LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Ağdaş rayonu

1886-cı ildə Ləkidə tikilmiş biyan kökü emalı zavodunda istehsal olunan lakritsa boyası Amerika və Fransaya ixrac edilirdi. Ağdaşda meyvəçilik də yüksək inkişaf etmişdi. 1900-cü ildə Ləki dəmiryol stansiyası vasitəsi ilə 69745 pud qoz-fındıq, 71017 pud digər müxtəlif meyvələr tədarük edilərək xarici bazarlara daşınmışdı. Hazırda rayonun iqtisadiyyatının əsasını kənd təsərrüfatı təşkil edir, əkinçilik, meyvəçilik və heyvandarlıq inkişaf etmişdir. "Orelay" şirniyyat firması, "FA kom BİCA" MMC, Kükəl kərpic istehsalı zavodu, "Damla" un fabriki, "Arşınmalçı" tikiş-trikotaj müəssisəsi və s. kimi müəssisələr yaradılmışdır. Rayon ərazisində köhnə pambıqtəmizləmə zavodunun, süd zavodunun, respublika kənd təsərrüfatı texnikası birliyinin rayon şöbəsinin, yerli sənaye kombinatının, meşə təsərrüfatının binaları hələ də qalmaqdadır. Mədəniyyət, təhsil və səhiyyə müəssisələri Azərbaycanda açılan ilk dünyəvi təhsil ocaqlarından biri — 25 oktyabr 1882-ci ildə Ağdaşda maarifçi Süleyman Qayıbov tərəfindən əsası qoyulan "Rus-tatar" məktəbi olmuşdur. O dövrdə Azərbaycanda fəaliyyət göstərən bu tipli 3 məktəbdən birinin məhz Ağdaşda açılması heç də təsadüfi deyildir.
Ağdaş rayonu

Çünki ondan əvvəl Ağdaşda yaxşı təhsil bazasına malik 20-yə qədər mədrəsə fəaliyyət göstərirdi. XX əsrin əvvəlində Ağdaşda "Nəşri-Maarif" cəmiyyəti, qiraətxana, "Səadət" qızlar məktəbi, "Darülirfan", "Ruşdiyyə" kimi tədris ocaqları fəaliyyət göstərirdi. Bu məktəbdə Muxtar Əfəndizadə, Hədiyyə xanım Məmmədzadə, Həsən Əfəndiyev kimi maarifçi ziyalılar çalışırdılar. Məhz belə marifçilik bazası üzərində sonralar Ağdaşda təhsilin səviyyəsi yüksək xətlə inkişaf etmişdir. Rayonda Pedaqoji məktəb, Tibb məktəbi, Kənd Təsərrüfatı texnikumu, Peşə məktəbləri açılmış, bəziləri bu gün də fəaliyyət göstərir. Ağdaş mədəniyyəti və incəsənəti dərin köklərə malikdir. 10 aprel 1908-ci ildə Zülfüqar Hacıbəyovun yaxından iştirakı ilə Rəşid bəy Əfəndiyevin "Qan ocağı" adlı əsəri ilə fəaliyyətə başlayan Ağdaş teatrı rayonun mədəni həyatında böyük rol oynamışdır. 1940-cı ildə bu rayondan deputat seçilmiş Azərbaycan şairi Səməd Vurğunun təşəbbüsü ilə Ağdaş teatrına Dövlət Dram Teatrı statusu verilmiş, teatrın səhnəsində "Leyli və Məcnun", "Əsli və Kərəm", "O olmasın, bu olsun," "Arşın mal alan" kimi klassik əsərlər oynanılmışdır.
Ağdaş rayonu

1960-cı ildən teatr Xalq Teatrı kimi fəaliyyət göstərir. Maddi-mədəni irsi Hələ neçə yüz illər öncə tacirlər ticarət məqsədilə Ağdaşın ərazisindən tranzit dəhlizi kimi istifadə etmişlər. Rayon ərazisində karvansaraylar indi də qədim mədəniyyət abidələri kimi qalmaqdadır. Rayon ərazisində həmçinin tarix-diyarşünaslıq muzeyi də mövcuddur. Ağdaşda orta əsrlərə aid tarixi abidələr, qala və müdafiə tikililərinin qalıqları var. Bunlardan ən mühümü XVIII əsrə aid edilən Surxay qalasıdır. Bu qala Türyançay dərəsi ilə Göyçay dərəsi arasında Kukəl kəndi yaxınlığında yerləşir. Yerli media Rayonda iki qəzet – "Ağdaş " və "Gənc Pedaqoq" qəzetləri nəşr olunur.
Ağdaş rayonu

"Ağdaş" qəzetinin ilk nömrəsi 7 yanvar 1932-ci ildə "Ağdaş pambıqçısı" adı ilə çap olunub. Qəzet 1932–1937-ci illərdə "Ağdaş pambıqçısı", 1938–1962-ci illərdə "Pambıq uğrunda mübarizə", 1962–1966-cı illərdə – Ağdaş, Göyçay, Qəbələ, Ucar, Kürdəmir rayonlarını əhatə edən "Yeni həyat" adlı zona qəzeti Göyçayda nəşr olunub, daha sonra isə rayonda 1966–2003-cü illərdə "Əmək" adı ilə çap olunub. 2003-cü il noyabrın 16-dan qəzet "Ağdaş" adı ilə nəşr olunur. 1938-ci ildən 1968-ci ilədək "Pambıq uğrunda mübarizə" və "Əmək" qəzetlərinin redaktoru Kərim Abdullayev olub. Qəzetin 4 dəfə 1957-ci ildə 25 illik, 1983-cü ildə 50 illik, 2002-ci ildə 70 illik və 2007-ci ildə 75 illik yubileyləri keçirilmişdir. Qəzet 1983-cü ildə Azərbaycan Ali Sovetinin Fəxri fərmanına layiq görülüb. 1983-cü ildə 50 illiyilə əlaqədar qəzetin bir qrup işçisi Azərbaycan Jurnalistlər Ittifaqının diplom və fəxri fərmanlarına təltif olunub, həmçinin rayon partiya komitəsinin fəxri fərmanını alıb. Qəzetin redaktorlarından iki nəfəri – Fikrət Hacıyev və Fariz Rüstəmov "Əməkdar jurnalist" fəxri adına və "Qızıl Qələm" mükafatına layiq görülüb.
Ağdaş rayonu

"Əmək" qəzetində "Zərrəbin" satirik guşəsi və "Tər çiçəklər" ədəbi birliyi fəaliyyət göstərmişdir. Qəzet ayda iki dəfə nəşr olunur. "Gənc Pedaqoq" qəzeti Ağdaş Dövlət Humanitar Kollecinin orqanıdır və 2000-ci ildən nəşr olunmağa başlanmışdır. Qəzet ayda bir dəfə çap olunur. Xarici keçidlər Ağdaş rayonu haqqında sayt Arxivləşdirilib 2020-11-29 at the Wayback Machine Arxivləşdirilib 2020-11-29 at the Wayback Machine
Altsheymer xəstəliyi

Altsheymer xəstəliyi — demensiyanın geniş yayılmış müalicəsi mümkün olmayan neyrodegenerativ xəstəlik. Xəstəlik ilk dəfə 1905-ci ildə alman psixiatoru Alois Altsheymer tərəfindən qeydə alındığı üçün onun adı ilə adlandırılmışdır. Xəstəlik adətən 65 yaşdan yuxarı şəxslərdə müşahidə olunsa da, ona erkən yaşlarda da rast gəlmək mümkündür. Dünyada bu xəstəlikdən əziyyət çəkənlərin sayı 2006-cı il statistikasına görə 26,6 milyon nəfərdir. 2050-ci ildə bu rəqəmin dörd dəfə artacağı gözlənilir. Altsheymer xəstəliyi bəzi beyin hüceyrələrinin məhv olması ilə nəticələnən, dəqiq səbəbləri bilinməyən nevroloji bir xəstəlikdir.
Altsheymer xəstəliyi

Xəstəlik klinik olaraq incələnən zaman yaddaş və digər intelektual qabiliyyətlərin nəzərə çarpacaq dərəcədə pozulması halları müşahidə olunur. Xəstəlik ilk dəfə 1907-ci ildə Alois Altsheymer tərəfindən xəstə Auquste D. adlı bir qadında müəyyən edilmişdir. Xəstəlik kişilərlə müqayisədə qadınlarda daha çox rast gəlinir. Xəstəliyə tutulanların sayı günü-gündən loqorifmik olaraq artmaqdadır. Aparılan tədqiqatlar nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, 85 yaşdan yuxarı insanların təxminən 50%-i bu xəstəlikdən əziyyət çəkir. Hesablamalara görə 2015-ci ildə Böyük Britaniyada Altsheymer xəstəliyindən əziyyət çəkən insanların sayı 520 000-dən çox olacaq.
Altsheymer xəstəliyi

Altsheymer xəstəliyi beyinə təsir edən fiziki xəstəlikdir. Altsheymer xəstələrinin beyinlərində bəzi kimyəvi maddələr çatışmır. Bu kimyəvi maddələr isə beyinə məlumatların ötürülməsinə xidmət edirlər. Altsheymer irəliləyən/proqressiv bir xəstəlikdir. Bu da tədricən, zamanla beynin daha çox hissəsinin zədələnməsi deməkdir. Bu baş verdiyi zaman isə simptomlar daha da ciddiləşir.
Altsheymer xəstəliyi

Altsheymer xəstəliyinin ilkin mərhələsində insanlarda yaddaş pozğunluğu müşahidə edilə və danışarkən düzgün kəlmə tapmaqda çətinlik çəkə bilərlər. Xəstəlik irəlilədikcə isə onlar: çaşa və tez-tez insanların adlarını, yerləri, yaşayış yerlərini, son zamanlar baş vermiş hadisələri unuda bilərlər; özünə inamları itə, ya da ünsiyyət problemlərinə görə daha çox özlərinə qapana bilərlər; gündəlik fəaliyyətləri yerinə yetirməkdə çətinlik çəkə bilərlər.Altsheymer xəstəliyi irəlilədikcə xəstələr onların qayğısına qalan insanların dəstəyinə daha çox ehtiyac duyurlar, ən sonda isə adi hərəkətləri belə yerinə yetirə bilməmə mərhələsinə çatırlar. Altsheymer xəstəliyinin bəzi ümumi simptomları olsa da, bu xəstəlik müxtəlif şəxslərdə fərqli inkişaf edə bilər. İki xəstənin altsheymer xəstəliyi simptomları arasında ciddi fərqlərin olması mümkündür. Altsheymer xəstəliyinin risk faktorlarına misal olaraq yaş, cinsiyyət, ailə üzvlərində xəstəliyin olması, yaddaşın itirilməsi ilə nəticələnən kəllə — beyin travmaları, Daun sindromu, hipotiroidizm və s. göstərmək olar, lakin hələlik Altsheymer xəstəliyinin səbəbi kimi heç bir dəqiq faktor müəyyən edilməmişdir. Yaş, irsilik, ekoloji amillər, həyat tərzi və ümumi sağlamlıq da daxil olmaqla bir sıra faktorların buna səbəb olduğu ehtimal olunur.
Altsheymer xəstəliyi

Bəzi insanlarda bu xəstəlik simptomları büruzə vermədən uzun illər gizli inkişaf edə bilər. Yaş Altsheymerin ən böyük səbəbidir. Bu, 65 yaşdan sonra hər 14 insandan biridə 80-dən sonra isə hər 6 nəfərdən birində müşahidə olunur. Buna baxmayaraq Altsheymer yalnız yaşla məhdudlaşmır. Belə ki, Böyük Britaniyada 65 yaşdan aşağı Altsheymer olan 40.000 dən çox insan var. Bir çox insan irsi olaraq Altsheymer xəstəliyinə tutulmaqdan qorxurlar.
Altsheymer xəstəliyi

Hal-hazırda alimlər Altsheymer xəstəliyinin irsilik dərəcəsini araşdırırlar. Altsheymer xəstəliyinə tutulmağa səbəb ola biləcək ekoloji faktorlar artıq müəyyənləşdirilmişdir. Bir neçə il əvvəl almüminium təsirlərinin Altsheymerə səbəb ola biləcəyi haqqında narahatlıqlar var idi. Buna baxmayaraq artıq bu qorxular elə də nəzərə çarpmır. Xromosomlarının tərkibindəki fərqlərə görə 50–60 yaşlı Daun xəstələrinin Altsheymer xəstəliyinə tutulma riskləri yüksəkdir. Başlarında və boyunlarında ciddi yaralanmalar olan insanlaın da həmçinin ağıllarını itirmə riskləri yüksəkdir.
Altsheymer xəstəliyi

Başlarına davamlı zərbələr alan boksçular da risk altındadırlar. Həmçinin tədqiqatlar göstərir ki, siqaret çəkən, yüksək qan təzyiqi, xolestreni və şəkəri olan insanlar da yüksək risk daşıyıcısıdırlar. Siqaret çəkməməklə, sağlam pəhrizlər saxlamaqla və orta yaşdan etibarən daima qan təzyiqinizi və xolestreninizi yoxlatmaqla bu riskləri azalda bilərsiniz. Sağlam çəkiyə malik olmaq və fiziki, sosial və əqli fəaliyyətlərin daxil olduğu aktiv bir həyat sürmək də həmçinin riskləri azaldır. Britaniya alimlərinin yeni fikri – onlar müəyyən etmişlər ki, Altsheymer xəstəliyi insandan insana keçə bilər. Onların fikrincə xəstəliyə səbəb olunan alınan gen bəzi tibbi əməliyyatlar zamanı insandan insana keçə bilər, lakin britaniyalılar bildirirlər ki, hələ sübut yoxdur ki, Altsheymer xəstəliyi stomotoloji prosedurlar, həmçinin birgə yaşayış və ya xəstəliyə qulluq zamanı keçə bilər.
Altsheymer xəstəliyi

Neyropatologiya və patogenez Altsheymer xəstəliyinin kliniki diaqnozunda olduğu kimi patoloji diaqnostikasında da dəqiq bir kriteriyaya əsaslanmaq mümkün deyildir. Məsələn, Pik xəstəliyində Pik cisimciklərinin aşkar olunması həmin xəstəliyin diaqnozunu qoymaq üçün kifayətdir. Altsheymer xəstəliyində isə NFY-nin (neyrofibrilyar yumaqcıqların) və AM-nin (amiloid maddənin) aşkar olunması olduqca vacibdir, lakin xəstəliyin diaqnostikasında yetərli deyildir. Hər iki lezyon normal yaşlanmada olduğu kimi bir sıra başqa degenerativ xəstəliklərdə də özünü büruzə verə bilir. Yalnız təcrübəli patoloq anatomlar vasitəsilə aparılan klinik-anatomik müayinələr nəticəsində NFY-lərin daha çox neokorteksdə, AM-lərin isə ən çox limbik sistemdə müəyyən edilməsi Altsheymer xəstəliyi diaqnozunu qoymağa kömək edir. Altsheymer xəstəliyinin neyropatologiyasının əsasını aşağıdakılar təşkil edir : Neyrofibrilyar yumaqcıqlar (NFY); Amiloid maddəsi (AM); Neyron itkisi; Dendritik və aksonal dəyişikliklər; Sinaps itkisi və s. Neyrofibrilyar yumaqcıqlar NFY-ın əsas tərkib hissəsini t (tau) proteini təşkil edir.
Altsheymer xəstəliyi

Tau zülalı 17-ci xromosom tərəfindən kodlanan Microtubule Assosiaced Protein (MAP) ailəsinin bir üzvüdür. Mikrotubullar, xüsusən, aksonlarda yerləşirlər. Onlar aksonlarda vezikulların (mediator və s.) nəql olunması və sitoskeletin təşkil olunması kimi bir çox vacib funksiyaları yerinə yetirirlər. Belə ki, mikrotubullar tau–tubulin zülal kompleksi ilə stabilizə oluna bilən labil quruluşa malikdirlər. Alfa və betta tubulin zülalları birləşərək dimerləri, onlar da öz aralarında zəncirvari birləşərək mikrotubulları formalaşdırırlar. Tau zülalları isə mikrotubulların parçalanmasının qarşısını almaq məqsədilə onlarla birləşərək bu şəkildə onları stabilləşdirirlər.
Altsheymer xəstəliyi

İkincili xəbərçilərin köməkliyi ilə postsinaptik neyrondakı bütün intrasellulyar proteinlər kimi tau proteini də protein kinazalar vasitəsilə fosforilləşərək mikrotubuldan ayrılır. Funksiyalarını yerinə yetirmək üçün fosforilləşmiş tau zülalları yenidən defosforilləşərək mirokrotubul ilə birləşməlidir. Taunun fosforilləşməsi üçün lazım olan kinaza qlikogen sintetaza kinaza 3b (GSK3b), defosforilləşməsi üçün lazım olan fosfataza isə protein fosfatza 2A-dır (PP2A). Altsheymer xəstəliyinin patogenezində hiperaktiv kinazaların və ya hipoaktiv fosfatazaların fəaliyyəti nəticəsində tau zülallar hiperfosforilləşmiş şəkildə qalırlar, mikrotubullarla birləşə bilmirlər və üst-üstə yığılaraq NFY-ın əmələ gəlməsinə səbəb olurlar. Bu prosses mikrotubulların stabilliyinin pozulması nəticəsində hüceyrədaxili nəqliyyatın (asetilxolin və s. mediatorlar) pozulmasına, daha sonra isə sitoskeletin pozulması nəticəsində hüceyrələrin məhvinə səbəb olur. Onu da qeyd etmək məqsədəuyğun olardı ki, bu prosses uzun illər ərzində baş verir və nəticədə Altsheymer xəstəliyinin simptomlarının üzə çıxmasına səbəb olur.
Altsheymer xəstəliyi

Amiloid maddəsi Bir qədər öncə də qeyd etdiyimiz kimi Altsheymer xəstəliyinin neyroptoloji diaqnostikasının əsasını təşkil edən əsas və vacib kriteriyalardan biri də sinir sistemində amiloid maddəsinin (AM) müəyyən edilməsidir. AX-nə dair aparılan tədqiqatlar nəticəsində neyronlarda AM-i ilk dəfə 1984-cü ildə Qlenner və Uong tərəfindən Konqo qırmızısının köməyilə aşkalanmışdır. Xəstəlik zamanı neyronlarda toplanan amiloid maddəsinin əsasını amiloid betta peptidi (Ab) təşkil edir. Amiloid betta peptidi, APP (amiloid prekursor proteini) adlandırılan və 21-ci xromosomda kodlanan bir proteinin metobolozima məhsuludur. APP-nin funksiyaları hələ dəqiq müəyyənləşdirilməmişdir. Onun sinaptik adheziya proteini olduğu düşünülür.
Altsheymer xəstəliyi

Amiloid betta proteinin sinir sistemində toplanmasına dair müxtəlif nəzəriyyələr vardır. Bunlardan ən çox dəstəklənəni genetik mutasiya nəzəriyyəsidir. Amiloid betta peptidinin sintezinin qarşısının alınması gələcəkdə Altsheymer xəstəliyinin əsas müalicə strategiyasını müəyyən edəcəkdir. Xolinergik itki Bütün korteksin xolinergik innervasiyası demək olar ki, əsas limbik quruluşlardan biri olan və ön beyində yerləşən Meynert nüvəsinə aiddir. Bu nüvə orqanizmin yaddaş və diqqət funksiyalarını optimal olaraq həyata keçirməklə görəvlidir. Bir qədər əvvəl qeyd etdiyimiz kimi tau zülalının hiperfosforilasiyasının ən çox rast gəlindiyi yerlərdən biri də Meynert nüvəsidir.
Altsheymer xəstəliyi

Xolinergik buton da adlandırılan presinaptik xolinergik terminalda rast gəlinən xolin asetil tranferaza enzimi (ChAT) həm mitoxondrilərdə əmələ gələn xolindən, həm də asetilxolinin sinaptik yarıqda parçalanması zamanı əmələ gələn xolindən asetilxolin (Ach) sintez edir. Asetilxolin vezikullarda toplanaraq sinaptik yarığa ifraz olunur. Beləliklə, həmin molekullar postsinaptik membranda olan nikotinik reseptorlara bağlanaraq birbaşa, muskarinik reseptorlara bağlanaraq isə dolayı təsirlərini göstərirlər. Alimlər nikotinik təsirlərin diqqətin tonusunun tənzimlənməsi, muskarinik təsirlərin isə yeni informasiyaların depolanması (yaddaş) prossesində mühüm rol oynadıqlarını qeyd edirlər. Beyindaxili sinapslarda presinaptik membranda a7 nikotinik reseptorlar (a7nAChR) mövcuddur. Bu reseptorların oyadılması Ach sekresiyasını artırdığı kimi, yenə də presinaptik membranda yerləşən muskarinik 2 Ach reseptorlarının (M2AchR) oyadılması Ach-nin sekresiyasını azaldır.
Altsheymer xəstəliyi

AX-nin erkən dönəmində kompensator olaraq a7nAchR-nın miqdarının artmasına baxmayaraq, zaman keçdikcə tarazlığın nikotinik əleyhinə və muskarinik leyhinə dəyişməsi xəstəliyin daha da ağırlaşmasına səbəb olur. Belə ki, Altsheymer xəstəliyində həm nikotinik, həm də muskarinik reseptorların sıradan çıxmasının səbəbi kimi Ab amiloid maddəsinin və NFY-ın sinir sistemində artması qeyd edilir. Digər tərəfdən Ab amiloid maddəsinin a7nAchR-ı üzərindəki inhibəedici təsiri danılmaz faktdır. Xolinergirk innervasiyanın itməsinin bir başqa səbəbi də Ache (asetilxolinesteraza) fermentinin fəaliyyətinin artmasıdır. Müasir dövrdə asetilxolinesteraza fermentinin inhibitorlarından AX-nin müalicəsində geniş istifadə olunur. Xəstəliyin klinikası Xəstəlik insanda nitq, məntiq və yaddaş kimi əhmiyyətli əqli göstəricilərin zamanla itməsi ilə nəticələnir.
Altsheymer xəstəliyi

Bu səbəbdəndir ki, xəstə insanlar əqli zəiflik və gerilikdən və ya şüurun aşağı səviyyədə olmasından əziyyət çəkirlər, onlar əqli gerilik səbəbindən bunu hiss etməsələr də, ailə üzvləri üçün əsl çəkilməz bir "əzab" kimi yaşayırlar. Əmələgəlmə və inkişaf səbəbi kimi hipotiroez, toksiki maddələr, xüsusilə, metal ilə zəhərlənmə, kəllə-beyin travmaları, beyin şişləri, neyronlar arası sinaptik əlaqələrin itməsi ilə nəticələnən faydalı element çatışmazılığı, neyronların hər hansı səbəbdən kütləvi məhvi və ya itirilməsi və ən sonda genetika hesab olunur. Xəstəliyin ən tipik əlamətləri yaddaş pozğunluqları ilə əlaqədar meydana çıxır. Bəzən gecə ilə gündüzü qarışdırır, hamıya yaxşı məlum olan tarixi günləri (20 yanvar, 28 may və s.), ad günlərini və s. unudur. Bəzi xəstələr danışarkən düzgün kəlmə tapmaqda da çətinlik çəkirlər. Xəstəlik ilərlədikcə xəstələrdə aqnoziya, afaziya və s. inkişaf edir.
Altsheymer xəstəliyi

Get-gedə xəstələr özlərini idarə edə bilməyəcək vəziyyətə çatırlar. Ən sonda isə adi hərəkətləri belə (qapını açmaq, çay içmək və s.) bacara bilməmə mərhələsinə çatırlar. Bu mərhələdə xəstələr 24 saat kontrol altında saxlanılmalıdırlar. Xəstəliyin klinikasına nəzər saldıqda görürük ki, bəzi əlamətlər normal yaşlanmalarda da özünü büruzə verir. AX-nin diaqnostikasındakı çətinlikərdən biri də budur. Yuxarıda da qeyd etdiyimiz kimi xəstəliyin diaqnozu yalnız dəqiq kliniki-patoloji müayinələrdən sonra qoyula bilir.
Altsheymer xəstəliyi

Simptomlar: İlkin mərhələ: Yaddaşsızlıq və zamanla daha da proqressivləşən yaxın keçmişi belə xatırlamamaq, Tanış əşyaları tanımamaq, Emosional pozğunluq, depressiya, narahatlıq, ümumi gərginlik, Dezorientasiya, Apatiya (ətraf mühitə qarşı anlaqsızlıq).Son mərhələ: Hallüsinasiyalar, fantastik ideyalar, Yaxın şəxsləri hətta qohumları tanımamaq, Hərəki pozğunluq, Öz hərəkət və fikirlərinə qarşı məsuliyyətsizlik, Bəzi hallarda qıcolmalar.Ağırlaşmalar: Yanaşı infeksion xəstəliklər (pnevmoniya və s.), Qida çatışmazlığı, Müxtəlif travmalar və bədbəxt hadisələr. Hazırda Altsheymer xəstəliyinin heç bir müalicəsi yoxdur. Buna baxmayaraq, bəzi simptomlar müvəqqəti yüngülləşdirən və bəzi insanlarda onların inkişafını yavaşladan dərman müalicəsi mövcuddur. Altsheymer xəstələrinin beyinlərində kimyəvi maddə asetilxolin çatışmır. Beyni mövcud asetilxolinlə təmin edən dərmanlar vardır. 2002-ci ildə Böyük Britaniyada Eksiba adlı (ticarətdə adı memantinedir) dərman buraxıldı.
Altsheymer xəstəliyi

Eksiba digər dərmanlardan fəqli təsir göstərir və həm orta və ciddi Altsheymer xəstələri üçün tövsiyə olunan yeganə dərmandır. Əks təsirləri isə baş gicəllənməsi, baş ağrıları və yorğunluq, nadir hallarda isə hallüsinasiya və ya özünü itirmə ola bilər. Bu dərmanlar çarə deyildir. Sacədə müəyyən vaxt çərçivəsində, xüsusilə də 6–12 ay ərzində xəstəliyin simptomlarını sabitləşdirə bilərlər. AX-nin müalicəsində xoloinesteraza inhibitorlarından (ChEi) və memantindən bu gün də geniş istifadə olunur. Belə inhibitorlardan donepezil (Aricept), rivastiqmin (Exelon), qalantamin (Remynil) indiyə qədər sənədləşdirilmiş dərmanlardandır.
Altsheymer xəstəliyi

Bunlardan donepezil gündə bir doza olmaqla 5 və 10 mq tabletlər şəklində istifadə olunur. Başda qastrointestinal sistem olmaqla dərmanın əlavə təsirlərinin qarşısını almaq üçün 4 həftə ərzində dozanı qaldırmaq məsləhət görülür. Rivastiqmin 1,5, 3, 4,5, və 6 mg-lıq kapsullar şəklində buraxılır. Gün ərzində 2 dəfə istifadə olunan rivastiqminin dozası 4 həftə ərzində 12 mg/gün-ə qaldırılır. Qalantamin preparatı isə 8, 16, 24 mg dozalarda istifadə olunur və pesinaptik membranda allosterik nikotinik reseptor modulyasiyası təsiri olan xolinesteraza inhibitorudur. Bu dərmanın əvvəlcə maye şəkli, daha sonra isə kapsulu dövriyyəyə buraxılmışdır.
Altsheymer xəstəliyi

Maye forması gündə 2 doza olmaqla 4 həftə ərzində 8 mg dozadan 16 mg/gün-ə qədər qaldırılır. Kapsul forması isə eyni qayda ilə gündə bir doza ilə qəbul edilir. Siz nə edə bilərsiniz: Erkən mərhələdə diaqnozun qoyulması olduqca əhəmiyyətlidir. Ailə üzvləriniz arasında yaşlı hesab olunan insanların öz sağlamlıqlarına biganə olmasının əksinə onların zamanında lazımi həkim müayinəsindən keçməsi üçün çalışın. Ailə üzvlərinizdən hər hansı birində Altsheymer xəstəliyinin simptomlarından hər-hansı biri və ya bir neçəsinə rastlasanız, mütləq həkimə müraciət edin və yaxınınıza bunu anlaşıqlı bir şəkildə izah edin. Həkim nə etməlidir: Ümumi baxış və lazımi müayinələr keçirməli, xəstə ilə necə davranmalı olduğunuzu sizə izah etməlidir.
Altsheymer xəstəliyi

Mütəxəssisdirsə, özü lazımi müalicə tədbirləri təyin etməli, əks halda sizi peşəkar-psixiator, nervopatoloq və herontoloqa lazımi müayinə və müalicə tədbirləri təyin etmək üçün istiqamətləndirməlidir. Hal-hazırda xəstəliyin tam müalicəsi tapılmasa da, onun inkişaf tempini əhəmiyyətli dərəcədə azaldan medikamentoz üsullar işlənib hazırlanmışdır. Altsheymer xəstəliyi ilə yaşamaq: Həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq üçün üsullar Həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq üçün bir sıra üsullar mövcuddur. Birincisi, təhlükəsiz və tanış bir mühit yaratmaq vacibdir. Tanış mühit xəstələrin özlərini rahat hiss etmələrinə və gündəlik həyat fəaliyyətini daha asan həyata keçirməsinə kömək edə bilər. Bu baxımdan evi səliqəli saxlamaq və yıxılma, zədə alma risklərini minimuma endirmək vacibdir.
Altsheymer xəstəliyi

Gündəlik rejimlər xəstələrə həyatlarında təhlükəsiz hiss etmələrinə kömək edəcəkdir. Yüngül məşq və fiziki fəaliyyətlər də alzheimer xəstələrinə ümumi sağlamlıqlarını qorumağa kömək edir. Bu, həm də sosial qarşılıqlı əlaqəni təşviq edə bilər. Musiqi terapiyası və bədii fəaliyyətlər emosional ifadəni dəstəkləyir və beyin stimullaşdırılmasını təmin edir. Bu cür fəaliyyətlər xəstələrin həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırır. Bu çətin yolda bir yerdə olmaq, bir-birimizə dəstək olmaq böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Altsheymer xəstəliyi

Alzheimer xəstəliyi ilə yaşamaq səbir və qayğı tələb edir. Bununla belə, müvafiq strategiyalar və dəstək ilə həyat keyfiyyəti yaxşılaşdırıla və xəstələrə daha mənalı həyat sürməyə kömək oluna bilər. İnteqrativ Təbabətdə bu xəstələrə boyun və başda olan bioloji aktiv nöqtələrə inyeksiya olunur, xəstənin öz qanı ilə preparatlar qarışdırılaraq autohemoterapiya edilir, ozonoterapiya, oksigenterapiyadan istifadə edərək xəstəliyin inkişafının ləngiməsinə, koqnitiv funksiyaların bərpasına kömək etmiş oluruq. Xarici keçidlər Alzheimer xəstəliyi nədir? | Qoxu testiylə alzheimer riskinizi öyrənin Arxivləşdirilib 2016-12-24 at the Wayback Machine Alzheimer's disease Alzheimer hastalığı Alzheimer xəstəliyi
II Mehmed

II Mehmed və ya Fateh Sultan Mehmed (Osmanlı türkcəsi: السلطان الغازي محمد الثاني الفاتح Mehmed-i Sani; 30 mart 1432, Ədirnə – 3 may 1481, Gəbzə, Kocaeli ili) — 7-ci Osmanlı padşahı. II Mehmed, 21 yaşında İstanbulu fəth edərək 1000 illik Bizans imperiyasına son verdi və bu hadisə bir çox tarixçi tərəfindən Orta Çağın sonu Yeni Çağın başlanğıcı olaraq qəbul edildi. Fəthdən sonra Fəthin Atası mənasını verən "Əbül-Fəth" (Osmanlı türkcəsi ilə ابو الفتح), daha sonrakı dövrlərdə isə "Çağ Açan Hökmdar" və "Kayser-i Rum" (Roma imperatoru, Osmanlı türkcəsi: قیصر روم) ünvanları ilə anıldı. Fateh, İslam Peyğəmbəri Məhəmmədin bir hədisinə nail olduğu üçün indiki vaxtda Türkiyə və İslam dünyasının geniş bir hissəsində "qəhrəman" olaraq qəbul edilməkdədir. Şahzadəliyi və ilk səltənəti 30 mart 1432-ci ildə bazar günü şəfəq vaxtında Ədirnədə dünyaya gəlmişdir. II Muradın dördüncü oğludur.
II Mehmed

Anası Hüma Xatun, tarixçi Babinger və yazar Lord Kinross'a görə müsəlman olmayan bir kölədir. Mehmed iki yaşına qədər Ədirnədə qaldıqdan sonra 1434-cü ildə süd anası və böyük qardaşı Ələddin ilə birlikdə 14 yaşındakı böyük qardaşı Əhmədin Rum sancaqbəyi olduğu Amasyaya göndərildi. Burada böyük qardaşı Əhmədin erkən yaşda ölməsi üzərinə Mehmed altı yaşında Rum sancaqbəyi oldu. Digər böyük qardaşı Ələddin isə Manisada Saruhan sancaqbəyi oldu. İki il sonra ataları Sultan Muradın təlimatıyla iki qardaş yer dəyişdirdilər və Mehmed Saruhan sancaqbəyi oldu. 1438-ci ildə qardaşı Şahzadə Ələddinlə birlikdə Ədirnədə sünnət edildi.
II Mehmed

Həmin ilin sonlarında böyük qardaşı olan Amasiya sancaqbəyi Şahzadə Ələddin Əlinin vəfat etməsi ilə taxtın yeganə varisi oldu. Taxtdan çəkilməyi planlaşdıran atası Sultan Murad 1444-cü ilin yazında onu Manisadan yanına gətirtdi. 12 iyun 1444-cü ildə Ədirnədə Macar kralı, Serb hakimi və Yanoş Hunyadi ilə bağlanan sülh müqaviləsinin müzakirələrində iştirak etdi. Ardından Sultan Murad oğlu Şahzadə Mehmedi taxt naibi elan edərək Anadoluya keçdi və iyul ayında Yenişəhərdə Qaramanoğulları ilə əhdnamə imzaladı. Burdan döndükdən sonra avqust ayında Bursanın Qaracabəy ordugahında bütün qapıqulu əsgəri və paşaların önündə taxtı rəsmi olaraq oğlu Mehmedə təhvil verdiyini elan etdi. Özü isə Bursa yaxınlığında, ətrafındakı din adamları ilə birlikdə siyasətdən uzaq bir həyata başladı.
II Mehmed

Dövlətin hələ 12 yaşında olan təcrübəsiz bir şahzadənin əlinə buraxılması daxildə və xaricdə böyük böhranlara səbəb oldu. Balkanlarda və Anadoluda Sultan Murad dövründə ələ keçirilən torpaqlar boşaldıldı. Belə ki, 1440-cı ildə tamamilə fəth olunan Serbiya hakimliyi keçmiş sahibi Corc Brankoviçə təhvil verilmiş, Valaxiya çarlığı üzərindəki macar təzyiqi artmışdı. Anadoluda isə Konyanın Beyşəhər, Akşəhər, Seydişəhər və Oxluqhisarı kimi şəhərləri Qaramanoğullarına ilhaq edilmişdi. Cənubi Albaniyada İsgəndər bəy rəhbərliyində başlayan üsyan getdikcə güclənmişdi. 1443-cü ilin qışında düşmənlə birləşərək Sofyada özlərinə rəhbər seçən bolqarlar belə artıq siyasi rəqibə çevrilmişdi.
II Mehmed

Ədirnədə bağlanan 10 illik sülhün şərtlərini pozan macarlar isə artıq yeni bir səlib yürüşünü planlaşdırır və bu dəfə Qaramanoğullarını da öz sıralarına çəkmişdilər. Sultan Mehmed eyni zamanada böyük bir daxili böhranla da qarşı-qarşıya qalmışdı. Həmin ilin yayında paytaxtda paşalar arasındakı rəqabət və çəkişmə, Ədirnədə qorxuya düşən əhalinin Anadoluya köç etməsi, qanlı hürufi ayaqlanması (22 sentyabr 1444) və Ədirnəni yerlə-yeksan edən böyük yanğın daxili böhranın başlıca səbəbləri olmuşdu. Kiçik yaşdakı padşah vəziyyəti ələ ala bilmirdi. Sultan Murad dövləti daha çox qocaman vəziri Çandarlı Xəlil Paşaya təhvil vermişdi. Ancaq digər dövlət adamları, xüsusilə də Çandarlı Xəlil Paşanın keçmiş rəqibi Rumeli bəylərbəyi Şəhabəddin Paşa ilə Sultan Mehmedin lələləri Nişançı İbrahim Əfəndi və Zağanos Paşa Çandarlıya qarşı gənc sultanın ətrafında toplanmışdı.
II Mehmed

Həmin ilin yayında Bizansın himayəsində olan Osmanlı şahzadəsi Orxan Çələbi taxtı ələ keçirmək üçün Konstantinopoldan yola düşmüş, özünə tərəfdar toplaya bilməyib yenidən Konstantinopola qaçmışdı. Səlib ordusu 18–22 sentyabrda Dunay çayını keçdi. Bu orduda ən önəmli düşmən isə Valaxiya çarlığı idi. Xüsusi hazırlanan bir donanma isə İstanbul boğazına gəlmiş, Anadoludan gələ biləcək hər hansı bir dəstəyin qarşısını almışdı. Çandarlı Xəlil Paşa və tərəfdarları isə Sultan Muradın yenidən dövlət idarəsinə gəlməsini istəyirdi. Bursaya göndərilən Qəssabzadə Mahmud bəyin təkidləri nəticəsində Sultan Murad dərviş həyatına son qoyub Ədirnəyə gəldi. Şəhabəddin Paşa və Zağanos Paşa II Mehmedi ordunun başına gətirmək və atasını Ədirnədə saxlamaq istəyirdi.
II Mehmed

Nəticədə Sultan Murad idarəsindəki Osmanlı ordusu səlib ordusu ilə Varnada qarşılaşdı və səlibçilər məğlub edildilər. Çandarlı Xəlil Paşa, Varna qələbəsindən sonra yenidən siyasi gücünü qazanan Sultan Muradı əsl padşah olaraq görür, onun yenidən dövlət idarəsinə gəlməsi üçün fəaliyyətə başlamışdı. Sultan Murad isə dövlətdə ikibaşlılıq yaratmamaq üçün oğlunu taxtdan endirmədi və Ədirnədə bir neçə gün qaldıqdan sonra Manisaya çəkildi. Gənc sultanın Konstantinopolu işğal etmək planları Bizans və serbləri qorxutduğu qədər Qaraman və Kastamonu bəylərini də narahat edirdi. Bu səbəblə Manisada olan Sultan Murada elçilər göndərərək gənc sultandan şikayətlənmiş, Sultan Murad isə oğlunu və onu təşviq edən vəzirləri danlayaraq vəziyyəti sakitləşdirmişdi. Manisa dövrü Yeniçərilərə arxalanan Çandarlı Xəlil Paşa, Sultan Muradı taxta geri qaytarmaq üçün fəaliyyətlərini sürətləndirdi.
II Mehmed

Sultan Murad da oğlunu taxt mübarizəsinə qurban verməmək və vətəndaş müharibəsinin qarşısını almaq üçün hakimiyyəti ələ almaq fikrinə düşmüşdü. O əsnada Ədirnədə böyük bir yeniçəri ayaqlanması baş verdi. Tarixdə baş verən ilk böyük həcmli yeniçəri üsyanı olan Buçuktəpə üsyanında yeniçərilər, II Mehmedin sarayında gizlənən Şəhabəddin Paşanın sarayını ələ keçirib yağmaladı. Üsyançıların bir hissəsinin Konstantinopolda olan Orxan Çələbini dəstəkləməsi və onu taxta dəvət etməsi vəziyyəti daha da ağırlaşdırdı. Üsyan yeniçərilərə paylanan ülufələrin artırılması və tabe olmayanların əhalinin də yardımıyla edam edilməsi ilə yatırıldı. Beləliklə, II Mehmedin dövləti idarə edə bilmədiyi ortaya çıxdı.
II Mehmed

Çandarlının göndərdiyi gizli məktubla 5 may 1446 tarixində yola çıxan Sultan Murad Ədirnədəki üsyan səbəbilə bir müddət Bursada gözlədi və avqust ayında Ədirnəyə gələrək yeniçərilərin dəstəyi ilə yenidən taxt çıxdı. II Mehmed isə dərhal Manisaya göndərildi. Zağanos Paşa və Şəhabəddin Paşa isə ona lələ olaraq təyin edildi. Rəsmi olaraq Mehmed Çələbi Sultan ünvanıyla anılan Mehmedin o zamankı vəziyyəti, əvvəlcədən padşah olduğu üçün digər şahzadələrdən fərqlənirdi. Egey dənizində Venesiyalıların əlində olan adalara qarşı tərtiblənən 1446–1449 tarixli səfərlər Mehmed Çələbi Sultanın idarəsindəki torpaqlardan başlamışdı. Üsyançı İsgəndər bəyə qarşı çıxılan səfərə qatılmaq üçün Mehmed Çələbi Sultan xüsusi olaraq çağırıldı (1448).
II Mehmed

Yanoş Hunyadiyə qarşı tərtiblənən II Kosova müharibəsində mənbələrin yazdığı kimi "Mehmed xan" sağ cinahda vuruşurdu. 1450-ci ildə Sultan Muradın İkinci Albaniya səfərinə də qatıldı. Akçahisar yaxınlığındakı məğlubiyyətin təsiri isə Ədirnədə heç hiss olunmadı. Belə ki, bu əsnada Ədirnədə Mehmed Çələbi ilə Dulqədiroğlu Süleyman bəyin qızı Sitti Xatunun toy mərasimi keçirilirdi (noyabr-dekabr 1450). İkinci səltənəti Sülhün təmin edilməsi II Mehmedin gəlinlə Manisaya getməsindən qısa müddət sonra Çandarlı Xəlil Paşa göndərilən gizli məktubla Sultan Muradın vəfat etdiyini və Mehmed Çələbinin dərhal paytaxta gəlməsini bildirdi (10 fevral 1451). II Mehmed sürətlə Gəliboluya gəldi.
II Mehmed

O əsnada atasının ölüm xəbəri yayılmış və Ədirnədə yeniçərilər ayaqlanmışdı. Çandarlı Xəlil Paşa dərhal qapıqulu əsgərlərindən bir dəstəni üsyançıların üzərinə göndərdi və yeni padşahın adından yeniçərilərə cülus vəd etdi. Yeniçərilər Çandarlı Xəlil Paşaya olan hörmətlərindən və bağlılıqlarından üsyanı dayandırdılar. II Mehmed 18 fevral 1451 tarixində 19 yaşında ikinci dəfə Osmanlı taxtına çıxdı. Manisada keçirdiyi 5 il onu daha da gücləndirmiş, dövlət idarəsindəki təcrübəsi artmışdı. Keçən bu illərdə siyasi vəziyyət də yaxşılaşmışdı.
II Mehmed

II Mehmedin cülusu düşmənləri ümidləndirdi. İlk səltənəti əsnasında dövlətin düşdüyü vəziyyəti xatırlayanlar Osmanlı dövlətinə yeni bir zərbə endirməyi planlaşdırırdılar. Balkanlarda və Anadoluda Osmanlıya tabe olan dövlətlər, hətta yalnız İstanbulla məhdud olan Bizans imperiyası sərhəd bölgələrinə hücumlar edirdilər. Anadoluda Qaramanoğlu İbrahim bəy Həmid elindəki bəzi qalaları ələ keçirmiş, Gərmiyanda, Aydında və Məntəşədə keçmiş bəylərin sülaləsindən olanlar siyasi rəqabətə başlamışdı. Bu çətin vəziyyəti göz önünə alan II Mehmed yeniçərilər üzərində güclü nüfuzu olan Çandarlı Xəlil Paşanı sədrəzəm olaraq saxladı. Ancaq Anadolu bəylərbəyliyinə İshaq Paşanı göndərdi, Şəhabəddin Paşa ikinci vəzir oldu, Saruca Paşa və Zağanos Paşa da divana girdilər.
II Mehmed

II Mehmed atasının serblər və Bizanslılarla bağladığı sülh müqavilələrini təsdiqlədi. Anadoludakı siyasi vəziyyət səbəbilə Serb hakimi Corc Brankoviçə bəzi torpaqlar ilhaq edildi. Bizans imperatoru Konstantin isə Çorluya qədər olan bəzi torpaqları ələ keçirmiş, əsirlikdə saxlanılan Şahzadə Orxan Çələbi üçün illik 300 min axca vergi verilməsini tələb edirdi. II Mehmed bir macar hücumunun qarşısını almaq üçün Rumeli bəylərbəyi Qaraca Paşanı Sofyaya göndərdi və may ayında özü də orduyla birlikdə Anadoluya keçdi. Akşəhərə gələndə Bizans elçilərini qəbul etdi və Bizanslılar Orxan Çələbi üçün yeni tələblər irəli sürdülər. Yeni padşah Qaramanoğullarına Alaiyə qalasını ilhaq edərək sülhü təmin edib Ədirnəyə qayıtdı.
II Mehmed

Yolda yeniçərilər qənimətdən pay istədilər. 10 kisə axca paylansa da, Çandarlı Xəlil Paşanın yaxın adamı olan yeniçəri ağası Qurdçu Doğan vəzifədən alındı və yeniçərilər sərt cəzalandırıldılar. Ədirnəyə döndükdən sonra yeniçəri ocağı əsaslı şəkildə yenidən quruldu. Padşah Çandarlı Xəlil Paşaya Anadolu hisarının qarşısında yeni bir qalanın tikilməsi əmrini vermiş, Zağanos Paşanın səyləri nəticəsində 1452-ci ilin fevralında hisarın ilk qalası yüksəldilmişdi. 26 martda padşah ordu və donanma ilə gələrək qüllələrin və qala divarlarının inşasını izlədi. Avqust ayının sonlarında tamamlanan Rumeli hisarı Konstantinopolu Qara dəniz ticarət yolundan məhrum edəcək, Anadolu və Rumeli arasında əsgərlərin daşınmasını təhlükəsizləşdirmişdi.
II Mehmed

Məhz bu əsnada II Mehmed imperatora Konstantinopolu təslim etməsini, əks halda müharibəyə hazırlıq işlərinin başlayacağını bildirərək müharibə elan etdi. Konstantinopolun fəthi Usta bir diplomat və dövlət adamı olan Çandarlı Xəlil Paşa hələ 15 sentyabr 1451 tarixində Venesiya ilə bağlı keçmiş əhdnaməni yeniləmiş, buğda ixracatı məsələsində mülayim siyasət yeritmişdi. Yenə sədrəzəmin təşəbbüsü ilə macarlarla 20 noyabr 1451-ci ildə böyük itkilərlə 3 illik bir atəşkəs bağlandı. II Mehmed isə Konstantinopolun fəthi ilə bağlı hazırlıqlarla məşğul olurdu. Bu yoldakı ən böyük mane isə Çandarlı Xəlil Paşa idi. Çandarlı Xəlil Paşa Konstantinopolun fəth ediləcəyi təqdirdə bütün siyasi gücünü itirəcəyini bilirdi. Bu səbəblə bütün gücüylə fəthin qarşısını almağa çalışırdı.
II Mehmed

Ancaq Zağanos Paşa və Şəhabəddin Paşaların təsirində olan II Mehmed Konstantinopolun fəthini iqtidarın ilk şərti olaraq görürdü. Padşah Ədirnədə böyük bir məşvərət məclisi topladı və şəhərin fəthi məsələsini müzakirəyə qoydu. Bu məşvərətdə dövlət adamları iki qrupa ayrılsalar da, azlıq çoxluğa tabe oldu və şəhərin fəthi üçün rəsmi hazırlığa başlandı. 6 aprel — 29 may 1453 tarixləri arasında 54 gün davam edən Konstantinopol mühasirəsi əsnasında bu iki qrup yenidən qarşı-qarşıya gəldi. Mayın dördüncü həftəsində macarların və yeni bir səlib donanmasının Konstantinopola köməyə gəlməsi xəbəri ordugahda yayıldı. Padşahın şəhəri sülhlə almaq istəməsi də ordunu səbirsizləşdirirdi.
II Mehmed

Toplanan hərbi məclisdə Çandarlı Xəlil Paşanın qərb dünyasını təşviq etmənin nələrlə nəticələnə biləcəyi haqqında çıxışı Zağanos Paşa tərəfindən cavablandırıldı. Ümumi hücumun nə vaxt olacağı isə Zağanos Paşaya tapşırıldı. Həm Osmanlı, həm də Bizans mənbələrində toplarla qala divarlarının dağıdılması, Bizanslılarla katoliklər arasındakı razılığın pozulması və şəhərin mühafizəsi ilə vəzifələndirilən baş komandir Giovanni Giustiniani-Longonun yaralanaraq mühasirəni yarımçıq qoyması şəhərin ələ keçirilməsində önəmli rol oynayan amillər kimi qeyd olunur. Ümumi hücum Ədirnəqapı istiqamətinə 5–10 əsgərin qala divarlarına çıxaraq bayraq sancması ilə başladı. Ancaq əsas ordu Topqapı və Yalıqapı arasında açılan oyuqdan şəhərə girdi. İstanbulun fəthində qeyd olunmalı olan əsas məsələ isə yunan əhalinin vəziyyətidir.
II Mehmed

Bir çox Bizans tarixçiləri müqavimətin şəhər əhalisi tərəfindən deyil, köməyə gələn katoliklər tərəfindən göstərildiyini qeyd edir. İmperator isə qərb dünyasını köməyə çağırmaq üçün 12 dekabr 1452-ci ildə Ayasofyada iki məzhəbin birləşdirilməsi üçün ayinlər keçirmiş, ancaq şəhərin katoliklərin əlinə keçməsinə qarşı çıxan əhali və bir çox keşiş Gennadiyin rəhbərliyi ilə ayaqlandılar. Şəhərdə "Latınların başlığını görməkdənsə, türk sarığını görmək yaxşıdır" sözləri şüara çevrilmişdi. İmperator şəhərdəki idarəni tamamilə itirmişdi. Mühasirə əsnasında yunanlardan bir çoxu pulu vaxtı-vaxtında almadığına görə işləməkdən imtina edirdilər. 8–9 minlik müqavimət dəstəsinin 3 minlik hissəsini latınlar təşkil edirdi.
II Mehmed

Padşah isə şəhəri dağıdılmadan ələ keçirmək istəyirdi. Bir çox mənbələrə görə, katolik latınlar yunanları müqavimətə məcbur edirdilər. Çünki yunanlar yalnız Konstantinopolu, latınlar isə bütün müstəmləkə torpaqlarını itirməkdən qorxurdular. Fəthdən sonra padşah, latınlarla müttəfiq olan yerli əsilzadələrlə yaxşı davrandı. Şəhərin boş qalmaması üçün yunanları vergidən azad etdi və yaşamaları üçün icazə verdi. "Xüms-i sultani" olaraq öz payına düşən əsirləri isə azad edərək Haliç sahilində yerləşdirdi və onlara da evlər verdi.
II Mehmed

İstanbulun fəthi xəbəri bütün Avropada həyəcanla qarşılandı. Papa V Nikolay İtaliya dövlətləri arasında birlik istədi və bütün xristianları xaç altında birləşdirdi. Vyanada imperator III Fredrix və Napoli kralı V Alfonso bu xaçlı ordusunun rəhbərliyinə keçmək istəyirdi. Reqensburqda toplanan məclisdə bütün xristian dünyasında 5 illik sülh bağlanması və Çanaqqala boğazına bir donanma göndərilməsi irəli sürüldü (aprel 1454). Fəthdən sonrakı siyasi hadisələr Fateh Sultan Mehmed, xaçlı ordusuna birləşməyən Venesiya ilə yeni bir andlaşma imzaladı (18 aprel 1454). Genuya isə Qara dəniz və Egey dənizindəki müstəmləkələrini itirməmək üçün padşahla razılaşdı və xərac ödəməyi qəbul etdi.
II Mehmed

Ancaq Rodos cəngavərləri papaya bağlı olduqlarını və heç vaxt padşaha vergi ödəməyəcəyini bildirib müharibə şəraitini davam etdirdi. 1456-cı ildə Sultan Mehmed Egey dənizinin şimalında Limni, İmroz və Enez adalarını aldı. 1456-cı ildə baş tutan Belqrad mühasirəsində Papa tərəfindən göndərilən 16 gəmilik böyük bir donanma daha sonra Egey dənizinə çəkildi. Rodosda dayanan donanma Saqqız və Midilli adalarına gedərək Limni, Taşoz və Semandirek adalarını ələ keçirdi (1457). Buna cavab olaraq Fateh Sultan Mehmed İsmayıl bəy idarəsindəki donanmanı bölgəyə yolladı. Bu donanma Midillini geri aldı və Taşoz ilə Semandirek adalarını ələ keçirdi.
II Mehmed

Sultan Mehmed 1461-ci ildə Trabzon səfərinə çıxarkən Rodos cəngavərləri ilə bir atəşkəs bağladı. 1454–1456-cı illərdə isə serblərin aqibəti əsas məsələyə çevrilmişdi. 1451-ci ildə Sultan Mehmed taxta çıxanda serblər Alacahisar qalasını və ətraf bölgələri ələ keçirmiş ancaq İstanbulun fəthindən sonra bu bölgələri tərk etmişdi. 1454-cü ilin yayında Moreya yarımadasına tərtiblənən səfərdə Omolridon və Sifricehisarı ələ keçirildi. Osmanlı ordusu çəkildikdən sonra isə Vidin-Niş bölgəsində macarlar, Kosova bölgəsində isə serblər əks hücuma keçdilər. Bu səbəblə 1455-ci ilin yayında ikinci Serbiya səfərinə çıxan Sultan Mehmed bütün qüvvələri cənubi Serbiyaya yönləndirdi.
II Mehmed

Nəhayət ard-arda edilən hücumlarla serblər sülh imzalamağa məcbur oldular. Serbiya çarı illik 3 milyon axca xərac ödəməyi və səfərlərə müəyyən miqdarda əsgər göndərməyi qəbul etdilər. Sultan Mehmed isə bütün Serbiyanın ələ keçirilməsi üçün macarların əlində olan Belqradı hədəfləmişdi. Serblər bitərəf vəziyyətə gətirilmişdi və macarların məcburi katolikləşdirmə siyasətindən narazı idi. Osmanlıların Serbiya siyasətində önəmli rol oynayan Vəli Mahmud Paşa, qardaşı Mixail Angeloviç vasitəsilə macarlara qarşı olan serb dəstələrindən istifadə etdi və Osmanlı tərəfdarları bu torpaqlarda qüvvətləndi. Sultan Mehmed 1456-cı ildə mühasirəyə aldığı Belqrad qalasını şəxsi şücaətinə baxmayaraq ələ keçirə bilmədən geri çəkildi (döyüş meydanında alnından yaralandı). Bu məğlubiyyət isə qərb dünyasında səlibçiləri ümidləndirdi.
II Mehmed

1457-ci ildə Papa III Kalliktus şəxsi donanmasını Egey dənizinə göndərmiş, Uzun Həsən və gürcülərlə Osmanlı əleyhində ittifaq qurmaq planları qurmuşdu. Xələfi II Piy isə yeni bir səlib yürüşü üçün bütün katolik dünyasını Mantuada məşvərət məclisinə çağırmışdı. Serb çarı Corc Brankoviçdən sonra oğlu Lazarın da qısa müddət sonra vəfatı ilə (20 yanvar 1458) Serbiya taxtı uğrundan qanlı mübarizə başladı. Macarlar, vəfat edən çarın qızını Bosniya kralı ilə evləndirib macar himayəsində bir Serb çarlığı yaratmaq niyyətində idi. Digər tərəfdən həmin il Moreya yarımadasında keçmiş Bizans imperatorunun 2 qardaşı (Demetrios və Tomas) arasında çıxan taxt mübarizəsi nəticəsində bölgədə Venesiya nüfuzu artmaqda idi. Yenə 1457-ci ildə alban əsilli İsgəndər bəy Evrenosoğlu İsa bəyi məğlub etmiş, bütün bunların sonunda Sultan Mehmed İsa bəyi yeni qüvvəylə bölgəyə yollamış, özü isə böyük bir orduyla Moreya yarımadasına keçərək Vəli Mahmud Paşanı Serbiyaya göndərdi. Serblər müəyyən şərtlər daxilində bəzi qalaları Vəli Mahmud Paşaya təslim etsələr də, Səməndirə yaxınlığında şəxsən Macar kralı Mattias Corvinin rəhbərlik etdiyi ordunun yaxınlaşması ilə Nişə çəkildi. Bu əsnada Sultan Mehmed Moreyada vaxtıyla imperator Konstantinə məxsus olan torpaqları ələ keçirmiş, Skopyedə Mahmud Paşanın qüvvələri ilə birləşmişdi.
II Mehmed

Macar kralı isə atasının yeritdiyi siyasəti davam etdirərək qışın gəlməsini və Osmanlı ordusunun geri çəkilməsini gözlədi. Sultan Mehmed isə bu planı başa düşüb o qışı Skopyedə keçirdi (1458-ci ilin yazına qədər burada qaldı). Dunay çayını keçərək Tahtaluya hücum edən kralın qüvvələri geri püskürdüldü. Bu qələbədən sonra padşah Ədirnəyə döndü (dekabr 1458). Növbəti ilin yazında isə şəxsən Səməndirə bölgəsinə gələrək Sofiya qalasının açarını yerli əhalidən təslim aldı (iyun 1459). Beləliklə, Serbiya çarlığı birbaşa Osmanlı hakimiyyətinə girmiş oldu.
II Mehmed

Səməndirə səfəri vaxtından tez bitdiyi üçün həmin ilin yayında Qara dəniz sahilindəki Amasraya gələn Osmanlı ordusu burada Genuyaya məxsus torpaqları döyüşsüz təslim aldı. Səməndirənin itirilməsi katolik dünyasına ağır zərbə oldu və papa toplanan Mantua məclisində yeni bir səlib yürüşü elan etdi. Bu əsnada Moreyada keçmiş Bizans imperatorunun qardaşları arasındakı taxt mübarizəsi katoliklərin də müdaxiləsi ilə Tomasın qələbəsi ilə başa çatmışdı. 1460 tarixli Moreya səfərində isə sahildəki Venesiya qalaları istisna olmaqla bütün yarımada Osmanlıya tabe edildi. Ancaq yarımadanın tamamilə ələ keçirilməsi üçün Venesiyaya məxsus Koron, Modon, Nauplia və Arqos kimi strateji qalaların fəth edilməsi vacib şərt idi. 1463-cü ildə Arqos qalasının yerli bir rahibin köməyilə Osmanlılara təslim olması nəticəsində Venesiya ilə davam edən soyuq müharibə alovlandı (28 iyul 1463). Valaxiyada və Bosniyada baş verən hadisələr isə macarlarla olan münasibətləri daha da gərginləşdirdi.
II Mehmed

1461-ci ildə Sultan Mehmed birbaşa Valaxiya knyazı üzərinə hücuma keçdi. Valaxiya knyazı III Vlad isə Macar kralı ilə ittifaq quraraq padşahın Trabzon səfəri səbəbilə cəbhədən uzaqlaşmasından istifadə edərək Dunay çayı sahilindəki bəzi qalalara hücum etdi. Bunun ardından Sultan Mehmed 1462-ci ilin yayında Valaxiyanı işğal edib III Vladı qaçmağa məcbur etdi və sarayda qalan kiçik qardaşı Radulu onun yerinə knyaz elan etdi. Bu əsnada həmin ilin sentyabrında Midilli adası Osmanlı tabeliyinə keçdi. Venesiya bunu Egey dənizindəki mülklərə təhlükə hesab edərək Osmanlıya müharibə elan etdi. Bosniya kralı isə macarların himayəsini qəbul etmiş, xanımının şəcərəsi səbəbilə Serbiya çarlığı üzərində taxt namizədliyini irəli sürdü.
II Mehmed

Bütün bu hadisələr 1463-cü ildə Bosniyanın fəthiylə nəticələndi. 1463-cü ildə Papanın səyləri ilə Venesiya və Macarıstan krallığı Osmanlılara qarşı ittifaq qurdular. Bu isə II Mehmedin Avropadakı fəthlərində dönüm nöqtəsi oldu. 1464-cü ilin mayında müttəfiq qoşunları hücuma keçdi. Osmanlı torpaqlarının necə bölüşdürüləcəyi belə hazır idi. Plana görə, Venesiyalılar Moreya, Beotiya və Attika bölgəsini, İsgəndər bəy Makedoniya torpaqlarını, Macarıstan isə indiki Bolqarıstan, Serbiya, Bosniya və Valaxiya bölgəsini ələ keçirməli idi. 1463-cü ilin payızında hücuma keçən Venesiyalılar Arqos qalasını ələ keçirdi və Kerme hasarını bərpa etdirdilər (sentyabr 1463).
II Mehmed

Moreya yarımadasındakı bir çox şəhər üsyan edərək Venesiyalılarla birləşdilər. Yarımadada yaşayan müsəlmanlar isə qalalara gizləndilər. Eyni tarixdə Macar kralı Bosniyanın paytaxtı Yaytse şəhərini zəbt etdi (16 dekabr 1463). Venesiya donanması isə Çanaqqala boğazına gəlib çıxmışdı. Bütün bu hadisələrin önünü almaq üçün Sultan Mehmed Mahmud Paşanı güclü bir orduyla Moreyaya göndərdi. Osmanlı donanmasına dəstək üçün Kadırqa limanı tərsanəsini inşa etdirdi və İstanbulun təhlükəsizliyini təmin etmək üçün Çanaqqala boğazının hər iki sahilinə Sultaniyə və Kilidbahir qalalarını inşa etdirdi (1463–1464 qışı).
II Mehmed

1464-cü ilin əvvəllərində isə Venesiyalılar Moreyada məğlub oldular və yarımada bird aha Osmanlı tabeliyinə keçdi. 1464-cü ilin yazında isə Sultan Mehmed Bosniyaya doğru irəlilədi. Həmin yaz Yaytse şəhərini mühasirəyə alan Osmanlılar şəhəri ələ ala bilmədilər və qışı Sofyada keçirdilər. Sofyada ikən Macar kralının Bosniya torpaqlarına girdiyini öyrənən Sultan Mehmed Mahmud Paşa rəhbərliyində bir ordunu bölgəyə yolladı. Nəticədə Macar kralı geri çəkilməyə məcbur oldu. Qaraman bölgəsindəki qarışıqlıq və aylardır davam edən səfərlər səbəbilə növbəti il Venesiya və macarlarla sülh müzakirələri başladı.
II Mehmed

Digər yandan Sultan Mehmedin də səhhəti pisləşmişdi. Müzakirələr əsnasında Venesiya Moreya və Midilli adasını özü üçün, Bosniyanın şimal bölgəsini isə müttəfiqi macarlar üçün istəyirdi. Sultan Mehmed isə Bosniyadan çəkilmək istəmirdi. Bu səbəblə 1465-ci ildə davam edən müzakirələr nəticəsiz qaldı. Növbəti ilin yazında Sultan Mehmed, müttəfiqlər tərəfindən istifadə olunan İsgəndər bəyi cəzalandırmaq səbəbilə Albaniya torpaqlarına səfərə çıxdı. Ancaq bu səfər əsnasında albanlar dağlara çəkildilər və mübarizəni dayandırdılar.
II Mehmed

Sultan Mehmed isə bu bölgənin tam mərkəzində, strateji bir nöqtədə İlbasan qalasını inşa etdirib geri döndü. Ancaq Osmanlıların çəkilməsinin ardından albanlar bölgədəki Osmanlı qoşunlarını məğlub edib İlbasan qalasını mühasirəyə aldı. Mühasirə xəbərini eşidən Sultan Mehmed olduqca hiddətləndi və 1467-ci ildə ikinci Albaniya səfərinə çıxdı. Çandarlı Xəlil Paşanın edam edilməsi Fateh ilk taxta çıxdığı və İstanbulu fəth etdiyi vaxtlarda ona qarşı sərgilədiyi münasibətlərə görə Çandarlı Xəlil Paşanı 10 iyul 1453-cü ildə Ədirnədə edam etdirdi. Bəzi mənbələrə görə Çandarlı Mehmedi səbirsiz və təcrübəsiz qəbul edirdi. Bu hadisə ilə Fateh öz hakimiyyətini gücləndirdi və hər kəs gənc hökmdara baş əydi.
II Mehmed

Xəlil Paşa edam edilməzdən əvvəl 40 gün Qızıl qapıda məhbəs həyatı keçirmişdir. 10 iyulda isə edam edildi. Sonra isə oğlu İbrahim Paşa tərəfindən İznikə aparılıb türbəsində basdırıldı. Xəlil Paşa edam edilən ilk Osmanlı sədrəzəmidir. Yeni fəthlər İstanbulun fəthindən sonra Osmanlılarla əlaqə quran və tutduqları bəzi qalaları geri qaytaran serblər macarlarla ittifaqa girərək yenidən Osmanlıya qarşı düşmən oldular. Buna qarşılıq Osmanlı 1454–1457-ci illərdə 3 dəfə Serbiyaya səfər etdi.
II Mehmed

Belqrad xaric bütün serb torpaqları tutuldu. Serb kralı Bronkoviçin ölməsi ilə başlayan taxt uğrunda mübarizədən istifadə edən Osmanlı serblərdən vergi almağa başladı. Taxt mübarizəsinin yenidən alovlanmasının ardınca Fateh serb məsələsini bitirməyi əmr etdi. Mahmud Paşa 1459-cu ildə paytaxt Səməndirəni tutaraq Səməndirə sancaqbəyliyi yaratdı. Beləlikdə Serbiyanın Osmanlı hakimiyyəti altında 350 illik dövrü başladı. İstanbulun fəthindən sonra Bizans imperatoru XI Konstantinin qardaşları rəqibləri Kantakuzen ailəsinə qarşı Morada Osmanlının köməyini istədi.
II Mehmed

Turahanoğlu Ömər bəy akınçılarla hərbi müdaxilə etdi. İki qardaş arasında mübarizə başladı. Moranı işğal etmək planlarını bilən Fateh 1458-ci ildə hərəkətə keçdi. Korenti tutan Fateh Moranın bir hissəsini mərkəzə qataraq burada sancaqlıq yaratdı. Afina və digər ərazilər Osmanlı hakimiyyətini qəbul etdi. Qardaşı Dmitriyə qarşı albanlardan kömək istəyən Tomasın Osmanlı ilə imzalanan sülhü pozması səbəbi ilə osmanlılar ikinci dəfə Moraya hərbi yürüş etdi.
II Mehmed

Tomas papanın yanına qaçdı. Əraziyə çoxlu türk yerləşdirildi. Venesiyalılar əhalini Osmanlıya qarşı üsyana qaldırmağa çalışırdı. Bunda uğur qazana bilməyən Venesiya Osmanlı qoşunları tərəfindən məhv edildi (1465). Fateh Sultan Mehmet 1477-ci ildə Krım xanlığını Osmanlının hakimiyyəti altına aldı. Candaroğullarının hakimiyyətindəki Sinopu tutdu.
II Mehmed

Genuyada Amasranı tutdu. 1479-cu ildə sülh bağlayaraq Venesiya ilə apardığı 16 illik müharibəni bitirdi. Venesiya Albaniyadakı qalaları Osmanlıya verdi. Qarşılığında isə Moradakı bəzi limanlardan istifadə hüququ qazandı. Fateh ardınca 1480-ci ildə İstaliyanın cənubundakı Ortanto limanını tutdu. Otrantonun tutulması Avropada böyük səda yaratdı.