LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
ts of countries by political rankingsFreedomFreedom in the WorldPressFreedom of the PressWorld Press Freedom IndexEconomicEconomic Freedom of the WorldGlobal Enabling Trade ReportIndex of Economic FreedomCorruptionBribe Payers IndexCorruption Perceptions IndexGlobal Corruption BarometerCompetitivenessComposite Index of National CapabilityHistoryFlag adoption dateFormation dateLargest empiresTimeline of geopolitical changesbefore 15001500–18991900–19992000–presentRightsGlobal Gender Gap ReportLGBT rights by country or territoryPrivacy InternationalWorld Justice Project Rule of Law IndexCensorship by countryFreedom of speech by countryInternet censorship and surveillance by countryDemocracyDemocracy indicesV-Dem Democracy indicesDemocracy-Dictatorship IndexBertelsmann Transformation IndexThe Economist Democracy IndexAspectsPresidentialism metricGallagher indexEffective number of partiesDirect democracy indexOtherCentral bank independence indice
sCommitment to Development IndexConsultation on rule-makingEase of doing business indexEnvironmental Performance IndexFragile States IndexGlobal Innovation IndexGlobal Liveability RankingGlobal Peace IndexGlobal Slavery IndexGlobal Terrorism IndexGood Country IndexJudicial independence metricIncarceration rateLegatum Prosperity IndexOECD Better Life IndexPolitical terror scaleSatisfaction with Life Indexජාත්‍යන්තර ශ්‍රේණිගත කිරීම් ලැයිස්තුවරට අනුව ලැයිස්තුසැකිල්ල:Link FLමහා සම්මත රජ නම් වූ කහල්සෙන් නම් ගොවි රජතුමාගෙන් ඇරඹුනා යයි ජනප්‍රවාද හා වර්ගපූර්ණිකා වැනි හෙළ යක්ෂ ගෝත්‍රික භාෂාවලින් ලියැවුණ ග්‍රන්ථවල කියැවෙන සිංහලේ රාජාවලිය මතින් අධ්‍යයනය කළ යුතු සිංහලයෝ හෙවත් සිංහල ජාතියේ ආරම්භය නිර්වචනය කිරීම ක්‍රම දෙකකට සිදු වේ. ඉන් පළමුවැන්න වන්නේ බොහෝ දෙනාගේ හා මහාවංශය නමැති වංශකතා ග්‍රන්ථයට අනු ගෞතම බුදුන්ගේ පරිනිර්වාණය සිදුවන දිනයේ ලංකාවට පැමිණි  ඉන්දියානු ජාතිකයෙකු වන සිංහයෙකුගෙන් පැවත එනවා යයි සැලකෙන විජය කුමාරයාගෙන් සිංහල ජාතිය ඇරඹි බවයි. මෙම මතය ප්‍රසිද්ධ හා අද
්‍යතන සමාජයේ මුල්බැසගත් නිර්වචනය බව පසක් කල යුතුය. මෙම මතයට විරුද්ධව යමින් වසර 2500කින් ඔබ්බට ගිය ප්‍රාග් ඉතිහාසයක් සිංහලයා සතුවනවා මෙන්ම එය මහා සම්මත මනු රජතුමා දක්වා පවතිනවා යන්න තවත් ප්‍රභල නිර්වචනයකි. මෙහිදී ගෝනගල සෙල්ලිපිය, වර්ගපූර්ණිකා පුස්කොල පොත ආදී සාක්ෂි මතින් සිංහල ජාතියේ ආදිතම යුගයක් හෙළි කළ හැකිය.සී. එන්. අන්නාදුරෙයිතමිල්නාඩු මහ ඇමතිතනතුර දරමින්1967 පෙබරවාරි – 1969 පෙබරවාරි 3අග්‍රාමාත්‍යවරයාඉන්දිරා ගාන්ධිGovernorසර්දාර් උජාල් සිංපූර්වප්‍රාප්තිකයාM. Bakthavatsalamඅනුප්‍රාප්තිකයාV. R. Nedunchezhiyanපාර්ලිමේන්තු සාමාජික (රාජ්‍ය සභා), ඉන්දියාවතනතුර දරමින්1962–1967ජනාධිපතිවරයාSarvepalli Radhakrishnanඅග්‍රාමාත්‍යවරයාජවහර්ලාල් නේරු, ලාල් බහදුර් ශාස්ත්‍රි,ඉන්දිරා ගාන්ධිමැඩ්‍රාස් ව්‍යවස්ථාදායක කවුන්සිල සාමාජිකතනතුර දරමින්1967–1969Premierසී. එන්. අන්නාදුරෙයිGovernorSardar Ujjal Singhමැඩ්‍රාස් ව්‍යවස්ථාදායක සභා සාමාජිකතනතුර දරමින්1957–1962Premierකේ. කමරාජ්GovernorA. J. John, AnaparambilBhishnuram Medhiපූර්වප්‍රාප්තිකයාDeivasigamaniඅනුප්‍රාප්තිකයාS. V. Natesa Mudaliarඡන්ද කොට්ඨාස
යකංචිපුරම්පුද්ගලික තොරතුරුඋපත15 සැප්තැම්බර් 1909(1909-09-15)කංචීපුරම්, තමිල්නාඩු, බ්‍රිතාන්‍ය ඉන්දියාවවිපත3 February 1969(1969-02-03) (වයස 59)මැඩ්‍රාස්, තමිල්නාඩු, ඉන්දියාවකලත්‍රයාරාණීදරුවන්නැත, එහෙත් සහෝදරියගේ මුණුපුරාව දරුකමට ගන්නා ලදීරැකියාවදේශපාලකසී. එන්. අන්නාදුරෙයි (1909 සැප්තැම්බර් 15– 1969 පෙබරවාරි 3), යනු දකුණු ඉන්දියාවේ තමිල්නාඩු ප්‍රාන්තයේ හිටපු මහ ඇමතිවරයෙකි. ඔහු අන්නා (අයියා) සහ අරිග්නර් අන්නා යන නාමයෙන්ද එකල හැඳින්විණි. තමිල්නාඩු මහ ඇමති ධූරයට පත්වූ පළමු ද්‍රවිඩ පක්ෂ සාමාජිකයාද ඔහු වෙයි.ඉන්දීය මධ්‍යම පාන්තික පවුලකට දාව උපන් අන්නාදුරෙයි උස් මහත්වූ පසු, පළමුව පාසල් ගුරුවරයෙකු ලෙසත්, පසුව මැඩ්‍රාස් මැතිවරණයේදී මාධ්‍යවේදියෙකු ලෙසත් කටයුතු කලේය. පසුව ද්‍රවිඩර් කසාගම් (Dravidar Kazhagam) පක්ෂයේ ලියාපදිංචි සාමාජිකයෙකු ලෙස කටයුතු කල හෙතෙම, එම පක්ෂයේ පෙරියර් ඊ. වී. රාමසාමිගේ ප්‍රබල අනුගාමිකයෙකුද විය. කාලය සමග එම පක්ෂය තුල මතුවී පෙනෙන චරිතයක් බවට පත්වීමට අන්නාදුරේට හැකිවිය.නමුත් පසුව, ඉන්දියාවෙන් වෙන්වූ ස්වාධීන ද්‍රවිඩ රාජ්‍යයක සංකල්පයක් වූ ද්‍රවිඩනාඩුව සම්බන්ධ කරුණු ගැන පක්ෂයේ
පෙරියර් රාමසාමි සමග අන්නාදුරෙයි මත ගැටුම් ඇති කර ගැනීමත්, එම කාලයේදීම පෙරියර් තමාට වඩා ඉතාම ලාබාළ තරුණියක් විවාහ කර ගැනීමත් නිසා අන්නාදුරෙයි, පෙරියර් සමග ඇතිකරගත් එදිරිවාදිකම් උච්චත්වයට පත් කරගනිමින් ඔහුගේ සහායකයින් පිරිසක් සමග ද්‍රවිඩ මුන්නේත්‍ර කසාගම් (DMK) නමින් නව පක්ෂයක් තනාගෙන පෙරියර්ගේ පක්ෂයෙන් ඉවත් විය. මුල් කාලයේදී මෙම ඩීඑම්කේ (DMK) පක්ෂයද, තම මවු පක්ෂය වූ ද්‍රවිඩ කසාගම් පක්ෂයේ ද්‍රවිඩනාඩුව ඇතිකර ගැනීමේ සංකල්පය ඇතුළු මූලික අරමුණු ලුහුබැන්දත්, 1963 දී චීන-ඉන්දියානු යුද්ධය අවසාන වීමත් සහ ඉන්දියාවේ ජාතික දේශපාලනයේ හා ව්‍යවස්ථාවේ සිදුවූ පෙරලියත් සමග, අන්නාදුරෙයි ඇතුළු පක්ෂය ස්වාධීන ද්‍රවිඩනාඩුවක් පිළිබඳව තිබූ ඉල්ලීම් අත්හැරි බව සඳහන් වෙයි.එකල ඉන්දියාව පාලනය කල පාලක පක්ෂය වූ කොංග්‍රස් රජයට එරෙහිව ඔහු දියත් කල විවිධ විරෝධතා කිහිපයක් මත ඇතිවූ සමහරක් සිදුවීම් හේතුවෙන් ඔහුව කීප විටක් සිරගත කල බව පැවසේ; 1965 දී මැඩ්‍රාස් හී දියත් කල හින්දි විරෝධී කලබගෑනියක්, ඔහුව අවසන් වතාවට සිරගෙට යවන ලදී. ඔහුගේ තුබූ ආවේගශීලී ප්‍රතිපත්ති නිසා ඔහු ඇතුළු ඔහුගේ පක්ෂයට එකල විශාල ජනප්‍රියත්වයක් ලැබුණු බව
කියැවේ. 1967 දී ප්‍රාන්ත මැතිවරණයෙන් ඔහුගේ පක්ෂය දැවැන්ත ජයක් හිමිකරගත් අතර, එම වරමින් ඔහු, ස්වයංකැමැත්ත මත විවාහ සිදුකිරීම නීතිගත කිරීම, ද්වි භාෂා ප්‍රතිපත්තිය ක්‍රියාවට නැංවීම, සහල් සඳහා සහනාධාර ලබා දීම සහ එතෙක් මැඩ්‍රාස් ප්‍රාන්තය ලෙස හැඳින්වූ ඔවුන්ගේ භූමියෙහි නම තමිල්නාඩුව ලෙස වෙනස් කිරීමටද කටයුතු කරන ලදී.කෙසේ නමුදු, මහ ඇමති ලෙස බලයට පැමිණ වසර දෙකක් ගතවීමත් සමග පිළිකාවක් වැළඳීම නිසා ඔහු මරණයට පත්විය. එකල ගිනස් වාර්ථාවක්ද තබමින් ඔහුගේ අවමංගල්‍යට විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ බව පැවසේ.තෙවන චාල්ස් රජපොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලයේ ප්‍රධානියා තුන්වන චාල්ස් රජ (එවකට වේල්සයෙහි කුමරු), 2017දීඑක්සත් රාජධානියේසහ පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය රාජ්‍යයන්හී රජරාජ්‍ය සමය 8 සැප්තැම්බර් 2022 – වර්තමානයපූර්වප්‍රාප්තිකයාදෙවන එලිසබෙත් රැජිණඋත්තරාධිකාරිවිලියම් කුමරු, වේල්සයෙහි කුමරුඋපත14 නොවැම්බර් 1948 (1948-11-14) (වයස 75)  බකිංහැම් මාලිගය, ලන්ඩනය, එක්සත් රාජධානියවල්ලභයාඩයනා, වේල්සයෙහි කුමරිය(වි. 1981, දික්. 1996)කැමිලා, කෝන්වෝල්හී ආදිපාදවරිය(වි. 2005)දරුවන්විලියම් කුමරු, වේල්සයෙහි කුමරුහැරී කුමරු, සසෙක්හී ආදිපාදවරයාසම්පූර්
ණ නාමයචාල්ස් ෆිලිප් ආතර් ජෝර්ජ්වංශයවින්ඩ්සර් රාජවංශයපියාෆිලිප් කුමරු, එඩින්බරෝහී ආදිපාදවරයාමවදෙවන එලිසබෙත් රැජිනආගමඑංගලන්ත සභාවතෙවන චාල්ස් රජ,(චාර්ල්ස් ෆිලිප් ආතර් ජෝර්ජ්, උපත 1948 නොවැම්බර් 14) යනු එක්සත් රාජධානියේ සහ තවත් පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය රාජ්‍ය 14ක රජු වේ. බ්‍රිතාන්‍යයේ දෙවන එලිසබෙත් රැජිනගේ හා ෆිලිප් කුමාරයාගේ පළමු දරුවා වේ. 1972 වසරේදී ලංකාව ජනරජයක් බවට පත්ව ලංකාවේ රජ පදවිය අහෝසිවනතුරු ලංකාවේ අවසන් ඔටුන්න හිමි කුමරුව සිටියේය. 1952 සිට ඔටුන්න හිමි කුමරු ලෙස සේවය කරන ඔහු බ්‍රිතාන්‍ය ඉතිහාසයේ දිගුම කාලයක් එම තනතුරේ රැඳී සිටි පුද්ගලයාය.1981 වසරේ ඩයනා ස්පෙන්සර් ආර්යාව සමග විවාහ වූ ඔහු එම විවාහයෙන් විලියම් කුමරු, වේල්සයෙහි කුමරු හා වේල්සයෙහි හැරී කුමරු යන දරුවන් ලැබිය. 1996 දී ඔවුන් දික්කසාද වූ අතර ඩයනා කුමරිය 1997 දී ප්‍රංශයේ පැරිස් නුවරදී වාහන අනතුරකින් ජීවිතක්ෂයට පත් වූවාය. 2005 දී ඔහු කැමිලා පාර්කර් සමග විවාහ වූ අතර ඈ දැන් රජ මෙහෙසිය නමින් හදුන්වයි.චාල්ස් රජතුමා උපත ලැබුවේ එතුමාගේ මවගේ සීයා වන හයවන ජෝර්ජ් රජතුමාගේ පාලන සමයේදී බකිංහැම් මාලිගයේ වන අතර එතුමාගේ මව දෙවන එලිසබෙත් රැ
ජින 1952 දී සිංහාසනයට පත් වන විට ඔහුට වයස අවුරුදු තුනකි , ඔහු උරුමක්කාරයා බවට පත් විය. ඔහු 1958 දී වේල්සයේ කුමරු බවට පත් කරන ලද අතර ඔහුගේ අධ්‍යාපනය 1969 දී පැවැත්විණි. ඔහු Cheam සහ Gordonstoun පාසල්වල (ඔහුගේ පියා, පිලිප් කුමරු, එඩින්බරෝ ආදිපාදවරයා ලෙස ) අධ්‍යාපනය ලැබූ අතර පසුව Geelong Grammar School හි Timbertop මණ්ඩපයේ මාස හයක් ගත කළේය. ඕස්ට්‍රේලියාවේ වික්ටෝරියා නගරයේ කේම්බ්‍රිජ් විශ්වවිද්‍යාලයෙන් ශාස්ත්‍රවේදී උපාධියක් ලබා ගැනීමෙන් පසුව, චාල්ස් රජතුමා 1971 සිට වසර පහක් බ්‍රිතාන්‍ය ගුවන් හමුදාවේ සහ නාවික හමුදාවේ සේවය කළේය . 1981 දී එතුමා ඩයනා ස්පෙන්සර් ආර්යාව සමඟ විවාහ වූ අතර ඔහුට පුතුන් දෙදෙනෙකු සිටී: විලියම් කුමරු සහ හැරී කුමරු  . ඔවුන් දෙදෙනාම හොඳින් ප්‍රසිද්ධියට පත් වූ අනියම් සබඳතාවල නිරත වූ පසු 1996 දී දික්කසාද විය . ඊළඟ වසරේ ඩයනා වේල්සයේ කුමරිය රිය අනතුරකින් මිය ගියාය . 2005 දී චාල්ස් රජතුමා එතුමාගේ දිගුකාලීන සහකරු වන කැමිලා පාකර් බෝල්ස් ආර්යාව සමඟ විවාහ විය .උරුමක්කාරයා ලෙස පෙනෙන පරිදි, චාල්ස් රජතුමා ඔහුගේ මව වෙනුවෙන් නිල රාජකාරි සහ කටයුතු භාර ගත්තේය. ඔහු 1976 දී ප්‍රින්ස් ට්‍ර
ස්ට් නම් තරුණ පුණ්‍යායතනය ආරම්භ කළේය , ප්‍රින්ස් පුණ්‍යායතන සඳහා අනුග්‍රහය දක්වයි , සහ වෙනත් පුණ්‍යායතන සහ සංවිධාන 400 කට අධික සංඛ්‍යාවක අනුශාසකයෙකු, සභාපතිවරයෙකු හෝ සාමාජිකයෙකි. ඔහු ඓතිහාසික ගොඩනැගිලි සංරක්ෂණය කිරීම සහ සමාජය තුළ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ වැදගත්කම වෙනුවෙන් පෙනී සිටියේය; එම ශිරා තුළ චාල්ස්  රජතුමා පර්යේෂණාත්මක නව නගරයක් වන පවුන්ඩ්බරි ජනනය කළේය . පරිසරවේදියෙකු වන චාල්ස් රජතුමා , ඩචි ඔෆ් කෝර්න්වෝල් වතුයායේ කළමනාකරුවෙකු ලෙස කටයුතු කළ කාලය තුළ දේශගුණික විපර්යාස වැළැක්වීම සඳහා කාබනික ගොවිතැනට සහය දුන් අතර ඔහුට සම්මාන සහ පිළිගැනීමක් ලබා දුන්නේය.විවේචන මෙන්ම; ඔහු ජානමය වශයෙන් වෙනස් කරන ලද ආහාර භාවිතය පිළිබඳ ප්‍රමුඛ විවේචකයෙකු වන අතර, හෝමියෝපති සහ වෙනත් විකල්ප වෛද්‍ය විද්‍යාව සඳහා ඔහුගේ සහයෝගය විවේචනයට ලක්ව ඇත. ඔහු පොත් 20 කට අධික ප්‍රමාණයක් කර්තෘ හෝ සම කර්තෘත්වයෙන් සිය අදහස් ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත .චාල්ස් රජතුමා 2022 සැප්තැම්බර් 8 වන දින එතුමාගේ මවගේ මරණයෙන් පසු රජකමට පත් විය . වයස අවුරුදු 73 දී, ඔහු බ්‍රිතාන්‍ය ඉතිහාසයේ දීර්ඝතම උරුමක්කාරයා සහ වේල්සයේ කුමරු වීමෙන් පසුව බ්‍රිතාන්‍ය සිං
හාසනයට ඇතුළු වූ වයස්ගතම පුද්ගලයා විය. එතුමාගේ රාජාභිෂේකය 2023 මැයි 6 වන දින සිදු කෙරේ.තෙවන චාල්ස් රජතුමා වින්ඩ්සර් රාජ වංශය ඔල්ඩන්බර්ග් රාජ වංශයේහී උප වංශයකිඋපත: 14 නොවැම්බර් 1948 රාජ පදවි නාමයන්පූර්වප්‍රාප්තිකයාදෙවන එලිසබෙත් රැජිණඑක්සත් රාජධානියේ රැජිණ ලෙසඑක්සත් රාජධානියේ රජ8 සැප්තැම්බර් 2022 –වත්මන් උරුමකරු  විලියම් කුමරුවේල්සයෙහි කුමරු ලෙස මෙම ලිපිය කිසිදු මූලාශ්‍රයක් උපුටා දක්වන්නේ නැත. විශ්වාස කළ හැකි මූලාශ්‍ර වෙත වන උපහරණ එක් කිරීමෙන් මෙම ලිපිය වැඩි දියුණු කිරීමට උපකාර කිරීමට කාරුණික වන්න. මූලාශ්‍ර රහිත ප්‍රකාශ අභියෝගයට ලක්වීමට සහ ඉවත් කිරීමට ඉඩ ඇත.මූලාශ්‍ර සෙවීම: "කැතරින්, බ්‍රැගන්සහී ආදිපාදවරිය" – news '• පුවත්පත් • පොත් • scholar • JSTOR (2009 දෙසැම්බර්) (මෙම පණිවිඩය ඉවත් කිරීම පිළිබඳ තොරතුරු)කැතරින්උපත18 ජනවාරි 1540(1540-01-18)  ලිස්බන්, පෘතුගාල රාජධානියමරණය15 November 1614(1614-11-15) (වයස 74)  විල විසෝස, පෘතුගාල රාජධානියවල්ලභයාපළමුවන ජොවා, බ්‍රැගන්සහී වංශාධිපතියාවංශයඅවී රාජ වංශයපියා ගුයිමරයෙස්හී පළමුවන ඩුවාර්ට්මව බ්‍රැගන්සහී ඉසබෙලාපෘතුගීසි රජ කුමරිය ගු
යිමරයෙස්හී කැතරින්, බ්‍රැගන්සහී ආදිපාදවරිය (විවාහය හේතුවෙන්) (1540–1614) යනු,   1580 දී සිදුවූ පෘතුගාලයේ හෙන්රි රජුගේ මරණයෙන් පසුව  සිංහාසනයට උරුමකම් කියාපෑ පෘතුගීසි රජ කුමරියකි.පෘතුගීසි රජ කුමරු එඩ්වඩ්, ගුයිමරයෙස්හී සතරවන ආදිපාදවරයා ( පෘතුගාලයේ පළමුවන මැනුවල් රජුගේ සයවන පුත් කුමරු) සහ  බ්‍රැගන්සහී ඉසබෙලා යන දෙපලගේ දෙවන දියණිය වූ ඇය, විවාහව සිටියේ, පූර්ව පෘතුගීසි රජුන්ගෙන් පැවතෙන්නෙකු වූ  සහ පෘතුගාලයේ ඉතා වැදගත් ප්‍රභූතාන්ත්‍රික වංශයක ප්‍රධානියාවූ  ජොවා, බ්‍රැගන්සහී සයවන ආදිපාදවරයා හා සමගිනි. ආදිපාදිවරියට දරුවන් කිහිපදෙනෙකු සිටි අතර, ඔවුන් අතුරින් නොනැසී සිටි වැඩිමහල්ලා වූයේ  බ්‍රැගන්සහී තියඩෝසියෝ විය.හෙන්රි රජු මිය ගිය විට (1580),  පෘතුගාලයේ පළමුවන මැනුවල් රජුගේ පුතුන් අතුරින් කිසිවකුගේ දරුවන් වෙමින් නොනැසී සිටි එකම නිත්‍යානුකූල උරුමකරුවන් වූයේ එඩ්වඩ් කුමරුවන්ගේ දරුවන් පමණක් වූහ. පෘතුගීසි උරුමක්‍රම පිළිවෙතෙහිදී, ස්ත්‍රී පරම්පරාවට වඩා පුරුෂ පරම්පරාවට මනාපයක් දැක්වුනු බැවින්, මූලධර්මානුකූලව සැලකූ කළ, කැතරින් රජ කුමරිය වැනි එඩ්වඩ් කුමරුන්ගෙන් පැවතෙන්නන් හා සැසඳූ කළ,    පළමුවන මැනුවල් ර
ජුගේ දියණියන්ගෙන් පැවතෙන්නන් ( ස්පාඤ්ඤයේ දෙවන පිලිප් රජ වැන්නන්) හට, සිංහාසනය සඳහා පැවැතියෙහි දුර්වල උරුමකමකි.මෙම ප්‍රතිපත්තිය අනුගමනය කරමින් සැලකූ කළ, සිංහසානයට උරුමක්‍රම පෙළෙහි ප්‍රථම ස්ථානයෙහි කැතරින්ගේ බෑනා කෙනෙකුන්වූ, පාර්මාහී පළමුවන රැනූචෝ ෆර්නීස නමැත්තා සිටියේ, මෙම 11-වියැති ඉතාලියානු පිරිමි දරුවා, ඇයගේ වැඩිමහළු සෙහොයුරිය වූ  ගුයිමරයෙස්හී මාරියාගේ උරුමකරු වීම නිසාය. මහත් අපේක්ෂා සහිතව සිටි කැතරින් කූටෝපායයන්  හි නිරත වූ බවක් පැවසෙයි.ඇයගේ ඥාති සහෝදර, ස්පාඤ්ඤයේ දෙවන පිලිප් රජ විසින් භාවිතා කළේ, පළමුවන මැනුවල් රජුගේ වැඩිමහල් දියණියවූ, පෘතුගීසි රජ කුමරිය ඉසබෙලාගේ පුතු වීමේ සම්භවයයි. ඇයගේ අනෙකුත් ඥාති සහෝදරයා ඇන්තනී, ක්‍රාටෝහී දේවගැති පුරුෂයෙක් වුවද  අවජාතකයෙකු බැවින් අනෛතික විය. ඇන්තනී 1578 දී සිංහාසනයට උරුමකම් පා තිබුණි.කැතරින් විවාහවී සිටියේ  බ්‍රැගන්සහී ආදිපාදවරයා සමගින් වූ අතර, මිය ගොස් සිටි  ජේම්ස්, බ්‍රැගන්සහී ආදිපාදවරයාගේ මුනුපුරෙකු වූ මෙම ජෝන් කුමරු, පෘතුගාලයේ කිරුළට නිත්‍යානුකූල උරුමකරුවෙකු විය. ආදිපාදවරියගේ පුත්‍රයා, බ්‍රැගන්සහී තියඩෝසියෝ, ඔවුන්ගේ රාජකීය උරුමකරු වෙමින්
සිංහාසනයට අනුප්‍රාප්තිකයා විය හැකිව තිබුණි.ආදිපාදවරියගේ අයිතිවාසිකම අනෙකුන්ට සාපේක්ෂව ශක්තිමත් එකක් වූ අතර, එය තවත් සවිගැන්වුනේ ඇයගේ ස්වාමිපුරුෂයාද නීත්‍යානුකූල උරුම්කම් කියන්නෙකු බැවිනි; එබැවින් රාජධූරය හෙබවීමට ඔවුන් දෙදෙනාම හිමිකම් දැරූහ. ඇයගේ අයිතවාසිකම ශක්තිමත්වූ තවත් කරුණු වූයේ ඇය පෘතුගාලයේ ජීවත් වීම නිසා සහ වයස අවුරුදු සතලිසක මුහුකුරා ගිය කාන්තාවක් වූ නිසාය. කෙසේවෙතත්, ඒ වන විට පෘතුගාලය විසින් සිංහාසනය සඳහා පුරුෂයන් තෝරා ගත්තා මිස, සාමාන්‍යයෙන්  රාජාධිකාරි රැජිණක් පිළිබඳ සංකල්පයට එකඟව නොසිටියේය.  තවදුරටත්, ඇය බාල දියණියක් වූ අතර, එබැවින් ඇයගේ බෑණාවූ  රැනූචෝ,   ඇයට වඩා වංශාවලියාකාරයෙන් ජ්‍යෙෂ්ඨ විය.ඇයගේ බිරිය ඉල්ලා සිටින අයිතිවාසිකම් අත්හැර දමන ලෙසින්,  ස්පාඤ්ඤයේ දෙවන පිලිප් රජ විසින් කැතරින්ගේ ස්වාමිපුරුෂයාවූ බ්‍රැගන්සහී ආදිපාදවරයා හට අල්ලස් ප්‍රදානය කරමින් ඉල්ලා සිටි අතර, එසේ පිරිනැමූ අල්ලස් අතර,  බ්‍රසීල උප-රාජධානිය, ජේසු නිකායේ මහා-පාලක තනතුර, සැම වසරකම පෞද්ගලික නැවක් ඉන්දියාව වෙත යැවීමට අවසරය සහ, ඔහුගේ එක් දියණියක්, එකල පිලිප්ගේ උරුමකරුවූ දියෙගෝ, අස්ටුරියස්හී කුමරු වෙත විවා
හ කර දීම විය. බ්‍රැගන්සහී ආදිපාදවරයා , කැතරින්ගේ බලපෑම මත, යෝජනාව ප්‍රතික්ෂේප කළේය.අරගලයේදී ඇය පරාජය වූවාය: ශක්තිමත්ම  හිමිකම් පාන්නා වූයේ ස්පාඤ්ඤයේ දෙවන පිලිප් රජ වූ අතර ඔහුට අවශ්‍ය වූයේ ඔහු යටතේ පැවති අනෙකුත් ස්පාඤ්ඤ රාජධානි හා සමග පෞද්ගලික සංගමයක් ඔස්සේ පෘතුගාලය එක්සත් කිරීමයි. පෘතුගාලය ස්වාධීනව පැවතීම අපේක්ෂා කළ ජාතිකවාදී පක්ෂය විසින් සහය පලකලේ ඇයගේ අවජාතක ඥාති සොහොයුරු ක්‍රාටෝහී ඇන්තනීට මිස කැතරින්ට නොවේ. 1580 දී  ඇල්කන්ටරා සටනේදී අවසාන තරගයේදී,  ඇන්තනී,  පිලිප්ට  පරාජය විය.වසර කිහිපයක් ගතවත්ම,  ඇයගේ සැමියා, බ්‍රැගන්සහී ජෝන් (1543–1583) ඇයට අහිමි විය. ඇයගේ කැස්ටිලියානු ඥාති සොහොයුරාගේ පාලනය යටතේ වැන්දඹු ආර්යාවක් ලෙසින් දිවි ගෙවීමට ඇයට සිදු විය.ථේරවාද බුදුදහම  රටවල් ශ්‍රී ලංකාවකාම්බෝජය • ලාඕසයමියන්මාරය • තායිලන්තය ග්‍රන්ථ පාළි ත්‍රිපිටකයඅටුවාටීකා ඉතිහාසය නිකාය-භේදයට පෙර බුද්ධාගමඅතීත ගුරුකුල • SthaviraAsoka • තුන්වන සංගායනාවVibhajjavadaමිහිඳු මහ රහතන්වහන්සේසංඝමිත්තා තෙරණියදීපවංශය • මහාවංශයබුද්ධඝෝෂ හිමි ධර්මය සංසාරය • නිර්වාණයමධ්
‍යම ප්‍රතිපදාවආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයචතුරාර්ය සත්‍යයනිර්වාණ මාර්ගඵලසිල්පද • තෙරුවන් නරඹන්නසාකච්ඡාවසංස්කරණයමෙම ලිපියබුද්ධ ධර්මය සහ බුද්ධාගමපිළිබඳ ලිපි මාලාවක කොටසකිඉතිහාසයකාලරේඛාවගෞතම බුදුන් වහන්සේපූර්ව-නිකායික බුද්ධාගමධර්ම සංගායනාසේද මාවතේ බුද්ධාගමේ ව්‍යාප්තියඉන්දියානු උපමහාද්වීපයේ පරිහානියපසුකාලීන බෞද්ධයෝබෞද්ධ නූතනවාදයධර්මයසංකල්පචතුරාර්ය සත්‍යයආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයධර්මචක්‍රයපංච ස්කන්ධඅනිත්‍යයදුක්ඛඅනාත්මහේතුඵල ධර්මයමධ්‍යම ප්‍රතිපදාවශූන්‍යතාවසදාචාරයකර්මපුනර්භවයසංසාරයවිශ්වයබෞද්ධ පාඨ ග්‍රන්ථබුද්ධවචනයමුල්කාලීන බෞද්ධ ග්‍රන්ථත්‍රිපිටකයමහායාන සූත්‍රපාලි ත්‍රිපිටකයටිබෙට් ත්‍රිපිටකයචීන ත්‍රිපිටකයපිළිවෙත්ත්‍රිවිධ රත්නයබුදු දහමේ විමුක්ති මාර්ගයපංච ශීලයපාරමිතාභාවනාවදාර්ශනික හේතු දැක්වීමශ්‍රද්ධාවපින් වැඩීමඅනුස්සතිසිහියප්‍රඥාවබ්‍රහ්ම විහරණAids to EnlightenmentMonasticismගිහියාBuddhist chantවන්දනා ස්ථානනිර්මාංශිකත්වයනිර්වාණයබෝධිසතර මාර්ග ඵලඅරහත්ප්‍රත්‍යේකබුද්ධබෝධිසත්ත්වබුද්ධසම්ප්‍රදායයන්ථෙරවාදපාලිමහායානහීනයානචීනවජ්‍රයානටිබ
ෙට්නවයානනෙවාර්රට අනුව බුද්ධාගමභූතානයකාම්බෝජයචීනයඉන්දියාවජපානයකොරියාවලාඕසයමොංගෝලියාවමියන්මාරයරුසියාවශ්‍රී ලංකාවතායිවානයතායිලන්තයටිබෙට්වියට්නාමයවටසන ආගම් ද්වාරයvteථේරවාද (Pāli: थेरवाद theravāda (cf Sanskrit: स्थविरवाद sthaviravāda); වචනානුසාරයෙන් ගත් කළ, "තෙරණුවන්ගේ ඉගැන්වීම්" හෝ "පැරැන්නන්ගේ ඉගැන්වීම්", හෙවත් ආදීතම බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය වෙයි. එහි ආරම්භය ඉන්දියාවේ ය. එය සාපේක්ෂකව තිතිරකුවාදීය. සාමාන්‍යයෙන් වඩා සමීප වෙන්නේ පැරණිතම බුදුදහමට ය.[1] ශත වර්ෂ ගණනාවක් යනතුරු එය ශ්‍රී ලංකාවේ අතිප්‍රමුඛ වූ ආගම විය (ජනගහණයෙන් 70% ක් පමණ අදහන්නකි).[2]) ගිණිකොන දිග ආසියාවේ කාම්බෝජය, ලාඕස්, බුරුමය, තායිලන්තය වැනි රටවල ද බහුල වශයෙන් අදහන ආගමකි. එය නිරිත දිග ආසියානු රටවල සමහර පැති වල, එනම් චීනයේ ශාන් සහ තාලි යන ජන වාර්ගික කොටස් අදහන ආගමකි. වියට්නාමයේ කේමර් අය ද, බංගලාදේශයේ බරුවා, චක්මා සහ මග් යනාදීන් ද, මැලේසියාවේ සහ ඉන්දුනීසියාවේ අය ද අදහන අතර මෑතක දී සිංගප්පූරුවේ සහ බටහිර රටවල ද ජනප්‍රියත්වයක් ඇතිවෙමින් පවතින්නකි. අද ලෝකයේ ථේරවාද බෞද්ධාගමිකයන් මිලියන සියයකට වඩා ලොව පුරා ඇතැයි සැලකේ.
පසුගිය දශකයන්හි දී ථේරවාද දහම බටහිර රටවල මෙන්ම එය බිහි වූ ඉන්දියාවේ ද නැවත පුනර්ජීවයක් ලබා ඇතැයි කියැවේ. [3]අනුගාමිකයෝථේරවාද බුද්ධාගම විවිධ රටවල් හා ලොව පුරා ජනතාව විසින් අනුගමනය කරයි :දකුණු ආසියාවේ:නේපාලය ( ජනගහනයෙන් 10% )ශ්‍රී ලංකා ( ජනගහනයෙන් 70% )බංග්ලාදේශය ( ජනගහනයෙන් 0.7% )ඉන්දියාව ( ජනගහනයෙන් 0.7% )අග්නි දිග ආසියාවේ:කාම්බෝජය ( ජනගහනයෙන් 95% )ලාඕසය  ( ජනගහනයෙන් 67% )මියැන්ම‍ාරය ( ජනගහනයෙන් 89% )තායිලන්තය ( ජනගහනයෙන් 90% , ජනගහනයෙන් 94% පුහුණු වන ආගම )වියට්නාමය ( ඛ්මෙර් ක්‍රෝම්)වෙනත් ප්‍රදේශ ආසියාවේ:චීනය (ප්‍රධාන වශයෙන් ශාන් සහ තයි ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්)මැලේෂියාව ( මැලේෂියන් සියාමෙස‍ෙ)ඉන්දුනිශියාවසිංගප්පුරුවථේරවාදය මෑත බාගයේ ජනප්‍රිය වී තිබෙනවා  බටහිර ලෝකයේ .ඉතිහාසයසම්ප්‍රදායේ ආරම්භයථේරවාද සම්ප්‍රදාය විභජ්ජවග්ග නොහොත් විභජ්ජවාද නොහොත් 'විශ්ලේෂණයේ ධර්මය' ලෙසින් ද පැවත එන්නයි.[4] ස්ථවිරවාද නොහොත් 'ථෙරනුවන්ගේ ඉගැන්වීම්' තව දුරටත් පවත්වා ගෙන යන දහමකි. ඉන්දියාවේ ධර්මාශෝක රජු සමයේ, එනම් ක්‍රි. පූ. 250 පමණ දී තුන්වැනි ධර්ම සංගායනාව කාලයේ දී පටන් ගත් සම්ප්‍රදායක් ලෙ
සින් සැලකේ. විභජ්ජවාදීන් තමන් දුටුවේ ස්ථවිරවාදීන්ගේ සත්‍යලබ්ධික අදහස් පවත්වා ගෙන යන අය ලෙසයි. තුන්වැනි ධර්ම සංගායනාවේ දී ඔවුන්ව ස්ථිවිර ලෙසත්, ථෙර ලෙසත්, 'ගුරු පරම්පරාවේ වැඩිහිටියන්' ලෙසත් හඳුන්වන ලදි. විභජ්ජවාදීන්ගේ අදහස් පැරණි ස්ථවිර අදහස් හා සමාන කම් තිබුණත් ඒවා සම්පූර්ණයෙන් ම සමාන නොවුණි. තුන්වැනි ධර්ම සංගායනාවෙන් පසු ඔවුන් පදිංචි වී ස්ථාන එකිනෙකා වෙතින් ඈත් වූ නිසා විභජ්ජවාදීන් කණ්ඩායම් හතරකට පරිනාමය වූහ: මහීසාසක (Mahīśāsaka), කාශ්‍යපිය (Kāśyapīya), ධර්මගුප්තක සහ තාම්‍රරපර්නිය (Tāmraparnīya). ථේරවාද පැවත එන්නේ තාම්‍රරපර්නිය නොහොත් "ලංකාවේ පෙළපතෙනි." සමහර පැරණි බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන්ට අනුව ථේරවාද එන්නේ කෙළින් ම විභජ්ජාවාදීන් වෙතිනි.තාම්‍රරපන්නිය යන නාමය ලංකාවේ පෙළපතට ලැබෙන්නේ ඉන්දියාවේ දී ය. එහෙත් විභජ්ජවාදීන්ගේ ආගමික මූලාශ්‍ර වල එහි දී ධර්මයේ වෙනස්කම් සිද්ධ වූවා යැයි සඳහනක් නැත. නමින් පෙන්වන්නේ භූගෝලීය සාධකයක් පමණි. තම්බපණ්නී තාම්‍රරපන්නි යනු ලංකාවට වැටී තිබුණ නම් වෙති.  තම මූලාරම්භය ගැන කියන ථේරවාදීන් කියනුයේ තමනට එම ඉගැන්වීම් ලැබුනේ තුන්වැනි ධර්ම සංගායනාවෙන් බවයි. එහි දී කියැවෙන්නේ
ඒවා විභජ්ජවාදය ලෙස හැඳින්වුනු බවයි. [5] 7 වැනි සියවසේ දී ක්ෂුවාන්සැන්ග් (Xuanzang) සහ යි යින්ග් නොහොත් අයි චින්ග් නම් චීන වන්දනාකරුවන් ද ශ්‍රී ලංකාවේ මේ බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය ගැන සඳහන් කරන්නේ ස්ථවිර (Sthavira) යනුවෙනි.[6][7] පැරණි ඉන්දියාවේ සංස්කෘත භාෂාව පරිහරණය කළ එම සම්ප්‍රදායන් ඔවුන් ස්ථවිර (Sthaviras)යැයි කියන ලදහ. එහෙත් පාලි සිය භාෂාව ලෙස පරිහරණය කරන ලද්දවුන් ඔවුනට 'ථෙර'  (Theras) යැයි කියන ලදි. සංස්කෘත බසින් එන 'ස්ථවිර' (Sthaviras) සහ පාලි බසින් එන 'ථෙර' (Theras) දෙකම වචනානුසාරයෙන් දැක්වෙන්නේ 'වැඩිහිටියන්' (The Elders) ලෙසටයි. මේ සම්ප්‍රදාය ථෙරවාද යන තමන් හඳුන්වා ගැනීම සඳහා අඩුම වශයෙන් හතරවැනි සියවස සිට පමණ දී ලිඛිත භාවිතයට ගෙන ඇත. එය මුලින් ම ලිඛිතව සඳහන් වන්නේ දීපවංශයේ (Dipavamsa) ය.[8]ඉන්දියාවේ පසු කාලීන ථේරවාද බුදුදහම ගැන දැනගන්නට වැඩි තොරතුරක් නැත. මූලාරම්භ වූ රටේ එය නැති වී ගිය දින ගැන කිසිම සඳහනක් සොයා ගන්නට ද නැත.ලංකාවට ථේරවාද සම්ප්‍රදාය පැමිණි කාලයේ ම එය බුරුමය වෙත ද ගිය බවත් යම් සහක්‍රියාවක් ක්‍රමයෙන් වර්ධනය වී ගිය හැටිත් දැකගන්නට ලැබේ. උදාහරණයක් වශයෙන්, 10 වැනි සියවස අවස
න දී, ලංකාව තුල යුද්ධ වලින් බුද්ධාගම නැති වී ගිය කල, බුරුමයෙන් ආ තෙරණුවන් කණ්ඩායමක් විසින් එය යළි ස්ථාපිත කරන ලදැයි කියැවේ. බුරුමය හා ශ්‍රී ලංකාව එකිනෙකා අතර වූ බුද්ධාගම ප්‍රමාණවත් ලෙසකින් නැවත ස්ථාපිත කරගන්නා ලදි. 11 වැනි සියවසේ දී ඉන්දියාවේ බුද්ධාගම නැති වී ගිය කල මේ රටවල් දෙකේ බුද්ධාගමට වාසස්ථානයක් තහවුරු වී තිබුණි. අනතුරුව ක්‍රමයෙන් තායිලන්තය, ලාඕස් සහ කාම්බෝජය යන රටවල් වලට ද ථේරවාද බුද්ධාගම පැතිර යන ලදි. [9]ශ්‍රී ලංකාවේ සහ ගිණිකොන දිග ආසියාවේ රාජකීය පෙළපත් විසින් බුද්ධාගම සමඟ අත්වැල් බැඳ ගෙන තිබුණි. ඒ රටවල සත්‍යලබ්ධිකත්වය බලයෙන් ක්‍රියාත්මක කරන ලද නිසා ථේරවාද සාම්ප්‍රදායික ලෙසින් පවත්වාගන්නට හේතු වූවා යැයි ද සැලකේ. මෙය ඉන්දියාවේ බුද්ධාගමේ ඉතිහාසය පුරා ඒ රට අනිකුත් රටවල් හා පවත්වන සබඳතාවයන් සමඟින් වෙනස් ලෙසකින් පෙනෙන්නට තිබෙන්නකි.[10]නූතන වර්ධනයපහත සඳහන් නූතන ප්‍රවණතා හඳුනාගෙන ඇත.[11] [12]නූතනවාදය: නූතන ලෝකයට එහි අදහස් අනුචිත කරන උත්සාහයපරිසර ආරක්ෂා උත්සාහයඅනෙකුත් බෞද්ධ සම්ප්‍රාදයන් සමඟ කලවම් වන්නට උත්සාහයකාන්තා අයිතීන් ගැන කතාබහප්‍රතිසංශෝධන: මීට කළින් වූ වඩා පිරිසිදු බු
ද්ධාගමක් යළි ස්ථාපිතයට උත්සාහය; මුල් බුද්ධාගම ගැන බටහිර විද්‍යාර්ථීන්ගේ මත එකතු කරගැනීමේ උත්සාහය (මෑත කාලයේ දී "බටහිර විද්‍යාර්ථීන්ගේ අර්ථ කථනයට අනුව සැකසුන බුද්ධාගම" යන්න ශ්‍රී ලංකාවේ සහ තායිලන්තයේ පවතින නිල බුද්ධාගම වෙයි.[13])අවසාන නිෂ්ටාව: ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය නම් වූ ඉගැන්වීමට වැඩියෙන් බර වී අනිත් මූලාංගීය ඉගැන්වීම් වලට වැඩි තැනක් නොදීමපශ්චාත්සම්ප්‍රදායීකරණය: මීට අයිති දෑ අතර වන්නේ,පූජා විධි ක්‍රමයන් නැවත පණ ගැන්වීමපුරාකථාවන්ට බරවීමඅන්තර්ඥානය සඳහා භාවනා කිරීම්සමාජ ක්‍රියාශීලීත්වයආගමික බැතිමත් බව වර්ධනයබෞද්ධ ජාතිකත්වය නංවාලීමවනගත ස්වාමීන්වහන්සේලා නැවත පිහිටුවා ලීමසමථ භාවනා නැවත පණ ගැන්වීමයටත්විජිතවාදීන් විසින් කරන ලද වෙනස්කම් නිසා ද බෞද්ධ පුනර්ජීවයක් ඊට එරෙහි ව පැන නැඟී ඇත. බටහිර යටත්විජිතවාදීන් සහ ක්‍රිස්තියානි මිෂනාරීවරුන් උවමනාවෙන් ම යම් ආකාරයක වූ ක්‍රිස්තියානි පල්ලි හැදියාවක් ලංකාවේ සහ ගිණිකොන දිග ආසියාවේ රටවල බෞද්ධ ස්වාමීන්වහන්සේලාට නියම කරන ලදි. එනම් පන්සලට සීමා වූ ධර්ම බෙදා දෙන කටයුතු සහ ඒකීය පුද්ගලයාට නිවන් මඟ කියාදෙන කටයුතු වලට ස්වාමීන්වහන්සේලා සීමා කර තැබීමයි. [
14] බ්‍රිතාන්‍ය යටත්විජිත පාලනයට පෙර, බුරුමයේ සහ ශ්‍රී ලංකාවේ යන රටවල් දෙකේ ම මහණුන් ගිහි ජනතාවගේ දරුවන්ට අධ්‍යාපනය ලබා දීමේ වගකීමෙන් යුතු වූහ. ඔවුනට විශාල සාහිත්‍ය නිර්මාණ පිරිනමන්නට සමත් වූහ. බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් පාලනය අල්ලා ගැනීමෙන් පසුව බෞද්ධ පංසල් තීව්‍රර පරිපාලනයකට මුහුණ දුනි. ඔවුන්ගේ මුදල් වියදම් කරන්නට අනුමැතිය ලැබුනේ ආගමික කටයුතු සඳහා පමණි. අධ්‍යාපන පද්ධතියේ පාලනය ක්‍රිස්තියානි ආගමික නායකයන්ට ලැබිණ. ඔවුන්ගේ වේතන රජයෙන් නඩත්තු කළ මිෂනාරී වැඩ වලට යෙදවුණි. [15] විදේශීය පාලනය යටතේ, විශේෂයෙන්ම බ්‍රිතාන්‍යය පාලන යටතේ දී සංඝ සමාජය තුල ජෛවයෙන් අඩපණ තත්වයක් බිහිවිය.[16] වල්පොල රාහුල තෙරණුවන්ට අනුව, එතෙක් අධ්‍යාපනය, සමාජ කටයුතු හා සුබසාධනය සඳහා බෞද්ධ ආගමික නායකයන්ට තිබි සමාජ තත්වය ඉවත් කර එය ක්‍රිස්තියානි මිෂනාරින් වෙත පවරන ලදි. එයින් ඇති වූයේ සමාජයේ ආයතන වල ඉහළ තනතුරු දැරූ අය වෙත බලපෑම් කරන්නට මෙතෙක් බෞද්ධ ආගමික නායකයන්ට තිබි අවස්ථාව ස්ථිර කාලීනව ඉවත් වීමයි. [17] පශ්චාත් යටත්විජිත සමයේ බොහෝ බෞද්ධ තෙරණුවන් මේ සුසමාදර්ශය වෙනස් කරන්නට කැප වූහ. [18] සමාජයේ බුද්ධාගමට හිමි ව තිබි තැන යළි ස්
ථාපිත කරන්නට ශ්‍රී ලංකාවේ හා බුරුමයේ උත්සාහයන් වර්ධනය විය.[19]ශ්‍රී ලංකාවේ ථේරවාදීන් තම සම්ප්‍රදායට නව ජීවයක් ලබාගනු පිණිස බටහිර සංස්කෘතිය වෙත නෙත් යොමු කළහ. ක්‍රිස්තියානි මිෂනාරිවරු විසින් ස්වදේශී වූ සංස්කෘතියකට තර්ජනය කරන ලදි. [20] ඊට ප්‍රතිචාරයක් වශයෙන්, ථේරවාදීන් විසින් ථේරවාදය පතුරුවා හරින්නට කටයුතු කළහ. ඔවුන්ට සහාය දෙන්නට ආවේ පරමවිඥානාර්ථවාදීන්ය.[21] ඔවුන් පැරණි ඥානය ගැන සොයා බැලූ අයයි. එය වෙනත් මූලාශ්‍ර වලින් මෙන් ම පාලි සුත්ත පිටකයේ සහ බුද්ධාගම තුලින් සොයා ගත හැකි යැයි සිතූ අයයි. ඇමෙරිකන් කර්නල්වරයෙකු වූ ද, පරමවිඥානාර්ථවාදීන්ගේ සංගමයේ සම නිර්මාතෘවරයෙක් සහ පළමු සභාපති තනතුර ද දැරූ සර් හෙන්රි ඕල්කොට් සහ හෙලේනා බ්ලැවැට්ස්කි දෙදෙනා 1880 මැයි 25 වැනි දා බුද්ධාගම ආගම කරගත් ප්‍රථම ඇමෙරිකානු යුරෝපීය බෞද්ධයන් සේ මහජනතාවට දැනුම් දීමක් කළහ.[22] ඔවුන් දෙදෙනා ගාල්ලේ වැලිවත්තේ වූ විජයානන්ද විහාරයේ දී පන්සිල් පද පහ රැගෙන ඇත්තේ 1880 මැයි 19 වැනිදා ය. පරමවිඥානාර්ථවාදීන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ලංකාවේ බෞද්ධ පාසැල් ගණනාවක් ඉදි කරන ලදි. කොළඹ ආනන්ද විද්‍යාලය, නුවර ධර්මරාජ විද්‍යාලය, ගාල්ලේ මහින්ද විද්‍යාලය
සහ කුරුණෑගල මලියදේව විද්‍යාලය ඒවා ලෙස සැලකේ. 1885 දී බෞද්ධ කොඩිය නිර්මාණය කරන්න උපදෙස්කරුවෙක් ලෙසින් ද ඕල්කොට් කටයුතු කරන ලදි. එය පසු කාලයේ දී ලෝක බෞද්ධ සංවිධාන විසින් බෞද්ධ සම්ප්‍රදායික ධජයක් ලෙසින් පිළිගන්නා ලදි. ඔවුන් හා එක් වූ මුල් ථේරවාදියෙක් ලෙස සැලකෙන්නේ අනගාරික ධර්මපාලය. විපස්සනා භාවනා ක්‍රම යළි ස්ථාපනය කරන්නට අනගාරික ධර්මපාල උත්සාහයක් ගත්තේය. ඒ සඳහා පාලි ත්‍රිපිටකයෙන් හා විසුද්ධි මග්ගයෙන් ක්‍රමවේදයක් සොයා ගියේය. මැද පංතියේ අය සොයා ගිය ධර්මපාල ඔවුන් වෙනුවෙන් ආගමික චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර සඳහා අවස්ථාවක් සහ ආගමික අනන්‍යතාවයක් ලබා ගන්නට වෙහෙස විය. එය බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යයට විරෝධය දක්වනු සඳහා ද පාවිච්චියට ගැනිණ. පරමවිඥානාර්ථවාදීන්ගේ උත්සාහයේ ප්‍රතිඵලයක් හැටියට රටේ ආගමික හැදියාව වෙනසකට භාජනය වී මෙතෙක් පැවිද්දන් පමණක් නියැළුනු භවානා ක්‍රමවේදයන් ගිහියන් ද භාවිතා කරන්නට අවසර ලද්දහ.[23]පාලි ත්‍රිපිටකයේ පරිවර්තනය හා ප්‍රකාශනයත් සමඟ ඉතිහාසයේ ප්‍රථම වරට පාලි ත්‍රිපිටකය ගිහි සමාජය අතට පත්විය. එය බටහිරට පමණක් නොව නැගෙනහිර සමාජයට ද ලැබුණු ප්‍රථම වතාව එයයි. පරමවිඥානාර්ථවාදී සංගමයෙන් ථේරවාද බුද්ධා