Tanana. Manasatra kokoa mantsy ny miasa tany, sy mandrafitra, ny manenona, noho ny manao ireo antsointsika hoe asa saina; ary asa na kely vola miditra kokoa ny olona manao ireo. Teto amintsika anefa dia nisy toe-javatra izay nanampy trotraka ka nahatonga ny asa tanana ho fanivaiva, dia ny fanandevozana. Fahizay dia nitoko ho roa ny olona ny andevo sy ny tsy andevo, na ny mpiasa sy ny tsy mpiasa. Nony tonga anefa ny vazaha sy ny fivavahana kristiana ka narodany io efitra nampizara io, ireo maivoky ny lahasa dia niezaka mba hitovy laharana amin’ny malagasy afaka toa azy, koa nandosirany araka izay azony natao ny asa fanaony dia ny fanompoana sy ny karazany. Ny hova sy ny andriana kosa efa tsy zatra nampiasa ny tenany ho amin’ny raharaha mafy sady mihevitra io asa io ho ambany sy tsy tandrify azy rahateo. Efa tsy fanaon-drazany io ka nihatakatahany koa. Samy nitady lalana ireo antoko roa ireo ary indro nisy varavarana tazany dia ny asa saina sy ny fianarana. Tsinjony fa izay rehetra mahay dia ho afaka amin’ny raharaha manasatra sy ny fanompoana. Ka ny fianarana no nataony tetika hialana amin’ny fitanana angady. Roboka tery ny ray aman- dreny avy amin’ny antoko roa ka nampiditra ny zanany ao amin’ny sekoly. Ary ny tanora rehetra, na mahira-tsaina na tsy mahira-tsaina loatra dia revo nianatra avokoa. Takany fa ny mipetraka eo ambony seza no hahitany fiadanana ny vola ho azo, ny voninahitra hitombo, ny lahasa ho maivamaivana. Araho anefa ireny zatovo ireny rehefa mivoaka ao amin’ny sekoly nianarany. Hevero ho ny antsasany no nahita izay niriny dia ny asa saina. Hanao inona kosa ny sisa? Vitsy no mahafola-tena hiverina amin’ny asa tany; efa tsy nanomanany tena manko izany ny maro tsy mety mifototra amin’ny asa sendra azy; ny sasany indray tsy mahita raharaha hivelomana akory. Tsy ny raharaha tsara no tsy misy intsony, sanatria! Diso fanantenana izy ireny, ny raharaha nanomanany ny sainy sy ny fiainany tany an-tsekoly tsy azony; ny fambolena, ny fiompiana any ambanivolo anefa tsy irehan’ny sainy intsony. Koa miara-diso fanantenana aminy ny ray aman-dreniny sy ny tanindrazany. Iza indray anefa no tsy miaiky ankehitriny fa ny tany no fototry ny ain’ny firenena? Eny, moa ve tsy izany hasarobidin’ny tany izany no maka fanahy ny firenena ny olona sasany haka an-kery ny tanin’ny hafa? Izy no manome tombony be indrindra amin’ny zavatra karakarain’ny olombelona raha nafafy tamin’ny tany tsara ny voa; ny sasany avo zato heny, ny sasany avo enimpolo heny, ny kely indrindraa avo telopolo heny! Ny tany no azo lazaina ho tsy miova indrindra ka azo ianteherana; tsy mihetsika ka azo ifaharana, izay miady na mitolona ka tsy mifahatra aminy dia hidaraboka. Raha izay tany, manam-be ny malagasy fa midadasika i madagasikara. Any amin-dry zareo sinoa, maro ny fianakaviana tsy manan-tany ho volena; aty amintsika kosa, be ny tany tsy manan-tompo hamboly. Koa raha foto-karena ny tany, nahoana ary no mbola mahantra toy izao ihany ny malagasy! Tondroinay fa ny fianarana no isan’ny mitondra antsika amin’izany fahantrana izany. Ny fianarana manko navaditsika ho lalana handosirana ny fambolena sy ny asa tanana rehetra. Ary ny mampalahelo dia izao kilasin’ny manan-tsaina ho afaka hampandroso ny voly sy ny fiompiana ary ny taozavatra indrindra no nivily lalana toy izany. Koa avelao ary izahay hanoratra hoe raha tsy miova io toe-tsaina manivaiva ny asa tanana io, hijanona ho fahavalon’ny firenentsika ihany ny fianarana. Fary mamy kilasy famaranana, tak. 112 114, ny mpandinika, laharana 872, ny 20 aogositra 1940