LocalDoc/ldquad_v2_retrieval-reranked huggingface dataset:
Plazma

Tibbi termin üçün bax qanın plazmasıPlazma - müsbət və mənfi yüklü sərbəst zərrəciklərdən, neytral və ya qismən ionlaşmış atomlardan təşkil olunmuş elektrik cəhətdən neytral olan sistem. Yüksək dərəcədə ionlaşmış qaz halına da plazma deyilir. Terminini fizikaya 1923-cü ildə İrvinq Lənqmür daxil etmişdir. Müsbət yüklər müsbət ionlardan, mənfi yüklər isə əsasən elektronlardan (bəzən mənfi ionlardan) ibarətdir. Qaz atomlarının ionlaşması zərrəciklərin zərbəsi, elektromaqnit şüalanmasının təsiri və s. nəticəsində baş verir və ionlaşma dərəcəsi ilə xarakterizə olunur. Termodinamikasına və bir sıra digər xassələrinə görə plazma iki qrupa ayrılır: alçaq temperaturlu (qaz boşalması və ya qeyri-izotermik) plazma və yüksək temperaturlu (təbii və ya izotermik) plazma.
Çingiz Qənizadə

Çingiz Aşralı oğlu Qənizadə (1 avqust 1957, Ağdaş) — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin IV və V çağırış deputatı, hüquq üzrə fəlsəfə doktoru, hüquq müdafiəçisi. Çingiz Aşralı oğlu Qənizadə 1 avqust 1957-ci ildə Ağdaş şəhərində anadan olmuşdur. 1964–1974-cü illərdə Ağdaş şəhər Səməd Vurğun adına 1 saylı orta məktəbdə təhsil almışdır. Orta məktəbi fərqlənmə ilə bitirdikdən sonra 1975–1977-ci illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur. 1978-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsinə daxil olmuş, 1984-cü ildə BDU-nun Hüquq fakultəsini bitirərək hüquqşünas ixtisasına yiyələnmişdir. 1989–1990-cı illər Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyində şöbə rəisinin müavini, 1990–1992-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Vəkillər Kollegiyasının üzvü, 1992–1993-cü illərdə Bakı şəhər prokuroru vəzifələrində çalışmışdır. 1995-ci ildən Demokratiya və İnsan Hüquqları Komitəsinin sədridir.
Çingiz Qənizadə

80 saylı İmişli-Beyləqan seçki dairəsi üzrə IV və V ÇağırışAzərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı olub. 2021-ci ildə Yeni Azərbaycan Partiyası sıralarına qəbul olunması üçün YAP sədri, prezident İlham Əliyevə məktubla müraciət etmişdir. Bundan sonra prosedura uyğun olaraq Yeni Azərbaycan Partiyasının Binəqədi rayon təşkilatının Aparatı ərazi ilk partiya təşkilatı İdarə Heyətinin 9 Fevral 2021-ci tarixli iclasının qərarı ilə partiya sıralarına qəbul edilmişdir. 10 fevral 2021-ci il tarixdə isə Yeni Azərbaycan Partiyası Binəqədi rayon təşkilatının İdarə Heyətinin iclasında partiya sıralarına üzvlüyü təsdiq edilmişdir. Parlament fəaliyyəti Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin Hüquq siyasəti və dövlət quruculuğu komitəsinin üzvü olub. Bosniya-Herseqovina parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun rəhbəri olub. Türkiyə, Rusiya, Avstriya, İspaniya, Çexiya, Finlandiya, Belarus, Yunanıstan və Fransa Parlamentlərarası İşçi Qrupunun üzvü olub.
Çingiz Qənizadə

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə 20 oktyabr 2014-cü ildə yaradılmış İnsan Hüquqları Məsələləri üzrə Birgə İşçi Qrupun üzv olub. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 22 dekabr 2014-cü il tarixli Sərəncamına əsasən Əsir və itkin düşmüş, girov götürülmüş vətəndaşlarla əlaqədar Dövlət Komissiyasının üzvü təyin edilmişdir. Ədliyyə Naziri yanında Penitensiar Xidmətdə ictimai nəzarəti həyata keçirən İctimai Komitənin koordinatoru olub (2013–2017). Avropa Şurası Parlament Assambleyasında Azərbaycan Parlamenti nümayəndə heyətinin üzvüdür. AŞPA-da Hüquq və İnsan haqqları komitəsinin üzvü olub. Türkdilli Ölkələrin Parlament Assambleyasının (TÜRKPA) Azərbaycan nümayəndə heyətinin tərkibində olmaqla TÜRKPA-nın Hüquq komissiyasının üzvü olmuşdur. (2010–2015-ci illər).
Çingiz Qənizadə

Milli Məclisin deputatı olmamışdan öncə Avropa Şurası Parlament Assambleyasında ekspert olaraq 15 il ərzində dəfələrlə AŞPA-da olmuşdur. AŞPA-nın müxtəlif komitələrində, iclaslarında, habelə AŞ-nın Baş Katibi, AŞPA-nın sədri və AŞ-nın İnsan Hüquqları üzrə Ali komissarı və digər rəsmilərlə görüşlərdə iştirak etmişdir. GOPAC – Korrupsiya Əleyhinə Parlamentarilərin Qlobal Təşkilatının 2013-cü ildən Azərbaycan Parlamenti nümayəndə heyətinin üzvüdür. 14.02.2012 tarixində "Həbs yerlərində saxlanılan şəxslərin hüquq və azadlıqlarının təmin edilməsi haqqında" AR-nın Qanun layihəsini Milli Məclisin müzakirəsinə təqdim etmişdir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 31 iyul 2017-ci il tarixli Sərəncamı ilə Çingiz Aşralı oğlu Qənizadə Azərbaycan Respublikasının İctimai-siyasi həyatında fəal iştirakına görə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir. Şəxsi həyatı Ailəlidir, iki övladı, 5 nəvəsi var.
Madrid

Madrid — Pireney yarımadasında şəhər, İspaniyanın paytaxtı (1607-ci ildən). Əhalisi 3 228 000 nəfər (2005). İstanbul, London, Berlin və Parisdən sonra Avropada əhali sıxlığına görə beşinci yerdə olan şəhərdir. Şəhər,dünya futbolunun ən populyar və ən titullu futbol klubu olan futbol nəhəngi Real Madrid FKin evidir. Əməvi fəthləri zamanı şəhər Məcrid (مجريط) adı ilə tanınırdı. Coğrafiyası və iqlimi Madrid İspaniyanın mərkəzində dəniz səviyyəsindən 667 m hündürlükdə yerləşir. Şəhərdən tarixi Kastiliya regionuna aid olan kiçik Mansanares çayı axır. Zəngin tarixi mirası ilə yanaşı canlı bir mədəniyyət və sənət mərkəzi olaraq da əhəmiyyət daşıyır.
Madrid

İnkişafı və ölkə iqtisadiyyatında böyük bir rol qazanması yaxın tarixdə baş vermişdir. Madrid Avropanın ən yüksək temperatura malik paytaxtlarından biridir. Yüksək mövqeyi və hava kütlələrinin təsirinə açıq olması səbəbiylə ani istilik dəyişiklikləri sıx görülür. Yay ayları boğucu olub istilik bəzən 38 °C'yə qədər çatır. İllik ortalama istilik 2°-24 °C arasında dəyişir. Dəniz səviyyəsindən 667 metrdə hündürlükdə olması sayəsində Madriddə qış ayları Aralıq dənizi sahilində yerləşən şəhərlərə nisbətən daha soyuq keçir. Qarın müəyyən miqdarda yağması demək olar ki, hər qışda baş verir. Qardaş şəhərlər Türkiyə, Ankara Venesuela, Karakas Belçika, Brüssel Serbiya, Belqrad Almaniya, Berlin Portuqaliya, Lissabon Fransa, Paris Polşa, Varşava ABŞ, Nyu-York Həmçinin bax
Ulaq

Ulaq, uzunqulaq və ya eşşək (lat. Equus asinus asinus) — təkdırnaqlılar dəstəsinin atlar fəsiləsinə aid afrika eşşəyi növünün əhliləşdirilmiş yarımnövü. Təsərrüfatda mühüm əhəmiyyət kəsb etmişdir. Eşşəkləri hündürlükləri 1-1.4 metrə çatır. Onların iri başları və uzun yumşaq qulaqları olur. Vəhşi afrika eşşəkləri qırmızı dəniz sahillərində Somalidə, Eritreyadq və Şimali Efiopiyada yaşayırlar. Ulaq nəqliyyat vasitəsi kimi Atlar cinsindәn tәkdırnaqlı mәmәli heyvan yarımcinsi. Uzun vә hәrәkәtli qulaqlarının, ensiz dırnaqlarının vә ucunda uzun tüklәrdәn ibarәt fırçası olan nazik quyruğunun olması ilә әsl atlardan fәrqlәnir.
Ulaq

Rәngi boz, ağ, qara, qәhvәyi olur. Vәhşi Ulaq Afrikada, Ön, Orta vә Mәrkәzi Asiyada yayılmışdır. Sәhra vә çöllәrdә kiçik ilxılarla yaşayır. Otla qidalanır. 1 növü: Afrika vәhşi Ulağı mәlumdur. Süysününün hünd. 100–120 sm-dir; belindә vә kürәyindә qum-boz rәngli zolaqlar kәsişir. Somalidә, Efiopiyada, Eritreyada yayılmışdır.
Ulaq

Sayları azdır, qorunur. Ev ulağının әcdadıdır. Ev ulağı 2 cins qrupuna ayrılır: 1) Afrika vә Asiyanın, o cümlәdәn Qazaxıstan, Orta Asiya vә Qafqazın yerli xırda Ulağı Afrika vә Orta Asiyanın iri Ulağı, o cümlәdәn Çinin Şandun Ulağı; 2) qatırların alınmasında istifadә edilәn z-d cinslәri; onlardan puatu (Fransa), Kataloniya (İspaniya) vә Amerika Ulağı qiymәtlidir. Yerli eşşәk cinslәri möhkәm konstitusiyalı, dözümlü, yemә az tәlәbkardırlar. Yük daşımaqda, qoşquda istifadә olunur. 18–20 il yaşayır. 2 yaşarlıqdan işә yararlıdır. Belindә 70–80 kq, qoşquda 2,5 t-a qәdәr yük çәkә bilir.
Ulaq

Azərbaycana faydaları Arxeoloji tədqiqatlara və yazılı mənbələrə əsasən, Azərbaycanın çətin keçilən dağ yollarında uzunqulaq yeganə nəqliyyat vasitəsi olmuşdur. Yük heyvanı kimi uzunqulaq tunc dövrdən məlumdur. Dəvə karvanın müşayiət edən sarbanlar və çarvadarlar həmişə karvanın qabağında uzunqulağa minib gedərdilər. Çünki yaxşı yaddaşı olan uzuqulaq bir dəfə keçidiyi təhlükəli yoldan ikinci dəfə keçməzdi. XIII əsr coğrafiyaşünas-səyyah Zəkəriyyə Qəzvini yazırdı ki, əgər dumanlı havada çarvadar yolu itirərdisə, onda qabağa uzunqulağı buraxardı. XIII əsrin digər məşhur səyyahı Marko Polo məlumat verirdi ki, Azərbaycanda sağlam, möhkəm, aclığa və suzuluğa davamlı uzunqulaq yetişdirilir ki, onların hər biri 30 markaya satırlar. Yerli tacir uzaq səfərlərə belə uzunqulaqla düşürlər. Ucuz, dağ şəaitinə yaxşı bələd olan, heç bir qayğı tələb etməyən, aclığa dözümlü və təhlükəyə qarşı həssas olan uzunqulaqdan maldar elatları daha çox istifadə edirdilər.
Ulaq

Uzunqulağı yükləmək üçün belinə palan vurulurdu. Bəzən nisbətən ağır yükləri ağır yükləri uzaq məsafəyə aparmaq üçün palanın latından tərlik əvəzinə, köhnə palazı dairəvi formada tikərək içinə pambıq, yun və küləş doldurulmuş loru qoyulurdu. İki ədəd belə yastılanmış mütəkkəyə oxşayan loru taylarını ikiüç yerdən qayışla bir-birinə bənd edərk iş heyvanını belinə aşırırdılar. Bəzən dağ kəndlərində uzunqulaqla odun daşıdıqda palanın üstünə "kıxı" adlanan ağac qaş da qoyulurdu. Xarici keçidlər
Grand Theft Auto: San Andreas

Grand Theft Auto: San Andreas — Rockstar North tərəfindən hazırlanmış və Rockstar Games tərəfindən paylanmış 2004-cü ilin döyüş-macəra videooyunu. Bu "Grand Theft Auto" oyun seriyasının bir hissəsidir. Oyun geniş və açıq bir dünyaya malikdir, burada oyunçular öz istədikləri yerlərə getmə azadlığına malikdirlər. Oyunun baş qəhrəmanı Karl "CJ" Consondur. O, bir neçə il öz doğma şəhərindən uzaqda yaşadıqdan sonra anasının qətlə yetirildiyini öyrənib Los Santosa geri qayıdır. Əvvəlcə o, bəlalardan uzaq durmaq və həyatını yenidən qurmaq niyyətində idi. Lakin pis şərait onu tez bir zamanda geridə qoyduğu kriminal aləmə geri çəkir. Hekayə boyu CJ özünü həm korrupsioner hakimiyyət orqanları, həm də güclü cinayətkarlarla daimi qarşıdurmada tapır. Karl oyun boyu ABŞ-nin uydurma ştatı olan San Andreas-da səyahətə çıxır. San Andreas Kaliforniya və Nevada ştatlarından ilhamlanır. Bu ştat üç əsas şəhəri əhatə edir: Los Santos (Los-Anceles), San Fierro (San-Fransisko) və Las Venturas (Las-Veqas).
Grand Theft Auto: San Andreas

Oyunun əsas xarakteri və baş qəhrəmanı ""Carl Johnson""-dur (qısaca olaraq - "CJ", Azərbaycanca - "Karl Conson"). Oyun Carl Johnsonun 1987-ci ildə Liberty City-dən Los Santos-a qayıtması ilə başlamışdır. Hadisələr 1992-ci ildə cərəyan edir. Grove Street-dəki ailələrinin dağıldığını öyrənən CJ, əsaslı dönüşə qərar verir. CJ-in dönməsiylə birlikdə San Andreas əyalətində böyük dəyişikliklər başlayır. Oyunun ən böyük fərqlərindən biri obrazı inkişaf etdirmə funksiyasıdır. Müəyyən qabiliyyətləri inkişaf etdirmək, xarici görünüşünü dəyişdirmək və s. bir çox funksiyalar mövcuddur. İdman edərək əzələ yığa, saç düzümünü dəyişə, döymə vura bilərsiniz. Los Santos-da, az pul və aşağı xüsusiyyətlərlə başladığımız oyunda, zaman irəlilədikcə yeni dükanlar açaraq yeni paltarlar, yeni şəhərlər açaraq yeni yan vəzifələr əldə edə bilərik. Məsələn San Fierro şəhərini açdığımız zaman "Valet" vəzifələrini də açırıq.
Grand Theft Auto: San Andreas

Bu zaman oyundakı avtomobil növü artırılmış olur. Las Venturas əsl qumarxana mərkəzidir. Burda az qala hər kəs zəngindir. Bu oyun 1992-ci il Los-Anceles hadisələrindən əsas almışdır. Oyunda üç əsas şəhər Los Santos, San Fierro və Las Venturas mövcuddur. Ərazisinin böyüklüyünə görə şəhərlər arasından ən böyük olanı Los Santos, ikinci Las Venturas, ən kiçik olanı isə San Fierro. Hər bir şəhərin özünəməxsus xüsusiyyəti vardır. Bütün bu hadisələr uydurma San Andreas ştatında cərəyan edir. Bu oyun GTA seriyalarında ərazisinin böyüklüyünə görə 2-ci yeri tutur. Burada dağlar, düzənliklər, çaylar, səhralar və dəniz mövcuddur.
Grand Theft Auto: San Andreas

Həmçinin oyunda 3-ü böyük və 1-i kiçik olmaqla 4 aeroport var. Oyunda Los Santos əsas götürülmüşdür! Bu şəhərin adı Los-Anceles şəhərinin adından götürülmüşdür. Oyun Los Santos şəhərində başlayır. Los Santos şəhərinin müxtəlif bölgələri var. Bu şəhərdə cinayət nisbəti olduqca yüksəkdir. Burada əsas yer Grove Street adlı küçə götürülmüşdür. Bu şəhərdə çoxlu mağazalar, paltar dükanları, idman zalı, silah mağazaları, avto servis və s. mövcuddur. Üç şəhərin arasında müxtəlif bölgələri, hündür binaları, mənzərəli yerləri ilə seçilən ən yaxşı şəhərdir. Bu şəhərin adı San Francisco şəhərindən götürülmüşdür.
Grand Theft Auto: San Andreas

Oyunda The Truth adlı obraz əsas obraza şəhəri "Hippie şəhəri" olaraq təsvir etmişdir. Ayrıca əsas obrazın ən yaxın dostlarından olan Triad mafiyası da bu şəhərdədir. Bu şəhərdə də Los Santosda olduğu kimi bir çox bölgələr və mağazalar vardır. Las Venturas Nəhayət, San Andreasda üçüncü şəhər olan Las Venturas. Bu şəhərdə digər şəhərlərdən fəqli olaraq bir çox maraqlı yerlər vardır. Hansı ki, bu yerlər o biri şəhərlərdə yoxdur. Məsələn, Restricted Area (Qanunsuz Region) adlanan yer var. Burada hərbi baza yerləşir. Bu əraziyə daxil olmaq qadağandır. Həmçinin bu ərazinin üstü ilə uçmaq da olmaz.
Grand Theft Auto: San Andreas

Digər şəhərlərdə olmayan daha bir şey də var ki, o da səhranın olmasıdır. Bu şəhərin bir hissəsi səhralıqdan ibarətdir. Səslər və Musiqilər Oyunda 1992-ci ildə məşhur olan bütün növ radiolar mövcuddur. Oyunda mahnısı səslənən məşhur adlar arasında Rage Against the Machine, Dr.Dre, Snoop Dogg, Tupac Shakur, Ice T, Guns N 'Roses, David Bowie, KISS , Lynyrd Skynyrd və NWA vardır. Oyundakı radiolar belə adlandırılır: WCTR (Söhbət kanalı) Master Sounds 98.3 (Rare Groove) K-Jah West (Reggae) K-DST (Klassik Rok) Radio X (Alternativ Metal, Ağır Rok) Radio Los Santos (West Coast HipHop) Playback FM (Klassik HipHop) K-Rose (Country) Bounce FM (Funk) SF-UR (House)Bu radiolar əvvəlki seriyalardan fərqli olaraq həqiqətən xəbər verə bilirlər. Məsələn, bir radioda yağış yağacağını xəbər verdikdən sonra həqiqətən də yağış yağdığına şahid oluruq. Oyunda çox məşhur aktyorların səsləndirmələri mövcuddur. Məsələn, Axl Rose, Samuel L. Jackson, Chris Penn, James Woods və Peter Fonda və s. Xarici keçidlər San Andreas Rəsmi Saytı
Şükufə Yusupova

Şükufə Mühəddin qızı Yusupova (30 may 1954, Bakı) — Azərbaycan teatr və kino aktrisası. Şükufə Mühəddin qızı Yusupova 1954-cü il may ayının 30-da Bakıda doğulub. Görkəmli rejissor Mehdi Məmmədovun rəhbərlik etdiyi kursda oxuyan tələbə-aktrisa sənət müəlliminin 1974-cü ildə Akademik Milli Dram Teatrında hazırladığı Səməd Vurğunun "İnsan" dramının tamaşasında Tatyana rolunu ifa edib. Gənc aktrisa həmin ərəfədə "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında "Tütək səsi" və "Xoşbəxtlik qayğıları" filimlərinə çəkildiyinə görə təyinatdan azad edilib. Akademik teatrın baş rejissoru Tofiq Kazımov "Qılınc və qələm" (Məmməd Səid Ordubadi) tamaşasını hazırlayanda Şükufə Yusupovanı Rəna roluna dəvət edib. Aktrisa 1976-cı ildə Akademik Milli Dram Teatrına aktyor truppasına işə götürülüb. Şükufə Yusupova Akademik Milli Dram Teatrında aşağıda təqdim olunan rolları ifa edib: Anyuta ("Daşqın", A. Safronov), Müttəhimin arvadı ("İstintaq", Rüstəm İbrahimbəyov), Təhminə ("Xurşidbanu Natəvan", İlyas Əfəndiyev), Zara xanım ("Bizim qəribə taleyimiz", İlyas Əfəndiyev), Sədaqət ("Büllur sarayda", İlyas Əfəndiyev), Həmidə xanım ("Sizi deyib gəlmişəm", Anar), Xavər ("İblis", Hüseyn Cavid), Gülnar ("Vaqif", Səməd Vurğun), Anna ("Həyatın dibində", Maksim Qorki), Şölə xanım ("Lənkəran xanının vəziri", Mirzə Fətəli Axundzadə), Lüsi ("Dəfn edilməmiş ölülər", J. P. Sartr), Zəhra xanım ("Köhnə ev", Əli Əmirli), Sona Ərəblinskaya ("Mesenat", Əli Əmirli), Qadın ("Qatil", Elçin), Həsənzadənin arvadı ("Boy çiçəyi", İlyas Əfəndiyev). Aktrisa Azərbaycan Dövlət Televiziyasında N. Hacızadənin "Yaşa, ey haqq" (Ümbül banu), J. Koktonun "İnsan səsi" (Qadın), M. Normanın "Gecən xeyrə qalsın ana!"
Şükufə Yusupova

(qız) əsərlərinin teletamaşalarında oynayıb. Akademik teatrın aktrisaları arasında kinoya ən çox çəkilən sənətkarlardan biri də Şükufə Yusupovadır. O, 1974-cü ildən başlayaraq "Dörd bazar günü" (Ustanın qızı), "Ad günü" (Rəna), "1002 gecə" (Şəhrizad), "Musiqi ilə xaş" (Qadın), "Asif, Vasif, Ağasif" (ana), "Nar ağacı haqqında xatirələr" (Mədinə), "Gümüşgöl əfsanəsi" (Səidə), "Ümid" (ana) və s. filmlərinə çəkilib. Şükufə Mühəddin qızı Yusupova 1991-ci ildə Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti, 2005-ci ildə Xalq Artisti fəxri adlarına layiq görülüb. 9 may 2012-ci ildə, 30 aprel 2014-cü ildə və 6 may 2015-ci ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür. 3 iyun 2014-cü ildə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir. 6 may 2016-cı ildə Azərbaycanın Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülmüşdür. Filmoqrafiya Aktrisanın təbəssümü (film, 1974)-özü Dörd bazar günü (film, 1975)-Bədirin qızı Tütək səsi (film, 1975)-Tutu Xoşbəxtlik qayğıları (film, 1976)-Gülxar Ad günü (film, 1977) (tammetrajlı bədii film)-rol: Rəna Şir evdən getdi (film, 1977)-zürafə Vulkana doğru (film, 1977)-Lətifə Belə lazımdır (film, 1982) Qaladan tapılan mücrü (film, 1982)-Qonşu Asif, Vasif, Ağasif (film, 1983)-Dilarə Avqust gələndə (film, 1984)-Firuzə Gümüşgöl əfsanəsi (film, 1984)-Səidə Musiqili xaş (film, 1984)-qadın Tənha narın nağılı (film, 1984)-Mədinə Bəyin oğurlanması (film, 1985)-Jurnalist Qəm pəncərəsi (film, 1986)-İzzət İmtahan (film, 1987)-Tamara Özgə ömür (film, 1987)-Sofa İmanova Cansıxıcı əhvalat (film, 1988)-Fuadın arvadı Dəfn edilməmiş ölülər (film, 1988)-Lüsi Gecən xeyrə qalsın, ana (film, 1995) Ümid (film, 1995)-Ana Dağıdılmış körpülər (film, 1996)-Məktəb müəlliməsi Etimad telefonu (film, 2001)-Leyla Bəyaz həyat (film, 2003)-Sara Yalançılar (film, 2008) Kabusun gözüylə (film, 2010) Miras (serial, 2015) Xeyirlə şərin rəqsi (film, 2015) Laləli saray (serial, 2017) Xarici keçidlər "Mənim günahım" tamaşası yeni təqdimatda
Metamorfik süxurlar

Metamorfik süxurlar (yun. "metamorfozis - çevrilmə) — Yerin dərinliyində temperaturun, təziqin və kimyəvi şəraitin dəyişməsinin təsirindən çökmə və maqmatik süxurların dəyişilmiş formalarıdır. Yer qabığını təşkil edən süxurların əsas hissəsi iki dəfə, bəzən bir neçə dəfə gah dərinliyə Yerin təkinə bataraq, gah da yuxarıya qalxaraq özlərinin ilkin formaşdığı şəraiti dəyişməli olurlar. Daha çox əhəngdaşları, gillər, bazaltlar və s. tanınmaz dərəcədə dəyişilirlər. Metamorfik süxurlar Yer səthinin 12 %-ni təşkil edir. Ümumi məlumat Məlumdur ki, plastik gil sobada bişirildikdə kərpicə, möhkəm əhəngə və ya çox bəzəkli, gözəl çini qablara çevrilir.
Metamorfik süxurlar

Yerin təkində 30–60 km dərinlikdə yüksək temperatur (400 −900 °C) və çox yüksək təziq (on minlərlə atmosfer) şəraitində milyon illər ərzində yuxarıdan daxil olan yumşaq çöküntülərdə çevrilmələr gedir. Nəticədə kiçikdənəli yumşaq çöküntülər irikristallik (0,3 −1,0 sm ölçüdə dənələr) süxurlara, görünüşü o qədər də cazibədar olmayan əhəngdaşıları isə qədim sarayları bəzəyən müxtəlif rəngli nəcib mərmərlərə çevrilir. Ala-bəzək mərmər kolleksiyasını Moskva, Sank-Peterburq, qismən də Bakı metropolitenlərinin zallarında görmək olar Metamorfik süxurlara eyni zamanda südrənli-ağ və ya yaşıl nefrit, yasəmən rəngli çaroit, gözəlliyinə və rəngarəngliyinə görə təkrarolunmaz yaşəmlər aiddir. Kareliyadan gətirilmiş möhkəm qumdaşları ilə Sank-Peterburqun küçələri döşənmişdir. Bir çox qiymətli daşlar (yaqut, nəcib şpinel və b.) da mahiyyətcə metamorfik süxurlara aiddir.
Metamorfik süxurlar

Metamorfizmin tipləri Sonuncu mövcud təsnifat belədir: Tərkibi, teksturası və quruluşu Süxurlarda olan su və ya qazlar metamorfik prosesləri sürətləndirir. Bu qazlar və məhlullar flüidlər adlanır (latınca "flüidis" — axıcı, mütəhərrik). Flüidlər sanki Yerin şirəsidir. Bu şirələr kimyəvi komponentlər və istilik daşıyaraq, Yerin təkində çox aktiv mineral çevrilmələrinin baş verməsinə səbəb olur. Süxurlarda flüidlər az olduqda metamorfik proseslər çox ləng gedir və süxurlarda ciddi dəyişilmələrin müşahidə olunması üçün milyon illər bəs etmir. Alimlər indiyədək süxurlarda dəyişilmələrə səbəb olan məhlulların və qazların mənbəyini tam aydınlığı ilə müəyyən edə bilməmişlər; hərçənd, əksər hallarda onların mənbəyi maqma hesab olunur.
Metamorfik süxurlar

Yüksək temperaturlu qazların və məhlulların təsirindən dərinliklərdə temperaturun, təziqin dəyişməsilə süxurlar yenidən kristallaşaraq mineral tərkiblərini, dənələrinin ölüçülərini, qruluşunu və bir çox xassə və xüsusiyyətlərini dəyişirlər.Metamorfik süxurlar görkəminə (teksturuna) və rəngarəngliyinə görə fərqlənir. Bu fərq həm o süxirları təşkil edən mineralların müxtəlifliyindən, həm də temperatur müxtəlifliyindən və metamorfizm prosesinin zamanca uzun sürməsindən asılıdır. Başlıca süxurəmələgətirən minerallar maqmatik süxurlara nisbətən metamorfik süxurlarda daha çox olur. Metamorfizm zamanı bu və ya digər mineralların yaranması ilkin süxurun kimyəvi tərkibindən daha çox asılıdır. Məsələn, kianit, andaluzit, silimanit, stavrolit, kordiyerit, (Al2O3 komonentlərinin yüksək miqdarı ilə səciyyələnən silikat) mineralları tərkibində xeyli miqdarda alüminium olan gillərin, epidot, hornblend, plagioklaz, klinopiroksenlər (kalsiumla zəngin silikatlar) mineralları isə əsası tərkibli maqmatik süxurların metamorfizləşməsi hesabına əmələ gəlir. Aşağı temperaturlu metamorfik süxurlar, adətən, kiçikdənəli olur.
Metamorfik süxurlar

Bu ondan irəli gəlir ki, aşağı temperaturlu proseslərdə mineralların kristallaşma sürəti kəskin aşağı düşür, lakin minerallar arasında kristallaşma sürətinə görə "çempionlar" vardır (məsələn, qranatlar və stavrolit). Bu minerallar başqalarından daha tez böyüyür və onların dənələri süxurların ümumi fonunda ölçülərinə görə seçilir. Belə mineral dənələr porfiroblastlar adlandırılır. Metamorfik süxurlarda tünd rəngli mineralların iynəvari kristalları, bir qayda olaraq, eyni bir istiqamətdə uzanır (məkanca səmtlənir). Bu cür səmtlənmə mineraləmələgəlmə proseslərində süxurda baş verən daxili gərginliklə əlaqədardır. Kristallar çalışır ki, gərginliyin istiqamətinə perpendikulyar vəziyyət tutsunlar.
Metamorfik süxurlar

Əgər süxurda tünd rəngli minerallar çoxdursa, həmin süxur nazik lövhələrə parçalanır. Yüksək temperaturlu proseslərdə flüidlərin təsirindən çox vaxt ilkin süxurların kimyəvi tərkibi, deməli, həm də mineral tərkibi dəyişir. Primitiv şəkildə qavranılmış olsa da, belə proseslər metamorfizmdən fərqli olaraq metasomatik proseslər adlanır, əmələ gəlmiş süxurlara isə metasomatitlər deyilir.Məsələyə daha dəqiq yanaşsaq, metamorfik proseslər zamanı, bir qayda olaraq, süxurlarda baş verən dəyişilmələr temperaturun (termal metamorfizm) və təziqin (dinamometamorfizm) təsirindən yaranır. İlkin süxurlarda yalnız mineroloji dəyişilmələr baş verir, kimyəvi tərkibi, demək olar ki, çox cüzi dəyişilməyə məruz qalır. Metasomatik proseslər mütləq müxtəlif dərəcədə filizdaşıyan müxtəlif temperaturlu hidrotermal məhlulların ilkin süxurlara təsirindən baş verir və bu zaman ilkin süxurların həm mineroloji, həm də kimyəvi tərkibləri köklü şəkildə dəyişilməyə məruz qalır. Metasomatik proseslər mütləq az və ya çox dərəcədə faydalı qazıntıların əmələ gəlməsilə müşahidə olunur.
Metamorfik süxurlar

Metamorfik və metasomatik süxurların bəzi əmələgəlmə məqamlarında hələ də qaranlıq məsələlər mövcuddur. Ən geniş yayılmış metamorfik süxurlar Onalar ədətən, açıq rəngli süxurlar olaraq qeyri-düzgün formalı kvars dənələrindən ibarətdir. Onlar qumdaşlarının və çimərlikdəkilərə bənzər qumların metamorfizmləşməsi nəticəsində əmələ gəlmişdir. Yerin dərinliklərinə düşərək, qumlar bir neçə milyon ildən sonra möhkəm və gözəl süxurlara çevrilə bilər. Kvarsitlərin bəzi növləri bəzək və üzlük daşları kimi istifadə olunur, lakin onların əsas kütləsi inşaat çınqıllarının hazırlanmasına sərf olunur, metallurgiyada (flüs filizləri əridərkən əlavə kimi) və şüşə istehsalında işlədilir. Dəmirli kvarsitlər cesplitlər adlandırılır (ingiliscə "jasper" — yəşəm və yunanca "litos — daş).
Metamorfik süxurlar

Bu kvarsitlərin tərkibində xeyli miqdarda dəmir oksidləri (maqnetit və hematit) olduğuna görə onlar qiymətli dəmir filizi hesab olunur. Dünyanın ən böyük dəmirli kvarsitlər yataqları Kursk Maqnit Anomaliyası (KMA), Ukraynada Krivoy Roq, Braziliyada Minas-Jeraysdır. Cespilitlər adı kvarsitlərdən tünd-boz, tünd-qonur və ya qırmızımtıl rənglərlə fərqlənir. Cespilitlər həm də bəzək daşları kimi istifadə olunur. Qneyslər zolaqlı metamorfik süxurlardı. Adətən, açıq rəngli kvars və plagioklaz zolaqları mika (biotit), amfibol, piroksen və başqa mineralların tünd rəngli zolaqları ilə növbələşir.
Metamorfik süxurlar

Qneyslər Yerdə məlum olan süxurlardan ən qədimidir. Onlar Yer qabığının qədim əyalətlərində geniş əraziləri tutur. İncə təbəqəli süxurlardı. Onların tərkibində xeyli miqdarda vərəqvari dartılmış formalı rəngli minerallar (mikalar, amfibollar və s.) iştirak etdiyinə görə asanlıqla nazık lövhələrə parçalanır. Şistlər həm çökmə, həm də maqmatik süxurların hesabına əmələ gəlir. Adi gillər metamorfizmə uğrayaraq tərkibində qranat, stavrolit və muskovit olan çox gözəl şistlərə çevrilir.
Metamorfik süxurlar

Bu ad İsveç dilində "skarn" sözündən götürülmüşdür. Fəhlələr Lonqban yatağında boş, lazımsız süxurları "skarn" adlandırmışlar. Buna səbəb yatağı öyrənən İsveç alimi Ternebomun təmasyanı maqmatik və karbonat süxurlarının hamısını "skarn" adlandırması olmuşdur. Skarnlar tərkibindəki mineralların (piroksen, epidot və s.) rəngindən asılı olaraq yaşılımtıl və ya qonuru rənglərdə olur. Skarnlar metasomatik yolla, yəni yüksək temperaturlu maqmatogen (hidrotermal) məhlulların təsirindən alümosilikat süxurları ilə karbonat süxurlarının bilavasitə təmas zonasında əmələ gəlir. Skarn proseslərinin nəticəsində skarn metasomatitlər və onların içərisində dəmir, mis, polimetal, qalay, volfram, kobalt, nikel yataqlarə əmələ gəlir.
Metamorfik süxurlar

Azərbaycanın Daşkəsən skarn-dəmir filizi (kobalt minerallaşması ilə) yatağı Qafqazda unikal yataqdır. Qreyzenlər filiz tərkibli metasomatik süxurlardı. Termin çox qədimdir. Alman mədənçiləri tərkibində kassiterit mineralı (qalay daşı) olan kiçikdənəli süxurları qreyzen adlandırmışlar. Elmi ədəbiyyatda bu termini ilk dəfə alman alimi A. Q. Verner işlətmişdir. Hazırda qreyzen dedikdə kvars-muskovit çölşpatları metasomatik süxurlar başa düşülür.
Metamorfik süxurlar

Açıq rəngli bu metasomatitlərdə gah kvars, gah çölşpatları, gah da muskovit üstünlük təşkil edir. Bu metasomatitlərdə bəzən topaz, beril və başqa minerallar iştirak edir. Qreyzenlərlə qalay, volfram və başqa nadir metal yataqları əlaqədar olur. Onların metamorfik süxurlar sırasında xüsusi yeri var. Bu süxurlar dərinlikdə çox yüksək temperatur və olduqca böyük təziq şəraitlərində yaranır. Eklogitlər tünd-qırmızı maqneziumlu qranatdan (piropdan) və almaya-yaşıl klinopiroksendən (omfasitdən) ibarətdir.
Metamorfik süxurlar

Bəzi alimlərin fikrincə, Yerin mantiyası məhs bu süxurlardan ibarətdir. Adlandırılması Metamorfik və metasomatik süxurlar, adətən, mineral tərkibinə görə təsnif edilir. Əgər kvars mütləq üstünlük təşkil edirsə, belə süxurlara kvarsitlər deyilir. Ancaq çölşpatları başqa minerallardan çıxdursa, süxurlara qneys adı verilir. Süxurda kvars və çölşpatları azdırsa və tərkibi əsasən rəngli minerallardan (amfibol, piroksen, mika və s.) təşkildirsə, süxurlara şist adı verilir. Metamorfik süxurlar yalnız klasitdən ibarət olduqda mərmər adlandırılır.
Metamorfik süxurlar

Adətən süxurların adları onları təşkil edən mineralların adları ilə ifadə olunur. Məsələn, biotit və amfiboldan ibarət olan metamorfik süxur biotit-amfibol şistlər, muskovit tərkibli kvarsitlərə muskovit kvarsitləri, çölşpatlarından, kvarsdan və klinopiroksendənibarət olan süxurlara isə klinopirosenli qneyslər və s. deyilir. Uşaqlar üçün ensiklopediya, Geologiya. Bakı.2008. Şərq-qərb. səh: 407–411
Ömər aşırımı

Ömər aşırımı — Kiçik Qafqazın Murov silsiləsində yerləşən, Azərbaycannın Kəlbəcər rayonunu Göygöllə birləşdirən mühüm dağ keçidi. Aşırımın hündürlüyü 3261 m təşkil edir. Aşırım Qarabağ müharibəsinın ən qanlı döyüşlərindən biri olan Ömər aşırımı uğrunda döyüşə şahidlik etmişdir. Geomorfologiyası Ömər aşırmı Koroğlu (3462 m) və Gamış (3724 m) zirvələri arasındadır. Mütləq yüksəkliyi 3395 metr olan yəhərvari aşırımdan ibarətdir. İstifadə müddəti may ayından sentyabrın ortalarına qədərdir.
Ömər aşırımı

Ən yaxın yaşayış məskəni — şimal istiqamətində Kürdəlilər və Pirverdilər kəndləridir. Bu istiqamətdə aşırımın 3 km-yində ilk su mənbəyi,2600 m-də Kürəkçayın mənbəyini, sonradan onun qollarından birini təşkil edən bulaqlar mövcuddur. Aşırımdan cənub istiqamətində isə su mənbəyi nisbətən yaxındadır (Maydançayın mənbəyini təşkil edən bulaqlar). Bu istiqamətdə ən yaxın yaşayış yeri Yanşaq kəndidir. Relyefin meyilliyi Ömar aşırımından etibarən hər iki istiqamətə sərt enişlidir. Ancaq yüksək keçicilik qabiliyyəti olan nəqliyyatdan istifadə olunur.
Ömər aşırımı

Xarici keçidlər "Ömər aşırmı". www.youtube.com. İstifadə tarixi: 16 oktyabr 2021. * * Ömər aşırımı "Ömər aşırımı. Məhv edilən erməni postları və Kəlbəcərdə dalğalanan üçrəngli bayrağımız". www.youtube.com.
Ateroskleroz

Ateroskleroz arteriyaların daxili hissəsinin ateroma ( lipidlər , kalsium və digər mənşəli damar daxili tıxanmalar) yığılması səbəbindən daraldığı bir xəstəlikdir. Başlanğıcda ümumiyyətlə heç bir simptom olmur. Şiddətli dövrü başladıqda isə hansı arteriyaların tıxanması təsirindən asılı olaraq koronar arteriya xəstəliyi, insult, periferik arteriya xəstəliyi və ya böyrək problemləri ilə nəticələnə bilər. Simptomlar ümumiyyətlə orta yaşa qədər özünü göstərmir. Profilaktik tədbirlərə sağlam qidalanmaq, idman etmək, siqaret çəkməmək və normal çəki saxlamaq aid olunur. Lakin xəstəlik əgər müəyyən edilərsə müalicəsi statinlər kimi xolesterolu azaltmaq üçün dərmanlar, qan təzyiqi dərmanları və ya aspirin kimi laxtalanmanı azaldan dərmanları əhatə edə bilər.
Ateroskleroz

Eləcə də müəyyən əməliyyat müdaxilə prosedurlar da həyata keçirilə bilər. İlk dəfə 1575-ci ildə təsvir olunması vəziyyətin 5000 ildən çox əvvəl insanlarda meydana gəldiyini təsəvvür etməyə imkan verir. Ateroskleroz xəstəliyinin adı səhiyyəyə ilk dəfə 1904-cü ildə F. Marşan tərəfindən tətbiq edilmişdir. 1911-ci ildə isə patoloq N. N. Aniçkov eksperimental yolla ateroskleroz xəstəliyinin əsas məzmununu öyrənmiş və göstərmişdir ki, ateroskleroz hiperlipidemiya zamanı qanda olan xolesterinlərin damar divarına infiltrasiyası nəticəsində baş verir. Ona görə də ateroskleroza bəzən Marşan-Aniçkov xəstəliyi də deyilir. Aterosklerozun yaranması və inkişafı Ateroskleroz ümumiyyətlə gənc yaşda başlayır və yaşla irəliləyir.
Ateroskleroz

Demək olar ki, bütün insanlar 65 yaşa qədər müəyyən dərəcədə təsirlənir. İnkişaf etmiş ölkələrdə ölüm və əlilliyin bir nömrəli səbəbidir.Damar divarlarında əsasən xolesterinin yığılması ən geniş yayılmış patologiyanın – ateroskleroz xəstəliyinin əmələ gəlməsinə səbəb olur. Birləşdirici toxumalarının ətrafında xüsusi lipid lövhələri yaranır. Bunun da nəticəsində damarda zədələnmə baş verir. Damarlar elastikliyini itirir, bərkiyir və toxumalarda qanın təchizı pozulur. Damarda yaranan tıxanma qanda olan yağ, xolesterin, kalsium və digər maddələrdən ibarətdir.
Ateroskleroz

Damarların daralması oksigenlə zəngin qanın bədənin hissələrinə axınını məhdudlaşdırır. Diaqnoz fiziki müayinə, elektrokardioqramma və digər üsullara əsaslanır.Qiperlipoproteinlərin nəticəsində ateroskleroz inkişaf edir. Damarların divarına xilomikronlardan başqa bütün lipoproteidlər daxil olur, lakin zülal və fosfolipidlər ilə zəngin olan α-lipoproteinlər damar divarlarında parçalanır və ya kiçik ölçüdə olduqlarına görə oraya yığılmırlar. Lakin β-Lipoproteinlərin hamısı, pre-βlipoproteidlərin bir hissəsi xolesterinlə daha zəngindir. Bu sinif lipoproteinlərin qanda miqdarının artması damarların divarının tıxanması və orada aterogen lipoproteinlərin toplanmasına gətirib çıxarır. Nəticədə ateroskleroz xəstəliyinin yaranmasına səbəb olur.
Ateroskleroz

Xolesterin mübadiləsinin pozulması ateroskleroz, öd daşı, ksantomatoz və s. xəstəliklərin əsasını təşkil edir. Ateroskleroz xəstəliyi qanda xolesterinin artması ilə müşahidə olunur. Öd daşlarının ümumi kütləsinin 90 %-ni xolesterin təşkil edir. Xolesterin normal halda ödün tərkibində məhlul halında olur. Xolesterin kristallaşaraq çöküntüyə keçməsi nəticəsində öd daşları əmələ gəlir. Aterosklerozun etio-patogenezi Əksər ürək-damar sistemi xəstəlikləri, o cümlədən də ateroskleroz üçün etioloji amillər ümumidir və bunlara risk faktorları deyilir.
Ateroskleroz

Aterosklerozun inkişafında xüsusi əhəmiyyət kəsb edən risk faktorlarına aşağıdakılar aiddirlər: psixo-emosional gərginlik və sinir amili, irsi-genetik amillər, etnik amillər, yaşın və cinsin təsiri, arterial hipertenziya, siqaret çəkmə, hipodinamiya, piylənmə, qeyri-sağlam qidalanma, maddələr mübadiləsinin ekzogen və endogen səbəblərdən pozulması, hormonal pozğunluqlar, damar dəyişiklikləri, şəkərli diabet və s. Beləliklə, polietioloji xəstəlik hesab edilən aterosklerozun inkişafında bu və ya digər dərəcədə rol oynaya biləcək bütün faktorlar nisbi olaraq 3 qrupa bölünə bilər: 1) Xarici mühit; 2) Qidalanma; 3) İrsi və ya daxili faktorlar. Aterosklerozun morfogenezi və morfologiyası Ateroskleroz xəstəliyi elastiki və əzələ-elastiki tipli arterial damarların, daha doğrusu iri və orta kalibrli arteriyaların divarında aterosklerotik düyünlərin meydana çıxması ilə xarakterizə olunur. Çox az hallarda bu düyünlərə kiçik kalibrli – əzələ tipli arteriyalarda rast gəlinir. Bir sözlə ateroskleroz ən çox və ilk növbədə döş aortasında və qarın aortasında, ürəyin tac arteriyalarında, baş beyin əsasının damar kələfində, böyrək arteriyalarında, aşağı ətraf arteriyalarında və s. meydana çıxır. Ağımtıl rəngə və bərk konsistensiyaya malik olan bu düyünlər müxtəlif ölçülü ocaqlar şəklində çox zəif sürətlə və tədricən inkişaf edir. Eyni bir xəstənin bir damarında tamamilə ayrı-ayrı inkişaf mərhələlərində olan aterosklerotik dəyişikliklər müşahidə oluna bilər.
Ateroskleroz

Aterosklerotik dəyişikliklərin hansı arterial damarda daha çox üstünlük təşkil etməsindən, bununla da əlaqədar hansı müvafiq üzv və toxumada morfoloji dəyişiklərə səbəb olmasından və klinikada müvafiq əlamətlərlə müşayiət olunmasından asılı olaraq ateroskleroz xəstəliyinin aşağıdakı klinik-morfoloji formaları ayırd edilir: Aorta forması; Ürək forması; Beyin forması; Böyrək forması; Müsariqə forması; Ətraf forması; Universal və ya müştərək (kombinə olunuş) formaAterosklerozun bu klinik-morfoloji formaları içərisində ən geniş yayılanları və daha çox klinik əhəmiyyət kəsb edənləri aorta, ürək və beyin formalarıdır. S. F. Qarayev, P. Ş. Məmmədova, A. Q. Nəbiyeva. Biokimyanın əsasları, Bakı, Təfəkkür, 2000, 359 s. A. Quliyev, T. Həsənov, S. Güləhmədov. Bioloji kimya (statika), BDU-nun nəşriyyatı, Bakı 2004. A. M. Məhərrəmov, M. Ə. Allahverdiyev. Üzvi kimya, Bakı, Bakı Universiteti nəşriyyatı, 2007, 382 s
XBT-9 kodlarının siyahısı

XBT-9 kodlarının siyahısı Xəstəliklərin Beynəlxalq Təsnifatı 10-cu baxış: I sinif. Bəzi infeksion və parazit xəstəlikləri II sinif. Yeni yarananlar III sinif. İmmun mexanizminə təsir göstərən qan xəstəlikləri, qanyaradan orqanların xəstəlikləri və digər pozuntular IV sinif. Endokrin sistemin xəstəlikləri, qidalanma və maddələr mübadiləsi pozuntusu V sinif. Psixi pozğunluq və davranış pozğunluğu VI sinif.
XBT-9 kodlarının siyahısı

Sinir sistemi xəstəlikləri VII sinif. Göz və onun əlavə aparatlarının xəstəlikləri VIII sinif. Qulaq və məməyəoxşar çıxıntısı xəstəlikləri IX sinif. Qan dövranı xəstəlikləri X sinif. Tənəffüs orqanı xəstəlikləri XI sinif. Həzm orqanları xəstəlikləri XII sinif.
XBT-9 kodlarının siyahısı

Dəri və dərialtı hüceyrə xəstəlikləri XIII sinif. Sümük-əzələ sistemi və birləşdirici toxuma xəstəlikləri XIV sinif. Sidik-tənasül sistemi xəstəlikləri XV sinif. Hamiləlik, doğum və doğumdansonrakı dövr xəstəlikləri XVII sinif. XVIII sinif.
Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası

Bu şəxslərə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının sabiq prezidenti Eldar Salayev, sabiq təhsil naziri Firudin Cəlilov, sabiq deputat Yusif Bağırzadə və başqaları nümunədir. Həmçinin Məmməd Araz, Xəlil Rza Ulutürk, İsi Məlikzadə, Həsən Məmmədov, Həsənağa Turabov və Ramiz Məlik kimi incəsənət xadimləri də partiya sıralarında olmuşdur.Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyasından ayrılmış şəxslər daha sonra öz partiyalarını təsis etmişdir. Məsələn, 1992–1993-cü illərdə partiyanın Sumqayıt Şəhər Təşkilatının sədri olmuş Abutalıb Səmədov 1993-cü ildə Azərbaycan Naminə Alyans Partiyasını, 1992–1993-cü illərdə partiya rəhbərliyində təmsil olunmuş Vilayət Quliyev, Mübariz Qurbanlı, Qabil Hüseynli, Gündüz Cəlilov, Vaqif Kərimov və başqaları 1993-cü ildə Azərbaycan Demokratik İstiqlal Partiyasını, partiyanın 1996–1998-ci illərdə baş katibi olmuş Elşad Musayev 2003-cü ildə Böyük Azərbaycan Partiyasını, partiyanın ikinci sədri olmuş Əli Əliyev 2005-ci ildə Vətəndaş və İnkişaf Partiyasını, 1998–2003-cü illərdə partiyanın sədr müavini olmuş İlqar Məmmədov isə 2009-cu ildə Respublikaçı Alternativ Hərəkatını təsis etmişdir.Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyasını Mərkəzi Seçki Komissiyasında 1993–1995-ci illərdə hüquqşünas Fuad Ağayev, 1998–2000-ci illərdə Altay Hüseynov, 2000–2003-cü illərdə Etibar Ələsgərov və Elşad Qurbanov, 2003–2005-ci illərdə isə Asəf Əliyev və Arzuxan Əlizadə təmsil etmişdir. Yaradılması 1991-ci il tarixində Azərbaycan Xalq Cəbhəsi daxilində fikir ayrılıqları yaşanmış və bir qrup şəxs Etibar Məmmədov ətrafında birləşmişdir. Etibar Məmmədov və onu dəstəkləyən bir qrup şəxs yeni siyasi partiya — Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyasının Təşkilat Komitəsini yaratmışdır. Bu barədə 15 oktyabr 1991-ci il tarixində Azərbaycan Televiziyası ekranlarından Təşkilat Komitəsinin Bəyənnaması elan olunmuşdur. Növbəti gün isə Etibar Məmmədovun çap etdirdiyi "Millət" qəzetinin sınaq nəşrində məlumat dərc olunmuşdur.
Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası

Təşkilat Komitəsinə Etibar Məmmədov, Şadman Hüseyn, Nazim İmanov, Vilayət Quliyev, Eldar Salayev, şair Məmməd Araz kimi şəxslər də olmuşdur. 15 may dövlət çevrilişinin nəticəsi olaraq Ayaz Mütəllibov hakimiyyətdən uzaqlaşdırılmlş və Azərbaycan Xalq Cəbhəsi hakimiyyəti ələ almışdır. İlk zamanlarda Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin qurucu üzvü və İdarə Heyətinin üzvü Etibar Məmmədov baş verən proseslərdə Azərbaycan Xalq Cəbhəsini dəstəkləsə də, zaman keçdikcə onun fikirləri dəyişmişdir. Etibar Məmmədov rəhbərliyində bir qrup şəxs Azərbaycan Xalq Cəbhəsini siyasi səriştəsizlikdə, yanlış kadr seçimlərində, kadr seçimində tanışlıq amilinin işə salınmasında, avtoritarlaşma və müxalif fikrə dözümsüzlüklə ittiham edərək Azərbaycan Xalq Cəbhəsinə olan dəstəyini geri çəkmişdir.Çevrilişdən sonra yenidən təşkil olunan Mərkəzi Seçki Komissiyasında bütün nüfuzlu siyasi təşkilatlara yer verilməsi nəzərdə tutulurdu. Bu səbəbdən də yeni yaranmaqda olan Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyasından bir nəfər – Fuad Ağayev Mərkəzi Seçki Komissiyasının üzvü seçilmişdir.Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası Təşkilat Komitəsi 3 iyul 1992-ci il tarixinə qurultay çağırmışdır. 3 iyul 1992-ci il tarixində Bakıda, Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının binasında partiyanın Təsis Qurultayı keçirilmişdir. Qurultayın ilk günündə sabiq dövlət katibi, sabiq baş nazir Pənah Hüseyn tərəfindən prezident Əbülfəz Elçibəyin təbrik məktubu oxunmuşdur.Qurultayın 2-ci günündə təbrik üçün Müstəqil Azərbaycan Partiyasının adından sədr Nizami Süleymanov, Azərbaycan Demokrat Partiyasının adından sədr Sərdar Cəlaloğlu, Azərbaycan İslam Partiyasının adından sədr Hacı Əlikram, siyasətçi Qurban Məmmədov, Azərbaycan Sosial Demokrat Partiyası adından Zərdüşt Əlizadə, Azərbaycan Ana Torpaq Partiyası adından sədr Rövşən Qəmbər, "20 Yanvar" və Azərbaycan–Polşa cəmiyyətlərinin sədrləri iştirak etmişdir.
Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası

Həmçinin, Azərbaycan Azad Həmkarlar Birliyinin sədri Nemət Pənahlı da təbrik məktubu göndərmişdir. Qurultayın gedişatı zamanı Etibar Məmmədov öz şəxsi qəzeti olan "Millət" qəzetinin partiyanın rəsmi mətbuat orqanına çevriləcəyini elan etmişdir. Qurultayın ikinci günündə nizamnamə səsə qoyulmuş, iştirak edən 482 nəfərin yekdil qərarı ilə nizamnamə qəbul olunmuşdur. Daha sonra qurultay nümayəndələri arasından 7 nəfərdən ibarət seçki komissiyası təşkil olunmuş, Mərkəzi Nəzarət-Təftiş Komitəsinin üzv sayısı səsvermə ilə 15 nəfərdən olması qərara alınmışdır. Nizamnaməyə əsasən, partiya sədrliyinə namizədlər elan olunmalı və namizədlər sədr seçiləcəyi təqdirdə təyin edəcəkləri müavinləri açıqlamalı idilər. Qurultay iştirakçılarının təklifi ilə sədrliyə Etibar Məmmədov namizəd olmuşdur. Qurultay iştirakçıları arasından Şadman Hüseyn və Nazim İmanovun namizədliyi də təklif olunmuşdur.
Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası

Lakin Nazim İmanov çıxış edərək özünün və Şadman Hüseynin namizədliyini geri götürdüyünü və Etibar Məmmədovun namizədliyini dəstəklədiklərini elan etmişdir. Tək namizəd olaraq seçkiyə qatılan Etibar Məmmədov sədr müavini olaraq Nazim İmanovun adını açıqlamışdır. Qurultay iştirakçıları Şadman Hüseynin də sədr müavinliyə namizədliyini istəsə də, o Gəncədə yaşadığı üçün və Milli Məclisin üzvü olduğu üçün namizəd olmamışdır. Qurultay sədarətinə qəbul olan ərizəyə əsasən Təşkilat Komitəsinin üzvləri Mərkəzi Şuraya namizəd siyahısına salınmışdır. Ardınca səsvermə ilə partiyanın emblemi seçilmişdir. Əməkdar rəssam Zaur Kantemirovun həmmüəlifi olduğu emblem dairə şəklində, qalxan formasında və Azərbaycan bayrağı rənglərini daşıyır. Nazim İmanov rənglər bayraqdan götürüldüyünü, ağ rəngin isə paklığı ifadə etdiyini açıqlamışdır.
Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası

Qurultayda ağ fonda "Azərbaycan MİP" yazan, qırmızı ay-ulduzlu, məşəl formasında sarı rəngdə nöqtəsi əvəzinə dalğalanan üçrəngli bayraq olan "İ" hərfi yazılmış alternativ emblem də seçilmişdir.Qurultayın ikinci günündə rəhbər orqanlara və sədrliyə seçkilər keçirilmişdir. Qurultaya nümayəndə seçilən 503 nəfərdən qurultayda 486-sı iştirak etmişdir. Onlardan 421 nəfəri seçkilərdə iştirak etmiş, tək namizəd olan Etibar Məmmədov lehinə 419 səs, əleyhinə isə 3 səs verilmişdir. Sədr müavinliyinə namizəd Nazim İmanovun lehinə 416 səs, əleyhinə isə 5 səs verilmişdir. Beləliklə Etibar Məmmədov Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyasının sədri, Nazim İmanov isə sədrinin müavini seçilmişdir.Qurultayın davamında 1-i qadın, 14-ü kişi olmaqla 15 nəfər Mərkəzi Nəzarət-Təftiş Komissiyasına üzvü seçilmişdir. Onlar sırasında professor Həsən Balıyev, siyasətçi Elşad Musayev kimi şəxslər də olub.Qurultayda partiyanın ilk Mərkəzi Şurasına üzvlər seçilmişdir, onlar da öz aralarından Siyasi Şura üzvlərini seçmişdir ki, bu üzvlərin siyahısı aşağıdakı kimi idi: Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyasının Təsis Qurultayından 13–14 gün sonra, 17 iyul 1992-ci il tarixində partiya Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən 1 nömrəli şəhadətnamə ilə rəsmi dövlət qeydiyyatına alınmışdır. Beləliklə, 71 illik təkpartiyalı sistem tarixə qovuşmuş və müstəqil Azərbaycan Respublikasının ilk rəsmi siyasi partiyası fəaliyyətə başlamışdır.
Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası

Etibar Məmmədov dövrü (1992–2004) 4 iyul 1992-ci il tarixli Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyasının Təsis Qurultayında Etibar Məmmədov sədr seçilmişdir. Lakin ötən 1 il ərzində partiya sıralarına qatılan insanların sayısı artdıqca partiyadakı təmsiliyyət prinsipinin ədalətsizliklə nəticələnməməsi üçün növbədənkənar qurultay çağırmışdır. Növbədənkənar qurultaya az müddət qalmış Azərbaycanda siyasi xaos yaranmışdır. Belə ki, 4 iyun Gəncə qiyamı və ardınca hakimiyyət dəyişikliyi baş vermiş, Yeni Azərbaycan Partiyası sədri Heydər Əliyev Azərbaycan Ali Sovetinin sədri və prezidentin səlahiyyətlərini müvəqqəti icra edən şəxs vəzifəsinə seçilmişdir. Bu hakimiyyət dəyişikliyi Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası daxilində müzakirələrə səbəb olmuş, Heydər Əliyev isə qeyri-rəsmi olaraq partiya sədri Etibar Məmmədova və partiya üzvlərinə hakimiyyətdə təmsil olunmağı təklif etmişdir. Partiya daxili müzakirələr nəticəsində təmsil olunmağı dəstəkləyənlər — Babək Hüseynov, Vaqif Kərimov, Qabil Hüseynli, Mübariz Qurbanlı, Vilayət Quliyev, Eldar Salayev, Elçin Əfəndiyev və başqaları partiyadan istefa verərək Azərbaycan Demokratik İstiqlal Partiyasını təsis etmişdir. Əleyhdarlar Nazim İmanov, Fuad Ağayev, İsa Məmmədov, Bəxtiyar Nəcəfov kimi şəxslər olmuşdur.
Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası

Bu hadisələrdən sonra qurulan I Heydər Əliyev hökumətində Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası üzvləri təmsil olunmasa da, yeni qurulan Azərbaycan Demokratik İstiqlal Partiyası üzvləri müxtəlif vəzifələrə təyin olunmuşdur.Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyasının yaradılması prosesində iştirak etmiş və Sumqayıt şəhər təşkilatının sədri olmuş Abutalıb Səmədov 1993-cü ilin may ayında partiyadan istefa vermişdir. O, 1994-cü ilin oktyabrında Azərbaycan Naminə Alyans Partiyasının Təşkilat Komitəsini təsis etmiş və ona rəhbərlik etmişdir.Növbədənkənar qurultay 4–5 sentyabr 1993-cü il tarixlərində Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında keçirilmişdir. Qurultaya seçilmiş 47-si qadın, 377-si kişi olmaqla 424 qurultay nümayəndəsi qurultayda iştirak etmişdir. Onlardan 155-i partiyanın ilk qurultayının da nümayəndəsi olmuşdur. Qurultayın açılışında sədr Etibar Məmmədov mövcud siyasi vəziyyətə şərhini və tənqidlərini bildirmiş, qurultayın siyasi vəziyyətlə əlaqədar olmadığını bildirmişdir. Belə ki, o, ilk qurultay dövründə partiyanın 4806 nəfər olan üzv sayının hazırda 34028 nəfər olduğunu bildirmiş, belə vəziyyətdə isə təmsiliyyətdə ədalətsizliyin yarandığı üçün növbədənkənar qurultay çağrıldığını açıqlamışdır.Azərbaycan Milli İstilal Partiyası hakimiyyət dəyişikliyi sonrası nazir vəzifəsindən azad edilmiş Firudin Cəlilovu partiya sıralarına dəvət etmiş və o, bu təklifi qəbul etmişdir. Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası 1995-ci il parlament seçkilərində həm çoxmandatlı, həm təkmandatlı seçki dairələri üzrə seçkilərə qatılmışdır.
Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası

Partiyanın 78 namizədindən 33-ü qeydiyyata alınmışdır. Partiyanın proporsional seçki üzrə vahid namizəd siyahısında 1-ci sırada sədr Etibar Məmmədov, ikinci sırada sədr müavini Nazim İmanov, 3-cü sırada Şadman Hüseyn, 6-cı sırada Firudin Cəlilovun adı yazılmışdı. Proporsional seçki üzrə Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyasının vahid namizədlər siyahısı aşağıdakı kimi idi:Proporsional seçkiləri qatılmış 8 partiyadan biri olan Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası bu seçkilərdə 331865 səs (9.3%) səs toplayaraq proporsional seçkiləri Yeni Azərbaycan Partiyası və Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının ardınca 3-cü sırada tamamlamışdır. Beləliklə, partiya 25 çoxmandatlı seçki dairəsi üzrə 3 mandat qazanmışdır, seçilən deputatlar siyahıya liderlik edən 3 şəxs — Etibar Məmmədov, Nazim İmanov və Şadman Hüseyn olmuşdur. Birmandatlı seçki dairələri üzrə Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası seçkilərə 78 namizədlı qatılsa da, onlardan yalnız 33-ü rəsmi qeydiyyata alınmışdır. 33 namizədlə birmandatla seçki dairələri üzrə seçkiyə qatılan partiya Yeni Azərbaycan Partiyası və Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının ardından ən çox deputata sahib olan partiya olmuşdur.Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası 1995-ci ildə ilk dəfə keçirilmiş Naxçıvan Ali Məclisinə seçkilərdə bir namizədlə iştirak etmişdir, lakin mandat qazana bilməmişdir.Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası 4 fevral 1996-cı il tarixli təkrar parlament seçkilərində də iştirak etmişdir. AMİP-in təşkilati işlər üzrə katibi Elşad Musayev 21 saylı Binəqədi seçki dairəsi üzrə seçkilərin ikinci turuna, yəni 18 fevral 1996-cı il tarixli təkrar parlament seçkisində Toğrul İbrahimli ilə yarışmış və məğlub olmuşdur.Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası Azərbaycan Milli Məclisinin I çağırışı ərzində deputat transferləri də etmişdir.