LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
ාෂාවප්‍රධාන ලිපිය: මූලික ඉන්දු යුරෝපා භාෂාවකුර්ගන් කල්පිතයට අනුව ක්‍රි.පූ. 4000 සිට 1000 වන තුරු ඇති වූ ඉන්දු යුරෝපා සංක්‍රමනයන්ගේ යෙදුමප්‍රස්තූත මූලික ඉන්දු යුරෝපා භාෂාව (PIE) යනු  ඉන්දු යුරෝපා භාෂාවන්ගේ කල්පිත පූර්වජය හෙවත් මූලික ඉන්දු යුරෝපීයන්ගේ භාෂාව යි. 1960 දශකයේ තිබූ ඇනටෝලියානු පිලිබඳ දැනුම මූලික ඉන්දු යුරෝපා භාෂාවට එහි තිබූ සබඳතාවය හෙළි කිරීමට ප්‍රමාණවත් විය. මෙම ක්‍රමය යොදාගෙන පූර්ව මූලික ඉන්දු යුරෝපා භාෂාව නම් වූ පූර්ව අවස්තාවක අභ්‍යන්තර ප්‍රතිනිර්මාණය යෝජනා වී ඇත.PIE වචන අතර ව්‍යාකරණමය සම්බන්දතා නතිවර්තන පදාණු (සාමාන්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යයන්) මඟින් සංඥා කෙරුණු නතිවර්තිත භාෂාවක් විය. PIE හි මූලයන් වාග්මාලාමය අර්ථයක් තිබූ පදාණු විය. උපසර්ග එකතු කිරීමෙන් මේවා ශබ්ද ප්‍රකෘති වන අතර ප්‍රත්‍යයන් එක් කිරීමෙන් මේවා ව්‍යාකරණමය වශයෙන් නතිවර්තිත වචන (නාමපද හෝ ක්‍රියාපද) කල්පිත PIE ක්‍රියාපද සංකීර්ණ මෙන්ම නාමපද මෙන් ස්වර අනම්‍යයක් පෙන්වයි.විවිධාංගීකරණයමේවාත් බලන්න: ඉන්දු යුරෝපා සංක්‍රමණඉන්දු යුරෝපා භාෂාවන්ගේ විකාශනයක්‍රි.පූ. 4000 දී පමණ ඉන්දු යුරෝපා භාෂාක්‍රි.පූ. 40
00 දී පමණ ඉන්දු යුරෝපා භාෂා ක්‍රි.පූ. 3000 දී පමණ ඉන්දු යුරෝපා භාෂාක්‍රි.පූ. 3000 දී පමණ ඉන්දු යුරෝපා භාෂා ක්‍රි.පූ. 2000 දී පමණ ඉන්දු යුරෝපා භාෂාක්‍රි.පූ. 2000 දී පමණ ඉන්දු යුරෝපා භාෂා ක්‍රි.පූ. 500 දී පමණ ඉන්දු යුරෝපා භාෂාක්‍රි.පූ. 500 දී පමණ ඉන්දු යුරෝපා භාෂා ඉන්දු යුරෝපා භාෂාවන්ගේ විකාශනය (වෙනත් මතයකට අනුව)ක්‍රි.පූ. 3500 දී පමණ ඉන්දු යුරෝපා භාෂාක්‍රි.පූ. 3500 දී පමණ ඉන්දු යුරෝපා භාෂා ක්‍රි.පූ. 2500 දී පමණ ඉන්දු යුරෝපා භාෂාක්‍රි.පූ. 2500 දී පමණ ඉන්දු යුරෝපා භාෂා ක්‍රි.පූ. 1500 දී පමණ ඉන්දු යුරෝපා භාෂාක්‍රි.පූ. 1500 දී පමණ ඉන්දු යුරෝපා භාෂා ක්‍රි.පූ. 500 දී පමණ ඉන්දු යුරෝපා භාෂාක්‍රි.පූ. 500 දී පමණ ඉන්දු යුරෝපා භාෂා මුල් භාෂාවේ තහවුරු වූ දුහිතෘ භාෂාවන්ගේ ශාඛාවන්ට විවිධාංගීකරණය වූ ආකාරය ඉතිහාසමය වශයෙන් තහවුරු වී නැත. විවිධ දුහිතෘ භාෂාවන්ට පරිණාමය වූ කාල පරාසය, අනෙක් අතින් බලන කල ඉන්දු යුරෝපා ජනයාගේ නිජබිම පිලිබඳ ප්‍රශ්නය නොසලකා ම බොහෝවිට විවාදයට ලක් නොවෙයි.පරිණාමීය ජෛව විද්‍යාවෙන් ගත් ගණිතමය විග්‍රහයකින් දොන් රින්ජ් හා ටැන්ඩි වොර්නව් ඉන්දු  යුරෝපා ශාඛාවන්ගේ පරිණාමය පහත පරිදි යැයි ඉද
ිරිපත් කළහ:පූර්ව ඇනටෝලියානු (ක්‍රි.පූ. 3500ට පෙර)පූර්ව ටොකරියානුපූර්ව ඉතාලීය සහ පූර්ව කෙල්ටික (ක්‍රි.පූ. 2500ට පෙර)පූර්ව ආර්මේනියානු සහ පූව ග්‍රීක (ක්‍රි.පූ. 2500ට පසු)මූලික ඉන්දු ඉරානීය (ක්‍රි.පූ. 2000)පූර්ව ජර්මානුක හා පූර්ව බෝල්ටික-ස්ලැවිකමූලික ජර්මානුක (ක්‍රි.පූ. 500)ඩේවිඩ් ඇන්තනි පහත පිළිවෙල ඉදිරිපත් කළේය:පූර්ව ඇනටෝලියානු (ක්‍රි.පූ. 4200)පූර්ව ටොකරියානු (ක්‍රි.පූ. 3700)පූර්ව ජර්මානුක (ක්‍රි.පූ. 3300)පූර්ව ඉතාලීය හා පූර්ව කෙල්ටික (ක්‍රි.පූ. 3000)පූර්ව ආර්මේනියානු (ක්‍රි.පූ. 2800)පූර්ව බෝල්ටික-ස්ලැවික (ක්‍රි.පූ. 2800)පූර්ව ග්‍රීක (ක්‍රි.පූ 2500)පූර්ව ඉන්දු ඉරානීය (ක්‍රි.පූ. 2200) : ක්‍රි.පූ. 1800 දී ඉරානීය හා පුරාණ ඉන්දීය ලෙස වෙන් වෙයි.ක්‍රි.පූ. 1500 සිට පහත පිළිවෙලට විවිධාංගීකරණය විය:ක්‍රි.පූ. 1500 - ක්‍රි.පූ. 1000 : නෝර්ඩීය ලෝකඩ යුගය සමඟ පූර්ව මූලික ජර්මානුක භාෂාව වර්ධනය වීම. යකඩ යුගයත් සමඟ පූර්ව මුල් කෙල්ටික අර්න්ෆීල්ඩ් හා හොල්ස්ටට් සංස්කෘතීන් මධ්‍යම යුරෝපයේ මතු වීම. මුල් ඉතාලීය භාෂා කතාකරන්නන්ගේ ඉතාලි අර්ධද්වීපයට ආගමනය. ඍග්වේදය සම්පාදනය වීම. පංජාබයේ වේදීය ශි
ෂ්ටාචාරය ඇති වීම. මයිසීනියානු ශිෂ්ටාචාරය හරිත අඳුරු යුගයට යාම. හිත්තීයන් නැති වී යාම.ක්‍රි.පූ. 100 - ක්‍රි.පූ.500 : බටහිර හා මධ්‍යම යුරෝපයේ කෙල්ටික භාෂා පැතිරීම. වර්තමාන පෝලන්තයේ සිට යුර කඳුවැටිය දක්වා බෝල්ටික භාෂා භාවිත වීම. පූර්ව ජර්මානුක. හෝමර්ගේ උපත සමඟ සම්භාව්‍ය පුරාතනයේ ආරම්භය. වේදීය ශිෂ්ටාචාර මහාජනපදවලට පෙරලීම. බුදුදහමේ ඇරඹුම. සාරතෘස්තියාන දහමේ ආරම්භය. එලමිතීය හා බැබිලෝනියානු රාජ්‍ය වෙනුවට ආකේමනීය රාජධානියේ ආරම්භය. මූලික ඉතාලීය, ඔස්කෝ අම්බ්රියානු, ලතින් ෆැලිසියානු භාෂා වෙන් වීම. ග්‍රීක හා පුරාන ඉතාලීය අක්ෂර මාලා බිහි වීම. දකුණු යුරෝපයේ පැලියෝ බෝල්කන් භාෂා භාවිතය.ක්‍රි.පූ. 500 - ක්‍රි.පූ./ක්‍රි.ව. 1 : සම්භාව්‍ය පුරාතනය: ග්‍රීක ලතින් භාෂා මධ්‍යධරනියේ පැතිරීම. හෙලනිස්තික යුගයේ දී (ඉන්දු- ග්‍රීක) මධ්‍යම ආසියාව, හුන්දුකුෂ්, කුෂාන් අධිරාජ්‍ය, මෞර්ය අධිරාජ්‍ය දක්වා පැතිරීම. මූලික ජර්මානුක.ක්‍රි.ව 1 - ක්‍රි.ව 500 : පුරාතනයේ අග: ගුප්ත යුගය : ආර්මේනියානු භාෂා. මූලික ස්ලැවික. රෝම අධිරාජ්‍යයෙන් පසු සංක්‍රමණික යුගය කෙල්ටික භාෂා බ්‍රිටිෂ් අයිල් දූපත්වලට සීමා කිරීම. සොග්ඩියානු, නැගෙනහිර ඉරා
නීය භාෂාවක්, එම වෙළඳුන් නිසා මධ්‍යම ආසියාතික සේද මාවතේ සම්බන්ධීකරණ භාෂාව බවට පත් වීම.අවසාන ඇනටෝලියානු භාෂා ද නැති වී යයි.ක්‍රි.ව. 500 - ක්‍රි.ව. 1000 : මුල් මධ්‍යතන යුගය. වයිකින් යුගයේ දී ස්කැන්ඩිනේවියාවේ, බ්‍රිතාන්‍ය දූපත්වල, අයිස්ලන්තයේ පුරාන නෝර්ස් හා කොයිනේ භාෂා පැතිරීම. තුර්කීය හා ඉස්ලාමීය යටත්විජිතකරණය නිසා සමහර ඉන්දු යුරෝපා භාෂාවන් කතා කළ ප්‍රදේශ තුර්කීකරණය හා අරාබිකරණය වීම. ඒ හේතුවෙන් ටොකරියානු භාෂා නැති වීම හා උතුරු ඉරානීය භාෂාව (සයිතීය-සමාරිතානු) කුඩා ප්‍රදේශයකට සීමා වීම. මධ්‍යම, නැගෙනහිර හා අග්නිදිග යුරෝපයේ බෝල්කානු ප්‍රදේශවල පැවති රෝමානුක භාෂා (රුමේනියානු හැර) හා ඉතිරිව තිබූ පැලියෝ-බෝල්කානු භාෂා (ඇල්බේනියානු හැර) වෙනුවට ස්ලැවික භාෂා භාවිතය.ක්‍රි.ව. 1000 - ක්‍රි.ව. 1500 : මධ්‍යතන යුගයේ අග භාගය: ඇල්බේනියානු හා බෝල්ටික භාෂා තහවුරු වීම.ක්‍රි.ව. 1500 - ක්‍රි.ව. 2000 : මුල් නව යුගයේ සිට වර්තමානය දක්වා : යටත්විජිතකරණය නිසා ඉන්දු යුරෝපා භාෂා මුළු ලෝකයේ ම පැතිරීම, විශේෂයෙන් ම රෝමානුක භාෂා (උතුරු, මධ්‍යම හා දකුණු ඇමරිකාව, උතුරු හා උප-සහරානු අප්‍රිකාව, හා බටහිර ආසියාව), බටහිර ජර්මා
නුක භාෂා (උතුරු ඇමෙරිකාවේ, උප-සහරානු අප්‍රිකාවේ, නැගෙනහිර ආසියාවේ, ඕස්ට්‍රේලියාවේ ඉංග්‍රීසි භාෂාව; සහ ඉතා අඩු වශයෙන් ජර්මානු හා ලන්දේසි) සහ රුසියානු (මධ්‍යම හා උතුරු ආසියාවේ) පැතිරීම.ප්‍රතිනිර්මාණයේ දී වැදගත් භාෂාඉන්දු යුරෝපා හාශාවන්ගේ ඉතිහාසය හා පූර්ව මූලික ඉන්දු ච්යුරෝපා භාෂාවේ ආකෘතිය ප්‍රතිනිර්මාණයේ දී යම් යම් භාෂා වැදගත් වේ. මේවාට සාමාන්‍යයෙන් හොඳින් තහවුරු වූ හා ලේඛනගත වී ඇති පුරාන ඉන්දු යුරෝපා භාෂා ඇතුලත් වූ මුත්, සමහර නූතන භාෂා ඒවා වාග්විද්‍යාත්මක ව සංරක්ෂණය වී ඇති නම්  ඒවා ද ඇතුලත් වේ (ලිතුවේනියානු වැනි). නොලියවුණු හෝ වර්තමානය වන විට පවතින පුරාණතම ලිඛිත අත්ප්ටපත්වලට පෙරලීමේ දී වෙනස් වූ බොහෝ ලක්ෂණ (උදා.: ස්වරයේ දිග) ප්‍රතිනිර්මාණය කිරීමට උපකාරී වන දැඩි කාව්‍යමය මාත්‍රා සාමන්‍යයෙන් භාවිත වී තිබීම නිසා පුරාණ කවීත්වය විශේෂ වේ.ඒ අතර පහත භාෂා විශේෂ වේ:වේදීය සංස්කෘත (ක්‍රි.පූ. 1500 - 500 පමණ) : මෙහි ප්‍රභව ලේඛන ලේඛනගතවීමට වසර 2,000කට පමණ පෙර සිට වාචික ව රචනා වී මුඛ පරම්පරාවෙන්  (ශාඛා පාසල්) මඟින් පැවතගෙන ඒම නිසා අනෙක් ඒවායෙන් මෙය විශේෂ වේ. පුරාණතම ලේඛනයන් සියල්ලම පද්‍යම
ය යි. පුරාණතම හා විශේෂතම ලේඛනය ඍග් වේදය යි (ක්‍රි.පූ.1500 දී පමණ).මයිසීනියානු ග්‍රීක (ක්‍රි.පූ. 1450 දී පමණ) සහ පුරාණ ග්‍රීක (ක්‍රි.පූ. 750 - 400 පමණ) : මයිසීනියානු ග්‍රීක පුරාණතම ලේඛනගත වී ඇති ස්වරූපය වුව ද, එහි අගය සීමිත කරුණු, සීමිත විෂයානුබද්ධ කරුණු, හා අතිශය බහුඅර්ථිත ලේඛන පද්ධතිය නිසා අඩු වේ. පුරාණ ග්‍රීක ඒ අතුරින් වැදගත් ම වන අතර එය හෝමර්ගේ පද්‍ය ද්විත්වයෙන් ඇරඹී ඉතා පුළුල් ලෙස ලේඛනගතව ඇත.හිත්තීය (ක්‍රි.පූ 1700 - 1200 පමණ) : මෙය ඉන්දු යුරෝපා භාෂාවන අතර මුලින්ම ලේඛනගත වී ඇති භාෂාව වන අතර, ඇනටෝලියානු භාෂාවන්ගේ අනෙක් භාෂාවන්ට වඩා බොහෝ පෙර වෙන් වීම නිසා අනෙක් ඒවායෙන් බොහෝ වෙනස් වේ. එය අනෙක් භාෂාවන්ගේ නැති, හෝ තිබුණහොත් අසම්පූර්ණ ඉතා පෞරාණික ලක්ෂණ එහි තිබේ. කෙසේ වෙතත් එහි අක්ෂර මාලාවන්ගේ තිබෙන අපැහැදිලිකම් හා සම්බන්ධ, එහි ප්‍රයෝජනයන් යම්තාක් දුරට සඟවන ශබ්දවිද්‍යාත්මක හා ව්‍යාකරණමය වෙනස්කම් රාශියකට ලක් වී ඇති බව ද ඒ අතරම පෙනෙන්නට තිබේ.අනෙක් ප්‍රාථමික මූලාශ්‍ර:ලතින් : සම්භාව්‍ය යුගයේ (ක්‍රි.පූ. 200 - ක්‍රි.ව. 100 පමණ) පද්‍ය හා ගද්‍ය ලේඛන බොහොමයක් හා සීමිත ක්‍රි.පූ. 600 දී පමණ ලියව
ුනු පුරාණ ලේඛන ප්‍රමාණයක් ද හමු වේ.ගොතික් (පුරාණතම පුළුල් ව ලේඛනගත ව ඇති ජර්මානුක භාෂාව, ක්‍රි.ව. 350 පමණ), අනෙක් පුරාණ ජර්මානුක භාෂාවන්ගේ කරුණු ද ඇතුලත් ව: විශේෂයෙන් ම පුරාණ ඉංග්‍රීසි (ක්‍රි.ව. 800 - 1000 පමණ), පුරාණ උසස් ජර්මානු (ක්‍රි.ව. 750 - 1000 පමණ) සහ පුරාණ නෝර්ස් (ක්‍රි.ව. 1100 - 1300 පමණ, ක්‍රි.ව. 200ට දිව යන සීමිත පුරාණ ලේඛන ද ඇතුලත්).පුරාණ අවෙස්තානු (ක්‍රි.පූ. 1700 - 1200 පමණ) සහ නව අවෙස්තානු (ක්‍රි.පූ. 900 පමණ) : ලේඛන දුලභ වුව ද අතිශය පෞරාණික ස්වාභාවය නිසා වැදගත් වේ.නූතන ලිතුවේනියානු, සීමිත ලේඛන සංඛ්‍යාවක් ඇති පුරාන ලිතුවේනියානු (ක්‍රි.ව. 1500 - 1700 පමණ) ද සමඟ.පුරාණ දේවස්ථාන ස්ලැවොනික (ක්‍රි.ව. 900 - 1000 පමණ)අනෙකුත් ද්විතීය මූලාශ්‍ර (සාක්ෂි අඩු වීම නිසා අගය අඩු):ලුවියානු, ලයිසියානු, ලිඩියානු හා අනෙකුත් ඇනටෝලියානු භාෂා (ක්‍රි.පූ. 1400 - 400 පමණ)ඔස්කානු, අම්බ්රියානු, සහ අනෙකුත් පුරාණ ඉතාලීය භාෂා (ක්‍රි.පූ. 600 - 200 පමණ)පුරාණ පර්සියානු (ක්‍රි.පූ. 500 පමණ)පුරාණ පෘසියානු (ක්‍රි.ව. 1350 - 1600 පමණ); ලිතුවෙනියානුවලටත් වඩා පුරාණ ය.අනෙකුත් ද්විතීය භාෂා (පුළුල් ශබ්දවිද
්‍යාත්මක වෙනස්කම් හා සංසන්දනාත්මක ව සාක්ෂි අඩු වීම නිසා අගය අඩු වූ):පුරාණ අයර්ලන්ත (ක්‍රි.ව. 700 - 850 පමණ)ටොකරියානු (ක්‍රි.ව. 500 - 800 පමණ): විශාල ශබ්දවිද්‍යාත්මක මාරු වීම් හා මුල් භාෂාව හා එක් වීම්වලට ලක් වූ අතර බොහෝදුරට සම්පූර්ණයෙන් ම වෙනස් කරන ලද වරනැඟුම් පද්ධතියකින් යුක්ත ය.සම්භාව්‍ය ආර්මේනියානු (ක්‍රි.ව. 1100 - 400 පමණ)ඇල්බේනියානු (ක්‍රි.ව. 1450 සිට වර්තමානය දක්වා)ශබ්ද වෙනස්වීම්ප්‍රධාන ලිපිය: ඉන්දු යුරෝපා ශබ්ද රීතිමූලික ඉන්දු යුරෝපා භාෂාව (PIE) කැඩුනායින් පසු, එගි දුහිතෘ භාෂාවන්ගේ ශබ්ද රීතීන්ට අනුව එහි ශබ්ද පද්ධතිය ද වෙනස් විය.PIE සාමාන්‍යයෙන් අඝෝෂ, ඝෝෂ, හා ඝෝෂ මහප්‍රාණ නැවතුම් අතර අසාමාන්‍ය තුන් ආකාර ස්වන වෙනස්කම්, සහ "තාලුජ" ḱ ǵ ǵh, "සරල කණ්ඨජ" k g gh සහ "කණ්ඨෝෂ්ඨජ" kʷ gʷ gʷh අතර කණ්ඨජ ව්‍යංජනවල තුන් ආකාර වෙනස්කම් සහිත නැවතුම් ව්‍යංජන 15ක සංකීර්ණ පද්ධතියකින් ප්‍රතිනිර්මාණය කර ඇත (තාලුජ හා සරල කණ්ඨජ යන පදයන්ගේ නිවරද්‍යතාවය විවාදයට බඳුන් වෙමින් පවතී; මූලික ඉන්දු යුරෝපා ශබ්දවිද්‍යාව කියවන්න). සෑම දුහිතෘ භාෂාවක්ම මෙම ශබ්ද අතර වෙනස්කම් බොහ්විට ප්‍රතිවිරුද්ධ ආකාරය
න්ගෙන් අඩු වී ඇත.උදාහරණයක් ලෙස, ජර්මානුක භාෂාවක් වන ඉංග්‍රීසි භාෂාවේ ඇති වූ ප්‍රධාන වෙනස්කම්වලින් සමහරක් පහත දැක් වේ:අනෙකුත් සෙන්තමය භාෂාවන්ගේ මෙන් ම, "සරල කණ්ඨජ" සහ "තාලුජ" නැවතුම් මිශ්‍ර වී නැවතුම් ගණන 15 සිට 12ට අඩු වී ඇත.අනෙක් ජර්මානුක භාෂාවල මෙන් ම, ජර්මානුක ශබ්ද වෙනස සෑම ව්‍යංජනයක් ම වෙන එකකට මාරු වීම සමඟ ම සියලුම නැවතුම් ව්‍යංජනයන්ගේ යථානිරූපණය වෙනස් කරලී ය:bʰ → b → p → fdʰ → d → t → θgʰ → g → k → x (පසුකාලීන ව පළමු x →h)gʷʰ → gʷ → kʷ → xʷ (පසුකාලීන ව පළමු xʷ →hʷ)සෑම මුල් ව්‍යංජනයක් ම එක් අවස්තාවක් දකුණට මාරු විය. උදාහරණයක් ලෙස, මුල් dʰ, d වූ අතර මුල් d, t ද, මුල් t, θ (ඉංග්‍රීසියෙන් th ලෙස ලියා දැක් වේ) බවට පත් විය. f, th, h සහ wh යන ඉංග්‍රීසි ශබ්දයන්ගේ මූලාශ්‍රය මෙය යි. උදාහරණ ශබ්ද බොහෝ විට වෙනස් නොවුණු ලතින් බස හා ඉංග්‍රීසි බස සංසන්දනය කර පෙන්විය හැකි ය:PIE "p" සඳහා : මාළුවාට piscis සහ fish; පාදයට pēs/pēdis සහ foot; වැස්සට pluvium සහ flow; පියාට pater සහ fatherPIE "t" සඳහා : තුනට trēs සහ three; මවට māter සහ motherPIE "d" සඳහා : දහයට decem සහ ten; පාදයට pēdis සහ foo
t; මොනවද යන්නට quid සහ whatPIE "k" සඳහා : සියයට centum සහ hund(red); තිබීමට capere සහ havePIE kʷ සඳහා : මොනවද යන්නට quid සහ what; කවදාද යන්නට quandō සහ whenවිවිධ තවදුර වෙනස්කම් වචනයක මැද හෝ අග තිබූ ව්‍යංජනවලට බල පෑවේ ය:ශබ්ද මාරුව නිසා ඇති වන ඝෝෂ නැවතුම් ඝෝෂ ඌශ්මයන්ට සුමුදු කර ඇත (හෝ සමහරවිට ශබ්ද මාරුව ඍජුවම මෙම ස්ථානවලදී ඌෂ්මාක්ෂර ඇති කළා විය හැකි යි)වර්නර්ගේ රීතිය ද ශබ්ද මාරුවෙන් ඇති වන අඝෝෂ ඌෂ්මාක්ෂර ඝෝෂ ඌෂ්මාක්ෂර හෝ නැවතුම් බවට හැරවුයේ ය. සියයට ලතින් බසින් වචනය වූ centum හි t අක්ෂරය, th ශබ්දයට නොයා hund(red) හි d අක්ෂරය බවට පත් වූයේ එබැවිනි.ඉතිරි වී ඇති h ශබ්ද බොහොමයක් නැතිව ගිය අතර, ඉතිරිව තිබූ f ශබ්දය හා th ශබ්දය ඝෝෂ විය. උදාහරණයක් ලෙස, දහයට ලතින් බසින් ඇති වචනය වන decem ඉංග්‍රීසියෙන් මැද h ශබ්දය නැති වී ten බවට පත් වෙයි (එහෙත් පුරාණ ජර්මානුක භාෂාවක් වූ ගොතික් බසින් දහය "taíhun" වෙයි). එසේම, 'හත' සහ 'තිබෙනවා' යන වචනවලට ඉංග්‍රීසි වචන වූ seven හා have යන වචනවලට ඝෝෂ v ශබ්දයක් (ලතින් බසින් septem, capere හා සංසන්දනය කළ විට) ඇති අතර වෙනස් අක්ෂර වින්‍යාසයක් වුව ද 'පියා' හා 'මව' යන
වචනවල ඉංග්‍රීසි වචන වූ father , mother යන වචනවල ඝෝෂ th ශබ්දයක් ද ඇත (ලතින් බසින් pater, mater හා සංසන්දනය කළ විට).කිසිඳු දුහිතෘ භාෂා කුලයක් (බොහෝවිට ඇනටෝලියානු හා විශේෂයෙන් ම ලුවියානු) සරල කණ්ඨජ නැවතුම් අනෙක් දෙපෙළින් වෙනස් ව නොපෙන්වන අතර එම පෙළ PIE හි තිබුනේ ද යන්න පිළිබඳව ද යම්තාක් දුරකට මතභේද පවතී. සෙන්තමය හා සාතේමය භාෂා හා  අතර ඇති ප්‍රධානතම වෙනස PIE සරල කණ්ඨජවල ප්‍රතිඵලයට අනුරූපී වේ:මධ්‍යම සාතේමය භාෂා (ඉන්දු-ඉරානීය, බොල්ටික-ස්ලැවික, අල්බේනියානු, ආර්මේනියානු) "සරල කණ්ඨජ" හා "කණ්ඨෝෂ්ඨජ" යන දෙකම සරල කණ්ඨජ ලෙස ඉදිරි ස්වරයකට පෙර ද්විතීය තාලුජකරණයක් පෙන්වයි (e i ē ī). තාලුජ නැවතුම් තාලුජකරණය වී ඇති අතර බොහ විට ඌෂ්මාක්ෂර මෙන් පෙනේ (සාමාන්‍යයෙන් එසේ වී ද, සෑම අවස්ථාවකදීම ද්විතීය තාලුජකරණයට ලක් වූ නවතුම්වලින් පැහැදිලි වෙනසක් නොපෙනේ).පර්යන්ත සෙන්තමය භාෂා (ජර්මානුක, ඉතාලීය, කෙල්ටික, ග්‍රීක, ඇනටෝලියානු, සහ ටොකරියානු) "තාලුජ" හා "සරල කණ්ඨජ" නැවතුම් දෙකම "සරල කණ්ඨජ" ලෙස පෙන්වන අතර කණ්ඨෝෂ්ඨජ වෙනස් නොවී පසු ව සරල ඔෂ්ඨජ හෝ කණ්ඨජ ගාත්‍රාක්ෂර බවට පත් වී යයි.PIE හි අඝෝෂ, ඝෝෂ, හා ඝෝෂ මහප්‍රාණ නැවතු
ම් අතර තුන් ආකාර වෙනස්කම වාග්විද්‍යාත්මක දර්ශවාදයේ ඇසින් බලන කල අතිශය අසාමාන්‍ය ලෙස සැලකේ: විශේෂයෙන් ම ඊට ගැලපෙන අඝෝෂ මහප්‍රාණ නැවතුම් මාලාවක් රහිත ඝෝෂ මහප්‍රාණ නැවතුම් තිබීම. එක් දුහිතෘ භාෂා කුලයක්වත් එය නොවෙනස් ව පවත්වාගෙන නොඑන අතර බැලූ බැල්මට අස්ථායී PIE අවස්ථාවට නොයෙක් විසඳුම් ප්‍රමාණයක් ඒවායේ ඇතුලත් ය.ඉන්දු ආර්ය භාෂා මෙම මාලා තුන නොවෙනස් ව පවත්වාගෙන එන නමුදු අඝෝෂ මහාප්‍රාණ ලෙස හතරවන මාලාවක් ගොඩනඟාගෙන ඇත.ඉරානීය භාෂා ද ඉහත අවස්ථාවට මුහුණ දී ඇති අතර පසුව මහප්‍රාණ ඌෂ්මාක්ෂර බවට පත් කරගෙන ඇත.ග්‍රීක බසේ ඝෝෂ මහප්‍රාණ අඝෝෂ මහප්‍රාණ බවට හැරවී ඇත.කෙල්ටික, බෝල්ටික-ස්ලැවික, ඇනටෝලියානු, ඇල්බේනියානු භාෂා ඝෝෂ මහප්‍රාණ සරල ඝෝෂ නැවතුම් බවට හරවා ඇත.ජර්මානුක හා ආර්මේනියානු මෙම මාලා තුන ක්‍රම ක්‍රමයෙන් මාරු කර ඇත (උදා: bh b p යන අක්ෂර යෙදී ඇති විට b p f ලෙස මාරු වීම / ජර්මානු බසින් ග්‍රිම්ගේ රීතිය ලෙස හැඳින්වේ).අනෙකුත් ගාත්‍රාක්ෂරවලට සිදුවන විශේෂ වෙනස්කම්:සාතේමය භාෂාවන්ගේ රුකී ශබ්ද රීතිය (s ශබ්දය r, u, k, i  යන ශබ්දවලට පෙර /ʃ/ [ෂ] වීම)මුල් කෙල්ටික් භාෂාවේ පූර්වස්වරීය p ශබ්දයේ නැති වීම.මුල්
ග්‍රීක බසේ ස්වර අතර h ශබ්දය නැති වීමත් සමඟ h වෙනුවට පූර්වස්වරීය s ආදේශ වීම.මුල් ජර්මානුක බසේ වර්නර් රීතිය.මුල් ග්‍රීක හා මුල් ඉන්දු ඉරානීය භාෂාවන්ගේ ග්‍රාස්මාන් රීතිය (මහප්‍රාණයන්ගේ අපවෘත්තිය).පහත වගුව ප්‍රතිනිර්මාණය සඳහා වැදගත් ම වන දුහිතෘ භාෂාවන්ගේ PIE ගාත්‍රාක්ෂරයන්ගේ මූලික ප්‍රතිදාන පෙන්වයි. සම්පූර්ණ වගුවක් සඳහා ඉන්දු යුරෝපා භාෂා රීති පිටුවට යන්න:තෝරාගත් ඉන්දු යුරෝපා දුහිතෘ භාෂාවන්ගේ පූර්ව ඉන්දු යුරෝපා ව්‍යංජන හා ඒවායේ ප්‍රතිරූපPIEසංස්කෘතපුරාණදේවස්. සලැවෝ.ලිතු.ග්‍රීකලතින්පුරාණඅයර්.ගොතික්ඉංග්‍රීසිඋදාහරණතේරුමPIEඉංග්‍රීසිසංස්කෘතපුරාණග්‍රීකලතින්ලිතු.පර්සි.*pp; phHpØ;chT [x]f;`-b- [β]f;-v/f-*pṓds ~ *ped-footpád-poús (podós)pēs (pedis)pãdasPiádeපය*tt; thHtt;-th- [θ]þ [θ];`-d- [ð];tT-th;`-d-;tT-*tréyesthreetráyastreĩstrēstrỹsthri (old Persian)තුන*ḱś [ɕ]sš [ʃ]kc [k]c [k];-ch- [x]h;`-g- [ɣ]h;-Ø-;`-y-*ḱm̥tómhund(red)śatámhe-katóncentum
šimtassadසියය*kk; cE [tʃ];khHk;čE [tʃ];cE' [ts]k*kreuh₂"raw meat"OE hrēawrawkravíṣ-kréascruorkraûjasxorešඅමු*kʷp;tE;k(u)qu [kʷ];c(O) [k]ƕ [ʍ];`-gw/w-wh;`-w-*kʷid, kʷodwhatkímtíquid, quodkas, kadce, ciමොකද්ද*kʷekʷlomwheelcakrá-kúkloskãklascarxරෝදය*bb; bhHbb [b];-[β]-p*dd; dhHdd [d];-[ð]-t*déḱm̥(t)ten,Goth. taíhundáśadékadecemdẽšimtdahදහය*ǵj [dʒ];hH [ɦ]zž [ʒ]gg [ɡ];-[ɣ]-kc / k;chE'*ǵénu, *ǵnéu-OE cnēokneejā́nugónugenuzánuදනිස්ස*gg;jE [dʒ];ghH;hH,E [ɦ]g;žE [ʒ];dzE'g*yugómyokeyugámzugóniugumjùngasyughවියගහ*gʷb;de;g(u)u [w > v];gun− [ɡʷ]b [
b];-[β]-q [kʷ]qu*gʷīw-quick"alive"jīvá-bíos,bíotosvīvusgývasze-ජීවී*bʰbh;b..Chbph;p..Chf-;bb [b];-[β]-;-fb;-v/f-(rl)*bʰerōbear "carry"bhar-phérōferōOCS berǫbar-දරනවා*dʰ
dh;d..Chdth;t..Chf-;d;b(r),l,u-d [d];-[ð]-d [d];-[ð]-;-þd*dʰwer-, dʰur-doordhvā́raḥthurā́forēsdùrysdarදොර*ǵʰh [ɦ];j..Chzž [ʒ]kh;k..Chh;h/gRg [ɡ];-[ɣ]-g;-g- [ɣ];-g [x]g;-y/w-(rl)*ǵʰans-goose,OHG ganshaṁsáḥkhḗn(h)ānseržąsìsgházපාත්තයා*gʰgh;hE [ɦ];g..Ch;jE..Chg;žE [ʒ];dzE'g*gʷʰph;thE;kh(u);p..Ch;tE..Ch;k(u)..Chf-;g /-u- [w];ngu [ɡʷ]g;b-;-w-;ngwg;b-;-w-*sneigʷʰ-snowsneha-níphanivissniẽgasbarfහිම*gʷʰerm-??warmgharmáḥthermósformusLatv. gar̂megarmඋණුසුම*ssh-;-s;s(T);-Ø-;[¯](R)s;-r-s [s];-[h]-s;`-z-s;`-r-*septḿ̥sevensaptáheptáseptemseptynìhaft
හතṣruki- [ʂ]xruki- [x]šruki- [ʃ]*h₂eusōs"dawn"eastuṣā́ḥāṓsaurōraaušrabáxtarනැගෙනහිර*mmm [m];-[w̃]-m*mūsmousemū́ṣ-mũsmūsOCS myšĭmušමීයා*-m-m-˛ [˜]-n-m-n-Ø*ḱm̥tómhund(red)śatám
(he)katóncentumOPrus simtansadසීය*nnn;-˛ [˜]n*nokʷt-nightnákt-núkt-noct-naktisnáštáරෑ*lr (dial. l)l*leuk-lightrócateleukóslūxlaũkasruzඑලිය*rr*h₁reudʰ-redrudhirá-eruthrósruberraũdassorxරුධිරය*i̯y [j]j [j]z [dz > zd, z] /h;-Ø-i [j];-Ø-Øjy*yugómyokeyugámzugóniugumjùngasyughවියගහ*u̯v [ʋ]vv [ʋ]w > h / Øu [w > v]f;-Ø-w*h₂weh₁n̥to-windvā́taḥáentaventusvėtrabádහුළඟPIEසංස්කෘතපුරාණදේවස්. සලැවෝ.ලිතු.ග්‍රීකලතින්පුරාණඅයර්.ගොතික්ඉංග්‍රීසිසටහන්:C- වචනයේ මුල දී-C- ස්වර අතර-C වචන අවසානයේදී`-C- අනාතිතිත ස්වරයකට පසු (වර්නර් රීතිය)-C-(rl) ස්වර අතර හෝ ස්වරයක් හා r, l අතර (පිළිවෙල මාරු විය හැක)CT (PIE) නැවතුමකට පෙර (p, t, k)CT− (PIE) ඌශ්මයකට පසු (p, t, k වැනි; s)C(T) (PIE) ඌශ්මයකට පෙර හෝ පසු (p, t, k වැනි; s)CH මුල් ස්වාරාලයකට පෙරCE (PIE) ඉදිරි ස්වරයකට පෙර (i, e)CE' ද්විතීය (පසුකාලීන PIE) ඉදිරි ස්වරයකට පෙරCe e
ට පෙරC(u)
(PIE) uට පෙර හෝ පසු (බොකෝලස් රීතිය)C(O) (PIE) o, uට පෙර හෝ පසු (බොකෝලස් රීතිය)Cn− nට පසුCR අනුනාදයකට පෙර (r, l, m, n)C(R) අනුනාදයකට පෙර හෝ පසු (r, l, m, n)C(r),l,u− r, lට පෙර හෝ r, uට පසුCruki− r, u, k, iට පසු (රුකී ශබ්ද රීතිය)C..Ch ඊළඟ පදයෙහි මහප්‍රාණයකට පෙර (ග්‍රාස්මාන්ගේ රීතිය, මහප්‍රාණයන්ගේ අපවෘත්තිය ලෙස හැඳින්වේ)CE..Ch (PIE) ඉදිරි ස්වරයකට (i, e) පෙර මෙන්ම ඊළඟ පදයෙහි මහප්‍රාණයකට පෙර (ග්‍රාස්මාන්ගේ රීතිය, මහප්‍රාණයන්ගේ අපවෘත්තිය ලෙස හැඳින්වේ)C(u)..Ch (PIE) uට පෙර හෝ පසු මෙන්ම ඊළඟ පදයෙහි මහප්‍රාණයකට පෙර (ග්‍රාස්මාන්ගේ රීතිය, මහප්‍රාණයන්ගේ අපවෘත්තිය ලෙස හැඳින්වේ)වරනැඟීමේ සන්සන්දනයපහත වගුව ඉංග්‍රීසියෙන් දැරීමට කියන "bear" යන ක්‍රියාපදයෙහි *bʰer- යන ක්‍රියා මූලයෙහි තේමාත්මක වර්තමාන කාල වරනැඟීමේ සන්සන්දනයක් සහ පුරාණයේ තිබුනායැයි සාක්ෂි හමු වන ඉන්දු යුරෝපා භාෂාවන්ගේ හා ඒවායේ නූතන භාෂාවන්ගේ ප්‍රත්‍යාවෘත්තයන් දක්වයි. ඉන් සෑම භාෂාවකටම මූලික අවස්තාවක වරනැඟුණු ක්‍රියා පද්ධතියක් තිබුණු බව පෙන්වා දෙයි.පූර්ව ඉන්දු යුරෝපා(*bʰer- 'දරා සිටීම, උස්සා සිටීම')මම (උත්තම ප
ු. ඒක)*bʰéroh₂ඔබ (මධ්‍යම පු. ඒක )*bʰéresiඔහු/ඇය/ඌ (ප්‍රථම පු. ඒක)*bʰéretiඅපි (උත්තම පු. ද්වි.)***bʰérowosඔබලා (මධ්‍යම පු. ද්වි.)***bʰéreth₁esඔවුන් (ප්‍රථම පු. ද්වි.)***bʰéretesඅපි (උත්තම පු. බහු)*bʰéromosඔබලා (මධ්‍යම පු. බහු)*bʰéreteඔවුන්(ප්‍රථම පු. බහු)*bʰérontiප්‍රධාන උපඛාණ්ඩයහෙලනිකඉන්දු ඉරානීයඉතාලීයකෙල්ටිකආර්මේනියානුජර්මානුකබෝල්ටික ස්ලැවිකඇල්බේනියානුඉන්දුආර්යඉරානීයබෝල්ටිකස්ලැවිකඅතීත උදාහරණයපුරාණ ග්‍රීකවේදීය සංස්කෘතඅවෙස්තානලතින්පුරාණ අයර්ලන්තසම්භාව්‍ය ආර්මේනියානුගොතික්පුරාණ පෘසියානුපුරාණ දේවස්ථාන ස්ලැවොනිකපුරාණ ඇල්බේනියානුමම (උත්තම පු. ඒක)phérōbhárāmibarāferōbiru; berimberembaíra /bɛra/berǫ*berjaඔබ (මධ්‍යම පු. ඒක )phéreisbhárasibarahifersbiri; berirberesbaírisberešiඔහු/ඇය/ඌ (ප්‍රථම පු. ඒක)phéreibháratibaraitifertberidberēbaíriþberetъඅපි (උත්තම පු. ද්වි.)**—bhárāvasbarāvahi———baírosberevěඔබලා (මධ්
‍යම පු. ද්වි.)**phéretonbhárathas————baíratsberetaඔවුන් (ප්‍රථම පු. ද්වි.)**phéretonbháratasbaratō————bereteඅපි (උත්තම පු. බහු)phéromenbhárāmasbarāmahiferimusbermaiberemk`baíramberemъඔබලා (මධ්‍යම පු. බහු)phéretebhárathabaraϑafertisbeirtheberēk`baíriþbereteඔවුන්(ප්‍රථම පු. බහු)phérousibhárantibarəṇtiferuntberaitberenbaírandberǫtъවර්තමාන උදාහරණයනූතන ග්‍රීකහින්දුස්තානිපර්සියානුසාර්ඩීනියානුඅයර්ලන්තආර්මේනියානු(බටහිර;නැගෙනහිර)ජර්මානුලිතුවේනියානුචෙක්ඇල්බේනියානුමම (උත්තම පු. ඒක)férno(maiṃ) bharūṃ(man) {mi}baramférjobeirimberum em; g'perem(ich) {ge}bäreberiuberu(unë) bieඔබ (මධ්‍යම පු. ඒක )férnis(tū) bhare(tu) {mi}bariférisbeirirberum es; g'peres(du) {ge}bierstberibereš(ti) bieඔහු/ඇය/ඌ (ප්‍රථම පු. ඒක)férni(vah) bhare(ān) {mi}baradféritbeireann; %beiridhberum ē; g'perē(er)(sie)(es) {ge}biertberia
bere(ai/ajo) bieඅපි (උත්තම පු. ද්වි.)**beriavaඔබලා (මධ්‍යම පු. ද්වි.)**beriataඔවුන් (ප්‍රථම පු. ද්වි.)**beriaඅපි (උත්තම පු. බහු)férnume(ham) bhareṃ(mā) {mi}barimferìmusbeirimid; beireamberum enk`; g'perenk`(wir) {ge}bärenberiameberem(e)(ne) biemඔබලා (මධ්‍යම පු. බහු)férnete(tum) bharo(šomā) {mi}baridferí(t)esbeireann sibh; %beirthaoiberum ek`; g'perek`(ihr) {ge}bärtberiateberete(ju) biniඔවුන්(ප්‍රථම පු. බහු)férnun(ve) bhareṃ(ānān) {mi}barandférin(t)beiridberum en; g'peren(sie) {ge}bärenberiaberou(ata/ato) bien**සංස්කෘත, හෙබ්‍රෙව් වැනි භාෂාවන්ගේ දෙදෙනෙක් පිළිබඳ කියන විට එය ද්විත්ව වචන යයි හැඳින්වේ. බහු වචන වන්නේ දෙදෙනෙක්ට වඩා වැඩි පිරිසක් ගැන කියන විට යි. තවදුරටත් කියවන්න: ව්‍යාකරණමය ගණන්පුරාණ භාෂා හා වර්තමාන භාෂා අතර සමානතා තවමත් දක්නට ලැබුන ද, කාලයත් සමඟ වෙනස්කම් වැඩි වී ඇත. සමහර ඉන්දු යුරෝපා භාෂා සංශ්ලේෂී ක්‍රියාපද පද්ධතියක සිට විශාල ව්‍යංග පද්
ධතියකට පරිණාමය වී ඇත. ඊට අමතරව ව්‍යන්ගීය රූපවල සර්වනාම ඒවා මතු වන විට ධරයන්වල. මේවායේ සමහර ක්‍රියාපදවල තේරුම් ද වෙනස් වී ඇත.නූතන අයර්ලන්ත භාෂාවේ beir සාමාන්‍යයෙන් දරුවෙක් දරා සිටීම යන අර්ථයෙන් "දරා සිටීමට" යන අරුත් පමණක් දෙයි. එහි පොදු අර්ථයන් නම් "ඇල්ලීමට", "ඩැහැගැනීම" යන ඒවා යි.සංස්කෘත වචනයේ දිගටම පවත්වාගෙන යාම වූ bharnā යන හින්දි ක්‍රියා පදයේ තේරුම් බොහොමයක් තිබිය හැකි වුව ද, වැඩියෙන් ම භාවිත වන්නේ "පිරවීමට" යන තේරුමට යි. වගුවේ දී ඇති රූප නිරුක්තිමය වශයෙන් වර්තමාන කාල වචනයෙන් උපත ලද ද, දැන් අසම්භාව්‍ය ක්‍රියා තේරුමක් ඇත. වර්තමාන පදය කෘදන්තයක් (නිරුක්තිමය වශයෙන් සංස්කෘත bharant- මිශ්‍ර ක්‍රියාව) යොදා සහ උපකාරී පදයක් යොදා වරනඟා ඇත: maiṃ bhartā hūṃ, tū bhartā hai, vah bhartā hai, ham bharte haiṃ, tum bharte ho, ve bharte haiṃ (පුරුෂලිංග).ජර්මානු ගොතික් බසින් කෙලින්ම උපත නොලැබුව ද, ගොතික් රූප ක්‍රි.ව. 400 පමණ පුරාණ බටහිර ජර්මානුක භාෂා රූප තිබූ ආකාරයට බොහෝ සෙයින් සමාන ය. ජර්මානුක beranan (ඉංග්‍රීසියෙන් bear) හි සම්බන්දතාවය ජර්මානුවල තිබෙන්නේ "(දරුවෙකු) දරා සිටීම" යන තේරුම ඇති gebären
යන සමාසයේ පමණි.ලතින් ferre යන ක්‍රියාපදය අවිධිමත් ක්‍රියාපදයක් වන අතර තේමාත්මක ක්‍රියාපදයක හොඳ උදාහරණයක් නොවේ. ප්‍රංශ වැනි බොහෝ රෝමානුක භාෂාවල "උස්සාගෙන යාම" යන්න වෙන පදවලින් (උදා: ප්‍ර. porter < ලති. portare) නිරූපණය කරන අතර ferre යන්න souffrir "විඳවීමට" (ලතින් බසින් sub- සහ ferre) සහ conferer "පැවරීමට" (ලතින් බසින් con- සහ ferre) යන සමාසවල පමණක් අඩංගු වේ.කෙසේ වෙතත්, සාර්ඩීනියානු බසේ ferrere යන ක්‍රියා පදය තුල ferre යන්නෙහි ප්‍රත්‍යාවෘත්තයන් ඇත.නූතන ග්‍රීක් බසේ, phero φέρω (fero නූතන අක්ෂර පරිවර්තනය යි) "දරා සිටීමට" යන්න තවමත් භාවිත වූ නමුත් විශේෂ අන්වයන්ගේ පමණක් භාවිතා වන අතර αναφέρω, διαφέρω, εισφέρω, εκφέρω, καταφέρω, προφέρω, προαναφέρω, προσφέρω වැනි සමාසයන්ගේ වඩාත් පොදු යි. අද වන විට (වැඩියෙන්ම) පොදු රූපය නම් pherno φέρνω (ferno වර්තමාන අක්ෂර පරිවර්තනය යි) යන "ගෙන ඒමට" යන තේරුම ඇත්ත යි. ඊට අමතර ව pherno හි සම්පූර්ණ රූපය (මිශ්‍ර ක්‍රියාවට ද, අනාගත කාලයට ද යොදා ගැනේ) ද phero වේ.නූතන රුසියානු බසේ брать (brat') යන්න "ගැනීමට" යන අරුත දෙයි. Бремя (br'em'a) "බර" හෙවත් දරා සිටීමට බර
දෙයක් යන අරුත දෙන අතර ඉන් උපත ලද беременность (b'er'em'ennost') යන්න ගර්භණීභාවය හඟවයි.සම්බන්දතාවල සංසන්දනයප්‍රධාන ලිපිය: ඉන්දු යුරෝපා වාග්මාලාවමේවාත් බලන්න: පූර්ව ඉන්දු යුරෝපා සංඛ්‍යා සහ විවධ භාෂාවන්ගේ සංඛ්‍යා ලැයිස්තුවවර්තමාන ව්‍යාප්තිය  ඉන්දු යුරෝපා භාෂාවක් රාජ්‍ය හෝ ප්‍රාථමික භාෂාවක් වන රටවල්  ඉන්දු යුරෝපා භාෂාවක් ද්විතීය රාජ්‍ය භාෂාවක් වන රටවල්  ඉන්දු යුරෝපා භාෂාවක් රාජ්‍යමය වශයෙන් පිළිගන්නා රටවල්  සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් ඉන්දු යුරෝපා භාෂා කතා කරන රටවල්  ඉන්දු යුරෝපා භාෂා භාවිතා නොකරන රටවල්ඇමෙරිකාවේ රටවල් අනුව ප්‍රස්තූත වර්තමාන ඉන්දු යුරෝපා භාෂාවන්ගේ ව්‍යාප්තිය: රෝමානුක:  ස්පාඤ්ඤ  පෘතුගීසි–ගැලීසියානු  ප්‍රංශජර්මානුක:  ඉංග්‍රීසි  ලන්දේසිඅද වන විට ඉන්දු යුරෝපා භාෂා බිලියන 3ක සෑම ජනාවාස සහිත මහාද්වීපයක ම සිටින ජනතාවක් තම මවු බස ලෙස භාවිතා කරන අතර එය වැඩියෙන්ම ව්‍යාප්ත වී ඇති භාෂා කුලය යි. එත්නලොග් සඟරාවට අනුව මවු භාෂාවක් ලෙස වැඩියෙන් ම භාවිතා වෙන භාෂා 20න් 10ක් ඉන්දු යුරෝපා භාෂා යි: ස්පාඤ්ඤ, ඉංග්‍රීසි, හින්දුස්තානි, පෘතුගීසි, බෙංගාලි, රුසියානු, පන්ජාබ්, ජර්මා
නු, ප්‍රංශ සහ මරාති යන භාෂා වන අතර ඒ සියල්ලම බිලියන 1.7කට වඩා ජනගහනයක් විසින් මවු භාෂා ලෙස භාවිතා කෙරේ. ඊට අමතර ව සම්පූර්ණයෙන් ම වෙනස් භාෂා කුල භාවිතා කරන්නන් සහ වෙනස් අයිතිහාසික පසුබිම් ඇති සිය දහස් ගණනක් ඉන්දු යුරෝපා භාෂා ඔවුන්ගේ ද්විතීය හෝ ත්‍රිතීය භාෂා ලෙස හදාරති. 600,000,000 - 1,000,000,000 පමණ වූ ඉංග්‍රීසි ද්විතීය භාෂාව ලෙස ඉගෙනගන්නන් ප්‍රමාණයක් සිටිති.මෙම භාෂා කුලය භාවිතා වන ජනගහනය හා ප්‍රදේශ වපසරිය අනුව මෙතරම් සාර්ථකත්වයක් ලබා ගැනීමට හේතු කිහිපයක් ඇත. අතීත ඉන්දු යුරෝපා සංක්‍රමණ සහ ඉන්දු යුරෝපා සංස්කෘතිය යුරේසියාව පුරා ම පැතිරීම, මුල් ඉන්දු යුරෝපානුවන් ද, එහි ඉන්දු ආර්යන්, ඉරානීයන්, කෙල්ට්වරුන්, ග්‍රීක්වරුන්, රෝමානුවන්, ජර්මානුකයන්, හා ස්ලැවිකයන් ද ඇතුළු ව දුහිතෘ සංස්කෘතීන්ගේ පැතිරීම ද, මෙම ජනතාවගේ භාෂා කුලයේ ශාඛා පූර්ව අයිතිහාසික යුගය අවසානය වන විට පෙර තිබුණු භාහ්සා යටපත් කර උතුරු හා නැගෙනහිර ආසියාව හැර මුළු යුරේසියාවේ ම මුල් බැසගැනීමට සමත් විය.තම භාෂා ආරම්භ වූයේ එක තැනකින් යැයි නොදැන වුව ද, ඉන්දු යුරෝපා භාෂා බවතා කරන්නන් යුරේසියාවේ ඉතුරු බටහිර තුනෙන් දෙකේ කොටසේ භාෂා යටපත් කර
මින් සංස්කෘතිමය වශයෙන් මුල් බැසගැනීමට කටයුතු කරගෙන ගියහ. පොදු යුගය ආරම්භය වන විට, මුළු ප්‍රදේශය ම ඉන්දු යුරෝපානුවන්ගේ යටතේ තිබුණි: මධ්‍යම හා බටහිර යුරෝපය කෙල්ට්වරු, දකුණු යුරෝපය රෝමන්වරු, උතුරු යුරෝපය ජර්මානිකයන්, නැගෙනහිර යුරෝපය ස්ලැවිකයන්, දකුණු ආසියාව ඉන්දු-ආර්යයන්, සහ චීනයෙන් බටහිර ටොකරියානුවන් වශයෙනි. මධ්‍යතන යුගය වන විට, වැස්කොනික, සෙමිටික, ද්‍රවිඩ, කොකේසියානු හා යුරලීය භාෂා පමණක් යුරෝපයේ හා බටහිර, දකුණු ආසියාවේ ආදී භාෂා ලෙස පැවතිනි.මුල් ඉන්දු යුරෝපානුවන්ට අයත් වූ කණ්ඩායමක් වූ යුරේසියානු එඬේරුන්ගේ මධ්‍යතන ආක්‍රමණ මධ්‍යයේ වුව ද, මුල් නූතන යුගයේ දී ඉන්දියානු අර්ධද්වීපයේ ඇති වූ ජනගහන වර්ධනය හා ගවේෂණ යුගයේ දී යුරෝපා ව්‍යාප්තිවාදය, සහ රාජ්‍ය මධ්‍යගතවීමේ වර්ධනය වීමත් ජාතිකවාදයත් නිසා තවදුරටත් පැවතුනු ඉන්දු යුරෝපා නොවන භාෂා ස්වීකරණය හා යටපත් වීම නිසා ඉන්දු යුරෝපා ව්‍යාප්තිය ඉහළ ම තැනට පැමිණියේය. ඉන්දු යුරෝපා භාෂා කතාකරන්නන් එකවර වැඩි කරමින් හා ඔවුන්ට යටත් වූ භූමි ප්‍රමාණය වැඩි කරමින් ලෝක ජනගහන වැඩිවීම හා බටහිර අර්ධගෝලයේ හා ඔශීනියාවේ යුරෝපා යටත්විජිතකරණය නිසා මෙම නැඹුරුතා නූතන යුගය පුරා