Mpisolovava poezia azafady, andriamatoa prezida, fa mba hiteny indraim-bava ! Miala tsiny aloha fa tohatry ny sangy mihoatra ny loha, ka hivolan-tsy sazoka, satria manavak-vaka ankitsirano ny praozy ary mihevi-tena ho tokana aman-tany. Fa inona moa ny poezia ? Asa soratra narafitra sy narindra amin’andalana sy amin’andininy, fehezim-pitsipika amin’ny fingadona sy amin’ny fiadiana rima. Teny malagasy madiorano no ao anatiny, ary izay fonosiny mandrakariva dia vetsovetso mampisondrotra fanahy sy mampamelovelo fo. Velona sy miaina ny teny, ka na ny riba tranainy aza, amin’ny maro, dia miova endrika ho riba vao izay mitahiry kosa ao anatiny ny fanahin’ny vakoka niaviany. Prezida an’ny mpisolovava ny praozy ny fandaharana. Mpisolovava praozy fa karajia ve no hotariavina hanarivàna ny andro, na safarin’ny tia be olakolaka no hilaza ny rofatra ho nampalesina ? Tsy izay hosoran-tantely akory no mamy hoditra ; tsy izay hosoran-tsakay no lazain-tsy satry ho mangidy. Fa firifiry akory moa no salama finaritra tsy miova, kanefa nompan-ko faty, ho fohy andro. Efa nisy fary manga lava vany ka nenti-niolotra amin’ny katsaka nibaby kamban-droa. Hafa ny fito vala firain’ny vava ; hafa ny ariary zato nofisi-matory ; ny hani-bary tsy mba harena ka hitsero izay sodokan’izany. Koa aoka samy haka ny toerany, fa aza ampidirina an-dapa ny tokony ho eny an-jorom-bala. Fa misy inona akory ity poezia vao teraka omaly, tsy hilazana afa-tsy nofinofy sy vinany any anaty habakabaka any fotsiny ? Prezida an’ny mpisolovava ny poezia indray izao. Mpisolovava poezia ndeha hofakafakaina lalindalina ny loharano niteraka ny ony, raha ny poezia amin’ny endriny ankehitriny no hotenenina. Tsy azo faritana tao amin’ny taon-jato maro ny fisian’ny sôvan’ny tsimihety sy ny rangon’ny sakalava ary ny tôkatôkan’ny betsimisaraka, izay samy karazan-tononkira mitantara sy mitanisanisa zavatra, ka ny iraisany dia ny firindran’ny fingadona sy ny rima. Iray tarika amin’izany ihany ny diambolan’ny betsileo izay mandravaka aoka izany ny kabary an- tsehatra, na ny rija arahin-kira mitoto tany. Fa ny hain-tenin’ny merina sy ny tsilalaonteniny dia mbola ahitana koa ny endrika narafitry ny fingadona miampy sarintsarin-drima. Ohatra mihetaketaka ny akata ; mirisarisa ny adrisa, fa izay tsy henina azy mitratraingo fitiavana voangivy, mbola lavitra dia marikivy. Ka noforomporonina vao omaly hoe ? Tsy fanta-piaviana koa hoe ? Azo ambara tokoa ho tsy misy izay tsy fantatra, ary azo odian-tsy hita koa izay tsy tazana, fa ny minia tsy hijery kosa dia jamba kilasy voalohany. Mitodika any amin’ny prezida koa mangataka aho, andriamatoa prezida, mba tsy hovingavingaina eto imasonao ny poezia. Fa raha milaza ny tenany ho zanaky ny mangorovitsika ny praozy, ny poezia kosa zanaky ny efa mangotraka. Prezida ny mpisolovava ny praozy. Mpisolovava praozy aza ariorio ny resaka fa izendanana izany zandry te hisahala amin-joky. Zahatra ve dia hitovy amin-dakana ? Fa zovy no tsy mahalala fa ny praozy iray monja dia nampientana sy nanainga ny mpianatra ho dokotera nanangana ny v. V. S. ? Iza no tsy niaiky fa kabary nirehidrehitra tsara lahatra no nampisotro ny aleoko maty tany am-bava adin’andriba ? Inona no praozy ikoizan’izao tontolo izao voarakitra am-boky manoatra ny baiboly ? Nandairan-drary sy nambinim-bavaka ny praozy, ka nampiray fo amam-panahy ny malagasy tsy vaky volo. Koa lehilahy izay sahy hisahato fa mahalaza izay nambara teto ny poezia. Prezida langaviana ny vavolombelona hanaporofo izay voalaza teo. Vavolombelona praozy henoy ary ange itony ampahan-kafatr’andrianampoinimerina tamin’llaidama handova fanjakana e ! Dama ô ! Izaho anie ka nifafa tokotany manodidina ny trano vao afa-kopakopaka. Izaho anie efa nohodidinin’olom-baravarana vao naharay tokantrano ! Izaho anie lany fatotra amam-pondrana vao nahazo olon-tiana ! Izaho anie nandoa aty aman’afero vao nahatsangy no ary tsy efan’izany ihany anie, fa nanao masaka atakalo manta aho vao nanana ny efa, ary niaritra ny mafy sy nisotro ny ran’ny biby tsy fantatra vao nanana izao tonto o izao. !