LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
ර් ආ යූ! (1969–1978)චිත්‍රපට හා රූපවාහිනීචිත්‍රපටස්කූබි-ඩූ (2002)ස්කූබි-ඩූ2: මොන්ස්ටර්ස් අන්ලීෂ්ඩ් (2004)ස්කූබි-ඩූ! ද මිස්ට්‍රි බිගින්ස් (2009)ස්කූබි-ඩූ! කර්ස් ඔෆ් ද ලේක් මොන්ස්ටර් (2010)සජීවිතරන කතා මාලාස්කූබි-ඩූ, වෙයාර් ආ යූ! (1969–1978)ද නිව් ස්කූබි-ඩූ මූවීස් (1972–1973)ද ස්කූබි-ඩූ ෂෝ (1976–1978)ද ස්කූබි-ඩූ/ඩයිනමෝට් අවර් (1976)ස්කූබීස් ඕල්-ස්ටාර් ලාෆ්-අ-ලිම්පික්ස් (1977)ස්කූබීස් ඕල් ස්ටාර්ස් (1978)ස්කූබි-ඩූ ඇන්ඩ් ස්ක්‍රැපී-ඩූ (1979–1980)ද ස්කූබි-ඩූ ඇන්ඩ් ස්ක්‍රැපී-ඩූ (1980–1982)ද රිචී ර්ච්/ස්කූබි-ඩූ ෂෝ (1980–1981)ද ස්කූබි ඇන්ඩ් ස්ක්‍රැපී-ඩූ/පපී අවර් (1982)දි ඕල්-නිව් ස්කූබි ඇන්ඩ් ස්ක්‍රැපී-ඩූ ෂෝ/ද නිව් ස්කූබි-ඩූ මිස්ට්‍රීස් (1983–1984)ද 13 ගෝස්ට්ස් ඔෆ් ස්කූබි-ඩූ (1985–1986)අ පප් නේම්ඩ් ස්කූබි-ඩූ (1988–1991)වට්ස් නිව්, ස්කූබි-ඩූ? (2002–2005)ෂැගී ඇන්ඩ් ස්කූබි-ඩූ ගෙට් අ ක්ලූ! (2006–2008)ස්කූබි-ඩූ! මිස්ට්‍රි ඉන්කෝපරේටඩ් (2010–2013)ස්කූබි-ඩූ යනු, 1969 සිට වර්තමානය දක්වා නිපැයුනු, සජීවිකරණ රූපවාහිනී කතාමාලා කිහිපයකින් සමන්විත,  ඇමරිකානු සජීවිකරණ කාටූන් පෞරාධිකාරියක
ි. ස්කූබි-ඩූ, වෙයාර් ආ යූ! නමැති මුල් කතාමාලාව, හන්නා-බාර්බරා නිෂ්පාදන වෙනුවෙන් 1969දී නිමැවුනේ,  ජෝ රූබි සහ කෙන් ස්පියර්ස් යන රචකයන් විසිනි. අධිස්වභාවික ජීවින් සම්බන්ධිත බැව් පෙනෙන අභිරහස් සිදුවීම්, විගඩම් හා වැරදි උපාය මාලාවන් සංකලනයක් ඔස්සේ විසඳන, ගැටවර/ගැටවරියන් සතර දෙනා —ෆ්‍රෙඩ් ජෝන්ස්, ‍ඩැෆ්නි බ්ලේක්, වෙල්මා ඩින්ක්ලි සහ නෝර්විල් "ෂැගී" රොජර්ස්—සහ ස්කූබි-ඩූ නම්, ඔවුන්ගේ කතා කල හැකි දුඹුරු ග්‍රේට් ඩේන් [1]බල්ලා, මෙම  සෙනසුරාදා උදයේ කාටූන් මාලාවෙහි විෂය මාතෘකා වෙති.[2]මුල් කතාමාලාවේ සාර්ථකත්වය හා සමගම, හන්නා-බාර්බරා සහ එහි අනුප්‍රාප්තික වෝනර් බ්‍රදර්ස් ඇනිමේෂන් විසින්, බොහෝ අනුබැඳුම් සහ පෝතක-වැඩසටහන්මය සජීවිකරණ කතා මාලා මෙන්ම, රූපවාහිනී විශේෂ වැඩ සටහන් හා ටෙලිචිත්‍රපට,  සදෘශ්‍ය-වෙත-සෘජුව චිත්‍රපට මාලාවක් සහ, වෝනර් බ්‍රදර්ස්–නිෂ්පාදිත නාට්‍යමය වෘත්තාන්ත චිත්‍රපට දෙකක්ද අඩංගු ආශ්‍රිත කටයුතු කිහිපයක්ද, නිෂ්පාදනය කෙරිණි. ස්කූබි ඩූ ගැන කෙටියෙන්ස්කූබි ඩූ සහ අපූරු යහළුවන් කණ්ඩායම හොල්මන් අවතාර සම්බන්ධයෙන් අභිරහස් විසදීමට සමත් වෙයි. හැම කතාවක්ම අවසානයෙ හොල්මන් අවතාර හෝ අද්භූත
බලවේගයන් නොමැති බවත් පෙන්වා දෙමින් සිදුවන අත්භූත දේවල් පසුපස ඇති පැහැදිලි හේතු නරඹන්නන්ට ඉදිරිපත් කරන්නේ රහස් පරීක්ෂක කතා මාලාවක් ලෙසිනි. කතා කරන්නත් පුලුවන් දුඹුරු පාට, ස්කූබි විස්කෝතු ලැබෙනවානම් ඕනම දේකට ඔට්ටු වෙන්න ලෑස්ති කෙනෙකි. ස්කූබු ඩූ බල්ලා සහ යහළුවන් ගැන නොදන්නා කෙනෙක් දැන් නොමැත. ලොකු කුඩා කොයි කවුරුත් වයස් සීමාවකින් තොරව ස්කූබු ඩූ කාටූන් නැරඹීමෙන් සතුටු වෙති.ඇමරිකානු නිෂ්පාදිත දීර්ඝතම කාටුන් කතා පෙළ වන්නේ ද ස්කූබි ඩූ කාටුන් කතා පෙළයි. 1969 වසරේ සැප්තැම්බර් මස 13 වැනිදා මුලින්ම විකාශය වූ ස්කූබි ඩූ ගේ වික්‍රමයන් අද දක්වාද කාලයෙන් කාලයට වෙනස් කරමින් නැවත නිර්මාණය වේ.ස්කූබි ඩූ බල්ලා හදපු හැටිස්කූබි ඩූ නිර්මාණය කර ඇත්තේ ජැක් හනා හා ජෝසප් බාබරාගේ සුප්‍රකට කාටූන් නිෂ්පාදක සමාගමයි. රූබි සහ කෙන් ස්පියර් එහි කතා නිර්මාණය කරන ලදී. එහි කාටූන් චිත්‍ර ඇදීම පැවරුනේ ජපානයේ සිට ඇමරිකාවට ගිය ඊවෝ ටකමෝටෝ වෙතයි. මේ කතාවේ එන ස්කූබි නිර්මාණය කිරීම පිළිබදව රූබි සහ කෙන් දින ගණනක් කල්පනා කර ඇත. අවසානයේ විශාල වර්ගයක බල්ලෙක් කථාවට සුදුසු යැයි තීරණය කර ඇත. ඉන් පසුව එම බල්ලා නිර්මාණය කිරීම ඊ
වෝට භාර කර ඇත. ඊවෝ අවසානයේදී මීට "ෂිප්ඩෝග්" වර්ගයේ බල්ලෙක් සුදුසු ඇයි තීරණය කරන ලදී.නමුත් පසුව ඔහු තම තීරණය වෙනස් කොට මීට "ග්‍රේන්ඩේන්" වර්ගයේ බල්ලෙකු යොදා ගැනීමට තීරණය කරන ලදී.ඉන් පසුව ඔහු "ග්‍රේන්ඩේන්" බල්ලෙකුව නිරීක්ෂණය කොට ඒ ආධාරයෙන් අමුතුම වර්ගයේ බල්ලෙකු නිර්මාණය කලේය. ඒ අද ලොව සුප්‍රකට වූ ස්කූබි ඩූ චරිතයයි.ආශ්‍රිතසටහන්↑ උපුටාදැක්වීම් දෝෂය: අනීතික <ref> ටැගය;STUEP1 නමැති ආශ්‍රේයන් සඳහා කිසිදු පෙළක් සපයා නොතිබුණි↑ CD ලයිනර් නෝට්ස්: සැටර්ඩේ මෝර්නිංස්: කාටූන්ස් ග්‍රේටස්ට් හිට්ස්, 1995 MCA රෙකෝඩ්ස්භාවිතායට ගැනෙන රූපලාවන්‍ය උපාංගවිලවුන් යනු මිනිස් සිරුරේ පෙනුම හෝ සුවඳ හෝ උද්දීපනය හෝ ඉස්මතු කිරීමට භාවිතා වන සාත්තු ද්‍රව්‍යයන් වෙති.. සම ආරක්ෂා කරන ක්‍රීම් වර්ග, දේහ ආලේපන, පුයර, සුවද විලවුන්, තොල් ආලේපන, නියපොතු ඔප්නැන්වුම් කාරක, මුහුණ හා ඇස් හැඩ ගැන්වුම් කාරක, ස්ථිර කෙහෙරැලි, වර්ණ ගැන්වු සිවි කාච, වර්ණ ගැන්වූ කොණ්ඩය, කොණ්ඩා ඉසුම් හෝ ජෙල්, දහඩිය වළක්වන ද්‍රව්‍ය, බිළිදු නිෂ්පාදන නෑමට භාවිතා කරන තෙල්, නෑමට භාවිතා කරන බුබුලු, නෑමට භාවිතා කරන ලවණ, බටර් හා තවත් නිෂ්පාද
න රැසක් මීට අයත් වෙයි.මේවායේ භාවිතය පුළුල්ව පැතිරි ඇති අතර බටහිර රටවල්වල කාන්තාවන් අතර වැඩි වශයෙන් දක්නට ලැබෙයි. රූපලාවන්‍යයේ උපකුලකයක් ලෙස හැඩ ගැන්වුම්කාරක හැදින්විය හැකියි. ඒවා භාවිතා කරන්නන්ගේ පෙනුම වෙනස් කිරීමට (වර්ණ ගැන්වු නිෂ්පාදන) භාවිතා වේ. බොහෝ නිෂ්පාදන අලංකාර රූපලාවන්‍ය හා ආරක්ෂිත රූපලාවන්‍ය අතරට ගැනේ.20 වැනි ශත වර්ෂයේ මුල් භාගයේ ආරම්භ වු බහු ජාතික සමාගම් කුඩා සංඛ්‍යාවක් අදද රූපලාවන්‍ය නිෂ්පාදනය පාලනය කරයි. කෙසේ නමුත් ප්‍රචාරණය හා වෙළෙදාම මෙම ව්‍යාපාරවල පැතිර පවතින්නකි. එක්සත් ජනපදයේ රූපලාවන්‍ය නිෂ්පාදන පාලනය කරන FDA ආයතනය රූපලාවන්‍ය යන්න නිර්වචනය කරන්නේ මානව දේහයේ පිරිසිදු කිරීමට, අලංකාරයට හා ආකර්ෂණය වැඩි කිරීම සඳහා දේහ ව්‍යුහයන්ට හෝ ක්‍රියාකාරීත්වයන්ට හානි නොවන පරිදි පෙනුම වෙනස් කිරීමට අදහස් කොට භාවිතා කරන ද්‍රව්‍යයන් වේ. මෙම පුළුල් නිර්චවනයට අනුව රූපලාවන්‍ය  වැඩි දියුණු කරගැනීමට භාවිත කරන ඕනෑම අමුද්‍රව්‍යයක් රූපලාවන්‍ය යටතට ගැනේ. ඔවුන් මෙම වර්ගීකරණයෙන් සබන් විශේෂ කොට ඉවත් කර ඇත.බොස්ටිබානා සමුහාණ්ඩුවකොඩියCoat of armsඋද්යෝග පාඨය: Pula (Rain)ජාතික ගීය: Fatshe
leno la rona (This Land of Ours)අගනුවරසහ විශාලතම නගරයගැබොරොන්නිල භාෂා(ව)ඉංග්‍රීසි, Setswanaජාති නාම(ය)BatswanaරජයParliamentary republic• President Ian KhamaIndependence from the United Kingdom• Date 30 September 1966වර්ග ප්‍රමාණය• සම්පූර්ණ581,730 km2 (224,610 sq mi) (47th)• ජලය (%)2.6ජනගහණය• 2009 ඇස්තමේන්තුව1,990,876[1] (146th)• 2001 ජන සංගණනය1,680,863• ඝණත්වය3.4/km2 (8.8/sq mi) (229th)දදේනි (ක්‍රශසා)2009 ඇස්තමේන්තුව• සම්පූර්ණ$13.41 billion[2]• ඒක පුද්ගල$11,400[2]දදේනි (නාමික)2009 ඇස්තමේන්තුව• සම්පූර්ණ$11.630 billion[2]• ඒක පුද්ගල$6,406[2]ගිනි (2007/08)60.5ඉතා ඉහළමාසද (2009) 0.694දෝෂය: අනීතික HDI අගය · 125thව්‍යවහාර මුදලPula (BWP)වේලා කලාපයCentral Africa Time (UTC+02)• ගිම්හාන (DST)not observedරිය ධාවන මං තීරුවleftඇමතුම් කේතය+267අන්තර්ජාල TLD.bwබොට්ස්වානා (/bɒtˈswɑːnə/ (listen), also UK: /bʊt-, bʊˈtʃw-/[3]), නිළ වශයෙන් බොට්ස්වානාව ජනරජය (Setswana: Lefatshe la Botswana, [lɪˈfatsʰɪ la bʊˈtswana]), දකුණු අප්‍රිකාවේ ගොඩබිම් සහිත රටකි. බොට්ස්වානාව භූගෝලීය වශයෙන් සමතලා වන අතර එහි භූමි ප්‍
රමාණයෙන් දළ වශයෙන් සියයට 70 ක් කලහාරි කාන්තාරය වේ. එය දකුණින් සහ ගිනිකොන දෙසින් දකුණු අප්‍රිකාව, බටහිරින් සහ උතුරින් නැමීබියාව සහ ඊසාන දෙසින් සිම්බාබ්වේ මායිම් වේ. එය කසුන්ගුල පාලම මගින් කෙටි සැම්බෙසි ගංගා මායිම හරහා සැම්බියාවට සම්බන්ධ වේ.[4]මිලියන 2.3කට මදක් වැඩි ජනගහනයක් සිටින රටකි.[5] බොට්ස්වානාව යනු ලෝකයේ වඩාත්ම විරල ජනගහන රටවලින් එකකි. ජනගහනයෙන් සියයට 11.6 ක් පමණ ජීවත් වන්නේ අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වන ගැබොරෝන්හි ය. 1960 ගණන්වල අග භාගයේදී වසරකට ඇමෙරිකානු ඩොලර් 70ක පමණ ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයක් සහිත ලෝකයේ දුප්පත්ම රටවලින් එකක් වූ එය එතැන් පටන් ලෝකයේ වේගයෙන්ම වර්ධනය වන ආර්ථිකයක් සහිත ඉහළ මධ්‍යම ආදායම් ලබන රටක් බවට පරිවර්තනය වී ඇත.[6]නූතන මානවයන් මුලින්ම මෙරට වාසය කළේ වසර 200,000කට පෙරය. ස්වනා ජනවාර්ගික කණ්ඩායම ප්‍රධාන වශයෙන් පැවත එන්නේ ක්‍රි.ව. 600 පමණ වන විට අප්‍රිකාවේ දකුණු දෙසින් නූතන බොට්ස්වානාව වෙත සංක්‍රමණය වූ බන්ටු කතා කරන ගෝත්‍රිකයන්ගෙන් වන අතර, ගොවීන් සහ එඬේරුන් ලෙස ගෝත්‍රික වාසස්ථානවල ජීවත් විය. 1885 දී බ්‍රිතාන්‍යයන්, ප්‍රදේශය යටත් විජිතයක් බවට පත් කර බෙචුවානාලන්ඩ්
නමින් ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයක් ප්‍රකාශයට පත් කළේය. යටත් විජිතකරණය සිදු වූ බැවින්, බෙචුවානාලන්තය 1966 සැප්තැම්බර් 30 වන දින එහි වත්මන් නාමය යටතේ ස්වාධීන පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය ජනරජයක් බවට පත් විය.[7] එතැන් සිට, එය අඛණ්ඩ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී මැතිවරණ පිළිබඳ ස්ථාවර වාර්තාවක් සහිත නියෝජිත ජනරජයක් වී ඇති අතර අවම වශයෙන් 1998 සිට අප්‍රිකාවේ අඩුම දූෂණ ශ්‍රේණිගත කිරීම සහිත රට විය.[8]ආර්ථිකය ආධිපත්‍යය දරන්නේ පතල් කැණීම, ගවයන් සහ සංචාරක ව්‍යාපාරයයි. බොට්ස්වානාහි ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය (මිලදී ගැනීමේ බලය සමානාත්මතාවය) 2021 වන විට ඩොලර් 18,113 පමණ වන අතර එය අප්‍රිකාවේ ඉහළම අගයකි.[9] බොට්ස්වානාව යනු ලොව විශාලතම දියමන්ති නිෂ්පාදනය කරන රටයි. එහි සාපේක්ෂ වශයෙන් ඉහල ඒක පුද්ගල දළ ජාතික ආදායම (සමහර ඇස්තමේන්තු වලට අනුව අප්‍රිකාවේ සිව්වන විශාලතම) රටට සාපේක්ෂව ඉහල ජීවන තත්වයක් සහ මහාද්වීපික උප-සහාරා අප්‍රිකාවේ ඉහලම මානව සංවර්ධන දර්ශකය ලබා දෙයි.[10] ෆෝබ්ස් 30 න් පහළ 30 සත්කාරකත්වය දැරූ පළමු අප්‍රිකානු රට බොට්ස්වානාව ය[11] මීට අමතරව 2017 නෙට්බෝල් ලෝක යොවුන් කුසලානය සඳහා සත්කාරකත්වය දැක්වූ පළමු අප්‍රිකානු රට බොට්ස්වා
නාව වේ.බොට්ස්වානාව යනු අප්‍රිකානු සංගමය, දකුණු අප්‍රිකානු රේගු සංගමය, දකුණු අප්‍රිකානු සංවර්ධන ප්‍රජාව, පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ජාතීන්ගේ සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ සාමාජිකයෙකි. එච්.අයි.වී./ඒඩ්ස් වසංගතයෙන් රටට අහිතකර බලපෑම් එල්ල වී තිබේ. ප්‍රතිකාර ලබා දීමට වැඩසටහන්වල සාර්ථකත්වය තිබියදීත්, එච්.අයි.වී./ඒඩ්ස් පැතිරීම නැවැත්විය යුතු ආකාරය පිළිබඳව ජනතාව දැනුවත් කිරීමට, 2005 දී 290,000 සිට 2013 දී 320,000 දක්වා ඒඩ්ස් රෝගීන් සංඛ්‍යාව ඉහළ ගියේය.[12]  2014 වන විට, බොට්ස්වානාවේ එච්.අයි.වී./ඒඩ්ස් සඳහා තුන්වන-ඉහළම ව්‍යාප්තිය අනුපාතය ඇති අතර, දළ වශයෙන් ජනගහනයෙන් 20%ක් ආසාදනය වී ඇත.[13] කෙසේ වෙතත්, මෑත වසරවල දී රට එච්.අයි.වී./ඒඩ්ස් මර්දනය කිරීමේ ප්‍රගතියක් ලබා ඇති අතර, නිසි ප්‍රතිකාර ලබා දීමට සහ මවගෙන් දරුවාට සම්ප්‍රේෂණය වීමේ වේගය අඩු කිරීමට උත්සාහ දරයි.[14]නිරුක්තියබොට්ස්වානාවහි ප්‍රමුඛ ජනවාර්ගික කණ්ඩායමට යොමු කරමින් රටේ නමේ තේරුම "ස්වානා දේශය" යන්නයි.[15] බොට්ස්වානාව යන පදය මුලින් යෙදුනේ ස්වානා සඳහා වන අතර එය තවමත් පවතී.[16] කෙසේ වෙතත්, එය බොට්ස්වානාවේ සියලුම පුරවැසියන් සඳහා භූත නාමයක්
ලෙසද භාවිතා කර ඇත.[17]ඉතිහාසයමුල් ඉතිහාසයයුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක් වන ට්සෝඩිලෝ හි 'රයිනෝ දෙදෙනාගේ' සිතුවමපුරාවිද්‍යා කැණීම්වලින් පෙන්නුම් කරන්නේ හොමිනිඩ්වරු වසර මිලියන දෙකක් පමණ බොට්ස්වානාවේ ජීවත් වූ බවයි. අවම වශයෙන් වසර 400,000 කට පෙර රටේ සියලුම ප්‍රදේශ ජනාවාස වී ඇති බව ගල් මෙවලම් සහ සත්ත්ව ශේෂයන් පෙන්වා දී ඇත.[18] 2019 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී පර්යේෂකයන් වාර්තා කළේ බොට්ස්වානාව යනු මීට වසර 200,000 කට පමණ පෙර සියලුම නූතන මිනිසුන්ගේ උපන් ස්ථානය බවයි.[19][20]ලෙන් සිතුවම් වැනි නූතන මානවයන් විසින් ඉතිරි කර ඇති සාක්ෂි වසර 73,000ක් පමණ පැරණිය. දකුණු අප්‍රිකාවේ පැරණිතම පදිංචිකරුවන් ලෙස සැලකෙන්නේ වර්තමාන සැන් ("බුෂ්මන්") සහ ඛෝයි ජනයාගේ පූර්වගාමීන් බවයි. කණ්ඩායම් දෙකම කුඩා ඛෝ-ක්වාඩි, ක්සා සහ ටූ පවුල් වලින් ක්ලික් භාෂා කතා කරයි, ඔවුන්ගේ සාමාජිකයින් දිගු දුරක් දඩයම් කිරීම, රැස් කිරීම සහ වෙළඳාම් කළහ. වසර 2000කට පමණ පෙර ගවයින් ප්‍රථම වරට දකුණු අප්‍රිකාවට හඳුන්වා දුන් විට, එඬේර පාලනය ආර්ථිකයේ ප්‍රධාන ලක්ෂණයක් බවට පත් විය, මන්ද එම ප්‍රදේශය කෘමීන් ගෙන් තොර විශාල තෘණ බිම් තිබූ බැවින
ි.[21]දොම්බොෂබා ගල් පවුරදොඹොෂබා ස්මාරකයේ අතීතයේ භාවිත කළ තහඩුවක්‍රි.ව. 600 සම්මුති ඇස්තමේන්තුවක් ලෙස පෙනුනද බන්ටු කතා කරන ජනයා ප්‍රථම වරට උතුරේ සිට මෙරටට සංක්‍රමණය වූයේ කවදාද යන්න පැහැදිලි නැත. එම යුගයේදී නූතන කලංගයේ මුතුන් මිත්තන් දැන් රටේ ඊසානදිග ප්‍රදේශවලට සංක්‍රමණය විය. මෙම ප්‍රොටෝ-කලංග සිම්බාබ්වේ රාජ්‍යයන්ට මෙන්ම මාපුන්ගුබ්වේ ප්‍රාන්තයටද සමීපව සම්බන්ධ වූ අතර ඉන් කැපී පෙනෙන්නේ මහා සිම්බාබ්වේ යුගයේ (ක්‍රි.ව. 1250-1450) අවසානයේ බොට්ස්වානාව හි සංස්කෘතික හා උරුම අඩවියක් වූ දොම්බෝෂාබා නටබුන් ය. මෙම නටඹුන් සාමාන්‍ය උස මීටර් 1.8ක් වන ගල් බිත්ති සහිතයි. මෙම අඩවි කලාපය එහි වෙසෙන ජනයා සඳහා ගෞරවනීය ස්ථානයක් වන අතර ප්‍රධානියා ඔහුගේ සහායකයින් හෝ සහායකයින් සමඟ කඳු මුදුනේ ජීවත් වූ බව විශ්වාස කෙරේ. වත්මන් බොට්ස්වානාව දේශසීමාවෙන් පිටත පිහිටා ඇති මෙම ප්‍රදේශය පිහිටා ඇත. වර්තමානයේ මධ්‍යම දිස්ත්‍රික්කය ලෙස හඳුන්වන ප්‍රදේශයේ දැවැන්ත ගව රංචු සිට ඇත. එය පෙනෙන විදිහට නූතන ගව ඝණත්වයට ළඟා වන සංඛ්‍යාවකි.[22] මෙම දැවැන්ත ගව පාලන සංකීර්ණය ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1300 හෝ ඊට ආසන්න කාලය දක්වා සමෘද්ධිමත් වූ අතර මාපුංගු
බ්වේ බිඳවැටීමෙන් පසු පසුබැස ඇති බව පෙනේ. මෙම යුගයේදී පළමු ස්වානා භාෂාව කතා කරන කණ්ඩායම්, බක්ගලගාඩි, කලහාරි හි දකුණු ප්‍රදේශවලට සංක්‍රමණය විය. මෙම විවිධ ජාතීන් සියලු දෙනා ලිම්පොපො ගඟ හරහා ඉන්දියන් සාගරය දක්වා දිවෙන වෙළඳ මාර්ගවලට සම්බන්ධ වූ අතර, ඇත් දත්, රත්‍රන් සහ රයිනෝසිරස් අං වෙනුවට ආසියාවේ සිට පබළු වැනි වෙළඳ භාණ්ඩ බොට්ස්වානාව වෙත ගමන් කළහ.[23]ටවුට්ස්වෙමෝගල කන්ද හි යකඩ යුගයෙ ජනාවාස පැවති බවට රේඩියෝ කාබන් මගින් දිනයන් නිර්ණය කර ඇත. මෙම ජනාවාස සඳහා 7 වැනි සිට 19 වැනි සියවසේ අගභාගය දක්වා වසර දහසකට වඩා වැඩි බවක් පෙන්නුම් කරයි. ගව පාලනය ආර්ථිකයේ ප්‍රධාන ප්‍රභවය ලෙස සැලකේ. ටවුට්ස්වේ ජනාවාසයට ගෙවල් බිම්, විශාල ගව ගොම ගොඩවල් සහ භූමදාන ඇතුළත් වන අතර කැපී පෙනෙන ව්‍යුහය ගල් බැම්ම වේ. දකුණු, මධ්‍යම අප්‍රිකාවේ ගව පාලනයේ ජනාවාස සමඟ සම්බන්ධ වී ඇති තණකොළ වර්ගයක් වන සෙන්ටෝර්ස් සිලියාරිස් විශාල ප්‍රදේශයක ඇත. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 700 දී පමණ, ටවුට්ස්වේ ජනයා බටහිර දෙසට එනම් බොට්ස්වානාව වෙත සංක්‍රමණය වූ අතර, පිළිවෙලින් බඩ ඉරිඟු සහ මෙනේරි සහ ගෘහාශ්‍රිත තොග මත පදනම් වූ කෘෂිකාර්මික හා එඬේර ඉඩම් පාලන ක්‍රමයක් ආරම්භ
කළහ.[24] මෙම ස්ථානය නැගෙනහිර බොට්ස්වානාහි පුළුල් සංස්කෘතික ප්‍රදේශයක මධ්‍යයේ පිහිටා ඇති අතර මෙම කලාපයේ අනෙකුත් පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන සමඟ සෙරමික් නිෂ්පාදන ශෛලීන් සහ ජනාවාස වූ කාල රාමු දෙකෙහිම බොහෝ පොදු කරුණු ඇත.[25] විශාල ව්‍යුහයන් නිරීක්ෂණය කරන ලද අතර, සතුන්ගේ ගොම වල වීට්‍රිෆයිඩ් අවශේෂ අඩංගු වන අතර, මේවා සත්ව කොටු බවට න්‍යායට තුඩු දුන් අතර එමඟින් ටවුට්ස්වෙමෝගල කන්ද කලාපයේ සත්ව පාලනයේ ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථානයක් විය.[26] කෙසේ වෙතත්, ටවුට්ස්වෙමෝගල කඳුකරයේ දිගුකාලීන රැකියාව සඳහා කෘෂිකර්මාන්තය ද වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය, මන්ද ධාන්‍ය ගබඩා කිරීමේ ව්‍යුහයන් බොහෝමයක් භූමියෙන් සොයාගෙන ඇත. නිවාස තට්ටු වල විවිධ ස්ථරීකෘත ස්ථර තව දුරටත් වසර සිය ගණනක් පුරා අඛණ්ඩ රැකියාවක් සංඥා කරයි.කලාපය පාලනය කිරීමට පැමිණි ස්වනා-කථිකයින්ගේ මුතුන් මිත්තන්ගේ පැමිණීම තවමත් නිශ්චිතව දින නියම කර නොමැත. ක්ගාබෝ II නම් ජනප්‍රවාදගත නායකයෙකු යටතේ ප්‍රධාන පෙළේ නායකයෙකු වූ බක්වෙන හි සාමාජිකයින් ක්‍රි.ව. 1500 වන විට දකුණු කලහාරි වෙත පැමිණ ඇති අතර, ඔහුගේ ජනතාව බක්ගලගාඩි වැසියන් බටහිර දෙසට කාන්තාරයට පලවා හරින ලදී. වසර ගණනාවක් පුරා
, බක්වෙනේ ශාඛා කිහිපයක් යාබද ප්‍රදේශවලට සංක්‍රමණය විය. බංවාකට්සේ බටහිරින් ප්‍රදේශ අත්පත් කර ගත් අතර, බංග්වාටෝ ඊසාන දෙසින් කලින් කලංග ප්‍රදේශ කරා ගමන් කළේය.[27] වැඩි කල් යන්නට මත්තෙන්, බටවානා නමින් හැඳින්වෙන බංග්වාටෝ ශාඛාවක් ඔකාවාන්ගෝ ඩෙල්ටාවට සංක්‍රමණය විය, බොහෝ විට 1790 ගණන්වලදී.[28]එම්ෆෙකේන් සහ බට්ස්වානා-බෝයර් යුද්ධ වල බලපෑම්1905 ජර්මානු සිතියම තවමත් නොබෙදුණු බෙචුවානාලන්ඩ් ප්‍රදේශය පෙන්වයිනූතන බොට්ස්වානාව සම්බන්ධ පළමු ලිඛිත වාර්තා 1824 දී දක්නට ලැබේ. මෙම වාර්තා පෙන්නුම් කරන්නේ බංවාකට්සේ කලාපයේ ප්‍රමුඛ බලවතා බවට පත්ව තිබූ බවයි. මකාබා II ගේ පාලනය යටතේ, බංවාකට්සේ හොඳින් ආරක්ෂිත කාන්තාර ප්‍රදේශවල විශාල ගව රංචු තබා ගත් අතර, ඔවුන්ගේ අසල්වැසියන් වැටලීමට ඔවුන්ගේ හමුදා ශක්තිය යොදා ගත්හ.[29] මෙම කාලය වන විට ප්‍රදේශයේ අනෙකුත් ප්‍රධානීන් 10,000 හෝ ඊට වැඩි ප්‍රාග්ධන තිබූ අතර තරමක් සමෘද්ධිමත් විය.[30] මෙම සමතුලිතතාවය අවසන් වූයේ 1823-1843 එම්ෆෙකේන් යුගයේදී, දකුණු අප්‍රිකාවේ සිට ආක්‍රමණික ජනයාගේ අනුප්‍රාප්තිය රට තුළට ඇතුළු වූ විටය. 1826 දී බංවාකට්සේ ආක්‍රමණික බකොලෝලෝ පරාජය කිරීමට සමත්
වුවද, කාලයත් සමඟ බොට්ස්වානාවේ සියලුම ප්‍රධාන ප්‍රධාන රාජ්‍යයන් පහර දී, දුර්වල වී, දරිද්‍රතාවයට පත් විය. බකොලෝලෝ සහ අමන්දෙබෙලේ නැවත නැවතත් වැටලීම් සිදු කර බට්ස්වානාවේ සිට ගවයන්, කාන්තාවන් සහ ළමුන් විශාල සංඛ්‍යාවක් රැගෙන ගියහ - ඔවුන්ගෙන් වැඩි දෙනෙක් කාන්තාර හෝ කඳු මුදුන් සහ ගුහා වැනි අභයභූමි ප්‍රදේශවලට පලවා හරින ලදී. 1843 න් පසු, අමන්දෙබෙලේ බටහිර සිම්බාබ්වේ වෙත සංක්‍රමණය වූ විට, මෙම තර්ජනය පහව ගියේ ය.[31]1840 සහ 1850 ගණන් වලදී කේප් ජනපදය පදනම් කරගත් වෙළඳුන් සමඟ වෙළඳාම විවෘත වූ අතර බැට්ස්වානා ප්‍රධානීන් නැවත ගොඩනැඟීමට හැකි විය. බක්වේනා, බංග්වාකෙට්සේ, බංග්වාටෝ සහ බටවානා ලාබ ගෙන දෙන ඇත් දළ වෙළඳාම පාලනය කිරීමට සහයෝගයෙන් කටයුතු කළ අතර ඉන් ලැබෙන ආදායම අශ්වයන් සහ තුවක්කු ආනයනය කිරීමට යොදා ගත් අතර, එමඟින් දැන් බොට්ස්වානාව ලෙස හඳුන්වන ප්‍රදේශය පාලනය කිරීමට ඔවුන්ට හැකි විය. මෙම ක්‍රියාවලිය 1880 වන විට බොහෝ දුරට සම්පූර්ණ වූ අතර, ඒ අනුව බුෂ්මන්, කලංග, බක්ගලගාඩි සහ අනෙකුත් වත්මන් සුළු ජාතීන් බට්ස්වානා විසින් යටත් කර ගන්නා ලදී.[32]1852 දී බෝයර්ස් ට එරෙහිව බැට්ස්වානා මෙරාෆේ සන්ධානයක් මෙහෙයවූ සෙචෙල්
Iමහා ගමනෙන් පසුව, කේප් ජනපදයේ අප්‍රිකානුවන් ට්‍රාන්ස්වාල් හි බොට්ස්වානාව දේශසීමාවේ පිහිටුවා ගත්හ. 1852 දී සෙචෙල් I ගේ නායකත්වයෙන් යුත් ස්වනා ප්‍රධානීන්ගේ සන්ධානයක් දිමාවේ සටනේදී අප්‍රිකානර් ආක්‍රමණය පරාජය කළ අතර, වසර අටක පමණ කඩින් කඩ ආතතීන් සහ සතුරුකම් වලින් පසුව, අවසානයේ 1860 දී පොච්ෆ්ස්ට්රූම් හි සාම ගිවිසුමකට එළඹුණි. එතැන් සිට, දකුණු අප්‍රිකාව සහ බොට්ස්වානාව අතර නූතන මායිම එකඟ වූ අතර, අප්‍රිකානුවන් සහ බැට්ස්වානා සාමකාමීව වෙළඳාම් කර එකට වැඩ කළහ.[33][34]1884 දී බටවානා, ක්ගෝසි මොරේමි ගේ අණ යටතේ උතුරේ පදනම් වූ ස්වනා වංශයේ අශ්වාරෝහක කණ්ඩායමක් ඛුතියබසාදි සටනේදී එන්ඩෙබෙල්ගේ උතුරු බොට්ස්වානාව ආක්‍රමණය සමඟ සටන් කර පරාජය කරන ලදී. විශාල ආක්‍රමණික එන්ඩෙබෙල් බලකායට එල්ල වූ මෙම පහර සිම්බාබ්වේ හි එන්ඩෙබෙල් රාජධානියේ බිඳවැටීමේ ආරම්භය සනිටුහන් කළ අතර දැන් උතුරු බොට්ස්වානාවේ කොටසක් වන ප්‍රදේශයේ ස්වනා කතා කරන අධිකාරිය ශක්තිමත් කිරීමට උපකාරී විය.[35]නව සාමකාමී තත්වයන් හේතුවෙන් 1860 සහ 1880 අතර වෙළඳාම දියුණු විය. මෙයින් ප්‍රයෝජන ගත්තේ ක්‍රිස්තියානි මිෂනාරිවරුන්ය. 1856 වන විට ලූතරන් සහ ලන්ඩන් මිෂනාරි ස
මිතිය යන දෙකම රට තුළ ස්ථාපිත විය. 1880 වන විට සෑම ප්‍රධාන ගමකම නේවාසික මිෂනාරිවරයෙකු සිටි අතර ඔවුන්ගේ බලපෑම කෙමෙන් දැනෙන්නට විය. ඛාමා III (රාජ්ය 1875-1923) ක්‍රිස්තියානි ධර්මය රාජ්‍ය ආගමක් බවට පත් කළ ස්වනා ප්‍රධානීන්ගෙන් පළමුවැන්නා වූ අතර එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් ස්වනා චාරිත්‍රානුකූල නීතිය විශාල වශයෙන් වෙනස් කරන ලදී. පළමුවන ලෝක සංග්‍රාමය වන විට ක්‍රිස්තියානි ධර්මය සියලුම ප්‍රධාන රාජ්‍යවල නිත්‍ය නිල ආගම බවට පත් විය.[36]යටත් විජිතවාදය සහ බෙචුවානාලන්ඩ් ආරක්ෂක ප්‍රදේශය3 දික්ගෝසි ස්මාරකය: ඛාමා III, සෙබෙලේ I සහ බතෝන් Iඅප්‍රිකාව සඳහා වූ පොරබැදීමේදී බොට්ස්වානාව ප්‍රදේශය සදහා ජර්මානු අධිරාජ්‍යය සහ බ්‍රිතාන්‍යය යන දෙකම ආශා විය. බර්ලින් සමුළුව අතරතුර, උතුරට යන මාර්ගය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා බ්‍රිතාන්‍යය බොට්ස්වානාව ඈඳා ගැනීමට තීරණය කළ අතර එමඟින් කේප් ජනපදය උතුරින් ඇති ප්‍රදේශ සමඟ සම්බන්ධ කළේය. එය ඒකපාර්ශ්විකව 1885 ජනවාරි මාසයේදී ස්වානා ප්‍රදේශ ඈඳාගත් අතර පසුව ප්‍රදේශයේ පාලනය තහවුරු කර ගැනීමට සහ බ්‍රිතාන්‍ය පාලනය පිළිගැනීමට ප්‍රධානීන්ට ඒත්තු ගැන්වීමට වොරන් ගවේෂණය උතුරට යවා ඇත. ඔවුන්ගේ සැකයන්
නොතකා, අවසානයේදී ඔවුන් මෙම සත්‍ය ක්‍රියාවට එකඟ විය.[37][38]1890 දී අංශක 22 ට උතුරින් පිහිටි ප්‍රදේශ නව බෙචුවානාලන්ඩ් ආරක්‍ෂක ප්‍රදේශයට එකතු කරන ලදී. 1890 ගණන් වලදී නව භූමි ප්‍රදේශය විවිධ සංචිත අටකට බෙදා ඇති අතර, තරමක් කුඩා ඉඩම් ප්‍රමාණයක් සුදු පදිංචිකරුවන් සඳහා සින්නක්කර ලෙස ඉතිරි විය. 1890 ගණන්වල මුල් භාගයේදී, බ්‍රිතාන්‍ය රජය විසින් බෙචුවානාලන්ඩ්, ප්‍රොටෙක්ටරේට් නම් බ්‍රිතාන්‍ය - දකුණු අප්‍රිකානු සමාගමට පැවරීමට තීරණය කළේය. විරෝධතාවයක් ලෙස එංගලන්තයේ සංචාරය කළ ස්වනා නායකයින්ගේ ආයාචනා නොතකා හොඳින් ක්‍රියාත්මක වෙමින් තිබූ මෙම සැලැස්ම අවසානයේ 1896 ජනවාරියේ ජේම්සන් වැටලීම අසාර්ථක වීම නිසා අසාර්ථක විය.[39][40]1960 සිට බ්‍රිතාන්‍ය පාලනය කරන ලද බෙචුවානාලන්තයේ තැපැල් මුද්දරයකලාපයේ ප්‍රධාන බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත වලින් 1910 දී දකුණු අප්‍රිකාවේ සංගමය පිහිටුවන විට, මහ කොමසාරිස් ප්‍රදේශ - බෙචුවානාලන්ඩ් ප්‍රොටෙක්ටරේට්, බසුටෝලන්ඩ් (දැන් ලෙසතෝ) සහ ස්වාසිලන්තය (දැන් එස්වාටිනි) ඇතුළත් කර නොතිබුණද, ඒ සඳහා ප්‍රතිපාදන සලසා ඇත. ඒ ඔවුන්ගේ පසුකාලීන සංස්ථාගත කිරීම සදහාය. කෙසේ වෙතත්, එක්සත් රාජධානිය ඔවුන්ගේ
කැමැත්ත පරිදි ඔවුන්ගේ වැසියන් සමඟ සාකච්ඡා කිරීමට පටන් ගත්තේය. අනුප්‍රාප්තික දකුණු අප්‍රිකානු ආන්ඩු තම බල ප්‍රදේශයට ප්‍රදේශ මාරු කිරීමට උත්සාහ කළද, එක්සත් රාජධානිය දිගටම ප්‍රමාද විය; පසුව, එය කිසි විටෙකත් සිදු නොවීය. වර්ණභේදවාදය ආරම්භ කළ 1948 ජාතිකවාදී ආන්ඩුව තේරී පත්වීම සහ 1961 දී දකුණු අප්‍රිකාව පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලයෙන් ඉවත් වීම, එක්සත් රාජධානියේ හෝ මෙම ප්‍රදේශ දකුණු අප්‍රිකාවට සංස්ථාපිත කිරීමට එකඟ වූ ඕනෑම අපේක්ෂාවක් අවසන් කළේය.[41]බ්‍රිතාන්‍ය මධ්‍යම අධිකාරියේ ව්‍යාප්තිය සහ ස්වදේශීය පාලනයේ විකාශනය හේතුවෙන් 1920 අප්‍රිකානුවන් සහ යුරෝපීයයන් යන දෙඅංශයෙන්ම නියෝජනය වන පරිදි උපදේශක සභා දෙකක් පිහිටුවීමට හේතු විය.[42] අප්‍රිකානු කවුන්සිලය සමන්විත වූයේ ස්වානා ගෝත්‍රවල ප්‍රධානීන් අට දෙනාගෙන් සහ තේරී පත් වූ සාමාජිකයන්ගෙන් කිහිප දෙනෙකුගෙන් ය.[43] 1934 ප්‍රකාශන මගින් ගෝත්‍රික පාලනය සහ බලතල නියාමනය කරන ලදී. 1951 දී යුරෝපීය-අප්‍රිකානු උපදේශක සභාවක් පිහිටුවන ලද අතර 1961 ව්‍යවස්ථාව මඟින් උපදේශක ව්‍යවස්ථාදායක සභාවක් පිහිටුවන ලදී.ස්වාධීනත්වය1964 ජුනි මාසයේදී එක්සත් රාජධානිය බොට්ස්වානාහි ප්‍රජ
ාතන්ත්‍රවාදී ස්වයං පාලනයක් සඳහා වූ යෝජනා පිළිගත්තේය. 1966 පෙබරවාරි මස ලන්ඩනයේ නිදහස් සමුළුවක් පැවැත්විණි.[44] රජයේ ආසනය 1965 දී දකුණු අප්‍රිකාවේ මහිකෙන්ග් සිට දකුණු අප්‍රිකාව සමඟ බොට්ස්වානාව හි මායිම අසල පිහිටි අලුතින් පිහිටුවන ලද ගැබොරෝන් වෙත ගෙන යන ලදී. 1965 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මත පදනම්ව, රට සිය පළමු මහා මැතිවරණය සර්වජන ඡන්ද බලය යටතේ පවත්වා 1966 සැප්තැම්බර් 30 දින නිදහස ලබා ගත්තේය. නිදහස් ව්‍යාපාරයේ නායකයෙකු වන සහ න්ග්වාටෝ ප්‍රධානියාට නීත්‍යානුකූල හිමිකම් පාන්නා වූ සෙරෙට්සේ ඛාමා, පළමු ජනාධිපතිවරයා ලෙස තේරී පත් වූ අතර, පසුව දෙවරක් නැවත තේරී පත් විය.1984 දී ඔහුගේම අයිතියෙන් තේරී පත් වූ සහ 1989 සහ 1994 දී නැවත තේරී පත් වූ ක්වෙට් මැසිරේට ජනාධිපති ධුරය හිමි විය. මැසිරේ 1998 දී කාර්යාලයෙන් විශ්‍රාම ගියේය. ඔහුගෙන් පසු ෆෙස්ටස් මෝගේ විසින් 1999 දී ඔහුගේම අයිතියෙන් තේරී පත් වූ අතර 2004 දී නැවත තේරී පත් විය. මෙම සිවිල් භූමිකාව භාර ගැනීම සඳහා 1998 දී බොට්ස්වානාව ආරක්ෂක බලකායේ අණදෙන නිලධාරියා ලෙස සිය තනතුරෙන් ඉල්ලා අස්වීමෙන් පසු මෝගේ උප සභාපති ලෙස කටයුතු කළ ඉයන් ඛාමා (පළමු ජනාධිපතිගේ පුත්) වෙත
2008 දී ජනාධිපති ධූරය හිමි විය. 2018 අප්‍රේල් 1 වන දින මොක්ග්වීට්සි එරික් කීබෙට්ස්වේ මැසිසි, ඉයන් ඛාමා ගෙන් පසු බොට්ස්වානාව හි 5 වන ජනාධිපතිවරයා ලෙස දිවුරුම් දෙන ලදී. ඔහු බොට්ස්වානාව ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය නියෝජනය කරන අතර නිදහසින් පසු සෑම පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයකදීම බහුතර බලයක් දිනා ගෙන ඇත. මීට පෙර සිටි සියලුම ජනාධිපතිවරුන් ද එකම පක්ෂය නියෝජනය කර ඇත.[45]නැමීබියාවේ කැප්රිවි තීරය සමඟ උතුරු මායිම සම්බන්ධයෙන් දිගුකාලීන ආරවුලක් පැවති අතර 1999 දෙසැම්බර් මාසයේදී ජාත්‍යන්තර අධිකරණය විසින් ලබා දුන් තීන්දුවකට යටත් විය. කසිකිලි දූපත බොට්ස්වානාවට අයත් බව තීන්දු කළේය.[46]2016 වන විට, බොට්ස්වානාව විසින් දියමන්ති කැරට් මිලියන 31.6 කට වඩා දායක වන අතර එය ලොව විශාලතම දියමන්ති පතල් කර්මාන්තය බවට පත් කරයි.භූගෝලයකොපේන් දේශගුණික වර්ගීකරණයේ බොට්ස්වානාව සිතියම.වර්ග කිලෝ මීටර 581,730 (වර්ග සැතපුම් 224,607) බොට්ස්වානාව යනු ලොව 48 වැනි විශාලතම රටයි. එය ප්‍රමාණයෙන් මැඩගස්කරයට හෝ ප්‍රංශයට සමාන වේ. එය අක්ෂාංශ 17° සහ 27° දකුණින් ද, දේශාංශ 20° සහ 30° නැගෙනහිර ද අතර පිහිටා ඇත.බොට්ස්වානාව භූමිය ප්‍රධාන වශයෙ
න් පැතලි වේ. බොට්ස්වානාව හි වැඩි වශයෙන් පැතිරී ඇත්තේ කලහාරි කාන්තාරය වන අතර එය එහි ගොඩබිමෙන් 70% ක් පමණ ආවරණය කරයි. ලෝකයේ විශාලතම අභ්‍යන්තර ගංගා ඩෙල්ටා වලින් එකක් වන ඔකාවන්ගෝ ඩෙල්ටාව වයඹ දෙසින් පිහිටා ඇත. විශාල ලුණු ලේවායක් වන මක්ගඩික්ගඩි පන් උතුරු දෙසින් පිහිටා ඇත.දකුණු අප්‍රිකාවේ ප්‍රධාන භූමි ආකෘතිය වන ලිම්පෝපෝ ගංගා ද්‍රෝණිය, බොට්ස්වානාව හි අර්ධ වශයෙන් පිහිටා ඇති අතර, එහි අතු ගංගා වන නොට්වේන්, බොන්වාපිට්සේ, මහලපේ, ලොට්සෙන්, මොට්ලවුට්ස් සහ ෂෂේ යන ද්‍රෝණි රටෙහි නැගෙනහිර කොටසේ පිහිටා ඇත. නොට්වේන් ගඟ අගනුවරට ජලය සපයන්නේ ගැබොරෝන් වේල්ල හරහාය. බොට්ස්වානාව සහ නැමීබියාවේ සැම්බේසි කලාපය අතර මායිමක් සපයන චොබේ ගඟ උතුරින් පිහිටා ඇත. චොබේ ගංගාව සැම්බේසි ගඟ හා මුණගැසෙන්නේ කසුන්ගුලා නම් ස්ථානයකදීය.ජෛව විවිධත්වය සහ සංරක්ෂණයඔකාවාන්ගෝ ද්‍රෝණියේ සැරිසරණ සීබ්‍රාවන්බොට්ස්වානාහි වනජීවී වාසස්ථාන විවිධ ප්‍රදේශ වල ඇත. ඩෙල්ටා සහ කාන්තාර ප්‍රදේශවලට අමතරව, තණබිම් සහ සැවානා ඇත, එහිදී නිල් වල් බීස්ට්, ඇන්ටිලොප් සහ අනෙකුත් ක්ෂීරපායින් සහ පක්ෂීන් දක්නට ලැබේ. උතුරු බොට්ස්වානාව හි වඳවී යාමේ තර්ජනයට ලක්
ව ඇති අප්‍රිකානු වල් බල්ලන්ගේ ඉතිරිව ඇති විශාල ජනගහනයෙන් එකකි. චොබේ දිස්ත්‍රික්කයෙන් හමුවන චොබේ ජාතික වනෝද්‍යානයේ ලොව විශාලතම අප්‍රිකානු අලි සංකේන්ද්‍රණය ඇත. උද්‍යානය වර්ග කිලෝ මීටර 11,000 (වර්ග සැතපුම් 4,247) පමණ ආවරණය වන අතර පක්ෂි විශේෂ 350කට පමණ සහාය වේ.චොබේ ජාතික වනෝද්‍යානය සහ මොරෙමි ගේම් රක්ෂිතය (ඔකාවන්ගෝ ඩෙල්ටාවේ) ප්‍රධාන සංචාරක ගමනාන්තයක් වේ. අනෙකුත් රක්ෂිත අතරට ගැන්සි දිස්ත්‍රික්කයේ කලහාරි කාන්තාරයේ පිහිටි මධ්‍යම කලහාරි ගේම් රක්ෂිතය ඇතුළත් වේ; මක්ගඩික්ගඩි පෑන් ජාතික වනෝද්‍යානය සහ නක්සායි පෑන් ජාතික වනෝද්‍යානය මධ්‍යම දිස්ත්‍රික්කයේ මක්ගඩික්ගඩි පන් හි පිහිටා ඇත. කලහාරි ගේම් රක්ෂිතය පුද්ගලික සතු, නැගෙනහිර බොට්ස්වානාව හි ෂෂේ සහ ලිම්පෝපෝ ගංගා එක්වන ස්ථානයේ පිහිටා ඇත. අනෙක් රක්ෂිතය වන්නේ ගැබොරෝන් අසල මොකොලෝඩි නේචර් රක්ෂිතයයි. ඛාමා රයිනෝ අභයභූමිය (රයිනෝසිරස් සඳහා) සහ මක්ගඩික්ගඩි අභයභූමිය (ෆ්ලමින්ගෝ සඳහා) වැනි විශේෂිත අභයභූමි ද ඇත. එම දෙකම මධ්‍යම දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටා ඇත.ඔකාවාන්ගෝ ඩෙල්ටාවජිරාෆ් මාර්ගයක් තරණය කරමින්බොට්ස්වානාව ප්‍රධාන පාරිසරික ගැටලු දෙකකට මුහුණ දෙයි, නියඟය සහ කාන්ත
ාරකරණය දැඩි ලෙස සම්බන්ධ වී ඇත. නියඟය නිසා රටේ මිනිස් සහ සත්ත්ව ජනගහනයෙන් හතරෙන් තුනක් භූගත ජලය මත රඳා පවතී. ගැඹුරු ළිං කැණීම හරහා භූගත ජලය භාවිතය නියඟයේ බලපෑම තරමක් දුරට ලිහිල් කර ඇත. බොට්ස්වානාව හි මතුපිට ජලය හිඟ වන අතර රටේ කෘෂිකර්මාන්තයෙන් 5% කට වඩා අඩු ප්‍රමාණයක් වර්ෂාපතනයෙන් තිරසාර වේ. රටේ ඉතිරි 95% තුළ ග‍්‍රාමීය ආදායමේ ප‍්‍රධානතම මාර්ගය පශු සම්පත් ඇති කිරීමය. රටේ භූමි ප්‍රමාණයෙන් 71% ක් පමණ වාර්ගික තණබිම් සඳහා භාවිතා වන අතර එය කාන්තාරකරණයට සහ රටෙහි පාංශු ඛාදනය වේගවත් වීමට ප්‍රධාන හේතුවක් වී ඇත.[47]පශු සම්පත් ඇති කිරීම බොට්ස්වානාව වැසියන්ට ලාභදායී බැවින්, ඔවුන් නාටකාකාර ලෙස වැඩිවන සතුන් සංඛ්‍යාවක් සමඟ භූමිය සූරාකෑම දිගටම කරගෙන යයි. 1966 සිට 1991 දක්වා පශු සම්පත් ජනගහනය මිලියන 1.7 සිට මිලියන 5.5 දක්වා වර්ධනය විය.[48] එසේම, 1971 දී 574,000 ක් වූ මිනිස් ජනගහනය 1995 දී මිලියන 1.5 දක්වා වැඩි වී ඇති අතර එය වසර 24 කින් 161% ක වර්ධනයකි. "බොට්ස්වානාව හි සියලුම කුටුම්භවලින් 50%කට වඩා ගවයන් හිමි වන අතර, එය දැනට ග්‍රාමීය ආදායමේ විශාලතම තනි මූලාශ්‍රය වේ." "රේන්ජ්ලන්ඩ් හායනය හෝ කාන්තාරීකරණය ලෙස