LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
00 සමඟ වසරකට ඌරන් මිලියන 80 පමණ මැරීමක් සිදු වූ බව වාර්තා විය. "වර්ල්ඩ් වොච් ආයතනය" (World watch Institute) වලට අනුව, 74% පමණ ලෝක කුකුල් නිෂ්පාදනයද, 43% පමණ හරක් මස් නිෂ්පාදනයද, 68% පමණ බිත්තර නිෂ්පාදනයද මේ ආකාරයටම සිදුවේ.හඩ්සන් ආයතනයේ (Hudson Institute) ඩෙනිස් ඇවෙරිට අනුව 1990 වර්ෂවලදී ආසියාව ඌරුමස් පරිභෝජනය මිලියන 18 කින් වැඩි ‍කළේය. 1997 වන විට ලෝකයේ ඌරන් සංචිත (stocks) මිලියන 900 ක් පැවති අතර, එය 2050 වනවිට බිලියන 2.5 දක්වා වැඩිවනු ඇතැයි ඇවරි අනුමාන කරයි. බර්ක්ලිහි කැලිෆෝනියා විශ්වවිද්‍යාලයේ ස්වභාවික සම්පත් විද්‍යාලයේදී ඔහු පවසා සිටියේ ඉන්පසුව වසරක් පාසා බිලියන 3 ක ඌරන් ප්‍රමාණයක් අවශ්‍ය වන බවයි.  බ්‍රිතාන්‍යය කෘෂිකාර්මික විප්ලවයබ්‍රිතාන්‍යය කාෂිකාර්මික විප්ලවය යනු 16 වන හා 19 ශතවර්ෂ අතර කාලයේ බ්‍රිතාන්‍යයේ පැවති කෘෂිකාර්මික ඵලදායිතාවයේ හා නිපැයුම්වල අධික වර්ධනයක් සිදුවූ කාල පරිච්ඡේදයකි. මෙය පෙර නොදුටු ආකාරයේ ජනගහන වර්ධනයක් වූ අතර, සේවක බලකායේ සැලකිය යුතු ප්‍රතිශතයක නිදහස් වීම නිසා, කාර්මික විප්ලවයටද පණ පෙවීය. මෙය කෙසේ සිදුවූවාද යන්න හරියටම පැහැදිලි නැත. මෑත දශක වලද
ී, ඉතිහාසඥයන් කෘෂිකාර්මික භාවිතාවල ප්‍රධාන වෙනස්කම් 4 ක් පෙන්වා දෙති. ඒවා නම් කොරටුව (enclosure) , යාන්ත්‍රිකකරණය (mechanization), ක්ෂේත්‍ර හතරේ භෝග මාරුව, තෝරා බෝකිරීම යන්න වේ.මෙම ලිපිය අනාථ ලිපියක් වන්නේ, වෙනත් කිසිම ලිපියක් මෙය වෙත නොබැඳෙන බැවිනි. කරුණාකර මෙම ලිපියට ආශ්‍රිත ලිපි වලින් සබැඳි එක්කරන්න; යෝජනා සඳහා සබැඳි සෙවීමේ මෙවලම භාවිතා කරන්න.ඇනිමි යනු ‘සජීවීකරණය’ යන්නට යෙදෙන ඉංගී‍්‍රසි වචනයේ කෙටි කිරීමකි. ජපානයේ මෙම වචනය පොදුවේ සජීවීකරණ රූප හැඳින්වීම සඳහා යොදාගනු ලැබූවද ඉංගී‍්‍රසි භාෂාවේදී එය යොදාගනු ලබන්නේ සජීවීකරණයේ එක් උපකුලකයක් වන ජපානයේ නිෂ්පාදනය වන සජීවීකරණයන් සඳහාය. ඇනිමි සාම්ප‍්‍රදායිකව අතින් අඳිනු ලැබූවද පසුගිය වසර කිහිපය තුල පරිගණක සහාය සහිත තාක්‍ෂණයන් ප‍්‍රචලිත වී ඇත. ඒවා රූපවාහිනී වැඩසටහන් මාලා, චිත‍්‍රපට, වීඩියෝ කී‍්‍රඩා සහ අන්තර්ජාලය පදනම් කරගත් නිකුත් කිරීම යනාදියට ඇතුලත්ව ඇති අතර ප‍්‍රබන්ධයන්ගේ සියලූම ෂානරයන් නියෝජනය කරයි.මහා භූමි ප්‍රදේශය යනු ස්කොට්ලන්තයෙහි ඕක්නෙයිහී ප්‍රධාන දූපත වෙයි.විවිධ තත්ත්ව වල පරිගණකENIAC(Electro Numerical Integrater Anal
yzer and Computer) මුල්ම පොදු කාර්යය විද්‍යුත් පරිගණකය:පරිගණක ඉතිහාසයේ සන්‍ධිස්ථානයෙකි.පරිගණකයක් යනු දී ඇති උපදෙස් මත ක්‍රියාකරණ යන්ත්‍රයකි  එය ඩිජිටල් ඉලෙක්ට්‍රොනික් උපාංගයක් ලෙස හදුන්වනු ලබයි‍. එයට හේතුව පරිගණකය නිපදවීමේ දී ඉලෙක්ට්‍රෝනික තාක්ෂණය හා ඩිජිටල් සංකල්පය යන දෙකම භාවිතා කර තිබීමයි. පරිගණකය මගින් සිදු කරනු ලබන්නේ එයට ලබාදන දත්ත සමූහය (Data) යම් සැකසීමේ ක්‍රියාවලියකට ලක්කොට (Process) එමගන් වැදගත් තොරතුරු සමූහයක් (information) පිටතට ලබා දීමයි.පරිගණකයේ ඉතිහාසයමූලික ලිපිය: History of computingජැකාර්ඩ්  රෙදි වියනය (Jacquard loom) මුල්ම ක්‍රමලේඛ කළ හැකි උපකරණ අතරින් එකකි. පළමු පරිගණක ලෙස එක් උපකරණයක් නම් කිරීම අපහසුය. මන්දයත් ‘පරිගණකය’ යන වදන කාලාන්තරයක් තිස්සේ විවිධ අර්ථ කථනවලට හේතු පාදක වී ඇත. මුලින්ම පරිගණකය ලෙස හැඳින්වූයේ ගණිතමය ගණනය කිරීම සිදු කළ පුද්ගලයන්ය. (මිනිස් පරිගණක - යාන්ත්‍රික ගණක උපකරණවල උදව් ඇතිව)නූතන පරිගණකයේ ඉතිහාසය ආරම්භ වන්නේ එකිනෙකින් වෙන්වූ තාක්ෂණික ක්‍රම දෙකකිනි - ස්වයංක්‍රීය ගණනය කිරීම හා ක්‍රමලේඛනයේ හැකියාව.මුල් කාලීන  යාන්ත්‍රික ගණන උපකරණවලට උදාහර
ණ ලෙස ඇබකසය , සර්පණ රූල, තාර්කික තරු මාලිමාව හා ඇන්ටි කයිතේර (Antikythera) යාන්ත්‍රණය (150- 100 BC කාලයේ) දැක්විය හැකිය. මධ්‍යම යුගවල අවසානයේදී යුරෝපීය ගණිතයේ හා ඉංජිනේරු ශිල්පයේ යළි පිබිදීමක් ඇතිවිය. විල්හෙල්ම් ශිකර්ඩ්ගේ (Wilhelm Schikard) 1623 උපකරණය යුරෝපීය ඉංජිනේරුවන් විසින් නිපද වූ ප්‍රථම යාන්ත්‍රික ගණන යන්ත්‍රය විය. නමුත් මෙම උපකරණ කිසිවක් පරිගණකයේ නූතන අර්ථ දැක්වීමට නොගැළපේ. මන්ද යත් මේවා ක්‍රමලේඛගත කිරීමට නොහැකි බැවිනි. NASA  හි කොලොම්බියා සුපිරි පරිගණකයඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාවේ වීරයා (Hero of Alexandria) (c.10 – 70AD) යාන්ත්‍රික රංග ශාලාවක් තැනූ අතර එහි මිනිත්තු 10ක නාට්‍යයක් ප්‍රදර්ශනය කරන ලදී. එය ක්‍රියාත්මක වූයේ කඹ හා බෙරවලින් යුක්ත වූ සංකීර්ණ පද්ධතියකිනි. යාන්ත්‍රණය කුමන කොටස කුමන වේලාවකදී කුමන ක්‍රියාව සිදුකරයි ද යන්න එමගින් තීරණය  විය. මෙය ක්‍රමලේඛ කිරීමේ හැකියාවේ මූලාරම්භය වේ. 1801 දි ජෝසප් මේරි ජෙකාර්ඩ් (Joseph Marie jacquard) ඔහුගේ රෙදි පිළි වියනය වැඩි දියුණු කරන ලදී. එහි සංකීර්ණ රටා ස්වයංක්‍රීයව විවීම සඳහා සිදුරු සහිත කඩදාසි පත්‍රිකා භාවිතා කළ අතර මෙය පරිගණකවල දියුණුවේ ව
ැදගත් පියවරක් වේ. මන්ද යත් වියන රටා නිර්ණය කිරීමට සිදුරු සහිත කාඩ්පත් භාවිතය මුල් කාලීන එහෙත් සීමා සහිත ක්‍රමලේඛ කිරීමේ හැකියාවේ ස්වරූපයකි.ස්වයංක්‍රීය ගණනයේ හා ක්‍රමලේඛ කිරීමේ හැකියාවේ එකතුවීමේ ප්‍රථම පරිගණකය නිර්මාණයට හේතු විය. 1837 දී පූර්ණ ලෙස ක්‍රමලේඛගත කළ හැකි යාන්ත්‍රික පරිගණකයක් සංකල්පනය කිරීමේ හා සැලසුම් කිරීමේ පළමු වැනියා වීමට චාල්ස් බැබේජ්ට (Charles Babbage) හැකිවිය. ඔහු එය විශ්ලේෂණික එන්ජිම (Analytical Engine) ලෙස හැඳින්විය. සීමාසහිත මූල්‍යමය වත්කම් නිසාත් , නිර්මාණය අළුත්වැඩියා කිරීම් වළක්වා ගැනීමට නොහැකි නිසාත් බැබේජ් ඇත්ත වශයෙන්ම කිසිමදාක ඔහුගේ විශේලේෂණික එන්ජිම නිර්මාණය නොකරන ලදී.1890 දී පැවැත්වූ එක්සත් ජනපද සංගණනයේ දී හර්මන් හොලේරිත් (Herman Hollerith) සැලසුම් කරන ලද පරිගණනය කිරීමේ ලැයිස්තුගත කිරීමේ හා ලේඛන ගත කිරිමේ සමාගම මගින් නිෂ්පාදනය කරන ලද විශාල පරිමාණ ස්වයංක්‍රීය සිදුරුපත් දත්ත සැකසුම් යන්ත්‍ර භාවිතා කරන ලදී. පසුව IBM බවට පත්වූයේ මෙයයි. 19 වන සියවස අවසානයේදි ප්‍රායෝගික පරිගණක යථාර්තයක් කර ගැනීමට අවශ්‍ය බවට ඔප්පු වූ  පසුව තාක්ෂණ ක්‍රම ගණනාවක් මතුවීමට පටන් ගැණුනි
. සිදුරු පත් , බූලියන් වීජ ගණිතය , රික්ත නළය හා ‍ටෙලි මුද්‍රකය ( Tele Printer) ඒ අතර වේ.20 වන සියවස මුල් භාගයේදී බොහොමයක් විද්‍යාත්මක පරිගණක අවශ්‍යතා සපුරා ගත්තේ සීඝ්‍රයෙන් ජනප්‍රිය වූ ප්‍රතිසම පරිගණක (Analog Computers) මගින් වූ අතර ගණනය කිරීම් මත පදනම් වූ යාන්ත්‍රික හෝ විද්‍යුත් මොඩල භාවිතා විය. කෙසේ වුවත් මේවා ක්‍රමලේඛ කළ නොහැකි අතර නවතම ඩිජිටල් පරිගණක මෙන් නොව නිපුණත්වයෙන් හා නිරවද්‍යතාවයෙන් අඩු විය.....පරිගණක ක්‍රියා කරන ආකාරයපරිගණක පද්ධතියේ ක්‍රියාවලියසාමාන්‍ය භාවිත පරිගණකයක් ප්‍රධාන වශයෙන් මධ්‍යම සැකසුම් ඒකකය සහ පර්යන්ත උපාංග ලෙස කොටස් දෙකකට බෙදිය හැක. මධ්‍යම සැකසුම් ඒකකය තුල අංකගණිතමය හා තර්කණ ඒකකය (ALU) සහ පාලන ඒකකය (CU) ලෙස ප්‍රධාන කොටස් දෙකකි. සියළු තර්කන කටයුතු සහ සැකසීම් ALU තුල සිදුවන අතර උපාංග සහ ක්‍රියාවලි පාලනය Control Unit මඟින් සිදුවෙයි. මතකය (Memory) සහ ආදාන හා ප්‍රතිදාන උපාංග (එක්කොට I/O ලෙස හඳුන්වන) මෙම කොටස් වයර කාණ්ඩ වලින් බොහෝ විට සෑදී ඇති, “Bus” නමින් හඳුන්වන දත්ත හුවමාරු මාර්ග මගින් අන්තර්ව සම්බන්ධ වී අභ්‍යන්තරව සබැඳී ඇත. පාලන ඒකකය (CU), ALU, රෙජිස්ටර් හ
ා මූලික I/O (හා මේවා සමග සමීපව සම්බන්ධ කර ඇති අනෙකුත් දෘඩාංග) සමූහයක් ලෙස මධ්‍යම සැකසුම් ඒකකය (CPU) හඳුන්වනු ලැබේ. මුල්කාලීන මධ්‍යම සැකසුම් ඒකක (CPU)  එකිනෙකට වෙන්වූ කොටස් කිහිපයකින් යුක්ත වන මුත් 1970 මැද භාගයේ සිට සාමාන්‍යයෙන් මේවා (microprocessor) ලෙස හඳුන්වන තනි සංගෘහිත පරිපථයක් ලෙස දැකිය හැකිය.පරිගණක පද්ධතිපරිගණක පද්ධතියක් ලෙස හදුන්වනු ලබන්නේ මුලික එකක  කිහිපක එකතුවකි. මින් එක් එකකයක් හෝ නොමැතිව පරිගණක පද්ධතිය සම්පුර්ණ නොවේ. දෘඩාංගමෘදුකාංගස්ථිරාංගජීවාංගගබඩා කල වැඩසටහන් සංකල්පයනුතන පරිගණනයක් තුලින් අපට විශාල කටයුතු රාශියක් කර ගැනීමෙි හැකියාව ඇත.අපට මෙමගින් පරිගණක ක්‍රිඩා කිරිම,එසෙම කුමක් හෙ ලිපියක් සකස් කර ගැනීම,ජායාරැපයක් සකසා ගැනීම.අන්තර්ජාලය භාවිතා කිරීම ආදිය කර ගැනීමට හැකියාව ඇත.අනෙක් අතට බැලු කල අද වර්ථමානේ  දකින්නට ලැබෙන පුවත් පත්,⁣ආදියෙ සිට.දකින්නට ලැබෙන සියලුම පත්‍රිකා සකසනු ලබන්නෙ මෙමගින්.පරිගණක වැඩසටහන්/ ක්‍රමලේඛපරිගණකයක ක්‍රියාකාරීත්වය නිසි ලෙස පාලනය කිරීම සඳහා දෙන ලද උපදෙස් සමූහයක් සරලව පරිගණක වැඩසටහනක් ලෙස හැඳින්විය හැක.මේ අඩවිත් බලන්නපරිගණක තිරයපරිග
ණක මෘදුකාංගපරිගණක දෘඩාංගපරිගණක වෛරසපරිගණක විද්‍යාවපරිගණක ඉතිහාසයඅඩවියෙන් බැහැර පිටුපරිගණක වැඩ පහසු කරන වෙබ්අඩවිතවද බලන්නපරිගණකය , යන්න නිදහස් ශබ්දකෝෂය වන වික්ෂනරිය දී සොයා බලන්න.විකිඋද්ධෘත සතුව පහත තේමාව සම්බන්ධයෙන් උද්ධෘත එකතුවක් ඇත: පරිගණකය පරිගණකය හා සබැඳි මාධ්‍ය විකිමාධ්‍ය කොමන්ස් හි ඇත.වතිකානු රාජ්‍යය[1]Stato della Città del Vaticano[2]කොඩියCoat of armsජාතික ගීය: "Inno e Marcia Pontificale"  (ඉතාලි භාෂාවෙනි)"Pontifical Anthem and March"Location of  වතිකානුව  (green)in Europe  (dark grey)  –  [Legend]අගනුවරවතිකානු නගරය[3]නිල භාෂා(ව)ඉතාලි භාෂාව[4][5]ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් ඉතාලි ජාතිකයින්, ස්විට්සර්ලන්ත ජාතිකයින් (ස්විට්සර්ලන්ත ආරක්ෂක බලකාය), වෙනත්[6]රජයපූජක,[6]රාජකීය පූජකයින් පිළිබඳ,[7]ඒකාධීපති, සහ ඡන්දයෙන් පත්වන ඒකාධිපති[8] හෝ පූජක තන්ත්‍රය[9]• පාප් තුමා 1 ප්‍රැන්සිස්• වතිකානු රාජ්‍යයේ පාප්තුමා පිළිබඳ කොමිසමේ සභාපති ජුසෙප්පේ බෙර්තෙල්ලෝව්‍යවස්ථාදායකයපාප්තුමා පිළිබඳ කොමිසමස්වෛරී ඉතාලි රාජධානිය වෙතින්• ලැටරන් ගිවිසුම 11 පෙබරවාරි 1929වර්ග ප්‍රමාණය• සම්පූර
්ණ0.44 km2 (0.17 sq mi) (250th)• ජලය (%)0ජනගහණය• July 2011 ඇස්තමේන්තුව832[10] (236th)• ඝණත්වය1,877/km2 (4,861.4/sq mi) (6th)ව්‍යවහාර මුදලයූරෝ (€)[11][12] (EUR)වේලා කලාපයUTC+1 (CET)• ගිම්හාන (DST)UTC+2 (CEST)රිය ධාවන මං තීරුවදකුණ[note 1]ඇමතුම් කේතය+379[13]ISO 3166 codeVAඅන්තර්ජාල TLD.vaවතිකානුව(Vatican City) i/ˈvætɪkən ˈsɪti/, හෝ වතිකානු රාජ්‍ය Vatican City State,[15] (නිල ඉතාලි භාෂාවෙන් Stato della Città del Vaticano [16] යනු භූමියෙන් වටවූ ස්වෛරී නගර-රාජ්‍යකි. එය ඉතාලියේ රෝම නගරය ඇතුලත පිහිටා ඇත. එය ආසන්න වශයෙන් හෙක්ටයාර 44 ක් වන අතර එහි ජනගහනය 800 ට මදක් ඉහලය.[6][17] මේ අනුව වතිකානුව භූමිය මෙන්ම ජනගහනය අතින්ද ලොව කුඩාම ස්වෛරී රාජ්‍ය වේ.වතිකානු රාජ්‍යය 1929 දී  IX පියුස් පාප්තුමා වෙනුවෙන් රාජ්‍ය ලේකම් කාදිනල් පියෙත්‍රෝ ගැස්පාරී විසින් හා III වන වික්ටර් එම්මානුවෙල් රජ වෙනුවෙන් ඉතාලි අගමැති හා රජයේ ප්‍රධානියා වූ බෙනීටෝ මුසොලීනී විසින් අත්සන් තැබූ ලැටරන් ගිවිසුම මඟින් පිහිටවනු ලැබීය.[18] වතිකානු රාජ්‍ය මුල් ක්‍රිස්තියානු කාලයේ සිට පැවත එන ශුද්ධාසනයෙන් වෙනස් වන අතර[19]ලොව වටා සිටින බිලිය
න 1.2 පමණ වන [[ලතින් වතාවත්|ලතින්] හා නැගෙනහිර කතෝලික බැතිමතුන්ගේ මූලස්ථානය වේ. වතිකානුවේ ආඥාවන් ඉතාලි භාෂාවෙන් ප්‍රකාශයට පත්කරන අතර ශුද්ධාසනයේ ලේඛණ ප්‍රධාන වශයෙන් ලතින් භාෂාවෙන් නිකුත් වේ. රටක් නොවන ශුද්ධාසනය රාජ්‍යතාන්ත්‍රික හා සේවා ගුවන්ගමන් බලපත්‍ර හා වතිකානුව සාමාන්‍ය ගුවන්ගමන් බලපත්‍ර නිකුත් කරනු ලබයි. මෙම අවස්ථා දෙකේදීම නිකුත් කරනු ලැබ ඇත්තේ සුළු ගුවන්ගමන් බලපත්‍ර සංඛ්‍යාවක් පමණි.1929 දී වතිකානුව පිහිටවනු ලැබූ ලැටරන් ගිවිසුම හි සඳහන් වන්නේ නව නිර්මාණයක් ලෙස (පූර්විකාවේ හා තෙවන ඡේදයේ) මිස කලින් මධ්‍යම ඉතාලිය පුරා විහිදී පැවති විශාල පාප්වහන්සේගේ රාජ්‍යයේ (756-1870) ලකුණක් නොවන බවය. පාප්වහන්සේගේ රාජ්‍යයේ විශාල කොටසක් 1860 දී ඉතාලි රාජධානියට ඈදා ගත් අතර අවසාන කොටස 1870 දී රෝම නගරය ඇතුළු Lazio ප්‍රාන්තය ඈදාගන්නා ලදී.වතිකානුව රෝමයේ අගරදගුරු වූ පාප්තුමා විසින් පාලනය කරනු ලබන පැවිදිසි[6] හෝ කතෝලික පූජක-ඒකාධිපති රාජ්‍යක් වේ.[7] ඉහල නිලධාරීන් සියලු දෙනාම විවිධ ජාතීන්ට අයත් කතෝලික පූජකයින් වේ. එය ශුද්ධාසනයේ (Sancta Sedes) ස්වෛරී භූමියක් සහ අපෝස්තලික නිවහන ලෙස හඳුන්වන පාප්තුමා ගේ නිල නිවස
පිහිටි ස්ථානය වේ. 1377 Avignon හී  සිට ආපසු ආ කාලයේ පටන් පාප්තුමා වාසය කරන ලද්දේ 1929 දී වතිකානුව බවට පත්වූ ප්‍රදේශයේම විය. එහෙත් සමහර කාලවල රෝමයේ  Quirinal මන්දීරයේ හා තවත් තැන් වල වාසය කොට ඇත. ඊට පෙර ඔවුන් වතිකානයට වඩා රෝමයේ ඈතට වන්නට පිහිටි Caelian කඳුගැටයේ ලැටරන් මන්දීරයේදී වාසය කොට ඇත. කොන්ස්ටන්ටයින් අධිරාජ්‍යා මෙම භූමිය මිල්තියාදෙස් පාප්තුමා හට ක්‍රි.ව. 313 දී ලබා දී ඇත. 1929 දි මෙම ගිවිසුම අත්සන් කරන ලද්දේ ලැටරන් ගොඩනැඟිල්ලේ නිසා ගිවිසුමට ලැටරන් පැක්ට්ස් (Lateran Pacts) යන නාමය ලැබෙන ලදී.පිහිටීමමූලික ලිපිය: වතිකානුවේ පිහිටීමශා. පීතර බැසිලිකාවේ සිට පෙනෙන භූමි දර්ශණයක්.වතිකානුවේ දේශගුණය රෝමයේ දේශගුණයට සමානය. සැප්තැම්බර් සිට මැයි මැද දක්වා පවතින මෘදු, වැසිබර ශීත සෘතුවකින් හා මැයි සිට අගෝස්තු දක්වා වියලි සෘතුවකින් සමන්විත මධ්‍යධරණීය දේශගුණයක් පවතී. වතිකානුවට පමණක් අදාල විශේෂ ලක්ෂණයන් නම් ප්‍රමානත්වයෙන් විශාල ශා.පීතර බැසිලිකාව නිසා ඇතිවන මීදුම හා තුෂාරය, උන්නතාංශය, වතුරමල් හා ගල් ඇතිරූ විශාල චතුරශ්‍රය වේ.වතිකානුව හෙක්ටයාර 44 සමන්විත ලොව කුඩාම රාජ්‍ය වේ. 2007 ජූලි
මාසයේදී වතිකානුව ප්‍රථම කාබන් හරිත රාජ්‍ය වීමට එකඟවිය. මෙය කිරීම සඳහා ඔවුන් කාබන් ඩයොක්සයිඩ් නිකුත්කිරීමට හිලව්වක් ලෙස හන්ගේරියාවේ වතිකානු දේශගුණ වනය නිර්මාණය කිරීමෙන් බලාපොරොත්තු වේ.[20]භූමි ප්‍රදේශයලැටරන් ගිවිසුමට අනුව වතිකානුවේ පිහිටීමක්‍රිස්තියානි යන අදහස ගැබ් ව තිබෙන වතිකානුව යන නාමය සෑදී ඇත්තේ වතිකානු කඳුගැටය යන අරුතින් යුතු ලතින් වචනයක් වන Mons Vaticanus වචනයෙනි.[21] වතිකානු භූමිය Mons Vaticanus හී කොටසක් වන අතර පැරණි වතිකානු ගොවි භූමියට යාබදව පිහිටා ඇත. ශා. පීතර බැසිලිකාව, අපෝස්තලික මන්දීරය, සිස්ටීන් දෙව්මැදුර, කෞතුකාගාර හා තවත් විවිධ ගොඩනැඟිලි මෙම භූමියේම පිහිටා ඇත.මෙම භූමිය 1929 තෙක් රෝම බෝර්ගෝ රියෝනයේ කොටසක්ව රෝම නගරයෙන් වෙන්ව ටයිබර් නදියේ බටහිර කොටසේ පවතින ලදී. මුල් කාලයේ IV වන ලියෝ පාප්තුමා] (847-55) විසින් ඉදිකරන ලද බිත්ති වලින් සහ පසුව III වන පාවුලු පාප්තුමා (1534–49), IV වන පියුස් පාප්තුමා (1559–65) හා VIII වන උර්බානු පාප්තුමා (1623–44) විසින් ඉදිකරන ලද වර්තමාන ආරක්ෂිත කොටුපවුරු දක්වා පුළුල් වී ඇත.ලැටරන් ගිවිසුම මඟින් 1929 දී මෙයට රාජ්‍යක තත්වය පවරන විට
එහි යෝජිත සීමාවන් සඳහා මම කොටුපවුරු වල අභාෂය ගෙන ඇත. සමහර සීමාවන් සඳහා පවුරක් නොමැතිව නිශ්චිත ගොඩනැඟිලි හා කුඩා පෙදෙසක් සඳහා පසුව ඉදිකල බිත්තිද උපකාරී කොටගෙන ඇත.භූමියට අයත්වන ශා. පීතර චතුරශ්‍රය ඉතාලි දේශ සීමාවෙන් වෙන්වන්නේ, සුදු රේඛාවකින් හා චතුරශ්‍රයේ සීමාව, Pio XII චතුරශ්‍රයේ සීමාව හා ගැටෙන ස්ථානයෙනි. ටයිබර් නදිය ආසන්නයේ සිට චතුරශ්‍රය දක්වා දිවෙන Via della Conciliazione මාර්ගය මඟින් චතුරශ්‍රයට පිවිසිය හැක. මෙම මාර්ගය ලැටරන් ගිවිසුමේ නිගමනයක් අනුව බෙනීටෝ මුසොලීනි විසින් තනවන ලදී.ලැටරන් ගිවිසුමට අනුව ඉතාලි භූමියේ තිබෙන සමහර ශුද්ධාසනයේ දේපල, විශේෂයෙන්ම කස්තෙල් ගන්දොල්ෆෝ හා ප්‍රධාන බැසිලිකා, හට තානාපති කාර්යයාල]] වලට සමාන විදේශ හි පිහිටි දේශභූමි තත්වයන් ලැබීතිබේ.[22][23] රෝමය හා ඉතාලිය පුරා විසිර ඇති මෙම දේපල ශුද්ධාසනයේ ධර්මදූතික සේවා මෙන්ම ස්වරූපයට අවශ්‍ය කාර්යයාල හා ආයතන වේ.[23] කස්තෙල් ගන්දොල්ෆෝ හා සඳහන් කල බැසිලිකා හී ආරක්ෂක කටයුතු සිදුකරනු ලබන්නේ වතිකානු රාජ්‍ය පොලිස් පරීක්ෂකයින් මිස ඉතාලි පොලිසිය නොවන අතර ශා.පීතර චතුරශ්‍රය සාමාන්‍යයෙන් දෙපිරිසේම සහභාගීත්වයෙන් සිදු වේ.[22]ශා. පී
තර චතුරශ්‍රය, බැසිලිකාව හා ඔබිලිස්කය, Pio XII චතුරශ්‍රයේ සිටඋද්‍යානවතිකානු උද්‍යාන වල කොටසක්මූලික ලිපිය: වතිකානු උද්‍යාන වතිකානුවේ මුළු භූමිභාගයෙන් භාගයකට වඩා ඇත්තේ වතිකානු උද්‍යාන වේ. (ඉතාලි: Giardini Vaticani),[24] උද්‍යාන Renaissance හා Baroque යුගයේ පිහිටුවා ඇති අතර මූර්ති හා වතුර මල් වලින් සරසා ඇත.වතිකානු කඳුගැටයේ විශාල ප්‍රදේශයක් පුරා විහිදුනු උද්‍යාන ආසන්න වශයෙන් හෙක්ටයාර 23 ක පමණ භූමිභාගයක් ආවරණය කරනු ලබයි. උසම ස්ථානය මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 60 පමණ වේ. උතුරු, දකුණු හා බටහිර ප්‍රදේශ ගල් බිත්තිවලින් ආවරණය වී පවතී.  මධ්‍යතන යුගයේදී අපෝස්තලික නිවහනේ සිට උතුරු දෙසට විහිදුනු මිදි වතු හා පලතුරු වතු උද්‍යානය ගැන ඇති මුල් සටහන් වේ.[25] 1279 දී III වන නිකලස් පාප්තුමා (Giovanni Gaetano Orsini, 1277–1280) විසින් තම වාසස්ථානය ලැටරන් මන්දීරයේ සිට වතිකානුව වෙත ගෙන යන විට මෙම ප්‍රදේශය බිත්ති වලින් වටකරන ලදී.[26] ඔහු පලතුරු වත්තක් (pomerium), තණකොල සහිත පිට්ටනියක් (pratellum) හා උද්‍යානයක් (viridarium) පිහිටුවන ලදී.[26]ඉතිහාසයයුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියසැකිල්ල:SHORTDES
C:යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියවතිකානුවයුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියනිර්ණායකයසංස්කෘතික: i, ii, iv, viමූලාශ්‍ර286අභිලේඛනය1984 (8th සැසිය)මුල් පිහිටීමමූලික ලිපියන්: පාප්වහන්සේගේ රාජ්‍යය සහ පාප් පදවියේ ඉතිහාසයමුල්කාලයේ ජනශූන්‍ය ව (the ager vaticanus) ටයිබර් නදියෙන් රෝමයට ප්‍රතිවිරුද්ධ ඉවුරේ පිහිටි මෙම භූමිය, ක්‍රි.ව. පළමු ශතවර්ශයේ මුල් භාගයේදී Agrippina the Elder(ක්‍රි.පූ 14 – ක්‍රි.ව. 33 ඔක්තෝබර් 18) විසින් කඳු හා තදාසන්න පෙදෙස් අඩු කොට ඇයගේ උද්‍යාන ලෙස සකසා ගන්නා ලදී.Caligula අධිරාජ්‍යා (ක්‍රි.ව. 12 අගෝස්තු 31 - ක්‍රි.ව. 41 ජනවාරි 24; පා. 37–41) විසින් මෙහි සංදර්ශණ පිටියක් සෑදීමට පටන් ගත් අතර (ක්‍රි.ව. 40) පසුව නීරෝ විසින් එය සදා නිම කරන ලදි. Circus Gaii et Neronis,[27] යන නමින් හැඳින්වූ සාමාන්‍ය ලෙස නීරෝ ගේ සංදර්ශණ පිටිය යන නාමයෙන් හැඳින්වේ. ක්‍රි.ව. 69 දී අධිරාජ්‍යවරු සතර දෙනාගේ වසරේදී, Aulus Vitellius ව බලයට ගෙන ආ උතුරු හමුදාව රෝමයට ආ විට "ඉන් බොහෝ පිරිසක් සෞඛ්‍ය සම්පන්න නොවූ මෙම ප්‍රදේශයේ වාඩි ලෑ අතර එමනිසා සාමාන්‍ය හේවායින් බොහෝ දෙනෙක් මිය යන ලදී. ටයිබර් නදියට ආසන්න වීම හේතුකොට
ගෙන උෂ්ණත්වය දරා ගැනීමට අපහසු වු ගෝල් වරු හා ජර්මානු ජාතිකයින් මෙම වතුර බීමට ගත් නිසා ඔවුන්ගේ ශරීර දුර්වල වී ලෙඩ රෝග සඳහා පහසු ගොදුරක් වන ලදී. [28]වතිකානුවේ ඇති ඔබෙලිස්කය Caligula විසින් ඊජීප්තුවේ හෙලියෝපොලිස්] හී සිට තම සංදර්ශණ භූමියේ spina එක සැරසීම සඳහා ගෙන එන ලද අතර එහි එකම අවශේෂය වශයෙන් පවතී. මෙම ප්‍රදේශය ක්‍රි.ව. 64 දී ඇතිවූ රෝමයේ මහා ගින්න ට පසු බොහෝ ක්‍රිස්තියානි භක්තිකයින්ගේ ප්‍රාණ පරිත්‍යාගී වූ භූමියක් බවට පත්වන ලදී. පැරණි ජනප්‍රවාද වලට අනුව මෙම සංදර්ශණ භූමියේදි ශා. පීතර තුමා උඩු යටිකුරු කරන ලද කුරුසියක ඇණ ගැසූ බවද සැලකේ.සංදර්ශණ භූමියට විරුද්ධ පසින් කොර්නේලියා පාරෙන් වෙන්වූ සුසාන භූමියක්ද පැවතී ඇත. ස්මාරක, සොහොන් කොත් හා කුඩා සොහොන් ගෙවල් මෙන්ම බහුදේව වාදීන්ගේ සියළු ආකාර මිත්‍යාදෘෂ්ටික දෙවිවරු සඳහා සෑදූ අල්තාර හතර වන ශතවර්ශයේ ශා. පීතර කොන්ස්තන්තීනු බැසිලිකාව සාදන තෙක්ම මෙහි පැවතී ඇත. ශතවර්ෂ ගණනාවක් පුරා විවිධ පාප්තුමන්ලා විසින් සිදුකල අලුත්වැඩියාවන් හිදී මෙම පෞරාණික විශාල සුසාන භූමියේ කොටස් එලිකරගන්නා ලද අතර [පුනරුද සමය|පුනරුද සමයේදී] එම වාරගණන වැඩිවී 1939 සිට 1941 දක්වා සි
ටි XII වන පියුස් පාප්තුමා විසින් නියමාකාර කැණිම් කිරීමට අණ දෙන ලදී.    ක්‍රි.ව. 326 දී පළමු දේවස්ථානය වූ කොන්ස්තන්තීනු බැසිලිකාව ඉදිකරන ලද්දේ මුල් කාලීන ක්‍රිස්තු භක්තිකයින් (පළමු ශතවර්ශයේ සිට) ගේ සුසාන භූමියක් මත බව හා ඉතාලි පුරාවිද්‍යාඥයන්ට අනුව ශා. පීතර තුමාවද භූමදාන කලේ අසල තිබූ සුසාන භූමියක බැවින් එතුමාගේ සොහොනද මත බැසිලිකාව ඉදිකල බවයි. එතැන් සිට අදාල ප්‍රදේශය ජනාකීර්ණ විය. එහෙත් බොහෝවිට එහි වාසය කරන්නට ඇත්තේ ශා.පීතර තුමාගේ මඟ ගත් පවුල් පමණකි. 5 ශතවර්ශයේ පමණ ඈත කාලයේ Symmachus පාප්තුමා (පදවි කාලය 498–514) ඉදිකල මන්දීරයක්ද බැසිලිකාව ආසන්නයේ ඇත.[29]පාප්තුමන් ක්‍රම ක්‍රමයෙන් අසල්වැසි ප්‍රදේශයන් තම පාලනයට ගනිමින් 19 වැනි ශතවර්ෂයේ මැදභාගය වනතෙක් අවුරුදු දහසකට වැඩි කාලයක් ඉතාලි අර්ධද්වීපයේ විශාල කොටසක්වූ පාප්වහන්සේගේ රාජ්‍යය පාලනය කරන ලදී. ඉතාලිය එක්සත් වීමේදී අලුතින් පිහිටුවා ගත් ඉතාලි රාජධානිය මඟින් පාප්වහන්සේගේ රාජ්‍යය තම පාලනයට නතුකර ගන්නා ලදී. මෙම කාලයෙන් වැඩිහරියක් වතිකානු ප්‍රදේශය පාප් තුමන්ගේ නිත්‍ය වාසස්ථානය නොවීය. ලැටරන් මන්දීරය, මෑත ශතවර්ෂ වල Quirinal මන්දීරය හා 1309-1377 ද
ක්වා ප්‍රංශයේ Avignon] හී පාප් තුමන්ලා වාසය කරන ලදී.ඉතාලිය එක්සත් වීමමූලික ලිපිය: රෝම ගැටළුව1870 දී පාප් ආරක්ෂක බලකායේ ඉතා සුළු ප්‍රතිරෝධයෙන් පසු පියෙද්මොන්ට් ගේ හමුදා විසින් එක්සත් කල ඉතාලිය වෙත රෝමය ඈදා ගත් විට පාප්තුමා සතු දේ අවිනිශ්චිත තත්වයකට පත්විය. 1861 සිට 1929 දක්වා කාලයේ පාප්තුමන්ගේ තත්වය රෝම ගැටළුව ලෙස හැඳින්වේ. අනුප්‍රාප්තික පාප්වරුන් හට ඔවුන් ගේ මන්දීර වල නිදහසේ විසීමට ඉඩ දුන් අතරම සහතික වීමේ නීතිය යටතේ තානාපතිවරු පත්කිරීමේ හා පිළිගැනීමේ බලය වැනි බලයන් ලබාදෙන ලදී. නමුත් පාප්වරුන් විසින් ඉතාලියේ රජුට රෝමය පාලනය කිරීමේ බලය පිළිනොගත් අතර මතභේදය 1929 දී විසඳෙන තුරුම වතිකානුවෙන් බැහැර වීම ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී. අනිකුත් රාජ්‍ය විසින් ශුද්ධාසනය ස්වාධීන  අස්තිත්වයක් ලෙස දිගටම පිළිගන්නා ලදී. ප්‍රායෝගිකව වතිකානු බිත්ති තුල ශුද්ධාසනය වෙත කිසිම බලපෑමක් නොකරන ලදී. කෙසේවුවද අනෙකුත් බොහෝ තැන්වල පල්ලියේ දේපල රාජසන්තක කරන ලදී. ඒ අතරින් පාප්තුමාගේ නිල නිවස්නය වූ Quirinal මන්දීරය කැපී පෙනේ. පාප්වහන්සේගේ රාජ්‍යයේ අවසාන පාලක වූ IX පියුස් පාප්තුමා රෝමය ඈදා ගැනීමෙන් පසු ඔහු, තමා වති
කානුවේ සිරකරුවෙක් වූ බව නිවේදනය කරන ලදී.ලැටරන් ගිවිසුමමූලික ලිපිය: ලැටරන් ගිවිසුමඅපෝස්තලික නිවහන.මෙම තත්වය විසඳුනේ 1929 පෙබරවාරි 11 වැනිදා ශුද්ධාසනය හා ඉතාලි රාජධානිය අතර ලැටරන් ගිවිසුම අත්සන් කිරීමත් සමඟය. IX පියුස් පාප්තුමා වෙනුවෙන් රාජ්‍ය ලේකම් කාදිනල් පියෙත්‍රෝ ගැස්පාරී විසින් හා III වන වික්ටර් එම්මානුවෙල් රජ වෙනුවෙන් ඉතාලි අගමැති හා රජයේ ප්‍රධානියා වූ බෙනීටෝ මුසොලීනී විසින් එය අත්සන් කරන ලදී.[18] ගිවිසුම බලපැවැත්වෙන දිනය වූ 1929 ජුනි 07 දා සිට ස්වෛරී වතිකානු රාජ්‍ය ස්ථාපිත වූ අතර ඉතාලියේ රෝමානු කතෝලිකත්වයේ විශේෂ තත්වයක් උදා විය.[30]II ලෝක යුද්ධ සමයමූලික ලිපිය: දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේ වතිකානුවXII පියුස් පාප්තුමා යටතේ වතිකානුව II ලෝක යුද්ධය සමයේ මැදිහත් පිළිවෙතක් අනුගමනය කරනු ලැබීය. රෝම නගරය 1943 දී ජර්මනිය විසින් හා 1944 දී මිත්‍ර හමුදා විසින් අත්කරගනු ලැබූවද වතිකානුව නිදහස්ව පැවතිනි. XII වැනි පියුස් පාප්තුමාගේ ප්‍රධාන රාජ්‍යතාන්ත්‍රික ප්‍රමුඛතාවය වූයේ රෝමය බෝම්බ වැටීමෙන් වලක්වා ගැනීමය. ඔහු ඒ සඳහා කොයිතරම් සංවේදී වූවාද කිවහොත් බ්‍රිතාන්‍ය රෝමයට ඉහලින් පත්‍ර
ිකා බෙදීමේදී සමහරක් වතිකානුවට වැටීම වතිකානුවේ මැදහත් කම උල්ලංඝනය කිරීමක් බවට පවසා විරෝධය පාන ලදී.[31] ඇමරිකාව යුද්ධයට එලඹීමට කලින් එවැනි බෝම්බ හෙලීමේ යුද්ධෝපායේ වාසිය ගැන බ්‍රිතාන්‍ය දැක්වූ අඩු තක්සේරුව නිසා එසේ වීමට තිබුනේ අඩු ඉඩකඩකි.[32]ඇමරිකාව යුද්ධය එලඹීමෙන් පසු ඇමරිකාව තම කතෝලික සොල්දාදුවන් අමනාප කරගැනීමට අකමැති නිසා එවැනි බෝම්බ හෙලීමකට අකමැති වූවත් එවිට බ්‍රිතාන්‍ය එයට කැමැත්ත දැක්වීය.[33] එසේම XII වැනි පියුස් පාප්තුමා රෝමය විවෘත නගරයක් ලෙස ප්‍රකාශ කරන ලෙස 1943 අගෝස්තු 14 උපදෙස් දුන්නත් ඒ වන විට රෝමයට දෙවරක්ම බෝම්බ හෙලා තිබිණි.[34] ඉතාලිය වතිකානුවේ ප්‍රකාශය සැලකූ නමුත් එම වෙනස් වීම වතිකානුවට බලපෑවේ අල්ප ලෙසිනි.[35]මෑත ඉතිහාසය1984 දී ශුද්ධාසනය හා ඉතාලිය අතර නව එකඟතාවයකින් පැරණි ගිවිසුමේ සමහර කොටස් වෙනස් කරන ලදී. කතෝලික දහම රාජ්‍ය ආගමෙන් ඉවත් කිරීමද ඒ අනුව සිදුවිය.පාලනයමූලික ලිපිය: වතිකානුවේ දේශපාලනයවතිකානුවේ දේශපාලනය ඡන්දයෙන් තේරීපත්වන අධිකාරීත්ව ආකාරයකින් එනම් රෝමානු කතෝලික පල්ලියේ නායකයා බලය ලබා ගන්නා ආකාරයෙන් ක්‍රියාත්මක වේ. පාප්තුමා විසින් ප්‍රධාන ව
්‍යවස්ථාදායක, විධායක හා අධිකරණ බලයන් වතිකානුව තුල (ශුද්ධාසනයෙන් පරිභාහිර අස්තිත්වයකි) ක්‍රියාත්මක කරවයි. එය පරම්පරාගත අධිකාරීත්වයක් නොවන දුර්ලභ තත්වයකි.[36]වතිකානුව එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජිකත්වය නොදරන එකම පිළිගත් ස්වෛරී රාජ්‍ය වේ. වතිකානුවෙන් වෙනස් වන ශුද්ධාසනය හට එකසත් ජාතීන්ගේ ස්ථීර නිරීක්ෂක තත්වය හා එක්සත් ජාතීන්ගේ සම්මේලනයේ ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීම හැරුණුකොට සම්පූර්ණ සාමාජික වරප්‍රසාද ලබා සිටී.දේශපාලන ව්‍යූහයවතිකානු රජය හට එයටම ආවේනික සැකිල්ලක් පවතී. පාප් තුමා රාජ්‍ය නායකයා වේ. ව්‍යවස්ථාදායක බලධාරීන් වතිකානු රාජ්‍යයේ පාප්තුමා පිළිබඳ කොමිසම ට අයිති වන කාදිනල් වරු වන අතර පස් අවුරුදු කාලයකට ඔවුන්ව පාප්තුමා විසින් පත්කරනු ලබයි. එම කොමිසමේ සභාපති හට විධායක බලතල හිමිවන අතර සාමාන්‍ය ලේකම් හා උප සාමාන්‍ය ලේකම් ඔහුට සහාය වේ. රාජ්‍යයේ විදේශ සබඳතා ශුද්ධාසනයේ රාජ්‍ය ලේකම් හට හා එහි තනාපති සේවා හට පවරා ඇත. කෙසේවුවද පාප්තුමා හට වතිකානුව කෙරෙහි සම්පූර්ණ විධායක, ව්‍යවස්ථාදායක හා අධිකරණ බලය ඇත. ඔහු දැනට යුරෝපයේ සිටින එකම ඒකාධිපති බලයක් හිමි පාලකයා වේ.සෞඛ්‍ය, ආරක්ෂාව, තොරතුරු සන්නිවේදනය වැනි
දෙපාර්තමේන්තුද පවතී.[37]පාප් තනතුර පුරප්පාඩු වී තිබෙන කාලය ඇතුලත ශුද්ධාසනයේ ලෞකික අයිතින් ආරක්ෂිත කිරීම හා දේපල පාලනය කිරීම සහතික කිරීම පැවරෙන්නේ අපෝස්තලික මණ්ඩලයේ මුලසුන දරන කාදිනල් කමෙර්ලෙන්ගෝ තනතුර දරන්නාට හිමිවේ. (මෙම කාලය තුල වතිකානුව පවතින්නේ වතිකානු රාජ්‍යයේ පාප්තුමා පිළිබඳ කොමිසම යටතේය.) එම තනතුර දරන්නා තවත් කාදිනල් වරු තිදෙනෙක් සමඟ (ඔවුන් තිදෙනා සෑම දින 3කටම වරක් සංචිතයක් තුලින් තෝරාගැනෙන අතර cardinal bishop, cardinal priest, සහ cardinal deacon යන නම්වලින් හැඳින්වේ) රාජ්‍ය නායක අර්ථයෙන් එම තනතුර දරනු ලබයි. මෙම සතර දෙනා ගනු ලබන තීරණ College of Cardinals සම්පූර්ණයෙන් අනුමත විය යුතුය.පාප් රාජ්‍ය සමයේ ශුද්ධාසනය ලඟින් ඇසුරු කල රදළවරු එම භූමිය නැතිවූ පසුවද හුදෙක් නාම මාත්‍රික කටයුතු වලට සීමා වෙමින් ඇසුරු කිරීම කරගෙන් යන ලදී. (වැඩිදුර: Papal Master of the Horse, Prefecture of the Pontifical Household, Hereditary officers of the Roman Curia, Black Nobility). එසේම ඔවුන් උත්සවානුකූල රදළ ආරක්ෂකයින් ලෙසද ක්‍රියාකරන ලදී. වතිකානු රාජ්‍යයේ පළමු දශක තුල විධායක කාර්යයන්ද ඔවුන් සමහරකට පවරා ත
ිබිනි. වර්තමානයේ වතිකානුව පිළිබඳ කොමිසමේ සභාපති දරනු ලබන වතිකානු රාජ්‍ය නියෝජිත තනතුරද අයත් විය. නමුත් 1968 මාර්තු 28 දින VI වැනි පාවුලු පාප්තුමා විසින් නිකුත් කරන ලද motu proprio Pontificalis Domus ලියවිල්ල මඟින්[38] එතෙක් පැවති Quartermaster general හා Master of the Horse වැනි ගෞරවාන්විත තනතුරු අහෝසි කරනු ලැබීය[39]1929 දී ලැටරන් ගිවිසුම මඟින් නිර්මාණය කරනු ලැබූ වතිකානු රාජ්‍ය හේතුවෙන් ශුද්ධාසනය හට කුඩා භූමියක ස්වෛරීභාවය හා අධිකරණ බලයක් පවරා දෙනු ලැබීය. එය ශුද්ධාසනයෙන් වෙන්ව පවතී. මෙසේ මෙම රාජ්‍ය ශුද්ධාසනය හට වැදගත් මෙවලමක් මිස අත්‍යාවශ්‍ය මෙවලමක් නොවන බව සැලකේ. ශුද්ධාසනය අධිකරණ අස්තිත්වයක් ලෙස රෝම අධිරාජ්‍ය සමයේ සිට පැවති අතර ජාත්‍යන්තරව ස්වෛරී හා බලවත් අස්තිත්වයක් ලෙස පුරාතන සමයේ සිට වර්තමානය දක්වා තම භූමිය අහිමි වූ (1870 - 1929) විට පවා නොකැඩී පැවතීමට සමත් වී ඇත. ශුද්ධාසනය සතුව ලොව පැරණිම ක්‍රියාකාරී තානාපති සේවය පවතී. එය අඩුම වශයෙන් ක්‍රි.ව. 325 තරම් අතීතයේ නිකෙයා හී පලමු කවුන්සිලයට දූත පිරිසක් යැවීම දක්වා දිවයයි.[40] තානාපතිවරු සම්බන්ධයෙන් ශුද්ධාසනයට මිස වතිකානු රාජ්‍යට බලයක් නො
මැත.රාජ්‍ය ප්‍රධානියාමූලික ලිපිය: පාප්තුමාවතිකානුවවතිකානුවේ රාජ්‍ය නායකයා (ex officio)[41] පාප් තුමාය. එම උත්සවය ගනු ලබන්නේ රෝම රදගුරු පදවියේ රදගුරුවරයා ලෙස අභිෂේක ලැබීමය. ශුද්ධාසනය යන්නෙන් වතිකානුව අදහස් නොවේ. එයින් අදහස් වන්නේ පාප්තුමාගේ අධ්‍යාත්මික හා එඬේරාත්මක පාලනය වන අතර එය මෙහෙයවන්නෙ රෝම කියුරියාව හරහා වේ.[42] ඔහු ගේ වතිකානුවට අදාල නිල තනතුරු නාමය වන්නේ "වතිකානු රාජ්‍යයේ රාජේ‍යශ බලධාරීයා" (Sovereign of the State of the Vatican City) වේ.වතිකානු රාජ්‍යයේ ඔහුගේ ප්‍රධාන උප රාජ්‍ය නිලධාරියා වන්නේ වතිකානු රාජ්‍යයේ පාප්තුමා පිළිබඳ කොමිසමේ සභාපති වේ. 1952 ට කලින් එම වගකීම බාරව තිබුනේ වතිකානු රාජ්‍යයේ ආණ්ඩුකාරවරයා හටය. 2001 සිට වතිකානු රාජ්‍යයේ පාප්තුමා පිළිබඳ කොමිසමේ සභාපති ට වතිකානු රාජ්‍යයේ Governorate හී සභාපති කමද ලැබේ.පාප්තුමා වාසය කරන්නේ ශා. පීතර චතුරශ්‍රයට පසුපසින් පෙනෙන අපෝස්තලික නිවහනේ තිබෙන පාප්තුමාගේ කාමර වල වේ. මෙහි සිට ඔහුගේ කටයුතු හා විදේශ නියෝජිතයින්ව මුණගැසීම සිදුවේ. වර්තමාන පාප්තුමා වන්නේ ජර්මනියේ බවාරියා හී Joseph Alois Ratzinger නමින් උපත ලැබූ XVI වන