LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Azərbaycan–ATƏT əlaqələri

İlk iki təklif Ermənistan tərəfindən, son təklif isə Azərbaycan tərəfindən qəbul edilməmişlər. 18–19 noyabr 1999-cu ildə İstanbulda keçirlən ATƏT-in üzv ölkələrinin dövlət və hökumət başçılarının növbəti Zirvə görüşündə iştirak edən Azərbaycan İstanbul Bəyannaməsinə və Avropa Təhlükəsizliyi Xartiyasına qoşulmuşdur. Azərbaycanla ATƏT-in Demokratik Təsisatlar və İnsan Hüquqları Bürosu (DTİHB) arasında sıx əməkdaşlıq münasibətləri əldə olunmuşdur. 1998-ci ildən başlayaraq DTİHB Azərbaycan Respublikasının hökuməti ilə fəal əməkdaşlıq aparmış və aparılan birgə əməkdaşlıq nəticəsində demokratikləşdirmə, qanun aliliyi, qanunvericiliyin, xüsusilə də seçki qanunvericiliyinin təkmilləşdirilməsi, miqrasiya, gender bərabərliyi və digər sahələrdə bir çox layihələr həyata keçirir. DTİHB Azərbaycanda keçirilmiş prezident, parlament və bələdiyyə seçkilərində fəal iştirak edir. ATƏT-in Mətbuat Azadlığı üzrə nümayəndəsi ilə də əməkdaşlığa Azərbaycan hökuməti tərəfindən xüsusi önəm verilir. 2001-ci ilin dekabrında ATƏT-in Mətbuat Azadlığı üzrə Nümayəndəsin Ofisi və AR-in XİN-in birgə təşəbbüsü əsasında Azərbaycanın gənc jurnalistləri üçün keçirilmiş "Azərbaycanda Mətbuat Azadlığı və Məsuliyyətinin İnkişafı" mövzusunda seminarın Ofislə Azərbaycan arasında əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi və Jurnalistikada davranış məcəlləsi, həmçinin digər müvafiq məsələlərin müzakirəsi baxımından vacib əhəmiyyət kəsb etmişdir. ATƏT-in tamhüquqlu üzvü olduğundan Azərbaycan ATƏT-in Milli Azlıqlar üzrə Ali Komissarının Ofisi ilə əlaqələr yaratmışdır.
Azərbaycan–ATƏT əlaqələri

Lakin Milli Azlıqlar üzrə Ali Komissarının mandatına (mandata uyğun olaraq, Komissarın Ofisi adətən milli zəmində münaqişə ocağının yaranması ehtimal olunan bölgələrlə geniş fəaliyyət göstərir), eyni zamanda Azərbaycanın milli azlıqların hüquqlarının müdafiəsi sahəsində əldə etdiyi nailiyyətlərə və həyata keçirdiyi tədbirlərə baxmayaraq, Ali Komissarının Ofisi ilə Azərbaycan arasında əməkdaşlıq hələ arzuolunan səviyyədə deyil və müntəzəm qaydada həyata keçirilmir. 300-dən çox deputatdan ibarət olan ATƏT-in Parlament Assambleyası (PA) ilə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi arasında sıx əməkdaşlıq əlaqələri qurulmuşdur. ATƏT-in PA-da təmsil olunan Azərbaycandan olan deputatlar hər il PA-nın iclaslarında iştirak edirlər. Bakıda ATƏT-in Ofisinin yaradılması haqqında 16 noyabr 1999-cu ildə ATƏT-in Daimi Şurasının 318 saylı qərarı qəbul olunmuşdur. ATƏT-in Daimi Şurasının 318 saylı qərarının qəbulundan sonra 1999-cu ilin noyabrın 25-də imzalanmış Qarşılıqlı Anlaşma Memorandumu ATƏT və Azərbaycan arasında əməkdaşlıığa yeni təkan vermişdir. 18 iyul 2000-ci ildə ATƏT-in Bakıdakı Ofisinin rəsmi açılışı baş tutmuşdur. ATƏT-lə Azərbaycan arasında səmərəli əməkdaşlığın inkişafı Azərbaycan üçün vacib əhəmiyyət kəsb etdiyindən, xüsusi olaraq bu məqsədlə Azərbaycanda ATƏT-in Dostları Qrupu yaradılmışdır.
Yapon əzgili

Yapon əzgili (lat. Eriobotrya japonica – Yapon eriobotriyası) — eriobotriya cinsinə aid bitki növü. Gülçiçəklilər (lat. Rosaceae) fəsiləsindən həmişəyaşıl subtropik bitkidir. Bu ekzotik ağacın bir neçə adı var. Azərbaycan dilində ən geniş yayılmış adı yapon əzgilidir. Eyni zamanda muşmula da adlandırılır.
Yapon əzgili

Həmçinin, Malta əriyi və yeni dünya meyvəsi də adlandırılır. Botanik adı isə latınca "Eriobotrya japonica"dır. Çünki eriobotriya cinsinə aid bitki növüdür. Hesab edilir ki, bu meyvənin ana vətəni Çin və Şimali Hindistandır. Amma Yaponiyada yetişdirilib. Daha sonra isə Aralıq dənizi ölkələri başda olmaqla Avropaya yayılıb. Əsasən şəhər parklarında və küçələrdə dekorativ bitki kimi əkilib-becərilir.
Yapon əzgili

Qeyd edim ki, yapon əzgilinin şəhərdə çoxalmasının əsas səbəblərindən biri odur ki, bu ağac ətrafı o qədər də zibilləmir. Belə ki, onun yarpaqları adətən isti aylarda saralıb yerə tökülür və yarpaqları iri olduğundan onu yerdən yığışdırmaq da çox asandır. On ildən artıqdır ki, Azərbaycanda, xüsusilə də paytaxt Bakıda yapon əzgili ağacından çox sayda əkilib. Xüsusilə Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin binası qarşısındakı ağacların çoxu yapon əzgilidir. Yapon əzgili toxumları ilə, mədəni sortları isə calaq etməklə artırılır. Bu ağacın əsas xüsusiyyətlərindən biri onun həmişəyaşıl olmasıdır. Qışda yarpaqlarını tökmür.
Yapon əzgili

Ortalama boyları 10 metrə qədər uzana bilir. Dekorativ baxımdan da çox gözəl bir görünüşü var. Qeyd edim ki, xüsusən ştillə əkilənləri çox şaxtalı havaya qarşı dözümsüzdür. Amma toxumdan artan və hasara alınanları sərt qışa dözə bilir. Onun meyvəsi yeməlidir və çox dadlıdır. Meyvələri şirəli, turşa-şirin, açıq narıncı və ya sarı rəngdə, diametri 3 sm-ə qədər, bəzi mədəni sortlarda meyvəsinin ölçüsü 10 sm-dir. Meyvəsi ilk qoparılan zaman fərqli bir dada malik olur.
Yapon əzgili

Bir az keçdikdən sonra yumuşalır və ləzzətli olur. Meyvəsindən müxtəlif cür də istifadə oluna bilər. Hətta qan təzyiqinin aşağı salınmasında da ondan istifadə edilir. Meyvəsindən kompot, mürəbbə, marmelad, pastila, povidlo hazırlanır. Meyvəsinin tərkibi karotin və C vitamini zəngindir, eləcə də minerallardan dəmir, fosfor, kalsium və s mövcuddur. susuzluğu azaldır, qan dövranını nizamlayır, ishalı kəsir, qaraciyərin funksiyasını normallaşdırır və mədə iltihabını aradan götürür. Antioksidant təsiri ilə toksiki maddələrin uzaqlaşmasına şərait yaradır.
Yapon əzgili

Muşmula meyvəsinin sərinləşdirici effekti və dadı nə qədər gözəl olmasıyla yanaşı dəri xərçənginin qarşısının alınması istiqamətində də tədqiqatlar aparılır. Hamiləlik dövründə mütləq yeyilməsi lazım olan meyvədir. Çünki düşüklərin qarşısını alır və minerallarla zəngindir. Yanaşı olaraq bel ağrılarını azaldır. Artıq mayeni qovur və arıqlamaq istəyənlər üçün əlverişlidir. Qeyd edim ki, bu yeni dünya meyvəsinin tumu da, yarpağı da, çayı da faydalıdır. Meyvəsinin daxilində bir neçə iri toxumları — tumları var.
Yapon əzgili

Tumları ilk baxışda daha çox şabalıda bənzəyirlər. İndiyə kimi mən azı 1, maksimum 6 tumuna rast gəlmişəm. Tumundan qəhvə əvəzediciləri də hazırlanır. Həmçinin tumu sidik qovucu xüsusiyyətə malikdir, yarpaqları isə dəmlənib içildikdə qandakı şəkərin miqdarını aşağı salır. Bunun üçün ağacın yarpağından 20 qram götürərək onu 0,5 litr suda 20 dəqiqə dəmləyib gündə 2 dəfə bal əlavə edilərək qəbul etmək tövsiyə olunur. Müalicəvi xassələri dəqiqləşdirilməlidir. Xarici keçidlər Yeni dünya meyvəsi olan yapon əzgili və onun faydaları (az.)
Eldar Quliyev (kinorejissor)

Eldar Tofiq oğlu Quliyev (18 yanvar 1941, Bakı – 16 aprel 2021, Bakı) — Azərbaycan kinorejissoru, ssenaristi, Azərbaycan SSR xalq artisti (1982), Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı (1978), "Debüt" studiyasının bədii rəhbəri (1987-ci ildən), Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin kino kafedrasının professoru. Eldar Quliyev 18 yanvar 1941-ci ildə Bakıda anadan olub. 1960–1966-cı illərdə Moskvada Ümumittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunun rejissorluq fakültəsində, Sergey Gerasimovun kursunda təhsil təhsil alıb. 1967-ci ildən "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında işləmişdir. "Biri vardı, biri yoxdu…" adlı ilk qısametrajlı filmini çəkib. Kifayət qədər bədii və sənədli filmin müəllifidir. 1969-cu ildə ilk böyük ekran əsəri olan "Bir cənub şəhərində" filmi ilə özünü təsdiqləyib və bu filmlə Azərbaycan kinosunda yeni bir mərhələnin təməlini qoyub.1979-cu ildə "Babək" filmini çəkir və bu film professionallıq səviyyəsinə, kütləvi və batal səhnələrin miqyasına görə heç də xaricdə istehsal olunan bu tipli filmlərdən geri qalmırdı.
Eldar Quliyev (kinorejissor)

Həmin illərdə "Babək" filmi 52 ölkə tərəfindən satın alınıb. Bunlarla yanaşı "Ən vacib müsahibə", "Var olun, qızlar…", "Ürək… Ürək…", "Nizami", "Nə gözəldir bu dünya…", "Girov", "İstanbul reysi", "Dərvişin qeydləri" və s. filmlərə quruluş verib. Həmçinin bir neçə filmin ssenari müəllifi olmuşdur. Çəkdiyi filmlərin bir neçəsi kinofestivallarda priz və mükafatlara layiq görülmüşdür. Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində kino kafedrasının professoru, Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzi Himayəçilik Şurasının üzvü olmuşdur.Eldar Quliyev 1987-ci ildən "Debüt" Eksperimental Gənclik yaradıcılıq studiyasının rəhbəri kimi fəaliyyət göstərmişdir.Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyasının ən fəal yaradıcılarından olan Eldar Quliyev Gildiya yaradılan gündən qurumun prezidenti olmuşdur. Bəstəkar Tofiq Quliyevin oğlu, ssenarist Nərminə Quliyevanın atasıdır. Eldar Quliyev 18 yanvar 2021-ci ildə infarkt keçirmişdir.
Eldar Quliyev (kinorejissor)

Kinofabrikdən başlanan yol. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh.
Maidə surəsi

əl-Maidə (Süfrə) surəsi (Mədinədə nazil olmuşdur, 120 ayədir) Surənin adı 114-cü ayədə çəkilən maidə (süfrə) sözündən götürülüb: "Məryəm oğlu İsa dedi: "Ya Allah , ey bizim Rəbbimiz! Bizə göydən bir süfrə nazil et ki, o bizim həm birincimiz, həm də axırıncımız üçün bir bayram və Səndən bir möcüzə olsun. Bizə ruzi ver ki, Sən ruzi verənlərin ən yaxşısısan! ""“Maidə” surəsinin 3 və 67-ci ayələri eyni bir hadisə ilə əlaqədar nazil olduğu halda nə üçün aralarında fasilə düşmüşdür? “Maidə” surəsinin 3 və 67-ci ayələri eyni bir hadisə ilə əlaqədar nazil olduğu halda nə üçün aralarında fasilə düşmüşdür? “Maidə” surəsinin 3-cü və 67-ci ayələri arasında xüsusi əlaqə vardır ki, onların məzmununa, tarixi Qədr-xum hadisəsinə, habelə ayələrin şəni-nüzuluna və bu ilahi kəlamın müsəlmanlara çatdırılmasının mühüm və həssas məsələ olduğuna diqqət yetirməklə mətləb tamamilə aydınlaşır. Bir-biri ilə əlaqədar olan bu iki ayənin nə üçün Quranda fasilə ilə gəldiyinə nəzər saldıqda aşağıdakı məsələləri diqqət mərkəzinə saxlamaq lazımdır: Birincisi budur ki, ayələrin və surələrin tənzimi nazil olma tarixləri əsasında olmamış, əksinə Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih)-in məsləhəti və göstərişi əsasında Quranda yerləşdirilmişdir.
Maidə surəsi

Digəri budur ki, Quranın təhrifə məruz qalmasının və bu ayənin Qurandan çıxarılmasının qarşısını almaq üçün mətləblə əlaqəsi olmayan başqa ayələrin arasında yerləşdirilmişdir ki, imam Əli (əleyhis-salam)-ın imamət və vilayəti mövzusu daha çox diqqəti cəlb etməsin. Misal üçün, çox nəfis və dəyərli bir şeyi çox da əhəmiyyəti olmayan şeylərin arasında gizlədirlər ki, oğrunun diqqətini cəlb etməsin. Həmin məsələ də bu qəbildəndir. Üçüncüsü, əvvəlki və sonrakı ayələrlə əlaqəsi olmayan bir ayənin gəlməsi istitradi tənasübə görə ola bilər. Yəni Quran bir mövzunu bəyan etməklə eyni zamanda müəyyən məsləhətlər əsasında kəlamın istiqamətini dəyişdirir və başqa bir mətləbi bəyan etməyə başlayır, sonra isə yenidən əvvəlki məsələyə qayıdır. Ətreaflı cavab Münasib cavab əldə etmək üçün sualı iki mehvərdə araşdırırıq: 1. “Maidə” surəsinin 3-cü ayəsi ilə 67-ci ayəsinin arasında əlaqə necədir və hansı dəlilə əsasəndir?
Maidə surəsi

2. Bu iki ayə arasında fasilənin varlığı nəyə görədir? Birinci mehvər: Allah-taala “Maidə” surəsinin 67-ci ayəsində buyurur: “Ey Peyğəmbər! Pərvərdigarın tərəfindən sənə nazil olanları tamamilə (camaata) çatdır. Əgər çatdırmasan, Onun risalətini yerinə yetirməmişsən. Allah səni camaat tərəfindən (ehtimal verilən təhlükələrdən) saxlayacaqdır. Allah kafirləri (və inadkarları) düz yola hidayət etməz.” Şiə və sünnü müfəssirləri, müsəlman sirə yazanları qeyd etmişlər ki, bu ayə Əli ibni Əbi Talib (əleyhis-salam)-ın barəsində, özü də Allah tərəfindən (Qədir-Xumda) müsəlmanlara imam və rəhbər təyin edilməsi ilə əlaqədar nazil olmuşdur.
Maidə surəsi

[1] Bu ayənin məzmunundan aşkar olur ki, Allah-taala bu ayədən sonra çox mühüm bir məsələni Peyğəmbərə nazil etmişdir, o da camaata tam aşkar şəkildə təbliğ olunmalı idi. Peyğəmbər nigaran idi və camaatın mənfi əks-reaksiya göstərəcəyindən, onların arasında ikitirəlilik yaranacağından və dində təfriqəyə düçar olacaqlarından qorxurdu. Bu ayədə təkid edilir ki, əgər o həzrət Allahın bu kəlamını çatdırmasa, ümumiyyətlə risaləti yerinə yetirməmiş kimi olur. Allah-taala Peyğəmbərinə belə təkid etməklə eyni zamanda onu əmin etmişdir ki, camaatın ehtimal verilən təhlükələrindən onu qoruyub saxlayacaqdır. Qeyd olunan ayə Peyğəmbərin nübüvvətinin axır dövrlərində, “Vida həcci”ndə, yəni öz risalətindən 22 il keçəndən sonra nazil olmuşdur. Bu zaman artıq islam qüdrət tapmış, şövkəti Ərəbistan yarımadasına yaymışdı və bütün Ərəbistan yarımadası o həzrətin qüdrət və hakimiyyəti altında idi. İndi görəsən, bu necə bir mühüm xəbər idi ki, onun təbliğ edilməsi belə ciddi şəkildə və təkidlə istənilir? Nə üçün Peyğəmbər onu çatdırmaqdan qorxurdu? Cavabı budur ki, sünnü və şiə rəvayətlərinə əsasən islam tarixi qəti şəkildə şahidlik verir ki, o dövrdə Allahın buyurduğu fərman bu idi ki, Peyğəmbəri-Əkrəm (səlləllahu əleyhi və alih) tam aşkar şəkildə öz canişini Əli (əleyhis-salam)-ı camaata təqdim etsin və camaatı ona itaət etməyə vadar etsin.
Maidə surəsi

Görəsən, Peyğəmbər onu çatdırmaqdan nə üçün qorxurdu? Əli ibni Əbi Talib Peyğəmbərin kürəkəni, əmisi oğlu idi. Buna görə də Peyğəmbər qorxurdu ki, camaat onun sözünü qəbul etməsinlər və “Peyğəmbər öz şəxsi mənafeyini nəzərdə almış, öz xanədanını camaata zorla hakim etmişdir!” desinlər. Bundan əlavə, onlardan bəziləri Əli (əleyhis-salam)-a qarşı çox da yaxşı münasibətdə deyildilər, çünki əvvəllər müşriklərlə aparılan müxtəlif müharibələrdə Əli (əleyhis-salam) onların qəbilələrinin böyük (kafir və müşrik) şəxsiyyətlərini və yaxın adamlarını qətlə yetirmişdir. [2] Qədir-Xum hadisəsi: Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih) hicrətin onuncu ilində həcc əməlini yerinə yetirmək üçün Məkkəyə yola düşdü. Əvvəlcədən bütün müsəlman ölkələrinə elan verilmişdi ki, bu həcc səfərində iştirak etsinlər. Sayı doxsan (və ya yüz iyirmi) min nəfərə çatan böyük bir qrup bu həcc əməlində iştirak edirdi.
Maidə surəsi

O həzrət həcc əməllərini yerinə yetirdikdən sonra Mədinəyə qayıdanda Zil-həccə ayının on səkkizi cümə axşamı günü Qədir-Xum adlı diyara yaxınlaşdı. Bu yerdə müxtəlif ölkələrə gedən hacıların yolları bir-birindən ayrılırdı. Bir yol şimala – Mədinəyə tərəf, bir yol şərqə – İraqa tərəf, bir yol qərbə – Misirə tərəf, bir yol isə cənaba – Yəmənə tərəf gedirdi. Buna əsasən, belə bir yerdə islamın əbədi qalmasına zəmanət verən və risalətin vəzifəsini təmin edən ən mühüm və həyati bir məsələ rəsmi şəkildə müsəlmanlara təbliğ edilməli, çatdırılmalı idi. Buna görə də Peyğəmbər-Əkrəm bütün hacıların dayanmasına fərman verdi. Qabaqda gedənlər qayıtdılar, arxada qalanlar da gəlib çatdılar. Hamısı Qədir-Xum adlı yerdə bir yerə yığışdılar.
Maidə surəsi

Müxtəlif müqəddimələrdən sonra Peyğəmbər çıxış etdi və sözünün davamında buyurdu: “İndi görün, sizin aranızda qoyduğum bu iki ağır və dəyərli əmanətlə necə rəftar edirsiniz?!... Birincisi, ən böyük əmanət – Allahın kitabı Qurandır ki, bir tərəfi Pərvərdigarın, digər tərəfi isə sizin əlinizdədir. Ona sarılmaqdan (bir an belə) əl çəkməyin ki, azğınlığa düşməyəsiniz. İkincisi, mənim itrətim və Əhli-beytimdir. Xəbir Allah mənə xəbər vermişdir ki, bu ikisi hovuzun yanında mənə qovuşana qədər bir-birindən ayrılmazlar...” Bundan sonra Peyğəmbər öz ətrafına baxdı, gözü Əliyə düşən zaman onu çağırdı, əlindən tutub qaldırdı. O qədər qaldırdı ki, hamı onu görüb tanıdı. Sonra buyurdu: “Mən hər kəsin mövlasıyamsa, bu Əli də onun vəlisi, hakimi və rəhbəridir... (Bu cümləni üç dəfə təkrar etdi)... Sonra buyurdu: Camaat, diqqət yetirin!
Maidə surəsi

Burada olanlar olmayanlara bu xəbəri çatdırsın.” Peyğəmbərin sözü sona çatdıqdan, Əli (əleyhis-salam)-ın vilayəti təbliğ olunduqdan sonra hələ camaat dağılmamışdı ki, Cəbrəil nazil olaraq “Maidə” surəsinin 3-cü ayəsini Peyğəmbərə gətirdi: “Bu gün dininizi sizə kamil etdim, nemətimi sizə tamamladım və islamın sizin üçün kamil bir din olmasına razı oldum.”[3] Bu ayə nazil olduqdan sonra Peyğəmbər sevincdən təkbir dedi; Allahın Öz dinini və nemətini tamamladığına görə, Məhəmmədin risalətinə və imam Əlinin vilayət və imamətinə razı olduğuna görə ucadan təkbir dedi. Buna əsasən, “Maidə” surəsinin 67-ci[4] ayəsi ilə 3-cü[5] ayəsi arasında olan əlaqə qısa şəkildə zikr etdiyimiz bu mühüm tarixi hadisə ilə aydın olur. İkinci mehvər: Nə üçün Quranda bu iki ayə fasilə ilə yerləşdirilmişdir? Əvvəldə demək lazımdır ki, müfəssirlərin dediyinə əsasən Quranın ayələri və surələri nazil olma tarixi əsasında tənzim olunmamışdır, əksinə Mədinədə nazil olan surələrin bir çoxunda Məkkədə nazil olan ayələr də vardır, bunun əksi də belədir: Mədəni ayələrini Məkki surələrin ayələri arasında görmək olar. Bu həqiqətə diqqət yetirməklə bu iki ayənin bir-birindən ayrılması çox da təəccüblü deyildir. (Əlbəttə, hər surənin ayələrinin necə yerləşdirilməsi yalnız Peyğəmbərin əmri ilə baş vermişdir). Bəli, əgər Quran ayələri nazil olma tarixi əsasında bir yerə toplansaydı, onda bu irada yer var idi. İkincisi: Qədir-Xumla əlaqədar ayələrin halal və haram yeməklərin hökmünü bəyan edən ayələrin arasında yerləşdirilməsi Quranın təhrifdən hifz olunması və ondan bəzi şeylərin çıxarılmasının qarşısının alınması üçündür.
Maidə surəsi

Çox hallarda bir nəfis və qiymətli şeyi oğrudan qoruyub saxlamaq üçün çox da dəyəri olmayan şeylərin arasında gizlədirlər ki, diqqəti çox cəlb etməsin. [6] Deməli, əgər bir kəs “təbliğ ayəsi əhli-kitabın barəsində nazil olan ayələr arasında müəyyən bir mətləbi bəyan edir və deməli, mütləq əhli-kitab ilə əlaqədardır” desə, bu söz zəruri olaraq yanlış bir fikirdir! Çünki Quran ayələrinin nazil olması və surələrin təkmil olunması termində tövqifi bir məsələdir, yəni yalnız Peyğəmbərin məsləhəti əsasında tənzim olunur. Bunların arasında heç bir əlaqənin olmadığını fərz etsək belə, bir ayənin müxtəlif ayələr arasında müstəqil şəkildə gəlməsi istidrad cəhətindən ola bilər. Yəni Quran bir məsələni bəyan etməklə eyni zamanda müəyyən məsləhətlər xatirinə sözün istiqamətini dəyişərək yeni bir mətləbi dinləyicilərin zehninə atır. Sonra yenidən əvvəlki mətləbə qayıdaraq onu davam etdirir. [7]
Elektroensefaloqrafiya

Elektroensefaloqrafiya və ya EEQ — baş beyinin summar elektrik aktivliyini qeydə və qiymətləndirmək üçün istifadə olunan nevroloji müayinə metodudur. Baş beyinin elektrik aktivliyi çox aşağı olduğuna görə, onu qeydə almaq üçün eletroensefaloqraf adlandırılan xüsusi yüksək həssaslığa malik qurğulardan və gücləndiricilərdən istifadə olunur. EEQ daha çox epilepsiya xəstəliyinin diaqnozunun qoyulmasında istifadə olunur. EEG bəzi hallarda komalar, beyin ölümü, yuxu pozulmalarının, ensefalopatiyaların diaqnostikasında istifadə olunur.Rutin EEG çəkilməsi 20-30 Beyini sıradan çıxarır.dəqiqə davam edir. EEQ dalğaları Delta ritmi - 0,5-3,5 Hz tezlikdə, normal yetkin şəxslərdə dərin yuxuda görünür. Teta ritmi - 4–7 Hz tezlikdə, normal yetkin şəxslərdə yuxunun ilk mərhələrində görülür. Alfa ritmi - 8–12 Hz tezlikdə, normal yetkin şəxslərdə gözlər oyanıq və qapalı olduğunda görülür. Beta ritmi- 13–38 Hz tezlikidə,normal yetkin şəxslərdə oyanıqlıq vəziyyətində görülür.
Elektroensefaloqrafiya

Epilepsiya və EEQ Elektroensefaloqrafiya (EEQ) – epilepsiya diaqnozu qoyulması və epilepsiya sindromunun müəyyən edilməsi üçün istifadə olunur. Lakin bu metodun üstünlükləri və məhdudiyyətlərini bilmək lazımdır. Klinikasız yalnız EEQ-nin nəticəsi epilepsiya diaqnozunun qoyulması üçün kifayət deyil. Epilepsiyaya düçar olmayan insanların arasında EEQ-də qeyri-spesifik anormal dəyişikliklər tez-tez aşkar olunur (xüsusilə yaşlı pasiyentlərdə, miqrenli xəstələrdə, psixotik hallarda, hətta sağlam insanlarda və s.). Normal EEQ epilepsiya diaqnozunu istisna etmir. EEQ anormal dəyişikliklər göstərməsə də, epilepsiya diaqnozu qoyula bilər. Normal EEQ dalğalarının anormal epileptik dalğalar kimi qəbul olunması ilə bağlı səhvlər tez-tez baş verir. Uşaqlarda bu kimi səhvlər daha çoxdur.
Elektroensefaloqrafiya

Buna görə də, uşaqların EEQ müayinəsi uşaq epilepsiyası sahəsində təcrübəsi olan mütəxəssis tərəfindən aparılmalıdır. Standart EEQ EEQ müayinəsinin nəticəsi aşağıda göstərilən suallara cavab verə bilər: epileptik fəaliyyətin olması epileptik fəaliyyətin ocaqlı və ya yayılmış olması sindromun dəqiqləşdirilməsi növbəti müayinə üsulunun seçilməsi müalicənin taktikası proqnoz(!) EEQ müayinəsi tutmadan sonra 24 saat ərzində aparılırsa, patoloji dəyişikliklərin aşkar olunması ehtimalı çoxalır. (!) Təkrar tutma keçirən bütün uşaqlar EEQ müayinəsindən keçməlidir. (!) İlk dəfə EEQ müayinəsi nəticəsinin normanı göstərməsi, sonrakı EEQ müayinələrində epileptik fəaliyyətin olmasını istisna etmir. (!)
Elektroensefaloqrafiya

EEQ müayinəsi nəticəsinin normanı göstərməsi epilepsiya diaqnozunu inkar etmir. (!) Yalnız EEQ müayinəsinin epileptik fəaliyyəti göstərməsi (epileptik tutma olmasa) epilepsiya diaqnozunun qoyulması üçün kifayət deyil. İlk provokasiya olunmamış konvulsiv tutmadan sonra EEQ müayinəsi Bu zaman EEQ müayinəsi aparmağın faydaları: tutmanın təkrarlanması riskini qiymətləndirilməsi (anormal EEQ qeyd olunursa, risk 2 dəfə artır); neyrovizualizasiya aparmaq üçün göstəriş verə bilər; xəstənin xəbəri olmadan uzun müddət davam edən epileptik prosesi aşkar edə bilər; qıcıqlandırıcı faktorları aşkar edə bilər (məsələn, işığa həssaslıq); sindromu dəqiqləşdirmək üçün əlavə məlumat verə bilər. Lakin yanlış müsbət nəticələrin ola bilməsini də nəzərdə saxlamaq lazımdır. Məsələn, ilk tutma qeyri-epileptik olub təkrarlanmaya bilər. Həmin xəstənin EEQ-sində tutma ilə əlaqəsi olmayan epileptik dalğaların aşkar olunması (normal uşaqlarda epileptik fəaliyyət ola bilər) səhvən "epilepsiya" diaqnozunun qoyulmasına və gərəksiz müalicəyə gətirib çıxara bilər.Yuxarıda qeyd olunanlara əsasən, ilk provokasiya olunmamış konvulsiv tutma klinik olaraq epileptik tutma kimi qiymətləndirilsə, EEQ müayinəsi göstərişdir. Lakin epilepsiya əleyhinə dərmanlardan istifadəyə başlamaq haqqında qərar qəbul edilməsinə yalnız EEQ-də epileptik fəaliyyətin olub-olmamağı əsas vermir.
Azərbaycanda pambıqçılıq

Azərbaycanda pambıqçılıq — Azərbaycan Respublikasında pambıq bitkisinin becərilməsi və xam pambıq istehsalı ilə məşğul olan bitkiçilik sahəsi. Azərbaycanda kənd təsərrüfatı iqtisadiyyatının aparıcı sahələrindən biri olan pambıqçılıq aqrar islahatından sonra müvəqqəti tənəzzülə uğrasa da, hazırda fermer təsərrüfatlarında da ildən-ilə pambıq istehsalının artırılmasın xüsusi fikir verilir. Azərbaycanda pambıqçılığın ilk inkişafı haqda dəqiq ədəbiyyat məlumatı yoxdur. Azərbaycanda pambıqçılığın hətta XIX əsrin əvvəlinə qədər olan vəziyyəti haqda yalnız natamam məlumatlar mövcuddur. Güman edildiyinə görə pambıq bitkisi Azərbaycana İran və İraqdan keçmişdir.
Azərbaycanda pambıqçılıq

Bəzi dəqiq mənbələrin məlumatlarından müəyyən olur ki, 1823-cü ildən dəmir yoluna yaxın olan Gəncə, Göyçay, Ağdaş və digər qəzalarda, eyni zamanda Naxçıvanda da kütləvi sürətdə pambıq əkilmişdir. Həmin vaxtlar pambıqçılığın 39,1 %-i Mil-Qarabağ, 32,8%-i Muğan-Salyan, 19,8%-i Şirvan və 8,3%-i Gəncə-Qazax zonasının payına düşürdü. Pambıq istehsalı ilk əvvəllər yerli əhalinin və kustar karxanalarının tələbatı üçün idisə, sonralar xanlara-bəylərə kömürük vermək üçün becərilirmiş. Əkilən pambıq sortu "Qaraqoza" adlanmaqla, lifləri gödək və kobud idi. Rusiyanın tərkibinə keçdikdən sonra Azərbaycanda pambıqçılığın inkişafı ilə əlaqədar olaraq pambıqtəmizləmə sənayesi də yüksəlirdi. Pambıqtəmizləmə müəssisələri, əsasən, pambıq əkilən zonalarda yerləşirdi.
Azərbaycanda pambıqçılıq

İlk müəssisələr çox kiçik idi. 1903-cü ildən zavod istehsalına keçildi. Buxar və neftlə işləyən mühərriklərin gücü ilə hərəkətə gətirilən maşınlar tətbiq edildi. 1912-ci ildə Yelizavetpol quberniyasında 28, Bakı quberniyasında 22 pambıqtəmizləmə zavodu vardı. Əsas pambıqtəmizləmə zavodları Yelizavetpol şəhərində və Ağdaşda yerləşirdi. Naxçıvan qəzasında 51 zavod olsa da, onların əksəriyyəti çox kiçik idi və texnika ilə təchiz edilməmişdi.
Azərbaycanda pambıqçılıq

Həmin ildən pambıqtəmizləmə texnologiyasında pnevmatik sistemə keçilməyə başlandı. İndi xam pambıq kotton-cinə verilib çiyiddən ayrıldıqdan sonra presləmə sexinə aparılıb preslənməsi prosesi avtomatik daşıyıcı vasitəsilə həyata keçirilirdi. İlk vaxtlar toxumluq çiyid Orta Asiyadan gətirilirdi. Sonralar toxum yerli təsərrüfatlarda hazırlandı, hətta başqa yerlərə də aparıldı. Azərbaycanda mahlıcın orta illik istehsalı ilk vaxtlar 900 min puda yaxın, 1910-1913-cü illərdə iki milyon puddan çox, müharibə illərində isə 1,1 milyon puddan çox olmuşdur.
Azərbaycanda pambıqçılıq

Mahlıc, başlıca olaraq, Moskvanın, Polşanın və Riqanın toxuculuq fabriklərinə göndərilirdi. 1913-cü ildə Azərbaycanın pambıqtəmizləmə müəssisələrində 1000 nəfərdən artıq fəhlə işləyirdi. Onlardan 130 nəfərə qədəri Naxçıvan qəzasının payına düşürdü. Yelizavetpol və Bakı quberniyalarında hər zavodda 10-20 nəfər və daha artıq fəhlə işləyirdi. Petropavlovkada Moskvanın «Vokau və K°» şirkətinə məxsus bir zavodda hətta 100 nəfərə yaxın fəhlə çalışırdı.
Azərbaycanda pambıqçılıq

Pambıqtəmizləmə müəssisələri, əsasən, ticarət evlərinə (şirkətlərə) məxsus idi. Pambıq emalı sənayesində təmərküzləşmə prosesi getdikcə güclənir, səhmdar cəmiyyətləri meydana gəlirdi. Hacı Məmmədsadıq Əliyevin təşkil etdiyi «Əliyev qardaşları» şirkətinin Ucarda pambıqtəmizləmə zavodu, çoxlu ticarət müəssisəsi vardı. 1911-1912-ci illərdə Yelizavetpolda ayrı-ayrı ticarət evləri müqavilə əsasında birləşərək, «Xlopok», «Ulduz» və «Ümid» ticarət-sənaye şirkətlərini təşkil etdilər. 1912-ci ildə Qarabağın ən böyük torpaq sahibi Xasay xan Üsmiyevdən 8 min desyatindən artıq torpaq sahəsi satın alınaraq, «Qafqaz pambığı» səhmdar cəmiyyəti təsis olundu. Cəmiyyətin maldarlıq və pambıqçılıq təsərrüfatları, Ağdam yaxınlığında cins at yetişdirilən zavodu ilə yanaşı, bir neçə pambıqtəmizləmə zavodu vardı.
Azərbaycanda pambıqçılıq

Səhmdar cəmiyyətlərinin çoxu fərdi-ailə müəssisələri əsasında yaranırdı. Arzumanovun ticarət evi əsasında «B. Arzumanov sənaye-ticarət pay» səhmdar şirkəti yaradıldı. Onun səhmlərinin çoxu şuşalı tacirlərin əlində idi. Cəmiyyətin Yelizavetpol, Ağdaş, Ləki və başqa yerlərdə bir neçə pambıqtəmizləmə zavodu vardı. "İsgəndərov qardaşları" ticarət evinin başçısı M. İsgəndərov tərəfindən yaradılmış «Muğan» ticarət-sənaye səhmdar cəmiyyətinin Cavad qəzasında bir neçə pambıqtəmizləmə zavodu, habelə geniş pambıq əkini sahələri vardı və s. Müəssisələrin təmərküzləşməsində iri sənaye kapitalı müəyyən rol oynayırdı.
Azərbaycanda pambıqçılıq

Məsələn, «Vokau və K°» konsernin bir neçə pambıqtəmizləmə zavodu vardı. Hələ 1898-ci ildə H. Z. Tağıyev tərəfindən «Bakıda H. Z. Tağıyevin lifli cismlərin emalı üzrə Qafqaz səhmdar cəmiyyəti» yaradılmışdı. Cəmiyyətin ilkin səhmdar kapitalı 2 milyon manat idi. Sonra bu kapitalın məbləği iki dəfədən çox artırılmışdı. 1901-ci ilin əvvəlində cəmiyyət tərəfindən Bakının Zığ kəndində toxuculuq fabriki tikilib istifadəyə verildi. Bu, Qafqazda ilk və ən iri pambıq-parça toxuma müəssisəsi idi. Fabrikdə müntəzəm olaraq 1100 nəfərdən çox, 1912-ci ildə isə 1400 nəfərdən artıq fəhlə işləmişdir.
Azərbaycanda pambıqçılıq

O, çoxu xaricdən alınıb gətirilmiş müasir texniki avadanlıqla təchiz olunmuşdu. Fabrik, əslində, iri istehsal kompleksi idi. Burada 40 desyatin sahəsi olan bir ərazidə fəhlə və qulluqçuların yaşaması üçün qəsəbə salınmış, məktəb binası, şor suyu şirinləşdirici stansiya və elektrik stansiyası tikilmişdi. Fabrikin özünün ambulatoriyası, paroxodu və anbarları vardı. Fabrikin xammala olan ehtiyacını ödəmək üçün Tağıyevin qəzalarda geniş pambıq əkini sahələri və bir neçə pambıqtəmizləmə zavodu vardı.
Azərbaycanda pambıqçılıq

Tağıyevin fabriki orta hesabla ildə 2 milyon manatlıq məhsul istehsal etmişdi. 1911-ci ildə fabrikin təqribən 81 min manat gəliri olmuşdur. 1913-cü ildə H. Z. Tağıyev rus kapitalistləri tərəfindən hələ iki il əvvəl Port-Petrovskda (indiki Mahaçqala) yaradılmış və bir sıra sənaye-ticarət şirkətlərini birləşdirən «Kaspi manufakturası cəmiyyəti»nin səhmlərini öz əlinə keçirərək, onun sahibi oldu. O, cəmiyyətin idarə heyətini Moskvadan Bakıya köçürdü. H. Z. Tağıyev cəmiyyətin əsas kapitalının həcmini iki dəfə artıraraq 2 milyon manata çatdırdı.
Azərbaycanda pambıqçılıq

1914-cü ilin yayında «Bakıda H. Z. Tağıyevin lifli cismlər emalı üzrə Qafqaz səhmdar cəmiyyəti» ilə «Kaspi manufakturası cəmiyyəti»nin istehsal fəaliyyətini birləşdirən «H. Z. Tağıyevin birləşmiş fabriklərinin kontoru» təşkil edildi. Birinci dünya müharibəsi illərində «H. Z. Tağıyevin birləşmiş fabriklərinin kontoru», əsasən, hərbi sifarişləri yerinə yetirmişdi. Təkcə 1915-ci ildə cəbhənin ehtiyacları üçün 4 milyon metr bez və 300 milyon metr parusin göndərilmişdi.1913-cü ildə, əsrin əvvəlində olduğuna nisbətən 5,5 dəfə çox—105 min desyatin sahədə pambıq əkilmiş və 5 milyon puddan artıq məhsul götürülmüşdür.
Azərbaycanda pambıqçılıq

Pambıq əkmək xeyli zəhmət tələb etsə də, çox sərfəli idi. O zaman xam pambığın pudu buğdanın pudundan 12 dəfə, arpanın pudundan 17 dəfə, çəltiyin pudundan 7 dəfə baha olub, 77 manata satılırdı. Pambıq bütünlüklə əmtəə məhsulu idi. Rusiya sənayesinin pambığa olan tələbatı sürətlə artırdı. Hər il Amerikadan milyonlarla pud pambıq mahlıcı alınırdı. Ona görə çar hökuməti Azərbaycanda pambıqçılığı inkişaf etdirmək üçün bir sıra tədbirlər həyata keçirdi. 1907—1911-ci illərdə Muğan və Mil düzlərində ümumi uzunluğu 500 km-ə çatan magistral və qol kanalları çəkildi.
Azərbaycanda pambıqçılıq

50 min desyatin torpaq sahəsinə su çıxarıldı. Pambıq əkini sahələri genişləndi. Həmin yerlərdə Rusiyadan köçürülən rusların yeni məskənləri meydana gəldi. Pambıqçılıq texnikası ləng də olsa, irəliləyirdi. Bir sıra iri təsərrüfatlarda toxumsəpən maşınlardan, kultivatorlardan, dəmir dırmıxlardan, hətta traktorlardan istifadə olunmağa başladı.
Azərbaycanda pambıqçılıq

Cərgəli əkinə keçid sürətləndi. Birinci Dünya müharibəsi illərində pambıq əkini sahələri üç dəfəyə yaxın azalaraq, 1917-ci ildə 37 min desyatinə endi. 1981-ci ildə Azərbaycanda pambıq tədarükü 1 milyon tona çatmışdır. 2015-ci ildə cəmi 18 min hektarda pambıq əkilmişdir və 35 min ton məhsul tədarük edilmişdir. 2016-cı ildə artıq 51 min hektarda pambıq əkildi və 89 min ton pambıq tədarük edildi.
Azərbaycanda pambıqçılıq

2017-ci ildə 136 min hektarda pambıq əkildi və 207 min ton məhsul götürüldü. 2018-ci ildə əkin sahələri azalmağa başladı və 132 min hektarda pambıq əkildi. Ancaq daha çox məhsul, 233 min ton pambıq istehsal olundu. Hektardan məhsuldarlıq artdı və 17,6 sentnerə qalxdı. 2019-cu ildə isə ən optimal variant təsdiqlənərək, 100 min hektarda pambıq əkildi və 294 min ton məhsul götürüldü.
Azərbaycanda pambıqçılıq

Hektardan məhsuldarlıq artaraq 29,4 sentner olmuşdur. Tarixdə cəmi üç il Azərbaycanda hektardan məhsuldarlıq 30 sentnerdən çox olmuşdur. Bu, 1979-cu ildə 30,8 sentner, 1980-ci ildə 35,4 sentner və 1981-ci ildə 35,9 sentner təşkil etmişdir. Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev öz çıxışında ölkədə pambıq istehsalının yenidən Sovet dövründəki səviyyəyə qaldırılacağını bildirib. İqtisadiyyata təsiri Dünya bazarında 1 kiloqram pambığın qiyməti 1-2 ABŞ dolları arasıdır.
Azərbaycanda pambıqçılıq

2019-cu ilin ilk doqquz ayında pambıqçılıq fermerlərə və şirkətlərə, ümumiyyətlə, Azərbaycana 111 milyon dollar gəlir gətirib: 87 milyon dollarlıq mahlıc, 22,5 milyon dollarlıq pambıq ipliyi və 2 milyon dollarlıq pambıq yağı ixrac edilib. İddialara görə Azərbaycanda pambıqçılıq sahəsində 200 minə qədər insan məşğul olur. 2020-ci ildə Azərbaycanda pambıq qəbulu məntəqələrinə 270 min 993 ton məhsul təhvil verilib. Bu, 2019 -cu ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 34,7 faiz çoxdur. Qanunvericilik bazası 11 may 2010-cu il tarixində "Pambıqçılıq haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu qəbul edilmişdir.
Ələkbər Tağıyev

Ələkbər Tağıyev (28 aprel 1924 – 16 aprel 1981) — tanınmış Azərbaycan bəstəkarı, hüquqşünas. Ələkbər Tağıyev 1924-cü il aprelin 28-də Gəncədə kasıb ailədə anadan olub. İlk təhsilini Gəncədə alan Ələkbər 1938-ci ildə Şəhər Xalq Məhkəməsində işləməyə başlayıb. Ümumittifaq Qiyabi Hüquq İnstitutunu bitirəndən sonra 1974-cü ilə qədər təxminən 36 ilə yaxın prokurorluq orqanlarında çalışıb. Ailədə beş qardaş, bir bacı olublar. Sadə kəndli ailəsindən olduğu üçün maddi imkanları məhdud olub.
Ələkbər Tağıyev

Elə buna görə də uşaqlıqdan musiqiyə həvəsi olsa da, məşğul ola bilməyib. Orta məktəbin yuxarı sinfində oxuyanda yaşını iki il artırıb ki, məhkəmədə kuryer vəzifəsinə işə düzəlsin. Ələkbər Tağıyev çox erkən, 16 yaşında ailə qurub. Ələkbər Tağıyev 1981-ci il aprelin 16-da dünyasını dəyişib. Maştağada "Seyidlər" qəbiristanlığında torpağa tapşırılır. Sağlığında özünə ayırdığı yerdə.
Ələkbər Tağıyev

Başdaşına isə Hafiz Baxışın sözlərinə bəstələdiyi "Mənim dünyam" mahnısından bir parça yazılır: "Mən də sənə bir qonağam, mənim dünyam, mənim dünyam…". Ələkbər Tağıyev peşəkar musiqi təhsili almaq üçün 1962-ci ildə Asəf Zeynallı adına Bakı Musiqi Məktəbinin nəzdindəki bəstəkarlıq kursuna daxil olur, 1964-cü ildə təhsilini müvəffəqiyyətlə bitirir, ardınca isə SSRİ Musiqi Fondunun üzvü seçilir. Ələkbər Tağıyev mahnı yazmağa 1958-ci ildən – oğlu Xaliq Tağıyevin anadan olmasından sonra başlayıb. İlk mahnısı olan "Qonşu qız" mahnısını da Gəncədə yaşadığı illərdə yazıb. Həmin vaxtlar Ələkbər Tağıyev yazdığı mahnıları ilk olaraq, musiqiçi, eyni zamanda yaxın dostu Akif Bakıxanova göstərir və onunla məsləhətləşirdi. "Qonşu qız" mahnısının qazandığı uğurdan ruhlanan bəstəkar qısa müddətdə "Şirin arzular", "Sən gəlməz oldun", "Dinə bilmədim", "Bakı gecələri", "Azərbaycanım mənim" kimi mahnılar bəstələyib.
Ələkbər Tağıyev

Ələkbər Tağıyevin mahnı yaradıcılığı konservatoriya-bəstəkarlıq məktəbi keçməmiş digər istedadlı müsiqiçilərin də həvəsini artırdı və onları yaradıcılığa ruhlandırdı. İlk mahnılarının çoxunun ifaçısı Zeynəb Xanlarova olub və bu əməkdaşlıq 10 ilə yaxın müddətdə davam edib. 1972-ci ildən Ələkbər Tağıyev Nisə Qasımova ilə əməkdaşlıq edib. 70-ci illərdə Nisə Qasımova musiqisi Ələkbər Tağıyevə aid olan "Ay ellər", "Sənsən Həyatım", "Eşqimi sönməyə qoymaram", "Gözləyəcəyəm" , "Qəşəngdir" və yaradıcılığında xüsusi yer tutan "Azərbaycan qızıyam" mahnılarını ifa edir. Bu mahnılar onu tez bir zamanda məşhurlaşdırır. Elə həmin illərdə SSRİ dövlət elektro musiqi orkestri ilə birgə Nisə Qasımova Moskvada Ələkbər Tağıyevin mahnılarından ibarət albom lentə aldırır.
Ələkbər Tağıyev

1972-ci ildən Ələkbər Tağıyev Flora Kərimova ("arzular", "Bənövşə", "Tibilisi", "sənin gülüşlərin"), Gülağa Məmmədov ilə də əməkdaşlıq edib. Flora Kərimova-ni və Gülağa Məmmədovun "ARZULAR" dueti dövrünün ən sevilən əsərlərindən idi. Ələkbər Tağıyev Azərbaycan musiqi tarixində ilk bəstəkarlardandır ki, adlarla ("Arzu qızım", "Leyla" və s.)mahnılar yazıb. Bəstəkarın "Sən gəlməz oldun", "Arzu qızım", "Sənə qurban", "Sədaqətim var" kimi mahnılar dəfələrlə türk, rus, erməni müğənnilərinin repertuarına daxil olub, mahnı müsabiqələrində ifa edilib, klip çəkilib, hətta müxtəlif filmlərdə də istifadə olunub. Ələkbər Tağıyevin mahnıları Azərbaycan (sözləri Səməd Vurğunundur) Azərbaycanım mənim (Ə. Ziyatay) Azərbaycan qızıyam (Validə Hüseynova) Ananın səsi (N. Gəncəli) Arzular (B. Vahabzadə) Axtarma məni Bakı gecələri (Ə. Ziyatay) Bülbül (M. Rahim) Qonşu qız (H. Arif) Deyir yaz gəldi (Hafiz Baxış) Dinə bilmədim (H. Arif) Əhdimizə inan, yar (R. Rza) İstəyirəm görəm səni (B. Vahabzadə) Ya bir olar, ya iki (Molla Cümə) Yağış yağır, sevgilim Yadıma düşdü (S. Vurğun) Kəndimizin gözəlləri Külək (N. Xəzri) Gözləyəcəyəm Mehriban həkim Mən baharın qızıyam Mənim dünyam Mənim əzizlərim (T. Mütəllibov) Neylərəm unutsan? (Ə. Əlibəyli) Sədaqətim var (S. Rüstəm) Sən sən sən (Ə. Ziyatay) Sən gəlməz oldun (M. Gülgün) Sənə qurban (M. Müşfiq) Səni gözlər Səni gördüm (B. Vahabzadə) Sənin gülüşlərin (M. Müşfiq) Sənsən həyatım (N. Həsənzadə) Söylə yadındamı (H. Arif) Təki sən səslə məni (Ə. Kürçaylı) Xanəndə qız Xızı dağları Xarici keçidlər
Bağırsaqlar

Bağırsaq (lat. intestinum) — insanlar da daxil olmaqla çoxhüceyrəli heyvanlarda ifrazat və həzm orqanı. Qarın boşluğunda yerləşir. Anatomik quruluşu Anatomik olaraq bağırsaq aşağıdakı seqmentlərə bölünür: nazik bağırsaq (lat. intestinum tenue); yoğun bağırsaq (lat. intestinum crassum). Nazik bağırsaq Nazik bağırsaq və ya orta bağırsaq (lat.
Bağırsaqlar

intestinum tenue; yun. enteron) həzm kanalının ən uzun hissəsini təşkil edir. Nazik bağırsaq birinci bel fəqərəsinin bərabərində mədə çıxacağından başlayaraq, sağ qalça çuxurunda kor bağırsağa açılır. Böyüklərdə meyitdə uzunluğu 6–7 m-dir və üç hissəyə bölünür: Onikibarmaq bağırsaq – lat. duodenum (intestinum duodenum – BNA) Acı bağırsaq – lat. jejunum (intestinum jejunum – BNA) Qalça bağırsaq – lat. ileum (intestinum ileum – BNA) Yoğun bağırsaq Yoğun bağırsaq və ya arxa bağırsaq - lat.
Bağırsaqlar

intestinum crassum 1,5 metr uzunluğunda olub, üç hissəyə bölünür: Kor bağırsaq - lat. cecum (intestinum caecum - BNA); Çənbər bağırsaq - lat. colon; Düz bağırsaq - lat. rectum (intestinum rectum - BNA).Zahiri şəkli uzun konusa bənzəyir və eni yuxarıda 7 və aşağıda 4 sm-ə çatır. Yoğun bağırsaq xaricində olan zolaqlar - lat. teniae coli, çömçələr - lat. haustra coli, köndələn şırımlar - lat.
Bağırsaqlar

sulci transversi və piy artımları (çıxıntıları) - lat. appendices epiploicae vasitəsilə nazik bağırsaqdan ayrılır. Yoğun bağırsaq insanın və çox heyvanların həzm traktının sonuncu hissəsidir. O bağırsağın bir hissəsidi, nazik bağırsaqdan sonra başlayır və anal kanalla bitir. Həmçinin bax Bağırsaq amöbü Bağırsaq balantidisi Bağırsaq lyambliası Bağırsaq trixomonadı
Diktatura

Diktatura ( lat. dictatura dictatus sözündən - təyin edilmiş ) - kənar nəzarət və faktiki məhdudiyyətlər olmadığı halda hakimiyyətin bir şəxsin və ya bir qrup insanın əlində cəmləşdiyi, müxtəlif şiddət üsulları ilə həyata keçirilən siyasi rejim forması. Akademik politologiya nöqteyi-nəzərindən diktatura dövlət başçısının və ya hakim dairənin öz hakimiyyətini birbaşa həyata keçirmə formasıdır. Hakimiyyətin həyata keçirilməsinin bu forması Fransa İnqilabının zirvəsində mövcud olan siyasi sistemin nümunəsində göstərmək mümkündür: hakimiyyət forması respublika formasıdır, hakimiyyətə münasibət demokratiyadır, hakimiyyətin həyata keçirilməsi forması diktaturadır. Diktatura rejiminin fəaliyyəti çox vaxt siyasi müxalifətə qarşı radikal və ya repressiv tədbirlərlə,vətəndaşların bu və ya digər şəkildə bu rejimin mövqeyinə zidd olan hüquq və azadlıqlarının sərt şəkildə boğulması və ya ləğvi ilə müşayiət olunur. Hakimiyyətin bu formasının səmərəliliyi və optimallığı bir çox amillərdən, o cümlədən obyektiv vəziyyətdən, cəmiyyətin hakimiyyətin konkret bu formasına ehtiyacının dərk edilməsindən, cəmiyyətlə hakimiyyət arasında əlaqə formasından, hakimiyyətin ideoloji əsaslandırılması formasından asılıdır. Hazırda diktatura dedikdə, bir qayda olaraq, qanunvericilik normaları ilə məhdudlaşdırılmayan, heç bir ictimai və ya siyasi institutlar tərəfindən məhdudlaşdırılmayan bir şəxsin və ya bir qrup şəxsin (xalq istisna olmaqla) hakimiyyət rejimi başa düşülür. Bəzən belə bir diktatura şəraitində ayrı-ayrı demokratik institutlar qorunub saxlanılıır, lakin onların siyasətə real təsiri minimuma endirilir.
Diktatura

Buna demokratiyanın təqlidi deyilir. Müasir dövrdə diktatura siyasi sistemlərinin özünü göstərə biləcəyi əsas formalar avtoritarizm və totalitarizmdir . Sonuncu termin, əsasən 20-ci əsrin ortaları və sonlarında müəyyən rejimlərə aid edilir və daha çox tarixi məna daşıyır, birincisi isə, yüksək mərkəzləşdirilmiş hökumətə malik müasir dövlətləri xarakterizə etmək üçün istifadə olunur. Əgər totalitar sistem çərçivəsində dövlət, onun idarəetmə orqanları, cəmiyyət, iqtisadiyyat, ideologiya vahid bir nöqtədə möhkəmlənirsə, avtoritarizm ictimai həyatın müxtəlif tərəflərinin daha az sıxışdırılması ilə xarakterizə olunur. Məsələn, dövlət vətəndaş cəmiyyətinin hakimiyyətə müqavimət göstərə bilməməsindən istifadə etsə də, hakimiyyətə qarşı yönələn müqavimətin tamamilə məhv edilməsi üçün də heç bir tədbir görmür. İqtisadi sahədə, şəxsi əqidə sahəsində müəyyən fəaliyyət azadlığı qorunur, müəyyən növ sinfi fərqlərə yol verilir, alternativ partiyalar və parlament mövcud ola bilər. Bundan əlavə, əgər totalitarizm şəraitində hakimiyyət müəyyən qrupun və ya təşkilatın (məsələn, siyasi partiyanın) əlində cəmləşibsə, avtoritarizmdə güc mərkəzi elə dövlətin özüdür. Yuxarıda deyilənləri nəzərə alaraq, avtoritar siyasi rejimdən cəmiyyətin demokratik quruluşuna keçid dövründə bütün sosial sistemdə köklü dəyişikliklər nəzərdə tutulmur.
Diktatura

Lakin bəzən istisnalar olur. Məsələn, Auqusto Pinoçetin diktaturası kilsə tərəfindən dəstəklənirdi və dinə qarşı heç bir təqib yox idi. Çoxları diktatoru qəsbkar hesab edir ki, bu da onun hakimiyyətinə müqavimət yaradır; Diktatordan fərqli olaraq, monarx, bir qayda olaraq, uşaqlıqdan gələcəkdə dövlətin ali hökmdarı olacağı düşüncəsi ilə tərbiyə olunur. Bu, ona kiçik yaşlarından belə bir vəzifə üçün tələb olunan keyfiyyətləri inkişaf etdirməyə imkan verir. Hakimiyyətin varisliyinin legitim mexanizmi yoxdur. Diktaturaların süqutu Qeyri-demokratik rejimlər özünü reproduksiyaya meyllidir: hərbi diktaturaların ardınca yeni hərbi diktaturalar yaranır və mülki (o cümlədən birpartiyalı) diktaturalar yeni mülki diktaturalarla əvəz olunur. Lakin hərbi rejimlər digər qeyri-demokratik rejimlərdən fərqli olaraq demokratik islahatlara daha hazırdır: hərbi rejimlərdəki dəyişikliklərin 33%-i demokratiyaya, 27%-i hakim partiyaların olduğu rejimlərə, 8%-i isə birpartiyalı rejimlərə gətirib çıxarıb. Bir şəxsin əlində cəmlənən rejimlərə gəlincə, onların əksəriyyəti liderin ölümündən sonra dağılır, ona görə də davamlılığı qorumaq üçün belə liderlər tez-tez partiyalar yaradırlar, parlamentləri saxlayırlar və seçkilər keçirirlər ki, bu da bir şəxsli rejimlərin təkpartiyalı və ya hakim partiyalı rejimlərin çevrilməsinə səbəb ola bilər. Öz növbəsində təkpartiyalı rejimlər nadir hallarda demokratiyaya çevrilir: belə rejimlərin yalnız 19%-i demokratiyaya keçib, qalanları ya hərbi çevrilişlər nəticəsində dağılıb (39%), ya da dominant partiyalarla çoxpartiyalı rejimlərə çevrilib (33%).
Funksiyanın qrafiki

Riyaziyyatda bir f funksiyanın qrafiki, bütün ( x, f ( x)) sıralı cütlərinin meydana gətirdiyi bir qrafikdir. Elm, mühəndislik, texnologiya, maliyyə və digər sahələrdə qrafiklər bir çox məqsəd üçün istifadə edilir. Bir dəyişənli funksiyalar Bir dəyişənli funksiyanın qrafiki belədir: { a , x 1 i c i n d , x 2 i c i n c , x 3 i c i n . Buradakı sıralı cütlər belə ifadə edilir: {(1, a), (2, d), (3, c)} Həqiqi ədələr olan üçüncü dərəcədən bir çoxhədliin qrafiki belədir: x 3 − 9 x Bunun sıralı cütləri belə ifadə edilir: {( X, x 3 -9 x): x, bir həqiqi ədəddir}.Bu çoxluq əgər karteziyan koordinant sistemində çəkilərsə, yandakı şəkildəki kimi bir əyri olar. İki dəyişənli funksiyalar Bütün həqiqi ədədlər triqonometrik funksiyanın qrafiki belədir: {( X, y, sin ( x 2 ) · cos (' 'y 2 )): x və y, həqiqi ədədlərdir.
Şahrux şah Qırxlı-Avşar

Şahrux şah Əfşar (1734-1796) — Əfşarlar sülaləsindən olan Xorasan şahı (1748-1796). Şahrux Mirzə Rzaqulu Mirzə oğlu 1734-cü ilin mart ayının 21-də Məşhəd şəhərində doğulmuşdu. Saray təlim-tərbiyəsi, təhsili almışdı. Şahrux mirzə Nadir şah öləndən sonra bir at minib Mərv tərəfə qaçmışdı. Dostməhəmməd Çəhçəheyi onu təqib edib tutur.
Şahrux şah Qırxlı-Avşar

Onu və İmamqulu mirzəni Kəlata gətirir. Nadir şahın övladlarını və nəvələrini Kəlatda öldürüb, Şahrux mirzəni Məşhədə gətirirlər. Əliqulu xanın fikri o idi ki, əgər xalq onu şahlığa qəbul eləsə, Şahrux mirzəni öldürsün, əgər qəbul etməsə onu şahlığa çatdırıb, özü hakimiyyəti ələ keçirsin. Əliqulu xan 1747-ci il iyun ayının 6-da Adil şah adı ilə özünü İran şahı elan etdi. Özündən kiçik qardaşı İbrahim (Məhəmmədəli) xanı mərkəzi İsfahanda olmaqla Azərbaycan və İraqa hakim təyin etdi.
Şahrux şah Qırxlı-Avşar

İbrahim xan Azərbaycan hakimi Əmiraslan xanla birləşib qiyama qalxdılar. Adil şah 75 min nəfərlik qoşun tərtib edib Ibrahim xanın üstünə getdi. Zəncanla Sultaniyyə arasında iki qardaş vuruşdular. Adil şahın ordusu İbrahim xanın tərəfinə keçdi. Adil şah Tehrana qaçdı.
Şahrux şah Qırxlı-Avşar

Tehranın hakimi Mirzə Möhsün xan Adil şahı İbrahim xanın adamlarına təhvil verdi. Onlar yoldaca Adil şahın gözlərini çıxardılar. İbrahim xan qardaşını zindana atdırdı. Özünü şah elan etdi. Qardaşı Hüseyn bəyi Xorasana hakim təyin etdi.
Şahrux şah Qırxlı-Avşar

Şahrux mirzənin yanına adam göndərdi. Bildirdi ki, əgər vərəsəliyə görə Şahrux şah olmaq istəsə biz hamımız ona itaət etməyə hazırıq. Buna görə də səltənətdə əyləşmək üçün İsfahan və İrana gəlsin, şahlı tacını başına qoysun. İbrahim xanın bu işdə məqsədi o idi ki, Xorasanda olan xəzinəni aparsın. Xorasan əhalisini öz tərəfinə çəksin və sonra Şahruxu ortadan götürsün.
Şahrux şah Qırxlı-Avşar

Hüseyn bəy Xorasana gələndən sonra Xorasanın görkəmli adamları, əhali və Xorasan eürdləri dedilər ki, əgər İbrahim xan düz deyirsə, Şahruxun İraqdan İbrahim xanın yanına getməsinə ehtiyac yoxdur, elə Xorasanda şahlığa keçsin. Buna görə də Məşhəd əhalisi, Xorasan el-oymaq başçıları şahzadə Şahruxla birləşib onu ərkdən kənara çıxardılar. Şahrux şahlığı qəbul etmədi. Xanlar və başçılar İmam Rza türbəsinin həyətində bir Şura məclisi təşkil edib, hamısı and içdilər, əhd-peyman bağladılar, ona beyət etdilər. O da çarəsiz qalıb şahlığı qəbul etdi.
Şahrux şah Qırxlı-Avşar

H. 1161-ci il şəvval ayının 9-da Məşhəddə irsi olaraq şahlığa keçdi, öz vərəsəlik haqqına nail oldu. "Sultan-əzəm" şahlığa gəlməsinin maddeyi-tarixi oldu. İbrahzim xan Şahruxun şahlığını eşitdikdən sonra h. 1161-ci il zilhiccə ayının 17-də, iki ay 8 gün sonra Təbrizdə Şahruxun əleyhinə çıxdı, özü şahlıq taxtında oturub şahlıq sikkəsini öz adına vurdurdu, qardaşı kimi dövlət malını istədiyi adamlara bağışladı.
Şahrux şah Qırxlı-Avşar

Yaramaz adamları vəzifə və mal-döılətə çatdırdı. Beləliklə, bir dəstəni özü ilə yoldaş edib, 35 min nəfər toplayıb, Qumdan keçib Xorasana getdi. Mehdi xan Qasımlı-Əfşarı Təbrizdə vali qoyub, 35 minlik qoşunu da ona tapşırdı. İbrahim xan çadır, binə, zəncirlənmiş kor qardaşı Əli şahı götürüb, Xorasana yollandı. Simnan yaxınlığında Sərxədə qoşunun bir hissəsi gedib, Şahruxla birləşdi, bir hissəsi də öz yerlərinə getdilər.
Şahrux şah Qırxlı-Avşar

İbrahim xan öz əfqan dəstəsilə Quma qayıtdı. Məşhəd mütəvvəllisi Mir Seyid Məhəmməd Qumda təmir işilə məşğul idi. Qum əhalisinin köməyi ilə şəhərin darvazalarına bağlayıb, İbrahim xanı şəhərdə buraxmadılar. Əfqan sərkərdələri Allahyar xan və Şahin xana sifariş göndərdilər ki, şahı tutub, bizə verin, özünüz hara gedirsizsə, gedin. Lakin onlar razı olmayıb, şəhəri çapıb, talamağa başladılar. Əldə elədikləri qənimətləri götürüb, Savə yolu ilə Qəndəhara getdilər, yolda hara çatdılar qarət etdilər, adamları öldürüb, təxribat törətdilər.
Şahrux şah Qırxlı-Avşar

Mir Seyid Məhəmməd hadisələri—İbrahimin qaçmasını Şahruxa yazdı. Əlavə etdi ki, qənimətlər və şahlıq şeyləri sizinkidir, kimə deyirsiz ona da verək. Şahrux ona yazdı ki, mən sizi öz əmim və dayağım bilirəm, tezliklə şeyləri də götürüb, Məşhədə gəlin. Şahrux mirzə 2 oktyabr 1748-ci ildə taxta əyləşdi. Ağaməhəmməd xan Xorasanı almaq, əfşarların şahlığına son qoymaq istəyirdi.
Şahrux şah Qırxlı-Avşar

1796-cı miladi/1210-cu hicri ilində Ağaməhəmməd xan Tehranda tacqoyma mərasimi keçirdi. Bundan sonra Nadir şahın cəvahirini ələ gətirmək üçün Xorasana getdi. O, dəhşətli işgəncələrlə bu cəvahiratın çox hissəsini əldə etdi. Yazırlar ki, bu qədər qiymətli cəvahiratı görərkən o vəcdə gələrək əmr etmişdi ki, dəri süfrə sərib cəvahiratı onun üstünə töksünlər. O, hamını otaqdan çıxarıb cəvahiratın üstünə uzanaraq ağnamağa başlamışdır.
Şahrux şah Qırxlı-Avşar

Sonra Şahrux şahı Tehrana göndərdi. Kor şah ona verilmiş işgəncələr nəticəsində aldığı yaralardan 1796-cı ildə yolda öldü. Ənvər Çingizoğlu, Aydın Avşar, Avşarlar, Bakı, "Şuşa", 2008, səh. 181-211. Həmçinin bax Əfşarlar sülaləsi
Cinayət hüququ

Cinayət hüququ — müstəqil hüquq sahəsi. O, hüququn ən geniş və fundamental sahələrindən biridir. Cinayət hüququ anlayışı Cinayət hüququnun iki əsas və başlıca anlayışı vardır: cəzaCinayət hüququnun toxunduğu bütün məsələlər də məhz bu iki anlayışla sıx surətdə və bilavastə əlaqədardır. Belə ki, ölkənin ictimai həyatı üçün təhlükəli olan əməllərin cinayət olması və cinayətə görə cəzanın verilməsi ilə bağlı münasibətlər yaranır. Bu münasibətlərin bir tərəfində cinayət törətmiş şəxs , digər tərəfində isə həmin şəxsi cəzalandırmağa səlahiyyətli olan dövlət durur. Göstərilən münasibətlər hüquq normaları ilə tənzimlənir.