LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
ැනි දෑයි. නමුත් මෙම පුද්ගලයන්, ලූනු පරිභෝඈණය කිරීමෙන් ආසාත්මිකතාවක් ඇති නොවීමට පුලුවන. සමහරවිට ආහාර පිළීයෙල කරගැනීමේ ක්‍රියාදාමයේදී ප්‍රෝටීන වල ගුණ හානියක් වන නිසා මෙවන්නක් විය හැකිය.[37]Allium ගණයේ ලූනු සහ අනෙකුත් වර්ග මිනිසුන් පරිභෝජනයට ගන්නා විට, මේවා සමහරක් බල්ලන්, බළලුන් වැනි සුරතල් සතුන්ටද, වඳූරන් වැනි අනෙකුත් සතුන්ටද මාරාන්තික විය හැකිය. [5][18][19][20] මේ විශ බව අමු ලූනු සහ පිසින ලද ලූනු වල අඩංගු sulfoxides හේතුකොටගෙන සිදුවිය හැක. මේවා බොහො සතුන්ට දිරවීමට අපහසුය. නොදිරවීම නිසා විකෘති හා රතු රුධිරාණු සෛල විනාශ වීමක් සිදුවන අතර මෙහි ප්‍රතිඵලය වන්නේ ඇනීමියා තත්ත්වයක් ඇතිවීමයි. සමහර අවස්ථාවලදී රෝගී සුරතල් සතුන් හට ටින් කරන ලද ළදරු ආහාර ලබාදෙන අතර, ලූනු අන්තර්ගත එවැනි කෑම දීමෙන් වැළකිය යුතුය.[38] තවද පීසා, ස්පැගටි, චීන ආහාර, ළුනු වළලු වැනි ලූනු අඩංගු, ඉතුරු කරන ලද ආහාර ද් සුරතල් සතුන්ට දීම යෝග්‍ය නොවේ.[39]  බළලුන්ගේ ශරීර බර කි.ග්‍රෑ. 1කට අපේක්ෂිත විශ ප්‍රමාණය වනුයේ, ග්‍රෑම් 5ක් වන අතර, බල්ලන් සඳහා මෙය කි.ග්‍රෑ. 1කට ග්‍රෑම් 15 සිට 30 දක්වා වේ.[18]ඉන්දියාවේ සමහර ආගමික නිකායන් ලූනු අ
නුභව නොකරයි. ඒ ඔවුන් ලූනු වාර්ජීකරණය කරන ද්‍රව්‍යයක් ලෙස සලකන බැවිනි.[40] විවිධ බෞද්ධ නිකායන් පවා ලූනු හා සුදු ලූනු පරිභෝජනයට විරුද්ධ වේ. ඒ, පිසූ ලූනු අනුභවයෙන් ආශාව වර්ධනය වන බවත් අමුවෙන් අනුභව කළවිට තරහ යෑම සිදුවන බවත් විශ්වාස කරමිනි.[41]අක්ෂි උද්දීපනයකපන ලද ලූනු, කඳූලු ග්‍රන්ථි උද්දීපනය කරමින් කඳූලු පිටකිරීමට සමත් සංයෝග නිකුත් කරයි.ලූනු කුඩා කැබලි වලට කපන විට සෛල වලට හානි පැමිණේ. මෙහිදී alliinase නම් එන්සයිමයක් ඇමයිනෝ අම්ලය හා සල්ෆොක්සයිඩ් මුදාහරින අතර මේවා සංයෝජනය වී  sulfenic ඇසිඩ්, 1-propenesulfenic ඇසිඩ්, සීඝ්‍රව දෙවන එන්සයිමයක් නිසා එනම් lachrymatory factor synthase (LFS) ක්‍රියාකර syn-propanethial-S-oxide නිපදවන අතර මෙය තියුණු සැර වාශ්පශීලී ද්‍රව්‍යයකි. මෙය, lachrymatory factor හෝ LF ලෙස හැඳින්වේ.[5] මෙම වායුව වාතය තුලින් ගමන් කර ඇස් කරා සීඝ්‍රව ළඟාවේ. මෙය ඇස් වල ඇති සංවේදක ස්නායු (නියුරෝන) මත ක්‍රියා කරයි. මෙහිදී ඇස්වල ඉඳිකටු තුඩුවලින් අනින්නා සේ වේදනාකාරී තත්ත්වයක් ඇතිකරයි. මෙතැනදී ඇස් ආශ්‍රිතව ඇති කඳුලු ග්‍රන්ථි මගින් කඳුලු නිශ්පාදනය කර මෙම ද්‍රව්‍ය තනුක කරන
අතර මේවා ඇස් තුලින් පිටතට සෝදාහරියි.[42]මෙම ඇස්වල දැවිල්ල මගහරවා ගත හැකි ක්ක්‍රම දෙකක් ඇත. එකක් නම් ලූනු කපන විට ගලාගෙන යන ජලය යටදී කැපීම හෝ වතුර බේසමක ගිල්වා තැබීමෙනි.[42] ලූනු බල්බයේ අන් කොටස් වලට වඩා පාදස්ථයේ සල්ෆර් සංයෝග වැඩි වශයෙන් ඇති නිසා මුල් නොකපා තිබෙන්නට හැරීමෙන්ද මෙය වලක්වා ගත හැක.[43] එන්සයිම වල ප්‍රතික්‍රියා අනුපාතය, ලූනු භාවිතයට ගැනීමට පෙර ශීතකරණයක තැබීමෙන්ද අඩු කරගත හැක. විදුලි පංකාවක් භාවිතයෙන්ද මෙම වායුව ඇස් වලින් ඉවතට යැවීම සිදුකළ හැක. තවද, කල් යාමෙන් ලූනු වැඩිවැඩියෙන් කපන විට මෙම තත්ත්වය අඩුවේ.[44]බොහෝවිට Allium විශේෂ අතර සල්ෆොනික් අම්ලය හා මුදාහරින LF සහ ඇස්වල ඇතිකරන වේදනාවන් විවිධාකාරවේ.2008දී නවසීලන්ත ආහාර සහ භෝග ආයතනය කඳුලු රහිත ලූනු වර්ගයක්, ජාන නිලින කරනලද ජීව විද්‍යා තාක්ෂණය භාවිතා කරමින් LFS එන්සයිමය අඩංගු ලූනු යොදා ගනිමින් සිදුකරයි.[45]වගා කිරීමමහා පරිමාණයේ වගාවක්ජලය හොඳින් බැසයන හා පොහොර පස ලූනු වගාව සඳහා ඉතා යෝග්‍ය වෙයි. වැලි සහිත ලෝම පස සල්ෆර් ප්‍රමාණය අඩු හෙයින් මෙයට යෝග්‍ය වෙයි. මැටි සහිත පසෙහි සාමාන්‍යයෙන් අධික පොස්පරස් ප්‍රමාණයක් අඩංග
ු හෙයින් සැර සුවඳක් ඇති ලූනු නිශ්පාදනය කරයි. ලූනු වලට අධික පෝෂණ ද්‍රව්‍යයන් ඇති පසක් අවශ්‍ය වේ. පොස්පරස් අත්‍යාවශ්‍ය ප්‍රමාණයට පසෙහි නිතරම තිබෙන මුත් මේවා සීතල පසෙහි අඩුවීමට හැකියාවක් තිබෙන නිසා ලූනු සිටුවීමට පළමු පොස්පරස් එකතු කළ යුතුය. නයිට්‍රජන් සහ පොටෑෂ් ලූනු වැඩෙන කාලයේ වරින් වර යෙදිය යුතු අතර අවසන් වරට අස්වැන්න නෙළීමට සති 4කට පෙර නයිට්‍රජන් යෙදිය යුතුය.[46] බල්බ ලූනු වලට පැළවීමට දිනක කාලයක් ගතවිය යුතුය. මේවායේ බල්බ වැඩීමට දින කිහිපයක දිවා කාල ඉක්මවා යා යුතුය. බොහෝ සාම්ප්‍රදායික යුරෝපීය ලූනු දිගු දිවා කාල අවශ්‍ය ලූනු ලෙස හැඳින්වෙන අතර බල්බ සෑදීමට පටන් ගන්නේ පැය 14ක් දිවා ආලෝකය ලැබීමෙන් පසුවය. දකුණු යුරෝපීය සහ උතුරු අප්‍රිකානු වර්ග අන්තර් මධ්‍ය දින වර්ගයට අයත් වන අතර බල්බ වැඩීම පටන් ගැනීමට පැය 12-13 ක් අතර හිරු එළිය ලැබිය යුතුය. අවසාන වශයෙන් කෙටි දින ලූනු යනු මෑත කාලයේ වැඩි දියුණු කර සකස් කරගන්නා ලද ලූනු වර්ගයක් වන අතර සරත් සමයේදී පැල සිටවීමත් බල්බ සෑදීම වසන්තයේ මුල් භාගයේත් සිදුවෙයි. මෙහිදී හිරු එළිය පැය 11-12ක් අතර කාලයක් ලැබූවිට බල්බය සෑදීමට පටන් ගනී.[47] ලූනු සිසිල් කාලගුණයට
ප්‍රතිචාර දක්වන භෝගයක් වන අතර USDA 3-9 කලාපවල වගා කළ හැකිය.[48] උණුසුම් උශ්නත්වයක් හෝ යම් යම් පීඩාකාරී තත්ත්වයන් එක්වරම වැඩීම නැවතීමට හේතු වේ. මෙය මල් සෑදීම පටන් ගැනීමට හේතුවේ.[49]ලූනු, බීජ වලින් ප්‍රරෝහණය කිරීමට හෝ තවාන් වලින් රැගෙන සිටුවීමට පුළුවන. ලූනුඇට කෙටිකාලීන ජීවිතයක් තිබෙන අතර අලුත් බීජ හොඳින් පැළවේ.[48][50]  මෙම බීජ නොගැඹුරු කාණුවල තුනීවට පැල කරනු ලබන අතර වරින් වර පැල තුනී කරනු ලැබේ. සමහර නිශ්චිත වගා කිරීමෙන් නිශ්පාදනය කරගන්නා ලූනු ගැලපෙන දේශගුණයක් ඇති කාල වලදී ගිම්හාන සෘතුවේදී  වගාකර ශීත සෘතුවේදී පසෙහිම තිබෙන්නට හැරිය විට ඊලඟ අවුරුද්දේ වේලාසනින් අස්වැන්න නෙළා ගැනීමට හැකිය.[14]  ගිම්හානයේ මුල කාලයේ පැල තවාන් බීජ නිසරු පසෙහි ඝනව පාත්ති සාදා ඒවායේ දැමීමෙන් සාදාගත හැක. සරත් කාලයේදී කුඩා බල්බ නිශ්පාදනය කරන අතර මේවා ඊලඟ සරත් සමයේදි අස්වැන්න නෙළාගත හැක.[31] සමහර විශේෂ වර්ග මේ සඳහාම යොදාගනු ලබන අතර බීජ වලින් ලබා ගන්නා ලූනු මෙන් නොව ගබඩා කිරීමට තරම් සුදුසු ගති ලක්ෂණ නැත.[14]ලූනු වැඩෙන කාලය තුල ක්‍රමවත්ව සාත්තු කිරීමට, පැල, වල් පැළෑටි වලින් නිදහස්ව පවත්වාගැනීමටද අයත්ය. මෙම පැලවල මු
ල් කෙටි නිසා මේවා පස තුල ගැඹුරට නොවිහිදේ. එමනිසා මේවා ස්ථාපනය වූවිට බොහෝ වතුර ප්‍රමාණයක් අවශ්‍ය නොවේ. බල්බ සෑදීම සති 12 සිට 18 දක්වා කාලය තුල පටන් ගනී. නැවුම්ව, අලුත්ව ලූනු ආහාරයට ගැනීමට අවශ්‍ය වූ විට මෙම බල්බ නෙළා ගත හැකි අතර, ගබඩා  කර තබා ගැනීමට අවශ්‍ය නම් පත්‍ර වියළී හෝ මැරී ගිය පසු නෙළාගත යුතුය. වියළි කාළගුණයේදී ටික දිනක් පස මතුපිට හොඳින් වියළීමට හැරිය යුතුය. ඉන්පසු මේවා දැල්මත හෝ නොගැඹුරු පෙට්ටිවල ඇතිරිය යුතුය. මේවා සිසිල්, හොඳින් වාතාශ්‍රය ලැබෙන තැනක ගබඩා කළ යුතුය.[14]පළිබෝධකයන් හා රෝගලූනු නොයෙක් වර්ගවල අක්‍රමිකතා වලට බඳුන්වේ. ගෘහස්ථ වගා කරුවන්හට මුහුණදීමට සිදුවන වඩාත්ම ප්‍රබල ගැටලූව, ලූනු මැස්සා හා කඳ හා බල්බ පනුවා, වයිට් රොට් හා නෙක් රොට් නැමැති දිරාපත් වීමේ රෝග ඇතිකරන පළිබෝධකයන්ගෙනි.පැලවලට බලපාන රෝග වන්නේ, මලකඩ දිලීර හා දුඹුලු දිලීර, ලා බූව සහිත පිටි පුස් දිලීර සුදු තුඩ නැමැති රෝගයයි. මෙයින් බල්බයට බලපාන්නේ භේදනය වීම, වයිට් රොට් හා නෙක් රොට්ය. ෂැන්කිං කියනුයේ මැද පත්‍ර කහපාට වීමෙන් හා බල්බයේ ඇතුලත කැඩීයාමෙන් දුගඳ සෙවලක් ඇතුවීමේ තත්ත්වයකි. මෙම රෝග වැළඳුනු ශාක වලට ද
ිය හැකි ප්‍රතිකර්මය නම් මේවා වගාවෙන් ඉවත්කර පුළුස්සා දැමීමයි.[51] ලූනු කොළ කීටයා හෙවත් ලීක් සළබයා (Acrolepiopsis assectella) සමහර අවස්ථාවල පැලවලට හානිකරන අතර බල්බය තුලට සිදුරු කරමින් ඇරඹේ.[52]ලූනු මැස්සන්ගේ පිළවුන්ලූනු මැස්සා (Delia antiqua) පත්‍ර හා කඳ මත බිත්තර දමන අතර, ශැලොට් ලූනු, ලීක් සහ සුදු ලූනු වලට කිට්ටුව පසේද බිත්තර දමයි. මෙම් සතා ශාකයේ බිඳුනු හා කැඩුනු කොටස් වලින් එන සුවඳට ආකර්ශණය වේ. තවාන් වලින් ගෙන සිටුවන ලද පැලවලට මෙම හානිව්වීම අඩුය. කීටයා බල්බය සිදුරු කරගෙන ගිය විට කොළ මැලවී යන අතර කහ පැහැයට හැරෙයි. විශේෂයෙන්ම තෙත් කාලගුණයේදී බල්බ විකෘතිවන අතර කුණුවීමට ලක්වේ. මේවා මැඩපවත්වා ගත හැකි ක්‍රම වනුයේ භොග මාරු ක්‍රමය, ඉක්ක්මනින් වගා කිරීම, ආසාදිත පැල ඉවත් කිරීම වේ.[53]ලූනු කඳ හා බල්බ පනුවා කුඩා පරපෝෂිතයෙකු වන අතර පසෙහි ජීවත්වන නෙමටෝඩාවෙකි. මොවුන් මගින් පත්‍ර ඉදිමීම හා විකෘති කිරීම සිදුකරයි. තවද නොමෙරූ පැල විනාශ කරන අතර මේරූ පැලවල බල්බ මෘදු කරයි. මේවාට ප්‍රතිකර්ම නැති අතර මේවා උදුරා විනාස්ශ කර දැමිය යුතුය. මෙම බිම ලූනු වගාව පිණිස අවුරුදු කිහිපයක් යනතුරු යොදා නොගතයුතු අතර කැර
ට්, පාර්ස්නිප් (parsnip) හා බෝංචි වගාව සඳහාද මේ බිම යොදා නොගත යුතුයි. හේතුව වන්නේ මෙම වර්ගද පහසුවෙන්ම ලූනු කඳ හා බල්බ පණුවාගේ ග්‍රහණයට නතුවන බැවිනි.[54]වයිට් රොට් යනු, සුඩ්දු ලූනු සහ ලීක්ස් වලට වැළඳෙන පසෙහි හටගන්නා දිලීර (Sclerotium cepivorum)මගින් සෑදෙන රෝගයකි. මුල් කුණු වීමේදී පත්‍ර කහ පැහැයට හැරීමටත් මැලවීමටත් පටන්ගනී. මෙම දිලීර මගින් බල්බයේ මුල ආක්‍රමණය කරන අතර මෙය සුදු දිලීර ජාල සමූහයකින් (mycelia)වසාගන්නා අතර පසුව කළු ග්ලොබියුලාකාර දෘඩ කෝෂයක් (sclerotia) බවට පත්වේ. මෙම අක්‍රිය දේහය නැවත වගාකරන බෝග වලට රෝගය බෝ කිරීම සඳහා පසෙහි තැන්පත් වී ඇත. මෙම රෝගය සඳහාද ප්‍රතිකර්මයක් නැති අතර මෙම ශාක මුලින් උදුරා විනාශ කළ යුතුය. තවද මෙම වගා බිමෙහි අවුරුදු ගණනාවක් යනතුරු ලූනු හෝ එයට සමාන භෝග වර්ග වගා නොකර මේවාට සමාන නොවන වෙනත් භෝග වගා කළ යුතුය.[55]නෙක් රොට් නම් ඩ්දිලීර විශේෂය ගබඩාකරණයේදී වැළඳෙන රෝගයකි. මෙය Botrytis allii නැමැති දිලීරයකින් බෝවන අතර මෙය බල්බයෙ කර සහ ඌර්ධව කොටස ආසාදිත කරන අතර අළු පැහැති පුස් වර්ධනය කරයි. බල්බයේ හානි වූ තැන පළමුවෙන්ම රෝග ලක්ෂණ පෙන්වන අතර බල්බයේ ශල්ක දිගේ පහලට ගමන්
කරයි. බීජානු/ස්පෝරය විශාල ප්‍රමාණයක් නිපදවෙන අතර දෘඩ සිවියක්ද මේවා වටා වැඩිය හැකිය. යටි තලයේ ඇතුලත වියළි රොට් ස්ථාපිත වන අතර බල්බය වියළි බවට පත්වේ. මෙම රෝගය ශාකය වැඩෙන කාලය පුරාවටම පවතින අතර ගබඩා කළ විටදී විද්‍යාමාන වේ. දිලීර වලට ප්‍රතිරෝධය දක්වන බීජාවරණ ඇති අතර අස්වනු නෙළීමේදී ඒවාට හානිවීම අවම කර ගැනීමෙන්ද මම රෝගය පාලනය කළ හැක. තවද ප්‍රවේශමෙන් වියළීමට බඳුන් කරීමද, මෝරන ලද ලූනු පදම් කිරීමෙන්ද, වියළි සිසිල් හොඳින් වාතාශ්‍රය ඇති තැනක නියමිත ප්‍රමිතියට අනුව ගබඩා කිරීම මගින්ද සිදුකළ හැක.[56]නිවෙස්වල ගබඩා කිරීමලූනු, ගබඩා කාලය අවසන, අංකුර මෝදුවීම ආරම්භ වීම.පිසින ලූනු පැණි රසැති ලූනු සාමාන්‍ය කාමර උශ්නත්වයේදී ගබඩා කළ හැකිය. මෙය ගබඩා කළ යුත්තේ තනි තට්ටුවකට හොඳින් වාතාශ්‍රය ඇති අඳුරු වියළි ස්ථානයක දැල් බෑගයක් තුලය. මෙවැනි පරිසරයක පිසින ලූනු සති 3ක් 4ක් වැනි කාලයක් තබා ගත හැක. මෙම ලූනු වර්ගය ඇපල් හා පෙයාස් වල ඇති ගන්ධය උරාගනී. තවද එළවළු වල ඇති තෙතමනය උරාගන්නා අතර මෙය ලූනුවල දිරීමට හේතුවේ.[48][57]පැණි රසැති ලුනු, පිසින ලූනු වලට වඩා ජලය හා සීනි අඩංගුය. මෙය මෘදු හා පැණි රසැතිය. නමුත
් ගබඩා කළ හැකි කාලය අඩු කරයි. මේවා ශීතකරණවල ගබඩා කළ හැකි අතර ආයුකාලය මසකට පමණක් සීමාවේ. කෙසේ වෙතත් කැබලි කරන ලද ලූනු හොඳින් අසුරා අනෙකුත් ද්‍රව්‍ය වලින් ඈත්කර තැබිය යුතුය. මේවා දින 2ක් හෝ 3ක් ඇතුලත භාවිත කළ යුතුය.[43]ප්‍රභේදසාමාන්‍ය ලූනු කාණ්ඩය (var. cepa)Rossa di Tropea ඉතාලියේ ලූනු වෙළඳසැලක්සුලභ සාමන්‍ය ලූනු කාණ්ඩය, A. cepa කාණ්ඩයට අයිති විව්ධත්වයෙන් යුතු Allium භෝගය විශේෂිත වැදගත් කමකින් යුක්තය. මෙම කාණ්ඩයට අයත් ශාක තනි බල්බයක් සහිත වන අතර මේවා බීජ මගින් හෝ බීජ මගින් ඇති කරන තවාන් මගින් වර්ධනය කරගනී. ලූනු, සළාද ලූනු හා පික්ලිං ලූනු ප්‍රධාන වශයෙන් මෙම කාණ්ඩයට අයත් වගාවන් වේ.[13] මෙම වගාවන්ගේ විවිධ වර්ගවල ව්‍යාප්තියට අංකුර හටගන්නා කාලසීමාව, ගබඩා කර තැබිය හැකි කාලසීමාව, රස හා පිට පොත්තේ වර්ණයද අයිති වේ.[58] වියළන ලද ලූනු, සුප් සඳහා සහ ලූනු පිටි සඳහා භාවිතා කරන තියුණු සැරක් ඇති ලූනු වල සිට මෘදු පැණි රසැති ලූනු දක්වා මෙම සාමාන්‍ය ලූනු ව්‍යාප්ත වී ඇත. උදාහරණ ලෙස පෙතිගසා මස් වෙනුවට සැන්ඩ්විච් වලට යෙඑදිය හැකි, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ජෝර්ජියා ප්‍රාන්තයේ විඩලියා ලූනු හෝ
වොෂින්ටන් ප්‍රාන්තයේ වොල්ලා වොල්ලා හැඳින්විය හැක.ඇග්‍රිගේටම් කාණ්ඩය (var. Aggregatum)මෙම කාණ්ඩයට ශැලොට් හා අර්තාපල් ලූනු හෙවත් මල්ටිප්ලයර් ලූනු අයත්වේ. මේවා සාමාන්‍ය ලූනු වලට වඩා කුඩාය. ශාකයක්, බල්බ කිහිපයක් ඇති ඇග්‍රිගේට් පොකුරක් සාදයි. මේවා බෝකිරීම විශේෂයෙන්ම දුහිතෘ බල්බ වලින් සිදු කරන අතර බීජ වලින්ද ප්‍රරෝහනය කළ හැක. ශැලොට් යනු ඉතාමත් විශේෂිත උප කාණ්ඩයක් වන අතර මෙය වානිජ බෝගයක් වශයෙන් වගා කරයි. මේවා බල්බ කුඩා පටු අණ්ඩාභ හෝ පෙයාස් හැඩැති ඇග්‍රිගේටම් පොකුරු සාදයි. අර්තාපල් ලූනු, ශැලොට් ලූනු වලින් වෙනස් වන අතර මේවා තරමක් විශාල බල්බ පොකුරකට සාදන අතර, බල්බ ප්‍රමාණය අඩුවේ. මේවා පැතලි හැඩයක් ගනී. කෙසේවෙතත් මේවායේ අතරමැද විශේෂද පවතී.[13]I'itoi ලූනු (Allium cepa) වනාහි අතිශයෙන් ඵල දරන ලූනු වර්ගයක් වේ. මෙවා ඇරිසෝනා ප්‍රාන්තයේ බැබොකියාරි පීක් නම් වනගත ප්‍රදේශයේ වගා කරයි. කුඩා බල්බවල ශැලොට්වල රසය ඇත. වගා කිරීමට පහසුය. උණුසුම් වියළි දේශගුණයට සුදුසුය. බල්බ වෙන් කරගෙන මතුපිට සිට අඟලක් පමණ යටින් හා අඟල් 12ක් දුරින් වනසේ සරත් සමයේදී වගා කරනු ලැබේ. බල්බ ප්‍රමාණය ගුණවී පඳුරු මෙන් වැඩේ.
මේවායේ අස්වැන්න සීත මාසවලදී නෙළාගනු ලැබේ. මුදුනත, ගිම්හානයේදී වියළී ගොස් නැවතත් වර්ෂා කාලයේදී වැඩේ. මේවා පසෙහි තැන්පත්වී  එසේම තිබිය හැකි අතර අස්වැන්න නෙළාගෙන වියළි සිසිල් ස්ථානයක ගබඩා කර තබා හේමන්ත ඍතුවේදී වගාකිරීමට යොදාගත හැකිය. මේවායේ කලාතුරකින් මල් හටගන්නා අතර ප්‍රරෝහණය, බල්බ වෙන් කිරීමෙන් සිදු කෙරේ.[59]A. cepa වංශයේ දෙමුහුම්'A. cepa පරම්පරාවෙන් පැවත එන දෙමුහුම් වර්ග ගණනාවක්ම වගා කරනු ලබයි. උදාහරණ ලෙස ඊජිප්තු ලූනු (A. ×proliferum), ඩිප්ලොයිඩ්  හෙවත් ගස් ලූනු, වකේගි ලූනු (A. ×wakegi), හා ට්‍රිප්ලොයිඩ් ලූනු (A. ×cornutum) හැඳින්විය හැක. A. ×proliferum, ගස් ලූනුගක් ලූනු හෝ ඊජිප්තු ලූනු බල්බ, මල් වෙනුවට ඡත්‍ර පමණක් නිපදවයි. මේවා දැනට A. cepa × A. fistulosum හි දෙමුහුම් ලෙස හඳුන්වයි. මෙය මීට ප්‍රථම A. cepa හි විශේෂයක් ලෙස හදූන්වනු ලැබ ඇත. උදාහරණ ලෙස, A. cepa var. proliferum, A. cepa var. bulbiferum, හා A. cepa var. viviparum හැඳින්විය හැක.[60]වකේගි (Wakegi) ලූනු, A. cepa සහ A. fistulosum අතර දෙමුහුමකි. මෙහි A. cepa වල උප්පත්තිය ඇග්‍රිගේටම් කාණ්ඩයෙන් සිදුවූවායැයි විශ්ව
ාස කෙරේ.[61] මේවා ජපානයේ හා චීනයේ සලාද ලූනු ලෙස ශතවර්ශ ගණනක් තිස්සේ භාවිත වන බව සැලකේ.[62]උද්භිද විද්‍යා නාමකරණ නීති වලට අනුව ඊජිප්තු ලූනු හා වකේගි ලූනු එකම මාතෘ ශාක විශේෂ නිසා එකම දෙමුහුම් කාණ්ඩයට අයත් විය යුතුය. එම කාරණය නිසා ඊජිප්තු කාණ්ඩය A. ×proliferum යුරේශියානු කාණ්ඩයට සහ වකේගි ලූනු A. ×proliferum නැගෙනහිර ආස්සියාතික කාණ්ඩය වශයෙන් නම් කරනු ලැබේ.[4]ට්‍රිප්ලොයිඩ් ලූනු මුහුම් වර්ගයක් වන අතර වර්ණ දේහ යුගල් 3ක් ඇත. මෙහිදී එයින් යුගල් 2ක් A. cepa වලින් වන අතර තෙවන යුගලය නොදන්නා වර්ගයකින් ලබාගෙන ඇත.[61] ට්‍රිප්ලොයිඩ් වල විවිධ ක්ලෝනයන් විවිධ පළාත්වල වගා කරයි.  උදාහරණ ලෙස; 'Ljutika' ක්‍රෝයේශියාවේද, 'ප්‍රෑන්', 'පූන්ච්' හා 'ශ්‍රීනගර්' ඉන්දු කාශ්මීර ප්‍රදේශයේද වගා කරයි. 'ප්‍රෑන්' උතුරු ඉන්දියාවේ ප්‍රදේශවන ජම්මු කාශ්මීර් ප්‍රදේශයේ වැඩි වශයෙන් වගාකරයි. 'ප්‍රෑන්' සහ ක්‍රොයේශියානු ක්ලෝන 'Ljutika' අතර ජානවල දැකිය හැක්කේ ඉතාම කුඩා වෙනසකි.[63]සමහරුන් ට්‍රිප්ලොයිඩ් ලූනු වලට A. cepa var. viviparum (Metzg.) Alef. යන නම භාවිතා කලද මෙම නාමය ඊජිප්තු ලූනු වලටද භාවිතා කරනු ලැබේ. ට්‍රිප්ලොයි ලූනු සමග නො
පැහැදිලි හෝ සබඳතාවක් ඇති එකම නාමය වනුයේ A. ×cornutum ය.ස්කැලියන්ස් හෝ සලාද ලූනු, වෙල්ශ් ලූනු (A. fistulosum) මෙන්ම A. cepa වලින්ද වර්ධනය කරගනු ලබයි. A. fistulosum හා A. cepa හි ලාබාල පැළෑටි රූපාකාරයෙන් එක සමාන වන නමුත්, මෙය පත්‍ර වලින් හඳුනාගත හැකි වන්නේ A. fistulosum වල පත්‍ර හරස්කඩ ගත්විට එය එක් පැත්තක් පැතලි නොව රවුම් හැඩයක් ගන්නා බැවිනි.[64]නිශ්පාදනය හා අලෙවිය2005 වසරේ ලූනු හා ශැලොට් නිශ්පාදිතයලොව පුරා වාර්ශිකව අක්කර 9,000,000 ට වඩා වඩි ප්‍රමාණයක් ලූනු වගා කරන බව ගණනය කර තිබේ. රටවල් 170ක් පමණ ලූනු ගෘහස්ථ පරිභෝජනය සඳහා වගා කරනු ලැබේ. 80%ක් පමණ ගෝලීය නිශ්පාදනය අන්තර්ජාතිකව අලෙවි කරනු ලැබේ.[24]ප්‍රමුඛථම වියළි ලූනු නිශ්පාදකයන් දස දෙනා — 2012 (මෙට්‍රික් ටොන්) China20,507,759 ඉන්දියාව13,372,100 United States3,320,870 ඊජිප්තුව2,208,080සැකිල්ල:IRN1,922,970 තුර්කිය1,900,000 පකිස්තානය1,701,100 Brazil1,556,000 රුසියාව1,536,300 කොරියානු සමූහාණ්ඩුව1,411,650World Total74,250,809මූලාශ්‍රය: එක්සත් ජාතීන්ගේ ආහාර හා කෘෂිකර්මාන්තය පිළි
බඳ සංවිධානය (FAO)[65]1958 දී සම්මත කරගත් "අනාගත ලූනු පනත" මගින්, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ අනාගත ලූනු ගිවිසුම් වලට වෙළඳාම් කිරීම තහනම් කරන ලදි. මෙම තහංචිය බලපැවැත්වීම ආරම්භ වූයේ, සෑම් සීගල් හා වින්සන්ට් කොසුගා විසින් ඊට වසර 2කට පෙර චිකාගෝ වෙළඳ හුවමාරුවේදී කරන ලද වෙළඳපොල සංචාලනය පිළිබඳ ගොවියන් විසින් පැමිණිලි ඉදිරිපත් කිරීමෙන් අනතුරුවයි. ඉන්පසු සිදුකළ විභාගයන් මගින්, කෘශිකාර්මික මිල ගණන් හා සබැඳි අනාගත වෙළඳාම්වල ප්‍රතිඵල පිළිබඳ අතුල්‍ය විෂය අධ්‍යනයක් ආර්ථික විද්‍යා‍ඥයන්හට සපයන ලදි. මෙම පනත 2013 වර්ෂය දක්වාම බල පවත්වමින් තිබේ.[66]බැලිය යුතුAllicinDesquamationHerbalismList of Allium speciesList of onion cultivarsOnion JohnnyPyruvate scaleWelsh onionයොමුව↑  The Plant List, http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-295261, ප්‍රතිෂ්ඨාපනය 2014-06-06 ↑ Flora of North America v 26 p 244 ↑ Germplasm Resources Information Network - (GRIN). "Allium cepa information from NPGS/GRIN". USDA, ARS, National Genetic Resources Program. සම්ප්‍රවේශය 22 April 2011.↑
4.0 4.1 4.2 Fritsch, R.M. (2002). "Chapter 1: Evolution, Domestication, and Taxonomy". In Rabinowitch, H.D.; Currah. L. (ed.). Allium Crop Science: Recent Advances. Wallingford, UK: CABI Publishing. pp. 9–10. ISBN 0-85199-510-1. {{cite book}}: Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)CS1 maint: multiple names: editors list (link)↑ 5.0 5.1 5.2 Eric Block, "Garlic and Other Alliums: The Lore and the Science" (Cambridge: Royal Society of Chemistry, 2010)↑ Brewster, James L. (1994). Onions and other vegetable Alliums (1st ed.). Wallingford, UK: CAB International. p. 16. ISBN 0-85198-753-2.↑ Linnaeus, Carolus (1753). Species Plantarum (Latin බසින්). Vol. 1. Stockholm: Laurentii Salvii. p. 262.{{cite book}}:  CS1 maint: unrecognized language (link)↑ "Allium cepa: Garden onion". The PLANTS Database. USDA: NRCS. 2013. සම්ප්‍රවේශය 2013-03-31.↑ "Allium cepa  L." ITIS. 2013-03-08. සම්ප්‍රවේශය 2013-04-01.↑ "Allium cepa Linnaeus". Flora of North America.↑ Grubb
en, G.J.H.; Denton, O.A. (2004) Plant Resources of Tropical Africa 2. Vegetables. PROTA Foundation, Wageningen; Backhuys, Leiden; CTA, Wageningen.↑ Zohary, Daniel; Hopf, Maria (2000). Domestication of plants in the Old World (Third ed.). Oxford: Oxford University Press. p. 198. ISBN 0-19-850357-1.↑ 13.0 13.1 13.2 Fritsch, R.M. (2002). "Chapter 1: Evolution, Domestication, and Taxonomy". In H.D. Rabinowitch and L. Currah (ed.). Allium Crop Science: Recent Advances. Wallingford, UK: CABI Publishing. pp. 20–21. ISBN 0-85199-510-1. {{cite book}}: Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)↑ 14.0 14.1 14.2 14.3 14.4 Brickell, Christopher (ed) (1992). The Royal Horticultural Society Encyclopedia of Gardening. Dorling Kindersley. p. 345. ISBN 9780863189791. {{cite book}}: |first= has generic name (help)↑ 15.0 15.1 "Onions: Allium cepa". selfsufficientish.com. සම්ප්‍රවේශය 2006-04-02.↑ 16.0 16.1 16.2 16.3 16.4 16.5 "About Onions: History". සම්ප්‍රවේශය 2013-09-13.
↑ Abdel-Maksouda, Gomaa; El-Aminb, Abdel-Rahman (2011). "A review on the materials used during the mummification process in ancient Egypt" (PDF). Mediterranean Archaeology and Archaeometry. 11 (2): 129–150.{{cite journal}}:  CS1 maint: multiple names: authors list (link)↑ 18.0 18.1 18.2 Cope, R.B. (August 2005). "Allium species poisoning in dogs and cats" (PDF). Veterinary Medicine. 100 (8): 562–566. ISSN 8750-7943. 2012-12-07 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 2014-06-06.↑ 19.0 19.1 Salgado, B.S.; Monteiro, L.N.; Rocha, N.S. (2011). "Allium species poisoning in dogs and cats". Journal of Venomous Animals and Toxins Including Tropical Diseases. 17 (1): 4–11. doi:10.1590/S1678-91992011000100002. ISSN 1678-9199.↑ 20.0 20.1 Yin, Sophia. "Onions: the secret killer?". සම්ප්‍රවේශය 2011-05-04.↑ Conant, Patricia (2006). "Onion - Culinary Foundation and Medicine". The Epicurean Table. සම්ප්‍රවේශය 2013-04-02.↑ "Onion". GoodFood. BBC. සම්ප්‍රවේශය 2013-04-02.↑
Mower, Chris. "The Difference between Yellow, White, and Red Onions". The Cooking Dish. සම්ප්‍රවේශය 2013-03-24.↑ 24.0 24.1 24.2 "All about onions". National Onion Association. සම්ප්‍රවේශය 2013-03-24.↑ Thompson, Sylvia (1995). "The Kitchen Garden". Bantam Books: 142. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help)↑ 26.0 26.1 Thompson, Sylvia (1995). "The Kitchen Garden". Bantam Books: 143. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help)↑ Ministry of Agriculture, Fisheries and Food (1968). Home Preservation of Fruit and Vegetables. HMSO. p. 107.↑ "Onion and Onion Products". NIIR Project Consultancy Services. සම්ප්‍රවේශය 2013-03-31.↑ Smith, S. E. (2013). "What is onion powder". WiseGeek. Conjecture Corporation. සම්ප්‍රවේශය 2013-04-02.↑ "Genetics Teaching Vignettes: Elementary School". 2004-06-15. සම්ප්‍රවේශය 2013-03-22.↑ 31.0 31.1 Fern, Ken; Fern, Addy. "Allium cepa - L." Plants For A Future. සම්ප්‍රවේශය 2013-03-22.{{cite web}}:  CS1 maint: multiple names
: authors list (link)↑ "United States Patent Office: Method of coloring eggs or the like". 1925-06-19. සම්ප්‍රවේශය 2011-09-17.↑ Slimestad, R.; Fossen, T.; Vågen, I. M. (2007). "Onions: a source of unique dietary flavonoids". Journal of Agricultural and Food Chemistry. 55 (25): 10067–80. doi:10.1021/jf0712503. PMID 17997520.{{cite journal}}:  CS1 maint: multiple names: authors list (link)↑ Williamson, Gary; Plumb, Geoff W.; Uda, Yasushi; Price, Keith R.; Rhodes, Michael J.C. (1997). "Dietary quercetin glycosides: antioxidant activity and induction of the anticarcinogenic phase II marker enzyme quinone reductase in Hepalclc7 cells". Carcinogenesis. 17 (11): 2385–2387. doi:10.1093/carcin/17.11.2385. PMID 8968052.{{cite journal}}:  CS1 maint: multiple names: authors list (link)↑ Olsson, M.E.; Gustavsson, K.E.; and Vågen, I.M. (2010). "Quercetin and isorhamnetin in sweet and red cultivars of onion (Allium cepa L.) at harvest, after field curing, heat treatment, and storage". Journal
of Agricultural Food Chemistry. 58 (4): 2323–2330. doi:10.1021/jf9027014. PMID 20099844.{{cite journal}}:  CS1 maint: multiple names: authors list (link)↑ doi: 10.1021/jf0307144This citation will be automatically completed in the next few minutes. You can jump the queue or expand by hand↑ Arochena, L.; Gámez, C.; del Pozo, V.; Fernández-Nieto, M. (2012). "Cutaneous allergy at the supermarket". Journal of Investigational Allergology and Clinical Immunology. 22 (6): 441–442. PMID 23101191.{{cite journal}}:  CS1 maint: multiple names: authors list (link)↑ Wissman, Margaret A. (1994). "Anemia caused by onions". Anemia in primates. සම්ප්‍රවේශය 2013-04-01.↑ Nair, Sonia (2011-11-05). "Onion Poisoning in Dogs". Buzzle. සම්ප්‍රවේශය 2013-04-01.↑ Simoons, Frederick (1998). Plants of life, plants of death. University of Wisconsin Press. p. 568. ISBN 0-299-15904-3. සම්ප්‍රවේශය 2009-07-13.↑ "The Buddhist Diet". SFSU.↑ 42.0 42.1 Scott, Thomas. "What is the chemical process that causes
my eyes to tear when I peel an onion?". Ask the Experts: Chemistry. Scientific American. සම්ප්‍රවේශය 2007-04-28.↑ 43.0 43.1 "FAQ". National Onion Association. සම්ප්‍රවේශය 2013-03-28.↑ Hiskey, Daven (2010-11-05). "Why onions make your eyes water". Today I found out. සම්ප්‍රවේශය 2013-03-28.↑ Staunton, Margot (2008-02-01). "Scientists create 'no tears' onions". News.com.au. 2009-07-17 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 2013-02-28.↑ Boyhan, George E.; Kelley, W. Terry (eds.) (2007). "2007 Onion Production Guide". Production Guides. University of Georgia: College of Agricultural and Environmental Sciences. සම්ප්‍රවේශය 2013-09-14. {{cite web}}: |author= has generic name (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)↑ Savonen,Carol (2006-07-13). "Onion bulb formation is strongly linked with day length". Oregon State University Extension Service. සම්ප්‍රවේශය 2013-09-14.↑ 48.0 48.1 48.2 "Onions: Planting, Growing and Harvesting Onion Plants". The Old Farmer's
Almanac. සම්ප්‍රවේශය 2013-03-27.↑ Rhoades, Jackie. "What is Onion Bolting and how to Keep an Onion from Bolting". Gardening Know How. සම්ප්‍රවේශය 2013-03-27.↑ "Onion production". USDA: Agricultural Research Service. 2011-02-23. සම්ප්‍රවේශය 2013-03-27.↑ Hessayon, D.G. (1978). Be your own Vegetable Doctor. Pan Britannica Industries. pp. 22–23. ISBN 0 903 50508 8.↑ Landry, Jean-François (2007). "Taxonomic review of the leek moth genus Acrolepiopsis (Lepidoptera: Acrolepiidae) in North America". The Canadian Entomologist. 139 (3): 319–353. doi:10.4039/n06-098.↑ "Delia antiqua (Meigen): Onion Fly". Interactive Agricultural Ecological Atlas of Russia and Neighboring Countries. සම්ප්‍රවේශය 2013-03-29.↑ "Onion Eelworm (Ditylenchus dipsaci)". GardenAction. 2011. සම්ප්‍රවේශය 2013-03-29.↑ "Onion white rot". Royal Horticultural Society. සම්ප්‍රවේශය 2013-03-29.↑ "Onion neck rot". Royal Horticultural Society. සම්ප්‍රවේශය 2013-03-29.↑ Jauron, Richard (2009-07-27). "Harvesting and st
oring onions". Iowa State University Extension. සම්ප්‍රවේශය 2013-03-28.↑ Brewster, James L. (1994). Onions and other vegetable Alliums (1st ed.). Wallingford, UK: CAB International. p. 5. ISBN 0-85198-753-2.↑ "I'Itoi Onion". Ark of Taste. Slow Food USA. 2010. සම්ප්‍රවේශය 2013-03-25.↑ Germplasm Resources Information Network - (GRIN). "Allium x proliferum information from NPGS/GRIN". USDA, ARS, National Genetic Resources Program. සම්ප්‍රවේශය 21 February 2011.↑ 61.0 61.1 Fritsch, R.M. (2002). "Chapter 1: Evolution, Domestication, and Taxonomy". In H.D. Rabinowitch and L. Currah (ed.). Allium Crop Science: Recent Advances. Wallingford, UK: CABI Publishing. p. 19. ISBN 0-85199-510-1. {{cite book}}: Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)↑ Brewster, James L. (1994). Onions and other vegetable Alliums (1st ed.). Wallingford, UK: CAB International. p. 15. ISBN 0-85198-753-2.↑ Friesen, N. & M. Klaas (1998). "Origin of some vegetatively propagated Allium cro