LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
සින්ද අනුගමනය කරන ලදී. අභ්‍යන්තරව මහා ඇලමාර්ගය මගින් දේශපාලන මධ්‍යස්ථානය වූ චංආන් සහ අධිරාජ්‍යයේ නැගෙනහිර සහ දකුණු පෙදෙස්වල වූ ආර්ථික සහ කෘෂිකාර්මික මධ්‍යස්ථාන යා කරන ලදී.පැරණි සමෘද්ධිමත් ටෑං රාජවංශය ශක්තිමත් මධ්‍යගත පාලනක්‍රමයක් සහ ප්‍රතිපත්ති මත ගොඩනැගුණි. රජය "දෙපාර්තමේන්තු ත්‍රිත්වය සහ අමාත්‍යාංශ සය" යනුවෙන් සංවිධානය කෙරිණි. මෙම දෙපාර්තමේන්තු රාජකීය පවුලේ සාමාජිකයන් මෙන්ම විද්වත් නිලධාරීන් විසින් ද පාලනය කරන ලදී. මෙම විද්වත් නිලධාරීන් රාජකීය විභාග එගින් තෝරා ගැනිණි. ටෑං රාජවංශ සමයේ ක්‍රියාවට නැංවුණු මෙම ප්‍රතිපත්ති පසුකාලීන රාජවංශ විසින් නවීකරණයන් සමග අනුගමනය කරන ලදී.‍ටෑං "සම-භූමි පද්ධතිය" අනුව සියලු බිම් අධිරාජයාට අයත් වූ අතර නිවසේ ප්‍රමාණය අනුව ජනයාට ප්‍රදානය කොට තිබිණි. මිනිසුන් ප්‍රදානය කළ භූමි සෑම වසරකම යුධ සේවාවන් සඳහා නිශ්චිත කාලයක් සඳහා යොදාගැනිණි. මෙම ප්‍රතිපත්තීන් නිසා නිෂ්පාදනය ශීඝ්‍ර ලෙස ඉහළ ගිය අතර රාජ්‍ය භාණ්ඩාගාරයට එතරම් බරකින් තොරව හමුදාව නඩත්තු කිරීමටද හැකි විය.නමුත් රාජවංශයේ මධ්‍ය සමයේදී ස්ථාවර හමුදා මෙම තත්ත්වය ප්‍රතිස්ථාපනය කළ අතර ඉඩම් අයිතිය පුද්ගලික හිමිකරුව
න් අතට පත් විය.චීන ඉතිහාසයේ එකම රාජ්‍යාධිකාරී අධිරාජිනිය වූ වු සේටියැන් අධිරාජිනිය යටතේ අධිරාජ්‍යය වැජඹුණු අතර පැසිෆික් සාගරයේ සිට ඒරල් මුහුද දක්වා අධිරාජ්‍යය ව්‍යාප්ත කළ ෂුවාන්සොං අධිරාජ‍යාගේ සමයේ අධිරාජ්‍යය එහි උච්චස්ථානයට පත් විය. මෙකල අවම වශයෙන් ජනගහනය මිලියන 50ක් පමණ වන්නට ඇතැයි සැලකේ.අධිරාජ්‍යයේ සෞභග්‍යයේ උච්චස්ථානයේදී, 755 සිට 763 දක්වා ඇති වූ අන් ලුෂාන් කැරැල්ල නිසා ජනගහනය බෙහෙවින් අඩු විය. මධ්‍යම රජයේ බලය ද ක්‍රමයෙන් හීන විය. කැරැල්ල මැඬලීමත් සමග, ජියේදුෂි යනුවෙන් හැඳින්වුණු ප්‍රාදේශීය හමුදා පාලකයෝ ස්වයං පාලන තත්ත්වයක් ඉසිලූහ. ඉඩම් බදුවලින් ලැබුණු ආදායම මඳ වූ හෙයින් මධ්‍යම රජය ලුණු ඒකාධිකාරය මත අධිකව රඳා පැවතිණි. එසේවුවත්, සිවිල් සමාජය දියුණුවට පත් වූ අතර දුර්වල රාජ්‍ය පාලනය තුළ වර්ධනයට ලක් විය. බාහිරව පැරණි අවනත රාජ්‍ය අධිරාජ්‍යය ආක්‍රමණය කළ අතර ඉදිරි සියවස් තුළ අධිරාජ්‍යයේ විශාලත්වය ද අඩු විය.පසු ටෑං යුගයේදී රාජසභාවේ උදාසීන දූෂිත පාලනය සහ ප්‍රාදේශීය යුධනායකයන්ගේ නැගී ඒම නිසා නොයෙකුත් කැරලි ඇති විය. මේ අතරින් වඩාත්ම ව්‍යසනකාරී වූයේ 874 සිට 884 දක්වා පැවති හුවෑං චාඕ කැරැල්ල
යි. මෙය දශකයක් පුරාවට අධිරාජ්‍යය වටලන ලදී. 879දී ගුවාන්ෂූ දකුණු වරාය සේවකයන් අස්කිරීම එම ප්‍රදේශවාසීන් බොහෝමයක් සමූලඝාතනය සඳහා හේතු විය.[30][31] 881දී ලුවෝයැං සහ චංආන් යන නගර ද්විත්වයම බිඳ වැටිණි‍. හන් සහ තුර්කි යුධඅධිපතීන් මෙම කැරැල්ල මැඬපැවැත්වීමෙන් සිය බලය වර්ධනය වෙතැයි අදහස් කළහ. මීට සමගාමීව ෂු වෙන් විසින් රාජ්‍’ය පැහැරගැනීම නිසා රාජවංශය බිඳ වැටිණි. අනතුරුව රාජ්‍යය කැබලිවීමේ යුගයක් එළැඹිණි.පංච රාජවංශ සහ දස රාජධානි යුගය (ක්‍රි.ව. 907–960)ප්‍රධාන ලිපිය: පංච රාජවංශ සහ දස රාජධානි යුගයඅගනුවරවල්: කයිෆෙං, ලුවෝයැං (පංච රාජවංශ), විවිධ නගර (දස රාජධානි)ටෑං සහ සොං යුග අතර පැවති දේශපාලන අසමගිය 907 සිට 960 දක්වා පැවතිඅතර මෙය පංච රාජවංශ සහ දස රාජධානි යුගය ලෙස හඳුන්වයි. මෙම අර්ධ ශතවර්ෂය තුළ චීනය බහු රාජ්‍ය පද්ධතියකින් සමන්විත විය. (පසුව) ලියෑං, ටෑං, ජින්, හන් සහ ෂෝවු යනුවෙන් හැඳින්වූ පංච රාජවංශක් එකකින් පසුව අනෙක වශයෙන් උතුරු චීනයේ ප්‍රධාන භූමිය පානය කරන ලදී. මෙම රාජ්‍ය අතුරින් ටෑං, ජින් සහ හන් රාජධානිවල රජවරු (පසුකාලීන) ෂටුඕ තුර්කිවරුන්ගේ ආක්‍රමණවලට ලක්වූහ. හන් ගෝත්‍රයට අයත් ස්ථාව
ර කුඩා රාජ්‍යවල පාලකයෝ දකුණු සහ බටහිර චීනයේ සහයෝගයෙන් පාලනය කළහ‍. මෙලෙසින් "දස රාජධානි" බිහිවිය.උතුරේ පැවති අවුල්සහගත තත්ත්වය මධ්‍යයේ යුධ දිස්ත්‍රික්ක දහසය (නූතන මහා ප්‍රාකාරය දිගේ ප්‍රදේශය) නැගී එමින් පැවති ඛිටන් ලියාඕ රාජවංශය විසින් පවරාගත් අතර මෙය මෙය උතුරු සංචාරක අධිරාජ්‍යවල ආක්‍රමණවලින් චීනය දුර්වල කරවීමට සමත් විය. දකුණින් වියට්නාමය සිය නිදහස දිනාගත්තේ ය. චීනයේ සංස්කෘතික සහ ආර්ථික මධ්‍යස්ථානවල පැවති යුද්ධ නිසා මෙම යුගය අවසන් විය. හෙය ප්‍රධාන වශයෙන්ම පසුකාලීන ෂෝවු සෙන්පතියකු වූ ෂාඕ කුවාංයින්ගේ කුමන්ත්‍රණයකින් සිදු වූ අතර 960දී සොං රාජවංශය ස්ථාපනය කෙරිණි. මෙලෙසින් එක්සත් චීනයක් ගොඩනැගුණු අතර "දස රාජධානි" ක්‍රමයෙන් මැකීගියේ ය.සොං, ලියාඕ, ජින්, සහ බටහිර ශියා රාජවංශ (ක්‍රි.ව. 960–1234)සුළඟ සහ වර්ෂාව මධ්‍යයේ නිවෙස් බලා යන ගව රැළ ලි ඩි (12වන සියවස) විසිනි.ප්‍රධාන ලිපියන්: සොං රාජවංශය, ලියාඕ රාජවංශය, බටහිර ශියා,  සහ ජින් රාජවංශය (1115–1234)වැඩිදුර තොරතුරු: සොං රාජවංශයේ ඉතිහාසයඅගනුවරවල්: කායිෆෙං සහ ලින්‍’අන් (සොං රාජවංශය); ෂැංජිං, නැන්ජිං, ටොක්මොක් (ලියාඕ රාජවංශය); ෂැංජිං,
ෂෝංඩු, කායිෆෙං (ජින් රාජවංශය); යින්චුවාන් (බටහිර ශියා රාජවංශය)960දී සොං රාජවංශය පිහිටුවන ලද්දේ ටයිෂු අධිරාජයා විසිනි. එහි අගනුවර කායිෆෙංහි (බියෑන්ජිං ලෙසද හඳුන්වයි) පිහිටුවන ලදී.  979දී, සොං රාජවංශය චීනයේ බොහෝ ප්‍රදේශ එක්සත්කළේ ය. නමුත් පිටත බොහෝ තෘණබිම් සංචාරක අධිරාජ්‍යය විසින් අල්ලා ගැනිණි. 907 සිට 1125 දක්වා පැවති ඛිටන් ලියාඕ රාජවංශය විසින් මැංචූරියාව, මොංගෝලියාව, සහ උතුරු චීනයේ ඇතැම් ප්‍රදේශ පාලනය කරන ලදී. මේ අතර 1032 සිට 1227දක්වා ටංගුට් ගෝත්‍රය විසින් පිහිටුවන ලද බටහිර ශියා රාජවංශය මගින් වර්තමාන වයඹ දිග චීනයේ ගන්සු, ෂාන්ෂි, සහ නිංෂියා පළාත්වලට අයත් බිම් පාලනය කරන ලදී.මුල් සොං යුගයේ, පෙර රාජවංශයේ සමයේ නැති වී ගිය යුධ ප්‍රාන්ත දහසය නැවත අත්පත් කරගැනීමට ලියාඕ රාජවංශයට එරෙහිව යුධ ව්‍යාපාර කිහිපයක්ම දියත් කළ නමුත් ඒවා අසාර්ථක විය. අනතුරුව 1004දී ලියාඕ අශ්වාරෝහක හමුදාව උතුරු චීන තැන්න ඔස්සේ ගොස් කායිෆෙංහි පිටත සීමාවට ළඟා වූ අතර සොං හි යටත් වීම ප්‍රකාශයට පත්කරමින් චන්යුවාන් ගිවිසුමට අත්සන් තැබීමට සොං රාජ්‍යයට බලකෙරිණි. මෙමගින් වාර්ෂිකව සොං භාණ්ඩාගාරයෙන් විශාල කප්පම් මුදලක් ගෙවීමට නිට
ම කෙරිණි. මෙම ගිවිසුම චීන කප්පම් ක්‍රමයේ වැදගත් පූර්වජයෙක් ලෙස සැලකෙයි. මෙලෙසින් ලියාඕ දේශය වෙත සොං දේශයෙන් ගලා ගිය රිදී සඳහා හිලව් ලෙස චීන භාණ්ඩ සහ නිෂ්පාදන හුවමාරු වූ අතර මෙලෙසින් සොං ආර්ථිකය පුළුල් කරමින් භාණ්ඩාගාරයේ පාඩුව අවම විය. මෙය ලියාඕ රාජ්‍යයට එරෙහි සොං ආක්‍රමණයක් සඳහා උපකාර විය. මෙයට සමාන ගිවිසුම් සහ සමාජයීය-ආර්ථික සබඳතා යාබද ජින් රාජවංශය සමග ද පැවිතිණි.ලියාඕ අධිරාජ්‍යය තුළ ජුර්චෙන් ගෝත්‍රික ජනයා 1115දී වංශාධිපතීන්ට එරෙහිව කැරලි ගසා ජින් රාජවංශය පිහිටුවූහ. 1125දී පරිහානියට යමින් පැවති  ජින් රාජ්‍යය විසින් ලියාඕ රාජවංශය සහමුලින්ම අතුගා දමන ලදී. ලියාඕ රාජසභාවේ සෙසු සාමාජිකයන් මධ්‍යම ආසියාව වෙත පලා ගොස් ක්වාරා ඛිටායි අධිරාජ්‍යය (බටහිර ලියාඕ රාජවංශය) පිහිටුවූහ. නොබෝකලකින්ම ජින්වරුන්ගේ සොං රාජවංශය ආක්‍රමණය සිදු විය. 1127දී, කායිෆෙං අල්ලාගැනීමත් සමග උතුරු සොං රාජවංශ යුගය අවසන් කරමින් ජිංකං සිද්ධිය නැමැති මහත් ව්‍යසනකාරී සිදුවීම සිදු විය. පසුව සම්පූර්ණ උතුරු චීනයම ආක්‍රමණය කෙරිණි. සොං රාජ මාලිගයේ ‍ඉතිරිව සිටි සාමාජිකයන් රැස් වී නව අගනුවර ලෙස හංෂොවු (杭州) කේන්ද්‍රකර ගනිමින් දකුණු සො
ං රාජවංශ යුගය ආරම්භ කළහ. එමගින් හුවායි ගඟ අසල ප්‍රදේශ පාලනය කෙරිණි. ඉදිරි වසර තුළ චීන ජනගහනය සහ ජනාවාස සොං රාජවංශය, ජින් රාජවංශය සහ බටහිර ශියා රාජවංශය අතර බෙදී ගියේ ය. මෙම යුගය අවසන් කරමින් 1227දී මොංගෝලියානු ආක්‍රමණ නිසා බටහිර ශියා රාජවංශය බිඳවැටිණි. අනතුරුව ජින් රාජවංශය 1234දී ද, අවසානයේ දකුණු සොං රාජවංශය 1279දී ද බිඳවැටිණි.එහි යුධ දුර්වලතාවය හැරෙන්නට සොං රාජවංශය සම්භාව්‍ය චීන ශිෂ්ටාචාරයේ උච්චස්ථානය ලෙස පුළුල්ව පිළිගැනෙයි. තාක්ෂණයෙන් සවිබල ගැන්වූ සොං ආර්ථිකය ‍එකල ලෝක ඉතිහාසයේ කිසිදු රටක නොවූ විරූ අයුරින් විදග්ධතාවයට පැමිණියේ ය. ජනගහනය මිලියන 100 ඉක්මවූ අතර වී වගාවේ දියුණුව, නිෂ්පාදන සඳහා බහුලව ගල්අඟුරු භාවිතා කළ හැකි වීම ආදිය නිසා සාමාන්‍ය ජනයාගේ ජීවන තත්ත්වය ඉහළ නැංවිණි. කායිෆෙං, සහ අනතුරුව අගනුවර වූ හංෂොවු යන නගර ද්විත්වයම එකල ලොව වඩාත් ජනාකීර්ණම නගර විය. බටහිර සමග ගොඩබිම් මගින් වෙළඳාම සංචාරක අධිරාජ්‍ය මගින් අවහිර කළද, යාබද රාජ්‍ය සමග පැතිරුණු මුහුදු වෙළඳමක් පරවතිණි. සොං කාසි භාවිතය ප්‍රචලිත වූ අතර මාලිමා වලින් බලගැන්වුණු විශාල දැව යාත්‍රා චීන මුහුදු සහ උතුරු ඉන්දියානු සාගරය වටා ය
ාත්‍රාකළේ ය. රක්ෂණ ක්‍රමය පිළිබඳ සංකල්පය පැතිරයාම නිසා වෙළඳුන්හට අවදානමකින් තොරව දිගුදුර මුහුදු ගමන්වල යෙදීමට හැකි විය. සමෘද්ධිමත් ආර්ථික කටයුතු සමග පළමුවරට මුදල් නෝට්ටු භාවිතය පළමුවරට බටහිර පෙදෙසේ නගරයක් වූ චෙංදුහි ඇරඹිණි. මෙය තඹ කාසි සඳහා ආදේශකයක් විය.විද්‍යාව සහ තාක්ෂණයඅතින්ගත් විට නව අදහස් ඇති නිලධාරීන් වූ සු සොං (1020–1101) සහ ෂෙන් කුවෝ (1031–1095) ආදීන් ප්‍රකට විය. මාලිගය තුළ ප්‍රතිසංස්කරණවාදීන්ගේ දේශපාලන සතුරන් සහ වං අන්ෂි සහ සිමා ගුවාං වැනි අධිපතීන්ගේ සහායලත් මධ්‍යස්ථ මතධාරීන් අතර අරවුල් ඇති විය. 13වන සියවසේ මධ්‍ය සිට අවසාන දක්වා කාලය තුළ ෂු ක්සි විසින් ගෙනහැර පෑ නව කොන්ෆියුසියානු දර්ශනයට ‍චීන අනුග්‍රහය හිමි විය. සොං රාජවංශ සමයේ විශිෂ්ට සාහිත්‍ය නිර්මාණ බිහි විය. උදාහරණ ලෙස සිෂි ටොංජියෑන්ගේ ඓතිහාසික කෘතීන් ("දේශපාලනයට සහාය වීමට විස්තීර්ණ කැඩපතක්") යන්න දැක්විය හැක. චලනය කළ හැකි මුද්‍රණ ක්‍රමයේ සොගැනීමත් සමග දැනුම පුළුල්ව ව්‍යාප්ත විය. කලාව සහ සංස්කෘතිය වැජඹිණි. චිංමිං උත්සවය සමයේ ගංගාව දිගේ සහ සංචාරක නළාවක ගීත දහ අට වැනි ශ්‍රේෂ්ඨ කලා නිර්මාණ බිහි වූ අතර ලින් ටිංගුයි වැනි බෞද්ධ
චිත්‍රශිල්පීන් ප්‍රකට විය.සොං රාජවංශයේ තවත් ප්‍රධාන සොයාගැනීමක් පිළිබඳ යුධ ඉතිහාසයේ සඳහන් වේ. ටෑං රාජවංශ සමයේ පළමුවරට නිපදවන ලද වෙඩිබෙහෙත් පළමුවරට යුද්ධ සඳහා භාවිතා කළේ සොං හමුදා විසිනි. එසේම ඔවුන් විසින් නව ගිනි අවි සහ වටලෑම් යන්ත්‍ර ආකෘති හඳුන්වා දෙන ලදී. දකුණු සොං රාජවංශ සමයේ එහි පැවැත්ම දැඩිව රඳා පැවතුණේ උතුරේ අශ්වාරෝහක හමුදා වෙතින් යැංසි සහ හුවායි ගඟ ආරක්ෂාකර ගැනීම මතයි. චීනයේ පළමු නාවික බලඇණිය 1132දී පිහිටුවන ලද අතර එහි අද්මිරාල්වරයා සමගින් ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථානය ඩිංඝායිහි පිහිටුවන ලදී. හබල්සක සහිත යුධනැව් මගින් වෙඩිබෙහෙත් සහ හුනුවලින් සමන්විත ගිනිබෝම්බ දියත්කළ හැකි විය. මෙය සොං රාජවංශය විසින් 1161දී ජින් දේශයට එරෙහිව මෙහෙය වූ ආක්‍රමණයේදී නැගෙනහිර චීන මුහුදේ ටංඩාඕහි සටන සහ යැංසි ගංගාවේ කයිෂිහි සටන ජයගැනීමට උපකාරී විය.සොං රාජවංශය යටතේ වර්ධනය වෙමින් පැවති මහා ශිෂ්ටාචාරය මොංගෝලියානු ආක්‍රමණ නිසා පරිහානියට පත්වන්නට විය. මේ සමයේ ජනගහනය ශීඝ්‍රයෙන් අඩු වූ අතර ආර්ථිකය ද හායනය විය. දශක තුනකට වඩා මෝංගෝලියානු ප්‍රතිරෝධී සටන පැවතිය ද, 1276දී හංෂොවු අල්ලාගැනීමත් සමග 1279දී පැවති යාමෙන්හි සටනේ
දී සොං නාවික හමුදාව පරාජයට පත්වීමත් සමග සොං රාජවංශයේ අවසානය උදා විය.යුවාන් රාජවංශය (ක්‍රි.ව. 1271–1368)ප්‍රධාන ලිපිය: යුවාන් රාජවංශයඅසකු මෙහෙයවන යැං ගුයි‍ෆෙයි. මෙය ක්වියෑන් ෂුවාන් (ක්‍රි.ව. 1235–1305) විසින් සිතුවම්කරන ලද්දකි.අගනුවරවල්: ෂැනඩු, දාඩුජුර්චෙන්වරුන් විසින් පිහිටුවූ ජින් රාජවංශය, මොංගෝලියානුවන් විසින් පරාජය කරන ලදී. අකතුරුව දරුණු දිගුකාලීන ලේ පිපාසිත යුද්ධයකින් අනතුරුව දකුණු සොං අධිරාජ්‍යය යටත්කරගන්නා ලදී. මෙහිදී ගිනිඅවි බෙහෙවින් වැදගත් විය. යුද්ධයෙන් පසු එළැඹුණු මෙම යුගය පසුකලෙක පැක්ස් මොංගොලිකා ලෙස හඳුන්වන ලදී. මාර්කෝ පෝලෝ වැනි ගවේෂණාත්මක යුරෝපීයයන් මෙකල චීනය වෙත සංචාරය කළ අතර යුරෝපය වෙත එහි විශ්මයන් පිළිබඳ වාර්තා ගෙන යන ලදී. යුවාන් රාජවංශ සමයේදී මොංගෝලියානුවන් බෙදීමකට ලක් වූ අතර සමහරුනට ස්ටෙප්ස් මුල්බිම්වල වාසය කිරීමට අවශ්‍ය වූ අතර සමහරුනට චීනයට අනුගත වීමට අවශ්‍ය විය.ජෙංඝිස් ඛාන්ගේ මුණුපුරා වූ කුබ්ලයි ඛාන් චීන සම්ප්‍රදායයන්ට අනුගත වීමට නතර විය. ඔහු චීනයේ යුවාන් රාජවංශය ස්ථාපනය කළේ ය‍. මෙය බීජිං අගනුවර කරගනිමින් සමස්ත චීනයම පාලනය කළ ප්‍රථම අධිරාජ්‍යයයි. ක
්‍රි.ව. 938දී පිහිටුවූ යැන් යුන්ගේ ප්‍රාන්ත දහසය යටතේ බීජිං ලියාඕ යටතේ පාලනය විය. මීට පෙර එය මුළු චීනයම පාලනය නොකළ ජින් රාජ්‍යයේ අගනුවර විය.මොංගෝලියානු ආක්‍රමණයට ප්‍රථම චීන රාජවංශ අනුව මිලියන 120ක ජනගහනයක් වාර්තා වී ඇත. ආක්‍රමණයෙන් පසු 1279දී සම්පූර්ණ කළ සමීක්ෂකවරුන් 1300ක් යටතේ කළ සංගණනයේදී වාර්තා වූයේ ජනගහනය දළ වශයෙන් මිලියන 60ක් බවයි.[32] මෙම අඩුවීම මුළුමණින්ම මොංගෝලියානු ඝාතන නිසා සිදුවන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. නමුත් ෆ්‍රෙඩ්රික් ඩබ්. මෝට් වැනි විද්වතුන්ගේ අදහස වන්නේ එය සැබෑ අඩුවීමකට වඩා වාර්තා කිරීමේදී සිදු වූ පරිපාලන දුර්වලතාවන් නිසා සිදුවන්නට ඇති බවයි. ටිමොති බෲක් වැනි පුද්ගලයන් පවසන්නේ මොංගෝලියානුවන් හඳුන්වා දුන් දාස ක්‍රමයක් නිසා බොහෝ චීන පුද්ගලයන් සංගණනයෙන් ඉවත් වන්නට ඇති බවයි. විලියම් මැක්නීල් සහ ඩේවිඩ් මෝගන් වැනි ඉතිහාසඥයින් පවසන්නේ මෙම ජනගහන අඩුවීම පසුපස පවතින ප්‍රධාන සාධකය මහාමාරිය බවයි.14වන සියවසේ චීනය මහාමාරිය වැනි වසංගතවලින් පීඩා විඳි අතර මිලියන 25ක පමණම ජනයා, එනම් චීන ජනගහනයෙන් 30%ක් පමණම මරණයට පත් විය.[33]මිං රාජවංශය (ක්‍රි.ව. 1368–1644)පැරණි ෂුහි මාලිග
ස්ත්‍රීන් ටෑං යින් (1470–1523) විසිනි.ප්‍රධාන ලිපිය: මිං රාජවංශයවැඩිදුර තොරතුරු: මිං රාජවංශයේ ඉතිහාසයඅගනුවරවල්: නැන්ජිං, බීජිංමිං රාජවංශයේ ආරම්භකයා වූ හොංවු අධිරාජයා.ශතවර්ෂයකටත් අඩුවෙන් පැවති යුවාන් රාජවංශයේ පාලන සමයේ මොංගෝලියානු පාලනයට විරුද්ධව පොදු ජනයා තුළ දැඩි මතයක් පැවතිණි. 1340 සිට ඇති වු නිරතුරු ස්වභාවික විපත් හේතුවෙන් ගැමි ජනයා කැරළි ගැසූහ. අවසානයේ 1368දී මිං රාජවංශය විසින් යුවාන් රාජවංශය බලයෙනක් පහකරන ලදී.නාගරීකරණය වැඩි වීමත්, ජනගහනය වැඩිවීමත් නිසා කම්කරු පක්ෂය වඩාත් සංකීර්ණ විය. නැන්ජිං හා බීජිං යනු පෞද්ගලික කර්මාන්තවල වර්ධනයට දායක වූ විශාල නාගරික මධ්‍යස්ථාන දෙකකි. මෙනිසා කුඩා කර්මාන්ත වර්ධනය වු අතර කඩදාසි, සේද, කපු සහ පෝසිලේන් භාණ්ඩ මේ අතර විය. කුඩා වෙළෙඳ මධ්‍යස්ථාන ශීඝ්‍රයෙන් රටපුරා ඇති විය. නාගරික වෙළෙඳපොලවල් ප්‍රධාව වශයෙන් ආහාර සඳහා විවෘත වු අතර ඇතැම්විට තෙල් සහ ඇණ වැනි අත්‍යාවශ්‍ය නිෂ්පාදනද අලෙවි කෙරිණි.විදේශිකයන් නුරුස්නා බව සහ ජනප්‍රිය වෙමින් පැවති නව කොන්ෆියුසියානුවාදී පාසලේ විද්වතුන්ගේ අදහස් අභිබවා මිං රාජවංශය යටතේ චීනය හුදකලා නොවී ය. විශේෂයෙන් ජපානය හා බාහිර
ලෝකය සමඟ වෙළෙඳ හා අනිකුත් ගිවිසුම් වර්ධනය වු අතර චීන වෙළෙඳුන් විසින් ඉන්දියානු සාගරය හා නැගෙනහිර අප්‍රිකාව තෙක් ෂෙං හීගේ චාරිකා වැනි ගවේෂණ දියත් කරන ලදී. රාජවංශයේ ආරම්භකයා වූ ෂු යුවාන්ෂෑං (හොංවු අධිරාජයා) වානිජ අංශයට වඩා කෘෂිකාර්මික අංශයෙන් වැඩි ආදායමක් ලැබෙන රාජ්‍යයකට මුල්ගල තැබී ය. සොං සහ මොංගෝලියානු යුගවලට වඩා කෘෂිකාර්මික අංශය දියුණුවීමට සමහරවිට ෂුගේ ගොවි පසුබිම ද හේතු වන්නට ඇත. මොංගෝලියානු සහ සොං යුගවල පැවති නව-වැඩවසම් භූමි මිං පාලකයන් විසින් පවරාගන්නා ලදී. ඉඩහ් රජයට පවරාගැනුණු අතර ඒවා කැබලි කර කුලී පදනමට ලබා දෙන ලදී. පෞද්ගලික වහල් සේවය තහනම් කෙරිණි. යොංග්ලේ අධිරාජයාගේ මරණින් පසු ස්වාධීන ඉඩම්හිමි ගොවීහු චීන කෘෂිකර්මයේහි ප්‍රමුඛත්වය ගත්හ. මෙම නීති පෙර රාජ්‍යවල පැවති දිළිඳුභාවය අවම කිරීමට උත්සාහ ගත්තේ ය.යොංග්ලේ අධිරාජයාගේ සමයේ මිං චීනය.මෙම රාජවංශය යටතේ ශක්තිමත් සංකීර්ණ මධ්‍යම රජයක් පැවතිණි. එය අධිරාජ්‍යය එක්සත් කර පාලනයට උපකාරී විය. අධිරජුගේ තනතුර වඩාත් ඒකාධිපති ස්වරූපයක් ගත් නමුත් ෂු යුවාන්ෂැං විසින් "ප්‍රධාන ලේකම්"හට නිලධාරි මඬුල්ලේ කඩදාසි ගොනු සම්බන්ධව සහාය ලබාගන්නා ලදී. එහිදී
සිහිකැඳවීම් (සිහසුන පිළිබඳ පෙත්සම් සහ නිර්දේශ), රාජකීය ආඥා, විවිධ වාර්තා, සහ බදු වාර්තා පිළිබඳ සහාය ලබා ගැනිණි. ජනතාවගේ වෙනස්වීම්වලට අනුගත නොවෙමින් මිං අධිරාජ්‍යය විනාශය කරා ගෙනගියේ ද මෙම නිලධාරි මඬුල්ල විසිනුයි.යොංග්ලේ අධිරාජයා දේශසීමා අවට චීනයේ බලය පැතිරවීමට දැඩි පරිශ්‍රමයක් දැරූ අතර ඔහු සෙසු රටවලට සිය රාජ්‍යය වෙත තුටුපඬුරු පුදකිරීමට තානාපතීන් පිටත්කර හැරියේ ය. විශාල නාවික හමුදාවක් නිර්මාණය කෙරිණි. ඒ අතරට කුඹගක් හතරකින් යුත් ටොන් 1,500ක් පමණ දැරිය හැකි නැව්, මිලියන 1‍ක සෙබලුන්ගෙන් යුත් ක්‍රියාකාරී හමුදාව (සමහරුන් මෙය මිලියන 1.9ක් ලෙස ඇස්තමේන්තුගත කර ඇත) අන්තර්ගත විය. වසර 20ක් ඇතුළත චීන හමුදාව වියට්නාමය ආක්‍රමණය කළහ. මේ අතර චීන මුහුදු කණ්ඩායම් චීන මුහුදු සහ ඉන්දියානු සාගරය වෙත ගමන්කළ අතර එය අප්‍රිකාවේ නැගෙනහිර වෙරළ දක්වා ද විහිදිණි. චීන ජනයා නැගෙනහිර මොඝුලිස්ථානයේ ද බලය පැතිරවූහ. ආසියානු රාජ්‍ය කිහිපයක්ම චීන අධිරාජයා වෙත දූතයන් එවන ලදී. අභ්‍යන්තරව ප්‍රධාන ඇලමාර්ගය පුළුල් වූ අතර අභ්‍යන්තර වෙළඳාමේ උන්නතියට එය හේතු විය. වසරකට ටොන් 100,000කට අධික යකඩ නිෂ්පාදනය කෙරිණි. චලනය කළ හැකි ක්‍රම
ය ආධාරයෙන් බොහෝ පොත් මුද්‍රණය කෙරිණි. බීජිංහි තහනම් නගරයේ චීන රාජමාලිගාව වර්තමාන පවත්නා අයුරින් තේජසට පත් විය. මෙම ශතවර්ෂ තුළ දකුණු චීනයේ සම්පත් සූරාකනු ලැබිණි. නව බෝග වගාවන් පුළුල්ව ව්‍යාප්ත වූ අතර පෝසිලේන් නිපදවීම සහ පේෂකර්මාන්තය ප්‍රචලිත විය.1449දී එසෙන් ටයිසිගේ නායකත්වය යටතේ ඔයිරත් මොංගෝලියානුවන් විසින් උතුරු චීනය වෙත ආක්‍රමණයක් දියත් කර ටුමු හිදී ෂෙංටොං අධිරාජයාව අල්ලාගන්නා ලදී. මෙලෙසින් මිං රාජ්‍යය උතුරු පෙරමුණේ යුද්ධයට පැටලුණු අතර මිං මහා ප්‍රාකාරය ඉදිවීම ද සිදු විය. අදවන විට චීන මහා ප්‍රාකාරයේ ඉතිරිව ඇති කොටස්වලින් බොහෝමයක් මිං යු‍ගයේ ඉදිකරන ලද හෝ පිළිසකර කරන ලද ඒවායි. ගඩොල් සහ ග්‍රැනයිට් නිර්මාණ විශාල කෙරිණි. අටොලු නැවත නිර්මාණය කෙරුණු අතර කාලතුවක්කු සවිකරන ලදී.යොංග්ලේ අධිරාජයාගේ මරණින් පසු මිං දේශය මුහුදු මාර්ගයේ හුදකලා විය. ඉන්දියානු සාගරයේ නිධන් සෙවීමේ චාරිකා ද නැවතිණි. මුහුදු තහනම් පැනවීම මගින් චීනුන් මුහුදු මාර්ගයෙන් වෙළඳාම් කිරීම තහනම් කෙරිණි. මේ අතර යුරෝපීය වෙළඳුන් වෙළඳාමට කළ ඉල්ලීම් ද දැඩිව ප්‍රතික්ෂේප කෙරිණි. 1521දී ටුවෙන් මුන්හිදී පෘතුගීසීන්ව මිං නාවික හමුදාව විසින
් පලවා හරින ලද අතර නැවත 1522දී ද පලවා හරින ලදී. අභ්‍යන්තර සහ විදේශ ඉල්ලුම නිසා මුහුදු වෙළඳාම නීත්‍යානුකූල නොවන අයුරින් පැතිර ගිය අතර ජියාජිං අධිරාජයාගේ (1507-1567) සමයේ අග්නිදිග වෙරළ තීරයේ වොකොවු කොල්ලකෑම් බහුලව පැතිරගියේ ය. ගුවාංදොං සහ ෆූජියෑන්හි වරායයන් විවෘත කිරීමෙන් පසු එය මර්දනය විණි.[34] 1557දී පෘතුගීසින්හට මැකාවු වෙත යාත්‍රා කිරීමට අවසර ලැබිණි. 1999 වන තෙක්ම එහි වෙළඳාම පෘතුගීසීන් අතෙහි රැඳිණි. චීන මුහුදු වෙත ලන්දේසීන් ඇතුළු වීමටද දැඩි ප්‍රතිරෝධයක් එල්ල විය. 1622-1624 කාලයේ චීන-ලන්දේසි ගැටුම් මගින් ලන්දේසීන්ව පෙංඝු දූපත්වලින් ඈතට පලවා හැරිණි. ලන්දේසීන්හට තායිවානය වෙත යාමට පමණක් අවසර ලැබිණි. තායිවානයේ ලන්දේසීන් මිං සමග සටන් කළ අතර 1633 ලියාඕලුවෝ බොක්කේ සටනේ දී ඔවුනට පරාජය අත් වූ අතර පසුකාලීනව මිං රාජවංශයේ බිඳවැටීමෙන් පසු 1662දී ඔවුහු මිං රාජපාක්ෂිකයකු වූ කොෂිංගාට යටත් වූහ.1556දී ජියාජිං අධිරාජයාගේ සමයේ දී සිදු වූ ෂාන්සි භූමිකම්පාව නිසා 830,000 පමණම ජනයා මරණයට පත් විය.චිං රාජවංශය (ක්‍රි.ව. 1644–1911)පීකින් රාජමාලිගයේ දී රාජ්‍යදූතයා (මැකාර්ට්නි) සහ ඔහුගේ පිරිවර පිළිගැන
ීම,කැටයම් කොට සිතුවම් කරන ලද්දේ ජේම්ස් ගිල්රේ විසිනි (ප්‍රකාශනය 1792 සැප්තැම්බර්).1892දී  චිං චීනයේ ව්‍යාප්තිය.ප්‍රධාන ලිපිය: චිං රාජවංශයඅගනුවරවල්: ෂෙන්යැං, බීජිංචීනයේ අවසාන රාජවංශය චිං රාජවංශය (1644–1911) ලෙස සැලකේ. මෙය මැංචුවරුන් විසින් පිහිටුවන ලද අතර එය මුළු චීනයම සහ එහි ජනයාව පාලනය කළ දෙවන ආක්‍රමණික රාජවංශය ලෙස සැලකේ. මිං රාජ්‍යයේ ඊසානදිග පෙදෙසේ මහා ප්‍රාකාරයට පිටතින් ජීවත් වූ මෙම ජනයා මුලින් ජුර්චෙන්වරුන් ලෙස හැඳින්විණි. නුර්හාකි විසින් සියලු ජුර්චෙන් ගෝත්‍ර එක්සත් කර ස්වාධීන රාජ්‍යයක් පිහිටුවූ පසු ඔවුන් මිං රාජ්‍යයට ඉමහත් තර්ජනයක් විය. කෙසේනමුත් ලි ෂෙංහි ගොවි අරගලය මගින් මිං රාජවංශය සිහසුනෙන් පහකෙරුණු අතර 1644දී බීජිං අල්ලා ගැනීමත් සමග අවසාන මිං අධිරාජයා වූ චොංෂෙන් අධිරාජයා සියදිවි නසාගන්නා ලදී. මැංචුවරු පැරණි මිං සෙන්පතියකු වූ වු සංගුයි සමග මිත්‍රශීලීව කටයුතු කර බීජිං අල්ලාගත් අතර චිං රාජවංශයේ අගනුවර එහි පිහිටුවන ලදී. අනතුරුව දකුණේ විසූ සෙසු මිං සාමාජිකයන් මැඬපවත්වන ලදී. මැංචු ආක්‍රමණ සමය ඉමහත් ජීවිත විනාශයකට හේතු වූ අතර චීන ආර්ථිකයේ ශීඝ්‍ර බිඳවැටීමට හේතු විය. සමස්තයක් ලෙස
ගත් විට මිං දේශයේ චිං ආක්‍රමණ නිසා මිනිස් ජීවිත මිලියන 25ක් පමණම විනාශ විය.[35] මීට අමතරව මැංචු ජනයා සම්ප්‍රදායික චීන රජයේ කොන්ෆියුසියානු අදහස් අනුව හැඩගැසුණු අතර ඔවුන ද චීන රාජවංශයක් ලෙස සලකනු ලැබී ය.මැංචුවරු හන් චීන ජනයාට මැංචු ක්යුවේ කොණ්ඩාමෝස්තරය අනුගමනය කරන ලෙස නියෝග කළහ. නිලධාරීන්හට මැංචු-ආරේ චංෂැන් වස්ත්‍රය (පතාකකරුවන්ගේ වස්ත්‍රය සහ ටැංෂුවාං) ඇඳීමට සිදු වූ නමුත් සාමාන්‍ය හන් ජනයාට සම්ප්‍රදායික හන් ඇඳුම හෙවත් හන්ෆු ඇඳීමට අවසර හිමි විය. බොහෝ හන් ජනයා සිය කැමැත්තෙන්ම ක්විපාඕ වස්ත්‍රය අඳින ලදහ. කාංෂි අධිරාජයා කාංෂි ශබ්දකෝෂය නිර්මාණයට නියෝග කළේ ය. මෙය එකල බොහෝදුරට සම්පූර්ණ වූ චීන අක්ෂර ඇතුළත් ශබ්දකෝෂය විය. චිං රාජවංශය විසින් අෂ්ට පතාක පද්ධතිය හඳුන්වා දුන් අතර මෙය චිං යුධ හමුදාවේ අඩිතාලම ලෙස සැලකිණි. මෙම පතාකකරුවන් වෙළඳාම හෝ කම්කරු සේවය සඳහා යෙදිය නොහැකි වූ අතර පතාකකරුවන්ගේ තත්ත්වයෙන් මිදීමට පෙත්සම් ඉදිරිපත් කළ යුතු විය. ඔවුන් වංශවත් පිරිසක් ලෙස සැලකුණු අතර වාර්ෂික විශ්‍රාම වැටුපක්, ඉඩම්, සහ වස්ත්‍ර හිමි වීම වැනි විශේෂ වරප්‍රසාද ද හිමි විය.1890 දශකයේ අගභාගයේ බ්‍රිතාන්‍යය, ජර්මනිය,
රුසියාව, ප්‍රංශය සහ ජපානය අතර චීනය බෙදාගැනීමට දරන උත්සාහය නිරූපිත බ්‍රංශ දේශපාලන කාටූනයක්.ඊළඟ අඩසියවස තුළ මිං රාජවංශය යටතේ පැවති සියලු ප්‍රදේශ චිං රාජ්‍යය යටතේ ඒකාබද්ධ කෙරිණි. ෂින්ජියෑං, ටිබෙටය, සහ මොංගෝලියාව ද චීන රාජ්‍යයට ඇතුළත් කෙරිණි. පෙරසිටි අධිරාජයා විසින් නින්දගම් ලෙස දී තිබූ විශාල භූමි පුදේශ ප්‍රවේණි භූක්තියට ලබා නොදීම නිසා 1673 සහ 1681අතර කාලයේදකුණු චීන සෙන්පතීන් තිදෙනකු විසින් මෙහෙයවූ කැරැල්ල කාංෂි අධිරාජයා විසින් මර්දනය කරන ලදී. 1662දී දකුණු මිං රාජවංශය බිඳවැටීමෙන් පසු මිං රාජපාක්ෂිකයකු වූ කොෂිංගා (ෂෙං චෙංගොං) විසින් මෙහෙයවන ලද කැරලිකාර ටුංග්නිං රාජධානිය පරාජය කිරීමෙන් පසු 1683දී චිං රාජ්‍යය දකුණු තායිවා‍නයේ උභය පාලනයක් ගෙගියේ ය. චිං රාජ්‍යය විසින් ඇල්බසින්හි දී රුසියානුවන් පරාජය කරන ලදී. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස නර්චින්ස්ක් ගිවිසුම ඇති විය.ක්වියැන්ලොං අධිරාජයාගේ දිගු පාලන සමයේ අවසාන කාලයේ චිං රාජ්‍යය එහි උච්චස්ථානයට පත් විය. චීනය ලෝක ජනගහනයෙන් තුනෙන් එකකටත් වඩා පාලනය කළේ ය. ලොව විශාලතම ආර්ථිකය එය සතු විය. භූමි ප්‍රමාණය අතින් සැලකූ විට එය ලොව මෙතෙක් පැවති විශාලතම අධිරාජ්‍යවලින්
රකක් විය.19වන සියවස වනවිට අධිරාජ්‍යය අභ්‍යන්තරව ව්‍යාකූලත්වයට බත් වූ අතර බාහිරින් බටහිර ජාතීන්ගේ තර්ජනවලට ලක් විය. පළමු අබිං යුද්ධයේ දී (1840) බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යයට පරාජය වීමත් සමග, නැන්කිං ගිවිසුම (1842) අත්සන් කෙරුණු අතර එමගින් හොං කොං දේශයට අබිං (බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍ය යටත් විජිතවල නිපදවුණු) ආනයනයට අවසර ලැබිණි. පසුකාලීනව සිදු වූ යුධ පරාජයන් හමුවේ අසමාන ගිවිසුම් අත්සන් කෙරුණු අතර චිං රාජවංශය බිඳවැටීමත් සමග යුරෝපීය බලය වර්ධනය විණි.අභ්‍යන්තරව "දිව්‍යමය රජකු" යැයි කියාගත් හොං ෂියුක්වාන් විසින් මෙහෙය වූ අර්ධ-ක්‍රිස්තියානි ආගමික ව්‍යාපාරය නිසා ඇති වූ තායිපිං අරගලය (1851–1864) දළ වශයෙන් චීන දේශයෙන් තුනෙන් එකක් පමණ පුරා පැතිර ගිය අතර එය 1864දී නැන්කිං දෙවන සටනේ දී සම්ඵූර්ණයෙන් විනාශ කෙරිණි. මෙය 19වන සියවසේ පැවති විශාලම සටන්වලින් එකක් වූ අතර දැවැන්ත මිනිස් ජීවිත ප්‍රමාණයක් විනාශ විය. මෙහි දී මිලියන 2දක් පමණ මියයන්නට ඇතැයි සැලකේ.[36] මෙය අනුව යමින් සිවිල් කෝලාහල රාශියක් ඇති වූ අතර පුන්ටි-හකා වංශික යුද්ධය, නියාන් අරගලය, දුංගන් කැරැල්ල, සහ පැන්තායි අරගලය ඒ අතරින් කිහිපයකි.[37] මෙම සියලු අරග
ල මැඬපැවැත්වුණු නමුත් මේ සඳහා දැවැන්ත වියදමක් සිදු වූ අතර මධ්‍යම රාජකීය බලය දුර්වල විය. මැංචුවරුන් විසින් හඳුන්වා දුන් පතාක ක්‍රමය අසාර්ථක විය. පතාක හමුදා කැරලි මැඬපැවැත්වීමට අපොහාසත් වූ අතර රජය විසින් "නව හමුදා" පැවති පළාත් නිලධාරීන්ගේ සහාය පතන ලදී. ඔවුහු සාර්ථකව චිං රජයට එරෙහි කැරලි මැඬපැවැත්වූහ. නැවත චීනය ශක්තිමත් මධ්‍යම හමුදාවක් ගොඩනැගීමට අපොහොසත් වූ අතර බොහෝ දේශීය නායකයෝ යුධ අධිපතීන් බවට පත්ව සිය පළාත් ස්වාධීනව පාලනය කළහ.[38]සික්සි මව් අධිරාජිනියඅධිරාජ්‍යය තුළ පැවති නොයෙකුත් ව්‍යසනයන් සහ අධිරාජ්‍යයට එරෙහිව පැවති තර්ජනවලට ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1800 සියවසේ අගභාගයේ ආයතනික ප්‍රතිසංස්කරණයක් ලෙස ස්වයං-ශක්තිමත් වීමේ ව්‍යාපාරය ඇරඹිණි. මෙහි අරමුණ වූයේ අධිරාජ්‍යය නවීකරණය කිරීමයි. එසේම යුධ හමුදාව ශක්තිමත් වීම අරමුණු කෙරිණි. නමුත් මෙම ප්‍රතිසංස්කරණය දූෂිත නිලධාරීන්, නරුමාවාදීන් පීඩාවට පත් කළ අතර රාජකීය පවුලේ ගැටුම් ඇති විය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පළමු චීන-ජපන් යුද්ධයේ දී (1894–1895) "බෙයෑං නාවික හමුදාව" ප්‍රබලව පරාජය කෙරිණි. අනතුරුව ගුවාංෂු අධිරාජයා සහ ප්‍රතිසංස්කරණවාදීන් එක්ව පුළුල් ප්‍රතිසංස්කරණ
ව්‍යාපාරයක් ලෙස දින සියයේ ප්‍රතිසංස්කරණය (1898) සිදු විය. නමුත් නොබෝකලකින්ම එය වැන්දඹු සික්සි මව් අධිරාජිනිය සහ ඇගේ ආධාරකරුවන් විසින් මෙහෙයවන ලද හමුදා කුමන්ත්‍රණයකින් පරාජය කරන ලදී.20වන සියවසේ ආරම්භයත් සමග උතුරු චීනයේ විදේශ මැදිහතවීම්වලට විරෝධය දක්වමින් බොක්සර් අරගලය ඇති විය. ඔවුහු චීන ක්‍රිස්තියානුවන් සහ මිෂනාරිවරුනට පහරදුන්හ. බොක්සර්වරුන් බීජිංවලට ඇතුළු වූ පසු චිං රජය සියලු විදේශිකයන්ට පිටව යන ලෙස නියෝග කළේ ය. නමුත් ඒ වෙනුවට බොහෝ චීනුන් සහ විදේශ තානාපති නිවාස වටලන ලදී. අෂ්ට-ජතික සන්ධානය මගින් සෙයිමූර් ගවේෂණය මගින් මෙම තත්ත්වය මුදවා ගැනීමට ජපන්, රුසියානු, ඉතාලි, ජර්මන්, ප්‍රංශ, ඇමරිකන් සහ ඔස්ට්‍රියානු හමුදා එවන ලදී. නමුත් එම හමුදාව බොක්සර්වරුන් විසින් ලැංෆෙංහි සටනේ දී පරාජය කරන ලදී. නමුත් සන්ධානය විසින් දාගු බලකොටුවට පහරදීම නිසා චිං රජය බොක්සර්වරුන්ගේ පාර්ශ්වය ගනිමින් සන්ධානයට එරෙහිව යුධ ප්‍රකාශ කළේ ය. එහිදී ටියෙන්ට්සින්හි දරුණු සටන් ඇවිලිණි. මෙම සන්ධානය අනතුරුව දෙවන විශාලතම ගැසෙලී ගවේෂණය සිදු කළ අතර අවසානයේ බීජිං වෙත ළඟා විය; චිං රජය ෂියෑන් වෙත පලාගියේ ය. බොක්සර් සන්ධානය මගින් යුද්ධ
ය අවසන් විය.චීන සමූහාණ්ඩුව සහ මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවචීන සමූහාණ්ඩුව (1912–1949)ප්‍රධාන ලිපියන්: චීන සමූහාණ්ඩුවේ ඉතිහාසය  සහ චීන සමූහාණ්ඩුව (1912–1949)අගනුවරවල්: නැන්ජිං, බීජිං, චොංචිං, several short-lived wartime capitals, Taipei (after 1949)චීන සමූහාණ්ඩුවේ නිර්මාතෘ සහ පළමු ජනපතිවරයා වූ සුන් යත්-සෙන්ප්‍රතිසංස්කරණ කෙරෙහි චිං රාජසභාව දැක්වූ ප්‍රතිරෝධය සහ චීනයේ දුර්වලතාවය හේතුවෙන් තරුණ නිලධාරින්, හමුදා නිලධාරීන්, සහ ශිෂ්‍යයන් එක්ව චිං රාජවංශය බලයෙන් පහකර සමූහාණ්ඩුවක් නිර්මාණය කළ යුතු ය යන මතය ප්‍රචාරණය කළහ. සුන් යත්-සෙන්ගේ විප්ලවීය අදහස් ඔවුනව පෙළඹවී ය. 1911 ඔක්තෝම්බර් 10 දින වුහාන් හි දී විප්ලවීය යුධමය පිබිදීමක් වූ වුචාං පිබිදීම ඇරඹිණි. 1912 මාර්තු 12වන දින නැන්ජිං හි දී චීන සමූහාණ්ඩුවේ තාවකාලික රජය පිහිටුවන ලදී. ෂින්හායි විප්ලවය මගින් වසර 2,000ක් පැවති රාජවංශ පාලනය නිමා විය.චිං රාජවංශය බලයෙන් පහ කළ පසුව සුන් යත්-සෙන් විසින් ජනාධිපතිවරයා ලෙස දිව්රුම් දෙන ලදී. නමුත් සුන් හට නව හමුදාවේ ප්‍රධානියා වූ යුවාන් ෂිකායි වෙත බලය පැවරීමට සිදු වූ අතර පැරණි චිං පාලකයාට සිහසුන
අත්හැරීමට අවස්ථාව දීමේ ‍කොන්දේසිය (මෙය පසුව සුන් පසුතැවීමට ලක්කළේ ය) මත චිං රජය යටතේ අගමැති තනතුර හිමි විය. ඉදිරි වසර කිහිපය තුළ යුවාන් විසින් ජාතික සහ පළාත් මට්ටමේ රැස්වීම් පැවැත්වීම තහනම් කර 1915දී තමන් අධිරාජයා ලෙස ප්‍රකාශයට පත්කළේ ය. යුවාන්ගේ මෙම බල අපේක්ෂාවන් ඔහුගේ අනුගාමිකයන්ගේ අප්‍රසාදයට හේතු විය. ඔහුට එරෙහි කැරැල්ලක් නිසා 1916 මාර්තු මස යුවාන්ට බලය අත්හැරීමට සිදු වූ අතර එම වසරේ ජූනි මස ඔහු මියගියේ ය.1916 යුවාන්ගේ මරණය නිසා චීනයේ බල ඌනතාවක් ඇති වූ අතර සමූහාණ්ඩුව දෙදරා ගියේ ය. මෙය තරගකාරී ප්‍රාදේශීය යුධ නායකයන් මගින් රාජ්‍යයේ බොහෝ ප්‍රදේශ පාලනය ගෙන ගිය යුධනායකයන්ගේ සමයකට හේතු විය.1919දී පළමු ලෝක යුද්ධයෙන් පසු ඇති කරගත් වර්සේල්ස් ගිවිසුම මගින් යෝජිත වැඩපිළිටවලට විරෝධය පාමින් මැයි හතර ව්‍යාපාරය ඇරමුණු අතර නොබෝ කලකින්ම එය චීනය පුරාම විරෝධතා ව්‍යාපාරයක් ලෙස පැතිර ගියේ ය. මෙම විරෝධතාවන් සාර්ථක වූ අතර කැබිනට් මණ්ඩලය බිඳවැටුණු අතර ජපානය ජර්මන් ග්‍රහණයට ලක් වීමට හේතු වූ වර්සේල්ස් ගිවිසුමට අත්සන් තැබීම චීනය විසින් ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී. මැයි හතර ව්‍යාපාරයෙන් උත්තේජනය වී ඇරඹුණු නව සංස්කෘති