LexiconShiftInnovations/SinhalaWikipediaArticles huggingface dataset:
තුළ අනෙක් සමුළුව භූතානයේ තිම්පු අගනුවරදී පැවැත්විණි. මෙම සමුළු වාරයේදී රාජ්‍ය නායක මට්ටමේ සමුළුවට අදාල න්‍යාය පත‍්‍රය පිළිබඳව අවසන් තීරණයක් කරනු ලැබූ අතර පළමු සමුළුවාරයට අදාල ප‍්‍රාරම්භක කටයුතු ද අධීක්‍ෂණය කෙරුණි.රාජ්‍ය නායක මට්ටමින් 1985 දෙසැම්බර් පැවැත්වීමට නියමිත වූ පළමු රැස්වීම් වාරයට පෙර නැවත වරක් විදේශ අමාත්‍යවරුන් ඩකා නුවරට රැස්වූහ. දෙසැම්බර් 5 වන දින පැවති එම රැස්විමේදී රාජ්‍ය නායක සමුළුවේදී පිළිගත් කරුණු 03 ක් පිළිබඳව නිර්දේශයන් කරනු ලැබූහ. එනම් කලාපීය සහයෝගීතාවය පිළිබඳ දකුණු ආසියාතික සංගමයේ ප‍්‍රඥප්තිය, ඩකා ප‍්‍රකාශනය හා සාක් සංඛේතයයි. (Emblem)1985 දෙසැම්බර් 05 වන දින ඩකාහි පැවති විදේශ අමාත්‍යවරුන්ගේ රැස්වීමට අනතුරුව දෙසැම්බර් 7-8 දිනවල දකුණු ආසියාතික රටවල රාජ්‍ය නායකයින්ගේ ප‍්‍රථම රැස්වීම පැවැත්විණි.එම රැස්වීමට  පහත සඳහන් රටවල රාජ්‍ය නායකයින් සහභාගී වූහ.	බංගලාදේශය	-	හුසේන් මොහොමඞ් එර්ෂාඞ්	මාලදිවයින	-	මයුම් අබ්දුල් ගයුම්	භූතානය	        -       ජිග්වේ සින්ග් යේ වැන්චූන්	නේපාලය	-	බිරේන්ද්‍ර බීර් බික්රම්ෂා	ඉන්දියාව	        -       රජීව් ගාන්ධි	පාකිස්ථානය	-	මොහොමඞ් සියා උ
ල්හක්	ශ‍්‍රී ලංකාව	-	ජුනියස් රිචඞ් ජයවර්ධනමෙම සමුළු වාරයේදී ගත් වැදගත්ම තීරණ වූයේ සාක් ප‍්‍රඥප්තිය පිළිගැනීමය. 1985 දෙසැම්බර් මස 08 වැනි දින ඉහත කී රාජ්‍ය නායකයන්ගේ අත්සනින් යුතුව කලාපීය සහයෝගීතාවය පිළිබඳ දකුණු ආසියාතික සංගමයේ (සාක්) ප‍්‍රඥප්තිය ප‍්‍රකාශයට පත් කෙරුණි. සාක් සංවිධානය නම් වූ දකුණු ආසියාතික කලාපීය සහයෝගීතා සංවිධානය ප‍්‍රභව වූයේ ඒ අයුරිනි.සාමාජික රාජ්‍යයන්ශ්‍රී ලංකාවනිල නාමය	-	ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයභූමි ප්‍රමාණය	-	වර්ග කිලෝ මීටර් 65610ජනගහනය 2010000මුදල්		-	රුපියලභාෂාව		-	සිංහල,දෙමළ,ඉංග්‍රීසි(සන්ධාන භාෂාව)පිහිටීම		-	ඉන්දියන් සාගරයේ පිහිටි දුපතකි.උතුරින් ඉන්දියානු උපමහාද්වීපයෙන් 			වෙන් වී ඇත.ගිනිකොනින් අරාබි මුහුද හා නිරිත දෙසින් බෙංගාල 			බොක්ක වේ.අගනුවර	-	ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර කෝට්ටේඉන්දියාවනිල නාමය	-	ඉන්දීය ජනරජයභූමි ප්‍රමාණය	-	වර්ග කිලෝ මීටර් 3,287,590ජනගහනය	-	1,132,446,000මුදල්		-	ඉන්දීය රුපියල්භාෂාව		-	හින්දි හා ඉංග්‍රීසිපිහිටීම		-	උතුරු දේශ සීමා‍වෙන් හිමාල කඳුවැටිය ,ඉන්දු හා බ්‍රහ්ම පුත්‍ර ගංගා නිම්න,ඝ
ට් කඳු වළල්ලඅගනුවර		-	දිල්ලිමාලදිවයිනනිල නාමය	-	මාලදිවයින්  ජනරජයභූමි ප්‍රමාණය	-	වර්ග කිලෝ මීටර් 298ජනගහනය	-	350,000මුදල්		-	රු‍ෆියාභාෂාව		-	දිවෙහි,ඉංග්‍රීසි,අරාබිපිහිටීම		-	ඉන්දියානු සාගරයේ පිහිටි දුපත් 1196කින් සෑදුණු රාජ්‍යයකි.ශ්‍රී ලංකාවේ සිට නිරිතදෙසින් පිහිටා ඇත.අගනුවර		-	මාලේභූතානයනිල නාමය	-	භූතාන රාජධානියභූමි ප්‍රමාණය	-	වර්ග කිලෝ මීටර් 47000ජනගහනය	-	672,425මුදල්		-	නගුල්ටුම් හා ඉන්දියානු රුපියල්භාෂාව		-	ඩිසෙංඛාපිහිටීම		-	දකුණු ආසියාවේ හිමාල කඳුකරයේ පිහිටි රටකි.ටිබෙටයෙන් හා ඉන්දියාවෙන් මායිව ඇත.අගනුවර		-	තිම්පුබංගලාදේශයනිල නාමය	-	බංගලාදේශ ජනරජයභූමි ප්‍රමාණය	-	වර්ග කිලෝ මීටර් 147570ජනගහනය	-	150448340මුදල්		-	ටකාභාෂාව		-	බෙංගාලි,ඉංග්‍රීසිපිහිටීම		-	දකුණු ආසියාවේ නැගෙනහිරින් පිහිටි 	රාජ්‍යයකි.ඉන්දියාව,මියන්මාරය,බෙංගාල බොක්ක මෙම රටට මායිම් වේඅගනුවර - ඩකා‍නේපාලයනිල නාමය	-	නේපාල ෆෙඩරල් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයභූමි ප්‍රමාණය	-	වර්ග කිලෝ මීටර් 147181ජනගහනය	-	29519114මුදල්		-	නේපාල රුපියල්භාෂාව		-	නේපාලී, ටිබෙට්
හා වෙනත්පිහිටීම		-	මධ්‍යම ආසියාවේ හිමාලය කඳු වැටිය,ගංගානම් ගඟේ දකුණු නිම්නය.අගනුවර		-	කත්මණ්ඩුපාකිස්ථානයනිල නාමය	-	පාකිස්ථාන ඉස්ලාමීය ජනරජයභූමි ප්‍රමාණය	-	වර්ග කිලෝ මීටර් 803940ජනගහනය	-	169300000මුදල්		-	පාකිස්ථානු රුපියල්භාෂාව		-	උර්දු,ඉංග්‍රීසි ,පැෂකෝපිහිටීම		-	මැද පෙරදිගටත් අරාබි මුහුදට හි ඕමාන් බොක්කටත් අයත් මුහුදු සීමාවන්ය.අගනුවර		-	ඉස්ලාමාබාද්ඇෆ්ගනීස්ථානයසාර්ක් සංවිධානයේ අටවන සාමාජිකයා වන්නේ ඇෆ්ගනීස්ථානයයි.නිල නාමය	-	ඇෆ්ගනීස්ථාන ඉස්ලාමීය ජනරජයභූමි ප්‍රමාණය	-	වර්ග කිලෝ මීටර්647500ජනගහනය	-	31889923මුදල්		-	ඇෆ්ගනීභාෂාව		-	පුෂ්තු හා ධාරිපිහිටීම		-	දකුණු ආසියාවේ රාජ්‍යයකි.මැදපෙරදිගට ආසන්නයේ පිහිටා ඇත.අගනුවර		-	කාබුල්සාක් සංවිධානයේ මූල ධර්මසාක් සංවිධානයේ සාමාජික රටවල් විසින් පිළිපැදිය යුතු සාමාන්‍ය මූලධර්ම පිළිබඳව ප‍්‍රඥප්තියේ 2 වන වගන්තියේත් අතිරේක මූලධර්ම පිළිබඳව 10 වන වන්තියේත් සඳහන් වේ.2 වන වගන්තියේ සඳහන් මූලධර්ම1.සාමාජික රටවල ස්වාධිපත්‍යය, සමානතාව, රාෂ්ට‍්‍රමය (දේශීය) මධ්‍යස්ථතාවය ,දේශපාලන නිදහස ,සෙසු රාජ්‍යයන්හ
ි අභ්‍යන්තර කටයුතු වලට ඇඟිලි නොගැසීම හා අන්‍යෝන්‍ය යහපත උදෙසා ගරු කරමින් සංවිධාන ව්‍යුහය තුළ සහයෝගීතාවය ක‍්‍රියාත්මක කළ යුතුය.  2.එම සහයෝගීතාවය ඈතට පවත්නා ද්විපාර්ශවික හා බහුපාර්ශවික සබඳතාවන්ට ආශිංසනයක් (නැතහොත් ඌණ පූරකයක් -Complement)  විනා ආදේශකයක් නොවිය යුතුය.3.	එවැනි සහයෝගීතාවයක් ද්විපාර්ශ්වික හා බහුපාර්ශ්වික යුකුකම් වලට නොගැලපෙන්නක්(Inconsistent)  නොවිය යුතුය.  මෙම සාමාන්‍ය මූලධර්ම වලට (General Principles) අමතරව තවත් අතිරේක මූලධර්ම (Redundant or Additional Principles) දෙකක් 10 වන වගන්තියේ සඳහන්ය. එනම් 1.	සියලූම මට්ටමෙ තීරණ ගැනීම් ඒකමතිකත්වය පදනම් කර සිදුවිය යුතුය.2.	ද්වීපාර්ශවික හා මතභේදයට තුඩුදෙන්නා වූ සියලූ ප‍්‍රශ්න සාකච්ඡාවලින් බැහැර කළ යුතුය.මෙම අතිරේක මූලධර්ම හැරුන විට තවත් එක් මූලධර්මයක් 3 වන වගන්තියේ සඳහන්ය. ඒ අනුව රාජ්‍ය නායක සමුළුවලට සහභාගී විය යුත්තේ එක් එක් සාමාජික රටේ රාජ්‍ය නායකයා (Head of State or Government)පමණි.සාක් සංවිධානයේ අරමුණුසාක් සංවිධානයේ ප‍්‍රධාන අරමුණු (Main Objectives) පිළිබඳ සාක් ප‍්‍රඥාප්තිය 1 වන වගන්තියේ සඳහන් වන අතර සාමාන්‍ය අරමුණු
එහි පූර්විකාවෙහි සඳහන්ය. ප‍්‍රධාන අරමුණු1.	දකුණු ආසියාතික රටවල ජනතාවගේ ශුභසිද්ධිය හා ජීවන තත්වය නන්වාලීම.2.	කලාපය තුළ ආර්ථික. සාමාජීක සහ සංස්කෘතික සංවර්ධනය වේගවත් කිරීම හා පුද්ගලයන්ගේ ගරුත්වය රැකෙන අයුරින් ජීවත්වීමට අවස්ථාව සලසාදීම.3.	දකුණු ආසියාතික රටවල් අතර, සාමූහික ආත්ම විශ්වාසය( Self-reliance)ප‍්‍රවර්ධනය හා ශක්තිමත් කිරීම.4.	අන්‍යෝන්‍ය විශ්වාසය ඇති කිරීම, එකිනෙකාගේ ප‍්‍රශ්න නිවැරදිව අගය කිරීම හා තේරුම් ගැනීමට දායක වීම.5.	ආර්ථීක, සමාජ, සංස්කෘතික, තාක්‍ෂණික හා විද්‍යාත්මක ක්‍ෂේත‍්‍රයන්හි අන්‍යෝන්‍ය උපකාරය හා සහයෝගීතාවය වර්ධනය කිරීම.6.	සංවර්ධනය වෙමින් පවත්නා සෙසු රටවල් සමඟ සහයෝගීතාවය වර්ධනය කිරීම.7.	පොදු ප‍්‍රශ්නයන් සම්බන්ධයෙන් ජාත්‍යන්තර වේදිකාවන්හි දී ඔවුනොවුන් අතර සහයෝගීතාවය ශක්තිමත් කර ගැනීම.8.	සමාන අපේක්‍ෂා සහ අරමුණු(aims and purposes) සහිතව ජාත්‍යන්තර හා කලාපීය සංවිධාන සමඟ සහයෝගීව කටයුතු තිරීම.සාමාන්‍ය අරමුණු1.	කලාපය තුළ සාමය, ස්ථාවරත්වය, මිත‍්‍රත්වය හා සංවර්ධනය වැඩිදියුණු කිරීම.2.	යහපත් අසල්වාසීන් වශයෙන් අර්ථවත් සහයෝගීතාවක් ගොඩනැන්වීම.3.	දේශ
පාලන හා ආර්ථික ක‍්‍රමයන් තුළ සහයෝගීතාවය වැඩිදියුණු කරන අන්දමේ ඒකාබද්ධ ක‍්‍රියාමාර්ග ගැනීම.4.	ආයතනික ව්‍යුහයක් තුළින් සහයෝගීතාවය වර්ධනය කිරීමේ අධිෂ්ඨානය තහවුරු කර ගැනීම.	සාක් සංවිධානයේ ආයතනික ව්‍යුහය(අ)	ප‍්‍රධාන ආයතනප‍්‍රඥප්තියට අනුව සංවිධාන ව්‍යුහය ප‍්‍රධාන ආයතන පහකින් සමන්විත වෙයි.1.	අමාත්‍ය මණ්ඩලය - මෙය සමන්විත වන්නේ එක් එක් සාමාජික රටවල විදේශ අමාත්‍යවරුන්ගෙනි. (IV වගන්තිය)2.	ස්ථාවර කමිටු (Standing Committees) - සාමාජික රටවල විදේශ ලේකම්වරුන්ගෙන් එය සමන්විතය. (V වගන්තිය)3.	තාක්‍ෂණික කමිටු (Technical Committees) -  සාමාජික රටවල විවිධ තාක්‍ෂණික ක්‍ෂේත‍්‍ර නියෝජනය කරන නිලධාරීන්ගෙන් යුක්තය. (VIවගන්තිය)4.	ක‍්‍රියාකාරී කමිටු (Action Committees) - ව්‍යාපෘති ක‍්‍රියාත්මක කිරීම ස්ථාවර කමිටුව විසින් පත්කරනු ලබන නිලධාරීන්ගෙන් යුක්තය. (VII වගන්තිය)5.	මහාලේකම් කාර්යාලය(Secretariat) - මහාලේකම්වරයෙකු යටතේ ක‍්‍රියාත්මක වේ. (VIIIවගන්තිය)(ආ)	ආයතනය සතු කාර්යභාරය හා බලතලමේ එක් එක් ආයතන සතු කාර්ය හා බලතල ප‍්‍රඥප්තියේම සඳහන් වෙයි. ඒ අනුව අමාත්‍ය මණ්ඩලයට අයත් කාර්
ය වශයෙන් 4 (1) වගනිතිය දක්වන්නේ,i     ප‍්‍රතිපත්ති සම්පාදනයii   සහයෝගීතාවයට අදාල නව ක්‍ෂේත‍්‍ර පිළිබඳව තීරණ ගැනීමiii  සහයෝගීතාවයේ ප‍්‍රගතිය අධීක්‍ෂණය කිරීමiv   වෙනත් කරුණු සම්බන්ධයෙන් තීරණ ගැනීමස්ථාවර කමිටුවට අදාල කාර්ය හා බලතල පිළිබඳව V වන වගන්තිය සඳහන් කරයි. එනම්i       සහයෝගීතාවය පිළිබඳ පූර්ණ වශයෙන් නිරීක්‍ෂණය කිරීම.ii     ව්‍යාපෘති හා වැඩසටහන් වලට මූල්‍ය පහසුකම් සපයාදීමේ ස්වරූපය අනුමත කිරීම.iii   අන්තර් - ආංශික ප‍්‍රමුඛතාවන් සංචලනය කිරීම.iv   කලාපීය හා බාහිර සම්පත් සංචලනය කිරීම.v    සුදුසු අධ්‍යයනයන්ට පසුව සහයෝගීතාවයට සුදුසු නව ක්‍ෂේත‍්‍ර හඳුනාගැනීම.තාක්‍ෂණික කමිටු පිහිටුවීමට අදාලව ඒවායේ කාර්ය හා බලතල සම්බන්ධයෙන් VI වගන්තිය සඳහන් කරයි. සාක් රටවල නියෝජිතයන්ගෙන් සමන්විතවන්නා වූ මෙවැනි එක් එක් කමිටු විසින් ඊට අදාල ක්‍ෂේත‍්‍ර සම්බන්ධයෙන් ක‍්‍රියාත්මක වන වැඩසටහන් ක‍්‍රියාත්මක කිරීම සම්බන්ධීකරණය කිරීම මනා නිරීක්‍ෂණය කිරීම කළයුතු වෙයි. එකී කාර්ය ඉටුකිරීමට අදාල යොමු කිරීමෙහි සඳහන් කොන්දේසි අතර කලාපීය සහයෝගීතාවය උදෙසා ශක්‍යතාවය ඇති වැඩසටහන් තීරණය කිරීම අදාල ව්‍යාපෘති සකස් කිරීම,
මූල්‍ය ප‍්‍රතිපාදන සම්පාදනය කිරීම, ඒවා ක‍්‍රියාත්මක කිරීම හා ඒවායේ ක‍්‍රියාත්මක භාවය නිරීක්‍ෂණය කිරීම ද වෙයි. තවද එවැනි කමිටු සිය වාර්තා කලින් කලට ස්ථාවර කමිටු වෙත යැවිය යුතු වෙයි. මෙවැනි තාක්‍ෂණික කමිටුවල සභාපතිත්වය සාමාජික රටවල අකාරාදී පිළිලෙට අනුව වසර දෙකකට වරක් වෙනස්විය යුතුය. අවශ්‍ය විටක තාක්‍ෂණික කමිටු විසින් ජාතික මට්ටමේ තාක්‍ෂණික ආයතනයන්හි ප‍්‍රධානීන්ගේ හා විශේෂ ක්‍ෂේත‍්‍රයන්හි විශේෂඥයන්ගේ රැස්වීම් කැඳවිය හැක. එමෙන්ම කලාපයේ පිළිගත් විධිමත් ආයතනයක් සමඟ සබඳතා පවත්වා ගැනීමටද එම කමිටුවලට බලය ඇත.VII වන වගන්තියේ සඳහන් වන ක‍්‍රියාකාරී කමිටු පත්කරන ලබන්නේ ස්ථාවර කමිටුව විසිනි. මෙයට අයත් කාර්යය වන්නේ රාජ්‍යයන් දෙකකට වැඩි එහෙත් සියලූම සාමාජික රටවල් නොවන්නා වූ ඇතැම් ව්‍යාපෘති ක‍්‍රියාත්මක කිරීම සම්බන්ධයෙනි. මේ වගන්තියට අනුව තාක්‍ෂණික කමිටු මෙන්ම ක‍්‍රීයාකාරී කමිටු ද පත්කරනු ලබන්නේ විදේශ ලේකම්වරුන්ගෙන් සමන්විත වන්නා වූ ස්ථාවර කමිටුව මගිනි. VIII වන වගන්තියේ සඳහන් කරන්නේ මහාලේකම් කාර්යාලයන් සම්බන්ධයෙනි. මහාලේකම්වරයා පත්කිරීම හෝ මහාලේකම් කාර්යාල පිළිබඳ කිසිදු ප‍්‍රතිපාදනයක් ප‍්‍රඥප්තියේ සඳහ
න් නුවූවද රාජ්‍ය නායක සමුළුවේදී ගන්නා ලද තීරණ මගින් මහලේකම් ධූරය හා මහාලේකම් කාර්යාලයක්ද ඇති කරනු ලැබිණි. ඒ අනුව 1987 ජනවාරි 16 දින නේපාලයේ කත්මන්ඩු නුවරදී සාක් මහාලේකම් කාර්යාලය ඇති කරනු ලැබුණි. ඒ පිළිබඳ ඇති කර ගත් එකඟතාවය සාක් රටවල විදේශ ඇමතිවරුන් විසින් දෙවන රාජ්‍ය නායක සමුළුවේදී අත්පත් කරනු ලැබුණි.මූල්‍ය ප‍්‍රතිපාදනසාක් සංවිධානයේ කටයුතු සඳහා මූල්‍ය ප‍්‍රතිපාදන සලසා ගත යුතු ආකාරය IX වන වගන්තියේ සඳහන් වෙයි. එයට අනුව මූල්‍ය ප‍්‍රතිපාදන ලබාදීම ස්වේඡ්ඡාවෙන් සිදුකළ යුතු අතර එවැනි මූල්‍ය ප‍්‍රතිපාදන අප‍්‍රමාණවත් වන කල්හි ස්ථාවර කමිටුවේ අනුමැතියට යටත්ව බාහිරව ලබාගත හැකි මූල්‍ය ආධාසාක් සංවිධානයේ ප‍්‍රගතියසමුළුවාරසාක් සංවිධානයේ ප‍්‍රගතිය පෙන්වන හොඳම කැඩපත වන්නේ සාක් රාජ්‍ය නායක සමුළුවාරයි. 1985 සිට 2000 වසර වන විට රාජ්‍යනායක සමුළුවාර 10 ක් පවත්වා ඇත. වාර්ෂිකව රාජ්‍ය නායක සමුළුවක් පැවැත්වීම සමුප‍්‍රධායක් කරගෙන තිබුුණද කලාපය තුළ හටගත් විවිධ ප‍්‍රශ්න හේතුකොට ගෙන වාර්ෂිකව සමුළු පැවැත්වීමේ පුරුද්දට ඇතැම්විට බාධා සිදුවිය. සාක් සංවිධානය මුහුණ පෑ යම් යම් අභියෝග න
ිසා එසේ රාජ්‍ය නායක සමුළුවාර පැවැත්වීම වාර්ෂීකව සිදු නොකෙරුණද. සාක් සංවිධානය එහි ආයතනික ව්‍යුහය තුළින් අඛණ්ඩව පවත්වා ගැනිණ.සාක් සංවිධානය මේ වනවිට පැවැත්වූ රාජ්‍ය නායක සමුළු 10 භූතානය හැරුනවිට සෙසු සෑම සාමාජික රටකම පවත්වා ඇත. රාජ්‍ය නායක සමුළුව පැවැත්විය යුතු රට තීරණය වන්නේ ඒ රටේ නාමය ඉංග‍්‍රීසි අකාරාදී පිළිවෙලට අනුව ගලපා ගත්කල්හි වුවද රාජ්‍යන්හි කැමැත්ත අනුව සමුළුවාර වෙනස්කර ගත් අවස්ථා වෙයි. උදාහරණ වශයෙන් ශ‍්‍රී ලංකාව පැවැත්විය යුතු සමුළුවාරය 1988 දී පකිස්ථානය විසින් පැවත්වීම යොදා ගැනීම දැක්විය හැක. එහිලා බලපෑ හේතුව වූයේ එම වකවානුව තුළ ශ‍්‍රී ලංකාවේ පැවති දේශපාලන අර්බුදකාරී තත්ත්වයයි.රාජ්‍ය නායක සමුළුවාර පවත්වා ඇති රටවල් හා ඒවා පැවත්වූ මූලස්ථානය. වර්ෂය හා දිනයන් මෙසේයි.	රට 	                  ස්ථානය	    වර්ෂය 	 මාසය	         දිනය1.	බංග්ලාදේශය	     ඩකා	           1985	දෙසැම්බර්	7 - 82.	ඉන්දියාව	            බැංග්ලෝර්    1986	නොවැම්බර්	11 - 173.	නේපාලය	    කත්මණ්ඩු     1987	නොවැම්බර්	2 - 4   4.	පකිස්ථානය	    ඉස්ලාම්බාද්    1988	දෙසැම්බර්	29 - 315.	මාලදිවයින	    මාලේ	            199
0	නොවැම්බර්	21 - 256.	ශ‍්‍රී ලංකාව	    කොළඹ	    1991	දෙසැම්බර්	217.	බංගලාදේශය     ඩකා	            1993	අප‍්‍රියෙල්	       10 - 118.	ඉන්දියාව	            නවදිල්ලිය	    1995	 මැයි	        2 - 49.	මාලදිවයින	    මාලේ	            1997	 මැයි	       12 - 1410.ශ‍්‍රී ලංකාව	    කොළඹ	             1998 	 ජූලි	               29 - 31මෙම එක් එක් සමුළුවාර අගදී නිකුත් කරනු ලැබූ ප‍්‍රකාශන තුළින් මෙන්ම අත්සන් කරනු ලැබූ ගිවිසුම් තුළින්ද පියවරෙන් පියවරට සාක් සංවිධානය ලබා ඇති ප‍්‍රගතිය වටහා ගත හැක. සාක් සංවිධානය ලත් ප‍්‍රගතිය වඩාත් හොඳින් පෙන්නුම් කරන ගිවිසුම් පිළිබඳව මෙහිලා සඳහන් කළ යුතුය.සාක් කලාපීය ගිවිසුම්කලාපයට බලපාන පොදු ප‍්‍රශ්න පහක් අලලා සහයෝගීතාවය පළකරනු වස් සාක් රටවල් අත්සන් කරනු ලැබූ ගිවිසුම් පහ මෙසේයි.1.	සාක් ආරක්‍ෂක ආහාර සංචිත ගිවිසුම.2.	ත‍්‍රස්තවාදය මර්ධනය කිරීම පිළිබඳව කලාපීය ගිවිසුම.3.	මත්ද්‍රව්‍ය හා මනෝවෛකල්‍යක ද්‍රව්‍ය පිළිබඳ සාක් ප‍්‍රඥප්තිය.4.	සාක් වරණාත්මක වෙළඳ ගිවිසුම.සාක් සංවිධානය මුහුණපාන අභීයෝග1.	1990 මාලේ සමුළුව පැවත්වීමට පෙරාතුව ශ‍්‍රී ලංකාව හා
මාලේ අතර මතු වූ ගැටළුව සාක් සමුළුව පැවැත්විය යුතු ස්ථානය මුල්කොරගෙන දෙරට අතර මතුවූ ගැටළුව මාලේ රටට වාසිදායක අයුරින් තීරණයවීම නිසා එම ගැටළුව යටපත් විය.2.	1991 නොවැම්බර් මාසයේදී පැවැත්වීමට සූදානම් කර තිබූ සමුළුව කඩාකප්පල් වූ අවස්ථාව - ඉන්දියාව විසින් මතු කරනු ලැබූ රාජ්‍ය නායක සමුළුව නියෝජනය කළ යුත්තේ රාජ්‍ය නායකයකු විසින්ම පමණි යන මූලධර්මය නිසා සමුළුව කඩාකප්පල් වූ අවස්ථාව.3.	1998 ජූලි මාසයේදී ශ‍්‍රී ලංකාව 10 වන සමුළුවාරය පැවත්වීමට පෙර ඉන්දියාව හා පකිස්ථානය අතර න්‍යෂ්ටික අවි අත්හදා බැලීම මුල්කොට ගෙන ඇති වූ විරසකභාවය නිසා හටගත් අවිනිශ්චිතතාවය.මෙවැනි අභීයෝග රැසක් වරින් වර මතු වුවද ඒවා සාක් සංවිධානයේ ප‍්‍රගතියට එතරම් බාධාකාරී නොවීය. ආසියන්, යුරෝපා සංගමය වැනි සෙසු කලාපීය සංගම් විකාශනයේදීත් මෙබඳු ගැටළු මතුවීම හා ඒවා යටපත්වීම සාමාන්‍යයෙන් දක්නට ලැබේ. කලාපය තුළ සහයෝගීතාවයට එල්ලවී ඇති ප‍්‍රබලතම බාධකය වශයෙන් තේරුම් ගත යුත්තේ ඉන්දියාව හා පකිස්ථානය අතර පවත්නා කාශ්මීර ප‍්‍රශ්නය පිළිබඳ ගැටළුවයි.සෙසු කලාපීය සංවිධාන සමඟ සසඳන විට සාක් සංවිධානය ලබා ඇති ප‍්‍රගතිය පිළිබඳව සෑහීමකට පත්විය යුත්තේ එය තව
මත් ළදරු අවස්ථාවක පසුවන නිසාත් එය ලෝකයේ දුප්පත්ම කලාපයක් හෙයින් සංකීර්ණ ගැටළු රාශියකට මුහුණ දී ඇති නිසාත්ය. ගෝලීයකරණය ක‍්‍රියාවලිය තුළ සාක් සංවිධානය මීට වඩා ක‍්‍රීයාන්විත හා කාර්යක්‍ෂම ගමන් මගකට අවතීර්ණ විය යුතු කාලය එළැඹ ඇත.පින්තූරගොනුව:සාර්ක් 4.jpegගොනුව:සාර්ක් 6.jpegගොනුව:සාර්ක් 5.jpegමූලාශ්‍රකරුණාදාස ඩබ්ලිව්.එම්.-ජාත්‍යන්තර සංවිධාන-ඉමේජ් ලංකා ප්‍රකාශකයෝ. දෙහිවල.කරුණාදාස ඩබ්ලිව්.එම්.-සාක්.-ඉමේජ් ලංකා ප්‍රකාශකයෝ. දෙහිවල.සබැඳි පිටුසාර්ක් සංවිධානයශ්‍රී ලංකාවේ ජාතිකත්වයභාරත් ජනරජයශ්‍රී ලංකා↑ "SAARC Secretary General Weerakoon assumes office". Nepal Foreign Affairs.↑ "World Urbanization Prospects — Population Division — United Nations". un.org. 18 February 2015 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 17 February 2015.↑ 3.0 3.1 "Report for Selected Countries and Subjects". imf.org.Republic of Rwanda[Repubulika y'u Rwanda] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help)[République du Rwanda] Error: {{Lang}}: t
ext has italic markup (help)කොඩියSealඋද්යෝග පාඨය: Ubumwe, Umurimo, Gukunda Igihugu"Unity, Work, Patriotism"ජාතික ගීය: "[Rwanda nziza] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help)"අගනුවරසහ විශාලතම නගරයKigaliනිල භාෂා(ව)Kinyarwanda, French, Englishජාති නාම(ය)Rwandan, RwandeseරජයRepublic• President Paul Kagame• Prime Minister Bernard MakuzaIndependence from Belgium• Date July 1, 1962වර්ග ප්‍රමාණය• සම්පූර්ණ26,338 km2 (10,169 sq mi) (147th)• ජලය (%)5.3ජනගහණය• July 2010 ඇස්තමේන්තුව10,746,311[1] (74th)• 2002 ජන සංගණනය8,162,715[2]• ඝණත්වය401.4/km2 (1,039.6/sq mi) (29th)දදේනි (ක්‍රශසා)2009 ඇස්තමේන්තුව• සම්පූර්ණ$11.260 billion[3]• ඒක පුද්ගල$1,148[3]දදේනි (නාමික)2009 ඇස්තමේන්තුව• සම්පූර්ණ$5.246 billion[3]• ඒක පුද්ගල$535[3]ගිනි (2003)41.1මධ්‍යමමාසද (2007)0.460දෝෂය: අනීතික HDI අගය · 167thව්‍යවහාර මුදලRwandan franc (RWF)වේලා කලාපයUTC+2 (CAT)• ගිම්හාන (DST)UTC+2 (not observed)රිය ධාවන මං තීරුවrightඇමතුම් කේතය250ISO 3166 codeRWඅන්තර්ජාල TLD.rw1 Estimates for this country explicitly take i
nto account the effects of excess mortality due to AIDS; this can result in lower life expectancy, higher infant mortality and death rates, lower population and growth rates, and changes in the distribution of population by age and sex.රුවන්ඩා සමුහාණ්ඩුව 'කඳු දහසකයේ භූමිය' වශයෙන් ද හඳුන්වන අතර, නැගෙනහිර මධ්‍යම අප්‍රිකාවේ ග්‍රේට් ලේන්ස් ප්‍රදේශයේ පිහිටි රටකි. එහි මායිම් වන්නේ උගන්ඩා, බුරුන්ඩි, කොන්ගෝ සමුහාණ්ඩුව හා ටැන්සානියාවයි. නිරක්ෂයට ලංවු නමුත් එහි උස් පිහිටීම නිසා සිසිල් දේශගුණයක් පවතී. එහි බිම ඉහළ තණ බිම් හා මධ්‍යම කඳු වලින් සමන්විතය. විශාල වන සත්ව ගහනය සහ දුර්ලභ කඳු සංචාරක කර්මාන්ත කෙරෙහි බලපා ඇති අතර එය රටේ ආර්ථිකයට විශාල දායකත්වයක් සපයයි. 1994 දී සිදු වූ විශාල මනුෂ්‍යය සමුල ඝාතන හේතුවෙන් එරට දැඩි ලෙස විදේශ රටවල අවධානයට ලක් විය. එම ඝාතනයන්ගෙන් මිනිසුන් 800,000 පමණ මිය ගියහ. එතැන් සිට රට ක්‍රමයෙන් වර්ධනය වු අතර, වර්තමානයේ සංවර්ධනය වන රටවල්වලට ආදර්ශ‍යක් වෙයි. 2009 වර්ෂයේ සී එන් එන් රූපවාහිනී නාලිකාවේ, අප්‍රිකාවේ විශාලතම සාර්ථකත්වය ලෙස රුවන්ඩාව තුල ඇති වු ස්ථාවරත්වය, ආර්ථික වර්ධන
ය සහ අන්තර් ජාතික අනුවර්තනය නම් කර ඇත. එහි පවතින රජය අප්‍රිකාවේ වඩා කාර්යක්ෂම හා අවංක රජය ලෙස කැපී පෙනෙයි.රුවන්ඩාවේ අගනගරය වන කිගාලි අප්‍රිකාවේ පළමු නගරය ලෙස එහි ඇති පිරිසිදු බව, ආරක්ෂාව, ග්‍රාමීය ආරක්ෂක සැලැස්මයන 'වාසස්ථාන සන්නස' සම්මානයට පාත්‍ර විය. 2008 වර්ෂ‍යේ දී ලෝකයේ රටවල් තුලින් ස්ත්‍රීන්ගෙන් බහුතරයක් සැදුම් ලත් ජාතික ව්‍යවස්ථාදායකයක් පත් කර ගත් එකම රට ලෙස රුවන්ඩාව නම් කෙරුනි. 2009 නොවැම්බර් 29 වන දා රුවන්ඩාව පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලයේ 54 වන සාමාජිකයා ලෙස පත් විය. පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලය තුල අතීතයේ බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යයට අයත් නොවු රටවල් 2 අතරින් එකකි රුවන්ඩාව.ආශ්‍රිත↑ Rank Order - Population.↑ National Census Service 2002.↑ 3.0 3.1 3.2 3.3 IMF (III).ජෛව භෞතික විද්‍යාව (ජීව විද්‍යා භෞතිකය) යනු ජීව විද්‍යා පද්ධති අන්වේෂණය සඳහා භෞතික විද්‍යාත්මක සිද්ධාන්ත හා ක්‍රමවේද වැඩි දියුණු කරන  අන්තර් ක්ෂේත්‍ර විද්‍යාවකි. ජෛව භෞතික විද්‍යාව යටතේ අණුක පරිමාණයේ සිට සම්පූර්ණ ජීවීන් සහ පරිසර පද්ධති දක්වා සෑම මට්ටමකම වූ ජීව විද්‍යා අධ්‍යයනය කෙරේ. ජෛව භෞතික විද්‍යා ගවේෂනය ජීව රසායන විද
්‍යාව , නැනෝ තාක්ෂණය , ජෛව ඉංජිනේරු  විද්‍යාව හා පද්ධති ජෛවවිද්‍යාව සමඟ සැලකිය යුතු මට්ටමකට අතිච්ඡාදනය වේ.අණුක ජෛව භෞතික විද්‍යාව යටතේ ප්‍රධාන වශයෙන් ජීව ‍රසායන විද්‍යාවේ හා අණුක ජීව විද්‍යාවේ ගැටළු වලට සමාන ගැටළු අධ්‍යයනය කෙරේ. නමුත් ගැටළු සඳහා ප්‍රවේශය ප්‍රමාණවත් ‍ වේ. මෙම ක්ෂේත්‍රයේ විද්‍යාඥයින් DNA , RNA සහ , ප්‍රෝටීනවල ජෛව සංස්ලේශනය අතර සම්බන්ධය වැනි විවිධ මට්ටම් අතර අන්තර් ක්‍රියා සිදුවන ආකාරය ගැන නියාමනය වන ආකාර අධ්‍යයනය කරති. නියම පරිදි සිදුවන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබද පරීක්ෂණ කරයි. මෙම ගැටළු වලට විසදුම් සෙවීම සඳහා විශාල තාක්ෂණික ක්‍රමවේද ප්‍රමාණයක් භාවිතා වේ.ප්‍රතිදීප්ත  (Fluorescent) ප්‍රතිබිම්භ තාක්ෂණය ,  ඉලෙක්ට්‍රෝන අන්වීක්ෂය , X - කිරණ ස්ඵටික විද්‍යාව සහ පරමාණුක බල අන්වීක්ෂය  (AFM)  ජෛව විද්‍යාත්මක වැදගත් ව්‍යුහ නිරීක්ෂණය සඳහා බහුලව භාවිතා කරයි. කුඩා ප්‍රකාශ අඩු (optical tweezers) හෝ AFM  භාවිතයෙන්, දුරවල් හා බලයන් ‍නැනෝ පරිමාණයේ ඇති ජීව විද්‍යා සිදුවීම්, අධ්‍යයනය කිරීමට යොදාගත හැකිය. ස්ථිතික යාන්ත්‍ර විද්‍යාව , තාපගතිකය , හා රසායනික ගති විද්‍යාව ඔස්සේ තේරුම් ගත හැකි අන්තර් ක
්‍රියාකාරී ඒකක පද්ධති ආකාරයට වැනි සංකීර්ණ ජීව විද්‍යාත්මක සිදුවීම ජෛව භෞතික විද්‍යාඥයින් බොහෝ විට සලකනු ලබයි. විවිධ ක්ෂේත්‍රවලට අදාල දැනුම හා පරීක්ෂණ ක්‍රමවේද යොද‍ාගැනීම ඔස‍්සේ තනි අණු හා අණු සංකීර්ණයන්ගේ ව්‍යුහ හා අන්තර් ක්‍රියා සෘජුව නිරීක්ෂණය ආදර්ශනය හා ප්‍රති නිර්මාණය පවා ජෛව භෞතික විද්‍යාඥයින් සමත්ය. ව්‍යුහ ජීව විද්‍යාව හෝ එන්සයිම චාලනය වැනි සාම්ප්‍රදායික (අණුක) ජෛව භෞතික විද්‍යාවට අදාල මාතෘකා හැරුණු විට නවීන ජෛව භෞතික විද්‍යාව අති විශාල පරාසයක පැතිරුණු පරීක්ෂණ ක්ෂේත්‍රයක් ආවරණය කරයි. ‍ෙ‍භෟතික විද්‍යාව ගණිතය හා සංඛ්‍යානය ඇසුරින් ව්‍යුත්පන්න කරගත් පරීක්ෂණ ක්‍රමවේද සහ ආදර්ශන ක්‍රමවේද පටක, අවයව , ගහන හා පරිසර පද්ධති වැනි විශාල පද්ධතීන්වලට යෙදීම වැඩි වැඩියෙන් භෞතික විද්‍යාඥයන් අතර ප්‍රචලිත වෙමින් පවතී.Referencehttp://en.wikipedia.org/wiki/Biophysics2007 ප්‍රංශ ජනාධිපතිවරණයේ දෙවන වටයෙහිදී කාන්තාවක් තම ඡන්දය ප්‍රකාශ කරයි.මෙම ලිපිය දේශපාලනය පිළිබඳ ලිපි මාලාවේ කොටසකිප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයඉතිහාසයසිද්ධාන්තවිවේචනවර්ගAnticipatoryAthenianAuthoritarianCellularConsensusCon
servativeCosmopolitanDefensiveDeliberativeDirectEconomicElectronicEmpoweredEthnicGrassrootsGuidedHybrid regimeInclusiveIndustrialJacksonianJeffersonianLiberal / IlliberalLiquidMajoritarian democracyMediaMonitoryMultipartyNationalNewNon-partisanOralParticipatoryPeople'sPluralistPopularProceduralRadicalRepresentativeReligiousBuddhistChristianIslamicJewishMormonSectarianSemiSemi-directSocialSocialistSociocracySovereignSovietSubstantiveTotalitarianWorkplaceආශ්‍රිත මාතෘකාAnarchismCitizens' assemblyDemocracy indicesDeliberative referendumDemocratic capitalismDemocratic centralismDemocratic confederalismDemocratic peace theoryDemocratic republicDemocratic socialismDemocratic transitionDemocratizationDemocracy and economic growthDemocracy in MarxismDemocracy promotionInitiativeKleroterionLiberalismLibertarianismMajoritarianismMotionOchlocracyPeaceful transition of powerPeople's democratic dictatorshipPolitical demonstr
ationPolitical equalityPolyarchyPopular referendumPopulismProportional representationReferendumRight to petitionRight to protestSortitionTerritorial peace theoryTyranny of the majorityVotingWar referendumWars between democraciesWaves of democracy දේශපාලනය ද්වාරයvteමෙම ලිපිය දේශපාලනය පිළිබඳ ලිපි මාලාවේ කොටසකිමූලික ආණ්ඩු ස්වරූපආණ්ඩු ස්වරූප ලැයිස්තුවබල මූලාශයප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය (rule by many)DemarchyඍුජුLiberalනියෝජිතSocialSocialistවෙනත්Oligarchy (rule by few)AnocracyAristocracyGerontocracyKleptocracyKritarchyMeritocracyNoocracyParticracyPlutocracyStratocracyTechnocracyTheocracyAutocracy (rule by one)DespotismඒකාධිපතිවාදයMilitary dictatorshipTyrannyඅරාජික (rule by none)AnarchismFree associationStatelessබල මතවාදMonarchyRepublic (socio-political ideologies)AbsoluteConstitutionalDirectorialLegalistParliamentaryPresidentialSemi-presidentialSocialistAuthoritarianLibertarian (socio-economic ideologies)AnarchismColonialismC
ommunismDespotismDistributismFascismFeudalismSocialismTotalitarianismTribalismReligiousSecularState religionSecular stateState atheismGlobalLocal (geo-cultural ideologies)City-stateIntergovernmental organisationNational governmentWorld governmentNationalismInternationalismGlobalismබල ව්‍යුහයUnitarismඒකීය රාජ්‍යඅධිරාජ්‍යPrincipalityClient stateAssociated stateDependent territoryDominionProtectoratePuppet statePuppet monarchSatellite stateSelf-governing colonyTributary stateBuffer stateVassal stateViceroyaltyFederalismConfederationDevolutionFederationSuperstateSupranational unionInternational relationsSmall powerRegional powerMiddle powerGreat powerSuperpowerHyperpowerආශ්‍රිතAdministrative divisionDemocracy indicesDemocratic transitionAutocratizationDemocratisationHybrid regimes දේශපාලනය ද්වාරයvteප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය යනු ප්‍රජාව විසින් ප්‍රජාව පාලනය කිරිමයි. ප්‍රජාව‍ගේ සාමුහික තීරණය මත ‍ගොඩනගා ගනු ලබන පාලන තන්ත්‍රය
යි. මේ තුල සාමුහිකත්වය, සමානාත්මතාව යන සංකල්ප අන්තර්ගතය.ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයේ මුලධර්ම ‍දෙකකිසාමුහික වශයෙන් තීරණ ගැනීම සහ සෑම දෙනාගේම පාලනයට සෑම දෙනාම යටත් විම.පාලනය ක්‍රියාවට නැංවිම සදහා සෑම දෙනාටම එක හා සමාන අයිතිවාසිකම් තිබිය යුතුයි.ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය යන්න හුදෙක් රාජ්‍යට හෝ ආණ්ඩුවට පමණක් අයත් දෙයක් නොවන අතර ඕනෑම සංවිධානයක සමා‍ජයක දක්නට ලැබේ. ‍මෙසේ පැවතීම රාජ්‍යයේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සංවර්ධනය සදහා ‍‍බෙහෙවින් දායක වේ. ඒ ඒ සමාජයක පවතින ආර්ථික, දේශපාලන සංස්කෘතික ස්වරෑපය අනුව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය වෙනස් වේ. මේ අනුව ප්‍රජාතනත්‍රවාදය යන්න සාපේක්ෂ සංකල්පයකි.ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය යන සංකල්පය ජින් ජැක් වින් රෑසෝ විසින් හදුනා ගත් සංකල්පයකි. එහෙත් ඊට පෙර ගීක පෞර රාජ්‍යයේ ඇතනස්, ස්පාටා නගර තුල ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය යන්න පැවතුනි. එය සෘජු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ලෙස හදුනා ගනු ලබන අතර ජනගහන වර්ධනයත් සමග නියෝජන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය දක්වා මෙය පරිවර්ථනය විය. මේ වන විට පවතින්නේනියෝජිතයින් මාර්ගයෙන් පාලනය සිදු කරනු ලබන නියෝජන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයයි.ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදි රාජ්‍යක් තුල ආණ්ඩුව එම රටේ ජනතාවට වගකිව යුතුය. එසේම ප්‍රජාවගේ
සිවිල් හා දේශපාලන අයිතීන් මනාව සුරක්ෂිත විය යුතුය. එය ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රාජ්‍යක ප්‍රධාන ලක්ෂණයක් වේ.ප්‍රජාතන්ත්‍රය සිවිල් සමාජය තුලඒකාධිකාරයෙන් තොර තරගකාරි වෙළද පොළක් සහිත මිශ්‍ර ආර්ථිකයක් පැවතිම.නිදහස් ජනමාධ්‍ය සහ ජන සන්නිවේදනයප්‍රවිණයන් මගින් ආණ්ඩුවේ සකල විධ ප්‍රතිපත්ති රාජ්‍ය මැදිහත්විම්වලින් තොරව අධීක්ෂණය වීම වන අතර මේ ආකාරයට ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය පුලුල් සංකල්පයක් වේගප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රාජ්‍යන් තුලවිවෘත වගකියන ආණ්ඩුනිදහස් සාධාරණ මැතිවරණප්‍රජා සහ දේශපාලණ අයිතින් පවතී.ආශ්‍රිතපාද සටහන්මූලාශ්‍රභාහිර සබැඳිLibrary resources about  Democracy Resources in your libraryප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය හා සබැඳි මාධ්‍ය විකිමාධ්‍ය කොමන්ස් හි ඇත.විකිඋද්ධෘත සතුව පහත තේමාව සම්බන්ධයෙන් උද්ධෘත එකතුවක් ඇත: ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය democracy , යන්න නිදහස් ශබ්දකෝෂය වන වික්ෂනරිය දී සොයා බලන්න.Democracy at the Stanford Encyclopedia of PhilosophyDictionary of the History of Ideas: DemocracyIndex 2008.pdf The Economist Intelligence Unit's index of democrac
yAlexis de  of data sources on political regimes on Our World in Data, by Max Roser."Democracy", BBC Radio 4 discussion on the origins of Democracy (In Our Time, 18 October 2001)Democracy Countries 2022 interactive map of countries at World Population ReviewGovernmentvtePolitics and GovernmentOverviewsStateNationEmpireCentral governmentUnitary stateFederal governmentNational unity governmentLevels:Local governmentCounty governmentAdministrative divisionMunicipalityTownshipSystemsLists:Govt systemsCountries by systemSystems:AnarchyAristocracyBureaucracyCapitalismConfederationColonialismCommunismElectocracyErgatocracyFederalismFeudalismGeniocracyKleptocracyMeritocracyMilitary DictatorshipMonarchyOligarchyPlutocracyRepublicanismSocialismStatismTechnocracyTheocracyTotalitarianismDemocracy:Parliamentary systemPresidential systemCellular CollaborativeConsensusConservativeCosmopolitanDirect DemocracyRepresentative DemocracyRepublicPhi