LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
වකළලය පිළිබඳ ලියනාඩෝ ඩා වින්සිගේ අධ්‍යනයක් (1510 -  1513), රතු රටහුණු මත පෑනෙන් ඇඳ ඇත, 12 × 8” (සෙ. මී. 30 5 × 20),රාජකීය පුස්තකාලය, වින්ඞ්සර් මාලිගය.කලාව තුළ කටු සටහනක් හෝ සිතුවමක් ඇඳීම වැනි අවසානාත්මක කෘතියක් නිර්මාණය කිරීමේ පෙරහුරුවක් ලෙස හෝ දෘෂ්‍ය සටහනක් තබාගැනීම ලෙස අධ්‍යනයක් ලෙසින් හැඳින්වේ. විචිත්‍රවත් සැලසුම් සහගතව නිර්මාණය කරන ලද කෘතියකට වඩා අධ්‍යනයක් විසින් නිර්මාණකරුවා වෙත බලපෑමක් සිදු කරයි. ඒ චිත්‍ර ශිල්පියා සිය විෂය වස්තුව ගවේෂණය කිරීමේදී අරමුණු වන නව තීක්‍ෂණ සිතීම් එයට අන්තර්ගත වන බැවිනි. එතුළින් හමුවන නව දෘෂ්ටිය විසින් නර්මාණයට නව ජීවයක් එක්කරනු ලබයි. දෘෂ්‍ය රූපයන්ට අදාළව ලියනු ලබන සටහන් වලින් සිත්තරා විෂය වස්තුව පිළිබඳ ඥාණනය ලද ආකාරය හෙළිකරන බැවින් ඒවා මඟින් කෘතියේ වටිනාකම වැඩි කරයි.  අවාසනාවකට මෙන් අධ්‍යයනයන් සඳහා යොදාගනු ලබන කඩදාසි බොහෝදුරට කල්පැවැත්මෙන් තොර ඒවා වෙයි.20 වැනි සියවසේ සංකල්පීය චිත්‍ර කලාවේ ප්‍රබෝධයක් ඇති කිරීමට මෙම අධ්‍යයනයන් හේතුවිය. මෙහිදී නිර්මාණාත්මක ක්‍රියාවලියම කලා කෘතියේ විෂය වස්තුව බවට පත්විය. අධ්‍යයනයේදී වැඩි වැදගත්කමක් මෙම ක්‍රියාව
ලිය කෙරෙහි යොමුවන බැවින් නරඹන්නාට කලාකෘතියක් ලෙස භෞතික යමක් ඉතිරි නොවේ.අධ්‍යයනයන් ඉතාලියානු පුනරුද යුගය දක්වා දිවයයි. කලා ඉතිහාසඥයෝ මයිකල් ආන්ජලෝගේ අධ්‍යනයන් සමහරක් සංරක්‍ෂණය කොට ඇත. මෙයින් එක් අධ්‍යයනයක් සිස්ටීන් දේවස්ථානයේ සීලිමේ ඉතිරිව පවතී. අධ්‍යයනයේ පදනම ලෙස පිරිමි නිරූපකයකු යොදාගනු ලැබ තිබුණද අවසාන කෘතියේ චිත්‍රණය කර තිබුණේ කාන්තා රුවකි. මෙවැනි අධ්‍යනයන් තුළින් විශිෂ්ට සිත්තරුන් සිය නිර්මාණය ක්‍රමක්ක්‍රමයෙන් ගොඩනංවා ඇති ආකාරය පිළිබඳව අදහසක් ලබාගත හැකිවෙයි.A preparatory study and the corresponding final workHead of Minerva, Elihu Vedder, 1896. Preparatory study. Oil on canvas, 125 × 80 cmDetail from Minerva of Peace, Elihu Vedder, 1896, mosaic. Visitor's Gallery, Library of Congress Thomas Jefferson Building, Washington, D.C.කලා කෘතිමල් මෝස්තරයක් සහිත චීන හරිතමණී සැරසිල්ලක්, ජින් රාජවංශය (1115-1234), ෂැංහායි කෞතුකාගාරයලලිත කලාව තුළ කලා කෘතියක් යනු හුදු ප්‍රායෝගික ක්‍රියාකාරකමක් සිදුකිරීම සඳහා නොව එය තුළම වන සුන්දරත්වයක් හෝ සංකේතිය ප්‍රකාශනයක් අර්ථයක් සහිත
ව නිර්මාණය කරනු ලැබූ ගීතයක්, පොතක්, චිත්‍රපටයක්, වීඩියෝ ක්‍රීඩාවක්, මුද්‍රණයක්, මූර්තියක් හෝ සිතුවමකි.නූතනවාදයෙන් පසු ලලිත කලා ක්ෂේත්‍රය ඡායාරූප ශිල්පය, චිත්‍රපට, ප්‍රසාංගික කලාව, සංකල්පීය කලාව, සහ වීඩියෝ කලාව යනාදිය අන්තර්ග්‍රහනය කරගනිමින් ක්ෂේත්‍රයක් බවට පත්වී ඇත.කලාව යනු කුමක්ද යන්න සංස්කෘතිය අනුව මෙන්ම එක් එක් යුගය අනුවද වෙනස්වන්නකි. උදාහරණයක් ලෙස 1970 ගණන් වනතුරු කලා කවයන් සහ සාමාන්‍ය ජනයා ව්‍යවහාරික කලාව කලාකෘතීන් ලෙස නොසලකන ලදී.යමක් කලා කෘතියක් ලෙස සැලකීමට නම් එහි කලාත්මක ගුණය සහ සාහිත්‍යාත්මක ගුණය අන්තර්ගත වියයුතු යැයි සලකනු ලැබේ. සමකාලීන කලාවේ නියැලෙන්නෝ ඩී.වී.ඩී , වෙබ් පිටු සහ අනෙකුත් අනෙකුත් මාධ්‍යයන් විෂය වස්තූන් ලෙස සලකනු ලැබේ.අත්කම්වීදි අත්කම් නිර්මාණ ශිල්පීන්ප‍්‍රායෝගික කලාවන් සඳහා යොදාගනු ලබන හැකියාවන් අත්කම් ලෙසින් හැඳින්වේ. එය කිසියම් විශේෂිත කලාවක් හෝ වෙළදාමක් සම්බන්ධයෙන් යොදාගනු ලැබිය හැක. අලංකාරක කලාවන් තුල පවත්නා සෞන්දර්යාත්මක පරිචයන් එකතුවක් විස්තර කිරීමට අත්කම් යන වචනය බොහෝවිට යොදාගනු ලබයි. ලී මැටි වීදුරු රෙදි හෝ ලෝහ යොදාගනිමින් අවස්ථානුකූලව
යොදාගන්නා පරිභෝජන භාණ්ඩයන් සාම්ප‍්‍රදායිකව නිෂ්පාදනය කිරීම අත්කම් යටතට ගැනේ. අත්කම් පොළක් යනු විවිධ අත්කම්වලට අයත් ප‍්‍රදර්ශිතයන් ප‍්‍රදර්ශනය කිරීම සඳහා සංවිධානය කළ උත්සවයකි. ලලිත කාලාවන් හෝ ‘සම්භාව්‍ය කලාවන්’ ට වෙනස්ව පාරම්පරිකව පවතින අත්කම් සම්ප‍්‍රදායන් ගැමි කලා ශිල්පයන් ලෙස හැදින්වේReferenceshttp://en.wikipedia.org/wiki/Craftsමෙම ලිපිය සඳහා තවත්  ප්‍රවර්ග අවශ්‍ය වේ. කරුණාකර ප්‍රවර්ග එක්කිරීමෙන් සහායවන්න. එවිට මෙය, මීට සමාන තවත් ලිපි සමග ලයිස්තුගත වනු ඇත. (2011 අගෝස්තු)ලිපි මාලාවක කොටසක්ඉස්ලාම්විශ්වාසයන්දෙවියන්ගේඒකත්වයඅනාගතවක්තෘවරුන්හෙළිදරව් වූ පොත්දේවදූතයන්නැවත නැඟිටීමේ දිනයපෙර නියමයපුරුදුඇදහිල්ලේ වෘත්තියයාච්ඤාදානයඋපවාසයවන්දනාවලේඛනපදනම්කුරානයසුන්නාහ් (හදිත්, සිරාහ්)ටෆ්සිර් (විග්‍රහය)අකීදාහ් (ඇදහිල්ල)ෆිඛ් (නීති විද්‍යාව)ශරියා (නීතිය)ඉතිහාසයකාල රේඛාවමුහම්මද්අහ්ල් අල්-බයිත්සහබාරෂිදුන්කලිෆේට්ඉමාමේට්මධ්‍යකාලීන ඉස්ලාමීය විද්‍යාවඉස්ලාම් ව්‍යාප්තියමුහම්මද්ගේ අනුප්‍රාප්තිකයCulture and societyAcademicsAnimalsArtCalendarChildrenCi
rcumcisionDemographicsDenominationsEconomicsEducationEthicsExorcismFeminismFestivalsFinanceLGBTMadrasaMoral teachingsMosqueMusicMysticismPhilosophyPoetryPoliticsProselytizingScienceSlaverySocial welfareWomenRelated topicsApostasyCriticismMuhammadQuranHadithOther religionsIslamismViolenceterrorismwarIslamophobiaJihadJihadismLaws of warGlossary Islam ද්වාරයvteඅල්ලාහ් යනු අරාබි බසින් දෙවියන් අමතන සම්මත ආකාරයයි. බටහිර ජාතින් අතර ප්‍රචලිත ආකාරයට මෙය මුස්ලිම්වරුන් දෙවියන් අමතන ආකාරය වේ. එසේ නමුත් මෙය ‍අරාබි බස කථා කරන සියලු අන්‍යාගමික ලබ්ධිකයින් විසින් එනම් ක්‍රිස්තියානි සහ යුදෙව්වන් විසින් ද දෙවියන් ආමන්ත්‍රණය කිරිමට යොදනු ලැබේ. මෙම පදය මක්කම වාසින් විසින් මැවුම්කාර දෙවියා‍ උදෙසා යොදන ලදි. ඒ අනුව එයින් අදහස් වනුයේ පුර්ව ඉස්ලාමික අරාබියේ පාරිශුද්ධ බලවේගය උදෙසා මෙය යොදන්නට ඇති බවයි.අරාබි අක්ෂර වින්‍යාසයේ 'අල්ලාහ්' යන වචනයඅල්ලාහ් හා බැඳුණු සංකල්ප සම්ප්‍රදායන් අතර වෙනස් වේ. පුර්ව ඉස්ලාමික අරාබිය තුළ අල්ලාහ් යනු පැවති එකම දේව බලවේගය නොවන්නට ඇත. ඉස්ලා
ම් දහමට අනුව අල්ලාහ් යනු ශ්‍රේෂ්ඨ හා අති ශුද්ධ වු දේව නාමය වේ. දෙවියන් හා බැඳුණු අන් සියළු නාමයන් ද 'අල්ලාහ්' වෙනුවෙන් යෙදේ. අල්ලාහ් යනු අසමසම හා එකම දෙවියන් වන අතර, විශ්වාසයේ මැවුම්කාරයා ද වන්නේය. හෙතෙම සර්ව බලධාරි වන්නේය. අරාබි කිතුණුවන් වර්තමානයේ දෙවියන් හා පියාණන් වහන්සේ වෙත මෙම පදයෙන් ආමන්ත්‍රණය කරනු ලැබේ. කුරානයේ සඳහන් දෙවියන් හා බයිබලයේ සඳහන් දෙවියන් අතර වෙනස්කම් හා සමානකම් ඇත.ආරාබි අක්ෂරවල වෙනම සංකේතයක් අල්ලාහ් වෙනුවෙන් වෙන් කර ඇත. විවිධ අරාබි අක්ෂර වර්ග අල්ලාහ් වෙනුවෙන් විශේෂ බැඳි අක්ෂර ලෙස වෙන් කර ඇත.නිරුක්තියඅල්ලා යන වචනයෙහි සම්භවය "අල්" සහ "ඉලාහ්" (ʾilāh )යන අරාබියානු වචන සන්ධි වීමෙන් සෑදුණකැයි සැලකේ. "ඉලාහ්" යන්නෙහි අර්ථය දෙවියන් වේ. "අල්" යන්නෙන් "සර්ව බලධාරී" යන අදහස දේ. එලෙස බැලූ කල එහි අදහස "එකම වූ දෙවියන් වහන්සේ" (ho theos monos) යන්නයි. එමෙන්ම මෙහි සම්භවය අරාබි භාෂාවෙහි එන "අලහා" (Alāhā) යන වචනය ඔස්සෙද විග්‍රහ කළ හැක. "අල්ලාහ්" හා සම්බන්ධ පද අනෙකුත් අප්‍රිකානු භාෂා වන හිබෘ හා ඇරමෙයික් භාෂාවන්හි දක්නට ලැබේ. "අල්ලාහ්" යන්න නිරන්තරයෙන් ඒක වචන් ලෙස යෙදෙන ප
දයකි. අරාබි භාෂාවෙහි මේ සඳහා බහු වචනයක් නැත."අල්" (al-) සහ "ඉලාහ්" (ʾilāh) පද සන්ධි වීමෙන් සෑදෙන "අල්ලාහ්" යන පදයෙන් පුරුෂ ලිංගික ස්වරූපය පෙන්වන අතර, "අල්-ලටි" (al-Lāt) යන පදයෙන් ස්ත්රී ලිංගික ස්වරූපය දක්වයි.භාවිතයපූර්ව භාවිතපූර්ව ඉස්ලාමික අරාබියෙහි, මෙකන්ස් ජාතිකයන් විසින් මැවුම්කාර දෙවියන් විෂයෙහි යොදන ලදී. මෙකන් ලබ්ධිකයින්ගේ මෙම යෙදීම අවිනිශ්චිත විය. ඔවුහු විශ්වාස කල පරිදි අල්ලහ් සහ ජින් යන අය අතර යම් සහෝදරත්වයක් පැවත ඇත. පූර්ව ඉස්ලාමික අරාබි ජාතිකයන්ට අනුව අල්ලාගේ මිතුරන්; උප ප්‍රධාන දෙවිවරුන් විය. අල්ලහ් හට පුත්‍රයන් සහ දූවරුන් (al-ʿUzzā, Manāt සහ al-Lāt)සිට ඇත. මෙකන් ලබ්ධිකයින් "අල්ලාහ්" විශ්වාස කරනු ලැබුවේ දුර්මුඛ කාල සමයකදීය. මුහම්මද්ගේ පියාගේ නම අබ්දුල්ලා විය. එහි අර්ථය අල්ලාගේ සේවකයා යන්නයි.ඉස්ලාම්වරුන්ට පෙරද අල්ලාහ් යන වදන භාවිතයට ගැනුණු අතර මක්කම තුළදී සර්වබලධාරී දෙවියන් සඳහා භාවිතා වුයේ එම වදනයි. මක්කම වාසින් අල්ලාහ් දෙවියන්ට අමතරව එතුමන්ගේ පුතුන් සහ දියණියන්ද පිදුමට ලක් කළහ. අල් යුස්සා, මනාට් සහ අල්ලාට් එම දියණිවරුන් වුහ. එමෙන්ම ඔවුන් අල්ලාහ් යනු
එකම දෙවියන් ලෙස නොසලකනු ලැබු අතර වෙනත් දෙව්වරුන් රැසක් ඔවුන් විසින් අදහනු ලැබීය.ඉස්ලාම්ඉස්ලාම් දහමට අනුව අල්ලාහ් යනු දෙවියන් වෙනුවෙන් භාවිතා කෙරෙන නාමයයි. තවද ඉස්ලාම් ලබ්ධිකයින්ගේ ශ්‍රද්ධාවෙහි කේන්ද්‍රයද මෙය වේ. දෙවියන් වනාහි සර්වබලධාරී වන අතර, විශ්වයෙහි මැවුම්කරුවා හා මනුෂ්ය වර්ගයාගේ විනිශ්චය කරුවා වේ. හෙතෙම අසමසම වේ. ශුද්ධ වූ කුරානය විස්තර කරනුයේ "අල්ලාහ්"ගේ නාමය; ක්‍රියාවන් හා පැවත්මන් වේ.ඉස්ලාමික සම්ප්‍රදායට අනුව දෙවියන් වෙත භාවිතා කෙරෙන නාමයන් 99කි. (al-asma al-husna) ඉන් සෑම නාමයක්ම අල්ලා සතු විශේෂිත ගුණාංගයක් විදහා දක්වයි. මින් වඩාත් ප්‍රචලිත නාමයන් දක්වනුයේ දෙවියන්ගේ අනුකම්පාසහගත බව (al-rahman) සහ මෛත්‍රී සහගත (al-rahim) බව වේ.බොහොමයක් මුස්ලිම්වරු "ඉන්ශ' අල්ලාහ්" (insha' Allah) යන්න "දෙවියන්ගී කැමැත්ත" හැඟවීම පිණිස අනාගත සද්ධීන් වලට පසුව යොදනු ලැබේ. එසේම "සුභන්-අල්ලාහ්" (Subhan-Allah), "අහ්ලම්ඩො-ලිල්ලාහ්" ( Ahlamdo-Lillah), "ල-ඉල්-ලා-හා-ඉල්-අල්ලහ්" (La-il-la-ha-il-Allah) සහ "අල්ලහ්-ඔ-අක්බර්" (Allah-o-Akbar) වැනි පද දෙවියන් කෙරෙහි ඇති භක්තිමත් බව ප්‍රකාශ කිරීමේදී
යොදනු ලැබේ.අරාබිඅරාබි භාෂාව කථාකරන සියළු අබ්‍රාමික ලබ්ධිකයින්, එනම් ක්‍රිස්තියානුවන් සහ යුද්දෙව්වන් ඇතුළුව "අල්ලාහ්" යන්න “දෙවියන්” උදෙසා භාවිතා කරයි. වර්තමානයේ අරාබි ක්‍රිස්තියානුවන් දෙවියන්ට අල්ලාහ් යන වචනය පමණක් යොදයි. උදාහරණයක් ලෙස කිතුණුවෝ "අල්ලාහ් අල්-අබ්" (الله الآب) දෙවි පියාණන් වහන්සේ යන අදහසින්ද, "අල්ලාහ් අල්-ඉබන්" (الله الابن) දිව්‍ය පුත්‍රයන් යන අදහසින්ද, "අල්ලාහ් අල්-රූහ් අල් කුදුස්" (الله الروح القدس) ශුද්ධෝතමයන් වහන්සේ යන අදහසින්ද යොදති. අරාබි කිතුණුවන් ලිඛිත කටයුතු සඳහා දෙවියන් යන්න අදහස් කිරීමට යොදන වගන්ති දෙකක් ඇත. ඔවුහු මුස්ලිම් ජාතිකයන් යොදනු ලබන "බැසම්-අල්ලහ්" (basm-allah )යන පදය මෙලෙස යොදනු ලබයි. මෙය 8වන ශතවර්ශයේ සිට පැවත එන්නකි. මුස්ලිම් "බැසම්-අල්ලහ්" යනු "මෛත්‍රී සහගත වූ අනුකම්පාසහගත වූ දෙවියන්ගේ නාමයෙන්" වේ. නමුත් කිතුණුවන්ට අනුව "පියාණන් සහ පුත්‍රයාණන් වහන්සේ ගේ නාමයෙන්" යන්න වේ. ලතින් සහ ග්‍රීක යෙදීම් වල "දෙවියන් වහන්සේ" යන්න සඳහන් නොවේ. අරාබි ජාතිකයන් මෙම "දෙවියන්" යන පදය භාවිතා කරනුයේ ඔවුන් දෙවියන් "එකම දෙවියන්" යන අදහසින් අදහන බැවිණි.මාර්ෂ
ල් හොඩ්සන්ට අනුව පූර්ව ඉස්ලාමික යුග වලදී ඇතැම් අරාබි කිතුණුවන් එවකට මිත්‍යාදෘෂ්ඨික පන්සලක් වූ "කාබ" වෙත ඔවුහු මැවුම්කාර දෙවියන් ලෙස සැලකූ අල්ලහ් පිදීමට වන්දනා ගමන් ගොස් ඇත.වෙනත් භාවිතඉංග්‍රීසි සහ අනෙකුත් යුරෝපීය භාෂාඉංග්‍රීසි භාෂාවෙහි "අල්ලාහ්" යන්නෙහි භාවිතය කෙරෙහි 19 වන ශත වර්ෂයෙහි පැවති සංසන්දනාත්මක ආගමික අධ්‍යයනයන් බලපා ඇත. උදාහරණයක් ලෙස තෝමස් කායිල් (1840) දී දෙවියන් සම්බන්ධව යොදා ඇත. ටෝ ඇන්ඩ්‍රේ විසින් රචිත මුහම්මද්ගේ චරිතාපදානයෙහි (1934) මෙම වචනය නිරන්තරයෙන් යෙදී ඇත්තේ දෙවියන් පිළිබඳ අදහස ජනිත කිරීමටයි. එනමුඳු මෙය යුදෙව් සහ ක්‍රිස්තියානි සංකල්ප වලින් වෙනස් වූවකි. මෙම කාලය වන විට ක්‍රිස්තියානි ලබ්ධිකයින් විසින් "යහවෙහ්" යන හෙබ්‍රෙව් වචනය යොදාගනිමින් තිබිණි.දෙවියන් වෙනුවෙන් අල්ලාහ් යන වචනය බහුලව භාවිතා නොකෙරෙන භාෂාවන්හි වුවද ඇල්ලාහ් යෙදෙන වාඛ්‍ය ඛණ්ඩයක් තිබිය හැක. උදාහරණයක් ලෙස ඓබෙරිඅන් අර්ධද්වීපය තුළ සියවස් ගණනාවක් පුරා පැවති මුස්ලිම් ජනාවාස හේතුවෙන් "ඔජාලා" යන අරාබි වචනය අද ස්පාඥ්ඥ භාෂාවට එක්වී ඇත. මෙහි වචනාර්ථය වනුයේ "දෙවියන්ගේ කැමැත්ත අනුව" යන්න වේ.ඇත
ැම් මුස්ලිම් ජාතිකයන් විසින් අල්ලාහ් යන නාමය පරිවර්තනය නොකොට ඉංග්‍රිසියෙහි භාවිතා කරනු ලැබේ. මෙය කුරානයෙහි සඳහන් වචනය ආශ්‍රයෙන් හෝ යුදෙව් හා ක්‍රිස්තියානු ලබ්ධිකයින් අදහන දෙවියන්ගෙන් සිය දෙවියන් වෙනස් බව හැඟවීමට යොදන්නට ඇත. එසේම මාර්ෂල් G. S. හොඩ්සන් පවසනුයේ මුස්ලිම් නොවන ඉංග්‍රීසී කථා කරන පිරිස් අල්ලාහ් යන වචනය යෙදීමේදී, ඒයින් මුස්ලිම් ජාතිකයන් අදහනුයේ මිත්‍යා කථාවල එන දෙවියන් මිස මැවුම්කාර දෙවියන් වහන්සේ නොවන බවට අදහසක් ජනිතවිය හැකි බවයි. එමනිසා මෙම භාවිතය සුදුසු වන්නේ දේවධර්මයට අනුව ඇතිවන බලපෑම් පිළිගැනීමට කැමති අයට පමණක් බව හොඩ්සන්ගේ මතය වේ.මුද්‍රණාක්ෂරයුනිකොඩ්හි  "Allah" යන වචනය සඳහා විශේෂ ස්ථානයක් වෙන්කර ඇත. ﷲ = U+FDF2 . නිල යුනිකොඩ් පිරිවිතර අනුව මෙම අක්ෂරය alif-lām-lām-heh (الله U+0627 U+0644 U+0644 U+0647) යන්නට වියෝජනය කළ හැකිය. බොහෝ විට [A]llāh යන්නෙහි පළමු අක්ෂරය, අලිෆ් අත්හැර සැලකීම සඳහා අරාබි මුද්‍රණාක්ෂර වලට විශේෂ බන්ධකයන් ඇත. ඉරාන නිල සංකේත (☫) සඳහා භාවිතා කර ඇති චාරුලේඛන ප්‍රභේද, යුනිකොඩ්හි ආකේතනය කර ඇත්තේ සංකීර්ණ සංකේත පරාසයෙහිය. ඉරාන නිල සංකේත ඉරාන ජාති
ක ධජයෙහි දැකගත හැකිය. එම සංකේත වලට අර්ථ කථනයන් කිහිපයකි. ඒ ලෝක ගෝලය නිරූපණය වන ආකාරයට "අල්ලාහ්" යන වචනය ශෛලීගත කිරීම සහ වක් සඳ දෙකක් ආකාරයට දැක්විමත්ය.අබිජාද් සංඛ්‍යාංකඅබ්ජාද් යනු ආදි කාලීන අරාබියේ භාවිතා කළ සංඛ්‍යාංක ක්‍රමයකි. මෙම සංඛ්‍යාංක ක්‍රමය අනුව අරාබි හෝඩියේ ඇති අක්ෂර 28 න් සෑම අක්ෂරයක්ම යම් කිසි අගයක් නිරූපණය කරයි. සම්ප්‍රදායික අරාබි අබිජාද් සංඛ්‍යාංක ක්‍රමය අනුව අල්ලාහ් (الل) යන වචනයෙහි සංඛ්‍යාත්මක අගය 66 කි. සටහන්ඉස්ලාම් ධර්මයේ එන දෙවියන්වහන්සේ - දෙවියන්වහන්සේගේ ඒකීයත්වයමෙමලිපිය ප්‍රවීණයෙක් විසින් සත්‍යබවට සහතික කිරීම හෝ සත්‍යෙක්ෂණය කිරීම හෝ අවශ්‍යව ඇත. ප්‍රවීණයෙක් සපයා ගැනුමට හෝ ඔබ විසින්ම ‍ මෙම ලිපිය වැඩිදියුණුකිරීම සිදුකිරීමට හෝ කාරුණික වන්න. විස්තර සඳහා සාකච්ඡා පිටුව බලන්න. (නොවැම්බර් 2009)දකුණු ඉරාකයෙහි පිහිටි වසර  4100 පැරැණි ඌර් හී මහා සිගුරාට් හි යළි-ගොඩනගන ලද ප්‍රාසාද මුඛය.සිගුරාට්  (ඇකඩියන් සික්කුරාට්,  සකාරු "උස් කල බිමක ගොඩනැගීම" හි D-ප්‍රකෘතිය) වනාහි පුරාතන මෙසපොටේමියානු මිටියාවතෙහි සහ බටහිර  ඉරාන සානුවෙහි තැනුනු දැවැන්ත ස්මාරක වන
අතර, තට්ටු හෝ ස්තර කෙමෙන් කුඩා වන පේසා සහිත හිණි පිරිමිඩ ආකාරය නිරූපණය කරයි. සංගණ්‍ය සිගුරාට් අතර ඉරාකයේ  නසිරියා අසල  පිහිටි,  ඌර් හී මහා සිගුරාට්, ඉරාකයේ බැග්ඩෑඩ් අසල පිහිටි, අකාර් කුෆ් සිගුරාට්, ඉරානයේ කුසෙස්ටාන් හි, චෝගා සැන්බිල්, ඉරානයේ කෂාන් අසබඩ,  සියල්ක් වෙති.දිවාලිවර්ණවත් සියුම් කුඩු හෝ වැලි භාවිතයෙන් සාදන ලද රන්ගෝලි සැරසිල්ලක්අමතර ඇමතුම්දීපවාලි, දීපාවලීනිරීක්ෂිත කරන්නේහින්දු, ජෛන, සීක්, සමහර බෞද්ධ (විශේෂයෙන් නෙවාර් බෞද්ධ)වර්ගයආගමික, සංස්කෘතික, සෘතුමයවැදගත්කමනපුරට එරෙහිව යහපත ජයග්රහණය කිරීම සැමරීම; අධ්‍යාත්මික අන්ධකාරය නඟා සිටුවීම.ආරම්භයමස (අමන්ත) / මාස (පූර්ණිමාන්ත), පක්‍ෂ, තීතිඅවසානයමාස (අමන්ත) / මාස (පූර්ණිමාන්ත), පක්‍ෂ, තීතිදිනයඅශ්වින් ක්‍රිෂ්ණ ත්‍රයෝදශි, අශ්වින් ක්‍රිෂ්ණ චතුර්දශි, අශ්වින් අමාවස, කාර්තික් ශුක්ල ප්‍රතිපදා, කාර්තික් ශුක්ල ද්විතියඋත්සවදිය දැල්වීම, පූජා (වන්දනාව සහ යාඥාව), හවන් (ගිනි පූජාව), ව්‍රත් (උපවාසය), දාන (පුණ්‍ය කටයුතු), මේලා (පොළ/සංදර්ශන), ගෘහ පවිත්‍ර කිරීම සහ සැරසිලි, ගිනිකෙළි, තෑගි, මංගල්‍යය සහ රසකැවිලිසම්බන්ධ වන්නේනවරාත්‍රී, දීවාලි (ජෛන ආගම)
, බන්ඩි චෝර් දිවාස්, විජයදෂ්මි, තිහාර්, ස්වන්ති, සොහ්රායි, බන්ඩ්නාදීවාලි (ඉංග්‍රීසි: /dɪˈwɑːliː/; දීපාවලි (IAST: dīpāvalī) හෝ දිවාලි; Jain Diwali, Bandi Chhor Divas, Tihar, Swanti, Sohrai සහ Bandna) ආලෝකයේ උත්සවයක් වන අතර එය හින්දු, ජෛන සහ සීක් විසින් සමරනු ලබන ප්‍රධාන උත්සවවලින් එකකි. මෙම උත්සවය සාමාන්‍යයෙන් දින පහක් පවතින අතර හින්දු චන්ද්‍ර සූර්ය මාසය වන කාර්තිකා (ඔක්තෝබර් මැද සහ නොවැම්බර් මැද) තුළ සමරනු ලැබේ. හින්දු ආගමේ වඩාත් ජනප්‍රිය උත්සවයක් වන දිවාලි උත්සවය "අධ්‍යාත්මික අන්ධකාරයට එරෙහිව ආලෝකයේ ජයග්‍රහණය, නපුරට එරෙහිව යහපත සහ නොදැනුවත්කමට එරෙහි දැනුම" සංකේතවත් කරයි. මෙම උත්සවය සීතා සහ රාමා, විෂ්ණු, ක්‍රිෂ්ණා, දුර්ගා, ශිව, කාලි, හනුමාන්, කුබෙර යන අයට නිවාඩු දිනය සම්බන්ධ කරන තවත් බොහෝ කලාපීය සම්ප්‍රදායන් සමඟ සමෘද්ධියේ දේවතාවිය වන ලක්ෂ්මි සහ ප්‍රඥාවේ දෙවියා සහ බාධක ඉවත් කරන්නා සමඟ සම්බන්ධ වේ. යම් යම් ධන්වන්තරී හෝ විශ්වකර්මන්. තවද, එය ලක්දිවදී රාවණා නමැති යක්ෂයා පරාජය කර වසර 14 ක පිටුවහලේ සේවය කිරීමෙන් පසු රාම තම බිරිඳ සීතා සහ ඔහුගේ සහෝදරයා වන ලක්ෂ්මණ් සමඟ අයෝධ්‍යාවේ සිය රාජධානියට
ආපසු පැමිණි දිනය සැමරීමකි.දීපවාලි උත්සවයට පෙරාතුව, සැමරුම්කරුවන් තම නිවෙස් සහ සේවා ස්ථාන දියාස් (තෙල් පහන්) සහ රංගෝලි (වර්ණවත් කලා කව රටා) වලින් පිරිසිදු කිරීම, ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම සහ අලංකාර කිරීම මගින් සූදානම් වේ. දිවාලි උත්සවය අතරතුර, මිනිසුන් ඔවුන්ගේ හොඳම ඇඳුම් අඳිනවා, දියා සහ රංගෝලි වලින් තම නිවෙස් අභ්‍යන්තරය සහ පිටත ආලෝකමත් කරයි, සෞභාග්‍යයේ සහ ධනයේ දෙවඟන වන ලක්ෂ්මිගේ නමස්කාර උත්සව පවත්වයි, ගිනිකෙළි ආලෝකවත් කරයි, සහ පවුලේ මංගල්‍යවලට සහභාගී වේ, එහිදී මිතායි ( රසකැවිලි) සහ තෑගි බෙදාගනු ලැබේ. දිවාලි උත්සවය හින්දු, සීක් සහ ජෛන ඩයස්පෝරාවේ ප්‍රධාන සංස්කෘතික උත්සවයකි.දින පහක් පුරා පැවති උත්සවය ඉන්දියානු උපමහාද්වීපයේ ආරම්භ වූ අතර එය මුල් සංස්කෘත ග්‍රන්ථවල සඳහන් වේ. දිවාලි උත්සවය සාමාන්‍යයෙන් විජයදශමි (දුසේරා, දසරා, දසයින්) උත්සවයෙන් දින විස්සකට පසුව සමරනු ලැබේ, දන්තෙරාස් හෝ ප්‍රාදේශීය සමානාත්මතාවයෙන්, උත්සවයේ පළමු දිනය සනිටුහන් කරමින්, සමරන්නන් තම නිවෙස් පිරිසිදු කිරීමෙන් සහ බිමෙහි රන්ගෝලි වැනි සැරසිලි කිරීමෙන් සූදානම් වේ. දෙවන දිනය නාරක චතුර්දශි ය. තුන්වන දිනය ලක්ෂ්මි පූජා දිනය සහ සාම්
ප්රදායික මාසයේ අඳුරුතම රාත්රිය වේ. ඉන්දියාවේ සමහර ප්‍රදේශවල ලක්ෂ්මි පූජාවට පසු දින ගෝවර්ධන් පුජා සහ බලිප්‍රතිපදා (පද්වා) යනුවෙන් සලකුණු කර ඇත. සමහර හින්දු ප්‍රජාවන් අවසන් දිනය සනිටුහන් කරන්නේ සහෝදරිය සහ සහෝදරයා අතර ඇති බැඳීම සඳහා කැප වූ භායි ඩූජ් හෝ කලාපීය සමානතාවක් ලෙස වන අතර, අනෙකුත් හින්දු සහ සීක් ශිල්පීන් මෙම දිනය විශ්වකර්ම පූජා ලෙස සනිටුහන් කර ඔවුන්ගේ නඩත්තු කටයුතු සිදු කරමින් එය නිරීක්ෂණය කරති. වැඩ කරන ස්ථාන සහ යාඥා කිරීම.ඉන්දියාවේ සමහර වෙනත් ඇදහිලි ද දිවාලි උත්සවයට සමගාමීව ඔවුන්ගේ උත්සව සමරති. ජෛනයන් මහාවීරගේ අවසාන විමුක්තිය සනිටුහන් කරන ඔවුන්ගේම දීපවාලි උත්සවයක් පවත්වයි. සීක්වරු ගුරු හර්ගොබින්ද් මෝගල් අධිරාජ්‍යයේ සිරකඳවුරකින් නිදහස් කිරීම සනිටුහන් කිරීම සඳහා බන්ඩි චෝර් දිවාස් සමරති. නේවාර් බෞද්ධයන්, අනෙකුත් බෞද්ධයන් මෙන් නොව, දිවාලි උත්සවය සමරන්නේ ලක්ෂ්මිට නමස්කාර කිරීමෙන්, නැගෙනහිර ඉන්දියාවේ සහ බංගලාදේශයේ හින්දු භක්තිකයන් සාමාන්‍යයෙන් දීපවාලි උත්සවය සමරන්නේ කාලි දේවතාවියට නමස්කාර කිරීමෙනි. දිවාලි උත්සවයේ ප්‍රධාන දිනය (ලක්ෂ්මි පූජා දිනය) ෆීජි, ගයනා, ඉන්දියාව, මැලේසියාව, මොරිෂස
්, මියන්මාරය, නේපාලය, පකිස්ථානය, සිංගප්පූරුව, ශ්‍රී ලංකාව, සුරිනාම්, සහ ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ.නාමකරණය සහ දිනයන්දිවාලි (ඉංග්‍රීසි: /dɪˈwɑːliː/) හෝ දිවාලි යනු "පේළිය හෝ ආලෝක මාලාව" යන අර්ථය ඇති සංස්කෘත දීපාවලි යන පදයෙන් ව්‍යුත්පන්න වී ඇති වචනයකි. dīpa, "පහන, ආලෝකය, පහන් කූඩුව, ඉටිපන්දම, දිලිසෙන, බැබළෙන, ආලෝකවත් කරන හෝ දැනුම" සහ avali, "පේළියක්, පරාසයක්, අඛණ්ඩ රේඛාවක්, මාලාවක්" යන සංස්කෘත වචන වලින්ය.The Divali Nagar or "Diwali capital" in Chaguanas, Trinidad and Tobago.ගිම්හාන අස්වැන්න අවසන් වීමෙන් පසු සෑම වසරකම මුල් සරත් සෘතුවේ දී දින පහක සැමරුම නිරීක්ෂණය කරනු ලැබේ. එය නව සඳ (amāvasya) සමග සමපාත වන අතර හින්දු චන්ද්‍ර සූර්ය දින දර්ශනයේ අඳුරුතම රාත්‍රිය ලෙස සැලකේ.[44] උත්සව අමාවසයට දින දෙකකට පෙර, දන්තෙරස් දින ආරම්භ වන අතර, දින දෙකකට පසුව, කාර්තික් මාසයේ දෙවන දිනයේ දී දීර්ඝ වේ.[45] (Indologist Constance Jones ට අනුව, මෙම රාත්‍රිය අශ්වින් චන්ද්‍ර මාසය අවසන් කර කාර්තික් මාසය ආරම්භ කරයි[46] - නමුත් මෙම සටහන බලන්න[d] සහ Amanta සහ Purnima පද්ධති.) අඳුරුතම රාත්‍රිය සැමරුමේ අග්‍රය
වන අතර එය සමපාත වේ. ග්‍රෙගෝරියානු දින දර්ශනයට අනුව ඔක්තෝබර් දෙවන භාගය හෝ නොවැම්බර් මුල සමග.[46] උත්සවයේ උච්චතම අවස්ථාව තුන්වන දින වන අතර එය ප්‍රධාන දිවාලි උත්සවය ලෙස හැඳින්වේ. එය රටවල් දුසිමක නිල නිවාඩු දිනයක් වන අතර අනෙකුත් උත්සව දින කලාපීය වශයෙන් ඉන්දියාවේ පොදු හෝ විකල්ප සීමා සහිත නිවාඩු දින ලෙස නිරීක්ෂණය කරනු ලැබේ.[48] නේපාලයේ, එය බහුදින උත්සවයක් වන අතර, දින සහ චාරිත්‍ර වෙනස් ලෙස නම් කර ඇතත්, උච්චතම අවස්ථාව හින්දූන් විසින් තිහාර් උත්සවය ලෙසත් බෞද්ධයන් විසින් ස්වන්ති උත්සවය ලෙසත් හැඳින්වේ.Rangoli, decorations made from colored powder, is popular during Diwaliඉතිහාසයදිවාලි උත්සවයක් වේවා Kartika හින්දු දින දර්ශනය මාසය තුළ ගිම්හාන අස්වැන්න පසු උත්සවය ලෙස, ඉන්දියාව ආපසු පුරාණ කාලයේ දක්වා දිව යන්නකි. මෙම නාට්ය උළෙල 1 වන සහස්රය ක්රි.ව දෙවැනි භාගයේ දී ද සම්පූර්ණ නමුත් මීට පෙර යුගයේ සිට මධ්ය පෙළ සිට පුළුල් කර ඇති බව විශ්වාස කෙරෙන ස්කන්ධ පුරාණ, එවැනි පද්ම පුරාණ ලෙස සංස්කෘත සඳහන් වේ. මෙම diyas (පහන්) සංකේතාත්මකව හිරු කොටස් නියෝජනය කිරීමට ස්කන්ධ පුරාණ සඳහන් කර ඇත, සියලු ජීවිතයට ආ
ලෝකය හා ශක්තිය මැනිමේ දෙන්නාට, කන්න Kartik හින්දු දින දර්ශනය මාසය තුළ සංක්රමණය වූ. [20] [23] Kartika amavasya මත Yama හා Nachiketa පුරාවෘත්තයේ (දිවාලි උත්සවයක් වේවා රාත්රී) සමග ඉන්දියාව ආශ්රිත දිවාලි උත්සවයක් වේවා සමහර ප්රදේශ හින්දු. [24] අනිත්ය ධනය එදිරිව වැරදි සැබෑ ධනය එදිරිව අයිතිය ගැන Nachiketa කතාව, එදිරිව අවිද්යාව දැනුම ක්රි.පූ 1 වන සහස්රයේ දී රචනා Katha Upanishad දී වාර්තා වී ඇත. [25] 7 වැනි සියවසේ සංස්කෘත හර්ෂ රජු Nagananda පහන් දල්වන ලද අතර නව නිරත මනාලියන් හා දෑවැද්දට දීමනා දී ඇති Deepapratipadutsava (දීපා = ආලෝකය, pratipada = පළමු දින, utsava = උත්සවය), ලෙස දීපාවලී සඳහන් කරයි. [26] [27] සෙල්ලම් Rajasekhara ඔහු රාත්රියේ, නිවෙස්, වීදි හා වෙලඳපොලවල් සැරසීම සුදුහුණු ගාමින් කරමින් නිවාස හා තෙල් පහන් සම්ප්රදාය ගැන සඳහන් එහිදී Kavyamimamsa, ඔහුගේ 9 වැනි සියවසේ දී Dipamalika ලෙස දීපාවලී සඳහන් කළේය. [26] පර්සියානු සංචාරකයා සහ ඉතිහාසඥ අල් Biruni, ඉන්දියාව සිය 11 වන සියවසේ මතක සටහන්, Kartika මාසයේ නව සඳ දින හින්දු භක්තිකයන් විසින් සමරනු ලබන දීපාවලී ලීවේය.Diwali celebrations in Covent
ry, United Kingdom.ආගමික වැදගත්කමදිවාලි උත්සවය හින්දු, ජෛන, සීක් සහ නෙවාර් බෞද්ධයන් විසින් සමරනු ලබයි, නමුත් සෑම ඇදහිල්ලක් සඳහාම එය විවිධ ඓතිහාසික සිදුවීම් සහ කථා සනිටුහන් කරයි, නමුත් කෙසේ වෙතත් උත්සවය නියෝජනය කරන්නේ අන්ධකාරයට එරෙහිව ආලෝකයේ, නොදැනුවත්කමට එරෙහිව දැනුමේ සහ යහපත පිළිබඳ එකම සංකේතාත්මක ජයග්‍රහණයයි. නරකයි.In Singapore, Diwali is marked by 2 kilometres of lights across the Little India area.හින්දු ආගමදිවාලි උත්සවයේ ආගමික වැදගත්කම ඉන්දියාව තුළ කලාපීය වශයෙන් වෙනස් වේ. එක් සම්ප්‍රදායක් හින්දු වීර කාව්‍ය රාමායණයේ ජනප්‍රවාදවලට උත්සවය සම්බන්ධ කරයි, එහිදී දීවාලි යනු රාම, සීතා, ලක්ෂ්මන් සහ හනුමාන් වසර 14ක පිටුවහලේ කාලයකට පසු අයෝධ්‍යාවට ළඟා වූ දිනය වන අතර, රාමගේ යහපත් සේනාව යක්‍ෂ රජු වූ රාවණාගේ නපුරු හමුදාව පරාජය කිරීමෙන් පසුවය. තවත් ජනප්‍රිය සම්ප්‍රදායකට අනුව, ද්වාපර යුග යුගයේ දී, විෂ්ණුගේ අවතාරයක් වූ ක්‍රිෂ්ණා, වර්තමාන ඇසෑමයට ආසන්න ප්‍රග්ජ්‍යෝතිෂපුරයේ නපුරු රජු වූ නරකාසුර නම් යක්ෂයා මරා දමා, නරකාසුර විසින් වහල්භාවයට ගෙන සිටි ගැහැණු ළමයින් 16000 ක් නිදහස් කළ
ේය. දිවාලි උත්සවය සමරනු ලැබුවේ නරකාසුරාට එරෙහිව ක්‍රිෂ්ණාගේ ජයග්‍රහණයෙන් පසුව නපුරට එරෙහිව යහපත ජයග්‍රහණය කිරීමේ සංකේතයක් ලෙසය. දිවාලි දිනයට පෙර දිනය නරක චතුර්දසි ලෙස සිහිපත් වේ, එය ක්‍රිෂ්ණා විසින් නරකාසුර ඝාතනය කළ දිනයයි.[78]බොහෝ හින්දු භක්තිකයන් මෙම උත්සවය ධනය හා සෞභාග්‍යයේ දේවතාවිය සහ විෂ්ණුගේ භාර්යාව වන ලක්ෂ්මි දේවතාවිය සමඟ සම්බන්ධ කරයි. පින්ච්මන්ට අනුව, දින 5 ක දීපවාලි උත්සවයේ ආරම්භය සමහර ජනප්‍රිය සමකාලීන මූලාශ්‍රවල සඳහන් වන්නේ සමුද්‍ර මන්තානයෙන් ලක්ෂ්මි දේවිය උපත ලැබූ දිනය, දේව (දෙවියන්) සහ අසුරයන් (යක්ෂයන්) විසින් විශ්වීය කිරි සාගරය ගිල දැමීමයි. පද්ම පුරාණය වැනි පුරාණ කිහිපයක ද දක්නට ලැබෙන වෛදික පුරාවෘත්තයක් වන අතර දිවාලි රාත්‍රිය යනු ලක්ෂ්මි විෂ්ණු තෝරාගෙන විවාහ වූ අවස්ථාවයි.[37][79] වෛෂ්ණාව නියෝජනය කරන ලක්ෂ්මි සමඟින්, ශෛව සම්ප්‍රදායේ පාර්වතීගේ සහ ශිවගේ අලි හිස සහිත පුත් ගනේෂා, සදාචාරාත්මක ආරම්භය සංකේතවත් කරන සහ බාධක ඉවත් කරන්නෙකු ලෙස සිහිපත් කරනු ලැබේ.නැඟෙනහිර ඉන්දියාවේ හින්දු භක්තිකයන් මෙම උත්සවය කාලි දේවතාවිය සමඟ සම්බන්ධ කරයි, ඇය නපුරට එරෙහිව යහපත ජය ගැනීම සංකේතවත් කරයි.
උතුරු ඉන්දියාවේ බ්‍රාජ් ප්‍රදේශයේ, ඇසෑම් ප්‍රදේශයේ මෙන්ම දකුණු දෙමළ සහ තෙළිඟු ප්‍රජාවන්ගේ හින්දු භක්තිකයන් දිවාලි උත්සවය සලකන්නේ ක්‍රිෂ්ණා දෙවියන් නරකාසුර නම් නපුරු යක්ෂ රජු පරාජය කර විනාශ කළ දිනය ලෙසයි. නරකයි. වෙළඳ සහ වෙළඳ පවුල් සහ අනෙකුත් අය සංගීතය, සාහිත්‍යය සහ ඉගෙනීම මූර්තිමත් කරන සරස්වතීට සහ පොත් තැබීම, භාණ්ඩාගාරය සහ ධනය කළමනාකරණය සංකේතවත් කරන කුබෙරාට යාඥා කරති. ගුජරාට් වැනි බටහිර ප්‍රාන්තවල සහ ඉන්දියාවේ ඇතැම් උතුරු හින්දු ප්‍රජාවන්හි දීපවාලි උත්සවය නව වසරක ආරම්භය සනිටුහන් කරයි. දිවාලි උත්සවයේදී බෙදාගත් මිථ්‍යා කතා කලාපය අනුව සහ හින්දු සම්ප්‍රදාය තුළ පවා පුළුල් ලෙස වෙනස් වේ, නමුත් සියල්ලෝම ධර්මිෂ්ඨකම, ස්වයං විමර්ශනය සහ දැනුමේ වැදගත්කම කෙරෙහි පොදු අවධානයක් යොමු කරති. ලින්ඩ්සේ හර්ලන්ට අනුව, ඉන්දියානු විද්‍යාඥයෙක් සහ ආගමික අධ්‍යයනය පිළිබඳ විශාරදයෙක්, "අවිද්‍යාවේ අන්ධකාරය" ජය ගැනීමේ මාවතයි.[87] මෙම මිථ්‍යාවන් පැවසීම අවසානයේ දී යහපත නපුරෙන් ජය ගන්නා බවට හින්දු විශ්වාසය සිහිපත් කරයි.ජෛන ආගමජෛන සහ නිවේතන් පිළිබඳ විශාරදයෙකු පවසන්නේ ජෛන සම්ප්‍රදායේ දී දීවාලි උත්සවය පවත්වනු ලබන
්නේ මහාවීරගේ ශාරීරික මරණය සහ අවසාන නිර්වාණය වන "මහාවීර නිර්වාණ දිවාස්" සැමරීම සඳහා බවයි. ඉන්දියාවේ බොහෝ ප්‍රදේශවල සමරනු ලබන ජෛන දීවාලි උත්සවයේ හින්දු දීපවාලි උත්සවයට සමාන පිළිවෙත් ඇත, එනම් පහන් දැල්වීම සහ ලක්ෂ්මිට යාඥා කිරීම ය. කෙසේ වෙතත්, ජෛන දිවාලි උත්සවයේ අවධානය යොමු වන්නේ මහාවීර වෙනුවෙන් කරන කැපවීමයි.[90] ජෛන සම්ප්‍රදායට අනුව, මෙම පහන් දැල්වීමේ පුරුද්ද ප්‍රථම වරට ආරම්භ වූයේ ක්‍රිස්තු පූර්ව 527 දී මහාවීරගේ නිර්වාණ දිනයේදීය,[k] මහාවීරගේ අවසාන ඉගැන්වීම් සඳහා එක්රැස් වූ රජවරුන් 18 දෙනෙකු "මහා ආලෝකය සිහිපත් කරමින් පහන් දැල්විය යුතු බවට ප්‍රකාශයක් නිකුත් කළ විට. , මහාවීර".[93][94] දිවාලි උත්සවයේ සම්භවය පිළිබඳ මෙම සාම්ප්‍රදායික විශ්වාසය සහ ජෛනයන්ට එහි වැදගත්කම ඔවුන්ගේ සිතුවම් වැනි ඓතිහාසික කලා කෘතිවලින් පිළිබිඹු වේ.[95]සික් ආගමමෝගල් අධිරාජ්‍යයා වූ ජහන්ගීර් විසින් ගුරු හර්ගොබින්ද් ග්වාලියර් කොටුවේ සිරගෙයින් නිදහස් කිරීම සහ ඔහු අම්රිත්සාර්හි රන් දෙවොලට පැමිණි දිනය සිහිපත් කරමින් සීක්වරු බන්ඩි චෝර් දිවාස් සමරති.[96] අනුව J.S. සීක් ආගම සහ සීක් ඉතිහාසය පිළිබඳ විශාරදයෙකු වන ග්‍රේවා
ල්, සීක් සම්ප්‍රදායේ දීපවාලි හයවන ගුරු හර්ගොබින්ද් පුරාවෘත්තයට වඩා පැරණි ය. සීක්වරුන්ගේ තුන්වන ගුරුවරයා වන ගුරු අමර් දාස්, ගොයින්ද්වාල්හි පියගැට අසූහතරකින් යුත් ළිඳක් ගොඩනඟා, ප්‍රජා බැඳීමේ ආකාරයක් ලෙස බයිසාකි සහ දීවාලි දිනවල එහි පූජනීය ජලයේ ස්නානය කිරීමට සීක්වරුන්ට ආරාධනා කළේය. කාලයාගේ ඇවෑමෙන්, මෙම වසන්ත හා සරත් සෘතුවේ උත්සව සීක් උත්සව අතර වඩාත් වැදගත් වූ අතර අම්රිත්සාර් වැනි ශුද්ධ ස්ථාන වාර්ෂික වන්දනා ගමන් සඳහා කේන්ද්‍රස්ථානය විය.[97] දිවාලි උත්සවය, රේ කොලේජ්ට අනුව, සික් ඉතිහාසයේ සිදුවීම් තුනක් ඉස්මතු කරයි: 1577 දී අම්රිත්සාර් නගරය ආරම්භ කිරීම, මෝගල් සිරකඳවුරෙන් ගුරු හර්ගොබින්ද් නිදහස් කිරීම සහ එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1738 දී භායි මනි සිංගේ දිවි පිදූ දිනය. දීපවාලි උත්සවය සැමරීමට උත්සාහ කිරීම සහ ඉන් පසුව ඉස්ලාම් ආගමට හැරීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම සම්බන්ධයෙන් දඩයක් ගෙවීමට ඔහු අසමත් වීම සම්බන්ධයෙන්.බුද්ධාගමවජ්‍රයාන බුද්ධාගමේ විවිධ දෙවිවරුන්ට ගරු කරන සහ ලක්ෂ්මිට යාඥා කරමින් දීපාවලි සමරන නේපාලයේ නේවාර් ජනතාව හැරුණු විට දීවාලි උත්සවය බොහෝ බෞද්ධයන් සඳහා උත්සවයක් නොවේ.[26][27] නේපාල නිම්නව