LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
රයෝජනයක් නැති බවට කල ප්‍රකාශ සම්බන්දයෙන් ඔහු කල විමසුමට එරට යුද්ධ අමාත්යංශය ප්‍රතිචාර දැක්වූ අතර අනාගත පරීක්ෂණ කටයුතු යුක්තිමත් කිරීමක් සිදු නොවිය.වොෂින්ටන් ඩී.සී. හි පිහිටි ජාත්‍යන්තර රහස් පර්යේෂක කෞතුකාගාරයේද මෙමෙ පළමු ලෝක යුද්ධියේදී භාවිතා වූ පණිවිඩ රැගෙන යන පරවියන් වෙනුවෙන් සහ ගුවනේදී ඡායාරූප ගනු ලැබූ පරවියන් වෙනුවෙන් කුඩා කුටියක් වෙන්ව පවතී.දෙවන ලෝක යුද්ධයවිශාල කැමරාවක් සවිකර ඇති පරවියෙකු, අතින් මුදා හරින  සංඥා බලකායේ සොල්දාදුවෙකු සහ පරිවහන සුනකයෙකුගෙ ජර්මානු සෙල්ලම් භාන්ඩයක්ස්විස්ටර්ලන්ත පේඩන්ට් බලපත්‍රයෙහි වූ ඡායාරූපයක්පළමු ලෝක යුද්ධය නිම වීමත් සමගම ජර්මානු යුද්ධ අමාත්‍යංශයේ මතයද නොතකමින් ජර්මානු හමුදා විසින් පරවියන් ඡායාරූපකරණයට පුහුණු කරන බවත් මෙහිදී එක පරවියෙකු රැගෙන යන කැමරාවකින් දර්ශන 200ක් පමණ ඡායාරූප ලෙස හසුකර ගැනීමට හැකියාවක් පවතින බවත් වාර්තා විය. මේ අතර ප්‍රංශ ජාතිකයන්ද කියා සිටියේ ඔවුන් විසින් නිර්මාණය කර ඇති පරවියන් හට සවි කරන කැමරා චිත්‍රපට කැමරා බවත් තවද ඔවුන් විසින් පුහුණු සුනඛයන් භාවිතයෙන් පරවියන් සතුරු සීමා වලින් ඔබ්බට (පසු පසට) ගෙන යාමේ ක්‍රමෝ
පායක් සොයාගෙන ඇති බවත්ය.මෙලෙස යුද්ධ කටයුතු සඳහා යුද්ධ පරවියන් සහ ජංගම පරවි කූඩු භාවිතය පුළුල් ලෙස සිදු වුවද එය කුමන සීමාවක් දක්වාද යන්න අපැහැදිලි කරුණක්ව පැවතිනි. එසේ යොදාගත්තනම් ඒ යොදාගත්තේ ඡායාරූප ගැනීමේ කටයුතු වලට විය යුතුය. 1942 වර්ෂයේ ලියවුනු වාර්තාවකට අනුව රුසියානු හමුදා විසින් සොයාගත් ඇත හැර දැමු රථයක තිබී පරවියන්ට සවිකරනු ලබන මිනිත්තු 5ක කාල පමාවක් සහිතව ඡායාරූප ගත හැකි කැමරා සොයාගනු ලැබීය. එපමණක් නොව ඔවුන් විසින් පරවියන් පැසක බහාගෙන තැනින් තැනට රැගෙන යා හැකි ලෙස පුහුණු කරන ලද සුනකයන්ද සොයා ගත බවට වාර්තා වේ. තවද 1943 වාර්තා වී තෙබෙන ආකාරයට මිතුරු පාර්ශවය වූ ඇමරිකානු සංඥා බලකායද  මෙමෙ තාක්ෂණයට හුරුවීමේ වටිනාකම සහ ඉන් ලබාගත හැකි ප්‍රයෝජන සම්බන්ධව තේරුම් ගෙන සිට ඇත.දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේදී යුද්ධ පරවියන් යොදාගෙන සිදුකරන ඡායාරූපකරණය පෙරපාසල දක්වා ගිය බව සුපැහැදිලි කරුණකි. මීට හේතුව වුයේ එම පරවියන් ආශ්‍රයෙන් නිර්මාණය වූ සෙල්ලම් භාණ්ඩයි. 1935 සිට මෙමෙ සෙල්ලම් භාණ්ඩ ඉලාස්ටෝලින් නම් වූ සමාගමක් යටතේ නිර්මාණය වූ බවට තොරතුරු ලැබී තිබෙන අතර. 1918 වසරේ දී නිර්මාණය වූ සෙල්ලම් භාණ්ඩ සහ මේවා
අතර රටාවක් ලෙස කාලනුරුපිව වෙනස් වූ නිල ඇඳුම් සෙල්ලම් භාණ්ඩයේද නවීකරණය වීමයි. මෙහි දැක්වෙන පරිඳි සමහර සෙල්ලම් භාණ්ඩ, ප්‍රමාණයට වඩා තරමක් විශාල කැමරාවක් සවිකර ඇති පරවියෙකු, අතින් මුදා හරින  සංඥා බලකායේ සොල්දාදුවෙකු සහ පරිවහන සුනකයෙකුගෙන් සමන්විත වී තිබීම දක්නට ලැබිණි.වෙවෙයි නගරයෙහි 'Musée suisse de l'appareil photographique' සිදු කල ගවේෂණ වලට ස්තුති වන්නට මෙමෙ කාලයේදී සිදුවූ පරවි කැමරා නිර්මාණය ගැන තොරතුරු අනාවරණය විය. එම දත්ත වලට අනුව ස්විස්ටර්ලන්තයේ වෝල්ඩේ නගරයෙහි විසූ ඔරලෝසු කාර්මිකයෙකු වූ ක්‍රිස්ටියන් ඒඩ්රියන් මයිකල් (1912 - 1980) මේ කාලය වන විට නියුබ්‍රොනර් මහතාගේ පරිදර්ශක කැමරාව වැඩිදියුණු කිරීමට පටන්ගෙන තිබිණි. 1931  වනවිට ඔහුට ස්විස්ටර්ලන්තයේ හමුදාවේ පරවි සංදේශක සේවහි කටයුතු භාරව තිබුණු අතර 1933 වසර වන විට ඔහු ඉහත සඳහන් කැමරාව සම්බන්දයෙන් උනන්දුවක් දක්වන්නට විය. ඔහු එම කැමරාව මිලි මිලිමීටර් 16 ඡායාරූ පටලයකට නවීකරණය කල අතර ඔහු එය චිත්‍රපට කැමරාවක් දක්වා දියුණු කිරීමද සිදුකරන ලදී. ඡායාරූ පටලය දසුන් අතර මාරු වීමේදී සිදුවන්නාවූ පමාව පාලනය කෙරීමට යාන්ත්‍රණයක්ද මොහු විසින් නිර්මාණය
කරන ලදී. මෙලෙස නිර්මාණය වූ මයිකල්ගේ කැමරාවෙහි බර ග්‍රෑම් 70ක් (අවුන්ස 2.5ක් ) පමණක් වූ අතර මුහුර්තයකය ඔරලෝසු යාන්ත්‍රනයකින් ක්‍රියාත්මක වූ ප්‍රථම කැමරාව මෙය වන්නට ඇතයි කියාද සැකකෙරේ.මයිකල් හට ඔහුගේ කැමරාව ස්විස්ටර්ලන්ත හමුදාවට අලවි කිරීමට සලසුඅමක් තිබුනද එය අසාර්ථක වූයේ එම කැමරා එම තත්වයෙන් නිෂ්පාදනය කිරීමට නිෂ්පාදකයෙකු සොයාගැනීමට නොහැකිවීම නිසාවෙනි. එබැවින් අවසානයේදී නිර්මාණය වූයේ ඉන් කැමරා 100ක් පමණකි. දෙවන ලෝක යුද්ධය පැතිරීමත් සමඟ මයිකල් විසින් පරවියන්ට ආවරණයක් සහ පරවියන් යොදාගෙන ඡායාරූ පටල සහ අම්පන්න රැගෙන යා හැකි රඳවනයක් නිර්මාණය කරන ලදී. 2002 සහ 2007 වසරවල් අතරතුර ක්‍රිරිශ්ලීස් නම් සමාගමක් විසින් ලන්ඩන් නගරයේදී, ඔහුගේ (මයිකල්ගේ) කැමරා 3ක් වෙන්දිසි කල බවටද සනහන් වේ.වෙවෙයි නගරයෙහි 'Musée suisse de l'appareil photographique' සතුව මයිකල් විසින් ඔහුගේ කැමරාව නිර්මාණය කරන අවධියේ ගනු ලැබූ පර්යේෂණ ඡායාරූප 1000ක පමණ ප්‍රමාණයක් පවතී. මෙහිදී බොහොමයක් ඡායාරූප සඳහා භාවිතා කර තිබෙන්නේ මිලි මීටර් 16 ප්‍රමාණයේ ඇග්ෆා ඕතෝග්‍රැෆික් ඡායාරූ පටලයක් වන අතර අයි එස් ඕ (ISO) අගයහි වේගය 8/10° ක්ද, අ
නාවෘත හැඩහුරුව මිලිමීටර් 10 X මිලිමීටර් 34 ප්‍රමාණයේද විය. මෙහිදී ගනු ලැබූ ඡායාරූපයක් දෘවිශ්ට(දස ගුණයක්) විශාලනයට යොමු කිරීමට තරම් හොඳ තත්වයේ ඒවා විය. 2007 වසරේ පැවති 'Des pigeons photographes? 'ඡායාරූප ප්‍රදර්ශන අත් පොතෙහි, මෙමෙ ඡායාරූප, කවුළුවක සිට ගනු ලැබූ භූමියේ ඡායාරූප, මිනිස් දෘශ්ටි කෝණයට අනුව පොලවේ සිට හෝ උච්ච ස්ථාන වල සිට ගත ඡායාරූප , ගුවන් යානා ආශ්‍රයෙන් ගුවනේ සිට ගනු ලැබූ ඡායාරූප ලෙස වෙන් කර තිබූ අතර ගුවනේ සිට ඉතා උච්ච ස්ථානවල සිට ගනු ලැබූ ඡායාරූප නිසැක වශයෙන්ම ගුවන්යානයකින් මුදා හරින ලද පරවියන් විසින් ගන්න ලද ඒවා විය යුතු වන අතර මෙහි සාමාන්‍ය පරවි ඡායාරූපකරණයෙහි වූ ඡායාරූප සුළු ප්‍රමාණයක් පමණක් විය.දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසුදෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසුව ඇමරිකානු මද්‍යම රහස් ඔත්තු සේවය (CIA) පරවියන් යොදාගෙන සිදුකරන්නාවූ ඔත්තු බැලීමේ කටයුතු සඳහා බැටරි බලයෙන් ක්‍රියාත්මක වන කැමරාවක් නිර්මාණය කල අතර එම කැමරාව මේ වනවිට CIA කෞතුකාගාරයෙහි තැම්පත් කර තිබේ. තවද වෙබ් අඩවියෙහි සඳහන් වන පරිඳි මෙමෙ කැමරාව පිලිබඳ තොරතුරු රහසිගතව පවතී. ස්විස්ටර්ලන්ත පුවත් වල දැක්වෙන ආකාරයට 1970 වසරේදී ප
රවියන් ගුවන් යානයක සිට මුදාහැරීමේදී භාවිතා වූ කැමරාව අසාර්ථක  වී ඇත. 1978 වසරේදී ස්විස්ටර්ලන්ත සඟරාවක පල කල බ්‍රසීලයේ වීදියක ඡායාරූපය පරවියෙකු විසින් ගන්න ලද්දක් වන අතර එහිදී භාවිතා වූ යාන්ත්‍රනය ද්‍රාවික යාන්ත්‍රණයක් බවද සඳහන් වේ. එවකට කලාකාමියෙකු සහ සුරතල් සතුන් ඇති කරන්නෙකු වූ ආමෝස් ලටෙයර් විසින් 2002 සහ 2003 වසර වලදී සංකීර්ණ තාක්ෂණික ඡායාරූප පද්ධතියක් (APS) හා ඩිජිටල් කැමරා භාවිතයෙන් පරවි ඡායාරූපකරණයෙහි නියුතු වූ අතර එම ඡායාරූප ඔහු පෝලන්තයේ, ඕගොන් නගරයේ පැවති ඔහුගේ දේශනයකදීද භාවිතා කර තිබේ. 2008 වසර වන විට පරවි ඡායාරූපකරණය චිත්‍රපට ජවනිකා වලද දක්නට හැකි විය. එනම් 2008 වසරේදී නිර්මාණය වූ ස්ලීපින් බියුටි නම් ආරෙන්ඩ් අගතා විසින් අද්යක්ෂණය කල චිත්‍රපටයේ කුමරා විසින් කුමරිය (ස්ලීපින් බියුටි) සොයා ගනු ලබන්නේ ඔහුගේ පරවියා විසින් ගනු ලබන ඡායාරූපයක් ආධාරයෙනි.1980 වර්ෂය වන විට ඉහල ප්‍රමිතියකින් යුතු රෙප්ලිකා ඩොප්ලර් ක්‍රීඩා කැමරා සුළු ප්‍රමාණයක් නිර්මාණය වූ අතර 1999 වසර වන විට ස්විස්ටර්ලන්තයේ වෙවේ හි පිහිටි කැමරා කෞතුකගාරයට ඉන් එකක් ලබාගැනීමටද හැකි විය.අද වන විට නව තාක්ෂය භාවිතයෙන් උසස
් තත්වයේ චලිත රූප පටිගත කරගත හැකි මට්ටමට මෙමෙ ඡායාරූපකරණය දියුණුවී තිබේ. 2004 වසරේදී බීබීසී රුපවාහිනියේ විකාශනය වූ ස්ටීව් ලෙනාර්ඩ් විසින් සිදු කල 'ඇනිමල් කැමරා ' (animal camera) නම්වූ වැඩසටහනකින් රාජාලියන්, උකුස්සන් ඇතුළු කුරුල්ලන්ට සවිකළ ක්ෂුද්‍ර කැමරා වල දර්ශන විකාශය විය. මෙහිදී ක්ෂුද්‍ර තරංග භාවිතයෙන් එම කැමරා වල දත්ත ළඟම පිගිටි ග්‍රාහකයකට සම්ප්‍රේෂණය කරගනු ලැබීය. මෙමෙ කැමරා  වල බර ග්‍රෑම් 28ක් (අවුන්ස 0.99) පමනක්  වූ අතර මේ කාලය වන විට චලිත රූප පරිගත කරන කැමරා  සමගම නිමවූ ක්ෂුද්‍ර ශ්‍රව්‍ය වාදකද පරවියන්ට සවිකිරීමට තරම් මෙමෙ තාක්ෂනය දියුණු විය. ගවේෂකයන් විසින් සඳහන් කරන ලද ආකාරයට ඔවුන් ඇල්බට්‍රොස් නම් පක්ෂියෙකුට සවිකළ කැමරාව සෑම තත්පර 30කට වරවක්ම ඡායාරූප ගැනීමේ හැකියවෙන් යුතුවිය. තවද මෙමෙ තාක්ෂනය පක්ෂීන්ට සීමා නොවී සුනඛයන් , පූසන් වැනි සතුන් හට කැමරා සවිකිරීමෙන්ද ප්‍රයෝජනයට ගනුලබයි.වැඩි විස්තර සඳහානියුබ්‍රොනර් පිළිබඳවBrons, Franziska (2006), "Bilder im Fluge: Julius Neubronners Brieftaubenfotografie" (in German), Fotogeschichte 26 (100):  17–36. Gradenwitz,
Alfred (1908), "Les pigeons photographes" (in French), L'illustration (3429):  322ff. Neubronner, Julius (1909) (in German), Die Brieftaubenphotographie und ihre Bedeutung für die Kriegskunst, als Doppelsport, für die Wissenschaft und im Dienste der Presse. Nebst einem Anhang: 'Die Kritik des Auslandes', Dresden: Wilhelm Baensch. Neubronner, Julius (1910), "Die Photographie mit Brieftauben", in Wachsmuth, Richard (in German), Denkschrift der Ersten Internationalen Luftschiffahrts-Ausstellung (Ila) zu Frankfurt a.M. 1909, Berlin: Julius Springer, pp. 77–96, OCLC 44169647. Oelze, Friedrich Wilhelm (1910) (in German), Brieftaubensport und Brieftaubenphotographie, Miniatur-Bibliothek für Sport und Spiel, 30–31, Leipzig, Berlin, Frankfurt a. M., Paris: Grethlein, OCLC 251937979. Wittenburg, Jan-Peter (2007), "Photographie aus der Vogelschau: zur Geschichte der Brieftaubenkamera" (in German), Photo deal 4 (59):  16–22. මයිකල් පිළිබඳවÄschlimann, Heinz (2008), "Die Entstehung d
es Bildes mit einer Brieftauben-Panoramakamera" (in German), Photographica Cabinett (45):  43f. Berger, Olivier (May 2008) (in French) (PDF), Rapport concernant le traitement de conservation-restauration d'une série de petits appareils photographiques pour pigeons, Basel: Art Metal Conservation GmbH, p. 4, http://www.artmetalconservation.com/pdf/dos_apphoto.pdf. Häfliger, Rolf (2008), "Eine Brieftaubenkamera aus der Schweiz?" (in German), Photographica Cabinett (45):  34–43.  (in French) (PDF) Des pigeons photographes ?, Vevey: Musée suisse de l'appareil photographique, 2007, OCLC 428248338, archived from the original on 2011-07-06, http://web.archive.org/web/20110706223037/http://www.cameramuseum.ch/upload/press/pigeons%20catalogue.pdf, ප්‍රතිෂ්ඨාපනය 2014-04-11. බාහිර ඈඳුම්පරවි ඡායාරූපකරනය හා සබැඳි මාධ්‍ය විකිමාධ්‍ය කොමන්ස් හි ඇත.A YouTube user "newpigeonguy" demonstrates application of the harness and several videos thus obtained. [1] [2]Real birds eye view! Gold
en Eagle in flight – Animal Camera – BBC යූ ටියුබ් වෙත.සැකිල්ල:Https://en.wikipedia.org/wiki/Photographyවාරණ රජ මහා විහාරයවාරණ රජමහා විහාරයේ මැද මළුවෙහි වූ චෛත්‍යයවිස්තරපිහිටුම් තොරතුරුරට ශ්‍රී ලංකාව ද්වාරය:බුද්ධාගමවාරණ රජමහා විහාරය වළගම්බා රජ සමයේ ඉදිකරවන ලද්දක් යැයි විශ්වාස කෙරෙන විහාරයක් වෙයි. එහි කෝට්ටේ යුග‍ය ඇතුළු තවත් යුග ගණනාවක බිතු සිතුවම් දැකිය හැකි අතර දැන් ඒවා මැකී පලුදු වී ඇත. දෙවන පරාක්‍රමබාහු, නිශ්ශංකමල්ල, හයවැනි පරාක්‍රමබාහු, කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ ආදී රජවරු විසින් වරින්වර මෙහි ප්‍රතිසංස්කරණය කටයුතු කර ඇති බව සඳහන් වෙයි.පිහිටීමවාරණ රජමහා විහාරය මෙරට බස්නාහිර පළාතේ, ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය තුල අත්තනගල්ල ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ මංගලතිරිය ග්‍රාමයෙහි පිහිටා තිබේ.ගමන් මාර්ගවාරණ රජමහා විහාරයේ ශිලා ලිපියක්කොළඹ-නුවර ප‍්‍රධාන මාර්ගයේ යක්කල නගරය පසුකර සැතපුම් කාලක් පමණ ඉදිරියට යනවිට හමුවන ගම්පහ-ගොරකදෙනිය බස් මාර්ගයේ ඉදිරියට ගියවිට මෙම විහාරස්ථානයට පැමිණිය හැකිය.කොළඹ-නුවර ප‍්‍රධාන මාර්ගයේ හමුවන තිහාරිය මසංසන්ධියෙන් වෙන්වන නිට්ටඹුව-ඕගොඩපොල බස් මාර්ග
යේ ගියවිටද මෙම විහාරස්ථානයට ලඟාවිය හැකිය.ඉතිහාසයදේවානම්පියතිස්ස රජ සමයපුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අනූව වාරණ රජමහා විහාරයේ ඉතිහාසය ක්‍රි. පූ. 3 - 2 පමණ සියවස් කරා ඇදී යයි. පූජා භූමියේ වූ දිග්ගලෙහි කි.පූ. 3 වැනි සියවසේ මුල් අවදියට අයත් බ්‍රාහ්මී අක්ෂර සහිත ශිලා ලිපියෙන් මේ බව තහවුරු කර ඇතැයි සඳහන් වෙයි. එම ශිලා ලේඛනයට අනූව දේවානම්පිය තිස්ස රජ සමයේ, එනම් ශ්‍රී බු. ව. 240 දී පමණ මෙම විහාරය තිස්සදත්ත නම් තෙරුණ්වහන්සේ නමකට පූජා කල බව පැවසෙයි.වළගම්බා රජ සමයවළගම්බා රජ විසින් වාරණ විහාරයේ ගල් කටාරම් කොටවන ආකාරය දැක්වෙන සිතුවමක්ක්‍රි. පූ. 103 දී පමණ වළගම්බා රජ (වට්ට ගාමිණී අභය රජ) සමයේ එල්ලවූ ද්‍රවිඩ ආක්‍රමණයෙන් පසු වළගම්බා රජු වසර 14 ක් සැඟවී සේනා සංවිධානය කල අතරේ, එකල මායා රටෙහි පිහිටි මෙම පුදබිමෙහිද සැඟවී සිටි බව ඉතිහාසයේ සඳහන් වෙයි. පසුව ක්‍රි. පූ. 89දී වළගම්බා රජු නැවතත් ලංකා රාජ්‍යයෙහි රාජ්‍යත්වයට පත්වූ පසු, සේනා සංවිධානය කල සමයේ තමාට සැඟවී සිටීමට රැකවරණය දුන් මායා රටෙහි සහ රුහුණෙහි සියළුම ගල්ලෙන් විහාරාරාම බවට පත් කල බැව් පැවසේ. රජු විසින් කරවූ මායාරටෙහි විහා
රාරාම අතර මෙම ඓතිහාසික වාරණ රජමහා විහාරයද ප්‍රකට වෙයි.දෙවන පණ්ඩිත පැරකුම්බා රජ සමයදඹදෙණි යුගයේ දෙවන පණ්ඩිත පරාක‍්‍රමබාහු රජු ගේ රාජ්‍ය සමයෙහි මෙම විහාරස්ථානය, දේවප‍්‍රතිරාජ අමාත්‍යයා ලවා දියුණු කල බැව් පැවසෙයි. සයවැනි ශ්‍රී පැරකුම්බා රජ සමයශ්‍රී බු. ව. 1488 පමණ කෝට්ටේ යුගයේ සයවැනි පැරකුම්බා රජ සමයේ, මෙහි ධර්මශාලාව ඇතුළු සම්පූර්ණ වාරණ විහාරස්ථානය ප්‍රතිසංස්කරණය කෙරූ බවට සඳහන් වෙයි.අටවන වීර පැරකුම්බා රජ සමයකෝට්ටේ යුගයේ අටවන වීර පැරකුම්බා රජ මෙම විහාරයෙහි බණමඩුවක් සාදා පිංකමක් සිදුකල බව පුරාණ ඇල්පිටිය තඹ සන්නසෙහි සඳහන් වේ.කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජ සමයමහනුවර යුගයේ කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජ සමයේදීද මෙම විහාරස්ථානය යළි ප්‍රතිසංස්කරණය කල බව සහ ඊට කෙත්වතු පූජා කල බවට තොරතුරු සඳහන් වෙයි.විහාරයේ සැකැස්මවාරණ රජමහා විහාරයේ මැද මළුවේ දර්ශනයක්වාරණ රජමහා විහාරය ප්‍රධාන මළු තුනකින් සමන්විත වෙයි. ඒවා නම්, පහත මළුවමැද මළුවඋඩ මළුවපහත මළුවවිහාරයේ පහත මළුවට, සෙල් ලිපිය සහිත දිග්ගල හා ලෙන් හතර, ආවාස ගෙය සහ ධර්ම ශාලාව සහිත ලෙන අයත්
වෙයි.මැද මළුවවිහාරයේ මැද මළුවට, ලෙන තුල පිහිටි මහා විහාරයත්, ඉපැරණි සිදුවම්, ලෙන අසල පිහිටි චෛත්‍යය, පෝය ගෙය, දේවාලය පිටිපස ඇති ලෙන සහ ලිපිය අයත් වෙයි. මීට අමතරව මැද මළුවෙහි සඳකඩපහණ් 4ක් දැකගැනීමට හැකිවේ.උඩ මළුවවාරණ රජමහා විහාරයට අයත් වෘක්ෂ අභය භූමියෙහි පුවරුවඋඩ මළුව, ලෙන් විහාරය, ලෙන් ආවාසය, පොකුණ, පැරණි ගල්ලෙන සහ ගල මත පඩිපෙල යන අංගයන්ගෙන් සමන්විත වේ.වෘක්ෂ අභය භූමියවාරණ රජමහා විහාරයට අයත් ස්වභාවික වනපෙත (ඔසු වනය ලෙසද හඳුන්වයි), වෘක්ෂ අභය භූමියක් ලෙස නම්කොට තිබෙයි.මේවාද බලන්නශ්‍රී ලංකාවේ ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුවතාප ගති විද්‍යාවThe classical Carnot heat engineශාඛාසම්භාව්‍යයStatisticalChemicalQuantum thermodynamicsEquilibrium / Non-equilibriumනියමශුන්‍යාදීපළමුදෙවනතෙවනපද්ධතිClosed systemOpen systemIsolated systemStateEquation of stateIdeal gasReal gasState of matterPhase (matter)EquilibriumControl volumeInstrumentsProcessesIsobaricIsochoricIsothermalAdiabaticIse
ntropicIsenthalpicQuasistaticPolytropicFree expansionReversibilityIrreversibilityEndoreversibilityCyclesHeat enginesHeat pumpsThermal efficiencySystem propertiesNote: Conjugate variables in italicsProperty diagramsIntensive and extensive propertiesProcess functionsWorkHeatFunctions of stateTemperature / Entropy (introduction)Pressure / VolumeChemical potential / Particle numberVapor qualityReduced propertiesMaterial propertiesProperty databasesSpecific heat capacity c={\displaystyle c=}T{\displaystyle T}∂S{\displaystyle \partial S}N{\displaystyle N}∂T{\displaystyle \partial T}Compressibility β=−{\displaystyle \beta =-}1{\displaystyle 1}∂V{\displaystyle \partial V}V{\displaystyle V}∂p{\displaystyle \partial p}Thermal expansion α={\displaystyle \alpha =}1{\displaystyle 1}∂V{\displaystyle \partial V}V{\displaysty
le V}∂T{\displaystyle \partial T}EquationsCarnot's theoremClausius theoremFundamental relationIdeal gas lawMaxwell relationsOnsager reciprocal relationsBridgman's equationsTable of thermodynamic equationsPotentialsFree energyFree entropyInternal energyU(S,V){\displaystyle U(S,V)}EnthalpyH(S,p)=U+pV{\displaystyle H(S,p)=U+pV}Helmholtz free energyA(T,V)=U−TS{\displaystyle A(T,V)=U-TS}Gibbs free energyG(T,p)=H−TS{\displaystyle G(T,p)=H-TS}HistoryCultureHistoryGeneralEntropyGas laws"Perpetual motion" machinesPhilosophyEntropy and timeEntropy and lifeBrownian ratchetMaxwell's demonHeat death paradoxLoschmidt's paradoxSynergeticsTheoriesCaloric theoryVis viva ("living force")Mechanical equivalent of heatMotive powerKey publicationsAn Experimental EnquiryConcerning ... HeatOn the Equilibrium ofHeterogeneous SubstancesReflections on theMotive Power of FireTime
linesThermodynamicsHeat enginesArtEducationMaxwell's thermodynamic surfaceEntropy as energy dispersalScientistsBernoulliBoltzmannBridgmanCarathéodoryCarnotClapeyronClausiusde DonderDuhemGibbsvon HelmholtzJouleLewisMassieuMaxwellvon MayerNernstOnsagerPlanckRankineSmeatonStahlTaitThompsonThomsonvan der WaalsWaterstonOtherNucleationSelf-assemblySelf-organizationOrder and disorder ප්‍රවර්ගයvte1906 – 1912 වසර තුළ වොල්දර් නර්න්ස්ට් විසින් දෙවන නියමය ගොඩ නගන ලද අතර එය එම නිසා සමහරක් විට නර්නස්ට්ගේ ප්‍රමේය හෝ නර්නස්ට්ගේ උපග්‍රහණය ලෙසද හැඳින්වේ. තාප ගති විද්‍යාවේ තෙවන නියමය (ඉංග්‍රීසි:  third law of thermodynamics) කියා සිටින්නේ ශුන්‍යයේ ඇති පද්ධතියක් එන්ට්‍රෝපිය මනාව අර්ථ දක්වන ලද නියතයක් වන බවයි. මෙසේ වීමට හේතුව වන්නේ ශුන්‍ය උෂ්ණත්වයේ ඇති වායුවක් එහි භූමි තත්වයේ පැවතීමයි. එම නිසා එහි එන්ට්‍රොපිය නිර්ණය වන්නේ එහි භූමි අවස්ථාවේ පිරිහීම මත පමණි. එසේ නොමැති නම් එය කියාසිටින්නේ ‘මොනයම් හෝ ක්‍රියාවලියක් කොතරම් පරමාදර්ශී කෘත වුවත්, පරිමිත ක්‍රියාවලි ගණ
නකින් පද්ධතියක උෂ්ණත්වය නිරපේක්ෂ ශුන්‍යයට කසිසේත්ම අඩු කළ නොහැක’ යන්නයි.තෙවන නිය‍මයේ විකල්ප ආකාර ගිල්බර්ට් එන් ලෙවිස් හා මර්ලේ රුන්ඩෝල් විසින් 1923 දී ඉදිරිපත් කරන ලදී. යම් පරිපුර්ණ ඇති එක් එක් මූලද්‍රව්‍යයේ ස්ඵටිකමය අවස්ථාවක එන්ට්‍රෝපිය නිරපේක්ෂ ශුන්‍ය උෂ්ණත්වයේදී ශුන්‍යයයි ගත හොත් සෑම ද්‍රව්‍යකටම පරිමිත ධන එන්ට්‍රෝපියක් හිමිවේ. නමුත් නිරපේක්ෂ ශූන්‍යයේදී එන්ට්‍රෝපිය ශූන්‍ය විය හැක. පරිපුරක ස්ඵටිකමය ද්‍රව්‍ය වලදී එලෙස සිදුවේ. මෙම ආකාරය D = OK දී ΔS ශුන්‍යයට ලඟාවන බව පමණක් නොව S ද ශූන්‍යයට ලඟාවන බවදල විශ්ලේෂණයවඩා සරල ආකාරයකින් තෙවන නියමය කියා සිටින්නේ නිරපේක්ෂ උෂ්ණත්වය ශුන්‍යයට ලඟා වීමත් සමග ශුද්ධ ද්‍රව්‍යයක එන්ට්‍රොපිය ශුන්‍යයට ලඟා වන බවයි. මෙම නියමය එන්ට්‍රොපිය නිර්ණය කිරීම සඳහා නිරපේක්ෂ යොමු ලක්ෂ්‍යයක් සපයයි. මෙම ලක්ෂ්‍යයට සාපේක්ෂව නිර්ණය කරන ලද එන්ට්‍රොපිය නිරපේක්ෂ එන්ට්‍රෝපිය නම්වේ. මෙහි විශේෂ අවස්ථාවක් වන්නේ බොහෝමයක් ස්ඵටික දැලිස වැනි අනනය භූමි තත්ව ඇති පද්ධති වලදීය. නර්න්ස්ගේ ප්‍රමේයයන් අර්ථ දක්වා ඇති පරිදි පරිපුර්ණ ස්ඵටික දැලිසක එන්ට්‍රොපිය ශුන්‍ය වේ. (එහි භූමි අ
වස්ථාව අනනය හා ඒකජ වේ නම්, log (1) = 0 ඒ මගින්) අනනය භූමි අවස්ථාවක් නැති පද්ධතියකට උදාහරණයක් ලෙස අර්ධ නිඛිලමය බවන සහිත එකක් දැක්විය හැකිය. අනන්‍ය භූමි අවස්ථාවක් තැනී පද්ධතියකට උදාහරණයක් ලෙස අර්ධ නිඛිලමය බමන සහිත එකක් දැක්විය හැකිය. එහිදී කාල ප්‍රතිවර්ථ සමමිතිය පිරිහුනු භූමි අවස්ථා දෙකක් ලබා දේ. මහේක්ෂීය පරිමාණයක දී මෙම එන්ට්‍රොපිය සාමාන්‍යයෙන් නොසැලකිය හැකි තරම් කුඩා යයි සලකන බව සත්‍යයකි. මීට අමතරව ජ්‍යාමිතිකව ප්‍රදර්ශනය කරන වෙනත් අසාමාන්‍ය පද්ධති ද හඳුනාගෙන ඇත. ඒවායේදී ස්ඵටික දැලිසේ ව්‍යුහය අනන්‍ය භූමි අවස්ථාවක් මතුවීම වලක්වාලයි.ඝනීභවන දෝශ සහිත තාත්වික ස්ඵටික ද අයෙක්, ශෝධනය සඳහා වූ යම් දෝශ ආකෘති සලකන තෙක් මෙම නියමයම පිළිපදී. දෝශ තාපජ සමතුලිතයේ තිබිය නැති විය හැකිය. එම නිසා අනෙක් විවිධ විය හැකි දෝශ එකතුවක් සැලකූ විට එම එකතුවට යම් එන්ට්‍රොපියක් තිබිය හැකි. නමුත් උෂ්ණත්වයක් නැත. එවැනි සැලකිල්ලට ගැනීම විවිධ වර්ගවල වීදුරු සැලකීමේදී උද්‍යෝගීකාරක හා ගැටළු සහගත වේ. එයට හේතුව වන්නේ වීදුරුවලට පිරිහුණු තත්ව විශාල සංඛ්‍යාවක් ඇති අතර ඒවායේදී වීදුරු සමතුලිතතාවයෙන් ඉවතට ගමන් කිරීමයි. තෙවන නියමයේ ත
වත් යෙදීමක් වන්නේ පදාර්තයේ චුම්භක ඝූර්නවලට සම්බන්ධවයි. පාර චුම්භක පදාර්ථ (ඝූර්ණ අහඹු වේ) T , 0K ට ළඟා වීමත් සමඟ සකස් වනු ඇත. ඒවා සියලු ඝූර්ණ එකිනෙකට ප්‍රතිසමාන්තරව ඇති ප්‍රති අයස් චුම්භක ආකාරයට හෝ සකස් විය හැක.තෙවැනි නියමයේ තවත් යෙදීමක් වන්නේ 0K දී ඝන ද්‍රාවණ නොතිබිය යුතුයි යන්නයි. 0 දී සමතුලිතතාවේ ඇති කලාප ශුද්ධ මූලද්‍රව්‍ය හෝ පරමාණුවක සකස් වූ කලාප විය යුතුය.ආශ්‍රිතAdiabatic processGround stateLaws of thermodynamicsQuantum thermodynamicsResidual entropyThermodynamic entropyTimeline of thermodynamics, statistical mechanics, and random processesQuantum heat engines and refrigeratorsමූලාශ්‍ර වෙනත් භාවිතා සඳහා, බෝම්බ හෙලන ගුවන් යානා (බහුරුත්හරණය) බලන්න.බෝම්බ හෙලන ජෙට් යානය මෙහි යළි යොමුවේ. 25 දෙසැම්බර් 2009 දිනදී අහස් යානයක් පුපුරවාහැරීමට තැත් කල පුද්ගලයා පිළිබඳව උමාර් ෆාරුක් අබ්දුල්මුටාලබ් බලන්න.B-17 පියාසැරි බලකොටුව යනු දෙවන මහා ලෝක යුද්ධය සමයෙහි බෝම්බ හෙලන ගුවන් යානාවකි.බෝම්බ හෙලන ගුවන් යානාවක් යනු භූමියෙහි සහ සාගරයෙහි ඉලක්ක වෙත ප්‍රහාර එල්ල කිර
ීම සඳහා නිමැවුනු, ප්‍රාථමික වශයෙන් ඒවා මත බෝම්බ හෙලීම සිදු කරන හමුදාමය ගුවන් යානයකි. බෝම්බ හෙලන ගුවන් යානා වර්ගීකරණයඋපක්‍රමශීලී අයුරින් බෝම්බ හෙලන ගුවන් යානා මූලිකව සැලසුම් කෙරෙන්නේ උපක්‍රමශීලී ඉලක්ක වෙත එනම් සැපයුම් මූලස්ථාන, බලගන, කර්මාන්තශාලා, නාවුක යාත්‍රාංගන, නගර වැනි ඉලක්ක වෙත දිගු දුර ප්‍රහාරක මෙහෙයුම්වල දී භාවිතයටයි. ඒ සතුරාගේ යුධ ප්‍රයත්නයන් විනාශ කිරීමටයි. උදාහරණ - B-17 Flying Fortress, B-24 Liberator, B-52 Stratofortress, General Dynamics F-111 'Aardvark' , Tupolev Tu-16 'Badger', Tupolev Tu-160 'Blackjack', Tupolev Tu-95 'Bear', Gotha G. උපායික බෝම්බ හෙලන ගුවන් යානා යනු කෙටි පරාසයක ක්‍රියා කරන වඩාත් කුඩා ගුවන් යානා වේ. ඒවා භූමියේ සිටින භට කණ්ඩායම් සමඟ සාමාන්‍යයෙන් එක්ව ක්‍රියා කරයි. මෙම ක්‍රියාව සැලසුම් බොහෝමයක් මඟින් තෘප්ත කෙරෙන අතර ඒ අතරට පහත ලැයිස්තුගත කර ඇති ඒවා ද අයත් වේ. නූතන පාරිභාෂිතයට අනුව උපායශීලී ගුවන් යානා යටතට උපක්‍රමශීලී අරමුණක් නොමැතිව සැලසුම් කළ ඕනෑම ගුවන් යානාවක් අයත් වේ. භූමි ප්‍රහාරක ගුවන් යානා හෝ සමීප ගුවන් සහයෝගීතා ගුවන් යානා ‍යුධ පිටියට
ඉහලින් සැරිසරමින් යුද්ධ ටැංකි, භට කණ්ඩායම් සාන්ද්‍රණයන් වැනි උපායශීලී ඉලක්ක වෙත ප්‍රහාර එල්ල කළේය. උදාහරණ -Junkers Ju 87 Stuka, Ilyushin Il-2 Shturmovik, A-10 Thunderbolt II, Sukhoi Su-25 'Frogfoot' ගැටුම් බෝම්බ හෙලන ගුවන් යානා (උපායශීලී ප්‍රහාරකයන්, ප්‍රහාරක සටන්කරුවන්, ඝට්ටන සටන්කරුවන් ලෙස ද හැඳින්වේ.) යනු බහු චරිතමය ප්‍රහාරක ගුවන් යානා වන අතර ගුවනේ සිට ගුවනට හෝ ගුවනේ සිට භූමියට (අවම වශයෙන් න්‍යායිකව හෝ) ප්‍රහාර සඳහා යොදා ගත හැක. භූමියේ ඉලක්කවලට පහර දීමෙන් වහාම ඇති වන ගුවන් සටන්වලට යෙදවීම සඳහා සැලසුම් කොට ඇත. නූතන බහු චරිතමය ප්‍රහාරක ගුවන් යානා ප්‍රතිරෝධයන් අභිබැවීමට අදාල විවිධාකාර කර්තව්‍යයන් ඉටු කිරී‍මට යොදා ගැනෙන්නේ ඒවායේ නිපුණතාවය නිසාය. උදාහරණ- Chengdu J-10, F-16 Fighting Falcon, F/A-18 Hornet, Sukhoi Su-32 'Fullback', Dassault-Breguet Mirage 2000 and the Panavia Tornado.ඉතිහාසයHandley Page Type O two-engined bomber in flight over oil tanks. The outbreak of World War I led to this design of the first two-engined bomber.ගුවනේ දි තෙල් ටැංකි මතට බෝම්බ හෙලීමට යොදාගත
් එන්ජින් දෙකකින් යුත් ගුවන් යානාවක් ,1 ‍වන ලෝක සංග්‍රාමයේ පැතිරිම මෙවැනි එන්ජිම දෙකකින් යුතු ගුවන් යානා නිර්මාණය කිරිමට හේතු‍වුණි.පළවන ලෝක යුද්ධයේ ආරම්භක වකවානුවේ ප්‍රහාරක ගුවන්යානාවන්ගේ දියුණුවක් සමගම බෝම්බ හෙලන ගුවන්යානාවන්ගේ පරිණාමයද සිදුවුණි. එහෙත් ගුවනේ සිට බෝම්බ හෙලීමක් සිදුවු පළමු අවස්ථාව ලෙස ඉතාලියානුවන් විසින් 1911 දී ලිබියාවට එරෙහි යුද්ධය හැදින්විය හැක. 1912 දී ‍බල්ගේරියානු ගුවන් හමුදාවේ ගුවන් නියමු Christo Toprakchiev තුර්කියට බෝම්බ (එවකට කුඩා බෝම්බ ලෙස බල්ගේරියානු හමුදාවන් හැදින්වු) හෙලිමට ගුවන් යානා උපයෝගි කර ගැනීම සම්බන්ධයෙන් යෝජනාවක් කලේය. එම අදහස අනුව යමින් කපිතාන් විවිධ කුඩා බෝම්බ අනුහුරු කරමින් සහ ඒවායේ ධාරිතාව වැඩි කරමින් මුලාකෘති කිහියක් නිර්මාණය කළේය. 1912 ඔක්තෝම්බර් 16 වැනිදා   Tarakachiev,  විසින් ගුවන් නියමු Rodul Milkov පැදවු  Albatros F II වර්ගයේ ගුවන් යානයකසිට එවැනි බෝම්බ 2 ක් තුරිකියේ  (වැටලු  Edirne අසල) දුම්රිය ස්ථානයකට හෙලන ලදි.අත්හදා බැලිම් කිහිපයකින් අනතුරව වායුගති විද්‍යානුකුලව වැඩි දියුණු කළ  X හැඩැති පසුපස හැඩයකින් සහ ගැටුම් ප්‍රස්පෝඨක යොදා අවසන්
සැලසුම ඉදිරිපත් කලේය. මෙවැනි ගුවන් යානා  Edrine වැටලීමේදී බල්ගේරියානු හමුදාවන් වැඩි වශයෙන් යොදා ගනු ලැබිය. මෙම ගුවන් යානයේ අනුපිටපතක් ජර්මනියට අලෙවි කිරිමත් සමගම  Chathaldza යන සංකේත නාමයෙන් හැදින්වු මෙම බෝම්බ ‍පළමු ලෝක සංග්‍රාමය අවසන් වන තුරැම මහා පරිමාණයෙන් නිෂ්පාදනය විය.ක්‍රි.ගෑ. 6 ක බරකින් යුතු මෙම බෝම්බ පොළොවේ ගැටීමෙන් මිටර් 4-5 ක් පමණ දිගින් හා මිටරයක් පමණ ගැඹුරින් යුතු ආවාටයක් වැනි කරයි.  ජර්මානුවන් Zepplines නමින් හැදින්වු ගුවන් යානා, ඒවා සතු පරාසය සහ ජර්මනියේ සිට එංගලන්තයට බෝම්බ රැසක් ප්‍රවාහනය කිරිමේ හැකියාව නිසා බෝම්බ හෙලන ගුවන් යානා ලෙස යොදා ගන්නා ලදි. ගුවන්යානා තාක්ෂණයේ හා උපකරණයන්ගේ දියුණුවත් සමගම, විශාල එන්ජිම කිහිපයකින් සහ දෙපස ප්‍රදාන තටු යුගලකින් සමන්විත ගුවන් යානා ද වඩා පැතිරුණු පරාසයන්හි බෝම්බ හෙලිමට යොදා ගැණිනි. විශේෂයෙන් උපක්‍රමශිලිව රාත්‍රියේ බෝම්බ ප්‍රහාර සදහා මේවා භාවිතා වුනි. අදටත් බහුතරයක් ගුවනේ සිට බෝම්බ හෙලිමට යොදා ගැනේ. විශේෂයෙන් උපක්‍රමශිලිව ‍රාත්‍රියේ බෝම්බ ප්‍රහාර සදහා මේවා භාවිතා වුණි. අදටත් බහුතරයක් ගුවනේ සිට බෝම්බ හෙලිමට යොදා ගැනෙනුයේ එක් එන්ජිමකින්
සහ ප්‍රධාන තටු යුගයලයකින් යුත් ගුවන් යානා වන අතර නාවිකයන් එක් අයෙකුගේ හෝ දෙ‍නෙකු ගමන් ගනි. අසල පිහිටි සතුරැ ආරක්ෂක පවුරැ වලට ප්‍රහාර එල්ල කොට සැණෙකින් නැවත පැමිණිම සදහා මේවා යොදා ගනු ලබයි. ලොව එන්ජින් 4 කින් යුතු පළමු බෝම්බ හෙලන ගුවන් යානය රැසියාවේ 1914 දී නිපද වු Ii'ya Muromets වන අතර එය පළමු ලෝක සංග්‍රාමයේදි සාර්ථකව යොදා ගැණුනි. පළමු ලෝක සංග්‍රාමයේ අග භාගයේදී එක්සත් රාජධානිය ජර්මන් කාර්මික හදවත වෙත ප්‍රහාර එල්ල කිරිමේ එකම අභිප්‍රායෙන් අධිබලැති බෝම්බ හෙලියහැකි ගුවන් යානා සමුහයකින් සන්නද්ධ වී සිටිය ද ඒවා භාවිතායට ගැනීමට ප්‍රථම යුද්ධය නිමා විය.දෙවන ලෝක මහා යුද්ධයඅතීතයේ දී බෝම්බ දමන ගුවන් යානා අනෙකුත් ගුවන් යානා වර්ගවලින් බෙහෙවින් වෙනස් වූ අතර ඒවා වෙනමම ගුවන් යානා වර්ගයක් වේ. මෙයට ප්‍රධානතම හේතුව වූයේ ගුවන් යානා එන්ජින්වල වූ ජවය මදිකමයි. එමනිසා සැලකිය යුතු තරම් බරක් රැගෙන යාම සඳහා ගුවන් යානයට එන්ජින් කිහිපයක් තිබිය යුතු විය. එහි ප්‍රතිඵලය වූයේ කාර්යය සඳහා සුදුසු බරක් රැගෙන යා හැකි ප්‍රමාණයේ වඩා විශාල ගුවන් යානාවකි. එන්ජින් බලය කාර්යක්ෂමතාවය හා අනෙකුත් ක්‍රියාකාරී අංශ සමඟ
බැඳී ඇති ප්‍රධාන සීමා කිරීමක් වූ නිසා බෝම්බ දමන ගුවන් යානා සැලසුම් එක් විශේෂිත කර්තව්‍යයක් සඳහා සැලසුම් කිරීමට ආරම්භ විය. දෙවන ලෝක යුද්ධය ආරම්භ වන විට මෙයට පහත ඒවා ඇතුළත් විය.කිමිදුම් බෝම්බකරුවන්සැහැල්ලු බෝම්බකරුවන්, මධ්‍යම බෝම්බකරුවන් හා විශාල බෝම්බකරුවන්ටර්පිඩෝ බෝම්බකරුවන්විශේෂිත භූමි ප්‍රහාර බෝම්බකරුවන්බෝම්බකරුවන් විසින් සතුරු ගුවන් යානාවලින් ආරක්ෂා වීමට පමණක් අවශ්‍ය උපාංග රැගෙන යයි. ඒවා අනෙකුත් ගුවන් යානා සමඟ වන ගැටුමක දී ක්‍රියාකාරීව සහභාගී වීමට සැලසුම් කර නොතිබිණි. මින් විශාල ප්‍රමාණයක් ප්‍රමාණයෙන් ඉතා විශාල වූ අතර හැසිරවීමට අපහසු විය. කෙසේ නමුත් සමහරක් කුඩා සැලසුම් නයිට් ‍ෆයිටර් වැනි සුවිශේෂී ප්‍රහාරක ගුවන් යානාවල පදනම ලෙස යොදා ගෙන ඇත. ප්‍රහාරක ගුවන් යානා වඩා කුඩා වේගවත් හා හැසිරවීමට පහසු වේ. නමුත් භූමි ප්‍රහාරක මෙහෙයුමක් සඳහා යෙදවූ විට ප්‍රහාරක ගුවන් යානයකට වඩා ප්‍රබලතාවයෙන් අඩු වේ. ප්‍රහාරක ගුවන් යානා රැගෙන යන්නේ ගුවනේ සිට ගුවනට වන ආයුධ නමුත් සාමාන්‍යයෙන් රැගෙන යන්නේ IR මඟින් මඟ පෙන්වන ආයුධ පමණි. (ස්වයං ආරක්ෂාව සඳහා වූ AIM – 9 වැනි)සීතල යුද්ධයUS Navy F-14 To