LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Ateizm

Onun əsərlərinin nisbətən böyük həcmi sonrakı filosoflara daim təsir göstərdi.Klassik antik dövr ərzində "ateist" sözünün mənası dəyişməyə məruz qaldı. Erkən xristianlar Yunan-Roma tanrılarının varlığına inanmadıqlarına görə "ateist" olaraq adlandırılıb təhqir edilirdilər. Roma İmperiyası dövründə xristianlar ümumən Roma tanrılarını və xüsusən də qədim Romanın İmperator kultlarını rədd etdiklərinə görə edam edilirdi. Bununla birlikdə, xristianlarla bütpərəstlər arasında hər bir qrupun doğru hesab etdikləri dinə etiqad etmədikləri üçün bir-birilərini ateizmdə günahlandırdıqları ağır bir mübarizə var idi. Xristianlıq 381-ci ildə I Feodosinin rəhbərliyi altında Romanın dövlət dininə çevrildiyi zaman bidət cəzalandırılan cinayətə çevrildi. Erkən orta əsrlərdən intibah dövrünə qədər Erkən orta əsrlərdə İslam dünyası Qızıl çağını yaşayırdı.
Ateizm

Elm və fəlsəfədə irəliləyişlərlə yanaşı, ərəb və fars torpaqları açıqsözlü rasionalistlər və ateistlər yetişdirdilər, bu şəxslərin arasına daxil idi: Məhəmməd əl-Vərraq (9-cu əsr), İbn əl-Ravəndi (827–911), əl-Razi (854–925) və əl-Müərri (973–1058). Əl-Müərri yazır və öyrədirdi ki, "dinin özü qədim xalqın ixtira etdiyi xurafatdır" və "insanlar iki növdür: ağılları olan, lakin dinləri olmayan və dinləri olan, lakin ağılları olmayanlar." Nisbətən çox məhsuldar yazıçı olmalarına baxmayaraq, əsərlərinin çox az hissəsi günümüzə qədər çatmışdır, qalanlarının isə böyük hissəsi onları təkzib etməyə çalışan müsəlman apologetiklərin sonraki əsərlərində sitatlar və çıxarışlar vasitəsilə qorunur. Qızıl çağın digər görkəmli alimləri də rasionalist düşüncə tərzi və həmçinin ateizmlə əlaqələndirilmişlər, ancaq İslam dünyasındakı mövcud intellektual mühit və bu dövrdən qalan sübutların azlığı bu fikri şübhə altına alır. Avropada ateist görüşlərin mənimsənilməsi erkən orta əsrlərdə və orta əsrlərdə nadir idi; metafizika və teologiya dinin dominant maraqları idi.
Ateizm

Halbuki, bu dövrdə xristian tanrısının heterodoks anlayışlarının, təbiətin fərqli qavranılması, transsendenslik və tanrını tanımaq da daxil olmaqla inkişaf etdirən hərəkətlənmələr oldu. İohan Skot Eriqena, Dinantlı David, Benalı Amalrik və Azad Ruhun Qardaşları kimi individuallar və qruplar xristian görüşlərini panteistik tendensiyaları ilə qorudular. Nikolay Kuzalı docta ignorantia ("öyrənilmiş cəhalət") adlandırdığı fideizmin bir formasını qurdu. O hesab edirdi ki, tanrı insanların kateqorizasiyasından kənardır və buna görə də onun haqqında bilgimiz yalnız zənnlə məhdudlaşır. Uilyam Okamlı insan biliyinin sinqulyar obyektlərə nominalistik şəkildə məhdudlaşdırması ilə anti-metafiziki tendensialardan ilham aldı və ilahi mahiyyətin insan ağlı tərəfindən intuitiv və ya rasional olaraq qavranamayacağını iddia etdi.
Ateizm

Con Mayrkort və Otrekortlu Nikolas kimi Okamın ardıcılları bu görüşü daha da ilərilətdirdilər. İmanla ağıl arasındakı nəticə bölgüsü Con Uiklif, Yan Qus və Martin Lüter kimi sonrakı radikal və islahatçı teologlara təsir göstərdi.İntibah azad düşüncə və skeptik sorğulama sahəsinin genişləndirməsində böyük təsir göstərdi. Leonardo da Vinçi kimi şəxslər eksperimentləri izahat yolu kimi axtarırdılar və dini hakimiyyətin arqumentlərinə qarşı çıxırdılar. Bu dövrdə digər din və kilsənin tənqidçiləri arasında Nikkolo Makiavelli, Bonaventyur de Perie, Mişel de Monten və Fransua Rable var idi. Erkən müasir dövr Cefri Bleini yazır ki, reformasiya ateistlərə Katolik Kilsəsinin nüfuzuna hücm etməyə imkan yaratdı, bu da öz növbəsində "digər düşüncə təriqətlərini yeni Protestant kilsələrinin nüfuzuna hücum etməyə ruhlandırdı." Fransa, Prussiya və İngiltərədə deizm nüfuz qazandı.
Ateizm

Bleiniyə görə, Barux Spinoza " müasir dövrdə xristian torpaqlarında özünü elan edən tanınmış ilk yarı-ateist idi." Spinoza təbiətin qanunlarının kainatın işləyişini izah etdiyinə inanırdı. O, 1661-ci ildə "Tanrı haqqında qısa traktat" adlı əsərini nəşr etdirmişdi.Müasir mənbələrə görə, 17–18-ci əsrlərdə xristianlığın tənqidləri getdikcə daha tez-tez baş verirdi, xüsusən də dinin öz təsirini itirdiyi Fransa və İngiltərədə. Tomas Hobbs kimi bəzi protestant mütəfəkkirlər fövqəltəbii hadisələrə qarşı materialistik fəlsəfəni və skeptisizmi mənimsəyir, Spinoza isə ilahi alınyazısını pananteistik naturalizmin lehinə inkar edirdi. 17-ci əsrdə "panteist" terminini meydana gətirən Con Toland kimi intellektuallar tərəfindən deizm açıq şəkildə mənimsənilməyə başlanılmışdı.İlk məlum açıq ateist, Almaniyanın din tənqidçisi Mattias Knutzen idi; o, bunu 1674-cü ildə yazdığı üç əsərində dilə gətirmişdi. Onu digər iki açıq ateist yazıçı, Polşalı keçmiş Yezuit filosofu Kazimierz Liçzenski və 1720-ci illərdə Fransız keşişi Jan Melie izlədi.
Ateizm

18-ci əsrdə Pol Anri Holbax, Jak Andre Nejon kimi ateist mütəfəkkirlər və digər fransız materialistləri ortaya çıxdı. Bunlardan fərqli olaraq, Con Lokk tolerantlıq tərəfdarı olsa da, tanrının varlığının inkar edilməsinin ictimai nizamı pozacağına və xaosa səbəb olacağına inanaraq, hakimiyyəti ateizmə qarşı tolerantlıq göstərməməyə çağırırdı.Filosof Devid Yum empirizmə əsaslandırılmış skeptik epistemologiyanı inkişaf etdirdi. İmmanuel Kantın fəlsəfəsi metafizik biliyin mümkünlüyünü ciddi şəkildə şübhə altına aldı. Hər iki filosof teologiyanın metafizik əsaslarını sarsıtdı və tanrının varlığı üçün klassik dəlilləri tənqid etdi. Bleini qeyd edir ki, Volter inqilab dövründə ateistik düşüncəyə güclü töhfə vermiş hesab olunsa da, Volter "tanrı olmasaydı, onu yaratmaq lazım gələrdi", deyərək hesab edirdi ki, tanrı qorxusu gözlənilən "qarmaşa"nın qarşısını alır.Pol Anri Holbax ateizmi və anti-dini yazıları ilə Fransız Maarifçiliyinin tanınan görkəmli şəxslərindən idi, ən məşhur əsərlərindən biri "Təbiətin sistemi" və həmçinin "Xristianlıq açıqlandı"dır.
Ateizm

Fransa İnqilabının məqsədlərindən biri din xadimlərinin Vətəndaş Konstitusiyası vasitəsilə dövlətə münasibətdə yenidən qurulması və tabeliyi idi. Buna qarşı İtaətsizlik cəhdləri antiklerikal zorakılığına və Termidor çevrilişinə qədər davam edən bir çox klerikin Fransadan qovulmasına səbəb oldu. Radikal Yakobinlər 1793-cü ildə hakimiyyəti ələ keçirdilər. Yakobinlər deist idilər və Ali Varlıq Kültünü yeni fransız dini olaraq təqdim etdilər. Bəzi ateistlər idrakın personfiksiya edilmiş ilahəsinə sahib ateistik psevdo-dini ağıl kültünü qurmağın tərafdarı idilər.
Ateizm

Napoleon dövrü Fransa cəmiyyətinin sekulyarlığını daha da institusionallaşdırdı. XIX əsrin ikinci yarısında ateizm rasionalist və azaddüşüncəli filosofların təsiri ilə irəliləşdi. Bu dövrün bir çox görkəmli Alman filosofu Lüdviq Feyerbax, Artur Şopenhauer, Maks Ştirner, Karl Marks və Fridrix Nitsşe tanrıların varlığını inkar edir və dinə qarşı tənqidi fikirlər söyləyirdi.Corc Holioake ateist görüşlərinə görə Böyük Britaniyada həbs edilən (1842) sonuncu şəxs idi. Stiven Lou deyir ki, Holioake "sekulyarizm" anlayışını istifadə edən ilk şəxs idi. 1900-cü ildən bəri Ateizm, xüsusilə, praktiki ateizmin forması, 20-ci əsrdə bir çox cəmiyyətdə inkişaf qazandı. Ateist düşüncə, ekzistensializm, obyektivizm, sekulyar humanizm, nihilizm, anarxizm, məntiqi pozitivizm, marksizm, feminizm və ümumi elmi və rasionalist hərəkət kimi bir çox müxtəlif geniş fəlsəfələrdə geniş şəkildə tanındı. Bundan əlavə, dövlət ateizmi Şərqi Avropa və Asiyada xüsusən, Vladimir Lenin və İosif Stalinin hakimiyyəti aldındaki Sovet İttifaqında, həmçinin, Mao Tszedunun hakimiyyəti altındaki Kommunist Çində ortaya çıxdı.
Ateizm

Sovet İttifaqında ateistik və din əleyhinə siyasət çoxsaylı qanunvericilik aktlarını, məktəblərdə dini tədrisin qadağan edilməsini və Hərbçi Ateistlər Birliyinin yaranmasını ehtiva edirdi. Maodan sonra Çin Kommunist Partiyası ateist bir təşkilat olaraq qalır və materik Çində dini praktikasını tənzimləyir, amma qadağan etmir.Avstraliyalı tarixçi Cefri Bleini yazır ki, "İkinci Dünya Müharibəsindəki ən amansız liderlər yəhudiliyə və xristianlığa düşmənlik göstərən sekulyaristlər və ateistlər idi." Sosioloq Riçard Medsen isə qeyd edir ki, "Hitler və Stalin hər biri siyasi məqsədləri üçün kilsələri açdı və bağladı. Müharibə dövründə rejimin ictimai qəbulunu yaxşılaşdırmaq üçün Stalin xristianlığa qarşı müxalifətini yumşaltdı." Blekford və Şüklenk yazır ki, "SSRİ, şübhəsiz, ateist dövləti idi, həmçinin, Maoistik Çin və Pol Potun 1970-ci ilin Kambocasındakı fanatik qırmızı kxmerlər rejimi də. Lakin bu totalitar diktaturaların törətdikləri vəhşiliklərin ateistik etiqadının nəticəsi olduğunu, ateizm adı ilə həyata keçirildiyini, və ya ilk növbədə kommunizmin müvafiq formalarının ateist aspektlərindən qaynaqlandığını göstərmir."
Ateizm

Məntiqi pozitivizm və ssientizm neopozitivizm, analitik fəlsəfə, strukturalizm və naturalizm üçün yol açdı. Neopozitivizm və analitik fəlsəfə klassik rasionalizmi və metafizikanı sərt empirizm və epistemoloji nominalizmin lehinə rədd etdi. Bertran Rassel kimi tərəfdarları tanrı inancını qəti şəkildə rədd etdi. Lüdviq Vitgenşteyn ilk əsərlərində metafizik və fövqəltəbii dili rasional diskursdan ayırmağa çalışırdı. Alfred Ayer empirik elmlərə sadiqliyini əsas gətirərək, dini ifadələrin yersiz və mənasız olduğunu bildirirdi.
Ateizm

Con Findley və Con Smart tanrının varlığının məntiqi olaraq zəruri olmadığını müdafiə edirdilər. Con Dyui kimi təbiətşünaslar və materialist monistlər tanrının varlığını, və ya əbədiliyi inkar edərək, təbii dünyanı hər şeyin əsası hesab edirdilər. Digər inkişaflar Hindistanın görkəmli ateist lideri Periyar Ramasami kimi digər liderlər Hinduizm və Brahmanlara qarşı insanları kasta və din adı ilə ayırdığına və böldüyünə görə mübarizə aparırdı.Ateist Vaşti Makkollum 1948-ci ildə ABŞ dövlət məktəblərində dini təhsili ləğv edən Ali Məhkəmə işində şikayətçi idi. Madalin Murrey Oheir, mümkün ki, Amerikanın ən nüfuzlu ateistlərindən biri idi; o, 1963-cü ildə Ali Məhkəməyə verdiyi şikayət ilə dövlət məktəblərində məcburi ibadəti qadağan etdirdi. 1966-cı ildə Time jurnalı "Tanrı öldümü?" sualını verdi, tanrının ölümünün teoloji hərəkatına cavab olaraq; hesablamalara istinadən, dünyadakı bütün insanların təxminən yarısı anti-dini bir gücün təsiri altında yaşayır və Afrika, Asiya və Cənubi Amerikada milyonlarla insan xristian teologiyası görüşü haqqında məlumatlı deyil.
Ateizm

"Dindən Azadlıq Fondu" Anne Nikol Qeylor və qızı Anni Lori Eylor tərəfindən 1976-cı ildə ABŞ-də təsis edildi. Bu təşkilat kilsə ilə dövlətin ayrılmasını təşviq edir.Berlin divarının sökülməsindən bəri fəal anti-dini rejimlərin sayı xeyli dərəcədə azaldı. 2006-cı ildə Pew Tədqiqat Forumundan Timoti Şah qeyd edir ki, "bütün əsas dini qruplar arasında dünya miqyasında bir tendensiya, hansında ki, tanrıya və inanca əsaslanan hərəkatlar, ümumiyyətlə, sekulyar hərəkatlar və ideologiyalar qarşısında artan inam və təsir qazanır." Ancaq Qriqori Pol and Fil Zakerman bunu bir mif hesab edir və faktiki vəziyyətin daha mürəkkəb və nüanslı olduğunu düşünür.2010-cu ildə aparılan bir araşdırma özlərini ateist və ya aqnostik olaraq tanıdanların orta hesabla böyük dinlərin ardıcıllarına nisbətən həmin dinlər haqqında daha məlumatlı olduğunu göstərdi. İnancsızlar protestant və katolik dinlərinin əsas şərtləri ilə bağlı suallara dahas yaxşı cavab verərək çox xal topladılar.
Ateizm

Yalnız mormon və yəhudi dindarları ateistlər və aqnostiklərlə bərabər miqdarda xal topladılar.2012-ci ildə Virciniya ştatının Arlington şəhərində ilk "Sekulyarizmdə qadınlar" konfransı keçirildi. "Sekulyar Qadın" 2012-ci ildə dinsiz qadınlara yönəlmiş milli bir təşkilat olaraq quruldu. Ateist feminist hərəkat ateist hərəkatın içində seksizm və cinsi təcavüzə qarşı mübarizəyə getdikcə daha çox diqqət yetirməyə başladı. 2012-ci ilin avqust ayında Cennifer Makkreyt ("Boobquake"in təşkilatçısı) ateizmin daxilində Ateizm Plus və ya A + adı ilə tanınan "hər şeyə, o cümlədən seksizm, irqçilik, siyasət, yoxsulluq və cinayət kimi sosial problemlərə skeptisizmi tətbiq edən" bir hərəkat qurdu.2013-cü ildə Florida ştatındakı Bradford Ədliyyəsində Amerika hökumətinin əmlakına aid ilk ateist abidə açıldı: üzərinə Tomas Cefferson, Franklin və Madalin Murrey Oheirin sitatları yazılmış 680 kiloqramlıq skamya və qaidə. Yeni ateizm Yeni ateizm 21-ci əsrin əvvəllərində "dinə asanca tolerantlıq göstərilməməli, təsiri yarandığı yerdə rasional dəlil ilə qarşılanmalı, tənqid edilməli və ifşa edilməlidir" görüşünü müdafiə edən ateist müəlliflər arasındakı hərəkata verilən addır.
Ateizm

Hərəkat Sem Heyris, Deniel Dennett, Riçard Dokinz, Viktor Stinqer, Kristofer Hitçens və müəyyən dərəcədə Ayaan Hirsi Əli ilə əlaqələndirilir. Bu müəlliflərin 2004–2007-ci illər arasında nəşr olunan bestseller kitabları Yeni Ateizmin çox hissəsinin əsasını təşkil edir. Xüsusilə yeni ateistlər və Dokinz "saman adam cəfəngiyat"ını törətməkdə və yeni bir din yaratmaqda "günahlandırılır": Ssientizm.Bu ateistlər özlərini XX əsrdə müxtəlif ölkələrdə meydana gələn kütləvi siyasi ateizmə aid etmirlər. 11 sentyabrda baş verən terror hadisələri, "Discovery institute"un Amerika elm tədris planına kreatsionist ideyaları daxil etmək üçün qismən uğurlu cəhdləri və bu ideyaların Corc Buşun 2005-ci ildəki dəstəyini, bestseller kitablarında Dennett, Dokinz, Stinqer, Heyris və Hitçens qeyd edərək daha sekulyar bir cəmiyyətə doğru irəliləməyə ehtiyac dəlili olaraq hesab etdiklərini ifadə edirlər. Demoqrafiya Dünyadakı ateistlərin sayını müəyyən etmək çətindir.
Ateizm

Dini etiqad sorğularında iştirak edən resbodentlər "ateizmi" fərqli şəkildə təyin edə bilərlər və ya ateizmi qeyri-dini inanclar və qeyri-teistik dini və spiritual inanclar arasında müxtəlif fərqlənmələr qoya bilərlər. Hindu ateist özünü Hindu elan edə bilər baxmayaraq ki, eyni zamanda ateistdir. Britannika Ensiklopediyasında 2010-cu ildə dərc edilmiş bir araşdırmaya əsasən, qeyri-dini nüfuz dünya əhalisinin təxminən 9,6 %-ni, ateistlər isə 2,0 %-ni təşkil edir və çox böyük əksəriyyəti Asiyada yaşayır. Bu göstəricilərə Buddistlər kimi ateistik dinlərin mənsubları daxil edilmir. Ateizm üçün orta illik dəyişiklik 2000 ilə 2010 arasında −0,17 % idi. Tanrıya inamı olmayanların nüfuzu dünya üzrə 500 milyondan 1.1 milyard insana qədər dəyişir.Qlobal Win-Gallup Beynəlxalq tədqiqatlarına görə, 2012-ci ildə aparılan sorğuda respondentlərin 13 %-i, 2015-ci ildəki sorğuda 11 %-i, 2017-ci ildəki sorğuda isə 9 %-i "etiqadlı ateist" idi. 2012-ci ildə ilk aparılan sorğuda özlərini "etiqadlı ateist" olaraq görən insanların ilk 10 ölkəyə görə faiz göstəricisi: Çin (47 %), Yaponiya (31 %), Çexiya (30 %), Fransa (29 %), Cənubi Koreya (15 %), Almaniya (15 %), Hollandiya (14 %), Avstriya (10 %) , İslandiya (10 %), Avstraliya (10 %) və İrlandiya Respublikası (10 %).
Ateizm

2010 Eurobarometer Sorğusuna görə, "hər hansı bir ruhun, tanrının və ya həyat qüvvəsinin mövcud olduğuna inanmırsınız" ifadəsi ilə razılaşan respondentlərin faiz göstəricisi Fransa (40 %), Çexiya (37 %), İsveç (34 %), Hollandiya (30 %) və Estoniyada (29 %) yüksək idi; orta yüksək faiz göstəricisi qeydə alınan ölkələr: Almaniya (27 %), Belçika (27 %), Böyük Britaniya (25 %); ən aşağı faiz göstəricisi olan ölkələr: Polşa (5 %), Yunanıstan (4 %), Kipr (3 %), Malta (2 %) və Rumıniya (1 %) və bütövlükdə Avropa Birliyi 20 % təşkil edirdi. 2012-ci ildə Avropa İttifaqında ayrı-seçkiliklə bağlı keçirilən Eurobarometer sorğusunda, sorğuda iştirak edənlərin 16 % -i özünü inancsız / aqnostik, 7 % -i isə ateist hesab edirdilər.Pew Araşdırma Mərkəzinin 2012-ci ildə apardığı bir araşdırmaya görə, dinsizlər (aqnostiklər və ateistlər də daxil olmaqla) avropalıların təxminən 18 %-ni təşkil edir. Eyni araşdırmaya görə, dinlə əlaqəsiz olanlar (aqnostiklər və ateistlər) yalnız iki Avropa ölkəsində əhalinin əksəriyyətini təşkil edir: Çexiya (75 %) və Estoniya (60 %). Həmçinin Asiyanın üç ölkəsində və Çinin bir xüsusi inzibati bölgəsində dinlə əlaqəsi olmayanlar əhalinin əksəriyyətini təşkil edir: Şimali Koreya (71 %), Yaponiya (57 %), Honkonq (56 %) və Çin (52 %). Avstraliya Statistika Bürosunun məlumatına görə, avstraliyalıların 30 %-i "qeyri-dindardır", bu kateqoriyaya ateistlər də daxildir.
Ateizm

2013-cü il siyahıyaalınmasında Yeni Zelandiyalıların 42 %-nin hər hansı bir dinə etiqad etmədiyi müəyyən olundu. Kişilər qadınlardan daha çox dinin olmadığını bildirirdilər. Amerika Birləşmiş Ştatları Dünya Dəyərləri Araşdırmasına görə, 2014-cü ildə amerikalıların 4,4 % -i özünü ateist olaraq tanıtdırdı. Ancaq eyni sorğu göstərdi ki, respondentlərin 11,1 % -i tanrıya inandıqlarını soruşduqda "yox" dedilər. 1984-cü ildə bu göstəricilər müvafiq olaraq 1,1 % və 2,2 % idi. Pew Araşdırma Mərkəzinin 2014-cü il hesabatına görə, ABŞ-nın yetkin əhalisinin 3,1 % -i özünü ateist olaraq tanıyırdı, 2007-ci ildən 1,6 % artıb; və hər hansı dinə mənsub olmayan demoqrafiya içərisində ateistlər 13,6 % təşkil edirdi.
Ateizm

2015-ci il Ümumi Sosioloji Araşdırmasına görə, ABŞ-dakı ateistlərin və aqnostiklərin sayı son 23 ildə nisbətən sabit qalmışdır, 1991-ci ildə nüfuzun yalnız 2 %-i ateist, 4 %-i isə aqnostik və 2014-cü ildə yalnız 3 %-i ateist, 5 %-i isə aqnostik olaraq müəyyən olunmuşdu. Dinlə əlaqəsiz/dini olmayan Amerikan Ailə Tədqiqatına görə, 2017-ci ildə dinlə əlaqəsiz nüfuz 34 % idi. Pew Araşdırma Mərkəzinin məlumatına görə, 2014-cü ildə Amerika əhalisinin 22,8 %-i özünü hər hansı bir dinə aid etmir, bu göstəricidə ateistlər 3,1 % və aqnostiklər isə 4 % təşkil edirdi. PRRI araşdırmasına görə, nüfuzun 24 %-i özünü dinlə əlaqəsiz hesab edir. Ateistlər və aqnostiklər bu "dinlə əlaqəsiz" demoqrafiyanın dörddə birini təşkil edirlər. Ərəb dünyası Son illərdə ateizmin profili ərəb dünyasında xeyli dərəcədə yüksəldi.
Ateizm

Qahirə kimi bölgədəki böyük şəhərlərdə, avtoritar hökumətlərin müntəzəm basqınlarına baxmayaraq ateistlər kafelərdə və sosial mediada təşkilatlanırlar. "Gallup International" tərəfindən 2012-ci ildə edilən bir sorğuda müəyyən olundu ki, səudiyyəlilərin 5 %-i özlərini "etiqadlı ateist" olaraq hesab edir. Ancaq ərəb dünyasında çox az gəncin dost və ya tanış çevrələrində ateist var. Bir araşdırmaya görə, 1 %-dən azı Mərakeşdə, Misirdə, Səudiyyə Ərəbistanında və ya İordaniyada; Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində, Bəhreyn, Küveyt və Fələstində yalnız 3 % -dən 7 % -ə qədərdir. Onlardan "yerlərində, icmada və cəmiyyətdə ateizmin izlərini görüb-eşitmədiklərini" soruşduqda sorğu edilən ölkələrin hamısında yalnız 3 %-dən 8 %-ə "bəli" cavabı müəyyən olundu.
Ateizm

Yeganə istisna 51 % göstəricisi ilə BƏƏ idi. Ateizm, rifah, təhsil Müxtəlif tədqiqatlar ateizm ilə təhsil səviyyələri, rifah və IQ arasında müsbət korrelyasiya olduğunu müəyyən etdi. Təkamülçü psixoloq Nigel Barberin sözlərinə görə, ateizm əhalinin əksəriyyətinin iqtisadi cəhətdən yaxşı olduğu bölgələrdə, xüsusən Avropanın sosial demokratiyalarında çiçəklənir , çünki geniş sosial təhlükəsizlik şəbəkələri və daha yaxşı həyat keyfiyyəti və daha yüksək ömür uzunluğu ilə nəticələnən daha yaxşı sağlamlıq xidməti ilə gələcəyə dair daha az qeyri-müəyyənlik var. Bunun əksinə olaraq, inkişaf etməmiş ölkələrdə ateistlər demək olar ki, yoxdur.Ateizm və IQ arasındakı əlaqə statistik baxımdan əhəmiyyətli olsa da, böyük deyil və əlaqənin səbəbi yaxşı bilinmir. Bir fərziyyə görə, IQ ilə dindarlıq arasındakı mənfi əlaqənin uyğunsuzluqdakı fərdi fərqlərdən qaynaqlanır; bir çox ölkədə dini inanc konformist seçimdir və daha ağıllı insanların uyğunlaşma ehtimalının az olduğuna dair dəlillər mövcuddur. Digər bir nəzəriyyəyə görə, daha yüksək IQ səviyyəli insanların analitik düşünmə ehtimalı daha yüksəkdir və dinə olan inamsızlıq dini iddiaların qiymətləndirilməsi üçün daha yüksək səviyyəli analitik əsaslandırma tətbiq edilməsindən qaynaqlanır.Təkamülçü psixoloq Niqel Barber ateistlərin dindarlardan daha ağıllı olmasının, dini inancın itirilməsi ilə də əlaqəli olan sosial, ətraf mühit və rifah amilləri ilə daha yaxşı izah edildiyini söyləyir.
Ateizm

O, dinin axmaqlığa səbəb olduğuna şübhə edir və bəzi yüksək zəkalı insanların da dindar olduqlarını qeyd edir, lakin daha yüksək zəkanın ağlasığmaz dini inancların rədd edilməsi ilə əlaqəli olmasının inandırıcı olduğunu və zəka ilə dini inancların rəddi arasındakı vəziyyətin olduqca mürəkkəb olduğunu söyləyir. 2017-ci ildə aparılan bir araşdırma dindarlara nisbətən ateistlərin daha yüksək düşünmə qabiliyyətinə sahib olduqlarını göstərdi və bu fərq yaş, təhsil və mənşə ölkəsi kimi sosyodemoqrafik amillərlə əlaqəli deyildi. 2015-ci ildə aparılan bir araşdırmada tədqiqatçılar ateistlərin koqnitiv refleksiya testlərində teistlərdən daha yüksək nəticə əldə etdiklərini aşkar etdilər. Müəlliflər yazır ki, "Ateistlərin daha yüksək bal toplaması, inancın ağılın və onun defolt rejiminin avtomatik təzahürü olduğunu göstərən ədəbiyyatlarla uzlaşır. Belə görünür ki, inanmamaq koqnitiv qabiliyyət tələb edir."
Ateizm

Ateizmə münasibət Statistik məlumatlara görə, ateistlərə qarşı dünyada pis rəftar mövcuddur. Qeyri-ateistlər və bəlkə də digər ateistlər, ateistlərə kütləvi qətldən tutmuş restoranda pul verməməyə qədər olan əxlaqsız davranışlara meyilli kimi baxırlar. Bundan əlavə, 2016-cı il Pew Araşdırma Mərkəzinin bir nəşrinə görə, fransızların 15 %-i, amerikalıların 45 %-i və indoneziyalıların 99 %-i açıqca inanır ki, bir insanın əxlaqlı olması üçün tanrıya inancı olmalıdır. Pew bundan əlavə, ABŞ-də keçirilən sorğuda, ateistlər və müsəlmanlar əsas dini nüfuz arasında "təəssürat termometri"nin ən aşağı reytinqinə sahibdirlər. Həmçinin dini üniversitet tələbələri ilə əlaqəli bir tədqiqat onların ölümlərini düşündükdən sonra ateistlərə qarşı mənfi təsəvvür və münasibət qurma ehtimalının daha yüksək olduğunu müəyyən etdi və bu münasibətlərin ölüm narahatlığının nəticəsi ola biləcəyini irəli sürdü.
Ateizm

Bradlaugh, Charles, Annie Besant and others. (1884) The Atheistic Platform: 12 Lectures. London: Freethought Publishing. The atheistic platform, 12 lectures by C. Bradlaugh [and others]. Buckley, M.J.
Ateizm

25 April 2011 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-04-09. Rosenberg, Alex (2011). The Atheist's Guide to Reality: Enjoying Life Without Illusions. New York: W. W. Norton & Co.
Ateizm

ISBN 978-0-393-08023-0 Rosenthal, M.-Yudin, P., Materyalist Felsefe Sözlüğü, Çev. Aziz Çalışlar, İst. 1975 Russell, Paul. Hume on Religion // Edward N. Zalta (redaktor ). Stanford Encyclopedia of Philosophy.
Ateizm

New York: Continuum. ISBN 978-0-8264-2493-8 Whitmarsh, Tim. (2015), Battling the Gods: Atheism in the Ancient World Zuckerman, Phil. Society without God: What the Least Religious Nations Can Tell Us About Contentment. NYU Press.
Ateizm

ISBN 978-0-313-35183-9. Xarici keçidlər The New Atheists in The Internet Encyclopedia of Philosophy, (ing.). Atheism – Təşkilatlara və veb saytlara bağlantılar daxildir. (ing.). Religion & Ethics—Atheism, bbc.co.uk.
Ateizm

(ing.). Secular Web library – Həm tarixi, həm də müasir yazıların kitabxanası, ateizmə dair sərbəst mövcud material üçün hərtərəfli internet mənbəyi. (ing.). Filosof Con Qrey ilə ateizmin növləri haqqında reportaj, (ing. ).
Janr

Janr (fr. genre) — bədii yaradıcılığın tarixən formalaşmış həyatın müxtəlif cəhətlərini əks etdirməsi ilə əlaqədar ədəbiyyat və incəsənətdə müxtəlif janrlar yaradılmışdır. Ədəbiyyatda — hər ədəbi növ janra ayrılır. Məsələn, dastan, roman, povest, hekayə, komediya və s. Təsviri sənətdə isə — məsələn, batal, portret, mənzərə, natura və s. Musiqidə — isə simfoniya, üvertüra və s. janrları geniş yayılmışdır. Müxtəlif janrlar Ədəbi janrlar Jurnalistika janrları Musiqi janrları İncəsənət janrları Teatr janrları Rəssamlıq janrları Nitq janrları Həmçinin bax Xarici keçidlər
Mirzə Kazım bəy

Mirzə Kazım bəy (22 iyun 1802, Rəşt – 27 noyabr (9 dekabr) 1870, Sankt-Peterburq) — Azərbaycan əsilli rus şərqşünas, tarixçi, türkşünas və filoloq. Mladorossi hərəkatının banisi Aleksandr Kazımbəyin babası. Rusiya Elmlər Akademiyasının ilk azərbaycanlı üzvü. Mirzə Kazım bəy İslam dininə aid əsər də yazmışdır. MİRZƏ KAZIM BƏYİN HƏYATI Mirzə Kazım bəy 1802-ci ildə İranın Rəşt şəhərində ruhani ailəsində anadan olmuşdur. Bir çox mənbələr onun milli mənsubiyyətinə görə azərbaycanlı olduğunu göstərsə də, bəzi mənbələrdə onun "tatar mənşəli" olması fikrini irəli sürmüşdürlər. Atası Məhəmməd Qasım Kazım bəy Dərbəndin şəhərinin tanınmış ruhani şəxslərindən olmuşdur. Babası Nazir Məhəmməd xan isə Dərbənd hakiminin baş xəzinədarı olmuşdur. Müqəddəs Məkkə şəhərindən Həcc ziyarətindən qayıdarkən, atası Məhəmməd Qasım Kazım bəy İranın Rəşt şəhərində yerli hakim Bağır xanın qızı Şərəfnisə xanım ilə evlənir. Mirzə Kazım bəy məhz bu şəhərdə anadan olur.
Mirzə Kazım bəy

Bir qədər sonra atası Dərbənd şəhərinə qazı təyin olunur və ailəsi ilə bu şəhərə köçür. Mirzə Kazım bəy müqəddəs İslam dininin əsasları, Azərbaycan və fars dillərini kamil şəkildə öyrənmək ilə yanaşı, həm də rus, türk və ərəb dillərinə də mükəmməl şəkildə yiyələnir. Cəmi 17 yaşında isə "Ərəb dilinin qramatikası" adlı kitabını yazır. Atası isə oğlunun ruhani olmasını, İrana və Ərəbistana dini təhsil arxasınca getməsini istəyir. Lakin 1820-ci ildə Məhəmməd Qasım Kazım bəy İran leyhinə casusluq fəaliyyətində ittiham olunaraq bütün rütbələrindən məhrum edilir və xanımı ilə birgə Həştərxan şəhərinə sürgün edilir. MİRZƏ KAZIM BƏYİN DİNİ GÖRÜŞLƏRİNƏ QISA BAXIŞ Hələ Dərbənd şəhərində yaşadığı dövrdə tez-tez şotland-dini missionerlər ilə görüşür və onlarla saatlarla davam edən müzakirələr aparır. Bu müzakirələr gənc Mirzə Kazım bəyi Xristianlıq dininin əsaslarına dair mütəmadi suallara aparırır və o xaçpərəstlik haqqında daha geniş məlumat əldə etmək məqsədilə yəhudi və ingilis dillərini öyrənməyə başlayır. Ciddi götür-qoydan sonra bu dini qəbul etmək qərarına gəlir. Bu hadisə onunla ailəsi arasında uçurum yaradır və valideyin-övlad münasibətlərinin pozulması ilə nəticələnir. Ömrünün sonunadək, Xristianlıq dininə sitayiş edir.
Mirzə Kazım bəy

MİRZƏ KAZIM BƏY TARİXÇİ KİMİ Mirzə Kazım bəy bir sıra tarixi mövzularda qələmə aldığı kitabların müəllifidir. Türk dilində yazdığı "Əssəb əs-Səyyar" (Yeddi planet) əsəri Krım xanlığının 1466–1737-ci illər aralığındakı tarixi haqqındadır. 1841-ci ildə qələmə aldığı "Uyğurlar" əsərində isə qədim uyğurların tarixi haqqında dəyərli elmi məlumatlar verir. O, həmçinin Məhəmməd Əvabinin "Dərbəndnamə" əsərini (XVII əsr Dağıstan tarixi haqqında əsər) ingilis dilinə tərcümə edir və 1856-cı ildə nəşr etdirir. Ən böyük tarixi əsəri isə 1865-ci ildə nəşr olunmuş "Bab və Babilər: 1848–1852-ci illər İranda Dini və Siyasi Təlatümlər" əsəridir. Digər əsərləri isə başlıca olaraq İslam tədqiqatları mövzusunda olmuşdur: "Qurani-Kərimdə ahənglik" (1859), "Müridizm və Şamil" (1859), "İslam tarixi" (1860). MİRZƏ KAZIM BƏY FİLOLOQ KİMİ Mirzə Kazım bəy dilçiliyə xristianlığa dair əsərlərin Şərq dillərinə tərcüməsi ilə başlamışdır. Sonradan fransız, alman və tatar dillərini də öyrənir. 1825-ci ildə təhsilini davam etdirmək üçün Böyük Britaniyanın paytaxtı London şəhərinə dəvət olunur. Lakin Rusiya hakim dairələri bu təklifin həyata keçməsinə imkan vermirlər.
Mirzə Kazım bəy

Bunun əvəzində Rusiya İmperiyasının xüsusi sərəncamı ilə Mirzə Kazım bəy Omska tatar dili müəllimi olaraq göndərilir. Lakin Kazanda xəstəliyə tutulması səbəbindən Omska gedişi təxirə salınır və o heç vaxt bu şəhərə getmir. Kazanda olarkən, Mirzə Kazım bəy Karl Fuks adlı tarixçidən Kazan universitetində ərəb və fars dillərindən dərs demək təklifini alır. 1828-ci ildə Britaniya Kral Şərqşünaslar Cəmiyyətinə üzv və Kazan universitetində yenicə yaranmış "Türk dilləri" fakültəsinə rəhbər təyin olunur . 1835-ci ildə isə Rusiya Elmlər Akademiyasına müxbir üzv seçilir. 1839-cu ildə "DEMİDOV" mükafatına layiq görüləcək "Türk-Tatar dillərinin qramatikası" adlı fundamental elmi monoqrafiyasını yazır. Qeyd etmək lazımdır ki, o dövrlər Rus imperiyasında əksər Türk dilləri "Tatar" və ya "Türk-Tatar" adlı vahid dilin ayrı-ayrı dialektləri kimi qəbul olunurdu. Bu əsərində Mirzə Kazım bəy Osmanlı, Azərbaycan və digər Türk dillərinin və ya o zaman deyildiyi kimi, dialektlərinin fonoloji, morfoloji və sintaksis təhlil və müqayisəsini aparır. Əsər 1846-cı ildə ikinci dəfə nəşr olunur və Qərbi Avropada Türk dilləri barəsində ən zəngin elmi mənbə kimi geniş marağa səbəb olur. 1921-ci ildə Jan Denin "Türk dilinin qramatikası" (Osmanlı dialekti) əsərinin nəşrinə qədərki dövrdə Avropa universitetlərində əsas istinad ədəbiyyatı olaraq istifadə olunmuşdur.
Mirzə Kazım bəy

1849-cu ildə Mirzə Kazım bəy Sankt-Peterburq Universitetində yenicə açılmış "Şərq dilləri" fakültəsinə dekan təyin göndərilir. 1863-cü ildə isə burada "Şərq tarixi" kafedrasını təsis edir. O, şərq mədəniyyətinin öyrənilməsinə maraq göstərən tələbələrin təcrübə ilə əlaqədar olaraq ekskursiyaylara göndərilməsinin təşkilinə nail olur. 1854-cü ildə Türk dilinə dair yeni "Türk dillərinin öyrənilməsində kurs dərsliyi" və 6700 sözdən ibarət "Rus-Türk lüğəti" nəşr etdirir. Həmin il "Şərq dillərində törəmiş Rus söz və söz birləşmlərinin izahına dair" əsərini də yazmağa müvəffəq olur. 1868-ci ildə Rus elmi dairələrində Türküstanın etnoqrafiyası, linqvistikası, numizmatika və epiqrafiyasının öyrənilməsinə yönələn akademik hərəkata başlayır. Lakin dahi alimin ölümü ona ən böyük arzusu, mənsub olduğu və həmişə sadiq qaldığı Türk millətinin həyati əhəmiyyətli vahid elmi-mədəni dəyərlər layihəsini həyata keçirməsinə imkan vermir. Medalları və sahib olduğu adlar Rusiya Elmlər Akedemiyasının Müxbir üzvü. London şəhərində Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Kral Cəmiyyətinin üzvü (1829) Danimarkanın Kopenhagen şəhərində Şimali Antikvarilər Kral Cəmiyyətinin üzvü (1843) Rusiya Elmlər Akedemiyasının 3 dəfə Demidov medalı mükafatçısı. Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığının kraliçası Elizavetanın Qızıl Medal laureatı.
Mirzə Kazım bəy

Peterburq Universitetinin fəxri doktoru və dekan. Türkşünas və filoloq. Omsk şəhərində tatar dili müəllimi. Britaniya Kral Şərqşünaslar Cəmiyyətinin üzvü. Kazan universitetinin fakültə rəhbəri və burada ərəb-fars dili müəllimi. "Aleksandr Kazımbəy: Şərqdən doğan işıq"" (rus dilində), Aleksey Pilev. "Brokhaus və Efron ensiklopedik lüğəti" (rus dilində), St. Peterburq, Rusiya, 1890–1907. Xarici keçidlər Müsəlman ata ilə xristian oğlun görüşü… Mirzə Kazımbəy
Çiçək

Çiçək və ya gül — tumurcuqdan əmələ gələn şəklini dəyişmiş zoğ. Çiçəklərin quruluşu Müxtəlif bitkilərdə çiçəklərin quruluşu da fərqlidir. Çiçəyin yerində bir və bir neçə toxumu olan meyvə yetişir. Çiçəkli bitkilər, adətən, toxumla çoxalır. Müxtəlif bitki çiçəklərinin quruluşunda müəyyən oxşarlıq da vardır. Çiçək çiçək tumurcuğundan çiçək saplağı üzərində inkişaf edir. Saplağın genişlənmiş hissəsində — çiçək yatağında isə çiçəyin digər hissələri əmələ gəlir. Bəzi bitkilərin çiçəklərində çiçək saplağı olmur. Belə çiçəklər oturaq çiçəklər adlanır. Çiçəyin funksiyaları Çiçəyin funksiyaları: Çiçək tacının parlaqlığı və nektar cücüləri cəlb edir.
Çiçək

Müdafiə — çiçəkyanlığı çiçəyin əsas hissələri olan erkəkcik və dişiciyi qoruyur. Mikro və meqasporların əmələ gəlməsi. Toxum və meyvələrin formalaşması. Çiçəkyanlığı Çiçəkdə ləçəklərdən ibarət parlaq rəngli tac diqqəti cəlb edir. Tacdan aşağıda yaşıl yarpaqcıqlardan ibarət kasacıq və ya çiçək yatağı yerləşir. Tac və kasacıq çiçəkyanlığını təşkil edir. Çiçəkyanlığı çiçəyin daxili hissələrini zədələnməkdən qoruyur və tozlayıcı cücüləri özünə cəlb edir. Çiçəkyanlığına görə çiçəklər aşağıdakı qruplara bölünür: Qeyri tam çiçək Sadə çiçəkyanlığı olan çiçək İkiqat çiçəkyanlığı olan çiçəkHəm ləçəkləri, həm də kasa yarpağı olan çiçəkyanlığı ikiqat və ya mürəkkəb çiçəkyanlığı adlanır. İkiqat çiçəkyanlığı olan çiçək 6 elementdən ibarətdir: Çiçək saplağından Çiçək yatağından (çiçək saplağından genişlənmiş yuxarı hissəsi) Erkəkciklərdən Dişicik və ya dişiciklərdən Sadə çiçəkyanlığı olan çiçək 5 elementdən ibarətdir. Belə çiçəyin çiçəkyanlığı yalnız yarpaqcıqlardan ibarətdir (kasacıq və tac olmur), məsələn, taxıl bitkilərinin, zanbaq və süsənkimilərin (dağ laləsi, inciçiçəyi) nümayəndələrinin çiçəkləri.
Çiçək

Sadə çiçəkyanlığının yarpaqcıqları yaşıl rəngə boyanıbsa, belə çiçəkyanlığı sadə kasacıqşəkilli adlanır (çuğundur, çətənə, gicitkan). Əgər sadə çiçəkyanlığının yarpaqcıqları parlaq rənglidirsə, belə çiçəkyanlığı sadə tacşəkilli adlanır (inciçiçəyi, dağ laləsi). Qeyri-tam çiçəklər Cicəkyanlığı olmayan çiçəklər qeyri-tam çiçəklər adlanır (söyüd, qovaq). Qeyri-tam çiçəklər maksimum 4 elementdən ibarətdir (qovaq, söyüd). İkievli bitkilərin qeyri-tam çiçəkləri daha da az elementlərdən ibarət ola bilər (söyüd bitkisinin yaşıl-dişicikli çiçəkləri çiçək saplağından, çiçək yatağından və dişicikdən, sarı-erkəkcikli çiçəkləri isə çiçək saplağından, çiçək yatağından və erkəkciklərdən ibarətdir). Kasacıq çiçəkyanlığının xarici dairəsini əmələ gətirir; onun yarpaqcıqları nisbətən kiçik ölçüdə, yaşıl rəngdə olur. Kasacıq sərbəst və ya bitişik yarpaqlı olur və adətən, qönçəni müdafiə edir. Bəzən çiçək açılanda kasacıq tökülür (xaş-xaş fəsiləsi). Gülçiçəklilər fəsiləsindən olan bitkilərdə kasacığın altında yerləşən yaşıl yarpaqcıqlar kasacıqaltlığını əmələ gətirir. Tac çiçəkyanlığının daxili hissəsi kasacıqdan parlaq rəngi və daha iri ölçüləri ilə fərqlənir.
Çiçək

Ləçəklərin rəngi piqmentlərdən (antosian, antoxlor) və ya xromoplastların olmasından asılıdır. Sərbəst və bitişikləçəkli taclar ayırd edilir.çiçəklər həmçinin simmetrik (tacdan bir neçə simmetriya oxu keçirmək olarsa) və qeyri-simmetrik (tacdan heç bir simmetriya oxu keçirmək olmaz) olur. Çoxləçəkli çiçəklər anormal çoxlu sayda ləçəklərə (qızılgül, qərənfil, pion, xaş-xaş) malikdir. Çiçəyin əsas hissələri dişicik və erkəkcikdir. Erkəkcik nazik erkəkcik sapından və tozluqdan ibarətdir. Tozcuq mikrospordan əmələ gəlir. tozluğun içində cücərən mikrosporlar erkək qametofitə başlanğıc verir. bağlayıcı ilə birləşən tozluq 2 yerə bölünmüş olur. Çiçəkdə olan erkəkciklərin toplusu androsey adlanır. çiçəkdəki erkəkciklərin sayı sistematik əlamət ola bilər.
Çiçək

Dişicik-çiçəyin meyvə əmələ gətirən bir hissəsidir; yarpaq mənşəli olub meyvə yarpaqcıqlarından əmələ gəlir. Dişicik genişlənmiş hissədən yumurtalıqdan, ensiz sütuncuqdan və dişicik ağızcığından ibarətdir. Dişiciyin alt hissəsində yumurtalıq yerləşir; orada toxum əmələ gətirən yumurtacıq formalaşır. Yumurtalıqdan meyvə əmələ gəlir. Bəzi bitkilərdə, məsələn, alma, armud, heyva və s. meyvənin əmələ gəlməsində çiçək yatağı da iştirak edir. Tozcuğu tutmaq üçün, yumurtalıöın üstündə ağızcıq adlanan xüsusi vəzli toxuma yerləşir. dişiciyin ağızcığı yumurtalığın bilavasitə üzərində (oturaq) — (çovdar, xaş-xaş, dağ laləsi) və ya sütuncuğun üzərində yerləşə bilər. Çiçəkdə dişiciklərin toplusu genisey adlanır. Bitkilərin çox az hissəsində çiçəklər tək-tək yerləşir. Çobanyastığı, albalı, gilas, günəbaxan, inciçiçəyi və bir çox bitkilərdə çiçəklər qruplara toplanaraq çiçək qruplarını təşkil edir.
Çiçək

Erkən yazdan başlayaraq payızın axırlarına qədər meşələrdə, tarlalarda, bağlarda və parklarda bitkilər çiçək açır. Fındıq və dəvədabanı bitkiləri hələ qar əriməmiş çiçəkləyir. Çiçəyin düsturu və diaqramı Çiçəyin quruluşunun şərti ifadəsi üçün düsturdan istifadə olunur. çiçəyin düsturunu tərtib etmək üçün aşağıdakı işarələrdən istifadə olunur: Ç-sadə çiçək yanlığı, K-kasacıq, L-ləçək, E-erkəkcik, D-dişicik. Çiçəkdə elementlərin sayı rəqəmlə qeyd olunur. Diaqram çiçəyin çiçək oxuna perpendikulyar olan səthinə sxematik proyeksiyasıdır. Diaqramı açılmamış çiçək tumurcuqlarının en kəsiyinə görə tərtib edirlər. düsturda göstərilməsi mümkün olmayan çiçək hissələrinin əlaqəli yerləşməsini diaqramda daha dolğun göstərmək olar. çiçəklər bitkilərin üzərində tək-tək və ya qrup şəklində — çiçək qruplarında yerləşir. Çiçək qrupları sadə və mürəkkəb olur.
Çiçək

Sadə çiçək qrupları: Sadə salxım — salxımın ümumi oxu üzərində saplaqlı tək-tək çiçəklər növbəli yerləşir (inciçiçəyi, kələm, meşəgilası); Sadə sünbül — ümumi oxun üzərində tək-tək saplağı olmayan çiçəklər növbə ilə yerləşir (bağayarpağı); Sadə qıça — sünbüldən fərqli olaraq yoğun lətli oxun üzərində tək-tək saplaqsız çiçəklər yerləşir (ağqanad); Sadə çətir — çiçək saplaqları çiçək oxunun təpə nöqtəsindən çixir (novruzçiçəyi, albalı, baş soğan); Səbət — saplaqsız çiçəklər (oturaq) yoğunlaşmış və genişlənmiş çiçək yatağında yerləşir. Xaricdən bu çiçək qrupu yaşıl yarpaqlar sarığı ilə qorunur (günəbaxan, astra, çobanyastığı, georgin); Başcıq — saplaqsız çiçəklər çiçək qrupunun genişlənmiş dairəvi oxu üzərində yerləşir (üç yarpaq yonca); Qalxan — salxım törəməsidir. Salxımdan fərqli olaraq saplaqları uzundur və çiçəkləri eyni bir səviyyədə yerləşir (armud, feyxoa).Mürəkkəb çiçək qrupları: İkiqat mürəkkəb salxım — ümumi oxun üzərində sadə salxımlar yerləşir (üzüm, dəstək, zirinc); Mürəkkəb sünbül — ümumi oxun üzərində sadə sünbülcüklər yerləşir (buğda, çovdar, arpa); Mürəkkəb qıça — çiçək qrupunun ümumi genişlənmiş oxu üzərində sadə sünbülcüklər yerləşir (qarğıdalı). Qarğıdalının mürəkkəb qıçası yaşıl yarpaqlarla — sarğı ilə əhatə olunur; Mürəkkəb çətir — çiçək qrupunun oxunun təpəsində sadə çətirlər ayrılır (şüyüd, cəfəri, cirə baldırğan); Mürəkkəb səbət — bir oxun üzərində bir neçə səbət yerləşir (dağtərxunu); Süpürgə — bir oxun üzərində salxımvari və ya sünbülvari çiçək qrupları yerləşir (vələmir, qirtic). Ömründə yalnız bir dəfə çiçək açan və meyvə gətirən çoxillik bitkilərə monokarp bitkilər deyilir (Meksika aqavası). Ömründə bir neçə dəfə çiçək açan və meyvə gətirən çoxillik bitkilərə polikarp bitkilər deyilir (çoxillik bitkilərin əksəriyyəti). Həmçinin bax Çiçəkli bitkilər
Qayınana (film, 1978)

Qayınana — Rejissor Hüseyn Seyidzadənin filmi. Film mənəvi-məişət mövzusundadır. Buradakı hadisələr gənc bəstəkar Ayazın (Fuad Poladov) ailəsində baş verir. Ayazın anası Cənnətin(Nəsibə Zeynalova) iki gəlini ilə münasibəti filmin əsas süjet xəttini təşkil edir. Qayınana ilə gəlinlər arasında qarşılıqlı anlaşma, hörmət olmadığı üçün dedi-qoduların arası kəsilmir. Ailə konfliktləri getdikcə kəskinləşir. Əgər Ayazın dostu İlqar (İlham Namiq Kamal) onların köməyinə gəlməsəydi, kim bilir bu ailənin aqibəti necə olacaqdı… Adi həyat hadisələrindən, insanların gündəlik qayğılarından, ailə-məişət problemlərindən bəhs edən bu film həmçinin dövrümüzə yad olan köhnə adət-ənənələrin də zərərli tərəflərini ekranda açıb göstərir. Film haqqında Musiqili film Məcid Şamxalovun eyniadlı pyesinin motivləri əsasında çəkilmişdir.
Qayınana (film, 1978)

30 may 1981-ci il. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 193–194; 220.
Qayınana (film, 1978)

Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 814. Xarici keçidlər Filmi izlə (az.) İzlə (rus.) Məşhur "Qayınana"mızla bağlı tarixi müəmma 40 ildir hökm edən "Qayınana"
Gülüstan qalası (Şamaxı)

Gülüstan qalası – Azərbaycanın Şamaxı rayonu ərazisində yerləşən IX–XII əsrlərə aid qala. Qaladan əldə edilmiş arxeoloji tapıntıların ən qədimi IX yüzilə aid olsa da, Gülüstan qalası XII yüzildə – XIII yüzilin başlanğıcında köklü şəkildə yenidən qurulmuş və möhkəmləndirilmişdir. El əfsanələrindən birində bu qalanın Şamaxı hakiminin öz qızı üçün tikdirdiyi yaylaq imarətinin yerində yarandığı söylənilir. Adətən çox səfalı, gül-çiçəkli yerləri gülüstan adlandırırlar. Yəqin ki, qala tikilməmişdən öncə yaylaq yeri olan dağ Gülüstan adını daşıyırmış və sonra da bu ad onun üstündə tikilən qalaya keçmişdir. Şamaxılı şair Xaqani Şirvaninin "Şamaxı Gülüstanın ətəyindədir" və Arif Ərdəbilinin "Şamaxı Gülüstanında bir qala var" deyimləri də bu fikri təsdiqləyir.Gülüstan qalasında tikinti mədəniyyətinin yüksəkliyi onun böyük dövlət əhəmiyyəti ilə bağlı olmuşdur. Müdafiə tikilisində yarı və yaxşı yonulmuş daşlar işlədilməklə yanaşı, başqa daş plastikası örnəklərinin olması qalanın sahiblərinin yüksək mövqeyini bildirməliydi.
Gülüstan qalası (Şamaxı)

Arif Ərdəbili Gülüstan qalasını öyərkən onu da bildirir ki, "gözəllikdə onun tayı yoxdur. Divarın yüksək yerlərində daşdan heykəllər düzəldilmişdir." Söz yox ki, bu qalanın tikintisində Şirvanşahların ən bəlli saray memarları, bənna və daşyonanları çalışmışlar. Gülüstan qalası adi müdafiə tikilisi deyildi. Şirvanşahlar sülaləsinin uzun müddət yaylıq yeri – yay iqamətgahı, dövlət əhəmiyyətli güclü qalası kimi ikili yüksək status daşıması onun bitkin quruluşunda və yüksək səviyyəli memarlığında öz əksini tapmışdır. Səlcuqlar dövründə gərgin tarixi hadisələrlə bağlı bu qalanın möhkəmləndirilməsinə böyük diqqət ayırmışlar. Tarixçi və şairlərin əsərlərindən bilinir ki, XI əsrin sonları ilə XII əsrin başlarında hakimiyyət sürmüş Şirvanşah II Mənuçöhrün bacısı Şahbanu Xatun "Gülüstan qalasını yenidən tikdirmiş", Şirvanşah I Axsitan isə XII yüzilin sonlarında onu yenidən möhkəmləndirmişdir.
Gülüstan qalası (Şamaxı)

Qalanın dayanıqlığı və ağır mühasirələrə dözümü o çağın əsərlərində də öyülmüşdür. Dahi Azərbaycan şairi Xaqani Şirvaninin aşağıdakı misralarından da Şamaxının müdafiəsində Gülüstan qalasının oynadığı böyük rol hiss olunur: Dəfələrlə Şirvanşahların son sığınacağı olan bu əfsanəvi qala orta əsrlərdə Şirvan uğrunda gedən saysız tarixi savaşların bir növ foks nöqtəsi olmuşdur. Onun divar və bürcləri müxtəlif çağlarda xəzər, ərəb, səlcuq, monqol, səfəvi, osmanlı yürüşlərinin gücünü görüb hiss etmişdir. Taleyi Azərbaycanın Mənuçöhr, Axsitan, Xəlilullah, Şah İsmayıl, Şah Təhmasib kimi görkəmli şəxsiyyətləri ilə bağlı olduğundan Gülüstan qalasının tarixi dəyəri çox böyükdür. Tarixçilərin bildirdiklərinə görə, Gülüstan qalasına son böyük zərbəni XVI əsrin ortalarında I Şah Təhmasib vurmuşdur. Səfəvi-Osmanlı savaşlarının məngənəsində A. Cenkinsonun təbirincə "dünyanın ən qədim qalalarından sayılan" Gülüstan qalası dağıdılmışdır. Gülüstan qalası Şamaxı şəhərinə çox yaxın (3 km) olub, keçmişdə onun panoramını zənginləşdirmişdir.
Gülüstan qalası (Şamaxı)

Şamaxı yüzillərcə həm fiziki olaraq, həm də təhlükəsizlik anlamında bu dağ qalasına söykənmişdir. Gülüstan qalası Şamaxının başı üzərində qaldırdığı qalxana bənzəmişdir. Qala şimal-qərbdən cənub-şərqə doğru genişlənən və enişlənən dağın belində tikilmiş və onun mürəkkəb konfiqurasiyasına uyğun biçim almışdır. Qalanın şimal-qərb qurtaracağında içqalası yerləşir. Dağın çay yatağına yönələn yanı sıldırım qayalıqdır. Qalan yerlərdə də dağ belini qayalar və sərt enişli yamaclar dövrələyir. Yalnız dağın şəhərə baxan cənub yamacı nisbətən az enişlidir.
Gülüstan qalası (Şamaxı)

Qalaya qalxan dolama tək cığır bu yamacdadır. Beləliklə Gülüstan qalası üçün seçilən dağ təbii müdafiə üstünlükləri ilə yanaşı, şəhərlə əlaqə baxımından da çox əlverişlidir. Memarlıq xüsusiyyətləri Şiddətli dağıntıya uğradığından Gülüstan qalasının bütöv qapalı quruluşundan dövrümüzə dağ relyefində pərən-pərən düşmüş, tək-tək bürc və divar bölümləri qalmışdır. Ən monumental bürclər qalaya qalxan cığırın başında, dağılıb aradan getmiş giriş darvazasının yanlarındadır. Onlardan qərbdə isə daha bir yarımdairəvi bürcün qalıqları yüksəlir. Planda düzbucaqlı biçimdə olan bu bürc dağın qərb yamacındadır. Dağın dərəyə baxan alt terrasında da divar uçuqları var.
Gülüstan qalası (Şamaxı)

Bütün bu divar və bürc qalıqları vaxtilə dağ belinə qurşaq kimi dolanan möhkəm qala divarları içərisində olmuşdur. Yaxın keçmişdə isə Gülüstan qalasının daha çox tikintisi gözə dəyir və onun memarlığı haqqında daha dolğun təsəvvür yaradırdı. Ötən yüzildə səyyah Hacı Çələbinin təsvirinə görə Şamaxı Gülüstan qalasında "saray və köşklər tikilmiş və onlar çox möhtəşəm divarlar və möhtəşəm bürclərlə üzlənmişdir. Şahın yonulmuş daşdan tikilən birinci sarayı şərq tərəfdə, qalanın qırağında dayanır. Olduqca gözəl sarayın önündə keçilməz dərələri, mağaraları, sıldırımları və qayaları olan dərin uçurumlar var...Birinci saraydan yuxarıda yaşayış evlərinin uçuqlarını görürük ki, çox möhkəm ikiqat divarla dövrələnmişdir. Bundan bir az da yuxarıda kiçik təpədə, yaxşı yonulan daşdan tikilmiş və artıq uçuq olan, eləcə də divar və bürclərlə dövrələnib möhkəmləndirilən köşk görünür. Otaqlar altında hamısı tağbəndlə örtülü yüzlərlə zirzəmi izləri indi də görünməkdədir.
Gülüstan qalası (Şamaxı)

İşqaladan qərbdə geniş və dərin hovuz tikilib ki, onun da yaxınlığında gəzint yeri var. Müxtəlif tikililər qalanın daxilini üç yerə bölür: alt, orta, üst (içqala)..." Bu dolğun təsviri qala ərazisində aparılmış arxeoloji qazıntılar da təsdiq edib.Qala içində olan tikinti qalıqlarından ən dəyərlisi indi içqalanın cənub-şərq bucağında olan saray kompleksidir. Bu kompleksdən indi ancaq alt qatının çılpaq divarları və arxeoloqların yer altından qazıb çıxardıqları otaqlardan, dəhlizlərdən ibarətdir böyük bir xarabalıq qalmışdır. Alimlərin müşahidəsinə görə saray kompleksini dövrələyən içqalanın yeddi bürcü varmış və saray iki mərtəbəli imiş. Qala divarları və bürclər kimi saray otaqlar da yarı yonulmuş daşlardan tikilmişdir. Ancaq saray kompleksinin üst qatında yaxşı yonulmuş üzlük daşları işlədilmişdir. Otaqların örtükləri qalmasa da, onların əvvəllər Şirvan-Abşeron memarlığı üçün səciyyəvi olan daş günbəz və tağlarla (Şirvanşahlar sarayında olduğu kimi) örtüldüyü güman edilir.
Gülüstan qalası (Şamaxı)

Gülüstan qalasının maraqlı tikililərindən biri yeraltı yoldur. Araşdırmaçıların fikrincə bu yeraltı yol gizli ehtiyat yoludur. Mühasirə zamanı isə əsas su kəməri kəsiləndə qala qoruqçuları onun pilləli yuneli ilə dərəyə enib Zoğalavay çayından su gətirə bilərdilər. Qalanın su kəməri onun qərbində ucalan Meysəri dağından saxsı tünglərlə çəkilmişdir. XIV yüzildə şair Arif Ərdəbilinin "qalaya saxsı tünglərlə su aparılmışdır" məlumatını arxeoloji qazıntılar da sübut etmişdir. Bundan başqa qalanın şərq terrasında böyük su tutarı – hovuz quraşdırılmışdır. Cəfər Qiyasi – Nizami dövrü memarlıq abidələri, Bakı, İşıq nəşriyyatı, 1991 Xarici keçidlər
Arif Məlikov

Arif Cahangir oğlu Məlikov (13 sentyabr 1933, Bakı – 9 may 2019[…], Bakı) — Azərbaycan bəstəkarı və rəssamı, SSRİ xalq artisti (1986), Azərbaycan SSR xalq artisti (1978), professor (1979), Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı (1986), Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü (2001), həqiqi üzvü (akademik) (2014). Avrasiya Akademiyasının qurucu üzvlərinin biri Arif Cahangir oğlu Məlikov 13 sentyabr 1933-cü ildə Bakı şəhərində anadan olub. O, 1960-cı ildə Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasını Qara Qarayevin bəstəkarlıq sinfi üzrə bitirmişdir. Həmin ildən orada dərs deməyə başlamış, ömrünün sonuna kimi orada professor və bəstəkarlıq kafedrasının müdiri kimi çalışmışdır. Bəstəkar Arif Məlikovun yaradıcılığı parlaq istedad və özünəməxsusluq ilə səciyyələnir. O, öz əsərlərində milli musiqi ənənələrini XX əsr musiqisinin nailiyyətləri ilə birləşdirərək mütərəqqi təfəkkürə malik sənətkar kimi çıxış etmişdir.
Arif Məlikov

Onun yaradıcılığına yüksək ideya, dolğun məzmun, obrazların dərin emosional-psixoloji ifadəsi xasdır. Görkəmli türk şairi Nazim Hikmətin librettosu əsasında yazdığı ilk böyük əsəri — "Məhəbbət Əfsanəsi" baleti Arif Məlikova dünya şöhrəti qazandırdı. 1961-ci ildə S. M. Kirov adına məşhur Leninqrad akademik opera və balet teatrının səhnəsindəki ilk tamaşadan dərhal sonra D. Şostakoviç yazırdı: "Arif Məlikov istedadlı bəstəkardır, onun musiqisi əsl peşəkar musiqidir. Partituranın dərin musiqi dramaturgiyası, onun daxili inkşafı, qəhrəmanların musiqi səciyyələrinin dəqiqliyi və ifadəliyi, orkestrovkada nadir ustalıq, onun xüsusi rəngarəngliyi, çoxlu tapıntılar bu gözəl musiqi əsərini böyük maraqla dinləməyi məcbur edir. Bəstəkarın sonrakı yaradıcılıq uğurlarından biri özbək yazıçısı Ş. Rəşidovun "İki qəlbin kitabı" əsəri əsasında yaratdığı "İki qəlbin poeması" baleti olmuşdur. Rəqqasə Komde və müğənni Modan haqqındakı qədim Şərq əfsanəsi baletdə əsl fəlsəfi ümumiləşdirmə zirvələrinə qaldırılaraq sənətin əbədiliyinin, qüdrətinin rəmzinə çevrilmişdir.