LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
-නිකායික බුද්ධාගමධර්ම සංගායනාසේද මාවතේ බුද්ධාගමේ ව්‍යාප්තියඉන්දියානු උපමහාද්වීපයේ පරිහානියපසුකාලීන බෞද්ධයෝබෞද්ධ නූතනවාදයධර්මයසංකල්පචතුරාර්ය සත්‍යයආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයධර්මචක්‍රයපංච ස්කන්ධඅනිත්‍යයදුක්ඛඅනාත්මහේතුඵල ධර්මයමධ්‍යම ප්‍රතිපදාවශූන්‍යතාවසදාචාරයකර්මපුනර්භවයසංසාරයවිශ්වයබෞද්ධ පාඨ ග්‍රන්ථබුද්ධවචනයමුල්කාලීන බෞද්ධ ග්‍රන්ථත්‍රිපිටකයමහායාන සූත්‍රපාලි ත්‍රිපිටකයටිබෙට් ත්‍රිපිටකයචීන ත්‍රිපිටකයපිළිවෙත්ත්‍රිවිධ රත්නයබුදු දහමේ විමුක්ති මාර්ගයපංච ශීලයපාරමිතාභාවනාවදාර්ශනික හේතු දැක්වීමශ්‍රද්ධාවපින් වැඩීමඅනුස්සතිසිහියප්‍රඥාවබ්‍රහ්ම විහරණAids to EnlightenmentMonasticismගිහියාBuddhist chantවන්දනා ස්ථානනිර්මාංශිකත්වයනිර්වාණයබෝධිසතර මාර්ග ඵලඅරහත්ප්‍රත්‍යේකබුද්ධබෝධිසත්ත්වබුද්ධසම්ප්‍රදායයන්ථෙරවාදපාලිමහායානහීනයානචීනවජ්‍රයානටිබෙට්නවයානනෙවාර්රට අනුව බුද්ධාගමභූතානයකාම්බෝජයචීනයඉන්දියාවජපානයකොරියාවලාඕසයමොංගෝලියාවමියන්මාරයරුසියාවශ්‍රී ලංකාවතායිවානයතායිලන්තයටිබෙට්වියට්නාමයවටසන ආගම් ද්වාරයvteවස්කඩුවේ ශ්‍රී සුභූති මහ නාහ
ිමි (1835 - 1917 අප්‍රියෙල් 19) ශ්‍රී ලංකාවේ පහලවූ කීර්තිමත් බෞද්ධ භික්ෂූන්වහන්සේ නමකි. පාලි, සංස්කෘත, සිංහල සහ ඉංග්‍රීසි යන භාෂා පිළිබඳව මනා ප්‍රගුණත්වයක් හිමි කර ගෙන තුබූ උන්වහන්සේ, මෙරට කැපී පෙනුනු භාෂා පඬිවරයෙක් ලෙසද හැඳින්වෙයි.  මුල් අවධියකළුතර තොටමුණේ වස්කඩුව නම් ග්‍රාමයෙහි ජීවත් වූ කරුණාමුනි පනිස්ද සිල්වා මහතාට සහ පුංචි හාමි මැතිණියට දාව, සොයුරන් පස්දෙනෙකුට සහ සොහොයුරියන් දෙදෙනෙකුට පසු පවුලේ බාලම දරුවා ලෙසින්, එතුමා උපත ලදහ. ග්‍රාමයෙහි වූ ගොගර්ලි පාදිලිතුමා යටතේ පාලනය වූ වැස්ලියන් පාසලෙන් සිය මුල් අධ්‍යාපනය හැදෑරූ එතුමා, කුඩා කල සිටම අධ්‍යාපන කටයුතු කෙරේ දක්ෂතා පෙන්වූ දරුවෙකු බව සඳහන් වෙයි.ඉගෙනීමට තිබූ දක්ෂතාව හේතුවෙන්, එතුමන්ගේ දෙමව්පියන් විසින් ඔහුව, වස්කඩුවේ කන්ද විහාරයේ ශ්‍රී සුමංගල නායක හිමියන්ගේ ප්‍රධන ගෝල වහන්සේ වූ කලමුල්ලේ සුමනාරාමයෙහි වැඩසිටි සරණපාල සීලක්ඛන්ධ හිමියන් වෙත භාර දෙනු ලැබූහ. සරණපාල සීලක්ඛන්ධ හිමියන් යටතේදී සිය දහම් අධ්‍යාපනය මනා ලෙස වැඩි දියුණු කර ගත් එතුමා, අවසානයේදී වස්කඩුවේ ශ්‍රී සුභූති නමින් පැවිදි දිවියට එකතු විය.පැවිදි දිවියේ මුල් සමය[
සංස්කරණය]ඉනික්බිතිව, වස්කඩුවේ සුභූති සාමණේරයන් වහන්සේ, පැල්මඩුල්ලේ විහාරාධිපති, ශ්‍රී පාදස්ථාන හා සබරගමු පළාත් නායක ධූරය දැරූ ශ්‍රී සුමංගල හිමියන් යටතේ තවත් සත් වසරක් සිය අධ්‍යාපන කටයුතු හදාරමින්, පාලිභාෂාව, ත්‍රිපිටක ධර්මය හා අනෙකුත් සමයාන්තර ධර්මයන්ද මැනවින් හදාරණ ලදී.උපසම්පදාව ලැබීමසිය දිවියට විසිහතර විය සැපිරෙද්දී එනම් බුද්ධ වර්ෂ 2002 (ක්‍රි. ව. 1859) දී, බලපිටිය උදකුකුඛේප සීමා මාලකයේ රැස්වූ මහ සඟ රුවන වෙතින් සහ සිරිසද්ධම්ම වංශපාල ධීරානන්ද නායක හිමියන්ගේ උපාධ්‍යානත්වයෙන්, පාරිශුද්ධ උපසම්පදාව ලබා ගැනීමට සුභූති හිමියන්ට හැකිවිය.ධර්මය ප්‍රචාරණයඋපසම්පදාව ලැබීමෙන් අනතුරුව සුභූති හිමියන් වහන්සේ සිය දිවියේ ඊළඟ පනස්අට වසර තුල, වස්කඩුව අභිනවාරාමයේ වැඩවසමින් දෙස්විදෙස් හී පැතිරුණු ශාසනික සහ භාෂාමය සේවාවේ යෙදුණු බව සඳහන් වෙයි.ශාසනික සේවයකොළඹ විද්‍යෝදය පිරිවෙන ආරම්භ කරන ලද, හික්කඩුවේ ශ්‍රී සුමංගල හිමියන්ගේ ධර්ම ශාස්ත්‍රීය සේවයට, වස්කඩුවේ සුභූති හිමියෝද මහත් සේ දායක වූ බව සඳහන් වේ.භාෂාමය සේවයඋපසම්පදාව ලබා පස් වසරකින්, එනම් 1864 වර්ෂයේදී සිය ම
ුල්ම ශාස්ත්‍රීය ධර්ම ග්‍රන්ථය එළිදැක්වූ සුභූති හිමියන්, 1876 වසරේදී උන්වහන්සේ විසින් සකස් කරන ලද නාමමාලා පාලි ග්‍රන්ථය, එකල ලංකාවට සපැමිණි හත්වන එඩ්වඩ් මහ රජ වෙත ලබා දීමට කටයුතු කරන ලදී. [2] ඉනික්බිතිව සිදුවූ සියම් රජුගේ ලංකාගමනය වෙනුවෙන්ද සුභූති හිමියන් වහන්සේ, සියම් පිරිත් පොත, සිංහල හා බුරුම හෝඩිය සමග සකස් කොට මුද්‍රණය කරවීමට පියවර ගන්නා ලදී.පසු කාලීනව ආර්. ඩී. විල්ඩර්ස් පඬිතුමා සහ ලන්ඩන් හී ඉන්දියා ඔෆිස් පුස්තකාලාධීපති ආර්. රෝසට් මහතා විසින් සිදුකල ඉල්ලීමක් පරිදි, අභිධානප්පදීපිකාවේ අන්තර්ගත සියළු වචන පද විග්‍රාහාදිය සහිතව අභිධානප්පදීපිකා සූචී අකාරාදිය (ග්‍රන්ථො) නමින් මුද්‍රණය කරවීමට, සුභූති හිමියෝ පියවර ගත්හ. එම ග්‍රන්ථය 1893 වසරේදී මෙරටට පැමිණි වික්ටෝරියා අධිරාජිණියගේ තෙවන පුතු ඩියුක් ඔෆ් කොනට් ආදිපාදයන්ට, ලබාදීමට උන්වහන්සේ ක්‍රියා කරන ලදී.ගෞරවාදරයට පාත්‍රවීමවස්කඩුවේ ශ්‍රී සුභූති හිමියන් පිළිබඳව පැහැදුණු, සියම් රාජ්‍යයේ චූලාලංකාර රජතුමා වරක් උන්වහන්සේ වෙත අභිධර්ම පිටකයේ පද යෝජනා සහිත පොත් පෙට්ටි දෙකක් සහ වටිනා පිරිකර එවූ බව පැවසෙයි. ඊට අමතරව රජතුමා ලංකාවට පැමිණි අවස
්ථාවකදී, උන්වහන්සේ වෙත කොළඹදී සියම් පිළියෙන් නිර්මාණය කල තුන් සිවුරු පූජා කල බවද සඳහන් වෙයි.සර්වඥධාතුන් වහන්සේලා1898 දී වස්කඩුවේ රාජගුරු ශ්‍රී සුභූති නාහිමිපාණන් වහන්සේට ඉන්දියාව විසින් කපිලවස්තුපුර ශ්‍රී සර්වඥධාතුන් වහන්සේලා පිරිනැමූ බව පැවසෙයි.[3]සද්ධම්මවංශ නිකායේ නායක ධූරයරන්දොඹ මහා මංගල සමුදාරාමාධිපතිව වැඩ විසූ ධම්මාලංකාර නාහිමියන්ගේ අපවත් වීමෙන් අනතුරුව, පුරප්පාඩු වූ අමරපුර සද්ධම්මවංශ නිකායේ නායක ධූරය, 1893 වසරේදී වස්කඩුවේ සුභූති හිමිපාණන් වෙත පිළිගැන්වුණි.අපවත් වීමමෙලෙස බුද්ධ ශාසනයට සහ භාෂාවට අමිල සේවයක් සිදුකල වස්කඩුවේ ශ්‍රී සුභූති හිමියන්, 1917 වසරේ අප්‍රියෙල් මස 19 වන දිනදී, වසර 82 ක් ආයු වැළඳීමෙන් අනතුරුව වස්කඩුවේ පිහිටි සිය ආරාමයේදී අපවත් විය.මූලාශ්‍රජාතික වීරයෝ - ගම්පාතේ සතරසිංහ හිමි.කළුතර - ISBN 955-8818-00-3, මනෝ ප්‍රනාන්දු (2003)ආශ්‍රිත↑ "අමරපුර සිරි සද්ධම්මවංශ මහා නිකායේ උපසම්පදාව අරඹා දෙසිය වසරක් සපිරීමේ මහා පුණ්‍යෝත්සවය 18, 19, 20 දිනවල දී කුප්පියාවත්ත ජයශේඛරාරාමයේ දී". බුදුසරණ. 2010 ක් වූ ජුනි මස 19.
සම්ප්‍රවේශය 16 මැයි 2014. {{cite web}}: Check date values in: |date= (help)↑ බුදුසරණ අන්තර්ජාල කලාපය 2012 අප්‍රේල් 20[permanent dead link]↑ "කපිලවස්තුපුර ශ්‍රී සර්වඥධාතුන් වහන්සේලා ප්‍රදර්ශනය කෙරෙන කොටහේන දිපදුත්තමාරාම තායි රජමහා විහාරය". බුදුසරණ. 2013 දෙසැම්බර් 09. සම්ප්‍රවේශය 16 මැයි 2014. {{cite web}}: Check date values in: |date= (help)PersondataNAMEවස්කඩුවේ ශ්‍රී සුභූති නාහිමිALTERNATIVE NAMESSHORT DESCRIPTIONDATE OF BIRTH1835PLACE OF BIRTHවස්කඩුව, කළුතරDATE OF DEATH1917 අප්‍රියෙල් 19PLACE OF DEATHපොදු නීතියේ ප්‍රධාන මුල ධර්මපොදු නීතියේ විනිශ්චය පොදු නීතියේ අධිකරන බලය පිළිබ්‍රදව කරන ලද පර්යේෂන හා විශ්ලේෂනාත්මක අධ්‍යයනයන් හි විවිධ අදියරයන් තුලදී  එක්තරා අවස්ථාවක දී නීතිය යනු කුමක්දැයි තෝරා බේරා ගැනීම අත්‍යාවශයය වේ. පළමුවෙන්ම සිද්ධිමය කරැණු ඉතාමත් හොදින් විමර්ශනය කළ යුතුවෙ. ඉන් පසුව ඊට අදාල ව්‍යවස්ථාවන් හා නීතිය අදාල කරගත යුතුවේ. ඉන්පසුව නෛතික මුලධර්ම හා විවිධ අධිකරණ විසින් වැදගත් යැයි සලකනු ලැබූ, වර්තමාන නඩුවේ දී ඉදිරිපත් කරනු ලැබූ
කරැණු  අනාගත අධිකරණ කටයුතු සදහා ඒවායේ බලපෑම කෙසේ ද යන්න පිලිබදව පරිස්සමෙන් කටයුතු කළ යුතුයි. ඉහල අධිකරණ තීන්දු හා ව්‍යවස්ථාදායගේ  තීන්දු පහල අධිකරණ වල මේ සියල්ල එක්ව ගෙන පිළිගත හැකි හේතූන්ද සමගින් නීතිය යනු කුමක් දැයි නිගමනයකට එළඹ එම නීතිය අදාල නඩුවේ කරැණු වලට අදාල කරගනු ලැබේ.පොදු නීතිය ව්‍යවස්ථාපිත නීතියට වඩා දම්‍ය වූ නීතියයි. පොදු නීති සම්ප්‍රදායේ යටතේ අධිකරණ පෙර තීන්දුවලින් බැදී සිටිම අනිවාර්ය නොවන නමුත් ව්‍යවස්ථාදායකයේ මැදහත් වීමකින් තොරව (පිළිගත හැකි හේතූන් ද සහිතව ) නීතිය නැවත අර්ථ නිරැපනය කිරිම හා ප්‍රතිශෝධනයක් ‍සිදු කල  හැක. ඒ මගින් අධිකරණයට නව දේශපාලන, නෛතික හා සමාජ දර්ශනයක් හා සම්බන්ධ නව ප්‍රවණතා වලට දායක විය හැක. දෙවනුව පොදු නීතිය ක්‍රමානුකූලව විකාශනය වෙමින් පවතින අතර දශකයක් තුලදී සැලකිය යුතු වෙනසකට භාජනය වන මුත් ඒ තුළින් නීතියට ඉන්වන හානි දායක බලපෑම අවම වේ.ව්‍යවස්ථාදායක ක්‍රියාවලිය ආරම්භ කිරිම ඉතාමත් අපහසු වේ. එය නොරිස්සිය හැකි තත්ත්වයන් උදාවන තුරැ ක්‍රියාත්මක නොවී පවතී. නමුත් ව්‍යවස්ථාදායකය මගින් නීතියේ සිදුකරන සංශෝධනය නිසා සමහර විටකදී නීතිය සම්පූර්ණයෙන් ම වෙනසකට භාජනය
විය හැක. මීට හොදම උදාහරණය වන්නේ නොසලකිලිමත් භාවය ස්‍රදහා වූ වගකීම සම්බන්ධයෙන් පොදු නීතිය අනුගමනය කරන්නා වූ ක්‍රමානුකූලව කාලයත් සම වෙනස්වූ රීතින් ය. 19 වන සියවසේ දී වැඩි වශයෙන් ම අනුගමනය කරනු ලැබූ රීතිය වුයේ පැමිණිලිකරැ‍ට වගඋත්තරකරැගේ පනාසැලකිමත්කම හේතුවෙන් වන්දියක් ලබාගැනිමට නම් දෙදෙනා ම ගිවිසුමේ පෙර රහස දැන සිටීම අනිවාර්යය වේ. මේ අතර ආසන්නතම ගැනුම ්කරැට පමණක් කිසියම් නිෂ්පාදනයක දෝෂයක් නිසා වන්දි ලබා ගත හැකි අතර එම නිෂ්පාදනයේ සමහර කොටස් නිෂ්පාදකයාගෙන් පරිබාහිරව නිෂ්පාදන ය කර ඇත්නම් වන්ද ලබා ගැනීමට අවකාශ නැත.Winterbottom Vs Wright නඩුවේ දී තුවාල ලද පුද්ගලයාට එම සිද්ධියට බාහිරව සම්බන්ධ වූ (නොවැදගත්) ඕනෑම පුද්ගලයෙකුට විරැද්ධව නඩු පැවරිය හැකි නම් ඉන් අයුක්තිසහගත හා සාහසික ප්‍රතිවිපාක ඇතිවිය හැකි බව අධිකරණය පෙන්වා දුනි. තවද  මෙහිදී නොසැලකිලිමත් භාවය හා ඉන් සිදුවූ හානි යෙනි. (තුවාලයක්) වගකීම ඊට සම්බන්ධ පාර්ශවයේ ආසන්නතම පුද්ගලයාට  පමණක් පැවරීම සදහා සම්බන්ධතාවක් ගොඩනැගීමට අධිකරණයට නොහැකි. Thomas Vs Winchester  නඩුව මීට ව්‍යතිරේකයක් සපයයි. එහි දි අධිකරණ තීන්දුව වුයේ වස බෝතලයක් ශරීරයට හානිදායක
නොවන ශාකශාර පානයක් ලෙසට වැරදියට ලේබල් කිරිම නියෝජිතයන් හරහා අලෙවි කිරිම මිනිස් ජිවත ඉතා ආසන්න භයානක අවස්ථාවකට පත් කරයි යන්නයි. Slater Vs Ray.Mfg.Co නඩුවේ දී කෝපි නිෂ්පාදන යන්ත්‍රය (කෝපි පුනාව Coffee urn)  පිපිරී යාම නිසා අනතුරට පත් වූ පුද්ගලයා සම්බන්ධයෙන් එහි නිෂ්පාදකයා  වගකීව යුතු බව තීන්දු කරන ලදි. Cardillac Moter car Co.Vs Johnson  නඩුවේ දී දෝෂ සහිත රෝදය නිසා ඇති වූ අනතුරට කාරයේ අයිතිකරැට වන්දි ‍ලබා ත නොහැකි වුයේ එම රෝදය සාදා තිබූ අමුද්‍රව්‍ය නුසුදුසු තත්ත්වයේ ඒවා වුවත් ගිවිසුම ැවතියේ වාහන වෙළෙන්දා හා අයිතිකරැ අතර මිස වාහනයේ නිෂ්පාදකයා සමග‍නොවීමයි. පොදු නීතිය, ආණ්ඩුක්‍රම වයාවස්ථාව හා නීතිය අතර සබදතාව පොදු නීති සම්ප්‍රදායේ දී නීති පද්ධතියේ ඇති වැදගත් සෑම නීති ක්ෂේත්‍රයක් ගැනම මනා අවබෝධයක් තිබි ම අනිවාර්ය කරැණකි. එංගලන්තය, වෙල්සය, හා ඇ.එක්.  ජනපදයේ ‍බොහෝමයක් ජනපදවල ගිවිසුම් නීතිය, සිවිල් නීතිය, දේපල නීතිය. ආදී නීතින්ට අදාල මුලික ප්‍රතිපාදන පණත් වල අන්තර් ගත කොට නොමැති අතර පොදු නීතිය එඒසදහා උපයෝගී කර ගනී.  නීතියේ සෑම ක්ෂේත්‍රයක දීම  (භාණ්ඩ විකිණිමේ ගිවිසුම් පණත හා අපරාධ නීතිය වැනි නී
ති ව්‍යවස්ථාදායකය විසින් නිර්මාණය කලත්) වෙනත් ලිඛිත නීති වලත් ඒවා‍යේ මුලධර්මය පිළිබ්‍රදව අන්තර්ගත වන්නේ අල්ප වශයෙනි. එම නීති වල සීමාවන් හා අර්ථ දැක්වීම් අන්තර්ගත වන්නේ  ‍‍පොදු නීතියේ ය. කිසියම් සිද්ධිමය කරැණු ගොනුවක් සදහා බලපාන නීතිය කුමක්දැයි නිශ්චිතවම දැන ගැනීමට ඊට අදාල පූර්ව  නඩු තීන්දු හා  ඒ සදහා හේතුවූ කාරනා  පිළිබ්‍රද අවබෝධ කරගත යුතු වේ.  එක්සත් ජනපද ව්‍යවස්ථාවේ. පළමු සංශෝධනයේ දී ‍ ආගමක් පිහිටු වීම හෝ එලෙස  පිහිටවූ ආගමක් නිදහසේ ඇදහීම තහනම් කරන නීති රීති සම්පාදනය නොකරයි යනුවෙන්  සදහන් වේ. නමුත්   වන වගන්තියේ අන්තර්ගත මෙම ප්‍රතිපාදනයේ නෛතික සීමාවන් නීර්ණය කිරිම සදහාත් එම වගන්තියේ එම යෙදු‍මත් අර්ථකථනය සදහාත් පොදු නීතිය උපයෝගී කරගනී පොදු නීති සම්ප්‍රදායේ  ව්‍යවස්ථාදායකට ක්‍රියාකරන්නේ එමගින් සම්මත කරනු ලබන නීතිය අර්ථ නිරැපනය වන්නේ පුර්වයෙන් පැවති පොදු නීතිය නඩු තීන්දු නීතිය හා සිරිත් විරිත් වල  පසුතලයට විරැද්ධව යන කල්පිතය මතය. එම නිසා බොහෝමයක් කරැණු එම ව්‍යවස්ථාවලින් කියවෙන්නේ නැත.  උදාහරණයක් හැටියට එක්සත් ජනපදයේ අපරාධ නීති බොහොමයක් සංග්‍රහ ගත කොට ඇත්තේ පෙර පැවති පොදු නීති අනුසාරයෙනි.
එම නිසා වර්තමාන ව්‍යවස්ථාවන් (නීතිය) වල බොහොමයක් අර්ථ දැක්වීම් දක්වා නොමැත. ඒ හේතුවෙන් ඇමරිකානු නීති විද්‍යාලවල අපරාධයක් අර්ථ දැක්වීම් උගන්වනු ලබන්නේ 1789 දී එංගලන්තයේ ඒවා අර්ථ දැක්වූ ආකාරයට ය. එම නිසා වර්තමාන අපරාධ නීතිවල අන්තර්ගත යෙදුම් වල වාචික  අර්ථ නිරැපනය හා අවබෝධකරගැනීම සදහා මෙම සියවස් ගණනක් පැරණි පොදු නීතිය උපයෝගී කරගනි.රාජ්‍ය හා න්සන්ධීය වශයෙන් අතීතයට බලපාන අයුරින් අපරාධ නීති සම්පාදනය ඇමරිකානු ව්‍යවස්ථාව යටතේ තහනම් වන අතර නව නීතිය පද්ධතිය යටතේ ඇමරිකාව තුල පොදු  නීති අපරාධ පවතී ද නැද්ද යන්න පිළිබදව ප්‍රශ්නයක් පැන නැඟුනි. ඊට නිශ්චිත පිළිතුරක් United states Vs Hudson & Good win නඩුවේදී ලැබුනි. එහි දී  තීන්දුව වුයේ සන්ධිය රාජන්‍ේ මට්ටමින්  පොදු නීති අපරාධ තහනම් වන අතර එම නීති ව්‍යවස්ථාවල එම අපරාධයේ අර්ථදැක්වීම හා ඒ සදහා  වන දඩුවම්  ද අනිවාර්යෙන් පැහැදිගිව දැක්විය යුතු‍වේ. පොදු නීතියේ සංග්‍රහගත කල ව්‍යවස්ථාවන් හා ශුද්ධ  ව්‍යවස්ථාපිත නීතිය හා සංසන්දනය කරන  විට එම ව්‍යවස්ථාවන් මගින් පොදු නීතියටත්  එහාය නව නඩුනිමිති නිර්මාණය කරනු ලබයි. සිවිල් වැරදි ගනයට වැටෙන වැරදි සහගත මරණය (wron
ghul death) මරණයට ක්වූ පුද්ගලයාගේ බිරිද ස්වාමියා හෝ දරැවන් හට  වන්දි ඉල්ලා නඩු පැවරීමට අවස්ථාව සලසා ඇත. නමුත් එංගලන්තයේ (ඉංග්‍රීසි නීතියේ) මෙම තත්ත්වය දක්නට නැත. එවැනි ව්‍යවස්ථාවන් පවතින විටදී ඒ සදහා ලබාදෙන සහනය නීතියෙන් දක්වා අති පිළියමට පමණක් සීමා විය යුතුය. සාමාන්‍යයෙන් අධිකරණ නීති අර්ථ නිරෑපනයේ දී නඩු නිමිති නිර්මාණය නොවන ආකාරයට තරම් පුලුල්ට නීතිය අර්ථ කථනය නොකරය. එසේ වීමට හේතුව වන්නේ නීති සම්පාදනයේ ඉහළින්ම සිටින්නේ ව්‍යවස්ථාදායකය නිසාය. අන්‍යයකු‍ගේ නොසැලකිලිමත් කමින් ශාරෘරක තුවාල ලත් කිසියම් පුද්ගලයකු ඒ සදහා වෛද්‍ය වියදම්. වේදනාව, තම ආදායම් මාර්ගය හෝ ආදායම් ඉපයීමේ හැකියාට නොමැති වී‍යාම හෝ මානසික පීඩාව ජීවන තත්වය නැතිවී යාම, විරෑපි විම යන කරැනු මුල් කරගෙන නඩුවක් පැවරැවේ යයි සිතමු. මේ ආකාරයේ හානි ව්‍යවස්ථා තුලට අන්තර්ගත කිරිම අවශ්‍ය ව්නනේ ඒවා දැනටමත් සාම්ප්‍රදායික පොදු නිතියේ අන්තර්ගතවන නිසාය.සිවිල් හා පොදු නීති සම්ප්‍රදායන් වන නීති ලේඛකයන් හා උගතුන්ගේ මත වලට ඇති ඉඩක‍ට  සන්සන්දනාත්මක ලෙස  නීති ලේඛකයින්ගේ මත පොදු නීථියේ බොහෝ  ක්ෂේත්‍රයන් හි අධිකරණ තින්දු සම්පාදනය හා අදාල නඩුව පිළිබ
ද  විස්තර කරන මුලධර්මයන් සම්ාදනය කරයි කෙසේ නමුත් පොදු නීතියේ අධිකරණ මෙම මත නීතිය ලෙස නොසලකන අතර විනිසුරැවන් හා නීතීඥයින් අදාල නඩුව සදහා ආධාරයක් කර ගනී. නමුත් සිවිල් නීති  සම්ප්‍රදායේ නව ලේඛකයන්ගේ හා උගතුන්ගේ මත වලට  වැඩි භාරයන් ලබාදේ. පොදු නීති සම්ප්‍රදායේ දී උගතුන්ගේ මත ඉතාම කලාතුරකින් නීතිය යනු කුමක්ද යන්න විග්‍රහ කිරිමට පමණක් ආධාර කර ගනි. කෙසේ නමුත් උගතුන්ගේ මත කරැණුමය සංසිද්ධින් නිවැරදිව හදුනා‍ගැනීමට, මුලධර්ම ඉතිහාසය හා නීතියේ පරිණාමය වැනි ක්ෂේත්‍ර වල දී පමණක් උගතුන්ගේ අදහස මත රදා පවතී මෙහි දී අධිකරණය නිගමන වලට එළඹෙන්නේ අදාල නීතිය හා පොදු නීතිය මනා ලෙස විශ්ලේෂණයකින් පසුවය. පොදු නීතියේ වානිජ්‍ය ආර්ථක වල පදනම ලෙසඑක්සත් ජනපදයේ හා එක්සත් රාජ්‍යයේ වාණිජ්‍ය නීතිය පොදු නීති සම්ප්‍රදායේ පදනම වන අධිකරණ තීන්දුමත රදා පැවතීම එම රටවල වෙළද  ආර්ථිකය ශක්තිමත් වීමට කැපී පෙනෙන  දායකත්වයක් සපයා ඇත.  එබැවින් වෙළද ගිවිසුම් පාර්ශවකරැවන්ට තම ගිවිසුම්වල  ‍යෝජිත කොන්දේසි නීතියට අනුකුලද නැද්ද යන වග  කල්තියාම දැනගැනීමට හැකි වේ. එම නිසා සෑම ගැටලුවක් සදහාම පොදු නීතිය මගින් නිවරදි මග පෙන්වීමක් ලබා දේ. ඒ හේත
ුවෙන් නීතිමය සීමාවන් කුල සිට  කටයුතු කිරිම පාර්ශවකරැවන් ට අවස්තාව සැලසේ එම රටවල වෙළද ගිවිසුම් ආර්ථික සඵලතාවයන් ඉතා ඉහළ මට්ටමක පවතින්නේ ඒවායින් ලැබෙන ලාභය ද ඉතා අධික වන්නේ ද තමන්ගේ ව්‍යාපාර කටයුතු නිශ්චිත වශයෙන් ම නීති විරෝධි ඒවා බව පාර්ශව කරැවන් විසින්  කල්තියාම දැන සිටීමයි. පුවත්පත් බදුවෙන්නන්ගෙන් යැපෙන ආගමික ආයතන, ‍දේශපාන පක්ෂ වලට තමන්ගේ ප්‍රකාශන නිදහස වැනි අයිතිවාසිකම් පිළිබදව ඒවායේ සීමාවන් මොනවාද පිලිබද පැහැදිලි මග පෙන්වීමක්  පොදු නීතිය තුලින්  ලැබේ. නමුත් පොදු නීතිය  නොමැති රටවල නම් මොනයම් ගැටලුවක් පැන නැග්ග විට ඒවා සම්බන්ධයෙන් නැවත නැවත තීන්දු තීරණ ‍ගත යුතුවන අතර ඒම තීන්දු වල ස්ථාවරත්වය හා ඒවායේ පුරෝකථන හැකියාව පිළිබද බරපතල ගැටලු පැන නගී.මේ හේතුව නිසා New York ප්‍රාන්තයේ  වෙළද ගිවිසුම් නීතිය මුලු එක්සත් ජනපදය පුරාම භාවිතාවන අතර ඉංග්‍රීසි  නීතිය නිව්යෝර්ක් නීතියලොව පුරාම භාවිතා වේ.මෙම ලිපිය අනාථ ලිපියක් වන්නේ, වෙනත් කිසිම ලිපියක් මෙය වෙත නොබැඳෙන බැවිනි. කරුණාකර මෙම ලිපියට ආශ්‍රිත ලිපි වලින් සබැඳි එක්කරන්න; යෝජනා සඳහා සබැඳි සෙවීමේ මෙවලම භාවිතා කරන්න.  (2013 ජූනි)කෑගල්ල දිස්ත
ි‍්‍රක්කයේ පිහිටා ඇති බෝගල පතල ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණිතම මිනිරන් පතල වශයෙන් සැලකෙයි. එහි වැඩ කටයුතු 1847 වර්ෂයේ ආරම්භ කොට තිබේ. මීටර් 275 ක පමණ ගැඹුරකින් යුතු බෝගල පතල, ගැඹුර අතින් මුහුදු මට්ටමද පසු කොට තිබෙන බැව් සඳහන්ය.[1]19 වන සියවසේ මුල් සමය තුල බෝගල කදුගැටයෙන් මිනිරන් ඉල්ලම් මතුවීමත් සමග මෙම ප්‍රදේශයේ මිනිරන් කැණීම් කර්මාන්තය ආරම්භ වූ බව පැවසෙයි. එතැන් පටන් කැණීම් සිදුකෙරුණු බෝගල පතල 1972 වසරේදී රජයට පවරා ගැනුණු අතර, එය රාජ්‍ය මිනිරන් සංස්ථාව යටතේ පාලනය කෙරුණි. පසුව රාජ්‍ය මිනිරන් සංස්ථාව, රාජ්‍ය පතල් හා ඛනිජ සංවර්ධන සංස්ථාව බවට පත්වූ අතර, 2000 වසරේදී එවක පාලන රජය විසින් සිදුකල රාජ්‍ය ආයතන ප්‍රතිව්‍යුවහගත කිරීම යටතේ එය පුද්ගලික අංශයට පවරා දෙන ලදී.[2]ආශ්‍රිත↑ http://www.dinamina.lk/2010/08/09/_art.asp?fn=r1008094[permanent dead link] සුප්‍රකට බෝගල පතල දෙස්-විදෙස් සංචාරකයන් අතර ප්‍රචලිත කිරීමට පියවර↑ http://sln-nature.blogspot.com/2014/03/history-of-bogala-graphite-mines.html බෝගල මිනිරන් පතලආරම්භයතොරතුරැ තාක්ෂණය ග්‍රාමිය ප්‍රජාවට ලබා දීමේ අරමුණින් 200
6 දි මහින්ද චින්තන වැඩපිළියල යටතේ නෙළුව ධර්මපාල විහාරයේ නැණසල මධ්‍යස්ථානය පිහිටු වන ලදි.පිහිටීමදකුණු පළාතේ ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ නෙළුව ප්‍රදේශීය ලේකම් කො‍ට්ඨාසය තුළ නෙළුව ග්‍රාම නිලධාරී වසම තුළය. නෙළුව හන්දියේ සිට මීටර් 300 පමණ උඩුගම පාර දෙසට පැමිණෙන විට නෙළුව ජාතික පාසල අසල පිහිටි නෙළුව ධර්මපාල විහාරස්ථානයේ නැණසල මධ්‍යස්ථානය පිහි‍‍ටා ඇත.පාඨමාලාශීර්ෂ පෙළත්‍රිපිටකය/බුදු දහම වෙනස් කළ නොහැක. පහසුවෙන් වෙනස් කළ හැකි විකිපීඩියාව හරහා ත්‍රිපිටක ධර්මයට හානි විය/කළ හැක.මුල් ත්‍රිපිටකය ලබා දෙන මූලාශ්‍ර හා වෙනත් විශ්වාසවන්ත අඩවිවලට බාහිර යොමු, ත්‍රිපිටක දහම් පිළිබඳ අදහස් හා සාකච්ඡා පමණක් විකිපීඩියාවට එක් කරමු.බුද්ධ ධර්මය හැදෑරීමට විකිපීඩියාව භාවිත නොකරමු.ත්‍රිපිටක ධර්ම කරුණු නිර්මලව ම මතු පරපුරට උරුම කරමු!හසිතුප්පාදය නම් හාස්යා උත්පාදනයයි.විවිධ හාස්ය  වර්ග තිබේ.සාමාන්යා පුහුදුන් අය සිනා නඟන්නේ කිසිදු පැහැදිලි අර්ථයක් සලකාගෙන නොවේ.අනුන්ට සිනාවීම සඳහා මෙන්ම අනුන්ව හාස්යියට ලක්කොට ප්රීසතිවීමට පවා සාමාන්ය් පුහුදුන් මනුෂ්යස වර්ගයා නොපැකිලෙනබව වටහාගත හැකිය.නමුදු අ
ර්හත්ව මාර්ගඵල අවබෝධයට පත්වූ රහතන්වහන්සේලා,පච්චෙක බුදුවරු එසේම සම්මා සම්බුදුවරු ආදී උසස් උතුමන්වහන්සේලා තමන්වහන්සේලාගේ සිත්හි පහළවන හාස්යමයට අනුන්ගේ වැරදි අඩුපාඩු නොව බුද්ධිමය කරුණක්ම පාදක කරගනු ලබන බව ධර්මානූකූලව ඉතා පැහැදිලිය.හසිතුප්පාදය යනු අර්හත්වය මාර්ගඵල ලාභී උතුමන්ගේ සිත තුළ ඇතිවන නොකිලිටිවූ ආනන්දමය ස්වභාවය ලෙස හඳුනාගත හැකිය.සම්මා සම්බුද්ධ හෝ පච්චෙක බුද්ධ වනුයේද රහත් මාර්ගඵලය අවබෝධකොට ගත් උතුමන්ය.එබැවින් හසිතුප්පාදය ක්ෂීණාස්ර වයන්ටම අයත් දෙයක් ලෙස සැලකිය හැකිය.ඒ හැර සෙසු ආර්යයන් වහන්සේලා හා පුහුදුන් පුද්ගලයින්ගේ සිනාව එබඳු උසස් බුද්ධිමය පවසරියක් ඇති දෙයකැයි හෝ එසේ නොවෙතැයි පැහැදිලිව අර්ථ දැක්වීම පිණිස සම්මතයක් නැත.අර්හත්ඵලය නම් සකල ක්ලේශ ප්රෙහීණ කිරීමයි.එසේ ක්ලේශ ප්ර්හීණකල උතුමා විෂයෙහි සිතේ රාග, ද්වෙෂ හා මෝහ සිතිවිලි නැත.එබැවින් උන්වහන්සේලාගේ සිත්හි ඇතිවන ආනන්දමය හාස්යත ලක්ෂණය තුළ ගැබ්ව ඇත්තේ බුද්ධිමය ස්වභාවයක් බව උපකල්පනය කරගත හැකිය.හසිතුප්පාදය යන වචනයෙන් අර්ථ දැක්වෙන්නේ සිනාව ඉපදවීමයි.සිනාව හුදු සිනාවක්ම පමණක්ද නොඑසේ නම් බුද්ධිමය පැතිකඩක් සහිත සිනාවක්ද යන කාරණය එහි සංවේදීභාවය
ට බෙහෙවින් බලපායි.රහතන්වහන්සේලාගේ සිට සෝවාන් ආර්ය ශ්රාවවකයා දක්වා අනුක්රනමයෙන් ඊට පහළ මාර්ගඵල ලාභී වූ උතුමන්තුළ සිනාව ඇතිවනුයේ එකී මාර්ගඵල ප්රයතිවේධයට සාපේක්ෂකව බුද්ධිමය පැතිකඩෙහි බලපෑම සහිතව බව සිතිය හැකිය.සිනාව රස නිෂ්පත්තියට අදාළය දෙයක්ද වේ. මේ අනුව සිනා රසය හාස්යක රසය ලෙසද දක්වා තිබේ.එසේම සිනාව නඟන පුද්ගලයාගේ ඇති බුද්ධි මට්ටම අනුව ඒ සිනාව උසස් හෝ පහත් මට්ටම දක්වා වර්ගීකරණයකට ලක්විය හැකිය.එම වර්ගීකරණය ඇතිවනුයේ බුද්ධිමට්ටමේ ඇති වෙනස නිසාය.මේ හේතුව නිසා හුදු රස වින්දන මාධ්යේයක් ලෙස හඳුනාගෙන පැවති සිනාවෙහි බුද්ධිමය පැතිකඩ සිනාවේ ර්ගීකරණය කෙරෙහි බලපෑ හැකිබව අවධාරණය කළ යුතුය. සිනාව පිළිබඳ විවරණය අවසානයේ විසංගත බව නමැති ගුණය විශේෂයෙන් ඇතිවීම බුද්ධිමය පැතිකඩ ඉහළ මට්ටමක රඳා පැවැත්මට ඉවහල්වේ. සිනාව ජනිත කරවීමෙහිලා විවිධ රසායනික ද්රඳව්යව මනසට බලපෑම් කරන බැව් නූතන මනෝ විද්යාාඥයින් විසින් සොයා ගෙන තිබේ. සිනාවට හේතු වන මොළයේ රසායනික වෙනස්‌කම් පිළිබඳව උනන්දු වන අයකුට සිනාවේ ගැබ්වන බුද්ධිමය ලක්‌ෂණය නිර්ණායකයක් ලෙස ගත හැකිය. විචාර පූර්වක ආකල්ප සිනාවේ තාර්කික ආකෘතිය ගොඩනැඟීමේ කාර්යයේදී බෙහෙවින් උපකා
රී වියහැකිය. හාස්යපතුළින් බුද්ධිය විකසිතවන ආකාරය පිළිබඳ පර්යේෂණ කාර්යයේ නිරතවන්නෙකුට සිනාවේ තාර්කික ආකෘතිය තුළින් විද්ය මාන වන වෙනත් ලක්‌ෂණයක්‌ හෝ සැලකිල්ලට ගත හැකිය. ජීව විද්යාාවෙහි හා බටහිර සායනික මනෝවිද්යා වෙහි මේ පිළිබඳව පර්යේෂණ දැනටමත් සිදු වී තිබේ. කෙසේ වුවත් සියලු කරුණු හෝ දත්ත ග්රවහණය කරනු ලබන්නේ මනසින් මිස අනෙක්‌ ඉන්ද්රිළයකින් නොවේ. ශාරීරිකව සිදු වන රසායනික වෙනස්‌කමක්‌ යනු හුදෙක්‌ ම මනසෙහි වන වෙනස්‌කමෙහි පිළිබිඹුවකි. මේ නිසා සිනහව වැනි දෙයක ජීවවිද්යාකත්මක පැතිකඩ සොයා යැමේ දී මනසෙහි ක්රිබයාකාරීත්වය ද එහි සිදුවන ක්‌ෂණික බුද්ධිමය අරගලය ද අමතක කළ නොහැකිය.හසිතුප්පාදයේ නියම අගය රඳාපවතිනුයේ එය හුදෙක් ජීව විද්යාුත්මක ක්රිළයාවළියකට එහා ගිය බුද්ධිමය පසුබිමක් තුළ සිදුවන්නක් බැවිනි. යමෙකුගේ බුද්ධි මට්ටම ඉහළ යාමට සාපේක්ෂව ඒ පුද්ගලයා විසින් සිදු කරන සංජානන ක්රියයාවළියේ වැඩි වටිනාකමක් ගැබ්වේ.එවිට එබඳු පුද්ගලයෙකුගේ කායික,වාචික හා මානසික ක්රිරයාකාරීත්වයතුළම මේ වෙනස පැහැදිලිවම දැකගත හැකිය.බුද්ධි මට්ටම මඟින් යම් පුද්ගලයෙකුගේ මානසික ක්රියයාකාරීත්වය මැනවින් පාලනය වේ.එසේම එබඳු පුද්ගලයෙකු විසින් යම්
අරමුණක් කෙරෙහි දක්වන ආකල්ප සෙසු අය එබඳු අරමුණුක් කෙරෙහි දක්වන ආකල්පවලට වඩා වෙනස් වේ.මේ වෙනස්කම් වනාහී පිරීහීමේ ලකුණ ඇති පහළ අගයක් දක්වන වෙනස්කමක් නොවේ.මේ වෙනස ධනාත්මක වෙනසකි.සංජානන පැතිකඩ ධනාත්මක වෙනසකට සාපේක්ෂොකව දක්වන සංචලතාව ඒ පුද්ගලයාගේ සියළු මනෝකායික හැසිරීම් රටාවේ පොදු ධනාත්මක මට්ටම කදිමට නිරූපණය කරයි.හසිතුප්පාදය ඉහළම ආර්ය මට්ටම වන අර්හත්වයේ ඇඟවුම්කාරකය වේ.  හසිතුප්පාදය මඟින් සාමාන්යස හාස්ය  මට්ටමට වඩා අඩු කායික සංචලතාවක් ප්රූදර්ශනය කළද එහි අන්තර්ගත සංජානන ප්රනබලතාව අධිකය.එබඳු සංජානන ප්රාබලතාවයක් නිසි අයුරින් ග්රරහණයකිරීමට නම් ග්රාහණයකරගන්නා පුද්ගලයාද අදාළ සංජානන මට්ටමට පැමිණ සිටිය යුතුය.නැතහොත් එබඳු සංජානන ප්රනබලතාවක් සහිත පුද්ගලයින්ගේ එබඳු බාහිර සංජානන ලක්ෂණ පිළිබඳ ප්ර භාමත් ලෙස කටයුතු කිරීමේ හැකියාවක් පැවතිය යුතුය.රහතන්වහන්සේලාගේ මුවඟට නැඟෙන ප්ර සන්නබවට හසිතුප්පාද යැයි ව්යගවහාරව පවතියි.එම ප්රනසන්නතාව උන්වහන්සේලා විසින් පළකරනුයේ අනුන්ට ප්රටදර්ශන වීම සඳහාද නැතහොත් හුදෙක් උන්වහන්සේලාගේ චිත්ත අභ්යනන්තරයේ හටගත් ප්රදසන්න බව නිසා ඇතිවූ සියුම් සොම්නස උන්වහන්සේලා විසින් ඳරාගන්නාවූ එක්
තරා ස්වරූපයක් ලෙසට ද යන්න පිළිබඳව ගැඹුරින් විමසිය යුතුව ඇත.තමන්වහන්සේලාගේ හසිතුප්පාදයට අරමුණු වූ යම් දෙයක් පිලිබඳව බුද්ධිගෝචර අවධානයක් යොමුවනු දැකීමේ කැමැත්ත පෙරදැරිව ඇතිවූ සිනාවක් නම් හසිතුප්පාදයෙහි ධර්ම සන්නිවේදන ලක්ෂණ ගැබ්ව ඇතැයි පැවසිය හැකිය.එසේ නොමැතිව රහතන්වහන්සේලා හසිතුප්පාදය පහළ කරනුයේ උන්වහන්සේලාගේ සිතේ යම් අරමුණක් පිළිබඳ ඇතිවූ සියුම් සොම්නස පෙරදැරිව නම් හුදෙක් තණ්හා ආශාව පෙරටුකරගත් විඳීමේ චේතනාවකින් තොරව එය නිරාමිස සිතේ ඇතිවූ අපණ්හිත චිත්ත ස්වභාවයක් බවද පැහැදිලිව ප්රිකාශ කළහැකිය.සිනාව භෞතික ඇසින් නිරීක්ෂණය කළහැකි වුවද සිනාව භෞතික ක්රිලයාකාරීත්වයකට පමණක් සීමා නොකළ යුත්තකි. සිනාව වැනි දෙයක්‌ දෙස මනසෙහි ක්රිවයාකාරීත්වය මුළුමනින් ම අමතර කර දමා භෞතිකව පමණක්‌ බලන්නෙක්‌ බරපතල මුළාවකට වැටෙයි. ජීව විද්යා්වෙන් හෝ වෙනත් බාහිර නිරීක්ෂකකයෙකු සැලකිලිමත් වන්නේ භෞතික සිනාව ගැන පමණක්‌ නම් එම විශ්ලේෂණය අතිශයින් ම සීමා සහිත වේ. මෙම භෞතික සිනාව නම් දෙතොලෙහි චලනයයි. එවිට දසන් දෙපළ විවරව දැක්වෙන මට්ටමට දෙතොල ඉහළට එසවෙයි.දෙතොලෙහි දෙකෙළවර මඳක්‌ උඩු අතට නැඹුරු වී කම්මුල්වල සිදු වන පේශිවල චලනය ම සිනා
ව ලෙස අර්ථ දක්‌වන්නට හැකි නම් සම්මා සම්බුදුජාණන්වහන්සේගේ මුවින් නැඟෙන මන්දස්‌මිතය ද, යමකු අවමන් කරනු පිණිස නඟන අපහාසාත්මක සිනහව ද එකම සංසිද්ධියක අදියර දෙකක්‌ ලෙස සැලකිය යුතු වේ. එහෙත් ඒවා එකිනෙකින් බොහෝ සෙයින් වෙනස්‌ බව අමතක කළ හැකි නො වේ. සම්මා සම්බුදු වරුන්ගේ සිනා නැඟීම අතිශයින්ම කාරුණික හා බුද්ධිමය වපසරියක් තුළ සිදුකෙරෙන්නක් ලෙස පැහැදිලි කළ හැකිය.ඊට සමාන හෝ ආසන්න වියහැකි මට්ටමේ බුද්ධිමය වපසරියක වූ සිනාවක් කිසිදු වෙනත් ක්ෂීණාස්රනවයන්වහන්සේ නමකට නැඟිය නොහැකිය.මහා කරුණාවද මහා ප්රකඥාවද මෙබඳු හසිතුප්පාදයක්තුළ ගැබ්වේ.රහතන්වහන්සේගේ හසිතුප්පාදයට වඩා පච්චෙක බුදුවරුන්ගේ හසිතුප්පාදය තුළ කරුණා හා ප්රවඥා ලක්ෂණ ගැබ්වේ.එසේම පච්චෙක බුදුවරුන්ගේ හසිතුප්පාදයට වඩා සම්මා සම්බුදුවරුන්ගේ හසිතුප්පාදය තුළ මහාකරුණා හා මහා ප්රුඥා ලක්ෂණ ගැබ්වේ.මෙයට අදාළව ප්රසජානන, ආවේදන හා චර්යා යන ක්රි්යාකාරීත්ව මට්ටම් බලපානුලබන බව පෙන්වාදියහැකි වේ. පුද්ගල චෛතසික මට්ටම අනුව හසිතුප්පාදය පවා විවිධ වනබව මේ අනුව පහසුවෙන් වටහා ගත හැකිය.සකල ක්ලේශ ප්රටහීණව වීතරාගී වීතදෝස හා වීතමෝහ වන මට්ටමට ළඟාවූ උතුමන්හි සිත්තුළ පවා ඇතිවන හසිතුප්පා
දයේ විවිධ මට්ටම් පවතියි.ක්ලේශ ප්ර්හීණබවේ කිසිදු වෙනස්කමක් නැතිවුවද ප්රටඥාවෙහි විශාරත්වමය මත බුද්ධිමට්ටම්හි වෙනසක් පවතිනබව පිළිගැනීමට සිදුවේ.සිනාව සෘජු ආත්ම ප්ර්කාශනයකි.හසිතුප්පාදයෙහිද ඒ ලක්ෂණ ඇත.රහතුන්ගේ,පසේබුදුවරුන්ගේ සම්මා සම්බුදුවරුන්ගේ සිත්හි ඇතිවූ සොම්නස පිළිබඳ ආත්ම ප්රණකාශනයක් ලෙස හසිතුප්පාදය දැක්වීමට හැකිය.හසිතුප්පාදය නම් සිනාවේ ලෝකෝත්තරමට්ටම ප්ර කාශයට පත්වීමත් ලෙස සැලකිය හැකි වේ.සිනාව පිළිබඳව කවර නිර්ණායක පැවතියද බුද්ධි මට්ටම උසස් පුද්ගලයෙකුගේ සිනාවේ ඇති ඉහළ ආධ්යා ත්මික කුසලතාව හසිතුප්පාදය තුළින් ප්රුකාශයට පත්වීම වැළකිය නොහැකිය.සිනාවට ඇති හැකියාව මනුෂ්යියෙකුහටම මිස සෙසු කවර ගණයේ හෝ සතෙකුහට උපතින්ම පිහිටා නැත. මේ හේතුව නිසා සත්ව ලෝකයතුළ සිනා නැඟිය හැකි එකම සත්වහ වර්ගයා මනුෂ්යායාම බව දක්වා තිබේ.මේ හැකියාව මිනිසාහට ලැබී තිබෙන්නේ මිනිසාගේ මස්තිෂ්ක ධාරිතාව සත්වය ලෝකයෙහි සෙසු සත්වි වර්ගවලට වඩා අධිකව පවත්නා බැවිනි.මේ හේතුව නිසා සෙසු සත්වෝ වර්ගයා අතුරින් ඒ හැකියාව ඇති එකම සත්වප විශේෂය මිනිසාබව පැහැදිලිව පෙනී යයි.මිනිසා උපතින්ම ලබා ඇති ඒ සිනා නැඟීමේ හැකියාව වර්ධනය හෝ මර්ධනය කළහැකිද යන්න
පිළිබඳව මානව ඇගයුම් ඉතාම වේගවත්ව වෙනස්වෙමින් යයි.අනුන්ව හෙළා දැකීමේ හෝ පහත්කර සැලකීමේ අභිප්රාසයක් නැතිව ඇති කරගනු ලබන සිනාව බොහෝ සේ ශ්රේයෂ්ඨ බව පැහැදිලිව කිව යුතුය.මිනිසා බුද්ධිමය මට්ටම අතින් උසස්වීමට සමානුපාතිකව මානවයා නඟන සිනාවේ මට්ටමච අනුක්රකමිකව ඉහළට යනු ඇත. හසිතුප්පාද යන්නද එලෙස බුද්ධි මට්ටම ඉහළට පැමිණි පසුව බාහිරව ප්රහකාශයට පත්වන කිසියම් සංකේතාත්මක මානව ක්රි්යාකාරකමක් බව සැලකිය හැකිය.හසිතුප්පාදය තරමට උසස් මානසික හැකියාවක් උරුමකරගෙන නැති නමුදු සාමාන්ය් පුහුදුන් මට්ටම අභිබවනය කළ සිනා නඟන්නාවූ පුද්ගලයින් සිටිය හැකිය.සෑම අවස්ථාවකදීම හසිතුප්පාදය ඉහළම මානසික මට්ටම මූර්තිමත් කර පෙන්වන්නක් ලෙස සැලකිය හැකිය.හසිතුප්පාදය නමැති අතිපාරිශුද්ධ සිනා නැඟියහැකි මානසික මට්ටමකට අවතීර්ණවිය නොහැකිලෙස අවම බුද්ධි මට්ටමක පසුවන අයද මේ අතරතුර හිඟ නැත. හසිතුප්පාදය සමඟ සිනාව පිළිබඳ බෞද්ධ අර්ථකථනය තුළ දැකිය හැකි තවත් සුවිශේෂී ලකුණක් පිළිබඳව මෙහිදී අවධානය යොමුවේ.එනම් සිනාව හුදෙක් මාංශපේශී චලනයකට පමණක් සිමාවූ දෙයක් නොවූ බවයි.එසේම මාංශ පේශී චලනයෙහි වුවද බාහිරව දැකියහැකි කිසියම් ප්රෙමාණාත්මක වෙනසක් පවා සංජානන මට