LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
පොදුජන සන්ධානය නියෝජනය කරමින් ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුවේ මන්ත්‍රීවරයෙක්.[3] ඔහු හිටපු විපක්‍ෂ නායක, හිටපු කම්කරු අමාත්‍ය,  අධිකරණ අමාත්‍ය සහ හිටපු සභානායක.[4][5][6][7]මුල් ජීවිතය සහ අධ්‍යාපනයද සිල්වා බදුල්ල ගුරු පවුලක උපත ලැබීය. ඔහු කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලය අධ්‍යාපනය ලැබූ අතර එහිදී ඔහු විද්‍යාල විවාද කණ්ඩායමේ සාමාජිකයෙකු විය.ඔහු 1966 දී ශ්‍රී ලංකා නීති විද්‍යාලයට ඇතුළත් වූ අතර 1971 දී ප්‍රොක්ටර් ලෙස සුදුසුකම් ලැබීය.[8]මුල් වෘත්තීය1971 දී නීතිඥ වෘත්තිය ආරම්භ කළ ද සිල්වා ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂ නීති ශිෂ්‍ය සංගමය ආරම්භ කරමින් සිය ශිෂ්‍ය අවධියේ සිටම ක්‍රියාකාරී දේශපාලනයේ නිරත විය.1970 මහ මැතිවරණය සඳහා වූ ප්‍රචාරක ව්‍යාපාරයේදී ඔහු සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායකට සහය දුන්නේය.ඔහු 1975 දී එක්සත් රාජධානියට ගොස් සොලිසිටර් ලෙස සුදුසුකම් ලැබීය. ඔහු 1978 දී ලංකාවට පැමිණි අතර, විශේෂ ජනාධිපති කොමිසමේ දී බණ්ඩාරනායකගේ ආරක්ෂාව සඳහා සහාය විය. ඔහු ද පත් කරන ලද්දේ ජනාධිපති ජේ. ආර්. ජයවර්ධන බණ්ඩාරනායක අගමැතිනිය ලෙස කටයුතු කළ සමයේ බලය අයුතු ලෙස භාවිත කළ බවට ඇයට එල්ල වී ඇති චෝදනා විමර්ශනය කිරීමට.[
8]දේශපාලන ජීවිතය1989 මහ මැතිවරණයෙන් කොළඹ මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය තේරී පත්වී 1989 දී ඔහු ප්‍රථම වරට පාර්ලිමේන්තුවට පිවිසි අතර බදුල්ල මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කයෙන් තේරී පත් වූ 2000 දක්වා කොළඹින් නැවත තේරී පත් විය. දිස්ත්‍රික්කය සහ මේ දක්වා අඛණ්ඩව නැවත තේරී පත් වී ඇත. ඔහු මීට පෙර ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ සභා සභාපති විය.ඝාතන උත්සාහයක්1996 ජුලි 4 වැනි දින යාපනය ස්ටැන්ලි පාරේදී මරාගෙන මැරෙන බෝම්බකාරියක දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි ත්‍රස්තවාදී කාන්තාවක් විසින් ඝාතනය කිරීමට තැත් කිරීමකදී ද සිල්වා තුවාල ලබා ගැලවී ගියේය.යාපනයේ ගොඩනැගිලි ද්‍රව්‍ය සංස්ථාවේ (BMC) ශාඛාවක් අමාත්‍යවරයා විසින් විවෘත කර මිනිත්තු කිහිපයකට පසු මෙම සිදුවීම සිදුවිය. බ්‍රිගේඩියර් ආනන්ද හමන්ගොඩ (යාපනය අංශයේ ආඥාපති), රංජිත් ගොඩමුණ (සභාපති, ලංකා සිමෙන්ති සංස්ථාව) ඇතුළු 21 දෙනෙක් මිය ගිය අතර, පිපිරීමෙන් 50 කට වැඩි පිරිසක් තුවාල ලැබූහ.[9]ආශ්‍රිත ලිපිනිමල් සිරිපාල ද සිල්වාගේ ඉංග්‍රීසි විකිපීඩියා පිටුවකොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයයේ ආදි සිසු දේශපාලනඥයින්ශ්‍රී ලංකා කැබිනට් මණ්ඩලයබාහිර සබැඳිWho is Nimal
Siripala De Silva? A lawyer turned politician සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2015-05-18 at the Wayback MachineAlways With The Party සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2020-10-29 at the Wayback Machineමූලාශ්‍ර↑ "ගරු නිමල් සිරිපාල ද සිල්වා මහතා, පා.ම." ශ්‍රී ලංකාවේ පාර්ලිමේන්තුව.↑ "නිමල් සිරිපාල ද සිල්වා යළි අමාත්‍ය ධුරයේ දිවුරුම් දෙයි". දිනමිණ. 2 අගෝස්තු 2022. සම්ප්‍රවේශය 14 අගෝස්තු 2022.↑ "සියලු මනාප ප්‍රතිඵල". ගාසිප් ලංකා නිව්ස්. 7 අගෝස්තු 2020. සම්ප්‍රවේශය 14 අගෝස්තු 2022.↑ "දෙපැත්තෙන්ම ලොකු පත් කිරීම්!". අද දෙරණ. 16 ජනවාරි 2015. සම්ප්‍රවේශය 14 අගෝස්තු 2022. විපක්ෂනායක ලෙස නිමල් සිරිපාල ද සිල්වා මහතාත්↑ "මින් ඉදිරියට ඊශ්‍රායලයට රැකියා සඳහා ශ්‍රමිකයින් යැවෙන්නේ විදේශ සේවා නියුක්ති කාර්යාංශය හරහා පමණයි". RIVIRA.LK. 15 සැප්තැම්බර් 2020. සම්ප්‍රවේශය 14 අගෝස්තු 2022. ඊශ්‍රායල රජය සහ ශ්‍රී ලංකා රජය ඇති කර ගත් රාජතාන්ත්‍රික ගිවිසුමට අනුව මින් ඉදිරියට ඊශ්‍රායලයට ශ්‍රමිකයින් යැවිම සිදු කරන්නේ රජයෙන් පමණක් බව කම්කරු අමාත්‍ය නිමල් සිරිපාල ද සිල්වා සඳහන් කරයි.↑ "දිවුරුම් දුන් නව ඇමති මණ්ඩලය". හිරු.
22 නොවැම්බර් 2019. සම්ප්‍රවේශය 14 අගෝස්තු 2022.↑ "දුමින්දට පාර්ලිමේන්තුවෙන් මාස 3 ට නිවාඩු ලැබෙයි". අද දෙරණ. 16 දෙසැම්බර් 2011. සම්ප්‍රවේශය 14 අගෝස්තු 2022. පාර්ලිමේන්තු සභානායක නිමල් සිරිපාල ද සිල්වා↑ 8.0 8.1 "කවර් ස්ටෝරි - ජුලෛ 2013" (ඉංග්‍රීසි බසින්). බිස්නිස් ටොදේ. 2022-04-07 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 9 ජූනි 2020.↑ වසන්ත සිරිවර්ධන (7 ජූලි 1996). "තර්ස්දේස් බ්ලාස්ට් ඉන් ජැෆ්නා" (ඉංග්‍රීසි බසින්). ද සන්ඩේ ටයිම්ස් - ශ්‍රී ලංකාව. සම්ප්‍රවේශය 19 පෙබරවාරි 2014.රම්බොඩ උමඟේ පිවිසුම් කොනක්රම්බොඩ උමං මාර්ගය ශ්‍රී ලංකාවේ දිගම උමං මාර්ගයයි. ගම්පොළ - නුවර එළිය මහා මාර්ගයේ පිහිටා ඇති මෙය රම්බොඩ කපොල්ලට විකල්ප මාර්ගයක් වශයෙන් ඉදි කරන ලද්දකි. උමග මීටර 225  දිගකින් හා මීටර 7  පළලකින් හා ධාවන මං තීරු දෙකකින් සමන්විතය​.[1] රම්බොඩ කපොල්ල හා රම්බොඩ ඇල්ල  මේ උමං මාර්ගය ආසන්නයේ පිහිටා ඇත​.මධ්‍යම පළාතේ ගම්පොළ - නුවරඑළිය(B 13)​, ගම්පොළ - නාවලපිටිය(A 5) මාර්ග සංවර්ධනය කිරීමේ අරමුණින් මාර්ග සංවර්ධන අධිකාරිය විසින් ආරම්භ කරන ලද ව්‍යාපෘතියක ප්‍රථිඵලයක් වශයෙන්, මෙම උමං මා
ර්ගයේ වැඩ කටයුතු 2006 ජූනි  අරඹන ලද අතර 2008 පෙබරවාරි වන විට එහි වැඩ කටයුතු නිම විය​.[2]2008 පෙබරවාරි මස 24 වැනිදා ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපති මහින්ද රාජපක්‍ෂ මහතා විසින් මෙම උමං මාර්ගය විවෘත කරන ලදී. 2008 මාර්තු දෙවන දින මෙම උමං මාර්ගය මහ ජනතාව වෙනුවෙන් විවෘත විය​.​[3]මෙම මහා මාර්ග සංවර්ධන​ ව්‍යාපෘතියට, ජපන් ජාත්‍යන්තර සහයෝගිතා බැංකුව හරහා ජපන් රජය විසින් ජපන් යෙන් මිලියන 3,078 ක(ආසන්න වශයෙන් රුපියල් බිලියන 3.1 ක) අරමුදලක් සපයා ඇත​.[4] උමං මාර්ගය සඳහා පමණක් වැය වූ මුදල රුපියල් මිලියන  200 කි.[5]ආශ්‍රිත↑  මාර්ග සංවර්ධන අධිකාරිය, http://www.rda.gov.lk/supported/photoalbum/ramboda_pass/ramboda_tunnel.html, ප්‍රතිෂ්ඨාපනය 2011-02-16 ↑  මාර්ග සංවර්ධන අධිකාරිය, http://www.rda.gov.lk/supported/photoalbum/ramboda_pass/ramboda_tunnel.html, ප්‍රතිෂ්ඨාපනය 2011-02-16 ↑  මාර්ග සංවර්ධන අධිකාරිය, http://www.rda.gov.lk/supported/photoalbum/ramboda_pass/ramboda_tunnel.html, ප්‍රතිෂ්ඨාපනය 2011-02-16 ↑ ශ්‍රී ලංකා රජයේ නිල පුවත් වෙබ් අඩවිය​↑  සිළුමිණ​, http://www.silumina.lk/2008/02/24/_
art.asp?fn=aa0802241_01, ප්‍රතිෂ්ඨාපනය 2011-02-01 බාහිර සබැඳිරම්බොඩ උමඟේ භූ ගෝලීය පිහිටීම - විකිමැපියාපුනර්භවය සමග වරදවා වටහා ගැනීමෙන් වළකින්න.පුනුරුප්පත්තිය යන්නෙහි අදහස වන්නේ යම් පුද්ගලයෙකු මරණයෙන් පසුව නැවත නැවතත් උපත ලබන බවය. මෙය බොහෝමයක් පෙරදිග දර්ශන වල අඩංගු විශ්වාසයකි.හින්දුහින්දු දහමට අනුව මරණයේදී පුද්ගලයෙකුගේ ආත්මය ශරීරයෙන් වෙන්ව අලුත් ශරීරයක උපත ලබයි. නමුත් බුදු දහමට අනුව ආත්මයක් නොමැති හෙයින් මෙය වෙනස් ආකාරයකට විග්‍රහ කර ඇත.ලෝකයේ දැනට දන්නා පුරාණතම ශිෂ්ටාචාරය වන්නේ දකුණු මෙසපොටේමියාවේ පිහිටි සුමර් ( අර්ථය :- දීප්තිමත් භාවයට අධිපති දෙවියන්ගේ භූමිය හෝ සුමරියානු භාෂාවේ භූමිය) ය. උබායිඩ් කාලයේ (ක්‍රි.පූ 6 වන සහස්‍රයේ අග භාගයේ ) මුල්ම ඉරිදු ජනාවාස වලින් පටන් ගෙන උරුක් කාලය (ක්‍රි.පූ 4 වන සහස්‍රය) සහ රාජවංශික කාලය (ක්‍රි.පූ 3 වන සහස්‍රය) පසු කරගෙන ක්‍රි.පූ 2 වැනි සහස්‍රයේ මුල් භාගයේ බැබිලෝනියානු නැග්ම දක්වා එය පැවතුණි. සුමරියානු භාෂාව කතා කරන සියළුම පුද්ගලයන්ට පුද්ගලයින්ට “සුමරියන්වරු” යන වදන භාවිතා වේ. සුමර්හි වූ නගර, වසර පුරා කෘෂිකර්මාන්තය ක
ළ මුල්ම නගර විය. (ක්‍රි.පූ. 5300 සිට) , මෙම ආර්ථිකය නිසා නිර්මාණය වූ ආහාර ද්‍රව්‍යය අතිරික්තය , අස්වැන්න නෙළීමෙන් පසු වෙනත් පෙදෙසකට ජනතාව සංක්‍රමණය වීම වෙනුවට ඔවුන් එක් තැනක ජනාවාස බවට පත් වීමට හේතු විය. තවද, විශාල ජන ඝනත්වයක්ද ඇති වීමටද එය හේතු විය. ඒ සඳහා විශාල කම්කරු බලකායක් සහ කම්කරු බෙදීමක් අවශ්‍යය විය. මෙම සංවිධානාත්මක භාවය, වාර්තා තබා ගැනීමේ අවශ්‍ය්‍යතාවයට හා ලේඛන කලාවේ දියුණුවට පෙරමුණ ගත්තේය. ( ක්‍රි.පූ 3500)කෘෂිකර්මාන්තය සහ දඩයම් කිරීමවඩා පහත් මෙසපොටේමියාවට හඳුන්වා දී තිබූ කෘෂිකාර්මික ජීවන ක්‍රමය සුමරියන්වරුද එසේම අනුගමනය කළහ. එමෙන්ම ඊජිප්තුවේ භාවිතා කළ වාරිමාර්ග තාක්ෂණයම භාවිතා කළහ. ඇඩම්ස් කියා සිටින්නේ එම වාරිමාර්ග සංවර්ධනය වීම, නාගරීකරණය සමග සම්බන්ධ වී තිබූ බවයි. තවද, ජනගහනයෙන් 89% ක් ජීවත් වූයේ නගරවල බවද කියා සිටී.ඔවුහු බාර්ලි, කුරු මෑ, කරල් හට ගන්නා ශාක , තිරිඟු, රට ඉඳි, ළූනු, සලාද ගස් , ලීක්ස් සහ අඹ වගා කළහ. තවද, ඔවුහු ගවයින් , බැටළුවන් , එළුවන් සහ ඌරන් ඇති කළහ. ඔවුහු තම බාරයන් ගෙන යාමේ ප්‍රාථමික සත්වයා ලෙස ගොනාද ඔවුන්ගේ ප්‍රාථමික ප්‍රවාහන සත්වයා ලෙස බූරුවන් හෝ ඉක්විඩ
්ස් ද භාවිතා කළහ. සුමරියන්වරු බොහෝ ලෙස මාළු ඇල්ලීම කළ අතර වලි කුකුල්ලු හා කුරංගයන් දඩයම් කළහ.සුමරියානු කෘෂිකර්මාන්තය වැඩි වශයෙන්ම රඳා පැවතියේ වාරිමාර්ග මතයි. ඔවුන්ගේ ජල අවශ්‍යතා ඉටු වූයේ ඇළ මාර්ග , දිය පාරවල් , අගල් , අමුණු හා ජලාශ මගිනි. ටයිග්‍රීස් ග‍ඟෙන් නිරන්තරව ඇති වූ ප්‍රචණ්ඩ ගංවතුරවල් සහ එතරම් ප්‍රචණ්ඩකාරී නොවූ යුප්‍රටීස් ගංවතුර ආදිය නිසා ඇළ මාර්ග නිතර ප්‍රතිසංස්කරණය කරන්නට සිදු වූ අතර වැලි, මඩ ඉවත් කිරීමද දිගින් දිගටම කරන්නට සිදු විය. මිණුම් දඬු හා මායිම්  ගල් නිතර ස්ථාන ගත කරන ලදී. ආණ්ඩුවට ඇළ මාර්ගවල වැඩට පුද්ගලයින් අවශ්‍ය විය. ධනවතුන්ට ඒවායින් නිදහස්වීමට හැකිවිය. ගංවතුර කාලයෙන් , වසන්ත විෂුවයෙන් සහ අකිටු හෙවත් නව අවුරුදු උත්සවයෙන් පසු ගොවීන් ඇළ මාර්ග ප්‍රයෝජනයට ගනිමින් තම කුඹුරුවල වතුර බැඳ ඉන්පසු බැස යන්නට  සලස්වති. ඉන්පසු ඔවුන් ගොනුන් ලවා කුඹුර මැඩවීමෙන් වල් පැළ නැසීමට සලස්වති. ඊළඟට ඔවුන් පිකැස් වලින් කුඹුර පෝරුගාති. කුඹුර වේළුණු පසු තුන්වරක් හාති, පෝරු ගාති සහ රේක්ක කරති. ඉන්පසු බීජ වැපිරීමට පෙර කෙටේරියකින් බිම කුඩු කරති. අවාසනාවට උච්ච වාෂ්පීකරණ අනුපාතය , කුඹුරුවල ලවණ ගතිය
වැඩි වීමට බලපායී. උර් III කාලය වන විට ගොවීහු තම ප්‍රධාන වගාව ලෙස තිරිඟු වෙනුවට ලවණ වලට ඔරොත්තු දෙන බාර්ලි වගාවට පෙළඹී තිබුණි.සුමරියන්වරු අස්වනු නෙළීම කළේ වියළි ශරත් ඍතුවේදීය. ඒ සඳහා තිදෙනෙකුගෙන් යුත් කණ්ඩායම් සැකසී තිබුණි. එම තිදෙනා වූයේ අස්වනු නෙළන්නා, මිටි බඳින්නා හා මිටි සකස්කරන්නාය. ගොවීහු ධාන්‍ය වල ඉස් නටුවෙන් වෙන් කිරීමට පාගන වැගන් රථ යොදාගත් අතර ධාන්‍යය ගැලවීමට පාගන ස්ලෙජ් රථ යොදා ගත්හ. ඉන්පසු ඔවුහු ධාන්‍යය හා බොල් පොතු මිශ්‍රණයට සුළං ඇල්ලීම කළහ. මෙසපොතේමියාවේ නගර  සහ රාජ්‍යන්ක්‍රි .පූ  4 වැනි ශතවර්ෂයේ අගභාගයේදී සුමර්, ඇල මාර්ග සහ මායිම් ගල් වලින්  ස්වාධීන නගර හා රාජ්‍යන් ලෙස බෙදී ගියේය.එක එක නගර දෙවි  හෝ  දෙවතවියකට කැප වූ දේවස්තානයක් කේන්ද්‍ර කොටගෙන ඉදිවිය. නගර රජ(ensi) කෙනෙකුන් හෝ ආණ්ඩුකාරවරයෙකු(lugal)  විය .නගරයේ  සමග බැදී සිටි .ප්‍රථම නගර 5 එරිඩු  (Tell Abu Shahrain)බඩ් -ටිබිරා  (probably Tell al-Madain)ලාර්සා  (Tell as-Senkereh)සිපාර්  (Tell Abu Habbah)ශුරුපක් (Tell Fara)අනෙකුත් නගර :උරුක් (Warka)කිෂ් (Tell Uheimir and Ingharra)උර් (Tell al-Muqayy
ar)නිපුර් (Afak)ලගාෂ් (Tell al-Hiba)ගිර්සු (Tello or Telloh)උමා  (Tell Jokha)හමාසිඅදබ්  (Tell Bismaya)Mari (Tell Hariri)අක්ෂක්අකාද්ඉසින් (Ishan al-Bahriyat)කුඩා නගර (දකුණේ සිට  උතුරට ):කෞරා (Tell al-Lahm)සබාලා  (Tell Ibzeikh)කිසුරා  (Tell Abu Hatab)මරද්  (Tell Wannat es-Sadum)ඩිල්බට් (Tell ed-Duleim)බොර්සිපා  (Birs Nimrud)කුතා  (Tell Ibrahim)ඩේර්  (al-Badra)එශ්නුන්නා  (Tell Asmar)නාගාර්  (Tell Brak) 2Referenceshttp://en.wikipedia.org/wiki/Sumerයාපනය ඔරලෝසු කණුවපිහිටීමයාපනය, ශ්‍රී ලංකාවසැලසුම්කරුජේ. ජී. ස්මිදර්කැප කරන ලද්දේවේල්සයේ කුමරු ඇල්බට් එඩ්වර්ඩ් මහතා විසින් 1875 වසරේ සිදුකල ලංකා සංචාරය සිහිවීම පිණිසශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාතේ යාපනය නගර මධ්‍යයෙහි පිහිටුවා තිබෙන යාපනය ඔරලෝසු කණුව එරට ඇති පැරණි ඔරලෝසු කණු අතුරින් එකක් වේ. එය යාපනය නගරයෙහි ඉදිකොට තිබෙන සුවිශේෂ නගර සළකුණක් ලෙසද හැඳින්වෙයි.[1]වේල්සයේ කුමරු ඇල්බට් එඩ්වර්ඩ් විසින් 1875 වසරේදී සිදුකල, ලංකා සංචාරය සිහිවීම පිණිස මෙම ඔරලෝසු කණුව ඉදිකෙරිණි.[2][3][4]අතීතය1875 වසරේදී එවක වේල
්සයේ කුමරු වූ ඇල්බට් එඩ්වර්ඩ් ලංකාව තුල නිල සංචාරයක් සිදුකිරීමට නියමිත බැව් සැළවීමත් සමග, යාපනය වෙනුවෙන් වේල්සයේ කුමරු පිළිගැනීම සඳහා කමිටුවක් නිර්මාණය කර ගැණුනි. එම කමිටුව විසින්, පිළිගැනීම් කටයුතු සිදුකිරීම සඳහා රු. 10,000 ක පමණ අරමුදල් ප්‍රමාණයක් එක්රැස්කර ගන්නා ලදී.[5] රැස්කරගත් මුදලින් කමිටුව රිදී මංජුසාවක් සහ ආභරණ කට්ටලයක් මිලදී ගත් අතර, එම ත්‍යාගය 1875 වසරේ දෙසැම්බර් 1 වැනි දින කොළඹදී ඇල්බට් කුමාරයාට පිරිනමන ලදී.[6]කෙසේ වෙතත් කමිටුව මගින් රැස් කර ගත් මුදලින් තවත් රු. 6,000 පමණ මුදල් ප්‍රමාණයක් ඉතිරි වූ නිසා, එම මුදල් භාවිතා කොට ඇල්බට් කුමරුගේ ලංකා ගමන සිහිවීම පිණිස ස්මාරකයක් තැනිය යුතු යැයි අදහස් වූ අතර,[5][7] 1880 ජූලි මස 1 වැනිදා යාපනය කච්චේරියේ තිබූ රැස්වීමකදී, එම මුදලින් යාපනය නගර මධ්‍යයෙහි ඔරලෝසු කණුවක් ඉදිකල යුතු බවට තීරණය විණි.[8] ඒ සඳහා තවත් රු. 4,000 ක පමණ මුදල් ප්‍රමාණයක්ද, දේශීය දායකයන්ගෙන් උපයා ගැණුනි.[9]ඔරලෝසු කණුවෙහි ආකෘතිය නිර්මාණය කිරීම, රජයේ නිර්මාණ ශිල්පියෙකු වූ ජේ. ජී. ස්මිදර් (J. G. Smither) විසින් සිදුකෙරිණි.[2] එවක බ්‍රිතාන්‍ය ලංකා ආණ්ඩුකාරවරයා වූ ජේම්ස්
රොබට් (James Robert Longden), කණුව සඳහා ඔරලෝසුව ලබා දුන් බව පැවසෙයි.[9][10][10]පරිහානියට පත්වීම1980 දශකයේදී ශ්‍රී ලංකාව තුල දෙමළ කොටි ත්‍රස්තවාදය නැගී සිටීමත් සමගම, යාපනය නගරයද ක්‍රමයෙන් පිරිහීමට ලක්වූ අතර, නගරයේ තිබූ අනෙකුත් දේපල වලට හානි සිදුවූවා සේම ඔරලෝසු කණුවටද, ත්‍රස්තවාදී බලපෑම් නිසා හානි සිදුවිය.[4]ප්‍රතිසංස්කරණයඒ වනවිට වේල්සයේ කුමරු බවට පත්ව සිටි චාල්ස් කුමරු විසින් 1998 වර්ෂයේදී සිදුකල සිය ශ්‍රී ලංකා සංචාරය තුලදී, හානියට පත්ව තිබූ යාපනය ඔරලොසු කණුව යථාතත්වයට පත් කිරිම සඳහා බ්‍රිතාන්‍ය සහාය ලබා දීමට පියවර ගන්නා ලදී.[4] ඒ අනූව ඔරලෝසු කණුවේ ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම් උදෙසා, බ්‍රිතාන්‍ය රජය විසින් රු. මිලියන 1 ක ආධාරයක් සිදු කරන ලදී.[4]සම්පූර්ණයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය කල ඔරලෝසු කණුව 2002 වසරේ ජුනි 19 වන දිනදී, එවක ශ්‍රී ලංකාවේ බ්‍රිතාන්‍ය මහකොමසාරිස් වූ ලින්ඩා ඩෆීල්ඩ් (Linda Duffield) විසින් විවෘත කරන ලදී.[4][11]ආශ්‍රිත↑ වික්‍රමතුංග, රේසා (23 ඔක්තෝම්බර් 2011). "ඩිස්කවරින් ජැෆ්නා". ද සන්ඩේ ලීඩර්. 2012-05-12 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම
්ප්‍රවේශය 2014-05-12.↑ 2.0 2.1 Martyn 1923, පිටු අංකය: 260.↑ ලක්ස්මන්, සදාජනන් (2012). ටූ එලිෆන්ට් ඉන් ද මැච් බොක්ස්. Matador. p. 91. ISBN 978-1780880525.↑ 4.0 4.1 4.2 4.3 4.4 "ටයිම් ෆෝර් පීස් ටෝක්ස්, සේස් බ්‍රිටිෂ් එච්සී". දි අයිලන්ඩ් (ශ්‍රී ලංකා). 21 ජුනි 2002.↑ 5.0 5.1 Martyn 1923, පිටු අංකය: 228.↑ Martyn 1923, පිටු අංකය: 37.↑ Katiresu 2004, පිටු අංකය: 52.↑ Martyn 1923, පිටු අංකය: 41.↑ 9.0 9.1 Martyn 1923, පිටු අංකය: 261.↑ 10.0 10.1 Katiresu 2004, පිටු අංකය: 53.↑ Subramanian, T. S. (20 July 2002). "Cautious optimism". Frontline (magazine). 19 (15).බාහිර සබැඳිමාටිං, ජෝන් එච්. (1923). නෝට්ස් ඔන් ජෆ්නා - ක්‍රෝනොලොජිකල්, හිස්ටොරිකල්, බයොග්‍රැෆිකල්. Tellippalai: අමෙරිකන් සිලෝන් මිෂන් ප්‍රෙස්. ISBN 81-206-1670-7.කදිරේසු, සුබ්‍රමනියර් (2004). අර් හැන්ඩ්බුක් ටු ද ජෆ්නා පෙනින්සියුලා ඇන්ඩ් අර්... නව දිල්ලිය: ඒෂියන් එඩියුකේෂනල් සර්විස් ප්‍රෙස්. ISBN 978-8120618725.යාපනය ඔරලෝසු කණුව හා සබැඳි මාධ්‍ය විකිමාධ්‍ය කොමන්ස් හි ඇත.ඛණ්ඩාංක: 9°39′47.50″N 80°00′48.
00″E﻿ / ﻿9.6631944°N 80.0133333°E﻿ / 9.6631944; 80.0133333වඩකච්චිරට ශ්‍රී ලංකාවපළාතඋතුරු පළාතවේලා කලාපශ්‍රී ලංකා සම්මත වේලාව (UTC+5:30)වඩකච්චි යනු ශ්‍රී ලංකාවේ කුඩා සුළු නගරයකි. එය පිහිටා ඇත්තේ උතුරු පළාත තුලය.මෙයද බලන්නශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාතේ සුළු නගර ලැයිස්තුවබාහිර සබැඳිජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව -ශ්‍රී ලංකාවඋතුරු පළාත, ශ්‍රී ලංකාව පිහිටුම මෙම ලිපිය තවමත්  අංකුර ලිපියකි. විකිපීඩියාවට උදවුවක් ලෙසින් ඔබ හට එය විහිදුවාලිය හැක.vteඛණ්ඩාංක: ﻿ / ﻿9.400°N 80.467°E﻿ / 9.400; 80.467බුද්ධාගම සමග වරදවා වටහා ගැනීමෙන් වළකින්න.බුදුන් වහන්සේගේ ශාන්තබව සහ පෞර්ශය එකවිට පෙන්නුම් කෙරෙන පොළොන්නරුව ගල් විහාරයේ සමාධි බුද්ධ ප්‍රතිමාව.මෙම ලිපියබුද්ධ ධර්මය සහ බුද්ධාගමපිළිබඳ ලිපි මාලාවක කොටසකිඉතිහාසයකාලරේඛාවගෞතම බුදුන් වහන්සේපූර්ව-නිකායික බුද්ධාගමධර්ම සංගායනාසේද මාවතේ බුද්ධාගමේ ව්‍යාප්තියඉන්දියානු උපමහාද්වීපයේ පරිහානියපසුකාලීන බෞද්ධයෝබෞද්ධ නූතනවාදයධර්මයසංකල්පචතුරාර්ය සත්‍යයආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයධර්මචක්‍රයපංච ස්කන්ධඅනිත්‍යයදුක්ඛඅන
ාත්මහේතුඵල ධර්මයමධ්‍යම ප්‍රතිපදාවශූන්‍යතාවසදාචාරයකර්මපුනර්භවයසංසාරයවිශ්වයබෞද්ධ පාඨ ග්‍රන්ථබුද්ධවචනයමුල්කාලීන බෞද්ධ ග්‍රන්ථත්‍රිපිටකයමහායාන සූත්‍රපාලි ත්‍රිපිටකයටිබෙට් ත්‍රිපිටකයචීන ත්‍රිපිටකයපිළිවෙත්ත්‍රිවිධ රත්නයබුදු දහමේ විමුක්ති මාර්ගයපංච ශීලයපාරමිතාභාවනාවදාර්ශනික හේතු දැක්වීමශ්‍රද්ධාවපින් වැඩීමඅනුස්සතිසිහියප්‍රඥාවබ්‍රහ්ම විහරණAids to EnlightenmentMonasticismගිහියාBuddhist chantවන්දනා ස්ථානනිර්මාංශිකත්වයනිර්වාණයබෝධිසතර මාර්ග ඵලඅරහත්ප්‍රත්‍යේකබුද්ධබෝධිසත්ත්වබුද්ධසම්ප්‍රදායයන්ථෙරවාදපාලිමහායානහීනයානචීනවජ්‍රයානටිබෙට්නවයානනෙවාර්රට අනුව බුද්ධාගමභූතානයකාම්බෝජයචීනයඉන්දියාවජපානයකොරියාවලාඕසයමොංගෝලියාවමියන්මාරයරුසියාවශ්‍රී ලංකාවතායිවානයතායිලන්තයටිබෙට්වියට්නාමයවටසන ආගම් ද්වාරයvteගෞතම බුදුන් වහන්සේ විසින් ඉගැන්වීම් බුදුදහම ලෙස හැඳින්වේ. පුද්ගලයා මුහුණදෙන දුක, හා එයට පුද්ගලයාගේ ඇති වගකීමත්(බැඳීමත්), එම දුකෙන් මිදීමට පුද්ගලයාගේ ඇති ශක්‍යතාව හෙවත් නිවන ප්‍රායෝගිකව ලැබියහැකි ප්‍රත්‍යක්ෂයක් බවත්, ඒ සඳහා අනුගමනය කලයුතු ක්‍රි
යාමාර්ගයත් පෙන්වාදීම බුදුදහමේ පණිවුඩයයි.ගෞතම බුදුන් වහන්සේගේ දේශනා තුළ කියවෙන්නේ දිගින් දිගටම ඉපදෙමින් මැරෙමින් යන සංසාරය ඉතාම දුක් සහිත බවත් අප්‍රමාදීව මේ පැවැත්ම නවත්වන ප්‍රතිපදාවකට අවතීර්ණ වන ලෙසත්ය. එසේ අනතුරු හැඟවීමෙන් නොනවතින බුදු හිමියන් මේ (ඉපදෙමින් මැරෙමින් යන) සසර පැවැත්මට හේතුවත්, එම හේතුව නැති කර දැමීමෙන් භව ගමන නතර කළ හැකි බවත් පෙන්වා දෙයි. එසේ නතර කිරීම පිණිස ඇති වැඩ පිළිවෙලද පරිපූර්ණ ආකාරයට ඉදිරිපත් කරයි. “යේ ධම්මා හේතුප්පභවා - තේසං හේතුං තථාගතෝ ආහතේසං ච යෝ නිරෝධෝ - ඒවං වාදී මහා සමණෝහේතු නිසා හටගත් යමක් ඇත් ද, එම හේතුන්‍ තථාගතයන් වහන්සේ විස්තර කරන සේක; ඒවායේ නිරෝධයත් (මුළුමනින්ම නැති වීමත්) දේශනා කළ සේක. (බුදුරජාණන් වහන්සේ) මෙසේ පවසන මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ නමකි.”— අස්සජි තෙරුන් උපතිස්ස පිරිවැජියාට බුදු රජාණන් වහන්සේගේ ධර්මය සැකැවින් වදාළ ආකාරය සාරිපුත්‌තමොග්‌ගල්‌ලානපබ්‌බජ්‌ජාකථා  [1]මූලික උගැන්වීම්“සබ්බ පාපස්ස අකරණං - කුසලස්ස උපසම්පදා, සචිත්ත පරියෝ දපනං - ඒතං බුද්ධානුසාසනං.“සියලු පවින් වැලකුමත් - කුසලයෙහි යෙදීමත්, සිත දමනය කිරීමත් - බුද්ධ අනුසාසනයයි.මේ
ජීවිත පැවැත්ම තුළ පවතින, එහෙත් අපට පියවි ඇසට නොපෙනෙන අනතුරක් බුදු හිමියන්ගේ නුවණැසට හසු විය. එනම් සසර ගමන තුළ අපට නොයෙක් ලෝකවල ඉපදෙන්නට සිදු වන බවයි. මිනිස් ලොව හැරුන විට, තිරිසන් ලෝකය වැනි අපට ගෝචරවන තැන්වලත්; ප්‍රේත ලෝකය, නිරය, දිව්‍ය ලෝක ආදී අපට හසු නොවන තැන්වල ද  ඉපදීමට සිදු වෙයි. සසර පැවැත්මේ ඇති අවදානම එහි ඇති අනාත්ම (තමාගේ වසඟයේ පැවැත්විය නො හැකි) ස්වභාවයත්; එනිසා ම නිරය වැනි ඒකාන්තයෙන්ම දුක් සහගත ලෝක මඟ හැර සිටීමේ නොහැකියාවත් ය.කුමණ ලෝකයක ඉපදුනත්, ඉපදීම තුළින් බහුල වශයෙන් ලැබෙන්නේ වයසට යාම(ජරා රෝගෝ දුක්ඛෝ), කැමති දේ නොලැබීම  වැනි දුක් ගොඩක් බව බුදු හිමියන් පෙන්වා දෙයි. මනුෂ්‍ය ලෝකයේ සැප දුක් මිශ්‍ර තත්ත්වයක් මතුවී පෙනුනත්, අප ජීවිත නිරන්තරයෙන්ම වෙනස්වන ස්වභාවයට (අනිත්‍ය), ඒ නිසාම දුක් සහිත (දුක්ඛ) එලෙසම තමාට අවශ්‍ය ආකාරයට පැවැත්විය නොහැකි (අනාත්ම) ස්වභාවයෙන් යුක්ත බව, යන යතාර්ථය ගැඹුරෙන් සිතන ඕනෑම කෙනෙකුට දැක ගත හැකිය. එම දැක්ම අෂ්ඨලෝක ධර්‍මය හමුවේ නොසැලී සිටීමට අවශ්‍ය ජීවන දර්ශනයයි (නිවීමයි).චතුර්රාර්ය සත්‍යයප්‍රධාන ලිපිය: චතුරාර්ය සත්‍යයබරණැස් නුවර අසළ පිහිටි මෙකල සාරාන
ාථ නමින් හඳුන්වනු ලබන ඉසිපතනයේදී තථාගතයන් වහන්සේ විසින්  පස්වග මහණුන් උදෙසා පවත්වන ලද පළමු වැනි ධර්‍ම දේශනාවටම ඇතුළත් වූ චතුරාර්‍ය්‍ය සත්‍යය බුදු දහමේ හදවතය. එසේ වන්නේ බුදු දහමේ මූලික අරමුණ වන නිර්වාණය අවබෝධ කර ගැනීම යනු, චතුරාර්‍ය්‍ය සත්‍යය අවබෝධ කර ගැනීමම වන බැවිනි."මහණෙනි , මෙම චතුරාර්‍ය්‍ය සත්‍යය ධර්මය අවබෝධ නොකිරීමේ හේතුවෙන් මටත් ඔබටත් බොහෝ කලක් සසර සැරිසරන්නට සිදු විය." [2]බෞද්ධ දර්ශනයට අනුව මෙම සත්‍යය මෙලොවදීම ප්‍රත්‍ය‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍ක්‍ෂ කළ හැකිය.ගොනුව:දේශනා.jpgධම්මචක්කප්පවත්තන සූත්‍ර දේශනාවදුක පිලිබඳ උතුම් සත්‍යයය (දුක්ඛාර්ය සච්ච)දුකට හේතුව පිලිබඳ උතුම් සත්‍යයය (දුක්ඛ සමුදයාර්ය සච්ච)දුක නැති කිරීම පිලිබඳ උතුම් සත්‍යයය (දුක්ඛ නිරෝධාර්ය සච්ච)දුක නැති කිරීමේ මාර්ගය පිලිබඳ උතුම් සත්‍යයය (දුක්ඛ නිරෝධ ගාමිණී පටිපදාර්ය සච්ච)පටිච්ච සමුප්පාදයප්‍රධාන ලිපිය: පටිච්ච සමුප්පාදයසංසාරය හෙවත් යමෙක් හෝ යමක් පවතින්නේ වෙනත් දෙයක්, සංකීර්ණව විහිදුණූ අතීත, වර්තමාන හා අනාගතය හා බැදුනු හේතුඵල ජාලයක පැවැත්මෙනි. සියලු දේම අනෝන්‍යව හේතු ඵල අනුව පවත්නා බැවින් (ශුන්‍යය).
එය අනිත්‍ය වීම හේතුවෙන් තමන් යැයි හදුන්වන විශේෂිත වූ පුද්ගලයෙක් නැත (අනාත්ම)ය. හේතූන්ගෙන් හටගත්(සංඛත) සියල්ල ත්‍රිලක්ෂණය ට යටත්ය. - “සබ්බේ සංඛාරා අනිච්ඡා ති“.අනිත්‍ය   - සියළු ‍දේ  නැසෙන සුළුයි.දුක්ඛ      - සියළු සත්වයෝ දමනය නොකළ සිත් ඇති නිසා දුක් විදිති.අනාත්ම - සදාකාලික පුද්ගල ආත්මයක් නොපවතී.සත් තිස් බෝධි පාර්ශ්වික ධර්මසත් තිස් බෝධි පාර්ශ්වික ධර්ම යනු සූත්‍ර දේශනාවල දක්වා ඇති නිවන (බෝධිය) ලබාගැනීමට සම්පූර්ණ කලයුතු සතර සතිපට්ඨානය, සතර ඍද්ධිපාද, සතර සම්මප්මදාන වීර්යය, පංච ඉන‍්ද්‍රිය, පංච බල, සප්ත බොජ්ඣංග, ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගය යන ධර්ම කරුණු ය. මෙම දහම ඉලක්ක වී ඇත්තේ නිවන වෙතම ය; එහි ගැබ් වී ඇත්තේ විමුක්ති (දුකින් පරිපූර්ණ ලෙස ම මිදීම) රසය යි.තිසරණමූලික ලිපිය: තිසරණබුද්ධ ධර්මයට අනුව බෞද්ධයකු සරණයායුත්තේ තිසරණ පමණකි.බුද්ධධම්මසංඝබුදු රජාණන් වහන්සේ ශ්‍රාවකයන් ට අනුදැන වදාළේ තමා ම සරණ කරගෙන; ධර්මය ම සරණ කරන ගෙන වාසය කරන ලෙස යි.“අත්‌තදීපා, භික්‌ඛවෙ, විහරථ අත්‌තසරණා අනඤ්‌ඤසරණා, ධම්‌මදීපා ධම්‌මසරණා අනඤ්‌ඤසරණා.පින්වත් මහණෙනි, තමා ව (සයුරෙහි වැටුණ කෙනෙක් රැකවරණය පිණිස පිහින
ා යන දූපතක් මෙන්) පිහිට කර ගන්න. තමා ව පිළිසරණ කර ගන්න. බාහිර කෙනෙක් පිළිසරණ නො කර ගෙන සිටින්න. ධර්මය පිහිට කර ගන්න. බාහිර දෙයක් පිළිසරණ නො කර ගෙන සිටින්න.අත්‌තදීපානං, භික්‌ඛවෙ, විහරතං අත්‌තසරණානං අනඤ්‌ඤසරණානං, ධම්‌මදීපානං ධම්‌මසරණානං අනඤ්‌ඤසරණානං යොනි උපපරික්‌ඛිතබ්‌බා. කිංජාතිකා සොකපරිදෙවදුක්‌ඛදොමනස්‌සුපායාසා, කිංපහොතිකාපින්වත් මහණෙනි, තමාව පිහිට කර ගෙන, තමාව පිළිසරණ කර ගෙන, වෙන කෙනෙක් පිළිසරණ නො කර ගෙන, ධර්මය පිහිට කර ගෙන, ධර්මය පිළිසරණ කර ගෙන, වෙන දෙයක් පිළිසරණ නො කර ගෙන වාසය කරන්නා වූ ඔබ නුවණින් ම විමස විමසා බැලිය යුත්තේ මේ සෝක, වැළපීම්, දුක්දෝමනස් සුසුම් හෙළීම් හට ගන්නේ කුමකින් ද කියා ය. ප්‍රභවය වන්නේ කුමකින් ද කියා ය.”— අත්‌තදීපසුත්‌තං[3]බුද්ධ ධර්මයේ ප්‍රධාන සම්ප්‍රදායන්tiny globeගෞතම බුදුන්ගේ ප්‍රතිමාවක්, භාග්‍ය, ඉන්දියාවබෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් වර්ග කිරීමේ ප්‍රධාන ක්‍රමය වන්නේ දැනට පවතින ධර්ම ග්‍රන්ථ ලියා ඇති භාෂාවන් අනුව වර්ග කිරීමයි. ඒවා නම් පාලි, සංස්කෘත, ටිබෙට් (මොංගාලියානු පරිවර්තන) හා චීන වන අතර සමහරක් කොරියාන් භාෂාවෙන් ද තිබේ. මෙය ප්‍රායෝගිකව ප්‍රයෝජනවත් වර්ගීකරණයක්
වුවද භාෂා වෙනස්කම හැරුණු විට සියලු සම්ප්‍රදායන් බැඳී ඇති පොදු කරුණු ද ඇති බැවින් දර්ශනවාදී හා ආගමික මත වර්ගීකරණය සඳහා මෙය සුදුසු නොවේ.සෑම සම්ප්‍රදායක් ම බුදුරජාණන් වහන්සේ  තම ගුරුවරයා ලෙස පිළිගනිති.සෑම සම්ප්‍රදායක් ම මධ්‍යම ප්‍රතිපදාව, පටිච්ච පමුප්පාදය, චතුරාර්ය සත්‍යය හා ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගය පිළිගන්නා නමුත් සමහර සම්ප්‍රදායන් වල මේවාට එතරම් ලොකු වැදගත්කමක් නොලැබේ.ගිහි පැවිදි ඕනෑම කෙනෙකුට නිර්වාණය අවබෝධ කර ගත හැක (බෝධි)බුද්ධත්වය ඉහළම මාර්ගඵලයයි. ථේරවාදී බුදුසමයේ දි රහතන්වහන්සේලා ලබාගත් නිර්වාණය ද බුදුන් වහන්සේ කෙනෙක් ලබාගන්නා නිර්වාණය හා සම බව  සලකයි. (සියල්ලන්ටම පවතින්නේ එකම නිර්වාණයකි) බුදුන් වහන්සේනමක් යනු තනිවම නිවන් මග සොයාගෙන එය අන්‍යයන්ට අවබෝධ කරදෙන තැනැත්තෙකි.ත්‍රිපිටකයප්‍රධාන ලිපිය: ත්‍රිපිටකයබුදු දහම පිළිබඳව සුවිශේෂී කාරණය වන්නේ භික්‍ෂූන් වහන්සේලා වනපොත් ආකාරයට (මුල් දේශනාව ඒ ආකාරයෙන්ම කටපාඩමින් තබා ගැනීම) රැකගත් බුද්ධ දේශනා 18,000ට අධික සංඛ්‍යාවක් අදටත් ත්‍රිපිටකය නමින් සුරක්‍ෂිතව ග්‍රන්ථාරූඪච තිබීමයි. මෙම ග්‍රන්ථ ත්‍රිපිටකය නම් වෙයි. අදටත් එම දේශනා හදාරන්නෙකුට බුදු
සමිඳුන්ගේ විස්මිත අවබෝධය දැක ගත හැකිය. එලෙසම උන් වහන්සේ වදාළ මාර්ගය ඔස්සේ සසර දුක නිමා කර ගැනීමටද අදටත් කිසිඳු බාධාවක් නැත.බුදු දහම අඩංගු වන්නේ ත්‍රිපිටකය නම් ග්‍රන්ථ එකතුවෙහි ය. දළ වශයෙන් ගත් කල: සූත්‍ර පිටකය යනු නොයෙකුත් අවස්ථාවල බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් ශ්‍රාවකයන්ගේ අවබෝධය ට ගැලපෙන ලෙස දේශනා කරන්නට යෙදුනු, නිවන් මග හෙළි කරන, නවාංග ශාස්තෘ ශාසනයට අයත් මූලික බුද්ධ දේශනා ආදිය යි; විනය පිටකයෙහි ඇතුළත් වන්නේ විවිධ අවස්ථාවල බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් ශ්‍රාවකයන් නිවන් මඟ තුළ හික්මවීමට දේශනා කරන විනය කරුණු ය; අභිධර්ම පිටකය යනු එම ධර්ම කරුණුවල ම සවිස්තරාත්මකව බෙදා දැක්වීමකි.බොහෝ පඩිවරැන්   විශ්වාස කරන්නේ පාලි ධර්ම ග්‍රන්ථ වල බුදුරජාණන්වහන්සේ ගේ නියම ඉගැන්වීම් සැබෑ ලෙසම අඩංගු වන බවයි. නමුත් මහායාන වල මුලාරම්භය මුල් බුදුදහමේ අඩංගු වුවද මහායාන සුත්‍ර බුද්ධ දේශනා නොවේ. නමුත් කිසිවෙක් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සැබෑ ලෙස දේශනා කළේ මේ කරැණු යැයි නිසැකයෙන් ම කීමට නොහැකි හෙයින් මහායාන ලියවිලි වල තම ශ්‍රාවකයාට මේ බුදුරජාණන්වහන්සේගේ මුල් දේශනා ලෙස දක්වා ඇත. නමුත් බටහිර වියතුන් බොහෝ දෙනෙක් පිළිගන්නේ ගෞතම  බුදු
රජාණන් වහන්සේගේ ඉගැන්වීම් සත්‍ය වශයෙන්ම අඩංගු වන්නේ පාලිධර්ම ග්‍රන්ථ වල බවයි.බුද්ධාගමමූලික ලිපිය: බුද්ධාගමබුද්ධාගම හෙවත් බුදුසමය යනු බුදුන් වහන්සේ දේශනාකල බුදු දහම පාදකකොට ගොඩනැගී ඇති ආගමයි.  බුදු දහම ස්ථිර සහ අකාලික නමුදු බුද්ධාගම ප්‍රදේශයෙන් ප්‍රදේශයට සහ කාලයෙන් කාලයට වෙනස්වේ.බුදුරජාණන් වහන්සේ යනු කවුද ? උන්වහන්සේගේ ඉගැන්වීම් මොනවාද?  යන්න විවිධ වූ අර්ථ විවරණ වලින් දැනගත හැකිය. උන්වහන්සේ උත්තම ස්ථානයකට පත්වූ මනුෂ්‍යයෙක් ද, නොඑසේ නම් මහායාන බෞද්ධයන් විශ්වාස කරන අන්දමට විශ්වයේ පැතිර සිටින උතුම් ජිවියෙක් ද යන මතයන් තහවුරැ කිරීමට අවශ්‍ය සාක්ෂි ඉතිහාසයේ අඩංගු නොවේ. මහායාන බුදුදහමෙ දී මෙම කරැණු එතරම් සැලකිල්ලකට නොගනී. විවිධ බුද්ධ සම්ප්‍රදායන් වලට අයත් අය අතර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ඉගැන්වීම් හා භික්ෂු විනය නීති පිළිබදව විවිධ මතභේද පවතී.මුල් බුදුසමයසාම්ප්‍රදායිකව බුදුරජාණන් වහන්සේ සදාචාරය හා නිවැරදි අවබෝධය සදහා අනුබල දුන් සේක. දෙවියන් ද තම තමා‍ගේ කර්මයට යටත් වන බව දේශනා කළ බුදුරජාණන් වහන්සේ යමෙකුට  සත්‍ය නිවැරදි ව අවබෝධ  කර ගැනීමට අවශ්‍ය නම් තමා විසින් ම නිවනට යන මාර්ගයේ ගමන් කළ යුතු බ
වත් තමා එම මාර්ගය පෙන්වා දීමට සිටින ගුරුවරයෙකු පමණක් වන බවත් දේශනා කළ සේක. බුදුදහමේ එන භාවනාව සෘද්ධි බල ලබාගැනීමට නොව මනසේ යථා ස්වරෑපය අවබෝධ කරගෙන බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ඉගැන්වීම් තුළින් නිර්වාණය ලගා කරගැනීමට යොදා ගනී.වජ්‍රායනයවජ්‍රායනය හා එහි තාන්ත්‍රික ප්‍රතිපත්ති හටගත් කාලය පිළිබඳව විවිධ මත තිබේ. ටිබෙට් ජනප්‍රවාදවලට අනුව ශාක්‍යමුනි බුදුරජාණන් වහන්සේ තන්ත්‍ර දේශනා කළද ඒවා රහස්‍ය ඉගැන්වීම් නිසා ඒවා ලියාතැබුවේ උන්වහන්සේගේ අනෙක් දේශනාවලට බොහෝ කලට පසුවයි. නාලන්දා විශ්ව විද්‍යාලය වජ්‍රායන මතවාදයේ කේන්ද්‍රස්ථානය වු අතර 11 වන ශතවර්ෂය තෙක්ම වජ්‍රායන ක්‍රමවේදය පුරෝගාමීත්වය ඉසිලීය. මෙම කරුණු, ධර්ම ග්‍රන්ථ හා මතවාද චීනය, ටිබෙටය, ඉන්දුචීනය හා ගිනිකොණ චීනයට පැතිර ගියේය. මෙම විෂය සම්බන්ධයෙන් ලියැවුනු පළමුවන නූතන නිබන්ධනයේ අයිතිකරුවන ෆෙයාර් ෆීල්ඩ් විශ්ව විද්‍යාලයේ මහාචාර්ය රොනලඩ් එච්. ඩේවිඩ්සන් විග්‍රහ කරන්නේ වජ්‍රායනයේ නැග්ම එකල ඉන්දියාවේ දේශපාලනික වෙනස්වීම් වලට ප්‍රතිචාරයක් ලෙස ඇතිවූ බවයි. ගුප්ත අධිරාජ්‍යයේ බැස්මත් සමඟම ඇති වූ කලහකාරී දේශපාලනික වාතාවරණය නිසා සම්ප්‍රදායික බුද්ධ ආශ්‍රමවලට අනුග්‍රා
හකයින් සොයා ගැනීම දුෂ්කර වූ අතර සිද්ධුන් විසින් මෙහෙය වු ජන ව්‍යාපාර වඩා ප්‍රචලිත විය. ශතවර්ෂ දෙකකට පමණ පසු මෙය ආශ්‍රම තුළට සම්බන්ධ වීමට පටන් ගැනිණි. වජ්‍රායනයේ මුලිකාංග බොහෝ ප්‍රමාණයක් සංවර්ධනය හා සංයුක්ත කිරීමෙන් සිදුවිනි. මෙයින් බොහෝ කොටස් ශතවර්ෂ ගණනාවක් පැවතුණි. වර්තමානයේ බුද්ධාගමකොරියාවේ විහාරයක්බුදුදහම ඉන්දියාවෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම පරිහානියට පත් වු අතර එහි අවට රටවල්වල බුදුදහම පැවතුනද, බුදුදහමේ ව්‍යාප්තියක් සිදු නොවීය. නමුත් වර්තමානයේ එය නැවත ශක්තිමත් වෙමින් පවතී. බුදුදහම අදහන්නන් මිලියන 230 සිට 500 දක්වා ප්‍රමාණයක් ලොව පුරා පැතිර සිටින අතර සමහරක් ඇස්තමේන්තුවලට අනුව එය මිලියන 310 ක් පමණ වේ. නමුත් මෙම ප්‍රමාණය නියත නොවේ. එයට හේතු,බෞද්ධයන් යන ගණයට අයත්වන්නන් නිර්වචනය අපහසු වීමචීනය, වියට්නාමය හා උතුරු කොරියාව යන රටවල තත්වයඑකී විමර්ශනයකින් හෙළිවුයේ බුදුදහම ලෝකයේ 4 වෙනියට වැඩිම පිරිසක් අදහන ආගම වන අතර ඉදිරියෙන්ම ඇත්තේ ක්‍රිස්තියානි, ඉස්ලාම් හා හින්දු ආගම් යන බවය. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ජීවන කාලයේදී ආරම්භ වු සංඝ ශාසනය ලෝකයේ පැරණිතම සංවිධාන වලින් එකකි.පාලි ධර්ම ග්‍රන්ථ අසුරු කරන ථේරව