Nesorin’ny sefo distrika ny solomaso fotsiny ary nivandraka an’ity lehilahy lehibe mendrika haja izy citoyen frantsay ianao , hoy ny teninao. Malagasy anefa no fijeriko anao. Nahoana no mianatra na manao 375- ny haratsian-toetran’ny colons frantsay izay mampijaly sy mangalatra amin’ny malagasy ianao ? Tsy mangoraka azy ireo ve ianao ? Tsy menatra koa ? Ny colons frantsay, ary izy ireo ihany, fa tsy ny mpampiasa hafa toy ny grika, na anglisy, na karana sy sinoa, no ratsy fitondra ny mpiasany, izay sady tsy manome koa afa-tsy karama ambany dia ambany, nefa mangataka mpiasa amin’ny fanjakana toa anao izao! 380 tsy mangataka mpiasa amin’ny fanjakana ireo olona ireo, satria ny mpiasany koa dia tsy miala aminy rahateo. Ianao malagasy, citoyen frantsay sy ny colons frantsay ihany no ilaozan’ny mpiasany, satria ratsy fitondra azy. Omeo karama tsara ara-potoana ny mpiasanao dia hipetraka tsara eo arninao izy ireo. Ankona fotsiny ingahy lehibe, tsy nampoiziny izay niseho. Tsy nahateny afa-tsy fialan-tsiny tsotra dia tsotra izy. Dia nataony veloma ny sefo distrika. 385 taoriana kelin’izany andro izany, dia tonga hanao fitsidiham-paritany ny lefitry ny administrateur supérieur lehiben’ny région. Niova, tsy mitovy tamin’ny fotoana talohan’ny niakaran’ny tafika anglisy teto madagasikara, ny fihetsiky ny mpanjana-tany teo amin’ny fitondrana ny malagasy, hita ho nihetsiketsika izy rehetra ary nivoaka matetika hatrany ambanivohitra ny tompon’andraikitra frantsay isan’ambaratongam-pitondrana 390. Rehetra, amin’izany fivezivezen’ny lehibe izany, dia saiky tsy mandika volana ny fitsidihana an’ireo manampahefana malagasy, amin’ny sampan-draharaha samihafa dokotera, mpampianatra, mpiasan’ny paositra, mpiasan’ny fambolena sy ny sisa ! Eny an-dàlana eny matetika, raha misy sarety somary mibahambahana, dia mijanona izy ireo ary voan’ny teha-maina sy daka ilay mpitondra sarety ! 395 dia toy izany koa no nanjo izay mifanena aminy tsy mipao-tsatroka, na ny mpitondra bisikileta tsy misy jiro mirehitra amin’ny hariva maizim-bava vilany. Toga handalo tao ankazotsara àry ingahy lehiben’ny région. Zava-droa loha no tena nozahany sy nahatezitra azy hijery ny caisse- nao aloha isika, hoy izy niditra tao amin’ny biraon’ny agent spécial izay lefitry ny 400- sefo distrika kanefa tsy misy tompon-toerana raikitra. Dia niantso ilay fonksionera malagasy nampiandraiketiny an’io asa io ny sefo distrika fa angaha moa, hoy izy nitrerona sy taitra omenao tanan’io fonksionera indigène io ny lakilen’ny coffre ? Indroa aho, monsieur l’administrateur supérieur, araka ny fangatahako, no nomenareo 405. Mpanampy hanao io asa io ny anankiray efa zokinjokiny ary ilay faharoa kosa dia mbola tanora -nahagaga ahy ny nandehandehanan’izy io taty, kanefa miaramila any ambany faneva no toera- mendrika azy. Vao maika gaga aho, fa tsy misy nahay na inona na inona izy ireo tamin’ny asany. Io fonksionera malagasy io kosa, dia itokiako ny fahaizany sy ny fahamarinany. Ataovy azafady, hoy izy nanohy ny teniny, ny inspection-nao fa izaho no tompon’andraikitra amin’ny fahabangan’ny vola mety hiseho. 410 nahoana no tsy nampandre anay izao fanapahan-kevitrao izao akory ianao ? Nahoana no tsy nangataka alàlana mialoha ? Tsy manan-teny hafa ivelan’izay efa voalazako aho , andriamatoa l’administrateur supérieur. Dia nangina tsy niteny intsony ny sefo distrika momba ny vary indray izao no anisan’ny anton-diako ho jereko. Firy taonina no anjaran’ny 415. Distrikanao ary firy taonina no efa lasa any antananarivo, hoy ihany ingahy lehibe somary vinitra andriamatoa l’administrateur supérieur, mibaribary loatra eto ny momba ity vary ity, ny haratsianareo mangalatra amin’ny malagasy hianareo, vous volez les malgaches ! Naverimberiny sy naely hatraiza hatraiza ny kabarin’ny ministra soustelle, nilazany fa hovidina iraimbilanja ny kilaon’ny varin’ny mpamboly any amin’ny toerana rehetra izay hivarotana azy. Novanareo anefa izany fa hatreo