LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
ඝණ්ඨාකාර චෛත්‍යය ලෙස ථූපාරාමය හැදින්වේරුවන්වැලි මහාසෑයධාන්‍යාකාරකැළණි චෛත්‍යයධාන්‍යාකාර චෛත්‍යය ධාන්‍ය ගොඩක හැඩයගනී.ශ්‍රී ලංකාවේ ධාන්‍යාකාර චෛත්‍යයකට කදිම උදාහරණය නම් කැළණි චෛත්‍යයයි. වී ගොඩක හැඩය අනුව සැලසුම් කර ඇති ස්ථූප ධාන්‍යාකාර නමින් හැඳින් වේ. ක්‍රි.පූ. 3 වන සියවසේ දේවානම්පියතිස්ස රජතුමා ථූපාරාමය කරවන ලද්දේ මෙම ආකෘතියට අනුව ය. පසු ව කරන ලද ප්‍රතිසංස්කරණවල දී වෙනස් වී වර්තමානය වන විට ඝණ්ඨාකර හැඩය ගෙන තිබේ. කැළණිය, කැබැල්ලෑ ලෙන, පණික්කින්කුලම යන ස්ථානවල පිහිටි ස්ථූප මේ වර්ගයට අයත් වේ.පද්මාකාරපද්මාකාර චෛත්‍යය නෙළුමක ස්වරූපය ගනී.පොළොන්නරුවේ දෙමළ මහාසෑයත් බුත්තල යුදගනා වෙහෙරත් පද්මාකාර හැඩයෙන් යුක්ත වන්නේය.ගොනුව:Demalamahaseya.jpgරන්කොත් වෙහෙරආමලාකාරනෙල්ලි ගෙඩියක ස්වරූපය ගත් චෛත්‍යය ආමලාකාර චෛත්‍යය වන්නේය. මෙවැනි ස්ථූප වර්තමානයේ දක්නට නැත.මෙම ස්ථූප වර්ග හැරෙන්නට බෞද්ධ රටවල තවත ස්ථූප වර්ග දැකිය හැක. ● අණ්ඩාකාර(බිත්තරයක හැඩය)● පලාණ්ඩිවාකාර(ලූනුගෙඩියක හැඩය)● චතුරස්‍රාකාර(හතරැස් හැඩය)● අෂ්ටස්‍රාකාර(අටපට්ටම් හැඩය)● සිලින්ඩරාකාර(සි
ලින්ඩරයක හැඩය)චේතියඝරයස්ථූපයක ආරක්‍ෂාව සඳහා කරවන ලද ගෙය චේතියඝරය වේ.එය ථූපඝරය ලෙසද හැදින්වේ.ථූපඝරය ඉදිකරන ලද්දේ ථූපය වටා ඇති කවාකාර බිමෙහි ස්ථූපය වටා කළුගල් කණු පේළි දෙකක් සිටුවා ඒ මත කවාකාර වහලක් ඉදිකිරීමෙනි.චේතියඝරයක් ඉදිකිරීමේ මූලික පරමාර්ථය වූයේ අව්වෙන් වැස්සෙන් චෛත්‍යය ආරක්‍ෂාකර ගැනීමය.එසේම චෛත්‍යය වන්දනාකරුවන්ට සෙවණ සැලසීමද චේතියඝර ඉදිකිරීමෙහි තවත් පරමාර්ථයක් විය. ලංකාවේ ප්‍රථමවරට චේතියඝරයක් ඉදිකිරීම පිළිබඳව සඳහන් වන්නේ අනුරාධපුර යුගයෙහි දේවානම්පියතිස්ස රජ දවසය.  දේවානම්පියතිස්ස රජතුමා ථූපාරාම චෛත්‍යය ආවරණයකොට චේතියඝරයක් ඉදිකළ බව මහාවංශයේ සඳහන් වේ. එම චේතියඝරය තිබුණු බවට ඒ වටා ඇති ගල්කණු සාක්‍ෂි වශයෙන් අදද දක්නට ලැබේ.පසුකාලීනව වසභ රජතුමාද ථූපාරාමයට ථූපඝරයක් කරවූ බව වංශකථාවල සඳහන්ය.මීට අමතරව වසභ රජතුමාගේ බිසවක වූ පොත්තා කුමරිය ශ්‍රී මහා බෝධි මළු‍වෙහි චෛතයයක් කරවා එයට චේතියඝරයක්ද කරවූ බව මහාවංශයේ සඳහන් වේ.මේ අනුව චේතියඝරය චෛත්‍යයට ආරක්‍ෂාවක් මෙන්ම අලංකාරයක්ද ගෙනදුන් බව පැහැදිලි වේ. දාගැබ් ඇති රටවල්සාංචි ස්තූපය,ඉන්දියාවසාංචි ස්තූපය-2,ඉන්දියාවWan song
monk චීන ස්තූපයසෙන්සෝජී ස්තූපය තෝකියෝ,ජපානයබුරුමයේ ස්වේදගොන් ස්තූපයශ්‍රී ලංකාවකොරියාවතායිලන්තයකාම්බෝජයලාඕසයතායිවානයවියට්නාමයපිලිපීනයහොංකොංසිංගප්පූරුවමලයාසියාවඉන්දුනීසියාවමොන්ගෝලියාවඉන්දියාවනේපාලයභූතානයබංග්ලාදේශයචීනයජපානයබුරුමයමේ අනුව බෞද්ධ ස්ථූපය සිංහල බෞද්ධයාගේ මෙන්ම සෙසු බෞද්ධ රටවල්වල බෞද්ධ ජනතාවගේ සංස්කෘතියේ ප්‍රධාන ලක්‍ෂණයක් බව අවිවාදයෙන් පිළිගතයුතු වේ.පිංතූර එකතුවශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ස්ථූප කිහිපයක්Abayagiriya AnuradapurayaThuparamaya  AnuradapurayaDemalamahaseya PolonnaruwaDemalamahaseya PolonnaruwaMirisawetiya AnuradapurayaJethavanaramaya AnuradapurayaKirivehera KataragamaMihinthale AnuradapurayaRuwanweliseya  Anuradapurayaවිවිධ රටවල බෞද්ධ ස්ථූපBoudnanath Stupa in Kathmandu, NepalBorobudur Stupa, Java, IndonesiaChedi Phra Sri Rattana, Bangkok, ThailandSwayambhunath Stupa in Kathmandu, NepalSanchi Stupa in IndiaMankiala Stupa near Rawalpindi, PakistanSaranath stup
a in IndiaShwedagon in Yangon, MyanmarPhra Pathom Chedi, Nakhon Pathom, ThailandStupa of King Norodom Suramarit in Phnom Penh, CambodiaThat Louang in Vientiane (Laos)Dhammakaya stupa, Wat Phra Dhammakaya, Thailandආශ්‍රිත ලිපිඅනුරාධපුර යුගයේ ලක්දිව ඉදිකල දාගැබ්අඩවියෙන් බැහැර පිටුTHE BUDDHIST STUPA: ORIGIN AND DEVELOPMENTකීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජුසිංහලේ රජ කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජු සහ වැලිවිට ශ්‍රී සරණංකර හිමිරාජ්‍ය සමය1747 අගෝස්තු 11 - 1782 ජනවාරි2අභිෂේකය1750පූර්වප්‍රාප්තිකයාවිජයරාජසිංහ රජුඅනුප්‍රාප්තිකයාරාජාධි රාජසිංහ රජුවල්ලභයානාඩුකට්ටු සාමි නායක්කර්ගේ දියණිය, තවත් නායක්කර් කුමරියන් තිදෙනෙක්  සහ යකඩ දෝලියදරුවන්පුතුන් දෙදෙනෙක් සහ දූවරු සයදෙනෙක්වංශයමහනුවර නායක්කාරවරුපියානාරෙනප්පා නායක්කර්කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ යනු විජයරාජසිංහගේ බිරිඳගේ වැඩිමහල් සහෝදරයාය. ඔහු පැමිණියේ 'මදුරෙයි' නගරයෙනි. ඔහු සිහසුනට උරුමකම් ලැබූ තවත් මස්සිනා කෙනෙකු වූයේ එපරිද්දෙනි. එමෙන්ම ඔහු දකුණු ඉන්දීය රජ පෙළපතේ දෙවැන්නාය. කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ ඔහුගේ මස්සිනාගෙන් පසු රජු බවට
පත් වන විට සියුමැලි තරුණයෙකි. ඔහුට සිහසුනේ උරුමය ලැබුණේ 1751 වර්ෂයේදී ය. ඔහුගේ පාලන යුගයේ මුල් කාලය, කැප කළේ සාහිත්‍යය සහ ආගමික කටයුතුවල අභිවෘද්ධිය පිණිසයි. ලන්දේසීන්ගේ ද උදව් ලබාගෙන බුද්ධාගමේ දියුණුව සඳහා සියමෙන් (තායිලන්තයෙන්) භික්ෂූන් වහන්සේලා ගෙන්වා ගත්තේය. මහනුවර රජමහා විහාරය (ගංගාරාමය) තැනවූයේය. දන්ත ධාතුන් වහන්සේ උදෙසා දැනට දක්නට තිබෙන ඇතුළු විහාරයක් ද තනවා සිව්වැනි වික්‍රමබාහු රජුගේ සිට ඔහුගේ රාජ්‍ය කාලය දක්වා මහාවංශයේ විස්තරය සම්පූර්ණ කිරිමට ද කටයුතු යෙදුවේය. ලන්දේසි බලකොටුවලට පහර දීම1761 දී කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජතුමා මාතර, කටුවන, තංගල්ල, මාරකඩේ සහ ඌරුබොක්ක යනාදී ස්ථානවල පිහිටි ලන්දේසි බලකොටු සහ මුර පලවල්වලට පහර දී ඒවා විනාශ කොට ලන්දේසීන් ඝාතනය කළේය. යටත් වූ අය සිර ගත කළහ.මෙම අවමානයට පළිගැනීමක් වශයෙන් නව ආණ්ඩුකාරයා ලෙස පත් වී පැමිණි වැන් එක්, මහනුවරට පහර දීම සඳහා කඩිනමින් සැළසුම් කළේය. එහෙත් ආරක්ෂක උපක්‍රම සහ සේනාවන්ගේ දුර්වලත්වය හේතුවෙන් ආක්‍රමණය සාර්ථක නොවීය. නැවතත් ඔව්හු 1764 දී සහ 1765 දී ද පහර දුන්හ. 1763 වර්ෂයේ මුල ලන්දේසීහු තමන්ගේ බලය තහවුරුකර ගැනීමේ පමණ
ක් යෙදී සිටි අතර ඔවුන් යටත් කර ගත් ප්‍රදේශවලින් උඩරට වැසියන් ක්‍රමයෙන් පලවා හරිමින් සිටියහ. 1763 වර්ෂය පුරා දිගටම සාමය අපේක්ෂා කරමින් රජතුමා ඔහුගේ නියෝජිතයින් ලන්දේසීන් වෙත යැව්වේ කොන්දේසි සාකච්ඡා කිරීම සඳහාය. රජු විසින් තුන් කෝරළය, හතර කෝරළය සහ හත් කෝරළය සහ පුත්තලම පවරා දී මුහුදු බඩ පෙදෙස් සම්පූර්ණයෙන්ම භාර දෙනු ඇතැයි ලන්දේසි ආණ්ඩුකාරයා බලාපොරොත්තු විය. එහෙත් රජතුමා මෙම ඉල්ලිම්වලට එකඟ කරවා ගත නොහැකි විය. ඔහුගේ රාජ්‍යයේ ස්වාධීනත්වයට හානිවන කිසිවක් කිරිමට රජු එකඟ නොවීය. රජු එකඟත්වයට පැමිණීම හිතා මතාම ප්‍රමාද කළේය. එසේ කළේ මදුරාසියේ සිටි ඉංග්‍රීසීන්ගේ උදව් ලැබේ යයි බලාපොරොත්තුවෙනි. 1762 දී ඔහු ඒ සම්බන්ධයෙන් ජෝන් පයිබස් සමග සාකාච්ඡා සහ අදහස් හුවමාරු කරගෙන තිබුණේය. මේවාද බලන්නමහනුවර රාජධානිය ශ්‍රී ලාංකීය ඉතිහාසයසිංහලේ රාජාවලියබාහිර සබැඳිගලගොඩ අදිකාරම් - කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජුගේ අග්‍රාමාත්‍යකීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජ මහනුවර නායක්කාර් රාජවංශයඋපත: ? ? මරණය: 2 ජනවාරි 1782රාජ පදවි නාමයන්පූර්වප්‍රාප්තිකයාවිජය රාජසිංහමහනුවර රජ11 අගෝස්තු 1747–2 ජනවාරි 1782අනු
ප්‍රාප්තිකශ්‍රී රාජාධි රාජසිංහලෝකයේ සියළුම රටවල් දැක්වෙන සිතියමරට යනු ස්වාධිපත්‍ය රාජ්‍යයකට අයත් භූමියයයි සැලකෙන භූගෝලීය ප්‍රදේශයයි.සාමාන්‍යයෙන් රට සහ ස්වාධිපත්‍ය රාජ්‍යය සමරූපීවේ. රට යන්න රාජ්‍යය, ජාතිය සහ ආණ්ඩුව යන සංකල්ප සමග බැඳී පවතී. රටක් සහ රාජ්‍යයක් යනු පැහැදිලිවම සංකල්ප දෙකකි.ආශ්‍රිතභූගෝල විද්‍යාව ද්වාරයCity networkCountry (identity)Lists of countries and territoriesList of former sovereign statesමහාද්වීපය අනුව ස්වෛරී රාජ්‍ය සහ පරාධීන ප්‍රදේශ ලැයිස්තුවList of states with limited recognitionList of transcontinental countriesMicronationPrincely stateQuasi-stateසටහන්මූලාශ්‍රභාහිර සබැඳිද සීඅයිඒ වර්ල්ඩ් ෆැක්ට් බුක්රට පිළිබඳව විකිපීඩියාවේ සොයුරු ව්‍යාපෘති තුළ:කොමන්ස් වෙතින් මාධ්‍යයවිකිකියමන් වෙතින් කියමන්විකිදත්ත වෙතින් දත්තvteමහාද්වීපය අනුව ස්වෛරී රාජ්‍ය සහ පරාධීන ප්‍රදේශ ලැයිස්තුවමහාද්වීපඅප්‍රිකාවඇන්ටාක්ටිකාවඅසියාවයුරෝපයඋතුරු ඇමෙරිකාවඕෂනියාවදකුණු ඇමෙරිකාවTranscontinentalContinental landmassesAmericas
Eurasiaදූපත්List of island countriesඅධිකාරී පාලනය: ජාතික පුස්තකාල Germanyවිකිපීඩියා ලැයිස්තු ලිපියසැකිල්ල:SHORTDESC:විකිපීඩියා ලැයිස්තු ලිපියමෙම ලිපියශ්‍රී ලංකාවේ වනජීවීන්පිළිබඳ ලිපි මාලාවක කොටසකිආරක්ෂිත ප්‍රදේශශ්‍රී ලංකාවේ රක්‍ෂිත ස්වාභාවික ප්‍රදේශ ජාතික උද්‍යාන ජෛවගෝල රක්ෂිතඅභයභූමිවෘක්ෂලතා සහ සත්ත්ව සංහතියශ්‍රී ලංකාවේ පක්ෂීන් (ආවේණිකයෝ)ශ්‍රී ලංකාවේ ක්ෂීරපායීන් (ආවේණිකයෝ)ශ්‍රී ලංකාවේ උභයජීවීන්ශ්‍රී ලංකාවේ උරගයින්ශ්‍රී ලංකාවේ මිරිදිය මත්ස්‍යයින්ශ්‍රී ලංකාවේ ආගන්තුක මත්ස්‍යයින්ශ්‍රී ලංකාවේ කාටිලේජ මත්ස්‍යයින්ශ්‍රී ලංකාවේ වානිජ මත්ස්‍යයින්ශ්‍රී ලංකාවේ සමනලුන්ශ්‍රී ලංකාවේ කුරුමිණියන්ශ්‍රී ලංකාවේ සලබයින්ශ්‍රී ලංකාවේ ඩිප්ටෙරාවන්ශ්‍රී ලංකාවේ ඕතොප්ටෙරාවන්ශ්‍රී ලංකාවේ කැරපොත්තන්ශ්‍රී ලංකාවේ වේයන්ශ්‍රී ලංකාවේ කන්වෑයන්ශ්‍රී ලංකාවේ රේන්ද මැස්සන්ශ්‍රී ලංකාවේ ෆැස්මිඩයන්ශ්‍රී ලංකාවේ වන්දන්ශ්‍රී ලංකාවේ සුළු කෘමීන්ශ්‍රී ලංකාවේ මීමැස්සන්ශ්‍රී ලංකාවේ ඔඩොනේටාවන්ශ්‍රී ලංකාවේ කූඩිත්තන්ශ්‍රී ලංකාවේ කුහුඹුවන්ශ්‍රී ලංකාවේ මිරිදිය කකුළුවන්ශ්‍රී ලංකාවේ සාගර-නොවන මොලුස්කාවන
්ශ්‍රී ලංකාවේ මිරියපෝඩාවන්ශ්‍රී ලංකාවේ මකුළුවන්ශ්‍රී ලංකාවේ දිවි මකුළුවන්ශ්‍රී ලංකාවේ ගෝනුස්සන්ශ්‍රී ලංකාවේ දැඩි කිණිතුල්ලන්ශ්‍රී ලංකාවේ කීඩෑවන්ශ්‍රී ලංකාවේ වෘක්ෂඋද්‍යානසත්ත්වෝද්‍යානපින්නවල අලි අනාථාගාරයදෙහිවල සත්ත්වෝද්‍යානයපින්නවල එළිමහන් සත්ත්වෝද්‍යානයරිදියගම සෆාරි උද්‍යානයඋද්භිද උද්‍යානහක්ගල උද්භිද උද්‍යානයහෙනරත්ගොඩ උද්භිද උද්‍යානයමිරිජ්ජවිල උද්භිද උද්‍යානයපේරාදේණිය උද්භිද උද්‍යානසීතාවක උද්භිද උද්‍යානයසංවිධානඅධිකාරීන්වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවවනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවසිවිල් සංගම්ක්ෂේත්‍ර පක්ෂි විද්‍යා කවයඅදාළ මාතෘකාවන විනාශය · පාරිසරික ජෛව විද්‍යාත්මක කලාපසංචාරක කර්මාන්තයvteනිවර්තන දිවයිනක් වන ශ්‍රී ලංකාව මත්‍ස්‍ය, කකුළු, මොලුස්කා, සහ අනෙකුත් ජලජ කෘමීන් ඇතුළු විශාල ආවේණික සත්ත්ව ප්‍රජාවකට නිවහන සපයයි.ශ්‍රී ලංකාව පුරා පැතිරී ඇති ගංගා,ඇල දොල,වැව්-පොකුණු ආදි පරිසර පද්ධති ආශ්‍රිතව මිරිදිය මසුන් ව්‍යාප්තව පවතී. වර්තමානය වන විට මිරිදිය මත්ස්‍ය විශේෂ 104 ක් පමණ ලංකාවෙන් සොයා ගෙන ඇත. එය 35.1% ක් පමණ වේ.විවිධ හේතුමත ලංකාවට හදුන්වා දුන් මසුන් හැර දේශීය මසුන් ගැන පමණක් සළකා
බැලුවහොත් මෙම සංඛ්‍යාව 44.6% ක් වැනි ඉතා ඉහළ අගයක් ගනී. මේ අනුව පැහැදිළි වන්නේ ශ්‍රී ලංකාවට ඉතා පොහොසත් මත්ස්‍ය සම්පතක් පවතින බවය. එනමුදු වර්තමානයේ විවිධ හේතු මත ඔවුන්ගේ පැවැත්ම තර්ජනයට ලක්වී ඇත. ඇතැම් මත්ස්‍ය විශේෂ වඳවීයාමේ තර්ජනයටද ලක් වී ඇත. ශ්‍රී ලංකාවට ආවේනික මත්ස්‍යයකු වඳවීයාම තවත් අතකින් එම මත්ස්‍යයා මුළු ලෝකයෙන්ම තුරන්වීමකි.හැඳින්වීමශ්‍රි ලංකාවේ මිරිදිය මසුන් අපට ප්‍රධාන කාණ්ඩ දෙකකට වෙන්කළ හැකිය.දේශීය විශේෂ (Indigenous)හදුන්වාදෙන ලද විශේෂ (Introduced)දේශීය විශේෂශ්‍රී ලංකාවේ මිරිදිය පරිසරයේ ජීවත් වේ.ස්වාභාවිකව ජීවත් වෙමින් තම ජීවන චක්‍රය සම්පූර්ණ කර ගනී.ලංකාවේ ආවේණික මිරිදිය මසුන් මෙම ගණයට අයත් වේ.වසර ගණනක් හුදකලාවීමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මොවුන් පරිණාමණය වී ඇත.හඳුන්වා දෙන ලද විශේෂමැලේරියා මර්දන ව්‍යාපාරය යටතේ මදුරු කීටයන් ගිල දැමීමට හදුන්වා දුන් මසුන් ද මීට අයත් වේ.උදා:- ගප්පි (Poecillia reticulata)ජලජ ජීවී වගාව සඳහා ප්‍රෝටීනමය අවශ්‍යතා සපුරා ගැනීමේ අරමුණින් හදුන්වා දුන් මසුන් වි‍‍ශේෂ වේ. උදා:-අප්‍රිකානු තිලාපියන්, ඉන්දියානු කාපයන්විසි
තුරු මත්සයන් ඇති කරන්නන් විසින් මිරිදිය ජලාශ වල‍ට මුදා හරිනු ලැබූ මත්ස්‍ය විශේෂ වේ. උදා:-මන්නයා (Notopterus chitala)ශ්‍රී ලංකා‍වේ ප්‍රධාන මත්ස්‍ය විද්‍යාත්මක කලාප1. නිරිත දිග කලාපය (South Western Province) - අත්තනගලු ඔය දෝණියේ සිට නිල්වලා ගංගා දෝණිය දක්වා තෙත් කලාපීය ප්‍රදේශ2. මහවැලි කලාපය (Mahaweli Province) - මහවැලි ගංගා දෝණිය ඇතුලත් ප්‍රදේශය3. වියළි කලාපය (Dry Zone Province) - ඉහත ප්‍රදේශ හැර ඉතිරි වියළි කලාපීය ප්‍රදේශමීට අමතරව 1 හා 2 කලාප අතර සංක්‍රමණ කලාපයක් ද හදුනාගෙන ඇත.විශේෂ නාමාවලියවර්ගය: Actinopterygiiමිරිදිය මසුන් භෞතවිද්‍යාත්මකව කරදිය සහ කිවුල්දිය මත්ස්‍යයන්ගෙන් වෙනස් වේ. අඩු ලවණතාව සහ ඉහළ ආස්‍රැත පීඩනය එම වෙනසට හේතු වී ඇත. නමුත් මෙම පරිසර පද්ධති ත්‍රිත්වයේම ජීවත් විය හැකි මත්ස්‍යා විශේෂ කිහිපයක් ද ඇත.ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට මිරිදිය මත්ස්‍ය විශේෂ 95ක් පමණ හමුවන අතර, ඉන් 53 දෙනකු ආවේණික ය. ශ්‍රී ලංකාවෙන් හඳුනාගත් මත්ස්‍ය විශේෂ අතුරින් 41% පමණ මිරිදියෙහි පමණක් හමුවේ. එම මත්ස්‍යයන්ගෙන් 70% පමණම මෙරටට ආවේණික ය. ඉන් බොහෝමයක් විශේෂ වඳවී යාමේ තර්ජනයට මුහුණ
පා ඇති අතර IUCN ප්‍රවර්ග යටතට ඇතුළත් කොට ඇත. 2017දී බටුවිට ඇතුළු පිරිස් විසින් Devario විශේෂ හතරක් හඳුන්වා දුන් නමුත් එහි වර්ගීකරණය සහ විස්තර මතභේදාත්මක යැයි සෙසු දේශීය මත්ස්‍ය විද්‍යාඥයෝ පවසති.[1]සටහන: හඳුන්වා දුන් මත්ස්‍ය විශේෂ මෙහි ඇතුළත් නොවේ. ඒ සඳහා ශ්‍රී ලංකාවට හඳුන්වා දුන් මත්ස්‍යයින් ලැයිස්තුව බලන්න.මිරිදිය ආඳන්ගෝත්‍රය: Anguilliformes. කුලය: Anguillidaeමෙම කුලයට අයත් විශේෂ 19ක් සහ උපවිශේෂ 6ක් හඳුනාගෙන ඇති අතර ඒ සියල්ලන්ම Anguilla ගණයට ඇතුළත් කොට ඇත. ශ්‍රී ලංකාවෙන් මිරිදිය ආඳන් විශේෂ 2ක් හමුවේ.නමද්වීපද නාමයතත්ත්වයපොල් මල් ආඳා Mottled EelAnguilla nebulosaකළු ආඳා  Shortfin EelAnguilla bicolorකාපයන් සහ පෙතියන්ගෝත්‍රය: Cypriniformes. කුලය: Cyprinidaeමෙම කුලයට අයත් ගණ 320කට අධික සංඛ්‍යාවක් සහ විශේෂ 3,250කට අධික සංඛ්‍යාවක් ලෝකයෙන් හමුවේ. ශ්‍රී ලංකාවෙන් විශේෂ 52ක් වාර්තා වී ඇත.පොදු නාමයද්වීපද නාමයතත්ත්වයගංගිලියා Attentive carpletAmblypharyngodon melettinusදංකොළ පෙතියා Sinhala barbDawkinsia singhalaආවේණිකමල් ප
ෙතියා Blotched filamentous barbDawkinsia srilankensisආවේණිකරත් කයිලයා Giant danioDevario aequipinnatusනතාලි සාලයාDevario annnataliaeමතභේදාත්මක තක්සෝනයදංකොළ සාලයා  Malabar danioDevario malabaricusකිතුල්ගල සාලයාDevario micronemaමතභේදාත්මක තක්සෝනයඅග්‍රා සාලයාDevario monticolaමතභේදාත්මක තක්සෝනයපතිරණ සාලයා  Barred danioDevario pathiranaDevario udeniiමතභේදාත්මක තක්සෝනයරැවුල් දණ්ඩියා  Flying barbEsomus thermoicosගල් පාඬියා  Ceylon LogsuckerGarra ceylonensisආවේණිකපිලිප්ගේ ගල්පාඬියා  Philipps' GarraGarra phillipsiආවේණිකහොර දණ්ඩියා  Glow-light CarpletHoradandia atukoraliහිරි කනයාLabeo heladivaආවේණිකගඩයා  Green labeoLabeo fisheriආවේණිකතඹලයා  Red fin labeoLabeo lankaeආවේණිකදුම්බර කර-ඇදයා  Knuckles LaubucaLaubuca insularisආවේණිකලංකා කර-ඇදයා  Blue LaubucaLaubuca lankensisආවේණිකරුහුණු කර-ඇදයා  Ruhuna LaubucaLaubuca ruhunaආවේණිකවරුණ කර-ඇදයා  Varuna LaubucaLaubuca
varunaආවේණිකScarlet banded barbPuntius amphibiusඉපිලි කඩයා  Red-side barbPuntius bimaculatusSwamp barbPuntius cholaබිම් තොල්ලා  Long-snouted barbPuntius dorsalisකාමලිකා පෙතියා  Kamalika's barbPuntius kamalikaආවේණිකරතු-වරල් පෙතියා  Kelum's barbPuntius kelumiආවේණිකලේ තිත්තයා  Cherry barbPuntius titteyaආවේණිකබණ්ඩි තිත්තයා  Greenstripe barbPuntius vitattusබන්දුල පෙතියා  Bandula barbPethia bandulaආවේණිකකහ-වරල් දෙපුල්ලියා  Two-spot barbPethia cumingiiආවේණිකදෙපුල්ලියා  Tic-tac-toe BarbPethia melanomaculataආවේණිකබුලත් හපයා Black ruby barbPethia nigrofasciataආවේණිකරතු-වරල් දෙපුල්ලියා  Red-fined BarbPethia revalආවේණිකStoliczkae's barbPethia stoliczkanaතිත් පෙතියා  Ticto barbPethia tictoරක්වාන දණ්ඩියා  Amith's rasboraRasbora armitageiආවේණිකකාවේරි දණ්ඩියා  Cauvery rasboraRasbora caveriiSlender rasboraRasbora daniconiusආවේණිකවිල්පිට දණ්ඩියා  Wilpita rasbora
Rasbora wilpitaආවේණිකRasboroides nigromarginatusආවේණිකහල්මල් දණ්ඩියාRasboroides pallidusආවේණිකRasboroides rohaniආවේණිකහල්මල් දණ්ඩියා  Pearly RasboraRasboroides vateriflorisආවේණිකඅසෝක පෙතියා  Asoka barbSystomus asokaආවේණිකදුම්බර පෙතියා  Martenstyn's barbSystomus martenstyniආවේණිකහීත මස්සා  Side-striped barbSystomus pleurotaeniaආවේණිකමස් පෙතියා  Olive barbSystomus saranaමස් පෙතියාSystomus spilurusආවේණිකතිඹිරි පෙතියාTimbiri BarbSystomus timbiriආවේණිකලෙහෙල්ලා  Deccan MahseerTor khudreeගං ඇහිරාවන්කුලය: Balitoridaeපොදු නමද්වීපද නාමයතත්ත්වයපොල් ඇහිරාවා Banded Mountain LoachAcanthocobitis urophthalmaආවේණිකරක්වාන ඇහිරාවා  Hill country LoachSchistura madhavaiආවේණිකපුවක් බඩිල්ලා  Spotback LoachSchistura notostigmaදේශීයනාකියාදෙණිය ඇහිරාවාSchistura scriptaආවේණිකසත්‍ය ඇහිරාවන්කුලය: Cobitidaeපොදු නාමයද්වීපද නාමයතත්ත්වයපුල්ලි ඇහිරාවා  Spo
tted loachLepidocephalichthys jonklaasiආවේණිකවයිරන් ඇහිරාවා  Common spiny loachLepidocephalichthys thermalisඅංකුට්ටන්ගෝත්‍රය: Siluriformes. කුලය: Bagridaeනමද්වීපද නාමයතත්ත්වයකුරු අංකුට්ටා  Dwarf catfishMystus ankuttaආවේණිකපත් අංකුට්ටා  Gangetic mystusMystus cavasiusමාන අංකුට්ටා  Long Whiskers catfishMystus gulioකහ අංකුට්ටා  Yellow catfishMystus keletiusඉරි අංකුට්ටා  Striped dwarf catfishMystus vittatusවලයන් හා වලපොත්තන්කුලය: Siluridaeනමද්වීපද නාමයතත්ත්වයවලපොත්තාOmpok argestesEndemicවලපොත්තා  Butter catfishOmpok bimaculatusවලපොත්තාOmpok ceylonensisEndemicවලයා  WallagoWallago attuමගුරන්කුලය: Clariidaeනමද්වීපද නාමයතත්ත්වයමගුරා  Walking catfishClarias brachysomaආවේණිකහුංගන්කුලය: Heteropneustidaeනමද්වීපද නාමයතත්ත්වයහුංගා  Asian big catfishHeteropneustes fossilisවගුරු ආඳන්ගෝත්‍රය: Synbranchiformes. ක
ුලය: Synbranchidaeනමද්වීපද නාමයතත්ත්වයදුඹුරු පොට්ට ආඳා Lesser swamp eelMonopterus desilvaiපොට්ට ආඳා  Bengal swamp eelOphisternon bengalenseහඳයන්ගෝත්‍රය: Cyprinodontiformes. කුලය: Aplocheilidaeනමද්වීපද නාමයතත්ත්වයඋඩ හඳයා  Ceylon killifishAplocheilus dayiආවේණිකඉරි හඳයා  Dwarf panchaxAplocheilus parvusකලපු හඳයා  Werners killifishAplocheilus werneriආවේණිකහැඳි හැඩයන්කුලය: Adrianichthyidaeනමද්වීපද නාමයතත්ත්වයහැඳි හැඩයා  Spotted ricefishOryzias carnaticusතිත් හැඩයා  Indian ricefishOryzias dancenaසික්ලිඩයන්ගෝත්‍රය: Perciformes. කුලය: Cichlidaeනමද්වීපද නාමයතත්ත්වයකහ කොරලියා YellowchromideEtroplus maculatusකොරලියා  Green chromideEtroplus suratensisකාවයියන්කුලය: Anabantidaeනමද්වීපද නාමයතත්ත්වයකාවයියා Climbing perchAnabas testudineusගුරාමින්කුලය: Osphronemidaeනමද්වීපද නාමයතත්ත්වයතල්කොස්සා  Ceylonese combtail
Belontia signataආවේණිකමල්පුළුට්ටා  Ornate parasidefishMalpulutta kretseriආවේණිකපුළුට්ටා  Spike-tailed paradisefishPseudosphromenus cupanusකනයන්කුලය: Channidaeනමද්වීපද නාමයතත්ත්වයගං ආරා Giant snakeheadChanna maruliusපරඬැල් කනයා  Dwarf snakeheadChanna gachuaකොළ කනයා  Ceylon snakeheadChanna orientalisආවේණිකමඩ කනයා  Spotted snakeheadChanna punctataලූලා  Striped snakeheadChanna striataයොන්නන්කුලය: Belonidaeනමද්වීපද නාමයතත්ත්වයයොන්නාFreshwater garfishXenentodon cancilaනිදිමතයන්කුලය: Eleotridaeනමද්වීපද නාමයතත්ත්වයCrazyfishButis butisපුවක් බඩිල්ලා Dusky sleeperEleotris fuscaතෙලියන්කුලය: Mastacembelidaeනමද්වීපද නාමයතත්ත්වයගං තෙලියා  Tire track eelMastacembelus armatusබටකොළ තෙලියා  Sri Lanka spiny eelMacrognathus pentophthalmosවැලිගොව්වන්කුලය: Gobiidaeනමද්වීපද නාමයතත්ත්වයබලි වැලිගොව්ව
ාLarge snout gobyAwaous melanocephalusමහ-ගං වැලිගොව්වාTank gobyGlossogobius giurisවැලිගොව්වා Sharptail gobyOligolepis acutipennisගෙල රතු වැලිගොව්වාRed neck gobySchismatogobius deraniyagalaiගල් වැලිගොව්වාStone gobySicyopterus griseusමහ-ගල් වැලිගොව්වාRedtail gobySicyopterus lagocephalusතොල්-රතු වැලිගොව්වාLipstick gobySicyopus jonklaasiආවේණිකමාර්ටෙන්ස්ටයින්ගේ වැලිගොව්වා Martenstyn's gobyStiphodon martenstyniආවේණිකආවේණික මසුන්ට අභියෝගශ්‍රී ලංකා‍වේ මිරිදිය මසුන්ගේ විවිධත්වය කලාපයේ අනිකුත් රට වලට වඩා ඉහල අගයක් ගත්තද, දිනෙන් දිනම මෙම විවිධත්වය අඩුවන බව පෙනේ. ශ්‍රී ලංකා‍වේ ආවේණික මසුන් ඇතුළු සියළු මිරිදිය මසුන්ට මෙම අභාග්‍යසම්පන්න ඉරණම උදා වී ඇත. මිනිසුන්ගේ ක්‍රියාකාරකම හේතුවෙන් වන ජීවීන් විනාශයට ලක්වීම ආවේණික මසුන්ගේ පැවැත්මට ද ඉතා අහිත කර ලෙස බලපානු ලබයි. ඒ ඔවුන්ගේ සීමා සහිත ව්‍යාප්තියට පාරිසරික වෙනස්වීම් අධි සංවේදි වන නිසාය. ආවේණික ජීවියකු ඔවුන්ගේ සීමා සහිත වාසස්ථානයෙන් වඳවී යාම ඔවුන් මුළු මිහිතලයෙන්ම වඳවීයාමකි.
ආවේණික මසුන්ට ඇති තර්ජනවනාන්තර විනාශයවිශේෂයෙන්ම විවිධ වැවිළි භෝග වගාවන් හේතුවෙන් කදුකර වනාන්තර හා තෙත් කලාපීය වනාන්තර විශාල වශයෙන් විනාශ විය. වන ආවරණය ඉවත්වීම දිය පහර වියළීයාමට හේතු විය. ලංකාවේ ආවේණික මසුන්ට සෙවන ඉතා වැදගත් සාධකයක් වේ.උදා:මල් පුළුට්ටා (Malpulutta Kretseri)පතිරණ සාලයා (Danio pathirana)කෟෂි රසායන භාවිතය ඉහළයාමආර්ථික භෝග වගාව හේතුවෙන් සෝදා පාළුව උග්‍රවිය. මේ නිසාවෙන් රසායන පොහොර භාවිතය එන්න එන්නම වැඩි විය. සෝදා පාළුව හේතුවෙන් රසායන පොහොර හා පළිබෝධනාශක ආදිය පහත් බිම් වල දිය පහර වලට එක්විය. මෙම තත්වය මිරිදිය මසුන්ට ඉතා අහිතකර ලෙස බලපානු ලබයි.වගුරු බිම් විනාශයනාගරීකරණයත් සමඟ වැඩිවන ජනගහනයේ ඉඩම් අවශ්‍යතාවන් සපුරාලීම සඳහා වගුරු බිම් රාශියක් ගොඩකිරීම වර්තමානයේ ඉතා සුලබව දක්නට ලැ‍බේ. මෙම තත්වය වගුරු බිම් ආශ්‍රිතව ජීවත්වු මිරිදිය මසුන්ගේ ජීවන රටාවත්, පැතිරීමටත් ප්‍රබල තර්ජනයක් විය.උදා: පොට්ට ආඳා, දෙපුල්ලියාමැණික් ගැරීමබොහොමයක් ආවේණික මසුන් ජීවත් වන්නේ පැහැදිලි පිරිසිදු දියපාර වලය. මැණික් ගැරීම නිසා රොන් මඩට
හසුවන දියපාර බොර වේ. එය සංවේදී මසුන්ගේ ජලක්ලෝම අවහිරවීමෙන් ශ්වසන අපහසුතා ඇතිවී මිරිදිය මසුන‍ට මාරාන්තික තත්වයක් උද්ගතවීම බොහෝ විට දක්නට ලැබේ. එසමන්ම බිත්තර මත රොන් මඩ තැන්පත්වීම ද අහිතකර වේ.අපනයනය ආශ්‍රිත ක්‍රියාකාරකම්(ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම්)ලංකාවේ බොහොමයක් ආවේණික මිරිදිය මසුන් විවිධ වර්ණයන්ගෙන් යුක්ත වු අලංකාර මසුන් වේ. මේ නිසාවෙන් සුරතල් මසුන් වශයෙන් මොවුන්ට ඇති ඉල්ලුම දිනෙන් දිනම තීව්‍ර වේ. සුරතල් මසුන් අපනයනය සඳහා ස්වභාවික පරිසරයෙන් ඉවත් කිරීම; සීමිත ව්‍යාප්තියක් පෙන්වන මිරිදිය මසුන්ගේ ව්‍යාප්තියට අහිතකර තත්වයක් පෙන්නුම් කෙරේ.උදා: බුලත් හපයා, ලේ තිත්තයා, දෙපුල්ලියාදැනට සොයාගෙන ඇති දත්ත අනුව ආවේණික මසුන්ගෙන් 70%ක්ම අපනයනය කරන බවයි. ඇමරිකාව හා සිංගප්පූරුව ප්‍රධානතම ගැනුම්කරුවන් බවට පත්වී ඇත.ආවේණික මසුන් සංරක්ෂණයකළු ගඟ හා කැළණි ගඟ ආශ්‍රිතව විශාල මිරිදිය මත්ස්‍ය ගහනයක් වේ. නමුත් මේ ආශ්‍රිතව සිදුවන නොයෙක් සංවර්ධන ව්‍යාපෘති මිරිදිය මසුන්ට හානිකර තත්වයක් උද්ගතකොට ඇත. මෙම තත්වය වලකාලීවට අනිකුත් ජලාශ්‍රිත ප්‍රදේශ වලට මෙම මත්සයින් බෝ කිරීම අතිශය වැදගත් වේ. මෙසේ තර
්ජනයට ලක්වු මසුන් කීපදෙනෙක් නිදසුන් වශයෙන් දැක්විය හැකිය.උදා: බන්දුල පෝතයා, පතිරණ සාලයා, මල් පෙතියාමසුන් සඳහා ආරක්ෂිත කලාප නම් කිරීමද වැදගත් වේ. මේ මගින් තර්ජනයට ලක්වු මසුන්ගේ පැවැත්ම තහවුරු කළ හැකිය.ලංකාවේ මුළු භූමි ප්‍රමාණයෙන් 12.2%ක් පමණ ආරක්ෂිත ප්‍රදේශ ලෙස නම් කර තිබේ. මින් තෙත් කලාපයේ ආරක්ෂිත  ප්‍රදේශ ප්‍රමාණයෙන් 3.6% පමණ වේ. ඉතා සීමිත ව්‍යාප්තියක් දක්වන මිරිදිය මසුන් ඇති ප්‍රදේශ ආරක්ෂිත ප්‍රදේශ ලෙස නම් කිරීම මෙහිදී වැදගත් ‍වේ.මිරිදිය මසුන් පිළිබඳව මහජනතාව දැනුවත් කොට මසුන් සංරක්ෂණයේ වැදගත්කම පිළිබඳව ඔවුන්ට අවබෝධ කරවීම ද වැදගත් වේ. මිරිදිය මත්ස්‍ය සංරක්ෂණයෙන් පරිසරයට, රටට,මිනිසාට ඇතිවන ප්‍රතිලාභ පිළිබඳව ඔවුන්ව දැනුවත් කරවිය යුතුය.මිරිදිය මසුන් සුරැකීමෙන් මිනිසාට ඇත්වන ආර්ථික ප්‍රතිලාභ කෙරේ මහජනතාවගේ අවධානය යොමු කරවිය යුතුය. පාරිසරික සංචාරක කර්මාන්තය යටතේ අත්කර ගතහැකි ප්‍රතිලාභ වේ. දුර්ලභ හා අලංකාරවු මසුන් දෙස්-විදෙස් සංචාරකයින්ට ප්‍රදර්ශනය කිරීමෙන් පාරිසරික සංචාරක කර්මාන්තය ගොඩනැංවිය හැකිය.ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික මිරිදිය මත්ස්‍යයෝ - ඉන්ද්‍රජිත් එන්.ගලප්
පත්තිසිරිලක ආවේණික මිරිදිය මසුන්  - එච්.ජී.සුජාන් මදුරංගආශ්‍රේයයන්↑ "A commentary on the taxonomic review of Sri Lankan Devario by Batuwita et al. 2017 (Teleostei: Danionidae)". biotaxa. සම්ප්‍රවේශය 28 February 2019.https://web.archive.org/web/20150209130058/http://www.fish.lk/http://www.environmentmin.gov.lk/web/images/pdf/freshwater%20fish.pdf සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2017-12-15 at the Wayback Machinehttp://slendemics.net/easl/fish/Endemic%20fish%20page.html සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2018-01-31 at the Wayback Machinevteශ්‍රී ලංකාවේ සත්ත්ව සංහතියඅපෘෂ්ඨවංශීන්කෘමීන්සමනලුන්සලබයින්මීමැස්සන්ඔඩොනේටාවන්කූඩිත්තන්කුහුඹුවන්මොලුස්කාවන්සාගර-නොවන මොලුස්කාවන්ක්‍රස්ටේෂියාවන්මිරිදිය කකුළුවන්ඇරක්නිඩාවන්දිවි මකුළුවන්ගෝනුස්සන්පෘෂ්ඨවංශීන්උභයජීවීන්පක්ෂීන් (ආවේණිකයෝ)ක්ෂීරපායීන් (ආවේණිකයෝ)උරගයින්මිරිදිය මත්ස්‍යයින්ආගන්තුක මත්ස්‍යයින්කාටිලේජ මත්ස්‍යයින්වානිජ මත්ස්‍යයින්ප්‍රංශ ජනරජයප්‍රංශය                     කොඩියNational Emblem (unofficial)උද්යෝග පාඨය: Liberté, Égal
ité, Fraternité(ස්වාධීනත්වය, සමානාත්මතාවය, සහෝදරත්වය)ජාතික ගීය: La Marseillaiseප්‍රංශයේ පිහිටීම (තද කොළ). කොළ සහ තද අළු ප්‍රදේශවලින් යුරෝපා රටවල් ද, කොළ පැහැති ප්‍රදේශවලින් යුරෝපා සංගමයට අයත් රටවල් ද දැක්වෙයි.අගනුවරපැරීසියවිශාලතම නගරයඅගනුවරනිල භාෂා(ව)ප්‍රංශජාති නාම(ය)ප්‍රංශරජයඒකීය අර්ධ-ජනාධිපති ජනරජය• ජනාධිපති එමැනුවෙල් මැක්රෝන්• අගමැති Jean Castexව්‍යවස්ථාදායකයපාර්ලිමේන්තුවනිර්මාණයවර්ග ප්‍රමාණය• සම්පූර්ණ674,843 km2 (260,558 sq mi) (43 වැනියා)ජනගහණය• 2010 ඇස්තමේන්තුව65,447,374 (20 වැනියා)• ඝණත්වය115/km2 (297.8/sq mi) (89 වැනියා)දදේනි (ක්‍රශසා)2009 ඇස්තමේන්තුව• සම්පූර්ණ$2.108 trillion[1]• ඒක පුද්ගල$33,678දදේනි (නාමික)2009 ඇස්තමේන්තුව• සම්පූර්ණ$2.676 trillion• ඒක පුද්ගල$42,747ගිනි (2008)32.7මධ්‍යමමාසද (2010) 0.872[2]දෝෂය: අනීතික HDI අගය · 14 වැනියාව්‍යවහාර මුදලයුරෝ (EUR)වේලා කලාපයUTC+1 (CET)• ගිම්හාන (DST)UTC+2 (CEST)රිය ධාවන මං තීරුවදකුණඇමතුම් කේතය33අන්තර්ජාල TLD.frප්‍රංශයේ නිල නාමය ප්‍රංශ ජනරජය යන්නය. ප්‍රංශය යුරෝපා සංගමයේ සාමාජික රටක් වන අතර එහි බටහිර දිසාවේ පිහිටියේ ය. වෙනත් මහාද්ව
ීපයන් හි සහ ඉන්දියන්, පැසිපික් හා අත්ලාන්තික් සාගරයන් හි පිහිට, සන්තක ප්‍රදේශයන් ද දූපත් ද ප්‍රංශයට අයත්ව තිබේ. ප්‍රංශය ඒකීය. අර්ධ පූර්ණ බලතල සහිත ජනාධිපති තනතුරකින් යුත් සමූහාන්ඩුවකි. (Semi presidential Republic) එම රටෙහි මුලික ප්‍රතිපත්තීන් 'මිනිසාගේ සහ පුරවැසියන්ගේ අයිතිවාසිකම් ප්‍රකාශනයේ' විස්තර කොට දැක්වේ. මෙට්‍රෙපොලිටන් ප්‍රංශය, මධ්‍යදරණි මුහුදේ සිට ඉංග්‍රීසි ඕඩය හා උතුරැ මුහුද දක්වා ද රයින්හි සිට අත්ලාන්තික් සාගරය දක්වා ද විහිදෙයි එය බොහෝ විට හදුන්වනු  ලබන්නේ 'හෙක්සගෝන්'   (The Hexagon)     යනුවෙනි. එසේ අමතනු ලබන්නේ  එහි ඇති ජ්‍යාමිතික හැඩය හේතුවෙනි.  උතුරැ දිශාවේ සිට දක්ෂිණාවර්තව එහි ‍දේශසීමාවන් මෙසේ වෙයි. බෙල්ජියම, ලක්ෂිවර්ගය, ජර්මනිය, ස්විස්ටර්ලන්තය, ඉතාලිය, මොනාකො, ස්පාඤ්ඤය, සහ ඇන්ඩොරා (Andorra) ප්‍රංශයට අයත් විදේශිය පාලන ප්‍රදේශ සහ රාශිභූත ප්‍රාන්ත වෙන්කෙරෙන ගොඩබිම් දේශසීමාවූවන් වන බ්‍රසීලය, ප්‍රංශ ගිනනියා දේශසීමාවේ පිහිටි සවුරිනාමය (Suriname), සාන්ත මාටින් මායිම් වන නෙදර්ගන්තයේ ඇන්ටිලස් දෙපාර්ශව විසින්ම පොදුවේ පරිහරණය කෙරේ. ඉංග්‍රීසි ඕඩය යටින් දිවෙන  උමං මගින්  ප්‍රංශය එක්
සත් රාජධානිය හා සම්බන්ධ කෙරේ.භූමි ප්‍රමාණය අනුව බැලූ විට, යුරෝපා සංගමයේ රටවල් අතුරින් විශාලතම රට වනුයේ ප්‍රංශයයි. එසේම, රුසියාව හා යුක්රේනය හැරැනු විට විශාලත්වයෙන් යුරෝපයේ තෙවන ස්ථානය ලබන්නේ ද ප්‍රංශයයි. ප්‍රංශ ගිනියා වැනි  යුරෝපයේ  පිහිටි ඔවුන්  සන්තක අතිරේන ප්‍රාන්තයන් ද එක්කළහොත් ප්‍රංශය, විශාලත්වයෙන්දෙවන ස්ථානය ගනු ඇත. ප්‍රංශය සතුව පවතින ශක්තිමත් ආර්ථිකය ද සංස්කෘතික හමුදාමය හා දේශපාලනමය වශයෙන් බලපෑම් කළ හැකි තත්ත්වයක පැවතීම ද හේතු‍‍කොට ගෙන සියවස්  ගණනාවක සිට ප්‍රංශය බලසම්පන්න රටක් බවට පත්ව තිබේ. 17 සහ 18 වන ශතවර්ෂයන් තුලදී උතුරු ඇමෙරිකාවේ සැලකිය යුතු කොටසක් ප්‍රංශය විසින් ස්වකීය යටත් විජිතයක් බවට පත්කරගෙන තිබිනි. උතුරැ බටහිර සහ මධ්‍යම අප්‍රිකාවේ අග්නිදිග ආසියාවේ  විශාල භුමි ප්‍රදේශයක් ද බොහෝ පැසිපික් දූපත් ද මෙම අධිරාජ්‍යයට අයත් වී තිබින.ප්‍රංශය, අධි සංවර්ධිත රටවලින් එකකි. නාමික දළ ජාතික නිෂ්පාදිතය අනුව, පස්වන තැන ගන්නා ප්‍රබල ආර්ථික ප්‍රංශය සතු වේ. මිලදී ගැනිමේ හැකියාවේ සමානතාවය සලකා බැලූ විට ඊට සතවන ස්ථානය අයත් වේ.  ප්‍රංශය, උසස් ජිවන තත්ත්වයන් ද ඉහල මට්ටමක පවතින පොදු අධ්‍යාපන