LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
රයක් රඳවා තබා ඇත.[45]ස්වහීලී ජනයා මිශ්‍ර අප්‍රිකානු සහ ආසියාතික (විශේෂයෙන් පර්සියානු) සම්භවයක් ඇති බවට DNA සාක්ෂි සොයාගෙන ඇත.[46] කිල්වා සුල්තාන් රාජ්‍යය යනු නූතන ටැන්සානියාවේ කිල්වා කේන්ද්‍ර කරගත් මධ්‍යකාලීන සුල්තාන් රාජ්‍යයකි. එහි උච්චතම අවස්ථාවෙහිදී, එහි අධිකාරය කෙන්යාව ඇතුළු ස්වහීලී වෙරළ තීරයේ මුළු දිග දිගේම විහිදී ගියේය.[47] 10 වැනි සියවසේ සිට, කිල්වාහි පාලකයන් විස්තීර්ණ කොරල්පර මුස්ලිම් පල්ලි තැනීමට සහ තඹ කාසි හඳුන්වා දීමට කටයුතු කළහ.[48]අරාබි, පර්සියානු සහ අනෙකුත් මැදපෙරදිග සහ දකුණු ආසියානු ණය වචන සහිත බන්ටු භාෂාවක් වන ස්වහීලී, පසුව විවිධ ජාතීන් අතර වෙළඳාම සඳහා භාෂාමය භාෂාවක් ලෙස වර්ධනය විය.[42] 20 වැනි සියවසේ ආරම්භයේ සිට, ස්වහීලී භාෂාව ඉංග්‍රීසියෙන් බොහෝ ණය වචන සහ කැල්ක් භාවිතා කර ඇත, ඒවායින් බොහොමයක් ඉංග්‍රීසි යටත් විජිත පාලන සමයේදී ආරම්භ විය.[49]මුල් පෘතුගීසි යටත් විජිතකරණයකෙන්යාවේ පෘතුගීසි පැවැත්ම 1498 සිට 1730 දක්වා පැවතුනි. මොම්බාසා 1593 සිට 1698 දක්වා සහ නැවතත් 1728 සිට 1729 දක්වා පෘතුගීසි පාලනය යටතේ පැවතුනි.ස්වහීලීවරු මොම්බාසා ප්‍රධාන වරාය නගරයක් ලෙස ගොඩන
ඟා අවට අනෙකුත් නගර-රාජ්‍යයන් සමඟ මෙන්ම පර්සියාවේ, අරාබියේ සහ ඉන්දියාවේ පවා වාණිජ මධ්‍යස්ථාන සමඟ වෙළඳ සබඳතා ඇති කර ගත්හ.[50] 15 වන සියවස වන විට, පෘතුගීසි මුහුදු යාත්‍රාකරුවෙකු වන ඩුආර්ටේ බාබෝසා කියා සිටියේ "මොම්බාසා යනු විශාල වාහන තදබදයක් ඇති ස්ථානයක් වන අතර හොඳ වරායක් ඇති බවත්, එහි සෑම විටම බොහෝ වර්ගවල කුඩා යාත්‍රා සහ විශාල නැව් ඇති බවත්, ඒවා දෙකම සොෆාලා සහ වෙනත් ප්‍රදේශවලින් බැඳී ඇති බවත්ය. එය කැම්බේ සහ මෙලින්ඩේ සිට පැමිණෙන අතර සැන්සිබාර් දූපතට යාත්‍රා කරන එවාය."[51]17 වන ශතවර්ෂයේදී, ස්වහීලී වෙරළ තීරය යටත් කරගත් අතර ඕමාන් සහ සැන්සිබාර්හි වතුකරයේ ඉල්ලීම් සපුරාලීම සඳහා වහල් වෙළඳාම පුළුල් කරන ලද ඕමානි අරාබිවරුන්ගේ සෘජු පාලනයට යටත් විය.[52] මුලදී, මෙම වෙළඳුන් ප්‍රධාන වශයෙන් ඕමානයෙන් පැමිණි නමුත් පසුව බොහෝ දෙනෙක් සැන්සිබාර් (ටිප්පු ටිප් වැනි) සිට පැමිණියහ.[53] මීට අමතරව, බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් අත්ලාන්තික් සාගරයේ වහල් වෙළඳාමට බාධා කිරීමට ප්‍රතිචාර වශයෙන් පෘතුගීසීන් ඕමාන් සහ සැන්සිබාරි වෙළඳුන්ගෙන් වහලුන් මිලදී ගැනීමට පටන් ගත්හ.ශතවර්ෂ ගණනාවක් පුරා, කෙන්යානු වෙරළ තීරය බොහෝ වෙළඳුන්ට සහ ගවේෂකයන
්ට සත්කාරකත්වය ලබා දී ඇත. කෙන්යානු වෙරළ තීරයේ ඇති නගර අතර මාලින්ඩි ද වේ. එය 14 වන සියවසේ සිට වැදගත් ස්වහීලී ජනාවාසයක් ලෙස පැවති අතර අප්‍රිකානු මහා විල් කලාපයේ ආධිපත්‍යය සඳහා වරක් මොම්බාසා සමඟ තරඟ කළේය. මලින්දි සාම්ප්‍රදායිකව විදේශීය බලවතුන්ගේ මිත්‍ර වරාය නගරයකි. 1414 දී, චීන වෙළෙන්දා සහ ගවේෂක ෂෙන්ග් හේ, මින්ග් රාජවංශය නියෝජනය කරමින්, ඔහුගේ අවසාන 'නිධාන චාරිකාව' සඳහා නැඟෙනහිර අප්‍රිකානු වෙරළ තීරයට පැමිණියේය.[54] මලින්දි බලධාරීන් 1498 දී පෘතුගීසි ගවේෂක වස්කෝ ද ගාමා ද පිළිගත්තා.18 වන සහ 19 වන සියවස්ක්‍රිස්තු වර්ෂ 18 සහ 19 වැනි සියවස්වලදී, මසායි ජනයා රුඩොල්ෆ් විල (දැන් තුර්කානා විල) ට උතුරින් පිහිටි ප්‍රදේශයක සිට වර්තමාන මධ්‍යම කෙන්යාවට සංක්‍රමණය විය. එතරම් ප්‍රමාණයක් නොතිබුණද, වැඩි ප්‍රතිරෝධයක් නොදැක්වූ බන්ටු කතා කරන ජනතාව විශාල ප්‍රමාණයක් යටත් කර ගැනීමට ඔවුහු සමත් වූහ. නන්දි ජනයා මසායිට විරුද්ධ වීමට සමත් වූ අතර, ටාවෙටා ජනයා කිකුයු ජනයා සමඟ කිලිමන්ජාරෝ කන්දේ නැගෙනහිර මායිමේ වනාන්තරවලට පලා ගිය නමුත් පසුව වසූරිය තර්ජනය හේතුවෙන් ඔවුන්ට භූමිය හැර යාමට සිදු විය. රයින්ඩර්පෙස්ට් හෝ
ප්ලූරොප්නියුමෝනියාව පැතිරීම මසායිගේ ගවයින්ට බෙහෙවින් බලපෑ අතර වසූරිය වසංගතයක් මසායිවරුන්ටම බලපෑවේය. මසායි ම්බටියන්, ප්‍රධාන ලයිබොන් (ඖෂධ මිනිසා) ගේ මරණයෙන් පසුව, මසායි සටන් කරන කණ්ඩායම් වලට බෙදී ගියේය. නිලෝටික් (මසායි) සහ බන්ටු ජනයා අතර බොහෝ ආරවුල් ඇති විය. කෙසේ වෙතත්, ලුඕ ජනතාව, ලුහ්යා ජනතාව සහ ගුසියි ජනතාව වැනි කණ්ඩායම් අතර සහයෝගීතාවය නවීන උපකරණ සහ සමාන ආර්ථික පාලන තන්ත්‍ර සඳහා හවුල් වචන මාලාව මගින් පැහැදිලි වේ.[55] අරාබි වෙළඳුන් එම ප්‍රදේශයේ රැඳී සිටියද, මෙම පාර්ශවයන් අතර ඇත් දළ වෙළඳාම් පැවතියද, සතුරු මසායි විසින් වෙළඳ මාර්ග කඩාකප්පල් කරන ලදී.[56] මසායි තරණය කළ පළමු විදේශිකයන් වූයේ ජොහාන් ලුඩ්විග් ක්‍රැප්ෆ් සහ ජොහැන්නස් රෙබ්මන් යන ජර්මානු මිෂනාරිවරුන් දෙදෙනකු වන අතර ඔවුන් මොම්බාසා නගරයට නුදුරින් පිහිටි රබායි හි දූත මෙහෙවරක් ආරම්භ කළහ. මෙම යුගලය කෙන්යාවේ කන්ද නැරඹූ පළමු යුරෝපීයයන් විය.[57]ජර්මානු ආරක්ෂණ ප්‍රදේශය (1885-1890)කෙන්යාවේ යටත් විජිත ඉතිහාසය ආරම්භ වන්නේ 1885 දී සැන්සිබාර්හි වෙරළබඩ දේපල සුල්තාන්වරයාට ඉහළින් ජර්මානු අධිරාජ්‍ය ආරක්ෂණයක් පිහිටුවීමත්, ඉන් පසුව 1888 ද
ී ඉම්පීරියල් බ්‍රිතාන්‍ය නැගෙනහිර අප්‍රිකානු සමාගම පැමිණීමත් සමඟ ය. ජර්මනියේ හෙලිගොලන්ඩ්-සැන්සිබාර් ගිවිසුම මගින් අධිරාජ්‍ය එදිරිවාදිකම් වළක්වන ලදී. 1890 දී එහි නැගෙනහිර අප්‍රිකානු වෙරළබඩ ඉඩම් බ්‍රිතාන්‍යයට භාර දුන්නේය.බ්‍රිතාන්‍ය කෙන්යාව (1888-1962)1909 දී බ්‍රිතාන්‍ය නැගෙනහිර අප්‍රිකාවජර්මනිය විසින් බ්‍රිතාන්‍යයට පැවරීමෙන් පසුව උගන්ඩාවේ දුම්රිය මාර්ගය රට හරහා ගමන් කරන ලදී.[58]1890 සිට 1900 දක්වා ඔර්කොයියොට් කොයිටලෙල් අරප් සැමෝයි විසින් නායකත්වය දුන් සමහර ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්-විශේෂයෙන් නන්දි විසින් දුම්රිය ඉදිකිරීමට විරුද්ධ වූ නමුත් අවසානයේ බ්‍රිතාන්‍යයන් එය ගොඩනඟන ලදී. නන්දි යනු දුම්රිය මාර්ගය ගොඩනැගීමට බාධා කිරීම වැළැක්වීම සඳහා ස්වදේශික රක්ෂිතයකට දැමූ පළමු වාර්ගික කණ්ඩායමයි.[58]දුම්රිය ඉදිකිරීම් යුගයේදී, ඉදිකිරීම් සඳහා අවශ්‍ය පුහුණු ශ්‍රමිකයන්ගෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් ලබා දුන් ඉන්දියානු කම්කරුවන් සැලකිය යුතු ලෙස ගලා ඒම සිදු විය.[59] ඔවුන් සහ ඔවුන්ගෙන් පැවත එන බොහෝ අය පසුව කෙන්යාවේ රැඳී සිටි අතර ඉස්මයිලි මුස්ලිම් සහ සීක් ප්‍රජාවන් වැනි වෙනස් ඉන්දියානු ප්‍රජාවන් කිහිපයක හරය ප
ිහිටුවා ගත්හ. ට්සාවෝ හරහා දුම්රිය මාර්ගය ගොඩනඟන අතරතුර, ඉන්දියානු දුම්රිය සේවකයන් සහ දේශීය අප්‍රිකානු කම්කරුවන් ගනනාවකට Tsavo maneaters ලෙස හඳුන්වන සිංහයන් දෙදෙනෙකු විසින් පහර දෙන ලදී.[60]1914 අගෝස්තු මාසයේදී පළමුවන ලෝක සංග්‍රාමය ආරම්භ වූ විට, බ්‍රිතාන්‍ය නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ ආණ්ඩුකාරවරු (ආරක්ෂිත ප්‍රදේශය සාමාන්‍යයෙන් හැඳින්වූ පරිදි) සහ ජර්මානු නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ තරුණ ජනපද සෘජු සතුරුකම්වලින් ඈත් කිරීමේ උත්සාහයක් වශයෙන් මුලින් ගිවිසුමකට එකඟ වූහ. නමුත් ජර්මානු හමුදාපති ලුතිනන් කර්නල් පෝල් වොන් ලෙට්ටෝ-වෝර්බෙක් බ්‍රිතාන්‍ය සම්පත් හැකිතාක් ගැටගැසීමට තීරණය කළේය. ජර්මනියෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම වෙන් වූ, ලෙට්ටෝව්-වෝර්බෙක් ඵලදායී ගරිල්ලා සටන් ව්‍යාපාරයක් දියත් කළේය, භූමියෙන් පිටත ජීවත් විය, බ්‍රිතාන්‍ය සැපයුම් අල්ලා ගනිමින් සහ අපරාජිතව සිටියේය. 1918 දී සටන් විරාමය අත්සන් කර දින 14කට පසු ඔහු අවසානයේ උතුරු රොඩේෂියාවේදී (අද සැම්බියාව) යටත් විය.[59]1899 දී පමණ මොම්බාසා අසල කෙන්යාව-උගන්ඩා දුම්රිය මාර්ගයවොන් ලෙටෝව් ලුහුබැඳීම සඳහා, බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් ඉන්දියාවේ සිට බ්‍රිතාන්‍ය ඉන්දියානු හමුදා භටයන් යෙදව
ූ නමුත් පයින් අභ්‍යන්තරයට බොහෝ දුරට සැපයුම් ප්‍රවාහනය කිරීමේ ප්‍රබල සැපයුම් මඟහරවා ගැනීම සඳහා විශාල පෝටර්වරුන් සංඛ්‍යාවක් අවශ්‍ය විය. වාහක බලකාය පිහිටුවන ලද අතර අවසානයේ අප්‍රිකානුවන් 400,000කට වඩා බලමුලු ගන්වා ඔවුන්ගේ දිගුකාලීන දේශපාලනීකරණයට දායක විය.[59]1920 දී, නැගෙනහිර අප්‍රිකානු ආරක්‍ෂක ප්‍රදේශය යටත් විජිතයක් බවට පත් කර එහි උසම කන්ද අනුව කෙන්යාව ලෙස නම් කරන ලදී.[58]20 වැනි සියවසේ මුල් භාගයේදී, මධ්‍යම කඳුකරයේ අභ්‍යන්තරය බ්‍රිතාන්‍ය සහ අනෙකුත් යුරෝපීය ගොවීන් විසින් පදිංචි කරන ලද අතර, ඔවුන් කෝපි සහ තේ වගාවෙහි ධනවත් විය.[61] 1937 දී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද ඩෙන්මාර්ක කතුවර බැරොනස් කැරන් වොන් බ්ලික්සන්-ෆිනෙකේ විසින් රචිත Out of Africa නම් මතක පොතේ යටත් විජිතවාදියෙකුගේ දෘෂ්ටිකෝණයෙන් මෙම වෙනස් වීමේ කාල පරිච්ඡේදයේ එක් නිරූපණයක් දක්නට ලැබේ. ඒ වෙළඳපල ආර්ථිකයට ඔවුන්ගේ දායකත්වය නිසා.[59]මධ්‍යම කඳුකරයේ දැනටමත් මිලියනයකට අධික කිකුයු ජනයාගේ නිවහන වී ඇති අතර, ඔවුන්ගෙන් වැඩි දෙනෙකුට යුරෝපීය භාෂාවෙන් ඉඩම් හිමිකම් නොතිබූ අතර සංචාරක ගොවීන් ලෙස ජීවත් වූහ. ඔවුන්ගේ අවශ්‍යතා ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා පදිංචිකරුව
න් කෝපි වගාව තහනම් කර පැල්පත් බද්දක් හඳුන්වා දුන් අතර ඉඩම් නොමැති අයට ඔවුන්ගේ ශ්‍රමය වෙනුවට අඩුවෙන් ඉඩම් ප්‍රදානය කරන ලදී. ගොඩබිමෙන් ජීවනෝපාය කර ගැනීමේ ඔවුන්ගේ හැකියාව හීන වීමත් සමඟ නගරවලට විශාල වශයෙන් නික්ම යාමක් සිදු විය.[59] 1950 ගණන් වන විට කෙන්යාවේ සුදු ජාතික පදිංචිකරුවන් 80,000ක් ජීවත් විය.[62]දෙවන ලෝක සංග්‍රාමය පුරාවටම, කෙන්යාව එක්සත් රාජධානිය සඳහා මිනිස් බලය සහ කෘෂිකර්මාන්තයේ වැදගත් මූලාශ්‍රයක් විය. 1940-41 දී ඉතාලි හමුදා ආක්‍රමණය කරන විට මිත්‍ර හමුදා සහ ඉතාලි හමුදා අතර සටන් පැවති ස්ථානය වූයේ කෙන්යාවයි. වජිර් සහ මලින්දි ද බෝම්බ ප්‍රහාරයට ලක් විය.මවු මවු නැගිටීම1950 ගණන්වල බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත ක්‍රමයට එරෙහිව සටන් කළ මවු මවු සමඟ කෙන්යානු කැරලි නායකයෙකු වූ ඩෙඩාන් කිමාතිගේ ප්‍රතිමාවක්1952 ඔක්තෝම්බර් සිට 1959 දෙසැම්බර් දක්වා කෙන්යාව බ්‍රිතාන්‍ය පාලනයට එරෙහිව මවු මවු කැරැල්ලෙන් පැනනැගුණු හදිසි තත්වයක පැවතිණි. කෙන්යාවේ ඉඩම් සහ නිදහස් හමුදාව ලෙසද හැඳින්වෙන මවු මවු ය, මූලික වශයෙන් කිකුයු ජනයා විය. යටත් විජිත පාලනයේ මර්දනය අතරතුර, බ්‍රිතාන්‍ය භටයන් 100 ක් සහ කෙන්යානු පක්
ෂපාතී සොල්දාදුවන් 2,000 ක් සමඟ කැරලිකාර සටන්කරුවන් 11,000 කට වැඩි පිරිසක් මිය ගොස් ඇත. ප්‍රසිද්ධියට පත් ලාරි සංහාරය සහ හෝලා සංහාරය ඇතුළු ගැටුමේ දෙපැත්තෙන්ම යුද අපරාධ සිදු විය. ආණ්ඩුකාරවරයා රජුගේ අප්‍රිකානු රයිෆල් ඇතුළු බ්‍රිතාන්‍ය සහ අප්‍රිකානු හමුදා ඉල්ලා ලබා ගත්තේය. බ්‍රිතාන්‍ය කැරලි මර්දන මෙහෙයුම් ආරම්භ කළේය. 1953 මැයි මාසයේදී, ජෙනරාල් ශ්‍රීමත් ජෝර්ජ් අර්ස්කයින්, වින්ස්ටන් චර්චිල්ගේ පුද්ගලික අනුග්‍රහය ඇතිව, යටත් විජිතයේ සන්නද්ධ හමුදාවන්හි ප්‍රධාන අණදෙන නිලධාරියා ලෙස භාර ගන්නා ලදී.[63]1954 ජනවාරි 15 වන දින Waruhiu Itote අල්ලා ගැනීම සහ පසුව කරන ලද ප්‍රශ්න කිරීම් බ්‍රිතාන්‍යයන් සඳහා මවු මවු අණ ව්‍යුහය පිළිබඳ වඩා හොඳ අවබෝධයක් ලබා ගැනීමට හේතු විය. යුධ කවුන්සිලයේ අනුමැතිය ඇතිව හමුදාව විසින් සති කිහිපයක් සැලසුම් කිරීමෙන් පසු 1954 අප්‍රේල් 24 වන දින Anvil මෙහෙයුම ආරම්භ කරන ලදී. මෙහෙයුම ඵලදායී ලෙස නයිරෝබි හමුදා වටලනු ලැබීය. නයිරෝබි හි පදිංචිකරුවන් පරීක්ෂාවට ලක් කරන ලද අතර සැකකටයුතු මවු මවු ආධාරකරුවන් රැඳවුම් කඳවුරු වෙත ගෙන යන ලදී. කිකුයු 80,000කට අධික සංඛ්‍යාවක් නඩු විභාගයකින් තොරව රැඳවුම්
කඳවුරුවල රඳවා සිටි අතර, බොහෝ විට ම්ලේච්ඡ ලෙස සැලකීමට ලක් විය.[64] බ්‍රිතාන්‍ය හමුදාව සහ කිංග්ස් අප්‍රිකානු රයිෆල් වැනි විදේශීය බලවේගයන් නොව පක්ෂපාතී අප්‍රිකානුවන්ගෙන් සමන්විත වූ බැවින් ග්‍රාමාරක්ෂක බලකාය රජයේ උපාය මාර්ගයේ හරය සකස් කරන ලදී.[65]1956 ඔක්තෝම්බර් 21 දින නයිරිහිදී ඩෙඩන් කිමති අල්ලා ගැනීම, මවු මවුගේ අවසාන පරාජය සනිටුහන් කළ අතර, අවශ්‍යයෙන්ම හමුදා ප්‍රහාරය අවසන් කළේය. [63]මෙම කාල පරිච්ඡේදය තුළ ඉඩම් අයිතිය සඳහා සැලකිය යුතු රාජ්‍ය වෙනස්කම් සිදු විය. මෙයින් වඩාත් වැදගත්ම දෙය වූයේ පක්ෂපාතී අයට ත්‍යාග පිරිනැමීම සහ මවු මවුට දඬුවම් කිරීම යන දෙකටම භාවිතා කරන ලද ස්විනර්ටන් සැලැස්මයි. මෙමගින් කිකුයු වලින් දළ වශයෙන් 1/3ක් පමණ කිසිදු කුලී ඉඩම් සැකැස්මකින් තොර වූ අතර නිදහස ලබන විට දේපල අහිමි විය.[66]කෙන්යාවේ සෝමාලි ජනමත විචාරණය, 1962කෙන්යාවට නිදහස ලැබීමට පෙර, උතුරු මායිම් දිස්ත්‍රික්කවල වර්තමාන කෙන්යාවේ සෝමාලියානු ජනවාර්ගික ජනතාව, කෙන්යාවට ඇතුළත් නොකරන ලෙස උතුමාණන්ගේ රජයට පෙත්සමක් ඉදිරිපත් කළහ. යටත් විජිත රජය 1962 දී කෙන්යාවේ ප්‍රථම ජනමත විචාරණය පැවැත්වීමට තීරණය කළේ කෙන්යාවේ ස
ිටින සෝමාලි ජාතිකයන් සෝමාලියාවට එක්වීමට ඇති කැමැත්ත පරීක්ෂා කිරීම සඳහාය.[67]ජනමත විචාරණයේ ප්‍රතිඵලය පෙන්නුම් කළේ කෙන්යාවේ සෝමාලිවරුන්ගෙන් 86%කට සෝමාලියාවට සම්බන්ධ වීමට අවශ්‍ය වූ නමුත් බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත පරිපාලනය එම ප්‍රතිඵලය ප්‍රතික්ෂේප කළ අතර සෝමාලියන් කෙන්යාවේ රැඳී සිටි බවයි.[68][69]ස්වාධීනත්වයකෙන්යාවේ පළමු ජනාධිපති සහ ආරම්භක පියා, ජෝමෝ කෙන්යාටාස්වදේශික කෙන්යානුවන් සඳහා ව්‍යවස්ථාදායක සභාවට පළමු සෘජු මැතිවරණය 1957 දී සිදු විය."මධ්‍යස්ථ" දේශීය ප්‍රතිවාදීන්ට බලය පැවරීමට බ්‍රිතාන්‍ය බලාපොරොත්තු වුවද, රජයක් පිහිටවූයේ ජෝමෝ කෙන්යාටාගේ කෙන්යාවේ අප්‍රිකානු ජාතික සංගමය (KANU) විසිනි. කෙන්යාවේ යටත් විජිතය සහ කෙන්යාවේ ආරක්‍ෂක ප්‍රදේශය යන දෙකම 1963 දෙසැම්බර් 12 වන දින මුළු කෙන්යාවටම ප්‍රදානය කිරීමත් සමඟ අවසන් විය. එක්සත් රාජධානිය කෙන්යාවේ යටත් විජිතය මත ස්වෛරීභාවය ලබා දුන්නේය. සැන්සිබාර්හි සුල්තාන් යටත් විජිතයට නිදහස ලැබීමට සමගාමීව, කෙන්යාවේ ආරක්‍ෂක ප්‍රදේශය කෙරෙහි ස්වෛරීභාවය ලබා ගැනීම නවත්වන බවට එකඟ විය, එවිට මුළු කෙන්යාවම එක් ස්වෛරී රාජ්‍යයක් බවට පත් වනු ඇත.[70][71] මේ ආකාරය
ට එක්සත් රාජධානියේ 1963 කෙන්යාවේ නිදහස් පනත යටතේ කෙන්යාව ස්වාධීන රටක් බවට පත් විය. 1964 දෙසැම්බර් 12 වන දින කෙන්යාව "කෙන්යා ජනරජය" නමින් ජනරජයක් බවට පත් විය.[70]ඊට සමගාමීව, කෙන්යානු හමුදාව උතුරු මායිම් දිස්ත්‍රික්කයේ වාසය කරන වාර්ගික සෝමාලියානු කැරලිකරුවන්ට එරෙහිව ෂිෆ්ටා යුද්ධයට සටන් කළේය. 1967 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී අරුෂා සංදේශය අත්සන් කිරීමත් සමඟ සටන් විරාමයක් ඇති වූ නමුත් 1969 දක්වා සාපේක්ෂ අනාරක්ෂිත භාවය පැවතුනි.[72][73] තවදුරටත් ආක්‍රමණ අධෛර්යමත් කිරීම සඳහා, කෙන්යාව 1969 දී ඉතියෝපියාව සමඟ ආරක්ෂක ගිවිසුමක් අත්සන් කළ අතර එය තවමත් ක්‍රියාත්මක වේ.[74][75]පළමු ජනාධිපතිකම1964 දෙසැම්බර් 12 දින, කෙන්යා ජනරජය ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අතර, ජොමෝ කෙන්යාටා කෙන්යාවේ ප්‍රථම ජනාධිපති බවට පත් විය.[76] කෙන්යාටා යටතේ, දූෂණය රජය, සිවිල් සේවය සහ ව්‍යාපාරික ප්‍රජාව පුරා පැතිර ගියේය. කෙන්යාටා සහ ඔහුගේ පවුලේ අය 1963 න් පසු මහා පරිමාණයෙන් දේපළ මිලදී ගැනීමෙන් ධනවත් වූ බැවින් මෙම දූෂණයට සම්බන්ධ විය. මධ්‍යම, රිෆ්ට් නිම්නය සහ වෙරළබඩ පළාත්වල ඔවුන් අත්පත් කර ගැනීම ඉඩම් නොමැති කෙන්යානුවන් අතර දැඩි කෝපයක් ඇ
ති කළේය. දේපළ අත්පත් කර ගැනීමට ඇති නීතිමය හෝ පරිපාලනමය බාධා මඟහරවා ගැනීම සඳහා ඔහුගේ පවුල ඔහුගේ ජනාධිපති ධුරය භාවිතා කළේය. කෙන්යාටා පවුල වෙරළබඩ හෝටල් ව්‍යාපාරයේ ද විශාල වශයෙන් ආයෝජනය කළ අතර කෙන්යාටාට ලෙනාඩ් බීච් හෝටලය පුද්ගලිකව හිමි විය.[77]කෙන්යාවේ නිදහසේ 10 වසරක සංවත්සරයේදී කෙන්යාටාගේ මිශ්‍ර උරුමය ඉස්මතු විය. 1973 දෙසැම්බර් මාසයේ නිව් යෝර්ක් ටයිම්ස් පුවත්පතේ ලිපියක් කෙන්යාටාගේ නායකත්වය සහ කෙන්යාව ප්‍රායෝගිකවාදයේ සහ ගතානුගතිකත්වයේ ආකෘතියක් ලෙස ඉස්මතු වීම ගැන ප්‍රශංසා කළේය. කෙන්යාවේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය 6.6%ක වාර්ෂික අනුපාතයකින් ඉහළ ගොස් ඇති අතර එය ජනගහන වර්ධන වේගය 3%ට වඩා වැඩිය.[78] එහෙත් ඇම්නෙස්ටි ඉන්ටර්නැෂනල් ලිපියට ප්‍රතිචාර දැක්වූයේ මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීම් සම්බන්ධයෙන් ස්ථාවරත්වයේ පිරිවැය ප්‍රකාශ කිරීමෙනි. ඔගිංග ඔඩිංගා විසින් ආරම්භ කරන ලද විරුද්ධ පක්ෂය - කෙන්යා මහජන සංගමය (KPU) - 1969 දී තහනම් කරන ලදී කිසුමු සමූලඝාතනය සහ KPU නායකයින් තවමත් එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ ප්‍රකාශය බරපතල ලෙස උල්ලංඝනය කරමින් නඩු විභාගයකින් තොරව රඳවා තබා ගැනීමෙන් පසුවය.[79][80] කෙන්යාවේ ශිෂ්‍ය
සංගමය, යෙහෝවා සාක්ෂිකරුවන් සහ සියලුම විරුද්ධ පක්ෂ නීති විරෝධී විය.[79] කෙන්යාටා 1978 අගෝස්තු 22 වන දින මිය යන තෙක්ම පාලනය කළේය.[81]මෝයි යුගයකෙන්යාවේ දෙවන ජනාධිපති ඩැනියෙල් අරප් මෝයි සහ 2001 ජෝර්ජ් ඩබ්ලිව්. බුෂ්කෙන්යාටාගේ මරණයෙන් පසු ඩැනියෙල් අරප් මෝයි ජනාධිපති විය. ඔහු 1979, 1983 (ක්ෂණික මැතිවරණ) සහ 1988 දී පැවැත්වූ මැතිවරණවලදී නිතරගයෙන් තරග කරමින්, තනි පක්‍ෂ ව්‍යවස්ථාව යටතේ පැවැත්විණි. 1983 මැතිවරණය වසරකට පෙර පවත්වන ලද අතර එය 1982 අගෝස්තු 2 දින අසාර්ථක හමුදා කුමන්ත්‍රණයක සෘජු ප්‍රතිඵලයක් විය.1982 කුමන්ත්‍රණය ප්‍රධාන වශයෙන් මෙහෙයවනු ලැබුවේ පහත් ශ්‍රේණියේ ගුවන් හමුදා සෙබළෙකු වන ජ්‍යෙෂ්ඨ පෞද්ගලික හෙසකියා ඔචුකා විසින් වන අතර එය ප්‍රධාන වශයෙන් රග දක්වන ලද්දේ ගුවන් හමුදාවේ බඳවාගත් පුද්ගලයින් විසිනි. ප්‍රවීණ සෝමාලියානු හමුදා නිලධාරියෙකු වූ ප්‍රධාන මාණ්ඩලික ප්‍රධානී මහමුද් මොහොමඩ් විසින් අණ දෙන ලද හමුදා විසින් එය ඉක්මනින් මර්දනය කරන ලදී.[82] පොලිසියේ පැරාමිලිටරි අංශයක් වන සාමාන්‍ය සේවා ඒකකය (GSU) සහ පසුව සාමාන්‍ය පොලිසිය ද ඒවාට ඇතුළත් විය.1980 ගරිස්සා සමූලඝාතනයට සමගාමීව, කෙන්ය
ානු හමුදා 1984 දී වජිර් ප්‍රාන්තයේ සිවිල් වැසියන් දහස් ගණනකට එරෙහිව වාගල්ල සංහාරය සිදු කළහ. පසුව 2011 වර්ෂයේදී මෙම ම්ලේච්ඡ ක්‍රියාවන් පිළිබඳ නිල පරීක්ෂණයක් පැවැත්වීමට නියෝග කරන ලදී.[83][පැහැදීම ඇවැසිය]1988 දී පවත්වන ලද මැතිවරනය, මිලිලොන්ගෝ (පෝලිම්) ක්‍රමයේ ආගමනය සිදු වූ අතර, එහිදී ඡන්දදායකයින් රහස් ඡන්දයක් ප්‍රකාශ කිරීම වෙනුවට තම කැමති අපේක්ෂකයින් පිටුපස පෙළ ගැසිය යුතු විය.[84] මෙය ඉතා ප්‍රජාතන්ත්‍ර විරෝධී පාලන තන්ත්‍රයක උච්චතම අවස්ථාව ලෙස සලකනු ලැබූ අතර ව්‍යවස්ථා ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා පුලුල් උද්ඝෝෂණවලට තුඩු දුන්නේය. එක් දේශපාලන පක්ෂයකට පමණක් අවසර දුන් වගන්ති ඇතුළු මතභේදාත්මක වගන්ති කිහිපයක් ඊළඟ වසරවලදී වෙනස් කරන ලදී.[85]බහු පක්ෂ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට සංක්‍රමණය වීම1991 දී, කෙන්යාව වසර 26 ක තනි පක්ෂ පාලනයකින් පසු බහු පක්ෂ දේශපාලන ක්‍රමයකට සංක්‍රමණය විය. 1992 ඔක්තෝම්බර් 28 වන දින මෝයි ඔහුගේ ධූර කාලය අවසන් වීමට මාස පහකට පෙර පාර්ලිමේන්තුව විසුරුවා හැරියේය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පාර්ලිමේන්තුවේ මෙන්ම ජනාධිපතිවරයාගේද සියලුම තේරීපත් ආසන සඳහා සූදානම් වීම ආරම්භ විය. මැතිවරණය පැවැත්වීමට නිය
මිතව තිබුණේ 1992 දෙසැම්බර් 7 වන දින, නමුත් ප්‍රමාදයන් නිසා එය දෙසැම්බර් 29 දක්වා කල් ගියේය. පාලක පක්ෂය වන KANU හැර, මැතිවරණ නියෝජනය කළ අනෙකුත් පක්ෂ අතර FORD Kenya සහ FORD Asili ඇතුළත් විය. මහා පරිමාණයෙන් විරුද්ධවාදීන් බිය ගැන්වීම් සහ මැතිවරණ නිලධාරීන්ට හිරිහැර කිරීම මෙම මැතිවරණය සනිටුහන් විය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ජනවාර්ගික ප්‍රචණ්ඩත්වය විසින් ප්‍රචාරණය කරන ලද ආර්ථික අර්බුදයක් ඇති වූයේ, බලය රඳවා ගැනීම සඳහා මැතිවරණ ප්‍රතිඵල වංචා කළ බවට ජනාධිපතිවරයාට චෝදනා එල්ල වීමෙනි.[86][87][88] මෙම මැතිවරණය කෙන්යාවේ සන්ධිස්ථානයක් වූයේ එය මෝයිගේ නායකත්වයේ අවසානය සහ KANU පාලනයේ ආරම්භය සනිටුහන් කළ බැවිනි. මෝයි ජනාධිපති ධුරය රඳවා ගත් අතර ජෝර්ජ් සයිටෝටි උප ජනාධිපති විය. එය බලයේ රැඳී සිටියද, KANU ආසන 100ක් දිනාගත් අතර විරුද්ධ පක්ෂ හයකට ආසන 88ක් අහිමි විය.[86][88]වසර 25කට වැඩි KANU පාලනයෙන් පසු 1992 මැතිවරණය බහු පක්ෂ දේශපාලනයේ ආරම්භය සනිටුහන් කළේය.[86] මැතිවරනයෙන් පසු ඇති වූ ගැටුම් වලින් පසුව, මිනිසුන් 5,000 ක් මිය ගිය අතර තවත් 75,000 ක් ඔවුන්ගේ නිවෙස්වලින් අවතැන් විය.[89] ඉදිරි වසර පහ තුළ ඉදිරි මැතිවරණ සඳහා
සූදානම් වීම සඳහා දේශපාලන සන්ධාන රැසක් ගොඩනැගුණි. 1994 දී, ජරමෝගි ඔගිංග ඔඩිංගා මිය ගිය අතර, එක්සත් ජාතික ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සන්ධානය නමින් නව පක්ෂයක් පිහිටුවීම සඳහා සභාග කිහිපයක් ඔහුගේ FORD කෙන්යා පක්ෂයට එක් විය. මේ පක්ෂය නොගැලපීම්වලින් පීඩා වින්දා. 1995 දී රිචඩ් ලීකී විසින් Safina පක්ෂය පිහිටුවා ගත් නමුත් 1997 නොවැම්බර් වන තෙක් එය ලියාපදිංචි කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී.[90]1996 දී KANU විසින් මෝයිට තවත් වාරයක් සඳහා ජනාධිපතිව සිටීමට අවසර දීම සඳහා ව්‍යවස්ථාව සංශෝධනය කරන ලදී. පසුව, මෝයි නැවත තේරී පත්වීමට ඉදිරිපත් වූ අතර 1997 දී 5 වැනි වාරයක් ජයග්‍රහණය කළේය.[91] ඔහුගේ ජයග්‍රහණය ඔහුගේ ප්‍රධාන විරුද්ධවාදීන් වන කිබාකි සහ ඔඩින්ගා විසින් වංචනික ක්‍රියාවක් ලෙස දැඩි ලෙස විවේචනය කරන ලදී.[90][92] මෙම ජයග්‍රහණයෙන් පසුව මෝයිට තවත් ජනාධිපති ධූර කාලයක් ව්‍යවස්ථාපිතව තහනම් විය. 1998 සිට, ඔහු උහුරු කෙන්යාටා 2002 මැතිවරණයෙන් තේරී පත් කර ගැනීම සඳහා රටේ අනුප්‍රාප්තික දේශපාලනයට බලපෑම් කිරීමට උත්සාහ කළේය.[93]ජනාධිපති කිබාකි සහ නව ව්‍යවස්ථාවකට මාවතඋහුරු කෙන්යාටා විසින් ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීමට මෝයිගේ සැල
සුම අසාර්ථක වූ අතර, විපක්ෂ සන්ධානය වන "ජාතික රේන්බෝ කෝලිෂන්" (NARC) සඳහා තරඟ වදින ම්වායි කිබාකි ජනාධිපති ලෙස තේරී පත් විය. ඩේවිඩ් ඇන්ඩර්සන් (2003) වාර්තා කරන්නේ මැතිවරණය දේශීය හා ජාත්‍යන්තර නිරීක්ෂකයින් විසින් නිදහස් හා සාධාරණ ලෙස විනිශ්චය කරන ලද අතර, කෙන්යාවේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පරිණාමයේ හැරවුම් ලක්ෂ්‍යයක් සනිටුහන් කළ බව පෙනේ.[92]2005 දී, කෙන්යාවේ වැසියන් 1963 නිදහස් ව්‍යවස්ථාව වෙනුවට නව ව්‍යවස්ථාවක් ගෙන ඒමේ සැලසුම ප්‍රතික්ෂේප කළහ.[94] එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 2007 මැතිවරණය පැවැත්වුණේ පැරණි ව්‍යවස්ථාවේ සඳහන් ක්‍රියා පටිපාටිය අනුව ය. කිබාකි දේශපාලන හා වාර්ගික ප්‍රචණ්ඩත්වයට ගොදුරු වූ ඉතා තරඟකාරී මැතිවරණවලදී නැවත තේරී පත් විය. ප්‍රධාන විපක්ෂ නායක රයිලා ඔඩිංගා කියා සිටියේ මැතිවරණය දූෂණය වූ බවත් ඔහු නිවැරදිව තේරී පත් වූ ජනාධිපතිවරයා බවත්ය. ඉන් අනතුරුව ඇති වූ ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියාවලින් පුද්ගලයන් 1500ක් මිය ගිය අතර තවත් ලක්ෂ 6ක් අභ්‍යන්තරව අවතැන් වූ අතර එය කෙන්යාවේ පැවති දරුණුතම පශ්චාත් මැතිවරණ ප්‍රචණ්ඩත්වය බවට පත් විය. මිනිසුන්ගේ මරණය සහ අවතැන් වීම නැවැත්වීම සඳහා, කිබාකි සහ ඔඩින්ගා එක්ව වැඩ කිරීමට එකඟ
වූ අතර, පසුව අගමැති තනතුරක් ද ලබා ගත්හ.[95] මෙමගින් ඔඩිංගා කෙන්යාවේ දෙවන අගමැති විය.2010 ජූලි මාසයේදී, කෙන්යාව නැගෙනහිර අප්‍රිකානු ප්‍රජාව තුළ නව නැගෙනහිර අප්‍රිකානු පොදු වෙළඳපොල පිහිටුවීමට අනෙකුත් නැගෙනහිර අප්‍රිකානු රටවල් සමඟ හවුල් විය.[96] 2011 දී කෙන්යාව අල්-ෂබාබ් ත්‍රස්ත කණ්ඩායමට එරෙහිව සටන් කිරීම සඳහා සෝමාලියාවට හමුදා යැවීමට පටන් ගත්තේය.[97] වර්ෂ 2011 මැද භාගයේදී, වසර 60කට පසුව නැඟෙනහිර අප්‍රිකාවේ දරුණුතම නියඟය ඇති කළේ අඛණ්ඩව මඟ හැරුණු වැසි සමයන් දෙකකි. වයඹදිග තුර්කානා ප්‍රදේශය විශේෂයෙන්ම බලපෑමට ලක් වූ අතර,[98] එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ප්‍රාදේශීය පාසල් වසා දමන ලදී.[99] සම්බන්ධීකරණ සහන කටයුතු හේතුවෙන් 2012 මුල් භාගය වන විට අර්බුදය අවසන් වූ බව වාර්තා විය. ආධාර ආයතන පසුව ඔවුන්ගේ අවධාරණය වාරිමාර්ග ඇළවල් හෑරීම සහ ශාක බීජ බෙදා හැරීම ඇතුළු ප්‍රතිසාධන මුලපිරීම් වෙත යොමු කරන ලදී.[100]2010 අගෝස්තු මාසයේදී කෙන්යානුවන් ජනමත විචාරණයක් පවත්වා නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් සම්මත කළ අතර එමඟින් ජනාධිපති බලතල සීමා කර මධ්‍යම රජය බෙදා හරින ලදී.[90] නව ව්‍යවස්ථාව සම්මත වීමෙන් පසුව, කෙන්යාව ජනාධිපති නියෝජි
ත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයක් බවට පත් වූ අතර, එමඟින් කෙන්යාවේ ජනාධිපතිවරයා රාජ්‍ය නායකයා සහ රජයේ ප්‍රධානියා වන අතර බහු-පක්ෂ පද්ධතියක ද වේ. විධායක බලතල ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන්නේ පාර්ලිමේන්තුවෙන් පිටතින් තෝරාගත් පුද්ගලයන්ගෙන් සැදුම්ලත් කැබිනට් මණ්ඩලයක සභාපතිත්වය දරන ජනාධිපතිවරයා ප්‍රමුඛ විධායක බලතල මගින් බව ද නව ව්‍යවස්ථාවේ සඳහන් වේ. ව්‍යවස්ථාදායක බලය ඇත්තේ පාර්ලිමේන්තුවට පමණි. අධිකරණය විධායකයෙන් සහ ව්‍යවස්ථාදායකයෙන් ස්වාධීනයි.කෙන්යාටා ජනාධිපතිඋහුරු කෙන්යාටා 2014 දීකිබාකිගේ ධුර කාලය 2013 දී අවසන් වූ පසු, 2010 ව්‍යවස්ථාව සම්මත වීමෙන් පසු කෙන්යාව එහි පළමු මහ මැතිවරණය පැවැත්වීය. විපක්ෂ නායක රයිලා ඔඩිංගා විසින් පෙත්සමක් ඉදිරිපත් කිරීමට තුඩු දුන් මතභේදාත්මක මැතිවරණ ප්‍රතිඵලයකින් උහුරු කෙන්යාටා ජයග්‍රහණය කළේය. ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය මැතිවරණ ප්‍රතිඵල අනුමත කළ අතර කෙන්යාටා සිය ධුර කාලය ආරම්භ කළේ විලියම් රූටෝ නියෝජ්‍ය ජනාධිපති ලෙසිනි. මෙම තීන්දුව තිබියදීත්, ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය සහ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ ප්‍රධානියා ජනාධිපතිවරයාගේ බලතල පරීක්ෂා කළ හැකි ප්‍රබල ආයතන ලෙස සැලකේ.[101]2017 දී කෙන්යාටා තවත් මතභේද
ාත්මක මැතිවරණයකින් දෙවන වරටත් බලයට පත් විය. ඔඩින්ගා නැවතත් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයට ප්‍රතිඵල පෙත්සමක් ඉදිරිපත් කරමින්, ස්වාධීන මැතිවරණ හා සීමා නිර්ණ කොමිසම මැතිවරණ වැරදි ලෙස කළමනාකරණය කිරීම සහ කෙන්යාටා සහ ඔහුගේ පාර්ශවය වංචා කළ බවට චෝදනා කළේය. ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය මැතිවරණ ප්‍රතිඵල අවලංගු කළේ අප්‍රිකාවේ සුවිශේෂී තීන්දුවක් බවට පත් වූ අතර ජනාධිපතිවරණ ප්‍රතිඵල අවලංගු කළ ලෝකයේ ඉතා සුළු තීන්දුවක් බවට පත් විය.[102] මෙම තීන්දුව ස්වාධීන ආයතනයක් ලෙස ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ ස්ථාවරය තහවුරු කළේය.[103] එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන්, කෙන්යාවේ ජනාධිපති ධූරය සඳහා දෙවන වටයේ මැතිවරන පැවති අතර, අක්‍රමිකතා සඳහන් කරමින් ඔඩිංගා සහභාගී වීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීමෙන් පසුව කෙන්යාටා ජයග්‍රාහකයා බවට පත් විය.[104][105]2018 මාර්තු මාසයේදී, කෙන්යාටා සහ ඔහුගේ දිගුකාලීන ප්‍රතිවාදියා වූ ඔඩිංගා අතර ඓතිහාසික අතට අත දීමක් මගින් ආර්ථික වර්ධනය සහ ස්ථාවරත්වය වැඩි වීමත් සමඟ සංහිඳියාවේ කාල පරිච්ඡේදයක් සංඥා කළේය.[106][107] 2019 සහ 2021 අතර, කෙන්යාවේ ව්‍යවස්ථාවේ ප්‍රධාන වෙනස්කම් ප්‍රවර්ධනය කිරීමට කෙන්යාටා සහ ඔඩිංගා ඒකාබද්ධ ප්‍රයත්නයන්, "බිල්ඩින් බ්‍රිජ්ස් ඉනිෂි
ටිව්" (බීබීඅයි) යනුවෙන් ලේබල් කරන ලද අතර, ඔවුන්ගේ ප්‍රයත්නයන් ඇතුළත් කිරීම වැඩිදියුණු කිරීම සහ රටේ ජයග්‍රාහකයින්-ගැනීමේ ක්‍රමය ජය ගැනීම බව පවසති. බොහෝ විට පශ්චාත් මැතිවරණ ප්‍රචණ්ඩත්වයට හේතු විය.[108][109] BBI යෝජනාව මගින් ව්‍යවස්ථාදායක සහ විධායක ශාඛා පුළුල් කිරීම, නියෝජ්‍යවරුන් දෙදෙනෙකු සහ නිල විපක්ෂ නායකවරයෙකු සහිත අගමැතිවරයෙකු නිර්මාණය කිරීම, තේරී පත් වූ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරුන් අතරින් කැබිනට් අමාත්‍යවරුන් තෝරා ගැනීම දක්වා ආපසු හැරවීම, 70 දක්වා පිහිටුවීම ඉල්ලා සිටියේය. නව මැතිවරණ කොට්ඨාශ, සහ පාර්ලිමේන්තුවට තේරී පත් නොවූ මන්ත්‍රීවරුන් 300ක් දක්වා එකතු කිරීම ("තහවුරු කිරීමේ ක්‍රියා" සැලැස්මක් යටතේ).[108][109]විවේචකයින් මෙය දුටුවේ දේශපාලන රාජවංශවලට විපාක දීමට සහ නියෝජ්‍ය ජනාධිපති විලියන් රූටෝගේ (ඊළඟ ජනාධිපති ධුරය සඳහා ඔඩිංගාගේ ප්‍රතිවාදියා) උත්සාහයන් මොට කිරීමට සහ ණය බරින් පෙළෙන රටට සුවිශේෂී වියදමක් දරා රජය පුම්බා ගැනීමේ අනවශ්‍ය ප්‍රයත්නයක් ලෙසය.[108][109] අවසානයේදී, 2021 මැයි මාසයේදී, කෙන්යානු මහාධිකරණය BBI ව්‍යවස්ථා ප්‍රතිසංස්කරණ ප්‍රයත්නය ව්‍යවස්ථා විරෝධී බව තීන්දු කළේය, මන්ද එය ස
ැබවින්ම ජනප්‍රිය මුලපිරීමක් නොව එය රජයේ උත්සාහයක් විය.[108][109] උසාවිය කෙන්යාටාගේ උත්සාහය දැඩි ලෙස විවේචනය කළේය, ඔහුට නඩු පැවරීමට, පුද්ගලිකව හෝ දෝෂාභියෝගයට හේතු දැක්වීය (BBI සම්මත කර ඇති පාර්ලිමේන්තුව එය කිරීමට ඉඩ නොතිබුණද). මෙම තීන්දුව කෙන්යාටා (ඉක්මනින් ධූරයෙන් ඉවත් වීමට) සහ ඔඩිංගා (ජනාධිපති ධුරය අපේක්ෂා කිරීමට අපේක්ෂා කරන) යන දෙපිරිසටම විශාල පරාජයක් ලෙස සැලකේ, නමුත් ඔඩිංගාගේ අනාගත ජනාධිපතිවරණ ප්‍රතිවාදියා වන රූටෝට එය ආශීර්වාදයක් විය.[108][109] 2021 අගෝස්තු 20 දින, BBI ලේකම් කාර්යාලය විසින් අභියාචනය කරන ලද 2021 මැයි මස මහාධිකරණ තීන්දුව කෙන්යාවේ අභියාචනාධිකරණය නැවතත් තහවුරු කළේය.[110]රූටෝ සභාපතිත්වය2022 අගෝස්තුවදී, නියෝජ්‍ය ජනාධිපති විලියම් රූටෝ ජනාධිපතිවරණයෙන් යන්තම් ජයග්‍රහණය කළේය. ඔහු 50.5% ක ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබා ගත්තේය. ඔහුගේ ප්‍රධාන ප්‍රතිවාදියා වූ රයිලා ඔඩිංගා 48.8% ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබා ගත්තේය.[111] 2022 සැප්තැම්බර් 13 දින, විලියම් රූටෝ කෙන්යාවේ පස්වන ජනාධිපතිවරයා ලෙස දිවුරුම් දුන්නේය.[112]භූගෝලයකෙන්යාවේ සිතියමක්කෙන්යාවේ Köppen දේශගුණික වර්ගීකරණ සිතිය
මවර්ග කිලෝමීටර 580,367 (වර්ග සැතපුම් 224,081),[113] කෙන්යාව ලොව 47 වැනි විශාලතම රට වේ (මැඩගස්කරයෙන් පසු). එය අක්ෂාංශ 5°N සහ 5°S අතරත් දේශාංශ 34° සහ 42°E අතරත් පිහිටයි. ඉන්දියන් සාගරයේ වෙරළ තීරයේ සිට, පහත් තැනිතලා මධ්‍යම කඳුකරයට නැඟී ඇති අතර ඒවා මහා රිෆ්ට් නිම්නය මගින් බෙදී ඇති අතර, වික්ටෝරියා විල අවට සහ නැඟෙනහිර දෙසින් සාරවත් සානුව දෙපස පිහිටා ඇත.[114][115]කෙන්යානු කඳුකරය අප්‍රිකාවේ වඩාත්ම සාර්ථක කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන කලාපයකි.[116] කෙන්යා කන්ද, මීටර් 5,199 (අඩි 17,057) ක උසකට ළඟා වන අතර ග්ලැසියර ඇති ස්ථානය යනු කෙන්යාවේ උසම ස්ථානය වන අතර මහාද්වීපයේ දෙවන උසම කඳු මුදුනයි: යි. කිලිමන්ජාරෝ කන්ද (මීටර් 5,895 හෝ අඩි 19,341) කෙන්යාවේ සිට ටැන්සානියානු දේශ සීමාවට දකුණින් දැකිය හැකිය.දේශගුණයකෙන්යාවේ දේශගුණය වෙරළ තීරයේ නිවර්තන කලාපයේ සිට රටෙහි උතුරු සහ ඊසානදිග ප්‍රදේශවල ශුෂ්ක දේශගුණය දක්වා වෙනස් වේ. මෙම ප්‍රදේශයට සෑම මසකම විශාල හිරු රශ්මියක් ලැබේ. එය සාමාන්‍යයෙන් ඉහළ උන්නතාංශවල අභ්‍යන්තරයේ රාත්‍රියේදී සහ උදේ පාන්දර සිසිල් වේ."දිගු වැසි" සමය මාර්තු/අප්‍රේල් සිට මැයි/ජුනි දක්වා පවතී.