksidlə kompleksi yüksək effektivli oksidləşmə inhibitoru olmaqla, karbohidroğenlərdə, həmçinin sürtkü yağlarında və yanacaqlarda istifadə edilə bilər. Karbohidrogen oksidləşdirici mikroorqanizmlər Təbiətdəki ekosistemlərdə geniş yayılıb. Karbohidrogenoksidləşdirici xassəsi tərkibindəki oksidaza qrupundan olan fermentlərə əsaslanır.
Karbohidrogenlər

Belə ki, karbohidrogenin mikrobioloji parçalanması prosesində əsas rol mikroorqanizmlərin payına düşür. Bu mikroorqanizmlər karbon və enerji mənbəyi kimi neft və neft məhsullarından istifadə edirlər. Belə mikroorqanizmlər əsasən aerob formasında rast gəlinir və “karbohidrogenoksidləşdirici mikroorqanizmlər” adı alıblar. Karbohidrogenoksidləşdirici mikroorqanizmlər heterotrof canlılar sisteminin bir hissə olub, həm çirklənmiş, həm də təmiz ekosistemlərdə mövcud olurlar. Karbohidrogenoksidləşdiricinin digər heterotrof mikroorqanizmlərdən fermentlərə görə fərqlənirlər. Bu fermentlər karbohidrogenin oksidləşməsində və hidrofob substratların məninsənilməsində iştirak edir.
Karbohidrogenlər

Biosenozun neft və neft məhsulları ilə çirklənməsi, ekosistem üçün əlavə karbohidrogen mənbəyi yaradır ki, bu da yuxarıdakı bakteriyaların inkişafı üçün zəmin yaradır. Buna görə də daimi çirklənmiş ekosistemlərdə karbohidrogenoksidləşdirən bakteriyaların miqdarı təmiz ekosistemə nəzərən yüksək olur. Belə ki, ətraf mühitdə karbohidrogenoksidləşdirən bakteriyaların sayı ilə karbohidrogenlər arasında miqdarı əlaqə mövcud deyil. Suda yaşayan karbohidrogenoksidləşdirici bakteriyaların taksonomik tərkibi çox müxtəlifdir, 28 növ bakteriya və 14 növ göbələk təsvir edilir. Karbohidrogenoksidləşdirən mikrofloranın tərkibinə əsasən aşağıdakılar daxildir: Generp Aspergillus, Penicillum, Gunninghamella, Cladosporum [3, 4], generasiya Candida, Rhodotorula, Trichosporom, Filamentous mantarlar, hidrokarbon oksidləşdirici mikrofloranın tərkibində, Rhodococcus, Nocardia, Corynebacterium, Frankia, Nocardiopsis, Brevibacterium, Actinomadura, Mycobacterium, Pseudonocardi, Pseudomonas, Acinetobacter. Torpaqlarda karbohidrogenoksidləşdirən mikroorqanizmlər əsasən bakteriya və göbələklər kimi göstərilir.
Karbohidrogenlər

22 növ bakteriya, 19 növ maya göbələyi və 24 növ mikroskopik mitselili göbələk var. Torpağın tipik sakinləri aşağıdakı növlərdir: Pseudomonas, Arthrobacter, Mycobacterium, Brevibacterium, Rhodococcus, Bacillus, Nocardia, Achromobacter, Micrococcus, Klebsiella, Enterobacteriaceae, Mycobacterium, Beierinckia, Alcaligenes, Corynebacterium, Xanthomonas və s. Məlumdur ki, biosenozlarda dominantlıq təşkil edən karbohidrogenoksidləşdirici bakteriyaların tərkibi neft məhsullarının təbiətindən asılıdır. Beləliklə, T.V. Koronelli, Rhodococcus, Pseudomonas, Acinetobacter və Arthrobacter kimi cinslərə məxsus dominant növlərin çirklənmiş ekosistemlər üçün xarakterik olduğunu qeyd edir. Xronik çirklənmiş ekosistemlərdə Roxococcus sözsüs olaraq dominantdır və qalan növlər ikinci dərəcəli mövqe tutur. Bərk karbohidrogenlər Bərk karbohidrogenlər - parafin, serezin, vazelin və mumlardır.
Karbohidrogenlər

Parafinlərin istehsal prosesi Parafinlərin istehsal prosesi – qaçların (“qaç” - heterojen kristallik kütlədir, distillat netf yağlarının deparafinləşmə prosesindən əlavə çıxan yan məhsuldur) yağdan təmizlənməsindən ibarətdir və neft yağlarının deparafinləşmə prosesinə analoji olan prosesdir. Qaçların yağdan daha mükəmməl təmizlənməsi üçün xammala daha yüksək miqdarda ketonaromatik həllediciləri əlavə edirlər. Əmtəə parafinlərinin alınması üçün ağardıcı qillərdən istifadə etməklə kontakt təmizlənmə prosesini (hal hazırda nadir hallarda istifadə olunur) və məhsulun rəngini yaxşılaşdıran, həmçinin doymamış karbohidrogen birləşmələrinin miqdarını məhsulun tərkibində kəskin aşağı salan hidrotəmizlənmə prosesini tətbiq edirlər. Serezinlərin alınma prosesi Serezinlərin alınma prosesi- petrolatumların yağdan təmizlənməsi –qalıq yağlarının deparafinləşməsi prosesinə analoji prosesdir. Serezinlərin təmizlənməsi üçün kontakt və ya hidrogen təmizlənməsi prosesləri tətbiq edilir. Vazelinlər – parafin, serezin, petrolatum və neft yağlarının qarışıqlarının qaynaşması ilə alınır.
Karbohidrogenlər

Vazelinin xarici görünüşü – eynicinsli məlhəm strukturlu məhsuldur, tibb və baytarlıq sahəsində, eyni zamanda sənayedə geniş istifadə olunur. Mumlar - parafin, serezin, petrolatum və onların qarşıqlarının polimerlərlə, qətranlarla və digər komponentlərlə qaynaşmasından alınan məhsuldur. Həmçinin bax M.Mövsümzadə, P.Qurbanov "Üzvi kimya", Maarif-1983. Patent (Azerbaycan) 2003 02 21, 21 12.2000. FərzəliyevV.M., AllahverdiyevM.Ə. və b.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyası

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyası — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Konstitusiya səlahiyyətlərinin həyata keçirilməsinə şərait yaradılmasını təmin edən rəsmi qurum. Administrasiyaya ümumi rəhbərliyi isə ölkə prezidenti həyata keçirir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasını Azərbaycan Respublikasının Prezidenti təşkil edir və onun rəhbərini təyin edir. Məqsəd Konstitusiya səlahiyyətlərinin həyata keçirilməsinə şərait yaradılmasını təmin etməkdir.Milli Məclisə təqdim olunan qanun layihələrini, Prezidentin fərman, sərəncam, tapşırıq və müraciətlərinin, habelə digər sənədlərin layihələrini Prezident Administrasiyası hazırlayır; qəbul olunmuş qanunların, Prezidentin fərman, sərəncam və tapşırıqlarının yerinə yetirilməsinə nəzarət edir, yoxlayır və dövlət başçısına müvafiq məruzələr təqdim edir.Administrasiya Prezidentin respublikadakı siyasi partiya, ictimai birlik, həmkarlar və yaradıcı ittifaqları ilə, habelə xarici ölkələrin dövlət orqanları və vəzifəli şəxsləri, yerli və xarici siyasi, ictimai xadimlər, beynəlxalq təşkilatlarla qarşılıqlı əlaqələrini təmin edir.Administrasiyada ölkədə və dünyada baş verən sosial-iqtisadi, siyasi və hüquqi proseslər haqqında məlumatlar, yerli özünüidarə orqanlarının, ictimai təşkilatların və vətəndaşların müraciətləri, təklifləri təhlil olunur və Prezidentə müvafiq məruzələr hazırlanır. Administrasiyaya ümumi rəhbərliyi Azərbaycan Respublikası Prezidenti həyata keçirir.Administrasiyanın işinə bilavasitə rəhbərlik funksiyalarını isə Administrasiyanın rəhbəri yerinə yetirir. Hal-hazırda administrasiyaya Samir Nuriyev rəhbərlik edir.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyası

Azərbaycan Prezidentinin Administrasiyasına 16 şöbə daxildir. Həmin 16 şöbə rəisindən 7-i həm də Prezidentin köməkçisidir. Həmin 7 nəfərdən başqa Prezidentin Katibliyinin rəisi də Prezidentin köməkçisidir. 2 nəfər isə sadəcə Azərbaycan Prezidentinin köməkçisi vəzifəsini tutur. Prezident sarayı Administrasiya Azərbaycan Respublikasının Prezident sarayında – Bakı şəhəri, İstiqlaliyyət küçəsi, 19 ünvanında yerləşir.
Atom kütləsi

Atom kütləsi - bir atomun kütləsi olub, atom kütlə vahidi (a.k.v.) ilə müəyyən olunur. Hal-hazırda atom kütlə vahidi ən geniş yayılmış izotop olan karbonun neytral atomunun kütləsinin 1/12-i qəbul edilir. Buna görə də, bu izotopun atom kütləsi təyinata görə düz 12 a.k.v.-nə bərabərdir. İzotopun atom kütləsi ilə onun kütlə ədədi arasındakı fərqə izafi kütlə deyilir. Bu fərq həm müsbət, həm də mənfi ola bilər. Onun yaranma səbəbi nüvə ilə proton və neytronlar arasında əlaqə enerjisinin qeyri xətti olmasında, həmçinin proton və neytronun kütlələri arasındak fərqdədir.
Atom kütləsi

Karbon atomunun etalon seçilməsinin əsas səbəbi onun 12C izotopunun 98,9% təşkil etməsidir ki, bu isə demək olar ki, götürülmüş nümunədə bütün Karbon atomlarının eyni sayda nuklonlardan təşkil olunması deməkdir. Kimyəvi elementin atom kütləsi (eləcə də "orta atom kütləsi", "standart atom kütləsi") verilmiş kimyəvi elementin təbiətdə mövcud olan bütün izotoplarının, onların yerdə və atmosferdə yayılma xarakterini nəzərə alaraq orta məxrəcə gətirilmiş kütləsidir. Mendeleyev cədvəlindədə bu kütlələr göstərilmişdir. Kimyəvi elementin nisbi atom kütləsi, onun təbii izotoplarının orta atom kütləsinin a.k.v-yə olan nisbəti ilə müəyyən olunur. Odur ki, dövri sistem cədvəlində bir çox elementlər kəsr ədədli kütləyə malikdirlər. Məsələn, Cl -un nisbi atom kütləsi 35,453-dür. Bu isə onun təbiətdə 77,35 % 35Cl və 22,65% 37Cl izotopu şəklində yayılması ilə əlaqədardır.
Atom kütləsi

A.k.v. ilə ifadə olunmuş nisbi atom kütləsi elementin bir atomunun kütləsinə bərabərdir. Maddə bir neçə eyni, yaxud müxtəlif növ atomlardan təşkil olunduğu üçün onun molekulunun kütləsi müvafiq olaraq bu atomların kütlələri cəmindən ibarətdir. Maddə molekulunun a.k.v ilə ifadə olunan kütləsinə nisbi molekul kütləsi deyilir. Nisbi molekul kütləsi Mr maddənin molekul kütləsinin karbon atomunun kütləsinin 1/12-nə olan nisbətidir. Rəşad Həsənov. Kimya dərsliyi.
Şeyx Məhəmməd Xiyabani

Şeyx Məhəmməd Xiyabani (azərb. شئیخ محممد خیابانی) — Cənubi Azərbaycanda milli-azadlıq hərəkatının rəhbəri, mütəfəkkir və siyasətçi. Şeyx Məhəmməd Xiyabani 1880-ci ildə Təbriz şəhəri yaxınlığında yerləşən Xamnə qəsəbəsində anadan olmuşdur. O, Xamnədəki məktəbi bitirdikdən sonra Mahaçqalada ticarətlə məşğul olan atası Hacı Əbdülhəmidin yanına getmiş, az müddətdən sonra Təbrizə qayıdaraq din elmlərini öyrənməyə başlamışdır. Xiyabani Təbrizin tanınmış ruhanisi Əngəcinin yanında oxumuş, onun ən görkəmli tələbələrindən olaraq, müctəhidlik dərəcəsinə yüksəlmişdir.
Şeyx Məhəmməd Xiyabani

Bundan əlavə, Xiyabani nücum, heyət və hesab elmlərini məşhur münəccim Mirzə Əbdüləlinin yanında mənimsəmiş, kəlam — islam fəlsəfəsi və ədəbiyyat üzrə məşhur alim olmuşdur. Şeyx Məhəmməd Xiyabani fəsahətli və gözəl danışığı ilə Təbriz əhalisinin hüsn — rəğbətini qazanmış, Təbrizdə məşhur ruhani və inqilabçı Siqətülislamın tövsiyəsi ilə Xiyaban məhəlləsində Hacı Kərim xan məscidində imam və vaiz olmuşdur. Siyasi fəaliyyəti Xiyabani öz çıxışlarında insan hüququndan və azadlıqdan danışaraq, Təbriz əhalisinin dünyagörüşünü inkişaf etdirir və həmişə deyirdi: "Haqqı verməzlər, haqqı almaq lazımdır". Həqiqətdə Xiyabani minbəri azadlıq və demokratiyanı yaymaq üçün təbliğat kürsüsünə çevirmişdir. 1907–1911-ci illərdə Xiyabani İran totalitar və şahlıq rejimi əleyhinə hərəkatda fəal iştirak etmiş və mücahidlər sırasında mübarizə aparmışdır.
Şeyx Məhəmməd Xiyabani

İctimaiyyun-amiyyun sosial-demokrat partiyası onun elmi və ictimai cəhətdən yüksək dərəcəyə malik olmasını dərk edərək, Azərbaycan əyalət əncüməninə üzv seçmişdir. Xiyabani Azərbaycan tarixində ən ağır və böhranlı zamanda inqilabi hərəkata qoşulmuş, həm daxili irticaçı qüvvələr, həm də xarici dövlətlər: Rusiya, İngiltərə, Almaniya və Osmanlı dövlətləri əleyhinə fəal mübarizə aparmışdır. O, Güney Azərbaycan və İran tarixində ilk dəfə Demokrat Firqəsini və demokratik rejimi yaratmışdır. Hətta, xarici tarixçilərin fikrincə, onun başçılıq etdiyi demokrat rejimi dövründə, qısa olsa da, Təbriz əhalisi bu kimi rifah və əmin-amanlıq görmüşdür. İrandakı məşrutə rejiminə bir neçə zərbə endirilmişdir: 1907-ci ildə məşrutə qanunu imzalandıqdan sonra Müzəffərəddin şahın yerində oturan Məhəmmədəli Mirzə rus çar hökumətinin köməyi ilə məşrutəni aradan aparmağa çalışdı.
Şeyx Məhəmməd Xiyabani

çar hökuməti ilə İngiltərə arasında 1907-ci il müqaviləsi bağlandı. Bu müqavilə üzrə İran iki nüfuz məntəqəsinə bölündü: şimalda Rusiya və cənubda İngiltərə hökm sürdülər. rus kazakı Vladimir Lyaxov İran Məclisini top atəşinə tutdu. Məhəmmədəli şah Qacar və daxili irticanın təhriki ilə rus kazakları Təbrizdə ümumi qırğın və faciə törətdilər. çar hökuməti 1907-ci ildə bağladığı müqaviləni İran hökumətinə qəbul etdirmək üçün ona ultimatum verdi.Xiyabani Tehranın Səbzə meydanında böyük mitinq təşkil edərək, müqavilə bağlayan dövlətlər və onu qəbul edən İran hökumət başçıları haqqında kəskin çıxışlar etdi.
Şeyx Məhəmməd Xiyabani

Tehranın polis başçısı Yeprem onu tutmaq istədisə də tapa bilmədi. Xiyabani Tehrandan Məşhədə, oradan Aşqabad və Bakı yolu ilə Mahaçqalaya getmiş, az müddətdən sonra Təbrizə qayıtmışdı. Xiyabani 2-ci Məclis dövründə vəkil olduğu zaman Tehranda təşkil edilmiş iran Demokrat Partiyasının üzvü olmuşdur. Xiyabani Təbrizə qayıtdıqdan sonra Təbrizdə Güney Azərbaycan Demokrat Partiyasını təşkil etmiş və gizli fəaliyyətə başlamışdır. 1917-ci ildə Rusiyada inqilab olan zaman Güney Azərbaycan Demokrat Firqəsi açıq fəaliyyətə başlamış, 1917-ci il aprelin 9-da "Təcəddüd" qəzetinin ilk sayı nəşr edilmiş və aprelin 30-da Xiyabaninin "Həqiqət nur saçacaqdır" başlığı ilə ilk məqaləsi çıxmışdır.
Şeyx Məhəmməd Xiyabani

Orada o deyirdi: "Artıq məşrutə qanunlarını icra etmək vaxtı gəlib çatmışdır. Həqiqəti açıq demək lazımdı". Xiyabaninin 2-ci məqaləsində deyilirdi: "Dünyada ən mürtəce və totalitar dövlət olan çar rusiyası artıq dağılmışdır. İndi İran xalqları qanı hesabına alınmış məşrutə qanununu qoruyub icra etməlidir". Xiyabani məşrutə qanununa uyğun seçkilərin həyata keçirilməsini tələb edirdi.
Şeyx Məhəmməd Xiyabani

Uzunmüddətli böhrandan sonra üçüncü məclisə İranın digər nöqtələrindən vəkillər seçilmiş, lakin Azərbaycanda hakim olan Eynüd Dövlə və mürtəce dairələr seçkilərdə təxribat törədərək, seçki vərəqələrini cırmışdır. Buna görə də Məclisin bu dövründə Azərbaycan vəkilləri iştirak etməmiş, Məclisin 3-cü dövrü ancaq 39 gün davam edib, uzun sürən böhran dövrü başlanmışdır. Xarici dövlətlərin əlaltısı olan Rzazadə kimi provokatorlar məşrutə və Azərbaycan Demokrat Firqəsi əleyhinə təşəbbüs yeritməyə başladılar. 1918-ci ildə Azərbaycan Demokrat Firqəsi olduqca mürəkkəb vəziyyətdə fəaliyyətini davam etdirdi. O zaman rus qoşunları inqilab nəticəsində İrandan çıxarıldılar.