LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
).ගංගා  තැන්න හා ඩෙකෑනයමෞරය අධිරාජ්‍යයාගේ මරණයෙන් පසු සතවාහන අධිරාජ්‍යයා සාර්ථක රාජ්‍ය පාලකයකු වීමට වයඹ දෙසින් එන මධ්‍යම ආසියාතික ජන වර්ගය සමඟ දිගින් දිගටම සටන් කළේය. මධ්‍යස්ත පිළිවෙතක් අනුගමනය  කළ සටවහන අධිරජ්‍යයා ඩෙකෑන් සානුව පවා බුදුදහමේ ව්‍යාප්තිය සඳහා යෙදවීමට ඉඩ දුන්නේය. එසේම උතුරු දිග පෙදෙසේ ගංගා තැන්න හා දකුණු දිග උපනිශද්වරුන් අතර ද සබඳතා ගොඩ නඟා ගැනීමට ඔහු සමත් විය. එහෙත් අවසානයේ දී  උතුරු ප ළාතේ දියුණුවත් සමඟ සටනෙන් පසු තවත් බොහෝ සුළු ජාතීන් ඩෙකෑන් හා මධ්‍යම ඉන්දීය ප්‍රදේශවල  පදිංචි විය. ගුප්තා අධිරාජ්‍යයා ගැන්ජටික් තැන්නේ සිට සිය අණසක පතුරවමින් නැඟී සිටියේය.ගුප්තා අධිරාජ්‍යයාගේ බිඳ වැටීමෙන් පසු ගැන්ජටික් කොට්ඨාශය තවත් කුඩා උප කොට්ඨාශ වලට කැඩී ගියේය.වයඹ දිග ආක්‍රමණිකයන්කි පූ දෙවන සියවසේ අතරතුරදි මෞර්යය අධිරාජ්‍යයේ බිදවැටීමත් සමග දකුණු දිග ආසියාව එකිනෙක අපිච්ඡාදනය වන සීමා‍වලින් යුතු ප්‍රදේශීය බලමුළුවක් බවට පත්විය. කි පූ200 හා කි ව300 අතර තුරදි ඉන්දු නිම්නය හා ගංඟා නිම්නය ආක්‍රමණිකයන් විශාල පිරිසක් ආකර්ශනය කරගන්නා ලදී. පුරාණ මොවුන්ව හඳුන්වනු ලබන්නේ ව
ිදේශිකයන් හා අශුද්ධ බාබේරියන් වරු ලෙසය. මෞර්ය අධිරාජ්‍යයට අනුප්‍රාප්තික වූ ශතවහන අධිරාජ්‍යය හා ගුප්ත අදිරාජ්‍යය එම යුද්ධ  වලින් හට ගත් පීඩන නිසා අභ්‍යන්තර විනාශ වී යාමට පෙර අනුප්‍රාප්තිකයේ ව්‍යාප්තවීමක් අඩංගු කර ගැනීමට ප්‍රයත්න දැරීය. ආක්‍රමණය කරන ජාතීන් බුදුදහමින් බලපෑම‍ට ලක් වූ අතර ඔවුන් විසින් බුදු දහම වැළඳ ගන්නා ලදී. බුදු දහම අඛණ්ඩව ආක්‍රමණිකයන්ගේ හා ශතවහනාහ වරු හා ගුප්ත වරුන්ගේ අනුග්‍රහය යටතේ පිබිදීමට ලක් වූ අතර එමගින් සංස්කෘති 2 ක අතර සංස්කෘතිකමය පාලමක් නිර්මාණය විය. කාලයත් සමග ආක්‍රමණිකයන් හින්දුකරණයට භාජනය වූ අතර ඔවුන් විසින් අදාල ප්‍රදේශවල සහාජයට හ‍දෙර්ශනයට බලපෑම් එල්ල කළ අතර ප්‍රතිවර්ත ලෙස එමගින් බලපෑමට ද ලක්වුණි. නව රාජධානි සේද මාවතට පිවිසීමත් නිසා මෙම යුගය සංස්කෘතික ව්‍යාප්ති යහ සංකලනය මගින් වෙර ගැන්වුණු බුද්ධිමය හා කලාත්මක ජයග්‍රහණ වලින් පිරුණු යුගයක් ලෙස ඉතිහාසයට එක් විය.පකිස්ථානයේ හා ඉන්දියාවේ මධ්‍යම රාජධානි යන්න කි පූ දෙවන සියවසේ සිට ඉන්දියාවේ දේශපාලනික ස්ථිතිය හැඳින්වීමට යෙදේ. එනම් මෞර්ය අධිරාජ්‍යයේ බිඳ වැටීමේ සිට හා ශතවහන පෙළපතේ නැගී සිටීම හා සිමුකා හි ආරම්භවීමත් සම
ග කි පූ230 සිටය. මධ්‍ය යුගය වසර 1500 ක් පුරාවට පමණ පැවති අතර 13 වන සියවසේදී ඉස්ලාමික සුල්තාන් රාජ්‍යය වල නැගී සිටීම (දිල්ලි සුල්තාන් රාජ්‍යය 1206 දී ආරම්භ විය.) හා චාලුඛ්‍යය චෝල වරුන්ගේ (රාජේන්ද්‍ර චෝල III 1279 දී මිය ගියේය. ) අවසානයත් සමග අවසන් විය.මෙම යුගය පර්සියානු හා මධ්‍යම ආසියානු ආක්‍රමණික රැළිවලින් , ඉන්දියාවේ සිට බෞද්ධාගම ව්‍යාප්ත වීමෙන් හා ඉන්දියානු උප මහාද්වීපය තුළ මුස්ලිම්වරුන් ස්ථාපනය වීම නිසා වඩා සැලකිල්ලට භාජනය විය.පාල අධිරාජ්‍යයපාල අධිරාජ්‍යයා බෞද්ධාගමික රාජවංශයේ ‍කෙනෙකි, ඉන්දියානු උප මහද්වීපයේ නැගෙනහිර කලාපයේ බෙන්ගාල් හි මධ්‍යම රාජධානියේ ප්‍රධානියා ද වුයේය. ගවුඩා ආධිපත්‍ය අනුව මහා අල්තාන මණ්ඩප නිරන්තරයෙන් ම විස්තර කෙරේ. පාල කියන නාමයේ තේරුම ආරක්ෂකයා යන්නයි. තවද පාල යන්න සියලු රාජ්‍ජවරුන්ගේ නම් වල  අවසානයේ නමට එක්කර භාවිතා කෙරිණි. පාලයිල්, මහායාන හා මැන්ට්‍රික් නමැති බෞද්ධ පාසල් පිළිබදව සොයා බලන්නන් මෙන්ම එම දහම අනුගමනය කරන්නන් බවටද පත්වුණි. ගෝපාල පළමුවෙනි රාජවශයෙහි පාලකයා බවට පත්විණි.  ඔහු බලයට පැමිණියේ ක්‍රි.ව. 750 දි ගවරා හි පැවති ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ඡන්දය
කිනි. මහා ජනපද කාලය  වනතෙක්ම මෙය දකුණු ආසියාවෙ පැවති ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදි පළමු ඡන්දය ලෙස හඳුනාගැනේ.  ඔහු ක්‍රි.ව. 750 සිට ක්‍රි.ව 770 දක්වා රාජ්‍ය පාලනය කළ අතර බෙන්ගාල් පුරාවට ඔහු ඔහුගේ පාලන පෙදෙස ව්‍යාප්ත කරගත්තේය. බෞද්ධ රාජවංශය සියවස් 4 කින් අවසාන විණි.ඒ අතර බෙන්ගාල රාජධානියේ ස්ථිරභාවයට  සහ සෞභාග්‍යය සඳහා ඔහු මග පෙන්වුවේය. ඔවුන් නාලන්දා හා වික්‍රමශිල විශ්වවිද්‍යාල වලට උදව් කිරීමට අමතරව පන්සල් බොහෝමයක් ඉදි කළහ. ධර්මපාල විසින් ඉදි කරවන ලද සෝම පුර මහාවිහාරය ඉන්දියානු උපමහද්වීපය තුළ හමුවන යහපත් තත්ත්වයේ  පවතින එකමබෞද්ධ විහාරය වේ. ධර්මපාල  සහ දේවපාල යටතේ අධිරාජ්‍යය ඉහලටම නැංවිණි. ධර්මපාල ඉන්දියාවේ උතුරු උපමහද්වීයේ කොටසක් බවට පත් කිරීමට අධිරාජ්‍යාගේ කාලය දික් කළේ ය. දේවපාල, ධර්මපාල අනුප්‍රාප්තව දකුණු ආසියාවේ හා ඉන් එහාටද අධිරාජ්‍ය පතුරන ලදි. ඔහුගේ අධිරාජ්‍යවාදය අස්සාමි සහ උමිකලා සිට වයඹ කාම්බෝජය හා දකුණු ඩෙකානී දක්වා පැතිර ගියේය. පාලා ශිලා ලිපිය අනුව දේවපාල උම්කාඩ් සහමුලින්ම නැති කර තිබෙන අතර ඔවුන් ප්‍රවිහර‍ස් ගුරජාරා  සහ දේව්දාස් වලට අවමන් කළේ ය. දේවපාලගේ මරණය සමඟ පාල අධිරාජ්‍යයෙහි ඉහල න
ැගීමද අවසන් වුනි. තවද නිදහස් රාජධානි මෙම කාලය තුල මතුවන්නට පටන් ගැනීමද දක්නට ලඅබිණි. කෙසේ වුවද මහිපාල බෙන්ගාලය පුරා පාලනය තමාට නතු කර ගත් අතර ආධිපත්‍යද පතුරවනු ලැබීය.  ඔහු රාජේන්ද්‍රචෝල සහ  චලාක්යාන්ගේ ආක්‍රමණයට නොනැසි මුහුණදුණි. මහිපාලගෙන් පසුව නැවතත් රාමපාල පත්වන තෙක්ම එම රාජධානිය පරිහාණිය ඔහුට දැකගත හැක් විය. ඔහු වරේන්ද්‍රා කැරැල්ල මැඩපැවැත්වු අතර ඔහු ඔහුගේ පාලන සමයේදී පාල අධිරාජ්‍ය කාමරුප, ඔරිස්සා හා උතුරු ඉන්දියාව දක්වා ව්‍යාප්ත කළේ ය.බෙංගාලයේ රත්‍රන් යුගය ලෙස පාල අධිරාජ්‍ය සැලකිය හැකිය. බෙන්ගාලයෙහි කිසිදු ‍‍‍පාලකයෙකුට එම බලය ඉහවහා හෝ එම සමෘද්ධීය කරා ලඟා වීමට නොහැකි විය.  මහායාන ධර්මය, ටිබෙට්, බුටාන් හා මියන්මාර් ආගම් අත‍ර පාලස් වගකීම් සහිත විය. ඊසාන දිග ආසියාවට බලපෑමක් එල්ල කළහැකි පෘථුල දැනුමක් මෙම පාලස්ට පැවතිණි. මෙය සෙයිලෙන්දු අධිරාජ්‍යයාගේ කැටයම් හා  වාස්තු විද්‍යාත්මක නිර්මාණ මඟින් වෙලා ගත හැකිය.ගුප්ත අධිරාජ්‍යයගුප්ත රාජවංශයේ කුමර ගුප්ත I රජුගේ රිදී කාසිය(414-455)මෞර්යයන්ගෙන් පසුව ගුප්ත අධිරාජ්යගය යටතේ (ක්රි-.ව. 320- ක්රින.ව.550) උතුරු ඉන්දියාවේ බොහෝ ප්ර්දේශ
නැවත එක්සත් වූ කාල සීමාව සම්භාව්ය  වකවානුව ලෙස සැලකේ. මෙම කාලසීමාව “‍ස්වර්ණමය යුගය” වශයෙන් හැදින්වෙන අතර පැතිරී ගිය සංස්කෘතික ජයග්ර හණයක් වශ‍යෙන් සමාන්යනයෙන් හදුන්වන ලද හින්දු සංස්කෘතිය පැහැදිලිව නිශ්චිත කෙරින. මෙම සම්භාව්ය‍ රාටාව සෑහෙන කාලයක් ගත වී රාජධානියේ අවසානයෙන් පසු දකුණට පමණක් පැතිරී ගියේය. මෙම සංස්කෘතික නිර්මාණයෙහි උපරිම තැන වන්නේ විශිෂ්ඨ හා නිර්මාණාත්මක ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය, මූර්තී කලාව, සිතුවම් කලාව වේ. මෙම යුගයේ සිටි ශේෂ්ඨතම ලේඛකයා කාලිදාස කිවිදුන් වේ. ශක්තිමත් වෙළද සම්බන්ධතා හේතු කොට ගෙන කලාපය වැදගත් සංස්කෘතික මධ්යමස්ථානයක් බවට පත් වූ අතර අසල්වැසි රාජ්යලයන් බෙංගාලය, බුරුමය, ශ්රීඨ ලංකාව හා කාම්බෝජය වන කලාපයන්ට බලපෑම් කළ හැකි වන පරිදි ඉහලින් සිටීමටත් හැකි විය.ගුප්ත යුගය ඉන්දියානු සංස්කෘතියේ සන්ධිස්ථානයක් විය. ගුප්තවරුන් ඔවුන්ගේ පාලනය නීත්‍යානුකූල කිරීම සදහා වේද පරිත්යසගයන් සිදු කරන ලදී. එහෙත් ඔවුන් බ්රා‍හ්මණ සම්මතයන් වෙනුවට හිලව් වූ හෙයින් ඔවුන් බෞද්ධාගම කෙරෙහිද අනුග්රිහයක් දක්වන ලදී. මුල් පාලකයින් තිදෙනා වූ චන්ද්‍රගුප්ත I (319-335), සමුද්රනගුප්ත (335-376), සහ චන්ද්රවගුප්ත I
I (376-415) හමුදා ක්‍රියාමාර්ග තුලින් පාටලී පුත්‍ර  නගරය අග නගරය කර ගනිමින් මුළු උතුරු ඉන්දියාවට ඔවුන්ගේ නායකත්වය යටතට පත් කර ගන්නා ලදී. ඔව්හු හුනාස් ගේ සම්ප්රාුප්තිය වන තෙක් වයඹ දිග රාජ්යීයන්ට සාර්ථකව විරුද්ධත්වය දක්වන ලදී.වාකාටකවරුන්ගුප්ත අධිරාජ්‍යයේ සම කාලීනයින් හා සත්යමහනාස් රාජ්යයයේ අනුප්රිජනකයන් වූ මොවුන් උතුරු ප්‍රදේශයේ දකුණු මායිම් ඇතිකල අතර වර්තමානයේ මධ්ය් ප්රාදේශ් සහ මහා රාෂ්ට්ර් යනුවෙන් හැදින්වෙන ප්ර්දේශ තුන්වෙනි හා පස් වෙනි ශතවර්ෂ වලදී පාලනය කරන ලදී. මොවුන් චාලුක්ය  වරුන් විසින් යටත් කර ගන්නා ලදී.හර්ෂ වර්ධනගුප්ත අධිරාජ්යාය කඩා වැටීමෙන් පසු විශාල තැනිතලා කොටස් වලට වෙන් වී ගිය කුඩා රටවල් බවට පත් විය. කන්නවුජ් හි හර්ෂ පාලක වරයා හට ඔහුගේ පාලනය යටතේ එම කොටස් සුළු වශයෙන් එක් කිරීමට හැකි විය.vteඉන්දියාවේ මධ්‍යතන රාජධානිකාලරේඛාව සහසංස්කෘතික යුගයවයඹදිග ඉන්දියාව(පන්ජාබ්-සප්ත සින්ධු)ඉන්දු-ගංගා තැන්නමධ්‍ය ඉන්දියාවදකුණු ඉන්දියාවබටහිර ගංගා තැන්න(කුරු-පංචාල)උතුරු ඉන්දියාව(මධ්‍ය ගංගා තැන්න)ඊසාන ඉන්දියාව(ඊසානදිග ඉන්දියාව)යකඩ යුගයසංස්කෘ
තියපසුකාලීන වෛදික යුගයපසුකාලීන වෛදික යුගය(බ්‍රාහ්මණ දෘෂ්ටිය)[lower-alpha 1]වර්ණාලේපිත අළු භාණ්ඩ සංස්කෘතියපසුකාලීන වෛදික යුගය(ක්ෂත්‍රීය/ශ්‍රමණික සංස්කෘතිය)[lower-alpha 2]උතුරු කළු ඔප දැමූ භාණ්ඩප්‍රාග්-ඉතිහාසයක්‍රි.පූ. 6වන සියවසගන්ධාරකුරු-පංචාලමගධආදිවාසි (ගෝත්‍ර)සංස්කෘතියපර්සියානු-ග්‍රීක බලපෑම්"දෙවන නාගරීකරණය"ශ්‍රමණ ව්‍යාපාරවල පිබිදීමජෛන ආගම - බුද්ධාගම - ආජීවික - යෝගප්‍රාග්-ඉතිහාසයක්‍රි.පූ. 5වන සියවස(පර්සියානු පාලනය)ශිශුනාග රාජවංශයආදිවාසි (ගෝත්‍ර)ක්‍රි.පූ 4වන සියවස(ග්‍රීක ආක්‍රමණ)නන්ද අධිරාජ්‍යයකාලිංගඓතිහාසික යුගයසංස්කෘතියබුදු දහමේ ව්‍යාප්තියප්‍රාග්-ඉතිහාසයසංගම් යුගය(ක්‍රි.පූ. 300 – ක්‍රි.ව. 200)ක්‍රි.පූ. 3වන සියවසමෞර්ය අධිරාජ්‍යයමුල්කාලීන චෝළයෝමුල්කාලීන පාණ්ඩ්‍ය රාජධානියසාතවාහන රාජවංශයචේරවරුපුරාතන තමිලාගමේ තවත් කුඩා රාජධානි 46ක්සංස්කෘතියපූර්ව-සම්භාව්‍ය හින්දු ආගම[lower-alpha 3] - "හින්දු සංස්ලේෂණය"[lower-alpha 4] (ක්‍රි.පූ. 200 පමණ - ක්‍රි.ව. 300)[lower-alpha 5][lower-alpha 6]වීර කාව්‍ය - පුරාණ - රාමායණ
- මහාභාරත - භගවද් ගීතාව - බ්‍රහ්ම සූත්‍ර - ස්මර්ත සම්ප්‍රදායමහායාන බුද්ධාගමසංගම් යුගය(සන්තතික)(ක්‍රි.පූ. 300 – ක්‍රි.ව. 200)ක්‍රි.පූ. 2වන සියවසඉන්දු-ග්‍රීක රාජධානියශුංග අධිරාජ්‍යයමහා-මේඝවාහන රාජවංශයමුල්කාලීන චෝළයෝමුල්කාලීන පාණ්ඩ්‍ය රාජධානියසාතවාහන රාජවංශයචේරවරුපුරාතන තමිලාගමේ තවත් කුඩා රාජධානි 46ක්ක්‍රි.පූ. 1වන සියවසක්‍රි.ව. 1වන සියවසඉන්දු-සිතියානුවෝඉන්දු-පාර්තියානුවෝකුනින්ද රාජධානිය2වන සියවසකුෂාණ අධිරාජ්‍යය3වන සියවසකුෂාණ-සැසේනියානු රාජධානියකුෂාණ අධිරාජ්‍යයබටහිර ක්ෂත්‍රපයෝකාමරූප රාජධානියකාලභ්‍ර රාජවංශයපාණ්ඩ්‍ය රාජධානිය (කාලභ්‍රවරුන් යටතේ)සංස්කෘතිය"හින්දු ආගමේ ස්වර්ණමය යුගය"(ක්‍රි.ව. 320-650 පමණ)[lower-alpha 7]පුරාණහින්දු ආගමේ සහ බුද්ධාගමේ සහභාවය4වන සියවසකිඩරයිට්වරුගුප්ත අධිරාජ්‍යයවර්මන් රාජවංශයකාලභ්‍ර රාජවංශයපාණ්ඩ්‍ය රාජධානිය (කාලභ්‍රවරුන් යටතේ)කදම්බ රාජවංශයබටහිර ගංග රාජවංශය5වන සියවසහෙෆ්තලයිට් අධිරාජ්‍යයඇල්චොන් හූනයෝකාලභ්‍ර රාජවංශයපාණ්ඩ්‍ය රාජධානිය (කාලභ්‍රවරුන් යටතේ)කදම්බ රාජවංශයවිෂ්ණු කුන්දින6වන සියවසනේසැක් හන්වර
ුකාබුල් ෂාහිමෛත්‍රකආදිවාසි (ගෝත්‍ර)බාදාමි චාලුක්‍යයෝකාලභ්‍ර රාජවංශයපාණ්ඩ්‍ය රාජධානිය (කාලභ්‍රවරු යටතේ)සංස්කෘතියපශ්චාත්-සම්භාව්‍ය හින්දු ආගම (ක්‍රි.ව. 650-1100 පමණ)[lower-alpha 8]අද්වෛත වේදාන්ත - තන්ත්‍රඉන්දියාවේ බුදු දහමේ පරිහානිය7වන සියවසඉන්දු-සැසේනියානුවෝවාකාටක රාජවංශයහර්ෂ අධිරාජ්‍යයම්ලේච්ඡ රාජවංශයආදිවාසි (ගෝත්‍ර)පාණ්ඩ්‍ය රාජධානිය (කාලභ්‍රවරුන් යටතේ)පාණ්ඩ්‍ය රාජධානිය (පුනර්ජීවනය)පල්ලව8වන සියවසකාබුල් ෂාහිපාල අධිරාජ්‍යයපාණ්ඩ්‍ය රාජධානියකලචූරි9වන සියවසගුර්ජර-ප්‍රතිහාරරාෂ්ට්‍රකූට රාජවංශයපාණ්ඩ්‍ය රාජධානියමධ්‍යතන චෝළයෝපාණ්ඩ්‍ය රාජධානිය (චෝළයන් යටතේ)මක්කෝටෛහි චේර පෙරුමාල්වරු10වන සියවසඝස්නවිද්වරුපාල රාජවංශයකාම්බෝජ-පාල රාජවංශයකල්‍යාණි චාලුක්‍යවරුමධ්‍යතන චෝළයෝපාණ්ඩ්‍ය රාජධානිය (චෝළයන් යටතේ)මක්කෝටෛහි චේර පෙරුමාල්වරුරාෂ්ට්‍රකූටවගුව සඳහා ආශ්‍රේය සහ මූලාශ්‍රආශ්‍රේයයන්↑ Samuel↑ Samuel↑ Michaels (2004) p.39↑ Hiltebeitel (2002)↑ Michaels (2004) p.39↑ Hiltebeitel (2002)↑ Micheals (2004) p.40↑ Michaels (2004) p.41
ප්‍රභවFlood, Gavin D. (1996), An Introduction to Hinduism, Cambridge University Press Hiltebeitel, Alf (2002), Hinduism. In: Joseph Kitagawa, "The Religious Traditions of Asia: Religion, History, and Culture", Routledge, http://books.google.nl/books?id=kfyzAAAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=nl#v=onepage&q&f=fals Michaels, Axel (2004), Hinduism. Past and present, Princeton, New Jersey: Princeton University Press Samuel, Geoffrey (2010), The Origins of Yoga and Tantra. Indic Religions to the Thirteenth Century, Cambridge University Press ශ්‍රීමත් හෙක්ටර් ආචිබෝල්ඩ් මැක්ඩොනල්ඩ්හෙක්ටර් මැක්ඩොනල්ඩ් ඊජිප්තියානු හමුදා නිල ඇඳුමෙන් සැරසීවෙනත් නම්ෆයිටිං මැක්උපත4 මාර්තු 1853(1853-03-04)  බ්ලැක් අයිල්, ස්කොට්ලන්තයමරණය25 March 1903(1903-03-25) (වයස 50)  පැරිසිය, ප්‍රංශයපක්ෂපාතිත්වය එක්සත් රාජධානියසේවය කළ වසර1870–1903පදවියමේජර් ජනරාල්අණදීම්හයිලන්ඩ් බ්‍රිගේඩ්සටන්/යුද්ධදෙවන එංගලන්ත-ඇෆ්ගන් යුද්ධයපළමුවන බෝර් යුද්ධයසුඩාන් මෙහෙයුමදෙවන බෝර් යුද්ධයප්‍රදානනයිට් කමාන්ඩර් ඔෆ් දි ඕඩර් ඔෆ් ද බාත්ඩිස්ටින
්ගිෂ්ඩ් සර්විස් ඕඩර්ෆයිටිං මැක් ලෙසින්ද හැඳින්වූ, මේජර් ජනරාල් ශ්‍රීමත් හෙක්ටර් ආචිබෝල්ඩ් මැක්ඩොනල්ඩ්, KCB, DSO (4 මාර්තු 1853 – 25 මාර්තු 1903), වික්ටෝරියානු යුගයේ කීර්තිමත් සොල්දාදුවෙකි.කුඩා වතු හිමියෙකුගේ පුතෙකුවූ මැක්ඩොනල්ඩ්, වයස අවුරුදු 15 වීමට ප්‍රථම පැසැල් හැර ගොස්, වයස අවුරුදු 17 ක්වත්ම සාමාන්‍ය භටයෙකු ලෙසින් ගෝර්ඩන් හයිලන්ඩර්ස් වෙත බැඳී, තම වෘත්තිය කෙළවර මේජර් ජනරාල් වරයෙකු වූ අතර,  "තම කුසලතාවය හා වෘත්තිය දක්ෂතාවය නිසාවෙන්ම සාමාන්‍ය භටයෙකුව සිට ඉහළ නැග පැමිණි බ්‍රිතාන්‍ය හමුදා ජනරාල්වරුන් ස්වල්ප දෙනා අතුරින් එක් අයෙකු විය."[1] ඔම්ඩර්මන්හි ක්‍රියාන්විතයන්හිදී (1896) විශිෂ්ටත්වය පෙන්නුම් කල ඔහු, එංගලන්තයෙහි හා ස්කොට්ලන්තයෙහි ජනප්‍රිය වීරයෙක් වූ අතර, දෙවන බෝර් යුද්ධයෙහිදී ඔහුගේ සේවාව වෙනුවෙන් නයිට් පදවියෙන් පුදනු ලැබීය.[1] බ්‍රිතාන්‍ය හමුදාවන්හී ආඥාපති ලෙසින් ලංකාවට (ශ්‍රී ලංකාව) පත් කරනු ලැබුනු ඔහු 1903දී සිය දිවි නසා ගත්තේ ස්වදේශීය පිරිමි ලමුන් හා සමගින්  සමලිංගික ඇසුරෙහි යෙදුනු බවට චෝදනා එල්ල වීමෙන් අනතුරුවය.[2]සටහන්↑ 1.0 1.1 හැරල්ඩ් ඊ. රෝහ්, "ද වික්ටෝරියන්ස්
ඇට් වෝ, 1815-1914: ඇන් එන්සයික්ලොෆීඩියා ඔෆ් බ්‍රිටිෂ් මිලිටරි හිස්ට්‍රි, (ABC-CLIO, 2003)↑ ඩෙනිස් ජඩ්, එම්පයර්: ද බ්‍රිටිෂ් ඉම්පීරියල් එක්ස්පීරියන්ස්, ෆ්‍රොම් 1765 ටු ද ප්‍රසන්ට්, 2001, පි.171.මෙම ලිපිය අනාථ ලිපියක් වන්නේ, වෙනත් කිසිම ලිපියක් මෙය වෙත නොබැඳෙන බැවිනි. කරුණාකර මෙම ලිපියට ආශ්‍රිත ලිපි වලින් සබැඳි එක්කරන්න; යෝජනා සඳහා සබැඳි සෙවීමේ මෙවලම භාවිතා කරන්න.  (2013 ජූනි)හෘද සාක්ෂිය යනු අන් අයෙකුගේ දෙයක් නොව තමා කරන කියන දේ හිතන පතන දේ පිළිබඳ තමා දරන මතය තමා විසින්ම තහවුරු කරගෙන ලබන එකඟතාවයයි.පාලින්දනුවර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයරට ශ්‍රී ලංකාවපළාතබස්නාහිර පළාතදිස්ත්‍රික්කයකළුතර දිස්ත්‍රික්කයවේලා කලාපශ්‍රී ලංකාවේ සම්මත වේලාව (UTC+5:30)පාලින්දනුවර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය යනු,  ශ්‍රී ලංකාවේ, බස්නාහිර පළාතේ,   කළුතර දිස්ත්‍රික්කයේ, ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයකි . පාලින්දනුවර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස කාර්යාලය පිහිටා ඇත්තේ, ප්‍රදේශයේ ප්‍රධාන නගරයක් වන බදුරලිය නගරයෙහිය. 2006 වන විට, ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයේ ලියාපදිංචි මුළු ජනගහණය වූයේ 32,790 වන අත
ර, මෙයට ගෘහයන්  8,247 ක් අයත් විය. ලියාපදිංචි මුළු වාහන සංඛ්‍යාව, 4,506 ක් වූ අතර, මෙයට මෝටර්රථ 118 ක්ද, මෝටර් සයිකල 841 ක් සහ පාපැදි 3199 ක් අයත් වූහ.ආශ්‍රිතඩිවිෂනල් සෙක්‍රටේරියට්ස් පෝර්ටල් සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2011-01-07 at the Wayback Machineශ්‍රී ලංකාවේ බස්නාහිර පළාතේ ස්ථානයක් මෙම ලිපිය තවමත්  අංකුර ලිපියකි. විකිපීඩියාවට උදවුවක් ලෙසින් ඔබ හට එය විහිදුවාලිය හැක.vteබුද්ධාගම සහ බුදුදහම යන්න ද්වතාවයකි. බුද්ධාගම පැවැත්ම වඩාත් හොඳ කරගැනීමටයි, දෙව්, රජ, සිටු සැප ලැබීමටයි. බුදුදහම සසර දුක නැවැත්ම සඳහාය. බුද්ධාගම  සහ බුදු දහම /බුද්ධ ධර්මය බොහෝ අවස්ථාවලදී සාමාන පද ලෙස භාවිතා කලද සියුම්ව ගත්කල වෙනස් තේරුම් දෙයි. බුදු දහම බුදුනු වදාල හෝ අනුමත කල ධර්මයයි. එය ලොවටම පොදු (මහායාන හෝ ථේරවාද) අකාලික ධර්මයකි.බුද්ධාගම යනු බුදු දහම සහ බුදු දහම යම් සමාජයක ඇතිවන විට පැවති සිරිත්, පුද පූජා මත බිහිවුන ආගමික මත සහ සම්ප්‍රදායන් වේ. මෙය රට හෝ ජන වර්ගය මත වෙනස්වන අතර කාලය සමග වෙනස්වීමට බඳුන්වේ.නිදසුන්:ටිබෙට් බුද්ධාගමතායි බුද්ධාගමකාම්බෝජ බුද්ධාගමදුටුගැමුණු බුද්ධාගමඔල්කට් බුද්ධාගම
ඇසිටික් අම්ලයඇසිටික් අම්ල අකෘතියඇසිටික් ඇසිඩ් අම්ලයේ අවකාශ සැකිල්ලක්ඇසිටික් අම්ලයේ සම්පූර්ණ අකෘතිය: හයිඩ්‍රජන් බන්ධනද ඇතුලත්වඇසිටික් අම්ලයෙ ගෝල හා ලීවර අකෘතියNamesIUPAC nameඇසිටික් අම්ලයSystematic IUPAC nameඑතනොයික් අම්ලය[තහවුරු කර නොමැත]වෙනත් නාමඇසිටයිල් හයිඩ්‍රොක්සයිඩ[තහවුරු කර නොමැත]එතිලික් අම්ලය[තහවුරු කර නොමැත]හයිඩ්‍රජන් ඇසිටේට[තහවුරු කර නොමැත]මෙතේන් කාබොක්සලික් අම්ලය[තහවුරු කර නොමැත]Except where otherwise noted, data are given for materials in their standard state (at 25 °C [77 °F], 100 kPa). N(what is this?)  (verify)Infobox referencesChemical compoundසැකිල්ල:SHORTDESC:Chemical compoundඇසිටික් අම්ලය(විද්‍යාත්මක නාමය වන්නෙ එතනොයික් අම්ලයයි )යනු කාබනික මිශ්‍රණයකි මෙහි රසායනික සුත්‍රය වන්නේ CH3CO2H (මෙය CH3COOH යන ආකාරයටද ලියනු ලබේ). මෙය අවර්ණ දියරයක් වන අතර තනුක නොවන අවස්ථාවේ ග්ලැසියර ඇසිටික් අම්ලය ලෙස භාවිතා කරයි. අසිටික් අම්ලය යනු  විනාකිරි වල අඩංගු ප්‍රධාන සංඝටකයක් වේ.මෙම අම්ලයේ විශේෂ තිත්ත රසයක් මෙන්ම තියුණු ගන්ධයක්ද ගෙනදේ. පොල
ීවයනයිල් ඇසිටේට් සහ සෙලියුලෝස් ඇසිටේට් යන සංඝටකයන් මගින් ඇසිටික් අම්ලය නිපදවයි. එමෙන්ම ඇසිටික් අම්ලය දුර්වල අම්ලයක් ලෙස නම් කල ඇති අතර මෙය විඛාදන ක්‍රියාවලිය වේගවත් කරන අතර සමට අහිතකර බලපෑම්ද එල්ල කරයි.ඇසිටික් අම්ලය සරල කාබොක්සලික් අම්ලයක් වේ. මෙම අම්ලය ඉතාම වැදගත් රසායනික ප්‍රතික්‍රිකාරකයක් මෙන්ම කාර්මික රසායනිකයක්ද වේ. මෙය ඡායාරූප පටලවල ඇති සෙලියුලෝස් අසිටේට් නිෂ්පාදනය සදහාද, දැව ඇලවීම සදහා යොදාගන්නා මැලියම් වල ඇති පොලීවයනයිල් අසිටේට් සදහාද එමෙන්ම කෘථිම කෙදි හා රෙදි වර්ග නිෂ්පාදනයටද යොදගනී. නිවැසියන් විසින් ඇසිටික් අම්ලය තනුක කර මලකඩ ඉවත්කිරීම වැනි අවස්ථාවන්ට භාවිතා කරයි. ආහාර නිෂ්පාදනයේදී අහාර සංකලන ද්‍රව්‍ය පිළිබද කේතය වන A260 යටතේ, ඇසිටික් අම්ලය ආම්ලිකතාවය පාලනය කරන අම්ලයක් ලෙසද ආහාර රසවත් කිරීමට ගන්නා ද්‍රව්‍යයක් ලෙසද  භාවිතා කරයි. ඇමරිකාව, ඕස්ට්‍රේලියාව, යුරෝපය, නවසීලන්තය වැනි රටවල ඇසිටික් අම්ලය ආහාර සංකලන ද්‍රව්‍යයක් වශයෙන් භාවිතයට අවසර දී ඇත.ඇසිටික් අම්ලය අවුරුද්දක් තුල ටොන් මිලියන 6.5 ක් ලෝකය පුරා ව්‍යාප්ත වන අතර එයින් ටොන් 1.5 ක් ප්‍රථිචක්‍රීකරණය කරනු ලැබේ; ඉතිරිය ඛනිජමය ර
සායනිකයන් නිෂ්පාදනය සදහා යලි ගනු ලැබේ. ජීවවිද්‍යාත්මක ප්‍රභවයක් ලෙස ඇසිටික් අම්ලය ඉතාම ප්‍රයෝජනවත් වේ. නමුත් මෙය රසායනික ප්‍රතිකාරකයක් ලෙස ලබා ගැනීම අසීරුයි. ඇසිටික් අම්ලය තනුක කර පැසවීම මගින් විනාකිරි ලබාගනී.නාමකරණයමෙම අම්ලය "ඇසිටික් අම්ලය" යන පොදු නාමයෙන් ව්‍යවහාර වන අතර මෙහි විද්‍යාත්මක නාමය එතනොයික් අම්ලයයයි. නාමකරණය ආදේශ කිරීම මගින් නිවැරදි  IUPAC නාමය ගත හැක. ඇසිටික් අම්ලය යන නාමය ව්‍යුත්පන්න වන්නෙ ඇසිටම් යන වචනයෙනි.එය ලතින් භාෂාවෙන් විනාකිරි යන තේරුම දෙයි. නිර්ජලීය ඇසිටික් අම්ලයට ව්‍යවහාරයේදී ග්ලැසියර අසිටික් අම්ලය ලෙස භාවිතා කරයි. ග්ලැසියර ඇසිටික් අම්ලය සදහා ජර්මන් භාෂාවෙන් එයිසෙජික් යැයි කියනු ලබයි එහි තේරුම වන්නේ මිදුනු විනාකිරි යන්නයි. විනාකිරි 16.6 °C (61.9 °F) අඩු උෂ්ණත්වයක් යටතේ පළිගු ආකාරයෙන් පවතී එම නිසා මෙම අන්වර්ථ නාමය ලැබී ඇත.( ජලය 0.1%  ප්‍රමණයට වඩා අඩු නම් එහි ද්‍රවාංකය 0.2 °C පමණ වේ).රසායන විද්‍යාවේදී ඇසිටික් අම්ලය, HOAc ලෙස කෙටි යෙදුමකින් දක්වයි. Ac යනු ඇසිටයිල් කාණ්ඩයයි CH3−C(=O)−. අසිටේට් කාණ්ඩය CH3COO–  ලෙස දක්වන අතර එය සංෂිප්තව AcO–.ලෙස දක්වයි.
Ac යනු රසායනික මුලද්‍රව්‍ය ඇක්ටිනියමයක කෙටියෙදුමක් නොවේ. ඇසිටික් අම්ලයෙහි ආකෘතික අනුව එය CH3–CO2–H, CH3COOH, සහ CH3CO2H ලෙස ලිවිය හැක. සමහර අම්ල පාදක කර ගත් ප්‍රතික්‍රියා වලදී  HOAc යන කෙටි යෙදීම භාවිතා කරයි.Ac යනු ඇසිටේට් යන අර්ථයයි. ඇසිටික් අම්ලයෙන් H+ අයනයක් පිට වීම මගින් ඇසිටේට් නිපදවේ. ඇසිටික් අම්ලය ලුණු හෝ එස්ටරයක් සමග ප්‍රතික්‍රියවෙන් ඇසිටේට් යන නාමය ගොඩ නැගේ.ඉතිහාසයවයින්, බියර් වායුවට නිරාවරණය වී පැවතීමේ ස්වභාවික ප්රගතිඵලයක් ලෙස විනාකිරි නිපදවෙන්නට ඇත.නමුත් වර්තමානයේ ඇසිටික් අම්ලය නිෂ්පාදනය ලොවපුරම සිදුකරයි. 3 වන ශතවර්ෂය වන විට අසිටික් අම්ලය රස විද්‍යාව සදහාද භාවිතා කලෝය.තියෝපෙට්රරස් නම් වු ග්රීරක දාර්ශනිකයා විසින් විනාකිරි හා යකඩ මිශ්රතකර වර්ණක නිපදවීය.සුදු ඊයම් හා තඹ මල මිශ්රන කිරීමෙන් තඹ ලවණ හෙවත් කොපර් ඇසිටෙට් නිපදවීය.පුරාණ රෝමානු ජාතිකයන් ඇඹුල් වු වයින් උණුකරවා සාපා නැමති ඉතා මිහිරි පැණියක් විශේෂයක් නිපදවීය. සාපා ඊයම් භාජන වල නිපද වු අතර එහි ඉතා ඉහළ ලෙඩ් ඇසිටෙට් ප්රේතිශතයක්  අන්තර්ගතවිය, මෙම පැණිරස ද්රනවය ඊයම් සීනි හෙවත් සෙනසුරුගේ සීනි ලෙස හැදින්විය. මෙය පැණ
ිය රෝමානු රදළ පෙළපත් වල බොහෝ දෙනාගේ ඊයම් විශ වීමටද හේතුවක් විය.8 වන ශත වර්ෂයේ, ජබීර් ඉබන් හයියන් විසින් පළමුවෙන්ම විනාකිරි භාගික ආසවනයෙන් ඇසිටික් අම්ලය නිපදවිය හැකි බව අවධාරනය කලේය. පුනුරුද කාලය තුල අදාල යකඩ ඇසිටේට භාගික ආසවනය කිරීම මගින් ග්ලැසියර ඇසිටේට් නිපදවිය. (කොපර්(II) ඇසිටෙට් මෙයින් ප්රලධාන වේ.). 16 වන ශත වර්ෂයේ ජර්මන් ජාතික ඇල්ඡෙමිස්ට් ඇන්ඩෘ ලිබවියස්, ග්ලැසියර ඇසිටික් අම්ලය සසදමින් උපක්ර මශීලිව විනාකිරි නිපදවීම විස්තර කරන ලදී. විනාකිරි වල ඇති ජලය ප්ර්තිශතය ඇසිටික් අම්ලයේ ගුණ වලට අධික බලපෑමක් එල්ල කරයි.එම නිසා මෙම ශත වර්ෂයේ රසායන විද්යවයන් ග්ලැසියර ඇසිටික් සහ එම අම්ලය ද්ර්වයන් දෙකක් යැයි විශ්වාස කලෝය. ප්රං ශ රසායන විද්යියෙකු වන පියාරේ ඇඩට් විසින් ග්ලැසියර අසිටික් හා එම අම්ලය සමාන බව ඔප්පු කලේය.වර්ශ 1847 ජර්මන් ජාතික රසායන විද්යා ඥයකු වන හර්මන් කොල්බේ විසින් ප්ර්ථම වරට ඇසිටික් අම්ලය අකාබනික සංයෝගයක් සමග සම්මිශ්රාණය කරන ලදී. මෙම ප්ර්තික්රි යාව තුල කාබන් ඩයිසල්ෆයිඩ් කාබන් ටෙට්රසක්ලොරයිඩ් බවට ක්ලොරිනීකරණය වන අනුපිලිවෙළ අන්තර්ගතවේ. එය ටෙට්ර්ක්ලොරො එතීන් තාපවිඡ්ඡේදනයෙන් සහ ට්ර්යික්ල
ොරො ඇසිටික් අම්ලය ක්ලොරිනීකරණය වීමේ ක්රිරයාවලිය අනුගමනය කරන අතර එහි අඩංගු විද්‍යුත් විච්ඡේදකය ඇසිටික් අම්ලය දක්වා ඔක්සිහරණය වේ. වර්ශ 1910 දී, දැව ආසවනය කිරීමෙන් ලබාගන්නා පයිරොලිග්නියස් දියරයෙන් ග්ලැසියර ඇසිටික් අම්ලය ලබගන්නා ලදී.කිරිහුනු සමග ප්රීතික්රිනයා කරවීම මගින් ඇසිටික් අම්ලය වෙන් කර ගත හැක. එයින් ප්ර්තිඵලයක් ලෙස ලැබෙන කැල්සියම් ඇසිටේට් සල්ෆියුරික් අම්ලය සමග ආම්ල කිරීම මගින් නැවත ඇසිටික් අම්ලය වෙන් කරවා ගත හැක. වර්ථමානයේ, ජර්මනිය විසින් ග්ලැසියර ඇසිටික් අම්ලය ටොන් 10000 ක ප්ර්මණයක් නිෂ්පාදනය කරන අතර එයින් 30% ක ප්රලමාණයක් ඉන්ඩිගෝ වර්ණය නිපදවීම සදහා භවිතා කරයි.රසායනික ගුණඇසිටික් අම්ල ස්ඵටික.ආම්ලිකතාවකබොක්සලික් අම්ලයේ ඇති හයිඩ්රතජන් කබොක්සලික් කාණ්ඩය තුලට කේන්ද්රණ ගත වී ඇත. එනම් ඇසිටික් අම්ලය අයනීකරණය මගින් අණු වෙන් කල හැක.CH3CO2H → CH3CO2- + H+ඇසිටික් අම්ලයෙන් ප්රෝයටෝනයක් නිදහස් වීම නිසා එහි ආම්ලිකතාවයක් අතිවේ. ඇසිටික් අම්ලය ඉතාම දුර්වල මොනොප්රොෝටික අම්ලයකි.එහි ජලීය ද්රාිවණය pKa අගය 4.75 පමණ වේ. ප්රටතික්රි්යාව තුල ඇසිටේට්(CH3COO−) සමග ප්රමතිබද්ද වීම සි
දුවේ. 1.0 M (ගෙදරදොරේදී භාවිතා වන විනාකිරි ගැන අවධානය යොමුකිරීමේදි )ද්ර ව්යරන්හි 2.4 ක PH අගයක් පවතී.මෙය තුල ඇසිටික් ආම්ලික අණු 0.4% පමන විඝටනය වී ඇත.ඇසිටික් අම්ලයේ චක්‍රීය ව්‍යුහය: කඩඉරි වලින් හයිඩ්‍රජන් බන්ධන නිරුපනය කරයි.නිෂ්පාදනයකාර්මිකව ඇසිටික් අම්ලය නිෂ්පාදනයේදී සංශ්ලේෂක සහ බැක්ටීරිය පැසවීම යන ක්රිම යොදා ගනී. අද වන විට  නිෂ්පාදනයෙන් 10% ප්ර්තිශතයක් ජෛවවිද්යානත්මක මාර්ග ඔස්සේ නිපදවෙන අතර එම ප්රවතිශතය රදාපවතින්නේ විනාකිරි නිපද වීම නිසාය. ආහාර පවිත්රමතා නීතියත අනුව විනාකිරි ජෛවවිද්යාිත්මක ආරම්බයක් තිබිය යුතු වේ. රසායනික කර්මාන්තයේ මෙතනෝල් කබනීකරනය කිරීම මගින් 75% පමණ ඇසිටික් අම්ලය නිපදවයි. විස්තරය පහත දැක්වේ. අමතර විසදුම්ද භවිතා කරයි. ලෝකය පුරා පිරිසුදු ඇසිටික් අම්ලය 5 M/a(ටොන් මිලියන /ඇවුරුද්දට ) පමණ නිෂ්පාදනය කරයි ,එයිනුත් අඩක් පමණ ඇමරිකාව තුල නිෂ්පාදනය වෙයි. යුරෝපානු රටවල ආසන්න වශයෙන්  1 M/a පමණද ජපානය තුල 0.7 M/a ප්රයමණයක්ද නිපදවයි. හැම අවුරුද්දෙම 1.5 M/a පමණ ප්ර තිචක්රීවකරණය කරනු ලබයි,එමගින් ලෝක වෙළදාම තුල  6.5 M/a රදවා ගනී. පිරිසුදු ඇසිටික් අම්ලය නිෂ්පාදනය කරන ප
්රයධාන නිෂ්පාදකයන් වන්නේ සිලනීස්(Celanese) සහ BP කෙමිකල්ස්(BP Chemicals) වෙයි.  මිලේනියම් කෙමිකල්ස් අතුලත්ව තවත් ප්ර්ධාන නිෂ්පාදකයන් වන ස්ටෙර්ලින්ග් කෙමිකල්ස්(Sterling Chemicals), සැම්සුන්ග්(Samsung),ඊස්ට්මැන්(Eastman) සහ ස්වෙන්ස්ක් එටනොල්ක්මි(Svensk Etanolkemi ) මෙය සදහා දායක වේ.මෙතනෝල් කාබනීකරණයබොහෝ විට මෙතනෝල් කාබනීකරණය මගින් ඇසිටික් අම්ලය නිපදවයි. එම ක්රිනයාවලියේදී මෙතනෝල් කාබන් මොනොක්සයිඩ සමග ප්රකතික්රිවයාකර ඇසිටික් අම්ලය නිපදවයි.පහත ඇති රසායනික සමීකරණයට අනුව මෙම ක්රිනයාවලිය සිදුවේ.   CH3OH + CO → CH3COOHමෙම ක්රිCයාවලියට අතරමැදි ද්රසව්ය ක්  ලෙස අයඩෝ මෙතේන් එකතු කලවිට මෙය පියවර තුනක් මගින් සිදුවෙයි. ලෝහ සංකීර්ණ කාබනීකරණය සදහා සමන්යෙයෙන් උත්පේරක අවශ්ය  වේ.   1. CH3OH + HI → CH3I + H2O  2. CH3I + CO → CH3COI  3. CH3COI + H2O → CH3COOH + HIඇසිටික් අම්ලයට  අදාළ තත්වයන් මදක් වෙනස් කිරීම මගින් ඇසිටික් ඇන්හයිඩ්රයිඩය නිපදවිය හැක. එයට හේතුව වන්නේ මෙතනොල් සහ කාබන් මොනොක්සයිඩ යනු මෙම ක්රිහයාවලියට අවශ්යි ප්ර ධාන අමුද්රතව්යම දෙකකි.ඇසිටික් අම්ලය නිෂ්පාදනයේදී මෙතනෝල් කාබනීක
රණය කිරීම ඉතාම ආකර්ෂණීය ක්රදම වේදයක් වේ. 1925දී ,බ්රිදටිෂ් සිලනීස්(British Celanese) සමාගමෙහි හෙන් රි ඩ්රෙaෆස්(Henry Dreyfus) විසින් පලමුවෙන්ම මෙතනෝල් කාබනීකරණය ආරම්භ කරන ලදී.  කෙසේ වුවද,ප්රාnයෝගික උපකරණ නොමැතිවීම නිසා මෙම පරික්ෂනය අසර්ථක විය. මෙම පරීක්ෂණය සදහා විශාල පීඩනයක් ලබා දීමටද සිදුවිය.මෙමගින් වණිජකරණය ඉතා අපහසුවීම නිසා පරීක්ෂණය අඩාල විය.  1963 දී, ජර්මානු සමගමක් වන BASF පළමුවෙන වාණිජ මෙතනෝල් කාබනීකරණ ක්රිලයාවලිය සිදුකරන ලද්දේ කොබෝල්ට් උත්පේරකය ලෙස උපයෝගී කරගනිමිනි. 1968 දී, රෝඩියම් උත්පේරකය (cis−[Rh(CO)2I2]−)යොදා ගෙන මෙම ක්රිවයාවලිය කර්යක්ෂමව මෙන්ම අඩු පීඩනයකින් කල හැකි බව සොයා ගන්නා ලදී. 1970 දී, ඇමරිකානු සමාගමක් වන මොන්සන්ටෝ(Monsanto ) සමාගම විසින් මෙම උත්පේරයකය යොදා ගෙන අසිටික් අම්ලය නිෂ්පාදනය කරන පළවන ශාකාව ආරම්භ කරන ලදී. 1990 න් පසු BP කෙමිකල්ස්(BP Chemicals) වන රසායන ද්රaව්ය)  සමාගම කාටිව් නැමති උත්පේරකය භාවිතා කරමින් මෙය නිෂ්පාදනය කරන ලදී. කාටිව් උත්පේරකය රුතේනියුම් ලෙස ඉතා  ඉහළ කර්යක්ෂම ද්ර්ව්යදක් ලෙස ප්රසසිද්ධ විය. ඉරිඩියුම් උත්පේරකය සහිත කාටිව් ක්රිඩයාවලිය ඉතාම කාර්යක
්ෂම වන අතර එය මොන්සැන්ටො(Monsanto )  ක්රිියාවලිය වෙනුවට එන ලද්දකි. මෙම ක්රි‍යාවලි දෙකම එකම නිෂ්පාදන ශාකවන්ගෙන් සිදුවන්නකි.ඇසිටැල්ඩිහයිඩ් ඔක්සිකරණයමොන්සැන්ටෝ(Monsanto) ක්රි යාවලිය පූර්ව වණිජකරණයත ලක්වීම නිසා ඇසිටික් අම්ල නිෂ්පාදනයට ඇසිටැල්ඩිහයිඩ ඔක්සිකරණය යොදා ගැනීමට බොහෝ දෙනා වෑයම් කලහ. මෙය  දෙවෙනුවට ඉතාම වැදගත් නිෂ්පාදන ක්රි යවලිය ලෙස ඇති අතර, නමුත් මෙතනෝල් කාබනීකරණය සමග තරගකිරිමට නොහැකිවිය. බියුටේන් හෝ සැහැල්ලු නැප්තා ඔක්සිකරණය කිරීමෙන් හෝ එතීන් සජලනය කිරීම මගින් ඇසිටැල්ඩිහයිඩ නිපද විය හැක. බියුටේන් හෝ සැහැල්ලු නැප්තා යකඩ අණු හමුවේ වාතයේ රත් කිරීමෙන් ඇසිටික් අම්ලය ලබා ගත් හැක. මෙහිදී යකඩ අණු ලෙස මැග්නීසියම්, කොබෝල්ට්, හෝ ක්‍රෝමියම්ද  පෙරොක්සයිඩ  මෙම ප්රේතික්රිඅයාවට සහභාගී වේ.2 C4H10 + 5 O2 → 4 CH3COOH + 2 H2Oමෙම ප්ර්තික්රිකයාව උෂ්ණත්වය හා පීඩනය මගින් පාලනය කරනු ලබයි. මෙහි ප්රීතික්රිායක තත්වයන් වනුයේ 150 °C (302 °F) සහ 55 atm. මම ප්ර තික්රිරයාවේ අතුරු ඵලයන් ලෙස බියුටෝන්, එතිල් ඇසිටේට්, ෆෝමික් අම්ලය සහ ප්රොෝපනොයික් අම්ලයන් නිපදවේ. මම අතුරු ඵලද වාණිජව ඉතාම වැදගත් වේ.ප්ර(ත
ික්රිායක තත්ව වෙනස් වීම මගින් සෑදෙන්නාවු නිෂ්පාදිතයන් වෙනස් විය හැක. මෙම අතුරු ඵල අතරින් ඇසිටික් අම්ලය වෙන් කරවා ගැනීම සිදුකලයුතුයි. මෙවැනි ක්රිුයාවලි වලට වැය වන වියදමද අදාළ නිෂ්පාදනයන්හි මිලට එකතු වේ.බියුටේන් ඔක්සිකරණය සදහා සමාන තත්වයන් හා සමාන උත්පේරක අවශ්යි වන අතර එමගින් ඔක්සිඩයිස් ,ඇසිටැල්ඩිහයිඩ් වාතයේ ඇති ඔක්සිජන් සමග ප්ර තිකියාවෙන් ඇසිටික් අම්ලය නිෂ්පාදනය කෙරේ.2 CH3CHO + O2 → 2 CH3COOHඅලුත් උත්පේරක තත්වයන් මගින් මෙම ප්ර තික්රිHයාව 95%ක් සාර්ථක කර ගත හැක. මෙමගින් ඇතිවන ප්රතධාන ඇතුරු ඵල වන්නේ එතිල් ඇසිටේට්, ෆොර්මික් අම්ලය, ෆොමැල්ඩිහයිඩය.මේවායෙහි ඉතාම අඩු තාපාංක පවතින නිසා ඉතාම පහසුවෙන් භාගික ආසවනයෙන් වෙන්කරවා ගත හැක.එතිලීන් ඔක්සිකරණයඑතිලීන් මගින් ඇසිටැල්ඩිහයිඩ නිෂ්පාදනය කරන්නට ඇත පසුව එය ඔක්සිකරණය කරන ලදී. 1997 දී.රසායන සමාගමක්වන ෂෝවා ඩෙන්කෝ (Showa Denko) එතිලීන් ඔක්සිකරණය කිරීම සදහා ශාකවන් කිහිපයක් ඔයිටා (Oita) හා ජපානයෙහි පිහිටවිය. එමගින් වාණිජ වශයෙන් ඉතා ලාබදයී එතිලීන්, ඇසිටික් අම්ලය බවට පත් කිරීම ආරම්භ කලහ. මෙම ප්රිතික්රි යාව සදහා උත්පේරක ලෙස පැලේඩියම් ලෝහය භවිත