LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
දහසට”) or Regnum Mariae Patronae Hungariae (“මේරි රාජධානිය, හන්ගේරියාවේ අනුශාසකයා”)ජාතික ගීය: "දෙවියන්ගේ ආශිර්වාදය හන්ගේරියානුවන්ට" Location of  හන්ගේරියාව  (dark green)– in Europe  (green & dark grey)– in the European Union  (green)  –  [Legend]අගනුවරසහ විශාලතම නගරයබ්‍රඩාපෙස්ට්නිල භාෂා(ව)හන්ගේරියානු, හන්ගේරියානු සංකේත භාෂාවජනවාර්ගික කණ්ඩායම්  (2001)95% මැග්යාර්, 2% රෝම, 3% වෙනත් සුළු ජනතා කාණ්ඩරජයපාර්ලිමේන්තු සමුහාණ්ඩුව• ජනාධිපති ලැස්ලෝ සොලිඔම්• අගමැති ගෝඩන් බජ්නායිවර්ග ප්‍රමාණය• සම්පූර්ණ93,030 km2 (35,920 sq mi) (109th)• ජලය (%)0.74%ජනගහණය• 2011 ඇස්තමේන්තුව9,979,000 (83rd)• 2001 ජන සංගණනය10,198,315• ඝණත්වය107.2/km2 (277.6/sq mi) (94th)දදේනි (ක්‍රශසා)2011 ඇස්තමේන්තුව• සම්පූර්ණ$196.196 බිලියන• ඒක පුද්ගල$19,647දදේනි (නාමික)2011 ඇස්තමේන්තුව• සම්පූර්ණ$147.874 බිලියන• ඒක පුද්ගල$14,808ගිනි (2008)24.96පහළ · 3rdමාසද (2011)0.816ඉතා ඉහළ · 38thව්‍යවහාර මුදලෆොරින්ට් (HUF) (HUF)රිය ධාවන මං තීරුවදකුණඇමතුම් කේතය36හන්ගේරියානු සමුහාණ්ඩුව මධ්‍යම යු‍රෝපයේ කරහැනියන් ද්‍රෝණියේ පිහිටි රටකි. එය මායිම් වන්
නේ ඔස්ට්‍රියා, ස්ලේවැනියා, යුක්රේන්, රොමේනියා, සර්බියා, ක්‍රෝඒෂියා සහ ස්ලොවේනියාවටය. බුඩාපෙස්ට් එහි අගනුවරය. හන්ගේරියාව යුරෝපීය සමූහය (European Union -EU), නේටෝ, ආර්ථික සහයෝගය හා සංවර්ධනය පිළිබඳ සංවිධානය(OECD), වයිස්ග්‍රැඩ් කණ්ඩායම(Visegrád Group) සහ ෂෙන්ගෙන් රාජ්‍යයේ සාමාජිකයෙකි. රාජ්‍ය භාෂාව වන්නේ හංගේරියන්ය. බටහිර යුරෝපියානු ජනාවාස කාලයකින් පසු 9 වන ශතවර්ෂයේ සිටි ආෂෙඩ් නැමැති පාලකයා හංගේරියාව ස්ථාපනය කළහ. ඔහුගේ මුණුබුරා ස්ටෙෆන් පළමුවන හංගේරියාව 1000 වර්ෂයේ පාප්තුමන් විසින් එවන ලද කිරුළකින් කිරුළු පැළැන්දහ. හංගේරියානු රාජධානිය අවුරුදු 946 පැවතුනාහ. 1 වන ලෝක යුද්ධයට පෙර විශාල බලවතෙකුව සිටි හංගේරියාව තම බල ප්‍රදේශවලින් 70% ක් හා ජනගහනයෙන් 1/3 ක් අහිමි විය. ට්‍රියානොන් ගිවිසුමට අනුව මෙය සිදුවිය. 1947 – 1989 පැවැති කොමියුනිස්ට් පාලන යුගයේ දී හංගේරියාව විදේශීය අවධානය ‍ලබාගත් අතර මෙය 1986 විප්ලවය සම්බන්ධයෙනි. 1989 දී තම දේශසීමා ඔස්ට්‍රියාව අතර විවෘත කළ අතර එය නැගෙනහිර කොටසක් කඩා වැටීමට ද හේතු විය. 1989 සිට මෙහි පාර්ලිමේන්තු සමුහාණ්ඩුවක් තිබෙන අතර ඉහළ ආර්ථිකයක් හා නියමිත වෙළඳපොළවල් අතරේ ප්‍
රාදේශිය නාය‍කයෙකි. 2010 අන්තර්ජාතික ජිවන තත්ව දර්ශකයේ හංගේරියාව 20 වන තැන සිටී. කාලගුණ ක්‍රියා ජාලකය(CAN) නැමැති පාරිසරික ආරක්ෂණ දර්ශකයේ 6 වන ස්ථානය ද, මෑතකදී එය සංචාරකයන් අතරේ වඩා ප්‍රසිද්ධ ස්ථානයන් අතරේ 15 වන ස්ථානය හිමි කරගෙන ඇත. මෙම රට උණුසුම් වාතය සහිත ජලය ඇති ගුහා පද්ධති හා මධ්‍යම යුරෝපයේ විශාලතම විල (බැලටන් විල) හා යුරෝපයේ විශාලතම තණබිම් ඇති (නෝටෝබැගි) රටයි. මෙම රටෙහි උණුසුම් ජලය අඩංගු ලෝකයේ දෙවන විශාලතම විල (හෙවිස් විල) පිහිටා ඇත.සටහන්මෙම ලිපිය ඉංග්‍රීසි විකිපීඩීයාව ආශ්‍රයෙන් සිංහල භාෂාවට පරිවර්තනය කරන ලද්දකි.සැලකිය යුතුයි : මෙම පරිවර්තන කාලය තුල ඉංග්‍රීසි විකිපීඩීයාව වෙනස් වී තිබිය හැක.Hungary(A5141 )සම්ප්‍රදායික ගොවිතැනබහු බෝග ගොවිතැන හෙවත්  බහු බෝග වගාව (ඉංග්‍රීසි:  Multiple cropping) යනු සම්ප්‍රදායික ගොවිතැනේ දක්නට ලැබෙන එකම ඉඩෙහි තනි වැවීම් කාලයක් තුලදී එක්වර බෝග දෙකක් හෝ කිහිපයක් වගා කිරීමේ ක්‍රමයයි. එය බහුවගා ආකාරයකි. එයට පළමු බෝගයෙහි ඵලදාව නෙලීමෙන් පසු දෙවන බෝගය වගා කිරීමේ ද්විත්ව වගා කිරීමේ ආකාරය හෝ පළමු බෝගයේ ඵලදාව නෙලීමට පෙර දෙවන බෝග‍
ය ආරම්භ කිරීමේ පිලිවයන වගා කිරීමේ ආකාරය ගත හැක. මීට සම්බන්ධ ක්‍රියාවක් වන සහය වගා කිරීම සමහරක් විට උද්‍යාන කරණයේදී හා එළවළු හා පළතුරු කඩිනම් වගාකිරීම් වලදී යොදා ගැනේ. බහු වගාකිරීමට එක් උදාහරණයක් වන්නේ තත්කාලි + ලූණු + මැරිගෝල්ඩ්. මැරිගෝල්ඩ් මගින් තත්කාලි වල සමහරක් පලිබෝදකයන් පලවා හරිනු ලබයි. බහු වගාකිරීම් බොහෝමයක් කෘෂිකාර්මික සම්ප්‍රදායන්වල දැක ගත හැකිය. ඉන්දියාවේ ග්‍රාවල් හිමාලයාහි බරණාජා ලෙස හදුන්වන ක්‍රියාවකට එකම පාත්තියක ශාකවර්ග 12 ක් හෝ ඊට වඩා වගා කිරීම අයත් වන අතර එම බෝග වලට විවිධ බෝංචි, මුං ඇට හා මෙනේරි අයත්වන අතර විවිධ අවස්ථා වලදී ඒවා වගා කරයි. වී ගොවිතැනේදී බහු වගා කිරීම සදහා විශේෂයෙන් වියළ සෘතුවක් පවතින ප්‍රදේශ වලට කාර්යක්ෂම ජල යෝජනා ක්‍රමයක් අත්‍යවශ්‍යවෙයි. තෙත් කාලය තුළදී ඇද හැලෙන වර්ෂාව එම කාලය තුළදී සහල් වගා කිරීමට අවශ්‍ය තත්ත්වය ලබාදෙන නමුත් වසරෙහි අනෙක් භාගය අතරතුරදී වාරිමාර්ග පද්ධතියකින් තොරව කුඹුරු වෙත ජලය යැවීමට නොහැකි වෙයි. ආසියාවෙහි හරිත විප්ලවය අධි ඵලදාවකින් යුත් සහල් ප්‍රභේද නිෂ්පාදනයට මග පෑදු අතර ඒවාට දින 100 ක කුඩා වැවීම් කාලයක් පමණක් අවශ්‍ය විය. නමුත් සාම්ප්
‍රදායික ප්‍රභේද සදහා 150 – 180 දින ප්‍රමාණයක් අවශ්‍ය වේ. මේ හේතුව නිසා බහු වගා කිරීම ආසියානු රටවල වඩාත් ප්‍රචලිත විය. බහු වගා කිරීමේ එක් ආකාරයක් වන්නේ අන්තර් වගා කිරීමයි. මෙහිදි ප්‍රධාන බෝගය අතර ඉතිරිවී ඇති අවකාශ වල අතිරේඛ බෝගයක් වගා කරනු ලැබේ.ආශිතනයිට්‍රජන් තිර කිරීමකෘෂිකර්මය පිළිබඳ මෙම ලිපිය තවමත්  අංකුර ලිපියකි. විකිපීඩියාවට උදවුවක් ලෙසින් ඔබ හට එය විහිදුවාලිය හැක.vteමෙම ලිපිය වනාහි Lunisolar calendar ලිපියෙහි  ඉංග්‍රීසි භාෂාවේ සිට සිංහල වෙත  නොනිමි පරිවර්තනයකි .ඉංග්‍රීසි සහ සිංහල යන භාෂාවන්හි සුදුසු හා ප්‍රමාණවත් පරිචයක් ඇත්නම්, මෙම පරිවර්තනය සම්පූර්ණ කිරීමට ඔබට අවකාශ ඇත.අදාල විෂය පිලිබඳ දැනුවත්නම්, නැවුම් ස්වයං නිර්මාණයක් ලෙස ලිපිය සම්පූර්ණ කිරීමට ඔබට අවකාශ ඇත.චන්ද්‍ර සූර්ය දින දසුන් යනු, චන්ද්‍ර කලා සහ සූර්ය වර්ෂය යන දෙකම භාවිතා කරන දින දසුන් විශේෂයක් වෙයි. නිදසුන්මෙම ඡේදය හිස් වෙයි. එයට කරුණු එක් කිරීමෙන්  ඔබට උපකාරී විය හැක.සටහන්මූලාශ්‍රIntroduction to Calendars සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2019-06-13 at the Wayback Machine, US N
aval Observatory, Astronomical Applications Department.ආශ්‍රිත ලිපිCalendar reformභාහිර සබැඳිHawaiian Moon Calendar Introduction the Hawaiian moon calandar, by Paul Wood.Maui No Ka 'Oi Magazine Vol.13, No.1 (January 2009)Panchangam for your city Panchangam for your city based on High Precision Drika Ganita.Perpetual Chinese Lunar Program සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2018-08-31 at the Wayback Machine The Chinese calendar is one of the oldest lunisolar calendars.Lunisolar Calendar Page contains a useful description of the difference between lunar calendars and lunisolar calendars.Calendar studies A general discussion of calendar systems including two examples of lunisolar calendars.Chinese Lunar Calendar with 'Yellow Calendar' සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2008-05-09 at the Wayback MachineAcano: a lunar calendar method සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2016-03-06 at the Wayback Machine from the Canary IslandsByzantine Creation Era at OrthodoxWiki (lunisolar calendar).vteදින දසුන්පද්ධතිචන්ද්‍ර
චන්ද්‍ර සූර්යසූර්යබහුලව භාවිතා වනAstronomicalBuddhistචීනEthiopianග්‍රෙගරිHinduLunar HijriSolar HijriISOUnix timeකලාතුරකින්භාවිතා වනAkanArmenianAssamese (Bhāshkarābda)AssyrianBaháʼíBadí‘Balinese pawukonBalinese sakaBengaliBangladeshiBerberBoranaBurmeseChineseEarthly BranchesHeavenly StemsMinguoGermanic heathenGeorgianහීබෘHinduVikram SamvatSakaIgboIranianJalalimedievalZoroastrianIrishGaelicඉස්ලාම්FasliTabularJainJapaneseJavaneseKoreanJucheKurdishLithuanianMaithiliMalayalamMandaeanManipuri (Meitei)MelanauMongolianNepalNepal SambatBikram SambatYele SambatNisg̱a'aOdiaPunjabiNanakshahiRomanianShonaSolar termSomaliSesothoSlavicSlavic Native FaithMacedonianTamilThaiචන්ද්‍රsolarTibetanTripuriTuluVietnameseWiccaXhosaYorubaZuluවර්ගRunicMesoamericanLong CountCalendar roundක්‍රිස්තියානි ප්‍රභේදCopticEthiopian and EritreanJulianRevisedLiturgical yearEastern OrthodoxSaintsඓතිහාසිකArabianAtticAztec
TōnalpōhualliXiuhpōhualliBabylonianBulgarByzantineCappadocianCelticChamCulāsakarajColignyEgyptianEnochFlorentineFrench RepublicanGermanicGreekHinduIncaMacedonianMayaHaab'Tzolk'inMuiscaPentecontadPisanQumranRapa NuiRomanRumiSexagenarySovietSwedishTurkmenවිශේෂත්වය අනුවHoloceneanthropologicalProleptic Gregorian / Proleptic JulianhistoriographicalDarianMartianDreamspellNew AgeDiscordian'Pataphysicalප්‍රතිසංස්කරණ යෝජනාHanke–Henry PermanentInternational FixedPaxPositivistSymmetry454Worldකල්පිතDiscworld (Discworld)Greyhawk (Dungeons & Dragons)Middle-earth (The Lord of the Rings)Stardate (Star Trek)දැක්වුම් වර්ග සහයෙදවුම්ElectronicPerpetualWallවසර නාමනයසහ අංකනයපාරිභාෂිකEraEpochRegnal nameRegnal yearYear zeroපද්ධතිAb urbe conditaAnka yearAnno Domini/Common EraAnno MartyrumAnno MundiAssyrianBefore PresentChinese ImperialChinese MinguoEnglish and British regnal yearHuman (Holocene)JapaneseKoreanSeleucidSpanishYugas
SatyaTretaDvaparaKaliVietnamese දින දසුන් ලැයිස්තුව ප්‍රවර්ගයvteකාලය මැනීම සහ සම්මතChronometryOrders of magnitudeMetrologyInternational standardsCoordinated Universal TimeoffsetUTΔTDUT1International Earth Rotation and Reference Systems ServiceISO 31-1ISO 8601International Atomic Time12-hour clock24-hour clockBarycentric Coordinate TimeBarycentric Dynamical TimeCivil timeDaylight saving timeGeocentric Coordinate TimeInternational Date LineIERS Reference MeridianLeap secondSolar timeTerrestrial TimeTime zone180th meridianObsolete standardsEphemeris timeGreenwich Mean TimePrime meridianTime in physicsAbsolute space and timeSpacetimeChrononContinuous signalCoordinate timeCosmological decadeDiscrete time and continuous timeProper timeTheory of relativityTime dilationGravitational time dilationTime domainTime translation symmetryT-symmetryHorologyClockAstrariumAtomic clockComplicationHistory of timekeeping devicesHourglassMarine
chronometerMarine sandglassRadio clockWatchstopwatchWater clockSundialDialing scalesEquation of timeHistory of sundialsSundial markup schemaCalendarGregorianHebrewHinduHoloceneIslamic (lunar Hijri)JulianSolar HijriAstronomicalDominical letterEpactEquinoxIntercalationJulian dateLeap yearLunarLunisolarSolarSolsticeTropical yearWeekday determinationWeekday namesArchaeology and geologyChronological datingGeologic time scaleInternational Commission on StratigraphyAstronomical chronologyGalactic yearNuclear timescalePrecessionSidereal timeOther units of timeFlickShakeJiffySecondMinuteMomentHourDayWeekFortnightMonthYearOlympiadLustrumDecadeCenturySaeculumMillenniumRelated topicsChronologyDurationmusicMental chronometryDecimal timeMetric timeSystem timeTime metrologyTime value of moneyTimekeepervteකාලානුක්‍රමයKey topicsArchaeologyAstronomyGeologyHistoryBig HistoryPaleontologyTimePeriodsErasEpochsCalendar erasHuma
n EraAb urbe conditaAnno Domini / Common EraAnno MundiBosporan eraBostran eraByzantine eraSeleucid eraEra of Caesar (Iberia)Before presentHijriEgyptianSothic cycleHindu units of time (Yuga)MesoamericanLong CountShort CountTzolk'inHaab'Regnal yearAnka yearCanon of KingsEnglish and British regnal yearLists of kingsLimmuEra namesChineseJapaneseKoreanVietnameseCalendarsPre-Julian / JulianPre-Julian RomanOriginal JulianProleptic JulianRevised JulianGregorianGregorianProleptic GregorianOld Style and New Style datesAdoption of the Gregorian calendarDual datingAstronomicalLunisolar (Hebrew, Hindu)SolarLunar (Islamic)Astronomical year numberingOthersChinese sexagenary cycleGeologic CalendarIranianISO week dateMesoamericanMayaAztecWinter countNew Earth TimeAstronomic timeCosmic CalendarEphemerisGalactic yearMetonic cycleMilankovitch cyclesGeologic timeConceptsDeep timeGeological history of EarthGeological time unitsStandardsGloba
l Standard Stratigraphic Age (GSSA)Global Boundary Stratotype Section and Point (GSSP)MethodsChronostratigraphyGeochronologyIsotope geochemistryLaw of superpositionLuminescence datingSamarium–neodymium datingChronologicaldatingAbsolute datingAmino acid racemisationArchaeomagnetic datingDendrochronologyIce coreIncremental datingLichenometryPaleomagnetismRadiometric datingLead–leadPotassium–argonRadiocarbonUranium–leadTephrochronologyLuminescence datingThermoluminescence datingRelative datingFluorine absorptionNitrogen datingObsidian hydrationSeriationStratigraphyGenetic methodsMolecular clockLinguistic methodsGlottochronologyRelated topicsChronicleNew ChronologySynchronoptic viewTimelineYear zeroFloruitTerminus post quemASPRO chronologyමෙම ලිපිය තවමත්  අංකුර ලිපියකි. විකිපීඩියාවට උදවුවක් ලෙසින් ඔබ හට එය විහිදුවාලිය හැක.vteමිනිසාගේ ශ්වසන පද්ධතියමිනිසාගේ සහ අනෙකුත් ක්ෂිරපායීන්ගේ ශ්වසන පද්ධතිය සමන්විත වන්නේ වාතය ගමන් කරන මාර්ග, පෙනහළු සහ ශ්
වසන පේෂිවලිනි. ශ්වසන පේශි චලනය මගින් වාතය දේහය තුළට ගැනීම සහ දේහයන් පිටකිරිම සිදු කරයි. පෙනහළුවල අභ්‍යන්තරයේ ඇති ගර්ත මඟින් ඔක්සිජන් වායු අණු සහ කාබන්ඩයොක්සයිඩ් වායු අණු බාහිර වාතය සහ රුධිරය අතර විසරණය මගින් අක්යාව පරිවහණය කරනු ලබයි. එනම් පෙනහලු මගින් රුධිරය ඔක්සිජනීකරණය කිරිම සහ ඊට සම්භාවිත කාබන් ඩයොක්සයිඩ් සහ අනෙකුත් වායුමය පරිවෘත්තිය අපද්‍රව්‍ය රුධිරයෙන් බැහැර කිරීම සිදු කරයි. එමෙන්ම ශ්වසන පද්ධතිය ඔස්සේ කාබන්ඩයොක්සයිඩ් වායුව රුධිරයෙන් ඉවත්කිරීම නිසා දේහයේ අම්ල හා භෂ්ම තුලිතයට ඉවහල් වේ.මිනිසාගේ ශ්වසන පද්ධතියමිනිසාගේ සහ අනෙකුත් සතුන්ගේ ශ්වසන පද්ධතිය පූර්ව සහ අපර ශ්වසන පද්ධතිය, ශ්වාසනාලය සහ පෙනහළු ලෙස කොටස් කළ හැකිය.එමෙන් ම සන්නායක කලාපය (වායු ගෝලයන් අතර වායු ප්‍රවාහන කලාපය) සහ ශ්වසන කලාපය (වායු විසරණය සිදුවන නාගරික කලාපය) ලෙස ද වර්ග කළ හැකිය. මෙම ශ්වසන කලාපයට ම සංක්‍රාමික කලාපය ද අයත් වේ.වායු ගමන් පථයවායුගෝලයනාස් කුහරයග්‍රසනිකාව (නාසය,මුඛය සහ ස්වරාලය)ස්වරාලයශ්වාසනාලයඋරස් කුහරයශ්වාස නාලිකාගර්තමෙම ලිපියජෛව රසායන විද්‍යාවපිළිබඳ ලිපි මාලාවේ කොටසකිජීවයේ
රසායන විද්‍යාවසුචියවටසනඉතිහාසයKey componentsBiomoleculesEnzymesGene expressionMetabolismList of biochemistsBiochemistList of biochemistsGlossariesGlossary of biologyGlossary of chemistry ප්‍රවර්ගයvteජීව රසායන විද්‍යාව[1], ජෛව රසායන විද්‍යාව එසේත් නැත්නම් ජෛව රසායනවේදය[2][3] යනු ජීවින්ගේ සිරුර තුළ සිදුවන රසායනික ප්‍රතික්‍රියා පිළිබදව සිදුකරන අධ්‍යයනයයි. මෙහිදී ප්‍රෝටීන, කාබෝහයිට්‍රේට, ලිපිඩ, න්‍යෂ්ටික අම්ල සහ වෙනත් ජෛව අණු වැනි සෛලීය ද්‍රව්‍යවල ව්‍යුහය හා කෘත්‍ය පිළිබදව අධ්‍යයනය කරනු ලබයි. රසායනික ජීව විද්‍යාව (Biochemistry)  මගින් ජෛව රසායනික විද්‍යාවේ  ඇති වන යම් යම් ගැටළුවලට රසායනික සංස්ලේෂණය මගින් විසදුම් ලබාදේ. විවිධ ආකාරයේ ජෛව අණු විශාල ප්‍රමාණයක් තිබුණද ඒවායින් බොහෝමයක් සංකීර්ණ විශාල බහු අවයවික  අණු වන අතර (Polymers) මේවා සෑදි ඇත්තේ ඒ හා සමාන පුනරාවර්ථනය වන ඒක අවයවික  කුඩා උප ඒකක මගිනි. (Monomers) ඉහත සදහන් කළ බහු අවයවික  ජෛව අණු සදහා විවිධ ආකාරයේ උප ඒකක වර්ග ඇත. උදාහරණයක් ලෙස ප්‍රෝටීන යනු ඇමයිනෝ අම්ල 20 ක් ‍හෝ වැඩි ප්‍රමාණයකින් සෑදි ඇති බහු අවයවිකයකි. ජෛව
රසායනික විද්‍යාවේදී ප්‍රෝටීන වැනි වැදගත් ජෛව අණුවල රසායනික ගුණාංගයන් පිළිබදව අධ්‍යයනය කරනු ලබයි. උදාහරණයක් ලෙස එන්සයිම මගින් උත්ප්‍රේරණය වන ප්‍රතික්‍රියා පිළිබදව මෙහිදී අධ්‍යයනය කරයි.සෛල පර්වෘත්තියෙහි සහ අන්තරාසර්ග පද්ධතියෙහි ජෛව රසායනික විද්‍යාව පිළිබද වඩාත් පුළුල් ලෙස විග්‍රහ කර ඇත. ජෛව රසායනික විද්‍යාවේ වෙනත් ක්ෂේත්‍රයන් වනුයේ ඩී.එන්.ඒ සහ ආර්.එන්.ඒ වැනි ජාන කේත , ප්‍රෝටීන් සංස්ලේෂණය, සෛල පටලවල පරිවහණය සහ සංඥ‍ා ගමනා ගමනය පිළිබදව කරන අධ්‍යයනයන්ය.Woohler යූරියා වල සංයෝගය අධ්‍යයනය කරමින්ජෛව රසායන විද්‍යාව (ග්‍රීක භාෂාවෙන් βίος, bios, ‘ජීවිතය’ හා ඊජිප්තුව භාෂාවෙන් kēme , ‘පෘථිවිය’) යනු සජීවී පටකවල රසායනික ක්‍රියාකාරිත්වය අධ්‍යයනය කිරීමයි. ප්‍රෝටීන , කාබොහයිඩ්‍රේට් , ලිපිඩ , න්‍යෂ්ටික අම්ල හා අනෙකුත් ජෛව අණු වැනි සෛලික අංගවල ක්‍රියාකාරිත්වය හා ව්‍යුහය පිළිබදව කටයුතු කරයි. ජෛව රසායනය තුළින් නැගෙන බොහෝ ප්‍රශ්නවලට රසායනික විශ්ලේෂණ තුළින් දියුණු කරන ලද මෙවලම් භාවිතයෙන් පිළිතුරු සැපයීමට රසායනික ජිව විද්‍යාව උත්සාහ දරයි.විවිධ ජෛව අණු විශාල සංඛ්‍යාවක් තිබුණ ද බොහොමයක් එක සමාන පුනරාවර්තී උප
ඒකක (ඒක අවයවක ලෙස හදුන්වන) විශාල සංඛ්‍යාවක එකතුවෙන් ඇතිවන විශාල හා සංකීර්ණ අණු වෙයි. (බහු අවයවක ලෙස හදුන්වන) සෑම බහු අවයවක ජෛව අණු කණ්ඩායමකටම වෙනස් උප කොටස් කාණ්ඩ ඇත. උදාහරණ ලෙස ප්‍රෝටීන් යනු ඇමයිනෝ අම්ල 20 ක් දක්වා හෝ ඊට වැඩි ප්‍රමාණයකින් සෑදී ඇති බහු අවයවයකි. ජෛව රසායනය ප්‍රෝටීන් වැනි වැදගත් ජෛව අණුවල රසායනික ගුණ අධ්‍යයනය කරයි. විශේෂයෙන් එන්සයිමීය උත්ප්‍රේරක ප්‍රතික්‍රියාවල රසායනය.සෛල පරිවෘත්තීය හා අන්තරාසර්ග පද්ධතියෙහි ජෛව රසායනය පුළුල් ලෙස විස්තර කර ඇත. ජෛව රසායනයේ අනෙකුත් අංශවලට ප්‍ර‍ෙව්ණි කේත (DNA , RNA)  , ප්‍රෝටීන් සංස්ලේෂණය , සෛල පටල ප්‍රවාහනය  හා සංඥා සම්ප්‍රේෂණය ඇතුළත් වේ.මෙම ලිපියෙන් සාකච්ඡා කෙරෙන්නේ භෞමික ජෛව විද්‍යාව පිළිබදව පමණි. කාබන් සහ ජලය පදනම් කරගත් දැනට පවතින සියලු ජීවී ප්‍රභේද පැවැත එන්නේ එකම පොදු පූර්වජයාගෙන් නිසා ඒවාට පවතිනුයේ සමාන ජෛව රසායනයි. වෙනස් ජෛව අණුවල අත්පුරුව වැනි මූලිකවම පදනමක් නොමැති දේවලට පවා එය එසේමය. විකල්ප ජෛව රසායනයක් පැවතීම හෝ එහි ප්‍රායෝගික බව නොදන්නා කරුණකි.ඉතිහාසයෆෙඩ්රික් වෝලර්මුල් කාලයේදී , ජීවය පවතින දෑ නවීන විද්‍යාවේ නියම
යන්වල විෂයක් නොවන අතර අජීවී දෑ නවීන විද්‍යාවේ නියමයන්වල විෂයක් යන්න පොදු මතයක් විය. එය එසේ ප්‍රකාශ වූයේ ජීවිකොටස් වලට පමණක් තවත් ජීවි අණු බිහිකළ හැක යන මතයේ සිටියි. ඉන් පසු 1828 දී ෆෙඩ්රික් වෝලර් (Fredrich Wohler) විසින් යූරියා  සංස්ලේෂණය නමින් ලිපියක් පල කරන ලද අතර එහිදී ඔහු විසින් කාබනික ‍සංයෝගයන් කෘතීමව නිපදවිය හැකි බව ඔප්පු කර පෙන්වන ලදී. ජෛව රසායන නවීන විද්‍යාවේ උදාව ලෙස සලකනුයේ ප්‍රථම එන්සයිමය වන ඩයස්ටේස් යලි සොයා ගැනීමයි.  (diastase) (අද එය හදුන්වන්නේ ඇමයිලෙස් නමිනි.) එය 1833 දී ඇන්ඩෙස්මේ පේයන් විසින් සොයා ගන්නා ලදී.  ඉන්පසු 1896 දී එඩ්වර්ඩ් බුච්නර් (Eduard Buchner) විසින් සෛලයක් පිටත සිදුවන ජෛව රසායනික ක්‍රියාවලියක් ආදර්ශනය ‍කළේය. ඒ යීස්ට් සෛල මගින් මධ්‍යසාර සෑදෙන පැසවීමේ ක්‍රියාවලියයි. එසේ වුවත් “ජෛව රසායන නවීන විද්‍යාව” වචනය මූලිකව භාවිතා වී ඇත්තේ 1882 දීය. කෙසේ වෙතත් එය සාමාන්‍ය පිලිගැනීමට ලක්වූයේ ජර්මන් ජාතික රසායන නවීන විද්‍යාඥයෙකු වූ කාලර් නෙයුබර්ගේ යටතේ 1903 දීය. මෙයට පෙර එම කාලයේදී එය හැදින්වූයේ කායික රසායන නවීන විද්‍යාව වශයෙනි. ඉන්පසුව 20 වන සියවසේ මැද භාගය වන තුරු එය
එතරම් උසස් තත්ත්වයකට නොපැමිණි අතර 20 වන සියවසේ මැද භාගයේදී සොයාගත් නවීන විද්‍යාත්මක උපකරණයක් වන වර්ණ ඡායාරූපකරණයන්, X කිරණ විවර්තනය, NMR වර්ණාවලීක්ෂයන්, විකිරණ හා සමස්ථානික නාමකරණයන්, ඉලෙක්ට්‍රෝන අන්වීක්ෂයන් හා අණුකමය ගති ආදර්ශකය (Molecular Dynamic Simulation) වැනි උපකරණවල උදවුව හරහා විවිධවූ අණු හා සෛලවල පරිවෘත්තීය ක්‍රියාවලීන් පිළිබදව සවිස්තරාත්මක විශ්ලේෂණයන් කිරීමට හැකියාව ලැබුණි. එහිදී ග්ලයිකෝසිස් හා කර්බ් චක්‍රය (ස්ට්‍රික් අම්ල වක්‍රය) උදාහරණ වේ. ජෛව රසායන ඉතිහාසයේ අද්විතීයිය යොදාගැනීමක් වන්නේ ජානය සොයා ගැනීමක් එය මගින් සෛල තුළ  තොරතුරු හුවමාරු වන අයුරු හඳුනාගැනීමත් ජෛව රසායන නවීන විද්‍යාවේ මෙම කොටස අණුක ජීව නවීන විද්‍යාව ලෙස හදුන්වයි. 1950 දී ජේම්ස් ඩී. වොට්සන්, ෆ්රැන්සිස් ක්‍රික්, රොසැලින්ඩ් ෆ්රැන්ක්ලින් හා මයුරිස් විල්කින්ස් යන පුද්ගලයන් විසින් DNA වල ව්‍යුහය හා එහි තොරතුරු හුවමාරුව සම්බන්ධයෙන් ක්‍රියාකාරී වු වැදගත්  පුද්ගලයන් වේ. ජෝර්ජ් බීඩ්ල් හා එඩ්වඩ් ටැටුම් විසින් දිලීර වල එක්  එන්සයිමයක් එක් ජානයක් ක්‍ නිපද වීම ආදර්ශනය කිරීම නිසා 1958 දී නොබෙල් ත්‍යාගය දිනා ගන්නා ලදී. 198
8 දී කොලින් පිත්ෆෝක්  DNA සාක්ෂි තුලින් අණාවරණය  කරගත් දත්ත හේතුවෙන් වරදකරු වු ප්‍රථම පුද්ගලයා වූ අතර එය අධිකරණ වෛද්‍ය නවීන විද්‍යාවේ නව කොටසක් විය. ඉතා මෑතදී ඇන්ඩෘ z ෆයර් හා ක්රෙයිග් සී.මෙලොයි (Craig C. Mello) විසින් 2006 දී RNA නිරෝධනය (RNA interference [RNA I ]) සොයා ගැනීම වෙනුවෙන් 2006 වසරේ නො‍ෙබල් ත්‍යාගය ද හිමි වුණි.අද මයිකල් ඊ. සුගාර් විසින් පිහිටුවන ලද පරිදි ජෛව රසායන නවීන විද්‍යාව කොටස් තුනකි. ශාක ජෛව රසායන නවීන විද්‍යාව තුලින් ස්වයංපෝෂී ජීව කොටස්  ප්‍රභාසංස්ලේෂණය   පිළිබදව හා වෙනත් ශාකවල විශේෂිත ජෛව රසායනික ක්‍රියාවලි අධ්‍යයනයත් , සාමාන්‍යය ජෛව රසායන නවීන විද්‍යාව තුලින් සත්ව හා ශාකවල ජෛව රසායන ක්‍රියාවලින් හා මනුෂ්‍ය/ වෛද්‍ය/ ඖෂධ ජෛව රසායන නවීන විද්‍යාව තුලින් මිනිසුන්ගේ හා විවිධ වූ රෝගාබාධවල ජෛව රසායනික ක්‍රියාවලිය අධ්‍යයනය කෙරේ.අනෙකුත් අණුක මට්ටමේ ජෛව විද්‍යාවලට ඇති සම්බන්ධයජෛව රසායනය , ප්‍රවේණි විද්‍යාව හා අණුක ජීව විද්‍යාව අතර ක්‍රමානුරූප  සම්බන්ධයකිජෛව රසායනයේ පරීක්ෂණයන් ජෛව රසායනයටම අදාල විශේෂ තාක්ෂණික ක්‍රම භාවිතයට ගනී. නමුත් දැන් වැඩි වශයෙන් මේවා ප්‍රව
ේණි විද්‍යාව , අණුක ජීව විද්‍යාව හා භෞතිකයේ තාක්ෂණික ක්‍රම හා අදහස් සමග සම්බන්ධ වේ. ඒවායේ තාක්ෂණික ක්‍රම හා අන්තර්ගතය අතින්  කොටස් අතර කිසිම විටෙක පැහැදිලි වෙන් කිරීමක් නොතිබුණි. නමුත් අතීත‍යේ මෙම අංශවල සාමාජිකයන් විශාල ලෙස වෙන් කර තිබිණි. වර්තමානයේ අණුක ජීව විද්‍යාව හා ජෛව රසායනය යන අංශ එකිනෙක හුවමාරු කළ හැකි තරම්ය. පහත දැක්වෙන්නේ එම ක්ෂේත්‍ර අතර සබඳතාව දක්වන පටිපාටිකයකි.·	ජෛව රසායනය යනු ජීව පටක තුළ සිදුවන රසායනික ද්‍රව්‍ය හා ජෛව ක්‍රියාවලි පිළිබඳ අධ්‍යයනයයි. ජෛව රසායනඥයන් ජෛව අණුවල ව්‍යුහය හා ක්‍රියාව පිළිබඳ ප්‍රභලව අවධානය යොමු කරයි. ජෛව ක්‍රියාවලි පිටුපස රසායනය අධ්‍යයනය හා ජීවීය ලෙස සක්‍රීය අණු සංස්ලේෂ්ණය ජෛව රසායනයේ උදාහරණ ලෙස දැක්විය හැක.·	ප්‍රවේණි විද්‍යාව පටකවල ප්‍රවේණි වෙනස්කම් මගින් ඇතිවන ප්‍රතිඵල නොසිත්ත දර්ශය පිළිබඳ අධ්‍යයනයයි. සාමාන්‍ය සංරචකයක නොමැති වුවද මෙය තාර්කිකව නිගමනය කළ හැක. (උදා - ජානය) නොහික්ත දර්ශ සමග හෝ ස්වාභාවික රූපානුදර්ශය සමග සංසන්දනය කළහ. ක්‍රියාකාරී කොටස් එකක් හෝ කිහිපයක් නොමැතිවීමෙන් ඇතිවන විකෘති දර්ශ පිළිබඳව - අධ්‍යයනය ද මෙහිදී සිදු කෙරේ. එවන් අධ්‍යයන ව
ලින් සිදු කරන සරල අර්ථ  දැක්වීම් ජාන අන්තර්ක්‍රියා මගින් ව්‍යාකූලත්වයකට පත් කළ හැකි වේ.·	අණුක ජීව විද්‍යාව යනු ප්‍රවේණි ද්‍රව්‍ය ගුණනය වීම, පිටපත් කිරීම හා පරිවර්තනය කිරීම වැනි ක්‍රියාවලිවලට ආධාර දෙන අණු පිළිබඳ අධ්‍යයනයයි. අණුක ජීව විද්‍යාවේ ප්‍රධානම පදනම වන්නේ ප්‍රවේණි ද්‍රව්‍යය  RNA  බවට පිටපත් වී ප්‍රෝටීන බවට පරිවර්තනය වීමයි. මෙමගින් වඩාත් සරලව  ක්ෂේත්‍රය හඳුනාගැනීමට හොඳ ආරම්භයක් සපයයි. මෙමගින් RNA වල නව කෘත්‍ය පිළිබඳව වඩා හොඳින් අවබෝධ කරගත හැකි වී ඇත.·	රසායනික ජීව විද්‍යාවේදී ජෛව පද්ධතිවලට අඩුම බලපෑමක් ඇති කරන කුඩා අණු මත පදනම් වූ නව මෙවලම් දියුණු කිරීම හා ඒවායේ ක්‍රියාකාරිත්වය පිළිබඳ විස්තරාත්මක තොරතුරු සැපයීම සිදු කරයි. තව දුරටත් රසායනික ජීව විද්‍යාව මගින් ජෛව අණු හා කෘත්‍රීම උපකරණ අතර කෘත්‍රීම මුහුම් සිදු කිරීමට ජෛව පද්ධති යොදවනු ලැබේ.ආශ්‍රිතප්‍රධාන ලිපිය: Outline of biochemistryලැයිස්තුImportant publications in biochemistry (chemistry)List of biochemistry topicsList of biochemistsList of biomoleculesආශ්‍රිතAstrobiologyBiochemistry (
journal)Biological Chemistry (journal)BiophysicsChemical ecologyComputational biomodelingDedicated bio-based chemicalEC numberHypothetical types of biochemistryInternational Union of Biochemistry and Molecular BiologyMetabolomeMetabolomicsඅණුක ක්ෂුද්‍ර ජීව විද්‍යාවMolecular medicinePlant biochemistryProteolysisSmall moleculeStructural biologyTCA cycleසටහන්a. ^  Fructose is not the only sugar found in fruits. Glucose and sucrose are also found in varying quantities in various fruits, and sometimes exceed the fructose present. For example, 32% of the edible portion of a date is glucose, compared with 24% fructose and 8% sucrose. However, peaches contain more sucrose (6.66%) than they do fructose (0.93%) or glucose (1.47%).[4]මූලාශ්‍ර↑ "ජීව රසායන විද්‍යාව (Biochemistry)". සිංහල විශ්වකෝෂය. සම්ප්‍රවේශය 2023-05-31.↑ "වාර්ෂික වාර්තාව - 2021" (PDF). ජෛව රසායන, අණුක ජෛව වේද හා ජෛව තාක්ෂණ ආයතනය, කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලය. සම්ප්‍රවේශය 2023-05-31.↑ "
වාර්ෂික වාර්තාව - 2018" (PDF). ජෛව රසායන, අණුක ජෛව වේද හා ජෛව තාක්ෂණ ආයතනය, කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලය. සම්ප්‍රවේශය 2023-05-31.↑ Whiting, G.C. (1970), p. 5.භාහිර සබැඳිLibrary resources about  ජෛව රසායන විද්‍යාව Resources in your libraryResources in other librariesWikibooks has more on the topic of: ජෛව රසායන විද්‍යාවජෛව රසායන විද්‍යාව හා සබැඳි මාධ්‍ය විකිමාධ්‍ය කොමන්ස් හි ඇත.At Wikiversity, you can learn more and teach others about ජෛව රසායන විද්‍යාව at the Department of ජෛව රසායන විද්‍යාව"Biochemical Society".The Virtual Library of Biochemistry, Molecular Biology and Cell BiologyBiochemistry, 5th ed. Full text of Berg, Tymoczko, and Stryer, courtesy of NCBI.SystemsX.ch – The Swiss Initiative in Systems BiologyFull text of Biochemistry by Kevin and Indira, an introductory biochemistry textbook.vteBiochemistry topicsScience  fieldsList of life sciencesChemistryBiologyChemistry fields:Analytical chemistryInorganic chemistryMedicinal chemistryOrgani
c chemistryPhysical chemistryTheoretical chemistryBiochemistry  fieldsMolecular biologyCell biologyChemical biologyBioorthogonal chemistryMedicinal chemistryPharmacologyClinical chemistryNeurochemistryBioorganic chemistryBioorganometallic chemistryBioinorganic chemistryBiophysical chemistryBacteriologyparasitologyvirologyimmunology.General  chemistryChemical reactionsChemical synthesisMoleculeOrganic reactionsCatalystReagentReaction mechanismConceptsStructural biologyEnzymologyMetabolismBiomoleculeCellsCell theoryRibosomeNucleusPeptideAmino acidsProteinPeptideHormoneEnzymeMetabolic pathwayGenetics:ChromosomesRNADNAGenetic codeBiomolecule  familiesCarbohydrates:AlcoholsGlycoproteinsGlycosidesLipids:EicosanoidsFatty acidsFatty-acid metabolismGlyceridesPhospholipidsSphingolipidsCholesterolSteroidsNucleic acids:NucleobasesNucleosidesNucleotidesNucleotide metabolismProteins:Amino acidsAmino acid metabolismOther:Tetrapyr
rolesHemeChemical  synthesisArtificial gene synthesisBiomimetic synthesisBioretrosynthesisBiosynthesisChemosynthesisConvergent synthesisCustom peptide synthesisDirect processDivergent synthesisElectrosynthesisEnantioselective synthesisFully automated synthesisHydrothermal synthesisLASiSMechanosynthesisOne-pot synthesisOrganic synthesisPeptide synthesisRadiosynthesisRetrosynthesisSemisynthesisSolid-phase synthesisSolvothermal synthesisTotal synthesisVolume combustion synthesisTemplates{{Branches of chemistry}}{{Cellular structures}}{{Organic reactions}}{{Chemical synthesis}}{{Amino acids}}{{Chemical bonds}}{{Protein primary structure}}{{Amino acid metabolism enzymes}}{{Life on Earth}}{{Botany}}{{Zoology}}RelatedOccupationsBiologistChemistBacteriologistMicrobiologistMicroscopyConcepts:Scientific methodPeriodic tableExperimentsNotable scientists:Robert HookeAntonie van LeeuwenhoekFrancesco RediCategory CommonsPortalvteBranches of