LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
් වෙති. එනම් එය අදාල සංස්කෘතියට කුමණ අර්ථයක් ගෙන දුන්නේද යන්න නොදන්නා කරුණකි. යුරේසියාව පුරා සොයාගෙන ඇති මීට සමාන ප‍්‍රතිමාවන් සියල්ලම වීනස් ප‍්‍රතිමා ලෙස හඳනුවනු ලබන අතර ස්තී‍්‍ර රූපාකාරය සෞන්දර්යාත්මක කුසලතාවයකින් යුතුව නිර්මාණය කොට ඇති ආකාරය මේවායින් විද්‍යාමන වෙයි. ඒ පිලිබඳ ලියවී ඇති අදහස් කිහිපයක් පහතින් දැක්වේ. x	කුඩා වීනස් ප‍්‍රතිමාවන් වූ කලි වසර 30,000 ත් 15,000 ත් අතර කාලයක, එනම් ඉහල පැලියෝලිතික යුගයේදී මුල්වරට නිර්මාණය වූ විශ්වීය කලාත්මක ආදර්ශයන්ට ලබාදී ඇති නමය. x	යුරෝපයේ ඉහල පැලියෝලිතික යුගයේදී පුරාවිද්‍යා විෂය පථය තුල මානව රූපය මතුවූ පසු ලෝකයේ පැරණීතම කලාත්මක නිර්මාණයන් වන්නේ මේවාය.චීන සෙරමික් බඳුන්, සොංග් රාජවංශය. මෙම චීන මැටි බඳුන් ආසියාවේ සහ යුරෝපයේ විවිධ වරායන් වෙත අපනයනය කරනු ලැබිණ. මේවායේ වෙනස් නොවන සුන්දරත්වය මෙන්ම මේවායේ අඩංගු කරන ආහාර පානයන්ට විෂ එක්කළහොත් මෙම බඳුන්වල වර්ණ වෙන්ව යන් බවට වූ විශ්වාසය හේතුවෙන්ද මෙම සෙරමික් භාණ්ඩ ඔටෝමන් සුල්තාන්වරුන් වැනි විවිධ රජවරුන් හා රාජවංශයන්ගේ පි‍්‍රයතම භාන්ඩ විය. ආසියානු ලෝකයේ සොයාගෙන ඇති පැරණිතම සෙරමික් නිර්මාණ චෙක් ජනරජය
ෙන් සොයාගනු ලැබූ වීනස් පිළිම වන අතර ඒවා මීට වසර 29,000 25,000 අතර කාළයකට පෙර යුගයට අයත් ලෙස සලකනු ලැබේ. ආසියාවේ පැරණිතම සෙරමික් භාණ්ඩ ජපාන්‍ය ආශි‍්‍රතව ජීවත්වූ ජනයා විසින් මීට ක‍්‍රි. පූ. 10500 දී පමණ නිර්මාණය කල මැටි බඳුන් බව සැලකේ. චීන පෝසිලේන් නිර්මාණය වන්නේ ආසියාවේ හන් යුගය (කි‍්‍ර. ව. 100 -200)  රාජධානි ති‍්‍රත්වයේ යුගය (කි‍්‍ර. ව. 220-280) රාජවංශ හයේ යුගය (කි‍්‍ර. ව. 220-589) සහ ටැංග් රාජවංශික යුගය (කි‍්‍ර. ව. 618-906) යන කාළයන් තුලය.ඇමරිකානු මායාවරු සෙරමික් කලාවට පසුකාලීනව ප‍්‍රවේශවූ පිරිසක් වූ නමුත් සම්භාව්‍ය මායා ශිෂ්ඨාචාර යුගයේදී එනම් කි‍්‍ර. ව. 2 වන සහ 10 වන සියවස් අතර කාළයේදී එය ඉතාම උසස් තලකට පත්ව පැවතින. බ‍්‍රසීලයේ දකුණුදිග ප‍්‍රදේශයේ පිහිටා ඇති එක් කැනීම් බිමකින් මහා පරිමාණයෙන් නිපදවනු ලැබූ මැටි බඳුන් හමුවී ඇත . හොන්ඩූරාස් සහ ග්වාතමාලා යන රටවල ඇති මායා ශිෂ්ඨාචාර කැනීම් බිමි වලින්ද මෙවැනිම නිර්මාණයන් හමුවී ඇත . වර්තමානයේ මායාවරුන්ගෙන් පැවත එන්නෝ මෙම නිර්මාණයන්ගේ පිටපත් නිපදවීම සිදු කරති. මුද්‍රණකරනයේ වර්ණමුද්‍රණකරුවෝ විවිධ ආකාරයෙන් සිය මුද්‍රණයන්ට වර්ණ එක්කර
ති. බොහෝවිට නිරේඛනය, ස්කී‍්‍රන් මුද්‍රණය, ලී අච්චු මුද්‍රණය යනාදියේදී වෙනස් වෙනස් ඵලක, අච්චු හෝ ස්කී‍්‍රන් යොදාගනිමින් වර්ණ යොදනු ලැබේ. බහු ඵලක වර්ණ ශිල්පක‍්‍රමයන්හිදී එක් එක් වර්ණය සඳහා වෙන වෙනම ඵලක, ස්කී‍්‍රන් හෝ අච්චු යොදාගනු ලැබේ. එක් එක් වර්ණය වෙන වෙනම කිහිප වරකදී යෙදීම මෙහිදී සිදුවේ. සාමාන්‍යයෙන් ඵලක 3 ක් හෝ 4 ක් යොදාගනු ලබන නමුත් සමර අවස්ථාවලදී මුද්‍රණකරුවා ඵලක 7 ක් පමණද යොදාගනු ලැබිය හැක. සෑම වර්ණ යෙදීමකදීම අලූතින් යොදන ලද වර්ණය ඊට පෙර යොදන ලද වර්ණයන් කෙරෙහි බලපායි. ඒ අනුව වර්ණ වෙන් වෙන්ව පවත්වාගැනීම කෙරෙහි අවධානයෙන් කටයුතු කළ යුතුය. ලා වර්ණ මුලින් යොදනු ලබන අතර අනුපිලිවෙලින් අඳුරු වර්ණ අවසානයට යොදනු ලබයි.මෙම ශිල්පක‍්‍රමය ආරම්භවන්නේ හිස් හෝ සරළතම නිරේඛනයක් සහිත තහඩු හෝ ලී අච්චුවකිනි. එක් එක් වර්ණය මුද්‍රණය කිරීමේදී මුද්‍රණකරුවා තහඩුව හෝ ලී අච්චුවේ කොටසක් ඉවත් කර නව වර්ණය යොදනු ලබයි. අච්චුවේ ඉවත්කෙරෙන සෑම කොටසක් පාසා දැනටමත් මුද්‍රණය වී ඇති වර්ණ නරඹන්නාට දැකගැනීමට සලසයි.ඒකදර්ශී මුද්‍රණය වැනි සමහර මුද්‍රණ ක‍්‍රමයන්හිදී මුද්‍රණකරුවා සිත්තරකු මෙන් තමන්ට අවශ්‍ය වර්ණ පින්තාරු කර අන
තුරුව මුද්‍රණය කිරීම සිදුකරයි.ව්‍යාකලන වර්ණ ක‍්‍රමවේදය  ඕෆ්සෙට් හා ඩිජිටල් මුද්‍රණයන්හිදී භාවිතා කරනු ලබයි.ඓතිහාසික පසුබිමරතු, කහ සහ නිල් යන ‘මූලික’ නොඑසේනම් ‘ප‍්‍රාථමික’ වර්ණ පදනම් කරගෙන වර්ණ න්‍යාය මුලින්ම ගොනංවන ලදී. ඊට හේතුවූයේ මෙම වර්ණයන් මිශ‍්‍ර කිරීමෙන් වෙනත්  ඕනෑම වර්ණයක් සාදාගත හැකි යැයි විශ්වාස කිරීමය. මෙම වර්ණ මිශ‍්‍රණය මුද්‍රණකරුවන්, සායම් පොවන්නන් සහ සිත්තරුන් විසින් දැනසිටි නමුත් මෙම වර්ණ මිශ‍්‍රණයන්ට වඩා වෙළෙන්දන් වඩා පි‍්‍රයතාවයක් දැක්වූයේ අමිශ‍්‍ර වර්ණකයන්ටය. එයට හේතුව මිශ‍්‍ර වර්ණ එතරම් දීප්තිමත් නොවීමයි.සියලූ දෘෂ්‍ය වර්ණයන් දැකීමේ සංවේදී ගුණයන් සහ වර්ණක හෝ සායම් මිශ‍්‍ර කිරීමේ ප‍්‍රතිඵල කළ වර්ණ සමපාත වූ 18 වන සියවසේ වර්ණ න්‍යායන්හි පදනම වූයේ මෙම රතු , කහ, නිල් ප‍්‍රාථමික වර්ණයන්ය. 18 වන සියවසේ සිදුකළ මනෝවිද්‍යාත්මක වර්ණයන්ගේ බලපෑම පිලිබඳ පර්යේෂණයන් විසින් මෙම න්‍යායයන් තවදුරටත් ඉදිරියට ගෙනයනු ලැබිණි. මෙම වර්ණ නිරීක්‍ෂණ පිලිබඳ අදහස් සංක්‍ෂිප්ත කරමින් ලියැවුනු ලේඛනයන් දෙකක් වර්ණ න්‍යායේ පදනම ලෙස සැලකෙයි. එනම් ජර්මානු කවියකුවූ ජොහෑන් වුල්ෆ්ගැංග් වොන් ගොයත
ේ විසින් රචිත Theory of Colors (1810) සහ ප‍්‍රංශ කාර්මික රසායඥයකු වූ මයිකල් ඉයුජීන් චැවියල් වසින් රචිත The Law of Simultaneous Color Contrast (1839) ය. මීට සමාන්තරව 19 වන සියවසේදී බිහිවූ ජර්මානු සහ ඉංගී‍්‍රසි විද්‍යාඥයන් කියාසිටියේ වෙනස් ප‍්‍රාථමික වර්ණයන් තුනක් මඟින් වර්ණ සංජානනය වඩාත් හොඳින් පැහැදිලි කළහැකි බවය. එනම් රතු, කොළ සහ නිල්දම් වර්ණයන්ය. පර්යේෂණයන් විසින් මෙම වර්ණයන් ආලෝකයට එකිනෙකට වෙනස් ආකාර තුනකින් ප‍්‍රතිචාර දක්වමින් දෘෂ්ඨි විතානය මත වර්ණ ග‍්‍රහණනයන් ඇති කරන බව පෙන්වා දෙනු ලැබිණ. මෙම කරුණ මත පදනම් වෙමින් 20 වන සියවසේදී වර්ණ මිශ‍්‍රණය හෝ වර්ණමිතිය පිලිබඳ ප‍්‍රමාණාත්මක විස්තරයක් ගොඩනංවනු ලැබිණි. වර්ධනයවෙමින් පවත්නා විචිත‍්‍රවත් වර්ණ අවකාශය සහ වර්ණ සංජානනය පිලිබඳ ආදර්ශයන් මාලාවකට මෙය ආරම්භය සැපයීය.මෙම කාළ වකවානුවේදීම කාර්මික රසායන විද්‍යාවද රැඩිකල් වෙනසකට භාජනය වූ අතර කෘතිම වර්ණකයින්ගේ වර්ණ පරාසය සීඝ‍්‍රලෙස පුළුල් වූ අතර වර්ණ මිශ‍්‍රණයෙන් බිහිවූ ඩයි වර්ග, තීන්ත සහ සායම් වර්ග අතිමහත් සංඛ්‍යාවක් නිර්මාණය විය. වර්ණ ඡයායාරූප ශිල්පය සඳහා අවශ්‍ය වූ ඩයි වර්ග සහ රසායනික කි‍්‍රයාවල
ියද නිර්මාණය විය. මෙහි ප‍්‍රතිඵලයක් ලෙස මහා පරිමාණයෙන් මුද්‍රණය කෙරෙන මාධ්‍යයන්හි ති‍්‍ර වර්ණ මුද්‍රණය සෞන්දර්යාත්මකව සහ ආර්ථිකමය වශයෙන් කළහැක්කක් බවට පත්විය. තීන්ත හා ඡායාරූපකරණයේදී යොදාගන්නා ඩයි වර්ගයන්ට වඩාත් ඵලදායී වූ වර්ණයන්ගෙන් වර්ණ න්‍යාය ආදේශ විය. එනම් සයන්, මැජෙන්ටා සහ කහ වර්ණයන්ය. මෙම සයන්, මැජෙන්ටා සහ කහ යන ප‍්‍රාථමික වර්ණයන් රතු, කොළ, නිල් යන ප‍්‍රාථමික වර්ණයන් සමග එක්වීමෙන් ව්‍යාකලන වර්ණ සංයෝජනයක් බිහිවිය. සයන්, මැජෙන්ටා සහ කහ යන ප‍්‍රාථමික වර්ණයන් රතු, කොළ, නිල් යන ප‍්‍රාථමික වර්ණයන්ගෙන් එක් වර්ණය බැගින් එනම් සයන් රතු වර්ණයද, මැජෙන්ටා කොළ වර්ණයද, කහ, නිල් දම් වර්ණයද පමණක් අවශෝෂණය කරගන්නා බවට අර්ථකථනය කෙරින. මෙමඟින් විවිධාකාර වර්ණයන් සහිත වර්ණ මුද්‍රණයන් අතිවිශාල ප‍්‍රමාණයක් නිර්මාණය කිරීමට සමත්වූ නමුත් සමහර වර්ණයන් (තැඹිලි පැහැය සහ දම් පැහැයන්) නිපදවීම එතරම් සාර්ථක නොවුනි."පතනශීල දත්"  මෙතැනට යළියොමුවෙයි.  වෙනත් භාවිතා සඳහා, පතනශීල දත් (බහුරුත්හරණය) බලන්න.කිරි දත්දරුවෙකුගේ හිස්කබලක මෙම හරස්කඩ පෙන්වන්නේ ඉහළින් ඇති ස්ථීර දත් සහ පහළින් වැටී යාමට පෙර පතනශීල දත්ය. පතනශීල
අධෝහනුක මධ්‍ය කෘන්තක දත් මේ වන විටද වැටී ගොස් ඇත.විස්තරලතින්ඩෙන්ටෙස් ඩෙසිඩුයිහඳුන්වනකේතයTA A05.1.03.076TAA05.1.03.076FMAFMA:75151Anatomical terminologyකිරි දත්  යනු, වෙනත් ලෙසකින් දක්වතොත් පතනශීල දත්, ළදරු දත්, තාවකාලික දත් සහ ප්‍රාථමික දත්, මානවයන්ගේ සහ වෙනත් බොහෝ ක්ෂීරපායියන්ගේ වර්ධනයෙහිදී ඇතිවන පළමු දත් කට්ටලයයි. සමහරක් ආසියානු රටවල මේවා වැටෙන දත් යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඒවා අත්‍යන්තයේ වැටී යන බැවින් (පතනශීල බලන්න) වන අතර, සියළුම යුරෝපීය භාෂාවන්හී පාහේ ඒවා හැඳින්වෙන්නේ කිරි දත් යනුවෙනි. ඒවා ප්‍රවර්ධනය වන්නේ, වර්ධනයේ කලලමය අවස්ථාවෙහිදී වන අතර පිටතට පැමිණෙන්නේ—එනම්, මුඛය තුල ඒවා පෙනීමට පටන් ගන්නේ— ළදරු වියෙහිදීය. ඒවා සාමාන්‍යයෙන් වැටී ගොස්, ඒවා වෙනුවට ස්ථීර දත් ආදේශ වන නමුත්, ස්ථිර දත් ආදේශයන් නොමැති විටක බොහෝ වසර ගණනක් කෘත්‍යාත්මකව පැවතිය හැක.විස්තරයප්‍රාථමික දත් (වමෙහි), වැටී ගිය ප්‍රාථමික දතක් (මැද) සහ, සම්පූර්ණයෙන් ඉවතට පැමිණි ස්ථීර දතක් (දකුණෙහි) පෙන්වාසිටින, සත්-හැවිරිදි දරුවෙකුගේ පහත ඇන්දෙහි දත්ගර්භණීභාවයෙහි කලල අවස්ථාවෙහිදී පතනශීලී නිමැවීම ඇරඹෙයි. වර්ධනයෙහි සය වන
සතියෙහිදී පතනශීල දත් වල ප්‍රවර්ධනය ඇරඹෙන්නේ දත් ඇතිරිය ලෙසිනි. මෙම ක්‍රියාවලිය මධ්‍ය රේඛාවෙන් ඇරඹී පසු පසට පැතිරී අපර පෙදෙසට ලඟාවෙයි. කලලය සති අටක් වියැති වත්ම, අත්‍යන්තයෙහි දන්තන්‍යාස වන්නාවූ පෙදෙස් දහයක්, උඩු හා යටි ඇන්දි වල ඇතිවෙයි. . මෙම දත් දිගටම වර්ධනය වන්නේ ඒවා මුව තුල  මතුවන තෙක්ය. පතනශීල දන්තන්‍යාසයෙහි මුළුමනින් දත් විස්සක් වෙති: එක් චතුර්ථභාගයකට දත් පහක් බැගින් සහ එක් ඇන්දකට දහයක් බැගිනි. මෙම දත් මතුවීම ("කිරි දත් මතුවීම") ඇරඹෙන්නේ මාස හයක් වන විටදී වන අතර වයස මාස විසි-පහක් සිට තිස්-හයක්  දක්වා සිදුවෙයි. සාමාන්‍යයෙන්, මුවෙහි දක්නට ලැබෙන පළමු දත්  අධෝහනුක මධ්‍යයන් වන අතර අවසන් දත්  ඌර්ධ්වහනුක දෙවන චාර්වක වෙති.පතනශීල දන්තන්‍යාසය සමන්විතව ඇත්තේ මධ්‍ය කෘන්තක, පාර්ශවික කෘන්තක, රදනක, පළමු චාර්වක සහ, දෙවන චාර්වක යන ඒවායිනි; මේවා එක් චතුර්භාගයක එක් බැගින් තිබෙන අතර, එක් දත් වර්ගයකින්  හතරක් බැගින් වෙයි. පළමු හා දෙවන චාර්වක හැරෙන්නට ඉතිරි ඒවා ක්‍රමයෙන් ඒවායේ අනුරූප ස්ථිර දත් වලින් ආදේශ වෙයි; පළමු හා දෙවන චාර්වක වෙනුවට ආදේශ වන්නේ පුරශ්චාර්වක දත්ය. කිරි දත් වෙනුවට ස්ථීර දත් ආදේශ වීම ව
යස අවුරුදු හයෙහිදී ඇරඹෙන අතර, එවිට මුඛයෙහි මිශ්‍ර දන්තන්‍යාසය ඇතිවේ.පතනශීල දත් මතුවීමේ වයස:මධ්‍ය කෘන්තක : 6–12 මාසඅපර කෘන්තක : 9–16 මාසපළමු චාර්වක : 13–19 මාසරදනක දත් : 16–23 මාසදෙවන චාර්වක : 22–33 මාසමුඛ කුහරයේ ප්‍රවර්ධනය සඳහා පතනශීල දත් අත්‍යාවශ්‍ය බවට දන්ත පර්යේෂකයින් සහ දන්ත වෛද්‍යවරුන් විසින් සැලකෙයි. ස්ථීර දත් ආදේශකයන් පතනශීල දත් අංතුරයන් තුලින්ම ප්‍රවර්ධනය වන අතර ඒවා විසින් ස්ථිර දත් මතුවීමට මග සලසනු ලැබේ. ස්ථිර දත් සඳහා නියමිත පරතරය පවත්වා ගැනීමට හනුවෙහි මාංශ පේශි සහ හනු අස්ථීන් වර්ධනය කිරීමෙහිලා  ප්‍රාථමික දත් වැදගත් වෙයි. ස්ථීර දත් මතු වීම සඳහා පතනශීල දත් වල අංකුරයන් විසින් විවරයන් සලසා දෙයි. දරුවාගේ කථනය සහ ආහාර  සැපීම ප්‍රවර්ධනය සඳහාද පතනශීල දත් අවශ්‍ය වෙයි.සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායපතනශීල දත් වැටීම සම්බන්ධයෙන් විවිධ සංස්කෘතීන් විසින් විවිධ සම්ප්‍රදායයන් අනුගමනය කරති. එම සතුන් තුල තියුණු හෝ සදා පවතින දත් පවතින බැවින් මීයන් හෝ අනෙකුත් රදනකයන් හා සමග මෙම සම්ප්‍රදායයන් බහුලව බැඳී පවතියි.දකුණු ඉන්දියාවේ දරුවෝ, ඔවුන්ගේ වැටුණු කිරි දත් පසෙහි වල දමන්නේ ඒවායින් නව ද
ත් වැඩෙන බවට බලාපොරොත්තුවෙනි. ශ්‍රී ලංකාවේ සම්ප්‍රදාය වන්නේ, ලේනෙකු සිටින වහලකට හෝ ගසකට කිරි දත වීසි කිරීමයි. එවිට දරුවා පවසන්නේ "ලේනෝ ලේනෝ මේ දත අරන් කැකුළු දතක් දියෝ" යනුවෙනි. චීනයේ සමහරක් පළාත් වලද මේ හා සමානතාවයක් දක්වන සම්ප්‍රදායයන් අනුගමනය කරමින්, පහළ ඇන්දේ කිරි දත් වහළයට වීසි කරන අතර උඩු ඇන්දේ කිරි දත් පොළොවේ වල දමන්නේ, නියමිත දිශාවට අළුත් දත් වේගයෙන් වැඩෙතැයි යන බලාපොරොත්තුවෙනිමෙම ලිපිය මාතලේ නගරය පිලිබඳ වේ.  දිස්ත්‍රික්කය සඳහා, මාතලේ දිස්ත්‍රික්කය බලන්න.මාතලේනගරයරට ශ්‍රී ලංකාවපළාතමධ්‍යම පළාතපරිපාලන දිස්ත්‍රික්කයමාතලේ දිස්ත්‍රික්කයරජය • අධිකරණ වර්ගයමාතලේ මහනගර සභාව • නගරාධිපතිඅතිගරු. සන්ධනම් ප්‍රකාශ්සරිය • මුළු9 කිමී2 (3 සතරැස් සැත)ජනගහණය(2012 ඇස්තු:) • මුළු40,860 • ඝණත්වය4,200/කිමී2 (11,000/වර්ග සැත)වේලා කලාපTime in Sri Lanka (UTC+5:30) • ගිම්හානය (DST)not observed (UTC+5:30)මාතලේ ( ඉංග්‍රීසි: Matale/Māttaḷai ) යනු ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම පළාතේ පිහිටා ඇති මාතලේ දිස්ත්‍රික්කයේ අගනගරය වු නගරයයි. මාතලේ මහනගර සභාව මගින් පාලනය කරනු ලබයි. A9 මාර්ගය ආශ්‍රිතව ඓතිහාසික මාතලේ නගරය පි
හිටා ඇත. එක් පුරාව්‍රතයකට අනුව  මනරම් කදුවැටි වලින් වටවී ඇති මහා තැනිතලාව "මහා තලය" නම් වු බවත් පසුව "මාතලේ" බවට පත්වූ බවත් කියවේ.  මාතලේ නගර‍යේ මුලු භුමි ප්‍රමානය 9 කිමී² කි.නගර‍යේ සම්පූර්ණ ජනගහනය ( 2012 ඇස්තු: ) 40,860 ක් විය.  මාතලේ නගරය කොළඹින් කිලෝමීටර 142ක් පමණ ( සෑතපුම් 90ක් ) රට අභ්‍යන්තරව පිහිටා ඇත. මහනුවර සිට කිලෝමීටර 26ක් පමණ ( සෑතපුම් 16 ) දුරින් උතුරු දෙසින් පිහිටා ඇති.ආකර්ෂණීය ස්ථානලෝක ප්‍රසිද්ධ ස්ථාන වන ශ්‍රී මුතුමාරම්මන් කෝවිල (මාතලේ පළමු හා පැරණිතම ආගමික ස්ථානය), රිවර්ස්ටන්, සෙම්ඹුවත්ත වැනි සුන්දර පාරසරික ස්ථානද පිහිටා ඇත්තේ මාතලේ දිස්ත්‍රික්කය තුලය එයින් අළුවිහාර රජමහා විහාරය මාතලේ නගර සිමාව ආසන්නයේ පිහිටා ඇත. මාතලේ නගරය, ඊට බටහිරින් පිහිටා ඇති විල්ෂයර් කඳු පන්තියෙන් මායිම් වී  ඇ‍ති තැනිතලා ප්‍රදේශයකි. මාතලේ නගරය අවට කෘෂිකාර්මික භූමි ප්‍රදේශයන්හි ප්‍රධාන වශයෙන් වගා කරනුයේ ගම්මිරිස්, කරාඹු, සාදික්කා, තේ,පොල්, රබර්, කුළුබඩු වර්ග සහ එළවලු සහ පළතුරු වර්ග ය. අළුහුණු, මැණික්, බතික්, අත්කම් කර්මාන්තද දැකිය හැක.  මහනගර සභා බල ප්‍රදේශය තුල පිහිටි ආකර්ෂණීය ස්ථා
නශ්‍රී මුත්තුමාරි අම්මාන් හින්දු දේවස්ථානය (මාතලේ පළමු හා පැරණිතම ආගමික ස්ථානය) ( දේවස්ථානය විසින් වාර්ෂිකව පවත්නා තේරු උත්සවය සදහා ශ්‍රී ලංකාවේ නන්දෙසින් ලක්ෂ සංඛ්‍යාත පිරිසක් පැමිණේ )ජුම්මා මස්ජිඩ් ( කෙලින් විදිය )මැක්ඩොවෙල් බලකොටුවනානායක්කාර උද්‍යානය සහ රජයේ නවාතැනවීර පුරන්අප්පු ස්මාරකයඅනගාරික ධර්මපාල ස්මාරකයපරණ ඔරලෝසු කණුවපරණ දුම්රිය ස්ථානය ( වර්ෂ 1880 දි නිම කරන ලදි )බෞද්ධ මන්දිරයශාන්ත අන්තෝනි දේවස්ථානය, වහකෝට්ටේනන්දිමිත්‍ර එකනායක ජාත්‍යන්තර හොකි ක්‍රිඩාංගණයඑඩ්වඩ් හොකි ක්‍රිඩාංගණයබර්නාඩ් අළුවිහාරේ ක්‍රිඩාංගණයමහජන පුස්තකාලයළමා ක්‍රිඩාංගණයමහනගර සභා බල ප්‍රදේශය ආසන්නයේ පිහිටි ආකර්ෂණීය ස්ථානශ්‍රී මුත්තුමාරි අම්මාන් හින්දු දේවස්ථානයජුම්මා මස්ජිඩ් ( කෙලින් විදිය )ආගමික ස්ථානමහනගර සභා බල ප්‍රදේශය තුල පිහිටි ආගමික ස්ථානශ්‍රී මුත්තුමාරි අම්මාන් හින්දු දේවස්ථානයජුම්මා මස්ජිඩ් ( කෙලින් විදිය )ක්‍රිස්තු දේවස්ථානයබෞද්ධ මන්දිරයබෝගහකොටුව විහාරස්ථානයමහනගර සභා බල ප්‍රදේශය ආසන්නයේ පිහිටි ආගමික ස්ථානශ්‍රී මුත්තුමාරි අම්මාන්
හින්දු දේවස්ථානයජුම්මා මස්ජිඩ් ( කෙලින් විදිය )ක්‍රිස්තු දේවස්ථානයඅළුවිහාර රජමහා විහාරයඅධ්‍යාපනයමහනගර සභා බල ප්‍රදේශය තුල පිහිටි පාසල්ක්‍රිස්තුදේව මහා විද්‍යාලය, මාතලේරජයේ විද්‍යා විද්‍යාලය, මාතලේශ්‍රී සංඝමිත්ත බාලිකා ජාතික පාසල, මාතලේශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලය, මාතලේශාන්ත තෝමස් බාලිකා විද්‍යාලය, මාතලේසිංහල බෞද්ධ විද්‍යාලය, මාතලේවිජය විද්‍යාලය, මාතලේවිජයපාල විද්‍යාලය, මාතලේසිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක විද්‍යාලය, මාතලේසහිරා විද්‍යාලය, මාතලේහින්දු විද්‍යාලය, මාතලේපාක්‍යම් විද්‍යාලය, මාතලේආමිනා විද්‍යාලය, මාතලේඉස්මාලියා විද්‍යාලය, මාතලේජාත්‍යන්තර පාසල්මාතලේ අන්තර්ජාතික පාසල, මාතලේග්‍රින්වුඩ් අන්තර්ජාතික පාසල, මාතලේරෝයල් ඉංග්‍රීසි පාසල, මාතලේමාතලේ නගරය අවට පිහිටි වෙනත් නගරඋකුවෙලරත්තොටගලේවෙලයටවත්තනාඋලපල්ලේපොලදඹුල්ලසීගිරියඅළුවිහාරයමාතලේ හින්දු කෝවිලමාතලේ හින්දු කෝවිලමාතලේ ඔර‍ලෝසු කණුවමාතලේ ඔර‍ලෝසු කණුව1818 නිදහස් සටනින් දිවි පිදූ විරුවන් සිහි වීම පිණිස සාදා ඇති ස්මාරකය1818 නිදහස් සටනින් දිවි පිදූ විරුවන් සිහි
වීම පිණිස සාදා ඇති ස්මාරකයඅළුවිහාරය රජමහ විහාරයමේවාද බලන්නශ්‍රී ලංකාවේ නගර ලැයිස්තුවමාතලේ කැරැල්ලබාහිර සබැදිThe Official websit of Sri Muthumariamman Thevasthanam සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2014-02-08 at the Wayback MachineKnuckles range nature preservation centre සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2019-01-03 at the Wayback MachineDiscover Sri Lanka - More information & images about Matale සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2011-07-13 at the Wayback MachineThe official web site of Aluvihara rock cave temple[1] සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2013-06-25 at the Wayback Machinevteශ්‍රී ලංකාවේ මහ නගරජාතික අගනගරශ්‍රී ජයවර්ධනපුර කෝට්ටේ (පරිපාලන අගනගරය)කොළඹ (වාණිජ අගනගරය)මහනගර ප්‍රදේශමහනුවරඅනුරාධපුරගාල්ලයාපනයරත්නපුරබදුල්ලකුරුණෑගලකඩුවෙලදෙහිවල-ගල්කිස්සමොරටුවමීගමුවකල්මුණේමඩකලපුවමාතරගම්පහමාතලේඅක්කරපත්තුවබණ්ඩාරවෙලනුවරඑළියදඹුල්ලහම්බන්තොටනගර සභා වලට අයත් නගර සීමාත්‍රිකුණාමලයඅම්බලන්ගොඩඅම්පාරබලංගොඩබේරුවලබොරලැස්ගමුවචාවකච්චේරිහලාවතඇඹිලිපිටියඑරාවුර්ගම්පොළහපුතලේහැටන්-දික්ඔයහික්කඩුව
හොරණජා-ඇළකඩුගන්නාවකළුතරකාත්තන්කුඩිකටුනායක-සීදූවකෑගල්ලකැස්බෑවකින්නියාකොළොන්නාවකුලියාපිටියමහරගමමන්නාරමමිනුවන්ගොඩනාවලපිටියපානදුරපෑලියගොඩපේදුරු තුඩුවපුත්තලමසීතාවකපුරතලවාකැලේ-ලිඳුලතංගල්ලවැල්වැටිතුරෙයිවවුනියාවවත්තලවත්තේගමවැලිගම ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම පළාතේ,  මාතලේ දිස්ත්‍රික්කයේ, ස්ථානයක් මෙම ලිපිය තවමත්  අංකුර ලිපියකි. විකිපීඩියාවට උදවුවක් ලෙසින් ඔබ හට එය විහිදුවාලිය හැක.vteමෙම ලිපිය කිසිදු මූලාශ්‍රයක් උපුටා දක්වන්නේ නැත. විශ්වාස කළ හැකි මූලාශ්‍ර වෙත වන උපහරණ එක් කිරීමෙන් මෙම ලිපිය වැඩි දියුණු කිරීමට උපකාර කිරීමට කාරුණික වන්න. මූලාශ්‍ර රහිත ප්‍රකාශ අභියෝගයට ලක්වීමට සහ ඉවත් කිරීමට ඉඩ ඇත.මූලාශ්‍ර සෙවීම: "අවුකන බුදු පිළිමය" – news '• පුවත්පත් • පොත් • scholar • JSTOR (මෙම පණිවිඩය ඉවත් කිරීම පිළිබඳ තොරතුරු)අවුකන බුදු පිළිමයවර්ෂයක්‍රි.ව. 5 වන සියවසවර්ගයශෙෙලමය මූර්තියපිහිටීමකැකිරාව, ශ්‍රී ලංකාවසමභංග ඉරියව්වෙන් යුත් විශාලම හිටි බුදු පිළිම පහක් ශ්‍රී ලංකා‍‍‍‍‍‍වේ වෙයි. අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කයේ කලා වැවට බටහිරින් අවුකන ග‍‍‍මේ කලා වැව දෙසට මුහුණලා නෙලා ඇති අවුකන බුදු පිළ
ිමය ඉන් එකක් ලෙස  දැක්විය හැක.අවුකන බුදු පිළිමයදිවයිනේ බොහෝ තැන්වල දක්නට ලැබෙන්නේ වැවත් දාගැබත් වෙනුවට වැවත් බුදු පිළිමයත් ය. දාගැබ හෝ බුදු පිළිමය මිනිසුන්ගේ ආධ්‍යාත්මික දියුණුවත් වැව ‍ලෞකික දියුණුවත් සංකේතවත් කරයි. මෙම අවුකන බුදු පිළිමයත් එහි පිළිම ගෙයත් ක්‍රි.ව අටවන සියවසයට අයත්යරූප භේදය හෙවත් ප්‍රතිමා ලක්‍ෂණපුරා විද්‍යා දෙපාර්තුමේන්තුවේ ඒ.පී. අශෝක මහතා සමඟ ට්‍රින්ගෝ මෙට්‍රික් ක්‍රමයට ගන්නා ලද මිනුම් ප්‍රමාණ අනුව පද්මාසනයේ සිට සිරස්පත දක්වා අවුකන බුදු පිළිමයේ උස මිටර් 11.36කි. පද්මාසනය මත වු හිටි බුදු පිළිමය සමභංග ක්‍රමයට තනා තිබේ. මේ ක්‍රමයට ශරිරයේ බර දෙපා වලට සම සමව බෙදී යන සේ ශරිරය කෙලින් තබාගෙන සිටින බව සැලකිය යුතුය. ඔසවන ලද දකුණු අතේ අභය මුද්‍රාව වෙයි. වමත උරහිස මට්ටමට ඔසවා සිවුර අල්ලාගෙන ඉන්නා ආකාරය දැක්වෙන කටක මුද්‍රාවෙන් යුක්තය. ඇඳුම තනිපට සිවුර, අඳනය හා පටිය යන තුනකින් යුක්තයි. ඇස්වට හන්දියේ සිට අඟල් හතරක් පමණ ඉහළින් අවසන් වන ලෙස අඳනය ඇඳ ඇත. සිවුර පොරවා ඇත්තේ  අඳනයේ නුවාව පෙනෙන ලෙස අඳනයේ යට සිමාවට අඟල් හතරක් පමණ උඩින්ය. පටිය නොපෙනෙයි. සිවුර ඒකාංශපාරූපන ක්‍ර
මයට පොරවා තිබේ. මේ ක්‍රමයට  සිවුර පොරවන විට දකුණු උරය විවෘතය. වම් උරය සිවුරට වැසි තිබේ. පෙරවිමේ ක්‍රමයද මෙහිදි සැලකිල්ලට ගත යුතුව ති‍බේ. සාමාන්‍යයෙන් පිටුපසින් වම් උරය මතට වැටෙන සිවුරු පොට දෙවනුවද අනුරාධපුරය අඟ භාගය පමණ දක්වා පැවති ක්‍රමයයි. මේ ක්‍රමයට සිවුර පොරවන විට වම් අතේ මැණික් කටුව දක්වා සිවුරු පොටවල් දෙක පැතිරි ඇත. ඒ නිසා වම් අත පහළ හෙළිය නොහැක. වම් අත පහළට තිබුණොත් සිවුරු පොට බිම තැවරෙයි. එය සංවරයට බාධාවකි. ඒ නිසා වම් අත ඔසවා තබා ගැනිමට සිදුවෙයි. සිවුරේ ඇත්තේ තනි රැල්ලකි. එය අනුරාධපුර යුගයේ බුදු පිළිමවල විශේෂ ලක්ෂණයකි.අවුකන බුදු පිළිමය මහා පුරුෂ ලක්ෂණවලින් යුක්තය. පිටි පතුල් දෙක, පිටි අතුල් දෙක, උරහිස් දෙක හා කඳ පිරී තිබේ. එය දෙතිස් මහා  පුරුෂ ලක්ෂණවලින් සත්තුස්සද ලක්ෂණයයි‍. හිසේ දක්ෂිණාවර්ත කෙස් පිඬු වෙයි. හිසේ මුදුනේ අර්ධ ගෝලාකාර සංකේතයක් හා එය මත සිරස්පතක් වෙයි. අර්ධ ගෝලාකාර ලක්ෂණයෙන් සංකේතවත් වන්නේ හිසින් ඉහළට විහිදෙන බුදු රැස්ය. එය හැඳින්විමට අනුරාධපුර යුගයේදි භාවිත කළ වචනය රංසිපුඤ්ජ යන්නයි. රංසිපුඤ්ජ යන්න පාළි භාෂාවට අයත් වචනයකි. එහි තේරුම වන රැස්ගොඩ යන්නට සමාන සිංහල වචන
යක්ද එකල තිබෙන්නට ඇතැයි සිතිය හැකිය.ප්‍රතිමා ප්‍රමාණඅවුකන  පිළිමය සඳහා යොදාගෙන ඇත්තේ නව තාල ක්‍රමයයි. මුහුණ මෙන් නව ගුණයක් යටි පතුල් වල සිට නලළේ මැද ඉහළ කෙස් පිඬුව දක්වා උස වෙයි. ඉතාම නිවැරදිව මෙය අවුකන පිළිම‍යේ වෙයි. ඒ අනුව පිළිමයේ සමානුපාතික සිරස් මිනුම් පහත දැක්වේ.මුහුණතාල 1=අඟල්  12බෙල්ලතාල 1/3=අඟල්    4පබල්ල- පපුවතාල  1=අඟල්  12පපුව-නාභියතාල  1=අඟල්  12නාභිය-ලිංග මූලයතාල  1=අඟල්  12නලවාතාල   2=අඟල්  24දණතාල 1/3=අඟල්    4කෙණ්ඩතාල 2=අඟල්  24විලුඹතාල 1/3=අඟල්    4එකතුවතාල  9=අඟල්  108පිළිමයේ පරිසමාප්ත උස මීටර් 11.36 කි. එය මීටර් ගණන අනුපාත ක්‍රමයට මිනුම් ක්‍රමයට පරිවර්තනය කිරිමෙන් එහි උස අඟල් 108ක් හෙවත් තාල නවයක් බව මේ සැසඳිමෙන් අනාවරණය වෙයි. මෙය නව තාල ක්‍රමයට තනන ලද පිළිමයකි. අනුරාධපුරය හා පොළොන්නරුව යන යුග දෙකේදිම බුදු පිළිම නව තාල ක්‍රමයට තනා තිබේ.අවුකන  පිළිමය කවර බෞද්ධ නිකායට අයත්ද?අවුකන බුදු පිළිමයේ රූපභේද ලක්ෂණ අතර හිස මුදුනේ අර්ධගෝලාකාර රංසිපුඤ්ජය
අභයගිරි හෙවත් ධම්මරුඩි නිකායට අයත් බුදු පිළිම සම්ප්‍රදායේ ලක්ෂණයකි. අභයගිරි සම්ප්‍රදායට අයත් හිටි බුදු පිළිමවල අභය මුද්‍රාවද මහාවිහාර කලා සම්ප්‍රදායට අයත් බුදු පිළමවල අභය මුද්‍රාවද වෙනස්ය. අවුකන බුදු පිළිමයේ අභය මුද්‍රාව දැක්වෙන දකුණුඅතේ ඇඟිලි කෙලින් තබාගෙන ත්බේ. අල්ල පිළිමයේ වම්පසට හරවා තිබේ. මෙය අභයගිරි කලා සම්ප්‍රදායට අයත් ලක්ෂණයකි. මේ අනුව අවුකන බුදු පිළිමය අභයගිරි කලා සම්ප්‍රදායට අයත් ලෙස සැලකිය හැකිය.නිර්මාණයක් වශයෙන් අවුකන පිළිමය ශ්‍රි ලංකිවේ විශාලතම හිටි පිළිම අතරින් විශිෂ්ට තැනක් හිමිකරගෙන තිබේ. ඇතැම් විචාරකයන් පෙන්වා දෙන පරිදි මෙම පිළිමයෙන් බුදුන්වහන්සේගේ ‍ලෝකෝත්තරත්වය මැනවින් පිළිඹිබු වෙයි. එහිදි පද්මාසනය විශේෂයෙන් වැදගත් වන අතර බ්‍රහ්මයා ඇතුළු දෙවිවරුන්ගේ රූප පද්මාසනය තුළ වු ගර්හපාත්‍රයෙහි තැන්පත්කර ඊට  ඉහළින් බුදුරුව දැක්වීමෙන් බුදුන්වහන්සේගේ දේවාතිදේව බ්‍රහ්මාති බ්‍රහ්මට හෙවත් දෙවි බඹුන් ඉක්මවා සිටින බව ප්‍රකාශ වෙයි. කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු නිසාත් ශාරීරික දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණ ඇති නිසාත් බුදුන්වහන්සේ මෙහි මහා පුරුෂයකු වශයෙන්ද පෙනි සිටී.මේවාද බලන්නශ්‍රී ලංකා‍වේ
බුදු පිළිමමූලාශ්‍රයඅවුකන බුදු පිළිමය  (චන්ද්‍රා වික්‍රමගේ)Acquired immunodeficiency syndrome (AIDS)වර්ගීකරණය සහ බාහිර සම්පත්The red ribbon is a symbol for solidarity with HIV-positive people and those living with AIDS.ICD-10B24.ICD-9042DiseasesDB5938MedlinePlus000594eMedicineemerg/253MeSHD000163මෙම ලිපිය කිසිදු මූලාශ්‍රයක් උපුටා දක්වන්නේ නැත. විශ්වාස කළ හැකි මූලාශ්‍ර වෙත වන උපහරණ එක් කිරීමෙන් මෙම ලිපිය වැඩි දියුණු කිරීමට උපකාර කිරීමට කාරුණික වන්න. මූලාශ්‍ර රහිත ප්‍රකාශ අභියෝගයට ලක්වීමට සහ ඉවත් කිරීමට ඉඩ ඇත.මූලාශ්‍ර සෙවීම: "ඒඩ්ස්" – news '• පුවත්පත් • පොත් • scholar • JSTOR (මෙම පණිවිඩය ඉවත් කිරීම පිළිබඳ තොරතුරු)List of abbreviations used in this articleAIDS: Acquired immune deficiency syndromeHIV: Human immunodeficiency virusCD4+:  CD4+ T helper cells CCR5: Chemokine (C-C motif) receptor 5CDC: Centers for Disease Control and PreventionWHO: World Health OrganizationPCP: Pneumocystis pneumoniaTB: TuberculosisMTCT: Mother-to-child transmissionHAART: Highly act
ive antiretroviral therapySTI/STD: Sexually transmitted infection/diseaseඒච්.අයි.වී.ෙෙවරසයAcquired immune deficiency syndrome   හෝ acquired immunodeficiency syndrome (AIDS) යනු මානව ප්‍රතිශක්ති ඌනකාරක වෛරසය (HIV) මගින් මානව ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය තුල ඇතිකරනු ලබන රෝගී තත්වයකි. පුද්ගලයන් රෝගී වන්නේ වෛරස් බැක්ටිරියා හා දිලිරවල ක්‍රියාකාරිත්වයට හසුවිම හේතුවෙනි.එච්.අයි.වී. ඒඩ්ස් සදහා තවමත් ඹෟෂධ නිපදවිම අනෙක් එවාට වඩා දුෂ්කරවී ඇත.මෙයට ප්‍රධානම හේතුව එච්.අයි.වී. වෛරසය ශරිරය තුළම සිටින ප්‍රෝටිනයක් විමයි.ශරිරය තුළම සිටින ප්‍රෝටිනයක් විම නිසා ෙමය බිදිම අපහසුය. වෛරසය ප්‍රෝටිනයක් ලෙස තිබිම හේතුවෙන් එය බිදිදැමිමට අසමත් වු අවස්ථා 4ක් තවමත් තාක්‍ෂණයෙන් හා විද්‍යාවෙන් දියුණු වර්තමාන ලෝකයේ ඇත.HIV වෛරසයH5N1 කුරුලු උණ වෛරසයහෙපටයිට්‍ Bසෙම්ප්‍රතිශ්‍යා වෛරසX5 කුරුලු උණ වෛරසය ශරිර ගතවිම නිසා කුරුලු උණෙන් පුද්ගලයන් මිය ගියත් සෙම්ප්‍රතිශ්‍යාව වෛරසය නිසා වැළදෙන සෙම්ප්‍රතිශ්‍යාව මගින් පුද්ගලයන් මිය යන්නේ නැත.නමුත් HIV වෛරසය ශරිර ගතවි ඇති පුද්ගලයකුට සෙම්ප්‍රතිශ්‍යාව වෛරසය ශරිර ගතවිම මියයාමට හේතුවකි. එ
නම් HIV වෛරසය ශරිර ගත වු විට පුද්ගල ශරිරයේ ස්වාභාවික ප්‍රතිශක්තිකරණය බිද වැටිම හා දුර්වලවිමයි.HIV සහ AIDSHIV AIDS වල අවස්ථා 2 කි.HIV අවස්ථාව.( HIV වෛරසය ශරිර ගත වුවත් වසර 10ක් යන තුරැම කිසිදු රෝග ලක්‍ෂණයක් නොපෙන්වයි.)AIDS අවස්ථාව.(රෝග ලක්‍ෂණයක් පෙන්වයි.)HIV AIDS ආසාදිතයන් සමාඡයෙන් කොන් කළ යුතුද?HIV AIDS ශරිරගත විම ස්ව කැමැත්තෙන් සද්භාවයෙන්ම සිදුවන්නක් නොව අහඹු ලෙස සිදුවන්නකි.HIV AIDS ශරිරගත විම සිදුවන්නේ සමාඡමය වරදකින්ද පුද්ගල වරදකින්ද යන්න වෙන්කර හදුනාගැනිම දුෂ්කරය.ලෝකයේ HIV AIDS ශරිරගත වු ....AIDS බෝවිම පාලනය කිරිම සඳහාAIDS ශරිරගත වු අය රැඳවුම් නිවාස වල රඳවයි.AIDS වැලැක්විමට දැනුවත් කිරිම් සිදුකරයි.1988 දි ඵක්සත් ඡාතින්ගේ සංවිධානය ලෝකයේ රටවල් හා ඵක්ව HIV AIDS ශරිරගත වු පුද්ගලයන්ටද සමාඡය තුළ සමානව සැලකිය යුතු බව තිරණයකට එළඹිනි.එඩ්‍ස් රෝගින් සහ මානව අයිනිවාසිකම්‍ශ්‍රි ලංකාවේ මේ දක්වා එඩ්‍ස් සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කිරිම සඳහා විධිවිධාන දක්වන පනතක් දක්නට නොලැබේ .ඒඩ්ස් රෝගියකු හා බැදි පැවතියයුතු අයිතිවාසිකම්ජිවත් විමට ඇත
ි අයිතිවාසිකම.නීතීය ඉදිරියේ සමාන ආරක්‍ෂාව හා වෙනසකට භාඡනය නොවිමේ අයිතිවාසිකම.නිදහස හා පුද්ගලයකුගේ ආරක්‍ෂාව.නිදහසේ ගමන් කිරිමට ඇති අයිතිවාසිකම.රහස්‍යය භාවය පිළිබද අයිතිවාසිකම.වැඩ කිරිමට ඇති අයිතිවාසිකම.විවාහ විමට හා විවාහ ජිවිතයක් ගත කිරිමට ඇති අයිතිවාසිකම.ආශ්‍රය කිරිමට ඇති අයිතිවාසිකම.අධ්‍යාපනයට ඇති අයිතිවාසිකම.ප්‍රමානවත් ජිවන තත්වයක් ගත කිරිමට ඇති අයිතිවාසිකම.සමාජ ආරක්‍ෂාව ,පහසුකම් සහ සුබ සාධනයන් සදහා ඇති අයිතිවාසිකම.විද්‍යාත්මක වර්ධනයන් සහ එහි වාසිය බෙදා ගැනිමට ඇති අයිතිවාසිකම.පොදු සංස්කෘතික ජිවිතයකට අනුගතවිමේ අයිතිවාසිකම.වධහිංසාව ,කෲර අමානුෂික සහ අවමන් සහගත සැලකිලි වලින් නිදහස් විම සහ දඬුවම් වලින් තොරවිමේ අයිතිවාසිකම.vteබෝවන රෝග සහ ක්‍ෂුද්‍රජීව විද්‍යාවක්ෂේත්‍ර(ව්‍යාධිජනකයන්)Major diseasesබැක්ටීරියාවේදය (බැක්ටීරියා)කොලරාවඩිප්තීරියාවලාදුරුඋපදංශය (සිෆිලිස්)ක්‍ෂය රෝගයවෛරසවේදය (වෛරස, ප්‍රියෝන)ඒඩ්ස්ඉන්ෆ්ලුවෙන්සාසරම්පපෝලියෝවසූරියදිලීරවේදය (දිලීර)AspergillosisCandidiasisTineaපරපෝෂීවේදය (ප්‍රොටෝසෝවා, helminths)ඇමීබික අතීසාරයකොකු පණුමැලේරියාවSchistosomiasi
sEntomology (බහිෂ්පරපෝෂිතයන්)LiceScabiesවැදගත් පුද්ගලයින්ඇලෙක්සැන්ඩර් ෆ්ලෙමිංඑඩ්වඩ් ජෙනර්Robert Kochලුවී පාස්චර්ඉග්නස් සෙමල්වයිස්අදාළ මාතෘකාප්‍රතිජීවකEradicationමහා වසංගත (Pandemic)සම්ප්‍රේෂණයhorizontalverticalඑන්නත්කරණයZoonosisඅධිකාරී පාලනය ජාතික පුස්තකාලSpainFrance (data)GermanyIsraelUnited StatesJapanCzech Republicවෙනත්Historical Dictionary of Switzerland             ජාතික කොඩිය        ආදර්ශ පාඨය  شرف إخاء عدل   (අරාබි)   ජාතික ගීය  "මොරිටානියාවේ ජාතික ගීය"                සිතියම      අගනුවර සහ විශාලම නගරය  නොවැක්චොට්   රාජ්‍ය භාෂාව  අරාබි   රාජ්‍ය  ඉස්ලාම් රාජ්‍ය   ජනාධිපති  මොහොමඩ් උල්ඩ් අබ්දුල්   අගමැති  මවුලය උල්ඩ් මොහොමඩ් ලාෆ්ඩෆ්   නිදහස  ප්‍රංශයේ සිට   දිනය  28 නොවැම්බර් 1960            වර්ග ප්‍රමාණය   එකතුව  වර්ග කිලෝමීටර 1,030,700  වර්ග සැතපුම්  397,954   ජලය (%)  0.03               ජනගහනය   ජුලි 2009 තක්සේරුව  3,291,000   1988 ජන සංගණනය  1,864,236   ඝනත්වය  වර්ග කිලෝමීටර 3.2 වර්ග සැතපුම්  8.2   දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය (GDP) (PPP)  2009 තක්සේරුව
එකතුව  ඩොලර් බිලියන 6.326   සාමාන්‍ය  ඩොලර් 2,037   දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය (GDP) (සාමාන්‍ය)  2009 තක්සේරුව   එකතුව  ඩොලර් බිලියන 3.029   සාමාන්‍ය  ඩොලර් 975   ගිනි (2000)  39 (මධ්‍යම)   මානව සංවර්ධන දර්ශකය (HDI) (2007)  0.520 (මධ්‍යම)   මුදල්  උයුගුයියා (MRO)   මං තීරුව  දකුණ   අන්තර්ජාල   .mr   දුරකථන සංකේත  222 මොරිටේනියාවේ නිල නාමය 'මොරිටේනියා ඉස්ලාමීය ජනරජය'නම් වෙයි. මෙය පිහිටා ඇත්තේ බටහිර අප්‍රිකාවේය. මෙහි දේශ සීමා ලෙස බටහිරින් අත්ලාන්තික් සාගරයත්,නිරිත දිගට සෙනෙගල්ද, නැගෙනහිරට සහ ගිණිකොනට මාලී රටද, ඊසාන දිගින ඇල්ජිරියාව සහ වයඹින්  මොරොක්කෝව විසින් පාලනය කරනු ලබන බටහිර සහරාවද වෙයි. නූතන රාජ්‍යයෙන්, පැරණි මොරිටානියා පළාතේ නිරිත දිග දිසාව දක්වාම ආවරණය වන නමුදු, මොරිටානියා හි රෝමන් පළාත සිහිගන්වනු වස්  මෙරටට ඒ නම ලැබී තිබේ. අගනගරය සේම මොරිටානියාහි පිහිටි විශාලම නගරය වනුයේද අත්ලාන්තික් වෙරළ තීරයේ පිහිටා ඇති 'නොවක්චොට්' (Nouachott) නුවරයි.ජෙනරල් මොනටඩ් අවුල්ඩ් අබිදෙල් අසීස්ගේ නායකත්වයෙන් දියත් කරන ලද හමුදා කුමන්ත්‍රණයක් මගින් 2008 අගෝස්තු 6 වන දින එවකට පැවති මොරිටානියා සිවිල් ආණ්ඩුව,