LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Sumqayıt hadisələri (1988)

Bu haqda Moskvadan gələn nümayəndələrə məlumat verildiklə, onlar hadisələrə müdaxilə etməyi yerli orqan işçilərinə qadağan etmişdilər.Ermənistanın xüsusi xidmət orqanları, SSRİ Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsi ilə birlikdə Sumqayıtda "Nalyotçik" (azərb. "Basqınçı") kodu adı altında təxribat aparmağı planlaşdırmışdılar. "Nalyotçik" qrupunun üzvləri bunlar idi: Qriqoryan Albert Robertoviç — Eduard Qriqoryanın qardaşı, yetkinlik yaşına çatmayan gənclərə narkotik maddələr paylayır və onları erməni ailələrinə hücum etməyə çağırırdı. Qriqoryan Tiqran Robertoviç — Eduard Qriqoryanın qardaşı, gənclərə narkotik paylayır, qarətlə məşğul olurdu. Qriqoryan Ernest Robertoviç — Eduard Qriqoryanın qardaşı, iğtişaşlardan əvvəl azyaşlı uşaqları spirtli içkilərlə təmin edirdi. Saturyan Levon Akopoviç — Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti Dövlət Təhlükəsizlik İdarəsinin əməkdaşı. "Qarabağ" komitəsinin fəal üzvü.
Sumqayıt hadisələri (1988)

Milli zəmində baş verən hadisələrin təşkilatçılarından biri. Sumqayıtda "Krunk” cəmiyyətinin fəalları ilə mütamadi olaraq əlaqə saxlayır, informasiya toplamaqla məşğul olurdu. Sərkisyan Suren Yuryeviç — "Qarabağ" komitəsinin üzvü. Gəncləri iğtişaşlara səsləyirdi. "Krunk" cəmiyyətinə üzvlük haqqı ödəməyənlərin siyahısına əsasən gəncləri onların evlərinə basqın etməklə məşğul olurdu. Hadisələrdən sonra dərhal Daşkənd şəhərinə köçmüşdür. Markaryan Valeri — Bakı şəhərinin sakini, sürücü.
Sumqayıt hadisələri (1988)

İdarə etdiyi avtobusla Sumqayıtda 4 azərbaycanlını vurub öldürmüş və Bakını tərk etmişdir. Mosesov Eduard Nikolayeviç — "Kommunist" qəzetinin (erməni dilində) müxbiri. Sumqayıt hadisələrində video çəkilişlərin aparılması dislokasiyası ilə məşğul idi. Qriqoryan Artur — "Kommunist" qəzetinin (erməni dilində) müxbiri. Foto və video çəkilişlər aparırdı. Aqadlanyan Qriqori — "Kommunist" qəzetinin (erməni dilində) müxbiri. Video və foto çəkilişlər aparırdı. Qriqoryan Benik Setrakoviç — "Krunk" cəmiyyətinin fəal üzvü.
Sumqayıt hadisələri (1988)

Sumqayıt şəhəri, 9-cu mik-n, ev 25e, 5 saylı mənzilin sakini. Sumqayıt şəhəri, 9-cu mik-n, ev 36, 59 saylı mənzildə yaşayan Babayanın ev əşyalarını boşaltdıqdan sonra, hər iki mənzili yandırmış və günahı Quliyev Fəxrəddin Əhəd oğlunun üstünə atmışdır. Petrosyan Viktor Vartanoviç — 1959-cu il təvəllüdlü, 1-ci mik-n, ev 125/34, 28 saylı mənzilin sakini. Sumqayıtda gəncləri mitinqə təhrik edirdi. Petrosyan Vacik Vartanoviç — qardaşı Viktorla eyni tapşırığı yerinə yetirirdi. Qriqoryan Engels Cerkesoviç — "Krunk" cəmiyyətinin fəal üzvü. 1958-ci il təvəllüdlü, 3-cü mik-n, ev 52, 45 saylı mənzilin sakini.
Sumqayıt hadisələri (1988)

Sumqayıtda iğtişaşlar zamanı qarətlə məşğul olan qrupa rəhbərlik edirdi. Davidyan Anatoli Armaisoviç — "Qarabağ" komitəsinin üzvü. 1955-ci il təvəllüdlü, 1-ci məhəllə, ev 5a, 21 saylı mənzilin sakini. Gəncləri Sumqayıtın 3-cü mikrorayon ərazisinə toplamaqla məşğul idi. Zaxaryan Aram Aqanesoviç — 1959-cu il təvəllüdlü, 11 mik-n, ev 6, 25 saylı mənzilin sakini. İğtişaşlarda qarətlə məşğul olurdu. Maryan Zoya — "Krunk” cəmiyyətinin fəal üzvü. 1948-ci il təvəllüdlü, 7-8-12-ci məh-lə, ev 92a, 6 saylı mənzilin sakini.
Sumqayıt hadisələri (1988)

Sumqayıtda yaşayan ermənilər arasında vasitəçilik rolunu oynayırdı. Avakyan Sergey Qurgenovic — 41 məh-lə, ev 4a, 62 saylı mənzilin sakini. Gəncləri 3-cu mik-na yönəltməkdə fəallıq göstərib. Ambartsumyan Rudik Viktoroviç — 1958-ci il təvəllüdlü, "Qarabağ” komitəsinin üzvü. 41a məh-lə, ev 27, 30 saylı mənzilin sakini. Qarətlə məşğul olub. Melkumyan Edik Ambartsumoviç — 4-cü mik-n, ev 16/25, 26 saylı mənzilin sakini.
Sumqayıt hadisələri (1988)

Şayihələr yaymaqla məşğul olurdu. Bir sıra qarətlərdə iştirak edib. Ambartsumyan Valeri Mixayloviç — "Krunk" cəmiyyətinin fəal üzvü. 1959-cu il təvəllüdlü, 3-cü mik-n, ev 8, 3 saylı mənzilin sakini. Eduard Qriqoryanın yaxın silahdaşı olub. Ambartsumyan Djapolad Mixayloviç — 1967-ci il təvəllüdlü, 3-cü mik-n, ev 8, 8 saylı mənzilin sakini. Yeniyetmələri öz arxasınca aparırdı.
Sumqayıt hadisələri (1988)

Qarət və oğurluqla məşğul olub. Altunyan Qarik İsayeviç — 1964-cu il təvəllüdlü, 9-cu mik-n, ev 6, 6 saylı mənzilin sakini. Qarət və oğurluqla məşğul olub. Minasyan Albert — "Qarabağ" komitəsinin üzvü. 1939-cu il təvəllüdlü, 6-cı mik-n, ev 35, 4 saylı mənzilin sakini. Hansı mənzillərə hücum olunacağı haqqında gənclərə əvvəcədən məlumat verirdi. Tamrazyan Kamo Georgiyeviç — 1961-ci il təvəllüdlü, 45 məh-lə, ev 79, 73 saylı mənzilin sakini.
Sumqayıt hadisələri (1988)

Eduard Qriqoryanın qardaşlarına köməklik edir, narkotik və spirtli içkilər paylayırdı. Qriqoryan Artaş Masesoviç — 45-ci məh-lə, ev 1/48, 38 saylı mənzilin sakini. Ticarət obyektlərinin qarəti ilə məşğul olurdu. Arakelyan Valeri Sokratoviç — 7-8-12-ci məh-lə, ev 76, 40 saylı mənzilin sakini. Ev əşyalarının oğurlanması ilə məşğul olurdu. Arakelyan Sergey Sokratoviç — 7-8-12-ci- məh-lə, ev 76, 40 saylı mənzilin sakini. İğtişaşlarda gəncləri istiqamətləndirirdi.
Sumqayıt hadisələri (1988)

Gevorkyan Mixail Qriqoryeviç — "Krunk" cəmiyyətinin fəal üzvü idi. 45-ci məh-lə, ev 5, 18 saylı mənzilin sakini. Oğurluqla məşğul idi. Bomasyan Qoqar — 18-ci məh-lə, ev 16, 8 saylı mənzilin sakini. "Ermənilərə ölüm!" şüari ilə şayihələr yayır və camaatı mitinqə səsləyirdi. Ağababyan Zazyen Karlenoviç — 1955-ci il təvəllüdlü, 3-cü məh-lə, ev 6, 6 saylı mənsilin sakini. "Qarabağ bizimdir! ", "Ermənilərə ölüm!"
Sumqayıt hadisələri (1988)

deyə camaatı mitinqə səsləyirdi. Asatryan Slfvik Qriqoryeviç — "Krunk" cəmiyyətinin üzvü. 10-mik-n, ev 7, 46 saylı mənzilin sakini. İğtişaşların fəal üzvlərindən idi. Pxakadze Konstantin Mixayloviç — Abovyan, Ermənistan. "Nalyotcik"in ən fəal üzvlərindən idi. Stepanakert və Yerevanla əlaqə yaradırdı. Moskvadan gələn DTK-çıların əmrinə əsasən hərəkət edirdi. Hadisələrdən sonra Orta Asiyaya ezam olundu.
Sumqayıt hadisələri (1988)

Sərkisyan Suren Yuryeviç — "Qarabağ" komitəsinin üzvü. 1956-ci il təvəllüdlü, Stepanakert, Pioner kucəsi, ev 4. Hadisələrin gedişatı haqqında informasiya toplayırdı. Ermənistanın xüsusi xidmət orqanları ilə əlaqə yaradırdı. Petrosyan və Poqosyan — 1988-ci ildə Moskvada cinayət törədərək Azərbaycana gəlmişlər. Ümumittifaq axtarışında olublar. Sumqayıta maneəsiz gəlməkdə SSRİ DTK-sının köməyi olmuşdur.
Sumqayıt hadisələri (1988)

İğtişaşlar zamanı Qriqoryana yaxından köməklik göstəriblər.Bütün bunlar bir daha onu sübut edir ki, Sumqayıt hadisələri qabaqcadan düşünulmüş və planlaşdırılmış bir aksiya idi. O zaman Sumqayıt hadisələri ilə bağlı həbs edilmiş Əhməd Əhmədovun məhkəmə prosesi qanuna zidd olaraq, Azərbaycanda deyil, Moskvada keçirildi. Mərkəzin xeyir-duası və bütün dünya mətbuatının iştirakı ilə erməni millətçiləri Silva Kaputikyan, Zori Balayan və onların muzdlu nökərlərinin dəstəyi sayəsində Moskvada məhkəmə yox, əsl "şou" düzənləndi. Ə.Əhmədovun təqsirləndirilən şəxs kimi adi insani hüquqları belə pozuldu. Həmin prosesdə onunla birlikdə icraçı qismində məsuliyyətə cəlb edilib həbs olunan 2 nəfər azərbaycanlının işi məhkəmədə sübuta yetirilmədiyindən, əlavə istintaqa qaytarıldı. Məhkəmə prosesində cinayəti sübuta yetirilməyən Əhməd Əhmədov güllələnmə hökmünə məhkum edildi. İstintaq qrupu hadisənin səbəblərini, cinayətin törədilməsinə yaradılmış şəraiti, əsl təşkilatçıları və qatilləri müəyyənləşdirməyib. Həbs olunan 93 nəfər azərbaycanlı 2 ildən 15 ilədək müddətlərə azadlıqdan məhrum edilib.
Sumqayıt hadisələri (1988)

Hadisələrin təşkilatçısı qismində mühakimə olunan Əhməd İman oğlu Əhmədova isə SSRİ Ali Məhkəməsinin 1988-ci il 18 noyabr tarixli hökmü ilə güllələnmə kəsilib. Amansız hökm 17 ay sonra icra olunub. Əhməd Əhmədova güllələnmə hökmü kəsiləndən sonra Azərbaycandan SSRİ-nin ali hakimiyyət orqanlarına yüzlərlə şikayət məkbutu göndərilsə də, onların heç birinə cavab verilməyib. Hətta SSRİ xalq deputatı A.Mnikovun Mixail Qorbaçovdan Əhmədovun işinin yüngülləşdirilməsi xahişinə belə baxılmayıb. Sumqayıt hadisələri haqqında biblioqrafiya Armenian provocation – Sumqait events; Erməni fitnəsi – Sumqayıt hadisələri. Bakı: Nurlan, 2008. 96 səhifə.
Sumqayıt hadisələri (1988)

Sumqayıt vətəndaşları! (29 fevral 1988-ci il şəhərdə baş vermiş fövqəladə vəziyyətlə əlaqədar olaraq qarnizonun rəisi general – leytenant V. Krayevin sumqayıtlılara müraciəti) // Q.Əhmədov. Partiyalar, Liderlər, cərəyanlar.- Bakı: "Siyasət" nəşriyyatı. 1998.- səh. 41. Lələdağ Mahmud Əvəz. Sumqayıtda hadisə.
Sumqayıt hadisələri (1988)

(1988-ci il 27-29 fevral hadisələri haqqında) // Lələdağ Mahmud Ə. Yaddan çıxmaz günlərim. Bakı: Təfəkkür, 2002. səh. 119-121. Məmmədov E. 28-dən 29-na keçən gecə. (Kitabda 1988-ci ilin fevral ayında erməni millətçilərinin xaricdə yaşayan havadarlarının əli ilə Sumqayıtda törətdikləri qanlı hadisələrdən bəhs edilir). Sumqayıt: 1998.
Sumqayıt hadisələri (1988)

144 səhifə. Sadıqov H., Məmmədov. Sumqayıt: Milli əsarət, ya milli səxavət? (Kitabda millətçı erməni ideoloqlarının çirkin əməllərindən, 27-29 fevral 1988-ci il tarixində Sumqayıt şəhərində törətdikləri faciəli hadisələrdən danışılır). Sumqayıt: 2004. 160 səhifə. Sadıqov H., Məmmədov R.
Sumqayıt hadisələri (1988)

1988-ci il fevral hadisələri günlərində milli əsarətin izləri. // Sadıqov H., Məmmədov R. Sumqayıt: Milli əsarət ya milli səxavət? Sumqayıt: 2004. səh. 149-157. Aslan İsmayılov. Sumqayıt-SSRİ-nin süqutunun başlanğıcı. Bakı: Çaşıoğlu.
Sumqayıt hadisələri (1988)

2010. 204 səhifə. ISBN 978-9952-27-259-8 Dövri mətbuatda Əliyeva A. Sumqayıt: baş tutmayan "genosid" planı. (Ermənilər təxribat üçün 1988-ci ilin fevralında bu şəhəri seçmişdilər) // "Azərbaycan" qəzeti. 28 fevral 2009. səh. 7. Səfiyev S. Sumqayıt hadisələri əvvəlcədən hazırlanmış təxribat idi. (1988-ci il fevral) // "Respublika" qəzeti.
Sumqayıt hadisələri (1988)

Məmmədov R. Sumqayıt hadisələri: 27-29 fevral – 1 mart 1988-ci il (21 illik tarixi məsafədən qərəzsiz baxış) // "Məslək" qəzeti. 26 fevral 2009. səh. 1-3. Məmmədov E. Azərbaycan həqiqətləri dünya ictimaiyyətinə çatdırılmalıdır. (Sumqayıt hadisələri xüsusi xidmət orqanlarının və ermənilərin birgə hazırladığı təxribat aksiyası idi) // "Xalq qəzeti". 14 mart 2008. səh. 5.
Sumqayıt hadisələri (1988)

Nəcəfxanlı Ə. Sumqayıt hadisələri xarici dillərdə buraxılan kitablarda: 1988-ci il, fevral. // "Xalq qəzeti". 14 mart 2008. səh. 5. Muğanlı Q. "Erməni fitnəsi-Sumqayıt hadisələri" (Sumqayıt hadisələrinin 20 illiyinə həsr olunmuş yığıncaq) // "Sumqayıt" qəzeti. 1 mart 2008. səh.
Sumqayıt hadisələri (1988)

1. Rəhimov F. Sumqayıt hadisələri erməni təxribatının növbəti səhifəsi idi (1988-ci il, fevral). // "Azərbaycan" qəzeti. 29 fevral 2008. səh. 6. Əliyev A. Hadisələrə hazır olmayan şəhər (1988-ci il Sumqayıt hadisələri haqqında) // "Azərbaycan" qəzeti. 29 fevral 2008. səh.
Sumqayıt hadisələri (1988)

6. Elmar X. Sumqayıt hadisələrini ermənilər törətmişdi (1988-ci il, fevral) // "Məslək" qəzeti. 28 fevral 2008. səh. 5. Babayev Ə. Sumqayıt hadisələri ermənilərin əvvəlcədən düşündükləri məkrli planın tərkib hissəsi idi (1988-ci il, fevral) // "Respublika" qəzeti. 28 fevral 2008. səh. 4.
Sumqayıt hadisələri (1988)

Məmmədov E. Səbəbkarlar kimlər idi? (1988-ci il 28-29 fevral Sumqayıt hadisələri) // "Sumqayıt" qəzeti. 23 fevral 2008. səh. 8. Məmmədov E. Sumqayıt: arxadan vurulan zərbə (İyirmi il əvvəl Azərbaycanın bu gənc şəhəri düşmən təxribatına hədəf oldu) // "Xalq qəzeti". 23 fevral 2008. səh. 5; 28 fevral.
Sumqayıt hadisələri (1988)

İmanov İ., Məmmədov E. Sumqayıt hadisələrini kim törədib: Ermənilər, azərbaycanlılar, yoxsa?... (Sumqayıt hadisələri haqqında filmin yaradıcı qrupunun müsahibəsi / Müsahibəni apardı: B. Səfəroğlu.) // "Ülfət". 29 fevral 1992. Həmçinin bax Sumqayıtın əks-sədası (film, 1992) Erməni təxribatı (Sumqayıt, fevral, 1988-ci il). Faktlar və mülahizələr (kitab) Sumqayıt: milli əsarət, ya milli səxavət?
Sumqayıt hadisələri (1988)

(kitab) Eduard Qriqoryan Əhməd Əhmədov (III) Sumqayıt-SSRİ-nin süqutunun başlanğıcı Quqark qırğını Xarici keçidlər sumgayit1988.com (az. ), (rus. ), (ing.) sumqayit1988.com Arxivləşdirilib 2015-09-25 at the Wayback Machine (az. ), (rus. ), (ing.) sumqait.com (az.
Sumqayıt hadisələri (1988)

), (rus. ), (ing.) Sumqayıt hadisələri 1988 Arxivləşdirilib 2015-07-30 at the Wayback Machine (az.) "Vladimir Kryuchkov Hardline Soviet Communist who became head of the KGB and led a failed plot to overthrow Mikhail Gorbachev" ( (ing.)). timesonline.co.uk. 2007-10-30. 2011-06-29 tarixində arxivləşdirilib.
Sumqayıt hadisələri (1988)

İbrahim Məmmədov, Azərbaycana qarşı Sumqayıt təxribatı - "Qriqoryanın işi". Bakı, "Təhsil", 2013, 336 səh. Sumqayıt hadisələrinin gizli qalan məqamları Sumgait Events 1988 (Azerbaijani) - Part 1/2 Sumgait Events 1988 (Azerbaijani) - Part 2/2 AzTV. "Sumqayıt 1988, Sovet İmperiyasının gizlinləri, 2-ci hissə" (az.). YouTube. 2015-03-04. İstifadə tarixi: 2017-08-04.
Sumqayıt hadisələri (1988)

Ermənilərin Sumqayıt ssenarisi Həsənova Rəna, Cəfərova Nazxanım. Sumqayıt danışan tariximizdir. Sumqayıt şəhərinin 60 illik yubileyinə həsr olunmuş Biblioqrafik göstərici. Sumqayıt-2009. (az.) Ermənistan prokurorluğu Sumqayıt "soyqırımı" ilə bağlı bölməni sildi
Kösəm Sultan

Mahpeykər Kösəm Sultan (Osmanlı türkcəsi: كوسم سلطان; təq. 1589 – 2 sentyabr 1651, Konstantinopol) — Osmanlı dövlət idarəsində önəmli rol oynamış Hasəki Sultan və Validə Sultan. Nəvəsinin səltənəti dövründə belə hərəmi və bütün imperiyanı idarə etmişdir. Sultan I Əhmədin hasəkisi, Sultan IV. Murad və I. İbrahimin validəsi, Sultan IV.
Kösəm Sultan

Mehmedin Validə-i Müəzzəmidir (nənəsi). Osmanlı tarixinin 1603–1651 dövrlərində, təxminən 50 il müddətində saray içində mükəmməl gücə sahib olmuşdur. Osmanlı tarixinin öldürülən ilk Validə Sultanıdır. Saray tarixindəki ilk adı Mahpeykər olsa da, ləqəb olaraq işlətdiyi Kösəm adı sonradan əsl adı kimi işlədilmişdir. Kösəm sözü "yol göstərən, hər şeyi bilən" deməkdir.
Kösəm Sultan

Mahpeykər Kösəm Sultanın saray daxilində və saray xaricindəki duruşu bir-birilə ziddiyyət təşkil edirdi. Saray daxilində ciddi və qəddar olaraq tanınsa da, xalq içində çox sevilmiş, hətta vəfatından sonra İstanbulda təqribən 14.000 nəfər ac qalmış, bütün şəhər əhalisi ölümündən sonra 40 gün yas tutmuşdur. Kölə olaraq Topqapı Sarayının hərəminə girmədən əvvəlki həyatı bilinmir. 1590 tarixində Yunanıstanın Tinos adasında Anastasiya adı ilə dünyaya gəlməsi, atasının vəfatından sonra Bosniya bəylərbəyi tərəfindən seçilərək İstanbuldakı Osmanlı sarayının qızlar ağasına göndərilməsi rəvayət edilir. Uzun boyu və qumral saçları ilə dönəmin Validə sultanı Safiyə Sultanın diqqətini çəkmiş, adını Mahpeykər olaraq dəyişərək himayəsinə almışdır.
Kösəm Sultan

Kösəm Sultan kiçik yaşda hərəmdəki təhsilinə başlamış, bu dönəmlərdə III. Mehmedin vəfatı ilə taxta oturan I Əhmədə nənəsi Safiyə Sultanın hədiyyəsi olaraq təqdim edilmişdir. Hasəkilik dönəmi Dindarlığı və dövlət idarəsindəki qabiliyəti ilə sərt bir xarakterə sahib olan I Əhmədi özünə heyran edən Kösəm Sultan 15 yaşındaykən artıq I Əhmədin hasəkisi olmuş və saraydakı rəqiblərini ötüb keçmişdir. Saraya gəldiyi dövrlərdə sarayın ən güclü qadınları I Əhmədin nənəsi Safiyə Sultan, anası Handan Validə Sultan və şahzadə Osmanın anası Mahfiruz Xədicə Sultan idi. Ancaq Safiyə Sultanın köhnə saraya göndərilməsi və Handan Sultanın 1605 tarixindəki vəfatı ilə iki hasəkinin saray rəqabəti başladı. Bu rəqabət 1607 tarixində baş verən hadisə ilə daha da qızışdı.
Kösəm Sultan

Venesiya elçisi Simoni Contarini və Cəlal Təmruqoğlunun xatirələrində bu hadisə belə təsvir olunur; Daha sonra bu rəqabətə I Əhmədin üçüncü qadını olan Fatma Sultan da daxil omuşdur. Ancaq bütün bunlara baxmayaraq Sultan I Əhməd qadınları arasından yalnız Kösəm Sultanla nikah bağlamışdır. Kösəm Sultan Mehmed, Murad, Qasım və İbrahim adlı şahzadələrdən başqa Ayşə, Fatma, Gövhərhan vəXanzadəların da anasıdır. Tarixçilərin yazdıqlarına görə Kösəm Sultan ilk illərində sakit və durğun həyat sürmüş, dinə bağlı olan əri I Əhmədlə birlikdə tez-tez dərgahlara gedərək xeyriyyə işləri ilə məşğul olmuşdur. Qüvvətlli xarakteri ilə atası III.
Kösəm Sultan

Mehmeddən fərqlənən I Əhməd öz hərəmini dövlət işlərindən uzaq tutmuş və bu səbəbdən də Kösəm Sultan hasəkilik dövründə siyasətlə yaxından məşğul olmamışdır. Ancaq hasəkilik dönəmində gələcəyi üçün özünü sığortalamış, qızlarını dövrün ən güclü paşaları ilə evləndirərək divanda nüfuz sahibi olmuşdur. Onun saraydakı gücünü artıran ən önəmli hadisə isə böyük qızı Ayşə Sultanın evliliyi olmuşdur. Belə ki, hələ 6 yaşında olan qızı Ayşə Sultanı 1612 tarixində Sədrəzəm Nasuh Paşa ilə evləndirmiş, saray adətlərinə görə həddi buluğa çatdıqdan sonra Paşanın sarayına gəlin köçürmüşdür. Ancaq Nasuh Paşanın sədarət dövrü uzun çəkmədi.
Kösəm Sultan

18 oktyabr 1614 tarixində sarayına göndərilən cəlladlar sədrəzəmi, 9 yaşlı Ayşə Sultanın gözünün önündə boğaraq edam etmişdir. Bundan sonra sədarətə digər qızı Gövhər Sultanın əri Öküz Mehmed Paşa gətirildi. 1616 tarxində I Əhməd böyük oğlu şahzadə Osmanın təhlükəsizliyi üçün Kösəm Sultanın oğluna yaxınlaşmasını qadağan etmişdir. Çünki Kösəm Sultan əri I Əhməddən sonra taxta oğlu Şahzadə Mehmedin gəlməsini istəyirdi. Ancaq şahzadə Osmanı aradan qaldırmadan 1617-ci il 22 noyabra keçən gecə əri I Əhmədin ölümü ilə 27 yaşında dul qalmışdır.
Kösəm Sultan

Sürgün illəri Əri öldükdən sonra taxta qaynı I. Mustafanın keçməsində önəmli rol oynamışdır. Taxta keçdiyi ilk gündən bəri dövlət məsələləri ilə məşğul olmayan I. Mustafa dövlət nəznində layiqincə padşah ola bilmədi və beləliklə, taxta çıxdıqdan 96 gün sonra – 26 fevral 1618-ci ildə baş verən saray çevrilişi ilə taxtdan endirildi. Yerinə əri I Əhmədin digər qadından olan böyük oğlu II. Osman taxta keçdi. Ancaq II.
Kösəm Sultan

Osman əslində validəsi Mahfiruz Sultan və lələsi Ömər Əfəndinin əlində oyuncağa çevrilmişdi. Lələ Ömər Əfəndinin sultanın ağlına saldığı islahat fikirləri Kösəm Sultanı sevindirirdi. Çünki Yeniçəri Ocağının ləğvi, qızlar ağası ilə birlikdə zənci hərəm ağalarının saraydan qovulması kimi ağlasığmaz islahat fikirləri həm xalq, həm ordu, həm də saray içində yaxşı qarşılanmayacaqdı. Gələcəkdə baş verə biləcək fırtınanı qabaqcadan hiss edən Kösəm Sultan vəliəhd oğlu Şahzadə Mehmedi taxt üçün hazırlamağa başladı. Ancaq Kösəm Sultanın saraydakı gücündən çəkinən II.
Kösəm Sultan

Osman anasının təkidi ilə köhnə saraya sürgün edildi. Buna baxmayaraq hələ şahzadəlik dönəmindən Kösəm Sultanla yaxşı münasibət quran II. Osman sürgün illərində onu 3 dəfə ziyarət etmişdir. Mahfiruz Xədicə Sultanın 1620 tarixindəki ölümündən sonra sarayda siyasi boşluq yaranmışdı. Bu qarışıqlıqdan qorxan II.
Kösəm Sultan

Osman 1621 tarixindəki Lehistan Səfərinə çıxmadan öncə taxt namizədi və Kösəm Sultanın böyük oğlu 16 yaşlı Şahzadə Mehmedi boğduraraq edam etdirdi. Bu hadisədən sonra II. Osmana qarşı nifrət hissi artan Kösəm Sultan II. Osmanı devirmək və digər oğlu şahzadə Muradı taxta oturtmaq üçün fəaliyyətə başladı. Xalq arasında yaratdığı qarışıqlıq və sarayda başlatdığı üsyanla II.
Kösəm Sultan

Osmanı devirən Kösəm Sultanın planları düz işləmədi və bu səbəbdən oğlu şahzadə Muradın yerinə məhbus sultan I. Mustafa taxta oturdu. I. Mustafanın anası Həlimə Sultan və kürəkəni Sədrəzəm Qara Davud Paşa tərəfindən II. Osmanın faciəvi şəkildə edamı xalq arasında qarışıqlığa səbəb olmuşdur. Kösəm Sultan da bu qarışıqlıqda istifadə edərək sipahi dəstələrinə külli miqdarda rüşvət payladı və Sultan Osmanın qatili Davud Paşanın kəlləsini istəmə bəhanəsilə üsyançıları Topqapı Sarayına topladı. Qara Davud Paşanı qoruya bilməyən Validə Həlimə Sultan kürəkənini üsyançılara təslim etsə də, üsyanlar dayanmadı.
Kösəm Sultan

İstanbulda baş verən qarışıqlıqlar və Anadoluda alovlanan üsyanlar Osmanlı taxtına dövlət işləri ilə daha yaxından məşğul olan bir sultanın gəlməsini zəruri etdi. Beləliklə, Sədrəzəm Kəmankeş Əli Paşanın və Kösəm Sultanın dəstəyi, dövrün şeyxülislamı Yəhya Əfəndinin də razılığı ilə I. Mustafa 10 sentyabr 1623 tarixində yenidən devrildi. Nəhayət, Kösəm Sultan illərdir apardığı taxt mübarizəsində qalib gəldi və 11 yaşlı oğlu IV. Muradı taxta oturtdu. Oğlunun yaşının az olması səbəbi ilə Səltənət naibəsi olaraq 10 il Osmanlı dövlətini şəxsən özü idarə etmişdir.
Kösəm Sultan

Validə sultanlıq dönəmi Sultan Murad dövrü IV. Murad taxta keçər keçməz sürətli bir təhsil müddətinə başladı. Bu müddət ərzində isə padşahın adına dövləti onun anası Mahpeykər Kösəm Sultan "Səltənət naibəsi" olaraq idarə etməkdə idi. Padşahın yerinə dövləti onun anasının idarə etməsi isə Osmanlı tarixində bir ilk idi və nəticələri də ağır oldu. Belə ki, Səfəvilər İraqı ələ keçirdib, Bağdad da daxil olmaq üzrə bir neçə yerdə sünniləri qılıncdan keçirmişdi. Səfəvi orduları Mardin şəhərinə qədər irəliləmiş, Yaxın Şərqdə sünni-şiə tarazlığı pozulmuşdu.
Kösəm Sultan

Krım, Yəmən, Livan və Misirdə ciddi üsyanlar baş vermişdi. Abaza Mehmed Paşa şərqi Anadoluda iki dəfə üsyan başlatmışdı. Yeniçərilərə verilən maaşlar artır amma buna baxmayaraq alınan verginin miqdarı günü gündən azalırdı. Səfəvilərə qarşı apardığı siyasətdə uğursuz olan Hüsrəv Paşanın sədarətdən qovulmasını bəhanə edən əhali 1632 tarixində saraya zorla daxil olub sultandan keçmiş sədrəzəm də daxil olmaqla 17 dövlət adamının kəlləsini istədi. Yeni sədrəzəm Hafiz Paşa yeniçərilər tərəfindən öldürüldü və bir çox dövlət adamının evinə hücumlar oldu.
Kösəm Sultan

Sultandan şahzadələrini tələb edən yeniçəriləri isə şeyxülislam və sədrəzəm yatırdı. Kösəm Sultan Anadoludakı üsyanları yatırmaq üçün güclü siyasət aparsa da, nəticə əldə edə bilmirdi. Təqribən 10 illik hakimiyyəti dövründə 8 sədrəzəm, 9 dəftərdar dəyişdirmiş, hər zaman xalqın yanında olmuşdur. Xeyriyyə cəmiyyətləri qurmuş, borca görə məhbus olan insanların borclarını ödəyərək onları azad etmiş, kasıblar üçün aşxanalar açdırmışdır. Keçən 10 il ərzində IV.
Kösəm Sultan

Murad təlim-tərbiyə dərslərini başa çatdırmış və dövlət işləri ilə maraqlanmağa başlamışdı. Rəvayətə görə, günlərin bir günü bütün yeniçəriləri mərasim bəhanəsi ilə Sultan Əhməd Meydanına yığan Sultan IV. Murad, yeniçərilərdən birinin onun yaşına lağ etməsindən əsəbləşib qılıncı ilə həm yeniçərini, həm də atını ikiyə bölmüşdür. Bu hadisədən sonra öncə bacısı Ayşə Sultanın əri Hafiz Əhməd Paşanı, daha sonra digər bacısı Gövhərxan Sultanın əri Topal Rəcəb Paşanı edam etdirmiş, anası Kösəm Sultanı da köhnə saraya göndərərək əsl səltənət dönəmini başlatmışdır. Buna baxmayaraq Kösəm Sultanın oğlu üzərindəki gücü hələ də azalmamışdı.
Kösəm Sultan

Belə ki, Mahfiruz Sultanın ölümündən sonra xalaları Şahincan Xatunun himayəsində böyüyən şahzadə Süleyman və şahzadə Bəyazid, xalasının sürgünə yollanması ilə Kösəm Sultanın insafına qalmışdılar. Kösəm Sultanın da təkidi ilə İrəvan səfərinə hazırlaşan IV. Murad 2 qardaşını da boğduraraq edam etmişdir. Beləliklə, Osmanlı xanədanı Kösəm Sultanın övladları ilə davam edəcəkdi. Buna baxmayaraq öz oğlu Şahzadə Qasımın edamının qarşısını ala bilmədi.
Kösəm Sultan

IV. Murad ölüm döşəyində ikən qəfəs həyatı yaşayan doğma qardaşı şahzadə İbrahimin də öldürülməsi barədə əmr versə də, şahzadə İbrahimin ailənin tək oğlan övladı olması səbəbi ilə Kösəm Sultanın da razılığı alınaraq IV. Muradın əmri icra olunmamış və ondan sonra taxta şahzadə İbrahim oturmuşdur. IV. Muradın bu əmri vermə səbəbi isə qardaşı İbrahimin zəif xarakterli olması və əgər taxta keçərsə, ölkənin böyük bir uçuruma doğru getməsinə inanması idi. Sultan İbrahim dövrü I. İbrahim şahzadəlik dönəmində hər an öldürüləcəyi qorxusu ilə yaşamış, bu səbəbdən psixoloji cəhətdən zəif xarakteri vardı.
Kösəm Sultan

Bundan istifadə edən Kösəm Sultan bu oğlunun da səltənətində söz sahibi oldu. İbrahim taxta çıxanda Osmanlı xanədanı pis vəziyyətdə idi. Sultan İbrahim xanədanın tək kişi varisi idi və hələ də şahzadəsi yox idi. Bu səbəbdən Topqapı Sarayına dünyanın dörd tərəfindən cariyələr, cadugərlər gəlməyə başlamışdı. Gələn cadugərlər arasında ən məşhuru Cinci Xoca ləqəbi ilə tanınan Safranbolulu Qarabaşzadə Hüseyn Əfəndidir. Nəhayət, taxta çıxdıqdan 2 il sonra Sultan İbrahimin 3 oğlu : şahzadə Mehmed, şahzadə Süleyman və şahzadə Əhməd dünyaya gəldi.
Kösəm Sultan

Bunun qarşılığında Kösəm Sultan Cinci Xocaya Safranboluda imarət tikdirmişdir. Sultan İbrahimin ilk hasəkisi olan, əslən ukraynalı olan Turhan Xədicə Sultanın 2 yanvar 1642 tarixində ilk oğlan uşağını dünyaya gətirməsi sarayda böyük bir şənliyə səbəb oldu. Şahzadə Mehmedin təlim-tərbiyəsi ilə Kösəm Sultanın qızı Atiyə Sultan şəxsən özü maraqlanmışdır. I. İbrahimin 1647 tarixində evləndiyi səkkizinci hasəkisi Hüma Şah Sultanın saraya gəlişi ilə Kösəm Sultan gözdən düşdü. Hətta, I. İbrahim bacıları Ayşə Sultan, Fatma Sultan, Xanzadə Sultanın və qardaşı qızı Əsməhan Qaya Sultanın bütün mülklərini əllərindən alaraq Hüma Şah Sultana hədiyyə etmişdir.
Kösəm Sultan

Bundan sonra oğlunun təkbaşına hakimiyyətə can atmasını hiss edən Kösəm Sultan gözünü belə qırpmadan öz doğma oğlundan imtina etmiş və dövlət adamları ilə görüşərək oğlu I. İbrahimi devirmişdir. Sultan Mehmed dövrü Sultan İbrahimin taxtdan endirilərək yerinə uşaq yaşdakı şahzadə Mehmedin sultan olması, Kösəm Sultanı gücləndirmişdi. Çünki IV. Mehmed hələ 6 yaşında idi və 21 yaşlı anası Turhan Xədicə Sultan dövlət işlərində hələ çox şeyləri bilmirdi. Nəvəsinin səltənəti dönəmində "Validə-i Müəzzəm" olaraq anılan Kösəm Sultan Yeniçəri Ocağını öz tərəfinə çəkmişdi.
Kösəm Sultan

Əsnafla yeniçərilər arasındakı mübarizədə yeniçərilərin tərəfini tutan Kösəm Sultan saraydakı gücünün yavaş-yavaş azaldığını hiss edirdi. Turhan Xədicə Sultanın hərəm ağalarının dəstəyini alması ilə dövlət işlərinə qarışması Kösəm Sultanı narahat etməyə başladı. Belə ki, Kösəm Sultanın nəvəsi Əsməxan Sultanın əri Sədrəzəm Mələk Əhməd Paşanın sədarətdən qovulması və Turhan Sultan tərəfdarı olan Siyavuş Paşanın sədrəzəm təyin olunması Kösəm Sultanın səbrini daşırdı. Belə ki, artıq yeni bir saray çevrilişinin vaxtı gəlib çatmışdı. Kösəm Sultanın hazırladığı plana görə Halvaçıbaşı Üveys Əfəndi IV.
Kösəm Sultan

Mehmedə zəhərli şərbət içirtməli və yerinə I. İbrahimin digər oğlu şahzadə Süleyman gətirilməli idi. Çünki onun anası Saliha Dilaşub Sultan daha mülayim və Kösəm Sultan tərəfdarı idi. Ancaq Kösəm Sultanın Mələk Xatun adlı xidmətçisinin bu xəbəri Turhan Sultana çatdırması bütün planları pozdu. IV. Mehmedi öldürə bilməyən Kösəm Sultan yeni bir plan hazırladı. Plana görə 2 sentyabr 1651 tarixində iftardan sonra Süleymaniyyə Məscidinə toplanan yeniçərilər gizli yolla Topqapı Sarayına buraxılmalı və IV. Mehmedlə tərəfdarlarını qətlə yetirməli idi. Ancaq bu dəfə də planı pozulan Kösəm Sultan Lələ Süleyman ağanın rəhbərlik etdiyi hərəm ağalarından ibarət bir qrup tərəfindən gizləndiyi xüsusi bölmədən çıxarılaraq otağında qətlə yetirilmişdir.
Kösəm Sultan

Bu edam o qədər faciəvi olmuşdur ki, otağın hər tərəfi qana bulanmışdı. Ömrü boyu yenilikçi hərəkətləri ilə tanınan Kösəm Sultan ölümü ilə də yenilik etdi. Belə ki, Kösəm Sultan Osmanlı tarixinin şəhid edilən ilk validə sultanıdır. Oğlan uşaqları Şahzadə Mehmed (8 mart 1605–12 aprel 1621) — II Osman tərəfindən edam edildi. IV Murad (27 iyul 1612 – 8 fevral 1640) — 17.
Kösəm Sultan

Osmanlı padşahı və 96. İslam xəlifəsidir. Şahzadə Süleyman (1613–27 iyul 1635) — IV Murad tərəfindən boğduruldu. Şahzadə Qasım (1614–1638) — IV Murad tərəfindən boğduruldu. I İbrahim (5 noyabr 1615–18 avqust 1648) — 18.
Kösəm Sultan

Osmanlı padşahı və 97. İslam xəlifəsidir. Qız uşaqları Ayşə Sultan (1605–1657) Fatma Sultan (1606–1670) Gövhərxan Sultan (1608–1660) Xanzadə Sultan (1609–1650) Atikə Sultan (1613–1672) Xeyriyyə işləri Ətrafındakı bütün kasıb və yardıma möhtac insanlara kömək etmişdir. Hər il Rəcəb ayında şəhər həbsxanalarına gedərək, borca görə həbsə düşən insanların borcunu ödəyərək azadlığa buraxmışdır. Ancaq bu adətini qatil insanlara tədbiq etməmişdir.
Kösəm Sultan

1640 tarixində tikilən Üsküdar Çinili məscid külliyəsi, Anadolu Qavağı, Validə mədrəsəsi məscidini fəaliyyətə açmışdır. Bundan başqa Məkkə və Mədinəyə də maddi yardım göstərmişdir. Mədəni irsi TRT yapımı IV Murad (1980) serialinda Ayten Göcker tərindən canlandırıldı İstanbul qanadlarımın altında (1996) filmində Zuhal Olcay tərəfindən canlandırıldı Mahpeykər (2010) filmində isə Kösəm Sultanın gəncliyini Damla Sönmez, yaşlılığını isə Selda Alkor canlandırdı Muhteşem yüzyıl-Kösem (2015-2017) serialının ilk mövsümündə Kösəm Sultan obrazını yunan aktrisası Anastasiya Tslimpiou və türk aktrisası Beren Saat oynamışlar. II mövsümdən etibarən isə türk aktrisası Nurgül Yeşilçay canlandırmışdır. Həmçinin bax I İbrahim (sultan) Validə sultanlar
Pərviz Abdullayev (idmançı)

Pərviz Abdullayev (ləqəbi: Kobra Pərviz; 5 yanvar 1986, Qiyaslı, Ağdam rayonu) – peşəkar kikboksinq üzrə 6 qat Dünya çempionu, əməkdar idman ustası. Kobra ləqəbli Pərviz Amil oğlu Abdullayev 1986-cı il yanvarın 5-i Ağdam rayonunun Qiyaslı kəndində anadan olub. Orta məktəbin ilk illərini Qiyaslı kənd orta məktəbində oxusa da, 1994-cü ildən təhsilini Bakı şəhəri Nizami rayonu 250 saylı orta məktəbdə davam etdirib. 2003-cü ildə Bakı Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsinə daxil olub. 12 yaşında (1997-ci ildən) Kunq-fu idman növüylə məşğul olmağa başlayıb. 2007 və 2008-ci illərdə Uşu-sanda idman növü üzrə Azərbaycan çempionu olub.
Pərviz Abdullayev (idmançı)

2007-ci ildə eyni idman növü üzrə Çində keçirilən dünya kubokunda ikinci yerin sahibi olub. Pərviz Abdullayev həmin illərdə paralel olaraq kikboksinq döyüşlərində də iştirak etməyə başlayıb. Bu zamana qədər peşəkar karyerasında 49 qələbə, 6 məğlubiyyət, 26 nakautla nəticələnən 55 döyüş keçirib. Peşəkar kikboksinq üzrə 6 qat Dünya Çempionudur. Pərviz Abdullayev "Glory", "Kunlun Fight", "ACB" kimi promotionlarda döyüşüb. 2010-cu ildə Pərviz Abdullayev ilin ən yaxşı 10 idmançısından biri seçilib.
Pərviz Abdullayev (idmançı)

2011-ci ildə idman sahəsində göstərdiyi xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən mənzillə mükafatlandırılıb. Pərviz Abdullayevin 2011-ci ildən "Kobra" kikboksinq klubu fəaliyyət göstərir. 2013-cü ildən etibarən Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin İdman Sağlamlıq Mərkəzinin əməkdaşıdır. Qəbələ İdman Klubunu təmsil edir. Ailəlidir, 2 oğlan övladı var. Oğlu Yusif Abdullayev kiçik yaşlı olmasına baxmayaraq, boksla məşğuldur.
Pərviz Abdullayev (idmançı)

Pərviz Abdullayev bir sıra filmlərdə və sosial xarakterli reklam çarxlarında özünü aktyor kimi də sınayıb. 2020-ci ildə "Survivor Türkiyə 2020"-ə qatılmış, lakin yarışmaya vida etmişdir. Daha sonra Survivor All Star 2022-ə qatılmış,4 ay sonra, ayağındakı zərbədən sonra düzəlmək vaxt alacağı üçün Survivora həkim diaqnozu və sakatlığı ilə vida etmişdir. İdman karyerası 2007-ci ildən peşəkar karyeraya start verən Pərviz Abdullayev 2007 və 2008-ci illərdə "Uşu-sanda" idman növü üzrə Azərbaycan çempionu olub. 2007-ci ildə eyni idman növü üzrə Çində keçirilən dünya kubokunda ikinci yerin sahibi olub. Pərviz Abdullayev həmin illərdə paralel olaraq kikboksinq döyüşlərində də iştirak etməyə başlayıb.
Pərviz Abdullayev (idmançı)

2009-cu ildə Avstriyanın Villax şəhərində həvəskarlar arasında keçirilən Kikboksinqin WAKO versiyası üzrə yarışda 71 kq çəki dərəcəsində 5 döyüşdə qalib gələrək dünya çempionu adını qazanıb. 2010-cu ildə Çinin paytaxtı Pekində keçirilən keçirilən "World Accort Combat Games 2010" döyüş növləri oyunlarında iştirak edərək, çempion adını qazanıb. 2010-cu ilin may ayında Macarıstanın Seqed şəhərində keçirilən kikboksinqin WAKO versiyası üzrə dünya kubokunda 2-ci yer qazanıb. 2010-cu ildə Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhəridə keçirilən Kikboksinqin WAKO versiyası üzrə Avropa çempionatında WAKO PRO dünya kəməri uğrunda rus idmançı Vladimir Şulyaka qalib gəlib və peşəkarlar arasında dünya çempionu adına layiq görülərək, dünya kəmərinin sahibi olub. Pərviz Abdullayev 2011-ci ildən Niderlandda "Super Pro" klubunda məşqlərə başlayıb. Burda onun məşqçisi klubun məşqçi və meneceri Denis Rauvel olub.
Daimi yaddaş qurğusu

Daimi yaddaş (ROM) - enerjidən asılı olmayan yaddaş. Daxili və ya əsas yaddaşın bir hissəsidir. Daimi yaddaşın tutumu əməli yaddaşa nisbətən az olur və istifadəçilər oraya informasiya yaza bilmir. İnformasiya oraya kompüterin hazırlanması zamanı yazılır və adi hallarda dəyişdirilə bilməz. Orada tez-tez istifadə olunan proqramlar və verilənlər saxlanılır (məsələn, əməliyyat sisteminin bəzi proqramları, kompüterin düzgün işləməsini yoxlayan proqramlar və s.).
Daimi yaddaş qurğusu

Daimi yaddaş enerjidən asılı olmur, yəni kompüter şəbəkədən çıxarıldıqda oradakı informasiya saxlanılır. ROM – daimi yaddaşda yerləşir. ROM çipləri xüsusi əmrlər saxlayır, bu əmrlər birlikdə yerinə yetirilir. ROM-un daxilində olan əmrlər bunlardır: POST (ingiliscə: Power On Self Test) – kompüter qoşulduqda qurğuların elektrik enerjisinə qoşulmasını yoxlayır; CMOS (ingiliscə: Complementary metal-oxide semiconductor) – Fərdi kompüterlərə xidmət göstərən proqramların işləməsi üçün cari tarix, saat, kompüterin konfiqurasiyası haqqında müəyyən informasiya lazım olur. Bütün bu verilənlər CMOS-da saxlanılır.
Daimi yaddaş qurğusu

BIOS (ingiliscə: "Basic Input/Output System") – avadanlıqlarla müxtəlif əməliyyatlar aparmaq üçün tətbiq olunur; BOOT (yüklənmə) – əməliyyat sistemi ilə bağlı olan əmrlər.Kompüter açılarkən mərkəzi prosessor BIOS-a müraciət edir, POST test aparılır, BIOS sistem qurğularını yoxlayır. Test qurtardıqdan sonra prosessor başlayır disklərdə əməliyyat sisteminin yüklənməsi üçün faylları axtarmağa. Kompüter yüklənmə fayllarını tapan kimi əməliyyat sistemi qoşulur və kompüterin üzərində nəzarət tamamilə əməliyyat sisteminə keçir. ROM-un növləri ROM (ingiliscə: Read-only Memory) PROM (ingiliscə: Programmable Read-only Memory) EPROM (ingiliscə: Erasable Programmable Read-only Memory) EEPROM (ingiliscə: Electrically Erasable Programmable Read-only Memory) Fləş yaddaş (ingiliscə: Flash Memory)Hər növün özünəməxsus xarakteristikaları vardır, və siz xarakteristikalar haqqında məlumatları bu məqalədə oxuya bilərsiniz. Ümumiyyətlə, bütün növ ROM-lara məxsus olan 2 anlayış vardır: Məlumat bu çiplərdə qeyri-sabit (nonvolatile) olaraq yadda saxlanır-belə ki, enerji kəsildiyi zaman məlumat itmir, Məlumat bu çiplərdə dəyişməz(unchangeable) olaraq qalır və ya məlumatları dəyişmək üçün xüsusi proseduralar tələb olunur.Yəni bu anlayışlar təsdiq edir ki, ROM enerjidən asılı deyil və oradakı məlumatlar elektrik enerjisinin kəsilməsi zamanı silinmir və ya itmir.
Daimi yaddaş qurğusu

RAM ilə oxşar olaraq ROM da sətir və sütunlardan təşkil olunan tordan ibarətdir. Lakin sətir və sütunların kəsişdiyi yerdə ROM və RAM çipləri bir-birindən tamamilə fərqlənir. RAM hər bir keçiddə kondensatora girişi yandırıb/söndürmək üçün (turn on/off) tranzistorlardan istifadə edir, lakin ROM- dəyərin “1”-ə bərabər olduğu qiymətində xətləri(lines) diodlardan istifadə edərək əlaqələndirir. Dəyər “0”-a bərabər olduğu halda xətlər(lines) arasında əlaqə yaranmır. Həmçinin bax
Yunan dili

Yunan dili (yun. Ελληνικά — Elliniká) — Yunanıstan və Kiprin rəsmi dili. Yunanıstanda ölkə əhalisinin 99,9%-i, Cənubi Kiprdə isə 82%-i bu dildə danışır. 4000 illik tarixi vardır. Hind-Avropa dil ailəsinin Qreko-Qrabar qoluna aiddir. Müasir dünyada 13 milyondan çox insan yunan dilində danışır.
Yunan dili

Başlıca ləhcələri Dimotiki / (Δημοτική) Müasir yunancadır. Kilsə yazışmaları xaric, müasir dövrdə xalqın istifadə etdiyi ləhcədir. Kathareuousa / (Καθαρεύουσα) 1821-ci ildə müstəqilliyini qazandığı dövrdən 1976-cı ilə kimi dövlətin rəsmi dili bu ləhcədə olmuşdur. 19-cu əsrdə Adamantios Koraisin təşəbbüsü ilə bu ləhcə yaradılıb. Yaradılmasında məqsəd müasir yunancanın qədim yunancaya uyğunlaşdırılması və türkcə sözlərdən dili təmizləmək idi. 1976-cı ildə rəsmi dil kimi bu ləhcənin istifadəsi aradan qaldırılır. Tsakonika / (Τσακώνικα) Yunancanın Dor ləhcəsinin davamıdır.
Yunan dili

Yunanıstanın Mora yarımadasında 3000-dən çox insanın ana dilidir. Pontus ləhcəsi / (Pομέικα; Romika, Ποντιακά; Pondiaka) Romeika ləhcəsi də deyilir. 19-cu əsrdən bu ləhcə "Qara Dənizə məxsus" ləhcə olaraq "Pontiaka" adlandırılır. 1923-cü il köçündən sonra Türkiyədən Yunanıstana köçürülənlər, əsasən Şimali Yunanıstanda yaşayanlar, Qara dəniz bölgəsində Trabzon, Rizə və s. illərdə yaşayan rumlar bu ləhcədə danışır. Kalabriya ləhcəsi / (Κατωιταλικά; Kato italika) İtaliyanın Yunanıstana yaxın Apuliya və Kalabriya bölgələrində danışılır. Qədim dövrlərdə buralarda koloniyalar qurmuş yunanlar tərəfindən danışılır.
Yunan dili

Yəhudi yunancası Yevanik (ivritcə: Yevan-Yunan) uzun illər yəhudi yunanlar tərəfindən istifadə olunub. Yazıda ivrit əlifbası ndan istifadə olunub. İndi demək olar ki, bu ləhcədən istifadə edənlər assimilyasiya olunublar. Çox az sayda insan istifadə edir. 1987-ci ildə aparılan araşdırmalara görə 35-i İsraildə olmaqla, dünyada 50 nəfər bu dili bilir. Həmçinin bax Yunan və latın kitabələri Yunanca beynəlmiləl sözlər
Babadağ (dağ, Azərbaycan)

Babadağ — Quba və İsmayıllı rayonu ərazisində yerləşən, Böyük Qafqaz dağlarının cənub şərqində qərar tutan ən hündür zirvələrindən biri, ziyarətgah. Ümumi məlumat Dəniz səviyyəsindən 3629 metr hündürlükdə yerləşən Babadağdan Qaraçay, Vəlvələçay və Girdimançay çayları başlanır. İlin çox vaxtı qarla örtülü olur. Adının mənası Babadağ oronimi Azərbaycan dilindəki "baba" (hörmət bildirən titul mənasında) sözündəndir.>. Həzrətbaba piri Babadağ ziyarətgah yeridir və "Həzrətbaba piri" də adlanır. Keçmişdə Quba, İsmayıllı, Qəbələ və başqa rayonlardan gəlib bu piri ziyarət edirdilər. Rəvayətə görə, bu pir vaxtilə Şabranda rəncbər olmuş bir nəfər şəxsin qəbridir. O, bir dəfə plov yeyərkən təsadüfən bir düyünü taptalamış və bunu böyük günah sayaraq həmin dağa qalxmış və orada vəfat etmişdir.
Babadağ (dağ, Azərbaycan)

Başqa bir rəvayətə görə, Həzrət Baba Səudiyyə Ərəbistanında yaşayırmış. Sonralar söhbət gedən məkana gəlib. Həzrət Babanın Babadağa gəlişi Ərəbistanda İslamın meydana gəlməsindən sonra baş verib. Deyilənlərə görə, bir məclisdə necəolursa görmür, ayağının altında bir düyü dənəsi qalır. Düyü də bərəkətdir. Elə həmin gecə də Allah yuxusuna girir. Günahını yumaq üçün ona Babadağa getməyi tapşırır. Yolu da başa salır.
Babadağ (dağ, Azərbaycan)

Elə həmin gecənin səhəri Həzrət Baba ailəsini də götürübyola çıxır. Danışırlar ki, Həzrət Babanın anası Babadağa qalxmaqdan imtina edir, bacısı Ağabikə isə qardaşından ayrılmır, Babadağın zirvəsində məskunlaşırlar. Şair Musa Yaqub “Babadağın ağ dumanı” poemasında Həzrət Babanın əvvəlcə Babadağın ətəyində yaşadığını yazır. O vaxtlar tufan, qasırğa bu tərəflərdən - dağların ətəyinə sığınmış kəndlərdən əl çəkmirmiş. Camaatın əkin-biçinini zayedirmiş. Bu işin başında duran da şeytan imiş. Adamlar Həzrət Babanın yanına xahişə gedirlər. Həzrət Baba şeytanı öldürmək üçün onun yaşadığı dağlara qalxır.
Babadağ (dağ, Azərbaycan)

İndi dəfn edildiyi yerdə yurd salır (belə fikir də var ki, Həzrət Baba qeybə çəkilib. İnsanların ziyarət elədiyi bu qəbir rəmzidir). Həzrət Baba şeytanı öldürə bilməsə də, dağ kəli, dağ keçisi və qartalların köməyi ilə onu qovub ən dərin bir dərəyə salır - camaatı bəladan xilas edir. Şeytanın gizləndiyi həmin dibsiz dərədən indi dəuğultu gəlir. İnsanlar o gündən şeytanın yaşadığı həmin dərəyə daş atırlar. Sonra qartal, kəklik, İsgəndər quşları dimdiklərində neçə gün dalbadal dən daşıyıb gətirirlər. Həzrət Baba yer əkir, taxıl yetişdirir. Əkində-biçində dağ heyvanları onunköməyinə gəlir.
Babadağ (dağ, Azərbaycan)

Sonra Həzrət Babanın ömür-gün yoldaşı Güllü və qızı onun dalınca bu zirvəyə gəlib çıxırlar. Deyirlər ki, ana və qızı ziyarətgahın yamacında, Həzrət Baba isə zirvəsində dəfn olunub. Bu dağ ilboyu qarlı olur. Ona görə də bu dağa bəzən Qarlı baba da deyirlər. Ziyarətgahı 7 dəfə ziyarət edən şəxsə «həzrət» deyirlər.
İmpuls

p → v → v → 0 F → t Qüvvə impulsunun tapılmasının bəzi tətbiqlərinə baxaq:a) Cismin əvvəlki və sonrakı impulsları bir düz xətt üzrə eyni istiqamətdə yönəldikdə; p m v 2 − m v 1 b) Cismin əvvəlki və sonrakı impulsları bir düz xətt üzrə əks istiqamətdə yönəldikdə; p m v 2 + m v 1 c) Cismin perpendikulyar istiqamətdə səth ilə elastik toqquşarsa, p 2 m v , plastiki toqquşarsa p m v olar.d) Ümumi halda, yəni p 1 {\displaystyle \mathbf {p_{1}} } p 2 {\displaystyle \mathbf {p_{2}} } müxtəlif istiqamətlərdə olarsa, p {\displaystyle \Delta \mathbf {p} } -nin qiyməti kosinuslar teoreminə görə tapılır: p p 1 2 + p 2 2 − 2 p 1 p 2 cos ⁡ α α {\displaystyle \mathbf {\alpha } } {\displaystyle -} p 1 {\displaystyle \mathbf {p_{1}} } p 2 {\displaystyle \mathbf {p_{2}} } vektorları arasındakı bucaqdır deyildirtəkan, səbəb, stimul; fiziologiyada qeyri-iradi hərəkət; mexanikada hərəkət prosesində əldə olunan orta əhəmiyyətə malik qüvvə; elektronikada elektrik cərəyanının sürətli və qısa müddətli sıçrayışı; hər hansı bir hərəkəti doğuran daxili səbəb, təkan. Məsələn, yaradıcılıq impulsu. İradə impulsu. Əliquliyev R.. Şükürlü S., Kazımova S. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan terminlər. Bakı, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Hirkan Milli Parkı

Hirkan Milli Parkı — Azərbaycanın Lənkəran rayonu ərazisində milli park. 2004-cü ildə yaradılmışdır. Ərazisi 40 358 hektar, (403,58 km²) sahəni əhatə edir. Ümumi məlumat Hirkan Milli Parkı Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə 2004-cü ilin 9 fevral tarixində yaradılmışdır. Milli Park Azərbaycanın cənubi-şərqində, Lənkəran inzibati rayonunun ərazisində yerləşir. Milli Parkın yaradılmasında əsas məqsəd həmin ərazidə təbiətin kompleks şəkildə qorunması, Üçüncü dövrün relikt və endemik bitki növlərinin mühafizəsi, Azərbaycan Respublikasının "Qırmızı Kitabı"na daxil edilmiş tipik flora və fauna növlərinin qorunub saxlanılması, ətraf mühitin monitorinqinin həyata keçirilməsi, ictimaiyyətin məlumatlandırılması, eləcə də tədqiqatlar, turizm və istirahət üçün şəraitin təşkilidir. Hirkan Milli Parkının ərazisinin çox hissəsi meşələrlə örtülüdür.
Hirkan Milli Parkı

Burada ən isti ayın orta temperaturu 270S olur. Hirkan Milli Parkının ərazisi şaquli qurşaq üzrə çox ucalmasa da (1000 m-ə qədər), şərqdən qərbə dağlara qalxdıqca, meşələrin şaquli qurşaqlar üzrə dəyişdiyini müşahidə etmək olar: aşağı hissədə əsasən, şabalıdyarpaq palıd, dəmirağac və vələsin (Lənkəran akasiyası, Xəzər lələyi, Hirkan ənciri, Qafqaz xurması, Azat, və s. ilə birlikdə) üstünlük təşkil etdiyi meşələr yayılmışdır. Hündürlüyə qalxdıqca, əsasən dəmirağac, qismən də şabalıdyarpaq palıd azalır, onları fıstıq meşələri əvəz edir. Milli Parkın meşələrində ayıdöşəyi, Hirkan bigəvəri, Hirkan şümşadı, pırkal, müxtəlif lianlar geniş yayılmışdır. Bu bitkilərin əksəriyyətinin adı Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxil edilmişdir. Hirkan Milli Parkının ornitofaunasına daxil olan qara leylək, məzar qartalı, qıvrımlələk qutan, turac, mərmər cürə, Talış qırqovulu,Hirkan arıquşu, toğlugötürən və s. quşların adları Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxil edilmişdir. Parkın heyvanat aləmi çox zəngindir.
Hirkan Milli Parkı

Burada məməlilərdən bəbir, xallı maral, vaşaq, porsuq, qaban, cüyür, yenot və s. növlərə rast gəlmək olar. Hirkan Milli Parkı hirkan tipli meşələrə xas üçüncü dövrə məxsus qiymətli bitki növlərinin olduğu kimi gələcək nəsillərə çatdırmaq, onun unikal növlərinin və bu tipdə olan meşələrin təbii formada dəyişikliklərinin tədqiq edilməsi baxımından çox önəmlidir. Milli Parkda 450 növ ağac və kol cinslərinin 174-növü mövcuddur ki, onların da 36-sı endemik növlərdir. Burada əsas meşə əmələ gətirən edifikatorlar: Şərq fıstıqı, Şabalıdyarpaq palıd, Qafqaz vələsi, Şuşa vələsi, Şərq vələsi, dəmirağacı növləridir. Milli Parkın bir hissəsini qarışıq meşələr təşkil edir. Burada 1 km2 ərazidə 35-ə yaxın növdə ağac və kol növlərinə rast gəlmək olur. Onların arasında əsasən şabalıdyarpaq palıd, fıstıq, vələs, dəmirağac, qızılağac, azat ağacı, Qafqaz xurması və s. ağac növləri xüsusi yer tutur ki, bunların da bir çoxu reliktdir.
Hirkan Milli Parkı

Bu ağacların orta yaşı 120–150 ildir. Meşələrin orta boniteti II–III, orta sıxlığı, 0,57–0,51-dir. Hirkan tipli qarışıq meşələrdə (500–600 m dəniz səzviyyəsi yüksəklikdə) demək olar ki, dəmirağacı meşə tərkibindən çıxır. Dəmirağac meşələrində əsas kompanentləri şabalıdyarpaq palıd və Qafqaz vələsi növləri təşkil edir (tək-tək və ya qrup halda). Belə meşələrin tərkibinə yalanqoz, ürəkvariyarpaq qızılağac, saqqallı qızılağac, tək-tək qarağac cinsinə aid olan müxtəlif növlər aiddir. Dəmirağac üçün ölü döşənək xarakterik haldır. Bu tipdə meşələr müxtəlif formada olur: palıd-dəmirağac (7p+3d) palıd-vələs-dəmirağac (5p+3v+2d) və ya vələs dəmirağac (6v+4d) və s. Hirkan Milli Parkının yerləşdiyi ərazi təbii iqliminə görə rütübətli subtropik xüsusiyyətinə malikdir.
Hirkan Milli Parkı

Bu ərazilər sonuncu buzlaşmaya məruz qalmamışdır. Məhz bu səbəbdən bu ərazi endemik və üçüncü dövrə mənsub olan çoxlu relikt mənşəli bitki örtüyünə malik olan elementlərlə zəngindir. Hirkan Milli Parkı zəngin flora tərkibinə malikdir. Azərbaycanda olan ali bitki növlərinin təqribən 1/3-i Hirkan meşələrində mövcuddur və onların bir qismi endemikdir. Təkcə Milli Parkın ərazisində mövcud olan ağac və kolların 36 növü relikt və endemikdir. Hirkan meşələrinin hər 1000 hektarına 32 bitki növü düşür ki, bu da Qafqazda olan 18 flora əyalətləri üzrə birinci yeri tutur. Milli Parkın ərazsində yuxarıda qeyd etdiyimiz bitkilərlə yanaşı müxtəlif lianlar və sarmaşıqlar, üzüm tənəkləri (tək-tək), mərəvçə, Pastuxov daşsarmaşığı, böyürtkan, itburnu kolları və s. bitkilər də vardır ki, bunlar əsasən aşağı qurşaqda, düzən meşələrdə geniş yayılmışdır və keçilməz yaşıl sədlər yaradırlar.
Hirkan Milli Parkı

Aşağı dağ və dağətəyi qurşaqlarda dəmirağac meşələrində əsas kompanentlərdən başqa qarışıq halda Qafqaz xurması, ipək akasiyası, Hirkan ənciri, adi göyrüş, heyva, ağyarpaq qovaq, qarağac, Hirkan azatı və su qıraqlarında isə xüsusi ilə söyüd, Qafqaz yemişanı, xırdayarpaq yemişan, əzgil, bəzən də xırda alça kolları, fars böyürtkanı, hündür mərəvçə və s. müxtəlif növlər yer tutur. Hirkan tipli meşələrdə ot bitkiləri zəif inkişaf edir. Dəniz səviyyəsindən yuxarı 1600 m yüksəkliklərdə qaragilə, nadir halda qaraçöhrə, meşə gilası, dəfnəgilənar, şabalıd (çox nadir) və s. bitkiləri görmək olar. Milli parkın nüvə hissəsi 2010-cu ilin əvvəllərinədək mövcud olan ərazinin təqribən 40–45%-ni əhatə etmişdir. Praktiki olaraq istifadə olunmayan və əsrlərlə toxunulmamış, indiki günümüzə qədər istifadəsiz formada gəlib çıxmış unikal meşə örtükləri təbii ki, Milli Parkın nüvəsi olan hissəyə aid edilmişdir. Milli Parkın nüvəsi bir sıra tələblərə cavab verməlidir; ərazinin florası heç bir kənar təsirə məruz qalmamalı, fauna növlərinin həyat tərzinə heç bir müdaxilə olunmamalıdır, yalnız tədqiqat və elmi məqsədlərlə, xüsusi icazə olduqda bu ərazilərdə bu və ya digər işlərin aparılmasına yol verilir . Parkın ərazisində nadir olan, həmçinin geniş yayılmış bitkilərin əksəriyyətinin adları Azərbaycan Respublikasının "Qırmızı Kitabı"na daxil edilmişdir.
Hirkan Milli Parkı

Bunlardan Hirkan şumşadı, Hirkan ənciri, Hirkan armudu, Şabalıdyarpaq palıd, Dəmirağac, Hirkan bigəvəri, Qafqaz xurması, budaqlı danaya, İpək akasiyası, Xəzər lələyi, ürəkyarpaq qızılağac və s. göstərmək olar. Həmçinin, Parkda Azərbaycan Respublikasının "Qırmızı Kitab"ına daxil edilmiş endemik ot bitkiləri də geniş yayılmışdır. Bunlardan nazikyarpaq anoqramma, Hirkan xincolusu, Radde ayıdöşəyini və s. göstərmək olar. Bu bitkilər meşələrin aşağı yarusunun yaranmasında mühüm rol oynayırlar. Hirkan Milli Parkının ərazisində məskunlaşmış fauna növ baxımından çox zəngindir. Burada İran bəbiri, qonur ayı, zolaqlı kaftar, canavar, susamuru, vaşaq, cüyür, çöl donuzu, tirəndaz, çaqqal, porsuq, meşə pişiyi, tülkü və s. növlərə rast gəlinir. Həmçinin, Milli Parkın ərazisində Ussuriya xallı maralı da məskunlaşmış və yerli şəraitə uyğunlaşmışdır.
Hirkan Milli Parkı

Hirkan Milli Parkının ərazisində bir sıra endemik quş növləri də məskunlaşmışdır. Onlara böyük talış alabəzək ağacdələn, kiçik talış alabəzək ağacdələn, hirkan arıquşu, talış qırqovulu və s. aiddir. Azərbaycan Respublikasının "Qırmızı Kitab"ına daxil edilmiş çox nadir herpetofauna və entomofauna növləri də burada özünün müxtəlifliyi ilə diqqəti cəlb edir. Milli Parkın ərazisində 117 növdə quş nümünələrinə rast gəlmək mümkündür ki, onların da 68 növü Milli Park ərazisində məskunlaşmış növlərdir. Milli Parkın ərazisində məməlilər sinfinə aid olan 6 dəstədə 40 növ qeydə alınmışdır: yırtıcılar dəstəsinə aid olan İran bəbiri, ayı, zolaqlı kaftar, canavar, vaşaq, çaqqal, porsuq, meşə pişiyi, tülkü, susamuru, gəlincik, yenot, daşlıq dələsi. İran bəbiri, vaşaq, meşə pişiyi Azərbaycan Respublikasının "Qırmızı Kitab"ına, zolaqlı kaftar Azərbaycan Respublikasının "Qırmızı Kitab"ına və Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Cəmiyyətinin siyahısına, susamuru Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Cəmiyyətinin siyahısına daxil edilmişdir və qanunla qorunur. Yarasalar dəstəsindən Milli Parkın ərazisində kiçik nalburun Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Cəmiyyətinin siyahısına daxil edilmişdir və qanunla qorunur.