LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Mehmanxana

Balaca otellər Qərbi Avropa ölkələrinə aid edilir, daha çox romantik ərazilərdə istifadəyə verilir, hətta tarixi yerlərdə və qalalarda olur. Resort Hotel Ümumiyyətlə resort sözü (hərfi tərcüməsi kurort deməkdir) böyük otellər üçün spesifikdir və güclü idman, əyləncə infrastrukturuna malikdir. Bu tanınmış ad daha çox Avropa ölkələrində 4 və 5 ulduzlu otellərə aid edilir, hətta Asiyada 3 ulduzlu otellər də resort adlana bilər. Həmçinin sahil zonasında yerləşir, hətta kurort ətrafına aid edilir. Əlbəttə ki, belə otellərdə aktiv həyat tərzi keçirən insanlar məskunlaşır, həmçinin yüksək səviyyəli əyləncə axtarırlar.
Mehmanxana

Buna görə də resort otellərdə hovuzlar olur, bəzilərində isə bir neçə hovuzun olması da mümkündür. Bununla yanaşı sauna, mini klub, trinajor zalı yaxud fitnes mərkəzi, tennis kortu, şəxsi diskoteka, uşaqlar üçün nəzərdə tutulmuş mini klub bura aid edilir. Həmçinin otelin yerləşdiyi ərazidən asılı olaraq oteldə qolf sahəsi, dayvinq məktəbi, sörfinq mərkəzi də görmək olar. Bütün bunlar sağlam və əyləncəli şəkildə keçirilən istirahətə müsbət təsir göstərir. Qiymətə səhər yeməyi və nahar, hətta all pansion, yaxud all inclusive də daxil edilir.
Mehmanxana

Holiday Village Holiday Village sözü tərcümədə istirahət üçün balaca kənd mənasını ifadə edir, deməli sizi ailəvi, rahat, sadə istirahət gözləyir. Village sözünə otellərdə rast gəlmək mümkündür, lakin aşağı ulduzlar verilir, bəzən isə HV–1 beş ulduzlu, HV–2 dörd ulduzlu olur. Sizə taxtadan hazırlanmış kotteclərdə belə qalmağı təklif edə bilərlər. Bu zaman sizin yeriniz kafeldən, vanna otağınız duş kabinəsindən ibarət olacaqdır. Eyni zamanda böyük olmayan, dörd, beş kanalı tutan televizor olacaqdır, nömrədə kreslo və böyük yataq olmayacaqdır.
Mehmanxana

Lakin ərazi əyləncəli olacaqdır, güclü animasiya heyəti burada işləyir, maraqlı və ailəni cəzb edən istirahət sizə təklif edilir. Belə yerlərdə ən böyük diqqət uşaqlara həsr edilir, həmçinin mini klublar da fəaliyyət göstərir. Bu sözdə iki sözün birləşməsi istifadə edilir; Resort – Spa, bu da artıq oteldə əla SPA mərkəzinin olmasını sübut edir. Məhz SPA yalnız gözəllik kabineti deyil, hansı ki, sizə güclü maskalar və manikur təklif edilir. SPA mərkəzlərində sizə müasir metodlardan istifadə, üz və dərinin mineral sularla müalicəsi daxildir.
Mehmanxana

Hətta qədim ölkə adətlərinə aid edilən SPA mərkəzləri də vardır. Qərbdə SPA otelləri dörd və beş ulduzlu olur, olduqca bahalıdır, Şərqdə xüsusən Tailandda beş ulduzlu otellərdin verdiyi xidmətləri üç ulduzlu otellərdə görə bilərsiniz. SPA – nın qiyməti adətən hazırlanmış paketə daxil edilmir, lakin bəzən altı günlük kursu bura daxil edirlər. Hətta həmin paketi almayaraq, əla xidmətdən və otelin digər təkliflərindən maksimum yararlana bilərsiniz. Bu kimi yerlər yüksək standartları sevən şəxslərə təklif edilir.
Mehmanxana

Self–Catering Apartments Bu adi mənzillərdir, hansı ki, yataq otaqlarının yanında yemək otağı və mətbəx bölməsi də sizin iradənizə verilir. Həmin mətbəxdə ən azı soyuducu, mikrovalnovka, boşqablar da yer alır. Bahalı və rahat apartamentlərdə pilitə, rahat yemək stolu, yumşaq mebel, həmçinin paltar və qabyuyan maşın da yerləşdirilir. Bütün bunların olmasına baxmayaraq, çatışmayan cəhət xidmətdir, hansı ki, hərə yeməyini hazırlasın və sənin yerini yığsın. Apartamenti müvəqqəti ev də adlandırmaq mümkündür, burada ailə ilə birlikdə yaşamaq olar, həmçinin məhzulları yaxındakı mağazalardan da almaq məsləhətlidir.
Mehmanxana

Bütün bunlar restoran və kafelərə edilən maddi sərfiyyatı azaldır. Bizim bazarda apartamentlər hələ ki, geniş yayılmayıb. Çünki bizim insanlar ildə bir dəfə istirahət etməyə üstünlük verirlər, bu zaman da bütün xidmətləri göstərəcək heyət axtarırlar. Avropalılar isə durmadan səyahət edən insanlar olduğu üçün onlar belə yerlərə xüsusi əhəmiyyət verirlər. Apartamentlər müxtəlif ölüçülərə malikdir; studio (1 otaqdır mətbəx bölməsi ilə birlikdə), bir, iki yaxud üç yataq otağından ibarət olması mümkündür.
Mehmanxana

Apartamentlərdə nə qədər çox otaq olsa, o qədər çox əhalinin məskunlaşması olacaqdır, lakin çox otaqlı apartamentlərə az hallarda rast gəlinir. Apart Hotel ( yaxud Serviced Apartments) Eyni ölçülü mənzillərdir, bu kimi yerlər qonaq otaqlarının birləşmiş formasını özündə birləşdirir. Lakin bu nömrələrdə xadimələr vardır və otaqları yığışdırır. Eyni zamanda infrastrukturun müəyyən hissələri də daima təmizlənir. Bura hovuz, bar, restoran və başqaları daxildir.
Mehmanxana

Belə yerlərdə qalmaq olduqca bahadır, lakin sizin edəcəyiniz işlər çox azdır. Adətən restoranlarda səhər yeməyini əvvəlcədən sifariş etmək və pulunu da ödəmək mümkündür. Bu xassə nahara da adi edilir. Apart komplekslərin çox hissəsi bu qaydalara uyğun istifadəyə verilir. Beach Hotel Beach sözü çimərlik mənasını ifadə edir və adından göründüyü kimi otelin dəniz kənarında yerləşdiyinin siqnallarını verir.
Mehmanxana

Lakin yerləşmənin düzgün ulduzların verilməsi və xidmətin səviyyəsinə aidiyyatı yoxdur. Garden Hotel Garden sözünün mənası bağ deməkdir, deməli sizin oteliniz yaşıl ərazidə yerləşmişdir. Ən çox rast gəlinən bu tipli otellər dəniz kənarına yaxın ərazilərdədir. Ulduzların verilməsi müxtəlifdir. Otellərin təsnifatı
Od

Od — mifoloji təsəvvürlərdə dünyamızın yaranmasına təkan verən ikinci mühüm amildir. Əski inanışlarda odu günəşlə, işıqla, gündüzlə əlaqələndirirdilər. Ulularımız ona Dan ("dan yeri sökülür" deyimində indi də işlədilir) da deyirdilər. Odun insan həyatında rolu Odun temperaturu yanğını yaradan materialın növündən və havanın təzyiqindən, odun rəngi isə yanan materialın qarışığından asılıdır. Dörd ünsürün qədim Şərq təqvimlərində qəzalar kimi xarakterizə edilməsinin əsasında onların ikili mahiyyətinə (həm yaradılışa, həm də məhvə xidmət etmələri) inam dayanır.
Od

Belə ki, od inkişafın, mədəniyyətin təkanverici qüvvəsi tək göstərilməklə yanaşı, həm də yarananları yandırıb kül edir, fəlakətlərin mənbəyinə çevrilir. Təsəvvürlərdə odun xeyirxahlığına, yoxsa şərinə, ziyanlarına birinci inanıldığını müəyyənləşdirmək çətindir. Miflərdə tez-tez üstünlük birindən digərinə ötürülür. Məsələn, "Munisnamə"də göstərilir ki, Allah ilk olaraq cəhənnəmi yaratmışdır. Onun göstərişi ilə cəhənnəmin palçığı min il qaynadıldığından qıpqırmızı qızarmış, sonra təkrar min il də qaynadılmışdır ki, közərməsi ağarsın.
Od

Bundan sonra yenə min il qaynadılmışdır və nəticədə cəhənnəmin torpağının rəngi qapqara qaralmışdır. Beləcə cəhənnəmə həmişəlik zülmət və qaranlıq çökülmüşdür [123, 550]. Mifdən aydın olur ki, Allah cəhənnəmin əbədi odunu yaratmaqla dünyanın başqa elementlərinə həyat vəsiqəsi vermişdir. Tanrılara məxsus odun insanlara ötürülməsinə həsr olunan ilkin miflərdə isə ocağın əldə edilməsi ilə ailənin təməli qoyulur, insanlar ev tikməyi öyrənirlər. Lakin ən ibtidai inanışlardan görünür ki, gözünü dünyaya ilk açan bəşər övladının qarşılaşdığı təbii fəlakətlərin birincisi yanğınlardır.
Od

"Ram" ediləndən, yəni çaxmaq daşı ilə quru otu alovlandırmağı öyrənəndən sonra isə onlar dan söküləndə qaranlığı qovub gündüzü əmələ gətirən günəşin də oddan, işıqdan törədiyini zənn etmişlər. Yeri gəlmişkən bir də vurğulayırıq ki, yazqabağı mərasimlərdə həyət-bacada qalanan tonqalların kökünü atəşpərəstliklə bağlayanlar yanılırlar. Zoroastrizmdə od tanrının nişanəsidir, müqəddəsdir, birmənalıdır. Oda qurbanlar kəsilir, bəzən insanın özünü də qurban kimi tonqala atıb yandırırlar. Odla bağlı yazqabağı mərasimlərdə isə tonqalların üstündən tullanıb azar-bezarı odun üstünə tökürlər.
Od

Tanrıya bu cür hörmətsizlik edilməsi atəşpərəstlikdə mümkün ola bilməzdi. Qədim insanlar odu əldə etməmişdən əvvəl bir yerdə qərar tuta bilmirdilər. Mağaradan-mağaraya, bir ərazidən başqasına köçürdülər. Soyuqların düşməsi onları sərt şaxtalı iqlimdən mülayim havalı yerlərə getməyə vadar edirdi. Odu əldə etməklə onlar oturaq həyata keçdilər, bir mağarada qərar tutdular.
Od

Soyuğa davam gətirə bildilər. Ona görə də türk dilində odun beşiyi hesab edilən "ocaq" neçə əsrlərdir ki, yurd, mənzil, vətən, nəsil mənalarında işlənir. Bir adamın kökünü kəsmək istəyəndə ona "ocağın sönsün" - deyirlər. Eləcə də od tərəqqinin, inkişafın təməl daşları hesab edilir. Dünya xalqlarının odla bağlı mifik hekayələri Dünya xalqlarının odla bağlı bir sıra məşhur mifik təsəvvürlərinin mənbəyi Qafqazla, Azərbaycanla bağlınır.
Od

Mənbələrdə göstərilir ki, odu insanlara bağışlayan Prometey Olip allahlarından (başda Zevs olmaqla) çox-çox əvvəlki dövrlərin təsəvvürlərinin məhsuludur. Onun mənşəyini bolqarlara və skiflərə aid edirlər. Hər iki halda prototürklərlə bağlanır. Bu ehtimalı gerçəkləşdirən bir cəhət olduqca maraq doğurur. Prometey insanları sudan və torpaqdan düzəldir, elə edir ki, onlar həmişə göyə baxsınlar.
Od

Bildiyimiz kimi, yunan allahları dağlarda (Olimpdə) yaşayırdılar. Yalnız əski türklərin inamlarında baş ruh yuxarı dünyada yerləşir, yaxud allah göy təbəqəsinin (Göy tanrı) özüdür. Esxilə görə, odu insanlara ötürməklə Prometey həm də texniki tərəqqini, mədəniyyəti, incəsənəti onlara bağışlamışdır. O, qayalıqlarda, soyuq, qaranlıq daş mağaralarda heyvanlar kimi ömür sürən bəşər övladına ev tikməyi, gəmi qayırmağı, təsərrüfatla məşğul olmağı, paltar geyməyi, saymağı, yazıb-oxumağı, ili fəsillərə, aylara, həftələrə, günlərə ayırmağı, allahlara qurbanlar gətirməyi, fala baxmağı öyrətmişdir. Prometey sözünün mənası "müdrik", "gələcəkdən xəbər verən" deməkdir.
Od

Yunan mifologiyasında, odu insanlara bağışladığı üçün Prometey cəzalandırılır, Qafqaz dağlarında, skiflər yaşayan ərazilərdə zəncirlənir. Quzğunlar Prometeyin bədənini dəlik-deşik edirlər. Zevs dəfələrlə onun canını özünə qaytarır və əzab-əziyytli ömrünü uzadır. Prometey dünyada insanlar uğrunda fədakarlıq göstərən ilk mədəni mifik qəhrəmanlardan biridir. İsuss Xristosun çarmıxa çəkilməsi, demək olar ki, Prometeyin fədakarlığının yaşadığımız zamanın başlanğıcında təkrarıdır.
Od

Prometey insanlara tövsiyə edir ki, odu sönməyə qoymasınlar, yaşadıqları mağaraların tonqalları həmişə yansa, insan nəslinə heç bir qüvvə bata bilməz. Və dünyanın əksər dillərində işlənən "ocaq" sözünün türk mənşəli olmasına heç kəs şübhə ilə yanaşmır. Məhz Azərbaycan türklərinin dilində bu gün də işlənən "ocağın sönməsin" alqışının həmin mifik təfəkkürlə bağlılığını danmaq mümkün deyil. Eləcə də mifik qanunauyğunluğa əsəsən, qəhrəman doğulduğu yerdə də ömrünü başa çatdırmalıdır. Lakin yunan mifoloji sistemində Prometeyin meydana gəlməsi dumanlı olduğu kimi, ömrünün sonu aid olduğu ölkədə tamamlanmır.
Od

Onun yunan mifoloji sisteminə hazır şəkildə başqa xalqdan keçdiyi güman edilir və Prometeyin Qafqazda əsil vətənini axtarsaq, Azərbaycandan o yana getmək mümkün deyil. Azərbaycan təsadüfi olaraq əksər qədim mənbələrdə "odlar diyarı" adlandırılmır. Bəs "yunanlaşmamışdan", Prometeyləşməmişdən qabaq öz vətənində insanları tərəqqiyə çatdıran tanrı, yaxud tanrı elçisi necə adlandırılmışdır? Bizcə, adında "od" və "xoşbəxtlik", "müdriklik" sözlərini birləşdirən Qorqud. Azərbaycan türkləri onları dünyaya gətirən, tərbiyə edən, ağla-kamala çatdıran atalarına "dədə" deyirlər.
Od

Prometey - Qorqudun da yaratdığı insanlar ona "dədə" deyə müraciət etmişlər. M.Seyidovun qənaətincə, Qorqud sözü iki yerə bölünür: "qor" - od, "qut" isə "xoşbəxtlik" mənasındadır. Onun fikrincə, "Qorqud" xoşbəxtliyin mayası, bəxt mayası, can, ruh mayası deməkdir" [88, 134-144]. Azərbaycanda oda münasibət Azərbaycanlıların qam təsəvvürlərini özündə əks etdirən ən əski inamlarda da tonqal yandırılmasının izahını tapmaq olar. Ulu əcdadlarımız belə hesab edirdilər ki, ildə bir dəfə ölmüş babalarının ruhları öz nəvə-nəticələrinə baş çəkməyə gəlirlər.
Od

Ata-baba ruhlarının gəlişinin vaxtı İlaxır çərşənbələrə düşür. Əgər onlar görsələr ki, nəsilləri yaşayan evlərdə tonqallar qalanmır, ocaqlar sönüb, elə bilirlər ki, qoyduqları adət-ənənələr tapdanıb, övladlarına qalan var-dövlət göyə sovurulub, hər şey məhv olub, qayıdıb gedərlər və bir də o tərəflərə hərlənməzdilər. Bir də ilk çərşənbə axşamı görsələr ki, ocaqlardan tüstü gəlmir, xörəklər bişirilmir, nəvə-nəticələri deyib-gülmürlər, ac-yalavacdırlar, küsülüdürlər, onda da inciyər və bir də oralara gəlməzlər. Məhz bu inama görə, İlaxır çərşənbələrdə tonqallar qalanır, şənliklər keçirilir, umu-küsü aradan götürülür. Həmçinin bax Od çərşənbəsi Ağızdan alov çıxarma
Ev sərçəsi

Ev sərçəsi (lat. Passer domesticus) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin quşlar sinfinin sərçəkimilər dəstəsinin sərçələr fəsiləsinin əsl sərçə cinsinə aid heyvan növü. İnsanlarla qonşuluqda yaşayan, xarici görünüşünə və çıxardığı səslərə görə ən tanınmış quşlardır. Növ adı da insanlarla eyni ərazini paylaşmaları ilə əlaqədardı.. Bioloji təsviri Xarici görünüş Uzunluqları 14–18 sm, çəkiləri 21–37 q təşkil edir. Ümumi rəngi — yuxarıdan qəhvəyi-qonur, sarımtıl rəng qara ləkələrlə, aşağıdan isə ağımtıl və ya boz. Yanaqları ağ, qulaq ətrafı ərazilər isə solğun boz rəngdə olur. Qanadları sarımtıl ağ zolağa sahibdirlər. Erkəklər dişilərdən qara rəngdə olan ləkəsinə görə fərqlənirlər.
Ev sərçəsi

Bu ləkə boğaz və sinənin yuxarı hissəsini nəhatə edir. Üstəlik erkəklərin başlarının üst hissəsi tünd boz və tünd qonur rəngdə olur. Dişilərdə isə göz ətrafında boz-sarı rəngli zolaq vardır. İlk əvvəllər ev sərçələrinin yayılma arealı Şimali Avropa ilə məhdudlaşırdı. Sonradan Avropa və Asiya (Arktika, şimal-şərqi, cənub-şərqi və mərkəzi istisna), Şimali və Şərqi Afrika, Seneqal, Kiçik Asiya, Ərəbistan yarımadası və Yava adasına yayılmışdır. XX əsrdən etibarən isə dünyanın bir çox ölkələrinə aparılmışdır. Hazırda onlar yuxarıda qeyd olunan ərazilərdən başqa Cənubi Afrika, Avstraliya, Yeni Zelandiya, Şimali Amerika və Cənubi Amerikaya və bir çox adalar yayılmışdır. Alkt fəsiləyə daxil olan digər quşların böyük əksəriyyəti kimi demək olar ki, köçəri quşlar sayılmırlar, ancaq arealın ən şimal nöqtələrindən 1000 km məsafədə cənuba uçurlar.
Ev sərçəsi

Mərkəzi Asiyadadan isə Öz Asiya və ya Hindistana köç edirlər. İnsan yaşayış yerlərini təqib edərək meşə tundra və hətta tundra zonalarına belə yayılmışlar — Murmansk vilayətində, Peçorta çayının mənsəbindən, Saxanın şimal sərhədlərinə qədər. Həyat tərzi Sinantrop canlı olaraq, insanla eyni yaşayış məkanını paylaşmaqla yanaşı, insanın təsərrüfat fəaliyyəti nəticəsində dəyişilən həyat mühitinə tez bir şəkildə uyğunlaşa bilir. Sərçələrə istər şəhər istərsə kənd tipli yaşayış məntəqələrində rastlamaq mümkündür. Ancaq Orta Asiyada onlar insanlardan uzaq durmağı üstün bilirlər. Kənd təsərrüfatında əkinçiliyinin genişləndirilməsindən sonra onların şimal və cənub istiqamətində geniş ərazidə yayılması müşahidə edilir. Ev sərçələri oturaq həyat tərzi keçirir bu yuva şərtləri və insan yaşayış məntəqələrində zəngin yeməklə əlaqəlidir. Qidalanması Əsasən bitki mənşəlli qidalarla qidalanırılar.
Ev sərçəsi

Ancaq balalarını yaz ayları həşəratlarla bəsləyirlər. Onların qida rasionuna dənli bitkilərin toxumları, ərzaq qalıqları, tarlalarda sünbüllər, albalı, üzüm, qarağat giləmeyvələri, yazda çiçək qönçələri daxildir. Yaxın ətrafda qida olmadıqda çəmənliklərə, meşə ətraflarına və çöllərə üz tutaraq yabanı ot bitkilərinin toxumları və bəzən cücülərlə qidalanırlar. Sərçələr ya cütlüklər ya da koloniyalar şəklində yaşayırlar. Yuvalarını insanların evlərində və ya yaşayış məntəqələrinə yaxın ərazilərdə qururlar. Arealının cənubunda insanlar tərəfindən əkilmiş bitki və kolların arasında və ya sahələrə yaxın gildən təşkil olunmuş hündür yarğanlarda yuva qururlar. Cənubda sahə və tez-tez ağac və çalı ağaclarında, yarğanlarda, sahələrə bitişik tikilli qayalıqlarda tikilməkdədir Yuvalarını müxtəlif yerlərdə — binaların damlarında, dəliklərdə, böyük quş yuvalarının divarlarında (Əsl vağ, Leylək, Qartal), ağac oyuqlarında, insanların düzətdiyi quş evləri, Adi sahil qaranquşunun hazırladığı dəlikləridə yuva qura bilirlər. Arealının cənubunda ağac budaqlarında belə yuva qurmaları müşahidə edilir.
Ev sərçəsi

Araşdırmaçıların uzun sürən müşahidələri onu göstərir ki, sərçələr ömrü böyü eyni cütlüklə ömür sürürlər. Bu canlıların örta ömür müddəti elədə çox olmasa da 9–11 il ömür sürən sərçələrə də rastlanılmışdır. Ancaq onların böyük hissəsi 4 ildən artıq ömür sürmür. Gənc sərçələrin böyük qismi ilk qışlamalarını belə keçirə bilmir və ortalama olaraq 9–21 ay yaşayırlar. Yuvanın inşasındaçütlüyün hər iki üzvü iştiirak edir. Yuvalar dərin olur və əsasən quru otlardan inşa edilir. Quş lələklərindəndə istifadə edilməklə qalıq divarlı yuvalar qurulur. Ev sərçələrində çütləşmə dövrü erkən başlayır.
Ev sərçəsi

Çetləşmələr səs-küylər və dava-dalaşlarla müşahidə edilir. Mart ayında çütlüklər yuva tikintisinə başlayır və apreldə yumurta qoyurlar. Dişilər 4–10, adətən 5–7 ədəd yumurta qoyurlar. Yumurtalar ağ rəngdə olur. Qırt yatma dövrü 11–13 gün davam edir. Balanı hər iki valideyn bəsləyir. Balaya əsasən həşəratlar yedizdirilir. Bala yumurtadan çıxdıqdan 10 gün sonra yuvanı tərk edir.
Ev sərçəsi

Sərçələr yay aylarında bəzən iki (şimalda) və ya üç dəfə (cənubda) qırt yata bilirlər. ikicı qırtyatma iyun ayının ikinci yarısından başlayır, balalar yumurtadan iyulda çıxır. Sərçələr adətən sürülər halında toplanır, bəzən bir neçə min başdan çox qrup təşkil edir və tarlalara yemək üçün uçur. Payızın sonlarında quşlarda bir canlanma müşahidə edilir, erkəklər dişilərə qulluq edir, yuvaya yeni materiallar gətirirlər. Yenilənmiş yuva qışda gecə soyuqlarından qorumağa imkan verir. İlk əvvəllər növə Karl Linney tərəfindən Fringilla domestica adı verilmişdir. Növ (Fringilla) cinsinə daxil edilmişdir. Yarımnövləri ev sərçələri 12 yarımnövə bölünür: Passer domesticus bactrianus Zarudny & Kudashev, 1916 Passer domesticus balearoibericus von Jordans, 1923 Passer domesticus biblicus Hartert, 1904 Passer domesticus domesticus (Linnaeus, 1758) Passer domesticus hufufae Ticehurst & Cheesman, 1924 Passer domesticus hyrcanus Zarudny & Kudashev, 1916 Passer domesticus indicus Jardine & Selby, 1831 Passer domesticus niloticus Nicoll & Bonhote, 1909 Passer domesticus parkini Whistler, 1920 Passer domesticus persicus Zarudny & Kudashev, 1916 Passer domesticus rufidorsalis Brehm, 1855 Passer domesticus tingitanus Loche, 1867Əvvəllər Hindistan sərçəsi müstəqil növ olaraq (P. indicus) qəbul edilirdi.
Ev sərçəsi

Onlar ev sərçələrinə nisbətdə az sinantrop olması və Orta Asiyadan hindistana köç etməkləri ilə seçilirlər. Kapiotip: 76–78 xromoson (2n). Molekulyar genetika]Verilənlər bazasında saxlanılan nukleotidlərin ardıcıllığı EntrezNucleotide, GenBank, NCBI, ABŞ: 1645 (2015-ci il 18 fevrala olan məlumat). Genom: 1,26–1,57 pq (C-value). Ev sərçəsi 11 min il öncə Avropa və Asiyadan Yaxın Şərqə qədər ərazidə yayılmışdış. Bu dövrdə Passer domesticus bactrianus yarımnövü meydana gəlmişdir. Evsərçələrində AMY2A variantı var ki, bu, uzun nişasta molekullarının daha qısa müddətə parçalanmasına imkan verən pankreasın fermentinin daha effektiv versiyasını istehsal etməyə imkan verir. İnsanlar və sərçələr İnsanla sərçə arasında olan əlaqə həm xeyir həm də zərər verə bilər.
Ev sərçəsi

Bu baxımından müsbət və mənfi münasibətlər vardır. Bəzən sərçələr ziyan verici hava ilə yayılan infeksiyaların daşıyıcısı ola bilir. Bir tarladan digərinə uçan quşlar bəzən zərərli anbar gənələrini daşıyırlar. Bununla yanaşı ev sərçələri Təbii çiçək, Difteriya və bir neçə ev quşu xəstəliklərini yayırlar. 2004-cü ildə Çində H5N1 virusu olan Quş qripi epidemiyası zamanı 38 ev sərçəsində aparılan testlər onların bəzisində təhlükəli virusun aşkarlanması ilə nəticələnmişdir. Ev sərçələri əsasən areallarının cənubunda yay ayları çox saylı olduqları zaman dənli bitkilər, həmcinin giləmeyvələr (albalı, üzüm), günəbaxan və çətənə əkinlərinə ziyan vura bilir. Sovet dövründə Orta Asiyada ev sərçəsinin bir yarımnövü olan Hind sərçəsi zərərveriçi olaraq ona qarşı zəhərli qidalarla mübarizə aparılırdı. İlin qalan dövrlərində sərçələr insanlara demək olar ki, zərər vurmur.
Ev sərçəsi

Xüsusi ilə bala çıxartdıqları dövrdə həşərat yeyən quşlaraın olmadığı ərazilərdə zərərveriçi həşəratlarla qidalanmaları insan üçün faydalıdır. Onların kütləvi ovlandığı zərərveriçi həşəratların artması müşahidə edilir. Çində 1950-ci illərdə kənd təsərrüfatı zərərveriçilərinə qarşı aparılan sərçələri məhv etmə kompaniyası zamanı təkcə 1958-ci ilin aprel-may aylarında 3 gün ərzində Pekin və Şanxayda 900 min sərçə öldürülmüşdür. Həmin ilin noyabrının birinci yarısına qədər isə dəqiq olmayan məlumata görə 1,96 mlrd quş məhv edilir. Ancaq kütləvi ovlamalar 1959-cu ilin yaz-ya\y aylarında Şanxay və digər iri şəhərlərdə zərərli həşəratların kütləvi artımına səbəb olur. 18 mart 1960-cı ildə Mao Tszedunun şəxsi qərarı ilə bu məhv etmə dayandırılmışdır. İnsanlar tərəfindən sərçələrin zərərli həşəratları ovlamasına minnətdarlıq olaraq abidələr ucaldılmışdır. Buna misal olaraq XIX əsrin ortalarında qoyulmuş abidəni göstərmək olar.
Ev sərçəsi

2003-cü ildə bənzər bir abidə Baranoviçi şəhərində "Belarus quşlarının qorunması" ictimai təşkilatı tərəfindən 2003-cü ildə keçirilmiş "Ev sərçəsi — 2003-cü ilin quşu" kompaniyası çərçivəsində qoyulmuşdur. Sərçənin əti bərk və dadlı olmaması səbəbindən qida kimi istifadə edilmir. Sərçələrin yoxa çıxması Belə bir fiki vardır ki, insana ən yaxın yabanı canlısı olaraq "bioloji bir göstərici" kimi fəaliyyət göstərə bilər. Bu növün populyasiyası əsasında ətraf mühitin vəziyyəti haqqında mülahizə irəli sürmək mümkündür. XXI əsrin əvvəllərinə əsasən ümumi Avropa miqyasında sərçələrin sayında azlma müşahidə edilir. Bəzi ölkələrdə isə bu növün nəsli kəsilmək ərəfəsindədir. Belə ki, 1980-ci illərdə çexiyada sərçələrin sayı 75 %, Böyük Britaniyada 68 % azalmışdır. Böyük Britaniyanın əsasən şəhərlərində demək olar ki, sərçələr tamamən yoxa çıxmışdır.
Ev sərçəsi

Onların yoxa çıxmasına səbəb kimi şəhərlərdə yaşıllıqların azalması, rekonstruksiya işləri ilə əlaqədar quşların bala çıxartma gönəmində balalarını cücülərlə qidalandıra bilməmələri həşəratların olmaması göstərilir. Buna baxmayaraq Avstraliyada Köhnə qitədən fərqli olaraq saylarında artım müşahidə edilir. Bu isə qitənin ekoloji balansını poza bilər. Bu səbəbdən sərçələrin ovlanması həyata keçirilir. Ancaq bu istənilən nəticəni vermir. Xarici keçidlər "Pekində 300 sərçə təbiətə buraxılmışdır"
Körfəz

Körfəz — okeanın və ya dənizin quruya çox daxil olmuş, lakin okeanla sərbəst əlaqəsi olan hissəsidir. Sakit okeanda – Alyaska, Kaliforniya, Atlantik okeanında — Qvineya, Meksika, Müqəddəs Lavrenti, Biskay, Fin, Riqa, Botnik, Fandi, Hind okeanında – Benqal, Böyük Avstraliya, Iran, Ədən, Oman, Şimal Buzlu okeanında – Hudzon, Ob. Dənizlərdən fərqli olaraq, suyunun xassələrinə, axınlarına və orada yaşayan canlılara görə okeanlardan az fərqlənir. Bəzi dənizləri səhvən körfəz, bəzi körfəzləri isə dəniz adlandırmışlar. Əslində Meksika körfəzi dəniz, Qırmızı dəniz isə körfəz adlandırılmalıdır. Çünki Meksika körfəzinin suyunun fiziki-kimyəvi xüsusiyyətləri və üzvi aləmi onu dəniz adlandırmağa imkan verir.
Kişi sözü (film, 1987)

Kişi sözü — Rejissor Cahangir Mehdiyevin filmi. Ömrü kişi kimi yaşamaq, öz sözünün ağası olmaq asandırmı? Adam həyatda öz yerini necə tapmalıdır? Film bu suallara cavab verir. Müasir Azərbaycan kəndindən bəhs edən kinolentdə namus, ləyaqət və şan-şöhrət kimi məsələlərə toxunulur. Hər bir valideyn üçün cəmiyyətdə yerini tapan, öz mənliyini təsdiq edən övlad böyütmək əsl səadətdir. Lakin həyatın özünəməxsus qanunları var.
Kişi sözü (film, 1987)

Məhz buna görə bəzən həyat hər kəsin arzuladığı kimi olmur. Filmin qəhrəmanı Qasım (Əjdər Həmidov) üçün də həyat sınaq məktəbinə çevrilir... Film haqqında Film aktyor Əjdər Həmidovun kinoda ilk işidir. Film aktrisa Sənubər İsgəndərlinin kinoda ilk işidir. Filmin çəkilişləri bir neçə yerdə aparılsa da, pavilyon çəkilişləri olmayıb. Filmə 15 ay vaxt ayrılmasına baxmayaraq film 10 aya hazır oldu. Filmin təsdiq etmə mərasimindən sonra rejissor Cahangir Mehdiyev məsləhətləşmək üçün Moskvaya, müəllimi Georgi Daneliyanın yanına üz tutur.
Hacı Surxay Məmmədli

Hacı Surxay Məmmədli (tam adı: Surxay Məmməd oğlu Məmmədli) — azərbaycanlı ilahiyyatçı-din xadimi, ilahiyyat elmləri doktoru, İçərişəhər “Cümə” məscidinin axundu, Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin İçərişəhər üzrə səlahiyyətli nümayəndəsi (2004—h.h. ), Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin Dərbənd şəhəri üzrə səlahiyyətli nümayəndəsi (1997—2004). Surxay Məmməd oğlu Məmmədli 5 may 1968-ci ildə Masallı rayonunun Sirəbil kəndində anadan olub.Orta təhsilini Sirəbildə almışdır. 1990-cı ildə Qafqaz İslam Universitetinə daxil olub və oxuduğu zamanda həmin universitetdə müəllim vəzifəsində çalışmışdır. Tələbəlik illərində Azərbaycan Müsəlman Gənclər Birliyinə sədrlik edib.1993-cü ildə Bakının Xətai rayonunun Əhmədli qəsəbəsinə axund təyin olunub.
Hacı Surxay Məmmədli

1997-2004-cü illərdə Rusiyanın Dağıstan Respublikasının Dərbənd şəhərində Qafqaz Musəlmanları İdarəsinin səlahiyyətli nümayəndəsi vəzifəsində çalışıb. 2004-cü ildən İçərişəhər “Cümə” məscidinin axundu və eyni adlı dini icmanın rəhbəridir.2016-cı ildə Rusiyanın Təhsil və Elm Nazirliyinin Ali Attestasiya Komissiyasının qərarı əsasında ilahiyyat elmləri doktoru elmi dərəcəsi verilib.Ailəlidir, 2-si oğlan, 1-i qız, 3 övladı var. Azərbaycan, Ərəb, Fars, Rus və ingilis dillərini bilir. "İslamda əxlaq" "İslam maarifində dünyaya münasibət" Həmçinin bax Xarici keçidlər Hacı Surxay Məmmədli — Facebook səhifəsi Sabiq rəsmi saytı (az.) "Hacı Surxay Məmmədli şəhidlərimizə xütbə oxudu" ( (az.)).
Kauçuk

Kauçuk (təbii) - bitkilərdən alınan təbii polimerdir. Ondan vulkanizasiya yolu ilə rezin əldə edilir. Kauçuk yüksək molekulalı, otaq temperaturunda yüksək qayıdış deformasiya xassələrinə malik elastomerlər qrupuna aiddir. Kauçuk təbii yolla Braziliyada heveya adlanan ağaclardan alınan lateksdən hazırlanır. Bu maddənin adı Braziliyia əhalisinin lateksdən hazırladıqları "kauçu" (kau-ağac, uçu-axmaq deməkdir) sözü ilə bağlıdır.
Kauçuk

Kauçuk, plastik kütlə, sintetik liflər və s.dedikdə polimer maddələr nəzərdə tutulur. Müasir sənayenin yüksək texniki səviyyəsini kauçuksuz təsəvvür etmək çətindir. Rezin müxtəlif sahələr üzrə istifadə edilməsini səviyyələndirmək üçün yada salmaq kifayətdir ki, TU-104 markalı sərnişin təyyarəsində 126 min müxtəlif rezin hissə var. Bir tankın istehsalına 800 kq, bir yük avtomobilinə 240 kq, təyyarəyə 600kq, böyük gəmiyə isə 68 ton kauçuk sərf olunur. Bir sıra müsbət xassələrinə - elastikliyinə, elektriki keçirməməsinə, havanı müxtəlif qazları, habelə suyu özündən buraxmamasına, sürtünməməyə qarşı davamlılığına, kimyəvi cəhətdən aqressiv sayılan maddələrdə xarab olmamasına və s.görə kauçuk,sənayenin müxtəlif sahələri üçün olduqca qiymətli və əvəz edilməz materialdır.
Kauçuk

Ümumi xassəli sintetik kauçuklar Bu tip kauçuklardan ən çox tətbiq olunanları izopren kauçuku (SKD,SKDA, SKB), natrium butadien kauçuku (SKB) və başqalarıdır. İzopren kauçuku xassələrinə görə təbii kauçuka oxşayır. Bu kauçuk əsasında hazırlanmış rezin qarışığı Sintetik izopren kauçukları suya davamlılığına və yaxşı dielektrik keçiriliciyinə malik xassələri ilə fərqlənir. Onların bariz nümayəndələrindən biri SKİ- 3markalı kauçukdur. Bu konveyer lentləri, formalaşdırıcı məmulatlar, tibbdə işlədilən məmulatlar və s hazırlanır.
Kauçuk

Butadien kauçukları Butadien kauçukları (SKD, SKDA, SKB) əsasında alınan rezin aşağı temperatura, sürtünməyə, aşınmaya qarşı davamlı olur. SKD markalı butagien kauçukunun başqa kauçuklarla qarışığı əsasında alınan rezin yüksək dinamik davamlılığa malik çox gec qocalan materialdır. Belə rezin maşın şinləri , konveyer lentləri, izolyasiya materialları və kobellər hazırlamaq üçün tətbiq olunur. öz əməliyyatını nisbətən itirmişdir. Onun əsasında alınan rezinin möhkəmliyi yüksək olmur.
Kauçuk

SKB kauçuklarından məsaməli ebonit məlumatlar, dielektrik xassəli rezinlər müxtəlif məqsədlər üçün işlədilən rezin borular və s.hazırlanır. Hazırda SKB tədricən butadien –etirol (SKS) və butadien metilstirol (SKMS) kauçukları ilə əvəz edilir. Bu kauçuklar yaxşı fiziki- mexaniki xassələrə malikdir. SKS və SKMS əsasında alınan rezinlər sürtünməyə və aşınmaya qarçı yüksək müavimətə malik olduğundan konveyer lentləri hazırlanır. Xüsusi xassəli sintetik kauçuklar Bu tip kauçuklar butagen-nitril kauçukları (SKH), xlorpren kauçukları (nomrit), butilkauçik (BK) etil-propilel kauçuku (SKEPT), ureman kauçuku(SKU) siloksom kauçukları (SKT, SKTTB, SKTFT), flüor kauçuklar (SKF) , polisulfid kauçuklar (tiokollar) daha çox yayılmışlar.
Kauçuk

26, SKH-26m, SKH-40, SKH,-40m və s. Butadien – nitril kauçukları xüsusi xassələrə malikdir. Onlar yüksək tenperaturun, yağların və benzinin təsirinə qarşı davamlı olur. Ona görə də müxtəlif növ rezin məmulatlar hazırlamaq üçün həmin kauçuklardan istifadə edilir. Bu kauçuklardan araqatlar, kingəclər, əlcəklər, benzin qabları və s.hazırlamaq üçün lazım olan rezin istehsal olunur. Butadien – nitril kauçuklarından həmçinin izolxdıcı və elektrikkeçirən rezinlər, ayaqqabı dabanları və altlıqlar, ebonitlər, sərin mühitə qarşı davamlı örtüklər və s.də hazırlanır.
Kauçuk

Xlorpren kauçukları genişdir. Bu kauçukların alınması üçün əsas xammal asetilendir. Notritlər iki cür olur. Notrit-1(R,KR)- texnoloji xassələrinə görə çox davamlı deyil, möhkəmliyi də aşağıdır. Natrin -2(P-HP,PHK)- texnoloji cəhətdən davamlı yüksək möhkəmliyə malik kauçuklardır.
Kauçuk

Onlar yağa, benzinə, ozona qarşı davamlı olmaqla bərabər, yağlar yüksək temperatura davamlıdır. Natritlərdən oda davamlı konveyer lentləri, əlcəklər, qayışlar, oda davamlı yapışqanlar, kabellər və s.istehsal olunur. Butilkauçuk Butilkauçuk(BK) ən ucuz sintetik kauçukdur. Bu kauçuk əsasında alınan rezin kimyəvi cəhətdən çox davamlı olur, ondan hazırlanan məmulat atmosfer və istilik qoçalmasına qarşı davamlı olmaqla, həm də qələvi, turşu və ozonun təsirinə qarşı da çox davamlıdır. Butilkauçuk həm ümumi, həm də xüsusi xassəli kauçukdur.
Kauçuk

Ondan buxarkeçirən əlcəklər, konveyer lentlərı, texniki rezin hissələr və s.hazırlanır. Butilkauçukdan hazırlanan məmulatlar istiliyə, buxara, ozona və kimyəvi təsirlərə qarşı çox davamlı olur. Izolxdıcı rezinlər, tərkibində rezin olan müxtəlif parçalar sağıcı aparatlarının bəzi hissələri də butilkauçukdan hazırlanır. Uretan kauçukları Uretan kauçukları (SKU) yüksək elastikliyə malik aşınmaya qarşı böyük müqavimət göstərən materiallardır. Ureton kauçukları əsasında alınan rezinlər yağlarda və həlledicilərdə şişmir, ozonun, işığın, radiasiya şüalarının və silkələnmənin təsirinə qarşı çox davamlı olur.
Kauçuk

Bu rezinlərdən sürtünməyə qarşı çox davamlı olan məmulatlar, məsələn, kəsən dəzgahlar üçün hissələr daşıyan transportyor lentləri, boru başlıqları, çapetmədə işlənən vallar və s.hazırlanır. Siloksan kauçukları (SKH, SKTV, SKTFT). OH- SİR2-ON istiliyə , şaxtaya, havanın təsirinə, ultrobənövşəyi şüalanmaya, ozona, oksigenə qarşı davamlı kauçuklarıdır. Siloksan kauçukları əsasında alınan rezinlər aşağı və yuxarı temperaturda su ilə kontaktda olanda belə dialektrik xassəsini və elastikliyini itirmir. Siloksan kauçukları əsasında alınan rezinlərdən sıxlaşdırıcılar, qatı və pəncərələri hermetikləşdirmək üçün hissələr, təyyarələrin kabunələri, çox aşağı temperatura, ozonun və radiasiyanın təsirinə qarşı davamlı olan məmulatlar hazırlanır.
Kauçuk

Flüorkauçuklar Flüorkauçuklar(SKF) yüksək temperatura davamlı, mexaniki möhkəmliyə malik olan materiallardır. Onlar yağların, üzvi həlledicilərin və qüvvətli oksidləşdiricilərin təsirinə davamlı olurlar. Bu kauçuklar əsasında hazırlanan hermetikləşdirici hissələr və s.istehsal olunur. Flüorkauçuklar həmçinin aqressiv qazlarda və mayelərdə xarab olmayan əlcəklər, yüksək temperatura tab gətirən kabellər hazırlamaq üçün də əsas xammal hesab edilir. Polisulfid kauçukları Polisulfid kauçukları (tiokollar) iki aqreqot halda- maye (T-50) və bərk (DA) halda buraxılır.
Kauçuk

Maye tiokollar yağ və benzinin təsirinə qarşı davamlı pasta və sürtgü yağları hazırlamaq üçün tətbiq olunur. Bərk tiokollar üzvi həlledicilərin, ozonun, oksigenin təsirinə qarşı çox davamlı və qazkeçirməyən materiallardır. Onlardan yağlar və benzinin təsirinə qarşı dözümlü rezin məmulatlar hazırlanır. Kauçuk suya davamlıdır, benzol, toluol, ksilol, benzin, xloroform və s. mayelərdə yaxşı Kauçukun vulkanizasiya edilməsində istifadə olunan ən yararlı birləşdirici kükürddür, prosesin sürətləndiricisi kimi müxtəlif sulfidlərdən istifadə olunur. Kauçukun əsas tətbiq sahəsi təkər üzlüklərinin hazırlanmasıdır.
Kauçuk

Ondan həmçinin rezin məmulatlarının istehsalında (transportyor lentləri, ötürmə qayışları, rəqssöndürənlər, kipləşdiricilər), materialların elektrik cərəyanından izolə edilməsində, məişət mallarının istehsalında istifadə olunur. Süni Kauçuk Süni yolla alınan kauçuklar sintetik kauçuklar adlanır. Sintetik kauçukların alınması üsulları emulsiyon və sterespesifikasiya polimerləşməsidir. Polimerləşmə zamanı kautçukların molekulyar kütlələrini tənzim etmək olur ki, bu da onun emalı zamanı yüksək enerji tutumlu plastikləşmə mərhələsini ixtisara salır. Kauçukun alınması texnoloji prosesi kauçukun dispersiyadan və məhluldan ayrılmasını, onun katalizatorlar və emulqatlardan təmizlən-məsini, qurutma, briketləmə və qablaşdırmanı əhatə edir.
Kauçuk

Sintetik kauçukların istehsalında əsas monomer kimi neft qazlarından alınan butaden, izopen, stirol və s. maddələrlə brabər akrilonitril, ftorolefin və s. birləşmələrindən də istifadə edirlər. Sintetik kauçukların da ən böyük tətbiq sahəsi təkər üzlərinin istehsalıdır. Bu sahədə baş verən texniki tərəqqi maşınqayırmanın tələblərinə cavab verən yüksək istiliyə davamlı, ionlaşma şüalanmasına davamlı, yağ və benzinə davamlı kauçuklar işlənib tətbiq olunur. Bunun üçün kauçuklar qeyri üzvi elemnetlərdən (bor, fosfor, azot, ftor) ibarət olan monomerlərdən hazırlanır. Etimologiyası Azərbaycancaya Fransızcadan gəlmiş bu sözün mənşəyi keçua dilindəki kauchuk sözüdür.
Kauçuk

Kauçuk bəzi qərb dillərində “silgi” (rubber) və ya “Hindistan silgisi” olaraq adlandırılır. Bunun səbəbi 1744-cü ildə Avropaya Hindistandan gətirilməsi və ilk etapta sadəcə yazı silgisi olaraq istifadə edilməsidir.Kauçuk Keçua dilində, “ağlayan ağac” mənasını verir. Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. I hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 430 s.
Hamiləlik toksikozu

Hamiləlik toksikozu mayalanmış yumurta hüceyrənin inkşafı ilə əlaqədar meydana çıxan və çoxlu simtomlarla xarakterizə olunan xəstəlik sayılır. Bu simptomlardan tez –tez və qabarıq şəkildə meydana çıxanlar:MSS-i pozğunluqları, qan-damar və maddələr mübadiləsi pozğunluqlarıdır. Baş vermə vaxtına və klinik əlamətlərinə görə toksikoz iki qrupa bölünür:erkən toksikoz (qusma, hipersalivasiya(və ya ptializm), dermatoz) və gecikmiş toksikoz(hidrops, nefropatiya, preeklampsiya və Eklampsiya) Xüsusi qrupa nadir forma toksikozlar-hepatopatiya(toksiki),sarılıq, qaraciyərin kəskin distrofiyası, hamiləlik tetaniyası, xoreya, osteomalasiya, atropatiya aiddir. Erkən hestoz adətən bədənin susuzlaşması, gecikmiş hestoz isə toxumalarda həddən artıq mayenin toplanması ilə xarakterizə olunur. Erkən toksikozlar. Buna bəzən"hamiləliyin I yarısının toksikozu" da deyilir.
Hamiləlik toksikozu

Hamiləliyin 1–3 aylarında meydana çıxır. Bu qrup patalogiyalara hamiləliyin ilk aylarında baş verən qusmalar və hipersalivasiya(ptializm) aiddir. Erkən hestozların baş vermə səbəbini həcmcə böyüməkdə olan uşaqlığın reseptorlarından gələn həddən artıq çox saylı impulslarla vegetativ sinr sisteminin(qabıqaltı nüvələrin , xüsusilə də retikulyar formasiya)qıcıqlanması ilə izah edilir. ("neyro-reflektor nəzəriyyə")Sinir sistemində meydana çıxan bu dəyişiliklərə görə hamiləliklə əlaqədar orqanizmdə adaptasiya (uyğunlaşma)prossesləri baş verə bilmir, bütun bunlar isə erkən hestozların inkşaf etməsinə gətirib çıxarır. Həmçinin hamiləlik toksikozunun yaranmasına səbəb olan faktorlara mədə-bağırsaq traktının xroniki xəstəlikləri, genital hipoplaziya, astenik sindrom, uşaqlığın reseptor funksiyasının pozulması və.s. aiddir.
Hamiləlik toksikozu

Hamiləlik qusmaları. Patogenezində əsas rolu MSS-nin funksional vəziyyətinin pozğunluqları oynayır. Hamiləlik qusmalarının yüngül, orta ağırlıqda və ağır formaları ayırd edilir. Xəstəliyin ağırlığı su-duz mübadiləsinin, karbohidrat və yağ mübadiləsinin, qələvi-turşu və vitamin mübadiləsinin , daxili sekresiya vəzilərin funksiyası pozğunluqları ilə əlaqədardır. Yüngül qusmalara gün ərzində bir necə dəfə, xüsusilə qida qəbulundan sonra və səhərlər ac qarnına meydana çıxır. Xəstələrin ümumi halında demək olar ki, nəzərə çarpan dəyişiklik olmur.
Hamiləlik toksikozu

Arterial təzyiq stabil deyil, nəbz bir qədər tezləşib(dəqiqədə 90 vurğu), qadının bədən çəkisi dəyişmir, tempratur, diurez normaldır. Orta dərəcəli qusma sutkada 10 dəfəyə qədər və daha çox olur. Arterial təzyiq aşağı düşür, nəbz dəqiqədə 100–110 vurğu olur, subfebril tempratur, dəridə quruluq olur, karbohidrat-yağ, su-duz və elektrolit mübadiləsi pozulur, diurez azalır. Bu mərhələdə davamlı müalicə aparmaq lazımdır, müalicə nəticəsiz olduqda həddən artıq qusma inkşaf edir. Bu zaman temperatur 38'-ə dək yüksəlir, taxikardiya (120"və daha çox), hipotenziya, tez bir zamanda kaxeksiya meydana çıxır, dəri və görünən selikli qişaların rəngi solğunlaşır, ağızdan aseton iyi gəlir, diurez azalır, sidikdə-zülal, sildiruriya, asetonuriya olur. Yüngül dərəcəli qusmalar MSS-də funksional dəyişiliklərin, yəni nevrozun əlaməti kimi, orta dərəcəli qusmalar intoksikasiyanın əlaməti, ağır dərəcəli qusmalar isə distrofik dəyişikliklərin əlaməti kimi meydana çıxır.
Hamiləlik toksikozu

Klinik cəhətdən ağır dərəcəli qusmalar orqanizm üçün daha böyük təhlükə təşkil edir. Müalicə. Hamiləlik qusmalarında kompleks müalicənin məqsədi MSS-də oyanma və tormozlanma proseslərinin pozulmasını normallaşdırmaq, endokrin pozğunluqların korreksiyası və mübadilə proseslərinin (su-elektrolit və vitamin balansı) və yanaşı gedən xəstəliklərin müalicəsidir. Qusmadan əziyyət çəkən hamilələr hospitallaşdırılmalıdır. Xəstəxana personalının xəstələrə diqqəti mühüm rol oynayır, xəstələrə tam sakitlik verilməli, rahat yuxu, düzgün qidalanma rejimi təyin edilməlidir(kalorili, vitaminli qidalar az-az porsiyalarla 2–3 saatdan bir). MSS-nin funksiyasının normallaşdırılması üçün elektroyuxu və elektroanelqeziyadan da istifadə edilir.
Hamiləlik toksikozu

Elektrodlar frontomastoidal qoyulur.proseduranin müddəti 60–90 dəq, müalicə kursu 6–8 seansdır. Qusma əleyhinə dərman preparatlarından geniş istifadə edilir. Bunlara etaperazin, torekan, droperidol, serukal və.s Etaperazin aminazinin 10 dəfə artırılmış formasıdır. Bu preparat 10 gün gündə 3–4 dəfə daxilə 0,002q qəbul edilir. Əks göstəriş qaraciyər, böyrək vəqanyaradıcı orqanların funksiyasının pozulmalarıdır. Torekan 1ml əzələ daxilinə, şam və draje halında(6,5mq)isə gündə 2–3 dəfə təyin edilir.
Hamiləlik toksikozu

Müalicə kursu 10–20 gündür. Qusma əleyhinə effektiv təsir göstərən preparatlardan biri də droperidoldur. Bu preparatın sakitləşdirici təsiri də var. Preparat xəstəliyin ağırlıq dərəcəsindən asılı olaraq gündə 1–3 dəfə 1ml əzələ daxilinə yeridilir. Terapevtik effekti 10–15 dəq sonra başlayır. Müalicə kursu 5–7 gün-ür.
Hamiləlik toksikozu

Droperidol ürək-damar dekompensasiyasında, ekstrapiramid pozğunluqlarda əks-göstərişdir. Hipoproteinemiya və orqanizmin susuzlaşmasında vena daxilinə günaşırı damcı yolu ilə zülal preparatları (plazma,albumin, protein), 5%-li qlükoza məhlulu insulinlə(4q qlükoza, 1vahid insulin), Ringer -Lokka məhlulu, natrium xloridin izotonik məhlulu yeridilir. Xəstələr sutkada 2–2,5 l maye qəbul etməlidir. Lakin aparılan müalicəyə baxmayaraq toksikoz proqresivləşərsə və həyatı göstəriş varsa, yəni xəstədə kəskin arıqlama(kaxeksiya), asetonuriya, maddələr mübadiləsinin, sinir sisteminin funksiyasının əhəmiyyətli pozğunluqları, hiperbilrubinemiya, inkşaf edən sarılıq(qaraciyərin kəs-in distrofiyası) olarsa , bu zaman hamiləliyi pozmaq lazımdır. Hipersalivasiya(və ya ptializm), yəni çoxlu miqdarda ağız suyunun ifraz olunması MSS-nin vegetativ sininir mərkəzlərində baş verən dəyişikliklərlə əlaqədar inkşaf edir. Sutka ərzində 1 litrə qədər ağız suyu ifraz edilir.
Hamiləlik toksikozu

Qusmaların ağırlıq dərəcəsindən asılı olaraq bu da ağırlaşır. Ağır hal-arda orqanizmin dehidratasiyası daha da dərinləşir, dəridə və selikli qişalarda maserasiya qeyd edilir. Müalicə hamiləlik qusmalarında olduğu kimidir, bəzən 0,1%-li 1ml atropin məhlulu əzələ daxilinə yeridilir.1%-li mentol məhlulu, çobanyastığı, şalfey və digər büzücü vasitələrin dəmləmələri ilə ağız boşluğunun yaxalanması da effektivdir. Sarılıq nadir forma toksikozlardan biridir, qaraciyərin funksiyasının pozulması ilə xarakterizə olunur. Dərinin, gözün sklerasının rəngi sarı rəng alır, qaşınma müşahidə olunur. Ağır hallarda kəskin qara ciyər distrofiyası baş verə bilər.
Hamiləlik toksikozu

Bu zaman xəstənin dərisinin rəngi zəfəran rəngi alır, halı pisləşir, qaşınma artır, qusma, qıcolma başlayır, daha sonra xəstə komaya düşür və bir neçə gündən sonra xəstə ölür. Gecikmiş hestozlar. Bunlara" hamiləlikyin iknci yarısının toksikozu" da deyilir.8–16% hallarda hamiləliyin ilk semestrində meydana çıxır. Gecikmiş hestozlara hidrops, nefropatiya, preeklampsiya və eklampsiya aiddir. Bəzən gecikmiş hestozlara onların əsas diaqnostik klinik əlamətləri olan ödem, proteinuriya və arterial təzyiqin artması ilə əlaqədar "EPH-hestoz"da deyilir(edema, proteinuriya , hypertension). Gecikmiş hestozların etiologiyasında böyük rolu neyrogen, hormonal, immunoloji, plasentar, genetik faktorlar oynayır.
Hamiləlik toksikozu

Bəzi qrup alimlər eklampsiyaların səbəb və inkşaf mexanizmlərini ciftdə baş verən funksional pozğunluqlar("neyrogen nəzəriyyə"), endokrin sistemdə, məsələn, böyrəküstü vəzin qabıq mad-dəsində, ciftdə, yumurtalıqda və.s meydana çıxmış çatışmazlıqlar ("hormonal nəzəriy-yə")böyüyən uşaqlıq ilə böyrək arteriyalarının sıxılması və.s izah edilir. Allergik nəzəriyyə hestozların inkşaf etməsinin səbəbini və mexanizmini döldə və ya ciftdə meydana çıxan və allegik xüsusiyyətləri olan zülali maddələrin ana qanına daxil olması, ana orqanizminin sensibilizasiyası ilə izah edir. İmmunogenetik nəzəriyyə göstərir ki, dölün və ananın toxumaları arasında antigen uyğunsuzluğu olarsa, dölün zülalları ana qanına keçdikdə antigen kimi onlara qarşı antitellər yaranır, immunoloji komplekslər ana orqanizmində patoloji dəyişikliklərin meydana çıxmasına səbəb olur. Hidrops-ödem. Ödemlər gizli və aşkar olmaqla ikiqrupa bölünürlər. Gizli ödemlərdə əsas göstərici həftə ərzində bədən çəkisinin 300–350q və daha çox artmasıdır.
Hamiləlik toksikozu

Ağırlıq dərəcəsindən asılı olaraq ödemlər aşağıdakı qruplara bölünür. -I dərəcə -yalnız aşağı ətrafların ödemi -II dərəcə -aşağı və yuxarı ətrafin ödemi -III dərəcə -aşağı, yuxarı və gövdənin ödemi -IV dərəcə -bütün bədənin ödemi(anasarka)Nefropatiya triada simtomlarla (ödem, hipertenziya və proteinuriya) ilə xarakterizə olunur. Nefropatiya çox vaxt digər xəstəliklərin(böyrək, hipertoniya xəstəliyi, piylənmə, endokrinopatiya və.s) fonunda əmələ gəlir. Preeklampsiya zamanı bu əlamətlərə nevrotik vəziyyət, baş ağrıları, görmə qabiliyyətinin pozulması, əsəbilik, yuxusuzluq ya əksinə yuxululuq, eyforiya, epiqastral nahiyədə ağrı da əlavə olunur. Hər hansı bir qıcığın təsirindən (ağrı, yüksək səs, parlaq işıq) preeklampsiya eklamp-siyaya keçə bilər. Eklampsiya (yunan eclampsia "qəfləti","ildırım çaxması") gecikmiş toksikozun ən ağır formasıdır.
Hamiləlik toksikozu

Eklampsiya zamanı baş beyində distrofik dəyişiklərlə əlaqədar qıcolmalar, komatoz vəziyyət, kəskin böyrək çatışmazlığı əlamətləri və.s baş verir. Eklampsiya təxminən 30% hallarda doğuşdan qabaq, yəni hamiləlik vəziyyətində,50% hallarda doğuş zamanı, 20% isə doğuşdan sonra , xüsusilə ilk doğan qadınlarda baş verir. Əksər hallarda preeklampsiya fonunda inkşaf edir. Hər eklampsiya tutması 1–2 dəq davam edir. Əvvəlcə ardıcıl mərhələlərlə, üz əzələlərindən başlamaqla qıcolmalar baş verir, sonra qıcolma bütün bədənə yayılır və komatoz vəziyyətlə nəticələnir. Eklampsiya ilə əlaqədar demək olar ki, bütün üzv və toxumalarda, xüsusilə də qaraciyər, böyrəklərdə, baş beyində, daxili sekresiya vəzilərində patamorfoloji dəyişikliklər baş verir.
Hamiləlik toksikozu

Bu dəyişikliklərə kəskin qan dövranı pozğunluqları (DYL-sindrom, staz, trombozlar, çoxsaylı diapedez qansızmalar) və distrofik, hətta nekrotik dəyişikliklər aiddir. Distrofik dəyişikliklər ən çox qaraciyərdə, böyrəkdə, baş beyin maddəsində və ciftdə, nekrotik dəyişikliklər isə qaraciyərdə və böyrəkdə baş verir. Bütün bu morfoloji dəyişikliklərin əsas patogenetik səbəbi isə DYL sindromun inkşafıdır. Ciftdə başlanan işemik proseslər qana çoxlu miqdarda plasentar tromboblastların buraxılması(kuaqulopatiya), bu isə mikrosirkulyator damar-larda çoxsaylı hialin trombların meydana çıxması ilə müşayiət olunur. Bununla da əlaqədar üzv və toxumalarda hemorragik sindrom, distrofik və nekrotik dəyişikliklər baş verir. Mikroskopik müayinə zamanı bütün üzv və toxumalarda DYL-sindrom üçün xarakter patahistoloji dəyişikliklər, o cümlədən də böyrəklərdə də nekrotik nefroz, qaraciyərdə massiv nekroz üçün xarakter dəyişikliklər aşkar olunur.
Hamiləlik toksikozu

Ciftdə baş verən kəskin hemodinamik pozğunluqlar (durğunluq, qansızmalar, distrofiya və nekroz ocaqları) və ciftin vaxtından qabaq qopması dölün bətndaxili asfiksiyasına və hətta ölümünə səbəb ola bilər. Xəstələrin ölümünə səbəb adətən aşağıdakı hallardan biri olur: -DYL-sindrom , -hemorragik sindrom və yaxud da kəskin hipertenziya nəticəsində baş beyinin qabıqaltı nüvələri nahiyəsində baş verən qansızma ocaqları, -nekrotik nefroz nəticəsində kəskin böyrək çatışmazlığı, -qara ciyərin massiv nekrozu nəticəsində qara ciyər çatışmazlığı, -ağ ciyərin ödemi ilə əlaqədar asfiksiya.HELLP –sindromu. Hazırkı dövrdə ağır formalı gecikmiş toksikozlar arasında HELLP-sindro- munun rast gəlmə tezliyi artıb. Ağır nefropatiya və eklampsiyada 4–12% hallarda HELLP- sindrom inkşaf edir , yüksək ana(75%) və perinatal (79%) ölümü ilə xarakterizə olunu. İlk dəfə bu sindrom 1982-ci ildə təsvir edilib. Bu sindromun qısaldılmış adının baş hərflərinin mənası aşağıdakılardır: -H-hemoliz(mikroangiopatik hemolitik anemiya) -EL-plazmada qara ciyər fermentlərinin konsentrasiyasının artması -LP-trombositlərin aşağı səviyyəsi(trombositopeniya)HELLP-sindromun ən əsas simptomlarından biri hemolizdir(mikroangipatik hemolitik anemiya), bu da qan yaxmasında büzükmüş, deformasiya olunmuş eritrositlərin və onların pozul-muş fraqmenlərinin (şistosidlər) miqdarı ilə xarakterizə olunur.
Hamiləlik toksikozu

Eritrositlərin dağılmasından fosfolipidlər ayrılır, bu da daimi damardaxili koaqulyasiyaya(DYL-sindrom) səbəb olur. Qara ciyərdaxili sinuslarda fibrinlərin çökməsi nəticəsində qan axınının blokadası plazmada qara ciyər fermentlərinin armasına səbəb olur, bu da qara ciyər hüceyrələrinin degenerasiyasına səbəb olur. Qan axınının pozulması və hepatositlərdə baş vermiş distrofik dəyişikliklər nəticəsində qlisson kapsulu gərilir , xəstə sağ qabırğaaltı nahiyədə ağrıdan şikayətlənir. Qaraciyərdaxili təzyiqin yüksəlməsi subkapsulyar hematomaya səbəb ola bilər, hansıki cüzi mexaniki təsirdən kapsul partlaya bilər. HELLP-sindrom bir qayda olaraq hamiləliyin III trimestrində baş verir, xüsusilə də 35-ci həftədə. Trombositopeniya və qara ciyər funksiyasının pozulması isə doğuşdan maksimum 24–28 saat sonra meydana çıxır.
Hamiləlik toksikozu

HELLP-sindromun əsas xarakterik əlaməti simptomların sürətli gedişə malik olmasıdır. İlk olaraq ümumi əlamətlər: baş ağrısı, halsızlıq, baş gicələnmə, ürəkbulanma, qusma, qarında sağ qabırğaaltı nahiyəyə irradiyasiya edən ağrı, sonra isə xəstəliyin xarakterik əlamətləri: sarılıq, qan qusma, ineksiya olunan yerdə qansızma, inkşaf edən qara ciyər çatışmaz-lığı, qıcolma başlayır və son olaraq komayla nəticələnir. . Gecikmiş hestozların kompleks müalicəsində əsas diqqəti MSS-nin funksiyasının bərpasına , mərkəzi və reflektor aktivliyin azaldılmasına yönəltmək lazımdır. Hidrops, nefropatiyanın yüngül formasında fito və fizioterapiya məsləhət görülür. Nefropatiyanın ağır formasında, preeklampsiya, eklampsiya, qıcolmaya hazır vəziyyət olarsa, ilk olaraq xəstəyə anelqetik narkoz –ftorant qarışıqlı, damardaxili 2–4ml seduksenin 0,5%-li məhlulu, droperidol 1–2ml 0,25%-li, promedol 1ml 2%-li məhlulu verilir.
Hamiləlik toksikozu

Bunlarla bərabər magnizium sulfatdan qıcolmaların qarşısını almaqdan ötrü istifadə edilir. Hestozların patogenetik terapiyasında birinci yeri infuzion terapiya tutur. İnfuzion terapiyanın miqdarı xəstəliyin ağırlıq dərəcəsindən asılıdır. Beləki yüngül və orta ağırlıqda olduqda 400–800ml, ağır dərəcədə 1200–1400ml, eklampsiyada 2200ml təşkil edir. (1 dəqiqədə 20–40 damcı)İnfuziya məqsədilə trental, natrium xloridin izotonik məhlulu,5%-li qlükoza, heparin, reo-poliqlükin, albumin, reoqlüman, laktosol və.s istifadə edilir.
Yamayka

Yamayka (ing. Jamaica [dʒəˈmeɪkə]) — Karib hövzəsində, Millətlər Birliyinin tərkibində olan ada dövləti. Mərkəzi Amerikada, Karib dənizi sahillərində, Böyük Antillər adlanan adalarda yerləşir. Sahillərinin uzunluğu 1022 km-dir. Ərazisi əsasən dağlıqdır.