LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
තම්බපණ්ණියේ චූලනාග ලෙන, උදුම්බරගලලෙන ද බොහෝ භික්‍ෂුන්  භාවනාව සඳහා වඩින ලද ලෙන් ලෙස සඳහන් වේ. අනෙක් හේතුව නම් ආරාම සැකසීම අපහසු කටයුත්තක් වීමයිමෙම ගල්ලෙන් රාජමහාමාත්‍යයන් විසින් භික්‍ෂූන්ට පූජා කරන ලද ඵ්වා වේ.ලෙන් වල වාසය කළ භික්‍ෂූන් අනෙකුත් භික්‍ෂූ වාසස්ථානවල වාසය කළ භික්‍ෂූන්ට වඩා පූජ්‍ය යැයි එකල සලකන ලදි. එයට හේතුව ආදාම කාලයේ භික්‍ෂූහු ඉතා සුශීල වීමයි. මෙකල ලෙන් ඇරෙන්නට භික්‍ෂූන්ගේ වාසය සඳහා කොළඅතු සෙවිලි කරන ලද පන්සල් ද තිබුණු බවට අතීත ග්‍රන්ථවල සඳහනවේ.බුදුදහම රජයේත් රටවැසියන්ගේත් ආගම බවට පතවීමත් සමඟ භික්‍ෂූන්ට ආගමික කාර්යන් සඳහා රට වැසියන් සමඟ සම්බවන්ධ වීමට සිදුවිය. එහිදී භාක්‍ෂූන්ට වනාන්තර හා දුරබැහැර පිහිටි ලෙන්වල වැඩ විසීමට නොහැකි වූ අතර ජනාවාස ආශ්‍රිතව වැඩවිසීමට සිදු විය. එබැවින් ගම් ආශ්‍රිතව වැඩ විසීමට සිදුවිය. එබැවින් ගම් ආශ්‍රිතව ආරාම බිහිවන්නට විය.එම ආරාම බිහි වූ ආකාරය හා එහි පාලනය පිළිබඳවත් අනුරාධපුර යුගයේ සුප්‍රසිද්ධ විහාර පිළිබඳවත් මෙම ලිපියේ සඳහන් වේ.අනුරාධපුර යුගයේ ආරාම නිර්මාණය වී ඇති ආකාරයලංනකාවේ බිහි වූ පලමු ආරාමය අනුරාධපුර මහමෙව්නා උයනෙහි දෙවනපෑතිස
් රජු කරවූ තිස්සමහාරාමයයි. මෙය පසු කලෙක මහාවිහාරය ලෙස හඳුන්වන ලදි. මුලින්ම කාලප්‍රසාද පිරිවෙණ නමින් භික්‍ෂූනගේ ආවාසය සඳහා මැටි වලින් කරවන ලද ගෙයක් ලෙස මෙය පැවත ඇත. පසු කලෙක රජවරු හා ඇමතිවරු භික්‍ෂූන්ගේ ප්‍රයෝජනය සඳහා ගෙවල් කිහිපයක් මහමෙව්නා උයනෙහි සාදා ඇත. මේ කාලයේම රුහුණ හා සෙසු පළාත් වලද විශාල ආරාම බිහි වී ඇත. දුටුගැමුණු රජු කාලයේ දී ප්‍රසාද ගණනාවකින් යුත් අනුරාධපුර මහාවිහාරය බිහි විය.අභයගිරිය හා ජේතවනය අනුරධපුරයෙහි පිහිටි ප්‍රධාන ආරාම දෙකකි. ආරාම, විහාර යන නමින් ද හඳුන්වනු ලබන අතර විහාරයක තිබිය යුතු අත්‍යවශ්‍ය අංග කිහිපයකි. එනම් චෛත්‍යය, ලැගුම් ගෙය, ධර්ම දේශනා කරන ස්ථානයයි. ආරාම භූමිය ඇතුලත ප්‍රධාන පූජ්‍ය වස්තුව වූයේ බුදුන් වහන්සේගේ ධාතු නිධන් කළ චෛත්‍යයයි.චෛත්‍යය වටා සුදුවැලි ඇතිරූ මළුවක් ඇත. එම මළුව වටා පවුරක් ඇති අතර ඊට ඉහලින් ඇතුළු මළුව පිහිටා ඇත. මෙම මළුව වටා ඇත් රූප වලින් පවුරක් ද මහ දොරටු සතරෙහි තොරන් හතරක් තිබී ඇත. චෛත්‍යය ලංකාවේ ආරාමයක අංගයක් බවට පත්ව ඇත්තේ ථූපාරාමය කරවීමෙන් පසුවයි. චෛත්‍යය හැරුණු විට ආරාමයක ප්‍රධාන කොට සලකන ලද්දේ බෝධියයි. බෝමළුවෙහි සතර දිසාවෙහි තොරන් සතර
ක් ද බෝධිය වටා උස් ගල් මළුවක් ද තිබී ඇත.මීට අමතරව බෝධිය අසල බෝධිඝරය හෙවත් බෝගෙයක් විය. එහි බුදුපිළිමය  තැන්පත් කර ඇත. ආරාමයකදී බෝධියට ලැබුණේ බුදුන් වහන්සේගේ ශාරීරික ධාතූන්ට ලැබෙන ගෞරවයට පමණක් දෙවැනි වූ තැනකි.මීළඟට වැදගත් අංගය වූයේ බුදුපිළිමය තැන්පත් කර ඇති පඨමාඝර හෙවත් පිළිම ගෙයයි. දුටුගැමුණු රජතුමා මහා සෙල් පිළිමයක් ථූපාරාමයෙන් රැගෙන ගොස් ප්‍රාචීනතිස්සපබ්බත නම් ආරාමයක වැඩහිදුවා ඇත.එය විශේෂයෙන් පූජ්‍ය වූ දෙයක් ලෙස එකළ සලකන ලද ප්‍රකට ප්‍රතිමාවකි. මෙලෙස ආරාම වල පිළිම ගෙවල් සාදා පිළිම තැන්පත් කර තිබුණත් පාලි අට්ටකතා වල හා ජූජාපටිපාටියේ පිළිම ගෙවල් ගැන සඳහන් වී නැත. නමුත් ආරාමයක අනෙකුත් අංග ගැන ඒවායෙහි සඳහන් වී ඇත. පිළිම ගෙය ගැන සඳහන් නොවීමට හේතු ලෙස සිතිය හැකි වන්නේ හෙළ අටුවා ලියන කළ ඇතැම් විට ආරාම වල පිළිම ගෙවල් නොතිබෙන්නට ඇති බවත් නැතිනම් එකළ ධාතු නිදන් කළ බුදුපිළිම පමණක් පූජ්‍ය වස්තූකන් ලෙස සැලකීමත් හා බොහෝ බුදු පිළිම ප්‍රමාණයෙන් කුඩා වීමත්ය.එමෙන්ම එකළ පිළිම අඩු සංඛ්‍යාවක් තිබුණු අතර දාන මාන කටයුතු වලදී ඒවා එහා මෙහා ගෙනයාමට සිදුවිය. එහෙයින් පිළිම තැන්පත් කිරීමට විහාර ගෙයක් අවශ්‍යම නොව
ීය.මෙම හේතූන් නිසා පිළිම ගෙය ගැන සඳහන් කිරීමට එතරම් සැලකිල්ලක් දක්වා නැතැයි සිතිය හැක.ක්‍රි.ව.5 වන ශත වර්ෂය පමණ වන විට පිළිම ගෙය තරමක් විශාල මන්දිරයන් බවට පත්ව ඇත. 1 වන මුගලන් රජු කළ ලංකාවට වැඩම කරවන ලද කේශධාතුව තැන්පත් කරන ලද්දේ පිළිම ගෙයකය.ආරාමයක මීළග වැදගත්ම අංගය වූයේ ධර්ම දේශනා ඇසීමට ඇති ධර්ම ශාලාවයි. ලෝවාමහාපායේ පහත මාලය ධර්මශාලාවක් වශයෙන් පැවත ඇත. එකළ ධර්ම ශාලාව සැප පහසු එකක් ලෙස පැවතිණි. විශාල පිරිසකට ඉඩ කඩ නොතිබුණු අතර අවට වල් බිහි වී ඇත.සෑම විහාරයකම පෝය ගෙයක් ද විය. භික්‍ෂූන් පසලොස්වක පෝය දා විනය කර්ම  සෑම විහාරයකම පෝය ගෙයක්ද විය.භික්ෂූන් පසළොස්වක පෝයදා සහ මාසේ පෝයදා විනය කර්ම කිරීම  සදහා රැස්වී ඇත්තේමෙමස්ථානයටයි. ලෝවාමහාපාය, අනුරාධපුර මහාවිහාවාසී භික්ෂූන්ගේ පෝය ගෙය විය.අනුරාධපුරයෙහිම ථූපාරාමය,මිරිසවැටිය,දකුණු වෙහෙර ආදී ආරාමවල වෙනවෙනම පෝය ගෙවල් තිබී ඇත.මේවාහි සතරවාසල දොර-කොටු හතරක් තිබී ඇති අතර ඒවායෙහි දොරටුපාල රූපද තිබී ඇත.පසුකලකදී ඇතැම් ආරාමවල සම්බුද්ධ ධාතුන් තැන්පත් කර තැබීම පිණිස දාගැබී තිබී ඇත.මෙම ගෙවල් කේෂ ධාතූ හා දන්ත ධාතූ වැඩසිටුවීම පිණිස කරවා ඇත.අනුරාධපුර දළදා ගෙය
අතිශයින් පූජ්‍ය හා ශෝභාසමිපන්න වූ මන්දිරයයකි.දළදා මැදුරේ මළුව හුණින් කළ ඇත් රූප වලින් අලංකාර කොට ඇත.එමෙන්ම මහා විහාරයත,ජේතවනය හා අභයගිරිය වැනි විශාල ආරාම සමහරක රත්න ප්‍රාසාද නම් ගොඩනැගිල්ලක් තිබී ඇති අතර එය කුමක් සඳහා යොදා ගනු ලැබුවේදැයි තීරණය කිරීමට හැකියාවක් නොමැති වී ඇත.එකල හැම ආරාමයකම බත් හලක් (හත්තසාලා) තිබුනු අතර භික්ෂූන්ට දන් පිළිගන්වා ඇත්තේ මෙහිය.මුලින්ම දේවානම්පියතිස්ස රජු විසින් මහාවිහාරයෙහි කරවන ලද බත්හල 'මහාපාලි'නමින් හදුන්වා ඇත.එය අනුරාධපුරයේ සියලුම ප්‍රධාන ආරාමවල භික්ෂූන් ට පොදු බත්හලක් වී ඇත.බත් දැමීම සදහා ගලින් කළ ඔරුද තිබී ඇත.එකල ආරාමවල පිරිවෙන් බොහෝ ගණනක් තිබීමද විශේෂත්වයකි. අනුරාධපුර මහවිහාරයේ පිරිවෙන් හා ප්‍රසාද 364ක් තිබී ඇත.ථූපාරාමයේද පිරිවෙන් රැසක් තිබී ඇත.භික්ෂූන් සෙනසුන් සදහා පරිභෝග කළ ස්ථානය විහාරය,ආවාසය හෝ පිරිවෙන නම් විය.සම්පූර්ණ ආරාමයක දොරටුවේ දොරටු පැන් මඩිය නම් ගොඩනැගිල්ලක් තිබිණි. එහි පැන් කළයත් තබා ඇති අතර එයින් වන්දනාකරුවන් අත් දෝවනය ,මල්වලට පැන් ඉසීමට හා බීමට යොදා ගෙන ඇත.උදා- ජේතවනාරාමයේ විශාල දොරටු පැන් මඩිය නම් ගොඩනැගිල්ලක් තිබී ඇත. පඨානඝර හෙවත් ආර
ාම ගෘහයද ආරාමවල තවත් වැදගත් අංගයක් විය.මුලදී මෙම ගොඩනැගිල්ල භාවනා කිරීමට පාවිච්චි කර ඇති අතර පසුකලකදී ආරාමයේ නායක ස්ථවිරයන්ගේ ලැගුම් ගෙය වී ඇත. ඇතැම් විට පඨානඝරය තුළ ධර්ම දේශනා ද පවත්වා ඇත. ආරාමයක ප්‍රධාන අංග වලින් එකක් ලෙස වැසිකිළියද සදහන් කළ හැකිය. ආරාම භූමිය ඇතුළත සුදුසු තැන් වල මුසුන් මඩු හා දර මඩු ද තිබී ඇත. මීට අමතරව පැන් මඩුවක්ද තිබී ඇත. පොත්ගුල්ද ආරාමවල තිබී ඇති අතර අනුරාධපුරයේ හා මාගම විශාල ආරාමවල පොත්පත්ද රැස්කර තබා ඇත. ක්‍රි.ව. 4හා 5වන ශතවර්ෂවලදී දීපවංශයද පාලි අට්ඨ කතාද මහවංශයද ලියැවී ඇත. බුද්ධඝෝෂාචාරයන් පාලි අට්ඨ කතා ලියුවේ ගන්ථාකර විහාරයෙහි වැඩ සිටිමින් බව මහවංශයේ දක්වා ඇත.අනුරාධපුර යුගයේ ආරාම පාලනයආරාමයක පාලනය මුලුමනින්ම සංඝයා සතු කාර්යයක් විය.එක එක ආරාමයෙහි නේවාසික මහා ස්ථවිර කෙනෙක් සිට ඇත.ආරාමයේ විනයත් සාමයත් ගැන වගකීම පැවරුනේ උන් වහන්සේටය.විහාර,ගම් නොතිබුණු කාලයේ ආරාම පාලනය සුලු කටයුත්තක් වුවද ජනාවාස බිහිවීමත් සග පිරිස වැඩි වීමත් සමග ආරාම පාලනය කිරීම භාරදූර කටයුත්තක් විය.පුරාණ ලංකාවේ ආරාම පාලනය වූ ආකාරය ගැන සෙල් ලිපිවල දැක්වේ.ආරා‍මයෙහි සංඝයාද ආරාමිකයන්ද,දා
සයන්ද විහාර ගම් පාලනයද පිළිබද එකල ව්‍යවස්ථා තිබී ඇත.එක් එක් අය විසින් ඉටු කළ යුතු කාර්ය නියම කොට දිවෙල්ද එක් එක් කාර්යට ගෙවිය යුතු පඩිනඩි ද නියම කොට තිබිණි.මෙම සියලු පාලන කටයුතු සලසන ලද්දේ සංඝයාගෙන් විමසා ඔවුන්ගේ කැමැත්ත අනුවය.ආරාම තුළ දී ආහාර ලබා ගැනීම,බෙහෙත්,ගිතෙල් ආදිය ලබා ගැනීම භික්ෂූන් විසින් වැඩිමහල් පිළිලෙට ගොස් ලබා ගත යුතු විය.දුසිල් හෙණුන්ට ආරාමයේ වාසය තහනම් වූ අතර ආරවුල් ඇති කර ගන්නා භික්ෂූන්ට ආහාර නොදී ඒවා  බලු කපුටු ආදී සතුන්ට දැමිය යුතු බව එක් සෙල් ලිපියක දක්වා ඇත.එසේම වෙනත් ආරාම වලට අධාර කරන්නන් හෝ වෙනත් ආරාම සමග ආශ්‍රය කරන්නන් ඒ ආරාමයෙහි නොවිසිය යුතු බව ජේතවන සංස්කෘත සෙල් ලිපියේ දක්වා ඇත.මීට අමතරව ආරාම භූමියේ ගහකොළ කැපීමද තහනම් වූ අතර එසේ තහනම් කර ඇත්තේ පිටස්තර අමුත්තන්ගෙන් ආරාම රැක ගැනීම පිණිසය.මෙකළ අභයගිරියේ භික්ෂූන් 5000 ක් ද මහාවිහාරයේ භික්ෂූන් 3000 ක් ද වැඩවසා ඇත.මේනිසා ආරාම වල නඩත්තුව සදහා විශාල පිරිසක් සිට ඇත.පස්වන මිහිදු රජුගේ මිහින්තලා සෙල් ලිපියෙහි දැක්වෙන ආකාරයට මිහින්තලේ ආරාමයේ විවිධ වැඩකටයුතු පිණිස ස්ථිර සේවකයෝ 200ට වඩා සිට ඇත.ආරාමයේ සියලු කාර්මිකයින්ට ද භික
්ෂූන්ට ද  රාජකාරියට වැටුප් ගෙවන ලදි.ආරාම නඩත්තු කර බලා ගැනීම පිණිස විශාල මුදලක් අවශ්‍ය වූ අතර එම ආදායම විවිධ මාර්ගයෙන් ලබා ගෙන ඇත.සැදැහැවතුන් තම වත්කමින් කොටසක් සංඝයාට පූජා කර ඇති මුත් ඒ අල්ප වශයෙනි.එම නිසා ස්ථිර ආදායම් මාර්ග හතරක් තිබී ඇත.එනම් ගම්බිම් හා කෙත්වතු,වැව් හා වේලි,පොලී ලබාගැනීම,බදු හා දඩ මුදල් අයකර ගැනීමයී.මෙකළ රජවරුන් සහ මෙහෙසියන් විසින් ද වෙනත් පුද්ගලයන් විසින් ද ආරාම වලට වැව් හා වේ ලි රාශියක් ද පූජා  කර ඇත.ථෙරිය නිකායට ධාතුසේන රජු වැව් 18 ක් පූජා කර ඇත.එම වැව් හා වේලි වටිනා ආදායම් මාර්ගයක් ලෙස පැවත ඇති අතර දිය බදු නමින් බද්දක් වශයෙන් එම ආදායම ලබා ගෙන ඇත.4වන හා 5වන ශත වර්ෂ වන විට ආර්ථිකමය වශයෙන් වෙනස්කම් සිදු වූ අතර ආගමික කටයුතු වලද පුදපූජා ක්‍රම වෙනස් විය.කෙත් වතු වැව් වේලි වෙනුවට ‍භෝග හා මිල මුදල් තැන්පත් කිරීම සිදු විය.උදා:-ඇමතියකුගේ පුතකු වූ සිරිනෙක නම් අයෙක් නුවර ට නැගෙනහිරින් පිහිටි දේවගිරි නම් ආරාමයක ප්‍රයෝජනය සදහා මහබතක ශ්‍රේණියෙහි කහවනු 100ක් තැන්පත් කළ බව ලබු ඇට බැදිගල ලිපියෙහි සදහන් වේ.තවත් ආදායම් ක්‍රමයක් නම් ආරාමවල දාසයන්ගේ නඩත්තුව සදහාත් ඔවුන් දාසකමින් මුද
වාලීම සදහාත් මුදල් පූජා කිරීමයි.දාසයකු ලෙස සිටියදී පැවදි කරලීමද තහනම් විය.දාසයන් එම දාස බවින් මුදවාලීමත් ඔවුන්ගේ නඩත්තුවට මුදල් පරිත්‍යාග කිරීමත් මහගු පිනක් ලෙස සළකන ලදී.උදා- අනුරාධපුරයේ අභයගිරියේ දාසයන්ගේ පැවැත්ම පිණිස කහවනු පූජා කළ අය පිළිබද එම යුගයේ තිබී හමු වූ හයවන හා හත්වන ශත වර්ෂවලට අයත් නකටි සෙල් ලිපි 8ක සදහන් වී ඇත.එසේම ආරාමයක දාසයකු ලෙස කැපවීම මහත් ථල මහානිසංශ ගෙන සදන ආගමික පිංකමක් ලෙස සැළකිණි. 8වන අග්බෝ රජු තම මෑණියන් ලවා තමා සංඝයාට ජූජා කරවා තමාගේ වටිනාකමට සරිලන මුදලක් ගෙවූ බව සදහන්  වේ.ක්‍රි.ව.පස්වන ශතවර්ෂයේ සිට අටවන ශතවර්ෂය පමණ වනතෙක් මෙම ආගමික සිරිත පැවත ඇති බව සෙල් ලිපිවල දක්වා ඇත.මෙම වහල් වෙළදාමෙන්ද සැබෑ වෙළදාමෙන්ද ආරාම වලට විශාල ආදායමක් ලැබී ඇත.එසේම අනුරාධපුර නගරයට ගෙනන ලද එක් එක් වී මල්ලෙන් පතක බද්දක් සංඝයාගේ පොදු ලහබත් හල වූ මහා පාලියේ පැවැත්ම පිණිස අය කරන ලද බව දහවන සියවසට අයත් සෙල් ලිපියක දක්වා ඇත.මෙම විවිධ ආදායම් මාර්ග හේතුවෙන් මෙම යුගයේ ආරාම ධන ධාන්‍යයෙන් පිරී පැවත ඇත.ඇතැම් රජවරු විපතට පත් අවස්ථාවලදී ඔවුන්ට ආධාර කිරීමට තරම් වත් පොහොසත්කමක් ආරාම වලට තිබී ඇත.මෙම
යුගයේ භික්ෂුනී ආරාමද පැවත ඇත.දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ අනුලාදේවිය ඇගේ පිරිවර ස්ත්‍රීන් සදහා අනුරාධපුරයෙහි මෙහෙන වරක් කරවා ඇත.මෙම භික්ෂු භික්ෂුණි ආරාම අසළ වෙදහල් ද පැවත ඇති බව අනුරාධපුරයේ යුගයේ තිබු විවිධ සෙල්ලිපි හා පුරා විද්‍යා නටඹුන් වලින් පෙනී යයි.අනුරාධපුර යුගයේ සුවිශේෂි ආරාමමහාවිහාරයඅනුරාධපුර යුගයේ තිබූ විශාලතම හා වැදගත්ම ආරාමය වූයේ මහාවිහාරයයි.ථෙරවාදී බුදුදහම ආරක්ෂා වූයේ ද මෙම විහාරෙහිය.මහාවිහාරය ගොඩනැගිලි කිහිපයකින් යුක්ත වූ අතර ඉතා සමෘද්ධිමත් විහාරයක් විය. ලෝවාමහාසෑය,මහාථූපය,ස්වර්ණමාළී මහාසෑය,මහා බෝධි යන ස්ථාන මහා විහාරයට අයත් විය.මෙහි භික්ෂූන් 3000ක් වැඩවාසය  කර ඇත.තවද බුදුදහම වැලඳ ගැනීම පිණිස විදේශිකයෝ ද මහාවිහාරයට පැමිණ ඇත.මෙම යුගයේ මහාවිහාර හා අභයගිරි විහාර භික්ෂූහු අතර විවිධ මත ගැටුම් ඇති වී තිබේ.එය ථෙරවාදී හා මහායාන බුදුදහම අතර ඇති වූ නිකායවාදී මතභේධයකි.එසේම බ්‍රාහ්මණතිස්ස සාගතයෙහිදීද දමිළ ආක්‍රමණ වලදීද භික්ෂූන් විසින් අතහැර දැමීමක් ද සිදු විය.කෙසේ වෙතත් අනුරාධපුර යුගය පමණක් නොව ලාංකීය ආරාමයන් පිළිබද විමසීමේදී මහවිහාරය ප්‍රමුඛස්ථානයක් ගනී.ථුපාරාමය[
සංස්කරණය]ථූපාරාමයද අනුරාධපුරයේ ඇති පූජනීය වූ විහාරයකි.එහි දාගැබෙහි කකුසද,කෝණාගම,කාශ්‍යප හා ගෞතම යන බුදුවරුන්ගේ ධාතු නිදන් කර ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ.එසේම බුදුන් වහන්සේ නිරෝධ සමාපත්තියට සමවැදීමෙන් මෙම ‍චෛත්‍ය පාරිශුද්ධ කරන ලද බවට විශ්වාසයක් පවතී.ථූපාරාම විහාරයෙහි  ශ්‍රීමහ බෝධියේ පැලයක් රෝපණය කර තිබේ.තවද ගජබාහු රජු විසින් ථුපාරාමයේ සංඝයා වෙත කරන ලද පරිත්‍යාගයක් ගැන පාලුමැකිච්චාව ශිලා ලිපියෙහි දැක්වේ.ඉසුරුමුණිය හා වෙස්සගිරියමෙම විහාර දෙක කරවන ලද්දේ දේවානම්පියතිස්ස රජු විසිනි.ස්වභාවිකව පිහිටි ගලක් හාරා වෙස්සගිරිය නිර්මාණය කරඇත.මහාවිහාරය,ථූපාරාමය,චේතියවහාරය,ඉසුරැමුණිය හා වෙස්සගිරිවිහාර අනුරාධපුර පංච මහා විහාර ලෙස හදුන්වන ලදි.නමුත් අනෙකුත් විහාර මෙන් ඉසුරුමුණිය හා වෙස්සගිරිය ගැන තොරතුරු පලිඅටිඨකතාවන් හි සඳහන් වී නොමැත.අභයගිරිවිහාරයඅභයගිරිය වට්ටගාමිණීඅභය රජු විසින් කරවන ලද්දකි.එකල අභයගිරිය හා ජේතවන විහාර දෙක,අභයගිරිය ජේතවනය ලෙසත් ජේතවනය අභයගිරිය ලෙසත් වරදවා වටහාගෙන ඇති බව ගයිගර් මහතා විසින් පෙන්වා දී ඇත. වෛතුල්‍යයවාදීන්ගේ ප්‍රධානස්ථානය වූයේ අභයගිරියයි.නිකාය භේදය නිසා මහ
ාවිහාරවාසීන් සමග මතභේද ඇති වීමද මහායාන බුදු සසුනෙහි චිරස්ථිතිය උදෙසා කටයුතු කිරීම නිසාද අභයගිරි විහාරවාසීන් වැදගත්වේ.දක්ඛිණගිරි විහාරයඅනුරාධපුර නගරයට දකුණු දෙසින් පිහිටා ඇති මෙම විහාරය කලක් සාගලිය නිකායෙහි ප්‍රධාන ස්ථානය වී පැවතිණි. අට්ඨ කතා වලද මහවංශයෙහිද දක්ඛිණගිරි විහාරය ගැන සදහන් වේ.සද්ධාතිස්ස රජු විසින් කරවන ලද්දක් වන මෙම විහාරය කලක් රහතුන් වහන්සේලාගේ වාසස්ථානයක් ලෙස ප්‍රකටව ඇත.සමාලෝචනයලාංකීය ඉතාහාසය දෙස බැලූ විට අනුරාධපුර යුගය ලාංකීය සංස්කෘතික අංග වර්ධනයට මූලික වූ අතිශය වැදගත් යුගයක් ලෙස හැදින්විය හැක. බෞද්ධ සංස්කෘත වර්ධනයෙහිලා මෙකළ සිටි රජවරු හා රට වැසියන් ඉමහත් ලෙස දායක වී ඇත. අනුරාධපුර යුගයේ සියලු ආගමික ගොඩනැගිලි ආරාම ඇසුරින් නිර්මාණය වී ඇත. අනුරාධපුර යුගය මෙකළ රටේ අගනුවර වශයෙන්  පැවතීම තුල එහි වූ විහාරාරාම විශේෂ සැලකිල්ලට ලක්ව ඇත. එමෙන්ම මුල් යුගයේ ගල්ලෙන් භික්‍ෂූ වාසස්ථාන වූ අතර පසු කලෙක ඒවා විශාල ගොඩනැගිලි වලින් යුත් ආරාම බවට පත්ව ඇත. ආරාම පාලනය විධිමත් අයුරින් පැවත ඇත. ආරාම වලට ලැබුණූ ආදායම් තුලින් පෙනී යන්නේ විශාල ධනස්කන්ධයක් ආරාම සතුව පැවති බ
වයි.ආරාම මගින්  විශාල ධන පරිත්‍යාග ද සිදුකර ඇත.අනුරාධපුර යුගයේ ආරාම ලාංකීය සංස්කෘතියටත් බුදු සසුනටත් මධස්ථානයක් වී ඇත.   ආශ්‍රිත සාහිත්‍යය මූලාශ්‍රවල්පොළ ශ්‍රී රාහුල ස්වාමීන්වහන්සේ  - 1999,ලක්දිව බුදුසමයේ ඉතිහාසය,ඇස්.ගොඩගේ සහ සහෝදරයෝ ප්‍රකාශන,කොළඹ 10.අධිකාරම් ඊ. ඩබ්.- පැරණි ලක්දිව බෞද්ධ ඉතිහාසය හෙවත් පාලි අට්ටකථා   වලින් අනාවරණය වන ලංකාවේ   බුදුසමයේ තත්වය, ජේ. කේ. ජී.ජයවර්ධන සහ සමාගම, කොළඹ.ද ලැනරෝල් වි.ඩි. (සංස්කරණය)- 1961 ජූලි, ලංකා ඉතහොසය(පූර්වභාගය),                                                       ඇම්.ඩි.ගුණසේන සහ සමාගම,කොළඹ.සුරවීර ඒ.වි.-අනුරාධපුර සමාජය.මෙම ලිපිය හෝ ලිපි කොටස තුලනාත්මක මනෝ විද්‍යාව සමඟ ඒකාබද්ධ කිරීමට යෝජිතය. (සංවාදය)චාල්ස් ඩ‍‍ාවින් තුලනාත්මක මනෝ විද්‍යාවේ මූලික පුරුකක් වෙයි. ඔහුගෙන් ලද දායකත්වයක් නිසා මනෝවිද්‍යාව පූර්ව සහ පශ්චාත් ඩාවින් ලෙස හැඳින්විය යුතු බවට ද අදහස් විණි. ඩාවින්ගේ සිද්ධාන්ත මත උසස් මානසිකත්වය, ආචාර ධර්මයන්, අධ්‍යාත්මයන් වැනි මිනිසාගේ පැවැත්මට බලපාන සාධක ද පරිණාමයේ මූලධර්මවලට අනුකූල බවට උපකල්පන බිහි විණි. ඩාවින්වාදයට එරෙහිව
නැගී බලගතු ප්‍රතිමතයක් වන්නේ ජෝර්ජ් රෝමාන්ස්ගේ anecdotal movment මතය වෙයි. ඔහු විසින් සත්වයින්ට අසංවර්ධිත මිනිස් මොළයක් ඇති බව ඔප්පු කර ඇත.19 වන සියවසේ දී අගභාගයේ දී විවිධ විද්‍යාඥයින් විසින් මෙයට බලපෑම් කරන ලදී. පළමු ජීව විද්‍යාත්මක පර්යේෂකයා ලෙස හඳුන්වන ඩග්ලස් ඇලෙක්සැන්ඩර් කුරුල්ලන් ආශ්‍රීතව කෞශල්‍යය , ධාරණය  සහ ශ්‍රවණය හා දෘශ්‍ය වර්ධනයට අදාල පර්යේෂණ කරන ලදී. ජැක්ස් ලියොබ් විසින් හැසිරීම වාස්තවිකව හැදෑරීමේ වැදගත්කම අවධාරණය කරන ලදී. සර් ජෝන් ලුබොක් සංකීර්ණ සහ ප්‍රහේළිකා උපයෝගී කර ගනිමින් ඉගෙනීම අධ්‍යයන සඳහා ගෞරවය ලබයි. ලුවිස් හෙන්රි මෝර්ගන් අප ලෝකයේ ජීවත්වන ආකාරය විග්‍රහ කළ ප්‍රථම මානව ධර්ම විද්‍යාඥයා වෙයි.තුලනාත්මක මනෝවිද්‍යාවේ ඉතිහාසය පුරාවටම විවිධ සත්ව විශේෂ ඇසුරින් අධ්‍යයනය කරමින් ඒවා ඔවුන්ගේ මනෝ විද්‍යාත්මක හා පාරිසරික පසුබිම අනුව පහදා දීම මගින් මෙම ක්ෂේත්‍රයේ පුළුල් අවබෝධයක් ලබා ගැනීමට උත්සාහ කරයි. චර්යාත්ම පාරිසරික විද්‍යාවේ 1970 දී එහි මූලික දැනුම මත සැබෑ තුලනාත්මක මනෝ විද්‍යාවක් බිහි විය. තුලනාත්මක මනෝ විද්‍යාව සමාජයන් තුළ සහ අධ්‍යයන සඟරාවන් තුළ සුරක්ෂිතව යොදවා ගැනීම නිසා
එම පදය ව්‍යවහාරයෙන් නැතිවී යාමට ඉඩක් නොමැති තරම්ය.විවිධ සත්ව විශේෂවල බුද්ධියේ ඇති වෙනසට හේතුව තුලනාත්මක මනෝ විද්‍යාඥයින්ගේ දිගු කල් පවතින ප්‍රශ්නයකි. මෙය  එතරම් හොඳ ප්‍රශ්නයක් ලෙස නොසැළකීමට ප්‍රයත්න දැරුව ද එය එතරම් පහසු නැත. විශේෂයෙන්ම තුලනාත්මක මනෝ විද්‍යාවේ මුල් කාලවලදී විවිධ සත්ව විශේෂ විවිධ කාර්යයන් ඉගෙන ගන්නා අයුරු අධ්‍යයනය කර ඇත. ආපසු හැරී බලන කල මෙම අධ්‍යයනයන් තුළ විවිධ කාර්යයන්වල ඇගයුමේ වෙනස සහ තෝරා ගත් සත්ව විශේෂය නිසා එතරම් සංකීර්ණ ලෙස ගිණිය නොහැක. නමුත් නූතන තුලනාත්මක අධ්‍යයනයන් වඩාත් සාර්ථක වී ඇත. එනම් චර්යා ධර්ම සහ චර්යා පාරිසරික විද්‍යාව , සන්සන්දන විද්‍යාව මත පදනම්ව සත්ව විශේෂ තෝරා ගැනීම සහ පර්යේෂණ සඳහා යොදා ගන්නා කාර්යයන් නිර්ණය කිරීමත් නිසාය.Referenceshttp://en.wikipedia.org/wiki/Comparative_psychology#Historyමෙවැනි පරිගණක වල සාමාන්‍යයෙන් නියෝන් වර්ණයෙන් යුතු	 ආවරණයක් සහ ප්ලාස්ටික් වලින් නිර්මාණය කළ පැති ආවරණ පවතියි.සාමාන්‍ය පෞද්ගලික පරිගණක වල හැකියාව ඉක්ම වු විභේදන මට්ටමකින් යුතුව පරිගණක ක්‍රිඩා වැඩ සටහන් භාවිත කිරීම සදහා විශේෂයෙන් නිර්මාණය කරන ල
ද පෞද්ගලික පරිගණක පරිගණක ක්‍රිඩා - පරිගණක ලෙස හැදින්වෙයි. මෙවායේ මිල අධික ආවරණ, අධික්‍රියාකාරී උපාංග ආදිය අන්තර්ගත වන අතර ඇතැම් විට ද්‍රව සිසිලන පද්ධති ද මෙයායේ භාවිතා වේ. එසේම බොහෝ විට මෙවා මයික්‍රෝසොෆ්ට් වින්ඩෝස් (Microsoft Windows) පවුලට අයත් මෙහෙයුම් පද්ධති ඔස්සේ ක්‍රියාත්මක වෙයි. පෞද්ගලික පරිගණක ක්‍රිඩා සාමාන්‍ය පෞද්ගලික පරිගණක මත ද ක්‍රියා කරන නමුත් සත්‍ය පරිගණක ක්‍රිඩා - පරිගණකයක් යනු ත්‍රිමාන රූප නිර්මාණ සැකසුම්, භෞතික විද්‍යාත්මක අනුරූ නිර්මාණය, ඒකීය පික්සල් වර්ණක තාක්ෂණය, ගතික ජ්‍යාමිතික විදැහුම් කරණය සහ වැඩිදියුණු කළ ශබ්ද සැකසුමු සහ විශේෂ ප්‍රයෝග ආදිය සදහා අවශ්‍ය  වන විධාන සැකසිය හැකි අයුරින් විශේෂයෙන් සකස් කළ පරිගණකයක් වේ. තව ද මේවායේ USB උපාංග, හෙඩ්ෆෝන් සහ Fire wire ආදිය සදහා සම්බන්ධක ස්ථාන ආදිය අඩංගු වේ. සාමාන්‍ය පෞද්ගලික පරිගණක මෙන්ම පරිගණක ක්‍රිඩා - පරිගණක ද සම්පුර්ණ ඒකක වශයෙන් මිලට ගත හැකි නමුත් බොහෝ විට ඒවා භාවිත කරන්නන් විසින් ඒවා අන්තර් ජාලය ඔස්සේ ක්‍රිඩා කිරීම සදහා හෝ එසේ නොමැතිව තනිව ක්‍රිඩා කිරීම සදහා නිර්මාණය කර ගනු ලැබෙයි. පරිගණක ක්‍රිඩා සදහා භාවිතා වන මෙම පරි
ගණක තම ප්‍රතිවාදියාගේ පරිගණකය පරයමින් තමාට වාසි සහගත වන අයුරින් වේගවත්ව ක්‍රියාකරනු පිණිස විශේෂයෙන් නිර්මාණය කරගනු ලබන පරිගණක වෙයි. මෙමගින් අන්තර් ජාලය ඔස්සේ පැවැත්වෙන තරඟ ජයග්‍රහණය කිරීම අරමුණු කරගැනෙයි.එසේම ඇතැම් විට මෙවැනි අධි ක්‍රියාකාරී පරිගණක නිර්මාණය කිරීමේ අරමුණ නව පරිගණක ක්‍රිඩාවක් මගින් ලබාගත හැකි උපරිම වින්දනය ලබාගැනීම වුවද විය හැක.  පරිගණක ක්‍රිඩා සදහා විශේෂයෙන් නිර්මාණය කළ පරිගණක යන්ත්‍ර ප්‍රචලිත වීම 90 දශකයේ id Software ආයතනය මගින් නිර්මාණය කළ Doom ආදි පරිගණක ක්‍රිඩා වෙළද පොළට පැමිණීමත් සමග ආරම්භ විය.  මෙම Doom පරිගණක ක්‍රිඩාව මයික්‍රොසොෆ්ට් DOS මෙහෙයුම් පද්ධතිය ක්‍රියාත්මක වු පරිගණක සදහා නිර්මාණය කරන ලද්දකි. මෙම ක්‍රිඩාවන් ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී සාමාන්‍ය වාණිජ පරිගණක සහ පෞද්ගලික පරිගණක දෘඩාංග ඒවායේ උපරිම මට්ටමින් ක්‍රියාත්මක වීම අවශ්‍ය විය. මේත් සමගම පරිගණක ක්‍රිඩාවන්ට ඇලුම් කළ පිරිස් Doom පරිගණක ක්‍රිඩාව සදහා උපරිම ක්‍රියාකාරීත්වය ලබාදෙන දෘඩාංග වලින් යුත් පරිගණක නිර්මාණය කිරීම ආරම්භ කළහ. (මෙම ක්‍රිඩාව සදහා ක්‍රියාකාරීත්වය තත්ත්පරයට රූප රාමු මගින් මනින ලදී) ඒ අනුව පරිගණක
ක්‍රීඩා - පරිගණක වල සම්බවය තරඟකාරී ක්‍රියාකාරීත්වයක් සදහා වැඩි දියුණු කළ එදිනෙදා‍ජීවිතය හා බැදුණු උපාංගයක් ලෙස සිදු විය.ඊළාම් ජාතික ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී විමුක්ති පෙරමුණදෙමළ නමஈழ தேசிய ஜனநாய விடுதலை முன்னணிඉංග්‍රීසි නමEelam National Democratic Liberation Frontආරම්භකජී. ඥානසේකරම් (පරදන් රාජන්)ලේකම්ජී. ඥානසේකරම් (පරදන් රාජන්)ආරම්භය1987බිඳීමඊජවිවිපෙ, දෙඊජවිසං, දෙඊවිසංපූර්වප්‍රාප්තියතරු තුනමූලස්ථානය315, මහනුවර පාර, කිලිනොච්චියමැතිවරණ ලාංඡනයහරකාශ්‍රී ලංකාවේ  දේශපාලනයදේශපාලන පක්ෂමැතිවරණඊළාම් ජාතික ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී විමුක්ති පෙරමුණ (ඊජාප්‍රවිපෙ) යනු ඉන්දියානු සහය පැවැති ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණි  දෙමළ සටන්කාමී කණ්ඩායමකි.vteශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන පක්ෂ ප්‍රධාන පක්ෂශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණඑජාපෙ/එජායපෙඑක්සත් ජාතික පක්ෂයසමස්ත ලංකා මුස්ලිම් කොංග්‍රසයජාතික හෙළ උරුමයශ්‍රී ලංකා මුස්ලිම් කොංග්‍රසයTPAප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනතා පෙරමුණජාතික කම්කරු සංගමයකඳුරට ජනතා පෙරමුණඑජනිසශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂයලංකා කම්කරු කොංග්‍රසයශ්‍රී ලංකාවේ කොමියුනිස්ට් පක්ෂයප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී වාමාංශික පෙරමුණදේශ විමුක්ති ජනතා
පක්ෂයඊළාම් ජනතා ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පක්ෂයඊළාම් විප්ලවවාදී ශිෂ්‍ය සංවිධානයලංකා සමසමාජ පක්ෂයමහජන එක්සත් පෙරමුණජාතික කොංග්‍රසයජාතික නිදහස් පෙරමුණශ්‍රී ලංකා මහජන පක්ෂයදෙමළ ජනතා විමුක්ති කොටිතුන්වැනි පක්ෂවිශාලදෙජසඉලංගෙයි තමිළ් අරසු කච්චිඊලාම් ජනතා විප්ලවවාදී විමුක්ති පෙරමුණදෙමළ ඊළාම් ජනතා විමුක්ති සංවිධානය (ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ)දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති සංවිධානයජනතා විමුක්ති පෙරමුණකුඩාලිබරල් පක්ෂය පාර්ලිමේන්තුවෙන් පිටත පක්ෂබහුජන නිදහස් පෙරමුණබොදු ජන පෙරමුණලංකා කමියුනිස්ට් පක්ෂය (මාඕ)ලංකා ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සමගි සන්ධානයප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පක්ෂයප්‍රජාතාන්ත්‍රවාදී එක්සත් ජාතික පෙරමුණඊළාම් ජාතික ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී විමුක්ති පෙරමුණඊළාම් ජනතා විප්ලවවාදී විමුක්ති පෙරමුණවාමාංශික විමුක්ති පෙරමුණලංකා සම සමාජ පක්ෂයනව සම සමාජ පක්ෂයනව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පක්ෂයජනතා සේවක පක්ෂයමුස්ලිම් ජාතික සමගි සන්ධානයනව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පෙරමුණනව සිංහල උරුමයමහජන දෙමළ කොංග්‍රසයවිප්ලවවාදී කම්කරු පක්ෂයසිංහලයේ මහසම්මත භූමිපුත්‍ර පක්ෂයසමාජවාදී සමානතා පක්ෂයශ්‍රී ලංකාවේ සමාජවාදී පක්ෂය
ශ්‍රී ලංකා කම්කරු පක්ෂයද්‍රවිඩ ජාතික ජනතා පෙරමුණ (අකිල ඉලංකෙයි තමිල් කොංග්‍රස්)දෙමළ එක්සත් විමුක්ති පෙරමුණඑක්සත් සමාජවාදී පක්ෂයSocialist Partyඅතීත දේශපාලන පක්ෂසමස්ථ ලංකා ඉස්ලාමීය සමගි පෙරමුණසමස්ථ ලංකා මැලේ දේශපාලන සන්ධානයඅසීස් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කම්කරු කොංග්‍රසයBolshevik Samasamaja Partyබෞද්ධ ජනරජ පක්ෂයලංකා ජාතික කොංග්‍රසයලංකා ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පක්ෂයලංකා මහජන සභාලංකා සම සමාජ පක්ෂය (විප්ලවවාදී)සිංහල මහ සභාශ්‍රී ලංකා නිදහස් සමාජවාදී පක්ෂයශ්‍රී ලංකා සම සමාජ පක්ෂයඑක්සත් ලංකා කොංග්‍රසයවිප්ලවකාරී ලංකා සම සමාජ පක්ෂයඅතීත දේශපාලන සන්ධානප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජාතික සන්ධානයමහජන එක්සත් පෙරමුණජනතා සන්ධානයදෙමළ ජාතික විමුක්ති සන්ධානයද්වාරය:දේශපාලනයදේශපාලන පක්ෂ ලැයිස්තුවශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලනයඅවිහිංසාවාදී සන්නිවේදනය (සානුකම්පික සන්නිවේදනය සහ සහයෝගී සන්නිවේදනය ලෙසද හැඳින්වෙන) 1960 මුල් භාගයේ දී මාර්ෂල් රොසෙන්බර්ග් විසින් ගොඩනගන ලද සන්නිවේදන ක්‍රියාවලියකි.අවිහිංසාවාදී සන්නිවේදනය බොහෝ අවස්ථාවලදී සංඝට්ටන ක්‍රියාවලියක් ලෙස ක්‍රියාකරයි. එය සන්නිවේදනයේ අංශ තුනක් කේන්ද්‍ර කරගෙන ඇත.
ඒවා නම් ස්වයං තදනුභූතිය (යමෙකුගේ අභ්‍යන්තර අත්දැකීම් පිළිබඳ ගැඹුරු සානුකම්පික වැටහීම), තදනුභූතිය (යම්කෙනෙක් වෙත ඕනෑකමින් කාරුණිකව සවන්දීම) සහ අවංක ස්‌වයං ප්‍රකාශනයයි. (අන් අය තමා කෙරෙහි සනුකම්පිකව බැලීමට පොළඹවන සත්‍යවාදීබව ප්‍රකාශ කිරීම.)අවිහිංසාවාදී සන්නිවේදනය රඳා පවතින්නේ සියලු මානව වර්ගයා තුළ අනුකම්පාවට ඉඩක් පවතී යන අදහස හාමිනිසුන් තම අවශ්‍යතා සපුරා ගැනීමට ඵලදායී ක්‍රමෝපායන් හදුනන නොගන්නා විට ඇතිවන අන් අයට කරදරකාරී ප්‍රචණ්ඩත්වයට මුල්වන හැසිරීම් මතයි. ප්‍රචණ්ඩත්වයට මුල්වන සිතීමේ හැ කතාකිරීමේ චර්යාවන් (මානසික හැ ශාරීරික) සංස්කෘතිය හරහා ඉගැන්වේ. අවිහිංසාවාදී සන්නිවේදන සිද්ධාන්ත වලට අනුව මනුෂ්‍ය චර්යාවන් ගෝලීය මානව අවශ්‍යතා හඹා යාමට උත්සාහ දරන අතර මෙම අවශ්‍යතා කෙදිනකවත් සංඝට්ටනය නොවේ. එසේ නොවන සංඝට්ටනයක් ඇතිවන්නේ අවශ්‍යතා සපුරාලන උපක්‍රමයන් නොගැලපෙන විටය. මානව වර්ගයාට තම අවශ්‍යතා, අනයගේ අවශ්‍යතා සහ මෙම අවශ්‍යතා වටා ඇති හැගීම් දැනීම් හඳුනා ගත හැකිනම් එයින් සමගිය කුලුගන්න්වන බව අවිහිංසවාදී සන්නිවේදනයේ අදහසයි.අවිහිංසාවාදී සන්නිවේදනය අන් අය කෙරෙහි අනුකම්පාවක් උපදවන සම්බන්ධතාවක් ලෙස වර්ධනය
කිරීමට නිර්මාණය කෙරුණු සන්නිවේදන ක්‍රියාවලියක් ලෙස ඉගැන්වෙන තුරු එය අධ්‍යාත්මික ප්‍රගුනණයක්, සාරධර්මයක්, ඉගෙනුම් ක්‍රමයක් හා ලෝකදර්ශනයක් ලෙස විවරණය වී තිබෙනු ඇත.නියැලුමඅවිහිංසාවාදී සන්නිවේදනය සන්විධානීය සහ ව්‍යාපාර සැකසුම් වලදී, මාපිය රැකවරනයෙදී, අධ්‍යාපනයේදී, සමාදානය සඳහා සිදුවන මැදිහත් වීම් වලදී, මනෝ රෝග චිකිත්සාවේදී, සෞඛ්‍ය ආරක්ෂක කටයුතු වලදී සහ ළමා ග්‍රන්ථයන්හි මූලකරණයක් ලෙස ද, මෙවන් අනෙකුත් සන්දර්බ අතරද යෙදවේ.රොසෙන්බර්ග් විසින් අවිහිංසාවාදී සන්නිවේදය රුවන්ඩාව, බුරුන්ඩි, නෛජෙරියාව, මැලේසියාව, ඉන්දුනීසියාව, ශ්‍රීලංකාව, කොලොම්බියාව, සර්බියාව, ක්‍රොආටියාව, අයර්ලන්තය, වැනි ගැටුම් පවතින කලාප වල සහ පලස්තීනු ත්‍රස්තවාදය නියුක්තව ඇති මැදපෙරදිග හි ද සාම වැඩසටහන් වලදී භාවතා කර ඇත.අවිහිංසාවාදී සන්නිවේදනය එක්සත් ජනපදයේ කොස්ටා රිකා හි පාසල් වල සහ අනෙක් රටවල සාමය වර්ධනය හා සමාජ හැ සිතුම් පැතුම් වර්ධනය විෂය මාලාවක් ලෙස ඉගැන්වුණු BePeace or Connection Practice ලෙස නම් කෙරුණු Heart Math භාවනා ක්‍රමයක් සමඟ ද එක්ව පවතී.යටගියාව හා විකාසනයඅවිහිංසාවාදී සන්නිවේදන පුහුණුව සා
මසාධන හැකියාවන් සීග්‍රයෙන් වැපිරවීමේ මාර්ගයක් ලෙස රොසෙන්බර්ග් ගේ සෙවීම් වලින් ක්‍රමයෙන් විකාසයට පැමිනුණි. එය ඔහු විසින් 1960 හි මුලදී කරන ලද මහජන අයිතිවාසිකම් ක්‍රියාවාදයන් වල සිට එළිදරව් වුනි. මෙම කාලය තුළදී ඔහු කැරලි කෝලාහල වල යෙදුනු සිසුන් සහ පාසල් පරිපාලකයන් අතර අතරමැදියෙක් ලෙසද වියුක්ත පළාත් වල රජයේ පාසල් වල වර්ණබේදවාදය නැති කිරීම සඳහා ද ක්‍රියාකරන ලදී. මේරියන් ලිට්ල් (2008) ට අනුව රොසෙන්බර්ග් එක්සත් ජනපද පාසල් වල හා  සංවිධාන වල ජාතීන් ඒකාබද්ධ කිරීමේ යෙදී සිටි 1960  අග භාගයේ අවිහිංසාවාදී සන්නිවේදන ආකෘතියේ මූලයන් ගොඩනැගූ බව කියවේ. මුල්ම ආකෘති සංස්කරණය රොසෙන්බර්ග් විසින් 1972 දී සකසන ලද පුහුණු කාර්ය සංග්‍රහයකින් කොටසකි.ආකෘතිය දැන් පවතින ආකාරයට විකසනයවූයේ 1992 දීය. රෝසේම්බ්ර්ග් සහ ඔහුගේ සගයන් අතර පැවතුන සකච්ඡා ආකෘතියේ පවත්වාගෙන යාම සඳහා ඉවහල් වුණු අතර පසු කාලීනව වසර  2000 දී පමණ ගෙන එන ලද ‘self – empathy’ යන සංකල්පය මෙම ආකෘතියේ වර්ධනයට ප්‍රධාන ලෙස ඉවහල් වුණි. වසර 2000 සිට මෙම ආකෘතිය ක්‍රියාවලියක් ලෙසද ඉදිරියට පැමිනුණි. ක්‍රියාවලියේ පියවර සඳහා වැඩි අවධානයක් යොමු නොකෙරුණත් වියුක්තිකයන්
හා රොසෙන්බර්ග් ඇතුළු පිරිස විසින් අරමුණු සම්බන්ධ කතා බහ හා පුද්ගලයන් ට සවන්දීම් වැනි සම්බන්ධතා අනෙක් අය සමඟ බෙදා ගැනීම සිදු කළහ.අවිහිංසා සන්නිවේදනයෙන් සංවර්ධනය කේන්ද්‍ර කර ගනිමින් ලිට්ල් නැමැත්තාට අනුව රොසෙන්බර්ග්, කාල් රෝජෙර්ස් සමඟ ‘සබඳතාවන් පැවතීම සඳහා උපකාරක උපාංග විමර්ශනය’ සඳහා වූ පර්යේෂණයකට සම්බන්ධ වී ඇත. එහිදී රොජර්ස් විසින් 1) අනුභාවත්මක ඉගෙනීම, 2) කෙනෙකුගේ හැගීම් පිළිබඳ අවංක භාවය, 3) අනයට ඇහුම්කන් දීමෙන් සහෙමකට පැමිණීම, 4)නිර්මාණාත්මක බව, ක්‍රියාකාරී බව,සංවේදී බව, නිවැරදිතාවය, තදනුභුතී සවන්දීම, යන කරුණු පිළිබඳ වූ දිරිගැන්වෙන අත්දැකීම්, 5)කෙනෙකුගේ අභ්‍යන්තර අත්දැකීම්, සන්නිවේදනය පිළිබඳ වූ ගැඹුරු සංගතිය සහ 6) කොන්දේසි විරහිතව ආදරය කිරීම හෝ අගය කිරීම සහ කරුණාව දැක්වීම පිළිබඳ ප්‍රාණවත් අත්දැකීම්, යන කරුණු අවධාරණය කරන ලදී.එරිච් ෆ්රෝම්ම්, ජෝර්ජ් ඇල්බී සහ ජෝර්ජ් මිලර් යන පුද්ගලයන් ගේ අනුබලය යටතේ රොසෙන්බර්ග් සායනික මානසික ප්‍රතිපත්තියෙන්  ඉවත් වෙමින් ඔහුගේ ක්‍රියාවන් පිළිබඳ ඇති සමාජ අවධානය කෙරෙහි සැලකිලිමත් විය.1)	පුත්ගලයන්ගේ මානසික සෞඛ්‍ය සමාජ ව්‍යුහය මත රඳා පවතින බව හා. 2)තනිව සිද