LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
්ටමේ උසස් පහත් බවට අනුගතව ඇතිවිය හැකි බවයි.මාංශපේශීවල  චලනය අධිකවූ සිනාව වඩා පහළ මට්ටමේ සංජානන සහිතව සිනා නැඟීමේ කාර්ය සඳහා මෙන්ම මාංශපේශී චලන හැකිතාක් අවම මට්ටමේ චලන වඩා ඉහළ හා ප්රසශස්ත මට්ටමේ සංජානන සඳහාද දැකගත හැකිබව පෙනීයයි.සිනා නැඟීමේදී උපයෝගීවන මාංශපේශී සංචලනය හැකිතාක් අඩුවීමට සාපේක්ෂකව වඩා උසස් ආධ්යාකත්මික හැකියාවන් නිරූපණය වේ.එසේම සිනා සිමේදි උපයෝගී වන මාංශපේශී සංචලනය හැකිතාක් අධිකවීමට සාපේක්ෂව වඩා දුර්වල මානසික මට්ටමක් ඇති බවද නිරීක්ෂණය කළහැකිවනු ඇත.මේ හේතුව මත යමෙකුගේ සිනාව බාහිරව නිරීක්ෂණය කිරිම තුළින් බොහෝදුරට ඒ පුද්ගලයාගේ ආධ්යාේත්මික හැකියාව පිළිබඳ දළ නිගමනයක් ලබාගත හැකි බවද පෙනී යයි.නමුදු සෑම අවස්ථාවකදීම මේ තත්වය පොදු නැතිබවද සිහිතබාගත යුතුවේ.මන්ද සෑම පුද්ගලයෙකුම එක හා සමාන නොවෙන්නාක් මෙන්ම යමෙකුගේ ආධ්යාේත්මික ගුණවත්කම් බාහිර සාධක මත තීරණය කිරීම එතරම් බුද්ධි ගෝචර කටයුත්තක් නොවන බැවිනි.බාහිර චර්යාව මත පිහිටා මානසික ගුණවගාව තීරණය කිරීමේ බටහිර ෆ්රොොයිඩියානු ආකල්පය දළ වශයෙන් මිස මුළුමනින්ම අදාළකරගැනීම එතරම් ප්රොඥාගෝචර නොවන්නේ මේ හේතුව නිසාය.ලෞකික ධ්යාමන උපදවා පරචිත්ත විජානන ඥ
ාණය නොලැබූවෙකුහට අනුන්ගේ සිත් දැනගැනීමේ ශක්තියක් නැති බැවින් බාහිර චර්යා මත පදනම්ව හැර සිතින් සිත පිරිසිඳ බලා පැහැදිලිව දැනගැනීමේ හැකියාවක් නැත.එබැවින් යම් තරමකට වත් චර්යාව මානසික මට්ටම තීරණය කිරීමෙහිලා අදාළ කරගැනීමේ හැකියාවක් පවතින බවද මෙහිදී අමතක කළ යුතු නැත.මදක් විකසිතවූ නෙත්සර ඇති සැලෙන තොල් ඇති හාස්යම ‘ස්මිත’ නම් වෙයි.කෙටියෙන් දැක්වුවහොත් ස්මිත යනු දෙනෙතට වඩාත් බරවූ සිනා නැඟීමකි.මෙහි මාංශපේශී සංචලනය ඉතාම අල්ප බව පෙනේ.දෑසින් සිනා සෙන්නාක් මෙන් බාහිරව ප්රතදර්ශනය වේ.සොම්නස උතුරාහැලෙන දෙනෙතින් යුතු එහෙත් දෙතොල් සංචලනය ඉතාම අවම මට්ටමක පවතින සියුම් හදවතකින් යුතු සිනා නැඟීමක් ලෙස හැඳිනගත හැකිය.මන්දස්‌මිතය යනු අප බොහෝ විට එකිනෙකා කෙරෙහි ප්ර සන්න බව පළ කිරීම සඳහා ආවේණිකවම නඟන්නෙකි. ස්මිත යන්නටත් වඩා අඩු මට්ටමක් මන්දස්මිතය යන්න තුළ ගැබ්වේ.ස්මිතයෙහි පමණටවත් දෙතොල්හි මාංශපේශී චලනයක් මෙහි නොදැක්වේ.මාංශපේශී චලනයක් ඇත්තේම නැති ප්රතමාණයට මඳ සිනා නැඟීමක් දිස්වේ.මෙබඳු වූ සිනා උපදවනුයේ උසස් මානසික හා අධ්යාමත්මක මට්ටමකට පත්වූ උතුමන්බව විශ්වාසයක් තිබේ. බුද්ධ, ප්රෙ ත්යටක බුද්ධ, මහ රහත් උත්තමයෝද, මහා ක
රුණාවෙන් මන්දස්‌මිතය පළ කරති. එම ක්රිපයාව කරනු ලබන්නේ හසිතුප්පාද චින්තය නම් අහේතුක ක්රිනයා සිතෙනි. අහේතුක ක්රි්යා සිතක්‌ පිළිබඳ ආභිධර්මික විවරණය නම් එය විපාක නො උපදවන, එමෙන්ම කිසිදු කර්මයක විපාකයක්‌ ද නො වන සිතක්‌ යනුවෙනි. හසිතුප්පාදය නම් සිනාව අර්ථදක්වන නාමය නොව එබඳු සිනාවකට හේතුවූ සිත හඳුන්වන නාමයක් ලෙස දැක්විය හැකිය.හසිතුප්පාදය අහේතුක ක්රිකයා සිතක් වූ නිසාම එයින් කිසිදු ප්ර තිඵලයක් හෝ කර්ම ඵල විපාකයක් ගෙන නොදෙයි.සොම්නස පමණක් ඇතිකරවා චිත්ත සැහැල්ලුව පමණක් ගෙනදෙයි.රහතන්වහන්සේලාගේ සිතේ හසිතුප්පාදය චිත්ත ඉපදීමේදී ඇතිවන සොම්නස ධ්යාෙන මට්ටමකදී සිතේ ඇතිවන පහන් ස්වභාවයකට ආසන්නය.එසේ වුවත් ඒ සිත් ලෝකෝතර නොවන බැවින් ලෞකික ධ්යා න සිත්හි ඇති වින්දනීය ස්වභාවය හසිතුප්පාද සිත තුළ නැත.රහතන්වහන්සේලා නම් සියළු වින්දනීය ස්වභාවයන් ප්රයහාණය කළ උතුමන්ය.විඳීම නම් ක්ලේශ සිතට උරාගන්නා ස්වභාවයයි.එය තීන්ත පොවන කඩදාසියකට තීන්ත උරාගන්නාක් පරිදි සිදුවේ.බාහිර වින්දනීය තත්වයන් කෙරෙහි තෘෂ්ණාව නිසා ක්ලේශ ධර්ම සිතට උරාගැනීම සිදුවේ. මේ උරාගන්නා ස්වභාවය තෘෂ්ණාවයි.ඒ උරාගන්නා ස්වභාවයකට අනුව සිතේ සකස්වීම අවිද්යාේව නිසා සිද
ුවේ.මේ සිතේ උරාගන්නා ස්වභාවය අධිකව පැවතීම නිසා සිතට නැඟෙන හාස්යදයේදී දැඩි වින්දනීය ලක්ෂණ ඇතිවේ.එබඳු හාස්යවයන්වලදී හාස්ය ය සමඟ විඳීමේ අධික වූ ආශාවක් හටගනියි. කෙනෙකුගේ සිත ඇතුළට උරාගන්නාවූ හාස්ය් මුසු වින්දනීය ස්වභාවයක් සකස්වනුයේ ඒ අනුවය. හසිත්තුපාදය නම් රහතන්වහන්සේගේ හාස්යනයයි.එහි ආවේදන ස්වභාවයක් නැති පමණට සියුම්ය. එහිදී ආවේදනය නැතිබව හෝ සියුම්බවේ ප්රයමාණයට නිර්වේදීය ලක්ෂණ ඇතිවීවේ.නිර්වේදීය වූ  ස්වභාවයකට චිත්තගතික භාවයන් පත්වීම අර්හත්ව මාර්ග ඵල අවබෝධයේදී සිදුවේ.අර්හත්වයට පත්වූ උතුමාතුළ සිතේ ඇත්තේ හුදෙක් බුද්ධිමය ක්රිවයාකාරීත්වයක් පමණකි.භාවමය වශයෙන් එම උතුමා රාගය හා ද්වේශය සම්පුර්ණයෙන්ම දුරුකළ අයෙකු බැවින් එතුමාගේ සිතෙහි හසිතුප්පාදය සමඟ ඇතිවනුයේ නිර්වේදීය ලක්ෂණ සමඟ මුසුවුන භාවමය සංවේදනයන්ය.එම සංවේදනතුළ  විඳීමේ හැකියාව නැත.විඳීම නැතිකළ හෝ අඩුකළ පමණට එබඳු භාවයන්හි බුද්ධිමය අංශය වඩා දියුණු වේ.සිතේ ඇති විඳීමේ ලක්ෂණ අධික වූ තරමට සිනාවේ මාංශ පේශී සංචලනය අධිකභාවය ඉතා පැහැදිලිව දැකගත හැකිය.මෙබඳු අවස්ථාවලදී එබඳු සිනාවන්හි මතුපිට ස්වභාවය අසංවරශීලී ලක්ෂණ පැහැදිලිව ඉස්මතු කරවයි.අනුන්ගේ වරදක් දැක හාස
්යත හෝ උපහාසය පිණිස සිනාසීමේදී වඩාත් බහුලව දැකිය හැකිවනුයේ මෙබඳු ස්වරූපයේ සිනාවන්ය.මෙබඳු සිනාවන්හි ස්වරූපය ඉතා රළුය.නමුදු මාංශපේශී සංචලනය ඉතා අවම මට්ටමක පවතින සිනාවන්හි බුද්ධිමය ගුණය අධිකය. එසේම එබඳු සිනා නැඟීමට නම් සිතේ විඳීම් මට්ටම නිර්වේදය දක්වා සියුම්කර හෝ ප්රගහාණය කර තිබිය යුතුවේ.මෙබඳු නිර්වේදී උතුමන්වහන්සේලා බොහෝවිට සිනා නඟනුයේ දෙතොලෙහි හෝ දෙකම්මුලෙහි සංචලනයන් මඟින් නොවේ.එබඳු සිනාවන්හි මාංශපේශී සංචලනයන් සිදුවුවද එය ඉතාම අල්ප මට්ටමකිනි.දැනට ඉහළම ආධ්යා්ත්මික මට්ටම නිරුපණය කෙරෙනුයේ හසිතුප්පාදය මඟිනි.මන්ද හසිතුප්පාදය සිදුකළ හැක්කේ අර්හත්වයට පත්වූ උතුමන්ට පමණක්බව දක්වා තිබීම නිසාය.මේ හසිතුප්පාද චිත්තයෙන් පමණක්‌ ම සිනාව උපදවන්නේ පූර්ණ විමුක්‌තිය ලද රහතුන් වහන්සේලා පමණි. ඒ හේතුව මත එබඳු සිනා "සිත" සහ "හසිත" වශයෙන් දක්‌වනු ලැබේ. මෙයින් පැහැදිලිවනුයේ හසිතුප්පාදය සිත හා හසිත වශයෙන් දෙකොටසකට බෙදිය හැකිබවයි.අර්හත්වය ලැබූ උතුමන්වහන්සේලා විසින් මුහුණේ දක්වන මන්දස්මිතය ස්වරූපය හා අවස්ථානූරූපීව ද්විවිධ හැඩයකින් දක්වා තිබේ."සිත" යනුවෙන් හඳුන්වන්නේ ප්රනසන්න බවද සුහදතාව ද සොම්නස ද පළ කිරීමට ඇස්‌ දෙ
ක පමණක්‌ මඳක්‌ විවෘත කොට පළ කරන සිනාව ය. දත්වල අග දක්‌වා, හඬ නො නඟා පළ කරන සිනහව "හසිත" ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ.අර්හත්වය ලැබූ උතුමන්වහන්සේලා සිය සොම්නස බැහැරට ප්ර්කාශ කිරීම උදෙසා දෙයාකාර ස්වභාවයෙහි සිනා ප්ර්කට කරන බව සඳහන්ය. මේ සිනා වර්ග දෙකම හසිතුප්පාද සිතට අයත් ලෙස උපකල්පනය කළහැකිය.මින් සිත නම් සිනා නැඟීම සඳහා මාංශපේශී සංචලනය දෙනෙත් අවට ප්රඋදේශයට පමණක් සීමාකර ඇති අතර හසිත නම් සිනාවේදී එම මාංශපේශී සංචලනය හඬ නොනැඟෙන පරිදි දත්වල අග දක්වා ප්ර දර්ශනයකිරීම දක්වා පුළුල්කොට ඇති බව පෙනී යයි.මෙහිදී එක් අවස්ථාවකදී අවම මාංශපේශී සංචලනය තුළින් ස්වකීය භාවමය හැඟීම් සන්නිවේදනයට දක්වන ලද දක්ෂතාවය නිසා හසිත නම්වූ සිනාවෙහි ඇති සුවිශේෂීත්වය වඩාත් පැහැදිලිව කැපී පෙනෙයි.මෙහිදී සිත හා හසිත යන දෙයාකාර මාංශපේශීවල සංචලනයට ඉවහල්වූ එකම හසිතුප්පාද සිතින් මෙහෙයවන ලද අර්හත්වයට පත් උතුමාගේ ක්රිංයා සිත එකක්ම බව පෙනී යයි.එනමුදු දෙයාකාර මාංශපේශී සංචලන මෙහිදී විද්යගමානය.නමුදු එලෙස වූ පමණකින් සිත හෝ හසිත දෙයාකාර සිනා එකිනෙක උසස් හෝ පහත් මට්ටමකට නොවැටෙයි.රහතන්වහන්සේ විසින් සිනා පහළ කිරීමේදී ඇතිකරගනු ලබන සිත හසිතුප්පාද චිත්තය
ලෙස හැඳින්වෙන නමුදු සේඛ පුද්ගලයින් හෙවත් තවමත් පරිපූර්ණ අවබෝධයට නොපත් අයගේ සිනා පිළිබඳ වර්ගීකරණයක්ද ව්ය්තිරේකව දක්වා ඇත.පූර්ණ විමුක්‌තිය නො ලද පුද්ගලයෝ මෙහි දක්වා ඇති සිනා වර්ගීකරණයට අයත් නොවන තවත් බොහෝ ආකාරවලින් සිනාසෙන බව ඉතා පැහැදිලිව දැකගත හැකිය. ඒ සෑමවිටකදීම එම සිනා සමඟ ඔවුන්ගේ මානසික හා අධ්යාවත්මික වත් පිළිවෙත් සම්බන්ධව පවතින බව අමතක නොකළ යුතුය.එම සිනා සඳහා පාදක වන්නේ හුදෙක්‌ ම හසිතුප්පාද චින්තය නමැති අහේතුක ක්රිසයා සිත නොවේ. උසස් මානසික හා ආධ්යාවත්මික මට්ටමක සිත පවතින අවස්ථාවලදී ඇතිවන සිනාවන්හි මාංශපේශී සංචලනය අවම මට්ටමක පවතින උසස් සිනා වර්ගයන්ට අයත් සිනාබව තේරුම්ගත හැකිය.රහත්ඵලයට පත්නොවූ සෝවාන් මඟඵලලාභී ආර්යන්වහන්සේලාගේ සිට අනාගාමී මඟඵල ලාභී ආර්යන්වහන්සේලා දක්වා ආර්යපුද්ගලයන්ට ඇතිවන සිනා එබඳු උතුමන්ගේ සිත්හි ක්රිරයාත්මක වන චිත්ත ආවේගවල ස්වභාවය අනුව විචලනය වියහැකි බව මෙහි අර්ථයයි.නමුදු සාමාන්යියෙන් පහළ මාර්ගඵලය වන සෝවාන් මට්ටමෙහි ඇති සංජානන හැකියාව අනුව පහළම ආර්යන්වහන්සේලාට හිමි සිනාවද අනුක්රලමිකව වඩා උසස්  මඟ ඵල ලාභී ආර්ය මට්ටමට ළගාවීමේදී අනුක්රසමිකව සිනාවේ බුද්ධිමය පැතිකඩ වඩා
උසස් තලයකට පරිවර්තනය වන ඉහළ මට්ටම්වල මඳ සිනාවද දැකගත හැකිබව මේ අනුව පැහැදිලි වේ.සෝවාන් මාර්ග ඵලයෙහි සිට සකෘදාගාමී හා අනාගාමී යනුවෙන් මාර්ගඵල කීපයක්ම ඇති බැවින් සිනාවෙහි ප්රමභේද ඊට අනුගතව කීහිප ආකාරයකින් දැකගත හැකිබව මේ අනුව පෙනී යයි.එක් එක් මාර්ගඵල මට්ටම්වල චිත්ත ස්වභාව තීරණයවනුයේ ඊට අදාළ විඳීමේ ස්වභාවය අනුවය.එබැවින් සිනාවද එහි විඳීමේ ස්වභාවයට අනුව ක්රාමිකව අනුවර්තනය වනබව මේ අනුව පෙනී යයි.ඕලාරිකව සිනාසීමෙහි නිරතවනුයේ පුහුදුන් මිනිසුන්ය.මන්ද ඔවුන්ගේ විඳීමේ ස්වභාවය ඉතා රළු හා දැඩිවන බැවිනි.යම් කිසිවෙකුගේ සිතේ ඇති විඳීමේ හැකියාවට සමානුපාතිකව සිනාවේ ස්වභාවය ඊට අනුගතව ක්රනමික ලෙස අනුවර්තනය වියහැකි බව මේ අනුව මනාව පැහැදිලිවේ.සාමාන්යව මිනිස් ප්ර ජාව අතර හාස්යමය උපහාසය හා අපහාසය ආදී වශයෙන් සිනාවේ ප්රිභේද රාශියක් පවතිනුයේ මේ න්යාපයයට අනුවබව මින් පැහැදිලිවේ.හාස්යද යනුවෙන් හඳුන්වන සිනා නැඟීමට වඩා උපහාසය යනුවෙන් හඳුවන සිනා නැඟීමේදී කිසියම් සමාජදුබලතාවයකට හෝ පුද්ගල දුබලතාවකට එරෙහිව නැඟෙන විචාරපූර්වක සිනා නැඟීමක් ප්රජකට කෙරේ.එසේම එය අපහාසය නමින් හඳුන්වන සිනාවට වඩා ශිෂ්ටබවක්ද පළ කෙරේ.නමුත් අපහාසය නම්
මුළුමනින්ම අනුන්ව ගර්භාවට ලක්කිරීමේ පහත් චේතනාව මුල්කර ගෙන ඇතිවිය හැකි සිනා නැඟීමකි.එය සිදුකරනුයේ එතරම් නුවණ දියුණු නොවූ පාපී චේතනාවන් වලින් යුතු මිනිසුන් බව පෙනී යයි.මේ සිනා නැඟීම්වලට සාපේක්ෂකව හසිතුප්පාදය ප්රයඥාව මුලික සිනා වර්ගයක් ලෙස පැහැදිලිව කැපී පෙනෙන අතර එහි ස්මිත හා මන්ද ස්මිත ලක්ෂණ විද්යනමාන වියහැකි වුවද අපහසිත හා අතිහසිත ලක්ෂණ නම් කිසිසේත් විද්යසමාන නොවනබව පැහැදිලිව දැක ගත හැකිය.එසේම හසිතුප්පාදයෙහි සිත හා හසිත යන ලක්ෂණවලින් යුතු සිනාව විද්යැමාන විය හැකි වුවද හාස්යා, උපහාසය හා අපහාසය යන ත්රිමත්ව වැදෑරුම් සිනාවර්ග කිසිසේත්ම අන්තර්ගතව නොපවතින බවද පෙනී යයි.සාමාන්ය  පුහුදුන් පුද්ගලයෙකුට උපහාසය හා අපහාසය මෙන් හාස්යො නමින් හඳුන්වන සිනාව තුළ එතරම් ප්රහබල දෝෂයක් නොපෙනන නමුදු රහතන්වහන්සේනමකගේ සිනාව වූ හසිතුප්පාදයට සාපේක්ෂකව හාස්ය් තුළ විශාල දෝෂ සහගත තත්වයන් නිරීක්ෂණයවේ. ආර්ය විනය අනුව හාස්යයය හැඬීමකටත් නර්තනය උමතුවෙන් සිදුකරන දැඟලිල්ලකටත් උපමාකර ඇත්තේ එබැවිනි.ඒ නිසා හසිතුප්පාදය නමින් හඳුන්වන රහතන්වහන්සේගේ සිනාවට සාපේක්ෂව සාමාන්යආ හාස්යහ හැඬීමක් හා සමාන බව දත යුතුය.එවිට උපහාසය හා අපහා
සය යන සිනාවන්වලට හිමිවන ස්ථානය සිතාගත නොහැකි තරම් පහළමට්ටමකට පහත වැටෙනබව පැහැදිලිව පෙනීයයි. ඉහත සඳහන් ප්රතකාශයෙහි ආර්ය විනය යන්න අර්හත්ව මාර්ගඵලාවබෝධයට පත්වීමට ඇති මාර්ග ප්රනතිපදාව අවසන්කර ඇති උතුමන්වහන්සේලාගේ තත්වය හා සේඛ උතුමන්ගේ ක්රිමයාපිළිවෙත යන දෙයාකාර ස්වභාවයන්ම ගතහැකිය.එසේ ගැනීමේදී සේඛ උතුමන්වහන්සේලාගේ සිනාව විහසිත හා උපහසිත යන මට්ටම් දෙකක් තුළින් ප්රගකාශයට පත්වී තිබේ.එය හසිතුප්පාදය තරම් මුල්පෙලේ සිනාවක් නොවෙතත්,ඊට ආසන්න මට්ටමක පවතින සිනාවර්ගයක්බව උපකල්පනය කළහැකිය. මේ හසිත, විහසිත හා උපහසිත යන සිනාවර්ග තුන අතරින් හසිත යන සිනාවර්ගය පමණක් රහත් මාර්ගඵල අවබෝධයට පත්වූ උතුමන්වහන්සේලාට ඇතිවනබව දක්වා තිබේ.මන්ද හසිතුප්පාද ක්රි යා සිත උපදනුයේ රහතන්වහන්සේලාහට පමණක්ම වන බැවිනි. හසිත නමැති සිනා වර්ගය ඇති වනුයේ හසිතුප්පාසය නමැති ක්රිනයා සිත හේතුකොට ගෙනය.හසිතුප්පාද ක්රිනයා සිත හැරුණුවිට ඊට අමතරව සිත තුළ ඇතිවන ලෝභ මූල සිත් ද, මෝහ මූල සිත් ද රාශියක්‌ සාමාන්ය  පුද්ගලයකු ගේ සිනාවට මුල්වේ. යම් පුද්ගලයෙකුගේ සිත්තුළ පවතින රාගාදී අකුශල චේතනා හෝ දානාදී කුශල චේතනා හේතුකොටගෙන ඊට අදාළ සිනා වර්ග ඒ පුද්ගලයා
ගේ චිත්ත සන්තානයතුළ පහළ වේ.මේ සිනාවන් "විහසිත", "උපහසිත", "අපහසිත" සහ "අතිහසිත" වශයෙන් හඳුන්වනු ලැබේ.ඒ සිනාවල අන්තර්ගතවනුයේ විඳීමේ අධික ආශාවයි.විඳීම අනුක්ර"මිකව අඩුවන ස්වභාවයට සාපේක්ෂ ලෙස ඔවුන්ගේ සිනාවේ ඕලාරික ස්වරූපය සුඛුම ස්වරූපයකට පරිවර්තනය වනබව පැහැදිලිවේ.ඒ නිසා සිනාවේ ස්වභාවය චිත්ත අභ්යුන්තරිකව ඇතිවන විඳීමේ හැඩතලය අනුව වෙනස්වියහැකිබව මේ අනුව අවබෝධවේ.විඳීමේ ස්වභාවය අඩුවන තරමට සිනාවේ සුඛුම ස්වරූපය අධිකවනබව හා විඳීමේ ස්වභාවය වැඩිවන තරමට සිනාවේ ඕලාරික ස්වරූපය අධිකවන බව මින් පෙනී යයි.මදක් පෙනෙන දත් ඇති හාස්යත ‘හසිත’ නම් වෙයි. මධුර නාද ඇති හාස්යධය ‘ විහසිත’ නම් වෙයි.විවිධ සිනාසීම් අතර මිහිරි හඬක්‌ නැඟෙන සිනාව "විහසිත" නම් වේ. විහිසිත සිනාවේදී අංග සංචනලයක් සිදු නොවේ. මිහිරි නාදයක් පතුරවන අතර එය හුදෙක් සිහින් ශබ්දයක් මිස මාංශ පේශී සංචලනයක් නොවේ.එසේම "උපහසිත" යනු හිස්‌ හා උරහිස්‌ සැලෙන සිනහවයි. එහි ශබ්දය හා මුහුණේ මාංශපේශී සංචලනය අන්තර්ගතය. එපමණක් නොව හිස හා උරහිස යන ශරීරාවයව පවා උපහසිතයේදී සංචලනය වන බව දක්වා තිබේ. අර්හත්වයට පත් නො වූ එහෙත් විමුක්‌ති මාර්ගස්‌ථ හෝ මාර්ගඵලලාභී මනුෂ්යනයන් "ව
ිහසිත" හා "උපහසිත" යන සිනාවන් පළ කරන බැව් සඳහන් වේ. ඉන් අදහස්වනුයේ සේඛ පුද්ලයින් හා සේඛ මාර්ග ප්ර තිපදාවට පිවිසි පුද්ගලයින්ය. රහතන්වහන්සේලා විසින් සිදු කරන සිත හා හසිත වර්ගයේ සිනා නැඟීමට විමුක්ති මාර්ගස්ථ හා සේඛ පුද්ගලයින් අසමත්ය. සේඛ හා සේඛ මඟට පිවිසි පුද්ගලයින්ගේ චිත්ත සන්තානය සුඛුම ස්වරූපයකට පරිවර්තනය වෙමින් පවතින බැවින් සිත හා හසිත ලෙස හැඳින්වෙන රහතුන්ගේ සිනා වර්ගීකරණයතුළම උප වර්ගයක් වූ විහසිත හා උපහසිත යන මට්ටම්වල සිනා නැඟීමට සේඛ හා සේඛ මාර්ගස්ථ පුද්ගලයින් සමත්ය. විමුක්ති මාර්ගස්ථ හා සේඛ පුද්ගලයින් සිනාසීමේදී හිස් හා උරහිස් යන ශරීරාංග සෙලවුවද ඔවුන්ගේ සිනානැඟීම් පුහුදුන්ගේ පමණ රළු හා ඕලාරික නොවේ. පුහුදුන්අයද සිනා නැඟීමේදී හිස්,උරහිස් හා වෙනත් ශරීරාංග සංචලනය මෙන්ම රළු ඕලාරික ශබ්ද නිකුත් කරන නමුදු එය සේඛ හා සේඛ මාර්ගස්ථ පුද්ගලයින්ට වඩා පැහැදිලි ලෙසම වෙනස්ය.යම් පුද්ගලයෙකු උසස් ආධ්යාසත්මික මට්ටමකට ප්ර්වේශව සිටිනබව සිනා නැඟීමේදී එකී සිනා සිත හා හසිත මට්ටම්වල සිනාවලට සාපේක්ෂකව දැනගතහැකිය.හසිතුප්පාදය නම් සිත හා හසිත යන ද්වි ස්වරූප සිනාසීම් ඇතිකරන ක්රි්යාසිත හඳුන්වන නාමය වන බැවින් ඊට සාපේක
්ෂකව විහසිත හා උපහසිත ද්වි ස්වරූප සිනාසීම් ඇතිකරන සිත් කුසල ලෙස හඳුනාගත හැකිය.උපහසිත හා විහසිත යන ද්වි ස්වරූප සිනාසීම් සිදුකරනුයේ සේඛ හා සේඛ මාර්ගස්ථයින් බැවින් එම සිනාසීමේ චිත්තය කුශල චිත්තයක් ලෙස සැලකිය හැකිය.එසේම ඊට වඩා පහළ මට්ටම්වල සිනා වර්ග සේ සැලකිය හැකි අපහසිත හා අතිහසිත යන සිනා දෙවර්ගය පුහුදුන් පුද්ගලයින් විසින් සිදුකරන බැවින් ඒ සිනා නැඟීම් සිදුකරනුයේ අකුශල චිත්තයකින් බව කිවහැකිය. "අපහසිත" යනු ඇස්‌වලින් කඳුළු ගලන සිනා වර්ගයකි. ශාරීරික අවයව සියල්ල සොලවමින්, දඟලමින් කරන සිනා වර්ගය "අතිහසිත" ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. ගණිකාවන්, නිළියන්, නිරූපිකාවන් වැනි කාමය පිණිස සිරුර හුවා දක්වන වෘත්තීය මට්ටමින් සිරුර ප්රවධානකොට රැකියාවේ යෙදෙන අය මෙබඳු සිනාසීම්වල නිරතවන බව පෙනේ.ඊට හේතුව එබඳු සිරුර හා ශරීර අවයව සංචලනය කොට නඟන සිනාවල කාම සංඥාව අධිකව පවතින බැවින් එබඳු සිනා දකින අයගේ කාමාශා වර්ධනය වියහැකි බැවිනි.එබඳු සිනා නඟන අයගේ අපේක්ෂාවද එයම බැවින් ඔවුන් එසේ සිනා නඟනුයේ වෘත්තිමය මට්ටමින් බව මේ අනුව පැහැදිලිවේ. ඉහළ මට්ටමේ සිනාසීම් අතර අහේතුක ක්රිනයා සිතක්‌ වන හසිතුප්පාද චිත්තයෙන් ජනික කරවනු ලබන්නේ සිත, හස
ිත යන සිනාවන් පමණි.මෙහි දී ශ්රේ ෂ්ඨ සිනාව ලෙස හඳුනාගත් හසිතුප්පාද ගුණය සම්බන්ධ වන්නේ බොහෝ සෙයින් ම සිත, හසිත වැනි සිනාවන්ට ය. ඒ සඳහා හසිතුප්පාද චිත්තයට අමතරව වෙනත් ක්රි,යා සිත්ද බොහෝ සෙයින් දායක වියහැකිය. මේ අනුව සිනාවෙහි බුද්ධිමය පැතිකඩ, ආභිධර්මික විවරණයන්ට පටහැනි වන්නක්‌ නො වේ. ජීව විද්යාපව හෝ වෙනත් ශරීරය හා සම්බන්ධ විද්යානවක්‌ හෝ අනුසාරයෙන් සිනාව පැහැදිලි කිරීමට උත්සාහ ගන්නා විට මේ විවරණයද තාර්කික ආකෘතිද සැලකිල්ලට ගන්නේ නම් වඩාත් හොඳ විග්රවහයක් එමඟින් ලබා ගත හැකිය. ස්කඣ - ශීර්ෂම යන මොවුන්ගේ චඤ්චලවීම සහිත වූ හාස්යි ‘උපහසිත’ හෙවත් අවහසිත නම් වෙයි. කඳුළු පිරුණු ඇස් ඇති සිනාව ‘අපහසිත’ නම් වික්ෂිවප්තවූ ශරීරාවයව ඇති හාස්යව ‘අතිහසිත’ නම් වේ. මේ ෂඩ් භෙදයන් අතුරෙන් පිළිවෙළින් සිත හා සහිත යන හාස්ය ය උත්තම ජනයන්ගේද මධ්ය යෙහි හාස්ය් වූ විහසිත හා උපහසිත මධ්ය ම ජනයන්ගේද අන්තයෙහිවූ හාස්ය‍යවූ අපහසිත හා අතිහසිත නීචයන්ගේද වේයයි කියන ලදි. මෙහි හාස්ය  යන වචනය සැකසීම සඳහා භාවිතා වන ‘හස්’ ධාතුව සමතළ කිරීමෙහි හා සිනායෙහි වැටේ. මෙහි සිනායෙහිය. සිනහව සම්බන්ධයෙන් සංස්කෘත භාෂා ව්ය වහාරයතුළ ඊට සමාන අරුත් දනවන
විශාල වචන සංඛ්යාධවක් යෙදී ඇතිබව පෙනී යයි. උපහාසය හා අපහාසය ඉන් දෙකක් පමණකි. ඊට අමතරව සිනාවට පර්යාය වචන ලෙස හාස, මන්දහාස, අනුහාස, අවහාස, පරිහාස, සංහාස, අට්ටහාස, හසිත, ස්මිත, මන්දස්මිත, ස්මය, උත්ස්මය, විහාස, විහසිත, විහසන, මන්දහාස්යා, හාස්ය , පරහස හසිත, පරිබ හාස ආදී වදන් රැසක් සාහිත්යි හා භාෂා ව්යපවහාරයෙහි පවතියි. ආචාර්ය සුජිත් නිශාන්ත හේවගේ--175.157.63.208 03:35, 29 ඔක්තෝබර් 2012 (යූටීසී)මෙම ලිපිය කිසිදු මූලාශ්‍රයක් උපුටා දක්වන්නේ නැත. විශ්වාස කළ හැකි මූලාශ්‍ර වෙත වන උපහරණ එක් කිරීමෙන් මෙම ලිපිය වැඩි දියුණු කිරීමට උපකාර කිරීමට කාරුණික වන්න. මූලාශ්‍ර රහිත ප්‍රකාශ අභියෝගයට ලක්වීමට සහ ඉවත් කිරීමට ඉඩ ඇත.මූලාශ්‍ර සෙවීම: "එදිරිවීර සරච්චන්ද්‍ර" – news '• පුවත්පත් • පොත් • scholar • JSTOR (මෙම පණිවිඩය ඉවත් කිරීම පිළිබඳ තොරතුරු)මහාචාර්ය එදිරිවීර සරච්චන්ද්‍රSri Lankan Ambassador to Franceතනතුර දරමින්1974–1977පුද්ගලික තොරතුරුඋපත3 ජුනි 1914(1914-06-03)ගාල්ලවිපත16 August 1996(1996-08-16) (වයස 82)කොළඹ, ශ්‍රී ලංකාවජාතියශ්‍රී ලාංකිකකලත්‍රයාAilean (Beleth) Sarachchandra, ලලිතා (ස්වර්ණා පෙරේරා) සර
ච්චන්ද්‍රදරුවන්නන්දිතා සරච්චන්ද්‍ර, සුනේත්‍ර සරච්චන්ද්‍ර, කිසාගෝතමී සරච්චන්ද්‍ර, යශෝධරා සරච්චන්ද්‍ර, රන්සි සරච්චන්ද්‍රඅධ්‍යාපනයරිච්මන්ඩ් විද්‍යාලය, ගාල්ල  ශාන්ත ඇලෝසියස් විද්‍යාලය, ගාල්ල  ශාන්ත ජෝන් විද්‍යලය, පානදුර  ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලය  කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලය  ලන්ඩන් විශ්වවිද්‍යාලය , ලන්ඩනයAwardsHonorary D. Litt. from the University of Jaffna, Honorary D. Litt. from the University of Peradeniya in addition to the Professor Emeritusවෙබ් අඩවියsarachchandra.orgමහාචාර්ය එදිරිවීර සරච්චන්ද්‍ර (1914 ජුනි 3 – 1996 අගෝස්තු 16) ශ්‍රී ලාංකික නාට්‍ය රචකයෙක්, නවකතාකරුවෙක්, කවියෙක්, සාහිත්‍ය විචාරකයෙක්, නිබන්ධකයෙක් සහ සමාජවිවේචකයෙක් ද වන්නේය. ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රමුඛ නාට්‍ය රචකයෙක් ලෙස සලකනු ලබන ඔහු අවුරුදු ගණනාවක්ම පේරාදෙණිය විශ්ව විද්‍යා‍ලයේ ජේෂ්ඨ කථිකාචාර්යවරයෙක් ලෙස ද ප්‍රංශයේ ශ්‍රී ලංකා තානාපතිවර‍යා ලෙස ද (1974 – 1977) සේවය කළේය. ඔහුගේ ප්‍රථම නාට්‍යය මනමේ  නාටකයයි. මෙය නාඩගම් හෝ ජන නාට්‍ය සම්ප්‍රදායේ සිට නවීන වේදිකා නාට්‍ය ආකෘතිය වෙත මාරු වීම පෙන්නුම් කරන ප්‍රථම සැබෑ සිංහල නාට්‍ය ලෙස සලකනු ලැබේ. ඔ
හුගේ බොහෝ නාට්‍ය, බෞද්ධ ජාතක කතා හෝ සිංහල ජනශ්‍රැත මුල් කරගෙන නිර්මාණය වූ ඒවාය. මෙය ඔහුගේ නිර්මාණවලට ක්ෂණික හා කල් පවතින ජනප්‍රියත්වයක් ලබා දුනි.මුල් කාලීන අධ්‍යාපනයඑදිරිවීර සරච්චන්ද්‍ර 1914 ජුනි 3 වැනිදා උපත ලැබීය. ඔහුගේ මූලික අධ්‍යාපනය ගාල්ලේ රිච්මන්ඩ් විද්‍යාලයෙන් ද, පානදුර ශාන්ත ජෝන් විද්‍යාලයෙන් ද, ගල්කිස්සේ ශාන්ත තොමස් විද්‍යාලයෙන් හා ගාල්ලේ ශාන්ත ඇලෝසියස් යන විද්‍යාලවලින් සම්පූර්ණ කළේය. ඔහු කොළඹ විශ්ව විද්‍යාලයේ සිංහල, සංස්කෘත හා පාලි විෂයයන් හැදෑරූ අතර 1936 වර්ෂයේ ගෞරව සම්මාන සහිතව සිය උපාධිය ලබා ගත්තේය.ඔහුවැල්ලවත්තේ ශාන්ත පීතර විද්‍යාලයේ ගුරුවරයෙකු ලෙස රැකියාව ආරම්භ කළේය. ඉන්පසුව ඔහු ලේක් හවුස් ප්‍රකාශන ආයතනයේ පරිපාලන තනතුරට සම්බන්ධ විය. 1939 වර්ෂයේ දී ඔහු අයිලීන් බෙලන් සමඟ විවාහ විය. ඉන්පසුව ඔහු ඉන්දියානු දර්ශනය හා සංගීතය හැදෑරීමට ශාන්ති නිකේතනය ‍කරා ගියේය. ඔහු 1940 දී නැවත ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණ ගල්කිස්සේ ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලයේ නැවත ඉගැන්වීම ආරම්භ කළේය. ඔහු සිංහල ශබ්ද කෝෂයේ උප සංස්කාරකවරයෙකු ලෙස කටයුතු කරන අතර තුර 1942 සිට 1944 දක්වා ලන්ඩන් විශ්ව විද්‍යාලයේ බාහිර ශ
ිෂ්‍යයකු ලෙස ඉන්දියානු දර්ශනය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රපති උපාධිය හැදෑරුවේය. ඔහු නැවත කොළඹ විශ්ව විද්‍යාලයට පැමිණ එහි පාලි කථිකාචාර්යවරයෙකු ලෙස 1947 සිට 1949 දක්වා සේවය කළේය. ඔහු 1949 වර්ෂයේ දී බටහිර දර්ශනය පිළිබඳ පශ්චාත් උපාධියක් හැදෑරීමට ලන්ඩන් විශ්ව විද්‍යාලයට ප්‍රවේශය ලබා ගත්තේයසරච්චන්ද්රයන්ගේ නාට්‍ය(sarathchandra's drama)සරච්චන්ද්‍ර 1956 වර්ෂයේ දී සිය ප්‍රථම නාට්‍යය වන මනමේ නිෂ්පාදනය කළේය. එය විශේෂයෙන්ම සාම්ප්‍රදායික නාඩගම් නාට්‍ය කලාවේ ආභාසය සහිතව නිර්මාණය වීම පිළිබඳව පැසසුමට ලක් කෙරේ. ඔහු නාට්‍ය රචකයෙකු වශයෙන් දිගටම කටයුතු කළ අතර ඔහු විසින් නිෂ්පාදනය කෙරුණු සිංහබාහු (1961) නාට්‍ය ඔහුගේ හොදම නිර්මාණය ‍ලෙස පුළුල්ව සලකා බැලීමට ද ලක්විය.ත්‍යාග සහ ගරු බුහුමන්1982 වර්ෂයේ දී යාපනය විශ්ව විද්‍යාලය හා පේරාදෙණිය විශ්ව විද්‍යාලය සරච්චන්ද්‍රට සාහිත්‍යය පිළිබඳ ආචාර්ය උපාධිය ප්‍රදානය කරන ලදී. එසේම එම වර්ෂයේදී පේරාදෙනිය සරසවිය විසින් ඔහුට ගෞරව සහිතව විශ්‍රාමලත් මහාචාර්යයවරයෙකුගේ තත්වය ලබා දෙනු ලැබිණි. 1983 වර්ෂයේ දී දකුණු ඉන්දීය කේරළ රාජ්‍යය විසින් ඔහුට කුමාරන් ආසියානු ලෝක ත්‍යාගය ප්‍රදාන
ය කරන ලදී. 1988 වර්ෂයේ දී ඔහු සාහිත්‍යය සඳහා රාමන් මැග්සේසේ ත්‍යාගය දිනා ගත්තේය.වේදිකා නාට්‍යප්‍රධාන ලිපිය: එදිරිවීර සරච්චන්ද්‍රගේ වේදිකා නාට්‍යගුවන්විදුලි ‍ නාට්‍යයමුදලාලිගේ පෙරළිය 1943කපුවා කපෝති 1945හැංගි හොරා 1949බහින කලාව 1951වලහා, මඟුල් ප්‍රස්තාව සහ මැනේජර් 1951පබාවතී 1952වෙද හටන 1953රත්තරන් ගුවන් විදුලි නාටකය 1954මනමේ 1956කදා වළලු  1958එලොව ගිහින් මෙලොව ආවා 1959හස්ති කාන්ත මන්තරේ - 1960වෙල්ල වැහුම් - 1960ඒකට මට හිනා හිනා - 1961සිංහබාහු - 1961පේමතෝ ජායතී සෝ කෝ - 1969නවකතාමළගිය ඇත්තෝ (1959)වල්මත් වී හසරක් නුදුටිමි(1962)මළවුන්ගේ අවුරුදු දා (1965)ලොකු පුතා නොහොත් බන්දුල‍ගේ පුරාවෘත්තයහෙට එච්චර කලුවර නෑ (1975)විලාසිනී‍යකගේ ප්‍රේමය (1988)ඇඳිරිනීතිය සහ පුරහඳ (1978)පාත්තරය සමඟ (1986)දොළ මත පෙණ කැටි (1987)කෙටි කතාකාලයාගේ ඇවෑමෙන් (1969)මායං රූපය (1974)රූප සුන්දරී (1984)මිඩිය, ගෘහණිය හා උපාසිකාව (1993)රැජිණක් සහ ගණිකාවක් පිළිබඳ (1970)මිතුරෙකුගේ මරණය (1981)ගවේෂණ, සාහිත්‍යයසාහිත්‍ය විද්‍යාව (1949)සිංහල න
වකතා ඉතිහාසය හා විචාරය (1951)කල්පනා ‍ලෝකය (1958)නාට්‍ය ගවේෂණ (1967)සිංහල ගැමි නාටකය (1968)වෙස් මුහුණ ද සැබෑ මුහුණ ද? (1971)නූතන සිංහල ප්‍රබන්ධ (1943)සිංහල නවකතාව (1950)ශ්‍රී ලංකාවේ ගැමි නාට්‍ය (1952)සංජානනය පිළිබඳ බෞද්ධ මනෝ විද්‍යාව (1958)මෙම ලිපිය අනාථ ලිපියක් වන්නේ, වෙනත් කිසිම ලිපියක් මෙය වෙත නොබැඳෙන බැවිනි. කරුණාකර මෙම ලිපියට ආශ්‍රිත ලිපි වලින් සබැඳි එක්කරන්න; යෝජනා සඳහා සබැඳි සෙවීමේ මෙවලම භාවිතා කරන්න.  (2013 ජූනි)හැඳින්වීමලංකාවේ තිබූ පැරණිතම සහ විශිෂ්ඨතම දෙපාර්තමේන්තුවකි.දැනට එයට වෙලා තියනදේ දෙයියා තමයි දන්නෙතනතුරුඅධ්‍යක්‌ෂ ජනරාල්අතිරේක අධ්‍යක්‌ෂ ජනරාල්ලේකම්සඹදතාදුරකතන  	 +94 2694033 ලිපිනය බද්දේගම විමලවංශ මාවත 	කොළඹශ්‍රී ලංකාවසිංහල මිණුම් ඒකකකාලයතප්පර 60     = විනාඩි 01(විනාඩි යනු minute/මිනිත්තු නොවේ, මිනිත්තුව යනු "minute" විදේශීය වචනයෙන් ආ එකකි. විනාඩිය දේශීය වචනය වන අතර, එය වර්තමානයේ ව්‍යවහාර වන මිනිත්තුව හා පටලවා ගැනීම සුදුසු නොවේ.)විනාඩි 60.    = සිංහල පැය 01 සිංහල පැය 60 = දින 01(සිංහල ක්‍ර
මයට දිනයක් කොටස් 60කට බෙදන අතර [දිනකට පැය 60 ක් එන ලෙස] එම දිනය සූර‌්‍ය උදාවත් සමග ඇරඹේ.එම නිසා වර්තමාන, ව්‍යවහාර ඔරලෝසු පැයකට, සිංහල පැය 2 යි, 1/2 කි.)දවස්   30 = මාස 1මාස   12 = අවුරුද්ද 1මාස    3 = කාර්තු 1කාර්තු  4 =  අවුරුදු 1පරිමාවහුන්ඩු/පත 2 = මනා 1මනා 2 = නැලිය/සේරුවනැලි 4 = ලාහ/කුරුණියලාස්/කුරුණි 4 = තිඹ 1ලාස්/කුරුණි 5 = බෙරයබෙර 2 = පෑල/මළු 1පෑල/මළු 4 = අමුණනැලි/සේරු 32 = බුසල් 1බරරාත්තල් 26 1/4 = තුලම් 1බෙහෙත් බරතල ඇට 3 = අමු ඇට 1අමු ඇට 3 = වී ඇට 1වී ඇට 3 = මදටිය 1මදටිය 20 = කලං 1කලං 12 = පලම් 1පලම් 8 = රාත්තල් 1පලම් 100 = තුලම් 1මදටිය 16 = (ලොකු)සත 1කොප්පරා හා ලුණු බරරාත්තල් 56 = තුක්කු 1* රාත්තල් 28 = කාර්තු 1* කාර්තු 2 = තුක්කු 1* තුක්කු 2 = හොන්ඩරය (රාත්තල් 112)* හොන්ඩර 5 = පාරම 1* පාරම් 4 = ටොන් 1රත්තරං බරමංචාඩි 12 = පගෝදි 1මංචාඩි 42 = රුපියල් බර 1මංචාඩි 28 = රන් පවුම් බර 1වර්ග ඵලයමඩ ඉඩම්{{main|මඩ ඉඩම් මැණීමේ සිංහල ඒකක}කුරහන් කරණි1===ගොඩ ඉඩම්===පර්චස් 1 - වර
්ග අඩි 43560දිගපරමාණු 36 = අණු 1අණු 36 = තජ්ජාරි  1තජ්ජාරි 36 = රථරේණු  1රථරේණු 36 = ලික්ඛ 1ලික්ඛ 7 = උක්ඛ 1උක්ඛ 7 = ධණ්ණමාස 1උක්ඛ 7 = ධණ්ණමාස 1ධණ්ණමාස 7 = ආංගුල 1ආංගුල 12 = වියත් 1වියත් 2 = රියන් 1රියන් 4 = බඹ 1රියන් 7 = යෂ්ට් 1යෂ්ටි 20 = ඉසුබු (උසබ) 1ඉසුබු (උසබ)  20 = සැතපුම් 1සැතපුම් 4 = ගව් 1ගව් 4 = යොදුන් 1See alsoඒකක සහ මානHistorical weights and measuresSIආශ්‍රිත ග්‍රන්ථපනාගොඩ, DFE (1947). ජ්‍යෙෂ්‍ඨ පාඨශාලා අඞක ගණිතය II. ලංකාවේ සීමාසහිත එක්සත් ප්‍රවෘත්‍ති පත්‍ර සමාගමvteමිනුම් ක්‍රම (Systems of measurement)මෙට්‍රික් ක්‍රමය (Metric system)International System of Units · metre-kilogram-second · centimetre-gram-second · metre-tonne-second · gravitational systemNatural unitsGeometric systems · Planck · Stoney · "Schrödinger" · Atomic · Electronic · Quantum electrodynamicalConventional systemsAstronomical · Electrical · TemperatureCustomary systemsAvoirdupois · Troy · Apothecaries' · English · Imperi
al · Canadian · US · Danish · Dutch · Finnish · French · German · Irish · Maltese · Norwegian · Scottish · Spanish and Portuguese · Swedish · Polish · Romanian · Russian · Tatar · Hindu · Pegu · Chinese · Japanese · Taiwaneseමිනුම් ක්‍රම - පුරාණ / සාම්ප්‍රදායික (Ancient systems)සිංහල  · ග්‍රීක · රෝම · Egyptian · හීබෲ · Arabic · Mesopotamian · ප'සියානු · IndianOther systemsNon-standard · Mesures usuelles෴".........තත්ථ කතමෝ සම්මා වායාමෝ ? ඉධ භික්ඛූ අනුප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං........."'ආදී වශයෙන් නිවැරදි උත්සාහය යන්න සිව්වැදෑරුම්ව විස්තර කෙරේ. එනම්,නූපන් අකුසල් නොඉපදවීමට  උත්සාහ කිරීමඋපන් අකුසල් නැතිකිරීමට  උත්සාහ කිරීමනූපන් කුසල් ඉපදවීමට  උත්සාහ කිරීමඋපන් කුසල් වැඩිදියුණු කිරීමට  උත්සාහ කිරීමඉහළ පීඩන හා ඉහළ උෂ්ණත්ව යටතේ නිෂ්පාදිත විවිධ වරණයෙන් යුත් කෘතීම දියමන්තිකෘතීම දියමන්ති (විද්‍යාගාරයේ තනනලද දියමන්ති, සංස්ලේෂිත දියමන්ති, රසායනිකව නිපදවන ලද දියමන්ති ලෙසද හදුන්වයි) ලෙස හදුන්වන්නේ භුවිද්‍යාත්මක ක්‍රියාවලියකින් ත
ැනුණු ස්වභාවික දියමන්ති නොව, කෘතීම ලෙස නිපදවන ලද දියමන්ති වේ. මෙම කෘතිම දියමන්ති බහුල ලෙස HPHT දියමන්ති හා CVD දියමන්ති වශයෙන්, ඒවා නිෂ්පාදනය කරනු ලබන ක්‍රියාවලිය අනුව හදුන්වනු ලබයි. ඉහළ පීඩන හා ඉහළ උෂ්ණත්ව යටතේ නිෂ්පාදිත ඒවා high-pressure high-temperature diamonds හෙවත් HPHT දියමන්ති ලෙසද රසායනික වාෂ්ප අවසාදීත ක්‍රියාවලිය මගින් තනනලද ඒවා chemical vapor deposition diamonds හෙවත් CVD දියමන්ති ලෙසද හදුන්වයි.එසේ වුවත් බොහෝ විට මේවා කෘතීම දියමන්ති (synthetic Diamonds) ලෙස හඳුන්වන අතර එය එක්තරා ප්‍රමාණයකට ගැටළු සහගතය. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සාමුහික වෙළඳ සභාව (U.S Federal Trade Commission) පෙන්වාදෙන්නේ මේවා කෘතීම දියමන්ති ලෙස නොව විද්‍යාගාරයේ තනනලද හෝ "නිෂ්පාදකයාගේ-නම" විසින් තනනලද  දියමන්ති ලෙස හැදින්වීම මගින් මේවාහි ස්වභාවය කෙසේද යන්න වඩාත් පැහැදිළිව සන්නිවේදනය වන බවයි. මක්නිසාද යත් "කෘතීම" යන්න මගින් ව්‍යාජ යන අදහස ගම්‍ය වනමුත් මිනිසා විසින් නිර්මිත මෙම දියමන්ති  බොහෝදුරට සැබෑ දියමන්ති ස්වභාවයම අයත් කරගන්නා බැවිනි. (උදාහරණ: ශුද්ධ කාබන් සමාවර්ත ත්‍රිමාණ ස්වරුපයට කැටි කිරීම/ pure carbon, cr