LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Qarabağlar türbəsi

Belə olduqda Qarabağlar türbəsinin Qoday xatunun xatirəsinə həsr edilməsi imkan daxilindədir. Zəngəzur sıra dağlarının ətəyində, Qarabağlar kəndi yaxınlığında yerləşən ansamblın salamat qalmış tikililəri — baştağla birləşmiş minarələr və türbə — özünün mənzərəli görünüşü ilə silinməz təəssüratlar yaradır. Üslub və tikinti texnikası xüsusiyyətləri türbəni Əbu Səid Bahadur xanın hakimiyyət illərinə (1319–1335-ci illər), minarələri isə XII əsrə aid etməyə imkan verir. Memarlıq xüsusiyyətləri Qülləvari türbələrin əsas xüsusiyyətlərini Qarabağlar türbəsində də görmək olar. Türbə aşağı sərdabə və yuxarı yerüstü hissəyə bölünür. Sərdabənin planı Bərdə türbəsininki ilə eynidir. Qarabağlar türbəsinin yerüstü hissəsi öz kompozisiya quruluşu etibarilə çox maraqlıdır.
Qarabağlar türbəsi

Daş kürsülük üzərində türbənin gövdəsi 12 yarımsilindrin bir dəstə halında birləşməsindən əmələ gəlir. Türbənin gövdəsinin belə bir kompozisiya şəklində həll edilməsi onu başqa Azərbaycan türbələrindən fərqləndirir. Bərdə türbəsində olduğu kimi burada da gövdənin yuxarı hissəsində nəsx xətti ilə işlənmiş kitabə qurşağı yerləşir. Kitabə qurşağının yerləşmə xüsusiyyəti elədir ki, o bir növ 12 silindri bağlayan qurğu kimi gözə çarpır. Qarabağlar türbəsinin bu kitabəsi ağ hərflərlə yazılmış, yerliyi isə göy kaşıdan tərtib edilmişdir. Ümumiyyətlə, belə yazı qurşaqlarının kontrast rənglərlə: ağ-qara, ağ-göylə işlənməsi bu kitabələrin uzaqdan da rahat oxunmasını təmin edir. Ansambla dairəvi planlı türbə hakim mövqe tutur.
Qarabağlar türbəsi

Onun korpusu iri daş plitələrlə üzlənmiş kürsünün üstündə ucalır. Planın abrisi on iki qapadılmış yarımsilindrlərlə mürəkkəbləşdirilmişdir. Korpusun səthi birrəngli xalça naxışlı üzlüklə örtülmüşdür. Nesxlə işlənilmiş kitabənin ağ-süd rəngli şiri və bitki ornamentinin firuzəyi rəngi frizin dərin tünd göy rəngli sahəsində aydın nəzərə çarpır. Cənub və Qərb baştağlarda üslublaşdırılmış bitki, şərqdəkində isə həndəsi ornamentlər üstünlük təşkil edir. Sütun gövdələri və onların kubvari kapitelləri yığma mozaikaya ilə bəzədilmişdir. Şimal baştağ divarın qalınlığa daxil edilmiş batıqlıq ilə seçilir.
Qarabağlar türbəsi

Divarlar iki sıra təmiz yonulmuş daş plitələrlə örtülmüşdür. Kamera kürsülünüt ensiz yarıqlarından işıqlanır. Sərdabənin girişi şimal baştağın oxları üzərində qurulmuşdur. Üst kamera uzadılmış proporsiyaya malik düzgün onikivəchli həcmi xatırladır. Divarlarda dərin yerləşdirilmiş düzbucaq şəkilli taxçalar bir qədər ensiz oxvari taxçaları dövrəyə almışdır. Ansamblın saxlanmış digər tikilisi, baştağ vasitəsilə birləşdirilmiş, iki minarədir. Onların təməlləri uzadılmış düzbucaqlı prizmaları xatırladır.
Qarabağlar türbəsi

Təməllərin fasadları naxışlı bölgü ilə işlənilmişdir. Səkkizvəchli alçaq həcm, minarələrin silindrik kövdələrinə keçidi təmin edir. Hörgünün şaquli çalaqlarına firuzəyi rənglə şirlənmiş ensiz kərpiclər yerləşdirilmişdir. Minarələr arasında görünən hörgü qalıqlarına əsasən demək olar ki, indiki baştağın yerində əvvəllər daha böyük baştağ olmuşdur. Baştağın səliqəsiz çay daşından olan hörgüsü minarələrin kərpic hörgüsü ilə əlaqələndirilməmişdir. Onun fasad və yan divarlarında nesxlə işlənilmiş kitabənin qalıqları saxlanılmışdır. Orada binanın tikilməsi barədə sərəncam və ad "… cahan Qudi xatun" həkk olunmuşdur.
Qarabağlar türbəsi

Türbəninin bədii görünüşünü müəyyən edən "büzmələnmiş" səthini də qeyd etmək lazım gəlir. Düz, yaxud əyrişəkilli plana malik olan bu tikili fasadının zənginləşdirilməsi üsulu həm dövrün, həm də ərazinin ən geniş yayılmış üsullarından biri idi. Bu üsuldan adı çəkilən türbənin tikintisində istifadəsi Azərbaycanın Yaxın və Orta Şərqin digər vilayətləri ilə çox sıx əlaqələrini göstərir. Təbrizli Bədrəddin 1273–1274-cü illərdə Konyada Cəlaləddin Rumi türbəsini tikdirmişdir. Digər bir Təbrizli memar Əhmədşah Bağdadda 1356–1357-ci illərdə tikdiyi Mərcaniyə məscidinin günbəzin boynunun (baraban) işlənilməsində bu üsuldan müvəffəqiyyətlə istifadə etmişdir. Bu üsula sonralar 1535–1536-cı illərdə Ərdəbildə inşa olunan Osman Xan Sultan sarayının günbəzaltı boyunda rast gəlinir. Xarici keçidlər Qarabağlar Abidə Kompleksi bərpa edilir
Kompensasiya

Kompensasiya (lat. compensatio, compensare - tarazlaşdırmaq, ödəmək) — bərpa etmək, haqqını ödəmək, ödəniş və s. mənalarda işlədilir. Şəxsiyyətə, əmlaka və ya vətəndaşın nüfuzuna dəymiş zərərin, eləcə də hüquqi şəxsin əmlakına və nüfuzuna dəymiş zərərin ödənilməsi. İcra kompensasiyası Qanunla kompensasiya ödənişinin alınması bilavasitə zərər çəkməyən şəxsə də təyin edilə bilər (məsələn, azyaşlı uşaqlara dəymiş zərərin kompensasiyası onların valideynlərinə və qəyyumlarına verilə bilər; hüquqi şəxsə, yaxud vətəndaşa əmək vəzifələrinin icrası zamanı işçi tərəfindən dəymiş zərər idarə tərəfindən ödənilir). Birgə zərər vurmuş şəxslər zərərçəkən qarşısında birlikdə cavabdehdirlər. Digər şəxs tərəfindən dəymiş zərəri ödəməyi öhdəsinə götürən şəxs zərərvurana əks tələb qoymaq hüququna (reqress) malikdir.
Kompensasiya

Birgə dəymiş zərəri ödəyən zərəri vurmuş şəxs, bu zərəri vurmuş şəxsin günahının müvafiq dərəcəsi ölçüsündə kompensasiyanın zərərçəkmişə ödənilən hissəsini zərəri vurmuş digər şəxsdən tələb etmək hüququna malikdir. Günahın dərəcəsinin müəyyən edilməsinin qeyri-mümkünlüyü zamanı paylar bərabər qəbul edilir. Kompensasiya təkcə şəxsə və əmlaka dəymiş zərərə yox, həm də mənəvi zərərə aiddir. Əmək hüququnda istifadə olunmayan məzuniyyətə görə, işçilərə məxsus alətlərin aşınmasına görə, verilməmiş xüsusi geyimə və s. görə işi yerinə yetirən fəhlə və qulluqçulara ödəniş. İstehsal amilləri Demoqrafiya kompensasiyası Demoqrafiyada-demoqrafik proseslərin intensivliyinin dəyişməsidir. Bu da ondan ibarətdir ki, bu və ya digər səbəblərdən baş tutmayan demoqrafik hadisələr bu proseslər dayandırıldıqdan sonrakı dövrdə güclənir.
Kompensasiya

Nəticədə müvafiq hadisələrin tezliyi əvvəlcə azalır, ləngiməni doğuran səbəbin fəaliyyəti dayanan zaman kəskin surətdə artır. Kompensasiya həm də sığorta hadisəsi baş verdikdə, qorunan əmanətçilərə ödənilən pul vəsaitidir. Kompensasiyaya xarakterik misal olaraq müharibədən sonrakı dövrdə nikah və doğumun səviyyəsinin yüksəlməsini göstərmək olar. Bu zaman müharibə ilə əlaqədar təxirə salınmış nikahlar bağlanılır və cəbhədən qayıtmış valideynlərin ailəsində uşaqların sayı artır. Kompensasiya bir sıra hallarda tam olmur; uyğun hadisələrin tezliyi onun aşağı düşməyə başladığı əvvəlki səviyyəyə çatmır. Kompensasiya xarakterli hadisələrə adətən hadisələrin tezliyinin aşağı düşməsi aiddir.
Müvazinət-eşitmə üzvü

Müvazinət-eşitmə üzvü — İnsanlar eşitmə sayəsində özlərinin əmək və ictimai fəaliyyətində bir biri ilə əlaqə saxlayır, başqalarının təcrübəsini şifahi nitq vasitəsilə öyrənirlər. Onlar daim müxtəlif səslər aləmində yaşayırlar. İnsanın eşitmə analizatoru saniyədə 16-20 min dəfəyədək dəyişən, yəni 16-20 min hersə bərabər səs dalğalarını ayırd etmək qabiliyyətinə malikdir. 20 min hersdən yuxarı səs dalğaları ultrasəs sahəsinə 16 hersdən aşağı səs dalğaları isə infrasəs dalğaları sahəsinə aiddir. 1000-3000 hers hədlərində insan qulağı maksimal həssalığa malikdir. Eşitmə analizatoru aşağıdakı üç hissədən təşkil olunmuşdur: daxili qulağın reseptor sahəsi, eşitmə siniri və beyin qabığının eşitmə nahiyəsi. Daxili qulaqda eşitmə reseptorları ilə yanaşı, müvazinət hissiyatının reseqtorları ilə yanaşı, müvazinət hissiyatının reseptorları da yerləşmişdir.
Müvazinət-eşitmə üzvü

Xarici qulaq-qulaq seyvanından və xarici qulaq keçəcəyindən ibarətdir. Xarici qulaqla orta qulaq arasında təbil pərdəsi yerləşmişdir. Orta qulaq kiçik kamera şəklindədir. Orta qulaqda və ya təbil boşluğunda biri digəri ilə mütəhərrik birləşmiş üç qulaq sümükcüyü-çəkic, zindan və üzəngi yerləşmmişdir. Atmosfer təzyiqinin xarici və orta qulaqda bərabərləşməsini təmin edən Yevstax borusu orta qulaqdan başlanıb, udlağa açılır. Daxili qulaq-mürəkkəb reseptor orqanıdır. Burada ilbiz və qıvrım kanalcıqlar vardır ki, birlikdə labirint adlanır.
Müvazinət-eşitmə üzvü

Bu, eşitmə-müvazinət (vestibulyar) sinir liflərindən əmələ gəlmişdir. Hər bir sinir lifi bir və iki tükcüklü hissi hüceyrədən sinir impulsu şəklində özünə məxsus səs dalğasını qəbul edir və ona uzunsov və ara beyində yerləşən ilkin eşitmə neyron toplularına çatdırır. Oradan sinir impulsu böyük yarımkürələrin qabığındakı ali eşitmə mərkəzinə ötürülür. Mərkəz qabığın gicgah nahiyəsindədir. Fəzada gövdənin yerləşməsinin müəyyənləşdirilməsində və yerin cazibə qüvvəsinə qarşı müqavimətin göstəriməsi prosesində, insanın səmada davranış fəaliyyətinin təşkilində vestibulyar aparat əsas yer tutur. Bu reaksiyaların yerinə yetirilməsində daxili qulağın müvazinət aparatı, görmə və dəri analizatorları, eləcə də skelet əzələrində, oynaq və vətənlərdə yerləşən proprioreseptorlar, yəni hərəki analizator iştirak edir. Həmçinin bax
Hacıqabul

Hacıqabul (əvvəlki adı Qazı-məmməd olub) — Azərbaycan Respublikasının Hacıqabul rayonunun inzibati mərkəzi. XX əsrin başlanğıcında Azərbaycanı işğal edən Rusiya kommunistləri bu yaşayış məntəqəsinin adını dəyişərək ona kommunist rəhbərlərdən olan Qazıməmməd Ağasıyevin adını veriblər. 1938-ci ildə bura rayon tabeli şəhər statusu verildi. Azərbaycan müstəqilliyini qazandıqdan sonra 2000-ci ildə şəhərin və tabe olduğu rayonun adı dəyişdirilərək ona əvvəlki adı qaytarılıb. Coğrafiyası və iqlimi Əsasən düzənlikdir, lakin Böyük Qafqaz dağlarının bəzi təpəlikləri rayonun ərazisində aydın görünür. Torpaqları şoran, bitki örtüyü zəifdir.
Hacıqabul

Kür çayı sahili boyunca tuqay meşələri uzanır. Meşələrdə çaqqal, canavar, tülükü, vəhşi pişik, porsuq, kirpi, dovşan və gürzə kimi zəhərli ilanlar yaşayır. İqlimi olduqca sərtdir, yayda çox isti, qışda çox soyuq. Hacıqabul, şərqdən qərbə doğru uzanan, Azərbaycanın paytaxtını Bakını ölkənin qalan hissəsi ilə birləşdirən Azərbaycanın əsas dəmir yolu xəttlərindən birində yerləşir. Bakı-Tbilisi-Qars dəmiryolu xətti şəhər boyunca işləyəcək. Dəmir yolu həm insanların daşınmasını, həm də neft və çınqıl kimi malların və malların daşınmasını təmin edir.
Hacıqabul

Hacıqabul Mərkəzi Stansiyası şəhərlə milli və beynəlxalq dəmir yolu əlaqələri üçün son dayanacaqdır. Türkiyə, Gürcüstan və Azərbaycanı birbaşa birləşdirən Bakı-Tbilisi-Qars dəmiryolu xəttinin tikintisi 2007-ci ildə başlamış və 2015-ci ildə başa çatdırılması planlaşdırılır. Tamamlanmış bir filial şəhəri Gürcüstanın Tiflisi ilə birləşdirəcək və oradan qatarlar Türkiyədəki Axalkalaki və Qars şəhərlərinə getməyə davam edəcəkdir. İqtisadiyyatı 1979-cu ildə Qazı-məmməd-də Qazı-məmməd balıq fabriki, avtomobil dayanacağı, yerli sənaye zavodu, mexanikləşdirilmiş daş soba, stansiya, 4 on yaşlı uşaq, 3 səkkiz yaşlı uşaq bağçası, 2 məktəb, mədəniyyət evi və bir ev inşa edildi. 2 klinika, 2 uşaq bağçası. Şəhərdə 9 tam orta məktəb, humanitar fənlər üzrə məktəb-lisey, idman məktəbi, şahmat məktəbi, uşaq yaradıcılığı mərkəzi, texniki yaradıcılıq mərkəzi, regional mədəniyyət mərkəzi, 2 klub, 7 kitabxana, diyarşünaslıq muzeyi, Heydər Əliyev mərkəzi, rayon xəstəxanası və s. uşaq xəstəxanası.
Hacıqabul

Şəhərdəki sənaye müəssisələrindən keramika plitələri fabriki, balıq fabriki, kərpic fabriki və quşçuluq fabriki var. 2019-cu ildə Hacıqabul avtomobil zavodunun inşasına başlandı, burada Scania avtobuslarının istehsalına başlanacaqdır. Kənd təsərrüfatı, əkinçilik, balıqçılıq, heyvandarlıq və bağçılıq geniş yayılıb. Torpaqları şoran olsa da, bol məhsul əldə etmək mümkündür, xüsusən Kür çayı sahilindəki münbit torpaqlarda. Tuqay meşələrində bitən yulğun ağacları odun kimi yığılır. Real aikido ilk dəfə burada yaranıb banisi Nicat olub
Təfəkkür Universiteti

Təfəkkür Universiteti (tam adı: Elm və Təhsil Mərkəzi Təfəkkür Universiteti) — Azərbaycanda fəaliyyət göstərmiş özəl ali təhsil müəssisəsi. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 11 sentyabr 1995-ci il tarixli 202 saylı qərarı ilə dövlət qeydiyyatından keçərək özəl ali məktəb statusu almış "Təfəkkür" universiteti Azərbaycan, rus, ingilis və ispan dillərində bakalavr pilləsində yüksəkixtisaslı kadrlar hazırlayan tədris müəssisəsi olub. Maddi-texniki bazası Universitetdə fizika laboratoriyası, kimya laboratoriyası, kompüter mərkəzi, linqafon kabineti, oxu zalı, idman zalı, yeməkxana, sürücülük məktəbi, kriminalistika laboratoriyası, morfologiya laboratoriyası, iqtisadiyyatın elmi problemləri laboratoriyası fəaliyyət göstərir. Beynəlxalq əlaqələri "Təfəkkür" universitetinin ABŞ-nin Hardfort, San-Dieqo, Frenso, Santa-Barbara;. İngiltərənin Oksford, Kembric, Qrinviç; Hollandiyanın Erasmus, Van-Holl; Almaniyanın Berlin Politexnik universitetləri, habelə Türkiyə, Kipr və Malayziyanın bir sıra ali məktəbləri ilə sıx əlaqələri olub.
Təfəkkür Universiteti

Universitet 1997-ci ildə MDB dövlətləri arasında təhsil sahəsində 100 liderdən biri fəxri adına, 1998-ci ildə isə beynəlxalq əlaqələrinə görə "Qran-Pri" mükafatına layiq görülmüşdür. 2016-cı ilin oktyabr ayından etibarən “Təfəkkür” Universitetinin Təsisçilər Şurası maliyyə vəziyyətində yaranmış problemlə əlaqədar universitetin fəaliyyətinin dayandırılması barədə Təhsil Nazirliyinə müraciət edib. Təhsil Nazirliyi müraciəti, universitetin 5 illik akkreditasiya müddətinin 2016-cı ildə bitdiyini, eyni zamanda, akkreditasiyadan keçirilməməsini nəzərə alaraq 2017-2018-ci il tədris ili üçün tələbə qəbulunun proqnozlaşdırılmamasını və tələbə kontingentinin digər ali təhsil müəssisələrinə yerləşdirilməsini təşkil etmək məqsədilə İşçi qrupunun yaradılması barədə qərar qəbul edib. “Təfəkkür” Universiteti haqqında Xarici keçidlər Sabiq rəsmi saytı Elm və Təhsil Mərkəzi Təfəkkür Universiteti Arxivləşdirilib 2007-11-20 at the Wayback Machine "Təfəkkür Universiteti fəaliyyətini davam etdirir” - PROREKTOR “Təfəkkür” Universiteti bağlandı, bəs tələbələr?.. Təfəkkür Universitetinin məzunları etiraz aksiyası keçirib
Nərmin Kərimbəyova

Nərmin Malik qızı Kərimbəyova (d. 24 yanvar 1985, Azərbaycan Cəbrayıl rayonu — Azərbaycanlı müğənni, söz yazarı, bəstəkar, aktrisa, keçmiş hüquqşünas. Erkən illəri Nərmin Kərimbəyova 1985-ci il yanvar ayının 24-də Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. Atası Kərimbəyov Malik Balabəy oğlu (1953-2014) və anası Kərimbəyova Dilarə Əbülfəz qızı (1954) uzun illər səhiyyə sahəsində çalışmışdır. Nərmin ailənin ikinci övladıdır. Qardaşı Kamran Kərimbəyov PMP üzrə mütəxəssisdir. Nərmin Kərimbəyova 2001-ci ildə 167 saylı məktəbdə orta təhsilini tamamlayaraq, 2001-2005-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsində ilk ali təhsilini almışdır.
Nərmin Kərimbəyova

2006-cı ildə Amerika Hüquqşünaslar Assosiasiyasının (ABA ROLİ) Bakı ofisində Layihə Direktoru vəzifəsində çalışmaya başlamışdır. Daha sonra ali təhsilini 2008-2010-cu illərdə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində davam etdirmiş və MBA Dərəcəsi ilə universiteti bitirmişdir. Bununla paralel olaraq, 2009-cu ildə Bolqarıstanda keçirilən Beynəlxalq Qadın Haqqları İnstitutunun ilk 2 illik proqramına qoşulmuşdur. Təhsili fərqlənmə ilə tamamlayan Nərmin Kərimbəyova Qadın Haqları üzrə Beynəlxalq Təlimçi dərəcəsini əldə etmişdir. Hüqüqşünas kimi beynəlxalq sahədə on il fəaliyyət göstərmişdir. 2012-2014-cü illərdə ABŞ-ın Chemonics International Təşkilatının Bakı Ofisində "Təşkilati İnkişaf üzrə Mütəxəssis" vəzifəsində, 2014-2015-ci illərdə ABŞ-ın Counterpart International Təşkilatının Bakı Ofisində "Gender Mütəxəssisi" vəzifəsində çalışmışdır. Musiqi fəaliyyəti Şəxsi həyatı Bir dəfə ailəli olmuşdur.
Nərmin Kərimbəyova

Bu evlilikdən Dilarə (2013) adlı bir qızı var. 2022-ci ildə ailə həyatına son qoymuşdur. Qardaşı Kamran Kərimbəyov uzun müddət hepatit B virusu ilə mübarizə aparmışdır. İfaçı 2022-ci ildə qardaşı üçün donor olmuş və Türkiyədə əməliyyat masasına uzanmışdır. Diskoqrafiyası Videoqrafiya Mükafatları Voice of Turan Filmoqrafiya
Dəndənəkan döyüşü

Dəndənəkan döyüşü — 1040-cı il mayın 23-də Mərv yaxınlığında Dəndənəkan adlı yerdə Səlcuqlarla Qəznəvilər arasında baş verən savaş. I Məsud 50 minlik qoşun, 300 döyüş fili ilə səlcuqlara qarşı çıxdı. Döyüş zamanı səlcuqlar geri çəkildilər. Əhali ağır vergilərə görə Qəznəvi döyüşçülərinə kömək etmədi. 1040-cı il mayın 23-də Mərv yaxınlığında Dəndənəkan adlı yerdə Səlcuqlarla Qəznəvilər arasında qanlı döyüş baş verdi. Səlcuq ordusu milli döyüş üsulundan istifadə edərək, qollara ayrıldı. Bir qol vuruşandan sonra geri çəkilir, onu başqası əvəz edirdi.
Dəndənəkan döyüşü

Qəznəvi ordusunda vuruşan 300 oğuz türkü səlcuqların tərəfinə keçdi. Oğuzlar qalib gəldilər. Oğuz qəbilələrinin döyüşdən bir gün sonra çağrılmış qurultayında Toğrul bəy (1040-1063) sultan elan edildi.Qəznəvi dövlətinin məğlub olmasının səbəbi daxili ziddiyyətlər, əhalinin narazılığı, türk qulamlarının səlcuqlara rəğbəti idi. Səlcuqlar Mərv şəhərində keçirilən qurultayda qərb və şərq istiqamətlərində yeni torpaqlar tutmağı qərara aldılar. İran, Bizans, Cənubi Qafqaz, o cümlədən Azərbaycana yol açıldı. 1043-cü ildə paytaxt Nişapurdan Reyə köçürüldü. Səlcuqlar 1040-1054-cü illərdə hərbi yürüşləri nəticəsində Sistan, Bəlx, Xarəzm, Həmədan və Qərbi İranı ələ keçirdilər. Onlar 120 illik Buveyhilər dövlətinin varlığına son qoydular.
Ellipsis

Ellipsis — sözlərin və ya şəkilçilərin ixtisarı. Ellipsisdən adətən şeirdə qafiyə yaratmaq, mətni daha intonasiyalı etmək üçün istifadə olunur. Həmçinin ellipsis bədii üslubun göstəricilərindən biridir. Ágel, V., Ludwig Eichinger, Hans-Werner Eroms, Peter Hellwig, Hans Heringer, and Hennig Lobin (eds.) 2003/6. Dependency and Valency: An international handbook of contemporary research. Berlin: Walter de Gruyter. Johnson, Kyle 2001.
Ellipsis

What VP ellipsis can do, and what it can’t, but not why. In The handbook of contemporary syntactic theory, ed. Mark Baltin and Chris Collins, 439–479. Oxford: Blackwell Publishers. Lappin, Shalom 1996. The interpretation of ellipsis. In The handbook of contemporary semantic theory, ed. Shalom Lappin.
Ellipsis

In The Blackwell Companion to Syntax, ed. by Martin Everaert et al., vol. 2, pp. 145–173. Oxford: Blackwell. Merchant, Jason. 2001. The syntax of silence: Sluicing, islands, and the theory of ellipsis.
Ellipsis

Oxford: Oxford University Press. Osborne, Timothy and Thomas Groß 2012. Constructions are catenae: Construction Grammar meets Dependency Grammar. Cognitive Linguistics 23, 1: 163-214. Sag, Ivan 1976. Deletion and logical form. Doctoral Dissertation, Massachusetts Institute of Technology, Cambridge, Massachusetts.
Portuqal dili

Portuqal dili — bu dil iki yüz milyondan çox insan tərəfindən ana dili olaraq danışılır. Dünyanın ən çox yayılmış altıncı dilidir. Cənubi Amerikada təxminən 190 milyon insan (əhalinin 51% -i) və Latın Amerikası əhalisinin 34% -i danışır. Hind-Avropa dil ailəsinin İtalo-Celtic alt qrupunun Romantika şöbəsinə aiddir. İspan dilinə çox yaxın olmasına baxmayaraq, İspan dilindən daha yumşaq və daha melodikdir. Sözlükləri 70% ümumi olsa da, İspan dilində istifadə edilməyən burun səsləri Portuqal dilində çox yayılmışdır. Bu səslər vurğu edildikdə ã (coração: ürək), õ (corações: ürəklər) hərfləri; vurğusuz olduqda, sözün sonuna qoyulmuş m (bem: yaxşı) hərfi ilə göstərilir.
Portuqal dili

İtalyan dili, Fransız dili və Rumın dilinə də çox bənzəyir. Portuqal dilinə ən yaxın dil İspaniyanın Qalisiya bölgəsində danışılan Qalis dilidir (Gallego). Dünyada yayılması 15 və 16-cı əsrlərdə Portuqaliyanın müstəmləkəçilik prosesi zamanı sürət qazandı.Braziliya və Portuqaliyada danışılan dialektlərin tələffüz baxımından bir çox fərqləri olsa da, iki ölkənin sakinləri heç bir çətinlik çəkmədən bir -birini başa düşə bilirlər. Bəzi sözlər, az da olsa, iki ölkədə fərqli tələffüz olunur. Portuqaliyada "ananas", Braziliyada "abacaxi" dir. "Arxivləşdirilmiş surət". Arxivləşdirilib 15 Fevral 2017 tarixində.
Portuqal dili

İstifadə tarixi: 1 Noyabr 2013. ^ "Dünya Faktlar Kitabı — Sahə Siyahıları — Əhali — CIA". Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi. Arxivləşdirilib Arxivləşdirilib 2018-12-25 at the Wayback Machine: 24 Aprel 2016 tarixində. İstifadə tarixi: 14 Yanvar 2015.
Almaz Ələsgərova

Almaz Ələsgərova (6 oktyabr 1966, Bakı) — Azərbaycan müğənnisi və aktrisası, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2007). Azərbaycan Dövlət Akademik Musiqili Teatrının aktrisası. Almaz Ələsgərova 1985–1990-cı illərdə Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun "Musiqili komediya aktyoru" fakültəsində təhsil almışdır. Sonralar o, R.Behbudov adına Mahnı Teatrında və Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında çalışmışdır və 2016-cı ildə yenidən Azərbaycan Dövlət Musiqili Teatra qayıdıb. Karyerası boyunca oxuduğu populyar mahnılar arasında Alim Qasımov ilə duet "Səni axtara-axtara", "Qadasın alım", "Uçan quş", "Necə unudum səni", "Gözəlim", "İlk məhəbbətim", "Bu sevgi" (İlqar Muradov ilə duet), "Sevgilim" (Heydər Anatollu ilə duet), "Novruzum", "Yazığım gəlir sənə" və başqaları. Hal-hazırda müğənnilik fəaliyyəti ilə yanaşı aktyorluq ilə də məşğuldur.
Emil Quliyev

Emil Quliyev (5 fevral 1986, Bakı) — Azərbaycan kinorejissoru, ssenaristi və prodüseri. Beynəlxalq kinofestivallarda müxtəlif mükafatların sahibi. Polis kapitanı. Emil Quliyev 5 fevral 1986-cı ildə Bakı şəhərində anadan olub. 68 nömrəli orta məktəbi bitirib.
Emil Quliyev

Rusiya Federasiyası DİN-in Moskva Universitetinin hüquq fakültəsini bitirib. Polis kapitanıdır.2011-ci ildən özünü kino sahəsində sınayan Emil "İnkoqnito" adlı ilk qısametrajlı filmini ərsəyə gətirir. 50-yə yaxın qısametrajlı, üç tammetrajlı film çəkib. Rejissorun "Ümid" filmi Tulada "Shorti" qısametrajlı filmlərin V Qran-pri müstəqil kinofestivalında və Mazandaranda VIII Beynəlxalq "Varesh International Film Festival"ında "Ən yaxşı rejissor" mükafatına layiq görülüb, həmçinin Nyu-York film festivalında ən yaxşı film və rejissor işinə görə mükafat qazanıb. Rejissorun lentə aldığı "Paradoks" filmi Nyu-Yorkda qısametrajlı filmlər festivalında ən yaxşı film diplomuna layiq görülüb.
Emil Quliyev

"Tula İnternational Film Festival"ında mükafat qazanıb. Bakı Film İnstitutu tərəfindən ən yaxşı operator işinə görə və Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən keçirilən "Ailə" film festivalında mükafat alıb. "Ana üçün ağla" filmi isə Nyu-York Film Festivalında mükafata layiq görülüb. 2023-cü ildə "IV müasir audiovizual baxış" mükafatına layiq görülüb. Filmoqrafiya Xarici keçidlər Rəsmi saytı
Atrofiya

Atrofiya (ing. Atrophy — qidalanmanın olmaması) — Normal böyüklükdə bir orqanizmin, orqanın, toxumanın və ya hüceyrənin sonradan kiçilməsidir. Atrofiyalar, hüceyrə sayısının azalmasına (riyazi) və ya hüceyrə həcmlərinin kiçilməsinə bağlıdır; İkisi birlikdə ola bilər. Atrofiya səbəbilə həcmi kiçilən toxumanın yerini bağ toxuması ala bilər. Sümük iliyi atrofiyasında, bu toxumanın yerini yağ toxuması alır. Atrofiyalar iki qrupa bölünür: — Fizioloji atrofiya — Patoloji atrofiyaFizioloji Atrofiya- Həyatın müəyyən dövrlərində bəzi orqan və toxumaların atrofiyaya məruz qalmasıdır, buna involusiya da deyilir. Yaranması normaldır, olmadığı zaman patologiya kimi qəbul edilir. Məsələn; Doğuşdan sonra ana bətni, əmizdirməkdən sonra məmələr kiçilir və normal halına qayıdır.
Atrofiya

Yaşlandıqda bütün orqanlar və bədən kiçilir, buna senil atrofiya deyilir. Müəyyən sərhədlər daxilində təbiidir.Patoloji Atrofiya -Xəstələrin çoxunda damar sərtliyi və buna bağlı olaraq damarlarda daralma vardır. Daralan damarların qidalandırdığı toxumalara az qan gəlir və qeyri-kafi qidalanma ortaya çıxır. Patoloji atrofiyanın bütün bədəni əlaqələndirdiyi hallarda atrofiya hədsiz isə xəstə bir dəri bir sümük qalır, buna "kaşeksi" deyilir. Əsas patoloji atrofiyalar; Aclıq və yaşlılıq atrofiyası, hərəkətsizlik atrofiyası, endokrin atrofiyası, təzyiq atrofiyası, damar atrofiyası və şüa atrofiyasıdır. Digər növlər Aclıq Atrofiyası — Yetərsiz qidalanmağa bağlıdır. Əvvəl karbohidratlar və yağlar sonra zülallar əridilərək istehlak edilir. Orqanlar kiçilir.
Atrofiya

Başlıca səbəbləri; Yoxluq (qıtlıq, müharibə, əsir düşərgələri), bəzi yoluxucu xəstəliklər və xərçəng, psixoloji anoreksiya (anoreksia nervosa), mədə-bağırsaq xəstəlikləri (xora, uzun müddətli ishallar). Yaşlılıq Atrofiyası — Fizioloji atrofiya sərhədlərini aşan yaşlılıq atrofiyasıdır. Beyin kiçilməsi nəticəsində yaşlılıq (dementia senilis), sümüklərdəki atrofiya nəticəsində yaranan osteopoz və sınıqlar önəmli nümunələrdir. Hərəkətsizlik Atrofiyası — İşləməyən orqanlar kiçilirlər. Uşaq iflici olan ayağın normal şəklinə nisbətən kiçik qalması, gipsə qoyulan qolun nazikləşməsi kimi. Endokrin Atrofiyası — Hormonların ifrazatı hipofiz vəzinin nəzarətindədir. Hipofiz vəzi xəstəliklərində, hormon tarazlığı pozulmasına bağlı olaraq başqa vəzilərində və zamanla bütün bədəndə atrofiya görülür. Bundan başqa bir hormon kənardan verilsə, o hormonu ifraz edən vəzi kiçilir, hormon verilməsi kəsilsə, yenidən əvvəlki böyüklüyünə çata bilər.atrofi Təzyiq Atrofiyası — Bir toxumanın uzun müddət normaldan artıq təzyiq altında qalması ilə olur.
Atrofiya

Təzyiq səbəbindən damarlar sıxılır və qidalanma pozulur. Pis düzəldilmiş bir protez, altındakı çənə sümüyünə təzyiq edərək onu incəldir. Damar Atrofiyası — Damar sərtliyi nəticəsi görülən qidalanma pozğunluğu bəzi orqanlarda atrofiyaya yol açır. Yaşlılıqda görülən və zəifliyə yol açan beyin atrofiyası ən çox görülənidir. Şüa Atrofiyası — Müəyyən bir ölçünün üzərindəki şüaların təsiri ilə bəzi orqanlarda atrofiya görülür. Uzun illər günəş şüalarının təsiri altında qalmaq dəri atrofiyasına və qarışmasına səbəb olur. Yüksək rentgen şüaları testis və ovarium atrofiyasını əmələ gətirir, sonsuzluq ortaya çıxır.
Firudin Qurbanov (dövlət xadimi)

Qurbanov Firudin İsa oğlu (tam adı: Qurbanov Firudin İsa oğlu; 29 avqust 1952, Ağsu rayonu) — Azərbaycan Respublikasının elm və təhsil nazirinin müavini (2014-cü ildən), Bakı Dövlət Universitetinin rektor əvəzi (2018–2019). Firudin Qurbanov 29 avqust 1952-ci ildə Azərbaycan SSR-in Ağsu rayonunda anadan olub. Bakı şəhərində orta məktəbi bitirəndən sonra, 1974-cü ildə Azərbaycan Dövlət Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun "İqtisadiyyat və planlaşdırma" fakültəsinə qəbul olunmuş və buranı fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1974–1975-ci illərdə orduda xidmət edib. Evlidir, 2 övladı var.
Firudin Qurbanov (dövlət xadimi)

Əmək fəaliyyəti 1975–1982-ci illərdə Elmi-Tədqiqat İqtisadiyyat İnsitututunda iqtisadçı, kiçik və baş elmi işçi vəzifələrində işləyib. 1982–1989-cu illərdə Moskva Kooperativ İnstitutunun Bakı filialında assistent, baş müəllim, dosent və dekan vəzifələrində işləyib. 1989–1994-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin Dövlət İnspeksiyasında inspektor, aparıcı inspektor, baş inspektor, şöbə rəisi vəzifələrində işləyib. 1994–2007-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyində (Azərbaycan Respublikası Gənclər, İdman və Turizm Nazirliyi) Elm və Təhsil şöbəsinin müdiri vəzifəsində işləyib. 2007–2014-cü illərdə Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin Aparatının rəhbəri işləyib.
Firudin Qurbanov (dövlət xadimi)

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 18 iyul 2014-cü il tarixli müvafiq sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının təhsil nazirinin müavindir. 1995–2002-ci illərdə Gənclər və İdman Nazirliyinin Elmi-Metodiki Şurasının sədr müavini, 2001–2005-ci illərdə Elmi-Metodiki Şurasının sədri olub. 1998-ci ildə Təhsil sahəsində islahatlar üzrə Dövlət Komissiyasının nəzdində işçi qrupunun üzvü, 2002–2005-ci illərdə Turizmin İnkişafı Dövlət Proqramının, 2003–2005-ci illərdə Yoxsulluğun Azaldılması və İqtisadi İnkişaf Dövlət Proqramlarının hazırlanmasında gənclər, idman, turizm və mədəniyyət sektorları üzrə işçi qruplarının sədri, BMT-nin İnkişaf Proqramı "Azərbaycan Respublikasında yoxsulluğun azaldılması məqsədilə daxili turizmin səmərəli inkişafının təmin olunması üzrə Azərbaycan Respublikasının Gənclər, İdman və Turizm Nazirliyinə İnstitusional yardım" (2004–2005-ci illər) layihəsinin milli direktoru olub. İngiltərə, Danimarka, ABŞ, İsveçrə, Fransa, Nepal, Uruqvay, Niderland, Almaniya, Türkiyə, İspaniya, Avstriya, Çin və s. xarici ölkələrdə beynəlxalq elmi konfrans, simpozium və seminarların iştirakçısı olmuş və aktual mövzularla çıxış etmişdir. İqtisadiyyat üzrə fəlsəfə elmləri doktoru, dosentdir.
Firudin Qurbanov (dövlət xadimi)

2006–2007-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyinin, 2007–2014-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin Kollegiyalarının üzvü, 2001–2008-ci illərdə Milli Olimpiya Komitəsinin üzvü olub. 2003-cü ildə AFFA-nın elmi metodiki komissiyanın sədri, "Azərbaycan Respublikasında 2005–2015-ci illərdə futbolun inkişafına dair Dövlət Proqramı"nın hazırlanmasında İşçi qrupun rəhbəri olub. 2015-ci ilin mart ayında AFFA-nın İcraiyyə Komitəsinin üzvü, may ayında Tələbə Futbol Federasiyasının prezidenti seçilib. 2007-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin müvafiq sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının milli təhlükəsizlik siyasəti sahəsində İşçi Qrupunun üzvü olub. Nərimanov rayon YAP təşkilatının idarə heyətinin üzvüdür.
Firudin Qurbanov (dövlət xadimi)

2011-ci ildə "dövlət qulluğunun baş müşaviri" ixtisas dərəcəsi verilib. Tədqiqat sahəsi Bir monoqrafiya və 60-dan çox elmi əsərlərin müəllifidir. Təltiflər və mükafatları 25 iyun 2011-ci il tarixli Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq sərəncamı ilə "Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif olunub. 2014-cü ildə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin "Fəxri mədəniyyət işçisi" döş nişanı ilə təltif edilmişdir. 06 iyun 2022-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən Azərbaycan Respublikasında dövlət qulluğunda səmərəli fəaliyyətinə görə 2-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilib Xarici keçidlər Firudin Qurbanov Firudin Qurbanov BDU-da Firudin Qurbanov haqqında ətraflı məlumat
Töhfə Əzimova

Töhfə Əzimova (6 fevral 1938, Bakı – 4 fevral 2003) – Azərbaycan-sovet kino aktrisası, pianoçu. Töhfə (əsl adı Tofilə) İbrahim qızı Əzimova 6 fevral 1938-ci ildə Bakıda doğulub. Əsl sənəti fortepiano müəlliməsi olub. Həyat yoldaşı, kino rəssamı Cəbrayıl Əzimovla 1957-ci ildə “Qızmar günəş altında” filminin çəkilişləri zamanı tanış olub. Cütlük 1958-ci ildə ailə həyatı qurub. Aktrisa kimi iki filmdə yaddaqalan obraz yaradıb: "Əhməd haradadır" filmində Leyla və "Qızmar günəş altında" Nərminə rolu.
Töhfə Əzimova

Həyat yoldaşı Cəbrayıl Əzimov 1969-cu ildə yeganə oğlu Elman və onun doslarını Şıxov çimərliyinə apararkən avtoqəza keçirib və həlak olub. Bundan sonra Töhfə Əzimova oğlunu tək böyüdüb və ömrünün sonunadək Bakıdakı 1 nömrəli Musiqi məktəbində fortepianodan dərs deyib. Töhfə Əzimova 4 fevral 2003-cü ildə vəfat edib. Yasamal qəbiristanlığında dəfn edilb. Filmoqrafiya Qızmar günəş altında (film, 1957) Əhməd haradadır? (film, 1963) Həmçinin bax Cəbrayıl Əzimov
Nuriyyə Hüseynova

Nuriyyə İsmayıl qızı Hüseynova — müğənni, muğam ifaçısı. Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2007). Azərbaycan MEA-nın Folklor İnstitutunun "Dədə Qorqud" ("İrs") ansamblının rəhbəri. Azərbaycan Musiqi Mədəniyyəti Dövlət Muzeyinin Qədim Musiqi Alətləri ansamblının solisti. Nuriyyə İsmayıl qızı Hüseynova 1969-cu ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun Dırnıs kəndində anadan olmuşdur. 1983-1987-ci illərdə beynəlxalq müsabiqələrə qatılıb və dövlət konsertlərində uğurla çıxış etmişdir.
Nuriyyə Hüseynova

1987-ci ildə Bülbül adına orta ixtisas musiqi məktəbini bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasını (Bakı Musiqi Akademiyası muğam ixtisası üzrə təhsil alıb və eyni zamanda müəllim statusu veririlib. 1992-1993-cu illərdə Asəf Zeynallı adına Musiqi Kollecində, 1994-cu ildə Bakı Humanitar Kolleci (Bakı Mədəni-Maarif) Texnikumunda və 1995-ci ildən Bülbül adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbində müəllimə çalışır. 1995-ci ildən bu günə kimi Azərbaycan Musiqi Mədəniyyəti Dövlət Muzeyinin Qədim Musiqi Alətləri ansamblının solistidir. 2000-ci ildən bu günə kimi Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin müəllimidir. 2014-cü ildən bu günə kimi Azərbaycan MEA-nın Folklor İnstitutunun "Dədə Qorqud" ("İrs") ansamblının rəhbəri çalışır.Nuriyyə Hüseynova ansamblın tərkibində bir çox dövlət tədbirlərində çıxış etmişdir. 2002-ci ildə Fransanın Paris və Strasburq şəhərlərində “UNESCO”-nun tədbirlərində konsert proqramı ilə Azərbaycan musiqi sənətini uğurla təmsil etmiş, ansamblın ifasında “UNESCO” tərəfindən kompakt-disk buraxılmışdır.
Nuriyyə Hüseynova

O, ansambl ilə birgə 2005-ci ildə Düşənbədə keçirilən "Qəlblərin səsi" festivalında, İstanbul şəhərində "İslam ölkələrinin mədəniyyət həftəsi" çərçivəsində təşkil edilmiş mədəni proqramlarda yüksək səviyyədə çıxış etmişdir. 2018-ci ildə UNESCO-da Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti Təşkilatının (Türksoy) 25 illiyi ilə əlaqədar konsertdə çıxış edib. 2019-cu ildə İstanbulda keçirilən Azərbaycan Kültür Dərnəyinin yaranmasının 80 illiyi ilə əlaqədar konsertdə çıxış edib. 2019-cu ildə Türkiyənin Şanlıurfa şəhərində keçirilən "Müziğin İzinde 4 Kardeş Şehir" adlı konsertdə və Türkiyənin Camal Rəşid Rey adına İstanbul konsert salonunda konsertdə çıxış edib.Nuriyyə Hüseynova həmçini ABŞ-nin Çiqaqo və Miçiqan ştatlarında uğurlu solo konsertlər verib. 2016-cı ildə TÜRKSOY-un təşkil ediyi Türkəmistanın Marı şəhərinin Türk dünyasının mədəniyyət paytaxtı seçildiyinə görə konsertdə uğurlu çıxışına görə Türkmənistanın ölkə başçısı Qurbanqulu Berdiməhəmmədov tərəfindən xüsusi mükafatına layiq görülüb.. 2014-cü ildən Türkiyənin Ankara şəhərinin Yunus Əmrə bələdiyyəsi ilə əməkdaşlıq edərək ənənəvi olaraq hər il keçirilən konsertlərdə çıxış edir. Nuriyyə Hüseynova 2002-ci ildən Türkiyə, İran, Rusiya,Dubay, Şarja, İordaniya, Küveyt, Qazaxıstan, Türkmənistan, Qırğızıstan, Özbəkistan, Fransa, Almaniya, Rumıniya, Vyana, İsveçrə, Amerika, Kanada, Hindistan, Koreya və dünyanın əksər ölkələrində konsertlərdə Azərbaycan musiqisini uğurla təbliğ etmişdir.
Udilər

Udilər udi dilində danışırlar. Udilər arasında eləcə də Azərbaycan, rus, gürcü və başqa dillər geniş yayılmışdır. Dinləri xristianlıqdır. Adlandırılması Udilər əsrlər boyu Qafqaz Albaniyasında yaşayan tayfalardan biri olmuşdur. Adları çox güman ki qədim qaynaqlarda sadalanan utilərlə əlaqədardır. Həmçinin Qafqaz Albaniyası dövründə Albaniyanın qərbi və cənub-qərbi ərazilərini (təxmini olaraq indiki Qarabağ ərazisi və ona yaxın mahallar) əhatə edən Uti vilayəti də mövcud idi. Bəzi tarixçilər udiləri hətta qədim qutilərlə əlaqələndiriblər. Udilərin dili — Qafqazın qədim sakinlərindəndir, dilləri Qafqaz dilləri ailəsinin ləzgi yarımqrupuna məxsus olub, çoxlu qədim ünsürləri özündə qoruyub saxlaya bilmişdir.Dünyanın etnik xəritəsində udi adlı etnos bu gün yalnız Azərbaycan ərazisində mövcuddur.
Udilər

Udi dilinin əlifbası yoxdur. Udi dilinin üç dialekti var: Nic, Oğuz (Vartaşen), Oktomberi (Gürcüstanda kənd). Nic dialekti 3 hissəyə bölünür: aşağı, aralıq və yuxarı. Belə ehtimal var ki, bu hissələr özləri də Tovuz rayonunun Kirzan (indiki Hunanlar) kəndi və Qarabağdan ((Tərtər rayonunun Seysulan və Buruc (indiki Həsənqaya) kəndləri)) olan müxtəlif udi qruplarının özlərinin ayrı dialektlərindən əmələ gəlmişlər. Bu tayfalar sonradan əsrlər boyu yaşadıqları ərazilərin ermənilərlə məskunlaşdırılması nəticəsində Nic və Oğuz ərazilərinə köçmüşlər.Vartaşen dialekti isə öz növbəsində 2 hissəyə bölünür: Vartaşen və Oktomberi (Zinobiani) Qədim yazısı Keçmişdə udilər yalnız Qafqaz Albaniyasının ərazisində qeydə alınmışdır. Tarixən Günəşə, Aya sitayiş edən udilər IV əsrin əvvəllərində xristianlığı qəbul etmiş və bu günə kimi dinlərini saxlamışlar. Udilərin qədim yazısının əsasını Alban əlifbası tutur.
Udilər

Əlifba V əsrdə yaradılmışdır, 52 hərfdən ibarət idi. Tarixi proseslər nəticəsində bu əlifba tədricən istifadədən çıxıb unuduldu. 1996-cı ildə Misirin Sinay yarımadasında yerləşən Müqəddəs Yekaterina kilsəsində Gürcüstan Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü Zaza Aleksidze gürcü-alban əlyazmasını (palimpsest) tapmışdır. Bu əlyazmada gürcü dilində yazılmış mətnin altında alban dilində yazılar aşkar edilmişdir. Bu yazıların şifrinin açılması yalnız udi dilinin istifadəsi ilə mümkün olmuşdur. "Beləliklə, bir çox alimlərin fikrincə, Qafqaz Albaniyasının yazılı dili kimi udi dili sayıla bilər, daha dəqiq olsaq müasir udi dilinin əcdadı — qədim udi dili." 2009-cu ildə qeyd olunan əlyazmanın deşifrəsi ayrıca kitab kimi nəşr olunub. Udilərin ulu babaları Qafqaz Albaniyası tayfalarından biri olan utilər olmuşdur.
Udilər

Udilərə aid ilk məlumat hələ 2500 il bundan əvvəl verilmişdir. Bu etnosun əcdadları olan utilər haqqında e.ə. V əsr yunan müəllifi Herodotun "Tarix" əsərində məlumat var. Marafon döyüşünü (e.ə. 490-cı ildə yunan-fars döyüşü) təsvir edən müəllif göstərir ki, fars ordusunda, XIV satrapın tərkibində utilərin əsgərləri də vuruşurdular. E.ə. l əsrdə yaşamış Strabonun "Coğrafiya" əsərində Xəzər dənizi və Qafqaz Albaniyası haqqında məlumatında utilərdən danışılır.
Udilər

Udi sözünə termin kimi ilk dəfə Böyük Plininin (l əsr) "Həqiqi tarix" əsərində rast gəlinir. Ptolemeyin (ll əsr) "Coğrafiya" əsərində, Xəzər dənizinin ətrafında müxtəlif tayfaların, o cümlədən udilərin yaşadığı göstərir. Udilər haqqında bəzi məlumatlara Qay Pliniy Sekunda, Aziniy Qvadrat və bir çox başqa qədim müəlliflərin əsərlərində rast qəlmək olar. Utilər Alban çarlığının yaranmasında mühüm rolu olan 26 alban tayfalarından biridir. Utilər haqqında daha ətraflı VIII əsrdə yaşamış Moisey Kalankatuklunun "Alban tarixi" əsərində məlumat verilmişdir. O, özünü uti tayfalarına aid edir. O, Aranda 26 alban tayfalarının olması haqda məlumat verir: "Onun (Aranın) oğlundan Uti, Qardman, Çavdey, Qarqar knyazlıqları yaranmışdır".
Udilər

Udilər Qafqaz Albaniyasının yaradıcısı olan 26 tayfadan biri olmaqla, həm də Qafqaz Albaniyasında başlıca rol oynayan tayfalardan biri idi. Buna görə də Qafqaz Albaniyasının payxtaxtları Qəbələ və Bərdə udilərin tarixən yaşadığı yerlər olub. Tarixən udilər daha çox Xəzər dənizindən Qafqaz dağlarınacan Kür çayının həm sağ, həm də sol tərəfində məskunlaşmışdılar. Qafqaz Albaniyasının viləyətlərindən biri isə Uti adlanırdı. Qafqaz Albaniyasının ərəblər tərəfindən zəbt ediləndən sonra udilərin yaşadığı ərazilər və udilərin sayı azalır. Vll əsrdə ərəblərin işğal etdikdə və bütün ölkəni Ərəb xilafətinə qatanda əhalinin böyük hissəsinə, o cümlədən utilərə islam dinini qəbul etdirirlər. Lakin onların bir hissəsi əvvəlki inamlarını saxlayırlar.
Udilər

Hələ VI əsrdə Avtokefal Alban Kilsəsini güclə öz tabeliyinə cəlb etmək cəhdlərinin olmuş, VII əsrdə Ərəb xilafətinin icazəsi ilə Erməni – Qriqoryan kilsəsinin tərkibinə daxil edilmişdir. Alban katolikosunun qalmasına baxmayaraq, aktiv olaraq alban – xristianların etnik köklərinin dəyişdirilməsi və erməniləşdirilməsi siyasəti gedirdi. Nəticədə, Dağlıq Qarabağda onlar bütovlükdə öz dil və mədəniyyətlərini itirmiş oldular. Qəbələ və Oğuz ərazisində udilər öz adət — ənənlərini və dillərini (yazısız) qoruyub saxlaya bilmişlər. Ehtimal etmək mümkündür ki, Şəki xanı Hacı Çələbi xanın vaxtında (1747–1755) Şəki xanlığı ərazisində cəmi 3 udi kəndi olub: 1. Vartaşen, 2. Cəlut, 3.
Udilər

Nic. Rusiya İmperiyasının Cənubi Qafqazı işğal etməsi zamanı da udilər əsasən Şəki xanlığının ərazisində yaşayırdılar. 1824-cü ildə əhalinin siyahıyaalınması zamanı Nic kəndində (Bum mahalı; indiki Nic kəndi, Qəbələ rayonu) 1997 nəfər, (müsəlmanlar: 341 nəfər; qriqoryan udilər: 1656 nəfər), Vartaşen kəndində (Şəki mahalı; indiki Oğuz şəhəri, Oğuz rayonu) 3203 nəfər (müsəlmanlar: 282; qriqoryan udilər: 1067; pravoslav udilər: 706; yəhudilər: 1148) və Cəlut kəndində (Şəki mahalı; indiki Calut kəndi, Qəbələ rayonu) isə 1048 nəfər (müsəlmanlar: 218; qriqoryan udilər: 830) qeydə alınmışdır ki, buna əsasən həmin vaxt Şəki xanlığı ərazisində azı 4,259 nəfər udinin yaşadığı məlum olur. Amma nəzərə alınmalıdır ki, bu siyahıyaalma sənədlərində bütün müsəlmanlar "tatar", qriqoryan xristianlar "erməni", pravoslavlar isə "gürcü" kimi qeydə alınmışdır. XIX əsrin ortalarında Şəki xanlığı ərazisində cəmi 3 udi kəndinin olması barədə məlumat verən mənbə isə nuxalı İohanes Muradxanov və Qriqor Mıkırtıçan Tarasanov tərəfindən 1815-ci ildə qələmə alınmış və Bütün Rusiya ermənilərinin arxiyepiskopuna göndərilmiş məktubdur. Burada həm də göstərilir ki Hacı Çələbi xan dövründən həmin vaxta qədər bu kəndlərə "din ipəyi" adlı xüsusi vergi tətbiq edilirmiş və həmin kəndlərin sakinləri vaxtaşırı olaraq bu verginin ləğv olunması istiqaməmətində cəhdlər ediblər, lakin o vaxta qədər istədiklərinə nail ola bilməyiblərmiş. Fransız yazıçı Aleksandr Düma 1858-ci ilin ikinci yarısından 1859-cu ili birinci yarısına qədər Qafqazda olmuş və özünün "Qafqaz səfəri" əsərində, udinlər haqqında danışmışdır: 1878-ci ildə çap olunmuş bir kitabda isə göstərilir ki Nuxa qəzasının erməni-qriqoryan əhalisindən yerli hesab olunanları udilərdir.
Udilər

Onlar yalnız Nic və Vartaşen kəndlərində yaşayırlar və öz dillərində danışırlar. Udi dili başqa heç bir kənddə işlədilmir. Udilərin yazısı yoxdur, onlar erməni danışıq dilində yazırlar və dini ayinləri erməni kilsə dilində yerinə yetirirlər. Bəzi kəndlərdə — Sultan Nuxa (indiki Soltannuxa, Qəbələ rayonu), Mıxlıqovaq (Qəbələ rayonu), Erməni Carlu (indiki Corlu, Qəbələ rayonu), Mirzəbəyli (Qəbələ rayonu), Bayan (Oğuz rayonu), Vardanlı (indiki Kərimli, Oğuz rayonu), Malıx (Oğuz rayonu) və Yenikənd (konkretləşdirilməyibdir, həm Qəbələdə həm də Oğuzda bu adda kəndlər var; lakin çox güman ki Oğuz rayonundakı Yenikənd haqda söhbət gedir) kəndlərində, ermənilər (udilər? — red.) tatar (yəni azərbaycan) dilində danışırlar və bu dili ana dili hesab edirlər. Bu mənbədə Cəlut kəndi erməni kəndi kimi göstərilir və qeyd edilir ki bu kənddə Qarabağdan köçüb gələn ermənilər yaşayırlar və onlar Qarabağ və Xoydan köçüb gələn ermənilərin məskunlaşdığı digər kəndlərdə olduğu kimi erməni dilində danışırlar.
Udilər

Mənbədə həmçinin qeyd edilir ki, Vartaşen kəndində pravoslav udilərin 113 evi var və onların sayı 606 nəfərdir.1836-cı ildə rus pravoslav kilsəsi və Rusiya idarəçiliyi alban katolikosunun taxtını və dəftərxanasını ləğv etdikdən sonra, udi – xristianlar erməni kilsəsinin tam təsiri altına düşürlər. XIX əsrin sonlarında bütün etnik udilər ancaq iki kəndə, Vartaşen və Nic kəndlərinə köçürülürlər. Bununla əlaqədar olaraq Nicdə Tovuzdan və Qarabağdan köçən udilərin ayrıca məhəllələri yaranmışdı. 1922-ci ildə Vartaşendəki pravoslav udilərin bir hissəsi Gürcüstandakı Zinobiani kəndinə köçürlər. SSRİ-dəki kollektivləşdirmə prosesi zamanı bir çox udilər kəndlərdən Bakı, Yevlax, Şəki və Mingəçevir şəhərlərinə qaçırlar, sənədləşdirmə zamanı isə özlərini erməni kimi qələmə verirdilər.Azərbaycanda islam dininin yayılması və türk dilinin inkişafı ilə əlaqədar, Azərbaycan xalqının uzunmüddət formalaşması ilə vahid – azərbaycanlı etnosu yaranmışdır. Lakin udi – xristianlar bugünkü günümüzə qədər etnik qrup kimi öz dillərini, maddi və mənəvi mədəniyyətlərini qoruyub saxlamışlar. Udi dili Qafqazın Nax-Dağıstan dil ailəsinə aiddir.
Udilər

Udilər Azərbaycan xalqının əcdadlarından biri hesab edilir. 1992-ci ildə Azərbaycan Respublikasının prezidenti "Azərbaycan Respublikasında mövcud olan milli azlıqların, azsaylı xalqalrın və etnik qrupların hüquq və azadlıqlarının qorunması, onların dil və mədəniyyətlərinin qorunması və inkişafı" barədə fərman imzalamışdır. Bu sənəd keçmiş sovet respublikaları içərisində qəbul olunmuş sənəddir. 313-cü il udilər tərəfindən xristianlığın qəbul edilməsi tarixi sayılır. Bu tarixdə alban çarı Urnayr xaç suyuna salınma adətini qəbul etmiş və xristianlıq Qafqaz Albaniyasının rəsmi dininə çevrilmişdir. Qafqaz Albaniyasının əhalisinin xristianlaşma dövründən başlayaraq udilər Alban kilsəsinə mənsubdur. Başqa xalqlar kimi, xristianlığı qəbul etdikdən sonra, udilər yeni xristian ayinlərlə bərabər köhnə adət və ənənələri qoruyub saxlmışdırlar.
Udilər

Məsələn, evlərdə sönməz ocaq saxlamaq atəşpərəstlikdən qalmış ənənədir. Udi xristianlar olduqca tez-tez dualarını Aya döndərirdilər və öz dinini saxlayan Qafqaz Albaniyasının yeganə xalqıdır. 10 aprel 2003-cü ildə Azərbaycanda Alban-udi xristian icması qeydiyyatdan keçmişdir. Artım dinamikası Udilərin sayı haqqında ən həqiqətəuyğun məlumat 20-ci əsrin son 25 ilinə təsadüf edilir. Dünyada udilərin sayı: 1880-ci il — 10 min, 1897-ci il — 4 min, 1910-cu il — 5900, 1926-cı il — 2500, 1959-cu il — 3700, 1979-cu il — 7000, 1989-cu il — 8652 nəfər olmuşdur. Udilər Azərbaycanda 1989-cu il siyahıyaalınmasına görə Azərbaycanda 6.125 nəfər udi yaşayırdı. 27 yanvar-3 fevral 1999-cu ildə aparılmış siyahıyaalmaya əsasən Azərbaycan Respublikasında 4.152 nəfər: Qəbələ rayonunda 3962 nəfər və Oğuz rayonunda 104 nəfər olmaqla) udi qeydə alınmışdır.
Udilər

Udilər Rusiyada Rusiya Federasiyasında 2002-ci il siyahıya alımasına əsasən 3721 nəfər özlərini udi kimi təqdim etmişdir. Onlardan 2078 nəfəri (1114 kişi, 964 qadın) şəhər əhalisi, 1643 nəfəri (829 kişi, 814 qadın) kənd əhalisidir. Rusiyada udilərin ən çox qeydiyyata alındıqları yer Rostov vilayətidir. Həmçinin bax Xarici keçidlər Udilər Arxivləşdirilib 2009-02-09 at the Wayback Machine (rusca, English) "Orayin" udi mədəni-maarif cəmiyyəti Arxivləşdirilib 2009-04-26 at the Wayback Machine Udilərə və udi dilinə həsr olunan sayt. Udi dilinə, tarix və etnoqrafiyasına aid məqalə və kitablar, udi dilində əsərlər John M. Clifton: The Sociolinguistic Situation of the Udi in Azerbaijan. SIL International, 2005. Arxivləşdirilib 2012-10-02 at the Wayback Machine Udilər (English) Həmçinin bax Qafqaz Albaniyası
Lev Landau

Landau 1908-ci ilin 22 Yanvar tarixində Balaxanıda yəhudi ailəsində anadan olmuşdur (atası David Lvoviç Landau, anası Lyubov Venyaminovna Qarkavi). Hələ çox erkən yaşlarında riyaziyyatda nümayiş etdirdiyi qeyr-adi istedad sonralar onun barəsində nə vaxtsa riyaziyyatı bilməməsini xatırlamadığını deməsi kimi xatırlanmışdır. Landau 13 yaşında gimnaziyanı bitirmiş, universitetə yaşı çatmadığından, Baki İqtisadiyyat Texnukumuna qəbul olunmuşdur. 1922-ci ildə cəmi 14 yaşında ikən Bakı Dövlət Universitetinə qəbul olunmuşdur. Burada o eyni zamanda iki fakültədə, Fizika-riyaziyyat və Kimya ixtisasları üzrə təhsil almışdır.
Lev Landau

1924-cü ildə Leninqrad Universitetinin fizika fakültəsinə göndərilmiş və buranı 1927-ci ildə bitirmişdir. Daha sonra Leninqrad Fizika-Texniki İnstitutunda aspirant təhsilini davam etdirmiş və cəmi 21 yaşında doktor dərəcəsini almışdır. 1929-cu ildə Landau ilk dəfə Avropaya getmək imkanı əldə edir. Götingen və Leypsiqdə qısamüddətli dayandıqdan sonra Landau Kopenhagenə yollanır və burada Nils Borun Nəzəri Fizika İnstitunda çalışır. Landau öznünü həmişə Borun tələbəsi hesab etmiş və onun fizikiya olan münasibətində Borun misilsiz rolunun olduğunu qeyd etmişdir.
Lev Landau

Kopenhagendən sonra o Kembridc və Zürixə yollanmış və yenidən SSRİ-yə qayıtmışdır. 1932–37-ci illər aralığında Landau Xarkov Mexanika və Maşınqayırma İnstutunun nəzəri fizika kafedrasına rəhbərlik etmişdir. 1936–1937-ci illərdə Lev Landau "Fazaların ikinci növ dəyişmələri" nəzəriyyəsini və "Yüksəkkeçiricilərin aralıq vəziyyəti" nəzəriyyəsini yaradır, bu problemlərə həsr olunmuş elmi məqalələrlə çıxışlar edir. Həmin dövrdə L.Landau artıq dünyada məşhur nəzəriyyəçi fizik kimi tanınırdı və 1937-ci ilin fevralında o, Moskva Fiziki Problemlər İnstitutuna dəvət olunur və həmin institutda nəzəriyyə şöbəsinə rəhbərlik edir. Landau məktəbi Elmi nailiyyətlərindən savayı Landau eyni zamanda mərkəzi Xarkov (indiki Xarkiv, Ukrayna) şəhəri olmaqla keçmiş Sovetlər Birliyində nəzəri fizika elminin aparıcı Landau məktəbinin əsasını qoymuşdur.
Lev Landau

Onun yaratdığı bu məkəb Sovet elminə Lev Pitayevski, Aleksey Abrikosov, Arkadi Levanyuk, Yevgeni Lifşitz, Lev Gorkov, İsak Xalatnikov və Boris Yoffe kimi fiziklər bəxş etmişdir. Fizika Problemləri Institutunun nəzəriyyə bölməsinə rəhbərlik etdiyi müddətdə avtomobil qəzası nəticəsində ciddi xəsarət almış və sağlamlığını bir daha tam bərpa edə bilməmişdir. Landau Nəzəri minimum adlı geniş əhatəli imtahan işləmiş və tələbələri yalnız bu imtahandan keçdikdən sonra banisi olduğu Landau məkətəbinə qəbul olunurdular. İmtahan nəzəri fizkikanın bütün aspektəlırin əhatə edir və yalnız 43 nəfər bu imtahanı keçə bilmişdir. Məhz bu yolla onun tələbələri tanınmış və hərtərəfli fiziklər kimi tanına bilmişdilər.
Lev Landau

Elə Xarkovda işlədiyi dövrdə dostu və keçmiş tələbəsi Y.M. Lifçitzlə birgə on cildlik məşhur Nəzəri Fizika Kursu kitabını yazmışdır. Böyük Repressiyalar dövrü 1937-ci ildə bütün ölkəni bürümüş repressiyalar dahi alimdən də yan ötməmişdir. Əvvəlcə Xarkovdan Moskvaya gələn alim 1938-ci ilin 17 aprel tarixində təhlükəzilik xidməti tərəfindən saxlanılmış və 1939-cu il aprel ayının 19-una qədər həbsdə saxlanılmışdır.Landaunun həbsini eşidən Nils Bor dəhşətə gəlir və o, Landaunun fizika üçün, dünya elmi üçün nə dərəcədə əhəmiyyətli olduğu barədə İosif Stalinə məktub göndərərək onun azad edilməsini xahiş edir. Onun və həmkarı Pyort Ksapitsanın Stalinə yazdığı məktublar müqabilində Lev Landau 1939-cu ilin 29 aprelində azadlığa buraxılır.