LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Fətulla Hüseynov

Şəxsi həyatı Ailəli idi, Tahir və Adil adlı oğlu var. 2012-ci il 9 avqustda onun oğlu Tahirə məxsus "Toyota" markalı avtomobil yoldan çıxaraq aşıb. Nəticədə avtomobilin sürücüsü T.Hüseynov aldığı xəsarətdən hadisə yerində dünyasını dəyişib. Azərbaycanda Fətulla Hüseynov "qara polkovnik" ləqəbi ilə tanınırdı. Təltif və mükafatları Xarici keçidlər "Qara Polkovnik" ləqəbli komandir Fətulla Hüseynov
Niyazi Bayramov

Niyazi Bayramov (tam adı: Niyazi Müzəffər oğlu Bayramov; 26 mart 1956, Bakı) — Gəncə Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı (2018-ci ildən). Niyazi Müzəffər oğlu Bayramov 1956-cı il martın 26-da Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1980-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Hüquqşünaslıq fakültəsini bitirmişdir. 1980–1986-cı illərdə Azərbaycan Respublikasının Vəkillər Kollegiyasının üzvü kimi 4 saylı Hüquq məsləhətxanasında vəkil işləyib. 1986–1992-ci illərdə Səbail Rayon İcra Hakimiyyətində şöbə müdiri, 1992–1995-ci illərdə Səbail Rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının müavini, 1995–1997-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsinin sədri yanında İnspeksiyanın rəisi, 1997–2001-ci illərdə Gəncə Şəhər Gömrük İdarəsinin rəisi, Dövlət Gömrük Komitəsində Baş İdarə Rəisinin müavini, 2009–2012-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Qarabağ Regional Mərkəzinin, 2012-ci ildə Sumqayıt Regional Mərkəzinin rəisi, 2012–2018-ci illərdə isə Mingəçevir Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifələrində çalışıb.Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 28 avqust 2018-ci il tarixli Sərəncamı ilə Gəncə Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin edilib.Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür. Qarabağ müharibəsi iştirakçısıdır. Polkovnikdir. Ailəlidir, 2 övladı var.
Arıçılıq

Antraktidadan başqa dünyanın istənilən yerində rast gəlinir. İşçi arının ömrü 40 gün olur. 17–18 günlükdə arılar artıq bala çıxarırlar. Qüvvəsi, yəni işçi arı sayı çox olan arı ailəsi ildə 35–40 kq təmiz bal verə bilir. Onlar 15 km.-ə qədər yol qət edə blirlər. Arı 15 km məsafədə yaxşı şirə taparsa, qayıdıb o biri arılara da xəbər verə bilir. Bu zaman bütün arılar həmin yerə uçurlar. Arılar həm yaxşı şirə olan yeri hiss edirlər, həm də onlara qulluq edən insanı tanıyırlar. Onların əmələ gətirdikləri bal faydalı qidadır.
Arıçılıq

Bal arısı koloniyalarında da kimyəvi maddələr yolu ilə qidanın qaynağını göstərmə və təhlükəni xəbər vermə davranışları müşahidə olunur. Bundan başqa ana arının genetik proqramına kodlanmış informasiya ilə sintezlənən bəzi xüsusi kimyəvi maddələr də mövcuddur. Bu qoxular vasitəsilə də işçi arıların yumurtalıqlarının böyüməsinə mane olunur. Törəmə qabiliyyəti olmayan bu işçilərə sadəcə pətəyin içində və xaricindəki fəaliyyətləri yerinə yetirmə vəzifəsi tapşırılır. Arıçılığın xalq təsərrüfatında rolu Arılar müxtəlif çiçəklərdən qida maddəsi toplayıb onları orqanizmində yenidən işləyərək qiymətli məhsullara: bal, mum, vərəmum, arı südü və s. çevirirlər. Bal qiymətli qida məhsulu olmaqla yanaşı, həm də insanların xəstəliklərinin müalicəsində uğurla tətbiq edilir. Mum sənayesinin 40-dan artıq sahəsi: o cümlədən, metallurgiya, radiotexnika, avtomobil, aviasiya, kimya və s.üçün qiymətli xammaldır. Mum təbabətdə müxtəlif məlhəmlərin, plastırların və s.hazırlanmasında, mumdakı efir yağları, ətriyyat sənayesində tətbiq olunur. Vərəmum (yaxud arı yapışqanı) bir çox lakların istehsalında əvəzedilməz xammaldır.
Arıçılıq

Son vaxtlar vərəmum təbabətdə geniş işlədilir. Arıların çiçəklərdən topladığı çiçək tozu zülal və vitaminlərlə zəngin olduğundan ondan pəhriz və bioloji stimullaşdırıcı kimi istifadə edilir. Çiçək tozunun tərkibində çoxlu miqdarda protein, sulu karbonlar, antibiotiklər, karotin, C vitamini, B, D, E vitaminlərqrupu və s.vardır. Bunlardan əlavə çiçək tozunun tərkibində fosfor, kalsium, maqnezium, dəmir və başqa mikroelementlər vardır. Arı südü təbabətdə işlədilir. O maddələr mübadiləsini və qan dövranını normallaşdırır. İnsan orqanizminə daxil olan arı südü ona gümrahlıq verir, iştahı artırır və orqanizmdəki nasazlıqları aradan qaldırır. Arı zəhərindən revmatizmin, infeksion poliartritlərin, sinir sistemi xəstəliklərinin müalicəsi üçün dərman preparatları hazırlanır. Arıların entomofil (həşəratla tozlanan) bitkiləri tozlandırmaqla verdiyi xeyiri pulla hesabladıqda arıxananın mövsüm ərzində hasil etdiyi bütün məhsulların (bal, mum, vərəmum, çiçək tozu, arı südü və arı zəhəri) dəyərindən bir neçə dəfə çox olur.
Arıçılıq

Bitki toxumçuluğunda, meyvə və giləmeyvə bitkilərinin, istixanada yetişdirilən tərəvəzliklərin tozlandırılmasında arılardan istifadə edilmədən yüksək və keyfiyyətli məhsul almaq mümkün deyildir. Arı cinsləri Arı ailəsində bütün arıların işi var. Tək istisna erkək arılardı. Erkək arılar nə pətəyin qorunmasinda, nə təmizliyində, nə də qida tədarükündə iştirak edərlər. Onların pətəkdəki yeganə funksiyaları ana arını mayalandırmaqdır. Cütləşmə orqanlarından başqa dgiər arılarda olan xüsusiyyətlərin demək olar ki, heç birinə sahib olmadıqlarından, sadəcə ana arını mayalandırmaqla məsuliyyət daşıyırlar. Qış aylarında pətəkdə ancaq ana və işçi arılar olur. Çünki qış gəlməmiş, erkək arılar ya pətəkdən bayıra atılır, ya da öldürülürlər. Lakin qış mövsümü bitdiyində işçi arılar erkək arılar üçün pətək inşa etməyə başlayırlar.
Arıçılıq

Ana arı isə şan qovuqcuğuna erkək arıları yetişdirən yumurtalarını qoyur. May ayının əvvəlində erkək arılar qovuqcuqlardan çıxmağa başlayırlar. Ümumiyyətlə bu aylar qoca ana arının yeni arı ailəsi qurmaq üçün pətəkdən ayrıldığı və pətəkdə yeni ana arıların yetişdirildiyi aylardır. Məhz bu dönəmdə yeni yetişmiş ana arı yumurta qoymaq üçün cütləşmə uçuşuna çıxır. Bu da işçi arıların erkək arı yetişdirmə səbəblərindən biridir. Bal arıları ailə halında yaşayırlar. Onların ayrı-ayrı fərdləri təklikdə yaşayıb çoxalma qabiliyyətinə malik deyillər. Buna görə də bal arıları üçün "ailə" bioloği təsərrüfat vahididir. Arı ailəsi bir ana arıdan, minlərlə işçi arıdan və yay vaxtı bir neçə yüz erkək arıdan ibarət olur.
Arıçılıq

Yazın axırlarında əmələ gələn erkək arılar yayın axırınadək yaşadıqdan sonra ölürlər. Qışlamaya yalnız ana və işçi arılar qalırlar. Ana arı öz böyüklüyü ilə başqalarından seçilir. Onun uzunluğu 20–25 mm, çəkisi isə 200 mq-dan artıq olur. Ana arı böyüklüyündən başqa, xarici görünüşü ilə də fərqlənir. Cavan mayalanmış ananın qarıncığı yixarıdan yoğun, aşağıdan isə nazik, qənədləri qarıncığından gödək olur. İşçi arının qənədləri qarıncığını tam örtür, erkək arının qanadları isə bədənindən uzun olur. Ana arının yumurtadan tam ingişaf dövrü 16 gün çəkir. Ana arının işçi arıdan fərqi orasındadır ki, onun cinsiyyət orqanı tam inkişaf etdikdən sonra erkək arı ilə mayalanma qabiliyyətinə malikdir.
Arıçılıq

Erkək arı ilə cütləşmiş ana mayalanmış ana adlanır. Mayalanmış ana iki cüt yumurta qoyur: mayalanmış və mayalanmamış. Mayalanmış yumurtadan ana və işçi arılar, mayalanmamış yumurtadan isə erkək arılar çıxır. Ana arı ailəsinin şahı sayılır. Ana arı yetişib qovuqcuqdan çıxdıqdan 3–4 gün sonra erkək arı ilə cütləşir (mayalanır). Ana arı ilə erkək arının cütləşməsi havada uçuş vaxtı baş verir. Ana mayalandıqdan 3–5 gün sonra hər hazır şan qovuqcuğuna bir yumurta qoymaya başlayır. Buna arıçılar ananın yumurta qoyması, el arasında isə "ananın qurd qoyması" deyirlər. Beləliklə, bir dəqiqədə yaxşı hazırlanmış şanda ana arı 4–5 yumurta qoyur.
Arıçılıq

Ana arı 20–25 dəqiqə belə işlədikdən sonra 5–7 dəqiqə dincəlir. İstirahət müddətində ana yemləyici arılardan qida qəbul edir. Cavan sağlam ana normal şəraitdə, yaz-yay aylarında gün ərzində inkişafın ən yüksək dövründə 1500–2000 və daha çox, mövsüm ərzində isə 200 mindən artıq yumurta qoya bilir. Ana arı müəyyən vaxtlarda bir gün ərzində öz çəkisi ağırlığında yumurta qoyur. Ana yumurta qoyanda yemləyici arılar onu yüksək keyfiyyətli qida ilə – arı südü ilə yemləyirlər. Arı südü yemləyici arıların baş hissəsində yerləşən xüsusi vəzilərdə ifraz olunur. Arı ailəsində əsasən bir ana olur, bəzən də iki anaya təsadüf edilir. Belə vəziyyətdə analar bir-biri ilə qarşılaşanda ölüm-dirim mübarizəsinə çıxırlar. Ana zəhər aparatından neştərdən yalnız bu zaman istifadə edir.
Arıçılıq

Bu döyüşdə iki ananın biri, zəifi ölür və ailədə bir ana qalır. Ana arı adamı həmişə sancmır, buna görə də arıçı onu əlinə rahatlıqla götürür. Ana arının döşündən və qanadlarından tutmaq olar, lakin onun qarın hissəsinə toxunulmamalıdır. Ana arının qəflətən itməsi arıların böyük həyəcanına səbəb olur. Arılar narahat halda uçuş taxtasının üzəri və pətəyin divarları ilə hərəkət edirlər, bir qrup arı isə pətəkdən çıxaraq qəsa müddətdə dövrə vurub yenidən qayıdırlar. Ana tapıldıqda onlar daha uzağa uçurlar. Bu vaxt pətəyin qapağını açıb onlara diqqətlə qulaq asdıqda orada ümumi qığıltıdan başqa (normal haldan fərqli olaraq) uğultulu səs də eşidilir. İşçi arılar qənədləri vasitəsi ilə titrəyici hərəkətlər edirlər. Bu hal anası itmiş ailə üçün səciyyəvi əlamətdir.
Arıçılıq

Ana arının vəzifəsi ailədə yalnız yumurta qoymaqdan ibarətdir. Ona görə də ana arının xarici və daxili orqanlarında müəyyən dəyişiklər vardır. Ana arının süfrəni yemləmə, bitki şirəsi, yaxud çiçək tozu gətirmək qabiliyyəti yoxdur. Yazın axırı və yaxud yayda pətəkdə şanın üzərində ağır-ağır hərəkət edən yumru gövdəli, uzun qənədli erkək arılara rast gəlirik. Erkək arıların başı başqa arılara nisbətən böyük olur. Başın yan tərəfində qabarmış iri gözlər yerləşır. Onun döşü həcmli olub, inkişaf etmiş əzələlərdən ibarətdir. Erkək arı işçi arıdan böyük, ana arıdan isə kiçik olur. Onun bədənin uzunluğu 15–17 mm, çəkisi 200 mq- dır.
Arıçılıq

Erkək arı ailədə heç bir iş görmür.yalnız ana arının mayalanmasında iştirak edir. Onların təbiətdə müstəqil yem toplamaq qabiliyyəti yoxdur. Erkək arıların yaxşı inkişaf etmiş iri gözləri ona cütləşmə uçuşu zamanı cavan ananı axtarıb tapmaq, qüvvətli qənədləri isə sürətlə uçub ona çatmaq imkanı verir. Erkək arının yumurtadan çıxmasından tam inkişafına qədər olan dövr 24 gün çəkir. Erkək arı uçuş zamanı çoxlu enerği sərf edir. Ona görə də onun yemə ehtiyacı çox olur. Müəyyən edilmişdir ki, 1 kq erkək arının əmələ gəlməsinə və onun 2–3 ay yaşamasına 15–20 kq bal lazımdır. Bundan əlavə hər bir erkək arının yetişməsi üçün sərf edilən yem işçi arının yetişməsi üçün sərf edilən yemdən 4 dəfə artıqdır. Buna görə də arıçılar erkək arının yetişməsini məhdudlaşdırmaq və ya onları məhv etmək üçün ciddi tədbirlər görürlər.
Arıçılıq

İşçı arı.Pətəktdə ailənin əsas sakinləri işçi arılardır. Onların miqdarı arı ailəsində eyni olmur. Erkən yazda qışdan çıxmış orta qüvvəli ailələrdə onların sayı 14–18 minə, yayda əsas bal yığımına yaxın qüvvəli ailədə işçi arıların sayı 30–40 və hətta 60–70 minə çatır. İşçi arılar ailədə ən kiçik arılardır. Onların uzunluğu 12–15 mm, çəkisi isə 90–110 mq olur. Bu hesabla 1 kq çəkiyə 9–11 minə qədər işçi arı düşür. Ailədə olan bütün işçi arılar iki qrupa – yuva daxili cavan arılara və çöl yaşlı arılara ayrılırlar. Uçmayan pətək arılarına 18–20 günlüyədək arılar aiddir. Onlar pətək daxilində olan işləri görürlər.
Arıçılıq

Yuva daxili arılar (yalnız) təmizlik uçuşuna və ailənin yerləşdiyi yerə bələd olmaq üçün uçuşlara çıxırlar. Yaşlı çöl arılarına isə 18–20 günlükdən yuxarı olan arılar daxildir. Onlar uzaq məsafəyə uça bilir və yaxşı sakit havada ailənıi yemlə təmin etmək üçün şişək tozu və çiçək şirəsi (nektar) toplayırlar. İşçi arılar dişi cinsiyyət orqanına malikdirlər. Lakin onların cinsiyyət orqanı tam inkişaf etmədiyindən erkək arılarla cütləşib mayalana bilmirlər. Beləliklə, işçi arılar dişi arılar sayılsada da, onlarda nəsl artırmaq qabiliyyəti yoxdur. Buna baxmayaraq onlarda analıq instinkti yaxşı inkişaf etmişdir. Bu da onların həvəslə balanı yetişdirməsində və bəslənməsində özünü göstərir. İşçi arıılar yumurtadan 21 gün müddətində inkişaf edərək yetkin arıya çevrilir.
Arıçılıq

İşçi arılar bala yetişdirməkdən əlavə pətəkdə müxtəlif işlər görürlər: -yaşadığı yeri təmizləyir, -şan hörür, -nektar və çiçək tozu toplayır, -ailəni su ilə təchiz edir, -yuvanı düşmənlərdən qoruyur, -pətəyin yuvasını təmizləyir və s.. Arı ailəsində iş bölgüsü çox nizamla təşkil olunmuşdur. Hər bir işçi arı yaşından asılı olaraq müxtəlif işləri icra edir. Belə ki, yenicə qovucuqdan çıxmış arılar 3 günlüyədək qovucuqları təmizləyir, və onun divarını cilalayırlar. Təmizlənmiş qovucuğu ağzının suyu ilə şirələyirlər. Ağız şirəsi sürtülməmiş qovuqcuğa ana yumurta qoymur. Bundan əlavə bu arılar şandakı balaların inkişafını təmin etmək üçün şanı qızdırırlar. 3–7 günlüyə kimi cavan arılar yuvada nəmliyin və rütubətin nizamlanmasında iştirak edirlər. Bundan əlavə işçi arılarda 3–13-cü günlərdə mum ifrazatı vəziləri fəaliyyətə başlayırlar. Belə arıların əsas işi şan hörməkdir.
Arıçılıq

Ömrünün 12–22-ci günlərində arılar sürfələri qidalandırır və nektarı bala çevirirlər. Bundan sonra yaşlı arılar çöl işləri ilə məşğul olurlar. Qüvvəli arı ailəsi yaz-yay mövsümündə 3–5 kq-a qədər mum hasil edirlər. Arılar özünə məxsus keşiş də çəkirlər. Bunu yaşlı arılar yerinə yetirirlər. Onlar pətəyin giriş bacası yanında keşış çəkərək düşmən girərkən onun üstünə hücun edirlər. Arılar balın əsas oğruları cır arıları, qarışqa və milçəyi xarici görünüşünə görə, oğru bal arılarını isə bığcıqları ilə tanıyırlar. Arılar 18–20 günlükdən sonra artıq uzaq məsafələrə uçuşlar edə bilirlər.Ona görə də bu vaxtdan etibarən onlar nektar və çıçək tozu toplamaqla məşğul olurlar. Xüsusi xidmət göstərən işçi arılar Erkək arılar heç bir iş bacarmadıqları halda, ana arı ilə cütləşənədək işçi arılar onlara çox qayğı göstərirlər.
Arıçılıq

Pətəkdə yaşayan və sayı 400–500-ə qədər olan erkək arılardan sadəcə birini bəsləmək üçün, 5–6 işçi arı heç dayanmadan işləməlidir. Yəni pətəkdəki 2–3 min işçi arının müəyyən bir müddət üçün vəzifəsi, erkək arıları bəsləməkdir. Əslində ana arının cütləşməsi üçün ən çox 10 erkək arı bəs edir. Buna baxmayaraq arı ailəsində yüzlərlə erkək arı yetişir. Pətəkdə ediləcək işlər çox olsa da, işçi arıların bir qismi bütün vaxtlarını ancaq erkək arıların baxımına sərf edirlər. Bu çox vacib vəzifədir. Çünki ana arı cütləşmək üçün uçduğunda, mütləq erkək arı tapmalıdır. Arıların cırcırama kimi düşmənlərinin olmasını və erkək arıların özünümüdafiə üçün zəhər və ya iynəsinin olmamasını nəzərə asaq, onların çox olmalarının əhəmiyyətini anlayarıq. Heç bir işə yaramayan erkək arıların, işçi arılar tərəfindən xüsusi diqqətlə qorunması, pətəyin təhlükəsizliyi baxımdan alınan vacib tədbirdir.
Arıçılıq

Əlbəttə ki, bu tədbirin məqsədi vardır. Burda əsas məqsəd, pətəyin davamlı olmasını təmin etmək və ana arıların cütləşməsini riskə atmamaqdır. Erkək arıları Ana arı ilə erkək arı yüksək yerdə rastlaşırlar. Cütləşmə zamanı erkək arının sperma kisəciyi və bütün erkəklik orqanları bədənindən ayrılır. Onlar, cütləşməni yerinə yetirdiyi an tələf olurlar. Ana arı ilə cütləşə bilməyən digər erkək arılar da çox yaşamırlar. Erkək arılar ancaq yazda və yayın əvvəlində yaşayırlar. Sonra işçi arılar tərəfindən məhv edilirlər. Cütləşmə dövrü başa çatdıqda, isitilər artır, çiçəklərdəki şirə azalmağa başlayır və işçi arıların erkək arılara münasibəti də dəyişir.
Arıçılıq

İşçi arılar, cütləşmə dövründə erkək arıların qayğısına xüsusi diqqətlə qalırlar. Cütləşmə dövrü bitdikdən sonra erkək arıların qanadlarını qoparıb, onlara hücum etməyə başlayırlar. Onlar bir şey yemək istəsələr, işçi arılar onları qüvvətli çənələriylə, antenlərindən və ya ayaqlarından tutub, pətəyin çıxışına sürüyür və çölə atırlar. Pətəkdən qovulan erkək arılar ac qaldıqları üçün çox qısa müddət ərzində ölürlər, çünki qida axtarmaq qabiliyyətindən məhrumdurlar. Dişi arılar (ana və işçi) erkək arılar pətəkdən çıxarıldığı andan gələn yaya qədər olan müddət ərzində öz-özləri ilə qalırlar. Azərbaycanın arı genofondunu iki arı növü – Bozdağ Qafqaz arısı və Sarı İran arısı təşkil edir. Bozdağ Qafqaz arısının Qabaqtəpə və Şahdağ populyasiyası, Sarı İran arısının isə Lənkəran və Sarı İran populyasiyası var. Bozdağ Qafqaz arı cinsi öz sakitliyinə və xortumunun uzunluğuna görə Sarı Qafqaz arı cinsindən fərqlənir. Ən uzun xortumlu arılardan biri də Qabaqtəpə arı populyasiyası hesab olunur.
Arıçılıq

Bunu ilk dəfə 1906-cı ildə Qorbaçov soyadlı alim Şəkidə Qabaqtəpə kəndində olanda aşkar edib. Sonra dünyada məşhurlaşan Qabaqtəpə arılarından ana arını Amerikaya aparıb. Keçmiş ittifaq dövründə Qabaqtəpə arılarının yetişdirilməsi üçün qoruq və stansiyalar yaradılmışdı. Burada yetişdirilən ana arılar dünyanın 40-a qədər ölkəsinə göndərilib. Bu populyasiylar içərisində isə yerli arı genofondumuzun "qızıl arısı" sayılan Qabaqtəpə arısı xüsusilə seçilir. "Qızıl arı" məşhur Bozdağ Qafqaz arısının bütün müsbət xüsusiyyətlərini özündə cəmləməklə yanaşı, ondan üstün olaraq yüksək sürətlə inkişaf etmək, soyuq qışı keçirmək, küləkli iqlim şəraitinə uyğunlaşmaq, böyük floramiqrasiya göstəricisi ilə seçilmək kimi müsbət xüsusiyyətlərə malikdir. Başqa arılardan fərqli olaraq, bu qiymətli seleksiya materialı sancmaya həsir deyil, beçəvermədən asan qayıdır, gün ərzində nektar ardınca uçuşa tez başlayıb, gec qurtarır. Nektar bolluğu rayonlarda belə digər arı cinslərindən çox bal toplayır ki, bu xüsusiyyətlər də onun yüksək məhsuldarlığını şərtləndirən əsas cəhətlərdəndir. Lakin çox təəssüf ki, qeyri-məqbul aqrar siyasəti nəticəsində "qızıl arı"nın gələcək mövcudluğu təhlükə altındadır.
Arıçılıq

Sarı Qafqaz arı cinsindən olan Sarı İran və Lənkəran arı populyasiyaları isə Lənkəran-Astara bölgəsində, həmçinin Yardımlı, Lerik-Cəbrayıl, Zəngilan və Naxçıvanda yayılıb. Arıların davranışı Bal arıları cəmiyyət halında yaşayan həşəratlardan olmaqla, onlarda qida mənbəyini bir-birinə bildirmək qabiliyyəti olduqca maraqlı və onların yaşayışı üçün vacib hadisələrdəndir. Normal arı ailəsində adətən bir ana olur. O, nə qədər ki, sağlamdır ailənin bütün üzvləri normal fəaliyyət göstərirlər. Ailənin üzvləri daim arıya xidmət edən arılardan ananın ifraz etdiyi səciyyəvi ana maddəsi vasitəsilə onun ailədə olub-olmamasını müəyyənləşdirirlər. Səciyyəvi ilə malik olan ana maddəsi ailənin normal yaşayib fəaliyyət göstərməsində əsas rol oynayir. Yuvanın yuxarı hissəsində pətəyin havasının müəyyən səviyyədə qalmasını nizamlayan bir qrup arılar dayanır. Ana maddəsi çöldən gələn arıları tanımaq üçün kömək edir. Pətəyə yad arı daxil olan kimi keşikçi arılar tərəfindən həyəcan siqnalı verilir və onlar sancma tikanını hazır vəziyyətə gətirib qanadlarını çırparaq xüsusi qoxunu pətəyə yayır.
Arıçılıq

Ana arı mayalanma uçuşu edən zaman xüsusi qoxu vəzisinin iyini yaymaqla erkək arıları özünə cəlb edir. Həmin qoxu vəzləri üst çənə nahiyəsində yerləşir. Arıların fəaliyyətindəki ən qəribə və maraqlı cəhət onların qida mənbəyinin yerləşdiyi istiqaməti və məsafəni, habelə yeni çixmiş beçənin harada yerləşəcəyini bir-birinə bildirməsidir. Belə ki, kəşfiyyatçi arılar pətəkdən 50–100 m məsafadə qida mənbəyi tapdıqda onlar pətəyə qayıtdıqda xüsusi "dairəvi" rəqs edirlər. Başqa qida toplayan arılar da kəşfiyyatçi arıların rəqsini təkrar etməklə onların tapdıqları çiçəyin qoxusunu hiss etməyə çalışırlar. Əgər qida mənbəyi 100 metrdən uzaqdırsa, o zaman arı qarıncığını bulamaqla rəqs edərək qida mənbəyinin pətəkdən hansi istiqamətdə və məsəfədə olduğunu pətəkdəki arılara bildirir. Bu zaman rəqs edən arının şan üzərindəki qaçışı geniş səkkizvari olub, onun ortasından keçərək qarincığını bir tərəfdən digər tərəfə bulayıcı hərəkət etdirir. Məsafə müəyyən vaxt ərzində düz xətt boyunca qaçışın və qarıncığın bulayıcı hərəkətlərinin sayı ilə bildirilir. Düz xətt boyunca qaçışın miqdarı nə qədər az və qarıncığın bulayıcı hərəkəti çox olarsa, qida mənbəyi də o qədər uzaqdadır.
Arıçılıq

Bu yolla arılar qida mənbəyinin 10 km-dək məsafədə olduğunu bir-birinə bildirirlər. Qida mənbəyinə doğru uçuşun istiqaməti arının şan üzərindəki qaçışının istiqamətilə göstərilir. Adi halda arılar qaranlıq pətəkdə şaquli yerləşən şan üzərində rəqs edirlər. Pətəkdən qida mənbəyinə günəş istiqamətinə uçmaq lazım gələrsə, bu zaman rəqs edən kəşfiyyatçı arı düz xətt boyu aşağıdan yuxarıya, günəşdən əks tərəfində yerləşdikdə isə düz xətt boyu yuxarıdan aşağıya doğru qaçır. Qida mənbəyinə doğru uçuş günəşə görə müəyyən bucaq altındadırsa, düz xətt boyu qaçış da şaquli xəttə görə müvafiq bucaq altında olur. Başqa sözlə, uçuşu istiqamətləndirən görmə bucağını qaçış xətti ilə qüvvəsinin istiqaməti arasındaki bucaq əmələ gətirir. Arıların maraqlı xüsusiyyəti Bir pətəyin arıları digər pətək arılarını ora buraxmırlar. Hər bir pətəyin qabağında keşikçi arılar olur. Pətəyin içərisində müəyyən qruplar olur ki, digər arıların çöldən gətirdikləri xortumundakı şirəni, bəzən isə ayaqlarındakı çiçək yarpaqlarını, bəzi vaxtlarda isə gətirdikləri suyu yerbəyer etməklə məşğul olurlar.
Arıçılıq

Su arıların balalamasında vacib rol oynayır. Qış aylarında arılar pətəkdə qalırlar. Əgər bayırda 15 dərəcədən aşağı istilik olarsa, arılar çölə çıxmağa meyilli deyillər. Arılar arasında işsiz arı ola bilməz. Əgər xəstə arı olarsa, o artıq işə yaramadığı üçün onun qanadlarını yonub pətəkdən bayıra atırlar. Bal arılarını araşdıran elm adamları arasında belə bir vəziyyət yaşanmışdır. Arıların pətəklərini birləşdirmə bucaqlarını hesablayan bəzi elm adamları, arıların istifadə etdikləri iki bucağın ən mükəmməl uyğunluqdakı ölçülərdən 0.02 dərəcəlik bir sapma göstərdiyini hesablamışlar. (Edilən ölçümlərdə arıların bu bucaqları sıraya 109.28 və 70.32 dərəcə olaraq etdikləri müəyyən olunmuşdur. Çox həssas hesablamalarla, riyaziyyatçı Konig bu məqsədə xidmət edəcək ən uyğun bucaqların 109.26 və 70.34 olmasının lazımlığını hesablamışdır)Mövzuyla əlaqədar elm adamlarının vardıqları nəticə arıların az da olsa hesablamada səhv etdikləri olmuşdur.
Arıçılıq

Şotlandiyalı riyaziyyatçı Colin MacLaurin (1698–1746) isə bu izahlarla razılaşmayaraq təcrübəni təkrarlamışdır. Və tapdığı nəticə budur: Konig və qrupu loqarifm cədvəlində edilən kiçik bir səhv səbəbiylə 0.02 dərəcəlik fərq meydana gətirəcək səhv hesabat aparıblarmış. (G. Mansfield, Creation or Chance! God's purpose with mankind proved by the wonder of the universe, Logos Publications) Arıların qışlaması Azərbaycanın arıçılıq təsərrüfatlarında arıların, əsasən, açıq havada, qışı soyuq keçən rayonlarda isə qışlama binalarında saxlanması. Arıların qışlamasına hazırlıq onların fəallaşdığı yaz və payız mövsümündən başlayır. Bu vaxt köhnə, qaralmış və kiflənmiş şanlar yuvadan çıxarılır və məhsul toplandığı vaxt arılara yeni şanlar hördürülür. Yayda ana arı dəyişdirilir, ailə qüvvətləndirilir, qış üçün yem ehtiyatı yaradılır. Xəstəliklərin qarşısını alan müalicə və profilaktika tədbirləri görülür. Payızda arı yuvası yem ehtiyatı ilə komplektləşdirilir.
Arıçılıq

Yuvada hər çərçivə aralığında olan arılar üçün 1,5 kq gəzəngi qarışığı olmayan bal (onun bir hissəsi şəkər şərbəti ilə əvəz edilir), arı ailəsi üçün 2 çərçivəyədək güləm saxlanır. Yuva qısaldılır, şanlar çıxarılır, pətəyin içərisi yanlardan, üstdən və alt tərəfdən pambıq döşəkçə, keçə və s. materiallarla örtülür. Yaza qədər hər arı ailəsi üçün şanda 5–6 kq bal saxlanılır. Çiçək tozu, Güləm Təsadüfü deyil ki, çiçək tozunu kosmonavt yeməyi də, cavanlıq eliksiridə adlandırırlar. Güləm bir çox xəstəliklərin müalicəsində və profilaktikasında istifadə olunur. Bundan başqa o, orqanizmə müsbət təsir göstərən biostimulyator olmaqla yanaşı, kişilərdə cinsi zəiflik zamanı əvəzsiz müalicəvi təsirə malikdir. Dini mənbələrdə Quranda arılar haqqında Bir canlının öz təhlükəsizliyini düşünmədən, birlikdə yaşadığı qrup uzvlərinin təhlükəsizliyini və rahatlığını təmin etməyə çalışmasının ancaq belə açıqlaması ola bilər: Arı pətəyində gözlənilən nizam, üstün ağıl sahibi yaradıcı tərəfindən müəyyən olunub. Bu yaradıcı pətəkdəki arılara ayrı-ayrı vəzifələr verib. Arılar nə edəcəklərini ilham edən uca yaradıcı, Allahdır.
Arıçılıq

Yer üzündəki bütün canlılar kimi erkək arılar da onları yaradan Allahın əmrinə itaət edərək cütləşmə uçuşuna çıxır və ölsələr belə pətəyin varlığını qoruyurlar. Allah arıların digər bütün canlılar kimi Onun vəhyi ilə hərəkət etdiklərini ayələrində belə açıqlayır: "Rəbbin bal arısına belə təlqin etdi: "Dağlarda, ağaclarda və (insanların) düzəltdikləri çardaqlarda özünə pətəklər hör." (Nəhl Surəsi, 68–69) "… (O arıların) qarınlarından tərkibində insanlar üçün şəfa olan müxtəlif rəngli bal çıxır. Həqiqətən, bunda düşünən adamlar üçün dəlillər vardır. " (Nəhl Surəsi, 68–69) Bal yığımı. Şəkillər Q.Sultanlı. Arıçılıq Bakı: 2001,-332 səh Həmçinin bax
Nisbət və tənasüb

A ədədinin B ədədinə bölünməsindən alınan qismətə A ədədinin B ədədinə nisbəti deyilir. Yəni, nisbət, B ədədinin A ədədinin daxilində neçə dəfə yerləşdiyini əks elətdirir(A:B). Məsələn, əgər bir səbətdə 8 ədəd naringi, digər səbətdə 6 ədəd limon varsa, onda, naringilərin sayının limonların sayına nisbətini 8:6 ( 4:3 nisbətinə ekvivalentdir) şəklində göstərəcəyik. Bu nümunədə həmçinin, limonların sayının naringilərin sayına nisbətini 6:8 ( və ya 3:4) şəklində, naringilərin sayının bütün meyvələrin sayına nisbətini isə 8:14 (və ya 4:7) şəklində yazmaq olar. Nisbəti təşkil edən ədədlər istənilən oxşar kəmiyyətlər ola bilər, məsələn , obyektlərin nisbəti, insanların nisbəti, düzbucaqlının eni ilə uzunluğunun nisbəti və s. A ədədinin B ədədinə nisbətini kəsr kimi A B {\displaystyle {A \over B}} şəklində yazmaq olar.
Nisbət və tənasüb

Bu kəsri istər adi, istərsə də onluq kəsr şəklində göstərmək mümkündür. İki nisbətin bərabərliyinə Tənasüb deyilir. A ədədinin B ədədinə nisbəti (A:B) , C ədədinin D ədədinə nisbətinə (C:D) bərabərdirsə, bu tənasübü aşağıdakı kimi quracağıq: A,B,C və D bu tənasübün hədləri adlanır. A və D tənasübün kənar hədləri, B və C isə orta hədləri adlanır. Nisbətlər adətən 3 və daha artıq hədlərlə ifadə olunur.
Nisbət və tənasüb

Məsələn, düzbucaqlı paralelipipedin eni 6 sm, uzunlugu 9 sm, hündürlüyü 12 sm olarsa, onun ölçüləri nisbətini 6:9:12 kimi yazmaq lazımdır. Bu nisbəti sadələşdirsək, 2:3:4 cavabı alınar. Tənasüb və faiz nisbəti Əgər nisbəti təşkil edən hədlərin hər birini eyni bir ədədə vursaq , alınan cavab dəyişməyəcək. Məsələn, 4:2 nisbətinin hər 2 həddini 3-ə vursaq, 12:6 nisbətini alarıq. Göründüyü kimi cavab dəyişmədi.
Nisbət və tənasüb

Həmçinin, nisbətin hədlərini eyni bir ədədə böldükdə də, alınan cavab dəyişmir. Məsələn, 4:2 nisbətinin hər iki həddini 2-yə bölsək, 2:1 nisbətini alarıq. Tutaqki 5 hissə A, 9 hissə B, 4 hissə C və 2 hissə D ərzaqları qarışdırılıb. Onda, bu ərzaqların nisbətini 5:9:4:2 kimi yazacağıq. Başqa bir nüməyə baxaq.
Nisbət və tənasüb

Tutaq ki səbətdə cəmi 3 alma və 2 armud var. Onda səbətdəki meyvələrin 3 5 {\displaystyle {3 \over 5}} hissəsini və ya 60%-ni almalar, 2 5 {\displaystyle {2 \over 5}} hissəsini və ya 40%-ni isə armudlar təşkil edəcək. Əgər nisbət 2 kəmiyyətdən ibarətdirsə, onda bu nisbəti kəsr şəklində göstərmək olar. Məsələn, tutaqki, köhnə bir televizor 4:3 nisbətində aspekt ölçüyə malikdirsə, bu o deməkdir ki , bu televizorun uzunluğunun hündürlüyünə nisbəti 4/3 şəklindədir. Modern geniş ekranlı televizorlar isə 16:9 aspekt ölçüsünə malikdirlər.Tənasüb haqqında əlavə məlumat 6 cı sinif riyaziyyat kitabında yer alır.
Maqnit rezonans tomoqrafiya

Maqnetik rezonans tomoqrafiya (MRT) — bu üsul sabit maqnit sahəsində toxumada yerləşən hidrogen nüvələrinin yüksək tezlikli impulslara verdiyi cavab reaksiyasının ölçülməsinə əsaslanmışdır. MRT insan bədəninin bütün daxili orqanlanı müayinə etməyə imkan verir və dərin yerləşmiş bioloji toxumların vizuallaşmasını təmin edir… Maqnetik Rezonans Tomoqrafiyası zamanı xəstə elektromaqnetik sahəsi olan bir silindrin içinə yatırılır. Bədəndəki hidrogen atomlarına enerji verməsinə yol açan radiodalğalar göndərilir, alınan təsvir kompüter ekranında canlanır və onu rentgen plyonkasına, ya da fotokağıza köçürmək mümkündür. MRT müayinəsi 20 ilə 40 dəqiqə arasında tamamlanır. MRT sinir sistemi, sümük iliyi, əzələ-oynaq sistemi və yumşaq toxumaların dəyərləndirilməsində istifadə olunur. MRT vasitəsilə baş beyin, hipofiz, göz almaları, boyun orqanları, fəqərə sütunü və onurğa beyni, döş qəfəsi orqanlan, qarın boşluğu orqanlan, çanaq orqanları, sümük-oynaq sistemi, yumşaq toxumalarda meydana gələn dəyişiklikləri aşkar etmək olar. MRT 1946-cı ildə F. Bloch tərəfindən ixtira edilmiş nüvə maqnit rezonansı hadisəsinə əsaslanır. Müasir tomoqrafiya Müasir tomoqrafiya vasitəsilə pasiyentin vəziyyətini dəyişmədən skanerləmə üsulu ilə istənilən iradi müstəvidə tomoqramlar almaq mümkündür.
Maqnit rezonans tomoqrafiya

MRT müayinədə KT – yə analoji olaraq məlumatın fəza kodlaşması prinsipindən istifadə olunur. Standar skanerləmə zamanı MR – tomoqrafiyada kontrastlığı əsasən T1 vəT2 relaksasiya vaxtı ilə müəyyən olunan görüntülər almağa imkan verən proqramlardan istifadə olunur. T1 rejimində aparılmış MRT –də , T2rejimində olan tomoqramlara nisbətən beyin maddəsi daha açıq görünür. SSM T1 tomoqramlarında isə daha tünd görünür. Pataloji dəyişilmış toxumalardan alınmış siqnalların intensivliyi relaksasiya vaxtından (T1 vəT2) asılıdır. MRT müayinə təhlil olunan toxumaların tərkibinin xüsusiyyətlərini və onlarda baş verən metobolik dəyişiklikləri differensiasiya etməyə , xüsusən də normal və potoloji dəyişmiş toxumada hidrogen , natrium , kalium , fosfotr , kalsium və digər elementlərin atomlarından alınan siqnalların intensivliyinin öyrənilməsinin nəticəsinə görə hidrofilliyin dəyişməsini təyin edir. MRT üsulu displeydə , sonra da rentgen lentində kəllənin , baş beyinin , onurğanın və onurğa beyninin kəsikləriini vizuallaşdırmağa imkan yaradır. T1 vəT2rejimlərdə alınan məlumat beyinin ağ və boz maddələrini differensiasiya etməyə , onun mədəcik sistemi və subaraxnoidal boşluq haqqında fikir yürütməyə , beyinin hecimli proseslərini , demielinləşmə ocaqlarını , iltihablı və ödemli sahələri , hidrosefaliyanı , travmatik zədələnmələri , hematomaları , absesləri , işemik və hemorragik tip üzrə qan dövranı pozğunluğu olan ocaqları aşkara çıxarmağa kömək edir.
Maqnit rezonans tomoqrafiya

MRT – nin KT – dən daha bir üstünlüyü görüntünün aksial , frontal və sagital proyeksiyada aparılmasının mümkünlüyüdür. Bu subtentorial boşluğu , onurğa kanalını vizuallaşdırmağa , eşitmə siniri nevrinomasını , hipofiz şişini , kəskin dövrdə subdural hematomanı , hətta KT aşkara çıxartmadığı halda vizuallaşmasına imkan verir. MRTbəzi anomaliyaların , məsələn döyənək cismin anomaliyaları , Arnold – Kiari anomaliyalarının aşkarlanmasında aparıcı müayinə üsuludur. MRT – də KT – yə nisbətən sütunda , beyincikdə , gicgah payında olan işemik ocaqları daha erkən müəyyən etmək olar . MRT – də kontuzion ocaqlar , beyin absesi və beyin toxumasının ödemli zonaları yaxşı görünür. Demensiyaların səbəblərinin aydınlaşdırılmasında MRT – yə vacib yer ayrılır. Eyni zamanda beyin toxumasında olan dəyişiklər çox vaxt qeyri-spesifikdir və bəzən işemiya və demielinləşmə kimi prosesləri differensasiya etmək çox çətin olur. Qurğunun MR – tomoqromlarında , xüsusən də sagital kəsiklərdə əhəmiyyətli məlumatlar əldə olunur.
Maqnit rezonans tomoqrafiya

Bu zaman ostexandrozun struktur təzahürləri , xüsusən də fəqərələrin və bağ aparatının vəziyyəti , fəqərələrarası disklərin vəziyyəti , onların sərt qişa , onurğa beyni , at quyruğuna prolapsı vizuallaşır , həmçinin onurğadaxili yenitörəmələr , hidromiyeliya , hematomiyeliya təzahürləri və digər patoloji təzahürlər aşkara çıxır. MRT – nin diaqnostik potensialını əvvəlcədən kontrast maddələr yetirməklə artırmaq olar. Damar mənfəzinə yeridilən kontrast maddə kimi , adətən nadir metallardan olan və paramaqnetik xassələrinə malik olan qadolinium istifadə olunur. Preparatın standart dozası (0,1 mmol/kq) venadaxili yeridilir. Optimal kontrastlaşma T1 ölçülü şəkillərdə qeyd olunur , güclü kontrastlaşma T2-ölçülü şəkillərdə olur. HEB saxlanıldıqda , kontrast maddə baş beyinə keçmir. HEB pozulmuş yerlərdə qadolinium beyin maddəsinə keçəcək görüntünü gücləndirir. Belə hallarda kontrast maddənin meningiomalar , metastatik işlər .
Maqnit rezonans tomoqrafiya

hipofiz adenomalarında toplanması dərhal baş verdiyindən çəkiliş yeridilmədən sonra aparılır , bəzi demiyelinləşdirici xəstəliklər zamani isə kontrast maddə gec toplanır və bu səbəbdən də çəkiliş kontrast maddənin yeridilməsindən dərhal sonra deyil , 30 – 40 dəqiqə keçdikdən sonra aparılır. Əks göstərişlər Bu üsulun üstün cəhəti ondan ibarətdir ki, xəstə şüalanmaya məruz qalmır. Alınan təsvir daha aydın və diaqnostik cəhətdən əlverişli sayılrr. Lakin bununla belə , MRT – nin də öz əks göstəriciləri var : kəllə boşluğunda metal yad cismin olması : xəstədə klaustrofobiyanın olması MRT – müayinənin gedişini çətinləşdirir – xəstə çəkiliş müddəti ərzində (30 – 60 dəqiqə) hərəkətsiz vəziyyətdə qala bilmir. Xarici keçidlər Nüvə maqnit rezonansı
Tabeli mürəkkəb cümlə

Tabeli mürəkkəb cümlə iki və daha artıq sadə cümlənin məna və qrammatik cəhətdən tabelilik əlaqəsi əsasında birləşməsindən yaranır. Belə cümlələrin tərkib hissələrinin qrammatik cəhətdən biri əsas, digəri isə ondan asılı olur. Əsas cümlə baş, asılı olan cümlə isə budaq cümlə adlanır. Budaq cümlə həmişə baş cümləyə aid olub, onu müxtəlif cəhətdən izah edir. Bu zaman budaq cümlə ya baş cümlənin buraxılmış cümlə üzvünün yerində işlənir, ya da ümumi məzmunla bağlı olur. Ümumi məzmunla bağlı olan şərt budaq cümlələri sadə cümləyə çevrilmir. Bəzi budaq cümlələr baş cümlənin buraxılmış üzvünün sualına cavab verir: Mən bilirdim ki (nəyi?) , hər şey bizim iradəmizdən asılıdır.
Tabeli mürəkkəb cümlə

Bu cümlədə baş cümlə budaq cümlədən əvvəl gəlib və baş cümlədəki buraxılmış üzvü – tamamlığı əvəz edir. Budaq cümlə baş cümlədə işarə əvəzliyi ilə verilmiş cümlə üzvünün sualına cavab olur: Mən onu da (nəyi?) bilirdim ki, əvvəl - axır torpaqlarımızı geri qaytaracağıq. O, elə (necə?) danışırdı ki, heç kəs diqqətini ondan yayındırmırdı. Məni düşündürən o idi ki (nə idi? ),biz nəyə görə öz tarixi keçmişimizi tez unuduruq? Verilmiş cümlələrdə işarə əvəzlikləri tamamlığın , zərfliyin və xəbərin sualına cavab olur.
Tabeli mürəkkəb cümlə

Budaq cümlə baş cümlənin ümumi məzmunu ilə bağlı olur və onun məzmununu izah edir: Atın cilovunu nə qədər yığdısa da, yelini ala bilmədi. Müəllim icazə versə, mən sənə kömək edərəm. Bu cümlələrdə heç bir cümlə üzvünün sualı meydana çıxmır, ancaq ümumi məzmundan birincisində qarşılaşdırma, ikincisində şərt mənası var. Belə cümlələrdə budaq cümlə baş cümlədən əvvəl gəlir. Baş cümlə ■, budaq cümlə isə ● işarəsi ilə göstərilir. Budaq cümlədən baş cümləyə tabelilik əlaməti olaraq ■←● ox işarəsi qoyulur.
Yəmən

Yəmən — Ərəbistan yarımadasının cənubunda yerləşən dövlət. Yarımadanın ikinci böyük dövlətidir. Əhalisi 30,2 milyon nəfərdir . Asiyanın cənub-qərbində yerləşən Yəmən Qırmızı dəniz və Hind okeanı akvatoriyasını birləşdirən Babül-Məndəb boğazı yaxınlığındadır. Buna görə strateji baxımdan ölkə ərazisi çox yararlı hesab olunur. Yəmənin ərazisi 528 min kvadrat kilometr, paytaxtı Səna şəhəridir.
Yəmən

Ölkədə təhlükəsizliklə bağlı situasiya çox gərgindir. Bir sıra ölkələrin hökuməti Yəməni səyahət üçün təhlükəli ölkələr siyahısına daxil edib. Buna səbəb isə turistlərin oğurlanmasıdır. Dini vəziyyət Yəmən Ərəb Respublikası müsəlman ölkəsidir. Əhalisinin əksəriyyətini sünni müsəlmanlar təşkil edir, lakin Səudiyyə Ərəbistanı ilə sərhəd bölgələrdə şiə müsəlmanlar da yaşayırlar. İqtisadiyyat Yəmən iqtisadiyyatı əkinçilik və heyvandarlığa əsaslanır.
Yəmən

İşləyən əhalinin 71,5%-i əkinçiliklə məşğul olur. Taxıl, pambıq, xurma, banan, darı, qəhvə, müxtəlif növ meyvə və tərəvəzlər əsas əkinçilik məhsullarıdır. 1992-ci ildə 820 min ton taxıl, 80 min ton paxlalı bitkilər, 320 min ton meyvə və 560 min ton tərəvəz istehsal olunmuşdur. Eyni ildə ölkədə təqribən 100 min baş dəvə, 1 milyon 200 min baş inək, 3 milyon 850 min baş qoyun və 2 milyon 250 min baş keçi vardı. 1991-ci ilə 86 min ton balıq və digər dəniz məhsulları ovlanmışdır. Şimali Yəməndə ildə orta hesabla 65 min ton duz istehsal olunur.
Yəmən

Cənubi Yəməndə neft və təbii qaz hasil olunur. Yəmən bunlardan başqa önəmli bir təbii sərvətə sahib deyildir. 1992-ci ildə neft hasilatı 69 milyon barel olub. 1993-cü ildə açıqlanan neft ehtiyatları 2 milyard 10 milyon barel, təbii qaz ehtiyatları isə 430 milyard m³idi. Vətəndaş müharibəsi Yəməndə vətəndaş müharibəsi 2004-cü ildə alovlanıb. İmam Əbdül Malek əl-Husinin (عبدالمالک حوثی) başçılıq etdiyi şiə üsyançıları rəsmi Sananın siyasətinə qarşı üsyan qaldırıblar.
Yəmən

Bundan sonra şimaldakı Saad əyalətində döyüşlər başlayıb. Üsyançıları isə İran və "Hizbullah" tərəfindən dəstəklənirlər. 2012-ci il fevral ayının 27-də Səna şəhərində Yəmənin yeni Prezidenti Əbdürəba Hadinin (عبد ربه هادي) təntənəli inaqurasiya mərasimi keçirilmişdir. Xarici siyasəti Yəmən Respublikası 26 iyun 2014-cü ildə tarixində Ümumdünya Ticarət Təşkilatının tamhüquqlu üzvü olmuşdur. Həmçinin bax 2011-ci il Yəmən iğtişaşları Yəmən rabitəsi
Məhəmməd Rza Pəhləvi

Məhəmməd Rza Pəhləvi (26 oktyabr 1919, Tehran, İran — 27 iyul 1980, Qahirə, Misir) — Sonuncu İran Şahənşahı. Məhəmməd Rza Pəhləvi 1919-cü il oktyabrın 26-da İranın paytaxtı Tehran şəhərində, görkəmli sərkərdə və Pəhləvilər sülaləsinin banisi, Rza xanın ailəsində anadan olmuşdur. 1925-ci ildə Rza xan özünü İranın şahı və Məhəmməd Rzanı şahzadə elan edir. 1935-ci ildə İsveçrədəki Institut Le Roseyi (kollec) bitirdikdən sonra İrana qayıdır və burada, Tehran hərbi məktəbində, hərbi təhsil alır. İkinci dünya müharibəsi zamanı İran öz "neytrallığını" elan etsə də, ölkədə çox güclü faşist kəşfiyyatı vardı. Bunu bilən Sovet hökuməti və İngiltərə öz qoşunlarını İranın ərazisinə yeritdilər. SSRİ qoşunları Güney Azərbaycana girdi. SSRİ İranın ərazisinə girməsini 1922-ci ildə İran və SSRİ arasında olan müqavilə ilə izah etdi (həmin müqaviləyə görə əgər bir dövlətin təhlükəsizliyinə qarşı şərait yaranarsa digəri onun ərazisinə qoşun yeridə bilər).
Məhəmməd Rza Pəhləvi

Ölkədə yaranmış olan vəziyyət Rza şah öz oğlu Məhəmməd Rza Pəhləvinin xeyrinə taxtdan əl çəkdirir və Cənubi Afrikaya sürgün olunur. Mussadıq islahatı və birinci sürgün 1963-cü ilin əvvəlində Məhəmməd Rza Pəhləvinin hökuməti ümummilli islahatlar kursunu – Ağ İnqlab (انقلاب سفید Enghelāb-e Sefid) – elan edir. İslahatlar nəticəsində torpaq sahələri kasıb və kənd camaatına paylanılır. Meşələr milliləşdirilir. Hökumətin mülkiyyətində olan şirkətlər özəlləşdirilir. Qiymətlər tənzimlənilir. Ümummilli miqyasında yenidənqurma, abadlaşdırma və tikinti işlər aparılır. Həmçinin təhsil və mədəniyyət sahəsində də mühüm islahatlar başlanmışdı.
Məhəmməd Rza Pəhləvi

İranlı minlərlə tələbə Avropada və Amerikada təhsil almağa göndərilir. Qadınların hüquqlarına da böyük diqqət yetirilir. İslahatların aparılmasında Əmir-Abbas Hoveyda (1965 – 1977-ci illərdə İranın baş naziri) böyük rol oynayırdı. "Ağ inqilabın" əsasını torpaq islahatı təşkil edirdi. 1962-ci ilin yayında A.Əmini istefaya gedəndən sonra A.Aləm hökuməti şahın sərəncamı ilə 6 qanun layihəsi hazırlayır. bütün ölkədə torpaq islahatının keçirilməsi. meşələrin milliləşdirilməsi. torpaq islahatını maliyələşdirmək üçün dövlət zavodlarının və fabriklərinin satılması.
Məhəmməd Rza Pəhləvi

məclisə seçkilərin keçirilməsi qaydasının dəyişdirilməsi. işçilərin müəssisələrin gəlirlərində iştirakı kənd yerlərində savadsızlıqla mübarizə üçün "Maarif korpusunun" yaradılması.Torpaq qanununa görə iri mülkədarlar ancaq, kənd təsərüfatı maşınlarının və muzdlu əməyin istifadəsi şərti ilə 500 hektara qədər olan torpaqları öz mülkiyətlərində saxlaya bilərdilər. Qalan torpaqlar torpaq fonduna daxil olurdu. Həmin bu fondlardan kəndlilərə torpaq payları verilirdi. Keçmiş mülkədarlara isə dövlətin zəmanəti ilə həmin torpaq müqabilində, bankdan onun dəyəri ödənilirdi. 500 hektardan az torpağı olan mülkədarlara: torpaqlarını köhnə qaydada 30 illik kəndlilərə icarəyə vermək, bununla belə icarə şərtləri 5 ildən bir yenidən baxılmalı idi. ümumi razılığa görə torpağı kəndlilərə satmaq, həm də kəndli torpağın dəyərini 10 il ərzində eyni paylarla ödəməli idi. məhsulun bölüşdürülməsi zamanı, torpağı mülkədar və kəndli paylarına görə proporsional olaraq bölüşdürmək.Torpağın bölüşdürülməsi Marağa rayonundan və Azərbaycan ostanlarının başqa rayonlarından başladı. Kənd təsərüfatında kapitalist sisteminin bərqərar olması müəyyən mənada mütərəqqi idi, çünki İranda buna qədər feodal münasibətlər hökm sürürdü. Amma islahatın ancaq mülkədar və kapitalist zümrənin marağında keçirilməsi, geniş kəndli kütləsinə çox baha başa gəldi.
Məhəmməd Rza Pəhləvi

Xüsusi ilə kənd icmasının düşünmədən dağıdılması kəndlilərin böyük şəhərlərə üz tutmasına səbəb oldu. Surətli urbanizasiya ölkədə kəndlə şəhər arasında əhalinin qeyri-bərabər bölüşdürülməsinə gətirdi. Öz kəndlərindən və deməli adət etdikləri patriarxal həyat tərzindən belə tezliklə ayrılan kəndlilər, belə surətli modernizasiyaya tab gətirə bilmədilər. Nəticədə müxalif ruhanilər xalqın bu narazılığından istifadə edib 1979 ildə Məhəmməd Rza Pəhləvini devirdilər. Xarici siyasət Devrilmə və sürgün Xarici keçidlər Rza Pəhləvinin rəsmi internet səhifəsi Fərəh Pəhləvinin rəsmi internet səhifəsi
Ornament

İngilis səyahətçisi – tacir Antoniy Cenkinson (XVI əsr) yay iqamətgahının təbdəbəsini təsvir edərək yazır: "Kral ipək və qızılla bəzədilmiş zəngin bir çadırda oturmuşdu", onun paltarı mirvari və qiymətli daş-qaşla bəzədilmişdi. XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində naxış tikmələr üçün istifadə olunan parçalar yerli istehsala aid qanovuz, darai və məxmər idi. Onlar Şamaxı, Baskal, Gəncə, Şəki, Şuşa və Azərbaycanın digər şəhərlərində hazırlanırdı. Naxış tikmək üçün ipək, yun saplar və yerli istehsala aid möhürlü nişancıqlardan (metal bövhəciklər) istifadə olunurdu. İstifadə olunan materiallarına görə naxışlar bir neçə cür olur: toxuma naxış basma naxış tikmə naxış oyma naxış — metal, ağac, daş və sümük üzərində. Ünlü nəqqaşlar Mir Möhsün Nəvvab — şair, musiqi nəzəriyyəçisi, xəttat, rəssamlıq və nəqqaş Səfiəddin Urməvi — musiqi nəzəriyyəçisi, xəttat, nəqqaş Usta Zeynal Nəqqaş Abbasqulu ağa — XVIII əsr Azərbaycanın tanınmış memarı və nəqqaşı Məhəmməd Məcid Təbrizi — Bursadakı Yaşlı Caminin (1424) mehrabı olub Əli ibn Hacı Əhməd — ağac üzərində oyma ustası, Bursadakı Yaşıl Caminin qapısını bəzəyib.
Ornament

Nemətulla Bəvvab ibn Məhəmməd — xəttat və nəqqaş, Təbrizdəki Göy Məscidin (1465) kitabələrini hazırlayıb. Əmirşah Vəlinənkişi — Şirvanşahlar Sarayının (1584) Şərq qapısının bəzəkli baş tağının müəllifi. İsmayıl Nəqqaş Ərdəbili — Şeyx Səfiəddin kompleksində Ali baş qapı tağının (1647) bəzəklərini işləyib. Mirzə qədim İrəvani — XIX əsrin tanınmış nəqqaşı, Sərdar sarayının divar rəsmlərini işləyib (1850). Həmçinin bax
Şahdağ (zirvə)

Şahdağ — Böyük Qafqaz dağlarında Yan silsilədə zirvə, hündürlüyü 4243 metrdir, Qusar rayonu ərazisindədir. Adının yaranması Qusarın yerli rəvayətlərinin birində deyilir ki, çoxsaylı düşmən orduları gəldiyi zaman, yerli əhali sığınacaq olaraq düşmən üçün əlçatmaz olan bu dağa qalxarmış və gecə qəfildən enib düşmənləri məhv edərmiş. Bunun üçün bura şah dağ, yəni şahın yeganə əlçatmaz yeri deyilirdi.Başqa rəvayətlərinin birində deyilir ki, keçmişdə Şah dağının başında bir şah öz ailəsi və adamları ilə yaşayırmış. Şahın ailəsi üç nəfərdən ibarət imiş: şah, yoldaşı və oğlu. Şahın oğlu yatır, yuxuda gözəl bir qız görür və ona bir könüldən min könülə vurulur. Səhər oğlan yuxusunu atasına danışır və həmin qızı tapıb onunla evlənəcəyini ona bildirir. Şah, yoldaşı, vəzirlər, vəkillər oğlana xahiş edirlər ki, o, bu fikrindən daşınsın, lakin oğlan sözündən dönmür.
Şahdağ (zirvə)

Oğlan qırx gün, qırx gecə yol gedir, vilayətlərin birində qızı tapır və ürəyini ona açır. Qız da oğlana ilk baxışdan vurulur. Lakin qız həmin vilayətdə başqa bir oğlana nişanlı idi. Oğlan belə qərara gəlir ki, qızı həmin vilayətdən qaçırıb öz vilayətinə gətirsin. O, belə də edir. Qızla vilayətdən çıxhaçıxda padşah bundan xəbər tutur və atlılar oğlanla qızın arxasınca düşürlər. Oğlan qızı öz vilayətinə gətirib ata-anasına təhvil verir, özü isə dağın başına çıxıb qoşunun gəlməsini izləyir. Artıq qoşun vilayətin ərazisində idi. Oğlan qoşuna ox atıb onlardan bir neçəsini öldürür.
Şahdağ (zirvə)

Tədqiqatçılara görə, bu oronimə yüksək, uca, hündür dağ olmasına görə Şah dağ, yəni "dağların şahı", "ən yüksəyi" deyilmişdir. Şah sözü Azərbaycan toponimiyasında "hündür", "yüksək" mənasında işlənir. Azərbaycan ərazisində mövcud dağlardan ən hündür olmasına görə fərqlənən bu oronim tədqiqatçıların fikrini təsdiq edir. Şah dağ – "uca dağ", "hündür dağ" deyilir. Həmçinin bax Şahdağ platosu Xarici keçidlər Dağların şahı Şahdağ. 27 may 2011.
Qızıl yel xəstəliyi

Qızıl yel xəstəliyi — dərinin kəskin infeksioz iltihabi xəstəliyi. Əsasən aşağı ətraflarda qızartılı və ağrılı şişmə ilə özünü göstərir. Müdaxilə edilmədiyi təqdirdə proqressiv seyir göstərərək həyati təhlükəli fəsadlar verir. Etiopatogenez Qızıl yel kəskin bakterial bir infeksiyadır. Yaranmasında bakterial iştirak edir. Bu problemi ən sıx streptokokklar qrupuna aid olan bakteriyalar törədir.
Qızıl yel xəstəliyi

Lakin qızılı stafilokokklar, qram neqativ bakteriyalar və anaerob mikroblar da bu xəstəliyi nadirən olsa da törədə bilər. Klinik əlamətlər Əsasən aşağı ətraflarda xüsusən baldırda və ayaq pəncəsində qızartı, ağrı, şişmə və istilik ilə özünü göstərir. Qızdırma və halsızlıq daha ağır formalarda özünü göstərə bilər. Xəstəlik dərinləşərək yumşaq toxumada irinli abseslərə səbəb ola bilər. Daha dərin fəsadlarda bakteremiya və sepsis yaranaraq xəstənin həyatına son qoya bilər. Qızıl yel xəstəliyi klinik diaqnozdur.
Qızıl yel xəstəliyi

Yəni xəstə anamnezi və klinik əlamətlərə görə diaqnoz qoyulur. Lakin qızıl yel xəstəliyinə bənzəyən çoxlu sayda dəri xəstəlikləri vardır. Aşağı ətraflarda hər qızartı qızıl yel ola bilməz. Bəzən xəstələr yanlış diaqnozlarla uzun müddətli xətalı müalicələr alırlar. Qızıl yel xəstəliyinin dəqiq diaqnostikası üçün dermatoloq dəri biopsiyası üsuluna müraciət edə bilər. Xəstəliyin ağırlığını təyin etmək üçün dəri həkimi laborator, radioloji, mikrobioloji testlər tələb edə bilər Qızıl yel xəstəliyinin müalicəsində yerli və sistemik antibioterapiyalar istifadə edilir.
Qızıl yel xəstəliyi

Müalicə üçün xəstə anamnezi, klinik müayinə əsasında müvafiq antibiotiklər seçilir. Düzgün seçilməyən antibiotik xəstəliyi dərinləşdirə bilər. Yerli müalicələr düzgün təşkil edilmədiyi halda qızartıların artması və yayılması müşahidə edilə bilər. Dermatoloq həkimlər yerli müalicə üçün antipsetik məhlullar, kremlər və losionlardan istifadə edirlər. Profilaktikası Dermatoloq tərəfindən təyin edilmiş dəriyə qulluq proqramı. Xarici keçidlər Dermatoloq Mehdi İskəndərli Mehdi İskəndərli Dermatoonkoloq
Telman İsmayılov

İsmayılov Telman Mərdan oğlu (26 oktyabr 1956, Göyçay rayonu) — Rusiyada yaşayan biznesmen və AST Şirkətlər Qrupunun sahibi, Rusiya milyarderi. Telman İsmayılov 1956-cı ildə Göyçay rayonunda anadan olub. 1973-1976-cı illərdə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunda təhsil aldığı bildirilir, lakin təhsil müəssisəsi bu məlumatı təkzib edib. Telman İsmayılov tərəfindən Türkiyənin Antalya şəhərində beş ulduzlu "Mardan Palace" adlı otel inşa olunub. 23 may 2009-cu ildə "Mardan Palace" otelinin açılış mərasimi olmuşdur. Otelin açılış mərasiminə Türkiyənin baş naziri Rəcəb Tayyib Ərdoğan və dünya şöhrətli müğənnilər dəvət olunmuşdur. Otelin tikintisi 1,4 milyard dollara başa gəlmişdir.İki oğlu, Ələkbər və Sərxan, ailə biznesində fəal iştirak edirlər.Məlumatlara görə Telman İsmayılov Türkiyənin "Antalyaspor" klubunu satın almaq istəyir.
Telman İsmayılov

Hazırda onun oğlu "Antalyaspor"un vitse-prezidentidir.Azərbaycandan olan biznesmen Türkiyədə türk vətəndaşlığına keçmək üçün rəsmi müraciət edib. T. İsmayılov Türkiyəni çox sevdiyini və özünün də türk olduğunu bildirib: "Rusiya pasportum var, ancaq Türkiyəyə aşiqəm. Bu səbəblə vətəndaşlığa keçmək üçün müraciət etdim". Telman İsmayılov Avrasiya Yəhudi Kongresinin vitse-prezidentidir. Dağ yəhudilərindən olan Telman İsmayılovun sərvətinin 3 milyard dollar olduğu təxmin edilir. İsrailin Akko şəhərində atasının adına sinaqoq tikdirmişdir. [mənbə göstərin] Xarici keçidlər Telman İsmayılov müsahibə Arxivləşdirilib 2017-02-12 at the Wayback Machine