LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
බෙනඩික් පාප්තුමා වේ. ඉතාලි ජාතික කාදිනල් Giovanni Lajolo වරයා වතිකානු රාජ්‍යයේ පාප්තුමා පිළිබඳ කොමිසමේ සභාපතිවරයා සේවය කරනු ලබයි. ඔහුව පත්කරනු ලැබුවේ XVI වෙනි බෙනඩික් පාප්තුමන් විසින් 2006 සැප්තැම්බර් 11 වෙනිදා වේ.පරිපාලනයව්‍යවස්ථාදායක ක්‍රියාවලි අභිනියෝජනය කරනු ලබන්නේ සභාපතිවරයෙක් ප්‍රධානීත්වය දරන තනි මණ්ඩලයකින් යුත් වතිකානු රාජ්‍යයේ පාප්තුමා පිළිබඳ කොමිසම මඟිනි. එහි සාමාජිකයින් සත් දෙනා පාප්තුමා විසින් පස් අවුරුදු කාලයකට පත්කරනු ලබන කාදිනල්වරු වේ. කොමිසමේ ක්‍රියා ශුද්ධාසනයේ රාජ්‍ය ලේකම් හරහා පාප්තුමා අනුමත කල යුතු අතර බලාත්මක වීමට පෙර Acta Apostolicae Sedis හි විශේෂ උපග්‍රන්ථයක් ලෙස ප්‍රකාශ කල යුතු වේ. මෙම උපග්‍රන්ථයේ අඩංගු වන බොහෝ අන්තර්ගතය, නව මුද්දර නිකුතුවක් වැනි චර්යානුගත පාලක තීන්දු වේ.විධායක අධිකාරීත්වය අහිනියෝජනය කරනු ලබන්නේ වතිකානුවේ Governorate වේ. Governorate සමන්විත වන්නේ පාප්තුමා විසින් පස් අවුරුදු කාලයකට පත් කරනු ලබන පාප්තුමා පිළිබඳ කොමිසමේ සභාපති,(නිල නාමය ""President of the Governorate of Vatican City"), මහ ලේකම් හා උප ලේකම් Governorate හී වැදගත් කාර්යය
න් පාප්තුමා පිළිබඳ කොමිසම හා රාජ්‍ය ලේකම් හරහා පාප්තුමා විසින් අනුමත කල යුතු වේ.දෙපාර්තමේන්තු හා කාර්යාල හරහා Governorate විසින් මධ්‍යම රජයක ක්‍රියාවලීන් පාලනය කරයි. මෙම කාර්යාලවල අධ්‍යක්ෂක වරුන් හා සේවකයින් පාප්තුමා විසින් පස් අවුරුදු කාලසීමාවකට පත් කරනු ලබයි. මෙම කොටස් විසින් රාජ්‍යයේ භූමිය, දේශීය ආරක්ෂාව, වාර්තා, ප්‍රවාහනය හා මුදල් වැනි භෞතික ප්‍රශ්න කෙරෙහි අවධානය යොමුකරනු ලබයි. Governorate විසින් නවීන ආරක්ෂක කටයුතු හා පොලිස් සේවා වන Corpo della Gendarmeria dello Stato della Città del Vaticano පාලනය කරනු ලබයි. අධිකරණ ක්‍රියාවලි ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය, අභියාචනාධිකරණය, වතිකානු අධිකරණ පර්ෂදය අභිනියෝජනය වේ.[43] රාජ්‍ය තුල මේ සියළු ක්‍රියාවන් වලදී ඉහල නීතී සම්පාදනය, ක්‍රියාවේ යෙදවීමට පාප්තුමා හට ඕනෑම වේලාවකදි පුළුවන.රාජ්‍යයේ තැපැල් සංකේතාක්ෂරය SCV වන අතර තැපැල් සංකේතාංකය 00120 වේ. එක්ව සැලකීමේදී SCV-00120 වේ.[44]ආරක්ෂක හමුදාව හා පොලීසියමූලික ලිපියන්: වතිකානුවේ ආරක්ෂක අංශ සහ වතිකානුව තුල අපරාධවිවිධ යූරෝපීය බලයන් ලෙසම කලින් සිටි පාප්වරු ස්විස් ජාතික කුලී හේවායින් තම හමුදාව ලෙස යො
දාගනු ලැබුවත් 1506 දී II වන ජූලියස් පාප්තුමා තම පෞද්ගලික ආරක්ෂකයින් ලෙස කටයුතු කිරීමට ස්විට්සර්ලන්ත ජාතික සුදොතුම්පිය ආරක්ෂක කණ්ඩායම පිහිටුවනු ලැබූ අතර අද දක්වාම එමඟින් එම කාර්යය ඉටුකරනු ලබයි. එය "වතිකානුව" යටතේ නොව "ශුද්ධාසනය" යටතේ Annuario Pontificio හි ලයිස්තුගත වී ඇත. 2005 අගභාගය වන විට එය ආරක්ෂකයින් 134 දෙනෙකුගෙන් සමන්විත විය. නව බඳවාගැනීම් ශුද්ධාසනය හා ස්විස්ටර්ලන්තය අතර විශේෂ එකඟතාවක් මත සිදුවේ. සියළු බඳවාගනු ලබන්නන් අවුරුදු 19 ත් 30 ත් අතර උස සෙ.මි. 175 (අඩි 5 අඟල් 9) කට නොඅඩු ස්විස් ජාතික, කතෝලික, අවිවාහක පුරුෂයින් වන අතර ස්විස් හමුදාව යටතේ තම මූලික පුහුණුව යහපත් කල්ක්‍රියාවෙන් යුතුව සම්පූර්ණ කල අයවලුන් වේ. සාමාජිකයින් සැහැල්ලු අවි හා සාම්ප්‍රදායික Halberd (Swiss voulge ලෙසද හැඳින්වේ) අවි දරමින් සිටින අතර ශරීරාරක්ෂක උපාක්‍රම පුහුණු කරනු ලබයි. සුදොතුම්පිය ආරක්ෂක බලකාය ඔවුන්ගේ සාම්ප්‍රදායික නිල ඇඳුමවතිකානු රාජ්‍යයේ Governorate මන්දීරයVI වැනි පාවුලු පාප්තුමා විසින් 1970 දී පාප් රාජ්‍ය සමයේ සිට පැවතුනු වතිකානු ආරක්ෂක කණ්ඩායම් වූ පලතීනු ආරක්ෂකයින් හා වතිකානු ප්‍රභූ ආරක්ෂකයින් ව
ිසුරවා හරිනු ලැබූහ. වතිකානුව තුල ඒවායේ කාර්යයභාරය උත්සවවලට පමණක් සීමාවී තිබුණි.[45]පොලිස් සේවා සිදුකරනු ලබන්නේ වතිකානු ජෙන්දාමෙරියා සේනාංකයයි. එය සමහර විටෙක Vigilanza ලෙස එහි පැරණි කෙටි නාමයෙන් හැඳින්වනු ලැබූවද එහි සම්පූර්ණ නාමය Corpo della Gendarmeria dello Stato della Città del Vaticano වේ. වතිකානුව තුල සාමය රැකීම, නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම, ජනතාව හා රථවාහන පාලනය හා අපරාධ පරීක්ෂණය ජෙන්දාමරියා සේනාංකය හට පැවරී තිබේ.[45]වතිකානුව ඉතාලි ජනරජයෙන් වටවී තිබීම මත යුධ හමුදා ආරක්ෂාව ඉතාලිය හා එහි ආරක්ෂක අංශ සපයනු ලබයි. වතිකානුව හට හමුදා අංශ නොමැති අතර සුදොතුම්පිය ආරක්ෂක බලකායට බාරව තිබෙන්නේ පාප්තුමාගේ ආරක්ෂාව වේ.විදේශ සබඳතාමේවාත් බලන්න: ශුද්ධාසනයේ විදේශ සබඳතාවතිකානු රාජ්‍යය අන්තර්ජාතික නීතිය අනුව දේශීය තත්වයේ ලා පිළිගැනෙනු ලැබූවද, ශුද්ධාසනය විසින් තම රාජ්‍යතාන්ත්‍රික කටයුතු වලට අමතර වතිකානුව වෙනුවෙන් රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සබඳතා හා අන්තර්ජාතික ගිවිසුම් වලට එලඹීම ඉටු කරනු ලබයි. වතිකානු රාජ්‍යට තමන්ට ම අයිති තානාපති සේවාවක් නොමැත. ඉඩකඩ සීමා මත ලෝකයේ තානාපති කාර්යයාල පිහිටා නොමැති රටවල් ස
්වල්පයට වතිකානුවද අයිති වේ. ශුද්ධාසනයේ විදේශ තානාපති කාර්යයාල රෝම නගරයේ පිහිටා ඇත. දෙවන ලෝක යුධ සමයේදී ශුද්ධාසනය විසින් වතිකානුවේ පටු සීමා තුල තම තානාපති කාර්යයාල සේවකයින්ට හැකි පමණ ආරක්ෂාව සපයන ලදී. උදාහරණ ලෙස ජර්මනිය විසින් රෝමය යටත් කරගත් විට බ්‍රිත්‍යානය තානාපති කාර්යාලයට හා මිත්‍රපාක්ෂිකයින් රෝමය පාලනය කරන විට ජර්මනියේ තානාපති කාර්යයාල සේවකයින්වද දැක්විය හැක.  මෙලෙස රාජ්‍යකට වඩා පැහැදිලි අස්තිත්වයක් වන ශුද්ධාසනය විසින් ඉටු කරනු ලබන ලෝකව්‍යාප්ත පුළුල් පැතිරීමට වතිකානු රාජ්‍යයේ ප්‍රමාණය බලනොපානු ලබයි.[46]කෙසේවුවද ශුද්ධාසනය වැනි හෞමික නොවන පුද්ගලතාවකට අදාල නොවන භූගෝලමය ලෙස රාජ්‍යයකට අදාලව ක්‍රියාත්මක වන සමහර ජාත්‍යන්තර සංවිධාන වලට වතිකානු රාජ්‍ය සහභාගි වනු ලබයි.සාමාජිකයෙක් ලෙස හෝ නිරීක්ෂකයෙක් ලෙස ශුද්ධාසනය සහභාගී වන සංවිධාන වලට වඩා මෙම සංවිධාන සංඛ්‍යාව අඩු වේ.පහල දැක්වෙන සංවිධාන සතේ වතිකානු රාජ්‍යය සාමාජිකත්වය දරනු ලබයි.:[47][48]යුරෝපීය තැපැල් හා විදුලි සංදේශ සම්මන්ත්‍රන මණ්ඩලය (European Conference of Postal and Telecommunications Administrations)(CEPT)යුරෝපීය චන්ද්‍රිකා විද
ුලිසංදේශ සංවිධානය (European Telecommunications Satellite Organization) (Eutelsat IGO)ජාත්‍යන්තර ධාන්‍ය කවුන්සිලය (International Grains Council) (IGC)ජාත්‍යන්තර පාලක විද්‍යා ආයතනය (International Institute of Administrative Sciences) (IIAS)ජාත්‍යන්තර විදුලි සංදේශ සංගමය (International Telecommunication Union) (ITU)ජාත්‍යන්තර චන්ද්‍රිකා විදුලිසංදේශ සංවිධානය (International Telecommunications Satellite Organization) (ITSO)ලෝක තැපැල් සංගමය (Universal Postal Union) (UPU)එලෙසම මෙම සංවිධාන වලට සහභාගී වනු ලබයි:[47]ලෝක වෛද්‍ය සංගමය (World Medical Association)ලෝක බුද්ධිමය දේපල සංවිධානය (World Intellectual Property Organization) (WIPO)ආර්ථිකයමූලික ලිපිය: වතිකානුවේ ආර්ථිකයවතිකානු රාජ්‍යයේ අයවැයට[49] අයත් වන්නේ වතිකානු කෞතුකාගාර හා තැපැල් කාර්යයාල වන අතර එයට අරමුදල් ලැබෙන මාර්ග අතරට මුද්දර අලවිය, [[වතිකානු යූරෝ කාසි|කාසි] අලවිය, පදක්කම් හා සිහිවටන අලවිය මඟින් හා කෞතුකාගාර ඇතුලුවීමේ ගාස්තු හා ප්‍රකාශන අලවි මුදල් අයත් වේ. ගෘහස්ථ සේවකයකුගේ අදායම් හා ජීවන තත්වය රෝම නගරයේ ඒ හා සමාන සේ
වකයෙකුට සමාන වේ.[50] වෙනත් කර්මාන්ත අතරට මුද්‍රණය, මොසායික් නිර්මාණය හා කාර්යයමණ්ඩල නිල ඇඳුම් නිපදවීම ගත හැක.IOR යන (Istituto per le Opere di Religione) සංකේතනාමය දරණ ආගමේ කාර්යය පිළිබඳ ආයතනය(Institute for Works of Religion) හෙවත් වතිකානු බැංකුව යනු ලොවපුරා වානිජ්‍ය කටයුතුවල නිරතවෙන වතිකානුවේ පිහිටා ඇති බැංකුවකි. එය සතුව ලතින් භාෂාවෙන් උපදෙස් නිකුත් කරන ස්වංක්‍රීය ටෙලර් යන්ත්‍රයක් ඇත. සමහරවිට ලෝකයට ඇති එකම ලතින් භාෂාවෙන් ක්‍රියාත්මක වන ටෙලර් යන්ත්‍රය එය වීමට පුළුවන.[51]වතිකානුව කාසි නිකුත් කරනු ලබයි. 1999 ජනවාරි 1 සිට යුරෝපියානු සංගමය හා සමඟ ඇතිකර ගත් විශේෂ එකඟතාවක් (council decision 1999/98/CE) මත යූරෝ භාවිතය අරඹන ලදී. යූරෝ කාසි හා නෝට්ටු හඳුන්වා දෙන ලද්දේ 2002 ජනවාරි පළමුවැනිදා වන අතර වතිකානුව යූරෝ නෝට්ටු නිකුත් නොකරයි. ගිවිසුම මඟින් යූරෝ කාසි නිකුත් කිරීමට අවසර දී ඇත්තේ  බොහෝ අඩුප්‍රමාණයක් වන අතර පාප් පදවියේ වෙනසක් සිදුවන විට සාමාන්‍ය ප්‍රමාණයට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් නිකුත් කිරීමට අවසර ඇත.[52] එම කාසි වල දුර්ලභත්වය නිසා වතිකානු යූරෝ කාසි වලට මුදල් එකතුකරන්නන් ගෙන් අධික ඉල්ලුමක් පවතී.
[53] යූරෝ භාවිතයට ගැනීමට පෙරාතුව වතිකානු කාසි හා මුද්දර සඳහා භාවිතා කරනු ලැබුවේ ඉතාලි ලීරා වලට සමාන වතිකානු ලීරා වේ.මිනිසුන් 2,000 ක් පමණ සේවය කරන වතිකානු රාජ්‍යයේ 2007 දී මිලියන 6.7 ක අතිරික්තයක් තිබූ නමුත් 2008 දී මිලියන 15 ක හිඟයක් ඇතිවුණි.[54]2012 දී ඇමෙරිකානු රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුවේ මත්ද්‍රව්‍ය පාලන මූලෝපාය වාර්තාවේ කළු සල්ලි ජාවාරම් කිරීමට හැකියාව ඇති ජාතීන් අතරට ප්‍රථම වරට වතිකානුව එක් කරන ලද අතර එහි අයර්ලන්තය වැනි රටවල් සමඟ මධ්‍යම පරිමාණ කාණ්ඩයට අයත් විය. එම වාර්තාවේ බොහෝ අවධානම ඇති රටවල් ලෙස ගැනෙන්නේ ඇමරිකාව, ජර්මනිය, ඉතාලිය හා රුසියාව වේ.[55]ජන විකාශනයජනගහනය හා භාෂාවන්වතිකානු කෞතුකාගාරමූලික ලිපිය: වතිකානුවේ භාෂාවන්වතිකානු රාජ්‍යයේ පුරවැසියන් 826[56] දෙනාම පාහේ වතිකානු ඇතුලත ජීවත් වන හෝ ශුද්ධාසනයේ ලෝකය පුරා තම තානාපති කාර්යාල (ඉංග්‍රීසියෙන්:Apostolic Nunciature) වල තානාපති සේවයේ යෙදන අපෝස්තලික තානාපතිවරු වේ. (පාප්තුමාගේ දූතයින් ඉංග්‍රීසියෙන්:Nuncio)වතිකානු පුරවැසියන් ප්‍රධාන වශයෙන් කාණ්ඩ දෙකකට අයත් වේ: පූජකයින්, වැඩිකොටස ශුද්ධාසනයේ සේවයේ යෙදෙන අතර ඉ
තා ස්වල්පයක් රාජ්‍ය නිලධාරීන් ලෙස සේවය කරයි. අනික් කොටසනම් ස්ව්ට්සර්ලන්ත ජාතික ආරක්ෂකයින් වේ. වතිකානු ශ්‍රම බලකායේ වැඩි කොටසක් වන (2,400 පමණ වන) ගෘහස්ථ සේවකයින්ගෙන් වැඩි කොටස වතිකානුවෙන් පිටත ඉතාලි පුරවැසියන් වන අතර ස්වල්පයක් වෙනත් ජාතීන්ට අයත් වේ. එම නිසා වතිකානුවේ සැබෑ ජනගහනය කතෝලිකයන් වේ.වතිකානුව නිල වශයෙන් භාෂාවක් යොදා නොමැත. නමුත් බොහෝවිට ලතින් භාෂාව තම නිල ප්‍රකාශන සඳහා යොදා ගන්නා ශුද්ධාසනය මෙන් නොව වතිකානුව තම ව්‍යවස්ථා සම්පාදනය හා නිල සන්නිවේදනය සඳහා ඉතාලි භාෂාව යොදාගනී.[57]වතිකානු රාජ්‍ය තුල රැකියාව කරන බොහෝ දෙනා භාවිතා කරන්නේ ඉතාලි භාෂාව වේ. ස්විට්සර්ලන්ත ආරක්ෂකයින් අණ දීම සඳහා ජර්මානු භාෂාව භාවිතා කරන අතර එකිනෙකා තම පක්ෂපාතීත්වයේ දිවුරුම දීම සඳහා තම තමුන්ගේ භාෂා වන ජර්මන්, ප්‍රංශ, රොමාන්ෂ් හෝ ඉතාලි භාවිතා කරනු ලබයි. වතිකානුවේ නිල වෙබ් අඩවිය ඉතාලි, ඉංග්‍රීසි, ප්‍රංශ. ජර්මන් හා ස්පාඤ්ඤ භාෂා යොදා ගන්නා අතර ශුද්ධාසනය තම වෙබ් අඩවිය සඳහා මෙම භාෂාවලට අමතරව පෘතුග්‍රීසි, 2008 මැයි 9 සිට ලතින් හා 2009 මාර්තු 18 සිට චීන භාවිතා කරනු ලබයි.පුරවැසිභාවය2011 මාර්තු මාසයට පෙරව
ෙනත් රාජ්‍යවල පුරවැසිභාවය ලබා දීමට පාදක වන jus sanguinis (රටවැසියෙකුගෙන් උපත ලබන, අදාල රටෙන් පිට වුවද) හෝ  jus soli (රට තුල උපත ලබන), නිර්නායක මෙන් නොව වතිකානුව තුල පාදක වන්නේ jus officii මත පාදකවය. එනම් ශුද්ධාසනය තුල නිශ්චිත ප්‍රමාණයක සේවයක් කිරීම පිණිස පත්කිරීම තුලය. සාමාන්‍යයෙන් පත්වීමේ කාලය අවසාන වීමේදී පුරවැසිභාවය අහෝසි වේ. පුරවැසිභාවය බිරිඳට, දෙමාපියන්ට හා එම පුරවැසිභාවය ලැබූ තැනැත්තා හා ජීවත් වන එම පෙලපතෙන් පැවතෙන්නන්ටද හිමිවේ.[58][59]වතිකානු පුරවැසිභාවය අහිමි වන කවෙරකුට හෝ වෙනත් පුරවැසිභාවයක්ද නොමැතිනම් ඉතාලි නීතිය අනුව ස්වයංක්‍රීයව ඉතාලි පුරවැසිභාවය ලැබේ.[22]2005 දෙසැම්බර් 31 වන විට පුරවැසිභාවය ඇති පාප්තුමා හැරනුකොට මිනිසුන් 557 දෙනෙක් වතිකානු පුරවැසිභාවය දරනු ලැබූ අතර පුරවැසිභාවය නොමැති පුද්ගලයින් 246 ක් ද එහි වාසය කරනු ලැබ සිටිති.එම පුරවැසියන් 557 දෙනාගෙන් 74% පූජකවරුන් විය. ඔවුන් අතරින්:58 දෙනෙක් බොහෝ දෙනා වතිකානුවෙන් පිට රෝමයේ වසන  කාදිනල්වරු විය.293 දෙනෙක් වෙනත් රටවල ශුද්ධාසනයේ තනාපති කාර්යයාල සාමාජික පූජකවරු වූ අතර පුරවැසියන්ගෙන් භාගයකට වඩා ඉහල අගයකින් සමන්විත විය.
62 වෙනත් පූජකවරු, වැඩකරන නමුත් වතිකානුවේ ජීවත් වීම අවශ්‍යම නොවේ.සාමාජිකයින් 101 ක් වූ සුදොතුම්පිය ආරක්ෂක බලකාය මුළු සංඛ්‍යාවෙන් 18% ක් වූ අතර වතිකානු පුරවැසිබව ලැබූ ගෘහස්ථ සේවකයින් සිටියේ 43 ක් පමණි.[60]2011 පෙබරවාරි මාසයට පසු2011 පෙබරවාරි 22 වැනිදා XVI බෙනඩික්ට් පාප්තුමා විසින් වතිකානුවේ "පුරවැසිභාවය, පදිංචිය හා ඇතුළුවීම පිළිබඳ නව නීතියක්" ගෙන එන ලද අතර එය මාර්ති 01 වැනිදා සිට බලපැවැත්වේ. එය 1929 දී ඇතිකරගත් "පුරවැසිභාවය හා පදිංචිය පිළිබඳ නීතිය" වෙනුවට බලපැවෙන්වෙන ලදී.[61] පැරණි නීතියේ ඡේද 33 තිබූ අතර නව නීතියේ ඇත්තේ ඡේද 16 ක් පමණි. [62] නව නීතිය අනුව වතිකානු පුරවැසිභාවය කාණ්ඩ සතරකට බෙදා පවතී. (1) පාප්තුමා, (2) වතිකානුවේ වාසය කරන කදිනල් වරු, (3) [[ශුද්ධාසනය|ශුද්ධාසනයේ තානාපති අංශයේ සජීවි සමාජිකයින් හා (4) වතිකානු කාර්යයාල හා සේවා වල වෙනත් අධ්‍යක්ෂක වරුන් වේ.[62] එසේම නව නීතිය විසින් නිල වතිකානු "පදිංචිකරුවන්" ලෙස නව කාණ්ඩයක් නිර්මාණය කරන ලදී. එනම් පුරවැසියන් නොවන වතිකානුවේ වාසය කරන පුදගලයින් වේ.[62] 2011 මාර්තු 01 වනදා වන විට වතිකානු පුරවැසියන් 572 ක් සිටි අතර ඉන් වතිකානුව තුල ජී
වත් වන්නේ 220 ක් පමණි.[62] ඉතිරි පුරවැසියන් 352 දෙනා අපෝස්තලික තානාපතිවරු හා තානාපති කාර්යමණ්ඩලය වේ.[62] ඒ අනුව වතිකානුව තුල වාසය කරන පුද්ගලයින් 800 වඩා වැඩි සංඛ්‍යාව අතරින් පුරවැසියන් සිටින්නේ 220 ක් පමණි.[62]ශා.පීතර බැසිලිකාවේ ශිඛරයේ සිට අංශක 360 දර්ශණය. ශා. පීතර චතුරශ්‍රය (මැද), වතිකානුවේ බොහෝ ප්‍රදේශයක් සමඟ රෝම නගරය . දර්ශණය වේ.සංස්කෘතියමයිකල් ආන්ජලෝගේ පියෙටා (Pietà) මූර්තිය වතිකානු චිත්‍රකලාවේ එක් ප්‍රසිද්ධ අංගයකි.මූලික ලිපිය: වතිකානුවේ සංස්කෘතියවතිකානුව ලොව ප්‍රසිද්ධම චිත්‍ර සඳහා නිවහනක් වී ඇත. පුනරුද සමයේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පයේ කීර්තිමත් නාමයක් දරණ ශා. පීතර බැසිලිකාව නිර්මාණය කිරීමට දායක වී ඇති වාස්තු විද්‍යාඥයින් අතරට බ්‍රාමන්තේ, මයිකල් ආන්ජලෝ, ජාකොමෝ දෙල්ලා පෝර්තා, කාර්ලො මදේර්නෝ හා බෙර්නීනි සඳහන් කල හැක. සිස්ටීන් ආසන දෙව්මැදුර එහි frescos නිසා ප්‍රසිද්ධ වී ඇත. ඒ සඳහා පෙරුජීනෝ, දොමේනිකෝ ගිර්ලන්දායියෝ හා සාන්ද්‍රෝ බොත්තිචෙල්ලි යන නිර්මාණ ශිල්පීන් මෙන්ම සිස්ටීන් ආසන දෙව්මැදුරු සීලීම හා අවසන් විනිශ්චය නිර්මාණය කර ඇත්තේ මයිකල් ආන්ජලෝ විසිනි. වතිකානු අභ්‍යන්තරය සැරසූ නි
ර්මාණ ශිල්පීන් අතරට රෆායෙල් හා ෆ්‍රා ඇන්ජලිකෝ දැක්විය හැකිය.  වතිකානු පුස්තකාලය හා වතිකානු කෞතුකාගාර එකතුව විශාල ඓතිහාසික, විද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික වැදගත්කමක් ගනු ලබයි. 1984 දී යුනෙස්කෝව විසින් වතිකානුව ලෝක සංස්කෘතික උරුමයක් ලෙස නම්කරනු ලැබූ අතර එය සම්පූර්ණ රාජ්‍යයක් එසේ නම්කරනු ලැබූ එකම අවස්ථාව වේ.[63] තවද 1954 දී සම්මත කර ගැණුනු යුධ අවස්ථාවකදී සංස්කෘතික දේපල ආරක්ෂාව පිළිබඳ හේග් සම්මුතියට අනුව "විශේෂ ආරක්ෂාව යටතේ තිබෙන සංස්කෘතික දේපල පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර ලේඛනයේ," "ස්මාරක අඩංගු මධ්‍යස්ථානයක්" ලෙස යුනෙස්කෝව ලේඛනගත කොට ඇති එකම ස්ථානය වන්නේද වතිකානුවයි.[63]යටිතල පහසුකම් පද්ධතියවතිකානු දුම්රිය ස්ථානයවතිකානු තැපැල් සේවයේ මුද්දර විකුණුම් යන්ත්‍රය.ප්‍රවාහනයමූලික ලිපිය: වතිකානුව තුල ප්‍රවාහනයවතිකානුවේ භූමි ප්‍රමාණය අනුව ගත්විට සෑහෙන දියුණු ප්‍රවාහන පද්ධතියක් පවතී.(ඇවිදීමේ මාර්ග හා ගොඩනැඟිලි බොහෝ අඩංගු වේ.) දිග කි.මී. 1.05 හා පළල කි.මී. 0.85 [64] ලෙස පවතින රටක් ලෙස සැලකීමේදී එය සතුව ගුවන්තොටපලවල් හෝ අධිවේගී මාර්ග නොමැති කුඩා ප්‍රවාහන පද්ධතියක් පවතී. එය සතුව හෙලිකොප්ටර්
නැවතුම් තොටුපලක් හා රෝම ශා. පීතර දුම්රිය ස්ථානය හරහා ඉතාලි දුම්රිය පද්ධතිය හා සම්බන්ධවන මීටර් 852 ක් දිග සම්මත ප්‍රමාණයේ දුම්රිය මඟක් පවතී. ඉන් වතිකානු රාජ්‍ය තුල වැටී ඇති දුම්රිය මගේ සම්පුර්ණ දිග මීටර් 300ක් වේ. [65]XXIII වැනි ජුවාම් පාප්තුමා මෙම දුම්රිය මඟ මුලින්ම භාවිතා කල පාප්තුමා වන අතර II ජුවාම් පාවුලු පාප්තුමා ද මෙය භාවිතාකරන ලදී. එසේවුවද භාවිතය ඉතා කලාතුරකින් විය. දුම්රිය මගේ ප්‍රධාන භාවිතය භාණ්ඩ ප්‍රවාහනය වේ.[65] වතිකානුව තුල ගුවන්තොටුපලක් නොමැති හේතුවෙන් (කලින් සඳහන් කල හෙලිකොප්ටර් නැවතුම් තොටුපල හැරුනුකොට වතිකානුව ලොව පවතින ස්වල්පයක් වූ ගුවන්තොටුපලක් නොමැති රටවල් වලින් එකක් වේ.) එය රෝමයේ තිබෙන ගුවන්තොටුපල වල සේවය ලබාගනී. නම්වශයෙන් ගත්කල ලියනාඩෝ ඩාවින්චි-ෆියුමිචීනෝ ගුවන්තොටුපොල හා මද වශයෙන් රෝම චිම්පියානෝ ගුවන්තොටුපල පාප්තුමාගේ අන්තර්ජාතික බැහැදැකීම් සඳහා පිටත් වීමේ පර්යන්ත ලෙස ක්‍රියා කරනු ලබයි.[65]සන්නිවේදනයවතිකානුව තුල ස්වාධීන නවීන දුරකථන පද්ධතියක්,[66] වතිකානු ෆාමසියක් හා තැපැල් ස්ථානයකින් සමන්විත වේ. තැපැල් පද්ධතිය පිහිටුවන ලද්දේ 1929 පෙබරවාරි 11 වැනිදා වන
අතර දින දෙකකින් පසු ක්‍රියාකාරී විය. අගෝස්තු පලමු වැනිදා වතිකානු මුද්දර හා කාසි කාර්යාලය යටතේ තමුන්ගේම මුද්දර නිකුත් කිරීම ඇරඹිනි. [67] එහි තැපැල් සේවය විටෙක "ලොව හොඳම" සේවය [68] ලෙස ඇගයීමට පාත්‍රව ඇති අතර රෝමයේ තැපැල් සේවයට වඩා ඉක්මනින් ලැබිය යුත්තාට ලැබෙන බව සඳහන්ව ඇත.[68]වතිකානුව තම අන්තර්ජාල ඩොමේනයක් (TLD)ද භාවිතා කරනු ලබන අතර එය .va වේ. වතිකානුව තුල පුළුල්පරාස අන්තර්ජාල සේවා ද ලබා දී ඇත. වතිකානුව හට ගුවන්විදුලි ITU prefix, HV ලබා දී ඇති අතර මෙය බොහෝ විට ආධුනික ගුවන්විදුලි ක්‍රියාකරුවන් විසින් භාවිතා කරනු ලබයි.ගුග්ලියෙල්මෝ මාකෝනි විසින්ම සංවිධානය කල වතිකානු ගුවන්විදුලිය තුලින් කෙටි තරංග, මධ්‍යම තරංග, FM තරංග විකාශනයන් මෙන්ම අන්තර්ජාලය තුලින්ද විකාශ කටයුතු සිදුකරනු ලබයි.[69] එහි ප්‍රධාන සම්ප්‍රේෂණ ඇන්ටෙනාව ඉතාලි භූමිය තුල පිහිටා ඇත. රූපවාහිනී සේවා වෙනත් අස්තිත්වයක් වන වතිකානු රූපවාහිනී මධ්‍යස්ථානය මඟින් සපයනු ලබයි.[70]L'Osservatore Romano යනු ශුද්ධාසනයේ බහු භාෂා අර්ධ-නිල පුවත්පත වේ. එය නිල තොරතුරු මත රෝමානු කතෝලික ගිහි අධ්‍යක්ෂකයෙක් යටතේ පෞද්ගලික සංස්ථාවකින් ප්‍රකාශනය කරනු ලබන්නක
ි. කෙසේ වුවද නිල ලේඛන ශුද්ධාසනයේ නිල ගැසට් පත්‍රය වන Acta Apostolicae Sedis හී පලවන අතර වතිකානු රාජ්‍ය ලේඛන සඳහා උපග්‍රන්ථයක් එහි අඩංගුවේ.වතිකානු ගුවන් විදුලිය, වතිකානු රූපවාහිනී මධ්‍යස්ථානය සහ L'Osservatore Romano යනු ශුද්ධාසනයේ අංගයන් මිස වතිකානු අංගයින් නොවේ. Annuario Pontificio හී ඒවා ශුද්ධාසනයේ විදෙස් තානාපති සේවා හා තානාපති කණ්ඩායම වලට ඉහලින් ශුද්ධාසනයට බැඳී ඇති ආයතන" යටතේ දක්වා ඇත. මෙම කොටස් වලට පසු වතිකානු රාජ්‍යයේ කොටස් දක්වා ඇත.අපරාධමූලික ලිපිය: වතිකානුව තුල අපරාධශුද්ධාසනය හා ඉතාලිය අතර 1929 දි අත්සන් කල ලැටරන් ගිවිසුමේ 22 දරණ ඡේදයට අනුව ශුද්ධාසනයේ ඉල්ලීම මත වතිකානුවේ වියදමට යටත්ව ඉතාලි රජය විසින් අපරාධ සැකකරුවන්ව සිරභාරයේ තැබීම හා නඩු පවත්වාගෙන යෑම ඉටුකරනු ලබයි.[22] ඉතාලි නීතිය අනුව 1929 දී මරණ දඬුවම පැමිණවීමට නීති සම්පාදනය කෙරෙනු ලැබුවත් එය වතිකානුව එම දඬුවම කිසිදාක පණවා නොමැති අතර 1969 දී එය අහෝසි කර ඇත.වැඩිදුර තොරතුරුවතිකානුවේ සීමා මායිම්වතිකානුව සම්බන්ධ ලිපි ලැයිස්තුවශුද්ධාසනයේ තානාපති කාර්යයාල ලයිස්තුවසුදොතුම්පිය නාමාවලිය]වතිකානු ස
ංගීතයPassetto di BorgoThe Vatican Today News Portalමූලාශ්‍රග්‍රන්ථ නාමාවලියMorley, John. 1980. Vatican diplomacy and the Jews during the Holocaust, 1939–1943. New York : KTAV Pub. House. ISBN 0-87068-701-8Nichols, Fiona (1 August 2006). Rome and the Vatican. New Holland publishers. pp. 85–. ISBN 9781845375003. සම්ප්‍රවේශය 4 March 2010.[permanent dead link]Chadwick, Owen. 1988. Britain and the Vatican During the Second World War. Cambridge University PressKent, Peter (2002). The Lonely Cold War of Pope Pius XII: The Roman Catholic Church and the Division of Europe, 1943–1950. Ithaca: McGill-Queen's University Press. ISBN 0-7735-2326-X.Ricci, Corrado. Vatican: Its History Its Treasures Contributor Ernesto Begni. 2003 Published by Kessinger Publishing, ISBN 0-7661-3941-7, ISBN 978-0-7661-3941-1පසු සටහන්↑ සංචාරකයින් හා නරඹන්නන් හට වතිකානුව ඇතුලත අවසරයකින් තොරව රිය පැදවිය නොහැක. සාමාන්‍යයෙන් අවසර දෙනු ලබන්නේ වතිකානුව තුල තිබෙන සමහර කාර්යයාල වල කට
යුතු ඇති අය සඳහා පමණි.සටහන්↑ Vatican City State homepage↑ Treaty between the Holy See and Italy, article 26.↑ Vatican City is a city-state↑ 1929 ජූනි 2 නිකුත් වූ Legge sulle fonti del diritto හි දෙවන ඡේදයට අනුව  of 7 June 1929, Acta Apostolicae Sedis ට අයත් Supplemento per le leggi e disposizioni dello Stato della Città del Vaticano හී සියළු නිති හා රෙගුලාසි ඉතාලි භාෂාවෙන් පලවිය යුතුවේ. එම ඌනපූර්ණයේ පලවූ පළමු කොටස් හත මෙහි දී ඇත. භාෂාව ලෙස ඉතාලි යොදා ගනු ලැබුවද ශුද්ධාසනය, ස්විට්සර්ලන්ත ජාතික සුදොතුම් පිය ආරක්ෂක බලකාය, සහ සුදොතුම්පිය විද්‍යා ඇකඩමිය වැනි වතිකානු රාජ්‍යය තුල පිහිටා ඇති ආයතන විවිධ භාෂා භාවිතා කරනු ලබයි. ශුද්ධාසනයේ ලතින් නිල භාෂාව ලෙස හා ප්‍රංශ භාෂාව මෙන්ම එහි [[ශුද්ධාසනයේ රාජ්‍ය ලේකම්|රාජ්‍ය ලේකම්] විසින් ඉංග්‍රීසි, ජර්මන්, ඉතාලි, පෝලන්ත, පෘතුග්‍රීසි හා ස්පාඤ්ඤ භාෂාව භාවිතා කරනු ලබයි. ස්විට්සර්ලන්ත ආරක්ෂක හමුදාව තම පෙළපාලි හී අණදීම සඳහා ජර්මානු භාෂාව හා තම නිල උත්සව සඳහා ප්‍රංශ හා ඉතාලි භාෂා යොදා ගනී. ශුද්ධාසනයේ අර්ධ-නිල පුවත්වත වන L'Osservatore Roma
no විසින් ඉංග්‍රීසි, ප්‍රංශ, ජර්මානු, ඉතාලි, මලයාල, පෝලන්ත, පෘතුග්‍රීසි හා ස්පාඤ්ඤ භාවිත කරනු ලබයි. වතිකානු ගුවන්විදුලිය ඇල්බේනියානු, අමරික්, අරාබි, ආමේනියානු, බෙලරුසියානු, බල්ගේරියානු, චීන, ක්‍රොයේෂියානු, චෙක්, එස්පෙරාන්තෝ, ඉංග්‍රීසි, පිලීපීන, ප්‍රංශ, ජර්මානු, හින්දි, හන්ගේරියානු, ඉතාලි, ලැට්වියානු, ලිතුවේනියානු, මලයාල, පෝලන්ත, පෘතුග්‍රීසි, රුමේනියානු, රුසියානු, ස්ලෝවැකියානු, ස්ලෝවියානු, සෝමාලි, ස්පාඤ්ඤ, ස්වාහිලී, දෙමළ, ටික්‍රිග්නා, යුක්‍රේනියානු හා වියට්නාම ඇතුලු භාෂා 40 ක් භාවිතා කරයි. ↑ http://www.vatican.va/holy_father/paul_vi/apost_constitutions/documents/hf_p-vi_apc_19670815_regimini-ecclesiae-universae_it.html↑ 6.0 6.1 6.2 6.3 "Holy See (Vatican City)". CIA—The World Factbook. සම්ප්‍රවේශය 9 July 2011.↑ 7.0 7.1 "catholic-pages.com". catholic-pages.com. සම්ප්‍රවේශය 9 July 2011.↑ "Internet portal of Vatican City State". Vatican City State. සම්ප්‍රවේශය 9 July 2011.↑ International Encyclopedia of Human Geography p.226↑ [1] සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2020-12-23 at the Wayback Mach
ine, The World Factbook, CIA. Retrieved 25 January 2012.↑ Since 1 January 2002. www.vatican.va Holy See Press office – General Information. Retrieved 23 October 2009.↑ Before 2002, the Vatican lira (on par with the Italian lira)↑ ITU-T assigned code 379 to Vatican City. However, Vatican City is included in the Italian telephone numbering plan and uses the Italian country code 39, followed by 06 (for Rome) and 698.↑ www.vatican.va Holy See Press office — General Information. Retrieved 23 October 2009.↑ "Homepage of Vatican City State". Vaticanstate.va. සම්ප්‍රවේශය 15 October 2010.↑ "Stato della Città del Vaticano" යනු ඉතාලිය හා ශුද්ධාසනය අතර වතිකානුව පිහිට වූ [[ව්‍යවස්ථාව|ගිවිසුමේ] භාවිතා කල නාමය වේ. 26 වන ජේදය.↑ "Vatican City State". Vatican City Government. සම්ප්‍රවේශය 28 November 2007.↑ 18.0 18.1 Preamble of the Lateran Treaty↑ "Living and working abroad - Holy See". UK Foreign and Commonwealth Office. 2010-04-29 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.↑ "The Vatic
an to go carbon neutral". United Press International. 13 July 2007. සම්ප්‍රවේශය 12 September 2009.↑ "Vatican (search)". Online Dictionary. සම්ප්‍රවේශය 28 November 2007.↑ 22.0 22.1 22.2 22.3 ශුද්ධාසනය හා ඉතාලිය අතර ගිවිසුමPDF↑ 23.0 23.1  1929 ලැටර්න් ගිවිසුමට අනුව විදේශ හී පිහිටි දේශභූමි අධිකරණ බලය උපුටාගැනීම්:ජේදය 13ප්‍රධාන බැසිලිකා වන ශා ජෝන් ලැටරන් බැසිලිකාව, Sta. Maria Maggiore බැසිලිකාව හා ශා. පාවුලු බැසිලිකාව හා ඒවාට අයත් ගොඩනැඟිලි වල සම්පූර්ණ හිමිකාරීත්වය ශුද්ධාසනය සතු බව ඉතාලිය පිළිගනු ලබයි.ශා. පාවුලු බැසිලිකාව හා එහි තාපසාරාමයේ ස්වාධීන කළමණාකරණය හා පාලනය ශුද්ධාසනය වෙත පවරණ අතර එය වෙත අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශයේ අයවැය මඟින් අවුරුදු පතා වෙන්කරනු ලැබූ මුදල්ද ගෙවනු ලැබේඑලෙසම ත්‍රස්තේවරේ හී පිහිටි Sta. Maria මන්දීරයේ හා යාබද S. Callisto මන්දීරයේ පරම භාරකරු ශුද්ධාසනය ලෙස පිළිගනු ලබයි.ජේදය 14දැනටම ශුද්ධාසනය සන්තකයේ තිබෙන කස්තෙල් ගන්දොල්ෆෝ හී සුදොතුම්පිය මන්දීරය හා එහි උරුමයේ, අනුබැඳි දේපලවල හා එයට යටත් ප්‍රදේශ හී සම්පූර්ණ අයිතිය ඉතාලිය පිළිගන්නා අතර මෙම ගිවිසුම බලපැවැත්වූ දා සි
ට සය මසක් ඇතුලත කස්තෙල් ගන්දොල්ෆෝ හි තිබෙන Villa Barberini හා එහි උරුමයේ, අනුබැඳි දේපලවල හා එයට අයත් ප්‍රදේශ හී සම්පූර්ණ අයිතිය පැවරීමට පොරොන්දු වේ.ජනිකුලම් කඳුවැටියේ උතුරු කොනේ පිහිටා තිබෙන සුභාරංචිය පැතිරවීමේ සමූහය හා අනෙකුත් පැවිදි ආයතන තිබෙන භූමිය, ශුද්ධාසනය වෙත හෝ එමඟින් පත්කරනු ලබන මණ්ඩලයක් වෙත ලබා දීමට වතිකානුවට ඈදා ගැනීම සඳහා රජයට හෝ තෙවන පාර්ශවයකට අයත් භූමිය පවරාදීමට රජය භාරගනු ලබයි. එකී සමූහයට හා එම ආයතන වලට අයත් භූමිය හා එම පවරනු ලබන භූමිය ඒකාබද්ධ සිතියමක දැක්විය යුතුයි.අවසාන වශයෙන් වර්තමාන ගිවිසුම බලපැවැත්වන දිනයේ සිට එක් අවුරුද්දක් ඇතුලත අපෝස්තුළු වරු දොළොස් දෙනාහට කැපකල බැසිලිකාවට, San Andrea della Valle පල්ලිවලට හා S. Carlo ai Catinari හට අයත් කන්‍යාරාම ගොඩනැඟිලි හා සියළුම නිවාස හා එයට අයත් ප්‍රදේශ වල සම්පූර්ණ හා ස්වාධීන දේපල, පදිංචිකරුවන් නොමැතිව ඉතාලිය විසින් ශුද්ධාසනය වෙත පැවරිය යුතු වේ.ඡේදය 1513 වැනි ඡේදයේ සඳහන් දේපල හා 14 වැනි ජේදයේ වැකි (1) හා (2) ට සඳහන් දේපල මෙන්ම ශුද්ධාසනය වෙනත් කාර්යයාල හා දෙපාර්තමේන්තු පිහිටුවීමට බලාපොරොත්තු වන Dataria මන්දීරය, Cancelleria
මන්දීරය, ස්පාඤ්ඤ චතුරශ්‍රයේ තිබෙන  සුභාරංචිය පැතිරවීමේ සමූහයට අයත් මන්දීරය, S. Offizio මන්දීරය හා එහි නිවෙස්ද Piazza Scossacavalli හී තිබෙන Convertendi (වර්තමානයේ නැගෙනහිර ක්‍රිස්තියානි පල්ලිය), Vicariato හා අනෙකුත් සියළුම මන්දීරද, ඒවා ඉතාලි භූමිය තුල තිබෙනවා වුවද විදේශ රටවල තිබෙන රාජ්‍යත්‍රාන්තික කාර්යාල වෙත අන්තර්ජාතික නීතිය අනුව ලැබෙන මුක්තිය ලැබිය යුතුය. ඊට සමාන මුක්තියක් වෙනත් ඕනෑම පල්ලියක් වෙත (ඒවා රෝමයෙන් පිටත පිහිටා ඇති වුවද) ඒවා තුල ජනයා සහභාගී නොවන Supreme Pontiff ආගමික උත්සව සැමරෙනු ලබන කාලයේ දී ලැබිය යුතුය.ජේදය 16Saint Apollinaris Building (Palazzo sant'Apollinare)ඉහත කී ඡේද තුනේ සඳහන් දේපල මෙන්ම, පහත සඳහන් සුදොතුම් පිය ආයතන වල මූලස්ථාන ලෙස පාවිච්චියට ගැනෙන ග්‍රෙගෝරියානු විශ්වවිද්‍යාලය, බයිබලය හා සම්බන්ධ, පෙරදිග, හා පුරාවිද්‍යාත්මක ආයතන, රුසියානු සෙමනේරිය, ලොම්බාර්ඩ් විද්‍යාලය, ශා. අපොලිනේරියස් හා ශා. පාවුළු හා ශා. ජුවාම් හට කැපවූ තාපස පන්තියේ මන්දිර දෙක යන ආයතන කලින් ශුද්ධාසනය සමඟ ඇතිකර ගත් එකඟතා වලට ගරුකරමින් ගාස්තු වලට හෝ මහජන උපයුක්තතාවට ලක් නොවිය යුතුය. එසේම සාමාන්‍
ය හෝ අසාමාන්‍ය හා රජයට හෝ අනෙකුත් ආයතනයක හෝ ගෙවිය යුතු කවරාකාර දායකත්වයකින් හෝ බදුවලින් නිදහස් විය යුතුය.ඉහල සඳහන් කල හෝ ඉහත ජේද තුනේ සඳහන් ගොඩනැඟිලි යැයි සැලකිය හැකි ගොඩනැඟිලි හී රෝමානු කතෝලික පල්ලියේ උසස් කලාත්මක සංස්කෘතියට මුළුමනින්ම අදාල යැයි විශ්වාසය තැබිය හැකි ක්‍රියා සඳහා ඉතාලි රජයේ, පළාත්, හෝ නගර සභා අනුමැතියක් ලබාගැනීමකින් තොරව කටයුතු කිරීමට ශුද්ධාසනයට අවසර ඇත.↑ "Map of Vatican City". www.saintpetersbasilica.org. සම්ප්‍රවේශය 11 October 2009.↑ "Al Pellegrino Cattolico: The Vatican Gardens". 2008 Al Pellegrino Cattolico s.r.l. Via di Porta Angelica 81\83 (S.Pietro) I- 00193 Roma, Italy. සම්ප්‍රවේශය 21 November 2008.↑ 26.0 26.1 "Official Vatican City State Website: A Visit to the Vatican Gardens". 2007–08 Uffici di Presidenza S.C.V. සම්ප්‍රවේශය 21 November 2008.↑ Lanciani, Rodolfo (1892). Pagan and Christian Rome Houghton, Mifflin.↑ Tacitus, The Histories, II, 93, translation by Clifford H. Moore (The Loeb Classical Library, first printed 1925)↑ Columbia Encyclopedia