LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Pyotr Çaykovski

Musiqi baxımından erkən olsa da, Çaykovski dövlət qulluqçusu karyerası üçün təhsil almışdı. O dövrdə Rusiyada musiqi karyerası üçün imkanlar az idi və ictimai musiqi təhsili sistemi yox idi. Belə bir təhsil almaq imkanı yarandıqda, o , 1865-ci ildə bitirdiyi Sankt-Peterburq Konservatoriyasına daxil oldu . Orada aldığı rəsmi Qərb yönümlü təlim onu rus bəstəkarlarının təcəssümü olan müasir millətçilik hərəkatının bəstəkarlarından fərqləndirdi . Çaykovskinin təlimi ona öyrəndiklərini uşaqlıqdan məruz qaldığı doğma musiqi təcrübələri ilə uzlaşdırmaq yoluna çıxardı. Bu baxımdan o, şəxsi, lakin şübhəsiz rus üslubu yaratdı. Rus musiqisinin melodiya, harmoniya və digər əsaslarını tənzimləyən prinsiplər Qərbi Avropa musiqisini idarə edən prinsiplərə tamamilə zidd idi və bu, rus musiqisindən genişmiqyaslı Qərb kompozisiyasında istifadə və ya kompozit üslubun formalaşdırılması potensialını sanki məğlub etdi.
Pyotr Çaykovski

Rus mədəniyyəti ilə bölünmüş bir şəxsiyyət nümayiş etdirdi, onun doğma və qəbul edilmiş elementləri Böyük Pyotrun dövründən getdikcə bir-birindən ayrıldı . Bu, ziyalılar arasında qeyri-müəyyənliklə nəticələndiölkənin milli kimliyi haqqında, Çaykovskinin karyerasında əks olunan qeyri-müəyyənlik. Bir çox məşhur uğurlarına baxmayaraq, Çaykovskinin həyatı şəxsi böhranlar və depressiyalarla dolu idi. Təhlükəli faktorlar onun anasından internat üçün erkən ayrılması və ardınca anasının erkən ölümü daxildir; yaxın dostu və həmkarı Nikolay Rubinşteynin ölümü ; və onun yetkin həyatındakı yeganə davamlı münasibətinin dağılması, heç vaxt görüşməsələr də, onun himayədarı olan varlı dul qadın Nadejda von Meck ilə 13 illik əlaqəsi. Onun gizli saxladığı homoseksuallığı da ənənəvi olaraq əsas amil hesab olunurdu, baxmayaraq ki, bəzi musiqişünaslar indi onun əhəmiyyətini azaldırlar. Çaykovskinin 53 yaşında qəfil ölümü , ümumiyyətlə, buna aid edilirvəba , lakin onun ölümünə həqiqətən də vəbanın səbəb olub-olmadığı ilə bağlı mübahisələr davam edir. Onun musiqisi tamaşaçılar arasında populyar olaraq qalmasına baxmayaraq, əvvəlcə tənqidi fikirlər qarışıq idi. Bəzi ruslar onun yerli musiqi dəyərlərini yetərincə təmsil etmədiyini düşünür və avropalıların musiqini onun Qərb elementləri üçün qəbul etməsindən şübhələnirdilər.
Pyotr Çaykovski

Sonuncu iddianın açıq-aşkar gücləndirilməsi olaraq, bəzi avropalılar Çaykovskini əsas ekzotizmdən daha əsaslı musiqi təklif etdiyinə görə alqışladılar və onun rus klassik musiqisinin stereotiplərini aşdığını söylədilər. Digərləri Çaykovskinin musiqisini "yüksək düşüncədən məhrum" kimi rədd etdilər və Qərb prinsiplərinə ciddi şəkildə əməl etmədikləri üçün onun rəsmi işini çatışmazlıq kimi qiymətləndirdilər. Pyotr İliç Çaykovski Rusiya İmperiyasının Vyatka qubernatorluğunun (indiki Udmurtiya) kiçik şəhəri Votkinskdə uzun müddət hərbi xidmət keçmiş ailədə anadan olmuşdur. Onun atası İlya Petroviç Çaykovski podpolkovnik və Mədən Departamentində mühəndis kimi xidmət etmişdi və Kamsko-Votkinsk Dəmir Zavodunu idarə edəcəkdi . Onun babası Pyotr Fedoroviç Çaykovski Rusiya İmperiyasının (indiki Ukrayna) Poltava quberniyası, Mikolayivka kəndində anadan olub və əvvəlcə orduda həkim köməkçisi, sonra isə Vyatkada Qlazov şəhər qubernatoru vəzifələrində çalışıb . Onun ulu babası Fyodor Çayka adlı Zaporojye kazak , 1709-cu ildə Poltava döyüşündə Böyük Pyotrun rəhbərliyi altında fərqlənmişdir Çaykovskinin anası Alexandra Andreyevna (née d'Assier) İlyanın üç arvadından ikincisi, ərindən 18 yaş kiçik, atası tərəfdən isə fransız və alman idi. Həm İlya, həm də Aleksandra musiqi də daxil olmaqla incəsənət sahəsində təhsil almışdılar — Rusiyanın ucqar bölgəsinə göndəriş həm şəxsi, həm də ictimai toplantılarda əyləncəyə ehtiyac demək idi. Altı bacısından Çaykovski bacısı Aleksandra və əkiz qardaşları Anatoli və Modestlə yaxın idi .
Pyotr Çaykovski

evliliyi yeddi uşaq dünyaya gətirəcək və Çaykovskiyə böyüklər kimi tanıyacağı yeganə real ailə həyatı verəcək xüsusilə sərgərdanlıq illərində. Həmin uşaqlardan biri, bəstəkarın "Bob" ləqəbini qoyacağı Vladimir Davydov ona çox yaxın olacaqdı. 1844-cü ildə ailə 22 yaşlı fransız qubernatoru Fanni Dürbaxı işə götürdü. Dörd yarım yaşlı Çaykovski əvvəlcə böyük qardaşı Nikolay və ailənin qardaşı qızı ilə birlikdə oxumaq üçün çox gənc hesab olunurdu. Onun təkidi Dürbaxı başqa cür inandırdı. Altı yaşına kimi o, fransız və alman dillərini mükəmməl bilirdi.
Pyotr Çaykovski

Çaykovski də gənc qadına bağlandı; ona olan məhəbbətinin anasının soyuqluğuna və ondan emosional uzaqlığına zidd olduğu bildirildi, , baxmayaraq ki, başqaları ananın oğluna laqeyd olduğunu iddia edir. Dürbax Çaykovskinin ən qədim bəstələri də daxil olmaqla, bu dövrdən əsərinin çoxunu xilas etdi və bir neçə uşaqlıq lətifələrinin mənbəyi oldu. Çaykovski beş yaşında piano dərslərinə başladı. Erkən, üç il ərzində o, müəllimi kimi notlar oxumaqda mahir oldu. Valideynləri əvvəlcə ona dəstək oldular, repetitor tutdular, orkestr (mürəkkəb orkestr effektlərini təqlid edə bilən çəllək orqanı forması) aldılar və həm estetik, həm də praktiki səbəblərə görə onun fortepiano öyrənməsini təşviq etdilər. Ancaq 1850-ci ildə Çaykovskini Sankt-Peterburqdakı İmperator Hüquq Məktəbinə göndərmək qərarına gəldilər .
Pyotr Çaykovski

Onların hər ikisi Sankt-Peterburqdakı institutları və əsasən kiçik zadəganlara xidmət edən Hüquq Məktəbini bitirmişdilər və bu təhsilin Çaykovskini dövlət qulluqçusu karyerasına hazırlayacağını düşünürdülər. İstedaddan asılı olmayaraq, o dövrdə Rusiyada mövcud olan yeganə musiqi karyerası — varlı aristokratiya istisna olmaqla — akademiyada müəllimlik və ya İmperator teatrlarından birində instrumental ifaçılıq idi. Onların hər ikisi sosial pilləkənin ən aşağı pilləsində hesab olunurdu, onlarda fərdlər kəndlilərdən daha çox hüquqa malik deyildilər. Atasının gəliri də getdikcə qeyri-müəyyənləşirdi, buna görə də hər iki valideyn Çaykovskinin mümkün qədər tez müstəqil olmasını istəyirdilər. Qəbul üçün minimum yaş həddi 12, Çaykovski isə o zaman cəmi 10 yaşında olduğundan, ondan ailəsindən 1300 kilometr (800 mil) aralıda yerləşən İmperator Hüquq Məktəbinin hazırlıq məktəbində iki il internat keçirməsi tələb olunurdu. Bu iki il keçdikdən sonra Çaykovski yeddi illik təhsil kursuna başlamaq üçün İmperator Hüquq Məktəbinə keçdi. İmperator Hüquq Məktəbinin müasir görünüşü , Sankt-Peterburq Çaykovskinin anasından erkən ayrılması, həyatının qalan hissəsinə qədər davam edən emosional travmaya səbəb oldu və 1854-cü ildə, on dörd yaşında olarkən vəbadan ölümü ilə daha da gücləndi.
Pyotr Çaykovski

Anasının itkisi də Çaykovskini bəstəkarlıqda ilk ciddi cəhdini, onun yaddaşında vals çalmağa sövq etdi. Çaykovskinin həm də vəba xəstəliyinə yoluxmuş, lakin tam sağalmış atası sinif işlərinin oğlanın beynini məşğul edəcəyi ümidi ilə onu dərhal məktəbə göndərir. Təcrid olunmuş Çaykovski tələbə yoldaşları ilə ömürlük dostluq əlaqələri ilə kompensasiya etdi; bunlara Aleksey Apuxtin və Vladimir Gerard daxildir. Musiqi məktəbdə rəsmi prioritet olmasa da, Çaykovski ilə həmyaşıdları arasındakı uçurumu da bağladı. Onlar müntəzəm olaraq operada iştirak edirdilər və Çaykovski xor məşqi zamanı dostları ilə birlikdə oxuduğu mövzularda məktəbin harmoniyasında improvizasiya edərdi . "Biz əyləndik," Vladimir Gerard sonra xatırladı, "lakin onun gələcək şöhrəti ilə bağlı heç bir gözləntiyə sahib deyildik".
Pyotr Çaykovski

Çaykovski həm də məktəbə vaxtaşırı səfərlər edən alət istehsalçısı Franz Bekker vasitəsilə piano üzrə təhsilini davam etdirdi; lakin musiqişünas Devid Braunun fikrincə, nəticələr "cümçə" idi. 1855-ci ildə Çaykovskinin atası Rudolf Kündingerlə fərdi dərsləri maliyyələşdirdi və ondan oğlu üçün musiqi karyerası haqqında sual verdi. Kündinger oğlanın istedadına heyran olsa da, gələcək bəstəkar və ya ifaçı təklif edəcək heç nə görmədiyini söylədi. Daha sonra etiraf etdi ki, onun qiymətləndirməsi həm də Rusiyada bir musiqiçi kimi öz mənfi təcrübələrinə və Çaykovski ilə eyni cür rəftar edilməsini istəməməsinə əsaslanır. Çaykovskiyə dedilər ki, kursu bitirsin və sonra Ədliyyə Nazirliyində vəzifəyə çalışsın. Dövlət Qulluğu; musiqinin dalınca 10 iyun 1859-cu ildə 19 yaşlı Çaykovski dövlət qulluğu pilləsində aşağı pillə olan titul məsləhətçisi kimi məzun oldu. Ədliyyə Nazirliyinə təyinat alan o, altı ay ərzində kiçik köməkçi, iki ay sonra isə baş köməkçi oldu.
Pyotr Çaykovski

O, üç illik dövlət qulluğu karyerasının qalan hissəsi üçün baş köməkçi olaraq qaldı. Bu arada, Rus Musiqi Cəmiyyəti (RMS) 1859-cu ildə Böyük Düşes Yelena Pavlovna (Çar II Aleksandrın alman əsilli xalası) və onun himayədarı, pianoçu və bəstəkar Anton Rubinşteyn tərəfindən yaradılmışdır . Əvvəlki çarlar və aristokratiya demək olar ki, yalnız Avropa istedadlarının idxalına diqqət yetirmişdi. RMS-in məqsədi II Aleksandrın doğma istedadı inkişaf etdirmək istəyini yerinə yetirmək idi. O, müntəzəm ictimai konsertlər mövsümünə ev sahibliyi edirdi (əvvəllər yalnız İmperator Teatrlarının bağlandığı Lentin altı həftəsində keçirilirdi) və musiqi üzrə əsas peşəkar təlimlər verirdi. 1861-ci ildə Çaykovski Mixaylovski Sarayında (indiki Rus Muzeyi) Nikolay Zaremba tərəfindən tədris olunan musiqi nəzəriyyəsi üzrə RMS dərslərində iştirak etdi. Bu siniflər 1862-ci ildə açılmış Sankt-Peterburq Konservatoriyasının sələfi idi. Çaykovski Konservatoriyanın premyera sinfinin bir hissəsi kimi daxil oldu.
Pyotr Çaykovski

O, Zaremba ilə harmoniya və kontrpuan , Rubinşteynlə isə alətlər və bəstəkarlıq öyrənmişdir . Konservatoriya Çaykovskidən iki şəkildə faydalandı. Bu, onu bəstəkar kimi inkişaf etməyə kömək edəcək alətlərlə musiqi peşəkarına çevirdi və Avropa prinsiplərinə və musiqi formalarına dərindən məruz qalma ona sənətinin yalnız rus və ya Qərb olmadığını hiss etdirdi. Bu təfəkkür Çaykovskinin kompozisiya üslubunda rus və Avropa təsirlərinin uzlaşdırılmasında mühüm əhəmiyyət kəsb etdi. O, inanırdı və bu aspektlərin hər ikisinin "bir-birinə bağlı və bir-birindən asılı" olduğunu göstərməyə çalışırdı. Onun səyləri digər rus bəstəkarlarının öz fərdi üslublarını qurmaq üçün həm ilham mənbəyi, həm də başlanğıc nöqtəsi oldu.
Pyotr Çaykovski

Anton (sağda) və Nikolay Rubinşteynin fotoşəkillərinin açıqca kollajı (1862) . Rubinşteyn bütövlükdə Çaykovskinin musiqi istedadına heyran qaldı və onu tərcümeyi-halında "dahi bəstəkar" kimi qeyd etdi. O, Çaykovskinin bəzi tələbə işlərinin daha mütərəqqi meyllərindən az məmnun idi. Çaykovskinin nüfuzu artdıqca o da fikrini dəyişmədi. O , Sankt-Peterburqda Rus Musiqi Cəmiyyətinin ifasına Birinci Simfoniyasını təqdim edərkən Çaykovski ilə Zaremba ilə toqquşdu . Rubinşteyn və Zaremba əsaslı dəyişikliklər edilmədikcə işi nəzərdən keçirməkdən imtina etdilər. Çaykovski razılaşdı, lakin onlar yenə də simfoniyanı ifa etməkdən imtina etdilər.
Pyotr Çaykovski

Onun hələ də onların tələbəsi kimi rəftar edilməsindən narahat olan Çaykovski simfoniyanı geri götürdü. 1868-ci ilin fevralında Moskvada Rubinşteyn və Zarembanın tələb etdiyi dəyişiklikləri çıxmaq şərti ilə ilk tam performansı verildi Çaykovski 1865-ci ildə məzun olduqdan sonra Rubinşteynin qardaşı Nikolay ona tezliklə açılacaq Moskva Konservatoriyasında musiqi nəzəriyyəsi professoru vəzifəsini təklif etdi . Onun professorluq maaşı ayda cəmi 50 rubl olduğu halda, təklifin özü Çaykovskinin əhval-ruhiyyəsini artırdı və o, bu vəzifəni həvəslə qəbul etdi. 11 sentyabr 1865-ci ildə Pavlovsk parkında keçirilən konsertdə II İohann Ştrausun dirijorluğu ilə əsərlərindən birinin " Xarakterik rəqsləri " adlı ilk tamaşasının ictimaiyyətə təqdim edilməsi xəbəri onu daha da ruhlandırdı (Çaykovski sonradan bu əsəri yenidən " Saman rəqsləri " adlandırdı. Qızlar , "Voyevoda " operasında). 1867-ci ildən 1878-ci ilə qədər Çaykovski bəstəkarlığını davam etdirərkən professorluq vəzifələrini musiqi tənqidi ilə birləşdirdi.
Pyotr Çaykovski

Bu fəaliyyət onu bir sıra müasir musiqi ilə tanış etdi və xaricə səyahət etmək imkanı verdi. Rəylərində o, Bethoveni təriflədi , Brahmsı həddən artıq qiymətləndirdi və heyran olmasına baxmayaraq, zəif orkestr üçün Şumanı vəzifəyə götürdü. O, Vaqnerin " Der Ring des Nibelungen " əsərinin Bayreutda (Almaniya) ilk tamaşasında səhnəyə qoyulmasını yüksək qiymətləndirdi , lakin musiqini deyil, Das Rheingold adlandırdı. "Çətin cəfəngiyatdır ki, onların vasitəsilə zaman-zaman qeyri-adi gözəl və heyrətləndirici detallar parıldayır". Onun müraciət etdiyi təkrarlanan mövzu rus operasının pis vəziyyəti idi . Beş ilə əlaqə 1856-cı ildə Çaykovski hələ Hüquq Məktəbində olarkən və Anton Rubinşteyn aristokratların Rusiya Musiqi Cəmiyyətini yaratmaq üçün lobbiçilik fəaliyyətini həyata keçirərkən , tənqidçi Vladimir Stasov və 18 yaşlı pianoçu Mili Balakirev görüşdülər və rus musiqisi üçün millətçi gündəmi razılaşdırdılar.
Pyotr Çaykovski

Mixail Qlinkanın operalarını nümunə götürən və xalq musiqisindən elementləri özündə birləşdirən, ənənəvi Qərb təcrübələrini rədd edən və bütöv ton və oktatonik miqyas kimi qeyri-Qərb harmonik vasitələrindən istifadə edən biri . Onlar Qərb tipli konservatoriyaları lazımsız və doğma istedadı inkişaf etdirmək üçün antipatiya hesab edirdilər. Nəhayət, Balakirev, Sezar Kui , Modest Mussorqskyi , Nikolay Rimsky-Korsakov və Alexander Borodin ingilis dilinə "Qüdrətli Ovuç" və ya "Beş" kimi tərcümə olunan moguchaya kuchka kimi tanındılar. Rubinstein onların musiqi kompozisiyasında həvəskar səylərə vurğularını tənqid etdi; Balakirev və daha sonra Mussorgski musiqi mühafizəkarlığına və peşəkar musiqi təhsilinə olan inancına görə Rubinstein-ə hücum etdi. Çaykovski və konservatoriyanın tələbə yoldaşları ortada qaldılar. The Five musiqisinin çox hissəsi ilə bağlı birmənalı fikir söyləməsə də, Çaykovski onun əksər üzvləri ilə dostluq münasibətlərində qaldı.
Pyotr Çaykovski

1869-cu ildə o, Balakirevlə birlikdə Çaykovskinin ilk tanınmış şah əsəri olan " Romeo və Cülyetta " fantaziya-uvertürası üzərində işləyirdi . Qrup həmçinin onun Kiçik Rus altyazılı İkinci Simfoniyasını alqışladı . Onların dəstəyinə baxmayaraq, Çaykovski həm qrupdan, həm də Sankt-Peterburq Konservatoriyasındakı mühafizəkar fraksiyadan musiqi müstəqilliyini təmin etmək üçün xeyli səy göstərdi. Artan şöhrət; yeni başlayan opera bəstəkarı Çaykovskinin böyük zəhmətlə qazandığı musiqi uğurlarının azlığı onun ömür boyu tənqidə qarşı həssaslığını daha da artırdı. Nikolay Rubinstein'in musiqisini tənqid edən şəxsi qəzəb tutmaları, məsələn, Birinci Piano Konsertinə hücum etmək məsələyə kömək etmədi. Bununla belə, bir neçə birinci dərəcəli sənətçi onun bəstələrini ifa etməyə razı olduqdan sonra onun populyarlığı artdı.
Pyotr Çaykovski

Hans von Bülow Birinci Piano Konsertinin premyerasını etdi və həm pianoçu, həm də dirijor kimi Çaykovskinin digər əsərlərini müdafiə etdi. Digər rəssamlar arasında Adele aus der Ohe , Maks Erdmannsdörfer , Eduard Nápravník və Sergey Taneyev də var idi . Çaykovskinin musiqisinin populyarlaşmasına kömək edən digər amil rus tamaşaçıları arasında münasibətin dəyişməsi idi. Onlar əvvəllər texniki cəhətdən tələbkar, lakin musiqi baxımından yüngül olan əsərlərin parlaq virtuoz ifaları ilə kifayətlənsələr də, tədricən kompozisiyanın özünü daha yüksək qiymətləndirərək dinləməyə başladılar. Çaykovskinin əsərləri tez-tez ifa olunurdu, kompozisiya ilə ilk tamaşalar arasında bir qədər gecikmə olur; 1867-ci ildən mahnılarının nəşri və daxili bazar üçün böyük piano musiqisi də bəstəkarın populyarlığını artırmağa kömək etdi. 1860-cı illərin sonlarında Çaykovski operalar bəstələməyə başladı.
Pyotr Çaykovski

Onun Aleksandr Ostrovskinin pyesi əsasında yazdığı ilk "Voyevoda"nın premyerası 1869-cu ildə oldu, lakin bəstəkar bundan narazı qaldı və sonrakı əsərlərində onun hissələrindən yenidən istifadə edərək əlyazmanı məhv etdi. 1870-ci ildə Undina izlədi. Yalnız fraqmentlər ifa olundu və o da məhv edildi. Bu layihələr arasında Çaykovski Sergey Raçinskinin librettosuna Mandraqora adlı opera bəstələməyə başladı; tamamladığı yeganə musiqi Çiçəklər və Həşəratların qısa xoru idi. Çaykovskinin salamat qalmış ilk operası olan "Oprichnik" in premyerası 1874-cü ildə baş tutdu. Onun bəstələndiyi müddətdə o, Ostrovskinin yarımçıq librettosunu itirdi. Çaykovski başqa bir nüsxə istəməyə çox utanaraq, dramatik texnikasını Eugène Scribe -ninkindən nümunə götürərək librettonu özü yazmağa qərar verdi .
Pyotr Çaykovski

Cui operaya "xarakterik olaraq vəhşi mətbuat hücumu" yazdı. Mussorgski Vladimir Stasova yazaraq , operanın ictimaiyyətə yaltaqlanması kimi qəbul edilmədi. Buna baxmayaraq, "Oprichnik " Rusiyada vaxtaşırı ifa olunmağa davam edir. İlk operaların sonuncusu, Vakula the Smith (Op. 14) 1874-cü ilin ikinci yarısında bəstələnmişdir. Qoqolun Milad gecəsi əsasında hazırlanmış libretto musiqiyə Aleksandr Serov tərəfindən qoyulmalı idi .
Pyotr Çaykovski

Serovun ölümü ilə libretto qalib gələn əsərin İmperator Mariinski Teatrı tərəfindən premyerası olacağına zəmanət verən müsabiqəyə açıldı . Çaykovski qalib elan edildi, lakin 1876-cı il premyerasında opera yalnız ilıq bir qarşılanma aldı. Çaykovskinin ölümündən sonra Rimski-Korsakov eyni hekayə əsasında Milad gecəsi operasını yazdı. Bu dövrün digər əsərlərinə violonçel və orkestr üçün Rokoko mövzusunda Variasiyalar , Üçüncü və Dördüncü Simfoniyalar , Qu gölü baleti və Yevgeni Onegin operası daxildir . Şəxsi həyat Çaykovskinin şəxsi həyatının, xüsusən də onun seksuallığının müzakirəsi, bəlkə də 19-cu əsrdə hər hansı bir bəstəkarın və əlbəttə ki, dövrünün hər hansı bir rus bəstəkarının ən geniş müzakirəsi olmuşdur. Eyni cinslərin cazibəsinə dair bütün istinadları silmək və onu heteroseksual kimi təsvir etmək üçün Sovet səylərindən tutmuş Qərb bioqraflarının təhlil səylərinə qədər bəzən xeyli çaşqınlıq yaratmışdır.
Pyotr Çaykovski

Bioqraflar ümumiyyətlə Çaykovskinin homoseksual olması ilə razılaşırlar. O, uzun müddət öz çevrəsindəki digər kişilərlə "açıq ünsiyyət quraraq və onlarla peşəkar əlaqələr quraraq" şirkət axtarırdı. İlk məhəbbətinin İmperator Hüquq Məktəbinin gənc tələbə yoldaşı Sergey Kireyev olduğu bildirilir. Modest Çaykovskinin fikrincə , bu, Pyotr İliçin "ən güclü, ən uzun və ən saf məhəbbəti" idi. Bununla belə, bəstəkarın cinsi istəkləri ilə nə dərəcədə rahat hiss edə biləcəyi müzakirəyə açıq olaraq qalır. Musiqişünas və bioqraf Devid Braunun fikrincə, Çaykovskinin olub-olmadığı hələ də məlum deyil, "öz içində çirklənmiş hiss etdi, nəhayət heç vaxt qaça bilməyəcəyini başa düşdüyü bir şeylə murdarlandı" və ya Aleksandr Poznanskinin dediyinə görə , o, cinsi istəkləri üzərində "dözülməz bir günah" yaşamadı və "nəhayət onun cinsi xüsusiyyətlərini şəxsiyyətinin keçilməz və hətta təbii bir hissəsi kimi görmək… heç bir ciddi psixoloji zədə almadan."
Pyotr Çaykovski

Qardaşı Modestin bəstəkarın eynicinsli cazibəsindən bəhs etdiyi tərcümeyi-halının müvafiq hissələri, əvvəllər sovet senzuraları tərəfindən sıxışdırılan məktublar və Çaykovskinin bu barədə açıq şəkildə yazdığı məktublar dərc olunub. Rusiya hökumətində belə bir senzura davam etdi və nəticədə bir çox məmurlar, o cümlədən keçmiş mədəniyyət naziri Vladimir Medinski onun homoseksuallığını açıq şəkildə inkar etdi. Çaykovskinin məktublarındakı homoseksual istəklərini ortaya qoyan hissələr Rusiyada senzuraya məruz qalıb. Belə hissələrin birində o, bir homoseksual tanışı haqqında deyirdi: "Petaşenka bizim pəncərələrimizin düz qarşısındakı Kadet Korpusunu müşahidə etmək üçün cinayət niyyəti ilə gəlirdi, lakin mən bu kompromatların qarşısını almağa çalışırdım və müəyyən uğur qazandım. ." Başqa birində isə "Gəzintimizdən sonra ona pul təklif etdim, rədd edildi.
Pyotr Çaykovski

O, bunu sənət sevgisi üçün edir və saqqallı kişilərə pərəstiş edir" yazıb. Çaykovski ömrünün çox hissəsini bakalavr kimi yaşadı. 1868-ci ildə o, belçikalı soprano Désirée Artôt ilə tanış oldu . Onlar bir-birlərinə aşiq oldular və evlənmək üçün nişanlandılar, lakin Artôt səhnədən əl çəkməyi və ya Rusiyada məskunlaşmağı rədd etdiyi üçün münasibətlər sona çatdı. Çaykovski daha sonra onun sevdiyi yeganə qadın olduğunu iddia etdi. 1877-ci ildə, 37 yaşında, keçmiş tələbəsi Antonina Miliukova ilə evləndi .
Pyotr Çaykovski

Evlilik bir fəlakət oldu. Psixoloji və cinsi cəhətdən uyğun olmayan ər-arvad Çaykovski getməzdən əvvəl cəmi iki ay yarım birlikdə yaşadılar, emosional gərginlik keçirdilər və kəskin yazıçı blokundan əziyyət çəkdilər . Çaykovskinin ailəsi bu böhran zamanı və həyatı boyu ona dəstək oldu. Çaykovskinin ər-arvadının iflasa uğraması onu seksuallığı haqqında tam həqiqətlə üzləşməyə məcbur etmiş ola bilər; evliliklərinin uğursuzluğunda heç vaxt Antoninanı günahlandırmadı. Ona həm də dəmir yolu maqnatının dul arvadı Nadejda fon Mek kömək etdi , o, onunla evlənmədən çox əvvəl əlaqə qurmuşdu. Əhəmiyyətli bir dost və emosional dəstək olmaqla yanaşı, növbəti 13 il ərzində onun himayədarı oldu və bu, ona yalnız kompozisiya üzərində fokuslanmağa imkan verdi.
Pyotr Çaykovski

Çaykovski onu özünün "ən yaxşı dostu" adlandırsa da, onlar heç bir şəraitdə görüşməyə razılaşdılar. Səyahət illəri Çaykovski evliliyi dağıldıqdan sonra bir il xaricdə qaldı. Bu müddət ərzində o, " Yevgeni Onegin "i tamamladı , Dördüncü Simfoniyasını orkestr etdi və Skripka Konsertini bəstələdi . O, 1879-cu ilin payızında qısa müddətə Moskva Konservatoriyasına qayıtdı. Sonrakı bir neçə il ərzində o, fon Mekdən müntəzəm gəlir əldə edəcəyinə əmin olaraq, aramsız olaraq Avropanı və Rusiyanın kəndlərini, əsasən də təkbaşına səyahət etdi. və mümkün olduqca sosial əlaqədən qaçın.
Pyotr Çaykovski

Bu müddət ərzində Çaykovskinin xarici reputasiyası artdı və onun musiqisi Rusiyada da müsbət qiymətləndirildi . 1880. Dostoyevskinin çıxışından əvvəl Çaykovskinin musiqisi "Qərbdən hədsiz dərəcədə asılı" hesab olunurdu. Dostoyevskinin mesajı bütün Rusiyaya yayıldıqca, Çaykovskinin musiqisinə qarşı bu stiqma yox oldu. Onun üçün görünməmiş rəğbət hətta Aleksandr Benua , Léon Bakst və Sergey Diaghilev də daxil olmaqla, Sankt-Peterburqun gənc ziyalıları arasında bir təriqət cəlb etdi . Bu dövrə aid iki musiqi əsəri diqqəti cəlb edir.
Pyotr Çaykovski

1880-ci ildə Moskvada Xilaskar Məsih Katedrali başa çatmaq üzrəykən , 1881-ci ildə II Aleksandrın tacqoymasının 25-ci ildönümü , və 1882-ci il Moskva İncəsənət və Sənaye Sərgisi planlaşdırma mərhələsində Nikolay Rubinşteyn Çaykovskiyə bir əsər yaratmağı təklif etdi. möhtəşəm xatirə parçası. Çaykovski razılaşdı və altı həftə ərzində bitirdi. O, Nadejda fon Mekə yazırdı ki, 1812-ci il "Uvertüra " əsəri "çox səs-küylü və səs-küylü olacaq, amma mən onu heç bir isti sevgi hissi ilə yazmışam və buna görə də, yəqin ki, onda heç bir bədii məziyyət olmayacaq". O, həmçinin dirijora xəbərdarlıq etdiEduard Nápravník , "Simfonik konsertlər üçün uyğun olmayan bir üslubda olduğunu görsəniz, heç təəccüblənməyəcəyəm və inciməyəcəyəm". Buna baxmayaraq, uvertüra bir çoxları üçün "ən yaxşı bildikləri Çaykovskinin əsəri" oldu , xüsusilə partituralarda topun istifadəsi ilə məşhurlaşdı.
Pyotr Çaykovski

23 mart 1881-ci ildə Nikolay Rubinstein Parisdə vəfat etdi. Həmin ilin dekabrında Çaykovski "böyük sənətkarın xatirəsinə həsr olunmuş" A minorda Piano Triosu üzərində işləməyə başladı . İlk dəfə Moskva Konservatoriyasında Rubinşteynin ölümünün birinci ildönümündə özəl olaraq ifa olunan bu əsər bəstəkarın sağlığında olduqca populyarlaşdı; 1893-cü ilin noyabrında Moskva və Sankt-Peterburqda keçirilən xatirə konsertlərində Çaykovskinin öz elegiyasına çevriləcəkdi. Rusiyaya qayıdış 1884-cü ildə Çaykovski ünsiyyətsizliyini və narahatlığını atmağa başladı. Həmin mart ayında İmperator III Aleksandr ona irsi zadəganlıq titulu və çarın yanında olan şəxsi auditoriyanı ehtiva edən Müqəddəs Vladimir ordeni (dördüncü dərəcəli) verdi. Bu, Çaykovskinin ictimai mövqeyini yüksəldən rəsmi təsdiq möhürü kimi qəbul edildi və onun 1885-ci ilin yanvarında Sankt-Peterburqda premyerasında onun 3 nömrəli Orkestr süitasının uğuru ilə bəstəkarın beynində möhkəmlənmişdi .
Pyotr Çaykovski

1885-ci ildə III Aleksandr Sankt-Peterburqdakı Bolşoy Kamennı Teatrında Yevgeni Oneginin yeni tamaşasını tələb etdi. Operanın Mariinski Teatrında deyil, orada tamaşaya qoyulması ilə o, Çaykovskinin musiqisinin rəsmi imperiya sənəti kimi İtalyan operasını əvəz etdiyini bildirdi . Bundan əlavə, İmperator Teatrlarının direktoru və bəstəkarın himayədarı İvan Vsevolojskinin təşəbbüsü ilə Çaykovskiyə çardan ömürlük illik 3000 rubl təqaüd verildi. Bu, onu faktiki başlıqda olmasa da, praktikada ilk məhkəmə bəstəkarına çevirdi. Çaykovskinin ictimai həyata nifrət etməsinə baxmayaraq, o, indi artan şöhrətinin bir hissəsi kimi və rus musiqisini təbliğ etmək vəzifəsi olaraq bu işdə iştirak etdi. O, keçmiş şagirdi , indi Moskva Konservatoriyasının direktoru olan Sergey Taneyevə tələbə imtahanlarına qatılaraq və kollektivin müxtəlif üzvləri arasında bəzən həssas olan münasibətləri müzakirə edərək dəstəkləməyə kömək etdi.
Pyotr Çaykovski

1889–1890-cı illər mövsümündə Rus Musiqi Cəmiyyətinin Moskva bölməsinin direktoru vəzifəsində çalışmışdır . Bu postda o, Johannes Brahms , Antonín Dvořák və Jules Massenet də daxil olmaqla bir çox beynəlxalq məşhurları dirijorluğa dəvət etdi . Bu dövrdə Çaykovski həm də dirijor kimi rus musiqisini təbliğ etməyə başladı, 1887-ci ilin yanvarında o, qısa müddətdə Moskvada Böyük Teatrda özünün Çereviçki operasının tamaşaları ilə əvəz etdi . Bir il ərzində ona bütün Avropa və Rusiyada böyük tələbat yarandı. Bu görünüşlər ona ömür boyu səhnə qorxusunun öhdəsindən gəlməyə kömək etdi və özünə inamını artırdı. 1888-ci ildə Çaykovski Sankt-Peterburqda Beşinci Simfoniyasının premyerasına rəhbərlik etdi və əsəri bir həftə sonra özünün " Hamlet " poemasının ilk ifası ilə təkrarladı .
Pyotr Çaykovski

Tənqidçilər César Cui ilə düşmən olduğunu sübut etsə dəsimfoniyanı "adi" və "mərhəmətli" adlandıran hər iki əsər tamaşaçılar tərəfindən hədsiz coşğu ilə qarşılandı və Çaykovski bundan çəkinmədən Rusiya və Avropada simfoniyaya dirijorluq etməyə davam etdi. Dirijorluq onu 1891-ci ildə ABŞ-yə gətirdi və burada o , Karnegi Hollun ilk konsertində Nyu-York Musiqi Cəmiyyətinin orkestrinə rəhbərlik etdi . Belyayev dairəsi və artan nüfuzu 1887-ci ilin noyabrında Çaykovski yalnız rus bəstəkarlarının musiqisinə həsr olunmuş bir neçə rus simfonik konsertlərini dinləmək üçün vaxtında Sankt-Peterburqa gəldi . Bunlardan birinə onun yenidən işlənmiş Birinci Simfoniyasının ilk tam ifası daxildir; digəri isə Çaykovski ilə artıq əlaqədə olan Nikolay Rimski-Korsakovun Üçüncü Simfoniyasının son versiyasını təqdim edirdi. Rimski-Korsakov Aleksandr Qlazunov , Anatoli Lyadov və bir neçə başqa millətçi düşüncəli bəstəkar və musiqiçilərlə birlikdə nüfuzlu musiqi hamisi və naşirinə çevrilmiş tacir və həvəskar musiqiçinin adını daşıyan Belyayev dairəsi kimi tanınan bir qrup yaratmışdı . Çaykovski bu çevrədə çox vaxt keçirdi, onlarla "Beşlik"lə olduğundan daha rahat oldu və öz musiqisini onlarla birlikdə nümayiş etdirməyə getdikcə daha çox əmin oldu.
Pyotr Çaykovski

Bu münasibət Çaykovskinin ölümünə qədər davam etdi. 1892-ci ildə Çaykovski Fransadakı Gözəl Sənətlər Akademiyasının üzvü seçildi , yalnız ikinci rus subyekti bu qədər mükafatlandırıldı (birinci heykəltaraş Mark Antokolski idi). Növbəti il İngiltərənin Kembric Universiteti Çaykovskiyə fəxri musiqi doktoru dərəcəsi verdi. 16/28 oktyabr 1893-cü ildə Çaykovski Sankt — Peterburqda altıncı simfoniyasının Pathetique — nin premyerasını keçirdi . Doqquz gün sonra Çaykovski orada, 53 yaşında vəfat etdi. O, Aleksandr Nevski monastırındakı Tixvin qəbiristanlığında , bəstəkar həmkarları Aleksandr Borodin , Mixail Qlinka və Modest Musorqskinin məzarları yanında dəfn edildi ; daha sonra Nikolay Rimski-Korsakov və Mili Balakirev də yaxınlıqda dəfn edildi.
Pyotr Çaykovski

Çaykovskinin ölümünün ənənəvi olaraq yerli restoranda qaynadılmamış su içməsi nəticəsində yaranan vəba xəstəliyi ilə izah olunsa da , onun ölümünün intihar olduğuna dair çoxlu fərziyyələr var. New Grove Music Dictionary — də Roland Con Wiley yazırdı ki, " [Çaykovskinin] ölümü ilə bağlı polemikalar çıxılmaz vəziyyətə düşüb… Məşhurlarla bağlı şayiələr çox ölür… Xəstəliyə gəlincə, sübut problemləri çox az şey təklif edir. Qənaətbəxş həll ümidi: diaqnozun vəziyyəti; şahidlərin çaşqınlığı; siqaret və alkoqolun uzunmüddətli təsirlərinə məhəl qoymamaq. Çaykovskinin necə öldüyünü bilmirik. Biz heç vaxt öyrənə bilərik". Voyevoda (1868) Su pərisi (Undina) (1869) Opriçnik (1872) Dəmirçi Vakula (1874) Yevgeni Onegin (1878) Orleanlı qız (1879) Mazepa (1883) Çəkmələr (1885) Cadugər (1887) Qaratoxmaq qadın (1890) İolanta (1891) Qu gölü (1876) (yaxud "Sonalar Gölü") Yatmış gözəl (1889) Şelkunçik (1892) Simfonik əsərləri "Tufan" uverturası (1864) Simfoniya No.1 "Qış xəyyaları" (1866) "Tale" simfonik fantaziyası (1868) Simfoniya No.2 (1872) Fortepiano üçün (konsertlə birgə) Konsert No.1 (1875) Simfoniya No.3 (1875) "Françeska de Rimini" simfonik fantaziyası (1876) Rokoko müvzusunda variyasiya (konsertlə birgə violonçel üçün) (1878) Konsertlə birgə Skripka üçün konsert (1878) Simfoniya No.4 (1878) "1812-ci il" təntənəli üvertura (1880) "Romeo və Culiyetta" üvertura-fantaziyası (1869, 1870, 1880) Orkestrla birgə fortepiano üçün Konsert No.2 (1880) "Manfred" simfoniyası (1885) "Pezo kapriçiosu" (1887) Simfoniya No.5 (1880) Orkestrla birgə fortepiano üçün Konsert No.3 (1893) Simfoniya No.6 (1893) Fortepiano üçün əsərləri "Fəsillər" Op.37b, 12 xarakterik musiqi lövhələri (1876) Uşaq albomu Op.39, 24 yüngül pyeslər (1878) 18 pyes, Op.72 (1892) Orkestr üçün bəzi əsərləri Slavyan marşı (1876) Könüllülər donanmasının marşı (1878) Həmçinin bax P. İ. Çaykovski adına Taqanroq uşaq musiqi məktəbi Xarici keçidlər Pyotr Çaykovski Tchaikov.ru saytında
Elçin Əfəndiyev

Elçin (tam adı: Elçin İlyas oğlu Əfəndiyev; 13 may 1943, Bakı) — Azərbaycan yazıçısı, nasir, dramaturq, tənqidçi, ədəbiyyatşünas, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1968), filologiya elmləri doktoru, professor, Azərbaycan Respublikasının xalq yazıçısı (1998), "İstiqlal" ordenli (2003), Azərbaycan Respublikası Baş Nazirinin keçmiş müavini (1993–2018). Elçin Əfəndiyev 13 may 1943-cü ildə Bakı şəhərində XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatının böyük nümayəndələrindən biri, Azərbaycanın Xalq yazıçısı İlyas Əfəndiyevin ailəsində dünyaya gəlib. Uşaqlıq çağlarından etibarən ədəbi mühitin içində, kitabların əhatəsində olub. Bir tərəfdən milli ədəbiyyat, folklor, o biri tərəfdən isə dünya ədəbiyyatı Elçinin daimi mütaliəsinin əsasına çevrilib. O, nə zaman yazmağa başlayıb? Bu suala Elçin özü belə cavab verir: "Özümü xatırladığım zamandan. Hələ yazıb-oxumağı bacarmırdım, amma özümdən cürbəcür əhvalatlar uydurub danışırdım…" Bakı şəhərində orta məktəbi (1960), Bakı Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsini (1965), Azərbaycan Elmlər Akademiyası Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun ədəbiyyat nəzəriyyəsi üzrə aspiranturasını (1969) bitirib, "Azərbaycan bədii nəsri ədəbi tənqiddə (1945-1965)" mövzusunda namizədlik (1970), "Ədəbiyyatda tarix və müasirlik problemi" mövzusunda doktorluq (1997) dissertasiyalarını müdafiə edib. 1975-1987-ci illərdə Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının İdarə Heyətinin katibi olmuşdur. 1998-ci ildə Azərbaycan nəsrinin inkişafındakı böyük xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanı ilə “Xalq yazıçısı” fəxri adına layiq görülmüşdür. 1999-cu ildə Parisdə YUNESKO xətti ilə beynəlxalq səviyyədə təntənəli qeyd edilən “Dədə Qorqud” simpoziumuna sədrlik etmişdir. 1998-ci ildən Bakı Dövlət Universitetinin professorudur.
Elçin Əfəndiyev

Bir sıra Dövlət Komissiyalarının sədri, nüfuzlu Azərbaycan və beynəlxalq ədəbi, ictimai qurumların, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Təhsil üzrə Komissiyanın üzvüdür. Yazıçı İlyas Əfəndiyevin oğlu, filoloq Timuçin Əfəndiyevin qardaşıdır. Yaradıcılığı Elçin ədəbiyyata hekayəçi kimi gəlmiş, 60-cı, 70-ci illərdə bu janrın böyük ustası olaraq məşhurlaşmış, sonrakı onilliklərdə də hekayə yaradıcılığını yüksələn və məhsuldar templə davam etdirmişdir. Lakin 70-ci illərdə povest, 80-ci illərdə roman, 90-cı illərdə isə dram onun bədii təfəkküründə hekayə ilə ciddi rəqabətə girməklə daha çox önə çıxıb yazıçının janr axtarışlarının stabil impulslarını təyin etməklə yanaşı, yaradıcılıq yolunun mərhələlərini də müəyyən eləmişdir. İlk hekayəsi (“O inanırdı”) 16 yaşı olarkən, 1959-cu ildə "Azərbaycan gəncləri" qəzetində dərc olunmuşdur. "Min gecədən biri" adlı ilk hekayələr kitabı isə 1966-cı ildə “Azərnəşr”də çapdan çıxmışdır. Müasir mövzular ustası kimi tanınan yazıçı 1980-ci illərdə gözlənilmədən tarixə müraciət edir, folklordan bəhrələnərək fəlsəfi-romantik “Mahmud və Məryəm” romanını oxucuların ixtiyarına verir. “Mahmud və Məryəm” romanı ilə Elçin yaradıcılığının ikinci mərhələsi başlayır, bir-birinin ardınca “Ağ dəvə”, “Ölüm hökmü”, “Baş” romanları yaranır. 1984-cü ildə Elçin ikinci romanını – “Ağ dəvə”ni yazıb çap etdirir və bu əsərlə yazıçı orta əsrlərə “səyahət”dən XX əsrə – onun üçün ümumən səciyyəvi olan “məhəllə” mövzusuna qayıdır. 1990-cı ildə “Ağ dəvə” romanı rus dilində Moskvada “Sovetskiy pisatel” nəşriyyatı, 2000-ci ildə Almaniyanın “Dağeyli” və İsveçrənin “Union” nəşriyyatları tərəfindən nəşr edilmişdir. “Ölüm hökmü” (1984-1988) milli müstəqillik ərəfəsində Azərbaycan ədəbi-ictimai təfəkkürünün artıq tarixə çevrilməkdə olan “sovet dövrü”nə analitik siyasi-ideoloji münasibətinin həm kəmiyyət, həm də keyfiyyətcə ən miqyaslı təzahür-reaksiyası, ilk milli siyasi romanıdır.
Elçin Əfəndiyev

İstər hadisələrin təqdimində, istər müəllif təhkiyəsində, istərsə də obraz və xarakterlərin daxili dünyasının aşkarlanmasında bu metaforizmin fərqli çalarlarını duymamaq mümkün deyildir. Romanda bir çox tarixi və bədii təxəyyül məhsulu kimi obrazlar yaradılsa da, təsvir olunan hadisə və əhvalatlar metaforik surət kimi düşünülmüş Başın ətrafında cərəyan edir. 2018-ci ildə Türkiyə Respublikasının ən nüfuzlu nəşriyyatlarından biri olan “İş Bankası Kültür Yayınları” bu romanı nəfis şəkildə, kitabın sonunda əsərdə cərəyan edən hadisələrlə bağlı geniş şərhlərlə və türk dilinə Azad Ağaoğlunun tərcüməsində çap etmişdir. 2018-ci ili 2 iyunda M.F.Axundov adına Azərbaycan Milli Kitabxanasında ərəb dilində nəşr edilən “Baş” romanının təqdimatı keçirilmişdir. Elçinin əsərləri dünyanın bir çox dillərinə - ingilis, rus, fransız, alman, ispan, türk, macar, bolqar, ərəb, fars, çin, çex, slovak, xorvat, gürcü, litva, moldovan, türkmən, özbək, qazax, tacik, serb və s. tərcümə edilib. Elçin ABŞ, Rusiya, Fransa, Türkiyə, Almaniya, Hollandiya, Çin, Belçika, İspaniya, Yunanıstan, Lüksemburq, İsveç, İsveçrə, Danimarka, Ukrayna, Polşa, Özbəkistan, Çexoslovakiya, Yuqoslaviya, Bolqarıstan, İraq, Avstriya, Qazaxıstan, İran, Qana, Səudiyyə Ərəbistanı, Rumıniya, Macarıstan, Gürcüstan, Tunis, Pakistan və digər ölkələrdə müxtəlif elmi, ədəbi, ictimai, siyasi konfranslarda, simpoziumlarda, qurultaylarda, görüşlərdə, rəsmi dövlət danışıqlarında iştirak edib. Elçinin "Cəhənnəm sakinləri" pyesinin motivləri əsasında Londondakı St. James teatrında "Gecə yarısı" (ing. Midnight) musiqili tamaşası hazırlanmışdır. Elçin haqqında ilk biblioqrafiya 1997-ci ildə tərtib edilmiş (Elçin. Biblioqrafiya /tərt. Bəybala Ələsgərov; M.F.Axundov adına Dövlət Kitabxanası.– Bakı, 1997), yenidən işlənmiş və əlavələr edilmiş ikinci nəşri isə 2013-cü ildə (Elçin: (Əfəndiyev Elçin İlyas oğlu): biblioqrafiya / Azərb.
Elçin Əfəndiyev

Resp. Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi, Azərb. Milli Kitabxanası; ixtisas red. və burax. məs. K.Tahirov; red. G.Səfərəliyeva. – Bakı: “Zərdabi LTD”, 2013. – 557 s, [3]) çap olunmuşdur. 2023-cü ildə isə yazıçının 80 illik yubileyi münasibətilə M.F.Axundov adına Azərbaycan Milli Kitabxanası tərəfindən “Azərbaycanın görkəmli şəxsiyyətləri” seriyasından “Elçin: (Əfəndiyev Elçin İlyas oğlu)” adlı üçüncü biblioqrafiya nəşr edilmişdir. Elçinin yaradıcılığı əsasında bir çox tədqiqat işləri yazılmış, həmçinin bir çox elmi işlərdə onun da yaradıcılığı təhlil edilmişdir.
Elçin Əfəndiyev

red. K.Tahirov; ön söz. müəl. N.Cəfərov; red. X.Abbasova. – Bakı, 2023. – 672 s. Xarici keçidlər Səda — Xalq yazıçısı Elçinin doğum günüdür (13.05.2016) (az.) "Sənətkarın taleyi"nin uğurlu səhnə həyatı
Emin Sabitoğlu

Emin Sabitoğlu (doğum adı: Emin Sabit oğlu Mahmudov; 2 noyabr 1937, Bakı – 18 noyabr 2000, Bakı) — Azərbaycan bəstəkarı və ifaçısı, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2000). Bir sıra məşhur mahnıların müəllifi, çoxsaylı Azərbaycan filmləri musiqilərinin bəstəkarıdır. Emin Sabitoğlu 2 noyabr 1937-ci ildə Bakı şəhərində yazıçı Sabit Rəhmanın ailəsində anadan olub. Musiqi məktəbindən sonra 1954-cü ildə Konservatoriyaya Qara Qarayevin sinfinə daxil olub. İki ildən sonra isə Çaykovski adına Moskva Dövlət Konservatoriyasına Yuri Şoporinin bəstəkarlıq sinifinə keçirilib (1956–1961). Emin Sabitoğlu 18 noyabr 2000-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib. Yazıçı Sabit Rəhmanın və İsmət xanım İrəvanskinin oğludur.
Emin Sabitoğlu

Musiqişünas Ceyran Mahmudovanın atasıdır. Müğənni Xədicə Abbasovanın həyat yoldaşıdır. 1961-ci ildə "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında musiqi redaktoru vəzifəsində çalışıb. Sonrakı illərdə Dövlət Filarmoniyasında bədii rəhbər,Üzeyir Hacıbəyov adına Dövlət Konservatoriyasında (indiki Bakı Musiqi Akademiyası) müəllim işləyib.Bəstəkar 1 simfoniya, 3 simfonik poema, 3 kantata, simli kvartet, skripka və fortepiano üçün poema yazıb. Lakin bir neçə musiqi janrı onun yaradıcılığının əsasını, müəyyənedici hissəsini təşkil edir. O, 600-dən artıq mahnı, 9 musiqili komediya, 40-a yaxın filmə musiqi bəstələyib. "Şükriyyə", "Bakı, sabahın xeyir", "Uzaq yaşıl ada", "Payız gəldi", "Aman ayrılıq" mahnıları çoxsaylı əsərlərindən bəziləridir.Tamaşalara yazdığı musiqilərsə o qədər çoxdur ki, sayını heç bəstəkarın özü də doğru-dürüst bilmirdi.
Emin Sabitoğlu

(film, 1977) (tammetrajlı bədii film) Nəğməkar torpaq (film, 1981) (tammetrajlı musiqili film) Salam, Zeynəb! (film, 1982) (qısametrajlı sənədli film) Dairə (film, 1989) (qısametrajlı bədii film) Qayıdış (film, 1992) (qısametrajlı sənədli film) Qafqaz (film, 2007) (tammetrajlı bədii film) Evləri göydələn yar (film, 2010) (tammetrajlı bədii film) Dmitrov küçəsi 86 (film, 2015) (qısametrajlı bədii film) Qonşu qadın (film, 2015) (qısametrajlı bədii film)İştirak etdiyi filmlər Aktrisanın təbəssümü (film, 1974) (tammetrajlı bədii-sənədli film) Salam, Zeynəb! (film, 1982) (qısametrajlı sənədli film)Aktyor kimi Dantenin yubileyi (film, 1978) (tammetrajlı bədii film) Özgə ömür (film, 1987) (tammetrajlı bədii film) Təhminə (film, 1993) (tammetrajlı bədii film)Haqqında çəkilən film Gün keçdi (film, 2012) (qısametrajlı sənədli film) "Bu dənizin gözü yaşlı sənsiz…" //Xalq.- 2002.- 26 noyabr. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm".
Emin Sabitoğlu

1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004. Xarici keçidlər İlhamə Quliyeva — Çiçək yağışı — sözləri: Vaqif Səmədoğlu Mirzə Babayev — Düşüsən yadıma yağanda yağışlar — Vaqif Səmədoğlu Yalçın Rzazadə — "Gün keçdi" filmindən bayatılar — sözləri: xalq bayatıları Mirzə Babayev — Kəpənək sözləri: Bəxtiyar Vahabzadə Zeynəb Xanlarova — Əsir payız küləyi (Köçür durna qatarı) — sözləri: Bəxtiyar Vahabzadə Zeynəb Xanlarova — Necəsən? — sözləri: Rüfət Əhmədzadə Zeynəb Xanlarova — Gözəldir — sözləri: İbrahim Kəbirli Zeynəb Xanlarova — Gözümdə Leylisən — sözləri: Rüfət Əhmədzadə Flora Kərimova — Belə ola həmişə — sözləri: Əliağa Kürçaylı Flora Kərimova — "Bağışla" ("Onun bəlalı sevgisi" filmindən — sözləri: Ramiz Rövşən Akif İslamzadə — Alagözlüm (Neyləyim?) — sözləri: Nigar Rəfibəyli Hüseyn Bakılı — Payız gəldi — sözləri: Fikrət Qoca Rafiq Babayev — Əlvida — sözləri: Anar Anatollu Qəniyev — Balıqçılar mahnısı — sözləri: Rəfiq Zəka Hüseynağa Hadıyev — Bu gecə — sözləri: Zeynal Xəlil Hüseynağa Hadıyev — Nə gözəldir Azərbaycan — sözləri: İbrahim Kəbirli Hüseynağa Hadıyev — Sən olmuşam — sözləri: Gəray Fəzli Elmira Rəhimova — Mavidir — sözləri: Nəbi Xəzri Şövkət Ələkbərova — Dərələr — sözləri: Nəbi Xəzri Şövkət Ələkbərova — Ağ çiçək — sözləri: Nəbi Xəzri Gülağa Məmmədov — Bizim Lənkəran — sözləri: Azər Zeynalov — Şükriyyə — sözləri: Əhməd Cavad "Dədə Qorqud" filmindən Qıpçaq Məliyin evində rəqs "Musiqi xəzinəsi" verilişi. Eldar Mansurov, Vaqif Səmədoğlu və bəstəkarın qızı Ceyran Mahmudova Emin Sabitoğlunun yaradıcılığı haqqda danışırlar: I hissə, II hissə, III hissə Emin Sabitoğlunun doğum günüdür "Nəğməli könül" tamaşası
Yusif Balasaqunlu

Yusif Balasaqunlu (təxəllüsü Yusif Has Hacib; təq. 1019, Balasaqun, Qaraxanilər dövləti – təq. 1077, Qaşqar, Qaraxanilər dövləti) — orta əsrlər türk dünyasının ən böyük mütəfəkkirlərindən biri, məşhur "Qutadqu-bilik" əsərinin müəllifi. 1020-ci ildə anadan olmuş 1075-ci ildə vəfat etmişdir. Türk xalqlarının ortaq ədəbi sərvətlərindən olan "Qutadqu-bilik"-"Səadət gətirən elm" ədəbiyyat tariximizdə xüsusi yer tutur. Bu əsər vaxt etibarı ilə türk dilində yazılmış, həm də türklərin İslamı qəbul etmələrindən sonra əruz vəznində yazılmış bu gün bizə məlum olan ilk poemadır. XI əsr şairi Yusif Balasaqunlu böyük dilçi, lüğətçi alim Mahmud Qaşqarlının müasiri və yerlisidir.
Yusif Balasaqunlu

Yusif Balasaqunlu türk milliyətinin ən böyük şairidir.Poemanın adını "Səadət biliyi", "Bəxtiyarlıq sənəti","Səadət gətirən elm" "Xoşbəxtliyə aparan elm" kimi çevirmək olar. "Qut" səadət, xoşbəxtlik deməkdir. Yusif Balasaqunlu 1020-ci illər arasında Doğu Türküstanın Balasaqun şəhərində dünyaya gəlib. 1068-ci ildə Qaşqar şəhərinə köçüb. Qaşqar şəhəridə Türkiyənin əvvəlki şəhərlərindən biri olmuşdur.Orada 18 ay ərzində bu əsər üzərində işləyib və 1069-cu ildə "Qutadqu-biliy"i Qaraxanlılar dövlətinin – Məşriqin və Çinin hökmdarı Tabğaç Buğra xaqana ərmağan etmişdir. Minnətdarlıq əlaməti olaraq xaqan Yusif Balasaqunluya Ulu Xas Hacib (saray naziri, saray işlərinin rəhbəri) vəzifəsini vermişdir. Ərəb və tacik (fars) dillərində belə əsərlərin mövcudluğunu, türk dilində isə "Qutadqu biliy"in ilk örnək olduğunu qeyd edən müəllif əsərinin dilini xaqaniyyə adlandırırdı.
Yusif Balasaqunlu

Mütəxəssislərin fikrincə "Qutadqu biliy"in dili türk dillərinin cənub-qərb qrupuna, yəni Oğuz qrupuna yaxındır. 13200 misradan, 6520 beytdən ibarət, məsnəvi şəklində yazılmış poemanın içində rübai formasından da istifadə olunur. "Qutadqu biliy"in vəzni əruzun kəsik (qısa) mütəqarib bəhri kimi müəyyənləşdirilir. Əsərin giriş hissəsi nəsrlə yazılmışdır. Əsərin yazıldığı dövrdə Qaraxanlı dövlətində, əvvəlcə, Uyğur əlifbasından istifadə edilirdi. Sonra isə dövlətin rəsmi yazışmalarında və ədəbi mühitdə ərəb dilindən istifadə edilməyə başlandı. Bu səbəbdən "Qutadqu-bilik" bir dünya görüşündən digər dünya görüşünə keçid dövrünün məhsuludur və əsər yazılarkən də bu amilin ona müəyyən qədər təsir göstərdiyi şübhə doğurmur.
Yusif Balasaqunlu

"Qutadqu-bilik" əslində xaqanlar, şahlar, hökmdarlar, dövləti idarə edənlərin kitabıdır. Çünki bu kitabın əsasında adil və ağıllı hökmdar ideyası dayanır. Ağıllı və adil hökmdar arzusu, ümumiyyətlə, bütün türk dünyasını, türk xalqlarını qədimlərdən narahat edən ən ağrılı problemlərdən olub. İstər bizə qədər gəlib çatan ən qədim şifahi xalq ədəbiyyatında, istərsə də ilk qədim yazılı abidələrimizdə adil və ağıllı hökmdar ideyası daim diqqət mərkəzində olub. "Qutadqu-bilik"də isə bu ideya özünü bütün varlığı ilə büruzə verir. Əsərin müəllifi Yusif Has Hacibin yaşadığı dövr müəyyən qədər ziddiyyətli dövr idi. Müxtəlif türk tayfaları arasında hakimiyyət uğrunda gedən mübarizə, daxili çəkişmələr, şübhəsiz ki, adil, ağıllı və güclü hökmdar məsələsini zərurətə çevirmişdi. Daxili çəkişmələrdən qurtarmaq, mənasız yerə qardaş qanının tökülməsinin qarşısının alınmasını istəyənlərdən biri də, şübhəsiz ki, "Qutadqu-biliy"in müəllifi olub.
Yusif Balasaqunlu

Daxili çəkişmələrə "Qutadqu-bilik"in sonlarında yer alan "Zəmanənin çürüklüyünü və dostların cəfasını söylər" başlıqlı bölümdə açıq şəkildə işarə vurulub. "Qutadqu-bilik" keçmiş təcrübədən istifadə etməklə gələcəyi qurmaq kitabıdır. Yusifin bu əsəri hansısa hökmdarın xahişi ilə yazıb-yazmadığı və ya bunu qəlbinin hökmü ilə edib-etmədiyi də, hələlik, məlum deyil. Məntiqi baxımdan, əsərin sifarişlə yazılmasını iddia etmək olar. Çünki o vaxt Yusif həm Qaraxanlı dövlətində, həm də ondan xeyli uzaqlarda – bütün Şərq dünyasında tanınan və hörmət edilən bir şəxs idi. O dövrdə xaqanlar və hökmdarlar öz adlarının əbədiləşdirilməsi üçün tanınmış yazarlara özlərinin nəsillərinin və idarə etdikləri dövlətin tarixini, öz dövrlərini qələmə almaq üçün sifariş verirdilər. Ola bilsin ki, Yusif də belə bir sifariş alıb. Ancaq təəssüflər olsun ki, əsərin heç yerində buna vurulan hər hansı bir işarəyə rast gəlmirik.
Yusif Balasaqunlu

Bəlkə də, müəllif bunu əsərin girişində qeyd edib, ancaq kimlərinsə əli ilə bu, əsərdən çıxarılıb. "Qutadqu-bilik" kimi bir əsər hər hansı bir təsadüf nəticəsində meydana çıxa bilməzdi. Bu əsərin yazılmasında iki amildən biri – ya hansısa hökmdarın sifarişi, ya da müəllifin adil hökmdar arzusu əsas rol oynayıb. Əsərin hansı səbəblə yazılmasından asılı olmayaraq, o, həqiqətən də, çox qiymətli bir əsər kimi tarixdə qalıb. Əgər əsərə bugünkü baxımdan yanaşsaq, onu mahir bir hüquqçunun qələmindən çıxan konstitusiyaya bənzətmək olar. Hər halda, müəllifin cəsarətinə və ağıllı hökmdar haqqında söylədiklərinə heyran qalmamaq olmur. Günümüzdə aktuallığını itirməyən ağıllı hökmdar ideyası, sadəcə olaraq müəllifin geniş dünyagörüşünə və təfəkkürə malik olduğunu bir daha göstərir.
Yusif Balasaqunlu

Bu, Yusif Has Hacibin əbədiyyətə qovuşması deməkdir. Əslində "Qutadqu-bilik"də türk xalqlarının, imperatorluqlar quran böyük və əzəmətli bir millətin dövlət anlayışı və dövləti idarə etmək praktikası qələmə alınıb. Əsəri bu baxımdan türklərin tarix boyu yaratdıqları sivilizasiyaların, türk zəka və təfəkkürünün mahir bir bilicisi, tükənməz təfəkkür sahibi tərəfindən qələmə alınan əvəzsiz, ölməz sənət abidəsi hesab etmək olar. 10–13-cü əsrlər olduqca qarışıq və ziddiyyətli, eyni zamanda intibah dövrüdür. "Qutadqu-bilik" belə bir intibah dövründə yazılıb və şübhəsiz ki, bu da əsərin mahiyyətinə öz təsirini göstərib. Əsərin "Bəyliyə (hökmdarlığa) layiq bir bəyin necə olması (idarə etməsi) gərəkliyini söylər" adlı bölməsində dövlətin idarə olunması ilə bağlı olduqca ibrətamiz məsləhətlər var: Bəy məmləkəti qanunla idarə edər və ağıllı bir idarəetmə siyasəti yeridər. Xalq hökmdara baxaraq, ondan özü üçün nümunə götürər.
Yusif Balasaqunlu

Bəy adət-ənənəyə necə riayət edərsə, xalq da eyni şəkildə riayət edər. Bəylər hansı yoldan getsə, qul da o yoldan gedəcək. Bəy doğru olmalı, sözləri və hərəkətləri bir-birinə uyğun gəlməlidir. Belə olsa, xalq əmin-amanlıq, sülh şəraitində yaşayacaq. Bəy adil olmalıdır. Əgər bir bəy uzun müddət ölkəni idarə etmək istəyirsə, onda ölkəni ədalətlə idarə etməli və həqiqəti müdafiə etməlidir. Bəy həyalı, ismətli və namuslu olmalıdır.
Yusif Balasaqunlu

Bəy təkva sahibi və təmiz olmalıdır. Əgər bəy düz olmasa, əxlaqını qorumasa, onda ölkə fəlakətə sürüklənər. Bəy cəsur və qəhrəman olmalı, xalqının da özündən nümunə götürməsinə cəhd etməlidir. Bəyi qorxaq olan dövlət məhvə və dağılmağa məhkumdur. Bəy səbirli, sakit və təmkinli olmalıdır. O, səbirlə, əsəbiləşmədən, ağılla iş görməlidir. Bütün bunlar bəy üçün bir Allah vergisidir.
Yusif Balasaqunlu

Balasaqunlu Yusif. Qutadğu bilig: Xöşbəxtliyə aparan elm. Bakı: Avrasiya Press, 2006, 440 səhifə. ISBN 9789952421514 Yusif Balasaqunlu — Min beş yüz ilin Oğuz şeri, Antologiya. "Yusif Balasaqunlu", Reha YılmazHəm də onun Mikayil Balasaqulu adli ögey qardaşı olmusdur.
Mədə

Mədə lat. ventriculus (yun. gaster) həzm kanalının ən geniş hissəsini təşkil edir. Ümumi məlumat Yaşlı adamlarda uzunluğu 21–25 sm, diametri ən geniş hissəsində 12–14 sm və tutumu 3 litrdir, bəzi hallarda yemək adətindən asılı olaraq 5–10 litrə çatır. Mədənin forması çox müxtəlifdir. Daha doğrusu, onun forması içərisindəki qida maddələrinin miqdarından asılıdır.
Mədə

Boş olduqda bağırsaq şəklini alır, əksər hallarda retortaya, ya armuda bənzəyir. İnsan ölən zaman mədə hansı həzm formasında olarsa elə də qalır. Mədə divarı üç qatdan: xarici birləşdirici toxumadan(epitel qatından), əzələli və daxili selikli qişadan ibarətdir. Selikli qişada çoxlu vəzlər yerləşir və onlar mədə şirəsi ifraz edir. Mədədə qidalı maddələrin parçalanması prosesi mədə şirəsinin təsiri altında davam edir. Həzm olunmaqda olan bir neçə saat şirənin təsirinə məruz qalır.
Mədə

Sonra qida nazik bağırsağın onikibarmaq bağırsaq hissəsinə keçir. Həzm kanalının ən genişlənmiş torbayabənzər hissəsi olub, həcmi 1,5 – 3 litrə bərabərdir. Mədə qarın boşluğunun sol tərəfində diafraqmanın altında yerləşir. Həzmin gedişi mədədə 3 – 10 saat davam edir. Mədənin divarı 3 qatdan – xaricdə birləşdirici toxumadan, ortada əzələ toxumasından və daxildə selikli qişadan qurulmuşdur. Mədənin yuxarıda kiçik girəcəyi, aşağıda böyük əyriliyi və çıxacaq hissəsi var.