LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
සංක්‍රාන්ති සමයේදී.1972 සිට 1974 දක්වා චිලී.1982 සිට 1988 දක්වා මෙක්සිකෝ1985 දී බොලීවියා1989 ආජන්ටිනා හා වෙනිසියුලා1988 සිට 1990 දක්වා පීරූ1980 දශකයේ සිට 1990 දශකයේ ආරම්භය දක්වා බ්‍රසීලය2006 සිට සිම්බාබ්වේහේතුඅති උද්දමනයේ ප්‍රධානතම හේතුව වන්නේ භාණ්ඩ හා සේවා නිමැවුමේ වර්ධනයකින් තොරව මුදල් ප්‍රමාණයේ සිදුවන සීඝ්‍ර ඉහලයාමයි.  මෙය මුදලට ඇති ඉල්ලුම හා සැපයුම (අතැති මුදල් හා බැංකු තැන්පතු ඇතුලත්ව) අතර අසමතුලිත තාවයක් ඇති වීමට හේතුවන අතර ඒහා සමඟ මුදලට ඇති විශ්වාසය සම්පූර්ණයෙන්ම නැති වී යයි.  රත්‍රන්,රිදී, දෘඩ මුදල් වලට සාපේක්ෂව නෝට්ටු මුදල් වල වටිනාව‍කම වට්ටම් කිරීම (අඩු වීම) වලක්වාලීමට නෛතික නීතීන් පැනවීම හා මිල පාලනයක් යොදා ගැනීම නෛසර්ගික අගය අඩු නෝට්ටු මුදල්වල පිළිගැනීම බලගැන්වීමට අසමත්ය.  මුදල් නෝට්ටු මුද්‍රණය කිරීමේ වගකීම ඇති ආයතනය අධිකව නෝට්ටු මුද්‍රණය කලහොත් අනෙකුත් සාධක වල දායකත්වයද සමඟ ඇති උද්දමනය අඛණ්ඩව ඉදිරියටම පවතිනු ඇත.  බොහෝවිට මුදල් මුද්‍රණය කිරීමේ වගකීම ඇති ආයතනයට නෝට්ටු මුදල් ඒවා අවතක්සේරු වන (අගය අඩු වන) අනුපාතිකයට වඩා වැඩි වේගයකින් නෝට්ටු මුදල් භෞතිකව මුද
්‍රණය කල නොහැකි අතර එමඟින් ආර්ථිකය උත්තේජනය කිරීමේ ප්‍රයත්නයන් උදාසීන කරනු ලබයි.  අති උද්දමනය යන්න සාමාන්‍යයෙන් සම්බන්ධ වන්නේ නෝට්ටු මුදල් සමඟිනි.  එයට හේතුව වන්නේ මුදල් සැපයීම  ඉහල නැංවී‍මේ සරලම ආකාරය වන්නේ නෝට්ටු මුදල් වැඩිකර ලීමයි.  (අලුතින්ම මුද්‍රණය කිරීම හෝ පරණ නෝට්ටු වෙනුවට අලුත් නෝට්ටු මුද්‍රණය කිරීම) දෘඩ මුදල් වලට ආපසු හැරීමත් සමඟ අති උද්දමනයේ ආඛ්‍යානයන් විශාල සංඛ්‍යාවක් පවතී.  වටිනාකමේ සංනිධියක් ලෙස හුවමාරු මාධ්‍යයේ කාර්යය වැඩිවීම හා හුවමාරු මාධ්‍ය අධික ලෙස අවතක්සේරු වීම (අගය අඩු වීම) නිසා අතීත ආර්ථිකයන් දෘඩ මුදල් වලට හා භාණ්ඩ වලට භාණ්ඩ හුවමාරු කිරීමට එළඹෙන්නට ඇත.  අති උද්දමනයක් මඟින් පෞද්ගලික හා රාජ්‍ය ඉතුරුම්වල ක්‍රය ශක්තිය සඵලදායව අතුගා දමයි (ඉවත්කර දමයි)  අධි පරිභෝජනය හා මූර්ත වත්කම් රැස්කිරීම සම්බන්ධයෙන් ආර්ථිකය වඩා නරක අතට හරවනු ලබයි.  ලෝහ මුදල් හෝ දෘඩ මුදල් හෝ වුවද මුදල් පදනම රටින් ඉවත් කරන අතර එමගින් පීඩාවට පත්වූ ක්ෂේත්‍රය තුල නැවත ආයෝජනය අතිෂයින්ම අධෛර්යමත් භාවයට පත්කරයි.  රාජ්‍ය වියදම් සීඝ්‍රව කප්පාදු කිරීමේ ක්ෂනික ප්‍රතිකාර/පිළියම් පැනවීම හෝ මුදල් පදනම වෙනස් කිරී
ම මඟින් අති උද්දමනයට ප්‍රභල පිළියම් සපයනු ලබයි.  දෙවනුව සඳහන්කල කාරණාවට උදාහරණයක් ලෙස, 2005 බොස්නියාවේදී මහ බැංකුවට ඉඩදෙන ලද්දේ විදේශ සංචිත වල ඇති ප්‍රමාණයට පමණක් මුදල් මුද්‍රණය කිරීමටයි.  තවත් උදාහරණයක් ලෙස මුදල් වටිනාකම් අගය 2000හේ ජනවාරි මසදී 75% තරම් ප්‍රමාණයකින් අඩුවීම නිසා 2000 සැප්තැම්බර් මාසයේදී ඉක්වදෝරය විසින් සිදුකල ඩොලර්කරණය (Dollarization) දැක්විය හැක.  ඩොලර්කරණය යනු ජාතික මුදල් ඒකකයක් ලෙස විදේශ මුදල් භාවිතා කිරීමයි.  (මෙය එක්සත් ජනපද ඩොලර් වීම අනිවාර්යය නොවේ)අති උද්දමනයේ විපාකයද එතරම්ම සංකීර්ණ වේ.  අති උද්දමනය එය බලපාන ලද ක්ෂේත්‍රයට සෑම විටම ඉතා අප්‍රසන්න/දැඩි සෘණාත්මක අත්දැකීමක් වන නිසා ඊළඟ ප්‍රතිපත්ති තන්ත්‍රයන් බොහෝවිට එය නැවත ඇති වීම වැලැක්වීම පිණිස ප්‍රතිපත්ති සම්පාදනය කරනු ලබයි.  බොහෝවිට මෙමඟින් අදහස් වන්නේ මිල ස්ථායීතාවය පවත්වාගෙන යාම පිළිබඳව මහ බැංකුව වඩාත් ආක්‍රමණශිලී කිරීමයි.  මෙය ජර්මනියේ Blundes Bank හි සිද්ධිය මෙන් වන්නා සේම මුදල් මණ්ඩලයක් වැනි දෘඩ මුදල් පදනමකට මාරු කිරීමයි.  බොහෝ රජයන් අති උද්දමනයේ පිඹිදීම හමුවේ අතිශය දැඩි වැටුප් හා මිල පාලනයක් පනවා තිබේ.
ආකෘතියුක්රේන කාබොවනෙට්ස් ලක්ෂයක් (1992 හා 1996 අතර භාවිතා වූ)වර්ෂ 1996 දී එය සංසරණයෙන් ඉවත්කර, ඒ වෙනුවට කාබොවනෙට්ස් 100,000 = 1 හයිරිවන්‍යා (එකල ආසන්න වශයෙන් එක්සත් ජනපද ඩොලර් 0.5 ක්, 2007දී එක්සත් ජනපද ඩොලර් 0.20 පමණ) වන විනිමය අනුපාතයට හයිරිවන්‍යා ආදේශ කරන ලදී. මෙමගින්, 1992 හා 1996 අතර කාලයේදී මාසික සාමාන්‍ය උද්ධමන අනුපාතය, ආසන්න වශයෙන් 1400% දක්වා වෙනස් කරන ලදී.අතිඋද්ධමනය මූල්‍ය ප්‍රතිවිපාකයක් ලෙස දිස්වන බැවින්, අතිඋද්ධමන ආකෘතීන් මුදල් ඉල්ලුම වටා කේන්ද්‍රගත වු ඒවා වේ. මුදල් සැපයුමේ ශීඝ්‍ර ඉහළයාමක් හා මුදල් සංසරණ ප්‍රවේගයේ ඉහළ යාමක්, උද්ධමනය හා අති උද්ධමනය වර්ධනය කරන සාධක ලෙස ආර්ථික විද්‍යාඥයෝ දකිති. අතිඋද්ධමනයට හේතුවක් ලෙස, මුදල් සංසරණ ප්‍රවේගයේ ශීඝ්‍ර ඉහළයාම කේන්ද්‍රකොටගෙන අති උද්ධමනය ඇතිවන ආකාරය පිළිබඳ “විශ්වාසයේ අර්බුදය” ආකෘතිය ගොඩනගා ඇත. මෙහි මුල් න්‍යායට විකුණුම්කරුවන්ගේ නාමික අගයට සාපේක්ෂව ව්‍යවහාර මුදල් නෝට්ටු සඳහා වන ඉල්ලුමේ අවධානම් වාරිකය ශීඝ්‍රයෙන් වර්ධනයවේ. දෙවන න්‍යායට අනුව සංසරණ මාධ්‍යයේ ප්‍රමාණයේ ශීඝ්‍ර වර්ධනයක් ඇතැයි දක්වන, අතිඋද්ධමනයේ “මූල්‍ය ආකෘතිය” ල
ෙස හැඳින්විය හැකිය. මේ ඕනෑම ආකෘතියක, දෙවැනි ප්‍රතිවිපාකය ඉන්පසු පළමුවැන්න මඟින් අනුගමනය කරයි. ඒවානම් මුදල් සැපයුම ඉහළ නැන්වීමට බලකරන ඌන විශ්වාසය, නැතිනම් විශ්වාසය විනාශ කරනු ලබන ඉතා ඉහළ මුදල් ප්‍රමාණයයි.විශ්වාසය පිළිබඳ ආකෘතිය තුළ යුද්ධයේදී පරාද වීම වැනි ඇතැම් සිද්ධි හෝ සිද්ධි මාලාවන් මගින්, මුදල් නිකුත් කරන පාලනාධිකාරය (බැංකුවක් වුවද රජය වුවද) බලරහිතව සිටීය, යන විශ්වාසය නැති කරයි. මන්ද යත්, පුද්ගලයන්, නොවටිනා බවට පත්වන මුදල් නෝට්ටු තබා ගැනීමට වඩා ඒවා වැයකිරීමට කැමැත්තක් දක්වන හෙයිනි. මුදල් සඳහා ඉහළ අවධානමක් ඇතිය යන්න තේරුම් ගනිමින්, විකුණුම්කරුවන් මූලික වටිනාකම මත වඩා ඉහළ වාරිකයක් ඉල්ලුම් කරයි. මේ ආකෘතිය යටතේ, අතිඋද්ධමනය අවසන් කිරීමේ ක්‍රමය බොහෝවිට සර්ව සම්පූර්ණයෙන්ම නව මුදල් ඒකකයක් නිකුත් කිරීම මගින්, මුදලේ පිටුබලදීම වෙනස් කිරීමයි. යුද්ධය, විශ්වාසයේ අර්බුදයෙහි, පොදුවේ සඳහන් වන එක හේතුවකි. විශේෂයෙන්ම වියානාහි නැපොලියන්ගේ කාලය තුළ සිදුවූවා මෙන් යුද්ධයෙන් පරාද වනවිටද, ප්‍රාග්ධනයේ ඉහළයාමකදී ද, සමහර විට වසංගත නිසාද,මෙය සිදුවේ. මේ අදහස අනුව, විශ්වාසය නැතිවීමේ මූල සාධක නොසලකා රජය විසින් කාල
ය වැයකිරීමේ ප්‍රථිඵලයක් ලෙස සංසරණ මාධ්‍යයේ ඉහළයාම සිදුවේ.මූල්‍ය ආකෘතිය තුළ, අතිඋද්ධමනය ශීඝ්‍ර මූල්‍ය ප්‍රසාරණයේ ධන ප්‍රතිපෝෂණ චක්‍රයකි. එයට අනෙකුත් උද්ධමනයන්ට හේතුවන සාධකවලට සමාන සාධක බලපායි. මුදල් නිකුත් කරන ආයතන මධ්‍යගතද නැතිද, ආවර්ථී පිරිවැය ගෙවීමට මුදල් නිකුත් කිරීම, නිරතුරුව ලිහිල් ෆිස්කල් ප්‍රතිපත්ති මගින් හෝ සුභසාධනයේ ඉහළ නගින පිරිවැය මගින් මුදල් නිකුත් කරන්නා ශීඝ්‍ර ලෙස මුදල් ප්‍රසාරණයකට කැපවීයයි ව්‍යාපාරිකයන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කර දකිනවිට ඔවුන් මුදලේ වටිනාකම තුළ අපේක්ෂිත ක්ෂයවීම ආවරණය වන ලෙස මිල සළකුණු කරනු ලබයි. එවිට මුදල් නිකුත්කරන්නා මෙම මිල ගණන් ආවරණය කිරීමට එහි ප්‍රසාරණය වේගවත් කරණු ලබයි. එමගින්, පෙර පැවතියාටත් වඩා මුදලේ වටිනාකම පහළයාමට හේතුවේ. මේ ආකෘතිය අනුව නිකුත් කරන්නාට ජයග්‍රහනය කළ නොහැකි අතර එකම විසඳුම මුදල් ප්‍රසාරණය එකවරම නැවැත්වීමයි. අවාසනාවට ප්‍රසාරණය නැවැත්වීම මගින් මුදල්, අපේක්ෂාවන් ලෙස භාවිතා කරන්නන්ට බරපතල මූල්‍ය කම්පන ඇතිකරනු ලබයි.මෙම ප්‍රතිපත්තිය, විශ්‍රාම වැටුප්, වැටුප් හා රාජ්‍ය වියදම් කපාහැරීම සමග සම්බන්ධ වී, 1990 දශකයේදී වොෂින්ටන් සම්මුතිය ඇති කරන ලදී.
හේතුව කුමක් වූවත්, අතිඋද්ධමනය මුදල් සැපයුම හා සංසරණ ප්‍රවේගය සමග සම්බන්ධවේ. කුමක් පළමුව සිදුවේද යන්න විවාදාත්මක වන අතර සියලු සිද්ධීන්ට යොදාගතහැකි පොදු දෙයක් නොමැත. නමුත් වරක් අතිඋද්ධමනය ඇතිවීමත් සමග කුමන නියෝජිතයකු විසින් සිදුකිරිමට ඉඩහැරියත් මුදල් තොගයේ ඉහළයාමේ රටාව එක සමානවේ. මෙම භාවිතය මගින් ඉල්ලුමේ ඉහළ යාමකින් තොරව මුදල් සැපයුම ඉහළ නංවන හෙයින්, මුදලේ මිල, එනම් විනිමය අනුපාතය, ස්වාභාවිකවම වෙනත් මුදල් වලට සාපේක්ෂව පහළ වැටේ. මුදල් සැපයුමේ ඉහළයාම මගින් මිල බලයේ විශේෂ අංශ වියදම්වල පොදු වාරගණන බවට ඉක්මනින් හරවන විට උද්ධමනය අතිඋද්ධමනය බවට පත්වේ. මුදලේ ක්‍රය ශක්තිය ශීඝ්‍රයෙන් පහළ වැටෙන අතර මුදල් එක් දිනක්වත් ලඟ තබාගැනීම මගින් ක්‍රය ශක්තියේ අනපේක්ෂිත ලෙස පහළ යාමක් සිදුවේ. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, මුදලේ සංසරණය ඉහළ නංවන, අර්බුදය ඉතා නරක අතට පත් කරණු ලබන, මුදල් කිසිවකුත් ළඟතබා නොගනී.ශීඝ්‍රයෙන් ඉහළ යන මිල මගින් වටිනාකමේ සන්නිධියක් ලෙස මුදලේ කාර්යභාරය අවතක්සේරු කරනු ලබන අතර මිනිසුන් හැකි ඉක්මනින් මූර්ථ භාණ්ඩ හෝ සේවා මිලදීගැනීමට මුදල් වියදම් කරනු ලබයි. මේනිසා මුදල් සැපයුම අධික ලෙස ඉහළ යාම මගින් මු
දල් සංසරණ ප්‍රවේගය අන්තර්ජන්‍ය ලෙස ඉහළ යන බව මූල්‍ය ආකෘතිය මගින් පුරෝකථනය කරයි. සාමාන්‍ය ප්‍රතිපත්ති උපකරණ අර්ථයෙන් ගත්කල සාමාන්‍ය මිලදී ගැනීම්, උද්ධමන පීඩනයෙන් බලපෑමට ලක්වනවිට අතිඋද්ධමනය පාලනය කළනොහැකි තත්ත්වයට පත්වේ. සංචිත අවශ්‍යතා ඉහළ නැංවීම, පොළී අනුපාතය ඉහළ නැංවීම හෝ රාජ්‍ය වියදම් කපා හැරීම වැනි සාමාන්‍ය ප්‍රතිපත්ති යාන්ත්‍රණයන් සියල්ල ශීඝ්‍රයෙන් වටිනාකම අඩුවන මුදල් භාවිතයෙන් ඉවත්වීම හා වෙනත් හුවමාරු ක්‍රමයකට විතැන්වීම මගින් ප්‍රතිචාර දක්වා ඇත.අතිඋද්ධමන කාලයකදී, බැංකු මගින් පැය 24 කාල සීමාවට ණය ලබාදීම, විකල්ප මුදල්වලට මාරුවීම, රන් හා රිදී භාවිතයට හෝ භාණ්ඩ හුවමාරුවට ආපසු පැමිණීම, සාමාන්‍ය දේවල් බවට පත්වේ. වර්තමානයේ රත්තරන් රැස්කර තබාගන්නා පුද්ගලයෝ බොහෝදෙනෙක් අති උද්ධමනයක් අපේක්ෂා කරති. ඉදිරියේදී ඊට මුහුණදීම සඳහා රන්කාසි ළඟ තබාගනී. එසේම, ප්‍රාග්ධනයේ ශීඝ්‍ර ඉහළයාමක් හෝ එක්සත් ජනපද ඩොලරය වැනි දැඩි මුදල් ඒකක ඉහළයාමක්ද පවතී. මේවා ඇතැම්විට ප්‍රාග්ධන පාලනයන් සමගද එක්වේ. අසාමාන්‍ය ලෙස ක්‍රියාත්මකවන හා සැබෑ නිෂ්පාදනය පහළ වැටීමක් සිදුවන තත්ත්වයක් මෙමගින් ඇතිවේ. මෙයද අතිඋද්ධමනය පිළිබඳ දෘශ්‍ය
චක්‍රයෙහි කොටසකි.අතිඋද්ධමනයේ දෘශ්‍ය චක්‍රය වරක් ඇතිවූ විට, සරලව පොළී අනුපාතය ඉහළ දැමීම පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවන අතර, සෑමවිටම පාහේ, ප්‍රතිපත්ති උපක්‍රම යෝදාගැනීම අවශවේ. උදාහරණයක් ලෙස; බොලිවියාව 1985 වර්ෂයේදී අතිඋද්ධමනයකින් පීඩාවිඳි රටකි. එහි, වර්ෂයකට අඩු කාලයක් තුළ 12000% කින් මිල වැඩිවිය. රජය විසින් ඒ වනවිට දැඩි පාඩු ලබමින් තිබූ ගැසොලින් මිල ඉහළ නංවන ලද අතර විදේශ රටවලට තෙල් විකිණීමෙන් විදේශ විනිමය ඉපයීම නිසා අතිඋද්ධමනය ඉතා ඉක්මනින්ම ඉහළයාම නැවතුණි. මෙමගින් විශ්වාසයේ අර්බුදය අවසන්වී මහජනයා නැවත බැංකු තැන්පතු ඇරඹීමට පටන්ගති. 1920 දශකයේ ජර්මනියේ පැවති අති උද්ධමනය, Rentenmark ලෙස හැඳින්වූ බැංකු මගින් ණය ලබාගත් වත්කම් මත ව්‍යවහාර මුදල් නිකුත් කිරීමෙන් අවසන්විය. අතිඋද්ධමනය බොහෝ විට අවසන් වන්නේ මහජන ගැටුමෙන් එක් පාර්ශවයක් ජයග්‍රහණය කිරීමෙනි. උද්ධමනය පාලනය කිරීම සඳහා වැටුප් හා මිල පාලන සමහර අවස්ථාවල භාවිතාකළද මෙම මිල පාලන මගින්ම පමණක් අතිඋද්ධමනය නැවැත්වූ අවස්ථා දැකිය නොහැකිය. අතිඋද්ධමනය නැවැත්වීමට ඇතැම් අවස්ථාවල මෙම ප්‍රතිපත්තිවල මිශ්‍රණයක් යොදාගනී.බලපෑම්පසුවිපාකමුදල්[ස
ංස්කරණය]අතිඋද්ධමනය පවතින කාල වලදි මුද්‍රණය කර පැවැත්ම දැක්විය ‍ෙනාහැකි රත්‍රන් වටිනාකම් ගබඩා කිරීමට යොදා ගනී.ගොනුව:Glodcoin.JPGදකුණු අප්‍රිකාවේ අවුන්සයක් බරති රතුං කාසිය සහ රත්‍රං පවුම් තුන උද්දමනයෙන් මිදීම සඳහා රං කාසි රැස්කර තබයි.උද්දමනයක් පවතින කාල වලදී නෝට්ටු මුදල් අවමූලනය සහ රත්‍රං වල මිල ඉහල යයි.  ඉහත සඳහන් කල පරිදි අතිඋද්දමනයට මුහුණ දෙන රටවල් වල මහබැංකුව කුඩා නාමිකයන්ගෙනුත් නෝට්ටුවල වටිනාකමක් නොමැතිවීම හේතුවෙන් ඉතා විශාල නාමිකයන්ගෙන් යුක්ත මුදල් මුද්‍රණය කරයි.  මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1000,000,000 හෝ වැඩි නාමිකයන්ගෙන් යුත් බැංකු නෝට්ටු උත්පාදනයට හේතු වේ. 1923 අග භාගයේදී ජර්මනියේ වෙයිමර් (Weimar) සමූහාණ්ඩුව මිලියන 50ක ලකුණකින් යුත් බැංකු නෝට්ටු සහ මුහුණත අගය බිලියන 50ක ලකුණකින් යුත් තැපැල් මුද්දර නිකුත් කරන ලදී.  වෙයිමර් රජයේ රිච්ස් බැංකුව (Reichs bank) විසින් නිකුත් කරන ලද ඉහලම අ‍ගයෙන් යුත් බැංකු නෝට්ටුව වන්නේ මුහුණත අගය ට්‍රිලියන (100,000,000,000,000) බැංකු නෝට්ටුවයි.  රික්ස් බැංකුව සඳහා මෙම නෝට්ටු මුද්‍රණය කරනු ලබන සමාගම් වලින් එක් සමාගමක් සඳහා 32,776,899,763,734,490,417,05
(3.28 x 1019 or 33) ලකුණු අගයෙන් යුත් ඉන්වොයිසියක් යොමු කරන ලදී.මේ දක්වා නිකුත්කරන ලද විශාලතම නාමික අගයෙන් යුත් රාජකාරීමය නාමිකයෙන් යුත් බැංකු ‍නෝට්ටුව වන්නේ හන්ගේරියානු ජාතික බැංකුව විසින් නිකුත් කරන ලද ක්වින්ටිලියන් (quintillion) සියයක අගයෙන් යුත් පෙන්ගෝ (pengo) බැංකු නෝට්ටුවයි.  ඉමේජ් (පෙන්ගෝ බැංකු නෝට්ටු මෙන් දස ගුණයකින් යුත් වටිනාකමකින් බැංකු නෝට්ටුවක් පවා මුද්‍රණය කල නමුත් නිකුත් නොකර තිබේ.  එය ඉමේජ් [Image] වේ). කෙසේ වෙතත් බැංකු නෝට්ටු අංකය විස්තර කර නොදක්වන ලදී.  බැංකු නෝට්ටු මත බිංදු දැක්වීමේදී යුගෝස්ලාවේ ඩිනාරය ලෝකයේ ප්‍රභල ස්ථානයක් ගනී.  දෙවැනි ලෝක යුද්ධයෙන් පසු මෙතෙක් තිබූ උපරිම උද්දමන ප්‍රතිශතය වන්නේ 1946 ජූලි මාසයේ හංගේරියාවේ 41, 900,000,000,000,000% (4.19 x 1016%) ප්‍රතිශතයයි.  මෙහිදී සෑම පැය 15කටම මිළ ගණන් දෙගුණවී යැයි ගණන් තබන ලදී.විශාල අංක භාවිතා කිරීමෙන් වැලකිය හැකි එක් ක්‍රමයක් වනනේ අලුත් මුදල් ඒකක ප්‍රසිද්ධියට පත්වීමයි.  (ඩොලර් 10,000,000,000 වෙනුවට බැංකුවට පරණ ඩොලර් 1,000,000,000 සමාන වන එක් අලුත් ඩොලරයක් යොදාගත හැක.  එමඟින් අලුත් නෝට්ටුව “අලුත් ඩොලර් 10ක්” ලෙස
දැක්විය හැක.)  මේ සඳහා උදාහරණයක් ලෙස 2005 ජනවාරි 01වෙනිදා ලීරා (Lira) සඳහා වූ තුර්කියේ විප්ලවය දැක්විය හැක.  මෙම විප්ලවය ඇති වූයේ තුර්කියේ පැරණි ලීරා එකක් නව ලීරා 1ක් සඳහා 1,000,000 ප්‍රතිශතයකින් පරිවර්තනය කිරීමෙනි.  මෙය මුදලේ සත්‍ය වටිනාකම අඩු නොකරන අතර එය ප්‍රතිප්‍රමාණය හෝ නැවත නාමිකය ලෙස හඳුන්වයි.  එමෙන්ම සම්මත උද්දමන මට්ටම් පවතින රටවල කාලයත් සමඟ මෙය සිදුවේ.  අත්‍යුද්ධමනය අතරතුරදී බිල්පත් වල අගය ප්‍රතිමානය කිරීමට පෙර ඉහල යන්නේ මුදල් උද්දමනය ඉතා ඉක්මනින් සිදුවන බැවිනි‍.නාමිකයෙහි වෙනස්කම් දැක්වීම සඳහා ඇතැම් බැංකු නෝට්ටු මුද්‍රා තබන ලද‍ී.  මුද්‍රණය සඳහා විශාල කාලයක් ගතවන බැවින් මෙය සිදුකරන ලදී.  අලුත් නෝට්ටු ‍මුද්‍රණය කර තිබෙන කාලයේදී ඒවා යල් පැනීමට ඉඩ තිබෙන ලදී.  අතිඋද්දමනයට සීග්‍ර හේතුවක් වනුයේ මුහුණත වටිනාකමට වඩා ඉතා වැඩි සුන්බුන් වටිනාකමකින් යුත් ලෝහ කාසිය නීති විරෝධී ලෙස මුද්‍රණය කරන ලද කාසි උණුකර දෘඩ මුදල් ලෙස මෙහිදී පදනම් ලෝහයේ වටිනාකම මුහුණත වටිනාකමට වඩා වැඩි බැවින් මෙම කාසි උණු කිරීම සිදුවන බවට වාර්තා ලැබී තිබේ.ආශ්‍රිතඋද්දමනයසටහන්මූලාශ්‍ර
භාහිර සබැඳිHyperinflation හා සබැඳි මාධ්‍ය විකිමාධ්‍ය කොමන්ස් හි ඇත.Wheelbarrows of Money: 5 Times Currencies Crashed, Commodity.com වෙතින් (ඉංග්‍රීසි බසින්)vteආර්ථික විද්‍යාව (Economics)Economic theoryPolitical economyApplied economicsMethodologyEconomic modelEconomic systemsMicrofoundationsMathematical economicsEconometricsComputational economicsExperimental economicsPublicationsMicroeconomicsAggregation problemBudget setConsumer choiceConvexityCostAverageMarginalOpportunitySocialSunkTransactionCost–benefit analysisDeadweight lossDistributionEconomies of scaleEconomies of scopeElasticityEquilibriumGeneralExternalityFirmGoods and servicesGoodsServiceIndifference curveInterestIntertemporal choiceMarketMarket failureMarket structureCompetitionMonopolisticPerfectMonopolyBilateralMonopsonyOligopolyOligopsonyNon-convexityPareto efficiencyPreferencePriceProduction setProfitPublic goodRate of profitRationingRent
Returns to scaleRisk aversionScarcityShortageSurplusSocial choiceSupply and demandTradeUncertaintyUtilityExpectedMarginalValueWagePublicationsMacroeconomicsAggregate demandBalance of paymentsBusiness cycleCapacity utilizationCapital flightCentral bankConsumer confidenceCurrencyDeflationDemand shockDepressionGreatDisinflationDSGEEffective demandExpectationsAdaptiveRationalFiscal policyGeneral Theory of KeynesGrowthIndicatorsInflationHyperinflationInterest rateInvestmentIS–LM modelMeasures of national income and outputModelsMonetary policyMoneyDemand for moneyMoney supplyNAIRUNational accountsPrice levelPPPRecessionSavingShrinkflationStagflationSupply shockUnemploymentPublicationsMathematicaleconomicsContract theoryDecision theoryEconometricsGame theoryInput–output modelMathematical financeMechanism designOperations researchApplied fieldsAgriculturalBusinessDemographicDevelopmentEconomic geographyEconomic history
EducationIndustrial EngineeringCivil EngineeringEnvironmentalFinancialHealthIndustrial organizationInternationalKnowledgeLabourLaw and economicsMonetaryNatural resourceEconomic planningEconomic policyPublic economicsPublic choiceRegionalServiceSocioeconomicsEconomic sociologyEconomic statisticsTransportationUrbanWelfareSchools (history)of economic thoughtAmerican (National)Ancient thoughtAnarchistMutualismAustrianBehavioralBuddhistChartalismModern Monetary TheoryChicagoClassicalDisequilibriumEcologicalEvolutionaryFeministGeorgismHeterodoxHistoricalInstitutionalKeynesianNeo- (neoclassical–Keynesian synthesis)NewPost-CircuitismMainstreamMalthusianismMarginalismMarxianNeoMercantilismNeoclassicalLausanneNew classicalReal business-cycle theoryNew institutionalPhysiocracySocialistStockholmSupply-sideThermoeconomicsNotable economistsand thinkerswithin economicsFrançois QuesnayAdam SmithDavid RicardoThomas Robert MalthusJoh
ann Heinrich von ThünenFriedrich ListHermann Heinrich GossenJules DupuitAntoine Augustin CournotJohn Stuart MillKarl MarxWilliam Stanley JevonsHenry GeorgeLéon WalrasAlfred MarshallGeorg Friedrich KnappFrancis Ysidro EdgeworthVilfredo ParetoFriedrich von WieserJohn Bates ClarkThorstein VeblenJohn R. CommonsIrving FisherWesley Clair MitchellJohn Maynard KeynesJoseph SchumpeterArthur Cecil PigouFrank KnightJohn von NeumannAlvin HansenJacob VinerEdward ChamberlinRagnar FrischHarold HotellingMichał KaleckiOskar R. LangeJacob MarschakGunnar MyrdalAbba P. LernerRoy HarrodPiero SraffaSimon KuznetsJoan RobinsonE. F. SchumacherFriedrich HayekJohn HicksTjalling KoopmansNicholas Georgescu-RoegenWassily LeontiefJohn Kenneth GalbraithHyman MinskyHerbert A. SimonMilton FriedmanPaul SamuelsonKenneth ArrowWilliam BaumolGary BeckerElinor OstromRobert SolowAmartya SenRobert Lucas Jr.Joseph StiglitzRichard ThalerPaul KrugmanThomas PikettymoreI
nternationalorganizationsAsia-Pacific Economic CooperationEconomic Cooperation OrganizationEuropean Free Trade AssociationInternational Monetary FundOrganisation for Economic Co-operation and DevelopmentWorld BankWorld Trade Organizationප්‍රවර්ගයසුචියලැයිස්තුOutlinePublicationsBusiness and economics portalvteමූල්‍ය අර්බුදආශ්‍රිත: Banking panicCommodity price shocksCredit crunchCredit cycleCurrency crisisDebt crisisEnergy crisisFlash crashඅතිඋද්ධමනයLiquidity crisisMinsky momentSocial crisis Stock market crashPre-1000Crisis of the Third Century (235–284 CE)Commercial Revolution(1000–1760)Great Bullion Famine (c. 1400–c. 1500)The Great Debasement (1544–1551)Dutch Republic stock market crashes (c. 1600–1760)Kipper und Wipper (1621–1623)Tulip mania crash (1637)South Sea bubble crash (1720)Mississippi bubble crash (1720)Industrial Revolution(1760–1840)Amsterdam banking crisis of 1763Bengal bubble crash (1769–1784)British credit crisis of 1772-1773Du
tch Republic financial collapse (c. 1780–1795)Panic of 1785Copper Panic of 1789Panic of 1792Panic of 1796–1797Danish state bankruptcy of 1813Post-Napoleonic Irish grain price and land use shocks (1815–1816)Panic of 1819Panic of 1825Panic of 18371840–1870European Potato Failure (1845–1856)Great Irish FamineHighland Potato FaminePanic of 1847Panic of 1857Panic of 1866Black Friday (1869)SecondIndustrial Revolution(1870–1914)Panic of 1873Paris Bourse crash of 1882Panic of 1884Arendal crash (1886)Baring crisis (1890)Encilhamento (1890–1893)Panic of 1893Australian banking crisis of 1893Black Monday (1894)Panic of 1896Panic of 1901Panic of 1907Shanghai rubber stock market crisis (1910)Panic of 1910–1911Interwar period(1918–1939)Early Soviet hyperinflation (1917–1924)Weimar Republic hyperinflation (1921–1923)Shōwa financial crisis (1927)Wall Street Crash of 1929Panic of 1930Great Inflation(1973–1982)1970s energy crisis (1973–1980)1973 oil crisis1973–19
74 stock market crashSecondary banking crisis of 1973–1975Steel crisis (1973–1982)Latin American debt crisis (1975–1982)1976 British currency crisis1979 oil crisisBrazilian hyperinflation (1980–1982)Great Moderation(1982–2007)Brazilian hyperinflation (1982–1994)Souk Al-Manakh stock market crash (1982)Chilean crisis of 19821983 Israel bank stock crisisBlack Saturday (1983)Savings and loan crisis (1986–1995)Black Monday (1987)Dissolution of the Soviet Union (1988-1991)1988–1992 Norwegian banking crisisJapanese asset price bubble crash (1990–1992)Rhode Island banking crisis (1990–1992)1991 Indian economic crisis1990s Swedish financial crisis1990s Finnish banking crisis1990s Armenian energy crisisCuban Special Period (1991–2000)Black Wednesday (1992 Sterling crisis)Yugoslav hyperinflation (1992–1994)1994 bond market crisisVenezuelan banking crisis of 1994Mexican peso crisis (1994–1996)1997 Asian financial crisis1998 Russian financial crisis1998–1999 Ecuador e
conomic crisis1998–2002 Argentine great depressionSamba effect (1999)Dot-com bubble crash (2000–2004)2001 Turkish economic crisisSouth American economic crisis of 20022002 Uruguay banking crisis2003 Myanmar banking crisis2004 Argentine energy crisis2007 Chinese stock bubble crashZimbabwean hyperinflation (2007–present)Great Recession(2007–2013)2007–2008 financial crisisSubprime mortgage crisisU.S. bear market of 2007–2009Global financial crisis in September 2008Global financial crisis in October 2008Global financial crisis in November 2008Global financial crisis in December 20082008 Latvian financial crisis2008–2009 Belgian financial crisis2008–2009 Russian financial crisis2008–2009 Ukrainian financial crisis2008–2011 Icelandic financial crisis2008–2011 Irish banking crisis2008–2014 Spanish financial crisisGlobal financial crisis in 2009Blue Monday Crash 2009European debt crisisGreek government-debt crisis2009 Dubai debt standstillVenezuelan banking crisi
s of 2009–20102010–2014 Portuguese financial crisisEnergy crisis in Venezuela (2010–present)Syrian economic crisis (2011–present)August 2011 stock markets fall2011 Bangladesh share market scam2012–2013 Cypriot financial crisis2013 Chinese banking liquidity crisisDigital Revolution(2013–present)Venezuela economic crisis (2013–present)2014–2016 Brazilian economic crisisPuerto Rican government-debt crisis (2014–2022)Russian financial crisis (2014–2016)2015–2016 Chinese stock market turbulence2015–2016 stock market selloffBrexit stock market crash (2016)Venezuelan hyperinflation (2016–present)2017 Sri Lankan fuel crisisGhana banking crisis (2017–2018)2018–2023 Turkish currency and debt crisisLebanese liquidity crisis (2019–present)2019–present Sri Lankan economic crisisCOVID-19 pandemic (2019–present)2020–2022 Chinese property sector crisis2021–2023 inflation surge2022 Russian financial crisis2022 stock market declineList of banking crisesList of economic crise
sList of sovereign debt crisesList of stock market crashes and bear marketsද්වාරය: මුදල්අධිකාරී පාලනය: ජාතික පුස්තකාල UkraineGermany(ඇයගේ අභීධානය සත්‍ය වශයෙන් භාවිතා කල ) ඉතාමත් මෑත කාලීන වේල්සයෙහි කුමරිය (කැමිලා පිළිබඳ වම්පස සටහන බලන්න) වන්නේ, first wife of චාල්ස්, වේල්සයෙහි කුමරාගේ පළමු බිරියවූ ඩයනා, වේල්සයෙහි කුමරියයි.වේල්සයෙහි කුමරිය (වේල්ස: Tywysoges Cymru) යනු, 1301දී පත්වූ පළමු පශ්චාත්-අභිභවන වේල්සයෙහි කුමරාගේ සමයෙහි පටන් වේල්සයෙහි කුමරාගේ බිරිය විසින් දැරුණු බ්‍රිතාන්‍ය ගෞරවනීය අභිධානයකි.දසදෙනෙකුට වඩා බොහෝ වැඩි ගණනක් කිරුලට හිමිකම්පෑ පුරුෂයන් සි‍ට ඇති නමුත්, මෙතෙක් සිට ඇත්තේ  වේල්සයෙහි කුමරියන් දස දෙනෙකු පමණයි.   වේල්සයෙහි කුමරුන් වැඩි දෙනෙකු විවාහ පත් වී ඇත්තේ සිහසුනට පත්වීමෙන් අනතුරුවය.  වේල්සයෙහි කුමරුන්  කිහිප දෙනෙකු විවාහ පත් වීමට සුදුසු වයස එළඹීමට පෙර මියැදී ඇත.  වර්තමාන වේල්සයෙහි කුමරුගේ දෙවන භාර්යාව, කැමිලා, කෝන්වල්හී ආදිපාදවරිය, නිත්‍යානුකූලව වේල්සයෙහි කුමරිය වන නමුදු, අභිධානය භාවිතා නොකරන්නේ, ඇයගේ සැමියාගේ පළමු බිරිය වූ, නැසීගිය ඩයනා, වේල්සයෙහි කුමරියට
සිදුකෙරෙන ගරු කිරීමක් වශයෙනි. වර්තමාන කේම්බ්‍රිජ්හී ආදිපාදවරිය ඊළඟ වේල්සයෙහි කුමරිය වෙතැයි අපේක්ෂා කෙරෙයි.වේල්සයෙහි කුමරියන්අවසාන වේල්සයෙහි කුමරියට පෙර කුමරිය, පසුව මේරි රැජින වූ අතර, කුමරියක ලෙසින් උපත ලබා වේල්සයෙහි කුමරිය වූ අවසන් තැනැත්තිය වෙයි.වේල්සයෙහි කුමරියන් දසදෙනා (සහ එකිනෙකා විසින් අභිධානය දැරූ දින වකවානු) පහත පරිදී වෙයි:කෙන්ට්හී ජෝන් (අභිධානය දැරුවේ 1361–1376) — ඇයගේ ස්වාමිපුරුෂයා වූ  එඩ්වඩ්, කළු කුමරුගේ මරණයෙන් පසුව, වැන්දඹු කුමරියක් බවට පත්වූවාය.ඈන් නෙවිල් (1470–1471) — ලැන්කැස්ටර්හී එඩ්වඩ් හා සමග ඇයගේ විවාහය නිසාවෙන් මෙම අභිධානයට ඕ උරුම කම් ලැබුවද එය භාවිතා කළ බවට වාර්තා නොමැත. ඇයගේ දෙවන ස්වාමිපුරුෂයා එංගලන්තයේ තෙවන රිචඩ් රජ බවට පත්වීමත් සමගම ඇය වල්ලභ රැජන බවට පත්වූවාය.ඇරගෝන් හි කැත්රයින් (1501–1502) — ඇයගේ පළමු ස්වාමිපුරුෂයා වූ ආතර්, කුමරුවකු ලෙසින්ම මිය ගිය විට, ඇය වැන්දඹු කුමරියක් බවට පත්වූවාය.[1] 1509 දී ඔහුගේ රාජප්‍රාප්තිය සිදුවූ විගසින්, ආතර්ගේ බාල සොහොයුරු හෙන්රි වෙත යළි විවාපත්වූ ඇය, වල්ලභ රැජන බවට පත් වූවාය.ඇන්සබැක් හි කැරොලින් කුමරිය(1714-1727
)-1727 දී ස්වාමි පුරුෂයා II වන ජෝර්ජ් නමින් රාජප්‍රාප්ත වීමත් සමග රජ බිසව බවට පත් වියසැකස-ගොතා හි ඔගස්ටා කුමරිය(1736-1751)- දෙවන ජෝර්ජ් රජුගේ වැඩිමහලු පුත් ෆ්‍රෙඩ්රික් කුමරුගේ බිරිඳය. විවාහ වීමත් සමග වේල්සයේ කුමරිය බවට පත් විය. ෆ්‍රෙඩ්රික් කුමරු 1751 දී පිය රජුට පෙර මියයාමත් සමග ඔවුන්ගේ පුත් ජෝර්ජ් විලියම් ෆ්‍රෙඩ්රික් කුමරු වේල්සයේ කුමරු බවට පත් කල අතර ඇය වැන්දබු වේල්සයේ කුමරිය ලෙස හඳුන්වනු ලැබියබ්‍රන්ස්වික් හි කැරොලින් කුමරිය(1795-1820)-ජෝර්ජ් ඔගස්ටස්,වෙල්සසේ කුමරු හා විවාහ වීමෙන් වේල්සයේ කුමරිය බවට පත් විය. 1820 දී ස්වාමියා IV වන ජෝර්ජ් නමින් රාජප්‍රාප්ත වීමත් සමගඩෙන්මාර්කයේ ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රා කුමරිය(1863-1901) 1901 රජ බිසව බවට පත් විය.ටෙක් හි මේරි කුමරිය කුමරිය(1901-1910) 1910 රජ බිසව බවට පත් විය.ඩයනා ස්පෙන්සර් ආර්යාව(1981-1997) 1997 අභාවප්‍රාප්ත වියසටහන්↑  අටවන හෙන්රි වෙත ඇයගේ විවාහය මතභේදකාරී ලෙසින් ශුන්‍යීකරණයෙන් අනතුරුව ඇයගේ මරණය දක්වාම කැත්රයින් නිල වශයෙන් නාමෝද්දේශනය කරනු ලැබුයේ වැන්දඹු වේල්සයෙහි කුමරිය ලෙසිනි.කෙන්දූදූපත ගැන සාරාංශයඅයිතිව ඇත්තේබා අතොළුවපිහ
ිටීමබා අතොළුවජනගහණය1048දිග575මීපළල350මීමාලේ සිට දුර133.23කිමීකෙන්දූ (දිවෙහි:  ކެންދޫ) යනු මාලදිවයිනේ, බා අතොළුවේ එක් ජනාවාසී දූපතකි.එය පිහිටා ඇත්තේ බා අතොළුවේ උතුරු කොටසෙහිය.බාහිර සබැඳිSeacology Kindergarten Project on Kendhoo සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2007-01-03 at the Wayback Machine Seacologyකෙන්දූ පික්චර්ස් බයි සොබිර්කෙන්දූෆෑන්ස්vteමාලදිවයින්හී ජනාවාසී දූපත්හා අලිෆ් අතොළුවබාරා · බෙරින්මදූ[decimal 1]  · ධිද්දූ · Filladhoo · Hathifushi[decimal 1]  · Hoarafushi · Ihavandhoo · Kelaa · Maarandhoo · Mulhadhoo · Muraidhoo · Thakandhoo · Thuraakunu · Uligamu  · Utheemu  · VashafaruHaa Dhaalu AtollFaridhoo[decimal 1] · Finey · Hanimaadhoo · Hirimaradhoo · Kunburudhoo[decimal 1] · Kulhudhuffushi · Kumundhoo  · Kurinbi · Maavaidhoo[decimal 1] · Makunudhoo · Naivaadhoo · Nellaidhoo · Neykurendhoo · Nolhivaram · Nolhivaranfaru · VaikaradhooShaviyani AtollBileffahi  · Feevah · Feydhoo · Firinbaidhoo[decimal 1]  · Foakaidhoo · Funadhoo · Goidhoo · Kanditheemu · Komandoo · Lhaimagu · M