LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
ථායී සමස්ථානිකප්‍රධාන ලිපිය: මැංගනීස් වල සමස්ථානිකසමස්.ස්.සු.අර්ධ ජීව කාලයක්.නිය.ක්.ශ. (MeV)ක්.නිශ්.සැකිල්ල:Elementbox isotopes decay353Mntrace3.74×106 yε-53Cr54Mnsyn312.3 dε1.37754Crγ0.834-55Mn100%55Mn is stable with 30 neutronsvteමැංගනීස් රසායනික මූලද්‍රව්‍යයකි. එය Mn වලින් සංකේතවත් කෙරේ. පරමානුක ක්‍රමාංකය 25කි. ස්වභාවික නිදහස් මූලද්‍රව්‍යකි. (බොහෝ විට යකඩ සමග මිශ්‍රව පවතී.)මැංගනීස් මිශ්‍ර ලෝහ කර්මාන්තයේදි වැදගත් මූලද්‍රව්‍යකි. (විශේෂයෙන් මල නොකන වානේ නිපදවීමේදි ) අතීතයේ මැංගනීස් විවිධ නම් වලින් හඳුන්වනු ලැබීය. (මැග්නටයිට් ආදී) 18 වන සියවසයේ මැද භාගයේදී කාල් විලියම් ශීල් විසින් තයිරොලුසයිට් යොදාගෙන cl2වායුව නිපදවීමේදී එය තුල නව මූලද්‍රව්‍යයක් ඇති බව සොයා ගෙන ඇත.නමුත් එය වෙන් කර ගැනීමට නොහැකි විය.ජෝන් ගොට්ලීබ් විසින් වසර 1774දී මුල් වරට කාබන් යොදා ගනිමින් මැංගනීස් නිස්සාරණය කරගෙන තිබේ.මැංගනීස් පොස්ෆේටීකරණය වානේ මළ බැඳීම හා විඛාදනය වැලැක්වීමට යොදා ගනී. ඔක්සිකරන අංකය වෙනස් වීමෙන් මැංගනීස් අයන විවිධ වර්ණ දක්වයි. මේවා ස
ායම් කර්මාන්තයට යොදා ගනී. ක්ෂාරීය මධ්‍යයේ පර්මැංගනේට් ඉතා ප්‍රභල ඔක්සිකාරකයක් වන අතර මැංගනීස් ඩයොක්සයිඩ් බැටරි හා වියලි කෝෂ තුල කැතෝඩ (ඉලෙක්ට්‍රෝණ ත්වරක )ලෙස යොදා ගනී. Mn2+අයන එන්සයිම සහ සාධකයක් වේ. ජීවී අවයව වල ඇති සුපර් ඔක්සයිඩීය මුක්ත ඛන්ඩක විෂ හරණය සඳහා මෙම මැංගනීස් අඩංගු එන්සයිම වැදගත් වේ. එසේම ප්‍රභාසංස්ලේෂණයේදී ඔක්සිජන් සහිත සංකීර්ණ සෑදීමේදී Mnවැදගත් වේ.එමෙන්ම Mn ජීවී දේහ තුල අංශුමාත්‍ර මූලද්‍රව්‍යයක් වේ.කෙසේ වෙතත්  ක්ෂීරපායීන්ට අප්‍රතිවර්ත්‍ය විෂ සහිත සහලක්ෂණ ඇති කිරීමට Mn හේතු වේ.ලක්ෂණභෞතික ගුණManganese electrolytic and 1cm3 cubeමැංගනීස් රිදීවන් අළු පැහැ ලෝහයකි. භංගුර වේ.විලීන කිරීම අපහසුය. නමුත් පහසුවෙන් ඔක්සිකරණය වේ. මැංගනීස් ලෝහය හා එහි අයණ අනු චුම්භක ගුණ දරයි.සමස්ථානිකමැංගනීස් ස්වභාවිකව ස්ථායි සමස්ථානික දරයි. වඩාත්ම ස්ථායි  53Mn(අර්ධ ආයු කාලය වසර මිලියන 3.7කි )මීට අමතරව  54Mn (අර්ධ ආයු කාලය දින 312.3), 52Mn  (අර්ධ ආයු කාලය දින 5.591) හා 18 වන විකිරණශීලී සමස්ථානිකය වන 55Mn ද පවතී.සියලුම විකිරණශීලි මූලද්‍රව්‍ය වල අර්ධ ආයු කාලය පැය 3කට
වඩා අඩු වන අතර එයිනුත් බොහොමයක මිනිත්තුවකට වඩා අඩු වේ. එසේම Mn  වල බහුරූප අවස්ථා 3ක්ද දැක ගත හැක.මැංගනීස් වල සමස්ථානිකයන්හි අණුක භාරය 46ක සිට 65 දක්වා වෙනස් වේ. මේ අතරින් වඩා ස්ථායි වන්නේ අණුක භාරය 55 වන සමස්ථානිකයයි.රසායනික ගුණMn වල ඔක්සිකරණ අංකය -3 සිට +7 දක්වා වෙනස් වුවත් බහුල ඔක්සිකරණ තත්ව වන්නේ +2,+3,+4,+6 හා +7 ය. Mn වල +7 ඔක්සිකරණ අවස්ථාව නැමැති අස්ථාවර Mn2O7ඔක්සයිඩයක් සාදන අතර එමගින් MnO4-දම් පැහැති ප්‍රභල ඔක්සිකාරක සංයෝගයක් වන ඇනායනය සාදයි. එමෙන්ම +5(නිල් ) හා +6(කොල ) ඔක්සිකරණ තත්වද ප්‍රභල ඔක්සිකාරක වන අතර ඒවා ද්වීදාකරණ ප්‍රතික්‍රියා වලට සහභාගී වේ.  Manganese chloride crystals. The pale pink color of Mn (II) salts is due to a spin-forbidden 3d transition which is rareAqueous solution of KMnO4 illustrating the deep purple of Mn(VII) as it occurs in permanganateවඩාත්ම ස්ථායි ඔක්සිකරණ තත්වය +2 වන අතර එය රෝස පැහැතිය. +2 ඔක්සිකරණ තත්වයේ ඇති සංයෝග ගණනාවකි. මෙම ඔක්සිකරණ තත්වයේ ඇති මැංගනීස් ඛනිජ නිධි තුල බහුලවම Mn2CO3 ලෙස දැකිය හැක. +2 ඔක්සිකරණ තත්වයේ සංයෝග ජීවී දේහ
තුල වැදගත් මෙහෙයක් ඉටු කරයි.අනෙත් ඔක්සිකරණ තත්ව ජීවී දේහ වලට විෂ සහිතය.මූලද්‍රව්‍යයේ 4s ඉලෙක්ට්‍රෝණ 2ක් ඉවත් කිරීමෙන් +2 ඔක්සිකරණ තත්වය ලැබේ.උත්තේජිත අවස්ථාවට පත් වූ පසු වල 3d  කාක්ෂිකයේ යුග්ම නොවූ ඉලෙක්ට්‍රෝණ 5ක් පවතී.මෙම කාක්ෂිකය තුල ඉලෙක්ට්‍රෝණ එහා මෙහා ගමන් කිරීමේදි විමොචණය වන විද්යුත් චුම්භක තරංග දෘශ්‍ය පරාසයේ පවතින නිසා සංයෝගයට වර්ණයක් ඇති ලෙස පෙනේ.  +3 ඔක්සිකරණ තත්වය මැංගනීස් ඇසිටේට් වැනි සංයෝග තනයි. මේවාද තරමක් ප්‍රභල ඔක්සිකාරක සාදන අතර ඒවා ද්වීදාකරණය වෙමින් +2 හා +4 ඔක්සිකරණ තත්ව ලබා දීමට නැඹුරුව සිටී. මැංගනීස් සංයෝග ජෝන් ටේලර් ආචරණය නිසා මේවා අෂ්ඨතල හැඩැති සංයෝග සාදන අතර ඒවා දම් රතු පැහැති වේ.මැංගනීස් වල +5 ඔක්සිකරණ තත්වය මැංගනීස් ඩයොක්සයිඩ් විලීන වල ද්‍රවණය කිරීමෙන් ලැබේ. එසේම +6 ඔක්සිකරණ තත්වයද මැංගනීස් ඩයොක්සයිඩ් විලීන භෂ්ම තුල දිය කර වාතයට නිරාවරණය කිරීමෙන් ලබා ගත හැක.පර්මැංගනේට් +7 තත්වය දම් පැහැතිය. [[NaMnO4]] ,[[ KMnO4]] ,[[ BaMnO4]] ප්‍රභල ඔක්සිකාරක වේ. පොටෑසියම් පර්මැංගනේට් වලට කොන්ඩිස් කැට කියාද කියනු ලැබේ.මේවා වෛද්‍ය රසායණාගාර තුල බහුලව භාවිත වේ. ද්‍රාවණ ඉලෙක්ට්
‍රෝණ අන්වීක්ෂයෙන් සෛල  නැරඹීමේදී වර්ණකයක් ලෙස යොදා ගනී.ඉතිහාසය[1]Some of the cave painting in Lascaux, ප්‍රංශය use manganese-based pigments.[2]අතීතයේ ග්‍රීසියේ මැග්නීසියා ප්‍රදේශයේදී කළු පැහැති ලෝහ 2ක් හමු විය. මෙය සොයා ගත් ස්ථානය අනුව මැග්නස් ලෙස නම් කරණ ලදී. මේවා වර්ග 2ක් විය. එක් වර්ගයක් යකඩ ආකර්ෂණය කරමින් චුම්භක ගුණ දරයි. අනෙක යකඩ ආකර්ෂණය නොකරයි. නමුත් එය වීදුරු විවර්ණ කරමින් විරංජක ගුණ දරයි.මෙයින් දෙවන වර්ගය මැග්නීසියා ලෙස හඳුන්වනු ලැබූ අතර (මැන්ගනීස් ඩයොක්සයිඩ් බව නොදත්තේය.)අනෙක් වර්ගය මැන්ගනීන් ලෙස හඳුන්වනු ලැබීය.පසු කාලීනව මේ මැන්ගනීස් බව මයිකල් ම(ර්)කැට් නම් කරන ලදී. මැංගනීස් හි ඔක්සයිඩ ස්වභාවයේ බහුලය. මේවායේ වර්ණවත් බව නිසා ගල් යුගයේ සිට ගල් ගුහා වල අඳිනු ලැබූ චිත්‍ර වර්ණ ගැන්වීමට මේවා යොදාගෙන ඇත. (ගාර්ගස් වල ගල් ගුහා වල චිත්‍ර වසර 24,000ත් 32,000ත් අතර පැරණිය.)මැංගනීස් සංයෝග ඊජිප්තු හා රෝම වීදුරු කාර්මිකයන් යොදාගෙන තිබේ.(වීදුරු වර්ණ ගැන්වීමට හෝ විවර්ණ කිරීමට )14 වන සියවසයේ වැනීසියේ වීදුරු කර්මාන්තය මීට සාක්ෂි සපයයි.මැංගනීස් ඩයොක්සයිඩ් යොදාගෙන පරීක්ෂණ පැවත්
වූ ඉග්නේටියස් ගොට්‍රයිට් කාම්(1770)හා ජොහෑන් ග්ලේබර් (17 වන සියවස )මේවා පර්මැන්ගනේට් බවට පත්කල හැකි බව සොයා ගන්න ලදී. 18 වන සියවසයේ මැද භාගයේදී ස්වීඩන් ජාතික කාල් විලියම් ශීල් මැන්ගනීස් ඩයොක්සයිඩ් යොදාගෙන ක්ලෝරින් නිපදවීය. මෙහිදී  HCl අම්ලයත් තනුක සල්ෆියුරික් අම්ලයත් සෝඩියම් ක්ලෝරයිඩ් හා මැංගනීස් ඩයොක්සයිඩ් ප්‍රතික්‍රියා කරවා ඇත. මෙලෙස ක්ලෝරින් හා හයිප ක්ලෝරින් නිපදවීම නිසා විරංජණකාරක ලොවට බිහිවිය.පසු කාලීනව 1774දී ජෝන් ගොට්ලීබ් නැමැත්තා මැංගනීස් ඩයොක්සයිඩ් කාබන් සමග ප්‍රතික්‍රියා කරවා ලෝහය ලබා ගන්නා ලදී.19 වන සියවසයේ මුල් භාගයේදී මැංගනීස් වානේ කර්මාන්තයට යොදා ගනු ලැබීය. වසර 1816දී යකඩ වලට මැංගනීස් එකතු කිරීමෙන් එය වඩාත් ශක්තිමත් වන බවත්, භංගුර බව අඩු වන බවත් සොයා ගනු ලැබීය. 1837දී බ්‍රිතන්‍ය ජාතික ජේම්ස් කූපර් පතල් ආශ්‍රිතව මැංගනීස් ලෝහයට නිරාවරණය වීමෙන් පාකින්සන් රෝගය වැනි රෝගයක් ඇති විය හැකි බව සොයා ගන්නා ලදී.1912දී විද්යුත් රසායනිකව මැංගනීස් පොස්ෆේට් ගැල්වීමෙන් තුවක්කු කැඩීයාම වැලැක්විය හැකි බව සොයා ගැනුනි.1866දී ලෙක්ලාන්ච් කෝෂය සොයා ගැනීමෙන් පසුව කැතෝඩීය විධ්‍රැවිකය ලෙස මැංගනීස
් ඩයොක්සයිඩ් වල වටිනාකම වැඩි විය. නිකල් කැඩ්මියම් බැටරි හා ලිතියම් බැටරි සොයා ගැනීමට පෙර බොහෝවිට මැංගනීස් යොදා ගැනුනි. ස්වභාවිකව හමුවන මැංගනීස් වල අපද්‍රව්‍ය ඇති බැවින් සින්ක්- කැඩ්මියම් බැටරි හා ක්ෂාරීය බැටරි සඳහා කාර්මිකව නිපදවූ මැංගනීස් යොදා ගනු ලැබේ.පැවැත්ම හා නිපදවීමපෘථිවි කබොලේ 1000ppm (0.1%) පමණ මැංගනීස් ඇත. එය පෘථිවියේ මූලද්‍රව්‍ය බහුලතාව අතින් ගත් විට 12 වන තැන ගනී. පසේ 7000-9000ppm අතර ප්‍රමාණයකුත් මුහුදු ජලයේ 10 ප්‍රමාණයකුත් අවකාශයේ 0-01g/m³ ප්‍රමාණයකුත් මැංගනීස් ඇත. ප්‍රධාන ලෙසම මැංගනීස් තයිරොලුසයිට්( MnO2), බ්‍රෝනයිට්(Mn2+Mn3+)(SiO2) , සිලමලීන් (Ba,H2O)2.Mn5O10 ,හා රොඩොක්‍රොසයිට් (MnCO3)ලෙස පවතී.වඩාත් වැදගත් මැංගනීස් ලෝපස වන්නේ තයිරොලුසයිට්ය.අනෙක් මැංගනීස් වානිජයම නිධි යකඩ නිධි සමග මිශ්‍රව පවතී.ගොඩබිම ඇති මෙම ලෝපස් විසිරී පවතී. ලෝකයේ මැංගනීස් නිධි වලින් 80%ක්ම දකුණු අප්‍රිකාවේ ඇත. තවද මෙම නිදි යුක්‍රේනය,ඉන්දියාව,චීනය,ගාබන්, බ්‍රසීලයේ දැකිය හැක.1978දී තක්සේරු කල අන්දමට මැංගනීස් ටොන් බිලියන 500ක් මුහුදු පත්ලේ ඇත.ෆෙරෝ මැංගනීස් නිපදවීම සඳහා මැංගනීස් ලෝපස් යකඩ ලෝ
පස් හා කාබන් සමග වායු ධාරා ඌෂ්මක හෝ විද්යුත් චාප ඌෂ්මක තුල ඔක්සිහෘත කරනු ලැබේ. මෙලෙස ලැබෙන ෆෙරෝ මැංගනීස් වල මංගනීස් ප්‍රතිශතය 30%ත් 80%ත් අතර වේ. පිරිසුදු මැංගනීස් ලබා ගැනීම , මැංගනීස් නිධි සල්ෆියුරික් අම්ලය සමග විද්යුත් නිස්සාරණයෙන් ලබා ගත හැක.Manganese orePsilomelane (manganese ore)Spiegeleisen is an iron alloy with a manganese content of approximately 15%Manganese oxide dendrites on limestone from Solnhofen, Germany—a kind of pseudofossil. Scale is in mmMineral rhodochrosite (manganese(II) carbonate) in which the deep red color is due to impurities, not manganesePercentage of manganese output in 2006 by countries[3]භාවිතමැංගනීස් ප්‍රධාන ලෙසම මිශ්‍ර ලෝහ කර්මාන්තයේදී යොදා ගනී.මෙහිදී මැංගනීස් වෙනුවට යොදා ගත හැකි ආදේශක නොමැත.නමුත් මැංගනීස් ෆොස්පේටීකරණය වැනි සුලු භාවිත වලදී මැංගනීස් වෙනුවට සින්ක්, වැනේඩියම් වැනි ලෝහ යොදා ගත හැක.බැටරි කර්මාන්තයේදීද මැංගනීස් යොදා ගත්තද අනාගතයේදී ලිතියම් බැටරි යොදා ගැනීම නිසා එම කර්මාන්තයට මැංගනීස් යොදා ගැනීම අඩු වනු ඇත.
වානේUS Marine Corps steel helmetමැංගනීස් වල ඇති සල්ෆර් තිර කිරීමේ, ඔක්සිජන්හරණ, හා මිශ්‍ර ලෝහ තැනීමේ ගුණය නිසා යකඩ වානේ කර්මාන්තයේදී ඉතා වැදගත් වේ. එසේම මැංගනීස් අඩු මිල මල නොකන වානේ නිස්සාරණයේදී ප්‍රධාන සංඝටකයකි.ලෝහ වලට මැංගනීස් සුලු ප්‍රමානයක් එකතු කිරීමෙන් ඒවායේ ද්‍රවාංක ඉහල යයි. එනම් මැංගනීස් මගින් නිපදවන ද්‍රවාංක ඉහල සල්ෆයිඩ නිසා ද්‍රව යකඩ සල්ෆයිඩ සෑදීම ප්‍රමාද කරයි. මැංගනීස් යොදා ගැනීම මගින් වානේ වල භංගුරතාව අඩු වේ. මේ නිසා සාමාන්‍ය වානේ වලට 8% පමණ මැංගනීස් යොදා ගනී. එසේම මැංගනීස් ප්‍රතිශතය 8% සිට 15% දක්වා වන වානේ වල ආතන්‍ය බවද 863MPa දක්වා වැඩි වේ. මෙලෙස මැංගනීස් යොදාගෙන වානේ නිපදවීම මුලින්ම සොයා ගත්තේ රොබට් හැඩ්ෆීල්ඩ් විසිනි.(1882දී)ඇළුමිනියම් මිශ්‍ර ලෝහඇළුමීනියම් මිශ්‍ර ලෝහ සෑදීමටද මැංගනීස් යොදා ගනී.මැංගනීස් ප්‍රතිශතය 1.5%ක් පමණ වන ඇළුමිනියම් වල ලෝහ විඛාදන ප්‍රතිරෝධය මෙමගින් වැඩි කරයි. මැංගනීස් ප්‍රතිශතය 0.8% සිට 1.5%ක් දක්වා වන ඇලුමිනියම් මිශ්‍ර ලෝහ පානීය බීම බංදුන් නිපදවීමට යොදා ගනී.වෙනත් ප්‍රයෝජණOther usesWorld War II-ti
me nickel (1942-5 identified by mint mark P,D or S above dome) made from a 56% copper-35% silver-9% manganese alloy.මෙතිල් සයික්ලෝ පෙන්ටාඩයිනයිල් මැංගනීස් ට්‍රයිකාබොනයිල් ගැසොලින් වල ඔක්ටේන් අගය අඩු කිරීමට යොදා ගනී. මෙම සංයෝගයේ මැංගනීස් හි ඔක්සිකරණ අංකය +1ක් වේ.මැංගනීස් ඩයොක්සයිඩ් කාබනික රසායනයේදී ඇරෝමැටික ඇල්කොහොල ඔක්සිකරණය කිරීමට යොදා ගනී. එසේම සංයෝගය ඔක්සිජන් හා ක්ලෝරීන් වායුව නිපදවීමටද යොදා ගනී.වියලි කෝෂ තුල Zn ලෝහයෙන් 'e' ප්‍රතිග්‍රහණය කිරීම සඳහා මැංගනීස් ඩයොක්සයිඩ් යොදා ගැනුනි. මෙම ක්‍රියාවලියේදී MnO2සංයෝගය MnOOH බවට පත් වේ.එහිදී ඇනොඩයෙන් හයිඩ්‍රිජන් නිපදවීම වලකී.MnO2 + H2O + e− → MnO(OH) + OH−ක්ෂාරීය කෝශ තුලද MnO2 යොදා ගනී. එහිදී ඉහත ප්‍රතික්‍රියාවම වෙනස් විද්යුත් විඡ්ඡේද්‍යයක් තුල සිදුවේ.වසර 2002ඒදී මැංගනීස් ඩයොක්සයිඩ් ටොන් 230,000ක් මෙසේ බැටරි නිෂ්පාදනය සඳහා යොදාගෙන තිබේ.මුදල් කාසි නිපදවන ලෝහයේද Mn අඩංගු වේ.අතීතයේ කාසි නිපදවීමට ගත් මිශ්‍ර ලෝහයේ තඹ(75%), නිකල්(25%) අඩංගු වුවත් පසුව නිකල් ලෝහය හිඟ වීමත් සමග කාසි නිපදවීමට රිදී හා මැංගනීස් අඩංගු ලොඅහයක් යොදා ගැනුනි.මෙහිදී අද
ාල මිශ්‍ර ලෝහයේ තඹ(56%),රිදී(35%),මැංගනීස්(9%)ලෙස අඩංගු විය.මැංගනීස් අඩංගු සංයෝග වීදුරු හා සෙරමික් කර්මාන්තයේදී වර්ණක ලෙස යොදා ගැනේ. දුඹුරු පැහැති භාණ්ඩ වල මැංගනීස් අඩංගුය. වීදුරු කර්මාන්තයේදී මැංගනීස්III  යකඩII  හා ප්‍රතික්ටියාවෙන් ප්‍රභල කොල පැහැයක් ඇති කරයි.මීට අමතරව රෝස පැහැති වීදුරු බොහොමයක් නිෂ්පාදනයට යොදා ගන්නේ මැංගනීස්ය.ජෛවීය කාර්යභාරයReactive center of arginase with boronic acid inhibitor. The manganese atoms are shown in yellow.මැංගනීස් ජීවී දේහ තුල අංශුමාත්‍ර මූලද්‍රව්‍යකි. Mn සහ සාධක ලෙස ඇති එන්සයිම ගණනාවක් ඇත. මේ අතර ඔක්සිඩෝරෙඩියුටේස්, ට්‍රාන්ස්ෆරේස්,හයිඩ්‍රොලේස්,ලයිපේස්,අයිසෝමරේස්,ලිගේස්,ලැක්ටීනා,හා ඉන්ටග්‍රිනස් ආදිය ඇත. ආනේස් හා ඩිප්තීරියා විෂබීජ තුලද අඩංගු වේ.එසේම සුපර් ඔක්සයිඩ් ඩිස්බියුටේස් වලද අඩංගු වේ.(Mn-SOD)Mn-SOD එන්සයිමය බොහෝ එයුකැරියෝටික බැක්ටීරියා තුල මයිටකොන්ඩ්‍රියමේ ඇත.(මේවා මයිටකොන්ඩ්‍රියා වල ප්‍රවේණික තොරතුරු ගබඩා කර තබයි.) Mn-SOD එන්සයිමය ජෛව පරිණාමයේ ඉතා මුල් අවධි වල පැවති එන්සයිමයකි. ජීවී දේහ ඔක්සිජන් භාවිතා කිරීමට පෙර සුපර් ඔක්සයිඩ වල වි
ෂගහරණ ක්‍රියාවට මෙය වැදගත් විය.මිනිස් සිරුරේ 12mg පමණ Mn අඩංගුය. ඒවා බහුල ලෙස අස්ථි,පටක තුල පවතී.එසේම අක්මාව හා වකුගඩු ආශ්‍රිතව මේවා සාන්ද්‍රණය වී පවතී.ප්‍රභාසංස්ලේශණයටද මැංගනීස් වැදගත් වේ. හරිතලව තුල ඔක්සිජන් පරිවහණය සඳහා මේවා වැදගත් වේ.මෙම ක්‍රියාව හරිතලවයේ තයිලකොයිඩ පටල තුල සිදුවේ.එසේම මේවා ප්‍රභාජලවිඡ්ඡේදනයේදී වැදගත් වේ.පූර්වාරක්ෂාවමැංගනීස් ලෝහය නිකල්. කොපර් වැනි ලෝහ තරම්ම විෂ සහිත නොවේ.කෙසේ වෙතත් මැංගනීස් දුමාරයට විවෘත වීම (5mg/m³ පමණ වන ) විෂ සහිත විය හැක.මෙලෙස මැංගනීස් විෂ වීමෙන් මොලය හා සම්බන්ධ සංකුලතා ඇති විය හැක.මැංගනීස් අයන වලට වඩා පර්මැංගනේට් අයන විෂ සහිත වේ.10g පමණ ශරීර ගත වූ විට මාරාන්තික වේ.මේවා ශරීර ගතවීමෙන් පටක හා ශ්ලේශ්මල පටක ක්ෂය වීම සිදු විය හැක. ශරීර ගත වන මැංගනීස් වලින් ඉතා සුලු ප්‍රමාණයක් පමණක් බඩවැල් මගින් අවශෝෂණය කයි. කෙසේ වෙතත් මෙම පර්මැංගනේට් වලින් වකුගඩු හා අක්මාවට බලපෑම් ඇති කරයි. වසර 2005දී මීයන් යොදාගෙන කරණු ලැබූ පරීක්ෂණ වලින් මැංගනීස් ආශ්වාසයෙන් මධ්‍ය ස්නායු පද්ධතියට ඇතිවන බලපෑම මැන බලා තිබේ. මැංගනීස් නිසා මැංගනිසම නැමැති ස්නායු රෝගයක් ඇ
ති වේ.(පාකින්සන් රෝගයට සමාන )මෙම රෝගී තත්වයට බහුලවම බඳුන් වන්නේ මැංගනීස් පතල් ආශ්‍රිතව වැඩකල ජනතාවයි. වසර 2010දී සිදුකල සොයාගැනීමක් උනේ පානීය ජලයේ ඇති මැංගනීස් දිගු කාලීනව ශරීර ගත වීමෙන් පාසල් වියේ දරුවන්ගේ බුද්ධිය සම්බන්ද ගැටලු ඇතිවන බවය.වැඩිදුර කියවීම්Parkerizeමූලාශ්‍ර↑ Calvert, J.B. (2003-01-24). "Chromium and Manganese". සම්ප්‍රවේශය 2009-04-30.↑ Chalmin, Emilie (2003). "Analysis of rock art painting and technology of Palaeolithic painters". Measurement Science and Technology. 14 (9): 1590–1597. doi:10.1088/0957-0233/14/9/310. {{cite journal}}: Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)↑ උපුටාදැක්වීම් දෝෂය: අනීතික <ref> ටැගය;USGSMCS2009 නමැති ආශ්‍රේයන් සඳහා කිසිදු පෙළක් සපයා නොතිබුණිබාහිර සබැඳුම්Manganese හා සබැඳි මාධ්‍ය විකිමාධ්‍ය කොමන්ස් හි ඇත.manganese , යන්න නිදහස් ශබ්දකෝෂය වන වික්ෂනරිය දී සොයා බලන්න.National Pollutant Inventory – Manganese and compounds Fact SheetInternational Manganese InstituteNeu
rotoxicity of inhaled manganese: Public health danger in the shower?NIOSH Manganese Topic PageLink Found Between Parkinson's Disease Genes And Manganese PoisoningThe periodic table of videos: ManganeseManganex සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2012-11-10 at the Wayback Machine – Institute of Occupational Medicine's Manganese Exposure Databaseමෙම කොටුව:  නරඹන්නසාකච්ඡාවසංස්කරණය ආවර්තිතා වගුවH HeLiBe BCNOFNeNaMg AlSiPSClArKCa ScTiVCrMnFeCoNiCuZnGaGeAsSeBrKrRbSr YZrNbMoTcRuRhPdAgCdInSnSbTeIXeCsBaLaCePrNdPmSmEuGdTbDyHoErTmYbLuHfTaWReOsIrPtAuHgTlPbBiPoAtRnFrRaAcThPaUNpPuAmCmBkCfEsFmMdNoLrRfDbSgBhHsMtDsRgCnUutUuqUupUuhUusUuoක්‍ෂාර ලෝහක්ෂාරීය පාංශු ලෝහලැන්තයිඩඇක්ටිනයිඩආන්තරික ලෝහවෙනත් ලෝහලෝහාලෝහවෙනත් අලෝහහැලජනඋච්ච වායුLarg
e version සැකිල්ල:Manganese compounds2019 ශ්‍රි ලංකාවේ බෝම්බ ප්‍රහාර සමග වරදවා වටහා ගැනීමෙන් වළකින්න.මෙම ලිපිය සත්‍යාපනය සඳහා තවත් අමතර මූලාශ්‍ර දැක්වීම කළ යුතුව ඇත. විශ්වසනීය මූලාශ්‍ර වෙත වන උපහරණ එක් කිරීමෙන් මෙම ලිපිය වැඩිදියුණු කිරීමට උපකාර කිරීමට කාරුණික වන්න. මූලාශ්‍ර රහිත කරුණු අභියෝගයට ලක්වීමට හා ඉවත් කිරීමට ඉඩ ඇත.මූලාශ්‍ර සෙවීම: "ශ්‍රී ලංකාවේ ත්‍රස්තවාදී ප්‍රහාරය(1942)" – news • පුවත්පත් • පොත් • scholar • JSTOR (2018 ඔක්තෝබර්) (මෙම පණිවිඩය ඉවත් කිරීම පිළිබඳ තොරතුරු)1942 සිලෝන්හි ත්‍රස්තවාදී ප්‍රහාරයදෙවන ලෝක යුද්ධය හි කොටසකි British heavy cruisers HMS Dorsetshire and Cornwall under Japanese air attack and heavily damaged, off Ceylon, on 5 April 1942සිලෝන්හි නිරිතදිග මුහුදේ බරපතල ලෙසා විනාශයට ලක්ව ඇති බ්‍රිතාන්‍යය කෲස් යාත්‍රා වන Dorsetshire සහ Cornwallදිනය1942 අප්‍රියෙල් 5 සහ 9පිහිටුමඉන්දියානු සාගරය සහ ලංකාවප්‍රතිඵලයJapanese tactical victory: one British aircraft carrier, two heavy cruisers, one auxiliary cruiser, two destroyers and one corvette lost.vteඉන්දියානු සා
ගර කරළියඅන්දමන් දූපත්1941 මැයි 8 දින ක්‍රියාන්විතයසිඩ්නි  සහ කොර්මෝරන්ජපාන වාණිජ ප්‍රහාරකයෝඅන්දමන් දූපත්Homfreyganj massacreක්‍රිස්මස් දූපත්පළමු ඉන්දියානු සාගර ප්‍රහාරයපාස්කු ඉරුදින ප්‍රහාරයකොකෝස් දූපත්මැඩගස්කාර්Réunion1943 නොවැම්බර් 13 දින ක්‍රියාන්විතය1944 ජනවාරි 11 දින ක්‍රියාන්විතය1944 පෙබරවාරි 14 දින ක්‍රියාන්විතයදෙවන ඉන්දියානු සාගර ප්‍රහාරය1944 ජූලි 17 දින ක්‍රියාන්විතයපාස්කු ඉරුදින ප්‍රහාරය යනු ජපාන අධිරාජ්‍යය විසින්,  ඔවුන්ගේ ඉන්දියානු සාගර ප්‍රහාරයේ කොටසක් ලෙසින්, 1942 අප්‍රේල් 5 පාස්කු ඉරුදින,  ලංකාවෙහි (දැන් ශ්‍රී ලංකාව), කොළඹ වෙත එල්ල කල ගුවන් ප්‍රහාරයයි. දින කිහිපයකට පසුව ත්‍රිකුණාමලය ද ප්‍රහාරයකට ලක් විය. මෙම ප්‍රහාරයන්ගේ අභිමතාර්ථය වූයේ  බ්‍රිතාන්‍ය පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩල ජාතීන්ගේ යුද්ධ ආයාසය කඩාකප්පල් කිරීම සහ බ්‍රිතාන්‍ය නැගෙනහිර නාවුක බළ ඇණිය ආසියානු ජලතලය හැරයාමට බලකිරීමය.පසුබිම1796 සිට බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් දිවයිනෙහි මුහුදුබඩ පළාත් යටත් කරගෙන සිටියද, 1917 සිට යටත්විජිතය තුල විධිමත් බ්‍රිතාන්‍ය හමුදා ආරක්ෂක බලකායක් ස්ථාපනය තර නොතිබුණි. මේ වෙ
නුවට ලංකා ආරක්ෂක බලකාය සහ ලංකා නාවික ස්වෙච්ඡා විශේෂ බලකාය ප්‍රහුණු කොට පුළුල් කරන ලදි. යුද්ධයට බොහෝ කලකට පෙර සිට රාජකීය නාවුක හමුදාව විසින් ත්‍රිකුණාමලයෙහි නාවුක හමුදාමය ස්ථාපිතයන් පවත්වාගෙන ගිය අතර  රාජකීය ගුවන් හමුදාව (RAF) විසින්  ත්‍රිකුණාමලයේ චීන වරායෙහි ගගනයාත්‍රාංගණයක් ස්ථාපනය කරන ලදි.සිංගප්පූරුව යටත්වීමට පසුව රාජකීය නාවුක හමුදාවේ නැගෙනහිර ඉන්දීය බල ස්ථානය පළමුව  කොළඹ වෙතද අනතුරුව  ත්‍රිකුණාමලය වෙතද රැගෙන එන ලදි. අද්මිරාල් ශ්‍රීමත් ජෙෆ්රි ලේටන් ලංකාවේ ආඥාපති ලෙසින් පත්කරන ලද අතර,  එයාර් වයිස් මාර්ෂල් ජෝන්  ඩැල්බැයික් ගුවන් හමුදා අණදෙන නිලධාරි ලෙසින්ද අද්මිරාල් ශ්‍රීමත් ජේම්ස් සොමර්විල්  බ්‍රිතාන්‍ය නැගෙනහිර  නාවුක බළඇණියෙහි අණදෙන නිලධාරි ලෙසින්ද පත්කෙරිණි.භූමිය රැකගැනුම සඳහා ස්ථාවර ආරක්ෂිතයන් ලෙසින් භාවිත වූයේ කොළඹ පිහිටුවා තිබූ වෙරළබඩ  කාලතුවක්කු ඛණ්ඩයන් සතරක් හා ත්‍රිකුණාමලයෙහි පිහිටුවා තිබූ පහකි; මේවා ස්ථාපනය කෙරුනේ  යුද්ධය ඇරඹුමට ඔන්න මෙන්න තිබියදීය. 1941 දී  රාජකීය ගුවන් හමුදාව විසින් කොළඹ අසබඩ පිහිටි  රත්මලානෙහි සිවිල් ගගනයාත්‍රාංගණය  අධිවාසනය කෙරුමෙන් හා ඔවුන්ගේ මූලස්ථා
නය කඳවල පිහිටුවීමෙන් ගුවන් ආරක්ෂාවන් තර කෙරිණි. ගාල්ල අසබඩ පිහිටි කොග්ගල හි ගුවන් කඳවුරක් ලහි ලහියේ ස්ථාපනය කරන ලද අතර රට පුරා නා නා ස්ථානයන්හී තනන ලද තාවකාලික ගුවන් ධාවන පථයන් අතරින් අග්‍ර ස්ථානය ගත් විශලතමය වූයේ   කොළඹ තුරඟ තරග පිටියෙහි වූවය. රාජකීය ගුවන් හමුදා භට ඛණ්ඩයන් කිහිපයක් ලංකාවට එවන ලදි.මිරිදිය යනු ගංගා වල ජලයයි. එහි ඕඑ  ,  නෙඑම් , මානෙල් මල් ආදිය පිපෙති. එහි ලස්සන මාඑ සිටිති.මෙම ලිපිය තවමත්  අංකුර ලිපියකි. විකිපීඩියාවට උදවුවක් ලෙසින් ඔබ හට එය විහිදුවාලිය හැක.vteමෙම ලිපිය වාර්තා කරන්නේ වත්මන් සිදුවීමක් පිළිබඳව වෙයි. මෙහි අන්තර්ගතය සීග්‍ර ලෙස වෙනස්කම්වලට භාජනය විය හැකි ය​. එසේම මුල් පුවත් වාර්තා විශ්වාසනීය නොවීමට ඉඩ ඇත. මෙම ලිපිය මත සිදුවූ අවසන් යාවත්කාලීන කිරීම තුළ වඩාත්ම නැවුම් තොරතුරු අන්තර්ගත නොවීමට ඉඩ ඇත. මෙම ලිපිය වැඩිදියුණු කිරීමට හෝ සාකච්ඡා පිටුව වෙත ගොස් සිදුවිය යුතු වෙනස්කම් පිළිබඳව අදහස් පළකිරීමට ඔබට අවස්ථාව ඇත. ලිපිය තුළ අඩංගු වලංගු සහ විශ්වාසනීය මූලාශ්‍ර නොදක්වන ප්‍රකාශ ඉවත් කිරීමට ඉඩ ඇති බව සැලකිය යුතුයි. (2014 මාර්තු) (මෙම පණිවිඩය ඉවත් කිරීම පිළිබඳ ත
ොරතුරු)2014 යුක්‍රේනයේ රුසියානු සන්නද්ධ හමුදා මැදිහත්වීම වෙතින්, මෙම ලිපිය වෙතට ඒකාබද්ධ කිරීමට යෝජිතය. (සංවාදය) 2014 මාර්තු සිට යෝජිතය.2014 ක්‍රිමියානු අර්බුදය 2014 යුක්‍රේනියානු විප්ලවයේ විපාකය හි කොටසකිසමස්ත යුක්‍රේනය තුල ක්‍රිමියාවේ පිහිටුම   ක්‍රිමියාව සහ  සෙවස්ටෝපල්    යුක්‍රේනයේ ඉතිරියදිනය23 පෙබරවාරි  2014–වර්තමානය(9 years, 9 months, 3 weeks and 5 days)ස්ථානයක්‍රිමියාව, යුක්‍රේනය2014 ක්‍රිමියානු අර්බුදය යනු,   යුක්‍රේනයේ,  ක්‍රිමියා ප්‍රදේශයේ සිදුවෙමින් පවතින රාජ්‍යතාන්ත්‍රික අර්බුදයකි. යුක්‍රේනියානු අගනගරය වන කියව්හිදී ජනතා විප්ලවයක් හේතුවෙන් සිදුවූ 2014 යුක්‍රේනියානු විප්ලවය තුලදී , ජනාධිපති  වික්ටර් යනුකොවිච්ගේ රජය බලයෙන් පහකෙරීමෙන් අනතුරුව මෙය ඇරඹිණි. පුළුල් ස්වයං-පාලනයක් හෝ සමහරවිට ක්‍රිමියාව සඳහා නිදහස ට අමතරව රුසියාව සමග කිට්ටු සම්බන්ධතා පවත්වා ගත යුතු බව පවසමින්, කියව් සිද්ධීන්ට විරුද්ධත්වය පල කල සමහරක් වාර්ගික රුසියානු කණ්ඩායම් විසින් විරෝධතා පවත්වනලදි. [1] ප්‍රමුඛතම වශයෙන් ක්‍රිමියානු ටාටර්වරුන් සහ වාර්ගික යුක්‍රේනියානුවන් වෙතින් සමන්විතවූ අනෙකුත් කණ්ඩායම් විසින
් විප්ලවයට සහය දීමේ උද්ඝෝෂණ පැවැත්විණි.[2]ආශ්‍රිත↑ "යුක්‍රේන්ස් ක්‍රිමියා: අ හොට්බෙඩ් ඔෆ් රෂියා-බවුන්ඩ් සෙපරටිසම්". යුරෝනිවුස්. 2014-02-26. http://www.euronews.com/2014/02/26/ukraine-s-crimea-a-hotbed-of-russia-bound-separatism/. සම්ප්‍රවේශය කෙරුණු දිනය 2014-02-27. ↑ "යුක්‍රේන් ක්‍රිමියා: රයිවල් රැලීස් කොන්ෆ්‍රන්ට් වන් අනදර්". බීබීසී නිවුස්. 2014-03-26. http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-26354705. සම්ප්‍රවේශය කෙරුණු දිනය 2014-04-01. රෝලි  යනු උතුරු කැරලයිනා ජනපදයෙහි අගනුවර සහ දෙවන විශාලතම නගරය මෙන්ම  වේක් ප්‍රාන්තයෙහි ආසනයද වෙයි.ගිරා මලිත්තා (Sri Lanka Hanging Parrot)Adult in Sri Lankaසංරක්ෂණ තත්ත්වයඅඩු අවධානයක් යොමු වූ (IUCN 3.1)විද්‍යාත්මක වර්ගීකරණයරාජධානිය:Animaliaවංශය:Chordataවර්ගය:Avesගෝත්‍රය:Psittaciformesකුලය:Psittacidaeගණය:'Loriculus'විශේෂය:L. beryllinusද්වීපද නාමයLoriculus beryllinusForster, 1781ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික පක්ෂියෙක් වන ගිරා මලිත්තා ප්‍රමාණයෙන් ගේ කුරුල්ලෙකු තරම් වේ. තෙත් කලා
පයේත් කඳුකරයේ මීටර් 1500 දක්වා පමණ ඉහළටත් වන ආවරණ සහිත ප්‍රදේශ වල සුලභ පක්‍ෂියෙකි. කඳුකර කලාපය ආශ්‍රිත පහත රට වියළි කලාපයේද දක්නට ලැබෙන මුත් උතුරෙහි දුලභය. මෙම ගිරවා ප්‍රධාන වශයෙන් කොළ පැහැතිය. යුෂ සහිත ඵල වර්ග මධු සහ රා මදින්නන්ගේ මුට්ටිවල එකතුවන තෙලිජ්ජ වලට ප්‍රිය කරයි. මීට අමතරව මොහු කුඩා බීජ වර්ගද ආහාරයට ගනී. කෙටි පෙඳයක් සහිත මෙම කුඩා ගිරවා නිදන්නේ ගසක කුඩා අත්තක වවුලෙකු මෙන් යටිකුරුව එල්ලීය. එම නිසා මෙම ගිරවුන් වවුල් ගිරවුන් ලෙසද හඳුන්වනු ලැබේ. අභිජනනය කරන්නේ වසරේ මුල් භාගයේදීය. ඇතැම් විට යළිත් අගෝස්තු-සැප්තැම්බර් කාලයේද බිත්තර දමයි. බිත්තර දමනු ලබන්නේ ගසක කඳේ හෝඅත්තක පිහිටි කුහරයක් මත වේ.1930 ගණන්වල අතීන්ද්‍රිය සංජානන පරීක්ෂණ උදෙසා මුලින් ම යොදා ගත්තේ සෙනර් සටහන්පත් ය.ඉන්ද්‍රිය පරිබාහිර සංජානනය ([Extrasensory perception] Error: {{Lang-xx}}: text has italic markup (help)) හෙවත් ඊඑස්පී(ESP)  යනු හඳුනාගත් භෞතික සංවේදන මගින් ලබා නොගන්නා, එ නමුත් මනසින් සංවේදන වන තොරතුරු ග්‍රහණය වීම කි. ඩ්‍යුක් විශ්ව විද්‍යාලයේ පර්යේෂකයන් වන ජේ. ආර්. රයින් විසින් පහත සඳහන් හැකියාවන් සඳහා මෙම අර
්ථ දැක්වීම යොදා ගන්නා ලදී. ටෙලිපති (පංචේන්ද්‍රියේ සහය නොමැතිව හැඟීම් හා සිතුවිලි ඇති වීම) පූර්වඥානය (අනාගත අවස්ථා පිළිබඳ පූර්ව දැනුම) හා අනාගත සංජානනය(පසිදුරන්ගේ සහය නොමැතිව පුද්ගලයින්ට විවිධ අවස්ථාවන් වස්තූන් , අනාගත සිදුවීම් පිළිබඳ අවබෝධය ලබා ගැන්මට ඇති හැකියාව)ඇතැම් විට හයවන සංවේදනය, අසංඥ කෞශ්‍යලයක්, සහජ ඥානයක් ලෙස ව්‍යවහාර වෙයි. එනම් විද්‍යාව මගින් පහදා නොදුන් තොරතුරු ලබා ගැනීමේ ප්‍රභවයන් වෙයි. ඉන්ද්‍රිය පරිබාහිර සංජානනය ගැන පැතුරුණු විශ්වාසයන් පැවතිය ද විශ්වාසදායී තොරතුරු හා සෛද්ධාන්ත නොමැතිවීම නිසා ඒ පිළිබඳව ඒත්තු ගැන්වීමට නොහැකි වී ඇත. විද්‍යාත්මකව පහදා දිය හැකි තොරතුරු තවමත් නොමැති වීම නිසා ඉන්ද්‍රිය පරිබාහිර සංවේදන විවාදාත්මක මාතෘකාවකි. අධිමානසික ශක්තීන් මගින් මෙහි පැවැත්ම ගැන පර්යේෂණ කෙරෙන අතර ගැන්ස්ෂීල්ඩ් වැනි පර්යේෂණ මගින් එය හොඳ සාක්ෂි ද සපයා ඇත. නමුදු විද්‍යාත්මක පසුබිමක් තුළ ඉන්ද්‍රිය පරිබාහිර සංවේදන අවබෝධය සහමුලින්ම පිළිගෙන නැත.ඇතැම් පුද්ගලයන් ESP පිළිබඳව විශ්වාස කිරීමට සතුටු වන අතර ඇතැමුන් එය පිළිගැනීම දැඩි ලෙස ප්‍රතික්ෂේප කරති. පාර-මනෝවිද්‍යාඥයින් (Parapsychologis
ts) මෙම විෂයය පිළිබඳව විද්‍යාත්මකව අධ්‍යනය කරමින් මෙයට එකතරා සංකීර්ණත්වයක් ලබා දී ඇත. ඔවුන් ESP හි එකිනෙකට වෙනස් ආකාර 4ක් හඳුනාගෙන ඇත. ඒවා නම්,දිවැස (Clairvoyance)පරචිත්ත ඥානය/ටෙලිපති (telepathy)චිත්ත ශක්තියෙන් වස්තුවක් චලනය කිරීමේ හැකියාව (psychokinesis)අනාගත සිද්ධි දැනගැනීමේ හැකියාව (precognition)සමහර පුද්ගලයන් විශ්වාස කරන්නේ සියලුම මිනිසුන්ට මෙම හැකියාව යම් පමණකින් හෝ ඇති නමුත් බොහෝමයක් දෙනා එම හැකියා වර්ධනය කර ගැනීමට නොපෙළඹෙන බවයි. බොහෝ දෙනා ESP පිළිබඳව සැක පහළ කරති. මේ පිළිබඳව වාර්තාගත වූ සංසිද්ධීන් අතරින් ඇතැම් ඒවා වංචනික බව හෙළි වී තිබේ. බොහෝ දෙනා මේ පිළිබඳව පළමු-ඝනයේ අත්දැකීම් නොමැතිව මෙය විශ්වාස කිරීමට මැලි වෙති. විද්‍යාත්මක සාක්ෂි වල හිඟතාවය එම පිරිස වැඩි වීමට හේතු වී තිබේ. නමුත් බොහෝදෙනා, ඇතැම් අවස්ථාවලදී, විස්තර කිරීමට/පැහැදිලි කිරීමට අපහසු සිද්ධීන් වලට මුහුණ දී ඇත. උදාහරණ වශයෙන් දුරකථනය නාද වන හඬ ඇසෙද්දීම මෙන් අනෙක් කෙලවරේ සිටින පුද්ගලයා කවරෙක්දැයි ඉබේම මෙන් වැටහෙන/දැනෙන අවස්ථා මෙන්ම හදිසි අනතුරු ආදී අහඹු සංසිද්ධීන් කලින් හැඟීම ආදිය දැක්විය හැක.J.B. රයින්[සංස්කරණය
]ඩ්යුක් සරසවියේ උද්භිද විද්‍යාඥයෙකු වූ ජෝෂප් බෑන්ක්ස් රයින් 1934දි "අතීන්ද්‍රිය-සංජානනය" නමින්, ESP පිළිබඳව අතිමහත් සාක්ෂි අන්තර්ගත කෘතියක් ප්‍රකාශයට පත් කළේය. කෙසේවෙතත් අනෙකුත් විද්‍යාඥයන් එහි සඳහන් ප්‍රතිඵල නැවත ලබා ගැනීමට අපොහොසත් වූහ. මේ නිසා එම කෘතිය පිළිබඳව පැවති මුල් විශ්වසනීයත්වය සහ ජනප්‍රියත්වය අඩු විය.කොඩියජාතික ගීයDržavna himna Bosne i Hercegovineසිතියමඅගනුවර සහ විශාලම නගරයසරාජිවෝඋතුරු අක්ෂාංශ 43°52′  බටහිර දේෂාංශ 18°25′රාජ්‍ය භාෂාවබොස්නියන්, ක්‍රෝටියන්, සර්බියන්ජාතීන්48% බොස්නියන්, 37% සර්බ්, 14% ක්‍රෝට්නිදහසසැකැස්මඅගෝස්තු 29, 1189නිදහස අහිමිවීම1527 (ඔටමන් රාජධානියට)ඇස්ට්‍රොහන්ගේරියන් රාජධානියට බොස්නියා රාජධානිය සම්බන්ධ කිරීම1908ජාතික නිදහසනොවැම්බර් 25, 1943නිදහස් දිනය (SFR යුගොස්ලාවියා සිට)මාර්තු 1, 1992නිරීක්ෂණඅප්‍රේල් 6, 1992වර්ග ප්‍රමාණයඑකතුව51,129 වර්ග කිලෝමීටර (127), 19,767 වර්ග සැතපුම්ජලය (%)1.7%ජනගහනය2009 තක්සේරුව4,613,4141991 ජන සංඛ්‍යාකය4,377,053ඝනත්වය90 වර්ග කිලෝමීටර (126), 230 ව
ර්ග සැතපුම්දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය (GDP) (PPP)2008 තක්සේරුවඑකතුවඩොලර් බිලියන 30.441සාමාන්‍යඩොලර් 7,623දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය (GDP) (සාමාන්‍ය)2008 තක්සේරුවඑකතුවඩොලර් බිලියන 18.469සාමාන්‍යඩොලර් 4,625ගිනි (2007)30.15 (පහළ)මානව සංවර්ධන දර්ශකය (HDI) (2008)0.812 (ඉහළ)මුදල්කන්වෙරිටබ්ල් මාර්ක් (BAM))මං තීරුවදකුණඅන්තර්ජාල TLD.baදුරකථන සංකේත387‍බොස්නියා හා හර්සගොවිනා යනු යුරෝපයේ ගිනිකොන දිග බෝල්කන් මහද්විපයේ පිහිටි රටකි. එය මායිම් වන්නේ උතුරින්, බටහිරින් හා දකුණින් ක්‍රොඒෂියාවටත්, නැගෙනහිරින් සර්බියාවටත් හා ගිනිකොණින් මොන්ටනෙග්රෝවලටය. නියම් නගර මධ්‍යයේ කි.මි. 26 (සැතැප්ම 16) වන ඇඩ්රියටින් මුහුදු තීරය හැරැණු කොට බොස්නියා හා හර්සගොවිනා ගොඩබිමෙන් වැසී ඇත. රට අභ්‍යන්තරය කඳු සහිත වන අතර එම කඳු මධ්‍යම හා දකුණු දිශාවට පැතිර ඇත. වයඹ උස් මුදුන් සහිත කඳු පිහිටා ඇති අතර, ඊසාන දිගට වන්නට සමතලා භූමියන් ඇත්තේය. අභ්‍යන්තරය භූගෝලීය වශයෙන් විශාල වන අතර එහි මහද්වීපික දේශගුණය දක්නට තිබේ. මෙහි ග්‍රීෂ්ම හා ශීත කාලගුණයක් පවතී. රටෙහි දකුණු කොටසේ මධ්‍යධරණී දේශගුණයක් ඇත. රට ජන