Asandratray tokoa ilay fanolorona an’i madagasikara ho an’ i kristy hoy ndrembaliha. Fa ny fenitra tratrarinay dia ny hanomana fahalalana ny olona hisafidy izay antokom- pinoana tiany. Fanajana ny zon’ ny tsirairay avy izany, fa tsy fanoherana an’ andriamanitra akory ary nahoana moa ianareo no manaratsy an’i mose sauvage sy rahaingo. 34 talata 16 febroary 1971, iv lah 4436 tsy manaratsy azy izahay, fa milaza kosa ny fahadisoan’ny zava -bitany. Ny manaratsy dia manendrikendrika, volamena no setry ho tavilotra. Ny mitanisa ny tsy mety kosa dia fitsanganana ho vavolombelon’ny fahamarinana. Raha tena tia ny fiangonana ianao, na ny firenena, tsy maintsy aposakao ny tsi- fahombiazana hita eo amin’ny mpitondra azy, mba ahazoan’ izy ireo manova ny famindrany ka hihaino anareo va ry rahaigo? Olon- kendry azo totoana anie izy ireo e! Na niezaka nandrehitra jiro tao anaty haizina aza anefa ry ndrembaliha sy ny namany, olona azo isaina no atsilony. Ny maro dia nivarilavo atody ve haninana ny vato, hoy ny sasany nahoana anefa isika no hanohitra vazaha, kanefa fanjaitra iray aza tsy vitantsika? Hoy ny fohy fisainana fa vetivety foana dia voatsangana ilay sekoly vaovao nentinay naninana ny sekolim- bahoaka niadidin dravalo. Sekoly tsy an’ny fanjakana izy ity, kanefa nampiasaiko hanorenana azy ny fitaovam panjakana. Notereko hihady fototra sy handatsa- biriky ny vatan-dehilahy mpandoa karatra. Norahonako dimy andro an- tranomaizina izay tsy nahavita ny anjara asany. Nobitsihiko mangina rainivelo hanaratsy ny laicité eo imasom- bahoaka. Ny mpila ranondranony toa an-dry rainivelo foana ve? Kabary voaravaka hain- teny sy ohabolana no nampiasainy ka naharikoriko ny besinimaro efa nabaribarin’ny sefo tamintsika, hoy izy ry ambanilanitra, hoy izy , fa ny laicité dia fihatahana amin’ andriamanitra. Raha izany, nahoana isika no hitono tena toa lolofotsy? Sao dia vorom- bazaha mitelim-bitsika lahy ka ny vilany sisa sasàna? Sao lahiantitra kendam-bodiakoho, nahazo fanajana vao mivadi-boamaso? Sao dia banga nihinan-kitoza, tsirony no notadiavina ka ivy no tombom-barotra? Sao dia ilay naka rivotra tany mandridrano, takolaka niroraka no nantenaina, kanjo atodintazo no nentina nody. Ny pedagozian-drabefilatro volana vitsivitsy monja no nifofotra ny fokonolona dia vita kalamina ilay sekolinay. Napetraky mose sauvage tamiko ny andraikitra momba ny fanokafana azy. Indray andro maninjitra izahay mbamin- dry rainivelo nitady izay ho anaran’ity sekoly vaovao ity foana. 35 alarobia 17 febroary 1971, iv lah 4437 lanjan’akotry avokoa na ny sain’ity rainivelo ity na ny fahendreny. Tononiny daholo izao anarana hitsin’ny vavany rehetra izao. Nasesiny aloha ny voninkazo sekoly mafikely, sekoly dalia notanisainy indray ny vorona sekoly tsikirity, sekoly fodilahimena tsy takany fa ny anaran-tsekoly anie ka tokony hifandray tendro amin’ny fanabeazana sy ny fitiavan- tanindrazana. Na izaho koa aza anefa tsy nahatsapa izany. Vao nohasohasoin-dry zareo notabla aho dia nanaiky an-jamba ny heviny. Hoy ny anankiray tamin’izy ireo. Andeha hatao grefy ny anaran’ny mose sauvage sy ragova, satria izy ireo no vy nahitana sy angady nananana. Ny sekoly dia hampitondraina ny anarana hoe saingona natomboka amin’ny litera s, izany ho fanajana an’i mose sauvage. Noravahana tapa-teny hooe aingo ; ho fanomezam-boninahitra an’i mose rahaingo. Nirefodrefotra ny tehaka ho ela velona anie ny sekoly saigona hoy ny akoralava. Nitsangana indray rainivelo hanampy teny ny sekolintsika tsy mba kaozatry ny laisité toa ny an-dravalo, fa saingona sady botrabotra, noho ny fiankinany amin’ilay nahary izao rehetra izao. Vao mainka nitombo ny antsoantso sy tabataba. Fa taty ivelany dia be no dangin’ny hehy, raha nipaka tao an-tsofiny ny anarana hoe sekoly saingona nifamaly saika hifamely totohondry i beravony sy kotomanga raha tsy hotely gasy leity ka ampitondraina ny anarana hoe saingona , hoy beravony akombony ny vavan’ialahy fa tsy misy fantatr’ialahy ny momba izany, hoy i kotomanga ialahy no maivan-tsaina, hoy beravony, hany ka bibilava mamelon-tsoratra avy no asondrotr’ialahy ho amalona ny omby mifahin’ambatomanga leity no lazaina ho saingona fa tsy ny sekoly à! Mpomba an-dry ravalo izany ialahy? Eny, satria tsy afa-mitaha amin’ny sekoliny ny sekolinareo. Iza anefa no ho mpampianatra amin’izato sekoly saingona ?