LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
1]ජන විකාශනයප්‍රධාන ලිපිය: නාඌරූ ජනරජයේ ජන විකාශනය දෙනිගොමොදු සහ නිබෝක් දිස්ත්‍රික්ක, නාඌරූ2011 ජූලි වන විට එහි ජනගහනය 9378 කි. [1] මිට පෙර මෙහි ජනගහනය මෙයට වඩා වැඩි වූ අතර නමුත් කිරිබාති හා ටුවාලු රට වලින් පැමිණි විදේශිකයන් පෙරලා එම රටවල් කරා යැවීම නිසා ජනගහනය ක්‍රමයෙන් අඩු විය. පොස්ෆේට් පතල් කර්මාන්තයේ සේවකයන්ට සිදු කල ගෙවීම් විශාල වශයෙන්  කප්පාදු කිරීම  නිසා විදේශිකයන් පෙරලා එම රටවල් කරා යැවීම දිරිමත් වුණි. [2] ඔවුන්ටම විශේෂ වූ පැසිෆික් දුපත් භාෂාවක් වන නාඌරූයන් රාජ්‍යය භාෂාව වේ. එම භාෂාව 96% ක නාඌරූයානු ජන වර්ග ගෘහ ආශ්‍රිතව කතා කරනු ලබයි. [2]  ඉංග්‍රීසි බහුලව කතා කරන අතර රාජ්‍යය කටයුතු හා වෙළද කටයුතු එය වඩාත් යොදා ගනී. නාඌරූයන් භාෂාව රටෙන් පිට බහුල භාවිතයක් නොමැත. [1][38]රටේ ප්‍රධාන ජනවර්ග සමූහ 58% නාඌරූවන් ද, 26% අනෙකුත් පැසිෆික් දුපත් වැසියන් ද, 8% යුරෝපීය ජාතීන්ද , 8% චීන ජාතිකයන් ද වේ. [1] ප්‍රධාන ආගම ක්‍රිස්තියානි වන අතර එහි දී 2/3 ප්‍රොතෙස්තන්ත නිකාය 1/3 රෝමානු කතෝලික ද වේ. [38] මිට අමතරව සැලකිය හැකි තරමේ බහායි ආගම අදහන 10% ජනගහනයක් ( ලෝකය තුල බහායි ආගම අදහන ල
ොකුම ප්‍රතිශතයක් සහිත රට) ද  [72], බෞද්ධයන් 9% ක් ද , මුස්ලිම් 2.2% ක් ද සිටි. ආගම ඇදහීමේ නිදහස  ව්‍යවස්ථාව මගින් ලබා දී ඇති අතර, නමුත් සාන්තුවරුන්ගේ අවසන් දවසේ ක්‍රිස්තුස්ගේ පල්ලිය හා යෙහෝවාදෙවිගේ සාක්ෂිකරුවන් යන ආගම් වල ඇදහිලි සිමා කොට ඇත. බොහෝ විට මේ ආගම් අදහන්නේ රජය විසින් දුපතේ පවත්වා ගෙන යනු ලබන නාඌරූ පොස්ෆේට් සංස්ථාවේ විදෙස් සේවකයන් වේ.[73]නාඌරූ වල සාක්ෂරතාවය 97% වේ. අවුරුදු හයේ සිට පහළොව දක්වා ළමයින් සඳහා අධ්‍යාපනය අනිවාර්යය වේ, තවත් අනිවාර්යය නොවන අවුරුදු දෙකක අධ්‍යාපනයක් අ පවතී ( 11 හා 12 ශ්‍රේණි ). [74] දකුණු පැසිෆික් විශ්වවිද්‍යාලය නමින් විශ්වවිද්‍යාලයක් ද නාඌරූ වල ඇත. ඊට පෙර එනම් විශ්වවිද්‍යාලය 1987 ආරම්භයට පෙර වැඩිදුර අධ්‍යාපනය සඳහා සිසුන්ට පිටරට රටවල් කර යෑමට සිදු වුනි. [75]නාඌරූ වැසියන් ලෝකයේ වඩාත් තරබාරු නැතහොත් ස්ථුල භාවයෙන් පෙලෙන පුද්ගලයන් වේ: දුපතේ පිරිමින්ගෙන් 97% ගැහැණුන්ගෙන් 93% පමණ ඉක්මවා බරින් යුක්තය නැත්නම් ස්ථුල තාවයෙන් පෙලේ.[76] මෙම හේතුව නිසා දියවැඩියා ආකාර 2 තත්වයෙන් පෙළෙන ලෝකයේ විශාලතම රටක් ලෙස නම් කර ඇත. දුපත් ජනගහනයෙන් 40% මෙම තත්වය ට ගොදුරු වී ඇත. [7
7] වෙනත් ආහාර ගැනීම් පිලිබඳ ප්‍රශ්න අතර  වකුගඩු රෝග හෲද රෝග සැලකිය හැක.  නාඌරූ වල 2009 දී උපතේදී ආයු අපේක්ෂාව පිරිමින් සඳහා අවුරුදු 60.6 ක්  හා ගැහැනුන් සඳහා අවුරුදු 68.0 වුණි.[78]සංස්කෘතියප්‍රධාන ලිපිය: නාඌරූ ජනරජයේ සංස්කෘතියනාඌරූ වැසියන් පැවතගෙන එන්නේ පොලිනිසියානු හා මයික්රොනිසියානු නාවික ජනතාවගෙනි. ජනප්‍රවාද යට අනුව ඔවුන් පැවතගෙන එන්නේ බීඋටනි නමින් හැදින්වෙන අද්‍යත්මික දුපත තුල වාසය කරනු ලැබූ නාඌරූ එජිබෝන්ග් නම් දේවතාවිය ගෙනි.එම ගෝත්‍රික ජන වර්ග දොළහෙන් වර්ග දෙකක්ම විසිවෙනි ශත වර්ෂය වනවිට වද වී ඇත. [38] දෙවැනි ලෝක යුද්ධ යෙන් හා 1920 දී ඇති වූ ඉන්ෆුලුවෙන්සා වසංගතය පසු නාඌරූ දේශයේ නැගිටීම සනිහිටුවන් කරමින් සෑම ඔක්තෝම්බර් විසි හය දිනකම  අංගම් දවස පවත්වනු ලබයි. [79] යටත් විජිත භාවය හා වර්තමාන බටහිර බලපෑම් නිසා ස්වදේශික සංස්කෘතිය වෙනස් කිරීමට බොහෝ සෙයින් බලපා ඇත.[80] සමහර පරණ චාරිත්ව වාරිත්ව තවමත් සුරක්ෂිතව පවතින අතර, තවත් සමහර පාරම්පරික සංගීත, කලා කටයුතු,  කැටයම් සහ මාළු ඇල්ලීම් ක්‍රම තවමත් අනුගමනය කෙරේ.[81]ලින්ක්බෙල්ට් ඕවල් වල ඕස්ටේ‍්‍රලියානු පාපන්දු ක්‍රීඩා කිරීමදිනපත
ා නිකුත් වෙන පුවත්පත් නොමැති අතර ඒ වෙනුවට දෙසතියකට වරක් නිකුත් කෙරෙන පුවත් ප්‍රකාශනයක් පමණක් ඇත - මියැවේන් ක්ඕ Mwinen Ko. රාජ්‍යය රුපවාහිනී විකාශයක් වන නාඌරූ රුපවාහිනිය(NTV) මගින් ඕස්ටේ‍්‍රලියාවේ හා නවසීලන්තයේ වැඩසටහන් දුපත තුල විකාශය කරනු ලබයි. මීට අමතරව රජය මගින් පවත්වාගෙන යන ගුවන්විදුලියක් වන නාඌරූ ගුවන්විදුලිය විසින් ඕස්ටේ‍්‍රලියානු ගුවන්විදුලියේ හා බීබීසී ගුවන්විදුලියේ වැඩසටහන් විසිරුවා හරියි.[82]ඕස්ටේ‍්‍රලියානු පාපන්දු නාඌරූ වල ජනප්‍රිය ක්‍රීඩාව වේ. බර එසැලිම සහ ඕස්ටේ‍්‍රලියානු පාපන්දු රටේ ජාතික ක්‍රීඩාවන් වේ. කණ්ඩායම් අටක සහභාගිත්වයකින් පාපන්දු ලීගයක් ද පැවැත් වේ.[83] මීට අමතරව වොලිබෝල්, නෙට්බෝල්, ටෙනිස් සහ මාළු ඇල්ලීම ජනප්‍රිය ක්‍රීඩාවන් වේ. ගිම්හාන ඔලිම්පික් තරග වලට සහ  පොදු රාජ්‍යය මණ්ඩල තරඟ වලට රටක් වශයෙන් නාඌරූ දේශය ඉදිරිපත් වී ඇත..[84]වනසත්ව සහ වෘකෂලතාවෘකෂලතා ආදිය අඩු කමින් සහ පොස්ෆේට් පතල් කර්මාන්තයෙහි ප්‍රතිවිපාක නිසා දුපත තුල සතුන් විරල වේ. බොහෝ ස්වදේශික පක්ෂීන් ඔවුන්ගේ සුපුරුදු වාසස්ථාන අහිමිවීම නිසා දුපත තුල දක්නට නොමැති අතර සමහර විට ඔවුන් දුර්ලභ විශේෂ බ
වට පත් වී ඇත.[85] වෘකෂලතා වල හිඟතාවය  දුපත තුල වනසත්ව ගහනය අඩු වීමට ප්‍රධාන හේතුව වේ. දේශීයව සනාල ශාක වර්ග හැටක් පමණ වාර්තා වී ඇති අතර ඒවා කිසිවක්  ඒකදේශික නොවේ. පොල් ගස් වැවීම, පතල් කර්මාන්තය, අලුත්  විශේෂ  පරිසරයට හදුන්වා දීම වැනි කරුණු දේශීය වෘකෂලතා වල  පැවැත්ම සදහා බරපතල තර්ජනයක් වී ඇත.[4] දුපත තුල ස්වදේශික භුමි වාසී ක්ෂරපායි විශේෂ නැති වුවත්,  ස්වදේශික කෘමි විශේෂ , ගොඩ කකුළුවන් (භුමි වාසී) සහ පක්ෂීන් ජිවත් වේ. ස්වදේශික විශේෂ අතරට නාඌරූ දුපතට අවේනික වූ  නාඌරූ සින්දු කියන බට කුරුල්ලා ද අයත් වේ. පොලිනිසියානු මියන් , පුසන්,  බල්ලන්, ඌරන් සහ කුකුලන්  වැනි සතුන් නැව් වලින් දුපතට හදුන්වා දුන් සත්ව විශේෂ වේ.[86] සමුද්‍රික කොරල් පරයේ ජීවී විවිධත්වය නිසා මාළු බෑම  දුපතට පැමිණෙන විදේශිකයන්ගේ  ජනප්‍රිය අංගයකි, එමෙන් ම SCUBA කිමිදීම සහ මුහුද පතුලේ කිමිදීම ද ජනප්‍රිය අංගයකි.[87]මේවාත් බලන්නනාඌරූ වලට අදාල ලිපි නාඌරූ වල දළ සැකැස්මමූලාශ්‍ර↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7 1.8 1.9 මධ්‍යම ඔත්තු සේවාව (2011). "නාඌරූ". ලෝක දත්තපොත. සම්ප්‍රවේශය 12 පෙබරවාරි 2011.↑ 2.0 2.1
2.2 2.3 2.4 "රටවල් වල ආර්ථික වාර්තා - නාඌරු" (PDF). ආසියානු සංවර්ධන බැංකුව. සම්ප්‍රවේශය 20 ජුනි 2012.↑ හෝගන්, සී මයිකල් (2011). "පොස්ෆේට්". ලෝකයේ විශ්වකෝෂය. විද්‍යාව හා පරිසරය පිළිබද ජාතික කවුන්සිලය. සම්ප්‍රවේශය 17 ජුනි 2012.↑ 4.0 4.1 4.2 4.3 ආර්ථික සංවර්ධනය හා පරිසර දෙපාර්තමේන්තුව නාඌරූ (2003). "කාන්තාරකරණය වැලැක්වීමේ පළමු වාර්තාව එක්සත් ජාතීන්ගේ සම්මුතිය" (PDF). UNCCD. සම්ප්‍රවේශය 25 ජුනි 2012.↑ වෙඉට්, බ්‍රේන්ඩන් (2007). "On සිතියම්විද්‍යාමය පතාකිය". සිතියම්විද්‍යාමය: ජාත්‍යන්තර භූ විද්‍යා හා ජීව  දෘෂ්ටි කල්පන ජර්නලය. 42 (3): 251–262. doi:10.3138/carto.42.3.251.↑ පොලොක්, නැන්සි ජේ (1995). "5:  පැසිෆික් සාගරයේ සමාජ සුසාධ්‍යකරණය සුභ විධි ස්ථූලත්වය. නාඌරූ කාරක අධ්‍යයනය". In දී ගරිණි අයි (ed.). ස්ථූලත්වයෙහි සමාජ බලපෑම. Routledge. pp. 87–111.↑ 7.0 7.1 Spennemann, Dirk HR (ජනවාරි 2002). "Traditional milkfish aquaculture in Nauru". Aquaculture International. 10 (6): 551–562. doi:10.1023/A:1023900601000.↑ බටහිර, බාබරා ඒ (2010). "නාඌරූයානු ජාතිකත්වය". ආසියා හා ඕසිනියා රටවල ජනතාවගේ
විශ්වකෝෂය. Infobase මුද්‍රණ. pp. 578-580. ISBN 9781438119137. ↑ Marshall, Mac (ජනවාරි 1976). "Holy and unholy spirits: The Effects of Missionization on Alcohol Use in Eastern Micronesia". Journal of Pacific History. 11 (3): 135–166. doi:10.1080/00223347608572299. {{cite journal}}: Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)↑ රෙයිස් රේමන් ඊ බාල (1996). "නාඌරූ සහ ඕස්ටේ‍්‍රලියාව". ජාත්‍යන්තර සහ සංසන්දනාත්මක නීති නිව් යෝර්ක් නීති පාසැල් ජර්නලය. 16 (1–2).↑ 11.0 11.1 Firth, Stewart (ජනවාරි 1978). "German labour policy in Nauru and Angaur, 1906-1914". The Journal of Pacific History. 13 (1): 36–52. doi:10.1080/00223347808572337.↑ 12.0 12.1 Hill, Robert A (ed) (1986). "2: Progress Comes to Nauru". The Marcus Garvey and Universal Negro Improvement Association Papers. Vol. 5. කැලිෆෝර්නියා විශ්වවිද්යාලය මුද්‍රණ. ISBN 9780520058170. {{cite book}}: |first= has generic name (help)↑ Ellis, AF (1935). Ocean Island and Nauru - their story. Angus and Robertson Limited. pp
. 29–39.↑ Hartleben, A (1895). Deutsche Rundschau für Geographie und Statistik. p. 429.↑ 15.0 15.1 Manner, HI (මැයි 1985). "Plant succession after phosphate mining on Nauru". Australian Geographer. 16 (3): 185–195. doi:10.1080/00049188508702872. {{cite journal}}: Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)↑ Gowdy, John M; McDaniel, Carl N (මැයි 1999). "The Physical Destruction of Nauru". Land Economics. 75 (2): 333–338.{{cite journal}}:  CS1 maint: multiple names: authors list (link)↑ Shlomowitz, R (නොවැම්බර් 1990). "Differential mortality of Asians and Pacific Islanders in the Pacific labour trade". Journal of the Australian Population Association. 7 (2): 116–127. PMID 12343016.↑ Hudson, WJ (අප්‍රේල් 1965). "Australia's experience as a mandatory power". Australian Outlook. 19 (1): 35–46. doi:10.1080/10357716508444191.↑ Waters, SD (2008). German raiders in the Pacific (3rd ed.). Merriam Press. p. 39. ISBN 9781435757608.↑ 20.0 20.1 Bogart, Charles H (
නොවැම්බර් 2008). "Death off Nauru" (PDF): 8–9. 3 නොවැම්බර් 2012 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 16 ජුනි 2012. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help); Text "CDSG Newsletter" ignored (help)↑ 21.0 21.1 Haden, JD (2000). "Nauru: a middle ground in World War II". Pacific Magazine. 8 පෙබරවාරි 2012 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 16 ජුනි 2012.↑ Takizawa, Akira; Alsleben, Allan (1999–2000). "Japanese garrisons on the by-passed Pacific Islands 1944-1945". Forgotten Campaign: The Dutch East Indies Campaign 1941-1942.{{cite web}}:  CS1 maint: date format (link)↑ The Times, 14 සැප්තැම්බර් 1945↑ "Nauru Occupied by Australians; Jap Garrison and Natives Starving". The Argus. 15 සැප්තැම්බර් 1945. සම්ප්‍රවේශය 30 දෙසැම්බර් 2010.↑ Garrett, J (1996). Island Exiles. ABC. pp. 176–181. ISBN 0-7333-0485-0.↑ 26.0 26.1 Highet, K; Kahale, H (1993). "Certain Phosphate Lands in Nauru". American Journal of International Law. 87: 282–288. 11
මැයි 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 18 මාර්තු 2013.{{cite journal}}:  CS1 maint: multiple names: authors list (link)↑ 27.0 27.1 Davidson, JW (ජනවාරි 1968). "The republic of Nauru". The Journal of Pacific History. 3 (1): 145–150. doi:10.1080/00223346808572131.↑ Squires, Nick (15 මාර්තු 2008). "Nauru seeks to regain lost fortunes". BBC News Online. සම්ප්‍රවේශය 16 මාර්තු 2008.↑ Case Concerning Certain Phosphate Lands in Nauru (Nauru v. Australia) Application: Memorial of Nauru. ICJ Pleadings, Oral Arguments, Documents. United Nations, International Court of Justice. ජනවාරි 2004. ISBN 978-92-1-070936-1.↑ Levine, Stephen (නොවැම්බර් 2005). "The constitutional structures and electoral systems of Pacific Island States". Commonwealth & Comparative Politics. 43 (3): 276–295. doi:10.1080/14662040500304866. {{cite journal}}: Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)↑ Anckar, D (මාර්තු 2000). "Democracies without Parties". Comparative Pol
itical Studies. 33 (2): 225–247. doi:10.1177/0010414000033002003. {{cite journal}}: Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)↑ Hassell, Graham; Tipu, Feue (මැයි 2008). "Local Government in the South Pacific Islands". Commonwealth Journal of Local Governance. 1 (1): 6–30.{{cite journal}}:  CS1 maint: multiple names: authors list (link)↑ 33.0 33.1 "Republic of Nauru Country Brief". Australian Department of Foreign Affairs and Trade. නොවැම්බර් 2005. සම්ප්‍රවේශය 2 මැයි 2006.↑ Connell, John (ජනවාරි 2006). "Nauru: The first failed Pacific State?". The Round Table. 95 (383): 47–63. doi:10.1080/00358530500379205.↑ "Nauru profile". BBC News. 24 ඔක්තෝම්බර් 2011. සම්ප්‍රවේශය 17 ජුනි 2012.↑ "Nauru (High Court Appeals) Act (Australia) 1976". Australian Legal Information Institute. සම්ප්‍රවේශය 7 අගෝස්තු 2006.↑ Dale, Gregory (2007). "Appealing to Whom? Australia's 'Appellate Jurisdiction' Over Nauru". International & Comparative Law Quarterly. 56 (3). doi:10.1093/i
clq/lei186.↑ 38.00 38.01 38.02 38.03 38.04 38.05 38.06 38.07 38.08 38.09 38.10 38.11 38.12 "Background Note: Nauru". State Department Bureau of East Asian and Pacific Affairs. සැප්තැම්බර් 2005. සම්ප්‍රවේශය 11 මැයි 2006.↑ "Republic of Nauru Permanent Mission to the United Nations". United Nations. සම්ප්‍රවේශය 10 මැයි 2006.↑ "Nauru in the Commonwealth". Commonwealth of Nations. සම්ප්‍රවේශය 18 ජුනි 2012.↑ "Nauru (04/08)". US State Department. 2008. සම්ප්‍රවේශය 17 ජුනි 2012.↑ Long, Charles N (මාර්තු 2012). "Quantification of the Impact of Nauru Island on ARM Measurements". Journal of Applied Meteorology and Climatology. 51 (3): 628–636. doi:10.1175/JAMC-D-11-0174.1. {{cite journal}}: Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)↑ 43.0 43.1 හාඩ්න්, ලුක් (14 දෙසැම්බර් 2009). "කුඩා නාඌරූ  දේශය අලුතෙන් සැදුනු රටවල් පිළිගනී". ගාර්ඩියන්. සම්ප්‍රවේශය 22 ජුනි 2010.↑ සු, ජෝය් (15 මැයි 2005). "නාඌරූ  රජයතම දායකත්වය චීනයේ සිට තායිවානයට මාරු කරනලදී". තායිපේ ටයිම්ස්. ස
ම්ප්‍රවේශය 18 ජුනි 2012.↑ "චීනය නාඌරූ සමග දේශපාලන සබදතා ඇති කර ගනී". ආසියා පැසිෆික් බුද්ධි වයරය. 31 මැයි 2005. 16 ජනවාරි 2013 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 18 ජුනි 2012.↑ "චීන තානාපති කාර්යාලය නාඌරූ". චීන රජය. 18 ජනවාරි 2006. සම්ප්‍රවේශය 18 ජුනි 2012.↑ "රුසියානු ආධාර වලින් පසු නාඌරූ තව තවත් අපනනය අදායම ඉහල යෑමක් බලාපොරොත්තු වේ". ජාත්‍යන්තර නවසීලන්තය රේඩියෝව. 15 ජූලි 2010. සම්ප්‍රවේශය 15 ජූලි 2010.↑ වයිට්, මයිකල් (2002). "එම්.වී ටැම්පාප්‍රශ්නය හා ඕස්ටේ‍්‍රලියානු අත පෙවීම් ;- August 2001". මුහුදු වාර්තා. සම්ප්‍රවේශය 18 ජුනි 2012.↑ ගොර්දොන්,එම් (5 නොවැම්බර් 2005). "නාඌරූ වල අවසාන දෙදෙනා දුක් විදි". ද එජ්. සම්ප්‍රවේශය 8 මැයි 2006.↑ "නාඌරූ සරණාගත කඳවුරු වලට මිලියන දෙකක් මාසයකට". ABC පුවත්. 12 පෙබරවාරි 2007. සම්ප්‍රවේශය 12 පෙබරවාරි 2007.↑ "දේශපාලන රුකවරණ බිල සම්මත වීම". SBS ලෝක පුවත් ඕස්ටේ‍්‍රලියාව. 16 අගෝස්තු 2012. 29 අගෝස්තු 2012 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 18 අගෝස්තු 2012.↑ Thaman, RR; Hassall, DC. "Nauru: National Environmenta
l Management Strategy and National Environmental Action Plan" (PDF). South Pacific Regional Environment Programme. p. 234.{{cite web}}:  CS1 maint: multiple names: authors list (link)↑ Jacobson, Gerry; Hill, Peter J; Ghassemi, Fereidoun (1997). "24: Geology and Hydrogeology of Nauru Island". Geology and hydrogeology of carbonate islands. Elsevier. p. 716. ISBN 9780444815200. {{cite book}}: Unknown parameter |editors= ignored (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)↑ 54.0 54.1 නාඌරූ රජය (1999). "දේශගුණ වෙනස් වීම;- ප්‍රතික්‍රියාව" (PDF). පළමු ජාතික සන්නිවේදනය. එක්සත් ජාතීන්ගේ දේශගුණ වෙනස්වීම පිළිබද සම්මුතිය. සම්ප්‍රවේශය 9 සැප්තැම්බර් 2009.↑ Affaire de certaines terres à phosphates à නාඌරූ. ජාත්‍යන්තර අධිකරණය. 2003. pp. 107–109. ISBN 9789210709361.↑ "පැසිෆික් දේශගුණ වෙනස් වීම විද්‍යා වැඩසටහන" (PDF). ඕස්ටේ‍්‍රලියානු රජය. 27 පෙබරවාරි 2012 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 10 ජුනි 2012.↑ ස්ටෙෆාන්, මාර්කස් (නොවැම්බර් 2011). "අමුතු හැගීමක් ; පැසිෆි
ක් සාගරයේ පොඩි රටක නාඌරූ ජනාධිපති දේශගුණ වෙනස් වීමට කලබල වන්නේ ඇයි ?". නිව් යෝර්ක් ටයිම්ස්. සම්ප්‍රවේශය 18 ජුනි 2012.↑ "නාඌරූ වල වර්තමාන හා අනාගත දේශගුණය" (PDF). ඕස්ටේ‍්‍රලියානු දේශගුණය හා කාලගුණ පිළිබද පර්යේෂණ ආයතනය. 27 පෙබරවාරි 2012 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 18 ජුනි 2012.↑ "පොඩි දුපතට ලොකු වැඩක්". බී බී සී. සම්ප්‍රවේශය 10 මැයි 2006.↑ සෙනෙවිරත්න, කාලිංග (26 මැයි 1999). "නාඌරූ රාජ්‍යයේ වටිනාකම පිරිහීමට ලක්වීම". ඒසියා ටයිම්ස්. 25 සැප්තැම්බර් 2000 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 19 ජුනි 2012.↑ මෙලර්, විලියම් (1 ජුනි 2004). "කඵ සල්ලි ජාවාරම් හේතුවෙන් නාවුරු රාජ්‍යයට කැලැල් ඇති වීම". බ්ලූම්බර්ග්. සම්ප්‍රවේශය 19 ජුනි 2012.↑ ස්කෙආන්, ක්රේජ් (9 ජූලි 2004). "නාඌරූ රාජ්‍යයේ නීතිමය ප්රණහාර හුවමාරු කරගැනීම අරඔයි". සිඩ්නි මෝර්නින්ග් හෙරල්ඩ්. සම්ප්‍රවේශය 19 ජුනි 2012.↑ "නාඌරූ රාජ්යිය පවරා ගැනීම". ද ඒජ්. සම්ප්‍රවේශය 19 ජුනි 2012.↑ "නාවුරු අවසාන ධනයද මෙල්බර්න් වලදී විකුණයි;- report". RNZI. 8 අප්‍රේල් 2005. සම්ප්‍රවේශය 22 ජුනි 2010.↑
65.0 65.1 "ආසියානු සංවර්ධන පෙර දැක්ම 2005 - නාඌරූ". ආසියානු සංවර්ධන බැංකුව. 2005. සම්ප්‍රවේශය 2 මැයි 2006.↑ "සත්යා ලෙසම අහිමි වීම". ද එකනොමිට්ස්. 20 දෙසැම්බර් 2001. සම්ප්‍රවේශය 2 මැයි 2006.↑ "නාඌරූ". නාඌරූ වාණිජ හා ආයෝජන කොමිසම. සම්ප්‍රවේශය 19 ජුනි 2012.↑ "ඩොලර් බිලියනයක කුඩා කුටිය". නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස්. 10 දෙසැම්බර් 2000. සම්ප්‍රවේශය 19 ජූලි 2011.↑ "නාවුරු  ලැයිස්තුවෙන් ඉවතට" (PDF). FATF. 13 ඔක්තෝම්බර් 2005. සම්ප්‍රවේශය 11 මැයි 2006.↑ ටොප්ෆිල්ඩ් හෙවෙල් (11 දෙසැම්බර් 2007). "නාවුරු හි රැඳවුම් හල වැසීම". ද ඒජ්. සම්ප්‍රවේශය 19 ජුනි 2012.↑ "නාවුරු හි රැඳවුම් හල වැසීම". ද ඒජ්. 7 පෙබරවාරි 2008. සම්ප්‍රවේශය 19 ජුනි 2012.↑ "ඇඩර්නට් ඩොට් කොම්හි විශාලම බහායි ආගමික ප්‍රජාව". ඇඩර්නට් ඩොට් කොම්. සම්ප්‍රවේශය 22 ජුනි 2010.↑ "ජාත්‍යන්තර ආගමික නිදහස් වාර්ථාව 2003- නාඌරූ;- නාඌරූ". ඇමරිකා එක්සත් ජනපද රාජ්යන දෙපාර්තමේන්තුව. 2003. සම්ප්‍රවේශය 2 මැයි 2005.↑ වකා බී (1999 url=http://www2.unesco.org/wef/countryreports/nauru/contents.html). "යුනෙස්කෝ අධ්‍යාපන වාර්තාව 1999  නාඌරූ". {{cite web}}
: |access-date= requires |url= (help); Check date values in: |year= (help); Missing or empty |url= (help); Missing pipe in: |year= (help)↑ "USP නාඌරූ විශ්ව විද්යායලය". දකුණු පැසිෆික් විශ්වවිද්‍යාලය. සම්ප්‍රවේශය 19 ජුනි 2012.↑ "නාඌරූ ස්ථුලතා ලියිස්තුවේ  ඉහලට". ඉන්ඩිපෙන්ඩන්ට්. 26 දෙසැම්බර් 2010. සම්ප්‍රවේශය 19 ජුනි 2012.↑ කින්ග්, එච්; රෙවේර්ස් එම් (1993). "වැඩිහිටි දියවැඩියාව දැන් තුන්වෙනි ලෝක ප්‍රශ්නයක්". ජනවර්ගත්වය සහ රෝග. 3: S67-74.{{cite journal}}:  CS1 maint: multiple names: authors list (link)↑ "නාඌරූ". ලෝක සෞඛ්යඩය වාර්ථාව  2005. ලෝක සෞඛ්‍යය සංවිධානය. සම්ප්‍රවේශය 2 මැයි 2006.↑ "නාඌරූ  අන්ගම් දිනය සමරයි". යූ.එන්. සම්ප්‍රවේශය 19 ජුනි 2012.↑ නසාල්, මේරි (අප්‍රේල් 2005). "නාඌරූ: සොබාදහමේ විනාශය හා ජත්යනන්තර නීතිය" (PDF). ලෝවන්ඩ් ඩිවලොප්මන්ට්. සම්ප්‍රවේශය 19 ජුනි 2012.↑ "නාඌරූ සංස්කෘතිය". නාඌරූ. සම්ප්‍රවේශය 19 ජුනි 2012.↑ "ජනපදයේ ආකෘතිය: නාඌරූ". බීබීසී නිව්ස්. සම්ප්‍රවේශය 2 මැයි 2006.↑ "නාඌරූ ඕස්ටේලියානු පාපන්දු සම්මේලනය". ඕස්ටේලියානු පාපන්දු  ලීගය. සම්ප්‍රවේශය 19 ජුනි
2012.↑ "නාඌරූ ඔලිම්පික් කමිටුවේ ඉතිහාසය". නාඌරූ ඔලිම්පික් ඔලිම්පික් කමිටුව. සම්ප්‍රවේශය 20 ජුනි 2012.↑ නාඌරූ තොරතුරු - ආර්ථිකය, ඉතිහාසය, සංවර්ධනය, රජය, ජනතාව ↑ BirdLife International. "නාඌරූ වල කුරුල්ලන්ගේ වැදගත් වාසභුමි". මහලේකම් කාර්යාලය - පැසිෆික් කලාපීය පරිසර වියාපෘතිය. සම්ප්‍රවේශය 18 ජුනි 2012.↑ නාඌරූ වල පරිසර හිතකමි චාරිකා  - තිරසාර සංචාරක වියාපාර හා සංරක්ෂණය සදහා නීති මෙම ලිපිය පහත වෙබ් අඩවියේ පොදු රාජ්‍යය වගන්ති පාඨ සමග සංයුක්ත වේ. එක්සත් ජනපද  රාජ්‍යය දෙපාර්තමේතුව  & මධ්‍යම ඔත්තු සේවා ලෝක දත්තපොත .ආශ්‍රිතගව්ඩි , ජෝන් එම්; මැකිනෙල් , කාර්ල් එන් (2000). විකිනීමට දමා ඇති පාරාදීසය: උපමා කතාව. කැලිෆෝර්නියා විශ්වවිද්යාලය මුද්‍රණ. ISBN 978-0-520-22229-8.{{cite book}}:  CS1 maint: multiple names: authors list (link)අඩවියෙන් බැහැර පිටු නාඌරූ ගැන තවත් දේ විකිපිඩියා සහෝදර ව්‍යාපෘති හරහා සොයාගන්නවික්ෂනරිය වෙතින් අර්ථ දැක්වීම්කොමන්ස් වෙතින් ඡායාරූප හා මාධ්‍යවිකිසරසවිය වෙතින් ඉගෙනුම් මූලාශ්‍රවිකිපුවත් වෙතින් පුවත් කථාංගවිකිකියමන් වෙත
ින් උපුටා දැක්වීම්විකිප්‍රභව වෙතින් ප්‍රභව පෙළවිකිපොත් වෙතින් පෙළපොත්නාඌරූ රජය  නාඌරූ entry at The World Factbookනාඌරූ at the Open Directory ProjectWikimedia Atlas of නාඌරූනාඌරූ සංරක්ෂණය කළ පිටපත 7 ජූනි 2008 at the Wayback Machine UCB Libraries GovPubsනාඌරූ  රට  බීබීසී පුවත් නාඌරූ සැරිසර  නාඌරූ නිල සංචාරක වෙබ් අඩවියArticles relating to Nauruසැකිල්ල:Nauru topics Geographic localeLat. and Long. ﻿ / ﻿0.527288°S 166.936724°E﻿ / -0.527288; 166.936724 (Yaren)vteCountries and territories of OceaniaList of Oceanian countries by areaList of Oceanian countries by populationSovereign statesEntireAustraliaFijiKiribatiMarshall IslandsMicronesiaNauruNew ZealandPalauPapua New GuineaSamoaSolomon IslandsTongaTuvaluVanuatuIn partChileEaster IslandJuan Fernández IslandsEcuadorGalápagos IslandsIndonesiaCentral PapuaHighland PapuaPapuaSouth PapuaSouthwest PapuaWest PapuaJapanDaitō IslandsNanpō IslandsUnited StatesHawaiiPalmyra
AtollAssociated statesCook IslandsNiueDependencies andother territoriesAustraliaAshmore and Cartier IslandsChristmas IslandCocos (Keeling) IslandsCoral Sea IslandsNorfolk IslandFranceClipperton IslandFrench PolynesiaNew CaledoniaWallis and FutunaNew ZealandTokelauUnited KingdomPitcairn IslandsUnited StatesAmerican SamoaBaker IslandGuamHowland IslandJarvis IslandJohnston AtollKingman ReefMidway AtollNorthern Mariana IslandsWake IslandBritish Overseas TerritoriesOverseas FranceOverseas collectivityOverseas country of FranceRealm of New ZealandPolitical status of the Cook Islands and NiueStates and territories of AustraliaAustralian Indian Ocean TerritoriesTerritories of the United StatesCommonwealth (U.S. insular area)Insular areaUnited States Minor Outlying IslandsvteFormer German colonies and protectoratesColoniesAfricaEast AfricaKionga TriangleWitulandSouth West AfricaWest AfricaKapitaï and KobaKamerunNeukamerunMahinlandTogolandP
acificNew GuineaSamoaConcessionsChinaKiautschouTsingtaoTientsinUnrecognisedAntarcticaNew Swabia (claimed by Nazi Germany)vteබ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යයLegendCurrent territoryFormer territory* Now a Commonwealth realmNow a member of the Commonwealth of NationsCulture:AnglospherevteEurope1542–1800 Ireland (integrated into the UK)1708–1757, 1763–1782 and 1798–1802 MinorcaSince 1713 Gibraltar1794–1796 Corsica1800–1813 Malta (Protectorate)1813–1964 Malta (Colony)1807–1890 Heligoland1809–1864 Ionian Islands1878–1960 Cyprus1921–1931 Irish Free StateSince 1960 Akrotiri and Dhekelia (before as part of Cyprus)vteAfrica17th and 18th centuries19th century20th centurySince 1658 Saint Helena231792–1961 Sierra Leone1795–1803 Cape ColonySince 1815 Ascension Island23Since 1816 Tristan da Cunha231806–1910 Cape of Good Hope1807–1808 Madeira1810–1968 Mauritius1816–1965 The Gambia1856–1910 Natal1862–1906 Lagos1868–1966 Basutoland61874–1957 Gold Coast71882–1922 Egyp
t1884–1900 Niger Coast1884–1966 Bechuanaland81884–1960 Somaliland1887–1897 Zululand1890–1962 Uganda1890–1963 Zanzibar91891–1964 Nyasaland101891–1907 Central Africa1893–1968 Swaziland111895–1920 East Africa1899–1956 Sudan1900–1914 Northern Nigeria1900–1914 Southern Nigeria1900–1910 Orange River1900–1910 Transvaal1903–1976 Seychelles1910–1931 South Africa1914–1960 Nigeria1915–1931 South-West Africa121919–1961 Cameroons131920–1963 Kenya1922–1961 Tanganyika131923–1965 and 1979–1980 Southern Rhodesia141924–1964 Northern Rhodesia156. Now Lesotho.7. Now Ghana.8. Now Botswana.9. Now part of Tanzania.10. Now Malawi.11. Now named Eswatini.12. Now Namibia.13. League of Nations mandate. British Cameroons is now part of Cameroon, while Tanganyika is part of Tanzania.14. Self-governing Southern Rhodesia unilaterally declared independence in 1965 (as Rhodesia) and continued as an unrecognised state until the 1979 Lancaster House Agreement. After recognised independ
ence in 1980, Zimbabwe was a member of the Commonwealth until it withdrew in 2003.15. Now Zambia.vteAsia17th and 18th centuries19th century20th century1685–1824 Bencoolen1702–1705 Pulo Condore1757–1947 Bengal1762–1764 Manila and Cavite1781–1784 and 1795–1819 Padang1786–1946 Penang1795–1948 Ceylon161796–1965 Maldives1811–1816 Java1812–1824 Banka and Billiton1819–1826 Malaya1824–1948 Burma1826–1946 Straits Settlements1839–1967 Aden Colony1839–1842 Afghanistan1841–1997 Hong Kong1841–1946 Sarawak171848–1946 Labuan1858–1947 India181874–1963 Borneo1879–1919 Afghanistan (protectorate)1882–1963 North Borneo171885–1946 Unfederated Malay States1888–1984 Brunei1891–1971 Muscat and Oman1892–1971 Trucial States1895–1946 Federated Malay States1898–1930 Weihai1878–1960 Cyprus1907–1949 Bhutan (protectorate)1918–1961 Kuwait1920–1932 Mesopotamia191921–1946 Transjordan81923–1948 Palestine191945–1946 South Vietnam1946–1963 North Borneo1946–1963 Sarawak1946–1963 S
ingapore1946–1948 Malayan Union1948–1957 Federation of Malaya17Since 1965 British Indian Ocean Territory (before as part of Mauritius and Seychelles)16. Now Sri Lanka.17. Now part of Malaysia.18. Now India, Pakistan and Bangladesh.19. League of Nations mandate. Iraq's mandate was not enacted and replaced by the Anglo-Iraqi TreatyvteNorth America17th century and before18th century19th and 20th centuries1579 New Albion16th c.–1880 British Arctic Territories1583–1907 Newfoundland1605–1979 *Saint Lucia1607–1776 VirginiaSince 1619 Bermuda1620–1691 Plymouth1623–1983 Saint Kitts1624–1966 *Barbados1625–1650 Saint Croix1627–1979 *Saint Vincent and the Grenadines1628–1983 Nevis1629–1691 Massachusetts-Bay1632–1776 Marylandsince 1632 Montserrat1632–1860 Antigua1635–1644 Saybrook1636–1776 Connecticut1636–1776 Rhode Island1637–1662 New Haven1643–1860 Bay IslandsSince 1650 Anguilla1655–1860 Mosquito Coast1655–1962 *Jamaica1663–1712 Carolina1664–1776 New-York1665–1
674 and 1702–1776 New-JerseySince 1666 Virgin IslandsSince 1670 Cayman Islands1670–1973 *Bahamas1670–1870 Rupert's Land1671–1816 Leeward Islands1674–1702 East Jersey1674–1702 West Jersey1680–1776 New Hampshire1681–1776 Pennsylvania1686–1689 New England1691–1776 Massachusetts-Bay1701–1776 Delaware1712–1776 North-Carolina1712–1776 South-Carolina1713–1867 Nova-Scotia1733–1776 Georgia1754–1820 Cape Breton Island1762–1974 *Grenada1763–1978 Dominica1763–1873 Prince Edward Island1763–1791 Quebec1763–1783 East Florida1763–1783 West Florida1784–1867 New Brunswick1791–1841 Lower Canada1791–1841 Upper CanadaSince 1799 Turks and Caicos Islands1818–1846 Columbia District/Oregon Country11833–1960 Windward Islands1833–1960 Leeward Islands1841–1867 Canada1843 Paulet affair1849–1866 Vancouver Island1853–1863 Queen Charlotte Islands1858–1866 British Columbia1859–1870 North-Western Territory1860–1981 *Antigua and Barbuda1862–1863 Stickeen1866–1871 British Columbia