LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
න පුද්ගලයෙක් වෙත් ලබා දී ගනුදෙනු කිරීමේ හැකියාවක් එයට තිබිනි. චීනයේදී කින් අධිරාජයාගේ සමය වන විටදී චීන මුදල් ක්‍රමය සම්මත් මුදල් ඒකකයක් බිහි විනි. එමගින් චීනය පුරා ගනුදෙනු කිරීම ඉතාමත් පහසු විනි.මධ්‍යතන යුගයේ බැංකු ක්‍රමවර්ථමාන බැංකු ක්‍රම වලට පාදම මධ්‍යතන යුගයේදී ඉතාලියේ සිදු විනි. මධ්‍යතන යුගයේදී සේද මාවතේ ඉතාමත් වැදගත් කේන්ද්‍රස්ථානයක පිහිටි ඉතාලිය මෙම බැංකු ක්‍රම ඉතාමත් විදිමත් විදිහට පවත්වා ගෙන ගියහ. ධාන්‍ය ආරක්ෂාව මංකොල්ල කරුවන්ගෙන් මෙන්ම ආක්‍රමණිකයන්ගෙන් ධනය ආරක්ෂා කරගැනීමට මෙම මූල්‍ය බැංකු ඉතාමත් වැදගත් ක්‍රියවන් රැසක් ඉටුකරනු ලැබිනි.මුලදි මූල්‍ය පාලනය යුදෙව් ජාතිකයන් විසින් ඉටු කරනු ලැබිනි. මොවුන් ඉතාලියේ වෙළෙඳ නගර වල සිට මෙම ව්‍යාපර වල නිරත විනි.  නමුත් යුදෙව්වන් හට මුලු ඉතාලිය පුරා නොසිට පිසා වැනි නගර වල ඔවුන් තම මූල්‍යා ව්‍යාපර දියත් කෙරිනි. එකල පල්ලිය විසින් ගොවීන් හට ඉතාමත් ඉහල බදු අය කරගනිමින් සිටියහ. එබැවින් පල්ලියෙ ඇති නය පිය වීම සඳහා යුදෙව් ජාතික ණය ලබා දෙන්නන්ගෙන් පොලියට නය ලබා ගනු ලැබිනි. යුදෙව් ජාතිකයන් අතීතයේ සිට සහන දායි අන්දමට ණය සැපයීම සිදු කොට ඇත
. මෙම යුගයේදී ඉතා වේගයෙන් බැංකු ක්‍රම දියුණුවට පත්විය. ගොවීන්ගෙන් ධාන්‍ය මිලදී ගැනීම හා ඒවාට ණය සැපයීම නිසා මෙම බැංකු කරුවන් දියුණුවට හා ඇදිකා ලාභ ඉපැයූහ. එබැවින් ඔවූහූ බෙන්ච් නමින් හැඳින්වූක. පසු කාලයේදී බෑන්ක් ලෙස එය වෙනස් විය. මොවුන් අනෙකුත් අයට ණයට දීම හා බැංකු තැන්පතු පවත්වා ගෙන ගියහ.මුල්ම බැංකුවඉතාලි බැංකු කරුවන්, ලොව ප්‍රථම බැංකුව ස්ථාපිත කලේ වැනීසිය. ඒ 1157 වර්ශයේදී. මැසාඩිට අනුව මෙය වැනීසි වැසියන්ගේ අතිරික්ත මුදල් ආරක්ෂිතව තැන්පත් කිරීමට දෙවෙනි අර්බන් පාප් වහන්සේ විසින් නියොග කරන ලද්දක් බවය. මෙහි කිසියම් ප්‍රතිශතයක් යටතේ ණය් දීමද සිදු කරනු ලැබිනි. එය සාමාන්‍ය ප්‍රතිශතය සීයට හතරකි.මෙහිදී මුදල් තන්පත් කරුවන්ට කිසියම් ප්‍රතිශතයක් පොලී ගෙවීමක්ද හඳුන්වා දී ඇත. මෙය පසු කාලීනව වැනීසි බැංකුව ලෙසද හඳුන්වනු ලැබිනි. එහි ආරම්භක ප්‍රාග්ධනය ඩුකාට්ස් ලක්ෂ පනහකි. එය දොලොස් වෙනි සියවසේ සිට 1797දී ඇතිවුනු ප්‍රංශ ආක්‍රමණය දක්වා එය ක්‍රියාත්මක වූ බව වාර්ථා වේ. එය යුරෝපයේ ස්ථාපිථ ප්‍රථම රාජ්‍ය බැංකුව ලෙසද හැඳින්වේ.ෆ්ලෝරන්සය පදනම් කොට ගෙන යුරෝපය ධනවත්ම හා බලගතු පවුල් බැංකු කටයුතු ආරම
්භ කෙරිනි. මෙහිදී අසියෝලී සහ මොසී මෙන්ම බාර්ඩී සහ පෙරුසි වැනි පවුල් විශේශ තැනක් ගනී. මොවුන් මුලු යුරෝපය පුරාම තමන්ගේ ශාකා ව්‍යාප්ත කෙරිනි. මුලු යුරෝපයේ පිහිටි ප්‍රසිද්දම බැංකුව ලෙස මෙඩිසි බැංකුව නම් කල හැක. එය 1397 සිට 1494 දක්වා පැවැත්විනි. එය ජියෝවෙනි ඩි බෙසි ඩි මෙඩිසි විසින් ආරම්භ කරන ලද බව පැවසේ. 1327 වන විට ලෝකයේ බැංකු කටයුතු පිලිබඳ ප්‍රසිද්ධම රට විදිහට ඉහාලිය පත්විය ඇවිගොන් නැමැත්තා හට මුලු ඉතාලිය පුරාම ශාකා 43 තිබී ඇත. කෙතරම ප්‍රසිද්ද වීද යත් එංගලන්තයේ තෙවන එඩ්වර්ඩ් රජතුමාද ඉතාලි බැංකුවලින් නය ලබා ගත් බැවි පැවසේ. නමුත් ඉතාලි බැංකුවල පිරිහීම ඉතාමත් ක්ටි කාලයකදී සිදු විය. එනම් බාර්ඩි පවුලේ බැංකුව 1343දී මෙන්ම 1346 දී පෙරුසි පවුලේ බැංකුවද කඩා වැටිනි. නමුත් ඉතාලි බැංකුවල ආගමන්යත් එක්කම ආරම්බවුනු ප්‍රංශයේ ලොම්බාර්ඩ් මුදල් සමාගමක් නගරයෙන් නගරයට ගොස් මුදල් ගනුදෙනු කරන ලද බැවි පැවසේ. මෙම සංචාරක ලොම්බාර්ඩ් ගමන්ගතය ආරම්බ වන්නේ  විසි දෙවෙනි ජෝන් පාප් වහන්සේගේ උපන් ස්ථානය වන කහරෝස් සිට ෆිගේක් වලටයි.නමුත් 1400 වන විට යුරෝපා දේශපාලනය කිසියම් ඉතාලි විරෝධී පසුබිමක් ඇති විය. ඇරගොන්හී පලවෙනි මාර
්ටීන් රජතුමා ඉතාලි බැංකුකරුවන් තහනම් කෙරිනි. එංගලන්තයේ හතරවෙනි හෙන් රි රජතුමා එංගලන්තයේ ඉතාලි බැංකු ගණුදෙණු තහනම් කෙරිනි. මොවුන් සමහරක් හිර ගත කිරීම් \ද සිදු කරන ලදී. 1410දී ඉතාලි බැංකු කරවන් හට පැරීසියට පැමිණීමද තහනම් කරන ලදී. නමුත් 1407දී ආරම්බ කරන ලද ශාන්ත ජෝජ් බැංකුව ජිනෝවා හීදී අරම්භ කරන ලදී. එය මධ්‍යදරණී මුහුදු කලාපයේ නිල බැංකු සේවා සපයන්න ලෙසද නම් කරනු ලැබිනි. කෙසේ වෙතත් ඉතාලි බැංකු ආධිපත්‍ය කෙමෙන් කෙමෙන් බටහිර යුරෝපය වෙතට යනු මෙම අවදියේදී දක්නට ලැබිනි.රිදී අර්බුදය, 1390 වන විට වැනීසියට වඩා යුරෝපයේ අනෙකුත් ප්‍රදේශවලට රිදී අඩුවෙන් ගලා යාමක් දක්නට ලැබිනි. රිදී ආකරයක් වුනු කට්නා හරා 1370දී වසා දමන ලද බැව් පවසේ. එය සිගිස්මන්ඩ් රජ යටතේ පවති කාලයේදී එය නිල වශයෙන් වසා දැමිනි. 1450 වන විටදී වයඹ දිග යුරෝපයේ පිහිටි රිදී ආකරද වසා දැමීමට සිදු වූයේ ඒවායේ රිදී ඉල්ලම් අඩුවීම හේතු කොට ගෙනය. ප්‍රංශයේ අවසාන මූල්‍ය ගනුදෙනු සමාගම්ද කඩා වැටිනි. ප්‍රංශයේ පිහිටි ඩෙප්ට් වරායද මූල්‍ය හිඟය නිසා වසා දැමිනි. 1455 වන විට තුර්කීන් විසින් සර්බියානු රිදී ආකරද වසා දැමිනි. අවසාන බොස්නියානු රිදීආකරයද තුර්කින් ආක
්‍රමණිකයින් විසින් අල්ලා ගත්තේ 1460දීය. මූල්‍ය හිඟය ඉතා විශාල ලෙස යුරෝපය පුරා විහිදී ගියහ. වැනිසීයානු බංකු බොහෝමයක් මුදල් හිඟය නිසා වසා දැමිනි. ඉතාලියේ දෙවෙනි විශාල නගරය වූ ෆ්ලෝරන්ස් හී ස්ට්‍රොසී බැන්කුවද මෙනිසා වසා දැමිනි. 1401දී ස්පාඥ්ඥයේ බාසිලෝනාහි ප්‍රථමවරට වනිසියානු ක්‍රමය යටතේ බැංකුවක් පිහිටුවන ලදී. එය Taula de Canvi නම් වේ. ඔටෝමානු අධිරාජ්‍ය යටතේ Halil İnalcik බිහිවූ පාලකයා දහසය වන ශතවර්ෂයේදී මැරානෝ යුදෙව් ජාතිකයන් අයිබීරියානු අර්ධද්වීපයෙන් පන්න දැමීමෙන් පසු යුරෝපයට ධනවාදී තාක්ෂනික ශිල්පක්‍රම ආදේශ කලේය. එනම් වෙළෙඳාම පදනම් කොට ගත් ආර්ථිකයක් යන්නය. දහසය වන සියවසේදී තුර්කියේ ස්තාන්බුල් නුවර ප්‍රධානවශයෙන් මූල්‍ය සම්පත් භාවිත කිරීම ග්‍රීසී ජාතිකයන් හා යුදෙව් ජාතිකයින් විසින් කරනු ලැබිනි. මෙම යුදෙව් ජාතිකයින් සවොම පාහේ අයිබීරීයා අර්ධද්වීපයෙන් පන්න දමූ මැරානෝ ජාතිකයින් වූහ. මොවුන් අයිබීරියාවෙන් පැන යන අත ඉතා විශාල වශයෙන් ධනයද රැගෙන ආහ. එකල ඔටෝමානු අධිරාජ්‍යෙයේ ප්‍රසිද්ධම බැංකුව මැරානෝ ජාතිකයෙක් වූ මෙන්ඩ්ස් සතු විය. ඔහු එය 1552 වන විට ස්තාන්බුල් හී ස්ථාපිත කලහ. ඇල්වෙරෝ මෙන්ඩ්ස් 1588දී
ස්ථාන්බුල් වෙත පැමිනෙද්දී ඔහු සතුව රත්තරන් ඩුකාට්ස් 85,000 පමන තිබී ඇති බව වාරතා වේ. මොවුන් මෙය තුර්කි අධිරාජ්‍යාගේ ආරක්ෂාව ඇතිව කරගෙන ගියහ. මෙන්ඩ්ස් පවුලට යුරෝපයේ මෙන්ම මුලු ඔටෝමානු අධිරාජ්‍යයේ මූල්‍ය හා වානිජ්‍ය බලය අත්පත් කරගත්හ.මොවුන් දහාටවන හා දහනම වන සියවස් දක්වා සියවස් පහක් දක්වා තම වෙළෙඳ ආධිපත්‍ය රැකගත්හ. මොවුන් ආර්මෙනියානු ජාතිකයින් මෙන් පොලියට ණය දිම හා මුදල් තැන්පතු පවත්වා ගෙන ගියහ.මොවුන් ඉස්ලාම් නීතිය අනුව තමන්ගේ මූල්‍ය කටයුතු පවත්වා ගෙන ගියහ.ජර්මනිය සහ පෝලන්තය අනෙකුත් යුරෝපා රටවල මෙන්ම බැංකු පිහිටා තිබුනි. දකුණු දිග බැංකු සේවා සපයන බලය ෆගස් නමැති 1485-1560 දක්වා ජර්මන් පවුල සතුව පැවතිනි. උතුරු දිග ජර්මනියේ බැංකු ආධිපත්‍ය ලන්දේසි සොහොයුරන් දෙදෙනෙක් වූ හැන්ස් හා පෝල් නමැති බෙරෙන් නමැති පවුල සතුවිය. ඔවුන් බෙරෙන් බර්ග් බැංකු ලෙස හඳුන්වනු ලැබිනි. එය 1590 සිට වර්ථමානය දක්වා පැවතෙන පැරණි පෞද්ගලික බැංකුවයි.නෙදර්ලන්තය දාහතවන සියවස වන විට ඕලන්දය, නැතහොත් ලන්දිසි ආක්‍රමණ නවලෝකය හා ජපානය දක්වා විහිදී ගියේ ඉතාමත් වේගයෙනි. මන්ද ලන්දේසි සතුව පැවතින ඉතා අනෙකුත් යුරෝපා රාජ්‍යයන්ට සාපේක්
ෂ කුඩා භූමි බාගයක් නිසා ඔවුන් විදේශ ආක්‍රමණ දියත් කිරීමෙහිලා බලපාන්න ඇත. කෙසේ වෙතත් ඔවුන් නැවත තම මව් බිම වෙත ගෙන ආ වටිනා රං රිදී ලෝහ ඔවුන්ගේ ඈම්ස්ටර්ඩෑම් අගනුවර පිහිටි ඈම්සට්‍රඩෑම් බැංකුව තුලට ඉතා විශාල වශයෙන් ඉහත කී ලෝහ තැන් පත් විය. එබැවින් ඔවූහු එංගලන්තය හා යුරෝපය පුරා තම බැංකු ශ්‍රෙෂ්ත්‍රයේ ආධිපත්‍ය විහිදුවාලීමට සමත් විය.දාහත සහ දහඅට වන සියවස්දහසයවන සියවසේ අවසාන බාගය හා දාහතවන සියවස ආරම්භයේදී සාමාන්‍ය බැංකු ක්‍රම යුරෝපය පුරා ක්‍රියාත්මක විනි. එනම් මුදල් තැන්පතු, මුදල් ණයට දීම, මුදල් හුවමාරුව වැනි ක්‍රියා එකල එම බැංකු ශ්‍රේෂ්ත්‍රයේ සිදුවිනි. ඔවුන් එකල රත්‍රං හා රිදී සංචිත තැන්පත් කිරීම ආදී කටයුතුද සිදු විනි. සමාන්‍ය ගණුදෙනු කටයුතු සඳහා රත්‍රං හා රිදී කාසී භාවිත කෙරිනි. නව බැංකු කටයුතුද මේ ආතරේ මේ බැංකු ශ්‍රේෂ්ත්‍රයට එක්විනි. මුදල් ණයට දිම තුලින් ව්‍යාපාර දියුණු කි\අරලීමට හැකි බැවි එකල සොයාගෙන තිබිනි. එම නිසා මුදල් ණයට දීම ව්‍යාපාර ශ්‍රේෂ්ත්‍රයේ ඉතා සුලභ ලක්ෂනයකි. ඈම්ස්ටර්ඩෑම් බැංකුව නව බැංකු සොයා ගැනීම නිතර සිදුකෙරිනි. යටත් විජිත වාදය ඉතා ඉහල ලෙස යුරෝපය පුරා ජනප්‍රිය ව
න විට නව ලෝකය පිහිටි රටවල ඉතා වටින දුර්ලභ වස්තු හා ඛණිජ සම්පත්වලින් යුරෝපය ධනවත් විනි. එම නිසා පෞද්ගලික බැංකුවලට අමතරව ඉතා ආරක්ෂිත තම රටෙ රං සංචිත ප්‍රමාණය තන්පත් කිරීමට මධ්‍ය බැංකු ක්‍රමයේ අවශ්‍යතාව ඈම්සට්‍රඩෑමය හා ලන්ඩනයට තදින්ම දැනුනි.දහඅට සහ දහනම වන සියවස්දහ අට සහ ද නම වන සියවස් තුලදී මහාමර්ග සහ දුම් රිය මාර්ග සං වර්ධනය නිසා මෙන්ම ප්‍රංශයේ ඇති වුනු නපෝලියන්බොන්පාට්ගේ ආගමනය නිසාවෙන් රට රට වල් විධිමත් බැංකු ක්‍රම බිහි වීමට අවශ්‍යතාවක් පැනනැගුනි. එනම් මධ්‍ය බැංකු සම්ප්‍රධාය ආරම්භයද මෙනිසා වේගවත් වුනි. මුල්ම මධ්‍ය බැංකුව ස්වර්ජස් රික්ස්බෑන්ක් ලෙස 1668 දී ඕලන්දයේදී අරම්භ විය. එංගලන්ත මහ බැංකුව 1694දීද ආරම්භ වුනි. තවද වානිJඅ පරමාර්ථයෙන් ක්‍රියා කරන නව බැංකු ක්‍රමයක්ද බිහි විනි. 1776 වන විටද උතුරු ඇමෙරිකාවේ වානිජ බැංකු තුනක් පමණි. නමුත් මෙකල ඉතා විශාල ලෙස වානිJඅ බැංකු ආරම්භ විය.උදාහරනයක් ලෙස ස්කොට්ලන්ත වාණිජ බැංකුව (Commercial Bank of Scotland ), නිව් සවුත් වේල්ස් බංකුව (Bank of New South Wales)අතීතයේදී මෙන්ම යුදෙව් ජාතිකයන් (Jewish) මෙකලද  ඉතා විශාල ලෙස බැංකු ශ්‍රේෂ්ත්‍ර
යේ සිටියහ. ඔවුන් යුරෝපයේ මෙන්ම එක්සත් ජනපදයේද ඔවුන් ඉතා අගනා මෙහෙවරක් සිදු කරමින් සිටියහ. අනෙකුත් යුදෙව් නොවන බැංකු හා සසඳන විට යුදෙව් ජාතික බැංකු ඉතාම් සාර්ථකලෙස තමන්ගේ කටයුතු සිදුකරගෙන ගියහ.රොත්ස්චයිල්ඩ් පවුල (Rothschild Family) යුරෝපා බංකු ශ්‍රේෂ්ත්‍රයේ ඉතා මත විශාල සේවාවක් ඉටුකල පවුලක් විය. ඔවුන්ගේ බැන්කුව වීන් ඉතා විශාල වියදමකින් යුත් සියුස් ඇළ වෙනි ව්‍යාපෘතීන් ඉතාමත් සාර්ථක ලෙස ඉටු කරදීමට සමත් විය. ඔවුන් හට ඉතා විශාල වශයෙන් ධනය තිබීම එයට හේතුවක් ලෙස සැලකේ. යුරෝපය ඉතාමත් සීග්‍ර ලෙස කාර්මීකරණය වීම නිසාවෙන් ඔවුන්ගේ බැංකුව ඉතා මත ප්‍රසිද්ධ විය. මන්ද ඉහත කී මෙන් ඉඔතා විශාල වශයෙන් මිල අධික ව්‍යාපෘති සිදු කල නිසාවෙනි. ඔවුන් එංගලන්තයේ ලන්ඩනය, මේෆෙයාර් (Mayfair, London) හී ඉතා විශාල දේපල ප්‍රමාණයක් තිබීය.ඉතා විශාල ප්‍රමානයක වූ සමගම් කිහිපයකම ආරම්භය රොත්ස්චයිල්ඩ් පවුල හා සම්බන්ද වේ. එනම් Allaiance Assurance (1824) දැන් Royal and Sun Alliance, Chemin de Fer du Nord (1845), Rio Tinto Group (1873),  Société Le Nickel (1880) දැන් Eramet, Imétal (1962) දැන් Imerys, De Beers, Cecil Rhodes සමාග
ම් හා ර්හොඩේශියා කොලොනියද ඔවුන්ගේ නිර්මාණ වේ.එක්සත් ජනපදය, දහනම වන සියවස් හී ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය තුල ඉතාමත් වේගයෙන් කාර්මිකරණය හා වෙළෙඳාම දියුණු විය. එබැවින් ඔවුන් ඉතා නම්‍ය ශීලී ක්‍රම උපායන් අනුගමනය කරමින් බැංකු ක්‍රමයේ දියුණුවක් සිදු කිරීමේ අවශ්‍යතාව දැනුනි. එම  නිසා ජනපදය විසින් පවුල් අතර තිබූ එකාධිපත්‍ය අවම කොට පෞද්ගලික අංශයේ ඒකාධිපත්‍ය වැඩි කරලීමට උනන්දු විය. එම නිසා කෝපරේශන් නැමැති සංකල්පය මුවහත් කිරීමට ඔවුනට අවකාශ ලැබිනි. J.P. Morgan & Co එයට උදාහරණයක් ලෙස ගත හැක.දහනම වන සිය වස අගභාගයේදී බැංකු ශ්‍රේෂ්ත්‍රය තුල ඉතා විශාල ලෙස නැගී සීටිමක් දක්නට ලැබිනි. නව ආයෝජන දියත් කිරීම, ණයට දීම ආදී කරයුතු වලට අමතරව මුදල් නිර්මාණය වැනි භාර්දූර කාර්ය්යන් පවා ඉතා සර්ථක ලෙස ඉටු විනි. මන්ද අතීතයේ මෙන් නොව බැංකු ශ්‍රේෂ්තරය තුල ක්‍රියා කිරීම නිසා වඩා හොඳ පිලිගැනීමක් ඇති බැවිනි..විසිවන සියවසවිසිවන සියවස බැංකු ශ්‍රේෂ්තරය මෙතෙක් විරූ නොවූ දරුණු කඩා වැටීමකට ලක්විය. එය මහා බිඳ වැටීම ආදී නම් වලින්ද හඳුන්වනු ලැබීය. මන්ද සෑම තන්පත් ඩොලර් එකකටම ඩොලර් නමයක් ණය වීමයි. එය කොතරම දරුණු කඩා වැටීමක්
යත් ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ පමණක් බැංකු 744ක් කඩා වැටිනි. එය 1929දී සිදු වූ මෙය1933 වන විටත් ස්තීර පිලියක්මක් සෙවූහ. බැංකු රටේ ප්‍රධාන මහ බැංකුව යටතේ ක්‍රියාතමක නොවීමත්, ඒවා හිතුමතේ ක්‍රියා කිරීමත් හේතු කොට ගෙන සිදු වූ දෙයක් බවට නිගමන කෙරිනි. තව තවත් දේ එයට බලපාන බව පසුව සොයා ගැනිනි. මෙම මහා දරුණු බිඳ වැටීම නිසා කුඩා පරිMආන හා මහා පරිමාන ව්යාපාර රැසල්ක් කඩා වැටිනි. කෙසේ වෙතත් මේ සිදූ වීම හේතුකොට ගෙන ලොව පුරා පිහිටි බැංකු 9000ක කඩා වැටුනු බව පිලිගැනිනි.කෙසේ වෙතත් 1929න් පසුව බැංකු ශ්‍රේෂ්ත්‍රය නැවත් පිබිදීමකට ලක්විය. එනම් නව සොයා ගැනීම් විසිවන සියවස තුල සිදු වීමයි.ලෝක බැංකුවදෙවන ලෝක යුද්ධය අවසානය වන් විට බ්‍රිටොන් වුඩ්ස් ක්‍රමය අනුව ලෝක බැංකුව හා ලෝක මූල්‍ය අරමුදල පිහිටුවිනි. එයින් පසුව තුන්වන ලෝකයේ රටවල් වල හා බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත රටවල වානිජ්‍ය බැංකු පිහිටුවීම ආරම්භ විනි. 1971 වන විට තුන්වන ලෝකයේ රටවල් වල බැංකු කිහිපයකම කඩා වැටීම සිදු විනි. එනම් එම රටවල වියදම් ඉතා විශාල ලෙස ඉහල යාමයි. මෙම ලෝක බැංකුව මගින් තුන්වන ලෝකයෙ රටවල් නැවත් ගොඅඩ නැගීම සිදු කිරීමට අවශ්‍ය ධනය ලබා දීම
ද දක්වා සිදු කරගෙනු යනු ලබයි.රෙනෙ ඩෙකාට්Portrait after Frans Hals, 1648[1]උපත31 මාර්තු 1596(1596-03-31)ටුරේන් හි ලා ඒ[2]මිය යාම11 February 1650(1650-02-11) (වයස 53)ස්වීඩනයේ ස්ටොක්හොල්ම් දීජාතිකත්වයප්‍රංශයුගය17 වැනි සියවසේ දර්ශනයප්‍රදේශයබටහිර දර්ශනයගුරුකුලයකාතිසියානුවාදය, යථාර්ථවාදය, පදනම්වාදයප්‍රධාන ලැදිකම්පාර භෞතිකවාදය, ඥාන විභාගය, ගණිතයInfluencesප්ලේටෝ, ඇරිස්ටෝටල්, අල්හසන්,ඝසාලි,[3] ඇවරෝස්, අවිසෙන්න, කැන්ටබරියේ ඇන්සලම්, සාන්ත අගොස්තීන්, තෝමස් ඇක්වයිනාස්, ඕකම් හි විලියම්, ෆ්‍රැන්සිස්කෝ සුවාරෙස්, මරින් මාසෙන්, සෙක්ස්ටස් එම්පිරිකස්, මිෂෙල් ඩ මොන්ටෙන්‍අත්සනරෙනේ ඩෙකාට් ප්‍රංශ ජාතිකයෙකි. දාර්ශනිකයෙකි. ගණිතඥයෙකි. නූතන දර්ශනයේ ආරම්භකයා ලෙස හේ සැලකේ. ඔහු වඩාත් ම සුප්‍රසිද්ධ වන්නේ "මම සිතමි, එබැවින් මම ඇත්තෙමි," යන කියමනට ය. මේ පාඨය ඩෙකාට් ඉදිරිපත් කරන ඥාන විභාගයේ හරය වෙයි. එසේම එහි ඔහුගේ දර්ශනයේ ඇති වැදගත් ම කරුණු ද අඩංගු වෙයි. එවක පැවති විද්‍යාත්මක උත්සාහයන් වලින් පෝෂණය වෙන ඩෙකාට් ජෙසුයිට් පාසැලේ දී ලැබූ ස්කොලාස්ටිකවාදයෙන් ද පෝෂණය වී තිබියෙකි. ඒ නිසා අවිනිශ්චිත ද්වෛතයක් ඔහුගේ දර්ශ
නයෙන් ඉදිරිපත් වෙයි. තර්කානුකූල අතින් අනෙකුත් දාර්ශනිකයන් අභිබවා යන්නට ඔහුට හැකි වූව ද ඔහුගේ දර්ශනය ද්වෛතවාදය ඉදිරියේ දී අසංසන්දන වලට ද හේතු විය. ඩෙකාට් ප්‍රතිවිරුද්ධ වූ දාර්ශනික නිකායන් දෙකක ප්‍රභවස්ථානය ගත්තෙක් ලෙසින් සැලකේ.පුද්ගලික තතුවංශවත් පවුලකින් එන ඩෙකාට්, 1604 සිට 1616 දක්වා ලා ෆ්ලේෂේ හි රාජකීය හෙන්රි-ල-ග්‍රාන්ඩ් නමින් තිබි ජෙසුයිට් පාසැලක ඉගෙනුම ලැබීය. ඩෙකාට් ගේ පියා බ්‍රිට්නියෙහි පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයෙකු වූයේය. පියාට හිමි ඉඩම් පියාගේ මරණයෙන් පසු ඩෙකාට් ට හිමි වූවා යැයි සැලකේ. 1612 දී පැරිස් නගරයට යන ඩෙකාට් හුදෙකලා ජීවිතය ප්‍රිය කරන ලද්දෙකි. හමුදාවට බැඳෙන ඩෙකාට් ඕලන්දයේ 1618-1619 දක්වා කාලය ගෙවූ බව සඳහන් වෙයි. ස්පාඤ්ඤය සහ ඕලන්දය අතර සාමකාමී සමයක් වූ බැවින් ඔහු ගණිතය හදාරන්නට තම කාලය වැය කළේය. උදෑසන අවදි නොවෙන, දහවල් තෙක් නිදාගන්නා පුද්ගලයෙක් හැටියට ඩෙකාට් නම් දරයි. 1620 නොවැම්බර් මාසයේ දී ප්‍රාග් නගරය අසල බද වූ වයිට් මවුන්ටන් සටනේ දී ඩෙකාට් බැවේරියාවේ මැක්සිමිලියන් ඩ්‍යුක්වරයාගේ හමුදාවේ සටන් වැදි බව කියැවේ. 1621 දී යුද්ධ අතහැර දමන ඔහු ප්‍රංශයේ වාසය පටන් ගනිමි
න් යුරෝපයේ සංචාරයන්ට ගියේය. 1627 දී ප්‍රංශයේ හ්‍යුගනොට් බලකොටුවක් වු ලා රොෂෙල් අල්ලා ගැනීමේ මෙහෙයුමට ඩෙකාට් කාඩිනල් රිෂෙලියූ යටතේ සහභාගී වූවා යැයි සඳහන් වෙයි. එහි දී යම් සිත් තැවුලකට ලක්වෙන ඔහු ඕලන්දය තම වාසස්ථානය කරගනු පිණිස එහි යන්නේ ය. 1628 සිට 1649 සැප්තැම්බර් දක්වා ඕලන්දයේ ජීවත්වෙන ඔහු එහි දී හමුවෙන මෙහෙකාර කෙල්ලක් වූ හෙලේනා යන්ස් වැන් ඩ ස්ට්‍රොම් සමඟින් ෆ්‍රැන්සීන් නමින් දියණියක් වැදූ බවත් කියැවේ. 1640 දී දියණිය ආරක්තක උණ හැදී මිය යන්නීය.විචාරයේ යුගයෙන් පුනරුද යුගයට බසින විද්‍යාත්මක ගවේෂණයේ යෙදෙන විද්වතුන් අතරට ඔහු එකතු වෙන්නේ විශ්ලේෂණ ජ්‍යාමිතිය හඳුන්වා දීමෙනි. පයිතගරස්ගේ අදහස් හැදැරූ අය අතර තිබි සම්ප්‍රදායික බලාපොරොත්තුවක් වූ තල ජ්‍යාමිතිය[5] සහ ශුද්ධ වීජ ගණිතය අතර සබැඳියාවක් පෙන්වන්නට ඩෙකාට් සමත් වෙයි. 1633 දී ඩෙකාට් විසින් තම භෞතික විද්‍යාව ගැන "ලෝකය" නමින් ලියූ පර්යේෂණ කෘතිය මුද්‍රණයට යන අවස්ථාවේ දී ඔහුට ගැලිලෙයෝ ගැලිලි මතක් වෙයි. වසර දාහතකට පෙර (1616) මිථ්‍යා දෘශ්ටීන් නැති කරනු පිණිස වූ කතෝලික සභාව විසින් ගැලිලෙයෝ ආගමික දණ්ඩායනයට ලක් වෙන අන්දම ඩෙකාට් ට සිහිවේ. වහා මුද්‍රණා
ලය වෙත දිව යන ඩෙකාට්, පෘතුවියේ භ්‍රමණය සහ විශ්වයෙහි අන්තය ගැන ලියූ තම අත්පිටපත ප්‍රකාශන නොකර ඉවත් කර ගන්නා ලදි. ගැලිලෙයෝ සිරගත වූයේ ඔහු නිමැ වූ දුරේක්ෂකයෙන් ජුපිටර් ග්‍රහලෝකයේ කක්ෂය වටා දිවෙන උප ග්‍රහයන් සිටිනා බව කීම නිසා ය. කතෝලික සභාව එකල දැරූ අදහස වූයේ පෘතුවිය විශ්වයේ කේන්ද්‍රස්ථානය බව ය. සූර්යයාගේ කක්ෂය වටා පෘතුවිය ගමන් කරන බව කටකතා වලින් පැතිර ගියත්, පෘතුවියේ කක්ෂය වටා යන චන්ද්‍රයා හේතුවෙන් ඔවුන් කේන්ද්‍රස්ථානය වන්නේ පෘතුවිය යැයි සැකයක් නැතිව ඔප්පු කරත හැකි විද්‍යාත්මක සත්‍යයක් ලෙස සැලකූහ. එහෙත් ගැලිලෙයෝ විසින් ජුපිටර් වටා සිටින උපග්‍රහයන් හතර දෙනෙක් දකින්නට හැකි බව කියද්දී ඔව්හු තම මතය නිශ්ප්‍රභා වේ යැයි අකමැත්තෙන් ගැලිලෙයෝ සිරගත කළහ.ඩෙකාට් කතෝලික බැතිමතෙකු විය. ඔහුට කතෝලික පල්ලිය හා ආරවුලක් ඇති කරගැනීමට උවමනා වූයේ නැත. ගැලිලෙයෝ අත්විඳි කතෝලික පල්ලියේ දණ්ඩායනය සමාජයට අයහපත් යැයි හේ දැකීය. විද්‍යාවට ඉඩ නොදෙන ආගමික ආඥාදායක්වය නිසා මිනිසාට ආගම අප්‍රසන්න වේ යැයි ඔහු සිතුවේ ය. ඒත් එය ඔප්පු කරනු සඳහා සිරගෙදර යන්නට ඔහු අකමැති විය. ඉතා සූක්ෂම ලෙසින් මුද්‍රණාලයෙන් ඉවත් කරගත් අත්පිටපත ඩෙ
කාට් අතින් යළි සකස් වෙයි. එය භාවනා නොහොත් පළමු දර්ශනයේ භාවනා යැයි ඔහු නම් කරයි. එසේ නම් කර ඔහු එය පිරිනමන්නේ "පැරිසියේ දේවධර්මය හදාරන පූජනීය පීඨයේ වඩාත් ම ප්‍රඥාවත් හා සත්කීර්තිමත් පීඨාධිපති ඇතුළු ආචාර්යවරු වෙතටයි."[6] ඒ අතරතුර තම හිතවතුන්ට ලියන ඩෙකාට් "මේ භාවනා හයෙන් භෞතික විද්‍යාව ගැන වූ මගේ සියළු ම ප්‍රධාන අදහස් ගැන කියැවේ. ඒත් එය ඔබගේ දැන ගැනීම සඳහා පමණක් තබාගන්න," යැයි ලියා යවන්නේ ය.[7]කාතිසියානු සැකයකාතීසියානු සැකය ගැන කියැවෙන්නේ 1637 දී ලියන ලද "විධික්‍රම ගැන සංවාද" සහ 1642 දී ලියන ලද "භාවනා" යන කෘති වලිනි.පළමු දර්ශනයේ භාවනා කෘතියෙන් ඩෙකාට් ඉදිරිපත් කරන්නේ මෙතෙක් පිළිගත් ඥාන විභාග පදනම් කඩා බිඳ දමා අලුතින් සැකිල්ලක් ගොඩ නඟනා ආකාරයයි. රැඩිකල් සැකය නම් විධි ක්‍රමයක් ගෙනෙන ඩෙකාට් සියල්ලක් ම සැකයට පාත්‍ර කළ යුතු යැයි කීවේය. සැකයට පාත්‍ර කළ හැකි සියල්ලක් ම හේ සැක කළේය. තර්කානුකූලව සැකයට පාත්‍ර කළ නොහැකි ප්‍රස්තුතය ඥාන විභාගයේ පදනම වේ යැයි හේ කීවේය. සියල්ල සැක කරන ඔහුට ඒ සියල්ල සැක කරන තමන් ඉන්නා බව සැක නැතැයි පෙනින. එනම්, මගේ පැවැත්ම ගැන සැකයි කියන්නා ද, සැකයෙන් තොරව පැ
වැත්මකින් තමා ඉන්නා බව ඔප්පු කර ඇතැයි හේ දැකීය.සිරුරෙහි පැවැත් ම ගැන සැකයක් තිබුණ ද, සිතුවිලි ගලා එන සිතෙහි පැවැත්ම සැකයකින් තොර යැයි ඩෙකාට් විස්තර කළේය. ස්වීය යනු සවිඥානික බව යැයි එයින් ඔහු පහදා දුන්නේ ය. ඒ නිසා තමා යනු තමාගේ මනස යන්නත් ඒ දෙකම එකක් ම වන්නේ ය යන්නත් හේ කීය. මෙහි දී ඔහු ස්වීය, අනන්‍යතාවය, භාවාර්ථ සහ දෙවියන්වහන්සේ යන සංකල්ප මනසේ හටගන්නා ඊට සහජ වූ අදහස් යැයි තීරණය කරයි. දෙවියන්වහන්සේ යන්න මනසට සහජ වූ අදහසක් නම්, එය ඔප්පු කර පෙන්විය හැකි නම්, එහි දී තම ආත්මීයවාදයෙන් බැහැරකින් වූවක් ගැන කතා කරන්නට පියවරක් ගත හැකි යැයි ඔහු පෙන්වා දෙයි. එහෙත් දෙවියන්වහන්සේ ගැන වූ අදහස තම මනසේ රෝපණය කරන ලද්දේ පිටතින් පැමිණි පාපකාරී සතුරෙක් යැයි දැන ගන්නේ කෙසේ ද යන්න ඊ ළඟට ඔහුට මුහුණ දෙන්නට වූ ගැටළුවයි. දෙවියන්ගේ පැවැත්ම ඔප්පු කරනු පිණිස, තම මනසට පිටතින් අදහසක් ගෙනා පාපකාරී හතුරෙක් නැතැයි ඔප්පු කරනු පිණිස ඩෙකාට් තර්කයක් ගෙන එයි. පැවැත්ම තහවුරු කරන සිතුවිල්ලට ඉඩක් ලබාදෙන මනස සිතුවිලි වලින් අයින් කරනු නොහැකි යැයි හේ එක තර්කයකින් පෙන්වයි. දෙවියන්ගේ පැවැත්ම එහි සාරයෙන් ඉවත් කරත නොහැකි සේ ම, ත්‍රි
කෝණයක කෝණ වල එකතුවකට ඍජු කෝණ දෙකෙහි එකතුව ඇතුල් වී ඇත්තා සේ, කන්දක් ඇත්නම් මිටියාවත් ඇත්තා සේ, යනාදිය දක්වමින් ඔහු කියන්නේ අතිශ්‍රේෂ්ඨ සර්ව සම්පූර්ණ සත්තාව වන දෙවියන්වහන්සේට පැවැත්මක් නැතැයි කීම මිටියාවතක් නැතැයි කීමක් වැනි කියාය. මේ අදහස සාන්ත ඇන්සලම් වෙතින් ද එන්නක් බව එහි දී ඩෙකාට් සඳහනක් නොකරයි. ඔහු ගෙනෙන දෙවැනි තර්කය නම් (අ) මම සැක කරනවා යන්න මම සර්ව සම්පූර්ණ සත්තාවක් නැතැයි ඔප්පු කරන්නකි, සර්ව සම්පූර්ණ සත්තාව ඇත්තා සියල්ල දන්නේ ය, ඒ නිසා සැක නැත්තෙකි; (ආ) සර්ව සම්පූර්ණ බව කුමක් දැයි මම දැනටමත් දන්නේ නම් පමණක් මම සර්ව සම්පූර්ණ නැතැයි මට දැනගත හැකිය, (ඇ) සර්ව සම්පූර්ණ බව ගැන මට ඇති අදහස එන්නේ සර්ව සම්පූර්ණ වූ යමක් ඇති නිසාය; (ඈ) ඒ නිසා, සර්ව සම්පූර්ණ වූ යමක් පවතී, ඒ දෙවියන්වහන්සේ ය.තම පැවැත්ම සැකයෙන් තොර යැයි කියන ඩෙකාට්, සැකයෙන් තොර පැවැත්මක් ඇති මට සර්ව සම්පූර්ණ වූ සත්තාවක් ගැන සංකල්පයක් ඇත්නම්, ඒ දෙවියන්වහන්සේ විය යුතුයි කියා එයින් දෙවියන්වහන්සේගේ පැවැත්ම ඇතැයි එසේ පෙන්වයි. සැකයක් ඇති කරගන්නේ සිතකින් නිසා, "මම සිතමි, එබැවින් මම ඇත්තෙමි," යන්න ඩෙකාට් විසින් "මම සැක කරමි, එබැවින්
මම ඇත්තෙමි," යයි ද "මම සැක කරමි, ඒ නිසා දෙවියන්වහන්සේ ඇත්තේය," යන්න ද එසේ පෙන්වා දෙයි.ඩෙකාට්ට අනුව ලෝකයේ යථාර්ථය ගැන අදහස් ගණිතමය භෞතිකවාදයෙන් කියා පෑ හැකිය. ඒ මඟින් ගැලිලෙයෝ විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද නව විද්‍යාව යොදාගෙන දෙවියන්වහන්සේගේ පැවැත්ම ඔප්පු කරත හැකි යැයි කියයි.කාතිසියානු යථාර්ථවාදයPrincipia philosophiae, 1685දකින දෑ පවතින දෑ යන සාමාන්‍ය දැක්මෙන් ඉවත් වෙන ඩෙකාට් සියළු සංවේදනයන් වෙතින් ලැබෙන සාරාත්මක ගුණයන් (රතු, නිල්, පැණිරස, උණුසුම්, මිහිරි) යනාදිය මනසෙන් අත්විඳිනා දේ හැටියට හේ සලකයි. සීතල, ගඳ සුවඳක් නැති, පාටක් නැති, හඬක් නැති, රහක් නැති යනාදිය භෞතික වූ දෑ හැටියට හේ සලකයි. එසේ දෙකකට වෙන් කර තැබිය නොහැකි බව ඩෙකාට් විසින් විමසන්නේ නැත. මනසේ හටගන්නා සිතුවිලි භෞතික දේ වලට බලපෑමක් ඇති කරන්නේ කෙසේ ද සහ භෞතික දෑ වලින් මනසට බලපෑමක් ඇති කරන්නේ කෙසේ ද යන ද්වෛතවාදය පහදන්නට ඩෙකාට් ගෙනෙන්නේ මනස සිරුර හා හමුවෙන්නේ මොළයේ කේන්ද්‍රස්ථානයක බව කියමිනි. මේ විසඳුම ගැටලුව නිරාකරණය නොකරන බව ඔහු එතම් සැලකිල්ලකට ගත්තේ නැත. මොළයේ පවතින ඒ මධ්‍යස්ථානය කේතුක ග්‍රන්ථිය යැයි හේ කියයි. එහෙත් ම
නස සිරුර මුණ ගැසෙන්නේ කොතැනක දී ද යන්නෙන් ඵලක් නොවේ. මන්ද, එවිට මනසට ස්ථානයක් ලැබෙන නිසා, මනස ඒ තැනේ දී සිරුර බවට පත්වෙයි. එවිට මනස භෞතික පදාර්ථයක් බවට පත්වෙයි.මේ ගැන වැඩි විස්තර පහදන්නට පෙර ඩෙකාට් ස්වීඩනයේ ක්‍රිස්ටිනා රැජිනගේ ඉල්ලීමකින් ඇය හමුවෙන්නට යන්නේ ය. එහි දී සෙම්ප්‍රතිශ්‍යාවකින් පෙළෙන හේ මිය ගියේය.මූලාශ්‍ර↑ Russell Shorto. Descartes' Bones. (Doubleday, 2008) p. 218; see also The Louvre, Atlas Database, http://cartelen.louvre.fr↑ http://en.wikipedia.org/wiki/La_Haye_en_Touraine↑ Marenbon, John (2007). Medieval Philosophy: an historical and philosophical introduction. Routledge. p. 174. ISBN 978-0-415-28112-6. ISBN 978-0-415-28113-3↑ "René Descartes". Newadvent.org. සම්ප්‍රවේශය 30 May 2012. ...preferred to avoid all collision with ecclesiastical authority.↑ http://en.wikipedia.org/wiki/Plane_(geometry)↑ http://www.wright.edu/cola/descartes/lod.html↑ https://catalyst.library.jhu.edu/catalog/bib_822810[permanent dead link]බටහිර දර්ශන ඉතිහාසය, අධ්‍යාපන
ප්‍රකාශන දෙපාර්තමේන්තුව, 1970http://en.wikipedia.org/wiki/René_Descartesදේපළ අයිතිවාසිකම් යනු බඩුබාහිරාදිය (දේපළක්) සම්බන්ධයෙන් අන් පුද්ගලයෙකූට එරෙහිව බලාත්මක කළහැකි අයිතීන්ය. ගිවිසුම්කර අයිතිවාසිකම් යනු විශේෂිත පුද්ගලයෙකූට එරෙහිව බලාත්මක කළහැකි අයිතීන්ය. දේපළ අයිතිවාසිකම් ගිවිසුමකින් ඇතිවිය හැකි අතර මෙම අයිතිවාසිකම් ද්විත්වය අතර අතිච්චාදනය වීමක් ඇත. උදාහරණයක් හැටියට ඉඩමක් විකූණුමකදී දෙආකාරයක අන්‍යෝන්‍ය නෛතික සබඳතාවන් ඇති වේ. වන්දි සඳහා නඩුවක් දැමීමට පුද්ගලික අයිතිවාසිකමක් ද දේපළක් භාවිතය සඳහා හිමිකාරකමක් ද ඇත.හිමිකරු නොවන්නෙකූ හට යමක් පැවරීමේදී ප්‍රදානය කල අයිතිවාසිකම් ප්‍රමාණවත් නොවන විට පැහැදිලි ලෙසම විශේෂිත වෙනසක් දක්නට ලැබේ. මේ සඳහා දිය හැකි හොඳම උදාහරණය වන්නේ බල පත්‍රයයි. සාමාන්‍යයෙන් බලපත්‍රයක් ගිවිසුමකින් නිර්මාණය වූවත් එයින් හිමිකාර අයිතිවාසිකම් ප්‍රදානය නොකෙරෙ.වන්දනා ශිවාවන්දනා ශිවා 2014උපත5 නොවැම්බර් 1952 (1952-11-05) (වයස 71)Dehradun, Uttar Pradesh(now in Uttarakhand), Indiaඋගත් ශාස්ත්‍රාලයPanjab University, ChandigarhUniversity of GuelphUniversity of Western On
tarioරැකියාවදාර්ශනිකයෙක්, පරිසරවේදිනියක්, ගත්කතුවරියක්, professional speaker, social activist, physicistසම්මානRight Livelihood Award (1993)Sydney Peace Prize (2010)Mirodi Prize  (2016)Fukuoka Asian Culture Prize (2012)Vandana Shiva's voicefrom the BBC programme Saving Species, 23 December 2011[1]වෙබ් අඩවියwww.navdanya.orgවන්දනා ශිවා ((හින්දි : वन्दना शिवा; b. නොවෙම්බර් 5, 1952, Dehra Dun, Uttarakhand, India) යනු ඉන්දියානු ජාතික පරිසර ක්‍රියාකාරිනියක් , දාර්ශනිකයෙක් , පරිසර හිතවාදී ස්ත්‍රිවාදිනියක් වේ. ඇය නවදිල්ලිය මුලික කරගෙන ක්‍රියාත්මක වන අතර පොත් 20 ක් හා පර්යේෂණ වාර්තා 500 කට වැඩි ප්‍රමාණයක් ඇය විසින් විරචිතය. මෙම ලිපිය තවමත්  අංකුර ලිපියකි. විකිපීඩියාවට උදවුවක් ලෙසින් ඔබ හට එය විහිදුවාලිය හැක.vte↑ "Sustaining Life".   Saving Species.     ක්‍රිපූ 6000 පමණට කාල නිර්ණය කර ඇති හා කැස්බෑ ලෙළි මත හමුවූ ලිවීම් වැනි සලකුණු වන ජියහියු සංකේතයන්හී නිදසුන් කිහිපයක්.[1]       ක්‍රි.පු. 4 වැනි සහස්‍රයේ අග භාගයට අයත් ප්‍රාග් ලේඛන ක්‍රම එක්වරක් පමණක් සොයා ගත්තක් නොවේ. ඒවා පැර
ණි සම්ප්‍රදායට අයත් සලකුණු ක්‍රමය මත පදනම් වී ඇත. නමුත් සංඥා ක්‍රමය නියම ලේඛන ක්‍රමයක් ලෙස සැලකිය නොහැකිය. මේ සදහන් කරන ක්‍රමයෙහි අතීතාස්මරණය කරවන අන්දමේ ලාක්ෂණික ගති (ලේඛනයේ) සහිත වේ. මෙම ක්‍රමය ප්‍රාග් ලේඛන ක්‍රමය ලෙස නිර්වචනය කළ හැකි අතර තොරතුරු ප්‍රචාරණය සදහා චිත්‍ර ලිපි හෝ අතීත ස්මරණ යොදා ගෙන ඇත. නමුත් පෙනෙන ලෙසට එය භාෂාමය භාවයෙන් තොරය. මෙම ක්‍රම නව ශිලා යුගයේදී මතු වු අතර කි.පු. 7 වැනි සහස්‍රය තරම් පැරණි බව පැවසේ. (කම්යානා මෝහ්ලා)නවශිලා යුගයනවශිලා යුග චීනය2003 දී කළ කාබන් විකිරණ පරීක්ෂණයන් මගින් චීනයෙන් සොයා ගත් ඉබි කටු වල කොටන ලද ජියාහු අක්ෂර ක්‍රි.පු. 7 වැනි සහස්‍රයට අයත් බව සොයා ගෙන ඇත. උතුරු චීනයේ හෙනන් පළාතේ ජයිහුවලවු නව ශිලා යුගයට අයත් සෝහොන් 24 ක් කැණීමේදි මනුෂ්‍ය කොටස් සමග මෙම ඉබි කටු ද හමු වී ඇත. සමහර පුරා විද්‍යාඥයින් කියන පරිදි මීට සමාන කටුවල ලියන ලද ලේඛන ක්‍රි.පු. 2 වැනි සහස්‍රයට අයත් ඔරකල් බෝන් ලිපියෙන් ද සම්භ වී ඇත. නමුත් සාක්ෂ්‍ය මදකම නිසා අන් අය මෙම මතය පිළි ගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කරති. ඔවුන් ප්‍රකාශ කර සිටින්නේ ඒවායින් හමුවු ආකාරයේ ජ්‍යාමිතික
හැඩතල (ජියාහු වලින් නම් වු) ප්‍රාග් ලේඛන කලාව සමග සම්බන්ධව තිබිය නොහැකි බවයි. නවශිලා යුග යුරෝපයමැටි පරිත්‍රය, ක්‍රිපූ 4500 ට පමණ කාල නිර්ණය කර ඇති ටර්ටාරියා පුවරු අතුරින් එකක්7 වැනි සහස්‍රයේ ආරම්භයේ සිට 6 වැනි සහස්‍රය පුරා සරල සලකුණු වල සිට සංකිර්ණ සලකුණු දක්වා විකාශනය වු අයුරු වින්කා සලකුණුවලින් මනාව පෙන්වයි. මේවායෙන් එකිනෙක ගලපමින් ලියු වගන්තියක සේයාවක් පෙන්නුම් කරයි. 6 වැනි සහස්‍රයේ අග්‍රභාගයේ ඩිස්පිලියෝ පුවරුව ද මීට සමානකම් දක්වයි. පුරාණ පෙරදිගාසන්න ප්‍රදේශ (ඊජිප්තු, සුමරියානු ප්‍රාග් - කීලකාකාර සහ ක්‍රීටන්) වලද මෙවන් සලකුණු ක්‍රම මගින් චිත්‍ර ලිපි ලියා ඇත. එම නිසා වින්කා සලකුණුවල අර්ථයන් ගැන පැහැදිලි වැටහීමක් ලබා ගත නොහැකි වීමෙන් මෙම ලේඛණයන් හි නියම අදහස් හෝ පණිවිඩය වටහා ගැනීම අපහසුව ඇත. ක්‍රි.පු. 4 වැනි සහස්‍රයේ ඉන්දු ලේඛන වල ප්‍රාග් ලේඛන කලාව මුසුවී තිබිය හැකියි. ඇතැම්විට ඊට, ඒ වන විටත් මෙසපොතේමියානු ලේඛන කලාව බලපා තිබුණා ද විය හැක.ස්ලැක්වික් අකුරු (පුරාණ ජර්මන් අකුරු වර්ගයක්) ද යම් ආකාරයක ප්‍රාග් ලේඛන ක්‍රමයක් යැයි මධ්‍යකාලීන ලේඛකයින් සමහරක් ප්‍රකාශ කරති. ඉන්කා