LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
ම යුගයේදී ලෝකයේ ගොඩබිම් ප්‍රමාණයෙන් 1/3 පමණ අයිස් වලින් වැසී තිබුණු අතර එම හේතුවෙන් සාගර ජලමට්ටම වර්තමාන ප්‍රමාණයට වඩා අඩි 400(122m) පමණ පහතින් තිබුණි. අවුරුදු  125,000 පමණ පෙර පෘථිවියේ අවසාන උණුසුම් අවධියේදී සාගර මට්ටම අඩි 18 (5'5m) දැනට වඩා ඉහළින් පිහිටා තිබුනි. අවුරුදු මිලියන 3  පමණ පෙර සාගරය දැනට වඩා අඩි 165 (50 m) පමණ ඉහළින් තිබු බවට විශ්වාස කෙරේ. 2007 පැවැති දේශගුණික විපර්යාස සඳහා වු අන්තර් රාජ්‍ය මණ්ඩලය (IPCC) ප්‍රතිපත්ති සම්පාදනයේදී විද්‍යාඥයෝ ඒකමතිකව පිළිගත් කරුණක් වන්නේ ජල චක්‍රයේ ශ්‍රීඝ්‍රතාවය 21 වන ශතවර්ෂ පුරා වර්ධනය වන බවයි. නමුත් මෙහි අදහස් ලෝකයේ සියළුම කලාපවල වර්ෂාපතනය ඉහළ යන බව නොවේ. උපවර්තන කලාපයන්ට සාපේක්ෂව වියළි කාලගුණයක් පවතින ප්‍රදේශවලට 21 වන ශතවර්ෂයේදී වර්ෂාපතනයේ අඩු වීමක් පෙන්විය හැකිය. එමඟින් නියඟ ඇතිවීමක් පෙන්විය හැකි අතර නියඟ ඇතිවීමේ සම්භාවිතාව ඉහල යයි. මෙම වියළි බාවය වර්ධනය ධ්‍රැවසාන්න උපනිවර්තන කලාප (උදා:- මධ්‍යධරණී ප්‍රදේශය, දකුණු අප්‍රිකාව, දකුණු ඕස්ට්‍රේලියාව, නිරිත දිග ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය) වල වඩා බලවත් වේ. වර්තමානයේදී තෙත් කාලගුණයක් පවතින සමක ආසන්න ප්‍රද
ේශවල ඉහළ යාමක් බලා‍පොරොත්තු වේ. මෙම මහාපරිමාණ දේශගුණික රටාව IPCC හි 4 වන ඇගයුමට අනුව ජාත්‍යන්තර පර්යේෂණායතන කිහිපයකම සිදුකල පර්යේෂණ වල ප්‍රතිඵල ලෙස ලැබුණි.ග්ලැසියර දියවීමද ජල චක්‍රයේ වෙනස්වීම සඳහා උදාහරණයකි. මෙහිදී වර්ෂාපතනයෙන් ග්ලැසියර වලට ලැබෙන ජලප්‍රමාණය, ඌර්ද්වපාතනය මඟින් හා දියවීම මඟින් සිදුවන ජලහානිය ප්‍රකෘතිමත් කිරීමට ප්‍රමාණවත් නොවේ. 1850 සිට ග්ලැසියර දියවීම පුළුල්ව සිදු වී ඇත.කෘෂිකර්මයවායුගෝලීය රසායනික සංයුතිය වෙනස් කිරීමවේලි තැනීමවන හානිය හා වනරෝපණයගංගා සංගමනයනාගරීකරණයදේශගුණික බලපෑම්ජල චක්‍රයට බලය සැපයෙන්නේ සුර්ය ශක්තියෙනි. ගෝලීය වාෂ්පීකරණයෙන් 86% ම සිදුවන සාගරයේ උෂ්ණත්වය වාෂ්පීකාර සිසිලනය හේතුවෙන් පහත වැටේ. වාෂ්පීකරණයෙන් වන සිසිලනය නැවතුන විට හරිතාගාර ආචරණය මඟින් පෘෂ්ඨිය උණුසුම සෙල්සියස් අංශක 67 C වැනි ඉහළ අගයක් විය හැකි අතර එමඟින් ලෝක ගෝලය වඩා උණුසුම් වේ.ජලයේ නේවාසික කාල සීමාවන්යම් ප්‍රදේශයක් තුල ජලය රදා පවතින කාල සීමාව සඳහා ජලයේ නේවාසික කාල සීමාව යැයි කියනු ලැබේ.එය මනිනු ලබන්නේ ජලය යම් ප්‍රදේශයක් තුල ස්ථානගත වී පවතින කාලයේ සාමාන්‍ය  ගණනය කිරීමෙනි.භූ
ගත ජලය එම ස්ථානයෙන් පිට වීමට පෙර පෘථිවි අභයන්තරයේ වසර 10,000 පමණ කාලයක් ස්ථානගතව පවතී.විශේෂයෙන් පැරණි ජලය සඳහා පොසිල ජලය(fossil water)යැයි කියනු ලැබේ.පාංශු ජලය රඳා පවතින කාල සීමාවද ඉතා කෙටිය.මක්නිසාදයත් පෘථිවිය වටා තුනී පැතිරීමක් එහි දක්නට ලැබෙන හෙයින් හා එය පහසුවන් වාෂ්පීකරණය හා උත්ස්වෙදනයට හසුවන බැවිනි.වර්ෂාව ලෙස පොළොවට පතිත වීමට පෙර වාෂ්පීකරණය වූ ජලය වායුගෝලය තුල දින 9 ක පමණ කාලයක් රැඳී පවතී.විශාල අයිස් තලාවන් ආශ්‍රිතව එනම් ග්රීන්ලන්තය,ඇලස්කාව වැනි ප්‍රදේශ වල දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ ජලය රැඳී පවතී .අන්ටර්ක්ටිකාවේ පවතින ජලය මිට වසර 800,000 පෙර තැන්පත් වූ ඒවාය.ජල විද්‍යාවේදී ජලයේ නේවාසික කාලය ගණනය කරන ආකාර දෙකකි. ජලයේ නේවාසික කාල සීමා වල සාමාන්‍යජලය රඳාපවතින ස්ථානයරඳා පවතින සාමාන්‍ය කාල සීමාවඇන්ටාක්ටිකාවවසර 20,000සාගරවසර 3,200ග්ලැසියරවසර 20 - 100සෘතුමය හිම වැස්මමාස 2 - 6පාංශු ජලයමාස 1 - 2නොගැඹුරු භූ ගත ජලයවසර 100 - 200ගැඹුරු භූගත ජලයවසර 10,000විල්වසර 50 - 100ගංගාමාස 2 - 6වායු ගෝලයදින 9සටහන්|Hydrologic_cycle Changes_over_time|-
Water cycle Descriptionමෙම ලිපිය අනාථ ලිපියක් වන්නේ, වෙනත් කිසිම ලිපියක් මෙය වෙත නොබැඳෙන බැවිනි. කරුණාකර මෙම ලිපියට ආශ්‍රිත ලිපි වලින් සබැඳි එක්කරන්න; යෝජනා සඳහා සබැඳි සෙවීමේ මෙවලම භාවිතා කරන්න. තිරසාර (ධරණීය) සංවර්ධනය යනු මුලිකවම පරිසරයෙ පවත්නා සම්පත් වලින් ප්‍රයෝජනය ගන්නා අතරම අනාගතය සඳහා ද ඒවා සුරැකීමයි. සංවර්ධනය යන්නෙන් පවත්නා සම්පත්  වර්තමානයේ ප්‍රයෝජන ගැනීම, එවා සංවර්ධනය කිරීම මෙන්ම,අනාගත පරපුරේ අවශ්‍යතාවයන් සඳහාද ඒ සම්පත් යම් ප්‍රමාණයකට ආරක්ෂා කිරීමත් අදහස් වේ.අනාගතය සඳහා සම්පත් සුරකීමේදි යම් ප්‍රමාණයකට හෝ වර්තමාන අවශ්‍යතා කැප කිරීමට සිදුවිය හැකිය.ධරණීය සංවර්ධනය පිළිබද සංකල්පය සකස් වි ඇත්තේ චිරාත් කාලයක් තුළ එකිනෙකට ප්‍රතිවිරැද්ධ දෙසට ඇදි ගිය ධාරා දෙකක් එක් පොදු දිශාවකට යොමු වීම මගිනි.එවා නම් මානව කේන්ද්‍ර ගත භෞතික සංවර්ධනය පිළිබද චින්තන ධාරාව හා ජෛව කේන්ද්‍රගත වු පරිසරය සංරක්ෂණය පිළිබඳ චින්තන ධාරාවන්ය.පශ්චාත් යුධ සමයේදි ඌන සංවර්ධිත ලෝකය යනුවෙන් හැදින්වුණු වත්මන් තුන්වන ලොව රටවල් කාර්මිකරණය කිරිම පිළිබඳ ප්‍රශ්නය සංවර්ධනය යනුවෙන් හදුන්වන ලදි.එහිදි කැපි පෙනුන මුලික  ලක්
ෂණය නම් උණ සංවර්ධිත ලෝකය සංවර්ධනය කිරිම යනු සංවර්ධිත රටවල‍ටම ආවේනික කාර්මිකරණයේ අනුරුවක් බවට පත් විය යුතු බව විනා තෙවන  රටවල පරිසර, සමාජ, ආර්ථික හා සංස්කෘතික තත්වයන්ට ගැලපෙන සංවර්ධනයක් විය යුතු බව අදහස් නොවීමයි. සංවර්ධිත රටවල් අනුගමනය කෙරුනු දේශපාලන මතවාද සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවලට බලපෑවේ විවිධාකාර ලෙස වුවද සංවර්ධනය පිළිබඳ සමස්ත චින්තනයම හුදු ආර්ථික පාරාමිතින්ම පදනම් කර ගත් එකක් බව පොදුවේ දක්නට ලැබේ.අනෙක් අතට පාරිසරික චින්තනය ඇසුරින් මතුවී ආ ප්‍රධාන කරුණ වුයේ සංවර්ධිත රටවල කාර්මිකරණය‍‍ තුල ඇති වු විපත් පිළිබඳව කතා කිරීමයි.එබදු තත්වයක් සංවර්ධනය විරෝධි එකකි.මේ තත්වය යටතේ මෙම චින්තන ධරා දෙක එකිනෙකට ප්‍රතිවිරුද්ධ විය.සංරක්ෂණ වාදින් ගත් කළ සංවර්ධනය විරෝධින් වශයෙන් සංවර්ධනය පරිසරයේ සතුරෙකු ලෙසද සිතිමට තරම් අන්තගාමි තත්වයකට ඹවුන්ගේ එම චින්තනයන් සකස් වී තිබුණි.මෙම අන්තගාමි තත්වයන්  දෙකෙහිම සාරය මුසු කොට ගත් විසදුමක් කරා යොමු විමට ධරණීය සංවර්ධනය නම් සංකල්පය බිහිවින.ස්ටොක්හෝම් ප්‍රකාශනයේ වැදගත්කම.1972 දී ස්විඩනයේ ස්ටොක්හෝම් නුවර පැවැති එක්සත් ජාතින්ගේ මානව පරිසරය පිළිබඳ සමුළුවේදි
පරිසරය ආරක්ෂා කර ගැනිම ගැන මුලු ලෝකයේම අවධානය යොමු විය.එම සමුළුවෙන් එළි දැක්වු [[ස්ටොක්හෝම් ප්‍රකා hueles a culo de monoන්ති 26 කින් සමන්විත විය. මෙහි 1 වන වගන්තිය මගින් අනාගත පරපුර වෙනුවෙන් පරිසරය රැක ගැනීම පිළිබඳව අදහස් දක්වා තිබේ.නමුත් මෙහිදි ධරණීය සංවර්ධනය පිළිබඳ ඍඡුවම  දක්වා නොමැති අතර මානව පරිසරය පිළිබඳ අවධානය යොමු කොට ති‍බේ.රියෝ ප්‍රකාශනයේ අදාලත්වය.ධරණීය සංවර්ධනය යන සංකල්පය ක්‍රමානුකූලව ලොව තුල ප්‍රතිස්ථාපිත වුයේ 1992 වර්ෂයේදී එක්සත් ජාතින්ගේ පරිසරය හා සංවර්ධනය පිළිබඳ සමුළුව තුලිනි. මෙය රියෝ ද ජැනයිරෝ නගරය්දි ජුනී මස 3 සිට 14 දක්වා පවත් වමින් තිරසාර සංවර්ධනය සඳහා රාජ්‍යමය ආකල්ප යම් තරමකට  වෙනස් කිරිමට උත්සාහ දරණ ලදි. මෙය මිහිතල සමුළුව ලෙසද නම් කරන අතර ආර්ථිකය ජිවිතයේ සෑම අංශයකම ප්‍රතිපත්ති සෑදීම හා ක්‍රියාත්මක කිරිමට මුල්වන ප්‍රධාන කරුණ බවට තහවුරු කරන ලදි.සෑම මිනිසකුටම ස්ථාවර අනාගතයකට මුහුණ දිය හැකිවන සේ පෘථිවි පරිසරය රැක ගැනීමේ අවශ්‍යතාවයත්, පරිසරය හා ආර්ථික කටයුතු අතර ගැලපීමක් ඇති කිරිමටත් අවශ්‍ය ස්ථාර පියවර පිළිබඳ තීරණ සෙවීමට මෙය පදනම විය.මානව සංහතියේ අනාගතය අළුත
් මඟකට යෙමු කිරිම සඳහා මිනිසුන් ඒකරාශි කිරිමේ මෙතෙක් නොවූ විරෑ ප්‍රයත්නයක් ලෙස සැලකිය හැකි මෙම සමුළුවට රාජ්‍යන්ට අමතරව ජාත්‍යන්තර සංවිධාන, රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන හා පුද්ගලික අංශද සහභාගී විය.මෙහිදි පරිසරයට හානි නෙකරමින් ඉදිරියට ගමන් කරමින් තමන්ද රැකෙමින් පරිසරයද රැකගතයුතු අදහස ලොවට හෙලි කලේය.රියෝ ප්‍රකාශනයේ පුරිචිකාවෙන්ම දක්වා තිබෙන්නේ ගෝලිය පාරිසරික හා සංවර්ධන පද්ධතියේ අඛණ්ඩතාව අරක්ෂා කරන්නාවූ ජාත්‍යන්තර ගිවිසුම් සදහා ක්‍රියා කරන රාජ්‍යන්ද, සමාජ වල  සහ ජනතාවගේ ප්‍රධාන අංශ අතර  නව මට්ටමේ  සහයෝගීතාවයන් ඇති කිරිම තුලින් අලුත් සහ සාධාරණ ලෝක හවුලක් පිහිටුවීමේ පරමාර්ථ‍යෙන් යුතුව ඒ මත විශ්වාසය තැබිම අපේක්ෂා කරමින්ද, අපගේ වාස භුමීය වන පෘථිවියේ අකණ්ඩ සහ අ‍න්‍යෝන්‍ය වශයෙන් රැදි පවත්නා ස්වභාවය පිළි ගැනිම තුලින් ධරණීය සංවර්ධනය පිළිබඳ අඳහස දක්වා තිබේ.මෙම සමුලුවේදි පරිසරය හා සංවර්ධනය පිළිබඳ එක්සත් ජාතින්ගේ කොමිසමේ වාර්තා වු "අපේ පොදු අනාගතය" තහවුරු කිරිම සඳහා මිනිස් වර්ගයාගේ හා ඒ ඒ රටවල ආර්ථික මෙන්ම පාරිසරික රටාව පාලනය විය යුතු ආකාරය පිළිබඳ  මුලික කරුණු අඩංගු පෘථිවි තලය පිළිබඳ නීති පද්ධතියක් ඇති කර ගැ
නීම අරමුණු විය.21 වන න්‍යාය පත්‍රයපරිසරය හා ආර්ථිකය අතර සම්බන්ධතාවයට හානි කරන සියළුම ප්‍රධාන අංශයන් පිළිබඳව ක්‍රියා කිරිමට සැලැස්මක්  ගොඩනංවන අතර එය 21 වන සියවස සඳහා න්‍යාය පත්‍රය ලෙස හදුන්වන ලැබේ.තවද ලෝක පරිසරය සුරැකීම සඳහා සාමූහිකව කටයුතු කිරිමට හා තම රටවල සංවර්ධිත ප්‍රතිපත්ති සැකසිමේදිත්, ක්‍රියාත්මක කිරිමේදීත්, ඒ සඳහා මූල්‍යමය හා තාක්ෂණික අධාර සංවර්ධනය වෙමින් පවත්නා රටවලට ලබා දීමේදීත්, කාලගුණ  විපර්යාස, ජීව විද්‍යාත්මක වෙනස්වීම් හා වන සංරක්ෂණය පිළිබඳ ගිවිසුම් බිහිකිරිම අරමුණු ලෙස හදුනාගත හැකිය.තිරසාර සංවර්ධනය ඉටුකර ගැනීමට අපේක්ෂිත ප්‍රධාන අරමුණක් නම් සංවර්ධනයේ ඵල සර්ව ‍‍භෞම හා  සර්වකාලීන බවට පත් කරලීමයි.සංවර්ධන  හා සංවර්ධනය වන රටවල් වශවෙන් ලෝකය බෙදී ඇති අතර එම දෙවර්ගයටම  අයත් රටවල් අතර සංවර්ධන අරමුණු හා එවා මූණ පාන ගැටළු එකිනෙකට වෙනස් වේ.සංවර්ධිත ලෝකයට ඇත්තේ දැනටමත් ලබාගෙන ඇති සංවර්ධන තත්වයන් පාරිසරික වශයෙන් තිරසාර කරගැනීම වන අතර සංවර්ධනය වන රටවලට ඇත්තේ තවමත් ලබා නොගෙත් සංවර්ධනය  ලබා ගන්නා අතරම එය පාරිසරික වශයෙන් තිරසාර කරගැනීමටද ඇති එකිනෙකට වෙනස් වූ අභියෝගයන්ය.මේ අන
ුව මිනිසා මිහිතලය මත ජීවත් වීමට අපහසු තරමටම පාරිසරික හානි සිදු කරන අතර පාරිසරික වශයෙන් විශාල ගුණාත්මක පරිහානියක්  සිදු වන විට එය වැලැක් වීම සඳහා පාරිසරික වශයෙන් සවිඥාණික සමාජයක් තුලින් සම්පත් සංවර්ධනය හා පාරිසරික සංරක්ෂණය තුලනාත්මක ලෙස පවත්වා ගෙන යා යුතු බව වැදගත් වේ.ධරණීය සංවර්ධණයේ අවසාන ඉලක්කය එය වේ.අඩවියෙන් බැහැර පිටුsustainable Development??libraryඅාශ්‍රිත ග්‍රන්ථපරිසර සම්පත් කළමනාකරණය හා තිරසාර සංවර්ධනය භූගෝල විද්‍යා ප්‍රවේශය- ඒ.එච් ධනපාල,ශ්‍රි ලංකාවේ පරිසරය හා සංරක්ෂණ විධි - උපාලි වීරක්කොඩි,ගෝලීය පරිසර අර්බුදය -අමරසේන සඳපාල,සිංහරජ සංරක්ෂණය - හර්ෂ ප්‍රනාන්දු,තිරසර  සන්වර්දනය හා සන්නිවේදනය  -  තිසර කුමාරපේලිහැරල්ඩ් ලැස්කිහැරල්ඩ් ජෝසප් ලැස්කි (ජූනි 30, 1893 – මාර්තු 24, 1950) යනු ඉංග්‍රීසි දේශපාලන න්‍යායවාදියෙකු, ආර්ථික විද්‍යාඥයෙකු, ගත්කතුවරයෙකු, සහ දේශකයෙකු වූ අතර, 1945-1946 දක්වා කම්කරු පක්‍ෂයෙහි සභාපති ලෙසින් සේවය කලේය.අවුෂ්විට්ස්සිර කඳවුරඅවුෂ්විට්ස්-බර්කනෝ  සමූලනාශක කඳවුරෙහි ප්‍රධාන දොරටුවඛණ්ඩාංක﻿ / ﻿50.03583°N 19.178
33°E﻿ / 50.03583; 19.17833ඛණ්ඩාංක: ﻿ / ﻿50.03583°N 19.17833°E﻿ / 50.03583; 19.17833වෙනත් නම්බර්කනෝප්‍රසිද්ධියට හේතුනාසි ජර්මනියේ යුදෙව් සමූලඝාතනයපිහිටීමඔෂ්වියෙන්ෂිම්, නාසි ජර්මනිය විසින් ඈඳා ගන්නා ලද පෝලන්ත පෙදෙස්පවත්වාගෙන යන ලද්දේජර්මානු ෂුට්ස්ටෆෙල් (SS), NKVD (දෙවන ලෝක යුද්ධයට පසු)මුල් භාවිතයහමුදා බැරැක්කක්‍රියාත්මක බවමැයි 1940 – ජනවාරි 1945නිවැසියන්ප්‍රධාන වශයෙන් යුදෙව්වන්, පොලන්ත ජාතිකයන්, රුමේනියානුවන්, සෝවියට් සොල්දාදුවන්මරණ ලදමිලියන 1.1 (ඇස්මේන්තුගත)නිදහස් කරගන්නා ලදසෝවියට් සංගමය, ජනවාරි 27, 1945ඥාත නිවැසියන්වික්ටර් ෆ්‍රැන්කල්, ප්‍රිමෝ ලෙවි, විටෝල්ඩ් පිලෙක්කි, රුඩෝල්ෆ් වර්බා, එලී වීසල්, මැක්සිමිලියන් කෝල්බේඥාත ග්‍රන්ථඉෆ් දිස් ඊස් අ මෑන්, නයිට්, මෑන්ස් සර්ච් ෆෝ මීනින්වෙබ්අඩවියඅවුෂ්විට්ස්-බර්කනෝ රාජ්‍ය කෞතුකාගාරයඅවුෂ්විට්ස් සිර කඳවුර (ජර්මන්: Konzentrationslager Auschwitz [ˈaʊʃvɪts]  ( සවන්දෙන්න)) යනු දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයෙහිදී  නාසි ජර්මනිය විසින් ඈඳා ගන්නා ලද පෝලන්ත පෙදෙස් තුල  තෙවන ජර්මන් රාජ්‍යය විසින් තනවා ක්‍රියාත්මක කරවූ සිර සහ සමූලනාශක කඳවුරු ජාලයකි.හ
ැඳින්වීම[තහවුරු කර නොමැත]අවුෂ්විට්ස් යනු දකුණු පෝලන්තයේ පිහිටි, දෙවන ලෝක යුද සමයේ නාසි ජර්මන් පාලකයන්ගේ එක් ප්‍රධානතම සිර කඳවුරකි. මෙය අවුෂ්විට්ස් 1, අවුෂ්විට්ස් 2 (බිර්කෙනාවු) හා අවුෂ්විට්ස් 3 (මොනොවිට්ස්) යන ප්‍රධාන කඳවුරු තුනකින් සමන්විත වූ අතර යුදෙව්වන් මිලියන 1.1 කට පමණ මරු කැඳවූ අමානුෂික ඝාතකාගාරයක් විය. මෙය තනි කඳවුරක් නොව උප කඳවුරු 45 කින් සමන්විත කඳවුරු පද්ධතියක් විය. යුදෙව්වන්ට අමතරව සමලිංගිකයන්, අහිකුණ්ටිකයන්, නාසි පාලනයට විරුද්ධ වූවන්, මානසික රෝගීන් මෙන්ම, වැඩ කල නොහැකි වයස් ගතවූ පුද්ගලයන්ද ඝාතනයට ලක්වූ අය අතර වූහ.අවුෂ්විට්ස් 1, 1940 මැයි මසදී මුලින්ම ඉදිකල ප්‍රධානම කඳවුර වූ අතර එය ඉදි කලේ මූලිකවම පෝලන්ත ජාතික දේශපාලන සිරකරුවන් සිරගත කිරීමට ය. 1941 සැප්තැම්බර් මසදී මුල්ම කණ්ඩායම් ඝාතනය සිදුවූ අතර අවුෂ්විට්ස් 2 “යුදෙව් ගැටලුවට අවසාන විසඳුම” ක්‍රියාත්මක කිරීමේ මූලික ස්ථානයක් විය.1942 මුල් කාලයේ සිට 1945 අවසන් භාගය තෙක් කඳවුර ක්‍රියාත්මක වූ කාලය තුල දුම්රිය මගින්, නාසි ජර්මන් පාලනය යටතේ තිබූ යුරෝපයෙන් දහස් ගණනක යුදෙව්වන් මෙහි ගෙන ආ අතර ඔවුන්ගෙන් බහුතරයක් Zyklon B
නම් විෂ වායුව යොදා ගනිමින් ගෑස් කාමර තුලදී ඝාතනයට ලක්වුනි. ඇස්තමේන්තු කරන ලද ආකාරයට මිලියන 1.3 ක සිරකරුවන් පිරිසක් මෙහි ගෙන ආ අතර ඔවුන්ගෙන් මිලියන 1.1 ක්ම ගෑස් කාමර තුලදී මරු දුටුවහ. මේ අතරින් 90%ක් ම යුදෙව්වන් වූ අතර අවුෂ්විට්ස් හිදී ඝාතනයට ලක්වූ සෑම 6 දෙනෙකුගෙන් එක් අයෙක්ම යුදෙව්වෙක් විය. යුදෙව්වන්ට අමතරව 150,000 ක පෝලන්ත ජාතිකයන්, අහිකුණ්ටිකයන් 23,000ක්, සෝවියට් යුධ සිරකරුවන් 15,000ක්, යොහෝවාගේ සාක්ෂි කරුවන් 400ක්, දහස් ගණනක අනෙකුත් ජාතික සිරකරුවන් හා අප්‍රකට ගණනක සමලිංගිකයන් සිටියහ. ගෑස් කාමර තුල ඝාතනය නොවූ බොහෝ දෙනෙක් හාමත් වීමෙන්ද, අධිකව ශ්‍රමය වැය කිරීමෙන්ද, බෝවන රෝග වලින්ද, වෙඩි තැබීම් මගින් හා වෛද්‍ය අත්හදා බැලීම් වලින්ද මියගියහ.දෙවන ලෝක යුධ සමයේ 7000ක් පමණ වූ නාසි SS හමුදා භටයින් විසින් මෙම කඳවුර පාලනය කරන ලදි. මේ අතරින් 12%ක් පමන යුද්ධයෙන් පසුව යුද අපරාධ වලට වැරදිකරුවන් වීම නිසා මරා දමන ලදි. කඳවුරේ අණදෙන නිලධාරියා වූ රුඩොල්ෆ් හුස් එයින් එක් අයෙකි. කඳවුර ක්‍රියාත්මක වූ 1940-1945 ජනවාරි අතර කාලයේ සිරකරුවන් 144 දෙනෙක් පමණක් මෙයින් පලායාමට සමත්වූහ. 1944 ඔක්තෝබර් 7 වන දින සොන්ඩර
්කොමාන්ඩෝ නම් ගෑස් කාමර වල සේවයේ යොදවා සිටි විශේෂ සිරකරුවන්ගේ අසාර්ථක කැරැල්ල විශේෂ සිදුවීමක් විය.සෝවියට් භට කණ්ඩායම් අවුෂ්විට්ස් වෙත පැමිණියේ 1945 ජනවාරි මාසයේ අන්තිම සතියේ දීය. ඒ වනවිටත් ජීවතුන් අතර සිටි සිරකරුවන් නාසි SS භටයන් යටතේ, “Death March” නමින් හැඳින්වෙන බටහිර බලා යන ගමන ආරම්භ කර තිබුනි. කඳවුරේ ඉතිරිව සිටි සිරකරුවන් ඉන් මුදාගත්තේ 1945 ජනවාරි 27 වනදා යි. අදටත් සෑම වසරකම ජනවාරි 27 වන දින හඳුන්වන්නේ “International Holocaust Remembrance Day” ලෙසය. ඉන් පසුව ගතවූ දශක කීපයේදී අවුෂ්විට්ස් කඳවුරෙන් දිවි ගලවාගත් කිහිප දෙනෙක් ඔවුන්ගේ අත්දැකීම් පොත් කිහිපයකට රචනා කළ අතර "අවුෂ්විට්ස්" සමූලඝාතනයන්ගේ ප්‍රධාන සංකේතයක් බවට පත් වුනි. 1947 වසරේදී අවුෂ්විට්ස් බිර්කෙනාවු කෞතුකාගාරය, අවුෂ්විට්ස් 1 හා 2 පිහිටි භූමියේ ආරම්භ කරන ලදි. 1979 දී යුනෙස්කෝ ලෝක උරුමයක් ලෙස මේ කෞතුකාගාරය නම් වුනි.අවුෂ්විට්ස් 1අවුෂ්විට්ස් පිහිටා ඇති ප්‍රදේශය හැඳින්වෙන්නේ Oświęcim (ඔස්විඒචිම්) නමින්. මුලින්ම මෙය ඝාතකාගාරයක් ලෙස නොව පෝලන්තයේ දේශපාලන සිරකරුවන් සඳහා වූ කඳවුරක් ලෙස භාවිත විය. දෙවන ලෝක යුද්ධයට පෙර ඔස
්ට්‍රියානු හා පෝලන්ත හමුදා බැරැක්ක ලෙස භාවිතා වූ තනි තට්ටුවේ ගොඩනැගිලි 16ක් පිහිටා තිබීම, ප්‍රවාහනයට පහසු ස්ථානයක් වීම මෙන්ම ගම්බද පෙදෙසක් නිසා අවධානය අඩු වීමද මෙම ප්‍රදේශය තෝරා ගැනීමට විශේෂ හේතුවක් විය. SS අනුඛණ්ඩයේ ප්‍රධානී “හෙන්රිච් හිම්ලර්” 1940 අප්‍රේල් මස භූමිය පරීක්ෂා කර අනුමැතිය ලබා දීමෙන් අනතුරුව රුඩොල්ෆ් යටතේ අවුෂ්විට්ස් 1 ආරම්භ කරන ලදි. ආරම්භයේ සිටම අවුෂ්විට්ස් 1, කඳවුරු සංකීර්ණයේ පරිපාලන මධ්‍යස්ථානය විය. බැරැක්ක අවට ජීවත් වූ 1200ක ජනතාව ඉවත්කර Oświęcim අවටම ජීවත් වූ 300ක පමණ යුදෙව්වන් මෙහි ගෙන ආවේ කඳවුර ඉදිකිරීමේ ශ්‍රමය ලබා ගැනීමට. 1940-1941 කාලසීමාව අතරතුර Oświęcim අවට ජීවත් වූ 17,000 ක වැසියන් කඳවුර පුළුල් කිරීමේ ඉඩ ලබා ගැනීම සඳහා ඉවත් කරන ලදි. 1943 ඔක්තෝබර් මසදී පැමිණි 6,000ක පමණ නාසි භටයින් හා ඔවුන්ගේ පවුල්වල සාමාජිකයන්නේ භාවිතයට නාසින් විසින් පාසැල්, ක්‍රීඩා පිටි ඇතුලු නේවාසික ප්‍රදේශයක්ද ඉදිකරන ලදි. මුල්ම සිරකරුවන් වූයේ ජර්මනියේ සිර කඳවුරකින් මෙහි එවූ 30 දෙනෙකුගෙන් සමන්විත ජර්මානු අපරාධකරුවන් පිරිසකි. ඒ 1940 මැයි මසදී ය. පළමුවෙන්ම 1940 ජූනි 14 දිනදී දුම්රිය මගින් මෙහි
ගෙන ආ සිරකරුවන් විශාල කණ්ඩායමට කතෝලිකයන්, නාසි විරෝධී පෝලන්ත ජාතිකයන් හා යුදෙව්වන් 20 ඇතුලත් විය. 1941 මාර්තු වන විට 10,900 ක් දක්වා සිරකරුවන් සංඛ්‍යාව වර්ධනය වී තිබුණි. 1940 අවසන වන විට නාසි හමුදා කඳවුර පුලුල් කිරීමට ඒ අවටින්ම වර්ග කිලෝමීටර් 40ක ප්‍රදේශයක් තෝරාගෙන තිබුණි. අවුෂ්විට්ස් 1 ප්‍රධාන ගේට්ටුවේ “Arbeit macht frei” යනුවෙන් සඳහන් වී තිබේ. මෙහි තේරුම “වැඩකිරීම (ඔබව) නිදහස් කරයි” යන්නයි.අවුෂ්විට්ස් 2 (බිර්කෙනාවු)1941 ගිම්හානයේ සෝවියට් හමුදාවට විරුද්ධව නාසින් ජයගත් “බාර්බරෝසා මෙහෙයුම” නාසි ජර්මනියේ යුදෙව්වන් කෙරෙහි තිබූ දැක්ම වෙනස් කිරීමට සමත් විය. එම මෙහෙයුමේ සාර්ථකත්වයත් සමඟ සොවියට් භටයන් විශාල පිරිසක් නාසි හමුදාවේ යුද සිරකරුවන් බවට පත්විය. නාසි පාලක “ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර්” බලයට පත්වීමේදී ලබා දුන් ජන්ද පොරොන්දුවක් වූ යුදෙව්වන් යුරෝපයෙන් පලවා හැරීමේ ක්‍රියාවලියේදී යුදෙව්වන් සහ සෝවියට් යුද සිරකරුවන් ගාල් කර තැබීමේ ගැටලුවට පිළියමක් ලෙස අවුෂ්විට්ස් කඳවුර විශාල කිරීමට යෝජනා විය. SS ප්‍රධානී හයින්රිච් හිම්ලර් නියෝග කළේ සිරකරුවන් 50,000 කට සෑහෙන ලෙස අවුෂ්විට්ස් විශාල කිරීමටයි. න
මුත් පැවති වාතාවරනය හමුවේ එම අගය 150,000 දක්වාත්, ඉන් පසු 200,000 දක්වාත් ඉහල නගින ලදි. 1941 ඔක්තෝබර් මසදී අවුෂ්විට්ස් 1 සිරකඳවුර වෙත ගෙන ආ 10,000 ක් වූ සෝවියට් යුද සිර කරුවන්ගෙන් 1942 මාර්තු වන විට ඉතිරිව සිටියේ 945 දෙනෙකු පමණි. මේ සියලු දෙනා අවුෂ්විට්ස් 2 නොහොත් බිර්කෙනාවු වෙත මාරු කර යවන ලදි. මොවුන්ගෙන් බහුතරයක් හාමත් වීමෙන් හා බෝවෙන රෝගයන්ගෙන් පීඩා විඳ මැයි මස වනවිට මිය ගියහ. මේ වනවිට හිට්ලර් යුදෙව් සංහාරයට තීරණය කර තිබුණු නිසා බිර්කෙනාවු කඳවුර ශ්‍රම හා ඝාතන කඳවුරක් බවට වෙනස්කම් සිදු කෙරුණි. අවුෂ්විට්ස් - බිර්කෙනාවු අනුස්මරණ කෞතුකාගාරයේ ඇස්තමේන්තු වලට අනුව ලක්ෂ 13 ක් හෙවත් මිලියන් 1.3 ක පිරිසක් බිර්කෙනාවු ක්‍රියාත්මකව තිබූ කාලයේ එහි යවා ඇති අතර මොවුන්ගෙන් මිලියන 1.1 ක් ම යුදෙව්වන් විය.ඉදිකිරීමේ ප්‍රධානී “කාල් බිස්චොෆ්” යටතේ ආදාහනාගාර 4 ක්, පිළිගැනීමේ (ඇතුල්වීමේ) ගොඩනැගිල්ලක් හා සිය ගණනක අනෙකුත් ගොඩනැගිලි සැලසුම් කර ඉදිකෙරුනි. ඔහුගේ සැලසුම් අනුව එක් බැරැක්කයක් සිරකරුවන් 550ක් සඳහා වූ අතර එය පසුව ඔහු විසින්ම 744 ක් සඳහා වෙනස් කෙරුනි. නමුත් SS හමුදාව මගින් මෙහි සිරකරුවන් ගාල් කිරීම ස
ඳහා ඉඩ වෙන් කිරීමට නොවෙහෙසුනේ සිරකරුවන් රඳවා තබා ගැනීමට නොව ඔවුන්ව ඝාතනය කිරීමට සැලසුම් කර තිබූ නිසාවෙනි.පළමු ගෑස් කාමරය “රතු නිවාසය”යනුවෙන් හැඳින්වූ අතර SS භටයන් එය හැඳින්වූයේ “1 බංකරය” නමිනි. එය ගඩොලින් නිමකල පැරණි ගොඩනැගිල්ලක් වූ අතර අභ්‍යයන්තරයේ වූ සියල්ල ඉවත් කර හා ජනේල ගඩොලින් වසා දමා ගෑස් කාමරයකට පරිවර්තනය කෙරුනි. රතු නිවාසය 1942 මාර්තු මස පටන් ක්‍රියාත්මක කෙරුනු අතර දෙවෙනි ගෑස් කාමරය “සුදු නිවාසය” හෝ “2 බංකරය” ද ඉන් සති කිහිපයකින් පසුව ගොඩනැංවුනි. හිම්ලර් අවුෂ්විට්ස් කඳවුරු සංකීර්ණය පරික්ෂා කිරීමට 1942 ජූලි 17 හා 18 දිනයන්හිදී පැමිනි අතර ගෑස් කාමරවල ක්‍රියාකාරිත්වය පෙන්වීමට සුදු නිවාසය භාවිතා කෙරුනේ සිරකරුවන් පිරිසක් සමගින් ය. සිරකරුවන් පිරිසකට ගෑස් කාමර තුලදී ජීවිතයෙන් වන්දි ගෙවන්න සිදුවූයේ එක් නාසි හමුදා ප්‍රධානියෙක්ට එහි ක්‍රියාකාරිත්වය පෙන්වීමට පමණි. මේ සංචාරයේදී ඉදිකිරීමට නියමිතව තිබූ අවුෂ්විට්ස් 3 හෙවත් “මොනොවිට්ස්” කඳවුරු භූමියද හිම්ලර් පරික්ෂාවට ලක් කලේ එය ඝාතකාගාරයක් නොව ශ්‍රම කඳවුරක් ලෙස ප්‍රයෝජනයට ගැනීමට කර තිබූ වැදගත් සැලසුහම් නිසාවෙනි. මොනොවිට්ස් සංකීර්ණය “අයි. ජී
. ෆා(ර්)බන්” (IG Farben) නම්වූ කම්හල ඉදිකිරීමට යොදා ගනු ලැබුවේ අසලින්ම පිහිටි බිර්කෙනාවු හා අවුෂ්විට්ස් 1 කඳවුරු වලින් අවශ්‍ය ශ්‍රමය පහසුවෙන් සපයා ගත හැකි වූ හෙයිනි. කම්හලේ හිමිකරුවන් වැටුප් ගෙවන ලද්දේ කම්කරුවන්ට නොව නාසි හමුදාවටය. එම මුදලද සාමාන්‍ය ගෙවිය යුතු වැටුපට සාපේක්ෂව ඉතා අඩු මුදලක් විය. නමුත් මෙහි ශ්‍රම හමුදාව වූ අවුෂ්විට්ස් සිරකරුවන්ට ලැබුනේ දිනකට එක් වතාවක කෑම වේලක් පමණි (ජල පහසුව තිබූ නමුත් ඒවා බීමට තරම් පිරිසිදු නොවූ විෂ සහිත ජලය වූ බව සඳහන් වේ).“අංක 2 ආදාහනාගාරය” ඉදිකරීමට පටන් ගැනුනේ 1943 මුල් මාස කිහිපයේදී ගෑස් කාමරවල ධාරිතාව (එක් වර ඝාතනය කල හැකි ප්‍රමාණය) වැඩි කිරීමට ගත් තීරණයත් සමගය. මේ ආදාහනාගාරයට සම්බන්ධව පොලොව යට පවා කොටස් ඉදි වුනි. විශේෂයෙන්ම මේ හා සම්බන්ධ ගෑස් කාමර වායුව ගලා යා නොහැකිව සීල් වන දොරවල් සවිකරන ලදි. ජනේල කිසිවක් නොතිබූ මේ ගොඩනැගිලි වල එක් වායු ප්‍රතිරෝධී (gas-tight) දොරට අමතරව වහලයේ ඉහල කුඩා වායු ප්‍රතිරෝධී සිදුරු කිහිපයක් තිබුනේ මාරාන්තික “දියරමය සයනයිඩ්” අඩංගු ගෑස් බඳුන් ඇතුලට විසි කිරීමටය. මේවා දියරමය සයනයිඩ් ලෙස හැඳින්වුවත් එය ටින් තුල තිබුනේ පව
්ඩර් ආකාරයෙනි. බඳුන් විවෘත කිරීමෙන් වාතයට නිරාවරණය වීම නිසා මේවා දුම් (ගෑස්) පිට කරීම ආරම්භ කලේ ද්‍රව බවට පත්වෙමින් බව සඳහන් වේ. අදටත් අවුෂ්විට්ස් කෞතුකාගාරයේ මේ ගෑස් ටින් දහස් ගනනක් ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇත්තේ මෙහි සිදුවූ අමානුෂික ඝාතනයන් ගැන නිසි අවබෝධයක් ලබා ගැනීමට පහසු වන ලෙසය. අංක 2 ආදාහනාගාරයට අමතරව අංක 3,4 හා 5 නමින් තවත් ආදාහනාගාර 3ක් ගොඩ නැගුනේ ගෑස් කාමර වල ඝාතනය කෙරෙන සිරකරුවන් පුළුස්සා දැමීමටය. 1943 ජූනි වන විට ආදාහනාගාර 4ක් ක්‍රියාත්මක වූ බව සඳහන් වේ.ජිප්සි කඳවුර1942 දෙසැම්බර් 10 වන දින සියලුම රොමානි (රොමේනියානුවන් නොවේ) හෝ ජිප්සි හෙවත් අහිගුන්ඨිකයන් ඝාතක කඳවුරු වලට යැවීමට හිම්ලර් නියෝග කලේ ය. ඒ අනුව ඉක්මනින්ම අවුෂ්විට්ස් 2 - බිර්කෙනාවු කඳවුර තුලම මොවුන් සඳහා උප කඳවුරක් ඉදි කිරීමට පියවර ගත්හ. එය හැඳින්වුනේ Zigeunerfamilienlager (Gypsy Family Camp) නමින්. මුලින්ම ජිප්සීන් මෙහි ගෙන ආවේ ජර්මනියෙන් 1943 පෙබරවාරි 26 වනදා අවුෂ්විට්ස් 2 B-IIe අංශයට ය. ඉන් අනතුරුව 1944 වන විට ගෙනවිත් තිබූ 23,000ක් වූ ජිප්සින්ගෙන් 20,000 ක්ම ඝාතනය විය. එක් වරක් දුම්රියෙන් ගෙන ආ ගමන් 1,700 ක ක
ණ්ඩායමක් කෙලින්ම ගෑස් කාමර වලට යැව්වේ දුම්රියේ බෝවන උන රෝගීන් ඇතැයි සැක කරමිනි.ජිප්සී සිරකරැවන් සියල්ලම වගේ ඉදිකිරීම් වැඩ සඳහා යොදාගැනුනි. දහස් ගනනක් මිය ගියේ අධිකව ගාල් කිරීම නිසා වැලඳුනු රෝගවලින්, නුසුදුසු තත්වයේ සනීපාරාක්ෂාව, හා මන්දපෝෂණයෙන් විය. නමුත් මොවුන් තොග ගනනින් මරා ආරම්භයට පෙර 1,400 ත් 3,000 ත් අතර පිරිසක වෙනත් කඳවුරු වලට යවා තිබේ.මොවුන්ගේ බැරැක්ක වල ගාල් කර සිටි අයගේ සාක්ෂි අනුව, 1944 අගෝස්තු 2 වනදා ජිප්සීන් ගෑස් කාමර වලට ප්‍රවාහනයට ට්‍රක් වලට පටවද්දී ඔවුන් රහසේ හදාගත් ආයුධ වලින් නාසි හමුදාව සමග අසාථක දිවි බේරාගැනීමේ සටනක යෙදී තිබේ.අවුෂ්විට්ස් 3IG Farben නිෂ්පාදනායතනයේ කම්කරුවන් පහසුවෙන් සපයා ගැනීම සඳහා අවුෂ්විට්ස් 2 අසලම කර්මාන්තශාලාවක් ඉදිවිය. මෙහි “බුනා” නම් සිනතරික් රබර් වර්ගය මගින් රසායන ද්‍රව්‍ය නිපදවන ලදී. විශේෂම කරුණක් වන්නේ අවුෂ්විට්ස් ගෑස් කාමර තුල භාවිතා කළ Zyklon B නම් විෂ වායුව නිපදවීමට පේටන්ට් බලපත්‍රයේ හිමිකාරිත්වයත් මේ ආයතනයම සතු වීමයි. 1941 මාර්තු හිම්ලර්ගේ අණ වූයේ නව කඳවුර සිරකරුවන් 30,000 කට සෑහිය යුතු බවය. ඉන් මාස 6කට පසුව ඉදිකිරීම් ආරම්
භ විය. IG Farben කර්මාන්ත ශාලාවේ ඉදිකිරීම් ඇරඹුනේ අප්‍රේල් මාසයේදී අවුෂ්විට්ස් 1 කඳවුරේ සිරකරුවන් 1,000 ක ශ්‍රමයෙනි. 1943 වන විට මේ ගණන 7,000 කටත් 1944 වන විට 11,000 ක් දක්වාත් මෙය වැඩිවිය. මුලු ඉදිකිරීම් කාලය තුලම 35,000 කට අධික ගණනක් ශ්‍රමය සපයා තිබුනත් ඉන් 25,000 ක්ම මිය ගියේ මන්ද පෝෂනය, අධික වෙහෙස හා රෝගාබාධ වලිනි. දෙවන ලෝක යුද සමයේ මුලු යුරෝපයේම වහල් සේවයේ යෙදවූවන්ගෙන් තුනෙන් එකක්ම මෙහි ඉදිකිරීම්වලට යොදාගන්නා ලදි. මුලින්ම අවුෂ්විට්ස් 1 කඳවුරේ සිට කිලෝමීටර 7 ක පාගමනකින් පාන්දර 3 ට අධික සීතලේ මොනොවිට්ස් හෙවත් අවුෂ්විට්ස් 3 කඳවුරට පැමිණිමට සිරකරුවන්ට සිදුවිය. නමුත් Farben කළමනාකාරිත්වය මෙම පිලිවෙලෙන් සිරකරුවන්ගේ සම්පූර්ණ ශ්‍රමය ලබා ගත නොහැකි හෙයින් 1942 ඔක්තෝබර් 2 වන දින සිට සිරකරුවන් මොනොවිට්ස් කඳවුරේ නැවැත්වූයේ පෞද්ගලික අංශය මගින් ඉදිකල පළමු වහල් කඳවුර ලෙසිනි. පළපුරුදු සිරකරුවෙක්ගේ සේවයට නාසි හමුදාවට පැයකට රයිෂ්මාක් 4 බැගින් හා පළපුරුදු නැති සිරකරුවෙකුගේ සේවයට පැයකට 3 බැගිනුත් ගෙවා ඕන තරම් ශ්‍රමය සපයා ගැනීමෙ පහසුව ලැබුණි. සාමාන්‍ය මිනිසෙකුගේ වැඩකිරීමේ හැකියාවෙන් සියයට 75ක වැඩ මේ සි
රකරුවෙන් බලාපොරොත්තු වුනත් 20% - 50% ක් සපයා ගතහැකි වූයේ “වැඩ නොකලොත් අවුෂ්විට්ස් 2 ගෑස් කාමරවලට යවන බවට” තර්ජනය කරමිනි. 1943 දී නිෂ්පාදනය ආරම්භ කිරීමට සැලසුම් කළත් එය ප්‍රමාද විය. එහෙත් 1945 සෝවියට් රතු හමුදාව අවුෂ්විට්ස් නිදහස් කරගන්නා විට Farben කර්මාන්තශාලාව සම්පූර්ණයෙන් නිම කර නිෂ්පාදනය ආරම්භ කිරීමට ආසන්නව තිබූ බව සඳහන් වේ. උප කඳවුරුKrupp හා Siemens-Schuckert ඇතුලු තවත් ආයතන විශාල ගනනක් මේ ක්‍රමය ලාබදායි බව දුටු බැවින් තවත් උප කඳවුරු 45 ක්ම ඉදිවිය. ඒ අතරින් 28 ක්ම, යුද්ධයට ඍජුව සම්බන්ධ නිෂ්පාදනයන් කරන කර්මාන්තශාලා විය. මින් අමතරව රසායන කර්මාන්තශාලා ලෝහ කර්මාන්තශාලා හා වෙනත් කර්මානශාලා මෙන්ම ගොවිතැනද ක්‍රියාත්මක විය.ඉවත් කිරීම, මරණයේ පාගමන (Death March) හා සොවියට් ගලවා ගැනීම1944 අවසන් කාලසීමාවේ යුද්ධයේ අවසානය ළඟා වත්ම අවුෂ්විට්ස් කඳවුරේ සිරගතව සිටි 130,000 ක් පමණ සිර කරුවන්ගෙන් අඩක්ම වෙනත් ඝාතක කඳවුරු වලට මාරු කර යැවීම ආරම්භ විය. නොවැම්බර් මස වන විට සෝවියට් රතු හමුදාව පෝලන්තය නිදහස් කර ගනිමින් ඉදිරියට පැමිණිම හේතුවෙන් හිම්ලර් ගේ අණ පරිදි ගෑස් කාමර වල ක්‍රි
යාකාරිත්වය නවතා දමන ලදි. අංක 4 වන ආදාහනාගාරය (හා එයට සම්බන්ධ ගෑස් කාමරය) කඩා දැමුනේ මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙසය. “සොන්ඩර්කොමාන්ඩෝ” නම් ගෑස් කාමර වල සේවයේ යොදවා සිටි විශේෂ සිරකරුවන්ට නියෝග ලැබුනේ ගෑස් කාමර හා ඝාතනයන් සම්බන්ධ සියලුම සාක්ෂි (සමූහ මිනී වලවල් ඇතුලුව - ගෑස් කාමර වල පුළුස්සා දැමීමට නොහැකි තරම් ඝාතනයන් සිදුවූ නිසා) විනාශ කර දමන ලෙසය. සියළු ලිපිගොනු පුළුස්සා විනාශ කර දැමුවේත් සමහර ගොඩනැගිලි කඩා විනාශ කර දැමුවේත් රතු හමුදාව විසින් කඳවුර නිදහස් කර ගැනීමට සතියකට පෙරය. ‘කැනඩා’ නමින් හැඳින්වූ සිරකරුවන්ගෙන් අයත් කරගත් ද්‍රව්‍ය ගබඩා කර තිබූ ගොඩනැගිල්ලෙන් වටිනා දේ ජර්මනියට ගෙන යන ලදි. ජනවාරි 20 වන දින ගබඩා කාමර හා ගෑස් කාමර සමගින් අංක 2 හා 3 වන ආදාහනාගාර පුපුරුවා හැරියේ සාක්ෂි වසන් කිරීමට ය. එම ගින්න දින කිහිපයක් පුරා පැතිරුනු බව සඳහන් වේ. 1945 ජනවාරි 26 වන දින එනම් සෝවියට් හමුදාව අවුෂ්විට්ස් නිදහස් කර ගැනීමට එක් දිනයකට පෙර, අංක 5 ආදාහනාගාරය පුපුරවා හැරියේ ඉතිරිව තිබූ අවසාන ආදාහනාගාරය ලෙසිනි. නාසි හමුදාව යටතේ තිබූ ඝාතන හා සිරකඳවුරු සියල්ලෙහිම අණදෙන නිලධාරින්ට හිම්ලර් ගෙන් ලැබුන උපදෙස වූයේ එ
කදු සිරකරුවෙක් වත් සතුරු හමුදාව යටතට පත් වීමට ඉඩ නොතබන ලෙසය. ජනවාරි 17 වනදා අවුෂ්විට්ස් කඳවුරේ සිටි මුලු සිරකරුවන් 56,000 – 58,000 (මොවුන්ගෙන් තුනෙන් එකක්ම යුදෙව්වන් විය) නාසි හමුදා නියෝග අනුව කඳවුරෙන් පිටත්වීම ආරම්භ කළහ. බොහෝ දෙනෙක්ට පයින්ම ගමන් කිරීමට සිදුවුනේ නාසි හමුදාව සතුව තිබූ දුම්රිය හා අනෙකුත් වාහන සිරකරුවන් සියල්ලන්ටම සෑහෙන ලෙස නොතිබූ බැවිනි. සීත ඍතුවේ මේ ආකාරයේ පාගමක් දුර්වල සිරකරුවන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් අතරමගදී මිය යාමට හේතු විය. පෝලන්තයේ සීත ඍතුවේදී උෂ්ණත්වය ඍන 20ක් දක්වා පහත වැටීම සාමාන්‍ය විය. ගමන් කිරීමට නොහැකිව අතරමග ඇද වැටෙන සිරකරුවන්ට නාසි සෙබලුන් වෙඩි තබා මරා දැමුවේ හිම්ලර්ගේ අණ පරිදි එකදු සිරකරුවෙක්වත් සතුරු හමුදාවන්ට පත්වීම වැළැක්වීම සඳහා ය. මේ තත්වයන් යටතේ ආරම්භ කළ පාගමන පණ පිටින් අවසන් කිරීමට හැකි වුනේ මුලු සිරකරුවන්ගෙන් හතරෙන් තුනකට පමණ ය. පසුව සිරකරුවන් ළඟා වුනේ ග්‍රොස්-රොසෙන් සිර කඳවුරටය. එනමුත් එහි සිරගතකරව සිටි සිරකරුවන්ට අමතරව මෙහි ගෙන ආ සිරකරුවන් රඳවා තැබීමට ඉඩ ප්‍රමාණවත් නොවීය. එබැවින් 44,000ක් වූ සියලුම සිරකරුවන්ට බටහිර බලා නැවතත් ගමන් ඇරඹීමට නාසි හමුදාව බල