LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
හි ඇති සිතුවම් දැක්විය හැක. අනෙකුත් ජනප්‍රිය කලාවන් ආභාසය ලබා ඇත්තේ විදේශීය මෙන්ම ස්වදේශීය ජනපදිකයන්ගෙනි. උදාහරණ ලෙස ලී කැටයම්, මැටි වළං කර්මාන්තය ආදිය උඩරට ප්‍රදේශ ආශ්‍රිතව දැකගත හැක. තවත් විශිෂ්ඨ කලාවන් වන රේන්ද කලාව පෘතුග්‍රීසි අභාසයෙන්ද බතික් කර්මාන්තය ඉන්දුනීසියානු ආභසයෙන්ද ඇති විය.ශ්‍රී ලංකාවේ තේගොනුව:තේ31.jpgතේ වතු යායක්ලෝකයේ විශාල වශයෙන් තේ නිපදවන්නන් අතර ප්‍රමුඛස්ථානයක් ගන්නා  ශ්‍රී ලංකාව තේ පානය කිරීම සම්බන්ධයෙන්ද අනෙකුත් රටවල් අභිබවා සිටියි. බොහොමයක් ශ්‍රී ලාංකිකයන් දිනකට අවම වශයෙන් උණු තේ කෝප්ප තුනකවත් රස බැලීමට අමතක නොකරති. ශ්‍රී ලංකාව ලෝකයේ උසස්ම තත්වයේ තේ නිපදවන රටවල් අතරින්  එකක් වීම විශෙෂත්වයකි. එක්සත් රාජධානියේ රාජකීය පවුල පවා ස්වකීය පානයන් අතරට ලාංකීය තේ සඳහා ද මුල් තැනක් ලබා දීම තුලින් ලාංකීය තේ සඳහා ලෝකයේ ඇති ඉල්ලුම මොනවට පසක් වේ. නිවසට අමුත්තෙකු පමිණි අවස්ථාවකදී, උත්සව අවස්ථාවලදී මෙන්ම උදෑසන ආහාරයක් ලෙසද තේ පිලිගැන්වීමට හැක.ආහාර නිෂ්පාපදනයබත් සහ ව්‍යංජන,මිරිසට සාදන ලද මස්දේශීය ආහාර නිෂ්පාදනයේ ආකර්ශණය සඳහා බහුල වශයෙන් ඉන්දීය, යටත් විජිත
මෙන්ම විදේශීය වාණිජ කටයුතු යන අංශයන්ගේ බලපෑම සෘජු ලෙස ලැබී ඇති බව අපවිසින් වටහා ගත යුතුය. සාමාන්‍යයෙන් දෛනික පරිභෝජනය සඳහා එකතු කර ගන්නා බත් ඕනෑම දිවා සහ රාත්‍රී විශේෂ උත්සව අවස්ථාවන් සඳහා රසවත් ව්‍යාංජන කිහිපයක් සමඟ පිළිගැන්විය හැක. ඉතා ප්‍රචලිත මධ්‍යසාර පානයන් වන රා සහ අරක්කු නිෂ්පාදනය සඳහා කිතුල්, පොල් වැනි තාල වර්ගයේ ගස්වල මලෙහි සාරය ගනු ලැබේ. ශ්‍රී ලාංකීය කෑම වේලෙහි බත් සහ ව්‍යංජන සුලබ දසුනකි. එමෙන්ම ශ්‍රී ලාංකිකයන් ආප්ප සඳහාද දැඩි රුචිකත්වයක් දක්වති. නමුත් වර්තමානයේ බොහෝ ශ්‍රී ලාංකිකයන් ක්ෂණික ආහාර කෙරෙහි යොමු වීමක් දැකිය හැක. උදාහරණ ලෙස  hamburgers, hot dogs, Chinese rolls, patties  සහ pastries ගත හැක. බොහෝ ශ්‍රී ලාංකිකයන්ගේ තවත් රසවත් ආහාරයක් වන්නේ කිරිබත්ය. සාමාන්‍යයෙන් ව්‍යාංජන පිළියෙල කිරීමේදි මස් සහ මාළු ලෙස සීමා කීරීමක් නොකරන අතර ඒ සඳහා විවිධ එළවළු වර්ගද එකතු කර ගනු ලැබේ. ඇතැම් විට මුං, පරිප්පු වැනි දෑ ද යොදා ගැනේ.තවද අච්චාරු, චට්නි සහ සම්බෝල වැනි කටට සැර ආහාර වර්ගද ඇත.මෙහිදී ඉතා ප්‍රචලිත ආහාරයක් වන පොල් සම්බෝල පිළියෙල කිරීම සඳහා ගා ගත් පොල් සමඟ මිශ්‍ර කරගත් වියළි මිරිස්,
ලුනු, උම්බලකඩ සහ දෙහි යුෂ යොදා ගැනේ. මෙය ව්‍යාංජනයක් ලෙස බත් සමඟ ආහාරයට ගැනීමෙන් නිතැතින්ම කෑම රුචිය වර්ධනය වේ. සම්බෝල වලට අමතරව විවිධ මැල්ලුම් වර්ගද ආහාරයට ගැනේ.මේවා පලා වර්ග කපා පොල් සහ ලූණු සමඟ මිශ්‍ර කර පිළියෙල කෙරේ. ශ්‍රී ලාංකීය කෑම වර්ගයන්හි රසය ඉස්මතු වී ඇත්තේ පොල් කිරි යොදා පිලියෙල කරන බැවිනි. ඉහත පෙර සඳහන් කළ පරිදි නාගරිකව වෙසෙන ශ්‍රී ලාංකීය ජනතාව ඇමෙරිකානු ක්ෂණික ආහාර නිෂ්පාදන සමාගම් සමඟ ඒකාබද්ධව ක්‍රියා කරන අතර බොහොමයක් වූ ලාංකීය තරුණ පරපුර මෙම ක්‍රියාවලිය අනුමත කරමින් ක්ෂණික ආහාර රටාවට හුරු වී ඇති බව ඉතා පැහැදිලිව දැකිය හැක. එසේ වුවද විශේෂයෙන් සමාජයේ වෙසෙන වැඩිහිටි පිරිස් මේ තත්වය ඉතා පිළිකුල් සහගතව හෙළා දැක ඇති බව පෙනේ.කුළුබඩු නිෂ්පාදනයගොනුව:BN2856 02-FB.jpgශ‍්‍රී ලංකාවේ කුළු බඩුශ්‍රී ලංකාව ඉතා දීර්ඝ කාලයක සිට කුළුබඩු නිෂ්පාදනය සම්බන්ධයෙන් කීර්තිමත් නාමයක් උසුලා සිටියි. 15 වන සහ 16 වන සියවස්වලදී ලෝකයේ නන් දෙසින් පැමිණි වෙළඳ නැව් ඔවුන්ගේ දේශීය ආහාර මෙරටට රැගෙන එන ලදී. මෙහි අවසන් ප්‍රතිඵලය වූයේ විවිධ ආහාර විධි ක්‍රම සහ ශිල්පීය ඥානය මෙරට ස්ථාපිත වීමයි. ලන්දේසි ස
හ පෘතුග්‍රීසි රසකැවිලි වර්ගද ශීඝ්‍රයෙන් ප්‍රචලිත වීමට පටන් ගත්තේය. බ්‍රිතාන්‍ය ආභාසය ලබා බදින ලද විවිධ මස් වර්ග ආහාර රටාවට එක් විය. එමෙන්ම ඉන්දීය ඉවුම් පිහුම් ක්‍රම හා විවිධ කෑම වර්ගද ශ්‍රී ලාංකීය ආහර රටාව තුළ ප්‍රමුඛස්ථානයක් ගෙන ඇත. සාමාන්‍යයෙන් ශ්‍රී ලාංකිකයන් දේශීය ඉවුම් පිහුම් සඳහා විවිධ කුළුබඩු වර්ග එක් කර ගන්නා අතර ඒ සඳහා නියම වූ කෑම වට්ටෝරු භාවිතයක් නොමැත. මේ නිසා සෑම කෑම වර්ගයක්ම විවිධ රසයෙන් යුක්ත වේ. එපමණක්ද නොව ප්‍රාදේශීය වශයෙන් ගත් කල ජනතාව (උදාහරණ ලෙස උඩරට වැසියන්, වෙරළබඩ වැසියන් ගත හැක.) වෙනස් වූ ඉවුම් පිහුම් ක්‍රම අනුගමනය කරනු දැකිය හැක. ශ්‍රී ලාංකීය කුළුබඩු ලොව අන් සියලු කුළුබඩු අභිබවා ඉදිරියෙන් සිටියි. මෙහිදී ලාංකිකයන් බහුල වශයෙන් විවිධ වර්ගයේ වූ මිරිස් වර්ග අතරින් අමු මිරිස්, කොච්චි මිරිස්, මාලු මිරිස් මෙන්ම දෙමළ ජනතාව "මිලාකායි" යනාදිය යොදා ගනියි. සාමාන්‍යයෙන් සංචාරකයින් මිරිස් අවම වශයෙන් යෙදූ කෑම වැඩි වශයෙන් ප්‍රිය කරන අතර ඔවුන් සඳහා කෑම පිලියෙල කිරීමේදි බටහිර සංස්කෘතියට ගැළපෙන ලෙස පිළිගැන්වීම සිදු කරනු ලබයි. තවද උත්සව අවස්ථාවන් සඳහා කෑම පිළියෙල කිරිමේදී ද දෛනික ඉවු
ම් පිහුම් රටාවෙන් මිදී මිරිස් අවම ලෙස භාවිතා කරනු ලැබේ. මෙහිදි එක් එක් පුද්ගලයාගේ රස අනුව කෑම අභිරුචිය වර්ධනය වීම සිදු වේ.සබැඳි පිටුහේන් ගොවිතැනශ්‍රී ලංකාවේ ග්‍රාමීය ජනාවාස වල විකාශයසිංහල විවාහයකුළු බඩු - ශ‍්‍රී ලංකාවේ නිපදවනශ්‍රී ලංකාවේ නිවාඩු දිනයන්අඩවියෙන් බැහැර පිටුSri Lanka a cultural profileSri Lanka culture සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2009-02-07 at the Wayback MachineSri Lanka Information TechnologyCulture of Sri Lanka from tavours.com සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2009-12-12 at the Wayback MachineLankapad Entertainment සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2009-11-24 at the Wayback Machineඋදාගම් යනු ශ්‍රී ලංකාවේ හිටපු ජනාධිපතිවරයෙකු වන රණසිංහ ප්‍රේමදාස, අග්‍රාමාත්‍යව සිටි සමයේ අරඹා ජනාධිපති ලෙස ඝාතනයට ලක්වීම දක්වා පවත්වාගෙන ගිය දිගුකාලීන නිවාස ව්‍යාපාරයකි. මෙම ව්‍යාපෘතියෙන් නව ගම්මාන ඉදිකිරීමත් ඒවායේ ජනතාව පදිංචි කිරීමත් අවශ්‍ය යටිතල පහසුකම් සැපයීමෙන් අදාල ප්‍රදේශ සංවර්ධනය කිරීමත් සිදුවිය.ආරම්භය1978 වසරේ ජේ.ආර්. ජයවර්ධන මහතා ජනපති වශයෙන් දිවුරුම් දීමෙන් අනතුරුව, රණසිංහ
ප්‍රේමදාස මහතා අග්‍රාමාත්‍යවරයා වශයෙන් පත් කෙරුණි. සිය අපේක්ෂා සහිත වූ නිවාස, ජල සම්පාදන, යටිතල පහසුකම් සහ නාගරික සංවර්ධන වැඩසටහන ක්‍රියාවට නැංවීමට, ආරම්භයේදීම ප්‍රේමදාස මහතා විසින් ඊට අදාල සංකල්පණිකරණය, සන්ධානකරණය සහ ක්‍රියාවට නැංවීම පිළිබඳ කාරණා සඳහා නෙෙතික රාමුවක් පිහිටුවන ලදී. ආරම්භක වර්ෂ පහ තුලදී නිවාස ලක්ෂයකුත්, ඊලඟ වර්ෂ පහ තුලදී නිවාස දස ලක්ෂයකුත් ඉදිකිරීම ඔහුගේ අරමුණ විය.ව්‍යාපාරයඋදාගම් ව්‍යාපාරය මගින් ඉදි කල නිවාස, විදුලිය, ජල සැපයුම් සැළසුම්, සුවසේවා සහ පාසල්, මාර්ග, පොදු ස්ථාන, ප්‍රජා ස්ථාන, ක්‍රීඩාංගන හා ආගමික ස්ථාන ආදිය නවීකරණය කිරීම හේතුවෙන්, අදාල දිස්ත්‍රික්කයේ සමස්ථ සුළු නගර හා ගම්මානයන්හී මහත් වූ යටිතල සංවර්ධනයක් ඇතිවිය. ප්‍රධාන සංවර්ධනයට අමතරව කුඩා වාරි ජලාශ ප්‍රතිසංස්කරණය, පාසල් සහ පොදු ස්ථාන සංවර්ධනය ආදි කටයුතුද සිදුවිය.[1]ගම් උදාවප්‍රධාන ලිපිය: ගම් උදාවඋදාගම් ව්‍යාපාරය සමරනු වස් වාර්ශිකව ගම් උදාව සැනකෙලිය සහ වෙළඳ ප්‍රදර්ශනද සංවිධානය කෙරුණි. මිලියන ගණනක රට වටා ජනතාවක් එකල එම ප්‍රදර්ශන නැරඹූ බවද සඳහන් වේ. ප්‍රදර්ශනය පැවැත්වීම සඳහා ඌන සංවර්
ධිත හා දුෂ්කර නොදියුණු ප්‍රදේශ තෝරා ගැණුනු අතර මෙමගින් සංවර්ධන කටයුතු ක්‍රියාවට නැංවුණි.ව්‍යාපෘතිය පිරිහීම1993 වසරේදී එල්.ටී.ටී.ඊ. ත්‍රස්ථවාදී ප්‍රහාරයකට ලක්ව රණසිංහ ප්‍රේමදාස මහතා ඝාතනය වීමත් සමගම, උදාගම් ව්‍යාපාරයත් අභාවයට යන ලදී.ආශ්‍රිත ලිපිසෙවන ලොතරැයියජගත් නිවාස වසරගම් උදාවජනසවියආශ්‍රිත↑ "ප්‍රසිඩන්ට් ප්‍රේමදාස වෝස් නෝ ඕර්ඩිනරි ලීඩර් බට් ඇන් 'ඉපොක්-මේකර්'". transcurrents.com. 2012. සම්ප්‍රවේශය 11 ජනවාරි 2015.1140 ක්‍රිමියා[1]සොයාගැනීම සහ  නිලනාමයසොයාගත් තැනැත්තේග්‍රිගෝරි නියුජ්මින්සොයාගත් දිනය1929-දෙසැ-30කක්ෂීය ලක්ෂණ කාලාරම්භය 2454400.5 කාලාරම්භයෙහිදී කක්ෂීය මූලාංග (2007-ඔක්-27.0) TDBවිහේලිකය3.0809833 AUඅපහේලිකය2.4641619 AUඅඩ-මහා අක්ෂය2.7725726 AU උත්කේන්ද්‍රියතාවය0.1112363කක්ෂීය කාලාවර්තය1686.2532792 දින4.62 වසරමධ්‍යන්‍යය විෂමතාවය14.32198 ° ආනතිය14.13273 °ආරෝහණ මංසලෙහි දේශාංශකය72.19717 ° පරිතාරාන්තිකයේ විස්තාරය311.23822 °භෞතික ගුණාංගමානවිෂ්කම්භය 27.75භ්‍රමණ කාලාවර්තය9.77 පැජ්‍යාමතික ප්‍රභානුපාතය0.1772  වර්ණාවලී වර්ගයS   (තොලීන්) S
(SSMASSII) නිරපේක්ෂ විශාලත්වය (H)10.28 විශා1140 ක්‍රිමියා යනු, ප්‍රධාන-වළල්ලේ පිහිටි හා    සූර්යයා වටා කක්ෂගතව ඇති ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෙකි. දළ වශයෙන් කිලෝමීටර 28 ක විෂ්කම්භයක් සහිත වන එය, සෑම වසර 5 කට වරක් සූර්යයා වටා එක් පරිභ්‍රමණයක් සිදු කරයි. පැය 10 කට වරක් එය එක් භ්‍රමණයක් සම්පූර්ණ කරන අතර, එහි කක්ෂ කාලාවර්තය වසර  4.61 කි.[1] ග්‍රිගෝරි නිකොලවිඩ් නියුජ්මින් විසින් 1929 දෙසැම්බර් 30 දිනදී  ෂිමීස් නිරීක්ෂණාගාරයේදී එය සොයා ගන්නා ලදි.[1] ෂිමීස් පිහිටා ඇති කළු මුහුද දක්වා දිවෙන, යුක්‍රේනයේ දකුණු දිග අර්ධද්වීපය වන,   (එකල  රුසියානු සෝසසසහී කොටසක්ව පැවති) ක්‍රිමියාව අනුව යමින් මෙය නම් කර ඇත. එහි තාවකාලික නාමකරණය වූයේ  1929 YC යන්නයි.[2][3]ආශ්‍රිත↑ 1.0 1.1 1.2 "ජේපීඑල් ස්මෝල් -බොඩි ඩේටාබේස් බ්‍රවුසර්". සම්ප්‍රවේශය ඔක්තොම්බර් 17, 2007.↑ ෂ්මාඩෙල්, ලුට්ස් ඩි. (2003). ඩින්ෂනරි ඔෆ් මයිනර් ප්ලැනට් නේම්ස්. ස්ප්‍රිංගර්. ISBN 3-540-00238-3. ↑ වොන් හීරන්, රොබට්. "3D ඕර්බිට් ෆො මයිනර් ප්ලැනට් 1140 ක්‍රිමිය‍ා". ද සෙන්ටෝර් රිසර්ච් ප්‍රොජෙක්ට්. 27 අප්‍රේල් 2013 දින මුල් පිටපත වෙතින් ස
ංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 23 ජූනි 2013. {{cite web}}: Unknown parameter |deadurl= ignored (|url-status= suggested) (help)බාහිර සබැඳිජේපීඑල් ස්මෝල්-බොඩි ඩේටාබේස් බ්‍රවුසර් එන්ට්‍රිvteසුළු ග්‍රහයෝ සංචාලකය1139 අතාමි1140 ක්‍රිමියා1141 බෝමියාvteසෞර ග්‍රහ මණ්ඩලයේ කුඩා වස්තූන්සුළු ග්‍රහයෝDesignationGroupsMoonsMeanings of namesPronunciation of namesAsteroidsAten asteroidFamiliesJupiter TrojansMain-beltNear-EarthSpectral typesDistant minor planetsCentaursDamocloidsNeptune trojansTrans-Neptunian objectsDetachedKuiper beltOort cloudScattered discCometsExtinctGreatLostMain-beltNon-periodicPeriodicSungrazingMeteoroidsBolideDustFireballMeteorMeteoriteTektiteLists / categoriesAsteroid groups and familiesAsteroid moonsBinary asteroidsMinor planetsනිල වෙදකම ශරීරයේ නිලස්ථාන ඔස්සේ රෝග වලට ප්‍රථිකාර කරයි. මෙම වෙදකම හෙළයේ අංගම්පොර සටන් ශාස්ත්‍රයත් සමඟ අත්‍යන්තව ප්‍රතිබද්ධ වී පවතියි.දේශීය නිල වෙදකමෙහි ප්‍රධාන කොටස් 3ක් හඳුනාගත හැක.1.
අසුර විධිය2. මර්ම විධිය3. ශල්‍ය විධියයොදාගන්නා වෛද්‍ය ක්‍රම හෙළ වෙදකමේචීන වෙදකමමෙම ලිපිය වැඩිදියුණු කළයුතුව ඇත. ඔබ මෙම මාතෘකාව පිලිබඳව දැනුවත්නම්, නව කරුණු එක්කිරීමට දායකවන්න.පුරාවිද්‍යාවේදී පිරවුම් යනු අඟලක් හෝ වළක් වැනි යම් වර්ගයක කැපුම් අංගයක් තුළට නිදිගත වී ඇති හෝ තැන්පත් වී ඇති ද්‍රව්‍ය නිරූපණය කරන සන්දර්භයකි. පිරවුම් ප්‍රරාවිද්‍යාත්මක වාර්ථා වල වැදගත් කොටසක් වෙයි. ඒවායේ ඇති වීම හා සංයුතිය මගින් පුරාවිද්‍යාත්මක අධ්‍යයන වල බොහෝමයක් අංග ලක්ෂනවල ‍මතුකර දැක්විය හැක.හක්ගල දැඩි ස්වභාව රක්ෂිතය.IUCN category Ia (strict nature reserve)හක්ගල උද්භිද උද්‍යානයේ සිට රක්ෂිතය පෙනෙන අයුරුපිහිටීමපිහිටුමමධ්‍යම පලාත සහ ඌව පලාත,  ශ්‍රී ලංකාවසමීපතම නගරයනුවරඑළියවර්ග ප්‍රමාණයහෙක්ට්යාර 1,142සංස්ථාපනය1938 පෙබරවාරි 25පාලක ස්ථිතියවනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවහක්ගල දැඩි ස්වභාව රක්ෂිතය යනු ශ්‍රී ලංකාවේ පවතින අධි ආරක්ෂිත වනාන්තර ත්‍රිත්වය අතුරින් තෙත් කලාපය තුල පිහිටන, දැඩි ස්වභාව රක්ෂිතයකි. ශ්‍රී ලංකාවට පමණක් ආවේණික වූ සත්ව සහ ශාක විශේෂ ගණනාවක් මෙම මේඝ වනාන්තරයෙහි දැකගත හැකිය. 1938 ව
සරේ පෙබරවාරි 25 වන දින, දැඩි ස්වභාව රක්ෂිතයක් ලෙස නම් කල මෙම වටිනා උරුමය ආසන්නයෙන්ම 1860 දී හක්ගල උද්භිද උද්‍යානයද පිහිටුවා තිබෙයි.භෞතික ලක්ෂණහක්ගල රක්ෂිතය වර්ග කිලෝ මීටර 11.42 ක පමණ භූමි ප්‍රමාණයක පැතිර පවතින අතර, උන්නතාංශය මීටර 1650 - 2178 ත් අතර විචලනය වෙයි. වාර්ෂිකව මිලි මීටර 2400 ක පමණ වර්ෂාපතනයක් මෙම රක්ෂිතයට පතිත වෙයි.[1] දකුණු දිගින් සීතාඑලියට මායිම් වන මෙම රක්ෂිතයේ එකට බැඳුනු කඳු පන්ති රැසක් දැකගත හැකියි. මින් සමහර කඳු පන්තියක ස්වරූපය අලියෙකුගේ හක්කක් ලෙස දිස්වන නිසා මෙම ප්‍රදේශයට හක්ගල නම ලැබෙන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ.[1]ජනප්‍රවාදරාමායනය පුරාවෘත්තයට අනූව, ලංකා රාජ්‍යයෙහි රාවණා රජු ඉන්දියානු දේවියක වූ සීතාව පැහැරගෙන පැමිණ සැඟවූවා යැයි කියන්නේ මේ ප්‍රදේශයේම පවතින සීතාඑලිය තුලයි.[1][2]ශාක ප්‍රජාවකඳුකර වනාන්තර වල දැකගත හැකි සදාහරිත ශාක පවතී.  ස්ථරීභවනයක් පැහැදිලිව දැකගත නොහැකි අතර බොහොමයක් ශාක එතරම් විශාල නොවේ. පර්ණාංග, අක්මා ශාක, පාසි සහ ලයිකන වැනි දර්ශක ජීව විශේෂද බහුලව දක්නට ඇත.[3]සත්ව ප්‍රජාවප්‍රධාන වශයෙන් මෙම රක්ෂිතයෙහි ඒක ද
ේශීය ජීව විශේෂ (ශ්‍රී ලංකා වළි කුකුලා), දේශීය ජීව විශේෂ, මූලස්ථාන විශේෂ(දිවියා) සහ ආවරණ ජීව විශේෂ(වලහා) දැකගත හැකියි.Sri Lankan Long-tailed Shrew, Pearson's Long-clawed Shrew,ශ්‍රී ලංකා කොටියා, වල් ඌරා, Sri Lankan Sambar Deer, Red Giant Flying Squirrel, සහ Pungent Pipistrelle වැනි ක්ෂීරපායී ජීව විශේෂ[1][3]  මෙම රක්ෂිතයේ ස්වභාවිකව ජීවත් වෙයි.[1]හක්ගල රක්ෂිතයෙහි සිටින දේශීය හා ඒක දේශීය කුරුළු විශේෂ ලෙස මවුන්ටන් හොක්-ඊගල්, වළි කුකුළා, මයිල ගොයා, ඉන්දියන් ජංගල් නයිට්ජාර්, කැහිබෙල්ලා, කහ කන් කොණ්ඩයා, රතු දෙමලිච්චා, ඩල්-බ්ලූ පිළිහුඩුවා, ශ්‍රී ලංකා වනරැවියා, අරංගයා, Spot-winged Thrush, ගෝමර තිරසිකායා, කොමන් බ්ලැක් බර්ඩ්, ශ්‍රී ලංකා සිතැසියා, ස්කාර්ලට් මිනිවට්, ස්මෝල් මිනිවට්, බ්ලැක් බුල්බුල්, Sri Lanka Scimitar-babbler, Grey-headed කැනරි-පිළිහුඩුවා, ශ්‍රී ලංකා කායුරු තිරසිකායා, අවිච්චියා, ආසියානු දුඹුරු පිළිහුඩුවා, කාෂ්මීර රත් මැසිමාරා, ඉන්දියානු නිල් අවිච්චියා සහ Large-billed Leaf-warbler හඳුනාගත හැක.[3]ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික වන Adenomus kelaartii, Polypedates cruciger, Philautus microtympan
um, Philautus schmarda, Ramanella palmata, Microhyla zeylanica, Fejervarya limnocharis සහ Bronzed Frog වැනි උභය ජීවීන්ද මෙහි දැකගත හැකි වෙයි.[1] මීට අමතරව මේ රක්ෂිතයේ ජීවත් වන වැදගත් උරග විශේෂ ලෙස Uropeltis melanogaster, Rhinophis blythii, Aspidura brachyorrhos, A. trachyprocta, Hypnale nepa, Calotes nigrilabris, Cophotis ceylanica, අං කටුස්සා සහ Sphenomorphus striatopunctatum හැඳින්විය හැකිය.අවධානමට ලක්වීමප්‍රමාණයෙන් සාපේක්ෂව කුඩා වීම සහ වෙන්ව පිහිටීම නිසා හක්ගල රක්ෂිතය තරමක විනාශ වී යෑමේ තර්ජනයකට මුහුණ පා තිබෙයි.[1] අනවසර ලෙස කැලෑ එලි කිරීම, අනවසර ලෙස භූමිය අත්පත් කර ගැනීම, ශාක හා සත්ව ප්‍රජාව අවලෙස භාවිත කිරීම සහ දඩයම් කිරීම වැනි මානව ක්‍රියාකාරකම් මීට ප්‍රබල ලෙස බල පා තිබේ. මෙම රක්ෂිත භූමිය තුල සමහරක් අධ්‍යයන සහ පර්යේෂණ කටයුතුද සිදු කර ඇති අතර,[4] පසට වීශ ද්‍රව්‍ය එකතු වීම නිසා වනාන්තරයට හානි සිදුවිය හැකි බව, සිදු කල එක් පරික්ෂණයකදී හෙලි විය.[5][2]කුරුළු විශේෂමවුන්ටන් හොක්-ඊගල්ස්කාර්ලට් මිනිවට්ස්මෝල් මිනිවට්ඉන්දියානු නිල් අවිච්චියාආශ්‍රිත
ලිපිහක්ගල උද්භිද උද්‍යානයශ්‍රී ලංකාවේ රක්ෂිත භූමිමූලාශ්‍ර↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 Green, Michael J. B. (1990). IUCN directory of South Asian protected areas. International Union for Conservation of Nature. pp. 211–213. ISBN 2-8317-0030-2. සම්ප්‍රවේශය 2009-10-01.↑ 2.0 2.1 Rodrigo, Malaka (September 7, 2008). "Hakgala in harm's way". The Sunday Times (Sri Lanka). සම්ප්‍රවේශය 2009-10-01.↑ 3.0 3.1 3.2 "Sri Lanka montane rain forests". Terrestrial Ecoregions. World Wildlife Fund. සම්ප්‍රවේශය 2009-10-01.↑ "2. State of Forestry in the country and major trends". Asia-Pacific Forestry Sector Outlook Study: Country Report - Sri Lanka. Colombo: Food and Agriculture Organization and Ministry of Forestry (Sri Lanka). August 1997. සම්ප්‍රවේශය 2009-10-02.↑ Ranasinghe, P. N. (Fall Meeting 2008). "Role of Possible Soil toxicity in Die back of Montane Forests in Sri Lanka". Astrophysics Data System. American Geophysical Union. සම්ප්‍රවේශය 2009-10-02. {{cite web}}:
Check date values in: |date= (help); Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)ටින්ටින් පොත්, චිත්‍රපට හා මාධ්‍යThis is a list of all books, films, and media produced so far in ටින්ටින්ගේ වීර ක්‍රියා .පොත්පොත වර්ගීකරණයProduction අනු පිළිවෙළPublication අනු පිළිවෙළU.K. publication අනු පිළිවෙළශ්‍රී ලංකීය  (සිංහල Edition) publication orderhttp://home.planet.nl/~graaffje/singala.htmlචිත්‍රපටගුවන් විදුලියSeries oneSeries twoSpecialsරූපවාහිනියStage showsවීඩියෝ ක්‍රීඩාReprints and republicationsවෙනත් පොත්ටින්ටින්ගේ වීර ක්‍රියාප්‍රධාන චරිත · සහය චරිත · පොත් · චිත්‍රපට හා රූපවාහිනිය · Miscellanyමෙම ලිපියබුද්ධ ධර්මය සහ බුද්ධාගමපිළිබඳ ලිපි මාලාවක කොටසකිඉතිහාසයකාලරේඛාවගෞතම බුදුන් වහන්සේපූර්ව-නිකායික බුද්ධාගමධර්ම සංගායනාසේද මාවතේ බුද්ධාගමේ ව්‍යාප්තියඉන්දියානු උපමහාද්වීපයේ ප
රිහානියපසුකාලීන බෞද්ධයෝබෞද්ධ නූතනවාදයධර්මයසංකල්පචතුරාර්ය සත්‍යයආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයධර්මචක්‍රයපංච ස්කන්ධඅනිත්‍යයදුක්ඛඅනාත්මහේතුඵල ධර්මයමධ්‍යම ප්‍රතිපදාවශූන්‍යතාවසදාචාරයකර්මපුනර්භවයසංසාරයවිශ්වයබෞද්ධ පාඨ ග්‍රන්ථබුද්ධවචනයමුල්කාලීන බෞද්ධ ග්‍රන්ථත්‍රිපිටකයමහායාන සූත්‍රපාලි ත්‍රිපිටකයටිබෙට් ත්‍රිපිටකයචීන ත්‍රිපිටකයපිළිවෙත්ත්‍රිවිධ රත්නයබුදු දහමේ විමුක්ති මාර්ගයපංච ශීලයපාරමිතාභාවනාවදාර්ශනික හේතු දැක්වීමශ්‍රද්ධාවපින් වැඩීමඅනුස්සතිසිහියප්‍රඥාවබ්‍රහ්ම විහරණAids to EnlightenmentMonasticismගිහියාBuddhist chantවන්දනා ස්ථානනිර්මාංශිකත්වයනිර්වාණයබෝධිසතර මාර්ග ඵලඅරහත්ප්‍රත්‍යේකබුද්ධබෝධිසත්ත්වබුද්ධසම්ප්‍රදායයන්ථෙරවාදපාලිමහායානහීනයානචීනවජ්‍රයානටිබෙට්නවයානනෙවාර්රට අනුව බුද්ධාගමභූතානයකාම්බෝජයචීනයඉන්දියාවජපානයකොරියාවලාඕසයමොංගෝලියාවමියන්මාරයරුසියාවශ්‍රී ලංකාවතායිවානයතායිලන්තයටිබෙට්වියට්නාමයවටසන ආගම් ද්වාරයvteමෙම ලිපිය ලියා ඇත්තේ පුද්ගලික අදහසක්, පුද්ගලික රචනාවක්, හෝ වාදාත්මක රචනාවක් ලෙස වෙයි. විශ්වකෝෂ උරුවට නැවත ලිවීම මගි
න්, ලිපිය වැඩිදියුණු කිරීමට සහාය වන්න. (2023 නොවැම්බර්) (මෙම පණිවිඩය ඉවත් කිරීම පිළිබඳ තොරතුරු)බරණැස් නුවර අසළ පිහිටි මෙකල සාරානාථ නමින් හඳුන්වනු ලබන ඉසිපතනයේදී බුදුන් වහන්සේ විසින්  පස්වග මහණුන් උදෙසා පවත්වන ලද පළමු වැනි දේශනාවටම ඇතුළත් වූ චතුරාර්‍ය්‍ය සත්‍යය බුදු දහමේ හදවතය. එසේ වන්නේ බුදු දහමේ මූලික අරමුණ වන නිර්වාණය අවබෝධ කර ගැනීම යනු චතුරාර්‍ය්‍ය සත්‍යය ධර්මය අවබෝධ කර ගැනීමම වන බැවිනි."මහණෙනි , මෙම චතුරාර්‍ය්‍ය සත්‍යය ධර්මය අවබෝධ නොකිරීමේ හේතුවෙන් මටත් ඔබටත් බොහෝ කලක් සසර සැරිසරන්නට සිදු විය." [1]බෞද්ධ දර්ශනයට අනුව මෙම සත්‍යය මෙලොවදීම ප්‍රත්‍ය‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍ක්‍ෂ කළ හැකිය.ගොනුව:දේශනා.jpgධම්මචක්කප්පවත්තන සූත්‍ර දේශනාවදුක පිලිබඳ උතුම් සත්‍යයය (දුක්ඛාර්ය සත්‍ය )දුකට හේතුව පිලිබඳ උතුම් සත්‍යයය (දුක්ඛ සමුදයාර්ය සත්‍යයය )දුක නැති කිරීම පිලිබඳ උතුම් සත්‍යයය (දුක්ඛ නිරෝධාර්ය සත්‍යයය )දුක නැති කිරීමේ මාර්ගය පිලිබඳ උතුම් සත්‍යයය (දුක්ඛ නිරෝධ ගාමිණී පටිපදාර්ය සත්‍යයය )දුක්ඛ සත්‍යය යනුපංච උපාදානස්ඛන්ධයයි.සමුදය සත්‍ය යනුතෘෂ්ණාවයි.නිරෝධ සත්‍ය යනුනිර්වාණයයි
.මර්ග සත්‍ය යනු ආර්‍ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයයි.නිවන පිලිබඳ බුද්ධ දේශනාබුදුන් වහන්සේ බුදු වීමෙන් අනතුරුව දේශනා කල පලමු ධර්ම දේශනාවේ මෙම චතුරාර්‍ය සත්‍යය පිලිබඳව සඳහන් වී ඇත. උන් වහන්සේ පලමු ධර්ම දේශනාව පැවැත්වූයේ උන්වහන්සේ සමග තවූස් දම් පිරෑ පස් වගතවුසන් හටය. චතුරාර්‍ය සත්‍යය පලමුව දේශනා කොට ඇත්තේ දාර්ශනිකත්වයෙන් බැහැරව. එය දේශනා කොට ඇත්තේ එවකට පැතිර ගිය ලෙඩ රෝගවලට ප්‍රතිකාර කරන්නේ කෙසේද යන්න හඳුනා දෙමින්ය. ඒ තෙරුම් ගැනීමේ පහසුව​තකාය. ථේරවාදයේ​ තේරුම්​ ගෙන​ ඇති​​​ පරිදි​ මෙම​ දේශනාව ඉතා ගැඹුරු වූ තේරැම් ගැනීමට උත්සුක පුද්ගලයන්ටය. එහෙත් මහායානයේ මෙම​ දේශනාව ඉතා සරල වෙනත් ගැඹුරු වූ දේශනාවනට ප්‍රථම දැනගත යුතු කරුනු ලෙසය. නැගෙනහිර දේෂයන්හි මේ පිලිබඳව ඇත්තේ අල්ප දැනුමකි.“තථාගතෙන, භික්‌ඛවෙ, අරහතා සම්‌මාසම්‌බුද්‌ධෙන බාරාණසියං ඉසිපතනෙ මිගදායෙ අනුත්‌තරං ධම්‌මචක්‌කං පවත්‌තිතං අප්‌පටිවත්‌තියං සමණෙන වා බ්‍රාහ්‌මණෙන වා දෙවෙන වා මාරෙන වා බ්‍රහ්‌මුනා වා කෙනචි වා ලොකස්‌මිං, යදිදං – චතුන්‌නං අරියසච්‌චානං ආචික්‌ඛනා දෙසනා පඤ්‌ඤාපනා පට්‌ඨපනා විවරණා විභජනා උත්‌තානීකම්‌මං. කතමෙසං චතුන්‌නං?
පින්වත් මහණෙනි, අරහත් සම්මා සම්බුද්ධ වූ තථාගතයන් වහන්සේ විසින් බරණැස ඉසිපතනයේ මිගදායෙ  දී, ලොව කිසි ශ්‍රමණයෙකුට හෝ බ්‍රාහ්මණයෙකුට හෝ දෙවියකුට හෝ මාරයෙකුට හෝ බ්‍රහ්මයෙකුට හෝ අන් කිසි කෙනෙකුට ආපසු පෙරළිය නොහැකි පරිද්දෙන් උතුම් ධර්ම චක්‍රය පෙරළීම (ප්‍රවර්තනය) අරඹන ලදී. එනම් චතුරාර්ය සත්‍යයේ පැවසීම ය; දේශනා කිරීම ය; පැනවීම ය; පිහිටුවීම ය; විස්තරාත්මකව දැක්වීම ය; බෙදා දැක්වීම ය, ඉස්මතු කර පෙන්වීම ය. කිනම් සතරක ද ඒ?දුක්‌ඛස්‌ස අරියසච්‌චස්‌ස ආචික්‌ඛනා දෙසනා පඤ්‌ඤාපනා පට්‌ඨපනා විවරණා විභජනා උත්‌තානීකම්‌මං,දුක නම් ආර්ය සත්‍යයේ පැවසීම ය; දේශනා කිරීම ය; පැනවීම ය; පිහිටුවීම ය; විස්තරාත්මකව දැක්වීම ය; බෙදා දැක්වීම ය, ඉස්මතු කර පෙන්වීම යදුක්‌ඛසමුදයස්‌ස අරියසච්‌චස්‌ස ආචික්‌ඛනා දෙසනා පඤ්‌ඤාපනා පට්‌ඨපනා විවරණා විභජනා උත්‌තානීකම්‌මං,දුක හටගැනීම නම් ආර්ය සත්‍යයේ පැවසීම ය; දේශනා කිරීම ය; පැනවීම ය; පිහිටුවීම ය; විස්තරාත්මකව දැක්වීම ය; බෙදා දැක්වීම ය, ඉස්මතු කර පෙන්වීම යදුක්‌ඛනිරොධස්‌ස අරියසච්‌චස්‌ස ආචික්‌ඛනා දෙසනා පඤ්‌ඤාපනා පට්‌ඨපනා විවරණා විභජනා උත්‌තානීකම්‌මං,දුක මුළුමනින්ම නැති වීම නම් ආර්ය සත්‍යයේ ප
ැවසීම ය; දේශනා කිරීම ය; පැනවීම ය; පිහිටුවීම ය; විස්තරාත්මකව දැක්වීම ය; බෙදා දැක්වීම ය, ඉස්මතු කර පෙන්වීම යදුක්‌ඛනිරොධගාමිනියා පටිපදාය අරියසච්‌චස්‌ස ආචික්‌ඛනා දෙසනා පඤ්‌ඤාපනා පට්‌ඨපනා විවරණා විභජනා උත්‌තානීකම්‌මං.දුක මුළුමනින්ම නැති වන වැඩපිළිවෙල නම් ආර්ය සත්‍යයේ පැවසීම ය; දේශනා කිරීම ය; පැනවීම ය; පිහිටුවීම ය; විස්තරාත්මකව දැක්වීම ය; බෙදා දැක්වීම ය, ඉස්මතු කර පෙන්වීම ය”— සච්‌චවිභඞ්‌ගසුත්‌තං  [2]වදනසත්‍යයගොනුව:ම2.jpg" 'පැවැත්ම' අර්ථවත්  'සත්' ධාතුවෙන් 'සත්‍යය' සංකල්පය ජනිත වී ඇත. යමක් ඇත්ත වශයෙන් ම පවතීද එය සත්‍යය නම් ‍වේ.මේ වනාහී සත්‍යය පිළිබඳ පදංගත වූ අර්ථය වේ. ඉහත ආකාරයෙන් නිර්වචනය කළ හැකි සත්‍යයක ල‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍ක්ෂණ 3ක් වේ. එනම්,තථ-ඒකාන්ත සත්‍යයඅවි තථ-කවදත් ලෝකයේ පවතින වෙනස් නොවන සත්‍යයයි. එය කිසි කලෙකත් බොරු නොවේඅනඤ්ඤථ-අන් පරිද්දකින් නොසිටින සත්‍යයචතුරාර්‍ය්‍ය සත්‍යය සත්‍යයයි පවසනු ලබන්නේ ඒවායේ ඇති ඉහත ලක්ෂණ හේතුවෙනි'ඉමානි චත්තාරි අරිය සච්චානීති භික්ඛවෙ මයා ධම්මෝ දේසිතෝ.......සමණේහි බ්‍රාහ්මණේහි විඤ්ඤුහි "(මහණෙනි මේ
සතර ආර්‍ය්‍ය සත්‍යයයෝය යනු මා විසින්දෙසන ලද............ මහණුන් විසින් බමුණන් විසින් නුවනැතුන් විසින්............. බැහැර කරන්නට නොහැකි ධර්මයයි.)(අංගුත්තර නිකාය 1, 314 පිටු)ආර්‍ය්‍ය සත්‍යයගොනුව:Z p05-sivsas.jpgඅරිය හෙවත් ආර්‍ය්‍ය යන්නෙන් 'උසස් ' ,'උතුම්', 'ශ්‍රේෂ්ඨ' යන අර්ථය ලබා දෙයි.බුදු, පසේ බුදු, රහත් යන අය විසින් අවබෝධ කළ හෙයින් මෙම ධර්මය ආර්‍ය්‍ය සත්‍යය නම් වේ.එම ධර්මය අවබෝධ කිරීමෙන්ම පෘතග්ජනභාවය ඉක්මවා සියලු කෙළෙසුන් නසා ආර්‍ය්‍ය භාවයට පත් කෙරෙන බැවින්ද මෙම ධර්මය ආර්‍ය්‍ය සත්‍යය නම් වේ.බුදු, පසේ බුදු, රහතන් වහන්සේලා ආර්‍ය්‍යන් ලෙස හැඳින්වේ.උන්වහන්සේලා එම ශ්‍රේෂ්ඨ තත්වයට පත්වීමේදී ඉවහල් වූ පිළිවෙත (අරිය සච්ච) ආර්‍ය්‍ය සත්‍යය ලෙස හැඳින්වේ." අරියා ඉමානි පටිවිජ්ඣන්ති ,තස්මා අරිය සච්චානීති වුච්චන්තීති............"(සච්ච විභංග නිද්දේසය)(ආර්‍ය්‍යන් වහන්සේලා එම තත්වයට පත් කළේ යමක්ස එය ආර්‍ය්‍ය සත්‍යය නම් වේ.)මෙ‍ම ධර්මය අවබෝධ කර ගැනීමෙන් පෘතග්ජන තත්වය නැති වී ආර්‍ය්‍ය භාවයට පත් වේ."ඉමේසං ඛෝ භික්ඛවෙ චතුන්නං අරිය සච්චානං යථාභූතං අභිසංබුද්ධත්තා තථාගතෝ අරහං සම්මා සම්බුද්ධෝ
අරියෝති වුච්චතීති."(සච්ච විභංග නිද්දේසය)ඒකාන්තයෙන් ඇති ඒ සැටියට ම වන අන් ආකාරයකින් නොවන දෙය සත්‍ය නම් වේ. සත්‍යය යි කීමෙන් පමණක් නො නවත්වා ආය්‍යර්‍ යන වචනය මුලට යොදා මේ සත්‍යයන්ට ආර්‍ය්‍ය සත්‍යය යි නම් කර තිබෙන්නේ කරුණු කීපයක් නිසාය. සමහර සත්‍යයක් එක් ආකාරයකින් සත්‍ය වතුදු තවත් ආකාරයකින් බලන කල්හි අසත්‍ය වේ. බුදුන් වහන්සේ විසින් වදාළ දුඃඛාදී සත්‍ය සතරෙහි කවර ආකාරකින් වත් අසත‍්‍ය වීමක් නැත. ඒවා එසේම ය. කවර ආකාරකින් වත් වෙනස් නො වන සත්‍ය, සත්‍යයන් අතුරෙන් උතුම් සත්‍ය වේ. මෙහි සත්‍ය යන වචනයට මුලින් ආය්‍යර්‍ යන වචනය යොදා ඇත්තේ මේ සත්‍යයන්ගේ උතුම් බව දැක්වීමට ය. උත්තම වූ සත්‍යය ආර්‍ය්‍ය සත්‍ය නම් වේ.මේ සත්‍ය සතර ප්‍රකාශ කරන ලදුයේ බුදුන් වහන්සේ විසිනි. දෙවියන් සහිත ලෝකයා විසින් පුදනු ලබන බැවින් බුදුන් වහන්සේ ආර්‍ය්‍ය නම් වෙති. ආර්‍ය්‍ය වූ බුදුන් වහන්සේ දැක ලෝකයාට ප්‍රකාශ කරන ලද ඒවා බැවින් මේ සත්‍යයෝ බුදුන් වහන්සේ ගේ ය. ආර්‍ය්‍යයන් වහන්සේ ගේ සත්‍යයෝ ය යන අර්ථයෙන් මේවාට ආර්‍ය්‍ය සත්‍යයෝය යි කියනු ලැබේ.යමකු විසින් මේ සත්‍ය සතර ප්‍රත්‍යක්ෂ කර ගත්තේ නම් ඒ තැනැත්තා පෘථග්ජනභාවය ඉක්මවා ආර්‍ය්‍ය භ
ාවයට පමුණුවන බැවින් ද මේ සත්‍යයන්ට ආර්ය්‍ය සත්‍යය යි කියනු ලැබේ.චතුරාර්‍ය්‍ය  සත්‍යයේ ලක්ෂණමෙ‍ම ධර්ම‍යෙහි සුවිශේෂී ලක්ෂණයක් වන්නේ බුදුන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද සියළු ධර්මයන් මෙහි අන්තර්ගත වීමයි. "සච්ච විනිම්මුත්තෝහි භාගවතෝ දේසනා නත්ථා"' යන නෙත්තිප්පකරණ අටුවාවේ එන විග්‍රහයෙන් එය සඳහන් කෙරේ."ඒව මේව ඛෝ ආවුසෝ,  යේ කේචි කුසලා ධම්මා සබ්බේ තෙ චතුසු අරිය සච්චේසු සංගහං ගච්චන්තී" යන මහාහත්ථි පදෝපම සූත්‍ර පාඨයද එය පැහැදිලි කරයි. එනම් ලොව වෙසෙන සියළු සතුන්ගේ පා සටහන් ඇත් පා සටහනට වඩා කුඩා වනු ඇත.එය ඉක්මවා යන කිසිඳු පාද සටහනක් දැකිය නොහැකිය.එමෙන් බුද්ධ දේශිත යම් කුසල ධර්මයක් වෙයිද ඒ සියල්ල චතුරාය්‍යර්‍ සත්‍යයෙහි අන්තර්ගත වනු ඇත.	ලොව පවත්නා ධර්මයන් කෙරෙහි දක්නට ලැබෙන ලක්ෂණ 04 කි.එනම්,පවත්ති- ඇති වීමපවත්තක-ඇති වීමට ඉවහල් වූ හේතුනිවත්ති- නැති වීමනිවත්තක-නැති වීමට ඉවහල් වූ හේතුචතුරාය්‍යර්‍ සත්‍යයද මෙම න්‍යායට අනුව ගොඩ නැගී තිබේ.පවත්ති-දු:ඛාර්‍ය්‍ය සත්‍යයපවත්තක-දු:ඛසමුදයාර්‍ය්‍ය සත්‍යයනිවත්ති- දු:ඛනිරෝධාර්‍ය්‍ය සත්‍යයනිවත්තක-දු:ඛනිරෝධගාමිණීපටිපදාර්‍ය්‍ය සත්‍යයඋපතතරුණ
වියමරණයකෘත්‍ය සතරක්චතුරාය්‍යර්‍ සත්‍යය සම්බන්ධයෙන් පුද්ගලයා විසින් කළ යුතු කාර්‍ය්‍යයන් සතරක් වේ.01.දු:ඛාර්‍ය්‍ය සත්‍යය -  මෙයින් ජීවිතයේ ස්වභාවයත් එහි දුක් දොම්නස්, සොම්නස් ද එහි අඩුපාඩු ද එය වෙනස් වන සුළු බවද දක්වනු ලැබේ.මෙම සත්‍යය පිරිසිඳ දැනගත යුතුය. (පරිඤ්ඤෙය්‍ය)02.දු:ඛසමුදයාර්‍ය්‍ය සත්‍යය- මෙයින් තෘෂ්ණාව මුල් කොට පවත්නා ක්ලේශයන් නිසා දුක හට ගත් බව දැක්වේ. එහෙයින් එය ප්‍රහාණය කළ යුතුය.(පහාතබ්බං)03.දු:ඛනිරෝධාර්‍ය්‍ය සත්‍යය- එනම් නිර්‍වාණයයි. එය අවබෝධ කළ යුතුය.(සච්ඡිකාතබ්බ)04.දු:ඛනිරෝධගාමිණීපටිපදාර්‍ය්‍ය සත්‍යය-	එනම් නිර්‍වාණය අවබෝධ කර ගැනීමට ඉවහල් වන මාර්‍ගයයි. එය පිළිපැදිය යුතුය.(භාවෙතබ්බං)මේ අනුව පුද්ගලයාගේ හා ලෝකයේ යථා තත්වය ගැන අවබෝධය ලැබෙන්නේ ආර්‍ය්‍ය සත්‍යයන්ගේ වැටහීම අනුවය."සච්චං සත්තෝ පටිසන්ධි-පච්චයාකාර මේවචඅද්දසා චතුරා ධම්මා- දේසේතුංච සුදුක්කරා"යනුවෙන් බුද්ධඝෝෂ හිමි විසුද්ධි මාර්‍ගයෙන් අවබෝධ කිරීමට දුෂ්කර වූ ධර්‍ම කරුණු පෙන්වා දෙමින් චතුරාය්‍යර්‍ සත්‍යය ,සත්වයාගේ ස්වභාවය, පුනර්භවය, හේතුඵලවාදය යන කරුණු හඳුන්වා දෙයි. මේවා අවබෝධ කර ගැනීම අපහසු වන අත
ර හ්වා සරළව විග්‍රහ කිරීම ඊටත් වඩා දුෂ්කර කාර්‍ය්‍යක් බවත් පවසයි.ආය්‍යර්‍ සත්‍යය සතර"චත්තාරි ඉමානි භික්ඛවෙ අරිය සච්චානි කතමානි චත්තාරි? දු:ඛං අරිය සච්චං, දු:ඛ සමුදයං අරිය සච්චං දු:ඛ නිරෝධං අරිය සච්චං"(මහණෙනි ආර්‍ය්‍ය සත්‍යයන් හතරක් ඇත. ඒවා නම්?දු:ඛාර්‍ය්‍ය සත්‍යය,දු:ඛසමුදයාර්‍ය්‍ය සත්‍යය,දු:ඛනිරෝධාර්‍ය්‍ය සත්‍යය,දු:ඛනිරෝධගාමිණීපටිපදාර්‍ය්‍ය සත්‍යය යනාදියයි.)දුක්ඛප්‍රධාන ලිපිය: දුක්ඛගොනුව:දුක්ඛ.jpg" 'දු:ඛ' යන්නෙහි 'දු' යන්නේ නින්දා කටයුතු පිළිකුල් සහගත යන අර්ථය ද 'ඛ' යන්නෙන් හිස්, අසාර යන අර්ථය ද ගෙන දෙයි. මේ අනුව දු:ඛ යන්නේ නින්දා කටයුතු පිළිකුල් හිස් අසාර යන අර්ථ ගෙන දෙයි."මෙම සත්‍යය පිළිබඳව ධම්මචක්ක පවත්තන සූත්‍රයේදී  බුදුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ." ඉදං ඛෝ පන භික්ඛවෙ දුක්ඛං අරිය සච්චං, ජාතිපි දුක්ඛා ජරාපි දුක්ඛා ව්‍යාධිපි දුක්ඛා මරණම්පි දුක්ඛං අප්පියෙහි සම්පයෝගෝ දුක්ඛො පියෙහි විප්පයෝගෝ දුක්ඛො යම්පිච්චං නලභති තම්පි දුක්ඛං සංඛිත්තේන පඤ්චූපදානක්ඛන්ධා දුක්ඛා"(මහණෙනි, මේ වනාහි දු:ඛාර්‍ය්‍ය සත්‍යයයි.ජාතිය දුකයි,ජරාව දුකයි ,ව්‍යාධිය දුකයි, මරණය දුකයි, අප්‍රිය සම්