Raha tsy mahazo fanampiana avy any ivelany isika, dia tsy maintsy miantehatra amin’ny herintsika sy ny fahaizantsika. Seta raha azoko tsara ny tianao ambara, dia tsy misy fanampiana antenaina ho azo avy any ivelany izany. Rakotobe ka inona no nilazanao fa hanampy antsika i amerika sy afrika atsimo? Seta ingahy rakotondravao jean baptiste izao vao nilaza tamiko ny vokatry ny fihaonanao tamin’ny konsily anglisy. Ravelonahina hendratra aza miresaka amiko kely akory momba an- drakotondravao ny ataony dia tsy manao hafa tsy mitsikilo ahy, ary mitsikera ahy amin’zay ataoko rehetra. Toany ataonareo izao koa e! Rakotobe tezitra mila fanazavana avy aminao izahay r’ingahy ravelonahina mba hampilamina ny sainay. Hiatrehanay ny ady izay ho atao. Ravelonahina tezitra mirintona andeha hivoaka no sakanan’i seta sss! Seta tsy mivoaka eto ianaor’ingahy ravelonahina, raha tsy milaza aminay mazava tsarany zava-ntranga marina tany amin’ny konsily tany. Ny resantsika sy ianao koa mbola tsy vita. Ravelonahina an. Izaho izany no hiadianareo? Rakotobe tsy miady aminao izahay fa te ahafantatra ny marina fotsiny. Seta araka ny baiko nomenao ahy hanapaka ny jiron’ny e. E. M. Aoantelomita, aiza ny fitaovam- piadiana ho entinay amin’izany? Handeha tanam-polo ve izahay? Tsy izany ve no mitonon-tena toa lolofotsy eo anatrehan’ny fahavalo? Ravelonahina tsy mitovy amin’ny lehiben’ny sureté général baron ve izao fihetsikareo izao? Rakotobe manao azafady aminao r’ingahy ravelonahina, fangatahana tsotra no nataonay taminao hilazanao ny marina aminay, fa ianao no manasaro-javatra, ary tsy mety ny ampitovianao anay amin’ny biby olona. Baron nalefa aty madagasikara hanapotika ny tolom-panafahana, ka manararaotra ny fahefany mba hampijaliana ny tia tanindrazana, ka aza averina intsony izay fampitahana izay fa mahatonga ny saina hieritreritra zavatra hafa. Seta tsory fotsiny aminay ny zava-nitranga marina mba hilaminan’ny sainay. Mangina ravelonahina nihaona tamin’ny konsily angilisy aho, nangataka raha manaiky hanampy ny malagasy izy, nefa dia vali-boraingina no nataony fa tsy afaka hanao izany izy. Rakotobe izaho aloha tsy dia gaga amin’izany fihetsiky nyanglisy izany, satria tamin’ny taona 1890 dia efa nifanome tanana ny frantsay sy ny anglisy tamin’ny nanaovana protectorat an’i madagasikara. Seta inona izany r’ingahy rakotobe? ! Rakotobe ilay fifanarahan’ny angilisy sy ny frantsay izay nanome alalana an’i frantsa hanao pretoctorat an’i madagasikara, ka nifanekena fa i madagasikara ho an’i frantsa ary i nigeria sy zanzibar ho an’i angletera. Seta hay! Hein! Koa nanao ahoana ny fihaonanao tamin’ny konsilin’i afrika atsimo. Ravelonahina nanontany azy aho raha naharay filazana avy amin’ny governemantany izy mikasika ny hanampiana an’i madagasikara, nefa dia novaliany fa mbola tsy misy an’izany. Seta dia inona no nataonao? Ravelonahina avy hatrany aho dia nadroso hevitra taminy fa mila fanampiana ara-pitaovana ny malagasy hanaovany tolom-piavotana. Ka afaka hanao izany ve izy sa tsia? Seta nanaiky ve izy? Ravelonahina fanontaniana no nasetriny ny fangatahako inona avy ny fiadiana ilainareo hoy izy. Moa ve manana miaramila ampy fahaizana hampiasa fiadiana moderina ianareo? Tsy namaly ny teniny aho fa nanontany azy tsotra, na afaka hanampy ny malagasy izy na tsia. Rakotobe tsy karazana fisokirana anao ihany ve izany fanontaniana izany? Ravelonahina izay no tsy namaliako azy. Seta dia inona no valin-teninao? Ravelonahina amin’izao fotoana izao dia tsy mbola afaka hanampy anareo izahay fa mbola misy zava-manahirana an’afrika atsimo, mahandrasa kely aloha. Seta tsy afaka hanampy izany izy. Fa tsy izay araka ny nolazainao taminay. Ravelonahina hanampy izy, fa mandrasa kely aloha ho izy.