LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Vanqa

Vanqaya hətta dövlət qulluqçusu kimi 200 levlik təqaüd də təyin olunur". Fırıldaqçı loğman qovuldu Bu xeyirxah kəndli qadını insanların əllərindəki şəkər parçası ilə onlara talelərindən xəbər verir, əvəzindəsə sevgiylə verilən istənilən xırda hədiyyəni götürərək, onları tez-tez sığallamaqdan zövq alır, bircə-bircə bu hədiyyələrin kim tərəfindən verildiyini xatırlayırdı. Bacısı Lyübka Pandeva söyləyir: "Həyatının sonuna qədər südəmər uşaqlar kimi onun əmgəyi bitişmədi. Maraqlıdı ki, Vanqa da həmişə özünü 13 yaşında uşaq kimi hiss etdiyini deyirdi". Vanqa yalanı sevməzdi. Ekstrasens adı altında fırıldaqçılıq edənlərə qarşı isə lap amansız idi. Onun həmin dövrlər Sovetlər Birliyində ekstrasensliklə məşğul olan Çumakı və Kaşpirovskini qovduğu hamıya məlumdur. 70-ci illərdə "rentgen adam" kimi məşhur olan Qrabov soyadlı fırıldaqçı ilə görüş isə həmin dövrün mətbuatında əsl sensasiyaya çevrilmişdi.
Vanqa

"Bütün xəstəlikləri otlarla müalicə edirəm" deyən bu adama Vanqa qapısı ağzında növbəyə durmuş istənilən bir adamı seçib diaqnoz qoymağı və müalicə yolunu göstərməyi xahiş edir. Qrabov bir oğlanın üstündə dayanaraq Vanqanı inandırmağa çalışır ki, bu uşağı çobanyastığı ilə müalicə edə bilər. Qrabov xəstənin atasına oğlunu müalicə edə biləcəyi haqda danışır. Bəlkə də fırıldaqçı loğman Vanqanın tezliklə uşağın xəstəliyini təyin edə bilməyəcəyinə ümid bəsləyirmiş. Ancaq çox az-az özündən çıxan görücünün cavabı sərt olur. "Səfeh, xərçəngi çobanyastığı ilə müalicə etmirlər, bu müalicə sənə yaraşır" deyən Vanqa Qrabovu evindən qovur. Deyilənə görə, bu hadisədən sonra Vanqa o qədər mütəəssir olur ki, özünün yazılmamış qanunlarını pozaraq, uşağın atasına ikinci oğlunu da bu xəstəliyin gözlədiyi haqda xəbər verir… Ümumiyyətlə, Vanqa mümkün olduğu qədər insanlara acı həqiqətləri deməz, onlara müəyyən ümid yeri qoyardı.
Vanqa

Ancaq o, belə olaylardan sonra günlərlə özünə gəlməz, acıqlı-acıqlı gəzişərmiş… Jurnalistin şoka düşəcəyi hadisə 1969-cu ildə Rusiya qəzetlərindən birində işləyən Andrey Tigrov adlı jurnalist Vanqadan müsahibə almaq üçün Bolqarıstana gedir. Vanqa ilə evində görüşür, ondan müsahibəsini alır. Vanqanın həyətində isə, bu zaman bir qadın işləyirmiş və Vanqanın otağındakı pəncərədən ona tərəf işıq düşürmüş. Vanqa həmin qadına dedi: "günün altında çox işləmə, yorularsan". Jurnalist şoka düşür. Çünki, Vanqa kor idi, o həmin qadını necə görə bilərdi? [mənbə göstərin] "Ştirlits"in unutduğu zəngli saat Vanqayla görüşən elm-mədəniyyət adamlarının, məşhur aktyorların, dövlət xadimlərinin xatirələrində görücünün qabiliyyətlərinin müxtəlif yönləri haqda xeyli material var.
Vanqa

Hamımızın "Baharın 17 anı" bədii filmindən daha çox tanıdığımız məşhur aktyor Vyaçeslav Tixonov 1979-cu ildə Vanqanı ziyarət etməyə gəlir. Aktyor içəri girən kimi Vanqanın sualı ilə qarşılaşır: "Sən nəyə görə dostun Yuri Qaqarinin arzusunu yerinə yetirmədin? Axı, son uçuşundan qabaq sənə zəngli saat almağı xahiş etmişdi". Deyilənə görə, aktyor bu sözlərdən sonra o qədər həyəcanlanıb ki, ürək dərmanı qəbul etməyə məcbur olub. Məsələ burasındaymış ki, vaxtilə bu söhbət yalnız onların ikisinin arasında olubmuş və Qaqarin ona özünə bir zəngli saat almağı məsləhət görübmüş. Ancaq ilk kosmonavtın ölümündən sonra aktyor bu haqda sadəcə unudur. Bunu Vanqaya söyləyəndə, görücü ona deyir: "Hamı bilməlidir ki, Qaqarin ölməyib, onu tutublar".
Vanqa

Kim tərəfindən tutulmağını isə Vanqa demir… Uzun illər Vanqanın yanında işləmiş loğman Lüdmila Kim xatırlayır: "1990-cı ildə Vanqa xəstələnəndə, onu ziyarət etmək üçün Rupiteyə getdim. Petriç şəhərinin meri məndən görücünün nə qədər yaşaya biləcəyini soruşdu. Dedim ki, istərdim, 100 il yaşasın, ancaq məncə, 19 il yaşayar. Bundan sonra Vanqa yuxuma girdi və mənə dedi: "Lyüda, düşünürsən ki, 19 il yaşayacağam, ancaq mənim bundan sonra 6 il yer həyatım qalıb". Ümumiyyətlə, Vanqa çox vaxt mənim yuxuma girir və onun yuxuda dedikləri həyatda həqiqətən, baş verir". Vanqanın ölümündən sonra isə Lüdmila Kim şahidlərin hamısının təəccübünə səbəb olan hadisənin iştirakçısına çevrilib. Vanqanın yuxuda ona özünün illər əvvəl sağaltdığı xəstə oğlu ilə qəbrinin üstünə qırmızı parça salmaq tapşırığını yerinə yetirərkən, kənardan bu ayini lentə köçürənlər şoka düşürlər: baş daşının üstünə sərilmiş parça Vanqanın üz cizgilərini xatırladan forma alır… Görücünün məşhur gürcü ekstrasensi Cuna Davitaşvili ilə görüşü də çox maraqlı olub.
Vanqa

Cuna deyir ki, onunla birinci dəfə görüşəndə 12 ildən sonra ona çox ağır olacağını deyib: "Həqiqətən, düz 12 ildən sonra oğlum avtomobil qəzasına düşərək həlak oldu. Mənim Vanqa ilə münasibətlərim çox yaxşı olub. Onun bir xüsusiyyəti vardı ki, çox zaman qəbul etdiyi xəstələrin sadəcə, əlindən tutar və xəstəliyini təyin etdikdən sonra onları digər həkimlərin yanına göndərərdi. Mənim yanıma da çoxlu belə xəstələr göndərib". Vanqanın xidmətlərindən bir sıra dövlət rəhbərlərinin faydalandığı haqda məlumatlar olsa da, belə görüşlər tam məxfi şəkildə keçirildiyindən, bu gün bunların həqiqətən baş verib-vermədiyini söyləmək çətindir. Ancaq Brejnevin onun yanına gəlməsi barədə 90-cı illərin əvvəllərində Bolqar mətbuatında materiallar gedib. Yazılanlara inansaq, məlum olur ki, Brejnev o dövrlər SSRİ-nin "16-cı respublikası" adlandırılan Bolqarıstana sonuncu səfərində Vanqanın yanına gəlir və içəri girən kimi ondan "bilirsənmi, mən kiməm" deyə soruşur.
Vanqa

Vanqa isə ona "bilirəm, sən böyük rəissən" deyə cavab verir. Dünyanın ən böyük dövlətinin rəhbəriylə görücünün söhbəti 2 dəqiqədən də az çəkir. Təbii ki, onun bütün öngörümləri haqda danışmaq mümkün deyil. Təsəvvür edin ki, Vanqa fenomenininin tədqiqatçısı professor Rozanov belə olaylardan 7 minini toplayıb. Ancaq hamıya tanış olan bir neçə məşhur öngörüm və bu deyimləri yozan tədqiqatçıların, həmçinin şahidlərin açıqlamalarından nümunələrlə Vanqanın qabiliyyəti barədə kifayət qədər təsəvvür oyatmaq mümkündür. 1942-ci ildə Vanqa Bolqar çarı III Borisə deyir: "Sənin hakimiyyətin genişlənəcək. Ancaq özünü 28 avqust tarixli günə hazırla".
Vanqa

28 avqust 1943-cü ildə Bolqar çarı Boris vəfat etdi. 1968-i ilin yanvar ayında Vanqa deyir: "Praqanı xatırlayın. Praqa tezliklə akvariuma dönəcək, sərsəmlər burada balıq tutacaqlar. Bəli, bəli, məhz belə də olacaq". 1968-ci ilin avqustunda Sovet qoşunları Çexoslovakiyaya girdi. 1989-cu ildə Vanqa xəbərdarlıq edir: "Qorxu, qorxu! Amerikalı əkiz qardaşlar onlara tuşlanmış dəmir quşların təsirindən yıxılacaqlar.
Vanqa

Günahsız insan qanı axacaq". 2001-ci ildə terrorçuların təyyarələrlə hücumundan sonra Amerikada Dünya Ticarət Mərkəzinin "əkiz bina"sı dağılır, xeyli günahsız insan tələf olur. 90-cı ilin əvvəlində Rusiyada siyasi çəkişmələr dövründə Vanqa deyir: "Hamı elə bilir ki, onun Rusiyada mövqeləri hələ güclüdür. Ancaq hakimiyyətə ən az səs toplayanlardan biri gələcək". Həqiqətən, bir neçə aydan sonra heç kimin gözləmədiyi halda Rusiyada hakimiyyətə Boris Yeltsin gəlir. 1980-ci ildə Vanqa atom qorxusundan bəhs edir: "Kiyev yaxınlığında böyük bir partlayış olacaq. İnsanlar bu partlayışdan illərlə əziyyət çəkəcəklər".
Vanqa

Bir neçə il sonra bütün dünyanı dəhşətə gətirən Çernobıl Atom Elektrik Stansiyasında qəza baş verdi. Bu öngörümdən sonra isə çoxları qoca görücünün ağlını itirdiyini düşünürdülər: "Əsrin axırında, ya 1999, ya da 2000-ci ildə Kursk su altında qalacaq və bütün dünya ona matəm tutacaq". Bəli, insanlar Kursk kimi bir şəhərin su altında qalacağı barədə deyilənə bir az da istehza ilə yanaşmışdılar. Ancaq düz 20 il sonra Rusiyanın "Kursk" atom sualtı gəmisi həqiqətən su altında qaldı… "Bizlərə qalan sevgi olacaq" Vanqa həyatının son 20 ilini Petriçin 10 kilometrliyində yerləşən Rupite adlanan qəsəbədə keçirib. Yerli sakinlər deyirlər ki, Vanqanın gəlişinə qədər Rupiteyə aparan bu yolda ildə bir neçə dəfə ölümlə nəticələnən yol qəzaları olurmuş. Onlar Vanqanın yanına məsləhət üçün gəlirlər. Görücü yola şəkər tozu alıb səpməyi məsləhət görür.
Vanqa

Bundan sonra həmin yolda bir dənə də qəza baş vermir. Vanqa məhz bu yerdə illərdən bəri arzusunda olduğu məbədin ucaldılması işinə başlayır. Müqəddəs Pyotrun adını daşıyan bu məbədin yerləşdiyi məkana gələn insanlar Vanqanın buranı əbəs yerə seçmədiyinə inanırlar. Həqiqətən, ətrafdakı sakitlik, həzinlik, relyefin qeyri-adi görünüşü qəbri burada yerləşən xeyirxah Vanqanın ruhu ilə bir uyğunluq təşkil edir. Görücünün bacısı qızı Krasimira Stoyanovanın sözlərinə görə, Vanqa həmişə bu yerlərdə yerdən kənar qüvvələrin təsirini hiss etdiyini deyərmiş. Arxitektura baxımından ənənədən xeyli uzaq olduğundan, əvvəlcə dini dairələrdə məbədin bu şəkildə tikilməsinə ciddi etiraz ediblər. Memarlar isə deyirmişlər ki, indi orta əsrlər yox, XX əsrin sonu olduğundan, belə kənaraçıxmalar dindən sapma sayılmamalıdır.
Vanqa

Nəhayət, ali dini qurumdan mitropolit gəlir və məbədin kilsə qanunları ilə açılışını həyata keçirir. Görücünün bacısı qızı həmin günü belə xatırlayır: "Elə bil, Vanqaya ikinci həyat vermişdilər. Adamların arasında dayanıb, sakitcə, bir az da kədərlə açılışı gözləyirdi. Ətrafda baş verənlərə elə tez reaksiya verirdi, hərdən mənə elə gəlirdi ki, bütün baş verənləri gözləriylə görür. Zarafatla deyildi, düz 20 il həsrətində olduğu arzusu həyata keçirdi. Özünün uzun həyatı və ölümü, həmçinin insanların müqəddəs sayaraq gəldikləri bu məbədlə Vanqa bir daha sübut etdi ki, adamların qəzəbləri də, kinləri də, ötəridir, bizlərə qalan sevgi olacaq…" "İnsanların faciələrini yaşayıram" Onun ölüm yatağı düz iki ay çəkir. Sofiyanın dövlət xəstəxanasına gətirilən Vanqa "hər şey Tanrının iradəsiylə olacaq" deyərək, tibbi yardımdan imtina edir.
Vanqa

Həkimlər bu müddət ərzində görücünü yalnız venadaxili inyeksiyalarla saxlayırlar. 80 yaşlı qadın ölümündən qabaq komadan ayılır və öz qabiliyyətlərini Fransadan olan bir qıza ötürdüyünü deyir. 1996-cı il avqustun 11-də Vanqa vəfat edir. Şahidlər onun ölümqabağı son sözlərinin bütün bəşəriyyətə ünvanlandığı qənaətindədirlər: "Çəkişmələrə son verin, bir-birinizi sevin". Deyirlər, Vanqanın yorğun üzü qırışlarla doluymuş. Tədqiqatçılardan birinin hesablamasına görə, bütün həyatı boyu o, milyona yaxın insanın taleyini oxuyub, 7 mindən artıq uşağın xaç anası olub. Bu baxımdan, simasındakı yorğunluq və kədər təbii ki, başadüşüləndir.
Vanqa

Böyük görücünün özü bunu belə etiraf edirdi: "Siz gecələr yatırsınız, mən isə bəşər varlığının səhifələrini vərəqləyir və insanların faciələrini yaşayıram…" Vanqanın dəhşətli proqnozları 2011 – Yerin şimal yarımkürəsində radioaktiv sızma olacaq. Heyvanlar və bitkilər sağ qalmayacaqlar. Müsəlmanlar sağ qalmış avropalılara qarşı kimyəvi silahlarla savaşa başlayacaqlar. 2014 – Kimyəvi silahlarla aparılan müharibənin bitməsiylə dünyadakı insanların çoxu qan dərisi xərçənginə tutulacaqlar. 2016 – Avropa faktiki boşalacaq, əhalinin sayı azalacaq. 2018 – Çin dünyanın əsas dövləti olacaq. 2025 – Avropada az sayda da olsa, insan yaşayacaq.
Vanqa

2028 – Yerin yeni enerji qaynağı olacaq. Böyük ehtimalla bu, termonüvə reaksiyalarının nəzarət altına alınmasıyla əldə ediləcək. Aclıq artıq problem olmayacaq. Veneraya pilotlarla kosmik gəmilərin uçuşu başlayacaq. 2033 – Qütb buzları əriyəcək, dünya okeanının səviyyəsi yüksələcək. 2043 – Müsəlman bir dövlət yenidən Avropanın yeganə hökmdarı olacaq. 2046 – Süni insan orqanları yaradılacaq.
Vanqa

2066 – Müsəlmanların əlində olan Romaya hücum zamanı ABŞ iqlim dəyişikliyinə gətirib çıxaran yeni silahdan istifadə edəcək. Bu, ani donma yaradacaq. 2076 – İnsanlar arasında təbəqələşmə aradan qalxacaq. Bütün dünyada kommunizm hakim olacaq. 2084 – Təbiət yenidən yaranacaq. 2088 – Yeni xəstəlik yayılacaq, insanlar bir neçə saniyə içərisində yaşlanacaqlar. 2091 – Xəstəliyin müalicəsi tapılacaq.
Vanqa

2100 – İnsanın yaratdığı süni günəş Yer kürəsinin qaranlıq tərəfini də işıqlandırmağa başlayacaq. 2125 – Macarıstanda kosmosdan siqnal alınacaq və insanlar təkrar Vanqanı xatırlayacaqlar. 2130 – Yadplanetlilərin tövsiyəsilə su altında yaşayış koloniyaları salınacaq. 2154 – Heyvanlar yarı insana çevriləcəklər. 2167 – Yeni bir din ortaya çıxacaq. 2170 – Yer kürəsində böyük quraqlıq və qıtlıq başlayacaq. 2183 – Marsdakı nüvə koloniyasında xalq formalaşacaq və Yer kürəsindən müstəqillik istəyəcək.
Vanqa

2201 – Günəşdəki termonüvə reaksiyaları zəifləyəcək. 2256 – Kosmik səfərlər Yer kürəsinə yeni xəstəliklər gətirəcək. 2262 – Planetlərin təbiəti ardıcıl dəyişməyə başlayacaq. Mars bir ulduzla toqquşmaq təhlükəsilə üzləşəcək. 2288 – Zaman yolculuğu başlayacaq, yad planetlilərlə yeni təmaslar olacaq. 2299 – Fransada islama qarşı üsyan başlayacaq. 2480 – İnsanın süni yaratdığı iki günəş toqquşacaq.
Vanqa

Dünya yenidən qaranlıqda qalacaq. 3005 – Marsda savaş başlayacaq. 3797 – Yer kürəsindəki bütün canlı həyat məhv olacaq. İnsanlar Günəş sistemində yeni yaşayış yerləri axtarmağa başlayacaqlar. Xarici keçidlər Vanqanın xoşbəxtliklə bağlı 20 tövsiyəsi
Təhsil

Təhsil öyrənmənin, yaxud başqa sözlə bilik, bacarıqlar, dəyərlər, inanclar və vərdişlər qazanılmasının asanlaşdırılması prosesidir. Təhsil metodlarına hekayə danışma, müzakirə, öyrətmə, təlim vermə və birbaşa araşdırma daxildir. Təhsil əksərən təhsilverənin bələdçiliyi ilə həyata keçirilir, ancaq öyrənənlər özləri özlərinə də təhsil verə bilərlər. Təhsil rəsmi və qeyri-rəsmi üslubda həyata keçirilə bilər və kiminsə düşünməsi. hiss etməsi. yaxud fəaliyyət göstərməsi üsuluna formalaşdırıcı təsiri olan hər hansı təcrübə də təhsilə aid hesab edilə bilər. Öyrətmənin metodologiyasına pedaqogika deyilir.
Təhsil

Ümumilikdə rəsmi təhsil formal olaraq məktəbəqədər və ya bağça, ibtidai məktəb, orta məktəb və daha sonra kollec, universitet, yaxud şəyirdlik kimi mərhələlərə bölünür. Təhsil almaq hüququ bəzi dövlətlər və BMT tərəfindən tanınmışdır. Əksər regionlarda müəyyən yaşa qədər təhsil icbaridir. Bəzi ölkələrdə təhsil illərinin başlama tarixi Təhsil geniş anlayışdır.Təhsil tərbiyə işinə xidmət etməklə, müxtəlif istiqamətlərdə bilikalma və ixtisasa yiyələnmə prosesini həyata keçirir. Təhsil bilik, bacarıq və vərdişlərə yiyələnməyin məzmununu, həcmini, səviyyəsini, müddətini və tipini müəyyən edir. Həmçinin bax Ağıllı lövhə Xarici keçidlər B. Ş. Təhsil Məlumat Mərkəzi Arxivləşdirilib 2009-03-05 at the Wayback Machine College Board (Qərbi ali təhsil müəssələrinin axtarışı) A Research Guide
Kainat

Kainat — zaman, məkan və onların bütün tərkib hissələrini əhatə edir. Kainata planetlər, təbii peyklər, cırtdan planetlər, ulduzlar, qalaktikalar, qalaltikalararası boşluqlar, ən kiçik subatom zərrəciklər və bütün materiya və enerji daxildir. Müşahidəolunan kainatın diametri hal-hazırda 28 parsek və ya 93 milyard işıq ilidir. Kainatın ölçüləri məlum deyil və sonu olub-olmadığı bilinmir. Müşahidələr və fiziki nəzəriyyələrin inkişafı kainatın tərkibi və təkamülü barədə nəticə çıxarmağa imkan verib. Ulduzlar kainatın müşahidə edilən hissəsindəki cisimlərdir. Hər böyük qalaktikada təqribən bir neçə yüz milyard ulduz, Metaqalaktikada isə təqribən 100000 qalaktika olduğundan, kainatdakı ulduzların sayı 1019-dan çoxdur.Qədim zamanlardan insanlar kainatı öyrənməyə başlayıblar. Onlar səmaya baxıb ulduzlar haqqında müxtəlif fikirlər irəli sürmüşdülər. Hələ o zamanda yaşayıb yaradan Biruni teleskop olmadan belə ulduzlar haqqında dəqiq məlumatlar vermişdir. İlk teleskopu isə elmdən kənar, amma "yandırıcı" güzgü həvəskarı olan Yakob Metenus düzəltmişdir.
Kainat

O, bir gün borunun bir ucuna çökək, o birinə isə qabarıq linza bərkitmək qərarına gəlir və nəticəsi durbin olur. Beləliklə, ilk durbin Niderlandda XVII əsrin əvvəllərində ixtira edilmişdir. Bundan sonra durbinin bir neçə müəllifi də olmuşdur. Onlar da elmdən kənar adamlar idilər, lakin onlar birbirindən xəbərsiz bu durbinləri düzəltmişdilər. Onlardan birini Middelsbur adlı şəhərciyin sakini olan İohan Leppersqey düzəltmişdir. Bu teleskop 1608-ci ildə nümayiş etdirilmişdir. 1610-cu ildə Qalileo Qaliley bundan xəbər tutub, özü teleskop düzəltmək fikrinə düşür və çox keçmir ki, o nəzəri düşüncələri əsasında teleskop düzəldir. Qalileyi teleskopun ixtiraçısı saymaq olmaz, lakin o, elmi əsaslarla teleskop düzəltmiş ilk alim oldu. Birlinzalı teleskopun sxemini isə ilk dəfə alim, mühəndis, rəssam və heykəltaraş olan Leonardo da Vinçi (1452–1519) vermişdir. Ən maraqlısı da odurki, bu hadisə Qaliley teleskopla müşahidələrə başlayandan 100 il əvvəl olmuşdur.
Kainat

Leonardo da Vinçinin əlyazmalarında iki linzalı teleskopun sxemi də aşkar edilmişdir, lakin onun özünün teleskop düzəltməsi və göy cisimləri üzərində müşahidələr aparması məlum deyil. XIX əsrin ortalarında spektral analiz kəşf olundu. Bu analiz spektroskop adlanan cihazla aparılır. Müşahidələr zamanı müəyyən edilmişdir ki, közərmiş bərk və maye cismlər göy qurşağının zolaqları şəklində olan bütöv spektr verir. Bildiyimiz kimi, işıq dalğa şəklində yayılır və hər bir rəngin də bir-birindən fərqli dalğa uzunluğu olur. Bu üsulla da göy cismlərinin fiziki təbiəti və kimyəvi tərkibi öyrənilir. Spektral analiz vasitəsilə özü işıq verən və ya hər hansı ulduzun işığını əks etdirən obyektin atmosferini öyrənmək olar. Bu zaman, işığın bütöv spektrində tutqun xətlər əmələ gəlir ki, onların vasitəsilə obyektin atmosferindəki qazların tərkibini təyin etmək mümkündür. Göy cismlərini öyrənmək üçün optik teleskoplarla yanaşı, radioteleskoplardan da geniş istifadə olunur. Optik teleskoplar göy cismlərindən gələn işığın qeyd olunmasına əsaslanırsa, radioteleskoplar kainatdakı obyektlərin şüalandırdığı elektromaqnit dalğalarının öyrənilməsinə əsaslanır.
Kainat

Güzgülü radioteleskopların diametri onlarla metrə çatır. Tərpənməz radioteleskopların diametri isə bir neçə yüz metr ola bilər. Belə teleskoplarla kainatın ən uzaq nöqtəsindəki obyektin fiziki təbiətini, hərəkətini, kimyəvi tərkibini və temperaturunu öyrənmək mümkündür. Radar adlanan cihazın köməyi ilə bizə yaxın olan göy cismlərinə siqnal göndərmək və onlardan əks olunan radio dalğaları qəbul etmək mümkündür. Radio dalğaların cismə gedib qayıtması vaxtına görə cismə qədər olan məsafəni də ölçmək olar. Günəş sistemindəki bəzi planetlərə qədər məsafə bu üsulla təyin edilmişdir. Göy cismlərinin radioteleskoplarla və radarlarla öyrənilməsi ilə radioastronomiya əsri başladı. Gələcəyi haqqında ümumi müddəalar Kainatın gələcəyi haqqında müxtəlif mülahizələr mövcuddur. Bu mülahizələr əsasən iki istiqamətdə aparılır: birinci istiqamətə əsasən Kainat həmişə genişlənməkdə davam edir, ikincisinə əsasən isə, Kainatın sonu fəlakətli "kollap" (sıxılma) ilə bitəcək. İstiqamətlərin seçilməsi Kainatın maddəsinin orta sıxlığı ilə müəyyən edilir.
Kainat

Qeyd edək ki, yalnız qalaktikaların kütləsi nəzərə alındıqda Kainatın orta sıxlığı üçün 10 − 31 / m 3 alınır, lakin Kainatda qalaktikalardan başqa sönmüş ulduzlar, qara dəliklər, ionlaşmış qazlar və s. kimi materiya da mövcuddur. Bundan əlavə, maddənin çətin müşahidə edilə bilən "gizli" kütləsinin mövcudluğu da istisna olunmur. Bütün bunları nəzərə almaqla hesablanan orta sıxlığın qiyməti böhran sıxlıqdan böyük olur. 1980-ci ildə neytrononun sükunət kütləsinin sıfırdan fərqli olduğu aşkar edilir. Bu fakt Kainatın təkamül modelinin təkmilləşdirilməsində mühüm rol oynadı. Belə ki, Kainatda neytrononun miqdarı başqa zərrəciklədən daha çoxdur. Ona görə də neytrononun kütləsini nəzərə almaqla, Kaiantın orta sıxlığı üçün alınan qiymət böhran sıxlıqdan daha böyük olur. Bu o deməkdir ki, Kainatın genişlənməsi nə vaxtsa sıxılma ilə əvəz olunacaq və son dərəcə böyük sıxlığa malik sinqulyar hala gələcək. Orta sıxlığı böhran sıxlığından kiçik olarsa onun gələcək həyatı birinci istiqamət üzrə davam edər. Müasir mülahizələrə əsasən bu istiqamət bir neçə mərhələyə bölünür.
Kainat

İlk mərhələ, 1014 il davam edir. Kainatın əsas maddəsi (əvvəlcə hidrogen, sonra isə heliumun yanması hesabına) ulduzlarda tükənir. Hidrogen-helium yanacağı qurtardıqdan sonra, növbə ilə daha ağır elementləri yanır və ulduz öz fəaliyyətini dayandırır. Müxtəlif ulduzlarda bu proses müxtəlif sürətlə getsə də, 1014 il ərzində bütün ulduzlar sönür. Növbəti mərhələdə, sönmüş ulduzlar qravitasiya qarşılıqlı təsir hesabına yaxınlaşmaqla kinetik enerjilərini bir-birinə verir. Əlavə enerji alan ulduzlar qalaktikanı tərk edir. Ona görə də bu mərhələ qalaktikaların "ulduz buxarlanması" mərhələsi adlanır. Enerjisini itirən ulduzlar isə qalaktikanın mərkəzinə yığılır. Nəticədə, qalaktikanın mərkəzində ifrat kütləli qara çüxür yaranır. Kainatın yaşı 1018 il olduqda protonlar dağılmağa başlayır, onun yaşı 1030 il olduqda isə bu dağılma başa çatır.
Kainat

Kainat tədricən elektron-pozitron qazı, neytron və fotonlarla dolur. Hesablamalara görə bu proses 10100 il davam edəcək. Kainatın sonuncu mərhələsi qara dəliklərin kvant "buxarlanması" mərhələsi adlanır. Qeyd edək ki, Kaiantın orta sıxlığı dəqiq məlum olmadığına görə onun taleyini müəyyən edən istiqaməti seçmək çətindir. Ona görə də Kainatın gələcəyi haqqında mülahizələrdə hər iki istiqamət nəzərə alınır. Kollapsdan sonra Kainatda nə baş verəcəyi də açıq qalır. Yəni yenidən Böyük partlayış olub-olmayacağı elmi sübutunu hələ ki, tapa bilməyib.
Liberalizm

Liberalizm — azadlıq, idarə edilənin razılığı və qanun qarşısında bərabərlik anlayışlarına əsaslanan siyasi və mənəvi fəlsəfə. Liberallar müxtəlif fikirləri müdafiə edir, ancaq onlar əsasən azad bazar, azad ticarət, məhdud dövlət, fərdi hüquqlar (mülki hüquqlar və insan hüquqları buna daxil olmaqla), kapitalizm, demokratiya, sekulyarizm, gender bərabərliyi, irqi bərabərlik, internasionalizm, söz azadlığı, mətbuat azadlığını və din azadlığını dəstəkləyirlər. Liberalizmə ən çox uyğun gələn siyasi rəng sarıdır.Liberalizm Maarifçilik dövründə ayrı bir siyasi hərəkata çevrilmişdir. Bu, həmin dövrün Qərb filosofları və iqtisadçıları arasında olduqca populyar idi. Liberalizm Zadəganlıq Sosial normalarını, dövlət dinini, mütləq monarxiyanı, kralların ilahi hüququnu və mühafizəkarlığı aradan qaldırmış, əvəzinə isə nümayəndəli demokratiya və hüququn aliliyini təqdim etmişdir. Liberallar həmçinin, merkantilist siyasətə, kral monopoliyalarına və ticarətə qoyulan digər maneələrə son qoymuş, azad bazar və azad ticarəti populyarlaşdırmışdır.
Liberalizm

Filosof Con Lokk adətən liberalizmin banisi hesab edilir. O, sosial müqavilə anlayışında irəli sürmüşdür ki, hər bir şəxsin həyat, azadlıq və mülk haqqında təbii hüququ var və dövlətlər bu hüquqları tapdalamamalıdır. Böyük Britaniya liberal ənənəsi demokratiyanın genişləndirilməsini vurğulasa da, Fransa liberalizmi avtoritarizmin rəddini vurğulayır və milliyətçilik ilə yaxından əlaqəlidir.1688-ci ildə baş vermiş Şanlı inqilabın, 1776-cı ildə baş vermiş Amerika inqilabının və 1789-cu ildə baş vermiş Böyük Fransa inqilabının rəhbərləri kral tiraniyasını aradan qaldırmağa haqq qazandırmaq üçün liberal fəlsəfədən istifadə etmişdir. Liberalizm Böyük Fransa inqilabından sonra sürətli şəkildə yayılmağa başlamışdır. XIX əsrdə Avropa və Latın Amerikasında liberal hökumətlərin formalaşmış, Birləşmiş Ştatlardakı respublikaçılıq hərəkatına köklənmişdir. Termin Viktoriya dövrü Böyük Britaniyasında siyasi müəssisələrin tənqidi, xalq adından elmə və səbəbə yönəlmə kimi qəbul edilirdi.
Liberalizm

XIX əsrin axırları və XX əsrin əvvəllərində Osmanlı imperiyasında, o cümlədən Orta Şərqdə güclənən liberal cərəyan Tənzimat və Ərəb maarifçiliyi (ərəb. النهضة العربية) kimi islahat dövrlərinin baş verməsinə, eləcə də konstitusionalizm, milliyətçilik və sekulyarizmin yüksəlməsinə gətirib çıxarmışdır. Bu dəyişikliklər digər amillər ilə birlikdə İslam daxilində böhran hissi yaratmışdır, hansı ki, bu günə kimi davam edir və İslam dirçəlişçiliyinin yaranmasına səbəb olmuşdur. 1920-ci illərdən əvvəl liberalizmin əsas ideoloji rəqibləri kommunizm, konservatizm və sosializm olmuşdur, ancaq bu siyasi fəlsəfə daha sonra liberalizmin yeni rəqiblərinə çevrilən faşizm, nasizm və markizm-leninizm ilə böyük ideoloji qarşıdurmalar yaşamışdır. Liberal ideyalar XX əsrdə daha güclü bir şəkildə yayılmışdır, xüsusilə də Qərbi Avropada. Bunun səbəbi liberal demokratiyaların Birinci Dünya müharibəsində və İkinci Dünya müharibəsində qalib tərəf olmasıdır.Avropa və Şimali Amerikada sosial liberalizmin əsasının qoyulmasının sosial rifah dövləti anlayışının genişlənməsində böyük rolu olmuşdur.
Liberalizm

Liberal partiyalar indiki dövrdə də dünya boyunca əhəmiyyətli qüvvə və təsirə malikdir. Buna baxmayaraq, Afrika və Asiyada liberalizmə qarşı çıxılır. Müasir cəmiyyətin fundamental elementləri liberalizmə əsaslanır. Erkən liberalizm dalğaları iqtisadi fərdiyyətçilik anlayışını populyarlaşdırmış, eyni zamanda konstitusiyalı hökumət və parlament səlahiyyətinin əhəmiyyətini artırmışdır. Liberallar söz azadlığı, birləşmək azadlığı, müstəqil və ictimai məhkəmə və aristokratik üstünlüklərin ləğvi kimi indiki dövrdə böyük əhəmiyyət daşıyan fərdi azadlıqları adi hala salmışdır. Müasir liberalizmin növbəti maarifçilik və mübarizə dalğaları mülki hüquqların böyüdülməsini hədəfləmişdir.
Liberalizm

Liberallar mülki hüquqların təmin edilməsi dalğası zamanı gender və irqi bərabərliyi müdafiə etmişdir. XX əsrdə baş vermiş lobal mülki hüquq hərəkatları hər iki hədəfdə böyük nailiyyətlər əldə etmişdir. Adams, Ian. Ideology and politics in Britain today. Manchester: Manchester University Press, 1998. ISBN 0-7190-5056-1 Alterman, Eric.
Liberalizm

Why We're Liberals. New York: Viking Adult, 2008. ISBN 0-670-01860-0 Ameringer, Charles. Political parties of the Americas, 1980s to 1990s. Westport: Greenwood Publishing Group, 1992. ISBN 0-313-27418-5 Amin, Samir.
Liberalizm

The liberal virus: permanent war and the americanization of the world. New York: Monthly Review Press, 2004. Antoninus, Marcus Aurelius. The Meditations of Marcus Aurelius Antoninus. New York: Oxford University Press, 2008. ISBN 0-19-954059-4 Arnold, N. Scott.
Liberalizm

Imposing values: an essay on liberalism and regulation. New York: Oxford University Press, 2009. ISBN 0-495-50112-3 Auerbach, Alan and Kotlikoff, Laurence. Macroeconomics Cambridge: MIT Press, 1998. ISBN 0-262-01170-0 Barzilai, Gad. Communities and Law: Politics and Cultures of Legal Identities University of Michigan Press, 2003.
Liberalizm

ISBN 978-1-84275-167-1 George Brandis, Tom Harley & Donald Markwell (editors). Liberals Face the Future: Essays on Australian Liberalism, Melbourne: Oxford University Press, 1984. Alan Bullock & Maurice Shock (editors). The Liberal Tradition: From Fox to Keynes, Oxford: Clarendon Press, 1967. Chodos, Robert et al. The unmaking of Canada: the hidden theme in Canadian history since 1945.
Liberalizm

Halifax: James Lorimer & Company, 1991. ISBN 1-55028-337-5 Coker, Christopher. Twilight of the West. Boulder: Westview Press, 1998. ISBN 0-8133-3368-7 Colomer, Josep Maria. Great Empires, Small Nations.
Liberalizm

New York: Routledge, 2007. ISBN 0–415–43775-X Cook, Richard. The Grand Old Man. Whitefish: Kessinger Publishing, 2004. ISBN 1–4191–6449-X Delaney, Tim. The march of unreason: science, democracy, and the new fundamentalism.
Liberalizm

Santa Barbara: ABC-CLIO, 2006. ISBN 1-85109-553-5 Dorrien, Gary. The making of American liberal theology. Louisville: Westminster John Knox Press, 2001. ISBN 0-664-22354-0 Farr, Thomas. World of Faith and Freedom.
Liberalizm

New York: Oxford University Press US, 2008. ISBN 0-19-517995-1 Falco, Maria. Feminist interpretations of Mary Wollstonecraft. State College: Penn State Press, 1996. ISBN 0-271-01493-8 Fawcett, Edmund. Liberalism: The Life of an Idea.
Liberalizm

Princeton, NJ: Princeton University Press, 2014. ISBN 978-0-691-15689-7 Flamm, Michael and Steigerwald, David. Debating the 1960s: liberal, conservative, and radical perspectives. Lanham: Rowman & Littlefield, 2008. ISBN 0-7425-2212-1 Frey, Linda and Frey, Marsha. The French Revolution.
Liberalizm

Westport: Greenwood Press, 2004. ISBN 0-313-32193-0 Gallagher, Michael et al. Representative government in modern Europe. New York: McGraw Hill, 2001. ISBN 0-07-232267-5 Gifford, Rob. China Road: A Journey into the Future of a Rising Power.
Liberalizm

Random House, 2008. ISBN 0-8129-7524-3 Godwin, Kenneth et al. School choice tradeoffs: liberty, equity, and diversity. Austin: University of Texas Press, 2002. ISBN 0-292-72842-5 Gould, Andrew. Origins of liberal dominance.
Liberalizm

Ann Arbor: University of Michigan Press, 1999. ISBN 0-472-11015-2 Gray, John. Liberalism. Minneapolis: University of Minnesota Press, 1995. ISBN 0-8166-2801-7 Grigsby, Ellen. Analyzing Politics: An Introduction to Political Science.
Liberalizm

Florence: Cengage Learning, 2008. ISBN 0-495-50112-3 Gross, Jonathan. Byron: the erotic liberal. Lanham: Rowman & Littlefield Publishers, Inc., 2001. ISBN 0-7425-1162-6 Hafner, Danica and Ramet, Sabrina. Democratic transition in Slovenia: value transformation, education, and media.
Liberalizm

College Station: Texas A&M University Press, 2006. ISBN 1-58544-525-8 Handelsman, Michael. Culture and Customs of Ecuador. Westport: Greenwood Press, 2000. ISBN 0-313-30244-8 Hartz, Louis. The liberal tradition in America.
Liberalizm

New York: Houghton Mifflin Harcourt, 1955. ISBN 0-15-651269-6 Hodge, Carl. Encyclopedia of the Age of Imperialism, 1800–1944. Westport: Greenwood Publishing Group, 2008. ISBN 0-313-33406-4 Jensen, Pamela Grande. Finding a new feminism: rethinking the woman question for liberal democracy.
Liberalizm

Cambridge: Polity Press, 2005. ISBN 0-7456-3291-2 Kirchner, Emil. Liberal parties in Western Europe. Cambridge: Cambridge University Press, 1988. ISBN 0-521-32394-0 Knoop, Todd. Recessions and Depressions Westport: Greenwood Press, 2004.
Liberalizm

ISBN 0-313-38163-1 Koerner, Kirk. Liberalism and its critics. Oxford: Taylor & Francis, 1985. ISBN 0-7099-1551-9 Leroux, Robert, Political Economy and Liberalism in France: The Contributions of Frédéric Bastiat, London and New York, 2011. Leroux, Robert, Davi M. Hart (eds), French Liberalism in the 19th Century, London and New York: London, 2012. Lightfoot, Simon.
Liberalizm

Europeanizing social democracy? : the rise of the Party of European Socialists. New York: Routledge, 2005. ISBN 0–415–34803-X Losurdo, Domenico. Liberalism: a counter-history. London: Verso, 2011 Lyons, Martyn.
Liberalizm

Napoleon Bonaparte and the Legacy of the French Revolution. New York: St. Martin's Press, Inc., 1994. ISBN 0-312-12123-7 Mackenzie, G. Calvin and Weisbrot, Robert. The liberal hour: Washington and the politics of change in the 1960s. New York: Penguin Group, 2008. ISBN 1-59420-170-6 Manent, Pierre and Seigel, Jerrold.
Liberalizm

An Intellectual History of Liberalism. Princeton: Princeton University Press, 1996. ISBN 0-691-02911-3 Donald Markwell. John Maynard Keynes and International Relations: Economic Paths to War and Peace, Oxford University Press, 2006. Mazower, Mark. Dark Continent.
Liberalizm

New York: Vintage Books, 1998. ISBN 0–679–75704-X Monsma, Stephen and Soper, J. Christopher. The Challenge of Pluralism: Church and State in Five Democracies. Lanham: Rowman & Littlefield, 2008. ISBN 0-7425-5417-1 Palmer, R. R. and Joel Colton. A History of the Modern World.
Liberalizm

New York: McGraw Hill, Inc., 1995. ISBN 0-07-040826-2 Perry, Marvin et al. Western Civilization: Ideas, Politics, and Society. Florence, KY: Cengage Learning, 2008. ISBN 0-547-14742-2 Pierson, Paul. The New Politics of the Welfare State.
Liberalizm

New York: Oxford University Press, 2001. ISBN 0-19-829756-4 Puddington, Arch. Freedom in the World: The Annual Survey of Political Rights and Civil Liberties. Lanham: Rowman & Littlefield, 2007. ISBN 0-7425-5897-5 Riff, Michael. Dictionary of modern political ideologies.
Liberalizm

Manchester: Manchester University Press, 1990. ISBN 0–7190–3289-X Rivlin, Alice. Reviving the American Dream Washington D. C.: Brookings Institution Press, 1992. ISBN 0-8157-7476-1 Ros, Agustin. Profits for all? : the cost and benefits of employee ownership.
Liberalizm

Humanity Books: 1970. ISBN 978-1-57392-404-7. Ryan, Alan. The Making of Modern Liberalism (Princeton UP, 2012) Ryan, Alan. On Politics: A History of Political Thought: From Herodotus to the Present. Allen Lane, 2012.
Liberalizm

ISBN 978-0-87140-465-7. Shell, Jonathan. The Unconquerable World: Power, Nonviolence, and the Will of the People. New York: Macmillan, 2004. ISBN 0-8050-4457-4 Shaw, G. K. Keynesian Economics: The Permanent Revolution. Aldershot, England: Edward Elgar Publishing Company, 1988.
Liberalizm

ISBN 1-85278-099-1 Sinclair, Timothy. Global governance: critical concepts in political science. Oxford: Taylor & Francis, 2004. ISBN 0-415-27662-4 Song, Robert. Christianity and Liberal Society. Oxford: Oxford University Press, 2006.
Liberalizm

ISBN 0-19-826933-1 Stacy, Lee. Mexico and the United States. New York: Marshall Cavendish Corporation, 2002. ISBN 0-7614-7402-1 Steinberg, David I. Burma: the State of Myanmar. Georgetown University Press, 2001. ISBN 0-87840-893-2 Steindl, Frank.
Liberalizm

Understanding Economic Recovery in the 1930s. Ann Arbor: University of Michigan Press, 2004. ISBN 0-472-11348-8 Susser, Bernard. Political ideology in the modern world. Upper Saddle River: Allyn and Bacon, 1995. ISBN 0–02–418442-X Van den Berghe, Pierre.
Liberalizm

The Liberal dilemma in South Africa. Oxford: Taylor & Francis, 1979. ISBN 0-7099-0136-4 Van Schie, P. G. C. and Voermann, Gerrit. The dividing line between success and failure: a comparison of Liberalism in the Netherlands and Germany in the 19th and 20th Centuries. Berlin: LIT Verlag Berlin-Hamburg-Münster, 2006. ISBN 3-8258-7668-3 Various authors.
Liberalizm

Countries of the World & Their Leaders Yearbook 08, Volume 2. Detroit: Thomson Gale, 2007. ISBN 0-7876-8108-3 Venturelli, Shalini. Liberalizing the European media: politics, regulation, and the public sphere. New York: Oxford University Press, 1998. ISBN 0-19-823379-5 Wallerstein, Immanuel.
Liberalizm

The Modern World-System IV: Centrist Liberalism trimphant 1789–1914. Berkeley and Los Angeles: University of California Press, 2011. Wempe, Ben. T. H. Green's theory of positive freedom: from metaphysics to political theory. Exeter: Imprint Academic, 2004. ISBN 0-907845-58-4 Whitfield, Stephen.
Liberalizm

Companion to twentieth-century America. Hoboken: Wiley-Blackwell, 2004. ISBN 0-631-21100-4 Wolfe, Alan. The Future of Liberalism. New York: Random House, Inc., 2009. ISBN 0-307-38625-2 Worell, Judith.
Ayna Sultanova

Ayna Mahmud qızı Sultanova (1895, Pirəbədil, Quba qəzası – 3 iyul 1938, Bakı) — ictimai-siyasi xadim, Azərbaycan SSR-nin Maarif Xalq Komissarı, "Şərq qadını" jurnalının redaktoru, Azərbaycan tarixinin ilk qadın naziri, Xalq Ədliyyə Komissarı və Ali Məhkəmə sədri. Siyasi fəaliyyətinin böyük bir qismi Azərbaycanda Sovet hakimiyyətinin möhkəmləndirilməsi olmuşdur. Müəyyən müddətdən sonra yeni qurulmuş rejimin onun uğrunda çalışdığı rejim olmadığını görmüş, Stalinlə görüşüb şikayətlərini bildirmək üçün Moskvaya getmiş, elə vağzalda da həbs olunmuşdur. Xüsusi mühafizə dəstəsinin müşayiəti ilə Bakıya gətirilmiş və SSRİ Ali Məhkəməsi Hərbi Kollegiyası Səyyar Sessiyasının 1938-ci il 3 iyul tarixli hökmü ilə ən yüksək cəzaya — güllələnməyə məhkum edilmişdir. Ayna Sultanova istintaq zamanı çox alçaldılmışdır. SSRİ-nin dağılmasının sonra Ayna Sultanova olan ictimai münasibət digər dövrün marksist düşüncəli fəallarına olan münasibət kimi qarışıq olmuşdur. Ayna Sultanova Nəriman Nərimanov ilə birlikdə heykəli hələ də Bakı şəhərində mövcud olan solçu siyasətçidən biridir.
Ayna Sultanova

Ayna Sultanovanın "Dərnəgül şosesi"nin kənarında, metronun "Gənclik" stansiyasından bir qədər aralı heykəli ucalır. 1965-ci ildə Azərbaycan, 1976-cı ildə isə rus dillərində H.Sultanovanın müəllifi olduğu "Ayna Sultanova" adlı kitablar nəşr olunub. Ayna Mahmud qızı Sultanova 1895-ci ildə indiki Şabran (keçmiş adı Dəvəçi) rayonunun Pirəbədil kəndində doğulmuşdur. 1912-ci ildə Bakıda "Müqəddəs Nina" gimnaziyasını bitirib və həmin məktəbdə dərs deyib. 1917–1918-ci illərdə bolşeviklərlə sıx əməkdaşlıq edib, 1918-ci ilin mart qırğınında erməni daşnaklarının və rus bolşeviklərinin mövqeyini dəstəkləyib. Ayna Sultanova və həyat yoldaşı Həmid Sultanov mart qırğınından az sonra Stepan Şaumyanın rəhbərliyi ilə yaradılmış kommuna ilə sıx əməkdaşlıq edib və Azərbaycanda sovet rejimi qurmaq uğrunda çalışmışlar. Ayna Sultanova və həyat yoldaşı mart qırğınından az sonra, yəni 25 aprel 1918-ci il tarixdə S.Şaumyanın rəhbərliyi ilə yaradılmış kommuna ilə sıx əməkdaşlıq edir.
Ayna Sultanova

Onun 1918-ci ilin iyunundan Kommunist Partiyasına daxil olması bir daha sübut edir ki, A.Sultanova Azərbaycanın müstəqilliyinə düşmən münasibət bəsləyib. Nəzərə almaq lazımdır ki, bu tarixdə artıq Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti mövcud idi və Bakı S.Şaumyanın rəhbərlik etdiyi kommunanın əlində olduğuna görə paytaxt hələ Gəncədə yerləşirdi. A.Sultanovanın Kommunist Partiyasına daxil olduğu vaxt Azərbaycan milli ordusu qardaş türk ordusu ilə birlikdə Göyçay istiqamətində erməni daşnak və bolşevik qoşunlarına qarşı ölüm-dirim mübarizəsi aparırdı. Belə bir dövrdə A.Sultanovanın S.Şaumyanın rəhbərlik etdiyi bolşevik partiyasına daxil olması onun Azərbaycanın milli dövlətçiliyinin əleyhinə olduğunu, erməni daşnaklarının və rus bolşeviklərinin rəhbərliyilə öz xalqına qarşı yeridilən düşmən siyasətin icraçılarda fəal iştirak etdiyini sübut edir. O, Bakı Kommunasının süqutundan, yəni 31 iyun 1918-il tarixdən sonra Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti əleyhinə fəaliyyətini davam etdirmiş və Həştərxana gedərək Müsavat hakimiyyətini yıxıb, yerində kommunist sistemli bir ölkə qurmaq üçün bolşeviklərə yaxından köməklik göstərmişdi. Bu dövrdə A.Sultanova Rusiya Kommunist Partiyasının Həştərxan Quberniya Komitəsi müsəlman bölməsi rəyasət heyətinin üzvü və Zaqafqaziya müsəlmanlarının işləri üzrə komissarlıqda maarif şöbəsinin müdiri olmuşdu. 1919-cu ilin avqustunda Moskvaya Y.Sverdlov adına kommunist universitetində oxumağa göndərilmiş, eyni zamanda RSFSR Xalq Xarici İşlər Komissarlığında Yaxın Şərq şöbəsinin katibi işləmişdir.
Ayna Sultanova

Moskvadakı fəaliyyəti haqqında o, öz xatirələrində belə yazır: "Xalq Xarici İşlər Komissarlığının partiya özəyi məni, qadın qulluqçular tərəfindən rayon partiya komitəsinə təhkim olunmuş nümayəndə təyin etdi. Mən qadınların qızıl ordu üçün alt paltarı tikmək və yamamaq, xəstəxanaların, uşaq bağçalarının və yeməkxanaların sanitariya vəziyyətini yoxlamaq işlərində çalışmasını təşkil edirdim".A.Sultanova XI Qırmızı Ordu Azərbaycana daxil olduqdan sonra Bakıya qayıtmış və Azərbaycan Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsi aparatında qadınlar şöbəsinin təlimatçısı, fəhlə və kəndli qadınlar şöbəsi müdirinin müavini, sonra müdiri vəzifələrində çalışmış, "Şərq qadını" jurnalının redaktoru olmuşdur. 1930–1937-ci illərdə Azərbaycan SSR xalq maarif komissarının müavini, maarif komissarı və bir qədər sonra ədliyyə komissarı və digər vəzifələrdə çalışmışdı. Bu dövrdə o, Moskvada Qırmızı Professura İnstitutunda oxumuşdu. 1938-ci ildə A.Sultanova qardaşı Qəzənfər Musabəyov və həyat yoldaşı Həmid Sultanovla birlikdə repressiyaya məruz qalmış və xalq düşməni kimi güllələnmişdir. Həmçinin bax Azərbaycan ədliyyə nazirlərinin siyahısı 525-ci qəzet Xarici keçidlər Azərbaycan tarixində iz qoyan qadınlar — SİYAHI Arxivləşdirilib 2016-03-11 at the Wayback Machine Ayna Sultanova: ziddiyyətli tale
Düz xətt

Düz xətt — həndəsənin əsas elementlərindən biridir. Həndəsənin sistematik təsviri zamanı düz xətt yalnız birbaşa olmayan şəkildə aksiomalarla təsbit edilir. Düz xəttin aşağıdakı xassələri vardır: İki üst-üstə düşməyən nöqtədən yalnız bir düz xətt keçirmək olar. Müstəvi üzərində üst-üstə düşməyən iki düz xətt ya bir nöqtədə kəsişir, ya da paraleldir.Üçölçülü fəzada iki düz xəttin qarşılıqlı vəziyyətini təsvir etmək üçün 4 variant mövcuddur: düz xətlər paralleldirlər; düz xətlər kəsişirlər; düz xətlər perpendikulyardırlar. düz xətlər çarpazdır. Dekart koordinat sistemində düz xətti birdərcəli tənliklə ifadə etmək olur. Kəsişən düz xətlər Müstəvi üzərində iki müxtəlif düz xəttin bir ortaq nöqtəsi olarsa, onda deyirlər ki, bu düz xətlər kəsişir.
Düz xətt

Paralel düz xətlər Bir müstəvi üzərində üst-üstə düşməyən və kəsişməyən düz xətlər paralel düz xəttlər adlanır. Çarpaz düz xətlər Fəzada paralel olmayan və kəsişməyən iki düz xətt çarpaz düz xətlər adlanır. Düz xətt tənlikləri Düz xəttin bucaq əmsalı tənliyi OX oxuna perpendikulyar olmayan hər hansı düz xəttin verilməsini fərz edək. Bu düz xəttin absis oxu ilə əmələ gətirdiyi bucaq φ, ordinat oxundan ayırdığı parça olsun. Düz xətt üzərində şəkildəki kimi ixtiyari M(x,y) nöqtəsi götürək. Bu zaman, tan y − b x − 0 tan olduğunu nəzərə alsaq olar. Sonuncu tənliyə düz xəttin bucaq əmsalı tənliyi deyilir.
Düz xətt

olduqda tan olur və beləliklə də olur. Bu halda düz xətt absis oxuna paralel olur və düz xətt tənliyi şəklində olur. Bu isə ordinat oxundan b uzunluqda parça ayırıb, absis oxuna paralel olan düz xəttin tənliyidir. Əgər düz xətt absis oxuna perpendikulyar olarsa, onda π 2 olur, bu halda isə tan π 2 olacaq, yəni k-nın bu qiyməti təyin edilməmişdir. Bu halda düz xəttin bütün nöqtələrinin basisləri eynidir və düz xəttin tənliyi şəklində olur. Beləliklə, bütün hallarda düz xətt x və y-lərə nəzərən birdərəcəli tənliklə xarakterizə olunur. Düz xəttin ümumi tənliyi XOY sistemində bir düz xətti təyin edən ümumi tənlik aşağıdakı kimidir: Burada müxtəlif hallar mümkündür.
Düz xətt

Aşağıdakı cədvəl bu halları əhatə edir. Düz xəttin parçalarla tənliyi Şəkildə göstərildiyi kimi düz xətt koordinat oxlardan uyğun olaraq {\displaystyle (a\neq 0,\;b\neq 0)} parçalarını kəsib keçir. Onda A {\displaystyle (a,\;0)} {\displaystyle (0,\;b)} olar. Bu nöqtələri nəzərə alaraq Düz xəttin parçalarla tənliyi aşağıdakı kimi verilir: x a y b Belə halda {\displaystyle Oy} xəttinə paralel olan düz xətt almaq mümkün olmur. Həmçinin bax Çəpəki xətt
Beynəlxalq vahidlər sistemi

Beynəlxalq Vahidlər Sistemi (BS, beynəlxalq abreviaturada: SI; ing. International System of Units, fr. Le Système International d'Unités) — gündəlik həyatda eləcə də, elm və texnikanın bütün sahələrində istifadə olunan ən geniş yayılmış vahidlər sistemi. Beynəlxalq Vahidlər sistemi 1960-cı ildə yaranmışdır. Əsas vahidlər Beynəlxalq vahidlər sistemində əsas vahidlərin sayı yeddidir və bunlardır: uzunluq vahidi – metr (m) — platin-iridium xəlitəsindən hazırlanmış tircik üzərinə çəkilmiş iki cizgi arasındakı məsafədir. 1799-cu ildə Fransada hazırlanmış bu etalon Paris şəhəri yaxınlığındakı Sevr şəhərində saxlanılır.
Beynəlxalq vahidlər sistemi

1983-cü ildən Beynəlxalq razılaşmaya görə metr – işığın vakuumda 1/299792458 saniyədə yayıldığı məsafə kimi müəyyənləşdirilir. zaman vahidi – saniyə (san) — sezium-133 atomunun şüalanma periodunun 9192631770 mislinə bərabər zamandır. kütlə vahidi – kiloqram (kq) — platin-iridium xəlitəsindən hazırlanmış silindirşəkilli etalonun kütləsidir. maddə miqdarı – mol (mol) — kütləsi 0,012 kq olan karbondakı atomların sayı qədər molekullardan və ya atomlardan təşkil olunmuş maddə miqdarıdır. cərəyan şiddəti vahidi – amper (A) — elə cərəyanın şiddətidir ki, bu cərəyan vakuumda bir-birindən 1m məsafədə və bir-birinə paralel yerləşmiş sonsuz uzun naqillərdən keçdikdə onların hər bir metr uzunluqları arasında 2·10−7Nqarşılıql təsir yaransın. işıq şiddəti vahidi – kandela (kd) — götürülür.Beynəlxalq vahidlər sistemində (BS) əlavə vahidlərin sayı ikidir: müstəvi bucaq vahidi – radian (rad) — qövsünün uzunluğu radiusa bərabər olan bucaqdır.
Karbon

Karbon (C) – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 6-cı element. Karbon Mendeleyevin dövri sistem cədvəlində 2-ci dövr, 4-cü qrupda yerləşir. Karbonla eyni yarımqrupa silisium Si, germanium Ge, qalay Sn, qurğuşun Pb elementləri daxildir. Valent elektronlarının sayı 4-dür. Karbon təbiətdə çox tapılan qeyri-metal kimyəvi elementdir. Kainatda yayılmasına görə altıncı yerdədir. Dünyada həm təbii, həm də mürəkkəb birləşmələr şəklində olan karbon ağırlıq olaraq Yer qabığının təxminən 0,2% — ni təşkil edir. Atmosferin isə təxminən 0,05% — ni təşkil edən karbon dioksid, mərmər kimi karbonat minerallarının, kömürün, neftin, təbii qazın əsas elementlərindən olan hidrokarbonatların və s. tərkibində vardır.
Karbon

Birləşmələrin 94% — in (4 milyondan çoxunun) tərkibində karbon vardır. Xüsusiyyətləri Canlılardakı maddənin təxminən 18 % — ni karbon birləşmələri (geriyə qalanı əsasən sudur) təşkil edir. Bu birləşmələr canlı hüceyrələrdə əsasən yeni huceyrə yaradılmasında istifadə olunur. Həmin karbon birləşmələri yaşıl bitkidə işıq vasitəsi ilə yenilənir. Orqanizm öldükdə xarici mühitlə karbon arasında mübadilə dayanır və geriyə qalan radioaktiv karbon-14 izotopu (14C) bioloji mənşəli maddələrin yaşının təyin edilməsində istifadə olunur. İnkişaf etmiş olkələrin iqtisadiyyatlarının böyük bir hissəsini karbon olan yanacaqların, plastiklərin, kimyəvi maddələrin və dərmanların istehsalına əsaslanır. Karbon əsaslı sintetik birləşmələrin istehsalı və istifadə edilməsi bir çox ölkələrdə həyat səviyyəsinə dərindən təsir etmişdir. Karbonun ən çox olan izotopu, təbii karbonun 98,89%-ni təşkil edən karbon-12 (12C) izotopudur. Tam olaraq 12 a.k.v dəyərində olan bu izotop, atom ağırlığı mövzusunda beynəlxalq standart olaraq istifadə edilər.
Karbon

Təbii karbonun 1,11%-ni təşkil edən karbon-13 (13C), ikinci izotoptur. Karbonun beş radioaktiv izotopu məlumdur; bunlardan karbon-14 (14C) (yaranma müddəti 5 730 il) ən stabil və ən faydalı olandır. Karbon bioelement olub orqanizmin qurulmasında və həyat fəaliyyətinin təmin olunmasında iştirak edən bütün üzvi birləşmələrin struktur vahididir (zülalların, karbohidratların, lipidlərin, nuklein turşularının, vitaminlərin, hormonların). Biosferi təşkil edən bütün canlılar karbonun birləşmələrindən qurulmuşdur. Karbon bitkilərin kütləsinin orta hesabla 45 %-ni təşkil edir: su bitkilərində onun miqdarı 40 % -ə, yerüstü bitkilərdə 46 % -ə çatır. Karbon atmosferdə karbon qazının tərkibinə daxildir ki, bitkilər onu havadan udur. Fotosintez prosesində karbon qazından və sudan günəş enerjisinin təsiri ilə üzvi maddələr – qlükoza, nişasta və s. əmələ gəlir. Əmələ gələn karbohidratlar bitkilərin qabıq hissəsindəki borulu-lifli topalardan ibarət floema toxumasının ələkşəkilli boruları vasitəsi ilə bitkinin bütün orqanlarına yayılır və orada onların toplanması və ehtiyatı yaranır. Qida zənciri üzrə hazır üzvi maddələr bitkilərdən heyvanlara ötürülür.
Karbon

Karbohidratların oksidləşməsi zamanı lazımi enerji ayrılır. Canlıların orqanizmlərində karbon orta hesabla kütləcə 21 % -dir. Kalsium karbonatın tərkibində karbon əksər onurğasızların xarici skeletində əmələ gəlir, mərcanlarda yumurta qabığında olur. Əzələnin 2/3 kütləsi və sümük toxumasının 1/3 kütləsi karbondan ibarətdir. Karbonlu birləşmələr həyat daşıyıcılarıdırlar: zülallar, yağlar, karbohidratlar, nuklein turşuları, vitaminlər və s. Karbon maddələr mübadiləsi prosesləri üçün lazımdır. Orqanizmlərin həyat fəaliyyəti nəticəsində üzvi birləşmələrin oksidləşdirici parçalanması baş verir və nəticədə ətraf mühitə karbon qazı ayrılır. Bioloji mayelərdə və təbii sularda həll olmuş bu qaz həyat fəaliyyəti üçün optimal olan mühit turşuluğunu təmin edir. Karbon birləşmələrinin oksigenin təsiri ilə oksidləşməsi su və karbon qazının əmələ gəlməsinə səbəb olur. Bu proses orqanizm üçün enerji mənbəyi rolunu oynayır.
Karbon

Karbon dioksid (karbon qazı) maddələr mübadiləsi prosesində əmələ gəlir və nəfəsalma mərkəzinin stimullaşdırıcısıdır, nəfəs almanın və qan dövranının tənzimlənməsində mühüm rol oynayır. Karbon birləşmələrinin orqanizmə daxil olmasının əsas mənbələri: bütün meyvə və tərəvəzlərin nazik qabığı. Paxlalılar: noxud, göy noxud, soya, lobya, mərci. Tərəvəzlər: ispanaq, kök, turp, kələm, çuğundur, kartof, xiyar, cavan zəncirotunun yarpaqları, kərəviz, qırmızı turp. Meyvələr və giləmeyvələr: alma, gilənar, çiyələk, ərik, moruq, portağal, ananas, şaftalı, üzüm, qarağat, böyürtikən. Turş süd məhsulları, yumurta. Karbonun insan tərəfindən daha çox istifadə olunan birləşmələri: CO2 — karbon (IV) oksid, karbon qazı; H2CO3 — karbonat turşusu; CaCO3 — kalsium karbonat; C6H12O6 — qlükoza; CO — karbon (II) oksid, dəm qazı. Karbon ilə bəşəriyyətin tanışlığı çox qədimlərə gedir. Karbonun kim tərəfindən kəşf edildiyi bilinmir.
Karbon

O da məlum deyil ki, allotropik şəkildəyişməndən olan qrafit və almazdan hansı daha əvvəl kəşf olunub. Karbon daş kömürün 99 % -ni, boz kömürün 72 %-ni, torfun 57 % -ni təşkil edir. Kütləsi 70 kq olan insanın bədənində 15 kq karbon vardır. İnsan qanında karbonun miqdarı 25000 mq/l, sümük toxumalarında 28000 mq/l miqdarındadır. Sutkada hava ilə insan orqanizminə orta hesabla 3,7 qram karbon daxil olur. Sutkada insan orqanizmi qida məhsulları ilə birlikdə 300 qrama qədər karbon qəbul edir. Təbabətdə karbonat turşusunun və karbon turşularının törəmələri; karbolen (aktivləşmiş kömür) qazların absorbsiyası və orqanizmdən müxtəlif toksinləri çıxarmaq üçün, qrafit (sürtkü şəklində) dəri xəstəliklərinin müalicəsində və s. istifadə olunur. Siçanların orqanizmində karbonun kütlə payı 10,77 %, pişikdə təxminən iki dəfə çox – 20,56 % -dir. Karbon monooksid (CO) olduqca zəhərli qazdır.