LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
ිගිරි නගරයට ලැබුනු දායාදයක් වශයෙනුත් හැදින්විය හැකිය. එනම් සිගිරි පර්වතය ව‍ටා පිහිටා ඇති පර්වත සමුහයයි. ඉන් ප්‍රධාන වන්නේ සිගිරියට උතුරින් පිහිටි පිදූරංගල පර්වතයයි. දකුණින් පිහිටි මාපගලත්,පෙතංගල,දූවන්නාගල හා තම්මැන්නාගල වැනි ස්ථානත් සිගිරිය හා සෘඡු සම්බන්ධකම් දැක්වු ස්ථාන බව පෙනේ. මෙම ස්ථාන සිගිරි නගරයේ ආරක්ෂා කටයුතු සදහා දායක වු බව නොරහසකි. කදූ වළල්ලක් මැද පිහිටි මේ අපුරු නිර්මාණය පුරාණ සැලසුම්කරුවන්ගේත්,ඉංජිනේරුවන්ගේත් අවධානයට ලක් විමෙන් ආරක්ෂිත රාජධානියක්,සැලසුම් සහගත නගරයක් මෙන්ම අලංකාර රාජමාළිගා සංකීර්ණයක් බවටද පත් වී ඇතඋද්‍යාන සැලසුම්කරණයසීගිරියේ උද්‍යාන පිළිබදව සලකා බලන කල පැහැදිලි වනුයේ ලොව ඇති පැරණිතම උද්‍යානවලින් එකක් අතරට මෙයද අයත් වන බවයි. සීගිරි පර්වතයේ බටහිර අර්ධයේ දිය අගලින් සහ පවුරු වලින් වලින් වටවු  තැනිතලා බිම්කඩ පුරා දක්නට ලැබෙන්නේ නොයෙන් වාස්තු විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ වලින් යුතුව නිර්මාණය කර ඇති අලංකාර උද්‍යානයයි. විශේෂයෙන්ම ජල රැදවුම් වලට මුල්තැනක් දෙමින් ඉතා ක්‍රමානුකූලව සහ සැලසුම් සහගත අයුරින් නිර්මාණය කර තිබෙන මේ උද්‍යානය වු කලි පුරාණ දකුණු ආසියාවේ ඇති උද
්‍යාන පිළිබඳව දක්නට ලැබෙන හොඳම නිදර්ශනය සේ සැලකේ. සීගිරි ගල පාමුල පිහිටි මාලක උද්‍යානය ප්‍රධාන වශයෙන් කොටස් තුනකට බෙදේ.ජල උද්‍යානයශිලා උද්‍යානයමාලක උද්‍යානයමෙම උද්‍යාන ක්‍රමවේද තුනම අනුගමනය කරමින් රජමාළිඟා උද්‍යානය නිම කර තිබේ.සීගීරියේ වාස්තු විද්‍යාවසීගීරියේ වාස්තු විද්‍යාව ගැන සලකා බැලීමේදී එය අරමුණු කිහිපයක් ඔස්සේ හසුරවනු ලැබු ආකාරයක් දක්නටලැබේ.මෙහිදි ආරක්ෂාව පිළිබදව වඩාත් සැලකිළිමත් වු බව පෙනේ.එසේම කලාත්මක බව හා එහි පිහිටිම පිළිබදවද උනන්දු වී තිබේ.මහාවංශය සදහන් කරන ආකාරයට කාශ්‍යප රජු සීගිරිය සිය රාජධානිය කර ගත් පසුව නොයෙක් කර්මාන්තාදිය කොට එය සුදුසු ආකාරයට සකස් කර ගත් බව කියැවේ..ලෙන් නිර්මාණයසිගිරියේ වාස්තු විද්‍යාත්මක නිරිමාණ අතර පැරණිම නිර්මාණයක් වන්නේ ලෙන් නිර්මාණය කිරිමයි. සිගිරියේ ඇති ලෙන් බොහාමයක්ම කටාරම් කො‍ටා සකස් කර ඇති ඒවාය. එසේම කටාරම් කොටන ලද එම ලෙන් දක්නට ලැබෙන්නේ බටහිර පාර්ශවයේ පමණි. නැගෙනහිර පැත්තේ ලෙන් දක්නට ලැබුනද ඒවා කටාරම් කොටා සකස් කරන ලද ඒවා බව නොපෙනේ.ගල් භාවිතා කිරිමේ ස්වරුපයගල් භාවිතා කරමින් විවිධ නිර්මාණ ඉදිරිපත්
කිරිම සීගිරි වාස්තු විද්‍යාවේ කැපි පෙනෙන ලක්ෂණයක් වේ. ගල් ගුහා වල කටාරම් කෙටිම ඉන් පැරණිතම අවස්ථා ලෙස හදූනා ගත හැක. එසේම ලක්දිව කොතැනක හෝ දක්නට නොලැ‍බෙන ආකාරයේ විශ්මය ජනක නිර්මාණ පවා සීගිරියේ දක්නට ලැ‍බෙනුයේ ශිලා භාවිතයේ දායකත්වයත් සමගය. මින් වඩාත්ම පුදූම එළවන සුළු නිර්මාණය වන්නේ සීගිරි පර්වතය වටා කොටන ලද මහා කටාරමය. සැබවින්ම එය සීගිරි නිර්මාණය තුල ලැබෙන විශ්මිත කාර්යය වන්නේය. බිමින් අඩි 500 ක් තරම් උසිනුත්,උඩින් අඩි 100ක් තරම් පහළිනුත් උතුරු හා බටහිර අර්ධය පුරා එක කෙලින් කපන ලද මේ කටාරමේ නිර්මානකරණය නම් කිසිසේත්ම විශ්වාස කල නොහැකි තරමට පුදූම එළවන සුළුය.සීගිරි පුරවරයේ ඇති එකම කළු ගලක් හෝ නිර්මාණකරණයකින් තොරව ඉතිරි නොකරන්නට එකල ශිල්පීන් වගබලාගෙන තිබේ. පිහිටි ගල් ඇතුළට සාරා පොකුණු තැනීමද සීගිරියේ ගල් වැඩ අතර දැකිය හැකිය. එසේම වාස්තු විද්‍යාවේදි ගල් බහුලව භාවිතා කර ඇත්තේ දිය අගල් වල බැමි සදහාත්,මාලක සදහා බැමි නිර්මාණය කිරිම සදහාත්ය. කළු ගල් හැරුනු කොට සිගිරි නිර්මාණ විෂයෙහි  වැඩිම දායකත්වයක් දක්වන්නේ හුණුගල්ය. වාස්තු විද්‍යාත්මක නිර්මාණ සදහා හුණුගල් පි‍ටතින් ගෙන ආ බව පෙනේ. පියගැට පේළි
,ආසන,බොරදම්,පිළිම,මුරගල්,ජල මල්,කානු පද්ධති සහ ගොඩනැගිලිවල බිමටද හුණුගල් භාවිතා කර ඇති බව පෙනේ. සිගිරි වාස්තු විද්‍යාවේ කැපි පෙනෙන අමුද්‍රව්‍ය වන්නේ ගඩොල්ය. කුඩා පනා බැම්මක මහ පවුරක් දක්වාම වු සෑම තැනකම ගඩොලුමය ඉදි කිරිම් සහ නිර්මාණ රැසක් දැකිය හැකිවේ. පොකුණු නිර්මාණය ගොඩනැගිලි තැනීම, මාලක නිර්මාණය සහ පවුරු නිර්මාණය සඳහා මෙන්ම දොරටු නිර්මාණය සඳහා ද ගඩොල් භාවිතා කර තිබේ. සීගිරි ගල මුදුනේ වූ  මාලිගය හා උද්‍යානය වෙනුවෙන් ගඩොල් ලක්ෂ ගණනක් ඉහළට ගෙන ගියේ කෙසේදැයි සිතීම පවා විශ්මයජනනකය. සීගිරි ගඩොල් නිර්මාණ අතර වඩාත් කැපී පෙනෙන අංග දෙකක් වේ. එනම් සීගිරි ගලේ බටහිර පැත්තේ ගල් ආනතියේ නිමවා ඇති කැටපත් පවුරත්, සිංහ පාද මළුව තුළ දැනට දෙපා පමණක් ඉතිරි වී ඇති දැවැන්ත සිංහ රූපයත්ය. දැව භාවිතය ද සීගිරියේ දී මහා පරිමාණයෙන් කර ඇති බවට ප්‍රමාණවත් තරම් සාධක හමුවේ. පර්වත මත ඉදිකළ බොහෝ ගොඩනැගිලි විවෘත මණ්ඩප වශයෙන් තිබු බව පැහැදිලි වන අතර, ඒ සඳහා දැව කණු භාවිතා කර තිබේ. එසේම සෑම ගොඩනැගිල්ලක්මඋළුසෙවිලි කොට තනා තිබේ. සාම්ප්‍රදායික පැතිලි උළු වන මේවා අතර මුදූන් උළු කැටද දක්නට ලැබේ. එසේම ගොඩනැගිලි අලංකාර කීරිම ස
දහා මැටියෙන් කල කුළුණු හිස් රාශියක්ම යොදා ගෙන තිබේ. අටපට්ටම් පදනමකින්ද අටපට්ටම් කුළුණු හිසකින්ද යුතු වු මේවා විසිතුරු මල්කමින් සහ ගිනිදළු මෝස්තර වලින් අලංකාර කර තිබේ.ගොඩනැගිලි සැලසුම්කරණයනාගරික සැලසුම් මෙන්ම සීගිරි නගරයේ ගොඩනැගිලි ඉදිකිරිමේ වාස්තු විද්‍යාවද ලාංකීය වාස්තු විද්‍යාවේ කැපි පෙනෙන ලක්ෂණ පෙන්වයි. ප්‍රධාන වශයෙන් විවිධ අමුද්‍රව්‍ය මාධ්‍යයන් ප්‍රයෝජනයට ගනිමින් මෙම නිර්මාණ කර තිබේ. දැනට දක්නට ලැබෙන අවශේෂවලට අනුව එම මාධ්‍යයන් වන්නේ ගල්,ගඩොලු,දැව සහ බදාමය. මින් වැඩි වශයෙන් දක්නට ලැබෙනනේ ගඩොලුමය නිර්මාණයන්ය.ගොඩනැගිලි සඳහාත් බොහෝ විට ගල් භාවිතා කර ඇති නමුත් ඒවායේ සම්පුර්ණත්වය සඳහා දායක වී ඇත්තේ ගඩොල් සහ දැවය.සීගිරි බලකොටුවේ ලලිත කලාසීගිරි බිතු සිතුවම්ප්‍රධාන ලිපිය: සීගිරි බිතු සිතුවම්සීගිරි කුරුටු ගීප්‍රධාන ලිපිය: සීගිරි ගීමේවාද බලන්නසීගිරියසීගිරි බිතු සිතුවම්සීගිරි ගීසීගිරි ගීයෙහි භාෂා ලක්‍ෂණමුලාශ්‍රබාහිර සබැදිSigiriya and its Significance Review by Dr. Nissanka WijeyeratneSigiriya - The Lion Mo
untain සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2007-06-11 at the Wayback Machineඅබු අබ්දුල්ලා මොහම්මද් ඉබ්න අබ්දුල්ලා අල් ලවාටි අල් ටන්ජි ඉබ්න බතූතාඋපතපෙබරවාරි, 1304 ටැන්ජියර්, මොරොක්කෝවමිය යාම1368 හෝ 1369 මොරොක්කෝවයුගයමධ්‍යතන යුගයප්‍රදේශයඉස්ලාමීය ප්‍රාඥයා/ගවේෂකයාගුරුකුලයසුන්නි මලිකිඅල් හාජ් අබු අබ්දුල්ලා මොහම්මද් ඉබ්න අබ්දුල්ලා අල් ලවාටි අල් ටන්ජි ඉබ්න බතූතා (අරාබි: أبو عبد الله محمد ابن عبد الله اللواتي الطنجي بن بطوطة‎), හෝ සරල වශයෙන්  ඉබ්න බතූතා (පෙබරවාරි 24, 1304–1368 හෝ1369), යනු, ඔහුගේ ගවේෂණ හා ගමන් විස්තර  රිහ්ලා (අරාබි බසින් ගවේෂණය) යන නමින් ග්‍රන්ථ ගත කිරීම වෙනුවෙන් ප්‍රසිද්ධයට පත්  මොරොක්කානු බර්බර් මුස්ලිම් ප්‍රාඥයෙක් සහ ගවේෂකයෙකි. ඔහුගේ සංචාරයන් තිස් වසරක පමණ කාලයක් පුරාවට පැතිර තුබූ අතර,  ඔහුගේ පූර්වප්‍රාප්තික සහ ඔහුගේ සමීප-සමකාලීන මාර්කෝ පෝලෝ ගමන් ගත් මාර්ගයෙහි දිග ප්‍රමාණය පහසුවෙන් අභිබවූ, බටහිර ලෝකයෙහි  උතුරු අප්‍රිකාව, බටහිර අප්‍රිකාව, දකුණු යුරෝපය සහ නැගෙනහිර යුරෝපය  සිට, නැගෙනහිර ලෝකයෙහි  මැද පෙරදිග, ඉන්දීය අර්ධ ද්වීපය, මධ්‍යම ආසියාව, අග්නිදිග ආසියාව සහ චීනය දක්වාවූ, එකල දැන සිටි ඉ
ස්ලාමීය ලෝකය සහ ඉන් ඔබ්බට පැතිරුණු භූමි ප්‍රමාණයක් පුරා විහිද පැවැතිණි.  ඔහුගේ සංචාරය පිළිබඳ සවිස්තරාත්මක විස්තරය හේතුවෙන්ම,  සමස්ත කාලීන උසස්තම සංචාරකයන් අතුරින් එකෙකු ලෙසින් ඉබ්න බතූතා සැලකේ.[1]සටහන්↑ නේරු, ජවහර්ලාල් (1989). ග්ලිම්ප්සස් ඔෆ් වර්ල්ඩ් හිස්ට්‍රි. ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාල මුද්‍රණාලය. පිටු. 752. ISBN 0195613236.  ඉබ්න බතූතාගේ සංචාරයන් පිළිබඳ සමාලෝචනයක යෙදීමෙන් පසුව, නේරු සටහන් කරනුයේ: "වර්තමානයෙහි අප සතුව ඇති ඉමහත් පහසුකම් මධ්‍යයෙහි වුව හමුනොවන විරල සංචාරක විස්තරයකි මෙය.........කුමන අතින් බැලුවද, සමස්ත කාලීන උසස්තම සංචාරකයන් අතුරින් එකෙකු ලෙසින් ඉබ්න බතූතා සැලකිය යුතුමය."මෙය නේපාල භාෂාවෙන් රචිත සාහිත්‍ය සඳහා භාවිතා වේ. එය නේපාල ජාතිකයන් විසින් රචිත සාහිත්‍යයක් වීම අනිවාර්ය නොවන අතර එයට හේතුව වන්නේ ඉන්දියාවේ හා භූතානයේ ඇතැම් ප්‍රදේශවල එය පුළුල්ව භාවිතා වන බැවිනි. සත්‍ය වශයෙන්ම ඉන්දියාවේ සිකීම් ප්‍රාන්තයේ නිල භාෂාව නේපාල භාෂාවයි. පරිජාත් වැනි ඉන්දියාව ඇතුළු වෙනත් රටවල්වලින් පැමිණි ලේඛකයන් නේපාල සාහිත්‍යයේ ප්‍රමුඛ ලේඛකයන් වේ. නේපාලය තුළ ද මිතාලි, බෝච්කූර
ි, නේපාල් භාෂා ආදී ලෙස ව්‍යවහාර භාෂාවන්ගේ විවිධත්වයක් ඇත. නේපාල භාෂාව සංස්කෘත භාෂාවෙන් පරිණාමනය වූ අතර එහි පුරාතන ඉතිහාසය විස්තර කිරීම අසීරු වන්නේ බොහෝ පඬිවරුන් විශේෂයෙන්ම ආගමික සාහිත්‍යයට අදාලව සංස්කෘත භාෂාවෙන් ලියූ බැවිනි. කෙසේ නමුත් නේපාල සාහිත්‍යය යුග 5කට දළ වශයෙන් බෙදිය හැක.අභයගිරිදාගැබ - අනුරාධපුර - ශ්‍රී ලංකාව.මෙය අභයගිරි උත්තර මහා චෛත්‍ය නමින්ද හඳුන්වනු ලබයි. වළගම්බා රජතුමා විසින් මෙම ස්තූපය ඉදිකර ඇත.බුදුන් වහන්සේ සිරිලකට වැඩම කළ පසු සිරිපාදය තැබු ස්ථානයක ස්තූපය ඉදිකර ඇති බවට විශ්වාසයක් වු බව ක්‍රි.ව.113 - 411 පාහියන් හිමියෝ පවසති.පසු කාලීන ග්‍රන්තයක් වන සද්ධර්මරත්නාකරයහි සඳහන් වන පරිදි මෙහි සර්වඥධාතු තැන්පත් කළ වෘෂභ‍යෙකුගේ හැඩයෙන් යුතු කරඬුවක් නිදන් කර ඇත.ශ්‍රී ලංකාවේ අනුරාධපුරයේ, අභයගිරි දාගැබ පිහිටා ඇත්තේය. ළුණළුළුඅනුරාධපුර නගරයේ උතුරු දෙසට වන්නට, මහා පවුරුවලින් ද අලංකාර පොකුණු වලින්ද කැටයම් කරන ලද ගරාදි වැට සහ සඳකඩ පහණ යනාදිය පිරිවරා අභයගිරි දාගැබ පිහිටා ඇත.  අභය දාගැබ වටා උතුරු ආශ්‍රමය හෙවත් උත්තර විහාරය පිහිටියේය. අභයගිරි, විහාරා'රාම සංකීර්ණයක් පමණක් නොවේ. එය එය
ටම අනන්‍යවු ඓතිහාසික ලේඛණ සම්ප්‍රදායයක් හා ජීවන මාර්ගයක් පවත්වාගෙන ගිය, භික්ෂූ නිකායක්ද විය. කි.පූ. 2 වැනි සියවසේදි ඇරඹුනු එය පළමු ශත වර්ෂය වන විට මුලු ලෝකයේම උගතුන්ගේ ආකර්ශණයට ලක් වූ සියලු බෞද්ධ දර්ශණයන් කැටි කල අන්තර්ජාතික මධ්‍යස්ථානයක් විය. අන්තැනෙක පිහිටුවන ලද එහි ශාඛා වලින් ලෝකයේ අනිකුත් ප්‍රදේශ වලට එයින් වූ බලපෑම හඳුනාගත හැක. එපරිදි ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ නගරය වූ අනුරාධපුරයේ, අභයගිරිය විහාරය, මහා විහාරය සහ ජේතවන බෞද්ධ විහාරික නිකායන්ට සමානවම නැගි සිටියේය.වලගම්බා රජු සහ අභයගිරිය.අභයගිරිදාගැබ - අනුරාධපුර - ශ්‍රී ලංකාව.	කි.පූ. 89 සිට 77 දක්වා වට්ටගාමිණි අභය රජුගේ දෙවැනි පාලන සමයේ ඒ රජතුමා විසින් අභයගිරිය තනවන ලද්දේය. තියා (තිස්ස) නම් තරුණ බ්‍රාහ්මණයෙකු ඔහුට එරෙහිව යුද්ධ ප්‍රකාශ කළේය. ඔහු රජ වන බවට අනාවැකි කියා තවත් බ්‍රාහ්මණයෙකු විසින් තියා රවටනු ලැබුවේය. මහින්ද තෙරුන් විසින් ලංකාවට බුද්ධාගම ගෙන ඒමට පෙරාතුව බ්‍රාහ්මණයින්ට ලාංකික සමාජයේ ඉහල ස්ථානයක් හිමිව තිබුනේය. භික්ෂු සමාජය පිහිටුවීමෙන් පසු බ්‍රාහ්මණයින්ට තිබූ ස්ථානය අහිමි වූ අතර එම ස්ථානය බෞද්ධ භික්ෂුවට ලැබුනි. සමහර බ්
‍රාහ්මණයන් බුද්ධාගම වැළඳ ගත් අතර සෙස්සෝ කැරළි ගැසූහ. තියා ට ඔහුගේ බමුණු ප්‍රජාවගේ සහයෝගය ලැබුනි. ඔහු ලංකාවේද ලංකාවෙන් පිටද ජීවත් වූ බැවින් බොහෝ සේ බලවත්ව සිටියේය. 	මෙම කාලසීමාවේදිම දෙමළ ප්‍රධානින් හත් දෙනෙකු විශාල හමුදාවක් ද ගෙන මහාතිත්ථයෙන් ලංකාවට ගොඩ බටහ. ඉතා හොඳ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයෙකු වූ වළගම්බා රජු ඉහත කි දෙපිරිස සමග සටන් කිරීමට තරම් ඔහුගේ හමුදාව ශක්තිමත් නොවන බව වටහා ගෙන එම දෙපිරිසට ඔවුනොවුන් හා යුද වැදීමට සලස්වා මග හැර ගියේය. ආක්‍රමණිකයන් පලවා හැරියොත් ඔහුට රජකම ලබා ගත හැකි යැයි කියමින් රජු තියා වෙත පණිවුඩයක් යැව්වේය. මෙයට තියා එකඟ වී තමන්ගේ හමුදාව ද ගෙන දෙමළ හමුදාව ඉදිරියට ගියේය. එහෙත් ඔහු පරාජය විය. ජයග්‍රහණයෙන් ප්‍රමුදිත වූ දෙමළ හමුදාව අනුරාධපුරය දක්වා ඉදිරියට ගොස් රජු පැරදවූහ. රජු සිහසුන අත හැර කඳුකරයට පලා ගියේය. අනුරාධපුරය අත හැර මෙසේ පලා යද්දි පණ්ඩුකාභය රජු තැන වූ නගරයේ උතුරු දොරටුව අසල ආරාමයේ සිටි ජෛන පූජකයෙකු රජු දැක "මහා කලු සිංහලයා පලා යනවා" යයි කෑ ගැසීය. රජු එකෙණිහිම මෙසේ සිතුවේය. "මගේ රාජ්‍ය මට නැවත ආපසු ලැබුනොත් මෙතැන ආරාමයක් කරමි".	බැමිණිටියා සාය නොහොත් මහා සාගතය ස
හ ඉන් පසු සිදු වූ විදේශීය ආක්‍රමණ කාලය තුලදි වට්ටගාමිණි අභය රැකවරණය සඳහා කඳුකරයේ රැඳෙමින් සේනා සංවිධානය කළේය. කි.පු. 89 දි ඔහු අනුරාධපුරයට පැමිණෙන තෙක් වසර 14 කට වඩා වැඩි කාලයක් එසේ සිටියේය. අනතුරුව ඔහු අනුරාධපුරය දක්වා තම සේනා මෙහෙයවා අන්තිම දෙමළ රජු වූ භාතිය පැරදවූයේය. ඔහු පලා ගිය දිනයේ වූ පොරොන්දුව ඉටු කරමින් රජ වූ පසු ඔහුගේ පළමු කාර්යයන්ගෙන් එකක් වූයේ ගිරි ආශ්‍රමය පිහිටි බිමෙහි අභයගිරි විහාරය තැනවීමයි. එහි නායක තෙරුන් ලෙස කුප්පිකාල මහාතිස්ස තෙරුන් පත් කරන ලද්දේ ආක්‍රමණයන්ගේ පාලන කාලය තුල ඒ හිමියන් විසින් රජුට කරන ලද උදව් වෙනුවට කෘත ගුණ සැළකීමක් වශයෙනි. ඉන් පසු අභයගිරිය ආගමික කටයුතු පිළිබඳ මූලස්ථානයක් වූවා පමණක් නොව ජාතියට නවජීවනයක් දුන් ස්ථානයක් ද වූයේ එය රටෙහි බ්‍රහ්මණ සහ ජෛන බලපෑම අවසාන කිරීම සංකේතවත් කළ බැවිනි.	ඉතිහාස පුරාවෘතයන් අනුව අභයගිරි විහාරයට ඒ නම ලැබුනේ වට්ටගාමිනි අභය නම් රජුගේ නමද ජෛන ආශ්‍රමයේ සිටි ගිරි නම් පූජකයාගේ නම් ද ආශ්‍රයෙනි. අනිත් අතට පුරාණ විහාර ආරාම බොහෝ විට ගොඩ නගන ලද්දේ සිංහලෙන් 'ගිරි' නමින්ද හැඳින්වෙන කුඩා කඳු ගැට ආශ්‍රිතවය. (උදාහරන වශයෙන් වෙස්සගිරි, මේඝගි
රි නැත හොත් චේතිය ගිරි ආශ්‍රමයන්) මේ අනුව අභයගිරි යන නම වළගම්බා රජු විසින් කරන ලද ආරාමයක් නිසාත් 'දීග පාසාන' නම් කඳු ගැටය මූලික කර ගෙන ගොඩ නගන ලද නිසාත් අභයගිරි යන නම යෙදෙන්නට ඇත. මෙම කඳු ගැටය දැනට අභයගිරි විහාර සංකීර්ණය තුල දක්නට ලැබේ.ජෛනාගම සහ බුද්ධාගම.	බුද්ධාගම පැමිණීමට පළමුව ශ්‍රි ලංකාවේ ද ජෛන ආගම හොඳින් ස්ථාපිතව තිබුනේය. මෙම තත්වය සත්‍ය බව ශ්‍රී ලංකාවේ පැරනි බෞද්ධ සාහිත්‍යයෙන්ද තහවුරු වේ. මහාවංශය සහ පැරණි ග්‍රන්ථයක් වූ දීපවංශය යනාදි කෘති වල රජවරු 21 දෙනෙකුගේ පාලන කාලය තුලදි (කි.පු.10 සිට ක්‍රි.ව.3 දක්වා) ලංකාවේ ජෛනාගම පැවතුනු බව සඳහන් කර තිබේ. එහෙත් වට්ටගාමිනි රජු විසින් එය විනාශ කරන ලදි. අභයගිරියෙහි ස්වර්ණමය යුගය.අභයගිරිදාගැබ - අනුරාධපුර - ශ්‍රී ලංකාව.	ක්‍රි.ව.3 වැනි සියවසේ මහාසේන රජු බලයට පත් වූ කාලයේ මහාවිහාරික භික්ෂුන් වහන්සේලා විසින් පිළිපදින ලද ථෙරවාදි බුදුදහමෙහි පසු බෑමක් ඇති විය. රජතුමා මහාවිහාරික භික්ෂූන්ට දන් පිළිගැන්වීම තහනම් කළේය. එපමණකින් නොනැවති මහාවිහාරයට අයිති ගොඩනැගිලි විනාශ කර ඒවායේ තිබු ද්‍රව්‍ය අභයගිරියේ තැනූ නව ගොඩනැගිල්ල සඳහා ප්‍රයෝ
ජනයට ගත්තේය. මහාසෙන් රාජප්‍රාප්තිය අභයගිරියෙහි ස්වර්ණමය යුගය විය. 4 වැනි සියවසේ දි බුදුන්ගේ දන්ත ධාතුව ලංකාවට ගෙන ඒමෙන් පසු මහජන වන්දනාව පිණිස තැන්පත් කර තැබීමට තෝරා ගන්නා ලද්දේ අභයගිරියයි. 	චීන භික්ෂුවක් වූ ෆාහියන් (Fa - hsien) මෙසේ විස්තර කරයි "මෙතැන් සිට දින දහයක් ගත වූ තැන බුදුන්ගේ දන්ත ධාතුව අභයගිරියට ගෙන යනු ඇත. මග දෙපස බුදුන්ගේ පෙර ජන්ම වල ස්වරූපයෙන් පන්සියක් ප්‍රතිමා තැබුවේය. 'ධම්මාන්ද්' සොයමින් ෆාහියන් හිමියන් ලංකාවට පැමිණි සමය වන විට (කි.ව 412 දී) අභයගිරිය ප්‍රධාන පෙළේ බෞද්ධ මධ්‍යස්ථානයක් වී තිබුනේය. එතුමා 'ධම්ම' අධ්‍යනය කරමින් ලංකාවේ අවුරුදු දෙකක් ගත කර මහායනය ධර්මය රැගත් ලේඛන වල පිටපත්ද ගෙන ගියේය. 'මශීසාසක නීති' නම් ග්‍රන්ථයේ  පිටපතද ලබා ගත්තේය. ඔහු එවකට චීනයට ආගන්තුක වූ 'දීර්ඝගාම' 'සම්යුක්ත ගාම' සහ 'සන්නිපාත' කෘති වල පිටපත්ද ලබා ගත්තේය.	7 වැනි සියවස පමණ වන විට අභයගිරි විහාරය මූල හතරකින් යුක්ත විය. (ආගමික ඉගැන්වීම් සඳහා නිකායන් නොහොත් කණ්ඩායම්) ඒවා නම් උත්තර මූල, කපර මූල, මහනෙත්පාමුල සහ වහදු මුල නම් විය. මේ සෑම ස්ථානයක්ම මේ වන විට පුරා විද්‍යා කැණිම් වලින් ද ශිලා ලේඛණමය ස
ාක්ෂි වලින්ද හඳුනාගෙන ඇත. කාලය ගත වෙද්දි අභයගිරිය, චීනය , ජාවා සහ කාශ්මීරය සමග සබඳතා පවත්වා ගනිමින් ඉතා හොඳින් සංවිධානය වූ ආගමික සහ අධ්‍යාපනික ආයතනයක් ලෙස වර්ධනය වූයේය.	පැඹ - චැන්ග් විසින් ක්‍රි.ව.526 දී සංග්‍රහ කරන ලද පි-චිතු-නි-චංග් (pi - chitu - ni - chung) නම් භික්ෂුණියගේ චරිතාපදානය සහ ගුණවර්නම් සහ සංඝවර්ණම් ගේ චරිතාපදාන වැනි ලේඛන වලට අනුව සිංහල භික්ෂුණින් විසින් චීන භික්ෂුණීන්ට දෙවැනි උපසම්පදාව ලබා දී ඇත. තවත් චීන මූලාශ්‍රයකට අනුව කි.ව.426 දී සිංහල භික්ෂුණින් අට දෙනෙකු නැන්කිංග් නම් සංග් රජ සමයේ (ක්‍රි.ව.420-77) අගනුවරට පැමිණ ඇත. එසේ පැමිණ ඇත්තේ විදේශ වෙළඳ නැවකිනි. එහි අයිතිකරු නන්දි නැමැත්තෙකි. අනතුරුව තවත් භික්ෂුණින් තිදෙනෙකු ටී- සො - රෙ Tie - so - re (සිංහල තිසර) ගේ නායකත්වයෙන් යුතුව නැන්කිංග් වෙත පැමිණ ඇත. මෙසේ කි.ව.434 දී තුන්දාහකට අධික භික්ෂුණින් පිරිසක් සිංහල භික්ෂුණීන් දහසකට වැඩි පිරිසක් ඉදිරියේ චීනයේ නැංකින් විහාරයේදි උපසම්පදාව ලබා ඇත. මෙම සිංහල භික්ෂුණියන් පිරිසේ නායකත්වය දරා ඇත්තේ 'තිස්සර' නම් භික්ෂුණිය විසිනි.	මධ්‍යම ජාවාහි රටුබක සානුවේ තිබෙන අසම්පූර්ණ සෙල්ලිපියක විස
්තර කර ඇති පරිදි අභයගිරි විහාරය හරහා ජාවා හා ශ්‍රී ලංකාව අතර ආගමික සම්බන්ධතාවය 8 වැනි සියවස අවසානය දක්වා පැවති බව වාර්තා වේ. මෙම ශිලා ලේඛණයේ 'බුදුන්ගේ (ජින) ධර්මය පරිදි පුහුණු කරන ලද භික්ෂූණ් වහන්සේලාගේ අභයගිරි විහාරයක් පිහිටුවීම ගැන වාර්තා කරයි. මෙම වාර්තාව ගැන අදහස් දක්වමින් J.G.de කැස්පරිස් නිරීක්ෂණය කරන්නේ ' ඉතාම වැදගත් විස්තරය වන්නේ ආයතනයේ නමයි එනම් අභයගිරි විහාරය' යන්නයි. මේ නමින් එක් වරම යෝජනා කරන්නේ අනුරාධපුරයේ ඉතා ප්‍රසිද්ධ විහාරයයි. එසේම 'සිංහලයන්ගේ' යන්න දක්වා තිබීමෙන් එය එක විට අහම්බයෙන් සිදු වූවක් නොවන බව සනාථ කරයි. සත්‍ය වශයෙන්ම ඒ පදනම අභයගිරි යන නම ලැබීමට සුදුසු දෙවැනි අභයගිරියකි.  	කලින් කල සිදු වූ දකුණු ඉන්දීය ආක්‍රමණ (විශේෂයෙන් නම වෙනි සියවසේ පළමු වැනි සේන රජුගේ කාලයේ) සහ අවරුදු 50 කට ආසන්න කාලයක් පැවති චෝල පාලනයේද ප්‍රථිපලයක් ලෙස අනුරාධපුර නගරය අතහැර දැමීමට සිදුවීම අභයගිරි විහාරයේ පරිහානියට හේතු විය. පළමු වැනි විජයබාහු  සහ පළමු වැනි පරාක්‍රමබාහු යනාදි රජවරු ගත් උත්සාහයන් හැරුණු විට  13 වැනි සියවසේදී ආරාම පරිශ්‍රය ප්‍රථිසංස්කරණය කිරීමට පියවර ගත් නමුදු කාලය ගත වෙද්දි
විශේෂයෙන් නිතර නිතර කෙරුණු මාඝගේ ආක්‍රමණ හේතුවෙන් පොළොන්නරුව අගනගරය 1218 දී වෙනත් ස්ථානයකට මාරු කිරීමෙන් පසු එහි සිදු වූ ක්‍රමානු කූල පරිහානිය වැලැක්විය නොහැකිය විය. 	1880 දී පමණ විද්‍යාඥයින් සහ උගතුන්ගේ අවධානය අතහැර දමන ලද නටබුන් කෙරෙහි යොමු වන තෙක් අවුරුදු 800 ක් පමණ කාලයක් තිස්සේ අභයගිරිය අඳුරේ සැඟවී තිබුණි. එම ස්ථානය පළමුව ජේතවන විහාරය ලෙස තේරුම් ගත් ඔව්හු විශේෂඥයන් ලවා එම ස්ථානය ඡායා රූප ගත කරවන ලදි. ඒවායේ සිතුවම් අන්දවන ලදි. ඒ දහනමවෙනි ශත වර්ෂයේ අවසාන භාගයේදිය. එම කාලයේදිම වාගේ පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව පිහිටුවන ලදි. එම දෙපාර්තමේන්තුව විසි වන ශත වර්ෂයේ මුලදී කැණීම් කටයුතු සහ මන්දිර කීපයක සංරක්ෂණ කටයුතු භාර ගත්තේය. පුරා විද්‍යාත්මක සැරසිලි.	කැණීම් වලින් මතු කර ගත් ගොඩනැගිලි වල වාස්තු විද්‍යාත්මක මූලිකාංග වලින් ඒ කාලයේ පැවති ආගමික සිරිත් විරිත් සහ විශ්වාසයන් පිළිබඳව කරුණු ඉතා මැනවින් හෙළිවේ. ජනගහණයෙන් වැඩි පිරිසක් ඇදහු ආගම මෙන්ම රාජ්‍ය ආගමද බුද්ධාගම වූ නමත් අනෙකුත් දේශීය ඇදහිලි විශේෂයෙන් හින්දු ආගමික බලපෑමද සැලකිය යුතු මට්ටමක තිබුණු බව පෙනි යන්නේ එකල ගෘහනිර්මාණ ශිල්ප
ීය ක්‍රම වලින්ද ඒ බව විදහා දැක්වෙන බැවිනි. උදාහරණ වශයෙන් කිසියම් ගොඩනැගිල්ලකට පිවිසෙන ස්ථාන වල සැලසුම බැලීමේදි එම ගොඩනැගිලි ආරක්ෂක දෙවියෙකුගේ භාරයට පත් කර තිබෙන බව පෙනි යයි. 	ගොඩනැගිල්ලකට පිවිසෙන ස්ථානයේ පියගැට පෙළ දෙපස පිහිටුවා තිබෙන ගල් පුවරු මුරගල් නමින් හැඳින්වේ. මේවා සාමාන්‍යයෙන් කැටයම් වලින් යුක්තය. එසේ වුවද කැටයම් වලින් තොර පුවරුද දක්නට ලැබේ. මෙම ගල් පුවරු වල දක්නට ලැබෙන හින්දු කැටයම් අතර පුන් කලස, කල්පවෘක්ෂය හැරුණු විට වඩාත්ම පොදු සංකේතය වන්නේ මනුෂ්‍ය රූපකාර නාගරාජ සලකුණයි. මෙයින් හොඳම නිදර්ශනය මෙන්ම මෙතෙක් හමු වී ඇති කදිම මුරගල වන්නේ අභයගිරියෙහි රත්න ප්‍රසාදයේ මුරගලයි. එය අභයගිරි කැටයම් ශිල්පීන්ගේ අති විශිෂ්ඨ කලා කෞශල්‍යය විදහා දක්වයි. නෙලුම් මල් හා පුන් කලස් බොහෝ ලෙසින් දක්වා තිබේ. නෙලුම් මල් පෙන්වා තිබීම කෘෂිකාර්මික සමාජයක විශේෂ ලක්ෂණයකි. එයට හේතුව නෙලුම් වැස්සට අධිපති දෙවියන්ගේ දියණිය සංකේත කරන බැවිනි. ඇත් පොකුනේ තිබෙන ඇත් රූප ද ජලය සංකේතවත් කරයි. 	ප්‍රධාන බෞද්ධ ආගමික ආරක්ෂක දෙවිවරු බොහෝ විට නිරූපනය කර තිබෙන්නේ ඒ ඒ දෙවියාට නියමිත වාහනයෙනි. විශේෂයෙන් මේවා දැකිය හැක්කේ මුරග
ල් වලයි. අභයගිරි ස්ථූපයට ඇතුලුවන දොරටුව දෙපස තිබෙන අති විශිෂ්ඨ ප්‍රථිමාවන් මේ සම්බන්ධව තිබෙන ඉතා හොඳ උදාහරණයකි. එක ප්‍රතිමාවක හිස් වැස්ම හක් ගෙඩියක් වන අතර අනිකෙහි නෙලුම් මල් වේ. කුවේරගේ ප්‍රධාන සම්පත් භාණ්ඩාගාරයන් දෙකක් වූ සංඛ සහ පද්ම නිරූපණය කිරීමෙන් අදහස් කළේ ස්ථූපය හා අවට භූමියෙන් අනතුර හා නරක ඉවත් කිරීමයි. අද කාලයෙහි පවා මේවා අද්භූත බලයක් ඇති ද්‍රව්‍ය බවට පොදු විශ්වාසයක් පවති. අනුරාධපුරයේ උසාවි වලද සුලු ආරවුල් සමථයකට පත් කිරීමේදි ප්‍රථිමා ඉදිරියේ දිව්රීම සාක්ෂියක් වශයෙන් පිළි ගැනේ. 	පංචවාස නැතහොත් පොදුවේ මහාසේන මාළිගය වශයෙන් දන්නා ස්ථානයට ඇතුලු වන පිය ගැට පාමුල දක්නට ලැබෙන සඳකඩ පහණ ශ්‍රී ලංකා කැටයම් ශිල්පයෙහි සුවිශේෂී උදාහරණයක් ලෙස දැක්විය හැක. රැජිනගේ මණ්ඩපය අසලද මෙපරිදි නිර්මාණය කරන ලද කුඩා ප්‍රමාණයේ නිර්මාණයක් දක්නට ලැබේ. හැඩයෙන්ද ප්‍රමාණයෙන්ද විවිධාකාර වූ නොයෙක් වර්ගයේ ගල් වලින් නිමවන ලද මේවා සියල්ල අති විශිෂ්ඨ කලා නිර්මාණ වේ. පරණවිතාන මතයට අනුව සඳකඩ පහන  මූර්තිමත් කරන්නේ සංසාරය නමැති අවසානයක් නොමැති නැවත ඉපදීමේ චක්‍රය සහ සංසාර ගමනේ කෙළවර නිර්වාණය දක්වා මාර්ගයයි. ඔහු සඳකඩ පහන
ේ පිටත මෝස්තරය අර්ථ කථනය කරන්නේ ගිනි දැල් ලෙසිනි. ඇතුලත කවාකාර වට කිහිපය තුල පෙන්වා තිබෙන සත්ව රූප සංසාරයෙහි සත්වයාගේ ගමන් මගෙහි විවිධාකාර ඉසව් පරිද්දෙනි.ආශ්‍රිත ලිපිඅභයගිරි විහාරයසේවක මණ්ඩලය (බ්‍රෝඩ්වේ රංග පීඨය)"බෝඩ්වේ" හි සංගීතමය හා වේදිකා නාට්‍ය වල සාර්ථකත්වය ප්‍රසිද්ධ රැඟුම්කරුවන් ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කිරීම මත රඳා පවතී. එමඟින් වැඩි ප්‍රේක්ෂක ජනතාවක් එම නාටක වෙත එක්රොක් කර ගැනිමට හැකි වේ. චිත්‍රපට හා රූපවාහිනි නළුවන් බොහොවිට එම චරිත හෝ ඒවායෙන් ඉවත්වන අයට ආදේශ කිරීමට හෝ යොදාගනී. එනමුත් ‍තවමත් වේදිකා නාටක මුලිකවම හා චිත්‍රපට හා රූපවාහිනි රඟදැක්වීම් දෙවැනිව කරන වේදිකා නලුවන්ද සිටියි.අතීතයේදී, වේදිකා නලුවන්ට "වෝඩිවිල්" හා "බර්ල්කියු" වැනි සජීවී රඟදැක්වීම් පිළිබඳ සුපිරි ආකල්පය තිබිණි. ඔවුන් ඒවා අශීලාචාර, නුවමනා ලස්සන ඇති හා වාණිජමය ඒවා ලෙස දැකීය. ඔවුන්ගේ කලාව පිළිබඳව ඔවුන් ට අධි තක්සේරුවක් පැවතිණි. මෙම අකාලපය "නියම රඟමඩල" නම් වචනයෙන් පිළිබිඹු වේ. මෙම නිහතමානි ආකල්ප රේඩියෝ, රූපවාහිනි හා චිත්‍රපට රඟදක්වන්නන්ද පිළිගන්නා ලදී. චිත්‍රපට හා රූපවාහිනි නාටක වවලට වැඩිපුර මුදලක්
ගෙවන බැවින් මෙම ආකල්පය අද වන විට අඩුවී තිබේ. "legit" (ලෙටය) හා "variety" (විවිධ) ලෙස රඟදැක්වීම් වල බෙදීම අදටත් පවති. කෙසේවුවත් නළුවන්ගේ සංගමයේ ව්‍යුහයේ "Actors Equity" (නළුවන්ගේ න්‍යාය) "නියම රඟමඩලේ" නළුවන් නිරූපණය කරන අතර "විවිධ නළුවන්ගේ ඇමරිකානු ශේණියේ" (American Guild of variety Artists) නිරූපනය කරන්නේ කථා පිටපතක් නොමැතිව කරන රඟ දැක්වීමයි. සංගමයේ අධිකාරිය යටතේ නාටක හා සංගීතමය නාටක නොපැමිණෙන බැවින් "බ්‍රෝඩ්වේ" නළුවන් නිරන්තරයෙන්ම න්‍යාය (Equity) කොන්ත්‍රාතු යටතේ ක්‍රියා කරයි."බ්‍රෝඩ්වේ" දර්ශන වලට සම්බන්ධ සෑම කෙනෙකුම වාගේ සංගම් හා අනිකුත් ආරක්ෂක හා වෘත්තීය සංවිධාන නියෝජනය කරයි. නළුවන්, නැට්ටුවන්, ගායකයින් හා වේදිකා කළමනාරුවන් හා සමාජකයන් "ඇමරිකානු න්‍යාය සම්මේලනෙය්නද සංගීතඥ්ඥයන් "ඇමරිකානු සංගීතඥ්ඥයන්ගේ පෙඩරලයෙන්ද" වේදිකා උදව්කරුවන්, ඇඳුම් අන්දවන්නන්, කොණ්ඩ මෝස්තර ශිල්පින්, නිර්මාණ ශිල්පින් හා ආසන පෙන්වන්නන් "වේදිකා සේවකයන්ගේ අනතර්ජාතික මිත්‍රත්වය" ටද අයත් වේ. අධ්‍යක්ෂවරුන් හා නර්තන රචකයන් "වේදිකා අධ්‍යක්ෂක හා නර්තන රචකයන්ගේ සමිතිය" ටද තිර රචකයන් "නාට්‍ය රචක ශ්‍රේණියටද", රඟමඩල කලමණාකර
ුවන්, ආයතන කලමණාකරුවන් හා මාධ්‍ය එජන්තවරු "කලමණාකරුවන් හා‍ වේදිකා මාධ්‍යය ඒජන්තවරුන්ගේ සම්මේලනය" ටද අයත් වේ. නළු වරණ අධ්‍යක්ෂවරුන් (casting directors) සමිතියක් පිහිටුවාගෙන නොමැත. (ප්‍රධාන කළමණාකරුවන් හා නිෂ්පාදකයන් කළමණාකාරිත්වයට අයත් වේ.)නොවිසඳුනු අර්බුදපවතින සංස්ථා නව අදහස් මෙන්ම අලූත් ආකෘතීන් ප‍්‍රවර්ධනය කරන විට, උසාවි ප‍්‍රතිඋත්තර දෙන අවස්ථාවලදී සහ ආණ්ඩුව විසින් අලූත් නියෝග නිකුත් කරන අවස්ථාවලදී ව්‍යවස්ථාවට අලූත් තත්ත්වයන්ට මුහුණදීමට සිදුවේ. එවැනි තත්ත්වයන්ට ප‍්‍රතිචාර දක්වමින් සංස්ථාවේ ස්වභාවය ටිකෙන් ටික වර්ධනය කරගැනීම නොකඩවා සිදුවෙයි. දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ පවතින ගැටළුවක් වනුයේ එහි වගකීම්වල විසිරීගිය භාවයයි. නිදසුනක් ලෙස යම්කිසි සංස්ථාවක් මරණයක් සඳහා වගකිවයුත්තෙක් සොයන විට, ඒ වරදට අදාල ද`ඩුවමට සංස්ථාවේ කොටස් හිමියන්, අධ්‍යක්ෂවරුන්, කළමනාකරුවන්, කාර්ය මණ්ඩලය සහ සංස්ථාව අතරින් කවුරුන් හට එය ලබාදිය යුතු දැයි වෙන් කරනු ලබන්නේ කෙසේද යන ප‍්‍රශ්නය දැක්විය හැක. එවිට ආයතනික වගකීම් දෙස බලන්න. විශේෂයෙන් සංස්ථාපිත අපරාධ දෙස නිවැරදිව බලන්න. අධිකාරී බලයත් අතරේ තිබෙන නීති අසමාන වන අතර ඒවා න
ිරන්තරයෙන් වෙනස්වත තත්ත්වයක් යටතේ පවතී. සමහර අය තර්ක කරනුයේ ඉහත ආකාරයේ සිදුවීම්වලදී අවසාන වශයෙන් වගකිව යුත්තේ කොටස් හිමියන් බවටයි. තව ද ඔවුන් කොටස් හිමියන්ට බලකර සිටින්නේ තමන් ආයෝජනය කරන අවස්තාවන්හිදී ලාභයට වඩා ප‍්‍රශ්න ගැන සැලකිලිමත් විය යුතු බවයි. එසේ නමුත් සංස්ථාවක් සතුව එහි ව්‍යාපාරික කටයුතු ගැන කිසිදු දෙයක් නොදන්නා මිලියන ගණනක් කොටස් හිමියන් සිටිය හැක. නිරුක්තිය ලතින් භාෂාවේ ඇති කෝපස් යන වචනයෙන් බිඳී ආ යන වචනයෙන් නියෝජනය කරන අර්ථය වන්නේ ”මිනිස් සිරුරක්” යන්නයි. එනම් තනි පුද්ගලයෙකු ලෙස කි‍්‍රයා කිරීමට හැකි බලයලත් පුද්ගල කණ්ඩායමක් යන්නයි. පුද්ගල කන්ඩායමක් හැඳින්වීම සඳහා ,යුනිවර්සිටි, යන වචනයද භාවිත කළ හැකි නමුත් අද වන විට එය භාවිත කරන්නේ විශේෂයෙන් උගත් පිරිසකගෙන් යුත් කණ්ඩායමක් සඳහායි. මහා බි‍්‍රතාන්‍යයේ සහ අයර්ලන්තයේ සංස්ථාව :කෝපරේෂන්) යන වචනය භාවිත කළේ ලන්ඩනයේ පාලන කොට්ඨාශයක් හෝ නගරයක් භාරව සිටි දේශීය ආන්ඩුවේ නියෝජිත පිරිසටය. 1970 දී බි‍්‍රතාන්‍යයේ සහ 1990 දී අයර්ලන්තයේ සමුහාණ්ඩුවේ ආණ්ඩු ප‍්‍රතිසංස්කරණය වීම තුළ ”සංස්ථාව” :කෝපරේෂන්) යන වචනය වෙනුවට ”සභාව” :කවුන්සිල්) යන වචනය භාවිත
කරන ලදි. එහි තිබෙන එකම සංස්ථා දෙක වන්නේ සිටි ඔෆ් ලන්ඩන් කෝපරේෂන් සහ ලාෆන් කෝපරේෂන් යන ඒවායි. Referenceshttp://en.wikipedia.org/wiki/Corporation#Unresolved_issuesජෝසැෆ් ලුවී ලග්රේන්ජ්ජූසෙප්පේ ලොඩොවීකෝ ලග්රේන්ජියා යන නමින් උපත ලැබූ ජෝසැෆ් ලුවී ලග්රේන්ජ් (1736 ජනවාරි 25 – 1813 අප්‍රේල් 10) ඉතාලි ජාතික ගණිතඥයෙක් හා තාරකා විද්‍යාඥයෙක් විය. ඔහුගේ ජීවිතයෙන් බොහෝ කාලයක් ඔහු ප්‍රංශයේ ජීවත් වූ අතර සියලුම විශේෂණ ක්ෂේත්‍රවලට, සංඛ්‍යාවාදයට, සම්භාව්‍ය හා අභ්‍යාවකාශ යාන්ත්‍ර විද්‍යාවට කැපී පෙනෙන දායකත්වයක් ලබා දුන්නේය. යුලර්ගේ සහ ඩි ඇලෙම්බර්ට්ගේ නිර්දේශය මත, යුලර් වෙනුවට ,1766 දී , බර්ලින් නුවර පිහිටි විද්‍යාවන් පිළිබඳ ඇකඩමියේ ගණිතය පිළිබඳ අධ්‍යක්ෂකවරයා ලෙස ලැෆ් රේන්ජ් පදවි ප්‍රාප්තිය ලැබුවේය. විශාල වැඩ කොටසක් ඉදිරිපත් කරමින්, විද්‍යා‍වන් පිළිබඳ ප්‍රංශ ඇකඩමියේ ත්‍යාගයන් කිහිපයක් දිනා ගනිමින් ඔහු එහි වසර 20කට වඩා වැඩි කලක් වාසය කළේය. ලැග් රේන්ජ්ගේ විශ්ලේෂණ යාන්ත්‍ර විද්‍යාව පිළිබඳ විධිමත් ශාස්ත්‍රීය නිබන්ධනය (විශ්ලේෂී යාන්ත්‍ර විද්‍යාව - මිකැනික් ඇනලයිටික්, සංස්කරණ 4, වෙළුම් 2 , ප
්‍රංශය (Gauthier-Villars et fils, 1888-89) බර්ලිං නුවර දී ලියූ අතර ප්‍රථමයෙන් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද්දේ 1788 දීය. නිවුටන්ගෙන් පසුව සම්භාව්‍ය යාන්ත්‍ර විද්‍යාවට ඉතා සම්පූර්ණ සැලකිල්ලක් මෙහි දී දක්වන ලදී. තවද 19 වැනි ශත වර්ෂයේ දී ගණිතමය භෞතික විද්‍යාවේ දියුණුව සඳහා මූලාරම්භයක් ද ඇති කරන ලදී. තූරීන් නුවර ඉතාලි ජාතික දෙමාපියන්ට දාව ජියෝසෙෆි ලොඩොවිකෝ ලැග් රෙන්ජියා උපත ලැබීය. ඔහුට පිය පාර්ශවයෙන් ප්‍රංශ ජාතික මුතුන් මිත්තෝ සිටියහ. 1787 දී ඔහු ප්‍රංශ ඇකඩමියේ සාමාජිකයෙක් බවට පත් වූ අතර ඔහු , ඔහුගේ ජීවිතයේ අවසානය තෙක් ප්‍රංශයේ ම රැඳුණි. එම නිසා විකල්පයක් ලෙස ලැග් රේන්ජ් ප්‍රංශ හා ඉතාලි ජාතික විද්‍යාඥයෙක් ලෙස සලකනු ලැබේ. ලැග් රේන්ජ් රුසියානු විප්ලවයෙන් දිවි ගලවා ගත් අතර 1794 දී ආරම්භ කෙරිණි. ඉකෝල් බහු තාක්ෂණික ආයතනයේ එතැන් පටන් ගැටලු විසඳීමේ දී ශ්‍රිතවාදය, සීමාව, සාන්ත්‍යය හා කලනය භාවිතය ( විශ්ලේෂණය) පිළිබඳ පළමු මහාචාර්යවරයා බවට පත් විය. නැපෝලියන් විසින් කීර්තිමත් සේනාව අතරට ලැග් රේන්ජ් නම් කරන ලද අතරම 1808 දී අධිරාජ්‍යයේ වංශවතෙක් බවට ද පත් කළේය. ඔහු 1813 දී මිය ගිය පසු පැන්තියොන්හි දී භූමදාන කරන ල