LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
යතුර විය. පහළ ලෝකයේ දී එය යළි ඉස්මතු වන අතර, එහි අයිතිකරු පිළිබඳ යහපත් හෝ අයහපත් සාක්ෂි එය ලබා දෙයි. හෘදය කිරා බැලීමේ මංගල්‍යයේ දී අනුබිස් ඇතුළු දෙවිවරුන් ගණනාවක් විසින් එය පරීක්ෂා කරන බව විශ්වාසය විය. යහපත් පැවැත්මේ පරමාදර්ශී සම්මතය වූ මාට්ගේ පිහාටුවට වඩා හෘදය බර අඩු වුවහොත්, එහි අරුත එහි හිමිකරුගේ දිවිය යහපත් බවත් ඔහුට පරලොවට ඇතුළත් විය හැකි බවත් ය. නමුත් හෘදය බරින් වැඩි වුවහොත් එය අම්මිට් නැමැති රාක්ෂයා විසින් ගිලදමනු ලැබෙයි.[99]"හෘදය" සඳහා යෙදෙන චීන අක්ෂරයක් වන 心 යන්න, හෘදයේ තාත්වික නිරූපණයකින් (හෘදයේ කුටීර නිරූපණය කෙරෙන) සම්භවය වී ඇතැයි සැලකේ.[100] චීන වදනක් වන xīn (ෂින්) යන්න "මනස", "චේතනාව", හෝ "හරය" අර්ථ දැක්වෙන රූපකයකි.[101] චීන වෛද්‍ය ශාස්ත්‍රයේ, හෘදය 神 ෂේන් හෙවත් "ආත්මය, සිහියේ" මධ්‍යස්ථානය ලෙස සලකා ඇත.[102] ඒ අනුව හෘදය ක්ෂුද්‍රාන්ත්‍රය, දිව සමග සම්බන්ධ අතර, එමගින් ෂඩ් ඉන්ද්‍රීන් සහ පංච අන්තරංගයන් පාලනය කරයි. එසේම එය පංච මූලධාතු අතුරින් අග්නි කාණ්ඩයට අයත් වේ.[103]හෘදය සඳහා යෙදෙන සංස්කෘත වදන වන හෘද හෙවත් හෘදය යන්න පැරණිතම සංස්කෘත ග්‍රන්ථයක් වන ඍග්වේදයේ දක්නට ලැබේ. සංස්කෘතය
ේ මෙම වදන ව්‍යූහ විද්‍යාත්ම අවයවය මෙන්ම "මනස" හෝ "ආත්මය" සඳහා ද යෙදී ඇත. එය හැඟීම්වල අසුන ලෙස දැක්වේ. හෘද යන යෙදුම හෘදය සඳහා වන ග්‍රීක, ලතින් සහ ඉංග්‍රීසි වචන හා සමප්‍රභව විය හැක.[104][105]ඇරිස්ටෝටල් ඇතුළු බොහෝ සම්භාව්‍ය දාර්ශනිකයින් සහ විද්‍යාඥයින් හෘදය චින්තනය, හේතු දැක්වීම, හෝ හැඟීම් සඳහා වගකියන අවයවය ලෙස ලෙස සලකා ඇත්තේ මොළය නොසලා හරිමිනි.[106] හෘදය හැඟීම් සඳහා අසුන ලෙස හඳුන්වා ඇත්තේ රෝම වෛද්‍යවරයකු වූ ගැලන් විසින් ආශාවේ අසුන ලෙස අක්මාවත්, හේතු දැක්වීමට ආසනය ලෙස මොළයත් විස්තර කිරීම නිසායි.[107]ඇස්ටෙක් පුදපූජා ක්‍රම තුළ හෘදයට සුවිශේෂී ස්ථානයක් හිමි විය. ඇස‍්ටෙක්වරුන් විසින් අනුගමනය කළ මිනිස් බිලි පූජා ක්‍රමවල දී ප්‍රධාන වශයෙන්ම හෘදය වෙන්කරනු ලැබී ය. ඇස්ටෙක්වරුන් විශ්වාස කළේ හෘදය (ටෝනා) යනු පුද්ගලයාගේ අසුන මෙන්ම හිරුගේ තාපයේ කොටසක් (ඉස්ට්ලි) ලෙසයි. මේ වනවිට නාහුවා විශ්වාස කරන්නේ හිරු යනු හෘදයේ-ආත්මයක් (ටෝනා-ටියුහ්): "රවුම්, උණුසුම්, ස්පන්දනය වන" ලෙසයි.[108]කතෝලික ආගම තුළ, දිගු කාලයක පටන් හෘදය මහත් භක්තියෙන් යුතුව පිළිගැනීමේ සම්ප්‍රදායයක් පවතියි. දහසයවන සියවසේ මැද කාලය වන විට ජේසුස්
ක්‍රිස්තුස් වහන්සේගේ තුවාල වන්දනාමාන කිරීමෙන් මෙය ප්‍රමුඛත්වයට පත් විය.[109] මෙම සම්ප්‍රදාය, ජේසුස් වහන්සේගේ පූජනීය හෘදය කෙරෙහි දැක්වූ මධ්‍යකාලීන ක්‍රිස්තියානි භක්තිය සහ ජේද් යුඩිස් විසින් ප්‍රචලිත කළ මරියාගේ නිර්මල හෘදය ඇදහීමට හේතුවූයේ යැයි සිතිය හැක.[110]බිඳණු හදවත යන යෙදුම සංස්කෘතිකමය වශයෙන් අහිමිවූවකු වෙනුවෙන් වන ශෝකය හෝ සම්පූර්ණ කරගත නොමැති වූ ප්‍රේමයක් පිළිබඳ යෙදේ."අනංගයාගේ හීසර" යන යෙදුම පුරාතන යෙදුමකි. මෙය ඕවිඩ් නිසා යෙදුණකි. ඕවිඩ් විස්තර කරන්නේ අනංගයා විසින් සිය ගොදුරු හීසරවලින් තුවාල කරන බවයි. නමුත් එහි තුවාල කරන්නේ හෘදයට යැයි එහි සඳහන් නොවේ. මීට සමානව අනංගයා විසින් කුඩා හෘද සංකේතයකටට හීවිදිනු නිරූපිත අදහස පුනරුද යුගයේ තේමාවකි. මෙය වර්තමානයේ වැලන්ටයින් දිනය හා බැඳී පවතී.[95]ආහාරසත්ත්ව හෘදය ආහාරයක් ලෙස බහුලව භාවිතා වන්නකි. මේවා බොහෝමයක් පේශිවලින් සමන්විත හෙයින්, එහි ඉහළ ප්‍රෝටීන ප්‍රමාණයක් ඇත. මේවා බොහෝවිට සෙසු ඉවතලන කොටස් සමග ආහාර බඳුන්වල දැකගත හැක. උදාහරණ ලෙස තාච්චි-ඔටෝමාන් කොකොරෙට්සිය (kokoretsi) දැක්විය හැක.කුකුළු හෘදය බොහෝවිට කූරක ගසා පුළුස්සා ආහාරයට ගනු ලැබේ: ජපන
් හාතෝ ටකිටොරි, බ්‍රසීලියානු චුරැස්කෝ ඩි කොරැකාවෝ, ඉන්දුනීසියානු කුකුළු හෘද සැටේ මෙවැනි ආහාර වේ.[111] මෙය තැටියක තබා බැදගත හැක. උදාහරණයක් ලෙස Jerusalem mixed grill නැමැති ආහාරය දැක්විය හැක. ඊජිප්තු සූපවේදයේ දී, සියුම්ව පෙති ගසාගත් හෘදය පිසීමට යොදාගත හැක. මෙය කුකුළු මස් සඳහා පිරවුමක් ලෙස භාවිත වන්නකි.[112] ඇතැම් වට්ටෝරුවල මේවා සෙසු ඉවත ලද මාංශ කොටස් සමග මිශ්‍රකොට යොදාගැනේ. උදාහරණ ලෙස මෙක්සිකානු pollo en menudencias ආහාරය[113] සහ රුසියානු ragu iz kurinyikh potrokhov නැමැති ආහාරය දැක්විය හැක.[114]ගව, ඌරු සහ බැටළු මස්වල හෘදය ද වට්ටෝරුවල ආදේශක ලෙස යොදාගත හැක. හෘදය දැඩිව-ක්‍රියා කරන පේශියක් වන බැවින්, එය "තද සහ වියළි" මාංශයක් ලෙස සැලකේ.රොම්බවර්, අර්මා එස්.; බෙකර්, මේරියන් රොම්බවර්; බෙකර්, ඊතන් (1975). The Joy of Cooking. ද බොබ්ස්-මෙරිල් සමාගම. p. 508. ISBN 978-0-0260-4570-4. මේ නිසා එය පිසීමට වැඩි කාලයක් ගතවේ. මෙහි තද බව හේතුවෙන් චීන කැලතූ-බැදගත් හෘදය මෙන් සිහින් තීරුවලට කපා පිළියෙල කළ හැක.[115]ගව මස්වල හෘදය ද උඳුනක පුළුස්සා හෝ තම්බා ආහාරයට ගත හැක. [116] පේරුවියානු anticuchos de corazón නැ
මැති ගව හෘද ආහාරය පිළිස්සීම සිදු කරන්නේ දිගු කලක් කුළුබඩු සහ විනාකිරි මිශ්‍රණයක් ආධාරයෙන් පදම් කළ පසුව ය. "ව්‍යාජ පාත්තයා" සඳහා වන  ඕස්ට්‍රේලියානු වට්ටෝරුවේ දී සැබැවින්ම යොදාගන්නේ ගව හෘදයයි.[117]ඌරු හෘදය ස්ටුවක් ලෙස, මඳ ගින්නේ තැම්බුමක් ලෙස, තැම්බුමක් ලෙස[118] හෝ සොසේජයක් ලෙස ආහාරයට ගත හැක. බාලි ඔරෙට් යනු ඌරු හෘදය සහ රුධිරා ආධාරයෙන් තැනූ රුධිර සොසේජස් විශේෂයකි. ප්‍රංශ වට්ටෝරු අනුව cœur de porc à l'orange සෑදීමේ දී තැම්බූ හෘදය සහ දොඩම් සෝස් උපකාරී කරගැනේ.වෙනත් සතුන් තුළමේවාත් බලන්න: සංසරණ පද්ධතියවෙනත් පෘෂ්ඨවංශීන්හෘදයේ ප්‍රමාණය වෙනස් සත්ත්ව කාණ්ඩ අනුව විවිධත්වයක් ගනියි. පෘෂ්ඨවංශීන්ගේ හෘදයේ ප්‍රමාණය කුඩාම මීයාගේ (12 mg) සිට නිල් තල්මසා (600 kg) දක්වා පුළුල් පරාසයක විහිදී පවතී.[119] පෘෂ්ඨවංශීන් තුළ හෘදය සිරුරේ උදරීය පෙදෙසේ මධ්‍යයට වන්නට පෙරිකාඩියමකින් වටවී ය.[120] ඇතැම් මත්ස්‍ය විශේෂවල පෙරිකාඩියම වෙනුවට උදර්ච්ඡදයට සම්බන්ධ වී පවතියි.[121]SA ගැටය සියලු කලලාවාරිකයින් තුළ දක්නට ලැබුණ ද වඩා ප්‍රාථමික පෘෂ්ඨංශීන්ගේ එය දක්නට නැත. මෙම සත්ත්වයින් තුළ, හෘදයේ පේශි සාපේක්ෂව අඛණ්ඩ අතර, ශිරා කෝඨරක
ය හෘද ස්පන්දනය සමායෝජනය කරයි. සැබැවින්ම කලාලාවාරිකයින් (ඇම්නියෝටාවන්) තුළ ශිරා කෝඨරකය දකුණු කර්ණිකාව හා සම්බන්ධ බැවින්, එය SA ගැටය හා සමප්‍රභව බව පෙනේ. ටෙලියොස්ටයන් (teleosts) තුළ අවශිෂ්ට ශිරා කෝඨරක පිහිටි බැවින් ප්‍රධාන සමායෝජක මධ්‍යස්ථානය කර්ණිකාව තුළ පිහිටයි. සත්ත්ව විශේෂය අනුව හෘත් ස්පන්දන ශීඝ්‍රතාව බෙහෙවින් වෙනස් වන අතර, එය මිනිත්තුවට ස්පන්දන 20 පමණ (කොඩ් මත්ස්‍යයා) සිට 600 පමණ (ගුමන කුරුල්ලා) දක්වා පරාසයක විහිදෙන අතර,[122] ඇතැම්විට 1200 bpm (රතු-ගෙලැති ගුමන කුරුල්ලා) දක්වා වැඩි විය හැක.[123]ද්විත්ව සංසරණ පද්ධතිකටීර තුනක් සහිත පරිණත ඇම්ෆිබියාවකුගේ හෘදයේ හරස් කැපුමක්ඤ මෙහි තනි කෝෂිකාවක් පිහිටයි. දම් පැහැ ප්‍රදේශ මගින් ඔක්සිජනීකෘත සහ ඔක්සිජනීහෘත රුධිරය මිශ්‍ර වීම සිදුවන ස්ථාන පෙන්වා ඇත.1. පුප්ඵුසීය ශිරාව 2. වම් කර්ණිකාව 3. දකුණු කර්ණිකාව 4. කෝෂිකාව 5. ධමනි කේතුකය 6. ශිරා කෝඨරකයපරිණත උභයජීවීන් සහ බොහෝ උරගයින් සතුව ද්විත්ව සංසරණ පද්ධතියක් ඇත. මෙහි අරුත නම් සංසරණ පද්ධතිය ධමනි සහ ශිරා කොටස්වලට බෙදී ඇති බවයි. කෙසේනමුත්, හෘදය සම්පූර්ණයෙන් බාග දෙකකට බෙදී නැත. ඒ වෙනුවට, හෘදය කුටීර තුනකට
බෙදී පිහිටයි. එය කර්ණිකා දෙකක් සහ තනි කෝෂිකාවක් ලෙස වේ. සංස්ථානික සංසරණයෙන් මෙන්ම පෙනහැලිවල සිට ද පැමිණෙන රුධිරය ඇතුළු වන අතර, රුධිරය එක්වරම සංස්ථානික සංසරණය සහ පෙනහැලි වෙත පොම්ප කිරීම සිදුවේ. ද්විත්ව පද්ධතිය හේතුවෙන් රුධිරයට සංසරණය වීමේ හැකියාව ලැබෙන අතර, පෙනහැලිවලින් ලබාගන්නා ඔක්සිජනීකෘත රුධිරය ඍජුවම හෘදය වෙත යැවෙයි.[124]උරගයින් තුළ, හෘදය සාමාන්‍යයෙන් පිහිටන්නේ උරස් කුහරයේ මධ්‍යයේ ය. එසේම සර්පයින් තුළ නම්, එය ඉහළ පළමු සහ දෙවන තෙවන සන්ධි අතර පිහිටයි. එහි ශෘදය කුටීර තුනකින් සමන්විත ය. එනම්: කර්ණිකා දෙකක් සහ කෝෂිකාවකි. කෝෂිකාව බිත්තියක් (ආවාරයක්ආවාරය) මගින්, අසම්පූර්ණ ලෙස භාගා දෙකකට බෙදේ. පුප්ඵුසීය ධමනිය සහ මහාධමනි විවෘත වීම් අසල සැලකිය යුතු හිදැසක් ද පවතියි. බොහෝ උරග විශේෂවල, ‍රුධිර ප්‍රවාහ මිශ්‍ර වීම සිදුවන්නේ අල්ප වශයෙනි. මේ නිසා මහාධමනිය සාමාන්‍යයෙන් ලබාගන්නේ ඔක්සිජනීකෘත රුධිරය පමණකි.[122][124] මෙය කුටීර හතරකින් යුත් හෘදයක් සහිත කිඹුලන් සම්බන්ධයෙන් අදාළ නොවේ.[125]පෙනහැලි මත්ස්‍යයින් තුළ, මෙම ආවාර කෝෂිකාවේ කොටසක් දක්වා විහිද පවතියි. මේ නිසා පෙනහැලි වෙත යැවෙන ඔක්සිජනීහෘත රුධිර ප්‍ර
වාහය සහ සිරුරේ සෙසු කොටස් වෙත යැවෙන ඔක්සිජනීකෘත රුධිර ප්‍රවාහ අතර යම් ආකාරයක වෙන්වීමක් සිදුවේ. උභයජීවීන් තුළ එවැනි බෙදීමක් නොතිබීමට හේතුව විය හැක්කේ ඔවුන් සිය සම මගින් ද ශ්වසනය කිරීමයි. මේ නිසා ඔවුන්ගේ මහා ශිරා ඔස්සේ හෘදය වෙත එන රුධිරය තරමක් ඔක්සිජනීකෘත වී ඇත. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, පෙනහැලි මත්ස්‍යයින් හෝ වෙනත් ටෙට්‍රපෝඩාවන්ට සාපේක්ෂව උභයජීවීනට රුධිර ප්‍රවාහ දෙක අතර බෙදීමක් අවශ්‍ය වන්නේ අවම වශයෙනි. එසේවුවද, ඇතැම් උභයජීවී විශේෂවල කෝෂිකාවේ ස්පොන්ජිමය ස්වභාවය නිසා රුධිර ප්‍රවාහ වෙන්කොට තබා ගැනීමේ හැකියාව වැඩිවී ඇත. එසේම, ධමනි කේතුකයේ මුල් කපාට සර්පිලාකාර කපාටවලින් ප්‍රතිස්ථාපනය වී තිබීමෙන්, එය සමාන්තර කොටස් දෙකකට බෙදේ. එය ද රුධිර ප්‍රවාහ දෙක වෙන්කර තබා ගැනීමට උපකාරී වේ.[122]සම්පූර්ණයෙන් බෙදුණු හෘදයඅකොසෝරයන් (ක්‍රෙකඩිලියාවන් සහ පක්ෂීන්) සහ ක්ෂීරපායීන් තුළපොම්ප දෙකක් ලෙස බෙදුණු සම්පූර්ණ හෘදයක් දක්නට ලැබේ. මේ නිසා එය හෘද කුටීර හතරකින් සමන්විත ය.අකොසෝරයන්ගේ හෘදය ක්ෂීරපායීන්ගේ හෘදයෙන් ස්වාධීනව වර්ධනය වූ‍යේ යැයි සැලකේ. ක්‍රොකඩීලියාවන්ගේ ෂමනික මහාපථයේ පාදමේ පැනිසා ජිද්‍රය නැමැති විවරයක් පිහිටයි
. මේ නිසා දිය යටින් පිහිනා යාමේ දී හෘදයේ දෙපස වූ රුධිරය යම් තරමක් මිශ්‍ර වීමේ හැකියාවක් ඇත.[126][127] මේ නිසා පක්ෂීන් සහ ක්ෂීරපායීන්ට පමණක් පුප්ඵුසීය සහ සංස්ථානික සංසරණය පිණිස භෞතික බාධකයින් ස්ථිරව වෙන්වූ රුධිර ප්‍රවාහ දෙකක් පවතියි.[122]මත්ස්‍යයින්ප්‍රධාන ලිපිය: මත්ස්‍ය ව්‍යූහ විද්‍යාව#හෘදයමත්ස්‍ය හෘදය ඔස්සේ රුධිරය ගැලීම: ශිරා කෝඨරකය, කර්ණිකාව, කෝෂිකාව සහ පිටතට ගලායන පථයමත්ස්‍යයින් සතුව කුටීර දෙකකින් යුත් හෘදයක් ඇතැයි බොහෝවිට සඳහන් කෙරේ.[128] මෙහි රුධිරය ලබාගැනීමට එක් කර්ණිකාවක් ද, එය පොම්ප කිරීමට එක් කෝෂිකාවක් ද වේ.[129] කෙසේනමුත්, කුටීර ලෙස පැවසිය හැකි ඇතුළු වීමේ සහ පිටවීමේ ව්‍යූහන් ද මත්ස්‍ය හෘදය තුළ දක්නට ලැබෙන හෙයින්, ඇතැම්විට එය කුටීර තුනකින්[129] හෝ කුටීර හතරකින් යුත්[130] ලෙස හැඳින්විය හැක්කේ කුටීරයක් ලෙස සලකන ව්‍යූහය අනුවයි. කර්ණිකාව සහ කෝෂිකාව ඇතැම්විට “සත්‍ය කුටීර”, ලෙසත් සෙසු ව්‍යූහ “අතිරේක කුටීර” ලෙසත් හඳුන්වනු ලැබේ.[131]ප්‍රාථමික මත්ස්‍යයින් සතුව කුටීර හතරකින් යුත් හෘදයක් ඇත. නමුත් කුටීර පෙළට පිහිටන බැවින් එය ක්ෂීරපායීන්ගේ සහ පක්ෂීන්ගේ කුටීර සතරේ හෘදයට සමාන නොවේ. පළ
මු කුටීරය ශිරා කෝඨරකයයි. එමගින් දේහයේ යාකෘතික සහ මූලික ශිරාව ඔස්සේ එන ඔක්සිජනීහෘත රුධිරය රැස් කරගනියි. එතැන් සිට රුධිරය, කර්ණිකාව වෙතත් අනතුරුව, බලවත් පේශිමය කෝෂිකාව වෙතත් ගලායයි. කෝෂිකාව තුළ ප්‍රධාන වශයෙන්ම පොම්ප කිරීමේ ක්‍රියාවලිය සිදුවේ. සිව්වන සහ අවසන් කුටීරය වන්නේ ධමනි කේතුකයයි. මෙය සතුව කපාට කිහිපටක් ඇති අතර, එමගින් රුධිරය උදරීය මහාධමනිය වෙත යැවෙයි. උදරීය මහාධමනිය මගින් රුධිරය ජලක්ලෝම වෙත යවයි. එහිදී රුධිරය ඔක්සිජනීකෘත වී පෘෂ්ඨීය මහා ධමනිය ඔස්සේ සිරුරේ අනෙක් කොටස් වෙත යැවේ. (ටෙට්‍රපෝඩාවන් තුළ, උදරීය මහාධමනිය ශාඛා දෙකකට බෙදී ඇත. ඉන් එක් අර්ධයක් ආරෝහණ මහා ධමනියත් අනෙක් ශාඛාව පුප්ඵුසීය ධමනියත් සාදයි.)[122]පරිණත මත්ස්‍යයින් තුළ, කුටීර හතර එකපෙළට සකස් වී නොහැක. ඒ වෙනුවට S-හැඩයට සකස් වී පසු කුටීර දෙක මුල් කුටීර දෙකට ඉහළින් පිහිටයි. මෙම සාපේක්ෂව සරල රටාව කාටිලේජ මත්ස්‍යයන් සහ කිරණ-වරල් සහිත මත්ස්‍යයින් තුළ දක්නට ලැබේ. ටෙලියොස්ටයන් තුළ, ධමනි කේතුකය ඉතා කුඩා අතර, වඩාත් නිවැරදිව කිවහොත් එය එය හෘදයේ කොටසක් නොව මහා ධමනියේ කොටසක් ලෙස විස්තර කළ හැක. ධමනි කේතුකය කිසිදු ඇම්නියෝටාවකු තුළ දක්නට න
ොලැබෙන අතර, එය පරිණාමයේ දී කෝෂිකා තුළට අවශෝෂණය වන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. මීට සමානව, ශිරා කෝඨරකය ඇතැම් උරගයින් සහ පක්ෂීන් තුළ, ශිරාමය ව්‍යූහයක් ලෙස පවතී. නැතහොත් එය දකුණු කර්ණිකාව තුළට අවශෝෂණය වී තිබිය හැක.[122]අපෘෂ්ඨවංශීන්Anopheles gambiae මචුරුවාගේ නාලාකාර හෘදය (කොළ) සිරුර තුළින් තිරස්ව දිවෙයි. එය වජ්‍රාකාර පියාපත් පේශි (කොළ පැහැතිම වේ) සමග අන්තර්සම්බන්ධ වී ඇත. එය පරිහෘද සෛලවලින් (රතු) වටවී ඇත. නිල් පැහැයෙන් සෛල න්‍යෂ්ටි දැක්වේ.මූලික ආත්‍රෝපෝඩා දේහ ව්‍යූහය – හෘදය රතු පැහැයෙන් දැක්වේආත්‍රොපෝඩාවන් සහ බොහෝ මොලුස්කාවන් සතුව විවෘත සංසරණ පද්ධතියක් ඇත. මෙම පද්ධතියේ, ඔක්සිජනීහෘත රුධිරය හෘදය වටා පිහිටි කුහර (කෝඨරක) තුළට ඇතුළු වේ. කුඩා තනි අතට දිවෙන නාල ඔස්සේ රුධිරය සෙමෙන් හෘදය දෙසට පැතිර යයි. අනතුරුව, හෘදය මගින් රුධිරය රුධිර හෙබ නැමැති අවයව අතර පිහිටි කුහරයක් තුළට පොම්ප කෙරේ. ආත්‍රොපෝඩාවන්ගේ හෘදය සාමාන්‍යයෙන් පේශිමය නාලයක් වන අතර, එය පෘෂ්ඨීය පෙදෙසට පහළින් හිසේ පාදමේ සිට සිරුර දිගේ දිවෙයි. රුධිරය වෙනුවට මෙහි සංසරණ තරලය haemolymph නම් වේ. එය සාමාන්‍යයෙන් ශ්වසන වර්ණකය ලෙස තඹ-පාදක කරගත් ශීමොස
යනින් නැමැති ඔක්සිජන් පරිවාහකය සහිත වේ. යකඩ-පාදක කරගත් හීමොග්ලොබින් භාවිතා කරන්නේ සුළු ආත්‍රොපෝඩාවන් පිරිසක් විසින් පමණි.[132]සෙසු කෘමීන්ගේ, සංසරණ පද්ධතිය ඔක්සිජන් පරිවහනයට භාවිතා නොවේ. එනිසා එය අතිශයින් ක්ෂීණ වී ඇත. එහි ශිරා හෝ ධමනි දක්නට‍ නොලැබෙන අතර, සම්බන්ධිත නාල දෙකක් පමණක් අන්තර්ගත වේ. ඔක්සිජන් පරිවහනය වන්නේ විසරණයෙන් වන අතර, මෙම වාහිනීවලට සම්බන්ධිත කුඩා පේශිමය වාහිනී පහක් දක්නට ලැබෙන අතර, ඒවා "හෘදයන්" ලෙස සැලකිය හැක.[132]දැල්ලන් සහ සෙසු සෙෆලොපෝඩාවන් සතුව "ජලක්ලෝම හෘදයන්" යුගලක් සහ "සංස්ථානික" හෘදයක් පවතියි. සෑම ජලක්ලෝමික හෘදයකම කර්ණිකා යුගලක් හා කෝෂිකාවක් වේ. මෙමගින් රුධිරය ජලක්ලෝම වෙත පොම්ප කරයි. සංස්ථානික හෘදය මගින් දේහයට පොම්ප කිරීම සිදුකරයි.[133][134]අමතර පින්තූරමානව හෘදයේ පූර්ව පෙනුමමානව හෘදයේ අපර පෙනුමකිරීටක සංසරණයහෘදයේ ව්‍යූහ විද්‍යාත්මක නිදර්ශකයක්සංසරණ පද්ධතිය හා හෘදය දැක්වෙන් සිතුවමක්සටහන්↑ හෘදයේ සිට ශරීරය දෙසට↑ ඔක්සිජනීහෘත රුධිරය හෘදයේ සිට පෙනහැලි වෙතට පරිවහනය කරන ධමනි↑ හෘදය වෙත රුධිරය සැපයීම↑ සිරුරේ සිට හෘදය දෙසට↑ පෙනහැලිවල සිට හ
ෘදය දෙසට ඔක්සිජනීකෘත රුධිරය ගෙනයන ශිරා↑ හෘත් පේශියෙන් රුධිරය බැසයාමට හේතුවන ශිරා↑ පේශි මගින් කපාට විවෘත විවෘත වීමට හේතු නොවන බව සලකන්න. කර්ණිකා සහ කෝෂිකා අතර රුධිරයේ ඇතිවන පීඩන අන්තරය ‍මගින් මෙය සිදුවේ.මූලාශ්‍රThis article incorporates text from the CC-BY book: OpenStax College,  Anatomy & Physiology. OpenStax CNX.  30 jul 2014..↑ ටේබර්, ක්ලැරන්ස් විල්බර්; වෙනස්, ඩොනල්ඩ් (2009). ටේබර්'ස් සයික්ලොපීඩික් මෙඩිකල් ඩික්ෂනරි. F a Davis Co. pp. 1018–23. ISBN 0-8036-1559-0.↑ ගයිටන් සහ හෝල් 2011, පිටු අංකය: 157.↑ 3.0 3.1 3.2 කීත් එල්. මුවර්; ආතර් එෆ්. ඩැලී; ඈන් එම්. ආර්. ඒගර්. "1". ක්ලීනිකලි ඔරියන්ටඩ් ඇනටමි. වොල්ටර්ස් ක්ලූවෙල් හෙල්ත්/ලිපින්කෝට් විලියම්ස් ඇන්ඩ් විල්කින්ස්. pp. 127–73. ISBN 978-1-60547-652-0.↑ සිසී ස්ටාර්; ක්‍රිස්ටීන් එවර්ස්; ලිසා ස්ටාර් (2 ජනවාරි 2009). බයොලොජි: ටුඩේ ඇන්ඩ් ටුමොරෝ විත් ෆිසියොලොජි. සෙන්ගේජ් ලර්නිං. p. 422. ISBN 978-0-495-56157-6. සම්ප්‍රවේශය 7 ජූනි 2012.↑ 5.0 5.1 රීඩ්, සී. රෝබක්; බ්‍රේනර්ඩ්, ලී වෙරී; ලී,, රොඩ්නි; ඇතුළුව, කැප්ලන්හි කාර්ය මණ්ඩලය,
(2008). CSET : ගුරුවරුන් සඳහා කැලිෆෝනියා විෂය විභාග (3වන ed.). නිව් යෝක්, NY: කැප්ලන් ප්‍රකා. p. 154. ISBN 978-1-4195-5281-6.{{cite book}}:  CS1 maint: extra punctuation (link) CS1 maint: multiple names: authors list (link)↑ ග්‍රේ'ස් ඇනටමි 2008, පිටු අංකය: 960.↑ 7.00 7.01 7.02 7.03 7.04 7.05 7.06 7.07 7.08 7.09 7.10 7.11 7.12 7.13 7.14 7.15 7.16 7.17 7.18 7.19 7.20 7.21 7.22 7.23 7.24 7.25 7.26 7.27 7.28 7.29 7.30 7.31 7.32 7.33 7.34 7.35 7.36 7.37 7.38 7.39 7.40 7.41 7.42 7.43 7.44 7.45 7.46 7.47 7.48 7.49 7.50 7.51 7.52 7.53 7.54 7.55 7.56 7.57 7.58 7.59 7.60 7.61 7.62 7.63 7.64 7.65 7.66 7.67 7.68 7.69 7.70 බෙට්ස්, ජේ. ගොර්ඩ්න් (2013). ඇනටමි ඇන්ඩ් ෆිසියොලොජි. pp. 787–846. ISBN 1-938168-13-5. සම්ප්‍රවේශය 11 අගෝස්තු 2014.↑ ගයිටන් සහ හෝල් 2011, පිටු අංක: 101, 157.↑ ගයිටව් සහ හෝල් 2011, පිටු අංක: 105–07.↑ ගයිටන් සහ හෝල් 2011, පිටු අංක: 1039–41.↑ 11.0 11.1 11.2 "කාඩියෝවැස්ක්‍යුලර් ඩිෂීසස් (CVDs) ෆැක්ට් ෂීට් N°317 මාර්තු 2013". WHO. ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය. සම්ප්‍රවේශය 20 සැප්තැම්
බර් 2014.↑ 12.0 12.1 12.2 ලොන්ගෝ, ඩෑන්; ෆෝෂි, ඇන්තනි; කැස්පර්, ඩෙනිස්; හෝසර්, ස්ටීවන්; ජේම්සන්, ජේ.; ලොස්කාල්සෝ, ජෝසෆ් (අගෝස්තු 11, 2011). හැරිසන්'ස් ප්‍රින්සිපල්ස් ඔෆ් ඉන්ටර්නල් මෙඩිසින් (18 ed.). මැක්ග්‍රොව්-හිල් ප්‍රොෆෙෂනල්. p. 1811. ISBN 978-0-07-174889-6.↑ ග්‍රැහැම්, අයි.; ඒටර්, ඩී.; බෝර්ච්-ජොන්සන්, කේ.; බොයිසන්, ජී.; බරල්, ජී.; කිෆ්කෝවා, ආර්.; ඩැලෝංගෙවිල්, ජේ.; ඩි බේකර්, ජී.; ඊබ්‍රාහිම්, එස්.; ග්ජෙල්‍ස්වික්, බී.; හර්මාන්-ලින්ගන්, සී.; හෝයිස්, ඒ.; හම්ෆ්‍රීස්, එස්.; නැප්ටන්, එම්.; පර්ක්, ජේ.; ප්‍රයෝරි, එස්. ජී.; ප්යොරලා, කේ.; රයිනර්, ඉසෙඩ්.; රයිලෝප්, එල්.; සැන්ස්-මෙනන්ඩෙස්, එස්.; ෂොල්ට් ඔප් රයිමර්, ඩබ්.; වයිස්බර්ග්, පී.; වුඩ්, ඩී.; යාර්නෙල්, ජේ.; සමොරානෝ, ජේ. එල්.; වොල්මා, ඊ.; ෆිට්ස්ජෙරල්ඩ්, ටී.; කූනි, එම්. ටී.; ඩියුඩිනා, ඒ.; හෘත්වේදය පිළිබඳ යුරෝපීය සංගමය (ESC) අනුගමනය කළ යුතු නීති පිළිබඳකමිටුව, (CPG) (ඔක්තෝබර් 2007). "European guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice: executive summary: Fourth Joint Task Force of the European Society of Cardiology a
nd Other Societies on Cardiovascular Disease Prevention in Clinical Practice (Constituted by representatives of nine societies and by invited experts)". European Heart Journal. 28 (19): 2375–414. doi:10.1093/eurheartj/ehm316. PMID 17726041.↑ "Gray's Anatomy of the Human Body – 6. Surface Markings of the Thorax". Bartleby.com. සම්ප්‍රවේශය 2010-10-18.↑ ඩොර්ලන්ඩ්'ස් (2012). Dorland's Illustrated Medical Dictionary (32වන ed.). එල්සිවියර්. p. 1461. ISBN 978-1-4160-6257-8.↑ බියැන්කෝ, කාල්. "How Your Heart Works". HowStuffWorks. සම්ප්‍රවේශය 14 අගෝස්තු 2016.↑ 17.0 17.1 Gray's Anatomy 2008, පිටු අංක: 960–62.↑ Gray's Anatomy 2008, පිටු අංක: 964–67.↑ Gray's Anatomy 2008, පිටු අංකය: 960.↑ පොකොක්, ගිලියන් (2006). Human Physiology. ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලීය මුද්‍රණාලය. p. 264. ISBN 978-0-19-856878-0.↑ 21.0 21.1 21.2 Gray's Anatomy 2008, පිටු අංක: 966–67.↑ Gray's Anatomy 2008, පිටු අංකය: 970.↑ මිනසෝටා විශ්වවිද්‍යාලය. "Papillary Muscles". Atlas of Human Cardiac Anatomy. සම්ප්‍රවේශ
ය 7 මාර්තු 2016.↑ "pectinate muscle". The Free Dictionary. සම්ප්‍රවේශය 2016-07-31.↑ Gray's Anatomy 2008, පිටු අංකය: 959.↑ Davidson's 2010, පිටු අංකය: 525.↑ Gray's Anatomy 2008, පිටු අංකය: 981.↑ 28.0 28.1 Gray's Anatomy 2008, පිටු අංකය: 982.↑ ඩේවිඩ්සන්ගේ 2010, පිටු අංකය: 526.↑ [[#CITEREFGray's Anatomy2008|Gray's Anatomy 2008]], පිටු අංකය: 945.↑ "Main Frame Heart Development". Meddean.luc.edu. සම්ප්‍රවේශය 2010-10-17.↑ ඩුබෝස්, ටී. ජේ.; කුන්‍යස්, ජේ. ඒ.; ජොන්සන්, එල්. (1990). "Embryonic Heart Rate and Age". J Diagn Med Sonography. 6 (3): 151–57. doi:10.1177/875647939000600306.↑ ඩුබෝස්, ටී. ජේ. (1996) Fetal Sonography, පිටු. 263–74; ෆිලඩෙල්ෆියා: ඩබ්. බී. සෝන්ඩර්ස් ISBN 0-7216-5432-0↑ ටෙරී ජේ. ඩුබෝස්; Sex, Heart Rate and Age↑ 35.0 35.1 35.2 ගයිටන් සහ හෝල් 2011, පිටු අංක: 105–07.↑ ගයිටන් සහ හෝල් 2011, පිටු අංක: 110–13.↑ පොකොක්, ගිලියන් (2006). Human Physiology (තෙවන ed.). ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලීය මුද්‍රණාලය. p. 266. ISBN 978-0-19-856878-0.↑ ඇන්ට්ස්, මැතියාස්
(1998). "Electrical Conduction Between the Right Atrium and the Left Atrium via the Musculature of the Coronary Sinus". Circulation. 98 (17): 1790–1795. doi:10.1161/01.CIR.98.17.1790. PMID 9788835. {{cite journal}}: Invalid |display-authors=ඇතුළු පිරිස (help)↑ ඩි පොන්ටි (2002). "Electroanatomic Analysis of Sinus Impulse Propagation in Normal Human Atria". Journal of Cardiovascular Electrophysiology. 13 (1): 1–10. doi:10.1046/j.1540-8167.2002.00001.x. PMID 11843475. {{cite journal}}: Invalid |display-authors=ඇතුළු පිරිස (help); Unknown parameter |first‍= ignored (help)↑ "Definition of SA node". MedicineNet.com. 27 අප්‍රේල් 2011. සම්ප්‍රවේශය 7 ජූනි 2012.↑ "Purkinje Fibers". About.com. 9 අප්‍රේල් 2012. සම්ප්‍රවේශය 7 ජූනි 2012.↑ ගයිටන් සහ හෝල් 2011, පිටු අංක: 115–20.↑ ඩේවිස්, ජේ. පී.; ටිකුනෝවා, එස්. බී. (2008). "Ca2+ exchange with troponin C and cardiac muscle dynamics". Cardiovascular Research. 77 (4): 619–26. doi:10.1093/cvr/cvm098. PMID 18079104.↑ "Resting pulse rate referen
ce data for children, adolescents and adults, United States 1999–2008" (PDF). සම්ප්‍රවේශය 30 දෙසැම්බර් 2015.↑ හෝල්, ආතර් සී ගයිටන්, ජෝන් ඊ. (2005). Textbook of medical physiology (11වන ed.). ෆිලඩෙල්ෆියා: ඩබ්. බී. සෝන්ඩර්ස්. pp. 116–22. ISBN 978-0-7216-0240-0.{{cite book}}:  CS1 maint: multiple names: authors list (link)↑ ගයිටන් සහ හෝල් 2011, පිටු අංකය: 208.↑ ගයිටන් සහ හෝල් 2011, පිටු අංකය: 212.↑ 48.0 48.1 ටැලී, නිකොලස් ජේ.; ඕ‍'කොනර්, සයිමන්. Clinical Examination. චර්චිල් ලිවිංස්ටන්. pp. 76–82. ISBN 978-0-7295-4198-5.↑ ඩොර්ලන්ඩ්'ස් (2012). Dorland's Illustrated Medical Dictionary (32වන ed.). එල්සිවියර් සෝන්ඩර්ස්. p. 1189. ISBN 978-1-4160-6257-8.↑ නිව්බර්ගර්, ජේන් (2006). Nadas' Pediatric Cardiology 2වන සංස්කරණය. ෆිලඩෙල්ෆියා: එල්සිවියර්. p. 358. ISBN 978-1-4160-2390-6.↑ කැන්ටරිනි එල්, ලොපැල්කෝ ජී (ඔක්තෝබර් 2014). "Autoimmunity and autoinflammation as the yin and yang of idiopathic recurrent acute pericarditis". Autoimmun Rev. 14 (2): 90–97. doi:10.1016/j.autrev.2014.10.005.
PMID 25308531. {{cite journal}}: Invalid |display-authors=ඇතුළු පිරිස (help)↑ 52.0 52.1 52.2 "Cardiovascular diseases (CVDs)". ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය (බ්‍රිතාන්‍ය ඉංග්‍රීසි බසින්). සම්ප්‍රවේශය 2016-03-09.↑ "Your Heart Failure Healthcare Team". www.heart.org. සම්ප්‍රවේශය 2016-03-09.↑ 54.0 54.1 54.2 "Different heart diseases". World Heart Federation. සම්ප්‍රවේශය 2016-03-09.↑ හැරිසන්'ස් 2011, පිටු අංකය: 1501.↑ Davidson’s 2010, පිටු අංකය: 554.↑ Davidson’s 2010, පිටු අංකය: 544.↑ Davidson’s 2010, පිටු අංක: 543–45.↑ ‍Davidson’s 2010, පිටු අංක: 556–59.↑ 60.0 60.1 Davidson’s 2010, පිටු අංක: 556–59.↑ Davidson’s 2010, පිටු අංක: 556–559.↑ Davidson’s 2010, පිටු අංක: 624–25.↑ Davidson’s 2010, පිටු අංක: 612–13.↑ 64.0 64.1 64.2 Davidson’s 2010, පිටු අංක: 560–70.↑ Davidson’s 2010, පිටු අංකය: 542.↑ Davidson’s 2010, පිටු අංක: 638–639.↑ "Patent Foramen Ovale (PFO)". www.heart.org. සම්ප්‍රවේශය 2016-03-09.↑ 68.0 68.1 Davidson’s 2010, පිටු අංක: 628–30.↑ 69.0 69.1 හැරිසන්'ස්
2011, පිටු අංකය: 1458–65. උපුටාදැක්වීම් දෝෂය: Invalid <ref> tag; name "FOOTNOTEහැරිසන්'ස්20111458–65" defined multiple times with different content↑ Davidson’s 2010, පිටු අංක: 527–34.↑ බ්‍රිටන්, සංස්කාරකවරු නිකි ආර්. කොලිජ්, බ්‍රයන් ආර්. වෝකර්, ස්ටුවර්ට් එච්. රැල්ස්ටන් ; සිතුවම් නිර්මාණය රොබට් විසිනි (2010). Davidson's principles and practice of medicine (21වන ed.). එඩින්බර්ග්: චර්චිල් ලිවිංස්ටන්/එල්සිවියර්. pp. 522–36. ISBN 978-0-7020-3084-0.{{cite book}}:  CS1 maint: multiple names: authors list (link)↑ 72.0 72.1 72.2 72.3 Davidson's 2010, පිටු අංක: 522–36.↑ උපුටාදැක්වීම් දෝෂය: අනීතික <ref> ටැගය;OH2010 නමැති ආශ්‍රේයන් සඳහා කිසිදු පෙළක් සපයා නොතිබුණි↑ කවන්, ඩේවිඩ්; යැං, එරික්. "Acute Coronary Syndrome Workup". Medscape. සම්ප්‍රවේශය 14 අගෝස්තු 2016.↑ Davidson's 2010, පිටු අංක: 531.↑ Harrison's 2011, පිටු අංකය: 1534.↑ 77.0 77.1 77.2 77.3 77.4 77.5 Davidson's 2010, පිටු අංක: 521–640.↑ 78.0 78.1 78.2 78.3 Davidson's 2010, පිටු අංක: 528–30.↑ විලියම් එෆ්. ආම්ස්ට්‍රෝං; තෝ
මස් රයන්; හාවී ෆේගන්බෝම් (2010). Feigenbaum's Echocardiography. ලිපින්කොට් විලියම්ස් ඇන්ඩ් විල්කින්ස්. ISBN 978-0-7817-9557-9.↑ ගියෝර්ගයේඩ්, එම්. (22 ජූනි 2004). "Digoxin in the Management of Cardiovascular Disorders". Circulation. 109 (24): 2959–64. doi:10.1161/01.CIR.0000132482.95686.87.↑ 81.0 81.1 81.2 Davidson's 2010, පිටු අංක: 585–88, 614–23.↑ 82.0 82.1 82.2 "Anatomy of the Heart". සිඩ්නි විශ්වවිද්‍යාලයේ මාර්ගස්ථ කෞතුකාගාරය. සම්ප්‍රවේශය 2 අගෝස්තු 2016.↑ 83.0 83.1 83.2 83.3 මෙලෙටිස්, ජෝන්; කොන්ස්ටන්ටොපෝලොස්, කොස්ටස් (2010). "The Beliefs, Myths, and Reality Surrounding the Word Hema (Blood) from Homer to the Present". Anemia. 2010: 1–6. doi:10.1155/2010/857657.↑ කැට්ස්, ඒ. එම්. (1 මැයි 2008). "The "Modern" View of Heart Failure: How Did We Get Here?". Circulation: Heart Failure. 1 (1): 63–71. doi:10.1161/CIRCHEARTFAILURE.108.772756.↑ 85.0 85.1 85.2 85.3 85.4 85.5 එයර්ඩ්, එබ්. සී. (ජූලි 2011). "Discovery of the cardiovascular system: from Galen to William Harvey". Journal
of Thrombosis and Haemostasis. 9: 118–29. doi:10.1111/j.1538-7836.2011.04312.x.↑ මිකෙලාකිස්, ඊ. ඩී. (19 ජූනි 2014). "Pulmonary Arterial Hypertension: Yesterday, Today, Tomorrow". Circulation Research. 115 (1): 109–114. doi:10.1161/CIRCRESAHA.115.301132.↑ වෙස්ට්, ජෝන් (2008). "Ibn al-Nafis, the pulmonary circulation, and the Islamic Golden Age". Journal of Applied Physiology. 105 (6): 1877–80. doi:10.1152/japplphysiol.91171.2008. PMC 2612469. PMID 18845773. සම්ප්‍රවේශය 28 මැයි 2014. {{cite journal}}: Invalid |ref=harv (help)↑ බොන්ඩ්ක් පර්සන්, ඒ.; පර්සන්, පී. බී. (2014). "Form and function in the vascular system". Acta Physiologica. 211 (3): 468–70. doi:10.1111/apha.12309.↑ 89.0 89.1 වෙස්ට්, ජේ. බී. (30 මැයි 2014). "Galen and the beginnings of Western physiology". AJP: Lung Cellular and Molecular Physiology. 307 (2): L121–L128. doi:10.1152/ajplung.00123.2014.↑ AIRD, W. C. (2011). "Discovery of the cardiovascular system: from Galen to William Harvey". Journal of Thrombosis and
Haemostasis. 9: 118–29. doi:10.1111/j.1538-7836.2011.04312.x.↑ සිල්වර්මන්, එම්. ඊ. (13 ජූනි 2006). "Why Does the Heart Beat?: The Discovery of the Electrical System of the Heart". Circulation. 113 (23): 2775–81. doi:10.1161/CIRCULATIONAHA.106.616771. PMID 16769927.↑ කූලි, ඩෙන්ටන් ඒ. (2011). "Recollections of the Early Years of Heart Transplantation and the Total Artificial Heart". Artificial Organs. 35 (4): 353–57. doi:10.1111/j.1525-1594.2011.01235.x. PMID 21501184.↑ මිනියාටි, ඩග්ලස් එන්.; රොබින්ස්, රොබට් සී. (2002). "Heart transplantation: a thirty-year perspective: A Thirty-Year Perspective". Annual Review of Medicine. 53 (1): 189–205. doi:10.1146/annurev.med.53.082901.104050.↑ න්‍යුබුවර්, ස්ටෙෆාන් (15 මාර්තු 2007). "The Failing Heart  – An Engine Out of Fuel". New England Journal of Medicine. 356 (11): 1140–51. doi:10.1056/NEJMra063052. PMID 17360992.↑ 95.0 95.1 95.2 "Heart". The Watkins Dictionary of Symbols. ISBN 978-1-78028-357-9.↑ රොස්නර්, ෆ්‍රෙඩ් (1995). Medicine i