LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Azərbaycanda repressiya qurbanlarının siyahısı (1937-1938)

Bakı: "Gənclik". 2006, s.202) Hüseynov Mustafa Hüseyn oğlu (16.11.1937*, 38 yaş) Hüseynov Müslüm Həsən oğlu (6.1.1938*) Hüseynov Oruc Dostməhəmməd oğlu (16.9.1937*, 32 yaş) Hüseynov Rəsul (Məşədi) Cəfərqulu oğlu (29.11.1937*, 41 yaş) Hüseynov Sadıq Davud oğlu (6.3.1938*, 52 yaş) Hüseynov Seyfulla İsmayıl oğlu (29.3.1938*, 35 yaş) Hüseynov Səməd Yəhya oğlu (14.1.1938*, 45 yaş) Hüseynov Şahhüseyn İsgəndər oğlu (18.3.1938*, 41 yaş) Hüseynov Şəli Nuru oğlu (18.3.1938*, 60 yaş) Hüseynov Şikar Şirin oğlu (29.3.1938*, 58 yaş) Hüseynov Tağı İman oğlu (27.7.1937*, 29 yaş) Hüseynov Teymur Abduləli oğlu (6.1.1938*) Hüseynov Umud Qibləli oğlu (6.3.1938*, 49 yaş) Hüseynov (Molla) Yarməhəmməd Sultan oğlu (11.3.1938*, 50 yaş) Hüseynov Yusif (Kərbəlayı) Hüseyn oğlu (18.3.1938*, 68 yaş) Hüseynov Zeyni Güləli oğlu (29.8.1937*, 55 yaş) Hüseynzadə Məhəmmədrəhim Əli oğlu (16.9.1937*, 53 yaş) Hacıyev Bağır Həsən oğlu Xalaxov (?) Kaytaram Mehdi oğlu (9.9.1937*, 80 yaş) Xalfin Nəcib Lətif oğlu (1886–13.10.1937*) (bax: Şəfiqə Məhəmmədova. Anaların fəryadı. Bakı: "Gənclik".
Azərbaycanda repressiya qurbanlarının siyahısı (1937-1938)

Bakı: "Gənclik". 2006, s.221) Xəlilov (Hacı) Məhəmmədhüseyn Hüseynxan oğlu (28.9.1937*, 80 yaş) Xəlilov Məşədi Bəybala oğlu (1.9.1937*, 40 yaş) Xəlilov Mirzə Kərim oğlu (27.11.1937*, 37 yaş) Xəlilov Mövsüm Rəsul oğlu (11.3.1938*, 65 yaş) Xəlilov Murtuz Rüstəm oğlu (27.7.1937*, 41 yaş) Xəlilov Musa Cəfər oğlu (14.1.1938*, 28 yaş) Xəlilov Seyfəddin İbrahim oğlu (27.7.1937*, 30 yaş) Xəlilov Seyfulla Həbi (?) bəy oğlu (20.11.1937*, 66 yaş) Xəlilov Səfərəli Əbdülkərim oğlu (14.1.1938*, 55 yaş) Xəlilov Tapdıq Rəcəb oğlu (11.3.1938*, 37 yaş) Xəlilov Tələt (Hacı) Talıb oğlu (16.9.1937*, 50 yaş) Xəzərov (?) (Molla) Cəmaləddin Şıxəli oğlu (16.9.1937*, 68 yaş) Xıdırov Zülfüqar Mehdi oğlu (6.3.1938*, 42 yaş) Xındırıstanski Rüstəm bəy Sadıq bəy oğlu (29.11.1937*, 54 yaş) Xocahanski Həsənəli bəy Hüseyn bəy oğlu (14.1.1938*, 49 yaş) Xocayev Xalid Səid (1888–13.10.1937*) – EA Az. F Ədəbiyyat və Dilcilik İnstitutunun elmi işcisi Xozalanski Əbdürrəhim Adil oğlu (16.9.1937*, 74 yaş) Xudadatov Əsəd(ulla) İsmayıl oğlu (3.1.1938*) (bax: Şəfiqə Məhəmmədova.
Azərbaycanda repressiya qurbanlarının siyahısı (1937-1938)

Anaların fəryadı. Bakı: "Gənclik". 2006, s.225) Xudaverdiyev Abbasqulu Şirin oğlu (29.11.1937*, 51 yaş) Xuduyev Ələkbər Hüseynqulu oğlu (18.3.1938*, 60 yaş) Xuduyev Həsən (Kərbəlayı) Məhəmmədqulu oğlu (16.11.1937*, 50 yaş) Xuduyev Tapdıq Əmrah oğlu (16.11.1937*, 52 yaş) Xuduyev (Məşədi) Yunus (Hacı) Hüseynəli oğlu (16.11.1937*, 42 yaş) Xuluflu Vəli Məhəmmədhüseyn oğlu (1894–13.10.1937*) – Tarix, Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun direktor müavini, ASE-nin direktor müavini (həbsi: 27.1.1937) (bax: Şəfiqə Məhəmmədova. Anaların fəryadı. Bakı: "Gənclik".
Azərbaycanda repressiya qurbanlarının siyahısı (1937-1938)

Bakı: "Gənclik". 2006, s.246, 247–248) İsmixanov İsmayıl Sultan oğlu (1905–1941*) İsmiyev Əhməd Nuru oğlu (20.1.1938*, 55 yaş) İsmiyev Məhəmmədyusif Hümbət oğlu (20.1.1938*, 50 yaş) İsrafil Musa oğlu (20.1.1938*, 30 yaş) İsrafilov Baxış İsrafil oğlu (27.11.1937*, 50 yaş) İsrafilov Camal Azax oğlu (29.10.1937*, 26 yaş) İsrafilov Canəli Eybalı oğlu (27.11.1937*, 28 yaş) İsrafilov Əşrəf Məhəmmədkərim oğlu (16.11.1937*, 44 yaş) İsrafilov (Hacı) Qulu (Hacı) Vaqif oğlu (14.1.1938*, 45 yaş) İsrafilov Mehdi Qasım oğlu (16.9.1937*, 75 yaş) İsrafilov Məhəmməd Məhəmməd oğlu (16.11.1937*, 40 yaş) İsmayılov İsmayıl Hüseyn oğlu (1902–10.1.1938*) (bax: Şəfiqə Məhəmmədova. Anaların fəryadı. Bakı: "Gənclik". 2006, s.243) İsrafilov Mehdi (Hacı) Bəkir oğlu (11.3.1938*, 68 yaş) İsmayılov (Kərbəlayı) Nəsir (Hacı) Nağı oğlu (14.1.1938*, 58 yaş) İsrafilov Nəsrulla Yusif oğlu (1905–27.7.1937*, 32 yaş) İsrafilov Nurməhəmməd Əziz oğlu (11.3.1938*, 51 yaş) İsrafilov Süleyman Hüseyn oğlu (27.7.1937*, 38 yaş) Ka(h)inbəyov Məşdi Möhsüm oğlu (16.9.1937*, 51 yaş) Kamal Sami Suriya oğlu (1896–9.1.1938*) – alim Kamalov İbrahimxəlil Sultan oğlu (20.1.1938*, 57 yaş) Kaşiyev İmran Hüseyn oğlu (8.1.1938*) Kazım Məhərrəm oğlu (20.1.1938*, 45 yaş) Kazımbəyov Ağa bəy Muradxan bəy oğlu (27.3.1938*, 63 yaş) Kazım(bəy)ov Kərim bəy Xosrov [bəy] oğlu (30.7.1937*, 31 yaş) Kazımov Abbas Zeynal oğlu (29.11.1937*, 60 yaş) Kazımov (Kərbəlayı) Abdal/Abdul (?)
Azərbaycanda repressiya qurbanlarının siyahısı (1937-1938)

1913-cü ilə kimi ruhani təhsili almış, 1914-cü ildə Qutqaşın ibtidai məktəbinə daxil olmuşdur. Daha sonra G. Qarayev Qutqaşındakı Kəndli Gənclər Məktəbində təhsil almışdır. Gülməmməd Qarayev 1922-ci ilin sentyabrında Şəki (Nuxa) qəza 1-ci dərəcəli partiya məktəbində, 1923-cü ildə 2-ci dərəcəli Bakı şəhər partiya məktəbində oxumuş və Qutqaşın rayonunda müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. O, 1926–1930-cu illərdə Tiflisdə 26 Bakı Komissarı adına Zaqafqaziya kommunist universitetində oxumuş və müvəffəqiyyətlə bitirmişdir. Gülməmməd Mehdi oğlu Qarayev 16.09.1937-ci il tarixindən 27.03.1938-ci il tarixinə kimi Qutqaşın rayon Partiya Komitəsinin I katibi vəzifəsində (1931–1991-ci illər arasında 5-ci I katib) çalışmışdır.
Azərbaycanda repressiya qurbanlarının siyahısı (1937-1938)

G. Qarayev 27 mart 1938-ci ildə Qutqaşın rayon daxili işlər şöbəsinin rəisi leytenant Poqosovun iştirakı ilə həbs edilmişdir. 8 avqust 1938-ci ildə Üçlüyün çıxardığı ölüm hökmü 21 oktyabr 1938-ci ildə həyata keçirilmişdir (rəsmi versiya). Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin cinayət işləri üzrə məhkəmə kollegiyası Qarayev Gülməmməd Mehdi oğlu haqqında olan materiallara baxaraq XDİK üçlüyünün 8 avqust 1938-ci il tarixli qərarını ləğv etmiş, əməlində cinayət tərkibi olmadığı üçün ona bəraət verilmişdir. Qəbələ rayon İcra Hakimiyyətinin 10 mart 2006-cı il tarixli qərarı ilə rayonun küçələrindən birinə onun adı verilmişdir. Mənbə: Ənvər Rəhimov, "Qəbələnin bu günü, dünəni və sabahı".
Azərbaycanda repressiya qurbanlarının siyahısı (1937-1938)

Bakı, "Nasir" nəşriyyatı, 2012 Səh. 76–81; 115 (ixtisarla) Qarayev Əliheydər (bax: Şəfiqə Məhəmmədova. Anaların fəryadı. Bakı: "Gənclik". 2006, s.261–262) Qarayev Əsəd Həsənəli oğlu (6.1.1938*) (bax: Şəfiqə Məhəmmədova.
Azərbaycanda repressiya qurbanlarının siyahısı (1937-1938)

Anaların fəryadı. Bakı: "Gənclik". 2006, s.262–263) Qarayev Məmiş Bayram oğlu (9.9.1937*, 41 yaş) Qarayev Şaban Əlimirzə oğlu (9.9.1937*, 39 yaş) Qarayev Yaqub Ağa oğlu (16.11.1937*, 58 yaş) Qardaşov (Molla) Saleh Qardaş oğlu (29.10.1937*, 61 yaş) Qarsevənov (Hacı) Əhməd Balabəy oğlu (29.10.1937*, 75 yaş) Qasımov Abbas (Kərbəlayı) Mirzəli oğlu (1908–9.3.1938*) Qasımov Ağakərim (Penc)alı oğlu (1918–20.1.1938*) Qasımov Ağamoğlan Məhəmməd oğlu (1908–20.1.1938*) Qasımov Ağarza Fərman oğlu (1906–4.1.1938*) (bax: Şəfiqə Məhəmmədova. Anaların fəryadı. Bakı: "Gənclik".
Azərbaycanda repressiya qurbanlarının siyahısı (1937-1938)

Bakı: "Gənclik". 2006, s.272) Qədimov Əlabbas Əli oğlu (28.9.1937*, 50 yaş) Qədimov Əlabbas Kanpan (?) oğlu (20.11.1937*, 45 yaş) Qədimov Xorasan (Hacı) Xəlfə oğlu (16.11.1937*, 55 yaş) Qədir Mahmud oğlu (27.7.1937*, 50 yaş) Qədirbəyov Məcid Həmid bəy oğlu (27.3.1938*, 60 yaş) Qədirbəyova (Əfəndiyeva) Gülarə İbrahimxəlil qızı (Köylü qızı) (1905, Baş Göynük/Şəki-may 1942?) (bax: Şəfiqə Məhəmmədova. Anaların fəryadı.
Azərbaycanda repressiya qurbanlarının siyahısı (1937-1938)

Bakı: "Gənclik". 2006, s.273–274) Qədirli Hacı Murad oğlu (27.11.1937*, 49 yaş) Qədirli Mövsüməli/Möhsün Ağatami oğlu (3.1.1938*) – Malyariya Komitəsinin sədri Qədirov Abdı Əli oğlu (16.9.1937*, 67 yaş) Qədirov Əhməd əfəndi (Molla) Kərim oğlu (9.9.1937*, 62 yaş) Qədirov Əliqara Cəfər oğlu (16.9.1937*, 45 yaş) Qədirov Sadıq Rəşid oğlu (20.8.1937*, 30 yaş) Qədirov Salah Şirin oğlu (9.9.1937*, 47 yaş) Qədirov Zülfüqar Xəzər oğlu (1904–20.1.1938*) Qəhrəman Qulu oğlu (20.1.1938*, 50 yaş) Qəhrəmanbəyov Azay bəy Abbasəli bəy oğlu (28.9.1937*, 62 yaş) Qəhrəmanov İzzət Nurulla oğlu (20.1.1938*, 48 yaş) Qəhrəmanov Qəhrəman Hümmətəli oğlu (1887–9.3.1938*) Qəhrəmanov Mehdi Balaş oğlu (18.3.1938*, 35 yaş) Qəhrəmanov Məzaim Qəhrəman oğlu (27.7.1937*, 36 yaş) Qəhrəmanov Səlim Həsənqulu oğlu (9.3.1938*, 30 yaş) Qəmbərov Əliheydər İsa oğlu (18.3.1938*, 36 yaş) Qəmbərov Hüseyn Qurban oğlu (16.9.1937*, 23 yaş) Qənbərov Həzrətəli Həsən bəy oğlu (29.11.1937*, 40 yaş) Qəniyev Abış Qəni oğlu (20.1.1938*, 60 yaş) Qəniyev Lələ Məhi oğlu (14.1.1938*, 32 yaş) Qənizadə Sultanməcid (Hacı) Murtuzəli oğlu (4.1866–22.3.1938*, 72 yaş) (həbsi: 26.7.1937) Qəribov Cəfər Qaraş (Qasım) oğlu (26.8.1937*, 80 yaş) Qəribov (Kərbəlayı) Həsən Kərim oğlu (16.9.1937*, 69 yaş) Qəribov (Kərbəlayı) Şükür Heydər oğlu (16.11.1937*, 47 yaş) Qətibov Həsən Süleyman oğlu (29.10.1937*, 40 yaş) Qiyasbəyli Mədinə xanım Mehdi bəy qızı (1889–28.9.1937*) – Tibb İnstitutunun müəlliməsi (bax: Şəfiqə Məhəmmədova. Anaların fəryadı. Bakı: "Gənclik". 2006, s.277–279) Qiyasbəyov Nüsrəddin ağa İsmayıl ağa oğlu (18.3.1938*, 78 yaş) Qiyasbəyov/Əhmədov Süleyman Məhəmməd oğlu (18.3.1938*, 37 yaş) Qoca Əliməhəmməd oğlu (20.1.1938*, 65 yaş) Qocayev Allahverdi Paşa oğlu (16.11.1937*, 36 yaş) Qorcuyev (Molla) Balakişi (Molla) Əbdülhüseyn oğlu (20.1.1938*, 51 yaş) Qoşqarov Ağamirzə İbrahim (Məhəmməd?)
Azərbaycanda repressiya qurbanlarının siyahısı (1937-1938)

oğlu (4.1.1938*) (bax: Şəfiqə Məhəmmədova. Anaların fəryadı. Bakı: "Gənclik". 2006, s.304) Qoşqarov Müseyib Məhəmməd oğlu (27.9.1937*, 32 yaş) Qubadxanov Hüseynqulu Həsənxan oğlu (29.11.1937*, 35 yaş) Qubaydullin Qazis (Əziz) Salih oğlu (1887–13.10.1937*) – professor (bax: Şəfiqə Məhəmmədova. Anaların fəryadı.
Azərbaycanda repressiya qurbanlarının siyahısı (1937-1938)

Bakı: "Gənclik". 2006, s.283–284) Qudulov İbrahim Nurmahama oğlu (29.10.1937*, 67 yaş) Quxman Naum Abramovic (1903) – "NKVD"-də DT serjantı, orta təhsilli Qulubəyov Mahmud bəy Adil bəy oğlu (8.11.1937*, 51 yaş) Quluyev (Abbasov) (Məşədi) Abuzər Mehdi oğlu (1.9.1937*, 52 yaş) Quluyev Abı Əli oğlu (1.1.1938*) Quluyev Adil Ağalar oğlu (16.11.1937*, 40 yaş) Quluyev Baxşəli (Hacı) Mustafa oğlu (16.11.1937*, 56 yaş) Quluyev Balaqulu (Hacı) Əhməd oğlu (14.1.1938*, 62 yaş) Quluyev Bəhlul bəy Məhəmməd bəy oğlu (9.3.1938*, 39 yaş) Quluyev Bibiqulu Cəfərqulu oğlu (1878–11.3.1938*, 60 yaş) Quluyev (Hacı) Bibiqulu Möylam oğlu (16.11.1937*, 64 yaş) Quluyev Cabbar Hüsyenqulu oğlu (18.3.1938*, 40 yaş) Quluyev Camal Qəhrəman oğlu (26.8.1937*, 45 yaş) Quluyev Cəfər Mirzə oğlu (13.10.1937*) (bax: Şəfiqə Məhəmmədova. Anaların fəryadı. Bakı: "Gənclik". 2006, s.290) Quluyev Cümşüd Zakir (Zair) oğlu – Novruzov Yaqub Əli oğlu’na bax Quluyev Cərkəz Firidun oğlu (12.10.1937*) (bax: Şəfiqə Məhəmmədova.
Azərbaycanda repressiya qurbanlarının siyahısı (1937-1938)

Anaların fəryadı. Bakı: "Gənclik". 2006, s.291) Quluyev (Hacı) Dərgah Qulu oğlu (26.8.1937*, 22 yaş) Quluyev Əbdülhəsən Heydər oğlu (9.9.1937*, 75 yaş) Quluyev Əbdülhüseyn Heydər oğlu (9.9.1937*, 50 yaş) Quluyev Əbdülməhəmməd Mirzəqulu oğlu (16.9.1937*, 67 yaş) Quluyev Əhməd Allahverən oğlu (16.3.1938*, 50 yaş) Quluyev (Məşədi) Əhməd Yusif oğlu (1885–16.9.1937*) Quluyev Əlabbas Əmirqulu oğlu (1904–5.1.1938*) – həkim, Maştağa Rayon Səhiyyə Şöbəsinin müdiri (16.8.1937) Quluyev Əlif Yarı oğlu (27.9.1937*, 60 yaş) Quluyev Əliş Nəcəf oğlu (29.10.1937*, 42 yaş) Quluyev Əmir Mehdiqulu oğlu (9.3.1938*, 28 yaş) Quluyev Əmirabbas Əmirqulu oğlu (6.1.1938*) Quluyev Ənvər Eyvaz oğlu (30.7.1937*, 18 yaş) Quluyev Əsəd Qara oğlu (9.3.1938*, 55 yaş) Quluyev Əsəd Mustafa oğlu (16.11.1937*, 52 yaş ) Quluyev Əsgər Kərim oğlu (16.11.1937*, 26 yaş) Quluyev Əşrəf Qulu oğlu (14.10.1937*) (bax: Şəfiqə Məhəmmədova. Anaların fəryadı. Bakı: "Gənclik".
Azərbaycanda repressiya qurbanlarının siyahısı (1937-1938)

2006, s.292) Quluyev Feyzi (Kərbəlayı) Qulu oğlu (14.1.1938*, 57 yaş) Quluyev Hacı Mürsəl oğlu (9.9.1937*, 37 yaş) Quluyev Hacıağa Hidayət oğlu (31.12.1937*) Quluyev (Molla) Hacıdadaş Abbasqulu oğlu (20.11.1937*, 66 yaş) Quluyev Heydər Molla oğlu (1.9.1937*, 35 yaş) Quluyev Həsən Məhəmməd oğlu (1919-?) (bax: Şəfiqə Məhəmmədova. Anaların fəryadı. Bakı: "Gənclik". 2006, s.179) Quluyev (Kərbəlayı) Həsən Mövsümxan oğlu (18.3.1938*, 60 yaş) Quluyev Həsən Nəbi oğlu (9.3.1938*, 38 yaş) Quluyev (Kərbəlayı) Həsən Saatqulu oğlu (11.3.1938*, 52 yaş) Quluyev Həsənqulu (Kərbəlayı) Məhəmmədcəfər oğlu (16.9.1937*, 62 yaş) Quluyev Hüseyn Ağa oğlu (27.7.1937*, 39 yaş) Quluyev Hüseyn (Hacı) Hümmətəli oğlu (11.3.1938*, 51 yaş) Quluyev (Molla) Hüseyn İbrahim oğlu (16.3.1938*, 60 yaş) Quluyev Hüseyn (Məşədi) Kərim oğlu (1865–16.9.1937*, 72 yaş) Quluyev Hüseynəli Aslan oğlu (29.10.1937*, 43 yaş) Quluyev Hüseynqulu Səfiqulu oğlu (9.3.1938*, 60 yaş) Quluyev Hüseynqulu (Hacı) Zamanqulu oğlu (27.7.1937*, 41 yaş) Quluyev Xudaverdi Mövlam oğlu (18.3.1938*, 56 yaş) Quluyev İbrahim Hilal oğlu (6.1.1938*) Quluyev İmamnəzər Muradqulu oğlu (20.11.1937*, 46 yaş) Quluyev İmanqulu (Əliqulu) Nəcəfqulu oğlu (27.9.1937*, 29 yaş) Quluyev İsgəndər Camal oğlu (30.7.1937*, 20 yaş) Quluyev Qulu Nəsir oğlu (26.8.1937*, 46 yaş) Quluyev Qüdrət Musa oğlu – Bax: Haşımov Qəhrəman Məhəmmədhüseyn oğluna Quluyev Mehdi Yusif oğlu (16.9.1937*, 36 yaş) Quluyev Məcid Əmiraslan oğlu (16.11.1937*, 25 yaş) Quluyev Məhəmmədhüseyn Əliqulu oğlu (18.3.1938*, 41 yaş) Quluyev (Məşədi) Məhərrəm (Kərbəlayı) Miriş oğlu (27.7.1937*, 52 yaş) Quluyev Məlikheydər Cəfərqulu oğlu (1885–20.1.1938*) Quluyev Məhəmməd Heybətqulu oğlu (1889–20.1.1938*) Quluyev (Kərbəlayı) Məhəmməd Məhəmmədqulu oğlu (16.11.1937*, 55 yaş) Quluyev Məhəmmədəli Bayraməli oğlu (6.3.1938*, 35 yaş) Quluyev Məhəmmədqulu Mehdiqulu oğlu (16.9.1937*, 48 yaş) [Quluyev?]
Azərbaycanda repressiya qurbanlarının siyahısı (1937-1938)

– Gəncədəki Azərb.KTİ bitkicilik kafedrasının assisteni və institut komsomol komitəsinin katibi (29.3.1938) Maqsudxan Heydər xan Xəncər xan oğlu (1899–9.3.1938*) Maqsudov Ağagül Pir oğlu (16.11.1937*, 65 yaş) Maqsudov Eyyub cələbi Hüseyn cələbi oğlu (26.8.1937*, 40 yaş) Maqsudov Əhməd cələbi Yunus cələbi oğlu (16.3.1938*, 60 yaş) Maqsudov Musa İbrahimxəlil oğlu (16.3.1938*, 45 yaş) Maqsudov Mustafa cələbi Eyyub cələbi oğlu (26.8.1937*, 50 yaş)* Malaxov Məhəmməd Ramazan oğlu (21.9.1937*, 27 yaş) Mamedov (Məhəmmədov) Əbdülbağı Mirzəməhəmməd oğlu (1887–1940, 53 yaş) Manafov Əjdər Manaf oğlu (20.11.1937*, 47 yaş) Manafov Hümmət Həsən oğlu (6.3.1938*, 50 yaş) Manafov Xəlilullah Satin (?) oğlu (29.10.1937*, 35 yaş) Mansurov Əmirqulu Xəlil oğlu (8.11.1937*, 34 yaş) Mansurov (Molla) Həmid (Molla) Səməd oğlu (18.3.1938*, 44 yaş) Mansurov (Molla) Məhəmmədqulu Rzaqulu oğlu (18.3.1938*, 66 yaş) Mansurov Yusif Xəlil oğlu (8.11.1937*, 60 yaş) Matanov Qazıxan Qara oğlu (27.9.1937*, 25 yaş) Mazanov Xeyrulla Xəlilqulu oğlu (27.11.1937*, 33 yaş) Mehdiyev Abdulla Rəsul oğlu (27.7.1937*, 36 yaş) Mehdiyev Ağacan Mehdi oğlu (27.11.1937*, 40 yaş) Mehdiyev (Molla) Ağalar Məhəmməd oğlu (16.9.1937*, 70 yaş) Mehdiyev Azad Babakişi oğlu (16.9.1937*, 50 yaş) Mehdiyev Bala Qardaş oğlu (27.11.1937*, 29 yaş) Mehdiyev Eyyub (Əli)nağı oğlu (14.10.1937*) (bax: Şəfiqə Məhəmmədova. Anaların fəryadı. Bakı: "Gənclik". 2006, s.302) Mehdiyev (Ağacanov) Ələkbər Hacəli (Məhəmmədəli) oğlu (21.9.1937*, 29 yaş) Mehdiyev Əlfid (?)
Azərbaycanda repressiya qurbanlarının siyahısı (1937-1938)

İsmayıl oğlu (16.9.1937*, 33 yaş) Mehdiyev Əşrəf Abbas oğlu (14.1.1938*, 45 yaş) Mehdiyev Fərəc (Molla) Mövsüm oğlu (20.11.1937*, 49 yaş) Mehdiyev Hüseyn Dadaş oğlu (9.3.1938*, 27 yaş) Mehdiyev Xanlar Muxtar oğlu (21.9.1937*, 29 yaş) Mehdiyev (Molla) Xütbəddin əfəndi Qulu oğlu (27.9.1937*, 67 yaş) Mehdiyev İaliət (?) Rüstəm oğlu (27.11.1937*, 34 yaş) Mehdiyev Qara Məhəmmədhəsən oğlu (20.1.1938*, 34 yaş) Mehdiyev Qara Musa oğlu (20.1.1938*, 45 yaş) Mehdiyev Qurban Səlim oğlu (1.9.1937*, 70 yaş) Mehdiyev Mehdi Adıgözəl oğlu (14.10.1937*) (bax: Şəfiqə Məhəmmədova. Anaların fəryadı. Bakı: "Gənclik". 2006, s.303) Mehdiyev Mehdi Əlikişi oğlu (16.9.1937*, 45 yaş) Mehdiyev Mehdi Şıxməhəmməd oğlu (22.8.1937*, 63 yaş) Mehdiyev (Molla) Mehdi Udul oğlu (1.9.1937*, 45 yaş) Mehdiyev Məhəmmədmehdi Yunis oğlu (27.9.1937*, 61 yaş) Mehdiyev Nəbi Həsən oğlu (16.11.1937*, 33 yaş) Mehdiyev Sultan Şıxməhəmməd oğlu (11.3.1938*, 47 yaş) Mehdiyev Şıxı (Kərbəlayı) Məhəmməd oğlu (1900–9.3.1938*) Mehdiyev (Kərbəlayı) Şihan (?)
Azərbaycanda repressiya qurbanlarının siyahısı (1937-1938)

Mehdi oğlu (20.1.1938*, 48 yaş) Mehdiyev Üstəli Ramazan oğlu (1.9.1937*, 66 yaş) Mehmandarov Adil bəy [Əbdül]kərim bəy oğlu (1.9.1937*, 58 yaş) Mehmandarov Rəşid bəy [Əbdül]kərim bəy oğlu (1888–14.1.1938*) Mehmanov Abbas Mehman oğlu (1895–20.1.1938*) Mehmanov Əbdürrəhman Əziz oğlu (9.9.1937*, 64 yaş) Mehrəliyev Əlican Mirzəli oğlu (18.3.1938*, 52 yaş) Merimov Samir Paşa oğlu (1.9.1937*, 60 yaş) Meybullayev Cabir Bəşir oğlu (29.10.1937*, 65 yaş) Məcidov Əhəd Məcid oğlu – Namazov Əhəd Məcid oğlu’na bax Məcidov Mirhəsən Mirkazım oğlu (1.9.1937*, 85 yaş) Mədətov Həsən Məhəmmədhəsən oğlu (16.9.1937*, 64 yaş) Mədətov Hənifə İbrahim oğlu (1888–1.8.1937*) (bax: Şəfiqə Məhəmmədova. Anaların fəryadı. Bakı: "Gənclik". 2006, s.306) (Hacı) Məhəmməd (Əli) (Əli)sultan oğlu (16.11.1937*, 75 yaş) Məhəmməd (Hacı) Kərim oğlu (1.9.1937*, 28 yaş) Məhəmmədbəyov Abdulla bəy Məhəmmədhəsən oğlu (16.9.1937*, 88 yaş) Məhəmmədbəyov Böyükağa Əliquzu bəy oğlu (16.9.1937*, 32 yaş) Məhəmmədbəyov Cəfərqulu bəy Həbibulla bəy oğlu (16.11.1937*, 57 yaş) Məhəmmədbəyov Heybətqulu bəy Həbibullah bəy oğlu (16.11.1937*, 59 yaş) (bax: Şəfiqə Məhəmmədova. Anaların fəryadı.
Azərbaycanda repressiya qurbanlarının siyahısı (1937-1938)

Bakı: "Gənclik". 2006, s.451–453) Məhəmmədbəyov İsa bəy Nəsrulla oğlu (14.1.1938*, 49 yaş) Məhəmmədəli Kazım oğlu (26.8.1937*, 55 yaş) Məhəmmədəliyev Bədəl Hüseynəli oğlu (16.9.1937*, 50 yaş) Məhəmmədəliyev Cabbarəli Gözəl oğlu (16.9.1937*, 59 yaş) Məhəmmədəliyev Əlif Məmiş oğlu (29.10.1937*, 70 yaş) Məhəmmədəliyev Həmid (Məşədi) Hüseyn oğlu (26.8.1937*, 66 yaş) Məhəmmədəliyev Mahmud Ramazan oğlu (16.3.1938*, 35 yaş) Məhəmmədhəsənbəyov Məhəmmədhəsən bəy Curux bəy oğlu (18.3.1938*, 36 yaş) Məhəmmədhəsənov Arıx (Məşədi) Məsim oğlu (29.11.1937*, 52 yaş) Məhəmmədhəsənov İsrafil bəy Mustafa bəy oğlu (1.3.1938*, 65 yaş) Məhəmmədxanov Məhəmmədxan Məhəmmədxan oğlu (6.1.1938*) Məhəmmədquluyev Məhəmməd (Hacı) Qurban oğlu (27.9.1937*, 60 yaş) Məhəmmədov (Məşədi) Abdulla (Kərbəlayı) Mahmud oğlu (29.10.1937*) Məhəmmədov Abdulla Şahbaz oğlu (18.3.1938*, 32 yaş) Məhəmmədov Adıgözəl Əliməhəmməd oğlu (6.3.1938*, 46 yaş) Məhəmmədov Ağa İsmayıl oğlu (16.9.1937*, 82 yaş) Məhəmmədov Ağalar Mehdi oğlu (16.9.1937*, 37 yaş) Məhəmmədov Ağamir Sadıq oğlu (1900–6.1.1938*) – ADU-nun əsaslı kitabxanasının direktoru. (Rəşid bəy Əfəndiyevin kürəkəni). (Sınmayıb!) (bax: Şəfiqə Məhəmmədova.
Azərbaycanda repressiya qurbanlarının siyahısı (1937-1938)

Anaların fəryadı. Bakı: "Gənclik". 2006, s.318–320) Məhəmmədov Ağamirzə Hümbət oğlu (29.10.1937*, 22 yaş) Məhəmmədov Ağaverdi Babaverdi oğlu (1876–11.3.1938*, 62 yaş) Məhəmmədov Allahverdi Xudaverdi oğlu (6.3.1938*, 50 yaş) Məhəmmədov Allahyar Nəcəf oğlu (18.3.1938*, 67 yaş) Məhəmmədov/Səmədov Allahyar Osman oğlu (29.11.1937*, 24 yaş) Məhəmmədov Astan Əliqulu oğlu (14.1.1938*, 60 yaş) Məhəmmədov Astan Ağarza oğlu (16.9.1937*, 40 yaş) Məhəmmədov Aydın Hacıəhməd oğlu (29.10.1937*, 29 yaş) Məhəmmədov Bahadır Babış oğlu (20.11.1937*, 38 yaş) Məhəmmədov (Molla) Bayram Məhəmmədhüseyn oğlu (9.9.1937*, 67 yaş) Məhəmmədov Bəhram Baba oğlu (18.3.1938*, 60 yaş) Məhəmmədov Bəkir (15.8.1937*) Məhəmmədov Bəşir Kərim oğlu (20.11.1937*, 65 yaş) Məhəmmədov/Məhəmmədzadə Cabbar Abbas oğlu (1882–3.1.1938*) (bax: Şəfiqə Məhəmmədova. Anaların fəryadı. Bakı: "Gənclik".
Azərbaycanda repressiya qurbanlarının siyahısı (1937-1938)

2006, s.329) Məhəmmədov Cabbar İsa oğlu (6.3.1938*, 48 yaş) Məhəmmədov Camal (Kərbəlayı) Hüseyn oğlu (9.3.1938*, 36 yaş) Məhəmmədov Cavad Nəcəfqulu oğlu (16.3.1938*, 34 yaş) Məhəmmədov Cəlal Əbdül oğlu (3.8.1937*, 26 yaş) Məhəmmədov Cəlil Məhəmməd oğlu (9.9.1937*, 30 yaş) Məhəmmədov Cəlil Mustafa oğlu (5.7.1938*) (bax: Şəfiqə Məhəmmədova. Anaların fəryadı. Bakı: "Gənclik". 2006, s.325–326) Məhəmmədov Dəmir İsmayıl oğlu (16.3.1938*, 26 yaş) Məhəmmədov Dəmir Müslüm oğlu (1.9.1937*, 60 yaş) Məhəmmədov (Məşədi) Əbdül (Hacı) Əbdülxalıq oğlu (16.3.1938*, 36 yaş) Məhəmmədov Əbdül Məhəmməd oğlu (20.8.1937*, 30 yaş) Məhəmmədov Əbdül Məhəmməd oğlu (6.3.1938*, 37 yaş) Məhəmmədov Əbülfət Heydər oğlu Məhəmmədov (Məşədi) Əhməd Ağa oğlu (1.9.1937*, 50 yaş) Məhəmmədov Əhməd (Hacı) Rəşid oğlu (11.3.1938*, 68 yaş) Məhəmmədov Əhməd Səid oğlu (16.9.1937*, 62 yaş) Məhəmmədov (Molla) Əkbər Əsgər oğlu (9.9.1937*, 65 yaş) Məhəmmədov Ələsgər Ələkbər oğlu (9.9.1937*, 24 yaş) Məhəmmədov Ələsgər Əli oğlu (8.11.1937*, 27 yaş) Məhəmmədov (Məşədi) Ələsgər (Kərbəlayı) Həsən oğlu (18.3.1938*, 59 yaş) Məhəmmədov Əli Abbas oğlu (27.9.1937*, 33 yaş) Məhəmmədov Əli Bağır oğlu (9.3.1938*, 35 yaş) Məhəmmədov Əli Məhəmməd oğlu (9.3.1938*, 55 yaş) Məhəmmədov (Kərbəlayı) Əli (Yüzbaşı) Murtuzəli oğlu (16.11.1937*, 85 yaş) Məhəmmədov Əli Səməd oğlu (1900–8.1.1938*) (bax: Şəfiqə Məhəmmədova. Anaların fəryadı.
Azərbaycanda repressiya qurbanlarının siyahısı (1937-1938)

Anaların fəryadı. Bakı: "Gənclik". 2006, s.333) Məhəmmədov Məhəmməd Polad oğlu (29.8.1937*, 71 yaş) Məhəmmədov Məhəmməd Sadıq oğlu (1.9.1937*, 68 yaş) Məhəmmədov Məhəmməd Sübhü oğlu (16.9.1937*, 85 yaş) Məhəmmədov Məhəmmədəli Feyzulla oğlu (20.11.1937*, 32 yaş) Məhəmmədov Məhəmmədəli Qəhrəman oğlu (16.9.1937*, 60 yaş) Məhəmmədov Məhəmmədrza Əbdülrza oğlu (16.11.1937*, 61 yaş) Məhəmmədov Mirağa bəy İsrafil bəy oğlu (18.3.1938*, 25 yaş) (qardaşı Məhəmmədov Mirzəməhəmməd İsrafil oğlu da 10 il azadlıqdan məhrum edilib; bax: Şəfiqə Məhəmmədova. Anaların fəryadı. Bakı: "Gənclik".
Azərbaycanda repressiya qurbanlarının siyahısı (1937-1938)

2006, s.333) Məhəmmədov Mirağa Seyidməhəmməd oğlu (14.1.1938*, 53 yaş) Məhəmmədov Mirzə Qulu oğlu (14.1.1938*, 35 yaş) Məhəmmədov Mirzə Sultan oğlu (1901–6.1.1938*) (bax: Şəfiqə Məhəmmədova. Anaların fəryadı. Bakı: "Gənclik". 2006, s.332) Məhəmmədov Mövsüm Fərəc oğlu (20.1.1938*, 48 yaş) Məhəmmədov Muxtar (Kərbəlayı) Nemət oğlu (6.3.1938*, 38 yaş) Məhəmmədov Murad (Hacı) Əkbər oğlu (8.11.1937*, 57 yaş) Məhəmmədov Musa Hacıağa oğlu (27.7.1937*, 46 yaş) Məhəmmədov Musa Həsən oğlu (18.3.1938*, 64 yaş) Məhəmmədov Mustafa Abbas oğlu (16.9.1937*, 67 yaş) Məhəmmədov Nəcəf Əli oğlu (1899–9.3.1938*) Məhəmmədov Nəcəf Səlim oğlu (16.3.1938*, 41 yaş) Məhəmmədov Nəcəfqulu Paşa oğlu (8.11.1937*, 44 yaş) Məhəmmədov Nəhmət Cəfər oğlu (16.11.1937*, 39 yaş) Məhəmmədov Nəsir Məhəmməd oğlu (1904–4.1.1938*) (bax: Şəfiqə Məhəmmədova. Anaların fəryadı.
Azərbaycanda repressiya qurbanlarının siyahısı (1937-1938)

2006, s.309) Məhərrəmov Hüseyn Hacımurad oğlu (29.10.1937*, 65 yaş) Məhərrəmov Hüseyn (Hacı Molla) Haqverdi oğlu (29.11.1937*, 62 yaş) Məhərrəmov Manaf Murad oğlu (4.1.1938*) Məhərrəmov Mehdi Tağı oğlu (3.1.1938*) (bax: Şəfiqə Məhəmmədova. Anaların fəryadı. Bakı: "Gənclik". 2006, s.154) Məhərrəmov Məhərrəm Sultan oğlu (30.7.1937*, 21 yaş) Məhərrəmov Musa Ələkbər oğlu (14.1.1938*, 42 yaş) Məhərrəmov Oğuzxan Həsənxan oğlu (29.10.1937*, 27 yaş) Məhərrəmov Surxay Səməd oğlu (4.1.1938*) Məhərrəmov (Qasımov) Şahmar Göyüş oğlu (16.9.1937*, 28 yaş) Məhərrəmov Tağı Məhərrəm oğlu (14.1.1938*, 66 yaş) Məhyəddinov (İsayev) Məhəmməd Abbas oğlu (9.9.1937*, 50 yaş) Məlikaslanov Xudadat bəy Ağa bəy oğlu (1879–23.7.1935) – Azərb. SSR Dövlət Plan Komitəsinin kecmiş sədri Məlikbəyov Məhəmməd bəy Xələf bəy oğlu (27.9.1937*, 45 yaş) Məlikbəyov Səməd bəy Hüseyn bəy oğlu (1939*, 35 yaş) "Yaddaşın bərpası", 1 ("Sərhəd" qəzetinin xüsusi buraxılışı) Ədalət Tahirzadə Həmçinin bax Azərbaycanda repressiya qurbanlarının siyahısı (1920-1936) Azərbaycanda repressiya qurbanlarının siyahısı (1939-1954)
Gülümbahar

Gülümbaharın vətəni Aralıq dənizi sahilləridir. Vətənində il ərzində gül açır. Bitkinin adı calendae sözündən yaranmışdır, mənası hər ayın birinci rəqəmi deməkdir. Azərbaycanda bu cinsin 3 növü geniş yayılmışdır. Gülçülükdə bitkinin bir növü məlumdur. "Dərman gülümbaharı (C.officinalis) "-xalq arasında gülümbahar kimi tanınır.
Gülümbahar

Bu böyük, qollu-budaqlı bitki olub, hündürlüyü 70 sm-ə çatır. Bitkinin çox miqdarda qılçıq gülləri olan çoxləçəkli formaları və bir neçə mədəni sortları vardır. Onların əsasında çoxlu yeni sortlar yetişdirilir. Çoxləçəkli və alçaqboylu formalar xüsusilə geniş yayılmışdır. Kalendulanın çoxaldılması (gülümbahaharın) aprel-may aylarında toxumlarla aparılır. Kalendulanın hamaşçiçəkləri hələ qədimdən dərman bitkisi kimi istifadə olunur.
Gülümbahar

Bitkinin payızın axırlarına qədər çiçəkləməsi üçün yayın axırlarında onu budamaq lazımdır. "Klarkiya gülümbaharı"nın (C.inguiculata) vətəni Kaliforniyadır. Növün adı amerikalı gəmi kapitanı V. Klarkın (1770–1836) şərəfinə verilmişdir. Dekorativ gülçülükdə 10 növdən istifadə olunur, onlardan 2 növü xüsusilə geniş yayılmışdır. Bitki 1832-ci ildən yetişdirilir. Müasir gülçülükdə ilk növündən istifadə olunmur, sadə, çoxləçəkli, müxtəlif rəngli çiçəkləri olan sort və hibridlərin mədəni formaları geniş yayılmışdır.
Gülümbahar

Ohle Calendula incana subsp. maderensis (DC.) Ohle Calendula incana subsp. maritima (Guss.) Ohle Calendula incana subsp. microphylla (Lange) Ohle Calendula lanzae Maire Calendula maroccana (Ball) Ball Calendula maroccana subsp.
Gülümbahar

maroccana miniaturadeimagen|Caléndula sin florecer en huerta educativa.Calendula maroccana subsp. murbeckii (Lanza) Ohle Calendula meuselii Ohle Calendula officinalis L. Calendula palaestina Boiss. Calendula stellata Cav. Calendula suffruticosa Vahl Calendula suffruticosa subsp. balansae (Boiss. & Reut.)
Qrenlandiya

Qrenlandiya (qrenlandca:Kalaallit Nunaat; dan. Grønland) — Danimarka krallığı tərkibinə daxil olan, Atlantik və Şimal Buzlu okeanları arasında yerləşən muxtar ərazi. Sahəsi 2 166 086 km², dünyanın ən böyük adası. Adın etimologiyası Danimarka artıq üç yüz ildir ki, Qrenlandiyaya nəzarət edir. 1979-cu ildə ərziyə məhdud suverenlik verilib. Danimarkanın keçmiş müstəmləkəsi 21 iyun 2009-cu ildə müstəqilliyini elan edib. Bu addım 2008-ci ilin noyabr ayında keçirilmiş referendumun nəticələrinə əsasən atılıb. Onda adanın əhalisinin böyük əksəriyyəti geniş muxtariyyəti dəstəkləmişdi.
Qrenlandiya

Yeni hüquqi qaydaya əsasən, polis və məhkəmə yerli hakimiyyətin yuridiksiyasına keçir. Qrenlandiya dili (kalaallisut) rəsmi dilə çevrilir. Ada vətəndaşları isə beynəlxalq hüquq tərəfindən ayrıca xalq kimi tanınacaq. Ancaq müdafiə və xarici siyasət məsələləri ilə əvvəlki kimi Danimarka məşğul olacaq. Fiziki-coğrafi xarakteristika Əsasən soyuq iqlimlidir, cənubi isti iqlimdir,kasıb üzvi aləmi var İnzibati ərazi bölgüsü İqtisadiyyat Tədqiqatlar zamanı aydın olub ki, 1000 il əvvəl Qrenlandiyaya nəzarət edən vikinqlər burada üzüm yetişdiriblər. Hazırda isə Qrenlandiya adası buz təbəqəsiylə örtülüdür və burada yüksək temperaturda yetişən üzüm becərmək mümkünsüzdür.Qrenlandiyada böyük neft, qaz, qızıl və almaz yataqları var. Adanın əsas əhalisi inuitlər, yəni eskimoslardır. Ada Danimarka büdcəsindən çox asıldır və oradan ildə 500 milyon avroya yaxın vəsait alır.
Qrenlandiya

Bu, Qrenlandiya ÜDM-nin 30 faizi qədərdir. Qrenlandiya əhalisinin əsas hissəsini danlar, eskimoslar, kanadalılar təşkil edir.Ölkənin yalnız cənubunda yaşayış vardır. 1.VII.2000-ci ilin siyahıya görə,Qrenlandiyada 56 124 nəfər sakin qeyd edilib.2015-ci ildə əhalinin sayı 57,5 min nəfər təxmin edilir. Əhalisi qrenlandca və danimarkaca danışır. Ada əhalisinin əksəriyyətini xristian katolikləri təşkil edir. Bir qismi isə qeyri-ənənəvi dinlərə sitayiş edirlər. Qrenlandiya adasının mədəniyyəti Dorset Eskimosu tərəfindən bizim eradan əvvəl ikinci minillikdə tənzimləmədən ( başladı , buzlaşma dövrünün sonundan bir az sonra. X əsrdə, Tuli Eskimosu mədəniyyəti adanın şimalında təqdim edilərkən (daxil edilərkən) və cənuba genişləndirilərkən İslandiya və Norveç Vikinqlər adanın cənubi hissəsində əsaslandı.
Qrenlandiya

Heykəlcik morj fil sümüyündən, şübhəsiz Eskimos mənşəsindən, kəsərkən iki xalqların arasında mədəniyyət toqquşması adanın yüksək en dairəsində Vikinq dəmir geyiminin fraqmentinin kəşfi ilə təsdiq edilir, Berqendə, Norveçdə tapdı. Hər iki obyektlər (məqsədlər) iki xalqların arasında ticarətin aydın (şəffaf) sübutu (şahid ifadəsi) kimi başa düşülməlidir. Eskimos mədəniyyəti Avropa mədəniyyətinin yenidən təqdim edildiyi 18-ci əsrin əvvəllərində Orta Əsrlərin sonundan recolonization-a adadan üstün oldu. Bu gün Greenlandik mədəniyyəti ənənəvi Eskimosun (Kalaallit) və Skandinaviya mədəniyyətin qarışdırmasıdır. Eskimos və ya Kalaallit, mədəniyyət güclü bədii (gözəl) ənənəyə malikdir, minlərlə ilə aid olaraq. Kalaallit tupilak adlandırılan ədədlərin (fiqurların) və ya "ruh obyektinin (məqsədinin)" bədii forması üçün tanınır. Ənənəvi incəsənət edən (düzəldən) təcrübələr Ammassalik. [83] Sperması (Mənisi) balinası fil sümüyündə çiçəklənir, carving.
Qrenlandiya

[84] üçün qiymətləndirilən mühit qalır. Qrenlandiya adası həmçinin müvəffəqiyyətliyə malikdir, baxmayaraq ki kiçik, musiqi mədəniyyəti. Bəzi (bir qədər, bir neçə) populyar Greenlandic birləşdirir və artistlər (sənətkarlar) Sume-ni (klassik qaya) özündə saxlayır (daxil edir), Soyuq Cümə günü (qaya), Siissisoq (qaya), Danimarka (Danimarkalı) Eurovision Song Yarışı (Mübahisəsi) 1979-da yerinə yetirmiş Nuuk Posse (omba tullanır) və Rasmus Lyberth (xalq), Greenlandic-də yerinə yetirərək. Müğənni nəğməkar şair Saymon Lynge Birləşmiş Krallıqdan azad edilən alboma malik olmaq üçün və Böyük Britaniyanın Qlastonberi Festivalında yerinə yetirmək üçün Qrenlandiya adasından birinci musiqili artistdir (sənətkardır). Qrenlandiya adasının musiqi mədəniyyəti həmçinin ənənəvi Eskimos musiqisini özündə saxlayır (daxil edir), oxumağın və təbillərin ətraflarında xeyli dərəcədə əsaslandı. Həmçinin bax
Azərbaycan ərazisinin fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması

Azərbaycanın fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması — Azərbaycanın fiziki-coğrafi cəhətdən rayonlaşdırılması. Ümumi məlumat Azərbaycanın ərazisində müxtəlif relyef formalarına uyğun landşaft kompleksləri vardır. Ona görə də burada bir-birindən fərqlənən fiziki-coğrafi vilayətlər ayrılır. Böyük Qafqaz, Kiçik Qafqaz, Kür-Araz, Lənkəran və Orta Araz ölkədə ayrılan fiziki-coğrafi vilayətlərdir. Onlara bəzən təbii vilayətlər də deyilir.
Azərbaycan ərazisinin fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması

Azərbaycanda fiziki-coğrafi rayonlaşma ölkə → vilayət → yarımvilayət →rayon təsnifatına əsaslanır. Azərbaycanın fiziki-coğrafi vilayətlərə ayrılması, onların rayonlara bölünməsi zamanı geomorfolojı strukturlar və landşaft elementlərinin ümumiliyi əsas amil kimi nəzərə alınır. Onların əsasında burada Böyük Qafqaz və Kür-Araz fiziki-coğrafi vilayətlərinin daxil olduğu Qafqaz ölkəsi, Kiçik Qafqaz, Lənkəran və Orta Araz (Naxçıvan) fiziki-coğrafi vılayətlərinin aid edildiyi Ön Asiya ölkəsi ayrılır. Onlar isə fiziki-coğrafi rayonlaşmada daha kiçik bölgülər sayılan 5 fiziki-cografi vilayətə və 19 fiziki-coğrafi rayona bölünür. Azərbaycan Respublikası ərazisinin fiziki- coğrafi rayonlaşdırılması son 40-45 il ərzində bir sıra tədqiqatçılar (Şıxlinski, Zavriyev, 1949; Zavriyev, 1955; Gül, Müseyibov, 1958; Kərimov, 1959; Müseyibov, 1961; Qvozdetski, 1964; Müseyibov, Budaqov, Kərimov ,Şirinov 1965 və b. )
Azərbaycan ərazisinin fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması

tərəfindən aparılmışdır. M.A. Müseyibov, B.Ə.Budaqov (1975) son 30 il ərzində respublika ərazisinin tərtib olunmuş tipoloji landşaft xəritələrinə və mövcud rayonlaşma sxemlərinə əsasən Azərbaycan Respublikasının yeni, daha dəqiq fiziki-coğrafi (landşaft) rayonlaşma sxemini vermişlər. Həmin rayonlaşma sxemində Azərbaycan ərazisi iki ölkənin (Qafqaz və Ön Asiya yaylası), beş vilayətin (Böyük Qafqazın cənub- şərq hissəsi, Kiçik Qafqaz, Kür dağarası çökəkliyi, Lənkəran və Orta Araz) və onların daxilində yayılmış 8 yarımvilayətin (Lənkəran vilayəti yarımvilayətlərə ayrılmır) tərkib hissəsi olub , 19 fiziki- coğrafi (landşaft) rayona ayrılır. Fiziki-coğrafi rayonlaşdırılmanın əsasları Son 60-65 il ərzində Azərbaycan ərazisinin onlarla fiziki-coğrafi rayonlaşma sxemləri tərtib edilmişdir.
Azərbaycan ərazisinin fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması

Əvvəllər tərtib edilmiş sxemlərin böyük əksəriyyətinin landşaftların ərazi üzrə fərqləndirmə xarakteri kifayət qədər sübut edilməmişdir. Son illərdə Azərbaycanın bütün ərazisi müxtəlif miqyaslı landşaft şəkilləri ilə örtülü olmuşdur. Dağlıq ərazilər üçün orta miqyaslı, dağətəyi və düzən ərazilər üçün isə irimiqyaslı landşaft xəritələri tərtib edilmişdir. Bu müddət ərzində, Azərbaycan ərazisinin bio-iqlim xüsusiyyətlərinin öyrənilməsinə dair bir çox işlər aparılmış və iqlim, hidrologiya, geomorfologiya, torpaqşünaslıq, bitki örtüyü və digər sahələrdə monoqrafiyalar dərc olunmuşdur. Əvvəlki sxemlərdən fərqli olaraq, sonradan tərtib edilmiş sxemlər Azərbaycanın fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması probleminin elmi əsaslarla həll edilməsinə imkan verir.
Azərbaycan ərazisinin fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması

Əvvəllər müəyyən dərəcədə regional taksonomik ədəd sistemi, o cümlədən Azərbaycan ərazisinin elmi-nəzəri əsaslarla kompleks rayonlaşdırılması işlənib hazırlanmışdır. Son illərdə aparılan tədqiqatlar Budaq Budaqov un (1985) orta miqyaslı landşaft xəritəsinə əsaslanaraq, respublikanın rayonlaşdırılması sxemini dəqiqləşdirməyə, oradakı konkret ayrı-ayrı iri və xırda fiziki-coğrafi rayonların kompeks xarakteristikasını verməyə imkan verir. Hər bir fiziki-coğrafi region daxilində müxtəlif xarakterli məlum fiziki-coğrafi amillərin müxtəlif və unikal birləşməsi, landşaftların yarımtiplərinin, subnövlərinin bioiqlim və torpaq şəraitinin gammalarının müxtəlif növlərini müəyyən edir. Azərbaycan ərazisinin böyük bir hissəsi Qafqaz fiziki-coğrafi regionuna daxildir, onun kiçik bir hissəsi isə - Naxçıvan Muxtar Respublikasının ərazisi - Ön Asiya dağlıq fiziki-coğrafi ölkələrinə aiddir. Azərbaycanda Qafqaz fiziki-coğrafi rayonu özünün cənub-şərq vilayətləri ilə təmsil olunur.
Azərbaycan ərazisinin fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması

Məlumdur ki, dağlıq rayonlarda hər bir iri regional ayrılmalar üçün (xüsusi fiziki-coğrafi dağlıq ölkələr ərazisində) ərazinin morfostruktur xüsusiyyətləri nəzərə alınır. Məhz buna görə də, Azərbaycanda Qafqaz və Ön Asiya dağlıq ölkələri üçün eyni adlı fiziki-coğrafi rayonlar – Böyük Qafqaz, Kiçik Qafqaz, Mərkəzi Aran (Kür-Araz ovalığı), Orta-Araz və Lənkəran fiziki-coğrafi vilayətləri ayrılmışdır. Təbii vilayətlər: Böyük Qafqaz; Kür çökəkliyi; Kiçik Qafqaz; Orta Araz (və ya Naxçıvan).I. Böyük Qafqaz vilayəti 1.Samur -Dəvəçi fiziki-coğrafi rayonu, 2. Qonaqkənd fiziki-coğrafi rayonu, 3.
Azərbaycan ərazisinin fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması

Talış dağları fiziki-coğrafi rayonuV.Orta Araz (Naxçıvan) vilayəti. 1. Şərur-Ordubad fiziki-coğrafi rayonu, 2. Naxçıvan dağları (Günnüt-Qapıcıq) fiziki-coğrafi rayonu I. Böyük - Qafqaz vilayəti Böyük Qafqaz vilayəti Azərbaycanın şimal-şərq hissəsini tutur. Böyük Qafqazın əsas hissəsi Baş Suayrıcı silsilədəki Tinov–Rosso zirvəsindən (3374 m) Bazardüzü zirvəsinə (4466 m) qədər, oradan Babadağ zirvəsinə (3629 m) və Babadağdan Xəzər dənizinin sahillərinə qədər olan əraziləri əhatə edir.
Azərbaycan ərazisinin fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması

Babadağdan şərqə Baş Suayırıcı silsilə tədricən alçalır və bir neçə qola bölünür. Ona paralel olaraq, Yan silsilə kəskin alçalır və şimal-şərqdə Qusar maili düzənliyi ilə birləşir. Baş Suayrıcı dağlarının cənub-şərq qurtaracağında Ləngəbiz dağları, Qobustan, Ələt tirəsi, Hərəmi silsiləsi və Abşeron yarımadası yerləşir. Böyük Qafqaz regionu mürəkkəb geoloji-geomorfoloji quruluşa malikdir. Orta və yüksək dağlıqda Yura və Təbaşir dövrlərinin əhəngdaşları, gilli şistləri, qumdaşları və gilləri yayılmışdır.
Azərbaycan ərazisinin fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması

Alçaq dağlıq isə təbaşir, paleogen və neogen çöküntüləri ilə örtülüdür. Abşeronda, Qusar maili düzənliyində, Samur-Dəvəçi ovalığında, Şollar düzündə isə daha çox dördüncü dövr çöküntülərinə təsadüf edilir. Böyük Qafqaz seysmik cəhətdən fəal regiondur. Belə ki, Şamaxı-İsmayıllı zonasında 9 bal gücündə zəlzələlər tez-tez təkrarlanır. Ən fəal palçıq vulkanları (dünyada ən yüksək palçıq vulkanı Torağay — 400 m) burada yerləşir.
Azərbaycan ərazisinin fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması

Region mineral resurslar – neft, qaz, metallar, tikinti materialları, mineral sular və s. ilə zəngindir. Böyük Qafqaz regionunun qərbdən-şərqə doğru iqlimi və təbii şəraiti kontinentallaşır. Yarımsəhra və quru-çöl iqlimindən dağlıq tundra iqliminə kimi müxtəlif iqlim tipləri yayılmışdır. Ərazi sıx çay şəbəkəsinə malikdir. Böyük Qafqaz çayları Baş Qafqaz və Yan silsilələrindən başlayaraq Xəzər dənizinə və Kür çayına tökülürlər.
Azərbaycan ərazisinin fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması

Çayların əksəriyyəti (Kişçay, Şinçay, Tikanlıçay, Dəmiraparançay, Kürmükçay və s.) sellidir. Çaylar qar, yağış və yeraltı sularla qidalanır. Onlardan suvarma məqsədi ilə istifadə olunur. Mənşələrinə görə buzlaq (Tufangöl), tektonik və relikt mənşəli (Masazır, Böyükşor, Binəqədi və s.) göllərə rast gəlinir. Torpaqlar hündürlük qurşaqları üzrə paylanır.
Azərbaycan ərazisinin fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması

Qərbdə meşə, şərqdə isə arid landşaftlar üstünlük təşkil edir. Böyük Qafqazın fiziki və coğrafi xüsusiyyətlərinin mürəkkəbliyini və landşaftlarının mühüm daxili fərqlərini nəzərə alaraq, burada Zaqatala-Lahıc, Qonaqkənd, Samur-Dəvəçi, Şamaxı (Dağlıq Şirvan) və Abşeron-Qobustan fiziki-coğrafi rayonları ayrılır. Aşağıda bu fiziki-coğrafi rayonların qısa səciyyəsi verilmişdir. Samur-Dəvəçi fiziki-coğrafi rayonu Samur–Dəvəçi ovalığı dördüncü dövrün allüvial - dəniz çöküntülərindən (daş, çınqıl, qum) ibarətdir. Çaylar burada dayaz və səthi kiçik meyilliyə malik olan yarğanabənzər dərələrlə axır.
Azərbaycan ərazisinin fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması

Yamaclarında tez-tez sürüşmə baş verən bu ovalıqdan Samurçay, Qusarçay, Qudyalçay, Vəlvələçay və s. kimi çaylar keçir və dərələrdə terraslar əmələ gətirir. Sahilyanı zonada akkumuluyativ relyef formaları inkişaf edir (qum təpələri və qum dyunları). Onlar çayların dənizə doğru axınının qabağını kəsir və beləliklə çimərliklər, laqunlar formalaşır. Rayonun qərb hissəsi 200 m yüksəklikdə, şərq Xəzərsahili zonası isə dəniz səviyyəsindən -26-27 m aşağıda yerləşirlər. Eol morfoskulpturlar dyunlarla təmsil olunur və Xəzər dənizi sahil boyu inkişaf edirlər.
Azərbaycan ərazisinin fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması

Onlar külək vasitəsilə və sahilboyu qumların yerdəyişməsi nəticəsində formalaşırlar. Dyun birləşmələri hündürlüyü 10–12 m olan 2-3 sadə dyun sıralarından ibarətdir, lakin burada parabolik, at nalı şəklindəki dyun yığınlarına da rast gəlinir. Bəzən - "ikiqat", hətta "üçqat" birləşmiş dyunlar formalaşır. Samur-Dəvəçi ovalığında dördüncü dövrün dəniz terrasları inkişaf etmişdir. Dəvəçiçayın hündürlüyü 50–55 m-dən aşağı axınındakı 110 m və 190 m çay terrasları, 100 m, 120 m, 190 m (alt xəzər) və 310 m hündürlüyü olan (alt bakı) dəniz terraslarına keçir.
Azərbaycan ərazisinin fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması

Gilgilçayın aşağı axınındakı iki metrlik terras 25 m-dən yuxarıdakı-yenibakı, 35 m ilə 60 m-dən yuxarıdakı xəzər, 90 və 210 m ilə 310 və 325 m alt bakı dəniz terrasları ilə əhatələnir. Ataçayın aşağı axınında 14 m-lik çay terrası 20 m alt xvalın, 55 m, 85 m və 110 m-lik çay terrasları – 100 m, 135 m və 180 m alt xəzər ilə, 148 m-lik terras isə - 218 m yuxarı-bakı dəniz terrası ilə uyğunluq təşkil edir. Geoloji strukturuna görə sahillər böyük bir məsafədə Samur-Dəvəçi tektonik əyilməsinə uyğun gəlir, burada mütləq enmə davam edir və ümumi enmə ilə kompensasiya olunur. Sualtı yamacın profilinin hamarlanmasında, dənizin səviyyəsinin proqressiv enməsində akkumulyativ sahillər mühüm rol oynayır. Samur-Dəvəçi ovalığının 100 km-dən çox (Samur çayının deltasından – Ataçayın aşağı axımına qədər) hissəsində akkumulyativ sahillər inkişaf etmişdir.
Azərbaycan ərazisinin fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması

Abraziya prosesi yalnız Samurçayın qədim deltasının kiçik bir sahəsində baş verir. Bu da çöküntülərin azlığı ilə və sahilin Dərbənd depressiyasına bitişik enməsi ilə əlaqədardır. Samur-Dəvəçi ovalığı dağətəyi zonada və dəniz sahilində bulaq şəklində səthə çıxan yeraltı sularla zəngindir. Rayon yayı quraq keçən quru-çöl və yarımsəhra iqliminə malikdir. Radiasiya balansının qiyməti 124-130 kkal/sm2-ə bərabərdir.
Azərbaycan ərazisinin fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması

İllik radiasiya balansı 46-32 kkal/sm2 arasında dəyişir. Günəşli günlərin il ərzində miqdarı 2200 saatdır. Orta yanvar temperaturu 0,9º-2 °C, cənub-qərbdə yüksək ərazilərdə -3º-6 °C, mütləq minimum temperatur isə -19 °C-dir. Orta iyul temperaturu 24º-25 °C, mütləq maksimum temperatur - düzənliklərdə 40º-43 °C, nisbətən yüksək ərazilərdə isə təqribən 30º-35 °C olur. 5 °C-dən yuxarı orta sutkalıq temperaturlar cəmi - düzənliklərdə 4400-5000º, yüksəkliyə doğru getdikcə isə - təqribən 2500-3000º təşkil edir.
Azərbaycan ərazisinin fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması

+10 °C-dən yuxarı orta sutkalıq temperaturlar cəmi isə təqribən 3800-4000º-dən 2500º-yə qədər dəyişilir. Samur-Dəvəçi ovalığının cənub-şərqində atmosfer yağıntılarının miqdarı 300 mm-dən az, şimal-qərb hissəsində isə 300–350 mm-ə bərabər olur. Ən çox yağışlı günlər payız aylarında müşahidə olunur. Buxarlanmanın miqdarı 500–900 mm-dir. Yeraltı suların səthə yaxınlığı bitki və torpaq örtüyünün inkişafında mühüm rol oynayır.
Azərbaycan ərazisinin fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması

Çəmən, allüvial-çəmən, çəmən-boz və boz torpaqlar daha çox inkişaf etmişdir. Düzənliyin cənub-şərq hissəsində yovşan qara şoran, xəstək və s. bitkiləri və sahil qum formasiyaları üstünlük təşkil edirlər. Ağzıbirçala gölü ətrafında ot, kolluq-ot çəmənlikləri inkişaf etmişdir. Ovalığın şimal-qərbində ərazinin böyük hissəsini düzən meşələri (uzunsaplaq palıd və qovaq, liana) tutur. Meşələr qrunt suları hesabına inkişaf edir.
Azərbaycan ərazisinin fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması

Hal-hazırda ərazidə düzən meşələri yerində müxtəlif bitkilər (taxıl, tərəvəz, bağlar və s.), seyrək meşələr və kolluqlar formalaşır. Dənizin sahil zonası şimalda Samur çayından cənuba Niyazabad kəndinə qədər uzanmaqla, Azərbaycanın gözəl çimərlikləri, bulaqları, düzən meşələri və isti dənizi olan (Nabran-Yalama, Siyəzən-Giləzi) ən böyük istirahət zonalarından biridir. Qonaqkənd fiziki-coğrafi rayonu. Ərazinin oroqrafiyasını Baş Suayrıcı silsiləsinin şimal-şərq yamacı və Yan silsilə təşkil edir. Onların arasında şərq istiqamətində genişlənən eroziya-denudasion, eroziya-tektonik çökəkliklər və sinklinal yaylalar yerləşirlər.
Azərbaycan ərazisinin fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması

Oroqrafiya cəhətdən Şahdüzü, Xaltan, Gilgilçay və digər çökəkliklər daha aydın görünür. Qərbdən şərqə doğru bütün oroqrafik elementlərin tədrici enməsi müşahidə olunur. Ərazinin ən yüksək zirvələri Baş Qafqaz silsiləsində Bazardüzü (4466 m), Tufandağ (4191 m), Babadağ (3629 m) və Yan silsilədə Şahdağ (4243 m), Qızılqaya (3726 m) və başqalarıdır. Baş Qafqaz silsiləsi Babadağdan şərqə, Yan silsilə isə Qudyalçaydan şərqə geniş əraziləri əhatə edir. Xəzəryanı zonada dağların hündürlüyü 1000–1200 m-dən azdır.
Azərbaycan ərazisinin fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması

Baş Suayrıcı silsiləsi və onun şimal yamacları orta və üst yuranın gilli şistlərindən, Yan silsilə isə üst yura və təbaşirin əhəngdaşlarından ibarətdir. Burada iri tektonik zonalardan Tufandağ, Şahdağ - Xızı, Təngi – Beşbarmaq və s. yerləşir Şimalda Yan silsilə Qusar maili düzənliyinin cənubunda kəskin batır. Şahdağ və Qızılqaya əhəngdaşlı yaylaları hər tərəfdən dik yamaclarla kəsilirlər. Yüksək və orta dağlıq ərazilərdə seysmiklik 7-8 baldan çoxdur. Alçaq dağlıqlarda isə 6-7 bala qədər zəlzələlər baş verir.
Azərbaycan ərazisinin fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması

Neotektonik mərhələdə bu rayonda qalxmalar 4 km-dən çox olmuşdur. Baş Suayrıcı silsilənin şimal yamacları və orta dağlıq zonaların geniş sahəsini tutan platolar iri çay dərələri ilə parçalanır. Vəlvələçay dərəsindən şərqdə olan çökəkliklərdə arid-denudasion relyef formaları (yarğanlar, gilli psevdokarst, bedlendlər və s.) geniş inkişaf etmişdir. Qonaqkənd rayonunda dağlıq bölgədə tipik buzlaq mənşəli (karlar, sirklər, troq dərələri, moren təpələri) yayılmışdır. Orta və aşağı dağlıq ərazilərdə Samurçay ilə Qudyalçay arasında Böyük və Kiçik Suval dağ silsilələri, Qusar maili düzənliyi yerləşir.
Azərbaycan ərazisinin fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması

Gilli süxurların geniş yayılması və bol yağıntılar nəticəsində burada tez-tez sürüşmələr baş verir (Qusarçay, Qudyalçay, Qaraçay, Ağçay, Ataçay Vəlvələçay və s. hövzələrində). Qusar maili düzənliyi üst pliosen və qismən dördüncü dövrün allüvial-prollüvial çöküntülərinin (çınqıl, qum, gil) qalın qatlarından ibarətdir. Dördüncü dövrdə Qusar maili düzənliyinin cənub-qərbində Yan silsilə intensiv qalxmaya məruz qalmış, son pliosen-pleystosendə isə sıx deformasiyaya uğramışdır. Maili düzənliyin cənub-qərb hissəsi daha dərin parçalanması və dağlıq relyefi ilə səciyyələnir. Yamaclarda böyük meyilliyi olan (3º-4º-dən çox) və kifayət qədər hündürlüyə malik yüksəkliklərdə (200 m-dən 1500 m-ə qədər və ya daha çox) dərin qutuvarı terraslaşmış (200–400 m və ya daha çox) çay dərələri formalaşmışdır (Qusarçay və Qudyalçay dərələri).
Azərbaycan ərazisinin fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması

Şimal-şərq yamaclarda mütləq hündürlüyü və meyilliyin azalması ilə parçalanmanın dərinliyi azalır, dərələr bir qədər genişlənir. Düzənliyin cənub-şərq hissəsində bəzi çayların gətirmə konusları (Vəlvələçay, Qudyalçay) aydın nəzərə çarpır. Yan silsilə və Qusar maili düzənliyi arasındakı cənub-şərq istiqamətində uzanan (Gilgilçay dərəsinə qədər) tirəli-təpəli, denudasion-struktur dağətəyi zona dar antiklinal qırışıqlıqlarda toplanmış kaynazoy (neogen) süxurlarından ibarətdir. Bu zonanın (300–350 m və daha çox) qədim (altbakı) yüksəkliklərinin cənub-şərq hissələrində dördüncü dövrün dəniz terrasları relyefdə daha yaxşı əks olunmuşdur. İllik və aylıq orta temperatur şimal-qərbdən cənub-şərqə doğru yüksəklik üzrə dəyişilir.
Azərbaycan ərazisinin fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması

Alçaq dağlıq zonanın cənub-şərq hissəsində orta yanvar temperaturu 0-3 °C, ortadağlıq zonada -5º-6 °C, yüksək dağlıqda 10 °C, orta iyul temperaturu isə alçaq dağlıq zonada 40 °C, yüksək dağlıqda 15º-20 °C olur. Mütləq minimum temperatur alçaq dağlıq zonada -18º-22 °C-yə və yüksək dağlıqda isə -30 °C-yə bərabər olur. 5 °C-dən yuxarı temperaturun miqdarı alçaq dağlıq zonada 3500-4000º, yüksək dağlıqda isə 500º-yə qədər, +10 °C-dən yuxarı temperaturlar cəmi isə 3000º-dən 300-400º-ə qədər dəyişir. Rayonda şimal-qərbdən cənub-şərqə doğru bütün hipsometrik səviyyələrdə atmosfer yağıntılarının azalması qeyd olunur. Cənub-şərqdə illik yağıntıların miqdarı 300–400 mm-ə, orta dağlıqda 400–600 mm-ə, yüksək dağlıqda isə 1000 mm-ə çatır.
Azərbaycan ərazisinin fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması

Mümkün buxarlanmanın illik miqdarı cənub-şərq hissədə atmosfer yağıntılarından 2-3 dəfə artıq, orta dağlıqda bərabər, yüksək dağlıqda isə 2-3 dəfə azdır. Qonaqkənd rayonunun yüksək dağlıq zonalarından Qusarçay, Qudyalçay, Vəlvələçay, ortadağlıq və alçaqdağlıq zonalarından isə Qaraçay, Ağçay, Caqacuqçay, Gilgilçay, Ataçay və s. çaylar öz mənbələrini götürürlər. Yan silsilədə çay dərələri dərin kanyonlar (Vəlvələçayda Təngi kanyonu) yaradır. Çayların qidalanmasında yüksək dağ buzlaqları və qarlar mühüm rol oynayır. Buna görə də, çaylar yazda və yayda bolsulu olurlar.
Azərbaycan ərazisinin fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması

Cənub-şərq yamacın əksər çaylarının yayda qurumasının səbəbi, onların qidasının əsasını yağış suları və qismən qrunt sularının (Gilgilçay və Ataçay istisna olmaqla) təşkil etməsidir. Rayonun bitki və torpaq örtüyü həm yüksəkliyə və həm də şimal-qərbdən cənub-şərqə doğru dəyişir. Şimal-qərb hissədə 1500 – 1800 m yüksəkliklərdə fıstıq, palıd və digər növ dağ-meşə bitkiləri formalaşır. Meşələri qırılaraq çılpaqlaşmış bəzi ərazilərdə rütubətli iqlim şəraitində dağ-çəmən bitkilərinin subalp növləri inkişaf etmişdir. Cənub-şərq istiqamətində Yan silsilənin dik şimal yamaclarında meşə bitkiləri saxlanılır və davamlı örtük əmələ gətirir.
Azərbaycan ərazisinin fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması

Lakin eyni istiqamətdə rütübət sevən bitki növləri, palıd-vələs meşələri kollarla əvəz olunur. Meşə bitkiləri Baş Qafqaz silsiləsinin şimal yamaclarını, Babaçay dərəsinin şərqini örtür. Burada əsas ağac növləri palıd, vələs və rütubətli yerlərdə isə fıstıqdır. Qusar maili düzənliyinin dağətəyi zonasının böyük hissəsi kol (şiblək), meşə-kol formasiyaları və palıd-vələs meşələri ilə örtülmüşdür. Son zamanlar meşələr qırılmış (onlar yamaclarda və cənub-qərb hissəsin yüksək düzənliklərində saxlanılır) və onların yerində iri sahələrdə alma bağları salınmışdır.