LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
සැලකෙන්නේ අධික ලෙස ගබඩා කිරීම සහ අධික ලෙස තෘණ කිරීම හෝ වාණිජමය භාවිතය සඳහා වෙල්ඩින් නිෂ්පාදන එක්රැස් කිරීමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඉඩම් ඵලදායිතාව අඩුවීම ලෙසය. නියඟය සහ දේශගුණික විපර්යාසවල බලපෑම් මගින් හායනය උග්‍ර වේ."[49]පරිසරවේදීන් වාර්තා කරන්නේ පශු සම්පත් වැඩි වශයෙන් තෘප්තිමත් කිරීම නිසා ඔකාවන්ගෝ ඩෙල්ටාව වියළී යන බවයි.[50] ඔකාවන්ගෝ ඩෙල්ටා යනු බොට්ස්වානාව හි ප්‍රධාන අර්ධ-වනාන්තර තෙත් බිම් වලින් එකක් වන අතර ලොව විශාලතම අභ්‍යන්තර ඩෙල්ටා වලින් එකකි; එය බොහෝ සතුන්ගේ පැවැත්ම සඳහා තීරණාත්මක පරිසර පද්ධතියකි.[51]වන විද්‍යා හා පරාස සම්පත් දෙපාර්තමේන්තුව දැනටමත් ක්ගලගාඩි දකුණ, ක්වේනෙන්ග් නෝර්ත් සහ බොටෙටි ප්‍රදේශවල දේශීය වෘක්ෂලතාදිය නැවත හඳුන්වා දීමේ ව්‍යාපෘතියක් ක්‍රියාත්මක කිරීමට පටන් ගෙන ඇත.[52] දේශීය වෘක්ෂලතාදිය නැවත හඳුන්වා දීමෙන් භූමියේ හායනය අවම කිරීමට උපකාරී වේ. ඇමරිකා එක්සත් ජනපද රජයද බොට්ස්වානාව සමඟ ගිවිසුමකට එළැඹ ඇති අතර, බොට්ස්වානාහි ණය ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 8.3 කින් අඩු කිරීමට ඔවුන්ට ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 7ක් ලබාදී ඇත. එක්සත් ජනපදය බොට්ස්වානාව හි ණය අඩු කිරීමේ කොන්දේසිය වන්නේ බොට්ස්වා
නාව භූමිය වඩාත් පුළුල් ලෙස සංරක්ෂණය කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීමයි.[53] රටෙහි 2018 වනාන්තර භූ දර්ශන අඛණ්ඩතා දර්ශකයේ මධ්‍යන්‍ය ලකුණු 9.13/10ක් තිබූ අතර එය රටවල් 172 කින් ගෝලීය වශයෙන් 8 වැනි ස්ථානයට පත් විය.[54]එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවර්ධන වැඩසටහන පවසන්නේ බොට්ස්වානාහි ඉඩම් ඇතුළු සම්පත් අධික ලෙස සූරාකෑම පිටුපස ඇති ප්‍රධාන ගැටලුවක් වන්නේ දුප්පත්කම බවයි. මෙය වෙනස් කිරීමට උපකාර කිරීම සඳහා UNDP බොට්ස්වානාව හි ස්ට්රුයිසෙන්ඩම් හි දකුණු ප්‍රජාව තුළ ආරම්භ කරන ලද ව්‍යාපෘතියකට සම්බන්ධ විය. ව්‍යාපෘතියේ අරමුණ "දේශීය දැනුම සහ සාම්ප්‍රදායික ඉඩම් කළමනාකරණ පද්ධති" වලින් ලබා ගැනීමයි. මෙම ව්‍යාපාරයේ නායකයින් ප්‍රජාව තුළ සිටින පුද්ගලයන් විය යුතු අතර, ඔවුන්ව ආකර්ෂණය කර ගැනීම, අනෙක් අතට ආදායම් ඉපැයීමේ හැකියාව වැඩි කිරීම සහ දුප්පත්කම අඩු කිරීම. මිනිසුන්ට තමන්ගේම දේශීය සම්පත් කළමනාකරණය කර ගැනීමට ඉඩ සැලසීමට රජයට ප්‍රතිපත්ති ඵලදායි ලෙස ක්‍රියාත්මක කළ යුතු බවත්, ප්‍රතිපත්ති සංවර්ධනයට උපකාර කිරීම සඳහා රජයට තොරතුරු ලබා දෙන බවත් UNDP ප්‍රකාශ කළේය.[55]රජය සහ දේශපාලනයවත්මන් ජනාධිපති මොක්ග්වීට්සි මැසිසිබොට්ස
්වානාව යනු එහි මහද්වීපයේ පැරණිතම ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රාජ්‍යයයි. බොට්ස්වානාව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව බොට්ස්වානාහි පුරවැසියන් ආරක්ෂා කරන සහ ඔවුන්ගේ අයිතිවාසිකම් නියෝජනය කරන නීතියේ ආධිපත්‍යය වේ. බොට්ස්වානාහි දේශපාලනය සිදු වන්නේ බහු-පක්ෂ නියෝජිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයක රාමුවක් තුළ වන අතර එමඟින් බොට්ස්වානාව ජනාධිපතිවරයා රාජ්‍ය නායකයා සහ රජයේ ප්‍රධානියා වන අතර බොට්ස්වානාව පාර්ලිමේන්තුවට තේරී පත් වන අතර වගකිව යුතුය. විධායක බලය ක්‍රියාත්මක වන්නේ රජය විසිනි. ව්‍යවස්ථාදායක බලය බොට්ස්වානාව රජයට සහ පාර්ලිමේන්තුවට පැවරී ඇත. වඩාත්ම මෑත මැතිවරණය, එහි එකොළොස් වැනි එක විය, 2019 ඔක්තෝබර් 23 දින පවත්වන ලදී. නිදහස ප්‍රකාශයට පත් කළ දා සිට, පක්ෂ ක්‍රමය බොට්ස්වානාව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පක්ෂය විසින් ආධිපත්‍යය දරයි.[56]බොට්ස්වානාව "දෝෂ සහිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයක්" ලෙස ශ්‍රේණිගත කර ඇති අතර 2020 ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී දර්ශකයේ ප්‍රාන්ත 167 න් 33 වැනි ස්ථානයට පත්ව ඇත, ඉතාලිය සහ බෙල්ජියමට වඩා ඉහළ සහ චෙක් ජනරජයට මදක් පහළින් සිටී. මෙය අප්‍රිකාවේ දෙවන ඉහළම ශ්‍රේණිගත කිරීම වූ අතර, මහාද්වීපික අප්‍රිකාවේ ඉහළම ශ්‍රේණිගත කිරීම (කේප් වර
්ඩ් හි අක්වෙරළ දූපත් සමූහය පමණක් එහි ශ්‍රේණිගත කිරීම්වල හොඳම වේ).   ට්‍රාන්ස්පේරන්සි ඉන්ටර්නැෂනල් ආයතනයට අනුව, බොට්ස්වානාව අප්‍රිකාවේ අඩුම දූෂිත රට වන අතර එය පෘතුගාලයට සහ දකුණු කොරියාවට මදක් පහළින් සිටී.[57]අධිකරණයබොට්ස්වානාව මහාධිකරණයඅධිකරණය විධායකයෙන් සහ ව්‍යවස්ථාදායකයෙන් ස්වාධීන වේ.[58]එය දේශීය මහේස්ත්‍රාත් අධිකරණ, මහාධිකරණය සහ අභියාචනාධිකරණය යන සාමාන්‍ය බ්‍රිතාන්‍ය විලාසිතාවේ අධිකරණ පද්ධතියකින් සමන්විත වේ. මහාධිකරණය යනු ඕනෑම නීතියක් යටතේ ඕනෑම අපරාධ, සිවිල් හෝ ව්‍යවස්ථාපිත නඩු විභාග කිරීමට සහ නිශ්චය කිරීමට අසීමිත මුල් අධිකරණ බලයක් සහිත උසස් වාර්තා අධිකරණයකි. අභියාචනා අභියාචනාධිකරණයට විභාග කළ හැකිය. මහාධිකරණයේ ප්‍රධානියා අගවිනිසුරුවරයාය.[59]අභියාචනාධිකරණය රටේ ඉහළම සහ අවසාන අධිකරණය වන අතර මහාධිකරණයේ සහ කාර්මික අධිකරණයේ අභියාචනා සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කරයි. අභියාචනාධිකරණයේ ප්‍රධානියා විනිසුරු ජනාධිපතිවරයාය.අධිකරණ සේවා කොමිෂන් සභාවේ නිර්දේශය මත බොට්ස්වානාව ජනාධිපතිවරයා විසින් විනිසුරුවන් පත් කරනු ලැබේ.නීති වෘත්තිය සම්බන්ධයෙන්, බොට්ස්වානාව හි නීති සංගමය 1997 සිට පැවතුනද,[60
] කාන්තාවන් වැනි ඇතැම් ජනවිකාසයන් නීති ක්ෂේත්‍රය තුළ කටයුතු කර ඇත්තේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව ඔවුන්ගේ නීතීඥ ලේඛනයේ තවමත් පැහැදිලි ඇඟවීමක් නොමැත.බොට්ස්වානාව හි අගවිනිසුරුවරුන්ගේ ලැයිස්තුව[61]අං.නමධුර කාලය1ඩෙන්ඩි යං1968-19712අකිනෝලා අගුඩා1972-19753ජෝර්ජ් ඕ එල් ඩයික්1975-19774රොබට් ජෝන් හේෆ්රොන්-බෙන්ජමින්1977-19815ජේම්ස් ඒඩන් ඕ'බ්‍රයන් ක්වින්1981-19876ලූක් ලයිව්සි1987-19927මොලෙලෙකි ඩී.මොකාමා1992-19978ජූලියන් නැඟනුනු1997-20109මරුපිං ඩිබොටෙලෝ2018-201810ටෙරන්ස් රොනෝවාන්2018- මේ දක්වාවිදේශ සබඳතා සහ හමුදාබොට්ස්වානාව සොල්දාදුවන් 2021 ජූලි මස මොසැම්බික් වෙත යාමට බොට්ස්වානාව ආරක්ෂක හමුදා ගුවන් යානයකට ගොඩ වේනිදහස ලබන විට බොට්ස්වානාවට සන්නද්ධ හමුදා තිබුණේ නැත. රොඩේසියානු සහ දකුණු අප්‍රිකානු හමුදා සිම්බාබ්වේ මහජන විප්ලවවාදී හමුදාවට සහ උම්කොන්ටෝ අපි සිස්වේ[62] කඳවුරුවලට පිළිවෙලින් ප්‍රහාර එල්ල කිරීමෙන් පසුව පමණක් 1977 දී බොට්ස්වානාව ආරක්ෂක බලකාය (බීඩීඑෆ්) පිහිටුවන ලදී.[63] ජනාධිපතිවරයා ත්‍රිවිධ හමුදාවේ ප්
‍රධානියා වන අතර ආරක්ෂක කවුන්සිලයක් පත් කරන අතර BDF දැනට දළ වශයෙන් සෙබළුන් 60,000 කින් සමන්විත වේ. 2019 දී බොට්ස්වානාව න්‍යෂ්ටික අවි තහනම් කිරීම පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ ගිවිසුමට අත්සන් තැබීය.[64]දකුණු අප්‍රිකාවේ සහ කලාපයේ දේශපාලන වෙනස්කම් වලින් පසුව, BDF හි දූත මණ්ඩල වැඩි වැඩියෙන් අවධානය යොමු කර ඇත්තේ තර්ජන වැළැක්වීම, විපත් සඳහා සූදානම් වීම සහ විදේශීය සාම සාධක කටයුතු කෙරෙහි ය. BDF හි සංවර්ධනය සඳහා එක්සත් ජනපදය විශාලතම තනි විදේශීය දායකත්වය ලබා දී ඇති අතර එහි නිලධාරි බලකායේ විශාල කොටසක් එක්සත් ජනපද පුහුණුව ලබා ඇත. බොට්ස්වානාව රජය විසින් රට තුළ අප්‍රිකානු විධාන (AFRICOM) කඳවුරක් පිහිටුවීමේ හැකියාව ගවේෂණය කිරීමට එක්සත් ජනපදයට අවසර ලබා දුන්නේය.[65]මානව හිමිකම්බොහෝ ආදිවාසී සැන් ජනයා බලහත්කාරයෙන් ඔවුන්ගේ භූමියෙන් වෙන් කරවාගෙන ඇත. ඔවුන් නැවත පදිංචි කරවීම සඳහා, ඔවුන්ගේ භූමියේ ජලය සඳහා ප්‍රවේශය ඔවුන්ට අහිමි වූ අතර, ඔවුන්ගේ මූලික ආහාර ප්‍රභවය වූ දඩයම් කළහොත් අත් අඩංගුවට පත්වීමට මුහුණ දීමට සිදු විය.[66] ඔවුන්ගේ ඉඩම් පිහිටා ඇත්තේ ලෝකයේ ධනවත්ම දියමන්ති ක්ෂේත්‍රය මැද ය. නිල වශයෙන්, ආන්ඩුව
පතල් කැණීමට සම්බන්ධයක් නොමැති බව ප්‍රතික්ෂේප කරන අතර, සැන් ජනයා සහස්‍ර ගණනාවක් පුරා තිරසාර ලෙස භූමියේ ජීවත් වුවද, වනජීවී සහ පරිසර පද්ධතිය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා මෙම නැවත ස්ථානගත කිරීම බව ප්‍රකාශ කරයි.[67] වෙන් කිරීම් මත ඔවුන් රැකියාවක් සොයා ගැනීමට අරගල කරන අතර, මත්පැන් පානය බහුලව දක්නට ලැබේ.[68] 2018 අගෝස්තු 24 වන දින එක්සත් ජාතීන්ගේ සුළු ජාතීන් පිළිබඳ විශේෂ වාර්තාකරු ෆර්නැන්ඩ් ද වරෙන්ස් බොට්ස්වානාව ඇමතීම සඳහා ප්‍රකාශයක් නිකුත් කළේය. "රාජ්‍ය සේවා, ඉඩම් සහ සම්පත් භාවිතය සහ අධ්‍යාපනය සහ අනෙකුත් තීරණාත්මක ක්ෂේත්‍රවල සුළුතර භාෂා භාවිතය සම්බන්ධයෙන් සුළු ජාතීන්ගේ අයිතිවාසිකම් පිළිගැනීමට සහ ආරක්ෂා කිරීමට දරන උත්සාහයන් වේගවත් කිරීම කල යුතුය යන්නයි."2019 ජූනි මාසය දක්වා බොට්ස්වානාව හි සමලිංගික ක්‍රියා නීති විරෝධී විය. එම වසරේ ජූනි 11 දින බොට්ස්වානාව මහාධිකරණ තීන්දුවක් මගින් අපරාධ නීති සංග්‍රහයේ "ස්වභාවධර්මයේ අනුපිළිවෙලට එරෙහිව ඕනෑම පුද්ගලයෙකුගේ ලෞකික දැනුම" සහ "දරුණු අශෝභන ක්‍රියාවන්ට" දඬුවම් කරන ප්‍රතිපාදන ඉවත් කරන ලද අතර බොට්ස්වානාව අප්‍රිකානු රටවල් විසි දෙකෙන් එකක් බවට පත් විය. සමලිංගික ක්‍රියා
සාපරාධී හෝ නීතිගත කර ඇත.[69]මරණීය දණ්ඩනය බොට්ස්වානාහි මිනීමැරුම් සඳහා නීත්‍යානුකූල දඬුවමක් වන අතර, එල්ලා මැරීම සිදු කරනු ලැබේ.[70]බොට්ස්වානාව මානව හිමිකම් මධ්‍යස්ථානය, ඩිට්ස්වානෙලෝ, 1993 දී පිහිටුවන ලදී.[71]පරිපාලන අංශබොට්ස්වානාහි දිස්ත්‍රික්ක දහය:දකුණු දිස්ත්‍රික්කයඅග්නිදිග දිස්ත්‍රික්කයක්වෙන්ග් දිස්ත්‍රික්කයක්ගට්ලෙන්ග් දිස්ත්‍රික්කයමධ්‍යම දිස්ත්‍රික්කයඋතුරු-නැගෙනහිර දිස්ත්‍රික්කයන්ගාමිලන්ඩ් දිස්ත්‍රික්කයක්ගලගාඩි දිස්ත්‍රික්කයචෝබ් දිස්ත්‍රික්කයගන්සි දිස්ත්‍රික්කයබොට්ස්වානාහි නාගරික හෝ නගර සභා වලින් නිර්මාණය කරන ලද සභා වනුයේ: ගැබොරෝන් නගරය, ෆ්‍රැන්සිස්ටවුන්, ලොබාට්සේ නගරය, සෙලේබි-පික්වේ නගරය, ජ්වනෙන්ග් නගරය, ඔරපා නගරය සහ සෝවා නගරය.ආර්ථිකයනිදහසින් පසු, බොට්ස්වානාව ලෝකයේ ඒක පුද්ගල ආදායමේ වේගවත්ම වර්ධන වේගයක් ඇත.[72] බොට්ස්වානාව ලෝකයේ දුප්පත්ම රටවලින් එකක සිට ඉහළ මධ්‍යම ආදායම් ලබන රටක් බවට පරිවර්තනය වී ඇත. ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය 1950 දී ඩොලර් 1,344 සිට 2016 දී ඩොලර් 15,015 දක්වා වර්ධනය විය.[73] බොට්ස්වානාව සම්පත් බහුල වුවද, යහපත් ආයතනික රාමු
වක් මඟින් ස්ථාවර අනාගත ආදායමක් උත්පාදනය කිරීම සඳහා සම්පත්-ආදායම නැවත ආයෝජනය කිරීමට ඉඩ ලබා දුන්නේය.[74] එක් ඇස්තමේන්තුවකට අනුව, එය අප්‍රිකාවේ මිලදී ගැනීමේ බල සමානාත්මතාවයේ සිව්වන ඉහළම දළ ජාතික ආදායම ඇති අතර, එයට මෙක්සිකෝවේ ජීවන මට්ටමක් ලබා දෙයි.[75]වර්ණ කේත කාණ්ඩ 28 කින් බොට්ස්වානාව නිෂ්පාදන අපනයනවල චිත්‍රක නිරූපණය.බොට්ස්වානාව ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය, 1950 සිට 2018 දක්වාඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය (වත්මන්), ලෝක සාමාන්‍යයෙන් %, 1960-2012; සිම්බාබ්වේ, දකුණු අප්‍රිකාව, බොට්ස්වානා, සැම්බියාව, මොසැම්බික්බොට්ස්වානාහි වෙළඳ හා කර්මාන්ත අමාත්‍යාංශය රට පුරා ව්‍යාපාර සංවර්ධනය ප්‍රවර්ධනය කිරීමේ වගකීම දරයි. ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලට අනුව, 1966 සිට 1999 දක්වා ආර්ථික වර්ධනය වසරකට 9%කට වඩා වැඩි විය. අනෙකුත් අප්‍රිකානු රටවලට සාපේක්ෂව බොට්ස්වානාහි ආර්ථික නිදහස ඉහළ මට්ටමක පවතී.[76] 2002 සහ 2003 වසරවල අඛණ්ඩ අයවැය හිඟයන් සහ විදේශ ණය නොසැලකිය හැකි මට්ටමක පැවතියද රජය යහපත් මූල්‍ය ප්‍රතිපත්තියක් පවත්වාගෙන ගොස් ඇත. එය අප්‍රිකාවේ ඉහළම ස්වෛරී ණය ශ්‍රේණිගත කිරීම ඉපැයූ අතර විදේශ විනිමය සංචිත (2005/2006
දී ඩොලර් බිලියන 7 කට වඩා වැඩි) ගබඩා කර ඇති අතර එය දැනට වසර දෙකහමාරකට ආසන්න වත්මන් ආනයනයන් වේ.[77]ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙන් ස්වාධීන අධිකරණයක් සඳහා ප්‍රතිපාදන ලබා දී ඇති අතර රජය ප්‍රායෝගිකව මෙයට ගරු කරයි. බරපතල හා වර්ධනය වන නඩු ගොඩබෑම කාලෝචිත නඩු විභාග වලක්වන නමුත් ආරක්ෂිත වාණිජ ගනුදෙනු සිදු කිරීමට නීති පද්ධතිය ප්‍රමාණවත් වේ. බුද්ධිමය දේපළ අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කිරීම සැලකිය යුතු ලෙස වැඩිදියුණු වී ඇත. 2014 ජාත්‍යන්තර දේපල හිමිකම් දර්ශකයේ උප සහරා අප්‍රිකානු රටවල් අතරින් බොට්ස්වානාව දෙවන ස්ථානයට පත්ව ඇත්තේ දකුණු අප්‍රිකාවට පමණි.[78]සාමාන්‍යයෙන් එහි ආර්ථිකයේ විදේශීය සහභාගීත්වය සඳහා විවෘත වුවද, බොට්ස්වානාව පුරවැසියන් සඳහා සමහර අංශ වෙන් කරයි. රාජ්‍ය ව්‍යවසාය පෞද්ගලීකරණය කිරීමේදී විදේශ ආයෝජන වැඩි වීම සැලකිය යුතු කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. ආයෝජන රෙගුලාසි විනිවිද පෙනෙන අතර නිලධාරිවාදී ක්‍රියා පටිපාටි තරමක් මන්දගාමී වුවද විධිමත් හා විවෘත වේ. ලාභ සහ ලාභාංශ, ණය සේවා, ප්‍රාග්ධන ලාභ, බුද්ධිමය දේපලවල ප්‍රතිලාභ, කර්තෘභාග, බලයලත් ගාස්තු සහ සේවා ගාස්තු වැනි ආයෝජන ප්‍රතිලාභ සීමාවකින් තොරව ආපසු ගෙන්වා ගත හැක.බො
ට්ස්වානාව දකුණු අප්‍රිකාවෙන් පිරිපහදු කළ ඛනිජ තෙල් නිෂ්පාදන සහ විදුලිය ආනයනය කරයි. ගල් අඟුරු වලින් යම් දේශීය විදුලි නිෂ්පාදනයක් ඇත.බලශක්තියබොට්ස්වානාහි බලශක්තිය යනු දැවැන්ත විභවයක් සහිත වර්ධනය වන කර්මාන්තයකි. කෙසේ වෙතත් බොට්ස්වානාහි විදුලිය සියල්ලම පාහේ ගල් අඟුරු වලින් නිපදවනු ලැබේ.[79] ඛනිජ තෙල් සංචිත හඳුනාගෙන නොමැති අතර සියලුම ඛනිජ තෙල් නිෂ්පාදන පිරිපහදු කර ආනයනය කරනු ලැබේ, බොහෝ දුරට දකුණු අප්‍රිකාවෙනි. හෙක්ටයාරයකට ටොන් 3 සිට 10 දක්වා විශාල දැවමය ජෛව ස්කන්ධයක් ඇත.මෑතකදී, රට පුනර්ජනනීය බලශක්ති ප්‍රභවයන් කෙරෙහි විශාල උනන්දුවක් දක්වා ඇති අතර සුළං, සූර්ය සහ ජෛව ස්කන්ධ පුනර්ජනනීය බලශක්ති කර්මාන්ත සඳහා ආයෝජකයින් ආකර්ෂණය කර ගත හැකි විස්තීරණ උපාය මාර්ගයක් සම්පූර්ණ කර ඇත. බොට්ස්වානාව හි බලාගාර අතර මොරුපුලේ බලාගාර B (MW 600), සහ A (132 MW),[80] ඔරපා බලාගාරය (90 MW) සහ ෆාකලන් බලාගාරය (MW 1.3) ඇතුළත් වේ.ජාත්‍යන්තර පුනර්ජනනීය බලශක්ති නියෝජිතායතනය (IRENA) විසින් 2021 දී ජාතික බලශක්ති අංශය පිළිබඳ ඇගයීමක් සිදු කරන ලද අතර, බොට්ස්වානාව හට 2030 දී එහි බලශක්ති අවශ්‍යතාවයෙන් 15% ක් එහි ස්ව
දේශික සූර්ය, සුළං සහ ජෛව බලශක්ති සම්පත් වලින් සපුරා ගත හැකි බව සොයා ගන්නා ලදී.[81][82]ප්‍රවාහනSONA 2020 සමුළුව අතරතුර, බොට්ස්වානාහි විවිධ ගුණාත්මක භාවයෙන් සහ ධාරිතාවයෙන් යුත් මාර්ග ජාලයක් ඇති බව නිවේදනය කරන ලදී, මුළු කිලෝමීටර් 31,747 (සැතපුම් 19,727) පමණ වේ. මෙයින් කිලෝමීටර් 20,000ක් (සැතපුම් 12,000) පදික වේදිකා සහිතව ඇත. මෙයට කිලෝමීටර් 134ක් (සැතපුම් 83) මෝටර් මාර්ග ඇතුළත් වේ.[83] ඉතිරි කිලෝමීටර් 11,747 (සැතපුම් 7,299) තාර දමා ඇත. මාර්ග දුර කිලෝමීටර් වලින් දැක්වෙන අතර වේග සීමාවන් පැයට කිලෝමීටර් (kph) හෝ ජාතික වේග සීමාව (NSL) සංකේතය භාවිතයෙන් දැක්වේ. සමහර වාහන කාණ්ඩවලට විවිධ අඩු උපරිම සීමාවන් වේග සීමාවන් මගින් බලාත්මක කර ඇත, උදාහරණයක් ලෙස ට්‍රක් රථ දැක්විය හැක.[84]මූල්‍යවත්කම් ප්‍රමාණය අනුව විශ්‍රාම වැටුප් අරමුදල් සහ වාණිජ බැංකු වඩාත් වැදගත් කොටස් දෙක වන මූල්‍ය ආයතන සමූහයක් රටේ මූල්‍ය පද්ධතිය ජනාකීර්ණ කරයි. වර්ධනය වන ජාතික සම්පත් සහ ඉහළ පොලී අනුපාත හේතුවෙන් බැංකු ලාභ ලබන, හොඳින් ප්‍රාග්ධනීකරණය සහ ද්‍රවශීලව පවතී.[85] බොට්ස්වානාව බැංකුව මහ බැංකුවක් ලෙස සේවය කරයි
. රටේ මුදල් වර්ගය බොට්ස්වානාව පුලා ය.බොට්ස්වානාව හි තරඟකාරී බැංකු පද්ධතිය අප්‍රිකාවේ වඩාත්ම දියුණු එකකි. සාමාන්‍යයෙන් මූල්‍ය ප්‍රතිපත්තිවල විනිවිදභාවය සහ බැංකු අධීක්ෂණය තුළ ගෝලීය ප්‍රමිතීන්ට අනුකූලව, මූල්‍ය අංශය ව්‍යවසායකයින්ට ණය සඳහා ප්‍රමාණවත් ප්‍රවේශයක් සපයයි. ප්‍රාග්ධන බැංකුව 2008 දී විවෘත විය.[86] 2015 අගෝස්තු වන විට බලපත්‍රලාභී බැංකු දුසිමක් රට තුළ ඇත.[87] රජය රජය සතු මූල්‍ය ආයතන හරහා බැංකුකරණයට සම්බන්ධ වන අතර මූල්‍ය මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස බොට්ස්වානාව තත්ත්වය ඉහළ නැංවීම අරමුණු කරගත් විශේෂ මූල්‍ය දිරිගැන්වීමේ වැඩසටහනකි. රජය සහනාධාර ණය ලබා දුන්නද ණය වෙන් කරනු ලබන්නේ වෙළඳපල කොන්දේසි මතය. බැංකු නොවන මූල්‍ය ආයතන ප්‍රතිසංස්කරණය මෑත වසරවල අඛණ්ඩව සිදුවී ඇත, විශේෂයෙන් වඩාත් ඵලදායී අධීක්ෂණයක් සපයන තනි මූල්‍ය නියාමන ආයතනයක් පිහිටුවීම හරහාය.[88]රජය විසින් විනිමය පාලනයන් අහෝසි කර ඇති අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස නව කළඹ ආයෝජන විකල්පයන් නිර්මාණය වීමත් සමඟ බොට්ස්වානාව කොටස් හුවමාරුව වර්ධනය වෙමින් පවතී.[89]මැණික් ගල් සහ වටිනා ලෝහබොට්ස්වානාහි, ගැබොරෝන් හි ගරු සාදික් කෙබොනාන්ග් ගේ නායකත්වයෙන්
යුත් පතල් දෙපාර්තමේන්තුව[90] සහ ඛනිජ සම්පත්, හරිත තාක්ෂණය සහ බලශක්ති ආරක්ෂාව[91], රට පුරා පතල් කැණීම් සම්බන්ධ දත්ත පවත්වාගෙන යයි. බොට්ස්වානාව හි ක්‍රියාත්මක වන විශාලතම දියමන්ති කැණීම් සමාගම වන ඩෙබ්ස්වානා 50% ක් රජය සතු වේ.[92] සියලුම රාජ්‍ය ආදායමෙන් 40%ක් පමණ ඛනිජ කර්මාන්තය සපයයි.[93] 2007 දී සැලකිය යුතු යුරේනියම් ප්‍රමාණයක් සොයා ගන්නා ලද අතර 2010 වන විට පතල් කැණීම ආරම්භ වනු ඇතැයි පුරෝකථනය කරන ලදී. ජාත්‍යන්තර පතල් සංස්ථා කිහිපයක් බොට්ස්වානාව හි ප්‍රාදේශීය මූලස්ථානයක් පිහිටුවා ඇති අතර දියමන්ති, රත්‍රන්, යුරේනියම්, තඹ සහ තෙල් පවා අපේක්ෂා කරන අතර බොහෝ ඒවා ධනාත්මක ප්‍රතිඵල සමඟ නැවත පැමිණේ. ඉදිරි වසර විස්සක කාලය තුළ බොට්ස්වානාව හි දියමන්ති අවසන් වී යනු ඇතැයි පුරෝකථනය කර ඇති බවට දැඩි සැලකිල්ලක් දක්වමින් දියමන්ති මත ඔවුන්ගේ ආර්ථික යැපීම වෙනස් කිරීමට උත්සාහ කරන බව රජය 2009 මුලදී නිවේදනය කළේය.බොට්ස්වානාහි ඔරපා පතල වාර්ෂිකව නිපදවන කැරට් වල වටිනාකම සහ ප්‍රමාණය අනුව ලොව විශාලතම දියමන්ති පතල වේ.[94] 2013 වසරේ කැරට් මිලියන 11කට අධික ප්‍රමාණයක් නිෂ්පාදනය කර ඇති බවට ඇස්තමේන්තු කර ඇති අතර, සාමාන්‍ය මි
ල කැරට් එකක් ඩොලර් 145 වන අතර, ඔරපා පතල 2013 වසරේදී ඩොලර් බිලියන 1.6කට වඩා වටිනා දියමන්ති නිෂ්පාදනය කිරීමට ඇස්තමේන්තු කර ඇත.[95]නිර්මාණාත්මක කර්මාන්තජාතික ආර්ථිකයන් සඳහා නිර්මාණාත්මක කර්මාන්තවල ආර්ථික දායකත්වය සඳහා වැඩි වැදගත්කමක් ලබා දෙනු ලැබේ. වෙළඳාම සහ සංවර්ධනය පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ සමුළුව (UNCTAD) නිර්මාණාත්මක කර්මාන්තවලට අදාළ භාණ්ඩ හා සේවා අපනයනය සහ ආනයනය පිළිබඳ සංඛ්‍යාලේඛන නැවත සම්පාදනය කරයි.[96] ලෝක බුද්ධිමය දේපල සංවිධානය (WIPO) ලොව පුරා ප්‍රකාශන හිමිකම් කර්මාන්ත 50කට අධික ප්‍රමාණයක ජාතික අධ්‍යයනයන් සැකසීමට සහාය වී ඇත.[97] WIPO සම්පාදනය කරන ලද දත්ත වලට අනුව, නිර්මාණාත්මක කර්මාන්තවල ජාතික දායකත්වය රට අනුව 2% සිට 11% දක්වා වෙනස් වේ.WIPO-රාමුව භාවිතා කරමින්, සමාගම් සහ බුද්ධිමය දේපල අධිකාරිය (CIPA) සහ සංවර්ධන ප්‍රතිපත්ති විශ්ලේෂණ සඳහා බොට්ස්වානාව ආයතනය 2019 දී අංශ-විශේෂිත අධ්‍යයනයක් මගින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.[98] 2016 දී, ප්‍රකාශන හිමිකම් කර්මාන්ත අගය එකතු කිරීම සඳහා 5.46% සහ සමස්ත ශ්‍රම බලකායට 2.66%, අපනයන සඳහා 1.28% සහ ආනයන සඳහා 3.47% දායක විය.ජනවිකාසය
බොට්ස්වානාව හි ජනගහනයYearMillion19500.420001.720212.62012 වන විට, ස්වානා යනු බොට්ස්වානාව හි බහුතර ජනවාර්ගික කණ්ඩායම වන අතර, ජනගහනයෙන් ආසන්න වශයෙන් 79% ක් වන අතර, පසුව කලංග 11% ක් සහ සැන් (බසාර්වා) 3% කි. ඉතිරි 7% සුදු බැට්ස්වානා/යුරෝපීය බැට්ස්වානා,[99] ඉන්දියානුවන්,[1] සහ තවත් කුඩා දකුණු අප්‍රිකානු වාර්ගික කණ්ඩායම් ගණනාවකින් සමන්විත වේ.ස්වදේශික කණ්ඩායම් වලට බායි, බඹුකුෂු, බසුබියා, බහරේරෝ සහ බක්ගලගාඩි ඇතුළත් වේ. ඉන්දියානු සුළුතරය සැදී ඇත්තේ මෑත කාලීන සංක්‍රමණිකයන් සහ මොසැම්බික්, කෙන්යාව, ටැන්සානියාව, මොරිෂස් සහ දකුණු අප්‍රිකාවෙන් පැමිණි ඉන්දියානු සංක්‍රමණිකයන්ගෙන් පැවත එන්නන්ගෙනි.ජනගහන පිරමීඩය 20162000 වසරේ සිට, සිම්බාබ්වේ හි පිරිහෙන ආර්ථික තත්ත්වයන් නිසා, බොට්ස්වානාව හි සිම්බාබ්වේ වැසියන් සංඛ්‍යාව දස දහස් ගණනින් ඉහළ ගොස් ඇත.[100]සැන් මිනිසුන් 10,000කට වඩා අඩු සංඛ්‍යාවක් තවමත් ඔවුන්ගේ සාම්ප්‍රදායික දඩයම් එකතු කරන්නන්ගේ ජීවන රටාව ගත කරති. 1990 ගණන්වල මැද භාගයේ සිට බොට්ස්වානාහි මධ්‍යම රජය සැන් ජනතාව ඔවුන්ගේ ඓතිහාසික ඉඩම්වලින් ඉවත් කිරීමට උත්සාහ කරයි.[101] 2010
දී එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් සහ ආදිවාසීන්ගේ මූලික නිදහස පිළිබඳ විශේෂ වාර්තාකරු ලෙස ජේම්ස් ආනායා, බොට්ස්වානාහි ආදිවාසීන් මුහුණ දෙන බොහෝ ගැටලු සඳහා ඉඩම් අහිමි වීම ප්‍රධාන දායකයෙකු ලෙස විස්තර කළේය. මධ්‍යම කලහාරි ක්‍රීඩා රක්ෂිතය (CKGR)[102] විශේෂ උදාහරණයක් ලෙස.[103] එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් කවුන්සිලයට ඉදිරිපත් කරන ලද වාර්තාවක අනායාගේ නිර්දේශ අතර සංවර්ධන වැඩසටහන් සන් සහ බක්ගලගාඩි වැනි ආදිවාසී ප්‍රජාවන් සමඟ සාකච්ඡා කර සාම්ප්‍රදායික දඩයම් කිරීම සහ එක්රැස් කිරීමේ ක්‍රියාකාරකම් වැනි එම ප්‍රජාවන්ගේ සංස්කෘතියට අනුකූල ක්‍රියාකාරකම් ප්‍රවර්ධනය කළ යුතුය.[104] vte බොට්ස්වානා හි විශාලතම නගර2022 බොට්ස්වානාව සංගණනය[105]Rankදිස්ත්‍රික්කය Pop.Rankදිස්ත්‍රික්කය Pop.ගැබොරෝන්ෆ්‍රැන්සිස්ටවුන්1ගැබොරෝන්අග්නිදිග246,32511කන්යේදකුණ48,028මවුන්2ෆ්‍රැන්සිස්ටවුන්ඊසාන103,41712සෙලිබේ ෆික්වේමධ්‍යම42,4883මොගෝඩිට්ෂානේක්වෙනිං88,00613ලෙට්ල්හකනේමධ්‍යම36,3384මවුන්වයඹ84,99314රමෝට්ස්වාඅග්නිදිග33,2715මොලෙපොලෝල්ක්වෙනිං74,67415ලොබට්සේඅග්නිදිග29,772
6සෙරෝව්මධ්‍යම55,67616ම්මෝපානේක්වෙනිං25,3457ට්ලොක්වෙන්ග්අග්නිදිග55,50817තමගක්වෙනිං25,2978පලාපියේමධ්‍යම52,63618මොෂුපාදකුණු23,8589මොචුඩික්ගට්ලෙන්ග්50,31719ටොනොටාමධ්‍යම23,29610මහාලපේමධ්‍යම48,43120බොබොනොංමධ්‍යම21,216භාෂාබොට්ස්වානාව හි නිල භාෂාව ඉංග්‍රීසි වන අතර සෙට්ස්වානා රට පුරා බහුලව කතා කරයි. සෙට්ස්වානා යනු බන්ටු භාෂාවක් වන අතර මෙම උපසර්ග වලින් දැක්වෙන නාම පද ඇති බැවින්, වෙනත් බොහෝ භාෂා වල උපසර්ග වඩා වැදගත් වේ. බොට්ස්වානාහි ප්‍රධාන ජනවාර්ගික කණ්ඩායම ට්ස්වානා ජනතාව වන බැවින් එහි රට සඳහා බොට්ස්වානාව යන නම ලැබී ඇත. සමස්තයක් වශයෙන් මිනිසුන් බට්ස්වානා ය, එක් පුද්ගලයෙක් මෝට්ස්වානා ය, ඔවුන් කතා කරන භාෂාව සෙට්ස්වානා ය.බොට්ස්වානාව හි කතා කරන අනෙකුත් භාෂා වන්නේ කලංග (සෙකලංග), සර්වා (සේසර්වා), එන්ඩබෙලේ, ක්ගලගාඩි, ට්ස්වාපොං, !Xóõ, යේයි, සහ සමහර කොටස්වල අප්‍රිකානු ය.ආගමඇස්තමේන්තු කර ඇති පරිදි රටේ පුරවැසියන්ගෙන් 77% ක් කිතුනුවන් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. ඇංග්ලිකානුවන්, මෙතෝදිස්තවරුන් සහ දකුණු අප්‍රිකාවේ එක්සත් කොන්ග්‍රිගේෂනල් පල්ලිය
ක්‍රිස්තියානීන්ගෙන් බහුතරයක් වේ.ලූතරන්, බැප්ටිස්ට්, රෝමානු කතෝලිකයන්, පසුකාලීන සාන්තුවරයන්ගේ යේසුස් ක්‍රිස්තුස්ගේ සභාව, ලන්දේසි ප්‍රතිසංස්කරණ පල්ලිය, මෙනොනයිට්වරුන්, සෙවන්ත් ඩේ ඇඩ්වෙන්ටිස්ට්වරුන් සහ යෙහෝවාගේ සාක්ෂිකරුවන්ගේ සභා ද රට තුළ ඇත.2001 සංගණනයට අනුව, ජාතියේ මුස්ලිම්වරුන් 5,000 ක් (ප්‍රධාන වශයෙන් දකුණු ආසියාවෙන්), හින්දු 3,000 ක් සහ බහායි ඇදහිල්ලේ 700 ක් පමණ සිටිති. පුරවැසියන්ගෙන් ආසන්න වශයෙන් 20% ක් කිසිදු ආගමක් නොමැතිව හඳුනා ගනී.සංස්කෘතියබොට්ස්වානාහි ප්‍රමුඛ ජන කණ්ඩායම්වල භාෂාව ගැන සඳහන් කිරීමට අමතරව, සෙට්ස්වානා යනු බට්ස්වානාහි පොහොසත් සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් විස්තර කිරීමට භාවිතා කරන විශේෂණය වේ. බොට්ස්වානාහි බොහෝ වාර්ගික කණ්ඩායම් එකිනෙකාට ආචාර කිරීමේ විවිධ ක්‍රම තිබේ. පහසු සන්නිවේදනය සහ සම්බන්ධතාව සඳහා, බට්ස්වානා තුන් ආකාරයකින් අතට අත දීමක් භාවිතා කරයි, ශාරීරික සම්බන්ධතා නොමැතිව "හලෝ" කීමේ මාර්ගයක් ලෙස "ඩුමෙලං" කියමින් එකිනෙකාට ආචාර කරයි. දික්ගෆෙලා වැනි ප්‍රජා සැමරුම් වලදී හෝ විවාහ උත්සවවලදී, බට්ස්වානා කාන්තාවන් තම සංස්කෘතියේ කොටසක් ලෙස උල්පත් භාවිතා කරමින් උද්යෝග
ය සහ සතුට පෙන්වයි.සාහිත්‍යය සහ සිනමාවබොට්ස්වානාව සාහිත්‍යය ප්‍රබල අප්‍රිකානු සාහිත්‍ය කවයේ කොතැනක හෝ අයත් වේ. අප්‍රිකානු සාහිත්‍යය එහි සවිඥානකත්වය සහ උපදේශාත්මක ලේඛන විලාසයන් සඳහා ප්‍රසිද්ධයකලා ආකෘතියක් ලෙස ලිවීම බොට්ස්වානාහි දිගු කලක් තිස්සේ පැවතුනි, පාෂාණ සිතුවම් යුගයේ සිට - විශේෂයෙන් වසර 20,000 ක් පැරණි යැයි දන්නා ට්සෝඩිලෝ කඳුකරයේ - අද දක්වා, අංක 1 ලේඩීස් ඩිටෙක්ටිව් ඒජන්සියේ චිත්‍රපට නිෂ්පාදනය සමඟ. , බොට්ස්වානාහි පසුබිම් වූ නවකතා 20කට වඩා වැඩි මාලාවක් පදනම් කරගෙනය.යුනිටි ඩව්, Far and Beyon' හි කතුවරයා,මෑත කාලයේ සහ අද දක්වා බොට්ස්වානාව ඓතිහාසික, දේශපාලනික සහ මායාකාරී කතා ලිවීමේ ප්‍රභේද දක්වා විහිදෙන කීර්තිමත් ලේඛකයින්ගේ කැපී පෙනෙන පෙනුම දැක තිබේ. මොවුන් අතර ප්‍රමුඛ වන්නේ සෙරෝවේ පදිංචි වූ දකුණු අප්‍රිකාවේ උපන් බෙසී හෙඩ් ය; ඇන්ඩෲ සේසිනි; බැරොලොන්ග් සෙබෝනි (ඔහුගේ කෘතිවලට Images of the Sun, Screams and Pleas, Lovesongs, Windsongs of the Kgalagadi and Lighting the Fire, Sechele I සහ Setswana Riddles ඉංග්‍රීසි භාෂාවට පරිවර්තනය කර ඇති තවත් ප්‍රකාශන කිහිපයක් ඇතුළත් වේ).[106]
1981 ප්‍රහසන චිත්‍රපටය The Gods Must Be Crazy බොට්ස්වානාව හි පසුබිම් වූ අතර එය ප්‍රධාන ජාත්‍යන්තර ජනප්‍රියත්වයට පත්විය. 2000 වසරේ ඩිස්නි නිෂ්පාදනය Whispers: An Elephant's Tale බොට්ස්වානාව හි රූගත කරන ලද අතර, එහි හොලිවුඩ් පුරාවෘත්තයක් වන Angela Bassett රංගනයෙන් දායක විය. පසුව, 2009 අතරතුර, එම්. සරවනන්ගේ දෙමළ භාෂා ඉන්දියානු ක්‍රියාදාම චිත්‍රපටිය වන අයන් හි කොටස් බොට්ස්වානාව හි පටිගත කරන ලදී.සෙරෙට්සේ ඛාමා සහ රූත් විලියම්ස්ගේ සැබෑ ජීවිත ප්‍රේම කතාව පිළිබඳ විචාරක පැසසුමට ලක් වූ A United Kingdom, බොට්ස්වානාව සහ ලන්ඩන් අතර අර්ධ වශයෙන් රූගත කරන ලද අතර එය 2016 දී ජාත්‍යන්තරව නිකුත් කරන ලදී.[107]මාධ්‍යබොට්ස්වානාව හි රූපවාහිනී මධ්‍යස්ථාන හයක් ඇත, ඉන් එකක් රජය සතු (බොට්ස්වානාව ටීවී) සමඟ Now TV, Khuduga HD, Maru TV, Access TV සහ EBotswana. දේශීය ගුවන් විදුලි මධ්‍යස්ථාන පහක් (RB1, RB2, Duma FM, Gabz FM, සහ Yarona FM) සහ පුවත්පත් දහතුනක් (Mmegi, Sunday Standard, The Telegraph, Business Weekly, The Botswana Gazette, The Voice, The Guardian, Echo, Botswana People's) ඇත. Daily, DailyNews,
Tswana Times, Weekend Post, සහ The Monitor නිතිපතා ප්‍රකාශයට පත් කරයි.සංගීතයජනප්‍රවාද සංගීතඥ සෙරීට්සි (ඉහළ) සහ සම්ප්‍රදායික කූඩය (පහළ).Folklore Musician Sereetsi (top) & traditional basket (bottom).බොට්ස්වානාහි සංගීතය බොහෝ විට කටහඬින් සහ රඟ දක්වනු ලැබේ, සමහර විට බෙර නොමැතිව අවස්ථාව අනුව; එය තන්තු භාණ්ඩ ද අධික ලෙස භාවිතා කරයි. බොට්ස්වානාව ජන සංගීතයේ සෙටින්කේන් (කුඩා පියානෝ වර්ගයක්), සේගන්කුරේ/සෙගාබා (එර්හු චීන භාණ්ඩයේ බොට්ස්වානාව අනුවාදයක්), මොරෝපා (මෙරෝපා - බහු වචන) (බොහෝ බෙර වර්ග), ෆාලා (බොහෝ විට භාවිතා කරන විසිල් එකක්) වැනි උපකරණ ඇත. උත්සව, විවිධ ආකාරවලින් පැමිණේ). බොට්ස්වානාව සංස්කෘතික සංගීත භාණ්ඩ තත්වලට හෝ බෙරවලට පමණක් සීමා නොවේ. සංගීතය සහ රිද්මය නිර්මාණය කිරීම සඳහා අත්පුඩි ගසමින් හෝ ෆාතිසි (එළු හම ඇතුලට හරවා පැටවා ප්‍රදේශය වටා ඔතා, පිරිමින් පමණක් භාවිතා කරන) එරෙහිව සංගීත භාණ්ඩ ලෙසද භාවිතා කරයි. පසුගිය දශක කිහිපය තුළ, ගිටාරය ස්වනා සංගීතය සඳහා බහුකාර්ය සංගීත භාණ්ඩයක් ලෙස සමරනු ලැබුවේ සෙගබා සංගීත භාණ්ඩයේ නොමැති විවිධ තන්තු ඉදිරිපත් කරන බැවිනි. ජාතික ගීය "Fatshe leno la
rona". එය ක්ගලෙමං තුමෙඩිසෝ මොට්සෙටේ විසින් රචනා කරන ලද අතර එය 1966 දී නිදහස ලැබීමෙන් පසු සම්මත කරන ලදී.[108][109][110]දෘශ්‍ය කලාබොට්ස්වානාව හි උතුරු ප්‍රදේශයේ, එට්ෂා සහ ගුමාරේ ගම්මානවල කාන්තාවන් මොකෝලා පාම් සහ දේශීය ඩයි වර්ග වලින් කූඩ සෑදීමේ දක්ෂතා සඳහා ප්‍රසිද්ධය. කූඩ සාමාන්‍යයෙන් වර්ග තුනකට වියන ලදි: ගබඩා කිරීම සඳහා භාවිතා කරන විශාල, පියනක් සහිත කූඩ, හිස මත වස්තූන් රැගෙන යාමට හෝ පාගා දැමීම සඳහා විශාල, විවෘත කූඩ සහ තැළුණු ධාන්‍ය තැලීම සඳහා කුඩා තහඩු. මෙම කූඩවල කලාත්මක බව ජාත්‍යන්තර වෙළඳපල සඳහා වැඩි වැඩියෙන් නිෂ්පාදනය වන බැවින් වර්ණ භාවිතය සහ වැඩිදියුණු කළ මෝස්තර හරහා ක්‍රමයෙන් වැඩි දියුණු වෙමින් පවතී.[111]බොට්ස්වානාව සහ දකුණු අප්‍රිකාව යන දෙඅංශයේම පැරණිතම සිතුවම් දඩයම් කිරීම, සතුන් සහ මිනිස් රූප නිරූපණය කරන අතර, වසර විසිදහසකට පෙර කලහාරි කාන්තාරය තුළ කොයිසන් (!කුං සන්/බුෂ්මන්) විසින් සාදන ලදී.ආහාරබොට්ස්වානාව ගවයන් අධිකව සිටින රටක් වන බැවින් බොට්ස්වානාහි ආහාර පිසීමේදී වැඩිපුරම මස් ඇතුළත් වේ. ජාතික ආහාරය වන්නේ සෙස්වා, එළු මස් හෝ හරක් මස් වලින් සාදන ලද තලන ලද මස
්, සෙග්වාපා වියළන ලද, හරක් මස් සිට ක්‍රීඩා මස් දක්වා සහ කපන ලද මස් ද වෙනස් විය හැකිය, එක්කෝ මාංශ පේශිවල ධාන්ය අනුව තීරු වලට කපන ලද මස් ෆිලට් හෝ පැතලි කෑලි. ධාන්ය හරහා පෙති කපා. බොට්ස්වානාහි ආහාර පිසීම දකුණු අප්‍රිකාවේ අනෙකුත් ආහාර සමඟ සමහර ලක්ෂණ බෙදා ගනී.බොට්ස්වානාව ආහාර සඳහා උදාහරණ වනුයේ: බෝගෝබේ, පැප් (ඉරිඟු කැඳ), බෝවර්වර්ස්, samp, Magwinya (බැදපු පිටි පාන්) සහ මෝපේන් පණුවන්. කැඳ (බෝගෝබේ) සෑදෙන්නේ බඩ ඉරිඟු, බඩ ඉරිඟු හෝ මෙනේරි පිටි උතුරන වතුරට දමා මෘදු තලපයකට කලවම් කර සෙමින් පිස ගැනීමෙනි. බඩ ඉරිඟු හෝ බඩ ඉරිඟු පැසුණු පසු කිරි සහ සීනි එකතු කළ විට ටිං නම් කෑමක් සාදනු ලැබේ. කිරි සහ සීනි නොමැතිව, ටින් සමහර විට දිවා ආහාරය හෝ රාත්‍රී ආහාරය ලෙස මස් හෝ එළවළු සමඟ අනුභව කරනු ලැබේ. බෝගෝබේ සෑදීමේ තවත් ක්‍රමයක් වන්නේ ඇඹුල් කිරි සහ පිසින කොමඩු (ලෙරොට්) එකතු කිරීමයි. මෙම ආහාරය කලංග ගෝත්‍රිකයින් විසින් ටොෆි ලෙස හැඳින්වේ. මැඩිල යනු යෝගට් හෝ ඇඹුල් ක්රීම් වැනි සාම්ප්‍රදායික පැසුණු කිරි නිෂ්පාදනයකි.[112]කව්පි, ඩිට්ලූ සහ ලෙට්ල්හෝඩි ඇතුළු විවිධ බෝංචි වර්ග බොහොමයක් වගා කෙරේ. සමහර එළවලු කැලේ වැඩෙන අතර තේප් ස
හ ඩෙලේලේ (බණ්ඩක්කා) ඇතුළුව සෘතුමය වශයෙන් ලබා ගත හැකිය. මරුලා ඇතුළු බොහෝ පලතුරු දේශීයව ලබා ගත හැකිය. බොට්ස්වානාව ප්‍රදේශයෙන් පැමිණි බවට විශ්වාස කෙරෙන කොමඩු, කන්නයේ දී බහුල වේ. ලෙරොට්ස් හෝ ලෙකටේන් නමින් හැඳින්වෙන තවත් කොමඩු වර්ගයක් ද වගා කෙරේ. වැලි සහිත කාන්තාර ප්‍රදේශවල දක්නට ලැබෙන සමහර වල් කොමඩු එම ප්‍රදේශවල වෙසෙන ජනතාවට වැදගත් ආහාර සහ ජල මූලාශ්‍රයකි. සීමාසහිත ක්ගලගාඩි බෲවරීස් විසින් බොට්ස්වානාව හි ප්‍රථම සහ එකම දේශීය බියර් සන්නාමය වන ශාන්ත ලුවී ලාගර් නිෂ්පාදනය කරනු ලබන අතර එය 1989 සිට බොට්ස්වානාව හි පොහොසත් ඉතිහාසයේ කොටසක් ද වන අතර මධ්‍යසාර නොවන බීම කියෝනේ මූක මගු, සාම්ප්‍රදායික පැසුණු කැඳ වර්ගයකි.ක්‍රීඩාෆ්‍රැන්සිස්ටවුන් ක්‍රීඩාංගනයපාපන්දු යනු බොට්ස්වානාහි ජනප්‍රියම ක්‍රීඩාව වන අතර 2012 අප්‍රිකානු ජාතීන්ගේ කුසලානයට සුදුසුකම් ලැබීම ජාතික කණ්ඩායමේ මේ දක්වා ඉහළම ජයග්‍රහණය වේ. අනෙකුත් ජනප්‍රිය ක්‍රීඩා වන්නේ සැහැල්ලු පන්දු, ක්‍රිකට්, ටෙනිස්, රග්බි, බැඩ්මින්ටන්, අත්පන්දු, ගොල්ෆ් සහ ධාවන පථ සහ පිටිය වේ. බොට්ස්වානාව ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් කවුන්සිලයේ සහකාර සාමාජිකයෙකි. බොට්ස්වානාව 1