LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
දය)මෙම ලිපිය කිසිදු මූලාශ්‍රයක් උපුටා දක්වන්නේ නැත. විශ්වාස කළ හැකි මූලාශ්‍ර වෙත වන උපහරණ එක් කිරීමෙන් මෙම ලිපිය වැඩි දියුණු කිරීමට උපකාර කිරීමට කාරුණික වන්න. මූලාශ්‍ර රහිත ප්‍රකාශ අභියෝගයට ලක්වීමට සහ ඉවත් කිරීමට ඉඩ ඇත.මූලාශ්‍ර සෙවීම: "අනුරාධපුර-නගරය පුළුල් වෙයි" – news '• පුවත්පත් • පොත් • scholar • JSTOR (2020 ජූනි) (මෙම පණිවිඩය ඉවත් කිරීම පිළිබඳ තොරතුරු)මෙම ලිපිය අනාථ ලිපියක් වන්නේ, වෙනත් කිසිම ලිපියක් මෙය වෙත නොබැඳෙන බැවිනි. කරුණාකර මෙම ලිපියට ආශ්‍රිත ලිපි වලින් සබැඳි එක්කරන්න; යෝජනා සඳහා සබැඳි සෙවීමේ මෙවලම භාවිතා කරන්න.  (2020 ජූනි)පූජනීය මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස සහ පරිපාලන මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස නගරයේ ජනප්‍රියතාවය වැඩි විය. නගරයේ ස්ථිර පදිංචිය සඳහා විශාල පිරිසක් ඇදී ආහ. වැඩි වන ජනගහණයට සරිලන පරිද්දෙන් පහසුකම් වැඩි කරන ලදී. වසභ රජතුමා පොකුණු විශාල සංඛ්‍යාවක් තැනෙව්වේය. නගරයට ජලය සැපයීම සඳහා භූගත වාරි ක්‍රම ජාලයකින් මෙම පොකුණුවලට ද ජලය සැපයුණේය. තිස්ස සහ අභයවාපිය ද, නුවර වැවද සාදන ලදී. මල්වතු ඔය හරහා වේල්ලක් බැඳ නාච්චිදූව වැව නිර්මාණය කළේය. එහි විශාලත්වය අක්කර 4408 කි. නගරයෙහි උද්‍යානද සකස
් කර තිබුණි. තිසා වැව (තිස්සවාපී) බැම්මට පහළින් වූ රන්මසු උයන එවැන්නකි. එහෙත් එය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙන් වූයේ රාජකීයන් සඳහාය. බලධාරීන් විශේෂ අවධානයක් යොමු කළ අනෙක් කරුණු දෙක වූයේ සෞඛ්‍ය සේවාවන් සහ අධ්‍යාපනයයි. නගරය තුළ රෝහල් කීපයක් තිබුණි. හතර වැනි සියවසේ දෙවැනි උපතිස්ස රජතුමා ආබාධිතයන්ට සහ අන්ධයින්ට නිවාස සහ වාසස්ථාන සැපයුවේය. බුද්ධදාස (337-365) ඉතා ප්‍රසිද්ධ වෛද්‍යවරයෙකුද වූයේය. ඔහු සෑම ගම් දහයකටම එක් කාර්ය භාර වෛද්‍ය වරයෙකු පත් කළේය. මෙම වෛද්‍යවරුන්ගේ නඩත්තුව උදෙසා කුඹුරුවල ආදයම් වලින් දහයෙන් එකක් වෙන් කෙරිණි. ඔහු සෑම ගමකම රෝගී පුද්ගලයන් සඳහා ආරක්ෂිත ස්ථාන පිහිටෙව්වේය. සතුන් ගැන සොයා බැලීමටද වෛද්‍යවරු යෙදවුයේය. කස්සප (914-923) අනුරාධපුර දකුණු දොරටුව ආසන්නයේ රෝහලක් ආරම්භ කළේය. සෙන්පති සේන දහවැනි ශත වර්ෂයේදී උත්සව වීදිය (මන්ගල වීදිය) ආසන්නයේ රෝහලක් ඉදි කළා යයි විශ්වාස කෙ‍ෙර්. පණ්ඩුකාභය රජු නගරයේ සනීපාරක්ෂක කටයුතු සඳහා ගත් ක්‍රියා මාර්ගයේදී රෝහලක් ගොඩ නැගුවේය. එසේ විස්තර සඳහන් වීමෙන් සනීපාරක්ෂක කටයුතු පිළිබඳ ඉතිහාසය ක්‍රි.පූ.4 වැනි සියවස දක්වා දිවයන බව පෙනේ. නගරය පිරිසිදුව තබා ගැනීමේ භාර දූ
ර කාර්ය විශාල ශ්‍රම හමුදාවකට පවරා තිබුණි. කුඹුරුවලට ජලය සැපයීම සඳහා මෙන්ම නගරයට ජලය සැපයීමට ද නගර පාලකයෝ විශාල වැව් තනවන ලදී. නුවර වැව  සහ තිසා වැව නගරය තුළ එසේ සාදන ලද ප්‍රසිද්ධ වැව් විය. මහ නගරයක්‍රිස්තු යුගය ආරම්භ වන කාලය වන විට අනුරාධපුර නගරය ශ්‍රී විභූතියෙන් උච්ඡස්ථානයට පත් වී තිබුණි. එය ශ්‍රේෂ්ඨත්වයෙන් නයින වේ. (Nineveh) සහ බැබිලන්වලට නොදෙවෙනි විය. විශාලත්වය ද එවැනිය. සැතපුම් 256 ක පෙදෙසක් ආවරණය වනසේ තැනූ, එක් පැත්තක් සැතපුම් 16 ක් දික් වූ පවුරු හතර එහි වාසය කළ අති විශාල පිරිස, අලංකාර සිද්ධස්ථාන හා විශාල ප්‍රමාණයක මන්දිර, මේ හැම එකක්ම මහා පරිමාණයෙන් විය. පුරාණ ලෝකයේ අති විශිෂ්ට වාරී සංකීර්ණ ක්‍රමයන් ගෙන් කිහිපයක් එහි තිබුණේය. මේවා වියලි කලාපයෙහි පිහිටියේය.පාලකයෝ වගා බිම්වලට ජලය සැපයීම සඳහා බොහෝ ප්‍රමාණයක් වැව් ඉදි කළහ. මේවායින් බොහොමයක් අද ද සුරැකිව පවතී. මෙම වැව්වලින් කිහිපයක් අදටත් ලෝකයේ සුරැකිව පවත්නා පැරණිතම ජලාශයන් යයි විශ්වාස කරනු ලැබේ.ත්‍රිපිටකය/බුදු දහම වෙනස් කළ නොහැක. පහසුවෙන් වෙනස් කළ හැකි විකිපීඩියාව හරහා ත්‍රිපිටක ධර්මයට හානි විය/කළ හැක.මුල් ත්‍රිපිටකය ලබ
ා දෙන මූලාශ්‍ර හා වෙනත් විශ්වාසවන්ත අඩවිවලට බාහිර යොමු, ත්‍රිපිටක දහම් පිළිබඳ අදහස් හා සාකච්ඡා පමණක් විකිපීඩියාවට එක් කරමු.බුද්ධ ධර්මය හැදෑරීමට විකිපීඩියාව භාවිත නොකරමු.ත්‍රිපිටක ධර්ම කරුණු නිර්මලව ම මතු පරපුරට උරුම කරමු!පාලි හා සංස්කෘත භාෂාවන්හි ජරාමරණ යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ‘වයස්ගතවීම හා ජරාවට පත්වීම’ සහ ‘මරණයට පත්වීම’ යි. බුද්ධ ධර්මය තුල ජරාමරණ යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ සෑම සත්වයෙක්ම සංසාර චක‍්‍රය තුල සිය නැවත උත්පත්තියට ප‍්‍රථම ජීවිතය අවසානයේ දුක් විඳීමයි.දුක්ඛ සත්‍යයබුද්ධ ධර්මයේ අරමුණ වන්නේ දුකින් මිදීමයි. මේ සඳහා බුදුන් වහන්සේ උගන්වන මාර්ගය චතුරාර්ය සත්‍ය තුල ගැබ්ව ඇත. මෙයින් පළවන සත්‍යය වන්නේ දුකයි. උන්වහන්සේ ‘දුක’ පිලිබඳව නැවත නැවත සිය ඉගැන්වීම් තුල මෙසේ දක්වා සිටියි.‘මහණෙනි දුක්ඛ සත්‍යය යනු මෙයයි. උපත දුකකි, වයසට යාම දුකකි, මරණය දුකකි, අපි‍්‍රයයන් හා එක්ව විසීම දුකකි, පි‍්‍රයයන්ගෙන් වෙන්වීම දුකකි, අප කැමති දේ නොලැබීම දුකකි, කෙටියෙන් කියන්නේ නම් පංච කාමයන්හි ගැලීම දුකකි.’බුදුන්වහන්සේ සිය ඉගැන්වීමේ වත් තැනක මෙසේ වැඩිදුරටත් දක්වයි.’වයසට යාම යනු කුමක්ද ? ජරාවට පත්වීම
, හිසකේ සුදුවීම, සම රැලිවැටීම, ශක්තිය හීනවීම, වයසටයාම නම් වෙයි.‘මරණය යනු කුමක්ද ? දිරාපත්වීම, මියයාම, මරණය, කාළය අවසන්වීම, සියල්ල හැරයාමට සිදුවීම, ශරීරය හැරයාමට සිදුවීම මරණය යනුවෙන් හැඳින්වේ.’දුක් විඳීමේ සංඛත චක‍්‍රයඋත්පත්තිය විසින් ඇති කරන නිධානයන් 12 නි එකකි ජරාමරණ. එනම් ඉපදුනු සෑම අයෙකුම, විශ්වයේ සෑම ජීවියකුම, දෙවියන්, මිනිසුන් හා සත්වයින්ද ජරාමරණයට පත්වෙති. සිය ජීවිතකාළය තුල නිර්වාණාවබෝධය නොලැබූ සෑම අයෙකු මෙන්ම සෝවාන් ඵලයට පත් බෝධිසත්වයින්ද නැවත නැවත උත්පත්තිය ලබමින් සංසාර චක‍්‍රය තුල ගමන් කරනු ඇත.ශ්‍රී ලංකාව තුළ මධ්‍යම පළාතට අයත් වන දඹුල්ල නගරය  කොළඹ නගරයට කි මී 148 ක් ඊසාන දෙසින් ද මහනුවර නගරයට කි.මී.72 ක් ‍උතුරු දෙසින් ද පිහිටා ඇත. මෙම නගරයට ඇති ප්‍රධානතම ආකර්ෂණ හේතු ලෙස ලංකාවේ පවතින විශාලතම සංරක්ෂිත ලෙණ් ගුහා සංකීර්ණය සහ දින 167 ක් වැනි ඉතා කෙටි කලක් තුල ඉදි‍කරන ලද රන්ගිරි දඹුළු ක්‍රීඩාංගනය දැක් විය හැක.තවද දකුණු ආසියාවේ   විශාලතම රෝස තිරුවාණ පර්වත ප්‍රාන්තයට ද උරුමකම් කියන මෙම නගරය තුල යකඩ දැව නැතහොත් නාමල් උයන ද  පිහිටා තිබේ.‍ඓතිහාසික පසුබිම
ක්‍රි.පූ.3 වන සියවස පමණ ඈත අතීතයේ සිට මෙම ප්‍රදේශය තුළ ජනාවාස පැවති බව විශ්වාස කරන අතර ලෙන් ගුහා තුළ පවතින ප්‍රතිමා හා සිතුවම් ක්‍රි.පූ.1 වන සියවස දක්වා දිවයයි.නමුත් මෙම සිතුවම් හා ප්‍රතිමා ක්‍රි.ව.11,12 සහ 18 වන ශතවර්ෂ වලදී පිළිසකර කර නැවත පින්තාරු කරන ඇත.වළගම්බා රජු ( වට්ට ගාමිණී අභය ) අනුරාධපුර රාජධානියෙන් පිටමංව ගතකළ වසර 14ක සමය තුළ දී රැකවරණය සලසා දෙනු ලැබුවේ ද මෙම නගරයේ පිහිටා ඇති ලෙන් ගුහාවන්ය. එකල මෙම ලෙණ් ගුහා තුල භාවනා කටයුතු වල නිරත වුනු බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් අනුරපුරයෙන් පලා ආ රජතුමාහට තම සතුරන් ගෙන් ආරක්ෂාව සලසා දෙන ලදී.ක්‍රි.පූ.පළමු වන සියවසේ දී වලගම්බා රජතුමා අනුරාධපුර රාජධානියේ සිංහාසනාරූඨ වූ පසු දඹුල්ල නගරයේ විසූ භික්ෂූන් වහන්සේලාහ‍ට  කෘතගුණ සැලකීමක් ලෙස මනරම් වූ ශෛලමය විහාරස්ථානයක් දඹුල්ල නගරය තුල ඉදි කර දෙනු ලැබුවේය.දඹුළු ලෙන් විහාරයශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම සහ වඩා වැඩියෙන්ම සංරක්ෂණය වූ ලෙණ් ගුහා සංකීර්ණය මෙය වේ.අවට තැනිතලා ප්‍රදේශයෙන් මී.160 ක් පුරා මෙම ගිරි ශිඛරය දිව යයි.  මෙම ගුහා අතුරින් ප්‍රධාන ගුහා පහක් පමණ වන අතර ඒවා ප්‍රතිමා හා සිතුවම්වලින්
සමන්විත වේ. මෙම සිතුවම් හා ප්‍රතිමා තිලෝගුරු බුදු රජාණන් වහන්සේ සහ උන්වහන්සේගේ ජීවිතය අලලා නිර්මාණය කරන ලද ඒවා වේ. බුදු රජාණන් වහන්සේ ගේ ප්‍රතිමා 153 ක් හා ලංකාවේ රජවරු තිදනෙකුගේ ද දේව ප්‍රතිමා 4 ක්   මෙම ලෙණ තුල අඩංගු වේ.ඉතිරි ලෙණ් සතර තුළ හින්දු දෙවිවරුන්  දෙදෙනෙකු  වන විෂ්ණු හා ගණ දෙවියන් ගේ ප්‍රතිමා දෙකක් අඩංගු වේ. බිතු සිතුවම් වර්‍ග  මීටර 2100 ක භූමි ප්‍රමාණයක් පුරා පැතිර පවතී . තවද මාර පරාජය හා බුදු රදුන්ගේ ප්‍රථම ධර්ම දේශනය ද   නිරූපනය වන බිතු සිතුවම් අඩංගු වේ. ලෙන් සම්බන්ධ කාල පරාසයන්ක්‍රි.පූ.3 වන සියවස    : ආදි වාසීන්ගේ වාසයක්‍රි.පූ.1 වන සියවස    : ප්‍රතිමා හා සිතුවම්  නිර්මාණය කිරීමක්‍රි.ව.5 වන සියවස    : ස්ථූඵය ඉදි කරීමක්‍රි.ව.12 වන සියවස : හින්දු දෙවිවරුන්ගේ ප්‍රතිමා  එක්  කිරීමක්‍රි.ව.18 වන සියවස : වර්තමානයේ දක්නට ලැබෙන දෑක්‍රි.ව.19 වන සියවස : අතිරේක  ලෙන් ගුහා සහ නැවත පින්තාරු කරීමක්‍රි.ව.20 වන සියවස : UNESCO පිලිසකර කිරීම් හා ආලෝකකරනයයොමුවDambulla GuideHistory and Heritage of Sri LankaUnesco World HeritageDambulla Rock TempleA list of
traditional names for cities in Sri Lankaබාහිර ලිපිGoogle Earth මඟින් දඹුල්ල නරඹන්නවැඩිදුර කියවීමටPlace names in North and East of Sri LankaDambulla cave templeපාරාන්ධ හෝ පාරභාෂක වස්තුවක් නිසා යම් ප්‍රභවයක ආලෝකය නොලැබීම නිසා යම් තලයක සෑදෙන හැඩතලය හෙවනැල්ල  හෙවත් සෙවනැල්ල නම්වේ.ෆීජි කොදෙවු ජනරජයMatanitu Tu-Vaka-i-koya ko VitiකොඩියCoat of armsඋද්යෝග පාඨය: [Rerevaka na Kalou ka Doka na Tui] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help)Fear God and honour the Queenජාතික ගීය: God Bless FijiඅගනුවරSuvaවිශාලතම නගරයඅගනගරයනිල භාෂා(ව)English, Bau Fijian, and Hindi[1]ජාති නාම(ය)Fiji Islander, Fijianරජයහමුදා ජුන්ටාව මගින් පාලනය වන පාර්ලිමේන්තු ජනරජය• ජනාධිපති Epeli Nailatikau• අගමැති Frank Bainimarama• GCC Chairman Ratu Epeli Nailatikau• Paramount Chief of Fiji Queen Elizabeth II1Independence from the United Kingdom• Date 10 October 1970• Republic 28 September 1987වර්ග ප්‍රමාණය• සම්පූර්ණ18,274 km2 (7,056 sq mi) (155th)• ජලය (%)negligibleජනගහණය• 2009 ඇ
ස්තමේන්තුව849,000[2] (156th)• ඝණත්වය46.4/km2 (120.2/sq mi) (148th)දදේනි (ක්‍රශසා)2009 ඇස්තමේන්තුව• සම්පූර්ණ$3.850 billion[3]• ඒක පුද්ගල$4,358[3]දදේනි (නාමික)2009 ඇස්තමේන්තුව• සම්පූර්ණ$3.060 billion[3]• ඒක පුද්ගල$3,464[3]මාසද (2007)▼0.741දෝෂය: අනීතික HDI අගය · 108thව්‍යවහාර මුදලFijian dollar (FJD)වේලා කලාපයUTC+12• ගිම්හාන (DST)UTC+13[4]රිය ධාවන මං තීරුවleftඇමතුම් කේතය679අන්තර්ජාල TLD.fjRecognised by the Great Council of Chiefs.නිල වශයෙන් ෆීජි සමුහාණ්ඩුව ලෙස හැඳින්වෙන ෆීජි දුපත් රාජ්‍යය දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ මෙලනිශියාහි නවසීලන්ත උතුරු දිවයිනට නාවික සැතපුම් 1100 ( කි.මි. 2000; සැතපුම් 1300) ක් ඊශාන දිගින් පිහිටා ඇත. බටහිරින් වනුවාටු දිවයිනත් නිරිතදිගින් ප්‍රංශයේ නව කැලිඩෝනියාවත් ගිනිකොනින් නවසීලන්තයේ ක'මඩෙක් දිවයිනත් නැගෙනහිරින් ටොංගා දිවයිනත් ඊශාන දිගින් සැමෝවා, ප්‍රංශයේ වෝලස් සහ ෆුටුනා සහ උතුරින් ටුවාලු දිවයින් එහි ලඟම අසල්වැසියන් වේ.ෆීජි සමුහාණ්ඩුව දුපත් 332 කින් සමන්විත වන අතර ඉන් දුපත් 110 ක්ම ස්ථිර වාසය සඳහා යොදා ගැනේ. සමස්ථ භුමි ප්‍රදේශය වර්ග කිලෝමීටර 18,300ක (වර්ග සැතපුම් 7100
) පමණ වන දුපත් 500කට අධික ප්‍රමාණයකින් සමන්විත වන මෙහි දුරස්ථම දූව "ඔනුයි ලාවෝ" වෙයි. ප්‍රධාන දිවයින් දෙක වන විටි ලවු සහ වනුව' ලවු හි ජනගහනය 850,000ක් පමණ වන අතර එය ජනගහනයෙන් 87% කි. අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වන සුවා නගරය විටි ලවු හි පිහිටා ඇත. බහුතරයක් ෆීජි වාසින් විටි ලවු දුවෙහි වෙරළාශ්‍රිත සුවා නගරය සහ කුඩා නගරබද නාදි සහ ලවු'ටෝකා වැනි ප්‍රදේශ ආශ්‍රිතව ජිවත් වේ. විටි ලවු දූවෙහි කුඩා භූමි ප්‍රදේශය අධික ලෙස ජනාකීර්ණ වී ඇත.ඝන වනාන්තර ඛනිජ වර්ග සහ මත්ස්‍ය සම්පතින් පිරි ෆීජි සමුහාණ්ඩුව පැසිෆික් දුපත් සමුහයේ දියුණුතම ආර්ථිකයකට හිමිකම් කියයි. වර්තමානයේ ප්‍රධාන විදේශ විනිමය උපයන මාර්ග වනුයේ සංචාරක කර්මාන්තය සහ සීනි අපනයන කර්මාන්තයයි.ආර්ථිකයවනාන්තර ඛනිජ වර්ග සහ මත්ස්‍ය සම්පතින් සපිරි පැසිෆික් කලාපයේ දියුණුතම ආර්ථිකයකට හිමිකම් කියන රටක් වුවද ෆීජි ආර්ථිකය විශාල යැපුම් ආර්ථික අංශයකින්ද සමන්විත වේ. ෆීජි, දැව, මසුන්, රත්රන්, තඹ, වෙරළබඩ තෙල් සම්පත සහ ජලවිදුලිය වැනි ස්වභාවික සම්පත් රැසක් සහිත දිවයිනකි. ආර්ථිකයේ සීග්‍ර දියුණුවක් 1960 සහ 1970 දශකයන් වලදී ඇතිවූ නමුත් 1980 දශකය වන විට මන්දගාම
ී තත්වයකට පත්විය. 1987 වර්ෂයේදී සිදුවූ රාජ්‍ය විරෝධී කුමන්ත්‍රණය ආර්ථික වර්ධනය තවදුරටත් අඩු කිරීමට හේතු විය. කුමන්ත්‍රණයට පසුව සිදුවූ ආර්ථික ලිහිල්කරණය ඇඟළුම් කර්මාන්ත ක්ෂේත්‍රයේ විශාල වර්ධනයකට සහ නියත වර්ධන වේගයක් ලඟා කර ගැනීමට හේතු විය. නාගරීකරණය සහ සේවා අංශයේ පුළුල් වීම දළ දේශීය නිෂ්පාදනයේ මෑත කාලීන වර්ධනයට හේතු වී ඇත. ෆීජි සමුහාණ්ඩුවේ ආදායම සංචාරක කර්මාන්තය මත දැඩි ලෙස රඳා පවතින අතර කාර්මික ක්ෂේත්‍රයේ තුනෙන් එකක පමණ ප්‍රමාණයක් සීනි සැකසුම් කර්මාන්ත වලින් සමන්විත වේ.ව්‍යවහාර මුදල්ෆීජියානු ඩොලරය (ලකුණ: $; කේතය: FJD)  1969 සිට ෆීජිහි ව්‍යවහාර මුදල ලෙස භාවිත වන අතර 1867 -1873 අතර කාලයේදීද භාවිත මුදල විය. මෙය $ ලකුණින් දැක්වෙන අතර ඩොලර් ලකුණ සහිත අනෙකුත් ව්‍යවහාර මුදල් වලින් වෙන්කොට හඳුනාගැනීම සඳහා FJ$ ලෙසද දැක්වේ. FJ$ ඩොලර් එකක් ශත 100කට බෙදේ.මූලාශ්‍ර↑ Dr. A. Tschentscher, LL.M. "Section 4 of Fiji Constitution". Servat.unibe.ch. සම්ප්‍රවේශය 2009-05-03.↑ Department of Economic and Social AffairsPopulation Division. "World Population Prospects, Table A.1" (P
DF).  2008 revision. United Nations. Retrieved on 2009-03-12.↑ 3.0 3.1 3.2 3.3 "Fiji". International Monetary Fund. සම්ප්‍රවේශය 2010-04-21.↑ "Timeanddate.com". Timeanddate.com. සම්ප්‍රවේශය 2010-05-02.තාරකාවේදියා හෝ තාරකා විද්‍යාඥයා යනු තාරකාවේදය හෝ තාරකා භෞතිකවේදය පිළිබඳව උනන්දුවක් දක්වන්නෙකි.තවද බලන්නආධුනික තාරකාවේදයතාරකාවේදී නාමාවලියදෛවඥයින් ලැයිස්තුවබස් රථ ඡනප්‍රිය පොදු ප්‍ර‍වාහන සේවය වේවාහන යනු මිනිසුන් හෝ භාන්ඩ ප්‍ර‍වාහනය කරන ජංගම යන්ත්‍ර‍වේ.  බොහෝ දුරට වාහන, පා පැදි, මෝටර් රථ, ට්‍ර‍ක්  රථ, බස්  රථ, යතුරු පැදි, දුම්රිය, නැව්, බෝටටු සහ ගුවන් යානා ලෙස වර්ග කල හැක.ගොඩබිම ගමන් නොගන්නා වාහන යානා  ලෙස හැදින් වේ. එනම් රුවල් යානා, ගුවන් යානා, අභ්‍යවකාශ යානා ආදිය වේ.වාහන ගොඩබිම මත හසුරවන ආකාරය අනූව වර්ග කෙරේ. වාහන සඳහා ජාත්‍යන්තරව භාවිත කෙරෙන නීති හා රෙගුලාසි වශයෙන් ISO 3833- 1977 සම්මතය භාවිතා කරයි.[1]වාහන වල ඉතිහාසය10 වන ශතවර්ශයේ බෝට්ටුවක්පුරා විද්‍යාත්මක කැණීම් මගින් සොයා ගෙන ඇති පැරණිතම බෝට්ටුව දැනට අවුරැදු 7000 - 9000 ත් අතර දුරකට විහිදේ,
[2][3][4][5]අව්රුදු 7000ක් පමණ පැරණි මුහුදු යා හැකි, පන් සහ තාර යොදා සැකසු බෝට්ටු විශේෂයක් කුවේට් වලින් සොයා ගෙන ඇත.[6]ක්‍රි.පූ. 4000-3000 අතර ඉන්දියන් සාගරයේ හා පුරාතන ඊජිප්තුව[7] බෝට්ටු භාවිතා කර ඇත.ක්‍රි.පූ. 4000-3000 අතර ඔටුවාන් මගින් ඇද්දවු වාහන පිළිබදවද සාක්ෂි ලැබී ඇත..[8]න්‍රි.ව. 200 දී පමණ  Ma Jun(මා ජුන්) විසින් south-pointing chariot නම් වූ වාහනය නිපදවන ලදි.[9]ඉන් පසුව දුම්රිය ගමනාගමනය ආරම්භ කරන ලදි.1903 දී රයිට් සොහොයුරෝ ප්‍ර‍ථම ගුවන් යානය ගුවන් ගත කරන ලදි.1907 දී ප්‍ර‍ථම හෙලිකොප්ටර යානය ගුවන් ගත කරන ලදි.[10]1961 දී යූරි ගගාරින් රැගත් අභ්‍යවකාශ යානය ගුවන් ගත කෙරුණි.1969 දී ඇපලෝ වැඩසටහන ප්‍රථම වතාවට චන්ද්‍ර‍යා මත යානයක් ගොඩ බස්වන ලදි.2010 දී මං මාවත් තුල ධාවනය කරන මෝටර් රථ ප්‍ර‍මාණය බිලියනයක් ඉක්මවා ඇත. දළ වශයෙන් සැලකූ විට එය මිනිසුන් සත් දෙනෙකුට එක් වාහනයක් බැගිනි.[11]වඩාත් ඡනප්‍රිය වාහනලෝකයේ සුලභව දක්නට ලැබෙන වාහනය, Flying Pigeonපා පැදිය.බිලියනයකටත් අධික පා පැදි සංඛ්‍යාවක් ලෝකය පුරා භාවිත කෙරේ.  [12] වර්ෂ 2002 දී සිදු කළ ගණනය කිරීමකට අදාලව ලොව පුරා මි
ලියන 590ට අධක මෝටර් රථ ප්‍ර‍මාණයක් හා මිලියන 205ට අධික යතුරු පැදි සංඛ්‍යාවක් ඇත.[13][14]  අතීතයේ සිට වඩාත් ජනප්‍රිය වාහනය වූයේ චීනයේ නිෂ්පාදිත Flying Pigeon නම් පා පැදියයි. එය මිලියන 500ට අධික සංඛ්‍යාවක් ඇනවුම් කර ඇත.[15] Honda Super Cub ජනප්‍රියතම යතුරු පැදි වර්ගයි. 2008 වන විට එය මිලියන 60ට අධික සංඛ්‍යාවක් අලෙවි වී ඇත.[16][17] අතීතයේ සිට බලන විට වැඩියෙන්ම අලෙවි වූ මෝටර් රථය වන්නේ Toyota Corolla, මිලියන 35ට අධික ප්‍ර‍මාණයක් නිෂ්පාදවය කර ඇත.[18][19]සංචරනයමුල් කාලයේදී සංචරනය සාක්ෂාත් කරගෙන තිබෙන්නේ තවත් වාහනයක් මගින් හෝ තවත් සත්ත්වයෙකු මගින් ශක්තිය ලබා ගැනීමෙනි. දෙමුහුම් වාහන වල බොහෝ සංකීර්ණ ව්‍යුහයක් ඇත.ශක්ති මූලාශ්‍රචීනයේ යතුරු පැදියවාහනයක් පදවාගෙන යාමට ශක්තිය අවශ්‍ය වේ. ශක්තිය ලබා ගන්නේ අවට පරිසරයෙනි. ශක්තිය ඕනෑම ආකාරයකට ගබඩා කිරීමට හෝ පරිවර්තනය කර භාවිතා කිරීමට හැකිය.ඉතාමත් සුලභ ශක්ති ප්‍ර‍භවය වන්නේ ඉන්ධනයි. බාහිර දාහක එන්ජිමට ඕනෑම ද්‍ර‍ව්‍යක් එන්ධන ලෙස භාවිතා කළ හැකි නමුත් අභ්‍යන්තර දාහක එන්ජිමට විශේෂිත වු ඉන්ධන වර්ගයක්, ඩීසල් හෝ එතනෝල් භාවිත කළ යුතුවේ.
තවත් සුලභ ශක්ති ප්‍ර‍භවයක් වන්නේ විද්‍යුත් කෝෂ වේ. විද්‍යුත් කෝෂ වල වාසි වන්නේ ඒවා පුඵල් පරාසයක ශක්ති මට්ටම් වල පැවතීම, පරිසර හිතකාමී වීම, කාර්යක්ෂමතාව, සවි කිරීමට පහසු සහ නඩත්තු කිරීමට පහසු වීමයි.[20] විද්‍යුත් කෝෂ, විදුලි මෝටර භාවිතා කිරීමට පහසුකම් සලසා දෙයි. අනෙක් අතට විද්‍යුත් කෝෂ වල ශක්ති ඝනත්වය අඩුය. ඉහළ උෂ්ණත්වයකදී අඩු ක්‍රියාක්රීත්වයක් පෙන්නුම් කරයි. තවද ආරෝපණය කිරීමට වැඩි වේලාවක් ගතවේ. මේවා විද්‍යුත් කෝෂ භාවිතයේ ඇති අවාසි වේ.තවද ශක්ති ප්‍ර‍භව වශයෙන් සූර්ය්‍ය ශක්තිය, න්‍යශ්ටික ශක්තිය, සුළං බලය, විභව ශක්තිය, මිනිස් ශක්තිය භාවිතා කෙරේ.මෝටර සහ එන්ඡිමඅවශ්‍ය වූ විට ශක්තිය අදාළ ප්‍රභවයෙන් ලබා ගෙන මේටර් හේ ඒන්ජින් ක්‍රියා කරනු ලබයි. සමහර අවස්ථාවන් වලදී බැටරි වැනි අතරමැදි මාධ්‍යයන්ද භාවිත කෙරෙ.[21]බහුතරයක් මෝටර් රථ වල ඇත්තේ අභ්‍යන්තර දහන එන්ජින්ය. ඒවා මිල අධික වුවද, භාවිතයට හා නඩත්තු කිරීමට පහසුය. තවද කුඩා, ආරක්ෂිත සහ විශ්වාසදායකය. කෙසේ වෙතත් බාහිර දහන එන්ජින් පරිසර දූෂණයට විශාල දායකත්වයක් දක්වයි. උදාහරණයක් ලෙස වාෂ්ප එන්ජින් සැලකිය හැකිය. මෙය ක්‍රියායරවීමට ගල් අගුරු මෙන්
ම ජලයද අවශ්‍ය වේ. ගල් අගුරු දහනය කිරීමෙන් පිටවන සල්ෆර් වාතයට එකතු වීමෙන් විශාල වශයෙන් පරිසර දූෂණය වේ. එය අම්ල වැසි ඇති කිරීමටද හේතු වේ.[22]රොකට් එන්ජින් මූලිකවම යොදා ගනු ලබන්නේ රොකට් සදහාය. මෙම එන්ජින් ඉතාම ජව සම්පන්නය. පෘථිවියෙන් ගමන් ගන්නා බර අධිකම වාහනය වන Saturn V රොකට් යානය බල ගැන්වෙන්නේ F-1_(rocket engine) 5ක් මගිනි. මෙමගින් අශ්ව බල මිලියන 180ක බලයක් නිපදවේ.(මෙ. වො. 134226)[23] (134,226 megawatt). රොකට් එන්ජින් වහා ගිණි ඇවිලෙන සුළු හා භයානකය. ඒ සඳහා භාවිත කරන ඉන්ධනද විෂ සහිත හා වහා ගිණි ඇවිලෙන සුළුය.මෝටර් රථ විද්‍යුත් බයිසිකල්, කුඩා බෝට්ටු, දුම්රිය යනාදියෙහි යනාදියෙහි විද්‍යුත් මෝටර් භාවිතා කෙරේ. සාමාන්‍යයෙන්  විද්‍යුත් මෝටර් 90%ට වඩා කාර්යක්ෂම වේ.[24] ජවසම්පන්න, විශ්වාසවන්ත හා නඩත්තු පිරිවැය අඩු වන පරිදි විද්‍යුත් මෝටර් නිපදවිය හැක.මෙම වර්ගයේ මෝටර් වල භාවිතය ඉතා අඩුය.[තහවුරු කර නොමැත]වාෂ්ප මෝටර් ද සමහර වාහන වල අත්හදාබැලීම් වශයෙන් යොදා ගනී.ඒවා සරල, ආරක්ෂිත මෙන්ම කාර්යක්ෂමද වේ. නමුත් මෙම වර්ගයේ මෝටර සිසිලනය කිරීමේදි යම් අපහසුතා වලට මුහුණ දීමට සිදුවේ.ඝර්ෂණයඑන්ජිමට ල
බාදෙන හක්තිය, සියළුම හෝ ආසන්න වශයෙන් වැය වන්නේ ඝර්ෂණය සඳහාය. මෙම නිසා ඝර්ෂණ බල අඩු කිරීම ඉතාමත් වැදගත්වේ.[තහවුරු කර නොමැත]පාලනයහැසිරවීමසෑම වාහනයකටම අවම වශයෙන් හැසිරවීමේ එක් ආකාරයක් වත් පවතී. රෝද ඇති වාහන හසුරවනු ලබන්නේ ඉදිරිපස හෝ පසුපස[25] රෝද හැරවීමෙනි. FlyiB-52 Stratofortress හි ප්‍ර‍ධාන රෝද 4ම හැරවිය හැක.[26] හැසිරවීම සඳහා දඬු භාවිතා කිරීමටද හැකියාවක් ඇත. නැව්, බෝට්ටු, සබ්මැරීන් සහ ගුවන් යානා වල සාමාන්‍යයෙන් අවරපෙති භාවිතා නෙරේ.නැවතුම්ශක්තිය නැති විට සෑම වාහනයක්ම ඝර්ෂනය හේතුවෙන් නවතී. සෑම වාහනයකටම තිරිංග පද්ධතියක් පවතී. මෝටර් වාහන සඳහා ඝර්ෂනය උපයෝගී කර ගත් තිරිංග පද්ධතියක් පවතී.තිරිංග හැඩලය හා භ්‍ර‍කය අතර ඝර්ෂනය ඇති වීමෙන් වාහනයේ වේගය අඩුවේ. බොහෝ ගුවන් යානා ගොඩ බැස්වීමට භාවිතා කරනා රෝද වලද මෙවැනිම තිරිංග පදුධතියක් භාවිත‍ා කෙරේ.[27] අභ්‍යවකාශ යානාද ඒවාගේ රෝද සඳහා ඝර්ෂනය මුල් කර ගත් තිරිංග පද්ධතියක් යොදා ගනී.[28] අධි වේගී දුම්රියන් භාවිතා කරනුයේ ඝර්ෂනය රහිත තිරිංග පද්ධතියක්ය.[29]අධින වේගයෙන් ගමන් ගන්නා වාහන නැවැත්වීම සඳහා පැරෂුටි භාවිතා කෙරේ. ගොඩබ
ිම, අහසේ හා අභ්‍යවකාශයේ ගමන් ගන්නා වාහන වල පැරෂුටි භාවිතා කරයි. සමහර පැරණි ජෙටි යානා හදිසි ගොඩබෑම් සඳහා පැරෂුටි යොදා ගනී.[30] බෝටිටු මේ සඳහා මෙවැනිම විශේෂිත වූ උපකරණයක්, නැංගුරම භාවිතා කරයි.වැඩිදුර සලකා බැලීමේදී වාහනයක තිරිංග අක්‍රීය වුවහොත් භාවිතයට ගැනීමට විකල්ප ක්‍ර‍ම වාහන වල ඇත.මෝටර් රථ වල නැවතුම් තිරිංග පද්ධතිකේ ඇත. එය නිර්මාණය කර ඇත්තේ නවත්වා ඇති වාහන වල ආරක්ෂාව සඳහාය. ප්‍ර‍ධාන තිරිංග පද්ධතිය අක්‍රීය වුවහොත් මෙමඟින් යම් දායකත්වයක් දැක්වේ.ආරක්ෂාවමාරක අනතුරු පිළිබඳව දැනුවත් වීම සඳහා, බලන්න: Air safety statisticsවිවිධ වූ වාහන වල ආරක්ෂාව සලකා බැලීම සඳහා විවිධ මිනුම් සකස් කර ඇත. ඒවායින් ප්‍ර‍ධාන මිනුම් තුන වන්නේ deaths per billion passenger-journeys, deaths per billion passenger-hours and deaths per billion passenger-kilometers වේ.මේවාත් බලන්නOutline of vehiclesAutomotive_acronyms_and_abbreviationsPropulsionSteeringVehicular dynamicsසටහන්Vehicleවාහන හා සබැඳි මාධ්‍ය විකිමාධ්‍ය කොමන්ස් හි ඇත.↑ ISO 3833:1977 Road vehicles – Types – T
erms and definitions Webstore.anis.org↑ "Oldest Boat Unearthed". China.org.cn. සම්ප්‍රවේශය 2008-05-05.↑ McGrail, Sean (2001). Boats of the World. Oxford, UK: Oxford University Press. p. 431. ISBN 0-19-814468-7.↑ "Africa's Oldest Known Boat". wysinger.homestead.com. සම්ප්‍රවේශය 2008-08-17.↑ "8,000-year-old dug out canoe on show in Italy". Stone Pages Archeo News. සම්ප්‍රවේශය 2008-08-17.↑ Lawler, Andrew (7 June 2002). "Report of Oldest Boat Hints at Early Trade Routes". Science. AAAS. 296 (5574): 1791–1792. doi:10.1126/science.296.5574.1791. PMID 12052936. සම්ප්‍රවේශය 2008-05-05.↑ McGrail, Sean (2001). Boats of the World. Oxford, UK: Oxford University Press. pp. 17–18. ISBN 0-19-814468-7.↑ "DSC.discovery.com". DSC.discovery.com. 2009-06-26. සම්ප්‍රවේශය 2013-01-08.↑ "200 AD – MA JUN". B4 Network. සම්ප්‍රවේශය 2011-07-21.↑ Munson 1968↑ "World Vehicle Population Tops 1 Billion Units".↑  Bicycles, Worldometers, http://www.worldometers.info/bicycles/ ↑ "Passenger Cars
; Map No. 31". Worldmapper: The world as you've never seen it before. 2002.↑ "Mopeds And Motorcycles Map No. 32". Worldmapper: The world as you've never seen it before. 2002.↑ Koeppel, Dan (January/February 2007), "Flight of the Pigeon", Bicycling (Rodale, Inc.) 48 (1):  60–66, ISSN 0006-2073, http://books.google.com/books?id=isUDAAAAMBAJ&pg=PA60, ප්‍රතිෂ්ඨාපනය 2012-01-28 ↑ "Honda Sells Its 60 Millionth – Yes, Millionth – Super Cub", Wired, 23 May 2008, http://blog.wired.com/cars/2008/05/honda-sells-its.html, ප්‍රතිෂ්ඨාපනය 2010-10-31 ↑ "That's 2.5 billion cc!", American Motorcyclist (Westerville, Ohio: American Motorcyclist Association):  24, May 2006, ISSN 0277-9358, http://books.google.com/books?id=qvUDAAAAMBAJ&pg=PA24, ප්‍රතිෂ්ඨාපනය 2010-10-31 ↑  Toyota ponders recall of world's best-selling car, Australian Broadcasting Corporation News Online, 18 February 2010, http://www.abc.net.au/news/2010-02-18/toyota-ponders-recall-of-worlds-best-selling-car/334668 ↑ 24/7 Wall St.
(26 January 2012), The Best-Selling Cars of All Time, Fox Business, http://www.foxbusiness.com/industries/2012/01/26/best-selling-cars-all-time/#ixzz1knEw51HI ↑ "Comparing the Battery with other Power Sources". Battery University. සම්ප්‍රවේශය 2011-07-23.↑ "How do the engines breathe in diesel submarines?". How Stuff Works. 24 July 2006. සම්ප්‍රවේශය 2011-07-22.↑ "Coal and the environment" (PDF). Kentucky Coal Education. සම්ප්‍රවේශය 2011-07-22.↑ "Historical Timeline". NASA. සම්ප්‍රවේශය 2011-07-22.↑ NEMA Design B electric motor standard, cited in Electrical Motor Efficiency Retrieved 2011-07-22.↑ "The Reason for Rear-Wheel Steering". ThrustSSC Team. ThrustSSC Team. සම්ප්‍රවේශය 2011-08-08.↑ "B-52 Stratofortress Design". Globalsecurity.org. Globalsecurity.org. සම්ප්‍රවේශය 2011-08-08.↑ "Flight Crew Training Manual – Brake Units". Boeing. Biggles-Software. සම්ප්‍රවේශය 2011-08-07.↑ "Landing gear system". NASA. 31 August 2000. සම්ප්‍රවේශය 2011-08-07.↑ Jennifer Schykowski (2
June 2008). "Eddy-current braking: a long road to success". Railway Gazette. 2021-11-27 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 2011-08-07.↑ "Aircraft Museum – Tu-124". Aerospaceweb.org. Aerospaceweb.org. සම්ප්‍රවේශය 2011-08-07.ඉන්දියානු සාහිත්‍යය ඇසෑමීය බෙංගාලි බෝජ්පුරි ගුජරාටි හින්දි කන්නඩ කාෂ්මීර මලයාලම් මනිපුරි මරාති නේපාල ඕරියා පන්ජාබි රාජස්තානි සංස්කෘත සින්ධි දෙමළ තෙළිඟු උර්දුමෙම කොටුව:  නරඹන්නසාකච්ඡාවසංස්කරණයඉන්දියානු සාහිත්‍යය යන්නෙන් අදහස් වෙන්නේ 1947 දක්වා ඉන්දීය උප මහාද්වීපයෙහි  සහ ඉන් ඉක්බිතිව ඉන්දීය ජනරජයෙහි ප්‍රභූත සාහිත්‍යය වෙයි. ඉන්දීය ජනරජය තුල නිල වශයෙන් පිළිගත් භාෂා 22 ක් වෙති.ඉන්දියානු සාහිත්‍යයෙහි ආදිතම කෘතීන් වාචිකව සම්ප්‍රේෂණය කෙරිණි. සංස්කෘත සාහිත්‍යය ඇරඹෙනුයේ 1500–1200 ක්‍රි.පූ කාලසීමාවට කාලනිර්ණය කොට ඇත්තාවූ පූජනීය භක්ති ගීතිකා සමුච්චයක් වන  සෘග් වේදය  වෙතිනි. රාමායනය සහ මහා භාරතය යන සංස්කෘත වීර කාව්‍යය එළිදැක්වුනේ ක්‍රි.පූ පළමුවන සහස්‍රකය අවසානයට වන්නටය. සම්භාව්‍ය සංස්කෘත
සාහිත්‍යය මෙන්ම දෙමළ සංගම් සාහිත්‍යය,  සහ පාලි ත්‍රිපිටකයද සමෘද්‍ධ වූයේ ක්‍රියු පළමුවන සහස්‍රකයෙහි පළමු සියවස් කිහිපය තුලදීය .මධ්‍යතන යුගයෙහිදී, කන්නඩ සහ තෙළිඟු භාෂාවන් හි සාහිත්‍යය එළිදැක්වුනේ පිළිවෙලින් 9වන සහ 11වන සියවස් තුලදීය.[1]  පසුව, මරාති, බෙංගාලි, හින්දියෙහි විවිධ උපභාෂාවන්, පර්සියානු සහ උර්දු යන භාෂාවන්හී සාහිත්‍යයද එළිදැකීමට පටන් ගති. 20වන සියවසෙහි මුල කාලයෙහිදී, ඉන්දියාවෙහි පළමුවන නොබෙල් ත්‍යාගලාභියා බවට පත්වීමට  බෙංගාලි කිවි  රබින්ද්‍රනාත් තාගෝර් සමත්විය.  නූතන ඉන්දියානු සාහිත්‍යයෙහි, සාහිත්‍යක සම්මාන දෙකක් ඇත; ඒවා නම් සාහිත්‍ය ඇකඩමි අධිශිෂ්‍යත්වය සහ ඥාන්පිත් සම්මානය වෙති. හින්දි සහ කන්නඩ එක එකක් වෙනුවෙන් සතක් බැගින්ද ,  බෙංගාලි වෙනුවෙන් පහක්ද ,  මලයාලම් වෙනුවෙන් සතරක් සහ  ගුජරාටි, මරාති සහ උර්දු වෙනුවෙන් තුනක්ද වශයෙන් ඥාන්පිත් සම්මානයන් ප්‍රදානය කොට ඇත.[2][3]පෞරාණික ඉන්දීය භාෂාවල ඉන්දියානු සාහිත්‍යයවේද සාහිත්‍යයවේදික සංස්කෘත භාෂාවෙන් සිදු කළ අතීත නිර්මාණයන් අතර වේද හා උපනිෂද් ග්‍රන්ථ වැනි ශුද්ධ වූ හින්දු ලේඛණ අයත් වේ. වෙනත් උදාහරණ අතරට ජ්‍යාමිත
ියේ පැරණිතම ලේඛණ අතරට අයත් වන සුල්බා සූත්‍රයන් ගිනිය හැක. සංස්කෘත වීර කාව්‍ය සාහිත්‍යයව්‍යාසාගේ මහාභාරතය හා වාල්මිකීගේ රාමායණය සංස්කෘත භාෂාවෙන් රචිත අතර ඉන්දියාවේ ශ්‍රේෂ්ටතම වීර කාව්‍යයන් ගණයට ගැනේ. සම්භාව්‍ය සංස්කෘතික සාහිත්‍යයප්‍රසිද්ධ කවියෙකු හා නාට්‍ය රචකයෙකු වූ කාලිදාසයන් විසින් "රඝුවංශ" (රජුගේ රජපෙළපතා) හා "කුමරසම්භව" (කුමාර් කාතික්‍යගේ උපත ) යන මහා කාව්‍ය රචනා කරන ලදී. ඒවා රචනා කිරීමේදී සම්භාව්‍ය සංස්කෘතිය භාවිතා කර ඇති අතර මහාකාව්‍ය සංස්කෘතිය භාවිතා කර නැත. "පානිනීගේ අශ්ඨධ්‍යාය", සම්භාව්‍ය සංස්කෘතියෙන් ලියන ලද තවත් කෘතියක්වේ. එහි අඩංගු ධ්වනි විද්‍යාව හා ව්‍යාකරණ විධිය සම්භාව්‍ය සංස්කෘතියට ප්‍රමිතියක් ගෙනදේ. "මානු නීති" යනු හින්දි දර්ශනයේ එන වැදගත් පාඨයකි. සම්භාව්‍ය සංස්කෘතියේ උසස්ම නාට්‍ය රචකයා ලෙස කාලිදාසයන් සලකනු ලබයි. ඔහු ප්‍රකට සංස්කෘතික නාටකයන් වන "ශකුන්තලාගේ ප්‍රත්‍යභිඥානය" සහ "මේඝධූත" රචනා කළේය. ඉංග්‍රීසි සාහිත්‍යයේ ශේක්ස්පියර් සඳහා හිමිවන ස්ථානය, සංස්කෘතික සාහිත්‍යයේදී ඔහුට ලැබේ. ශුද්‍රක රචනා කල "ම්‍රිචකඨික", භාෂා රචනා කළ "ස්වප්න වසවඩත්තම" හා ශ
්‍රී හර්ෂ විසින් රචනා කරන ලද "රත්නමාලී" යනු තවත් ප්‍රසිද්ධ නාටක කිහිපයකි. ජයදේවා විසින් රචිත "ගීතා ගෝවින්දා" පසුකාලීන සාහිත්‍යාත්මක කෘතියකි. චානක්‍යගේ "අර්ථශාස්ත්‍ර" සහ වත්ස්‍යායන ගේ "කාම සූත්‍ර" යනු තවත් ප්‍රසිද්ධ කෘතීන් අතරින් කිහිපයකි.ප්‍රාකෘක සාහිත්‍යයවඩාත් අවධානයට ලක්වන ප්‍රක්රිට් භාෂාව වන්නේ පාලිය. අශ්ඝෝෂගේ බොහොමයක් නාට්‍යය ශවුර්සෙනි ප්‍රක්රිට්වලින් ලියා ඇත. ශවුනි වලින් ලියන ලද තවත් විශාල සාහිත්‍යය අංගයක් වන්නේ කවමංජාරීය. කාලිදාස, හර්ෂ හා හාල් ඔවුන්ගේ සමහරක් නාට්‍යය හා පද්‍යය වලදී මහාරාෂ්ටීය රාකි භාවිතා කරන ලදී. ශෙම්බාර් ජේන්ගේ බොහොමයක් කටයුතුද මහාරාෂ්ට ප්‍රක්රිට්වලින් ලියා ඇත. බොහොමයක් නාට්‍යය ( අශ්වඝෝෂගේ වැනි ) හා ජේන්ගේ කාර්යන් ආර්ද මගඩි ප්‍රක්රිට්  මගින් ලියා ඇත.පාලි සාහිත්‍යයපාලි ශාස්ත්‍රයේ ඇත්තේ බොහෝ දුරට ඉන්දීය සම්භවයකි. පසු කාලීන පාලි සාහිත්‍යයන් ඉන්දීය උප මහද්වීපයේ ප්‍රධාන භූමියෙන් පිටත දී ඇති වුණ අතර ඊට ශ්‍රී ලංකාව හා නිරිත දිග ආසියාව අයත් වේ. පාලි සාහිත්‍යයට අන්තර්ගත වන්නේ බෞද්ධ දාර්ශනික කටයුතු පද්‍යයන් හා ඇතැම් ව්‍යාකරණමය කටයුතුය. ප්‍රධාන පා