LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
කිරීමෙන් මණිඅක්ඛිත රජු විසින් ඉදිකරවන ලද කැළණි චෛත්‍යයද බුදුන් වහන්සේ ජීවමාන කාලය හා සම්බන්ධවන චෛත්‍යය වේ.එමෙන්ම ආනන්ද හිමියන් බුදුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ පසු දේහය පිළිබඳව කෙසේ කටයුතු කළ යුතුද යන්න ඇසූවිට උන්වහන්සේ පවසා සිටියේ තමන් වහන්සේගේ දේහය ආදාහනය කිරීමෙන් පසුව හතරමං හංදියක ස්ථූපයක් තනා පුදපූජාදිය පැවැත්විය යුතු බවයි.එයින් උන්වහන්සේ ප්‍රකාශ කළේ තමන් වහන්සේ ජීවමානව නොමැතිවිට ශාසනයේ පැවැත්ම සඳහා තමන් උදෙසා චෛත්‍යයට පුදසත්කාර කිරීම යෝග්‍ය බවයි.උන්වහන්සේගේ පරිනිර්වාණයෙන් එසේ කළ අතර එම චෛත්‍යය වන්දනය අද දක්වාත් ක්‍රියාත්මක වේ.ඉන්දියාවේ බෞද්ධ චෛත්‍යය වඩාත් ප්‍රචලිත තත්වයට පත්වූයේ අ‍ශෝක අධිරාජ්‍යයාගේ සමයේදීය. රජතුමා අසූහාරදහසක් වෙහෙර විහාර තැනවූ බව ජනප්‍රවාදයෙහි මෙන්ම වංශකථාවලද සඳහන් වේ. ඒ අනුව ලෝකයේ වැඩිම වෙහෙර විහාර සංඛ්‍යාවක් ගොඩකැංවූ පලකයා ලෙස සැලකෙන්නේ අශෝක අධිරාජ්‍යයාය.බෞද්ධ ස්ථූපයේ ප්‍රභවයබෞද්ධ ස්ථූපය ද මහා පුරුෂ ඇදහීම සම්බන්ධයෙන් ඇති වූ සංකේතයකි. මහා පුරුෂ ගණයට සම්මා සම්බුද්ධ, පසේ බුද්ධ, අර්හත් ශ්‍රාවක, චක්‍රවර්තී රාජ යන සිව්දෙනා අයත් වේ. චක්‍රවර්තී රජුගේ ද ශරීරය
දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයන්ගෙන් සමන්විත ය. පරිනිර්වාණයෙන් පසු බුදුහු ධර්මකාය ස්වරූපයෙන් සදාකාලික වෙති. බෞද්ධ ස්ථූපය තුළ ඒ බුදුහු ජීවමාන ව වැඩ සිටිති. ස්ථූපය සියලු බුදුවරුන් වැඩ සිටින මණ්ඩලයක් ලෙස තාන්ත්‍රික බෞද්ධයෝ ද සලකති. බුද්ධ වංශයේ බුදුරදුන් ථූපයට සමාන ලෙස සලකා තිබීමෙන් මෙය තවදුරටත් තහවුරු වේ. මහායාන සම්ප්‍රදායට අනුව සම්භෝගය දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණ හා අසීතානුව්‍යඤ්ජනවලින් සමන්විත ය. ධර්මකායේ සම්භෝග අවස්ථාව ඉන් දැක්වේ. මේ අනුව ධර්මකාය හෙවත් බුදුරදුන් හෝ එය මානවරූප ව සංකේතවත් කෙරෙන සම්භෝගකාය හෝ ධ්‍යානී බුදුවරු තැන්පත් කොට ස්ථූප තැනීම ‍ඓතිහාසික බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධාතු තැන්පත් කර ස්ථූප තැනීම ශ්‍රේෂ්ඨත්වයෙන් සලකන ලදී. ථෙරවාදීහු ‍ඓතිහාසික සිද්ධාර්ථ ගෞතමයන් වහන්සේ ඇතුළු පශ්චිම භවික මානුෂී බෝධිසත්වයන්ට ද මහා පුරුෂත්වය ආරෝපණය  කළහ. මෙසේ දෙපක්ෂය ම මහා පුරුෂ සංකල්පය පිළිගෙන ඇති බවත් මහා පුරුෂයන් සිටින ස්මාරකයන් ලෙස හෝ මහා පුරුෂ සංකේතයක් වශයෙන් ස්ථූපය දෙපක්ෂය ම පිළිගෙන ඇති බව අනාවරණය ‍වෙයි. ‍මේ තත්ත්වය අනුව බෞද්ධ ස්ථූප වෛදික මහා පුරුෂ සංකල්පය බැඳි හිරණ්‍ය ස්ථූප ප්‍රභව කොට ඇති බව අග්‍රාවාලගේ ම
තය නිවැරදි සේ පෙනේ.බෞද්ධ ස්ථූපයේ ඉතිහාසයබෞද්ධ ස්ථූප ගොඩනැඟීම ආරම්භ වූයේ බුදුන් ජීවමාන ව සිටියදී ම ය. බුදුන් ජීවමාන ව සිටියදී ම පිරිනිවන් පෑ ශාරිපුත්ත, මොග්ගල්ලාන අගසව් දෙනමගේ භෂ්මාවශේෂ තැන්පත් කොට ස්ථූප තනන ලදී. ඒ සඳහා උපදෙස් දෙන ලද්දේ බුදු රජාණන් වහන්සේ ය. බුදුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑමට ප්‍රථම ආනන්ද හිමියන් විමසන ලදුව තමන් වහන්සේ පිරිනිවීමෙන් පසු ව මෘත දේහය සක්විති රජෙකුගේ මෘතදේහයට මෙන් සලකා ආදාහනය කොට සිව් මංසන්ධියක ස්ථූපයක් තනවා ප්‍රදක්ෂිණා කිරී‍මෙන් මල්දම් පැළඳවීමෙන් සුවඳසුණු ගැල්වීමෙන්  එය පූජා කරන ලෙස පැවසූ බව මහා වග්ගයෙහි සඳහන් වේ. මෙය ප්‍රාග් බෞද්ධ චක්‍රවර්තී වන්දනාව අනුගමනය කිරීමකි. මේ දෙකෙන් ම මහා පුරුෂ වන්දනාව අදහස් කෙරේ. සර්වාස්තිවාදි වි‍නයෙහි දැක්වෙන පරිදි අනාථ පිණ්ඩික ද බුදු රජාණන් වහන්සේගෙන් කෙස් හා නිය ලබා ගෙන ඒවා තැන්පත් කොට ස්ථූපයක් තැනීමට බුදු රජාණන් වහන්සේගෙන් අවසර ලබා ගෙන ඇත. එම ස්ථූපය බිත්ති රතු, කළු, සුදු වර්ණ ආලේප කිරීමට ද මෛතුන රූප හැර වෙනත් ඕනෑ ම රූපයක් ඇඳීමට ද දොරටුවලට දොරවල් සවි කිරීමට ද දොරටු ඉදිරිපිට ‍වටේට ගරාදි වැට තැනීමට ද විමානවල කුඩා ස්ථූප
තැනීමට ද කුළුණු යෙදීමට  හා ඒවා පාට කිරීමට ද ඔහු බුදුන්ගෙන් අවසර ලබා ගෙන ඇත.මහා සාංඝික විනයෙහි එන පරිදි බුදුරදුන් විසින් ම කාශ්‍යප බුදුරදුන් උදෙසා ස්ථූපයක් තනවන ලදී. ගඩොලින් තනන ලද එම ස්ථූපය රන් හා රිදී තහඩුවලින් වසන ලදී. එම ස්තූපය යොදුනක් උස ය. එහි අර්ධ විෂ්කම්භය යොදුන් භාගයකි. ලෝකඩවලින් ගරාදි වැට තනන ලදී. මේ ස්ථූපය තැනීම සඳහා අවුරුදු 7 දින 7 ක් ගත වී ඇත. ස්ථූපයේ හතර පැත්තේ විමාන සිංහ හා ඇත් රෑප ද විය. කාකි රජු විසින් කරවන ලද ස්ථූපයක් ගැන මහා සාංඝික විනයෙහි සඳහන් වේ. බුදුරදුන් උපන්, බුදු වූ, දම්සක් පැවැත් වූ, පිරිනිවන් පෑ තැන්වල ද චෛත්‍ය තනවනු ලැබී ය.සිද්ධාර්ථ ගෞතමයන් වහන්සේ බුද්ධත්ව‍ය ලබා සති හතක් ගිය තැන උන්වහන්සේට පළමු ආහාරය පිදූ තපස්සු හා භල්ලුක යන වෙළඳ සහෝදරයන් දෙදෙනා උන්වහන්සේගෙන් ලබා ගත් කෙස් ශ්‍රී ලංකාවට ගෙනැවිත් නැගෙනහිර වෙරළේ තිරියාය නමින් ප්‍රසිද්ධ ස්ථානයේ ස්ථූපයක් කරවා එහි තැන්පත් කළ බවට සෙල්ලිපියක සඳහන් වේ. තවද බුදුහු මුලින් ම ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණි අවස්ථාවේ සමන්තකූටය වාස භවනය කරගත් මහා සුමන දෙවියෝ බුදුන්ගෙන් ලබාගත් කේශ ධාතු තැන්පත් කර මහියංගන චෛත්‍ය කර වූ බව මහා වංශයේ සඳ
හන් වේ.‍‍ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේට ජ්‍යෙෂ්ඨ සමකාලිකයෙක් වූ මහාවීර තුමන්ගේ නායකත්වයෙන් පහළ වූ ජෛන ආගමේ ද ස්ථූප වන්දනාව පිළිගෙන තිබේ. එම ස්ථූප බෞද්ධ ස්ථූපවලට සමාන බව සී.එස්.ෂා පවසයි. එම නිසා බෞද්ධයන් බුදුරදුන්ගේ භෂ්මාවශේෂ තැන්පත් කොට ස්ථූප තැනීමට පෙර ජෛනයන් මහාවීර තුමාගේ භෂ්මාවශේෂ තැන්පත් කර ස්ථූප තනන ලද බව සිතිය හැකි ය.බුදු රජාණන් වහන්සේ පිරිනිවීමෙන් පසු උන්වහන්සේගේ භෂ්මාවශේෂ කොටස් අටකට බෙදා රටවල් අටකට භාර දෙන ලදී. ඒ භෂ්මාවශේෂ ලබාගත් රජගහනුවර අජාසත්ත, වේසාලියෙහි ලිච්ඡවීහු, කපිලවස්තුවේ ශාක්‍යයෝ, අල්ලකප්පයෙහි බුලයෝ, පාචෙය්‍යයෙහි මල්ලවයෝ, කුසිනාරාවේ මල්ලවයෝ ශාරීරික ධාතු කොටස් තැන්පත් කොට ස්ථූප තනා පිදූහ. ධාතු බෙදූ බඳුන (කුම්භය) තැන්පත් කොට ස්ථූපයක් තනා පිදුවේ ය. පිප්ඵලී වනයේ මෞරවයෝ බුදුරදුන්ගේ මෘතදේහය දැවූ සෑයේ අඟුරු ලබා ගෙන ඒවා තැන්පත් කොට ස්ථූපයක් තනා පිදූහ. මේ අනුව බුද්ධ පරිනිර්වාණයට අනතුරුව බෞද්ධ  ස්ථූප දහයක් තනා පුදනු ලැබු බව අනාවරණය වෙයි.රාමගාමයෙහි ස්ථූපයේ තැන්පත් කර තිබූ ධාතු පසු ව මාඤ්ජේරික නාග භවනයෙහි ඝරයක් සහිත ස්ථූපයක තැන්පත් කර තිබී ක්‍රි.පූ.2 වන සියවසේ දී ශ්‍රී ලංකාවේ රාජ්‍ය
කළ දුට්ඨගාමිණී රජු විසින් ලබා ගෙන මහා ථූපයේ (රුවන්වැලි සෑයෙහි) තැන්පත් කරන ලද බව මහා වංශයේ සඳහන් වේ. ස්ථූප ඉන්දියාවෙන් ප්‍රභවය ලැබූවක් නොවිය හැකි ය. සුමේරියානු වාස්තු විද්‍යාවේ මෙම ස්මාරක විශේෂයට සමාන සිග්ගුරත් නමින් ගොඩනැඟිලි විශේෂයක් වෙයි. චන්චායු යන දෙවියන් වැඳීමට හා මළවුන් ඇදහීමට එය සම්බන්ධ වේ. පිරමිඩ්ස් ද ස්ථූප විශේෂයකි. ක්‍රි.පූ. යුගයට අයත් ස්ථූප රෝමයේ ඉටුය්කන්හි තිබේ. ඒවා බෞද්ධයන්ගේ වෘත්තාකාර ස්ථූපවලට බෙහෙවින් සමාන ය. මේ අනුව සලකන කල්හි ස්ථූපය නමැති ගොඩනැඟිලි වර්ගය අවුරුදු දහස් ගණනක් අතීතයට විහිදී ගිය පෙර අපර දෙදිග ම රටවලට උරුම වූවක් වේ.ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ස්ථූපයප්‍රධාන ලිපිය: ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ දාගැබ්ඉන්දියාවේ අ‍ශෝක අධිරාජ්‍යයාගේ කාලයේදී ලංකාවේ පාලනය කළ දේවානම්පියතිස්ස රජ දවස එනම් ක්‍රි.පූ 3 වන සියවසේදී මෙරටට බුද්ධාගම ලැබුණේ මහින්දාගමනයත් සමගය. බුදු දහම ලැබීමෙන් පසු ලංකාවේ ගොඩනනංවන ලද ප්‍රථම චෛත්‍යය ලෙස සඳහන් වන්නේ ථූපාරාම ත්‍යයයි.ඒ සඳහා මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ උපදෙස් ලැබුණු බව මහාවංශයේ සඳහන් වේ.මේ අනුව ථූපාරාමය ගොඩනැංවීමේදී භාරතීය ‍බෞද්ධ ආභාසය ඒ සඳහා ලැබෙන්නට ඇතැ
යි විශ්වාස කෙරේ. එහෙත් පසුකාලීනව ගොඩනංවන ලද බෞද්ධ ස්ථූප නිර්මාණයේදී ලංකාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පියා දේශියත්වයට ගැලපෙන පරිදි චෛත්‍යය නිර්මාණයට පෙළඹී ඇති බව විද්වතුන්ගේ මතය වේ. ශ්‍රී ලාංකිකයන්ගේ විශිෂ්ට හැකියාවන් මෙන්ම සාමය, සහෝදරත්වය,සහයෝගය වැනි උතුම් ගුණාංගයන් මෙම චෛත්‍යය නිර්මාණයන් තුළින් පිළිබිඹු වන බව ඒ දෙස බලන ඕනෑම පුද්ගලයෙකුට සිතේ.ඉනිදියාවේ සාංචි ස්ථූපය වැනි ස්ථූප දෙස බලන විට ලංකා ස්ථූපයේ වර්ධනය දේශීය ගෘහනිර්මාණශිල්පය අනුව යමින් අලංකාරත්වයෙන් හා දර්ශනීයත්වයෙන් ඉදිරියට ගෙනගිය බව පැහැදිලි කාරණයකි.රුවන්වැලි මහාසෑය,අභයගිරිය, ‍ජේතවනය වැනි චෛත්‍යය ලෝකයා මවිතයට පත්කරවන්නේ ඉහත ලක්‍ෂණයන්ගේ බලපෑමෙන් බව කිවහැකිය.දාගැබක ප්‍රධාන අංගමුල් යුගයමුල් කාලයේ චෛත්‍යයක තිබුණු අංග ක්‍රමයෙන් විකාශනය වී ඇතිබව පෙනේ.භාරතයේ සාංචි ස්ථූපය ගොඩනංවන ලද්දේ ගල්වැටකින් වටවුණු භූමි භාගයකය.චෛත්‍යයට ඇතුළුවීමට දොරටු සතරක් සතර දිශාවෙන් විය.ගොනුව:New parts of stupa.jpgඑම දොරටුවල අලංකාර කැටයම් දක්නට ලැබේත ස්ථූපය ඉදිකරන ලද්දේ එම මළුවෙහි මැද පිහිටි වේදිකාවකය.මෙම වේදිකාවට නැඟීමට පියගැටපෙළක් විය.මෙම වේද
ිකාව මත ඉදිකරන ලද අර්ධ ගෝලාකාර දාගැබ ස්ථූපය විය.එම ගර්භය මුදුනෙහි තවත් මේදියක්ද ඒ මත හතරැස් කොටුවක්ද ඉදිවිය.ඒ හතරැස් කොටුව මත හරිමැද යෂ්ටියක් විය. එම යෂ්ටිය මත ඡත්‍රයක් විය.චෛත්‍යයට වැදගත්කම ගෙනදුන් ධාතු නිධානය කරන ලද්දේ අර්ධ ගෝලාකාර හැඩැති ධාතු ගර්භයෙහිය.පසුකාලීන යුගයපසුකාලයේදී මෙම චෛත්‍යයේ අංග වැඩිවිය. ඒ අනුව වැලිමළුවක් ,සලපතල මළුවක් හා පේසා වළලු එකතුවිය. ධාතුගර්භය ඉදිකළේ මෙම පේසා වළලු මතය.අද එය ස්ථූපයේ අලංකාරය සඳහා නිර්මාණය වූවක් බවට පත්ව තිබේ.එමෙන්ම ධාතුගර්භය මත ස්ථූප ආරම්භයේදී පැවති කුඩා මේදිය සතරැස් කොටුවක් බවට පත්විය.ඒ මත කලින් තිබූ ඡත්‍රය හා සම්බන්ධ යෂ්ටිය දේවතා කොටුව වශයෙන් හැඳින්වීය. දේවතා කොටුවේ පහළ සිට ඉහලට සිහින් හැඩයටකළ නිර්මාණය කොත්කැරැල්ල විය.කොත්කැරැල්ල මුදුනේ ස්ථූපය අලංකාර කරමින් කොතක් පැළඳූ අතර කොත මුදුනෙහි පළිඟුවක් විය. කාලයාගේ ඇවෑමත් සමඟම ස්ථූපයට තවත් අංග ඒකරාශි විය. දොරටු සතරෙහි තොරණ සතර හා සම්බන්ධ ම්‍ළුවට නැග එන ගල්පඩිපෙලද ඒ ආශ්‍රිතව කොරවක්ගල්,මුරගල් හා සඳකඩපහණක්ද එකතුවිය. මීට අමතරව චෛත්‍යය හා සම්බන්ධ කර ස්ථූපයේ හතර පැත්තෙහි සමාන්තර වාහල්කඩ සතරක්
ද පසුකාලයේදී ඉදිවිය. එම වාහල්කඩ ඉදිකළේ චෛත්‍යයේ ශක්තිය වර්ධනය කිරීමටත් අලංකාරය ඇතිකිරීමට හා වන්දනාකරුවන්ට මල්පහන් ආදී තම පූජා භාණ්ඩද තැන්පත් කිරීමටය.ඒ සඳහා වාහල්කඩ ආශ්‍රිතව ශෛලමය මල් ආසනයක්ද විය.දාගැබ් වර්ගනිධන් වස්තුව අනුව දාගැබ් වර්ගශාරීක චෛත්‍ය දාගැබ්පාරිභෝගික චෛත්‍යය දාගැබ්පාරිභෝගික චෛත්‍යය දාගැබ්හැඩය අනුව දාගැබ් වර්ගප්‍රධාන ලිපිය: ශ්‍රී ලංකාවේ දාගැබ්බෞද්ධ ස්ථූප ගත්විට ඒවා විවිධාකාර හැඩයන්ගෙන් යුක්ත වේ. ස්ථූප ප්‍රධාන වර්ග කිහිපයකි.ඝණ්ඨාකාරඝඨාකාරබුබ්බුලාකාරධාන්‍යාකාරආමලාකාරපද්මාකාරඝණ්ඨාකාරඝණ්ඨාකාර චෛත්‍යය ඝණ්ඨාවක ස්වරූපය ගනී.මෙම චෛත්‍යය වර්ගය ප්‍රමාණයෙන් කුඩාවන අතර බුදුදහම ලැබීමෙන් පසු ලංකාවේ ඉදිකළ ප්‍රථම දාගැබ ඝණ්ඨාකාර හැඩයෙන් යුක්ත වේ.එය ථූපාරාම දාගැබය.ථූපාරාම දාගැබඝඨාකාරඝඨාකාර චෛත්‍යය යනු කළයක හැඩයට නිර්මාණය කර ඇති චෛත්‍යය වේ.පොළොන්නරු දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි සෝමාවතී චෛත්‍යයයත් මඟුල් මහාවිහාර ස්ථූපයත් ඝඨාකාර හැඩයෙන් යුක්තය.බුබ්බුලාකාරදියබුබුලක හැඩයගත් චෛත්‍යය මේ
නමින් හැදින්වේ.ලෝකයා මවිතයට පත්කරන රුවන්වැලි මහාසෑය බුබ්බුලාකාර හැඩයගනී.එමෙන්ම තිස්සමහාරාම ස්ථූපය,පොළොන්නරුවේ කිරිවෙහෙර හා රන්කොත් වෙහෙර බුබ්බුලාකාර හැඩයෙන් යුක්තය.ඝණ්ඨාකාර චෛත්‍යය ලෙස ථූපාරාමය හැදින්වේරුවන්වැලි මහාසෑයධාන්‍යාකාරකැළණි චෛත්‍යයධාන්‍යාකාර චෛත්‍යය ධාන්‍ය ගොඩක හැඩයගනී.ශ්‍රී ලංකාවේ ධාන්‍යාකාර චෛත්‍යයකට කදිම උදාහරණය නම් කැළණි චෛත්‍යයයි. වී ගොඩක හැඩය අනුව සැලසුම් කර ඇති ස්ථූප ධාන්‍යාකාර නමින් හැඳින් වේ. ක්‍රි.පූ. 3 වන සියවසේ දේවානම්පියතිස්ස රජතුමා ථූපාරාමය කරවන ලද්දේ මෙම ආකෘතියට අනුව ය. පසු ව කරන ලද ප්‍රතිසංස්කරණවල දී වෙනස් වී වර්තමානය වන විට ඝණ්ඨාකර හැඩය ගෙන තිබේ. කැළණිය, කැබැල්ලෑ ලෙන, පණික්කින්කුලම යන ස්ථානවල පිහිටි ස්ථූප මේ වර්ගයට අයත් වේ.පද්මාකාරපද්මාකාර චෛත්‍යය නෙළුමක ස්වරූපය ගනී.පොළොන්නරුවේ දෙමළ මහාසෑයත් බුත්තල යුදගනා වෙහෙරත් පද්මාකාර හැඩයෙන් යුක්ත වන්නේය.ගොනුව:Demalamahaseya.jpgරන්කොත් වෙහෙරආමලාකාරනෙල්ලි ගෙඩියක ස්වරූපය ගත් චෛත්‍යය ආමලාකාර චෛත්‍යය වන්නේය. මෙවැනි ස්ථූප වර්තමානයේ දක්නට නැත.මෙම ස්ථූප වර්ග හැරෙන්නට බෞද්ධ රට
වල තවත ස්ථූප වර්ග දැකිය හැක. ● අණ්ඩාකාර(බිත්තරයක හැඩය)● පලාණ්ඩිවාකාර(ලූනුගෙඩියක හැඩය)● චතුරස්‍රාකාර(හතරැස් හැඩය)● අෂ්ටස්‍රාකාර(අටපට්ටම් හැඩය)● සිලින්ඩරාකාර(සිලින්ඩරයක හැඩය)චේතියඝරයස්ථූපයක ආරක්‍ෂාව සඳහා කරවන ලද ගෙය චේතියඝරය වේ.එය ථූපඝරය ලෙසද හැදින්වේ.ථූපඝරය ඉදිකරන ලද්දේ ථූපය වටා ඇති කවාකාර බිමෙහි ස්ථූපය වටා කළුගල් කණු පේළි දෙකක් සිටුවා ඒ මත කවාකාර වහලක් ඉදිකිරීමෙනි.චේතියඝරයක් ඉදිකිරීමේ මූලික පරමාර්ථය වූයේ අව්වෙන් වැස්සෙන් චෛත්‍යය ආරක්‍ෂාකර ගැනීමය.එසේම චෛත්‍යය වන්දනාකරුවන්ට සෙවණ සැලසීමද චේතියඝර ඉදිකිරීමෙහි තවත් පරමාර්ථයක් විය. ලංකාවේ ප්‍රථමවරට චේතියඝරයක් ඉදිකිරීම පිළිබඳව සඳහන් වන්නේ අනුරාධපුර යුගයෙහි දේවානම්පියතිස්ස රජ දවසය.  දේවානම්පියතිස්ස රජතුමා ථූපාරාම චෛත්‍යය ආවරණයකොට චේතියඝරයක් ඉදිකළ බව මහාවංශයේ සඳහන් වේ. එම චේතියඝරය තිබුණු බවට ඒ වටා ඇති ගල්කණු සාක්‍ෂි වශයෙන් අදද දක්නට ලැබේ.පසුකාලීනව වසභ රජතුමාද ථූපාරාමයට ථූපඝරයක් කරවූ බව වංශකථාවල සඳහන්ය.මීට අමතරව වසභ රජතුමාගේ බිසවක වූ පොත්තා කුමරිය ශ්‍රී මහා බෝධි මළු‍වෙහි චෛතයයක් කරවා එයට චේතියඝරයක්ද කරවූ බව මහාවංශයේ සඳහන් වේ
.මේ අනුව චේතියඝරය චෛත්‍යයට ආරක්‍ෂාවක් මෙන්ම අලංකාරයක්ද ගෙනදුන් බව පැහැදිලි වේ. දාගැබ් ඇති රටවල්සාංචි ස්තූපය,ඉන්දියාවසාංචි ස්තූපය-2,ඉන්දියාවWan song monk චීන ස්තූපයසෙන්සෝජී ස්තූපය තෝකියෝ,ජපානයබුරුමයේ ස්වේදගොන් ස්තූපයශ්‍රී ලංකාවකොරියාවතායිලන්තයකාම්බෝජයලාඕසයතායිවානයවියට්නාමයපිලිපීනයහොංකොංසිංගප්පූරුවමලයාසියාවඉන්දුනීසියාවමොන්ගෝලියාවඉන්දියාවනේපාලයභූතානයබංග්ලාදේශයචීනයජපානයබුරුමයමේ අනුව බෞද්ධ ස්ථූපය සිංහල බෞද්ධයාගේ මෙන්ම සෙසු බෞද්ධ රටවල්වල බෞද්ධ ජනතාවගේ සංස්කෘතියේ ප්‍රධාන ලක්‍ෂණයක් බව අවිවාදයෙන් පිළිගතයුතු වේ.පිංතූර එකතුවශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ස්ථූප කිහිපයක්Abayagiriya AnuradapurayaThuparamaya  AnuradapurayaDemalamahaseya PolonnaruwaDemalamahaseya PolonnaruwaMirisawetiya AnuradapurayaJethavanaramaya AnuradapurayaKirivehera KataragamaMihinthale AnuradapurayaRuwanweliseya  Anuradapurayaවිවිධ රටවල බෞද්ධ ස්ථූපBoudnanath Stupa in Kathmandu, NepalBorobudur Stupa, Java, IndonesiaChedi
Phra Sri Rattana, Bangkok, ThailandSwayambhunath Stupa in Kathmandu, NepalSanchi Stupa in IndiaMankiala Stupa near Rawalpindi, PakistanSaranath stupa in IndiaShwedagon in Yangon, MyanmarPhra Pathom Chedi, Nakhon Pathom, ThailandStupa of King Norodom Suramarit in Phnom Penh, CambodiaThat Louang in Vientiane (Laos)Dhammakaya stupa, Wat Phra Dhammakaya, Thailandආශ්‍රිත ලිපිඅනුරාධපුර යුගයේ ලක්දිව ඉදිකල දාගැබ්අඩවියෙන් බැහැර පිටුTHE BUDDHIST STUPA: ORIGIN AND DEVELOPMENTඉන්ෆ්ලුවෙන්සා (උණ)Typesකුරුළු උණA/H5N1 subtypeCanineEquineසූකර උණA/H1N1 subtypeVaccines2009 pandemicPandemrixFluzoneInfluvacFluvax/Flucelvax/Fluad/FluverinLive attenuatedOptafluTreatmentAmantadineLaninamivirOseltamivirPeramivirRimantadineUmifenovirVitamin DZanamivirPandemics1918 Spanish flu1957 Asian flu1968–1969 Hong Kong2009 swineOutbreaks1976 swine flu2006 H5N1 India2007 Australian equine2007 Bernard Matthews H5N12008 W
est Bengal2015 United States H5N2 outbreakආශ්‍රිතFlu seasonInfluenza evolutionInfluenza researchInfluenza-like illnessVaccine reformulationsvteසූකර උණ එසේත් නැතිනම් සූකර ඉන්ෆ්ලුවෙන්සාව, සූකර ඉන්ෆ්ලුවෙන්සා වයිරස (Swine Influenza Virus) මගින් ඇතිකරනු ලබන රෝගයකි.vteඉන්ෆ්ලුවෙන්සා (Influenza)General topicsResearchVaccineTreatmentGenome sequencingReassortmentSuperinfectionFlu seasonVirusesOrthomyxoviridaeInfluenza AInfluenza BInfluenza CInfluenza DInfluenza A virussubtypesH1N1H1N2H2N2H2N3H3N1H3N2H3N8H5N1H5N2H5N3H5N6H5N8H5N9H6N1H7N1H7N2H7N3H7N4H7N7H7N9H9N2H10N7H1N1Pandemics1918 ("Spanish flu")2009 ("swine flu")Science2009 A/H1N1H5N1OutbreaksCroatia (2005)India (2006)UK (2007)West Bengal (2008)ScienceGenetic structureTransmission and infectionGlobal spreadVaccineclinical trialsHuman mortalitySocial impactPandemic preparationTreatmentsAntiviral drugsAdamantane derivativesAmantadineRimantadineNeuraminidase inhibitorOseltam
ivirLaninamivirPeramivirZanamivirPeramivir (experimental)UmifenovirVaccinesLive attenuated influenza vaccineFluzonePandemrixPandemics andepidemicsPandemics"Russian flu" (1889–1890)"Spanish flu" (1918)"Asian flu""Hong Kong flu" (1968)"Swine flu" (2009)Epidemics"Russian flu" (1977–1978)"Fujian flu" (H3N2)Central Luzon H5N6 (2017)Non-humanMammalsCanineFelineEquine2007 Australian outbreakSwineNon-mammalsAvianFujian (H5N1)ComplicationsAcute bronchitisBronchiolitisCroupOtitis mediaPharyngitisPneumoniaSinusitisStrep throatRelated topicsInfluenza-like illness2017–18 United States flu seasonපුස්සැල්ලාව මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයෙහි පිහිටා ඇති නගරයකි. පුරාවෘත්තයන්ට අනුකූලව ගම්පොල රාජධානියෙහි රජවරු පුස්සැල්ලාව සහ කොත්මලේ අවට  පිහිටි මෙම භූමි ප්‍රදේශය සතුරන් ගෙන් සැඟවී සිටිම සඳහා උපයෝගී කොටගෙන ඇත. පසු කාලීනව මෙම ළඟාවීමට අපහසු  භූමි ප්‍රදේශය ලෝකප්‍රකට තේ වගාවක් බවට පරිවර්තනය විය. කන්ද උඩරට ප්‍රදේශයෙහි, ගම්පොල නගරයෙහි සිට කි.මි 16 දුරින්  නුවර එළිය මාර්ගයෙහි පු
ස්සැල්ලාව නගරය පිහිටා ඇත. මෙම භුමි ප්‍රදේශය අඩි 2,800 පමණ උසකින් යුක්ත වන අතර මෙම භූ විෂමතාවය හේතුකොටගෙන පුස්සැල්ලාව නගරය සිසිල් දේශගුණයට උරුමකම් කියන අතරම සන්ධ්‍යා කාලයෙහිදි මීඳුමෙන් වැසී ගනි. පුස්සැල්ලාව නිවාඩු නිකේතනය ආදි කාලීනව රම්බොඩ හරහා වැටෙන දුෂ්කර කඳුකර මාර්ගය ඔස්සේ නුවර එළිය බලා ගමන් කරනා සංචාරකයන්ගෙ සුප්‍රසිද්ධ නැවතුම්පොළක්ව පැවතුනි. මෙම නගරය ආශ්‍රිතව සංචාරකයන්ගේ නෙත් ආකර්ෂණය කරගන්නා වූ දිය දහරා රාශියක් පිහිටා ඇත. පුස්සැල්ලාව නගරයෙහි සුප්‍රසිද්ධ හෝටලයක් පිහිටා ඇති අතර නගරය වටා පිහිටි අනෙකුත් නගරයන්හි ස්ථාපිත කොට ඇති හෝටල් ප්‍රමාණය 12 පමණ වේ.සංචාරක ආකර්ෂණඩෙල්ටා ඇල්ල - උස: අඩි 197(මීටර් 60),මීටර් 60 ප්‍රමාණයට වඩා ස්වල්පයක් උසින් අඩුය. පුස්සැල්ලාවෙහි සිට කි.මි 6 දුරින් ප්‍රධාන මාර්ගයට යාබදව පිහිටා ඇත. කොත්මලේ ඔයෙහි අතු ගංගාවකින් ආරම්භ වී තට්ටු 6 ක් මතින් කඩා හැලී අවසානයේ ගල්කුළු වලින් වටවූ පොකුණකට එකතු වේ.ගැරඬි ඇල්ල - උස:අඩි 328 (මීටර් 100), මීටර් 100හෙල්ලෙබොඩ ඇල්ල - උස :මීටර් 10, අඩි 33(මීටර් 10). ගම්පොල-මහනුවර ප්‍රධාන මාර්ගයෙහි, පුස්සැල්ලාවෙහි සිට කි.මී 9 පම
ණ දුරින් පිහිටා ඇති කුඩා දිය ඇල්ලකි. කඳුකර වනාන්තර ප්‍රදේශයෙන් ආරම්භ වී ගල් තලාවන් ඔස්සේ ඇදහැලෙනා මේ දිය දහර වියළි කාලගුණයන් හිදී වුවද ප්‍රමාණවත් තරම් ජලස්කන්ධයක් රැගෙන එයි. මෙය සංචාරකයන් අතර ඉමහත් ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි.පුන්ඩලු ඔය ඇල්ල - උස: අඩි 328(මීටර්), කොටස් 3 කින් සමන්විත අලංකාර දිය ඇල්ලකි. ප්‍රථම කොටසෙහිදී ගල් තලාවක් මතින් ඇද හලෙනා දිය දහර ඉන් පසුව භූමිය ඔස්සේ ගලා බසී. මෙම දිය ඇල්ල පුන්ඩලු ඔයෙහි සිට කි.මි 2 පමණ නැගෙනහිර දෙසින් ඩෙන්සිට් වතුයාය දෙසට දිවෙන මාර්ගයෙහි පිහිටා ඇත.පුස්සැල්ලාව පාසැල්හින්දු ජාතික විද්‍යාලයශුද්ධ ත්‍රිත්ව විද්‍යාලයසරස්වතී දමිළ මහා විද්‍යාලයබෞද්ධ කණිෂ්ඨ පාසලපුස්සැල්ලාව ආශ්‍රිත තේ වගාවන්මෙල්ෆෝර්ට් වතුයායමෙම භූමි ප්‍රදේශය 1986 හිදී ප්‍රථම වරට ශ්‍රි ලංකාවේ කෝපි වගාව ආරම්භ කිරීම සඳහා එලිපෙහෙලි කරන ලදී. මෙල්ෆෝර්ට් වතුයාය පුස්සැල්ලාව මිටියාවතෙහි පහළ කෙලවරේ නුවර එළිය මාර්ගයට යාබදව පිහිටා ඇත.හෙල්බොඩ වතුයායමහනුවර දිස්ත්‍රික්කයෙහි පුස්සැල්ලාව  නගරයේ,මහනුවර සිට මෑත කාලීනව තේ වගාවන් බවට පරිවර්තනය වූ ඉපැරණි කෝපි වතු හරහා දිවෙන මාර්ගයෙහි පිහි
ටා ඇත.මෙම වතුයායෙහි සිට නැරඹූ විට කොත්මලේ අමුණ සහ ඵෛතිහාසික මොණර කඳු වැටිය දර්ශනීය ලෙස දිස්වේ. ප්‍රථම වතු යාය(කෝපී කර්නල් බර්ඩ් විසින් ගම්පොල නගරයට යාබදව පිහිටුවා ඇති අතර පසුව පුස්සැල්ලාව දක්වා විහිදුනි.මෙම වතුයාය 1976 හිදී JEDB විසින් පවරා ගන්නා තෙක්ම එංගලන්තයේ Duff Estate Co. Ltd. Of England සතුව පැවති අතර පාලන කටයුතු මෙහෙයවනු ලැබුවේ George Steuart & Co. Ltd විසිනි.හෙල්බොඩ වතුයාය 1992 මැද භාගයේදි නිදහස් ලංකා සමාගම විසින් පවරා ගනු ලැබූහ.රොත්ස්චයිල්ඩ් වතුයායඅක්කර 2000 කින් සමන්විත මෙම වතුයාය සම්පූර්ණත්වය සහ කාර්යක්ෂමතාවය සම්බන්ධයෙන් ප්‍රසිද්ධියක් ඉසිලූ අතරම අනෙකුත් වතුයායන් සඳහා පූර්වාදර්ශයක් විය.රොත්ස්චයිල්ඩ් තේ වසර විසිපහක් මුලුල්ලේම ගුණාත්මක බව අතින් ඉතා ඉහල ස්ථානයක රැඳී පවතී. (සිලෝන් තේ ඉතිහාසය)සෝගම වතුයායසැන්ක්වාර් වතුයායනිව් පීකොක් වතුයායඩෙල්ටා වතුයාය  පුස්සැල්ලාව වතුයාය සතු සමාගමකි.බැංකුහැටන් නැෂනල් බැංකුවලංකා බැංකුවමහජන බැංකුවපුස්සැල්ලාවෙහි ව්‍යාපාර කටයුතුපුස්සැල්ලාව නගරයෙහි විවිධ භාණ්ඩ මිලදී ගැනිම සඳහා පහසුකම් පවතී. පුස්සැල්ලාවෙහි වඩාත්ම ප්‍රස
ිද්ධියක් උසුලන ව්‍යාපාරික ස්ථාන අතුරින් කිහිපයක් මෙසේය, එම්. ඒ තේවරය පිල්ලාය් සහ පුත්‍රයෝ (1931 සිට),රොහන්ස් හාර්ඩ්වෙයාර්, ජේගම් සහ සමාගම,පුෂ්පා ස්ටෝර්ස්, ළමාහේවා ටෙක්ස්ටයිල්ස්, මුස්ලිම් හෝටලය, සිංගර් ප්‍රදර්ශනාගරය.මේවාද බලන්නHistory of Ceylon Tea සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2010-04-08 at the Wayback MachinePussellwa Map/LocationPussellawa on Cavans Paintings by Lalith SenanayakePussellawa Rest House සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2011-07-22 at the Wayback MachineThe Lavender House සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2010-10-26 at the Wayback MachineFederation of Saint Kitts and Nevis1Federation of Saint Christopher and Nevis                     කොඩියCoat of armsඋද්යෝග පාඨය: "Country Above Self"ජාතික ගීය: "O Land of Beauty"රාජකීය ගීය: God Save the Queenඅගනුවරසහ විශාලතම නගරයBasseterreනිල භාෂා(ව)Englishජාති නාම(ය)Kittitian (or, alternately, Kittian), NevisianරජයParliamentary democracy and Federal constitutional monarchy• Monarch Queen Elizabeth II• Governor-General Sir Cuthbert Sebastian• Prime M
inister Dr. Denzil DouglasIndependence• from the United Kingdom 19 September 1983වර්ග ප්‍රමාණය• සම්පූර්ණ261 km2 (101 sq mi) (207th)• ජලය (%)negligibleජනගහණය• July 2005 ඇස්තමේන්තුව51,300 (209th)• ඝණත්වය164/km2 (424.8/sq mi) (64th)දදේනි (ක්‍රශසා)2009 ඇස්තමේන්තුව• සම්පූර්ණ$726 million[1]• ඒක පුද්ගල$13,429[1]දදේනි (නාමික)2009 ඇස්තමේන්තුව• සම්පූර්ණ$557 million[1]• ඒක පුද්ගල$10,315[1]මාසද (2007)▼ 0.838දෝෂය: අනීතික HDI අගය · 62ndව්‍යවහාර මුදලEast Caribbean dollar (XCD)වේලා කලාපයUTC-4රිය ධාවන මං තීරුවleftඇමතුම් කේතය+1-869අන්තර්ජාල TLD.knOr "Federation of Saint Christopher and Nevis".hdr.undp.orgශාන්ත කිට්ස් සහ නෙවිස්ශාන්ත ක්‍රිස්ටෝපර් සහ නෙවිස් ෆෙඩරල් රාජ්‍ය සංගමය යනුවෙන් ද හඳුන්වනු ලබන 'ශාන්ත කිට්ස් සහ නෙවිස් ෆෙඩරල් රාජ්‍ය සමූහය යනු බටහිර ඉන්දීය කලාපයේ පිහිටි 'ලීවර්ඩ්' දූපත් දෙකක වූ ෆෙඩරල් රාජ්‍යයකි. වපසරිය හා ජනගහනය සැලකීමට ගත් කළ මෙම රට ඇමෙරිකා මහද්වීපයේ පිහිටි කුඩාම ස්වෛරී රාජ්‍යය ‍වේ. වඩා විශාල දූපත වන ශාන්ත කිට්ස්හි පිහිටා ඇති 'බසෙටෙරේ' (Basseterre) ෆෙඩරල් ක්‍රමයට සංවිධානය වූ මෙර
ටෙහි අගනුවරද, ආණ්ඩුවේ මුලස්ථානය ද වන්නේ ය, විශාල වශයෙන් කුඩා රාජ්‍යය වන්නේ නේවිස්ය.එය 'ද නැරෝ' (The Narrows) නමින් හඳුන්වන නොගැඹුරු ඇළ හරහා ශාන්ත කිට්ස් හි සිට සැතපුම් 2 ක් ගිණිකොන දෙසට වන්නට පිහිටා තිබේ. ඉතිහාසයට අනුව 'ඇන්ගියුලා' නම් වූ බ්‍රිතාන්‍ය යටත් දේශයද මෙම ෆෙඩරල් රාජ්‍ය සංගමයේ කොටසක් ව තිබී ඇත. එකල මෙය පොදුවේ හඳුන්වා ඇත්තේ 'ශාන්ත ක්‍රිස්ටෝපර් නෙවිස් ඇන්ගියුලා' යනුවෙන් ය. භුගෝලීය වශයෙන් බැලූ කළද ශාන්ත කිට්ස් හා නේවිස්, ලීවර්ඩ් දූපත් හි කොටසක් වේ. උතුරින් හා වයඹ දෙසින් ඇත්තේ ශාන්ත ඉයුස්ටේටියස්, සබා, ශාන්ත බර්තලම් සහ ශාන්ත මාටින් ,සින්ට් මාටින් (saint- Martin/sint Marten) යන දූපත් සමූහයයි. ඇන්ටිගුවා, සහ බාර්බුඩා නැගෙනහිරට හා ඊසාන දෙසට පිහිටා තිබේ. ගිණිකොන දෙසින් ඇත්තේ 'රෙඩොන්ඩා' නම් වූ ජනශුන්‍ය කුඩා දූපත් සමූහය සහ දැනට සක්‍රීයව පවතින ගිණි කන්දක් සහිත 'මොන්ටිසෙරට්' (Montserrat) දූපතය. යුරොපීයයන් මුලින්ම පදිංචි වූ කැරිබියන් කලාපයෙහි දූපත් අතර ශාන්ත කිට්ස් හා නෙවිස් දූපත් ද වෙති. ශාන්ත කිට්ස් කැරිබියන් හි ප්‍රථම බ්‍රිතාන්‍ය හා ප්‍රංශ යටත් ජනපද වලට නිවහනද විය.මූලාශ්‍ර↑
1.0 1.1 1.2 1.3 "Saint Kitts and Nevis". International Monetary Fund. සම්ප්‍රවේශය 2010-04-21.ඇමරිකානු කාව්‍යය	19 වන ශතවර්ෂයේ ඇමරිකානු විශ්ෂ්ඨ කලාකරැවන් දෙදෙනාගේ චින්ත ස්වභාවය සහ ‍ශෛලය බොහෝ සේ වෙනස් විය. වොල්ට් පිට්මන් (1819- 1892) ක්‍රියාකාරී සංචාරකයෙක් මෙන්ම ඇමරිකානු සිවිල් යුද්ධයේදී තමන් විසින්ම පත් කර ගන්නා ලද හෙදියෙක් විය, සාහිත්‍යාත්මක නවෝදපාදකයෙක් විය. ඔහුගේ මධ්‍යසාර බෝතලය රචනා වුයේ 'ලී වස් ඔෆ් ග්‍රාස්' වු අතර ඔහු නිදහසේ ගලා යමින් හා දිග අපිලිවෙල වු රේඛා වචනයෙන් විස්තර දැක්වීමට ඇමරිකානු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට ඇතුලත් කිරීමට යොදා ගත්තේය. තවදුරටත් ප්‍රධාන පියවරක් ගනිමින්, කාව්‍යකරැවන් ඇමරිකානුවන්ගේ විශාල වශයෙන් පැතිරැණ පළපුරැද්ද සමකරනු ලැබුයේ ගර්වයෙන් නොපිරැණු ලෙසය. උදාහරණ ලෙස 'සොන්ග් ඔෆ් මයිසෙල්ෆ්' හි ඇතුලත දිගු මධයම කාව්‍යයන්, 'ඉන් ලිවුස් ඔෆ් ග්‍රාස්' 'වයිට්මන්' ලියු මේවා සත්‍ය වශයෙන්ම සෑම සයසකම මිනිසුන්ගේ අදහස් ‍වන අතර, මේවා මගේ නොවේ	කාව්‍ය සංවිධානයේ වු වයිට්මන් විසින රචිත ද බොඩි ඉලෙක්ට්‍රික් ඔහු පැවසු ආකාරයට, සම්භාව්‍ය සාහිත්‍යයේ ඉගැන්වීම අනුව ඉංග්‍රිසි නවකතාකරැ ඩී.එච්. ලොර
න්ස්, වයිට්මන් පිළිබදව ලියා ඇත්තේ මිනිසාගේ ආත්මය මාංශයට වඩා උත්තරීතරය යන පැරණි සංකල්පිත සදාචාරය පළමුව විනාශ කරන ලද්දේ මොහුය.	අනෙක් පසින් 'එමලි ඩික්සන්' (1830-1886) ඇම්හර්ට් මැසවුසෝස්' නම් කුඩා ගම්මානයේ ආචාරයශිලි අවිවාහක ‍තාන්තාවකගේ ජීවිතයක් ගත කලේය. ඇයගේ අකෘතික සැලැස්ම තුල විචකෂණශිලි කවට, විශ්ෂ්ඨ නිර්මාණ සහ මානසික තික්ෂණය අන්තර්ගත විය. ඒ කාලය තුල ඇයගේ ක්‍රියාවන් අසම්මත වු අතර ඉතා සිමිත ප්‍රමාණයක් ප්‍රකාශිත විය.	ඇයගේ කාව්‍යයන් රැසක් 'ඩිවෙල්' සහ 'ඩෙත්' වුයේ බොහෝ විට මැර ඇරඹුමක් සහිතවය. මට මරණය නැවැත්වීමට නොහැකි නිසා, ආරම්භයේ ඔහු කාලගුණික වශයෙන් මා නතර කළේය. ඩිකින්සන් ගේ කාව්‍යයක් ඇය පිරමින් බලපවත්නා සමාජයක කාන්තාවන්ගේ තත්ත්වය පිළිබදව මෙසේ කිවේය. මම කිසිවෙක් නොවේ ! ඔබ කවුද? ඹබත් කිසිවකු නොවේද?ඔක්තෝබර් 12 යනු ග්‍රෙගරි දින දසුන අනුව මෙය මෙම වසරේ 285 වන දිනය යි. වසර අවසන්වීමට තව දින 80ක් ඇත.ගෘහස්ත බැටළුවාඩුබෝයිස්, අයිඩහෝ අසල   එ.ජ. බැටළු පර්යේෂණ ස්ථානයෙහි පර්යේෂණ රංචුවක්සංරක්ෂණ තත්ත්වයගෘහස්ථකරණය කළවිද්‍යාත්මක වර්ගීකරණයරාජධානිය:අනිමාලියාවංශය:කෝඩේටාවර
්ගය:කෝඩේටාගෝත්‍රය:ආටියාඩක්ටිලාකුලය:බොවිඩීඋපකුලය:කැප්රිනීගණය:'ඕවිස්'විශේෂය:ඕ. ඒරීස්ද්වීපද නාමයඕවිස් ඒරීස්ලිනියස්, 1758බැටළුවෝ ( ඕවිස් ඒරීස්) වනාහී  චතුෂ්පාදී, රෝමන්ථක ක්ෂීරපායියෝ වන අතර සාමාන්‍යයෙන්  ඇති කරන සතුන් ලෙසින් භාවිතා වෙති. සමස්ත රෝමන්ථකයන් ලෙසින්, බැටළුවන්ද  ආටියාඩක්ටිලා ගෝත්‍රයට අයත්,  ඒකාකාර-පාඟැලි සහිත  සඛුරයෝ  වෙති. ඕවිස් ගණයෙහි බොහෝ විශේෂයන් හට "බැටළුවා" යන නම යෙදුනද, එදිනෙදා භාවිතයෙහිදී එය බොහෝ විට පාහේ භාවිතා වන්නේ  ඕවිස් ඒරීස් සඳහාය. එක් බිලියනයකට මදක් වැඩි සංඛ්‍යාවක් සහිත ගෘහස්ත බැටළුවා, බැටළු විශේෂ අතුරින් වඩාත් බහුල්‍ය විශේෂය වෙයි.  පිරිමි බැටළුවා හැඳින්වෙන්නේ බැටළුවා ලෙසින් වන අතර, ගැහැණු බැටළුවා බැටළු දෙන  ලෙසින් හැඳින්වෙයි.යුරෝපියානු සහ ආසියානු වල්  මුෆ්ලොං වෙතින්, බැටළුවා පැවත එන බවට බොහෝ ලෙසින් අනුමාන කෙරෙයි. කෘෂිකාර්මික කටයුතු සඳහා හීලෑ කරන ලද ආදිතම සතුන්ගෙන් එකෙකු වන බැටළුවා, ඇතිකරනු ලබන්නේ  අමු ලොම්, මස් (බැටළු පැටවුන්ගේ මස්, තරුණ බැටළු මස් හෝ මහළු බැටළු මස්) සහ කිරි සඳහාය. බැටළුවෙකුගේ ලොම් වනාහි වැඩියෙන්ම භාවිතා වන්නාවූ
සත්ත්ව තන්තු වන අතර, සාමාන්‍යයෙන් නෙලා ගැනෙනුයේ ලොම් කැපීම මගිනි. ලාබාල බැටළුවන්ගේ මස් හැඳින්වෙන්නේ  බැටළු පැටවුන්ගේ මස් ලෙසින් වන අතර වියපත් බැටළුවන්ගේ මස් මහළු බැටළු මස් ලෙසිනි.  වර්තමානයෙහිද ලොම් සහ මස් සඳහා බැටළුවන් වැදගත් වන අතර, විරල ලෙසින්  සත්ත්ව හම් උදෙසාද, කිරි ලබා දෙන සතුන් ලෙසින් හෝ, විද්‍යාව සඳහා  ආදර්ශක ජීවීන් ලෙසින්ද ඇති කරනු ලබති.ජනාවාසී ලෝකයේ බොහෝ කොටස්වල බැටළු සත්ත්ව පාලනය සිදු කෙරෙන අතර, බොහෝ ශිෂ්ඨාචාරයන් ඇතිවීමට මූලික ලෙසින් ක්‍රියාකර ඇත. නූතන යුගයෙහිදී, ඕස්ට්‍රේලියාව, නවසීලන්තය, දකුණු සහ මධ්‍යම දකුණු ඇමරිකානු දේශයන් සහ, බ්‍රිතාන්‍ය දිවයින් යන  රටවල්, බැටළුවන් ආශ්‍රිත නිෂ්පාදිත  හා කිට්ටුවෙන් බැඳී සිටිති.සහශ්‍රවර්ෂය:1 වන සහස්‍රවර්ෂයසියවස්:ක්‍රිපූ  1 වන සියවස – 1 වන සියවස – 2 වන සියවසදශක: ක්‍රිපූ  20ගණන්  ක්‍රිපූ  10ගණන්  ක්‍රිපූ  0ගණන්  – 0ගණන් –  10ගණන්  20ගණන්  30ගණන් වසර:ක්‍රිපූ  2 ක්‍රිපූ  1 ක්‍රිව 1 – ක්‍රිව 2 – ක්‍රිව 3 ක්‍රිව 4 ක්‍රිව 5වසර 2 (II) යනු  ජූලියානු දින දසුන (මූලාශ්‍ර විවිධ ස්වරූප ගනියි, වැඩි විස්තර සඳහා අධික අවුරුදු දෝ