LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
ටන්ස්ටන් සහ ඔස්මියම් මේවායේ අඩංගු වී ඇත.මෙහි ඇති විශේෂත්වයක් වනුයේ අඩු උෂ්ණත්වයක් යටතේ ඝනීභවනය වූ ද්‍රව්‍ය ද උල්කාෂ්මයන් වල අඩංගු වීමයි. ජලය එවැනි උල්කාෂ්ම වල බහුල ලෙස ඛනිජ ද්‍රවය හා සම්බන්ධ වී පවතී.දැන් පෘථිවිය ගැන සලකා බලන විට එහිද ජලය බහුල බැව් පෙනේ. එබැවින් සූර්යය නිහාරිකාවක් ඝනීභවනය වීමෙන් සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය ඇතිවී යැයි සැලකෙන මතයට වැඩි පිළිගැනීමක් වර්තමාන තාරකා විද්‍යාඥයන් අතර පවතී.vteනිහාරිකා (Nebula) ListVisible nebulaDark nebulaDiffuse nebulaEmission nebulaග්‍රහ නිහාරිකා (Planetary nebula)Supernova remnantNova remnantH II regionReflection nebulaVariable nebulaPreplanetary nebulaPre-stellar nebulaGiant molecular cloudBok globuleEvaporating gaseous globuleSolar nebulaStellar nebulaNova remnantProtoplanetary nebulaWolf–Rayet nebulaPost-stellar nebulaග්‍රහ නිහාරිකා (Planetary nebula)Supernova remnantPulsar wind nebulaSupershellCloudsInterstellar cloudInfrared cirrusHigh-velocity cloudH I regionMorphologyBipolar nebulaPinwheel nebulaListsListDiffu
sePlanetary (PNe)Protoplanetary (PPNe)Supernova renmants (SNRs) ප්‍රවර්ගය Commons Wiktionaryඅසම්මත මාධ්‍ය නැතහොත් අසම්මත පුවත් පත යන යෙදුම බොහෝවිට භාවිත වන්නේ විකල්ප මුද්‍රිත මාධ්‍ය සඳහා ය. විශේෂයෙන් 1960 සහ 1970 ප්‍රතිසංස්කෘතික ව්‍යාපාරයන්ට සම්බන්ධව ස්වාධීනව ප්‍රකාශනය කොට බෙදා හැරුණු පුවත්පත් සඳහා මෙම යෙදුම භාවිත විය.පීඩාකාරී රජයන් යටතේ සිදුවන නීති විරෝධී ප්‍රකාශන සඳහා ද මෙය යෙදේ.ආරම්භයOz සඟරාව, නොවැම්බර් 331940 දශකයේ නාසි අවධියේ දී පැවති “ භූගත මුද්‍රනාල ” යන යෙදුම හරහා “ භූගත මාධ්‍ය ” යන යෙදුම බිහි විය. යුධ සිරකරුවන් ද POWWOW නමින් භූගත පුවත්පතක් පළ කළහ. නැගෙනහිර යුරෝපයේ භූගත ප්‍රකාශන හැදින්වූයේ “ සෑම්ස්දාත් ” යන නමින් ය. එය සැබවින් ම “ භූගත ” වූයේ නීති විරෝධී බව නිසාය. රහසේ මුද්‍රණය කර රහස් බෙදාහැරිය බැවිණි. ප්‍රතිසංස්කෘතික භූගත පුවත්පත් නිරන්තරයෙන් ම රාජ්‍ය අධිකාරීන් සමග ගැටුම් ඇති කර ගත්හ. ඒවා ප්‍රසිද්ධියේ බෙදා හැරුණු නිසා විශාල ප්‍රේක්ෂක පිරිසක් සිටියහ.1960 සහ 1970 දශකයේ විශාල දළ ජාතික ආදායමක් සහ මාධ්‍ය නිදහසක් පැවති රටවල “භූගත මාධ්‍ය” පැවතිණි.සමාජවා
දී රටවල සංස්දාත් ව්‍යාපාරය නිසා සමහර සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල ද මේවා දක්නට ලැබිණි. උ.දා. -  චෙකොස්ලෝවැකියාවේ සතිපතා, මාස්පතා හෝ දිනපතා ප්‍රකාශනය කෙරුණු අතර සාමාන්‍යයෙන් වාමාංශික පක්ෂවලට සම්බන්ධ මෙම ප්‍රකාශන පරිණාමය වී වර්තමාන විකල්ප සතිපතා පුවත්පත් බිහි වී ඇත.     කත්මන්ඩු නාගරික ප්‍රදේශය        නගරයේ පිහිටීම   රට  නේපාලය   සංවර්ධිත ප්‍රදේශ  මධ්‍යම   කලාප  බාග්මතී කලාපය   දිස්ත්‍රික්කය  කත්මණ්ඩු   රාජ්‍ය නායකයා  දැනට කිසිවෙක් නැත   වර්ගඵලය  50.67 වර්ග කිලෝමීටර්  (19.6 වර්ග සැතපුම්)   උන්නතාංශය  1,400 මීටර් (4,593 ft)        ජනගහණය (2009)   මුළු එකතුව  3,442,271   ඝනත්වය  67,935.1/වර්ග කිලෝමීටර් (175,951.1/වර්ග සැතපුම්)   වේලා කලාපය  නේපාල (UTC+5:45)   වෙබ් අඩවිය  නිල වේබ් අඬවිය  කත්මණ්ඩු යනු නේපාලයේ අගනගරය සහ විශාලතම නාගරික ප්‍රදේශය වේ. එම නගරය පිහිටා ඇත්තේ හිමාලයේ කත්මණ්ඩු මිටියාවතේය. එයට බද්ද වුනු තවත් නගර දෙකක් තිබේ. එය පටාන සහ ලාලිත්පුර ලෙස හඳුන්වයි. කිලෝමිටර 5 ක් ගිනිකොන දිශාවෙන්ද (පැරණි ගෘහ නිරමාණ ශිල්පයට අයත් නගරයකි) භත්තපුර් කි.මි 14 ක් හා නැගෙනහරින් ද පිහිටා තිබේ. එය K
.T.M නොහොත් ට්‍රයිසිට් යනුවෙන් හඳුන්වයි. කත්මණ්ඩු නගරය මුහුදු මට්ටමේ සිට මි. 1400 ක් උසින් පිහිටා ඇති මේ නගරය, ගෝලාකාර හැඩයකින් ද යුක්තය. මධ්‍යම නේපාලයේ පිහිටා තිබෙන මෙම නගරය ප්‍රධාන කඳු හතරකින් වට වි ඇත. ඒ කඳු මුඳුන් නම් ගිවපුරිත පුල්චයිකු. නගුරජුන් සහ චන්ද්‍රගිරි නම් වේ. 2001 වන විට 6 71 846 ක ජනගහනයක් එහි වාසය කළේය. කත්මණ්ඩු දිස්ත්‍රික්කය සහ අවට දිස්ත්‍රික්ක තුනක ජනගහණ ඝනත්වය වර්ග කිලෝමිටරයට 97 දෙනෙක් පමණ වේ. එහෙත් කත්මණ්ඩු නගරය තුළ ජනගහන ඝනත්වය වන්නේ වර්ග කිලෝමිටරයට 13 500 ක් වේ. එය නේපාලයේ විශාලතම ජනගහන ඝනත්වය වන අතර සමස්ථ ජනයාගෙන් 20% ක් පිරිසක් හෙක්ටයාර් 5067 ක ජිවත්වේ. (අක්කර 12 520).කත්මණ්ඩු නගරය නේපාල පෙඩරල් ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමුහ ආණ්ඩුවේ අගනගරය පමණක් නොවන අතර එය මධ්‍යම ප්‍රදේශයේ මුලස්ථානයද වේ. පරිපාලන කලාප 14 කින් සමන්විත සංවර්ධිත ප්‍රදේශ 5 කින් මේ නගරය මුල් තැන ගනි. එය මධ්‍යම පලාතේ කලාප 3 ක් වශයෙන් නම් කර තිබේ. එනම්, බග්මනි, නාරායනි, සහ ජනක්පුර් වේ. කත්මණ්ඩු නගරය බක්මති කලාපයේ පිහිටා තිබේ.කත්මන්ඩුක්‍රිකටර් සඟරාව වන
ාහි 1921 වර්ෂයේදී හිටපු එංගලන්ත ක්‍රිකට් නායකයකු සහ පසුව ක්‍රිකට් රචකයකු බවට පත් සර් පෙල්හැම් වෝර්නර් විසින් අරඔන ලද ඉංග්‍රීසි ක්‍රිකට් සඟරාවකි.මෙම සඟරාව 2003 වර්ෂයේ ඔක්තෝම්බර් වනතුරු ස්වාධීන සඟරාවක් ලෙස පැවතුනද විස්ඩන් ප්‍රකාශක සමුහය සමඟ ඒකාබද්ධ කිරීමෙන් පසු විස්ඩන් ක්‍රිකටර් යන නාමයෙන් මාසික විස්ඩන් ක්‍රිකට් සමඟ සංගමයක් ලෙස නැවත දියත් කරන ලදි.වර්තමාන ක්‍රීඩාව ආවරණය කිරීමට අමතරව ක්‍රීඩා ඉතිහාසය උදෙසාද ක්‍රිකටර් බෝහෝ දායකත්වයක් සපයා ඇත.උදාහරණයක් ලෙස එහි පර්යෙෂණ කරුවන් විසින් ලන්ඩන් හා ඩර්ත්ෆොර්ඩ් අතත නියමිත වු තරග සදහා මුලශ්‍රයන් වු ලිපියක්(21-7-1722 දින "ද වීක්ලි ජෙර්නල් හි ප්‍රකාෂිත )සොයාගන්නා ලදිඑමෙන්ම මෙම සඟරාව ක්‍රිකටර්  කුසලානය නම්වු කනිශ්ඨ පිල් අතර පැවැත්වෙන වාර්ෂික ක්‍රිකට් තරගයටද වැදගත් සඟරාවකි.වෙනත් ක්‍රියාකාරී තැන්ක්‍රිකටර් ඉතිහසය පිලිබද ක්‍රික් ඉන්ෆොරුහුණ විශ්වවිද්‍යාලයයආදර්ශ පාඨයපඤ්ඤා නරානං රතනං (පාලි)පිහිටුවන ලද්දේක්‍රි.ව. 1978වර්ගයරාජ්‍යකුලපතිපූජ්‍ය අකුරටියේ නන්ද හිමිඋපකුලපතිමහාචාර්ය ගාමිනී සේනානායකපරිපාලන කාර්ය මණ්ඩලය1144 (366 teaching)ශිෂ්‍යයන්6366පශ්චාත් උප
ාධි අපේක්ෂකයා100පිහිටීම, ශ්‍රී ලංකාවඅධ්‍යයන මණ්ඩපමාතර සහ ගාල්ලවෙබ් පිටුවhttp://www.ruh.ac.lk/රුහුණ විශ්වවිද්‍යාලය ශ්‍රී ලංකාවේ  පිහිටි විශ්ව විද්‍යාලයකි. දකුණු පළාතෙහි ඇති එකම විශ්වවිද්‍යාලයයි. ශ්‍රී ලංකාවේ උසස් අධ්‍යාපන ආයතන වර්ගීකරණය අනුව 2015 වර්ෂයේදී මෙම විශ්ව විද්‍යාලය මෙරට 6 වන ස්ථානය හිමිකරගෙන තිබෙන අතර, ලෝකයේ හොඳම විශ්වවිද්‍යාල වර්ගීකරණය අනුව 3557 ස්‌ථානය හිමිකරගෙන තිබෙයි. [1]එය , 1978 සැප්තැම්බර් මස රුහුණ විශ්වවිද්‍යාලය ලෙස විශේෂ ජනාධිපති නීතිය මගින් ස්ථාපිත 1984 පෙබරවාරි මස 1 දින තුළ පූර්ණ බලතල සහිත විශ්වවිද්‍යාලයක් දක්වා උසස් කරන ලදී.[තහවුරු කර නොමැත]විශ්වවිද්‍යාලය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු පළාත පුරා පීඨ දයයකට සංවිධානය කර ඇත. එහි ප්‍රධාන කාර්යාලය අක්කර 72 භුමියක් පුරා පැතිරෙන  මාතර, වැල්ලමඩම සංකීර්ණයේ  පිහිටා ඇත. ඉංජිනේරු සහ වෛද්‍ය පීඨ  ගාල්ලේ  පිහිටා ඇති අතර, කෘෂිකර්ම පීඨය සහ තාක්‍ෂණ පීඨය කඹුරුපිටියේ (මාතර) පිහිටා ඇත. එය සතු  ශ්‍රී ලංකා රුපියල් බිලියන 2,982 මූල්‍ය අරමුදල් විශ්වවිද්‍යාලයේ අධ්‍යයන හා පර්යේෂණ කටයුතු සඳහා භාවිතා කරනු ලැබේ. ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම අධ්‍යාපනික හා පර්යේෂණ
පුස්තකාල පද්ධති අතරින් එකක් වන රුහුණ විශ්වවිද්‍යාලයීය පුස්තකාලය, ක්‍රියාත්මක කරවයි. රුහුණ විශ්වවිද්‍යාලයේ පුස්තකාල පද්ධතිය ප්‍රධාන විශ්වවිද්‍යාල වැල්ලමඩම ප්‍රධාන පුස්තකාලය කේන්ද්‍රගතව හා වෙළුම් 200,000 කට අධිකව පැවැත්වීම වෙනත් පුස්තකාල හතරකට ආසන්න සමන්විත වේ.ආරම්භයආචාර්ය නිශ්ශංක විජයරත්න 1977 ජේ. ආර්. ජයවර්ධන රජයේ අධ්‍යාපන හා උසස් අධ්‍යාපන කැබිනට් අමාත්‍ය ධුරය ට ත් පත් විය. අධ්‍යාපන හා උසස් අධ්‍යාපන  කැබිනට් අමාත්‍යවරයා වශයෙන් ඔහු 1978 අංක 16 දරණ විශ්ව විද්‍යාල පනත පාර්ලිමේන්තුව ට ඉදිරිපත් කළේය. ඒ අනුව, එතෙක් ශ්‍රී ලංකාවේ පැවති එකම විශ්ව විද්‍යාලය වන ලංකා විශ්ව විද්‍යාලය එකිනෙකෙන් ස්වායත්ත වූ විශ්ව විද්‍යාල හයක ට විසංයුක්ත කරන ලදි. එතෙක් ලංකා විශ්ව විද්‍යාලයේ මණ්ඩප වශයෙන් පැවති කොළඹ, පේරාදෙණිය, විද්‍යාලංකාර (කැලණිය), විද්‍යෝදය (ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර), කටුබැද්ද (මොරටුව) සහ යාපනය යන අධ්‍යාපන පීඨ විශ්ව විද්‍යාල බව ට පත් විය. තවද, රුහුණ විශ්වවිද්‍යාලයය සහ ශ්‍රී ලංකා විවෘත විශ්වවිද්‍යාලය ඔහු  ගේ අදහසක් අනුව පිහිටුවන ලදි.[2][3][4][5]අධ්‍යයන මණ්ඩපමෙම ඡේදය පුළුල් කිරීම
අවශ්‍යයි. කරුණු එකතු කර ඔබට ද සහාය විය හැකිය.  (2018 ජූලි)ප්‍රධාන මණ්ඩපයරුහුණ විශ්වවිද්‍යාලයයෙහි ප්‍රධාන මණ්ඩපය මාතර, වැල්ලමඩම පරිශ්‍රයේ පිහිටා තිබෙන අතර එහි, මානව ශාස්ත්‍ර හා සමාජීය විද්‍යා, විද්‍යා, කළමනාකරණ සහ මූල්‍ය, ධීවර සහ සාගර විද්‍යා හා තාක්‍ෂණ, පශ්චාත් උපාධි අධ්‍යයන පීඨය යන පීඨ පහ ද, උපකුලපති ‍කාර්යාලය ඇතුළු පරිපාලන සංකීර්ණය ද, ප්‍රධාන පුස්තකාලය, ගෘහස්ත ක්‍රීඩාගාරය සහ පරිගණක විද්‍යාගාරය ද පිහිටා ඇත. ඉතාම දැකුම්කළු ගෘහ නිර්මාණ සැලැස්මකින් ඉදිව ඇති රුහුණ විශ්වවිද්‍යාලයයෙහි ප්‍රධාන මණ්ඩපය  ශ්‍රී ලංකාවේ කීර්තිමත් ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පියෙකුව සිටි ජෙෆ්රි බාවා  විසින් නිර්මාණය කෙරිණි. ඉදිකිරීම් බැල්පර් බියැටි නම් ඕලන්ද සමාගම විසින් සිදු කරන ලදී.[තහවුරු කර නොමැත]වෙනත් මණ්ඩපවිශ්වවිද්‍යාලයෙහි කෘෂිකර්ම පීඨය කඹුරුපිටිය ප්‍රදේශයේ මාපලානෙහි ද, වෛද්‍ය පීඨය ගාල්ල කරාපිටියෙහි ද, ඉංජිනේරු පීඨය ගාල්ල, වක්වැල්ලෙහි ද, සමසෞඛ්‍ය පීඨය ගාල්ලේ, උළුවිටිකේ ප්‍රදේශයේ ද පිහිටා ඇති අතර, මෑතදී සරසවියට එක්වූ නව පීඨය වන තාක්‍ෂණ පීඨය කඹුරුපිටිය ප්‍රදේශයේ බිබුලවෙල පිහිටා ඇත.[තහවුරු කර නොමැත]
මේවාද බලන්නආචාර්ය නිශ්ශංක විජයරත්නබාහිර සබැඳිරුහුණ විශ්වවිද්‍යාලයේ ප්‍රධාන පිටුව සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2007-10-11 at the Wayback Machineශ්‍රී ලංකාවේ විශ්ව විද්‍යාල වර්ගීකරණය 2014"ලංකා යුනිවර්සිටි නිව්ස්” වෙබ් අඩවිය↑ http://www.lankauniversity-news.com/2015/04/sri-lanka-university-ranking-2015-2016.html ශ්‍රී ලංකාවේ විශ්ව විද්‍යාල වර්ගීකරණය 2015↑ Saga of Nilame and Kumarihamy. Sunday Observer (Sri Lanka), Retrieved 10 December 2006.↑ An illustrious Statesman by Dr. A.T. Ariyaratne. Daily News (Sri Lanka), Retrieved 7 January  2016.↑ පාර්ලිෙම්න්තු විවාද (හැන්සාඩ්) -  ෙශෝක පකාශය: ආචාර්ය නිශ්ශංක විජයරත්න මහතා. පාර්ලිෙම්න්තු විවාද (හැන්සාඩ්), 2011 ජුනි 10 වන සිකුරාදා.↑ දකුණු ලකට අභිමානයක් වූ  රුහුණ සරසවිය. දිවයින,  2022 සැප්තැම්බර් මස 27.tiny globe             ජාතික කොඩිය   අගනුවර  සහ විශාලම නගරය   යමුස්සොක්‍රරො, ඇබිඩ්ජන් උතුරු අංශක 6°51′ බටහිර දේෂාංශ 5°18′   ගොනුව:250px-LocationCotedIvoire.svg.png   රාජ්‍ය භාෂාව  ප්‍රංශ   අනෙකුත් භාෂාවන්  බව්ලි, ඩිඔලා
, ඩැන්, ඇයින් සහ සෙබාරා   ගුප්තනාමය  අයිවරියන්/ අයිවොරියන්   රාජ්‍යය  අර්ධ ජනාධිපති ජනරජය   නිදහස  ප්‍රංශයේ සිට   දිනය  7 අගෝස්තු 1960            වර්ග ප්‍රමාණය   එකතුව  වර්ග කිලෝමීටර 322,460     වර්ග සැතපුම් 124,502   ජලය (%)  1.4               ජනගහනය    2009 තක්සේරුව  20,617,068   1998 ජන සංගණනය  15,366,672   ඝනත්වය  වර්ග කිලෝමීටර 63.9  වර්ග සැතපුම් 65.6   දළ ජාතික නිෂ්පාදිතය   2010 තක්සේරුව   එකතුව  ඩොලර් බිලියන 37.123   සාමාන්‍ය  ඩොලර් 1,685   දළ ජාතික නිෂ්පාදිතය  (සාමාන්‍ය)  2010 තක්සේරුව   එකතුව  ඩොලර් බිලියන 23.635   සාමාන්‍ය  ඩොලර් 1,073   මානව සංවර්ධන දර්ශකය HDI (2009)  0.484 (පහළ)   මුදල්  බටහිර අප්‍රිකානු ෆෑන්ක්   මං තීරුව  දකුණ   අන්තර්ජාල   .ci   දුරකථන සංකේත  225 අයිවර් කෝස්ට්, බටහිර අප්‍රිකාවේ පිහිටා ඇති රටකි. මෙම රට ඉංග්‍රීසි බසින් මෙනමින් පොදුවේ හඳුන්වනු ලබන මුත් එසේ ව්‍යවහාර කිරීම, අයිවරි රාජ්‍ය විසින් නිල වශයෙන් අධෛර්යමත් කරයි. ඔවුන්ගේ මනාපය වන්නේ සියළු භාෂාවන්ගෙන් ස්වකීය රටෙහි ප්‍රංශ නාමය වන'කොටෙ ඩී අයිවරි' (cote d' Ivoire)  යන්නෙන් හඳුන්වනු ලැබීමටයි. අයිවරි කෝස්ට්
රාජ්‍ය සතුවන භූමි ප්‍රමාණය වර්‍ග කි.මී. 322462 කි. රටේ දේශ සීමාවන් වන්නේ ලයිබීරියාව, ගිනියා, මාලි, බුර්කිනා ෆසෝ හා ඝානා යන රටවල්ය. එහි දකුණු දිග මායිම ගිනියා බොක්ක හරහා වැටී තිබේ. 1998 වසරේ දී 15, 366, 672 ක්වූ ජනගහනය, 2009 දී 20,617,068 ක් වනු ඇතැයි ඇස්තමේන්තු කර  තිබිණි. යුරෝපීය ආක්‍රමණයන්ට පෙරාතුව අයිවර් කෝස්ට් රාජ්‍යය බොහෝ වැදගත් රාජ්‍යයන්ට නිවහන වී තිබිණි.  එවැනි රාජ්‍යයන් අතර ගයාමාන්, ‍කොං අධිරාජ්‍යය  (Kong Empire)   සහ ‍'බොලෙ' (Baoule)  විය. තවද, ප්‍රංශ යටත් විජිත සමය පුරාවටම සහ අයිවරි කෝස්ට් රාජ්‍යයට නිදහස ලැබීමෙන් පසුව පවා, වෙන්කොට හැඳින්වෙන  ස්වකීය අනන්‍යතාවයන් තවදුරටත් රැකගැනීමට වෑයම් කළ 'අග්නි' රාජධානිය දෙක  (Agno Kingdoms)  'ඉන්ඩෙනී'  (Indenie)  සහ 'සන්වි'   (Sanwi) යන රටවල් ද, අයිවරි කෝස්ට් රාජ්‍යයට අයත්ව තිබිණි. වර්‍ෂ 1843 – 1844 කාලයේ දී එකඟ වූ ගිවිසුමකට අනුව අයිවරි කෝස්ට් ප්‍රංශයේ ආරක්ෂිත යටත් රාජ්‍යයක් බවට පත්වූ අතර, 1893 දී එය අප්‍රිකාව සඳහා වූ යුරෝපීයන්ගේ අරගලයේ කොටසක් ලෙසින්  ප්‍රංශයේ යටත් විජිතයක් බවට පත් කරන ලදි. 1960 අගෝස්තු 7 වන දින මෙම රාජ්‍යය නිදහස ලැබීය. 1
960 සිට 1993 දක්වා මෙරටට නායකත්වය දුන්නේ 'හවුපොඑට් බොයිග්නි' (Houphouet Boigny)  විසින්ය. අයිවරි  කෝස්ට් රාජ්‍ය ස්වකීය බටහිර අප්‍රිකානු අසල්වැසි රටවල් සමඟ දේශපාලනික, හා ආර්ථික සමීප සබඳතා  පවත්වාගෙන යයි. එසේම, බටහිර ජාතීන් සමඟ විශේෂයෙන්ම ප්‍රංශය සමඟ සමීපව ඇසුරු කරයි. කෙසේ වෙතත් 'හවුපොඑට් බොයිග්නි '‍ගේ පාලනය අවසන් වීමෙන් පසුව, මෙම රට නීත්‍යානුකූල නොවන කුමන්ත්‍රණ දෙකකට (1999 දී හා 2001 දී) සහ සිවිල් යුද්ධයකට මුහුණ දුන්නේ ය. එහෙත් මෑතකදී පවත්වන ලද මැතිවරණය ද නව රජය හා කැරලිකරුවන් අතර  ඇතිකර ගත් දේශපාලන එකඟතාවය ද මෙරටට නැවත සාමය ගෙන ඒමට හේතු භූත විය.අද වනවිට අයිවරි කෝස්ට් රාජ්‍යය ජනාධිපතිවරයාට ප්‍රබල විධායක බලතල ආරෝපණය  කරනු ලැබ ඇති ජනරජයක් වෙයි. නීතියට අනුව මෙරටෙහි අගනුවර වනුයේ 'යමොසොවුක්රො' ය (Yamoussoukro). රාජ්‍ය භාෂාව ප්‍රංශ බසය. මෙම රට පළාත් 19 කට ද, ප්‍රදේශ  58 කට ද බෙදා ඇත. අයිවරි කෝස්ට් රාජ්‍යය කෝපි සහ කොකෝවා නිෂ්පාදනය තුලින් 1960 ගණන් වලදී සහ 1970 ගණන් වලදී බටහිර අප්‍රිකාවේ ඉතා ප්‍රබල ආර්ථිකයක් සහිත රටක් බවට පත් වී තිබිනි. කෙසේ වෙතත් 1980 ගණන් වලදී මෙම රාජ්‍ය මුහුණ දුන් ආර්ථික අර
්බුදය, දේශපාලන හා සමාජීය ප්‍රචණ්ඩ හා කැළඹිලි සහිත කාලපරිච්ඡේදයක් වෙත රට ගෙන ගියේය.21 වන සියවසේ අයිවරි කොස්ට් ආර්ථිකය පුළුල් වශයෙන් වෙළෙඳපොල පදනම් කරගන්නක් වු අතර දැඩි විශ්වාසයක් රැදවූයේ කෘෂිකර්මාන්තය මතය. මෙහිදී අලෙවිය සඳහා කෘෂි නිෂ්පාදනයෙහි යෙදුනු කුඩා වතු හිමියෝ පුමුඛ වුහ. ජනගහනයෙන් හතරෙන් එකක් පමණ දිවි ගෙවන්නේ ජාත්‍යන්තර අවම දෛනික ආදායම වූ ඇමෙරිකන් ඩොලර් 1.25 කටත් වඩා අඩු ආදායමක් ලබමිනි.දොන් අනුරසිරිපුද්ගලික තොරතුරුපිතිකරන විලාසයදකුණතින්-පිත්ත හසුරවනපන්දුයැවීම් විලාසයසෙමින් වමතින් ඕර්තඩොක්ස්වෘත්තියමය සංඛ්‍යානකරගාවලිටෙස්ට්එදිජාතරග1845රැස් කල ලකුණු9162ලකුණු රැස් කිරීමේ සාමාන්‍යය5.3510.33100ඒවා/50ඒවා-/--/-වැඩිම ලකුණු2411යැවුනු පන්දු39732100කඩුළු4132පන්දු යැවීමේ සාමාන්‍යය37.7545.75ඉනිමකදී කඩුළු පහක්--තරගයකදී කඩුළු 10 ක්-n/aහොඳම පන්දු යැවීම4/713/40පන්දු ඇල්ලීම්/ස්ටම්ප්කිරීම්4/-10/-මූලාශ්‍රය: [1], 2006 9 පෙබරවාරිසංගරංගේ දොන් අනුරසිරි (උපත 25 පෙබරවාරි 1966, පානදුර) යනු, 1986 සිට 1998 දක්වා, ටෙස්ට් තරග 18 ක සහ එදිජා 45 ක  තරග කල හ
ිටපු  ශ්‍රී ලාංකික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයෙකි. වමතින් ඕර්තඩොක්ස් දඟ පන්දු යවන්නෙකු වූ ඔහු, ජාතික කණ්ඩායමෙහි විටින් විට ක්‍රීඩා කලේය.වයස අවුරුදු 20 ක් වත්ම ඔහුගේ ටෙස්ට් මංගලාවතරණය සිදු වූයේ 1986 මාර්තු 14 දිනදී පකිස්තානයට එරෙහිව කොළඹ පැවැති තරගයකදීය.  බලාපොරොත්තුනොවූ ආකාරයකට මෙම තරගය කඩුළු අටකින් ජය ගැනීමට ශ්‍රී ලංකාව සමත්වූ අතර, ඔහු මෙහිදී යැවුවේ පන්දු වාර සතරක් පමණි. ඔහු ක්‍රීඩා කල ටෙස්ට් තරග 18 තුලදී කිසිවිටෙක ඉනිමකදී කඩුළු පහක් ලබා ගැනීමට අසමත්වූ අතර බොහෝවිට උදවු ලබා නොදෙන කඩුලු මතදී පිතිකරුවන්හට රිසිසේ ලකුණු රැස් කිරීමට නොදී සීමා කිරීමට හේ සමත් විය. ඔහුගේ හොඳම තරගාවලිය වූයේ, 1992-93 තුලදී සංචාරක ඕස්ට්‍රේලියානුවන්ට එරෙහිව වන අතර, එහිදී හේ කඩුලු 10 ක් දවාලීය.ශ්‍රී ලාංකික ක්‍රිකට් මණ්ඩලය හා සමග ඇතිකරගත් ගැටුමක් නිසා 1984දී ඔහුගේ ජාත්‍යන්තර වෘත්තිය නිමාවූ බවක් පෙනුනු නමුදු 1997-98 තුලදී සිම්බාබ්වේ කණ්ඩායමට එරෙහිව ඔහු යළි ක්‍රිඩාකිරීමට වරම් ලැබීය. මුත්තයියා මුරලිදරන් හා සමග හවුලේ ක්‍රීඩා කල ඔහු, ලකුණු 65 ක් දී කඩුළු 3 ක් සහ ලකුණු 41 ක් දී කඩුළු 1 ක් ලබාගෙන කන්ඩායම ජය මාවතට පිවිස දුන්නේය. එය
ින් ඉක්බිතිව, පළමු පෙළ තරග තුනකට පසුව, ඔහුගේ ක්‍රිකට් දිවියෙන් සමුගත්තේය.vteශ්‍රී ලංකා ක්‍රිඩා කණ්ඩායම  –  1987 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලාන1 මෙන්ඩිස් (නා)2 අනුරසිරි3 ද මැල්4 ද සිල්වා5 ඩයස්6 ගුරුසිංහ7 ජෙගනාතන්8 ජෝන්9 කුරුප්පු (කඩුරකි)10 මඩුගල්ලේ11 මහානාම12 රණතුංග13 ආර්ජේ රත්නායක14 ජේආර් රත්නායක‍vteශ්‍රී ලංකා ක්‍රිඩා කණ්ඩායම  –  1992 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලාන1 ද සිල්වා (නා)2 අනුරසිරි3 ගුරුසිංහ4 හතුරුසිංහ5 ජයසූරිය6 කල්පගේ7 මහානාම8 රාමනායක9 රණතුංග10 ලැබ්‍රෝයි11 සමරසේකර12 තිලකරත්න (කඩුරකි)13 වික්‍රමසිංහ14 විජේගුණවර්ධනපුද්ගලදත්තනමඅනුරසිරි, දොන්විකල්ප නම්කෙටි විස්තරයක්‍රිකට් ක්‍රීඩකඋපන් දිනය25 පෙබරවාරි 1966උපන් ස්ථානයමියගිය දිනයමියගිය ස්ථානය ශ්‍රී ලාංකික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවට සබැඳි චරිතාපදාන මෙම ලිපිය තවමත්  අංකුර ලිපියකි. විකිපීඩියාවට උදවුවක් ලෙසින් ඔබ හට එය විහිදුවාලිය හැක.vteබුරුන්ඩි ජනරජයRepuburika y’Uburundi  (Kirundi)République du Burundi  (ප්‍රංශ)කොඩියCoat of armsඋද්යෝග පාඨය: "Ubumwe, Ibikorwa, Amajambere" (Kirundi)
"Unité, Travail, Progrès" (ප්‍රංශ)"Union, Work, Progress" (ඉංග්‍රීසි)"එකමුතු,වැඩ,ප්‍රගතිය" (සිංහල)ජාතික ගීය: Burundi Bwacu  (Kirundi)අපේ බුරුන්ඩි  Show globeShow map of Africaඅගනුවරගීතේගා (දේශපාලන)බුජුඹුරා (ආර්ථික)[lower-alpha 1]﻿ / ﻿3.500°S 30.000°E﻿ / -3.500; 30.000විශාලතම නගරයබුජුඹුරා[lower-alpha 1]නිල භාෂාකිරින්දිප්‍රංශඉංග්‍රීසිජනවාර්ගික කණ්ඩායම්  (2018[1])85% හුටු14% ටුට්සි1% ට්වා~3,000 යුරෝපීයයන්~2,000 දකුණු ආසියාතිකයන්ආගම  (2020)[2]93.4% ක්‍රිස්තියානි ධර්මය—63.7% රෝමානු කතෝලික—25.2% රෙපරමාදු—4.5% වෙනත් ක්‍රිස්තියානි4.3% සාම්ප්‍රදායික ඇදහිලි2.1% ඉස්ලාමය0.2% වෙනත් අය / අනාගමිකජාති නාම(ය)උමුරුන්ඩි (ඒක වචන)අබරුන්ඩි(බහු වචන)රජයඒකීය රාජ්‍යය, ආධිපත්‍ය-පක්ෂ ක්‍රමය, ජනාධිපති ක්‍රමය, ජනරජය• ජනාධිපති එවාරිස්ටේ න්දයිෂිමියේ• උප ජනාධිපති ප්‍රොස්පර් බාසොම්බන්සා• අගමැති ගර්වයිස් න්දිරකොබුකාව්‍යවස්ථාදායකයපාර්ලිමේන්තුව• උත්තර මන්ත්‍රී මණ්ඩලයසෙනට් සභාව• පහළ මන්ත්‍රී මණ්ඩලයජාතික රැස්වීම් සභාවස්ථාපිත ඉතිහාසය• රාජධානිය[3] 1680–1966• ජර්මානු නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ කොටසකි 1890–1916• රුආන්ඩ
ා-උරුන්ඩි හි කොටසකි 1916–1962• බෙල්ජියමෙන් නිදහස 1962 ජූලි 1• ජනරජය 1966 නොවැම්බර් 28• වත්මන් ව්‍යවස්ථාව 2018 මැයි 17වර්ග ප්‍රමාණය• සම්පූර්ණ27,834 km2 (10,747 sq mi)[4] (142 වැනි)• ජලය (%)10[5]ජනගහණය• 2020 ඇස්තමේන්තුව11,865,821[6] (77 වැනි)• 2008 ජන සංගණනය8,053,574[4]• ඝණත්වය401.6/km2 (1,040.1/sq mi) (20 වැනි)දදේනි (ක්‍රශසා)2022 ඇස්තමේන්තුව• සම්පූර්ණඇ.ඩො. බිලියන 10.8[7] (164 වැනි)• ඒක පුද්ගල ඇ.ඩො. 865 [7] (193 වැනි)දදේනි (නාමික)2022 ඇස්තමේන්තුව• සම්පූර්ණඇ.ඩො. බිලියන 3.6[7] (173 වැනි)• ඒක පුද්ගලඇ.ඩො. 292[7] (192 වැනි)ගිනි (2013)39.2[8]මධ්‍යමමාසද (2021)0.426[9]පහළ · 187 වැනිව්‍යවහාර මුදලබුරුන්ඩියන් ෆ්රෑන්ක් (FBu) (BIF)වේලා කලාපයUTC+2 (CAT)දින ආකෘතිදිදි/මාමා/වවවවරිය ධාවන මං තීරුවදකුණඇමතුම් කේතය+257අන්තර්ජාල TLD.biබුරුන්ඩි, නිල වශයෙන් බුරුන්ඩි ජනරජය (කිරුන්දි: Repuburika y'Uburundi[10] [u.βu.ɾǔː.ndi]; ස්වහීලී: Jamuhuri ya Burundi; ප්‍රංශ: République du Burundi [buʁundi, byʁyndi]), යනු අප්‍රිකානු මහා විල් කලාපය සහ නැගෙනහිර අප්‍රිකාව අතර හන්දියේ මහා රිෆ්ට් නිම්නයේ ගොඩබිම් සහිත රටකි. එහි මා
යිම් වන්නේ උතුරින් රුවන්ඩාව, නැගෙනහිරින් සහ ගිනිකොන දෙසින් ටැන්සානියාව සහ බටහිරින් කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය; ටැන්ගානිකා විල එහි නිරිතදිග මායිම දිගේ පිහිටා ඇත. අගනගර වන්නේ ගීතේගා සහ බුජුඹුරා රටේ විශාලතම නගරය වේ.[11]ට්වා, හුටු සහ ටුට්සි ජනයා අවම වශයෙන් වසර 500 ක් බුරුන්ඩි හි ජීවත් වී ඇත. එම වසරවලින් 200 කට වැඩි කාලයක් බුරුන්ඩි ස්වාධීන රාජධානියක් වූ අතර, 20 වැනි සියවසේ ආරම්භය දක්වා එය ජර්මානු යටත් විජිතයක් බවට පත් විය.[12] පළමු ලෝක සංග්‍රාමයෙන් සහ ජර්මනියේ පරාජයෙන් පසුව, ජාතීන්ගේ සංගමය විසින් බෙල්ජියම වෙත භූමි ප්‍රදේශය "අනිවාර්‍ය" කරන ලදී. දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු මෙය එක්සත් ජාතීන්ගේ භාරකාර ප්‍රදේශයක් බවට පරිවර්තනය විය. ජර්මානුවන් සහ බෙල්ජියම් ජාතිකයන් දෙදෙනාම බුරුන්ඩි සහ රුවන්ඩාව පාලනය කළේ රුවන්ඩා-උරුන්ඩි ලෙස හැඳින්වෙන යුරෝපීය යටත් විජිතයක් ලෙසය.[13] අප්‍රිකාව යුරෝපීය යටත් විජිතයක් වන තෙක් බුරුන්ඩි සහ රුවන්ඩාව කිසි විටෙක පොදු පාලනයක් යටතේ නොතිබුණි.[14]බුරුන්ඩි 1962 දී නිදහස ලබා ගත් අතර මුලින් රාජාණ්ඩුවක් පැවති නමුත් ඝාතන මාලාවක්, කුමන්ත්‍රණ සහ කලාපීය අස්ථාවරත්වයේ සාමාන්‍ය වාතාවරණයක්
1966 දී ජනරජයක් සහ ඒක-පක්ෂ රාජ්‍යයක් පිහිටුවීමෙන් අවසන් විය. වාර්ගික පවිත්‍ර කිරීමේ සටන් සහ අවසානයේ සිවිල් යුද්ධ දෙකක්. සහ 1970 ගණන්වල සහ නැවතත් 1990 ගණන්වල සිදු වූ ජන සංහාරවල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සිය දහස් ගණනින් මරණ සිදු වූ අතර, ආර්ථිකය නොදියුණු වූ අතර ජනගහනය ලෝකයේ දුප්පත්ම රටක් බවට පත් විය.[15] ජනාධිපති පියරේ න්කුරුන්සිසා තුන්වන වරටත් බලයට පත්වීමට තීරණය කිරීමත්, කුමන්ත්‍රණ උත්සාහයක් අසාර්ථක වීමත්, රටේ පාර්ලිමේන්තු සහ ජනාධිපති මැතිවරණ ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාවේ සාමාජිකයින් විසින් පුළුල් ලෙස විවේචනය කිරීමත් සමඟ 2015 වර්ෂය මහා පරිමාණ දේශපාලන ආරවුල් ඇති විය.බුරුන්ඩි දේශපාලන ක්‍රමයේ ස්වෛරී රාජ්‍යය බහු-පක්ෂ රාජ්‍යයක් මත පදනම් වූ ජනාධිපති නියෝජිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයකි. බුරුන්ඩි ජනාධිපතිවරයා රාජ්‍ය නායකයා සහ රජයේ ප්‍රධානියා වේ. බුරුන්ඩි හි දැනට ලියාපදිංචි පක්ෂ 21ක් ඇත.[16] 1992 මාර්තු 13 දින, ටුට්සි කුමන්ත්‍රණ නායක පියරේ බුයෝයා විසින් ව්‍යවස්ථාවක් ස්ථාපිත කරන ලදී,[17] එය බහු-පක්ෂ දේශපාලන ක්‍රියාවලියක් සඳහා සම්පාදනය කරන ලද අතර බහු-පක්ෂ තරඟයක් පිළිබිඹු කරයි.[18] වසර හයකට පසු, 1998 ජුනි 6 වන දින, ව්‍
යවස්ථාව වෙනස් කරන ලද අතර, ජාතික සභාවේ ආසන පුළුල් කරමින් උප සභාපතිවරුන් දෙදෙනෙකු සඳහා ප්‍රතිපාදන සම්පාදනය කරන ලදී. අරුෂා ගිවිසුම නිසා බුරුන්ඩි 2000 දී සංක්‍රාන්ති රජයක් ක්‍රියාත්මක කළේය.[19] 2016 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී බුරුන්ඩි ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයෙන් ඉවත් වීමේ අභිප්‍රාය UN වෙත දන්වා සිටියේය.[20]බුරුන්ඩි ප්‍රධාන වශයෙන් ග්‍රාමීය සමාජයක් ලෙස පවතින අතර, 2019 දී නාගරික ප්‍රදේශවල ජීවත් වන්නේ ජනගහනයෙන් 13.4% ක් පමණි. වර්ග කිලෝමීටරයකට පුද්ගලයන් 315ක් පමණ වන ජන ඝනත්වය (වර්ග සැතපුම් 753ක්) උප සහරා අප්‍රිකාවේ දෙවන ඉහළම අගයයි.[21] ජනගහනයෙන් දළ වශයෙන් 85%ක් හුටූ වාර්ගික සම්භවයක් ඇති අය වන අතර, 15%ක් ටුට්සි ජාතිකයන් වන අතර, 1%කට වඩා අඩු ප්‍රමාණයක් ස්වදේශික ට්වා වේ.[22] බුරුන්ඩි හි නිල භාෂා වන්නේ කිරුන්ඩි, ප්‍රංශ සහ ඉංග්‍රීසි වන අතර, කිරුන්ඩි නිල වශයෙන් එකම ජාතික භාෂාව ලෙස පිළිගැනේ.[23]අප්‍රිකාවේ කුඩාම රටවලින් එකක් වන බුරුන්ඩි හි භූමිය බොහෝ දුරට යැපුම් කෘෂිකර්මාන්තය සහ තෘණ වගාව සඳහා භාවිතා වන අතර, එය වන විනාශය, පාංශු ඛාදනය සහ වාසස්ථාන අහිමි වීමට හේතු වී ඇත.[24] 2005 වන විට, රට සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ වන
ාන්තර විනාශ වී ඇති අතර, එහි භූමියෙන් 6% කට වඩා අඩු ප්‍රමාණයක් ගස් වලින් වැසී ඇති අතර එයින් අඩකට වඩා වාණිජ වගාවන් විය.[25]බුරුන්ඩි ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය (GDP) අනුව ලෝකයේ දුප්පත්ම රට වන අතර, 2022 දී ඩොලර් 292 ක් වන අතර, පුලුල්ව පැතිරුණු දරිද්‍රතාවයට, දූෂණයට, අස්ථාවරත්වයට, අධිකාරීවාදයට සහ නූගත්කමට මුහුණ දෙන අවම සංවර්ධිත රටකි.බුරුන්ඩි ජනාකීර්ණ ප්‍රදේශයක් වන අතර බොහෝ යෞවනයන් වෙනත් ප්‍රදේශවලට අවස්ථාවන් සොයා සංක්‍රමණය වේ. ලෝක සතුටු වාර්තාව 2018 විසින් 156 වැනි ශ්‍රේණියක් සමඟින් ලොව අඩුම සතුටට පත් රට ලෙස ශ්‍රේණිගත කර ඇත.[26] බුරුන්ඩි යනු අප්‍රිකානු සංගමය, නැගෙනහිර සහ දකුණු අප්‍රිකාව සඳහා පොදු වෙළෙඳපොළ, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය සහ නොබැඳි ව්‍යාපාරයේ සාමාජිකයෙකි.නිරුක්තියනූතන බුරුන්ඩි නම් කර ඇත්තේ 16 වන සියවසේ සිට ප්‍රදේශය පාලනය කළ බුරුන්ඩි රජුගේ නමිනි. එය අවසානයේ එහි නම ව්‍යුත්පන්න විය හැක්කේ ප්‍රදේශයේ "හා" ජනතාවගෙන් වන අතර, ඔවුන්ගේ උපන් ස්ථානය බුහා ලෙස හැඳින්වේ.[27]ඉතිහාසයබුරුන්ඩි යනු උප-සහාරා අප්‍රිකාවේ රටවල් කිහිපයෙන් එකකි, එහි අසල්වැසි රුවන්ඩාව (බොට්ස්වාන
ා, ලෙසෝතෝ සහ එස්වාටිනි වැනි) සමඟ පූර්ව යටත් විජිත යුගයේ අප්‍රිකානු රාජ්‍යයක සෘජු භෞමික අඛණ්ඩ පැවැත්මක් විය. බුරුන්ඩි හි මුල් ඉතිහාසය, සහ විශේෂයෙන්ම රටේ ප්‍රමුඛ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් තුන වන ට්වා, හුටු සහ ටුට්සි වල භූමිකාව සහ ස්වභාවය විද්වතුන් අතර බෙහෙවින් විවාදයට ලක්ව ඇත.[28] කෙසේ වෙතත්, සංස්කෘතිය සහ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්වල ස්වභාවය සෑම විටම ද්රවශීලී හා වෙනස් වන බව සැලකිල්ලට ගැනීම වැදගත්ය. විවිධ කාලවලදී සහ විවිධ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් ලෙස ජනගහන ප්‍රදේශයට සංක්‍රමණය වී තිබිය හැකි නමුත්, වර්තමාන වෙනස්කම් සමාජ-සංස්කෘතික නිර්මිතයන් ලෙස ඇතැමුන් විසින් සලකනු ලැබේ. මුලදී විවිධ ජනවර්ග සාපේක්ෂ සාමයෙන් එකට ජීවත් විය. ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් අතර පළමු ගැටුම් 17 වන සියවස දක්වා දිවයන්න පුළුවන්, ජනගහනයේ අඛණ්ඩ වර්ධනය නිසා ඉඩම් වඩ වඩාත් හිඟ විය.බුරුන්ඩි රාජධානියබුරුන්ඩි රාජ්‍යයේ ප්‍රථම සාක්ෂිය 16 වැනි සියවසේ අගභාගයේදී නැඟෙනහිර කඳු පාමුල මතු වූ ස්ථානය දක්වා දිව යයි. ඊළඟ සියවස්වලදී එය කුඩා අසල්වැසියන් ඈඳා ගනිමින් පුළුල් විය. මහා විල් ප්‍රදේශයේ බුරුන්ඩි රාජධානිය හෙවත් උරුන්ඩි යනු සම්ප්‍රදායික රජෙකු විසින් පාලන
ය කරන ලද රාජ්‍යයක් වූ අතර ඔහුට යටින් කුමාරවරුන් කිහිප දෙනෙකුද විය. අනුප්‍රාප්තික අරගල පොදු විය.[3] මවාමි (පාලකයා ලෙස පරිවර්තනය කර ඇත) ලෙසින් හඳුන්වනු ලැබූ රජු, ඉඩම්වලින් වැඩි ප්‍රමාණයක් හිමි වූ අතර, දේශීය ගොවීන්ගෙන් (ප්‍රධාන වශයෙන් හුටු) සහ එඬේරුන්ගෙන් (ප්‍රධාන වශයෙන් ටුට්සි) කප්පම් හෝ බද්දක් අවශ්‍ය වූ කුමාර වංශාධිපති (ගන්වා) ප්‍රධානියා විය. බුරුන්ඩි රාජධානිය ධූරාවලි දේශපාලන අධිකාරියකින් සහ අතු ගංගා ආර්ථික හුවමාරුවකින් සංලක්ෂිත විය.[29]18 වන ශතවර්ෂයේ මැද භාගයේදී, ටුට්සි රාජකීයයන් උබුගැබිරේ සංවර්ධනය සමඟ ඉඩම්, නිෂ්පාදනය සහ බෙදා හැරීම පිළිබඳ අධිකාරිය තහවුරු කර ගත්හ - කප්පම් සහ ඉඩම් හිමිකම සඳහා මහජනතාවට රාජකීය ආරක්ෂාව ලැබුණු අනුග්‍රාහක-සේවාදායක සම්බන්ධතාවයකි. මේ කාලය වන විට, රාජකීය මළුව ටුට්සි-බන්යාරුගුරු වලින් සමන්විත විය. ටුට්සි-හිමා වැනි අනෙකුත් එඬේරුන්ට වඩා ඔවුන්ට උසස් සමාජ තත්වයක් තිබුණි. මෙම සමාජයේ පහළ මට්ටම්වල සාමාන්‍යයෙන් හුටු මිනිසුන් සිටි අතර පිරමීඩයේ පතුලේම සිටියේ ට්වා ය. කෙසේ වෙතත්, පද්ධතියට යම් තරලයක් තිබුණි. සමහර හුටූ ජනයා වංශවත් අයට අයත් වූ අතර මේ ආකාරයෙන් රාජ්‍යයේ ක්‍රියාක
ාරිත්වය සම්බන්ධයෙන් ද අදහස් තිබුණි.[30]හුටු හෝ ටුට්සි වර්ගීකරණය හුදෙක් ජනවාර්ගික නිර්ණායක මත පමණක් පදනම් වූවක් නොවේ. ධනය හා පශු සම්පත් අත්පත් කර ගැනීමට සමත් වූ හුටු ගොවීන්ට නිතිපතා ටුට්සිවරුන්ගේ ඉහළ සමාජ තත්ත්වය ලබා දෙන ලදී, සමහරු එය ගැන්වාගේ සමීප උපදේශකයින් බවට පත් කළහ. අනෙක් අතට, සියළුම ගවයින් අහිමි වූ අතර පසුව ඔවුන්ගේ උසස් තත්ත්වය අහිමි වූ ටුට්සිවරුන් හුටු ලෙස හැඳින්වූ බවට ද වාර්තා තිබේ. මේ අනුව, හුටු සහ ටුට්සි අතර වෙනස තනිකරම ජනවාර්ගික සංකල්පයක් වෙනුවට සමාජ-සංස්කෘතික සංකල්පයක් විය.[31][32] හුටු සහ ටුට්සි ජනයා අතර විවාහයන් ද බොහෝ වාර්තා විය.[33] පොදුවේ ගත් කල, බුරුන්ඩි දේශපාලනයේ වාර්ගිකත්වයට වඩා ප්‍රාදේශීය සබඳතා සහ බල අරගල බෙහෙවින් තීරණාත්මක කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය.[34]යුරෝපීය බලවතුන් විසින් පාලනය කිරීම1884 සිට ජර්මානු නැගෙනහිර අප්‍රිකා සමාගම අප්‍රිකානු මහා විල් කලාපයේ ක්‍රියාකාරී විය. ජර්මානු නැගෙනහිර අප්‍රිකානු සමාගම, බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යය සහ සැන්සිබාර් සුල්තාන් රාජ්‍යය අතර උග්‍ර වූ ආතතීන් සහ දේශසීමා ආරවුල්වල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, ජර්මානු අධිරාජ්‍යය අබුෂිරි කැරලි මැඩපැවැත්ව