LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
, පෝටර්වරුන් ලෙස සහ පොදු ව්‍යාපෘතිවල වැඩ සඳහා කෙටුම්පත් කරන ලදී.[49] ඔවුන් හමුදාවේ සේවය කිරීමට බලාපොරොත්තු වූ අතර, වෙනම නීති පද්ධතියක් වන ස්වදේශිකයන්ට යටත් විය.[49]දෙවන ලෝක සංග්‍රාමයේදී, ජෙනරාල් චාල්ස් ඩි ගෝල්ගේ තාවකාලික රජයේ සාමාජිකයින් ප්‍රංශ බටහිර අප්‍රිකාවේ පාලනය භාර ගන්නා තෙක් 1943 දක්වා විචි පාලනය පාලනය විය.[42] 1944 බ්‍රසාවිල් සමුළුව, 1946 දී හතරවන ජනරජයේ පළමු ව්‍යවස්ථා සභාව, සහ දෙවන ලෝක සංග්‍රාමයේදී අප්‍රිකානු පක්ෂපාතිත්වය සඳහා ප්‍රංශයේ කෘතඥතාවය, 1946 දී දුරදිග යන රාජ්‍ය ප්‍රතිසංස්කරණවලට හේතු විය.[42] සියලුම අප්‍රිකානු "විෂයයන්" සඳහා ප්‍රංශ පුරවැසිභාවය ලබා දෙන ලදී, දේශපාලනිකව සංවිධානය වීමේ අයිතිය පිළිගනු ලැබූ අතර විවිධ ආකාරයේ බලහත්කාර ශ්‍රමය අහෝසි කරන ලදී.[42] 1944 සහ 1946 අතර, ප්‍රංශ රජය සහ අයිවරි කෝස්ට්හි තාවකාලික ආන්ඩු අතර බොහෝ ජාතික සම්මන්ත්‍රණ සහ ව්‍යවස්ථාපිත එකලස් කිරීම් සිදු විය.[තහවුරු කර නොමැත] 1946 අග වන විට රාජ්‍ය ප්‍රතිසංස්කරණ ස්ථාපිත කරන ලද අතර එමඟින් යටත් විජිත පාලනය යටතේ සියලුම අප්‍රිකානු "විෂයයන්" සඳහා ප්‍රංශ පුරවැසිභාවය ලබා දෙන ලදී.[තහවුරු කර නොමැත]1958 වන තෙ
ක්, පැරිසියේ පත් කරන ලද ආණ්ඩුකාරවරුන් අයිවරි කෝස්ට් ජනපදය පාලනය කළේ, ප්‍රතිපත්ති සම්පාදනයේදී අයිවෝරියානුවන් සහභාගී වීමට කුඩා ඉඩක් ඉතිරි කළ සෘජු මධ්‍යගත පරිපාලන ක්‍රමයක් භාවිතා කරමිනි.[48] ප්‍රංශ යටත් විජිත පරිපාලනය ද බෙදීමේ සහ පාලනය කිරීමේ ප්‍රතිපත්ති අනුගමනය කළ අතර උගත් ප්‍රභූ පැලැන්තියට පමණක් උකහා ගැනීමේ අදහස් යොදන ලදී.[48] කුඩා නමුත් බලගතු අයිවෝරියානු ප්‍රභූ පැලැන්තිය ප්‍රංශ විරෝධී හැඟීම් වර්ධනය කිරීමෙන් සහ ස්වාධීනත්වය ඉල්ලා සිටීමෙන් වැළකී සිටීම සඳහා පවතින තත්ත්වය පිළිබඳව ප්‍රමාණවත් තරම් තෘප්තිමත් වන බව සහතික කිරීමට ප්‍රංශ ද උනන්දු විය.[48] සංගමයේ භාවිතයන්ට දැඩි ලෙස විරුද්ධ වුවද, උගත් අයිවෝරියානුවන් විශ්වාස කළේ ඔවුන් ප්‍රංශ යටත් විජිත ක්‍රමය තුළ සමානාත්මතාවය අත්කර ගන්නේ ප්‍රංශයෙන් සම්පූර්ණ ස්වාධීනත්වයට වඩා උකහා ගැනීම හරහා බවයි.[48] පශ්චාත් යුධ ප්‍රතිසංස්කරණ හරහා උකහාගැනීමේ මූලධර්මය ක්‍රියාවට නැංවීමෙන් පසුව, අයිවෝරියානු නායකයින් අවබෝධ කර ගත්තේ උකහා ගැනීම පවා අයිවෝරියානුවන්ට වඩා ප්‍රංශ ජාතිකයින්ගේ උසස් බව සහ වෙනස් කොට සැලකීම සහ අසමානතාවය අවසන් වන්නේ ස්වාධීනත්වය සමඟ පමණක් බවයි.[48]නි
දහසජනාධිපති ෆීලික්ස් හවුෆෝට්-බොයිග්නි සහ ජනාධිපති ආර්යාව මාරි-තෙරේස් හවුෆෝට්-බොයිග්නි 1962 දී ජනාධිපති ජෝන් එෆ්. කෙනඩි සහ ජනාධිපති ආර්යාව ජැකලින් කෙනඩි සමඟ ධවල මන්දිරයේ පිවිසුම් ශාලාවේදී.බවුලේ ප්‍රධානියකුගේ පුත්‍රයා වූ ෆීලික්ස් හවුෆෝට්-බොයිග්නි, අයිවරි කෝස්ට් හි නිදහසේ පියා බවට පත් විය. 1944 දී ඔහු තමා වැනි අප්‍රිකානු කොකෝවා ගොවීන් සඳහා රටේ පළමු කෘෂිකාර්මික වෘත්තීය සමිතිය පිහිටුවා ගත්තේය. යටත් විජිත ප්‍රතිපත්තිය ප්‍රංශ වතු හිමියන්ට අනුග්‍රහය දැක්වීම ගැන කෝපයට පත් වෘත්තීය සමිති සාමාජිකයින් තම ගොවිපළ සඳහා සංක්‍රමණික කම්කරුවන් බඳවා ගැනීමට එක්සත් විය. හවුෆෝට්-බොයිග්නි ඉක්මනින්ම ප්‍රසිද්ධියට පත් වූ අතර වසරක් ඇතුළත පැරිසියේ ප්‍රංශ පාර්ලිමේන්තුවට තේරී පත් විය. වසරකට පසුව, ප්‍රංශ බලහත්කාර ශ්‍රමය අහෝසි කරන ලදී. හවුෆෝට්-බොයිග්නි ප්‍රංශ රජය සමඟ ශක්තිමත් සබඳතාවක් ගොඩනඟා ගත් අතර, අයිවරි කෝස්ට් වසර ගණනාවක් තිස්සේ පැවති සම්බන්ධතාවයෙන් ප්‍රතිලාභ ලබන බවට විශ්වාසයක් ප්‍රකාශ කළේය. ප්‍රංශය ඔහුව අමාත්‍යවරයෙකු ලෙස පත්කළ අතර, යුරෝපීය රජයක ඇමතිවරයෙකු වූ පළමු අප්‍රිකානුවාය.[50]ප්‍රංශය සමඟ සබඳතාවල
හැරවුම් ලක්ෂ්‍යයක් 1956 එතෙර ප්‍රතිසංස්කරණ පනත (Loi Cadre) සමඟ ළඟා විය, එය පැරිසියේ සිට ප්‍රංශ බටහිර අප්‍රිකාවේ තේරී පත් වූ භෞමික ආණ්ඩු වෙත බලතල කිහිපයක් පැවරූ අතර ඉතිරි ඡන්ද විෂමතා ඉවත් කළේය.[51] 1958 දෙසැම්බර් 4 වන දින, අයිවරි කෝස්ට් ප්‍රංශ සංගමය ප්‍රතිස්ථාපනය කරන ලද ප්‍රංශ ප්‍රජාවේ ස්වයං පාලන සාමාජිකයෙකු බවට පත් විය.[52]1960 වන විට, රට පහසුවෙන් ප්‍රංශ බටහිර අප්‍රිකාවේ වඩාත්ම සමෘද්ධිමත් වූ අතර, කලාපයේ මුළු අපනයනයෙන් 40% කට වඩා දායක විය. හවුෆෝට්-බොයිග්නි පළමු ජනාධිපතිවරයා බවට පත් වූ විට, ඔහුගේ ආන්ඩුව නිෂ්පාදනය තවදුරටත් උත්තේජනය කිරීම සඳහා ගොවීන්ට ඔවුන්ගේ නිෂ්පාදන සඳහා හොඳ මිලක් ලබා දුන් අතර, එය අවට රටවල කම්කරුවන් සැලකිය යුතු ලෙස සංක්‍රමණය වීම නිසා තවදුරටත් ඉහළ නැංවීය. කෝපි නිෂ්පාදනය සැලකිය යුතු ලෙස වැඩි වූ අතර, බ්‍රසීලයට සහ කොලොම්බියාවට පිටුපසින් අයිවරි කෝස්ට් ලෝක නිෂ්පාදනයේ තුන්වන ස්ථානයට පත් විය. 1979 වන විට රට කොකෝවා නිෂ්පාදනයේ ලොව ප්‍රමුඛයා විය. එය අප්‍රිකාවේ අන්නාසි සහ පාම් ඔයිල් අපනයනය කරන ප්‍රමුඛයා බවටද පත් විය. "අයිවෝරියානු ආශ්චර්යය" සඳහා ප්‍රංශ කාර්මික ශිල්පීන් දායක විය. අනෙ
කුත් අප්‍රිකානු රටවල, නිදහස ලැබීමෙන් පසු, ජනතාව යුරෝපීයයන් පලවා හැරිය නමුත්, අයිවරි කෝස්ට්හි, ඔවුන් ගලා ආහ. ප්‍රංශ ප්‍රජාව නිදහසට පෙර 30,000 සිට 1980 දී 60,000 දක්වා වර්ධනය විය, ඔවුන්ගෙන් වැඩි දෙනෙක් ගුරුවරුන්, කළමනාකරුවන් සහ උපදේශකයින් විය.[53] වසර 20ක් තිස්සේ ආර්ථිකය 10%කට ආසන්න වාර්ෂික වර්ධන වේගයක් පවත්වා ගෙන ගියේය - අප්‍රිකාවේ තෙල් අපනයනය නොකරන රටවල ඉහළම අගයයි.හවුෆෝට්-බොයිග්නි පරිපාලනයහවුෆෝට්-බොයිග්නි ගේ ඒක-පක්ෂ පාලනය දේශපාලන තරඟයට සුදුසු නොවීය. 2000 දී අයිවරි කෝස්ට් හි ජනාධිපති බවට පත් වන ලෝරන්ට් ගබග්බෝට 1980 ගණන් වලදී රටින් පලා යාමට සිදු වූයේ ඔහු ෆ්‍රන්ට් පොපුලෙයාර් අයිවෝරියන් පිහිටුවීමෙන් හවුෆෝට්-බොයිග්නි ගේ කෝපයට හේතු වූ පසුවය.[54] හවුෆෝට්-බොයිග්නි ජනතාව වෙත ඔහුගේ පුළුල් ආයාචනය මත පදනම් වූ අතර, ඔවුන් ඔහුව තෝරා පත් කර ගත්තේය. මහා පරිමාණ ව්‍යාපෘති සංවර්ධනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් ඔහු අවධාරණය කිරීම නිසා ඔහු විවේචනයට ලක් විය.ඔහුගේ උපන් ගම්මානය වන යමුසූක්රෝ නව දේශපාලන අගනුවර බවට පරිවර්තනය කිරීම සඳහා වැය කළ ඩොලර් මිලියන ගණන නාස්ති වූ බව බොහෝ දෙනෙකුට හැඟී ගියේය. තවත් සමහරු රටේ
හදවතේ සාමය, අධ්‍යාපනය සහ ආගම සඳහා මධ්‍යස්ථානයක් සංවර්ධනය කිරීමේ ඔහුගේ දැක්මට සහාය දුන්හ. 1980 ගණන්වල මුල් භාගයේදී, ලෝක අවපාතය සහ දේශීය නියඟය අයිවෝරියානු ආර්ථිකය හරහා කම්පන තරංග යවා ඇත. අධික ලෙස දැව කැපීම සහ සීනි මිල කඩා වැටීම රටේ විදේශ ණය තුන් ගුණයකින් වැඩි කිරීමට හේතු විය. අවපාතය නිසා ඇති වූ විරැකියාව උග්‍ර කළ ගම්වැසියන් ගලා ඒම නිසා අබිඩ්ජාන්හි අපරාධ නාටකාකාර ලෙස ඉහළ ගියේය.[55] 1990 දී, ආයතනික දූෂණයට විරෝධය පාමින් ශිෂ්‍යයන් සමග සිවිල් සේවකයන් සිය ගනනක් වැඩ වර්ජනයක නිරත විය. නොසන්සුන්තාව බහු පක්ෂ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට සහාය දීමට රජයට බල කෙරුනි. හවුෆෝට්-බොයිග්නි එන්න එන්නම දුර්වල වී 1993 දී මිය ගියේය. ඔහු ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයා ලෙස හෙන්රි කොනන් බෙඩිට කැමති විය.බෙඩි පරිපාලනය1995 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී බෙඩී, ඛණ්ඩනය වූ සහ අසංවිධානාත්මක විපක්ෂයකට එරෙහිව නැවත මැතිවරණයක් ජයග්‍රහණය කළේය. විපක්ෂ ආධාරකරුවන් සිය ගණනක් සිරගත කරමින් ඔහු දේශපාලන ජීවිතය මත සිය ග්‍රහණය දැඩි කළේය. ඊට ප්‍රතිවිරුද්ධව, උද්ධමනය අඩුවීම සහ විදේශ ණය ඉවත් කිරීමේ ප්‍රයත්නය සමඟ අවම වශයෙන් මතුපිටින් ආර්ථික දැක්ම වැඩිදියුණු ව
ිය. හවුෆෝට්-බොයිග්නි මෙන් නොව, ජනවාර්ගික ගැටුමක් වැලැක්වීමට ඉතා පරිස්සම් වූ අතර අසල්වැසි රටවලින් සංක්‍රමණිකයන්ට පරිපාලන තනතුරු සඳහා ප්‍රවේශය විවෘත කර ඇත, බෙඩි අයිවෝරිටේ සංකල්පය අවධාරණය කළේ උතුරු අයිවෝරියානු දෙමාපියන් දෙදෙනෙකු සිටි ඔහුගේ ප්‍රතිවාදියා වූ ඇලසානේ ඔවාටාරා තරඟ වැදීමෙන් බැහැර කිරීමට ය. අනාගත ජනාධිපතිවරණය. විදේශ රටවලින් පැමිණි අය අයිවෝරියානු ජනගහනයෙන් විශාල කොටසක් වන බැවින්, මෙම ප්‍රතිපත්තිය අයිවෝරියානු ජාතිකත්වයේ බොහෝ පුද්ගලයින් බැහැර කර ඇත. විවිධ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් අතර සබඳතා පළුදු වූ අතර, ඊළඟ දශක කිහිපය තුළ සිවිල් යුද්ධ දෙකක් ඇති විය.ඒ හා සමානව, බෙඩී බොහෝ විභව විරුද්ධවාදීන් හමුදාවෙන් බැහැර කළේය. 1999 අගභාගයේදී, සෑහීමකට පත් නොවූ නිලධාරීන් පිරිසක් හමුදා කුමන්ත්‍රණයක් දියත් කර, ජෙනරාල් රොබට් ගුයි බලයට පත් කළහ. බෙඩි ප්‍රංශයට පිටුවහල් විය. නව නායකත්වය අපරාධ සහ දූෂණය අවම කළ අතර ජෙනරාල්වරු කප්පාදුව සඳහා බලපෑම් කළ අතර නාස්තිය අඩු සමාජයක් සඳහා වීදිවල උද්ඝෝෂණ කළහ.පළමු සිවිල් යුද්ධය2000 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී ජනාධිපතිවරණයක් පවත්වන ලද අතර එහිදී ලෝරන්ට් ගබග්බෝ ගුයි සමඟ තරඟ කළ න
මුත් එය සාමකාමී නොවීය. මැතිවරනයට පෙරාතුව මිලිටරි හා සිවිල් නොසන්සුන්තාවයෙන් සලකුණු විය. 180 ක් පමණ මිය ගිය මහජන නැගිටීමකින් පසුව, ගුයි ඉක්මනින් ග්බග්බෝ විසින් ප්‍රතිස්ථාපනය කරන ලදී. ඔවාටාරා එරට ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය විසින් නුසුදුස්සකු කරන ලද්දේ ඔහුගේ බුර්කිනාබේ ජාතිකත්වය හේතුවෙනි. පුරවැසියන් නොවන අයට ජනාධිපති අපේක්ෂකත්වය සඳහා ඉදිරිපත් වීමට ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙන් ඉඩ දුන්නේ නැත. මෙය ප්‍රචණ්ඩ විරෝධතා ඇවිලවූ අතර, එහි ප්‍රධාන වශයෙන් රටේ උතුරේ සිට පැමිණි ඔහුගේ ආධාරකරුවන්, අගනුවර වන යමුසූක්රෝ හි කැරලි මර්දන පොලිසිය සමඟ සටන් කළහ.2002 සැප්තැම්බර් 19 වැනි දින උදෑසන ග්බග්බෝ ඉතාලියේ සිටියදී සන්නද්ධ නැගිටීමක් ඇති විය. බලහත්කාරයෙන් ඉවත් කිරීමට නියමිතව සිටි භට පිරිස් නගර කිහිපයකට ප්‍රහාර එල්ල කරමින් කැරලි ගැසූහ. අබිඩ්ජන් හි ප්‍රධාන ජෙන්ඩර්මෙරි බැරැක්ක සඳහා වූ සටන මධ්‍යම රාත්‍රිය දක්වා පැවති නමුත් දිවා ආහාර වේලාව වන විට රජයේ හමුදා විසින් අබිඩ්ජන් ආරක්ෂා කර තිබුණි. ඔවුන්ට රටේ උතුරේ පාලනය අහිමි වූ අතර, කැරලිකාර හමුදා උතුරු නගරය වන බුවාකේ හි ඔවුන්ගේ බලකොටුව බවට පත් කළහ. කැරලිකරුවන් නැවතත් අබිඩ්ජන් වෙත යාමට
තර්ජනය කළ අතර, ඔවුන්ගේ ඉදිරි ගමන නැවැත්වීමට ප්‍රංශය සිය කඳවුරේ සිට හමුදා යෙදවූහ. ප්‍රංශ ජාතිකයන් පැවසුවේ ඔවුන් තම පුරවැසියන් අනතුරෙන් ආරක්ෂා කරන නමුත් ඔවුන්ගේ යෙදවීම රජයේ හමුදාවන්ට ද උපකාරී වූ බවයි. ප්‍රංශ ජාතිකයන් දෙපාර්ශවයටම උදව් කරන බව සත්‍යයක් ලෙස තහවුරු නොවූ නමුත් ප්‍රංශයට විරුද්ධ පාර්ශ්වයට සහයෝගය දක්වන බවට සෑම පාර්ශ්වයක්ම චෝදනා කළහ. ප්‍රංශ ක්‍රියාවන් දිගුකාලීනව තත්වය වැඩිදියුණු කර හෝ නරක අතට හැරුනේද යන්න මතභේදාත්මකයි. එදින රාත්‍රියේ හරියටම සිදුවූයේ කුමක්ද යන්නත් මතභේදාත්මකයි.ප්‍රංශ විදේශ හමුදාවේ සන්නද්ධ මෝටර් රථයක් අසල සන්නද්ධ අයිවෝරියන්, 2004හිටපු ජනාධිපති රොබට් ගුයි කුමන්ත්‍රණ ප්‍රයත්නයකට නායකත්වය දුන් බව රජය ප්‍රකාශ කළ අතර රාජ්‍ය රූපවාහිනිය ඔහුගේ මළ සිරුර පාරේ පින්තූර පෙන්වීය; ඔහු සහ තවත් 15 දෙනෙකු ඔහුගේ නිවසේ දී ඝාතනය කර ඇති බවත්, ඔහුට චෝදනා එල්ල කිරීම සඳහා ඔහුගේ සිරුර පාරට ගෙන ගොස් ඇති බවත් ප්‍රති-ප්‍රකාශවල සඳහන් විය. අවුට්ටාර ජර්මානු තානාපති කාර්යාලයේ රැකවරණය ලබා ගත්තේය; ඔහුගේ නිවස ගිනිබත් කර තිබුණි. ජනාධිපති ග්බග්බෝ සිය ඉතාලි සංචාරය නවතා ආපසු පැමිණෙන විට රූපවාහිනී දේශනයක
දී ප්‍රකාශ කළේ සමහර කැරලිකරුවන් විදේශීය සංක්‍රමණික කම්කරුවන් ජීවත් වූ පැල්පත් නගරවල සැඟවී සිටින බවයි. ලිංගභේදවාදීන් සහ සුපරීක්ෂාකාරී පිරිස් නිවැසියන්ට පහර දෙමින් දහස් ගණනින් නිවාස ඩෝසර් කර පුළුස්සා දැමූහ. කැරලිකරුවන් සමඟ මුල් සටන් විරාමයක් ඇති වූ අතර, උතුරු ජනගහනයෙන් වැඩි පිරිසකගේ සහාය ඇතිව, කෙටිකාලීන බව ඔප්පු වූ අතර ප්‍රධාන කොකෝවා වගා කරන ප්‍රදේශ සම්බන්ධයෙන් සටන් නැවත ආරම්භ විය. සටන් විරාම සීමා මායිම් පවත්වාගෙන යාමට ප්‍රංශය හමුදා යවන ලද අතර, ලයිබීරියාවේ සහ සියෙරා ලියොන්හි යුද නායකයන් සහ සටන්කාමීන් ඇතුළු මිලීෂියාවන් බටහිර කොටස් අල්ලා ගැනීමට අර්බුදයෙන් ප්‍රයෝජන ගත්හ.2003 ජනවාරි මාසයේදී, ග්බග්බෝ සහ කැරලි නායකයින් "ජාතික සමගිය පිළිබඳ රජයක්" නිර්මාණය කරමින් ගිවිසුම් අත්සන් කළහ. ඇඳිරි නීතිය ඉවත් කරන ලද අතර ප්‍රංශ හමුදා රටේ බටහිර දේශසීමාවේ මුර සංචාරයේ යෙදී සිටියහ. එක්සත් ආන්ඩුව අස්ථායී වූ අතර, කිසිදු පාර්ශ්වයක් එහි අරමුණු සාක්ෂාත් කර නොගැනීමත් සමඟ කේන්ද්‍රීය ගැටලු පැවතුනි. 2004 මාර්තු මාසයේදී, විපක්ෂ රැලියකදී 120 දෙනෙකු මිය ගිය අතර, පසුව ඇති වූ මැර ප්‍රචණ්ඩත්වය විදේශීය ජාතිකයන් ඉවත් කිරීමට
හේතු විය. වාර්තාවක නිගමනය වූයේ ඝාතන සැලසුම් කර ඇති බවයි. "විශ්වාස කලාපයක්" පවත්වා ගැනීම සඳහා එක්සත් ජාතීන්ගේ සාම සාධක භටයන් යොදවා තිබුණද, ග්බග්බෝ සහ විපක්ෂය අතර සබඳතා අඛණ්ඩව පිරිහෙන්නට විය.2004 නොවැම්බර් මස මුලදී, කැරලිකරුවන් නිරායුධ කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම නිසා සාම ගිවිසුම ඵලදායී ලෙස බිඳවැටීමෙන් පසුව, ග්බග්බෝ කැරලිකරුවන්ට එරෙහිව ගුවන් ප්‍රහාර එල්ල කිරීමට නියෝග කළේය. 2004 නොවැම්බර් 6 වන දින බුවාකේ හි මෙම ගුවන් ප්‍රහාරවලින් එකක් අතරතුර, ප්‍රංශ සොල්දාදුවන් පහර දුන් අතර නව දෙනෙකු මිය ගියහ. අයිවෝරියානු රජය එය වැරදීමක් බව පැවසුවද ප්‍රංශ ජාතිකයන් කියා සිටියේ එය හිතාමතා කළ එකක් බවයි. ඔවුන් ප්‍රතිචාර දැක්වූයේ බොහෝ අයිවෝරියානු හමුදා ගුවන් යානා (Su-25 ගුවන් යානා දෙකක් සහ හෙලිකොප්ටර් පහක්) විනාශ කිරීමෙන් සහ ප්‍රංශයට එරෙහිව ප්‍රචණ්ඩකාරී පළිගැනීමේ කෝලාහල අබිඩ්ජාන්හිදී ඇති විය.[56]ග්බග්බෝ ගේ මුල් ජනාධිපති ධුර කාලය 2005 ඔක්තෝම්බර් 30 දින අවසන් වූ නමුත් සාමකාමී මැතිවරණයක් පැවැත්විය නොහැකි යැයි සලකන ලදී, එබැවින් අප්‍රිකානු සංගමය විසින් සකස් කරන ලද සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂාව විසින් අනුමත කරන ලද සැලැස්
මකට අනුව ඔහුගේ නිල කාලය උපරිම වසරක් දක්වා දීර්ඝ කරන ලදී. සභාව.[57] 2006 වසරේ ඔක්තෝම්බර් අග අවසන් දිනය එළඹීමත් සමග, එම අවස්ථාව වන විට මැතිවරණය පැවැත්වීමට නොහැකි බව සලකනු ලැබූ අතර, විපක්ෂය සහ කැරලිකරුවන් ග්බග්බෝ සඳහා තවත් වාරයක් දීර්ඝ කිරීමේ හැකියාව ප්‍රතික්ෂේප කළහ.[58] එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක කවුන්සිලය 2006 නොවැම්බර් 1 වන දින ග්බග්බෝ ගේ ධුර කාලය තවත් වසරකින් දීර්ඝ කිරීම අනුමත කරන ලදී. කෙසේ වෙතත්, මෙම යෝජනාව අගමැති චාල්ස් කොනන් බැනීගේ බලතල ශක්තිමත් කිරීම සඳහා ලබා දී ඇත. ග්බග්බෝ ඊළඟ දිනයේ පැවසුවේ ව්‍යවස්ථාපිත උල්ලංඝනයන් ලෙස සැලකෙන යෝජනාවේ අංග අදාළ නොවන බවයි.[59]2007 මාර්තු 4 වන දින රජය සහ කැරලිකරුවන් හෝ නව බලවේග අතර සාම ගිවිසුමක් අත්සන් කරන ලද අතර පසුව නව හමුදාවේ නායක ගුයිලූම් සෝරෝ අගමැති විය. මෙම සිදුවීම් ග්බග්බෝ ගේ තත්ත්වය සැලකිය යුතු ලෙස ශක්තිමත් කිරීමක් ලෙස සමහර නිරීක්ෂකයින් විසින් සලකනු ලැබිනි.[60] යුනිසෙෆ් සංවිධානයට අනුව, සිවිල් යුද්ධය අවසානයේ ජලය සහ සනීපාරක්ෂක යටිතල පහසුකම් විශාල වශයෙන් හානි වී ඇත. රට පුරා සිටින ප්‍රජාවන්ට ඔවුන්ගේ ජල සැපයුම අලුත්වැඩියා කිරීමට අවශ්‍ය විය.[61]දෙවන
සිවිල් යුද්ධයඇලසානේ ඔවාටාරා2010 සිට ජනාධිපතිඩැනියෙල් කැබ්ලාන් ඩන්කන්2012 සිට 2017 දක්වා අගමැති2005 දී සංවිධානය කළ යුතුව තිබූ ජනාධිපතිවරණය 2010 නොවැම්බර් දක්වා කල් දමන ලදී. මූලික ප්‍රතිඵලවලින් පෙන්නුම් කළේ හිටපු අගමැති අවුට්ටාරට පක්ෂව ග්බග්බෝ ට පාඩුවක් සිදුව ඇති බවයි.[62] නව බලවේගවල කැරලිකරුවන් විසින් පාලනය කරන ලද උතුරු දෙපාර්තමේන්තු වල දැවැන්ත වංචා චෝදනා කරමින් පාලක FPI ව්‍යවස්ථා සභාව ඉදිරියේ ප්‍රතිඵලවලට තරඟ කළේය. මෙම චෝදනා එක්සත් ජාතීන්ගේ නිරීක්ෂකයින් (අප්‍රිකානු සංගමයේ නිරීක්ෂකයින් මෙන් නොව) පරස්පර විය. ප්‍රතිඵල වාර්තාව දැඩි ආතතියට හා ප්‍රචණ්ඩ සිදුවීම්වලට තුඩු දුන්නේය. ග්බග්බෝ ආධාරකරුවන්ගෙන් සමන්විත වූ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සභාව, උතුරු දෙපාර්තමේන්තු හතක ප්‍රතිඵල නීති විරෝධී බව ප්‍රකාශ කළ අතර, මැතිවරණ කොමිසම විසින් වාර්තා කරන ලද පරිදි, අවුට්ටාර 54%කින් ජයග්‍රහණය කිරීම වෙනුවට, ග්බග්බෝ 51% ඡන්ද ප්‍රතිශතයකින් මැතිවරණ ජයග්‍රහණය කර ඇති බව ප්‍රකාශ කළේය.[62] ග්බග්බෝ සමාරම්භකයෙන් පසුව, බොහෝ රටවල් සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ ජයග්‍රාහකයා ලෙස පිළිගත් අවුට්ටාර විකල්ප සමාරම්භක උත්ස
වයක් සංවිධානය කළේය. මෙම සිදුවීම් සිවිල් යුද්ධයේ යලි පිබිදීමක් පිලිබඳ භීතිය මතු කළේය; සරණාගතයින් දහස් ගණනක් රට හැර ගියහ.[62] අප්‍රිකානු සංගමය විසින් දකුණු අප්‍රිකාවේ හිටපු ජනාධිපති තබෝ ම්බෙකි ගැටුම සමථයකට පත් කිරීමට යවා ඇත. බටහිර අප්‍රිකානු රාජ්‍යවල ආර්ථික ප්‍රජාවගේ ස්ථාවරය මත පදනම්ව එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක කවුන්සිලය මැතිවරණයේ ජයග්‍රාහකයා ලෙස අවුට්ටාර පිළිගැනීමේ යෝජනාවක් සම්මත කර ගත් අතර, අයිවරි කෝස්ට් එහි සියලු තීරණ ගැනීමේ ආයතනවලින්[63] අත්හිටුවන ලද අතර අප්‍රිකානු සංගමය ද රටේ සාමාජිකත්වය අත්හිටුවන ලදී.[64]2010 දී, අයිවරි කෝස්ට් සන්නද්ධ හමුදාවේ කර්නල්වරයෙකු වන න්ගුසන් යාඕ, වසරක් පුරා පැවති එක්සත් ජනපද ආගමන හා රේගු බලාත්මක කිරීමේ මෙහෙයුමකදී ආයුධ සහ ආයුධ සහ අවි ආයුධ ලබා ගැනීම සහ නීතිවිරෝධී ලෙස අපනයනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් චෝදනා එල්ල වූ නිව් යෝර්ක්හිදී අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී: අත් තුවක්කු 4,000 ක්, පතොරම් 200,000 ක් සහ උණ්ඩ එක්සත් ජාතීන්ගේ සම්බාධක උල්ලංඝනය කරමින් කඳුළු ගෑස් අත්බෝම්බ 50,000ක්.[65] තවත් අයිවරි කෝස්ට් නිලධාරීන් කිහිප දෙනෙකුට රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික විදේශ ගමන් බලපත්‍ර තිබූ නිසා නිදහස් කරන
ලදී. ඔහුගේ සහචරයා, ජාත්‍යන්තර වෙළෙන්දෙකු වන මයිකල් බැරී ෂෝර්, වර්ජිනියාවේ පිහිටා ඇත[66][67]2011 සිවිල් යුද්ධයේදී අභ්‍යන්තරව අවතැන් වූවන් සඳහා නවාතැනක්2010 ජනාධිපතිවරනය 2010-2011 අයිවෝරියානු අර්බුදයට සහ දෙවන අයිවෝරියානු සිවිල් යුද්ධයට හේතු විය. ජාත්‍යන්තර සංවිධාන විසින් දෙපාර්ශ්වය විසින්ම මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීම් ගණනාවක් වාර්තා කරන ලදී. Duékoué හි මිනිසුන් සිය ගණනක් මිය ගියහ. අසල බ්ලොක්වින් හි දුසිම් ගනනක් මිය ගියහ.[68] එක්සත් ජාතීන්ගේ සහ ප්‍රංශ හමුදා ග්බග්බෝ ට එරෙහිව හමුදා ක්‍රියාමාර්ගයක් ගත්හ.[69] ග්බග්බෝ 2011 අප්‍රේල් 11 වන දින ඔහුගේ නිවසට වැටලීමකින් පසුව අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී.[70] යුද්ධයෙන් රට දැඩි ලෙස විනාශයට පත් වූ අතර, ආර්ථිකය නැවත ගොඩ නැගීම සහ අයිවෝරියන් නැවත එක් කිරීමේ ප්‍රබල අභියෝගයක් අවුට්ටාරට උරුම වී ඇති බව නිරීක්ෂණය විය.[71] ග්බග්බෝ 2016 ජනවාරි මාසයේදී ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණය වෙත ගෙන යන ලදී. ඔහු අධිකරණය විසින් නිදොස් කොට නිදහස් කරන ලද නමුත් 2019 ජනවාරි මාසයේදී කොන්දේසි සහිත නිදහස් කිරීමක්[72] ලබා දෙන ලදී.[73] බෙල්ජියම සත්කාරක රටක් ලෙස නම් කර ඇත.[74]අවුට්ටාර පරිපාලනය
අවුට්ටාර 2010 වසරේ සිට රට පාලනය කරයි. 2015 ජනාධිපතිවරණයෙන් අවුට්ටාර නැවත තේරී පත් විය.[75] 2020 නොවැම්බරයේදී ඔහු විපක්ෂය විසින් වර්ජනය කරන ලද මැතිවරණවලදී තුන්වන වරටත් බලයට පත්විය. ඔහුගේ විරුද්ධවාදීන් තර්ක කළේ අවුට්ටාර තුන්වන වාරයක් සඳහා තරඟ කිරීම නීති විරෝධී බවයි.[76] අයිවරි කෝස්ට්හි ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සභාව විසින් 2020 නොවැම්බරයේදී තුන්වන වාරයකට ජනාධිපති අවුට්ටාර නැවත තේරී පත්වීම නිල වශයෙන් අනුමත කරන ලදී.[77]2022 දෙසැම්බරයේදී, අයිවරි කෝස්ට් හි විදුලි නිෂ්පාදන සමාගමක් වන Compagnie ivoirienne d'électricité (fr) විසින් මෙගාවොට් 10 ක පද්ධතියකින් අනුග්‍රහය දක්වන ලද මෙගාවොට් මිලියන 37.5 ක ස්ථාපනයක් සමඟින්, බොන්ඩියාලි හි රටේ පළමු සූර්ය බලාගාරය පිහිටුවීම සඳහා කොමිසමක් දියත් කරන ලදී.2023 ඔක්තෝබර් 6 වන දින අවුට්ටාර විසින් රජය විසුරුවා හැර අගමැති ආචි ඔහුගේ තනතුරෙන් ඉවත් කරන ලදී.[78]රජය හා දේශපාලනයරජය ශාඛා තුනකට බෙදා ඇත: විධායක, ව්‍යවස්ථාදායක සහ අධිකරණ. අයිවරි කෝස්ට් පාර්ලිමේන්තුව, වක්‍රව තේරී පත් වූ සෙනෙට් සභාවෙන් සහ පස් අවුරුදු ධුර කාලයක් සඳහා තේරී පත් වූ සාමාජිකයින්
255 දෙනෙකුගෙන් සමන්විත ජාතික සභාවෙන් සමන්විත වේ.1983 සිට අයිවරි කෝස්ට්හි අගනුවර යමුසූක්රෝ වූ අතර අබිඩ්ජාන් පරිපාලන මධ්‍යස්ථානය විය. බොහෝ රටවල් ඔවුන්ගේ තානාපති කාර්යාල අබිඩ්ජාන්හි පවත්වාගෙන යයි.2004 අග භාගය වන විට බොහෝ සටන් අවසන් වුවද, නව හමුදාවන් විසින් පාලනය කරන ලද උතුර සමඟ රට දෙකට බෙදී ගියේය. 2005 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී නව ජනාධිපතිවරණයක් පැවැත්වීමට බලාපොරොත්තු වූ අතර, මෙය ඉදිරියට ගෙන යාමට ප්‍රතිවාදී පක්ෂ 2007 මාර්තු මාසයේදී එකඟ වූ නමුත් එය සකස් කිරීම ප්‍රමාද වීම හේතුවෙන් එය 2010 නොවැම්බර් දක්වා කල් දැමුණි.අවසානයේ මැතිවරණය පැවැත්වුණේ 2010 දීය. පළමු වටයේ මැතිවරණය සාමකාමීව පැවැත්වුණු අතර නිදහස් හා සාධාරණ ලෙස පුළුල් ලෙස පිළිගැනීමට ලක්විය. නොවැම්බර් 21 මුල් දින සිට සතියක් ප්‍රමාද වීමෙන් පසු, 2010 නොවැම්බර් 28 දින අවසන් කිරීම් පැවැත්විණි. ලෝරන්ට් ග්බැග්බෝ ජනාධිපති ලෙස හිටපු අගමැති ඇලසානේ ඔවාටාරා ට එරෙහිව තරඟ කළේය.[79] දෙසැම්බර් 2 වන දින මැතිවරණ කොමිසම ප්‍රකාශ කළේ ඔවාටාරා මැතිවරණයෙන් 54% සිට 46% දක්වා පරතරයකින් ජයග්‍රහණය කළ බවයි. ඊට ප්‍රතිචාර වශයෙන්, ග්බග්බෝ-පසුගිය ව්‍යවස්ථා සභාව එම ප්‍රකාශය
ප්‍රතික්ෂේප කළ අතර, රටේ දේශසීමා මුද්‍රා තබා ඇති බව රජය නිවේදනය කළේය. අයිවෝරියානු හමුදා ප්‍රකාශකයෙක් පැවසුවේ, "රටේ ගුවන්, ගොඩබිම සහ මුහුදු සීමාව සියලු මිනිසුන්ගේ සහ භාණ්ඩවල ගමන් සඳහා වසා ඇත." ලෙසය.[80]ජනාධිපති ඇලසානේ ඔවාටාරා 2010 සිට රට මෙහෙයවා ඇති අතර ඔහු 2020 නොවැම්බර් මැතිවරණයේදී තුන්වන වරටත් තේරී පත් වූ අතර ප්‍රමුඛ විපක්ෂ නායකයින් දෙදෙනෙකු වන හිටපු ජනාධිපති හෙන්රි කොනන් බෙඩි සහ හිටපු අගමැති පැස්කල් ඇෆි එන්'ගෙසන් විසින් වර්ජනය කරන ලදී.[81] ආචි II රජය 2022 අප්‍රේල් සිට රට පාලනය කරයි.[82]විදේශ සබඳතාහිටපු ජනාධිපති ලෝරන්ට් ග්බැග්බෝ ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයට (ICC) පිටුවහල් කරන ලද අතර, අධිකරණය භාරයට ගත් පළමු රාජ්‍ය නායකයා බවට පත් විය.[83]අප්‍රිකාවේ, අයිවෝරියානු රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකත්වය පියවරෙන් පියවර ආර්ථික සහ දේශපාලන සහයෝගීතාවයට අනුග්‍රහය දක්වයි. 1959 දී, අයිවරි කෝස්ට්, ඩහෝමි (බෙනින්), ඉහළ වෝල්ටා (බුර්කිනා ෆාසෝ), නයිජර් සහ ටෝගෝ සමගින් එන්ටෙන්ටේ කවුන්සිලය පිහිටුවීය; 1965 දී, අප්‍රිකානු සහ මැලගසි පොදු සංවිධානය (OCAM); 1972 දී බටහිර අප්‍රිකාවේ ආර්ථික ප්‍රජාව (CEAO). අවසාන සංවිධාන
ය 1975 දී බටහිර අප්‍රිකානු රාජ්‍යයන්ගේ ආර්ථික ප්‍රජාව (ECOWAS) ලෙස වෙනස් විය. 1963 දී අප්‍රිකානු එකමුතු සංවිධානයේ (OAU) ආරම්භක සාමාජිකයෙකු වූ අතර 2000 දී අප්‍රිකානු සංගමයේ ආරම්භක සාමාජිකයෙකු වූ අයිවරි කෝස්ට් රාජ්‍ය ස්වෛරීත්වයට සහ සාමකාමීත්වයට ගරු කිරීම ආරක්ෂා කරයි.ලොව පුරා, අයිවෝරියානු රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකත්වය කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදනවල සාධාරණ වෙළඳාම සහ සියලු රටවල් සමඟ සාමකාමී සබඳතා ප්‍රවර්ධනය කිරීම ඇතුළුව සාධාරණ ආර්ථික හා වෙළඳ සබඳතා සඳහා කැපවී සිටී. අයිවරි කෝස්ට් මේ අනුව ජාත්‍යන්තර සංවිධාන සහ ලොව පුරා රටවල් සමඟ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා පවත්වයි. විශේෂයෙන්, එය සරණාගතයින්ගේ තත්ත්වය සම්බන්ධ සම්මුතිය, 1967 ප්‍රොටෝකෝලය සහ 1969 අප්‍රිකාවේ සරණාගත ගැටළු පිළිබඳ විශේෂිත අංශ පාලනය කිරීමේ සම්මුතිය වැනි එක්සත් ජාතීන්ගේ ගිවිසුම් අත්සන් කර ඇත. අයිවරි කෝස්ට් යනු ඉස්ලාමීය සහයෝගීතා සංවිධානය, අප්‍රිකානු සංගමය, ලා ෆ්‍රැන්කොෆෝනි, ලතින් සංගමය, බටහිර අප්‍රිකානු රාජ්‍යයන්ගේ ආර්ථික ප්‍රජාව සහ දකුණු අත්ලාන්තික් සාම සහ සහයෝගීතා කලාපයේ සාමාජිකයෙකි.ජලය සහ සනීපාරක්ෂක යටිතල පහසුකම් ශක්තිමත් කිරීම සඳහා අයිවරි කෝස්ට් උප සහර
ා කලාපයේ ජාතීන් සමඟ හවුල් වී ඇත. මෙය ප්‍රධාන වශයෙන් සිදු කර ඇත්තේ UNICEF වැනි සංවිධාන සහ නෙස්ලේ වැනි සමාගම් වල සහය ඇතිවය.[84]2015 දී එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය තිරසාර සංවර්ධන ඉලක්ක (සහස්‍ර සංවර්ධන ඉලක්ක වෙනුවට) නිර්මාණය කළේය. ඔවුන් සෞඛ්‍යය, අධ්‍යාපනය, දරිද්‍රතාවය, කුසගින්න, දේශගුණික විපර්යාස, ජල සනීපාරක්ෂාව සහ සනීපාරක්ෂාව කෙරෙහි අවධානය යොමු කරයි. ප්‍රධාන අවධානය යොමු වූයේ පිරිසිදු ජලය සහ ලවණීකරණයයි. මෙම ක්ෂේත්‍රවල වැඩ කරන විශේෂඥයින් WASH සංකල්පය නිර්මාණය කර ඇත. WASH ආරක්ෂිත පානීය ජලය, සනීපාරක්ෂාව සහ නිසි සනීපාරක්ෂාව කෙරෙහි අවධානය යොමු කරයි. මෙම කණ්ඩායම අප්‍රිකාවේ උප සහරා කලාපයට, විශේෂයෙන්ම අයිවරි කෝස්ට් ප්‍රදේශයට විශාල බලපෑමක් කර ඇත. 2030 වන විට, ආරක්ෂිත සහ දැරිය හැකි පානීය ජලය සඳහා විශ්වීය හා සමාන ප්‍රවේශයක් ලබා ගැනීමට ඔවුන් සැලසුම් කරයි.[85]යුධමය2012 වන විට, අයිවරි කෝස්ට් හමුදාව විසින් වාර්තා කරන ලද ප්‍රධාන උපකරණ අයිතමවලට T-55 ටැංකි 10 ක් (සේවාගත නොහැකි විය හැකි ලෙස සලකුණු කර ඇත), AMX-13 සැහැල්ලු ටැංකි පහක්, ඔත්තු බැලීමේ වාහන 34 ක්, BMP-1/2 සන්නද්ධ පාබල සටන් වාහන 10 ක්, රෝ
ද 41 ක් ඇතුළත් විය. APCs, සහ කාලතුවක්කු 36+ වේ.[86]2012 දී, අයිවරි කෝස්ට් ගුවන් හමුදාව එක් Mil Mi-24 ප්‍රහාරක හෙලිකොප්ටරයකින් සහ SA330L Puma ප්‍රවාහන තුනකින් සමන්විත විය (සේවා ගත නොහැකි ලෙස සලකුණු කර ඇත).[87]2017 දී, අයිවරි කෝස්ට් න්‍යෂ්ටික අවි තහනම් කිරීම පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ ගිවිසුමට අත්සන් තැබීය.[88]පරිපාලන අංශඅයිවරි කෝස්ට් දිස්ත්‍රික්ක2011 සිට, අයිවරි කෝස්ට් පරිපාලනමය වශයෙන් දිස්ත්‍රික්ක 12ක් සහ දිස්ත්‍රික් මට්ටමේ ස්වයං පාලන නගර දෙකක් ලෙස සංවිධානය කර ඇත. දිස්ත්‍රික කලාප 31 කට බෙදා ඇත; කලාප 108 දෙපාර්තමේන්තු වලට බෙදා ඇත; සහ දෙපාර්තමේන්තු උප-ප්‍රාන්ත 510 කට බෙදා ඇත.[89] සමහර අවස්ථාවලදී, ගම්මාන කිහිපයක් කොමියුනිස්ට් ලෙස සංවිධානය කර ඇත. ස්වයං පාලන දිස්ත්‍රික්ක කලාපවලට බෙදී නැත, නමුත් ඒවායේ දෙපාර්තමේන්තු, උප-ප්‍රාන්ත සහ කොමියුන අඩංගු වේ. 2011 සිට ස්වාධීන නොවන දිස්ත්‍රික්ක 12 සඳහා ආණ්ඩුකාරවරුන් පත් කර නොමැත. මේ නිසා මේ දිස්ත්‍රික්ක තවමත් රාජ්‍ය ආයතන ලෙස ක්‍රියාත්මක වීමට පටන් ගෙන නැත.පහත දැක්වෙන්නේ දිස්ත්‍රික්ක, දිස්ත්‍රික් අගනුවර සහ එක් එක් දිස්ත්‍රික්කයේ කලාප ලැයිස්තු
වයි:සිතියම අංක.දිස්ත්‍රික්කයදිස්ත්‍රික්ක අගනුවරකලාපයකලාප ආසනයජනගහනය[90]1අබිඩ්ජන්(ස්වයං පාලන)4,707,4042බාස්-සස්සන්ද්රාසැන්-පෙඩ්රෝග්බොක්ලේසස්සන්ද්ර400,798නවාසූබ්‍රි1,053,084සැන්-පෙඩ්රෝසැන්-පෙඩ්රෝ826,6663කොමෝඅබෙන්ගුරූඉන්ඩේනි - ජුවාබ්ලින්අබෙන්ගුරූ560,432සුඩ්-කොමෝඅබොයිස්සෝ642,6204ඩෙංගුලේඔඩියන්ෆෝලන්මිනිග්නන්96,415කබඩෝගුඔඩියන්193,3645ගොහ්-ජිබුවාගග්නෝවාගෝහ්ගග්නෝවා876,117ලෝ-ජිබුවාඩිවෝ729,1696ලැක්ස්ඩිම්බොක්රෝබෙලියර් කලාපයයමුසූක්රෝ[91]346,768ඉෆ්ෆෝඩවුක්රෝ311,642මොරොනුබොන්ගුවානෝ352,616එන්සීඩිම්බොක්රෝ247,5787ලගුන්ස්ඩබූඇග්නෙබි-ටියාසාඅග්බෝවිල්606,852ග්‍රෑන්ඩ්ස්-පොන්ට්ස්ඩබූ356,495ලා මෙඇඩ්සෝප්514,7008මොන්ටැග්නස්මෑන්කැවාලිගුයිග්ලෝ459,964ගුමොන්ඩුඑකොයූ919,392ටොන්ක්පිමෑන්992,5649සස්සන්ද්‍ර-මාරහෝව්දලෝවාහවුත්-සස්සන්ද්රදලෝවා1,430,960මාරහෝව්බුවාෆ්ලේ862,34410සවනේස්කොර්හෝගෝබෑගූබොන්ඩියාලි
375,687පොරෝකොර්හෝගෝ763,852ටොලෝගෝෆර්කෙසෙඩෝගු467,95811වල්ලි ඩු බණ්ඩමබුවාකේජිබෙකේබුවාකේ1,010,849හම්බෝල්කැටියෝලා429,97712වොරෝබාසේගුලාබෙරේමන්කෝනෝ389,758බෆිංටූබා183,047වොරොඩෝගුසේගුලා272,33413යමුසූක්රෝ(ස්වයං පාලන)355,57314සැන්සාන්බොන්ඩූකූබූන්කානිබූනා267,167ගොන්ටූගෝබොන්ඩූකූ667,185විශාලතම නගර vte අයිවරි කෝස්ට් හි විශාලතම නගරඅයිවරි කෝස්ට් හි 2014 සංගණනයට අනුවස්ථානයදිස්ත්‍රිකයජනගහණයඅබිඩ්ජන්1අබිඩ්ජන්අබිඩ්ජන්4,395,2432බුවාකේවල්ලි ඩු බණ්ඩම536,7193දලෝවාසස්සන්ද්‍ර-මාරහෝව්245,3604කොර්හෝගෝසවනේස්243,0485යමුසූක්රෝයමුසූක්රෝ212,6706සැන්-පෙඩ්රෝබාස්-සස්සන්ද්රා164,9447ගග්නෝවාගොහ්-ජිබුවා160,4658මෑන්මොන්ටැග්නස්149,0419ඩිවෝගොහ්-ජිබුවා105,39710අන්යාමාඅබිඩ්ජන්103,297භූගෝලයඅයිවරි කෝස්ට් හි කොපෙන් දේශගුණික වර්ගීකරණ සිතියමඅයිවරි කෝස්ට් යනු බටහිර උප සහරා අප්‍රිකාවේ පිහිටි රටකි. එය බටහිරින් ලයිබීරියාව සහ ගිනියාව, උතුරින් මාලි සහ
බුර්කිනා ෆාසෝ, නැගෙනහිරින් ඝානාව සහ දකුණින් ගිනියා බොක්ක (අත්ලාන්තික් සාගරය) මායිම් වේ. රට පිහිටා ඇත්තේ අක්ෂාංශ 4° සහ 11°N අතර දේශාංශ 2° සහ 9°W අතර ය. භූමියෙන් 64.8% ක් පමණ කෘෂිකාර්මික ඉඩම් ය; වගා කළ හැකි ඉඩම් 9.1%, ස්ථිර තණබිම් 41.5% සහ ස්ථිර භෝග 14.2%. ජල දූෂණය මේ වන විට රට මුහුණ දෙන විශාලතම ප්‍රශ්නවලින් එකකි.ජෛව විවිධත්වයක්ෂීරපායින් 223 ක්, පක්ෂීන් 702 ක්, උරගයින් 161 ක්, උභයජීවීන් 85 ක් සහ මත්ස්‍ය විශේෂ 111 ක් ඇතුළුව ශාක විශේෂ 4,700 ක් ඇතුළුව සත්ව විශේෂ 1,200 කට වඩා ඇත. එය බටහිර අප්‍රිකාවේ වඩාත්ම ජෛව විවිධත්වයෙන් යුත් රට වන අතර එහි වනජීවී ජනගහනයෙන් බහුතරයක් ජාතියේ රළු අභ්‍යන්තරයේ ජීවත් වේ.[92] ජාතියට ජාතික වනෝද්‍යාන නවයක් ඇති අතර, ඉන් විශාලතම වන්නේ අස්ග්නි ජාතික වනෝද්‍යානය වන අතර එය හෙක්ටයාර 17,000 ක් හෝ අක්කර 42,000 ක පමණ භූමි ප්‍රදේශයක් ආවරණය කරයි.[93]රටෙහි භෞමික පරිසර කලාප හයක් ඇත: නැගෙනහිර ගිනියානු වනාන්තර, ගිනියානු කඳුකර වනාන්තර, බටහිර ගිනියානු පහත්බිම් වනාන්තර, ගිනියානු වනාන්තර-සැවානා මොසෙයික්, බටහිර සුඩානියානු සැවානා සහ ගිනියානු කඩොලාන.[94] එහි 2018 වනාන්තර භූ
දර්ශන අඛණ්ඩතා දර්ශකයේ මධ්‍යන්‍ය ලකුණු 3.64/10ක් තිබූ අතර, එය රටවල් 172ක් අතරින් ගෝලීය වශයෙන් 143 වැනි ස්ථානයට පත් විය.[95]ආර්ථිකයඅයිවරි කෝස්ට් හි සමානුපාතික නියෝජනයක්, 2019GDP ඒක පුද්ගල සංවර්ධනයඅයිවරි කෝස්ට් කලාපය සඳහා සාපේක්ෂ වශයෙන් ඉහළ ඒක පුද්ගල ආදායමක් (2017 දී US$1,662) ඇති අතර අසල්වැසි ගොඩබිම් සහිත රටවල් සඳහා සංක්‍රමණ වෙළඳාමේ ප්‍රධාන භූමිකාවක් ඉටු කරයි. බටහිර අප්‍රිකානු ආර්ථික හා මූල්‍ය සංගමයේ විශාලතම ආර්ථිකය රට වන අතර එය මූල්‍ය සංගමයේ මුළු දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 40% ක් වේ. අයිවරි කෝස්ට් යනු උප සහරා අප්‍රිකාවේ (දකුණු අප්‍රිකාව, නයිජීරියාව සහ ඇන්ගෝලාව අනුගමනය කරමින්) සාමාන්‍ය භාණ්ඩ අපනයනය කරන සිව්වන විශාලතම අපනයනකරු වේ.[96]කොකෝවා බෝංචි ලොව විශාලතම අපනයනකරු රටයි. 2009 දී කොකෝවා බෝංචි ගොවීන් කොකෝවා අපනයනය සඳහා ඩොලර් බිලියන 2.53 ක් උපයා ඇති අතර 2013 දී මෙට්‍රික් ටොන් 630,000 ක් නිෂ්පාදනය කිරීමට පුරෝකථනය කරන ලදී.[97][98] අයිවරි කෝස්ට්හි රබර් ගොවීන් 100,000 ක් සිටින අතර ඔවුන් 2012 දී ඩොලර් මිලියන 105 ක් උපයා ඇත.[99][100]1960 නිදහසෙන් පසු ප්‍රංශය සමඟ ඇති සමීප සබඳතා, කෘෂි