LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Elastiklik

Daha böyük gərginliklər və ya daha uzun müddət tətbiq olunan gərginliklər altında bu mayelər özlü maye kimi axmağa başlaya bilər. Materialın elastikliyi gərginlik-deformasiya əlaqəsi ilə müəyyən olunduğundan, gərginlik və deformasiya terminlərinin qeyri-müəyyənlik olmadan müəyyən edilməsi vacibdir. Adətən, iki növ əlaqə nəzərə alınır. Birinci növ yalnız kiçik gərginliklər üçün elastik materiallara aiddir. İkincisi, kiçik gərginliklərlə məhdudlaşmayan materiallarla əlaqədardır. Aydındır ki, ikinci növ münasibət o mənada daha ümumidir ki, birinci növü xüsusi hal kimi özündə saxlayır. Kiçik deformasiyalar üçün istifadə edilən gərginlik ölçüsü Koşi gərginliyi, istifadə olunan gərginlik ölçüsü isə sonsuz kiçilənli deformasiya tenzorudur; ortaya çıxan (təxmin olunan) material davranışı xətti-elastik olub, izotrop mühit üçün ümumiləşdirilmiş Huk qanunu adlanır.
Elastiklik

Elastik və hipoelastik Koşi materialları böyük fırlanma, böyük təhriflər və daxili və yaxud induksiyalanmış anizotropiya imkanlarını nəzərə almaq üçün Huk qanununu genişləndirən modellərdir. Daha ümumi hallar üçün bir sıra gərginlik ölçülərindən hər hansı biri istifadə oluna bilər və ümumiyyətlə arzu edilir (lakin tələb olunmur) elastik gərginlik-deformasiya əlaqəsinin seçilmiş gərginlik ölçüsünə iş konjugatı olan sonlu deformasiya ölçüsü baxımından ifadə edilməsi , yəni gərginlik ölçüsünün daxili hasilinin deformasiya ölçüsünün sürəti ilə zaman inteqralı elastik həddən aşağı qalan hər hansı adiabatik proses üçün daxili enerjinin dəyişməsinə bərabər olmalıdır. Xətti elastiklik Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, kiçik deformasiyalar üçün, yay kimi elastik materialların əksəriyyəti xətti elastiklik nümayiş etdirir və bu gərginlik və deformasiya arasındakı xətti əlaqə ilə təsvir edilə bilər. Bu əlaqə Huk qanunu kimi tanınır. İdeyanın həndəsədən asılı versiyası ilk dəfə 1675-ci ildə Robert Huk tərəfindən Latın anaqramı olan "ceiiinosssttuv" kimi formulə edilmişdir. O, 1678-ci ildə cavabını nəşr etdirdi: "Ut tensio, sic vis" yəni "Uzanma tətbiq olunan qüvvə ilə düz mütənasibdir" mənasını verir, adətən, Huk qanunu olaraq adlandırılan xətti əlaqəni ifadə edir. Bu qanun dartı qüvvəsi ilə müvafiq x uzanması arasındakı əlaqə kimi ifadə edilə bilər: burada k sabit kəmiyyət olub, sərtlik əmsalı adlanır.
Elastiklik

Həmçinin bu ifadə σ gərginliyi və ε nisbi deformasiyası üçün də yazıla bilər: burada E elastiklik modulu (və ya Yunq modulu) adlanır. Üç ölçüdə gərginlik və nisbi deformasiya arasındakı ümumi mütənasiblik sabiti sərtlik adlanan 4-cü tərtib tenzor olsa da, bir ölçülü çubuq kimi simmetriya nümayiş etdirən sistemlər çox vaxt Huk qanununun tətbiqlərinə gətirilə bilər. Sonlu elastiklik Sonlu deformasiyalara məruz qalan cisimlərin elastik davranışı Koşi elastik material modelləri, hipoelastik və hiperelastik material modelləri kimi bir sıra modellərdən istifadə etməklə təsvir edilmişdir. Deformasiya qradiyenti (F) sonlu deformasiya nəzəriyyəsində istifadə olunan əsas deformasiya ölçüsüdür. Koşi elastik materiallar Əgər Koşi gərginlik tenzoru σ yalnız deformasiya qradiyenti F-in funksiyası olduqda, material Koşi-elastik hesab olunur: σ G F Koşi gərginliyinin sadəcə deformasiya tenzorunun funksiyası olduğunu demək ümumiyyətlə düzgün deyil, çünki belə bir modeldə üfüqi və üfüqi olaraq tətbiq olunan eyni uzanma ilə müqayisədə şaquli uzanmaya məruz qalan anizotrop mühit üçün düzgün nəticələr əldə etmək məqsədilə lazım olan material fırlanması haqqında mühüm məlumat yoxdur və sonra 90 dərəcə fırlanmaya məruz qalır; bu deformasiyaların hər ikisi eyni fəzavi deformasiya tenzorlarına malikdir, lakin Koşi gərginlik tensorunun fərqli qiymətlərini yaratmalıdır. Koşi-elastik materialda gərginlik yalnız deformasiya vəziyyətindən asılı olsa da, gərginliklərin gördüyü iş deformasiya yolundan asılı ola bilər. Buna görə də, Koşi elastikliyinə konservativ olmayan "qeyri-elastik" modellər (burada deformasiya işi yoldan asılıdır) və həmçinin konservativ "hiperelastik material" modelləri (bunlar üçün gərginlik skalyar "elastik potensial" funksiyasından götürülə bilər) daxildir.
Elastiklik

Hipoelastik materiallar Hipoelastik material ciddi şəkildə aşağıdakı iki kriteriyaya cavab verən konstitutiv tənliklə modelləşdirilmiş material kimi müəyyən edilə bilər:Koşi gərginliyi σ {\displaystyle {\displaystyle {\boldsymbol {\sigma }}}} {\displaystyle t} zamanında yalnız cismin öz əvvəlki konfiqurasiyalarını tutma ardıcıllığından asılıdır, lakin bu əvvəlki konfiqurasiyaların keçdiyi zaman sürətindən deyil. Xüsusi hal kimi, bu kriteriyaya Koşi elastik materialı daxildir, onun üçün cari gərginlik əvvəlki konfiqurasiyaların keçmiş vəziyyətindən yox, yalnız cari konfiqurasiyadan asılıdır. Koşi gərginlik tenzorunun maddi sürəti σ ˙ σ L L {\displaystyle {\boldsymbol {L}}} fəzavi sürət qradiyenti tenzoruna malik tenzor-qiymətli {\displaystyle G} funksiyası mövcuddur. Əgər hipoelastikliyi müəyyən etmək üçün yalnız bu iki orijinal meyardan istifadə olunarsa, o zaman hiperelastiklik xüsusi hal kimi daxil ediləcək və bu, bəzi konstitusiya modelçilərini hipoelastik modelin hiperelastik olmamasını xüsusi olaraq tələb edən üçüncü meyar əlavə etməyə sövq edir (yəni hipoelastiklik stressin enerji potensialından əldə edilə bilməz). Əgər bu üçüncü meyar qəbul edilərsə, bundan belə nəticə çıxır ki, hipoelastik material eyni deformasiya qradiyenti ilə başlayan və bitən, lakin eyni daxili enerjidə başlamayan və bitməyən konservativ olmayan adiabatik yükləmə yollarını qəbul edə bilər. Qeyd edək ki, ikinci meyar yalnız {\displaystyle G} funksiyasının mövcud olmasını tələb edir. Hipoelastik modellərin spesifik düsturları, adətən, obyektiv dərəcələr adlanır ki, {\displaystyle G} funksiyası yalnız qeyri-aşkar mövcuddur və bir qayda olaraq, faktiki (obyektiv deyil) birbaşa inteqrallama vasitəsilə həyata keçirilən ədədi gərginlik yeniləmələri üçün faktiki gərginlik sürəti tələb olunur.
Elastiklik

Hiperelastik materiallar Hiperelastik materiallar (Qrin elastik materiallar da deyilir) gərginlik enerji sıxlığı funksiyasından (W) əldə edilən konservativ modellərdir. Model o halda hiperelastik sayılır ki, Koşi gərginlik tensorunu deformasiya qradiyenti funksiyası kimi forma əlaqəsi ilə ifadə etmək mümkün olsun. σ 1 J ∂ W ∂ F F T burada det F Bu düstur enerji potensialını (W) deformasiya qradiyentinin ( F {\displaystyle {\boldsymbol {F}}} ) funksiyası kimi qəbul edir. Həmçinin maddi obyektivliyin təmin edilməsini tələb etməklə, enerji potensialı alternativ olaraq Koşi-Yaşıl deformasiya tenzorunun ( C F T F ) funksiyası kimi qəbul edilə bilər, bu halda hiperelastik model alternativ olaraq yazıla bilər σ 2 J F ∂ W ∂ C F T burada det F Xətti elastiklik dirəklər, lövhələr, qabıqlar və səndviç kompozitləri kimi strukturların dizaynında və analizində geniş istifadə olunur. Bu nəzəriyyə həm də çatlama mexanikasının xeyli hissəsinin əsasını təşkil edir. Hiperelastiklik, ilk növbədə, araqat kimi elastomer əsaslı obyektlərin, yumşaq toxuma və hüceyrə membranları kimi bioloji materialların reaksiyasını müəyyən etmək üçün istifadə olunur. Elastikliyə təsir edən amillər İzotrop materiallar üçün sınıqların olması Yunq modulu və çatların müstəvilərinə perpendikulyar olan sürüşmə modullarına təsir göstərir ki, bu da qırılma sıxlığı artdıqca azalır (Yunq modulu sürüşmə modulundan daha sürətli), bu da çatların olmasının cisimləri daha kövrək etdiyini göstərir.
Elastiklik

Mikroskopik olaraq materialların gərginlik-deformasiya əlaqəsi ümumiyyətlə termodinamik kəmiyyət olan Helmholts sərbəst enerjisi ilə idarə olunur. Molekullar, strukturlarından irəli gələn məhdudiyyətlərə tabe olaraq, sərbəst enerjini minimuma endirən konfiqurasiyada yerləşirlər və enerjinin və ya entropiya termininin sərbəst enerjidə üstünlük təşkil etməsindən asılı olaraq, materialları geniş şəkildə enerji-elastik və entropiya-elastik kimi təsnif etmək olar. Beləliklə, molekullar arasındakı tarazlıq məsafəsi kimi sərbəst enerjiyə təsir edən mikroskopik amillər materialların elastikliyinə təsir göstərə bilər: məsələn, qeyri-üzvi materiallarda, 0 K-də molekullar arasındakı tarazlıq məsafəsi artdıqca, həcmi elastiklik modulu azalır. Temperaturun elastikliyə təsirini təcrid etmək çətindir, çünki ona təsir edən çoxsaylı amillər var. Məsələn, materialın həcmi elastiklik modulu onun qəfəsinin formasından, genişlənmə zamanı davranışından, həmçinin molekulların rəqslərindən, bunların hamısı isə temperaturdan asılıdır.
Google Play

Google Play — Google-nin Android üçün inkişaf etdirdiyi bir paket idarəçisi və elektronik platformasıdır. Proqram təminatının hazırlanması Android üçün proqramlar Dalvik virtual maşınında qeyri-standart bayt-kodda yazılmış proqramdır. Android üçün proqramların hazırlamasını Java (Java 1.6) dilində aparmaq olar. Eclipse üçün plaqin mövcuddur — Android Development Tools Eclipse 3.3 versiyası üçün nəzərdə tutulmuş (ADT) — 3.5. IntelliJ IDEA üçün də plaqin mövcuddur. (Android-proqramların hazırlmasını yüngülləşdirmək üçün nəzərdə tutulmuşdur).
Google Play

Mümkün kitabxanalar: Bionic — libc-lə uyuşmaz standart funksiyaların kitabxanasıdır. SSL — şifrləmə. Media Framework (PacketVideo OpenCORE, MPEG-4, H.264, MP3, AAC, AMR, JPEG, PNG). Surface Manager. LibWebCore (WebKit əsasında). SGL — 2D-qrafikdir.
Google Play

OpenGL ES — 3D-kitabxanadır. FreeType — şriftlər. SQLite — yüngülçəkili VBİSdir.Linux-un adi proqramlarıyla müqayisədə, Android proqramları əlavə qaydalara tabe olur: Content Providers — proqramların arasında məlumat mübadiləsidir. Resource Manager — bir sıra resurslara girişdir, fayllar: XML PNG, JPEG kimi. Notification Manager — vəziyyət sətirinə girişdir. Activity Manager — aktiv proqramları idarə etmədir.
Google Play

22 oktyabrda 2008-ci il Google Android ƏS-i üçün proqramların onlayn-mağazasının açılışını elan etdi — "'Android Market"'. Android Market üçün proqramların istehsalçıları gəlirin 70 %-ini alırlar, ödənişə və billinq xidmətinə, həmçinin vergilərə görə qalan 30 % ödənilir, bu halda Google özü proqramların satışından heç bir gəlir ala bilmir.2009-cu il fevral ayının ortasında ABŞ və Böyük Britaniyadan Android Market-də öz proqramları üçün ödənişsiz etmələrinə qadağa qoyuldu. Google Play-da faydalı və müxtəlif cür proqram tapmaq olar. Mağazada pullu və proqramlar olur. 31 oktyabr 2012-ci ildə Google şirkəti elan etdi ki, proqramların miqdarı 700 minə çatmışdır, və ümumi yükləmələrin miqdarı 25 milyard dəfə olmuşdur, amma eyni zamanda istifadəçilər şikayət edirlər ki, mağazada aşağı keyfiyyətli proqramlara tez-tez rast gəlinir, həmçinin zərərverici proqramlara da rast gəlinir. 15 may 2013-cü il Google I/O konfransında elan etmişdi ki, hal-hazırda bütün dünyada 900 milyondan çox Android-qurğu aktivləşdirilmişdir.
Google Play

Google Play-dan 48 milyarddan proqram yüklənmişdir, bunların 2.8 milyardı son ay ərzində yüklənmişdir. Google Play-da 34 kateqoriya (Oyunlar daxil olmaqla) var. Kino və TV şou Google Movies bölməsi filmləri və TV şouların yazılarını təklif edir. Bəziləri HD keyfiyyətdə olmaqla komediyalar, dramlar, döyüşçülər, və sənədli filmlər təqdim edilir. Film və ya serialın epizodunu kirayələmək və Google Play saytında və ya proqramda baxmaq olar. Proqramdan istifadə edərək filmi almaq və oflayn baxmaq olar.
Google Play

"Filmlər" bölməsi ABŞ, Böyük Britaniya, Rusiya, Kanada, Avstraliya, Yaponiya, İspaniya, Fransa, Almaniya, Braziliya, Hindistan, Cənubi Koreya, Meksikada mümkündür. Ancaq filmin icarəsi bütün bu ölkələrdə mümkün deyil. Google I/O 2010 konfranslarına Cloud mediapleyri təqdim etdi. Bu Android Market hissəsidir, və həmçinin istifadəçilər Market vasitəsilə musiqini yükləyə bilərlər. Musiqi axın xidmətni Google I/O 2011-ci ildə Music Beta konfransında elan etmişdi və bununla da Google Music xidmətinin əsasını qoymuşdu. Xidmət Adobe Flash proqramı mövcud olan bütün qurğuları dəstəkləyir.
Google Play

Əvvəlcə xidmət dəvətlər vasitəsilə mümkün idi, amma 2011-ci ilin noyabrında ABŞ-dən daxil olan bütün istifadəçilərə açıldı. İndi, Musiqi bölməsində minlərlə pulsuz və milyonlarla pullu mahnı var. Bundan başqa, siz ora öz kolleksiyasından 20 000 mahnı yükləyə bilərsiniz. Mahnıların dəyəri müxtəlif olur: $1.29, $0.99, $0.69, və pulsuzlar. Musiqilərə Google Play saytında qulaq asmaq olar. "Musiqi" bölməsi yalnız, Avstriya, Belçika, Böyük Britaniya, Almaniya, İrlandiya, İspaniya, İtaliya, Lüksemburq, Yeni Zelandiya, Portuqaliya, Fransa, və ABŞ kimi ölkələrdən daxil olan istifadəçiləri üçün mümkündür.
Google Play

All Music Access 15 may 2013-cü il Google I/O şirkəti All Music Access xidmətini yəni, musiqinin təkrar axın istehsalının xidmətini təqdim etdi. O radio prinsipinə əsaslandırılmışdır. İstifadəçiyə bir neçə radiostansiya təklif edilir. Mahnıları pleylistə və öz kitabxanasına əlavə etmək, həmçinin qurğunun yaddaşında saxlamaq olar. Sonra Google Music-də iTunesdən treklərinin daşınmasının mümkün olduğu məlumatı verildi. "All Music Access" xidməti pulludur (ABŞ-də $9,99, Böyük Britaniyada £9,99) və Avstraliyada, Böyük Britaniyada, Yeni Zelandiyada və ABŞ-də işləyir.
Google Play

2011-ci ilin mart ayında Android Marketdə zərərverici proqramların aşkar edilməsi böyük qalmaqala səbəb oldu. Şirkət bildirdi ki, neqatif halların qarşısını almaq üçün təcili yenilənmiş buraxılış haqqında qərar üçün partnyorlarla əlaqəyə girəcək, həmçinin onu da zəmanət verdi ki, zərərvericinin yaranmasına mane olan bir sıra tədbirlər görüləcək buna baxmayaraq, Google Play-da indiyə qədər bir sıra zərərverici proqramlar tapmaq olar. Onların sayı zamanla artır. İnformasiya təhlükəsizliyi sahəsində mütəxəssislərin ittihamlarına cavab olaraq Google şirkəti xüsusi komponenti Bouncer tətbiqini təqdim etdi.. Bununla belə, bir neçə ay sonra Bouncer mexanizminin zəifliyini Çarli Miller və Mişel Levin tərəfindən aşkar edildi və Black Hat konfransında zərərvericinin Bouncer mexanizmindən gizlənmək üsulunu nümayiş etdirdilər.
Debet kartı

Debet kartlar — bankomat və ya bankın kassalarında yerləşən POS-terminallar vasitəsilə nağd vəsaitlərin alınması üçün istifadə edilən texniki vəsait. Kartlar debet rejimində işləyir, ancaq kart hesabında faktiki olan məbləğ daxilində xərclər aparmaq və ya bankomatlardan nağd pul çıxarmaq imkanını verirlər. Debet kartı üzrə ödəmələr hesabda olan vəsait qalığı çərçivəsində həyata keçilir. Azərbaycanda real olaraq plastik kartlarla 21 bank işləyir. Onların sayı artıq 100 mini keçib. Sözügedən kartların 80 mini Azərbaycan Beynəlxalq Bankına məxsusdur. Onun istifadəçilərinin 60–70%-i debet kartlarının istifadəçiləridir. Həmçinin bax Kredit kartı Plastik kartlar
İsi Məlikzadə

Məlikzadə İsi Abbas oğlu (1 may 1934, Ağcabədi rayonu – 12 may 1995, Bakı) — Azərbaycan yazıçısı, 1968-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü. İsi Məlikzadə 1934-cü il mayın 1-də Azərbaycanın Ağcabədi rayonunda anadan olmuşdur. Burada Xalfərəddin orta məktəbini bitirdikdən sonra M.Əzizbəyov adına Azərbaycan Sənaye İnstitutunun Neft-kimya fakültəsində təhsil almışdır (1952–1957). "Əzizbəyovneft" mədənlər idarəsində operator, yerüstü avadanlıq ustası (1957–1961), Azərbaycan Kommunal Təsərrüfatı Nazirliyi Başqaz idarəsində böyük mühəndis, şöbə rəisinin müavini (1961–1966), "Ulduz" jurnalı redaksiyasında publisistika şöbəsinin müdiri, məsul katib (1966–1973), Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında redaktor, Cəfər Cabbarlı adına "Azərbaycanfılm" kinostudiyasında ssenari redaksiya heyətinin üzvü (1974–1976), "Azərbaycan" jurnalı redaksiyasında nəsr şöbəsinin müdiri (1976–1980), "Ulduz" jurnalı redaksiyasında nəsr şöbəsinin müdiri (1980–1981), "Mozalan" satirik kinojurnalında böyük redaktor (1981–1983), C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında baş redaktor vəzifələrində işləmişdir (1983–1985). Sonra bir müddət yaradıcılıqla məşğul olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Akademik Dram Teatrında ədəbi hissə müdiri (1988–1990) işləmişdir. Sonra ömrünün sonunadək "Azərbaycan" jurnalında publisistika şöbəsinin müdiri (1994-cü ildən), Azərbaycan Mədəniyyət Fondunun Qarabağ fılialının sədri (1990-cı ildən) vəzifələrində çalışmışdır. 1995-ci il dekabrın 5-də vəfat etmişdir.
İsi Məlikzadə

Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyasının baş katibi Əli Orucovun dediyinə görə, İsi Məlikzadə Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyasının üzvü olmuşdur. Həsrətin sonu. Bakı: Azərnəşr, 1964, 44 səh. Özgə anası. Bakı: Gənclik, 1969, 152 səh. Kövrək qanadlar. Bakı: Gənclik, 1973, 234 səh. Küçələrə su səpmişəm.
İsi Məlikzadə

Bakı: Yazıçı, 1987, 295 səh. Şehli çəmənlərin işığı. Bakı: Yazıçı, 1991, 304 səh. Dolaşaların Novruz bayramı. Bakı: Gənclik, 1992, 119 səh. Filmoqrafiya Ağ atlı oğlan (film, 1995) (tammetrajlı bədii film) — ssenarist Alma almaya bənzər (film, 1975) (tammetrajlı bədii film) — redaktor Altı duru, üstü quru (film, 1983) Dua (film, 1982) Evin kişisi (film, 1978) Evlənmək istəyirəm (film, 1983) Gəl qohum olaq (film, 2001) Güllələnmə təxirə salınır!... (film, 2002) Gümüşgöl əfsanəsi (film, 1984) Güzgü (film, 1990)(II) Hacı Qara (film, 2002) Harayacan qaçacaqlar (film, 1983) Hərənin öz payı+tayı (film, 2006) İcazə (film, 1972) İlişdim (film, 1983) Kişi sözü (film, 1987) Küçələrə su səpmişəm (film, 2004) Qanlı zəmi (film, 1985) Qatarda (film, 1981) Qoca palıdın nağılı (film, 1984) Məğlubedilməzlər (film, 1983) Müşavirə (film, 1971) Oktyabr və Azərbaycan (film, 1987) Ömrün səhifələri (film, 1972) Pəncərə (film, 1991) Vətən mənə oğul desə (film, 1996) Zərbə (film, 1983) Xamis Muradov. Kinofabrikdən başlanan yol.
91-lər

Bu barədə məhz Heydər Əliyevin çıxışında dedikləri xüsusi maraq doğururː 91-lərin siyahısı Xarici keçidlər "91-lər"dən olan hər bir insana diqqət ayrılır. E. İbrahimov; Müsahibəni apardı: K. Həmidov. 525-ci qəzet, 2013, 30 noyabr, s. 8 Azəri N. "Biz fəxr edirik ki, müstəqil Azərbaycan dövlətinin vətəndaşları və regionun ən güclü siyasi təşkilatı — Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvləriyik". Məşhur "91-lər"dən biri, professor Fikrət İsmayılovun 80 yaşı tamam olub. "Yeni Azərbaycan" qəzeti, 2015, 6 yanvar, s.5 Heydər Əliyevi hakimiyyətə çağıran "91-lər": məşhur müraciətdən 20 il keçir — SİYAHI (İstifadə tarixiː 17.04.2018, 16:12) Heydər Əliyevi Bakıya çağıran məşhur "91-lər" bir araya gəldi (İstifadə tarixiː 17.04.2018, 16ː12)
Komediya

Komediya və ya Məzhəkə — dramatik və ədəbi növ, həmçinin kinojanr, məcazi mənada – gülməli əhvalat, hoqqabazlıq, oyunbazlıq və s. İctimai həyatda və məişətdəki eybəcərliklərin, mənfiliklərin, insan xarakterindəki gülünc cəhətlərin lağa qoyulması komediya konfliktinin əsasını təşkil edir. Komediyada gülüş, yumor və satira xarakteri daşıya bilər. Vodevil, fars (ədəbi janr), musiqili komediya, tragikomediya və s. janrları var. Komediya sənətinin mənşəyi Qədim Yunanıstanda Dionisin şərəfinə keçirilən xalq şənliklərindən və tamaşalarından başlanır. Klassik komediyanın ən yaxşı nümunələrini Aristofan, Menandr, Vilyam Şekspir, Lope de Veqa, Jan Batist Molyer, Pyer Bomarşe, K. Qoldoni, Bernard Şou, Aleksandr Qriboyedov, Nikolay Qoqol, Aleksandr Ostrovski, Anton Çexov və başqaları yaratmışlar. Azərbaycan ədəbiyyatında Mirzə Fətəli Axundovun adı ilə bağlı olan komediyanı Nəcəf bəy Vəzirov, Cəlil Məmmədquluzadə, Üzeyir Hacıbəyov, Sabit Rəhman, Mirzə İbrahimov və başqaları inkişaf etdirmişlər.
Şarl de Qoll

Şarl de Qoll (fr. Charles André Joseph Marie de Gaulle; 22 noyabr 1890 – 9 noyabr 1970) — fransız generalı və siyasətçisi. İkinci dünya müharibəsində alman faşistlərinə qarşı Müqavimət hərəkatına rəhbərlik etmişdir. 1944-46-cı illərdə Fransada yaradılmış müvəqqəti hökumətə başçılıq etmişdir. 1958-ci ildə Əlcəzair müharibəsi zamanı o, yeni hökumətin yaradılması üçün tapşırıq alır. Qoll bu ərəfədə konstitusiya islahatını həyata keçirir və Beşinci respublikanın əsasını qoyur.
Şarl de Qoll

Qoll elə həmin il yeni respublikanın prezidenti seçilir. O, 1959-69-cu illərdə Fransanın prezidenti kimi yeni respublikanın formalaşmasında böyük rol oynamışdır. Onun qoyub getdiyi "Qollizm" ideologiyası bu gün də Fransa siyasətində böyük rol oynayır. Adı tarixdə 100 ən çox öyrənilmiş şəxsiyyətlər siyahısına daxil edilib. Tərcümeyi-halı De Qoll Lilldə təhsilli, katolik, konseravtiv ancaq sosial olan və mütərəqqi intellektual ailədə anadan olmuşdur. Onun bababsı tarixçi, nənəsi yazıçı idi. Qollun atası öz şəxsi məktəbini yaratmamışdan əvvəl müxtəlif katolik məktəblərində dərs deyir.
Şarl de Qoll

Dreyvus qalmaqalı zamanı onun ailəsi konsevativ və millətçilərdən üz döndərirlər və antisemitist baxışlarından Alfred Dreyvusu təqib edirlər. 1908-ci ildə de Qoll Sen-Sire şəhərində yerləşən hərbi məktəbə daxil olur və oranı 1912-ci ildə leytenant rütbəsində başa vurur. Sonra o Fransa ordusuna daxil olur. O, 33-cü piyada alayına göndərilir. Bu alayın komandiri 1910-ci ildən Henri Fillip Peten idi. Birinci dünya müharibəsi Birinci dünya müharibəsi zamanı 12 avqust 1914-cü ildən de Qoll 5-ci ordunun tərkibində hərbi döyüşlərdə iştirak edir. Üç gün sonra Dianada o yaralanır və ordu sıralarına müalicə olunduqdan sonra oktyabr ayında qayıda bilir.
Şarl de Qoll

10 mart 1915-ci ildə Menil-le-yurlu ətrafında gedən döyüşlərdə o yenidən yaralanır. 33-cü alaya qayıtdıqdan sonra onun rütbəsi artılır və o kapitan kimi rota komandiri olur. Verden döyüşlərində Duomon kəndində (1916) o, üçüncü dəfə yaralanır. Döyüş meydanında atılmış de Qoll Fransa rəhbərliyi tərəfindən ölümündən sonra hərbi mükafatlara layiq görülür. Ancaq o sağ qalır. Onu düşmən tərəfi Maysen hərbi hospitalında müalicə edirlər və qəsrdə həbsdə saxlayırlar.
Şarl de Qoll

De Qoll qaçmağa cəhd edir. Onunla birlikdə gələcək marşal Tuxaçevski də türmədə yatır. Onların arasında hərbi nəzəriyyə haqqında ümumi fikir yaranır. Həbsxanada de Qoll alman ədəbiyyatı oxuyur, Almaniya haqqında daha çox məlumat toplayır. Bu, ona sonrakı illərdə orduya rəhbərlik etməkdə kömək edir. O vaxtları o, ilk kitabını yazır: "Düşmən ordusunda parçalanma" (1916).
Şarl de Qoll

De Qoll Birinci dünya müharibəsi başa çatdıqdan sonra 11 noyabr 1918-ci ildə azadlığa çıxır. 1919–21-ci illərdə de Qoll Polşada olur. O, burada Varşavanın yaxınlığında yerləşən Rembertdə keçmiş imperator qvardiyası məktəbində taktika nəzəriyyəsindən dərs deyir. 1920-ci ilin iyul-avqust aylarında sovet-polşa müharibəsində iştirak edir. Bu dövrdə rus ordusuna onunla vaxtilə bir türmədə yatan Tuxaçevskiy rəhbərlik edirdi. Müharibədən sonra o Polşada daimi qalmaqdan imtina edərək vətəninə dönür və 6 aprel 1921-ci ildə İvonne Vandra ilə evlənir.
Şarl de Qoll

bir il sonra 28 dekabrda onun oğlu Filipp anadan olur. İlk vaxtlarda o Sen-Sir məktəbində dərs deyir, sonralar isə Ali Hərbi Məktəbə buraxılır. 15 may 1924-cü ildə onun qızı Elizabet dünyaya gəlir. 1928-ci ildə ikinci qızı (Daun sindromundan əziyyət çəkən Anna) anadan olur. O, 1948-ci ildə vəfat edir. İkinci dünya müharibəsi İkinci dünya müharibəsi başlayan anda de Qoll polkovnik rütbəsinə malik idi. 14 may 1940-cı ildə ona yeni alaya komdanlıq etməyi həvalə edirlər (5000 əsgər və 85 tank).
Şarl de Qoll

İyun ayının 1-dən o briqada generalınn vəzifəsini icra etməyə başlayır. Bu vəzifə müharibənin başlanan il ilə əlaqədar olaraq rəsmi təsdiq oluna bilmir və o, müharibədən sonra yalnız polkovnik pensiyası alır. 6 iyunda baş nazir Pol Reyno onu müdafiə nazirinin müavini vəzifəsinə təyin edir. Bu vəzifədə olan general barışıq şərtlərini qəbul etmir və 15 iyunda hökumət marşal Petenə keçdikdən sonra o Böyük Britaniyaya mühacirət edir. Elə həmin bu zaman parçası de Qolun tərcümeyi halında dönüş rolunu oynayır. "Ümidlər memuarları"nda o yazır: "18 iyun 1940-cı ildə vətənin çağırışına səs verərək, öz ruhunu və namusunu qorumağa heç bir başqa imkanı qalmayan de Qoll, tək, heç kimə tanış olmayan bütün Fransanın taleyini öz üzərinə götürməli idi".
Şarl de Qoll

Həmin gün BBC onun xalqa müqavimət göstərmək üçün çağırışı radioda yayımlayır. Tezliklə generalın "Bütün fransızlara" müraciəti vərəqlər şəklində ölkədə yayılmağa başlayır: "Fransa döyüşü uduzdu, amma o müharibəni uduzmayıb! Heçnə itirilməyib, çünki bu müharibə dünya müharibəsidir. O gün gələcək, Fransa azad olacaq… Bax buna görə mən bütün Fransızlara müraciət edərək mənim ətrafımda mübarizə, özünüqurban və ümid naminə birləşməyə çağırıram".General Peten hökumətini satqınçılıqda ittiham edərək, "bütün məsuliyyəti ilə Fransanın adından çıxış etdiyini vurğulayır. Beləliklə de Qoll "Azad (sonralar- döyüşən) Fransa" təşkilatının başında duraraq işğalçılara və Vişi rejiminə qarşı mübarizə aparmağa çağırır. De qolun əsas məqsədi Afrika, İndoçin və Okeaniyada olan Fransa koloniyalarını fransız patriotları tərəfinə çəkməkdən ibarət idi. De qoll Dakarı zəbt etmək cəhdi boşa çıxdıqdan sonra o Konqoda İmperiya müdafiə şurası yaradır.
Şarl de Qoll

Bu andan başlayaraq de Qoll öz fəaliyyəttinin milli və tarixi köklərini müəyyənləşdirir. "Azad Fransa"nın əsas qələbəsi 22 iyun 1941-ci ildən sonraya təsadüf edir. 1941–42-ci illərdə işğal olunmuş Fransa ərazilərində partizan döyüşləri güclənir. 1941-ci ildə almanların əsir düşənləri güllələməsindən sonra, de Qoll bütün fransızları mübarizəyə qalxmağa və işğalçılara tabe olmamağa səsləyir. Bu ərəfədə onun fəaliyyəti qərbdə elə də müsbət qarşılanmırdı. "Azad fransızlar" müharibənin gedişinə mane olmaqda ittiham olunurdular.
Şarl de Qoll

7 noyabr 1942-ci ildə amerika əsgərləri Əlcəzair və Mərakeşə çıxaraq orada Vişi hökumətini dəstəkləyən yerli fransız rəisləri ilə danışıqlar aparırlar. Bu anda de Qoll Amerika və İngilis rəhbərliyini inandırmağa çalışır ki, vişistlərlə birgə işləmək Fransa tərəfində olanlarda ruh düşkünlüyü yaradacaq. De Qoll ilə müttəfiqlər arasında olan bu anlaşılmazlığa görə də, Şimali Afrikada onların birgə döyüş aparmaları baş tutmur. 4 iyun 1944-cü ildə de Qoll Vinston Çörçill tərəfindən Londona çağırılır. İngilis baş naziri Normandiyaya ordu çıxışı haqqında olan planlarını de Qolla bildirir. Həm də ona bildirilir ki, onun köməyinə ehtiyac yoxdur.
Şarl de Qoll

General Eyzenhaun tərəfindən fransız xalqına yazılmış müraciətdə hamının yeni hökumət seçilənədək mütəffiqlərin ordusuna tabe olmağa çağırırdı. De Qollun kəskin etirazından sonra ona radioda fransız xalqı qarşısında çıxış etməyə imkan verirlər. Öz çıxışında o, "Döyüşən Fransa" hökumətinin legitimliyi haqqında danışaraq Amerika komandanlığına tabe olmamağa çağırır. Fransanın azad edilməsi 6 iyun 1944-cü ildə mütəffiq ordusu Normkandiyaya uğurla daxil olurlar və bununla Avropada ikinci döyüş cəbhəsi açılmış olur. De Qoll azad olunmuş Fransız torpağında qısa müddət olduqdan sonra Vaşinqtona səfər edir. Səfərin məqsədi Fransaya öz müstəqilliyini qaytarmaq idi. İşğalçılara qarşı mübarizə aparan polkovnik Rol-Tanqinin komandalığı altında Parisə yol açıldıqdan sonra 25 iyun 1945-ci ildə de Qoll azad olunmuş şəhərə gəlir.
Şarl de Qoll

Parisdə de Qollun görüşünə minlərlə adam çıxır, izdihamlı görüş olur. De Qolla azad olunmuş ərazilərdə mütəffiqlərin hökumətini yox, yerli hökumətin yaradılması nəsib olur. O, Fransanın teleyini mütəffiqlərin ixtiyarına vermək istəməyərək, bunu Fransız xalqının öz həll edəcəyi məsələ olduğunu vurğulayırdı.4 aprel 1944-cü ildə Fransa milli azadlıq hərkatı iki kommunist kommissarını qəbul edir. 27 noyabr 1944-cü ildə de Qoll müharibənin əvvəllində SSRİ-yə qaçmış Fransa kommunist partiyasının baş katibi Marius Torezi əfv edir və bununla 1945-ci ilin fevralında Yaltada keçirilən görüşdə Fransanın müttəfiqlər tərəfindən Almaniyanın işğalında iştirakının tanınmasına nail olur. 1945-ci ilin dekabrında Fransa ilə SSRİ 20 illik qarşılıqlı yardım və dostluq müqaviləsi imzalayır. Müharibədən sonrakı illər Artıq 16 may 1945-ci ildə de Qoll Fransanın Beynəlxalq təhlükəsizlik şurasına qəbul edilməsi üçün ərizə verir.
Şarl de Qoll

O müharibədən sonra, 13 noyabr 1945-ci ildə müvəqqəti hökumətin başçısı təyin edilir. parlamentdə kommunistlər və sosial demokratlar arasında olan ziddiyətlərə görə o 20 yanvar 1946-cı ildə istefa verir. De Qoll dövlət komstutiyasında prezidentinin rolunun möhkəmləndirilməsinə cəhd etsə də, parlamentdə çoxluq hakimiyyətin onların əlində qalmasını istəyirdilər.De Qoll öz ideyalarını həyata keçirmək üçün 1947-ci ildə yeni siyasi hərəkat RPF (Fransız xalqının birləşməsi ilə) yaradır. Bu yolla o yeni konstitusiyanın qəbul edilməsinə nail olmaq istəyirdi.Bu alınmadığından o 1953-cü ildə Kolombe-le-dez-Eqliz (Colombey-les-Deux-Églises) şəhərinə köçür. Buradan o Fransada baş verən siyasi hadisələri müşahidə edir. Fransanın dördüncü respublikasının lcəzair müharibəsində məğlubiyyətinədn sonra de Qollun yenidən siyasəyə qayıtmasına şərait yaranır.
Şarl de Qoll

O 1 iyun 1958-ci ildə prezident Rene Koti tərəfindən, onun istəklərini nəzərə almaqla altı aylığa baş nazir vəzifəsinə təyin edilir. Bu imkandan istifadə edərək de Qoll yeni konstitusiyanın qəbul edilməsinə nail olur. Sentyabr ayında keçirilən referendumda yeni konstitusiya 83% səslə qəbul edilir. Beləliklə beşinci respublika yaranır.Bütün koloniyalar bundan sonra Respublikanın tərkib hissəi kimi qəbul eidlirdi. Həm də onlara müstəqilliklərini seçməyə imkan verilirdi. Bütün koloniyalar, Qvineyanı çıxmaq şərtilə, bu referendumda iştirak edirlər.
Şarl de Qoll

Noyabr ayında keçirilən seçkilərdə de Qoll parlamet seçkilərdinə qalib gəlir. 21 dekabr 1958-ci ildə o 78% səs çoxluğu ilə bir başa prezident seçilir. 8 sentyabr 1961-ci ildə de Qolla "Gizli ordu təşkilatı" tərəfindən hazırlanmış sui qəsd edilir. Əlcəzairdəki müharibə 18 mart 1962-ci ildə Evianda bağlanan ikitərəfli razılaşma əsasında mümkün olur. Bundan sonra referndum keçirən Əlcəzair müstəqillik qazanır. Bunun arxasımca onlarxa Afrika dövlətləri və o cümlədən Vyetnam və Kombidca da müstəqillik qazanır.
Şarl de Qoll

Bununla Fransa imperiyası dağılmış olur. Bu arada de Qollun əsas məqsədi dünyada ABŞ və SSRİ tərəfindən formalaşan yeni siyasi mühitdə Fansanın rolunu gücləndirməkdən ibarət idi. ABŞ və NATO ilə ziddiyətlər 1959-cu ildə yeni seçilmiş prezident Əlcəzairdən çıxarılmış qoşunu fransa komandanlığı altına keçirir. Bu qərar bir tərəfli qəbul edildiyindən ABŞ rəhbərliyinin narazılığına səbəb olur. De Qoll dönə-dönə Fransanın istənilən qərarı ev sahibi kimi özü verməsini inad edir. 1960-cı ildə Saxra səhrasında ilk atom sınağı keçirilməsi uzun illər davam edən sınaqların başlanğıcını qoyur. De Qoll sınaq yerlərini şəxsən səyahət edir, texnologiyanın inkişafı ilə maraqlanırdı.
Şarl de Qoll

1965-ci il de Qollun prezidentlik fəaliyyəti dövründə hərbi bloka iki böyük zərbə vurulur. 4 fevralda general dolların beynəlxalq hesablaşmalarda tətbiqindən imtina edərək qızıla keçir. 9 sentyabrda prezident ölkəsinin NATO blokundan çıxmasını bildirir. 21 fevral 1966-cı ildə de Qollun ölkəsində yerləşmiş yedelli hərbçilərə qarşı mübarizəsi öz yüksək pilləsinə çatır. Pompidu hökumətinin göndərdiyi rəsmi notada 29 hərbi baza və 33 min hərbçinin ölkəsndən çıxarılması elan edilir. Bundan sonra hökumət partiyası beynəlxalq aləmdə amerika əleyhinə çıxış etməyə başlayır.
Şarl de Qoll

General İsrailin altı günlük müharibədəki hərəkətini və Vyetnam müharibəsini pisləyir. Fransa və Avropa De Qoll hakimiyyəti zamanı, 23 noyabr 1959-cu ildə "Avropa Atlantikadan Urala qədər" məşhur çıxışını edir. O anqlo-saksoniya qruplaşmasına qarşı Avropa dövlətlərinin birləşməsini təklif edir. Avropanın birliyinin yaradılmasında o yeni siyasi qüvvənin yaranmasına cəhd edirdi. Burada bir çox güzəştlərə gedir. Onun ilk və ən böyük güzəşti 1949-cu ildə Almaniya federativ respublikasının yaranmasına razılıq idi. Almaniya qısa müddətdə öz iqtisadiyyatını yendiən quraraq inkiaşf etdirir və Avropada mühüm bir dövlətə çevrilməyə çalışır.
Şarl de Qoll

Bu anda o özünün bir dövlət kimi mövcudluğunu SSRİ ilə müqavilələrlə leqallaşdırmağa cəhd edir. De Qoll Almaniya kansleri Adenaurundan ingilis planına qarşı çıxmağa öhdəlik alır. De Qollun Almaniyaya səfəri bütün dünyanı dəhşətə gətirir. İki dünya müharibəsində Alman ordusuna qarşı vuruşan generalın bu hərkəti Avropa birliyinin yaradılmasında atılan ilk müf\druk addım idi. De Qollun ikinci güzəşti NATO-ya qarşı mübarizədə SSRİ-nin köməyinə arxalanmaq idi. Burada kommunist totalirzmi onun üçün ikinci plana keçmişdir. 1964-cü ildə iki dövlət arasında ticarət, daha sonra isə elmi-texniki əməkdaşlıq haqqında müqavilə bağlanır.
Şarl de Qoll

1966-cı ildə de Qoll dövlət başçısının dəvəti ilə SSRİ-yə 11 günlük rəsmi səyahətə gəlir. Bu ərəfədə iki tərəfli siyasi, iqtisadi və mədəni əlaqələrin gücləndirilməsi haqqında bir çox sazişlər bağlanır. 1968-ci ildə Fransada baş verən iğtişaşlar de Qoll üçün böyük məsələ idi. De Qoll demosntarntların yüksək maaş tələbini qəbul etməyə hazır idi. O Reformlar haqqında referendum keçirməyə çalışsada sonra fikrini Corc Pompidunun təkidi ilə dəyişir və Pralamentin yığıncağını çağırır. Küələrdə baş verən iğtişaşlar Fransada iflic vəziyyətə salmağa yaxınlaşdığı bir anda de Qoll Parisə qoşun gətirilməsinə göstəriş verir. Bununla Parisdə siyasi ab-hava daha da pisləşir. O may ayının 29-u qəfildən yoxa çıxır.
Şarl de Qoll

Onun geri qayıtmasından sonra məlum olur ki, de Qoll Əlcair müharibəsindən iştirak etmiş, Jak Massunun yanına Baden.badenə gedibiş. Bu səyahətin səbəbi gizli olaraq qalır. Çoxları onun generaldan əhaliyə qarşı qoşun yerdilməsinin mümüknülüyün xahiş etdiyi güman edilir. Mayın 30-u de Qoll yeni seçkilərin keçirilməsini elan edir. Seçki ərəfəsində de Qollun tərəfdaşları böyük mitinq təşkil edirlər. 30 may 1968-ci ildə keçirilən mitinqdə 300000 adam iştirak edir.
Şarl de Qoll

İyun ayında keçirilən seçki de Qollun tərəfdaşları üçün böyük uğurla keçir. Onlar Parlamentdə olan 487 yerdən 358-ini tuturlar. İyul ayında Corc Pompidunun yerinə Moric Kuv de Murvil seçilir. Apardığı referendumda de Qoll hakimiyyətin regionlar və mərkəz arasında bölünməsi, regionlarda həmkarlar ittifaqının aktiv iştirakına şərait yaratmağa nail olur. De Qoll həm də onu elan edir ki, referendum səsvermədə qəbul edilərsə, o istefa verəcək. Buna görə də, hətta reform əleyhdarları referendumun müsbət nəticələnməsinə çalışmışdılar.
Şarl de Qoll

Referendum 52,46% səs çoxluğu ilə qəbul edilir. 28 aprel 1969-cu ildə de Qoll prezidentlik vəzifəsindən istefa verir. Bundan sonra o məzuniyyət götürərək İrlanda istirahətə gedir. Sonra Kolombe-de-dez-Eglisesə köçür və orada öz memuarları üzərində işləyir. 1970-ci ildə İspaniyaya növbəti səfəri zamanı 9 noyabrda ürək tutmasından vəfat edir. 12 noyabrda onun dəfnində hələ generalın 1952-ci ildə yazdığı vəziyyətinə əsasən yalnız onun yaxın qohumları iştirak edir.
Şarl de Qoll

O Kolombedə qızı Annanın yanında dəfn edilir. Şarl de Qoll Bakıda Şarl de Qoll İkinci dünya müharibəsinin iştirakçısı, partizan, Fransa Müqavimət Hərəkatının görkəmli nümayəndələrindən biri, Əhmədiyyə Cəbrayılovun izi ilə Bakıya gələrək, "Hacinski evində" qalmışdır. Bakıda olduğu müddətdə Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında dahi Azərbaycan bəstəkarı Üzeyir Hacıbəyovun "Koroğlu" operasına da tamaşa etmişdir. Şarl de Qollun azərbaycanlı silahdaşı Əhmədiyyə Cəbrayılovun öz dilindən çıxan sözləri qeyd edək: "Mən bəstəboy, arıq bir oğlan idim. Partizanlara qoşulandan sonra aylarla onlar məni sınadılar. Saysız-hesabsız əməliyyat tapşırıqlarına gedərək, get-gedə partizanların rəğbətini qazanmağa nail oldum.
Şarl de Qoll

Həmişə başıma fransız kepkası qoyardım ki, sadə fransızlardan seçilməyim. Bir gün elə oldu ki, Şarl de Qolla əməliyyata gedəsi oldum. De Qoll hansısa bir ərəfədə qabağa keçərkən ona dedim ki, sən keç arxaya və özüm qabağa keçdim. De Qoll dedi ki, niyə belə edirsən? Cavab verdim ki, əgər səni vursalar bütün Fransa partizanları, müqavimət hərakatı başsız qalacaq, əgər məni vurası olsalar, heç bir qorxusu yoxdur". De Qoll Əhmədiyyənin bu sədaqətindən, cəsarətindən vəcdə gəlir və onların birgə əməliyyatları həmin gün uğurla başa çatır.
Şarl de Qoll

Lakin əsl dostluqlarının təməli elə o gün qoyulur. Sonralar saysız-hesabsız döyüş tapşırıqlarını yerinə yetirən Əhmədiyyə 1945-ci ilin mayında birinci fransız ordusunun tərkibində döyüşlərə qatılır. 1946-cı ildə Əhmədiyyə qəti qərara gəlir ki, vətənə qayıtsın. Şarl de Qoll nə qədər onu dilə tutursa ki, getmə, sənə hər cür şərait yaradacağam, xeyri olmur. Nəhayət, 1946-cı il 25 noyabrda Armed Mişel SSRİ-yə qayıdır. Burada onu vətən xaini kimi qəbul edirlər və mükafatlarının bir hissəsini də əlindən alırlar.
Şarl de Qoll

Şarl de Qoll Sovet rəhbərlərinin iştirakı ilə keçən məclislərin birində azərbaycanlıların şərəfinə badə qaldırır. Sağlıq söyləyərkən qeyd edir ki, partizanlıq etdikləri vaxtı Əhmədiyyə ilə barmaqlarını çərtərək qədim əyyamların adət-ənənəsinə uyğun qanlarını birləşdirərək qan qardaşı olublar. Əhd-peyman bağlayıblar ki, heç bir zaman bir-birini unutmayacaqlar. Son cümləsində, sovet rəhbərlərini riqqətə gətirəcək bir söz deyir: "Mən bu Azərbaycan oğluna görə, SSRİ ilə Fransanın yaxınlaşmasına qərar verdim". Xarici keçidlər Şarl de Qoll fondu (fransızca) Əhmədiyyə Cəbrayılov — əfsanəvi partizan Arxivləşdirilib 2010-11-02 at the Wayback Machine
Sistem

Sistem (yun. σύστημα, "təşkil edilmiş") — vahidliyə doğru çox sayda bir-biri ilə bağlı obyekt və resursların birliyi. Bu birlik digər birliklərə qarşı da yönəlmiş ola bilir. Sistem mühitin daxilində obyekt və subyektlərin müəyyən zamana və müəyyən məqsədə doğru nisbi müstəqil birliyidir. Sistem — təşkil edilmiş, vahid olan, daxilində fərdilik qorunub saxlanan və bir–biri ilə sıx bağlı olan obyektlər birliyidir. Həmçinin bax Sistematika Termodinamika Alexander Backlund (2000). "The definition of system".
Sistem

Bela H. Banathy (1997). "A Taste of Systemics", ISSS The Primer Project. Walter F. Buckley (1967). Sociology and Modern Systems Theory, New Jersey: Englewood Cliffs. Peter Checkland (1997). Systems Thinking, Systems Practice. Chichester: John Wiley & Sons, Ltd. Robert L. Flood (1999).
Sistem

Rethinking the Fifth Discipline: Learning within the unknowable. London: Routledge. George J. Klir (1969). Approach to General Systems Theory, 1969. Brian Wilson (1980). Systems: Concepts, methodologies and Applications, John Wiley Brian Wilson (2001). Soft Systems Methodology—Conceptual model building and its contribution, J.H.Wiley.
Ədalət Əliyev

Əliyev Ədalət Hüseyn oğlu (12 fevral 1967, Bakı) — Lider TV və Radio Azərbaycan MMC-nin prezidenti, Azərbaycanda ilk və tək caz radiosu yaradıcısıdır. Ədalət Əliyev 1967-ci il fevral ayının 12-də Bakı şəhərində anadan olub. 1983-cü ildə 258 №-li orta məktəbi bitirib. 1985-ci ildə isə hərbi xidmətə yola düşüb. 1987-ci ildə hərbi xidməti başa vurduqdan sonra 1990-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsini bitirib, daha sonra isə 2003–2008-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsində hüquqşünas ixtisası üzrə təhsil alıb. Ədalət Əliyev ilk iş fəaliyyətinə 1990-cı ildə Bakı "Saburovo" Yaradıcılıq İstehsalat Birliyində aparıcı-mütəxəssis vəzifəsində çalışmaqla başlayıb. 1991–1992-ci illərdə YTNB "Teatr İttifaqının" Azərbaycan şöbəsində "İRS" kooperativinin xarici əlaqələr bölməsinin müfəttişi, 1992–1995-ci illərdə isə "Gilan" İstehsalat Kommersiya Birliyində xarici iqtisadi əlaqələr üzrə direktor vəzifəsini icra edib.
Ədalət Əliyev

O, həmçinin 1996-cı ildə Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsində Statistika İdarəsinin rəis müavini vəzifəsində çalışıb. Ədalət Əliyev 15 noyabr 1999-cu ildə Azərbaycan radioməkanında ilk dəfə geniş dinləyici kütləsi üçün nəzərdə tutulan, dünya caz musiqisinin nümunələri ilə yanaşı, milli caz musiqimizin də səsləndiyi "Lider" radiosunu təsis edib. 1 sentyabr 2000-ci ildən fəaliyyətə başlayan "Lider" televiziyasının prezidentidir. Məktəb illərində cüdo idman növü ilə, tələbə olarkən isə böyük tennislə məşğul olub. Aykido idman növü üzrə dərəcəyə sahibdir. Rəssam ailəsində böyüyüb, Ə. Əliyev həm də foto sənətinə öz baxış bucağından yanaşaraq, fərqli sənət nümunələri yaradan həvəskar fotoqrafdır. O, gəzməyi, səyahət etməyi sevir.
Ədalət Əliyev

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin əmisi nəvəsidir. Mükafatları, təltifləri və fəxri adları 2003-cü ildə Azərbaycanda keçirilmiş Bədii Gimnastika üzrə Dünya Çempionatının təşkil olunmasında və uğurla keçirilməsində səmərəli fəaliyyətinə görə Milli Olimpiya Komitəsinin prezidenti İlham Əliyev, Azərbaycan Bədii Gimnastika Federasiyasının prezidenti Mehriban Əliyeva, Beynəlxalq Bədii Gimnastika Federasiyasının prezidenti Egle Abruzini və Azərbaycan Respublikası Gənclər, İdman və Turizm naziri Əbülfəs Qarayev tərəfindən verilmiş diploma layiq görülüb. "Azərbaycan Mədəniyyətinin Dostları" fondunun təşkil etdiyi tədbirlərdəki iştirakına görə isə fəxri diplomla təltif olunub. Azərbaycanda dövlət quruculuğunda, ölkədə gedən ictimai-siyasi proseslərin gedişatındakı iştirakına görə 28 yanvar 2005-ci ildə "Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə" medalına layiq görülüb. 4 noyabr 2008-ci ildə televiziyanın inkişafındakı xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev tərəfindən təqdim olunan "Tərəqqi" medalına layiq görülüb.
Ovod (roman)

Ovod (ing. Gadfly) — irland yazıçısı Etel Lilian Voyniç tərəfindən yazılmış roman. Roman 1897-ci ildə ABŞ-də nəşr olunub. Əhvalatlar Gənclər Hərəkatının üzvü olan Artur Berton adlı qəhrəmanın ətrafında baş verir. Onun atası Padre Montanelli ilə münasibətləri, dostu Cemmaya olan sevgisi ilə əlaqədar olan faciəvi hadisələr əsərin əsasını təşkil edir. Bu, din, məyusluq, inqilab, romantika və qəhrəmanlığın əsəridir. "Ovod" romanı bir əsrdən artıqdır ki, böyük maraqla qarşılanır və oxucularda güclü emosiyalar yaradır. Azərbaycan dilində Mozalan və Atmilçəyi adları ilə də tərcümə və nəşr edilib.
Ovod (roman)

Bu əsər 19-cu əsrin 30-cu illərində italyanların işğalçı Avstriya imperiyasına qarşı üsyanından, bu üsyanın iştirakçılarından biri olan Artur Bertonun faciəli həyatından bəhs edir. "Mozalan" təxəllüsü ilə kəskin yazılar yazan bu gənc idealist sonunda öz xalqının azadlığı uğrunda canından belə keçməyə hazır olan inqilabçı Feliçe Rivaresə çevrilir. O, usanmadan, yorulmadan, düşmənlə mübarizə aparır, hətta haqqında çıxarılan ölüm hökmünün dəyişdirilməsi təklifi də onu tutduğu yoldan döndərə bilmir. Bu mübariz gəncin qəlbində bir də şəxsi faciələrinin açdığı yaralar - doğmalarının onu intihara sürükləyən yalanı və bütün həyatını qaraldan cavabsız sevgisi var. Azərbaycan dilinə Əsər Azərbaycan dilində ilk dəfə 1933-cü ildə "Azərnəşr" tərəfindən Nigar Rəfibəylinin tərcüməsində və Rəsul Rzanın redaktəsilə köhnə latın qrafikasında nəşr edilmiş, 1934-cü ildə Əvəz Sadığın redaktəsində təkrar nəşr edilmişdir. 1955-ci ildə Beydulla Musayevin tərcüməsində və Rəna Şıxəmirovanın redaktəsi ilə "Uşaqgəncnəşr" tərəfindən kiril qrafikasında nəşr edilmiş, həmin tərcümə "Gənclik" nəşriyyatı tərəfindən 1976-cı ildə Reyhan Salamovanın redaktəsi və sətiraltı qeydlərlə birlikdə, 1986-cı ildə isə Harriet Biçer-Stounun "Tom dayının koması" əsəri ilə birlikdə 50 cildlik "Dünya uşaq ədəbiyyatı kitabxanası" seriyasının 23-cü cildində nəşr olunmuşdur. Oxumağa dəyər - Etel Voyniç "Ovod" Xarici keçidlər Romanın mətni (ing.) N.Voljaninanın rus dilinə tərcüməsi
Adlıq hal

Adlıq hal və ya ismin adlıq halı. Bu halda olan isimlər əşyanın adını bildirir, şəkilçisi olmur, kim? nə? hara? suallarından birinə cavab olur. Bütün lüğətlərdə isimlər adlıq halda (başlanğıc formada) verilir. Məsələn: (dəmir, dəmirçi, dəmirçilik, ev, evcik, daş, dağ, dağlıq, yazı, yazıçı, yazıçılıq və s.) İsimlər adlıq halda cəm və mənsubiyyət şəkilçiləri ilə də işlənə bilir.
Adlıq hal

Məsələn: (bacı (başlanğıc formada); bacılar (cəm şəkilçisi ilə); bacım (mənsubiyyət şəkilçisi ilə); bacılarım (cəm və mənsubiyyət şəkilçisi ilə)) Adlıq hal təsirlik və ya yönlük halına keçə bilər. Məsələn: kitab. Mən dostuma kağız(ı) verdim. (Təsirlik hal). Kağız ilk dəfə Çində istehsal olunmuşdur. (Adlıq hal). Kağız(ın) növləri çoxdur.
Adlıq hal

(Yiyəlik hal).vs. Qeyd 1: Adlıq hall cümlədə mübtəda, təyin və ismi xəbər vəzifəsində çıxış edir. Məsələn: Kitab bilik mənbəyidir. (mübtəda) ; Taxta döşəmə çox istifadə olunan bir döşəmə növüdür (Təyin) ; O, qonşumdur (xəbər) Qeyd 2: Adlıq halda olan isim cümlədə xitab şəklində istifadə oluna bilər. Məsələn: Sabir, evə get (xitab)
Füzuli kantatası

Füzuli kantatası — bəstəkar Cahangir Cahangirov tərəfindən 1959-cu ildə yazılmış və elə həmin il Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında premyerası baş tutmuş kantata. Əsərdə klassik Azərbaycan şairi Məhəmməd Füzulinin qəzəllərindən və Rəsul Rzanın Füzuliyə həsr edilmiş şerindən istifadə edilmişdir. Bütövlükdə üç hissədən ibarət olan kantata girişlə başlayır. Burada Füzuli dövrünün ab-havası və lirik fəlsəfi ideyası yüksək emosional tonda təcəssümünü tapmışdır. Bunun üçün bəstəkar “Rahab” muğamından bacarıqla istifadə etmişdi. Ümumiyyətlə, kantatada Füzuli qəzəllərinin ruhu musiqi təcəssümünü tapır.
Füzuli kantatası

Eyni zamanda bəstəkar müxtəlif emosional vəziyyətlərin qarşılaşdırılması ilə dramatik inkişafa nail olur.Füzuli kantatası aid olduğu musiqi janrının ən gözəl nümunələrindən biri hesab edilir. Cahangir Cahangirovun kantatası bu janrda yazılan digər əsərləri kölgədə qoyub. 500 ilə yaxındır ki, poeziyada davam edən Füzuli möcüzəsi Cahangir Cahangirov yaradıcılığında öz musiqi əksini tapıb. Bəstəkar bu əsərində Füzulinin "Söz haqqında", "Şəbi-hicran" və "Məni candan usandırdı" qəzəllərini musiqinin dili ilə ustalıqla canlandıra bilib. Bəstəkar Füzulinin əsrlər öncə sözə çevirdiyi hislərini musiqinin dili ilə səsləndirməyi, XVI əsrin böyük şairinin hiss və fikirlər aləminə ustalıqla daxil olmağı bacarıb. "Füzuli" kantatası bəstəkarın yaradıcılığında şah əsərəsə çevrilib.
Füzuli kantatası

Kantata ilk dəfə efirdə və radioda səsləndikdən sonra insanlar bu janrı sevməyə başlayıblar. Cahangir Cahangirov öz yaradıcılığında vokal-instrumental musiqiyə, kütləvi mahnı janrına daha çox meyl göstərmişdir. Buna görə də, onun yaradıcılığı Azərbaycan xor musiqisinin və kütləvi mahnılarının inkişafında böyük rol oynamışdır. Onun bəstələdiyi kantatalar, oratoriyalar və süitalar geniş dinləyici kütləsinin məhəbbətini qazanmışdır.Cahangir Cahangirovun "Füzuli" kantatası ona çox böyük şöhrət gətirmişdir. Azərbaycanda ilk kantata 1934-cü ildə Üzeyir Hacıbəyli tərəfindən yaradılmışdır. Bu kantata qədim Şərqin filosof-şairi Firdovsinin 1000 illiyinə həsr olunmuşdu.
Füzuli kantatası

Sonralar isə – 1938-ci ildə Qara Qarayev Azərbaycanın ikinci kantatasını – "Ürək mahnısı" əsərini yazmışdır. Üçüncü kantata isə Cövdət Hacıyev tərəfindən yaradılmışdır. Bu ənənəni Rauf Hacıyev, Niyazi davam etmişdirlər. Bu sırada Cahangir Cahangirov da bu ənənəyə töhfə vermiş və "Füzuli" kantatasını yaratmışdır.Daha sonralar üslubu gənc bəstəkarlar tərəfindən davam etdirilən Cahangir Cahangirov "Füzuli" kantatasından on il əvvəl solist, xor və simfonik orkestr üçün "Arazın o tayında" adlı vokal-simfonik poema qələmə almışdır. Bu poemanı bitirəndə Cahangirovun iyirmi səkkiz yaşı tamam olmamışdı. Bu əsər SSRİ-də, xüsusən paytaxt Moskvada "qocaman düşüncələr poeması" kimi qarşılanmış, "ucqar şedevr" obrazı ilə qiymətləndirilmişdi.
Füzuli kantatası

Cahangirov növbəti kantatalarına qədər xor mahnılar, onlarla xor miniatürləri yazmışdır. Nəhayət, bəstəkar 1956-cı ildə daha bir ümumittifaq sədalı uğuru – "Dostluq haqqında mahnı" kantatasına imza atmışdır. Üç il sonra isə Cahangir Cahangirov "Füzuli" kantatasını qələmə almışdır.Füzuli kantatası 1959-cu ilin əvvəlində yazılmışdır. Onun bacısı Roza xanım Cahangir Cahangirovun "Füzuli" kantatasını xatırlayaraq qeyd etmişdir: "Füzuli" kantatası ilk dəfə 1959-cu ilin aprelində, şairin 400 illik xatirəsinə həsr olunmuş təntənəli gecədə Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında səsləndirilmişdir. Həmin müsabiqədə əsər birinci yeri tutmuşdur. Kantata ilk dəfə efirdə və radioda səsləndikdən sonra insanlar bu janrı sevməyə başlayıblar.
Füzuli kantatası

Kantata üç hissədən ibarətdir və bu hissələr arasında demək olar ki, heç bir tematik musiqi əlaqəsi yoxdur. Hər bir hissənin musiqi xarakterindən asılı olan qəzəl beytləri bir növ əsərin formasını diktə edir. Bu cür istifadə sərbəst formanın yaranmasına və inkişafına səbəb olur. Bədii-estetik və xalq musiqisi çalarları ilə zəngin olan kantata, təqdim edilməsindən qısa müddət sonra Azərbaycanda məşhurlaşmışdır. Cahangir Cahangirovun Füzuli kantatasında Məhəmməd Füzulinin qəzəllərindən, əsərin finalında isə Rəsul Rzanın Məhəmməd Füzuliyə həsr edilmiş şerindən bir bənd istifadə olunmuşdur. M. Füzuli qəzəlləri XVI əsrdən etibarən muğam kompozisiyasının poetik əsası olmaqla, söz və musiqi arasında qırılmaz əlaqələr yaratmışdır.