LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
ල් නිෂ්පාදන, සිමෙන්ති, මාළුප්‍රධාන වෙලඳපොලවල්උගන්ඩාව 9.9%, ටැන්සානියාව 9.6%, නෙදර්ලන්තය 8.4%, එක්සත් රාජධානිය, 8.1%, එක්සත් ජනපදය 6.2%, ඊජිප්තුව 4.9%, කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය 4.2% (2012)ආනයනඇ.ඩො. බිලියන 14.39යන්ත්‍රෝපකරණ සහ ප්‍රවාහන උපකරණ, ඛනිජ තෙල් නිෂ්පාදන, මෝටර් වාහන, යකඩ සහ වානේ, දුම්මල සහ ප්ලාස්ටික්ප්‍රධාන සැපයුම්කරුවන්චීනය 15.3%, ඉන්දියාව 13.8%, එ.අ.එමීර් 10.5%, සෞදි අරාබිය 7.3%, දකුණු අප්‍රිකාව 5.5%, ජපානය 4.0% (2012)[186]තෙල් ගවේෂණයතුර්කානා විල තුර්කානා ප්‍රාන්තයට මායිම් වේ.මසායි මාර හි සිංහ පවුලකිකෙන්යාව තුර්කානා ප්‍රාන්තයේ තෙල් නිධි ඇති බවට ඔප්පු කර ඇත. ඇන්ග්ලෝ-අයර්ලන්ත තෙල් ගවේෂණ සමාගමක් වන Tullow Oil තෙල් ගවේශණය කර දී ඇති නමුත් එහි වාණිජ ශක්‍යතාව සහ පසුව නිෂ්පාදනය තහවුරු කිරීමට වසර තුනක් පමණ ගත වනු ඇති බව ජනාධිපති ම්වායි කිබාකි 2012 මාර්තු 26 දින නිවේදනය කළේය.[187]2006 මුල් භාගයේදී, චීන ජනාධිපති හු ජින්ටාඕ, චීනයේ ශීඝ්‍රයෙන් ව්‍යාප්ත වන ආර්ථිකය වෙත අප්‍රිකාවේ ස්වභාවික සම්පත් ගලා ඒම සඳහා සැලසුම් කරන ලද ගනුදෙනු මාලාවක කොටසක් වන, කෙන්යාව සම
ඟ තෙල් ගවේෂණ ගිවිසුමක් අත්සන් කළේය.චීනයේ රාජ්‍ය පාලිත අක්වෙරළ තෙල් හා ගෑස් සමාගමක් වන CNOOC හට සුඩානයේ මායිම්වල සහ ඊසානදිග පළාතේ මතභේදයට තුඩු දී ඇති සෝමාලියාව සමඟ සහ වෙරළබඩ ජලයේ දේශසීමාවේ ප්‍රථම ගවේෂණාත්මක ළිං හෑරීමට පටන් ගෙන ඇති කෙන්යාවේ තෙල් අපේක්ෂා කිරීමට ගනුදෙනුව ඉඩ ලබා දුන්නේය. සොයාගත් තෙල් සංචිත පිළිබඳ විධිමත් ඇස්තමේන්තු තිබේ.[188]දූෂණයට එරෙහිව පියවර2017 දී කෙන්යාව තනි භාවිත ප්ලාස්ටික් බෑග් තහනම් කළේය. ජාතික පරිසර අධිකාරියට අනුව, මහජනතාවගෙන් 80% ක් මෙම තහනම පිළිපැදී ඇත. පසුව, 2020 දී, එක් වරක් භාවිතා කරන ප්ලාස්ටික් තහනම උද්‍යාන සහ වනාන්තර ඇතුළු ආරක්ෂිත ප්‍රදේශවලට ව්‍යාප්ත කරන ලදී.[189]2023 ජූලි මාසයේදී සම්මත කරන ලද නීතියක් මගින් සමාගම් විසින් තනි තනිව හෝ සාමූහික යෝජනා ක්‍රම හරහා කෙන්යානු වෙළඳපොළට හඳුන්වා දෙන නිෂ්පාදන නිසා සිදුවන පරිසර දූෂණය සහ පාරිසරික බලපෑම සක්‍රීයව අවම කිරීමට නියෝග කරයි. පෙර භාවිතාවන් මෙන් නොව, ව්‍යාපාර දැන් අපද්‍රව්‍ය එකතු කිරීමේ සහ ප්‍රතිචක්‍රීකරණ මුලපිරීම් වලට සහභාගී වීමට බැඳී සිටී. ඒ 2018 දී රජය විසින් පිහිටුවන ලද Petco මුලපිරීම නිසාය.[189]
ළමා ශ්‍රමය සහ ගණිකා වෘත්තියමසායි ජනතාව. මසායි කෙන්යාවේ සහ ටැන්සානියාවේ ජීවත් වේ.ළමා ශ්‍රමය කෙන්යාවේ, විශේෂයෙන්ම කෘෂිකර්මාන්තයේ බහුලව දක්නට ලැබේ.[190] 2006 දී, UNICEF ඇස්තමේන්තු කළේ මාලින්ඩි, මොම්බාසා, කිලිෆි සහ ඩයනි යන වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල ගැහැණු ළමයින්ගෙන් 30% ක් දක්වා ගණිකා වෘත්තියට යටත් වන බවයි. කෙන්යාවේ බොහෝ ගණිකාවන් වයස අවුරුදු 9-18 වේ.[190] ස්ත්‍රී පුරුෂ සමාජභාවය හා ළමා කටයුතු අමාත්‍යාංශය 2009 වසරේ ළමා ආරක්ෂක නිලධාරීන් 400ක් සේවයේ යොදවා ඇත.[190] ළමා ශ්‍රමිකත්වයට හේතු ලෙස දරිද්‍රතාවය, අධ්‍යාපනයට ප්‍රවේශය නොමැතිකම සහ දුර්වල රාජ්‍ය ආයතන ඇතුළත් වේ.[190] කෙන්යාව විසින් කර්මාන්තවල ශ්‍රම පරීක්ෂාව පිළිබඳ සම්මුතිය අංක 81 සහ කෘෂිකර්මාන්තයේ ශ්‍රම පරීක්ෂාව පිළිබඳ සම්මුතිය අංක 129 අනුමත කර ඇත.[191]කෙන්යාවේ ළමා ශ්‍රමයක්ෂුද්‍ර මූල්‍යආයතන 20කට වැඩි ප්‍රමාණයක් මහා පරිමාණයෙන් ව්‍යාපාර ණය, නිශ්චිත කෘෂිකාර්මික ණය, අධ්‍යාපන ණය සහ වෙනත් අරමුණු සඳහා ණය ලබා දෙයි. මීට අමතරව,හදිසි ණය, පොලී අනුපාත සම්බන්ධයෙන් වඩා මිල අධික, නමුත් ඉක්මනින් ලබා ගත හැකකුඩා කණ්ඩායම් සඳහා කණ්ඩායම් ණය (සාමා
ජිකයින් හතර සිට පහ දක්වා) සහ විශාල කණ්ඩායම් (සාමාජිකයින් 30 දක්වා)කාන්තා ණය, කාන්තා කණ්ඩායම් සඳහා ද ලබා ගත හැකියආසන්න වශයෙන් කෙන්යානුවන් මිලියන 40 න් මිලියන 14 කට පමණ විධිමත් ණය අයදුම් කිරීමේ සේවා හරහා මූල්‍ය සේවා ලබා ගැනීමට නොහැකි වන අතර අතිරේක මිලියන 12 කට මූල්‍ය සේවා ආයතන වෙත ප්‍රවේශයක් නොමැත. තවද, කෙන්යානුවන් මිලියනයක් මූල්‍ය ආධාර ලබා ගැනීම සඳහා අවිධිමත් කණ්ඩායම් මත රඳා සිටිති.[192]මෙම ගැටලුව අවම කිරීම සඳහා, 2007 දී Vodafone සහ Safaricom විසින්, ජාත්‍යන්තර සංවර්ධනය සඳහා එක්සත් රාජධානියේ රජයේ දෙපාර්තමේන්තුව විසින් පිහිටුවන ලද මූල්‍ය ගැඹුරු කිරීමේ අභියෝග අරමුදල් තරඟයේ සහයෝගීතාවයෙන් M-Pesa ජංගම බැංකු සේවාව දියත් කරන ලදී. M-Pesa පරිශීලකයින්ට තැන්පත් කිරීමට, ආපසු ගැනීමට, මුදල් මාරු කිරීමට, භාණ්ඩ හා සේවා සඳහා ගෙවීමට (Lipa na M-Pesa), ණය සහ ඉතුරුම් වෙත ප්‍රවේශ වීමට ඉඩ සලසයි. සියල්ල ජංගම උපාංගයක් සමඟින්,[193] දරිද්‍රතාවයේ සිටින මිලියන ගණනක් වූ කෙන්යානුවන්ට ඩිජිටල් ගනුදෙනු සඳහා ප්‍රවේශය ලබා දී ඇත.[194]ජනවිකාසයසාම්ප්‍රදායික ඇඳුමින් සැරසුණු බන්ටු කිකුයු කාන්තාවක්ජනගහනය[195]
[196]වසරමිලියන19485.419628.3196910.9200031.42021532017 ජනවාරි මාසයේදී කෙන්යාවේ ජනගහනය මිලියන 48ක් පමණ විය.[11] රටේ තරුණ ජනගහනයක් සිටින අතර, ශීඝ්‍ර ජනගහන වර්ධනය හේතුවෙන් වයස අවුරුදු 30ට අඩු ජනගහනයෙන් 73%ක්,[197][198] පසුගිය ශතවර්ෂයේ මිලියන 2.9 සිට මිලියන 40 දක්වා වැඩි විය.[199]නයිරෝබි යනු ලොව විශාලතම මුඩුක්කු වලින් එකක් වන කිබෙරා හි නිවහනයි. නගරයේ පැල්පත් 170,000[200] සහ මිලියනයක් අතර ජනතාවක් සිටින බවට විශ්වාස කෙරේ.[201] උතුරේ ඩඩාබ් හි UNHCR කඳවුරේ 500,000 ක් පමණ වාසය කරයි.[202]ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්කෙන්යාවේ අප්‍රිකාවේ ප්‍රධාන වාර්ගික සහ භාෂාමය කණ්ඩායම් බොහොමයක් ඇතුළත් විවිධ ජනගහනයක් ඇත. කෙන්යානු ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් පිළිබඳ නිල ලැයිස්තුවක් නොමැති වුවද, රටේ සංගණනයේ වාර්තා කර ඇති ජනවාර්ගික කාණ්ඩ සහ උප කාණ්ඩ ගණන කාලයත් සමඟ සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් වී ඇති අතර, 1969 දී 42 සිට 2019 දී 120 දක්වා පුළුල් විය.[203] බොහෝ පදිංචිකරුවන් බන්ටස් (60%) හෝ නිලෝට්ස් (30%) වේ.[204] අරාබිවරුන්, ඉන්දියානුවන් සහ යුරෝපීයයන් මෙන් කුෂිටික් කණ්ඩායම් ද කුඩා වාර්ගික සුළුතරයක් සා
දයි.[204][205]කෙන්යාවේ ජාතික සංඛ්‍යාලේඛන කාර්යාංශයට (KNBS) අනුව, 2019 දී, කෙන්යාවේ මුළු ජනගහනය 47,564,296 කි. විශාලතම ස්වදේශික ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් වූයේ කිකුයු (8,148,668), ලුහියා (6,823,96), කලෙන්ජින් (6,358,113), ලුඕ (5,066,966), කම්බා (4,663,910), සෝමාලි (2,780,502), කිසි (2,703,235), මිජිකෙන්ද (2,488,691), මෙරු (1,975,869), මසායි (1,189,522), සහ තුර්කානා (1,016,174).  කෙන්යාවේ ඊසානදිග පළාත, කලින් NFD ලෙස හැඳින්වූ අතර, ප්‍රධාන වශයෙන් ස්වදේශික ජනවාර්ගික සෝමාලියන් වාසය කරයි. විදේශීය මුල් බැසගත් ජනගහන අතරට අරාබි, ආසියානු සහ යුරෝපීය අයත් වේ.භාෂාකෙන්යාවේ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් සාමාන්‍යයෙන් ඔවුන්ගේම ප්‍රජාවන් තුළ ඔවුන්ගේ මව් භාෂා කතා කරයි. ඉංග්‍රීසි සහ ස්වහීලී යන නිල භාෂා දෙක වෙනත් ජනගහණයන් සමඟ සන්නිවේදනය සඳහා විවිධ ප්‍රමාණවලින් චතුර ලෙස භාවිතා වේ. ඉංග්‍රීසි වාණිජ, පාසල් අධ්‍යාපනය සහ රජයේ බහුලව කතා කරයි.[206] අර්ධ නාගරික සහ ග්‍රාමීය වැසියන් බහුභාෂා භාවිතය අඩුයි, ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල බොහෝ දෙනෙක් ඔවුන්ගේ මව් භාෂාව පමණක් කතා කරති.[207]බ්‍රිතාන්‍ය ඉංග්‍රීසි මූලික වශයෙන් කෙන්යාවේ භාවිතා
වේ. මීට අමතරව, විශේෂිත දේශීය උපභාෂාවක් වන කෙන්යානු ඉංග්‍රීසි, රටේ සමහර ප්‍රජාවන් සහ පුද්ගලයන් විසින් භාවිතා කරනු ලබන අතර, කිස්වාහිලී සහ කිකූයූ වැනි දේශීය බන්ටු භාෂාවන්ගෙන් ව්‍යුත්පන්න වූ එයට අනන්‍ය වූ ලක්ෂණ අඩංගු වේ.[208] එය යටත් විජිතකරණයේ සිට වර්ධනය වෙමින් පවතින අතර ඇමරිකානු ඉංග්‍රීසියේ ඇතැම් අංග ද අඩංගු වේ. ෂෙන්ග් යනු සමහර නාගරික ප්‍රදේශවල කතා කරන කිස්හීහිලී භාෂාව පදනම් කරගත් කැන්ට් වර්ගයකි. මූලික වශයෙන් ස්වහීලී සහ ඉංග්‍රීසි මිශ්‍රණයක්, එය භාෂාමය කේත මාරු කිරීමේ උදාහරණයකි.[209]කෙන්යාවේ භාෂා 69ක් කතා කරයි. බොහෝමයක් පුළුල් භාෂා පවුල් දෙකකට අයත් වේ: නයිජර්-කොංගෝ (බන්ටු ශාඛාව) සහ නිලෝ-සහරන් (නිලෝටික් ශාඛාව), පිළිවෙලින් රටේ බන්ටු සහ නිලෝටික් ජනගහනයෙන් කථා කරයි. කුෂිටික් සහ අරාබි ජනවාර්ගික සුළුතරයන් වෙනම ඇෆ්‍රොඒෂියටික් පවුලට අයත් භාෂා කතා කරන අතර ඉන්දියානු සහ යුරෝපීය පදිංචිකරුවන් ඉන්දු-යුරෝපීය පවුලේ භාෂා කතා කරයි.[210]නාගරික මධ්‍යස්ථාන vte කෙන්යාව හි විශාලතම නගර2019 සංගණනයට අනුව[211]ස්ථානයප්‍රාන්තයජනගහණයස්ථානයප්‍රාන්තයජනගහණයනයිරෝබිමොම්බාසා1නයිරෝබි
නයිරෝබි4 397 07311ඔන්ගාට රොන්ගයිකජියාඩෝ172 5692මොම්බාසාමොම්බාසා1 208 33312ගරිස්සාගරිස්සා163 3993නකුරුනකුරු570 67413කිතලේට්‍රාන්ස්-එන්සෝයා162 1744රුයිරුකියම්බු490 12014ජුජාකියම්බු156 0415එල්ඩෝරෙට්අසින් ගිෂු475 71615ම්ලොලොංගෝමචකෝස්136 3516කිසුමුකිසුමු397 95716මාලින්දිකිලිෆි119 8597කිකූයූකියම්බු323 88117මැන්ඩෙරාමැන්ඩෙරා114 7188තිකාකියම්බු251 40718කිසීකිසී112 4179නෛවශනකුරු198 44419කකාමෙගාකකාමෙගා107 22710කරුරිකියම්බු194 34220එන්ගොංකජිඅඩෝ102 323ආගම්මොම්බාසා හි ශුද්ධාත්මයාණන් රෝමානු කතෝලික ආසන දෙව්මැදුරබොහෝ කෙන්යානුවන් ක්‍රිස්තියානිය (85.5%; 53.9% රෙපරමාදු සහ 20.6% රෝමානු කතෝලික). නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ ප්‍රෙස්බිටේරියන් පල්ලියට කෙන්යාවේ සහ අවට රටවල මිලියන 3ක් අනුගාමිකයන් සිටී.[212] කුඩා ගතානුගතික ප්‍රතිසංස්කරණ පල්ලි ඇත, අප්‍රිකානු එවැන්ජලිකල් ප්‍රෙස්බිටේරියන් පල්ලිය,[213] කෙන්යාවේ ස්වාධීන ප්‍රෙස්බිටේරියන් පල්ලිය සහ නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ ප්‍රතිසංස්කරණ පල්ලිය ඇත. ඕතඩොක්ස් ක්‍රිස්තියානි ආගමට
අනුගාමිකයින් 621,200ක් ඇත.[214] ලෝකයේ ඕනෑම රටක වැඩිම ක්වේකර්වරුන් සංඛ්‍යාවක් සිටින්නේ කෙන්යාවේ වන අතර 146,300ක් පමණ වේ.[215] රටේ එකම යුදෙව් සිනගෝගය ඇත්තේ නයිරෝබි වලය.ජනගහනයෙන් 10.9% කින් සමන්විත ඉස්ලාම් දෙවන විශාලතම ආගම වේ. කෙන්යානු මුස්ලිම්වරුන්ගෙන් 60%ක් වෙරළ කලාපයේ වෙසෙන අතර, එහි මුළු ජනගහනයෙන් 50%ක් සමන්විත වන අතර, කෙන්යාවේ නැගෙනහිර කලාපයේ ඉහළ කොටස රටේ මුස්ලිම්වරුන්ගෙන් 10%ක් වාසය කරන අතර, ඔවුන් බහුතර ආගමික කණ්ඩායමකි.[216] බොහෝ ස්වයං-හඳුනා ගන්නා කිතුනුවන් සහ මුස්ලිම්වරුන් සමහර සම්ප්‍රදායික විශ්වාසයන් සහ සිරිත් විරිත් පවත්වාගෙන ගියද, ස්වදේශික විශ්වාසයන් ජනගහනයෙන් 0.7% ක් විසින් ක්‍රියාත්මක කරනු ලැබේ. ආගමික නොවන කෙන්යානුවන් ජනගහනයෙන් 1.6% කි.සමහර හින්දු ජාතිකයන් ද කෙන්යාවේ ජීවත් වෙති. එම සංඛ්‍යාව 60,287ක් හෙවත් ජනගහනයෙන් 0.13%ක් පමණ වෙතැයි ගණන් බලා ඇත.සෞඛ්‍යකප්සෝවර් හි AIC කප්සෝවර් රෝහලේ[217] බාහිර රෝගී අංශයසෞඛ්‍ය සේවාව කෙන්යාවේ අඩු ප්‍රමුඛතා අංශයක් වන අතර 2019/2020 දී ජාතික අයවැයෙන් 4.8%ක් හෝ 25%කට වඩා වැඩි අධ්‍යාපනයක් වැනි ඉහළ ප්‍රමුඛතා අංශවලට සාපේක්ෂව දළ දේශීය නිෂ්
පාදිතයෙන් 4.59%ක් පමණක් වෙන් කරන ලදී. මෙය උප සහරා අප්‍රිකාවේ 4.98% සාමාන්‍යයට වඩා අඩු වන අතර ගෝලීය වශයෙන් වියදම් කළ 9.83% ට වඩා අඩුය.FY 2020/21 ජාතික සහ ප්‍රාන්ත සෞඛ්‍ය අයවැය විශ්ලේෂණයට අනුව, ප්‍රාන්ත සෞඛ්‍ය වියදම් බිඳවැටීම ප්‍රතිපත්ති සැලසුම් සහ පරිපාලන සහාය සේවා සඳහා 58%, සුව කිරීමේ සහ පුනරුත්ථාපන සෞඛ්‍ය සේවා සඳහා 28%, වැළැක්වීමේ සහ ප්‍රවර්ධන සෞඛ්‍ය සේවා සඳහා 8% සහ 7% වෙනත් වැඩසටහන් සදහාය.සෞඛ්‍ය සේවා සඳහා බොහෝ දුරට අරමුදල් සපයනු ලබන්නේ පුද්ගලික පුද්ගලයින් සහ ඔවුන්ගේ පවුල් හෝ සේවා යෝජකයින් විසින් සෞඛ්‍ය සේවා සපයන්නන්ට, ජාතික සෞඛ්‍ය රක්‍ෂණ අරමුදලට හෝ වෛද්‍ය රක්‍ෂණ සමාගම් වෙත ඍජු ගෙවීම් හරහා ය. අමතර අරමුදල් දේශීය, ජාත්‍යන්තර සහ සමහර රජයේ සමාජ ආරක්ෂණ ජාල යෝජනා ක්‍රමවලින් ලැබේ. රජයේ රෝහල් යනු ඉතා දේශපාලනික සහ දූෂිත ව්‍යවසායන් බවට පත් කරමින් ප්‍රාන්ත සහ ජාතික රජයේ ආදායම් විශාල ප්‍රමාණයක් උත්පාදනය කරන සේවා සඳහා ගාස්තු අය කරන ආයතන වේ.[218]ප්‍රජා සෞඛ්‍ය සේවකයින් විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන ප්‍රජා පාදක (I මට්ටමේ) සේවාවන්ගෙන් සමන්විත පන්තිවලට පහසුවෙන් කාණ්ඩගත කර ඇති මහජන සෞඛ්‍ය පහසුකම් මෙන් නො
ව, පුද්ගලික සෞඛ්‍ය පහසුකම් විවිධාකාර, ඉතා ගතික සහ වර්ගීකරණය කිරීමට අපහසු ය; හෙදියන් විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන බෙහෙත් ශාලා (II මට්ටමේ පහසුකම්); සායනික නිලධාරීන් විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන සෞඛ්‍ය මධ්‍යස්ථාන (III මට්ටමේ පහසුකම්); සායනික නිලධාරියෙකු හෝ වෛද්‍ය නිලධාරියෙකු විසින් පවත්වාගෙන යා හැකි උප ප්‍රාන්ත රෝහල් (IV මට්ටමේ පහසුකම්); වෛද්‍ය නිලධාරියෙකු හෝ වෛද්‍ය වෘත්තිකයෙකු විසින් පවත්වාගෙන යා හැකි ප්‍රාන්ත රෝහල් (V මට්ටමේ පහසුකම්); සහ පූර්ණ සුදුසුකම් ලත් වෛද්‍ය වෘත්තිකයන් විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන ජාතික යොමු රෝහල් (VI මට්ටමේ පහසුකම්).කෙන්යාවේ රාජ්‍ය සේවයේ විවිධ සායනික නිලධාරීන්, වෛද්‍ය නිලධාරීන් සහ වෛද්‍ය වෘත්තිකයන්ගේ විවිධ ශ්‍රේණි පෙන්වන වගුවසායනික නිලධාරීන්, වෛද්‍ය නිලධාරීන් සහ වෛද්‍ය වෘත්තිකයන් විසින් අනුගමනය කරනු ලබන සියලුම අංශවල ඉදිරි පෙළ සෞඛ්‍ය සේවා සපයන්නන්ගේ විශාලතම කණ්ඩායම හෙදියන් වේ. හෙද නිලධාරීන් සඳහා වන සේවා යෝජනා ක්‍රමය (2014), සායනික පිරිස් සඳහා සංශෝධිත සේවා යෝජනා ක්‍රමය (2020) සහ වෛද්‍ය නිලධාරීන් සහ දන්ත වෛද්‍ය නිලධාරීන් සඳහා වන සංශෝධිත සේවා යෝජනා ක්‍රමය (2016) අනුව මේවා අන්තර
්ග්‍රහණය කර රජයේ සේවයට යොදවනු ලැබේ.සාම්ප්‍රදායික වෛද්‍යවරුන් (ඖෂධ පැළෑටි, මායාකාරියන් සහ ඇදහිලි සුව කරන්නන්) ග්‍රාමීය සහ නාගරික වැසියන් විසින් පළමු හෝ අවසාන තේරීමේ වෘත්තිකයන් ලෙස පහසුවෙන් ලබා ගත හැකි, විශ්වාසදායක සහ පුළුල් ලෙස උපදෙස් ලබා ගනී.සෞඛ්‍ය අංශයේ විශාල ජයග්‍රහණ තිබියදීත්, කෙන්යාව තවමත් අභියෝග රැසකට මුහුණ දෙයි. ඇස්තමේන්තුගත ආයු අපේක්ෂාව 2009 දී ආසන්න වශයෙන් අවුරුදු 55 දක්වා පහත වැටුණි - 1990 මට්ටමට වඩා වසර පහකට වඩා අඩුය.[219] ළදරු මරණ අනුපාතය 2012 දී ළමුන් 1,000 කට ආසන්න වශයෙන් මරණ 44 ක් ලෙස ඉහළ මට්ටමක පැවතුනි.[220] ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය 2011 දී ඇස්තමේන්තු කළේ උපත් වලින් 42%ක් පමණක් දක්ෂ සෞඛ්‍ය වෘත්තිකයෙකු විසින් සහභාගී කර ඇති බවයි.[221]දරිද්‍රතාවයේ රෝග රටක ආර්ථික කාර්ය සාධනය සහ ධනය බෙදා හැරීම සමඟ සෘජුව සම්බන්ධ වේ: 2015/16 දී, කෙන්යානුවන්ගෙන් 35.6%ක් දරිද්‍රතා රේඛාවට පහළින් ජීවත් වූහ.[222] මැලේරියාව, එච්අයිවී/ඒඩ්ස්, නියුමෝනියාව, පාචනය සහ මන්දපෝෂණය වැනි වැළැක්විය හැකි රෝග විශාලතම බර, ප්‍රධාන ළමා ඝාතකයන් වන අතර බොහෝ රෝගාබාධ සඳහා වගකිව යුතුය; දුර්වල ප්‍රතිපත්ති, දූෂණය, ප්‍රමාණවත්
සෞඛ්‍ය සේවකයින්, දුර්වල කළමනාකරණය සහ මහජන සෞඛ්‍ය අංශයේ දුර්වල නායකත්වය බොහෝ දුරට වගකිව යුතුය. 2009 ඇස්තමේන්තු වලට අනුව, HIV/AIDS ව්‍යාප්තිය වැඩිහිටි ජනගහනයෙන් 6.3%ක් පමණ වේ.[223] කෙසේ වෙතත්, 2011 UNAIDS වාර්තාව යෝජනා කරන්නේ තරුණයින් (වයස අවුරුදු 15-24) සහ ගර්භනී කාන්තාවන් අතර HIV ව්‍යාප්තිය අඩුවෙමින් පවතින බැවින්, HIV වසංගතය කෙන්යාවේ වැඩිදියුණු විය හැකි බවයි.[224] 2006 දී කෙන්යාවේ මැලේරියා රෝගීන් මිලියන 15ක් පමණ ඇතැයි ගණන් බලා ඇත.[225]කාන්තාවන්2012 දී කෙන්යාවේ සමස්ථ සශ්‍රීකත්ව අනුපාතය එක් කාන්තාවකට ළමුන් 4.49ක් ලෙස ගණන් බලා ඇත.[226] 2008-09 කෙන්යානු රජය විසින් කරන ලද සමීක්ෂණයකට අනුව, සම්පූර්ණ සශ්‍රීකත්ව අනුපාතය 4.6%ක් වූ අතර විවාහක කාන්තාවන් අතර උපත් පාලන ක්‍රම භාවිත කිරීමේ අනුපාතය 46%ක් විය.[227] මාතෘ මරණ ඉහළ මට්ටමක පවතී, අර්ධ වශයෙන් කාන්තා ලිංගික අවයව ඡේදනය වීම,[228] කාන්තාවන්ගෙන් 27%ක් පමණ එයට ගොදුරු වී ඇත.[229] කෙසේ වෙතත්, රට වඩාත් නවීකරණය වීමත් සමඟ මෙම පුරුද්ද අඩුවෙමින් පවතින අතර, 2011 දී එය කෙන්යාවේ තහනම් කරන ලදී.[230] යටත් විජිතකරණයට පෙර කාන්තාවන් ආර්ථික වශයෙන් සවිබ
ල ගැන්වූහ. යටත් විජිත ඉඩම් අන්සතු කිරීම මගින් කාන්තාවන්ට ඉඩම් ප්‍රවේශය සහ පාලනය අහිමි විය.[231] ඔවුන් වඩාත් ආර්ථිකමය වශයෙන් පිරිමින් මත යැපෙන්නට විය.[231] ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය පිළිබඳ යටත් විජිත අනුපිළිවෙලක් මතු වූ අතර එහිදී පිරිමින් ස්ත්‍රීන් කෙරෙහි ආධිපත්‍යය දැරීය.[231] අධ්‍යාපනය වැඩි වීමත් සමඟ පළමු විවාහයේ මධ්‍ය වයස වැඩි වේ.[232] ස්ත්‍රී දූෂණය, කෙලෙසීම සහ පහර දීම සෑම විටම බරපතල අපරාධ ලෙස නොසැලකේ.[233] ලිංගික අතවර පිළිබඳ වාර්තා සෑම විටම බැරෑරුම් ලෙස නොසලකයි.[233]යෞවනයන්2010 කෙන්යානු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 260 වැනි වගන්තිය තරුණ වයස අවුරුදු 18ත් 34ත් අතර අය ලෙස අර්ථ දක්වා ඇත.[234] 2019 ජනගහන හා සංගණන ප්‍රතිඵලවලට අනුව, මිලියන 47.6 ක ජනගහනයෙන් සියයට 75 ක් වයස අවුරුදු 35 ට අඩු අය වන අතර, කෙන්යාව තරුණයන්ගේ රටක් බවට පත් කරයි.[235] කෙන්යාවේ තරුණ විරැකියාව සහ ඌන රැකියා ගැටලුවක් වී ඇත.[236] කෙන්යාවේ ජාතික සංඛ්‍යාලේඛන කාර්යාංශයට (KNBS) අනුව, COVID-19 වසංගතයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ආසන්න වශයෙන් මිලියන 1.7 ක පිරිසකට රැකියා අහිමි වූ අතර, එය සමහර අවිධිමත් රැකියා ඉවත් කර ආර්ථිකය මන්දගාමී වීමට හේත
ු විය.[236] ජාතික තරුණ සේවය, ජාතික තරුණ ව්‍යවසාය සංවර්ධන අරමුදල,[237] කාන්තා ව්‍යවසාය අරමුදල,[238] කසි මටානි, අජිරා ඇතුළු විවිධ ස්ථිර ක්‍රියාකාරී වැඩසටහන් සහ ව්‍යාපෘති ක්‍රියාවට නංවමින් කෙන්යානු රජය ඉහළ තරුණ විරැකියාව ආමන්ත්‍රණය කිරීමේ ප්‍රගතියක් ලබා ඇත. ඩිජිටල්, කිකාඕ මටානි,[239] උවේසෝ අරමුදල,[240] ෆියුචර් බෝරා[241] සහ මැෂිනානි ස්ටුඩියෝ[242] තරුණයින් සවිබල ගන්වන, රැකියා අවස්ථා ලබා දෙන සහ කෙනෙකුගේ ජීවන මට්ටම ඉහළ නැංවීමට උපයෝගි වේ.[243]අධ්‍යාපනයපන්ති කාමරයක පාසල් ළමුන්නයිරෝබි හි කෙන්යාටා විශ්ව විද්‍යාලයේ MSc ශිෂ්‍යයෙකිළමයින් අවුරුදු පහක් වන තුරු ළදරු පාසලට හෝ පෞද්ගලික අංශයේ ළදරු පාසලට ඇතුළත් වේ. මෙය වසර එක සිට තුන දක්වා (KG1, KG2 සහ KG3) පවතින අතර මෑතක් වන තුරුම පෙර පාසල් අධ්‍යාපනය පිළිබඳ රජයේ ප්‍රතිපත්තියක් නොතිබූ බැවින් පුද්ගලිකව මුදල් සපයා ඇත.[244]මූලික විධිමත් අධ්‍යාපනය වයස අවුරුදු හයෙන් ආරම්භ වන අතර වසර 12ක් පවතින අතර එය ප්‍රාථමික පාසලේ වසර අටකින් සහ උසස් පාසලේ හෝ ද්විතීයික වශයෙන් වසර හතරකින් සමන්විත වේ. ප්‍රාථමික පාසල රජයේ පාසල්වල නොමිලේ වන අතර සහභාගී වන අයට වෘත්තී
ය තරුණ/ගම පොලිටෙක්නික් එකකට සම්බන්ධ විය හැකිය, නැතහොත් ආධුනිකත්ව වැඩසටහනක් සඳහා තමන්ගේම විධිවිධාන සලසා ගත හැකිය, මැහුම්, වඩු වැඩ, මෝටර් වාහන අලුත්වැඩියා, ගඩොල් තැබීම සහ පෙදරේරු වැනි වෙළඳාමක් දෙකක් පමණ ඉගෙන ගත හැකිය.[245]උසස් පෙළ සම්පූර්ණ කරන අයට පොලිටෙක්නික් හෝ වෙනත් කාර්මික විද්‍යාලයකට බැඳී වසර තුනක් ඉගෙන ගත හැකිය, නැතහොත් කෙලින්ම විශ්ව විද්‍යාලයට ගොස් වසර හතරක් ඉගෙන ගත හැකිය. පොලිටෙක්නික් සහ විද්‍යාලවල උපාධිධාරීන්ට පසුව ශ්‍රම බලකායට බැඳිය හැකි අතර පසුව තවත් වසර එකක හෝ දෙකක පුහුණුවකින් පසු විශේෂිත උසස් ඩිප්ලෝමා සුදුසුකමක් ලබා ගැනීමට හෝ විශ්වවිද්‍යාලයට බැඳීමට හැකිය - සාමාන්‍යයෙන් ඔවුන්ගේ පාඨමාලාවේ දෙවන හෝ තුන්වන වසර තුළ. උසස් ඩිප්ලෝමාව බොහෝ සේවා යෝජකයින් විසින් උපාධියක් වෙනුවට පිළිගනු ලබන අතර සමහර විශ්ව විද්‍යාලවල පශ්චාත් උපාධි අධ්‍යයන සඳහා සෘජු හෝ වේගවත් ඇතුළත් කිරීම් කළ හැකිය.මසායි ගෑණු ළමයෙක් පාසලේදීකෙන්යාවේ රාජ්‍ය විශ්ව විද්‍යාල ඉතා වාණිජකරණය වූ ආයතන වන අතර සුදුසුකම් ලත් උසස් පාසල් උපාධිධාරීන්ගෙන් කුඩා කොටසක් පමණක් සීමිත රජයේ අනුග්‍රහය මත ඔවුන් කැමති වැඩසටහන් වලට ඇතුළත් කර ගනී.
බොහෝ අය සමාජ විද්‍යාවට ඇතුළත් කරගනු ලබන අතර, ඒවා පවත්වාගෙන යාමට ලාභදායී වන අතර, නැතහොත් ස්වයං අනුග්‍රහය දක්වන සිසුන් ලෙස ඔවුන්ගේ අධ්‍යයන කටයුතුවල සම්පූර්ණ පිරිවැය ගෙවයි. බොහෝ සුදුසුකම් ලත් සිසුන් රාජ්‍ය හෝ පෞද්ගලික විශ්වවිද්‍යාල, විද්‍යාල සහ පොලිටෙක්නික්වල මධ්‍යම මට්ටමේ ඩිප්ලෝමා පාඨමාලා තෝරා ගනී.2018 දී, කෙන්යානු වැඩිහිටි ජනගහනයෙන් සියයට 18.5ක් නූගත් අය වූ අතර එය නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ ඉහළම සාක්ෂරතා අනුපාතය විය.[246][247] ඉතා පුළුල් කලාපීය විෂමතා තිබේ: නිදසුනක් වශයෙන්, නයිරෝබි හි ඉහළම සාක්ෂරතාවය සියයට 87.1 ක් වූ අතර, උතුරු නැගෙනහිර පළාතට සාපේක්ෂව අඩුම, සියයට 8.0 කි. වයස අවුරුදු තුනේ සිට පහ දක්වා ළමුන් ඉලක්ක කරගත් පෙර පාසල අධ්‍යාපන ක්‍රමයේ අත්‍යවශ්‍ය අංගයක් වන අතර එය පළමු ශ්‍රේණියට (පළමු ශ්‍රේණියට) ඇතුළත් වීමේ ප්‍රධාන අවශ්‍යතාවයකි. ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය අවසානයේදී, සිසුන් ද්විතීයික පාසලට හෝ වෘත්තීය පුහුණුවට යන අය තීරණය කරන කෙන්යාවේ ප්‍රාථමික අධ්‍යාපන සහතිකය (KCPE) හි අසුන් ගනී. මෙම විභාගයේ ප්‍රතිඵලය ද්විතීයික පාසලේ ස්ථානගත කිරීම සඳහා අවශ්‍ය වේ.[245]ප්‍රාථමික පාසල වයස අවුරුදු 6/7-13/14 සිසුන
් සඳහා වේ. ද්විතීයික මට්ටමට යන අය සඳහා, හතරවන පෝරමය අවසානයේ ජාතික විභාගයක් ඇත - කෙන්යාවේ ද්විතීයික අධ්‍යාපන සහතිකය (KCSE), එය විශ්ව විද්‍යාල වෙත යන අය, වෙනත් වෘත්තීය පුහුණුවක් හෝ රැකියාවක් තීරණය කරයි. සිසුන් තමන් කැමති විෂයයන් අටකින් විභාගවලට පෙනී සිටී. කෙසේ වෙතත්, ඉංග්‍රීසි, කිස්හීලී සහ ගණිතය අනිවාර්ය විෂයයන් වේ.කෙන්යාවේ විශ්ව විද්‍යාල සහ විද්‍යාල මධ්‍යම ස්ථානගත කිරීමේ සේවාව (KUCCPS), කලින් ඒකාබද්ධ ඇතුළත් කිරීමේ මණ්ඩලය (JAB), රාජ්‍ය විශ්ව විද්‍යාලවලට සම්බන්ධ වන සිසුන් තෝරා ගැනීමේ වගකීම දරයි. රජයේ පාසල් හැර අනෙකුත් බොහෝ පෞද්ගලික පාසල් ඇත, ප්‍රධාන වශයෙන් නාගරික ප්‍රදේශවල. ඒ හා සමානව, විවිධ විදේශීය අධ්‍යාපන ක්‍රමවලට අනුකූලව ජාත්‍යන්තර පාසල් ගණනාවක් තිබේ.කෙන්යාව 2023 දී ගෝලීය නවෝත්පාදන දර්ශකයේ 100 වැනි ස්ථානයට පත් විය.[248]සංස්කෘතියසාම්ප්‍රදායික නර්තනයක් ඉදිරිපත් කරන කෙන්යානු තරුණ තරුණියන්නේෂන් මීඩියා හවුස්, නේෂන් මාධ්‍ය සමූහය සත්කාරකත්වය දරයිකෙන්යාවේ සංස්කෘතිය බහු සම්ප්‍රදායන්ගෙන් සමන්විත වේ. කෙන්යාවට තනි ප්‍රමුඛ සංස්කෘතියක් නොමැත. එය ඒ වෙනුවට රටේ විවිධ ප්‍රජාවන්ගේ විවිධ
සංස්කෘතීන්ගෙන් සමන්විත වේ.කැපී පෙනෙන ජනගහනය අතර වෙරළ තීරයේ ස්වහීලී, මධ්‍යම සහ බටහිර ප්‍රදේශවල තවත් බන්ටු ප්‍රජාවන් සහ වයඹ දෙසින් පිහිටි නිලෝටික් ප්‍රජාවන් ඇතුළත් වේ. කෙන්යාවේ ජනගහනයෙන් සාපේක්ෂව කුඩා කොටසක් වුවද, මසායි සංස්කෘතිය සංචාරක ව්‍යාපාරයට හොඳින් අනුගතයි. ඔවුන් විස්තීර්ණ උඩුකය සැරසිලි සහ ස්වර්ණාභරණ සඳහා ප්‍රසිද්ධය.මීට අමතරව, කෙන්යාවේ පුළුල් සංගීතය, රූපවාහිනිය සහ නාට්‍ය දර්ශනයක් ඇත.මාධ්‍යකෙන්යාවේ දේශීය හා ගෝලීය වශයෙන් විකාශනය කරන මාධ්‍ය ආයතන ගණනාවක් ඇත. ඔවුන් ප්‍රවෘත්ති, ව්‍යාපාර, ක්‍රීඩා සහ විනෝදාස්වාදය ආවරණය කරයි. ජනප්‍රිය කෙන්යානු පුවත්පත්වලට ඇතුළත් වන්නේ:ද ඩේලි නේෂන්; Nation Media Group (NMG) හි අනු සමාගමකි (විශාලතම වෙළඳපල කොටස හිමියි)ද ස්ටෑන්ඩඩ්ද ස්ටාර්ද පීපල්ඊස්ට් අෆ්‍රිකා වීක්ලිතායිෆා ලියෝකෙන්යාව පදනම් කරගත් රූපවාහිනී මධ්‍යස්ථානවලට ඇතුළත් වන්නේ:කෙන්යා බ්‍රෝඩ්කාස්ටිං කෝපරේෂන් (KBC)සිටිසන් ටීවීකෙන්යා ටෙලිවිෂන් නෙට්වර්ක් (KTN)NTV (Nation Media Group (NMG) හි අනු සමාගමකි)කිස් ටෙලිවිෂන්K24 ටෙලිවිෂන්කස්-ටීවීමෙම සියලු භූමිෂ්ඨ නාලිකා DVB T2 ඩිජිටල්
රූපවාහිනී සංඥාවක් හරහා සම්ප්‍රේෂණය වේ.සාහිත්‍යකෙන්යානු කතුවරයා න්ගුගි වා තියොංඕන්ගුගි වා තියොංඕ යනු කෙන්යාවේ හොඳම ලේඛකයන්ගෙන් කෙනෙකි. ඔහුගේ වීප් නොට් (Weep Not), චයිල්ඩ් (Child) නවකතාව බ්‍රිතාන්‍ය ආක්‍රමණය අතරතුර කෙන්යාවේ ජීවිතය නිරූපණය කරයි. කෙන්යාවේ වැසියන්ගේ ජීවිතවලට ඔවුන්ගේ බලපෑම් කතාව විස්තර කරයි. යටත් විජිතවාදය, අධ්‍යාපනය සහ ප්‍රේමය යන තේමා සංකලනය එය හොඳම අප්‍රිකානු නවකතාවලින් එකක් බවට පත් කිරීමට උපකාරී විය.එම්.ජී. වසන්ජි ගේ 2003 නවකතාව The In-Between World of Vikram Lall, 2003 දී ගිලර් ත්‍යාගය දිනා ගත්තේය. එය යටත් විජිත සහ පශ්චාත් යටත් විජිත කෙන්යාවේ වෙනස් වන දේශපාලන දේශගුණික තත්ත්වයන්ට හැඩගැසෙන කෙන්යානු ඉන්දියානු උරුමයක් සහ ඔහුගේ පවුලේ අයගේ ප්‍රබන්ධ මතක සටහන් වේ.2003 සිට, ක්වානි? සාහිත්‍ය සඟරාව කෙන්යානු සමකාලීන සාහිත්‍යය ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත. පෑන්-අප්‍රිකානු දැක්මක් පෙන්නුම් කරන පෝල් කිප්චුම්බා (කිප්වෙන්ඩුයි, කිබිවොට්) වැනි නැගී එන බහුකාර්ය කතුවරුන් ද කෙන්යාව විසින් පෝෂණය කර ඇත.[249]සංගීතයජනප්‍රිය කෙන්යානු සංගීතවේදියෙකු වන ඉඈන් ජුවා කැලිකෙන්යාවේ ප්‍
රාදේශීය භාෂා 40කට අධික විවිධත්වය මත පදනම් වූ බහුවිධ ජන සංගීතයට අමතරව ජනප්‍රිය සංගීත ආකෘතීන්ගේ විවිධ එකතුවක් ඇත.[250]බෙර යනු ජනප්‍රිය කෙන්යානු සංගීතයේ ප්‍රමුඛතම සංගීත භාණ්ඩයයි. බෙර වාදනය ඉතා සංකීර්ණ වන අතර දේශීය රිද්ම සහ ආනයනික ඒවා, විශේෂයෙන් කොංගෝ කැවාචා රිද්මය ඇතුළත් වේ. ජනප්‍රිය කෙන්යානු සංගීතයට සාමාන්‍යයෙන් බහුවිධ කොටස්වල අන්තර් ක්‍රියාකාරිත්වය ඇතුළත් වන අතර වඩාත් මෑතදී ඒකල ගිටාර් ද ඇතුළත් වේ. ජුවා කැලි ඇතුළු දේශීය හිප්-හොප් කලාකරුවන් ගණනාවක් ද ඇත; සවුටි සොල් වැනි ඇෆ්‍රෝ-පොප් සංගීත කණ්ඩායම්; සහ අකෝතී වැනි බෙන්ගා වැනි දේශීය ප්‍රභේද වාදනය කරන සංගීතඥයන් සිටී.ගී පද බොහෝ විට කිස්හිලි හෝ ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් ඇත. කොංගෝ සංගීතඥයන්ගෙන් ණයට ගත් ලිංගාලයේ මතුවන අංගයක් ද තිබේ. ගීත රචනා දේශීය භාෂාවලින් ද ලියා ඇත. නාගරික ගුවන්විදුලිය සාමාන්‍යයෙන් වාදනය කරන්නේ ඉංග්‍රීසි සංගීතය පමණි, නමුත් ස්වභාෂා ගුවන්විදුලි මධ්‍යස්ථාන ගණනාවක් ද ඇත.සිලිසොපෙන්ඩ්වා යනු 1960, 70 සහ 80 දශකවල දවුඩි කබකා, ෆාදිලි විලියම් සහ සුකුමා බින් ඔන්ගාරෝ වැනි සංගීතඥයන් විසින් පටිගත කරන ලද දේශීය නාගරික සංගීතයේ ප්‍රභේදයක් වන අතර කෙන්ය
ාවේ ගුවන්විදුලි සංස්ථාව විසින් ප්‍රචලිත කර ඇති කිස්හිහිලි සේවය වැඩිහිටියන් විසින් විශේෂයෙන් රස විඳිති. (කලින් වොයිස් ඔෆ් කෙන්යා හෝ VOK ලෙස හැඳින්විණි).ඉසුකුටි යනු දරුවෙකුගේ උපත, විවාහය හෝ අවමංගල්‍ය වැනි බොහෝ අවස්ථාවන්හිදී ඉසුකුටි නම් සාම්ප්‍රදායික බෙරයේ තාලයට ලුහ්යා උප ගෝත්‍රිකයන් විසින් කරන ලද ප්‍රබල නර්තනයකි. අනෙකුත් සාම්ප්‍රදායික නැටුම් අතර ලුඕ අතර ඔහන්ග්ලා, මිජිකෙන්ඩා අතර නසෙලේ, කිකුයු අතර මුගිති සහ ස්වහීලී අතර තාරාබ් ඇතුළත් වේ.මීට අමතරව, කෙන්යාවේ වර්ධනය වන ක්‍රිස්තියානි ශුභාරංචි සංගීත දර්ශනයක් ඇත. ප්‍රමුඛ දේශීය ශුභාරංචි සංගීතඥයින් අතර කෙන්යානු පිරිමි ගායනා කණ්ඩායමද ඇතුළත් වේ.බෙන්ගා සංගීතය 1960 ගණන්වල අග භාගයේ සිට, විශේෂයෙන් වික්ටෝරියා විල අවට ප්‍රදේශයේ ජනප්‍රිය විය. ඕනෑම ආකාරයක පොප් සංගීතයක් හැඳින්වීමට බෙන්ගා යන වචනය ඉඳහිට භාවිතා වේ. බාස්, ගිටාරය සහ බෙර වාදනය සාමාන්‍ය උපකරණ වේ.ක්‍රීඩා2012 ලන්ඩන් ඔලිම්පික් උළෙලේදී ජෙප්කොස්ගෙයි කිපියෙගෝ සහ ජෙප්කෙමොයි චෙරුයියෝට්කෙන්යාව ක්‍රිකට්, මෝටර් රථ, පාපන්දු, රග්බි, ෆීල්ඩ් හොකී සහ බොක්සිං ක්‍රීඩා කිහිපයකම ක්‍රියාකාරී වේ. රට ප්‍ර
ධාන වශයෙන් ප්‍රසිද්ධියට පත්ව ඇත්තේ විවිධ දුර ඉසව්වල ඔලිම්පික් සහ පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා ශූරයන් නිරන්තරයෙන් බිහිකර ඇති අතර, විශේෂයෙන් මීටර් 800, මීටර් 1,500, මීටර් 3,000 බාධක දිවීම, මීටර් 5,000, මීටර් 10,000, සහ මැරතන් තරග වේ. මොරොක්කෝවේ සහ ඉතියෝපියාවේ තරඟකාරීත්වය මෙම ආධිපත්‍යය අඩු කර ඇතත්, කෙන්යානු මලල ක්‍රීඩකයින් (විශේෂයෙන් කලෙන්ජින්), දුර ධාවන ලෝකයේ දිගටම ආධිපත්‍යය දරයි. කෙන්යාවේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ මලල ක්‍රීඩිකාවන් අතර සිව් වතාවක් කාන්තා බොස්ටන් මැරතන් ජයග්‍රාහකයා සහ දෙවරක් ලෝක ශූරිය වූ කැතරින් නඩෙරේබා, මීටර් 800 ලෝක වාර්තා දරන්නා වූ ඩේවිඩ් රුඩිෂා, හිටපු මැරතන් ලෝක වාර්තා දරන්නා වූ පෝල් ටෙර්ගාට් සහ ජෝන් න්ගුගි ඇතුළත් වේ.බීජිං ඔලිම්පික් උළෙලේදී කෙන්යාව පදක්කම් කිහිපයක් දිනා ගත්තේය: රන් හයක්, රිදී හතරක් සහ ලෝකඩ හතරක්, එය 2008 ඔලිම්පික් උළෙලේදී අප්‍රිකාවේ වඩාත්ම සාර්ථක රට බවට පත් කළේය. IAAF ගෝල්ඩන් ලීග් ජැක්පොට් දිනාගත් කාන්තා මීටර් 800 රන් පදක්කම්ලාභී පමෙලා ජෙලිමෝ සහ පිරිමි මැරතන් තරගය ජයගත් සැමුවෙල් වන්ජිරු වැනි නවක ක්‍රීඩිකාවන් අවධානය දිනා ගත්හ. විශ්‍රාමික ඔලිම්පික් සහ පොදුරාජ්‍ය
මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා ශූර කිප්චෝගේ කීනෝ 1970 ගණන්වල කෙන්යාවේ පවතින දුරස්ථ රාජවංශය ආරම්භ කිරීමට උදව් කළ අතර පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ශූර හෙන්රි රොනෝගේ දර්ශනීය ලෝක වාර්තා මාලාවක් අනුගමනය කළේය. මෑතකාලීනව, කෙන්යානු මලල ක්‍රීඩා කවයන් තුළ මතභේදයට තුඩු දී ඇති අතර, ප්‍රධාන වශයෙන් බහරේනය සහ කටාර් රාජ්‍යය නියෝජනය කිරීමට කෙන්යානු ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන් ගණනාවක් ඉවත්වීමත් සමඟය.[251] කෙන්යානු ක්‍රීඩා අමාත්‍යාංශය විසින් මෙම ඉවත්වීම් නැවැත්වීමට උත්සාහ කර ඇත, නමුත් ඔවුන් කෙසේ හෝ දිගටම කරගෙන ගොස් ඇත, එම ලැයීස්තුවේ බර්නාඩ් ලගාට් නවතම පුද්ගලයා වීමත් සමඟ එක්සත් ජනපදය නියෝජනය කිරීමට තෝරා ගන්නා ලදී.[251] මෙම හැරවීම් බොහොමයක් සිදු වන්නේ ආර්ථික හෝ මූල්‍ය සාධක නිසාය.[252] ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන්ගේ ඉපැයීම්වලට බදු පැනවීමට කෙන්යානු රජය ගත් තීරණ ද පෙළඹවීමේ සාධකයක් විය හැකිය.[253] සමහර කෙන්යානු ධාවකයන් තම රටේ ප්‍රබල ජාතික කණ්ඩායමට සුදුසුකම් ලබා ගැනීමට නොහැකි වන අතර වෙනත් රටවල් සඳහා තරඟ කිරීමෙන් සුදුසුකම් ලැබීමට පහසු වේ.[254]කෙන්යානු ඔලිම්පික් සහ මීටර් 800 ලෝක වාර්තාවට හිමිකම් කී ඩේවිඩ් රුඩිෂාකෙන්යාව අප්‍රිකාව තුළ කාන්තා වොලිබෝල් ක්