Masony havia koa dia nikimpy tsy nihiratra taorian’ny famaizan’ny ilan’ny lohany sy ny faritra an-kavia rehetra. Marobe ny dokotera sy ny mpanampy azy ireo ; nisy koa relijiozy maromaro nanampy tamin’ny fitsaboana sy tamin’ny fampaherezana ny namany. Indray mandeha izay , dia nafana fatratra ny resaky ny mpitsabo fito na valo eo ho eo teo an-755- tokotany. Samy frantsay avokoa izy rehetra iza moa no nino , hoy ny dokotera vazaha iray, fa ny tenin’ny praiministra laval nirary ny fandresen’i alemaina soa aman-tsara , dia harahin’ny vahoaka frantsay ? Diniho tsara kosa, hoy ny dokotera vazaha hafa iray, fa ny governemanta frantsay nampiasa fonksionera ambony maro teo ambany fitondrany, na dia mba nisy aza te hila handitra tamin’izany. 760 ny. Ratsy na dia vitsivitsy ihany aza izy ireo, dia nila handitra maharikoriko tamin’ny mpitondra sy ireo miaramila alemà tao an-toerana, izay zone occupée ka nampitondra faisana ny vahoaka, hoy ny tenin’ny anankiray hafa tsy azo lavina mihitsy, hoy indray ny mpitsabo anankiray tany aoriana, fa na maro aza ireo nanao ady anaty akata , na maquisards na résistants, dia tsy vitsy koa tetsy an-daniny ireo 765. Mpanararaotra sy mpanao sotrobe lavatango araka ny reko, hoy ny tohin’ny teniny, ny sekretera jeneraly papon tao amin’ny préfecture-n’i gironde, dia nahavatra mihitsy nandeha sy nitety ny maternité, ka nanala ny lamba nirakofan’ny zaza tsirairay, mba hitadiavany ny lahy kely, izay natsipiny sy naondrany tany amin’ny lamasinina nitondra ireo jiosy ho any amin’ny toeram-pamonoana fours crématoires any alemaina. Noho ny hafetseny anefa ; dia nifandray tendro sy nifandray an- tsokosoko ary nanampy mihitsy 770- ny filoha maromaron’ny résistants izy ireny. Tena sotrobe lavatango mihitsy ! Nihanafana ihany ny resaka. Voateniteny ny mpamadika sasantsasany tao ry pucheu, tao ry touvier izay nisitrika hatrany amin’ny monastère mihitsy ; tsy voalaza moa fa namana mpiara-miasa sy mpiara-miafina taminy ihany no namadika an’i jean moulin ? Nahery sy nivatravatra hatrany am-boalohany ny tafika avy any alemaina. Toa nisaritaka sy 775- nivarahontsana ny alliés nahita ny aeroplanina zavon-tany, mifanesisesy tamim-pirindrana araka ny toromarika maty paika nandatsaka baomba mahery vaika tsy an-kijanona, na andro na alina, hoy ny tenin’ny anankiray nihidy vazana tamin’ireo dokotera namany. Tamin’izany, famelezana tampoka izay tena fihetsika vaovao ka lasa ady mafana an- habakabaka, no nahamora ny fifanotofan’ny tafika an-tanety. Mpisava lalana izany ny zera baomba 780. An’alinalina nafafin’ny aeroplanina; fa namely sy nananika tsy niahotrahotra kosa ny tafika an- tanety nandrakotra sy naka tanteraka ny tanàna, hany ka maro be ny vahoaka toran-tahotra sy hatairana. Tsy toa inona akory, dia notadindomin-doza i parisy renivohitra. Nifanaritaka ny mpitondra ary dia naleon’ny maro ny hangataka armistice mba hijanonan’ny ady ka hamonjena izay kely sisa azo vonjena ary mba hiarovana izay mbola azo arovana. 785 fifandonana kely indray maka fotsiny no nampihemotra antsika, hoy ny fitrenan’ny jeneraly de gaulle tamin’ny radio tany londres, fa tsy ny tena mbola ady velively akory. Miantso ny vahoaka frantsay manontolo aho, hoy izy, mba hitraka sy tsy hiondrika. Mbola ao dia ao ireo zanatanintsika eran’izao tontolo izao izay mbola hery lebibe tsy azo hamaivanina fa hanampy sy hiara- dia amintsika. 18 juin 1940 izay andro izay ! 790- nisy filoha nahery fo tokoa nekena. Sy nitarika ny zanatany ary nampijoro ny fanoherana na ny résistance tao frantsa. Dia nitohy ny ady. Anisan’ny nandray anjara i madagasikara. Vahoaka an-tapitrisany no nanabe laharana ny tafiky ny alliés. 05 mai 1945 vita ny ady !