LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Naxçıvan şəhərinin tarixi

Orada padşahlıq iqamətgahı yaratdılar və dövlətxana təsis etdilər.". Atabəylərin xəzinəsi həmişə atabəyin olduğu yerdə saxlanılırdı. Əsas xəzinə isə Naxçıvan şəhəri yaxınlığındakı Əlincə qalasında mühafizə olunurdu.Şəmsəddin Eldənizin hakimiyyəti dövründən başlayaraq dövlətin bütün gəlirləri burada toplanırdı.Dövrün mötəbər alimləri Atabəylərin Naxçıvandakı sarayında toplaşmışdılar. Bu dövrdə Naxçıvan müxtəlif məzhəblərdən olan fiqh və hədis alimləri ilə məşhur olmuşdu. Feodal tipli şəhərə çevirilən Naxçıvan qala divarları içərisində yerləşən Şəhristandan, geniş bazar və karvansaraları olan Rabatdan ibarət idi. Yaxşı möhkəmləndirilmiş Şəhristan hissəsində gözəl memarlıq xüsusiyyətlərinə malik çoxlu binalar inşa edilmişdi. Sənətkarlıq və ticarətlə məşğul olan əhalinin əksəriyyəti isə Rabatda yaşayırdı. XII əsrdə Naxçıvanda 150 – 200 min əhali var idi. Monqol yürüşləri və Hülakülər 1221-ci ildə Naxçıvan şəhəri monqollar tərəfindən dağıdıldı, əhalisi qarət və talan edildi. 1225-ci ildə Xarəzmşah Məhəmmədin oğlu Cəlaləddin Mənqburnı Naxçıvanı işğal etdi. Naxçıvanda onun əlehinə üsyan baş verdi. XIII əsrin 30-cu illərində Naxçıvan Qızıl Ordanın tərkibinə daxil edildi. 1257-ci ildə isə Hülakülər dövlətinin tərkibinə daxil oldu.XIII – XIV əsrlərdə Naxçıvan Azərbaycanda və ümumiyyətlə, şərqdə gedən siyasi, iqtisadi və mədəni proseslərin mərkəzlərindən birinə çevirilmişdi. Hülakülərin, Çobanilərin, Cəlairilərin nüfuz dairlərində olan Naxçıvan bu sülalələrin siyasi həyatında yaxından iştirak edirdi.
Naxçıvan şəhərinin tarixi

Səfəvi qoşunları bu döyüşdə qalib gəldikdən sonra Naxçıvan şəhərini fəth etmişdilər.XVI – XVII əsrlərdə Səfəvi–Osmanlı müharibələri (1514, 1553, 1554, 1579, 1585, 1590, 1605, 1635) zamanı Naxçıvan şəhəri dəfələrlə əldən — ələ keçərək dağıdılmış, qarət edilmişdi. 1603-cü ildə isə I Şah Abbas Naxçıvanı hakimiyyəti altına alıb hərbi düşərgəyə çevirmişdi. Şəhərin idarəsi Maqsud Sultan Kəngərliyə həvalə olundu. 1605-ci ildə Osmanlı qoşunları Naxçıvanı zəbt etdilər, Naxçıvan Osmanlı imperiyasının tərkibinə qatıldı. XVII əsrə aid bir salnaməyə görə Naxçıvanda bir bina da olsun salamat qalmamışdı.Fransız səyyahı Jan Batist Tavarnye, alman səyyahı Adam Oleari Naxçıvanın müharibələr nəticəsində xarabalığa çevrilməsindən bəhs etmişlər.Naxçıvan XVI əsrdə Azərbaycan, XVII əsrdən isə Çuxursəəd bəylərbəyliklərinin tərkibinə daxil olmuşdu.XVI – XVII əsrlərdə Naxçıvan hakimləri kəngərli tayfa başçılarından təyin olunurdu. Naxçıvanda Nadir bəy, Rzaəddin xan (1647), Əliqulu xan (1668–1669), Şərəf xan (1669–1678), Məmmədrza xan (1678–1691) hakimlik etmişlər. Nadir şah Əfşar və Naxçıvan xanlığı Naxçıvan XVII əsrin əvvəllərində Nadir şah Əfşarın qoşunları tərəfindən fəth edilmiş və Əfşarların hakimiyyəti altına keçmişdir. Nadir şah öldürüldükdən (1747) sonra kəngərli tayfa başçısı Heydərqulu xan Nadir şahın naibi Ağa Həsəni Naxçıvandan qovaraq özünü xan elan etdi və Naxçıvan xanlığının əsasını qoydu. Naxçıvan şəhəri xanlığın paytaxtı oldu.Heydərqulu xanın ölümündən sonra hakimiyyətə Hacı xan Kəngərli keçdi. Onun dövründə xanlıq xeyli zəiflədi. Hacı xanın oğlu Rəhim xanın hakimiyyəti illərində xanlıqda daxili çəkişmə başlandı. Əliqulu xan, Vəliqulu xan və Abbasqulu xan Kəngərlilərin zamanında xanlıq xeyli zəiflədi.
Naxçıvan şəhərinin tarixi

XVIII əsrin 80-ci illərində Xoy xanlığı, Qarabağ, İrəvan xanlıqları, Kartli-Kaxetiya çarlığı və İran zəifləmiş Naxçıvan xanlığını öz təsirləri altına alamağa çalışırdılar. 1783-cü ildə Xoy xanı Əhməd xan Naxçıvan xanlığını özündən asılı vəziyyətə salaraq orada, öz adamı Cəfərqulu xanı hakim təyin etdi (1783–1787). Əhməd xan Dünbüli 1786-cı ildə öldürüldü və Naxçıvan xanlığı Xoy xanlığının asılılığından çıxaraq yenidən müstəqil oldu. Hakimiyyətə isə (1787) Kəlbəli xan Kəngərli gəldi.1787-ci ildə Qarabağ xanı İbrahim Xəlil xan Cavanşir Naxçıvana yürüş etdi. Yenicə hakimiyyətə gəlmiş Kəlbəli xan bu hücumun qarşısını ala bildi. Xoy və İrəvan xanlıqları ilə münasibətləri yaxşılaşdıran Kəlbəli xan 1792-ci ildə İbrahim Xəlil xanın ikinci yürüşünü də dəf edə bildi. Lakin İran təhlükəsinə qarşı birgə mübarizə onların arasındakı ziddiyyətləri azaltdı. 1795-ci ildə Ağa Məhəmməd xan Qacarın qoşunları Azərbaycana hücum etdi və bu zaman Kəlbəli xan Rusiyaya meyl etdi. Məhz buna görə də Ağa Məhəmməıd şah Qacar 1797-ci ildə ikinci dəfə Azərbaycan yürüş edəndə Naxçıvan xanlığını işğal edib, onu özündən asılı vəziyyətə saldı. Ağa məhəmməd şah Kəlbəli xanı həbs etdirib onun bir gözünü çıxartdırdı. Hakimiyyətə isə Kəlbəli xanın qardaşı Abbasqulu xanı (1797–1801) gətirdi. Qacarın öldürülməsindən sonra (1797) Kəlbəli xan İrandan qaçıb Naxçıvana gəldi.1826–1828-ci illər Rusiya–Qacar müharibəsi dövründə Kəlbəli xanın övladları Ehsan xan və Şeyxəli bəy Rusiya tərəfinə keçmiş və Naxçıvan yaxınlığındakı Abbasabad qalasında ruslara təslim olmuşdu.
Naxçıvan şəhərinin tarixi

Çar Rusiyasının tərkibində 1828-ci il Türkmənçay müqaviləsinə əsasən Naxçıvan Çar Rusiyasının tərkibinə qatılmışdı. Naxçıvan Çar Rusiyasının tərkibinə qatıldıqdan sonra çar höküməti İrandan və Şərqi Anadoludan on minlərlə erməni ailəsini Naxçıvan xanlığı ərazisinə köçürmüş və Naxçıvanın demoqrafik quruluşu kəskin surətdə dəyişilmişdi. Naxçıvan ərazisi də Azərbaycanda yaradılmış Erməni vilayətinin tərkibinə daxil oldu.1841-ci ildə Naxçıvan qəza mərkəzinə çevirildi. Çarizmin 1870-ci ildə həyata keçirilmiş şəhər islahatı Azərbaycanın digər şəhərləri kimi Naxçıvan şəhərinə də tətbiq olundu. Şəhərin ümumrusiya bazarına cəlb edilməsi onun iqtisadi və mədəni inkişafında mühüm rol oynadı. Naxçıvanın duz mədənlərində muzdlu əməyin tətbiqi istehsalın xeyli artmasına səbəb oldu. 1882-ci ildə Naxçıvanda ilk pambıqtəmizləmə zavodu inşa edildi.XIX əsrin sonlarında Naxçıvanda dünyəvi təhsil ocaqlarının yaradılmasında mühüm addımlar atıldı. 1894-cü ildə ilk rus – tatar, 1896-cı ildə isə dünyəvi qız məktəbləri açıldı. XIX əsrin 80-ci illərinin əvvəllərindən Naxçıvanda "Müsəlman şiə incəsənəti və dram cəmiyyəti" və "Ziyalı məclisi" kimi mədəni maarif ocaqları təşkil olundu, 1886-cı ildə M. F. Axundzadənin "Müsyo Jordan və Dərviş Məstəli şah" pyesinin tamaşası ilə Naxçıvan teatrının əsası qoyuldu. Naxçıvana erməni iddiası 1917-ci ilin sonlarında ermənilərin Naxçıvana qarşı ərazi iddialarının daha da güclənməsi 1918-ci ilin əvvəllərində real təhlükəyə çevirildi, nizami daşnak silahlı dəstələri türklərlə mübarizə adı altında Naxçıvanın bir çox kəndlərini dağıdaraq, dinc əhaliyə divan tutdu. Araz-Türk Respublikası 1918-ci il 26 – 28 may tarixlərində Gürcüstan, Azərbaycan və Ermənistan öz müstəqilliklərini elan etdikdən sonra Ermənistanın daşnak höküməti Naxçıvanı özünə ilhaq etmə siyasəti yeritməyə başladı. Bu zaman Ermənistan İngiltərə və ABŞ – ın hakim dairələri tərəfindən müdafiə olunurdu.
Naxçıvan şəhərinin tarixi

Yalnız türk əsgərlərinin bölgəyə göndərilməsi və yerli əhalinin fəal müqaviməti Naxçıvanın ermənilərin hakimiyyəti altına düşməsinin qarşısını aldı. Mudros barışığına (1918) əsasən, Türkiyə öz qoşunlarını Naxçıvandan çıxarmağa məcbur oldu. 1918-ci ilin noyabrında bölgədə Araz-Türk Cümhuriyyəti yaradıldı. Lakin 1919-cu ilin əvvəlində Naxçıvanı tutan ingilislər gənc respublikanı tanımadılar, xalqın rəyini soruşmadan Naxçıvan və Şərur bölgəsinin Ermənistan ərazisi olduğunu elan etdilər. Araz-Türk Respublikası süquta uğradı. 1919-cu ilin iyulunda daşnaklar ingilislərin köməyi ilə Naxçıvanı tutdular. Çox keçmədən ingilislərin Naxçıvanı tərk etməsindən istifadə edən Naxçıvan Milli Komitəsinin hərbi dəstələri daşnakların nizami qoşununu Naxçıvandan qovdu. Sovet hakimiyyəti 1920-ci il aprelin 28 – də Bakıda, iyulun 28 – də Naxçıvanda sovet hakimiyyətinin elan edilməsi və Azərbaycan SSR – in yaradılması, Zəngəzurun Azərbaycandan alınaraq Ermənistana verilməsi və Naxçıvanın Azərbaycandan ayrı düşməsi, Naxçıvanın muxtariyyəti məsələsini gündəliyə gətirdi. 29 noyabr, 1920-ci ildə Ermənistanda sovet hakimiyyəti elan edildikdən sonra Ermənistan SSR höküməti də Naxçıvanı özünə ilhaq etmək üçün dəfələrlə cəhdlər göstərdi. Lakin 1921-ci ilin yanvarında Naxçıvan əhalisinin 90 faizi muxtariyyət statusunda Azərbaycan SSR — ə birləşməyə səs verdi. Naxçıvan yeni yaradılan Naxçıvan SSR – in , Naxçıvanın muxtariyyət statusunu qəti müəyyənləşdirən Moskva və Qars müqavilələri imzalandıqdan (1921) sonra, 1924-cü il 9 fevralda Naxçıvan MSSR təşkil edilərkən respublikanın paytaxtı oldu.Totalitar rejim şəraitinə baxmayaraq, Naxçıvan şəhəri Sovet hakimiyyəti illərində də sosial – iqtisadi və mədəni inkişaf sahəsində mühüm nailiyyətlər əldə etmişdi. Sənayesi, əsasən, bu dövrdə yaranmışdır.
Naxçıvan şəhərinin tarixi

XX əsrin 80-ci illərinin sonlarından etibarən muxtar respublika blokada şəraitində yaşamasına baxmayaraq Naxçıvan şəhərinin inkişafı qısa müddət sonra bərpa edilmişdir. Tarixi məhəllələri Ağabəylilər məhəlləsi – Naxçıvan şəhərinin ən qədim məhəllələrindən biridir. Adı Kəngərli mənşəli Ağabəylilər nəsli ilə bağlıdır. Anbar məhəlləsi – Naxçıvan şəhərində, indiki "Yaşıl aptek" yerləşən yaşayış binasının yerində qədimdə mövcud olmuş bazara gələn kəndlilər və Yaxın Şərq ölkələrindən gələn tacirlər satacaqları malları bir neçə günlüyə indiki mədəniyyət sarayı ilə üzbəüz binaların yerində mövcud olmuş anbarlara yığırdılar. Buna görə də ətraf ərazi Anbar məhəlləsi adlandırılırdı. Məhəllədə mehmanxana, yeməkxanalar, çayxanalar. Məscid və sair olmuşdur. Məhəllə bir neçə yüz illik tarixə malikdir. Onun adına XVII əsrə aid sənədlərdə rast gəlinir. Atabəylər məhəlləsi – Məhəllənin adı Naxçıvan şəhərinin tarixində mühüm rol oynamış və onu paytaxt şəhərə çevirmiş Atabəylər (Eldənizlər) sülaləsinin adı ilə bağlıdır. Məhəllə şəhərin qədim tarixə malik olan ərazisində yerləşməklə öz tarixi memarlıq abidələri ilə diqqəti cəlb edir. Əcəmi seyrangahı yaxınlığında yerləşən məhəllədə, Mömünə Xatun türbəsi, Naxçıvan xan sarayı kimi dəyərli memarlıq abidələri yerləşir.
Naxçıvan şəhərinin tarixi

Cıdıllı məhəlləsi – Məhəllə vaxtilə şəhərin kənar ərazisi hesab olunmuş indiki Naxçıvan Dövlət Dram Teatrının yerləşdiyi əraziləri, ətrafdakı bağlıq sahəni əhatə etmişdir. XX əsrin 40 – 50-ci illərinə kimi məhəllənin geniş ərazisində cıdır yarışları keçirildiyindən xal arasında məhəllə Cıdırlı məhəlləsi adlandırılmışdır. Fonetik səslənmədə (assimilyasiya) "r" samitinin "l" samiti ilə əvəzlənməsi məhəllənin adının sonralar Cıdıllı məhəlləsi kimi yaddaşlarda qalmasına gətirib çıxarmışdır. Cığatay məhəlləsi – Naxçıvan şəhərinin ən qədim məhəllərindən biridir. Məhəllənin salınma tarixi XIII əsrə təsadüf edir. Bu dövrdə monqollar Azərbaycanı işal etmiş və monqol mənşəli Hülakülər sülaləsi Azərbaycanda hakimiyyətə gəlmişdi. Azərbaycana gələn monqolların arasında bir sıra türkdilli tayfalar, o cümlədən çığataylar da olmuşdur. Monqolların Naxçıvandan çəkilməsindən sonra Azərbaycana gəlmiş cığataylar kəngərlilərin tərkibinə qarışmış, şəhərin müəyyən hissəsini özləri üçün yaşayış yeri seçmiş və orada məskunlaşmışdırlar. Çaparxanlı məhəlləsi – Məhəllənin adının "çapar" sözü ilə əlaqədar olduğu güman edilir. Keçmişdə çaparların, qasidlərin çoxu bu məhəllədə yaşadığından məhəllənin bu cür adlandırıldığı, ilkin adının isə "Çaparxana" olduğu mülahizəsi irəli sürülmüşdür. Sonrakı dövrdə Naxçıvan şəhərində yaradılmış ilk poçt məntəqəsi də məhz Çaparxanlı məhəlləsində yerləşmişdir. Dabbaqxana məhəlləsi – Naxçıvan şəhərinin sənət və peşə ilə bağlı məhəlləsidir.
Naxçıvan şəhərinin tarixi

Məhəllə naxçıvanlıların qədim zamandan dəri aşılamaqla məşğul olduqlarını təsdiqləyir. Hazırda mövcud olmayan həmin məhəllənin yerində eyniadlı çeşmə qalmışdır. Dizə məhəlləsi – "Dizə" toponimi Naxçıvan MR ərazisində geniş yayılmışdır. Muxtar respublikanın əksər rayonlarında belə yer adları vardır. Mütəxəssislərin fikrincə "dizə" bir neçə ailənin yığışıb kiçik bir məhəllədə, yaxud kənddə məskunlaşması deməkdir. Dizə məhəlləsi şəhərin indiki məişət xidmət evi, elmi mərkəz, avtovağzala qədər olan ərazisini əhatə etmişdir. Əlixanlı məhəlləsi – Məhəllənin adı Kəngərli tayfasının Əlixanlı qolunun adı ilə bağlıdır. Azərbaycan yazıçı və dramaturqu Hüseyn Cavid də məhz bu məhəllədə doğulmuş və yaşamışdır. Ədibin Naxçıvan şəhərindəki ev muzeyi də hazırda bu məhəllədə yerləşir. Xıncov məhəlləsi – Xıncov məhəlləsi Naxçıvan şəhərinin ən böyük məhəllələrindən biridir. Məhəllə SSRİ dövründə "Oraq kolxozu" adlandırılırdı. Bu məhəllənin əhalisi əsasən kəndlərdə dolana bilməyən və ya kənd həyatı yaşamaq istəmədiyindən Naxçıvana köçən sakinlərdən ibarət olmuşdur.
Naxçıvan şəhərinin tarixi

Onların çoxu xüsusilə, Böyük Vətən Müharibəsi (1941–1945) illərində Naxçıvan (indiki Babək) və Şahbuz rayonlarının kəndlərindən köçərək burada məskunlaşmışdılar. Xoylu məhəlləsi – Naxçıvan şəhərində, XVIII əsrin axırlarında Güney Azərbaycanın Xoy şəhərindən köçüb gələrək, Əcəmi Seyrangahının bazar səmtində məskunlaşanlar tərəfindən salınmışdır. Kəngərli məhəlləsi – Naxçıvan şəhərinin ən mühüm məhəllərindən biridir. Məhəllə qədimdən şəhər zadəganlarının, hökmdar və hakimlərin imarətlərinin yerləşdiyi ərazi kimi tanınmışdır. Məhəllənin adı eramızın ilk əsrlərindən başlayaraq Naxçıvanda məskunlaşan qədim türk tayfasının – kəngərlilərin adı ilə bağlıdır. Vaxtilə Naxçıvan qalasının (Yezidabad qalası) ən çox müdafiə olunan hissəsində salınmışdır. Comayıl məhəlləsi – Bu məhəllə Sarvanlar məhəlləsinin sol tərəfində, kiçik bir ərazini əhatə etmişdir. Comayıl məhəlləsi Kəngərli tayfasının bir qolu olan Comayıllılarla bağlıdır. Məhəllə sakinlərinin İrəvan çuxurundan köçüb gəlmələri ehtimal olunur. 1937-ci il siyahıya almasında bu məhəllənin sakinlərinin 70 – 75 faizinin İsmayılov soyadı daşıdıqları müəyyən edilmişdir ki, bu da onların bir tayfaya mənsub olmaları ehtimalını gücləndirir. Qala məhəlləsi — Qala məhəlləsi Mömünə Xatun türbəsinin yaxınlığında, Xoylu və Atabəylər məhəllələri ilə qonşuluqda olub, yay teatrının və mədəniyyət sarayının ətrafındakı ərazini əhatə etmişdir. Qaraağac məhəlləsi – Məhəllə indiki tikinti – quraşdırma idarəsinin yerləşdiyi ərazini və ətrafları əhatə etmişdir.
Naxçıvan şəhərinin tarixi

1918-ci ildə məhz bu məhəllənin gəncləri toplaşaraq Naxçıvana hücuma keçən ermənilərə qarşı yerli özünümüdafiə dəstələri yaratmağa başlamışdılar. Qurdlar məhəlləsi – Naxçıvan şəhərinin ən qədim məhəllələrindən biridir. Məhəllənin adı qədim Kəngərli tayfasının Qurdlar qolunun adı ilə bağlıdır. Şahab məhəlləsi – Tədqiqatçıların fikrincə məhəllənin adı, çox güman ki, ərazisində vaxtilə gur su, yaxşı su olmasına görə, fars dilində eyni mənada işlənən "şahab" sözü ilə bağlıdır. Başqa bir fərziyyəyə görə isə, Naxçıvan şəhərinin dörd əsas məhəlləsindən (Sarvanlar, Əlixanlı, Şahab, Qurdlar) Şahab məhəlləsinin adı, Qurdlar məhəlləsi istisna olmaqla, Kəngərli tayfasının eyni adlı nəsillərinin (sarvanlar, əlixanlılar) adı ilə bağlı olan Sarvanlar və Əlixanlılar məhəllələri kimi, bu tayfanın Şahbanular tirəsinin adındandır. Bu mülahizəyə görə, "Şahab" toponimi "Şahbanular" etnoniminin xalq dilində dəyişdirilmiş formasıdır. Zaviyə məhəlləsi – Məhəllənin adı ərəb dilində "bucaq" anlamına gəlir. Farsdilli mənbələrdə isə bu söz "müqəddəs yer" anlamında işlədilir. Tarixi memarlıq abidəsi olan Zaviyə məscidi də bu məhəllədə yerləşir. Sallaqxana məhəlləsi – Naxçıvan şəhərinin sənət və peşə ilə bağlı olan məhəllələrindən birdir. Məhəllənin adı, ərəbcə "sallaq" (qəssab) və farsca "xana" (ev) sözləri əsasında yaranmışdır. Şəhərdə arabaşı, faytonçu işləyənlərin, qəssablıqla məşğul olanların əksəriyyəti bu məhəllədə yaşayırdı.
Naxçıvan şəhərinin tarixi

Sarvanlar məhəlləsi – Naxçıvan şəhərinin ən mühüm məhəllələrindən biridir. Məhəllənin adı Kəngərlilərin bir qolu olan Sarvanlar sülaləsinin adı ilə bağlıdır. Tədqiqatçı T. Əhmədov sarvan sözünün İran mənşəli olub sar (dəvə) və van (qoruyan) sözləri əsasında yaranıb, dəvəçi, dəvə saxlayan anlamını ifadə etdiyini vurğulayır. Məhəllənin sakinləri XX əsrin 40 – 50-ci illərinə qədər daha çox dəvəçilik, arabaçılıq və faytonçuluqla məşğul olmuşlar. Sarvanlar sülaləsi müxtəlif tirələrə bölünüb ayrı – ayrı ərazilərdə yaşasalar da tayfa adını qoruyub saxlamışlar. Müasir Ermənistan (tarixi Qərbi Azərbaycan ərazisi) ərazisində də, əhalisi Azərbaycan türklərindən ibarət olan Sarvanlar kəndi olmuşdur R. A. Məmmədov – Naxçıvan şəhərinin tarixi oçerki (orta əsrlər dövrü), Bakı, 1977
Vüqar Əhməd

Vüqar Əhməd (tam adı: Vüqar Mikayıl oğlu Əhməd; 17 aprel 1963, Bakı) — şair, ədəbiyyatşünas, alim. Vüqar Əhməd 1963-cü il aprel ayının 17-də Bakı şəhərində hərbçi-dənizçi, ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. Soykökü Sultan Əhməd xanədanına mənsubdur. Ulu babası doktor Kərbəlayi Mahmud bəy Pirşağıda, babası həm həkim, həm də ilhiyyatçı Məşədi Soltan Əhməd Bakıda, ana babası ictimai xadim Kərbəlayi Əzim Binəqədidə nüfuzlu şəxsiyyətlər olmuşlar. 1984–1987-ci illərdə Qobustan rayonu Dərəkənd kəndində dil-ədəbiyyat müəllimi işləyib. Müxtəlif illərdə "Novruz" qəzeti və "Azərbaycan dünyası" nəşriyyatlarında baş redaktor, Azərbaycan Kütləvi İnformasiya Vasitələri Həmkarlar Komitəsinin sədr müavini vəzifəsində, 1987-ci ildən-2006-cı ilə kimi Azərbaycan Teleradiosunda məsul vəzifələrdə çalışmışdır. Hazırda AMEA-nın Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun baş elmi işçisi, Mətbuat tarixi və publisitika şöbəsinin müdiridir. 2005–2011-ci illərdə AMİ-nin professoru kimi pedaqoji fəaliyyət göstərmişdir. Rəhbərliyi altında gənc alimlər yetişməkdədir.
Vüqar Əhməd

1980-ci ildə Bakıdakı M. Müşfiq adına 18 saylı orta məktəbi, 1984-cü ildə indiki ADPU-nu fərqlənmə diplomu ilə, 1990-cı ildə Pedaqoji Universitetin aspiranturasını bitirib. 1992-ci ildə filologiya elmləri namizədi, 2005-ci ildə isə filologiya elmləri doktoru elmi dərəcəsi alıb. Azərbaycan Milli Dram Teatrının ilk direktoru və baş rejissoru — repressiya qurbanı Bilal Əhmədin qardaşı nəvəsi, ixtiraçı alim-fizik Əhməd Əhmədin, eləcə də bəstəkar, şair-dramaturq Mövsüm Əhmədin kiçik qardaşıdır. Səbinə Əhmədova adlı xanımla ailəlidir, Hüseyn adlı bir oğlu, Almaxanım adlı bir qızı var. Qızı Almaxanım Beynəlxalq Muğam Mərkəzinin solistidir. Filologiya elmləri doktoru, professor, Nyu-York EA-nın həqiqi üzvü, eləcə də Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər birliklərinin, Rusiya-Dərbənd Ədiblər Birliyinin "Muğam" assosiasiyasının üzvüdür. Həmçinin Bakı şəhəri icra hakimiyyəti dini komissiyasının üzvü olmuşdur. Dünya Azərbaycanlıları Konqresinin sədr müavini kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2016–2018-ci illərdə AMEA-nın Ədəbiyyat İnstitutunda "Ədəbiyyatşünaslıq" Yaradıcılıq Birliyinin sədri olmuşdur.
Vüqar Əhməd

4 roman və 10 şeir kitabının, yüzlərlə teleradio verilişinin müəllifidir. İki dərslik, iki tədris proqramı çap olunub. Filologiya elmləri doktoru, professor, eləcə də AMEA-da ədəbiyyatşünaslıq üzrə dissetasiya şurasının üzvüdür. Dəfələrlə Asiya və Avropa ölkələrində beynəlxalq elmi konfranslarda məruzələr edib. Eyni zamanda "Azad Azərbaycan" teleradio şirkəti Bədii Şurasının üzvü olmuşdur. 2021-ci ildən Özbəkistan Respublikası Mahpirat adına Orta Asiya Xalqları Tarixi İnstitutu, "Turan" Elmlər Akademiyasının akademiki və Türk Dünyası Araşdırmaları Beynəlxalq Elmlər Akademiyasının üzvü seçilmiş, "Türk dünyasına xidmət" beynəlxalq qızıl ulduz ordeni ilə təltif olunmuşdur. 2021-ci ildə Beynəlxalq Elm və İncəsənət Akademiyasının müxbir üzvü seçilib 2022-ci ildə Dünya Söz Akademiyasının fəxri üzvü seçilib 2022-ci ildə "Turan"ın xalq şairi" fəxri adı verilib. 2022-ci il iyun ayında Beynəlxalq Elmlər Akademiyasının akademiki seçilib Yaradıcılığı "Rus uşaq ədəbiyyatı və Azərbaycan" (Bakı, 1992), "Mircəfər Pişəvərinin həyat mühiti və yaradıcılığı" (Bakı, 1998), "Azərbaycan uşaq ədəbiyyatı" (Bakı, 2006), "Ədəbiyyatşünaslıq" (Bakı, 2007), "Anam mənim" (Tehran.2008), "Ş. M. Xiyabani" (Bakı 2010), "Qarabağ yuxusu və yaxud yuxuda qələbə" (2012), Cənubi Azərbaycan və Qarabağın tarixini əks etdirən "Qaradağlılar" roman-trilogiyası, M. Ə. Rəsulzadəyə ithaf olunan "Son nəfəsədək Azərbaycan" romanı (2014), M. Şəhriyar. Seçilmiş əsərləri.
Vüqar Əhməd

(M. Şəhriyarın farsca yazılan əsərlərinin poetik və filoloji tərcümələri. (2016), "Cənubi Azərbaycan poeziyası" (2014), "Ədəbi-elmi portretlər" (2017), "Cənubi Azərbaycan şeir antologiyası" (2018), "Plyus bədii yaradıcılıq" (ədəbi almanax) I–II kitab (2017–2018) və s. kimi 40 kitab və 500-dən çox elmi, publisistik məqalə müəllifidir. Əsərləri İran, Türkiyə, Yunanıstan, Almaniya, Belçika, Meksika, ABŞ, Hindistan, İtaliya, Rusiya, Qazaxıstan, Özbəkistan, Başqırdıstan, Qırğızıstan və digər ölkələrdə çap olunub. Nəğməkar şair kimi 500-dən çox mahnının söz, eləcə də musiqi müəllifidir. 2019-da Hindistanda "Ayın şairi" seçilib 2021-ci ildə Urmiyada keçirilən "Rezavvi" beynəlxalq şeir festivalının qalibi olmuşdur 2021-ci ildə ABŞ-nin Texas ştatında keçirilən beynəlxalq şeir müsabiqəsinin qalibi olmuşdur. 2022-ci ildə "ŞUŞANIN DAĞLARI BAŞI VÜQARLI" adlı kitabı çap olunmuşdur Xarici ölkələrdə dərc olunmuş məqalələri İştirak etdiyi konfranslar Mükafatları Vüqar Əhməd "Qızıl Qələm", AHİK-nın (2 dəfə) və AMEA-nın "Fəxri Fərman"ları ilə təltif olunmuşdur. "Araz" ali ədəbi, "Abdulla Şaiq", "Məmməd Araz", "İlin nəğməkar şairi", 2 dəfə "Zirvə", "İlin mahnısı", "Simurq" və s. mükafatların laureatıdır. 2017-ci ildə Vüqar Əhməd çoxşaxəli və geniş elmi — tədqiqat fəaliyyətinə görə AMEA-nın Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun Elmi Şurasının qərarı ilə "İlin alimi" adına layiq görülmüşdür. Həmçinin bax Bəhram Nəsibov Xarici keçidlər HƏYATI: Vüqar Mikayıl oğlu Əhməd Yaradıcılığı: Məqalələr Cəfər Cabbarlının 101 yaşlı "Ana"sı Alim Qasımovun səsi ilə — TƏQDİMAT Sosial media hesabları Instagram hesabı Facebook səhifəsi Google məlumat paneli Rasim Nəbioğlu, Müşfiq Cabiroğlu.
Vüqar Əhməd

"Vüqar Əhmədin yaradıcılıq yolu". Bakı, 2013. Alim Nəbioğlu. "Vüqar Əhmədin söz dünyası", Bakı, 2003 Vüqar Əhməd — 50 / Azərbaycan Yazıçılar Birliyi // Ədəbiyyat qəzeti. — 2013. — 5 aprel. — № 12. — S. 7.
Məqalə

Məqalənin şəkillərindən biri də essedir. Esse əsasən bədii dillə, emosional təhkiyə formasında yaradılan ədəbi-tənqidi bir formadır. Esselər təhkiyə baxımında bədii üsluba yaxın olur və bəzi hallarda ifrat akademizmə istehza nişanələrinə malik olur. Elmi məqalə Elmi məqalələrdə mənbələrin göstərilməsi tələb edilir, lakin bəzən dissertasiya müdafiəsi ilə bağlı olmadıqda buna əməl edilmir. Məqalələrin elmi mövzusu onları buraxan jurnalların bu istiqamətdəki mövqeyi ilə bağlı olur. Nüfuzlu elmi jurnallarda buraxılan məqalələr ciddi elmi mənbə kimi qəbul olunur. Jurnalistikada Məqalə jurnalistikanın əsas janrlarından biridir.
Məqalə

Məqalənin məğzini konkret faktdan daha çox geniş problemli situasiya təşkil edir. Məqalə çox vaxt problemin ümumi qoyuluşundan başlayır, ardınca mövzunun inkişafı ilə davam edir. Jurnalistin məharəti oxucuya hansısa məsələni çatdıra bilməyindədir. Bunun üçün isə yalnız fakt azlıq edir. Mövzunu hər tərəfli təhlil, hadisələri kompleks şəkildə analiz etmək vacibdir. Şəxsi təcrübə və problemin düzgün təhlili jurnalistə həmin problemin həllini tapmağa kömək edir. Həmçinin bax Jurnalistika
Varfolomey gecəsi

Varfolomey gecəsi — Fransada dini müharibələrin nəticəsində 23 avqust 1572-ci ildə Parisdə baş vermiş hadisə. Bu dəhşətli gecə barədə filmlər çəkilmiş və bədii əsərlər yazılmışdır. "Varfolomey gecəsi" ifadəsi bir çox xalqların dilinə daxil olaraq, mənfi çalar qazanmış və müqavimətə gücü çatmayan günahsız insanların kütləvi halda qətlə yetirilməsi mənasını almışdır. Varfolomey faciəsinin baş verməsinə müəyyən proseslər səbəb olmuşdur. XVI əsrdə Avropada Roma Papası və hakim Roma Katolik Kilsəsinə qarşı yönəldilmiş reformasiya (dində islahatçılıq) hərəkatının geniş vüsət alması nəticəsində yeni xristian məzhəbi olan protestantlıq meydana gəlmiş və Qərb dünyası iki hissəyə parçalanmışdır.
Varfolomey gecəsi

Protestantlarla katoliklər arasında fikirayrılığı teoloji-elmi müstəvidən uzaqlaşaraq, hərbi toqquşmalara, qanlı müharibələrə gətirib çıxarmışdır. Məzhəb ayrıseçkiliyi cəmiyyətdə təbəqə, qohum, dost, həmvətən anlayışını ortadan qaldırmış, hamı bir-birini etiqadına görə qiymətləndirməyə başlamışdır. XVI əsrdə digər Avropa ölkələrində olduğu kimi, Fransanı da məzhəb müharibələri bürümüşdü. Bu ölkədə hugenot (ilk vaxtlar katoliklərin protestantlara həqarətlə verdikləri, sonradan isə protestantların mənimsədikləri ad) müharibələri adlanan üç hərbi münaqişə baş vermişdir. 1570-ci ildə Sen-Jermen müqaviləsinin bağlanması ilə III Hugenot müharibəsi bitmiş, uzunmüddətli mübarizədən sonra hugenotlar müəyyən hüquqlar əldə etmiş, onların rəhbəri admiral Kolinyi isə Fransa Kral şurasına daxil olmuşdur.Çox keçmədən, admiral Kolinyi Fransa kralı IX Karlın hüsnü-rəğbətini qazana bilmiş və onun ən yaxın məsləhətçisinə çevrilmişdir.
Varfolomey gecəsi

Qatı katolik olan kralın anası Yekaterina Mediçi və ona yaxın zadəganlar admiral Kolinyinin sarayda artan nüfuzundan çəkinmiş, Fransanı tamamilə Katolik kilsəsinin qoynuna qaytarmaq istəmişlər. Zəif sülhü gücləndirmək məqsədilə kralın bacısı, katolik şahzadə Marqarita Valua ilə hugenotların başçılarından sayılan Navarralı Henri arasında nikah bağlanmışdır. Toy ərəfəsində Parisə xeyli yüksək rütbəli hugenotun axışmasından, əsasən, katoliklərdən ibarət şəhər əhalisi narazı qalmışdır. Hadisələrin gedişi 18 avqust 1572-ci ildə keçirilmiş möhtəşəm toy mərasimi və hugenotların kral əyanlarının arasında olması katolikləri daha da qəzəbləndirmişdir. Hadisələr sürətlə inkişaf etmiş, 22 avqustda admiral Kolinyiyə qarşı sui-qəsd təşkil olunmuşdur.
Varfolomey gecəsi

Fanatik katolik və böyük nüfuz sahibi hertsoq Henrix de Giz həmin əməliyyatın rəhbəri idi. Protestant zadəganları kraldan hertsoqun cəzalandırılmasını tələb etmişlər. Yeni müharibənin başlamasından ehtiyat edən hugenotlar Parisi tərk etməyə başlamışlar. Yaranmış vəziyyətdən istifadə etmək qərarına gələn kralın anası hökmdarı yeni vətəndaş müharibəsinin qarşısını almaq naminə protestant başçılarının öldürülməsinin zəruri olduğunu inandıra bilmişdir. Bu planın həyata keçirilməsi üçün Müqəddəs Varfolomey günü, yəni 1572-ci il avqustun 24-ü seçilmişdir. O gün şəhər qapıları bağlanılmış və hərbi dəstələr hazır vəziyyətə gətirilmişdir.
Varfolomey gecəsi

Gecə sui-qəsdçilər yaralı admiralın otağına daxil olaraq, onu və mühafizəsini qılıncdan keçirmiş, sonra isə kilsə zənglərinin işarəsi ilə şəhər əhalisi protestantları qətlə yetirməyə çağrılmışdır. Parisdə başlanmış bu qırğın, kralın xeyir-duası ilə ölkənin digər şəhərlərinə də yayılmışdır. Azğınlaşmış əhali protestantların əvvəlcədən təbaşirlə işarələnmiş evlərinə girərək onları eyvandan küçəyə atmış, qadınlara təcavüz etmiş, soyğunçuluqla məşğul olmuşlar. Qadın-uşaq demədən hər kəs öldürülmüş, təkcə protestantlar deyil, hətta katolisizmə məxsus olmayan digər din nümayəndələrinə də mərhəmət edilməmişdir. Bu qətliam təqribən bir həftə davam etmiş, küçələr qana boyanmışdır.
Varfolomey gecəsi

Tarixçi Jül Mişelin sözləri ilə desək, "Varfolomey gecə"si sadəcə bir gecə deyildi. O, bir mövsüm idi". Katolik ruhanilər bu qəddarlığa pis münasibət bəsləyənləri kilsədən uzaqlaşdırmaqla hədələmiş, canilərin günahlarını isə elə küçədə, meyitlərin üzərində "bağışlamışlar". "Varfolomey gecəsi"nin qurbanlarının sayı barədə yekdil fikir yoxdur. Hesab edilir ki, Parisdə təqribən üç min, bütün Fransada isə on min ilə əlli min arasında protestant qətlə yetirilmişdir.
Varfolomey gecəsi

Həmin dövrdə Fransada baş vermiş qətliam katolik dünyasında rəğbətlə qarşılanmış, Roma Papası XIII Qriqori bu faciəni alqışlayaraq Vatikanda fişəng atılmasını və medal təsis edilməsini əmr etmişdir. Ədalət naminə qeyd etmək lazımdır ki, 425 il sonra Roma Papası II İoann Pavel rəsmi şəkildə Varfolomey qətliamını qınamışdır. "Varfolomey gecəsi" kimi din və məzhəb zəminində yaranmış faciələrin təkrar baş verməməsi üçün onların yad edilməsi və öyrənilməsi zəruridir. Çünki, məhz belə qanlı tarixi hadisələr dar məzhəb düşüncəsinin müəyyən mənafelər naminə təhlükəli vasitəyə və silaha çevrilə biləcəyini, günahsız insan qanının axıdılmasına səbəb olacağını göstərir. Müəllif: Anar Əlizadə, "Cəmiyyət və din" telekanalı
Həmkarlar ittifaqı

Qanuni dövlət hakimiyyətini zorla devirmək məqsədi güdən birliklər istisna olmaqla, hər kəs birlik, o cümlədən həmkarlar ittifaqı yaratmaq və ya ona daxil olmaq, sərbəst fəaliyyət göstərmək hüququna malikdir. Heç kəs həmkarlar ittifaqlarına daxil olmağa və onun üzvlüyündə qalmağa məcbur edilə bilməz. Azərbaycanda Həmkarlar ittifaqlarının fəaliyyəti Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası, "Həmkarlar İttifaqları haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu və həmkarlar ittifaqlarının fəaliyyətinə aid olan başqa qanunvericilik aktları ilə tənzimlənir. Həmkarlar ittifaqlarının Beynəlxalq hüquq normalarında və BƏT-nın konvensiyalarında hamılıqla qəbul edilmiş hüquqları nəzərdə tutulmuşdur. Azərbaycanda fəaliyyət göstərən həmkarlar ittifaqları, 1993-cü ildə həmkarlar ittifaqlarının qurultayında təsis edimiş Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasında (AHİK) birləşirlər. AHİK 1992-ci ildən hökumət və işəgötürənlər birlikləri ilə birlikdə BƏT-ında təmsil olunur, 2000-ci ildən Beynəlxalq Azad Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının üzvüdür. AHİK özündə otuza yaxın sahə həmkarlar ittifaqlarını birləşdirir.
İtalyan dili

İtalyan dili (lingua italiana) — İtaliya, San-Marino, Vatikan və İsveçrənin dövlət dili. Sloveniya və Xorvatiyanın əsasən italyan mənşəli vətəndaşların məskunlaşdığı bölgələrində ikinci rəsmi dil elan edilmişdir.İtalyan əlifbasında 21 hərf var. İtalyanca musiqi terminologiyasında geniş istifadə olunduğuna görə ona "musiqinin dili" deyirlər. Bu terminlər beynəlmiləl hesab olunur. Bundan başqa, incəsənətə aid bir çox terminlər italyancadır.
31 dekabr

31 dekabr — Qriqorian təqvimində ilin 365-ci günü. (uzun ildə 366-cı) Bu tarixdə ilin sonuna 0 gün qalır. XX və XXI əsrdə Yuli təqvimi ilə 18 dekabr tarixinə uyğun gəlir. Əhəmiyyətli hadisələr 1600-cü ildən əvvəl 1907 — İlk Yeni il ərəfəsi şənliyi Manhettendə Tayms-skverdə keçirilmişdir. 2009 — Həm mavi ay, həm də ay tutulması baş vermişdir.
S-400

Artırılmış uzaqlıqda yeni raketin sınaqlarının sonunda kompleks 400 kilometrə qədər uzaqlıqda aerodinamik hədəfləri və 60 kilometrə qədər uzaqlıqda taktik ballistik hədəfləri və həmçinin 4,8 km/san-a qədər sürətlə uçan qanadlı raketləri, taktik və strateji aviasiyanın təyyarələrini, ballistik raketlərin manevr edən döyüş başlıqlarını vura biləcək. Erkən aşkar etmə radarı 600 kilometrə qədər uzaqlıqda aşkar etməni təmin edir. Raketlər 5 m-dan başlayan hündürlükdə aşağıdan uçan hədəfləri vura bilər (müqayisə üçün: Amerika kompleksi "Petriot" yalnız ən azı 100 m hündürlükdə hədəfləri vura bilir). Raketlərin bir neçə tipindən (müxtəlif start kütləsi və işəsalma uzaqlığına malik olanlardan) istifadə mümkündür, bu isə eşelonlaşdırılmış müdafiə qurmağa imkan verir. Hərbi Hava Qüvvələrinin baş komandanının sözlərinə görə, "onlar intensiv radio elektron yatırılması şəraitində hava hücumunun müasir vasitələrinin hücumlarının qarşısını almağa və müxtəlif hava şəraitlərində döyüş tapşırıqlarını effektiv yerinə yetirməyə qabildirlər".
S-400

Sistemin tərkibi Sistemin baza tərkibi 40R6 (S-400) 30K6E idarəetmə vasitələri 6-a qədər 98J6E zenit raket kompleksi. Maksimum 10 hədəflə onlara 20 raketin tuşlanması Zenit raketləri 48N6E, 48N6E2, 48N6E3 Sistemin texniki təminatının kompleksi vasitələri S-400 sistemində istifadə olunan raketlər Rusiya Hərbi Hava Qüvvələrindəki mövcud HHM sistemlərinin sayını azaltma proqramına paralel olaraq qısa, orta və uzun məsafələrdə eyni anda istifadə oluna biləcək fərqli raketlərdən seçilmişdir. Orta mənzilli 9M96 raketi 120 km mənzilə sahib olan idarəolunan raketdir və hədəfi vurma qabiliyyəti təyyarələrə qarşı 0.9, pilotsuz uçuş aparatlarına (PUA) qarşı 0.8 olaraq hesablanmışdır. Bu raketin digər bir növü olan 48N6DM 30 aprel 2004-cü ildə Kaputsin Yar test mərkəzində sınaqdan çıxarılmışdır. 400 km mənzilə sahib yeni bir raket olan 40N6 siqnal qarışdırıcı təyyarələr və ballistik raketlərə qarşı istifadə olunur.
S-400

4.8 km/saniyə sürətə malik olan bu raketlər özü ilə eyni sürətdə hərəkət edən hədəfləri vurmaq qabiliyyətinə sahibdir. 12-13 iyul 2007-ci ildə "Kapustin Yar" poliqonunda hədəflər üzrə atışlar keçirilirdi. Birinci hədəf 2800 km/saat sürətdə uçarkən vurulmuşdur, ikinci "Qaban" raket-hədəfi aşkar edilmişdi və sonra 16 kilometr hündürlükdə vurulmuşdur. 18 fevral 2011-ci ildə yeni texnikanın yoxlamasının gedişatında 210-cu zenit-raket alayının iki divizion S-400 ZRS iştirak etdi və 550 m/san sürətdə uçan hədəf vurulmuşdur. 28 iyun 2012-ci il HHQ-RHQ qoşunlarına komandanlıq edən Rusiya Federasiyasının hava-kosmik müdafiəsinin qoşunlarının general-mayoru Andrey Demin bildirdi ki, zenit raket sistemləri S-400 üçün yeni uzaq raket artıq sınaqları keçdi və tezliklə o qoşunlara daxil olacaq.
S-400

2013-cü ilin avqustunda ZRS S-400 sınaqları ilk dəfə taktiki təlim çərçivəsində keçirilmişdi. İstifadəçilər Cari istifadəçilər Rusiya: 46 divizion (368 buraxıcı qurğu). Belarus: 2011-ci ilin sentyabr ayında S-400 satın almağa çalışdıqları elan edilmişdir. Rəsmi açıqlamaya görə S-400 sistemlərinin tədarükü 2015-ci ildə başlamışdır. 2016-cı ilə olan məlumata əsasən 2 sistem əldə olunmuşdur.
S-400

Türkiyə: 28 aprel 2017-ci ildə Türkiyənin Xarici İşlər Nazirliyi Rusiya ZRK S-400-ü çatdırılmasına razılaşma olduğunu bildirdi. 12 sentyabr 2017-ci ildə Türkiyəyə sistemlərin çatdırılma müqaviləsinin imzalanması elan edilmişdir. Rusiyanın "Rostex" dövlət şirkətinin baş direktoru Sergey Çemezov bildirib ki, Türkiyə Rusiyadan 2.5 milyard ABŞ dolları qarşılığında 4 divizion S-400 "Triumf" kompleksi satın alacaq. S-400 2019-cu ilin iyul ayının 15-də plana uyğun şəkildə Türkiyəyə çatdırılıb və ilkin olaraq Ankara yaxınlığında xidmətə başlayıb. Gələcək istifadəçilər ÇXR: Rəsmi açıqlamaya görə ən azı 6 divizion satın alınacaq.
S-400

Hindistan: 2015-ci ilin dekabr ayında Hindistan Müdafiə Nazirliyi 5 divizion S-400 HHM sistemi satın alınacağını təsdiqləmişdir. Hindistanla Rusiya arasında bağlanacaq müqavilənin dəyərinin təqribən 11 milyard dollar həcmində olacağı gözlənilir. 2015-ci ilin dekabrında Hindistanın baş naziri Narendra Modinin Rusiyaya səfəri zamanı bu müqavilə barəsində formal razılıq əldə olunmuşdur. 22 dekabr tarixində isə Hindistanın Təhlükəsizlik Komitəsi (CCS) belə bir razılığın əldə olunduğunu təsdiqləmişdir. Səudiyyə Ərəbistanı: Satınalma barədə müqavilə 2017-ci ilin oktyabr ayında Səudiyyə kralı Salman bin Əbdüləzizin Moskvaya rəsmi səfəri zamanı imzalanmışdır.
S-400

Müqavilənin ümumi dəyəri 3 milyard ABŞ dollarından çoxdur. Potensial alıcılar Misir: 2017-ci ilin əvvəlində Rusiya ilə danışıqlara başlamışdır. Bəhreyn: Rusiya tərəfi ilə danışıqlar davam edir. Qazaxıstan: Rusiya ilə ortaq HHM qoşunlarının yaradılması haqqında müqavilə Qazaxıstana bu sistemləri almağa kömək edə bilər. Vyetnam: Rusiyanın bu sistemləri 2015-ci ildən sonra Vyetnama təhvil verəcəyi gözlənilir.
S-400

2020-ci il avqustun 26-da Rusiya ordusunun Havadan Müdafiə Qüvvələrinin Həştərxan vilayətindəki Aşuluk hərbi poliqonunda “Army 2020” beynəlxalq ordu oyunlarına qatılan heyəti S-400 “Triumf” zenit-raket kompleksindən raket atışı həyata keçirib. Lakin raket uçmaqdan “imtina edib” və geri qayıdaraq hərbçilərin üstünə düşüb. Ehtimal edilir ki, raketin yürüş mühərriki işə düşməyib və nəticədə o, start mühərriki ilə bir neçə metr yuxarı qalxdıqdan sonra “geri qayıdıb”. Həmçinin bax Zenit raket kompleksi Rusiya Silahlı Qüvvələri Xarici keçidlər S-400 Triumf | CSIS Missile Threat Almaz S-400 Triumf A lot of photos of all elements S-400 from various foreshortenings (copy prohibited). Photos can be enlarged fullscreen
Keniya

Keniya şərqdən Somali, şimaldan Efiopiya, şimal-qərbdən Cənubi Sudan, qərbdən Uqanda, cənubdan Tanzaniya ilə həmsərhəddir. Cənub-şərqdən isə Hind okeanı ilə əhatə olunmuşdur. Paytaxtı və ən böyük şəhəri Nayrobi, ümumi sahəsi 580,367 kvadrat kilometr, əhalisinin sayı 47 milyon nəfərdən çoxdur. Keniya 12 dekabr 1963-cü ildə Birləşmiş Krallıqdan müstəqillik əldə etmişdir. Dünyanın ən korrupsiyalaşmış ölkələrinin “Transparency İnternational” tərəfindən hazırlanan cədvəlində Keniya 154-cü yeri tutur.
Keniya

Coğrafiyası Cənubdan Tanzaniya, qərbdən Uqanda, şimali-qərbdən Sudan, şimalında Efiopiya, şimal-şərqində Somali ilə həmsərhəddir. Paytaxtı Nayrobi şəhəridir. Samburu Milli Təbiət Qoruğu Bir çox alimlərin mülahizələrinə görə Keniya ərazisi ilk insan məskənlərindən biridir. Ölkənin şərqində yerləşən Rudolf gölü sahillərində 3 milyon il bundan əvvəl yaşamış qədim insanın qalıqları və əmək alətləri aşkar edilmişdir. Sonralar Keniya ərazisində indiki efiopiya irqinin əlamətlərinə yaxın olan insanlar məskunlaşmışlar.
Keniya

Burada, həmçinin koysan (indiki Cənubi Afrika) irq tipinə aid edilən tayfalar da yaşamışlar. Sonralar bu əraziyə qərbdən indiki pokomo, micikenda və syaxililərin əcdadları olan bantu dilli zənci mənşəli tayfalar gəlmişlər. VII-VIII əsrlərdə suaxililər Keniya sahillərində bir çox ticarət mərkəzlərinin (Lamu, Manda, Pate, Malindi, Mombasa və s.) əsasını qoydular. Tədricən bu şəhərlər Afrikanın daxili rayonları ilə Hindistan və Ərəbistan arasında vasitəçilik edən liman şəhərlərinə şevrildilər. Bu limanlar vasitəsilə Afrikadan dəmir, qızıl, fil sümüyü, gərgədan buynuzu, qullar daşınır, Afrikaya digər ərazilərdən metal silahlar, sənətkarlıq məhsulları və parça gətirirdilər.
Keniya

1498-ci ildə Vasko da Qamanın başçılığı ilə Hindistana dəniz yolu axtaran Portuqaliya ekspedisiyası Keniya sahillərinə gəldi. XVI əsrin əvvəllərində portuqaliyalılar Hindistana dəniz səfərləri zamanı aralıq məntəqə kimi istifadə etmək üçün Keniyanın dəniz sahillərində yerləşən bir çox liman şəhərlərini ələ keçirdilər. Lakin XVII əsrin ortalarında Oman sultanlığının hökmdarları portuqaliyalıları Keniyadan qovmağa başladılar. 1699-cu ildə Oman imamı Sultan ibn Seyf Mombasonu tutaraq portuqaliyalıları Keniyanın bütün sahil ərazilərindən qovdular. Oman hakimləri ərəb mənşəli olduqlarını iddia edən yerli sakinlərdən Keniyanı idarə etmək üçün öz canişinlərini təyin etdi.
Keniya

XIX əsrin əvvəllərində qul ticarəti Keniya iqtisadiyyarının əsasını təşkil edirdi. Ərəbistanın qul tacirlərinin Afrikada yerləşən Vanqa dövlətinə gedən əsas ticarət yollarından biri də Mombasa limanından keçirdi. Elə həmin dövrdə Mombasada suaxili mənşəli Mazrui sülaləsi Zanzibar sultanlığından ayrılaraq Şərqi Afrikanın bütün sahillərində öz hakimiyyətini bərqərar etməyə çalışırdı. 1824-cü ildə Mazrui sülaləsi Mombasa üzərində Böyük Britaniyanın protektoratlığını qəbul etdi. Lakin bu onlara kömək etmədi.
Keniya

1828-ci ildə Zanzibar sultanı Mombasaya hərbi donanma göndərdi və Mazruilərin qoşunlarını məğlub etdi. Müharibə 1837-ci ilədək davam etdi və Zanzibar sultanının qələbəsi ilə nəticələndi. Mazrui ailəsinin bütün üzvləri qul kimi Omana göndərildi. 1846-cı ildən başlayaraq əvvəlcə Keniyanın dənizkənarı ərazilərində, sonralar isə ölkələrin daxili rayonlarında da xristian missionerlər görünməyə başladı. 1870-ci ildən başlayaraq Şərqi Afrika Avropa dövlətləri, xüsusilə Böyük Britaniya və Almaniya arasında mübarizə meydanına çevrildi.
Keniya

1886-cı ildə Şərqi Afrikanın bölüşdürülməsinə dair tərəflər arasında bağlanmış razılaşmaya əsasən indiki Keniya ərazisi Böyük Britaniyanın təsiri altına düşdü. 1890-cı ildə Böyük Britaniya ilə Almaniya bağlanmış Helqoland müqaviləsinə əsasən ingilislər Helqoland adasının şimal hissəsini Almaniyaya verdilər, həmçinin Almaniyanın Tanqanika (müasir Tanqanikanın materik hissəsi) üzərində hüququnu tanıdı, əvəzində isə Keniya və Tanzaniya üzərində öz hüququnu təsbit etdi. 1890-cı ildə ingilislər Keniyanın daxili məhsuldar torpaqlarını mənimsəyərək, bu ərazilərdə köçürülən əhalidən - "ağlardan" ibarət koloniyaların əsasını qoydular. Artıq 1897-1901-ci illərdə Mombasadan Viktoriya gölünə qədər dəmiryol və rabitə xəttləri çəkildi. XX əsrin əvvəllərində Keniyanın sahil ərazilərində islam dini yayılmağa başladı.
Keniya

Birinci dünya müharibəsi illərində Britaniyanın hakimiyyət orqanları 200 min keniyalını orduya səfərbər etdilər, ənlardan əsasən hərbi yüklərin daşınması üçün istifadə edirdilər, bununla yanaşı bir neçə min keniyalı Afrika atıcılarının Kral korpusunun tərkibində döyüşçü kimi alman qoşunlarının Şərqi Afrikadakı hərbi əməliyyatlarında iştirak etmişdir. Böyük Britaniyanın müstəmləkəsi olub, 12 dekabr 1963-ci ildə müstəqillik qazanıb. Şərqi Afrikanın dinamik inkişaf edən ölkələrindən biridir. Keniyanın ən böyük etnik qrupu Kikuyular əhalinin 25%-ni təşkil edir, paytaxt Nayrobi ətrafında yaşayırlar və ənənəvi olaraq iqtidarı əlində saxlayan qrupdur. Luhyalar ölkənin 2-ci böyük etnik qrupudur.
Keniya

Qərbi Keniyada Uqanda sərhədləri ətrafında yaşayırlar. Luolar Ukereve gölü (Viktoriya gölü) ətrafında yaşayırlar və 3-cü böyük etnik qrupu təşkil edir. Uqanda və Tanzaniyada yaşayan xalqlarla qohumdurlar. Son vaxtlar bölgədə baş verən müharibələr Luoların Kikuyu iqtidarı ilə tarixi hesablaşmasından ibarətdir. Keniyanın 4-cü böyük etnik qrupu Kalenjinlər beşinci isə Kambalardır.
Keniya

Kambalar ənənəvi olaraq hərbidə söz sahibi roldadır. 6-cı ən böyük etnik qrup olan Kisiilər əhalinin 6%-ni təşkil edir və siyasi olaraq Luolar kimi Kikuyu iqtidarına qarşı bir siyasət sərgiləyirlər. Nayrobidəki (Keniya) Kiyanda kolleci. 1961-ci ildə fəaliyyətə başlayanda, kollec, ümumiyyətlə, bölgədə müxtəlif irqdən olan qadınların birgə təhsil aldığı yeganə mərkəz idi. Kollecin kənd təsərrüfatı ixtisası üzrə verdiyi təhsil qadınlar üçün çox əhəmiyyətlidir. Burada təhsil alanların əksəriyyəti kəndli təbəqəsinə mənsubdur.
Venn diaqramı

Venn diaqramı və ya Eyler-Venn diaqramı — ən fundamental çoxluq göstərilmə sxemlərindəndir. Diaqramda bir neçə mövcud olan kəsişmiş çoxluq göstərilir. Burada, adətən, 3 çoxluq göstərilir. Dairə şəklində göstərilir. Venn sxeminin çəkilməsi çox asandır.Venn sxeminin əsasını ingilis alimi Con Venn (1834—1923) qoymuşdur. Con Venn bu diaqramı 1881-ci ildə Londonda nəşr etdirdiyi "Simvolik məntiq" kitabında göstərmişdi.
Venn diaqramı

Venn diaqramı adlandırılarkən böyük hərflərdən istifadə edilir. Ümumiyyətlə, Venn diaqramı əməliyyatlı çoxluqlarda istifadə edilir. Bu çox rast gəlinən bir amildir. Bu səbəbdən Con Venn diaqrama öz adını vermişdir. Xarici keçidlər Venn diaqramının hazırlanması on-line
Barbarossa əməliyyatı

Barbarossa əməliyyatı (alm. Unternehmen Barbarossa) — İkinci dünya müharibəsində Almaniyanın SSRİ-yə qarşı həyata keçirdiyi ildırımsürətli müharibə (alm. Blitzkrieg) planı. Əməliyyatın adı Müqəddəs Roma imperiyasının imperatoru I Fridrix Barbarossanın adından götürülmüşdür. Plan 1940-cı il iyulun 21-də general Fridrix Paulusun rəhbərliyi altında hazırlanmağa başlanmış və həmin il 18 dekabrda Vermaxtın ali baş komandanı Adolf Hitlerin 21 nömrəli direktivi ilə təsdiq edilmişdir. Plana görə 3 ay ərzində SSRİ-nin Avropa hissəsini tutmaq planlaşdırılırdı.
Barbarossa əməliyyatı

Əməliyyat 1941-ci il 22 iyun tarixində 4,5 milyon nəfərlik alman ordusunun hücumu ilə 2 900 km-lik SSRİ sərhədi boyunca icra edilməyə başlamış, bu hadisə tarixə ən böyük hücum əməliyyatı kimi daxil olmuşdur. Əməliyyata həmçinin 60 000 texnika və 750 000 at cəlb olunmuşdu. Barbarossa planı Barbarossa planına uyğun olaraq 22 iyun 1941-ci ildə SSRİ-yə hucum üçün Almaniya və onun müttəfiqlərinin 190 diviziyası(o cümlədən 19 tank və 14 mühərrikli diviziya)cəmləşdirilmişdi. Onları dörd hava donanması, eləcə də Rumıniya və Finlandiya aviasiyası dəstəkləyirdi. Hücum üçün cəmləşdirilmiş qoşunlar 5,5 mln əsgər, 4300 tank, 47 min səhra topları və minaatanları, 5000 döyüş təyyarəsindən ibarət idi. Üç ordu qrupu var idi: Şimal ordular qrupu — Memeldən(Klaypeda)Qoldapa qədər zolağda, hamısı alman olmaqla, 29 diviziya; Mərkəz ordular qrupu — Qoldapdan Pripyat bataqlıqlarına qədər zolağında, hamısı alman olmaqla 50 diviziya və 2 briqada; Cənub ordular qrupu — Pripyat bataqlıqlarından Qara dənizə qədər, 13 rumın diviziyası, 9 rumın və 4 macar briqadası olmaqla, 57 diviziya və 13 briqada. Məqsədinə müvafiq hər qrup bir istiqamətdə hərəkət etməli idi: Leninqrad, Moskva və Kiyev.Finlandiya və Norveçdə, 5-ci hava donanması və fin aviasiyasının dəstəyi altında, cəmi 21 diviziya və üç briqada olmaqla, alman "Norveç" ordusu və 2 fin ordusu cəmləşirdi.
Barbarossa əməliyyatı

Onlar Murmansk və Leninqrada şimaldan çıxmalı idilər. Rezervdə 24 diviziya qalırdı.1941-ci ilin sonlarında almanların Moskva ətrafındakı döyüşlərdə geri oturdulmasından sonra əməliyyatın tam uğursuz olduğu məlum oldu. İkinci dünya müharibəsində Böyük Britaniya mühüm dayaq nöqtələrini, kommunikasiya xətlərini əlində saxlamaqla müqaviməti davam etdirsə də, Fransanın Almaniyaya təslim olması ilə Hitler qərbdə öz məqsədlərinə çatdığını güman edirdi. İndi Avropada tam hakim qüvvə olmaq üçün o, öz qüvvələrini SSRİyə qarşı yönəltdi. Almaniya ilə müqavilənin məxfi protokolunda ona vəd edilmiş ərazilərin, demək olar ki, hamısını ələ keçirən Stalinin Balkan yarımadasına və Qara dəniz boğazlarına olan iddiaları Hitleri ciddi narahat etmişdi. 1940-cı ilin iyununda Hitler Vermaxt rəhbərliyinə SSRİ-yə qarşı hücum planı hazırlamaq tapşırığını verdi.
Barbarossa əməliyyatı

Barbarossa adını almış plan 1940-cı il dekabrın 18-də təsdiq edildi. 1941-ci ilin əvvəllərindən Stalin tez-tez alman qoşunlarının yeni sovet sərhədləri boyunca cəmləşdirilməsi haqqında məlumatlar alırdı. Həmin ilin mayın 15-də sovet kəşfiyyatçısı Rixard Zorgenin Tokiodan göndərdiyi məlumatda hətta müharibənin başlanacağı tarix 1941-ci il iyunun 22-si dəqiq olaraq göstərilmişdi. Lakin Stalin bu məlumatlara inanmır, onları Almaniyanı SSRİ-yə qarşı yönəltməyə çalışan İngiltərənin cəhdləri kimi qiymətləndirirdi. O, Almaniyanın İngiltərə ilə müharibəni başa çatdırmadan SSRİ ilə müharibəyə başlayacağına inanmırdı. Digər iddialara görə Stalin bilərəkdən Sovet ordusunu Almaniya ilə sərhəd bölgədə zəiflətməklə Almaniyanı müharibəyə bilərəkdən həvəsləndirirdi, bununla da öz üstün qüvvələri ilə müharibədə Almaniyanı dağıtmaqla Şərqi Avropanı, Balkan yarımadasını və Qara dənizdəki boğazlara sahiblənmək istəyirdi.
Barbarossa əməliyyatı

Tarixçilər indiyə kimi Stalinin müharibədən qabaq hansı fikirdə olduğunu müəyyən edən qəti nəticəyə gələ bilməyiblər. Beləliklə, SSRİ qoşunlarının hazırlıq vəziyyətinə gətirilməsi yubanırdı. SSRİ-nin yeni sərhədlərinin möhkəmləndirilməsi işi süni surətdə ləngidilirdi. SSRİ hərb sənayesinin inkişafına, ordunun yenidən silahlandırılması sürətinə görə Almaniyadan çox geri qalırdı. 30-cu illərin repressiyaları da Sovet ordusu rəhbərliyini xeyli zəiflətmişdi. 1941-ci il iyunun 22-də Almaniya SSRİ-yə hücum etdi.
Barbarossa əməliyyatı

SSRİ-nin Böyük Vətən müharibəsi başlandı. İldırımsürətli müharibə strategiyasına əsaslanan alman qoşunları qəfil zərbə ilə Sovet ordusunu ciddi məğlubiyyətə uğratdı. Almanlar qışa qədər Arxangelsk-Həştərxan xəttinə çıxmaq ümidində idilər. SSRİ-nin qərb sərhədlərində hələ tam komplektləşdirilməmiş hərbi birləşmələr daha yaxşı silahlanmış və müasir döyüş aparmaq təcrübəsi daha çox olan alman qoşunlarının güclü hücumuna tab gətirə bilmədi, böyük itkilər verərək ölkənin içərilərinə doğru sürətlə geri çəkildi. Almanlar müharibənin birinci həftəsində Leninqrad və Kiyevə yaxınlaşdılar, Smolenski ələ keçirdilər. Sentyabr ayında alman ordusu Kiyevi tutdu, Leninqradı mühasirəyə aldı və Moskva üzərinə güclü hücuma başladı.
Barbarossa əməliyyatı

Lakin Sovet ordusunun təşəbbüsü ələ almaq səyləri sayəsində alman qoşunları Moskva döyüşündə darmadağın edilərək geri atıldı. Noyabrın 15-də alman qoşunları böyük qüvvə ilə paytaxt üzərinə ikinci dəfə hücuma keçdi. Bəzi yerlərdə paytaxta 5 km-ə qədər yaxınlaşa bilmiş alman ordusunu sovet qoşunları müdafiə döyüşlərində taqətdən saldılar. 1941-ci il dekabrın 5 və 6-da sovet qoşunlarının əks-hücumu başlandı. Düşmən 100–250 km geri oturduldu. Moskva döyüşündə və 1942-ci ilin qış hücumunda sovet qoşunlarının qələbəsi Almaniyanın İldırımsürətli müharibə planını boşa çıxardı.Bu qələbə işğal edilmiş ölkələrdə Müqavimət hərəkatına güclü təkan verdi, antihitler koalisiyasını möhkəmlətdi, faşist dövlətləri blokunu zəiflətdi.