LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
ල්ම සාක්ෂිය 125,000 ක්‍රිපූ දින දක්වා වේ. බුන්දල ආසන්නයේ මුහුදුබඩ නිධි වල සිදුකරන ලද කැනිම් මගින් මෙම සාක්ෂි ප්‍රතෘති වී තිබේ. මෙම මිනිසුන් නිරැවාණ මගින් ආයුධ නිපදවු අතර ඇතැම් විට ඒවා මධ්‍යමඅආදි පාෂාන සංකිර්ණයට පවරාදිය හැක. මෙවැනි ආයුධ වෙනම ගස්විම කාලය සහ නිවර්නත දේශගුණ ත්ත්වය මගින් විනාස නොවි ඉතිරි වන සංස්කෘතියේ සාක්ෂි වේ. අපි මෙම මිනිසුන් කසේ දැයි දැකි නැති නමුත් මුල් හොමෝසේපියන්ට සමාන යැයි අනුමාන කල හැක. සිමාසහිත ආනුයිම් කැනිම් කටයුතු හේතුවෙන් ඔවුන‍ගේ වාසස්ථාන වල ප්‍රමාණය පවා නොදනී. වැඩවබිමක් මතුපිට විශාලස්වන සී රඒ 50 වර්ග මීටර හෝ එයට අඩු වේ. ඔවුහු දඩයනේ සහ එකතු කිරිනේ ජීවත් වු බව පැහැදිලි වේ. අවුරැදු 100,000 පසුවන් ඔවුන්ගේ පැවැත් වන්නේගේ ක්‍රියාකාරකම් රටාවේ සංජානන අනුගත වි ඇති බව අපේක්ෂා කල හැක. කෙසේ නමුත් අපගේ දැනුමට අනුව මෙම ආදි මානවයන්ගේ භෞතික සහ ජීවිය පිසරය මධ්‍යම චතුර්ථ භූ යුගයේ මුල් අවධියේ සිට වාරැණ සහ අන්තර් වාරැණ සිදුවිම් අතර උචාචවචන විය එහිදි සත්ව සහ ශාක ආහාර සම්පත් වල ආදාල දෝලනය සිදු වු අතර මානව ජනගහන සත්ව තැනින් තැනට වෙනස් පිළිමුමු කරන ලචදී. දකුණු ආසියාවේ සිදුවු එක්තරා ව
ාරැණි සිද්ධියකදි ගණනය කල අගය සී ඒ 125,000 බී පී ආර් ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරැ නැගෙනහිර සහ දකුණු වියලි කලාපවල ජනගහන ඝණත්වය 15 සහ 08 වර්ග කිලෝමීටර පරායයේ වෙනස් වු අතර බටහිර තෙත් කලාපයේ ඝණත්වය 01 ගෙන් ඊට අඩු අගයක් විය. අන්තර්වාරණ සාක්ෂි අනුව පලාත් ජනගන ඝණත්වය පවු දෙබෙදුවන බෙදිය හැකි බව උපකල්පනය කල හැක. අදාල ඇස්තමේන්තුව අනුව 03 ට අඩුනම් වියලි කලාපයෙන්ද 01 ට වැඩිනම් තෙත් කලාපයක් ද වේ. මෙම සංඛ්‍යා මානව වංශ විස්තරයට අදාල දකුණු සහ අග්නිදිග ආසියානු දඩයමින් හා රැස්කිරිමෙන් ජිවත්වන ප්‍රජාවනතේ සමජිය තොරතුරැ මුලාශ්‍ර මගින් අනාවරණය කරන ලදි. ආහාර සැපයිමට අවශ්‍ය කොන්දේසියක් ලෙස පිළිගත් ඝනත්වය දෙනු ලබන අතර විශාල ජන සංඛ්‍යා නොව වැඩි පුර පැතිරි ඇති න්‍යෂ්ටික පවුල් යුගල් සම්මත වේ. මෙය හැරැණු විට උතුරැසහ නැගෙනහිර වෙරළ තිරයේ සාගර ආහාර වලින් පොහොසත් සම්පත් ඇත. සටහන්|Prehistory of Sri Lanka Palaeolithic|-01. අභය මුද්‍රාව 02. ධ්‍යාන මුද්‍රාව 03. වරද මුද්‍රාව 04. භූමි ස්පර්ශ මුද්‍රාව 05. විතරක මුද්‍රාව 06. ධම්ම චක්ක මුද්‍රාව 07. පරදුඃඛ දුඃඛිත මුද්‍රාව 08. අංජලිකරණීය මුද්‍රාවප්‍රධාන බුද්ධ ප
‍්‍රතිමා වර්ගප‍්‍රධාන ලෙස කොටස් තුනකිහිටි පිළිමප‍්‍රධාන ලෙස කොටස් තුනකි.බුදුරජාණන් වහන්සේගේ මහා කරුණාව හා නුවණ වැනි දේ පිළිබිඹු කරයි.සම භංගඅවුකන පිළිමයකිසිම දිශාවකට නොනැමී, ශරීරය ඍජුව තබා සිටී.උදා:-         *අවුකන      *මාළිගාවිල      *තිස්සමහාරාමය       *මාගම සඳගිරි සෑය      *යටාල⁣ දළදා වෙහෙර පිළිම      *රැවන්වැලිසෑය සතර බුදු රූ      *වල්ලිපුරම්      *කුඹුක්ගැටේ ලෝකඩ      *කුරුණෑගල ලෝකඩ      *මැදවච්චිය ලෝකඩ      *වෙහෙරගල රන් ආලේපිතආභංග ක‍්‍රමයඉණෙන් එක් පැත්තකට නැමී ඇත උදා:- රැස්වෙහෙර පිළිමයත‍්‍රි භංග ක‍්‍රමයදණහිස, ඉන, බෙල්ල, යන ස්ථාන තුනෙන් නැමීීඇත උදා:-පොළොන්නරුව තිවංක පිළිමගේ පිළිමයහිදි පිළිමවාඩිවී සිටින ඉරියව්ව නොහොත් සමාධි ගත වී සිටින ඉරියව්ව මෙයට අයත් වේ.උදා:- තොළුවිල බුද්ධ ප්‍රතිමාවසැතපෙන පිළිමයසැතපෙන ඉරියව්වෙන් සිටිනා පිළිම මෙයට අදාළ වේ.උදා:- පොලොන්නරුව ගල් විහාර පිළිමය.බුදු පිළිමයේ මුද්‍රාමුද්‍රා වලින් සිදුවන්නේ යම්කිසි අදහසක් ලබා දීමයි.මේ එවැනි මුද
්‍රා කිහිපයකි.අභය මුද්‍රාවමෙම මුද්‍රාව හිටි පිළිම වල දැකීමට හැකිය. මෙහි ඉරියව්ව ලෙස දකුණු අත්ල බැතිමතා දෙසට විවෘතව තිබීම දැකිය හැකිය මෙයින් අදහස් කෙරෙනුයේ සියලූ දෙනා හට බුදුන් වහන්සේගේ ආරක්ෂාව පිහිට ලැබෙන බවයඋදා :- අවුකන බුදු පිළිමය රුස්වෙහෙර බුදු පිළිමයවිතරක මුද්‍රාවගොනුව:Sri-lanka-0037a-500.jpgලංකාවේ බුදු පිළිම වල බොහෝසේ දක්නට ඇත. විතර්ක මුද්‍රාව, කටක මුද්‍රාව, ව්‍යාඛ්‍යාත මුද්‍රාව, ඥාන මුද්‍රාව, 	සන්දර්ශන මුද්‍රාව, හැවින් මුද්‍රාව යන නම් වලින් ද හැදින්වේ. මෙහි ඉරියව්ව ලෙස අත්ල පසු පස පදෙසට ප‍්‍රමාණ 	වන පරිදි දකුණු අත උඩට නමා දබර ඇගිල්ල මා පටගිල්ල උඩට කවයක් ඇතිවන ආකාරයෙන් තබා සිටීම මෙහි 	ලක්ෂණ වේ. මෙයින් කිසියම් ධර්ම ගැටලූවක් විසදන ආකාරය කියවේ.උදා :- පත් කුලිය පිළිමයධර්ම චක‍්‍ර මුද්‍රාවගොනුව:Rangira.jpgමෙය බෙහෙවින් ජනප‍්‍රිය මුද්‍රාවකි. මෙහි ඉරියව්ව ලෙස දකුණු අත්ල පිටතට හරවා පපුවේ මට්ටමට තබා ගෙන එහි දබර ඇගිල්ලේ හා මාපටගිල්ලේ තුඩු දෙක කවයක් සෑදෙන සේ එකට තබා ඇතුලට හැරවුණු වම් අතේ ඇගිල්ලක් ස්පර්ශ කරන අයුරින් තබා සිටීම මෙහි ක‍්‍රමයයි.
මෙයින් අර්ථ ගැන්වෙන්නේ බුදුන් වහන්සේ ප‍්‍රථම ධර්ම දේශනය පැවැත්වූ අයුරුයි.උදා :- රංගිරි දබුළු පිළිමයධ්‍යාන මුද්‍රාවලාංකික බුදු පිළිමවල බහුලව හමුවන මුද්‍රාවකි. මෙය හිදි පිළිම වල පමණක් දක්නට ලැබේ. මෙහි ඉරියව් ලෙස වීරාසන හෝ පද්මාසන ශෛලියෙන් හිද උඩ අතට විවෘත කළ වම් අත්ල උඩ දකුණු අත්ල පිහිටා සිටීම ධාන්‍ය මුද්‍රාව වශයෙන් හැදින්වේ. මෙයින් අධ්‍යාමික ලක්ෂණ පෙන්වයි. ශාන්ත බව සන්සුන් ඉදුරන් ඇති බව හා දමනය කොටගත් අධ්‍යාත්මික ලක්ෂණ පිළිඹිබු වේ.උදා :- අනුරාධපුර සමාධි බුද්ධ ප‍්‍රතිමාව, තොළුවිල බුද්ධ ප‍්‍රතිමාව.භූමි ස්පර්ශ මුද්‍රාව100px|left|thumb|මෙය ලාංකික බුදු පිළිම වල දැකීමට නොහැකිය. භාරතීය පිළිම කලාවේ දක්නට ලැබේ. මෙහි ඉරියව්ව ලෙස දකුණු අත දකුණු දණහිස උඩින් අත්ල ඇතුලට සිටින ආකාරයෙන් සියලූ ඇගිලි දිගහැර පහතට යොමුව තිබීම දැකිය හැකිය. ඉන් අර්ථගැන්වෙන්නේ මාර පරාඡය කොට බුද්ධත්වය ලබනා විට මාර සේනාව හමුවේ සියලූ දෙනා ඉවත්ව ගියද ඉතිරිව සිටි මිහිකතට කෘතගුණ සැලකීම මෙයින් අදහස්වේ.උදා :- බොරෝ බුදුර් - ඉන්දුනීසියාවවරද මුද්‍රාවගොනුව:Z p11-varada.jpgලාංකීය බුදු
පිළිම තුළින් සාක්ෂි හමු නොවේ. මෙහි ඉරියව් ලෙස දකුණු අත පහත් කොට ඉදිරියට දිගහැර අත්ල උඩු අතට හරවා ඇගිලි දිග හැර තිබීම මෙහි ලක්ෂණය වේ. කිසියම් වරයක් ඉල්ලීම මෙයින් අදහස් වේ.උදා :- සාරානාත් කෞතුකාගාරයේ තබා ඇති සාරානාත් බුද්ධ ප‍්‍රතිමාව.අජන්තා ගල්ලෙන් පිළිමනේපාලයේ සවයම් භූතාන්ති ප‍්‍රතිමාවපරදුක්ඛදුක්ඛිත මුද්‍රාවදෑත් පපුව මත තිබෙන මෙම මුද්‍රාව එතරම් සුලභ නොවේ .මහා කරුණා මුද්‍රාව යනුද මෙයට නමකි .පොලොන්නරු යුගයේ ගල් විහාරයෙන් ද ,තිස්සමහාරාමයේ යටාල චෛත්‍ය අසලින් ද මෙම මුද්‍රාව සහිත සෙල් පිළිම හමුවී ඇත .පොළොන්නරු යුගයේ ගල්විහාරයේ පර දුක්ඛ දුක්ඛිත මුද්‍රාපිත බුද්ධ ප්‍රතිමා වහන්සේගෙන් පසුව එම මුද්‍රාවෙන්  නිර්මිත ලක්දිව දෙවෙනියට උසම බුද්ධ ප්‍රතිමා වහන්සේ වර්තමානයේ දක්ෂිණ ලංකාවේ ගාලු දිස්ත්‍රික්කයේ ඇල්පිටිය පුරවරයේ සිට කහදූව මාර්ගයේ කිලෝමීටර 4 1/2 ගිය තැන පිටුවල මංසන්ධියේ අභිමුඛව ඇති පිටුවල පුරාණ විහාරස්ථානයේ   දැකගත හැකිය .2020 වර්ෂයේදී අඩි 15 ක් උසැති තනි කළු ගලින් නිර්මිත  පරදුක්ඛ දුක්ඛිත මුද්‍රා නිරූපිත බුද්ධ ප්‍රතිමා වහන්සේ නිරාවරණ පුණ්‍ය මහෝත්සවය සිදු කරන ලදී .මහනුවර සිරිම
ල්වත්ත ශ්‍රී බෝධිගල පුරාණ විහාරස්ථානයේ සමාධි පිළිම වහන්සේගේ දහරමන්ඩිය ඇතුලත නිර්මාණය කරන ස්වර්ණාලේපිත ශ්‍රී සම්බුද්ධ සුගන්ධ කුටියේ  කටක මුද්‍රාව භූමි ස්පර්ශ මුද්‍රාව අභය මුද්‍රාව නඛසිකා මුද්‍රාව ධම්ම චක්‍ර මුද්‍රාව ලෝකවිදු මුද්‍රාව ආශිර්වාද මුද්‍රාව විතර්ක මුද්‍රාව භේසජ්ජ මුද්‍රාව පරදුක්ඛ දුක්ඛිත මුද්‍රාව සහිත පිළිම වහන්සේ නිර්මාණය කර ඇත 2021.05.14 දින විවෘත කර ඇතබුද්ධ ප‍්‍රතිමාවේ ආසනමෙයින් අදහස් වන්නේ බුදු පිළිමයේ දෙපා තබා තිබෙන ආකාරයයි.පද්මාසනපද්මාසනයක් ආකාරයට ඉදගැනීම මෙයින් අදහස් වේ. මෙහි ඉරියව් ලෙස දනහිස් නමා පතුල් උඩු අතට හැරුනු 	පරිදි දකුණු පාදය වම් කලවයට උඩින් ද වම් පාදය දකුණු කලවයට උඩින් ද සිටින ආකාරයෙන් හිදීම 	පද්මාසනයයි.උදා :- 	මධුරා පුරා විද්‍යා කෞතුකාගාරයේ අභය මුද්‍රා බුදු පිළිමය.බරණැස කෞතුකාගාරයේ ධර්ම චක‍්‍ර මුද්‍රාවටිබෙටය බුරුමය තායි සියම් පිළිම වල දක්නට ඇත.වීරාසනවම් පාදය දකුණු පාදය යටින් හා දකුණු වම් පාදය උඩින් සිටින අයුරින් තබා හිද ගැනීම වීරාසනයයි.උදා :- පොලොන්නරුව ගල් විහාර හිදි පිළිමය.භද්‍රාසනතරමක් උසට තනන
ලද විශේෂ ආසනයක් මත හිද කලවා දෙපසට විහිදුවා ආසනයෙන් පහතට වැටෙන පා දෙක පීඨයක මත සිටිනා අයුරින් දැක්වෙන්නේ භද්‍රාසනයයි.උදා :- අජන්තා චෛත්‍ය ගෘහයේ දක්නට ඇති ප‍්‍රතිමාව.බොම්බායේ ප‍්‍රින්ස් ඔෆ් වේල්ස් කෞතුකාගාරය.අම්බලන්තොට රිදියගම විහාරය.වඡ්‍රාසනයදනහිස නවා දෙපතුල් උඩු අතට දෙකලවා මත තබා ඒ මත දෙපතුල් තබා සිටීම වජ්‍රාසනයයි.උදා :- ටිබෙට්, චීන හා ජපන්  බුදු පිළිම.සිවුර පොරවන ආකාරයඒකාංශගොනුව:Altar-buddha.jpgවම් උරහිසට වඩා දකුණු උරහිස විවෘතව සිවුර පෙරවීම ඒකාංශ ක‍්‍රමය වේ. ලාංකීය බුදු පිළිමයන්හි බහුලව ඡනප‍්‍රිය ක‍්‍රමයකි. මෙය භාරතයේ  එතරම් දැකීමට නොහැකිය.උදා :- අනුරාධපුර සමාධි ප‍්‍රතිමාව, අවුකන බුද්ධ ප‍්‍රතිමාව.උභයාංග ක‍්‍රමයදෙවුරම වැසෙනසේ සිවුර පෙරවීම මෙයට අයත් වේ.උෂ්ණීශයබුදුන් වහන්සේගේ ශීර්ෂය මැද කෙස්වැටියක් ලෙස දක්වා තිබෙන කොටස උෂ්ණීෂයයි. මෙය බුදුන් වහන්සේගේ මහා පුරුෂ ලක්ෂණ ඉස්මතුකොට දැක්වීමකිඋදා :- ගන්ධාරා,  මධුරාසිරස්පතබුදුන් වහන්සේගේ හිස් මුදුනෙහි ගිනි දැල්ලක් හෝ කේතුවක් දැක්වීම සිරස් පත වේ. මෙයින්
හිස් මුදුනෙන් බුද්ධ රශ්මිය විහිදෙන අයුරු කියාපායි.උදා :- අවුකන බුද්ධ ප‍්‍රතිමාවඋර්ණ රෝමයබුදුන් වහන්සේගේ දෙබැම ලඟ තිබෙන ලක්ෂණයකි. එය ඌර්ණව දකුණට කරකැවුණු දීර්ඝ වූ මෘදු මොලොක් රෝමයකි. මෙය මහා පුරුෂ ලක්ෂණ වලින් එකකි.උදා :- බෝරෝ බුදුන්ගේ බුද්ධ ප‍්‍රතිමාව - ඉන්දුනීසියාවහිසකෙස් දැක්වීම.ගොනුව:Buddha06.jpgබුදුන් වහන්සේගේ හිසකෙස් හැමවිටම කරකැවී තිබෙන්නේ අක් බඹරු ලෙසය. එකිනෙකට ඇලී ඇත.ප‍්‍රභා මණ්ඩලයගොනුව:Altar-buddha.jpgබුදුන් වහන්සේගේ ශීර්ෂය වටා තිබෙන වෘත්තාකාර රුස් වලල්ලකි. බුදුන් වහන්සේගේ ඇති මානුෂීය බලය දැක්වීමට ගත් උත්සාහයකි. අනුරාධපුර මුල් යුගයේ පිළිම වල දක්නට නොමැත. නුවර යුගයේ දී අතිශයින් ඡනප‍්‍රිය වේ.පද්ම පීඨයගොනුව:Altar-buddha.jpgපිපිනු නෙලූම් මලක ස්වරූපය ගත් ආසන වල බුද්ධ ප‍්‍රතිමාව නිර්මාණය කිරීම පද්ම පීඨය ලෙස හැදින්වේ.සබැදි පිටුශ්‍රී ලංකා‍වේ බුදු පිළිමලෝකඩ බුදු පිළිම සෑදීමඅවුකන බුදු පිළිමයශ්‍රී ලංකාවේ ඉපැරණි කලා ශිල්පසමාධි බුදු පිළිමයපොළොන්නරු යුගයේ බුද්ධ ප්‍රතිමාකියවීම සදහා ‍පොත්බුදු පිළිමය
මුද්‍ර සහ ආසන-‍ බෙල්ලන විමල රතන හිමි*ලක්දිව බුදු පිළිමය- කඹුරුපි‍ටියේ වනරතන නාහිමිප්‍රතිමා ප්‍රමාණ මූලධර්ම- චන්ද්‍ර වික්‍රමගමගේබුදු පිළිම- චාල්ස් ගොඩකුඹුර*Brachiopods සහ bryozoans ඕඩෝවිසී යුගයේ හුණු ගල්, දකුණු මින්නෙසොටාපාෂාණ ජීව විද්‍යාව paleontology ලෙසද හඳුන්වනු ලබයි. මෙය තවමත් නවමු හා වර්ධනය වන ක්ෂේත්‍රයක් වන අතර මෙය ස්වභාවිතක ජීව විද්‍යාවේ සහ පාංශු හා පාෂාණිය ධාතු විද්‍යාවේ ක්‍රම හා සොයාගැනිම් සමග අනුබද්ධ වි ඇත. එමනිසා මෙය geobiology හෙවත් භූ ජිව විද්‍යාව ලෙසද හඳුන්වයි. පාෂාණීය ධාතු විද්‍යාත්මක පරීක්ෂණ වලට ලක්කිරීම මගින් අණුක පරිණාමය හා ජීවයේ පරිණාමිය ඉතිහාසය පිළබඳ ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු සෙවිමට සිදුවේ. වර්තමානයේ පවතින ජීව සමුහය හා වසර මිලියන ගණනක් පුරාණ පොසිලවල ජිව විද්‍යාත්මක ක්ෂේත්‍ර ගැන පරික්ෂණද මෙහිදී සිදුකෙරේ. මෙම විද්‍යාත්මක ප්‍රශ්නවලට පිලිතුරු සෙවිමේදි සාම්ප්‍රදායික මහා පොසිල, ක්ෂුද්‍ර පෝසිල සහ අංශු මාත්‍ර පොසිල පිළිබඳවද අධ්‍යයනය කෙරේ. කෙසේ නමුත් 21 වැනි සියවසේදි DNA සහ RNA සාම්පලවල ජෛව රසායනික අධ්‍යයනය මගින් චර්යා විද්‍යාත්මක හා වංශ ප්‍රවේණිය අංශ අධ්‍යයනයට වඩා වැඩි
තොරතුරක් සමුහයක් අනාවරණය කර ගැනිමට හැකි වි ඇත.පාෂාණීය විද්‍යාව හැදෑරීම පිළිබඳව වඩාත් උචිත ක්ෂේත්‍ර නම් "biology & Gelogy" historical biology, palaios, palaeo geography, palaeontology, palaeocology, psychobiology ජර්නල සහ palaeocennography ජර්නලයි. මෙම කේෂත්‍රය හදාරන්න paleontologist හෙවත් පාෂාරි වීම විද්‍යාඥයා ලෙස හඳුන්වයි.සටහන්Paleobiologyආසියානු අමෙරිකානු අධ්‍යයනආසියානු අමෙරිකානු අධ්‍යයන යනු අමෙරිකාවේ වෙසෙන ආසියානු ඉතිහාසයක් හිමි ජනතාව පිළිබඳව කෙරෙන අධ්‍යාපනික ක්‍ෂේත‍්‍රයයි. මෙය අප‍්‍රිකානු අමෙරිකානු අධ්‍යයන ලතින් අමෙරිකානු අධ්‍යයන සහ අමෙරිකානු ආදිවාසී අධ්‍යයන ආදිය ඇතුලත් ජනවාර්ගික අධ්‍යයන ක්‍ෂේත‍්‍රයට සමීපත්වයක් දක්වයි. ආසියානු අමෙරිකානු අධ්‍යයන ආසියානු අමෙරිකානුවන් ගේ ඉතිහාසය සංස්කෘතිය දේශපාලනය අර්බුද හා අත්දැකීම් පිළිබඳ පුළුල් විග‍්‍රහයක යෙදෙයි. ආසියානු අමෙරිකානු අධ්‍යයනිකයෝ සමාජ විද්‍යාව ඉතිහාසය සාහිත්‍ය දේශපාලන විද්‍යාව හා  වැනි බොහෝ දෘෂ්ටි කෝන වලින් එන විවිධ විශ්ලේෂණ මෙවලම් තම අධ්‍යයන කටයුතු සඳහා භාවිත කරති. මෙය ආසියාවේ ජීවත්වන ආසියානුවන්ගේ ඉතිහාසය සංස
්කෘතිය ආගම ආදිය අධ්‍යයනය කරන ආසියානු අධ්‍යයන ක්‍ෂේත‍්‍රයෙන් වෙනස් ව අමෙරිකාවේ වෙසෙන ආසියානුවන් පිළිබඳ ගවේෂණය කරයි.ආසියානු අමෙරිකානු විද්යා ර්ථීන්ගේ ලයිස්තුවඩැනියෙලෝ බෙගෝනියා සැන් ෆරැා  න්සිස්කෝ පරාා  න්ත සරසවියසුචෙන්ග් චැන් යූ සී එස් බීකැතරින් සෙනිසා චොයි බෙකර්ලි විශ්ව විද්යා්ලයවෙයි මින්ග් ඩාරියෝටිස් සැන් ෆරැ්  න්සිස්කෝ පරා්  න්ත සරසවියයෙන් ලේ එස්පිරිචු යූ සී එස් ඞීඇන්ජි ෆා සිටි කොලේජ් ඔෆ් සැන් ෆරැ්  න්සිස්කෝඩොරති ෆුජිටා රොනි අර්වින් සරසවියඑව්ලින් නකානෝ ග්ලෙන් බෙකර්ලි සරසවියඩොන් ගොන්සාලෙස් සැන් ෆරැර  න්සිස්කෝ පරා්  න්ත සරසවියඩැරල් වයි හමාමොටෝ ඬේවිස් සරසවියබිල් ඔන්ග් හින්ග් ඬේවිස් සරසවියයූජි ඉචිකෝයා ලොස් ඇන්ජලිස් විශ්ව විද්යාපලයඑලේන් කිම් බෙකර්ලි සරසවියක්ලෙරි ජේ කිම් අර්වින් සරසවියඩැනියෙල් වයි කිම් බර්ව වුන් විශ්ව විද්යා‍ලයසුසෑන් කොෂි යූ අයි යූ සීහිම් මාර්ක් ලායි ස්වාධීන විද්යාවර්ථියෙකිරොබර්ට් ජී ලී බරවා වුන් විශ්ව විද්යා‍ලයකාරන් ලොන්ග් ඇරිසෝනා පරා්  න්ත සරසවියවෙයි ලී ඇරිසෝනා පරාා  න්ත සරසවියජෝන් ලූ - අර්වින් සරසවියලීසා ලොව් යූ සී එස් ඞීමේරි ලූයි - යේ
ල්ග්ලෙස් මිමුරා - අර්වින් සරසවියමාර්ටින් මැනලැන්සන් යූ අයි යූ සීගැරී ආර් මාර් - ස්ටෝනි බෲක් හි නිව් යෝර්ක් පරා්  න්ත සරසවියඩොන් නකනිෂි - ලොස් ඇන්ජලිස් විශ්ව විද්යා ලයමිමි නගුයෙන් - යූ අයි යූ සීවියෙට් එන්ගුයෙන් - යූ එස් සීගැරී ඔකිරෝ - කොලොම්බියා විශ්ව විද්යාවලයග්ලෙන් ඔමට්සු - නොත්රිජ් විශ්ව විද්යා‍ලයමයිකල් ඔමි - බෙකර්ලි සරසවියරැුචල් පැරෙනස් - ඬේවිස් සරසවියසෙලීන් පෙරේනාස්- ෂිමුසු සැන්ටා බාබරා සරසවියලැරී ෂිනිග්වා  - මේරිලන්ඞ් පාර්ක් කොලේජ් විශ්ව විද්යා ලයස්ටැන්ලි සූ ඬේවිස් විශ්ව විද්යා ලයරොනල්ඞ් ටකාකි - බෙකර්ලි විශ්ව විද්යායලයලින්ඩා ටිරකිාන්හ් වො - අර්වින් සරසවියඑරින් සී වොට් - ලෝන්ග් බීච් විශ්ව විද්යා ලයඑල් ලින්ග් - චි වැන්ග් - බෙකර්ලි සරසවියෂෝන් වොන්ග් - වොෂින්ටන් සරසවියජූඩි යුන්ග් - සැන්ටා කෲස් විශ්ව විද්යාසලයhttp://en.wikipedia.org/wiki/Asian_American_Studies#List_of_Asian_American_Scholarsකඩුවක් යනු කැපීම හා/හෝ වැරෙන් ඇනීම සිදු කෙරෙන අවියකි.කඩුව මෙම දේවල්ද හැඟවිය හැක:කඩුව (භාෂාව), ඉංග්‍රීසි භාෂාව පිළිබඳ අල්ප දැනුමක් ඇති කල එය ඇති කරන පීඩාවන් නිසාවෙන්ම යෙදන
පදයකි.මෙම බහුරුත්හරණ පිටුව ලැයිස්තු ගත කරන්නේ මෙම ශීර්ෂය හා සම්බන්ධ සියළු ලිපි ය.  යම් අභ්‍යන්තර බැඳියක් ඔබ මෙහි ගෙන ආයේ නම්, අවශ්‍ය ලිපිය වෙත සෘජුව එල්ල වන පරිදි බැඳිය වෙනස් කිරීමට ඔබට අවකාශ ඇත.දුටුගැමුණු රජුමහ රජ ශ්‍රී ලංකාවෙහි, අනුරාධපුරයෙහි, රුවන්වැලිසෑය ස්ථූපය අසල පිහිටුවා ඇති දුටුගැමුණු ප්‍රථිමාවපූර්වප්‍රාප්තිකයාඑළාර රජඋපතමාගමමරණයක්‍රි.පූ. 137  රුවන්වැලි මහා සෑය, අනුරාධපුර රාජධානියවංශයසූර්‍ය වංශයපියාකාවන්තිස්ස රජමවඅභිශවෙර දේවිය හෙවත් විහාරමහා දේවියදුටුගැමුණු හෙවත් ගාමිණී අභය රජතුමා ලාංකීය ඉතිහාසයේ අග්‍රගණ්‍ය රජෙකි. එතුමාව දුට්ඨගාමිණී අභය යන නමින් ද හැඳින්වේ. ක්‍රි.පූ 161 සිට ක්‍රි:පූ 137 දක්වා කාලය තුල ලංකාව පාලනය කළ මෙතුමා රජරට පාලකයාව සිටි ආක්‍රමණික එළාර රජ පරදා චෝළ අධිරාජ්‍යයෙන් ලාංකීය ජනතාව රැක ගත්හ. මොහුට දස මහා යෝධයෝ සිටියෝ ය. ඔවුන් "සුරනිමල, මහාසෝන, ගෝඨයිම්බර, ථේරපුත්තාභය, භරණ, වේළුසුමන, ලභියවසභ, ඛංඡදේව, පුස්සදේව, නන්දිමිත්‍ර වේ.මහාවංශයට අනුව දුටුගැමුණු රජු සිය යුද්ධ මෙහෙයුම දියත් කරනු ලැබුවේ “මාගේ මේ වෑයම හුදෙක් රජ සැප විදීම සඳහා නොව, බුද්ධාගමේ චිරස්ථිතිය උදෙසා
ය.” යනුවෙන් පවසමිනි.රජ පවුලේ තොරතුරුමහාවංශය තුල දුටුගැමුණු  රජතුමාගේ කථා වෘන්තය සඳහා පරිච්ජේද 11 වැයකොට ඇත. 22 වැනි පරිච්ජේද සදහන් වන අන්දමට රජරට පුරාණ රජ පවුලකින් පැවත එන දේවානම්පියතිස්ස රජ සොයුරු මහානාග රජ කල රුහුණු මාගම පාලනය කළ කාවන්තිස්ස රජු දුටුගැමුණු රජතුමාගේ පියාය. කල්‍යාණ පෙදෙස පාලනය කළ කැළණිතිස්ස රජු⁣ගේ දියණිය වූ විහාරමහා දේවිය]] ඔහු‍ගේ මෑණියන්ය. පිය රජු කළ වරදට දඩුවමක් ලෙස තිස්ස රජු තම දියණිය රනින් කළ නැවක නංවා මුහුදට පා කර හරින ලදි. මෙම නැව රුහුණු රට මාගම් පෙදෙසට ගසා ගෙනවිත් කාවන්තිස්ස රජුට හමු විය. පසුව කාවන්තිස්ස රජ බිසව වූ විහාරමහා දේවිය මෙතුමියයි. විහාරමහා දේවියට ලැබුනු පළමු වන පුතු ගාමිණී අභය ලෙසද දෙවැනි පුතුතිස්ස ලෙසද නම් කෙරිණ.[[Image:Flag of Dutthagamani.png|thumb|‍20‍0px|අභ්‍යන්තර යුද්ධය සහ මුල් කාලයේ පාලනයවයස 16 වන විට තරමක් හිතුවක් කාර වුවද ගාමිණි කුමරු ශක්තිමත්ය. බුද්ධිමත් මෙන්ම රාජකීය නායෙකයෙකු විය. රජරට රජු බලයෙන් පහකිරීමේ අදහස ඇතිව ඔහු රෝහණ ප්‍රදේශයෙන් යුද්ධය සදහා හමුදාවක් සංවිධානය කළේය. පසුව උතුර ආක්‍රමය කිරීමේ තම අදහස පියාට කියා පෑවේය. රජු මෙම අදහස
ට ඉඩ නොදුන් “ගගෙන් මෙහා භූමිය ප්‍රමාණවත්” යැයි කීමෙනි. මෙහිදි පියා සහ පුතා අතර ඇති වු අදහස් හුවමාරුව අවසානයේ ගාමිණිට - දුෂ්ඨ ගාමිණි ලෙස නමක් පටබැදුනු අතර මිතුරන් සමග මලය දේශයට පලාගියහ. කාවන්තිස්ස රජුගේ මරණයෙන් පසු - කන්ඩුල ඇතාද වැන්දඹු බිසව වු විහාර මහා දේවියද තම භාරයට ගෙන තිබුණු තම බාල සොහොයුරා වු තිස්සගෙන් රාජය බලය ආරක්ෂා කරගැනීමට දුටුගැමුණු රජුට අවශ්‍ය විය. දෙදෙනා අතර ‘කුලංගනිය පිත්ති’ නම් ස්තානයේ දී ඇති වු යුද්ධයෙන් දුටුගැමුණු රජු පරාජ විය.  ඔහුගේ පිරිසෙන් මිනිස්සු දහස් ගණනක් වැනසුනේය. දුටු ගැමුණුට ‘මහගමට’ පලා යෑමට සිදු විය. එහිදී ඔහු නැවත වරක් සේනා සංව්ධානය කර තිස්සට එරෙහිව නගරය පෙනෙන තෙක් ස්ථානයේ තැනකදී යුද්ධ කළේය. මෙම අවස්ථාවේදි ඔහු ජය ගත්තේය. තිස්ස පලා ගියේ භික්ෂුවකගේ මෘත දේහයක් ගෙන යන ආකාරයට උපක්‍රමයක් යොදා ගෙනයි. මෙම සිද්ධියෙන් ටික කලකට පසුව විහාර මහා දේවියගේ සහ බෞද්ධ භික්ෂුන් මැදිහත් වීමෙන් කළ උත්සාහයක ප්‍රතිඵලයක් ලෙස දෙදෙනා මිතුරු වී පසුව තිස්ස කුමරු රජුගේ ප්‍රධාන සෙන්පතියෙකු බවට පත්විය.රජරට මුදාගැනීමතමාගේ ආරක්ෂාව තහවුරු කර ගැනීමෙන් පසු දුටුගැමුණු රජු උතුර මුදාගැනීමට සැ
ළසුම් කළේය. මෙයට රජරට පමණක් නොව අර්ධ ස්වාධීන පාලන සංස්ථාවන් විශාල සංඛ්‍යාවක් ඇතුළත් විය. ඒ හැරුණු විට සංඝයා වහන්සේලා පිරිසක්ද ආශිර්වාදය පතා භාවනාව බලාපොරොත්තුවෙන් සර්වඥ ධාතු අඩංගු කොතයක්ද ගෙන යන ලදී. මේ සියල්ල හැරුණු විට ඔහුගේ පියා විසින් දිවයිනේ විවිධ පෙදෙස් වලින් කැදවා පුහුණු කල නන්දි මිත්‍ර, සුරනිමල, මහාසේන, ථෙරපුත්තාභය, ගෝඨයිම්භර, භරණ, වසභ, වේළුසුමන සහ පුස්ස දේව නම් වු දස මහා යෝධයින්ද එක්වූහ. මෙම යුද්ධ ව්‍යාපාරයේදී දුටුගැමුණු විසින් දෙමළ පාලකයින් බොහෝ සංඛ්‍යාවක් පරාජය කරනු ලැබුහ. (මහා වංශය අනුව 32 ක් තරම් සංඛ්‍යාවක්) විජිත නගරය හාර මසක් මුලුල්ලේ වට කිරීමෙන් පසු ආරක්ෂාව සදහා දෙමළ සේනාවෝ උණු දිය හා තාර දුටුගැමුණුගේ ඇතුන්පිට වත් කළහ. මෙම කාලයේදී ඔහු ගැමි ප්‍රධානියෙකුගේ දියණියකු වු රන් එතනා විවාහ කර ගත්තේය. මෙම ගැමි ප්‍රධානියා ඒ වන විට අනුරාධපුරයේ එළාරට තුටු පඩුරු යවමින් සිටි කෙනෙකි. රජුගේ උපාය ශිලි බවත් කණ්ඩුලගේ නිර්භීත භාවයත් යුද්ධයේ ජයග්‍රහණයට ඉවහල් විය. යුද්ධය උච්චස්ථානයට පැමිණියේ අනුරාධපුරයේ නැගෙන හිර දොරටුවේදීය. එහිදි කණ්ඩුල ඇතු අරා සිටි දුටුගැමුණු මහාපබ්බත නම් ඇතු අරා සිටි මහළු
එළාර සමග සටන් කොට අවසා‍නයේ හෙල්ලකින් ඇන එළාර ජිවිතක්ෂයට පත් කළේය. මෙම සටන ශ්‍රී ලංකා ඉතිහාසයේ වැදගත් සිදුවීම් වලින් එකකි.අනුරාධපුරයේදී ලත් දුටු ගැමුණුගේ ජයග්‍රහණය පෙර නොවු විරූ තත්ත්වයකට පත්වුයේ සම්පුර්ණයෙන් වාගේ ශ්‍රී ලංකාවේ පාලනය ඔහුට නතු වීම නිසයි. එසේ වුවත් එපමණකින් ඔහුගේ දුෂ්කර තත්වය නිම නොවිනි. ඔහු පරාජයට පත් කල එළාර චෝල අධිරාජ්‍යයෙන් පැමිණි රජ කෙනෙකු වුවත් ඔහු ඉතා යුක්ති ගරුක ධාර්මික රජේකු ලෙස ප්‍රසිද්ධියට පත්වී තිබිණ. දුටු ගැමුණු වෙනත් අයට වඩා වෙනස් මගක් ගෙන මියගිය එළාර රජුට පුජනීයත්වයක් දෙනු පිණිස එළාරගේ දේහය ආදාහනය කර සොහොන් ගෙයක් තනවා එම සොහොනට ගරු කළ යුතු බවට නියෝග පැනවීය. තවදුරටත් කියතොත් ඔහුගේ කීරිතිමත් ජයග්‍රහණය ගැන මෙනෙහි කරද්දි ඔහුට සතුටක් නොදැනුනේ ලක්ෂ ගාණක් ජීවිත විනාශ වු හෙයිනි. මෙය සනාථ වන්නේ වංශ කථා වලට අනුව (68 සහ 69 අතර) ඔහු විසින් කළා ගේ සැළකෙන ස්ථුප, විහාර ආරාම, පුජනීය ස්ථාන ඇතුලු අප්‍රමාණ වු ආගමික ගොඩනැගිලි ගැන කල්පනා කරන විටය.පාලනය සහ ඉදිකිරීම් වැඩදුටුගැමුණු රජතුමාගේ කාලයේ ඔහු විසින් කරවන ලද අප්‍රමාණ ගොඩනැගිලි ව්‍යාපෘති හැරුණු විට ඔහුගේ පුතා සහ ඔහු අතර ත
ිබුණු භේදය ද සැළකිය යුතු කරුණක් විය. ඔහුගේ පුතා සාලිය නොහොත් සාලිරාජකුමාර අශෝකමාලාදේවී නොහොත් අශෝකමාලා නම් රොඩී කුල තරුණියක හා පෙමින් වෙළුණේය. මෙම තරුණිය සිංහල සමාජය විසින් පහත් යයි සළකන රොඩී කුලයේ තරුණියකි. සාලිය ඇයගෙන් වෙන්වීමට අකමැති වී සිහසුන ද ප්‍රතික්ෂේප කළේය. රජු සහ පුතා අතර ඉන් පසු සිදු වූ සමගියක් ගැන මහා වංශයේ සඳහන් නොවෙතත් ජන කථාවල කියැවෙන්නේ රජතුමාගේ ආශීර්වාදය දෙදෙනාට ලැබුණු බවයි.ලක්දිව දුටුගැමුණු රජතුමාගේ රාජ්‍ය කාලය තුළ අරාබිය, පර්සියාව සහ සමහර බටහිර රටවල් සමග වෙළඳ සබඳතා ඉතා හොඳින් තිබුණු බව සඳහන් වේ. මෙයට රෝම රාජ්‍යය ද ඇතුළත් වූයේ යැයි කිව හැක. තමන්ගේ රාජ්‍ය බලය හොඳින් තහවුරු කර ගත් පසු දුටුගැමුණු රජතුමා විශාල ගොඩනැගිලි ඉදිකිරීම් ව්‍යාපෘති ආරම්භ කළේය. එයින් බොහොමයක් අද ද අනුරාධපුරයේ සුරැකිව තිබේ. දුටුගැමුණු රජුගේ ජීවිතයේ සෑම දෙයක්ම මෙන් සෑම ඉදිකිරීමකම ආරම්භය හා සම්බන්ධ ඓතිහාසික ප්‍රබන්ධයක් තිබේ.  එයින් බොහොමයකින් පුරාණ සිංහල සමාජයේ තොරතුරු හා අභිලාෂයන් හෙළි වේ. මහාවංශයේ සඳහන් වන ප්‍රථම ගොඩනැගිලි අත්තිවාරම වන්නේ වර්තමාන මිරිසවැටිය ලෙසින් හැඳින්වෙන මරිචවට්ටි ස්ථූපයේ පාදම
යි. ඓතිහාසික පුරාවෘත්තයන්හි දැක්වෙන පරිදි දුටුගැමුණු රජු තම අන්තඃපුර බිසවුන් සමඟ දිය කෙළි සඳහා තිසා වැවට යාමට ප්‍රථම ඔහුගේ කුන්තය වැව් වෙරළේ සිටුවා ඇත. (මෙම කුන්තයේ සර්වඥධාතු අඩංගුව තිබුණා යයි කියැවේ) ආපසු මාළිගාවට යාමට සුදානම් වී කුන්තය ආපසු ගැනීමට තැත් කළ නමුත් රජුට හෝ එතැන සිටි පිරිසගෙන් කිසිවෙකුට එය ආපසු ගැනීමට නොහැකි විය. මෙය විශේෂ ලක්ෂණයක් ලෙස සළකා කුන්තය වසා ස්ථූපයක් තැනීමට රජතුමා නියම කරන ලදී. දුටුගැමුණු රජතුමා ලෝහ ප්‍රාසාදය තැනීමට ද නියෝග කළේය. එය මහල් නමයකින් යුක්තව සංඝයා වහන්සේලා උදෙසා ඉදිකරන ලදී. තඹ තහඩු සහිත වහලකින් යුත් නිසා එයට ඒ නම ලැබිණ. භික්ෂුන් වහන්සේලා පිරිසක් එක් දෙව්ලොවකදී දුටු ප්‍රාසාදයක හැඩය ගෙන එය නිර්මාණය කරන ලදැයි කියවේ. එම භික්ෂූහු සැළසුම රතු ආසනික් වලින් ලිනන් රෙද්දක ඇඳ රජු වෙත එවා ඇත. සමහර විට ඔහුගේ ඉතාම ප්‍රසිද්ධ නිර්මාණය මහාථූපය නොහොත් ස්වර්ණමාලී චෛත්‍යය ලෙසින් ද හැදින්වෙන රුවන්වැලි සෑය විය හැක. එය තනන ලද්දේ බුදුන්ගේ ද්‍රෝනයක් ධාතුන් වහන්සේලා නිදන් කිරීම පිණිසයි. එය තැනීම ආරම්භ කරන ලද්දේ වෙසක් මස පුර පසලොස්වක දිනකයි. (බුදුන්ගේ ඉපදීම, බුදුවීම හා පිරිනිව
න්පෑම සිදු වූයේ වෙසක් පුර පසලොස්වක දිනයේදී ය.) කුඩු කරන ලද ගලක් අත්තිවාරම ලෙස යොදා ගැනුණි. ගල් නියම ස්ථානයට ඇතුළු කිරීමට ඇතුන්ගේ සහය ලබා ගැනුණි. මේ සඳහා යෙදූ ඇතුන්ගේ පාදවලට සම් ආවරණ යොදා තිබුණි. දුටුගැමුණු රජු තමාම ගොස් මෙම කාර්යයන් අධීක්ෂණය කළේය. ගොඩනැංවීම් කෙරෙන තැන්වල හිඳ ධාතු ගර්භය නිම කරන අයුරු සහ අසිරිමත් පෙළහර මැද ධාතුන් වහන්සේලා තැන්පත් කරන අයුරු ද බලා සිටි බව කියැවේ. ථූපයක් පිළිගැන්වීම පිළිබඳ විස්තර මහාවංශයේ 29 වෙනි පරිච්ඡේදයේ විස්තර කර ඇත. එහි සඳහන් වන අන්දමට ඉන්දියාවේ නොයෙක් ප්‍රදේශවලින් පැමිණි මහරහතන් වහන්සේලා ද ඉන්දු - ග්‍රීක භික්ෂූ නමක් වූ මහාධර්මරක්ෂිත හිමි යටතේ කොකේසස් හි ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාවෙන් 30000 ක් වූ මහරහන්වහන්සේලා ඇතුළු ලක්ෂ ගණනින් ගිහි පැවිදි සැදැහැවත් පිරිස් පැමිණි බව මහාවංශයේ සඳහන් වේ.තවත් සැළකිය යුතු කාර්යයන් අතරට (වර්තමාන බිහාරය) මුන්ඩේස්ශ්වරී හි ස්ථූපයක් තැනීම ද සඳහන් වේ.රජ තුමාගේ  නිර්මාණය න් සදහා දායකත්වය සැපයූ අය අතර දසමහ යෝධයන් ඉතා වැදගත් වේ.අනර්ඝ නිර්මාණ දායකත්වයඅනුරාධපුරය අලංකාර මෙන්ම ඵෙතිහාසික වටිනාකමක් ඇති නගරයක් ලෙස දියුණු කිරී‍‍මට දුටුගැමුණු රජත
ුමාගෙන් සිදුවුනු මෙහෙය ඉතා වැදගත්ය. මෙතුමා ඉදිකල පළවෙනි නිර්මාණය වන මිරිසවැටිය ‍ඉතා වැදගත්ය. ලෝවාමහාපාය නම් වූභික්ෂූන් වහන්සේලා උදෙසා ඉදිවුනු ලැගුම්ගෙය ද මෙතුමාගේ වැදගත් නිර්මාණයකි. තවද මෙතුමා ඉදිකළ රුවන්වැලිසෑය අග්‍රගන්‍ය නිර්මාණයකි. අනුරාධපුර නගරයෙ‍‍හි ‍පිහිටි පූජනීය දාගැබකි, රුවන්වැලිසෑය දාගැබ. ජනතා වන්දනා මානයට‍ ලක්වන මෙම පුජනීය ‍ස්ථූප, ගෘහ නිර්මාණ සහ ඉදිකිරීම් කර්මාන්තය අතින් පළමු ස්ථානයට‍ පත්ව ඇත.දුටුගැමුණු රජතුමා  නිර්මාණය කළ මෙම අනර්ඝ දාගැබ මහාථුප, ස්වර්ණමාලි ‍දාගැබ සහ රත්නමාලි මහ දාගැබ යන නම් වලින් ද ‍හැදින්වෙයි. රුවන්වැලිසෑ  ‍දාගැබ බුද්ධ පාදස්පර්ශයෙන් නැහැවුන සොලොස්මස්ථාන වලින් එකක් වන අතර අනුරාධපුර පුජනීය නගරයට අයත් අටමස්ථාන‍ වලින් ද එකකි. රුවන්වැලි ස්ථූපය උසම දාගැබ් වලින් එකක් වන අතර 20 වන සියවසේ ප්‍රතිසංස්කරණයෙන් පසුව උසින් අඩි 338 ක් වේ. වට ප්‍රමාණය (මුල් පේසාවේ) අඩි 942 ක් වෙයි. වට ප්‍රමාණය (ගර්භයේ මුල) අඩි 807 කි. රුවන්වැලිසෑයේ විවිධ අංගයන් වල උස,පළල,දිග ආදිය මෙසෙයි.(20 වන සියවසේ ප්‍රතිසංස්කරණයෙන් පසුව) (මිනුම් ඒකකය - අඩි)පාදම - 01එක් පේසා වළල්ලක් - 04තුන් මහල් පේස
ාව - 12ගර්භය - 150හතරැස් කොටුව - 37පැත්තක දිග -72දේවතා කොටුව (කොටස් දෙකකින් යුක්තයි) - 26කොත් කැරැල්ල (වළලු 44 ක් කැටයම් කර ඇත.) - 87කොත - 24චූඩා මාණික්‍යය - 1සලපතල මළුව (දිග) - 472ගජන් මළුව (වැලි මළුව) - 676පළල - 662ඇත් පවුරේ ඇති ඇතුන් ගණන - 338රුවන්වැලිසෑය ගොඩනැගීමමේ පිළිබඳව දේවානම්පියතිස්ස රජතුමා විසින් වෙසක් දිනයක ලියන ලද ශිලා ලේඛනයකට අනුව දුටුගැමුණු රජතුමා විසින්  රුවන්වැලිසෑය දාගැබ නිර්මාණය කරන ලදි.පළමුව භූමිය මනින ලදි.රියන් 7ක් බිම හාරන ලදි.ගල් අඩිතාලමක් යොදන ලදි.මිටියෙන් තලා ගල් කඩන ලදි.ගල් බිම අතුරා අලින් ලවා පාගවා බිම සකසන ලදි.හිමාලෙයන් මැටි ගෙන්වා ගොඩනැගීම අරඹන ලදි.දාගැබ අංග නිර්මාණය ඇරඹුනි. ඉන්දියාවෙන් පැමිණි භික්ෂූන් වහන්සේලාගේත් ලාංකීය භික්ෂූන් වහන්සේලාගේත් පූර්ණ මගපෙන්වීම ලැබිණි. බුද්ධපරිනිර්වාණයෙන් පසු උන්වහන්සේගේ ධාතු රටවල් අටකට පිටත්කර අතර මෙම රටවල දාගැබ් තනවා ධාතු තැන්පත් කරන ලදි. ඉන් ලැබුන ධාතු රුවන්වැලිසෑය දාගැබ තුළ ද තැන්පත් කර ඇත.රජුගේ මරණයරුවන්වැලි මහා සෑය සාදා නිම කිරීමට පෙරාතුව දුටුගැමුණු රජතුමා රෝගාතුර විය. නමුත් රජුගේ ආශාව වූයේ වැඩ අව
සන් වු දාගැබට වන්දනා කොට තම අවසන් හුස්ම හෙලීමයි.‍ මෙය දන්නා රජුගේ සොයුරු සද්ධාතිස්ස රජතුමා ගොඩනගමින් සිටි දාගැබ සුදු රෙදිවලින් වටකර වැඩ නිමකරන ලද අලංකාර රුවන්වැලිසෑය දාගැබ සේ දුටුගැමුණු රජතුමාට පෙන්වන ලදි. සත්‍ය වශයෙන්ම මෙය තමා නිර්මාණය කරන ලද රුවන්වැලිසෑය දාගැබ යැයි සිතූ රජු කිරි පැහැයෙන් බබළන දාගැබ දෙස බලාගෙනම ඵයට වදිමින්ම තම අවසන් හුස්ම පොද වා තලයට මුදා හැරියේය. පසුව තුසිත දෙව්ලොව දිව්‍ය රජකුව ඉපදුනා යැයි කියැවේ. පසුව සද්ධාතිස්ස රජතුමා විසින් වැඩනිමවා රුවන්වැලිසෑය දාගැබ වන්දනාමානයට පූජා කරන ලදි. අවසානයේදී සද්ධාතිස්ස රජතුමා ද තුසිත දෙව්ලොවම ඉපදුනු බව සදහන් වෙයි.අනාගත මෛත්‍රී බුදුන් කල උන්වහන්සේගේ දකුණත් සව්ලෙස දුටුගැමුණු රජතුමා ද වමත් සව්ලෙස සද්ධාතිස්ස රජතුමා ද කාවන්තිස්ස රජතුමා සහ විහාරමහා දේවිය අනාගත මෛත්‍රී බුදුන්ගේ මව සහ පියා බව ද සදහන් වෙයි. කාවන්තිස්ස රජතුමාගේ බාලම සොයුරිය අනුලා කුමරිය මෛත්‍රී බෝධිසත්වයන්ගේ බිසව වන අතර දුටුගැමුණු රජතුමාගේ පුත් සාලිය කුමරා මෛත්‍රී බෝධිසත්වයන්ගේ පුතු බව ද සදහන් වෙයි. අනාගත මෛත්‍රී බුදුන්ගේ අග උපස්ථායිකාව වෙනු යැයි සැලකෙන්නේ  දුටුගැමුණු රජතුමාගේ
මෙහෙසිය වූ රංමැණිකා දේවියයි. ශෝභා දේවියගේ දියණිය මෛත්‍රී බුදුන්‍ගේ උපස්ථායිකාවක් වන බව මහාවංශයේ ද සදහන් වෙයි‍.දුටුගැමුණු මුලාශ්‍ර වලින් සදහන් වන අකාරයට, වමත් ශාඛාව ඔහුගේ සහොදරයා යැයි සදහන් වේ. කෙසේවුවත් අග්‍ර ශාවකයන් බිහි විම එකම ස්ථානයකින් සහා එකම පවුලකින් සිදු නොවන බවත්, එය පෙර ආත්මභාව වල සිට පැමිනෙන බවත්, පරමි සම්පුර්ණ වීම සදහා යම් තැනක දකුණු ශඛාව පහල වේද, එම රටේ දකුනේ පලාත විය යුතුය. වම් ශාඛාව රටේ වම් පලාතෙන් විය යුතු යැයි, එසේම, මහා බොසතාණන් වහන්සේද වම් ශාඛාව; දකුණු ශාඛාව පහල වෙත්ම උන්වහන්සේද පහල වෙන බවත්,  ලංකාවෙ වෙසු මුනිවරු රිශිවරු සදහන් කරයි. නමුත් මෙය මහාවංශයේ සදහන් නොවේ.විශිෂ්ටත්වයතුන්සිංහලය ම ඵක්සේසත් කල පළමු මහා නිරිදාණන් වනුයේ දුටුගැමුණු රජතුමාය. මහා වංශයේ වීරයා ලෙස සිංහල වංශ කථා‍වෙහි මෙතුමා හැදින්වෙයි. විදේශීය ආක්‍රමණ වලින් රට ආරක්ෂා කර ගනිමින් සශ්‍රික රාජ්‍යයක් බිහිකිරීමෙහිලා මෙතුමා විශාල කාර්යක්  ඉටු කරන ලදි.මෙවාද බලන්න[[පලායෑම්]]<2011, මැයි 1 දින වතිකානුවේ පැවැත්වුනු දේව දයාවේ මංගල්‍යය ඉරුදින වෙත ,   දෙවන ජුවාම් පාවුළු පාප්වහන්සේගේ භාග්‍යවත්වරයට එසවීම