LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Lazer epilyasiyası

Bu dövrdə tüklər tamamilə öz kökü ilə əlaqəsiz olur və buna görə də lazer epilyasiyası nəticəsində tüklər yox olur, lakin tük kökləri heç bir məhvedici təsirə məruz qalmır. Lazer epilyasiyası etdirə bilən insanlar aşağıdakılardır Tük çıxma dövrü başa çatmış, istifadəyə heç bir sağlıq maneəsi olmayan kişi, qadın hər kəs epilyasiya oluna bilər. Hamiləlik dövründə epilyasiya olunmaması məsləhətdir. Tük rəngi açıq olan insanlarda isə lazer epilyasiyası heç bir nəticə göstərmir Lazer epilyasiyasının nəticələrinin özünü göstərməsi İnsan bədənində tüklərin inkişafı üç mərhələdə gedir. Bunlar anajen, katajen ve telojen mərhələləridir.
Lazer epilyasiyası

Lazer şüası tük kökünə ancaq anajen dövrdə təsir etdiyinə görə epilyasiya zamanı tükün inkişafının bu dövrdə olması mütləqdir. Lakin bədəndəki tüklərin hamısının eyni anda anajen etapda olmadığını nəzərə alaraq lazer epilyasiyası bədən nahiyəsində 4–8 seansq, üz nahiyəsində 6–10 seansa öz təsirini göstərir. Bundan əlavə seansın davamlılığını bədəndə gedən hormonal pozğunluqlar, istifadə olunan bəzi dərmanlar və aparılan müalicə periodu da uzada bilər. Lazer şüalarının bədənə "zərərləri" Lazer şüası dəriyə tük köklərinin olduğu 2–5 mm dərinliyə qədər təsir edə bilir. Buna görə daxili orqanlara heç bir neqativ təsiri yoxdur.
Lazer epilyasiyası

Lazer epilyasiyasına dəri rənginin "təsiri" Lazer epilyasiyasının ən uğurlu təsir etdiyi dəri rəngi açıq olan tükün isə rənginin tünd olanıdır. Bu cür insanlara Alexandrite Lazeri daha çox yaxşı nəticə göstərir. Dəri və tükünün rəngi açıq olan insanlarda isə Diode Lazerinin tətbiqi daha məqsədəuyğundur. Qaralmış və dəri rəngi tünd olan insanlarda isə ND_Yag Lazerinin təsiri daha güclü olur. Lazer epilyasiyasının bədənə tətbiq edilməsi mümkün olan nahiyələri Göz çuxuru istisna olmaqla lazer epilyasiyası bədənin bütün bölgələrində istifadə oluna bilər.
Lazer epilyasiyası

Lazer epilyasiyasının "əks təsiri" Lazer epilyasiyasının əks təsirinə bu günə qədər rastlanmamışdır. İstifadədən sonra dəridə bəzən yüngül köpmə və qızarma ola bilər. Amma bunlar keçərlidir. Bir neçə gün ərzində yox olur. Seanslar arasında olan fasilələr Bədəndə 6 həftə, üz nahiyəsində 4 həftə fasilə ilə davam etdirilməsi məsləhətdir.
Lazer epilyasiyası

Seanslar arası çıxan tüklər haqqında Bu tükləri mumla, epilyatorla yəni kökündən qoparan heç bir üsulla almaq olmaz. Bunun üçün tük qısaldan aparatlardan və jiletdən istifadə edilə bilər. Lazer epilyasiyasının ağrılı olması haqqında Lazer epilyasiyası digər epilyasiya növlərinə nisbətən daha ağrısız prosedurdur. Məsələn: Alexsandrit lazerində hiss nedilən ağrı rezin bağlayıcının 7–8 sm uzaqlıqdan dartılıb bədənə sıçraması ilə yaranan ağrıya bənzəyir. Lakin soyuq hava verən aparatlar vasitəsilə lazer ağrısı yox dərəcəsinə endirilə bilər.
Sevindik Hətəmov

Hətəmov Sevindik Hacıağa oğlu (7 aprel 1961-ci il, Laçın rayonu, Güləbird kəndi) — Salyan Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı. Sevindik Hətəmov 1961-cü il aprelin 7-də Laçın rayonunun Güləbird kəndində anadan olub. 1980-ci illdə Güləbird kənd orta məktəbini bitirib. 1980–1981-ci illərdə Laçın rayonu Güləbird kənd orta məktəbində çilingər-montyor işləyib.1981–1986-cı illərdə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun Mühəndis- mexanik fakültəsində təhsil almışdır. 1987-ci ildə Laçın rayon Texniki Təhcizat Bazasında mühəndis, 1987–1989-cu illərdə Laçın rayon Texniki Təhcizat Bazasında böyük mühəndis, 1989–1990-cı illərdə Laçın rayon Maddi-Texniki Təhcizat və Mexanikləşdirmə İstehsalat Birliyində mühəndis, 1990–1997-ci illərdə Laçın rayon Təsərrüfathesablı Tikinti Quraşdırma Sahəsində rəis, 1997–1999-cu illərdə "Güzdək" daş karxanasında direktor, 1999–2005-ci illərdə "Güzdək-Günay" firmasında direktor vəzifəsində işləyib. 2005–2010-cu illərdə Üçüncü çağırış Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı olub. Bir müddət Yeni Azərbaycan Partiyası Laçın rayon təşkilatının sədri olub. 2012-ci ilin mart, aprel aylarında Azərbaycan Respublikası Prezidenti Administrasiyasının Regional idarəetmə və yerli özünüidarəetmə orqanları ilə iş şöbəsində baş məsləhətçi, 2012–2016-cı illərdə isə Yardımlı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifələrində çalışmışdır. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 4 mart 2016-cı il tarixli Sərəncamı ilə Salyan Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin olunmuşdur.
Lalə Məmmədova

Lalə Məmmədova (23 fevral 1978, Bakı) — Azərbaycanlı müğənni, pedaqoq, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Artisti. Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru (15 fevral 2017). Lalə Məmmədova 23 fevral 1978-ci ildə Bakı şəhərində ziyalı ailəsində doğulub. Ailədə onu digər 4 uşaqdan fərqləndirən cəhət musiqiyə göstərdiyi meyl idi. İlk konserti də elə həyətdə məhəllə uşaqlarının qarşısında baş tutub. Bu, onu qarşıda gözləyən böyük yolun başlanğıcı idi. Müğənni 1985-ci ildə 272 saylı məktəbin birinci sinfinə qədəm qoyub. 8 yaşında taleyinə Bülbül adına musiqi məktəbi yazılır.
Lalə Məmmədova

Xalq artisti Şövkət Ələkbərova yumşaq səsli bu balaca qızcığazda həssas ürəyin olduğunu duyaraq onu öz sinfində görmək istəyir. Balaca Lalə muğam sinfinə daxil olur. Müəllimin xəstəliyi üzündən təhsilini Xalq artisti İslam Rzayevin sinfində davam etdirib. Lalə Məmmədova 1995-ci ildə Azərbaycan Dövlət Dillər Universitetinə daxil olub. Arzu və potensial isə onu həmişə başqa bir səmtə çəkir. 1997-ci ildə Rafiq Babayev adına peşəkarlar studiyasında bəstəkar Siyavuş Kərimi ilə birgə işləməyə başlayıb.
Lalə Məmmədova

2001-ci ildə Azərbaycan Dövlət Dillər Universitetinin magistratura pilləsini bitirdikdən sonra 2002-ci ildə Milli Konservatoriyanın "solo oxuma" xanəndəlik sinfinə daxil olub. Burda Xalq artisti Ağaxan Abdullayevdən dərs alıb. 2011-ci il Sentyabrın 15-də Prezident İlham Əliyev mədəniyyət xadimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında sərəncam imzalayıb. Sərəncama əsasən Lalə Məmmədova "Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Artisti" fəxri adına layiq görülüb. 2012-ci il Əməkdar artist Lalə Məmmədova Rəşid Behbudov adına Mahnı Teatrının solisti olub. Bu gün məşhur estrada müğənnisi "Məktəb illəri, "Səs, "Bu şəhər ikimizə dar", "Dəli eşq", "Qızıl lalədir adım", "Səni sevirəm" və s. mahnıları ilə məşhurdur.
Lalə Məmmədova

Lalə Məmmədova pedaqoji fəaliyyəti ilə də tanınır. Müğənni həm də disserrtasiyasını müdafiə etməklə AMEA-da Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru adına layiq görülüb. O, 13 yanvar 2012-ci ildə Yeni Azərbaycan Partiyasına üzv qəbul edilmişdir. 2006 — Səni sevirəm 2006 — Qara qaşın vəsməsi 2008 — Qızıl Lalədir adım 2008 — Ürək dostum 2012 — Dəli eşq 2012 — Şərab gətir, Saqi! 2018 — Aztv konserti (Live) 2020–90-lar 2021 — Vol.1 2021 — Vol.2 2022 — Vol.3 2022 — Vol.4 2023 — Darıxmışam (EP) 2012 — Bu şəhər ikimizə dar 2017 — Bir sevgi 2021 — Dağlar duman olmadan 2021 — Azərbaycan 2021 — Həyat 2021 — Bura yurdun cənubudur 2021 — Səni sevmək üçün gəldim dünyaya 2021 — Bir məktub yaz 2022 — Azad et 2022 — Sev, sevil 2023 — Gözümdə Leylisən 2023 — Gözəl Azərbaycan 2023 — Gözlərin 2023 — Həyatımda ol 2023 — Şuşa 2023 — Qayıdışın mübarək
Xardal

Xardal (lat. Sinapis) — bitkilər aləminin kələmçiçəklilər dəstəsinin kələmkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi. Tərkibində yüksək keyfiyyətli yağ olduğu üçün xardal toxumundan bitki yağı istehsalında xammal kimi istifadə olunur. Yağı aldıqdan sonra yerdə qalan hissədən üyüdülmüş xardal tozu əldə edilir. Bu xardal tozundan süfrə xardalı hazırlanır. Xardalı əsas təsiredici maddəsi siniqrin qlükozididir. Qara xardalda 2,81 %, qırmızı xardalda 2,35 %, ağ xardalda isə 0,61 % siniqrin qlükozidi var. Xaççiçəklilər fəsiləsindən olan birillik ot bitkisidir.
Xardal

Vətəni Aralıq dənizidir. Xardalın üç növü var: ağ xardal, qara xardal və qırmızı xardal. Hər üç növ xardalın hündürlüyü təqribən 0,5-1,0 metrdir. Xardalın tərkibində növündən asılı olaraq 7,2-7,6 % su, 27,6-29,1 % azotlu maddə, 32,7-33,8 % yağ, 0,87-0,93 % efir yağı, 20-29 % azotsuz ekstraktlı maddələr, 5-5,8 % mineral maddə, siniqrin və sinalbin qlükozidləri var. Xardal tozunu isti su ilə qarışdırdıqda toxumlarda olan mirozin fermentinin təsiri ilə siniqrin parçalanır və nəticədə, allil yağı, kalium-hidrosulfat və qlükoza əmələ gəlir. Allil yağı tünd yandırıcı xassəyə malikdir. Bu yağın həm də kəskin fitonsid xassəsi var. Digər tərəfdən, allil yağı zərərli mikroorqanizmlərin artmasının qarşısını alır.
Xardal

Ağ xardalın tərkibindəki sinalbin qlükozidi parçalandıqda isə turş sinapin, qlükoza və sinalbin yağı əmələ gəlir. Xardaldan tibdə də geniş istifadə olunur. Xardal tərkibindəki çoxlu miqdarda mineral maddələr, vitamin qrupları və təbii antioksidantlarla zəngin xammal hesab edilir. Ən başlıcası ondan ibarətdir ki, xardal qiymətli texniki, qida və ədviyyat təbiətli bitkidir. Belə ki, onun qabığı təmizlənmiş toxumlarından yağı isti şəraitdə sıxma üsulu ilə almaq olur. Xardalın toxumundan qiymətli ədviyyə məhsulu əldə edilir. Xardaldan hazırlanan ədviyyə məhsulları dünyanın əksər xalqlarının mətbəxlərinin sevimli qatqısına çevrilmişdir. Əvvəllər xardaldan ya bütöv halda, ya da iri yarma şəklində istifadə edilirmiş.
Xardal

Xardal toxumlarını sirkə turşusu ilə qarışdırıb 2-3 gün saxladıqdan sonra, tünd, kəskin tama malik ədviyyə alınırdı. İllər keçdikcə xardalın hazırlanma texnologiyası da dəyişilirdi. Ən kəskin və xoş iyə malik keyfiyyətli ədviyyələr Fransada istehsal olunurdu. XVI əsrdə Fransanın Orlean və Cipne şəhərlərində “xardal istehsal edən xüsusi cəmiyyətlər”də yaradılmışdır. XVIII əsrdə Fransanın Gijon şəhərində xardal istehsal edən sexlərdə kəskin tama malik “ağ” rəngli xardal ədviyyəsinin reseptləri hazırlanmışdır. Xardalın toxumlarının üzüm yetişən dövrlərdə toplanması məsləhət görülürdü. Xardal toxumları zəif sarı rəng alan zaman toxumları toplayırdılar. Qəhvəyi və qara rəng alan zaman toxumları qabıqdan təmizləyir, əvvəlcədən turşudulmuş üzüm sirkəsinə və ya ağ çaxıra töküb ondan qiymətli ədviyyə hazırlanırdı.
Xardal

Hazırda Fransada çoxsaylı xardal nümunələri hazırlanır. Fransada 100-dən çox müxtəlif tama və xoş iyə malik limon, çaxır, ananas və s. iyini xatırladan xardal ədviyyələri aşpazlar arasında geniş şöhrət qazanmışdır. Gijon xardalının tərkibinə yabanı almadan hazırlanmış şirədən, duz və digər ədviyyə növlərindən qatmaqla məhsul hazırlayırlar. Bu ədviyyə növü fransızların klassik məhsulu hesab edilir. Yeni hazırlanmış ədviyyəni bifşteks, pörtlədilmiş ətin yanına qoyub istifadə edirlər. Bordo viski xardalının tərkibinə sirkə, şəkər tozu, tərxun və bir neçə yabanı tərəvəz və ədviyyələr əlavə edib, soyuq ət və kolbasa ilə yeyilir. Dünya florasının tərkibində kələmkimilər fəsiləsinin 3200 növü və 375 cinsi əhatə edir. Xardal cinsinin isə 4 növü yayılmışdır.
Xardal

Azərbaycan florasının tərkibində isə əsasən 3 növünə rast gəlmək olar. Xardal cinsinin ədviyyat və müalicə vasitəsi kimi 3 növündən – ağ, qara və rus (sarpet) istifadə edilir. Sarpet xardalı (rus xardalı və ya göyümtül xardal) - Brassica juncea (L.) Czern. Bitki yaban halda müxtəlif ölkələrdə Asiya və Misirdə keçmiş SSRİ, Orta Asiya ərazilərində yayılmışdır. Mədəni halda Pakistan, Hindistan, Çin, Misir, Fransa, Hollandiya və s. ölkələrin ərazilərində geniş surətdə əkilib becərilir. Keçmiş SSRİ-də isə Volqa sahillərində Saratov, Rostov, Stavropol, Qərbi Sibir, Qazaxıstan ərazilərində əkilib becərilirdi. Botaniki xarakteristikası Bu saçaqlı kökləri 2–3 m yerin dərinliyinə işləyən birillik ot bitkisidir.
Xardal

Gövdəsinin hündürlüyü 1,5 m olub budaqlanan yaşılımtıl rəngdədir. Aşağı yarpaqları saplaqlı, şara bənzər, lələkvari, daraqvari, yuxarıdakılar oturacaqlı və ya qısa saplaqlı, bütöv, uzunsov-xətvaridir. Hamaş çiçəkləri salxımdır. Meyvəsi-nazik uzunsov, 3-5 sm uzunluğunda iynəvari dimdikdir. Toxumları şarvari, qırmızımtıl-qəhvəyidir. 1000 ədədinin çəkisi 2-4 qramdır. Bioloji xüsusiyyətləri Soyuğa davamlıdır. Cücərtiləri 4-5 °C şaxtaya davam gətirir.
Xardal

İyun ayında çiçək açır, toxumları avqust-sentyabr aylarında yetişir. Toxumları cücərmə qabiliyyətini 9-10 il saxlayır. Sarpet xardalı quraqlığa davamlı, torpağa çox tələbkar deyildir. Çoxaldılması və aqrotexnikası Toxum vasitəsilə əkilib becərilir. Ən yaxşı sələfi paxlalılar fəsiləsinə daxil olan və mədəni halda əkilib becərilən növlər hesab edilir. Əkinə hazırlıq işləri sahənin alaq otlardan təmizlənməsi, şumun yaxşı aparılması, malalanması və kultivasiya işlərinin yerinə yetirilməsi ilə başlayır. Şum aparıldıqdan sonra hər hektar sahəyə 35 kq azot, 45-60 kq fosfor və 60 kq kalium mineral gübrələri verilir. Sarpet xardalları lobya, noxud və s. bitkilər kimi cərgələr arası üsulla əkib becərirlər.
Xardal

Sarpet xardalının yarpaq sortlarını ilin müxtəlif vaxtlarında əkib yaşıl ədviyyat kimi müxtəlif yeyinti məhsulların tərkibinə əlavə edirlər. Sarpet xardalını az duzlu torpaqlarda cərgələrin arası 45-70 sm olmaqla hər hektar sahəyə 9-12 kq toxum səpməklə prosesi başa çatdırırlar. Toxumları 2-3 sm torpağın dərinliyinə basdırırlar. Məhsulun toplanması və saxlanılması Xardalın məhsulunu toxumları bərkiyib qatı süd halına düşdüyü, yarpaqları tökülməyə, bitkidə saralma baş verən zaman toplayırlar. Əldə olunan toxum məhsulunu sərib qurudur, nəmliyi 10% olduqda havası daim dəyişilən anbarlara doldurub saxlayırlar. Hər hektar sahədən 1,2-1,5 ton toxum əldə edilir. Xardalın yaşıl yarpaq formasını istənilən zaman toplayıb ədviyyat kimi istifadə edirlər. İstifadə olunma sahəsi Xardalın toxumlarının tərkibində 35-47%-ə qədər yağ və 0,5-1,7% efir yağı aşkar edilmişdir.
Xardal

Yağı yüksək keyfiyyətə malik olduğundan kulinariyada, çörəkbişirmə, qənnadı, konserv sənayesi sahələrində, eləcə də sabunbişirmə, toxuculuq, əczaçılıq sənayesində geniş istifadə edilir. Bundan əlavə Fransa, Türkiyə, İngiltərə və Rusiyanın əksər rayonlarında və digər ölkələrdə xardal yağından yüksək keyfiyyətli salatların, paxla, göy noxud, lobyadan, ətdən hazırlanan müxtəlif xörəklərin tərkibinə qatılır. Əldə olunan efir yağından isə ətriyyat-kosmetika və konserv sənayesində tətbiq edilir. Yağı çıxarılmış toxumlarını sərib qurudur, toz halına salıb, ondan xoş iyli yandırıcı dada malik aşxana ədviyyəsi və digər ədviyyələrə müxtəlif nisbətlərdə qarışdırıb, yeni ədviyyə növləri hazırlayıb yeyinti məhsullarının tərkibinə əlavə edirlər. Tozundan konserv məhsullarının tərkibinə qatıb onların uzun müddət xarab olmadan saxlanılmasına şərait yaradır. Xardalın tozundan “Kuban”, “Cənub”, “Moskva”, “Yubileynıy” şorbalarının tərkibinə qatmaqla yanaşı mayonezlərin hazırlanmasında geniş istifadə edilir. Sarpet xardalından dünyanın bir çox ölkələrində ədviyyə kimi istifadə edilir. Xardal sousların, buterbrodun, ət və balıq xörəklərinin, soyuq qəlyanaltıların tərkibinə əlavə olunur.
Xardal

Polşa xalqı kartofdan hazırlanan müxtəlif xörəklərin tərkibinə ədviyyə kimi xardal qatırlar. Bundan əlavə, ət və balıq qızartmalarının ətirli və tamlı olması üçün üzərinə xardal səpirlər. Udmurt xalqı duza əlavə olunmuş xardal tozundan tomat (pomidor) şirələrinin tərkibinə qatıb onların uzun müddət saxlanılmasında mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Tatarıstanda və Belarusda şorabaya qoyulmuş almaların tərkibinə qatılır. Ən incə və xoş tama malik olan xardalın yaşıl yarpaqlarından xörəklərə dad və xoş ətirli acımtıl tam vermək üçün geniş istifadə edilir. Xardalın cavan yaşıl yarpaqlarının 100 qramının tərkibində 400 mq% C vitamini aşkar edilmişdir. Bitkidən kosmetik vasitə kimi də istifadə edilir. Xardal tozunu balın tərkibinə qatıb qarışdırıb, üzərinə ağ zanbaq çiçəklərindən hazırlanmış cövhəri əlavə edib alınan məlhəmdən çibanın üzərinə yaxın.
Xardal

Yaxmanı çibanların sağalıb qurtarmasına qədər davam etdirin. Mədə və bağırsaqların fəaliyyətini nizamlayır Həzmi asanlaşdırır İştahanı açır Qəbizliyə qarşı faydalıdır Sidikqovucu təsriə malikdir Tənəffüs yolu xəstəliklərinin (həmçinin, bronxitin, plevritin, pnevmoniyanın) müalicəsinə kömək edir. Öskürəyi kəsir Ağrıkəsici təsirə malikdir Qan dövranını nizamlayır Sinir xəstəliklərini aradan qaldırır Revmatizmaya (həmçinin, artritə) qarşı faydalıdır Zəhərlənməyə qarşı istifadə olunur Burun tutulmalarını aradan qaldırır Baş və diş ağrılarına qarşı faydalıdır Sakitləşdirici təsirə malikdir "Quran"da xardal haqqında belə bir ifadə var: "Biz, qiyamət günü üçün ədalət tərəziləri qurarıq. Artıq kimsəyə, heç bir şəkildə haqsızlıq edilməz. Görülən iş bir xardal dənəsi qədər dahi olsa, onu ədalət tərəzisinə gətirərik. Hesablaşan olaraq biz hər kəsə yetərik."
Hipotez

Hipotez (q.yun. ὑπόθεσις — "əsas", "təxmini fikir") — təxmin edilmə, fikrə gəlmə, təsdiq edilməmiş iddia. Elmdə hipotez anlayışı çox vaxt təbiətin, yaxud ictimai həyat hadisələrinin hər hansı bir sahəsini izah edən fərziyə kimi başa düşülür. Hadisəni izah etmək, onun səbəbini, başqa hadisə və proseslərlə qanunauyğunluq əlaqəsini aşkara çıxarmaqdır. Buna görə də, hipotez əksər hallarda elmin həqiqi müddəalarına zidd gəlməyən, lakin müəyyən hadisələr və prosesləri doğuran səbəb haqqında irəli sürülən, sübut olunmasına ehtiyac duyulan fərziyyə hesab olunur. Bir qayda olaraq hipotezlər bir sıra müşahidə və nümunələrə söykənməli və həqiqətə oxşamalıdırlar. Hipotezlər ya təsdiq edilməli və fakta çevrilməli və ya da rədd edilərək əsassız iddia cərgəsinə keçməlidirlər.
Hipotez

Elmi tədqiqatlarda hipotezlər müəyyən sayda müşahidələr, təcrübədən alınan nəticələrə əsaslanan mülahizələrin müəyyən edilməsi deməkdir. İrəli sürülən hipoteziərin yoxlanılması xüsusi eksperimentlərin gedişində həyata keçirilə bilər. Təsdiq edilməmiş və rədd ediməmiş hipotez açıq problem adlanırlar. Hipotezlərin formalaşdırılması və onların düzgünlüyünün yoxlanılmasında mülahizə metodu kimi analogiyaların böyük əhəmiyyəti vardır. Analogiya iki obyekt arasında hər hansı bir xüsusi haqqında mülahizə yürütməkdir. Bu oxşarlıq əhəmiyyətli və əhəmiyyətsiz dərəcədə ola bilər. Müasir elmi hipotezlər bir qayda olaraq təcrübəyə yoxlanılmış elmi müddəaların analogiyasina görə yaradılırlar.
Hipotez

Analogiya hipotezi eksperiment ilə alaqələndirilir. Mülahizələri sadələşdirən və hadisələrin təbiətini dəqiqləşdirən eksperiment keçirilməsinə imkan verən məntiqi sxemler və məntiqi quruluşlar model adlandırılırlar. Hipotezin inkişaf mərhələləri Əqli nəticə kimi hipotezin də kökləri vardır. Bu baxımdan hipotezin qurulmasının konkret mərhələlərini qeyd etmək olar: Birinci mərhələ verilmiş faktlar dairəsini izah edən səbəb haqqında fərziyyənin yürüdülməsidir. İkinci mərhələ ehtimali müddəalardan deduktiv yolla müxtəlif nəticələrin çıxarılması və onların təcrübi faktlarla tutuşdurulmasıdır. Üçüncü mərhələdə diqqətli yoxlamalar nəticəsində hipotez ya təsdiq, ya təkzib olunur. Təsdiq olunan hipotez həqiqi biliyə çevrilir.
Hipotez

Hipotezin növləri Hipotezin üç növü vardır: Ümumi hipotez Ümumi hipotezdə hadisə, yaxud hadisələr qrupu nəzərdən keçirilir, burada təbii və ictimai hadisələrin qanunauyğunluqları haqqında fərziyyələr yürüdülür, nəticədə qanun kəşf olunur. Xüsusi hipotez Xüsusi hipotezdə hadisə və proseslərin ayrıca tərəfi, xassəsi haqqında mülahizələr yürüdülür. Konkret tarixi hadisələrin qarşılıqlı əlaqəsi, ayrı-ayrı şəxsiyyətlərin tarixi fəaliyyəti, cinayətin ayrı-ayrı tərəfləri, məqamları haqqında yürüdülən fikirlər xüsusi hipotezləri bildirir. İş hipotezi İş hipotezində isə verilmiş problem haqqında müəyyən informasiyalar toplanır, təhlil edilir və tədqiqatçıya konkret istiqamət verilir. Bu hipotez, xüsusilə təbii-elmi eksperimentləşdirmə sahəsində geniş yayılmışdır. Hipotezin şərtləri Elmi idrakın forması kimi hipotez bir sıra şərtlərə tabedir: Konkret hadisə və proseslər haqqında irəli sürülən və izahı tələb olunan faktik materiallarla, elmdə qəbul olunmuş qanun və nəzəriyyələrlə zidiyyət təşkil etməməlidir; Prinsip editabilə yoxlanılmalıdır; Geniş hadisələr dairəsini əhatə etməklə, onların bütöv bir qrupuna tətbiq olunmalıdır; Sadə olmalıdır, yəni mümkün qədər az sayda prinsip və mülahizələr əsasında qurulmalıdır; Nəzərdən keçirilən hadisə və faktlara oxşar olmaqla, çoxlu proses və hadisələri izah etməlidir; Tədqiq olunan hadisələrlə yanaşı, həmin qrupa aid olmayan proses və hadisələrin varlığını da qabaqcadan söyləməlidir; Ümumi elmi prinsiplərə və dialektik-məntiqi qanunlara, onun əsas müddəalarına uyğun gəlməlidir; Nəticələri deduktiv yolla əsaslandırılmalıdır. Həmçinin bax "Sistemlərin modelləşdirilməsi" İ. Ə. İbrahimov və b., Bakı −1986 "Məntiq" M. M. İsrafilov, Bakı-2005
Günəş saatı

Günəş saatı — Günəşin səmadakı mövqeyinə görə qnomonun kölgəsinin uzunluğunun dəyişməsi və kölgənin siferblat üzərindəki hərəkətinə əsasən vaxtın təyin edilməsinə imkan verən qurğu. Adi günəş saatı dizaynlarında, şaquli şəkildə yerləşdirilmiş çubuğun kölgəsi, üfüqi şəkildə yerləşdirilmiş səthdə günün saatlarını göstərən siferblatın üzərinə düşür. Günəş səmada hərəkət etdikcə saatın üzərindəki çubuğun kölgəsi müxtəlif saat xətləmələri ilə üst-üstə düşərək hərəkət edir. Bu qurğularda çubuq Yerin fırlanma oxuna uyğunlaşdırılmalıdır. Buna görə də bu növ günəş saatının düzgün vaxtı göstərməsi üçün çubuq maqnit şimalını deyil, coğrafi şimalı göstərməlidir. Bundan əlavə, çubuğun üzərində dayandığı üfüqi səthlə yaratdığı bucaq saatın yerləşdiyi coğrafi enliyə bərabər olmalıdır. Ancaq bu iki xüsusiyyətə uyğun olmayan, lakin fərqli prinsiplər çərçivəsində işləyən günəş saatları da qurula bilər. Bu saatları dairənin ortasına çubuq qoyaraq və kompasdan istifadə etməklə (o, şimalı göstərməlidir) kölgənin hər saatın tamamında düşdüyü yeri işarələməklə etmək olar. Amma buludlu günlər və gecə kimi amillər bu tip saatları yararsız hala salır.
Kürdüstan Fəhlə Partiyası

Kürdüstan Fəhlə Partiyası və ya PKK, həmçinin KADEK, Kongra-Gel və KCK — Abdullah Öcalan tərəfindən 27 noyabr 1978-ci ildə yaradılan, ilk illərdə milli təmayüllü marksist-leninist əsaslı olmuş, sonradan isə marksizmdən rəsmi şəkildə uzaqlaşmış terror təşkilatı. Türk millətinə qarşı çoxlu hücümlar etmiş və türk millətlərinə nifrət etmiş təşkilatdır. Təşkilat kürdlərin sıx məskunlaşdığı Türkiyənin cənub-şərqində müstəqil kürd dövləti yaratmağı qarşısına məqsəd qoymuş və 1984-cü ildən etibarən Türkiyə dövlətinə qarşı hərbi əməliyyatlar təşkil etməyə başlamışdır. Təşkilat kürd xalqının azadlığı uğrunda mübarizə apardığını iddia edir və 1980-ci illərdən bu günə qədər aktiv silahlı fəaliyyət göstərir. PKK Avropa İttifaqı və Amerika Birləşmiş Ştatları tərəfindən "terrorçu təşkilatlar" siyahısına salınmışdır. Bununla belə, bir çox xarici kütləvi informasiya vasitələri "PKK döyüşçüləri" və ya "kürd separatçıları" ifadələrini işlədirlər. PKK-nın həyata keçirdiyi terror aktları nəticəsində 1984-cü ildən bu yana 40 000 insan həyatını itirmişdir.
Kürdüstan Fəhlə Partiyası

PKK-nın təşkil etdiyi terror aktları PKK Terror Təşkilatının Liderləri və Nümayəndələri Murad Karayılan Abdullah Öcalandan sonra PKK-KCK terror təşkilatının lideridir. Sabri Ok PKK terror təşkilatının Avropa qanadının nümayəndəsidir. Cemil Bayık PKK terror təşkilatının nümayəndəsidir Ali Haydar Kaytan PKK terror təşkilatının nümayəndəsidir. Mustafa Karasu PKK terror təşkilatının nümayəndəsidir. Fehman Hüseyin Doktor Bəhruz kod adlı Suriyalı PKK terror təşkilatının hərbi qanadı Xalqın Müdafiə Qüvvələri HPG qrupunun lideridir. Duran Kalkan PKK terror təşkilatının lideridir. Mizgin Əməd kod adlı Bozan kod adlı Bedirhan Abo Masiro kod adlı Həmçinin bax Kürd separatizmi
Aşıq Şəmşir

Aşıq Şəmşir (əsl adı: Şəmşir Qurban oğlu Qocayev; 15 mart 1893, Dəmirçidam, Cavanşir qəzası – 10 fevral 1980, Kəlbəcər rayonu) — Azərbaycan aşığı, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1963). Aşıq Şəmşir 15 mart 1893-cü ildə Kəlbəcərin Dəmirçidam kəndində görkəmli el sənətkarı, şair Qurbanın ailəsində dünyaya gəlib. Ağdabanlı Qurban Aşıq Ələsgərin müasiri və dostu idi. Sənətkar ailəsində doğulan Şəmşir çox keçmədən el yığıncaqlarında tanınmağa başladı. Miskin Abdal nəslinin davamçısı olan Dədə Şəmşiri bütün Azərbaycana daha yaxından tanıdan böyük Səməd Vurğun olub. İstisu yaylaqlarında istirahət edən görkəmli şair günlərin birində özünəməxsus səsi, sözü və çalğısı olan bir ozanla — Aşıq Şəmşirlə tanış olur və ona məşhur qoşmasını həsr edir. Dədə Şəmşir qələmə aldığı qoşma, gəraylı, təcnis, divani, bayatı, rübai, qəzəl və müxəmməslərlə Kəlbəcər ədəbi mühitini, eləcə də yazılı və şifahi poeziyamızın ən önəmli cəhətlərini ustalıqla mənimsəyən söz sənətkarı kimi öz məktəbini yaratmışdı. Onun 40-dan artıq şəyirdi vardı.
Aşıq Şəmşir

Aşıq Qardaşxanın, Qəmkeş Allahverdinin, Aşıq Xalıqverdinin və bu gün çoxlarının yaxşı tanıdığı onlarla saz-söz sənətkarlarının yetkinləşməsində, kamilləşməsində Aşıq Şəmşir məktəbinin əvəzsiz rolu olub. Bu məktəb təkcə aşıq sənətinə deyil, ümumən saz-söz sənətinə təsir göstərməklə Bəhmən Vətənoğlu, Sücaət kimi şairlərin yetişməsinə münbit zəmin yaradıb. Aşıq Şəmşirin qeyri-adi səsi və çalğısı saz-söz sərrafı olan Kəlbəcər ellərində yüksək dəyərləndirilir, ustad sənətkarın orijinal ifaçılığı və şairliyi heç kəslə müqayisə edilmirdi. Nə yaxşı ki, fitrət sahibinin lent yazıları bu günümüzəcən gəlib çatıb. Professorlardan M. Arif, H. Araslı, M. H. Təhmasib, M. Quluzadə, M. Vəkilov, V. Vəliyev, P. Əfəndiyev, Q. Xəlilov, Q. Namazov, İ. Abbas, S. Paşayev, T. Bünyadov, C. Abdullayev, dosentlərdən Y. Babayev, M. Allahmanov, İ. Ələsgərov, görkəmli şair-yazıçılarımızdan S. Vurğun, O. Sarıvəlli, N. Xəzri, M, Rahim, T. Bayram, Q. İmamverdiyev, M. Aslan, M. İsmayıl, H. Kürdoğlu, N. Həsənzadə, Z. Yaqub, Ş. Əsgərov, İ. Tapdıq, S. Rüstəmxanlı, Z. Cabbarlı, F. Sadıq, A. Babayev, Ə. Qurbanov, A. Əlizadə, B. Vətənoğlu, İ. Coşqun, S. Sərxanlı kimi qələm sahibləri ilə yanaşı cild-cild romanlar, povestlər müəllifləri Ə. Vəliyev, B. Bayramov, İsa Muğanna, İ. Məlikzadə, Ə. Qasımov, C. Əlibəyli, S. Əhmədov kimi sənətkarlar ayrı-ayrı illərdə dövri mətbuatda Dədə Şəmşirin sənət dünyasından, şeirlərinin poetik vüsətindən, sanbal-siqlətindən söz açıblar. İlk dəfə musiqişünas Əminə Eldarova Aşıq Şəmşirin ifasında 75 aşıq havasını lentə köçürüb.
Aşıq Şəmşir

İndi Azərbaycan Dövlət Radiosunun qızıl fondunda mühafizə olunan bəzi lent yazıları aşığın Əminə xanım tərəfindən 1958-ci ildə yazılan saz havalarıdır. Aşıq Şəmşirin "Şerlər" adlı ilk kitabı 1959-cu ildə "Akademiya" nəşriyyatı tərəfindən buraxılıb . Sonralar müəyyən fasilələrlə ustad sənətkarın "Qoşmalar", "Seçilmiş əsərləri", "Dağ havası", "Şerlər", "Öyüdlər" və s. kitabları işıq üzü görüb. Aşıq Şəmşirin həyat və yaradıcılığına həsr olunmuş "Aşıq ürəkli şair, şair ürəkli Aşıq Şəmşir" (Osman Sarıvəlli, 1973), "Saxla izimi, dünya" (Məmməd Aslan, 1989), "Dədə Şəmşir yaddaşlarda" (Qənbər Şəmşiroğlu, 2000) kitabları vardır. Aşıq Şəmşir 1980-ci ildə, 87 yaşında dünyasını dəyişib. Kəlbəcər Ermənistanın işğalına məruz qaldığı dövrdə Ağdabanda yerləşən məzarı dağıdılmışdır.Saz-söz sənətində göstərdiyi xidmətlərə görə Aşıq Şəmşir, 9 dekabr 1963-cü ildə "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adına layiq görülmüşdür. 1973-cü ildə Heydər Əliyevin imzaladığı qərara əsasən, Aşıq Şəmşirin 80 illik yubileyi geniş qeyd olunmuş, 14 mart 1973-cü ildə "Şərəf nişanı" ordeni ilə təltif edilmişdir.
Aşıq Şəmşir

1980-ci ildə isə daha bir qərara əsasən Kəlbəcərin Mədəniyyət evinə Aşıq Şəmşirin adı verilmişdir. Azərbaycanın müstəlillik illərində isə Heydər Əliyevin 2003-cü ildə imzaladığı sərəncama əsasən, Aşıq Şəmşirin 110 illik yubileyi dövlət səviyyəsində qeyd edilib, Göygöl rayonundakı 7 illik uşaq musiqi məktəbinə Aşıq Şəmşirin adı verildi və büstü ucaldılmışdır. Aşıq sənətinə bu gün də dövlət səviyyəsində böyük diqqət yetirilir. Heydər Əliyevin mədəniyyət siyasəti bu gün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və 1-ci Vitse-Prezident Mehriban xanım Əliyeva tərəfindən ləyaqətlə davam etdirilir. Heydər Əliyevin fondunun Prezidenti, YUNESKO və İSESKO-nun xoşməramlı səfiri Mehriban xanım Əliyevanın təşəbbüsləri və dəstəyi ilə 2009-cu ildə Azərbaycanın aşıq sənəti YUNESKO-nun Qeyri-maddi mədəni irs üzrə Reprezentativ siyahısına daxil edilmişdir. 2010-cu ildən isə "Aşıq Şəmşir" mədəniyyət ocağı fəaliyyətə başladı. Mədəniyyət ocağı bütünlükdə aşıq sənətinin təbliğat və inkişaf mərkəzidir.
Aşıq Şəmşir

Yarandığı gündən etibarən İctimai Birlik müxtəlif səpgili xeyiriyyə tədbirləri, seminarlar, debatlar, bilik olimpiadaları və konfranslar təşkil edir. Həmçinin gənc və istedadlı yazarların kitablarının nəşr edilməsinə yardımçı olur. Böyük aşıq nəslindən olan Aşıq Şəmşirin oğlu Qənbər Şəmşiroğlunun diqqəti sayəsində mədəniyyət ocağında, milli mədəniyyətimizin və mədəni incilərimizin, adət-ənənələrimizin, aşıq sənəti, folklor və digər incəsənət nümunələrinin toplanması, araşdırılması, onların qoruyub yaşatması, təbliğ edilməsi və gələcək nəsillərə çatdırılması sahəsində böyük işlər görülüb. 2015-ci ildən "Aşıq Şəmşir" Mədəniyyət ocağı İctimai Birliyi isə UNESCO-da məsləhətçi statusu qazanıb. Mərkəzin nəzdində yaradılmış Aşıq Şəmşirin xatirə muzeyində isə Miskin Abdaldan başlayıb Dədə Şəmşirin nəvələri ilə davam edən böyük aşıq nəsli ilə bilavasitə bağlı materiallar təqdim olunur. Muzey eyni zamanda Azərbaycan aşıq sənəti, o cümlədən peşəkar bəstəkarlıq məktəbi nümunələrinin qorunub saxlanmasını və inkişaf ənənəsini nümayiş etdirir. Muzey ekspozisiyasında Azərbaycan Aşıq sənətinin tarixi, qədimdə yaranan və çağdaş dövrümüzə qədər gəlib çıxan alətlər, şəxsi əşyalar, sənədlərlə tanış olmağa və aşıq musiqisini dinləməyə imkan yaradılıb.
Aşıq Şəmşir

Aşıq Şəmşirin 125 illiyinin qeyd edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev 2 aprel 2018-ci il tarixli Sərəncam imzalamışdır. Aşıq Şəmşir Mədəniyyət ocağı Qənbər Şəmşiroğlunun atasıdır. Aşıq Qurban Ağdabanlının oğludur. Cavid Qurbanovun babasıdır.Dədə Şəmşirin oğlu aşıq sənətinin dərin biliçisi şair, Qurbanov Şabər Şəmşir oğlu 04.01.2016-cı il tarixində yaşadığı Tərtər rayonun Sarov kəndində vəfat etmişdir. Qoşmalar (1971) Aşıq Şəmşir. Şeirləri. Bakı, 1973, 420 səh.
Aşıq Şəmşir

Seçilmiş əsərləri (1974) Dağ havası (1978) Şe’rlər (1980) Öyüdlər. Bakı, "Ozan", 1996. O Kürün, Arazın Tərtəriyəm mən. 2004. Dədə öyüdləri (I cild), Bakı: "Elm və təhsil", 2013. 560 səh. Dədə öyüdləri (II cild), Bakı: "Elm və təhsil", 2014.
Aşıq Şəmşir

560 səh. Aşıq Şəmşir Mədəniyyət ocağı 29 yanvar 2010-cu ildə yaradılmış "Aşıq Şəmşir" Mədəniyyət ocağı Aşıq Şəmşirin adını daşıyır. İctimai Birliyin sədri Qənbər Şəmşiroğludur. Həmçinin bax Dədə Şəmşir (film, 2002) "Dədə Şəmşir yaddaşlarda" (xatirələr, məqalələr məcmuəsi) "Gənclik" nəşriyyatı,(2000). Qənbər Şəmşiroğlu və Füzuli Ramazanoğlu. Ələmdar Cabbarlı. "Dədə Şəmşir zirvəsi".
Aşıq Şəmşir

Musa Nəbioğlu. "Ozan-aşıq dünyası". Bakı: Nurlan, 2010, (şəkilli), səh. 23. Teymur Əhmədov. Azərbaycan yazıçıları (XX–XXI yüzillikdə), ensiklopedik məlumat kitabı, "Nurlar", Bakı, 2011. Xarici keçidlər İsmayıl Məmmədli.
Aşıq Şəmşir

"Aşıq Şəmşirin dil sənətkarlığı" (az.). "Ozan dünyası" jurnalı. 2013. 2016-04-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-09. Aşıq Şəmşir Arxivləşdirilib 2011-06-24 at the Wayback Machine Aşıq Şəmşirin 120 illik yübileyinə həsr edilimiş elmi-nəzəri konfrans keçirililib — YouTube saytı
Sumqayıt Dövlət Universitetinin nəzdində Sumqayıt Dövlət Texniki Kolleci

Sumqayıt Dövlət Universitetinin nəzdində Sumqayıt Dövlət Texniki Kolleci - Azərbaycan Respublikasi Təhsil Nazirliyinin tabeliyində olan orta ixtisas təhsilli subbakalavr mütəxəssislərinin hazırlanmasını həyata keçirən tədris müəssisisədir. Sumqayıt Dövlət Texniki Kolleci 1959-cu ildən fəaliyyət göstərən Sumqayıt Texnologiya Texnikumunun bazasında yaradılmışdır. Müəssisənin ilk adı Sumqayıt Texnologiya Texnikumu, sonra Sumqayıt Kimya Texnologiya Texnikumu olmuş, 1992–ci ildən yenidən Sumqayıt Texnologiya Texnikumu adlandırılmışdır. Azərbaycan Respubikası Nazirlər Kabinetinin 26 avqust 2002-ci il tarixli, 140 saylı qərarı və Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin 3 sentyabr 2002-ci il tarixli 878 sayli əmri ilə Sumqayıt Texnologiya Texnikumunun adı dəyişdirilib Sumqayıt Dövlət Texniki Kolleci adlandırılmışdır. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinim 3 fevral 2016-cı il tarixli, 30 nömrəli qərarının icrası barədə Azərbaycan Respublikası Təhsil nazirinin 04.03.2016-cı il tarixli, 130 nömrəli əmrinə əsasən Sumqayıt Dövlət Texniki Kolleci Sumqayıt Dövlət Universitetinin nəzdinə verilmişdir.
Sumqayıt Dövlət Universitetinin nəzdində Sumqayıt Dövlət Texniki Kolleci

Sumqayıt Dövlət Texniki Kolleci 2005–ci ildə Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi tərəfindən təsdiq edilmiş, Ədliyyə Nazirliyində 1105-A1-420 saylı 27.05.2005-ci il tarixli şəhadətnamə ilə qeydiyyata alınmış nizamnaməsinə və Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 14 yanvar 2011-ci il tarixli, 7 nömrəli qərari ilə təsdiq edilmiş “Orta ixtisas təhsili müəssisənin numunəvi nizamnaməsi”nə uyğun olaraq fəaliyyət göstərir. Maddi-texniki bazası Kollec Sumqayıt şəhəri, Heydər Əliyev prospekti 37 ünvanında yerləşir. Kollecin əsas tədris binası 3 mərtəbəli, köməkçi tədris binası 2 mərtəbəli binadan ibarətdir. Kollecin 3 mərtəbəli tələbə yataqxanası vardır. Kollec layihəyə əsasən kompleks təhsil müəssisədir.
Sumqayıt Dövlət Universitetinin nəzdində Sumqayıt Dövlət Texniki Kolleci

Kollecin kompleksinə 1 ədəd 3 mərtəbəli, 1 ədəd 2 mərtəbəli tədris binası, 1 ədəd 3 mərtəbəli tələbə yataqxanası, 1 ədəd mətbəx, idman zalı, mini futbol meydançası, voleybol meydançası, 1 ədəd gözətçi otağı daxildir. Sumqayıt Dövlət Texniki Kollecində 2016-2017–ci tədris ilində 13 ixtisas üzrə əyani şöbədə təhsil verir. Kollecdə dərslər 2 növbəli olmaqla həftənin l-V günləri keçirilir. Kollecdə dərslər ümumillikdə 35 auditoriya, o cümlədən 2 laboratoriya, 17 fənn kabinetində və idman zalında tədris olunur. Kollecdə istehsalat təcrübələri bağlanmış müqavilələrə əsasən ARDNŞ “Azərkimya“ İstehsalat Birliyinin Etilen Polietilen zavodu, AMEA Polimer Materialları İnstitutu, Sumqayıt Sərnişin ASC, Sumqayıt şəhəri “Şimal” Regional Elektrikşəbəkə, Sumqayıt Təhsil Şöbəsi, Sumqayıt şəhər “İnter Tekstil” ASC, ”Nursoft“ MMC müəssisələrində keçirlir.
Toçka (taktiki raket kompleksi)

Kompleksə daxildir: Avtomatlaşdırılmış nəzarət-sınaq maşını 9V819–1; Texniki xidmət maşını 9V844; Arsenal qurğusu komlekti 9F370–1.Kolomna KBM-də dörd növ raket hazırlanmışdır: Birinci versiya uçuş məsafəsi 70 km. olan 9M79 Sonakı təkmilləşdirilmiş versiyası 9M79M 120 km uçuş məsafəsinə malikdir. 9M79MKU versiyası tank əleyhinə özü hədəfi axtaran sistemlə təchiz olunmuşdur. Uçuş məsafəsi 120–185 km-dir. 9M79MP versiyası radar qurğuları əleyhinə mübarizə aparmaq üçün passiv radar idarəetmə sistemi ilə təchiz olunmuşdur. Uçuş məsafəsi 120 km-dir.Sovet istehsalı yer-yer tipli operativ–taktiki raket kompleksi "Toçka-U".
Toçka (taktiki raket kompleksi)

"Toçka –U" operativ–taktiki raket kompleksi olub, yaxın məsafələrdə düşmənə zərbə vurmaq üçün tətbiq olunan yer-yer tipli raket növünə aiddir. "Toçka –U" opeartiv-taktiki raketlər komandirlər üçün düşmənin təmas xəttindən aralıda yerləşən obyektlərinə, komanda məntəqələrinə, qoşunlarının cəmləşdiyi nöqtələrə, anbarlara və aerodromlara dəqiq zərbə endirmək üçün vasitədir. Bu zaman komandirlərə hədəf üzərindəki hava məkanına nəzarət etmək gərək deyil. Bu raketlərdən habelə hədəfə nüvə başlığını və kimyəvi başlığı da çatdırmaq üçün istifadə etmək mümkündür. Yəməndə və Ukraynada gedən döyüş əməliyyatlarının təcrübəsi göstərir ki, bu mobil raket kompleksləri hətta zəif silahlanmış qiyamçı ordu tərəfindən tətbiq olunanda belə ciddi zərər yetirə bilir. "Toçka" raketləri SSRİ-nin "Luna-M" 9K52 raketlərinin sələfidir.
Toçka (taktiki raket kompleksi)

Bu raketlər soyuq müharibə dövründə, Karib böhranında rol oynayıb. Lakin onun əsas çatışmayan cəhəti hədəfi dəqiq vurmaması idi. Raketin hədəfdən yayınma radiusu 500–700 metrə çatırdı. Başqa sözlə, əgər kimsə bu raketlə böyük binanı vura bilsəydi ona ancaq tərif düşürdü. Raketin uçuş məsafəsi cəmi 70 kilometr olduğundan onu təmas xəttinə yaxın yerləşdirmək lazım idi ki, düşmənin arxasındakı hədəfləri vurmaq mümkün olsun. 1975-ci ildə "Toçka" raketlərinin ilk versiyası silahlanmaya daxil olub. Bu raketlər hədəfi daha dəqiq vura bilirdi, hədəfdən yayınma radiusu 150 metr təşkil edirdi.
Toçka (taktiki raket kompleksi)

İndiki göstəricilərə görə buna dəqiq vuran raket demək olmaz, ancaq o vaxtkı göstəricilərə görə bu, pis sayılmazdı. Uçuş radiusu isə 70 kilometr olaraq qalırdı. Nəhayət 1979-cu ildə "Toçka-U" raketləri-bu raketlərin daha mükəmməl versiyası silahlanmaya daxil olub. Yanacağın komponentlərinin dəyişməsi sayəsində uçuş məsafəsini 120 kilometrə qədər artırıblar. Radilokasiya sistemlərinin və CPS qlobal naviqasiya sisteminin sayəsində hədəfdən yayınma da azalıb, 90 metr təşkil edib. Sonradan hədəfdən daha az-70 metr yayınan "Toçka-M" raketlərini də işləyib hazırlayıblar, lakin Rusiya Müdafiə Nazirliyi bundan imtina edərək "İsgəndər" raketlərinə üstünlük verib.
Toçka (taktiki raket kompleksi)

Dünyanın bir çox ölkələrinə satılan "Toçka-U" raketləri üçoxlu start qurğusu üzərində daşınır. Kompleks mobildir, saatda 60 kilometr sürətlə hərəkət edə, yolsuzluq şəraitində gedə və su maneələrini keçə bilir. "Toçka" kompleksini döyüş tətbiqi nöqtəsinə 15 dəqiqəyə çatdırmaq mümkündür. Yeni raketin yüklənməsi isə 20 dəqiqə vaxt aparır. Kompleksin tərkibinə daxil olan Zil-131 avtomobili əlavə raketləri daşıyır və raketi kompleksə yerləşdirmək üçün sistemlə təchiz olunub. Döyüş başlığına gəldikdə isə qəlpəli-fuqas başlığın ağırlığı 120 kiloqramdır.
Toçka (taktiki raket kompleksi)

Raketdə habelə 50 qəlpəli döyüş elementindən ibarət kaset başlıq da yerləşdirmək olar. Bu döyüş elementləri 200 metr radiusda qəlpə yağdırır. Kaset döyüş başlığında tank və aerodrom əleyhinə də elementlər yerləşdirmək mümkündür. Bundan əlavə, raket gücü 10 kilotondan 60 kilotona qədər olan AA-60 taktiki nüvə başlığını da hədəfə çatdıra bilir. Daha ekzotik variantlar da var. Elektromaqnit impulslu döyüş başlığı havada partlayır və bütün elektronikanı sıradan çıxarır.
Toçka (taktiki raket kompleksi)

O cümlədən RLS-lərin şüalarını qarışdıran radiolokasiya əleyhinə idarəolunan raketlər də var. Dünyanın qaynar nöqtələrində ballistik raketlərin əksəriyyəti indiyədək tətbiq edilməyib, ancaq "Toçka" bir çox qaynar nöqtələrdə böyük dağıntılara və tələfata səbəb olub. İlk dəfə bu raketlər döyüş şəraitində 1994-cü ildə Yəmənin şimalı ilə cənubu arasında gedən döyüşlərdə tətbiq olunub. Şimali yəmənlilər Səudiyyənin dəstəklədiyi cənublulara bu raketlərdən zərbələr endiriblər və cənublular sonda müharibəni uduzublar. Birləşmiş Yəmən silahlı qüvvələri bu raketləri saxlamışdı, ancaq 2014-cü ildə bu raketlər qiyam qaldırmış və İranın dəstək verdiyi husilərin nəzarətinə keçdi. Yəmən Respublika qvardiyasının husilərin tərəfinə keçmiş hissələrinin nəzarətində olan "Toçka" raketləri Səudiyyə Ərəbistanının başçılıq etdiyi ərəb koalisiyasının bazalarına zərbələr endirdi.
Toçka (taktiki raket kompleksi)

2015-ci il sentyabrın 4-də "Toçka" raketi Səudiyyə ordusunun Marib məntəqəsindəki bazasına düşüb, koalisiya qüvvələrinin 73 hərbçisi həlak olub. O cümlədən onlarla hərbi texnika sıradan çıxarılıb. Həmin il dekabrın 14-də husilərin tərəfində olan qüvvələrin "Toçka" raketi ilə endirdiyi zərbə nəticəsində Babül-Məndəb körfəzində ərəb koalisiyasının 100-dən çox hərbçisi, o cümlədən Səudiyyə Ərəbistanı ordusunun xüsusi təyinatlı qüvvələr komandanı həlak olub. Bundan bir ay sonra "Toçka" "Əl-Anad" aviabazasını vurub, pilotsuz aviasiyanın idarəetmə sistemini sıradan çıxarıb və 100-dən çox hərbçinin həyatına son qoyub. Səudiyyə Ərəbistanı tərəfindən görülən əks tədbirlərə baxmayaraq bu zərbələr endirilib. Hansı ki, Səudiyyəyə və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə məxsus "Petriot" sistemləri husilərin atdığı 20-dən çox ballistik raketləri, əsasən "Toçka" raketlərini havada zərərsizləşdirə bilmişdi.
Toçka (taktiki raket kompleksi)

Habelə raketlər döyüş tətbiqi zonasına çıxarılanda onlara hava zərbələri endirilmişdi. Buna baxmayaraq husilərin raket yağışının qarşısını tam almaq mümkün olmayıb. Elə ötən ay Səudiyyə ordusunun 3 "Toçka" raketini "Petriot"la vurduğu və bir start kompleksini məhv etdiyi açıqlanmışdı. Daha 3 raket isə Yəmən və Səudiyyə Ərəbstanındakı hədəfləri vurmuşdu. Hərçənd müasir HHM sistemlərinə, havada hökmranlığa və böyük atəş gücünə baxmayaraq ərəb koalisiyasının Yəməndə verdiyi itkilər heyrət doğurur. Koalisiya təkcə "Toçka" raketlərindən yüzlərlə itki verib.
Toçka (taktiki raket kompleksi)

Bu da o deməkdir ki, "Toçka" təhlükəli silahdır və bu raketə qarşı ərəb koalisiyası yetərli tədbirlər görə bilməyib. Digər qaynar nöqtələrə gəldikdə isə Suriya vətəndaş müharibəsində Suriya ordusu bu raketlərlə üsyançıların Hələb, Marea və Dəməşq ətrafındakı mövqelərinə zərbələr endirib. Raketlər hələ də Suriya münaqişəsində tətbiq olunur. Birinci Çeçen müharibəsi zamanı Rusiya ordusu Qroznı uğrunda döyüşlərdə əsasən "Toçka" olmaqla 60-dan çox ballistik raket buraxıb. Belə raketlərdən biri şəhərin mərkəzi bazarına düşüb və 140-dan çox dinc sakin həlak olub. Hərçənd bazarda silah da satılırdı və həmin hissə zərər çəkməmişdi.
Toçka (taktiki raket kompleksi)

"Toçka" raketləri məhdud miqdarda Azərbaycan və Ermənistanda da var, onlar Qarabağda davam etməkdə olan münaqişənin gedişində tətbiq olunmağa hazırdır. Belarusda 36 "Toçka" kompleksi, Bolqarıstanda 18 kompleks olduğu məlumdur. Qazaxıstanda da "Toçka"lar var, ancaq sayları məlum deyil. "Toçka" raketlərinin döyüş tətbiqi təcrübəsi göstərir ki, bu taktiki ballistik raketlər havada üstünlüyə və müasir HHM sistemlərinə malik olan rəqiblə döyüşdə belə ziddi zərər yetirə bilir. müxtəlif tipli mərmi başlıqlı raketlər; Avtomatlaşdırlımış nəzarət-sınaq maşını 9V819–1; Texniki xidmət maşını 9V844; Arsenal qurğusu komplekti 9F370–1. İstehsalçı ölkə: SSRİ İstehsalçı firma: Kolomen "Maşınqayırma konstruktor bürosu" İstehsal tarixi: 1973-cü il İstifadəyə verildiyi tarix: 1975-cı il Ağırlığı: 2010 kq Uzunluğu: 6,40 m Burun hissəsinin diametri: 650 mm Qanadlarının açılışı: 1.448 mm İdarəetmə sistemi: Ətalət naviqasiyası və passiv radar qəbuledicisi Döyüş başlığı: nüvə 10–50 kT, Qırıntılı, 50 Qırıntılı bomblettlər, aerosol bombası, SPBE-E hədəfi özüaxtaran kiçik güllələr.
Toçka (taktiki raket kompleksi)

Sürəti: 1100 metr/saniyə Hazır vəziyyətə gətirilmə: 16 dəqiqə Hədəfə çatma müddəti: 136 saniyə Tətbiq məsafəsi: 70–185 km Raket növləri: Birinci versiyası "9M79" – 70 km. Sonakı təkmilləşdirilmiş versiyası "9M79M" – 120 km. Tankəleyhinə özü hədəfi axtaran sistemlə təchiz olunmuş versiyası "9M79MKU" – 120–185 km. Radar qurğuları əleyhinə mübarizə aparmaq üçün passiv radar idarəetmə sistemi ilə təchiz olunmuş versiyası "9M79MP" – 120 km. Vurma dəqiqliyi: 50–160 m Raketin mühərriki: 1 pilləli bərk maye Texniki məlumatlar Döyüşlərdə tətbiqi 1994: Yəmən vətəndaş müharibəsində hökumət qüvvələri tərəfindən istifadə olunmuşdur. 1999: Çeçen müharibəsində Rusiya ordusu tərəfindən istifadə olunub.
Toçka (taktiki raket kompleksi)

2008: Cənubi Osetiya müharibəsində 8-11 avqust tarixlərində ən azı 15 ədəd "Toçka" raketi cəbhə xəttinə yerləşdirilib. 2014: Donbass müharibəsində Donetsk şəhəri yaxınlığında istifadə olunub. 2014: Suriyada dekabrın 14-də İdlib şəhəri yaxınlığında hökumət qüvvələri tərəfindən üsyançılara qarşı tətbiq olunub. 20 avqust 2015: Yəməndə hökumət qüvvələri tərəfindən Səudiyyə Ərəbistanına aid bazaya atılıb. 4 sentyabr 2015: Yəməndə hökumət qüvvələri tərəfindən Marib şəhərində yerləşən Səudiyyə Ərəbistanının başçılıq etdiyi koalisiyanın olduğu bazaya atılıb, nəticədə, bazada olan 100 nəfər hərbçi həlak olub. 14 dekabr 2015: Yəməndə hökumət qüvvələri tərəfindən atılan raket Bab Əl Məndəbdə yerləşən, koalisiyaya aid bazaya düşüb, nəticədə, bazada olan 150 nəfər koalisiya hərbçisi həlak olub.
Toçka (taktiki raket kompleksi)

31 yanvar 2016: Yəməndə hökumət qüvvələri tərəfindən atılan raket Lahc şəhərində yerləşən, koalisiya qüvvələrinə aid Al Anad bazasına düşüb, nəticədə, 140 nəfər həlak olub. 26 aprel 2016: Suriya ordusunun atdığı raket Hələb şəhərində olan, üsyançıların olduğu Suriya Mülki Müdafiə Mərkəzinə düşüb. 2 oktyabr 2020: Ermənistan ordusu tərəfindən Azərbaycanın yaşayış məntəqələrinə atılıb. 11 oktyabr 2020: Ermənistan ordusu tərəfindən Azərbaycanın 2-ci böyük şəhəri olan Gəncəyə gecə vaxtı atılıb. JANE'S STRATEGIC WEAPON SYSTEMS Edition 2003 Jane's Verlag Landgestützte sowjetische/russische ballistische Lenkwaffen DTIG – Defense Threat Informations Group, Juli 2005 RUSSIA'S ARMS 2004 CATALOG Military Parade Publishing House Bolt From the Blue – Russian land-based precision-strike missiles von Michal Fiszer und Jerzy Gruszczynski, März 2003
Ağac (material)

Ağac yoxsa taxta — ağaclarda və kollarda hüceyrə bölünməsi nəticəsində yaranan daimi toxumadan ibarət materialdır. Ağacın oduncaq hissəsi sənaye üçün qiymətli hesab olunur. Ondan müxtəlif məqsədlər üçün konstruksiya materialları kimi istifadə olunur. Metala nisbətən aşağı möhkəmlik göstəricilərinə malik olmasına baxmayaraq ağacın texnikada öz tətbiq sahəsi mövcuddur. Ağac gövdəsinin en kəsiyi şəkildə göstərilmişdir. Gövdə xarici və daxili qatlardan ibarətdir. Xarici qat gövdəni xarici təsirlərdən qoruduğu halda, daxili qat – mantar qida madəllərini ağacın daxilinə hərəkət etdirməyə xidmət edir.
Ağac (material)

Mantarın altında cavan hüceyrələrin və qabıq hissələrinin inkişaf etdiyi nazik kambi qatı yerləşir. Mərkəzə doğru getdikcə ağac gövdəsində sütul, nüvə və özək yerləşir. Sütul qatında əsas inkişaf prosesi gedir. Nüvə tədricən ölməkədə olan hüceyrələrdən, özək isə kövrək və çox yaşlı hüceyrələrin toplaşdığı yerdir. Ağacın özəyindən səthə doğru özək şüaları yönəlir, daxildə isə qabığa nisbətən daha yüksək konsentrasiyaya malik həlqələr yerləşir. Ağac inkişaf etdikcə hər il yeni həlqə əmələ gəlir. Ağacın tərkibi başlıca efir yağları, qətranlar və başqa maddələrdən ibarətdir.
Ağac (material)

Onun tərkibində sellülozun və liqninin miqdarı 60%-i təşkil edir. Sellüloz lifləri ağaca mexaniki möhkəmlik, linqin isə elastiklik verir. Ağac anizotrop struktura malikdir, yəni onun xassələri anatomik istiqamətlərdən çox asılıdır. Müxtəlif ağaclardan hazırlanmış nümunələrin en kəsiklərində bunu aydın görmək olur. Buradan göründüyü kimi tikanlı ağac (məsələn küknar) nisbətən oxşar hüceyrələrdən ibarətdir və mantar bu ağaclarda möhkəmlik, həm də güc funksiyaları üçün cavabdehdir. Yarpaqlı ağacların strukturu dəyişən hüceyrələrdən təşkil olunur. Burada ağacın möhkəmliyinin yaranmasında damarların gücə, ağac liflərinin isə möhkəmliyə cavabdeh olması aydınca görünür.
Ağac (material)

Ağac əl sənəti və sənaye üçün vacib materiallardan sayılır. Ağac materialları müxtəlif en kəsiyə malik uzunsov (çubuqşəkilli) və ya lövhə şəklində emal olunaraq müxtəlif məqsədlər üçün tətbiq olunur. Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. I hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 430 s. (az.)
Membran

Hüceyrə membranı, sitoplazmik membran, plazma membranı - canlı hüceyrənin daxili hissələrini onu əhatə edərək xarici mühitdən ayıran bioloji membran, dəri. Membran ion və üzvi birləşmələrin hüceyrə içinə, eləcə də daxildən xaricə keçidini dəqiq şəkildə tənzimləyir. Hüceyrə membranının ana funksiyası huceyredaxili strukturları xarici təsirlərdən qorumaqdır. Proteinləri əhatələyən cüt fosfolipid təbəqəsindən ibarətdir. Hüceyrə membranı toxumada fərdi hüceyrələrin bir-birinə birləşməsi, ion mübadiləsi, hüceyrə divarı, qlükokaliks, hüceyrədaxili sitoskelet kimi bir sıra xarici quruluşun dayaq nöqtəsi olan platformadır. Həyati proseslərin bir çoxu membranlarda baş verir. Bu proseslərin pozulması bir sıra patologiyaıarın yaranmasına səbəb olur.
Membran

Membran biofizikası hüceyrə membranını öyrənən əsas sahələrdən biridir. Hüceyrə membranının yerinə yetirdiyi funsiyalardan əsasən üçünü qeyd etmək olar: Baryer funksiyası – membranlar hüceyrədaxili mühitlə ətraf mühüti təcrid edir və seçici, tənzimlənən keçiriciliyə malikdir. Membran keçiriciliyi hüceyrənin vəziyyətindən asılı olaraq dəyişə bilər. Matris funksiyası - membranlar struktur elementlərinin qarşılıqlı əlaqəsini təşkil edir, onların bir-birinə qarşı yerləşməsini və istiqamətləndirməsini idarə edir. Mexaniki funksiyası – membranlar hüceyrədaxili mühitin möhkəm və avtonom olmasını təmin edir. Demək olar ki, hüceyrədaxili bütün strukturların əmələ gəlməsində membranlar böyük rol oynayırlar. Təsadüfü deyildir ki, bəzən membran hüceyrənin memarı adlandırılır.Əsas funksiyalardan başqa biomembranlar energetik biopotensialların əmələ gəlməsi və otürülməsi, reseptor kimi funksiaları da yerinə yetirirlər.