LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
යෙන් යොදාගත් පරාක්‍රමපුර නම් අගනගරය මෙම ස්ථානය වන්නට ඇතැයි සැළකේ.[1] වත්මන් වාරියපොල-හලාවත මාර්ගයේ වාරියපොල නගරයේ සිට සැතපුම් 12 ක් පමණ දුරින් පිහිටි කොටම්පිටිය ප්‍රදේශය ආශ්‍රිතව මෙම පුරාණ නගරයෙහි අවශේෂ දැකගත හැකිවේ.නාමයපළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජු ආදිපාද තනතුර දැරූ අවධියේ ඔහු විසින් දක්ඛිණ දේශයේ ඉදිකල අගනුවර වන පරාක්‍රමපුරය, මෙම ස්ථානය ලෙස හඳුනාගෙන තිබෙන අතර වර්ථමානයේ එය පඬුවස්නුවර ලෙස ව්‍යවහාර කෙරේ.[2] මෙහි වූ පුරාවිද්‍යා සාධක අනූව මෙම ස්ථානයේ පවතින නටඹුන් ක්‍රි.ව. 12වන සියවසට පමණ අයත් යැයි තහවුරු කොට තිබේ.මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය පඬුවස්නුවර ලෙස ව්‍යවහාරවීම හේතුවෙන් ප්‍රාදේශීය ජනයා මෙම ස්ථානයේ වූ ගොඩනැගිලි අවශේෂ පඬුවස්දෙව් රජතුමා විසින් ගොඩනැංවූ පුරාණ අගනගරයක සාධක ලෙස වරදවා වටහාගෙන තිබේ. ඒ බැව් සනාථ කිරීමට ඔවුහු මෙම පුරාවිද්‍යා භූමියට නුදුරින් පිහිටා ඇති පඬුවස්නුවර රජ මහා විහාර පරිශ්‍රයෙහි වූ චක්‍රාවාලය, උන්මාද චිත්‍රාව සිරකර තිබූ එක්ටැම් ගෙය ලෙසත්,[3] පඬුවස්නුවරට ආසන්නව පිහිටි දොරබාව නැමැති ග්‍රාමය, පණ්ඩුකාභය කුමරු සඟවා සිටි දොරමඬලාව ග්‍රාමය ලෙසත් හුවාදක්වති.[4] කෙසේනමුදු පඬ
ුවස්නුවර යන නාමය කුරුණෑගල රාජධානි සමයේ තරම් මෑත සමයේදී  පැමිනෙන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. තවත් මතයකට අනූව මෙම ස්ථානය ආසන්නයේ පිහිටි පුරාණ වැවක් වූ පඬා වැව හේතුවෙන් මෙම ස්ථානයට පඬුවස්නුවර යන නාමය ලැබෙන්නට ඇතැයි සැළකේ.[4]ඉතිහාසයපඬුවස්නුවර පිහිටි පළමු පරාක්‍රමබාහු රජුගේ මාළිග නටඹුන් (12වන සියවස)වර්ෂ 1140දී පමණ තම මාමා වූ කීර්ති ශ්‍රී ‍මේඝ රජුගේ අනුප්‍රාප්තිකයා ලෙසින් දක්ඛිණදේශයේ පාලකයා බවට පත්වූ පරාක්‍රමබාහු රජු, පරාක්‍රමපුරය සිය පාලන මධ්‍යස්ථානය වශයෙන් යොදාගනිමින් දක්ඛිණදේශයෙහි යටිතල ව්‍යුහය වැඩි දියුණු කිරීමට පියවර ගත් බව සඳහන් වෙයි. එසේම ඉන්දියාවට පැහැරගෙන ගොස් තුබූ දළදා වහන්සේ නැවතත් ලක්දිවට වැඩමවූ පසු පරාක්‍රමබාහු රජු විසින් පරාක්‍රමපුර පිහිටි පඬුවස්නුවර රජ මහා විහාර පරිශ්‍රයේ වූ දළදා මැදුරෙහි කෙටිකලක් තැම්පත්කොට වැඳුම්පිදුම් සිදුකෙරූ බව තොරතුරු ප්‍රකාශ වේ.[5][3] පසුකාලීනව සිදුකල යුද්ධමාලාවකින් අනතුරුව වර්ෂ 1153දී මුළු දිවයිනෙහි රාජ්‍යත්වය හිමිකරගත් පරාක්‍රමබාහු රජු සිය අගනගරය පරාක්‍රමපුරය සිට පොළොන්නරුව (චූල වංශයෙහි සඳහන් පරිදි පුලත්තිනගර) වෙත ගෙනගිය බැව් සඳහන් වේ.නටඹුන
්මෙහි දැකගත හැකි නටඹුන් ක්‍රි.ව. 12වන සියවසට අයත් වේ. හෙක්ට්යාර 20ක පමණ භූමි ප්‍රමාණයක නටඹුන් ගොඩනැගිලි විසර පවතී. ඒ අතර පංචායතන ගොඩනැගිලි, රජමාළිගයක නටඹුන් හා ශිලා ලේඛන වේ. පඬුවස්නුවර මාළිගයප්‍රාකාර දිය අගල් වලින් වටවූ ඇතුළු පුරයෙහි ඉදිකොට ඇති පඬුවස්නුවර රජමාළිගයෙහි සැළැස්ම පොළොන්නරුව මහා පරාක්‍රමබාහු රජ මාළිගයට තරමක් සමාන වේ. කීර්ති ශ්‍රී නිශ්ශංකමල්ල රජු (ක්‍රි.ව. 1187-1196) වරක් මෙම මාළිගයට සම්ප්‍රාප්ත වූ බව රජමාළිගයේ පිහිටි ගල් ආසන ලිපියේ සඳහන් කර ඇත.ගල් ආසන ලිපියපඬුවස්නුවර බෞද්ධ පංචායතනයක නටඹුන්පඬුවස්නුවර නිශ්ශංකමල්ල රජුගේ ගල් ආසන ලිපිය මධ්‍යකාලීන සිංහල අක්ෂර හා සිංහල භාෂාව යොදාගනිමින් ක්‍රිස්තු වර්ෂ 12වන සියවසේදී නිමවා තිබේ. නිශ්ශංකමල්ල රජු සිය නව වන රාජ්‍ය වර්ෂයෙහි නවම් මස පුන් පොහෝ දින මෙහි සඳහන් ආසනයෙහි හිඳ නැටුම්, ගැයුම්, වැයුම් නැරඹූ බව ලිපියෙහි විස්කර වේ. තවද රජු කාලිංග, පාණ්ඩ්‍ය හා චෝල යන රටවල් යටත් කර ගත් බව ශිලා ලිපියෙහි සඳහන්කොට ඇත.පංචායතනරජමාළිගය පිහිටි ඇතුළු නුවරට දකුණින් සහ උතුරින් පැරණි සංථාරාම කිහිපයක නටඹුන් දැකගත
හැකිවේ. එවා එකිනෙක සංඝාරාම, දාගැබ්, ප්‍රථිමා ගෘහ, බෝධිඝර, උපෝසථඝර හා ආවාස ගෘහවලින් පරිපූර්ණ වී තිබේ. නිශ්ශංක මල්ල රාජ සමයට අයත් ද්‍රවිඩ ශිලා ලිපියක්ද එක් සංඝාරාම බිමක දැකගත හැකිවේ.[6]මූලාශ්‍ර↑ "පුරාවිද්‍යා දිනය පිළිබඳ..." දැනුම. 13 මැයි 2010. සම්ප්‍රවේශය 17 සැප්තැම්බර් 2016.↑ "ආදරණීය පඬුවස්නුවර". බුදුසරණ. 11 ඔක්තෝම්බර් 2013. සම්ප්‍රවේශය 17 සැප්තැම්බර් 2016.↑ 3.0 3.1 "හිස්ට්‍රි, ලෙජන්ඩ්, ඇන්ඩ් නෙග්ලෙක්ට් ලයි සයිඩ් බයි සයිඩ්". සන්ඩේටයිම්ස්. 29 නොවැම්බර් 2015. සම්ප්‍රවේශය 17 සැප්තැම්බර් 2016.↑ 4.0 4.1 "අතීත ශ්‍රී විභූතිය අදටත් නොමැකුණ පඬුවස්නුවර ශ්‍රී සුමනාරාම..." දිනමිණ. 29 ජූලි 2016. සම්ප්‍රවේශය 17 සැප්තැම්බර් 2016.↑ "පඬුවස්නුවර රාජධානිය". අමේසිං ලංකා. සම්ප්‍රවේශය 17 සැප්තැම්බර් 2016.↑ "පඬුවස්නුවර ටැමිල් ස්ලැබ් ඉන්ස්ක්‍රිප්ෂන්". ලංකාප්‍රදීප. 3 මැයි 2018. සම්ප්‍රවේශය 2 දෙසැම්බර් 2023.ආශ්‍රේයහැඳින්වීම් පුවරු - ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවබුදුදහමේ දැක්වෙන අයුරින් මහා පින්කම් අටකි.[තහවුරු කර නොමැත]1. කඨින චීවර පූජාව2. අටපිරිකර පූජාව3. ස
ංඝාවාස පූජාව4. සඟසතු කොට දන් පිදීම5. දහම් පොත් ලිවිම6. කෙත්වතු පූජාව7. බුද්ධ ප‍්‍රතිමා ඉදිකිරීම(මෙය මුලාවකි."අප්පටිම"ගුනය අනුව පිළිමයක් නැත.)8. වැසිකිළි සකසා පූජාකිරීමමේවා බුදුදහමෙහි අට මහ කුසල් යනුවෙන් ද හැඳින්වේ[තහවුරු කර නොමැත]. මෙහි මුලින් ම දැක්වෙන කඨින චීවර පූජාව ඉතාමත් ම වැදගත් පින්කමක් ලෙස සැලකේ. එයට හේතුව වන්නේ එය ගිහි - පැවිදි සම්බන්‍ධතාව, සිහිය, ගුණවත්කම හා සිල්වත්කම මත ම පදනම් වූ මහා පින්කමක් හෙයිනි....(අට මහා කුසල් යනු මෙය නොවේ.තිසරණය සහ පංචශීලයයි)කඨින චීවර පූජාව සඳහා සුදුසු කාලයඇසළ පොහෝ දින වස් සමාදන් වන උපසපන් භික්‍ෂූන් වහන්සේලා, වප් පොහොය දිනයේදී වස් පවාරණය කරති. ඉන් පසු ව වප් (ඔක්තෝබර්) පොහොය දින සිට ඉල් (නොවැම්බර්) පොහොය දින දක්වා කාලය තුළ පමණක් මෙකී කඨින චීවර පූජා සිදුකර ගත හැක. මෙම මාස දෙක අතර කාලය, චීවර මාසය, යනුවෙන් හැඳින්වේ. එම මාසයක කාලය තුළ මෙම පින්කමට සහභාගි නොවුණහොත් තවත් වසරක් බලා සිටීමට සිදු වේ.කඨිනය යනු කුමක්ද?කඨින යන වචනයේ තේරුම තද, ශක්තිමත් යන්න යි. මහ පොළව මෙන් කම්පා නොවන, මහාමේරුව මෙන් සුළඟින් නො සෙල්වෙන, වීදුරු පරිවතයක් මෙන් නොබිඳ
ෙන,  ඉතා ශක්තිමත් වූ දෙය කඨිනය නමින් හඳුන්වයි. මෙම පින්කමින් ලබන ආනිසංස එලෙස ම ශක්තිමත් කරගැනීමට  තමන්ගේ මනස ද ශක්තිමත් කරගැනීම ඉතාමත් වැදගත් වේ. කඨින චීවරයක් පූජා කරන අවස්ථාවේ පූජා කරනු ලබන  ඕනෑම පූජා වස්තුවක් පුදන අයට ද මහත් ඵල මහානිසංස ලබාගත හැක.කඨින චීවරය හා එහි වැදගත්කමසාමාන්‍ය සිවුරක් පූජාකිරීමෙන් ලැබෙන අනුසස්වලට වඩා කඨින චීවරයක් පූජා කිරීමෙන් ලැබෙන අනුසස් අති විශාල ය. එය බුද්ධ දේශනාවේ මෙසේ සඳහන් වෙයි.ගිරිරාජ සමං රාසිංසංඝෙ දෙති තිචීවරංඑකස්ස කඨින දානස්සකලං නාග්ඝති සොළසිංමහාමේරු පර්වතය දක්වා උසට  තුන්සිවුරු (තනිපට සිවුර, දෙපට සිවුර හා අඳනය) පූජා කළත්, කඨින චීවරයක් පිදීමෙන් ලැබෙන අනුසස්වලින් දහසයෙන් පංගුවක් හෝ නොලැබේ ය යනු එහි අදහස යි. කඨින චීවරය පූජා කිරීමෙන් ලැබෙන අනුසස් පිළිබඳ ව විමසීමේදී  පූජාව සිදුකරන්නාගේ සිතිවිලි සහ පූජාව ලබන්නාගේ ගුණවත්කම ඉතා වැදගත් වේ. පූජාව සිදුකරන්නා ඉතාම සැදැහැවත් හා කර්මය හා කර්මඵල විශ්වාස කරන්නෙකු විය යුතු අතර, පූජාව ලබන භික්‍ෂුව ද ගුණවත්කමින් යුක්ත විය යුතු ය. කඨින චීවරය ලබන භික්‍ෂූන් වහන්සේට ශික්‍ෂාපද පහකින් නිදහස ලැබීම ඉතා වැදගත් ප‍්‍රතිඵලයකි
.‘අත්‍ථරිත කඨිනානං වො භික්‍ඛවෙ පඤච කප්පිස්සන්‍ති,අනාමන්‍තචාරො අසමාධානචාරොගණභොජනං යාවදත්‍ත චීවරං යොච තත්‍ථ චීවරුප්පාදො සො නෙසං භවිස්සති’‘මහණෙනි, කඨිනයක් පිළිගත්තා වූ කඨිනයක් ඇතිරුවා වූ භික්‍ෂූන් වහන්සේට ආනිසංස පහක් ලැබේ’1. අනාමන්‍තචාරොභික්‍ෂූන් වහන්සේ නමක් තමන්වහන්සේ වැඩ සිටින ආවාසයෙන් පිටත වඩින විට කිසිවෙකුට හෝ කියා වැඩිය යුතු ය. කඨින චීවරයක් පිළිගත් භික්‍ෂූන් වහන්සේ නමකට කිසිවෙකුට නොදන්වා ආවාසයෙන් පිටවීමෙන් කිසිදු ඇවැතක් සිදු නොවේ.2.අසමාධානචාරොසෑම දිනක ම අරුණු නැගෙන විට භික්‍ෂුව සමීපයෙහි තුන් සිවුර තිබිය යුතු ය. එසේ නොවුණහොත් ඇවැතක් සිදු වේ. එහෙත් කඨින චීවරයක් පිළිගත් භික්‍ෂූන් වහන්සේ නමකට තුන් සිවුර සමීපයෙහි නොතිබුණාට ඇවැතක් සිදු නොවේ.3. ගණභොජනංසැදැහැවත් දායකයින් භික්‍ෂූන් වහන්සේලාට සිය නිවසේ දානයකට පොදුවේ ආරාධනා කළ යුතුය. පෞද්ගලිකව ආරාධනයක් පිළිගතහොත් ඇවැතක් සිදු වේ. එහෙත් කඨින චීවරයක් පිළිගත් භික්‍ෂූන් වහන්සේ නමකට දායකයාට අනුග‍්‍රහ පිණිස පෞද්ගලික ව හෝ නිවසකට වැඩම කොට දානය වැළදීමෙන් ඇවැතක් සිදු නොවේ.4. යාවදත්‍ත චීවරංඋපසම්පදා භික්‍ෂූන් වහන්සේ නමකට තුන් සිවුරක් අධිෂ්ඨාන කර
ගෙන පරිහරණය කරන්නේ නම්, ඊට අමතර ව සිවුරු පරිහරණය කළ නොහැක. එහෙත් කඨින චීවරයක් පිළිගත් භික්‍ෂූන් වහන්සේ නමකට සිවුරු  ඕනෑම ප‍්‍රමාණයක් පරිහරණය කළ හැක.5. යො ච තත්‍ථ චීවරුප්පාදො සො නෙසං භවිස්සතිඅන්‍ය අවස්ථාවන්හිදී සඟ සතුකොට පූජා කළ පූජාවන් තනි ව පරිහරණය කිරීම වරදකි. එහෙත් කඨින චීවරයක් පිළිගත් භික්‍ෂූන් වහන්සේ නමකට පූජා කරන ලද සියලූ ම දේවල අයිතිය හිමිවන අතර, සියල්ල පෞද්ගලික ව වුවද පරිහරණය කළ හැක.දායකයාගේ චිත්තශක්තියතුන් මසක් පුරා වෙහෙසී, තුන් මසක් පුරා සිතුවිලි ගොඩ නගා, තුන් මසක් පුරා කි‍්‍රයාත්මක වී සංවිධානය කොට සිදුකරනු ලබන මෙම පින්කම ඉතා බලගතු වෙයි. මහා සංඝරත්නයට වස් විසීමට ආරාධනා කළ දින සිට මල් පින්කම්, බෝධි පූජා, පිරිත් දේශනා, ධර්ම දේශනා, අටපිරිකර පූජා, චීවර පූජා හා කප්රුක් පූජා ආදී බොහෝ අතිරේක පින්කම් රාශියකට යොමුවීමෙන් දායකයාගේ සිත තුළ ගොඩ නැගෙන්නේ අසිරිමත් කුසල චිත්ත පරම්පරාවකි.කඨින පින්කම අතිශයින් දුර්ලභ පින්කමකි. එක් වසරකදී එක් විහාරස්ථානයක පූජා කළ හැක්කේ එක් කඨින චීවරයක් පමණි. උපසපන් භික්‍ෂුවක් වස් විසීම, වස් ආරක්‍ෂා කරගැනීම අත්‍යවශ්‍ය කරුණු වේ. මෙවන් දුර්ලභ කරුණු සම්පූර්ණ ක
රගැනීමෙන් සිදුකරන පින්කමක් හෙයින් දායකයාගේ සිත ඉතාමත් බලවත් වෙයි.බුද්ධ දේශනාව තුළ සඳහන් වන පූජා අතර තෙවරක් ම පූජා සිදුකරන පින්කම ද කඨින චීවර පූජාව යි. දායකයින් විසින් වස්ත‍්‍රයක් වශයෙන් පළමුවත්, චීවරයක් වශයෙන් පොදුවේ මහසඟරුවනටත්, මහසඟරුවන විසින් විනය කර්ම වාක්‍යයක් මගින් එක් භික්‍ෂුවකටත් මෙම චීවරය පූජා කෙරේ.  මෙයින් දායකයා තුළ ගොඩනැගෙනුයේ මහා කුසල චිත්ත ශක්තියකි.සකල ක්ලේශයන් ප‍්‍රහීන කළා වූ උතුමන්ගේ එකී නික්ලේශී ගුණය වෙනුවෙන් මෙම කඨින චීවර පූජා කරනු ලැබේ. උන්වහන්සේලා කරුණා - මෛති‍්‍ර - ශ‍්‍රද්ධා - ප‍්‍රඥා  ගුණයෙන් අනන්ත ය. සම්බුද්ධ ශාසනය - බුදුදහම පවිත‍්‍ර ව අප වෙත දායාද කළ උතුමන් වහන්සේලාට පූජා කරන ලද මෙම කඨින චීවරය පූජා කිරීමෙන් ලැබෙන ආනිසංස අති විශාල ය.කඨිනයේ අනුසස්කඨින චීවරයක් පිළිගත් භික්‍ෂූන් වහන්සේ නමකට ලැබෙන ප‍්‍රතිඵලය මෙන් ම, එය පූජා කළ පින්වතුන්ට ද ආනිසංස විශාල ප‍්‍රමාණයක් හිමි වේ. උපනුපන් සියලූ භවයන්හිදී දිව්‍ය සම්පත්, මනුෂ්‍ය සම්පත්, පරිවාර සම්පත්, ආහාරපාන, ඉඳුම්හිටුම්, වස්ත‍්‍රාභරණ මෙන් ම සියලූදෙනාගේ ගරුබුහුමන්, වැඳුම්පිදුම්, පූජාසත්කාර ආදිය හිමි වේ. සියලූ දෙසින් පැමිණ
ෙන සියලූ උපද්‍රවයන්ගෙන් ආරක්‍ෂාව ලැබේ. සියලූ පූර්ව අකුසල කර්මයන්ගේ විපාකවල බලපෑම අඩු වේ. රජ සම්පත්, සිටු සම්පත් හිමි වේ. චක‍්‍රවර්ති රාජ්‍ය සම්පත්තිය මෙන් ම ශක‍්‍ර සම්පත්තිය ද ලැබීමට හැකි වේ. කොතැනක ඉපදුණත් ආයුෂයෙන්, වර්ණයෙන්, සැපයෙන්, බලයෙන් හා ප‍්‍රඥාවෙන් ආඪ්‍ය වූ ජීවිත ම ලබයි. සියලූ ක්ලේශ බන්‍ධනයන්ගෙන් මිදී නිවන් අවබෝධ කරගැනීමටත් හේතු වාසනාව ලැබේ. කඨින චීවර පූජාවේ ආනිසංස නාගිත ථෙරාපදානය තුළින් අපට මනා ව අවබෝධ කරගත හැක. කල්ප අනූඑකකට පෙර විපස්සි බුදුරදුන් සමයෙහි මහා සංඝරත්නයට කඨින චීවරයක් පූජාකොට තමන් ලැබූ ආනිසංස, නාගිත තෙරුන් වහන්සේ විසින් ගෞතම බුදුරදුන් සමීපයෙහි අනාවරණය කරමින් ප‍්‍රකාශ කරන ලද ගාථා පෙළින් තෝරාගත් ගාථා කීපයක් මතු සදහන් වේ.කඨිනදානං දත්‍වානසංඝෙ ගුණවරුත්‍තමෙඉතොතිංසෙ මහාකප්පෙනාභිජානාමි දුග්ගතිංගුණයෙන් උතුම් ව මහ සඟරුවනට කඨින චීවරයක් පුදා කල්ප තිහක් තිස්සේ දුගතියක නූපන්නෙමි.අට්ඨාරසන්‍තං කප්පානංදෙවලොකෙ රමාමහංචතත්‍තිංසක්‍ඛත්‍තුංදෙවිෙන්‍දා දෙවරජ්ජමකාරයිංකල්ප දහඅටක් දෙව්ලොව සැප වින්දෙමි. තිස්හතර වාරයක් සක්දෙව් රජව දෙව්ලොව රජ කළෙමි.ආරපථෙ ආරපථෙචක්‍කවත්‍ති සුඛං ලභෙපද
ෙසරජ්ජං විපුලංගණනාතො අසංඛ්‍යයාකඨින චීවරය මැසීමේදී ගසනු ලද ඉදිකටු පාර ගණනට චක‍්‍රවර්ති රාජ සම්පත් ලදීමි. මහත් වූ ප‍්‍රදේශ රාජ්‍යය ලැබූ වාර ගණන මෙතෙකැයි ප‍්‍රමාණ කළ නොහැක.භොගෙ මෙ ඌණතා නත්‍ථිකඨිනදානස්සිදං ඵලංයත්‍ථ යත්‍ථුප්පජ්ජාමිලභිත්‍වා සබ්බ සම්පදංපරිසානං උත්‍තමො හොමිකඨිනදානස්සිදං ඵලංමගේ භෝග සම්පත් කිසිදා අඩු නොවී ය. යම් යම් තැනක උපදිම් ද ඒ ඒ තැන සියලූ සම්පත් ලබා පිරිස අතර උත්‍තම තත්‍වයට පත්වීමි.හත්‍ථි යානං අස්ස යානංසිවිකංසන්‍දමානිකංසබ්බං තං පටිලාභාමිකඨිනදානස්සිදං ඵලංඇත් යානා අස් යානා සිවිකා යානා ආදී සියලූ යානයින් ලැබීමි.රුක්‍ඛග්ගෙ පබ්බතග්ගේ වාඅන්‍තලික්‍ඛ ච භූමියංයදා ඉච්ඡාමි දුස්සෙහිසබ්බං පටිලාභාමහංගස් මුදුන්හිදී ද පර්වත මුදුන්හිදී ද අහසේදී හෝ භූමියේදී ද යම් වස්ත‍්‍රයක් කැමති වීම් ද ඒ සියල්ල ලැබීමි.විවිධ ප්‍රමත ව්‍යාප්ති , සම්මත අපමන, සමුච්චිත ප්‍රතිශත, Z -අගයයන්  සහ T - අගයයන්ගේ සැසඳුමක් රූපයේ දැක්වේ.“සම්මතකරණය” යේ එක් භාවිතයක් මෙහි විස්තර කෙරේ. එහි කාර්මික සහ තාක්ෂණික යෙදුම් සඳහා “සම්මතකරණය” බලන්න.පරිසර විද්‍යාවේ එන Z - අගය සදහා “Z - අගය” බලන්න.සංඛ්‍යානයේ දී
සම්මත අය ගණන ලෙස හැඳින්වෙන්නේ එක් සකස් නොකළ අය ගණනකින් ගහන මධ්‍යන්‍ය අඩු කර එය ගහනයේ සම්මත අපගමනයෙන් බෙදා ලබා ගන්නා මාන රහිත අගයකි. මෙම පරිවර්තන ක්‍රියාදාමය සම්මතකරණ නැතහොත් ප්‍රමාණකරණය ලෙස හැඳින්වේ.සම්මත අය ගණන Z - අගය , Z - අය ගණන , ප්‍රමත අය ගණන හා සම්මතකරණ විචල්‍ය ආදී නම්වලින් ද හැඳින්වේ.සම්මත අය ගණන මඟින් කිසියම් නිරීක්ෂණයක් මධ්‍යන්‍යයට සම්මත අපගමන කෙතරම් ප්‍රමාණයක් ඉහලින් හෝ පහලින් පිහිටයි ද යන්න දැක්වේ. මේ නිසා පර්යේෂණවල දී නිතරම අවශ්‍ය වන පරිදි වෙනත් ප්‍රමත ව්‍යාප්තිවලට අයත් නිරීක්ෂණ සංසන්දනය කළ හැකි වේ.සම්මත අය ගණන උච්ච - කාර්ය තේරුම් දත්ත විශ්ලේෂණයේ දී භාවිතා වන Z - සාධකයට සම නොවන නමුත් ඇතැම් විට මේවායේ අර්ථයන් පටලා ගැනීම සිදු වේ.ෆෝබෝස් අගහරු විමර්ශන කක්ෂගතයානය (Mass Reconnaissance Orbiter) මගින් 2008 මාර්තු 23 දින ගන්නා ලද ෆෝබෝස් වැඩි දියුණු කරන ලද වර්ණ දර්ශනය.සොයාගැනීමසොයාගත් තැනැත්තේAsaph Hallසොයාගත් දිනයAugust 18, 1877නිලනාමයන්විකල්ප නම්Mars IවිශේෂණයPhobianකක්ෂීය ලක්ෂණ කාලාරම්භය J2000පරිදුරාන්තිකය9,235.6 km (5,738.7 mi)විදුරාන්තිකය9,518.8 km (5,914.7 mi)අඩ-මහා අක්
ෂය9,377.2 km (5,826.7 mi)[1] උත්කේන්ද්‍රියතාවය0.0151කක්ෂීය කාලාවර්තය0.31891023 d(7 h 39.2 min) සාමාන්‍යය කක්ෂීය වේගය2.138 km/s (1.328 mi/s) ආනතිය1.093° (to Mars's equator)0.046° (to local Laplace plane)26.04° (to the ecliptic)මෙහි චන්ද්‍රිකාවකිMarsභෞතික ගුණාංගමාන26.8 × 22.4 × 18.4 km (11.4 mi)[2]මධ්‍යන්‍යය අරය11.1 km (6.9 mi)[3](0.0021 Earths)මතුපිට පෘෂ්ඨීය වර්ගඵලය6,100 km2 (2,400 sq mi)(11.9 µEarths)පරිමාව5,680 km3 (1,360 cu mi)[4](5.0 nEarths)ස්කන්ධය1.072×1016 kg[5](1.8 nEarths)මධ්‍යන්‍යය ඝණත්වය1.876 g/cm³[6]නිරක්ෂීය පෘෂ්ඨීය ගුරුත්වය0.0084–0.0019 m/s²(8.4–1.9 mm/s²)(860–190 µg)මිදුම් ප්‍රවේගය11.3 m/s (40 km/h)[5]භ්‍රමණ කාලාවර්තයsynchronousනිරක්ෂීය භ්‍රමණ ප්‍රවේගය11.0 km/h (6.8 mph) (at longest axis' tips)ආක්ෂක ආනතිය0°ප්‍රභානුපාතය0.071[3]උෂ්ණත්වය~233 Kදෘශ්‍ය විශාලත්වය11.3[7]ෆෝබෝස් (පද්ධතිමය නම් කිරීම : Mars I)  යනු අඟහරුගේ චන්ද්‍රයන් දෙදෙනාගෙන් විශාලතම සහ සමීපතම චන්ද්‍රයා වේ. (අනිත් චන්ද්‍රයා වනුයේ ඩෙයිමොස්ය - Deimos) එය නම් කරන ලද්දේ ග්‍රීක දෙවියකු වන සහ එරස් (Ares) දෙවියාගේ පුතෙකු
වන ෆෝබෝස් (භීතිය යන අරුත) නමිනි. කුඩා නොහැඩ වස්තුවක්වන ෆෝබෝස් අඟහරු ග්‍රහයාගේ මධ්‍යය සිට 9377km(5823mi) ඉහළින් කක්ෂගත වී ඇති අතර අනෙකුත් කිසිම ‍ග්‍රහලොවක චන්ද්‍රයා මෙතරම් මව් ග්‍රහලොවට සමීපව පිහිටා නැත.ගොනුව:Fobos.JPGෆෝබෝස්ගේ භෞතික ලක්ෂණෆෝබෝස් යනු සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ග්‍රහයන් අතුරින් අඩු ආලෝක  පරාවර්තනයක් සිදුවන වස්තූන්ගෙන් එකකි. වර්ණාවලීක්ෂකව එය D  ගණයේ ග්‍රහකයකට සමාන වේ. කාබනීකෘත කොන්ඩ්‍රයිට් වැනි ද්‍රව්‍යයකින් එය  සංයුක්ත වේ. ෆෝබෝස්ගේ ඝනත්වය ඉතා අඩු බැවින් එය ඝන පාෂාණයක් විය නොහැකිය. නමුත් එය සැලකියයුතු තරම්  සවිවර බවකින්  යුක්තය. මෙම ප්‍රතිඵල වලින් යෝජනා වූයේ ෆෝබෝස්  සතුව අයිස් සංචිතයක් තිබිය හැකි බවය. වර්ණාවලි  නිරීක්ෂණ මඟින් එහි  මතුපිට  regolith  ස්ථරයේ සජල බවක්  නොමැති බව පෙන්නුම් කළත් regolith ස්ථරයට යටින් අයිස් තිබිය හැකි බවට වූ මතය බැහැර කළ නොහැකිය.  ෆෝබෝස් හා ‍ඩෙයිමෝස්  වටා ඉතා සිහින් දුවිලි වළලු ඇති බව‍ට දිගු කාලයක් තිස්සේ අනාවැකි පළ කෙරුණු නමුත් අද වනතුරු ඒවා නිරීක්ෂණය කිරීමට  හැකි වී නැත. අඟහරු විශ්ව ගවේෂකයා මඟින් ගත් ඡායාරූප වලින් පෙනී යන්නේ ෆෝබෝස්ගේ ඉතා ස
ියුම් අංශු  සහිත regolith ස්ථරය මීටර 100 ක් වත් ඝනකම්ිය හැකි බවයි.  එය අනෙක් වස්තූන් සමඟ ගැටීම නිසා එහි ආවාට ඇති වී තිබේ.එහෙත් ගුරුත්වයක් නොමැති තරම් වන ෆෝ‍බෝහි ද්‍රව්‍ය ඇලී  පවතින්නේ කෙසේ දැයි පැහැදිලි කළ නොහැකිය.ෆෝබෝස් ගෝලාකාර නොවන අතර එහි පරිමාණයන් 27 X 21.6 X 18.8 km  වේ. එහි හැඩය ‍නිසා පමණක් එහි මතුපිට ගුරුත්වාකර්ෂණය 210%  වෙනස් වේ. අඟහරු ග්‍රහයාගේ උදම් බලය නිසා මෙම වෙනස දෙගුණයකටත් වඩා වැඩිවේ . (450% ක් දක්වා)ෆෝබෝස් චන්ද්‍රයාගේ ආවාට බොහෝ ගණනක් දැකිය හැකිය.ඉන් වඩාත් කැපීපෙනෙන පෘෂ්ඨික ලක්ෂණය වන්නේ ස්ටික්නි ආවාටයයි. ස්ටික්නි යනු  ඇසැප් හෝල්ගේ බිරිඳගේ නමයි.1978 ඔක්තෝබර් 19 වයිකින් 1 යානාව මඟින් ගනු ලැබූ ඡායාරූපයක් ඇසුරින් නිම වූ ඡායාරූපයකි. වම්පස ඉහල කෙළවර ඇති විශාල ආවාටය හැඳින්වෙන්නේ ස්ටික්නි නමින් ය.ස්ටික්නි ආවාටය ඇති වීමට බලපෑ ගැටීම් වලින් ෆෝබෝස් කැබලි වී යන්නට ඉඩ කඩ තිබුණි.ෆෝබෝස්ගේ අමුතු හැඩයක් ඇති පෘෂ්ඨය මත කාණු දක්නට ලැබෙන අතර ඒවා මීටර 30 කට අඩු ගැඹුරකිනුත්, මීටර 100 – 200 දක්වා  පළලකිනුත්, කිලෝමීටර් 20 ක පමණ දිගකිනුත් යුක්තය. ස්ටික්නි ආවාටය සෑදීමට මුල් වූ ඝට්ටනය නිසා මෙම
කාණු සෑදෙන්නට ඇති බවට මුලදී අනුමාන කෙරිණි. නමුත් මාර්ස් එක්ස්ප්‍රස් අභ්‍යාවකාශ යානයේ  දත්ත විශ්ලේෂණයෙන් පසු  හෙළි වුයේ මෙම කාණු  ස්ටික්නි ආවාටයට සමාන්තර කාල වකවානු තුළ ඇති වූ ඒවා  නොවන බවය. ඒවා ෆෝබෝස්ගේ කක්ෂයේ ප්‍රධාන  අග්‍රය (APEX) වෙතට රුස් වී ඇත. අඟහරු සමඟ ගැටෙන  ද්‍රව්‍ය අභ්‍යවකාශයට විසිවීම නිසා ෆොබොස්ගේ පෘෂ්ඨය මත මෙම කාණු හෑරෙන්නට ඇත. මෙලෙස සෑදුනු කාණු ආවාට දම්වැලක පුරුක් මෙන් එකට ඈදි ඇති අතර ෆෝබෝස්ගේ අග්‍රය වෙත යත්ම ඒවා ක්ෂය වී යයි. ඒවායේ වයස සැලකිල්ලට ගනිමින් මෙම කාණු කණ්ඩායම් 12 කට කාණ්ඩ කර තිබේ. ඒවා මඟින් අඟහරුගේ ඝට්ටන අවස්ථා 12 ක් නිරූපනය කෙරේ.සුවිශේෂී කායිඩන් උල්කාව, ෆෝබෝස්ගේ කැබැල්ලක් වන්නට ඇති බවටද මතයක් පැවතුණි.එහෙත්  එය ද සහතික කිරීමට අපහසු  වී ඇත්තේ ෆෝබෝස් ගේ සංයුතිය පිළිබඳව සොයා ගෙන ඇති කරුණු අල්පයක් වන බැවිනි[6]කාක්ෂික ගති ලක්ෂණමවු ග්‍රහයාට අසාමාන්‍යය  ලෙස සමීප පෝබෝස්හි කාක්ෂික අසාමාන්‍යය ලෙස ආචරණ කර ඇත. පෝබෝස්හි දී පෘථිවියේ දී සඳ දකිනවාට වඩා 2500 වාරයක් දීප්තිමත්ව හා 6400 වාරයක් විශාලව අඟහරු දැකිය හැක. එහි ආකාශ අර්ධ ගෝලයෙන් ¼ ක් අඟහරු අයත් කරගනී.පෝබෝ
ස් අඟහරු වටා අනුරූප අරයට අඩු කාක්ෂික අරයක් සහිතව භ්‍රමණය වන අතර එනම් එය අඟහරු භ්‍රමණය වනවාටත් වඩා සීඝ්‍රයෙන් අඟහරු වටා භ්‍රමණය වේ. එබැවින් එය බටහිරින් නැඟි සාපේක්ෂව වේගයෙන් අහස හරහා චලනය වේ. (පැය 4 මි.15 හෝ ඊට අඩුවෙන්) අනතුරුව නැගෙනහිරින් බැසයයි. දළ වශයෙන් දිනකට දෙවරක් මෙය සිදු වේ. (සෑම පැය 1 මි.6කට වරක්) එය මතුපිටට ආසන්න හා සමක කාක්ෂිකයක් සහිත බැවින් අක්ෂාංශ 700 4‍’ ට ඉහල දී ක්ෂිතිජයෙන් ඉහල එය දැකගත නොහැක.අඟහරුගේ සමකයේ දී දැකගත හැකි පරිදි පෝබෝස් පෘථිවිය මත දී පුර සඳ මෙන් 1/3 ක ‍කෝණික විෂ්කම්භයක් ඇත. ඉහල අඟහරු අක්ෂාංශවලදී ඔවුන් යම් ආකාරයකින් පෝබෝස් ගෙන් දුරස් වන බැවින් කෝණික විෂ්කම්භය තවදුරටත් අඩු වේ. එහි දෘශ්ඨියේ විශාලත්වය 45% ක් දක්වා එය හිසට උඩින් ගමන් කිරීමේ දී විචලනය විය හැක. ඒ එහි අහරු පෘෂ්ටයට ඇති සමීපය නිසාය. උදාහරණයක් ලෙස සමකයේ නිරීක්ෂකයකුට ‍පෝබෝස් නැඟීමේ දී 0.140ක් ලෙස දුටුව ද එය මුදුන් වීමේ දී 0.200 දක්වා ප්‍රසාරණය වේ. සංසන්දනයක් ලෙස ඒ වන විට අඟහරු අහසේ හිරුගේ දෘශ්ඨි ප්‍රමාණය 0.350 ක් වේ.අඟහරුවල දී දිස්වන පරිදි පෝබෝස් කලා සඳහා 0.3191 කල් ගතවේ.අඟහරු මතුපිට සිටින නිරීක්ෂකයකු
චන්ද්‍රයා හිරු හරහා ක්‍රමානුකූලව ගමන් කිරීම් දකිනු ඇත. එය සූර්ය තැටිය ආවරණයට තරම් ප්‍රමාණවත් ලෙස විශාල නොවන බැවින් පූර්ණ ග්‍රහණයක් සිදු කළ නොහැක. මේවායින් කිහිපයක් Opportunity රෝවරය මඟින් ඡායාරූපගත කෙරුණි. මෙම ගමන් කිරීම්වලදී පෝබෝස්ගේ සෙවනැල්ල අඟහරු මත තදින් වැටී තිබෙනු අභ්‍යවකාශ යානා කිහිපයක් මඟින් ඡායාරූපගත කෙරිනි.අනාගත විනාශයපොබෝස්ගේ පහත කාක්ෂිකයෙන් ඇඟවෙන්නේ අනාගතයේ දී එය ක්‍රමයෙන් විනාශ වී යනු ඇති බවයි. උදම් බල එහි කාක්ෂිකය කුඩා කරයි. වර්තමානයේ එය සියවසකට 1.8 හා සීඝ්‍රතාවයකිනි. ඒ අනුව වසර මිලියන 30- 80 කට පසු එය අඟහරු මතුපිට ගැටීම හෝ ග්‍රහ වළල්ලක් මතට කඩා වැටීම සිදු වනු ඇත. පෝබෝස්ගේ අක්‍රමවත් හැඩය හා එය ස්ඵටික ව්යුලහයන් එක මත එක තැබීමෙන් ගොඩනැ‍ඟෙන ආකාරයේ (මෝර් - කූලොම්බ් වස්තුවක්) භංගුරමය වස්තුවක් බව දැන සිටිය ද උදම් බලවලට පින්සිදුවන්නට පෝබෝස් දැනට ස්ථාවර බව ගණනය කර ඇත.නමුත් පෝබෝස්ගේ කාක්ෂික අරය 2000km ට මදක් ඔබ්බට සිට 7100km දක්වා අගයකට පහත වැටුණු විට එය භංගුර වස්තුවක් සඳහා රූක් සීමාව( Roche Limit) පසු කරන අතර ඉන්පසු බිඳ වැටී අඟහරු වටා කෙටි කල් පවතින වළලු පද්ධතියක්
ඇති කෙරෙන අතර ඒවා ද සෙමෙන් අඟහරු වෙතට සෙමෙන් සර්පිලනය වනු ඇත. මූලාශ්‍ර↑  NASA Celestia, http://exp.arc.nasa.gov/downloads/celestia/data/solarsys.ssc, ප්‍රතිෂ්ඨාපනය 2010-10-02 ↑ "Mars: Moons: Phobos". NASA Solar System Exploration. September 30, 2003. සම්ප්‍රවේශය August 18, 2008.↑ 3.0 3.1 "Planetary Satellite Physical Parameters". JPL (Solar System Dynamics). July 13, 2006. සම්ප්‍රවේශය January 29, 2008.↑ "Mars Express closes in on the origin of Mars' larger moon". DLR. October 16, 2008. සම්ප්‍රවේශය October 16, 2008.↑ 5.0 5.1 use a spherical radius of 11.1 km (6.9 mi); volume of a sphere * density of 1.877 g/cm³ yields a mass (m=d*v) of 1.07×1016 kg and an escape velocity (sqrt((2*g*m)/r)) of 11.3 m/s (40 km/h)↑ 6.0 6.1 Andert, T. P. (2010-05-07). "Precise mass determination and the nature of Phobos". Geophysical Research Letters. American Geophysical Union. 37 (L09202). doi:10.1029/2009GL041829. 2010-06-26 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 2010
-10-01. {{cite journal}}: Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)↑ "Classic Satellites of the Solar System". Observatorio ARVAL. සම්ප්‍රවේශය September 28, 2007.vteසෞරග්‍රහ මණ්ඩලයසූර්යයාබුධසිකුරුපෘථිවියඅඟහරුසෙරස්බ්‍රහස්පතිසෙනසුරුයු‍රේනස්නෙප්චූන්ප්ලූටෝහවුමේයාමාකේමාකේඑරිස්ග්‍රහලෝකභූමිෂ්ඨ ග්‍රහලෝකබුධසිකුරුපෘථිවියඅඟහරුයෝධ ග්‍රහලෝකබ්‍රහස්පතිසෙනසුරුයු‍රේනස්නෙප්චූන්වාමන ග්‍රහලෝකසෙරස්ප්ලූටෝහවුමේයාමාකේමාකේඑරිස්වළලුබ්‍රහස්පතිසෙනසුරු (රියා)චරික්ලෝකයිරන්යුරේනස්නෙප්චූන්හවුමේයානුචන්ද්‍රයෝභූමිෂ්ඨචන්ද්‍රයාවෙනත් පෘථිවි ආසන්න වස්තූන්අඟහරුගේෆෝබෝස්ඩෙයිමෝස්බ්‍රහස්පතිගේගැනිමේඩ්කැලිස්ටෝඅයෝයුරෝපාසියල්ල 79සෙනසුරුගේටයිටන්රියාඅයැපුටුස්ඩියෝන්ටෙතිස්එන්සිලේඩස්මීමාස්හයිපීරියන්ෆීබීසියල්ල 62යුරේනස්ගේටයිටේනියාඔබෙරන්අම්බ්‍රියල්ඒරියල්මිරන්ඩාසියල්ල 27නෙප්චූන්ගේට්‍රයිටන්ප්‍රෝටියස්නේරෙයිඩ්සියල්ල 14ප්ලුටෝගේකෙරන් නික්ස්හයිඩ්‍රාකර්බරෝස්ස්ටික්ස්හවුමේයා ගේහීයාකානමාකාමාකේමාකේ ගේS/2015 (136472) 1එරිස් ගේඩිස්නොමියා
Exploration  (outline)සොයාගැනීම්තාරකා විද්‍යාවකාලරේඛාවඅභ්‍යවකාශ ඒෂණියන්ලැයිස්තුවකාලරේඛාවමිනිසුන් සහිත අභ්‍යවකාශ ගමන්අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්තානයන්ලැයිස්තුවජනාවාසකරණයබුධසිකුරුචන්ද්‍රයාඅඟහරුසෙරස්ග්‍රහකකැනීම්ධූමකේතුබ්‍රහස්පතිසෙනසුරුයුරේනස්නෙප්චූන්ප්ලූටෝගැඹුරු අභ්‍යවකාශයSmall SolarSystem bodiesPlanetesimalMeteoroidsMinor planetsmoonsCometsDamocloidsMercury-crossersVenus-crossersVenus trojansNear-Earth objectsEarth-crossersEarth trojansMars-crossersMars trojansAsteroid beltග්‍රහකසෙරස්PallasJunoVestafirst 1000familiesexceptionalKirkwood gapMain-belt cometsJupiter trojansJupiter-crossersCentaursSaturn-crossersUranus trojansUranus-crossersNeptune trojansCis-Neptunian objectsTrans-Neptunian objectsNeptune-crossersPlutoidsKuiper beltPlutinosCubewanosScattered discDetached objectsSednoidsHills cloudOort cloudHypotheticalobjectsVulcanVulcanoidsTheiaPhaetonPlanet VFifth giantPlanet XPlanet NineTycheNemesisSubsatellitesලැයි
ස්තුSolar System modelsSolar System objectsby sizeby discovery dateMinor planetsnamesGravitationally rounded objectsPossible dwarf planetsNatural satellitesCometsOutline of the Solar System ද්වාරසෞරග්‍රහ මණ්ඩලයතාරකා විද්‍යාවEarth sciencesMarsJupiterUranusCosmologyසෞරග්‍රහ මණ්ඩලය → Local Interstellar Cloud → Local Bubble → Gould Belt → Orion Arm → ක්ෂීර පථය → Milky Way subgroup → Local Group → Virgo Supercluster → Laniakea Supercluster → Observable universe → විශ්වයEach arrow (→) may be read as "within" or "part of".අධිකාරී පාලනය සාමාන්‍යVIAFWorldCat (via VIAF)ජාතික පුස්තකාලGermanyIsraelUnited Statesමෙම ඉලෙක්ට්‍රෝන අන්වීක්ෂීය ඡායාරූපයෙන් දැක්වෙන්නේ මැලේරියා බීජානු බඩවැලෙහි අපිච්‍ඡද පටක හරහා සංක්‍රමණයවන ආකාරයයි.බෝවන රෝග (ඉංග්‍රීසි:  Infectious disease) යනු ව්‍යාධිජනක ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් වන වෛරස ,බැක්ටීරියා , දිලීර , ප්‍රොට්‍රෝසෝමාවන් හා බහු සෛලික පරපෝෂිතයින් හා රෝග කාරක ප්‍රෝටීන අංශු මගින් ඇතිකරන රෝගී තත්වයන් වේ. මෙම ව්‍යාධිජනකයින් ශාක හා සතුන් යන දෙකොටස
සදහාම රෝග ඇති කරයි.මෙම රෝග කාරකයින් මගින් ඇති කරන රෝගී තත්වයන් බෝවන රෝග ලෙස හැදින්වෙන්නේ එමගින් එක පුද්ගලයෙකුගෙන් තවත් පුද්ගල‍ෙයකුට රෝගය ඇති කිරීමේ හැකියාව නිසාය. බෝවන රෝග ව්‍යාප්තිය ස්පර්ශ මගින් හා වෙනත් බොහෝ ක්‍රමෝපායන් මගින් සිදුවේ. ඒවා නම් ආසාදිත දේහ තරල , අපවිත්‍ර වූ ආහාර , ජලය , වාතය හා ආසාදිත රෝග වාහකයින් මගිනි.ආසාදිතතාව යනු ව්‍යාධිජනක ජීවියකුට ධාරකයාගේ සිරුර තුළට ඇතුළු වී එහි ජීවත් වන අතරතුර ගුණනය වීමේ හැකියාවයි. බෝවන සුළු බව යන්නෙන් ප්‍රකාශ වන්නේ වෙනත් ධාරකයෙකු වෙතට රෝගය ඇති කිරීමේ සාපේක්ෂ පහසුවයි. කෙසේ වුවද ආසාදනය යනු ආසාදිත රෝගයකට සමාන අරුත් දෙන්නක් නොවේ. ආසාදනයක් මගින් වැදගත් රෝග ලක්ෂණ ඇති නොකරන අතර රෝගියාගේ දේහ ක්‍රියාකාරීත්වයන් ද බැරෑරුම් ලෙසට අඩපන නොකරයි.වර්ගීකරණයඅනන්ත වූ ක්ෂුද්‍ර ජීවී විශේෂයන් ප්‍රමාණයක් අතරින් නිරෝගි පුද්ගලයෙකු හට රෝග බිහිකිරීමට හැක්කේ ඉතා සුළු ප්‍රමාණයකට පමණි. ආසාදිත රෝගයක් ඇති වන්නේ එම සුළු තරයක් වූ ව්‍යාධි ජනකයින් සහ ඔවුන් ආසාදනයට ලක්කරන ධාරකයා‍ෙග් ආරක්ෂණ යාන්ත්‍රණය අතර ඇති වන අන්තර් ක්‍රියාවක් හේතු කොට ගෙනය. රෝගයක් ඇති වීම හෝ රෝගයෙහි
බරපතල කම සදහා හේතු කාරක වන්නේ අදාල රෝග කාරක ජීවියා හට ධාරකයා  කෙරෙහි කෙතරම් හානියක් සිදු කළ හැකිද සහ ධාරකයා හට එම රෝග කාරක ජීවියාට එරෙහිව කෙතරම් දුරට ප්‍රතිරෝධිතාවයක් දැක්විය හැකිද යන්න මත පදනම්වය.  මේ නිසා ධාරකයාගේ ආරක්ෂණ යාන්ත්‍රණය මත පදනම්ව මෙම ක්ෂුද්‍ර ජීවින් ප්‍රථමික ව්‍යාදි ජනකයෙන් හෝ අවස්ථාවාදී ව්‍යාදි ජනකයින් ලෙසට හදුන්වති. ප්‍රාථමික ව්‍යාදි ජනකයෙක් මගින් රෝගයක් ඇති වන්නේ සාමාන්‍ය සෞඛ්‍ය සම්පන්න ධාරකයකු තුළට ඔවුන් ඇතුළු වී ඒ තුළ ක්‍රියාකාරී වීමට ඔහු කෙරෙහි ඇති ආවේණික ප්‍රචණ්ඩකාරී බව මත පදනම් කර ගෙනය. මෙම ව්‍යාධි ජනකයින් සිරුර තුළට ඇතුළු වීමේ එක් හේතුවක් වනුයේ රෝග ව්‍යාප්තිය සහ ප්‍රජණනය කෙරෙහි ඔවුන් තුළ ඇති අවශ්‍යතාවයයි. වඩාත් බහුල ප්‍රාථමික ව්‍යාදි ජනකයින්ගෙන් බොහොමයක් මිනිසුන් පමණක් ආසාදනයට ලක්කරන අතර බොහොමයක් බරපතල රෝගි තත්වයන් ඇති කරනු ලබන්නේ බාහිර පරිසරයෙන් හෝ මානව නොවන ධාරකයන් ගෙනි. ධාරකයෙකුගේ සිරුර තුළ රෝගයක් ඇති වීමට එරෙහිව ප්‍රතිශක්ති කරණය අඩු වූ අවස්ථාවන්හිදී ආසාදිත රෝග ඇති කරන ජීවින් හට අවස්ථාවාදීන් ව්‍යාදි ජනකයින් යැයි ව්‍යවහාර කෙරේ. මෙලෙස ඇති වන අවස්ථාවාදි රෝග හට