LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
සායනය සමඟ සම්බන්ධ නොවේ.[20] ඔවුහු ජීව ගෝලය තුළ අඩු ජලීය ද්‍රාව්‍යතාවක් හා අඩු පැවැත්මක් සහිත දැඩි ඝන ලෝහ වේ. ටයිටේනියම් යනු දන්නා ජීව විද්‍යාත්මක ක්‍රියාවකින් තොර d-block පළමු පේළි කීපයේ සංක්‍රාන්ති ලෝහ වලින් 1කි. රුදර්fපෝඩියම්(Rf) හි විකිරණශීලීතාව ජීවී සෛල වලට විෂ ද්‍රව්‍ය නිපදවයි.පූර්වාරක්ෂාවටයිටේනියම් විශාල ප්‍රමාණ වලදී පවා විෂ නැති මූල ද්‍රව්‍යයක් වන අතර මිනිස් සිරුර තුළ කිසිඳු ප්‍රතික්‍රියාවක් සිදු නොකරයි. [20] සර්කෝනියම් කුඩු අසාමාන්‍ය උද්දීපනයක් ඇති කරවන නමුත් ඇස් සමඟ ස්පර්ශයේ දී පමණක් වෙද්‍ය අවධානය අවශ්‍ය වේ.[21] සර්කෝනියම් සඳහා OSHA නිර්දේශ කරනුයේ 5 mg/m3ක කාල භරිත සාමාන්‍ය(time weighted average) සීමාවක් සහ 10 mg/m3 ක කෙටි කාලීන නිරාවරණ(short-term exposure) සීමාවකි.[22] හැfප්නියම්(Hf) හි විෂ විද්‍යාව පිළිබඳ ව සීමිත දත්ත ප්‍රමාණයක් පමණක් පවතී.[23]යොමුව↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 Holleman, Arnold F. (1985). Lehrbuch der Anorganischen Chemie (German බසින්) (91-100 ed.). Walter de Gruyter. pp. 1056–1057. ISBN 3110075113. {{cite book}}: Unknown parameter |coauthor
s= ignored (|author= suggested) (help)CS1 maint: extra punctuation (link) CS1 maint: unrecognized language (link)↑ 2.0 2.1 "Los Alamos National Laboratory – Hafnium". සම්ප්‍රවේශය 2008-09-10.↑ Weeks, Mary Elvira (1932). "III. Some Eighteenth-Century Metals". Journal of Chemical Education: 1231–1243.↑ Urbain, M. G. (1922). "Sur les séries L du lutécium et de l'ytterbium et sur l'identification d'un celtium avec l'élément de nombre atomique 72 (The L series from lutetium to ytterbium and the identification of element 72 celtium". Comptes rendus (French බසින්). 174: 1347–1349. සම්ප්‍රවේශය 2008-10-30.{{cite journal}}:  CS1 maint: unrecognized language (link)↑ Coster, D. (1923-01-20). "On the Missing Element of Atomic Number 72". Nature. 111 (2777): 79–79. Bibcode:1923Natur.111...79C. doi:10.1038/111079a0. {{cite journal}}: Unknown parameter |coauthor= ignored (|author= suggested) (help)↑  {{cite book}}: Empty citation (help)↑ Barksdale, Jelks (1968). The Encyclopedia of the Chem
ical Elements. Skokie, Illinois: Reinhold Book Corporation. pp. 732–38 "Titanium". LCCCN 68-29938.↑ Barber, R. C. (1993). "Discovery of the transfermium elements. Part II: Introduction to discovery profiles. Part III: Discovery profiles of the transfermium elements". Pure and Applied Chemistry. 65 (8): 1757–1814. doi:10.1351/pac199365081757. {{cite journal}}: Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)↑ "Extended elements: new periodic table". Rsc.org. සම්ප්‍රවේශය 2011-03-06.↑ van Arkel, A. E. (1925). "Darstellung von reinem Titanium-, Zirkonium-, Hafnium- und Thoriummetall (Production of pure titanium, zirconium, hafnium and Thorium metal)". Zeitschrift für anorganische und allgemeine Chemie (German බසින්). 148 (1): 345–350. doi:10.1002/zaac.19251480133. {{cite journal}}: Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)CS1 maint: unrecognized language (link)↑ "Abundance in Earth's Crust". WebElements.com. සම්ප්‍රවේශය 2007-04-14.↑ "Dubbo
Zirconia Project Fact Sheet" (PDF). Alkane Resources Limited. 2007. 2008-02-28 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 2008-09-10. {{cite web}}: Unknown parameter |month= ignored (help)↑ "Zirconium and Hafnium" (PDF). Mineral Commodity Summaries. US Geological Survey: 192–193. 2008. සම්ප්‍රවේශය 2008-02-24. {{cite journal}}: Unknown parameter |month= ignored (help)↑ Callaghan, R. (2008-02-21). "Zirconium and Hafnium Statistics and Information". US Geological Survey. සම්ප්‍රවේශය 2008-02-24.↑ "Minerals Yearbook Commodity Summaries 2009: Titanium" (PDF). US Geological Survey. 2009. සම්ප්‍රවේශය 2008-02-24. {{cite web}}: Unknown parameter |month= ignored (help)↑ Gambogi, Joseph (2009). "Titanium and Titanium dioxide Statistics and Information" (PDF). US Geological Survey. සම්ප්‍රවේශය 2008-02-24. {{cite web}}: Unknown parameter |month= ignored (help)↑ Hedrick, James B. "Hafnium" (PDF). United States Geological Survey. සම්ප්‍රවේශය 2008-09-10.↑ Spink, Donald (1961
). "Reactive Metals. Zirconium, Hafnium, and Titanium". Industrial and Engineering Chemistry. 53 (2): 97–104. doi:10.1021/ie50614a019.↑ Donachie, Matthew J. (2002). Superalloys. ASTM International. pp. 235–236. ISBN 9780871707499.↑ 20.0 20.1 Emsley, John (2001). "Titanium". Nature's Building Blocks: An A-Z Guide to the Elements. Oxford, England, UK: Oxford University Press. pp. 457–456. ISBN 0198503407.↑ "International Chemical Safety Cards". International Labour Organization. October 2004. සම්ප්‍රවේශය 2008-03-30. {{cite web}}: |contribution= ignored (help)↑ "Zirconium Compounds". National Institute for Occupational Health and Safety. 2007-12-17. සම්ප්‍රවේශය 2008-02-17.↑ "Occupational Safety & Health Administration: Hafnium". U.S. Department of Labor. 2008-03-13 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 2008-09-10.                කොඩිය      අගනුවර'  කාටොවුම්	- 150 37.983 N 320 31.9831E   විශාලතම නගරය  ඔම්දූර්මන්   රාජ්‍ය භාෂාව  අරාබි සහ ඉංග්‍රීසි   රාජ්‍යය  ඒක
ාබද්ධ ජනාධිපති ප්‍රජාතන්ත්‍ර සමූහාණ්ඩුව   ජනාධිපති  සමාර් අල්-බෂිර්   උප ජනාධිපති  සල්වා කීර් මයර්ඩිට්   උප ජනාධිපති  අලි ඔස්මාන් ටානා   ව්‍යවස්ථා උපදේශ  මින්නි මින්නාව්   නීති සම්පාදක  ද මැජ්ලිස්   බලය පවත්නා පක්ෂය  රාජ්‍ය කවුන්සිලය   විපක්ෂය  ජාතික සභාව   ස්ථාපිත කිරීම  හියුබියා රාජධානිය - 2000 BC   ඊජිප්තුව සමඟ එක්සත් කිරීම  1821   නිදහස  ඊජිප්තුව සහ එක්සත් රාජධානිය සිට - 01 ජනවාරි 1956   වර්තමාන ව්‍යවස්ථාව  9 ජනවාරි 2005   වර්‍ග ප්‍රමාණය  එකතුව - 2,505,813/km2     967,495 /sqmi   ජලය (%)  6%   ජන ගහනය  2009  තක්සේරුව 	- 42,272,000   ඝනත්වය  16.9 km2     43.7 /sq mi   GDP (PPP)  2009 තක්සේරුව   එකතුව  $ 92,037 බිලියන   ඒක පුද්ගල අදායම  $ 2,309   GDP  (සාමාන්‍ය)  2008 තක්සේරුව   එකතුව  $ 58,029 බිලියන   ඒක පුද්ගල ආදායම  $ 1,522   HDI  (2007)  0.531 (මධ්‍යම)   මුදල්  සූඩාන පවුම්   කාල මණ්ඩලය  නැගෙනහිර අප්‍රිකානු වේලාව(UTC+3)   ග්‍රීෂ්ම සෘතුව(DST)  නිරීක්ෂණ නැත(UTC+3) සුඩානය, ඊසාන අප්‍රිකාවේ හා අරාබි ලෝක‍යේ පිහිටි විශාලතම රටයි. වර්ගඵලයෙන් ලොව විශාලතම 10 වන රටයි. එහි මායිම් උතුරින් ඊජි
ප්තුව, ඊසානින් රතු මුහුද, නැගෙනහිරින් එරිත්‍රියා  සහ ඉතියෝපියාව, ගිණිකොණින් කෙන්යාව, උගන්ඩාව, නිරත දෙසින් කොන්ගෝ රාජ්‍ය, මධ්‍යම අප්‍රිකාව, බටහිරින් චැට්, වයඹ දෙසින් ලිබියාවද වේ. ලොව දිගම ගඟ වන නයිල්, මෙම රට නැගෙනහිරින් හා බටහිරින් දෙකඩ කරයි. මෙය ලෝකයේ පැරණිතම අඛණ්ඩ ජනාවාසයක් පවතින රටකි. එය අවුරුදු 3000 දක්වා ඈතටදිවයයි.වර්ෂ  1956 දී ඊජිප්තුවෙන් හා බ්‍රිතාන්‍යයෙන් නිදහස ලැබීය. මෙරට අවුරුදු 17 ක සිවිල් යුද්ධයක් පැවතිණි.උතුරු හා දකුණු සුඩානය අතර පැවති  ජනවාර්ගික, ආගමික හා ආර්ථික අරගලයන්  1983 සිවිල් යුද්ධයට හේතු විය. පෙට්‍රොලියම් සහ ශුද්ධ නොකළ ඛනිජ තෙල් මෙහි ආර්ථිකය වර්ධනය ට දායක වෙයි. චීනය හා ජපානය මෙහි වෙළඳ ගණුදෙනුකරුවන්ය. ඉස්ලාමීය නීති පද්ධතියක්  හඳුන්වාදීමෙන් පසු ජාතික කොංග්‍රසය රජයේ  එකම පක්ෂය ලෙස අරාබි හමුදාවන්ට ගරිල්ලා  සටනේ දී සහයෝගය දැක්වීය. එය ඩෆුර්හි අද පවතින  අරගලයට හේතුවිය. එයින්  ජාත්‍යන්තර අවධානය ඩෆුර් වෙත යොමු විය. එම නිසා සුඩාන රාජ්‍ය වෙත  යුධ අපරාධ චෝදනා එල්ලවූ  අතර, 2008 මාර්තු 4 වැනි දින ජාත්‍යන්තර යුධ අධිකරණය යුධ අපරාධ හා මානව අපරාධ හේතුවෙන් ජනාධිපති ඔමාඅල්, බාෂිර් අත්
අඩංගුවට ගැනීමට වරෙන්තුවක් නිකුත් කෙරිණි. මෙය අධිකරණයක් විසින් රටක නායකයකු අත්අඩංගුවට ගැනීමට නිකුත්කළ ප්‍රථම වරෙන්තුව විය. මෙහි ජනගහනයෙන් 17% ක් ඇ.‍ඩො. 1.25 ට වඩා අඩු ආදායමකින්  ජීවත් වෙති. මෙම රට එක්සත් ජාතීන්ගේ AU,LUS,OIC,NAM හා WTO යන සංවිධානවල සාමාජිකත්වය දරයි.සුඩානයේ මිලියන 42 ජනතාවත්  ජිවත් වන අතර ඔබිඩුමන් හා සුන්නී ඉස්ලාම් නිල ආගම් වේ.අප්‍රිකාවේ ස්වෛරී රාජ්‍ය සහ යැපෙන භූමි ප්‍රදේශ ලැයිස්තුවපිළිගත් ස්වෛරී රාජ්‍යයන්ඇල්ජීරියාව * ඇන්ගෝලාව * බෙනින් * බොට්ස්වානාව * බුර්කිනා ෆාසෝ * බුරුන්ඩි * කැමරූන් * කේප් වර්ඩ් * මධ්‍යම අප්‍රිකාව * චෑඩ් * කොමරොස් * කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය * කොංගෝ ජනරජය * ජිබුටි * ඊජිප්තුව * සමක ගිනියාව * එරිත්‍රියාව * එස්වාටිනි * ඉතියෝපියාව * ගැබොන් * ගැම්බියාව * ඝානාව * ගිනියාව * ගිනි බිසවු * අයිවරි කෝස්ට් * කෙන්යාව * ලෙසොතෝව * ලයිබීරියාව * ලිබියාව * මැඩගස්කරය * මලාවි * මාලි * මොරිටේනියාව * මොරිෂස් * මොරොක්කෝව * මොසැම්බික් * නැමීබියාව * නයිජර් * නයිජීරියාව * රුවන්ඩා * සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ * සෙනෙගල් * සීෂෙල්ස් * සියෙරා ලියොන් * සෝමාලියාව * දකුණු අප්‍රිකාව
* දකුණු සුඩානය * සුඩානය * ටැන්සානියාව * ටෝගෝ * ටියුනීසියාව * උගන්ඩාව * සැම්බියාව * සිම්බාබ්වේසීමිත හෝ පිළිගැනීමක් නොමැති රාජ්‍යයන්සහරාවි අරාබි ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය * සෝමාලිලන්තයඅප්‍රිකානු නොවන රාජ්‍යවල සංඝටක කොටස්අසෝර්ස් * කැනරි දූපත් * සියුටා * ප්‍රංශ දකුණු සහ ඇන්ටාක්ටික් ඉඩම් * මැඩෙයිරා * මයෝට්ටේ * මෙලිලා * පෙලගී දූපත් * ප්ලාසාස් ඩි සොබෙරානියා * රීයූනියන් * සොකොත්‍රා දූපත් සමූහයස්වෛරී රාජ්‍යයක යැපෙන භූමිශාන්ත හෙලේනා, ඇසෙන්ෂන් සහ ට්‍රිස්ටන් ඩා කුන්හාvteසුඩානය පිළිබඳ ලිපිඉතිහාසයTimelinePre-independence governorsPre and early historyMedievalIslamizationTurkiyyaMahdiyyaAnglo-Egyptian ruleHistoryIndependent SudanFirst Civil War1958 coup d'état1969 coup d'étatNimeiry EraCommunist coup d'étatSecond Civil War1985 coup d'étatFirst Transitional Military CouncilCoalitions/Bashir Era1989 coup d'étatRCCNSWar in DarfurUnited Nations MissionNomadic conflictsInternal conflict (from 2011)2019 coup d'étatSecond Transitional Military CouncilTransitional Sovereignty Cou
ncil2019–2026 transition to democracyPeace processSeptember 2021 coup d'état attemptOctober 2021 coup d'état2023 Sudan conflictGeographyGeologyLakesMountainsRiversVolcanoesWildlifeSubdivisionsStatesGeziraAl QadarifBlue NileCentral DarfurEast DarfurKassalaKhartoumNorth DarfurNorth KurdufanNorthernRed SeaRiver NileSennarSouth DarfurSouth KurdufanWest DarfurWest KurdufanWhite NileDistrictsCitiesදේශපාලනයCabinetConstitutionCorruptionElectionsForeign relationsHuman rightsLGBT rightsMilitaryParliamentPrime MinisterTransitional Sovereignty CouncilPresidentVice PresidentState GovernorsNative administrationආර්ථිකයAgricultureBankingCentral BankCompaniesDinar (former currency)EnergyPound (currency)TaxationTelecommunicationsTransportSocietyChild marriageDemographicsEducationEthnic groupsminoritiesGender inequalityHealthLanguagesRefugeesReligionSlaverySquattingCultureAnthemArchitectureArtCinemaEmblemFashionFlagLiteratu
reMediaMusicPhotographySportප්‍රවර්ගයඛණ්ඩාංක: 15°N 032°E﻿ / ﻿15°N 32°E﻿ / 15; 32අධිකාරී පාලනය සාමාන්‍යISNIVIAFWorldCat (via VIAF)ජාතික පුස්තකාලFrance (data)GermanyIsraelUnited StatesJapanCzech Republicවෙනත්Historical Dictionary of SwitzerlandMusicBrainz areaNARAIdRefකාර්මික කටයුතු සඳහා අධි සාන්ද්‍රිත  සල්ෆියුරික් අම්ලය නිපදවීමේ වත්මන් ක්‍රමය ස්පර්ශ ක්‍රමය වෙයි.  වැනේඩියම්(V) ඔක්සයිඩ් (වැනේඩියම් පෙන්ටොක්සයිඩ්)  උත්ප්‍රේරකය ලෙසින් උපයෝගී කර ගැනේ.මෙම ක්‍රියාවලිය සඳහා ස්වාධිකාරිය 1831 දී බ්‍රිතාන්‍ය  විනාකිරි වෙළෙඳ මහතෙකු වූ පෙරිග්‍රීන් පිලිෆ්ස් විසින් දිනාගැනිණි. සාන්ද්‍ර සල්ෆියුරික් අම්ලය නිපදවීම සඳහා පෙරදී පැවැති ඊයම් කුටීර ක්‍රමයට වඩා බොහෝ සෙයින් ලාභදායී ක්‍රමයක් වීමට අමතරව, ස්පර්ශ ක්‍රමය මගින්  සල්ෆර් ට්‍රයොක්සයිඩ් සහ ඔලියම් නිපදවීමද සිදුකෙරේ. ක්‍රියාවලියක්‍රියාවලිය අවස්ථා තුනකට බෙදා දැක්විය හැක.සල්ෆර් ඩයොක්සයිඩ් නිෂ්පාදනය හා පිරිසිදු කිරීමසල්ෆර් ඩයොක්සයිඩ් සල්ෆර් ට්‍රයොක්සයිඩ් බවට උත්ප්‍රේරිත ඔක්සිකරණය (වැනේඩියම් ඔක්සයිඩ් උත්ප්‍රේරක)සල්
ෆර් ට්‍රයොක්සයිඩ් සල්ෆියුරික් අම්ලය බවට පරිවර්තනයඋත්ප්‍රේරක විෂවීම වැළැක්වීමට වාතය හා SO2 පිරිසිදු කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. (මෙය උත්ප්‍රේරක ක්‍රියාවන් නිශේධනය සඳහා වේ) ඉන්පසුව වායුව ජලයෙන් සෝදා H2SO4 මගින් වියලනු ලැබේ.ශක්තිය ද ඉතිරි කර ගැනීමට මිශ්‍රණය රත් කරනු ලබන්නේ තාප හුවමාරු මගින් උත්ප්‍රේරක පරිවර්තනවලින් පිටවන විවෘත වායු යොදා ගෙනය. ඉන්පසුව සල්ෆර් ඩයොක්සයිඩ් හා ඔක්සිජන් පහත පරිදි ප්‍රතික්‍රියාවේ.2 SO2(g) + O2(g) ⇌ 2 SO3(g) : ΔH = −197 kJ mol−1ප්‍රතික්‍රියා සීඝ්‍රතාව ඉහළ නැංවීමට අධික උෂ්ණත්ව (450 °C)  අධික පීඩන (10 atm)  හා වැනේඩියම්(V) ඔක්සයිඩ් (V2O5)   භාවිතා කරන අතර එමගින් 99.5% කට පරිවර්තනයක් සිදු වේ. ප්ලැටිනම් වඩා සුදුසු උත්ප්‍රේරකයක් වන නමුත් ලෙහෙසියෙන් විෂවන අතර අධික මිළෙන් යුක්ත වේ. උත්ප්‍රේරක මගින් සිදු කරනු ලබන්නේ ප්‍රතික්‍රියා සීඝ්‍රතාව ඉහළ නැංවීමට පමණි. සෑදෙන SO3 ප්‍රමාණයට එමගින් බලපෑමක් නැත. උත්ප්‍රේරක ක්‍රියාවෙහි යාන්ත්‍රණය පහත පරිදි වෙයි:2SO2 + 4V5+ + 2O2- → 2SO3 + 4V4+4V4+ + O2 → 4V5+ + 2O2-උණු සල්ෆර් ට්‍රයොක්සයිඩ් තාප හුවමාරුව හරහා ගොස් අවශෝෂක කුළුණේ දී සාන්ද
්‍ර H2SO4 හි දිය වී ඕලියම් සෑදේ.H2SO4(l) + SO3(g) → H2S2O7(l)SO3 කෙළින්ම ජලයට අවශෝෂණය නොකරන්නේ ප්‍රතික්‍රියාවේ අධික තාපදායක ස්වභාවය නිසාය. ද්‍රවය වෙනුවට ආම්ලික වාෂ්පයක් හෝ දුමාරයක් සෑදේ. ඕලියම් ජලය සමග ප්‍රතික්‍රියා කර සාන්ද්‍ර H2SO4 සාදාගනු ලැබේ. මෙම ප්‍රතික්‍රියාවේ මධ්‍යයක ප්‍රතිශත අස්වැන්න 30% ක් පමණය.H2S2O7(l) + H2O(l) → 2 H2SO4(l)ද්විත්ව ස්පර්ශ ද්විත්ව අවශෝෂණ ක්‍රමයස්පර්ශ ක්‍රමයෙහි ඊලඟ අදියර වන්නේ ද්විත්ව ස්පර්ශ ද්විත්ව අවශෝණය වේ. මෙම ක්‍රියාවලියෙහිදී ප්‍රතික්‍රියා වායුන් (SO2) සහ (SO3) දෙවරක් අවශෝෂණ කුළුණු තුලින් යවන්නේ තවදුරටත් අවශෝෂණය සිදුකරමින් සහ  SO2 වායුව SO3 වෙතට පරිවර්තනය වීම සිදු වී උසස් මාත්‍රයෙහි සල්ෆියුරික් අම්ලය නිපදවීම සිදුවීමටය. සාමාන්‍යයෙන් බහු උත්ප්‍රේරක තට්ටු වලින් සමන්විත වන, උත්ප්‍රේරක පරිවර්තකයට ඇතුළු වන  SO2 යෙන් සරු වායුන්, SO3 බවට පරිවර්තනය වී, පරිවර්තනයෙහි පළමු අදියර සම්පූර්ණ කරයි. මෙම අදියරෙන් නිකුත් වන වායුන්  SO2 සහ SO3 වායුන් ද්වයයෙන්ම සමන්විත වන අතර ඉක්බිතිව, සල්ෆියුරික් අම්ලය ඇසුරූ ස්තම්භයන්පහතට රූරා වැටෙන අතරමැදි අවශෝෂණ  කුළුණක්
තුලින් යැවීමෙන් සහ  SO3 ජලය සමග ප්‍රතික්‍රියා කරවීමට සැලසීමෙන් සල්ෆියුරික් අම්ල සාන්ද්‍රණය ඉහළ නැංවේ. කුළුණ තුලින්  SO2 යැවුනද එය අප්‍රතික්‍රීයකව අවශොෝෂණ කුළුණ තුලින් ඉවතට පැමි‍ණේ. අවශ්‍ය සිසිලන ක්‍රියාවලියෙන් අනතුරුව, SO2 අඩංගු මෙම වායු ප්‍රවාහය, උතප්‍රේරක තට්ටු කුළුණ තුලින් නැවත යැවෙනුයේ SO2 වායුව SO3 වෙත 99.8% පරිවර්තනයකට ලක් කොට නැවත අවසන් අව‍ශෝෂන කුළුණ තුලින් යැවීමෙන් SO2 සඳහා උච්ච පරිවර්තන කාර්යක්ෂමතාවයක් එළඹවීම මෙන්ම උච්ච සාන්ද්‍රණයකින් යුතු සල්ෆියුරික් අම්ලය H2SO4 නිපදවීම හේතුකාරක කරවමිනි.සල්ෆියුරික් අම්ලයෙහි කාර්මික නිෂ්පාදනයෙහිදී උෂ්නත්වයෙහි හා වායුන්ගේ ගැලීම් සීඝ්‍රතාවයන්හී  මනා පාලනය වැදගත් වනුයේ, පරිවර්තන කාර්යක්ෂමතාවය හා අවශෝෂණය යන මෙම ද්වයම ඒවා මත්තෙහි රඳා පවතින බැවිනි.ආශ්‍රිතජිම් ක්ලාක් (2002). "ද කන්ටෑක්ට් ප්‍රොසෙස්". කෙම්ගයිඩ්. {{cite web}}: External link in |work= (help)"ද කන්ටෑක්ට් ප්‍රොසෙස්". [කොලෙජ් නෝට්ස් ඔෆ් කරච්චි, පකිස්තානය]. 2009.සමාධි බුදු පිළිමයඅනුරාධපුර සමාධි බුදු පිළිමයශ්‍රී ලංකාව තුල පිහිටීමමූලික තොරතුරුපිහිටීමඅනුරාධපුරභූගෝලීය ඛණ්ඩා
ංක﻿ / ﻿8.36987°N 80.39817°E﻿ / 8.36987; 80.39817ඛණ්ඩාංක: ﻿ / ﻿8.36987°N 80.39817°E﻿ / 8.36987; 80.39817අනුබැඳියාවබෞද්ධපළාතඋතුරු මැද පලාතරටශ්‍රී ලංකාවසමාධි බුදු පිළිමය ශ්‍රී ලංකාවේ අනුරාධපුර මහමෙව්නා උයනේ පිහිටා තිබේ. මෙම පිළිම වහන්සේ බුදු රජාණන් වහන්සේ ධ්‍යාන මුද්‍රාවෙන් වැඩ සිටිමින් භාවනාවේ යෙදෙන අයුරු දක්වයි. මෙම භාවනා කිරීමේ ඉරියව්වේදී එරමිණියා ගොතා ගෙන අත්ල උඩු අතට හරවා එකක් මත එකක් සිටින සේ උකුල මත දෑත් තබා බුදුන් වහන්සේ වැඩ හිඳින සේක. මෙම ඉරියව්ව පිළිබඳ මුළු මහත් බෞද්ධ ලෝකයම දැනුවත් වන අතර එනිසාම බුදු පිළිම නිර්මාණය කිරීමේදී බහුලව යොදාගනු ලැබේ. අනුරාධපුර සමාධි පිළිම වහන්සේ අඩි 7'3" ක උසින් යුක්ත වන අතර තනි ග්‍රැනයිට් (හුණුගල්) පාෂාණයෙන් නිමවා ඇත.ඉතිහාසයසමාධි බුදු පිළිම වහන්සේ 4 වන හෝ 5 වන සියවසේ අභයගිරි සමයට අයත් ලෙස සැලකෙන අතර එය කිනම් රජ කෙනෙකුගේ කාලයේදී නිර්මාණය කරන ලද්දේ දැයි නිශ්චිතව නොදනී. නමුත් මෙම පිළිමය එකල උතුරු, දකුණු, නැගෙනහිර හා බටහිර යන සිව් දිශාවන්ට මුහුණ ලා පිහිටවූ එකිනෙකට සමාන පිළිම වහන්සේලා 4 නමකගෙන් එකක් ලෙස පිළිගත් ම
තයක් පවතී. මෙම පිළිමය දැනට පිහිටි ස්ථානයේදීම 1888 දී හමු වූ අතර ඒ වන විට පිළිමයේ නාසයට හානි සිදුවී තිබුණි. පිළිමය ආවරණය කරමින් තිබෙන උඩු වියන 1950/60 කාල සීමාවේදී පිහිටනු ලැබීය. පුරාවිද්‍යාඥ ආනන්ද කුමාරස්වාමි මහතා මෙම සමාධි බුදු පිළිමය නිසැකවම ශ්‍රී ලංකාවේ මූර්ති ශිල්පීන්ගේ නිර්මාණයක් බවත් ඉන්දියාවෙන් අතික්‍රාන්තය නොවූවක් ලෙසත් අවධාරණය කර ඇත.සමාධි බුද්ධ ප්‍රතිමාව බාහිර ලෝකය සමඟ බැඳිමක් හෝ විදැහීමක් නොමැතිව භාවනානුගෝගීව සිටින බුදු රජාණන් වහන්සේගේ මනසේ සන්සුන් බව නිරූපණය කරනු ලැබේ.ආශ්‍රිතතොළුවිල බුද්ධ ප්‍රතිමාවමූලාශ්‍රvon Schroeder, Ulrich. (1990). Buddhist Sculptures of Sri Lanka. (752 p.; 1620 illustrations). Hong Kong: Visual Dharma Publications, Ltd. ISBN 962-7049-05-0von Schroeder, Ulrich. (1992). The Golden Age of Sculpture in Sri Lanka - Masterpieces of Buddhist and Hindu Bronzes from Museums in Sri Lanka, [catalogue of the exhibition held at the Arthur M. Sackler Gallery, Washington, D. C., 1st November 1992 – 26th September 1993]. Hong Kong: Visual Dharma Publications, L
td. ISBN 962-7049-06-9සමාධි බුදු පිළිමය හා සබැඳි මාධ්‍ය විකිමාධ්‍ය කොමන්ස් හි ඇත.Republic of MozambiqueRepública de Moçambique  (පෘතුගීසි)කොඩියCoat of armsජාතික ගීය: Pátria AmadaBeloved HomelandLocation of  මොසැම්බික්  (dark blue)– in Africa  (light blue & dark grey)– in the African Union  (light blue)අගනුවරසහ විශාලතම නගරයMaputoනිල භාෂා(ව)Portugueseජාති නාම(ය)MozambicanරජයUnitary presidential republic• President Filipe Nyusi• Prime Minister Carlos Agostinho do Rosário[1]ව්‍යවස්ථාදායකයAssembly of the RepublicIndependence• from Portugal 25 June 1975• Current constitution 30 November 1990වර්ග ප්‍රමාණය• සම්පූර්ණ801,590 km2 (309,500 sq mi) (35th)• ජලය (%)2.2ජනගහණය• 2014 ඇස්තමේන්තුව24,692,144[2] (50th)• 2007 ජන සංගණනය21,397,000 (52nd)• ඝණත්වය28.7/km2 (74.3/sq mi) (178th)දදේනි (ක්‍රශසා)2012 ඇස්තමේන්තුව• සම්පූර්ණ$26.257 billion[3]• ඒක පුද්ගල$1,169[3]දදේනි (නාමික)2012 ඇස්තමේන්තුව• සම්පූර්ණ$14.600 billion[3]• ඒක පුද්ගල$650[3]ගිනි (2008)45.7[4]මධ්‍යමමාසද (2013)0.393[5]පහළ · 1
78thව්‍යවහාර මුදලMozambican metical (MZN)වේලා කලාපයUTC+2 (CAT)• ගිම්හාන (DST)UTC+2 (not observed)රිය ධාවන මං තීරුවleftඇමතුම් කේතය+258ISO 3166 codeMZඅන්තර්ජාල TLD.mzMakhuwa, Tsonga, Lomwe, Sena and others.Estimates for this country explicitly take into account the effects of excess mortality due to AIDS; this can result in lower life expectancy, higher infant mortality and death rates, lower population and growth rates, and changes in the distribution of population by age and sex than would otherwise be expected.මොසැම්බික් නිළ වශයෙන් මොසැම්බික් සමුහාණ්ඩුව, දකුණු අප්‍රිකාවේ පිහිටි රටකි. එහි මායිම් වන්නේ නැගෙනහිරින් ඉන්දියානු සාගරය, උතුරින් ටැන්සානියා, වයඹින් මලාවි සහ සැම්බියා, බටහිරින් සිම්බාබ්වේ, නිරිත දිගින් ස්වාසිලන්තය හා දකුණු අප්‍රිකාවටයි. 1498 වස්කෝද ගාමා විසින් මෙය ගවේෂණය කළ අතර, 1505 දි පෘතුගාලය මෙරට ජනාවාස පිහිට වීමට දායක විය. මොසැම්බික් 1975 නිදහස් රාජ්‍යයක් වු අතර ටික කලකට පසු මොසැම්බික් සමුහාණ්ඩුව විය. එය 1977 සිට 1992 දක්වා පැවති සිවිල් යුද්ධයක ප්‍රතිඵලයකි. මෙම රට පෘතුගීස
ින් විසින් නම් කල අතර මුසා ඇල්බින් නම් අරාබි වෙළෙන්දාගේ නම එයට යොදා ඇත. මොසැම්බික් පෘතුගීසි භාෂා ප්‍රජා රටවල් හා පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලය සහ ප්‍රැන්කෝෂොනෝ නිරීක්ෂක යන සංගම්වල සාමාජිකයෙකි. මොසැම්බික් සමුහාණ්ඩුවෙහි ජිවිතා‍පේක්ෂා කාලය සහ ළදරු මරණ අනුපාතය යන දෙකම ලොව බොහෝ රටවලට සාපේක්ෂව ඉතා පහළ මට්ටමක පවතී. මෙයට මුලික හේතුව මැලේරියාවයි. එහි මානව වර්ධන දර්ශකය ද ලෝකයේ අනෙකුත් රටවලට සාපේක්ෂව ඉතා පහළ මට්ටමක පවතී.↑ "Moçambique tem novo governo". VOA.↑ "The World Factbook -- Field Listing - Population - CIA". Central Intelligence Agency. සම්ප්‍රවේශය 2015-03-07.↑ 3.0 3.1 3.2 3.3 "Mozambique". International Monetary Fund. සම්ප්‍රවේශය 2013-04-17.↑ "Gini Index". World Bank. සම්ප්‍රවේශය 2 March 2011.↑ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. සම්ප්‍රවේශය 27 July 2014.අප්‍රිකාවේ ස්වෛරී රාජ්‍ය සහ යැපෙන භූමි ප්‍රදේශ ලැයිස්තුවපිළිගත් ස්වෛරී රාජ්‍යයන්ඇල්ජීරියාව * ඇන්ගෝලාව * බෙනින් * බොට්ස්වානාව * බුර්කිනා ෆාසෝ * බුරුන්ඩි * කැමරූන් * කේප්
වර්ඩ් * මධ්‍යම අප්‍රිකාව * චෑඩ් * කොමරොස් * කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය * කොංගෝ ජනරජය * ජිබුටි * ඊජිප්තුව * සමක ගිනියාව * එරිත්‍රියාව * එස්වාටිනි * ඉතියෝපියාව * ගැබොන් * ගැම්බියාව * ඝානාව * ගිනියාව * ගිනි බිසවු * අයිවරි කෝස්ට් * කෙන්යාව * ලෙසොතෝව * ලයිබීරියාව * ලිබියාව * මැඩගස්කරය * මලාවි * මාලි * මොරිටේනියාව * මොරිෂස් * මොරොක්කෝව * මොසැම්බික් * නැමීබියාව * නයිජර් * නයිජීරියාව * රුවන්ඩා * සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ * සෙනෙගල් * සීෂෙල්ස් * සියෙරා ලියොන් * සෝමාලියාව * දකුණු අප්‍රිකාව * දකුණු සුඩානය * සුඩානය * ටැන්සානියාව * ටෝගෝ * ටියුනීසියාව * උගන්ඩාව * සැම්බියාව * සිම්බාබ්වේසීමිත හෝ පිළිගැනීමක් නොමැති රාජ්‍යයන්සහරාවි අරාබි ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය * සෝමාලිලන්තයඅප්‍රිකානු නොවන රාජ්‍යවල සංඝටක කොටස්අසෝර්ස් * කැනරි දූපත් * සියුටා * ප්‍රංශ දකුණු සහ ඇන්ටාක්ටික් ඉඩම් * මැඩෙයිරා * මයෝට්ටේ * මෙලිලා * පෙලගී දූපත් * ප්ලාසාස් ඩි සොබෙරානියා * රීයූනියන් * සොකොත්‍රා දූපත් සමූහයස්වෛරී රාජ්‍යයක යැපෙන භූමිශාන්ත හෙලේනා, ඇසෙන්ෂන් සහ ට්‍රිස්ටන් ඩා කුන්හාඉක්මනින් උග්‍ර වන සහ කෙටි කාලසීමාවක් පවත්න රෝග වෛද්‍ය
වේදයේදී තීව්‍ර රෝග ලෙස හැඳින්වේ.නිදසුන්බෝවන තීව්‍ර රෝගහෙම්බිරිස්සාවඩෙංගුඅතීසාරයබෝනොවන තීව්‍ර රෝගමහා මාර්ග අනතුරුසමහර වකුගඩු රෝගආශ්‍රිත ලිපිනිධන්ගත රෝගGeography සමග වරදවා වටහා ගැනීමෙන් වළකින්න.මෙම ලිපියභූවේදයපිළිබඳ ලිපි මාලාවක කොටසකිScience of the solid Earthසුචියවටසනප්‍රවර්ගයGlossaryඉතිහාසය (කාල රේඛාව)Key componentsMineralsRock (IgneousSedimentaryMetamorphic)SedimentPlate tectonicsStrataWeatheringErosionGeologic time scaleLaws, principles, theoriesStratigraphic principlesPrinciple of original horizontalityLaw of superpositionPrinciple of lateral continuityPrinciple of cross-cutting relationshipsPrinciple of faunal successionPrinciple of inclusions and componentsWalther's lawTopicsCompositionGeochemistryMineralogySedimentologyPetrologyStructure of EarthLandform structuresGeomorphologyGlaciologyStructural GeologyVolcanologyGeologic historyGeological history of EarthResear
chBranches of geologyGeologist (List)MethodsGeological surveyApplicationsEngineeringMiningForensicsMilitaryPlanetary geologyLists of geological features of the Solar SystemGeology of solar terrestrial planetsBy planet and bodyMercuryVenusMoonMars VestaCeresIoTitanPlutoCharon භූවේදය ද්වාරයvteවැස්ට්ච් Fault ආසන්නහි Salt Lake City, ඌටාහ්හිභූමිය පිරික්සන සිසුන්.භූවේදය (ඉංග්‍රීසි:  Geology), ස්වභාවිකවේදයේ ශාඛාවක් වෙයි.වැදගත් සිද්ධාන්තභූවේදයෙහි වැදගත් සිද්ධාන්ත රාශියකි. ඒ අතරින් බොහොමයක්ම භූ ස්ථරවල සාපේක්ෂ වයස් පැවසීමේ හෝ ඒවා සකස් වූ ආකාරය පැවසීමේ හැකියාව අන්තර්ගත වේ.ආක්රාෂන්තික සම්බන්ධතා සිද්ධාන්තයේ දී ආක්රාෂාන්තික හරස් කැපුම් සැලකිල්ලට ගැනේ. භූ විද්‍යාවේදී අවසාදිත පාෂාණයක් සකස් වීම නිසා ආග්නේය ආක්රාන්තිකයක් විච්ඡේදනය වූ විට අවසාදිත පාෂාණයක් ආග්නේය ආක්රාඅන්තිකයට වඩා වයසින් අඩු බව නිගමනය කළ හැකිය.විශාල ආක්රාන්තිකයන්, නිතල ආක්රාන්තිකයන්, ආස්තරයන්, වේලි ඇතුළුව ආක්රාන්තිකයන් රාශියකි.හරස් විච්ඡේදන සම්බන්ධතා පිළිබඳ සිද්ධාන්තය, විභේදිතයන් සකස් වී
ම හා ඒවා විච්ඡේදනය කළ අනුක්‍රමික වයස් වකවානුවලට අදාළ වේ. විභේදනයන් ඒවා විච්ඡේදිත වු පාෂාණවලට වඩා වයසින් අඩුය. විභේදිතයන් මුදුනේ හැර ඇතැම් සකස් වීම් නම් විච්ඡේදිත සකස් වීම් විභේදිතයනට වඩා වයස්ගතය. විච්ඡේදනය නොවූ ඒවා විභේදිතයට වඩා වයසින් අඩු විය යුතුය. විභේදිතයන් සාමාන්‍ය විභේදිතයක් ද විය යුතුය. විභේදතයන් සාමාන්‍ය විභේදිතයක් ද තෙරපුම් විභේදිකයක් ද යන්න අපෝහනය කිරීමේ දී මෙම අවස්ථාවල යාන්ත්‍රණ හඳුනා ගැනීම වැදගත් වේ.අන්තර්ගයන් හා සංඝටකයක් පිළිබඳ සිද්ධාන්තයේ දී කියැවෙන්නේ අවසාදිත පාෂාණයන්ට අදාළව සකස්වීමක දී අන්තර්ගතයන් හමුවේ නම් අඩංගු වන සකස් වීමට වඩා අන්තර්ගතයන් වයස්ගත විය යුතුය යන්නයි. උදාහරණයක් වශයෙන් පැරණි සකස්වීමක ඇති බොරළු පැලීගොස් නව ස්ථරයක අඩංගු වීම පොදු දෙයකි. ආග්නේය පාෂාණ සමඟ සමාන තත්ත්වයක් ඇති වන්නේ අගම් සලයන් හමු වු විට දීය. මෙම ආගන්තුක දේහ මැග්මා හා ලාවා ධාරා තුළ හමුවේ. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස අගම් සල ඇති වේ. ඒවා අඩංගු වන පාෂාණවලට වඩා වයස්ගතය.ඒක අවයවීකරණ සිද්ධාන්තයේ දී විස්තර කෙරෙනුයේ පෘථිවි කබල විකරණය කෙරෙන නූතන ක්‍රියාදාමයේ දී නිරීක්ෂිත භූ විද්‍යාත්මක ක්‍රියාවන් මින් පෙර භූ වකවා
නුවල දී ද එලෙසට ක්‍රියාකාරී වී ඇති බවයි. ස්කොට් ජාතික භෞතික හා භු විද්‍යාඥයෙකු වූ ජේම්ස් හටන් විස්තර කරන පරිදි “වර්තමානය අතීතයේ යතුරයි” යන්න 18 වැනි ශත වර්ෂයේ දී උසස් කෙරුණු සිද්ධාන්තයයි. හටන්ගේ වචනවලට අනුව “අපගේ ගෝලයේ අතීතය අද සිදු වන ලෙස පෙනෙන දෙයින් විස්තර කළ යුතුය”ප්‍රභවය තිරස්තාව පිළිබඳ සිද්ධාන්තයේ දී විස්තර කෙරෙනුයේ අවසාදිත තැන්පත් වීම තිරස් පලස් ලෙස සිදු වන බවයි. නූතන ජලීය හා නිර්ජලීය අවසාදිතයන්ගේ විවිධ පාරිසරික නිරීක්ෂණයන් මෙම සාමාන්‍යකරණය ඇති කරයි. (හරස් පලස් අවනතීන් වුව ද හරස් පලස්මය ඒකකයනගේ සමස්ත දිශානතිය තිරස්ය)අධිස්ථාපනයේ සිද්ධාන්තය මඟින් විස්තර කෙරෙනුයේ භෞමිකව හායනය නොවූ අනුක්‍රමණයක අවසාදිත පාෂාණ ස්ථරයක් ඊට පහළ ස්ථරයට වඩා වයසින් අඩු අතර ඉහළ ස්ථරයට වඩා වයස්ගතය. තාර්කිකව වයසින් අඩු ස්ථරයක් පෙර තැන්පන් වූ ස්ථරයකට යමින් රූටා වැටිය නොහැකිය. මෙම සිද්ධාන්තයට අනුව අවසාදිත ස්ථර සිරස් කාල රේඛාවකට අනුව දැක ගැනීමට ඉඩ සලසයි. ඊට අඩංගු වන්නේ පහළම ස්ථරයේ සිට ඉහළම ස්ථරය තෙක් තැන්පත් වීම දක්වා අර්ධ හෝ සම්පූර්ණ කල් ගතවීමේ වාර්තාවකි.සත්ව අනුක්‍රමණයේ සිද්ධාන්තයේ පදනම් වන්නේ අවසාදිත පාෂාණ
තුළ පොසිල හමු වීම මතය. එකම කාලයේ දී ජීවීන් පෘථිවිය පුරා වාසය කළ බැවින් ඔවුන්ගේ හමු වීම හෝ ඇතැම් විට හමු නොවීම ඒවා හමුවන සැකැස්මට සාපේක්ෂ වයස සපයයි. චාල්ස් ඩාවින්ගේ පරිණාම වාදය ප්‍රකාශයට පත් වීමට වසර සිය ගණනකට පෙරාතුව විලියම් ස්මිත් විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද සිද්ධාන්ත මත එය පදනම් වී ඇත. එබැවින් පරිණාම වීම පිළිබඳව වූ මතයට ස්වාධීනව අනුක්‍රමණ සිද්ධාන්තය වර්ධනය වී ඇත. මෙය වඩාත් සංකීර්ණ සිද්ධාන්තයකි. කෙසේ වුව ද පොසිලකරණයේ අවිනිෂ්චිතතා ජනාවාසවල පසුකාලීන වෙනස්වීම් නිසා පොසිලවර්ගවල ප්‍රදේශකරණය (අවසාදිත ස්ථරවල මුහුණුවර වෙනස් වීම්) හා සියලු පොසිල ගෝලීයව එකම කාලයේ දී හමු නොවීම ඊට හේතුවයි.ආශ්‍රිත ලිපිGeology ද්වාරයGlossary of geologyGeoprofessionsGeotourismGlossary of geology termsIndex of geology articlesInternational Union of Geological Sciences (IUGS)Outline of geologyTimeline of geologyමූලාශ්‍රභාහිර සබැඳිභූවේදය හා සබැඳි මාධ්‍ය විකිමාධ්‍ය කොමන්ස් හි ඇත.Wikisource has original works on the topic: GeologyAt Wikiversity, you can learn more