LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
මණ කෘෂිකාර්මික අංශයට සහභාගී වේ.[139]වෝල්ටා ගංගා අධිකාරිය සහ ඝානා ජාතික ඛනිජ තෙල් සංස්ථාව යන දෙකම රජය සතු, ප්‍රධාන විදුලි නිෂ්පාදකයින් දෙක වේ.[140] 1965 දී වෝල්ටා ගංගාව මත ඉදිකරන ලද අකොසොම්බෝ වේල්ල, බුයි වේල්ල, ක්පොං වේල්ල සහ තවත් ජල විදුලි වේලි කිහිපයක් සමඟින් ජල විදුලිය සපයයි.[141][142] මීට අමතරව, රජය අප්‍රිකාවේ දෙවන න්‍යෂ්ටික බලාගාරය ඉදිකිරීමට උත්සාහ කළේය.ඝානා කොටස් වෙළෙඳපොළ යනු මහාද්වීපික අප්‍රිකාවේ 5 වන විශාලතම සහ උප-සහාරා අප්‍රිකාවේ 3 වන විශාලතම වෙළඳපල ප්‍රාග්ධනීකරණය සමඟින් GH¢ බිලියන 57.2 හෝ CN¥180.4 වේ. 2012 දී සීමාසහිත දකුණු අප්‍රිකානු JSE Limited පලමු එක වේ.[143] ඝානා කොටස් හුවමාරුව 2013 දී උප සහරා අප්‍රිකාවේ 2 වැනි හොඳම ක්‍රියාකාරී කොටස් හුවමාරුව විය.[144]ඝානාව උසස් තත්ත්වයේ කොකෝවා නිෂ්පාදනය කරයි.[145] එය ගෝලීය වශයෙන් 2 වැනි විශාලතම කොකෝවා නිෂ්පාදකයා වේ.[146] ඝානාව මධ්‍යම ආදායම් ලබන රටක් ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇත.[147] සේවා දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 50% ක් වන අතර, නිෂ්පාදන (24.1%), නිස්සාරණ කර්මාන්ත (5%) සහ බදු (20.9%) වේ.[140] ඝානාවේ වැඩිවන ප්‍රාථමික නිෂ්පාදන ආර්ථිකයක් සහ ඩිජිටල්
තාක්‍ෂණික භාණ්ඩ අපනයනය සමඟින් මෝටර් රථ සහ නැව් එකලස් කිරීම සහ අපනයනය කිරීම, විවිධ සම්පත් පොහොසත් කාර්මික ඛනිජ අපනයනය, කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන මූලික වශයෙන් කොකෝවා, පෙට්‍රෝලියම් සහ ස්වාභාවික වායු,[148] සහ තොරතුරු සහ සන්නිවේදන වැනි කර්මාන්ත ඇත. තාක්ෂණය මූලික වශයෙන් ඝානාවේ රාජ්‍ය ඩිජිටල් තාක්‍ෂණ සංස්ථාව හරහා ස්මාර්ට්ෆෝන් සහ විවිධ පාරිභෝගික ඉලෙක්ට්‍රොනික උපකරණ සහිත ටැබ්ලට් පරිගණක නිෂ්පාදනය කරයි.[140][149] නාගරික විදුලි මෝටර් රථ 2014 සිට ඝානාවේ නිෂ්පාදනය කර ඇත.[150][151]එය 2021 සරත් සෘතුවේ දී සමාජ සහ හරිත බැඳුම්කර මගින් රජයේ ණය නිකුත් කිරීමට සැලසුම් කරන බව නිවේදනය කරන ලද අතර, එය එසේ කරන පළමු අප්‍රිකානු රට බවට පත් විය.[152][153] ජාත්‍යන්තර වෙළඳපොලේ ඩොලර් බිලියන 5ක් දක්වා ණය ගැනීමට සැලසුම් කරමින් සිටි රට,[කවදාද?] මෙම තිරසාර බැඳුම්කරවලින් ලැබෙන ආදායම සමාජ හා පාරිසරික ව්‍යාපෘති සඳහා භාවිතා කරන ණය ප්‍රතිමූල්‍යකරණය කිරීමට සහ අධ්‍යාපන හෝ සෞඛ්‍ය සඳහා ගෙවීමට යොදා ගනී. චිලී සහ ඉක්වදෝරය ඇතුළු තවත් රටවල් කිහිපයක් පමණක් ඒවා මේ වන විට විකුණා ඇත. 2020 වසර 37 තුළ අඩුම ආර්ථික වර්ධන වේගය වාර්තා කර තිබියදීත්, අන
ෙකුත් වැඩසටහන් අතර 2017 දී ආරම්භ කරන ලද නොමිලේ ද්විතීයික පාසල් මුලපිරීමක් සමඟ ඉදිරියට යාමට රට භාවිතා කරනු ඇත.[154]දකුණු අත්ලාන්තික් සාගරයේ බටහිර කලාපයේ වෙරළට ඔබ්බෙන් පිහිටා ඇති ඝානා ජාතික ඛනිජ තෙල් සංස්ථාව (GNPC) සහ ජාතික ඛනිජ තෙල් අධිකාරියේ ජුබිලි තෙල් නිධියඑය මිහිරි බොරතෙල් සහ ස්වාභාවික වායු වැනි හයිඩ්‍රොකාබන නිෂ්පාදනය කර අපනයනය කරයි.[155][156] 100%-රජයට අයත් පිරවුම්හල් සමාගම, ඝානා තෙල් සමාගම, අංක 1 ඛනිජ තෙල් සහ ගෑස් පිරවුම්හල වන අතර, 100%-රජයට අයත් රාජ්‍ය තෙල් සමාගමක් වන ඝානා ජාතික ඛනිජ තෙල් සංස්ථාව හයිඩ්‍රොකාබන් ගවේෂණය සහ ඛනිජ තෙල් සහ ස්වාභාවික වායු නිෂ්පාදනය අධීක්ෂණය කරයි. සංචිත. ඝානා විසින් දිනකට තෙල් නිෂ්පාදනය බැරල් මිලියන 2.2 (m3) දක්වා සහ ගෑස් ඝන මීටර් 34,000,000 (1.2×109 cu ft) දක්වා වැඩි කිරීමට අපේක්ෂා කරයි.[157] මිහිරි බොරතෙල් බැරල් බිලියන 3 ක් (480,000,000 m3) දක්වා අඩංගු ජුබිලි තෙල් ක්ෂේත්‍රය 2007 දී සොයා ගන්නා ලදී.[158] ඝානාවේ සංචිතවල පෙට්‍රෝලියම් බැරල් බිලියන 5 (790,000,000 m3) සිට බැරල් බිලියන 7 (1.1×109 m3) දක්වා ඇති බව විශ්වාස කෙරේ,[159] එය අප්‍රිකාවේ පස්වන විශාලතම
සහ ලොව 21 සිට 25 දක්වා විශාලතම එක බව ඔප්පු වී ඇත. ලෝකයේ සංචිත. එහි සංචිතවල ඝන මීටර් 1.7×1011 (6×1012 cu ft) දක්වා ස්වභාවික වායු ද ඇත.[160] රජයේ ආදායම ඉහළ නැංවීම සඳහා ඛනිජ තෙල් සහ ස්වභාවික වායු සංචිත ජනසතු කිරීමට රජය සැලසුම් සකස් කර ඇත.[161]2019 වන විට, ඝානාව එම වසරේ ටොන් 140 ක් නිෂ්පාදනය කරමින් ලොව 7 වැනි විශාලතම රන් නිෂ්පාදකයා විය.[162] මෙම වාර්තාව ප්‍රථම වරට නිෂ්පාදනයෙන් දකුණු අප්‍රිකාව අභිබවා ගිය ඝානාව අප්‍රිකාවේ විශාලතම රන් නිෂ්පාදකයා බවට පත් කළේය.[163] රත්තරන් වලට අමතරව, ඝානාව රිදී, දැව, දියමන්ති, බොක්සයිට් සහ මැංගනීස් අපනයනය කරන අතර අනෙකුත් ඛනිජ නිධිද ඇත.[164] ඝානාව දියමන්ති අපනයනයෙන් සහ සංචිත ප්‍රමාණයෙන් ලොව 9 වැනි ස්ථානයේ සිටී.[165] රජයේ ආදායම ඉහළ නැංවීම සඳහා පතල් කර්මාන්තය ජනසතු කිරීමට රජය සැලසුම් සකස් කර ඇත.[166][167]2015 සහ 2016 වසරවල "විදුලි හිඟය" ඩම්සෝර් ("ස්ථීර, අක්‍රමවත් සහ අනපේක්ෂිත" විදුලි බල ඇනහිටීම්),[168] පුනර්ජනනීය ද්‍රව්‍ය කෙරෙහි ඇති උනන්දුව වැඩි කිරීමට හේතු විය.[169] 2019 වන විට විදුලි අතිරික්තයක් පවතී.[170]ඝානාවේ අධිකරණ පද්ධතිය දූෂණය, ආර්ථික අක්‍රමිකතා සහ ආර
්ථික විනිවිදභාවය නොමැතිකම සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කරයි.[171] ට්‍රාන්ස්පේරන්සි ඉන්ටර්නැෂනල් හි 2018 දූෂණ සංජානන දර්ශකයට අනුව, රටවල් 180 කින්, ඝානාව 78 වැනි ස්ථානයට පත්ව ඇති අතර, 0-9 ලකුණු ඉතා දූෂිත යැයි අදහස් කරන පරිමාණයෙන් ලකුණු 41 ක් ලබා ගත් අතර ලකුණු 90-100 යනු ඉතා පිරිසිදුයි. මෙය රාජ්‍ය අංශයේ දූෂන මට්ටම් මත පදනම් විය.[172]විද්‍යාව හා තාක්ෂණයඑය සෙලියුලර් ජංගම දුරකථන ජාලයක් දියත් කළේය (1992). එය අන්තර්ජාලයට සම්බන්ධ කර ADSL බ්‍රෝඩ්බෑන්ඩ් සේවා හඳුන්වා දෙන ලදී.[173] එය 2023 දී ගෝලීය නවෝත්පාදන දර්ශකයේ 99 වැනි ස්ථානයට පත් විය.[174][175]ඝානා අභ්‍යවකාශ විද්‍යා හා තාක්ෂණ මධ්‍යස්ථානය (GSSTC) සහ ඝානා අභ්‍යවකාශ ඒජන්සිය (GhsA) අභ්‍යවකාශ ගවේෂණය සහ අභ්‍යවකාශ වැඩසටහන් අධීක්ෂණය කරයි. GSSTC සහ GhsA ජාතික ආරක්‍ෂක නිරීක්ෂණ චන්ද්‍රිකාවක් 2015 දී කක්ෂගත කිරීමට කටයුතු කළහ.[176][177] ඝානාවේ වාර්ෂික අභ්‍යවකාශ ගවේෂණ වියදම් එහි දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 1% ක් වී ඇති අතර එය විද්‍යාව හා තාක්‍ෂණය පිළිබඳ පර්යේෂණ සඳහා සහාය වේ. 2012 දී, ඝානාව දකුණේ තිරසාර සංවර්ධනය සඳහා වූ විද්‍යා හා තාක්ෂණ කොමිසමේ (කොම්සැට්ස්)
සභාපතිත්වයට තේරී පත් විය; ඝානාව දකුණු අප්‍රිකානු ජාතික අභ්‍යවකාශ ඒජන්සිය සමඟ අභ්‍යවකාශ ගවේෂණයේ හවුල් ප්‍රයත්නයක් දරයි.[176]සංචාරක කර්මාන්තයබටහිර කලාපයේ බුසුවා වෙරළේ සැරිසරන්නන් සහ රළ පදින්නන් රළ පැදීම[178]2011 වසරේ සංචාරකයින් 1,087,000 ඝානාවට පැමිණියා.[179] සංචාරක පැමිණීම් අතරට දකුණු ඇමරිකානුවන්, ආසියානුවන්, යුරෝපීයයන් සහ උතුරු ඇමරිකානුවන් ඇතුළත් වේ.[180] ආකර්ශනීය ස්ථාන සහ සංචාරක ගමනාන්ත අතර කින්ටම්පෝ දියඇලි සහ බටහිර අප්‍රිකාවේ විශාලතම දිය ඇල්ල, දිය ඇලි, වෙරළබඩ තාල වර්ගයේ වැලි සහිත වෙරළ, ගුහා, කඳු, ගංගා සහ ජලාශ සහ බොසුම්ට්වි විල වැනි ජලාශ සහ විල් සහ විශාලතම මිනිසා විසින් සාදන ලද විල් ඇතුළත් වේ. මතුපිට ප්‍රමාණය අනුව ලෝකයේ විල, වෝල්ටා විල, දුසිම් ගනනක් බලකොටු, ලෝක උරුම අඩවි, ස්වභාව රක්ෂිත සහ ජාතික වනෝද්‍යාන.[180] සමහර බලකොටු කේප් කෝස්ට් කාසල් සහ එල්මිනා කාසල් වේ.[181] වහල් වෙළඳාමේ දී ලේ වැගිරුණු ස්ථානය මාලිගා සලකුණු කරන අතර වහල් වෙළඳාම හරහා සොරකම් කර විනාශ කරන ලද අප්‍රිකානු උරුමය ආරක්ෂා කර ප්‍රවර්ධනය කරයි.[182] මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම සම්මුතිය මගින් ඝානාවේ බ
ලකොටු සහ බලකොටු ලෝක උරුම ස්මාරක ලෙස නම් කරන ලදී.[182]2010 වසරේ ලෝක ආර්ථික සංසදයේ සංඛ්‍යාලේඛන පෙන්වා දුන්නේ ලෝකයේ ප්‍රියතම සංචාරක ගමනාන්ත අතරින් ඝානාව රටවල් 139ක් අතරින් 108 වැනි ස්ථානයට පත්ව ඇති බවයි.[183]2009 ශ්‍රේණිගත කිරීම්වලට වඩා රට ස්ථාන 2ක් ඉදිරියට පැමිණ තිබුණි. 2011 දී Forbes සඟරාව ප්‍රකාශයට පත් කළේ ඝානාව ලෝකයේ මිත්‍රශීලීම රට ලෙස එකොළොස්වන ස්ථානයට පත්ව ඇති බවයි. ප්‍රකාශය පදනම් වූයේ 2010 දී සංචාරකයින්ගේ හරස්කඩක් පිළිබඳ සමීක්ෂණයක් මත ය. සමීක්ෂණයට ඇතුළත් වූ සියලුම අප්‍රිකානු රටවල් අතුරින්, ඝානාව ඉහළම ස්ථානයට පත් විය.[183] සංචාරක ව්‍යාපාරය රටට විදේශ විනිමය උපයන සිව්වන ආකාරයයි.[183] 2017 දී ඝානාව ලෝකයේ 43 වැනි සාමකාමීම රට ලෙස ශ්‍රේණිගත විය.[184]වෙරළ තීරයේ ඉහළට සහ පහළට, රළ පැදීමේ ස්ථාන දේශීය හා ජාත්‍යන්තර පුද්ගලයින් විසින් හඳුනාගෙන ඇත. සාම්ප්‍රදායික ධීවර යාත්‍රා මධ්‍යයේ සැරිසරන්නන් තම පුවරු රැගෙන යයි.[185]Destination Pride අනුව[186] (ලෝකයේ LGBTQ+ නීති, අයිතිවාසිකම් සහ සමාජ හැඟීම් දෘශ්‍යමාන කිරීමට භාවිත කරන දත්ත මත පදනම් වූ සෙවුම් වේදිකාවක්) ඝානාව ලකුණු 22 (100න්) ක් ලබා ගනී.[187]
ජනවිකාසයඝානාවේ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්ජනවාර්ගික කණ්ඩායමප්‍රතිශතයඅකාන්  47.5%මවුල්-ඩග්බානි  16.6%එව්  13.9%ගා-ඩැන්ග්මේ  7.4%ගුර්මා  5.7%ගුවාන්  3.7%ගෲසි  2.5%මැන්ඩේ  1.1%වෙනත්  1.4%2019 වන විට, ඝානාවේ ජනගහනය 30,083,000කි.[188] ජනගහනයෙන් 29% ක් පමණ වයස අවුරුදු 15 ට අඩු අය වන අතර, වයස අවුරුදු 15-64 අතර පුද්ගලයින් ජනගහනයෙන් සියයට 57.8 ක් වේ.[189] 2010 සංගණනය වාර්තා කළේ විශාලතම ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් වන්නේ අකාන් (47.3%), මෝල්-ඩග්බානි (16.6%), ඊව් (13.9%), ගා-ඩැන්ග්මේ (7.4%), ගුර්මා (5.7%) සහ ගුවාන් (3.7%).[190]ඝානා පුරවැසියන්ගේ මධ්‍ය වයස අවුරුදු 30 ක් වන අතර සාමාන්‍ය ගෘහ ප්‍රමාණය පුද්ගලයන් 3.6 කි.ඝානා කාඩ්පත් හිමි පුහුණු ශ්‍රමිකයන්ගේ මෑත කාලීන නීත්‍යානුකූල සංක්‍රමණ සමඟ, චීන, මැලේසියානු, ඉන්දියානු, මැද පෙරදිග සහ යුරෝපීය ජාතිකයන් කුඩා ජනගහනයක් ඇත. 2010 දී, ඝානා ආගමන සේවය බොහෝ ආර්ථික සංක්‍රමණිකයන් සහ නීති විරෝධී සංක්‍රමණිකයන් ඝානාවේ වාසය කරන බව වාර්තා කළේය: ඝානාවේ 2010 ජනගහනයෙන් 14.6% (හෝ මිලියන 3.1) (ප්‍රධාන වශයෙන් නයිජීරියානුවන්,
බුර්කිනාබේ පුරවැසියන්, ටෝගෝලියානු පුරවැසියන් සහ මාලියන් පුරවැසියන්). 1969 දී, අගමැති කොෆි අබ්‍රෙෆා බුසියා විසින් පනවන ලද "ඝානා විදේශික අනුකූලතා නියෝගය" යටතේ,[191] දේශසීමා ආරක්ෂක ඒකකය මාස තුනකදී විදේශිකයන් සහ නීති විරෝධී සංක්‍රමණිකයන් 3,000,000 කට අධික සංඛ්‍යාවක් පිටුවහල් කළේ ඔවුන් එකල ජනගහනයෙන් 20% ක් වූ බැවිනි.[191][192][193] 2013 දී, නීතිවිරෝධී පතල්කරුවන් විශාල වශයෙන් පිටුවහල් කිරීමක් සිදු වූ අතර, ඔවුන්ගෙන් 4,000 කට වැඩි පිරිසක් චීන ජාතිකයන් විය.[194][195]භාෂාඝානාවේ වාර්ගික භාෂාමය ප්‍රදේශ වල සිතියමක්.ඉංග්‍රීසි ඝානාවේ නිල භාෂාවයි.[196][197] මීට අමතරව, රජයේ අනුග්‍රහය ලබන භාෂා තත්ත්වය ඇති භාෂා එකොළහක් ඇත:අකාන් භාෂා (අසන්ටේ ට්වි, අකුපෙම් ට්වි, ඉහළ අන්‍යෝන්‍ය අවබෝධයක් ඇති ෆැන්ටේ සහ ඉහත සඳහන් දේ සමඟ අඩු අවබෝධයක් ඇති න්සෙමා)ඩැන්ග්මේඑව්ගාගුවාන්කසෙම්මවුල්-ඩග්බානි භාෂා (දගාරේ සහ දග්බන්ලිව්)[[198][199]මේ අතරින් අසන්ටේ ට්වි තමයි වැඩිපුරම කතා කරන භාෂාව.[200]ඝානාව ප්‍රංශ භාෂාව කතා කරන රටවලින් වටවී ඇති නිසා, ප්‍රංශ භාෂාව පාසල්වල බහුලව උගන්වනු ලබන අතර වාණිජ හා ජාත්‍යන්තර ආර්ථික
හුවමාරු සඳහා භාවිතා කරයි. 2006 සිට, ඝානාව ප්‍රංශ භාෂාව කතා කරන රටවල් (මහද්වීප හයේ ජාතීන් 84) එක්සත් කරන ගෝලීය සංවිධානය වන ඉන්ටර්නැෂනල් ඩි ලා ෆ්‍රැන්කොෆෝනි,[201] සංවිධානයේ ආශ්‍රිත සාමාජිකයෙකි. 2005 දී 350,000 කට වඩා වැඩි ගානා දරුවන් පාසල්වල ප්‍රංශ ඉගෙන ගත්හ. එතැන් සිට, එහි තත්ත්වය සෑම කනිෂ්ඨ උසස් පාසලකම අනිවාර්ය භාෂාවක් ලෙස ක්‍රමානුකූලව යාවත්කාලීන කර ඇත,[202] එය නිල භාෂාවක් බවට පත්වීමේ ක්‍රියාවලියක පවතී.[203][204]ඝානියානු පිඩ්ජින් ඉංග්රීසි, හෙවත් කෘ ඉංග්‍රිසි (හෝ අකාන්, ක්‍රූ බ්‍රෝෆෝ) ලෙසින්ද හඳුන්වනු ලබන්නේ, ඇක්රා හි සහ දකුණු නගරවල කථා කරන බටහිර අප්‍රිකානු පිඩ්ජින් ඉංග්‍රීසි ප්‍රභේදයකි. එය ප්‍රභේද දෙකකට බෙදිය හැකි අතර, "උගත්" හෝ "ආයතනික නොවන" පිඩ්ජින් සහ "උගත්" හෝ "ආයතනික" පිඩ්ජින් ලෙස හැඳින්විය හැක, පළමුවැන්න නූගත් හෝ නූගත් පුද්ගලයින් සමඟ සම්බන්ධ වූ අතර දෙවැන්න විශ්ව විද්‍යාල වැනි ආයතනවල ලබාගෙන භාවිතා කරයි.[205]ආගම්ඝානාවේ විශාලතම ආගම ක්‍රිස්තියානි ධර්මය වන අතර, 2021 සංගණනයට අනුව ජනගහනයෙන් 71.3% ක් විවිධ ක්‍රිස්තියානි නිකායන් වල සාමාජිකයන් වේ.[206] මුළු ජනගහනයෙන් 19.9%ක්
ඉස්ලාම් අදහති. පිව් පර්යේෂණය හි 2012 වාර්තාවකට අනුව, මුස්ලිම්වරුන්ගෙන් 51%ක් සුන්නි ඉස්ලාමයේ අනුගාමිකයින් වන අතර, ආසන්න වශයෙන් 16%ක් අහමදියා ව්‍යාපාරයට අයත් වන අතර 8%ක් පමණ ෂියා ඉස්ලාම් ආගමට අයත් වන අතර, ඉතිරි පිරිස නිකායට අයත් නොවන මුස්ලිම්වරුන් වේ[207][208] "ඝානාවේ වාර්ගිකත්වය සහ ආගම අතර සැලකිය යුතු සම්බන්ධයක් නොමැත".[209]විශ්වීය සෞඛ්‍ය රැකවරණය සහ ආයු අපේක්ෂාවආයු අපේක්ෂාව සංවර්ධනය, 1921 සිට 2019 දක්වාඝානාවේ ජාතික සෞඛ්‍ය රක්‍ෂණ ක්‍රමය (NHIS) ඝානා ජාතිකයන් සඳහා දැඩි ලෙස නම් කර ඇති විශ්වීය සෞඛ්‍ය සේවා පද්ධතියක් ඇත.[210] ඝානාව පුරා සෞඛ්‍ය රැකවරණය විචල්‍ය වන අතර 2012 දී මිලියන 12කට අධික ඝානා ජාතිකයන් NHIS විසින් ආවරණය කරන ලදී.[211] නාගරික මධ්‍යස්ථාන හොඳින් සේවය කර ඇති අතර රෝහල්, සායන සහ ෆාමසි බොහොමයක් අඩංගු වේ. රෝහල් 200කට අධික ප්‍රමාණයක් ඇති අතර ඝානාව වෛද්‍ය සංචාරක ගමනාන්තයකි.[212] 2010 දී පුද්ගලයන් 1,000 කට වෛද්‍යවරුන් 0.1 ක් සිටි අතර 2011 වන විට පුද්ගලයන් 1,000 කට රෝහල් ඇඳන් 0.9 ක් විය.[189] ඝානාවේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 5.2% ක් 2010 දී සෞඛ්‍ය සඳහා වියදම් කර ඇත.[213] 2020
දී, ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය නිවේදනය කළේ ඝානාව ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ අප්‍රිකානු කලාපයේ නියාමන පද්ධතිය "පරිණත මට්ටම 3" ලබා ගත් දෙවන රට බවට පත් වූ අතර එය ජාතික ඖෂධ නියාමන පද්ධතිවල ස්ථර හතරකින් යුත් WHO වර්ගීකරණයේ දෙවන ඉහළම ස්ථානයයි.[214]2020 වසරේ උපතේදී ආයු අපේක්ෂාව ස්ත්‍රියකගේ 71ක් සහ පිරිමියෙකුට 65ක් විය.[215] 2013 දී, ළදරු මරණ අනුපාතය සජීවී උපත් 1,000කට 39ක් විය.[216] උපතේදී ආයු අපේක්ෂාව මත මූලාශ්‍ර වෙනස් වේ; ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය (WHO) 2016 වසරේ උපත ලද පිරිමින් සඳහා අවුරුදු 62 ක් සහ කාන්තාවන් සඳහා අවුරුදු 64 ක් ලෙස ගණන් බලා ඇත.[217] නාගරික කලාපයේ 2.78ක් සහ ග්‍රාමීය ප්‍රදේශයේ 3.94ක් සමඟ 3.99 (2000) සිට 3.28 (2010) දක්වා සාඵල්‍යතා අනුපාතය අඩු විය.[190] එක්සත් ජාතීන් විසින් 2017 දී එක් කාන්තාවකට සජීවී උපත් 6.95 (1970) සිට 4.82 (2000) දක්වා 3.93 දක්වා සරු භාවය අඩුවීමක් වාර්තා කරයි.[218]2012 වන විට, HIV/AIDS ව්‍යාප්තිය වයස්ගත වැඩිහිටියන් අතර 1.40%ක් ලෙස ගණන් බලා ඇත.[219]අධ්‍යාපනයඝානා විශ්ව විද්‍යාලයේ අධ්‍යාපන පද්ධතියේ තොරතුරු සහ සන්නිවේදන තාක්ෂණය ක්‍රියාත්මක කිරීමඅධ්‍යාපන ක්‍රමය
කොටස් තුනකට බෙදා ඇත: මූලික අධ්‍යාපනය, ද්විතියික චක්‍රය සහ තෘතීයික අධ්‍යාපනය. "මූලික අධ්‍යාපනය" වසර 11 (වයස 4-15) පවතී.[220] එය ළදරු පාසල (අවුරුදු 2), ප්‍රාථමික පාසල (අවුරුදු 3 ක මොඩියුල 2) සහ කනිෂ්ඨ උසස් (අවුරුදු 3) ලෙස බෙදා ඇත. කනිෂ්ඨ උසස් පාසල මූලික අධ්‍යාපන සහතික විභාගයෙන් අවසන් වේ.[220][221] සහතික කළ පසු, ශිෂ්‍යයාට ද්විතියික චක්‍රය වෙත යා හැක.[222] එබැවින්, සාමාන්‍ය අධ්‍යාපනය (ජ්‍යෙෂ්ඨ උසස් පාසල විසින් පිරිනමනු ලබන) සහ වෘත්තීය අධ්‍යාපනය (තාක්ෂණික ජ්‍යෙෂ්ඨ උසස් පාසල හෝ තාක්ෂණික සහ වෘත්තීය ආයතන විසින් පිරිනමනු ලබන) අතර තේරීම ශිෂ්‍යයාට ඇත. ජ්‍යෙෂ්ඨ උසස් පාසල වසර 3ක් පවතින අතර බටහිර අප්‍රිකානු ජ්‍යෙෂ්ඨ පාසල් සහතික පත්‍ර විභාගයට යොමු කරයි, එය විශ්ව විද්‍යාල ප්‍රථම උපාධි වැඩසටහනකට ඇතුළත් වීමට පූර්ව අවශ්‍යතාවයකි.[223] පොලිටෙක්නික් වෘත්තීය සිසුන් සඳහා විවෘත වේ.[224]උපාධියක් සඳහා වසර 4 ක අධ්‍යයනයක් අවශ්‍ය වේ. එය වසර 1- හෝ 2 ක ශාස්ත්‍රපති උපාධි වැඩසටහනක් අනුගමනය කළ හැකි අතර, එය අවම වශයෙන් වසර 3 ක ආචාර්ය උපාධි පාඨමාලාවක් අනුගමනය කළ හැකිය.[223] පොලිටෙක්නික් වැඩසටහනක් වසර 2ක් හෝ 3ක් පවතී.[224]
ඝානාව සතුව අධ්‍යාපන විද්‍යාල ඇත.[225] සමහර විශ්ව විද්‍යාල වන්නේ ඝානා විශ්ව විද්‍යාලය, ක්වාමේ නක්‍රුමා විද්‍යා හා තාක්ෂණ විශ්ව විද්‍යාලය සහ කේප් කෝස්ට් විශ්ව විද්‍යාලයයි.[226]පාසලේ ළමුන්ගෙන් 95% කට වැඩි ප්‍රමාණයක් සිටිති.[227][228] වයස අවුරුදු 15-24 අතර කාන්තා සහ පිරිමි සාක්ෂරතා අනුපාතය 2010 දී 81%ක් වූ අතර පිරිමින් 82%ක්,[229] සහ කාන්තාවන් 80%ක් විය.[230] අධ්‍යාපන ක්‍රමයක් වාර්ෂිකව විදේශීය සිසුන් විශේෂයෙන් විශ්වවිද්‍යාල අංශයට ආකර්ෂණය කරයි.[231][232]ඝානා වයස අවුරුදු 6 සිට නිදහස් අධ්‍යාපනය 6 වසරක ප්‍රාථමික පාසල් අධ්‍යාපන ක්‍රමයක් ඇත.[233] රජයේ ප්‍රාථමික පාසල් සහ රජයේ කනිෂ්ඨ උසස් පාසල් ඇතුළත් මූලික අධ්‍යාපනය සඳහා රජය විශාල වශයෙන් අරමුදල් සපයයි. 2017/2018 අධ්‍යයන වර්ෂය දක්වා ජ්‍යෙෂ්ඨ උසස් පාසල් සඳහා රජය විසින් සහනාධාර ලබා දුන් අතර ජ්‍යෙෂ්ඨ උසස් අධ්‍යාපනය නොමිලේ විය.[234] උසස් අධ්‍යාපන මට්ටමේදී, රජයේ විශ්වවිද්‍යාල, බහු තාක්ෂණ සහ ගුරු පුහුණු විද්‍යාල සඳහා සපයන සම්පත්වලින් 80%කට වඩා රජය අරමුදල් සපයයි. නොමිලේ අනිවාර්ය විශ්ව මූලික අධ්‍යාපනයේ කොටසක් ලෙස, Fcube, රජය විසින් සියලුම මූලික අධ්‍යාපන
පාසල් සඳහා ඔවුන්ගේ සියලුම පෙළපොත් සහ අභ්‍යාස පොත් වැනි අනෙකුත් අධ්‍යාපනික සැපයුම් සපයයි. ජ්‍යෙෂ්ඨ උසස් පාසල්වලට ඔවුන්ගේ සියලුම පෙළපොත් අවශ්‍යතා රජය විසින් සපයනු ලැබේ. පුද්ගලික පාසල් ඔවුන්ගේ අධ්‍යාපනික ද්‍රව්‍ය පුද්ගලික සැපයුම්කරුවන්ගෙන් ලබා ගනී.[235]සංස්කෘතියවෝල්ටා කලාපයේ හොග්බෙට්සෝට්සෝ උත්සවයකෑම බීමඝානියානු ආහාරවලට විවිධ මුහුදු ආහාර සහිත සුප් සහ ඉස්ටුවක් ඇතුළත් වේ; බොහෝ ඝානාවේ සුප් වර්ග එළවළු, මස්, කුකුළු මස් හෝ මාළු සමඟ සකස් කර ඇත.[236] මාළු, තිලාපියා, බැදපු සහ බැදපු සුදු බයිට්, දුම් මාළු සහ පොකිරිස්සා සමඟ ආහාර වේලෙහි වැදගත් වේ, මේ සියල්ල ඝානියානු කෑමවල පොදු සංරචක වේ.[236] බංකු (ඇක්පල්) යනු බිම ඉරිඟු (ඉරිඟු) වලින් සාදන ලද සාමාන්‍ය පිෂ්ඨමය ආහාරයකි,[236] සහ බඩ ඉරිඟු මත පදනම් වූ ප්‍රධාන ආහාර වන kɔmi (කෙන්කි) සහ බංකු (ඇක්පල්) සාමාන්‍යයෙන් යම් ආකාරයක බැදපු මාළු (චිනම්) හෝ ග්‍රිල් කළ තිලාපියා සහ අමු රතු සහ කොළ මිරිස්, ළූණු සහ තක්කාලි (ගම්මිරිස් සෝස්) වලින් සාදන ලද ඉතා කුළුබඩු සහිත අහාරයකි.[236] බංකු සහ තිලාපියා යනු බොහෝ ආපනශාලා වල පිරිනමන සංකලනයකි.[236] ෆුෆු යනු ව
ඩාත් සුලභ අපනයනය කරන ලද ඝානා ආහාරයක් වන අතර එය අප්‍රිකානු ඩයස්පෝරාව පුරා ප්‍රණීත ආහාරයකි.[236] බත් රට පුරා ස්ථාපිත ප්‍රධාන ආහාර වේලක් වන අතර, උදේ ආහාරය, දිවා ආහාරය සහ රාත්‍රී ආහාරය ලෙස විවිධ සහල් මත පදනම් වූ කෑම වර්ග, ප්‍රධාන ප්‍රභේද වන්නේ වාක්යේ, ප්ලේන් රයිස් සහ ඉස්ටුවක් (කොන්ටොමියර් හෝ තක්කාලි හොදි අටක්), ෆ්‍රයිඩ් රයිස් සහ ජොලොෆ් රයිස් ය.[237]සාහිත්‍යයඝානා සාහිත්‍යය යනු ඝානාවේ හෝ ඝානා ඩයස්පෝරාවේ කතුවරුන් විසින් නිෂ්පාදනය කරන ලද සාහිත්‍යයකි. සාහිත්‍ය සම්ප්‍රදාය දිගු වාචික සම්ප්‍රදායකින් ආරම්භ වන අතර, යටත් විජිත පාලන සමයේදී බටහිර සාහිත්‍යයේ දැඩි බලපෑමට ලක් වූ අතර, 20 වැනි සියවසේ මැද භාගයේදී පශ්චාත් යටත් විජිත ජාතිකවාදී සම්ප්‍රදායක් සමඟින් ප්‍රමුඛ විය.[238][239][240] වර්තමාන සාහිත්‍ය ප්‍රජාව චිත්‍රපට, රංග ශාලාව සහ බ්ලොග්කරණය වැනි නවීන ඩිජිටල් ආකෘති ඇතුළුව අද රට තුළ සහ ඉන් පිටත විවිධ හඬවල් ජාලයක් සමඟින් ඉදිරියට යයි.[239][240]ඉතියෝපියා අන්බවුන්ඩ් (1911), ද බියුටිෆුල් ඕන්ස් ආර් නට් තව බෝන් (1968) සහ ටේල් ඔෆ් ද බ්ලූ බර්ඩ් (2009) යන පොත් සමඟින් ජාත්‍යන්තර පිළිගැනීමක් ලබා ගත් නව
කතාකරුවන් වන පිළිවෙලින් ජේ.ඊ. කේස්ලි හේෆෝර්ඩ්, අයි ක්වේ අර්මා සහ නී අයික්වේ පාර්ක්ස් වඩාත් කැපී පෙනෙන කතුවරුන් ය.[241] නවකතා වලට අමතරව, නාට්‍ය හා කවි වැනි අනෙකුත් සාහිත්‍ය කලාවන්ද ප්‍රමුඛ නාට්‍ය රචකයින් සහ කවියන් වන ජෝ ඩි ග්‍රාෆ්ට් සහ එෆුවා සදර්ලන්ඩ් සමඟ ජාතික මට්ටමින් ඉතා හොඳ වර්ධනයක් සහ සහයෝගයක් ලබා ඇත.[241]ඝානා ජාතික සාහිත්‍ය ගුවන් විදුලි වැඩසටහන සහ ඊට අනුබද්ධ Voices of Ghana (1955-1957) ප්‍රකාශනය අප්‍රිකානු මහාද්වීපයේ පැරණිතම එකක් වූ අතර, ඝානාවේ සමකාලීන සාහිත්‍ය සම්ප්‍රදායේ විෂය පථය ස්ථාපිත කිරීමට උපකාරී විය.[242]ඇඳුම්රොබට් සදර්ලන්ඩ් රැට්‍රේ විසින් ඇඩින්ක්‍රා සංකේත13 වන ශතවර්ෂයේ දී, ඝානා වැසියන් ඔවුන්ගේ අද්විතීය ඇඩින්ක්‍රා මුද්‍රණ කලාව දියුණු කළහ. අතින් මුද්‍රණය කරන ලද සහ අතින් එම්බ්‍රොයිඩර් කළ ඇඩින්ක්‍රා ඇඳුම් සාදන ලද අතර භක්ති උත්සව සඳහා රාජකීයයන් විසින් පමණක් භාවිතා කරන ලදී. ඇඩින්ක්‍රා සංකේතවාදයේ කෝපස් සෑදෙන සෑම චේතනාවකටම හිතෝපදේශයක්, ඓතිහාසික සිදුවීමක්, මානව ආකල්ප, සදාචාරය, ශාක ජීව ස්වරූපය හෝ අප්‍රාණික සහ මිනිසා විසින් සාදන ලද වස්තූන්ගේ හැඩතල වලින් ව්‍යුත්පන්න වූ
නමක් සහ අර්ථයක් ඇත. මෝස්තරවල අර්ථයන් සෞන්දර්යය, ආචාර ධර්ම, මානව සබඳතා සහ සංකල්ප ලෙස වර්ගීකරණය කළ හැක.[243] අදින්ක්‍රා සංකේත පච්ච ලෙස අලංකාර කාර්යයක් ඇති නමුත් සම්ප්‍රදායික ප්‍රඥාව, ජීවිතයේ පැතිකඩ හෝ පරිසරය ප්‍රකාශ කරන උද්වේගකර පණිවිඩ කැටයම් කරන වස්තූන් ද නියෝජනය කරයි. බොහෝ විට හිතෝපදේශ සමඟ සම්බන්ධ වූ, විවිධ අර්ථයන් සහිත බොහෝ සංකේත තිබේ. ඇන්තනි අප්පියා ගේ වචන වලින් කිවහොත්, ඔවුන් "සංකීර්ණ හා සූක්ෂ්ම පරිචයක් සහ විශ්වාසයක් සම්ප්‍රේෂණය කිරීමට සහාය වීම" සඳහා පූර්ව-සාක්ෂර සමාජයක එක් මාධ්‍යයක් විය.[244]ඝානාවේ සාම්ප්‍රදායික හෝ ජාතික රෙද්ද වන කෙන්ටේ රෙදි, අකාන්, ගා සහ ඊව් ඇතුළු බොහෝ දකුණු ඝානා ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් විසින් පැළඳ සිටී.ඇඩින්ක්‍රා රෙදි සමගින්, ඝානියානුවන් ඔවුන්ගේ සාම්ප්‍රදායික ඇඳුම් සඳහා බොහෝ රෙදි රෙදි භාවිතා කරයි.[245] විවිධ ජනවර්ගවලට ඔවුන්ගේම තනි රෙදි ඇත. වඩාත්ම ප්‍රචලිත වන්නේ කෙන්ටේ රෙද්දයි[245] කෙන්ටේ යනු ඉතා වැදගත් ජාතික ඇඳුමක් සහ ඇඳුමක් වන අතර මෙම ඇඳුම් සාම්ප්‍රදායික හා නවීන කෙන්ටේ ඇඳුම් සෑදීමට යොදා ගනී.[245] විවිධ සංකේත සහ විවිධ වර්ණ විවිධ දේවල් අදහස් කරයි.[245] කෙන්ටේ යනු සිය
ලුම ඝානා ඇඳුම් අතරින් වඩාත් ප්‍රසිද්ධියකි.[245] කෙන්ටේ යනු තිරස් ට්‍රෙඩ්ල් ලූම් එකක අතින් වියන ලද චාරිත්‍රානුකූල රෙද්දක් වන අතර අඟල් 4ක් පමණ පළල තීරු විශාල රෙදි කැබලිවලට එකට මසා ඇත.[245] රෙදි විවිධ වර්ණ, ප්‍රමාණ සහ මෝස්තර වලින් යුක්ත වන අතර ඉතා වැදගත් සමාජීය සහ ආගමික අවස්ථාවන්හිදී අඳිනු ලැබේ.[245] සංස්කෘතික සන්දර්භයක් තුළ, කෙන්ටේ යනු හුදෙක් රෙදිකඩකට වඩා වැදගත් වන්නේ එය ඉතිහාසයේ දෘශ්‍ය නිරූපණයක් වන අතර රෙදි විවීම හරහා ලිඛිත භාෂාවක් වන බැවිනි.[245] කෙන්ටේ යන පදය එහි මූලයන් වන්නේ අකාන් වචනය kɛntɛn වන අතර එහි අර්ථය කූඩයක් වන අතර පළමු කෙන්ටේ වියන්නන් කෙන්ටේ (basket) වැනි රෙදි විවීම සඳහා රෆියා තන්තු භාවිතා කළහ; සහ ඒ අනුව කෙන්ටේ න්ටොමා ලෙස සඳහන් කරන ලදී; තේරුම කූඩ රෙදි.[245] රෙදි වල මුල් අකාන් නම nsaduaso හෝ nwontoma, එහි අර්ථය "වියන ලද රෙදි වියන ලද රෙදි"; කෙසේ වෙතත්, "කෙන්ටේ" යනු වර්තමානයේ බහුලව භාවිතා වන යෙදුමයි. කෙන්ටේ ද වියන ලද්දේ වොල්ටා කලාපයේ එව් මිනිසුන් (එව් කෙන්ටේ) විසිනි. ප්‍රධාන රෙදි විවීම මධ්‍යස්ථාන වන්නේ අගෝර්ටයිම් ප්‍රදේශය සහ අග්බෝසුමේ ය. අග්බෝසුමේ හට බටහිර අප්‍රිකාවේ සහ ඩයස්පෝර
ාවේ සිට අනුග්‍රාහකයින් ආකර්ෂණය කර ගන්නා විචිත්‍රවත් කෙන්ටේ වෙළඳපොලක් ඇත.[245]සමකාලීන ඝානා විලාසිතාවට සම්ප්‍රදායික හා නවීන විලාසිතා සහ රෙදිපිළි ඇතුළත් වන අතර අප්‍රිකානු සහ ගෝලීය විලාසිතා දර්ශනයට පිවිස ඇත. අප්‍රිකානු මුද්‍රණ රෙදි ලෙස හඳුන්වන රෙදි නිර්මාණය කර ඇත්තේ ලන්දේසි ඉටි රෙදි වලින්. 19 වන සියවසේ අගභාගයේදී, ඉන්දුනීසියානු බතික් අනුකරණය කරන යන්ත්‍රවලින් සාදන ලද රෙදිපිළි තොගයක් ආසියාවට යමින් සිටි ලන්දේසි නැව් බොහෝ බටහිර අප්‍රිකානු වරායන්හි නතර වූ බව විශ්වාස කෙරේ. රෙදිපිළි ආසියාවේ හොඳ නැත. කෙසේ වෙතත්, බටහිර අප්‍රිකාවේ - ප්‍රධාන වශයෙන් ඝානාවේ රෙදිපිළි සහ රෙදිපිළි සඳහා දැනටමත් ස්ථාපිත වෙළඳපොළක් පැවතී ඇත - සේවාදායක පදනම වර්ධනය වූ අතර නව පාරිභෝගිකයින්ගේ රුචිකත්වයට සරිලන පරිදි දේශීය සහ සම්ප්‍රදායික මෝස්තර, වර්ණ සහ රටා ඇතුළත් කිරීමට එය වෙනස් කරන ලදී.[246] අද අප්‍රිකාවෙන් පිටත එය "අන්කාරා" ලෙස හඳුන්වන අතර, එය සමස්තයක් ලෙස ඝානාව සහ අප්‍රිකාවෙන් ඔබ්බට සේවාදායක පදනමක් ඇත. එය කැරිබියානු ජනතාව සහ අප්‍රිකානු ඇමරිකානුවන් අතර ජනප්‍රියයි; සොලංගේ නෝල්ස් සහ ඇයගේ සහෝදරිය බියොන්සේ වැනි ප්‍රසිද්ධ පුද්ගලයන්
අප්‍රිකානු මුද්‍රණ ඇඳුමෙන් සැරසී සිටිනු දැක ඇත.[247] උතුරු ඇමරිකාවේ සහ යුරෝපයේ රටවල් වලින් බොහෝ නිර්මාණකරුවන් දැන් අප්‍රිකානු මුද්‍රණ භාවිතා කරන අතර ඔවුන් ගෝලීය උනන්දුවක් ලබා ඇත.[248] බ්‍රිතාන්‍ය සුඛෝපභෝගී විලාසිතා මන්දිරයක් වන බර්බෙරි ඝානියානු විලාසිතාවන් වටා එකතුවක් නිර්මාණය කළේය.[249] ඇමරිකානු සංගීතඥ ග්වෙන් ස්ටෙෆානි නැවත නැවතත් අප්‍රිකානු මුද්‍රණ ඇගේ ඇඳුම් පෙළට ඇතුළත් කර ඇති අතර බොහෝ විට එය පැළඳ සිටිනු දැකිය හැකිය.[250] ජාත්‍යන්තරව පිළිගත් ඝානා-බ්‍රිතාන්‍ය නිර්මාණකරුවෙකු වන ඔස්වල්ඩ් බෝටෙන්ග් ඔහුගේ 2012 එකතුවෙහි අප්‍රිකානු මුද්‍රණ ඇඳුම් කට්ටල හඳුන්වා දුන්නේය.[251]සංගීතය සහ නැටුම්අදෝවා නර්තන ආකෘතිය සහ සංගීත සංදර්ශනය.සංගීතයට කතා කරන බෙර සංගීත භාණ්ඩ, අකාන් ඩ්‍රම්, ගොජේ ෆිඩල් සහ කොලකෝ වීණාව වැනි සංගීත භාණ්ඩ වර්ග, අකාන් සේපෙරේවා, අකාන් ඇටුම්පන්, ගා ක්පන්ලොගෝ ස්ටයිල් සහ අසොන්කෝ සංගීතයේ භාවිතා වන ලොග් සයිලෝෆෝන් ඇතුළු උසාවි සංගීතය ඇතුළත් වේ.[252] අප්‍රිකානු ජෑස් නිර්මාණය කරන ලද්දේ කොෆි ගානාබා විසිනි.[253] ලෞකික සංගීතයේ ආකාරයක් උසස් ජීවිතයකි.[252] හයිලයිෆ් 19 වැනි සහ 20 වැනි සිය
වස්වල ආරම්භ වූ අතර බටහිර අප්‍රිකාව පුරා ව්‍යාප්ත විය.[252]1990 දශකයේ දී, හයිලයිෆ්, ඇෆ්‍රෝ-රෙගේ, ඩාන්ස්හෝල් සහ හිප් හොප් වල බලපෑම් ඇතුළත් කරමින් සංගීත ප්‍රභේදයක් නිර්මාණය විය.[252] මෙම දෙමුහුන් වර්ගය හිප්ලයිෆ් ලෙස හැදින්විය.[252]සැමරුම් සඳහා නැටුම් ඇත.[254] සැමරුම් සඳහා නැටුම් අතර ඇඩෝවා, ක්පන්ලෝගෝ, ඇසොන්ටෝ, ක්ලමා, අග්බඩ්සා, බෝර්බෝර් සහ බමායා ඇතුළත් වේ.[254] නානා ඔටෆ්රිජා පල්බෙයාරින් සේවා, නැටුම් පල්ලියර්ස් ලෙසද හැඳින්වේ, වෙරළබඩ නගරයක් වන ප්‍රම්ප්‍රම් වෙතින් පැමිණේ. මෙම කණ්ඩායම 2017 දී BBC විශේෂාංග කතාවක ප්‍රදර්ශනය කරන ලද අතර, එම කතාවේ දර්ශන COVID-19 ලෝක වසංගතය හමුවේ අන්තර්ජාල මතකයේ කොටසක් බවට පත් විය.[255]මාධ්‍යරූපවාහිනිය මගින් සපයන ජන මාධ්‍ය, ප්‍රවෘත්ති සහ තොරතුරු.1992 ඝානා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 12 වන පරිච්ඡේදය මාධ්‍ය නිදහස සහ මාධ්‍ය ස්වාධීනත්වය සහතික කරන අතර 2 වන පරිච්ඡේදය වාරණය තහනම් කරයි.[256] නිදහසින් පසු, හමුදා ආන්ඩු සමයේදී පුද්ගලික අලෙවිසැල් වැසී ගිය අතර, මාධ්‍ය නීති මගින් රජය විවේචනය කිරීම වැළැක්වීය.[257] 1992 දී මාධ්‍ය නිදහස යථා තත්ත්වයට පත් කරන ලද අතර 2000 කුෆ
ූර් මැතිවරණයෙන් පසු පෞද්ගලික මාධ්‍ය සහ රජය අතර ආතතීන් අඩු විය. කුෆූර් මාධ්‍ය නිදහසට සහය දුන් අතර අපහාස නීතියක් අවලංගු කළ අතර මාධ්‍ය වගකීමෙන් ක්‍රියා කළ යුතු බව කියා සිටියේය.[258] මාධ්‍ය අප්‍රිකාවේ "වඩාත්ම අසීමිත එකක්" ලෙස විස්තර කර ඇත.[259]1948 දී ගෝල්ඩ් කෝස්ට් චිත්‍රපට ඒකකය තොරතුරු සේවා දෙපාර්තමේන්තුවේ පිහිටුවන ලදී.[260]නිර්මාණ ශිල්පයඅගනුවර වන ඇක්රාහි උස් ගොඩනැගිලිඉදිකිරීම් වර්ග 2ක් ඇත: පොදු එකක් වටා ඇති ආවරණයක යාබද ගොඩනැගිලි මාලාව සහ තණකොළ වහලක් සහිත රවුම් පැල්පත්.[261] තණකොළ වහල ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය සහිත වටකුරු පැල්පත් උතුරු ප්‍රදේශවල පිහිටා ඇති අතර යාබද ගොඩනැගිලි මාලාව දකුණු ප්‍රදේශවල පිහිටා ඇත. පශ්චාත් නූතන ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය සහ අධි තාක්‍ෂණික ගෘහනිර්මාණ ගොඩනැඟිලි දකුණු ප්‍රදේශවල පවතින අතර, විලියම් කොටුව සහ ඇම්ස්ටර්ඩෑම් කොටුව වැනි බලකොටු සහ බලකොටු 30කට වැඩි ප්‍රමාණයක උරුම ස්ථාන පැහැදිලිව දක්නට ලැබේ. ඝානාවේ මාලිගා තුළ කෞතුකාගාර ඇති අතර 2ක් බලකොටුවක් තුළ පිහිටා ඇත.[262] හමුදා කෞතුකාගාරය සහ ජාතික කෞතුකාගාරය තාවකාලික ප්‍රදර්ශන සංවිධානය කරයි.[262]ඝානාවේ විශේෂිත ප්‍රදේශ පිළිබ
ඳ ගැඹුරු බැල්මක් පෙන්වන කෞතුකාගාර ඇත. භූගෝලීය ප්‍රදේශවල සම්ප්‍රදායන් සහ ඉතිහාසය පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබා දෙන කෞතුකාගාර ගණනාවක් තිබේ.[262] කේප් කෝස්ට් කාසල් කෞතුකාගාරය සහ ශාන්ත ජෝර්ජ් කාසල් (එල්මිනා කාසල්) කෞතුකාගාරය මාර්ගෝපදේශ සංචාර ඉදිරිපත් කරයි. විද්‍යා හා තාක්‍ෂණ කෞතුකාගාරය එහි නරඹන්නන්ට විද්‍යාත්මක හා තාක්‍ෂණික උනන්දුවක් දක්වන වස්තු ප්‍රදර්ශන හරහා විද්‍යාත්මක සංවර්ධනයේ වසම දෙස බැලීමක් සපයයි.[262]ක්‍රීඩා2010 ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙලේ සමාරම්භක උත්සවයේදී ඝානා ශීත ක්‍රීඩා ඔලිම්පික් කණ්ඩායමසංගම් පාපන්දු යනු ඝානාවේ ඉහළම ප්‍රේක්ෂක ක්‍රීඩාවයි.[263] ඝානාව අප්‍රිකානු ජාතීන්ගේ කුසලානය සිව් වතාවක්ද, FIFA U-20 ලෝක කුසලානය එක් වරක්ද, සහ 2006, 2010, සහ 2014 වසරවලදී පිට පිටම FIFA ලෝක කුසලාන තුනකට සහභාගි වී ඇත.[263] ජාත්‍යන්තර පාපන්දු ඉතිහාසය සහ සංඛ්‍යාලේඛන සම්මේලනය 20 වැනි සියවසේ අප්‍රිකානු සමාජය ලෙස අසන්ටේ කොටෝකෝ SC කිරුළු පැළඳුවේය.[264]ඝානාව පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලට තරඟ කරයි, 1954 සිට (1986 තරඟ සඳහා හැර) සෑම සංස්කරණයකටම ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන් යවයි. ඝානාව පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා