LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
ලව කටයුතු කළේය. දාගැබ් විනාශ කරනු ලැබිණි. කෞතුක වස්තු ආදිය අතුරුදන් විය. පොත් ඉරා විසිකර දැමිණ. භික්ෂූන්ට පහර දී පන්සල්වල දේපළ කොල්ලකන ලදී. විශේෂයෙන් සඳහන් කළ යුතු කරුණක් නම් ලංකාවේ පැරණිතම ස්ථූපය වූ ථූපාරාමයත් දුටු ගැමුණු රජුගේ ප්‍රියතම රුවන් වැලි සෑයත් අපවිත්‍ර කිරිමයි.පරාක්‍රම පාණ්ඩ්‍ය මරා අනුරාධපුර සහ පොළොන්නරුවේ විහාර සතු දේපළ ද කොල්ලකෑමෙන් පසු මාඝගේ හමුදාව විසින්ම මාඝ පූජනීයත්වයට පත් කරනු ලැබීය. පසුව ඔවුහු පුලත්ති නගර නම් අගනුවර වාසස්ථානය කර ගත්හ. ඔහුගේ පාලනයේ මුල් තැන ගත්තේ භූමියෙන් ගත හැකි උපරිම දේ ගැනීම හා හැකිතාක් දුරට රජරට පැවති සම්ප්‍රදායයන් නැතිකිරීමත්ය. පූජනීය ස්ථාන සහ පන්සල් ඔහුගේ සහචරයින්ට වාසස්ථාන හැටියට පාවිච්චි කිරීමට තෑගි වශයෙන් ප්‍රධානය කළ ආකාරයත් ස්වදේශික ජනයාගෙන් බලෙන් ලබා ගත හැකි උපරිම ධනය සූරා ගැනීමත් මහජනතාවගෙන් වැඩි දෙනෙක් වහලුන් ලෙස සේවයේ යෙදු ආකාරයත් චුලවංශයේ නැවතත් විස්තර කරයි.ප්‍රධාන අංශවිකිරණ - රසායන  විද්‍යාව යනු විකිරණශීලී ද්‍රව්‍ය පිළිබද රසායනයයි. එහිදී විකිරණශීලි සමස්ථානික , විකිරණශීලී නොවන සමස්ථානිකවල ගුණ හා රසායනික ප්‍රතික්‍රියා අධ්‍යයනය කිර
ිමට යොදා ගනු ලැබේ. (විකිරණ - රසායනය තුළදී විකිරණශීලී නොවන ද්‍රව්‍යවල සමස්ථානික ස්ථායී නිසා අක්‍රීය ලෙස විස්තර කරනු ලැබේ.)වැඩි විස්තර සදහා විකිරණ රසායනය පිළිබද වූ පිටුව බලන්න. විකිරණශීලී රසායනයවිකිරණශිලී රසායනය යනු පදාර්ථයමත විකිරණවල රසායනික බලපෑම අධ්‍යයනයයි. මෙය විකිරණ - රසායනයට වඩා බෙහෙවින් වෙනස්ය. මන්ද යත් විකිරණය මගින් රසායනිකව වෙනසවන ද්‍රව්‍යය කිසිම විකිරණශීලීතාවයක් තිබීම අත්‍යවශ්‍ය නොවේ. උදාහරණයක් ලෙස ජලය හයිඩ්‍රජන් වායුව හා හයිඩ්‍රජන් පෙරොක්සයිඩ් බවට හැරවීම.න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියා පිළිබද අධ්‍යයනයවිලයනය හා විඛණ්ඩනය වැනි න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියා අධ්‍යයනයට විකිරණ - රසායනය හා විකිරණශීලී රසායනය යන අංශ දෙකේම සම්මිශ්‍රණයක් යොදා ගනී. න්‍යෂ්ටික විඛණ්ඩනයට මුල් කාලීන සාක්ෂියක් වූයේ යුරේනියම්වලින් නියුට්‍රෝනයක් ප්‍රවිකිරණය කිරීමෙන් අඩු ආයු කාලයක් සහිත බේරියම් හි විකිරණශීලි සමස්ථානිකයක් උත්පාදනය කිරීමයි. (මිනිත්තු 83 ක අර්ධ ආයු කාලයක් සහිත 139Ba  හා දින 12.8ක අර්ධ ආයු කාලයක් සහිත 140Ba  යුරේනියම් හි ප්‍රධාන විඛණ්ඩන ඵල වේ) ඒ කාලයේදී සිතුවේ මෙය රේඩියම් හි සමස්ථානිකයක් කියාය. ‍එම නිසා රේඩියම
් නිෂ්පාදනයේ සම්මත විකිරණ රසායනික ක්‍රියාමාර්ගයක් ලෙස බේරියම් සල්ෆේට් නිදර්ශකයක් භාවිත කරන ලදී. වර්තමානයේදී විකිරණ - රසායනික ක්‍රම හා න්‍යෂ්ටික භෞතික විද්‍යාව එකතුව නව ‘සුපිරි බර’ (super heavy)  මූලද්‍රව්‍ය නිපදවීමට  යත්න දරයි. සාපේක්ෂ ස්ථායීතාව රදා පවතින්නේ වසර ගණනක් දිග අර්ධ ආයු කාල ඇති න්‍යෂ්ටි ඇති විට යයි විශ්වාස කරන ලදී. ඒ අනුව මිණිය හැකි ප්‍රමාණවල නව මූලද්‍රව්‍ය වෙන් කර ගැනීමට හැකි විය. න්‍යෂ්ටික විශ්ලේෂණයේ සොයා ගැනීමේ වැඩිදුර විස්තර සදහා ඔටෝහාන් (Otto Hahn)  ගේ ක්‍රියාකාරකම් බලන්න.න්‍යෂ්ටික ඉන්ධන චක්‍රයන්‍යෂ්ටික ඉන්ධන චක්‍රයේ කිසියම් හෝ කොටසක් සම්බන්ධ රසායනයයි. ඉන්ධන චක්‍රයට ඉන්ධන නිෂ්පාදනයේදී යොදෙන සියළු ක්‍රියාදාම අන්තර්ගත වේ. කැනීමේ සිට ලෝපස් ක්‍රියාවලිය හා වැඩි දියුණු කිරීම හා ඉන්ධන නිෂ්පාදනය දක්වා. (චක්‍රයේ ඉදිරිපස අවසානය) තවද මෙයට චක්‍රයේ පසු පස අවසානයට පෙර  (in-pile)  හැසිරීමට ද ඇතුළත් වේ. චක්‍රයේ පසුපස අවසාන කොටසේ අන්තර්ගත වන්නේ පාවිච්චි කරන ලද න්‍යෂ්ටික ඉන්ධන භූගත අපද්‍රව්‍ය ගබඩා වෙත හෝ නැවත නිෂ්පාදනය සදහා යැවීමට පෙර ශීතවන පොකුණු තුළදී හෝ වියළි ගබඩා තුළදී කළමණාකරණය කර
න ආකාරයයි.සාමාන්‍ය හා අසාමාන්‍ය තත්වන්‍යෂ්ටික ඉන්ධන චක්‍රය හා සම්බන්ධ න්‍යෂ්ටික රසායනය ප්‍රධාන කොටස් දෙකකට බෙදිය හැකිය. එක් කොටසකදී සලකනු ලබන්නේ අපේක්ෂිත තත්ව යටතේ දී සිදුවන ක්‍රියාවලියක් වන අතර අනෙකේදී සලකනු ලබන්නේ සාමාන්‍ය ක්‍රියාකාරී තත්වයෙන් වෙනස් වීම් කිහිපයක් සිදුවී ඇති විට හෝ (දුර්ලභ ලෙස) අත් වැරැද්දක් සිදුවී ඇති වීම හෝ සිදුවන ක්‍රියාවලීන්ය.නැවත භාවිතයනීතියඑක්සත් ජනපදයේදී ඉන්ධන අපද්‍රව්‍ය ගබඩාවේ තැන්පත් කිරීමට ‍පෙර එක් වරක් පමණක් ජීව ප්‍රතික්‍රියාකාරක තුළ භාවිතයට ගනී. නූතන දීර්ඝ කාලීන සැලැස්ම වන්නේ භාවිතා කළ ඉන්ධන ගැඹුරු ගබඩා තුළ ඇසිරීමයි. මෙම පුණර්ජනාත්මක නොවන ක්‍රියා පටිපාටිය 1977 මාර්තු මස ආරම්භ කරන ලද්දේ න්‍යෂ්ටික අවි ප්‍රගුණ වීම පිළිබදව සලකමිනි. ජනාධිපති ජිමී කා‍ටර්  (Jimmy Carter)  එක්සත් ජනපදය තුළ ප්ලූටෝනියම් වාණිජමය ලෙස නැවත භාවිතය හා ප්‍රතිචක්‍රීකරණය දින නියමයක් නොමැතිව තහනම් කරන ලදී. මෙම නියමය එක්සත් ජනපදය විසින් අනෙකුත් රටවල් සදහා උදාහරණයක් ලබා දීමට දැරූ ප්‍රයත්නයක් වුවත් බොහෝ ‍රටවල් භාවිතා කළ න්‍යෂ්ටික ඉන්ධන නැවත භාවිතය සිදු කරන ලදී. ජනාධිපති පුටින් (Putin)  යටත
ේ වූ රුසියානු රජය භාවිතා කළ න්‍යෂ්ටික ඉන්ධන ආනයනය තහනම් කර තිබූ නීතියක් ඉවත් කරන ලදී. එමගින් රුසියානුවන්ට රුසියාවෙන් පිට ගණුදෙණුකරුවන් සදහා නැවත භාවිතා සේවාවක් ලබා දීමට හැකිවිය. (BNFL  ඉදිරිපත් කළ දෙයට සමාන)පියුරෙක්ස් (PUREX)  රසායනයනූතන ක්‍රමය වන්නේ නයිට්‍රික් අම්ලයෙන් යුරේනියම් හා ප්ලූටෝනියම් නිස්සාරණයට ට්‍රයිබියුටයිල් පොස්ෆේට් / හයිඩ්‍රොකාබන් යොදා ගන්නා පියුරෙක්ස් ද්‍රව - ද්‍රව නිස්සාරකයක් යොදා ගැනීමයි. උදාහරණයක් ලෙස නයිට්‍රේට මාධ්‍යයකදී නිස්සාරක කාරකයක් (S)   යොදා ගෙන ප්ලූටෝනියම් නිස්සාරණය පහත ප්‍රතික්‍රියාවේ පරිදි සිදුවේ.ලෝහ කැටායනය , නයිට්‍රේට හා ට්‍රයිබියුටයිල් පොස්පේට් අතර සංකීර්ණයක් ඇතිවේ. නයිට්‍රේට 2ක් හා ට්‍රයිඑතිල් පොස්පේට 2ක් ඇති ඩයිඔක්සොයුරේනියම් (dioxouranium(VI))  සංකීර්ණයේ ආදර්ශ සංයෝගයක් X  - කිරණ ස්පටික විද්‍යාව මගින් විදහා දක්වා ඇත.නයිට්‍රික් අම්ල සාන්ද්‍රණය වැඩි විට කාබනික කලාපය තුළට නිස්සාරණය වැඩිවන අතර නයිට්‍රික් අම්ල සාන්ද්‍රණය අඩු වන විට නිස්සාරණය ප්‍රත්‍යාවර්ත වේ. නයිට්‍රික් අම්ල‍ෙය් භාවිත ඉන්ධන දියකර අද්‍රාව්‍ය ද්‍රව්‍ය ඉවත් කර ඉතා ක්‍රියාකාරී ද්‍රවයෙන් ය
ුරේනියම් හා ප්ලූටෝනීයම් නිස්සාරණය කරගනු ලැබේ. ඉන්පසු නිස්සාරිත කාබනික කලාපයෙන් වැඩිමනත් යුරේනියම් හා ප්ලූටෝනියම් හා විඛණ්ඩන ඵල ස්වල්පයක් පමණක් අඩංගු මාධ්‍යට ක්‍රියාකාරී ද්‍රවවයක් තනා ගනු ලැබේ. ඉන්පසු මෙම ජලීය ද්‍රාවණය නැවත ට්‍රයිබිවුටයිල් පොස්පේට් / හයිඩ්‍රොකාබන මගින් නව කාබනික කලාපයක් සාදමින් නැවත නිස්සාරණය කරනු ලැබේ. ඉන්පසු ලෝහ දරා සිටින කාබනික කලාපය කෙමෙන් කෙමෙන් ලෝහය ඉවත් කරමින් යුරේනියම් හා ප්ලූවොරීන් පමණක් අඩංගු ජලීය ද්‍රාවණයක් සාදනු ලැබේ. නිස්සාරණයේ අදියර 2 ක් යොදා ගන්නේ ඇක්ටිනයිඩ ඵලවල සංශුද්ධතාව වැඩි දියුණු කිරීම සදහාය. පළමු නිස්සාරණයට යොදාගන්නා කාබනික කලාපය විශාල විකිරණ ප්‍රමාණයකට නිරාවරණය වේ. විකිරණ මගින් ට්‍රයිබිවුටයිල් පොස්ෆේට් ඩයිබියුටයිල් හයිඩ්‍රජන් පොස්ෆේට් බවට පත් විය හැක. ඩයිබියුටයිල් හයිඩ්‍රජන් පොස්පේට් නිසා පද්ධතිය වඩාත් සංකීර්ණ ආකාරයට ක්‍රියාත්මක විය හැක. මන්ද යත් එමගින් ලෝහ නිස්සාරණය කරන්නේ අයන හුවමාරු යාන්ත්‍රණයක් හරහාය. (අඩු අම්ල සාන්ද්‍රණ නිස්සාරණ ප්‍රමාණය වැඩිවේ) ඩයිබියුටයිල් හයිඩ්‍රජන් පොස්පේට්හි බලපෑම අඩු කිරීමට සාමාන්‍යයෙන් කරන්නේ භාවිතා කරන ලද කාබනික ස්ථරය
සෝඩියම් කා‍බනේට් මගින් සේදීමයි.අනාගත භාවිත සදහා නව ක්‍රමපියුරෙක්ස් ක්‍රියා පටිපාටිය යූරෙක්ස් (UREX = URanium Extraction)  ක්‍රියා පටිපාටියක් දක්වා නවීකරණය කළ හැක. එමගින් යූකා මවුන්ටන් (Yucca Mountain)  වැනි මහා පරිමාණ න්‍යෂ්ටික අපද්‍රව්‍ය බැහැරලන ස්ථානවල ඉඩ පහසුකම් ඉතිරි කර ගත හැක. මෙමගින් අපද්‍රව්‍යවල ස්කන්ධයෙන් හා පරිමාවෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් අයත් කර ගන්නා යුරේනියම් ප්‍රතිචක්‍රීකරණය කර නැවත භාවිතයට යොදා ගනී.යුරෙක්ස් ක්‍රියාපටිපාටිය ද පියුරෙක්ස් ක්‍රියාපටිපාටියක් වන අතර එය ප්ලූටෝනියම් නිස්සාරණය වැළැක්වීම සදහා නවීකරණය කළහැක. පළමු නිස්සාරණයට පෙර ප්ලූටෝනියම් ඔක්සිහාරකයක් එකතු කිරීමෙන් මෙය සිදු කළ හැක. යූරෙක්ස් ක්‍රියාපටිපාටියේ දී 99.9% යුරේනියම් හා > 95%  ටෙක්නීටියම් (Technetium)  අනෙකුත්  විඛණ්ඩණ ඵලවලින් හා ඇක්ටිනයිඩවලින් වෙන් කෙරෙන අතර එකිනෙකින් ද වෙන් වේ. මෙහි ප්‍රධාන දෙය නිස්සාරිතයට ඇසිටොහයිඩ්‍රොක්සැමික් අම්ලය  (acetohydronamic : AHA)  එකතු කිරීම හා ක්‍රියාවලියේ පිරිපහදු අංශයයි. AHA එකතු කිරීම ප්ලූටෝනයිම් හා නෙප්චූනියම්වල නිස්සාරන හැකියාව ඉතා විශාල ලෙස අඩු කරයි.. එමගින් PUREX  ක්‍රි
යා පටිපාටියේ ප්ලූටෝනියම් නිස්සාරණ ආදියට වඩා වැඩි බාධාවක් දක්වයි. ට්‍රයි බියුටයිල් පොස්පේට් TBP  සමග නිස්සාරක කාරකයක් , ocryl(phenyl) – N,N – dibutyl carbamoylmethyl phosphine oxide (CMPO)  යොදා ගැනීමෙන් පියුරෙක්ස් ක්‍රියාවලිය ට්රූඑක්ස් (TRUEX ; TRansUranic Extraction)  ක්‍රියාවලිය බවට පත් කළ හැකිය. මෙම ක්‍රමය හදුන්වා දෙන ලද්දේ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ආර්ගෝන් (Argonne)  ජාතික පර්යේෂණාගාරය විසිනි. එය නිර්මාණය කර ඇත්තේ පාර යුරේනිතලෝහ (Am / cm)  අපද්‍රව්‍ය වලින් ඉවත් කිරීමටය. මෙහිදී අපද්‍රව්‍යවල ඇල්පා ක්‍රියාකාරීත්වය අඩු කරන අතර එමගින් ඉතා පහසුවෙන් අපද්‍රව්‍ය බැහැර කළ හැකිය. මෙම ක්‍රියාවලිය ක්‍රියාත්මක වන්නේ ද්‍රව්‍යතා යාන්ත්‍රණයක් හරහාය.ට්රූඑක්ස් ක්‍රියාවලියට විකල්පයක් ලෙස මැලොන්ඩයමයිඩ් (malondiamide)  යොදා ගන්නා නිස්සාරණ ක්‍රමයක් හදුන්වා දී ඇත. ඩයමෙක්ස් (DIAMEX ; DIAMide Extraction)  ක්‍රියාවලියේ වාසියක් වන්නේ කාබන්, හයිඩ්‍රජන් , නයිට්‍රජන් හා ඔක්සිජන් හැර වෙනත් මූල ද්‍රව්‍ය අඩංගු  කාබනික අපද්‍රව්‍ය උත්පාදනය වීම වැළකීමයි. මෙම අපද්‍රව්‍ය අම්ල වැසිවලට උරදෙන ආම්ලික වායු නොසෑදෙන සේ දහනය කළ හැ
කිය. ඩයමෙක්ස් ක්‍රමය ප්‍රංශ CEA  මගින් යුරෝපයේ භාවිතයට ගනී. ක්‍රියාවලිය ගැන දැනට පවතින දැනුමෙන් කාර්මික කම්හල් ඉදි කිරීමට තරම් මෙම ක්‍රියාවලිය පරිණත වී ඇත. මෙම ක්‍රියාවලිය ද භාවිතා කරන්නේ ද්‍රව්‍යතා යාන්ත්‍රණයක්ය.තෝරාගත් ඇක්ටිනයිඩ නිස්සාරණය (Selective ActiNide Extraction)  කුඩා ඇක්ටිනයිඩ කළමණාකරණයේ අංශයක් ලෙස මෙමගින් යෝජනා කර ඇත්තේ ලැන්තනයිඩ හා ත්‍රී සංයුජ කුඩා ඇක්ටිනයිඩ ඩයමෙක්ස් හෝ ට්රූඑක්ස් වැනි ක්‍රියාවලි මගින් ඉවත් කරගත යුතුය. ඇමරිසියම්  (americium)  වැනි මූල ද්‍රව්‍ය කාර්මිකව නැවත භාවිත කිරීමට හෝ ඉන්ධන ලෙස භාවිතා කිරීමට ලැන්තනයිඩ ඉවත් කළ යුතුය. ලැන්තනයිඩවල විශාල නියුට්‍රෝන හරස් කඩක් ඇති අතර එමගින් නියුට්‍රෝන මගින් දිවෙන න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියා විෂ කෙරේ.ඩයිතයෝපොස්ෆිනික් අම්ල වැනි පද්ධති ද සමහරුන් විසින් භාවිතා කරනු ලබයි.රුසියාවේදී හා චෙක් ජනරජය මගින්  දියුණු කරන ලද සර්වත්‍ර නිස්සාරණ (Universal Extraction)  ක්‍රියාවලිය මගින් භාවිතා කරන ලද න්‍යෂ්ටික ඉන්ධනවලින් ප්ලූටෝනියම් හා යුරේනියම්  නිස්සාරණයෙන් පසු ඉතිරි වන රුෆිනේට (raffinate)  වලින් බොහෝමයක් කරදරකාරී (Sr , Cs හා කුඩා ඇක්ටිනයි
ඩ) විකිරණශීලී සමස්ථානික ඉවත් කෙරේ. මෙහි රසායනය පදනම් වී ඇත්තේ සීසියම් හා ස්ට්‍රොන්ටියම් සමග පොලි එතිලීන් ඔක්සයිඩ (පොලි එතිලින් ග්ලයිකෝල්) හා කොබෝල්ට් කාබොඇනායන (ක්ලෝනී කෘත කොබෝල්ට් ඩයිකා(ර්)බොලයිඩ්) අතර අන්තර් ක්‍රියාකාරිත්වයි. ඇක්මිනයිඩ නිස්සාරණය කරනු  ලබන්නේ CMPO  මගින් වන අතර තනුක කාරකය නයිට්‍රොබෙන්සීන් වැනි ධ්‍රැවීය ඇරෝමැටිකයකි. Meta – nitrobenzotrifluoride  හා phenyl trifluoromethyl sulfone වැනි තනුක කාරක ද යෝජනා වී ඇත.විවිධ මතුපිටවලට විඛණ්ඩන ඵල අවශෝෂණයන්‍යෂ්ටික රසායනයේ තවත් වැදගත් අංශයක් වන්නේ විවිධ මතුපිටවල් සමග විඛණ්ඩනඵල ප්‍රතික්‍රියා කරන ආකාරයයි. මෙම අරමුණ සාමාන්‍ය තත්ව යටතේ දී අපද්‍රව්‍ය බහාලුම්වලින් හා අනතුරු තත්ව යටතේ දී ජව ප්‍රතික්‍රියාකාරක තුළ විඛණ්ඩන ඵලවල නිකුත් වීමේ හා සංරචණ සීඝ්‍රතා පාලනය කිරීමයි. ක්‍රෝමේට , මොලිබ්ඩේට , 99TcO4  ඇනායනවලට ලෝහ මතුපිට සමග ප්‍රතික්‍රියාකර විඛාදනයට ප්‍රතිරෝධී පටලක් සෑදිය හැක. මෙලෙස මෙම මෙටලොක්සෝ (metaloxo)  ඇනායන ඇනෝඩීය විඛාදන නිශේධන ලෙස ක්‍රියා කරයි. ලෝහ මතුපිටවල 99TcO2 ඇතිවීම න්‍යෂ්ටික උපකරණ හා න්‍යෂ්ටික අපද්‍රව්‍ය බහාලුම් තුළින් 99 Tc
නිකුත් වීම මන්දනය කරයි. මෙම  99TcO2  ස්ථරය ඇනෝඩීය විඛාදන ප්‍රතික්‍රියා නිශේධනය කරයි. ටෙක්නීටියම්වල විකිරණශීලී පසුබිම මෙම විඛාදන ආරක්ෂණය ප්‍රායෝගික නොවන තත්වයට පත් කරයි. තවද  99TcO4 ඇනායන සක්‍රීය කාබන් (ගල් අගුරු) හෝ ඇලුමිනියම් මතුපිට ද ස්ථර සාදයි.න්‍යෂ්ටික අපද්‍රව්‍ය තුළ  99Tc , 99TcO4  ඇනායන ලෙස හැර වෙනත් ආකාරවලින් ද තිබිය හැක. ඒවාට වෙනස් රසායනික ගුණ තිබිය හැක.දරුණු  ජව ප්‍රතික්‍රියාකාරක අනතුරකදි අයඩින් 131 නිදහස් වීම න්‍යෂ්ටික බලාගාර තුළදී ලෝහ මතුපිටකට අවශෝෂණයෙන් පාලනය කරගත හැක.මෙම ලිපිය හෝ ලිපි කොටස සුනාමි සමඟ ඒකාබද්ධ කිරීමට යෝජිතය. (සංවාදය)රෑපය - 1 කැලි‍ෆෝනියා නිව් පොර්ට් වෙරළේදී Balboa අර්ධවීපයේ Wedge හී පවතින සුනාමි අනතුරැ ඇගවීම් සංඥාව02 - බ්‍රිටිෂ් කොලොම්බියා වේ බැම්ෆීල්ඩ් හි සුාමි අනතුරැ ඇගවීම සංඥාව 3- ජපානයේ මිසු හි සුනාමි බාධකය 	සුනාමියක් වැළැක්වීඹට හෝ නිරවද්‍යව අනවැකි පළකිරීමට හෝ නොහැක. අවශ්‍යතරම් විශාලත්වයක් සහිත භූමිකම්පායක් නිවැරදි ස්ථානයක සිදුවුවද මෙය අපහසුවේ. සාගර විද්‍යාඥයෝ හා භූකම්පන විද්‍යාඥයෝ සෑම භූමිකම්පනයක්ම විඔශ්ලේෂණය කර වෙනත් සාධක බොහොමයක්ද සැලකිල්ලට
ගෙන එමගින් සුනාමි අනතුරැ ඇගවිමක් නිකුත් කර  සෑම භූමිකම්පනයක්ම විශේෂණය කර වෙනත් සාධක බොහෝමයක්ද සැලකිල්ලට ගෙන එමගින් සුනාමි අනතුරැ ඇගවීමක් නිකුත් කර යුතුදැයි තීරණය කරතී. නමුත් සුනාමියක් සිදුවීමට ආසන්න වීම අනතුරැ සංඥා බොහෝමයක් ඇති අතර සුනාමියෙන් සිදුවන හානිය අවම කර ගැනීමට ක්‍රමවේදයන් සකස් කර ති‍බේ. මොලය යොදාගන්නා වැදගත්ම හා නිරතුරැවම නිරක්ෂණයට ලක්වන පද්ධතිය වන්නේ සාගර පතුලේ පීඩනය සංවේදකයයි. මේවා බෝයාවන්ට අමුණා මුහුදේ පිටිහුවා ඇත. මේවා ඉහළ ජල මට්ටමේ පීඩනය නිරතුරැවම නිරික්ෂණය කරයි. F= GDbමෙහි F = ඉහළින් පවතින බලය හෝ පීඩනය වර්ගමිටරය නිව්ටන් මගින්,   G= ගුරැත්වජ ත්වරණය, D = ප්ලැස් ඝනත්වය , B= ජල මට්ටමේ උස G=9.8ms-2, d=1.1 103 kg m3 හා  h  යනු ජලයේ ගැඹුර මීටර් වලින් ඒ අනුව 500m ගැඹූරින් පවතින ස්ථානයක පීඩනය වන්නේ  9.8=1.1 103 5 103  හෝ 5.4 107 Nm2 හෝ වර්ග මීටරය ටොන් මිලියන 5.7	සුනාමියේ පළමුව පැමිණෙන කොටස රැල්ලේ නිම්නය නම්, ජල තරංගයේ කලාවර්තයට හරි අඩකට කලින් සාගරයේ වෙ‍රළෙත් පසු පසට ගමන් කරයි. වෙරළ ආරශ්‍රීත මුහුදු පතුල නොගැඹුරැ නම් මෙම පසුපසට යාම මීටර් සිය ගණනක් පමණ විය හැක. මෙහිදී අනතුරැ
පිළිබද දැනුමක් නොමැතිවීම හේතුවෙන් කුතුහලයට පත්වන මිනිසුන් වෙරළ ආසන්නයට පැමිණීම හෝ නිරාවණය වු මුහුදේ මසුන් එකතු කිරීමට හෝ පෙළඹේ 2004 දෙසැම්බර් 26 දි ඉන්දියන් සාගරයේ ඇති වු සානාමියේදී මෙලෙස නිරාවණය වු මුහුදු පතුල විමර්ශනය කිරීමට පුද්ගලයන් බොහෝ ගණනක් පෙළඹුණි. මෙහිදි ගත් ඡයාරෑපයක සාමාන්‍යයෙන් ජලයෙන් යටවු ප්‍රදේශවල රැදී සිටින මිනිසුන් හා පසුබිමක් ගලා එන සුනාමි රැල්ල පෙන්වයි. මෙලෙස වෙරළේ රැදි සිටි බොහෝ දෙනෙක් උස්බිම් වෙත පලා යාමට නෙමහහැකි වී මියගියහ. පීන්තූරය -ජනගනයේ කමතුරා මුහුදු බාධකයේ ඇති සුනාමි අනතුරැ ඇගීවීම සංඥා 2004 මරොමාඩි යුගයේදී කමතුරා වට බලපෑ සුනාමියකින් Kotoku හි පිහිටි අම්මා බුදුන්ගේ අතිවිශාල ප්‍රතිමාව සෙවන කළ දැව මන්දිරය විනාශ විය. එදා පටන් එම ප්‍රතිමාව එලිමහනේ පවති.සුනාමි අනතුරැ ඇතිවීම වැඩි ඉඩක් පවතින කලාප සුනාමි හදුනාගෙන රැල්ල ගොඩබිම‍ට ළගාවීඹට පෙර මහජනතාව දැනුවත් කිරීමට සුනාමි අනතුරැ සංඥා පද්ධති භාවිතා කරති. එක්සත් ජපදයේ පැසිෆික් සාගර සුනාමි ඇතිවීමට හැකියාව පවතින බටහිර රෙළ තීරයේ මිනිසුන්ට ඉවත්විය හැකි මාර්ග දක්වන පුවරැ සවිකර ඇත.පැසිෆික් සුනාමි අනතුරැ හැගවීම පද්ධතිය හොනලුල
මත පදනම් ව ඇත. එය පැසිෆික් ප්‍රදේශයේ ඕනෑම ස්ථානයක ඇතිවන භූමිකම්පනයක් හදුනා ගනී. එහි විශාලත්වය හා තවත් තොරතුරැ මත සුනාමි අනතුරැ ඇගවීම් නිකුත් කෙ‍‍රේ. මෙහිදි සැලකිය යුතු වැදගත් කරැණක් වන්නේ පැසිෆික් කලාපය භූකම්පන ක්‍රියාකාරී ප්‍රදේශයක් වුවද සැම භූකම්පනයකින්ම සුනාමි හට නොගනී. මේ නිසා පිගණක භාවිතා කරන්නේ සුනාමි අවදානම අධ්‍යයනය කිරීමට උපකාරීවන මෙවලමක් ලෙසය.ඉන්දියන් සාගරයේ ඇති වු සුනාමියේ සෘජු ප්‍රතිඵලයක් ලෙස වෙරළාශ්‍රිත ‍ප්‍රදේශවල සුනාමි තර්ජනය පිළිබද නැවත තක්සේරැවක් එක්සත්ජාතීන්ගේ වවසන අඩුකිරීමේ කොමිසමම හා රජයන් මගින් සිදුකර ඇති අතර ඉන්දියන් සාගරයේ සුනාමි අනතුරැ ඇගවීමට සංඥා පද්ධිතයක් ස්ථාපිත කරමින් පවතී.සුනාමි අනාවැකි පළකිරිමට පරිඝනක ආකෘති භාවිතා කළ හැක. නිරීක්ෂණ මගින් පෙන්වා දීඇති පරිදි අනාවැකි පළකෙරැණු පතුලේ කාලය හා සුනාමිය පැමිණිමේ කාලය අතර වෙනස මිනිත්තු කිහිපයකි. සාගර පතුලේ පවතින සංවේදක මගින් ලබාගන්න දත්ත හා සුනමි ඇතිවීමට හේතු වු භූකම්පනයේ ස්වභාවය පිළිබද තොරතුරැ සාගර පතුළේ ස්වභාවය (ආගාධ මිතිය) හා වෙරෙ‍ළේ (භූවිෂමතා) මලිව් විස්තරය හෙවත් රැල්ලේ උස ගණනය කළ හැක. පැසිෆික්  සාගර සීමාවේ පවත
ින සියළුම රටවල් සුනාමි අනතුරැ ඇගවීමේ පද්ධතිය හා සංයෝගතිවයෙන් ක්‍රියාකරන අතර නොවැලැක්විය හැකි සුනාමියක් පැමිණි විට ක්‍රියාකල යුතු අන්ද පිළිබද මහජනයාට පුහුණුව ලබාදේ. ජපානයේ දි මෙම සුදානම වීම රජය, දේශීය අධිකාරි හා හදිසි ‍සේවා ආයතන හා මහජනයාට අනිවාර්ය වේ.සමහර සත්වවිද්‍යාඡයෝ සතුන්යට භූමිකම්පාවකදී හෝ සුනාමියකදි ඇතිවන රේයිලි (Reyleign) උපධ්වනි තරංග සංවේදනයට හැකියාවක් ඇති බව උපකල්පනය කරයි. සහර සතුන්ට මෙවැනි ස්වභාවික සංසිද්ධීන් පිළිබදව කල්තබා හදුනා ගනීමේ හැකියාවක් පවතින අතර අවධානයෙන් නිරීක්ෂණ කළ හොත් මෙය සුනාමි හා භූමිකම්පන අනතුරැ ඇගවීම් ලෙස යොදා ගත හැක. නමුත් මෙම සාක්ෂි මතභේදයට තුඩු දී ඇති අතර විද්‍යාත්මකව ඔප්පු කර නැත. සමහරක් නිල නොවන වාර්තා වලට අනුව ලිස්බන් භූ දලනයට පෙර බොහෝ සත්තු නොසන්සුන් ව හැසිරැනු අතර විද්‍යාත්මක ඔප්පු කර නැත. සමහර සමහරක් නිලනොවන වාර්තා වලට අනුව ලිස්බන් භූචලනයට පෙර බොහෝ සතුන් නොසන්සුවන් අතර පහත් බිම් වල සිට උස් බිම් වෙත සංක්‍රමණය වුහ. නමුත් මෙම ‍ප්‍රදේශයේම බොහෝ සත්තු දියේ ගිලිමෙන් මිය ගියහ. මෙම සංසිද්ධිය 2004 දී ඉන්දියන් සාගර භූකම්පනයේදී ශ්‍රීලංකාවෙන්ද වාර්තා විය. පහත ද
ැක්වෙන කරැණු අදාළ වුවුද විද්‍යාත්මක කරැණු නොව මාධ්‍ය මගින් අනාවරණය වු කරැණය. (BBC [1]) (Kenneally [2] ) අලි වැනි සමහර සතුන්ට සුනාමිය වෙරළ ලගා වන ශබ්දය ඇසීමෙන් ඔවුන් එයට ප්‍රතිචාර දැක්වීමක් ලෙස එම ශබ්දයෙන් ඉවතට එනම් රට තුළට ගමන් කර ඇත. නමුත් මනුෂ්‍යයෝ එය පරික්ෂා කිරීමට වෙරළට යාමෙන් ඔවුන් දියේ ගිලීමට පත්විය.	සුනාමි වැලැක්වීඹට නොහැක. නමුත් සුනාමී අවදානම සහිත සමහර රටවල් එයින් වෙරළට සිදුන හානිය අවම කිරීම ක්‍රම යොදාගෙන තිබේ. ජපානයේ 4.5 m (13.5අඩි) පමණ උස සුනාමි බාධක ජනාධික වෙරළ ප්‍රදේශ වල ඉදිකිරිමේ පුළුල් වැඩ පිළිවෙලක් ක්‍රියාත්මක කර තිබේ. ‍අනෙක් ප්‍රදේශවල සුනාමි සමග පැමිණෙන ජලය නැවත හරවා යැවීමට අවශ්‍ය දිය දොර හා ඇල මාර්ග තනා ඇත. නමුත් මේවයේ ඵලදායීතාවය ගැටලුවක් වන්නේ සුනාමි රළ සාමාන්‍යයෙන් මෙම බාධක වලට වඩා උසින් වැඩිවීමයි. උදාහරණයක් ලෙස 1993 ජුලි 12 හටගත් භූමිකම්පාවෙන් විනාඩි හිකිපයකට පසුව ඔකුෂි දුපත, හොකයිඩෝ හි හටගත් බකුෂි, හොකයිඩෝ සුනාමියෙන් 30 m (100අඩි) පමණ අස රැල්ලක් ඇති වු අතර මෙය තට්ටු 10 කින් යුත් ගොඩනැගිල්ලක් පමණ උසින් යුක්තය. Aonae නගරය සම්පුර්ණයන්ම සුනාමි බාධක වලින් වටවී තිබුනද ස
ුනාමි රළ බාධකයට ඉහළින් පැමිණ නගරයේ තිබු දැවමය ගොඩනැගිලි සියල්ල විනාශයට පත් කළේය. මෙම බාධකය රළ පහරේ වේගය හා උස අඩු කිරීමට හේතු වුවද විශාල දේපලහානි හා ජීවිත හානි වැළැක්වීමට නොහැකි විය.	සුනාමියෙන් බලපෑම් අවම කිරීම වෙරළතීරයේ ගස්වැල් ආවරණය වැනි ස්වභාවික සාධක වලට හැකියාව තිබේ. 2004 දී ඉන්දියන් සගාර සුනාමියෙ එයට ගොදුරැ වු සමහර ප්‍රදේශ සම්පුර්ණයෙන්ම වාගේ බේරිමට ලක්විය. මෙයට හේතුව වන්නේ සුනිමියේ ශක්තිය පොල් හා කඩොලාන වැනි ශාක මලිව් අය‍ශෝෂණය කර ගැනිමයි. මෙය සදහ පැහැදිලි උදාහරණයක් වන්නේ ඉන්දියාවේ තමින්නාඩු ප්‍රදේශයේ නලුවේදාපති (Naluverdapathy)  ගම්මානයේ අවම හනියට පත් වු අතර සුළු ජීවිත හානි කීපයක් පමණක් සිදුවිය. මෙයට හේතුව සුනාමි රළ පහර වැදුනේ 2002 දී ගිනස් වාර්තා පොතට ඇතුළත් වීම සදහා ඔවුන් විසින් වෙරළ ආසන්නයේ පැළ කර තිබු ගස් 80,224 කින් යුත් වනාන්තරයට වීමයි. පරිසරවේදියෝ සුනාමි අවසානම් සහිත ප්‍රදේශ වෙරළතීරය දිගේ ගස් වැවීම පිළියමක් ලෙස යෝජනා කරති. ශාක ප්‍රයෝජනවත් ප්‍රමාණයක් වර්ධනය වීමට අවුරැදු කිහිපයක් ගතවුවද මෙය කෘත්‍රීම බාධක වලට වඩා ලාභදායී හා දීර්ඝ කාලීන සුනාමි හානි අවම කරගැනීමේ ක්‍රමයකි.ල
තින් සභාව සමග වරදවා වටහා ගැනීමෙන් වළකින්න.මෙම ලිපියකිතු දහමපිළිබඳ ලිපි මාලාවක කොටසකි Jesus ChristVirgin birth · Crucifixion · Resurrection · Easter · Christian views of JesusFoundationsChurch · New Covenant · Creeds · Apostles · Kingdom · GospelBibleOld Testament · New Testament · Books · Canon · ApocryphaTheologySalvation · Baptism · Trinity · Father · Son · Holy Spirit · History of theology · Christology · Apologetics · EschatologyHistory and traditionsTimeline · Mary · Peter · Paul ·  Early · Constantine · Councils ·  Missions · Chrysostom · East–West Schism · Crusades · Reformation ·  Counter-ReformationMovementsCatholicRoman Catholic · Anglican · Independent Catholic · Old CatholicProtestantLutheran · Calvinist · Anabaptist · Arminian · Baptist · Methodist · Adventist · Evangelical · Holiness · PentecostalEasternEastern Orthodox · Oriental Orthodox (Miaphysite) · AssyrianNontrinitarianJehovah's Witness · Lat
ter Day Saint · Unitarian · Christadelphian · Oneness Pentecostal · Iglesia ni CristoGeneral topicsPreaching · Prayer · Ecumenism · Relation to other religions · Christian movements · Music · Liturgy · Calendar · Symbols · Art · Criticism Christianity Portalමෙම කොටුව:  නරඹන්නසාකච්ඡාවසංස්කරණයJesus represented as the Lamb of God (Agnus Dei), a common practice in Western Christianity[1]St. Peter's Basilica in Vatican City, the largest church building in the world today[2]Timeline of the evolution of the church, beginning with early Christianityබටහිර ක්‍රිස්තියානි ආගම සමන්විත වන්නේ  කතෝලික සභාවේ ලතින් සභාව සහ, ඇංග්ලිකානු සංසදය, ලූතරියානු ආගම, ප්‍රෙස්බටිරියානු ආගම, මෙතෝදිස්ත ආගම සහ අනෙකුත්  ප්‍රොතෙස්තන්ත සම්ප්‍රදායයන් ඇතුළු, ඓතිහාසික වශයෙන් එයින් ව්‍යුත්පන්නවූ නිකායයන්ගෙන් වෙයි. නැගෙනහිර ක්‍රිස්තියානි ආගමෙන් වෙන් කර හඳුනාගැනීමට මෙම පදය භාවිතා වෙයි.  ලොව පුරා ක්‍රිස්තියානි ලබ්ධිකයන්ගෙන් 80% පමණ අයත් වන්නේ බටහිර ක්‍රිස්තියානි ආගමටයආශ්‍රිත ලිපිChristianity ද්වාර
යEurope ද්වාරයAristotelianismAugustinianismBohemian ReformationCalvinismLatin Church FathersEcclesiastical differences between the Catholic Church and the Eastern Orthodox ChurchHoly Roman EmpireList of Christian denominationsNeoplatonismRadical ReformationScholasticismSwiss ReformationTheological differences between the Catholic Church and the Eastern Orthodox ChurchThomismWestern cultureWestern religionsමූලාශ්‍ර↑ Hugh Henry, "Agnus Dei (in Liturgy)" in Catholic Encyclopedia (New York, 1907)↑ UNESCO World Heritage: Vatican Cityvteබටහිර ක්‍රිස්තියානි ආගමCultural sphere of Christian traditions that developed in the Latin Church in the Western Roman Empire, further diversified starting from the Protestant Reformation in the 16th centuryMaindivisionsCatholic Church*Latin ChurchProtestantismAdventismAnabaptismBaptistsCalvinismLutheranismMethodismPentecostalismmoreAnglicanismAnglican CommunionAnglo-CatholicismIndependent CatholicismList of
Independent Catholic denominationsOthersWestern Rite OrthodoxyHistoryEarly ChristianityState church of the Roman EmpireLatin ChurchEast–West Schism (1054)Western Schism (1378-1417)Bohemian Reformation (15th century)Protestant Reformation (16th century)Independent CatholicismHistory of ProtestantismTheologyCatholic theologyProtestant theologyAnglican theology*The Catholic Church also comprises the Eastern Catholic Churches Christianity ද්වාරයvteකිතු දහමIndexOutlineGlossaryProphetsPeopleLists of ChristiansBy countryBible(Scriptures)CanonOld TestamentNew TestamentFoundationsChurchCreedGospelNew CovenantChristian traditionWorshipHistory(timeline)(spread)EarlyChristianityJesusin ChristianityNativityBaptismMinistrySermon on the MountParablesMiraclesGreat CommandmentCrucifixionResurrectionGreat CommissionApostlesChurch fathersApostolic fathersGreat ChurchAnte-Nicene periodLate antiquityConstantineFirst seven ecumenical councilsNica
ea IChalcedonState church of the Roman EmpireChristian biblical canonMiddle AgesMonasticismPapal StatesEast–West SchismInvestiture ControversyCrusadesAge of DiscoveryModern eraProtestant ReformationCatholic ReformationThirty Years' WarEnlightenmentFrench RevolutionRelations with IslamInfluencesDenominations(list, members)WesternCatholicProtestantAdventistAnabaptistAnglicanBaptistCalvinistCharismaticEvangelicalHolinessLutheranMethodistPentecostalQuakersWestern Rite OrthodoxyEasternEastern OrthodoxChurchOriental Orthodox (Miaphysite)Church of the East (Nestorian)Eastern CatholicRestorationistJehovah's WitnessesLatter Day Saint movementIglesia ni CristoTheologyGodTrinityFatherSonHoly SpiritChristologyNicene CreedTraditionOriginal sinSalvationBorn againLiturgyCatholicEastern CatholicEastern OrthodoxProtestantWorshipMariologyTheotokosSaintsAngelEcclesiologyFour marksBody of ChristOne true churchPeople of GodCanon lawSa
cramentsBaptismEucharistMarriageConfirmationPenanceAnointing of the SickHoly ordersMissionAblutionHygienePhilosophyNatural lawEthicsScienceEvolutionPoliticsViews on poverty and wealthOtherFeaturesCultureArchitectureArchitecture of cathedrals and great churchesArtJesusMaryEducationCatechismFlagLiteratureMusicMythologyPilgrimagePopular pietyChurch buildingsCathedralsRole in civilizationMovementsCrusading movementAnarchismCharismaticDemocracyEnvironmentalismExistentialismFundamentalismLiberationLeft/RightMysticismPacifismProsperityCooperationChristendomEcumenismCharta OecumenicaWorld Council of ChurchesWorld Evangelical AllianceNondenominationalismRelatedCultural ChristiansAnti-Christian sentimentCriticismPersecutionRelations with other religions Christianity ද්වාරය CategoryvteChristian liturgical chantEasternArmenianByzantineCopticEthiopian and EritreanGalicianObikhodKievanProstopinijeSyrianZnamennyWesternPlains
ong:AmbrosianAnglicanBeneventanCelticGallicanGelineauGregorianMozarabicOld Romanvteලතින් සභාවPatriarchates(by order of precedence)CurrentRome ('Patriarch of the West'): Pope ෆ්‍රැන්සිස් (with cathedra in Archbasilica of Saint John Lateran)Jerusalem: Pierbattista PizzaballaEast Indies: Filipe Neri FerrãoLisbon: Rui ValérioVenice: Francesco MoragliaDefunctCarthage (?−1964)Alexandria (1276–1964)Antioch (1098–1964)Constantinople (1204–1964)West Indies (1524–1963)Aquileia (560–1751)Ethiopia (1555–1663)Grado (560–1451)HistoryApostolic successionHistory of the papacyPapal primacyHistorical developmentFirst MartyrsGreat ChurchEarly African churchVulgateEast–West SchismScholasticismCrusadesWestern SchismAge of DiscoveryHumanismProtestant ReformationCouncil of TrentCounter-ReformationVatican IVatican II1983 Code of Canon LawApostolic seesRomePeterPaulSyracusePeterMaltaPaulMilanBarnabasSantiago de CompostelaJamesChurch FathersTertullian