LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
කි නොවේ.II.	සමාජ සම්මුතිවාදයසමාජ සම්මුති වාදය නව යුගය තුළ රාජ්‍ය පිළිබඳ නව මතවාදයක් ලෙස හැඳින්විය හැක. මෙම මතවාද ඉදිරිපත් කිරීමට මුල්වූයේ එංගලන්ත ජාතික තෝමස් හොබ්ස්, ජෝන් ලොක් හා ප්‍රංශ ජාතික ජින් ජැක්වින් රූසෝය. මොවුන් තිදෙනා දරණ පොදු මතය වන්නේ රාජ්‍ය වූ කලී මිනිසුන අතර ඇතිකරගත් සමාජ සම්මුතියක ප්‍රතිඵලයක් ලෙස රාජ්‍ය බිහි වූ බවයි. නමුත් සම්මුතියෙන් ඇති කරගත් රාජ්‍ය හොබ්ස් දැක් වූ ආකාරයට අසහාය බලැති රාජාණ්ඩු ක්‍රමයක් වේ. ජෝන් ලොක් විසින් තම සමාජ සම්මුතිවාදී අදහස තුළින් පාර්ලිමේන්තු ස්වාධිපත්‍යය අදහස ඉදිරිපත් කළේය. රූසෝ දක්වන ආකාරයට මහජන ස්වාධිපත්‍යය පදනම් කරගත් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පාලන ක්‍රමයක් වේ. මෙම මතවාදයන් මගින් එතෙක් කල් පිළිගෙන තිබූ දේවවරම්වාදය ප්‍රතික්ෂේප කරමින් රාජ්‍යයට ජනතා පදනමක් සපයන ආකාරය හඳුනාගත හැක. යුරෝපා ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පාලන ක්‍රමයක් වේ. III.	විකාශනාත්මකවාදයසමාජ විකාශනයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස රාජ්‍ය බිහි වූ බව විකාශනාත්මකවාදය මගින් කියැවේ. රාජ්‍ය බිහිවීම සම්බන්ධයෙන් මිනිසුන් එකට එක්තැන් වීම තීරණාත්මක සාධකයක් වූ බව විකාශනාත්මකවාදයෙන් දැක්වේ. මින්සුන්
එකට එක්තැන් වීම කෙරෙහි බලපෑ සමාජ බන්ධන ලෙස විකාශනාත්මකවාදීන් දක්වන්නේ ඥාති සම්බන්ධතා, ආගම, පොදු වාසස්ථානයක පදිංචි වීම, ආරක්ෂාව, ආර්ථික අවශ්‍යතා සහ දේශපාලන හැඟීම් යනාදියයි. මෙයාකාරයට ආරම්භ වූ රාජ්‍ය විකාශය වූයේ ගෝත්‍ර රාජ්‍ය, පෙරදිග රාජ්‍ය, ග්‍රීක නාගරික රාජ්‍ය, රෝම අධිරාජ්‍ය, වැඩවසම් රාජ්‍ය සහ නූතන ජාකි රාජ්‍ය ක්‍රම හරහාය. රාජ්‍ය යේ පැවැත්ම සදාතනික දෙයක් ලෙස විකාශනාත්මකවාදීන් දකින අතර මිහිපිට මිනිසුන් වාසය කරන තෙක් රාජ්‍ය ද නොනැසී පවතීය යන්න විකාශනාත්මකවාදයේ හරය වේ.IV.	ලිබරල්වාදයලිබරල්වාදය හා විකාශනාත්මකවාදය අතර එතරම් පැහැදිලි වෙනසක් හඳුනාගත නොහැක. ලිබරල්වාදීන් ප්‍රකාශ කරන්නේ රාජ්‍ය වූ කලී මිනිසුන් විසින් තම පොදු යහපත උදෙසා පිහිටුවාගත් පොදු සංවිධානයක් ලෙසය. මේ අනුව මිනිසාගේ භෞතික සංවර්ධනය සඳහා කටයුතු කිරීම රාජ්‍ය යේ ප්‍රධාන කාර්යය ලෙස ලිබරල්වාදී හු හඳුනා ගනිති. විවිධත්වය සහිත මිනිසුන්ගෙන් යුත් සමාජයක පොදු යහපත ගොඩනැගීමට නම් රාජ්‍ය වැනි පොදු සංවිධානයකින් එවුන් පාලනය කිරීම අවශ්‍ය වන බව ලිබරල්වාදීන් කියා සිටියි.V.	පැසිස්ට්වාදයපැසිස්ට් රාජ්‍ය ආරම්භය පිළිබඳ කථා කරන
මතවාදයක් නොව රාජ්‍යෙය් ප්‍රායෝගික ක්‍රියාකාරීත්වය පිළිබඳ අදහස් ඉදිරිපත් කරන්නා වු මතවාදයක් ලෙස හැඳින්විය හැකිය. උත්තරීතර  බලයක් සහිත ආඥාදායක රාජ්‍ය ක්‍රමයක් පැසිස්ට්වාදීන්ගේ ආදර්ශය වේ. මෙම රාජ්‍ය තුළ මිනිසා රාජ්‍ය යේ සේවකයකු මිස රාජ්‍යය මිනිසාගේ සේවකයකු නො වේ.VI.	සමාජවාදයසමාජවාදී මතය දකින්නේ රාජ්‍ය පංති ආයුධයක් ලෙසය. ඇති - නැති ලෙස සමාජය බෙදී ගිය පසු ඇති පන්තියේ ඕනෑ එපාකම්  හා ආශාවන් ආරක්ෂා කොට පවත්වාගෙන යාම සඳහාත් නැති පන්තිය පාලනය කරමින් සූරා කෑම සඳහාත් රාජ්‍ය නැමත් උපකරණය ඇති පන්තිය විසින් පිහිටුවාගත් බව සමාජවාදීන්ගේ අදහස වේ. සමාජවාදීන් රාජ්‍ය සදාකාලික දෙයක් ලෙස නොසලකන අතර රාජ්‍යෙය් බිහිවීමට පදනම් වූ පෞද්ගලික දේපළ ක්‍රමය අහෝසි කිරීමෙන් රාජ්‍ය ද අහෝසි වන බව කියා සිටී. සමාජවාදීන්ගේ මතයට අනුව මිනිසාට සැබෑ විමුක්තිය උදාවන්නේ රාජ්‍ය පෙරළා දමා ගොඩනගන කොමියුනිස්ට් සමාජ ක්‍රමය තුළය.රාජ්‍ය, ජාතිය, ජනවාර්ගිකත්වය හා ජාතිකත්වය	රාජ්‍ය සහ ජාතිය අතරත්, ජාතිය හා ජාතිකත්වය අතරත්, ජාතිය හා ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් අතරත් පවත්නා සම්බන්ධතාව අධ්‍යයනය කිරීම මෙම මාතෘකාවෙන්  අදහස් වේ. ර
ාජ්‍ය හා ජාතිය අතර පවතින්නේ ඉතාමත් සමීප සම්බන්ධාවයක්ය. බොහෝ රාජ්‍යයන්ගේ නිළ නාමය ගොඩනැගී තිබෙන්නේ ඒ රාජ්‍ය තුළ ජීවත්වන ජාතිය පදනම් කොට ගෙනය. රාජ්‍ය තුළ ජීවත්වන සියළු දෙනාවම එමරටේ පුරවැසියන් ලෙස සලකන අතර එම පුරවැසියන් ජාතියක් ලෙස සංවිධානය වී රාජ්‍ය පිළිබඳ ගොඩනගා ගන්නා හැගීම් මාලාව ජාතිකත්වය යන්නෙන් අදහස් වේ. ජනවාර්ගිකත්වය යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ රාජ්‍ය තුළ ජීවත් විය හැකි වාර්ගික ජන කොටස් ය. වාර්ගික ජන කොටසකට තමන්ට වෙන් වූ භාෂාවක්, ආගමක්, සංස්කෘතියක්, ඓතිහාසික උරුමයන් සමූහයක් සහ අනාගත අපේක්ෂාවන් තිබිය හැක. රාජ්‍යයක් තුළ අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් එකිනෙකට වෙනස් ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් කිහිපයක් ජීවත් විය හැකිය. එම ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් පටු වාර්ගිකත්වයෙන් මිදී ජාතියක් ලෙස සිතන්නේ නම්, කටයුතු කරන්නේනම් එහි දී වාර්ගිකත්වය යටපත් වී පොදු ජාතිකත්වය ඉදිරියට පැමිණෙන්නේය. රාජ්‍ය සහ සමාජය	යම් භූමි ප්‍ර දේශයක් තුළ ජීවත්වන ජනතාව විසින් තමන්ගේ ඕනෑ එපාකම් සපුරා ගැනීම සඳහා පිහිටුවා ගෙන ඇති සමස්ථ සංවිධාන ජාලාවේ එකතුවකි. මේ අනුව රාජ්‍යය ද සමාජ සංවිධානයක් වේ. සමාජයේ දේශපාලන අවශ්‍යතා ඉටු කර ගැනීම පිණිස සමාජය විසින්
රාජ්‍ය පිහිටුවා ගෙන ඇත. නමුත් රාජ්‍ය බිහි වූ පසුව සමාජය රාජ්‍යයට යටත් වු තත්ත්වයක් දැකිය හැකිය. රාජ්‍ය බලයට සමාජය යටත් වන්නේ විවිධත්වය පදනම් කරගත් සමාජය අභිවෘද්ධිය කරා ඉදිරියට මෙහෙයවීමේ වගකීම රාජ්‍යයට පැවරී ඇති නිසාය.රාජ්‍ය සහ ආණ්ඩුව	ආණ්ඩුව රාජ්‍ය ගොඩනැගී ඇති සංයුතික සාධක හතරින් එකකි. න්‍යායාත්මකව ගත්විට ආණ්ඩුව රාජ්‍යෙය් නියෝජිතයා වුවද ප්‍රායෝගිකව ගත් විට දැකිය හැකි තත්ත්වය වන්නේ ආණ්ඩුව රාජ්‍යෙය් ස්වාමියා වීමය. ප්‍රායෝගික ක්ෂේත්‍රෙය් සැබෑ වශයෙන්ම සිදු වන්නේ රාජ්‍යයට වුවමනා දේ ආණ්ඩුව විසින් කිරීම නොව ආණ්ඩුවට අවශ්‍ය දේ රාජ්‍යෙය් නාමයෙන් කර ගැනීමය.  රාජ්‍ය සහ සමාගම්	අනෙකුත් සමාජ සංවිධාන යනුවෙන් අදහස් කරන්නේ රාජ්‍ය තුළ ජීවත්වන මිනිසුන් විසින් තමන්ගේ පෞද්ගලික අවශ්‍යතා සපුරා ගැනීම පිණිස ගොඩනගා ඇති සංවිධානයන්ය. සමාජ සංවිධානවල ක්‍රියාකාරීත්වය තීරණය වන්නේ රාජ්‍යය විසින් ඒවාට ක්‍රියාත්මක වීමට ඉඩ දී ඇති ප්‍රමාණය අනුවය. රාජ්‍යෙය් කැමැත්තට යටත්ව සමාජ සංවිධාන ක්‍රියාත්මක විය යුතු අතර රාජ්‍ය යේ කැමැත්තට පරිභාහිරව ක්‍රියාත්මක වන සංවිධාන දියකර හරිනු ලැබේ.ආණ්ඩුවේ ස්වභාවය, ආණ
්ඩු ක්‍රම ආකෘති සහ කාර්යයන්	දේශපාලන වශයෙන් සංවිධානය වූ මිනිස් සමාජයක පාලන කටයුතු ක්‍රියාත්මක කරන දේශපාලන ආයතනය ආණ්ඩුව ලෙස හැදින්වෙන අතර මෙම ඒකකයෙන් ඒ පිළිබඳ අධ්‍යයනය කිරීම අපේක්ෂා කෙරේ. ආණ්ඩුව සමාජ සංවිධාන අතරින් සුවිශේෂ සමාජ සංවිධානයක් වේ. එයට හේතුව දඬුවම් කිරීමේ තර්ජනය සහිතව අධිකාරී බලය ක්‍රයාවට නංවමින් මිනිස් සමාජය පාලනය කිරීමට ඇති හැකියාවයි. මෙවැනි අධිකාරී බලයක් ක්‍රියාවට නැංවීමට කිසිම ආයතනයකට හැකියාවක් නොමැත. 	මෙම ඒකකය මඟන් අපේක්ෂා කරන්නේ ඉහත දැක්වූ ආකාරයට ආණ්ඩුව සුවිශේෂි සමාජ සංවිධානයක් වන්නේ ඇයි ද? යන්න හඳුනා ගැනීම, විවිධ ආණ්ඩුක්‍රම ආකෘතීන්, ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යුහයන් හා කාර්යයන් හඳුනා ගැනීම යනාදිය ගවේෂණය කිරීමයි.== ආණ්ඩුව ==ආණඩුව හඳුනා ගැනිම	ආණ්ඩුව සම්බන්ධයෙන් විවිධ අර්ථකථන ඉදිරිපත් වී ඇත. “මිනිස් සමාජයක කාර්යය මෙහෙයවීමේ අධිකාරී බලය සහිත ආයතනය ලෙස. “මිනිස් සමාජය පාලනය කරන ආයතනය ලෙස’ “රාජ්‍ය පාලනය කරන්නා වූ පුද්ගල කණ්ඩායම’ රාජ්‍ය හෝ මිනිස් සමාජය පාලනය කරනු ලබන්නා වු ක්‍රම’	මෙයට අමතරව විවිධ රාජ්‍ය ආකෘතීන් අවබෝධ කර ගැනීමේ දී රාජ්‍ය පිළිබඳ හැදෑරීම අනිවාර්යයෙන්ම
කළ යුත්තක් වේ. ලිබරල් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආකෘතිය, පැසිස්ට් රාජ්‍ය ආකෘතිය සහ සමාජවාදී රාජ්‍ය ආකෘතිය හඳුනා ගැනීම ද විෂය අධ්‍යයනය කිරීමේ දී කළ යුතුය. රාජ්‍ය හඳුනා ගැනීම	රාජ්‍ය, සමාජ සංවිධාන අතරින් උත්තරීතර ම සමාජ සංවිධානය වේ. රාජ්‍ය යේ ආරම්භය කවදා කොතැනකදී සිදුවූවා දැයි යන්න නිශ්චිත වශයෙන් කිව නොහැක. රාජ්‍යයක මූලිකාංග සහිත රාජ්‍ය ක්‍රමයක් ඉතිහාසය තුළ දැකිය හැකි වන්නේ පැරණි ග්‍රීසිය තුළ ක්‍රියාත්මක වු නාගරික රාජ්‍ය ක්‍රමය දක්වා විකාශය වී ඇත. දේශපාලන විද්‍යාව තුළ රාජ්‍යයක් ලෙස හඳුනා ගන්නේ පහත සඳහන් මූලිකාංග හතරින් සමන්විත සංවිධානයකි. එනම්,I.	භූමිය II.	ජනගහනයIII.	ස්වාධිපති බලයIV.	ආණ්ඩුවමේ අනුව ස්වාධිපති බලය ක්‍රියාවට නංවන ඒජන්තවරයා ලෙස ආණ්ඩුව විසින් එම බලය පොලීසිය, සන්නද්ධ සේවාවන් හා නිලබල ක්‍රමය හරහා ක්‍රියාවට නංවනු ලැබේ. ආණ්ඩුව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී වුවද, ඒකාධිපතිවාදී වුවද සෑම ආණ්ඩුවක් ම මුහුණ දෙන පොදු ගැටළුවක් වන්නේ ආණ්ඩුවේ නීති වලට ජනතාව අවනත කරගන්නේ හා බැඳ තබාගන්නේ කෙසේ ද යන්නයි. ආණ්ඩුව මෙය ක්‍රියාවට නංවන්නේ සහයෝගයෙන්, තර්ජනය කිරීමෙන් සහ වාරණ ක්‍රියාවට නැංවීමෙනි. ආණ්ඩුවට යෙ
දිය හැකි වාරණ භෞතික, ආර්ථික, මානසික සහ හිංසාකාරී වශයෙන් විවිධ වේ.නිදසුන්:- I.	කෙනෙකුට යම් ව්‍යාපාරයක හෝ වෘත්තියක යෙදීමට අවශ්‍ය බලපත්‍ර නොදී සිටීමේ අයිතිය ආණ්ඩුවට ඇත. II.	ඡන්දය දීමේ අයිතිය අහෝසි කිරීමේ බලය ආණ්ඩුවට ඇත.III.	රාජ්‍ය තනතුරු දීම වැළැක්වීමIV.	මූල්‍ය ආධාර අත්හිටුවීමV.	පාඨශාලාවකින් හෝ විශ්ව විද්‍යාලයකින් පන්නා දැමීම. VI.	අවසාන වශයෙන් රටින් පිටුවහල් කිරීමේ අයිතිය ඇත.ස්වාධිපති බලය ක්‍රියාත්මක කිරීමේ නීත්‍යානුකූල හිමිකරුවා ලෙස මේ සෑම වාරණයක්ම අවශ්‍ය අවස්ථාවලදී ක්‍රියාවට නැංවීමට ආණ්ඩුවට හැකියාව ඇත. මෙමගින් ආණ්ඩුව ජනතාව බලයට යටත් කර ගැනීමට පොළඹවා ලීම සඳහා උදාහරණ සපයනු ලැබීමයි.නිදසුන්:-I.	නීති කඩකරන්නන්නට මුහුණ දීමට සිදුවන වාරණ මොනවාදැයි පෙන්වා දීමII.	එසේ උදාහරණ සැපයීම මගින් නීතිවලට අවනත වීම හෝ කඩ කිරීම වලක්වා ගැනීමට ක්‍රියාකරනු ලැබීම.නමුත් ඉහත දැක්වූ වාරණ හරහා ම ආණ්ඩු නීති ක්‍රියාවට නැංවීමට උත්සාහ නොගනී. සමහරවිට ආණ්ඩුව ජනතාවගේ ස්වෙච්ඡාත්මක කැමැත්ත මත නීතිවලට අවනත කර ගැනීමට ද උත්සාහ ගනී. මෙම ස්වෙච්ඡාත්මක කැමැත්ත ලබා ගැනීම කරනු ලබන්නේ ආණ්ඩුව හා ජනතාව අතර ඇති කර ගන්නා එකඟතාව
න් මතයි.== ආණ්ඩුවේ බලය යෙදීමේ උපකරණ ==  ( ගුරු සංග්‍රහයේ කරුණු එලෙසම දැමීම තාර්කික නොවේ මෙම ලිපියේ ඇත්තේ  , ගුරු සංග්‍රහයේ කරුනු පමණි.  )	ආණ්ඩුවක් විසින් බලය යෙදීම සඳහා උපකාර කරගන්නා වූ උපකරණ ප්‍රධාන වශයෙන් කොටස් දෙකකින් සමන්විතවේ. එනම්,I.	පොලීසියII.	සිවිල් සේවයපොලීසිය	ආණ්ඩුව විසින් බලය ක්‍රියාවට නැංවීමට යොදා ගන්නා හස්තය වන්නේ පොලීසියයි. පොලීසියට පැවරී ඇති කාර්යය වන්නේ නීතිය හා සාමය රැකීමත්, නීති කඩකරන්නන් නීතියේ රැහැනට කොටු කර අධිකරණ ක්‍රියා මාර්ග හරහා නියමිත දඬුවම් ලබා දීමත් ය. ( ශ්‍රී ලංකා පොලීසියේ සංවිධානය වී ඇති ආකාරය බලය පැවරී ඇති අණපණත්, පොලීසිය බලය ක්‍රියාවට නංවන ආකාරය ඇතුළත් කළ යුතුය.)සිවිල් සේවය	ආණ්ඩුවේ ප්‍රතිපත්ති හා තීරණ ජනතාව වෙත ගෙන යන හස්තය නිලබල ක්‍රමය හෙවත් නිලබල යාන්ත්‍රණය ලෙස හැඳින්වේ.( ශ්‍රී ලංකාව තුළ සිවිල් සේවය සංවිධානය කර ඇති ආකාරය, සිවිල් සේවයේ කාර්යභාරය යනාදිය ඇතුළත් කළ යුතුය)ආණ්ඩුවේ බලය සංවරණය කිරීමේ මාර්ග	ආණ්ඩුව කුමන ස්වරූපයක් ගත්ත ද එහි බලය සංවරණය නොකළහොත් සහ එම බලය තනි පුද්ගලයකු අත ඒකරාශී වුවහොත් අනීවාර්යයෙන් ඒකත
න්ත්‍ර, හිතුවක්කාරී පාලනයක් ඇතිවීම වැලැක්විය නොහැක. ඇක්ටන් සාමිවරයාගේ නිදහස ආරක්ෂා කිරීම සඳහාත් ආණ්ඩුව හිතුවක්කාරී වීම වැලැක්වීම සඳහාත් ආණ්ඩුවේ බලය සංවරණය කිරීම අනිවාර්යයෙන්ම කළ යුතු වේ. ආණ්ඩුවේ බලය සංවරණය කිරීමට යොදා ගත හැකි උපක්‍රම දෙකකි. I.	බලතල බෙදීමII.	ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යාවස්ථාව හා ව්‍යවස්ථානුකූල වාදයබලතල බෙදීම දෙයාකාරයකට කළ හැක. එනම්,I.	ප්‍රාදේශීය වශයෙන් බලතල බෙදීමII.	කාර්යාත්මක ලෙස බලතල බෙදීමප්‍රාදේශීය වශයෙන් බලතල බෙදීමේදී රාජ්‍යය දේශපාලන ඒකක කිහිපයකට බෙදමින් සෑම ඒකකයකටම ආණ්ඩුවක් සහිතව පවරාදී කාර්යයන් ක්‍රියාවට නැංවීමේ වගකීම් පවරනු ලැබීම. කාර්යාත්මක වශයෙන් බලතල බෙදීම කරනු ලබන්නේ ආණඩුවේ කාර්යයන් බෙදා දැක්වීමය. මෙම ක්‍රමයේ මූලික වාසි තුනක් හඳුනා ගත හැක. එනම්,I.	බලතල එක් පුද්ගලයෙකු හෝ ආයතනයක් අත ඒකරාශි වීම වලක්වාලීමෙන් ඇතිවන වාසිII.	විශේෂිකරණය කිරීම තුළින් ලබා ගත හැකි වාසි ආණ්ඩුවේ බලතල කාර්යාත්මක වශයෙන් බෙදීම යනුවෙන් අදහස් කරන්නේ විධායක, ව්‍යවස්ථාදායක, අධිකරණ යන ආයතන අතර බලය බෙදා හැරීමය. (ආණ්ඩුව හිතුවක්කාර සහ අත්තනෝමතිකවීම වැලැක්වීමට මෙයාකාරයට බලතල බෙදීම අවශ්‍ය දෙයක් ලෙස පිළි
ගැනීම සහ පැහැදිලි න්‍යාය ද සවිස්තරාත්මකව දක්වන්න)ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා හා ව්‍යවස්ථානුකූල වාදය (මේ යටතේ පහත මාතෘකා ගුරුවරයා විසින් සාකච්ඡා කළ යුතුය.)I.	ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් යනු කුමක් ද?II.	ආණ්ඩුක‍්‍රම ව්‍යවස්ථාවක අන්තර්ගත විය යුතු මූලිකාංග III.	ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා වර්ගීකරණය කරන ආකාරයIV.	ව්‍යවස්ථානුකූලවාදය යනු කුමක් ද?V.	ව්‍යවස්ථානුකූලවාදයට ඇති සීමාවන් ආණ්ඩුක්‍රම ආකෘතිය(දේශපාලන මතවාද අනුව)		දේශපාලන මතවාද අනුව ආණ්ඩු ක්‍රම කොටස් තුනකට වර්ග කළ හැක. එනම්,I.	ලිබරල් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදීII.	පැසිස්ට්වාදීIII.	සමාජවාදී1.	ලිබරල් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආණ්ඩු ක්‍රමයක මූලික අංග ලක්ෂණ පහත සඳහන් ආකාරයට හඳුනා ගත හැක. i.	මහජන ස්වාධීපතිත්වයii.	සමානාත්මතාවiii.	අයිතිවාසිකම් iv.	නියෝජන ආණ්ඩු ක්‍රමයv.	කාලීනව පවත්වන නිදහස් සහ සාධාරණ මැතිවරණvi.	ව්‍යවස්ථානුකූල ආණ්ඩුවvii.	වගකීම් සහිත ආණ්ඩුවviii.	නීතියේ ආධිපතිත්වයix.	තරගකාරී දේශපාලන පක්ෂ ක්‍ර	මයx.	නිදහස් බලපෑම් කණ්ඩායම් ක්‍රියාකාරිත්වයxi.	නිදහස් මහජන මතයේ ක්‍රියාකාරිත්වයxii.	යහ පාලනයxiii.	නිදහස් ජනමාධ්‍යxiv.	පාලකයින් සහ පාලිතයින්ගේ ප්‍රජාතන්ත්‍
රවාදී චර්යාව(මෙම කරුණු සවිස්තරාත්මකව දැක්විය යුතුය.)2.	පැසිස්ට්වාදී ආණ්ඩු ක්‍රමයක මූලික ලක්ෂණ•	ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආණ්ඩු ක්‍රමයන් ආශ්‍රිතව පවතින ඉහතින් දක්වන ලද මූලික ගුණාංග කිසිවක් පැසිස්ට් ආණ්ඩු ක්‍රමය තුළ දැක ගත නොහැක.•	මේ අනුව පැසිස්ට් ආණ්ඩු ක්‍රමයක මූලික අංග ලක්ෂණ පහත දැක්වෙන ආකාරයට හඳුනා ගත හැක. i.	තනි පුද්ගලයකු විසින් මෙහෙයවන ආඥාදායක පාලනය ii.	ආණ්ඩුවේ කාර්යයන් , ව්‍යුහයන් කාර්යාත්මක පදනමක් මත පැහැදිලිව සහ විධිමත්ව විභේධීකරණය කර නො තිබීම.iii.	ඒක පක්ෂ ක්‍රමයේ ක්‍රියාකාරිත්වයiv.	දැඩි ජාතිවාදයv.	රාජ්‍ය යේ උත්තරීතරභාවයvi.	පුද්ගලයා සහ සමාජය රාජ්‍ය යේ බලයට නිර්දය ලෙස යටත් කොට පාලනය කිරීමvii.	දේශපාලන ක්‍රියාදාමයේ සෑම මූලිකාංගයක්ම අකර්මන්‍ය කිරීමviii.	යුද්ධකාමි වීම3.	සමාජවාදී ආණ්ඩු ක්‍රම•	මාක්ස් ලෙනින්වාදී දේශපාලන සහ ආර්ථික සිද්ධාන්ත පදනම් කොට ගෙන මෙම ආණ්ඩුක්‍රම ගොඩ නගා ඇත. •	ලිබරල් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආණ්ඩුක්‍රම තුළ දැකිය හැකි බොහෝ මූලික ගුණාංග සමාජවාදී ආණ්ඩුක්‍රමය තුළ දැකිය නො හැක.•	සමාජවාදී ආණ්ඩුක්‍රමයක මූලික අංග ලක්ෂණ පහත සඳහන් ආකාරයට හඳුනාගත හැක.i.	ඒක පක්ෂ පාලන ක්‍රමය ස
හ පක්ෂයේ අධිපතිත්වයii.	කොමියුනිස්ට් මූලධර්ම පදනම් කරගෙන ආණ්ඩුවේ ව්‍යුහයන් ගොඩනඟා තිබීම සහ කාර්යයන් විභේධීකරණය කර තිබීම.iii.	නිදහස් සහ තරඟකාරී වෙළෙඳපොළ වෙනුවට රාජ්‍ය විසින් ආර්ථිකය පාලනය කිරීම - මධ්‍යගත සැලසුම් ක්‍රමයiv.	කොමියුනිස්ට් මූලධර්ම වලට අනුව ජනතාවගේ දේශපාලන, ආර්ථික හා සමාජ ජීවිතය පාලනය කිරීම•	මෙම ආණ්ඩුක්‍රමයට පැරණි සෝවියට් සමාජවාදී සමූහාණ්ඩුව නිදසුනකි.4.	 සමාජ - ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආණ්ඩුක්‍රම•	ලිබරල් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී දේශපාලන න්‍යායන් සහ සමාජවාදයේ ආර්ථික න්‍යායන් එකට එකතු කරමින් ගොඩ නඟන ලද මිශ්‍ර ආණ්ඩු ක්‍රමයක් මෙයින් නිරෑපණය වේ. මේ අනුව ලිබරල් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආණ්ඩුක්‍රමයක් තුළ දැකිය හැකි ව්‍යවස්ථානුකූල පාලනය, වගකීම, මැතිවරණ, දේශපාලන පක්ෂ, බලපැම් කණ්ඩායම්, අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය යනාදී සෑම ගුණාංගයක් ම මෙම ආණ්ඩුක්‍රම තුළ ද ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය දැකිය හැකිය. •	නමුත් සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආණ්ඩුක්‍රමයක මූලිකම ලක්ෂණය වන්නේ ආර්ථිකය කළමනාකරණය කිරීමට රාජ්‍ය දැඩි ලෙස මැදිහත් වීමය. එසේ වුවද සමාජවාදී ආණ්ඩුක්‍රමයක් තුළ මෙන් සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආණ්ඩුක්‍රමයක් තුළ දැඩි මධ්‍යගත සැලසුම්
ක්‍රමයක් යටතේ රාජ්‍ය විසින් ආර්ථිකය පාලනය කරනු නො ලැබේ. රාජ්‍ය කරනු ලබනන්නේ නිෂ්පාදනය හා බෙදා හැරීමේ කාර්යයන් ට රාජ්‍ය සෘජුවම සහභාගි වීම හරහා රාජ්‍ය යේ අරමුණු අනුව ආර්ථිකය මෙහෙයවීමය. දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු කාලය තුළ බිහි වූ තුන්වන ලෝකයේ බොහෝ රටවල් විසින් මෙම දේශපාලන හා ආර්ථික දර්ශනය ක්‍රියාවට නංවන ලදී. අවම රාජ්‍ය සංකල්පය මේ වන විට පෙරමුණට පැමිණ තිබෙන්නේ මෙම ක්‍රමය අසාර්ථක වීමේ ප්‍රතිළුලයක් ලෙසයි. (ඉහතින් දැක්වූ ආණ්ඩුක්‍රම වර්ග හතරේ සාපේක්ෂ වාසි හා අවාසි සඳහන් කළ යුතුය)ආණ්ඩුක්‍රම ආකෘතීන් (බලය බෙදීම අනුව)	ආණ්ඩුක්‍රමය හඳුනා ගැනීම සඳහා යොදා ගතහැකි තවත් නිර්ණායකයක් ලෙස රාජ්‍ය යේ ස්වාධිපති බලය ක්‍රියාවට නංවන ආකාරය පෙන්වා දිය හැක. මේ අනුව ඒකීය, සන්ධීය සහ සහසන්ධීය යනුවෙන් ආණ්ඩුක්‍රම වර්ග තුනක් හඳුනා ගත හැක.1.ඒකීය ආණ්ඩුක්‍රමය	රාජ්‍ය යේ ස්වාධිපති බලය තනි මධ්‍යම ආණ්ඩුවක් විසින් ක්‍රියාවට නැංවීම, ඒකීය පරිපාලන ක්‍රමය, ඒකීය අධිකරණය, ඒකීය පුරවැසිභාවය යනාදිය ප්‍රධාන ලක්ෂණ වේ.එසේ වුවද ඒකීය ආණ්ඩුක්‍රමයන් තුළ පළාත් පාලන ආයතන වලට බලය පවරා දී ප්‍රාදේශීය මට්ටමෙන් ක්‍රියාවට නැංවිය හැක. මෙසේ බලය පැවරීම බල
ය බෙදා දැක්වීමක් නොව බලය අවධාරිත කිරීමක් යටතේ ක්‍රියාත්මක වන අතර මධ්‍යම ආණ්ඩුවට අවශ්‍ය ඕනෑම අවස්ථාවක එම බලය යලි පවරා ගත හැක. (මෙම ආණ්ඩුක්‍රමයේ වාසි සහ අවාසි දක්විය යුතුය)2.සන්ධීය ආණ්ඩුක්‍රමය	රාජ්‍ය යේ ස්වාධීපති බලය ක්‍රියාවට නැංවීම සඳහා බල මධ්‍යස්ථාන හෙවත් ආණ්ඩු කිහිපයක් සහභාගි වීම මෙම ආණ්ඩුක්‍රමයේ මූලිකම ලක්ෂණය වේ. මේ අනුව සන්ධීය ආණ්ඩුක්‍රමයන් තුළ එක් මධ්‍යම ආණ්ඩුවක් සහ ප්‍රාන්ත ආණ්ඩු කිහිපයක් ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය දැකිය හැකිය. මධ්‍යම ආණ්ඩුව සහ ප්‍රාන්ත ආණ්ඩු අතර බලය බෙදා තිබෙන්නේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මඟිනි. බලය බෙදීම සඳහා යොදා ගන්නා ක්‍රම තුනක් තිබේ.I.	මධ්‍යම ආණ්ඩුවේ බලය දක්වා ඉතිරි බලතල ප්‍රාන්ත ආණ්ඩුවලට අත් හැරීම.II.	ප්‍රාන්ත ආණ්ඩුවල බලතල දක්වා ඉතිරි බලතල මධ්‍යම ආණ්ඩුවට අත් හැරීම.III.	මධ්‍යම, ප්‍රාන්ත සහ සමගාමී වශයෙන් ලැයිස්තු තුනක් යටතේ බලතල බෙදා හැරීම(මේ සඳහා ලෝකයේ ක්‍රියාත්මක වන සන්ධීය ආණ්ඩුක්‍රම ආශ්‍ර යෙන් අවශ්‍ය නිදසුන් ඉදිරිපත් කරන්න.)සන්ධීය ආණ්ඩුක්‍රම අධ්‍යයනයේ දී පහත දැක්වෙන කරුණු කෙරෙහි ද අවධානය යොමු කළ යුතුය.	(අ). සන්ධීය ආණ්ඩුක්‍රම පිහිටුවා ගැනීම කෙරෙහි බලපාන හේත
ු සාධක හා අරමුණු	(ආ). සන්ධීය ආණ්ඩුක්‍රමයක මූලික ලක්ෂණ ව්‍යවස්ථාවේ උත්තරීතරභාවය, අධිකරණයේ කාර්ය භාරය, මධ්‍යම ආණ්ඩුව තුළ ප්‍රාන්ත ආණ්ඩුවලට නියෝජනය  සැපයීම, භෞතික හා ආර්ථික සම්පත් බෙදා හරින ආකාරය යනාදිය.	(ඇ). සන්ධීය ආණ්ඩුක්‍රමයක වාසි හා අවාසි	(ඈ). සන්ධීය ආණ්ඩුක්‍රමයන් හි නූතන ප්‍රවණතා3. සහසන්ධීය ආණ්ඩුක්‍රමය	ඒකීය හා සන්ධීය ආණ්ඩුක්‍රම වර්ග දෙකට අතර මැදිව පවතින ආණ්ඩුක්‍රමයක් ලෙස සහසන්ධීය ආණ්ඩුක්‍රමය හඳුන්වා දිය හැක. ප්‍රධාන ලක්ෂණය වන්නේ ප්‍රාන්ත රාජ්‍යයන්ට තමන්ගේ ස්වාධීපති බලය ඒයාකාරයෙන්ම ආරක්ෂා කර ගනිමින් සමහර කරුණු සම්බන්ධයෙන් පමණක් එක්සත් වී ක්‍රියා කිරීමට හැකිවීමය. මෙම ක්‍රමය යටතේ ශක්තිමත් ප්‍රාන්ත ආණ්ඩු ක්‍රමයක් සහ දුර්වල මධ්‍යම ආණ්ඩුවක් ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය දැකිය හැකි වේ. ආණ්ඩුවේ අස්ථාවරභාවය ප්‍රධානතම දුර්වලතාව වේ. හේතුව තමන් කැමති ඕනෑම අවස්ථාවක දී ප්‍රාන්ත ආණ්ඩුවලට වෙන්ව යෑමේ අයිතිය හිමිවීම නිසාය. මේ සඳහා සලසා ඇති ව්‍යවස්ථානුකූල විධිවිධාන රටින් රටට වෙනස් වේ. ක්‍රි.ව. 1789 ට පෙර ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය තුළ ක්‍රියාත්මක වූ සහසන්ධීය ආණ්ඩුක්‍රමය මේ සඳහා දිය හැකි හොඳම නිදසුනක් වේ. ආණ්ඩු
ක්‍රම ආකෘතින් (විධායක බලය ක්‍රියාවට නංවන ආකාරය අනුව)	ආණ්ඩුක්‍රම හඳුනා ගැනීම සඳහා බාවිතයට ගත හැකි තවත් නිර්ණායකයක් ලෙස ආන්ඩුක්‍රමය තුළ විධායක බලය ක්‍රියාවට නැංවීම සඳහා ගොඩනගා ඇති ව්‍යුහයන්ගේ ස්වරූපය හඳුන්වා දිය හැක. මෙම පදනම මත ආණ්ඩුක්‍රම වර්ග හතරක් හඳුනා ගතහැක.1.	කැබිනට් ආණ්ඩුක්‍රමය2.	ජනාධිපති ආණ්ඩුක්‍රමය3.	මිශ්‍ර විධායකය4.	ඒක පුද්ගල තන්ත්‍රය1.	කැබිනට් ආණ්ඩුක්‍රමයමෙම ආණ්ඩු ක්‍රමය තුළ විධායක බලතල ක්‍රියාවට නංවන්නේ අගමැති ප්‍රධාන කැබිනට් මණ්ඩලයක් විසිනි. ව්‍යවස්ථාදායකයේ (නියෝජිත මන්ත්‍රි මණ්ඩලයේ) බහුතර ආසන සංඛ්‍යාවක් ජයග්‍රහණය කරන පක්ෂයේ නායකයා අගමැති ධුරයට පත්වන අතර ඔහුගේ අභිමතය අනුව කැබිනට් මණ්ඩලයේ අනෙක් සාමාජිකයින් පත්කරනු ලැබේ. විධායක බලතල ක්‍රියාවට නැංවීම සම්බන්ධයෙන් අගමැති ප්‍රධාන කැබිනට් මණ්ඩලය ව්‍යවස්ථාදායකකට සාමූහිකව වගකිව යුතුය. යන්න කැබිනට් ආණ්ඩුක්‍රමයක පිළිගත් එක් පදනම් මූලධර්මයක් වේ. කැබිනට් ආණ්ඩුක්‍රමයක විධායකය හා ව්‍යවස්ථාදායකය අතර පවතින්නේ සමීප සම්බන්ධතාවයක් ය. හේතුව විධායකය ව්‍යවස්ථාදායකයෙන් තේරීපත් වීමත්, විධායකය ව්‍යවස්ථාදායකයේ සාමාජිකයින් ගෙන් සමන්විත වීමත්, වි
ධායකය ව්‍යවස්ථාදායකයට වගකීමට බැඳී සිටීමත්ය.කැබිනට් ආණ්ඩුක්‍රමයක විධායකයේ පැවැත්ම තීරණය වන්නේ ව්‍යවස්ථාදායකයෙන් එයට ලැබෙන සහයෝගය අනුවය. සාමාන්‍යයෙන් විධායකයට එරෙහිව ඉදිරිපත් කරන විශ්වාසභංග යෝජනාවක් මඟින් හෝ අයවැය පනත වැනි වැදගත් රාජ්‍ය ප්‍රතිපත්තියක් අනුමත නොකිරීම මඟින් හෝ විධායකය බලයෙන් ඉවත් කිරීමේ හැකියාව ව්‍යවස්ථාදායකය සතුවේ.විධායක බලතල ක්‍රියාවට නැංවීම සම්බන්ධයෙන් සාමූහිකව ක්‍රියා කිරීමක් න්‍යායාත්මක වශයෙන්  ප්‍රකාශ වුවද, කැබිනට් ආණ්ඩුක්‍රමයක ර් සම්බන්ධයෙන් අගමැතිවරයාගේ ක්‍රියා කලාපය විශේෂයෙන් වැදගත් වේ. නූතන ප්‍රවණතාව වන්නේ කැබිනට් ආණ්ඩුක්‍රමය සත්‍ය වශයෙන්ම අගමැතිගේ ආණ්ඩුවක් බවට වර්ධනය වීමය. 	ආණ්ඩුව තනි පක්ෂයකින් සමන්විත වන්නේ නම් සහ ස්ථාවර බහුතරයක සහයෝගය ව්‍යවස්ථාදායකය තුළ ආණ්ඩුවට තිබෙන්නේ නම් එවැනි තත්ත්වයක් තුළ අගමැතිවරයාගේ තත්ත්වය, ජනාධිපති ආණ්ඩුක්‍රමයක ජනාධිපතිවරයෙකුගේ තත්ත්වයට සමාන වේ.2.	ජනාධිපති ආණ්ඩුක්‍රමය ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙන් විධායක බලතල ක්‍රියාවට නැංවීමේ වගකීම හා බලය ඒක පුද්ගල විධායකයකට පැවරී තිබෙන ආණ්ඩුක්‍රම ජනාධිපති ආණ්ඩුක්‍රම ලෙස හඳුනාගත හැක. මෙවැනි ආණ්ඩුක්‍රම
වල ජනාධිපතිවරයා ජනතාව විසින් සෘජුවම නිශ්චිත නිල කාලයක් සඳහා තෝරා පත් කර ගනී. ජනාධිපතිවරයා ව්‍යාවස්ථාදායකයට වගකීමට බැඳී නොමැත. (මෙම තත්ත්වය ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා විධිවිධාන අනුව රටෙන් රටට වෙනස් විය හැක.) ව්‍යවස්ථාදායකයේ පාලනයෙන් ජනාධිපතිවරයා නිදහස් වන බැවින් සහ දෝෂාභියෝගයක් මගින් හැරුණ විට ජනාධිපතිවරයා තනතුරෙන් ඉවත් කිරීමට නොහැකි බැවින් විධායක බලතල ක්‍රියාවට නැංවීම සම්බන්ධයෙන් ජනාධිපතිවරයා පුළුල් නිදහසක් භුක්ති විඳී. විධායක බලතල ක්‍රියාවට නැංවීම පිළිබඳ ව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මගින් සංවරණ යොදා නැත්නම් එහිදී ජනාධිපතිවරයාගේ තත්ත්වය අතිශයින්ම බලසම්පන්න වේ. කැබිනට් විධායකයකට වඩා ජනාධිපති විධායකය කාර්යක්ෂමතාවෙන් වැඩි බැව් පොදු පිළිගැනීම වේ‍.3.	මිශ්‍ර විධායකයවිධායක බලතල ක්‍රියාවට නැංවීම සම්බන්ධයෙන් විධායකයන් දෙකක් ක්‍රියාත්මක වන ආණ්ඩු මේ සම්බන්ධයෙන් දැක්විය හැක. 1958 පස්වන සමූහාණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව යටතේ ප්‍රංශය තුළ ද, 1978 දෙවන ජනරජ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව යටතේ ශ්‍රී ලංකාව තුළ ද ගොඩනඟා තිබෙන්නේ මෙවැනි ආණ්ඩුක්‍රමයන් ය. මිශ්‍ර විධායකයක් පවතින තත්ත්වයන් තුළ විධායක බලතල ක්‍රියාවට නැංවීම සම්බන්ධයෙන
් ජනාධීවරයෙකු සහ අගමැති ප්‍රධාන අමාත්‍ය මණ්ඩලයක් සහභාගි වන ආකාරය දැකිය හැක. නමුත් මෙයින් වඩාත් වැදගත් වන්නේ ජනාධිපති තනතුරය. අගමැති ප්‍රධාන කැබිනට් මණ්ඩලයට විධායක බලතල ක්‍රියාවර නැංවීම සම්බන්ධයෙන් සහභාගි විය හැකි ප්‍රමාණය ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මඟින් සපයා ඇති ප්‍රතිපාදන අනුව තීරණය වේ.ද්විත්ව විධායකයේ ජනාධිපතිවරයා කෙළින්ම ජනතාව විසින් තෝරා පත් කරගනී ජනාධිපතිවරයා විසින් අගමැති ප්‍රධාන අමාත්‍ය මණ්ඩලය ව්‍යවස්ථාදායකයෙන් තෝරා පත් කරනු ලැබේ. මේ අනුව ජනාධිපතිවරයා සහ ව්‍යවස්ථාදායකය අතර සෘජු සම්බන්ධතාවක් නොමැති අතර අගමැති සහ අමාත්‍ය මණ්ඩලයත් , ව්‍යවස්ථාදායකයත් අතර සෘජු සම්බන්ධතාවක් පවතී.අගමැති හා අමාත්‍ය මණ්ඩලය ව්‍යාවස්ථාදායකයට වගකිව යුතු අතර. විශ්වාසභංග යෝජනාවක් මගින් ඔවුන් ඉවත් කිරීමේ බලයද ව්‍යවස්ථාදායකය සතු වේ. නමුත් එසේ කරන ඉවත් කිරීමක් ජනාධිපති තනතුර කෙරෙහි බලපාන්නේ නැත. 4.	ඒක පුද්ගල තන්ත්‍රයඑක් පුද්ගලයකු අත විධායක බලතල ඒකරාශි වීමත්, එම බලය ක්‍රියාවට නැංවීම කෙරෙහි සීමාවන් හෝ සංවරණ නොමැති වීමත් මෙම ආණ්ඩුක්‍රමයේ ප්‍රධාන ලක්ෂණය වේ. රාජාණ්ඩු පාලන ක්‍රම, මිලිටරි ආඥාදායක පාලන ක්‍රම නිදසුන් ය.
නමුත් මෙම තත්ත්වය සමහර විට ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආණ්ඩු ක්‍රම තුළ ද දැකිය හැකිය. විශේෂයෙන්ම ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආණ්ඩුක්‍රමයක වුවද, විධායකබලතල සංවරණය කර නොමැතිතේ නම් සහ තනි පුද්ගලයකු අත විධායක බලතල ඒකරාශී කර තිබේ නම් එවැනි තත්ත්වයන් තුළ ඒක පුද්ගල තන්ත්‍ර පාලන ක්‍රමයන් පැවතිය හැක.ආණ්ඩුව - ව්‍යුහය හා කාර්යයන්	මෙම මාතෘකාව යටතේ අධ්‍යයනය කරනු ලබන්නේ ආණ්ඩුක්‍රමයක විධායකය, ව්‍යාවස්ථාදායකය හා අධිකරණය යන ව්‍යුහ සහ ඒවා මඟින් ඉටු කරන කාර්යයන් පිළිබඳව ය.1.	විධායකය(අ). සංවිධානය කර ඇති ආකාරය හා අදාළ න්‍යායාත්මක මූලධර්ම (ආ). බලතල හා කාර්යය(ඇ) ව්‍යවස්ථාදායකය හා අධිකරණය සමඟ පවත්නා අන්තර් සම්බන්ධතා (ඈ) තෝරාපත් කරන ආකාරය(ඉ) නිලයෙන් ඉවත් කරන ආකාරය(ඊ) නූතන ප්‍රවණතා(මේ සම්බන්ධයෙන් ජනාධිපති හා කැබිනට් ආණ්ඩුක්‍රමවල විධායකය පදනම වශයෙන් ගෙන විස්තර කළ යුතුය)2.ව්‍යවස්ථාදායකය	(අ) සංවිධානය කිරීමේ මූලධර්ම - ඒක මාණ්ඩලිකවාදය හා ද්විමාණ්ඩලිකවාදය	(ආ) බලතල හා කාර්යයන්	(ඇ) නුතන ප්‍රවණතා3. අධිකරණය	(අ) සංවිධානය කිරීමේ මූලධර්ම	(ආ) බලතල හා කාර්යය	(ඇ) විනිශ්චයකරුවන් පත් කරන ආකාරය සහ ඉවත් කරන ආකාරය	(ඈ) අධිකරණයේ ස්වා
ධීනත්වයආණ්ඩුව - කාර්යය	බාහිර හා අභ්‍යන්තර වශයෙන් කොටස් දෙකකට බෙදිය හැක.	බාහිර කාර්යය	ජාතික ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීම මෙය කොටස් තුනකින් සමන්විත වේ. එනම්,		දේශසීමා එකඟතාව ආරක්ෂා කිරිම		දේශපාලන නිදහස ආරක්ෂා කිරීම		රාජ්‍යෙය් භෞතික පැවැත්ම ආරක්ෂා කිරීම	ජාතික ආර්ථිකය වර්ධනය කිරීම		ජාතික සුභසාධනය ඉහළ නැංවීම		ජාතික අභිමතය ආරක්ෂා කිරීම		ජාතික දේශපාලන මතවාදය ආරක්ෂා කිරීම	අභ්‍යන්තර කාර්යයන්		නීතිය හා සාමය ආරක්ෂා කිරීම		සමාජ සුභසාධනය 		සමාජ කළමනාකරණය		පරිසර කළමනාකරණය		අධ්‍යාපනික හා සංකේතාත්මක කාර්යයන්(මෙම එක් එක් කාර්ය සඳහා නිදසුන් ඉදිරිපත් කරන්න)ආණ්ඩුකරණයට ජනතාව සම්බන්ධ වන විධික්‍රමදේශපාලන ක්‍රියාදාමය පළිබඳව අධ්‍යයනය කිරීම මෙහි දී සිදුකෙරේ. දේශපාලන ක්‍රියාදාමය  යනුනේ අදහස් කරන්නේ සංවිධානය වූ දේශපාලන ක්‍රමයක් තුළ ගොඩනගා ඇති දේශපාලන බලධාරී ආයතන සහ එම දේශපාලන සමාජයේ පුද්ගලයන් එකට යා කරන්නා වූ උපාංග අන්තර්ගත වන්නා වූ ක්‍රියා පිළිවෙතයි. මෙම උපාංග ලෙස නියෝජන ක්‍රම, මැතිවරණ ක්‍රම, සෘජු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී උපක්‍රම, මහජන මතය, බලපෑම් කණ්ඩායම් සහ සිවිල් සමාජය හඳුනාගත හැක. දේශපාලන සමාජයක් තුළ ම
ිනිසුන් එම ක්‍රියාදමායට සම්බන්ධවීමේ මට්ටම සහ ගුණාංග රඳා පවතින්නේ ඔවුන් දේශපාලන සමාජානුයෝජනයට ලක්වන ප්‍රමාණය අනුවය. එබැවින් මෙම ඒකකය තුළින් දේශපාලන සමාජානුයෝජනය පිළිබඳව ගැඹුරින් අධ්‍යයනය කෙරේ. මිනිසුනගේ දේශපාලන සමාජානු මට්ටම අනුව දේශපාලන සංස්කෘතියේ ස්වරූපය ප්‍රකාශයට පත්වේ. නිදසුන් ලෙස යම් දේශපාලන සමාජයක මිනිසුන් ඉහළ මට්ටමේ දේශපාලන සාමාජානුයෝජන මට්ටමකට ලක්ව තිබේ නම් එහි දී දේශපාලන සංස්කෘතිය ද ඉහළ මට්ටමක් පෙන්නුම් කරන අතර දේශපාලන සමාජානුයෝජනය පහළ මට්ටමක පවතින්නේ නම් එමඟින් නිරූපනය වන දේශපාලන සංස්කෘතිය ද පහළ මට්ටමකට පැමිණේ. එබැවින් මෙම ඒකකය තුළ දේශපාලන සංස්කෘතිය පිළිබඳ අධ්‍යයනය කිරීම ද අවධාරණය කෙරේ.මෙයට අමතරව දේශපාලන සමාජයක් තුළ ප්‍රධාන ගණයේ දේශපාලන ක්‍රියාකාරීන් කණ්ඩායමකගේ පැවැත්ම දැකිය හැකිය. ඕනෑම දේශපාලන ක්‍රමයක පෙර ගමන් කරුවන් වන්නේ මොවුන් ය. ඔවුන් දේශපාලන ප්‍රභූන් ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. දේශපාලන ක්‍රමයක දේශපාලන ප්‍රභූන් ඉටුකරන භූමිකාව එද දේශපාලන ක්‍රමයේ පැවැත්ම සහ ඉදිරි ගමන පිළිබඳව දැඩි බලපෑමක් කරනු ලැබේ. එබැවින් මෙම ඒකකය තුළ දේශපාලන ප්‍රභූන් පිළිබඳවද අධ්‍යයනක කිරීම අපේක්ෂා කෙරේ.‍දේශපාල
න ක්‍රියාදාමය - ආණ්ඩුව හා ජනතාවනියෝජන ක්‍රමය හා මැතිවරණ ක්‍රමනියෝජන ක්‍රමය යනු කුමක්ද?නියෝජනය අවශ්‍ය වන්නේ ඇයි?(නියෝජන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා නියෝජන ක්‍රමය අවශ්‍ය බව පැහැදිලි කරන්න)නියෝජන ක්‍රම	ප්‍රාදේශීය නියෝජනය		සරල බහුතර නියෝජන ක්‍රමය		ඒකාන්ත බහුතර නියෝජන ක්‍රමය	සමානුපාතික නියෝජනය		විවෘත ලැයිස්තු ක්‍රමය		සංවෘත ලැයිස්තු ක්‍රමය		මාරු කළ හැකි ඡන්ද ක්‍රමය(STV)(මෙම නියෝජන ක්‍රමයන් හී යහපත්, අයහපත් ලක්ෂණ හා ප්‍රායෝගික ක්‍රියාකාරීත්වය නිදසුන් සහිතව ඉදිරිපත් කරන්න.)ජර්මානු මැතිවරණ ක්‍රමය හෙවත් මිශ්‍ර නියෝජන ක්‍රමය	ශුද්ධ සරල බහුතර නියෝජන ක්‍රමයේ හා ශුද්ධ සමානුපාතික නියෝජන ක්‍රමයේ භාවිතාව තුළ ඇතිවන ගැටළු වැලැක්වීම සඳහා මිශ්‍ර නියෝජන ක්‍රමවේදය භවිත කරයි.සෘජු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී උපක්‍රම	නීති සම්පාදන කාර්යයට පුරවැසියන් කෙළින්ම සහභාගි වීම සෘජු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයේ හරයයි. සෘජු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී උපක්‍රම යනු මොනවාද?	ප්‍රාථමික ජනතා මණ්ඩල ක්‍රමය	ජනමත විචාරණ ක්‍රමය	ෆ්ලෙබිසයිට් ක්‍රමය(ජනතා ආඥා ක්‍රමය)	ප්‍රාරම්භනය (නීතියට මුල පිරීම)	පුනරාවර්තනය ( නැවත කැඳවීම)දේශපාලන