LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Türkiyə milli futbol komandası

19 mayda Estoniyanı Sabih Arca və Bedri Gürsoyun hərəyə bir və Zeki Rıza Sporelin iki qolu ilə 4-1 məğlub etdi. Bu oyundan 3 gün sonra 22 mayda Latviyanı 3-1 məğlub etdi. Riqadaki oyunda Türkiyənin hər üç qolunu Zeki Rıza Sporel 3 vurdu. 29 mayda Türkiyə Millisi o dövr üçün güclü milli hesab olunan Polşa ilə qarşılaşdı. Həmin oyunda Billi Hunterin yetirmələri güclü rəqibinə 0-2 uduzdu. O dövrdə FİFA Dünya Çempionatı və UEFA Avropa Çempionatı keçirilmədəyi üçün Türkiyə Millisi öz qüvvəsini yoldaşlıq oyunlarında sınayırdı. 16 noyabrda Türkiyə SSRİ Millisi ilə qarşılaşdı. Həmin oyundan Türkiyə Millisi ardıcıl ikinci məğlubiyyətini aldı.
Türkiyə milli futbol komandası

Türkiyə Millisi SSRİ Millisinə 0-3 uduzdu. Bu oyun 1924-cü ildə Millinin sonuncu oyunu oldu 1925-ci ildə Milli ilk oyununa doğma meydanda çıxdı. Doğma meydanda yalnızca 1923-cü ildə elə ilk oyunda çıxan Milli uzun fasilədən sonra doğma azərkeşlər qarşısında oynayacaqdı. 10 aprel 1925-ci ildə rəqib Bolqarıstan idi. Taksim Stadionundaki oyunda Türkiyə 2-1 qalib gəldi. Türkiyənin qollarını Mehmet Ləbləbi və Sabih Arca vurdu. Türkiyə Millisi Billi Hunter ilə doğma meydanda ilk qələbəsini qazandı. Türkiyə bu oyundan sonra Buxarestə səfər etdi. Heyətində o dövr üçün güclü futbolçulara sahib olan Türkiyə Buxarestdə yerli milli ilə qarşılaşdı.
Türkiyə milli futbol komandası

Rumıniya ilə 1923-cü ildə Əli Sami Yen rəhbərliyində qarşılaşmışdı Türkiyə. 1925-ci ildə isə Billi Hunter ilə Rumınlar qarşısına çıxdı və qələbə qazandı. Zeki Rıza Sporel və Mehmet Ləbləbinin qolları ilə Türkiyə rəqibini 2-1 məğlub etdi. Belə yaxşı nəticələr Billi Hunterə Türkiyədə böyük sevgi qazandırmışdır. Türkiyə Millisi Buxarest səfərindən sonra üç ev oyununda qüvvəsini sınadı. 12 mayda SSRİ Millisinə 1-2 hesabı ilə məğlub oldu Türkiyə. Bu oyun məğlubiyyət ilə yanaşı bir hadisə ilə əlamətdar oldu. Belə ki Türkiyə İstanbulda yox Ankarada bu oyunu oynadı.
Türkiyə milli futbol komandası

Bu oyunda Türkiyə 3-cü dəqiqədə Bedri Gürsoy ilə hesabı açdı. Amma oyunun sonuna 5 dəqiqə qalmış SSRİ futbolçuları hesabı 1-1 elədi. Heç-heçə ilədə kifayətlənməyən SSRİ Millisi 88-ci dəqiqədə qələbə topunu vurdu. Bu oyun məğlubiyyətə baxmayaraq Türkiyənin yaxşı oyunlarından biri idi. Növbəti oyunda 2 oktyabrda İstanbulda Taksim Stadionunda Türkiyə Polşa ilə qarşılaşdı. Həmin oyunda SSRİ ilə oyunun ssenarisi kimi oldu. 5-ci dəqiqədə Zeki Rıza Sporel hesabı açsa da daha sonra Polşalılar 29 və 67-ci dəqiqədə iki qol vuraraq hesabı öz xeyrlərinə dəyişdi. Türkiyə Millisi ardıcıl ikinci məğlubiyyətini aldı. Bu oyun həmdə 1925-ci ildə Türkiyənin sonucu oyunu olmuşdur.
Türkiyə milli futbol komandası

1926-cı ildə Türkiyə ilk oyununa yenə doğma meydanda çıxdı. Rəqib bunda əvvəl məğlub etdiyi Rumıniya Millisi idi. Türkiyə Rumıniyaya bu dəfə məğlub oldu. 7 mayda İstanbulun Taksim Stadionunda keçirilən oyunda Türkiyə Rumıniyaya darmadağın oldu. 0-3. Bu oyun Billi Hunterin doğma meydanda sonuncu oyunu idi. 12 sentyabr 1926-cı ildə isə Türkiyə Polşada yerli Milliyə darmadağın oldu. 1-6. Bu oyundan sonra Billi Hunter Milli ilə yollarını ayırdı. Milliyə isə Macar Bella Tot gətirildi.
Türkiyə milli futbol komandası

Bella Tot erası (1927-1932) Macar Bella Tot Türkiyə Millisi ilə ilk oyununa 17 iyul 1927-ci ildə səfərdə Sofiyada yerli Bolqarıstana qarşı çıxdı. Bu oyunda 6 qol vurulsada qalib müəyyənləşmıdi. 3-3. Bella Tot Türkiyə Millisində ilk qələbəsini 14 oktyabrda İstanbulda Taksim Stadionunda qazandı. Türklər Bolqarları Zeki Rıza Sporelin iki və Nihat Bekdikin bir qolu ilə 3-1 məğlub etdi. Bu oyun 1927-ci ildə sonuncu oyun idi. 1928-ci ildə Türkiyə Millisi ilk oyununa o dövrün adlı-sanlı Millisi hesab olunan Yuqoslaviyaya qarşı çıxdı. 8 apreldə səfərdə Türkiyə rəqibinə güclü müqavimət göstərsədə məğlub oldu. 1-2.
Türkiyə milli futbol komandası

Türkiyənin yeganə qolunu Latif Yalınlı atdı. Növbəti oyunda səfərdə idi. Buxarestdə. Artıq Türkiyə Millisinin Rumıniya ilə oyunu böyük maraq doğururdu. Amma Türkiyə bu dəfə bacarmadı. Türkiyə Rumınlara 2-4 uduzdu. Növbəti oyun isə 1928 Yay Olimpiya Oyunlarında keçirildi. Türkiyənin rəqibi Misir Millisi idi. Amsterdamdaki oyunda Türkiyə rəqibinə darmadağın oldu. 1-7.
Türkiyə milli futbol komandası

Bu nəticə ilə Türkiyə Millisi ikinci Yay Olimpiya Oyunlarında yenədə birinci mərhələdən mübarizəni dayandırdı. Türkiyə Millisi 1928 Yay Olimpiya Oyunlarından sonra ilk oyununu düz 3 il sonra oynadı. 1931-ci ildə Bolqarıstana qarşı. Sofiyada Vasil Levski Stadionunda Türkiyə rəqibinə 1-5 uduzdu. 2 oktyabrda isə eyni stadionda Yuqoslaviya ilə qarşılaşdı. Sonuncu dəfə 1928-ci ildə Yuqoslavlara qarşı oynayan Türklər bu dəfə qalib gəldi güclü rəqibinə. 2-0. Türklərin qollarını Rebii Erkal və Fikrət Arıcan vurdu.
Türkiyə milli futbol komandası

Bu oyundan sonra Bella Tot həmvətənləri ilə qarşı-qarşıya gəldi. 17 apreldə İstanbulda Taksim Stadionunda Türkiyə Macarıstan ilə qarşılaşdı. Oyuna maraq çox böyük idi. Oyunda ilk qol 35-ci dəqiqədə Səlahəttin Almaydan gəldi. 1-0. Bu qoldan sonrada Türkiyə üstün tərəf olsada sona 10 dəqiqə qalmış hər şey dəyişdi. 80 və 84-cü dəqiqələrdə Macarlar qol vurdu və Türklər doğma meydanda sona 10 dəqiqə qalmış qələbəni eldən verdi. Bu oyundan sonra Bella Tot istefaya göndərildi.
Türkiyə milli futbol komandası

Yeni baş məşqçi isə İngilis Fred Pagman idi. Fred Pagman dövrü (1932) Fred Pagman Millidə baş məşqçi kimi ilk oyununa 22 apreldə Macarıstana qarşı çıxdı. Taksim Stadionundaki oyunda Türkiyə rəqibinə 1-4 uduzdu. Pagmanın sonuncu oyunu 4 noyabrda oldu. Türkiyə bu oyunda Bolqarıstana 2-3 uduzdu. Ardıcıl iki məğlubiyyətdən sonra Fred Pagman istefaya göndərildi. Fred Pagman Əli Sami Yendən sonra Türkiyə Millisində baş məşqçi kimi ən az 2 dəfə meydanı çıxan baş məşqçi oldu. Ceyms Donnelli dövrü (1936-1937) Fred Pagmandan sonra Milli İrlandiyalı Ceyms Donnelliyə həvalə olundu. Ceyms ilk oyununda Yuqoslaviya Millisi ilə Taksim Stadionunda 3-3 oynadı.
Türkiyə milli futbol komandası

Millinin qollarını Şeref Görkek, Niyazi Sel, Fikrət Arıcan vurdu. 3 avqust 1936-cı ildə Milli ilk dəfə Norveç Millisi ilə qarşılaşdı. Həmin oyunda Türkiyə biabırçı nəticə göstərdi. Zəif rəqibinə 0-4 uduzdu. Buna baxmayaraq Ceyms Donnelli istefa vermədi. O 1 avqust 1937-ci ildə komandanı Yuqoslaviyaya qarşı oyuna çıxartdı. Həmin oyunda Türkiyə rəqibinə 1-3 uduzdu. Bu oyundan sonra Ceyms Donnelli istefa verdi.
Türkiyə milli futbol komandası

Ceyms Donnellini bu postda Macar İgnas Molnar əvəzlədi. İgnas Molnarın birinci dövrü (1948) İgnas məşqçi kimi Türkiyə ilə ilk oyuna 23 aprel 1948-ci ildə çıxdı. Rəqib isə Yunanıstan idi. Yunanlara qarşı oyun çox prinsipial idi. Oyun Panatinaikos Stadionunda keçirildi. Türkiyə rəqibinə 3-1 hesabı ilə qalib gəldi. Türkiyənin qollarını Fikret Kırcan və Şükrü Gülesin ilə yanaşı Yunan əsilli Lefter Küçükandonyadis vurdu. İgnas ikinci oyununa İsmət İnönü Stadionunda çıxdı. Rəqib Avstriya idi.
Türkiyə milli futbol komandası

Bu oyundan Türkiyə gözlənilmədən rəqibinə 0-1 uduzdu. Həmin oyun İgnas Molnar üçün sonuncu oldu. İgnas Molnar baş məşqçi kimi Türkiyə Millisindən imtina etdi və Millini tərk etdi. Onu isə Əli Sami Yendən sonra ilk dəfə yerli Türk baş məşqçi əvəzlədi. Ulvi Yenal. Ulvi Yenal dövrü (1948) Ulvi Yenal ilk oyununda Çin ilə qarşı-qarşıya gəldi. Həmin oyunda Türkiyə zəif rəqibinə divan tutdu. 4-0.
Türkiyə milli futbol komandası

Türkiyənin qollarının ikisini Gündüz Kılıç diğərlərini isə Hüseyn Saygun və Lefter Küçükandonyadis vurdu. Ulvi Yenal Türkiyəli baş məşqçi kimi Türkiyəyə ilk qələbəni qazandırdı. Amma onun bu postda işi elədə uzun olmadı. O 5 avqust 1948-ci ildə Yuqoslaviyaya 1-3 hesablı məğlubiyyətdən sonra istefa verdi. Onu isə İngilis Pat Molloy əvəzlədi. Pat Molloyun birinci dövrü (1948-1949) Ulvi Yenaldan sonra Milliyə gələn Pat Molloy ilk oyununa İstanbulun İsmət İnönü Stadionunda çıxdı. Rəqib Yunanıstan idi. Muzaffer Tokaç və Şükrü Gülesin qolu ilə Yunanlara 2-1 qalib gələn Türkiyə Pat Molloy rəhbərliyində ilk qələbəni qazandı. 20 mart 1949-cu ildə Milli Avstriyaya 1-0 uduzdu.
Türkiyə milli futbol komandası

13 may 1949-cu ildə Milli Misiri çətin keçən oyundan sonra 3-2 məğlub etdi. Millinin qollarını Gündüz Kılıç, Bülent Esel və Şükrü Gülesin vurdu. Növbəti oyunda isə Türkiyə Yunanlara qalib gəldi. 2-1. Türkiyənin qollarını Gündüz Kılıç və Bülent Esel vurdu. Bu oyundan sonra Türkiyə Millisi iki dəfə FİFA Dünya Çempionatının qalibi olan İtaliya ilə qarşılaşdı. Amma Türkiyə bu oyunda 2-3 məğlub oldu. Bu oyundan sonra Türkiyə Millisinin baş məşqçisi Pat Molloy istefa verdi.
Türkiyə milli futbol komandası

Onu bu postda Cihat Arman əvəzlədi. Cihat Armanın birinci dövrü (1949) Pat Molloydan sonra Cihat Arman müvəqqəti olaraq Milliyə gətirildi. Cihat Arman bu vacib vəzifəni öz üzərinə götürürdü. Çünki artıq Türkiyə Millisinin öz nəticələrini yaxşılaşdırması artıq daha böyük məqsədlər qoyurdu gələcək üçün. Türkiyə Millisinin artıq məqsədi 1950 FİFA Dünya Çempionaı vəsiqə qazanmağdır. FİFA Dünya Çempionatına vəsiqə qazanmağ üçün Türkiyə Millisi Suriyaya qalib gəlməli idi. Suriya futbolu Türkiyə futbolu ilə müqavisədə zəif idi. Türkiyə 20 noyabr 1949-cu ildə Ankarada 19 may Stadionunda Suriyaya divan tutdu. 7-0. Türkiyənin qollarının üçünü Fahrettin Cansever diğərlərini isə Bülent Eken, Lefter Küçükandonyadis, Erol Keskin, Gündüz Kılıç vurdu.
Türkiyə milli futbol komandası

Türkiyə Millisi tarixində ilk dəfə olaraq FİFA Dünya Çempionatına vəsiqə qazandı. Amma bu uğurda Cihat Armanın əməyi böyük deyildi. Çünki Türk futbolunun inkişafı əksər vaxtlarda xarici baş məşqçilərin adı ilə bağlıdır. Pat Molloyun ikinci dövrü (1950) Pat Molloy 1950-ci ildə ikinci dəfə Türkiyə Millisinin sükanı arxasına gəldi. Pat Molloy ikinci dövründə ilk oyununa İstanbulda İsmət İnönü Stadionunda İran ilə qarşılaşdı. Türkiyə İranı 6-1 hesabı ilə darmadağın etdi. Növbəti oyunda isə İsrailə gözlənilmədən 1-5 uduzdu. Bu oyundan sonra Pat Molloy ikinci dəfə Millidən göndərildi.
Türkiyə milli futbol komandası

Türkiyə 1950-ci ildə FİFA Dünya Çempionatında iştirakdan imtina etdi. Türkiyə vəsiqə qazandığı ilk FİFA Dünya Çempionatında Braziliyaya gedə bilməyəcəkdi. Buna səbəd ölkədəki iqtisadi vəziyyət ilə yanaşı Braziliyaya səfər etmək üçün küllü miqdar pulun lazım olması idi. Amma Türkiyəli futbolçular Dünya Çempionatı ümidlərini itirmədilər. Onlar FİFA Dünya Çempionatı 1954-də vəsiqə qazanmağı qarşıya məqsəd qoydular. Cimmi Mk Kormik dövrü (1950-1951) Pat Molloydan sonra Türkiyə Millisinə diğər İngilis baş məşqçi gətirildi. Cimmi Mk Kormik. Cimmi ilk oyununa 3 dekabr 1950-ci ildə İsmət İnönü Stadionunda İsrailə qarşı çıxdı. Həmin oyunda Halit Deringör, İsfendiyar Açıksöz və Lefter Küçükandonyadisin qolları ilə 3-2 məğlub etdi rəqibini.
Türkiyə milli futbol komandası

10 iyun 1951-ci ildə isə Cimmi baş məşqçi kimi Türkiyə Millisində sonuncu oyununa çıxdı. Rəqib isə İsveç Millisi idi. Həmin oyunda Lefter Küçükandonyadis hesabı 50-ci dəqiqədə açsada daha sonra İsveçlilələr 3 qol vuraraq hesab 3-1 elədilər. Bu oyun Cimmi Mk Kormik üçün Türkiyə Millisində sonuncu oyun oldu. Onu bu postda Türkiyəli Rebii Erkal əvəzlədi. Rebii Erkal dövrü (1951) Cimmi Mk Kormikin istefasından sonra Milliyə Rebii Erkal gətirildi. Rebii Erkal ilk oyununa Almaniya Millisinə qarşı çıxdı. 17 iyun 1951-ci ildə keçirilən oyunda Türkiyə rəqibini məğlub etdi. 2-1.
Türkiyə milli futbol komandası

Türkiyənin qollarını Recep Adanır və Muzaffer Tokaç vurdu. 14 noyabrda isə Türkiyə İstanbulda İsmət İnönü Stadionunda İsveç ilə oyuna çıxdı. Türkiyə bu oyunda 1-0 qələbə qazandı. Türkiyənin yeganə qolunu Muzaffer Tokaç atdı. 21 noyabrda Rebii Erkal baş məşqçi kimi sonuncu oyununa çıxdı. İsmət İnönü Stadionunda Türkiyə Almaniyaya 0-2 uduzdu. Bu oyundan sonra Rebii Erkal istefaya göndərildi. Sadri Usuoğlu dövrü (1952) Rebii Erkalın istefasından sonra Milli Sadri Usuoğluna tapşırıldı.
Türkiyə milli futbol komandası

Sadri ilk oyununda İsveçrəyə 1-5 məğlub oldu. Bu oyundan sonra çoxları Sadrinin istefaya gedəcəyini gözləsədə bu belə olmadı. 8 may 1952-ci ildə Sadri Usuoğlu baş məşqçi kimi Türkiyə Millisini İspaniya ilə oyuna çıxartdı. İstanbulda İsmət İnönü Stadionunda keçirilən oyunda Türkiyə Millisi o dövr üçün zəif olan İspaniya Millisi ilə 0-0 oynadı. Bu nəticələrdən sonra Türkiyə Millisində daha bir baş məşqçi istefası oldu. Sadri Usuoğlu istefaya göndərildi onu isə İtaliyan Sandro Puppo əvəzlədi. Sandro Pupponun birinci dövrü (1952-1954) Sadri Usuoğlundan sonra Milliyə gələn Sandro Puppo Türkiyəni 1954 FİFA Dünya Çempionatına çıxartmağı qarşıya məqsəd qoydu. Sandro ilk oyununda İsveçrəni məğlub etdi.
Türkiyə milli futbol komandası

2-1. Millinin bütün qollarını Gabris İstanbulluoğlu vurdu. Sandro ikinci oyununda İsmət İnönü Stadionunda Yuqoslaviya ilə 2-2 oynadı. 11 dekabr 1953-cü ildə isə eyni stadionda İtaliya ilə qarşılaşdı və 0-1 uduzdu. Bu nəticələrdən sonra Sadronun qarşısına Millini 1954 FİFA Dünya Çempionatına çıxartmağ kimi məqsəd qoyulmuşdur. 1954 FİFA Dünya Çempionatının seçmə mərhələsində Türkiyə ilk oyununda səfərdə Madriddə İspaniyaya 1-4 uduzdu. Türkiyə Millisi isə ikinci oyununda İstanbulda İsmət İnönü Stadionunda İspaniyadan qisas almağı bacardı. Türklər 1-0 rəqibini məğlub etdi.
Türkiyə milli futbol komandası

Yeganə qolu oyunun 16-cı dəqiqəsində Burhan Sargun atdı. İki oyundan sonra İspaniya və Türkiyənin hərəyə bir qələbəsi olduğu üçün FİFA Romada Olimpiya Stadionunda əlavə oyun keçirməyi qərara aldı. Bu oyun 17 mart 1954-cü ildə keçirildi. Oyunda ilk qolu İspanlar vurdu. 16-cı dəqiqədə Xose Luis Arteçe hesabı açdı. Bu qoldan sonra Türklər 25-ci dəqiqədə Burhan Sargun ilə hesabı 1-1 elədi. İlk hissə 1-1 hesabı ilə yekunlaşdı. İkinci hissədə isə Türklər Suat Mamat ilə 2-1 irəli keçdilər.
Türkiyə milli futbol komandası

Suat Mamat 66-cı dəqiqədə İspanları ikinci dəfə oyunun mərkəzindən başlamağa məcbur etdi. Amma bu qol oyunda son olmadı 78-ci dəqiqədə Adrian Eskudero hesabı bərabərləşdirdi. 2-2. Oyun elə bu hesab ilə yəkunlaşdı. O dövrdə oyun sonrası penaltilər olmadığı üçün püşk atılacakdı. Oyunda meydanın kənarında olan Franko adlı İtaliyalı bir uşaq hakimin və hər iki komandanın kapitanının yanına gəlir. Türkiyə Millisinin kapitanı qapıçı Turgay Şeren o anı belə yada salır. "Frankonun qəpiki havaya atması ilə o balacı dəmir parçasının yerə düşməsi arasında bir əsr kimi vaxt dayanmışdır.
Türkiyə milli futbol komandası

Bütün gözlər bu qəpikin üzərində idi. Franko əlini götürdü və Türkiyə İsveçrəyə vəsiqə qazandı" - Turgay Şeren (Türkiyə Millisinin kapitanı) Beləlik ilə Türkiyə tarixində ikinci dəfə FİFA Dünya Çempionatında iştirak hüququ qazandı. Sandro Pupponun yetirmələri İsveçrədəki Dünya Çempionatında iştirak edəcəkdi. FİFA Dünya Çempionatı 1954 16 iyun-4 iyul tarixlərində İsveçrədə keçirilən Dünya Çempionatında Türkiyə Almaniya, Cənubi Koreya və Macarıstan ilə 2-ci qrupda yer almışdı. Sandro Pupponun rəhbərliyində Türkiyə Millisi 22 futbolçu ilə İsveçrəyə gəlmişdi. Türkiyə Millisi FİFA Dünya Çempionatında bu futbolçular ilə iştirak edəcəkdi. (Turgay Şeren, Rıdvan Bolatlı, Basri Dilimlili, Mustafa Ertan, Çetin Zeybek, Rober Eryol, Erol Keskin, Suat Mamat, Feridun Buğeker, Burhan Sargun, Lefter Küçükandonyadis, Şükrü Ersoy, Bülent Eken, Ali Beratlıgil, Mehmet Dinçer, Nedim Günar, Akgün Kaçmaz, Ahmet Berman, Necmi Onarıcı, Kadri Aytaç, Coşkun Taş). Amma bu heyət Dünya Çempionatında uğurdan çox kənar idi. Zəif futbolçular ilə Sandro Puppo Dünya Çempionatındaki ilk oyununa 17 iyunda Bern şəhərində Almaniyaya qarşı çıxdı. Oyunda hesabı 2-ci dəqiqədə Suat Mamat açdı.
Türkiyə milli futbol komandası

Bu qol bütün Türk futbol sevərlərini ayağa qaldırdı. Amma Almanlar Dünya Çempionatında sürprizə imkan vermədilər. 14-cü dəqiqədə Hans Sçafer hesabı 1-1 elədi. Daha sonraki dəqiqələrdə Almanlar Bernhard Klodt, Ottmar Valter və Maks Morlok ilə daha üç qol vurdu və oyundan 4-1 qalib ayrıldı. Qrupun diğər oyununda Macarıstan Cənubi Koreyanı 9-0 məğlub etdi. I turdan sonra Türkiyə Macarıstan və Almaniyadan sonra qrupda üçüncü yerdə idi. Qrupda isə ilk iki yeri tutan komandalar 1/4 finala vəsiqə qazanırdılar. II turun oyununda Türkiyə tarixində ikinci ən böyük qələbəni qazandı. 1949-cu ildə Suriya ilə oyunda 7-0 qələbə qazanan Türklər bu aqibəti Cənubi Koreyalılara yaşatdı.
Türkiyə milli futbol komandası

Bu oyundan sonra maraqlı vəziyyət yaranmışdı. II turun diğər oyununda Macarlar Almanları 8-3 məğlub etmişdilər. Belə olan xalda Macarıstan iki qələbə ilə 4 xal topladı və 1/4 finala vəsiqəni təmin etdi. Türkiyə və Almaniyanın isə hərəyə bir qələbəsi olduğu üçün onlar öz aralarında daha bir dəfə qarşılaşacağdı. Qalib gələn Milli 1/4 finala vəsiqə qazanacağdı. Oyun 23 iyunda Sürixdə keçirildi. Oyunda Türkiyə 2-7 məğlub oldu və ilk dəfə iştirak etdiyi FİFA Dünya Çempionatından mübarizəni dayandırdı. Bu Dünya Çempionatından sonra Sandro Puppo istefa verdi.
Türkiyə milli futbol komandası

Amma Dünya Çempionatındaki ərkən vidaya baxmayaraq gələcəkdə Türkiyə Dünya Çempionatında uğur əldə edəcəyinə inanırdı. Bu Dünya Çempionatında zəif və təcrübəsiz futbolçular ilə Türkiyə az qala 1/4 finala çıxa bilərdi. Amma unutmaqda olmaz ki Türkiyə elə bu oyundan 11 gün sonra Çempion olacaq Almaniyaya uduzdu. Gündüz Kılıç dövrü Zarko Mixayloviç dövrü Ciovanni Varglien dövrü Cihat Armanın ikinci dövrü Laszlo Szekeli dövrü Leandro Remondini dövrü İgnas Molnarın ikinci dövrü Sandro Pupponun ikinci dövrü Şeref Görkey dövrü Lyubitsa Spaziç dövrü Sandro Pupponun üçüncü dövrü Cihat Armanın üçüncü dövrü Sandro Pupponun dördüncü dövrü Doğan Andaç dövrü Sandro Pupponun beşinci dövrü Adnan Süvari dövrü Abdullah Qeqiç dövrü Cihat Armanın dördüncü dövrü Nikolae Petresku dövrü Coşkun Özarın birinci dövrü Doğan Andaç dövrü Metin Türel dövrü Sabri Kiraz dövrü Özkar Sümer dövrü Fethi Demircan dövrü Coşkun Özarın ikinci dövrü Candan Tarhan dövrü Yılmaz Gökdel dövrü Kalman Meszöli dövrü Coşkun Özarın üçüncü dövrü Mustafa Dənizlinin birinci dövrü Tınaz Tırpan dövrü Fatih Terim dövrü Zepp Piontek erası Fatih Terimin birinci erası Mustafa Dənizlinin ikinci dövrü Şənol Günəş erası Şənol Günəş erası (2000—2004) 2000-ci ildə Belçika və Hollandiyada keçirilən UEFA Avropa Çempionatında Türkiyə millisinin uğurlu nəticəsindən sonra Mustafa Dənizli millidən ayrılır. Onu Türkiyə millisinin məşqçi postunda Şənol Günəş əvəzləyir. Şənol Günəş Türkiyə millisi ilə məşqçi kimi ilk oyununa, 6 avqust 2000-ci il tarixində Bosniya və Herseqovinanın paytaxtı Sarayevo şəhərində yerli milliyə qarşı oyunda çıxır. Şənol Günəşin rəhbərliyi altında Türkiyə millisi debüt oyununda Bosniya və Herseqovinaya 2-0 hesabı ilə məğlub olur. Bu məğlubiyyətdən sonra Türkiyə millisi 2002-ci ildə Cənubi Koreya və Yaponiyada keçiriləcək Ünal Karaman dövrü Ersun Yanal dövrü Fatih Terimin ikinci erası Fatih Terimin ikinci erası (2005—2009) 2005-ci ildə Türkiyə millisinin sükanı arxasına Fatih Terim gətirildi.
Türkiyə milli futbol komandası

Fatih Terim bu postda Ərsun Yanalı əvəzlədi. Fatih Terim buna qədər 1993-1996-cı illərdə Türkiyə millisinin baş məşqçisi olmuşdur. Fatih Terim Türkiyə millisi ilə ilk oyununa 2005-ci ilin 17 avqust tarixində çıxıb. Yoldaşlıq oyununda Türkiyə millisinin rəqibi Bolqarıstan millisi idi. Bu oyunda Fatih Terim rəhbərliyində Türkiyə millisi 1-3 hesabı ilə rəqibinə məğlub oldu. Bu oyundan sonra Türkiyə millisi FİFA Dünya Çempionatı 2006-nın seçmə mərhələsi çərçivəsində İsmət İnönü Stadionunda Danimarka millisi ilə qarşılaşdı. Okan Buruk və Tümər Metinin fərqləndiyi oyunda Türkiyə millisi rəqibi ilə 2-2 hesablı sülhə razılaşdı. Bu heç-heçədən sonra Fatih Terimin yetirmələri Kiyevdə yerli Ukrayna millisinin qonağı oldu.
Türkiyə milli futbol komandası

Çətin səfər oyununda Türkiyə millisi Tümər Metinin yeganə qolu ilə rəqibini 1-0 hesabı ilə məğlub etdi. nda Oğuz Çetin dövrü Qus Hiddink dövrü Abdullah Avcı dövrü Fatih Terimin üçüncü erası Abdullah Avcıdan sonra 2013-cü ildə Türkiyə millisinin sükanı arxasına üçüncü dəfə Fatih Terim gətirildi. Bundan əvvəl 1993-1996 və 2005-2009-cu illərdə Fatih Terim Türkiyə millisinin baş məşqçisi olmuşdur. Fatih Terim Türkiyə millisini uzun ildən sonra 6 sentyabr 2013-cü ildə meydana çıxardı. Həmin gün Türkiyə millisi Kayseridə 2014 Dünya Çempionatının seçmə mərhələsi çərçivəsində Andorra ilə qarşılaşırdı. Umut Bulutun 3 qol vurduğu oyunda Türkiyə rəqibini 5-0 məğlub etdi. Türkiyə millisi bu oyundan sonra Fatih Terimin rəhbərliyində ardıcıl 2 qələbə qazandı. Buxarestdə Rumıniya və Tallində Estoniya milliləri 2-0 hesabı ilə məğlub edildi.
Türkiyə milli futbol komandası

Seçmə mərhələnin son oyununda Türkiyə millisi İstanbulda Hollandiya ilə qarşılaşdı. Bu oyunda Fatih Terim rəhbərliyində Türkiyə millisi rəqibinə 0-2 hesabı ilə məğlub olaraq Hollandiya, Rumıniya və Macarıstanın ardından dördüncü yeri tutaraq 2014 Dünya Çempionatına vəsiqə uğrunda mübarizəni dayandırdı. Ev formaları Səfər formaları Türkiyə milli futbol komandasının Çexiya ilə oyun üçün heyəti. 21 iyun 2016. Son çağırışlar FİFA Dünya Çempionatı UEFA Avropa Çempionatı FİFA Dünya Çempionatı İştirak: 1954, 2002 Bürünc medal: 2002 UEFA Avropa Çempionatı İştirak: 1996, 2000, 2008, 2016 Bürünc medal: 2008 FİFA Konfederasiyalar Kuboku İştirak: 2003 Bürünc medal: 2003 Ən çox oyuna çıxan futbolçuları Ən çox qol vuran futbolçuları
Türkiyə əhalisi

Türkiyə əhalisi — məqalə Türkiyə əhalisinin demoqrafik xüsusiyyətləri haqqındadır. Türkiyə dövlətində etnik bölgü üzrə ətraflı araşdırma aparan Amerika Missioner təşkilatının "Joshua Layihəsi" araşdırması. Əhali sayının dinamikası MKİ-nin 2014-cü ilə olan təxminlərinə əsasən Türkiyə Republikası əhalisinin sayına görə dünyada 240 ölkə arasında 17-ci yerdə dayanmaqdadır. Əhalinin yerləşmə məskəni Əhalinin sıxlığı Əhalinin artımı Türkiyənin 83.614.362 əhalisi vardır. Əhalinin yaş strukturu "Ünvana bağlı əhali qeydiyyatı sistemi"nə görə 31 dekabr 2013-cü il tarixinə Türkiyə əhalisinin yaş qrupları üzrə bölünməsi; Əhalinin dini tərkibi Əhalinin etnik tərkibi Türkiyə dövlətində etnik bölgü üzrə ətraflı araşdırma aparan Amerika Missioner təşkilatının "Joshua Layihəsi" araşdırması. Əhalinin linqvistik tərkibi 1927–ci il siyahıyaalınması 1935–ci il siyahıyaalınması Türkiyenin Etnik Yapısı: Halkımızın Kökenleri ve Gerçekler. Yazar: Ali Tayyar Önder. Araştırma & İnceleme Serisi: 1, Yayın No: 1.
Türkiyə əhalisi

Genişletilmiş 16. Baskı. Ankara: Fark Yayınları, 2007, 407 sayfa. ISBN 9789756424049 Türkiye'de Diller ve Etnik Gruplar. Yazarlar: Prof. Dr. Ahmet Buran, Berna Yüksel Çak. Ankara: Akçağ Yayınları, 2012, 318 sayfa. ISBN 9786055413545 Türkiye'nin Etnik Coğrafyası. Proje Kodu: 2013–26.
Türkiyə əhalisi

Proje Yürütücüsü: Şükrü Aslan. Araştırmacılar: Murat Arpacı, Öykü Gürpınar, Sibel Yardımcı. İstanbul: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, 2015, 204 sayfa. ISBN 9786055005191 Xarici keçidlər Çukurova Üniversitesi – Türkoloji Araştırmaları : Osmanlıdan Cümhuriyete Diyarbakır – Türk dili tarihinde bir dilbilimsel temas bölgesi olarak Diyarbakır Türk – Gürcü İlişkileri Ve Türkiye Gürcüleri – 1, 2 Doğu Karadeniz'de Konuşulan Diller Ve Türkçe İle.. – 1, 2 Kürtler ve Kürt Dili (Yazar: Ahmet Buran), 43–57. // Turkish Studies (ISSN: 1308-2140): International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic. — Academic journal. Editor: Sibel Üst. Volume 6/3 Summer 2011 Arxivləşdirilib 2016-04-18 at the Wayback Machine.
Türkiyə əhalisi

Ankara: Alko Dijital Baskı Merkezi, 2011, 2019 page. (türk.) Données récentes sur la population urbaine de la Turquie L'enjeu du nombre. La population de la Turquie de 1914 à 1927 Arxivləşdirilib 2015-11-07 at the Wayback Machine "1980 Genel Nüfus Sayımı: Tüm iller: İl toplamı (Şehir-köy)" (türk). Türkiye İstatistik Kurumu. 2015-11-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-4..
Mavi

Mavi – rənglərdən biri. Soyuq, sakit, bir az passiv rəngdir. O təmizliyi, ağlı və incəliyi tərənnüm edir. Həddindən artıq mavi rəng tənbəllik, süstlük yaradır. Mavi çinlilər üçün matəm, braziliyalılar üçün hüzn, hindlilər üçün həqiqət rəngidir.Mavi sülhü, sevgini ifadə edir. Xəyalpərəstlik və duyğusallıq yarada bilər. Sakitləşmək, stres atmaq, istirahət etmək üçün nəzərdə tutulan hər yerdə istifadəsi mümkündür. Yataq otaqları üçün açıq rəngləri uyğundur. Daha tünd tonları isə tənbəllik yarada bilər.
Ümbülbanu Rəsulzadə

Ümbülbanu Rəsulzadə (1888, Rusiya imperiyası – 1940, Qazaxıstan SSR) — Azərbaycanın birinci xanımı, Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin həyat yoldaşı. 1908-ci il 31 yanvarda Məhəmməd Əmin Rəsulzadə ilə ailə qurub. Ümbülbanu xanım həm də onun əmisi qızı idi. Qızı Lətifə — 1910-cu ildə anadan olub. 1929-cu ildə əslən Lahıcdan olan Damad Müslümzadə ilə ailə qurub. 1939-cu ildə həyat yoldaşını "Müsavat" Partiyası ilə əlaqəyə görə həbs ediblər.
Ümbülbanu Rəsulzadə

1941-ci ildə isə onu övladları Firuzə və İşvə ilə Qazaxıstana –Semipalatinsk vilayətinə sürgünə göndəriblər. Üçüncü övladı Sona isə xəstə olduğundan sanatoriyada saxlanılıb. Lətifə xanımla qızı İşvə Qazaxıstanda 1943-cü ildə soyuqdan və aclıqdan donub ölür. Firuzə isə təsadüfən sağ qalır. Lətifənin Bakıda qalan qızı Sonadan isə heç bir xəbər alınmır.
Ümbülbanu Rəsulzadə

Ehtimala görə, o da xəstəlikdən sağalmayıb və dünyasını dəyişib. Qızı Xalidə — Kiçik qızı Xalidə 1916-cı ildə anadan olub. Anasının ölümündən sonra Qazaxıstanda – Taldı-Kurqanda qala bilmir. Həyatını riskə ataraq 1943-cü ildə sürgündən qaçıb Bakıya gəlir. Bir müddət Seyid Hüseynin evində qalır, sonra buranın nəzarətdə olduğunu hiss edib, Şamaxı istiqamətinə gedir və sonradan ondan heç bir məlumat alınmır.
Ümbülbanu Rəsulzadə

Oğlu Rəsul – Rəsul 1918-ci ildə anadan olub. Texnikumda təhsil alıb. Rəsulun şeir yazmaq istedadı da olub. 1934-cü ildən təqib edilib. 1937-ci ilin iyulun 15-də Novxanıdakı bağlarında həbs olunaraq 19 yaşında güllələnib.
Ümbülbanu Rəsulzadə

Oğlu Azər – Azər Məhəmməd Əmin Rəsulzadə həbsdə olarkən 1920-ci ildə doğulub. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə Stalin onu Moskvaya apararkən evə gedib, ailəsi ilə görüşə bilib. İki aylıq uşağın adını dəyişib (əvvəl adı Əliheydər olub) Azər qoyub. 1937-ci ildə sürgünə göndərilən Azər 1993-cü ildə Qazaxıstanda – Karaqandada dünyasını dəyişib və gətirilb Novxanı qəbirstanlığında dəfn edilib.Ümbülbanu xanım 1920-ci ildən sonra təqiblərlə dolu həyat yaşamasına baxmayaraq Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin fəaliyyətinə haqq qazandırıb, onu müdafiə edib.1937-ci ildə, Böyük Təmizlik zamanı NKVD Ümbülbanu xanımı, Məhəmməd Əminin anası Maral xanımı, qızı Xalidə və oğlu Azəri sürgün edib. 1937-ci ildə istintaq zamanı onun mübarizliyi erməni zabitlərini belə, heyrətə gətirir.
Ümbülbanu Rəsulzadə

İstintaq materiallarından: – Deyin görək həyat yoldaşınız Məhəmməd Əmin Rəsulzadə hazırda harada yaşayır? – Həyat yoldaşım Məhəmməd Əmin Rəsulzadə 1920-ci ildən xaricdə, Türkiyənin İstanbul şəhərində yaşayır. – Həyat yoldaşınızla bu müddətdə əlaqəniz olubmu? Olubsa necə? – 1929-cu ilə qədər mən onunla məktublaşırdım.
Ümbülbanu Rəsulzadə

1934-cü ildə isə ondan 18 dollar məbləğində göndərilən pul kağızı aldım. Bundan sonra heç bir yazışmamız olmadı. – Nəyə görə ərinizlə yazışmağa son qoydunuz? – Yazdığı məktublarda həyat yoldaşım uşaqlardan narahat olduğunu bildirirdi və uşaqları təhlükədə qoymamaq üçün biz onunla məktublaşmamağı qərara aldıq… Oğlu Rəsul güllələndikdən sonra ailəsi ilə birlikdə əvvəl Qazaxıstanın Çolak-Kurqan yaşayış məntəqəsində, sonradan isə Taldı-Kurqanda – sovxozda məskunlaşıblar. Oğlu Rəsulun ölümünü unuda bilməyən Ümbülbanu xanımın ağır sürgün həyatında ürəyi partlayıb, 1940-cı ildə dünyasını dəyişib.Rəssam Rais Rəsulzadənin nənəsidir.
Sultan toyuğu

Sultan toyuğu--Porphyrio porphyrio, Gruiformes dəstəsindan bir quş növü. Status. Nadir, oturaq növdür. Yayılması. Ağzıbir gölündə və Mil düzü su hövzələrində rast gəlinir. Yaşayış yeri. Ən çox sevdiyi yuvalama yerləri gölün kənarlarındakı sıx qamışlıqdır.
Sultan toyuğu

Təbiətdə sayı. Dövlət ekologiya komitəsinin hesablamalarına əsasən 1993-cü ildə 130 min fərd qeydə alınmışdır. Lakin növün çoxillik say dinamikası göstərir ki, soyuq və sərt qışlarda bu quşların bir neçə dəfə kütləvi məhvi baş vermiş və populyasiyanın sıxlığı minimuma düşmüşdür.Adı qırmızı-kitaba düşmüşdür. Çoxalması. Qamışlıqlarda yuvalayır. Yuvalama dövrü çox uzanmışdır. Kürt yatma birinci – ikinci yumurtanı qoyduqdan sonra başlanır və 24-25 gün davam edir.
Sultan toyuğu

Yumurtadan çıxmış balalar mayın axırıncı 10 günlüyündə görünməyə başlayır. Cavan quşlar iyulun axırı – avqustun əvvəlində uçmaq qabiliyyətinə malik olur. Sayının dəyişilmə səbəbləri. Sərt qış məhvedici təsir göstərir ki, bu zaman sultan toyuqları külli miqdarda tələf olurlar. Qorunması üçün zəruri tədbirlər. Sərt qışlarda – yemsizlik dövründə quşların tələf olmaması üçün qida ehtiyatını təmin etmək. Onları volyer şəraitində çoxaldıb təbiətə buraxmaq məqsədilə tədqiqatlar aparmaq.
1987

8 dekabr — Vaşinqtonda SSRİ ilə ABŞ arasında tarixdə ilk dəfə olaraq qısa mənzilli raketlərin məhv edilməsi haqqında saziş imzalanması. 15 may — Azərbaycan müəllimlərinin X qurultayının keçirilməsi. Laçın rayonu ərazisində Qaragöl Dövlət Təbiət Qoruğunun yaradılması. Qax rayonu ərazisində İlisu Dövlət Təbiət Qoruğunun yaradılması. Toshiba — Kongsberg qalmaqalı 9 yanvar — Ana Tatancelo 30 yanvar — Arda Turan, Türk futbolçu. 2 fevral — Jerar Pike, İspaniyalı futbolçu. 5 fevral—Özgə Gürəl, türk aktrisa Poli Genova—Bolqarıstanlı müğənni 11 mart — Kseniya Sokolyanskaya — Rusiya telejurnalisti, aparıcı.
1987

19 aprel — Mariya Şarapova, rus tennisçi. 21 aprel — Anastasiya Prixodko, Ukraynalı müğənni. 4 may — Sesk Fabreqas, İspaniyalı futbolçu. 10 may — İvan Rakitiç 16 may — Can Bonomo, Türk müğənni. 24 iyun — Lionel Messi, Argentinalı futbolçu. 12 oktyabr — Fəxri Qorutürk, Türkiyə Respublikasının 6-cı prezidenti.
Hesablama maşını

Mexaniki kalkulyator və ya hesablama maşını, hesabın elementar avtomatik əməliyyatlarını yerinə yetirmək üçün istifadə edilən mexaniki qurğudur. Əksər mexaniki kalkulyatorlar kiçik stolüstü kompüterlərə ölçüdə oxşar idi və elektron kalkulyatorun gəlməsi ilə öz yerini onlara vermişdir. Blez Paskal 1642-ci ildə mexaniki kalkulyatoru icad etdi.Bu Paskal Kalkulyatoru və ya Pascaline adlandırıldı və 17-ci əsrdə yeganə mexaniki kalkulyator idi . Yüz il sonra 1851-ci ildə istehsal etdilən Thomas hesablayıcısı yeni hesablama qurğusu oldu.Bu ofis mühitində hər gün istifadə edilən kifayət qədər güclü və kifayət qədər etibarlı birinci mexaniki kalkulyator idi. 1887-ci ildə təqdim edilən hesablayıcı maşın hər rəqəm üçün doqquz açarın (1-dən 9-a) birliyindən ibarət olmuş klaviaturadan istifadə edən birinci maşın idi. 1902-dən istehsal edilən Dalton hesablayıcı maşını 10 aparıcı klaviaturaya malik idi.1901-ci ildən mexaniki kalkulyatorlarda elektrik mühərrikindən istifadə olundu. Mexaniki kalkulyatorların 120 il ərzində davam etmiş istehsalatı 1970-ci illərin ortalarında dayandırıldı.
Hesablama maşını

Çarlz Babbage mexaniki kalkulyatorları həddindən artıq dəyişdirərək iki yeni növünü layihələşdirdi . Birincisi avtomatik mexaniki kalkulyator idi, onun fərq mühərriki avtomatik hesablaya və riyazi cədvəlləri çap edə bilirdi. İkinci daha sadə modeli proqramlaşdırıla bilən mexaniki kalkulyator idi. Onun analitik mühərriki Babbage 1834-cü ildə layihələşdirməyə başladığı mühərrik idi. Qədim tarixi Riyazi hesablamalarda vaxta qənaət etmək və insan səhvlərinin aradan qaldırılması arzusu yəqin ki, hesab elminin özü kimi qədim arzulardandır. Bu arzu müxtəlif hezsablama üsullarının dizaynı və yaradılmasına gətirib çıxarmışdı, əvvəlcə çay daşları kimi kiçik obyektlər qrupu ilə , sonra idarə lövhələri üzərində sayğaclarla hesablamalar aparılmışdı.Bu alət yəqin ki Hindistanda Semidit yarışçıları tərəfindən ixtira olunmuşdur ki, bu da Avropandan Çin və Yaponiyaya kimi böyük bir ərazidə yayılmışdır. Sonralar John Napier 1617-ci ildə özünün sayma çubuqlarını hazırladı.Daha sonralar bu hesablama alətinin müxtəlif növləri çıxdı.
Hesablama maşını

Yalnız 1642-ci ildə Blaise Pascal bu gün də istifadə olunan ilk mexaniki hesablayıcı maşın hazırladı. 1937-ci ildə İBM-ə Hovard Aiken Avtomatik hesablama maşınını təqdim etdi Mexaniki Kalkulyatorların ixtirası Blaise Pascal 1642-ci ildə mexaniki kalkulaytoru ixtira etdi.3 il səydən və 50 təcrübədən sonra o öz kalkuyatorunu ictimaiyyətə təqdim etdi.O növbəti on il ərzində bu maşınlardan 20 ədəd hazırladı.Bu maşın bilavasitə iki ədədi toplaya və çıxa, o cümlədən təkrar bölə bilirdi.Bu maşın dəfələrlə özünü sübut etdi.Paskal, hesablama maşınını üç yüz il əvvəl 19 yaşında olarkən yaratmışdı. O mexaniki iş görmək ideyasını düşündü və bu məqsədlə layihə yaratdı. 1672 – ci ildə Gottfried Leibniz Paskal kalkulyatorunda birbaşa vurmanı əlavə etmək üzərində işləməyə başladı.Buna baxmayaraq o paskal maşının üzərində bunu həyata keçirə bilmədi. O tamamilə yeni hesablama maşını yaratdı ki, bu da Stepped Rockoner adlandırıldı.Hərfi tərcümədə Addımlı hesablayıcı kimi tərcümə olunur.
Hesablama maşını

O Leybnis təkərlərindən (Leibnez wheels ) istifadə etdi. Leibnez 1694 və 1706-cı illərdə iki addımlı hesablama maşını yaratdı.Yalnız 1694-cü ildə yaradılan maşın 250 il Göttingen universitetinin çardağında qaldıqdan sonra 19-cu əsrdə yenidən tapılaraq düzəldildi. Digər Hesablama maşınları Schickard, Pascal və Leibniz 17-ci əsrdə saat mexanizmi qaydasından ilhamlandılar.Lakin sadə düşünülmüş çarxlar bu məqsəd üçün kifayət deyildi. Schickard keçiriləcək daşıma üçün bir dişli "Xarab Ötürücü" –nün istifadəsini təqdim etdi.Paskal isə onu daha da yaxşılaşdırmışdır. Hesablayıcı maşın üçün saat prinsipi 17-ci əsrin texnoloji imkanları ilə, əlavə yenilik olmadan tam səmərəli hesablayıcı maşın yaratmaq mümkün deyildi.Çünki daşıma akkumulyator boyunca bir neçə yerə ötürüləndə mexanizmin işi pozula bilərdi.17-ci əsr hesablayıcı saatlarından bu günə qədər gəlib çatan olmayıb, ona görə də onları tam səmərəli mexanizmlər adlandırmaq olmaz.Daha müvəffəqiyyətli hesablama maşını 18-ci əsrdə İtalyan Giovanni Poleni tərəfindən yaradılmışdı və bu iki hərəkətli hesablanma saatı idi. 1623-cü ildə Almaniyalı Astronomiya professoru Wilhelm Schickard Johannes Keplerə göndərdiyi iki məktubunda hesablama saatlarının layihəsini işləyib hazırlamışdı.Peşəkarlar tərəfindən inşa ediləcək ilk maşın onun inşası zamanı dağıdılıb və 1624-cü ildə Schickard bu layihəni tərk etdi.Bu təsvirlər 1718-ci ildən Michael Hanschın yazdığı “Keplerin məktubları” kitabından başlayaraq əsrlər boyu müxtəlif əsərlərdə çap olundu.1960-cı ildə ilk dəqiq surətin qurulması göstərdi ki, Schickardın maşını bitməmiş layihəyə malikdi və onun işləməsi üçün təkərlər və yaylar əlavə olunmalıdır.Bu surətlərin istifadəsi vahid diş ötürücünün bir hesablama saatından istifadə edərkən tələblərə cavab verməyən mexanizm olduğunu göstərdi.
Hesablama maşını

1643-cü il ərzində Rouendən olan Fransız saatsazı Paskalın işini eşitdikdən sonra özünün hesablama saatını layihələşdirməyə başladı. 1659-ci ildə İtalyan Tito Livio Burattini doqquz müstəqil təkər ilə və hər bir təkər də kiçik daşıma təkəri ilə qoşalaşmış bir maşın inşa etdi. 1666-ci ildə Samuel Morland pulların məbləğini əlavə etmək üçün nəzərdə tutulmuş bir maşın icad etdi. Bu Burattini maşını ilə çox oxşar idi. Morland də Napier çubuqları əsasında maşın yaratmışdır. 18-ci əsrdə avtomatik vurmanı yerinə yetirən ilk mexaniki kalkulyator yarandı.Bu maşın 1709-cı ildə Giovanni Poleni tərəfindən layihələşdirilmiş və qurulmuşdu.O ağacdan hazırlanmışdı və o dövrdə ən uğurlu hesablama maşını hesab olunurdu.Bu əsrdə yaradılan bütün maşınlar üçün bölmə əməlini həyata keçirmək üçün əlavə operator tələb olunurdu.
Generalissimus

Generalissimus (lat. generalissimus) — bir sıra ölkə ordularında ali hərbi rütbə. Bəzi ölkələrdə yüksək hökumət adamlarına və ya hökmranlıq edən ailə üzvlərindən bəzilərinə verilən fəxri ad. Bir qayda olaraq bu rütbə müharibə dövründə böyük ordu birləşmələrinə komandanlıq etmiş generallara verilir. Bəzən bu ad dövlət başçılarına və kral ailə üzvlərinə də verilib. Tarixdə ilk generalissimus rütbəsini 1569-cu ildə Fransa kralı IX Karlın qardaşı 18 yaşlı gələcək kral Henrix Valua almışdır. Fransa tarixində 12, Avstriya tarixində 9, Almaniya tarixində 3, İtaliya tarixində 3, Çin tarixində 6, Rusiya tarixində 6, SSRİ tarixində 1 nəfər generalissimus rütbəsi daşımışdır.
Daosizm

Daosizm — milli dindir. Daosizm (Çin 道教 — dàojiào) din və fəlsəfə elementlərini özündə birləşdirən Çin ənənəvi təlimi olan Tao və ya "şeylərin yolu" doktrinasıdır Dini və fəlsəfəni birləşdirən "San tzyao" adlanan üç ənənəvi Çin təlimlərindən biridir. Lüğətdə "Dao" "yol" deməkdir. Termin kimi "Dao-tzyao" "yol haqqında təlim" və ya Tien Tao "Səmanın yolu" səfi təlim kimi hələ e.ə. IX əsrlərdə Sarı İmperator Xuan-di tərəfindən yaradılmışdı. İlkin mənbəyi ibtidai sehrə və şamanizmə gedib çıxır. Din kimi e.ə. II əsrdən etibarən yaranmağa başlasa da, Daos dini sistemi isə artıq III–IV əsrlərdə formalaşdı.
Daosizm

Dinin əsasında Çju imperiyasının şaman kultu, ölümsüzlük ideyası, mistik mərasimlər və fəlsəfə ənənəsi durmuşdu. Daoizm harmoniyaya çatmağın təlimi əsasında yaradılmış dindir. Taoizm (Daoizm ya da Taoculuk olaraq da xatırlanar), Çin dilində: [pinyin]: "Daojiao" kimi deyilir. Daojia iki ayrı sözün Türkcədəki qarşılığı olaraq istifadə edilməkdədir. Daojiao Çin mədəniyyətində bir dinə işarə edərkən, Daojia isə bir fəlsəfə, düşüncə məktəbini izah edir. Ancaq ikisi də qaynağını Laozinin əsəri Tao Te Chingdən götürmüşdür. Düşüncə məktəbi olaraq Taoizmin qurucusu Laozinin ardından Zhuangzi də bu axının ən əhəmiyyətli nümayəndəsidir. Çin dini ənənəsinə aid ən original təlimlərdəndir.
Daosizm

Taoçuluğun ortaya qoyduğu din anlayışı, Çin dini ənənəsinin, daha çox metafizik məzmunlu təlimləri üzərinə qurulmuşdur. Bu onu Çin mədəniyyəti içərisindən çıxmış Konfutsiçilikdən ayıran ən böyük xüsusiyyət olmuşdur. Taoizmin qurucusu Laoziyə görə obyektlərə və anlayışlara verdiyimiz mənalar arzuları və məqsədləri doğurarlar. Yaxşı və pis, alçaq və yüksək, işıqlıq və qaranlıq kimi. Bu mənalardan qopmamız arzu və məqsədlərimizdən ayrılmamız nəticəsində hərəkətsizliyə çatarıq. Hərəkətsizlik bir dəfə qavrandığında uyğun həyata keçiş qapısı açılar. Keçmişin peşmanlıqları və gələcək qayğısı və planları kimi gerçək həyatdan qoparan təsir edər eyni zamanda insan həyatında bir növ balanssızlıq halı yaradar. Uyğun həyat və təbii axış insanın içində olduğu an ilə inteqrasiya olunaraq yaşamasını təmin edər.
Daosizm

Bu uyğunlaşmaya yolu izləmək deyilir. Yol mənasını verən tao sözüylə nəzərdə tutulan budur. İşdə bu təlimləri ortaya qoyan və Taoizmin qurucusu olaraq bilinən Laozinin həyatı haqqında məlumatımız çox azdır. Onun yaşayıb yaşamadığı belə müzakirə edilmişdir. Haqqında bir çox görüş ortaya atılmış və əfsanələr uydurulmuşdur. Çinin məşhur tarixçilərindən Sima Qian E. Ə. 100 ildə yazdığı Shiji (şı-ci) adlı əsərində Lao-zinin bioqrafiyasını bu şəkildə yazmışdır: ‘‘Lao-Tzu Chou dövlətinin Ku mıntıkasında Li-hsianggda Chü-jen kəndində doğulmuşdur. Öz adı Erh, ailə adı Li, müstear adı Dandır.
Daosizm

Chou sülaləsi imperatorluğunun tarixçisi və kitabxana gözətçisidir." Buna görə onun əsl adı Li Dandır (Lao-Tandır). Lao-Tzu, ona verilmiş bir ləqəbdir; ‘‘Qoca Müdrik mənasını verər Çin şifahi ənənəsində E. Ə. 604 deyə bilinən doğum ili, Shı-chıda qeydli deyil. Bu, tarixin daha sonraları təyin olunduğunu göstərməkdədir. Bununla birlikdə bu sənəd onun yaşadığını göstərən ən yaxşı dəlil olaraq qəbul edilməkdədir. Mifologiyaya görə, Laozinin anası nurdan hamilə qalmış, 80 il sonra ağ saçlı, ağ saqqallı bir uşaq doğmuş. İşdə Laozi, yəni qoca uşaq ləqəbi buradan gəlməkdədir.
Daosizm

Bu əfsanə daha irəliyə aparılaraq doğum tarixi E. Ə. 1321-ci ilə qədər çıxarılmış və müqəddəs bir adam olaraq göstərilmişdir. O zaman Lao-chun adını almışdır. Bəzi araşdırmaçılara görə, bu kimi uydurma hekayələrin çoxu Budizmdən sonra Budist hekayələrinə rəğbət üçün yazılmışdır. Tarixi dövrlər Şamanik Köklər (E. Ə. 3000 — E. Ə. 800) Taoizmin xüsusilə bəzi mistik xüsusiyyətləri və rituallarında şaman köklərin qalıqlarını görmək mümkündür. Şimal Çində Sarı Çay yaxınlarında bəzi qəbilələrdə vu deyilən şamanlar yaşamaqda idi. Qəbilənin təbii fəlakətlərlərə, xəstəliklərə qarşı təbiət ruhlarıyla qurduqları əlaqəylə dərman tapmağa çalışan şamanların müvəffəqiyyətsizlikləri ölümlə cəzalandırıla bilirdi.
Daosizm

Çou xanədanlığı dövründə şamanların vəzifələri arasında ruhları dəvət etmək, yağış yağdırmaq, şəfaçılıq, kəhanət tapılırdı. Şamanik tətbiqlərin ən açıq görünüşü Xan xanədanlığı (E. Ə. 206 — B. E. 219) əsnasında Taoçuluğun dini və büyüsəl istiqamətlərində meydana çıxmışdı. Klassik Dövr (E. Ə. 700 — E. Ə. 220) Çou imperatorluğunun siyasi və ictimai strukturları E. Ə.
Daosizm

770-də dağılmağa başlamışdı. Sonrakı beş yüz il feodal bəylərin bir-birləriylə zidd düşdüyü siyasi qarışıqlıq və iç döyüşdüyü bir dövr olmuşdu. Bu dövrdə Çinin məşhur filosofları Konfutsi, Mencius, Mo-tzu, Təqdim et-tzu və Taoizmin böyük mütəfəkkirləri Lao-tzu, Chuang-tzu və Lieh-tzu yaşamışdı. Taoizmin fəlsəfəsinin qurucusu Lao-tzu, cənubdakı feodal Çu əyalətində Li Erh adıyla tanınan, təhsilli üst sinifə mənsub və imperatorluq arxivində çalışan bir kitabxanaçı idi. Tao, həm Lao-tzu həm Chuan-tzu tərəfindən aydın olduğu şəkliylə sözlə ifadə edilə bilməz buna görə onunla əlaqədar simvolik bir izahat istifadə etmişlər. Taonun bəşəri hər hansı bir zehini quruluş ilə aydın olmayacağını Onun mənfiləyici sifətləri sayılaraq göstərilməyə çalışılmışdır; adsız, şəkilsiz, surətsiz, görünməyən, eşidilməyəndir O. Chuang-tzuya görə Tao səmavi bərabərlənmənin, bütün ziddləri və ziddiyyətləri bərabər edən mütləq birlik halıdır. Din Olaraq taoizm Eva Vong Taoizm dininin panteist və plüralist olduğunu ifadə edər. Tanrılar, ruhlar və ölümsüzlər sahib olduqları güc və işıqlanma dərəcəsinə görə Taoist panteonunda sıralanarlar. Ən yüksək səviyyəli tanrılara T'ien-tsun və ya Göksel Əfəndilər deyilir, onları Ti (İmperator), Hou (İmperatoru tərəfindən), Vang (Kral), Hsien (Ölümsüz) və Shen (Ruh) izlər.
Daosizm

Taoist dini xalq inancları və yerli kültler ilə qarışdığı üçün tanrıları tarihöncesi zamandan qalma təbiət ruhlarını, xalq qəhrəman və alimlərini, digər dinlərin tanrılarını və ölümsüzlük axtarışındakı kültlerin qurucularını da ehtiva etməkdədir. Kimilərinin Tao, uluğun qurucusu olaraq gördükləri Lao-tzu bu dində T'ai-shang Lao-chün adıyla tanrılaşdırılmışdır və Taoist dininin bütün Taoistlərcə qəbul edilən patriarxıdır. İnanc əsasları Daoizmin əsas doqması insan ruhunun ölməz olması ətrafında qurulub. Daoizm xoşbəxtliyə çatmaq üçün 3 yolu təqib etməyi məsləhət bilir: Təbiət yolu, Səma yolu və Yer yolu. Daoizmdə əsas kateqoriya "Dao"dur. Dao "Qanunauyğunluq, prinsip" deməkdir. Dao – hər şeyin başlanğıcı və kainatın təməl qanunudur. İki cür təcəlli edir.
Daosizm

Birinci halda, təkdir, hər şeydən ayrılıb heç nə etməyəndir, daim sükut halındadır, ağılla dərk olunmaz, təsvir olunmaz və adsızdır. İkinci halda isə, hər şeyi ehtiva edəndir, hər yerdə vardır, dünya ilə bir yerdə dəyişən su kimidir, ağılla dərk olunan, təsvir olunandır və adı vardır. Təsvir olunandır və adı var. II təməl kateqoriya "De" adlanır və xeyir qüvvə deməkdir. De Daonun ayrılmaz hissəsidir, dünyanı şəkilləndirir və onu qoruyur. Daonun yoluna De qüvvəsi aiddir. Dao – yol, kainatın özü, güc, kainatda intizam yaradan rizadır. De – Daodan çıxan fəzilət, əxlaq, mənəviyyatdır.
Daosizm

Çin hakiminin nəslinə ötürə biləcəyi səmavi qüvvədir. Dao De formasında bütün canlılarda təcəssüm edir. De varlıqları formalaşdıran və dünyanı reallığa çevirən ümumbəşər prinsipdir. Daoizmin məktəbləri müxtəlif etik normaları irəli sürürdülər, bunlara 5 əxlaq prinsipi və 10 fəzilət aid edilir. Əxlaq prisipləri: öldürmə, yalan danışma, oğurlama, şərab içmə, zinaya yol açma. Fəzilətlər: oğul borcu, böyüklərə hörmət, ətrafdakılara məhəbbət, səbir, pis əməllərdən çəkindirmək, özünüqurban, heyvan və bitkiləri çoxaltmaq, yol və quyuları tikmək, cahilləri öyrətmək, müqəddəs mətnləri oxumaq və mərasimləri keçirtmək. Əsas prinsip U-Vey "sükunət"dir. İnsan dünya nizamına uyğunlaşmalı, güc sərf etmədən Daoya tabe olmalıdır.
Daosizm

İnsan yaxşı ilə pisi, gözəl ilə çirkini bilməli, düzgün, sadiq və qabiliyyətli olmalıdır. Lao həmçinin savaşa qarşı idi. Ali insanlar hüzur və sülhə dəyər verməlidir. Sevgi, hörmət və itaətlə pisliyə qalib gəlmək olar. Lao-tzı savaşın əleyhinə çıxış edirdi. Müqəddəs kitablar 1)"Dao de tzın"/Yol və onun gücü-Daoizmin əsas kanonu sayılır. Dao "yol, çayın axarı", De "davranış qanunu, mənəviyyat nümunəsi" deməkdir. Rəvayətə görə ömrünün sonuna yaxın Çini tərk etmək qərarına gələn Lao-tzını sərhəddə saxlayırlar. Bu qərib qocanın simasında müdriklik görən məntəqə rəisi ondan ölkəni tərk etməzdən öncə bildiklərini qısa şəkildə yazmağı xahiş edir.
Daosizm

Lao-tzı 5000 heroqlifdən ibarət "Dao de tszın" adlı fəlsəfi traktatı bir gecəyə yazır, sübh tezdən isə Çini həmişəlik tərk edir. 2)"Çjuan tszı"-Müəllifi Daosizmin ikinci banisi sayılan Çjuan Tzının əsəri 3 hissədən ibarətdir: 7 başlıqlı Daxili (ney pyan), 8-dən 22dək Xarici (vay pyan) və 23-dən 33-dək Qarışıq (tzya pyan) bölmələr e.ə. IV–III əsrdə. Yalnız "Daxili bölmə" onun öz əlyazması sayılır, digər iki bölmə isə tələbələrin əlyazmasıdır. Əsər "Dao De tzın"dən fərqli olaraq daosizm fəlsəfəsini əlvan pritça və mifoloji materiallar əsasında, əyani şəkildə illüstrasiya etmişdir. 3)"Le tszı"nın müəllifi Le Yuydur e.ə. IV–III əsrdə. Daoistlərin təbiət və ətraf dünya ilə bağlı fəlsəfi prinsipləri izah olunur.
Daosizm

İnsanın şəxsi rifahının onun ictimai mənfəətindən üstün olduğu ideyasına yer verilir. 4) Bunlardan əlavə V əsrdə 250 mətndən ibarət Daos kanonu "Dao Tzan" (Daonun xəzinəsi) formlaşmağa başlayır, 1607-ci ildə isə 56 mətn əlavə olunmaqla tamamlanır. Daoizmdə ölümsüzlüyü əldə etmək üçün insanlara kimyagərlik, yoqa, sağlam qidalanma və pəhriz, sehir və müxtəlif güclü ilahlara dua və niyaz kimi xüsuslar kömək edə bilər. Daosizmdə meditasiya nəticəsində ən ali ezoterik nöqtəyə (Çji) çatmaq olur. Meditasiya metodu Vipaşyana adlanır. Kanonlarda bu cür təsvir olunur: "Əvvəl sakit oturub, heç nə haqqında düşünməməlisən. Ruhunu qoruyub, fikirlərini sükunətdə saxlamalısan. Nəfəsini daim kontrol altında saxlamalısan.
Daosizm

Və ancaq bu zaman ürəyindəki atəş aşağı enib, kontrol altında saxlamalısan. Və ancaq bu zaman ürəyindəki atəş aşağı enib, böyrəklərdəki su yuxarı qalxanda iki başlanğıc bir-birinə qarışmaqla ölümsüzlüyə çata bilərsən." Dinə giriş 6 yaşında başlayır, qızlar və oğlanlar bu yaşda dini təhsil almaq üçün rahiblərin yanına göndərilir (m.aydın DT, 68). Rahiblik institutu VII–VIII əsrlərdə yarandı. 1901-ci ilədək qız və oğlanlar bir monastrda yaşayırdılar, sonra isə monastrlar ayrıldı. Mərasimlər ikipilləli iyerarxiya şəklində təmsil olunan ruhani siniflər tərəfindən həyata keçirilir. Yuxarı pillə "Dao-şi", ritualları keçirmək hüququna sahibdir. İbadət qədim Çin ədəbi dilində hər ayın 1-ci və 15-ci günü yerinə yetirilir.
Daosizm

Ölümdən sonra ruhları yerə qayıtmaması üçün məzarın üstündə müəyyən ritualları keçirirlər: qurban kəsirlər, yemək, paltar, zinət əşyaları, heykəlciklər və musiqi alətləri gətirib qoyurlar. İl dönümlərində qəbrlər üzərində pul yandırırlar. İnanca görə bunlar edilməsə yerə qayıdan quy adlı ruh (ac ruh), istənilən bədənə daxil ola bilər. Çjay mərasimi təmizlik mərasimidir. Bədənin təmizlənməsi üçün oruc tutulur ət və süd məhsulları yeyilmir. Mistik — e.ə. IV əsr. Təbiət qanunlarına inanılır və meditasiya yolu ilə dərk olunacağına inanılır.
Daosizm

Sehirbazlıq məktəbidir. Sehir və cadu böyük yer tutur. Məsih inancı Li Xuan Daos üsyanlarının başçısına verilən addır ki, o da V əsrə aid olunan Lao Tzının "Çevrilmələrə aid kitab"ında məsihin adı ilə bağlıdır. Məsihin gəlişi ilə xalqlar rahatlıq və hüzur tapacaqlarına inanılır. Məbədlər Daoizmin ilk dövrlərində mühüm yer tutmamışlar, yalnız Buddizmin təsiri altında VII–VIII əsrlərdən tikilməyə başlandı. Məbədə Miao, monastırlara Kunq, monastır məbədinə Kuan deyilir. Çoxu Çinin şimalında tikilirdi, çünki cənubda buddist məbədləri artıq vardı. Ən məşhur məbədlərdən Louquan terrasasıdır ki, məhz burada Lao-Tzı öz tələbələrinə dərs keçməyi rəvayət olunur.
Daosizm

Daha sonra Ağ buludlar məbədi ən böyüyü sayılır. Siçuan rayonunda 739-cu ildə (Tan sülaləsi dövründə) taxtadan tikilmişdi və 1166-cı ildə yanmışdı. Bu dövrdən etibarən dəfələrlə tikilib dağıdılmışdı. Vaxtilə burada Çançun yaşamışdır və məzarı da burada yerləşir. Monqolların hücumu nəticəsində bir hissəsi salamat qalmışdı və indiki kompleksin təməli onun üzərində inşa edildi. İndi məbədin ərazisində "Ümumçin daos assosiasiyası", "Daos akademiyası", nəşriyyat, daosların hazırlıq kursu və təlim mərkəzləri və s. yerləşir. "Ümumçin daos assosiasiyası" 1957-ci ildə açılmışdı və siyasi səbəblərə görə 1966–1976-cı illərdə bağlanmışdır. Nəhayət, 1980-ci ildə yenidən öz fəaliyyətini bərpa edə bilmişdir.