LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
මඟ ගිවිසුමකට එළඹුණි. දූපත් හතරේම ජනමත විචාරණයක් පැවැත්විණි. විශාල ආන්තිකයකින් නිදහස සඳහා තිදෙනෙක් ඡන්දය දුන් අතර මයෝට් විරුද්ධව ඡන්දය දුන් අතර ප්‍රංශ පරිපාලනය යටතේ පවතී. කෙසේ වෙතත්, 1975 ජූලි 6 වන දින කොමෝරියානු පාර්ලිමේන්තුව ස්වාධීනත්වය ප්‍රකාශ කරමින් ඒකපාර්ශ්වික යෝජනාවක් සම්මත කළේය. අහමඩ් අබ්දල්ලා කොමෝරියානු රාජ්‍යයේ ස්වාධීනත්වය ප්‍රකාශ කළ අතර එහි පළමු ජනාධිපතිවරයා බවට පත්විය. ප්‍රංශ ජාතිකයන් නව රාජ්‍යය පිළිගත්තේය.නිදහස (1975)කොමරෝස් ධජය (1963-1975)කොමරෝස් ධජය (1975-1978)ඉකිලිලූ ඩොයිනින්, 2011 සිට 2016 දක්වා කොමරෝස් හි ජනාධිපතිඊළඟ වසර 30 දේශපාලන කැළඹිලි සහිත කාල පරිච්ඡේදයක් විය. 1975 අගෝස්තු 3 වන දින, නිදහසින් මාසයකට අඩු කාලයකට පසු, සන්නද්ධ කුමන්ත්‍රණයකින් ජනාධිපති අහමඩ් අබ්දල්ලා ධුරයෙන් ඉවත් කරන ලද අතර, ඒ වෙනුවට එක්සත් ජාතික කොමරෝස් (FNUK) සාමාජික සයිඩ් මොහොමඩ් ජෆාර් පත් කරන ලදී. මාස කිහිපයකට පසු, 1976 ජනවාරි මාසයේදී, ඔහුගේ ආරක්ෂක ඇමති අලි සොයිලිහ්ට පක්ෂව ජෆාර් නෙරපා හරින ලදී.[31]මෙම කාලය තුළ ජනමත විචාරණ තුනකදී මයෝට්හි ජනගහනය ප්‍රංශයෙන් නිදහස ලැබීමට එරෙහිව ඡන්දය ප්‍
රකාශ කළේය. 1974 දෙසැම්බර් 22 වැනි දින සියලුම දූපත්වල පවත්වන ලද පළමුවැන්න, මයෝට්හි ප්‍රංශය සමඟ සබඳතා පවත්වා ගැනීම සඳහා 63.8% ක සහයෝගයක් දිනා ගත්තේය. 1976 පෙබරවාරියේ පැවති දෙවැන්න, අතිවිශාල 99.4%කින් එම ඡන්දය තහවුරු කළ අතර, 1976 අප්‍රේල් මාසයේ දී, තුන්වැන්න, මයොට්ටේ ජනතාව ප්‍රංශ භූමියක් ලෙස පැවතීමට කැමති බව තහවුරු කළේය. ජනාධිපති සොයිලිහ් විසින් පාලනය කරන ලද ඉතිරි දූපත් තුන සමාජවාදී සහ හුදකලාවාදී ප්‍රතිපත්ති ගණනාවක් ආරම්භ කළ අතර එය ඉක්මනින් ප්‍රංශය සමඟ සබඳතා පළුදු විය. 1978 මැයි 13 දින, නැවත වරක් ප්‍රංශ ඔත්තු සේවය (SDECE) විසින් පත් කරන ලද බොබ් ඩෙනාඩ්, ප්‍රංශ, රොඩේසියානු සහ දකුණු අප්‍රිකානු ආන්ඩුවල සහාය ඇතිව ජනාධිපති සොයිලිහ් බලයෙන් පහ කර අබ්දුල්ලාව යලි පත් කිරීමට ආපසු පැමිණියේය. අලි සොයිලිහ් අල්ලා සති කිහිපයකට පසුව මරා දමන ලදී.[31][32]සොයිලිහ්ට ප්‍රතිවිරුද්ධව, අබ්දල්ලාගේ ජනාධිපති ධුරය ඒකාධිපති පාලනයකින් සලකුණු වූ අතර සාම්ප්‍රදායික ඉස්ලාමයට අනුගත වීම වැඩි වූ අතර[33] රට කොමරෝස් ෆෙඩරල් ඉස්ලාමීය ජනරජය ලෙස නම් කරන ලදී. බොබ් ඩෙනාඩ්, අබ්දල්ලා අබ්දෙරමනේ ගේ පළමු උපදේශක ලෙස සේවය කළේය. "කොමරෝස් හි
උපරාජයා" යන අන්වර්ථ නාමයෙන් හඳුන්වනු ලැබූ ඔහු සමහර විට පාලන තන්ත්‍රයේ සැබෑ ප්‍රබලයා ලෙස සැලකේ. දකුණු අප්‍රිකාවට ඉතා සමීපව, ඔහුගේ "ජනාධිපති ආරක්ෂකයාට" මුදල් සැපයූ ඔහු, මොරෝනි හරහා වර්ණභේදවාදී පාලන තන්ත්‍රය මත ජාත්‍යන්තර සම්බාධක මග හැරීමට පැරිසියට ඉඩ දුන්නේය. අප්‍රිකාවේ ගැටුම්වලදී පැරිසියේ හෝ ප්‍රිටෝරියාගේ ඉල්ලීම මත මැදිහත් වන ලෙස ඉල්ලා සිටි ඔහු දූපත් සමූහයේ සිට ස්ථිර කුලී හේවා බලකායක් ද පිහිටුවා ගත්තේය. අබ්දුල්ලා 1989 දක්වා ජනාධිපති ලෙස දිගටම කටයුතු කළ අතර, සිදුවිය හැකි කුමන්ත්‍රණයකට බියෙන්, ඔහු බොබ් ඩෙනාඩ්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් ජනාධිපති ආරක්ෂක බලකායට සන්නද්ධ හමුදා නිරායුධ කරන ලෙස නියෝග කරමින් නියෝගයකට අත්සන් කළේය. ආඥාව අත්සන් කිරීමෙන් ටික කලකට පසු, අතෘප්තිමත් හමුදා නිලධාරියෙකු විසින් අබ්දල්ලා ඔහුගේ කාර්යාලයේදී වෙඩි තබා ඝාතනය කළ බව කියනු ලැබේ, නමුත් පසුව ආරංචි මාර්ග කියා සිටියේ ඔහුගේ නිදන කාමරයට ටැංකි නාශක මිසයිලයක් දියත් කර ඔහුව මරා දැමූ බවයි.[34] ඩෙනාඩ් ද තුවාල ලැබුවද අබ්දුල්ලාගේ ඝාතකයා ඔහු යටතේ සිටි සෙබළෙකු බවට සැක කෙරේ.[35]දින කිහිපයකට පසු, ප්‍රංශ පැරෂුට් භටයින් විසින් බොබ් ඩෙනාඩ් දක
ුණු අප්‍රිකාවට ගෙන යන ලදී. සොයිලිහ්ගේ වැඩිමහල් අර්ධ සොහොයුරා වන මොහොමඩ් ජෝහාර් පසුව ජනාධිපති බවට පත් වූ අතර බොබ් ඩෙනාඩ් නැවත පැමිණ තවත් කුමන්ත්‍රණයකට උත්සාහ කරන තෙක් සැප්තැම්බර් 1995 දක්වා සේවය කළේය. මෙවර ප්‍රංශය පැරෂුට් භටයන් සමඟ මැදිහත් වී ඩෙනාඩ්ට යටත් වීමට බල කළේය. ප්‍රංශ ජාතිකයන් විසින් ජොහාර් රියුනියන් වෙත ඉවත් කළ අතර, පැරිසියේ පිටුබලය ලත් මොහොමඩ් ටකී අබ්දුල්කරීම් මැතිවරණයෙන් ජනාධිපති විය. ඔහු 1996 සිට ශ්‍රම අර්බුද, ආන්ඩු මර්දනය සහ බෙදුම්වාදී ගැටුම් පැවති සමයක, 1998 නොවැම්බර් මාසයේදී ඔහු මිය යන තෙක්ම රට මෙහෙයවීය. ඔහුගෙන් පසු අන්තර්වාර ජනාධිපති ටැඩ්ජිඩින් බෙන් සයිඩ් මැසූන්ඩේ පත් විය.[36]න්ඩ්ස්වානි සහ මවාලි දූපත් 1997 දී ප්‍රංශ පාලනය ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කිරීමේ උත්සාහයක් ලෙස කොමරෝස් වෙතින් නිදහස ප්‍රකාශ කළහ. නමුත් ප්‍රංශය ඔවුන්ගේ ඉල්ලීම ප්‍රතික්ෂේප කළ අතර, ෆෙඩරල් හමුදා සහ කැරලිකරුවන් අතර දරුණු ගැටුම් ඇති විය.[37] 1999 අප්‍රේල් මාසයේදී, අර්බුද හමුවේ දුර්වල නායකත්වයක් සඳහන් කරමින්, අන්තර්වාර ජනාධිපති මැසූන්ඩේ පෙරලා දමා, ලේ රහිත කුමන්ත්‍රණයකින්, හමුදා මාණ්ඩලික ප්‍රධානී, කර්නල් අසාලි අසූමනි බ
ලය අල්ලා ගත්තේය. මෙය 1975 නිදහසෙන් පසු කොමරෝස්ගේ 18 වැනි කුමන්ත්‍රණය හෝ කුමන්ත්‍රණ උත්සාහය විය.[38]ජාත්‍යන්තර විවේචනයට ලක් වූ දූපත් වල බලය තහවුරු කර ගැනීමට සහ පාලනය නැවත ස්ථාපිත කිරීමට අසාලි අසමත් විය. දකුණු අප්‍රිකාවේ ජනාධිපති තබෝ ම්බෙකි ගේ අනුග්‍රහය යටතේ අප්‍රිකානු සංගමය, සාකච්ඡා සඳහා සහ ප්‍රතිසන්ධානය ඇති කිරීම සඳහා න්ඩ්ස්වානි වෙත සම්බාධක පැනවීය.[39][40] දිවයින් තුනේම නායකයින් විසින් 2001 දෙසැම්බරයේ අත්සන් කරන ලද ෆොම්බෝනි ගිවිසුමේ කොන්දේසි යටතේ, රටේ නිල නාමය කොමරෝස් සංගමය ලෙස වෙනස් කරන ලදී; නව රාජ්‍යය ඉතා විමධ්‍යගත කළ යුතු අතර මධ්‍යම යුනියන් ආන්ඩුව ජනාධිපතිවරයෙකු විසින් නායකත්වය දෙන නව දිවයින ආන්ඩු වෙත බොහෝ බලතල බෙදා දෙනු ඇත. යුනියන් සභාපති, ජාතික මැතිවරණ මගින් තේරී පත් වුවද, සෑම වසර පහකට වරක් එක් එක් දූපත් වලින් මාරුවෙන් මාරුවට තෝරා ගනු ලැබේ.අසාලි 2002 දී ඉල්ලා අස්වූයේ ඔහු ජයග්‍රහණය කළ කොමරෝස් හි ජනාධිපතිවරයාගේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී මැතිවරණයට ඉදිරිපත් වීමටය. පවතින ජාත්‍යන්තර පීඩනය යටතේ, මුලින් බලහත්කාරයෙන් බලයට පත් වූ හමුදා පාලකයෙකු ලෙස, සහ නිලයේ සිටියදී සෑම විටම ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී නොව
ූ, අසාලි නව මැතිවරණ සක්‍රීය කළ ව්‍යවස්ථාමය වෙනස්කම් හරහා කොමරෝස් මෙහෙයවීය.[41] එක් එක් රාජ්‍ය ආයතනයක වගකීම් නිර්වචනය කරන Loi des compétences නීතියක් 2005 මුල් භාගයේදී සම්මත කරන ලද අතර එය ක්‍රියාත්මක වෙමින් පවතී. 2006 මැතිවරණයෙන් ජයග්‍රහණය කළේ සුන්නි මුස්ලිම් පූජකයෙකු වන අහමඩ් අබ්දල්ලා මොහොමඩ් සම්බි, ඉරානයේ ඉස්ලාම් දහම හැදෑරීමට ගත කළ කාලය වෙනුවෙන් "අයතුල්ලා" යන අන්වර්ථ නාමයෙන් හැදින්විය. අසාලි මැතිවරණ ප්‍රතිඵලවලට ගරු කළ අතර, එමගින් දූපත් සමූහය සඳහා පළමු සාමකාමී සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී බලය හුවමාරු කර ගැනීමට ඉඩ සැලසීය.[42]2001 දී න්ඩ්ස්වානි හි ජනාධිපති ලෙස තේරී පත් වූ ප්‍රංශ-පුහුණු හිටපු ලිංගභේදකයෙකු වන කර්නල් මොහොමඩ් බකාර්, ඔහුගේ පස් අවුරුදු ජනවරම අවසානයේ ඉල්ලා අස්වීම ප්‍රතික්ෂේප කළේය. කොමරෝස් ෆෙඩරල් රජය සහ අප්‍රිකානු සංගමය විසින් නීති විරෝධී ලෙස ප්‍රතික්ෂේප කරන ලද ඔහුගේ නායකත්වය තහවුරු කිරීමට ඔහු 2007 ජුනි මාසයේදී ඡන්දයක් පැවැත්වීය. 2008 මාර්තු 25 දින අප්‍රිකානු සංගමයේ සහ කොමරෝස්හි සොල්දාදුවන් සියගණනක් කැරලිකරුවන්ගේ ග්‍රහණයේ පැවති න්ඩ්ස්වානි අල්ලා ගත් අතර, එය සාමාන්‍යයෙන් ජනතාව විසින් පිළ
ිගනු ලැබීය: බකාර්ගේ පාලන සමයේදී වධ හිංසාවට ලක් වූ සිය ගණනක්, දහස් ගණනක් නම්, වාර්තා වී නැත.[43] සමහර කැරලිකරුවන් මිය ගොස් තුවාල ලැබූ නමුත් නිල සංඛ්‍යා නොමැත. අවම වශයෙන් සිවිල් වැසියන් 11 දෙනෙකු තුවාල ලබා ඇත. සමහර නිලධාරීන් සිරගත කළා. බේකාර් සරණාගතභාවය පතා මයෝට්ට වෙත වේග බෝට්ටුවකින් පලා ගියේය. ප්‍රංශ විරෝධී විරෝධතා කොමරෝස්හි අනුගමනය කරන ලදී. අවසානයේ බකාර් හට බෙනින් හි සරණාගතභාවය ලබා දෙන ලදී.ප්‍රංශයෙන් නිදහස ලැබූ දා සිට කොමරෝස් කුමන්ත‍්‍රණ 20කට වැඩි සංඛ්‍යාවක් හෝ කුමන්ත‍්‍රණ කිරීමට උත්සාහ කර ඇත.[12]2010 අග මැතිවරණයෙන් පසුව, හිටපු උප ජනාධිපති ඉකිලිලෝ දෝනියින් 2011 මැයි 26 දින ජනාධිපති ලෙස පත් විය. පාලක පක්ෂයේ සාමාජිකයෙකු වන දෝනිනට වත්මන් ජනාධිපති අහමඩ් අබ්දල්ලා මොහොමඩ් සම්බි විසින් මැතිවරණයේදී සහාය දෙන ලදී. පුහුණුවෙන් ඖෂධවේදියෙකු වන ඩොයිනින්, මවාලි දිවයිනෙන් පැමිණි පළමු කොමරෝස් ජනාධිපති වේ. 2016 මැතිවරණයෙන් පසුව, න්ගාසිඩ්ජා හි අසාලි අසූමනි තුන්වන වාරය සඳහා ජනාධිපති විය. 2018 දී අසාලි විසින් ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා ප්‍රතිසංස්කරණ පිළිබඳ ජනමත විචාරණයක් පැවැත්වූ අතර එමඟින් ජනාධිපතිවරයෙකුට වාර
දෙකක් සේවය කිරීමට අවසර ලැබේ. සංශෝධන සම්මත වූ නමුත්, ඡන්දය විපක්ෂය විසින් පුළුල් ලෙස තරඟ කර වර්ජනය කරන ලද නමුත්, 2019 අප්‍රේල් මාසයේදී සහ පුලුල්ව පැතිරුනු විරුද්ධත්වය හමුවේ, අසලි නැවත ජනාධිපති ලෙස තේරී පත් වූයේ පස් අවුරුදු ධූර දෙකක පළමු වතාවට සේවය කිරීමට ය.[44]2020 ජනවාරි මාසයේ දී, කොමරෝස් හි ව්‍යවස්ථාදායක මැතිවරනය ආධිපත්‍යය දැරුවේ ජනාධිපති අසාලි අසූමානිගේ පක්ෂය, කොමරෝස් අලුත් කිරීම සඳහා වූ සම්මුතිය, CRC විසිනි. එය පාර්ලිමේන්තුවේ අතිවිශාල බහුතරයක් ලබා ගත් අතර, එයින් අදහස් වන්නේ ඔහුගේ බලය ශක්තිමත් වූ බවයි.[45] CRC පාර්ලිමේන්තුවේ ආසන 24 න් 17 ක් ලබා ගත්තේය.[46]2021 දී, කොමරෝස් න්‍යෂ්ටික අවි තහනම් කිරීමේ ගිවිසුම අත්සන් කර එය න්‍යෂ්ටික අවිවලින් තොර රාජ්‍යයක් බවට පත් කළේය.[47]2023 හි, හිරෝෂිමා හි G7 සමුළුවට සාමාජික නොවන ආගන්තුකයෙකු ලෙස කොමරෝස්ට ආරාධනා කරන ලදී.[48]භූගෝලයකොමරෝස් හි සිතියමක්කොමරෝස් පිහිටුවා ඇත්තේ න්ගාසිඩ්ජා (ග්‍රෑන්ඩ් කොමෝර්), ම්වාලි (මොහෙලි) සහ න්ඩ්ස්වානි (ඇන්ජෝවාන්), කොමරෝස් දූපත් සමූහයේ ප්‍රධාන දූපත් තුනක් සහ බොහෝ කුඩා දූපත් විසිනි. ජාත්‍යන්තර මූලාශ්‍ර තවමත්
ඔවුන්ගේ ප්‍රංශ නම් භාවිතා කරන නමුත් (ඉහත වරහන් තුළ දක්වා ඇති) දූපත් නිල වශයෙන් ඔවුන්ගේ කොමෝරියානු භාෂා නම් වලින් හැඳින්වේ. අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වන මොරෝනි, න්ගාසිඩ්ජා හි පිහිටා ඇත. මෙම දූපත් සමූහය ඉන්දියානු සාගරයේ, මොසැම්බික් ඇල මාර්ගයේ, අප්‍රිකානු වෙරළ (මොසැම්බික් සහ ටැන්සානියාවට ආසන්න) සහ මැඩගස්කරය අතර ගොඩබිම් මායිම් නොමැතිව පිහිටා ඇත.රටේ භූමිය වර්ග කිලෝ මීටර් 1,861 (වර්ග සැතපුම් 719), එය ලෝකයේ කුඩාම රටවලින් එකකි. කොමරෝස් හට කිලෝමීටර් 320 (වර්ග සැතපුම් 120)ක භෞමික මුහුදට හිමිකම් ඇත. දූපත් වල අභ්‍යන්තරය ප්‍රපාතාකාර කඳුවල සිට පහත් කඳු දක්වා වෙනස් වේ.ප්‍රධාන දූපත් වල ප්‍රදේශ සහ ජනගහනය (2017 සංගණනයේදී) පහත පරිදි වේ:[49]නමප්‍රදේශයkm2ජනගහන2017 සංගණනය[49]මවාලි29051,567න්ගාසිඩ්ජා1,147379,367න්ඩ්ස්වානි424327,382එකතුව1,861758,316න්ගාසිඩ්ජා යනු කොමරොස් දූපත් සමූහයේ විශාලතම වන අතර එහි වර්ග ප්‍රමාණය 1,147 km2 වේ. එය මෑත කාලීන දූපත ද වන අතර, එබැවින් පාෂාණ පස ඇත. දිවයිනේ ගිනිකඳු දෙක වන කර්තාලා (ක්‍රියාකාරී) සහ ලා ග්‍රිල් (නිද්‍රා) සහ හොඳ වරායන් නොමැතිකම
එහි භූමි ප්‍රදේශයේ සුවිශේෂී ලක්ෂණ වේ. ම්වාලි, එහි අගනුවර ෆොම්බෝනි, ප්‍රධාන දූපත් හතරෙන් කුඩාම වේ. මුත්සමුදු අගනුවර වන න්ඩ්ස්වානි, මධ්‍යම කඳු මුදුනක් වන න්ටින්ගුයි (මීටර් 1,575 හෝ අඩි 5,167 ) සිට විහිදෙන - ෂිසිවානි, නියුමකැලේ සහ ජිමිලිමේ යන කඳු දාම තුනකින් ඇති වූ සුවිශේෂී ත්‍රිකෝණාකාර හැඩයක් ඇත.ග්‍රෑන්ඩ් කොමෝර් භූ දර්ශනයකොමරෝස් දූපත් සමූහය ගිනිකඳු ක්‍රියාකාරකම් වලින් සෑදී ඇත. න්ගාසිඩ්ජා හි පිහිටා ඇති සක්‍රීය පලිහ ගිනි කන්දක් වන කර්තාල කන්ද රටේ උසම ස්ථානය වන අතර මීටර 2,361 (අඩි 7,746) වේ. කොමරෝස් හි විශාලතම වැසි වනාන්තර එහි අඩංගු වේ. 2006 මැයි මාසයේදී කුඩා පිපිරීමක් ඇති කර්තලා දැනට ලෝකයේ වඩාත්ම සක්‍රීය ගිනිකඳු වලින් එකකි, සහ 2005 සහ 1991 අප්‍රේල් තරම් මෑතදී පෙර පිපිරීම් සිදු විය. 2005 අප්‍රේල් 17 සිට 19 දක්වා පැවති පුපුරා යාමේදී පුරවැසියන් 40,000 ක් ඉවත් කරන ලදී. දේශගුණයමාළු සමඟ කොමරෝස් කිමිදුම්කරුවකුදේශගුණය සාමාන්‍යයෙන් නිවර්තන සහ සෞම්‍ය වන අතර ප්‍රධාන සෘතු දෙක ඒවායේ වර්ෂාපතනයෙන් වෙන්කර හඳුනාගත හැකිය. මාර්තු මාසයේ උෂ්ණත්වය සාමාන්‍යයෙන් 29-30 °C (84-86 °F) දක්වා ළඟා වේ,
වැසි සමයේ උණුසුම්ම මාසය (නොවැම්බර් සිට අප්‍රේල් දක්වා දිවෙන කෂ්කාසි/කස්කාසි [උතුරු මෝසම් යන අර්ථය]) සහ සාමාන්‍යය 19 °C (66 °F) සිසිල්, වියළි කාලවලදී (කුසි (අර්ථය දකුණු මෝසම්), මැයි සිට ඔක්තෝබර් දක්වා ගමන් කරයි).[50] දූපත් සුළි කුණාටු වලට ගොදුරු වන්නේ කලාතුරකිනි.ජෛව විවිධත්වයකොමරෝස් ඔවුන්ගේම පරිසර කලාපයක් වන කොමරෝස් වනාන්තර වලින් සමන්විත වේ.[51][52] එහි 2018 වනාන්තර භූ දර්ශන අඛණ්ඩතා දර්ශකයේ මධ්‍යන්‍ය ලකුණු 7.69/10ක් තිබූ අතර, එය රටවල් 172ක් අතරින් ගෝලීය වශයෙන් 33 වැනි ස්ථානයට පත් විය.[53]1952 දෙසැම්බරයේදී කොමරෝස් වෙරළට ඔබ්බෙන් බටහිර ඉන්දියන් සාගරයේ සීලකාන්ත් මත්ස්‍යයාගේ නිදර්ශකයක් නැවත සොයා ගන්නා ලදී. වසර මිලියන 66 ක් පැරණි මෙම විශේෂය 1938 දී දකුණු අප්‍රිකානු වෙරළට ඔබ්බෙන් එහි පළමු වාර්තාගත දර්ශනය වන තෙක් දිගු කලක් වඳ වී ගොස් ඇතැයි සැලකේ.[54] 1938 සිට 1975 දක්වා කාලය තුළ නිදර්ශක 84 ක් අල්ලාගෙන වාර්තා කරන ලදී.[55]ආරක්‍ෂිත ප්‍රදේශකොමරෝස් හි ජාතික වනෝද්‍යාන හයක් ඇත - ග්‍රෑන්ඩ් කොමෝර්හි කර්තාලා, කොයිලකාන්ත් සහ මිට්සාමියුලි න්ඩ්‍රෝඩි, ඇන්ජුවාන් හි න්ට්‍රින්ගුයි සහ
ෂිසිවානි කන්ද සහ මොහෙලිහි මොහෙලි ජාතික උද්‍යානය. කර්තාල සහ නට්‍රිගුයි කන්ද ජාතික වනෝද්‍යාන අදාළ දූපත් වල උසම කඳු මුදුන් ආවරණය කරන අතර සීලාකාන්ත්, මිට්සාමියුලි න්ද්රෝඩි සහ ශිසිවානි යනු දිවයිනේ වෙරළබඩ ජලය සහ ගල්පර ආරක්ෂා කරන සමුද්‍ර ජාතික වනෝද්‍යාන වේ. මොහෙලි ජාතික වනෝද්‍යානය භෞමික සහ සාගර ප්‍රදේශ යන දෙකම ඇතුළත් වේ.[56]ආණ්ඩුවකොමරෝස් හි අගනුවර වන මොරෝනි, වරාය සහ බද්ජනනි පල්ලිය සමඟකොමරෝස් හි දේශපාලනය සිදු වන්නේ ෆෙඩරල් ජනාධිපති ජනරජයක රාමුවක් තුළ වන අතර, කොමරෝස් ජනාධිපතිවරයා රාජ්‍ය නායකයා සහ රජයේ ප්‍රධානියා වන අතර බහු-පක්ෂ පද්ධතියක ද වේ. කොමරෝස් සංගමයේ ව්‍යවස්ථාව 2001 දෙසැම්බර් 23 දින ජනමත විචාරණයකින් අනුමත කරන ලද අතර, ඊළඟ මාසවලදී දිවයිනේ ව්‍යවස්ථා සහ විධායකයන් තේරී පත් විය. එය කලින් මිලිටරි ආඥාදායකත්වයක් ලෙස සලකනු ලැබූ අතර, 2006 මැයි මාසයේදී අසාලි අසූමනි සිට අහමඩ් අබ්දල්ලා මොහොමඩ් සම්බි වෙත බලය පැවරීම කොමෝරියානු ඉතිහාසයේ පළමු සාමකාමී බල හුවමාරුව විය.විධායක බලය ක්‍රියාත්මක වන්නේ රජය විසිනි. ෆෙඩරල් ව්‍යවස්ථාදායක බලය රජයට සහ පාර්ලිමේන්තුවට පැවරී ඇත. ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ පෙරව
දන මගින් පාලනයේ ඉස්ලාමීය ආනුභාවයක්, මානව හිමිකම් සඳහා කැපවීමක් සහ නිශ්චිත සංඛ්‍යාත අයිතීන් කිහිපයක්, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය, සියලු කොමෝරියානුවන් සඳහා "පොදු ඉරණමක්" සහතික කරයි.[57] සෑම දූපතකටම (ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ II මාතෘකාවට අනුව) තමන්ගේම ව්‍යවස්ථා (හෝ මූලික නීතිය), ජනාධිපති සහ පාර්ලිමේන්තුව ඇතුළුව, සංගමය තුළ විශාල ස්වයං පාලනයක් ඇත. සංගමයේ සභාපතිත්වය සහ රැස්වීම එක් එක් දූපත් රජයන්ගෙන් වෙනස් වේ. සංගමයේ සභාපතිත්වය දූපත් අතර භ්‍රමණය වේ.[58] ජනාධිපති භ්‍රමණ ක්‍රමයේ කල්පැවැත්ම පිළිබඳ පුලුල්ව පැතිරුනු අවිශ්වාසයන් තිබියදීත්, න්ගාසිඩ්ජා වත්මන් ජනාධිපති භ්‍රමණය දරන අතර අසාලි සංගමයේ සභාපති වේ; න්ඩ්ස්වානි මීළඟ ජනාධිපතිවරයා සැපයීම සඳහා න්‍යායිකව සිටී.[59]නීති පද්ධතියකොමෝරියානු නීති පද්ධතිය ඉස්ලාමීය නීතිය, උරුම වූ ප්‍රංශ (නැපෝලියන් කේතය) නීති සංග්‍රහයක් සහ චාරිත්‍රානුකූල නීතිය (mila na ntsi) මත රඳා පවතී. බොහෝ ආරවුල් විසඳන්නේ ගමේ වැඩිහිටියන්, කඩිස් හෝ සිවිල් උසාවි මගිනි. අධිකරණය ව්‍යවස්ථාදායකයෙන් සහ විධායකයෙන් ස්වාධීනයි. ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාමය ප්‍රශ්න විසඳීමේදී සහ ජනාධිපති මැතිවරණ අධීක්ෂණ
ය කිරීමේදී ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සභාවක් ලෙස ක්‍රියා කරයි. මහාධිකරණය ලෙස ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය රජයට අක්‍රමිකතා සම්බන්ධයෙන් චෝදනා එල්ල වන නඩු වලදී ද බේරුම් කරයි. ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය සමන්විත වන්නේ ජනාධිපතිවරයා විසින් තෝරා ගන්නා ලද සාමාජිකයින් දෙදෙනෙකු, ෆෙඩරල් සභාව විසින් තෝරා පත් කර ගන්නා ලද දෙදෙනෙකු සහ සෑම දිවයිනකම කවුන්සිලය විසින් එක් අයෙකු විසිනි.[58]දේශපාලන සංස්කෘතියමධ්‍යම රජයේ වාර්ෂික අයවැයෙන් සියයට 80 ක් පමණ වැය වන්නේ රටේ සංකීර්ණ පරිපාලන ක්‍රමය සඳහා වන අතර එමඟින් දිවයින් තුනෙන් එකක් සඳහා අර්ධ ස්වයංක්‍රීය රජයක් සහ ජනාධිපතිවරයකු සහ ඉහළ පෙළේ යුනියන් රජය සඳහා භ්‍රමණය වන ජනාධිපති ධුරයක් සපයයි.[60] 2009 මැයි 16 වැනිදා ආණ්ඩුවේ අශික්ෂිත දේශපාලන නිලධරය කපා හැරිය යුතුද යන්න තීරණය කිරීම සඳහා ජනමත විචාරණයක් පැවැත්විණි. සුදුසුකම් ලත් අයගෙන් 52.7% ක් ඡන්දය ප්‍රකාශ කළ අතර, ජනමත විචාරණය අනුමත කිරීම සඳහා ඡන්ද 93.8% ක් ප්‍රකාශ විය. වෙනස්කම් ක්‍රියාත්මක කිරීමෙන් පසුව, සෑම දිවයිනකම ජනාධිපති ආණ්ඩුකාරවරයෙකු බවට පත් වූ අතර ඇමතිවරුන් මන්ත්‍රීවරුන් බවට පත්විය.[61]විදේශ සබඳතා20
23 ජූලි 28 වන දින ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් හි පැවති රුසියානු-අප්‍රිකා සමුළුවේදී කොමරෝස් හි සභාපති සහ අප්‍රිකානු සංගමයේ සභාපති අසාලි අසූමනි, රුසියානු ජනාධිපති ව්ලැඩිමීර් පුටින් සමඟ1975 නොවැම්බර් මාසයේදී කොමරෝස් එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ 143 වැනි සාමාජිකයා බවට පත් විය. මයෝට් හි පුරවැසියන් ප්‍රංශ පුරවැසියන් වීමට සහ ඔවුන්ගේ දූපත ප්‍රංශ භූමියක් ලෙස තබා ගැනීමට තීරණය කළද, නව ජාතිය සමස්ත දූපත් සමූහයෙන් සමන්විත ලෙස අර්ථ දැක්වීය.[62]කොමරෝස් එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලය ඉදිරියේ මයෝට් වෙත සිය හිමිකම් පෑමට නැවත නැවතත් බල කර ඇති අතර, එය "මයෝට්ටේ කොමෝරියන් දූපතේ ප්‍රශ්නය" යන මාතෘකාව යටතේ යෝජනා මාලාවක් සම්මත කර ගත් අතර, මයෝට්ටේ භෞමික අඛණ්ඩතාව යන මූලධර්මය යටතේ කොමරෝස් වෙත අයත් වන බව අදහස් කරයි. නිදහස ලැබීමෙන් පසු යටත් විජිත ප්‍රදේශ ආරක්ෂා කළ යුතුය. කෙසේ වෙතත්, ප්‍රායෝගික කාරණයක් ලෙස, මෙම යෝජනාවලට එතරම් බලපෑමක් ඇති නොවන අතර, එහි ජනතාවගේ කැමැත්තෙන් තොරව මයෝට් කොමරෝස්හි තථ්‍ය කොටසක් බවට පත්වීමට අපේක්ෂා කළ හැකි සම්භාවිතාවක් නොමැත. වඩාත් මෑතක දී, සභාව මෙම අයිතමය සිය න්‍යාය පත්‍රයේ තබා ගෙන ඇති නමුත් ක්‍රියාමාර්ග න
ොගෙන එය වසරින් වසර කල් දමා ඇත. අප්‍රිකානු එකමුතුවේ සංවිධානය, නොබැඳි රටවල ව්‍යාපාරය සහ ඉස්ලාමීය සහයෝගිතා සංවිධානය ඇතුළු අනෙකුත් ආයතනද මයෝට් සම්බන්ධයෙන් ප්‍රංශ ස්වෛරීභාවය ද එලෙසම ප්‍රශ්න කර ඇත.[63][64] විවාදය අවසන් කිරීමට සහ කොමරෝස් සංගමයේ බලහත්කාරයෙන් ඒකාබද්ධ වීම වැළැක්වීම සඳහා, 2009 ජනමත විචාරණයකදී මයෝට්හි ජනගහනය අධික ලෙස විදේශීය දෙපාර්තමේන්තුවක් සහ ප්‍රංශයේ කලාපයක් වීමට තෝරා ගන්නා ලදී. නව තත්ත්වය 2011 මාර්තු 31 දින සිට බලාත්මක වූ අතර 2014 ජනවාරි 1 වන දින යුරෝපා සංගමය විසින් මයෝට් පිටත කලාපයක් ලෙස පිළිගෙන ඇත. මෙම තීරණය නීත්‍යානුකූලව ප්‍රංශ ජනරජයේ මයෝට් ඒකාබද්ධ කරයි.කොමරෝස් යනු එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, අප්‍රිකානු සංගමය, අරාබි ලීගය, ලෝක බැංකුව, ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල, ඉන්දියානු සාගර කොමිසම සහ අප්‍රිකානු සංවර්ධන බැංකුව යන රටවල සාමාජිකයෙකි. 2008 අප්‍රේල් 10 වන දින, කොමරෝස් දේශගුණික විපර්යාස පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ රාමු සම්මුතියට කියෝතෝ ප්‍රොටෝකෝලය පිළිගත් 179 වැනි ජාතිය බවට පත් විය.[65] කොමරෝස් න්‍යෂ්ටික අවි තහනම් කිරීම පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ ගිවිසුමට අත්සන් තැබීය.[66] කොමරෝස් හි සභාපති
සහ අප්‍රිකානු සංගමයේ සභාපති අසාලි අසූමනි, ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග්හි 2023 රුසියානු-අප්‍රිකා සමුළුවට සහභාගී විය.[67]2013 මැයි මාසයේදී කොමරෝස් සංගමය ප්‍රසිද්ධියට පත් වූයේ "2010 මැයි 31 වන දින ගාසා තීරයට මානුෂීය ආධාර ෆ්ලෝටිලා වෙත ඊශ්‍රායල වැටලීමේ සිදුවීම් සම්බන්ධයෙන් ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ (ICC) අභිචෝදක කාර්යාලයට යොමු කිරීමක් ගොනු කිරීම සඳහා ය. 2014 නොවැම්බරයේදී ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණය අභිචෝදකයා අවසානයේ තීරණය කළේ[68] සිදුවීම් යුධ අපරාධයක් වූ නමුත් මෙම නඩුව ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණය වෙත ගෙන ඒමේ ප්‍රමිතීන් සපුරා නොමැති බවයි.[69]පුහුණු ශ්‍රමිකයන්ගේ විගමන අනුපාතය 2000 දී 21.2%ක් පමණ විය.[70]හමුදාවකොමරෝස් හි මිලිටරි සම්පත් කුඩා ස්ථාවර හමුදාවකින් සහ සාමාජිකයින් 500කින් යුත් පොලිස් බලකායකින් මෙන්ම සාමාජිකයින් 500කින් යුත් ආරක්ෂක බලකායකින්ද සමන්විත වේ. ප්‍රංශය සමඟ ඇති කර ගත් ආරක්ෂක ගිවිසුමක් මගින් භෞමික ජලය ආරක්ෂා කිරීම, කොමෝරියානු හමුදා නිලධාරීන් පුහුණු කිරීම සහ ගුවන් නිරීක්ෂණ සඳහා නාවික සම්පත් සපයයි. ප්‍රංශය රජයේ ඉල්ලීම පරිදි කොමරෝස් හි ජ්‍යෙෂ්ඨ නිලධාරීන් කිහිප දෙනෙකුගේ පැමිණීම මෙන
්ම කුඩා සමුද්‍ර කඳවුරක් සහ මයෝට්ටේ විදේශ සේනාංකය (DLEM) පවත්වාගෙන යයි.2011 මැයි-ජුනි මාසවල නව රජය ස්ථාපිත වූ පසු, UNREC (Lomé) වෙතින් විශේෂඥ දූත මණ්ඩලයක් කොමරෝස් වෙත පැමිණ ජාතික ආරක්ෂක ප්‍රතිපත්තියක් සම්පාදනය කිරීම සඳහා මාර්ගෝපදේශ ඉදිරිපත් කරන ලදී, එය විවිධ ක්‍රියාකාරීන්, විශේෂයෙන් ජාතික ආරක්ෂක බලධාරීන් සහ සිවිල් විසින් සාකච්ඡා කරන ලදී.[71]මානව හිමිකම්කොමරෝස් හි පිරිමි සහ ගැහැණු සමලිංගික ලිංගික ක්‍රියා නීති විරෝධී ය.[72] එවැනි ක්‍රියාවන් වසර පහක් දක්වා සිරදඬුවමකට යටත් වේ.[73]ආර්ථිකය1950 සිට ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය2019 කොමරොස් ආර්ථිකයේ සමානුපාතික නියෝජනයක්කොමරෝස් හි දරිද්‍රතා මට්ටම ඉහළ මට්ටමක පවතින නමුත්, "එක් පුද්ගලයෙකුට දිනකට ඩොලර් 1.9ක් වන ජාත්‍යන්තර දරිද්‍රතා සීමාව අනුව විනිශ්චය කිරීම, සෑම කොමෝරියානුවන් දස දෙනෙකුගෙන් දෙදෙනෙකු පමණක් දුප්පත් ලෙස වර්ගීකරණය කළ හැකි අතර, එම අනුපාතය කොමරෝස් අනෙකුත් අඩු ආදායම්ලාභීන්ට වඩා ඉදිරියෙන් තබයි. රටවල් සහ උප සහරා අප්‍රිකාවේ අනෙකුත් රටවලට වඩා සියයට 30ක් ඉදිරියෙනි.[74] 2014 සහ 2018 අතර දරිද්‍රතාවය 10% කින් පමණ අඩු වී
ඇති අතර සාමාන්‍යයෙන් ජීවන තත්වයන් වැඩිදියුණු විය.[74] ග්‍රාමීය හා නාගරික ප්‍රදේශ අතර ප්‍රධාන පරතරයක් ඇතිව ආර්ථික අසමානතාවය පුළුල්ව පවතී.[74] විශාල කොමෝරියානු ඩයස්පෝරාව හරහා ලැබෙන ප්‍රේෂණ රටේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් සැලකිය යුතු කොටසක් වන අතර[75] දරිද්‍රතාවය අඩුවීමට සහ ජීවන තත්ත්වයන් ඉහළ යාමට දායක වී ඇත.[74]ILO හි ILOSTAT සංඛ්‍යාලේඛන දත්ත ගබඩාවට අනුව, 1991 සහ 2019 අතර විරැකියා අනුපාතය සමස්ත ශ්‍රම බලකායෙන් ප්‍රතිශතයක් ලෙස 4.38% සිට 4.3% දක්වා පරාසයක පවතී.[76] කෙසේ වෙතත්, කොමරෝස් සැලසුම් සහ ප්‍රාදේශීය සංවර්ධන අමාත්‍යාංශය විසින් 2005 ඔක්තොම්බර් පත්‍රිකාවක් වාර්තා කළේ, "ලියාපදිංචි විරැකියා අනුපාතය සියයට 14.3ක් වන අතර, එය දූපත් අතර සහ ඇතුළත ඉතා අසමාන ලෙස බෙදා හරින ලද නමුත් නාගරික ප්‍රදේශවල කැපී පෙනෙන සිදුවීම් සහිතව" වාර්තා විය.[77]2019 දී, ශ්‍රම බලකායෙන් 56% කට වැඩි ප්‍රමාණයක් කෘෂිකර්මාන්තයේ නියුක්ත වූ අතර, 29% කර්මාන්තවල සහ 14% සේවාවල සේවයේ යෙදී ඇත.[78] දූපත් වල කෘෂිකාර්මික අංශය පදනම් වී ඇත්තේ වැනිලා, කුරුඳු සහ කරාබුනැටි ඇතුළු කුළුබඩු අපනයනය මත වන අතර එම නිසා මෙම භාණ්ඩ සඳහා ලෝක වෙළඳපොලේ මි
ල උච්චාවචනයන්ට ගොදුරු වේ.[75] ylang-ylang යනු කොමරෝස් හි ලොව විශාලතම නිෂ්පාදකයා වන අතර, සුවඳ විලවුන් කර්මාන්තයේ නිස්සාරණය කරන ලද අත්‍යාවශ්‍ය තෙල් භාවිතා කරන ශාකයකි; ලෝකයේ සැපයුමෙන් 80%ක් පමණ ලැබෙන්නේ කොමරෝස් වලින්.[79]තවමත් වැඩි වශයෙන් ග්‍රාමීය, කෘෂිකාර්මික ආර්ථිකයක් පවතින දේ සඳහා, විශේෂයෙන් ජනගහන වර්ධන වේගය සැලකිල්ලට ගනිමින්, නුදුරු අනාගතයේ දී පාරිසරික අර්බුදයකට තුඩු දිය හැකි, ඝනතම කෘෂිකාර්මික කලාපවල වර්ග කිලෝමීටරයකට 1000ක් වැනි ඉහළ ජන ඝනත්වයකට පැමිණිය හැක. 2004 දී කොමරෝස් හි සැබෑ GDP වර්ධනය 1.9% අඩු වූ අතර ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය අඛණ්ඩව පහත වැටුනි. ආයෝජන පහත වැටීම, පරිභෝජනය පහත වැටීම, උද්ධමනය ඉහළ යාම සහ විශේෂයෙන් වැනිලා වැනිලා මිල පහත වැටීම හේතුවෙන් වෙළඳ අසමතුලිතතාවය ඉහළ යාම ඇතුළු සාධක මගින් මෙම පහත වැටීම් පැහැදිලි කෙරේ.[77]රාජ්‍ය මූල්‍ය ප්‍රතිපත්තිය අක්‍රමවත් මූල්‍ය ආදායම්, පුම්බාගත් සිවිල් සේවා වැටුප් බිල්පතක් සහ HIPC සීමාවට වඩා බෙහෙවින් වැඩි විදේශ ණයක් මගින් සීමා කෙරේ. ස්ථාවරත්වයේ ප්‍රධාන නැංගුරම වන ෆ්‍රෑන්ක් කලාපයේ සාමාජිකත්වය කෙසේ වෙතත් දේශීය මිල ගණන් මත පීඩනය පාලනය කිරී
මට උපකාරී වී ඇත.[80]කොමරෝස් හි ප්‍රමාණවත් නොවන ප්‍රවාහන පද්ධතියක්, තරුණ හා ශීඝ්‍රයෙන් වැඩිවන ජනගහනයක් සහ ස්වභාවික සම්පත් ස්වල්පයක් ඇත. ශ්‍රම බලකායේ අඩු අධ්‍යාපන මට්ටම ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම්වල යැපුම් මට්ටමක්, ඉහළ විරැකියාව සහ විදේශ ප්‍රදාන සහ තාක්ෂණික සහාය මත දැඩි ලෙස යැපීම සඳහා දායක වේ. කෘෂිකර්මාන්තය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයට 40% ක දායකත්වයක් සපයන අතර අපනයනවලින් වැඩි ප්‍රමාණයක් සපයයි.අධ්‍යාපනය සහ තාක්ෂණික පුහුණුව නංවාලීමට, වාණිජ හා කාර්මික ව්‍යවසායන් පෞද්ගලීකරණය කිරීමට, සෞඛ්‍ය සේවා වැඩිදියුණු කිරීමට, අපනයන විවිධාංගීකරණය කිරීමට, සංචාරක ව්‍යාපාරය ප්‍රවර්ධනය කිරීමට සහ ඉහළ ජනගහන වර්ධන වේගය අඩු කිරීමට රජය අරගල කරමින් සිටී.[81]කොමරෝස් යනු අප්‍රිකාවේ ව්‍යාපාර නීතිය සමගි කිරීමේ සංවිධානයේ (OHADA) සාමාජිකයෙකි.[82]ජනවිකාශනය vte කොමරෝස් හි විශාලතම නගරමූලාශ්‍ර:[83]ස්ථානයදූපතජනගහණයමොරෝනිමුත්සමුදු1මොරෝනිග්‍රෑන්ඩ් කොමෝර්111,329ඕවානි2මුත්සමුදුඇන්ජුවන්30,0003ඕවානිඇන්ජුවන්22,5014මැන්ඩ්සාග්‍රෑන්ඩ් කොමෝර්21,0005ෆොම්බෝනිමොහෙලි18,2776ඩොමෝනිඇන්ජුවන
්16,2767ඇඩා-ඩූනිඇන්ජුවන්10,8588කුරානිග්‍රෑන්ඩ් කොමෝර්10,0009බසිමිනිඇන්ජුවන්8,95210ම්කාසිග්‍රෑන්ඩ් කොමෝර්8,438මොරෝනි හි මුස්ලිම් පල්ලියක්පදිංචිකරුවන් 850,000ක් පමණ සිටින කොමරෝස් යනු ලෝකයේ අඩුම ජනගහණයෙන් යුත් රටවලින් එකකි, නමුත් එහි ජන ඝනත්වය ඉහළය, සාමාන්‍යයෙන් වර්ග කිලෝමීටරයකට වැසියන් 275ක් (710/වර්ග සැතපුම්) වේ. 2001 දී, ජනගහනයෙන් 34% නාගරිකයන් ලෙස සලකනු ලැබුවද, පසුව නාගරික ජනගහනය වර්ධනය වී ඇත; මෑත වසරවල ග්‍රාමීය ජනගහන වර්ධනය සෘණාත්මක වන අතර සමස්ත ජනගහන වර්ධනය තවමත් සාපේක්ෂව ඉහළ මට්ටමක පවතී.[84] 1958 දී ජනගහනය 183,133 කි.[85]කොමරෝස් ජනගහනයෙන් අඩක් පමණ වයස අවුරුදු 15 ට අඩු ය.[86] ප්‍රධාන නාගරික මධ්‍යස්ථාන අතර මොරෝනි, මිට්සාමිහුලි, ෆුම්බුනි, මුට්සමුඩු, ඩොමෝනි සහ ෆොම්බෝනි ඇතුළත් වේ. ප්‍රංශයේ කොමෝරියානුවන් 200,000ත් 350,000ත් අතර සංඛ්‍යාවක් සිටිති.[87]ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්කොමරෝස් දූපත් 97.1% ජනවාර්ගික වශයෙන් කොමෝරියානුවන් වන අතර එය බන්ටු, මැලගසි සහ අරාබි ජනයාගේ මිශ්‍රණයකි. සුළු ජාතීන්ට මකුවා සහ ඉන්දියානු (බොහෝ විට ඉස්මයිලි) ඇතුළත් වේ. ග්‍රෑන්ඩ් කොමෝර
් (විශේෂයෙන් මොරෝනි) හි චීන සම්භවයක් ඇති මෑත සංක්‍රමණිකයන් ඇත. 1975 දී නිදහස ලැබීමෙන් පසු බොහෝ ප්‍රංශ ජාතිකයින් පිටව ගියද, ප්‍රංශය, මැඩගස්කරය සහ රියුනියන් යන රටවල පදිංචිකරුවන්ගෙන් පැවත එන කුඩා ක්‍රියෝල් ප්‍රජාවක් කොමරෝස් හි ජීවත් වෙති.[88]භාෂාකොමරෝස්හි වඩාත් පොදු භාෂා වන්නේ කොමෝරියානු භාෂා වන අතර එය සාමූහිකව ෂිකොමෝරි ලෙස හැඳින්වේ. ඒවා ස්වහීලී භාෂාවට සම්බන්ධ වන අතර, විවිධ ප්‍රභේද හතරකි (ෂින්ගසිඩ්ජා, ෂිම්වාලි, ෂින්ඩ්ස්වානි සහ ෂිමාඕරේ) එක් එක් දූපත් හතරෙහි කථා කෙරේ. අරාබි සහ ලතින් අක්ෂර දෙකම භාවිතා වේ, අරාබි වඩාත් බහුලව භාවිතා වන අතර, ලතින් අක්ෂර සඳහා නිල අක්ෂර වින්‍යාසයක් මෑතකදී සංවර්ධනය කර ඇත.[89]කොමෝරියන් සමඟ අරාබි සහ ප්‍රංශ ද නිල භාෂා වේ. අල් කුර්ආන් ඉගැන්වීමේ භාෂාව වන අරාබි භාෂාව දෙවන භාෂාව ලෙස පුළුල් ලෙස හැඳින්වේ. ප්‍රංශ යනු පරිපාලන භාෂාව වන අතර බොහෝ කුර්ආන් නොවන විධිමත් අධ්‍යාපනයේ භාෂාව වේ.ආගම්පල්ලිය ඇතුළු ඩොමෝනි, ඇන්ජුවන් හි දර්ශනයක්සුන්නි ඉස්ලාමය ප්‍රමුඛ ආගම වන අතර මුස්ලිම් ජනගහනයෙන් 99% ක් පමණ වේ.[90] කොමරෝස් යනු දකුණු අප්‍රිකාවේ එකම මුස්ලිම් බහුතර රට
වන අතර මයෝට් සහ ඕස්ට්‍රේලියානු කොකෝස් දූපත් වලට පසුව තුන්වන දකුණු කෙළවරේ මුස්ලිම් බහුතරයක් සිටින රට වේ. කොමරෝස් හි ජනගහනයෙන් සුළුතරයක් ක්‍රිස්තියානි වන අතර, කතෝලික සහ රෙපරමාදු නිකායන් දෙකම නියෝජනය වන අතර, බොහෝ මැලගසි පදිංචිකරුවන් ද ක්‍රිස්තියානි වේ. ප්‍රංශයේ මෙට්‍රොපොලිටන් වලින් සංක්‍රමණිකයන් වැඩි වශයෙන් කතෝලික වේ.[91]සෞඛ්‍යපුද්ගලයන් 100,000 කට වෛද්‍යවරු 15 දෙනෙක් සිටිති. 2004 දී සශ්‍රීකත්ව අනුපාතය වැඩිහිටි කාන්තාවකට 4.7 ක් විය. උපතේදී ආයු අපේක්ෂාව කාන්තාවන් සඳහා 67 ක් සහ පිරිමින් සඳහා 62 කි.[92]අධ්‍යාපනයසාමාන්‍යයෙන් මීට පෙර, සාමාන්‍ය පාසල් අධ්‍යාපනය සමඟ වැඩි වැඩියෙන් සමපාත වුවද, සියලුම දරුවන් පාහේ කුර්ආන් පාසල්වලට සහභාගි වෙති. දරුවන්ට අල්-කුර්ආනය ගැන උගන්වා, එය කටපාඩම් කර, අරාබි අක්ෂර උගන්වයි. බොහෝ දෙමව්පියන් ප්‍රංශ පදනම් කරගත් පාසල් ක්‍රමයට යාමට පෙර තම දරුවන් කුරාන පාසල්වලට යාමට කැමැත්තක් දක්වයි. රාජ්‍ය අංශය සම්පත් හිඟයකින් ද ගුරුවරුන් නොගෙවූ වැටුප්වලින් ද පීඩාවට පත්ව සිටියද, සාපේක්ෂ වශයෙන් හොඳ තත්ත්වයේ පෞද්ගලික සහ ප්‍රජා පාසල් ගණනාවක් තිබේ. නිදහසින් පසු වි