LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Dezoksiribonuklein turşusu

1919-da Fobus Levene nukleotidin tərkibindəki azotlu əsas, şəkər və fosfatı aşkar eləyir. Ancaq Levenenin DNT-nin ümumi quruluşu haqqqında irəli sürdüyi səhv idi. O, DNT-nin nukleotidlərin fosfat qruplarının birləşməsi vasitəsilə əmələ gələn qısa və sabit ardıcıllığa malik bir zəncir olduğunu düşünmüşdür. 1937-ci ildə Villiam Osburi Rentgen diffraksiya təcrübəsi ilə göstərir ki, DNT təkrarlanan quruluşa malikdir. Frederik Qriffit 1928-də bu gün öz adını daşıyan, klassik Qriffit təcrübəsi ilə göstərdi ki, "hamar" və ölü Pneumococcus bakteriyaları ilə canlı və "hamar olmayan" bakteriyaları qarışdıraraq, bu bakteriyanın "hamarlıq" xüsusiyyətləri hüceyrələr arasında köçürülə bilir. 1943-cü ildə Osvald Teodor Averi, Kolin Makleod və Maklin Makkarti DNT-ni genetik informasiyanın daçıyıcısı olaraq irəli sürdüklərində, Qriffit təcrübəsindəki tranformasiyaedici faktorun DNT olduğunu göstərmiş oldular. 1953-cü ildə Alfred Hörşi və Marta Çeyz DNT-nin T2 bakteriofaq virusunun genetik maddəsi olduğunu göstərərək, bir daha sübut etdilər ki, bu molekul irsiyyətdə mərkəzi rol oynamaqdadır. 1953-cü ildə Ceyms Uotson və Frensis Krik, Rozalind Franklin tərəfindən əldə edilən Rentgen diffraksiya şəkilləri və əsasların qoşalaşdığı fakrtlarına arxalanaraq ilk doğru model olaraq qəbul edilən ikili sarmal modelini irəli sürdülər.
Dezoksiribonuklein turşusu

Bu kəşf ümumilikdə molekulyar biologiyada dönüm nöqtəsi olaraq qəbul edilir. Vatson və Krik modelinə eksperimental sübutlar olan başqa 5 məqalə də sözü gedən modelin təklif edildiyi məqalə ilə birlikdə Nature elmi jurnalında dərc olunmuşdur. Bu məqalələrdən biri Rozalind Franklin və Raymond Qoslinqin Vatson-Krik modelini dəstəkləyən ilk rentqen diffraksiya təcrübəsidir. Franklinin ölümündən sonra 1962-ci ildə Vatson, Krik və Vilkins birlikdə Fiziologiya və Tibb Nobel mükafatına layiq görülürlər. Bu gün də Vatson və Krik modellərinə ən böyük eksperimental sübut olan Franklinin təcrübəsini yetərincə önəm vermədikləri haqda danışılır. Vatson və Krik məqalələrində Franklinə təşəkkür belə etməyiblər. Krik 1957-ci ildə hal-hazırda molekulyar biologiyanın təməl prinsiplərindən biri kimi qəbul edilən "mərkəzi doğma" aksiyomunu irəli sürür.
Dezoksiribonuklein turşusu

Bu aksiyom zülalların RNT-dən, RNT-nin isə öz növbəsində DNT-dən istehsal olunduğunu və bu informasiya axışının tək yönlü olduğu prinsipidir. İkili sarmal quruluşunun gərəktirdiyi DNT-nin kopyalanması mexanizmi 1958-ci ildə Meselson-Stahl təcrübəsi ilə aydınlığa qovuşduruldu. Krik və əməkdaşlarının informasiyanın DNT-də üst-üstə düşməyən, yəni ardıcıl kodon adı verilən üçlü əsas şəklində tutulduğunu irəli sürdükdən sonra, Korana, Holli və Nirenberq genetik şifrəni aşkarlamışlardır. Bu kəşflər molekulyar biologiya elminin doğuşunu təmsil etməkdədirlər. DNT ikiqat spiralı DNT molekulunda müəyyən bir bioloji növün irsiyyət məlumatı nukleotidlərin müxtəlif ardıcıllığı şəklində kodlaşdırılmışdır. DNT makromolekulları ümumi ox ətrafında burulmuş iki zəncirdən təşkil olunmuş spiraldan ibarətdir. Bu onların ikinci quruluşudur.
Dezoksiribonuklein turşusu

Zülallarda olduğu kimi, ikinci quruluşun saxlanmasında hidrogen rabitələrinin böyük rolu var. Onlar burada makromolekulun müxtəlif zəncirlərin pirimidin və purin əsasları arasında əmələ gəlir, zülal makromolekullarının radikallarından fərqli olaraq, bu əsaslar spiralın xaricində deyil, daxilində yerləşir. Məlumdur ki, hidrogen rabitələri qismən müsbət yüklü hidrogen atomları ilə qismən mənfi yüklü oksigen atomları arasında əmələ gəlir. Buradan aydın olur ki, oxşar rabitələr, həmçinin hidrogen atomları ilə kifayət dərəcədə mənfi yükə malik azot atomları arasında yaranır. Azotlu əsaslar müəyyən bir prinsip əsasında, sanki bir- birini tamalayaraq birləşir: pirimidin əsası mütləq purin əsası ilə və əksinə birləşir ki, bu zaman molekulun zəncirləri həmişə üç hetrotsikldən (iki və dörd heterotsikldən deyil) ibarət eyni pillələr olur. Bu, DNT-nin bütöv molekulunun quruluşunda bərabərliyi təmin edir. Belə cütlərin əmələ gəlməsi zamanı aşağıdakı qanunauyğunluq gözlənilir: cütləri əmələ gətirən əsaslardan biri purin, digəri isə pirimidin əsası olur.
Dezoksiribonuklein turşusu

Bir qayda olaraq adenin timinlə, quanin isə yalnız sitozinlə cüt əmələ gətirir. Məhz bu cür cütlərin əmələ gəlməsi bütövlükdə DNT-nin ikiqat spiralının komplementarlığını təmin edir. Zülalların və nuklein turşularının kimyası və biokimyası öz inkşafına yeni elmlərin – bioüzvi kimya, molekulyar biologiya, gen mühəndisliyi elmlərinin yaranmasına gətirib çıxartdı. Bu elm sahələri bəşəriyyətin qarşısında həyatın sirlərinə daha dərindən yanaşmağa və dərk edilə bilən qanunauyğunluqlardan praktik məqsədlər üçün daha geniş istifadə etməyə tükənməz imkanlar açdı. Xarici keçidlər Tübitak-DNT Arxivləşdirilib 2007-07-06 at the Wayback Machine
Luvr muzeyi

Luvr muzeyi (fr. Musée du Louvre) — dünyanın ən məşhur muzeylərindən biri, dünyada ən çox ziyarət edilən sənət muzeyi. 1793-cü ildə açılan və sahəsi 60 000 m² olan muzey Parisdə yerləşir. 2007-ci ildə muzeyə 8 300 000 nəfər baş çəkmişdir. Hazırda yerləşdiyi ərazinin sahəsi 160 106 m² olmaqla, dünyada böyüklüyünə görə üçüncü yeri tutur. Bu sahənin 58 470 m²-ni ekspozisiyalar tutur. Muzey Parisin mərkəzində, Senanın sağ sahili, Rivoli küçəsi, paytaxtın birinci ətrafında yerləşir.
Luvr muzeyi

Muzeyin binası qədim kral sarayının binasıdır (Palais du Louvre). XIV Lüdovikin atlı heykəli meydanın başlanğıcını göstərir, həmçinin bura Parisin ən qədim, yaşlanmış hissəsi hesab olunur. Muzeydəki rəsm nümunələri öz çəkilmə dövrlərinə görə seçilir və Fransada müxtəlif kolleksiya yığan insanların vaxtı ilə şəxsi pulları vasitəsilə aldıqları çoxsaylı əsərlər də saxlanılır. Bu proses Kapetinqlər sülaləsinin dövründən etibarən formalaşmağa başlamışdır. Bu muzeydə demək olar ki, hər şey var. Buna görə də muzeyi universal adlandırmaq mümkündür. Onun kolleksiyasına böyük coğrafi və tarixi nümunələr daxildir.
Luvr muzeyi

Burada Qərbi Avropadan tutmuş İran, Yunanıstan, Misir və Yaxın Şərq incəsənətinədək rast gəlmək olar. Avropanın müasir mədəniyyət nümunələri, yəni 1848-ci ildən bizim dövrümüzədək olan eksponatlar Orse Muzeyində və Jorj Pompidu Mərkəzində nümayiş olunur. Asiya ənənələrini özündə birləşdirən kolleksiyalar isə Guimet muzeyində gələn qonaqlara baxmaq üçün təklif olunur. Burada hətta Afrika, Amerika və Okeaniyanın da incəsənət nümunələri qorunur ki, onlara da sahilyanı Branli muzeyində tamaşa etmək mümkündür. Luvrun ən tanınmış eksponatları: Hammurapi qanunları, Miloslu Venera və Samofrakiyalı Nika heykəlləri, Cokonda (Mona Liza) və Leonardo da Vinçinin digər rəsmləri, Rembrant və Tisianın əsərləri, Ejen Delakruanın "Xalqa yol göstərən azadlıq" rəsm əsəri sayılır. Luvr dünyada ən çox ziyarət edilən muzey adlandırılır, 2007-ci ildə burada 8,3 milyon nəfər olmuşdur. Luvrun əsas hissəsini qala-istehkam tutur.
Luvr muzeyi

Həmçinin, burada 1190-cı ildə kral Filip Avqust tərəfindən inşa edilmiş Böyük Luvr qalası da var. Bu qalanın tikilməsinin əsas səbəblərindən biri Senanın daim göz altında olması, yəni yoxlanılması idi, vikinqlər dövründən bilindiyi kimi bura onların ənənəvi yolu adlanırdı. 1317-ci ildə Tamplierlər ordeninin mülkiyyətinin Malta ordeninə keçməsindən sonra kral xəzinəsi Luvra köçürülür. V Karl bu qalanı yeni kral iqamətgahına çevirir, lakin 1528-ci ildə I Fransiskin əmri ilə Luvr qalasının köhnə Böyük qülləsi dağıdılır və 1546-cı ildən etibarən qalanın möhtəşəm krl sarayına çevrilməsi işləri başlanır. Bu işlərin aparılması və qalanın tikilməsi Pyer Leskonun başçılığı altında aparılır və II Henrix və IX Karlın dövründə də davam edir. Binaya iki yeni artırma əlavə olunur. 1594-cü ildə II Henrix Luvru Tüilri sarayına birləşdirməyi qərara alır.
Luvr muzeyi

Bu Yekaterina Mediçinin arzusu nəticəsində həyata keçirilir. Dördbucaq həyətə malik olan bu sarayın memarları isə əvvəlcə Lemerse, daha sonra isə Lui Levo olmuşdur. Bu memarlar XIII və XIV Lüdovikin hakimiyyət dövründə işləmişlər. Bu kralların sayəsində sarayın həyəti əvvəlki böyüklüyündən dörd dəfə də artıq vəziyyətə gətirilərək, tam şəkildə genişləndirilmişdir. Sarayın bəzəklərinin hazırlanması və oradakı işləmələrin edilməsi həmin dövrün görkəmli rəssamları olan Pussen, Romanelli və Lebrenə tapşırılmışdır. 1678-ci ildə sürətlə gedən işlər qəflətən dayandırıldı. Bunun əsas səbəbi XIV Lüdovikin kral iqamətgahı kimi Versal sarayını seçməsi idi. Bir müddət Luvr diqqətdən kənarda qalır.
Luvr muzeyi

Yalnız XVIII əsrdə Luvrda yeni layihələr üzərində işləməyə başlanılır. Bu vaxt baş verən əsas hadisələrdən biri isə Luvrun muzeyə çevrilməsi idi. Layihə XV Lüdovikin rəhbərliyi ilə başlasa da, Fransa İnqilabı ilə başa çatır. Muzeyin qapıları ilk dəfə 8 noyabr 1793-cü ildə adi vətəndaşlar üçün açıq elan edildi. 1989-cu ildə sarayın mərkəzinə şüşədən hazırlanmış piramida qoyuldu, onun memarı amerikalı Yo Minq Peydir. Ekspozisiyaların yığılması Luvrun muzey kimi fəaliyyətindən əvvəl ekspozisiyaların yığılması işinə başlanıldı və bu zaman I Fransiskin və XIV Lüdovikin həyatı boyu yığdıqları kolleksiyalar muzeyə tam surətdə verildi. Həmçinin ən böyük kolleksiyaçılardan olan bankir Everar Jabaxın (Everhard Jabach) 200-dən artıq müxtəlif əntiq əşyalar, mədəniyyət, incəsənət nümunələri bu muzeyin fonduna verildi. Həmin vaxt krallığın tərkibində olan ekspozsiyaların sayı isə 2500-dən artıq hesablanmışdı.
Luvr muzeyi

Zaman ərzində muzeyə çoxlu sayda kralllara aid olan, həmçinin onların şəxsi əşyalarından ibarət olan dəyərli kolleksiya nümunələri verilməyə başlandı. İntibah dövrü ərzində sonsuz sayda heykəllər və mülklərə daxil olan əşyalar Muzeyə gətirildi. Sonrakı dövrlərdə isə Napolyonun hakimiyyəti zamanı müharibələr nəticəsində muzeyə gətirilən memarlıq nümunələri artmağa başlandı və həmin illərdə də Misir, Yaxın Şərq ölkələrindən incəsənət növləri gətirildi. Həmçinin qeyd etmək lazımdır ki, çox insanlar öz şəxsi mülkərini vəsiyyətlərinə əsasən Luvr muzeyinə verməyi daha üstün sayırlar. Bunlardan biri də tanınmış kolleksiya yığanlardan olan Edmund Rotşild olmuşdur. Onun yığdığı kolleksiyaların çoxu XIX və XX əsr nümunələri hesab olunur. Eksponatların hamısı Luvr muzeyinə müxtəlif yollarla gəlir.
Luvr muzeyi

Luvrun tanınmış və ən məşhur əsərlərindən olan Cokonda (Leonardo da Vinçi) və Valehedici bağban (Rafael) rəsmləri I Fransiskə məxsus idi. O, "Cokonda"nı 1519-cu ildə əldə etmişdi. "Kanada nikah" (Paolo Veroneze) əsəri 1798-ci ildə Venesiya kilsəsindən oğurlanmışdır. Murilyonun "Balaca dilənçi" əsəri 1782-ci ildə XVI Lüdovik tərəfindən alınmışdır. Vermeyerin "Krujeva toxuyan qadın" və Dürerin "Qanqalla avtoportret" əsərləri isə, müvafiq olaraq 1870 və 1922-ci illərdə əldə edilib. Nəhayət, El Qrekonun "İsanın çarmıxa çəkilməsi" əsəri muzeyə pulsuz başa gəlib. Belə ki, bu rəsm 1908-ci ildə Şərqi Pireneydə, Pradesdə məhkəmə binasından götürülmüşdür. Muzeyin ən məşhur heykəllərindən biri Miloslu Veneradır.
Luvr muzeyi

O, 1820-ci ildə Osmanlı idarəçiliyindəki Milos adasında tapılmış və elə həmin il Fransanın səfiri tərəfindən türklərdən satın alınmışdır. Samofrakiyalı Nika isə müxtəlif hissələrə bölünmüş şəkildə 1863-cü ildə Samotraki adasında, memar və Fransanın Andrinopldakı vitse-konsulu Şarl Şampuazo tərəfindən tapılmışdır. Luvr muzeyində müxtəlif şahəsərlər saxlanılır ki, onların hər biri ayrı-ayrı mədəniyyətə, dövr və sivilizasiyaya aiddir. Ümumiyyətlə isə muzeydə 300 000 eksponat olmasına baxmayaraq, onlardan yalnız 35 000-ə qədəri gələn insanlara təqdim olunur. Bəzi eksponatlar isə xüsusi qoruma şəraitində saxlanılır və bu kimi əsərlər üç aydan artıq ard-arda gələn insanlara təqdim olunmur. Bunun əsas səbəbi isə həmin eksponatların öz daimi görkəmlərini itirməsidir. Məhz həmin əsərlərin müdafiəsi üçün onlar xüsusi qaydalara əsasən müdafiə olunur.
Norveç meşəsi (kitab)

Norveç meşəsi (yap. ノルウェイの森) — Haruki Murakami tərəfindən 1987-ci ildə yazılmış roman. Bu roman zərərli seksuallığın nostalji hekayəsidir. Əsərin əsas qəhrəmanı Toru Vatanabedir. Vatanabe iki qız arasında seçim etməlidir. Bunlardan biri gözəl lakin xəstə Naoko, digəri isə həyat dolu və mübariz Midori Kobayasidir. Əsərdə hadisələr 1960-cı illərdə cərəyan edir.
Norveç meşəsi (kitab)

Bu dövr Yaponiyada tələbə hərəkatı və seksual azadlığın tələb olunduğu dövrdür. Haruki Murakami bu əsəri özünün “işıldaböcək” adlı hekayəsinin əsasında yazıb. Yazıçının dediyinə görə bu hekayənin əsasında təsirli məhəbbət hekayəsi yazmaq istəyib və hekayəni üç yüz səhifə uzatmaq qərarına gəlib. Lakin əsəri yazıb qurtardıqda əsər doqquz yüz səhifədən (yapon əlifbası ilə) uzun olub. H.Murakami bu romanı Yunanıstanın Mikena adasında 1986-cı ilin dekabrın 1-də yazmağa başlayıb və İtalyada Roma yaxınlığında 1987-ci il martın 27-də bitirib. 2010-cu ildə Tran Anh Hung tərəfindən romana eyniadlı film çəkilib. Kitabın adı The Beatles qrupunun eyni adlı mahnısından götürülüb.
Norveç meşəsi (kitab)

Yazıçı haqqında Əsas məqalə: Haruki Murakami Haruki Murakami 12 yanvar 1949-cu ildə Kyoto şəhərində dünyaya gəlmişdir. Atası bütpərəst keşiş, anası isə ədəbiyyat müəlliməsi olan Haruki hələ gənc yaşlarından bəri ədəbiyyata meyl göstərmşdir. Uşaqlıq dövrünü öz əsərlərində tez-tez əks etdirən yazıçı bir çox müsahibələrində uşaqlıqda valideynlərindən öyrəndiyi faktların onun üçün əvəzsiz olduğunu bəyan etmişdir. H.Murakami Tokiyonun Vaseda Universitetinin Ədəbiyyat fakültəsini bitirmişdir. Yazıçının "Norveç Meşəsi" əsərində, Murakaminin həyat yolu, xüsusilə də tələbəlik dönəmi qiyabi olaraq təsvir olunur. Bu dönəmdə yazıçının keçirdiyi hisslər, yaşadığı haqqsızlıqlar, cəmiyyətin əyri-əksiklikləri açıq-aydın göstərilir. Təsadüfi deyil ki, Murakamiyə ən böyük şöhrəti də elə məhz bu əsər gətirmişdir.
Norveç meşəsi (kitab)

Bundan başqa Murakaminin gozəl musiqi və kulinariya bilicisi olmasını da xüsusi qeyd etmək məqsədəuyğun olardı. Belə ki əsəsrlərində onun xüsusi yemək reseptləri qəhrəmanların dilindən bir çox hallarda təqdim olunur. Bu da öz növbəsində Murakaminin uzun müddət Jazz-Bar sahibi olaraq xanımı Yoko ilə birlikdə keçirdiyi dönəmin nəticəsi kimi özünü büruzə verir. ...Axşamlar mən musiqi valları satırdım. Boş vaxtım olanda dalğın-dalğın vitrin qarşısından keçənlərə baxırdım. Ailələr, cütlüklər, yakudzalar, mini ətəkli şən qızlar, tutamsaqqallı oğlanlar, barda işləyən qadınlar və başqa qəribə insanlar... Rok səsləndirilən kimi, hippilər və avaralar dükanın qabağına yığışırdı - bəziləri musiqiyə uyğun rəqs eləyir, kimi narkotik iyləyir, kimisi də eləcənə asfaltın üstündə otururdu. Mən daha heç nəyi anlamırdım.
Norveç meşəsi (kitab)

“Bu nədir axı? Bu adamlar bele eləməklə nə demək istəyirlər?”... ...Çağdaş yapon ədəbiyyatının klassiki Haruki Murakaminin ötən əsrin 60-cı illərində, bütün dünyada olduğu kimi, Yaponiyada da gənclərin azad seks tələbləriylə kəskin etirazları başlayan dövrdən bəhs edən “Norveç meşəsi” (1987) romanı. Hadisələr Vatanabenin Universitetə qəbul olaraq Tokiyoya gəlməyi ilə başlayır. Təsadüf nəticəsində 17 yaşında ölən dostu Kidzükinin sevgilisi Naoko ilə rastlaşır. Naoko ilə vaxt keçirməyə başlayan Vatanabe özüdə bilmədən Naokoya aşiq olur. Onun hissləri təktərəfli olmur. Naokonun 20-ci ad günündə Vatanabe tort alaraq onun evinə yollanır.
Norveç meşəsi (kitab)

Onlar Naokonun ad günün bir yerdə Vatanabenin yolda əzdiyi tort, viski və bir neçə romantik valla qeyd edirlər. Gecənin sonunda Naoko və Vatanabe gözlənilmədən bərabər olurlar. Həmin günün sabahı Vatanabe Naokonu narahat etmək istəmədiyin və Naoko nə vaxt hazır olarsa onda məktub yazmağın xahiş edərək yataqxanaya yollanır. Aradan həftələr keçməyinə baxmayaraq Naokodan xəbər ala bilməyən Vatanabe onun evinə gedir və Naokonun üç gün əvvəl köçdüyün öyrənir. Naokonun yerin axtaran Vatanabe bir müddət sonra onun şəhərdən kənar ruhi xəstəxanaya yerləşdiyin öyrənir. Təsadüf nəticəsində Vatanabe yataqxana yoldaşı Naqasava ilə eyni kitabı çox sevdiklərin öyrənir. Beləliklə Vatanabe və Naqasavanın dostluqları başlayır.
Norveç meşəsi (kitab)

Naqasava Vatanabeni razı salıb bir neçə dəfə bara və gecə klubuna aparır. Burada onlar hər dəfə yeni qızlarla tanış olur və gecəni burada tanış olduqları qızlarla bərabər keçirirlər. Vatanabe restoranda yemək yediyi vaxt Midori adında bir qızla tanış olur. Onlar əvvəlcə yaxından dostluq etməyə başlayırlar. Midori iki il əvvəl anasın itirmişdi. Atası isə anası kimi xərçəng xəstəliyindən əziyyət çəkirdi və xəstəxanada idi. Lakin Midori əvvəlcə atasının xəstə olduğun Vatanabedən gizlədir. Atasının ölümündən sonra Midori və Vatanabe yaxınlaşmağa başlayır.
Norveç meşəsi (kitab)

Midori Vatanabeni sevsədə hisslərn ona açmaqdan çəkinir. Vatanabe isə qarışıq duyğular içərisindədir. Naokonun xəstəxanada olduğu müddət ərzində Vatanabe iki dəfə həmin xəstəxanaya gedərək Naokoya baş çəkir. Vatanabenin bu səfərlərində onlar yenidən bərabər olurlar. O, Tokioya qayıtdığı zaman həmişə Naokoya məktub yazır və bütün həyatın ona danışır. Bu məktublarda Naqasava və Midoridəndə söhbət açır. Vatanabenin bəzi məktublarına cavabları Naokonun məktub yaza bilməyəcək qədər xəstə olması səbəbilə onun yaşlı otaq yoldaşı Reyko İsida cavab yazır.
Norveç meşəsi (kitab)

Naokonun ölümündən sonra Vatanabenin dəvəti ilə Tokioya gələn Reyko nə qədər qəribə olsada Vatanabe ilə yatır. Naokonun ölümü ilə həyat onun yerinə seçim edir. Sevgilisinin ölümündən sonra səyahətə çıxan Vatanabe Midori ilə əlaqə saxlamırdı və onu küsdürmüşdü. Səyahətdən sonra Tokioya qayıdaraq Midoriyə zəng eləyib ondan üzr istəyir. Roman Midorinin soruşduğu “Sən indi hardasan?” sualına Vatanabenin öz-özünə cavab axtarmağı ilə bitir. Toru Vatanabe (ワタナベ トオル) - Əsərin baş qəhrəmanıdır. Universitetdə təhsil almaq üçün Tokioya gələrək yataqxanada yaşayır.
Norveç meşəsi (kitab)

Yataqxanadakı və digər tələbələrə nifrət edir. Ədəbiyyatla, xüsusilə Amerikan ədəbiyyatı ilə maraqlanır. Ən çox sevdiyi kitab F. Scott Fitzgerald-ın Dahi Qeytsbi romanıdır. Əvvəl Kidzüki sonra isə Naqasava ilə dostluq edir. Sonda isə Naqasavaya nifrət edir. Naoko və Midori ilə sevgili olur. Naoko (直子) - Naoko gözəl və emosional qızdır.
Norveç meşəsi (kitab)

Vatanabenin sevgilisidir. Lakin mənəvi cəhətdən xəstədir. Böyük bacısı və ilk sevgilisi Kidzükinin eyni yaşda (17 yaşda) intihar eləməkləri onun psixologiyasına güclü təsir edir. Əsərin sonunda Naoko özüdə intihar edir. Midori Kobayasi (小林 緑) - Midori xaraktercə mübariz qızdır. Uşaq yaşlarında valideynlərinin sevgisin lazımi qədər hiss etməmişdir. Anası iki il əvvəl vəfat etmişdir.
Norveç meşəsi (kitab)

Atasının vəfatından sonra bacısı ilə yalnız qalır. Sonda Vatanabe ilə birləşir. Reyko İsida (石田 玲子) - Yaşlı Reyko əsərin ortalarında peyda olur. O, Naokonun xəstəxanadakı otaq yoldaşıdır. Naoko və Vatanabeyə məsləhətləri ilə kömək edən Reyko əsərin sonunda Vatanabe ilə yatır. Kidzüki (キズキ) - Naokonun ilk sevgilisi, Vatanabenin ilk dostudur. Sevgilisi ilə yaranan cinsi problemə görə 17 yaşında intihar eliyir.
Norveç meşəsi (kitab)

Naqasava (永沢) - Naqasava Tokyo Universitetində diplomatiya təhsili alan yaraşıqlı oğlandır. Lakin qəribə xarakterə malikdir. Vatanabe ilə dostluğu barlarda tanış olduqları qızlarla bir gecəlik məhəbbətdən ibarətdir. Xatsumi (ハツミ) - Naqasavanın sevgilisidir. Naqasava Almaniyaya getdikdən sonra başqası ilə evlənsədə məktub yazaraq intihar eləyir. "Hücumçu" (突撃隊) - Vatanabenin yataqxanadakı otaqyoldaşıdır. Təmizliyi və məsuliyəti ilə seçilir.
Norveç meşəsi (kitab)

Yaponiyanın Coğrafiya İstitutunda oxuyur və xəritələri sevir. Buna görədə xəritə tərtib etmək istəyir. Əsərin ortalarında yataqxanadan ayrıldığına dair məktub yazaraq qeyb olur. Momoko Kobayasi (桃子小林) - Midorinin bacısıdır. Ataları öldükdən sonra Midori ilə başqa evə köçürlər. Cənab Kobayasi (小林氏) - Midori və Momokonun atasıdır. Xərçəng xəstəliyindən əzab çəkir və sonda ölür.
Norveç meşəsi (kitab)

Azərbaycan dilinə tərcümə Haruki Murakaminin “Norveç meşəsi” adlı əsəri ilk dəfə Günel Mövlud tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə olunmuşdur və “Qanun” nəşriyyatı tərəfindən 2012-ci ildə çap edilmişdir. Əsas mənbə: Norveç meşəsi (film, 2010) Eyniadlı film 2010-cu ildə Tran Anh Hung tərəfindən Yaponiyada çəkilmişdir. Vatanabeni Kenichi Matsuyama, Naokonu Rinko Kikuchi, Midori rolun isə Kiko Mizuhara canlandırmışdır. Bu film 67-ci Venesiya Beynəlxalq Film Festivalında təqdim edilmişdir. Jonny Greenwood bu filmə imza atmışdır. Filmin bəzi səhnələri Tonomine dağı, Mineyama dağı və Kasumi sahillərində çəkilmişdir.
Azərbaycan Respublikasının dövlət büdcəsi

Azərbaycan Respublikasının Dövlət Büdcəsi — ölkənin əsas maliyyə sənədidir. Bu sənəd özündə illik maliyyə planını əks etdirir. Milli Məclis tərəfindən təsdiq olunduqdan sonra qanun kimi qüvvəyə minir. Dövlət büdcəsinin illər üzrə gəlir və xərcləri — 2006-cı ildə Azərbaycan manatı 1:5000 nisbətində denominasiya edilmişdir. Həmçinin bax Azərbaycan iqtisadiyyatı Azərbaycanda maliyyə sistemi Azərbaycan manatı
Mübariz Tağıyev

Mübariz Hüseyn oğlu Tağıyev (31 yanvar 1948, İrəvan) - azərbaycanlı müğənni, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2006). Mübariz Tağıyev 31 yanvar 1948-ci ildə İrəvan şəhərində anadan olub. İrəvan şəhərində Axundov adına 9 saylı orta məktəbdə oxuyub. Peşəkar idmançı olaraq üzgüçülüklə məşğul olub. Ermənistan Dövlət Orkestrində solist kimi fəaliyyət göstərib. Sonralar Bakıda Rəşid Behbudovun rəhbərliyi ilə Mahnı Teatrında solist kimi çalışıb. 1985-ci ildən Azərbaycan Dövlət Teleradio Komitəsində Rafiq Babayevin rəhbərliyi ilə Estrada-simfonik orkestrinin solisti vəzifəsində işləyib.
Mübariz Tağıyev

Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə 2000-ci ildə Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti fəxri adına, 16 may 2006-cı ildə isə Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti fəxri adına,14 sentyabr 2012-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülmüşdür. Atası Hüseyn Tağıyev musiqiçidir, kamança ifaçısı olub. Anası Rübabə xanım Babayeva isə "Sovet Ermənistanı" qəzetində jurnalist vəzifəsində işləyib. Mübariz Tağıyev iki dəfə ailəli olub. İkinci evlilikdən iki qızı var. M.Tağıyevin ikinci dəfə ailə qurduğu xanım rəqs müəlliməsidir. Filmoqrafiya Cin mikrorayonda (film, 1985) Bircəciyim (film, 1986) Yay gününün xəzan yarpaqları (film, 1986) Bəxt üzüyü (film, 1991) 3 bacı (film, 2012-2014) (bədii serial) (rol: münsif) Sirr (serial, 2012) Xarici keçidlər Mübariz Tağıyev kanalı — YouTube Mübariz Tağıyev — Facebook səhifəsi
Radiasiya

Radiasiya – radioaktiv kimyəvi elementlərin nüvələrinin parçalanması zamanı yaranan enerjinin alfa, beta, qama şüaları və Kosmosda yayılan hər hansı bir elektromaqnetik şüanın ətraf mühitdə müxtəlif dalğa və hissəciklər formasında yayılmasıdır. Ətraf mühitin təbii radiasiya fonu– kosmik şüalanmanın torpaq, hava, su və ətraf mühitin digər obyektlərindəki radioaktiv izotopların atmosferə səpələnən şüalarının miqdarının insan və digər canlı orqanizmlərə zərər verməyən ionlaşmış radiasiyasının təbii dərəcəsidir. Radiasiya fonunun təbii mühitdə formalaşmasında ilkin yeri kosmik şüalar, yəni atmosferə düşən böyük enerjili zərrəciklər tutur. Temperaturun dəyişməsi ilə əlaqədar radiasiya fonu lokal olaraq dəyişir. Radiasiya növləri Cəm və əksolunan radiasiya Cəm və əksolunan radiasiya (Q) cəm radiasiyası horizontal səthə düşən (D) səpələnən və (S) düz radiasiyaların cəminə bərabərdir: Cəm radiasiya universal pironometr(M- 80M), əksolunan radiasiya isə albedometr cihazı vasitəsilə ölçülür. Düz radiasiya Düz radiasiya paralel şüa toplusu şəklində günəş diskindən birbaşa yer səthinə daxil olan radiasiyaya deyilir. Səpələnən radiasiya Səpələnən radiasiya atmosferdən keçərkən atmosfer qazlarının molekulları və aerozollar tərəfindən səpələnən günəş radiasiyasının bir hissəsinə deyilir.
Radiasiya

Cəm radiasiyanın tərkibində düz və səpələnən günəş radiasiyalarının nisbəti Günəşin horizontda yüksəkliyindən, buludluluğun miqdarından və atmosferin çirklənmə dərəcəsindən asılıdır. Cəm radiasiyanın bir hissəsi Yer səthinə çataraq yenidən atmosferə şüalanır. Cəm radiasiyanın Rk əksolunan hissəsinin ümumi Q cəm radiasiyaya nisbəti çox vacib xarakteristikalardan biri olub, səthin əksetmə qabiliyyəti və ya A albedosu adlanır: Albedo adətən faizlə ifadə olunur. Səthin albedosu onun rəngindən, kələ-kötürlüyündən, rütubətindən və digər xüsusiyyətlərindən asılıdır. Su səthinin albedosu adətən quru səthindən kiçik olur. Qar və buz səthinin albedosu isə daha böyük olur. Yerin süni peyklərindən qurunun, dənizin və bulud örtüyünün albedosunun müşahidələri aparılır.
Radiasiya

Albedonun qiymətinə görə bəzi təbiət hadisələri haqda fikir yürütmək olur(məsələn, dənizdə dalğanın hündürlüyü, bulud örtüyünün qalınlığı və s.) Radiasiya balansı və onun tərkib hissələri Yer səthinə gəlib çatan günəş radiasiyasının bir hissəsi udulur, digər hissəsi isə əks olunur. Bundan başqa Yer kürəsi özü ətraf atmosferə radiasiya şüalandırır. Atmosfer öz növbəsində Yerdən şüalanan radiasiyanı udaraq özü infraqırmızı radiasiya şüalandırır. Bu şüalanmanın əsas hissəsi Yerə yönəlmişdir. Yer səthinə gələn və şüalanan radiasiya fərqləri radiasiya balansı adlanır. Radiasiya balansı qısa və uzundalğalı radiasiyadan ibarətdir. Radiasiya balansının tərkib hissələri bunlardır: S- düz radiasiya D- səpələnən radiasiya Rk- əksolunan radiasiya Ez- yerin uzundalğalı şüalanması Ea- atmosferin uzundalğalı qarşılıqlı şüalanmasıAzərbaycanda radiasiya balansının və onun komponentlərinin tədqiqi ilə Ə. M. Şıxlinski məşğul olmuşdur.
Radiasiya

İlin isti və soyuq dövründə radiasiya balansının paylanma və yüksəklikdən asılılıq qanunauyğunluqlarıtədqiq edilmişdir. Yer kürəsində radiasiya balansının və onun tərkib hissələrinin coğrafi paylanma xəritələri sovet alimləri M. İ. Budıko, T. Q. Berlyand və b. tərəfindən 1963-cü ildə " İstilik balansı" atlasında verilmişdir. Ətraf mühitin radiasiya şəraiti Ətraf mühit və insan sağlamlığı üçün ən böyük təhlükəni təbii mühitin radioaktiv çirklənməsi yaradır. Atmosferə radioaktiv maddələr təbii radioaktiv proseslər vasitəsilə, uran filizləri çıxarıldıqda, reaktorların istismarı zamanı və atom partlayışları nəticəsində daxil olur. Qeyd etmək lazımdır ki, 1950–60-cı illərdə keçmiş SSRİ, ABŞ, İngiltərə, Fransa və Çin tərəfindən genişmiqyaslı yer üzərində və açıq okeanlarda nüvə silahı sınaqlarının aparılması nəticəsində atmosfer havası, su obyektləri və yerüstü torpaq qatları süni radioaktiv çirklənməyə məruz qalmışdır. Bununla yanaşı, ətraf mühitin radiasiya fonuna dünyanın müxtəlif ölkələrində Atom Elektrik Stansiyaları və digər obyektlərdə baş verən texnogen qəzalar da böyük təsir göstərir. Bütün bunları nəzərə alaraq, Azərbaycanda 1965-ci ildən başlayaraq ölkə ərazisinin radiasiya fonu və ətraf mühitin radioaktiv çirklənməsinə 2 göstərici üzrə (təbii fon və atmosfer aerozollarının β-radioaktivliyi) mütəmadi müşahidələr aparılmağa başlanılmışdır.
Radiasiya

Ətraf mühitin radiasiya fonu üzrə gündəlik müşahidələr 42 məntəqədə gün ərzində 3 dəfə olmaqla saat 09:00, 15:00, 18:00 radələrində aparılır ki, bu da respublikanın müxtəlif fiziki-coğrafi zonalarını və əksər inzibati rayonların ərazilərini əhatə edir. Atmosfer aerozollarının radioaktivliyi üzrə gündəlik müşahidələr Xəzər dənizinin açıq akvatoriyasından (Neft Daşları) və Bakı, Sumqayıt, Gəncə, Şəki, Zaqatala, Naxçıvan, Quba, Beyləqan, Ağstafa, Lənkəran şəhərlərində yerləşən məntəqələrdən götürülmüş planşet nümunələrinin analizi əsasında aparılır. 2009-cu ildə Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentliyi (AEBA) tərəfindən Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin iştirakı ilə həyata keçirilən "Azərbaycan Respublikasında radioaktivliyin monitorinqi sahəsində infrastrukturun inkişaf etdirilməsi" layihəsi çərçivəsində nüvə texnologiyalarından istifadə edən ölkələrlə həmsərhəd olan Ağstafa, Sədərək, Beyləqan, Astara, Quba və Pirallahı rayonlarında yerləşən meteoroloji stansiyalarda radiasiya fonu üzərində tam avtomatlaşdırılmış onlayn erkən radioloji xəbərdarlıq monitorinq nəzarəti sisteminin quraşdırılması təmin edilmişdir. Monitorinq nəzarəti sisteminin ölçmə məlumatları hər yarım saatdan bir ETSN-nin Ətraf Mühit üzrə Milli Monitorinq Departamentinə və eyni zamanda Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Böhran Vəziyyətlərdə İdarəetmə Mərkəzinə ötürülür. Müşahidə məntəqələrindən daxil olmuş məlumatlarının nəticələrinə əsasən "Respublika ərazisində təbii mühitin faktiki radiasiya şəraiti" adlı gündəlik bülletenlər hazırlanaraq aidiyyəti üzrə dövlət orqanlarına çatdırılır və əlavə məlumatlar gündəlik olaraq Nazirliyin rəsmi internet səhifəsində yerləşdirilir. Xarici keçidlər Günəş radiasiyası və onların növləri Arxivləşdirilib 2017-06-09 at the Wayback Machine Günəş radiasiyası Həmçinin bax Günəş radiasiyası Adaptiv radiasiya
Totalitarizm

Totalitarizm (lat. totalis — tam, bütöv; mənaca "hər şeyi əhatə etmək" deməkdir) — antidemokratik dövlət formasıdır. Birinci dünya müharibəsinin geosiyasi nəticələrindən biri də liberal-demokratizmə alternativ sistemlərin meydana gəlməsi idi. Müharibədən bir müddət sonra bəzi ölkələrdə yeni siyasi hakimiyyət formalaşdı. Bu sonradan totalitarizm adını aldı. O ictimai həyatın bütün sahələrinin sərt dövlət nəzarətinə tabe edilməsi ilə səciyyələnir. Bu rejim XX əsrin despotizmi adlanır. Totalitar siyasi rejim şəraitində kütləvi informasiya vasitələri də ancaq dövlətin xəttini yeridir.
Totalitarizm

Totalitarizmə dörd element daxildir. hər bir cəmiyyət üzvünün riayət etməli olduğu ümumi siyasi doktrinaların cəmi; həmin ideologiyanı həyata keçirən bir lider, diktator tərəfindən idarə edilən tək partiya; iqtisadiyyat, kütləvi informasiya vasitələri və silahlı qüvvələr üzərində vahid nəzarət; kütləvi represiyalar.Bu anlayışı ilk dəfə Mussolini özünün başçılıq etdiyi hərəkatı və rejimi səciyyələndirmək üçün işlətmişdir. Onun ideya əsasları isə yeni-hegelçi italyan filosofu Covanni Centileyə gedib çıxır. Sonralar Mussolinin faşist hökumətinə daxil olmuş Centile göstərirdi ki, totalitar dövlət, xalqın mənəvi ruhunu təcəssüm etdirir. Buna görə də dövlət şəxsiyyətin həyatını qeyri-məhdud dərəcədə özünə tabe edə bilir. Mütləqiyyətçi (absolyutist), bonapartist, faşist, bolşevik rejimlər totalitar xarakter daşıyır. Bütün qanuni təşkilatların dövlətləşdirilməsi, qeyri-məhdud hakimiyyət səlahiyyətləri, demokratik təşkilatların yasaq edilməsi, vətandaşların hüquq və azadlıqlarının ləğv edilməsi, bir qayda olaraq təkpartiyalı sistemin mövcudluğu, iqtisadiyyatın hərbiləşdirilməsi, müxalifətə və başqa cür fikirləşənlərə qarşı repressiya tətbiq edən rejimlər — totalitar rejimlərə nümunə göstərilə bilər.
Totalitarizm

Beləliklə, totalitar siyasi sistemlər elə diktaturadır ki, hakimiyyət bir adamın, insan qrupunun, güruhun və ya partiyanın əlində cəmləşir və idarə olunanlar tərəfindən heç bir nəzarət olmadan həyata keçirilir. Totalitar siyasi rejim şəraitində kütləvi informasiya vasitələrində ancaq dövlət xətti yeridilir. Şəxsiyyət hüquqsuz vəziyyətə düşür, o nəhəng dövlət maşınının sadə bir vintinə çevrilir. Totalitar rejim sadəcə vətəndaşlarda özünə qarşı itaət yox, həm də cəmiyyət üzvlərində hakimiyyətə pərəstiş, insan hüquqlarına hörmətsizlik və qarşıya çıxan məsələləri sadəlövhcəsinə anlamaq psixologiyası və təfəkkür stili formalaşdırır. Toatalitarizm şəraitində siyasi hakimiyyət mülkiyyəti tamamilə öz əlinə keçirir. XX əsrin 30-cu illərindən etibarən sosial-fəlsəfi fikirdə və bədii ədəbiyyatda müxtəlif totalitar baxışlar yayıldı. Onlarda totalitarizmin yuxarıda qeyd olunan cəhətləri mütləqləşdirildi.
Totalitarizm

Totalitar rejimə əyani nümunə kimi keçmiş SSRİ-də mövcud olan quruluşu və faşizmi göstərmək olar. Faşizm totalitarizmin ifrat həddini təşkil edir. O, hər cür demokratizmə və tərəqiyyə zidd olan diktaturanı həyata keçirir. Faşizm kütləvi terroru güclü ideoloji təsir sistemi ilə tamamlayır. Həmin ideologiya isə təbliğatın çox müxtəlif demaqogiya formalarını və incə yalanları əldə tutur. O, irqçiliyə, şovinizmə, zorakılığa, şəxsiyyətə pərəstişə, dövlətin şəxsiyyət üzərində tam hökmranlığına, ictimai həyatın bütün tərəflərinin militaristləşdirilməsinə (hərbiləşdirilməsinə) haqq qazandırmağa çalışır. Həmçinin bax
Dehli sultanlığı

Dehli sultanlığı — 1206–1526-cı illərdə Hindistanda iqtidarda olmuş türk dövləti. Dehli sultanlığının yaranması Hindistanda racələr arasında gedən uzunmüddətli ara müharibələri ölkəni xeyli zəiflətmişdi. Hind icmalarında sosial narazılıqların kəskinliyi, kastalar arasındakı düşmənçilik, tayfalararası çəkişmələr Hindistanın türk tayfaları tərəfindən işğalına şərait yaratdı. 1175-ci ildə sərkərdə Səhabəddin Məhəmməd Gurlu Pəncab şəhərini tutaraq, Qəznəvilər sülaləsinin hakimiyyətinə son qoydu. O, 1192-ci ildə hind knyazlarının birləşmiş qoşununu məğlub edərək, bütün Doabın (Hindistanın Camna və Qanq çayları arasında yerləşən, təbii sərvətlərlə zəngin olan vilayət) hakimi oldu. 1199-cu ildə Bihar və Benqaliya vilayətləri də Gurlu sülaləsinin hakimiyyəti altına düşdü. İşğal olunmuş əraziləri Məhəmməd Gurlu türk mənşəli sərkərdələrin idarəsinə verdi. İqta sahiblərinə nəzarət etmək üçün onun varisi Qütbəddin Aybəkin rəhbərliyi altında xüsusi idarə də yaradıldı.
Dehli sultanlığı

Hindistanın feodal dağınıqlığı keçirməsindən istifadə edən Məhəmməd 20 il ərzində bütün Şimali Hindistanı özünə tabe etdi. Onu əvəz edən Qütbəddin Aybək (1206–1210) özünü bütün Şimali Hindistanın hökmdarı elan edərək, 1206-cı ildə Dehli sultanlığın əsasını qoydu. Aybəkin ölümündən sonra hakimiyyətə Şəmsiyyə sülaləsinin nümayəndəsi Eltutmuş xan gəldi Eltutmuş Pəncabın böyük bir hissəsini, Multanı, Lahoru və Qəznəyə qədər olan böyük bir ərazini tutaraq, öz dövlətinin tərkibinə qatdı. Eltutmuşdan sonra ölkədə feodallar arasında gedən mübarizə dövlətin güclənməsinə imkan vermirdi. 1221-ci ildə Xarəzmşah Cəlaləddini təqib edərək sultanlığın ərazisinə daxil olan monqol qoşunları Multan, Lahor və Pişəvər vilayətlərini talan edib geri qayıtdılar. İkinci dəfə Dehli sultanlığına hücum edən monqollar Lahoru işğal etdilər. Bu vaxtdan başlayaraq monqolların sultanlığa yürüşləri ardıcıl xarakter aldı. Monqollar 1246-cı ildə Multanı və Uqemi tutduqda özlərinin hakimiyyətini qorumağa çalışan feodallar Dehli sultanı Nəsirəddin Mahmudun (1246–1265-ci illər) ətrafında birləşməyə məcbur oldular.
Dehli sultanlığı

Baş vəzir Qiyasəddin Balaban türk feodallarının və yerli kiçik və orta feodalların köməyi ilə 1265-ci ildə Sultan Nəsirəddini devirib özünü sultan elan etdi. Güclü ordu yardan və onu səlcuq ordusunun nümunəsində təşkil edən Balaban monqolları ölkədən qovmağa nail oldu. O, mərkəzi hakimiyyətə tabe olmaq istəməyən iri feodalların müqavimətini qıra bildi. Bütün diqqət monqol hücumlarının qarşısının alınmasına yönəldildi. Dehli sultanlığının idarə edilməsi Dehli sultanlığı feodal monarxiya dövləti idi. Dövlətin başında qeyri-məhdud səlahiyyətlərə malik olan sultan dururdu. Sultanın ən yaxın köməkçisi icraedici və nəzarətedici funksiyaları olan baş vəzir sayılırdı. Vəzir həm də çoxlu miqdarda idarələrə, həmçinin verji toplanmasına və hərbi işlərə də rəhbərlik edirdi. Dehli sultanlığı inzibati cəhətdən bir neçə vilayətə bölünmüşdü.
Dehli sultanlığı

Vilayətlərin idarə olunmasını sultan tərəfindən təyin edilən valilər həyata keçirirdilər. Valilər, adətən, sultan ailəsinə mənsub olan şahzadələrdən və tanınmış varlı feodallardan təyin olurdu. Onların əsas işi məmurlara, iqta sahiblərinə vergiləri yığmaqda kömək və nəzarət etmək, həmçinin əhalinin narazılıqlarını aradan qaldırmaq idi. Bunları həyata keçirmək üçün valilər daim muzdlu ordu saxlayırdılar. Valilər vilayətdən yığılan verginin bir hissəsini mərəkzə göndərir, qalan hissəsini isə vilayətin ehtiyacları üçün sərf edirdilər. Vilayətlərdən vergilərin yığılmasını asanlaşdırmaq üçün dairələr təşkil edilmişdi. Dairələrin başında vali tərəfindən təyin edilmiş rəislər dururdu. Ölkədə məhkəmə işlərini qazılar həyata keçirirdi. Müsəlman olmayan əhali dövlət məmurları tərəfindən mühakimə edilirdi.
Dehli sultanlığı

Qərbi Pəncabda İslamın təsiri daha güclü idi. Dehli sultanlığının yaranması ilə razılaşan yerli əsilzadələr dövlətə vergi ödəməklə sahibkarlıq hüqunqlarını saxlamışdılar. Türk mənşəli sərkərdə və məmurlar sultandan iqta şəklində torpaq mülkləri alırdılar. Hindli feodallardan fərqli olaraq bu iqtadarlar hərbi rütbələrinə uyğun olaraq müəyyən sayda muzdlu qoşun saxlaya bilərdilər. Onlar zəmindar (hərbi xidimət müqabilində dövlətdən torpaq alan şərti mülkiyyət sahibi) adlanırdı. Sultan istədiyi vaxt iqtanı geri ala , zəmindarı başqa yerə göndərə bilərdi. Müsəlman ruhanilərinin və məscidlərin saxlanması üçün vəqf torpaqları ayrılmış, ruhanilərin bir qisminə "imam" rütbəsi verilmişdi. Sultan ailəsinə mənsub olan torpaqlar xass adlanırdı. Bu torpaqları becərən kəndlilərə dövlət xəzinəsindən haqq ödənilirdi.
Dehli sultanlığı

Hind icmaları yenə də kənd təsərrüfatı məhsullarının əsas istehsalçısı olaraq qalırdı. Vergilər ayrı-ayrı adamlardan deyil, bütün icmadan natura və yaxud pul şəklində alınırdı. Dehli sultanlığının yaranmasından əvvəl Hindistanda torpaq maharac adlandırılan böyük knyaza məxsus idi. Maharacın mülklərinə daxil olmayan torpaqlar xidmət müqabilində vassallara verilirdi. Xidmət müddəti qurtardıqdan sonra həmin torpaqlar geri alınaraq knyaza qaytarılırdı. Torpaq sahələrinin bir hissəsi isə məbədlərə məxsus idi. Dehli sultanlığı yarandıqdan sonra mövcud torpaq mülkiyyət formalarında qismən dəyişikliklər edildi. Yeni tətbiq edilmiş qaydalara görə torpağın kimə mənsubluğundan asılıl olmayaraq, dövlətin xeyrinə vergi ödənilməli idi. Əsas torpaq mülkiyyətçisi dövlət hesab olunurdu. Dehli sultanlığının tənəzzülü Sultan Əlaəddin Xələcin dövründə (1296–1316) Dehli sultanlığı güclü muzdlu ordu hesabına monqolların üç hücumunun qarşısını ala bildi. Ordunun artan xərclərini ödəmək məqsədilə əsas ərzaq mallarının qiymətləri üzərinə dövlət nəzarəti qoyuldu.
Dehli sultanlığı

Dövlət torpaqlarını becərən kəndlilərdən becərdikləri məhsulun yarısı vergi kimi alınmağa başladı. İstifadə edliməyən torpaqlardan vergi alınması barədə fərman verildi. Hər baş mal-qaraya görə xüsusi vergi müəyyən olundu. Sultan Əlaəddin gördüyü tədbirlər nəticəsində dövlət böyük miqdarda taxıl və yem ehttyaitğı yaratdı. Fövqəladə hallarda bu məhsullar paytaxt bazarlarına çıxarılırdı. Monqol hücumları fasilə verdikdə sultan Əlaəddin 1308–1311-ciillərdə Dekan ərazisinə yürüş edərək, Kaver çayınadək olan bölgələri sultanlığa qatdı. Beləliklə, tarixdə ilk dəfə olaraq bütün Hindistanı birləşdirməyə nail oldu. Əhali üzərinə qoyulan vergilərin ağırlığı, iri feodalların mərkəzi hakimiyyətdən narazılığı 1316-cıildə sultana qarşı qiyama səbəb oldu.
Dehli sultanlığı

Taxt-tac uğrunda mübarizə müsəlman-türk sülaləsi Tuğlaqilərin xeyrinə nəticələndi. Ölkədə gedən qarışıqlıq nəticəsində Dekan knyazlıqları sultanlıqdan ayrıldı. Tuğlaqilərin görkəmli nümayəndəsi Qiyasəddin Tuğlaqi (1325–1351) yenidən bu torpaqları sultanlığa qaytardı. 1326-cı ildə isə paytaxtı Dehlidən ölkənin mərkəzində yerləşən Deoqir şəhərinə köçürdü. Dehli şəhəri bundan sonra tənəzzül edərək, əvvəlki əhəmiyyətini itirdi. Mərkəzin yarımadanın içərilərinə köçürülməsi şimalda sultanın mövqeyinin zəiflməsinə səbəb oldu. Bundan monqol xanları və Dehli feodalları istifadə etdilər. Ölkənin şimalını bürümüş qiyamların qarşısını almaq məqsədilə Qiyasəddin böyük bir ordu yarada bildi.
Dehli sultanlığı

Bu məqsədlə əhali üzərinə yeni vergilər qoyuldu. Qiyasəddin Tuğlaqi 1329-cu ildə vəziyyətdən çıxış kimi qoşuna gümüş pula verilməli olan məvacibi mis pullarla ödəmək haqqında fərman verdi, lakin bu tədbirlər də boşalmış xəzinəni, ümumilikdə tənəzzülə uğramış təsərrüfatları xilas edə bilmədi. Ölkədaxili qiyamlar yenidən qızışdı. Qucaratdakı qiyamı yatırmağa gedən Qiyasəddin Tuğlaqi üsyançılar tərəfindən öldürüldü. Sultanın əmisi oğlu Firuz iri feodallarla mübarizədən əl çəkdi. Benqaliya və Dekanın ölkədən ayrılması ilə barışmalı oldu, lakin sultan var qüvvəsi ilə Qucaratı əlində saxlamağa çalışırdı. Çünki bu liman şəhəri vasitəsilə ilə Ön Asiya ölkələri ilə iqtisadi əlaqələr saxlanılırdı. Sultan Firuz bütün iqtanın feodallara nəsildən-nəslə miras kimi keçməsi barədə fərman verdi.
Dehli sultanlığı

Qoşuna çəkilən xərcləri azaltmaqla maliyyə böhraına son qoyuldu. Camna və Sətləc çayları arasında böyük suvarma kanalının çəkilməsi Dehli ətafında təsərrüfatın dirçəlişinə səbəb oldu. Sultan Firuz vəfat etdikdən sonra Tuğlaqilər arasında hakmiyyət uğrunda mübarizə başlandı. Mərkəzi hakimiyyətin zəifləməsindən istifadə edən Malva, Qucarat və Xandəş vilayətləri sultanlıqdan ayrıldı. Daxili çəkişmələrin şiddətli vaxtında Şimali Hindistan Əmir Teymurun hücumlarına məruz qaldı. 1398-ci ildə Teymur Dehlini tutdu. Daxili çəkişmələr, əmir Teymurun yürüşü Dehli sultanlığını zəiflətdi və onun dağılması prosesini sürətləndirdi. XIII əsrdə müsəlman-türk Dehli sultanlığının yaranması ilə Hindistanda müsəlman-hind mədəniyyəti formalaşdı.
Rəsul Çunayev

Rəsul Abakar oğlu Çunayev (7 yanvar 1991; Balakən rayonu, Azərbaycan SSR) — Azərbaycanı təmsil edən yunan-roma güləşçisi. Rəsul Çunayev 2016-cı ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında bürünc medala sahib olub. Rəsul Çunayev həmçinin 2015-ci ildə Birləşmiş Ştatların Las-Veqas şəhərində baş tutan Dünya Çempionatının qalibi olub. Rəsul Çunayev 2015-ci ildə Azərbaycanda I Avropa Oyunlarının qızıl medalını qazanıb. Rəsul Çunayev həmçinin 2014 və 2018-ci illərdə Avropa Çempionatının gümüş medallarına sahib oldu. 2013-cü ildə o, Kazan Universiadasının da qalibi olub. Rəsul Çunayev Azərbaycan idmanında xidmətlərinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29 iyun 2015-ci il tarixli Sərəncamına əsasən "Şöhrət" ordeni ilə, 22 avqust 2016-cı il tarixli Sərəncamına əsasən Azərbaycan Prezidentinin fəxri diplomu ilə təltif edilib.Karyerası ərzində 37 beynəlxalq yarışa qatılan Rəsul Çunayev onların 13-də qızıl medal, 6-da gümüş medal, 12-də isə bürünc medal qazanıb.
Rəsul Çunayev

Rəsul Çunayev həmçinin Dövlət Sərhəd Xidmətinin zabitidir. Rəsul Abakar oğlu Çunayev 1991-ci il yanvarın 7-də Balakən rayonunun Yeni Şərif kəndində anadan olub. Milliyyətcə avardır. 1999-2010-ci illərdə R. Hədisov adına Yeni Şərif kənd tam orta məktəbində təhsil alan Rəsul Çunayev, 2010-2014-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasında (ADBTİA) ali təhsil alıb. Daha sonra o, 2016-2020-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetində (BDU) təhsil alıb. 2021-ci ildən Azərbaycanın Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasında təhsil alır. Rəsul Çunayev 2014-cü ilin iyulunda Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin Balakən Rayon İdarəsi tərəfindən müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırıldı və o, 2014-2015-ci illərdə Dövlət Sərhəd Xidməti (DSX) Sərhəd Qoşunlarının "N" saylı hərbi hissəsində xidmət elədi.
Rəsul Çunayev

Dövlət Sərhəd Xidməti (DSX) rəisi Elçin Quliyevin 8 iyul 2015-ci il tarixli əmrinə əsasən Rəsul Çunayevə "Leytenant" hərbi rütbəsi, 18 avqust 2018-ci il tarixli əmrinə əsasən "Baş leytenant" hərbi rütbəsi, 8 iyul 2022-ci il tarixli əmrinə əsasən isə "Kapitan" rütbəsi verildi.Rəsul Çunayev 2021-ci ildə ailə həyatı qurdu. Rəsul Çunayev beynəlxalq səviyyədə birinci turnirinə 2007-ci ilin iyulunda Trabzon şəhərində baş tutan I Qara dəniz Oyunları çərçivəsində qatıldı. Həmin turnirdə o, birinci görüşündəcə məğlub olaraq mübarizəni dayandırdı. 2008—2010-cu illər: Yeniyetmələr və gənclər arasında Avropa çempionluğu Rəsul Çunayev beynəlxalq səviyyədə birinci nüfuzlu turnirinə 2008-ci ilin 24-30 iyununda Latviyanın Dauqavpils şəhərində baş tutan yeniyetmələr arasında Avropa Çempionatında qatıldı. Həmin turnirdə Rəsul Çunayev 1/16 final mərhələsində Niderland nümayəndəsi David Harutunianı 2:0 (6:0, 6:0), 1/8 final mərhələsində Rusiya təmsilçisi Eslyam Sagatbəyovu 2:0 (6:0, 6:0), 1/4 final mərhələsində Rumıniya nümayəndəsi Kristinel Motoini 2:0 (6:0, 7:0, 1/2 final mərhələsində isə Moldova təmsilçisi İqor Besleaganı 2:0 (6:0, 5:0) hesabları ilə məğlub elədi və turnirin final görüşünə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə o, Türkiyə nümayəndəsi Yunus Ceylan ilə üz-üzə gəldi. Nəticədə görüşün birinci hissəsində 3:0, növbəti hissəsində isə 6:0 hesabları ilə qalib gələn Rəsul Çunayev, yeniyetmələr arasında Avropa Çempionatının qızıl medalına sahib oldu.
Rəsul Çunayev

2008-ci ilin sonlarında Rəsul Çunayev Azərbaycan Çempionatında mübarizə apardı və final görüşündə Husaməddin Rəcəbov üzərində qələbə qazanaraq turnirin qalibi oldu.2008-ci ildə Azərbaycan Çempionatının qalibi olan Rəsul Çunayev, 2009-cu ilin 31 yanvar-1 fevralında Fransanın Kretey şəhərində baş tutan "Cristo Lutte" beynəlxalq turnirində çıxış elədi və bürünc medalın sahibi oldu.2009-cu ilin 20-22 fevralında Fransanın Klermon-Feran şəhərində yunan-roma güləşi üzrə Dünya Kuboku baş tutdu. Azərbaycan güləşçiləri qrup mərhələsində Rusiya, Ermənistan və Macarıstan yığmaları ilə mübarizə apardı. Birinci görüşdə Azərbaycan yığması Rusiya güləşçiləri ilə üz-üzə gəldi və 1:6 hesabı ilə məğlub oldu. Daha sonra Azərbaycan güləşçiləri Ermənistan yığmasına 3:4 hesabı ilə məğlub oldu. Qrup mərhələsinin sonuncu görüşündə isə Azərbaycan yığması Macarıstan güləşçiləri ilə üz-üzə gəldi və bu səfərdə rəqibinə 3:4 hesabı ilə məğlub oldu. Bununla da Azərbaycan yığması qrup mərhələsini dördüncü pillədə başa vurdu.Rəsul Çunayev növbəti turnirinə İstanbul şəhərində baş tutan "Cumhuriyet Kupası" beynəlxalq turnirində mübarizə apardı. Həmin turnirdə o, bütünc rəqibləri üzərində qələbə qazanaraq turnirin qalibi oldu.2009-cu ilin sonlarında isə Rəsul Çunayev şəhər çempionatının qızıl medalına sahib oldu.Rəsul Çunayev 2010-cu ildə birinci uğuruna yanvarda Zaporojya şəhərində baş tutan gənclər arasında beynəlxalq turnirdə bürünc medala sahib olmaqla imza atdı.İyunda isə Rəsul Çunayev Bolqarıstanda baş tutan gənclər arasında Avropa Çempionatında mübarizə apardı.
Rəsul Çunayev

Çempionatın final görüşündə o, Gürcüstan təmsilçisi Saçino Davitaia üzərində qələbə qazanaraq turnirin qalibi oldu.Bir ay sonra isə Macarıstanın Budapeşt şəhərinin ev sahibliyində gənclər arasında Dünya Çempionatı baş tutdu. Həmin turnirdə Rəsul Çunayev əvvəlcə 1/16 final mərhələsində Qırğızıstan nümayəndəsi Arseni Fufaçevi 2:0, sonra isə 1/8 final mərhələsində Ukrayna təmsilçisi Alan Dzaxayevi 2:1 hesabları ilə məğlub elədi və 1/4 final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə o, Ermənistan nümayəndəsi Gevorg Sahahyan ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Rəsul Çunayev rəqibinə 2:0 hesabı ilə qalib gəldi və yarım-final mərhələsinə adladı. Finala gedən yolda o, Xorvatiya təmsilçisi Domini Etlinger ilə qarşılaşdı. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Rəsul Çunayev rəqibinə 1:2 hesabı ilə məğlub oldu. Bununla da o, mübarizəni bürünc medal uğrunda görüşdə davam elədi.
Rəsul Çunayev

Həlledici görüşdə Rəsul Çunayev Misir nümayəndəsi İbrahim Nasser üzərində 2:0 hesabı ilə qələbə qazandı və gənclər arasında Dünya Çempionatının bürünc medalına sahib oldu.Rəsul Çunayev növbəti uğuruna İtaliyanın Turin şəhərində baş tutan tələbələr arasında Dünya Çempionatında imza atdı. O, final görüşündə Macarıstan nümayəndəsi Balint Korpasi üzərində qələbə qazandı və turnirin qalibi oldu. 2011—2013-cü illər: Kazan Universiadasında qızıl medal Rəsul Çunayev 2011-ci ildə birinci uğurunu apreldə gənclər arasında "Azerbaijan Wrestling Federation Cup" beynəlxalq turnirində qazandı. Rəsul Çunayev bütün rəqibləri üzərində qələbə qazanaraq turnirin qalibi oldu.İyunda isə o, mövsümdə birinci nüfuzlu turnirinə qatıldı. Rəsul Çunayev 20-26 iyunda Serbiyanın Zrenyanin şəhərində baş tutan gənclər arasında Avropa Çempionatında mübarizə apardı. 2010-cu ildə Bolqarıstanda analoji turnirin qalibi olan Rəsul Çunayev, bu səfər bürünc medalın sahibi oldu. O, həlledici görüşdə Rusiya nümayəndəsi Məhəmməd Çuxalovdan üstün oldu — 2:0 (1:0, 2:1).Bir ay sonra isə Rumıniyanın Buxarest şəhərinin ev sahibliyində gənclər arasında Dünya Çempionatı baş tutdu.