LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
Beautiful Mind චිත්‍රපටයේ ඔහුගේ ජීවිත කතාව ඇතුලත්ය.හින්නෝන්මාදයේ රෝග විනිශ්චය ඇමෙරිකානු මනෝචිකිත්සක සංගමයේ 5 වන සංශෝධනය වන Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM 5), හෝ ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ - World Health Organization's International Statistical Classification of Diseases and Related Health  (ICD-10) මත පදනම් වේ. මෙහිදී සලකා බලනුයේ රෝගියාගේ තමන්-විසින් වාර්තා කර තිබෙන අත්දැකීම් සහ මානසික සෞඛ්‍ය වෘත්තියවේදියකු මගින් පරීක්ෂාවට ලක් කර වාර්තා කරන තිබෙන රෝගියාගේ හැසිරීමේ අසාමාන්‍යතා පිළිබඳව වේ. හින්නෝන්මාදයට අදාළ අඛණ්ඩව වාර්තා ගත වන ලක්ෂණ භාවිතා කරමින් රෝග විනිශ්චය සිදු කිරීමට පෙර එය නිශ්චිත යැයි හැඟෙන තුරු විශ්ලේෂණය කරයි.[3] 2013 වර්ෂය තෙක් මෙයට යම්කිසි විෂය මූලික පර්යේෂණයක් නොතිබුණි.[64]නිර්ණායක2013 වර්ෂයේදී, ඇමෙරිකානු මනෝචිකිත්සක සංගමය DSM (DSM-5) නම් 5 වන සංශෝධනය නිකුත් කරන ලදී. හින්නෝන්මාදයේ රෝග විනිශ්චය සිදු කිරීමට නම් අවම ලෙස මාසයක් තුලදී රෝග විනිශ්චය පිලිබඳ නිර්ණායක දෙකක්; එනම්, සමාජීය සහ වෘත්තිය ක්‍රියාවලින්ට අඩු තරමේ මාස 6කට වත් සැලකිය යුතු බලපෑමක
් එල්ල කරන නිර්ණායක දෙකක්වත් තිබිය යුතුය. අදාළ පුද්ගලයා මායාවන් වලින්, ව්‍යාජ දර්ශන වලින්, හෝ අසංවිහිත කථනයෙන් පීඩා විදිමින් සිටිය යුතුයි. දෙවන ලක්ෂණය ඝෘණාත්මක ලක්ෂණයක් හෝ දැඩි ලෙස සංවිධානය නොවූ හෝ ප්‍රකෝප වීම් සහිත හැසිරීමක් විය හැක.[65] 2000 දී පල කරන ලද DSM (DSM-IV-TR) සංස්කරණයේ සිට හින්නෝන්මාදයේ නිර්වචනය දිගටම එලෙසම පැවතුණත්, DSM-5 විසින් එහි වෙනස්කම් කිහිපයක්ම සිදු කර ඇත.    උප වර්ග වර්ගීකරණය – කැටටෝනියාව (ප්‍රකෝප වීම් සමග සෑදෙන අපස්මාරය) සහ මානසික විකෘතභාවය ආදී – ඉවත් කර ඇත. සම්ප්‍රදායානුකූලව පෙර සංශෝධන වලදී දිගටම මේවා එලෙසටම පැවතුණත්, පසුව අනාවරණය කරගත් පරිදි මෙහි වැදගත්කම ඉතා අල්ප වේ.[66]කැටටෝනියාව තවදුරටත් හින්නෝන්මාදය සමග දැඩි සම්බන්ධයක් නොපවතියි.[67]යමෙකුගේ හින්නෝන්මාදය තත්ත්වය විස්තර කරන විට, පැහැදිලි සම්පූර්ණ විස්තර කිරීමක් උදෙසා, දැනට පවතින රෝගී තත්ත්වයත් එහි කලින් පැවති වර්ධනයත් අතර පැහැදිලි වෙනස අවබෝධ කර ගැනීම නිර්දේශ කර ඇත.[66]Schneider ගේ පළමු-ශ්‍රේණියේ ලක්ෂණ යන විශේෂ ප්‍රතිකාරය තවදුරටත් නිර්දේශ නොවේ.[66]හින්නෝන්මාදයෙන් වඩා පැහැදිලි වීමට Schizoaffective ආබාධය සී
මාංකනය කිරීම වඩා යෝග්‍ය වේ.[66]මනෝව්‍යාදී විද්‍යාව විෂය පථ අටක් සහිතව තක්සේරු කොට ඇත. – ව්‍යාජ දර්ශන හෝ උමතුව අත්දැක තිබේද වැනි කරුණු අනුව – මෙය සායන වලදී තීරණ ගැනීමට උපකාර වන බව නිර්දේශිතයි.[68]ICD-10 නිර්දේශනය බොහෝ දුරට යුරෝපීය රටවල්වල භාවිත කරන අතර DSM නිර්දේශනය බ්‍රිතාන්‍යයේත් අනෙක් රටවල්වල විවිධ ප්‍රමාණ වලිනුත් භාවිත කරයි. තවද, එය පර්යේෂණ ඉගැන්වීම්වලත් පැතිර පවතියි. Schneiderian පළමු-ශ්‍රේණියේ ලක්ෂණ වලට ICD-10 නිර්දේශනය වැඩි අවධාරණයක් එල්ල කරයි. පුහුණුවේදී මෙම ක්‍රම දෙක අතර පැවතිය යුතු එකඟත්වය ඉහළ වැදගත්කමක් ගනියි.[69]හිරිහැර කිරීමේ ලක්ෂණය මස 6කට වඩා වැඩියෙන් නමුත් මාස 6කට වඩා අඩුවෙන් පෙන්නුම් කර ඇත්නම් schizophreniform ආබාධයේ රෝග විනිශ්චය භාවිතා කරයි. මනෝව්‍යාධික ලක්ෂණ පවතින්නේ මාසයකට වඩා අඩු කාලයක් තුල සිට නම් කෙටි-මනෝව්‍යාධික-ආබාධය (brief psychotic disorder) නිර්ණායකයක් වන අතර තවත් බොහෝ තත්ත්ව නියම වශයෙන් සඳහන් කර නොමැති නම් මනෝව්‍යාධික ආබාධය (psychotic disorder not otherwise specified) ලෙසත් වර්ගකොට ඇත. schizoaffective ආබාධයේ රෝග විනිශ්චය දෙනු ලබන්නේ මනෝව්‍යාධික ලක්ෂණත් සමඟ
මනෝභාවය පිළිබඳ ආබාධයේ ලක්ෂණත් පෙන්නුම් කරන විටදීය. සාමාන්‍ය වෛද්‍ය තත්ත්ව යටතේ වුවද මනෝව්‍යාධික ලක්ෂණ ඝෘජුවම කායකර්ම ප්‍රතිඵලයකට හේතු වන්නේ නම් එම තත්ත්වයට ද්විතියික වන මනෝවිකාරයක් යන්න රෝග විනිශ්චය වේ.[65] පැතිරී පවතින වර්ධක ආබාධය (pervasive developmental disorder) හි ලක්ෂණ පෙන්නුම් කලත් ප්‍රමුඛ මායාවන් හෝ ව්‍යාජ දර්ශන හෝ පෙන්නුම් නොකරයි නම් එය හින්නෝන්මාදය ලෙස රෝග විනිශ්චය නොකරයි.[65]උප වර්ගDSM-5 සංශෝධිතයේදී DSM-IV-TR හි පැවති හින්නෝන්මාදයේ උප වර්ගීකරණ පහ ඉවත් කිරීමට යෝජනා කර ඇත:[70][71]මානසික විකෘත භාවයක් ඇති වර්ගය: මායාවන් හා ව්‍යාජ ශබ්ධ ඇති වේ. නමුත් සිතීමේ අක්‍රමය, සංවිධානය නොවූ හැසිරීම් හෝ උද්වේගකාරී තත්ත්වයන් නොමැත. වධකයන් ලෙස හෝ/සහ විශාල ලෙස පෙනෙන මායාවන් වේ. නමුත් මීට අමතරව ඊර්ෂියාව, අධික භක්තිවන්තභාවය හෝ somatization (දේහික ලක්ෂණ හෝ මානසික පීඩනය ගැන කථා කර ඒවාට ඖෂධ ගැනීමට පෙළඹෙන) යන ලක්ෂණ පවතියි. (DSM code 295.3/ICD code F20.0)අසංවිහිත වර්ගය: ICD හිදී hebephrenic schizophrenia යන ලෙසින් හඳුන්වයි. සිතීමේ ආබාධය සහ සිත් නොගන්නා සුළු බව යන දෙකම පෙන්නුම් කරයි. (D
SM code 295.1/ICD code F20.1)කැටටොනික් (ප්‍රකෝපවීම් සහිත) වර්ගය: කාරණය හුදෙක්ම ස්ථිර හෝ වික්ෂිප්ත බවක්, අනවශ්‍ය චලනයන් පෙන්නුම් කරයි. ප්‍රකෝපයෙන් සිහි මුලාව හෝ ස්ථිර චලනයක සිටීම - waxy flexibility] ද මෙයට අයත් ලක්ෂණ වේ. (DSM code 295.2/ICD code F20.2)වෙන් නොවුණ වර්ගය: මනෝවිකාර ලක්ෂණ පෙන්නුම් කළත් මානසික විකෘතභාවයක්, සංවිධානය නොවූ තත්ත්වයක් හෝ ප්‍රකෝපකාරී තත්ත්වයක් පෙන්නුම් නොකරයි. (DSM code 295.9/ICD code F20.3)අවශේෂ වර්ගය: බොහෝ අඩුවෙන් ධනාත්මක ලක්ෂණ පෙන්වයි. (DSM code 295.6/ICD code F20.5)ICD-10 විසින් තවත් අමතර වර්ග දෙකක් පැහැදිලි කර ඇත:[71]පසු-හින්නෝන්මාද අවපීඩනය: හින්නෝන්මාද රෝගයේ විපාක ලෙස ඇති වන ධෛර්යය හීන කර අවපීඩනයට ලක් කරන තත්ත්වය වේ. මෙහිදී පහළ-මට්ටමේ ලක්ෂණද තවමත් දැකගත හැකි වේ. (ICD code F20.4)සාමාන්‍ය හින්නෝන්මාදය: මනෝවිකාරි තත්ත්ව නොමැතිව, ගුප්ත සහ ක්‍රමයෙන් වැඩි වන ඝෘණාත්මක ලක්ෂණ පෙන්නුම් කිරීමකි. (ICD code F20.6)වෙනස්කම්මේවාත් බලන්න: Dual diagnosisමනෝවිකාර ලක්ෂණය මගින් ද්විධ්‍රැව අක්‍රමය (bipolar disorder),[72] අනුමාන පෞරුෂත්ව ආබාධය,[73] මත්ද්‍රව්‍ය ව
ලින් ඇතිවන මත් ගතිය සහ මත්ද්‍රව්‍ය-ප්‍රේරිත මනෝවිකාරය ඇතුළුව තවත් මානසික ආබාධ කිහිපයක්ම පෙන්නුම් කළ හැක. මායාවන් පෙනීමේ ආබාධදයේ (delusional disorder) දී විශ්මයජනක මායාවන් ("ඇති වී නැති වන") ඉදිරියෙහි පෙනී සිටියි. සමාජීය උද්වේගකාරී ආබාධයෙහිත්, පෞරුෂත්ව මඟ අවුරන ආබාධයේ සහ schizotypal පෞරුෂත්ව ආබාධයෙහිත් සමාජීය පසු බැසීමක් දැකිය හැක. schizotypal පෞරුෂත්ව ආබාධයෙහි හින්නෝන්මාදයට සමාන ලක්ෂණ ඇතිමුත් හින්නෝන්මාදයේදී තරම් ඒවා බරපතල නොවේ.[64] අහම්බෙන් සිදු වුණා යැයි පවසනවාට වඩා යමෙකුගේ සිත තුළ බලපාන-අනිවාර්ය බවේ කැළඹීම (obsessive-compulsive disorder) (OCD) සමඟ හින්නෝන්මාදය බොහෝදුරට හට ගන්නා අතර එනමුත්, OCD හිදී සිත තුළ බලපවත්වන අදහස් වල සිටත්, හින්නෝන්මාදයේදී සිතේ ඇති වන මායාවන් දක්වා පෙන්නුම් කරන අදහස වටහා ගැනීමට අපහසුය.[74] සුළු පිරිසක් දීර්ඝ කාලීනව පවතින දැඩි පසු බැසීමේ ලක්ෂණයකින් යුක්ත වේ. තවද, හින්නෝන්මාදය සහ එම රෝගය යැයි වැරදියට රෝග විනිශ්චය කළ වාර ප්‍රමාණය සමාන විය හැක. [75]පරිවෘත්තිය බාධනය, අවයව පද්ධතියට සම්බන්ද වසංගත, උපදංශය, HIV ආසාදනය, අපස්මාරය (මීමැස්මොරය) සහ මොලේ ඇති වන තුවාල වැනි
අවස්ථා වලදී දුර්ලභව පෙන්නුම් කරන හින්නෝන්මාදයට සමාන මනොවිකාර ලක්ෂණ හඳුනා ගැනීමට බොහෝදුරට සාමාන්‍ය වෛද්‍ය ප්‍රතිකාරයක් සහ ස්නායුවේද පර්යේෂණයක් අවශ්‍ය වේ. ආඝාතය, ශරීරයේ පටක ඝන වීම, අධි තයිරොයිඩතාව, මන්ද තයිරොයිඩතාව සහ Alzheimer ආබාධය වැනි උන්මාද, Huntington ආබාධය, frontotemporal උන්මාදය සහ Lewy Body උන්මාදය යන තත්ත්වයන්ගෙන්ද හින්නෝන්මාදයේ-වැනි මනෝ විකාර ලක්ෂණ දැක ගත හැක.[76] එම නිසා හින්නෝන්මාද තත්ත්වය උමතුකමෙන් වෙන්කර හඳුනා ගැනීම ඉතාමත් අවශ්‍ය වන අතර දෘෂ්ඨි මායාවන්ගෙන්, උග්‍ර ආක්‍රමණිකයන්ගෙන් සහ අඩු වැඩි වන සිහිය සහ මතුපිටට යටින් පවතින රෝගී තත්ත්වයෙන් ප්‍රභේදනය කල හැක. සමීක්ෂණ නැවත පුනරාවර්තව සිදු කරන්නේ විශේෂ වෛද්‍ය ඇගයීමක් සඳහා හෝ ප්‍රති මනෝව්‍යාදී ඖෂධ වලින් ලැබිය හැකි අහිතකර බලපෑම් බැලීමට වන අතර රෝගය නරක අතට හැරුණොත් පුනරාවත පරීක්ෂණයක් සිදු නොකරයි. ළමයින්ට ඇති වන ව්‍යාජ මායාවන්, සාමාන්‍ය ළමයින්ට ඇතිවන සිහින සිතිවිලි වලින් වෙන් කර හදුනා ගැනීමටද වග බලාගත යුතුය.[64]වැළැක්වීමපසුව රෝගය වර්ධනය විය හැකි බව පෙන්නුම්කරන විශ්වාස කල හැකි සලකුණු නොමැති බැවින් හින්නෝන්මාදය රෝගය වැළැක
්වීම අපහසුය.[77] හින්නෝන්මාදය වැළැක්වීමට ඇති පුර්ව මැදිහත්වීම් වල සඵලතාවය අවිනිශ්චිත වේ.[78] කෙටි කාලීන වර්ධනයට හේතු වූ මනෝව්‍යාධික තත්ත්වය පිලිබඳ පුර්ව මැදිහත් වීමක සාක්ෂි තිබේ නම්, එම මිනුම් වලින් අවුරුදු පහකට පසුව උපකාරයක්‌ ගත හැකි බව පැවසෙයි.[2] පුර්ව ලක්ෂණ පෙන්නුම් කෙරෙන අවධියේදී හින්නෝන්මාදය වැළැක්වීමට උත්සාහ දැරීම මගින් යම් යහපතක් අත්කර ගැනීම අවිනිශ්චිත බැවින් වර්ෂ 2009 දී මෙය නිර්දේශ නොකරන ලදී.[79] ඥාණාත්මක හැසිරීම් පිළිබඳ වූ චිකිත්සාවෙන් අවුරුදු පහක් පුරාවට තිබුණු ඉහළ අවධානමක් සහිත මනෝවිකාර අවධානම අඩු කිරීමට හැකි වනු ඇත.[80] තවත් නිවාරණ මිනුමක් නම් කංසා, කොකේන් සහ ඇම්පෙටමින් වැනි ආබාධය වර්ධනය කල හැකි පානයන්ගෙන් වැළකීමයි.[3]කළමනාකරණයප්‍රධාන ලිපිය: හින්නෝන්මාදය කළමනාකරණයහින්නෝන්මාදයට ප්‍රාථමික ප්‍රතිකාරය වන්නේ මානසික සහ සමාජීය සංයුක්තයට නිතර උදව් ලබා දෙන ප්‍රති මනෝව්‍යාධික ඖෂධයි.[2] බරපතල තත්ත්ව වලදී ස්වේච්ඡාවෙන් හෝ (මානසික සෞඛ්‍ය නීති අනුමත කරන්නේ නම්) බලහත්කාරයෙන් හෝ රෝහල් ගත කිරීමට සිදු වේ. 1950 සංස්ථායනය ආරම්භ වීමේ සිට දීර්ඝ කාලීන රෝහල් ගත කිරීම අසාමාන්‍ය දෙයක්
නමුත් තවමත් එය සිදු වන අවස්ථාද ඇත.[5] මධ්‍යස්ථාන වල නැවැත්වීම්, ප්‍රජා මානසික සෞඛ්‍ය සමාජ කණ්ඩායමේ සාමාජිකයින් පැමිණීම, අත් උදව් දෙන රක්ෂාවන්[81]  සහ උදව් දෙන කණ්ඩායම් වැනි ජනතාවගේ උපකාර ලබා දෙන අවස්ථා සුලභ වේ. ක්‍රමවත් ව්‍යායාම හින්නෝන්මාදය සහිත පුද්ගලයින්ගේ ශාරීරික සහ මානසික සෞඛ්‍යයට ධනාත්මක බලපෑමක් එල්ල කරන බව සමහර සාක්ෂි වලින් පෙන්වා දී තිබේ.[82]ඖෂධRisperidone (වෙළඳ නාමය Risperdal) සුලභ ආකෘතික ප්‍රති මනොව්‍යාධික ඖෂධයහින්නෝන්මාදය සඳහා පළමු පෙලේ මනෝ චිකිත්සක ප්‍රතිකාරය නම් දින 7-14 කින් පමණ රෝගයේ ධනාත්මක ලක්ෂණ අඩු කරන ප්‍රති මනෝව්‍යාධික ඖෂධයි.[83] කෙසේ නමුත් මෙම ඖෂධ ඝෘණාත්මක ලක්ෂණ හා ඥාණාත්මක දුෂ්කෘතිය සැලකිය යුතු ලෙස දියුණු කිරීමට අසමත් වේ.[20][84] තවද මෙම ප්‍රතිකාරයෙන් රෝගය නරක අතට පත් වීමේ අවධානමද අඩු කරයි.[85][86] මෙම ඖෂධය පරිහරණයේ සිට අවුරුදු දෙකක් හෝ තුනක් යන තෙක් එහි ස්ථිර ප්‍රතිඵල ඇති බවට පුංචි සාක්ෂියක් තිබේ.[86]මෙම ප්‍රති මනෝව්‍යාධික ඖෂධ භාවිත කිරීම හෝ නොකිරීම එහි ප්‍රයෝජන, අවධානම හා ඒ සඳහා යන වියදම මත පදනම් වේ.[2] වර්ග කරන විට එය ආකෘතිකද, නොඑසේ නම් අනාකෘතික
ඖෂධයක්ද යන්න විවාදයක් පවතියි.[87][88] දෙකෙන්ම සමාන දායකත්වයක් ඇති අතර ලක්ෂණ නරක අතට හැරීමේ සීඝ්‍රතාව ආකෘතික වශයෙන් පෙනී සිටින විට අඩු මාත්‍රාවේ සිට මැදහත් මාත්‍රාව දක්වා වේ.[89] 40%-50% ක් පමණ හොඳ ප්‍රතිචාර දක්වන අතර 30%-40% ක් පමණ අසම්පූර්ණ ප්‍රතිචාර දක්වයි. එමෙන්ම, ප්‍රතිකාර ප්‍රතිරෝධය (සති 6ක් ඇතුළත විවිධ ප්‍රති මනෝව්‍යාධික ඖෂධ භාවිතා කළත් ලක්ෂණ වලට සතුටුදායක ලෙස ප්‍රතිචාර දැක්වීමට අසමත් වීම) 20% ක් පමණ වේ.[20] අනෙක් ඖෂධ වලට ("ප්‍රතිකාර-ප්‍රතිරෝධී" හෝ "දුර්දාන්ත" හින්නෝන්මාදයේදී) දුර්වල ලෙස ප්‍රතිචාර දක්වන පුද්ගලයින්ට Clozapine සඵල ප්‍රතිකාරයක් විය හැක.[90] නමුත් එහි 4% ක් පමණ පිරිසකට ලක්විය හැකි අවකණිකාසයිටතාව (agranulocytosis) නම් (සුදු රුධිරාණු සෛල ප්‍රමාණය අඩු කරන) බරපතල අතුරු ආබාධ තත්ත්වයක් ඇති විය හැක.[2][3][91]අතුරු ආබාධ සලකන විට, නියම ප්‍රති මනෝව්‍යාධික ඖෂධ වැඩි ප්‍රමාණයක් extrapyramidal අතුරු ආබාධයට හවුල් විය හැකි අතර අනාකෘතික ඖෂධ භාවිතයෙන් බර සැලකිය යුතු ලෙස වැඩි කිරීමට, දියවැඩියාව හා පරිවෘත්තීය සංධාවයේ අවධානමක් ඇති විය හැක.[89] අනාකෘතික ඖෂධ extrapyramidal අතුරු ආබාධ වලට
ඉතාමත් අඩුවෙන් දායක වන නමුත් ඉහත කී වෙනස්කම් පමණක් වුවත් සැලකීමට බඳුන් කිරීමට තරම් ප්‍රමාණවත් වේ.[92] නව ප්‍රති මනෝව්‍යාධික ඖෂධ මඟින් දුර්ලභ නමුත් බරපතල ස්නායු සම්බන්ධ ආබාධයක් වන neuroleptic malignant syndrome (ස්නායු මාරක ආබාධය) වර්ධනය කිරීමේ හැකියාව ඇත්තෙන්ම අඩු කරන්නේද යන වග තවමත් අපැහැදිලිය.[93]ඖෂධ දිනපතා ගැනීමට අකමැති හෝ නොහැකි පුද්ගලයින්ට තත්ත්වය පාලනය කර ගැනීම සඳහා දීර්ඝව ක්‍රියා කරන ප්‍රති මනෝව්‍යාධික ඖෂධ ගබඩාවක් වැනි සම්මිශ්‍රණයක් භාවිතා කල හැක.[94] මෙය සාමාන්‍ය මුඛයෙන් ගනු ලබන ඖෂධ වලටත් වඩා රෝගය නරක අතට හැරීමේ අවධානම අඩු කරයි.[85] මනෝ සමාජ මැදිහත්වීම් සංකලනයක් ලෙස භාවිතා කරන විටදී මෙම ප්‍රතිකාර පිළිබඳව දීර්ඝ කාලීන විශ්වාසයක් තිබිය යුතුය.[94] අවුරුද්දකට වඩා වැඩි කාලයක් රෝග ලක්ෂණ නොපෙන්වා සිටියහොත් එවැනි පුද්ගලයින්ට ප්‍රති මනෝව්‍යාධික ඖෂධය නැවැත්වීම පිළිබඳව සලකා බැලිය හැකි බව ඇමෙරිකානු මනෝ චිකිත්සක සමාගම යෝජනා කරයි.[86]මනෝ සමාජමනෝ සමාජ මැදිහත්වීම් ගණනාවක් හින්නෝන්මාදයට ප්‍රතිකාර ලෙස වැදගත් වනු ඇත. එවැනි කිහිපයක් ලෙස, පවුල හා සම්බන්ධ චිකිත්සාව,[95] බලපෑමට පත් කරන
සමාජය හා බැඳුණු ප්‍රතිකාරය, රැකියාවට අනුබලදීම, ඥාණාත්මක මැදිහත් වීම,[96] කුසලතා පුහුණුව, ආර්ථික මැදිහත් වීම් ප්‍රතිඥාව සහ හොඳ කළමනාකරණයකට භාවිතා කරන මනෝ සමාජ මැදිහත් වීම් දැක්විය හැක.[97] පවුල් චිකිත්සාව හෝ අධ්‍යාපනය, කෙනෙකුගේ මුළු පවුල් පද්ධතිය ගැනම කථා බහ කරන බැවින් එමඟින් රෝගය නරක අතට හැරීමත් රෝහල් ගත වීමේ අවශ්‍යතාවයත් අඩු කරයි.[95] ඥාණාත්මක හැසිරීම් සම්බන්ධ චිකිත්සාවේ (cognitive-behavioral therapy - CBT) සඵලතාවේ සාක්ෂි අනුව ලක්ෂණ අඩු කිරීම හෝ රෝගය නරක අතට පත් කිරීමෙන් වැළකීම අඩු වේ.[98][99] කලා හෝ නාට්‍ය චිකිත්සාව හොඳාකාරව පර්යේෂණයට භාජනය වී නොමැත.[100][101]ගවේෂණ ඉසව්මේවාත් බලන්න: හින්නෝන්මාදයේ සත්ව ආදර්ශminocycline භාවිතා කර හින්නෝන්මාදයට පිළියම් කිරීමෙන් තාවකාලීන ප්‍රතිලාභ ලබා ගත හැකි බව පර්යේෂණ වලින් අන්නවරණය වී ඇත.[102] Nidotherapy හෝ හින්නොන්මාදයෙන් පෙළෙන පුද්ගලයින්ගේ වටාපිටාව වෙනස් කිරීමට උත්සාහ යෙදීමෙන් ඔවුන්ට ක්‍රියාවන් දැක්වීමේ හැකියාව වර්ධනය වන බවත් දැනට අත්දැක ඇත. නමුත්, එහි සඵලතාවය පිළිබඳව තවමත් නිසි සාක්ෂී නොලැබී ඇති බැවින් එය නිශ්චිතවම නිවැරදිදැයි ප්‍රකා
ශ කල නොහැක.[103]මූලාශ්‍ර↑ "Schizophrenia" Concise Medical Dictionary. Oxford University Press, 2010. Oxford Reference Online, prepaid subscription.↑ 2.00 2.01 2.02 2.03 2.04 2.05 2.06 2.07 2.08 2.09 2.10 2.11 2.12 van Os J, Kapur S (August 2009). "Schizophrenia" (PDF). Lancet. 374 (9690): 635–45. doi:10.1016/S0140-6736(09)60995-8. PMID 19700006. 2013-06-23 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 2014-04-05.↑ 3.0 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 Picchioni MM, Murray RM (July 2007). "Schizophrenia". BMJ. 335 (7610): 91–5. doi:10.1136/bmj.39227.616447.BE. PMC 1914490. PMID 17626963.↑ Baucum, Don (2006). Psychology (2nd ed.). Hauppauge, N.Y.: Barron's. p. 182. ISBN 9780764134210.↑ 5.0 5.1 Becker T, Kilian R (2006). "Psychiatric services for people with severe mental illness across western Europe: what can be generalized from current knowledge about differences in provision, costs and outcomes of mental health care?". Acta Psychiatrica Scandinavica Su
pplement. 113 (429): 9–16. doi:10.1111/j.1600-0447.2005.00711.x. PMID 16445476.↑ Buckley PF, Miller BJ, Lehrer DS, Castle DJ (March 2009). "Psychiatric comorbidities and schizophrenia". Schizophr Bull. 35 (2): 383–402. doi:10.1093/schbul/sbn135. PMC 2659306. PMID 19011234.{{cite journal}}:  CS1 maint: multiple names: authors list (link)↑ Hor K, Taylor M (November 2010). "Suicide and schizophrenia: a systematic review of rates and risk factors". Journal of psychopharmacology (Oxford, England). 24 (4 Suppl): 81–90. doi:10.1177/1359786810385490. PMID 20923923.↑ 8.0 8.1 8.2 Carson VB (2000). Mental health nursing: the nurse-patient journey W.B. Saunders. ISBN 978-0-7216-8053-8. p. 638.↑ Hirsch SR; Weinberger DR (2003). Schizophrenia. Wiley-Blackwell. p. 21. ISBN 978-0-632-06388-8.↑ Brunet-Gouet E, Decety J (December 2006). "Social brain dysfunctions in schizophrenia: a review of neuroimaging studies". Psychiatry Res. 148 (2–3): 75–92. doi:10.1016/j.pscychresns.2006.05.001. PMID 1
7088049.↑ Hirsch SR; WeinbergerDR (2003). Schizophrenia. Wiley-Blackwell. p. 481. ISBN 978-0-632-06388-8.↑ Ungvari GS, Caroff SN, Gerevich J (March 2010). "The catatonia conundrum: evidence of psychomotor phenomena as a symptom dimension in psychotic disorders". Schizophr Bull. 36 (2): 231–8. doi:10.1093/schbul/sbp105. PMID 19776208.{{cite journal}}:  CS1 maint: multiple names: authors list (link)↑ Baier M (August 2010). "Insight in schizophrenia: a review". Current psychiatry reports. 12 (4): 356–61. doi:10.1007/s11920-010-0125-7. PMID 20526897.↑ Pijnenborg GH, van Donkersgoed RJ, David AS, Aleman A (March 2013). "Changes in insight during treatment for psychotic disorders: a meta-analysis". Schizophrenia research. 144 (1–3): 109–17. doi:10.1016/j.schres.2012.11.018. PMID 23305612.{{cite journal}}:  CS1 maint: multiple names: authors list (link)↑ Kohler CG, Walker JB, Martin EA, Healey KM, Moberg PJ (September 2010). "Facial emotion perception in schizophrenia: a meta-analyt
ic review". Schizophr Bull. 36 (5): 1009–19. doi:10.1093/schbul/sbn192. PMC 2930336. PMID 19329561.{{cite journal}}:  CS1 maint: multiple names: authors list (link)↑ Sims A (2002). Symptoms in the mind: an introduction to descriptive psychopathology. Philadelphia: W. B. Saunders. ISBN 0-7020-2627-1.↑ Kneisl C. and Trigoboff E. (2009). Contemporary Psychiatric- Mental Health Nursing. 2nd edition. London: Pearson Prentice Ltd. p. 371↑ 18.0 18.1 American Psychiatric Association. Task Force on DSM-IV. (2000). Diagnostic and statistical manual of mental disorders: DSM-IV-TR. American Psychiatric Pub. ISBN 978-0-89042-025-6. p. 299↑ Velligan DI and Alphs LD (1 March 2008). "Negative Symptoms in Schizophrenia: The Importance of Identification and Treatment". Psychiatric Times. 25 (3). 6 October 2009 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 5 April 2014.↑ 20.0 20.1 20.2 උපුටාදැක්වීම් දෝෂය: අනීතික <ref> ටැගය;AFP10 නමැති ආශ්‍රේයන් සඳහා කිසිදු පෙළක් සපයා නොතිබුණි↑ 21.0 21.1
Addington J, Cadenhead KS, Cannon TD; et al. (2007). "North American prodrome longitudinal study: a collaborative multisite approach to prodromal schizophrenia research". Schizophrenia Bulletin. 33 (3): 665–72. doi:10.1093/schbul/sbl075. PMC 2526151. PMID 17255119. {{cite journal}}: Explicit use of et al. in: |author= (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)↑ Cullen KR, Kumra S, Regan J; et al. (2008). "Atypical Antipsychotics for Treatment of Schizophrenia Spectrum Disorders". Psychiatric Times. 25 (3). 2008-12-28 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 2014-04-05. {{cite journal}}: Explicit use of et al. in: |author= (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)↑ Amminger GP, Leicester S, Yung AR; et al. (2006). "Early onset of symptoms predicts conversion to non-affective psychosis in ultra-high risk individuals". Schizophrenia Research. 84 (1): 67–76. doi:10.1016/j.schres.2006.02.018. PMID 16677803. {{cite journal}}: Explicit use of et al. in: |a
uthor= (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)↑ Parnas J, Jorgensen A (1989). "Pre-morbid psychopathology in schizophrenia spectrum". British Journal of Psychiatry. 115: 623–7. PMID 2611591.↑ 25.0 25.1 Coyle, Joseph (2006). "Chapter 54: The Neurochemistry of Schizophrenia". In Siegal, George J; et al. (eds.). Basic Neurochemistry: Molecular, Cellular and Medical Aspects (7th ed.). Burlington, MA: Elsevier Academic Press. pp. 876–78. ISBN 0-12-088397-X. {{cite book}}: Explicit use of et al. in: |editor= (help)↑ Drake RJ, Lewis SW (March 2005). "Early detection of schizophrenia". Current Opinion in Psychiatry. 18 (2): 147–50. doi:10.1097/00001504-200503000-00007. PMID 16639167.↑ O'Donovan MC, Williams NM, Owen MJ (October 2003). "Recent advances in the genetics of schizophrenia". Hum. Mol. Genet. 12 Spec No 2: R125–33. doi:10.1093/hmg/ddg302. PMID 12952866.{{cite journal}}:  CS1 maint: multiple names: authors list (link)↑ 28.0 28.1 Herson M (2011). "Etiological con
siderations". Adult psychopathology and diagnosis. John Wiley & Sons. ISBN 9781118138847.↑ McLaren JA, Silins E, Hutchinson D, Mattick RP, Hall W (January 2010). "Assessing evidence for a causal link between cannabis and psychosis: a review of cohort studies". Int. J. Drug Policy. 21 (1): 10–9. doi:10.1016/j.drugpo.2009.09.001. PMID 19783132.{{cite journal}}:  CS1 maint: multiple names: authors list (link)↑ O'Donovan MC, Craddock NJ, Owen MJ (July 2009). "Genetics of psychosis; insights from views across the genome". Hum. Genet. 126 (1): 3–12. doi:10.1007/s00439-009-0703-0. PMID 19521722.{{cite journal}}:  CS1 maint: multiple names: authors list (link)↑ Craddock N, Owen MJ (2010). "The Kraepelinian dichotomy - going, going... But still not gone". The British Journal of Psychiatry. 196: 92–95. doi:10.1192/bjp.bp.109.073429. PMC 2815936. PMID 20118450.↑ Moore S, Kelleher E, Corvin A. (2011). "The shock of the new: progress in schizophrenia genomics". Current Genomics. 12 (7): 516
–24. doi:10.2174/138920211797904089. PMC 3219846. PMID 22547958.{{cite journal}}:  CS1 maint: multiple names: authors list (link)↑ Crow TJ (July 2008). "The 'big bang' theory of the origin of psychosis and the faculty of language". Schizophrenia Research. 102 (1–3): 31–52. doi:10.1016/j.schres.2008.03.010. PMID 18502103.↑ Mueser KT, Jeste DV (2008). Clinical Handbook of Schizophrenia. New York: Guilford Press. pp. 22–23. ISBN 1-59385-652-0.↑ 35.0 35.1 35.2 Gregg L, Barrowclough C, Haddock G (2007). "Reasons for increased substance use in psychosis". Clin Psychol Rev. 27 (4): 494–510. doi:10.1016/j.cpr.2006.09.004. PMID 17240501.{{cite journal}}:  CS1 maint: multiple names: authors list (link)↑ Larson, Michael (30 March 2006). "Alcohol-Related Psychosis". eMedicine. WebMD. සම්ප්‍රවේශය 27 September 2006.↑ Sagud M, Mihaljević-Peles A, Mück-Seler D; et al. (September 2009). "Smoking and schizophrenia" (PDF). Psychiatr Danub. 21 (3): 371–5. PMID 19794359. {{cite journal}}: Explici
t use of et al. in: |author= (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)↑ Alcohol-Related Psychosis at eMedicine↑ Large M, Sharma S, Compton MT, Slade T, Nielssen O (June 2011). "Cannabis use and earlier onset of psychosis: a systematic meta-analysis". Arch. Gen. Psychiatry. 68 (6): 555–61. doi:10.1001/archgenpsychiatry.2011.5. PMID 21300939.{{cite journal}}:  CS1 maint: multiple names: authors list (link)↑ 40.0 40.1 40.2 40.3 Chadwick B, Miller ML, Hurd YL (2013). "Cannabis Use during Adolescent Development: Susceptibility to Psychiatric Illness". Front Psychiatry (Review). 4: 129. doi:10.3389/fpsyt.2013.00129. PMC 3796318. PMID 24133461.{{cite journal}}:  CS1 maint: multiple names: authors list (link)↑ 41.0 41.1 41.2 41.3 41.4 Niesink RJ, van Laar MW (2013). "Does cannabidiol protect against adverse psychological effects of THC?". Frontiers in Psychiatry (Review). 4: 130. doi:10.3389/fpsyt.2013.00130. PMC 3797438. PMID 24137134.↑ 42.0 42.1 42.2 42.3 Parakh P, Basu
D (August 2013). "Cannabis and psychosis: have we found the missing links?". Asian Journal of Psychiatry (Review). 6 (4): 281–7. doi:10.1016/j.ajp.2013.03.012. PMID 23810133. Cannabis acts as a component cause of psychosis, that is, it increases the risk of psychosis in people with certain genetic or environmental vulnerabilities, though by itself, it is neither a sufficient nor a necessary cause of psychosis.↑ Leweke FM, Koethe D (June 2008). "Cannabis and psychiatric disorders: it is not only addiction". Addict Biol. 13 (2): 264–75. doi:10.1111/j.1369-1600.2008.00106.x. PMID 18482435.↑ Yolken R. (Jun 2004). "Viruses and schizophrenia: a focus on herpes simplex virus". Herpes. 11 (Suppl 2): 83A–88A. PMID 15319094.↑ Broome MR, Woolley JB, Tabraham P; et al. (November 2005). "What causes the onset of psychosis?". Schizophr. Res. 79 (1): 23–34. doi:10.1016/j.schres.2005.02.007. PMID 16198238. {{cite journal}}: Explicit use of et al. in: |author= (help)CS1 maint: multiple names: aut
hors list (link)↑ Bentall RP, Fernyhough C, Morrison AP, Lewis S, Corcoran R (2007). "Prospects for a cognitive-developmental account of psychotic experiences". Br J Clin Psychol. 46 (Pt 2): 155–73. doi:10.1348/014466506X123011. PMID 17524210.{{cite journal}}:  CS1 maint: multiple names: authors list (link)↑ Kurtz MM (2005). "Neurocognitive impairment across the lifespan in schizophrenia: an update". Schizophrenia Research. 74 (1): 15–26. doi:10.1016/j.schres.2004.07.005. PMID 15694750.↑ Cohen AS, Docherty NM (2004). "Affective reactivity of speech and emotional experience in patients with schizophrenia". Schizophrenia Research. 69 (1): 7–14. doi:10.1016/S0920-9964(03)00069-0. PMID 15145465.↑ Horan WP, Blanchard JJ (2003). "Emotional responses to psychosocial stress in schizophrenia: the role of individual differences in affective traits and coping". Schizophrenia Research. 60 (2–3): 271–83. doi:10.1016/S0920-9964(02)00227-X. PMID 12591589.↑ Smith B, Fowler DG, Freeman D; et
al. (September 2006). "Emotion and psychosis: links between depression, self-esteem, negative schematic beliefs and delusions and hallucinations". Schizophr. Res. 86 (1–3): 181–8. doi:10.1016/j.schres.2006.06.018. PMID 16857346. {{cite journal}}: Explicit use of et al. in: |author= (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)↑ Beck, AT (2004). "A Cognitive Model of Schizophrenia". Journal of Cognitive Psychotherapy. 18 (3): 281–88. doi:10.1891/jcop.18.3.281.65649.↑ Bell V, Halligan PW, Ellis HD (2006). "Explaining delusions: a cognitive perspective". Trends in Cognitive Science. 10 (5): 219–26. doi:10.1016/j.tics.2006.03.004. PMID 16600666.{{cite journal}}:  CS1 maint: multiple names: authors list (link)↑ Freeman D, Garety PA, Kuipers E, Fowler D, Bebbington PE, Dunn G (January 2007). "Acting on persecutory delusions: the importance of safety seeking". Behav Res Ther. 45 (1): 89–99. doi:10.1016/j.brat.2006.01.014. PMID 16530161.{{cite journal}}:  CS1 maint: multiple names