Nitroatra ihany ny hambom-pon-dehilahy tao aminy, nefa ho aiza ? Moa ny fipololotran’ny herin’ny fitiavana azo tohaina ? Fa na ny haram-bato be aza voazerany, ny tany voahonjony, mainka fa ny hevitra ? Voin-tenan’izay te hionona, hadalan’izay te hanadino, fa ny fahatsiarovana afafin’ny fitiavana tsy mba voaelon’ny haitraitran’ny saina. Petsa foana izay irarahany. Noro ! Alo-jazavavy nandrebireby loatra ny eritreriny. Samborin-tsy azo, avela manaraka hatrany ; andrasan-tsy antenaina, avela tsy foy. Ary arakaraka ny andavany no toa mahamanitra ny tandindony, arakaraka ny isitrihany no mampamelovelo ny endriny. Satriny ho hitany eo mandrakariva ! Rahoviana indray anefa izy vao mba ho hitany ? Ity zazavavy koa mba velon’eritreritra amin’izay hasiany ny fony. Toa olon-dresy te hibaboka avy hatrany, nefa koa toa mbola te handanjalanja ny vaikam-pitiavana aposaka eo anoloany, toa te hiambina hatramin’ny farany ny hasin’ny tenany, ka tsy te hivaro-mora ny fitiavany amin-tsiaka tokana! Ny hany nanelingelina ny sainy dia izay mbola hataon’i ketaka, araka iny nolazainy iny! Te hihaona amin-drabe àry izy, nefa tsy fantany izay hambarany aminy. Te hihaona fa tsy te ho voafatotra. Aiza no mba hifanatrehany amin’iny tovolahy iny? Ny tsena no ambohi-pihaonan’ny lafivalo, indrindra amin’iny fiakaran’ny vokatra iny. Tsy maintsy ho fararanon’olona koa eo. Roa ny tsenan’ny vakinankaratra, tamin’izay, dia ny tsenan’alakamisy akaikin’anjanapara sy ny tsenan’asabotsy teo ambohitrinibe. Noho ny fahaizan’andrianampoinimerina nandrindra sy nandamina ny fihariana, tamin’izany, dia nanjary rafitra lehibe nifehy ny toe-karena ny tsena. Tamin’imerina enin-toko no nanorenany azy, ary tsy tany ivelany intsony toy ny fihaonana, fa teo afovoan-tanàna, ka ny tsenan’antananarivo no nalaza indrindra. Hatramin’ny niforonany dia nanomboka nanana ny lanjany teo amin’ny fiainan’ny malagasy ny vola, fa tsy nitoetra fotsiny ho fanasinana andriana ihany. Nihamarim-pototra hatrany ny fandrefesana sy ny fandanjana. Nihalevona tsikelikely kosa ny takalo sy ny varotra olona tany ana-hebakeban-tany tany, izay nanjakan’ny mpijirika tokoa. Anisan’ny fihaonana natahoran’ny olona indrindra ny tany ampamoizankova18. Tamin’ny voalohany, voadidy ny mamonjy tsena, mba hanerena an-kolaka ny mponina hamokatra ; eo rahateo no natao famakiana kabary. Hany ka tonga eo ny isam-poko, mba hanakalo ny zavatra ananany. Dia nihaingo fatratra ny olona mamonjy tsena, sady hifankahita amin’ny havana aman- tsakaiza avy amin’ny faritra samihafa. Indro ny tsenan’asabotsin’ambohitrinibe, ilay tsenaben’ny vakinankaratra tamin’izany andro izany, feno vahoaka sesehena. Teo amin’io toeram-pianaram-bahoaka eo tsivatranikamo eo indrindra no nisy ny tsena, tamin’izay. Fararano ny taona, ka be ny te hividy, be ny te hivarotra, ary be ny te hanakalo. Tafahaona teny ny mpihavana, tafaraka koa ny mpisakaiza, ka korana lava tsy nisy farany. Maro ireny, fa iretsy tovovavy anan-kiroa iretsy ange no mba tazano e ! Nahavariana ery ny nijery ny fihetsiny. Ny tanany mikofokofoka ery manazava zavatra ary ny tenany amin’izany miolikolika zary manaraka ny gadon’ilay zavatra tantarainy. Fihetsika re izany ! Ny feony henoina miangolangola somary matsetsatsetsaka izay. Izany izy roa raha mihomehy, miangolavaitra aok’izany. Asiany amin’ilay tsiky malefaka, rehefa revo miteny iny, dia samy manontona totohondry kely eo amin’ny felatanany no mirona mankany. Aoka e ! Avy eo miara-mihimokimoky ny hehy sy mijery mitsipelapelatra eny ihany ! Mba manga lahy izao tafasiry izao ! Fa dia resaka inona loatra izy izany no dia manitra ery ? Ndeha antomory ange ! Randriakakiko ô ! Aza ampijaliana aky izy, fa mahonena! Hoy ilay iray mbola nitokelaka, niseho niangavy. Dia tsy mba malahelo ve retsy ny fon-dry amin’izy izany nakorain’ny olona nihosim-potaka tao an-tanimbary sy izy nitontan’ny vary tao an-tatatra izany ? An ? Indry aky halako ka ! Dia revo nihomehy indray izy roa ka toroy hevitra ary aho, ry ketaka ! Hoy ilay faharoa. Tsy hitako mihitsy ange izay hataoko e !